﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:09,600
Maholo kire unue uri melu kei lae aana haka hunie poꞌo ni henue i Itali,

2
00:00:09,600 --> 00:00:18,220
kire si niie a Pol na ngaeta mo mwane nge kire ko iiꞌo i laona nume ni hoꞌo noꞌone hunie ngaeta ramo paine haahie nga tangalai ramo hunie ke kakalire.

3
00:00:18,220 --> 00:00:26,180
Ramo ngeena satana a Jiulias na ingeie aana pulitaa ni ramo kire haaraꞌinie “Pulitaa ni Ramo a Inemauri Peine ni Rom.”

4
00:00:26,180 --> 00:00:29,840
Ngaeta haka e uure aana huilume i Adramitiam,

5
00:00:29,840 --> 00:00:34,600
na ko deu aakau loꞌu huni lae aana ngaeta mo suꞌu aana poꞌo ni henue i Esia.

6
00:00:34,600 --> 00:00:45,460
Oto melu ko taꞌe aana haka ngeena peꞌie a Aristakas ngaeta mwane aana huilume i Tesalonaeka aana poꞌo ni henue i Masedonia aana ingeie ko hekusiꞌemeelu noꞌone.

7
00:00:45,460 --> 00:00:47,020
Melu meni taꞌe oto,

8
00:00:47,020 --> 00:00:49,380
na kire ko lalaaꞌinie oto pwana.

9
00:00:49,380 --> 00:00:53,740
Oto aana dinge i puri nge melu si lai aarapuu aana huilume i Saedon.

10
00:00:53,740 --> 00:00:55,340
A Jiulias mone ko aamasie a Pol,

11
00:00:55,340 --> 00:01:03,500
oto e toliꞌaasie mola ke lai leesie mo malahune wau i leune hunie kire ke peꞌie aana taꞌena nga mei ola e saetoꞌo aana.

12
00:01:03,500 --> 00:01:08,080
Oto melu lae mwaanie i Saedon na aena iiru ko iiru honosiꞌemeelu,

13
00:01:08,080 --> 00:01:13,780
nge melu lai liu aana ngaeta aapa aana mala-malau i Saepras nge iiru e kele rako aana.

14
00:01:13,780 --> 00:01:18,500
Melu liu oto poꞌo i eesi aana e ro poꞌo ni henue i Silisia na i Pampilia,

15
00:01:18,500 --> 00:01:23,620
oto melu si lai aarapuu i oone aana huilume i Maera aana poꞌo ni henue i Lisia.

16
00:01:23,620 --> 00:01:28,500
I leune nge a Jiulias e leesie ngaeta haka e uure i Aleksandria na ko lae hunie i Itali.

17
00:01:28,500 --> 00:01:33,840
Oto poro paine haahie tangalai ramo ngeena e unue melu ke lae loꞌu aana haka ngeena.

18
00:01:33,840 --> 00:01:40,540
Na mo dinge hunge melu ko haro kele lae oto mola peꞌi esu hiitoꞌo huni lai aarapuu karaꞌinie huilume i Nidas.

19
00:01:40,540 --> 00:01:43,220
Na aena aana melu ko suehie mone ooru,

20
00:01:43,220 --> 00:01:46,020
oto melu eeliꞌu mola hunie mala-malau i Krit,

21
00:01:46,020 --> 00:01:49,180
hunie melu ke liu i purine mala-malau mwaanie ooru,

22
00:01:49,180 --> 00:01:51,300
na melu hule oto aana aapa hatarie i Salmoni.

23
00:01:51,300 --> 00:01:54,860
Melu ko lihu oto mola i oone karaꞌinie mala-malau,

24
00:01:54,860 --> 00:01:59,800
taꞌe maꞌalana e urine na e aasa hunie melu kei lae takoie leu melu ko sare lae aana.

25
00:01:59,800 --> 00:02:07,820
Melu esu oto hiitoꞌo na lae-lae melu hule aana suꞌu kire haaraꞌinie “Suꞌu Diana” karaꞌinie huilume i Lasia.

26
00:02:07,820 --> 00:02:10,500
Oto mo dinge hunge kire waetaꞌi mola urine,

27
00:02:10,500 --> 00:02:14,860
na aena aana Houlaa Ni Haꞌarereꞌanga Mwaanie Oorahaꞌaa e liu oto,

28
00:02:14,860 --> 00:02:21,100
melu saie uri e hule oto aana mo waro-waro aaela hunie aalidanga aena aana mawa e paine.

29
00:02:21,100 --> 00:02:22,580
Oto a Pol ko teꞌuri hunire,

30
00:02:22,580 --> 00:02:24,340
“Mo mwane,

31
00:02:24,340 --> 00:02:26,260
mala uri kolu kei lae loꞌu,

32
00:02:26,260 --> 00:02:30,180
nge nou leesie laenga ikolu ienini e saꞌa diana ike,

33
00:02:30,180 --> 00:02:36,100
aana nou leesie uri haka na ludaa i laona kire kei meni eiꞌaa mango.

34
00:02:36,100 --> 00:02:41,020
Na hule aana ngaeta mo iini aakaelu kire kei mae noꞌone.”

35
00:02:41,020 --> 00:02:44,900
Taꞌe poro paine haahie tangalai ramo e kaꞌa sare rongo ike hunie a Pol,

36
00:02:44,900 --> 00:02:50,020
taꞌe ko rongo mola hunie poro paine aana haka na mwane nge e toꞌo aana haka ngeena.

37
00:02:50,020 --> 00:02:53,700
Na aena aana aasi ko mawa mola aana mo waro-waro ngeena,

38
00:02:53,700 --> 00:02:56,860
na suꞌu ngeena e kaꞌa diana ike huni iiꞌo aana,

39
00:02:56,860 --> 00:03:00,080
oto hungelana mwala saeda mola hunie melu ke lae taraꞌasi.

40
00:03:00,080 --> 00:03:07,820
Kire saetoꞌo aana melu ke dau aahonga huni lae hunie suꞌu i Piniks huni iiꞌo kohi wau i leune aana maholo daitaꞌaa.

41
00:03:07,820 --> 00:03:13,000
Aana suꞌu ngeena ngaeta suꞌu diana i Krit aana e saro takoie suulana sato.

42
00:03:13,000 --> 00:03:20,100
Oto maholo kele mei iiru mwai-mwei ko aehota iiru oto uure mai mwaanie pwalo-pwalona pwaalana sato,

43
00:03:20,100 --> 00:03:28,140
nge kire ko si loꞌongaꞌinie uri nga taa kire hari hunie e rau oto na kire toꞌo aana maholo huni lae iiꞌo koni-koni aana suu kohi.

44
00:03:28,140 --> 00:03:30,500
Oto kire waꞌinie hau ni hune,

45
00:03:30,500 --> 00:03:34,980
na kire ko lae oto mola i sulie oone aana mala-malau i Krit ngeena.

46
00:03:34,980 --> 00:03:42,980
E kaꞌa tewa na painehaꞌana mawasidengi ko iiru oto mai mwaanie mau-meuline pwaalana sato na ko iiruheꞌinie haka oto i eesi mwaanie mala-malau.

47
00:03:42,980 --> 00:03:46,740
Oto melu toliꞌaasie mola iiru ke iiruheꞌiniꞌemeelu,

48
00:03:46,740 --> 00:03:49,420
aana e aasa oto hunie melu kei suehie iiru,

49
00:03:49,420 --> 00:03:51,860
aana iiru e waꞌu oto hiitoꞌo.

50
00:03:51,860 --> 00:03:56,380
Maholo melu lae liu i purine kele mala-malau mwai-mwei i Kaoda mwaanie iiru,

51
00:03:56,380 --> 00:04:01,140
kire dau kasoa waꞌinilana iiola aana haka hunie ke iiꞌo lilikoni

52
00:04:01,140 --> 00:04:02,560
poi laona haka,

53
00:04:02,560 --> 00:04:05,060
na lae-lae kire haro waꞌinie taane.

54
00:04:05,060 --> 00:04:08,660
Oto kire roroꞌie loꞌu haka aani walo hunie ke maꞌutaꞌa.

55
00:04:08,660 --> 00:04:10,860
Na aena aana iiru e paine,

56
00:04:10,860 --> 00:04:16,760
oto kire ko maarara mwaanie haka e lai aape i lengine mo poute ni oone karaꞌinie poꞌo ni henue i Libia.

57
00:04:16,760 --> 00:04:23,460
Oto kire aasie mo heu ni hune i eesi aana leu kokoro na ooru ko si iiru-iiruheꞌiniꞌemeelu mola.

58
00:04:23,460 --> 00:04:29,300
Mawasidengi e tohungei hite aameelu lae-lae hule aana kire ko aasie ngaeta aapa aana ludaa oto i eesi.

59
00:04:29,300 --> 00:04:35,620
Oto aana oolune nga hai dinge kire ko aasie loꞌu ngaeta mo ola kire ko euꞌesu eeni i laona haka i eesi.

60
00:04:35,620 --> 00:04:39,700
Na melu kaꞌa leesie loꞌu sato wa mo heeꞌu hunie mo dinge hunge.

61
00:04:39,700 --> 00:04:42,020
Na aana iiru ko peine oto mola tarau,

62
00:04:42,020 --> 00:04:46,020
melu ko meni loꞌongaꞌinie mola uri nga iini e saꞌa mauri loꞌu.

63
00:04:46,020 --> 00:04:48,260
Melu kaꞌa ngau loꞌu hunie mo dinge hunge,

64
00:04:48,260 --> 00:04:50,980
oto a Pol e si uure i matolameelu ko teꞌuri,

65
00:04:50,980 --> 00:04:51,700
“Mo mwane,

66
00:04:51,700 --> 00:04:59,180
mala uri omu ke holaꞌi rongo oto hunie walaku hunie kolu ke suꞌuri lae mwaanie mala-malau i Krit,

67
00:04:59,180 --> 00:05:05,020
haꞌalaa kolu kaꞌa siꞌohaꞌa ike urine na kolu kaꞌa tekelaꞌinie ike nga mei ola.

68
00:05:05,020 --> 00:05:10,820
Taꞌe siꞌiri no ko unue huniꞌomu uri omu ke suꞌuri meꞌu wa omu ke tolahiꞌe.

69
00:05:10,820 --> 00:05:15,500
Nga iini aakaelu e saꞌa mae ike taꞌe haka mola kei eiꞌaa.

70
00:05:15,500 --> 00:05:16,900
Aana nga rodo,

71
00:05:16,900 --> 00:05:21,420
ensel a God ineu nge no ko palo-paloa e hule aaku,

72
00:05:21,420 --> 00:05:23,380
oto ko teꞌuri,

73
00:05:23,380 --> 00:05:26,100
‘Suꞌuri meꞌu Pol.

74
00:05:26,100 --> 00:05:30,420
O kei haro lai uure i naona Inemauri Peine ni Rom.

75
00:05:30,420 --> 00:05:34,080
Na aana a God e rongo hunie aarengaꞌinge iꞌoe,

76
00:05:34,080 --> 00:05:39,620
oto ke si haꞌa-uurie ahutana mwala nge kire ko lae peꞌiꞌo ngeena.’

77
00:05:39,620 --> 00:05:40,820
Oto mo mwane,

78
00:05:40,820 --> 00:05:42,500
omu ke suꞌuri meꞌu.

79
00:05:42,500 --> 00:05:48,180
Nou hiiwalaimoli a God kei esuie mola walu ola oto mala e unuꞌi hunieu.

80
00:05:48,180 --> 00:05:50,060
Taꞌe maꞌalana ke urine,

81
00:05:50,060 --> 00:05:55,700
kolu kei haro lai aape mola aana nga mala-malau.”

82
00:05:55,700 --> 00:06:04,660
Na e hule i rodo aana aawalai hei dinge mwana hai nge iiru ko talei iiru-iiruheꞌiniꞌemeelu mola ue i laona Aasi i Mediteria.

83
00:06:04,660 --> 00:06:06,380
Oto i upui rodo,

84
00:06:06,380 --> 00:06:10,060
mo mwane aana haka kire saie uri melu ko karaꞌinie oto ngaeta mala-malau.

85
00:06:10,060 --> 00:06:14,840
Oto kire toolea totoho na kire ko totohoa oto kokorohaꞌana aasi.

86
00:06:14,840 --> 00:06:19,340
Kire totohoa na e hule aana e ro aawalai tahanga haahuu.

87
00:06:19,340 --> 00:06:22,220
Oto kire ko maaꞌoohi loꞌu hunie kele maholo oꞌoruꞌe,

88
00:06:22,220 --> 00:06:26,380
kire ko totohoa loꞌu na e hule oto aana aawalai tahanga mwana lime.

89
00:06:26,380 --> 00:06:30,420
Kire ko maarara mwaanie haka e lai aape i lengine nga mo heu,

90
00:06:30,420 --> 00:06:34,420
oto kire haꞌareredea e hai hau ni hune i purine haka.

91
00:06:34,420 --> 00:06:38,080
Oto kire si iiꞌo mola peꞌie aarengaꞌinge hunie ke dangi lau-leu.

92
00:06:38,080 --> 00:06:42,620
Ngaeta mo mwane auꞌesu aana haka mone kire ko sare tahi oto mwaanie haka,

93
00:06:42,620 --> 00:06:46,300
oto kire dau huni haꞌasihoa iiola aana haka,

94
00:06:46,300 --> 00:06:51,940
na kire ko si eero uri kire ko lae huni neꞌie ngaeta mo heu ni hune loꞌu taꞌau i naꞌona haka.

95
00:06:51,940 --> 00:06:57,620
Taꞌe a Pol ko teꞌuri hunie ramo paine haahie tangalai ramo ngeena na hunie mo ramo peꞌie,

96
00:06:57,620 --> 00:07:02,020
“Mala uri mo mwane aana haka kire kaꞌa iiꞌo peꞌie haka,

97
00:07:02,020 --> 00:07:06,540
nge a God e saꞌa roroꞌa haꞌa-uuriꞌomu ike.”

98
00:07:06,540 --> 00:07:12,460
Oto mo ramo kire oloa mola mo walo nge kire pwasuꞌi aana iiola hunie iiola ke aahesie.

99
00:07:12,460 --> 00:07:17,920
Oto hatari dengi a Pol ko si deu rarahiꞌemeelu uri melu ke ngau na ko teꞌuri,

100
00:07:17,920 --> 00:07:23,980
“Aawalai hei dinge mwana hai e mango oto na omu kaꞌa hikana nga mei ngeulaa.

101
00:07:23,980 --> 00:07:31,660
Oto no ko unue huniꞌomu uri omu ke ngau keꞌu hunie sapemiu ke aꞌailaꞌa mwaanie omu mae.

102
00:07:31,660 --> 00:07:36,500
Na omu ke saie uri nga iini eemiu e saꞌa roroꞌa malakaꞌa ike,

103
00:07:36,500 --> 00:07:40,140
taꞌe omu kei meni iiꞌo sapemawa mola.”

104
00:07:40,140 --> 00:07:41,920
Oto a Pol e ere urine mango,

105
00:07:41,920 --> 00:07:43,500
e hele aana mei ngeulaa,

106
00:07:43,500 --> 00:07:46,980
ko si ere ni paalahenga hunie a God oto i naꞌomeelu,

107
00:07:46,980 --> 00:07:49,340
na ko nisie na ko ngeu oto.

108
00:07:49,340 --> 00:07:51,940
Saemeelu e mani dodo oto,

109
00:07:51,940 --> 00:07:54,380
na melu ko si meni ngeu oto eena.

110
00:07:54,380 --> 00:08:02,140
Ahutana mwala nge melu iiꞌo i laona haka ngeena melu hule aana e ro tangalai iinoni peꞌie hiu aawala mwana oono.

111
00:08:02,140 --> 00:08:03,820
Oto maholo melu ngeu mango,

112
00:08:03,820 --> 00:08:09,740
nge melu ko si aa mangoa ludaa aani wit i eesi hunie haka ke mwa-mwate.

113
00:08:09,740 --> 00:08:14,500
Oto e dangi hoꞌowa na nga iini e kaꞌa lio saie loꞌu hanue melu ko aarapuu aana.

114
00:08:14,500 --> 00:08:18,300
Taꞌe melu ko leesie mola ngaeta suꞌu na mei oone aana.

115
00:08:18,300 --> 00:08:25,820
Oto mo mwane aana haka ko si loꞌongaꞌinie uri ohe kire sai toolea haka ke lae aapengaꞌinire i oone aana suꞌu ngeena.

116
00:08:25,820 --> 00:08:27,360
Aena urine,

117
00:08:27,360 --> 00:08:34,420
e ro hote paine nge kire ko haꞌa-haꞌa-aaliꞌue haka aani kire luhesiꞌi oto huni esu loꞌu eeni,

118
00:08:34,420 --> 00:08:38,740
na kire ko lohea oto noꞌone pwana mwai-mwei taꞌau i naꞌona haka.

119
00:08:38,740 --> 00:08:42,700
Oto kire si oloa mola mo walo aana e hai heu ni hune,

120
00:08:42,700 --> 00:08:45,080
na kire toliꞌaasiꞌi mola i eesi.

121
00:08:45,080 --> 00:08:48,140
Taꞌe iiru e iiruheꞌinie mola haka,

122
00:08:48,140 --> 00:08:53,360
oto e lai aape mola i lengine ngaeta poute ni oone na naꞌona haka e tari,

123
00:08:53,360 --> 00:08:55,800
hule aana e kaꞌa sai ada loꞌu.

124
00:08:55,800 --> 00:08:59,060
Na mo naho ko makasie oto purine haka.

125
00:08:59,060 --> 00:09:07,540
Mo ramo kire ko meni neꞌisae tararuru oto huni horoꞌie mo mwane nge kire ko kakalire mwaanie kire oolo i oone na kire tahi.

126
00:09:07,540 --> 00:09:11,740
Taꞌe ramo paine haahie tangalai ramo ngeena ko sare haꞌa-uurie a Pol,

127
00:09:11,740 --> 00:09:15,860
oto e uure honosie mo ramo mwaanie kire asuie mei neꞌisaenga ngeena.

128
00:09:15,860 --> 00:09:18,740
Taꞌe e unue mola mo iini nge kire sai oolo,

129
00:09:18,740 --> 00:09:22,020
kire ke husu mola i eesi hunie kire ke oolo i oone.

130
00:09:22,020 --> 00:09:31,980
Na mo iini nge kire oore kire ke hele aana mo reu-reu nge naho e makasiꞌi mwaanie haka na taꞌena nga mei ola aana haka hunie kire ke oolo aani i oone.

131
00:09:31,980 --> 00:09:34,020
Oto melu lae urine,

132
00:09:34,020 --> 00:09:36,340
na melu meni lai hule sapemawa i oone,

133
00:09:36,340 --> 00:09:40,780
na hule aana nga iini e kaꞌa mae ike.

134
00:09:40,780 --> 00:09:43,440
Maholo melu lai hule sapemawa oto i oone,

135
00:09:43,440 --> 00:09:47,700
nge melu ko si saie uri mala-malau ngeena satana i Molta.

136
00:09:47,700 --> 00:09:53,400
Na mwala aana mala-malau ngeena kire tohungei peꞌiꞌemeelu aani lio i sulilameelu.

137
00:09:53,400 --> 00:09:56,520
Maholona mone ko nemo na e tohungei wawai,

138
00:09:56,520 --> 00:09:59,640
oto kire rurue dunge hunie melu ke rakani.

139
00:09:59,640 --> 00:10:02,520
Oto a Pol e lai soꞌohie noꞌone lokoi ei,

140
00:10:02,520 --> 00:10:04,840
na e lai neꞌie i laona dunge.

141
00:10:04,840 --> 00:10:08,920
Taꞌe ngaeta mwaa ala-ala e aakataa i sinaha mwaanie lokoi ei ngeena,

142
00:10:08,920 --> 00:10:11,360
aena aana dunge ko madorohie,

143
00:10:11,360 --> 00:10:14,180
na ko ala maꞌutaꞌa oto aana kiꞌine a Pol.

144
00:10:14,180 --> 00:10:20,320
Maholo mwala aana mala-malau ngeena kire leesie mwaa ala-ala e uꞌu aana kiꞌine a Pol,

145
00:10:20,320 --> 00:10:23,160
oto kire ko ere-ere uuri hunire hailiu,

146
00:10:23,160 --> 00:10:25,460
“Mwane horo-horo ohe ni ngeena,

147
00:10:25,460 --> 00:10:29,200
kaꞌu maꞌalana kire hule sapemawa oto i oone mwaanie aasi,

148
00:10:29,200 --> 00:10:33,660
taꞌe god aana suꞌu-olanga ko sare horoꞌie loꞌu ngeena.”

149
00:10:33,660 --> 00:10:37,300
Oto a Pol e tataaꞌinie mola kiꞌine wau i hahona dunge,

150
00:10:37,300 --> 00:10:40,780
oto mwaa ala-ala ngeena e teke mola i laona dunge,

151
00:10:40,780 --> 00:10:43,740
taꞌe nga mei ola kaꞌa rau ike loꞌu aana a Pol.

152
00:10:43,740 --> 00:10:52,000
Oto mo mwane aana mala-malau ngeena kire ko maa-maaꞌoohi mola huni leesie sapena a Pol kei uupu wa huni leesie mola ko domu aana ko mae oto.

153
00:10:52,000 --> 00:10:55,120
Taꞌe kire lio-lio i sulie ko tewa oto,

154
00:10:55,120 --> 00:10:57,460
na nga mei ola kaꞌa rau-reu aana.

155
00:10:57,460 --> 00:11:00,920
Oto kire ko heꞌi loꞌongaꞌi aaopa loꞌu na kire ko teꞌuri,

156
00:11:00,920 --> 00:11:01,640
“!

157
00:11:01,640 --> 00:11:04,820
﻿Ohe a mwane ie ngaeta iini aana mo god ni ngeena!”

158
00:11:04,820 --> 00:11:08,860
Na aalaha aana mala-malau ngeena satana a Pablias,

159
00:11:08,860 --> 00:11:12,720
na e toꞌo aana hohola mola karaꞌinie leu melu iiꞌo aana ngeena.

160
00:11:12,720 --> 00:11:16,040
E unue melu ke lai iiꞌo kaꞌu weu i nume ingeie,

161
00:11:16,040 --> 00:11:21,460
na e oolu hei dinge nge melu iiꞌo peꞌie na e tohungei lio i suli diana aameelu.

162
00:11:21,460 --> 00:11:26,360
Taꞌe aana maholona aamana a Pablias ko tohungei mataꞌi peꞌie iielae,

163
00:11:26,360 --> 00:11:28,940
na e eno mola i lengine tahe ingeie.

164
00:11:28,940 --> 00:11:32,000
A Pol e sili i saana hai duru ingeie,

165
00:11:32,000 --> 00:11:35,980
oto e hele wau i sapena peꞌie aarengaꞌinge hunie ke awaa loꞌu,

166
00:11:35,980 --> 00:11:38,240
na e rau oto urine hunie.

167
00:11:38,240 --> 00:11:40,800
Oto purine mei ola ngeena e rau,

168
00:11:40,800 --> 00:11:47,480
ahutana mwala nge kire ko mataꞌi aana mala-malau ngeena kire lae mai saana Pol na e haꞌa-uurire noꞌone.

169
00:11:47,480 --> 00:11:50,200
Na kire niie mo niinge hunge nameelu,

170
00:11:50,200 --> 00:11:53,220
na lae-lae maholo melu deu aakau huni lae mwaanire,

171
00:11:53,220 --> 00:11:58,000
kire ko heꞌi niie loꞌu mo ola nge melu saetoꞌo aani hunie laenga iꞌemeelu ngeena.

