﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:07,700
Ri Jesús echiriꞌ katajin chi bꞌe,

2
00:00:07,700 --> 00:00:09,880
xril jun achi ralaxibꞌem potzꞌ.

3
00:00:09,880 --> 00:00:12,340
Ekꞌu rutijoꞌn xkitzꞌonoj che:

4
00:00:12,340 --> 00:00:13,820
—Lal tijonel,

5
00:00:13,820 --> 00:00:19,380
¿wa jun achi xalaxik potzꞌ ruma nawi kimak ruchu-uqaw o ruma umak rire?

6
00:00:19,380 --> 00:00:19,940
—xechaꞌ.

7
00:00:19,940 --> 00:00:22,380
Ri Jesús xukꞌul uwach chike:

8
00:00:22,380 --> 00:00:25,980
—Na ruma ta umak rire y na ruma tane kimak ruchu-uqaw;

9
00:00:25,980 --> 00:00:29,820
waꞌ e uꞌanom chaꞌ ruchuqꞌabꞌ ri Dios kaqꞌalajin rukꞌ rire.

10
00:00:29,820 --> 00:00:34,980
Lik chirajawaxik chwe kanꞌan ruchak ri taqayom lo weꞌin xaloqꞌ kꞌa paqꞌij,

11
00:00:34,980 --> 00:00:38,740
ma kakꞌun lo raqꞌabꞌ echiriꞌ na jinta chi junoq utz kachakunik.

12
00:00:38,740 --> 00:00:41,380
Xaloqꞌ kꞌu in kꞌo riꞌin wara che wuꞌwachulew,

13
00:00:41,380 --> 00:00:44,780
in ri in Qꞌijsaq che ruwachulew —xchaꞌ.

14
00:00:44,780 --> 00:00:46,300
Echiriꞌ ubꞌiꞌim chi waꞌ,

15
00:00:46,300 --> 00:00:48,620
ri Jesús xchubꞌan chwa rulew,

16
00:00:48,620 --> 00:00:51,380
xuꞌan jubꞌiqꞌ xoqꞌoꞌl rukꞌ rukꞌaxaj.

17
00:00:51,380 --> 00:00:52,380
Tekꞌuchiriꞌ,

18
00:00:52,380 --> 00:00:54,680
xusoqꞌ che ruwach ri potzꞌ.

19
00:00:54,680 --> 00:00:55,500
Ekꞌuchiriꞌ,

20
00:00:55,500 --> 00:00:56,620
xubꞌiꞌij che:

21
00:00:56,620 --> 00:00:57,620
—Jat,

22
00:00:57,620 --> 00:01:00,160
jaꞌchꞌaja rawach pa ri yaꞌ re Siloé —xchaꞌ.

23
00:01:00,160 --> 00:01:03,380
(Siloé keꞌelawi “ri Taqom loq”.)

24
00:01:03,380 --> 00:01:04,740
Ri potzꞌ e xuꞌano;

25
00:01:04,740 --> 00:01:06,480
xeꞌek y xuꞌchꞌaja ruwach.

26
00:01:06,480 --> 00:01:07,860
Ekꞌuchiriꞌ xtzelej loq,

27
00:01:07,860 --> 00:01:09,180
katzuꞌn chik.

28
00:01:09,180 --> 00:01:13,700
Ekꞌu ri ejeqel lo chunaqaj ri potzꞌ y ri kilom xaqi kuꞌan ulimoxna,

29
00:01:13,700 --> 00:01:15,220
jewaꞌ kakibꞌiꞌij:

30
00:01:15,220 --> 00:01:19,660
«¿Na e ta nebꞌa achi waꞌ katzꞌuyiꞌ chiꞌ bꞌe y kuꞌan ulimoxna?»

31
00:01:19,660 --> 00:01:20,180
kechaꞌ.

32
00:01:20,180 --> 00:01:21,780
Jujun chik kakibꞌiꞌij:

33
00:01:21,780 --> 00:01:23,140
«Qatzij,

34
00:01:23,140 --> 00:01:24,100
areꞌ» kechaꞌ.

35
00:01:24,100 --> 00:01:25,700
Jujun chik kakibꞌiꞌij:

36
00:01:25,700 --> 00:01:27,220
«Na e ta rire,

37
00:01:27,220 --> 00:01:28,940
tobꞌ lik e katzuꞌnik» kechaꞌ.

38
00:01:28,940 --> 00:01:31,300
Noꞌj rachi kunutajinaq chik,

39
00:01:31,300 --> 00:01:32,620
lik kujikibꞌaꞌ uwach,

40
00:01:32,620 --> 00:01:33,740
jewaꞌ kubꞌiꞌij:

41
00:01:33,740 --> 00:01:35,180
«Qatzij,

42
00:01:35,180 --> 00:01:36,380
in waꞌ kꞌut» kachaꞌ.

43
00:01:36,380 --> 00:01:37,620
Xkitzꞌonoj kꞌu che:

44
00:01:37,620 --> 00:01:39,340
—¿Chaꞌta laꞌ xat-tzuꞌnik?

45
00:01:39,340 --> 00:01:40,140
—xecha che.

46
00:01:40,140 --> 00:01:41,900
Rire xukꞌul uwach:

47
00:01:41,900 --> 00:01:44,020
—E ri jun achi Jesús ubꞌiꞌ,

48
00:01:44,020 --> 00:01:45,540
xuꞌan jubꞌiqꞌ xoqꞌoꞌl,

49
00:01:45,540 --> 00:01:48,460
xusoqꞌ che ri nuwach y xubꞌiꞌij chwe:

50
00:01:48,460 --> 00:01:52,940
“Jat pa kꞌo wi ri yaꞌ re Siloé y jaꞌchꞌaja rawach chupa.”

51
00:01:52,940 --> 00:01:54,220
Xinꞌek kꞌu riꞌ,

52
00:01:54,220 --> 00:01:55,460
y echiriꞌ xinchꞌaj ri nuwach,

53
00:01:55,460 --> 00:01:57,300
xinjeq kintzuꞌnik —xchaꞌ.

54
00:01:57,300 --> 00:01:58,420
Xkitzꞌonoj kꞌu che:

55
00:01:58,420 --> 00:02:00,620
—¿Pa kꞌo wi riꞌ laꞌ laꞌchi?

56
00:02:00,620 --> 00:02:01,220
—xecha che.

57
00:02:01,220 --> 00:02:02,260
Rire xukꞌul uwach:

58
00:02:02,260 --> 00:02:04,860
—Na wetaꞌam taj pa kꞌo wi —xchaꞌ.

59
00:02:04,860 --> 00:02:09,540
Ekꞌuchiriꞌ xkikꞌam bꞌi ri potzꞌ kunutajinaq chik chikiwach ri fariseos;

60
00:02:09,540 --> 00:02:15,500
ma e pa jun qꞌij re uxlanibꞌal echiriꞌ ri Jesús xuꞌan xoqꞌoꞌl y xukunaj ri potzꞌ.

61
00:02:15,500 --> 00:02:19,020
Jenelaꞌ ri fariseos xkitzꞌonoj che chaꞌtaj xtzuꞌnik.

62
00:02:19,020 --> 00:02:21,220
Rire xukꞌul uwach chike:

63
00:02:21,220 --> 00:02:23,940
—Rachi xusoqꞌ xoqꞌoꞌl che ri nuwach,

64
00:02:23,940 --> 00:02:27,580
xinchꞌaj kꞌu ri nuwach y woꞌora kintzuꞌnik —xchaꞌ.

65
00:02:27,580 --> 00:02:28,260
Ekꞌuchiriꞌ,

66
00:02:28,260 --> 00:02:31,860
jujun chike ri fariseos kakibꞌiꞌij chikiwach:

67
00:02:31,860 --> 00:02:33,460
«Laꞌ laꞌchi xꞌanaw re waꞌ,

68
00:02:33,460 --> 00:02:35,460
na rukꞌ ta ri Dios petinaq wi;

69
00:02:35,460 --> 00:02:39,720
ma e kuꞌan ri na ubꞌe taj kaꞌaniꞌ chupa ri qꞌij re uxlanibꞌal» kechaꞌ.

70
00:02:39,720 --> 00:02:41,580
Jujun chik kakibꞌiꞌij:

71
00:02:41,580 --> 00:02:43,460
«We rire aj mak,

72
00:02:43,460 --> 00:02:46,220
¿suꞌanik kꞌu riꞌ kuꞌan wa kꞌutubꞌal re ruchuqꞌabꞌ ri Dios?»

73
00:02:46,220 --> 00:02:46,820
kechaꞌ.

74
00:02:46,820 --> 00:02:47,660
Ruma kꞌu laꞌ,

75
00:02:47,660 --> 00:02:50,460
xkijach kipa ri fariseos chikiwach.

76
00:02:50,460 --> 00:02:51,140
Ekꞌuchiriꞌ,

77
00:02:51,140 --> 00:02:54,260
xkitzꞌonoj che rachi kunutajinaq chik:

78
00:02:54,260 --> 00:02:56,900
—¿Saꞌ ri kabꞌiꞌij riꞌat chwi rachi xutzuꞌnisaj rawach?

79
00:02:56,900 --> 00:02:57,460
—xechaꞌ.

80
00:02:57,460 --> 00:02:59,340
Rire xukꞌul uwach:

81
00:02:59,340 --> 00:03:02,680
—Riꞌin kambꞌiꞌij e jun qꞌalajisanel —xchaꞌ.

82
00:03:02,680 --> 00:03:09,100
Pero raj judiꞌabꞌ na xkaj taj kakikojo we rachi xex potzꞌ wi y woꞌora katzuꞌnik.

83
00:03:09,100 --> 00:03:12,260
Ruma waꞌ xekisikꞌij ruchu-uqaw,

84
00:03:12,260 --> 00:03:14,140
y xkitzꞌonoj kꞌu chike:

85
00:03:14,140 --> 00:03:15,700
—¿E alkꞌoꞌal alaq waꞌ,

86
00:03:15,700 --> 00:03:17,940
ri kabꞌiꞌij alaq ralaxibꞌem potzꞌ?

87
00:03:17,940 --> 00:03:19,500
¿Chaꞌtaj katzuꞌn woꞌora?

88
00:03:19,500 --> 00:03:19,980
—xechaꞌ.

89
00:03:19,980 --> 00:03:22,740
Ruchu-uqaw rachi xkikꞌul uwach:

90
00:03:22,740 --> 00:03:26,980
—Riꞌoj lik qetaꞌam e qalkꞌoꞌal waꞌ y xalaxik potzꞌ.

91
00:03:26,980 --> 00:03:30,140
Noꞌj na qetaꞌam taj chaꞌtaj katzuꞌn woꞌora,

92
00:03:30,140 --> 00:03:33,520
y na qetaꞌam ta nenareꞌ china xkunan re.

93
00:03:33,520 --> 00:03:34,580
Tzꞌonoj alaq che,

94
00:03:34,580 --> 00:03:36,060
ma rire nim chik —xechaꞌ.

95
00:03:36,060 --> 00:03:39,700
Ruchu-uqaw rachi xkibꞌiꞌij waꞌ ruma kakixiꞌij kibꞌ,

96
00:03:39,700 --> 00:03:49,060
ma wa aj wach ke raj judiꞌabꞌ kiꞌanom chi tzij chikiwach chaꞌ na kekꞌul ta chi pa ri sinagoga janipa ri kakijikibꞌaꞌ uwach ri Jesús e ri Cristo,

97
00:03:49,060 --> 00:03:50,600
Ruchaꞌoꞌn lo ri Dios.

98
00:03:50,600 --> 00:03:53,420
E uwariꞌche ruchu-uqaw rachi xkibꞌiꞌij:

99
00:03:53,420 --> 00:03:55,260
«Tzꞌonoj alaq che,

100
00:03:55,260 --> 00:03:57,220
ma rire nim chik.»

101
00:03:57,220 --> 00:03:57,900
Ekꞌuchiriꞌ,

102
00:03:57,900 --> 00:04:03,620
raj judiꞌabꞌ xkitaq tanchi usikꞌixik rachi kunutajinaq chik y xkibꞌiꞌij che:

103
00:04:03,620 --> 00:04:07,180
—Woꞌora chajikibꞌaꞌ uwach chwach ri Dios ri kabꞌiꞌij.

104
00:04:07,180 --> 00:04:10,180
Ma riꞌoj qetaꞌam waꞌ waꞌchi lik aj mak —xechaꞌ.

105
00:04:10,180 --> 00:04:11,700
Ekꞌu rire xubꞌiꞌij:

106
00:04:11,700 --> 00:04:15,340
—We rire aj mak na wetaꞌam ta kꞌu riꞌ riꞌin,

107
00:04:15,340 --> 00:04:20,740
xew wetaꞌam e ri petinaq loq in potzꞌ yey woꞌora kintzuꞌnik —xchaꞌ.

108
00:04:20,740 --> 00:04:22,060
Xkitzꞌonoj tanchi che:

109
00:04:22,060 --> 00:04:24,340
—¿Saꞌ ri xuꞌan chawe?

110
00:04:24,340 --> 00:04:26,220
¿Suꞌanik xutzuꞌnisaj rawach?

111
00:04:26,220 --> 00:04:26,780
—xechaꞌ.

112
00:04:26,780 --> 00:04:28,800
Rachi xukꞌul uwach:

113
00:04:28,800 --> 00:04:33,300
—Riꞌin ya ximbꞌiꞌij che alaq y na xꞌaj ta kata alaq.

114
00:04:33,300 --> 00:04:35,720
¿Suꞌchak kꞌu riꞌ kaꞌaj alaq kambꞌiꞌij tanchik?

115
00:04:35,720 --> 00:04:38,320
¿Kaꞌaj kami ralaq kuꞌan alaq utijoꞌn?

116
00:04:38,320 --> 00:04:38,740
—xchaꞌ.

117
00:04:38,740 --> 00:04:40,180
Ekꞌu rike xkiyajo,

118
00:04:40,180 --> 00:04:42,100
jewaꞌ xkibꞌiꞌij che:

119
00:04:42,100 --> 00:04:45,100
—Riꞌat e kataqej laꞌ la jun achi,

120
00:04:45,100 --> 00:04:48,580
noꞌj riꞌoj e kaqataqej rutzꞌibꞌam kan ri Moisés.

121
00:04:48,580 --> 00:04:52,020
Ma riꞌoj qetaꞌam ri Dios xchꞌaꞌt rukꞌ ri Moisés;

122
00:04:52,020 --> 00:04:53,580
noꞌj laꞌ la jun achi,

123
00:04:53,580 --> 00:04:56,140
na qetaꞌam taj pa petinaq wi —xecha che.

124
00:04:56,140 --> 00:04:58,100
Ekꞌu rire xubꞌiꞌij chike:

125
00:04:58,100 --> 00:05:00,180
—¡E laꞌ la lik kakam wanimaꞌ riꞌin che!

126
00:05:00,180 --> 00:05:03,100
Ma ralaq na etaꞌam ta alaq pa petinaq wi waꞌchi,

127
00:05:03,100 --> 00:05:06,140
yey rire xutzuꞌnisaj ri nuwach riꞌin.

128
00:05:06,140 --> 00:05:07,700
Qetaꞌam kꞌu chi utz,

129
00:05:07,700 --> 00:05:10,180
ri Dios na kebꞌuta ta raj makibꞌ,

130
00:05:10,180 --> 00:05:15,860
xew kebꞌuta ri kakiloqꞌoj uqꞌij y kakiꞌan ri rajawal ukꞌuꞌx Rire.

131
00:05:15,860 --> 00:05:18,540
Chwi lo ri jeqebꞌal ruwachulew,

132
00:05:18,540 --> 00:05:24,940
na jinta tatajinaq wi we kꞌo junoq utzuꞌnisam juna tikawex potzꞌ chwi ralaxik.

133
00:05:24,940 --> 00:05:28,380
We tamaji wa jun achi petinaq rukꞌ ri Dios,

134
00:05:28,380 --> 00:05:30,820
riꞌ na jinta puqꞌabꞌ kuꞌan waꞌ —xchaꞌ.

135
00:05:30,820 --> 00:05:32,580
Xkibꞌiꞌij kꞌu che:

136
00:05:32,580 --> 00:05:34,920
—Riꞌat lik pa mak xatalax wi.

137
00:05:34,920 --> 00:05:37,180
¿Kawaj kami riꞌ katkꞌutun chiqawach?

138
00:05:37,180 --> 00:05:37,940
—xecha che.

139
00:05:37,940 --> 00:05:38,820
Chwi kꞌu riꞌ laꞌ,

140
00:05:38,820 --> 00:05:40,980
na xkikꞌul ta chi pa ri sinagoga.

141
00:05:40,980 --> 00:05:46,340
Ekꞌu ri Jesús xretaꞌmaj na kakikꞌul ta chi pa ri sinagoga rachi kunutajinaq.

142
00:05:46,340 --> 00:05:48,060
Uwariꞌche echiriꞌ xukꞌulu,

143
00:05:48,060 --> 00:05:49,260
jewaꞌ xubꞌiꞌij che:

144
00:05:49,260 --> 00:05:52,620
—¿Kubꞌul akꞌuꞌx riꞌat rukꞌ Ralaxel Chikixoꞌl Tikawex?

145
00:05:52,620 --> 00:05:53,420
—xchaꞌ.

146
00:05:53,420 --> 00:05:55,380
Rachi xukꞌul uwach:

147
00:05:55,380 --> 00:05:56,260
—Wajawal,

148
00:05:56,260 --> 00:06:00,380
bꞌiꞌij la chwe china rire chaꞌ kakubꞌiꞌ nukꞌuꞌx rukꞌ —xchaꞌ.

149
00:06:00,380 --> 00:06:02,620
Ri Jesús xubꞌiꞌij che:

150
00:06:02,620 --> 00:06:03,980
—Awilom chi uwach;

151
00:06:03,980 --> 00:06:06,540
ma in riꞌ ri kinchꞌaꞌt awukꞌ —xchaꞌ.

152
00:06:06,540 --> 00:06:07,340
Ekꞌuchiriꞌ,

153
00:06:07,340 --> 00:06:10,820
rachi xuxukubꞌaꞌ ribꞌ chwach y xuloqꞌnimaj uqꞌij,

154
00:06:10,820 --> 00:06:11,980
jewaꞌ xubꞌiꞌij che:

155
00:06:11,980 --> 00:06:13,580
—Wajawal,

156
00:06:13,580 --> 00:06:16,220
riꞌin kakubꞌiꞌ nukꞌuꞌx ukꞌ la —xchaꞌ.

157
00:06:16,220 --> 00:06:18,500
Ekꞌu ri Jesús xubꞌiꞌij:

158
00:06:18,500 --> 00:06:25,980
—Riꞌin in kꞌuninaq che ruwachulew chaꞌ wuma riꞌin kaqꞌalajinik china ri kakikꞌul ri Qꞌijsaq y china ri na kakikꞌul taj.

159
00:06:25,980 --> 00:06:29,220
In kꞌuninaq kꞌu riꞌ chaꞌ e ri na ketzuꞌn taj,

160
00:06:29,220 --> 00:06:32,460
kajaqataj ri kiwach y jelaꞌ kakil ri Qꞌijsaq;

161
00:06:32,460 --> 00:06:34,300
yey ekꞌu ri “ketzuꞌnik”,

162
00:06:34,300 --> 00:06:37,300
kachꞌuqutaj ri kiwach y na kakil ta ri Qꞌijsaq —xchaꞌ.

163
00:06:37,300 --> 00:06:39,620
Jujun kꞌu chike ri fariseos,

164
00:06:39,620 --> 00:06:41,900
ri e kꞌo pan chunaqaj ri Jesús,

165
00:06:41,900 --> 00:06:42,860
echiriꞌ xkita waꞌ,

166
00:06:42,860 --> 00:06:44,460
xkitzꞌonoj che:

167
00:06:44,460 --> 00:06:47,260
—¿E kami keꞌelawi riꞌ oj potzꞌ riꞌoj?

168
00:06:47,260 --> 00:06:47,700
—xechaꞌ.

169
00:06:47,700 --> 00:06:49,520
Ri Jesús xukꞌul uwach:

170
00:06:49,520 --> 00:06:52,980
—We ta kaya ibꞌ alaq chupa na kil ta alaq ri Qꞌijsaq,

171
00:06:52,980 --> 00:06:54,900
na jinta mak alaq riꞌ.

172
00:06:54,900 --> 00:06:57,940
Noꞌj ruma ri kabꞌiꞌij alaq kil alaq chi utz ri Qꞌijsaq,

173
00:06:57,940 --> 00:07:01,720
e kakanaj kꞌu alaq riꞌ chupa ri mak alaq —xchaꞌ.

