﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:07,800
Kꞌo kꞌu jun achi yewaꞌ,

2
00:00:07,800 --> 00:00:08,880
Lázaro rubꞌiꞌ.

3
00:00:08,880 --> 00:00:10,400
Rire aj Betania,

4
00:00:10,400 --> 00:00:14,280
y chilaꞌ ejeqel wi ri ranabꞌ María y Marta.

5
00:00:14,280 --> 00:00:21,640
Waꞌ wa María e ri xuqꞌej kunabꞌal lik kiꞌ ruxlabꞌ che ri raqan ri Jesús y xuchaqisaj rukꞌ ruwiꞌ.

6
00:00:21,640 --> 00:00:26,520
Ekꞌu ri kebꞌ ixoqibꞌ kichaqꞌ kibꞌ jewaꞌ xkitaq ubꞌiꞌxikil che ri Jesús:

7
00:00:26,520 --> 00:00:27,720
«Qajawal,

8
00:00:27,720 --> 00:00:29,480
ri jun lik kꞌax kanaꞌ la,

9
00:00:29,480 --> 00:00:31,160
lik yewaꞌ.»

10
00:00:31,160 --> 00:00:32,760
Echiriꞌ ri Jesús xuta waꞌ,

11
00:00:32,760 --> 00:00:33,800
jewaꞌ xubꞌiꞌij:

12
00:00:33,800 --> 00:00:36,320
«Waꞌ wa yabꞌil na re ta kamik,

13
00:00:36,320 --> 00:00:41,080
ma re yakbꞌal uqꞌij ri Dios y re yakbꞌal uqꞌij Rukꞌajol ri Dios» xchaꞌ.

14
00:00:41,080 --> 00:00:44,040
Ekꞌu ri Jesús lik kꞌax kebꞌunaꞌ ri oxibꞌ kichaqꞌ kibꞌ:

15
00:00:44,040 --> 00:00:44,880
Ri Marta,

16
00:00:44,880 --> 00:00:46,640
ri María y ri Lázaro.

17
00:00:46,640 --> 00:00:48,240
Na rukꞌ ta kꞌu riꞌ,

18
00:00:48,240 --> 00:00:50,000
echiriꞌ xuto yewaꞌ ri Lázaro,

19
00:00:50,000 --> 00:00:53,280
kꞌa xkanaj chi kan kebꞌ qꞌij pa ri luwar pa kꞌo wi.

20
00:00:53,280 --> 00:00:54,280
Tekꞌuchiriꞌ,

21
00:00:54,280 --> 00:00:55,760
xubꞌiꞌij chike rutijoꞌn:

22
00:00:55,760 --> 00:00:58,200
—Joꞌ tanchi Judea —xchaꞌ.

23
00:00:58,200 --> 00:01:00,800
Ekꞌu rutijoꞌn xkibꞌiꞌij che:

24
00:01:00,800 --> 00:01:02,040
—Lal tijonel,

25
00:01:02,040 --> 00:01:06,600
¿na kꞌakꞌ ta nebꞌa laꞌ raj judiꞌabꞌ ya laj xkikamisaj la paꞌbꞌaj?

26
00:01:06,600 --> 00:01:08,040
Na rukꞌ ta kꞌu riꞌ,

27
00:01:08,040 --> 00:01:09,320
¿woꞌora keꞌek tanchi la chilaꞌ?

28
00:01:09,320 --> 00:01:10,440
—xechaꞌ.

29
00:01:10,440 --> 00:01:12,440
Ri Jesús xubꞌiꞌij chike:

30
00:01:12,440 --> 00:01:16,360
—¿Na qatzij ta nebꞌa laꞌ kabꞌlajuj ora kꞌo che ri jun qꞌij?

31
00:01:16,360 --> 00:01:20,040
Yey e junoq kabꞌin paqꞌij na kuchiq ta ri raqan,

32
00:01:20,040 --> 00:01:23,040
ma karil rubꞌe ruma ri qꞌijsaq re ruwachulew.

33
00:01:23,040 --> 00:01:24,880
Noꞌj we junoq kabꞌin chaqꞌabꞌ,

34
00:01:24,880 --> 00:01:27,920
riꞌ kuchiq ri raqan ma pa qꞌequꞌm kꞌo wi —xchaꞌ.

35
00:01:27,920 --> 00:01:29,000
Tekꞌuchiriꞌ,

36
00:01:29,000 --> 00:01:30,640
xubꞌiꞌij chike:

37
00:01:30,640 --> 00:01:32,060
—E ri qamigo Lázaro,

38
00:01:32,060 --> 00:01:33,040
kawarik.

39
00:01:33,040 --> 00:01:35,760
Kinꞌek kꞌu che ukꞌosoxik —xchaꞌ.

40
00:01:35,760 --> 00:01:37,300
Xkibꞌiꞌij kꞌu rutijoꞌn che:

41
00:01:37,300 --> 00:01:38,460
—Qajawal,

42
00:01:38,460 --> 00:01:39,560
utz we kawarik,

43
00:01:39,560 --> 00:01:41,840
ma riꞌ e kꞌutubꞌal re kutzir uwach —xechaꞌ.

44
00:01:41,840 --> 00:01:44,900
Ri xkichꞌobꞌ rike e xa kuxlan ri Lázaro;

45
00:01:44,900 --> 00:01:48,240
noꞌj ri Jesús e kachꞌaꞌt puwi rukamik ri Lázaro.

46
00:01:48,240 --> 00:01:51,600
E uwariꞌche ri Jesús xuqꞌalajisaj chike:

47
00:01:51,600 --> 00:01:53,300
—Ri Lázaro kaminaq chik.

48
00:01:53,300 --> 00:01:55,000
Yey iwuma kꞌu riꞌix,

49
00:01:55,000 --> 00:01:58,800
lik kinkiꞌkotik ri na in jinta chilaꞌ rukꞌ echiriꞌ xkamik,

50
00:01:58,800 --> 00:02:02,200
ma jelaꞌ kanimar ri kubꞌulibꞌal ikꞌuꞌx wukꞌ.

51
00:02:02,200 --> 00:02:03,080
Woꞌora joꞌ,

52
00:02:03,080 --> 00:02:04,640
jeꞌqilaꞌ —xchaꞌ.

53
00:02:04,640 --> 00:02:05,360
Ekꞌuchiriꞌ,

54
00:02:05,360 --> 00:02:07,600
ri Tomás ri kabꞌiꞌx “Yoꞌx” che,

55
00:02:07,600 --> 00:02:10,040
xubꞌiꞌij chike ri jujun chik rachbꞌiꞌil:

56
00:02:10,040 --> 00:02:13,920
—Kojꞌek riꞌ chaꞌ jelaꞌ kojkam junam rukꞌ ri Jesús —xchaꞌ.

57
00:02:13,920 --> 00:02:18,920
Kajibꞌ qꞌij chi lo riꞌ muqutal ri Lázaro echiriꞌ ri Jesús xopon Betania.

58
00:02:18,920 --> 00:02:21,280
Waꞌ xa chunaqaj Jerusalem kꞌo wi,

59
00:02:21,280 --> 00:02:23,720
laj oxibꞌ kilómetro kꞌo wi lo che.

60
00:02:23,720 --> 00:02:31,320
E kꞌi chike raj judiꞌabꞌ e petinaq kukꞌ ri María y ri Marta re koꞌlkibꞌochiꞌij kikꞌuꞌx ruma rukamik ri kixibꞌal.

61
00:02:31,320 --> 00:02:34,760
Ekꞌuchiriꞌ ri Marta xuto katajin roponik ri Jesús,

62
00:02:34,760 --> 00:02:36,480
xel bꞌi che ukꞌulik;

63
00:02:36,480 --> 00:02:38,800
noꞌj ri María xkanaj kan chwa ja.

64
00:02:38,800 --> 00:02:41,360
Ekꞌu ri Marta xubꞌiꞌij che ri Jesús:

65
00:02:41,360 --> 00:02:42,240
—Wajawal,

66
00:02:42,240 --> 00:02:43,840
we ta e laꞌ kꞌo la wara,

67
00:02:43,840 --> 00:02:45,400
na kakam ta riꞌ ri nuxibꞌal.

68
00:02:45,400 --> 00:02:46,680
Na rukꞌ ta kꞌu riꞌ,

69
00:02:46,680 --> 00:02:47,960
lik wetaꞌam,

70
00:02:47,960 --> 00:02:49,080
tobꞌ ne kꞌa e waꞌ,

71
00:02:49,080 --> 00:02:52,840
ri Dios kuya cheꞌla ronoje ri katzꞌonoj la che —xchaꞌ.

72
00:02:52,840 --> 00:02:54,800
Ri Jesús xubꞌiꞌij che:

73
00:02:54,800 --> 00:02:58,040
—Raxibꞌal kakꞌastaj lo chikixoꞌl ri ekaminaq —xchaꞌ.

74
00:02:58,040 --> 00:02:59,840
Ri Marta xubꞌiꞌij che:

75
00:02:59,840 --> 00:03:01,440
—Qatzij,

76
00:03:01,440 --> 00:03:08,800
riꞌin wetaꞌam kakꞌastaj lo che ri kꞌisbꞌal qꞌij re ruwachulew echiriꞌ kekꞌastaj lo konoje ri ekaminaq —xchaꞌ.

77
00:03:08,800 --> 00:03:11,120
Ri Jesús xubꞌiꞌij che:

78
00:03:11,120 --> 00:03:16,440
—E riꞌin ri kinkꞌastajisan lo ke ri ekaminaq yey e riꞌin ri kinyaꞌw kꞌaslemal.

79
00:03:16,440 --> 00:03:18,720
China kꞌu ri kakubꞌiꞌ ukꞌuꞌx wukꞌ,

80
00:03:18,720 --> 00:03:19,760
tobꞌ kakamik,

81
00:03:19,760 --> 00:03:21,280
kakꞌastajik.

82
00:03:21,280 --> 00:03:24,200
Yey konoje ri e kꞌaslik y kakubꞌiꞌ kikꞌuꞌx wukꞌ,

83
00:03:24,200 --> 00:03:28,840
na kekam taj ma kꞌo kikꞌaslemal na jinta utaqexik rukꞌ ri Dios.

84
00:03:28,840 --> 00:03:30,280
¿Kakoj riꞌat waꞌ?

85
00:03:30,280 --> 00:03:30,800
—xchaꞌ.

86
00:03:30,800 --> 00:03:32,320
Ri Marta xukꞌul uwach:

87
00:03:32,320 --> 00:03:33,080
—Kankojo,

88
00:03:33,080 --> 00:03:34,320
Wajawal,

89
00:03:34,320 --> 00:03:36,800
ma riꞌin nukojom rilal lal ri Cristo,

90
00:03:36,800 --> 00:03:38,280
Rukꞌajol ri Dios,

91
00:03:38,280 --> 00:03:41,640
ri bꞌiꞌtisim loq kakꞌun che ruwachulew —xchaꞌ.

92
00:03:41,640 --> 00:03:44,080
Echiriꞌ ri Marta xukꞌis ubꞌiꞌxik waꞌ,

93
00:03:44,080 --> 00:03:48,960
xeꞌek che usikꞌixik ruchaqꞌ María y xew che rire xubꞌiꞌij:

94
00:03:48,960 --> 00:03:53,040
—Ri Qajawal kꞌo wara y katusikꞌij —xchaꞌ.

95
00:03:53,040 --> 00:03:54,840
Xew xuta waꞌ ri María,

96
00:03:54,840 --> 00:03:57,880
na jampatana xyaktaj bꞌi y xeꞌrila ri Jesús.

97
00:03:57,880 --> 00:04:00,400
Ri Jesús kꞌamajaꞌ ne kok pa ri tinamit,

98
00:04:00,400 --> 00:04:03,760
ma kꞌa kꞌo pa ri luwar pa xkꞌul wi ruma ri Marta.

99
00:04:03,760 --> 00:04:07,560
Ekꞌu raj judiꞌabꞌ e kꞌo rukꞌ ri María re kakibꞌochiꞌij ukꞌuꞌx,

100
00:04:07,560 --> 00:04:11,560
xkilo echiriꞌ na jampatana xyaktajik y kanik xel bꞌi.

101
00:04:11,560 --> 00:04:13,160
Rike xeterej kꞌu bꞌi chirij,

102
00:04:13,160 --> 00:04:18,640
ma e chikiwach rike e riꞌ keꞌek chwa ri muqubꞌal chaꞌ keꞌroqꞌej ruxibꞌal.

103
00:04:18,640 --> 00:04:21,400
Echiriꞌ ri María xopon pa kꞌo wi ri Jesús,

104
00:04:21,400 --> 00:04:22,560
xew xril uwach,

105
00:04:22,560 --> 00:04:24,200
xuxuk ribꞌ chwach,

106
00:04:24,200 --> 00:04:25,560
y jewaꞌ xubꞌiꞌij che:

107
00:04:25,560 --> 00:04:26,880
—Wajawal,

108
00:04:26,880 --> 00:04:28,600
we ta e laꞌ lal kꞌo la wara,

109
00:04:28,600 --> 00:04:31,240
na kakam ta riꞌ ri nuxibꞌal —xchaꞌ.

110
00:04:31,240 --> 00:04:36,120
Ri Jesús echiriꞌ xrilo lik kebꞌoqꞌ ri María y raj judiꞌabꞌ eteran lo chirij,

111
00:04:36,120 --> 00:04:38,560
lik xok chukꞌuꞌx y xuchap bꞌis.

112
00:04:38,560 --> 00:04:39,680
Xubꞌiꞌij kꞌu chike:

113
00:04:39,680 --> 00:04:41,880
—¿Pa ximuq wi?

114
00:04:41,880 --> 00:04:42,720
—xchaꞌ.

115
00:04:42,720 --> 00:04:43,400
Rike xkibꞌiꞌij:

116
00:04:43,400 --> 00:04:44,760
—Qajawal,

117
00:04:44,760 --> 00:04:46,840
peta la y chilape la —xechaꞌ.

118
00:04:46,840 --> 00:04:48,560
Ekꞌu ri Jesús xoqꞌik.

119
00:04:48,560 --> 00:04:51,000
Xkibꞌiꞌij kꞌu raj judiꞌabꞌ:

120
00:04:51,000 --> 00:04:52,200
—¡Chilape alaq,

121
00:04:52,200 --> 00:04:53,760
lik kꞌax kunaꞌo!

122
00:04:53,760 --> 00:04:54,320
—xechaꞌ.

123
00:04:54,320 --> 00:04:57,400
E kꞌo jujun chike raj judiꞌabꞌ xkibꞌiꞌij:

124
00:04:57,400 --> 00:05:00,360
—Wa waꞌchi e xtzuꞌnisan re ri jun potzꞌ.

125
00:05:00,360 --> 00:05:04,320
¿Suꞌbꞌe kꞌu riꞌ na jinta xuꞌano chaꞌ na kakam ta ri Lázaro?

126
00:05:04,320 --> 00:05:04,760
—xechaꞌ.

127
00:05:04,760 --> 00:05:07,280
Ri Jesús lik xok tanchi bꞌis chukꞌuꞌx,

128
00:05:07,280 --> 00:05:08,920
xqibꞌ chwa ri muqubꞌal.

129
00:05:08,920 --> 00:05:13,560
Waꞌ jun jul worotal paꞌbꞌaj y tzꞌapal uchiꞌ rukꞌ jun abꞌaj.

130
00:05:13,560 --> 00:05:15,240
Ekꞌu ri Jesús xubꞌiꞌij:

131
00:05:15,240 --> 00:05:17,760
—Chiwesaj laꞌbꞌaj —xchaꞌ.

132
00:05:17,760 --> 00:05:18,840
Yey ri Marta,

133
00:05:18,840 --> 00:05:20,480
ri ranabꞌ kan ri kaminaq,

134
00:05:20,480 --> 00:05:21,360
xubꞌiꞌij che:

135
00:05:21,360 --> 00:05:23,000
—Wajawal,

136
00:05:23,000 --> 00:05:24,040
laꞌ lik chu chik,

137
00:05:24,040 --> 00:05:26,760
ma e ukaj qꞌij waꞌ muqutalik —xchaꞌ.

138
00:05:26,760 --> 00:05:29,000
Ri Jesús xubꞌiꞌij che:

139
00:05:29,000 --> 00:05:30,640
—¿Na nubꞌiꞌim ta nebꞌa chawe,

140
00:05:30,640 --> 00:05:32,520
we kakubꞌiꞌ akꞌuꞌx wukꞌ,

141
00:05:32,520 --> 00:05:34,840
kawil runimal uwach uqꞌij ri Dios?

142
00:05:34,840 --> 00:05:35,560
—xchaꞌ.

143
00:05:35,560 --> 00:05:38,200
Ewi xkesaj rabꞌaj kꞌo chuchiꞌ ri muqubꞌal.

144
00:05:38,200 --> 00:05:38,880
Ekꞌuchiriꞌ,

145
00:05:38,880 --> 00:05:41,400
ri Jesús xtzuꞌn chikaj y xubꞌiꞌij:

146
00:05:41,400 --> 00:05:42,840
—Lal Nuqaw,

147
00:05:42,840 --> 00:05:45,920
maltiox ko cheꞌla ma intom chi la.

148
00:05:45,920 --> 00:05:48,400
Riꞌin wetaꞌam lik xaqi kinta la,

149
00:05:48,400 --> 00:05:51,600
pero kambꞌiꞌij kꞌu waꞌ kuma wuꞌkꞌiyal tikawex e kꞌo wara,

150
00:05:51,600 --> 00:05:55,080
chaꞌ rike kakikojo lal taqayom lo we —xchaꞌ.

151
00:05:55,080 --> 00:05:57,320
Echiriꞌ xukꞌis ubꞌiꞌxikil waꞌ,

152
00:05:57,320 --> 00:06:00,080
lik ko xsikꞌin che ubꞌiꞌxikil:

153
00:06:00,080 --> 00:06:01,380
—¡Lázaro,

154
00:06:01,380 --> 00:06:02,880
chateluloq!

155
00:06:02,880 --> 00:06:03,360
—xchaꞌ.

156
00:06:03,360 --> 00:06:04,760
Ewi ri Lázaro xel loq,

157
00:06:04,760 --> 00:06:10,120
bꞌolqꞌotim ri raqan y ruqꞌabꞌ pa kꞌul yey rupalaj chꞌuqutal rukꞌ jun kꞌul.

158
00:06:10,120 --> 00:06:11,640
Ruma kꞌu laꞌ,

159
00:06:11,640 --> 00:06:13,120
ri Jesús xubꞌiꞌij chike:

160
00:06:13,120 --> 00:06:16,920
—Chikira ri kꞌul kꞌo che chaꞌ utz keꞌek —xchaꞌ.

161
00:06:16,920 --> 00:06:18,840
E kꞌi kꞌu chike raj judiꞌabꞌ,

162
00:06:18,840 --> 00:06:21,960
ri e petinaq che ubꞌochiꞌixik ukꞌuꞌx ri María,

163
00:06:21,960 --> 00:06:24,000
echiriꞌ xkil ri xuꞌan ri Jesús,

164
00:06:24,000 --> 00:06:25,800
xkikubꞌaꞌ kikꞌuꞌx rukꞌ.

165
00:06:25,800 --> 00:06:29,040
Noꞌj e kꞌo jujun chike xebꞌek kukꞌ ri fariseos,

166
00:06:29,040 --> 00:06:31,640
y xeꞌkitzijoj chike ri xuꞌan ri Jesús.

167
00:06:31,640 --> 00:06:41,720
Ekꞌu ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios y ri fariseos xkimol kibꞌ kukꞌ jujun chik chike ri e aj qꞌatal tzij y jewaꞌ xkibꞌiꞌij:

168
00:06:41,720 --> 00:06:43,020
—¿Saꞌ ri kaqaꞌano?

169
00:06:43,020 --> 00:06:46,920
Ma waꞌchi lik ukꞌiyal kꞌutubꞌal re ruchuqꞌabꞌ kuꞌano.

170
00:06:46,920 --> 00:06:48,600
We na kaqaqꞌatej taj,

171
00:06:48,600 --> 00:06:59,160
konoje kakubꞌiꞌ kikꞌuꞌx rukꞌ y kekꞌun kꞌu lo riꞌ raj wach re Roma chaꞌ koꞌlkiwulij wa Luwar pa kaqaloqꞌnimaj wi ri Dios y wa qatinamit —xechaꞌ.

172
00:06:59,160 --> 00:07:00,280
Ekꞌuchiriꞌ ri Caifás,

173
00:07:00,280 --> 00:07:03,840
ri kajawal raj chakunel pa Rocho Dios che laꞌ la junabꞌ,

174
00:07:03,840 --> 00:07:05,880
jewaꞌ xubꞌiꞌij chike:

175
00:07:05,880 --> 00:07:07,820
—Ralaq na jinta etaꞌam alaq.

176
00:07:07,820 --> 00:07:10,560
Na kachꞌobꞌ ta alaq raqan chi utz,

177
00:07:10,560 --> 00:07:18,760
ma e más utz we xa jun chi achi kakam pukꞌaxel ri tinamit chwa ri kasach kiwach konoje ri qatinamit —xchaꞌ.

178
00:07:18,760 --> 00:07:22,320
Ri Caifás na xa ta pa re rire xubꞌiꞌij waꞌ.

179
00:07:22,320 --> 00:07:26,640
Ma ruma e kajawal raj chakunel pa Rocho Dios che laꞌ la junabꞌ,

180
00:07:26,640 --> 00:07:33,360
ri Dios xuya che kuqꞌalajisaj e kakam ri Jesús pakikꞌaxel konoje ri tinamit e aj judiꞌabꞌ.

181
00:07:33,360 --> 00:07:36,560
Y na xew ta kuma ri tinamit Israel xkam ri Jesús,

182
00:07:36,560 --> 00:07:43,400
ma xkamik chaꞌ kuꞌan xa jun chike konoje ri e ralkꞌoꞌal ri Dios ekicherinaq bꞌi che ruwachulew.

183
00:07:43,400 --> 00:07:49,700
Ekꞌu raj judiꞌabꞌ chwi laꞌ la qꞌij wi xkiꞌan tzij chikiwach chaꞌ kakikamisaj ri Jesús.

184
00:07:49,700 --> 00:07:50,960
Ruma kꞌu waꞌ,

185
00:07:50,960 --> 00:07:54,080
ri Jesús na xbꞌin ta chi chikixoꞌl chiwachil.

186
00:07:54,080 --> 00:07:58,520
Ewi xel bꞌi pa ri luwar re Judea y xeꞌek chunaqaj ri luwar katzꞌintzꞌotik,

187
00:07:58,520 --> 00:08:01,720
pa jun tinamit Efraín rubꞌiꞌ.

188
00:08:01,720 --> 00:08:04,440
Chiriꞌ xkanaj kan wi junam kukꞌ rutijoꞌn.

189
00:08:04,440 --> 00:08:06,880
Xa naqaj chi kꞌo wi lo ri Pascua,

190
00:08:06,880 --> 00:08:09,280
waꞌ e kinimaqꞌij raj judiꞌabꞌ.

191
00:08:09,280 --> 00:08:15,580
Ukꞌiyal winaq re taq ri tinamit xepaqiꞌ Jerusalem re kakiꞌan ri kijosqꞌikil chwach ri Dios,

192
00:08:15,580 --> 00:08:18,960
chaꞌ jelaꞌ taqal chike kakiꞌan ri nimaqꞌij Pascua.

193
00:08:18,960 --> 00:08:22,560
E taq kꞌu ri winaq ketajin che utzukuxik ri Jesús,

194
00:08:22,560 --> 00:08:24,440
yey echiriꞌ e kꞌo pa ri Rocho Dios,

195
00:08:24,440 --> 00:08:26,600
kakitzꞌonobꞌej chikiwach:

196
00:08:26,600 --> 00:08:28,140
«¿Saꞌ nawi kichꞌobꞌ riꞌix?

197
00:08:28,140 --> 00:08:30,040
¿Kakꞌun nawi pa wa nimaqꞌij?»

198
00:08:30,040 --> 00:08:30,600
kechaꞌ.

199
00:08:30,600 --> 00:08:38,600
Yey ri fariseos kukꞌ ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios etaqaninaq che we kꞌo junoq karetaꞌmaj pa kꞌo wi ri Jesús,

200
00:08:38,600 --> 00:08:41,880
chubꞌiꞌij chaꞌ keꞌkichapa uloq.

