﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:10,020
Ekꞌuchiriꞌ xjikibꞌax uwach kojtaq bꞌi pa ri luwar re Italia pa barco,

2
00:00:10,020 --> 00:00:16,820
ri Pablo y jujun chik chike ri e kꞌo pa presoyil xeyaꞌ puqꞌabꞌ jun capitán ke soldados,

3
00:00:16,820 --> 00:00:18,720
Julio rubꞌiꞌ.

4
00:00:18,720 --> 00:00:24,660
Waꞌ waꞌchi kataqan pakiwi ri soldados “E re ri nimalaj taqanel Augusto” kabꞌiꞌx chike.

5
00:00:24,660 --> 00:00:28,540
Xojok kꞌu bꞌi chupa jun barco re ri puerto Adramitio,

6
00:00:28,540 --> 00:00:32,280
e riꞌ keꞌek pa taq ri tinamit e kꞌo chuchiꞌ ri mar re Asia.

7
00:00:32,280 --> 00:00:34,800
Xqamaj kꞌu bꞌi qabꞌe chwi ri mar.

8
00:00:34,800 --> 00:00:37,720
Yey xeꞌek qukꞌ ri Aristarco,

9
00:00:37,720 --> 00:00:39,320
jun aj Tesalónica,

10
00:00:39,320 --> 00:00:41,480
jun tinamit pa ri luwar re Macedonia.

11
00:00:41,480 --> 00:00:43,700
Chukaꞌm qꞌij kꞌut,

12
00:00:43,700 --> 00:00:45,940
xojopon pa ri tinamit Sidón.

13
00:00:45,940 --> 00:00:47,600
Chiriꞌ kꞌu riꞌ,

14
00:00:47,600 --> 00:00:49,160
ri Julio,

15
00:00:49,160 --> 00:00:51,360
raj wach ke ri soldados,

16
00:00:51,360 --> 00:00:54,580
lik xukꞌut ri rutzil ukꞌuꞌx che ri Pablo,

17
00:00:54,580 --> 00:01:00,140
ma xuya luwar che xeꞌbꞌina kukꞌ ri ramigos chaꞌ kakitoꞌ lo rukꞌ ri kajawax che.

18
00:01:00,140 --> 00:01:02,660
Xojel kꞌu bꞌi pa ri tinamit Sidón.

19
00:01:02,660 --> 00:01:06,980
Pero na xojꞌek ta jusukꞌ ruma ri tew lik kajumkaꞌnik,

20
00:01:06,980 --> 00:01:10,080
yey waꞌ chiqawach petinaq wi.

21
00:01:10,080 --> 00:01:15,120
Ekꞌu xqasut rij ri isla Chipre chaꞌ kojuchꞌuq ri juyubꞌ che ri tew.

22
00:01:15,120 --> 00:01:19,160
Xojikꞌow kꞌu chwach taq ri tinamit re Cilicia y re Panfilia,

23
00:01:19,160 --> 00:01:21,240
ri e kꞌo chuchiꞌ ri mar.

24
00:01:21,240 --> 00:01:23,720
Y xojopon kꞌu pa ri tinamit Mira,

25
00:01:23,720 --> 00:01:25,560
jun tinamit re Licia.

26
00:01:25,560 --> 00:01:26,440
Chiriꞌ kꞌu riꞌ,

27
00:01:26,440 --> 00:01:31,720
ri capitán ke ri soldados xuriq jun barco re ri puerto Alejandría,

28
00:01:31,720 --> 00:01:35,760
e riꞌ kumaj bꞌi ubꞌe keꞌek pa taq ri luwar re Italia.

29
00:01:35,760 --> 00:01:37,920
Y xojuya bꞌi chupa.

30
00:01:37,920 --> 00:01:41,040
Ukꞌiyal qꞌij kꞌut xojbꞌin chwi ri mar e laꞌ xa kokꞌil,

31
00:01:41,040 --> 00:01:48,160
y lik kꞌayew xojopon chwach ri tinamit Gnido ruma ri tew kojuqꞌatej chiqawach.

32
00:01:48,160 --> 00:01:54,640
Ruma waꞌ xqamaj bꞌi qabꞌe pa ri isla Creta pa na lik ta kujum wi ribꞌ ri tew chiqe.

33
00:01:54,640 --> 00:01:58,040
Xojikꞌow kꞌu chwach ri tinamit Salmón.

34
00:01:58,040 --> 00:02:06,000
Ewi xojikꞌow chirij waꞌ wa isla xa naqaj che ruwa raqan taqꞌaj y jelaꞌ lik kꞌayew xojopon pa jun tinamit Buenos Puertos,

35
00:02:06,000 --> 00:02:07,320
kabꞌiꞌx che.

36
00:02:07,320 --> 00:02:11,240
Waꞌ xa chunaqaj chi ri tinamit Lasea kꞌo wi.

37
00:02:11,240 --> 00:02:17,120
Lik kꞌut ukꞌiyal qꞌij chik qajamom che ri qabꞌenam yey lik xibꞌibꞌal chi ri bꞌinem chwi ri mar,

38
00:02:17,120 --> 00:02:23,880
ma kꞌakꞌ rikꞌowik ri nimaqꞌij echiriꞌ ri aj judiꞌabꞌ kakiꞌan ayuno yey e ne riꞌ kujeq ri qꞌalaj.

39
00:02:23,880 --> 00:02:26,600
E uwariꞌche ri Pablo xebꞌupixabꞌaj,

40
00:02:26,600 --> 00:02:28,200
jewaꞌ xubꞌiꞌij chike:

41
00:02:28,200 --> 00:02:29,680
«Alaq achijabꞌ,

42
00:02:29,680 --> 00:02:34,960
riꞌin kanwilo wa qabꞌenam chwi wa mar lik xibꞌibꞌal uwach.

43
00:02:34,960 --> 00:02:38,800
Kꞌo pa saq na xa ta jubꞌiqꞌ ri kaqajam kanoq;

44
00:02:38,800 --> 00:02:43,040
na xew ta kaqajam kan eqaꞌn y kaqajam kan ri barco,

45
00:02:43,040 --> 00:02:46,320
ma laj ne kaqajam kan ri qakꞌaslem riꞌoj» xcha chike.

46
00:02:46,320 --> 00:02:52,160
Pero ri capitán ke ri soldados e lik xuta ke ri kꞌamayom bꞌi re ri barco y ri rajaw waꞌ,

47
00:02:52,160 --> 00:02:55,560
yey na xok ta il che ri xubꞌiꞌij ri Pablo.

48
00:02:55,560 --> 00:03:03,440
Ekꞌu ri puerto pa katakꞌiꞌ wi ri barco na e ta jun luwar pa utz kaqikꞌowibꞌej wi ruqꞌijol echiriꞌ kꞌax tew y kꞌo jabꞌ.

49
00:03:03,440 --> 00:03:04,720
Ruma kꞌu laꞌ,

50
00:03:04,720 --> 00:03:14,960
lik e kꞌi xkibꞌiꞌij chikiwach kebꞌel chiriꞌ y kakitij uqꞌij kebꞌek pa ri tinamit Fenice chaꞌ chilaꞌ kakikꞌowibꞌej ruqꞌijol echiriꞌ kꞌax tew y kꞌo jabꞌ.

51
00:03:14,960 --> 00:03:21,360
Wa jun puerto re ri isla Creta katzuꞌn lo puwikiqꞌabꞌ y pa mox che rutzaqibꞌal qꞌij.

52
00:03:21,360 --> 00:03:24,600
Xpe kꞌu jun tew pa sur xa kawelel chik.

53
00:03:24,600 --> 00:03:28,600
Waꞌ xukoj pa kijolom e xuꞌana ri kirayim,

54
00:03:28,600 --> 00:03:31,440
y jekꞌulaꞌ utz kakimaj bꞌi kibꞌe.

55
00:03:31,440 --> 00:03:36,400
Xkimaj kꞌu bꞌi kibꞌe pa ri barco chunaqaj ri taqꞌaj che ri isla Creta.

56
00:03:36,400 --> 00:03:46,920
Pero na naj ta qaꞌanom chwi ri mar echiriꞌ xujeq jun nimalaj kaqjiqꞌ “Euroclidón” kabꞌiꞌx che y xujeq kꞌu riꞌ e kupaqej bꞌi ri barco.

57
00:03:46,920 --> 00:03:55,720
Ekꞌu riꞌ waꞌ wa kaqjiqꞌ xujeq kuxulkꞌatilaꞌ ri barco y na utz ta chik kakꞌam bꞌi jusukꞌ chwa ruchuqꞌabꞌ runimal tew.

58
00:03:55,720 --> 00:03:59,880
Jekꞌulaꞌ xa xqaya bꞌi qibꞌ xojkꞌam bꞌi ruma runimal tew.

59
00:03:59,880 --> 00:04:06,520
Xqasutij kꞌu rij jun ralko isla Clauda rubꞌiꞌ pa na lik ta kujum wi ribꞌ ri tew chiqe,

60
00:04:06,520 --> 00:04:10,280
yey lik xuꞌan kꞌayew chiqe xqajekꞌ pan ri ralko barco re toꞌbꞌal ibꞌ,

61
00:04:10,280 --> 00:04:13,200
ri charem ruma ri nimalaj barco.

62
00:04:13,200 --> 00:04:16,240
Ekꞌuchiriꞌ xaqꞌanisax waꞌ pa ri nimalaj barco,

63
00:04:16,240 --> 00:04:21,920
xkojiꞌ ukowil ri barco rukꞌ laso chaꞌ na kuꞌan ta ukꞌaj ruma ri kaqjiqꞌ.

64
00:04:21,920 --> 00:04:23,560
Lik kꞌu xqaxiꞌij qibꞌ riꞌ,

65
00:04:23,560 --> 00:04:28,600
ma runimal tew kupaqej ri barco chwach jun luwar Sirte rubꞌiꞌ,

66
00:04:28,600 --> 00:04:33,200
pa na cho ta wi ri yaꞌ y wuluꞌl uxeꞌ ri sanyebꞌ.

67
00:04:33,200 --> 00:04:38,640
Xesax kꞌu ri manta kꞌo puwi ri barco y xyaꞌ luwar che ri barco kakꞌam bꞌi ruma runimal tew.

68
00:04:38,640 --> 00:04:39,880
Chukaꞌm qꞌij kꞌut,

69
00:04:39,880 --> 00:04:44,320
lik kꞌa kajabajoꞌx ri barco ruma ruchuqꞌabꞌ ri kaqjiqꞌ.

70
00:04:44,320 --> 00:04:51,320
Ruma kꞌu riꞌ rachijabꞌ ebꞌukꞌayom ri barco xkijeq kakikꞌaq taq bꞌi ri eqaꞌn re ri barco pa ri mar.

71
00:04:51,320 --> 00:04:57,600
Y churox qꞌij xqajeq utorik upa ri barco y xqakꞌaq bꞌi pa ri mar taq ri xqatoro.

72
00:04:57,600 --> 00:05:03,320
Ukꞌiyal qꞌij kꞌu riꞌ na jinta qꞌij y na jinta chꞌumil xqꞌalajinik,

73
00:05:03,320 --> 00:05:07,120
yey ri kaqjiqꞌ na xa ta jubꞌiqꞌ ri yaꞌ kuroj chiqe.

74
00:05:07,120 --> 00:05:10,400
Ruma kꞌu waꞌ na jinta chi pa saq we kojkꞌasiꞌ na.

75
00:05:10,400 --> 00:05:13,400
Yey na oj woꞌqinaq ta ukꞌiyal qꞌij.

76
00:05:13,400 --> 00:05:18,120
E uwariꞌche ri Pablo xtakꞌiꞌ chikixoꞌl konoje y jewaꞌ xubꞌiꞌij:

77
00:05:18,120 --> 00:05:19,400
«Alaq achijabꞌ,

78
00:05:19,400 --> 00:05:22,680
lik utz ta e xta alaq ri ximbꞌiꞌij;

79
00:05:22,680 --> 00:05:25,400
ma we tamaji xojel lo pa ri isla Creta,

80
00:05:25,400 --> 00:05:29,520
na kaqakꞌulumaj ta riꞌ waꞌ y na jinta ne kꞌo kaqajam riꞌ.

81
00:05:29,520 --> 00:05:34,560
»Noꞌj kꞌu woꞌora kannimarisaj kꞌuꞌx alaq rukꞌ waꞌ:

82
00:05:34,560 --> 00:05:37,760
Na jinta junoq kujam kan rukꞌaslem che alaq,

83
00:05:37,760 --> 00:05:39,640
xew kaqajam kan ri barco.

84
00:05:39,640 --> 00:05:44,320
Kambꞌiꞌij waꞌ ma wa jun aqꞌabꞌ xkꞌun wukꞌ ri ángel re ri Dios,

85
00:05:44,320 --> 00:05:48,120
ri Jun nuyaꞌom wibꞌ puqꞌabꞌ y ri kanloqꞌnimaj.

86
00:05:48,120 --> 00:05:50,400
Ekꞌu ri ángel xubꞌiꞌij kan waꞌ chwe:

87
00:05:50,400 --> 00:05:51,800
“Pablo,

88
00:05:51,800 --> 00:05:52,920
maxiꞌij awibꞌ,

89
00:05:52,920 --> 00:05:57,960
ma lik chirajawaxik kateꞌela chwach ri nimalaj taqanel re Roma.

90
00:05:57,960 --> 00:05:59,400
Yey awuma riꞌat,

91
00:05:59,400 --> 00:06:07,160
ri Dios kebꞌukolobꞌej che ri kamik konoje ri e kꞌo awukꞌ chupa ri barco” xcha ri ángel chwe.

92
00:06:07,160 --> 00:06:08,440
Ruma kꞌu laꞌ,

93
00:06:08,440 --> 00:06:09,760
alaq achijabꞌ,

94
00:06:09,760 --> 00:06:11,560
nimarisaj kꞌuꞌx alaq.

95
00:06:11,560 --> 00:06:17,800
Ma riꞌin kubꞌul nukꞌuꞌx rukꞌ ri Dios y lik nujikibꞌam e kuꞌanaꞌ pachaꞌ ri xbꞌiꞌx chwe.

96
00:06:17,800 --> 00:06:24,120
Noꞌj kꞌu ri barco kuꞌchꞌikibꞌaꞌ na kꞌu ribꞌ pa ri sanyebꞌ chwach juna isla» xcha ri Pablo.

97
00:06:24,120 --> 00:06:25,120
Jun aqꞌabꞌ kꞌu riꞌ,

98
00:06:25,120 --> 00:06:27,400
echiriꞌ xqakꞌis kebꞌ semana,

99
00:06:27,400 --> 00:06:30,160
oj paqem bꞌi ruma ri tew chwi ri mar Adriático.

100
00:06:30,160 --> 00:06:32,200
Yey pa tikꞌil aqꞌabꞌ kꞌut,

101
00:06:32,200 --> 00:06:36,920
e rachijabꞌ ebꞌukꞌayom ri barco xkinaꞌbꞌej katajin koponik chunaqaj ulew.

102
00:06:36,920 --> 00:06:43,840
Xkipaj kꞌu ruchoyil upa ri yaꞌ y xkinaꞌbꞌej treinta y seis metros chi uchoyil upa.

103
00:06:43,840 --> 00:06:46,920
Xojbꞌin chi pan jubꞌiqꞌ y xkipaj tanchik.

104
00:06:46,920 --> 00:06:51,320
Xkinaꞌbꞌej kꞌu riꞌ xa veintisiete metros chi uchoyil upa.

105
00:06:51,320 --> 00:06:55,280
Lik kꞌu kakixiꞌij kibꞌ we ri tew xuchiq ri barco chwa abꞌaj.

106
00:06:55,280 --> 00:07:01,960
Ewi xkikꞌaq bꞌi kajibꞌ anclas pa ri mar chirij lo ri barco re kakixim rukꞌ chaꞌ utz katakꞌiꞌik.

107
00:07:01,960 --> 00:07:04,360
Xew kꞌu lik koyeꞌem chik kasaqirik.

108
00:07:04,360 --> 00:07:08,600
Ekꞌu rachijabꞌ ebꞌukꞌayom ri barco xkaj kakiya kan ri barco.

109
00:07:08,600 --> 00:07:18,320
Xkijeq kꞌu kakiqasaj pa ri mar ri ralko barco re toꞌbꞌal ibꞌ y xkiꞌan pachaꞌ e riꞌ kakiqasaj pan jujun chik anclas chwach ri barco re katakꞌiꞌik.

110
00:07:18,320 --> 00:07:22,000
Ekꞌu ri Pablo xubꞌiꞌij chike ri capitán y ri soldados:

111
00:07:22,000 --> 00:07:26,600
«We wa ebꞌukꞌayom re ri barco na kekanaj ta kan chupa ri barco,

112
00:07:26,600 --> 00:07:29,160
na kakolobꞌetaj ta alaq» xchaꞌ.

113
00:07:29,160 --> 00:07:30,000
Ekꞌuchiriꞌ,

114
00:07:30,000 --> 00:07:34,240
ri soldados xkiqꞌat pa ximital wi ri ralko barco re toꞌbꞌal ibꞌ;

115
00:07:34,240 --> 00:07:39,440
y xkiya bꞌi ranimaꞌ xeꞌek pa ri yaꞌ y jelaꞌ na jinta junoq utz kanimaj bꞌi chupa.

116
00:07:39,440 --> 00:07:42,600
Echiriꞌ xujeq kꞌut kasaqirik,

117
00:07:42,600 --> 00:07:45,680
ri Pablo xebꞌupixabꞌaj konoje chaꞌ kewaꞌik,

118
00:07:45,680 --> 00:07:47,400
jewaꞌ xubꞌiꞌij chike:

119
00:07:47,400 --> 00:07:52,760
«E ukaꞌm semana waꞌ na uxlaninaq ta alaq y na jinta kꞌo tijom alaq.

120
00:07:52,760 --> 00:07:53,600
E uwariꞌche,

121
00:07:53,600 --> 00:07:55,520
kantzꞌonoj che alaq,

122
00:07:55,520 --> 00:07:58,640
woꞌq alaq chaꞌ na kaqꞌobꞌ ta ri chuqꞌabꞌ alaq;

123
00:07:58,640 --> 00:08:03,360
ma na jinta junoq che alaq kujam kan tobꞌ tane xa juna uwiꞌ» xchaꞌ.

124
00:08:03,360 --> 00:08:05,720
Kꞌa ekꞌu riꞌ ubꞌiꞌim waꞌ,

125
00:08:05,720 --> 00:08:10,280
xukꞌam jun pam y xutioxij che ri Dios chikiwach konoje;

126
00:08:10,280 --> 00:08:12,320
xuwechꞌ kꞌu upa y xujeq utijik.

127
00:08:12,320 --> 00:08:14,160
Kꞌa ekꞌuchiriꞌ,

128
00:08:14,160 --> 00:08:17,360
konoje lik xmiqꞌ kikꞌuꞌx y xewaꞌik.

129
00:08:17,360 --> 00:08:20,360
Chi qonoje ri oj kꞌo chupa ri barco,

130
00:08:20,360 --> 00:08:23,960
oj kebꞌ ciento rukꞌ setenta y seis chi tikawex.

131
00:08:23,960 --> 00:08:25,840
Ekꞌuchiriꞌ xenojik,

132
00:08:25,840 --> 00:08:28,520
xkiqꞌobꞌisaj kan ri reqaꞌn ri barco,

133
00:08:28,520 --> 00:08:31,520
e xkikꞌaq kan ri trigo pa ri mar.

134
00:08:31,520 --> 00:08:33,120
Ekꞌuchiriꞌ paqꞌij chik,

135
00:08:33,120 --> 00:08:37,840
ri ebꞌukꞌayom ri barco na ketaꞌam taj pa la katajin wi koponik.

136
00:08:37,840 --> 00:08:42,240
Yey xkil kꞌu pan chinimanaj jun uqꞌabꞌ ri mar sanyebꞌ uchiꞌ;

137
00:08:42,240 --> 00:08:46,680
jekꞌulaꞌ xkiyijbꞌaꞌ chikiwach we kakichꞌij uminik bꞌi ri barco kꞌa chilaꞌ.

138
00:08:46,680 --> 00:08:53,160
Xkiqꞌat kꞌu ri ximbꞌal re ri anclas pa yuqul wi ri barco y xkiya kan ranimaꞌ waꞌ chupa ri mar.

139
00:08:53,160 --> 00:08:56,220
Jekꞌulaꞌ xkikir ri ximbꞌal re ri kebꞌ timón re ri barco.

140
00:08:56,220 --> 00:08:58,000
Tekꞌuchiriꞌ,

141
00:08:58,000 --> 00:09:04,680
xkiyak ri manta kakꞌuluw ri tew chwach ri barco y xkijeq kꞌu riꞌ keqibꞌ pan che rulew kꞌo chuchiꞌ ri yaꞌ.

142
00:09:04,680 --> 00:09:12,400
Pero ri barco xuꞌyaꞌa ribꞌ pa kukꞌul wi ribꞌ kebꞌ utzaꞌm yaꞌ y xtzaniꞌ pa jun luwar pa umolom wi ribꞌ ri sanyebꞌ chuxeꞌ ri yaꞌ.

143
00:09:12,400 --> 00:09:15,880
Rutzaꞌm ri barco xuꞌchꞌikibꞌaꞌ ribꞌ pa ri sanyebꞌ.

144
00:09:15,880 --> 00:09:21,440
Ekꞌu ri chirij ri barco xujeq kawechꞌetajik ruma ruchuqꞌabꞌ ri tew kꞌo chwi ri mar.

145
00:09:21,440 --> 00:09:28,600
Ekꞌu ri soldados xkibꞌiꞌij chikiwach kekikamisaj ri e kꞌo chi presoyil chaꞌ na jinta junoq kanimajik e laꞌ pa mux.

146
00:09:28,600 --> 00:09:31,400
Noꞌj kꞌu ri capitán ke ri soldados,

147
00:09:31,400 --> 00:09:34,560
ruma karaj kukolobꞌej ri Pablo che ri kamik,

148
00:09:34,560 --> 00:09:36,640
xebꞌuqꞌatej che wa xkinoꞌjij.

149
00:09:36,640 --> 00:09:44,160
Y xtaqan kꞌu che chaꞌ e janipa ri kakiriq mux kikꞌaqa bꞌi kibꞌ nabꞌe chupa ri yaꞌ y keꞌkimaja uwa ulew;

150
00:09:44,160 --> 00:09:46,920
yey ri nikꞌaj chik kiꞌana bꞌi ke,

151
00:09:46,920 --> 00:09:51,560
kiyaꞌa bꞌi kibꞌ chwi taq tzꞌalam y chwi taq ruchꞌaqapul ri barco.

152
00:09:51,560 --> 00:09:53,120
Jekꞌulaꞌ xkiꞌano.

153
00:09:53,120 --> 00:09:55,440
Ewi na jinta junoq xjiqꞌ pa yaꞌ;

154
00:09:55,440 --> 00:09:58,680
konoje xeꞌkimaja uwa ulew.

155
00:09:58,680 --> 00:10:05,280
Ekꞌuchiriꞌ ojelinaq chi lo chwa ruxibꞌrikil ri kamik chupa wa yaꞌ y xqamaj kꞌu uwa ulew,

156
00:10:05,280 --> 00:10:07,840
kꞌa echiriꞌ xqetaꞌmaj wa isla pa xojopon wi,

157
00:10:07,840 --> 00:10:09,600
Malta rubꞌiꞌ.

158
00:10:09,600 --> 00:10:14,120
Yey ri tikawex e aj chilaꞌ lik xkikꞌut ri relej kikꞌuꞌx chiqe,

159
00:10:14,120 --> 00:10:16,320
ma xojkikꞌul qonoje.

160
00:10:16,320 --> 00:10:21,040
Xkinukꞌ kꞌu jun aqꞌ ruma ri jabꞌ katajinik y ruma ri tew lik kajuchꞌuchꞌik.

161
00:10:21,040 --> 00:10:27,480
Ekꞌu ri Pablo xuꞌmolo lo jujun uqꞌabꞌ cheꞌ chaqiꞌj y xukꞌaq chupa ri aqꞌ.

162
00:10:27,480 --> 00:10:30,600
Yey kꞌo kꞌu jun kumatz animajel chwach rukꞌatanil ri aqꞌ;

163
00:10:30,600 --> 00:10:33,440
waꞌ xutzuyuyej ribꞌ che ruqꞌabꞌ ri Pablo.

164
00:10:33,440 --> 00:10:37,400
Echiriꞌ ri tikawex e aj chilaꞌ xkil ri kumatz tzayal che ruqꞌabꞌ ri Pablo,

165
00:10:37,400 --> 00:10:38,920
jewaꞌ xkibꞌiꞌij chikiwach:

166
00:10:38,920 --> 00:10:41,800
«Lik qꞌalaj waꞌchi kamisanel;

167
00:10:41,800 --> 00:10:43,660
ma tobꞌ na xjiqꞌ ta pa yaꞌ,

168
00:10:43,660 --> 00:10:49,640
pero ri qꞌatbꞌal tzij puwiꞌ na kuya ta che kakꞌasiꞌik ruma ri na utz taj uꞌanom» xechaꞌ.

169
00:10:49,640 --> 00:10:54,920
Pero ri Pablo xa xujabꞌij ruqꞌabꞌ y ri kumatz xtzaq chupa ri aqꞌ,

170
00:10:54,920 --> 00:10:57,800
yey ri Pablo na jinta kꞌo xukꞌulumaj.

171
00:10:57,800 --> 00:11:04,520
Ekꞌu ri winaq koyeꞌem jampalaꞌ kawaꞌlij rucuerpo o we xaqikꞌateꞌt katzaq pulew y asu kakamik.

172
00:11:04,520 --> 00:11:07,120
Lik kꞌu riꞌ xkoyꞌej waꞌ.

173
00:11:07,120 --> 00:11:10,000
Yey echiriꞌ xkilo na jinta kꞌo kukꞌulumaj,

174
00:11:10,000 --> 00:11:14,400
xkijalkꞌatij ri kakichꞌobꞌo y xkibꞌiꞌij ri Pablo e jun dios.

175
00:11:14,400 --> 00:11:19,480
Chunaqaj kꞌu la oj kꞌo wi kꞌo taq rulew jun achi aj wach chupa ri luwar,

176
00:11:19,480 --> 00:11:20,800
Publio rubꞌiꞌ.

177
00:11:20,800 --> 00:11:25,300
Rire xojukꞌulu y lik xojukajmaj chi utz oxibꞌ qꞌij.

178
00:11:25,300 --> 00:11:29,440
Ekꞌu riꞌ ruqaw ri Publio kꞌo chwa uwarabꞌal yewaꞌ;

179
00:11:29,440 --> 00:11:32,520
kꞌo aqꞌ chirij y kikꞌ chupa.

180
00:11:32,520 --> 00:11:34,440
Ekꞌu ri Pablo xok bꞌi,

181
00:11:34,440 --> 00:11:35,760
xeꞌrilaꞌ.

182
00:11:35,760 --> 00:11:37,000
Xuꞌan orar rukꞌ;

183
00:11:37,000 --> 00:11:38,400
tekꞌuchiriꞌ,

184
00:11:38,400 --> 00:11:40,880
xuya ruqꞌabꞌ puwiꞌ y xukunaj.

185
00:11:40,880 --> 00:11:42,040
Ruma kꞌu riꞌ waꞌ,

186
00:11:42,040 --> 00:11:47,240
ri jujun chik yewaꞌibꞌ e kꞌo chupa wa luwar xebꞌopon rukꞌ ri Pablo y xekunutajik.

187
00:11:47,240 --> 00:11:50,880
E taq kꞌu riꞌ waꞌ wa tikawex lik xojkikajmaj chi utz.

188
00:11:50,880 --> 00:11:53,860
Y echiriꞌ xqamaj tanchi ubꞌi qabꞌe pa barco,

189
00:11:53,860 --> 00:11:56,280
xkiya bꞌi janipa ri kajawax chiqe.

