﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:06,640
Chukaꞌm qꞌij kꞌut,

2
00:00:06,640 --> 00:00:15,580
ri winaq ekanajinaq kan chꞌaqa mar xkinaꞌbꞌej rutijoꞌn ri Jesús ebꞌenaq chi chupa ri barco ri xew riꞌ kꞌo chiriꞌ iwir lo riꞌ,

3
00:00:15,580 --> 00:00:18,020
yey ri Jesús na xeꞌek ta kukꞌ rutijoꞌn.

4
00:00:18,020 --> 00:00:21,040
Xekꞌun kꞌu lo jujun barcos e petinaq Tiberias,

5
00:00:21,040 --> 00:00:23,960
chunaqaj ri luwar pa xtijiꞌ wi ri pam,

6
00:00:23,960 --> 00:00:27,680
echiriꞌ ri Qanimajawal utioxim chi waꞌ che ri Dios.

7
00:00:27,680 --> 00:00:32,480
Echiriꞌ ri winaq xkilo na jinta ri Jesús chiriꞌ y na e jinta ne rutijoꞌn,

8
00:00:32,480 --> 00:00:38,000
xebꞌok bꞌi chupa wa barcos y xebꞌek Capernaúm chaꞌ kakitzukuj ri Jesús.

9
00:00:38,000 --> 00:00:40,360
Echiriꞌ xebꞌopon ri winaq chꞌaqa mar,

10
00:00:40,360 --> 00:00:42,760
xeꞌkiriqa ri Jesús y xkitzꞌonoj che:

11
00:00:42,760 --> 00:00:44,200
—Lal tijonel,

12
00:00:44,200 --> 00:00:45,760
¿jampa xkꞌun la wara?

13
00:00:45,760 --> 00:00:46,360
—xechaꞌ.

14
00:00:46,360 --> 00:00:48,840
Ekꞌu ri Jesús xubꞌiꞌij chike:

15
00:00:48,840 --> 00:00:50,600
—Paqatzij wi kambꞌiꞌij che alaq:

16
00:00:50,600 --> 00:00:54,960
Kintzukuj alaq xa ruma lik xwaꞌ alaq chi utz y xnoj alaq chi utz,

17
00:00:54,960 --> 00:00:59,520
na e ta ruma xmaj alaq usukꞌ taq ri kꞌutubꞌal re ruchuqꞌabꞌ ri Dios nuꞌanom loq.

18
00:00:59,520 --> 00:01:03,160
Maya kꞌu ibꞌ alaq che utzukuxik ri wa xa kakꞌisik;

19
00:01:03,160 --> 00:01:06,960
e lik yaꞌa ibꞌ alaq che utzukuxik ri wa na kikꞌow ta kꞌana uqꞌij,

20
00:01:06,960 --> 00:01:09,680
ri kuya kꞌaslemal na jinta utaqexik.

21
00:01:09,680 --> 00:01:11,720
Yey ri kayaꞌw waꞌ che alaq,

22
00:01:11,720 --> 00:01:13,800
e Ralaxel Chikixoꞌl Tikawex,

23
00:01:13,800 --> 00:01:18,000
ri chaꞌtal lo ruma ri Qaqaw Dios re kuꞌan waꞌ —xchaꞌ.

24
00:01:18,000 --> 00:01:19,040
Xkitzꞌonoj kꞌu che:

25
00:01:19,040 --> 00:01:23,480
—¿Saꞌ taq ri kaqaꞌano chaꞌ e kaqaꞌan janipa ri karaj ri Dios chiqe?

26
00:01:23,480 --> 00:01:24,200
—xechaꞌ.

27
00:01:24,200 --> 00:01:26,240
Ri Jesús xukꞌul uwach:

28
00:01:26,240 --> 00:01:27,960
—Ri karaj ri Dios kaꞌan alaq,

29
00:01:27,960 --> 00:01:31,520
e ri kakubꞌiꞌ kꞌuꞌx alaq rukꞌ ri jun utaqom lo Rire —xchaꞌ.

30
00:01:31,520 --> 00:01:33,520
Ekꞌuchiriꞌ xkitzꞌonoj che:

31
00:01:33,520 --> 00:01:40,280
—¿Saꞌ ri kꞌutubꞌal re ruchuqꞌabꞌ ri Dios kaꞌan la chiqawach chaꞌ kaqilo y jelaꞌ kakubꞌiꞌ qakꞌuꞌx ukꞌ la?

32
00:01:40,280 --> 00:01:42,360
¿Saꞌ ri kariq la uꞌanik?

33
00:01:42,360 --> 00:01:47,760
Ma ri qatiꞌ-qamam ojertan xkitij ri maná pa ri luwar katzꞌintzꞌotik,

34
00:01:47,760 --> 00:01:50,680
jelaꞌ pachaꞌ ri kubꞌiꞌij Ruchꞌaꞌtem ri Dios:

35
00:01:50,680 --> 00:01:51,440
Xuya pam chike,

36
00:01:51,440 --> 00:01:53,200
y waꞌ petinaq chilaꞌ chikaj

37
00:01:53,200 --> 00:01:54,720
—xechaꞌ.

38
00:01:54,720 --> 00:01:54,800


39
00:01:54,800 --> 00:01:56,080
Ri Jesús xukꞌul uwach:

40
00:01:56,080 --> 00:01:58,320
—Paqatzij wi kambꞌiꞌij che alaq:

41
00:01:58,320 --> 00:02:01,640
Na e ta ri Moisés xyaꞌw re ri pam petinaq chilaꞌ chikaj;

42
00:02:01,640 --> 00:02:05,320
e ri Nuqaw ri kayaꞌw ri saqil pam kape chilaꞌ chikaj.

43
00:02:05,320 --> 00:02:08,680
Ma ri Pam kuya ri Dios e ri jun petinaq chilaꞌ chikaj,

44
00:02:08,680 --> 00:02:11,840
ri kayaꞌw kꞌaslemal chike ri tikawex —xchaꞌ.

45
00:02:11,840 --> 00:02:13,240
Xkitzꞌonoj kꞌu che:

46
00:02:13,240 --> 00:02:14,680
—Qajawal,

47
00:02:14,680 --> 00:02:18,880
yaꞌa ko la qeꞌoj riꞌ laꞌ la pam ronoje qꞌij —xechaꞌ.

48
00:02:18,880 --> 00:02:20,320
Ri Jesús xubꞌiꞌij chike:

49
00:02:20,320 --> 00:02:23,120
—In ri in pam kuya kꞌaslemal.

50
00:02:23,120 --> 00:02:24,720
China ri kape wukꞌ riꞌin,

51
00:02:24,720 --> 00:02:26,280
na kutij ta chi numik;

52
00:02:26,280 --> 00:02:28,240
y china ri kakubꞌiꞌ ukꞌuꞌx wukꞌ,

53
00:02:28,240 --> 00:02:30,360
riꞌ na kachaqij ta chi kꞌana uchiꞌ.

54
00:02:30,360 --> 00:02:32,840
»Pero e pachaꞌ ri nubꞌiꞌim chi lo che alaq:

55
00:02:32,840 --> 00:02:35,040
Ralaq na kakubꞌiꞌ ta kꞌuꞌx alaq wukꞌ,

56
00:02:35,040 --> 00:02:36,840
tobꞌ ne ilom alaq nuwach.

57
00:02:36,840 --> 00:02:40,000
Ma konoje ri keyaꞌiꞌ chwe ruma ri Nuqaw,

58
00:02:40,000 --> 00:02:41,160
kekꞌun wukꞌ riꞌin;

59
00:02:41,160 --> 00:02:43,280
yey china kꞌu riꞌ ri kape wukꞌ riꞌin,

60
00:02:43,280 --> 00:02:44,960
na kanmachꞌaj tubꞌi.

61
00:02:44,960 --> 00:02:48,920
»Riꞌin na ximpe ta chilaꞌ chikaj xa re koꞌlnuꞌana ri kuaj riꞌin,

62
00:02:48,920 --> 00:02:52,760
ma e in petinaq re koꞌlnuꞌana ri karaj ri Jun xtaqaw lo we.

63
00:02:52,760 --> 00:02:54,120
Yey ri karaj ri Nuqaw,

64
00:02:54,120 --> 00:02:55,480
ri xintaqaw loq,

65
00:02:55,480 --> 00:02:58,880
e na kanjam ta kan junoq chike ri ebꞌuyaꞌom Rire chwe;

66
00:02:58,880 --> 00:03:03,320
ma e kenukꞌastajisaj lo konoje waꞌ chupa ri kꞌisbꞌal qꞌij.

67
00:03:03,320 --> 00:03:05,000
Ekꞌu ri lik karaj ri Nuqaw,

68
00:03:05,000 --> 00:03:06,200
ri xtaqaw lo weꞌin,

69
00:03:06,200 --> 00:03:06,800
e waꞌ:

70
00:03:06,800 --> 00:03:08,520
Konoje ri tikawex,

71
00:03:08,520 --> 00:03:13,320
ri kakiya ri kiwach wukꞌ ri in Ukꞌajol ri Dios y kakubꞌiꞌ kꞌu kikꞌuꞌx wukꞌ,

72
00:03:13,320 --> 00:03:16,400
kakꞌojiꞌ kikꞌaslemal na jinta utaqexik.

73
00:03:16,400 --> 00:03:21,560
Ekꞌu riꞌin kenukꞌastajisaj lo chikixoꞌl ri ekaminaq chupa ri kꞌisbꞌal qꞌij —xchaꞌ.

74
00:03:21,560 --> 00:03:23,140
Rukꞌ kꞌu riꞌ waꞌ,

75
00:03:23,140 --> 00:03:27,680
raj judiꞌabꞌ xkijeq kechꞌaꞌt chirij ri Jesús ruma ri xubꞌiꞌij:

76
00:03:27,680 --> 00:03:30,400
«In ri in pam petinaq chilaꞌ chikaj.»

77
00:03:30,400 --> 00:03:31,640
Xkibꞌiꞌij kꞌu riꞌ:

78
00:03:31,640 --> 00:03:33,840
«¿Na e ta nebꞌa Jesús waꞌ,

79
00:03:33,840 --> 00:03:35,000
rukꞌajol ri José?

80
00:03:35,000 --> 00:03:38,120
Riꞌoj qetaꞌam uwach ruqaw y qetaꞌam uwach ruchu.

81
00:03:38,120 --> 00:03:41,640
¿Suꞌchak kꞌu riꞌ kubꞌiꞌij petinaq chilaꞌ chikaj?»

82
00:03:41,640 --> 00:03:42,480
xechaꞌ.

83
00:03:42,480 --> 00:03:44,640
Xubꞌiꞌij kꞌu ri Jesús chike:

84
00:03:44,640 --> 00:03:47,440
—Mixchꞌaꞌtibꞌen chiwach chirij wa ximbꞌiꞌij.

85
00:03:47,440 --> 00:03:49,720
Ma na jinta junoq kape wukꞌ riꞌin,

86
00:03:49,720 --> 00:03:51,800
we na e ta kꞌamayom lo ri Nuqaw,

87
00:03:51,800 --> 00:03:53,320
ri taqayom lo weꞌin.

88
00:03:53,320 --> 00:03:54,600
Yey ri kape wukꞌ,

89
00:03:54,600 --> 00:03:57,240
kankꞌastajisaj lo chupa ri kꞌisbꞌal qꞌij.

90
00:03:57,240 --> 00:04:02,000
»Jewaꞌ kubꞌiꞌij Ruchꞌaꞌtem ri Dios chupa ri tzꞌibꞌital kan kuma ri qꞌalajisanelabꞌ:

91
00:04:02,000 --> 00:04:05,960
Kopon na ri qꞌij echiriꞌ e ri Dios ri kakꞌutun chikiwach konoje

92
00:04:05,960 --> 00:04:06,960
kachaꞌ.

93
00:04:06,960 --> 00:04:07,320
Y konoje ri kakita ri kubꞌiꞌij ri Nuqaw y kakimaj kꞌu ke janipa ri kubꞌiꞌij,

94
00:04:07,320 --> 00:04:11,840
riꞌ kekꞌun wukꞌ riꞌin.

95
00:04:11,840 --> 00:04:13,640


96
00:04:13,640 --> 00:04:17,320
Ma na jinta jun chik iliyom uwach ri Qaqaw Dios;

97
00:04:17,320 --> 00:04:19,320
xew ri jun petinaq rukꞌ ri Dios,

98
00:04:19,320 --> 00:04:20,680
e iliyom uwach.

99
00:04:20,680 --> 00:04:22,560
»Paqatzij wi kambꞌiꞌij che alaq:

100
00:04:22,560 --> 00:04:24,680
China ri kakubꞌiꞌ ukꞌuꞌx wukꞌ riꞌin,

101
00:04:24,680 --> 00:04:27,840
kꞌo ukꞌaslemal na jinta utaqexik.

102
00:04:27,840 --> 00:04:30,720
Ma in ri in pam kuya kꞌaslemal.

103
00:04:30,720 --> 00:04:34,960
»Ojertan ri chuꞌqaw alaq xkitij ri maná pa ri luwar katzꞌintzꞌotik;

104
00:04:34,960 --> 00:04:35,960
na rukꞌ ta kꞌu riꞌ,

105
00:04:35,960 --> 00:04:37,280
rike xekamik.

106
00:04:37,280 --> 00:04:40,240
Noꞌj riꞌin e kinchꞌaꞌt chwi ri pam kape chilaꞌ chikaj;

107
00:04:40,240 --> 00:04:42,560
yey we kꞌo junoq katijow re waꞌ,

108
00:04:42,560 --> 00:04:43,960
riꞌ na kakam taj.

109
00:04:43,960 --> 00:04:47,560
»Ri pam re kꞌaslemal petinaq chilaꞌ chikaj e riꞌin.

110
00:04:47,560 --> 00:04:49,520
China kꞌu katijow re wa pam,

111
00:04:49,520 --> 00:04:52,080
kꞌo ukꞌaslemal na jinta utaqexik.

112
00:04:52,080 --> 00:04:53,640
Yey ri pam kanya riꞌin,

113
00:04:53,640 --> 00:04:59,600
e ri nutiꞌjil kanya pa kꞌax chaꞌ taq ri tikawex kꞌo kikꞌaslemal chwach ri Dios —xchaꞌ.

114
00:04:59,600 --> 00:05:00,280
Ekꞌuchiriꞌ,

115
00:05:00,280 --> 00:05:03,120
raj judiꞌabꞌ xkijeq kakichapalaꞌ kibꞌ chikiwach,

116
00:05:03,120 --> 00:05:04,920
jewaꞌ kakibꞌiꞌij:

117
00:05:04,920 --> 00:05:08,000
«¿Suꞌanik waꞌchi karaj kuya chitijik rutiꞌjil chiqe?»

118
00:05:08,000 --> 00:05:08,640
kechaꞌ.

119
00:05:08,640 --> 00:05:10,720
Ri Jesús xubꞌiꞌij chike:

120
00:05:10,720 --> 00:05:12,840
—Paqatzij wi kambꞌiꞌij che alaq:

121
00:05:12,840 --> 00:05:19,720
We e laꞌ na katij ta alaq ri nutiꞌjil ri in Alaxel Chikixoꞌl Tikawex y we na katij ta alaq ri nukikꞌel,

122
00:05:19,720 --> 00:05:21,800
riꞌ na jinta kꞌaslemal alaq.

123
00:05:21,800 --> 00:05:24,640
China kꞌu ri kutij ri nutiꞌjil y ri nukikꞌel,

124
00:05:24,640 --> 00:05:27,520
riꞌ kꞌo ukꞌaslemal na jinta utaqexik,

125
00:05:27,520 --> 00:05:31,120
yey riꞌin kankꞌastajisaj lo chupa ri kꞌisbꞌal qꞌij.

126
00:05:31,120 --> 00:05:35,480
Ma ri nutiꞌjil e saqil waꞌim y ri nukikꞌel e saqil yaꞌ.

127
00:05:35,480 --> 00:05:38,720
China kꞌu ri kutij ri nutiꞌjil y kutij ri nukikꞌel,

128
00:05:38,720 --> 00:05:42,020
riꞌ kakꞌojiꞌ wukꞌ y riꞌin kinkꞌojiꞌ rukꞌ rire.

129
00:05:42,020 --> 00:05:43,560
»Ri Qaqaw Dios,

130
00:05:43,560 --> 00:05:44,960
ri aj yaꞌl kꞌaslemal,

131
00:05:44,960 --> 00:05:46,800
e ri xtaqaw lo weꞌin;

132
00:05:46,800 --> 00:05:49,120
yey kꞌo nukꞌaslemal ruma Rire.

133
00:05:49,120 --> 00:05:51,920
Jekꞌulaꞌ china ri kutij ri nutiꞌjil riꞌin,

134
00:05:51,920 --> 00:05:54,120
riꞌ kꞌo ukꞌaslemal wuma riꞌin.

135
00:05:54,120 --> 00:05:56,900
Kinchꞌaꞌt chwi ri pam petinaq chilaꞌ chikaj.

136
00:05:56,900 --> 00:06:00,800
Waꞌ na e ta pachaꞌ ri maná xkitij ri chuꞌqaw alaq ojertan.

137
00:06:00,800 --> 00:06:02,200
Ma tobꞌ xkitij ri maná,

138
00:06:02,200 --> 00:06:03,760
rike xekamik.

139
00:06:03,760 --> 00:06:06,480
Noꞌj china ri kutij re wa pam kambꞌiꞌij riꞌin,

140
00:06:06,480 --> 00:06:09,880
riꞌ kꞌo ukꞌaslemal na jinta utaqexik —xchaꞌ.

141
00:06:09,880 --> 00:06:15,040
E kꞌutunik waꞌ xuꞌan ri Jesús pa kimolom wi kibꞌ chupa ri sinagoga re Capernaúm.

142
00:06:15,040 --> 00:06:17,520
Echiriꞌ xkita ri kꞌutunik xuꞌan ri Jesús,

143
00:06:17,520 --> 00:06:20,520
lik e kꞌi chike rutijoꞌn xkibꞌiꞌij:

144
00:06:20,520 --> 00:06:21,600
«Waꞌ wa kubꞌiꞌij,

145
00:06:21,600 --> 00:06:23,200
lik kꞌax utayik.

146
00:06:23,200 --> 00:06:25,520
¿Kꞌo nebꞌa junoq kachꞌijow ukꞌulik?»

147
00:06:25,520 --> 00:06:26,120
xechaꞌ.

148
00:06:26,120 --> 00:06:31,200
Ekꞌu ri Jesús xunaꞌbꞌej ri chꞌaꞌtibꞌenik kakiꞌan chwi rukꞌutunik.

149
00:06:31,200 --> 00:06:32,480
Xutzꞌonoj kꞌu chike:

150
00:06:32,480 --> 00:06:34,600
—¿Kuꞌan kꞌax waꞌ che alaq?

151
00:06:34,600 --> 00:06:41,320
¿Saꞌ kꞌu riꞌ ri kaꞌan alaq we ta e laꞌ kil alaq Ralaxel Chikixoꞌl Tikawex kaqꞌan chilaꞌ chikaj pa petinaq wi?

152
00:06:41,320 --> 00:06:46,600
Ri saqil kꞌaslemal na jinta utaqexik petinaq rukꞌ ri Ruxlabꞌixel ri Dios;

153
00:06:46,600 --> 00:06:49,240
na e ta ri petinaq xa rukꞌ ri tikawex,

154
00:06:49,240 --> 00:06:52,800
ma riꞌ na jinta uchak re kuya ri saqil kꞌaslemal.

155
00:06:52,800 --> 00:06:55,280
Ekꞌu ri chꞌaꞌtem nubꞌiꞌim riꞌin che alaq,

156
00:06:55,280 --> 00:06:57,680
waꞌ petinaq rukꞌ ri Ruxlabꞌixel ri Dios,

157
00:06:57,680 --> 00:06:59,360
ri aj yaꞌl kꞌaslemal.

158
00:06:59,360 --> 00:07:03,960
Pero e kꞌo kꞌu jujun chixoꞌl alaq na kubꞌul ta kikꞌuꞌx wukꞌ —xchaꞌ.

159
00:07:03,960 --> 00:07:11,160
Ri Jesús xubꞌiꞌij waꞌ ma xex chi retaꞌam wi china taq ri na kubꞌul ta kikꞌuꞌx rukꞌ y china ri kakꞌayin re.

160
00:07:11,160 --> 00:07:13,400
Xubꞌiꞌij tanchi ri Jesús:

161
00:07:13,400 --> 00:07:15,480
—Ekꞌu uwariꞌche nubꞌiꞌim che alaq:

162
00:07:15,480 --> 00:07:17,480
Na jinta junoq kape wukꞌ,

163
00:07:17,480 --> 00:07:20,260
we na e ta ri Nuqaw kꞌamayom lo re —xchaꞌ.

164
00:07:20,260 --> 00:07:21,320
Chwi kꞌu riꞌ,

165
00:07:21,320 --> 00:07:26,520
e kꞌi chike rutijoꞌn ri Jesús xkiya kanoq y na xeterej ta chi chirij.

166
00:07:26,520 --> 00:07:27,520
Ekꞌuchiriꞌ,

167
00:07:27,520 --> 00:07:30,380
xutzꞌonoj ri Jesús chike ri kabꞌlajuj utijoꞌn:

168
00:07:30,380 --> 00:07:33,280
—¿Kiwaj nebꞌa riꞌix kiꞌan iwe kiniya kanoq,

169
00:07:33,280 --> 00:07:34,240
pachaꞌ ri xkiꞌan rike?

170
00:07:34,240 --> 00:07:35,200
—xchaꞌ.

171
00:07:35,200 --> 00:07:37,080
Ri Simón Pedro xukꞌul uwach:

172
00:07:37,080 --> 00:07:38,400
—Qajawal,

173
00:07:38,400 --> 00:07:40,960
¿china chi chirij kojꞌek wi?

174
00:07:40,960 --> 00:07:46,200
Ma xew ukꞌ rilal kꞌo ri chꞌaꞌtem kuya kꞌaslemal na jinta utaqexik.

175
00:07:46,200 --> 00:07:49,440
Riꞌoj lik kubꞌul chi qakꞌuꞌx ukꞌ la y lik qetaꞌam waꞌ:

176
00:07:49,440 --> 00:07:51,040
Lal Ruchaꞌoꞌn lo ri Dios,

177
00:07:51,040 --> 00:07:53,720
Rukꞌajol ri Dios kꞌaslik —xchaꞌ.

178
00:07:53,720 --> 00:07:55,960
Ri Jesús xukꞌul uwach:

179
00:07:55,960 --> 00:07:59,160
—¿Na in ta nebꞌa inchaꞌyom iwe riꞌix ix kabꞌlajuj?

180
00:07:59,160 --> 00:08:00,440
Na rukꞌ ta kꞌu riꞌ,

181
00:08:00,440 --> 00:08:03,400
jun chiwe kꞌo ritzel winaq pa ranimaꞌ —xchaꞌ.

182
00:08:03,400 --> 00:08:04,440
Echiriꞌ xubꞌiꞌij waꞌ,

183
00:08:04,440 --> 00:08:09,760
ri Jesús e xchꞌaꞌt puwi ri Judas aj Iscariot rukꞌajol ri Simón;

184
00:08:09,760 --> 00:08:11,640
ma e ri Judas kakꞌayin re,

185
00:08:11,640 --> 00:08:15,040
tobꞌ e jun chike ri kabꞌlajuj utijoꞌn.

