\id MAT
\h San Mateo
\mt1 Jñ'oon Naya Ntyja 'Naan' Jesucristo Na Tji Mateo
\c 1
\s Nguee nn'an tsjan na tui Jesucristo
\r (Lc 3:23-38)
\p
\v 1 Ndö lista nguee nn'an tsjan na tui Jesucristo.
Condui jon tsjan David na jndyocahan' ndo' mantyi ntyja 'naan'
Abraham.
\p
\v 2 Abraham jnda jon Isaac, Isaac jnda jon Jacob, ndo'
Jacob jnda jon Judá yo ntyje tsan'ñeen.
\v 3 Juu Judá
scuu' jon jndyu Tamar. Ndahin jndyu Fares yo Zara. Ndo' juu
Fares jnda jon Esrom, ndo' Esrom jnda jon Aram.
\v 4 Ndo'
Aram jnda jon Aminadab, ndo' Aminadab jnda jon Naasón, ndo'
Naasón jnda jon Salmón.
\v 5 Ndo' Salmón scuu' jon jndyu
Rahab. Ndahin jndyu Booz, ndo' Booz scuu' jon jndyu Rut.
Ndahin Obed, ndo' Obed jnda jon Isaí.
\v 6 Ndo' Isaí jnda
jon David, tsan na taquintyja toco'xen. Ndo' David ty'oon jon
scuu' tsoUrías, ndahin Salomón.
\p
\v 7 Ndo' Salomón jnda jon Roboam, ndo' Roboam jnda jon
Abías, ndo' Abías jnda jon Asa.
\v 8 Ndo' Asa jnda jon
Josafat, ndo' Josafat jnda jon Joram, ndo' Joram jnda jon
Uzías.
\v 9 Ndo' Uzías jnda jon Jotam, ndo' Jotam jnda jon
Acaz, ndo' Acaz jnda jon Ezequías.
\v 10 Ndo' Ezequías jnda
jon Manasés, ndo' Manasés jnda jon Amón, ndo' Amón jnda
jon Josías.
\v 11 Ndo' Josías jnda jon Jeconías yo ntyje
tsan'ñeen. Tom'an joohin xjen na nque nn'an tsjoon
Babilonia tyechohan nn'an Israel ndyuaahan cha'vijon preso ng'e tsu
nn'an Israel ya tont'a nn'an Babilonia tyia' yohin.
\p
\v 12 Jndë na tyecho nn'an Babilonia nn'an Israel
ndyuaahin, Jeconías jnda jon Salatiel, ndo' Salatiel jnda
jon Zorobabel.
\v 13 Zorobabel jnda jon Abiud, ndo' Abiud
jnda jon Eliaquim, ndo' Eliaquim jnda jon Azor.
\v 14 Ndo'
Azor jnda jon Sadoc, ndo' Sadoc jnda jon Aquim, ndo' Aquim
jnda jon Eliud.
\v 15 Ndo' Eliud jnda jon Eleazar, ndo'
Eleazar jnda jon Matán, ndo' Matán jnda jon Jacob.
\v 16 Juu Jacob'ñeen jnda jon José, tsan na toco yo María. Ndo'
juu María'ñeen singui jon Jesús na nquii jon conduihin
Mesías.
\p
\v 17 Yajo' ntyja 'naan' tsjan nn'an na tui Jesucristo,
quindë nqui ncho'nenque jnda tsjan nn'an na jndyocahan' na
jnanhan' Abraham na tuee'han' ata xjen David. Ndo' cüiichen
nqui ncho'nenque jnda tsjan nn'an na jndyocahan' na jnanhan'
David na tuee' tiempo ya na tyecho nn'an Babilonia nn'an
Israel ndyuaahin cha'vijon preso. Ndo' cüiichen nqui
ncho'nenque jnda tsjan nn'an na jndyocahan' na jnanhan' na
tyecho nn'an Babilonia nn'an Israel ndyuaahin na tuee'han' na tui
nquii jon na conduihin Mesías.
\s Ndö vaa na tui Jesucristo
\r (Lc 2:1-7)
\p
\v 18 Ndö vaa ntyja na tui Jesucristo. Ndyee jon María,
tomin jñ'oon na ngoco jon yo José. Majo' vitjachen na
ntoncohin, taa' ts'on María na ñjon jnda juu ntyja 'naan' najndei nquii
Espíritu Santo.
\v 19 Majo' José je', tsan na ndisaa' María,
tonduihin ts'an na itsiquindë jon juu jñ'oon' Tyo'ts'on na
ico'xenhan'. Tyí'quint'ue ts'on jon na ngüejnaan' tsan'ñeen.
Ng'e na nnda', sitiu jon na ve' ninma'chen ndyuii' juu
jñ'oon'ñeen.
\v 20 Ndo' viochen xjen na toquindyii' ts'on jon
jñ'oon'ñeen, tityincyoo' cüii ángel nnon jon xjen na tsoo'
jon ndaa. Ndo' tso ángel'ñeen nnon jon:
“'U' José na condui 'u' tsjan David na jndyocahan', tyi'nty'ue'
na ngyon' cüenta juu María na ndiscu'hin ng'e ntyja 'naan'
nquii Espíritu Santo, jo' na ñjon jnda jon.
\v 21 Nndui jnda jon yus'a. Ndo' 'u' ntsiquijndyu'hin Jesús ng'e
nque nn'an cüentaa' jon, ntsin'man jon ñuaanhan yo jnan na
nan'xuanhin.”
\p Ndö' jñ'oon siquindyii ángel'ñeen José.
\p
\v 22 Tui na nnda' cha' quitsiquindëhan' jñ'oon na siquindyi
Tyo'ts'on yo 'ndyo Isaías na toninncyaa juu jñ'oon' jon
ntyja nchu vaa 'nan na nguaa.
\p
\v 23 Itso tsan'ñeen:
\q Quitquenho' cüenta, ngaquiñjon jnda juu
yuscundyua na ntsingui juu cüii yus'a,
\q ndo' nnan'quijndyu nn'an jon Emanuel.
\m Juu jñ'oon Emanuel itsiquindyihan': “Nquii Tyo'ts'on m'aan
jon yo jaa.”
\p
\v 24 Ndo' juu José, xjen na ticjee' jon na tsoo' jon ndaa,
siquindë jon jñ'oon na tso ángel'ñeen nnon jon. Ndo' ty'oon
jon cüenta María na ndiscuu' jonhin.
\v 25 Majo' tyí'quitjon'han yo ntyjehin na ninñoon' ata vi na jndë singui
tsan'ñeen yujnt'a'ñeen. Ndo' siquijndyu Joséhin
Jesús. 
\c 2
\s Nn'an na jnda' nquen ty'ehin Belén
\p
\v 1 Tui Jesús tsjoon Belén ndyuaa Judea. Xjen'ñeen juu
Herodes co'xen jon ndyuaa'ñeen. Juu xjen'ñeen nn'an na jnda'
nquen, squenonhin Jerusalén na jnanhin ndyuaa tontyja na
quindui' ndo'cüjioon'.
\v 2 Tota'xee'hin ndëë nn'an:
\p —¿Yuu jon m'aan nquii yujnt'a na tui na conduihin na co'xen
jon 'o' nn'an judíos? Ng'e xjen na ninvaa m'án
ndyuaa nján yuu jon na jnán tontyja na quindui' ndo'cüjioon',
xjen'ñeen jnty'iá na tityincyoo' quixjuu na itsi'manhan' na
jndë tuihin. Jo' na tincyö́ na nnan't'mán' jon.
\p
\v 3 Ndo' nquii Herodes, vi na jndë jndyii jon juu jñ'oonva',
ti'ndaa' tycya ntyjii jon ndo' mantyi tsoñ'en nn'an
tsjoon Jerusalén.
\v 4 Ndo' t'ua jon ts'ian na cancüi
tsoñ'en ntyee na conintque ntyja 'naan nn'an judíos yo nn'an na
conan'man ntji na co'xenhan' na tquen Moisés. Jo' taxee'
Herodes'ñeen ndëë nan'ñeen yuu jon itsiquindyi jñ'oon' Tyo'ts'on na
ndui nquii jon na conduihin Mesías.
\v 5 Ndo' t'a nan'ñeen, 
jnduehin nnon jon:
\p —Ntji na tquen Tyo'ts'on itsiquindyihan' na juu Mesías nduihin
tsjoon Belén ndyuaa Judea. Ee jñ'oon na tji Miqueas na
toninncyaa jon jñ'oon' Tyo'ts'on ndyu na toxen'chen, ndö vaa na
itsiquindyihan':
\q
\v 6 'O' nn'an tsjoon Belén ndyuaa Judá,
\q 'o' t'manntyi conduiho' quii' nt'an
njoon ninvaa ndyuaa Judá,
\q ng'e quityquii' nt'an 'o' ndui' cüii ts'an
na nnintquehin tondëë nn'an.
\q Juu jon ngüantyjee' jon nn'an njan nn'an Israel.
\m Ndö' vaa jñ'oon tso juu tsan'ñeen na toninncyaa jon
jñ'oon' Tyo'ts'on.
\p
\v 7 Ndo' juu Herodes, ve' nty'iu, tqueen' jon joo nan'ñeen
na jnda' nquen na jnanhin tontyja na quindui' ndo'cüjioon'.
Taxee' jon ndëëhin nin nquii xjen na tityincyoo' juu quixjuu'ñeen.
\v 8 Ndë jo' jñon jon joohin na c'ohin Belén. Tso jon ndëëhin:
\p —C'oho' Belén, ndo' vi na jndë squeho' jo', quijnt'ue jnda'
'o' yuu vijon m'aan juu lu'ñeen. Ndo' vi na jndë
jndioho'hin, ncyo ntcüe'ho' na quinan'quindyiiho' ja, cha'
mantyi nndëë ncjö na ntsit'maan'hin.
\p
\v 9 Ndo' joo nan'ñeen, vi na jndë jndyehan jñ'oon na tso
juu tsan'ñeen na ico'xen, jndui'hin, ty'ehin. Ndo' mantyi juu
quixjuu na jnty'iahin xjen na ninvaa m'anhin ndyuaahin tontyja na
quindui' ndo'cüjioon', tejndyeehan' tondëëhin,
taquintyjahan' nquii naijon m'aan lu chjo'ñeen.
\v 10 Ndo' ya na jnty'ia nnda'han juu quixjuu'ñeen, tyincyaahan'
na nein jndyihan.
\v 11 Jndë na squehin na m'aan José yo María, tyeque'hin.
Jnty'iahin juu lu'ñeen yo ndyee juu María. Satoquityehin nnon
lu'ñeen, jnan't'maan'hin jon. Ndo' jnan'quinaanhin quichu
'naanhin, jnt'ahin nayahin, s'on ijan yo su yo 'nan quichi jndyi
na jndyuhan' mirra.
\v 12 Jndë jo' ty'e ntcüe'hin ndyuaa na
jnanhin. Majo' mañoon nato ty'ehin ng'e quityquii' tsantsjon,
siquindyii Tyo'ts'onhan na tavinc'o ntcüe'hin na m'aan Herodes.
\s José yo scuu' jon, jnt'ahin vi ntyja,
ty'ehin Egipto
\p
\v 13 Xjen na jndë jndui' nan'ñeen, cüii ángel cüentaa' ta
Tyo'ts'on tityincyoo'hin nnon José xjen na tsoo' jon ndaa. Tso
ángel'ñeen nnon jon:
\p —Quinaquintyja', cayon' luchjöhö' yo ndyee jon, quinan'cjeho',
c'oho' ndyuaa Egipto. Jo' quintjoho' ata xjen na ntsiquindyi 'u'.
Quitsa' na nnda' ng'e nt'uevichen ts'on Herodes luchjova cha' na
ntscuee' jonhin.
\p
\v 14 Ndo' jnanquintyja José na itso jon. Majuuntyi tsjon'ñeen
tëy'oon jon luchjo'ñeen yo ndyee jon, jndui'hin, ty'ehin
Egipto.
\v 15 Jo' tom'anhin ata xjen na
tue' juu Herodes. Ndo' na tui na nnda', siquindëhan' juu jñ'oon
na si'man Tyo'ts'on ndyu na toxen'chen nnon Oseas, tsan na toninncyaa
jñ'oon' jon ntyja nchu vaa 'nan na nguaa. Ndö vaa na itsohan':
“Tquën' yus'a jnda na quindui' ntcüe' jon ndyuaa Egipto.”
\s T'ua Herodes ts'ian na cüje yotsca
\p
\v 16 Majo' juu Herodes'ñeen, vi na jndë tquen jon cüenta na joo
nan'ñeen na jnan tontyja na quindui' ndo'cüjioon', ve'
jnan'vi'nn'anhan jon na jnduehan na ntsque ntcüe'han na m'aan
jon, sev'ii jndyi jon. Jo' t'ua jon ts'ian ndëë sondaro 'naan'
jon na quinan'cüjehin tsoñ'en yotsca yonon na m'an tsjoon
Belén, yo na jndë ve chu na tocje ndo' mantyi yo yotsca na cüajon
ndyu na m'an njoon quijndë na m'an xi'jndio juu tsjoon'ñeen. Ng'e
nnda' vaa na tji' jon cüenta ntyja 'naan' juu xuee na jndue
nan'ñeen na tityincyoo' juu quixjuu'ñeen na jnty'iahin.
\v 17 Ndo' na s'aa jon na nnda', siquindëhan' jñ'oon' Tyo'ts'on
na tyincyaa nquii Jeremías na tonduihin ts'an na toninncyaa
jñ'oon nchu vaa 'nan na nguaa. Sinin jon jñ'oon ntyja
'naan nanntcu judías tsjoon Belén na ntsichjoo' jndyihan'
n'onhin na nnan'cüje nn'an ndahin. Tyí'quitsinin nquii'
jon jñ'oon'ñeen.
\p
\v 18 Tso jon:
\q Quityquii' tsjoon Ramá tic'uaa na
cotyuee ndyee yotsca.
\q Jndei conan'xuaahin, cotyueehin ntyja
'naan ndahin min tyi'ninncyahin na ntsinjoon'
ts'anhin ng'e jndë jnan'cüje nn'an ndahin.
\m Nnda' vaa jñ'oon na tji Jeremías.
\s Tay'oon ntcüe' José Jesús yo María Nazaret
\p
\v 19 Ndo' vi na jndë tue' juu Herodes'ñeen, juu ángel cüentaa'
Tyo'ts'on, tityincyoo' nnda'hin nnon José xjen na tsoo' jon ndaa.
Xjen'ñeen ninvaa m'aan jon ndyuaa Egipto.
\v 20 Tso ángel'ñeen
nnon jon:
“Quinaquintyja', cayon' ntcüe' yuchjova yo ndyee jon ndo' c'o
ntcüe' 'o' ndyuaa Israel, ng'e nn'an na tojnt'uehin yuchjova
na nnan'cuee'hanhin, jndë tjëhan.”
\p Ndö' vaa na siquindyi ángel'ñeen jon.
\p
\v 21 Ndo' juu José je', jnanquintyja jon, tay'oon jon yuchjo'ñeen
yo ndyee juu, ty'e ntcüe'hin ndyuaa Israel.
\v 22 Majo' vi na jndë jndyii José na jndë tue' Herodes, ndo'
juu jnda jon Arquelao co'xen tsan'ñeen ndyuaa Judea, jo' na
sity'uehan' José na ncja ntcüe' jon Judea. Ndo' xjen'ñeen
s'aa nnda' Tyo'ts'on na tsoo' juu ndaa na si'man jon nnon
juu na tyi'ncja juu jo'. Mang'e jo' tja jon tontyja ndyuaa
Galilea.
\v 23 Jndë na squehin jo', ntjohin tsjoon Nazaret. Ndo' na tui na
nnda', sequindëhan' jñ'oon' Tyo'ts'on na toninncya nn'an
ndyu na toxen'chen na juu Jesús nnan'quijndyu nn'anhin
ts'an Nazaret. 
\c 3
\s Incyaa Juan jñ'oon ndëë nn'an
\r (Mr 1:1-8; Lc 3:1-9, 15-17; Jn 1:19-28)
\p
\v 1 Juu xjen'ñeen na ta' Juan na toninncyaa jon jñ'oon
ndëë nn'an vi ntyjaa' jndëë naijon tyi'jndye nn'an m'an.
Totsiquindëë' jon nn'an.
\v 2 Totso jon ndëëhin:
“Quintcüe' n'onho' yo jnan na nan'xuanho' ng'e nquii Tyo'ts'on
na m'aan quiñoon'ndue, jndë tindyo na ngitye' na ntco'xen jon
'o' na cotsam'anho'.”
\p
\v 3 Juu Isaías, tsan na ndyu na toxen'chen na toninncyaa
jñ'oon' Tyo'ts'on nchu vaa 'nan na nguaa, sinin jon ntyja 'naan'
Juan'ñeen quii' jñ'oon na tji jon, tso jon:
\q M'aan cüii ts'an tojndëë naijon tyi'jndye
nn'an m'an. Incyaa jon jñ'oon ndëë nn'an,
itso jon:
\q “Juu na conan'jonho' ntyja 'naan'
Tyo'ts'on, itsijonhan' juuhan'
cha'vijon nato.
\q Quita'yaho' na tonnon jon.
\q Quinan'yuho' ntyja na cotsam'anho' cha'vijon
na conan'yuho' nato na nndyo jon.”
\m Mannda' jñ'oon tso Isaías'ñeen.
\p
\v 4 Juu Juan'ñeen tocüe jon ndiaa na jndëhan' yo soo'
camello. Ndo' tsiaa' jon toquityen tjan. Ndo' ve' quintcaa ndyue'
tocüa' jon, ndo' to'u jon tsion' quinty'i jndëë.
\v 5 Jndye
nn'an tsjoon Jerusalén ty'ehin naijon m'aan jon na
nin'quindyehin jñ'oon na toninncyaa jon, mantyi yo nn'an ndyuaa
Judea yo nin'nn'an na m'an ndyo jndaa Jordán.
\v 6 Ndo' vi jndë
na tji' jndyoyuhin nchu vaa na tonan'tjahin nnon Tyo'ts'on,
siquindëë' Juan joohin quityquii' ndaa jndaa Jordán.
\p
\v 7 Ndo' jndyiaa' Juan na jndye nn'an tmaan' fariseos yo tmaan'
saduceos, squehan na m'aan jon na nt'ue n'onhan na
quitsiquindëë' jon joohan. Majo' ya na tquen jon cüenta na
nnda', jo' jaa' jñ'oon tso jon ndëëhan:
“Joo quindu xjen na ndyo chon, ncyaa jndyi o', conan'non o'han'.
'O' ntyja na cont'aho', itsijonhan' juuhan' cha'na cont'a joo
cho'ñeen. 'O' concyoho' na m'an ja ng'e na conan'tjaho' nnon
Tyo'ts'on. ¿Nin ts'an si'man ndëëho' na vaa na nndëë
nt'aho' na tyi'ntsiv'ii jon 'o'?
\v 8 Cüa, quint'aho' ncüii
ncüii nnon na ntsi'man jndyoyuhan' na jndë contcüe' n'onho' yo
jnan na nan'xuanho'.
\v 9 Min tyi'nan'tiuho' na vanaan na
nnan'saa' nque n'onho' na nndueho': Jaa tyi'xe'quit'uii Tyo'ts'on
jaa ng'e condui jaa tsjan Abraham na jndyocahan'. Quindyeho'
jñ'oon na ntsjö, min ve' ntjö'min nndëë ntscüequen
Tyo'ts'onhan' na nnduihan' nn'an tsjan 'naan' Abraham ndo' na
nnda' n'ndyihan' 'o'.
\v 10 Cha'xjen ndyii' cje hacha nt'ö ts'an
na nc'ua juu ng'ee n'oon na tyi'ya të cont'a, ndo' vi na jndë
tinquehan', ndyion juuhan' nnon chon, mannda' itsijonhan' na
nts'aa Tyo'ts'on 'o'.
\v 11 Jñ'oon na mayuu' na matsiquint'ë 'o' yo ndaa, ng'e na
contcüe' n'onho' jnan na nan'xuanho'. Majo' vi na jndë na
jnty'iihan' ja na matsixuan ts'ianmin, yajo' nc'oon nquii
jon na ntsiquindëë' jon 'o' na nninncyaa jon Espíritu
Santo. Majo' ñ'en 'o' na ntsiquindëë' jon 'o' yo chon ng'e 
na nnt'uiityenhan' 'o' ntyja 'naan' jnan 'o'. Juu jon t'manchen 
conduihin, chintyi ja, min tyi'quijnt'ue ja na ve' na ncjöcy'ön 
ntcoon' jon na nñjon jonhan'.
\v 12 Cje ntscüe'ndyii jon juu trigo. Ndë jo'
ntsue jon juu trigo'ñeen quityquii' vaa' jon, majo' tsjaa'han'
ntsco jonhan' yo chon na tajon quinduu'.”
\p Ndö' jñ'oon na sinin Juan ndëë nan'ñeen. Jñ'oon'ñeen
tyí'quitsinin nquii' jonhan'.
\s Siquindëë' Juan Jesús
\r (Mr 1:9-11; Lc 3:21-22)
\p
\v 13 Jndë jo' jndui' Jesús ndyuaa Galilea, tja jon jndaa
Jordán na ntsiquindëë' Juanhin.
\v 14 Majo' quii 'ndyo Juan
na tyi'nts'aa Jesús na nnda'. Itso jon:
\p —Ja chuhan' na 'u' ntsiquindë' ja. Tyi'quichuhan' na
ja na ntsiquint'ë 'u'.
\p
\v 15 Majo' sentcüe' Jesús jñ'oon nnon tsan'ñeen, tso jon:
\p —Jndyoyu icüji'han' na quindui 'nan na matsjö, ng'e icanhan' na
quita'nc'uë jaa tsoñ'en na itsijnda' Tyo'ts'on.
\p Yajo' tanguee' Juan.
\v 16 Ndo' vi na jndë siquindëë' Juanhin,
yajo' jndui' Jesús quityquii' ndaa. Majuu xjen'ñeen jnaan
quiñoon'ndue, ndo' jndyiaa' jon na jndyocue Espíritu cüentaa'
Tyo'ts'on cjoo' jon na cha'vijon quitu'. Jndyoquintyjo Espíritu
Santo cjoo' Jesús.
\v 17 Ndo' nquii Tyo'ts'on na m'aan
quiñoon'ndue, tic'uaa na sinin jon, tso jon:
“Ndöhin tsans'a jnda na vi'nchjii jndyihin, na nën jndyihin.”
\c 4
\s Itsichon yutyia na quitsitja Jesús
\r (Mr 1:12-13; Lc 4:1-13)
\p
\v 1 Vi na jndë tui na nnda', tay'oon Espíritu Santo Jesús
ndyuaa naijon tyi'jndye nn'an m'an. Jo' totsichon yutyia na
quityii'han' ng'eehan' Jesús.
\p
\v 2 Jndë na tejndo' jon venn'an xuee ndo' venn'an tsjon,
tyioo na ninjndo' jon.
\v 3 Ndo' tyjee'non yutyia na m'aan
Jesús na nin'quityii' juu ng'ee juuhin. Tso juu nnon jon:
\p —Xe na aa mayuu' condui 'u' jnda Tyo'ts'on, quitsu' ndëë
ntjö'min na cüequen tyoo'han' na ntcüa'.
\p
\v 4 Majo' sintcüe' Jesús jñ'oon, itso jon:
\p —Jñ'oon' Tyo'ts'on na jndui itsiquindyihan' na chito ve' xia'ntyi yo
tyoo' ngüando' ts'an. Majo' ntyja na vanguee' ts'an ncüii ncüii
'ndyo jñ'oon na incyaa Tyo'ts'on, jo' ngüando' juu.
\p
\v 5 Jndë jo' tay'oon yutyia Jesús Jerusalén, tsjoon ji'ua
cüentaa' Tyo'ts'on. S'aa juu na cüentyjee' Jesús xquenvi'
vats'on t'man na m'aan juu tsjoon'ñeen.
\v 6 Tso juu nnon jon:
\p —Xe na aa mayuu' condui 'u' jnda Tyo'ts'on, cüa, cju' 'u'
tyuaa, ng'e jñ'oon' jon itsohan':
\q Nc'ua jon ts'ian ndëë ángeles
cüentaa' jon ntyja 'nan'.
\q Joohin ntyi'hin ndueehin 'u' cha'
tyi'ncjaquiñjon ntjö' ng'e'.
\p
\v 7 Majo' t'a Jesús, itso jon nnon yutyia:
\p —Min tyi'quichuhan' na quits'a cha'xjen na matsu' ndö' ng'e
mantyi vaa jñ'oon' jon na itsiquindyihan':
“Tyi'ntquen' xjen
'nan' nquii ta Tyo'ts'on na conduihin na itye'ntjon jon
tsoñ'en.”
\p
\v 8 Ndo' na mats'ia tay'oon yutyia Jesús cüii tyo' ndye.
Si'man juu nnon jon ncüii ncüii nnon nanm'ann'ian na
ninvaa tsonnangue ndo' yo ntyja na t'man najndëhan.
\v 9 Tso juu
nnon jon:
\p —Tsoñ'en nan'min' nninncya na nnan'xuanhan' cüenta' xe
na aa ntco'xtye' na ntsit'man' ja.
\p
\v 10 T'a Jesús, tso jon:
\p —Quenan' 'u' nnön Satanás. Ee quityquii' jñ'oon'
Tyo'ts'on chuu' jñ'oon na coxenhan' na xia'ntyi nquii
jon na quitsit'maan' ts'an, ninnquii jon ntye'ntjon'
nnon jon.
\p
\v 11 Ndë jo' jnty'ii yutyia Jesús, ndo' sque ángeles,
totixee'han jon.
\s Ta' Jesús ts'ian 'naan' jon ndyuaa Galilea
\r (Mr 1:14-15; Lc 4:14-15)
\p
\v 12 Ndo' vi na jndë jndyii Jesús na jndë tyi' nn'an Juan vancjo,
tja ntcüe' jon Galilea.
\v 13 Majo' tyí'quintjohin Nazaret, jndui' jon jo', ntjohin
tsjoon Capernaum na m'aanhan' 'ndyo ndaandue. Ndyuaa'ñeen
tsixuanhan' cüenta tmaan' nn'an judíos tsjan Zabulón
yo Neftalí.
\v 14 Na tom'aan jon juu ndyuaa'ñeen, siquindëhan' jñ'oon na
tji Isaías, tsan na toninncyaa jñ'oon' Tyo'ts'on ndyu na
toxen'chen nchu vaa 'nan na nguaa. Juu jñ'oon'ñeen, ndö
vaa na itsiquindyihan':
\q
\v 15 Ntyja 'naan nn'an na m'an ndyuaa cüentaa'
Zabulón yo nn'an ndyuaa cüentaa' Neftalí,
\q joohan na m'an ndyuaa nato na vjahan' tondaandue,
ndo' mantyi nn'an na m'an ixndya jndaa Jordán,
\q yo nn'an ndyuaa Galilea na chito
conduihin nn'an judíos,
\q
\v 16 joo nan'ñeen m'anhin na cje 'naan'
najaan, majo' naneinhin jndë tityincyoo'
ncüii nnon na quixuee jndyi ndëëhin.
\q Itsijonhan' juuhan' cha'vijon na ndyova
ndo'cüjioon' na itsixueehan' nnon tsonnangue,
\q mannda' ro jndë sixueehan' quii' n'on nn'an
na m'anhin nacje 'naan' ncüaan' 'nan tyia
na its'aahan' cotsu ñuaanhan.
\m Nnda' jñ'oon na tso Isaías'ñeen na
toninncyaa jon jñ'oon' Tyo'ts'on.
\p
\v 17 Ndo' nquii Jesús, xjen'ñeen ta' jon na toninncyaa jon
jñ'oon. Totso jon:
\p —Quintcüe' n'onho' jnanho', ng'e jndë tentyja xjen na
nninncyaho' na nquii Tyo'ts'on na m'aan quiñoon'ndue
ntye'ntjon jon 'o'. 
\s Iqueen' Jesús ninnque nn'an na cotji' quintcaa
\r (Mr 1:16-20; Lc 5:1-11)
\p
\v 18 Xjen na mandyi' Jesús 'ndyo ndaandue Galilea'ñeen,
jndyiaa' jon ve tsans'a na ninncüii ts'an ntsindahin,
Simón, tsan na jndyu Pedro, yo tyje jon na jndyu Andrés.
Cotjue'hin ntqui' 'naanhin quityquii' ndaandue na cotji'hin
quintcaa.
\v 19 Jo' t'man Jesús joohin, itso jon:
\p —Quindyonan'jonho' yo jñ'oon na mancya ndo' nts'a na
nnan'tjonho' nn'an na nc'onhan cüentaa' Tyo'ts'on.
\p
\v 20 Ninñoon' jnty'ehin ntqui' 'naanhin, ty'ehan yo juu
jon.
\p
\v 21 Jndë na tjantyichen jon, jo' ntji jon mañoon vechen
ts'an. Nan'ñeen ntsinda Zebedeo, jndyu ncüii tsan'ñeen
Santiago yo tyje jon Juan. M'anhin quityquii' v'aandaa yo nquii
tyehin. Cota'yahin ntqui' 'naanhin. Tqueen' Jesús joohin.
\v 22 Ndo' jo' ninñoon' jndui'hin quii' v'aandaa'ñeen,
jnty'ehinhan' yo tyehin, tyenan'jonhin yo jon.
\s Tsi'man Jesús ndëë jndye nn'an
\r (Lc 6:17-19)
\p
\v 23 Ndo' nquii Jesús, tomandyi' jon ninvaa ndyuaa Galilea.
Totsi'man jon ndëë nn'an quityquii' nt'aan'on 'naanhin.
Toninncyaa jon jñ'oon naya na nanein ngita' Tyo'ts'on na ntye'ntjon
jon nn'an, ncüii nnon na ñoncya vaa yo na tots'aa jon ndyu na
toxen'chen.
\v 24 Ninvaa ndyuaa Siria tocya jñ'oon ntyja 'naan' Jesús. Ndo'
joo nn'an ndyuaa'ñeen, tondyochohan tsoñ'en nn'an v'i na
m'aan jon na jndye nnon ntycu cotjonhin yo na toquiihan'hin.
Ndo' mantyi yo nn'an na m'an jndyetyia quii' n'on, ndo' yo
nn'an na cho tycu na ive'quiso yo tycutquen. Ndo' sin'man
Jesús nan'ñeen.
\p
\v 25 Jndye ntmaan' nn'an tentyjahin naxen' jon. Jnanhin
ndyuaa Galilea yo joo nqui njoon na conduehin Decápolis, yo
tsjoon Jerusalén yo ndyuaa Judea ndo' mantyi nin'ndyuaa ixndyaa'
jndaa Jordán.
\c 5
\s Jñ'oon na tyincyaa Jesús xjen na
tovequityen jon ncüii tyo'
\p
\v 1 Ndo' ya na jndyiaa' Jesús na vancüi tmaan' nn'an na jndye
jndyi'hin, teva jon ncüii tyo'. Jndë na tëcjo jon jo', nque
nn'an na tqueen' jon na quinan'jonhin yo jon yo jñ'oon na
toninncyaa jon, tentyjaa'hin nnon jon.
\v 2 Jo' ta' jon, totsi'man jon ndëëhin, tso jon:
\s Nan'min incyaahan' na neiin' ts'an
\r (Lc 6:20-23)
\p
\v 3 —Joo nn'an na covaa' n'onhin na conduihin nn'an nty'iahin
na tonnon Tyo'ts'on, incyaahan' na neiin' n'onhan. Conduihin
nn'an na ityentjon jon.
\p
\v 4 “Joo nn'an na chjoo' n'onhan na conan'tjahan nnon
Tyo'ts'on, incyaahan' na neiin' n'onhan ng'e ntsinjoon' jonhan.
\p
\v 5 “Joo nn'an na cotjue'cjehin na tonnon nquii Tyo'ts'on,
incyaahan' na neiin' n'onhan ng'e nndahin juu tsonnangue xco.
\p
\v 6 “Joo nn'an na nt'ue jndyi n'onhin na nt'ahin 'nan 
na nt'ue ts'on Tyo'ts'on, incyaahan' na neiin' n'onhan
ng'e quindë ya nninncyaa jon nchu vaa na contyja n'onhan jon.
\p
\v 7 “Joo nn'an na m'anhan na nty'ia ro ntyjehan ngiohan,
incyaahan' na neiin' n'onhan ng'e nc'oon Tyo'ts'on na nty'ia
rohan nchjii jon.
\p
\v 8 “Joo nn'an na ntju' m'anhin na
conan'tiuhin yo na cont'ahin, incyaahan' na neiin'
n'onhan ng'e njnty'ia ndëëhin nquii Tyo'ts'on.
\p
\v 9 “Joo nn'an na cota'yahin ntyjehin na cho
nan'ñeen tyia', incyaahan' na neiin' n'onhan.
Joo nan'ñeen na ya cont'ahin, ngitso Tyo'ts'on
na conduihan ntsinda nquii jon.
\p
\v 10 “Joo nn'an na conty'e nn'anhin ng'e na cotsantyjahin ntyja
'naan' Tyo'ts'on, incyaahan' na neiin' n'onhan. Joo nan'ñeen
conduihan nn'an na m'an nacje 'naan' na ico'xen nquii Tyo'ts'on
na m'aan jon quiñoon'ndue.
\p
\v 11 “Incyaahan' na neiin' n'onho' xjen na conan'cüejnaan'
nn'an 'o', ndo' na cont'avi'hin 'o', ndo' cotji'hin tsoñ'en nnon
jñ'oonvi' cjoho' na ve' quintuhan' ng'e na conduiho' nn'an na
m'an ntyja njan.
\v 12 C'onho' na nein jndyiho' ng'e na
coquenonho' nan'min' ng'e t'man naya 'naanho' vave quiñoon'ndue.
Ee macha'xjen cont'avi'hin 'o', mannda' ro tont'avi'han nque
nn'an na tom'an ndyu na toxen'chen na toninncyahan jñ'oon'
Tyo'ts'on nchu vaa 'nan na nguaa.
\s Conduiho' cha'vijon tsjaan' ndo' yo chon
\r (Mr 9:50; Lc 14:34-35)
\p
\v 13 “'O' conduiho' cha'vijon tsjaan'chjen' quii' nt'an nn'an
tsonnangue. Majo' juu tsjaan' je', xe na aa jndë jndui' na
chjen'han', ¿Nchu ya nts'aa ts'an na ndichjen' nnda'han'? Tayuu
jnt'uehan'. Ve' ntyque'to ts'anhan' na ntque'ntjo nn'an cjohan'.
\p
\v 14 “Ndo' mantyi conduiho' cha'vijon chon na condixuee
ndëë nn'an tsonnangueva. Mangioho' cüii tsjoon na
vequityenhan' xquen cüii tyo', tyi'xe'quindëë ngitë'han'.
\v 15 Min tanin juu na ntscü'a ncüii lámpara cha' ndëcya
ntscüangioo' tsan'ñeen istjö cjoo'han'. Juu tsan'ñeen
ntsintyja jon lámpara'ñeen cha' ya ntsixueehan' ndëë tsoñ'en
nn'an na m'an v'aa.
\v 16 Mannda' quint'aho' 'nan na chuhan' yo
nn'an ng'e naya na nt'aho'hin ntsijonhan' juuhan' cha'vijon chon
na covixuee ndëëhin. Ee na nnt'aho' na nnda', yajo'
ntquenhin cüenta joo 'nan ya cont'aho' ndo' nnan't'maan'hin
nquii Tyeho' na m'aan jon quiñoon'ndue.
\s Tsi'man Jesús ntyja 'naan' jñ'oon na tquen Moisés
\p
\v 17 “Joo jñ'oon na tquen Moisés yo jñ'oon na toninncya
nque nn'an na tom'an ndyu na toxen'chen nchu vaa 'nan na nguaa,
tyi'nan'tiuho' na jndyö na ntsity'ui joohan', ja jndyö na joo
jñ'oon'ñeen ntsiquindëhan' juuhan' ntyja njan ndo' cha'
ntsi'man nchu vaa itsiquindyihan'.
\v 18 Jñ'oon na mayuu' matsjö ndëëho', viochen xjen na
vacachen na m'aan tsjö'ndue yo tyuaa, ncüii cüii ntji na
quindëchen na m'aanhan' tyquii' jñ'oon' Tyo'ts'on na
co'xenhan', tsoñ'enhan' ntsiquindëhan' juuhan'. 
\v 19 Mang'e jo', min'cya ro ts'an na nts'aa na tyi'quinjon ncüii
nnon jñ'oon na tquen Moisés, min na tyi'jaa'chen
tsixuanhan' quii' nt'an jñ'oon'ñeen, ndo' xe na aa
ntsi'man juu ndëë ntyje juu na tyi'nan'vehan
jñ'oon'ñeen, naijon na ico'xen Tyo'ts'on, ngitsohan' ntyja 
'naan' tsan'ñeen na tyi't'man conduihin. Majo' juu ts'an
na itsue jñ'oon'ñeen, ndo' ntsi'man jon ndëë nn'an na
quita'nguee'hinhan', t'manchen condui tsan'ñeen naijon na
ico'xen nquii Tyo'ts'on.
\v 20 Cha' na nndëë ntsijon ts'an
ntyja 'naan' juu na ico'xen Tyo'ts'on na m'aan jon quiñoon'ndue,
chuhan' na quitsiquindëntyichen juu cha'xjen 'nan na nt'ue ts'on
jon, chito cha'xjen na cont'a nn'an tmaan' fariseos yo nn'an na
conan'man nchu vaa itsiquindyi juu jñ'oon na tquen Moisés. Xe
tyi'quint'aho' cha'xjen na matsjö ndö', tyi'jon quindëë
nan'jonho' ntyja 'naan'han'.
\s Tsi'man Jesús na tyi'nan'vjëë ntyjë
\r (Lc 12:57-59)
\p
\v 21 “'O' jndë mangioho' jñ'oon na tso Tyo'ts'on ndëë
ndochiho': 'U' tyi'ntscue' ts'an, ndo' min'cya ro ts'an na
ntscuee' juu tyje juu, majnda' nt'uiityenhan'hin tonnon jüe.
\v 22 Majo' ja matsjö ndëëho', min'cya ro ts'an na ntsiv'ii juu
ncüii ntyje juu, chi nt'uiityenhan' tsan'ñeen, ndo' min'cya ro
ts'an na ngitso juu na tayuujnt'ue tyje juu ndo' xe na aa ngitso
juu nnon tsan'ñeen: Tsan' 'u', vaa na toncuu' na ncju'han'hin 
quityquii' chon v'io.
\p
\v 23 “Mang'e na nnda', juu xjen na matyio' 'nan nnontyiu
na ntsit'man' Tyo'ts'on, cañjoon' tson' xe na aa m'aan ncüii
ts'an na tyi'ya nchjii juu yo 'u'.
\v 24 Ndo' xe na aa nnda', yajo' qui'ndyi' juu nan'ñeen na tyio'
nnontyiu'ñeen, caco'ya jndyee 'u' yo juu, ndë jo' quindyo'
ntcüe' na ntsit'man' Tyo'ts'on.
\p
\v 25 “Juu ts'an na nin'quen juu 'u' nnon ts'ian, cje ro quitsa'
na ntjo ya ntyjii juu yo 'u' viochen na incyaahan' xjen na
nninjnda' jñ'oon 'nan' yohin, tyi'nts'aahan' ng'e na tyi'cotsijnda'
jñ'oon na vaa yo 'u', ntquen juu 'u' nnon jüe, ndo' juu jüe
nc'ua juu ts'ian na quityi' cominsión 'u' vancjo.
\v 26 Jñ'oon
na mayuu' matsjö nnon', tyi'xe'quindui' jo' ata jndë
tyion'ñ'en' na chu'jnan'.
\s Tsi'man Jesús na tyi'nc'oon tsans'a yo
tsanscu na ve' ndö' ro
\p
\v 27 “'O jndë jndyeho' na tso Tyo'ts'on ndëë
ndochiho': 'U' tyi'nc'on' yo ts'an na ve' ndö' ro.
\v 28 Majo' ncö, jñ'oon na mayuu' matsjö ndëëho', min'cya ro
ncüiiho' na ndyiaa' juu ncüii tsanscu, na nin'c'oon jndyi
juu yo tsan'ñeen, ndo' na nnda', jndë tsixuan juu jnan yo
tsanscu'ñeen, ng'e quii' ts'on juu jndë sitiu juu na
nnda'.
\p
\v 29 “Ndo' ng'e na nnda', xe na aa tënnon' ntyjaya
nts'aahan' na matsitja 'u', yantyi cüji'han', quityque'han'
na tycya na m'an', ng'e yantyichen na tyi'quindë 'u' na ngaque'
na m'aan Tyo'ts'on, chito na quindë 'u' ncja' v'io.
\v 30 Ndo' mantyi juu nt'ö' ntyjaya, xe na aa its'aahan' na
matsitja 'u', yantyi quityje'han' ndo' ndë quityque'han',
ng'e yantyi na tyi'quindë 'u' na ncja' quiñoon'ndue, chito
na quindë 'u' na ncja' v'io.
\s Joo nn'an na jndë tonco, tsi'man Jesús na
tyi'ndyehan ntyjehan
\r (Mt 19:9; Mr 10:11-12; Lc 16:18)
\p
\v 31 “Mantyi 'o' jndë jndyeho' jñ'oon na tquen Moisés
na itsohan': Min'cya ro ncüii 'o' na n'ndyii juu scuu', nndë
ncüii tson na ngitsohan' na jndë jnty'ehan ntyjehan.
\v 32 Majo' jñ'oon na mayuu' na matsjö ndëëho', xia'ntyi xe na aa
m'aan scuu' ts'an yo ncüiichen ts'an, jo' vanaan na n'ndyii
jonhin. Xe na aa chito nnda' vaa, ndo' 'ndyi'hin, matsa' na ve'
m'aan ya juu yo ncüiichen ts'an, ndo' mantyi juu tsans'a'ñeen
vaa jnaan' jon na ve' m'aan ya jon yo juu tsanscu'ñeen.
\s Tsi'man Jesús na tyi'ntji' jaa xuee' Tyo'ts'on
na ve' cotquëntyën jndyuë
\p
\v 33 “Ndo' mantyi jndë jndyeho' jñ'oon na tondye
ndochiho': Tyi'ntco' 'ndyo' na nchjii Tyo'ts'on na mayuu'
jñ'oon na matsinin' ndo' nchji' ya' na je'quitsiquindë'han'.
Majo' 'u' quitsiquindë' jñ'oon na jndë tco' 'ndyo' nnon
jon.
\v 34 Majo' ja matsjö ndëëho', min'ncüii nnon tyi'ngita'ho'
jndyueho' jñ'oon na condueho' na nchjii Tyo'ts'on na
mayuu'han', min tyi'ngita'ho' jndyueho' na ntji'ho' xuee'
quiñoon'ndue ng'e juuhan' conduihan' silla na
manin'ts'iaan' na vequityen jon.
\v 35 Ndo' min tyi'ngita'ho' jndyueho' na ntji'ho' xuee'
tsonnangue ng'e juuhan' m'aanhan' tocje 'naan' jon, ndo' na nndueho'
na nnda' itsijonhan' na condueho' na nchjii jon na mayuu'
jñ'oon na condueho'. Ndo' min tyi'ntji'ho' xuee' tsjoon
Jerusalén na cota'ho' jndyueho', ng'e conduihan' tsjoon
naijon na ico'xen Tyo'ts'on na nquii jon taquintyja na t'man
conduihin.
\v 36 Min tyi'ntji'ho' xuee' nquen nqueho' na cota'ho' jndyueho' ng'e
min'ncüii sonquenho' je'quindëë nt'aho' na nninquichi'han'
ndo' min na aa ndintonhan'.
\v 37 Majo' ya na cota'ho' jndyueho' na mayuu' cüii jñ'oon,
quitsi'manhan' na mayuu'han', ndo' juu xjen na cota'ho'
jndyueho' na min tyi'yuu' ncüii jñ'oon, quitsi'manhan' na
tyi'yuu'han'. Ng'e min'cya ro jñ'oon na ntscüantjo'ntyi
ts'an na ntco' juu 'ndyo juu na nchjii Tyo'ts'on na jñ'oon
mayuu' itsinin juu, juu jñ'oon'ñeen conanhan' na m'aan
yutyia.
\s Itsi'man Jesús ya na cont'avi' nn'an jaa,
tyi'jnt'uë na nnjon nan'ñeen
\r (Lc. 6:29-30)
\p
\v 38 “'O' jndë jndyeho' jñ'oon na tquen Moisés na
itsohan': Minninchen nnon navi' na nts'aa ts'an yo cüiichen
tyje juu, manincüajon quitjon juu. Xe na aa tënnon tyje
juu isquee' juu, mantyi nnda' quitjon juu. Ndo' xe na aa
tsi'n'on cüii tyje juu tcon juu, mantyi quiton tsi'n'on
juu.
\v 39 Majo' ja, ndö vaa matsjö ndëëho' ntyja 'naan'
juu jñ'oonva': Tyi'nt'ue' 'u' na nnjon ts'an na its'aa vi' 'u'.
Minninchen ts'an na imin' nda'chcya quincho' tontyjaya, ncya' na
quimin' juu cüiichenhan' tontyjandyuaan'.
\v 40 Ndo' nin juu na
iquen 'u' nnon ts'ian na nin'cüji' juu coton', mantyi ncya' na
ngay'oon juu ndiaaso'.
\v 41 Ndo' nin juu na its'aa na ijndei'han'
na cja' yohin na ngichu' xu 'naan' juu cüii kilómetro, cja'
yohin min na ve kilómetros.
\v 42 Ts'an na ican 'nan nnon',
ncya'han' nnon juu, ndo' min tyi'ntsintycüi' 'nan nnon ts'an na
nin'cüji' jnan 'nan nnon'.
\s Cüivi'ngiö nn'an na jndo jaa
\r (Lc 6:27-28, 32-36)
\p
\v 43 “Mantyi 'o' jndë jndyeho' jñ'oon na tquen Moisés na
co'xenhan': Cüive'nchji' ts'an na ya jñ'oon 'u', ndo' ts'an na
jndoo' 'u', cüejon quitsa' yohin.
\v 44 Majo' ndö vaa matsjö
ndëëho' ntyja 'naan' juu jñ'oonva': Cüivengioho' joo nn'an na
jndohin 'o', ndo' quitanho' na quityio Tyo'ts'on jn'aan nque
nn'an na conty'ehinho' tsojnaan' na conan'jonho' ntyja njan.
\v 45 Ee na nt'aho' cha'xjen na matsjö, nnduiho' ntsinda nquii
tyeho' na m'aan jon quiñoon'ndue. Nquii jon its'aa jon na juu
ndo'cüjioon' 'naan' jon ndyiaa'han' ndëë nn'an na ya nn'an
ndo' mantyi yo ndëë nn'an na tyia nn'an. Ndo' mantyi itsquioo
jon ndaatsua' 'naan' jon cjo nn'an na cont'a cha'xjen na chuhan'
ndo' mantyi cjo nn'an na conan'tja nnon jon.
\v 46 Ng'e xe na aa
ve' xia'ntyi nque nn'an na vi'ngiohinho' na conan'vengioho'hin,
¿Aa conan'tiuho' ng'e jo' vaa naya 'naanho' tonnon Tyo'ts'on?
Quitquenho' cüenta, joo nn'an na cotyehin s'onndyuaa cüentaa'
gobiernon tsjoon Roma, mannda' vaa cont'ahan.
\v 47 Ndo' xe na
aa ve' xia'ntyi joo nn'an na ya jñ'oonhin yo 'o' na concyaho'
ts'onhin, ¿Aa conan'tiuho' na t'man vaa na conan'quindëho'? Joo
nn'an na tyi'quinan't'maan' Tyo'ts'on, mantyi nnda' vaa
cont'ahan.
\v 48 Cha'xjen nquii Tyeho' na m'aan jon
quiñoon'ndue, tsoñ'en ntyja 'naan' jon conduihin na jndyoyuhin,
mantyi mannda' c'onho' quii' nt'an nn'an.
\c 6
\s Itsi'man Jesús na quint'aha 'nan ya
\p
\v 1 “Ya na cont'aho' cüii nnon na chuhan' ng'e na
cotsantyjaho' ntyja 'naan' Tyo'ts'on, quitquenho' cüenta
na chito cont'aho'han' cha' na quitquen nn'an cüenta ntyja
'naan'han'. Ng'e xe na aa ve' tondëë nn'an cont'aho'han', tanaya
'naanho' tonnon nquii Tyeho' na m'aan jon quiñoon'ndue.
\p
\v 2 “Mang'e jo' ya na matsa' naya cüii ts'an,
quitsa' na ninncu' cüintyji'han', tyi'ntsixua' ndëë nn'an
juu naya na matsa' cha'xjen na cont'a nn'an na ve' cont'a nquehin
na ya jndyi nn'anhin. Joo nn'an na covancüi nt'aan'on ndo'
natahin', cont'a nan'ñeen na quindye nn'an juu naya na
cont'ahin cha' quindue nan'ñeen na ya jndyi nn'anhin. Jñ'oon na
mayuu' matsjö ndëëho', xia'ntyi jo' naya 'naanhin na joo
ntyjehin conan't'maan' nan'ñeenhan.
\v 3 Majo' 'u' je',
ya na matejndei' cüii ts'an 'nan na itsitjahan'hin, min'ncüii
nnon ts'an tyi'ntsu' ntyja 'naan' 'nan na matsa', min ts'an na ya
jndyi jñ'oon yo 'u'.
\v 4 Yajo' nts'aahan' na ninncu' ntyji'
juu naya na matsa'. Majo' nquii Tye' na indyiaa' jon naya na
matsa' yo cüiichen ts'an na ninncu' ntyji'han', ntsinon jon 'nan
na icanhan' 'u'.
\s Itsi'man Jesús nin jñ'oon na nnan'nën nnon
Tyo'ts'on
\r (Lc 11:2-4)
\p
\v 5 “Juu xjen na conan'neinho' nnon Tyo'ts'on,
tant'aho' cha'xjen cont'a nn'an na ve' cont'a nquehin
na njon jndyihin tonnon Tyo'ts'on. Ng'e joohin ya jndyi ngiohin
na quijnty'ia nn'anhin xjen na minntyjee'hin quityquii' nt'aan'on
ndo' nata na conan'neinhin nnon Tyo'ts'on. Jñ'oon na mayuu' na
matsjö ndëëho', xia'ntyi jo' naya 'naanhin na vaa.
\v 6 Majo' 'u', xjen na ntsinin' nnon Tyo'ts'on, caque'
quityquii' va', quitscu' 'ndyohan', jo' quitsinin' nnon
Tye' na tatyi'ncyoo'hin, majo' m'aan jon yo 'u' jo'. Ndo'
nquii jon na conduihin Tye' na nchjii jon tsoñ'en na
tacovityincyo ndëë nn'an, ntsiquindaa' jon tsoñ'en na
icanhan' 'u'.
\p
\v 7 “Ya na conan'neinho' nnon Tyo'ts'on, tandueho'
jñ'oon na ve' ninjuuntyi ninjuuntyihan', cha'na cont'a joo
nn'an na tyi'quitajn'aanhin jon. Ee conan'tiuhin na ndyii jon
ng'e ninjuu ninjuu jñ'oon na conduehin.
\v 8 Majo' 'o' tyi'nt'aho' cha'xjen na cont'ahan, ng'e vitjachen
na ngitanho' nnon jon, majndë nchjii jnda' jon nin 'nan na
icanhan' 'o'.
\v 9 Ndö vaa jñ'oon na quindueho' nnon jon:
\q Tyë́ na m'an' quiñoon'ndue,
quits'aahan' na ninnquii'chen cüit'maan' xue'.
\q
\v 10 Juu na matye'ntjon', quindyo co'xenhan' na vja na m'an.
\q Quindui 'nan na nt'ue tson' nnon tsonnangueva
cha'xjen na conduihan' quiñoon'ndue.
\q
\v 11 Ncya' 'nan na icanhan' na ntcü'á xeevahin.
\q
\v 12 Quitsit'man tson' já yo 'nan tyia na
jndë jnt'á cha'xjen conan't'man n'ö́n
nn'an na conan'tjahin ndë́.
\q
\v 13 Quitejndei' já na tyi'ntyii'han' ng'eehan'
já na nt'á 'nan na tyi'quichuhan',
\q majo' quitsiquindya' já tsoñ'en nnon 'nantyia
na nin'quitsi'ndaa'han' já.
\q Ng'e ntyjantyi xjen na tquen' tsoñ'en,
\q 'u' condui na maco'xen',
\q ndo' condui 'u' najndu',
\q ndo' tsixuan' na tsoñ'en na tquen' na
cüit'maan' 'u' ntyja 'naanhan'.
\q Quindui na mac'an.
\p
\v 14 Ndo' tsontyichen Jesús: “Xe na 'o' conan't'man n'onho' nn'an na 
conan'tjahin ndëëho', yajo' mantyi nquii Tyeho' na m'aan jon 
quiñoon'ndue, ntsit'man ts'on jon 'o' na conan'tjaho' nnon jon.
\v 15 Majo' xe na aa
tyi'conan't'man n'onho' nque ntyjeho' na conan'tjahin ndëëho',
mantyi nquii Tye'ho' tyi'xequitsit'man ts'on jon 'o' 'nan na
conan'tjaho' nnon jon.
\s Itsi'man Jesús ntyja na ntyje ts'an 'nan 'ndyo juu
\p
\v 16 “Xjen na conan'quindëho' jñ'oon na cotyjeho' 'nan
jndyueho', tyi'nt'a yaho' na ntsi'manhan' na chjoo' n'onho' cha'
quitquen nn'an cüenta na juuhan' cont'aho'. M'an nn'an na ve'
cont'a yahin na cotyjehin 'nan jndyuehan cha' quijnty'ia nn'an na
conan'quindëhin. Jñ'oon na mayuu' na matsjö ndëëho', ve'
ntyja 'naan' na cojnty'ia nn'an na nnda' cont'ahin, xia'ntyi jo'
vaa naya 'naanhin.
\v 17 Majo' 'u', xjen na matyje' 'nan 'ndyo',
quiman' nnon', quitscjo'ya' xquen',
\v 18 Cha' tyi'ntsi'manhan' ndëë
nn'an na matyje' 'nan 'ndyo', majo' nquii Tye' na m'aan jon
quiñoon'ndue, ntsi'manhan' nnon jon na juuhan' matsa'. Ndo'
nquii jon na ndyiaa' jon 'nan na tatyi'ncyo ndëë nn'an,
nninncyaa jon tsoñ'en na icanhan' 'u'.
\s Naya 'naan' ts'an na vaa quiñoon'ndue
\r (Lc 12:33-34)
\p
\v 19 “Min 'nan na conan'ncüi nn'an na njon jndyihan' na
conan'qui n'onhinhan'. Majo' quinty'ua conan'ndaa' o'han' ndo'
co'on tscüahan' ndo' mantyi co'oque' nannty'uee
nt'aa nan'ñeen na ntji'hinhan'.
\v 20 Majo' 'naanho' na njon
jndyihan' na conan'qui n'onho'han', quinan'ncüiho'han'
quiñoon'ndue naijon na je'cüa' quinty'uahan', min na je'c'on
tscüahan' ndo' min na je'coque' nannty'uee na ntji'hinhan'.
\v 21 Ng'e naijon na covave 'nan na njon jndyi na conan'ncüiho',
majo' vijon m'aan na ndyii' n'onho'.
\s Tënnon ts'an itsijonhan' juuhan' cha'vijon lámpara
\r (Lc 11:34-36)
\p
\v 22 “Ya na mandyi' jñ'oon na mayuu' yo na xoncüee' tson',
itsijonhan' 'u' cha'na ts'an na tyincyo ya naxuee ndyiaa'. Ng'e
xjen mavaa' tson' jñ'oon'ñeen, yajo' itejndeihan' 'u' tsoñ'en
xuee na vam'an'.
\v 23 Majo' xe na aa tyi'nin'quindyi' jñ'oon na mayuu',
itsijonhan' ntyja 'nan' cha'vijon ts'an na tyi'ya tënnon na m'aan
juu na nchjaan' juu. Ng'e min na mandyi' jñ'oon'ñeen,
majo' tyi'je'cüaa' tson' na mayuu'han', ng'e tyquii' tson'
matsixuan' cha'vijon najaan jndyi.
\s Je'quindëë na ntye'ntjön ndëë ve patrón
na ninvi xjen
\r (Lc 16:13)
\p
\v 24 “Tamin'ncüii ts'an nndëë ntye'ntjontyen ndëë 
ve patrón na ninvi xjen. Ng'e nc'oon juu na tyi'cuee' ts'on
juu ncüii patrón'ñeen ndo' ncüiichenhin nc'oon juu na
vi'ntyjii juuhin. Ee nts'aahan' na njon jndyi nchjii juu yo
ncüiihan, majo' cüiichenhin tyi'quinjonhin ntyjii juu. Xe
na jen cojoo' n'onho' na nnan'tjonho' 'nan na nnintyaho',
ntscu'han' na nnan't'maan'ho' Tyo'ts'on, ng'e
tyi'je'quindëë ntye'ntjonho' ndëë ve nnonhan'.
\s Ncyaa Tyo'ts'on 'nan na icanhan' ntsinda jon
\r (Lc 12:22-31)
\p
\v 25 “Mang'e na nnda' vaa, matsjö ndëëho' na tanc'onho' na
m'aan' jndyi n'onho' nchu vaa na vja na m'anho' tsonnangueva, na nin
'nan ntcüa'ho', ndo' na ncüeho', min ntyja 'naan ndiaa na
ntcüeho'. Ng'e ntyjii Tyo'ts'on nchu vaa na cotando'ho',
majndeichen yo 'nan na ntcüa'ho'. Ntyjii jon tsoñ'en
ntyja 'naanho', majndeichen yo ndiaa na ntcüeho'.
\v 26 Quitquen yaho' cüenta ntyja 'naan quintsa na ma'ntyja nandye.
Joo o' taconon o' cha' ngue'han' na ntyje o' ndo' na nnan've
o'han' na nninjnt'ue o' 'iocha. Majo' min na nnda', nquii Tyeho'
na m'aan jon quiñoon'ndue, incyaa jon 'nan na cocüa' o'. Ndo'
'o' je', ¿Aa chito njonchen nchjii jon yoho', chichen
quintsahin'?
\v 27 Min tanin ncüii 'o' nndëë ngüando'ntyiho'
ng'e na jndye jndyi m'aan' n'onho'.
\p
\v 28 “Yajo' ¿Ndu na m'aan' jndyi n'onho' ntyja 'naan' ndiaa
na ntcüeho'? Quitquenho' cüenta ntyja 'naan ntjaa' jndëë ya
na covindyehan'. Nancoo' covaa'han'. Joohan' min tacont'ahan'
ts'ian, min tacoto'ñoonhan' tsuan na nndë ndiaahan'.
\v 29 Majo' quindyeho' ntsjö: Juu rey Salomón, min na tya
jndyihin, ndo' tëquintyja na ya 'nan na tonan'chu jon,
majo' tyi'quitsijonhan' na nancoo' ndiaa na tocüe jon
cha'xjen nancoo' ncüii ntjaa'min.
\v 30 Ndo' ng'e na nnda' vaa na incyaa Tyo'ts'on na nancoo' ntjaa'
jndëë na ve' xeevaa ro minhan', ndo' 'iocha coninjnt'ue nn'anhan'
na conan'quineinhan 'nan na cocüa'han, majndeichen ntyjii jon
yuu jon nnan ndiaa na ntcüeho', 'o' na chjo jndyi vantyja
n'onho'hin.
\v 31 Jo' tajen nc'onho' jñuaan' ts'on na nndueho': ¿Nin
'nan nt'aha na nninjnda' 'nan ntcü'a ndo' na ncüë? ¿Nin 'nan
nt'aha na nninjnda' ndiaa ntcüë?
\v 32 Ee joo nn'an na tyi'c'onhan ntyja 'naan' Tyo'ts'on,
ninnquii'chen m'aan' n'onhin nan'min', majo' nquii jon na
conduihin Tyeho' na m'aan jon quiñoon'ndue, nchjii jnda'
jon na tsoñ'en nan'min' itsitjahan'ho'.
\v 33 Navejndyee quijnt'ueho' na nquii Tyo'ts'on
itye'ntjon jon 'o'. Ndo' quint'aho' 'nan na cavee' ts'on jon
ee xe na nnda' tsam'anho', nts'aa jon na ndaho' tsoñ'en 'nan na
icanhan'ho'.
\v 34 Mang'e jo' tyi'nc'onho' na m'aan' jndyi
n'onho' 'nan na nninjnt'ueho' 'iocha na tonnon. Xuee 'io
ntsijnda' nquiihan' nin jñ'oontiu na nc'onho' ntyja 'naan' 'nan
na icanhan' 'o'. Juu navi' na iquenon ts'an na ncüii ncüii
xuee, maxjen condinon ntyja 'naan'han'.
\c 7
\s Tyi'ncüji' cüenta na aa conan'tja nn'an
\r (Lc 6:37-38, 41-42)
\p
\v 1 “Tyi'ntji'ho' cüenta na aa conan'tja nn'an, ng'e xe na aa
nt'aho'han', mantyi ncüji' Tyo'ts'on cüenta na
conan'tjaho' nnon jon.
\v 2 Ng'e cha'xjen na cotji'ho' cüenta na
aa conan'tja nn'an ndëëho', mannda' ncüji' jon cüenta 
na conan'tjaho' nnon nquii jon. Macha'xjen na cont'aho' yo nn'an,
mannda' nts'aa jon na quit'uii ntcüe'han' 'o'.
\v 3 ¿Ndu na
maquen' cüenta ncüii nnon na tyi't'man itsitja cüiichen
ts'an ndo' min ncu' tyi'maquen' cüenta na t'man matsitja
'u'? Na nnda' matsa', itsijonhan' ntyja 'nan' cha'vijon na mandyia'
jndëë'n'oon na tuahan' tënnon cüii ts'an, majo'
min'chjo tyi'quen'to' cüenta na ñjon ts'oon tseii' v'aa
tënnon' ncu'.
\v 4 Ndo' na nnda', tyi'quitsohan' na ntsu' nnon
tsan'ñeen: Cüa ntyjë, ncya' na ncüji' jndëë'n'oon na tua
tënnon'. Ndo' majuuto xjen'ñeen ninvaa ñjon ts'oon tseii' v'aa
tënnon' ncu'.
\v 5 'U' na ve vaa na matsitiu', juu ts'oon
tseii' v'aa na ñjon tënnon', 
cüji' jndyee'han', yajo'
xuee ndyia' na ncüji' jndëë'n'oon na ñjon tënnon tsan'ñeen.
\p
\v 6 “'Nan na ji'ua nan'xuanhan' ntyja 'naan'
Tyo'ts'on, tyi'ninncyaho'han' ndëë nn'an na
tyi'quinjonhan' ngiohin. Ee xe na aa nt'aho' na nnda',
ntsijonhan' ntyja 'nan' cha'vijon ndëë quindue' coninncyaho' 'nan
na nan'xuanhan' cüentaa' Tyo'ts'on. Ndo' quindë'ñeen
ngüe'quen o' ndo' ntquii o' 'o'. Min tyi'ninncyaho' 'nan
na njon jndyi nan'xuanhan' ndëë nn'an na
tyi'quinjonhan' ngiohin. Ng'e xe na aa nt'aho' na nnda',
itsijonhan' cha'vijon cotjue'ho' ts'uaa të' perlas
ndëë quintcu. Ndo' cho'ñeen nndyue o'han'.
\s Quitanho' nnon Tyo'ts'on, yajo' ncy'onho' cüentahan'
\r (Lc 11:9-13; 6:31)
\p
\v 7 “Ninnquii'chen quitanho' nnon Tyo'ts'on, yajo'
ncy'onho' cüenta 'nan na cotanho'. Ninnquii'chen
quijnt'ueho' nchu ya na quint'aho' tonnon jon, ndo' 
nninjnda'han'. Ninnquii'chen quinan'manho' nnon jon
'nan na coquenonho', yajo' ntsiquinaan jon tondëëho'
cha'vijon na nnaan 'ndyo v'aa.
\v 8 Ng'e ncüii ncüii
ts'an na ninnquii'chen ican juu nnon Tyo'ts'on,
ncy'oon juu cüenta 'nan na ican juu. Ndo' ncüii
cüii ts'an na ninnquii'chen nt'ue juu nchu vaa na nt'ue
ts'on jon, mancüiixjen ncüaa' ts'on juuhan'. Ndo'
juu ts'an na ninnquii'chen itsi'man nnon jon 'nan na
iquenon, ntsiquinaan Tyo'ts'on tonnon tsan'ñeen cha'vijon
conaan 'ndyo v'aa.
\p
\v 9 “Juu jnda', xe na aa ntcan juu cüii tan' tyoo' nnon',
tyi'je'ncya' na ve' cüii tsjö' nnon juu na ntcüa' juu.
\v 10 Ndo' min xe na aa ntcan juu cüii quitscaa nnon' na ntquii juu,
tyi'je'ncya' ve' quitsu ntquii juu.
\v 11 Ng'e na nnda', 'o' na conduiho'
nn'an na tyia nn'anho', xe 'o' ngioho' nninncyaho' 'nan ya ndëë ndaho',
majndeichen nquii Tyeho' na m'aan jon quiñoon'ndue, nninncyaa
jon 'nan na yantyichen ndëë nn'an na cotanhan' nnon jon.
\p
\v 12 “Jo' tsoñ'en 'nan na nt'ue n'onho' na quint'a nn'an yo
'o', majo'ntyi quint'aho' yohin. Ee na nts'aa ts'an na
nnda', itsiquindëhan' juu jñ'oon na tquen Moisés
na ico'xenhan', ndo' mantyi jñ'oon na jndui na tondue
nn'an na itsiquindyihan' 'nan na nguaa.
\s Quitsac'ë 'ndyo teon na quintuhan'
\r (Lc 13:24)
\p
\v 13 “Quitsaque'ho' 'ndyo teon na quintuhan' cha'
nndëë nc'onho' natoo' Tyo'ts'on. Ng'e vaa 'ndyo teon
tuen na ngaquee' ts'an nato tuen. Majo' juu nato'ñeen
ngay'oonhan' ts'an na ngitsuhin, ndo' jndye jndyi nn'an
cotsaque'han'.
\v 14 Majo' 'ndyo teon na ngaquee' ts'an nato na ngay'oonhan'hin na
tyi'quintycüii na ngüando' ñuaan' juu, quintuvi'han' ndo'
tyi'jndye nn'an condiohinhan'.
\s Ng'e të na its'aa ts'oon, jo' ngüajnaan'
ts'an nin ts'oonhan'
\r (Lc 6:43-44)
\p
\v 15 “Quitquenho' cüenta yo nque nn'an na coninncyahin jñ'oon
na itsivi'nn'anhan'ho'. Cotsquehin quii' nt'anho' ndo' ngioho' na
ndyia' n'onhin cha'xjen joo quinman ndyia' n'on o', majo'
quityquii' n'on nan'ñeen nan'xuanhin nanvi' nn'anhin cha'vijon
lobo.
\v 16 Nndëë ncüaa' n'onho' nchu vaa nan'xuanhin na
cotquenho' cüenta 'nan na cont'ahin. Mangioho' na
joo tëndöndyoo' tsjan, tyi'xe'quityjee ts'anhan' n'oonneon, min
tyi'xequityjee ts'an tëhigos tsonneonndye.
\v 17 Nan'ñeen
itsijonhan'hin cha'vijon cüii ts'oon. Ts'oon ya, cove' të ya,
majo' min'cya ro ts'oon na tyi'ya, its'aahan' të tyi'ya.
\v 18 Juu ts'oon ya xecue' të tyi'yahan', majo' juu ts'oon tyi'ya, min
tyi'xecue' të yahan'.
\v 19 Ncüii cüii ts'oon na
tyi'quint'ahan' të ya, cot'uahan', ndë chi nguaahan' nnon chon.
\v 20 Nnda' vaa na ntajn'aanho' nin 'nan nan'xuan nan'ñeen, ng'e
ya na ntquenho' cüenta 'nan na cont'ahin, ntsi'man jndyoyuhan'
ndëëho' na chito jñ'oon mayuu' coninncyahin.
\s Chito tsoñ'en nn'an ntsaque'han ntyja 'naan'
na ico'xen Tyo'ts'on
\r (Lc 13:25-27)
\p
\v 21 “Jndye nn'an conduehin nnön ta, majo' chito tsoñ'enhan
ntsaque'han tyquii' juu na ityentjon Tyo'ts'on nn'an. Majo' 
minninchen ts'an na ntsiquindë juu cha'xjen
na nt'ue ts'on Tyëhö' na m'aan jon quiñoon'ndue, juu tsan'ñeen
ngaquee' juu ntyja 'naan' na itye'ntjon jon nn'an. 
\v 22 Ya na ngüentyja xjen ntco'xen Tyo'ts'on nn'an ntyja 'naan'
na jndë jnan'tjahin nnon jon, nnduehan nnön: Manchji' rii' ta
na jndë tyincyá já jñ'oon naya 'nan' yo juu najndei na matsixuan',
ndo' jndyetyia yo nanjndyi, jndë tjí' jáhan' quityquii' n'on
nn'an, ndo' yo najndei na condui 'u', jndë jnt'á jndye nnon
ts'ian na tyi'xe'quinduihan' yo na jndë nquë́.
\v 23 Yajo' ntsintcü'ë jñ'oon ndëë nan'ñeen:
Min tyi'cüajn'an 'o'. Quenaanho' na tonnön, 'o' na
ninnquii'chen tont'aho' 'nan tyia.
\s Jñ'oon ntyja na condë ve v'aa
\r (Mr 1:22; Lc 6:47-49)
\p
\v 24 “Ncüii ncüii ts'an na indyii juu jñ'oonmin na
matsjö ndo' vanguee' juuhan', itsijonhan' tsan'ñeen
cha'vijon ts'an na jnda' xquen na sia vaa' cjoo' tsjö'
na tyen minntyjee'han'.
\v 25 Ndo' tyioo ndaatsua',
\v 26 Majo' ncüii cüii ts'an na indyii jñ'oon na matsjö, majo'
tyi'quitsiquindë juuhan', itsijonhan' tsan'ñeen cha'vijon
cüii ts'an na tyi'jnda' xquen na ve' siato juu vaa' juu 
cjoo' tei'. 
\v 27 Ndo' tyioo ndaatsua', jndui' ndaats'o t'man ndo' jndei tyioo
jndye. Tovaquiñjonhan' juu v'aa'ñeen, mana tyioohan'.
T'man tsuhin ntyja 'naan'han'.
\p
\v 28 Vi na jndë sinin Jesús tsoñ'en jñ'oonmin', nn'an na
jndye jndyi'hin na tondyehan jñ'oon na toninncyaa jon, jndye
tom'aan' n'onhin ntyja 'naan' jñ'oon'ñeen,
\v 29 Ng'e totsi'man
jon ndëëhin cha'xjen ts'an na conintquehin na ityentjon, chito
cha'xjen nn'an na tonan'man nchu vaa itsiquindyi juu ntji na tquen
Moisés.
\c 8
\s Sin'man Jesús ts'an na chu ndö' cotö'
\r (Mr 1:40-45; Lc 5:12-16)
\p
\v 1 Xjen na tjantcüe' Jesús na jnan jon juu tyo'ñeen, nn'an na
jndye jndyi'hin tyentyjahan toxen' jon.
\v 2 Ndo' tyjee'non cüii
tsans'a na chu ndö' cotö', tconxtye juu tonnon jon, itso juu:
\p —Nnda' ta, nchji na vaa najndei na condui 'u' na nndëë 
ntsin'man' ja xe na aa nt'ue tson'.
\p
\v 3 Ndo' tyio Jesús nt'ö jon nacjoo' tsanvii'ñeen, itso jon
nnon juu:
\p —Nt'ue ts'ön, c'on' na jndë ntjo ya ntcüe' 'u'.
\p Ndo' ninñoon' jn'man juu, mana tsu ndö'ñeen.
\v 4 Ndo' tso Jesús nnon juu:
\p —Ndyee'he', min'ncüii nnon ts'an tyi'ntsu' nchu vaa s'a.
Naneinhin cja', quitsi'man' nnon tyee njan jaa nn'an judíos na
jndë jn'man', ndo' juu quioo' na itsiquindyi jñ'oon na tquen
Moisés na nninncyaho' nnon Tyo'ts'on, juu o' ncya' nnon
tyee'ñeen. Ee na ntsiquindë' na nnda', ntsi'man jndyoyuhan'
ndëë nn'an na jndë jn'man'.
\s Sin'man Jesús mosoo' cüii capitán
\r (Lc 7:1-10)
\p
\v 5 Jndë na tëquee' Jesús tsjoon Capernaum,
tëntyjaa' ncüii capitán na m'aan jon. Juu tsan'ñeen co'xen
jon ncüii ciento sondaro cüentaa' tsjoon Roma. Tcan jon na
quits'aa Jesús vi naya'ñeen'hin yohin.
\v 6 Itso jon:
\p —Nnda' ta, mioon jndyi iquenon moso njan na vaa juu v'a,
iy'oon tycu coquenhin ndo' iquii jndyihan'hin.
\p
\v 7 T'a Jesús, itso jon:
\p —Ncjö ntsin'manhin.
\p
\v 8 Majo' sintcüe' capitán'ñeen jñ'oon, itso jon:
\p —Nnda' Ta, tyi'quitsixuan na ngaque' quityquii' v'a.
Majo' ve' quitsu' na quin'man moso njan, ndo' n'man juu.
\v 9 Ng'e mantyi ja m'an nacje 'naan nn'an na
coto'xenhin ja. Ndo' mantyi m'an sondaro na maco'xën.
Ya na ma'ua ts'ian nnon ncüiihin, matsjö nnon juu:
“Cja' ndöhin,
ndo' ncja juu.” Ndo' ya na ma'ua ts'ian nnon cüiichenhin:
“Quindyo' ntjoohin”, ndo' nndyo juu. Ndo' na ntsjö nnon
moso njan:
“Quitsa' ts'ianva', ndo' nts'aa juuhan'.”
\p
\v 10 Ndo' vi na jndë jndyii Jesús jñ'oon na tso tsan'ñeen,
tëvee' jndyi ts'on jon. Tso jon ndëë nn'an na cotsantyja naxen'
jon:
\p —Jñ'oon na mayuu' matsjö ndëëho', quii' nt'an ntyjëëhë
nn'an Israel, min'jon tacontji ncüii ts'an na t'man vaa na
vantyja ts'on juu Tyo'ts'on cha'na juu tsanvahin.
\v 11 Quitquenho' cüenta jñ'oon na ntsjö, juu xjen ya na
nnintyincyoo' ntyja na itye'ntjon Tyo'ts'on nn'an tsonnangue,
nnan nn'an xi'jndiohan' na ngüendyuaahan yo ndochihi
Abraham, Isaac yo nin'Jacob na ntcüa' nan'ñeen yohan.
\v 12 Majo' nque nn'an judíos, joohin 
chuhan' na nan'xuanhin juu na itye'ntjon Tyo'ts'on,
ncüji'han'hin jo'. Ndo' ncju'han'hin naijon na tëquintyja
najaan, ndo' jo' nc'onhan na nnan'xuaahan na ntsi'ndaa'han'
ngiohan. Ndo' manin'nan'qui'ioon'hin ndi'n'onhan na
ntquiihan'hin.
\p
\v 13 Jndë jo' tso Jesús nnon juu capitán'ñeen:
\p —Cja' ntcüe' va', ndo' quindui cha'xjen na mavantyja
tson'.
\p Ndo' majuuntyi xjen'ñeen jn'man mosoo' juu capitán'ñeen.
\s Sin'man Jesús tsanscu xeen' Pedro
\r (Mr 1:29-31; Lc 4:38-39)
\p
\v 14 Ndo' tja Jesús vaa' Pedro. Jndë na tëquee' jon jo',
jndyii jon jñ'oon na juu tsanscu xeen' Pedro, vaa
tsan'ñeen cjoo' jndu. Iy'oon tjuen'hin.
\v 15 Jo' t'ui Jesús nt'ö
tsanscu'ñeen. Ndo' ninñoon' jndya tjuen'hin. Jnanquintyja
juu, ta' juu na sijñ'oon' juu na tcüa'han.
\s Jndye nn'an v'i sin'man Jesús
\r (Mr 1:32-34; Lc 4:40-41)
\p
\v 16 Ndo' vi na jndë tua ndo'cüjioon', nn'an na nan'xuan jndyetyia,
tyecho nn'an joohin na m'aan Jesús. Tco'xen jon jndyetyia'ñeen
na quindui'hin quii' n'on nan'ñeen. Mantyi sin'man jon tsoñ'en
nn'an v'i.
\v 17 Tui na nnda' cha' quitsiquindëhan' jñ'oon na
jndui na toninncyaa Isaías ndyu na toxen'chen. Itso jon:
“Manquii Tyo'ts'on tejndei jon jaa na tyi'jndei' nn'ön.
Ndo' sin'man jon jaa tsoñ'en nnon ntycu na coquenön.”
\s Nn'an na nin'quitsantyja toxen' Jesús
\r (Lc 9:57-62)
\p
\v 18 Ya na jndyiaa' Jesús na jndye jndyi nn'an m'an xejndio
ngiaa' jon, tso jon ndëë nn'an na totsay'on yo jñ'oon na
toninncyaa jon na quinan'jnda'hin v'aandaa na ngüe'jndyahan
ndaandue.
\v 19 Tantyjaa' ncüii ts'an na tsi'man nchu vaa
itsiquindyi ntji na tquen Moisés. Itso juu nnon Jesús:
\p —Nnda' ta, 'u' na matsi'man' ntyja 'naan' Tyo'ts'on
ndë́, minyuuchen na ncja' ntsijon ja yo 'u'.
\p
\v 20 Jo' sintcüe' Jesús jñ'oon nnon juu, itso jon:
\p —Joo ndyondyehin' min ndue' o', ndo' quintsahin' min ntycya o',
majo' ja na condui tsans'a na t'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na coxën
tsoñ'en nn'an, min naijon na ngüajndyëë, ta'nan yu ro.
\p
\v 21 Cüiichen ts'an na ivay'oon juu yo jñ'oon na toninncyaa
Jesús, itso juu nnon jon:
\p —Ta, ncya' chjo jñ'oon na ntix'ë tyëhö' ndo' vi na jndë
ty'iuhin, yajo' yu je', ngöy'ön ja yo jñ'oon na mancya'.
\p
\v 22 T'a Jesús, itso jon:
\p —Jndye nn'an m'anhin cha'vijon nt'oohin. Qui'ndyi' na quity'iu
nque nan'ñeen ntyjehin. Majo' 'u' quindyotsijon 'u' yo jñ'oon
na mancya.
\s Sichen Jesús jndye yo na iju ndaandue
\r (Mr 4:35-41; Lc 8:22-25)
\p
\v 23 Tua Jesús quityquii' v'aandaa ndo' nn'an na tqueen' jon na
quitsay'onhan yo jñ'oon na toninncyaa jon, ty'ehin yo jon.
\v 24 Ndö vaa 'nan tui, tyí'covijndye na ty'ehan, ndo' tyioo ncüii jndye t'man
nnon juu ndaandue'ñeen, mavaaxjen na nchjehan' v'aandaa'ñeen
ng'e juu ndaandue'ñeen, jndei ijuhan'. Ndo' Jesús je', itso jon.
\v 25 Yajo' joo nn'an na tonan'jon jñ'oon na toninncyaa jon,
jnan'ndyoo'hin nnon jon, jnan'ntcüihan jon, jnduehan:
\p —Nnda' ta, quitsin'man' jaa, ee juu v'aandaa na ñjön,
mangua ndaahan' na nchjehan' juuhan' na ntscüjehan' jaa. 
\p
\v 26 T'a Jesús, itso jon:
\p —'O' tyi'covantyja ya n'onho'. ¿Ndu na coquityueho'?
\p Ndo' jnanquintyja jon, sityia' jon jndye'ñeen yo ndaandue,
ndo' tichen ntcüe'han'.
\v 27 Ndo' s'aahan' na jndye jndyi t'oon n'onhan na nnda' tui,
taxee'han ndëë ntyjehan:
\p —Juu tsanvahin, ¿nin conduihin? Ata juu jndye yo ndaandue
cota'nguee'han' jñ'oon na ico'xen jonhan'.
\s Sin'man Jesús nn'an Gadara na m'an
jndyetyia quii' n'onhan
\r (Mr 5:1-20; Lc 8:26-39)
\p
\v 28 Jndë na tejndyahan juu ndaandue'ñeen, squehan ndyuaa na
jndyu Gadara. Jo' jndui'han v'aandaa. Ndo' tyequitjon ve nn'an
ndyuaa'ñeen jon na ninnquii'chen tom'anhan ndi'nt'ua nt'oo.
Nan'xuan nan'ñeen jndyetyia quii' n'onhan. Vjee jndyihan ata
ndiquindëë ngüe'non nn'an naijon na m'anhan.
\v 29 Tye' jnan'xuaahan, jnduehan:
\p —'U' Jesús na condui 'u' Jnda Tyo'ts'on, ¿Nin 'nan nt'ue
tson' yo já? ¿Aa jndyo' na ntsa'vi' já, min na tyi'coventyja
xjen na nt'ui'vi' já?
\p
\v 30 Ndyo naijon m'an nan'ñeen m'an cüii tmaan'
quintcu na cotqui o'.
\v 31 Ndo' tan jndyetyia'ñeen
cüii naya'ñeen nnon Jesús, jnduehan:
\p —Xe na ncüji' já quityquii' n'on nanmin, ncya'
jñ'oon na ntsac'ë́ quii' n'on quintcu na m'an ndö'.
\p
\v 32 T'a Jesús jndyuehan, tso jon:
\p —Cüa, quindui'ho'.
\p Yajo' jndui' jndyetyia'ñeen, tyeque'han quii' n'on
joo cho'ñeen, ndo' na nnda' ninvaa tmaan' o' jnan'non o', tyecue o'
naijon ty'a vaa na njoon jndyihan', jo' tequityee' o'
tyquii' ndaandue, tjë o' na sava ndaa nquen o'.
\p
\v 33 Ndo' joo nn'an na tota'ntyjee' cho'ñeen,
jnan'nonhan, tyentcüe'han tsjoonhan. Chen jndyi
tonan'quindyiihan nchu vaa 'nan na tui na tjë o', ndo' mantyi ntyja
'naan' na jn'man joo nan'ñeen na tonan'xuanhan jndyetyia.
\v 34 Ng'e na nnda', tsoñ'en nn'an tsjoon'ñeen jndui'han, tyequijnty'iahan
Jesús. Ndo' xjen na squehan naijon na m'aan jon, tanhin nnon jon na
quits'aa jon vi naya'ñeen na quindui' ntcüe' jon ndyuaa
tsjoonhin.
\c 9
\s Sin'man Jesús ts'an na ndicaca
\r (Mr 2:1-12; Lc 5:17-26)
\p
\v 1 Jndë tui na nnda', tua nnda' Jesús v'aandaa yo nn'an na
totsay'on yo jñ'oon na toninncyaa jon. Te'jndya ntcüe'hin
ndaandue. Squehan tsjoon naijon m'aan ya jon.
\v 2 Jo' squenon nn'an
na m'aan jon, y'onhin cüii tsanvii', vaa juu cjoo' tsue. Tycu
coquen ty'oonhin, ntjo ntjein ng'ee juu. Ya na tquen Jesús
cüenta vantyja n'on nan'ñeen, tso jon nnon juu tsanvii'hin:
\p —'U' jnda, cyon' na t'man tson'. Ja jndë sit'man
ts'ön 'u' jnan na tsixuan'.
\p
\v 3 Ndo' vendye nn'an na conan'man nchu vaa tsi'man
jñ'oon na tquen Moisés, vi na jndë jndyehan na nnda' tso Jesús,
jnan'tiuhan, jnduehan:
“Tsanva', jñ'oon tsan' itsinin juu,
ee its'aa juu na cüajon conduihin yo nquii Tyo'ts'on.”
Nnda' vaa na jndue nan'ñeen.
\v 4 Majo' ntyjii Jesús nchu vaa conan'tiuhan, ng'e jo' taxee'
jon ndëëhan:
\p —¿Ndu na conan'tiuho' jñ'oon vi' ntyja njan?
\v 5 ¿Nin jñ'oon na cotji'ho' cüenta na tyi'jndyaa'chen ntsjö nnon
tsanvahin? “¿Aa na ntsjö nnon juu na matsit'man ts'önhin yo
jnan na tsixuan juu?” Ndo' “¿Aa ntsjö na quinanquintyja juu,
cjaca juu?”
\v 6 Majo' quitquenho' cüenta, ja na condui tsans'a
na i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na coxën tsoñ'en nn'an, ntsjö
jñ'oon na jndyaa'ntyichenhan' ngioho'. Yajo' vi na jndë jn'man
tsanva', ncüaa' n'onho' na vaa najndö na matsixuan nnon
tsonnangue na nndëë ntsit'man ts'ön nn'an jnan na nan'xuanhan.
\p Jo' tso jon nnon ts'an na ntjein ng'ee'hin:
\p —Cüa, quinaquintyja', quitsintcüi' tsue' ndo' cja' va'.
\p
\v 7 Ndo' jnanquintyja juu, tja juu vaa' juu.
\v 8 Ndo' nn'an na jndye jndyi'hin, vi na jndë jnty'iahin na nnda'
tui, tyuehin ndo' tyincyaahan' na nein jndyihin ndo'
tonan't'maan'hin Tyo'ts'on na nnda' vaa tyincyaa jon
najndei na tsixuan jon nnon Jesús na itejndei jon nn'an.
\s Tqueen' Jesús Mateo
\r (Mr 2:13-17; Lc 5:27-32)
\p
\v 9 Jndui' Jesús jo', tja jon na tonnonchen. Jo' jndyiaa'
jon ja Mateo. Tom'an v'aa naijon na m'an nn'an na cotye s'on
cüentaa' gobiernon tsjoon Roma. Tso jon nnön:
\p —Quindyotsijon 'u' yo jñ'oon na mancya.
\p Ndo' jnty'i ts'ian'ñeen, ndo' tyjë yo nquii jon.
\p
\v 10 Ndo' ndö vaa 'nan na tui, vequityen Jesús mesa quii' v'a na
cocü'á. Ñ'en ntyjë na mantyi cotye s'on na cotyion nn'an ntyja
'naan' tsanm'aants'ian tsjoon Roma, ndo' mantyi ñ'en nn'an na
cotji' nn'an cüenta ntyja 'naanhan na conduihan nn'an na
conan'tjahin nnon Tyo'ts'on. Ninvi tojnaan' tovendyuaa nan'ñeen
yo nn'an na conan'jon jñ'oon na toninncyaa Jesús.
\v 11 Ndo' joo nn'an tmaan' fariseos, vi na jndë jnty'iahan na
nnda' s'aa jon, taxee'han ndëë nn'an na totsay'onhan yo
jñ'oon na toninncyaa Jesús, jnduehan ndëë nan'ñeen:
\p —¿Ndu na juu tsan na itsi'man ndëëho' icüa' jon yo nn'an na
cotye s'on ndo' yo nn'an na cotjí' cüenta na nan'xuanhan jnan
tonnon Tyo'ts'on?
\p
\v 12 Ndo' vi na jndë jndyii Jesús na nnda' conduehin, sinin
jon jñ'oon na itsijonhan' juuhan' ntyja 'naan nan'ñeen, itso jon:
\p —Nn'an na tyi'v'i, tyi'icanhan'hin ts'an na nts'aa
nasihin. Majo' nn'an v'i, joohan icanhan'hin ts'an
na nts'aa nasihin.
\v 13 Nquii Tyo'ts'on nt'ue ts'on
jon na cüaa' n'onho' jñ'oonva na itsohan':
“Ja njon jndyi ntyji na nc'onho' na
cüivengioho' nn'an, chichen na nnan'cuee'ho'
quioo' na conan't'maan'ho' ja yohan'.”
\p Ndo' tsontyichen Jesús:
\p —Quint'aho' cha'xjen itsinin jñ'oon'
Tyo'ts'on na
jndui: “Ja chito jndyö na mac'ën nn'an na cont'a
ntyja na nt'ue ts'on Tyo'ts'on. Joo nn'an na nan'xuan jnan,
jndyö na mac'ënhin na quintcüe' n'onhan.”
\s Cota'xee'han nnon Jesús na ntyjee
ts'an 'nan 'ndyo juu
\r (Mr 2:18-22; Lc 5:33-39)
\p
\v 14 Nn'an na conan'jon jñ'oon na toninncyaa
Juan squehan na m'aan Jesús, taxee'han nnon jon:
\p —Já yo nn'an tmaan' fariseos cotyjë́ 'nan jndyuë́, majo' joo
nn'an na matsi'man' ndëë, tyi'cont'ahan na nnda'. ¿Ndu?
\p
\v 15 T'a Jesús, sinin jon ncüii jñ'oon ndëë nan'ñeen na
it'uiihan' ntyja 'naan' nquii jon, tso jon:
\p —Nn'an na conan'jon yo nquii tsans'a na ngoco, ¿Aa nc'onhan na
chjoo' n'onhan viochen xjen na condit'maan' na ninvaa m'aan tsan'ñeen
tyquii' nt'anhin? Tyi'xe'quint'ahan na nnda'. Majo' ngüentyja xuee na
ntji' nn'an juu tsan'ñeen quityquii' nt'anhan. Juu xjen'ñeen
nnan'chjoo' n'onhan ndo' ntyjehan 'nan jndyuehan.
\p
\v 16 Ndo' sininntyichen Jesús jñ'oon na tyi'quitso nquii'
jonhan' ntyja 'naan' jñ'oon xco na toninncyaa jon. Tso jon:
“Vi tan' ndiaa xco na tyi'cotmanhan', tyi'quichuhan' na
ncüjaa' ts'anhan' ndiaa ntsa. Ng'e xe na aa nts'aa ts'an na nnda',
juu ndiaa xco'ñeen ngateihan' ndo' nc'ioo'han' juu ndiaa
ntsa'ñeen. Ndo' na nnda', juu naijon na t'io ndiaa'ñeen, 
t'manntyichen nt'iohan'.
\v 17 Min ntjan quioo' na cotyion nn'an ndaa vinon, majo'
tyi'je'quityion nnda' ts'an juu ndaa'ñeen ntjan na jndë
tijnt'ue ts'anhan' toxen'. Ng'e xe na aa nnda' nts'aa ts'an, joo
ntjan'ñeen ndi'ndaa'han' ndo' mantyi juu ndaa vinon na
ñjonhan', nntcüe'han'. Ng'e na nnda', ndyion ts'an ndaa
vinon xco tjan xco ndo' na nnda', min juu tjan'ñeen
tyi'je'cüi'ndaa'han' min ndaa vinon'ñeen tyi'je'quitsuhan'.
\s Tyincyaa Jesús na tando' xco yuscu chjo jnda Jairo
\r (Mr 5:21-43; Lc 8:40-56)
\p
\v 18 Ninvaa na itsinin Jesús jñ'oon'ñeen ndo' ncüii ts'an
juu tsjoon'ñeen na conintquehin ntyja 'naan' vats'on
cüenta nn'an judíos, tyjee'non juu na m'aan Jesús. Tconxtye
tsan'ñeen nnon Jesús. Tso jon:
\p —Quichenvi' tue' yuscu chjo jnda, majo' xe na aa ntsa' vi
naya'ñeen na ncja' quityio' nt'ö' cjoo' juu, yajo' ngüando'
nnda' juu.
\p
\v 19 Maninñoon' sicje Jesús, tantyja jon toxen'
tsan'ñeen, mantyi já na totsay'ö́n yo jñ'oon na toninncyaa
jon, sáñ'ë́n yohin.
\v 20 Ndo' majuuto xjen'ñeen jndyontyja ncüii tsanscu toxen'
Jesús, mioon vii' juu. Jndë ncho've chu na coc'a neoon'
juu. Jndyotsindyoo'hin toxen' jon, t'uii juu 'ndyo ndiaa'
jon.
\v 21 Ng'e sitiu juu: “Xe ve' aa nndëë nt'ui ndiaa' jon,
nn'man.”
\v 22 Ndo' nquii Jesús, tequen jon, jndyiaa' jon nnon 
tsanscu'ñeen. Tso jon nnon juu:
\p —'U' jnda, cyon' na t'man tson'. Ng'e na vantyja
tson' ja, jo' na jndë jn'man'.
\p Ndo' majuuto xjen'ñeen ntjo ya ntcüe'hin.
\p
\v 23 Ndo' xjen na tuee' Jesús vaa' juu Jairo'ñeen, tëquee' jon
quii'han'. Jo' jndyiaa' jon m'an nn'an na cotja' nmaan na
coninjnda' na nganty'iu juu ts'oo chjo'ñeen. Conan'xuaa nn'an ndo'
cotyuee jndyihin.
\v 24 Tso jon ndëëhin:
\p —Cüa, quindui'ho' ntjoohin, yuscu chjovahin, chito aa tue' juu,
ve' itso juu.
\p Majo' jnan'cüejnaan'hin jon, ve' toncohin ng'e nnda' tso jon.
\v 25 Majo' vi na jndë tji' jon nan'ñeen ch'en, tëquee' jon
naijon vequityen ts'oo chjo'ñeen, jo' t'uii jon nt'ö juu,
ndo' jnanquintyja juu.
\v 26 Ndo' na s'aa Jesús na nnda', tycya
jñ'oon ntyja 'naan'han' ninvaa nt'ö juu ndyuaa'ñeen.
\s Sin'man Jesús ve nn'an nchjan
\p
\v 27 Xjen na jndui' Jesús v'aa'ñeen, tentyja ve
nn'an nchjan toxen' jon. Tonan'xuaahan, jnduehan:
\p —'U' ta na condui 'u' tsjan David na jndyocahan',
c'on' na nty'ia rö́ ntyji'.
\p
\v 28 Ndo' vi na jndë tëquee' jon quityquii' v'aa,
jnan'ndyoo'hin na m'aan jon. Taxee' jon ndëëhin:
\p —¿Aa vantyja n'onho' na nndëë nninncya na njnty'ia
nnda'ho'?
\p T'ahan, jnduehan:
\p —Ta, vantyja n'ö́n.
\p
\v 29 Ngue ro jñoon nt'ö jon tëndëëhin, ndo'
tso jon ndëëhin:
\p —Quindui cha'xjen na vantyja n'onho'.
\p
\v 30 Ndo' tyincyaahan' na ya cojnty'iahan. Majo' jaa' jñ'oon na tso
jon ndëëhan na tyi'nan'quindyiihan nn'an na nnda' s'aa jon.
\p
\v 31 Majo' ta'nan jnan'quindëhinhan'. Ee vi na jndë jndui'han
juu v'aa'ñeen, chen chen tonan'neinhan ndëë nn'an na m'an juu
ndyuaa'ñeen 'nan na s'aa Jesús yohan.
\s Sin'man Jesús ts'an na ndiquitsinin
\p
\v 32 Xjen na jndui' nan'ñeen v'aa'ñeen, sque mañoon nn'an na
m'aan Jesús. Y'onhin cüii ts'an na tsixuan juu jndyetyia quii'
ts'on juu na ndincyaahan' na ntsinin juu.
\v 33 Ndo' vi na jndë tji' Jesús jndyetyia'ñeen quii' ts'on
tsan'ñeen, tye' tsinin juu. Ndo' nn'an na jnty'ia na tui
na nnda', tyuehin ndo' tom'anhan na neinhin. Jnduehan:
\p —Jaa nn'an Israel, min'jon tacojnty'ia na 
nts'aa ts'an cüii ts'ian t'man cha' juu 'nan na s'aa Jesús ndö'.
\p
\v 34 Majo' jnan'cüejnaan' nn'an fariseos jon. Jnduehan:
\p —Ve' ntyja 'naan' juu najndei na itsixuan nquii juu na conditque
ndëë tsoñ'en yotyia, jo' na condëë icüji' tsanva' yotyia
quityquii' n'on nn'an.
\s Nty'ia nchjii Jesús nn'an 
\p
\v 35 Tomandyi' Jesús tsochen njoon t'man yo njoon
quijndë ndyuaa Galilea. Totsi'man jon ndëë nn'an na
covancüi nt'aan'on. Toninncyaa jon jñ'oon ntyja 'naan' na
ityentjon Tyo'ts'on nn'an juu na cotsam'anhan. Ndo' mantyi
totsin'man jonhin ncüii cüii nnon ntycu na coquenonhan yo ncüii
cüii nnon na tajndei' n'onhan na iquiihan'hin.
\v 36 Ya na jndyiaa' jon ntmaan' nn'an na jndye jndyi'hin, t'oon
jon na nty'ia rohan ntyjii jon, ng'e
m'anhan na ntycüii najndëhan na jndye vaa na m'aan'
n'onhan. Cha'vijon na cocyaatohan tyuaa na ndiquindëë na
nc'ontyihan. Itsijonhan' ntyja 'naanhin cha'xjen coquenon
quinman na tats'an ivantyjee'.
\v 37 Ndo' ta' jon na itsi'man jon na jndye nn'an m'an na
ndyehan jñ'oon' Tyo'ts'on, majo' nn'an na nnan'neinhinhan'
ndëëhan, tyi'jndyehan. Ndëë joo nn'an na totsay'on yo
jñ'oon na toninncyaa jon, sinin jon jñ'oon na sijonhan'
juuhan' yo juu nan'ñeen. Tso jon:
\p —Jñ'oon na mayuu' jndye jndyi ntjon na tue', majo'
tyi'jndye nanntjon m'an na ntyjehan'.
\v 38 Mang'e jo'
quitanho' nnon nquii jon na 'naan' joo ntjon'ñeen na
quijñon jon nn'an na quitsaquityjehin ntjon 'naan' jon.
\c 10
\s Icüji Jesús ncho've nn'an na quitsay'onhan
jñ'oon yohin
\r (Mr 3:13-19; Lc 6:12-16)
\p
\v 1 Tqueen' Jesús já nn'an na ncho've. Tyincyaa jon na mantyi
nan'xuán juu najndei na condui nquii jon cha' ntjí' jndyetyia
quii' n'on nn'an, ndo' na quinan'n'mán nn'an tsoñ'en nnon ntycu
vjee yo tsoñ'en nnon na tajndei' n'onhan na iquiihan'hin.
\p
\v 2 Ndö nguë́ já nn'an na ncho've na t'ua jon ts'ian 'naan'
jon ndë́. Naminjndyee Simón, na mantyi xuee' jon Pedro, jndë
ve, tyje jon Andrés, ndë jo' Santiago yo tyje jon Juan, joohan
ntsinda Zebedeo,
\v 3 Felipe yo Bartolomé, Tomás yo ja Mateo na
toquë s'on 'naan' gobiernon tsjoon Roma, ndo' Santiago jnda Alfeo
yo Tadeo,
\v 4 Yo Simón, tsan na totsijonhin yo tuaan' nn'an na
tonan'vehan nacjoo' gobiernon tsjoon Roma, ndo' yo nin'Judas
Iscariote, tsan na jndëcya tyincyaa juu cüenta Jesús nduee
nn'an na jnan'cuee'hanhin.
\s T'ua Jesús ts'ian ndëë nn'an ncho've
\r (Mr 6:7-13; Lc 9:1-6)
\p
\v 5 Ndo' ndö vaa ts'ian na t'ua Jesús ndë́ na
ncho've já na tji jon, tso jon:
\p —Tyi'ntsaque'ho' quii' nt'an nn'an na chito conduihan ntyjë
nn'an judíos, ndo' min tyi'ntsaque'ho' njoon na m'an nn'an
ndyuaa Samaria.
\v 6 Xia'ntyi c'oho' na m'an ntyjeeho' nn'an
Israel, na conduihan cha'vijon quinman na jndë tsu.
\v 7 Viochen na cotsacondyi'ho', ndö jñ'oon quindueho' ndëë
nn'an: Quitquenho' cüenta na nquii Tyo'ts'on na m'aan 
quiñoon'ndue, jndë tentyja xjen na ninncyaho' na ntye'ntjon 
jon 'o'. 
\v 8 Ndo' tsontyichen Jesús ndë́: Quinan'n'manho'
nn'an v'i yo nn'an na cho ndö' cotö'. Quint'aho' na nta'ndo'
xco nn'an na jndë tjë. Quitji'ho' jndyetyia quii' n'on nn'an.
Juu nayavahin, ve' yu tyincyaa Tyo'ts'on na nan'xuanho'han'.
Mantyi 'o' tyi'nta'ntjonho' xoquitu' ndëë nn'an ntyja
'naan'han'.
\p
\v 9 “Tyi'ntsachoho' s'on ijan, min s'on xuee min s'on ve na
ñjon chetsja' na ntyjahan' ndi'ntscu'ho' na ntsaquint'aho'
ts'ian njan.
\v 10 Min tyi'ntsachoho' nchetsja' na nc'oho' nato na
ñjon 'nan na ndijnt'ueho', min ncüiichen ntjo ndiaa, min
ntcon, min ts'oon na ntyjaho'. Ng'e cha'xjen ivantjon ts'an
yo ts'ian na its'aa juu, mannda' chuhan' na nndaho' 'nan
na icanhan'ho' na cotye'ntjonho' nnon Tyo'ts'on.
\p
\v 11 “Ndo' minninchen tsjoon na ntsqueho', min na aa t'manhan',
ndo' min na aa chjohan', chen quijnt'ueho' nin ts'an 
na its'aa na njon jñ'oon' Tyo'ts'on na ncy'oon juu
cüentaho' vaa' juu na ntixee' juu 'o'. Jo' quintjoho' vaa'
tsan'ñeen ata xjen na nndui' ntcüeho' juu tsjoon'ñeen.
\v 12 Juu xjen na nc'oque'ho' v'aa'ñeen, quitanho' na quityio
Tyo'ts'on jn'aan nan'ñeen.
\v 13 Ndo' joohan, xe na aa ya nn'anhin, yajo' ndyio jon
jn'aanhin. Majo' xe na aa tyi'quinan'xuan nan'ñeen na
ncy'onhan cüenta juu naya'ñeen, yajo' tyi'xe'quits'aa
Tyo'ts'on cha'xjen na cotanho' nnon jon.
\v 14 Ndo' nn'an tsjoon'ñeen, xe na aa ta'nan ncüiihan na
nin'cy'oon juu cüentaho' na ntixee' juuho', min tyi'ninqui'ndyii
juu jñ'oon na coninncyaho', juu xjen na ndui'ho' vaa' juu oo
tsjoon'ñeen, quinan'cyaaho' ts'ojndë na chuu' ng'eho'. Na
nt'aho' na nnda', ncüji' jndyoyuhan' na joo nan'ñeen
tyi'nin'cy'onhan cüenta juu jñ'oon' Tyo'ts'on na coninncyaho'.
\v 15 Jñ'oon na mayuu' na matsjö ndëëho', nn'an tsjoon'ñeen
juu xuee ya na ntco'xen Tyo'ts'on nn'an ntyja 'naan' na tonan'tjahan 
nnon jon, t'manntyichen nt'uiivi'han'hin, chichen juu navi' na isquioo 
jon cjo nn'an tsjoon Sodoma yo Gomorra.
\s Nt'a vi' nn'an 'o'
\p
\v 16 “Quitquenho' cüenta, 'o' na conduiho' cha'vijon quinman,
majñönho' quii' nt'an nn'an na conduihan cha'vijon lobo. Ng'e
jo', cha'xjen quindu m'an na jnda' nquen o', mantyi 'o' c'onho'
na jnda' nquenho' na tyi'ntsivi'nn'anhan' 'o'. Ndo' cha'xjen
tyi'manyaan' quitu', mannda' vaa c'onho'.
\v 17 Tyi'nc'onho' na conan'qui n'onho' nn'an ee nninncyahan
cüentaho' nduee nanm'ann'ian, ndo' nan'ñeen ntji'han
ts'ian na ngich'oho' quityquii' nt'aan'on 'naanhan.
\v 18 Ndo' ng'e na conduiho' nn'an na m'an ntyja njan, nnt'ahan na
ngüentyjee'ho' tondëë nn'an na conduihan gobiernon ndo'
mantyi ndëë nn'an na tëquintyja t'man condui. Ndo' na
nnda', nninncyaahan' na ntji' jndyoyuho' ndëëhin ntyja njan
ndo' mantyi ndëë nn'an na tyi'quinan't'maan'han nquii
Tyo'ts'on na vando'.
\v 19 Ya na nninncyahan cüentaho', tyi'nc'onho' jñmaan' ts'on na
nin jñ'oon nnan'ntcüe'ho' ndëëhan. Ng'e majuuntyi
xjen'ñeen nninncyaa Tyo'ts'on nin jñ'oon na nnan'ntcüe'ho'.
\v 20 Ee nquii Espíritu
na condui nquii tyeho' Tyo'ts'on, ntsi'man jon nin jñ'oon na
nnan'ntcüe'ho', tyi'xe'canhan' na nnan'ntcüe'ho' jñ'oon ndëë
nan'ñeen ve' yo na jnda' nquen nqueho'.
\p
\v 21 “M'an nn'an na ninncüii ts'an ntsindahin na nninncyahan
ntyjehin nduee nanm'ann'ian cha' nnan'cüje nan'ñeen joo. Ndo'
mantyi m'an nn'an na nninncyahin ndahin nduee nanm'ann'ian cha'
nnan'cüje nan'ñeen joo. Ndo' majo'ntyi nnt'a nda nn'an cha'
cüje tye ndyee joo.
\v 22 Ndo' tsoñ'en nn'an nc'onhan na
tyi'quijndoo'han 'o' ng'e na conduiho' ntyja njan. Majo' juu ts'an
na ntjotyen ntyja njan ata juu xjen na ntycüii tsoñ'en,
ntsin'man Tyo'ts'on ñuan 'naan' tsan'ñeen.
\v 23 Nn'an ncüii tsjoon, xjen na conty'ehan 'o', quinanonho',
c'oho' cüiichen joo. Jñ'oon na mayuu' na matsjö
ndëëho', ja na condui tsans'a na i'ua Tyo'ts'on ts'ian
nnön na co'xën tsoñ'en nn'an, nndyo ntcü'ë nnt'a. Majo'
ninjo' m'anchen njoon ndyuaa na m'an nn'an Israel na
tyi'cotsqueho' na nninncyaho' jñ'oon naya ntyja
njan ndëëhin juu xjen na nncüjë ntcü'ë.
\p
\v 24 “Já nn'an na t'man Jesús na quitsay'ö́n yo jñ'oon na
toninncyaa jon, sininntyichen jon jñ'oon ndë́ ntyja 'naan' juu
ts'ian na tsixuan nquii jon. Tso jon: “Juu ts'an na itsijnaan',
tyi't'man conduihin cha'xjen nquii mastro 'naan' juu. Min juu
ts'an na tye'ntjon nnon patrón, tyi't'man conduihin cha'xjen
nquii patrón'ñeen.
\v 25 Juu ts'an na itsijnaan', quintjo ya
ntyjii juu na cüejon iquenon juu cha'xjen na iquenon nquii ts'an
na itsi'man nnon juu. Ndo' mantyi juu ts'an na itye'ntjon nnon
patrón, quintjo ya ntyjii juu na cüejon iquenon juu
cha'xjen na iquenon nquii tsan'ñeen na itye'ntjon juu nnon. Ncö na
condui ja ts'an na conditque ndëë nn'an v'aa, condue nn'an na
tsixuan Beelzebú, 'o' na cotye'ntjonho' nnön, mantyi nnda'
nnduehan cjoho'.
\s Xia'ntyi Tyo'ts'on nan'xuan na c'ön na ncyaa
\r (Lc 12:2-7)
\p
\v 26 “Majo' 'o' tyi'ndyueho' na nin 'nan nnt'a nn'anho'. Ng'e
tsoñ'en na vanty'iu m'anhan', ngüentyja xjen na nnintyincyoo'
jndyoyuhan'. Ndo' juu jñ'oon na tyi'condye nn'an, ncüaa'
n'onhan nchu vaa itsiquindyihan'.
\v 27 Mang'e jo', jñ'oon na matsinën ndëëho' na tyi'matsjö
nc'ihan', quinan'nein jndyoyuho'han' ndëë nn'an. Ndo'
jñ'oon na matsinën ndëëho' na ninnqueho', quindueho'han'
ndëë tsoñ'en nn'an.
\v 28 Joo
nn'an na conan'cüje ntyje, majo' tyi'je'quindëë nt'ahin na
ngitsu ñuaanho', tyi'ndyueho'hin. 'O' c'onho' na ncyaaho'
Tyo'ts'on na nquii jon vaa najndei na conduihin na ncju' jon si'ts'o 'naan'
ts'an yo ñuaan' ts'an quii' v'io.
\p
\v 29 “'O' mangioho' na tyi'jnda coninjnt'ua ve quintsa
quijndë. Majo' nquii Tyeho' Tyo'ts'on iquen jon cüenta joo o'.
Nchjii jnda' jon ya na ngovje ncüii cüii joo o'.
\v 30 Ndo' ata ntyjii jnda' jon tsa'nnda' sonquenho'.
\v 31 Mang'e jo', tyi'ndyueho', ng'e 'o' njonntyichen ntyjii jon,
nchichen na jndye quintsa quijndë.
\s Quitji' jndyoyu jaa ntyja 'naan' Jesucristo
\r (Lc 12:8-9)
\p
\v 32 “Minninchen ts'an na icüji' jndyoyu juu ntyja njan
tondëë nn'an, mantyi nnon Tyëhö' na m'aan
quiñoon'ndue, ja ncüji' jndyoyu nnon jon na condui tsan'ñeen
ntyja njan.
\v 33 Majo' minninchen ts'an na icüjihin ntyja njan,
mantsjö nnon Tyëhö' na min tyi'quitsixuan tsan'ñeen
ntyja njan.
\s Ntyja 'naan' Jesús ic'onhan' nn'an yo
ntyjehan
\r (Lc 12:51-53; 14:26-27)
\p
\v 34 “Tyi'nan'tiuho' na jndyö tsonnangue cha' ya nc'on nn'an yo
ntyjehan. Chito juu ts'ian jndyö. Ja jndyö na nc'on nn'an cjo
ntyjehan.
\v 35 Ee ntyja njan ja, nc'oon tsans'a na
tyi'cüejon jñ'oonhin yo tye juu, mantyi tsanscu yo ndyee juu,
ndo' mantyi tsanntsa yo nquii tsanscu xeen' juu.
\v 36 Ata nts'aahan' na nque nn'an vaa' ts'an na vantyja ts'on
juu ja, joohin ata xjen nnan'vjehanhin.
\p
\v 37 “Minninchen ts'an na njonntyichen ntyjii juu tye juu ndo'
ndyee juu, chichen ja, tyi'quitsixuan tsan'ñeen na nc'oon juu
ntyja njan. Mantyi minninchen ts'an na itsivi'ntyjiichen juu jnda
juu yus'a, yuscu, chintyichen ja, tyi'quitsixuan tsan'ñeen na
nc'oon juu ntyja njan.
\v 38 Cha' na ndëë ntsijon ts'an ntyja njan, chuhan' na quintjo
ya ntyjii jon 'nan vi' na iquenon juu. Xe na aa tyi'nts'aa
juu na nnda', xe'quindëë ntsixuan juu ntyja njan.
\v 39 Ntyja 'naan' na vam'aan ts'an, xe na aa ntsichon juu
na ndui cha'xjen na nt'ue ts'on nquii juu cha' ncy'oon Tyo'ts'on
cüentahin, ngitsuhin ntyja 'naan'han'. Ng'e min'cya ro ts'an na 
incyaa na quitjon nin 'nan na
ngenon ng'e na m'aan juu ntyja njan, ntsin'man Tyo'ts'on ñuaan'
juu. Majo' min'cya ro ts'an na nt'ue nquii nchu ya cha' ntyja
'naan' jo' ntsin'man Tyo'ts'on ñuaan' juu, majnda' ntyja
'naan 'nan na its'aa tsan'ñeen, ngitsu ñuaan' juu.
\s Naya na itsiquindaa' Tyo'ts'on nn'an
\r (Mr 9:41)
\p
\v 40 “Min'cya ro ts'an na ntsintjoo' juu 'o', mantyi ja itsintjoo'
tsan'ñeen. Ndo' juu ts'an na ntsintjoo' ja, mantyi itsintjoo'
tsan'ñeen nquii Tyëhö' na jñon jon ja quii' nt'an nn'an.
\v 41 Ndo' minninchen ts'an na ntsintjoo' juu ncüii ts'an na incyaa
jñ'oon ng'e na jñ'oon' Tyo'ts'onhan', ncy'oon tsan'ñeen
maninjuu naya cha'xjen juu naya na ncy'oon ts'an na incyaa
jñ'oon' Tyo'ts'on. Ndo' minninchen ts'an na ntsintjoo' juu
ncüii ts'an na itsijonhin cha'xjen na chuhan' na c'oon ts'an na
tonnon Tyo'ts'on, ng'e nt'ue tsan'ñeen na nts'aa juu na nnda',
tsan'ñeen ncy'oon juu cüenta maninjuu naya cha'xjen juu naya na
ncy'oon nquii ts'an na its'aahan'.
\v 42 Ndo' jñ'oon na mayuu' matsjö ndëëho', minninchen ts'an
na ninncyaa min ve' chjovi' ndaatioo tein na nc'u ncüii
ts'an na itsijonhin yo ja, tanin min na aa tyi't'man
conduihin, majnda' vaa naya na ncy'oon juu cüenta.”
\c 11
\s Jñon Juan nn'an na m'aan Jesús
\r (Lc 7:18-35)
\p
\v 1 Ndo' ya na jndë si'man Jesús jñ'oonmin' ndë́ na ncho've
já na t'man jon na quitsay'ö́n yo jñ'oon na toninncyaa
jon, yajo' jndui' jon jo'. Tja jon na ntsi'man jon ndo' na
nninncyaa jon jñ'oon' Tyo'ts'on ndëë nn'an na m'an njoon
ndyuaa Galilea.
\p
\v 2 Ndo' juu Juan, tsan na totsiquindëë' nn'an, xjen'ñeen
ndyii' jon vancjo. Jo' jndyii jon jñ'oon ntyja 'naan' juu ts'ian
na its'aa Cristo. Jo' t'ua Juan ts'ian ndëë ve ndye nn'an na t'man jon na
quitsay'onhan yo jñ'oon na incyaa jon na c'ota'xee'han cüii
jñ'oon nnon Jesús.
\v 3 Jndue nan'ñeen nnon jon:
\p —¿Aa condui 'u' nquii jon na tso
jñ'oon' Tyo'ts'on na nndyo jon nnon tsonnangue, oo aa
ngüent'ö́ na ncüjee' cüiichen ts'an?
\p
\v 4 Ndo' jo' t'a Jesús jndyuehan, tso jon:
“Quitsantcüe'ho' na m'aan Juan, quindueho' nnon jon nchu vaa
jñ'oon na condyeho' na mancya, yo na cojnty'ia ndëëho' na
jndye nn'an con'manhin.
\v 5 Quindueho' nnon jon na joo nn'an na
nintom'anhin na nchjanhin, naneinhin xuee cojnty'iahin. Joo
nn'an na tom'an na ntjein ng'e, nein ya cotsaca'hin. Joo nn'an
na nintoquichohin tycu ndö' cotö', jndë jn'manhin. Joo nn'an
na nintom'anhin na quitahin, nein ya condyehin. Joo nn'an na
jndë tjë, cotando' xcohin. Ndo' joo nn'an na nty'ia
jndyihan, jndë macondyehan jñ'oon naya 'naan' Tyo'ts'on.
\v 6 Ndo' juu ts'an na tyi'vacüaa'hin ntyja njan, condui
tsan'ñeen ts'an na neiin' juu na tonnon Tyo'ts'on.”
\p Jñ'oonmin' sinin Jesús ndëë nan'ñeen na jñon
Juan.
\p
\v 7 Ndo' vi na jndë na tyentcüe' nan'ñeen, ta' Jesús na sinin
jon ntyja 'naan' Juan ndëë tmaan' nn'an na m'an xi'jndio ngiaa'
jon. Tso jon:
“Juu xjen na ty'eho' jndëë naijon tom'aan Juan, ¿Nchu vaa na
tji'ho' cüenta na tsixuan jon? ¿Aa jnty'iaho'hin
cha'na ts'an na ve vaa itsinin na sijonhan'hin cha'vijon cüii
tsmaan ts'on na nay'oon jndyehan'? Chito nnda' totsixuan jon.
\v 8 Ndo' na nnda', yajo' ¿Nin ncüii nnon jnan'tiuho' na tsixuan
jon na tyequijnty'iaho'hin? ¿Aa jnty'iaho'hin na conduihin ncüii
ts'an na cüe ndiaa na njon jndyi? Min chitojo'. 'O' ngioho'
xia'ntyi nn'an na t'manntyi conduihin, joohan cocüehan ndiaa na
njon jndyi.
\v 9 Yajo' ¿Nin 'nan t'oon' n'onho' na tyequijnty'iaho'hin? Ja
nchji na tyequijnty'iaho' cüii ts'an na toninncyaa jñ'oon'
Tyo'ts'on ntyja nchu vaa 'nan na nguaa. Ndo' juu jon
t'manntyichen conduihin quityquii' ts'ian'ñeen, chito
tsoñ'en nn'an na coninncya jñ'oon' Tyo'ts'on.
\v 10 Juu jñ'oon' jon na jndui, itsininhan' ntyja 'naan' juu
Juan'ñeen. Ndö vaa na itsohan':
\q Majñön moso njan na vja jndyee jon na tonnon'.
\q Jñ'oon na nninncyaa jon ntejndeihan' nn'an na
nnan'cjehan na nndyehan jñ'oon na nninncya' vi
na jndë tue' quii' nt'anhin.
\m
\v 11 Tsontyichen Jesús:
“Jñ'oon na mayuu' matsjö ndëëho', juu Juan, tsan na
totsiquindëë' nn'an, min'jon tat'oon cüii ts'an na tondui
t'manhin tonnon Tyo'ts'on cha'na nquii jon. Majo' min na nnda'
totsixuan jon, minninchen ts'an na nninncyaahin na ityentjon
Tyo'ts'on juu na vam'aan juu, t'manntyichen condui
tsan'ñeen, chichen nquii Juan.”
\p
\v 12 Ndo' sininntyichen Jesús ndëë nn'an, itso jon: “Nquii Juan, 
tsan na totsiquindëë' nn'an, xjen na ta' jon na
toninncyaa jon jñ'oon, jndye nn'an condyehan na i'man
Tyo'ts'onhan na quinan'jonhan na ntye'ntjon jonhan, ndo' ñ'enhan
na conan'chonhan na nnan'jonhan ntyja 'naan'han'.
\v 13 Tsoñ'en jñ'oon' Tyo'ts'on na toninncya nn'an ndyu na
toxen'chen yo jñ'oon na tquen Moisés, ninnquii'
conan'manhan' nchu vaa na ityentjon Tyo'ts'on nn'an juu na
cotsam'anhan. Ndo' ya na tye' na toninncyaa Juan jñ'oon'
jon, si'man juu na jndë tentyja xjen na ntyentjon Tyo'ts'on
nn'an ntyja na cotsam'anhan.
\v 14 Ndo' xe na aa m'an cjeho' na ngantyja n'onho' jñ'oonvahin,
nquii Juan conduihin juu Elías, tsan na toninncyaa jñ'oon'
Tyo'ts'on cominndoo'ho' na nndyo nnda' jon.
\v 15 Minninchen ts'an na min ndö'nqui na ndyii jñ'oon na
matsjö, cüaa' ts'on juuhan'.”
\p
\v 16 Ndo' tsontyichen Jesús: “Nque nn'an na m'an nanein, ¿Nin
jñ'oon na ntsijön' ja ntyja 'naanhin? Itsijonhan'hin cha'vijon
yotsca na concy'o nata quii' tsjoon.
\v 17 Conan'xuaa yo'ñeen ndëë ntyje joo, condue joo: Jndë
tjá' tsuaan juu son na cotja' na cotonco nn'an, majo' 'o'
tajnan'jnonho'. Jndë jo' tjá' son na vaquityen ts'oo chjo,
majo' 'o' tatyueeho'.
\v 18 Mannda' itsijonhan' na cont'a nn'an na m'an nein. Jndyo Juan
quii' nt'anho', nty'ia jndyi tom'aan jon. Ve' ninntyi 'nan
tocüa' jon, min tyi'c'u jon vinon, majo' jndueho' na tsixuan jon
yutyia.
\v 19 Ndo' vi jndëcya, ja na condui tsans'a na i'ua
Tyo'ts'on ts'ian nnön na coxën tsoñ'en nn'an, tyjë na
m'anho'. Matsijon ja yo nn'an na cocüa' ndo' ma'ua vinon yohan,
majo' condueho' ntyja njan: Tsanvahin, jen icüa' quitscu juu
ndo' jen i'u juu. Ndo' mantyi ya jñ'oonhin yo nn'an na
conan'tjahin nnon Tyo'ts'on yo nn'an na cotye s'on
cüentaa' nquii gobiernon tsjoon Roma.
Nnda' vaa jñ'oon na conan'neinho' ndëë ntyjeeho' ntyja njan.
Majo' tanin, ng'e covityincyo jndyoyu na jnda' xquen Tyo'ts'on
ng'e tsoñ'en na itsijnda' jon tsi'manhan' na nnda'.”
\s Jñ'oonvi' cjo nn'an na tyi'nin'quita'nguee'han
\r (Lc 10:13-15)
\p
\v 20 Jndë jo' ta' Jesús na itsityia' jon nn'an ncüii cüii
tsjoon naijon na tots'aa jon jndyentyi ts'ian na tyi'je'quindëë
nduihan' yo najndei nquii ts'an. Majo' min na nnda',
ta'nan ntcüe' n'on nan'ñeen jnanhan.
\v 21 Itso jon: “'O' nn'an tsjoon Corazín, vi' jndyi
ntque'nonho'. Ndo' mantyi 'o' nn'an tsjoon Betsaida, vi'
jndyi ntque'nonho', min na jndye nnon ts'ian njon jndyi na
tots'a quii' nt'anho', majo' ta'nan ntcüe' n'onho' jnanho'.
Majo' xe na aa s'a joo ts'ian'ñeen quii' nt'an nn'an tsjoon
Tiro yo Sidón, cjechen jndë tcüehan ndiaatsja' ndo' jndë
tyiohan tsjaa' nquenhan na nnan'manhan' na contcüe' n'onhan
jnanhan.
\v 22 Matsjö ndëëho', juu xuee xjen na
ntco'xen Tyo'ts'on nn'an ntyja 'naan' na jndë tonan'tjahan nnon jon,
tyi'jaa'chen nt'uiivi'han' joo nn'an tsjoon Tiro yo Sidón, majo'
'o' jaa'ntyichen nt'uiivi'han', chichen nan'ñeen.
\v 23 Ndo' mantyi 'o' nn'an tsjoon Capernaum, jndye ts'ian tots'a
quii' nt'anho'. ¿Aa ng'e jo' cotji'ho' cüenta na
taquintyja 'o' na t'man condui? Jñ'oon na mayuu'
ncju'cjeñ'en Tyo'ts'on 'o'. Joo nn'an tsjoon Sodoma, xe na
aa juuhan' jnty'ia ndëëhan ts'ian t'man na tots'a quii'
nt'anho', tyi'nan ro na ninvaa m'aan juu tsjoon'ñeen ata
xjen nein.
\v 24 Matsjö ndëëho' juu xuee xjen
na ntco'xen Tyo'ts'on nn'an ntyja 'naan' jnanhan, jaa'ntyichen
nt'uiivi'han'ho', chichen joo nn'an na tom'an ndyuaa tsjoon
Sodoma'ñeen.”
\s Ncyoho' na m'an ja ndo' nninncya na nta'jndyeeho'
\r (Lc. 10:21-22)
\p
\v 25 Majuu xjen'ñeen sinin Jesús nnon Tyo'ts'on, tso jon:
“'U' Tye' na condui 'U' na maco'xen' quiñoon'ndue yo nnon
tsonnangue, matsit'man' ja 'U' ng'e jndë iscu' jñ'oonmin'
ndëë nn'an na cotji' nquehin cüenta na jnda' jndyi
nquenhan yo na jen covaa' n'onhan nchu vaa itsi'manhan'.
Majo' ndëë nn'an na nty'iachen nan'xuan, jndë tyincya' na
covaa' n'onhinhan'.
\v 26 Mayuu' Tye' ng'e nnda' vaa na tëvee' tson'.”
\p Mannda' ro jñ'oon na sinin jon nnon Tyo'ts'on.
\p
\v 27 Nque nn'an na totsay'on yo jñ'oon na toninncyaa Jesús,
tso jon ndëëhan: “Nquii Tyëhö' jndë tyincyaa jon najndö na
matsi'man jñ'oonmin' ntyja 'naan' na conduihin na ityentjon jon nn'an
nchu vaa na cotsam'anhan. Ndo' min tanin ts'an na ivaa' ts'on juu
nchu vaa matsixuan na condui ja jnda jon, xia'ntyi ninnquii jon
ntyjii. Ndo' min ta'nan ts'an ivaa' ts'on nchu vaa tsixuan
Tyëhö', ninncö na condui jnda jon mavaa' ts'ön ntyja 'naan'
jon. Ndo' mantyi min'cya ro ts'an na nt'ue ts'ön na cüaa' ts'on
nchu vaa tsixuan Tyëhö', mancya ja na cüaa' ts'on
tsan'ñeenhan'.
\v 28 Tsoñ'enho' na tejndyaaho' ngioho' ng'e na
ja jndyi xu choho' na ndiquinanho'han', ncyoho' na m'an ndo'
nninncya na nta'jndyeeho'.
\v 29 Juu ts'oon na cotyio nn'an quitya' ndoro, its'aahan' na cüa
jon cont'a o' ts'ian. Mantyi quita'nguee'ho' na nnan'jonho'
yo ja. Ncyaho' na ntsijn'an 'o' ntyja njan, ng'e ja
tyi'nc'uaa' ts'ön yo m'an na ndyiaa' ts'ön. Ndo' na
nnan'jonho' yo ja, nts'a na ngüajndyee ñuaan 'naanho'.
\v 30 Ng'e juu na nnan'jonho' yo ja, tyi'jndyaa'han',
ndo' juu xu na matyiö nacjoho', tyi'jahan'.”
\c 12
\s Tyjehan xju' ntquen trigo juu xuee na cota'jndyee nn'an
\r (Mr 2:23-28; Lc 6:1-5)
\p
\v 1 Ndö vaa na tui cüii xee saro' xuee na cota'jndyee nn'an
judíos. Venon Jesús naijon vaa ntjon ntquen trigo. Ndo' já
nn'an na cotsay'ö́n yo jñ'oon na toninncyaa jon, t'á na
totyjë́ xju' ntquen trigo'ñeen ng'e na ninjnt'ö́, toty'uë́ joo
xju'ñeen, totquë́han'.
\v 2 Majo' joo nn'an tmaan' fariseos,
xjen na jnty'iahan na jnt'á na nnda', jnduehan nnon Jesús:
\p —'U' ts'an, quen' cüenta, joo nn'an na tquen' na quinan'jonhan
yo ts'ian 'nan', cont'ahin 'nan na tyi'quichuhan' na nts'aa ts'an
juu xuee na cota'jndyëëhë.
\p
\v 3 Ndo' t'a jon jndyuehan, itso jon:
\p —'O' je'quits'aahan' na tyi'conan'jn'aanho' jñ'oon nchu vaa
'nan s'aa David yo nn'an na tom'an yohin juu xjen na t'onhan na
ninjndo'han. Majo' 'o' tyi'conan'ng'eho' ntyja 'naan' na s'aa jon
na nnda'.
\v 4 Juu jon tëquee' jon quii' vats'on cüentaa'
Tyo'ts'on, ndo' tcan jon tyoo' nnon nquii tyee tque. Tcüa'
jonhan' ndo' mantyi tyincyaa jonhan' ndëë nn'an na tom'an yohin.
Ndo' joo tyoo'ñeen, tyoo' na jndë tquen nn'anhan' tonnon
Tyo'ts'on, min tyi'cüanaan na ntcüa' min'cya ro ts'anhan'.
Xia'ntyi nque ntyee'ñeen vanaan na ntcüa'hinhan'.
\v 5 Ndo'
mantyi min je'quits'aahan' na tyi'conan'jn'aanho' jñ'oon na
tquen nquii Moisés naijon na itsiquindyihan' na nque ntyee'ñeen, juu
xjen na cotye'ntjonhan quityquii' vats'on t'man, jndye ts'ian
cont'ahin juu xuee na cota'jndyëë. Majo' taconan'tjahan na
cont'ahan na nnda'.
\v 6 Quindyeho' jñ'oon ntsjö ndëëho', ja
na jndë tyjë quii' nt'anho', njonntyichen condui ja,
chichen vats'on t'man na cont'a jndyiho' na njonhan'.
\v 7 'O' vitjachen na ncüaa' ya n'onho' nchu vaa itsi'man
jñ'oonva na tso Tyo'ts'onhan': “Njonntyichen ntyji ja na
c'onho' na nty'ia ro nn'an ngioho', chintyi na coninncyaho'
quioo' na conan'cüjeho' na conan't'maan'ho' ja.” Nnda'
itsiquindyi jñ'oon na toninncyaa Oseas. Ndo' tsontyichen
Jesús: Xe na aa taa' ya n'onho' juu jñ'oonva', yajo'
taxe'quinan'chonho' na quit'uiihan' nn'an na
tyi'conan'tjahin.
\v 8 Ng'e na nnda', ja na condui tsans'a na i'ua Tyo'ts'on
ts'ian nnön na coxën tsoñ'en nn'an, tsixuan na quitsjö nin
'nan vanaan na nnt'a nn'an min juu xuee na
cota'jndyëëhë.
\s Sin'man Jesús ts'an na jndë tëtei nt'ö
\r (Mr 3:1-6; Lc 6:6-11)
\p
\v 9 Ndo' vi na jndë jndui' Jesús jo', tja jon na tonnonchen,
tuee' jon na vaa vats'on tsjoon'ñeen, tëquee' jonhan'.
\v 10 Ndo' jo' m'aan cüii tsans'a na tëtei nt'ö. Ndo' nn'an
fariseos na m'anhin juu vats'on'ñeen, tojnt'uehin nchu vaa
nnt'ahan cha' na nndëë ntji'han jñ'oon cjoo' Jesús.
Ta'xee'han nnon jon:
\p —Juu xuee na cota'jndyëëhë, ¿Aa vanaan na
ntsin'man ts'an tsanvii', ndo' aa tyi'cüanaan?
\p
\v 11 Ndo' jo' sentcüe' Jesús jñ'oon ndëëhan, itso jon:
\p —Ndo' ncüii nqueho', xe na aa m'aan quitsman tsjuen', ndo'
ngioo o' quityquii' cüii tsue', mancüiixjen cje
ngacüji' juu cho'ñeen min na aa juu xuee na cota'jndyëëhë.
\v 12 Jo' quitji'ho' cüenta, nquii Tyo'ts'on, njonntyichen
ntyjii jon yo ncüii ts'an, chito ve' quitsman. Mang'e jo' chuhan'
na quitejndei ts'an cüiichen tyje juu na iquenon tsan'ñeen
navi', min na aa juu xuee na cota'jndyee nn'an.
\p
\v 13 Ndo' itso jon nnon juu tsanvii'ñeen:
\p —Quitsindiu' nt'ö'.
\p Ndo' sindiuu juu nt'ö. Jo' maninñoon' ntjo yahan' cha'xjen
cüiichen ntyja.
\v 14 Majo' joo fariseos'ñeen, vi na jndë
jndui'han, ta'han na tonan'jnda'han nchu vaa nt'ahan na
nnan'cuee'han Jesús.
\s Jñ'oon na tyincyaa Isaías ntyja 'naan' Jesús
\p
\v 15 Ndo' vi na jndë taa' ts'on Jesús na nnda' vaa na conan'jnda'
nan'ñeen, jndui' jon jo'. Ndo' jndye jndyi nn'an tyentyjahan
toxen' jon, jo' sin'man jon nn'an v'i na sachohan.
\v 16 Ndo'
jaa' jndyi jñ'oon na siqui'maan' jon nan'ñeen na
tyi'nan'quindyihan nn'an nin ts'an conduihin.
\v 17 Ndo' na s'aa jon na nnda', siquindëhan' jñ'oon na tji
Isaías, tsan na toninncyaa jñ'oon' Tyo'ts'on ndyu na
toxen'chen ntyja nchu vaa 'nan na nguaa. Tso jon:
\q
\v 18 Ndö juu ts'an na jndë tji ja ntyja njan.
\q Conduihin moso njan na ityentjon jon nnön.
\q Ve'nchjihin ndo' nën jndyi ntyja 'naan' jon.
\q Ninncya na t'man ntsixuan jon Espíritu Santo.
\q Juu jon ninncyaa jñ'oon njan ndëë nn'an
na chito judíos conduihin cha' ndëë
ntjo ya ntcüe'han tonnön.
\q
\v 19 Juu jon tyi'je'quitsintja'hin yo nn'an,
\q min tyi'xe'quitsijndei' 'ndyo jon,
\q min tyi'xe'quintjii ts'anhin nata quii'
tsjoon na ityii' jon tyia' nn'an.
\q
\v 20 Tyi'xe'quits'aa vi' jon ts'an na
chjo jndyi vantyja ts'on na
itsijonhan' tsan'ñeen cha'vijon tsmaan
na jndë ton na jndei jndyo jndye.
\q Ntejndeintyichen jon ts'an na nnda' vaa
na itsijonhan' na iquenon juu.
\q Ndo' ntejndei jon ts'an na jaa' 'nan na
iquenon, na ndiquindëë ncja juu
na tonnonchen na itsijonhan'hin cha'vijon
chon candi na ngüe ngüe ro cov'ahan'.
\q Nan'min' nts'aa jon ata ngüentyja xjen na juu
na chuhan' na condui nquii Tyo'ts'on na
ngüantjonhan' ntyja 'naan tsoñ'en.
\q
\v 21 Ndo' nn'an na mañoon tsjan conduihan,
\q nc'onhan na ntyja n'onhan jon.
\m Ndö' jñ'oon na tji Isaías.
\s Conduehan na tsixuan Jesús yutyia tque
\r (Mr 3:20-30; Lc 11:14-23; 12:10)
\p
\v 22 Tom'aan cüii tsannchjaan' na ndiquitsinin juu. Tyey'on
nn'anhin na m'aan Jesús. Tom'aan yutyia quii' ts'on juu. Sin'man
jonhin, tyincyaahan' na xuee jndyiaa' juu ndo' ya itsinin juu.
\v 23 Ndo' tsoñ'en nn'an na jnty'ia na tui na nnda', tëvee' jndyi
ngiohan, taxee'han:
\p —¿Aa nts'aahan' na juu tsanva' conduihin nquii jon na
cominnt'ö na ncüjee' na nnduihin tsjan David na jndyocahan'?
\p
\v 24 Majo' nn'an fariseos je', xjen na jndyehan na nnda' vaa
jñ'oon conan'nein nan'ñeen, jnduehan:
\p —Tsanva' itsixuan juu naijndei ntyja 'naan' Beelzebú, nquii
yutyia tque. Ve' jo' condëë icüji' juu yutyia yo nanjndyi
quii' n'on nn'an.
\p
\v 25 Ndo' taa' ts'on Jesús na nnda' vaa conan'tiuhan. Tso jon
ndëëhan:
\p —Ncüii cüii gobiernon na cot'ioo' nn'an na
conan'jon ts'ian na its'aa jon, nndyuii' ntyja 'naan' jon. Ndo'
mantyi nn'an ninncüii tsjoon oo nque nn'an na ninncüii v'aa, xe
na aa conan'ntja'han yo ntyjehan, majnda' na ic'onhan'hin. Ndo'
na nnda', conan'tyuii' nquehin.
\v 26 Ndo' xe na aa mayuu' cha' na condueho' na nquii yutyia tque
icüji' nquiihin quii' n'on nn'an, yajo' tsi'manhan' na
itsityuii' nquiihin. Ndo' xe na aa nnda' vaa, ¿Nin 'nan
nts'aa juu cha' ntjotyenhin na ico'xen juu joo
nn'an na conduihan cüentaa' juu?
\v 27 'O' condueho' na ve' yo najndei na tsixuan Beelzebú, jo'
na macüji' yotyia quii' n'on nn'an. Xe na aa jñ'oon
mayuu'han', yajo' mantyi nque ntyjeeho' cotji'han yotyia
quii' n'on nn'an yo maninjuu naijndei na itsixuan juu. Majo'
ng'e na tyi'yuu' na nnda', jo' 'nan na cont'a nquehan,
icüji' jndyoyuhan' na cochue n'onho' ntyja 'naan'han'.
\v 28 Majo' ng'e na macüji' yotyia
quii' n'on nn'an yo naijndei na tsixuan nquii Espíritu na condui
nquii Tyo'ts'on, jo' tsi'manhan' na juu na ityentjon jon nn'an
quityquii' na cotsam'anhan, jndë tyjee'han' quii' nt'anho'.
\p
\v 29 “Cüii tsanch'uee je', tyi'je'quindëë ngaquee' juu quii'
vaa' ts'an na tsixuan ñuaan' na ncüji' juu 'naan' jon. Icanhan'
na quitsityen jndyee juu tsan'ñeen, cha' nndëë ncüji' juu
'naan' jon. Mannda' vaa itsijonhan' ntyja njan ja na macüji'
yotyia yo jndyetyia quii' n'on nn'an.
\p
\v 30 “Juu ts'an na tyi'c'oon ntyja njan, m'aan juu
na jndoo' juu ja. Ndo' juu ts'an na tyi'quitsitjon nn'an ntyja
'naan' Tyo'ts'on yo ja, ic'on juu nn'an.
\p
\v 31 “Ntsit'man ts'on Tyo'ts'on nn'an tsoñ'en jnan na
nan'xuanhan yo jñ'oon tsan' na conan'neinhan. Majo' minninchen
ts'an na itsinin jñ'oonvi' nacjoo' nquii Espíritu Santo,
tyi'je'quitsit'man ts'on Tyo'ts'on juu tsan'ñeen.
\v 32 Minninchen ts'an na itsinin jñ'oonvi' nacjö na condui ja
tsans'a na i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na coxën tsoñ'en nn'an,
nndëë ntsit'man ts'on Tyo'ts'on juu tsan'ñeen. Majo' min'cya
ro ts'an na itso na ve' ntyja najndei na tsixuan juu yutyia, jo'
condëë mats'a ts'ian njan, itsinin tsan'ñeen jñ'oonvi' cjoo'
nquii Espíritu Santo. Ndo' na nnda', tyi'je'quitsit'man ts'on
Tyo'ts'onhin, min xjen nein, ndo' min juu xjen na ntycüii
tsonnangue.”
\s Juu jñ'oon ntyja 'naan' tëë' ts'oon,
vaa na itsi'manhan'
\r (Lc 6:43-45)
\p
\v 33 Yajo' sinin Jesús cüii jñ'oon na icanhan' na
quitji' nn'an cüenta ntyja 'naan' nquii jon. Sijoon' nquiihin
na conduihin ncüii ts'oon na ya tëë'han'. 
Tso jon: “Ncüii ts'oon, xjen na cojnty'iaho' na ya tëë'han', 
condueho' na
ya ts'oon. Ndo' mantyi ya na cotquenho' cüenta ncüiichen ts'oon
na incyaahan' të tö', condueho' na juu ts'oon'ñeen
tyi'cüijnt'uehan'.
\v 34 Cha'xjen quinduntja, vjee jndyi ndaa jndyue o', mannda'
itsijonhan'ho'. Tyi'je'quindëë nnan'neinho' jñ'oon ya
ndo' mantyi too'chen natyia quityquii' n'onho'. Ng'e
ntyjantyi jñ'oon na ndyii' ts'on ts'an, mantyjantyi juuhan'
na itsinin juu.
\v 35 Juu ts'an na ya ts'anhin, its'aa juu 'nan ya
ng'e 'nan na m'aan' ts'on juu, yahan'. Majo' juu ts'an natyia
ts'anhin, its'aa juu 'nan natyia ng'e juu 'nan tyia ndyii' ts'on
juu, xia'ntyi juuhan' m'aan' ts'on juu.
\v 36 Matsjö ndëëho', juu xuee ya na ntco'xen Tyo'ts'on nn'an
ntyja 'naan' natyia na jndë tont'ahan, yajo' nninncyahan
cüenta nnon jon ntyja 'naan' ncüii ncüii jñ'oon na ve'
jnan'neintohin.
\v 37 Ng'e yo ntyja 'naan' jñ'oon na conan'neinho', mayo juuhan'
ntco'xen Tyo'ts'on 'o'. Joo jñ'oon ya na conan'neinho',
ngüañoon'han'ho'. Ndo' mantyi jñ'oon tyia na
conan'neinho', nt'uiityenhan'ho'.”
\s Jn'aan ntyja 'naan' Jonás
\r (Mr 8:12; Lc 11:29-32)
\p
\v 38 Juu xjen'ñeen vendye nn'an fariseos yo nn'an na conan'man
nchu vaa itsiquindyi jñ'oon na tquen Moisés jnduehan nnon
Jesús:
\p —Nnda' ta, 'u' na matsi'man' ndëë nn'an ntyja 'naan'
Tyo'ts'on, nt'ue nn'ö́n na quitsa' chjo cüii nnon ts'ian na
njnty'iá na tyi'je'quindëë nduihan' yo najndei nquii ts'an.
\p
\v 39 Majo' t'a Jesús, itso jon ndëëhan:
\p —Nn'an na m'an nein, tyia jndyi nn'anhan, jndë jnty'ehan
Tyo'ts'on, itsijonhan' ntyja 'naanhin cha'na ts'an na jndë
jnty'ii juu scuu' oo saa'. Ve' ng'e na nnda' nan'xuanhan,
cotanhan na njnty'iahan cüii jn'aan t'man cha' ncüaa' n'onhan
nin ts'an condui ja. Majo' taje'ncya juu 'nan na cotanhan.
Xia'ntyi njnty'iahan cüii na itsijonhan' cha'na juu 'nan na
tenon Jonás.
\v 40 Juu Jonás ndye xuee ndo' ndye tsjon toquiñjon jon quii'
tsiaa' quitscaa t'man. Mannda' vaa na ntsijonhan' na ngenön
na condui ja tsans'a na i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na
coxën tsoñ'en nn'an, ndye xuee ndo' ndye tsjon nc'ön
quityquii' tsi'ts'ua.
\v 41 Joo nn'an na jndë tjë, juu xuee xjen na ntco'xen Tyo'ts'on
nn'an 'nan na tonan'tjahan, xjen'ñeen nque nn'an tsjoon
Nínive, nntcüi nnda'han. Ndo' mantyi nn'an na m'an na
neinhin na ya ngüentyja xjen na ngovjehan, nntcüi nnda'han
juu xjen'ñeen. Ndo' joo nn'an Nínive'ñeen, nnduehan na
nque nn'an na m'an naneinhin, t'manntyi jnan nan'xuanhan,
chito nquehan, ng'e juu xjen ya na jndyehan jñ'oon'
Tyo'ts'on na toninncyaa Jonás'ñeen, ntcüe' n'onhan
jnanhan. Ndo' quitquenho' cüenta, ja na m'an quii'
nt'anho', t'manntyichen condui ja, chito Jonás, ndo' min
tyi'nin'quintcüe' n'onho' jnanho'.
\v 42 Ndo' juu xuee ya na
ntco'xen Tyo'ts'on nn'an na jndë tjë xeng'e na tonan'tjahan, ya
jo' mantyi nquii tsanscu na toco'xen nn'an ndyuaa tontyja na
condui' ncjuu tsonjn'aan, ntcüi nnda' jon. Mantyi nn'an na m'an
nanein ya na ngüentyja xjen na ngovjehan, nntcüi nnda'han juu
xjen'ñeen. Ndo' juu tsanscu'ñeen ngitso jon na nque nn'an na
m'an nanein t'manntyi jnan nan'xuanhan, chito nquii jon, ng'e
tycya ndyuaa 'naan' jon na jndyo jon na nin'quindyi jon jñ'oon
'ndyo Salomón, tsan na jnda' jndyi xquen. Ndo' quitquenho'
cüenta, ja na m'an quii' nt'anho' t'manntyichen condui ja, chichen
Salomón. Majo' tyi'nin'quindyeho' jñ'oon na mancya.
\s Na cova ntcüe' yotyia quityquii' ts'on ts'an
\r (Lc 11:24-26)
\p
\v 43 “Xjen na jndë jndui' cüii jndyetyia quii' ts'on ts'an,
ve' mandyi'to juu ndyuaa na tandaa c'oon yu ro na nt'ue juu
naijon ya nc'oon juu. Majo' ng'e tantjii juu ncüiichen joo, jo'
sitiu juu quii' ts'on juu.
\v 44 Itso juu: “Nanein ncjö ntcü'ë nnt'a na nc'ön quii'
ts'on ts'an naijon na jnt'ui.” Majo' xjen na nguee' ntcüe'
juu, ntjii juu quii' ts'on tsan'ñeen cha'vijon quityquii'
v'aa na tats'an quindyii'. Ntju'han' cha'vijon na tca ya
ts'an ndo' jndë tijnda' ya.
\v 45 Ndo' na nnda', vja
yutyia'ñeen, vaquichu juu ntyque' yotyia na vi'ntyichen
nan'xuanhan', chichen cha'xjen nquii juu. Ndo' ngoque'han
quityquii' ts'on juu tsan'ñeen na ntjotyenhan jo'. Ndo' na nnda'
ndui, mamioonntyichen ntquenon tsan'ñeen, chichen cha'xjen na
toquenon jndyee juu. Mannda' itsijonhan' na ntquenon nn'an manyan
na m'an naneinhin.
\s Tyjee' ndyee Jesús yo ntyje jon na m'aan jon
\r (Mr 3:31-35; Lc 8:19-21)
\p
\v 46 Ninvaa na itsinin Jesús ndëë nn'an na jndye jndyi'hin,
ndo' tyjee'non ndyee jon yo ntyje nquii jon. Nin'quinan'neinhin yo juu
jon, majo' ntjohin toch'en v'aa.
\v 47 Ndo' siquindyii cüii ts'an Jesús, itso juu nnon jon:
\p —Nnda' ta, juu 'ndyo'ho' yo manin'nty'iu'hin', m'anhan ch'en na
nin'quinan'neinhan yo 'u'.
\p
\v 48 Majo' sintcüe' jon jñ'oon nnon tsan'ñeen, tso jon:
\p —Quindyi' ntsjö nnon', ¿Nin ts'an na condui ndyö
ndo' nin'ntyjö ncö?
\p
\v 49 Yajo' si'man jon nt'ö jon ndëë nn'an na
tqueen' jon na quitsay'onhan jñ'oon yo jon, itso jon:
\p —Nanmin conduihan ndyö ndo' yo ntyjö.
\v 50 Ng'e
minninchen ts'an na its'aa cha'xjen na nt'ue ts'on nquii Tyëhö'
na m'aan quiñoon'ndue, condui tsan'ñeen tyjö ncö na tsans'a,
tyjö ncö na tsanscu ndo' conduihin ndyö.
\c 13
\s Juu jñ'oon ntyja 'naan' ts'an na tëquitscyaa
tsjan ntquen trigo, vaa 'nan itsi'manhan'
\r (Mr 4:1-9; Lc 8:4-8)
\p
\v 1 Tjantyi chjochen xjen juu xuee'ñeen na jndui' Jesús quii'
v'aa, tëcjo jon 'ndyo ndaandue.
\v 2 Ndo' jndye jndyi nn'an tëtjon na m'aan jon. Mang'e jo'
tua jon quityquii' v'aandaa, tëcjo jon jo' ndo' nan'ñeen
tentyjee'han tyuaatcüii 'ndyo ndaandue'ñeen.
\v 3 Ndo' ta' jon na jndye jñ'oon totsi'man
jon ndëëhan yo jñ'oon na tyi'quitso nquii' jon nchu vaa na
itsiquindyihan'. Tso jon:
\p —Tom'aan cüii ts'an na tots'aa juu ts'ian
jndëë. Tja tsan'ñeen, tëquitscyaa juu ntquen trigo.
\v 4 Ndo' viochen xjen na itscyaa juu ntquen'ñeen,
ñ'enhan' na tycyaahan' 'ndyo nato. Maninñoon' squenon
quintsa, tquii o'han'.
\v 5 Ndo' ñ'en ntquen'ñeen tycyaahan' naijon na jen ntjö', yuu
na tyi'ta m'aan ts'o. Juuhan' cje t'onhan' ng'e tyi'ta
m'aan ts'o.
\v 6 Majo' ya na tijmin' na jndyiaa' ndo'cüjioon', t'uaahan',
tëcanhan' ng'e na tyi'njoon ty'e nch'ioo'han'.
\v 7 Ndo' ñ'en ntquen'ñeen
tycyaahan' naijon na m'an nda' nt'ööneon. Cje tëvindye
nt'ööneon'ñeen, scüjehan' ntjon ntquen'ñeen.
\v 8 Majo' vendye ntquen'ñeen tycyaahan' naijon na ya ts'o, vaa
ya jndyi s'aahan'. Ncüii tan' juu ntjon'ñeen tji'han'
ninnque xu ntquen trigo na cüii istjöhan' na iscyaa
tsan'ñeen. Ndo' cüii tan'han' tji'han' ve xu xo'ncüe na
cüii istjöhan' na iscyaa tsan'ñeen. Ndo' ncüiichen
ncüii tan'han' tji'han' cüii xu vantjo' yon istjö na
cüii istjöhan' na iscyaa tsan'ñeen.
\v 9 Minninchen ts'an na min ndö'nqui na ndyii, cüaa' ts'on juu
jñ'oonva'.”
\s Ts'iaan' na sinin Jesús jñ'oon na
tyi'quitso nquii' jonhan'
\r (Mr 4:10-12; Lc 8:9-10)
\p
\v 10 Nn'an na tqueen' Jesús na quitsay'onhan yo jñ'oon na
toninncyaa jon, jnan'ndyoo'han m'aan jon. Ta'xee'han nnon jon:
\p —Joo jñ'oon na matsinin' ndëë nn'an, ve' jñ'oon na
tyi'quitsu' nqui'han'. ¿Ndu na nnda' vaa na matsinin'
ndëëhan?
\p
\v 11 T'a jon jndyuehan:
\p —Ndëë 'o' incyaa Tyo'ts'on na cüaa' n'onho' juu jñ'oon na
tyí'cotsi'man jonhan' na toxen'chen nchu vaa na itye'ntjon jon
nn'an ntyja na cotsam'anhan. Majo' ndëë min'ndyechenhan tatyincyaa
jon na ncüaa' n'onhinhan'.
\v 12 Minninchen ts'an na iy'oon
cüenta jñ'oon na matsi'man, nninncyaa Tyo'ts'on na ncüaa'
yachen ts'on juuhan'. Majo' minninchen ts'an na tyi'nin'cy'oon
juu cüenta jñ'oon na matsi'man, nts'aahan' na ve' jn'aan na
ivaa' ts'on juu chjovi'han'.
\v 13 Ng'e jo' matsinën ndëë
nn'an yo jñ'oon na tyi'quitsjö nc'i. Ng'e min na ninnquii'chen
cojnty'iahan, majo' tyi'xequitquenhan cüenta. Ndo' min
condyehan, majo' m'anhan cha'vijon na tyi'condyehan, min
tyi'covaa' n'onhan jñ'oon na condyehan.
\v 14 Ntyja 'naan joohin itsiquindëhan' jñ'oon na tji Isaías,
tsan na toninncyaa jñ'oon' Tyo'ts'on ndyu na toxen'chen
nchu vaa 'nan na nguaa. Itso jon:
\q Ninnquii'chen nndyeho',
majo' tyi'xe'cüaa' n'onho'han'.
\q Ninnquii'chen njnty'ia ndëëho', 
majo' tyi'xequitquenho'
cüenta nchu vaa itsi'manhan'.
\q
\v 15 Ng'e nanmin' jndë jnan'que' n'onhan cha'
tyi'quinan'tiuhan yo na jnda' nquenhan.
\q Tavinin'quindyehan jñ'oon na matsjö cha'
nndëë ncüaa' n'onhinhan'.
\q Cont'a nquehin cha'vijon tacojnty'iahin cha'
tyi'icanhan' na ntquenhan cüenta.
\q Ndö' vaa na cont'a yahan cha' tyi'ntcüe' n'onhan
jnanhan na tonnön ndo' na ntsin'man ñuaanhan.
\m Ndö' vaa na itsiquindyi juu jñ'oonva' na tji Isaías.
\p
\v 16 “Sininntyichen Jesús ndëë nn'an na conan'jon jñ'oon na
toninncyaa jon. Tso jon:
T'man ityio Tyo'ts'on jn'aanho' na cojnty'ia ndëëho'
ts'ian na mats'a ndo' mantyi covaa' n'onho' jñ'oon na
condyeho' na mancya.
\v 17 Jñ'oon na mayuu' matsjö ndëëho', jndye
nn'an na toninncya jñ'oon' Tyo'ts'on ndyu na toxen'chen ndo'
jndye nn'an tont'ahin cha'xjen na chuhan' na tonnon jon, tojnt'ue
jndyihan na njnty'ia ndëëhan 'nan na cojnty'iaho',
ndo' na nndyehan jñ'oon na condyeho', majo'
tyí'quijnty'iahinhan' min tyí'quindyehinhan'.
\s Ndö vaa 'nan na nin'quitsiquindyihan' na
iscyaa ts'an ntquen trigo
\r (Mr 4:13-20; Lc 8:11-15)
\p
\v 18 “Juu jñ'oon'ñeen na tyi'quitsjö nc'ihan' ntyja 'naan'
ts'an na taquitscyaa tsjan ntquen trigo, quindyeho' nin 'nan
nin'quitsiquindyihan':
\v 19 Min'ndye ntquen'ñeen na tycyaa 'ndyo nato na tquii quintsa,
jo' nn'an na condye jñ'oon' Tyo'ts'on. Majo' min'cya ro
ts'an na ndyii juu jñ'oon ntyja 'naan' na ico'xen Tyo'ts'on 
nn'an, majo' tyi'cantyja ts'on juuhan', 
jo' icüjee' juu yutyia ndo' icüji' juu jñ'oon naya'ñeen
quii' ts'on tsan'ñeen.
\v 20 Ndo' minndye
ntquen'ñeen na tycyaa naijon na ntjö' jndyi, jo' nn'an na
condye jñ'oon' Tyo'ts'on, ndo' yo na nein jndyihan coy'onhan
cüentahan'.
\v 21 Majo' itsijonhan' nan'ñeen cha'vijon ntjon na
tyi'njoon ty'e nch'ioo', ndo' macje ro tëcanhan'. Ee xjen na
coquenonhan navi' oo conty'e nn'anhin ntyja 'naan' juu jñ'oon
naya, maquintyjachen co'ndyehan na conan'jonhan yo juu jñ'oon
naya'ñeen.
\v 22 Ndo' ntquen na tycyaa naijon na m'aan
nt'ööneon, jo' nn'an na condye jñ'oon naya. Majo' ng'e na
jndye jndyi jñuaan' ts'on na m'anhan ntyja 'naan' na
cotsam'anhan, yo nchu vaa nnt'ahan cha' nninjndye 'naanhin,
mang'e nan'min' m'aan' n'onhan, jo' itscu'han' na nnt'ahan
cha'xjen na chuhan'. Joo jñ'oontiu'ñeen itscu'han' na
nnan'qui'ndëhan tonnon Tyo'ts'on, cha'xjen jnt'a joo
nt'ööneon'ñeen na iscüjehan' ntjon ntquen'ñeen.
\v 23 Majo' ntquen na tycyaa naijon na ya jndyi ts'o, jo' nn'an
na condye jñ'oon naya. Covaa' n'onhinhan' ndo' yo 'nan na
cont'ahan, covityincyo na conan'vehan nchu vaa na itso juu
jñ'oon'ñeen. Min'ndye nan'ñeen tëquintyja ya cont'ahin.
Itsijonhan'hin cha'na cüii istjö ntquen'ñeen na tji'han'
ninnque xu. Ndo' minndye nan'ñeen, chjochen cont'ahan.
Itsijonhan'hin cha'vijon cüii istjö ntquen'ñeen na
tji'han' ve xu xo'ncüe. Ndo' min'ndyehan tyi'cjoo' n'onhan
na cotsantyjahan nchu vaa na chuhan', jo' itsijonhan'hin
cha'vijon cüii istjö ntquen'ñeen na tji'han' ninncüii xu
vantjo' yon istjöhan'.” 
\s Jñ'oon na tyi'quitso nquii'han' ntyja 'naan'
ntqueen' jndë yo ntquen trigo
\p
\v 24 Ndo' sinin Jesús cüiichen jñ'oon na tyi'quitso nquii'
jonhan'. Tso jon ndëëhan:
\p —Ntyja na ityentjon Tyo'ts'on nn'an, 
itsijonhan' juuhan' cha'na cüii ts'an na tja juu na vaa
tyuaa' 'naan' juu, tjaquitscyaa juu ntquen tsjan 'nan ya.
\v 25 Majo' ncüii tijaan xjen na itso jon yo nn'an vaa' jon, tja cüii
ts'an na v'iihin, taquitscyaa tsan'ñeen ntqueen' jndë mañoon
quii' nt'an trigo'ñeen. Jndë jo' tja tsan'ñeen.
\v 26 Juu
ntquen'ñeen tëvindyehan' ndo' tye' condui' xju'han', ndo'
mantyi tityincyo na ñ'en jndë mañoon quii' nt'anhan'.
\v 27 Ndo' joo nanntjon 'naan' tsan'ñeen tquenhan cüenta na nnda'
vaa, jo' tyequinduehan nnon jon: Nnda' ta, ¿Aa tyi'yuu' na
tëquitscya' tsjan ntquen ya tyuaa 'nan'? Yajo' ¿Ndu na
covityincyoo' na ñ'en jndë mañoon quityquii'han'?
\v 28 T'a jon jndyuehan, itso jon: Ts'an na v'ii ja, juu s'aa na
nnda'. Ndo' ta'xee' nanntjon'ñeen nnon jon: ¿Aa nt'ue
tson' na ntsaquitjí'han' quityquii' ntjon 'nan'?
\v 29 Majo' t'a jon, itso jon ndëëhan: Min chitojo', ng'e xe na
aa ntyeho' joo jndë mañoon'ñeen, nts'aahan' na mantyi
ntyeho' juu ntjon ya.
\v 30 Qui'ndyeho' na ninvixjen ndindye na mancha've nnonhan' ata
xjen jndë tmanhan'. Yajo' ntsjö ndëë nn'an na ntyjehan
ntjon'ñeen: Quityje jndyeeho' juu jndë ntquen mañoon,
quint'aho' xjen sëë'han' cha' ntcohan'. Ndëcya quityjeho'
jndë ntquen 'nan ya na ntjue'ho'han' quityquii' tsë'
njan'.
\s Jñ'oon na tyi'quitso nquii'han' ntyja
'naan' ntqueen' mostaza
\r (Mr 4:30-32; Lc 13:18-19)
\p
\v 31 Mantyi sininntyichen Jesús jñ'oon na tyi'quitso nquii'
jon nin 'nan itsiquindyihan'. Jñ'oon'ñeen itsi'manhan' na 
ndijndyentyi nn'an na ityentjon Tyo'ts'onhin juu na cotsam'anhan. 
Tso jon:
\p —Juu na ityentjon Tyo'ts'on nn'an ntyja na cotsam'anhan, 
itsijonhan' juuhan' cha'na ncüii ntqueen' mostaza na tëquinon' 
ts'anhan' quityquii' teon 'naan' jon.
\v 32 Juu nan'ñeen quijndëntyichenhan' na tsoñ'en ntquen na
nnon' ts'an, majo' ya na jndë t'onhan', jndë tindyehan',
yajo' ngüenoon'han' tsoñ'en n'oon na ninncüii nguesua'
na coventyjee', t'man ndueehan' ata joo quintsa nnan'ya 'o
ntycya o' xquenhan'.
\s Jñ'oon na tyi'quitso nquii'han'
ntyja 'naan' tsquentë
\r (Lc 13:20-21)
\p
\v 33 Ndo' mantyi sinin Jesús ncüiichen jñ'oon na
tyi'quitsi'man nquii' jon nin tsiquindyihan'. Itso jon:
\p —Juu na itye'ntjon Tyo'ts'on nn'an, itsijonhan' 
juuhan' cha'vijon tsquentë na sitjon' cüii tsanscu
quityquii' ndye kilo jndë tyoo'. Ndo' juu
tsquentë'ñeen tsiquindëhan' ninvaa tsquen tyoo'ñeen.
\s Ts'iaan' na tijnt'ue Jesús jñ'oon na
tyi'quitsinin nquii' jonhan'
\r (Mr 4:33-34)
\p
\v 34 Ninnquii'chen tijnt'ue Jesús jñ'oon na tyi'quitso
nquii'han' ya na toninncyaa jon jñ'oon ndëë nn'an. Tasinin
jon ndëëhan na ve' ndö' ro.
\v 35 Ndo' na nnda' s'aa jon, siquindëhan' jñ'oon na sinin
nquii ts'an na toninncyaa jñ'oon' Tyo'ts'on ndyu na
toxen'chen. Tso jon:
\q Ntsinën ndëë nn'an yo jñ'oon na tyi'quitso nquii'han' 
nchu vaa 'nan na nguaa.
\q Ndo' jñ'oon na vanty'iuu' m'aanhan' ntyjantyi
xjen na tquen Tyo'ts'on tsonnangue,
\q joo jñ'oon'ñeen
ntsiquinanhan' ndëëhan.
\s Ndö vaa itsiquindyi jñ'oon ntyja 'naan'
ntqueen' jndë mañoon yo ntquen trigo
\p
\v 36 Joo nn'an na jndye jndyi'hin, vi na jndë jñon Jesús joohan
na c'o ntcüe'han, yajo' tëquee' jon quii' v'aa. Ndo' já nn'an
na cotsay'ö́n yo jñ'oon na toninncyaa jon, jnan'ndyoo' já nnon
jon, jnduë́:
\p —Juu jñ'oon na tyi'quitso nquii'han' ntyja 'naan'
ntqueen' jndë mañoon na t'onhan' quii' ntjon ya, quitsu' ndë́,
¿Nin 'nan itsiquindyihan'?
\p
\v 37 T'a jon jndyuë́, itso jon:
\p —Nquii ts'an na tëquitscyaa ntquen tsjan ya, ja condui juu
tsan'ñeen, ncö tsans'a na i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na
coxën tsoñ'en nn'an.
\v 38 Tyuaa 'naan' tsan'ñeen, jo' tsonnangue. Ntquen tsjan ya,
jo' nque nn'an na cota'nguee'hin na quitye'ntjon
Tyo'ts'onhan. Ndo' ntqueen' jndë mañoon, jo' nn'an na m'an
ntyja 'naan' yutyia.
\v 39 Juu tsan'ñeen na tyia ts'anhin na tëquitscyaa juu tsjan
ntqueen' jndë mañoon, jo' nquii yutyia tque. Ndo' xjen na
jndë tman ntjon na saquityje nanntjonhan', jo' xuee ya na
nntycüii tsonnangue. Joo nanntjon na tyequityje juu
ntquen'ñeen, conduihan ángeles cüentaa' Tyo'ts'on.
\v 40 Ndo' cha'xjen jnt'a nanntjon xjen sëë' jndë mañoon na
ntcohan', mannda' itsijonhan' na ndui xuee na nntycüii
tsonnangue.
\v 41 Juu xjen'ñeen ja na condui tsans'a na i'ua
Tyo'ts'on ts'ian nnön na coxën tsoñ'en nn'an, njñön
ángeles njan na ntji' ndya'han nn'an natyia nan'xuan yo
nn'an na conan'jnda' nquen ntyje na quint'a nan'ñeen 'nan tyia.
\v 42 Ndo' ntjue' ángeles joo nan'ñeen quityquii' chon v'io.
Jo' ndyueehan ndo' manin' ntcüa'han ndi'n'onhan.
\v 43 Yajo'
ngue'ntyja na ityentjon Tyo'ts'on tsoñ'en. Juu xjen'ñeen nque
nn'an na tajnan nan'xuan, nc'onhan naijon na m'aan jon. Ntyja
'naan' na ngaquinjonhin, itsijonhan' cha'vijon na manin' conduindui'
ndo'cüjioon'. Nin juu na nin'cüaa' ts'on jñ'oonva',
quindyii juu.
\s Jñ'oon na tyi'quitso nquii'han' ntyja 'naan' xoquitu'
na vanty'iuu' m'aanhan' quii' tyuaa
\p
\v 44 “Ntyja 'naan' juu na itye'ntjon Tyo'ts'on nn'an na
cotsam'anhan, itsijonhan' juuhan' cha'vijon cüii iston na ñjon
s'on na ty'iu ts'an quii' tyuaa. Ntjii ncüiichen ts'anhan', majo'
maninñoon' ty'iu ntcüe' jonhan'. Tja jon na neiin' jon,
tëquijndëë jon tsoñ'en 'naan' jon na min. Jndë jo' sijnda
jon juu tyuaa'ñeen naijon na ndyii' iston'ñeen.
\s Jñ'oon na tyi'quitso nquii'han' 
ntyja 'naan' të' perla
\p
\v 45 “Mantyi ntyja 'naan' na ityentjon Tyo'ts'on nn'an na
cotsam'anhan, itsijonhan' juuhan' cha'na ncüii ts'an na
ninnquii'chen nt'ue jon të' perlas na yantyichen na itsijnda jon
ndo' na ijndëë nnda' jonhan'.
\v 46 Ndo' vi na jndë ntjii jon
ncüii të' perla na tëquintyja na yahan', tja jon,
tëquijndëë jon tsoñ'en 'naan' jon na min, jndë jo' sijnda
jon juu të' perla'ñeen.
\s Jñ'oon na tyi'quitso nquii'han' ntyja 'naan' tsqui'
\p
\v 47 “Ntyja 'naan' juu na ityentjon Tyo'ts'on nn'an na cotsam'anhan,
itsijonhan' juuhan' cha'na ncüii tsqui' t'man na cotjue' nn'an
quityquii' ndaandue. Jndye nnon quintcaa covahan'.
\v 48 Ndo' vi jndë too'han' na ñjon quintcaa, contyja nn'anhan'
tyuaatcüi. Jndë jo' cotsacüendyuaahan, cotjihan quintcaa
na yantyichen. Cotyionhan joo o' quityquii' ntque, majo'
quintcaa na tyi'quijnt'ue, conan'cyaahan joo cho'ñeen.
\v 49 Mannda' itsijonhan' na nguaa xuee ya na nntycüii
tsonnangue. Nndyocue ángeles na ntji'han nn'an na tyia
nan'xuan na m'anhan quii' nt'an nn'an na cotsam'an cha'xjen
na chuhan' tonnon Tyo'ts'on.
\v 50 Ndo' ntjue'han joo nan'ñeen quii' chon v'io. Jo' ndyuee
nan'ñeen ndo' manin' ntcüa'han ndi'n'onhan tsojnaan' na vi' na
ntque'nonhan jo'.”
\s Njon jndyi nan'xuan jñ'oon xco yo jñ'oon ndyo
\p
\v 51 Jndë jo' taxee' Jesús ndë́ já nn'an na tqueen'
jon na quitsay'ö́n yo jñ'oon na toninncyaa jon, tso jon:
\p —¿Aa covaa' n'onho' tsoñ'en jñ'oonmin'?
\p T'á, jnduë́ nnon jon:
\p —Covaa' n'ö́nhan', ta.
\p
\v 52 Ng'e jo' itso jon ndë́:
\p —Covaa' n'onho' nin 'nan conan'quindyi joo jñ'oon na
tyi'quitsjö nc'ihan'. Matsjö ndëëho', tyincüii ncüii ts'an
na jndë taa' ts'on nchu vaa itsi'man juu jñ'oon na tquen Moisés
ndo' yo ntyja 'naan' juu na co'xen Tyo'ts'on nn'an, itsijonhan' juu 
tsan'ñeen cha'vijon ts'an na
conintque cüii v'aa. Covijnt'uehin 'nan ndyo na nachu jon, ndo'
mantyi tsixoncüi jon 'nan xco na nninjnt'uehin. Ndo' na nnda', min'cya
ro xjen na icanhan' na nninjnt'uehin cüiihan', vaa cjehan'.
\s Tja nnda' Jesús tsjoon Nazaret
\r (Mr 6:1-6; Lc 4:16-30)
\p
\v 53 Jndë na sinin Jesús jñ'oonmin' na tyi'quitso
nquii'han', yajo' jndui' jon jo'.
\v 54 Tantcüe' jon ndyuaa
tsjoon yuu jon na taquehin. Ta' jon totsi'man jon quii' vats'on
tsjoon'ñeen. Ndo' tsochen nan'ñeen vacue tom'aan' n'onhan
ntyja 'naan jñ'oon na toninncyaa jon. Jnduehan:
\p —Tsanva', ¿Nin 'nan s'aa juu na jnda' jndyi xquen juu? Juu
najndei na condëë its'aa juu ts'ian t'manmin' na cojnty'ia,
¿Yuu ty'oon juu najndei'ñeen?
\v 55 Juu ve' jnda ts'an na icyu
n'oonhin, ndo' ntjoo m'aan ndyee juu María, ndo' mantyi ntjoo
m'an ntyje juu Santiago, José, Simón yo nin'Judas, mantyje
nquii juuhin.
\v 56 Ndo' mantyi quii' nt'an m'an nanntcu ntyje
juu. Ng'e na nnda', ¿Nchu vaa na condëë its'aa juu ts'ianmin', ndo'
ve' ts'an tsjöönhin?
\p
\v 57 Mang'e jo' ndincyaahan' na ngantyja n'onhan Jesús. Majo'
tso jon ndëëhan:
\p —Minyuuchen na vja ts'an na incyaa jñ'oon' Tyo'ts'on,
mancüiixjen cont'a nn'an na njonhin. Majo' nque nn'an ndyuaa'
tsjoon' juu yo nn'an chuu'hin, joo nan'ñeen tyi'quint'ahan na njonhin.
\p
\v 58 Ndo' nque nn'an tsjoon' jon, ng'e tyí'cantyja n'onhan jon,
jo' ve' cüantyi ro ts'ian t'man s'aa jon quii' nt'anhan.
\c 14
\s Jnan'cuee' nn'an Juan, tsan na totsiquindëë' nn'an
\r (Mr 6:14-29; Lc 9:7-9)
\p
\v 1 Majoo nguee'ñeen tom'aan Herodes na ico'xen jon ndyuaa
Galilea. Jo' jndyii jon jñ'oon na tonan'nein nn'an ntyja
'naan' ts'ian t'man na tots'aa Jesús.
\v 2 Tso Herodes ndëë nn'an na cotsantyja yo ts'ian na
conduihin:
\p —Tsanva' majuu Juanhin, tsan na totsiquindëë'
nn'an. Jndë vando' xco jon na tom'aan jon na ts'oohin.
Mang'e na nnda', covityi'ncyoo' ts'ian
t'manmin' na its'aa jon.
\p
\v 3-4 Nnda' tso Herodes ng'e ve' tom'aan ya jon yo
Herodías, scuu' tyje jon Felipe. Ndo' juu Juan'ñeen, tsojnaan'
na tso jon nnon Herodes'ñeen na tyi'quichuhan' na m'aan jon yo
scuu' tyje jon, ng'e jo' na t'ua jon ts'ian ndëë sondaro 'naan'
jon na quinan'tyenhan tsan'ñeen, quitjue'hanhin vancjo.
\p
\v 5 Ndo' min na nin'quitscuee' jon Juan, majo' ncyaa' jon nn'an,
ng'e jndye nn'an tji'hin cüenta na juu Juan'ñeen tonduihin
ts'an na incyaa jñ'oon' Tyo'ts'on nchu vaa 'nan na nguaa.
\v 6 Majo' ya na jnan't'maan' nn'an na tuee' xeechuu' nquii Herodes,
yajo' yuscundyua jnda Herodías'ñeen, sijnon juu tondëëhan.
Ndo' tavee' jndyi ts'on Herodes na nnda' s'aa juu.
\v 7 Jo' tco'
jon 'ndyo jon nnon juu yo jñ'oon na tyi'jon quitscüejndyo
jonhan'. Ata tso jon na min'cya ro 'nan na ntcan juu nnon jon,
nninncyaa jonhan'.
\v 8 Ndo' ng'e na nnda', juu yuscundyua'ñeen,
tyii' ndyee juu jñ'oon nnon juu na can juu xquen Juan. 
Ndo' tso juu nnon Herodes:
\p —Ndö vaa 'nan na nt'ue ts'ön. Ncya' ndöhin cüii xio
na ñjon xquen Juan, nquii tsan na itsiquindëë' nn'an.
\p
\v 9 Ti'ndaa' ntyjii Herodes ng'e nnda' vaa 'nan na tcan juu,
majo' ng'e jndë tso jon na tyi'je'quitscüejndyo jon jñ'oon na
tso jon nnon juu ndo' ng'e na jndye nn'an m'an na conan'jon na
tuee' xeechuu' jon, jo' t'ua jon ts'ian na quindui cha'xjen na
tcan juu yuscundyua'ñeen.
\v 10 Jo' juu Herodes'ñeen, jñon jon
sondaro na c'ohan vancjo na m'aan Juan na quityjehan xquen jon.
\v 11 Ndo' vi jndë na jnt'ahan na nnda', tyey'onhan xquen Juan'ñeen
na ñjonhan' quii' xio. Tyincyahinhan' nnon yuscundyua'ñeen, ndo'
tëy'oon juuhan' na m'aan ndyee juu.
\p
\v 12 Jndë na tui na nnda', joo nn'an na totsay'onhan yo jñ'oon
na toninncyaa Juan, tyecy'onhan si'ts'o 'naan' jon.
Tyequity'iuhanhin. Jndë jo' tyenan'quindyiihan Jesús 'nan na
tui.
\s Tyincyaa Jesús 'nan na tcüa' 'on min nannon
\r (Mr 6:30-44; Lc 9:10-17; Jn 6:1-14)
\p
\v 13 Xjen na jndyii Jesús na jndë jnan'cuee' nan'ñeen Juan,
tua jon quityquii' v'aandaa, jndui' jon jo' yo já nn'an na t'man
jon na quinan'jö́n yo jñ'oon na toninncyaa jon. Sá ncüii joo
naijon na ninnquë́. Majo' joo nn'an, vi na jndë jndyehan
na jndë vet'io jon ndaandue, yajo' jndui'han njoonhan, ty'e
ng'ehan, tyencyahan ntyee' 'ndyo juu ndaandue'ñeen na
tyentyjahan tonc'ë́n.
\v 14 Ndo' juu xjen na jndui' Jesús
v'aandaa'ñeen, jndyiaa' jon cüii tmaan' nn'an na jndye jndyi na
jndë squehan jo', ndo' tyioo na vi'nchjii jndyi jonhin. Sin'man
jon nn'an v'i na sachohan.
\v 15 Ndo' xjen na vi vaninnton chjo,
já nn'an na totsay'ö́n yo jñ'oon na toninncyaa jon, santyjá'
nnon jon. Jnduë́:
\p —Nanein jndë tman ndo' ntjoohin quii' jndëëhan'.
Mang'e jo' quijñon' nanmin', na c'ohan njoon quijndë na
nnan'jndahan 'nan ntcüa'han.
\p
\v 16 Majo' sintcüe' Jesús jñ'oon ndë́:
\p —Min tyi'icanhan' na nc'ohan, 'o' ncyaho' na ntcüa'han.
\p
\v 17 Jo' jnduë́ nnon jon:
\p —Ninxia'ntyi 'on tan' tyoo' y'ö́n yo ve quitscaa.
\p
\v 18 Tso jon ndë́:
\p —Quindyoy'onho'han' ntjoohin.
\p
\v 19 Yajo' t'ua jon ts'ian na cüe'ndyuaa nn'an cjoo' jndë
quijndë. Ndë jo' ty'oon jon joo 'on tyoo'ñeen yo ve
quitscaa'ñeen, jndondë jon quiñoon'ndue, ndo' tyincyaa jon na
ncya ya Tyo'ts'on ntyja 'naan'han'. Jndë jo' tyjee jon xjen
ntan'han' ndo' tyincyaa jonhan' ndë́. Ndo' já tyincyáhan' ndëë
nn'an na jndye jndyi'hin.
\v 20 Ndo' tsoñ'en nan'ñeen tcüa' tëcjohan. Jndë jo' joo
tyoo' ntan' yo nin'quintcaa ntan' na jnty'iihan',
jnan'tjö́nhan', ndo' jnan'quit'ö́ ncho've tsque yo joo
ntan'ñeen.
\v 21 Ndo' nn'an na tcüa' tuee' cha'na 'on min
nannon, majo' nanntcu yo yotsca, tajnt'á cüentahan.
\s Taca Jesús nnon ndaandue
\r (Mr 6:45-52; Jn 6:16-21)
\p
\v 22 Jndë na tui na nnda', já nn'an na cotsay'ö́n yo jñ'oon
na toninncyaa Jesús, t'ua jon ts'ian ndë́ na quitsacüet'iö́ nnt'á
ndaandue na ntsquë́ cüiichen ixndya. Majo' nquii jon ntjohin
na njñon jndyee jon nn'an na jndye jndyi'hin, ndë jo' ndyontyja
jon tonc'ë́n.
\v 23 Ndo' vi na jndë jñon jonhan na
contcüe'han nt'aahan, yajo' tëva jon ncüii tyo' na ninnquii
jon na ntsinin jon nnon Tyo'ts'on. Ndo' xjen na tëvinton,
ninvaa m'aan jon jo' na ninnquii jon.
\v 24 Ndo' juu v'aandaa na
ñjö́n, jndë tuee'han' xo'ncüe ndaandue na covet'ió, majo'
ndicjahan' ng'e toju ndaandue na vaquiñjonhan' juuhan', ndo'
mantyi ityque' ndya' jndyehan'.
\v 25 Ndo' cha'na ninnque na
vitsjoon jndyoca Jesús nnon ndaandue na m'án yo v'aandaa.
\v 26 Ya na jnty'iá na ndyoca jon nnon ndaandue, tyuë́ jndyí,
jnan'xuá quityuë́, jnduë́:
\p —'O' ntyjë, ncüaan' ts'oo ndö'.
\p
\v 27 Majo' nin'ñoon' t'man Jesús já. Itso jon ndë́:
\p —Quinan'xuanho' ñuaanho', tyi'ndyueho' ng'e maja ndö.
\p
\v 28 Ndo' Pedro je', t'a jon 'ndyo Jesús:
\p —Ta, xe na aa mayuu' na ncu', quitsu' na
ncjöca nnon ndaatioo na ncjöquitjon ja 'u'.
\p
\v 29 Tso Jesús:
\p —Quindyo'.
\p Ndo' jndui' Pedro quityquii' juu v'aandaa'ñeen. Ta' jon na
taca jon nnon ndaatioo na taquitjonhin Jesús.
\v 30 Majo' xjen na jndyiaa' jon na jndei jndyi m'aan jndye,
jndyo ncüii na sity'uehan'hin, tye' nchjehan'hin quityquii'
ndaa'ñeen. Jo' sixuaa jon, tso jon:
\p —Ta, cüji' ja quityquii' na toncuu'vahin.
\p
\v 31 Ndo' nin'ñoon' t'uii Jesús nt'ö juu,
ndo' tso jon nnon juu:
\p —Icanhan' na cantyjantyichen tson'. ¿Ndu na ve vaa sitiu'?
\p
\v 32 Ndo' juu xjen na tua ntcüe'han tyquii' v'aandaa'ñeen,
tichen ntcüe' na m'aan jndye.
\v 33 Ng'e na nnda', já na
mancüiixjen ñjö́n quityquii' v'aandaa'hin, tonquityë́ na
tonnon Jesús. Tonan't'mán'hin. Jnduë́ nnon jon:
\p —'U' mayuu' condui 'u' Jnda nquii Tyo'ts'on.
\s Sin'man Jesús nn'an v'i ndyuaa Genesaret
\r (Mr 6:53-56)
\p
\v 34 Ndo' vi na jndë tyejndyá ndaandue, jnt'uí ndyuaa
Genesaret.
\v 35 Ndo' nn'an ndyuaa'ñeen, xjen na
ta'jn'aanhin Jesús, jnt'ahan na tycya jñ'oon ninvaa xi'jndio juu
ndyuaa'ñeen. Ndo' jo' joo nn'an v'i na tom'an ndyuaa na m'anhin,
tondyochohan tsoñ'en nan'ñeen na m'aan jon.
\v 36 Tanhan
jñ'oon nnon jon na nncyaa jon na nnt'uehan min ve' 'ndyo ndiaa'
jon. Ndo' ncüii ncüii nn'an na t'ue ndiaa' jon, jn'manhan.
\c 15
\s Nan'min its'aahan' na tyi'ji'ua tsixuan ts'an
na tonnon Tyo'ts'on
\r (Mr 7:1-23)
\p
\v 1 Yajo' vendye nn'an fariseos na jnanhan Jerusalén yo nn'an
na conan'man nchu vaa itsiquindyi jñ'oon na tquen Moisés,
squenonhan na m'aan Jesús. Taxee'han nnon jon:
\p
\v 2 —¿Ndu na joo nn'an na conan'jon jñ'oon na mancya',
tyi'quitanguee'han joo jñ'oon na tquen ndochiihi? Ng'e nn'an
'nan' tyi'quinan'quindëhan juu jñ'oon na iquenhan' xjen jaa
na quituan nduë vitjachen na ntcü'a.
\p
\v 3 Ndo' sentcüe' Jesús jñ'oon ndëëhan, tso jon:
\p —Ndo' mantyi 'o', ¿Ndu na tyi'quita'nguee'ho' jñ'oon na tso
Tyo'ts'on na ico'xenhan' ve' na nin'quitsantyjaho' jñ'oon na
tquen ndochiihi?
\v 4 Ee ndö vaa na itso jñ'oon' jon:
“Quitsa' na njon tye' yo 'ndyo'.” Ndo' itsontyichenhan':
“Minninchen ts'an na itso jñ'oonvi' nnon tye, ndyee juu,
ijndei'han' na quinan'cuee' nn'anhin.”
\v 5 Majo' 'o' condueho' na vanaan na ngitso ts'an nnon tye juu,
ndyee juu: “Quitsit'man tson' ja, taje'quindëë ntejndei
'u' yo 'nan na itsitjahan' 'u', ng'e tsoñ'en 'nan njan
jndë tyincyahan' cüentaa' Tyo'ts'on.”
\v 6 Ndo' cont'aho' na min'cya ro ts'an na ngitso na nnda', min
tyi'icanhan' na quits'aa juu na njon tye juu, ndyee juu na
ntixee' juuhan. Ndo' na nnda' condueho', cont'aho' na juu
jñ'oon' Tyo'ts'on ta'nan najndeihan' ng'e cont'aho' na
njonntyichen joo jñ'oon na tquen ndochiho', chintyi jñ'oon na
tso nquii jon.
\v 7 'O' na ve vaa na cont'aho', juu jñ'oon na
toninncyaa Isaías, ya tacüji'han' ntyja 'naanho'. Ndö vaa na
itso juu jñ'oon'ñeen:
\q
\v 8 Nanmin' ve' yo jñ'oon jndyuehin
conan't'maan'han ja.
\q Majo' t'man vaa na tyi'xoncüee' n'onhan yo ja.
\q
\v 9 Ve' jn'aan na conan't'maan'hin ja ng'e ve'
jñ'oon na conan'jnda' nn'an conan'manhan,
\q chito aa jñ'oon njan.
\m Nnda' vaa itsiquindyi juu jñ'oon na toninncyaa Isaías'ñeen.
\p
\v 10 Jndë jo' t'man Jesús nn'an na jndye jndyi'hin na
quinan'ndyoo'han na m'aan jon. Tso jon ndëëhan:
\p —Quindyeho' jñ'oon na ntsjö ndo' cüaa' n'onho'han':
\v 11 Joo 'nan na icüa' ts'an, tyi'xe'quits'aahan' na tyi'ji'ua
tsixuan juu na tonnon Tyo'ts'on. Majo' jñ'oon tsan' na itsinin
ts'an, joohan' iquenhan' tsan'ñeen na tyi'ji'ua tsixuan juu na
tonnon jon.
\p
\v 12 Ndo' já nn'an na tqueen' Jesús na quitsay'ö́n yo
jñ'oon na toninncyaa jon, santyjá' nnon jon, jnduë́ nnon jon:
\p —¿Aa nchji' na juu jñ'oon sinin' ndö',
si'ndaa'han' ngio nn'an fariseos'ñeen?
\p
\v 13 Jo' sintcüe' jon jñ'oon ndë́ na tyi'quitso nquii'
jonhan', itso jon:
\p —Nquii Tyëhö' na m'aan quiñoon'ndue, ncüii cüii nnon
ntjon na chito jon jnon'han', nque jonhan' xen
nch'ioo'chenhan'.
\v 14 Mang'e jo' tanc'oon jñ'oontiuho' ntyja 'naan nanmin'.
Itsijonhan' ntyja 'naanhin cha'vijon nannchjan na conan'manhan nato ndëë
ntyje nchjanhan. Ndo' mangioho' xjen na vay'oon tsannchjaan'
tyjenchjaan' juu, ninvaa vehan ntycyaahan tsë'tsjoon.
\p
\v 15 Ndo' jo' tso Pedro nnon Jesús, tso juu:
\p —Quitsi'man' chjo ndë́ nin nin'quitsiquindyi juu jñ'oonva' na
tyi'quitso nquii'han.
\p
\v 16 Sintcüe' Jesús jñ'oon, itso jon:
\p —¿Aa min 'o' ndicüaa' n'onho'han'?
\v 17 Aa tyi'quindioho' na
tsoñ'en 'nan na icüa' ts'an, xia'ntyi quityquii' tsiaa' juu
co'ohan', chito quii' ñuaan' juu. Ndo' ndë jo' chi ncja juu
'ndyo jndëë.
\v 18 Majo' joo jñ'oon na itsinin ts'an, quityquii' ts'on juu
conanhan', ndo' joohan' cotquenhan'hin na tyi'ji'ua tsixuan
juu tonnon Tyo'ts'on.
\v 19 Ee quityquii' ts'on ts'an conan jñ'oon tyia na itsitiu juu
na ntscuee' juu ts'an, ndo' mantyi na ve' ndö ro nc'oon juu
yo cüiichen ts'an na chito saa' juu min chito scuu' juu, oo
na nc'oon juu yo tyje s'a juu, tyje scu juu, oo na nch'uee
juu, oo na ntsinin juu quintu cjoo' cüiichen ts'an, oo
jñ'oon tsan', jñ'oon ntjein.
\v 20 Joo nan'min' cotquenhan'hin na tyi'ji'ua tsixuan juu na
tonnon Tyo'ts'on, majo' na ntcüa' ts'an na ve' tyi'quiman
juu nt'ö cha'xjen jñ'oon na cotquen nn'an fariseos,
juuhan' tyi'xe'quenhan ts'an na tyi'ji'ua conduihin na tonnon
Tyo'ts'on.
\s Cüii tsanscu na tovantyja ts'on juu Jesús
\r (Mr 7:24-30)
\p
\v 21 Yajo' jndui' Jesús jo', sá yohin na tja jon ndyuaa
tsjoon Tiro yo Sidón.
\v 22 Ndo' cüii tsanscu tsjan nn'an
cananita na m'aan ya juu ndyuaa'ñeen, tëtsindyoo'hin na
m'aan Jesús, jndei sixuaa juu nnon jon, itso juu:
\p —Nnda' ta na condui 'u' tsjan David na jndyocahan', cyon' na
nty'ia rö nchji'. Juu yuscu chjo jnda, ji vaa jndyi iquenon juu
na m'aan jndyetyia quii' ts'on juu.
\p
\v 23 Majo' tajñ'oon t'a Jesús. Jo' jnan'ndyoo'
já nnon jon, jnduë́:
\p —Cüa, quijñon' tsanscuva', ng'e itscüëtë' jon
já na ndyotsixuaa jon tonc'ën.
\p
\v 24 T'a Jesús, tso jon:
\p —Xia'ntyi i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na quindyoy'ön jñ'oon
naya 'naan' jon tondëë nn'an ndyuaa Israel. Ng'e joohin
itsijonhan'hin cha'vijon quinman na jndë tsu.
\p
\v 25 Majo' tsanscu'ñeen sindyoo'hin, tëco'xtye jon
nnon Jesús, tso jon:
\p —Nnda' ta, quitejndei' ja, rii'.
\p
\v 26 T'a Jesús, sinin jon jñ'oon na tyi'quitso nquii'
jonhan', itso jon:
\p —Joo yotsca na cocüa', tyi'quichuhan' na ncüji' ts'an 'nan
jndyue joo ndo' na ncju' juuhan' ndëë quindë' quijndë.
\p
\v 27 Ndo' t'a tsanscu'ñeen 'ndyo jon:
\p —Mayuu' ta, majo' min na nnda', quindë' quijndë cocüa' o'
'nan quijndë na cocyaa nacjee' mesa 'naan' ty'o o'.
\p
\v 28 Ndo' t'a Jesús 'ndyo tsanscu'ñeen, itso jon:
\p —'U' tsanscu, t'man vantyja tson'. Quindui cha'xjen na macan'.
\p Ndo' majuuto xjen'ñeen jn'man yuscu chjo jnda jon.
\s Jndye nn'anv'i sin'man Jesús
\p
\v 29 Jndë na jndui' Jesús jo', sá yohin na tja ntcüe' jon
'ndyo ndaandue Galilea. Tëva jon cüii tyo', tëcüetyen jon
jo'.
\v 30 Jndye jndyi nn'an squehan na m'aan jon. Ndo' jndyochohan
vendye nn'an ntjein ng'e, yo nn'an na nchjan yo nn'an na
tyi'quindë nduee, yo nn'an na ndiquinan'nein, yo nn'an na
mañoon ntycu totjon. Tquenhan nn'an v'i'ñeen tonnon Jesús,
ndo' sin'man jonhan.
\v 31 Ndo' joo nn'an na jndye jndyi'hin, tyincyaahan' na tëvee'
jndyi ngiohan na jnty'iahan na joo nn'an na 
ndiquinan'nein, ya conan'neinhan, joo nn'an na tyi'quindë
nduee, yo ng'e, jndë tco' yahan'hin, ndo' nn'an nchjan,
xuee cojnty'iahan. Ndo' tonan't'maan' nan'ñeen nquii
Tyo'ts'on cüenta nn'an Israel.
\s Tyincyaa Jesús 'nan tcüa' ninnque min nannon
\r (Mr 8:1-10)
\p
\v 32 T'man Jesús já nn'an na cotsay'ö́n yo jñ'oon toninncyaa
jon. Tso jon:
\p —Nty'ia ro nanmin' nchji ng'e nein jndë jndë ndye xuee na
m'anhan yo ja ndo' jndë ntycüii 'nan na y'onhan na ntcüa'han.
Ndo' tyi'nin'quijñön ntcü'ëhan nt'aahan na ninvaa nin'jndo'han,
ng'e nndëë nts'aahan' na ngüejaanhan nato.
\p
\v 33 Jo' jnduë́ nnon jon:
\p —Ntjoohin ve' jndëë m'an jaa. ¿Yuu jon ya nnan'jnt'á 'nan
na nninnonhan' na ntcüa' nanmin' na jndye jndyihin?
\p
\v 34 Ndo' taxee' Jesús ndë́, tso jon:
\p —¿Tsa'nnda' tyoo' y'onho'?
\p Jo' jnduë́ nnon jon:
\p —Ninntyque'han' yo vendye quintcaa quijndë.
\p
\v 35 Ndo' t'ua jon ts'ian ndëë nn'an na jndye jndyi'hin na
cüendyuaahan tyuaa.
\v 36 Ndo' ty'oon jon cüenta tyoo'ñeen yo
quintcaa'ñeen, ndo' vi jndë na tyincyaa jon na ncya ya
Tyo'ts'on, yajo' tyjee jon xjen ntan'han' ndo' tyincyaa jonhan'
ndë́, ndo' já t'ö́nhan' ndëë tsoñ'en nan'ñeen.
\v 37 Ndo' tsoñ'enhan tcüa' tëcjohan. Ndo' ntan' quijndë na
jnty'iihan', tuee' ntyque' ntque na jnan'quit'ö́ yohan'.
\v 38 Ndo' joo nn'an
na tcüa', cha'na ninnque min nannon min tajnt'ahan cüenta
tsa'nnda' nanntcu yo yotsca.
\v 39 Ndo' vi na jndë tyincyaa
Jesús ts'on nan'ñeen, yajo' tua nnda' jon v'aandaa, sá yohin,
squë́ ndyuaa Magadán.
\c 16
\s Cotanhan na quits'aa Jesús cüii jn'aan
\r (Mr 8:11-13; Lc 12:54-56)
\p
\v 1 Nque nn'an tmaan' fariseos yo nn'an tmaan' saduceos squehan
na m'aan Jesús. Tanhan nnon jon na quits'aa jon jn'aan
na njnty'iahan na ntsi'manhan' na mayuu' na jnan jon quiñoon'ndue.
\p
\v 2 Majo' sintcüe' Jesús jñ'oon ndëëhan, tso jon:
“Ya na jndë tman ndo' cojnty'iaho' na m'aan
chincyu vequindya' tsjö'ndue, condueho' na ya jndyi
nnonco cüiichen xuee.”
\v 3 Majo' vi na jndë tonco juu xuee'ñeen, ndo' cojnty'iaho' na
ntyja chincyu jnt'a na colo ve, condueho' na ngua'. 'O'
nn'an na tyi'ninncüii cotji'ho' cüenta, 'o' jnda' nquenho'
na cotji'ho' cüenta ntyja 'naan' chincyu na ntyja
tsjö'ndue, majo' ndicüaa' n'onho' nin nin'quitsiquindyi
joo ts'ian t'man na cojnty'iaho' na mats'a.
\p
\v 4 Tsontyichen Jesús:
“Nn'an na m'an nanein, tyia nn'anhan, jndë jnty'ehan Tyo'ts'on,
majo' min na nnda', cotanhan na njnty'ia ndëëhan cüii jn'aan t'man.
Majo' tyi'je'quits'a 'nan na cotanhan, xia'ntyi cüaa' n'onhan
nchu vaa itsi'manhan' 'nan na tquenon juu Jonás.”
\p Jndë jo' tja jon, jnty'ii jon nan'ñeen.
\s Tsquentë na nan'xuan nn'an tmaan' fariseos
yo tmaan' saduceos
\r (Mr 8:14-21)
\p
\v 5 Ndo' sá nnt'á cüiichen ixndyaa' ndaandue. Ndo' vi na
jndë squë́ jo' yo Jesús, tëñjoon' n'ö́n na tsuu' tcya
n'ö́n na ntsay'ö́n 'nan na ntcü'á.
\v 6 Tso jon ndë́:
\p —Quitquen jndyoho' cüenta ntyja 'naan' juu tsquentë na
nan'xuan nn'an tmaan' fariseos yo nn'an tmaan' saduceos.
\p
\v 7 Ndo' já na t'man jon na quinan'jö́n yo jñ'oon
toninncyaa jon, t'á na conan'në́n nquë́ ndëë ntyjë́,
jnduë́:
\p —Nnda' jñ'oon tsinin jon ndëë ng'e ta'nan
cy'ön 'nan ntcü'a.
\p
\v 8 Majo' taa' ts'on Jesús na nnda' m'aan' n'ö́n, jo'
tso jon ndë́:
\p —'O' na chjo vantyja n'onho'. ¿Ndu na conan'neinho' ndëë
ntyjeeho' ng'e na tajndyoy'onho' 'nan na ntcü'a?
\v 9 ¿Aa tyi'covaa' n'onho' jñ'oonva' na tsjö? ¿Aa
tyi'cañjoon' n'onho' joo 'on tan' tyoo'ñeen na tyjë xjen
ntan'han' na tcüa' 'on min nn'an ndo' ti'ndyo tsque na tua
tyoo' ntan' na jnty'iihan' na jnan'veho'?
\v 10 Ndo' ¿Aa min tyi'cañjoon' n'onho'
cüiichen ntyque' tan' tyoo' na tcüa' ninnque min nan'ñeen,
ndo' mantyi ti'ndyo tsque na tua tyoo' ntan' na jnty'iihan'?
\v 11 Ndo' na s'a nan'min', ¿Ndu na tataa' n'onho' na min chito
matsinën ntyja 'naan' 'nan na ntcü'a? Matsjö na quitquenho'
cüenta juu tsquentë na nan'xuan nn'an tmaan'
fariseos yo nn'an saduceos.
\p
\v 12 Yajo' taa' n'ö́n na chito tso jon na
quitquë́n cüenta juu tsquentë na coninjnt'ue na condë
tyoo', majo' tsi'man jon ndë́ na quint'á cüenta ntyja
'naan' joo jñ'oon na conan'man nn'an fariseos yo nn'an
saduceos.
\s Tji' jndyoyu Pedro na Jesús conduihin Mesías
\r (Mr 8:27-30; Lc 9:18-21)
\p
\v 13 Ndo' vi na jndë squë́ ndyuaa cüentaa' tsjoon Cesarea
Filipo yo Jesús, já na cotsay'ö́n yo jñ'oon na toninncyaa
jon, taxee' jon ndë́, tso jon:
\p —Ja na condui tsans'a na i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na coxën
tsoñ'en nn'an, ¿Nin ts'an condue nn'an na condui ja?
\p
\v 14 T'á 'ndyo jon, jnduë́:
\p —M'an nn'an conduehan na 'u' Juan, nquii tsan na totsiquindëë'
nn'an. Ndo' ñ'en nn'an conduehan na 'u' Elías, ndo' vandya'
m'an nn'an na conduehan na 'u' Jeremías oo cüiichen ts'an na
toninncyaa jñ'oon' Tyo'ts'on ndyu na toxen'chen ntyja nchu vaa
'nan na nguaa.
\p
\v 15 Yajo' taxee' jon ndë́:
\p —Ndo' 'o' je', ¿Nin ts'an condueho' na condui ja?
\p
\v 16 T'a Simón Pedro 'ndyo jon, itso juu:
\p —'U' condui nquii Mesías, Jnda Tyo'ts'on na vando'.
\p
\v 17 Tso Jesús nnon Pedro:
\p —'U' Simón, jnda Jonás, ng'e na mavaa' tson' na
nnda', t'man jndyi ityio Tyo'ts'on jn'aan 'u' ng'e chito
aa ve' ts'an si'manhan' nnon', nquii Tyëhö' na m'aan
quiñoon'ndue, juu jon incyaa na mavaa' tson' ntyja njan.
\v 18 'U' jndyu' Pedro, jñ'oon na tsiquindyihan' tsjö', ndo'
nacjoo' jñ'oon jndyoyu na tsu' ntyja njan, jo' ntquën
tmaan' nn'an na macüji ntyja njan. Ndo' min yotyia na m'an 
quityquii' v'io na nan'xuan najndë tyi'je'quindëë ntjue' 
cjehin joo nn'an na conduihan tmaan' cüenta ja.
\v 19 Ja nninncya na ntsixuan' najndu' na ntsi'man jndyoyu' ndëë
nn'an nin jñ'oon na nninncyahan cha' cüaa' n'onhan nin
'nan quint'ahan, cha' ndëë ntye'ntjon Tyo'ts'onhan.
Jñ'oon na ntsu' na tyi'itsohan' na nnt'a nn'an na conduihan
cüentaa' Tyo'ts'on, ntsijonhan' juu jñ'oon'ñeen yo
jñ'oon na ntyjii nquii jon. Ndo' jñ'oon na ntsu' na
vanaan na nt'a nn'an, mantyi ntsijonhan' juuhan' cha'xjen jñ'oon
na ntyjii nquii jon na vanaan na nque nn'an na conduihin
cüentaa' jon quint'ahan.
\p
\v 20 Ndo' jaa' jñ'oon na tso Jesús ndë́ na min'ncüii nnon
ts'an tyi'nan'mán na nquii jon conduihin Mesías.
\s Itsiquindyi Jesús na nnan'cuee' nn'anhin
\r (Mr 8:31-9:1; Lc 9:22-27)
\p
\v 21 Xjen'ñeen já na cotsay'ö́n yo jñ'oon na toninncyaa
Jesús, ta' jon na itsi'man jon ndë́ na mancüii xjen
icanhan' na chi ncja jon Jerusalén. Ndo' joo nn'an na
conintque ndëë nn'an na m'an juu tsjoon'ñeen, yo ntyee na
conintque ndëë nan'ñeen, yo nn'an na conan'man nchu vaa
itsiquindyi jñ'oon na tquen Moisés, nnan'jnda' nan'ñeen na
ntquenon jon navi' t'man ndo' nnt'ahan na cue' jon, majo' xee na
jndë ndye ngüando' xco jon.
\v 22 Ndo' vi na jndë jndyii Pedro na nnda', tëy'oon
jon Jesús vi ntyja, ta' jon na jaa' jñ'oon tso jon nnon
Jesús, tso juu:
\p —Tyi'ntsitiu' na nnda', ta, tyi'jon ncyaa Tyo'ts'on
na ngenoon' na nnda'.
\p
\v 23 Tequen Jesús, itso jon nnon Pedro:
\p —Quenan' 'u' na tonön, 'u' yo Satanás mavayon' jñ'oon.
'U' nin'quitsa' na ntsitja ja, ng'e chito m'aan' tson' cha'xjen
itsitiu nquii Tyo'ts'on, 'u' m'aan' tson' cha'xjen na m'aan' n'on
nn'an.
\p
\v 24 Jndë jo' tso Jesús ndë́ na cotsay'ö́n yo jñ'oon na
toninncyaa jon:
\p —Minninchen ts'an na nin'cay'oon juu yo jñ'oon na
mancya, icanhan' na cüjihin yo 'nan na itsitiu nquii
juu. Quintjo ya nchjii juu yo navi' na iquenon juu, min xe na
aa ntyja 'naan' jo' ntscuee'han'hin, ndo' mantyi
quindyontsijonhin yo 'nan na mats'a.
\v 25 Ng'e minninchen ts'an
na incyaa juu na cuaanquii na nin 'nan na ngenon juu, ng'e na
m'aan juu ntyja njan, tsan'ñeen ntsin'man Tyo'ts'on ñuaan' juu.
Majo' minninchen ts'an na itsijnda' nquii juu nchu ya cha' ntyja
'naan'han' ntsin'man Tyo'ts'on ñuaan' juu, ntyja 'naan' jo'
ngitsu ñuaan' juu.
\v 26 Tanin, min xe na aa ninvaa
tsonnangue ngüantjon ts'an, majo' xe na aa ngitsu ñuaan' juu,
¿Yuu vaa na itejndei nan'ñeenhin? Mangioho' na ta'nan
ncüii nnon na nninncyaa ts'an na ngüañoon'han' juu cha'
ntsin'man Tyo'ts'on ñuaan' juu.
\v 27 Ja na condui tsans'a na
t'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na coxën tsoñ'en nn'an,
nndyö nnt'a tsonnangue yo ángeles cüentaa' Tyëhö'.
Yajo' cha'xjen condit'maan' jon, majo'ntyi ntsixuan ja.
Juu xjen'ñeen nts'a na ncüii cüii ts'an ncy'oon juu cüenta
ntyjantyi 'nan na tots'aa juu, aa 'nan na ya, ndo' aa
'nan natyia.
\v 28 Jñ'oon na mayuu' matsjö ndëëho', quii'
nt'anho' m'an ntyjeeho' na tyi'xe'cüjehan ata xjen na jndë
jnty'ia ndëëhan ja na condui ts'an na jnan quiñoon'ndue na
ncüjë na ntyentjön.
\c 17
\s Siñoonhan' Jesús
\r (Mr 9:2-13; Lc 9:28-36)
\p
\v 1 Jndë na tenon yon xuee na tso Jesús na nnda', ndo' 
tëy'oon jon Pedro yo Santiago yo nin'Juan tyje Santiago.
Tëchu jonhin xquen cüii tyo' ndye naijon na ninnquehan.
\v 2 Xjen na cojnty'iahan ndo' siñoonhan' jon tondëëhan, s'aahan'
na manin' condui'ndui' nnon jon cha'vijon na xuee ndo'cüjioon'.
Ndo' iscüaquenhan' ndiaa' jon na quichi'han' cha'xjen quichi'
na xuee chon.
\v 3 Ndo' juu xjen'ñeen tityincyoo' ve nn'an
na tom'an tivio, Moisés yo nin'Elías, jnan'neinhan yo
Jesús.
\v 4 Ndo' ve' tsoto Pedro nnon jon:
\p —Nnda' Ta, vaa ya jndyi na m'án ntjoohin. Xe na aa
cavee' nchji', nnan'yá ndye xque' ntjoohin, cüiihan'
cüenta' ncu', cüiihan' cüentaa' Moisés, ndo'
nin'cüiichenhan' cüentaa' Elías.
\p
\v 5 Ninvaa na itsinin Pedro, ndo' jndyoquioo ncüii
chincyu quichi' na quixuee jndyihan' nacjohan.
Iscu'han'hin. Jndyehin jndyee' nquii Tyo'ts'on quityquii'
juu chincyu'ñeen, tso jon:
\p —Juu tsans'avahin conduihin Jnda na venchji jndyihin. Ninnquii'chen 
incyaahan' na nën ntyja 'naan'
jon. Quitanguee'ho' jñ'oon na incyaa jon.
\p
\v 6 Ndo' joo ndye nan'ñeen na totsay'onhan jñ'oon yo
Jesús, xjen na jndyehan juu jñ'oonva', tyeta'ngiohan
xen' tyuaachen, mioon jndyi tyuehan.
\v 7 Majo' sindyoo'
Jesús na m'anhan. T'uii jonhan, tso jon ndëëhan:
\p —Quinan'quintyjaho'. Tyi'ntyueho'.
\p
\v 8 Ndo' xjen na jndondëhan, min'ncüii ts'an
tavijnty'iahan, xia'ntyi nquii Jesús vi m'aan.
\p
\v 9 Ndo' viochen xjen na tyecuehan juu tyo'ñeen, jaa' jñ'oon
sinin Jesús ndëëhan, tso jon:
\p —Viochen xjen na ninvaa vant'ö, min'ncüii nnon ts'an
tyi'ndueho' 'nan na jnty'iaho' quichen. Ja na condui tsans'a na
i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na coxën tsoñ'en nn'an, ncü'iö,
ndë jo' ngüant'ö xcö. Juu xjen'ñeen vanaan na nnan'neinho'
ndëë nn'an juu 'nan na jndë jnty'ia ndëëho'.
\p
\v 10 Yajo' já na totsay'ö́n yo jñ'oon na toninncyaa
jon, ta'x'ë nnon jon:
\p —Ndo' nn'an na conan'man nchu vaa tsi'man jñ'oon na
tquen Moisés ¿Ndu conduehan na itsohan' na juu Elías
ncüjee' jndyee, ndë jo' ncüjee' Cristo?
\p
\v 11 Jo' t'a Jesús jndyuë́:
\p —Mayuu' na conan'manhan na Elías ncüjee' jndyee,
ndo' ntsijnda' jon tsoñ'en.
\v 12 Majo' ja matsjö
ndëëho' na jndë tyjee' jon, min tataa' n'on nn'an ntyja
'naan' jon. Ndo' jnt'ahan yo jon cha'xjen na nt'ue n'onhan.
Ndo' ja na condui tsans'a na i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na
coxën tsoñ'en nn'an, majo'ntyi nnt'ahan yo ja.
\p
\v 13 Jo' taa' n'ö́n na itsinin Jesús ndë́
ntyja 'naan' nquii Juan, tsan na totsiquindëë' nn'an.
\s Sin'man Jesús cüii yus'achjo na ve' coquiootohin
\r (Mr 9:14-29; Lc 9:37-43)
\p
\v 14 Ndo' vi na jndë squë́ nt'á naijon na m'an nn'an
na jndye jndyi'hin, jndyo sindyoo' cüii tsans'a na
m'aan Jesús. Taco'xtye juu na tonnon jon.
\v 15 Itso
juu:
\p —Nnda' ta, c'on' na ndyia' ro ntyji' yus'achjo jnda. Ee
nay'oon jndyetyiahin ndo' ji vaa jndyi iquenon juu. Jndye
jnda itsquioohan'hin quityquii' chon, ndo' mantyi quii'
ndaa.
\v 16 Ndo' jndyoy'önhin na m'an nn'an na
cotsay'on yo jñ'oon na mancya', majo' tyí'quindëë
nnan'n'manhan juu.
\p
\v 17 Nquë́ na totsay'ö́n jñ'oon yo Jesús, t'a jon, tso jon
ndë́:
\p —'O' nn'an na tyi'nin'cantyja n'onho' ja na
conan'que'to n'onho'. ¿Tsa'nnda' xjen vio na icanhan' na
nntjo ja yoho' na ntsi'manntyëchën ndëëho'? ¿Tsa'nnda'
xuee na icanhan' na nts'a ts'ian quii' nt'anho' ata na
ncüaa' ya n'onho' nchu vaa najndei na tsixuan Tyo'ts'on?
Quindyoy'onho' yus'achjöhö' ntjoohin.
\p
\v 18 Yajo' sityia' Jesús juu jndyetyia'ñeen ndo'
yo najndei'han' s'aa jon na quindui'han' quii' ts'on
yu'ñeen. Maninñoon' jn'man juu.
\p
\v 19 Jndë na tui na nnda', yajo' já na conan'jö́n yo jñ'oon
na toninncyaa jon, jnt'uí vi ntyja naijon na ninnquë́ yohin.
Ta'x'ë́ nnon jon:
\p —¿Ndu na tyí'quindëë ntjí' jndyetyia'ñeen?
\p
\v 20 Sentcüe' Jesús jñ'oon ndë́, itso jon:
\p —Jnaan' na tyi'vantyja ya n'onho' Tyo'ts'on, jo' na tajndëë
jnt'aho'. Majo' tanin, min xe na aa chjo vantyja
n'onho' cha'xjen quijndë cüii ntqueen' mostaza, majo'
t'man ts'ian nndëë nt'aho'. Min na covenonho' ncüii
na jndyaa' jndyi na nt'aho'han', na itsijonhan' juuhan'
ngioho' cha'vijon tyo' t'man, majo' nndëë nt'aho'.
Quindueho' nnonhan': “Quenan' tonnön, cja'
ndö'ñeenchen,” Ndo' ngenaan'han'. Ee ta'nan cüii nnon na
tyi'je'quindëë nt'aho' xe na aa covantyja n'onho'.
\v 21 Majo' jndyetyiamin'
icanhan' na quityje ts'an 'nan 'ndyo ts'an ndo' na ntsinin 
juu nnon Tyo'ts'on cha' nndëë ncüji' juuhan'.
\s Itsiquindyi nnda' Jesús na nnan'cuee'
nn'anhin
\r (Mr 9:30-32; Lc 9:43-45)
\p
\v 22 Ndo' viochen xjen na tomanty'í ndyuaa
Galilea, tso Jesús ndë́ na juu jon na conduihin tsans'a na
i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnon jon na coxen jon tsoñ'en nn'an, m'aan
nin juu na nninncyaa cüentahin nduee nn'an.
\v 23 Ndo'
nnan'cuee' nn'anhin, majo' xee na jndë ndye nninncyaa Tyo'ts'on
na ngüando' xco jon.
\p Vi na jndë jndyë́ na nnda', sichjoo' jndyihan' n'ö́n.
\s Tyion Jesús s'on cüentaa' vats'on t'man
\p
\v 24 Jndë na tuee' Jesús tsjoon Capernaum yo já
nn'an na cotsay'ö́n yo jñ'oon toninncyaa jon, joo nn'an na
cotye s'on cüentaa' vats'on t'man, squehan na m'aan Pedro.
Jnduehan nnon jon:
\p —Juu tsan na itsi'man jñ'oon' Tyo'ts'on ndëëho',
¿Aa tyi'ityion jon s'on cüentaa' vats'on t'man?
\p
\v 25 T'a Pedro, itso jon:
\p —Ityion jonhan'.
\p Jndë tiquiuu' chjo na tui na nnda', ndo' tuee' Pedro na
vaa v'aa, tëquee' jon jo'. Ndo' Jesús je', tityuaa'ntyi jon,
ta' jon na sinin jon jñ'oon tyi'quitsi'man nquii'han' nnon Pedro.
Tso jon:
\p —'U' Simón, ¿Nchu vaa macüji' cüenta? Joo nn'an na
m'an n'ian t'man, ¿Nin nn'an matsitiu' na cot'ua
nan'ñeen ts'ian ndëëhin na quityionhan s'onndyuaa? ¿Aa
nn'an ndyuaahan na ntquenhan jñ'oon na quityion nan'ñeen
s'on'ñeen, ndo' aa nn'an na ve' cotsque ya?
\p
\v 26 T'a Pedro 'ndyo jon, tso juu:
\p —Nn'an na ve' cotsque ya, joohan cont'a nanm'ann'ian
t'man na quityionhan s'on'ñeen, chito nn'an na m'an ndyuaahan.
\p Tsochen Jesús:
\p —Yajo' joo nn'an ndyuaahan, tyi'icanhan' na ndyionhinhan'.
\v 27 Majo' min na nnda', cha' tyi'nan'vjee nn'an na
conan'ncüi s'on cüentaa' juu vats'on t'man, ndyiön cha'xjen na
nt'ue n'onhan. Mang'e jo' cja' 'ndyo ndaandue, cju'
tsi'quintycüe. Quitscaa na ncüji' jndyee', quitsinuein' 'ndyo
o', jo' ntji' cüii xoquitu' na juuhan' ndinonhan' na ndyion' ntyja njan
ndo' yo ntyja 'nan'. Cayon'han', na nninncya'han' ndëëhan.
\c 18
\s ¿Nin juu na njonntyi tsixuan?
\r (Mr 9:33-37; Lc 9:46-48)
\p
\v 1 Majuuntyi xjen'ñeen já nn'an na cotsay'ö́n yo
jñ'oon na toninncyaa Jesús, santyjá'cyá na m'aan jon.
Ta'x'ë nnon jon, jnduë́:
\p —¿Nin juu nc'oon na njonntyichen conduihin naijon na
ityentjon Tyo'ts'on?
\p
\v 2 Yajo' t'man Jesús ncüii yuchjo, tquen jonhin
xoncüe quii' nt'án.
\v 3 Itso jon ndë́:
\p —Jñ'oon na mayuu' matsjö ndëëho', icanhan' na
quintcüe' n'onho' ntyja 'naan' 'nan na conan'tiuho', ndo'
c'onho' cha'na yoquijndë na tyi'quinanchon joo na
ndinjonhin, yajo' nndëë nnan'jonho' ntyja 'naan' na ityentjon
Tyo'ts'on.
\v 4 Yajo' min'cya ro ts'an na iju'cjehin min
tyi'quint'ue juu na ndiquinjonhin, itsijonhan'hin cha'na yuchjova.
Juu tsan'ñeen njonntyichen conduihin naijon na itye'ntjon nquii
Tyo'ts'on.
\v 5 Ndo' minninchen ts'an na yo xuë iy'oon juu
cüenta ncüii yuchjo cha'na yuvahin, ncö iy'oon tsan'ñeen
cüenta.
\s Vaa na toncuu' xe na nt'aha 'nan tyia
\r (Mr 9:42-48; Lc 17:1-2)
\p
\v 6 “Majo' min'ninchen ts'an na its'aa juu ncüii 'nan na
ntyja 'naan'han' na ngacüaa' ncüiichen ts'an na tyi't'man na
vantyja ts'on juu ja, yantyichen na nnan'tyen nn'an tosu t'man
xtyo' tsan'ñeen ndo' quitjue'hanhin quii' ndaandue, cue' juu.
\v 7 Vi' jndyi na coquenon nn'an tsonnangue na jndye nnon 'nan tyia
na cont'ahan na ntyja 'naan'han' na vacüaa' nn'an na tonnon
Tyo'ts'on. Majo' tanchu ya, ng'e mancüiixjen minhan'. Majo' juu
ts'an na its'aa juu 'nan na ntyja 'naan'han' na ngacüaa'
cüiichen ts'an na quits'aa juu 'nan tyia, vi' jndyi ngenon
tsan'ñeen.
\p
\v 8 “Cüii nt'ö', cüii ng'e', xe na aa ntyja 'naan'han'
ngacüaa' 'u' na tonnon Tyo'ts'on na matsitja 'u', quen' xjen
joohan' cha'vijon jndë tyje'han' na ntyque'han', cha'
tantsitjantyi 'u'. Ng'e yantyichen min xe na aa tyi'quindë 'u'
cha' na nndëë ntsixuan' na tyi'quintycüii na ngüando' ñuan
'nan', chito na quindë 'u' ndo' na ntjue' ángeles 'u' quii'
chon na tyi'jon quinduu'.
\v 9 Ndo' mantyi xe na aa ve' tsojnaan' 'nan na
mandyia' its'aahan' na vacüaa' 'u' na matsitja 'u' nnon
Tyo'ts'on, quen' xjenhan' cha'vijon na macüji' tënnon' ndo'
na ntyque'han' cha' tyi'ntsitjantyichen 'u'. Ee yantyichen
ntsixuan' na tyi'quintycüii na ngüando' ñuan 'nan' min na
ninncüii tënnon', chito na quindë vehan' ndo' na ntjue'
ángeles 'u' quii' chon v'io.
\s Jñ'oon na tyi'quitso nquii'han' ntyja 'naan'
quitsman na tsu
\r (Lc 15:3-7)
\p
\v 10 “Quitquenho' cüenta na tyi'cuee' n'onho' ncüii joo
nanmin na tyi't'man vantyja n'onhin. Matsjö ndëëho' joo
ángeles cüenta nan'ñeen, ninnquii'chen cotsquehan na m'aan
nquii tyëhö' na m'aan jon quiñoon'ndue, cotquenhan cüenta
nin 'nan cont'a nn'an nan'ñeen.
\v 11 Ee ja na condui tsans'a
na i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na coxën tsoñ'en nn'an,
jndyö na ntsin'man ja ñuaan nn'an na tsuhan.
\p
\v 12 “¿Nchu vaa cotji'ho' cüenta? Xe na aa m'aan ncüii
ts'an na m'an ncüii ciento quinman ntsjuen', ndo' tsu ncüii joo
cho'ñeen, ¿Aa chi n'ndyii juu joo nenquenn'an ncho'nqui
vantjo' ñjen cho'ñeen cjoo' tyue' ndo' ngaquint'ue juu
cho'ñeen na tsu?
\v 13 Ndo' vi na jndë ntjii jon juu o', jñ'oon
na mayuu' neiin'ntyichen jon yo juu quitsman'ñeen, chintyi yo
tsoñ'en quinman'ñeen na tyí'catsu o'.
\v 14 Mannda' vaa
itsijonhan' ntyja 'naan' Tyeho' na m'aan jon quiñoon'ndue. Joo
nn'an na tyi'njon conduihan, min'ncüiihan tyi'quint'ue ts'on jon
na ngitsu ñuaanhan.
\s Nan'xuan jaa na quinan't'man nn'ön ntyjë
\r (Lc 17:3)
\p
\v 15 “Xe na aa m'aan cüii ty'iu' na vantyja ts'on na
itsitjahin nnon', cüa, cja' cüan' ya'hin xjen na
ninnquii juu. Quitsi'man' nnon juu na sitjahin. Ndo' xe na aa
ndyii juu jñ'oon na tsu', yajo' jndë jnan'ntycüiiho' jñ'oon
ndo' jndë tejndei'hin na ntjo ya ntcüe'hin tonnon nquii
Tyo'ts'on.
\v 16 Majo' xe na aa tyi'nin'quindyii juu jñ'oon na
matsu', yajo' cayon' ncüii oo ve ts'an, c'ohan yo 'u' cha'
nndyehan jñ'oon na conan'neinho' cha' cüaa' jnda' n'onhan
nchu vaa jñ'oon jnan'neinho' yo juu tsan'ñeen.
\v 17 Ndo' 
xe na aa min tyi'nin'quindyii juu jñ'oon na condue nan'ñeen, 
yajo' juu tmaan' nn'an na vantyja n'on Tyo'ts'on, quitsiquindyi'hin
ntyja 'naan' juu jñ'oon'ñeen. Ndo' xe na aa majo'ntyi
tyi'nin'quindyii juu jñ'oon na condue nan'ñeen nnon juu, 
yajo' ta'nan ncüiichen nnon na ndëë ntsa'. Cüji' cüenta na tsixuan
juu yo ntyja 'nan' cha'vijon ts'an na tyi'tsit'maan' juu
Tyo'ts'on, tsijonhan'hin cha'vijon ts'an ique s'on cüentaa'
gobiernon tsjoon Roma.
\p
\v 18 “Jñ'oon na mayuu' matsjö ndëëho', joo
nn'an tsonnangue na jndë vantyja n'on, min'cya ro
jñ'oon na condueho' na tyi'quichuhan' na nnt'ahan,
ntsijonhan' juu jñ'oon'ñeen cha'xjen na ntyjii Tyo'ts'on.
Ndo' min'cya ro jñ'oon na condueho' na ndëë nt'a
nn'an na vantyja n'on, mantyi ntsijonhan' juu jñ'oon'ñeen
cha'xjen na ntyjii nquii jon.
\p
\v 19 “Mantyi matsjö ndëëho': Xe na aa ve 'o',
nincüajon m'aan' n'onho' jñ'oon na cotanho' nnon
Tyëhö' na m'aan jon quiñoon'ndue, yajo' nndyii jon ndo'
nninncyaa jon jñ'oon na cotanho'.
\v 20 Ee min'yuuchen
na covancüi ve nn'an oo ndyehan na conan'jonhan
ntyja njan, xoncüe quii' nt'anhan, jo' m'an.
\p
\v 21 Ndo' tëtsindyoo' Pedro na m'aan Jesús.
Taxee' juu nnon jon:
\p —Nnda' ta, ¿Tsa'nnda' jnda na chuhan' na quitsit'man
ts'ön cüii ntyjë na itsitjahin nnön? ¿Aa cüii
ntyque' jnda?
\p
\v 22 Tso Jesús nnon juu:
\p —Chito aa matsjö nnon' na ninntyque' jnda. Matsjö na
quitsit'man tson'hin ntyque' vee' jnda na ndyenn'an ncho'nqui.
Ninnquii'chen quitsit'man tson'hin.
\s Jñ'oon na tyi'quitso nquii'han' ntyja 'naan'
ve ts'an na chujnan
\p
\v 23 “Mang'e na nnda' vaa, juu na itye'ntjon Tyo'ts'on
nn'an, cüaa' n'onho' nchu vaa na itsiquindyihan'. Itsijonhan'
juuhan' cha'vijon ncüii rey na sitiu jon
na ntsijnda' jon tsa'nnda' tuee' na chujnan ncüii cüii ts'an
cotsantyja naxen' jon yo ts'ian na m'aan jon.
\v 24 Xjen na ta'
jon na icüji' jon cüenta na tsa'nnda' na chojnan nan'ñeen nnon
jon, ndo' jndyoy'on nn'an ncüii ts'an na minyonchen s'on na
chujnan juu nnon jon.
\v 25 Ndo' juu rey'ñeen, vi na jndë tquen
jon cüenta na min'chjo ndiquindëë ndyion tsan'ñeenhan', 
yajo' t'ua jon ts'ian na cüijnt'ua tsan'ñeen na ngaquee'
juu na quitye'ntjontyen juu, ndo' majo'ntyi scuu' juu yo
ndahan, yo nin'tsoñ'en 'naan' juu cha' nt'io na
chujnan juu nnon jon.
\v 26 Ndo' juu tsan'ñeen na vantyja xen'
rey'ñeen, tconxtye juu nnon jon, tocan juu vi naya'ñeen nnon
jon. Tso juu: “Nnda' Ta, cyon' chjo na t'man tson' ja, cüendo' ya'
chjo ndo' nndyiönñ'ën na chöjnan nnon'.”
\v 27 Ndo' juu rey'ñeen ty'oon jon na ndyia' ro juu nchjii jon.
Sit'man ts'on jonhin yo na ninvaañ'en na chujnan juu, ndo'
siquindyaa ntcüe' jonhin.
\p
\v 28 “Majo' xjen na jndui' juu quii' vaa' jon, tjonhin
ncüiichen ntyje juu na ninncüii ts'ian m'anhan. Chujnan
tsan'ñeen nnon juu nin'ncüii ciento s'on. T'uii juuhin, tonchje
juu xtyo' tsan'ñeen. Sixuaa juu nnon tsan'ñeen: “Quityion' na
chujnan' nnön.”
\v 29 Yajo' tconxtye tsan'ñeen tonnon juu.
S'aa juu ty'oohin: “Mac'an na quitsit'man chjo tson' ja, cüendo'
ya' chjo ndo' nndyiönñ'ën na chöjnan nnon'.”
\v 30 Majo' tatendoo' tsan'ñeen, matëquen juu jñ'oon nnon
ts'ian. Tju' juu tsan'ñeen vancjo, ata xjen na ndyion juu
na chujnan juu nnon tsan'ñeen.
\v 31 Majo' vendyechen ntyjehan na mantyi conduihan
nn'an cotsantyja naxen' rey'ñeen, xjen na tquenhan cüenta na
s'aa tsan'ñeen na nnda', sichjoo' jndyihan' n'onhan.
Tyenan'quindyiihan nquii rey'ñeen tsoñ'en 'nan na jndë s'aa
tsan'ñeen.
\v 32 Ng'e na nnda', tqueen' nnda' jonhin, tso jon
nnon juu: “'U' na vi' jndyi ñuan tsixuan'. Ja sit'man ts'ön 'u'
tsoñ'en na chujnan' nnön ng'e na sindyia' 'u' nnön.
\v 33 Mang'e jo' ¿Aa chi mantyi chuhan' na cyon' na vi'ntyji' juu
ty'iu' moso' cha'xjen ty'ön na vi'ntyji 'u'?”
\v 34 Ndo' sijmiin' jndyihan' rey'ñeen. T'ua jon ts'ian na quitjue'han
tsan'ñeen vancjo, ndo' quint'avi'han juu ata xjen na ndyionñ'en
juu ninvaañ'en na chujnan juu nnon jon.
\p
\v 35 Yo jñ'oonva siquindë Jesús jñ'oon'ñeen na tyi'quitso
nquii' jonhan', itso jon:
\p —Nquii Tyëhö' na m'aan quiñoon'ndue, mannda' vaa nts'aa jon yo
'o' xe na aa chito yo na xoncüee' n'onho' na nnan't'man n'onho'
ntyjeho' ya na conan'tjahan ndëëho'.
\c 19
\s Jñ'oon na si'man Jesús ntyja 'naan' na ndyuii'
tson na toco ts'an
\r (Mr 10:1-12; Lc 16:18)
\p
\v 1 Jndë na sinin Jesús jñ'oonmin', yajo'
jndui' jon ndyuaa Galilea, tja jon nt'ö Judea, ixndya
jndaa Jordán.
\v 2 Ndo' jndye jndyi nn'an tyentyjahin toxen'
jon. Tsoñ'en nn'an v'i na m'an jo', totsin'man jon nan'ñeen.
\p
\v 3 Yajo' vendye nn'an tmaan' fariseos, jnan'ndyoo'han na
m'aan jon na nt'ue n'onhan na quits'aa jon ncüii nnon cha' ntyja
'naan'han' ngacüaa'hin. Ta'xee'han nnon jon:
\p —Ntyja 'naan' jñ'oon na tquen Tyo'ts'on na iquenhan' xjen, ¿Aa
ncyaahan' na ntsityuii' ts'an tson na toco juu yo scuu' juu ng'e
min'cya ro ncüii nnon na itsitja tsan'ñeen nnon juu?
\p
\v 4 Jo' t'a Jesús jndyuehan:
\p —¿Aa min'jon tyi'conan'jn'aanho' juu jñ'oon' Tyo'ts'on na
itsininhan' ntyja 'naan' na ta' jndyee jon na tquen jon tsoñ'en?
Itsohan' na sia jon tsans'a yo tsanscu.
\v 5 Itsontyichen Jesús:
“Mang'e na nnda', n'ndyii tsans'a tye juu, ndyee juu na ntjon'
matyenhin yo scuu' juu, ndo' vehan nin'ncüii ts'an
nduihan.”
\v 6 Mang'e juu jñ'oon'ñeen tsohan' na nnda', tyi'nan'xuanhan na
ve ts'an, nanein ninncüii ts'an conduihan. Ndo' ng'e na nnda'
vaa sijnda' nquii Tyo'ts'on, tyi'quichuhan' na ve' ts'an ntsityuii'
ntyja na m'anhan.
\p
\v 7 Ndo' nque fariseos'ñeen taxee'ntyichenhan nnon jon,
jnduehan:
\p —Yajo' ¿Nin ng'e'ñeen na t'ua Moisés ts'ian na cüji
ts'an jñ'oon na nndyuii' tson 'naan' juu yo scuu' juu, ndë
jo' ncyaahan' na n'ndyii juu tsan'ñeen?
\p
\v 8 T'a Jesús jndyuehan:
\p —Ve' ng'e na que' jndyi n'onho' na itscu'han' na cüaa'
n'onho' nchu vaa na sijnda' Tyo'ts'on, jo' na tyincyaa Moisés
na ndëë nnan'tyuii'ho' tson 'naanho' yo ntcuho'. Majo' chito
nnda' vaa na sijnda' Tyo'ts'on na minjndyee.
\v 9 Ncö matsjö
ndëëho', ncüii tsans'a je', xe na aa ntsityuii' juu tson na
toco juu yo scuu' juu ndo' ngoco juu yo cüiichen tsanscu,
itsiquindyihan' na ve' m'aan ya juu yo tsanscu'ñeen. Ninnquii'chen xe
na aa m'aan scuu' juu yo cüiichen tsans'a na ve' ndö' ro, jo'
vanaan na quityuii' tson na toco jon yo juu.
\p
\v 10 Já nn'an na cotsay'ö́n yo jñ'oon na toninncyaa Jesús,
jnduë́ nnon jon:
\p —Xe na aa nnda' vaa ntyja 'naan' ts'an yo scuu' jon,
yantyichen na tyi'ngoco jon.
\p
\v 11 T'a Jesús jndyuë́:
\p —'O' condueho' na yantyichen tyi'ngoco ts'an, majo'
tyi'tsoñ'en nn'an nndëë nnt'ahan yo jñ'oonva'. Ve'
jnda' nn'an na nndëë nta'nguee'han na nnda' ng'e na
jndë tyincyaa Tyo'ts'on na condëë cont'ahinhan'.
\v 12 Ee m'an nn'an na tyi'quitoncohan ng'e tuihan na
tyi'icanhan'hin tsanscu, ndo' ñ'enhan na
tyi'quitoncohan ng'e na tui nasihin cha' tyi'ntcanhan'hin
tsanscu. Ndo' ñ'en nn'an na conan'jnda' nquehin na
tyi'nin'quitoncohan ng'e nin'quityentjonhan nnon nquii
Tyo'ts'on na m'aan quiñoon'ndue. Min'cya ro ts'an na
ivaa' ts'on juu jñ'oonva' ndo' nndëë ntsiquindë
juuhan', quitsiquindë juuhan'.
\s Ityio Jesús jn'aan yotsca
\r (Mr 10:13-16; Lc 18:15-17)
\p
\v 13 Vendye nn'an na tyechohan yotsca na m'aan Jesús
na quityio jon nt'ö jon cjo joo na ndyio jon jn'aanhin ndo'
na can jon na quityio Tyo'ts'on jn'aan joo. Majo' já nn'an
na conan'jö́n yo jñ'oon na toninncyaa jon, jnan'ty'iá
nan'ñeen.
\v 14 Ndo' tso Jesús ndë́:
\p —Qui'ndyeho' na quindyo ntyjaa' yotscahin' na m'an.
Tyi'nan'ntcüe'ho'hin ng'e nque nn'an na nin'quinan'xuanhan
yo juu na ityentjon Tyo'ts'on nn'an, chuhan' na
quinan'xuanhan cha'na yotsca.
\p
\v 15 Ndo' vi jndë na tyio jon nt'ö jon cjo yotsca'ñeen,
jndui' jon jo'.
\s Itsinin cüii tsantya yo Jesús
\r (Mr 10:17-31; Lc 18:18-30)
\p
\v 16 Cüii jon tyjee' cüii ts'an na tyi'tquechen na
m'aan Jesús. Taxee' juu nnon jon:
\p —'U' ta na matsi'man' jñ'oon' Tyo'ts'on ndëë
nn'an, ¿Nin 'nan na njonntyi na chuhan' na quits'a ja
cha' ntsixuan na tyi'quintycüii na vando' ñuan njan?
\p
\v 17 Sintcüe' Jesús jñ'oon nnon juu, itso jon:
\p —¿Ndu na mavaxe' nnön ntyja 'naan' 'nan na njonchen na
quitsa'? Xia'ntyi nquii Tyo'ts'on conduihin na njonchen.
Majo' xe na aa nin'quitsixuan' na tyi'quintycüii na
vando' ñuan 'nan', juu jñ'oon' Tyo'ts'on na ico'xenhan',
cüangue'han'. 
\p
\v 18 Jo' taxee' juu nnon jon:
\p —¿Nin jñ'oonhan'?
\p T'a Jesús 'ndyo juu:
\p —Tyi'ntscue' ts'an. Tyi'nc'on' yo cüiichen ts'an na
ve' ndö' ro. Tyi'nch'ue' 'naan' ts'an. Tyi'ntsinin' quintu
nacjoo' ts'an.
\v 19 Juu tye' yo 'ndyo', quitsa' na njonhan,
ndo' c'on' na ve'ntyji' cüiichen ts'an cha'xjen na
ve'ntyjii nquii 'u'.
\p
\v 20 Jo' t'a juu 'ndyo Jesús:
\p —Tsoñ'en jñ'oonmin' matsiquindëëhan' xi' na tichjo ja.
¿Aa vaa ncüiichen nnon 'nan na icanchenhan' na quits'a?
\p
\v 21 T'a Jesús 'ndyo juu, tso jon:
\p —Xe na aa nt'ue tson' na quindë ya ntsixuan' na
tyi'quintycüii na vando' ñuan 'nan', cja', quijndë'
tsoñ'en 'nan' na min. S'on na ncyon' cüenta na
njndë'han', ncya'han' ndëë nanninñen'. Xe na aa ntsa' na
nnda', ntsixuan' na tya 'u' tonnon Tyo'ts'on. Ndë jo'
quindyotsijon 'u' yo juu ts'ian na mats'a.
\p
\v 22 Majo' xjen na jndyii tsan'ñeen jñ'oon na tso Jesús,
tja ntcüe' juu na chjoo' jndyi ts'on juu ng'e tya
jndyihin.
\p
\v 23 Jo' tso Jesús ndë́ já na cotsay'ö́n yo
jñ'oon na toninncyaa jon:
\p —Jñ'oon mayuu' na matsjö ndëëho', ncüii tsantya, jndyaa'
jndyi na ntsijonhin nchu vaa na ico'xen Tyo'ts'on nn'an ntyja na cotsam'anhan.
\v 24 Mantyi matsjö nnt'a ndëëho', jndyaa'chen na ncju'cje
cüii tsantya na ntsijonhin yo juu na ico'xen Tyo'ts'on nn'an,
chichen na ngüequindyi' camello tsue' x'ee tsi'ncya.
\p
\v 25 Majo' xjen na jndyë́ juu jñ'oonva', jndye jndyi nnon
tondyii' n'ö́n. Jo' ta'x'ë́ ndëë ntyjë́, jnduë́:
\p —Ng'e na nnda' vaa, ¿Nin ts'an nndëë ntsixuan juu na
ntsin'man Tyo'ts'on ñuaan'?
\p
\v 26 Jo' jndyiaa' Jesús ndë́, tso jon:
\p —Min'ncüii nnon 'nan je'quindëë nts'aa ts'an na ntyja
'naan'han' ntsin'man Tyo'ts'on ñuaan' juu. Majo' nquii jon
tsoñ'en nnon condëë its'aa jon.
\p
\v 27 Ndo' itso Pedro nnon Jesús:
\p —Manchji' na jndë jnty'ë́ tsoñ'en cha' condëë
conan'jö́n yo ts'ian na matsa'. ¿Nin naya na
ncy'ö́n cüenta?
\p
\v 28 T'a Jesús jndyuë́, itso jon:
\p —Jñ'oon na mayuu' matsjö ndëëho', juu xjen na
nguaa tsonnangue xco, ja na condui tsans'a na i'ua Tyo'ts'on
ts'ian nnön na coxën tsoñ'en nn'an, ncjöquijman nnon silla na
manin' ts'iaan' njan na taquintyja na njon tsixuanhan'
naijon na ntcoxën nn'an yo 'nan na jndë tont'ahan.
Ndo' 'o' na jndë jnan'jonho' yo ja, mantyi nguaa ncho've silla
na manin' ts'iaan' 'naanho' na ntsacüendyuaaho' na
ngotoxenho' joo ncho've tmaan' ntyjeeho' nn'an Israel ntyja
'naan' na jndë tont'ahan.
\v 29 Ndo' ncüii cüii ts'an na jndë jnty'ii
juu vaa' juu, ndyee juu oo scuu' juu oo ntsinda juu, oo ndyuaa
'naan' juu, ntyje juu nannon yo ntyje juu nanntcu ng'e na jndë vay'oon
juu jñ'oon ntyja njan, xjen neinhin ncy'oon juu cüii ciento
vee' jnda tsoñ'en nnon na jndë jnty'ii juu, ndo' nninncyaa Tyo'ts'on
na tyi'quintycüii na vando' ñuaan' juu.
\v 30 Jndye nn'an m'an
nanein na conan'tiu nquehin na njon conduihin, majo' ngüentyja
xjen na ncju'cjehan'hin. Ndo' mantyi jndye nn'an na m'an nanein
na tyi'njon conduihan, majo' ndëcya ntsiquinjonhan'hin.
\c 20
\s Jñ'oon na tyi'quitso nquii'han' ntyja 'naan nanntjon
\p
\v 1 Sininntyichen Jesús jñ'oon na tyi'quitso nquii'han', tso
jon: “Nquii Tyo'ts'on na ityentjon jon quiñoon'ndue,
itsijonhan'hin cha'vijon cüii patrón na vaa ntjon 'naan'.
Vitsjoonya tëquint'ue patrón'ñeen nanntjon na ngoque'han
ts'ian 'naan' jon.
\v 2 Ntjo ngiohan na tso jon ndëëhan na
ndyion jonhan ncüii denario na cüii xuee cha'xjen cota'ntjon
nn'an. Jndë jo' jñon jonhan na quitsaquint'ahan ts'ian naijon
vaa ntjon 'naan' jon.
\v 3 Ndo' cha'na ñjen na vitsjoon, tja nnda' jon quii' tsjoon,
jo' ntjii jon mañoon vendye nn'an na tats'ian cont'a.
\v 4 Tso jon ndëëhan: “Cüa, c'oho' na vaa
ntjon njan na quint'aho' ts'ian. Ja ndyiönho' cha'xjen na
chuhan'.” Nan'ñeen ninñoon' ty'ehan.
\v 5 Ndo' mantyi cha'na yajmin' tja nnda' jon quii' tsjoon. Ntjii
nnda' jon mañoon nanntjon. Ndo' ya tuee' cha'na ndye na
matman, majo'ntyi s'aa jon.
\v 6 Xjen vi manguee'vi' na 'on na matman, tja nnda' jon
quii' tsjoon. Ntjiichen jon mañoon nn'an na ve' m'anchenhan. Tso
jon ndëëhan: “¿Ndu na cüa' xuee na m'anho' ntjoohin
na tats'ian cont'aho'?” 
\v 7 Ndo' jo' jnduehan nnon jon: “Mayuu'
ng'e tanin ts'an t'ua ts'ian ndë́.” Yajo' tso jon
ndëëhan: “Ya xe na aa mantyi nc'oho' na vaa ntjon njan, jo'
quint'aho' ts'ian, ja ndyiönho' cha'xjen na chuhan'.”
\p
\v 8 “Ndo' ya na tuee' na yon na matman, tso patrón nnon nquii
moso tque 'naan' jon: “Cüan' nanntjon ndo' quityion'han
na jnt'ahin ts'ian. Quityion' jndyee' joo nn'an na tyeque' na
mats'ia. Chen chen ncyaa'han' ata nguee'han' nn'an na tyeque'
jndyee.”
\v 9 Yajo' santyjaa' nn'an na tyeque' na 'on na matman.
Ncüii ro ncüiihan ty'onhan cüenta na ncüii cüii denario
cha'xjen na ngüantjon ts'an na ncüii xuee.
\v 10 Ndo' ya na
tuee'han' nn'an na tyeque' jndyee, jnan'tiuhan na jndantyichen
nta'ntjonhan. Majo' ncüii ro ncüiihan, mantyi ty'onhan cüenta
ncüii ncüii denario.
\v 11 Ndo' vi na jndë ty'onhan cüenta
joo s'on'ñeen, ta'han na tyi'cavee' ngiohan yo nquii patrón'ñeen.
\v 12 Jnduehan nnon jon: “Joo nanmin' na tyeque' vi mats'iañ'en,
ninncüii hora jnt'ahan ts'ian, majo' nincüajon tyion'han
cha'xjen na tyion' já. Ndo' já cüa' xuee tonan'chö́n ndo'
tonan'quii n'ö́n min na jmin' tondyiaa' ndo'cüjioon'
já.”
\v 13 Majo' t'a patrón 'ndyo cüii joo nan'ñeen, tso jon: “'U',
¿Yuu vaa na matsitja ja nnon'?” “¿Aa chi jndë ntjo nchji' na
ngüantjon' cüii denario cha'xjen cota'ntjon nn'an?
\v 14 Cyon'
s'on 'nan', cja' va'. Ncö ntyji xe na aa cüajon nin'quityiön
tsanva' cha'xjen na matyiön 'u' min na tinioon' tëquee' juu.
\v 15 ¿Aa matsitiu' na je'quindëë nts'a cha'xjen na nt'ue ts'ön
yo xoquitu' njan? ¿Aa matsitëë' tson' ng'e ja
tyi'ntycü'i?”
\p
\v 16 Ndo' tsontyichen Jesús:
\p —Juu jñ'oonva' na tyi'quitsjö nc'ihan', ndö vaa na
nin'quitsi'manhan'. Nn'an na tyi'quinan'tiu na njon conduihan na
tonnon Tyo'ts'on, nincüajon ntsit'maan' jonhan cha'xjen
ntsit'maan' jon mañoon ntyjehan. Ndo' nn'an na conan'tiu nque
na njon conduihan, ngüentyja xjen na nnintyi'ncyo na nincüajon
nnan'xuanhan tonnon Tyo'ts'on cha'xjen min'cya ro ts'an.
\s Itsiquindyi nnda' Jesús na nnan'cuee'
nn'anhin
\r (Mr 10:32-34; Lc 18:31-34)
\p
\v 17 Viochen xjen na ñjon Jesús nato na tja jon
Jerusalén, já na ncho've já na tqueen' jon, tëchu jon já
vi ntyja na ninnquë́. Tso jon ndë́:
\p
\v 18 —Quitquenho' cüenta, nanein co'ö Jerusalén. Ndo' ja na
condui tsans'a na i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na coxën
tsoñ'en nn'an, jo' nninncyaa ts'an cüenta ja nduee ntyee na
conintque ndëë ntyjëëhë nn'an judíos yo nn'an na conan'man
nchu vaa itsiquindyi jñ'oon na tquen Moisés. Ndo' joo nan'ñeen
nnt'ahan na quit'uiityenhan' ja na cü'iö.
\v 19 Nninncyahan
cüenta ja nduee nn'an na mañoon tsjan conduihan na joo
nan'ñeen nnan'cüejnaan'hin ja. Ntja'hin ja ndo' nt'ionhan ja
tsonjn'aan na cü'iö, majo' xee na jndë ndye ngüant'ö xcö.
\s Jñ'oon na tcan ndyee Santiago yo Juan
\r (Mr 10:35-45)
\p
\v 20 Scuu' juu Zebedeo yo ntsinda jon Santiago yo nin'Juan,
jnan'ndyoo'han na m'aan Jesús. Tconxtye juu tonnon jon
na ican juu vi naya'ñeen nnon jon.
\v 21 Taxee' Jesús nnon
jon:
\p —¿Nin 'nan nt'ue tson'?
\p T'a tsanscu'ñeen, itso juu:
\p —Ya na ngüentyja xjen na ntye'ntjon' nn'an, ncya' jñ'oon na
ve ntsinda nanmin, nnan'jonhan ntyja na ndit'maan' 'u'. Cüiihan
nc'oon ngia' tontyjaya ndo' cüiichenhin nc'oon juu ngia'
ntyjatymaan'.
\p
\v 22 Majo' t'a Jesús jndyue ve nan'ñeen, tso jon:
\p —Tyi'covaa' n'onho' nchu vaa icüji'han' jñ'oon na ican
ndyeeho'. Juu navi' na ngenön, ¿Aa nndëë nnanho'han'?
Ndo' ¿Aa nndëë nntjo ngioho' na ncüjeho' cha'xjen ntjo nchji
na ncü'iö?
\p T'ahan 'ndyo jon, jnduehan:
\p —Nndëë.
\p
\v 23 Sentcüe' Jesús jñ'oon ndëëhan, tso jon:
\p —Majnda' ngenonho' maninjuuntyi navi' na ngenön. Ndo' icanhan'
na quintjo ngioho' na nnan'cüje nn'an 'o' cha'xjen contjo ya
nchji na ncü'iö. Majo' chito ncö tsixuan na ntsijnt'a nin
ts'an na ngüaquityen nc'ia tontyjaya oo tontyjatymaan'. Nquii
Tyëhö' nninncyaa jon naya'ñeen ndëë joo nn'an na jndë
sijnda' jon na ncy'onhan cüentahan'.
\p
\v 24 Ndo' jo' ncüiichen nqui já na totsay'ö́n yo juu jñ'oon
na toninncyaa Jesús, xjen na jndyë́ jñ'oon na tcan
tsanscu'ñeen, jnan'vjë yantyë́ joo ve ntyjë́ nan'ñeen.
\v 25 Ng'e jo' tqueen' Jesús tsoñ'en já na m'aan jon. Tso jon ndë́:
\p —'O' mangioho' na joo nn'an na conintquehan ncüii
cüii tsonnangue conan'ntsahan ndëë nn'an na coto'xenhan. Ndo'
nn'an na condit'man, cotoxenhan nn'an na m'an nacje 'naanhan.
\v 26 Majo' tyi'quichuhan' na 'o' nc'onho' na nnda' yo ntyjeho'. Ee
minninchen cüii 'o' na ntyja ts'on juu na t'man nduihin quii'
nt'anho', chuhan' na quityentjon juu ndëëho'.
\v 27 Ndo'
min'cya ro cüii 'o' na ntyja ts'on juu na ncju'han'hin na
tonnon, c'oon juu na xoncüee' ts'on juu na ntejndei juu 'o'.
\v 28 Quits'aa juu cha'xjen mats'a na condui ja nquii tsans'a na
i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na coxën tsoñ'en nn'an. Jndyö na
ntye'ntjön ndëë nn'an, chito na ntyentjonhan nnön. Ndo'
mantyi na nninncya na cü'iö na ndyiön jnan nn'an jndye jndyi
cha' nndyaahan yo ntyja 'naan'han'. 
\s Sin'man Jesús ve tsannchjaan'
\r (Mr 10:46-52; Lc 18:35-43)
\p
\v 29 Xjen na sant'uí tsjoon Jericó, tyentyja
ncüii tmaan' nn'an naxen' Jesús.
\v 30 'Ndyo nato'ñeen, jo'
vendyuaa ve nannchjan. Ya na jndyehan jñ'oon na juu
Jesús venon jo', ta'han jnan'xuaahan, jnduehan:
\p —'U' ta na condui 'u' tsjan David na jndyocahan',
cyon' na nty'iá rö́ nchji'.
\p
\v 31 Majo' joo nn'an na m'an jo', jnan'tyia'han joo
nannchjan'ñeen na cüichen jndyuehan. Majo' joohan jndeintyichen
jnan'xuaahan, jnduehan:
\p —Nnda' ta, 'u' na condui 'u' tsjan David na jndyocahan', cyon'
na nty'iá rö́ nchji'.
\p
\v 32 Tëcüentyjee' Jesús, t'man jon nan'ñeen. Tso
jon ndëëhan:
\p —¿Nin 'nan nt'ue n'onho' na quits'a 'o'?
\p
\v 33 T'a nan'ñeen, jnduehan nnon jon:
\p —Nnda' ta, já nt'ue n'ö́n na nndëë njnty'iá.
\p
\v 34 Ndo' ty'oon Jesús na nty'ia rohin nchjii jon. Tyio jon
nt'ö jon ndö'ndëëhan, ndo' ninñoon' xuee jnty'iahin.
Tyentyjahin toxen' jon.
\c 21
\s Tëquee' Jesús Jerusalén
\r (Mr 11:1-11; Lc 19:28-40; Jn 12:12-19)
\p
\v 1 Ndo' vi na jndë tindyo na ntsquë́ Jerusalén, na
ndyoo' tyo' na m'an n'oon olivos, squë́ tsjoon Betfagé. Jo'
joo ve ntyjë na cotsay'onhan yo jñ'oon toninncyaa Jesús,
jñon jonhan ncüii nt'aa.
\v 2 Tso jon ndëëhan:
\p —Quitsaque'ho' tsjoon chjo na m'aanhan'
tondëëho'. Jo' maquintyjachen nndioho' ncüii snonxque
na tyen o' yo jnda o'. Quinan'quinan'ho' joo o',
ndo' quindyoy'onho' cho'ñeen ntjoohin na m'an.
\v 3 Ndo'
xe na aa ngüaxee' ts'an ndëëho' ndu na cotsay'onho'
cho' ntsjuen' juu, jo' quinan'ntcüe'ho' jñ'oon nnon
juu: “Nquii jon na t'man condit'manhin ndë́, icanhan' na nninjnt'ue
jon joo o', ndo' ya na nndë, ntscüenon ntcüe' jon joo
o'.”
\p
\v 4 Nnda' tui cha' quitsiquindëhan' juu jñ'oon na sinin
Zacarías, ts'an na toninncyaa jñ'oon' Tyo'ts'on ndyu na
toxen'chen ntyja nchu vaa 'nan na nguaa. Ndö vaa jñ'oon na
tji jon:
\q
\v 5 Ndö jñ'oon na quindueho' ndëë nn'an
tsjoon Sión: 
“Quitquenho' cüenta, nquii jon
na taquintyja na t'man conduihin ndëëho',
\q mancüjee' jon quii' nt'anho', ndyia' ts'on jon,
\q ntjo jon cüii snon, jnda quioo' na ichu xu.”
\m Ndö' vaa na siquindyi jñ'oon na tso tsan'ñeen.
\p
\v 6 Ndo' jo' ve nan'ñeen na totsay'onhan yo jñ'oon
toninncyaa Jesús, ty'ehan, jnt'ahan cha'xjen ts'ian na t'ua
jon ndëëhan.
\v 7 Squehan, y'onhan snonxque'ñeen yo
jnda o'. Ndo' tyiohan ndiaahan nquen' joo o' ndo'
tantjo Jesús juu o'.
\v 8 Ndo' jndye jndyi nn'an tyenan'jonhan
yo Jesús. Ñ'en vendyehan jnan'nueen'han ndiaahan xoncüe
nato yuu jon na vja jon. Ndo' vendyehan totyjehan nduee
n'oon, totquenhinhan' nato'ñeen na jnt'ahan na njon jon.
\v 9 Ndo' nque nn'an na ve'jndyee yo nn'an na santyja toxen' jon,
ta'hin tonan'xuaahan, tonduehan:
\p —Cüit'maan' nquii jon na tuihin tsjan tsochiihi David na
jndyocahan'. T'man ityio Tyo'ts'on jn'aan nquii jon na ndyo jon
yo najndei na tsixuan nquii Tyo'ts'on na co'xen jon jaa.
Quindit'maan'hin quiñoon'ndue.
\p
\v 10 Xjen na tëquee' Jesús quityquii' Jerusalén,
tondic'uaa jndyue nn'an na m'an juu tsjoon'ñeen, ta'x'ehan:
\p —Tsanvahin, ¿Nin ts'anhin?
\p
\v 11 Ndo' nn'an na ty'e yo jon, t'ahan, jnduehan:
\p —Ndö Jesús, nquii jon na incyaa jon jñ'oon' Tyo'ts'on.
Jnan jon Nazaret nt'ö Galilea.
\s Tëquee' Jesús vats'on t'man
\r (Mr 11:15-19; Lc 19:45-48; Jn 2:13-22)
\p
\v 12 Ndo' vi na jndë tëquee' Jesús vats'on t'man, tsoñ'en
nn'an na condëëhan ndo' conan'jndahan 'nan jo', tji' jonhan.
Ndo' siquityee' jon mesa 'naan nn'an na conan'jndyo s'on jo'.
Majo'ntyi s'aa jon yo silla 'naan nn'an na condëë quintu'.
\v 13 Ndo' tso jon ndëë nan'ñeen:
\p —Jñ'oon' Tyo'ts'on na jndui itsohan: “V'aa njan tsixuanhan'
v'aa yuu jon na covatjon nn'an na conan'nein nnon
Tyo'ts'on.” Majo' 'o' cont'aho' na tsixuanhan' cha'vijon
tsë'tsjö' naijon cotoo' nannty'uee.
\p
\v 14 Ndo' juu xjen na m'aan Jesús vats'on t'man'ñeen, sque
nannchjan na m'aan jon yo nn'an na ndic'oca'. Ndo' sin'man
jonhan.
\v 15 Ndo' nque ntyee na conintque vats'on'ñeen yo
nn'an na conan'man nchu vaa itsiquindyi jñ'oon na tquen
Moisés, jnty'iahan ts'ian t'man na s'aa Jesús na itsin'man jon
nn'an. Mantyi tondyehan na tonan'xuaa yotsca na tondue joo:
“Cüit'maan' nquii jon na tuihin tsjan tsochiihi
David na jndyocahan'.” Ndo' na nnda' jndue yotsca'ñeen,
majndeichen jnan'jmiin' ntyee'ñeen.
\v 16 Jo' jnduehan nnon
Jesús:
\p —¿Aa mandyi' nchu vaa condue yotscamin?
\p T'a Jesús jndyuehan, tso jon:
\p —Mandyi. Ndo' 'o' je', ¿Aa min'jon taconan'jn'aanho' juu
jñ'oon' Tyo'ts'on na itsohan'?:
\q 'U' jndë sijnda' na yoquijndë yo yo'ndaa
na ninvaa cotei',
\q nnan't'maan' yo'ñeen ja
yo na xoncüee' n'on joo.
\p
\v 17 Jndë na tso Jesús na nnda', jnty'ii jon nan'ñeen,
jndui' ntcüe' jon Jerusalén, tja jon tsjoon chjo Betania. Jo'
ntjohin natsjon.
\s Tju' Jesús jñ'oonvi' nacjoo' ts'oon higuera
\r (Mr 11:12-14, 20-26)
\p
\v 18 Tonco cüiichen xuee, xjen na vja ntcüe' jon
Jerusalén, tyjee' na ninjndo' jon.
\v 19 Ndo' jndyiaa' jon cüii
ts'oon higuera na minntyjee'han' 'ndyo nato'ñeen,
tëtsindyoo'hin nnonhan', majo' min'ncüii të higo tana ntjii
jon, xia'ntyi ve' tsco t'uii'han'. Tso jon nnon
ts'oon'ñeen:
\p —Tajon xuee vi ngaquichu' nnda' të 'u'.
\p Ndo' juu ts'oon'ñeen je', ninñoon' tcanhan'.
\v 20 Já
nn'an na cotsay'ö́n yo jñ'oon toninncyaa Jesús, ya na tquë́n
cüenta na tui na nnda', s'aahan' na ndicüaa' n'ö́n, jnduë́
nnon jon:
\p —¿Nchu tui na ninñoon' tcan ts'oonva'?
\p
\v 21 Jo' t'a Jesús jndyuë́, itso jon:
\p —Jñ'oon mayuu' na matsjö ndëëho', xe na aa covantyja ya
n'onho', ndo' min tyi'c'onho' na ve vaa na conan'tiuho', nndëë
nt'aho' cha'na s'a juu ts'oon higuerava'. Ndo' chito ve' xia'ntyi
jo', mantyi nndëë nt'aho' min'cya ro nnon 'nan na ngioho' na
jndyaa'han'. Ntsijonhan' juuhan' cha'vijon na nndueho' nnon
tyo'va': “Quenan' ntjoohin. Cüa, cju'han' 'u' quityquii'
ndaandue”, ndo' nndui na nnda'.
\v 22 Ee ncüii cüii nnon
jñ'oon na cotanho' na conan'neinho' nnon Tyo'ts'on, xe na aa
vantyja n'onho' na ncy'onho'han', mancüiixjen ncy'onho'
cüentahan' cha'xjen na cotanho'.
\s Najndei na tsixuan Jesús
\r (Mr 11:27-33; Lc 20:1-8)
\p
\v 23 Jndë na tui na nnda', tëquee' nnda' Jesús vats'on t'man.
Viochen xjen na itsi'man jon ndëë nn'an na sque jo', nque ntyee
na conintque yo nin'joo nn'an na conintque ndëë ntyjehan nn'an
judíos, tentyjaa'han nnon jon. Tax'ehan nnon jon, jnduehan:
\p —¿Nin najndei na matsixuan' na tji' nanmin' quii' vats'on?
Ndo' ¿Nin nquii ts'an na tyincyaa na matsixuan'han'?
\p
\v 24 Jo' t'a jon jndyuehan, itso jon:
\p —Mantyi ja ngüax'ë cüii jñ'oon ndëëho'. Xe na
aa nt'aho'han', yajo' mantyi ntsjö ndëëho' nin nquii
tyincyaa najndei na matsixuan na s'a na nnda'.
\v 25 Ntyja 'naan'
na totsiquindëë' Juan nn'an, ¿Nin juu t'ua ts'ian'ñeen nnon
jon? ¿Aa nquii Tyo'ts'on jñonhin na quits'aa juu na nnda',
ndo' aa ve' nn'an jndue na quits'aa juu ts'ian'ñeen?
\p Ndo' nan'ñeen je', ta'han, tonan'nein nquehan yo ntyjehan.
Jnduehan:
\p —¿Nin jñ'oon nt'a na nnda' vaa na ivax'ee jon
ndëë? Ee xe na aa nnduë na nquii Tyo'ts'on t'ua jon
ts'ian'ñeen nnon Juan, yajo' ngitso jon ndëë: ¿Ndu na
tatëntyja n'onho' jñ'oon na totso juu Juan'ñeen?
\v 26 Majo'
xe na aa nnduë na juu najndei na totsixuan jon jnanhan' ve'
ntyja 'naan nn'an, joo nn'an na jndye jndyi'hin nndëë
nt'uevi'han jaa ng'e tsoñ'enhan cotji'han cüenta na juu Juan
tonduihin ts'an na toninncyaa jñ'oon' Tyo'ts'on ntyja nchu vaa
'nan na nguaa.
\p
\v 27 Ndo' t'ahan 'ndyo Jesús, jnduehan:
\p —Juu Juan'ñeen, ntyja 'naan' ts'ian na totsixuan jon, min
tyi'quindiö́ nin juu t'ua ts'ian'ñeen nnon jon.
\p Yajo' t'a Jesús jndyuehan, tso jon:
\p —Tanin, min ja xequitsjö ndëëho' nin juu na tyincyaa
najndei na matsixuan na mats'a nan'min'.
\s Jñ'oon na tyi'quitso nquii'han' ntyja 'naan'
ve ts'an na ninncüii tye
\p
\v 28 Yajo' sininntyichen Jesús ndëë nan'ñeen:
\p —Ntsinën jñ'oon na tyi'quitso nquii'han'. C'oon' n'onho'
ntyja 'naan'han'. Tom'aan ncüii ts'an. Tom'an ve ntsinda jon
nannon. Tso jon nnon jnda jon, tsan na tui jndyee: “'U' jnda,
xevahin cja' quitsa' ts'ian na vaa ntjon njan.”
\v 29 T'a
tsan'ñeen, itso juu: “Ja tye', tyi'cjötö.” Majo' vi jndëcya
scüejndyohan' 'nan na sitiu juu, tja juu, tëquits'aa juu
ts'ian.
\v 30 Ndo' vi jndëcya, sindyoo' tyehan nnon
ncüiichenhin. Majuuntyi jñ'oon tso jon nnon juu. T'a juu 'ndyo
jon: “Ya tye', ncjö,” majo' tatja juu.
\p
\v 31 Ndo' taxee' Jesús ndëë nan'ñeen, tso jon:
\p —Cüa je', quindueho', ¿Nin cüii na ve joohan
jnt'ahan cha'xjen na nt'ue ts'on tyehan?
\p T'a nan'ñeen, jnduehan:
\p —Jnda jon tsan na vejndyee.
\p Ndo' tso Jesús ndëëhan:
\p —Jñ'oon mayuu' na matsjö ndëëho', nque nn'an na cotye s'on
na cotyion nn'an ntyja 'naan' tsanm'aants'ian tsjoon Roma ndo'
mantyi joo nanntcuntjaa', tyuaa'ntyi nninncyahan na ntye'ntjon
Tyo'ts'onhin ntyja na cotsam'anhan, chito 'o'.
\v 32 Ee tyjee'
Juan quii' nt'anho' na toninncyaa jon jñ'oon na si'manhan' nchu
vaa na chuhan' na c'onho' tonnon nquii Tyo'ts'on, majo' 'o'
ta'nan tëntyja n'onho' jñ'oon na toninncyaa jon. Majo' nque
nn'an na cotye s'on na cotyion nn'an ntyja 'naan'
gobiernon ndo' mantyi yo joo nanntcuntjaa', joohan tëntyja
n'onhan jñ'oon na toninncyaa juu Juan'ñeen. Ndo' 'o' min na
jnty'iaho' na tui na nnda', majo' ta'nan ntcüe'
n'onho' min tyí'cantyja n'onho' jñ'oon na toninncyaa jon.
\s Nn'an na totquen cüenta nt'ööntjon
\r (Mr 12:1-12; Lc 20:9-19)
\p
\v 33 “Nanein ntsinën cüiichen jñ'oon na tyi'quitso
nquii'han' na cüaa' n'onho'han'. Tom'aan ncüii ts'an na vaa
tyuaa 'naan' jon. Jnon' jon nt'ööntjon tëndöndyoo' tsjan.
Ndo' tyii' jon teonntjö' xi'jndiohan'. Jndë jo' jñ'en jon pila
yuu jon na ngocue ndaa' joo tëndöndyoo' tsjan na jndë jnty'ii
nanntjon'ñeen. Jndë jo' sia jon cüii v'aandye naijon na
nc'oon ts'an na ntquen cüenta juu ntjon'ñeen. Jndë jo' sijnda'
jon nin nn'an na nnt'a ts'ianhan', jndë jo' jndui' jon, tja jon
cüiichen ndyuaa na tycya.
\v 34 Ndo' ya na jndë tentyja xjen na
jndë tque tëhan', jñon jon mosoo' jon na m'an
nan'ñeen na coquichohan të na tantjon juu tyuaa 'naan' jon.
\v 35 Majo' joo nn'an na cont'a ts'ian tyuaa 'naan' jon, ty'onhan
joo moso'ñeen. Cüii tsan'ñeen tja'hanhin. Cüiichen
tsan'ñeen jnan'cuee'hanhin. Ndo' tsan na jndë ndye, totuen'han
ntjö'hin.
\v 36 Ndo' juu patrón'ñeen, xjen na jndyii jon na
nnda', jñon nnda' jon majndyentyichen mosoo' jon na
m'an nan'ñeen. Majo' nin'cüajon jnt'ahan yo joo nan'ñeen.
\p
\v 37 “Na mats'iañ'en nquii tsans'a jnda jon, jñon jonhin na
m'an nan'ñeen. Ee sitiu jon: “Mancüiixjen nt'ahan na
njonhin.”
\v 38 Majo' joo nan'ñeen na cont'a ts'ian, ya na jnty'iahan
juu jnda nquii patrón'ñeen, jnduehan ndëë ntyjehan: “Ndö
jnda nquii patrón. Tsanva', vi na jndë tue' tye juu, ntjo
tyuaava nt'ö juu. Cüa, quinan'c'uëhin cha' 'naan' juu ntjohan'
nduë.”
\v 39 Ndo' ty'onhanhin, tjue'hanhin toxen' juu
ntjon'ñeen, ndo' jnan'cuee'han jon.
\p
\v 40 Taxee' Jesús ndëë nan'ñeen, tso jon:
\p —Juu ts'an na 'naan' ntjon'ñeen, xjen na ncüjee' nnda' jon,
c'oon' n'onho' nin 'nan nts'aa jon yo joo nan'ñeen na cont'ahin
ts'ian tyuaa 'naan' jon.
\p
\v 41 T'a nan'ñeen, jnduehan nnon jon:
\p —Majnda' na ntscüje jonhan ng'e tyia jndyi nan'xuanhan, ndo'
nninncyaa jon juu ts'ian'ñeen ndëë mañoon nn'an na
nninncyahan 'nan na ngüantjon tyuaa 'naan' jon xjen na ngue'
ntjonhan'.
\p
\v 42 Ndo' sininntyichen Jesús ndëë nan'ñeen na
sijoon' nquiihin na conduihin tsjö' ya. Tso jon:
\p —Joo albañil na conan'yahin tsjaan' v'aa, majuuto tsjö' na
conduehin na tyi'je'cüijnt'uehan', majndë vaquityentyenhan'
nquii naijon na tjihan' nquii tsjaan' v'aa. Nquii ta Tyo'ts'on
sijnda' jon na nnda'. Ndo' ndicuee' na ncüaa' ya nn'ön na
cojnty'ia na tuihan'.
\v 43 Ng'e na nnda' vaa na tsi'man juu
jñ'oon'va', ndö jñ'oon na matsjö ndëëho'. Juu na tyincyaa
Tyo'ts'on na conan'jonho' ntyja 'naan' na itye'ntjon jon nn'an
ntyja na cotsam'anhan, ncüji' ntcüe' jon na nan'xuanho'han',
ndo' nninncyaa jon na mañoon nn'an nnan'xuanhan juu
ts'ian'ñeen. Ndo' ndit'maan' jon ntyja 'naan' juu ts'ian na nt'a
nan'ñeen.
\v 44 Ndo' ntyja 'naan' tsjö'va' na sinën
ndëëho', minninchen ts'an na tyi'cüaa' ts'on juu ntyja njan,
vi' ntjon tsan'ñeen cha'vijon ts'an na tonhin na tyioohin
nacjoo' tsjö'. Majo' ts'an na tyi'cantyja ts'on ja, majnda'
nt'uiivi'han'hin ya na ngüentyja xjen na ntco'xen Tyo'ts'on
nn'an ntyja 'naan' na conan'tjahan nnon jon. Ntyja 'naan' 'nan na ngenon
tsan'ñeen, itsijonhan' juuhan' cha'vijon na tyioo ncüii tsjö'
t'man nacjoo' juu na sitiuu jndëhan'hin.
\p
\v 45 Ndo' joo jñ'oonmin' na tyi'quitso nquii' Jesús joohan',
nque ntyee na conintque yo nn'an fariseos, vi na
jndë jndyehan jñ'oon'ñeen, taa' n'onhan na tji' jonhan'
ntyja 'naanhin.
\v 46 Ng'e jo' nin'quit'uehan jon, majo'
ncyaahan nn'an na jndye jndyi'hin, ee nan'ñeen tji'hin cüenta
na conduihin ts'an na incyaa jñ'oon' Tyo'ts'on.
\c 22
\s Jñ'oon na tyi'quitso nquii'han'
ntyja 'naan' na toco ts'an
\r (Lc 14:15-24)
\p
\v 1 Cüiichen jon sinin nnda' Jesús ndëë ntyee
na conintque yo nn'an fariseos. Sinin jon jñ'oon na tyi'quitso
quii'han' ndëëhan:
\p
\v 2 —Juu na ityentjon Tyo'ts'on nn'an ntyja 'naan' na cotsam'anhan,
itsijonhan' juuhan' cha'vijon ncüii rey na s'aa jon nguee t'man
na ngoco tsans'a jnda jon.
\v 3 T'ua jon ts'ian ndëë mosoo' jon na quitsaquitqueen'han
tsoñ'en nn'an na jndë siquindyii jon na ncyohan nguee na
its'aa jon. Majo' joo nan'ñeen tajnt'ue n'onhan.
\v 4 Ng'e jo' jñonchen jon moso, tso jon ndëëhan:
Quindueho' ndëë nn'an na jndë siquindyi ja na ncyohan ng'e
jndë min cje 'nan na nninjnt'ue na ngoco juu tsans'a jnda. Jndë
iscüjë ndoro yo minndyechen quioo' na jndë siqui'mën, jndë
tijñ'oon' tsoñ'en, mang'e jo' ncyohan nguee na ngoco juu
tsans'a jnda.
\v 5 Majo' joo nan'ñeen je',
tyi'quinan'jñ'oon'han juu jñ'oon na tyey'on mosoo' jon. Ncüii
joohan tëquits'aa juu ts'ian tyuaa 'naan' juu. Ncüiichenhin
tëquijndëë juu 'nan.
\v 6 Ndo' minndye nan'ñeen t'uehin
mosoo' jon, ji vaa jndyi tja' nan'ñeen joohan ata
jnan'cüjehanhin.
\v 7 Ndo' vi jndë taa' ts'on juu rey'ñeen na
nnda' tont'a nn'an mosoo' jon, siv'ii jndyi jon. Jo' jñon jon
sondaro 'naan' jon na quitsanan'cüjehan nan'ñeen.
Ndo' jñonhan chon tsjoon nan'ñeen.
\v 8 Jndë jo' tso jon ndëë minndye mosoo' jon: Tsoñ'en
jndë tijnda' ya na ndit'maan' na ngoco tsans'a jnda,
majo' nn'an na tquën' jndyëë na ncyohin ngueeva,
taviquinan'xuanhin na nts'a na njonhan.
\v 9 Nanein c'oho' nquii nata t'man, jo' qui'manho'
ncüii cüii ts'an na ntjonho' jo'. Quindueho' ndëëhan na
quindyontyjaa'han na icoco juu jnda.
\v 10 Ndo' joo moso'ñeen,
jndui'han, jndyi'han nata quii' tsjoon. Jnan'ncüihan tsoñ'en
nn'an na tjonhan. Ñ'en nn'an na tyia nn'anhan ndo' ñ'en nn'an
na ya nn'an. Ve' nda' ro s'aahan' na too' v'aa yo nn'an na
jnan'ncüihan na toco jnda nquii rey'ñeen.
\p
\v 11 “Majo' nquii jon, xjen na tëquee' jon na nninncyaa jon
ts'on nn'an'ñeen, jndyiaa' jon ncüii ts'an na tyi'cüe juu
ndiaa cha'xjen juu ndiaa cocüe nn'an na conan'jonhan ya na
ngoco ts'an.
\v 12 Itso jon nnon juu: “'U' ntyjë, ¿Ndu na jndyoque'
ntjoohin ndo' min tyi'cüe' ndiaa cha'xjen na cocüe nn'an ya na
icoco ts'an?” Majo' tsan'ñeen, min'ncüii jñ'oon ta'nan t'a.
\v 13 Jo' juu rey'ñeen tso jon ndëë nn'an na cotye'ntjon
nnon jon: “Quinan'tyenho' ng'ee tsanva' yo nt'ö juu. Ndo'
quitjue'ho'hin ch'en naijon najaan jndyi. Jo' yuu na cotyuee
nn'an ndo' cocüa'hin ndi'n'onhin na iquii jndyihan'hin.”
\p
\v 14 Ndo' sintycüii Jesús jñ'oonva', itsontyichen jon:
\p —Jndye jndyi nn'an na i'man Tyo'ts'on na quintcüe' n'onhin yo
jnanhin, majo' tyi'jndyehin icüji jon na nnan'xuanhan
cüentaa' jon.
\s Nan'xuan na quityiön s'on cüentaa' gobiernon
\r (Mr 12:13-17; Lc 20:20-26)
\p
\v 15 Yajo' jndui' nn'an fariseos'ñeen, jnan'nein
nquehan yo ntyjehan nchu vaa nquii nnt'ahan na quit'uiivi'han'
Jesús tsojnaan' joo jñ'oon na itsinin jon.
\v 16 Jndë jo'
jñonhan vendye ntyjehan yo nn'an tmaan' cüentaa'
Herodes na quitsataxee' nan'ñeen nnon Jesús. Ty'ehan,
jnduehan nnon jon:
\p —Nnda' ta, 'u' na matsi'man' jñ'oon' Tyo'ts'on ndëë
nn'an, mangiö́ na condui 'u' ts'an na tyi'je'quitsivi'nn'an'.
Jñ'oon na mayuu' na matsi'man' ndë́ nchu vaa na nt'ue
ts'on Tyo'ts'on yo nn'an. Min tamatyi' cüenta nchu vaa na
conan'tiu nn'an oo nchu vaa nan'xuanhan.
\v 17 Quitsu' nndyë́
nchu vaa matsitiu': ¿Aa chuhan' na quityiön s'on nnon
tsanm'aants'ian t'man tsjoon Roma, oo aa tyi'quichuhan'?
\p
\v 18 Majo' taa' ts'on Jesús manyan na nan'xuanhan. Tso jon
ndëëhan:
\p —'O' na ve vaa na conan'tiuho', ¿Ndu na jen cojnt'ueho' nchu
vaa nquii nt'aho' cha' quit'uiivi'han' ja?
\v 19 Cüa, quinan'manho' nnön cüii xoquitu' na cotyionho' s'on
na ican gobiernon.
\p Yajo' tji'han ncüii s'on denario, jnan'manhinhan' nnon
jon.
\v 20 Ndo' taxee' jon ndëëhan:
\p —Juu xoquitu'vahin, ¿Nin ts'an 'ndyo nnon na chuu'han'? Ndo'
ntjimin, ¿Nin ts'an xuee'han'?
\p
\v 21 T'a nan'ñeen, jnduehan:
\p —Ndö 'ndyo nnon nquii tsanm'aants'ian t'man yo xuee' nquii jon.
\p Jo' sintcüe' Jesús jñ'oon ndëëhan:
\p —Jo' nquii tsanm'aants'ian t'man, quityionho' s'on nnon jon
na tsixuan jon na ncy'oon jon cüentahan'. Ndo' mantyi tsoñ'en na
vacüja'han' Tyo'ts'on, ncyaho'han' cüentaa' nquii jon.
\p
\v 22 Ndo' vi na jndë jndyehan na nnda', vacue m'aan' n'onhan
na nnda' vaa na tso jon. Jnty'ehin jon, ty'ehin.
\s Cota'xee'han ntyja 'naan' na nta'ndo' xco nn'an
\r (Mr 12:18-27; Lc 20:27-40)
\p
\v 23 Maninjuuntyi xee'ñeen sque nn'an tmaan' saduceos na m'aan
Jesús. Quii jndyue nan'ñeen na joo nn'an na jndë tjë,
tyi'je'quita'ndo' xcohan. Ndö vaa jñ'oon jnduehan nnon jon:
\p
\v 24 —Nnda' ta, 'u' na matsi'man' jñ'oon' Tyo'ts'on ndëë
nn'an, juu jñ'oon na ty'ön cüenta na tquen Moisés
icoxenhan' na ncüii tsans'a, xe na aa tue' juu ndo' min ta'nan
ntsinda jon yo scuu' jon, yajo' ijndei'han' na juu tyje
ts'oo'ñeen ngoco juu yo scuu' tsoxio juu. Nc'oon ntsinda juu yo
juu tsanscu'ñeen cha' ntsinonhan' na tantsinda xio juu na tui.
\v 25 Ndö vaa 'nan na tui, cüii jon quii' nt'án tom'an ntyque'
nannon na nincüii ts'an ntsindahan. Juu tsantque toco juu, majo'
tue' juu. Tantsinda juu yo scuu' juu. Jo' tyje juu
ts'oo'ñeen, toco juu yo scuu' tsoxio juu.
\v 26 Ndo' majo'ntyi
tsans'a na jndë ve, ta'nan ntsinda juu yo tsanscu'ñeen xjen na
tue' juu. Majo'ntyi tjon tsan na jndë ndye, ndo' manincüajon
ata tsan na jndë ntyque'.
\v 27 Ndo' mats'iañ'en mantyi nquii
tsanscu'ñeen, tue' juu.
\v 28 Ta, juu jñ'oonva na
nin'quita'x'ë́ nnon'. Juu xjen na nta'ndo' xco nn'an na jndë
tjë, ¿Nin ncüii joo na ntyque'hin na ndiscuhin juu
tsanscu'ñeen? Ng'e ninvaa na ntyque' nan'ñeen tondiscuhin jon.
\p
\v 29 T'a Jesús jndyuehan, tso jon:
\p —'O' cochue' n'onho' ntyja 'naan' juu jñ'oonva', ng'e min na
conan'jn'aanho' jñ'oon na tquen Tyo'ts'on na vaa, majo'
tyi'covaa' n'onho' nin 'nan nin'quitsiquindyihan'. Min ndicüaa'
n'onho' ntyja 'naan' juu najndei na condui jon.
\v 30 Ee juu
xjen na nta'ndo' xco nn'an na jndë tjë, taxe'quitonco
nnda'han, min nannon, min nanntcu. Ee juu xjen'ñeen
nnan'xuanhan cha'na ángeles na m'an quiñoon'ndue.
\v 31 Ndo' mantyi juu jñ'oon na nta'ndo' xco nn'an na jndë tjë,
¿Aa min'jon tyí'conan'jn'aanho' juu jñ'oon' Tyo'ts'on na
jndë jndui na itso jon:
\v 32 “Ja condui Tyo'ts'on na
totsit'maan' Abraham, yo Isaac ndo' yo nin'Jacob.” Mang'e
na tso jon na nnda', itsiquindyihan' na conduihin Tyo'ts'on ntyja
'naan nn'an na cota'ndo', chito ntyja 'naan nt'oo.
\p
\v 33 Ndo' nn'an na jndye jndyi'hin, xjen na jndyehan na sinin
jon jñ'oonmin', vacue tom'aan' n'onhan jñ'oon na totsi'man
jon.
\s Jñ'oon' Tyo'ts'on na ico'xenhan', jaa'ntyi tsixuanhan'
\r (Mr 12:28-34)
\p
\v 34 Joo nn'an tmaan' fariseos jndyehan na juu jñ'oon na
sinin Jesús, sichenhan' jndyue ntyjehan nn'an saduceos'ñeen,
ng'e jo' jnan'ncüihan ntyjehan.
\v 35 Ndo' ncüii joohin, ts'an
na tsi'man nchu vaa itsiquindyi jñ'oon na ico'xenhan' na tquen
Moisés, taxee' jon ncüii jñ'oon nnon Jesús na nt'ue juu
na juu jñ'oon na ntsintcüe' jon, ndëë nninjnt'uehin juuhan'
na quit'uiihan' jon. Tso juu:
\p
\v 36 —'U' ta na matsi'man' jñ'oon' Tyo'ts'on, quityquii'
jñ'oon' jon na tquen Moisés, ¿Nin jñ'oon na t'manntyi na
ico'xenhan'?
\p
\v 37 T'a Jesús 'ndyo tsan'ñeen, tso jon:
\p —“Juu jñ'oon na njonntyichen tsixuanhan', ndo' na t'manntyichen
ico'xenhan', ndö vaa na itsohan': Nquii Tyo'ts'on na conduihin
na co'xen jon 'u', cüivintyji'hin yo na mancha'chen tson' yo
ninvaa ñuan', yo tsoñ'en 'nan na matsitiu'.”
\v 38 Juu
jñ'oonva' na ico'xenhan', juuhan' njonntyichenhan' ndo' juuhan'
navejndyee ngue quityquii' tsoñ'en jñ'oon na ico'xenhan'.
\v 39 Ndo' jñ'oon na jndë ve itsijonhan' juuhan' cha'na juu
jñ'oon'ñeen. Ndö vaa na itsohan': “Cüive'nchji' minninchen
ts'an cha'xjen ve'nchjii nquii 'u'.”
\v 40 Joo ve jñ'oonmin' conduihan' x'ee tsoñ'en jñ'oon'
Tyo'ts'on na tquen Moisés yo jñ'oon' Tyo'ts'on na
toninncya nn'an ndyu na toxen'chen na tonduehan nchu vaa
'nan na nguaa.
\s Cristo conduihin Jnda Tyo'ts'on
\r (Mr 12:35-37; Lc 20:41-44)
\p
\v 41 Viochen xjen na ninvaa m'an nn'an tmaan' fariseos,
taxee' Jesús cüii jñ'oon ndëëhan.
\v 42 Tso jon:
\p —¿Nchu vaa na cotji'ho' cüenta ntyja 'naan' nquii
juu na conduihin Cristo? ¿Nin ts'an tsjan 'naan'hin?
\p T'ahan, jnduehan nnon jon:
\p —Conduihin tsjan David na jndyocahan'.
\p
\v 43 Ndo' tso jon ndëëhan:
\p —Mayuu' na nnda'. Ndo' nquii David yo na tyincyaa Espíritu
Santo na jnda' xquen jon, tji jon ncüii jñ'oon ntyja
'naan' Cristo, tsjan 'naan' nquii jon na jndyocahan', na itso jon
na ityentjon Cristo jon. Ndö juu jñ'oon na tji David, ndö
vaa na itsiquindyihan':
\q
\v 44 Nquii ta Tyo'ts'on ico'xen jon tsoñ'en, tso jon nnon nquii
jon na conduihin na ityentjon jon ja:
\q “Quijman' nc'ia ntyjaya naijon na itsit'maan'han' 'u'
ata xjen nque nn'an na jndohan 'u' jndë tju'cjëhan nacje 'nan'.”
\p
\v 45 Ndo' tsontyichen Jesús:
\p —Ndö vaa jñ'oon mavax'ë ndëëho':
Juu David itso jon na nquii Cristo conduihin tsjan 'naan'
nquii jon na jndyocahan', yajo' ¿Nchu vaa na itso jon na nquii
Cristo conduihin nquii ta na ityentjon jonhin?”
\p
\v 46 Majo' min'ncüii joo nan'ñeen tyi'quindëë nt'ahin yo
jñ'oon na taxee' jon. Ndo' mantyi xuee na tacachenhan', tavi 'nan
ts'an ty'oon na t'man ts'on na ngüaxee'ntyichen jñ'oon nnon
Jesús.
\c 23
\s Ncyaa Jesús jnan fariseos yo nn'an na conan'manhan
nchu vaa itsiquindyi jñ'oon na tquen Moisés
\r (Mr 12:38-40; Lc 11:37-54; 20:45-47)
\p
\v 1 Jndë jo' sinin Jesús ndëë nn'an na jndye jndyi'hin yo
ndë́ já nn'an na cotsay'ö́n yo jñ'oon na toninncyaa jon, tso
jon:
\p
\v 2 —Nque nn'an na conan'man nchu vaa itsiquindyi juu
jñ'oon na tquen Moisés yo joo nn'an tmaan' fariseos, ty'onhan
cüenta juu ts'ian na totsixuan Moisés na quinan'quindyiihinho'
nchu vaa tsi'man juu jñ'oon na tquen tsan'ñeen.
\v 3 Mang'e jo'
quitquenho' cüenta jñ'oon na conan'manhan. Ndo'
quinan'quindëho' tsoñ'en cha'xjen na coto'xenhan na
quint'aho'. Majo' tyi'ntsantyjaho' cha'na cont'a nquehan, ee
joohan ya jñ'oon na coninncyahan, majo' ñoon ñoon 'nan na
cont'ahan.
\v 4 Ee nquehan cotquenhan jñ'oon na ijndei'han' na
quinan'quindë nn'anhan' na itsijonhan' juuhan' cha'vijon
conan'tyenhan ncüii xu na ja na cotyiohinhan' quitya' nn'an.
Majo' min nquehan tyi'je'quityi'han min ve' nin'ncüii ndëë
ndueehan na ntejndeihan nan'ñeen.
\v 5 Tsoñ'en 'nan na cont'ahan,
cont'ahinhan' cha' quitquen nn'an cüenta na jen conan'quindëhan.
Min ntjan na ntuein chjo na chuu' jñ'oon' Tyo'ts'on,
conan'tyenhinhan' quitahan yo ndueehan. Joo jñ'oon'ñeen tji
nquehinhan' nnon ntjan'ñeen. Cont'ahin na nnda'
cha' quitquen ntyjehin cüenta na njon jndyi ngiohan juu
jñ'oon' jon. Ndo' mantyi ndiaatonco na cüehin, toncontyichen nman
'ndyohan' cont'ahan, chichen ndiaa' min'cya ro ts'an.
\v 6 Ndo'
mantyi ya na covee' nguee, cojoo' n'onhan na nquehan ngüendyuaa
naijon na itsiquinjonntyichenhan'hin. Ndo' ya na covancüi nn'an
vats'on, cojnt'uehan silla na tonnonntyichen naijon na
ndit'maan'hin.
\v 7 Mantyi cavee' jndyi ngiohan na nninncyaa
ts'an ts'on joohan xoncüe ts'ua, ndo' na quindue nn'an ndëëhan
na mastrohin na conan'manhin jñ'oon na tquen Moisés.
\p
\v 8 “Majo' 'o' tyi'jnt'ueho' na quindue nn'an mastro 'o', ng'e
tsoñ'enho' conduiho' ntyje nqueho', ndo' xia'ntyi nquii Cristo
conduihin mastro 'naanho'.
\v 9 Min tyi'nan't'maan' 'o' ncüii
ts'an tsonnangue na nndueho' na conduihin tyeho'. Ng'e
ninncüiihin na conduihin Tyeho', nquii jon na m'aan jon
quiñoon'ndue.
\v 10 Min tyi'ninncyaho' na ndue nn'an na 'o'
conduiho' nn'an na co'o jndyeeho', ng'e xia'ntyi nquii Cristo
conduihin na vja jndyee jon tondëëho'.
\v 11 Ndo' minninchen
ts'an na t'manntyi conduihin quii' nt'anho', chuhan' na
quitye'ntjon juu ndëëho'.
\v 12 Min'cya ro ts'an na itsiquinjon
nquiihin, ncju'cje Tyo'ts'onhin. Ndo' minninchen ts'an na
iju'cje nquiihin, ntsiquinjon Tyo'ts'onhin.
\p
\v 13 “'O' nn'an fariseos yo 'o' nn'an na conan'manho'
jñ'oon na tquen Moisés, vi' jndyi ntquenonho'. 'O' ve' cont'a
nqueho' na jen ya nn'anho', majo' cot'ioo'ho' ndëë nn'an cha'
tyi'ndëë nnan'jonhan yo na itye'ntjon Tyo'ts'on nn'an. 'O'
tyi'quita'nguee'ho' na ntye'ntjon jonho', ndo' joo nn'an na
nin'quinan'jonhan ntyja 'naan'han', conan'ntcüe'ho'hin. Nqueho'
tyi'nin'quityii'ho' juu na ityentjon jon, min tyi'nin'ncyaho'
na ngoque' nn'an ntyja 'naan'han'.
\p
\v 14 “'O' nn'an tmaan' fariseos yo 'o' nn'an na conan'manho'
jñ'oon na tquen Moisés, vi' jndyi ntquenonho'. 'O'
ve' cont'a nqueho' na njon jndyi Tyo'ts'on ngioho'. Majo' joo
nanntcu ninnque, cotyjeho' nt'aahan, ndo' cha' nnan'tiu nn'an
na njon jndyi Tyo'ts'on ngiohan, jndye jñ'oon conan'neinho' nnon
jon cha' tyi'ntsi'man nquii'han' na vi' nn'an 'o'. Mang'e jo' juu
xjen na ntco'xen Tyo'ts'on nn'an ntyja 'naan' na conan'tjahin nnon jon,
t'manntyichen nt'uiivi'han' 'o'.
\p
\v 15 “'O' nn'an tmaan' fariseos yo 'o' nn'an na conan'manho' nchu
vaa itsiquindyi jñ'oon na tquen Moisés, vi' jndyi ntquenonho'.
Ee 'o' ve' cont'a nqueho' na ya jndyi nn'anho'. 'O' tycya
coma'ndyi'ho' ata covet'ioho' ndaandue na cojnt'ueho' min
ninncüii ts'an na ntsijonhin yo jñ'oon na coninncyaho'. Ndo' ya 
na jndë jndë jnt'aho' na vantyja juu cha'xjen cont'aho', yajo' 
vjay'oonhan'hin na ji vaachen nts'aa juu. Ndo' na nnda', jaa'ntyichen
nt'uiivi'han'hin quii' v'io, chichen 'o'.
\p
\v 16 “Vi' jndyi ntquenonho', 'o' na conan'manho' ndëë
ntyjeeho', majo' itsijonhan' 'o' cha'vijon nannchjan. Ee ya
na icüji' ts'an xuee' vats'on t'man, cha' quitsi'manhan' na
ntyjii Tyo'ts'on na jñ'oon mayuu' itsinin juu, condueho' na
tyi'jaa' jñ'oon'ñeen na iquentyen juu nacjoo' juu. Majo'
condueho' na juu jñ'oon na ncüji' ts'an xuee' s'on ijan na
tcüe' vats'on t'man cha' quitsi'manhan' na ntyjii Tyo'ts'on na
jñ'oon mayuu' itso juu, juu jñ'oon'ñeen cotji'ho' cüenta
ja'ntyichenhan'.
\v 17 'O' nan' jndyi nquenho'. Nan'xuanho' na nchjan yantyiho'. Ee
¿Nin cüii na ve nan'min' njonntyichen tsixuanhan'? Juu
s'on ijan tyi'njonchen tsixuanhan' ng'e joo 'nan na jndë yo
s'on'ñeen, iquenhan' joohan' cüentaa' Tyo'ts'on ng'e
itsixuanhan' ntyja 'naan' nquii vats'on t'man.
\v 18 Ndo' mantyi condueho' xjen na icüji' ts'an xuee' nnontyiu
quii' vats'on t'man cha' quitsi'manhan' na ntyjii Tyo'ts'on
na mayuu' jñ'oon na itso juu, tyi'jaa' jñ'oon icüji' juu.
Majo' condueho' na juu jñ'oon tji' ts'an xjen na icüji'
juu xuee' s'i quioo' na cotyio nn'an nnontyiu'ñeen cha'
quitsi'manhan' na ntyjii Tyo'ts'on jñ'oon na mayuu'
condueho', juu jñ'oon'ñeen jaa'chenhan'.
\v 19 'O' nan' jndyi nquenho'. Quindëñ'en
nan'xuanho' nannchjanho'. Ee ¿Nin cüii na ve nan'min'
njonntyichen tsixuanhan'? Juu s'i quioo' na cotyio
nn'an nnontyiu'ñeen tyi'cüentyja na njonchen conduihan'.
Ee juu nnontyiu naijon contyjo si'ñeen, juuhan' njonchen
tsixuanhan' ng'e ntyja 'naan'han' iquenhan' si'ñeen cüentaa'
Tyo'ts'on.
\v 20 Jo', juu ts'an na iquentyen ncüii jñ'oon
nacjoo' nquii xjen na icüji' juu xuee' nnontyiu quii' vats'on
t'man cha' quitsi'manhan' na mayuu' jñ'oon tso juu, chito
xia'ntyi ntyja 'naan' nnontyiu'ñeen iquentyen juu jñ'oon,
mantyi iy'oonhan' tsoñ'en 'nan na contyjo nacjoo'han'.
\v 21 Ndo' juu ts'an na iquentyen ncüii jñ'oon nacjoo' nquii na
icüji' juu xuee' vats'on t'man, chito ixia'ntyi ntyja 'naan'han' iquentyen
juu jñ'oon, ndo' mantyi iy'oonhan' nquii Tyo'ts'on na m'aan jon jo'.
\v 22 Ndo' juu ts'an na iquentyen ncüii jñ'oon nacjoo' nquii na
icüji' juu xuee' quiñoon'ndue, chito xia'ntyi ntyja 'naan'han'
iquentyen juu jñ'oon, mantyi iy'oonhan' juu silla na manin'ts'iaan' 
'naan' Tyo'ts'on ndo' mantyi yo nquii jon na vequityen jonhan'.
\p
\v 23 “'O' nn'an fariseos yo 'o' na conan'manho' nchu vaa
itsiquindyi juu jñ'oon na tquen Moisés, vi' jndyi ntquenonho'.
Ee 'o' ve' cont'a nqueho' na conduiho' nn'an na conan'quindë. Ee
coninncyaho' diezmo cüentaa' Tyo'ts'on ntyja 'naan' na cove' ntjon
'naanho', ata min ve' tsco quichi menta yo tsco anís yo ntqueen'
cominon na coninncyaho', majo' juu jñ'oon na jaa'ntyi tyquii'
jñ'oon na tquen Moisés, tyi'nin'quita'nguee'ho'han'. Joo
jñ'oon'ñeen conan'manhan' nchu vaa na nc'onho' cha'xjen na
chuhan' tonnon Tyo'ts'on, yo na quinan'vengioho' nn'an ndo'
mantyi quinan'quindëho' jñ'oon na condueho'. Ee cha'xjen na
itsohan' na coninncyaho' diezmo, mantyi quinan'quindëho'
jñ'oonmin' na njonntyichen conduihan' na tquen Moisés.
\v 24 Itsijonhan' 'o' cha'na nn'an na conan'cü'aanhan ndaatioo na
covehan cha' ncüji'han' quioo' quijndë, majo' tyi'quitquenhan
cüenta na tondye tsjo'ñeen, jo' ñjon ncüii camello
tue'. Ee cojoo' n'onho' na nin'quinan'quindëho' jñ'oon na
tyi't'manchen nan'xuanhan', majo' jñ'oon na njonntyichen
tyi'nin'quinan'quindëho'han'. Mang'e na nnda', 'o'
nan'xuanho' nn'an na conan'manho' nato ndëë nn'an, majo'
nqueho' conduiho' cha'vijon nannchjanho' na cove'jndyeeho'
ndëëhan.
\p
\v 25 “'O' nn'an fariseos yo 'o' nn'an na conan'manho' nchu vaa
itsiquindyi jñ'oon na tquen Moisés, vi' jndyi ntquenonho'.
Ee 'o' ve' cont'a nqueho' na ya jndyi nn'anho' majo' juu na
cotsam'anho', itsijonhan' juuhan' cha'vijon ts'an na ya ya
itsintju' juu naxen' vaso yo xio, majo' quityquii'han' ty'a
jndyihan'. Ee 'nan na cocüa'ho' na ñjonhan' jo', nan'xuanhan'
'naan nn'an na conty'ueeho' yo na tyi'nin'quitquen nqueho' xjen
yo 'nan na nt'ue jndyi n'onho'.
\v 26 'O' nn'an fariseos, 'o'
conduiho' cha'vijon nannchjan. Nqueho' quitquen jndyoyuho' na
tonnon Tyo'ts'on, yajo' ntyja 'naanho' ntsijonhan' cha'vijon na
jndë jnan'ntju' 'o' quityquii' vaso yo xio. Ndo' na nnda',
nts'aahan' na cüejon ntju' quityquii'han' yo naxen'han'.
\p
\v 27 “'O' nn'an fariseos yo 'o' na conan'manho' nchu vaa
itsiquindyi jñ'oon na tquen Moisés, vi' jndyi ntquenonho'. Ee 'o' ve'
cont'a nqueho' na ya jndyi nn'anho'. Majo' itsijonhan' 'o' cha'na
ndi'nt'ua na ve' cjohan' quichi' jndyi ndyiaa' ts'an, majo'
quityquii'han' too' ndi' nt'oo yo tsochen nnon 'nan ty'a
nan'xuanhan'.
\v 28 Mannda' vaa na itsijonhan' ntyja 'naanho' ee
tondëë nn'an cont'aho' na jen ya nn'anho', majo'
tyquii' n'onho' ninnquii'chen ve vaa na conan'tiuho', yo na
too'chenhan' m'aan 'nan tyia.
\p
\v 29 “'O' nn'an fariseos yo 'o' na conan'manho' nchu vaa
siquindyi jñ'oon na tquen Moisés, vi' jndyi ntquenonho'.
Ee ve' cont'a nqueho' na jen ya nn'anho'. Ee conan'yaho'
ndi'nt'ua 'naan nque nn'an na toninncyahin jñ'oon'
Tyo'ts'on ndyu na toxen'chen ntyja nchu vaa 'nan na nguaa, ndo'
mantyi conan'tycüi'ho' ndi'nt'ua 'naan nt'oo na
totsam'anhan yo na chuhan'.
\v 30 Ndo'
condueho' xe na juuhan' aa m'anho' juu xjen na tom'an ndochiho'
ndyu'ñeen, tyi'xequinan'jonho' xjen na tonan'cüje nan'ñeen
nn'an na toninncya jñ'oon' Tyo'ts'on.
\v 31 Ndo' na condueho' na
nnda', nqueho' cotji' jndyoyuho' jñ'oon nacjoho' na conduiho'
tsjan 'naan nan'ñeen na jndyocahan', nque nan'ñeen na
tonan'cüjehan nn'an na toninncya jñ'oon' Tyo'ts'on.
\v 32 Mang'e jo' cha'xjen na tont'a ndochiho',
quinan'quindëñ'enho'han'.
\p
\v 33 “'O' ntyja 'nan tyia na cont'aho', conduiho' cha'vijon
nda quinduntja. Min'ncüii 'nan je'quindëë nt'aho' cha' ntyja
'naan'han' ndyaaho' juu navi' na nt'uiihan' nn'an na nc'ohan
v'io.
\v 34 Mang'e jo' matsjö ndëëho', quii' nt'anho' njñön
ja nn'an na nninncyahan jñ'oon naya 'naan' Tyo'ts'on ndëëho'
na nnan'neinhin ndëëho' yo ntyja 'naan' na jnda' xquen jon ndo'
na nnan'manhan ndëëho' nchu vaa na ico'xen jon. Majo' minndye
nan'ñeen, nnan'cüjeho'han. Ndo' ñ'en ntyjehan njñonho'hin
nonjn'aan. Ndo' ñ'en nan'ñeen na ntja'ho'hin quii' nt'aan'on.
Ndo' ñ'enhan na nty'eho'hin ncüii ndo' ncüii tsjoon.
\v 35 Ndo' tsojnaan' na nt'aho' na nnda', ndyionho' jnan nn'an na
jnan'cüjehan tsoñ'en nn'an na tonduihan nn'an na jnt'ahan 'nan
na chuhan' na tonnon Tyo'ts'on xjen na tye' na m'aan tsonnangue
ata xjen nein. Ngitye' na nt'uiivi'han' 'o' xjen na iscuee' Caín
tyje juu Abel, tsan na tova m'aan juu cha'xjen na chuhan',
jndyocahan' ata xjen jnan'cuee' ndochiho' nquii Zacarías jnda
Berequías xoncüe quii' ntan' nnontyiu t'man yo ta vats'on
t'man.
\v 36 Jñ'oon na mayuu' matsjö ndëëho', tsoñ'enho' na
m'anho' nanein, majndë majnda' na nt'uiivi'han' 'o' ntyja 'naan'
tsoñ'en navi'min' na tquenon nan'ñeen.
\s T'ioo Jesús ntyja 'naan nn'an Jerusalén
\r (Lc 13:34-35)
\p
\v 37 “'O' nn'an Jerusalén na conan'cüjeho' nn'an
na coninncya jñ'oon' Tyo'ts'on ntyja nchu vaa 'nan na nguaa ndo'
cotuen'ho' ntjö' joo nn'an na ijñon jon na m'anho',
majndye jnda tontyja ts'ön na ntsincüi ja 'o' na
nc'onho' ntyja njan cha'xjen ncüii quitsjon xque itsincüi
o' ntsinda o' quityquii' tsëë' o'. Majo' 'o' ta'nan jnt'ue
n'onho'.
\v 38 Jo' quitquenho' cüenta, jndë jnty'ii Tyo'ts'on
'o', taje'cüantyjee'ntyichen jon tsjoonho'.
\v 39 Jñ'oon na
mayuu' matsjö ndëëho', nanein na tonnonchen
taxe'quijnty'iantyichenho' ja ata juu xjen ya na ngüentyja xuee
na nndueho': “Ityio Tyo'ts'on jn'aan nquii jon na icüjee'non jon
na m'an jaa yo juu najndei na condui nquii jon.”
\c 24
\s Itsiquindyi Jesús na ndyuii' vats'on t'man
\r (Mr 13:1-2; Lc 21:5-6)
\p
\v 1 Jndui' Jesús vats'on t'man, ndo' viochen xjen
na vja jon, já nn'an na cotsay'ö́n yo jñ'oon toninncyaa jon,
jnan'ndyoo' já nnon jon. T'á na conan'mán nnon jon
nchu xjen na nancoo' jndyi nt'aa cüentaa' juu vats'on t'man.
\v 2 Majo' t'a jon jndyuë́:
\p —Mayuu', itso jon, nanein cojnty'iaho' nt'aamin'. Jñ'oon na
mayuu' matsjö ndëëho', tyi'xe'qui'ndyihan' min'ncüii
tsjö' nacjoo' ntyjehan'. Tsoñ'en nt'aamin' ndyuii'ñ'enhan'.
\s Jn'aan na conan'manhan' na manndyo ntycüii
tsoñ'en
\r (Mr 13:3-23; Lc 21:7-24; 17:22-24)
\p
\v 3 Ndo' sá tyo' na m'an n'oon olivos. Ndo' vi na
jndë tëcjo Jesús jo', já nn'an na cotsay'ö́n yo
jñ'oon toninncyaa jon, santyjá' nnon jon cha' nndëë
nnan'në́n yohin na ninnquëchë́n. Jnduë́:
\p —Quitsu' ndë́ yuu xjen na ndui nan'min' na tsu'. Ndo'
¿Cüan na ndityincyoo' na ntsi'manhan' na jndë tindyo nndyo'
nnda' ndo' na mantycüii tsonnangue?
\p
\v 4 T'a Jesús jndyuë́, itso jon:
\p —Quitquenho' cüenta na minncüii ts'an tyi'ntsivi'nn'an
'o' ntyja 'naan jñ'oonmin'.
\v 5 Ng'e jndye nn'an
nninncyohan yo xuë na nnduehan joohan conduihin Mesías,
ndo' na nnda' ntsivi'nn'anhan' nn'an.
\v 6 Nndyo nndyoo'
nndyeho' na m'aan ndyia' ndo' nninc'uaa jñ'oon na nc'oon
ndyia' mañoon tsonnangue. Majo' tyi'ntyueho' ee
mancüiixjen ijndei'han' na ngüenon jndyee nan'min'.
Majo' min na nnda' ninvaa vitjachen na ntycüii
tsonnangue.
\v 7 Nn'an ncüii tsonnangue nnan'vehan
nacjo nn'an ncüiichen tsonnangue. Ndo' ncüii
tsanm'aants'ian t'man ntsuehin nacjoo' cüiichen
tsanm'aants'ian. Jndye joo nc'oon jndo' t'man ndo' jndei
ngonts'ii tyuaa.
\v 8 Tsoñ'en navi'min', joohan' ndui na vejndyee.
Itsijonhan' joohan' cha'vijon ya na ngitye' na iquiihan'
tsanscu na ntsingui jon.
\p
\v 9 “Xjen'ñeen nt'uevi' nn'an 'o' ng'e na m'anho'
ntyja njan ndo' nninncyahan cüenta 'o' nduee nn'an na
nnt'avi'han 'o' ndo' nnan'cüjehan 'o'. Ndo' nn'an xejndio
tsonnangue nc'onhan na jndo jndyihan 'o' ng'e na m'anho' ntyja
njan.
\v 10 Juu xjen'ñeen jndye nn'an ntji ntcüe'han ntyja 'naan'
na vantyja n'onhan Tyo'ts'on. Nc'onhan na jndohan ntyjehan ata
njnt'uehan jñ'oon na quit'uiivi'han' nan'ñeen.
\v 11 Ndo' nnintyi'ncyoo' nn'an na nnduehan na coninncyahan jñ'oon'
Tyo'ts'on, majo' ve' quintuhan' na ntyja 'naan'han' jndye nn'an
nnan'vi'nn'an nan'ñeen.
\v 12 Ndo' ng'e vandijndye nnon 'nan
tyia, juuhan' nts'aahan' na tavi'je'cüivi'ngio nn'an ntyjehan.
\v 13 Majo' ncüii cüii ts'an na ntjotyenhin ntyja njan ata
xjen ntycüii tsoñ'en, ntsin'man ja ñuaan' tsan'ñeen.
\v 14 Ninvaa tsonnangue nc'o nn'an na nninncyahan juu jñ'oon nayavahin
ntyja 'naan' juu na ityentjon Tyo'ts'on nn'an nchu vaa na
cotsam'anhan. Juuhan' ntsi'man jndyoyuhan' ndëë nn'an ncüii
ncüii tsonnangue nchu vaa na c'onhan na tonnon Tyo'ts'on, 
yajo'ñeen ngüentyja xjen na ntycüii tsoñ'en.
\s Tsan na tyia jndyi tsixuan
\p
\v 15 “Min'cya ro ts'an na itsijnaan' jñ'oonmin', cüaa' ts'on
juu nchu vaa na nin'quitsiquindyihan'. Juu Daniel,
tsan na toninncyaa jñ'oon' Tyo'ts'on ndyu na toxen'chen ntyja
nchu vaa 'nan na nguaa, tji jon jñ'oon ntyja 'naan' juu tsan na ji
vaa tyia 'nan its'aa na ntsi'ndaa' juu tsoñ'en. Juu xjen na
njnty'iaho' na jndë m'aan tsan'ñeen quityquii' vats'on t'man
naijon na taquintyja na ji'ua conduihan' cüentaa' Tyo'ts'on,
\v 16 Yajo' tsoñ'enho' na m'anho' ndyuaa Judea, quinan'nonho'
na quitsata'nty'iuho' quii' ntyo' jndëë.
\v 17 Juu xjen'ñeen
ts'an na ntyjo juu xquen vaa' juu na su, ya na nndyocue juu,
tyi'ngaquee' juu quii'han' na ncüji' juu 'nan.
Quitsityuaa'ntyichen juu, quinanon juu.
\v 18 Ndo' minninchen
ts'an na m'aan tojndëë na its'aa juu ts'ian, tyi'ngantcüe' juu
vaa' juu na ngaquichu juu ndiaa' juu.
\v 19 Juu xjen'ñeen, joo
nanntcu na ñjon nda na m'anhin ndyuaa'ñeen, vi' jndyi
ntquenonhan, yo joo ntyjehan na 'ndaa nda.
\v 20 Ntyja 'naan' juu navi'ñeen, quitanho' nnon
Tyo'ts'on na tyi'ntsijonhan' na nnan'nonho' tyquii' nguee 
tein, min chito juu xuee na cota'jndyee nn'an judíos.
\v 21 Ng'e juu xjen'ñeen ngioo cüii navi' na
t'manntyichen na min'jon tyí'cotjon nn'an ntyjantyi xjen
na tye' tsonnangue ata xjen nein. Ndo' na tonnonchen
taje'quindui nnda' cüiichen navi' na ntsijonhan' juuhan' 
cha'na juu navi'ñeen.
\v 22 Majo' nquii Tyo'ts'on, jndë sijnda' jon na tyi'viochen
na nguaa juu navi' t'man'ñeen. Ee xe na aa tyi'quits'aa jon na
nnda', min'ncüii ts'an je'quin'man yo juuhan'. Majo' ng'e na ve'nchjii
jon nn'an na jndë tji jon na conduihan cüentaa' jon, jo' chi
nts'aa jon na tyi'jndye xuee na nc'oon navi'ñeen.
\p
\v 23 “Juu xjen'ñeen xe na aa ngitso cüii ts'an
ndëëho': “Ndö m'aan nquii Mesías”, Oo ngitso juu
“Ndö'ñeen m'aan jon”, tyi'ngantyja n'onho' jñ'oon'ñeen.
\v 24 Ee nnintyincyoo' nn'an na nnduehan na joohan
condui Mesías. Nnduehan na jñ'oon' Tyo'ts'on coninncyahan
min na min'chjo tyi'yuu'han'. Ndo' nnt'ahan jndye nnon
jn'aan t'man yo jndye nnon ts'ian na tyi'je'quinduihan'
yo najndei nquii ts'an. Ts'ian'ñeen ngavee' ngio
nn'anhan', majo' nnan'vi'nn'anhan'hin. Nnt'a nan'ñeen juu
ts'ian'ñeen cha' nnan'vi'nn'anhan nn'an na icüji
Tyo'ts'on cüentaa' jon xe na aa nndëë nnt'ahan. Majo'
tyi'xe'ncyaa jon na nndëë nnt'ahan na nnda'.
\v 25 Matyuaa'ntyichen matsiquindyi ja 'o' vitjachen na
nnduihan' cha' quint'aho' cüenta.
\v 26 Mang'e jo' xe
na aa ngitso ts'an ndëëho': “Ndö'ñeen m'aan juu
Mesías totyquii' jndëë”, tyi'nc'oho' jo'. Ndo' xe na aa
nnduehan: “Ntyjava m'aan jon quityquii' v'aa”, tyi'ngantyjato
n'onho'.
\v 27 Ng'e ja na condui tsans'a na i'ua
Tyo'ts'on ts'ian nnön na coxën tsoñ'en nn'an, juu xjen
ya na nndyö nnt'a, juu na ndityincyoo' ja ndëë nn'an na 
ninvaa tsonnangue, ntsijonhan' juuhan' cha'xjen na covixue chontsuee
tontyja na quindui' ndo'cüjioon' ata tontyja na vahan'.
\v 28 Juu navi'ñeen na jndë tsjö na ntquenonho', mancüiixjen
ngüentyjahan' ng'e minyuuchen na vaquityen quioo' tue', majo'
ngancüii nt'ën.
\s Ndö vaa nguaa xjen na nndyo nnda' Jesús
\r (Mr 13:24-37; Lc 21:25-33; 17:26-30, 34-36)
\p
\v 29 “Ndë ngue na ngüenon navi' t'man nguee'ñeen,
ndijaan ndo'cüjioon', ndo' mantyi chi' taxe'cüixueehan', ndo'
ntycyaa ncjuu tsjö'ndue. Ndo' mantyi joo natyia na coto'xen na
m'an tsjö'ndue, nndyuii' tsoñ'enhan.
\v 30 Ndo' juu xjen'ñeen
tsjö'ndue nnintyincyoo' jn'aan ntyja njan na condui ja tsans'a
na i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na coxën tsoñ'en nn'an.
Xjen na njnty'ia nn'an tsonnangue juu jn'aan'ñeen, ntsit'ioohan'hin. 
Ndo' nnt'ui na nndyocuë quityquii' chincyu yo najndei na
condui ja ndo' yo juu na nanncoo' na quixuee na condui
t'man ja.
\v 31 Yajo' jndei nnin'c'uaa ndu 'naan' Tyo'ts'on,
ndo' njñön ángeles njan na nc'ohan ninvaa tsonnangue
na quinan'ncüihan nn'an na jndë tji ja cüenta na m'anhan
ncüii ncüii ndyuaa na ninvaa tsonnangue.
\s Jñ'oon na itsiquindyihan' ntyja 'naan' ts'oon
higuera
\p
\v 32 “Juu jn'aan ntyja 'naan' ts'oon higuera, cüaa' n'onho' nchu 
vaa itsiquindyihan'. Juu xjen na cojnty'iaho' na condei'
nt'öhan', ndo' condui' tsco'ndaahan', yajo' covaa'
n'onho' na jndë tindyo ngueesua'.
\v 33 Macha'xjen
covaa' n'onho' ntyja 'naan' na nnda', mantyi xjen na
cojnty'iaho' na condui tsoñ'en nan'min' na jndë
siquindyi 'o', jo' cüaa' n'onho' na jndë tichjo
xuee. Mavaa mavaa xjen na nndyö nnt'a.
\v 34 Quindyeho' ntsjö, jñ'oon na mayuu', nn'an na m'an nein
tyi'xecüjeñ'enhan ata xjen na jndë siquindëñ'enhan'
tsoñ'en jñ'oonmin'.
\v 35 Tsjö'ndue yo tsonnangue ntycüiiñ'enhan', majo' juu
jñ'oon na mancya, tsoñ'enhan' ntsiquindëñ'enhan'
juuhan'.
\s Tats'an quintjii nin xuee ndo' yuu xjen
\p
\v 36 “Majo' min'ncüii ts'an tyi'quintjii nin xuee
ndo' yuu xjen na nndui tsoñ'en nan'min'. Min nque
ángeles na m'an quiñoon'ndue tyi'quindiohan, min ja na
condui Jnda Tyo'ts'on tyi'quintyji yuu xjenhan', xia'ntyi
nquii Tyëhö' ntyjii jon.
\p
\v 37 “Ja na condui tsans'a na i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na
coxën tsoñ'en nn'an, xjen na nndyö nnt'a, nn'an na m'an
juu xjen'ñeen, ntsijonhan' ntyja 'naanhan cha'xjen na tonan'xuan
nn'an xjen na tom'aan Noé.
\v 38 Ee joo ndyu'ñeen vitjachen na
siquitsu ndaatsua'ty'a tsonnangue, joo nan'ñeen tocüa'han,
tovehan, totoncohan, toninncyahan ndahan na nnonco joo ata juuntyi
xuee ya na tëquee' nquii Noé v'aandaa t'man.
\v 39 Majo' joo nan'ñeen min'chjo tyí'quitquentohan cüenta na vaa na
toncuu' ata juu xjen na jndyo ndaatsua'ty'a na tachuhan'
tsoñ'enhan. Ja na condui tsans'a na i'ua Tyo'ts'on ts'ian
nnön na coxën tsoñ'en nn'an, mannda' vaa na itsijonhan'
na ntquenon nn'an juu xjen ya na ncüjë nnt'a.
\v 40 Majuu xjen'ñeen ntsijonhan' m'an ve nn'an na cont'ahan
ts'ian jndëë. Cüii tsan'ñeen ncjöy'önhin na nc'oon juu
na m'an ja ndo' ncüiichen tyje juu n'ndyihan'hin.
\v 41 Mannda' ntsijonhan' ntyja 'naan ve nanntcu na cotua.
Cüiihan ncjöy'önhin na nc'oon juu na m'an, ndo' ncüiichen
tsan'ñeen n'ndyihan'hin.
\p
\v 42 “Mang'e jo' ninnquii'chen c'oncjeho' ee
tyi'quindioho' yuu xjen na nndyö ntcü'ë ja na condui
na matye'ntjön 'o'.
\v 43 Juu jñ'oonvahin na tyi'quitso nquii'han',
cüaa' n'onho'han'. Xe na aa ntyjii ts'an yuu xjen ntsque
nannty'uee vaa' jon, tyi'xequitso jon, min xe'ncyaa jon na
ngoque'han na ntji'han 'naan' jon.
\v 44 Mang'e jo'
mantyi 'o' c'oncjeho' ee majuu xjen na tyi'quinan'tiuho',
majuuto xjen'ñeen, ja na condui tsans'a na i'ua Tyo'ts'on ts'ian
nnön na coxën tsoñ'en nn'an, nndyö ntcü'ë.
\s Moso na tsiquindë yo moso na tyí'quitsiquindë
\r (Lc 12:41-48)
\p
\v 45 “Juu moso na jnda' xquen ndo' itsiquindë juu,
majuu juu ntquen jndyee patrón 'naan' juu na quityentjon juu
tsoñ'en ntyje moso juu na m'anhin v'aa'ñeen. Ndo' ntixee'
juuhan xjen na icanhan'.
\v 46 Xjen na ncüjee' ntcüe' patrón
'naan' juu na tja jon cüii joo, ndo' xe na aa ntjii jon na juu
moso'ñeen ya itsiquindë juu ts'ian na chu juu, neiin'
jndyi jon.
\v 47 Jñ'oon mayuu' na matsjö ndëëho', tsoñ'en
'naan' juu patrón'ñeen, nnincyaa jon cüentahan' nt'ö juu
moso'ñeen.
\v 48 Majo' juu moso'ñeen, xe na aa conduihin na
tyia ts'anhin, ndo' ndyii' ts'on juu na tyi'xecüjee' tyuaa'
patrón 'naan' juu,
\v 49 Ndo' ng'e jo' ngita' juu na ncüja' juu
minndyechen nan'ñeen na m'an nacje 'naan' juu, ndo' ntsijonhin
yo nanquindye na nc'u juu ndo' na ntcüa' juu yohan,
\v 50 Ndo' na nnda', 
nquii patrón 'naan' juu ncüjee' ntcüe' jon manin'juu xuee na
tyi'c'ooncje juu, majuuto xjen na tyi'quitsitiu juu na ncüjee'
jon.
\v 51 Ndo' nquii patrón, ji vaa jndyi ncüja' jonhin, ndë
jo' ncju' jon tsan'ñeen naijon na m'an nn'an na ve' cont'a
nquehan na ya nn'anhan. Jo' naijon na nt'ioo juu ndo' ntcüa' juu
ndi'n'on juu na itsi'ndaa'han' ntyjii juu.
\c 25
\s Jñ'oon na tyi'quitso nquii'han' ntyja 'naan
nqui yontcundyua
\p
\v 1 Sininntyichen Jesús ncüiichen jñ'oon na tyi'quitso
nquii'han' ntyja 'naan' na toco ts'an. Juu jñ'oon'ñeen it'uii'han' 
ntyja 'naan' na itye'ntjon Tyo'ts'on nn'an. Itso Jesús:
\p —Tom'an nqui yontcundyua, tyecho joo candi 'naan joo na
cov'ahan' yo aceite. Jndui' joo, tyequitjon joo juu
tsans'a na ngoco.
\v 2 'Onhin tyi'jnda' nquen, ndo' cüiichen
'on ntyje joo, jnda' nquen yo'ñeen.
\v 3 Joo yontcu na
tyi'jnda' nquen, tyecho yo'ñeen candi 'naan joo, majo'
tasay'onchen joo aceite na nc'ua.
\v 4 Majo' joo yontcu na jnda' nquen, tyecho yo'ñeen candi 'naan
joo na cov'a ndo' mantyi yo nin'ndioo na ñjon aceite.
\v 5 Viochen xjen na minndoo'
yo'ñeen nquii tsans'a na ngoco, sijaa'han' tsantsjon ndëë
joo, ndo' jnda joo.
\v 6 Ndo' xoncüe tsjon, tic'uaa na itsixuaa
ts'an. Itso juu: “C'oncjeho', jndë mandyo nquii ts'an na icoco.
Ncyoho' na nnan'jonho' yohin.”
\v 7 Jo' jnan'quintyja yontcu'ñeen. Ta'ya joo ndiaa nnon candi
'naan joo.
\v 8 Ndo' joo
yontcu'ñeen, yo na tyi'jnda' nquen, jndue ndëë ntyje joo, yo
na jnda' nquen: “'O' s'ei, quitejndeiho' chjo aceite na
conan'y'onho' já ng'e jndë vanduu' candi na y'ö́n.”
\v 9 Majo' joo yontcu ntyje joo yo na jnda' nquen, t'a yo'ñeen,
jndue joo: “Xe'quindëë ng'e nts'aahan' na tyi'je'cüijndei'han'
na nninjnt'ue nquë́ ndo' mantyi 'o'. Yantyichen quitsanan'jnda
nqueho' 'nan na nninjnt'uee'ho'.”
\v 10 Ndo' viochen xjen na
tyenan'jnda yontcu'ñeen aceite, tyjee'non nquii tsans'a na icoco.
Yajo' joo yontcu na m'ancje, tyeque' joo quii' v'aa yo jon na
ndit'maan' na ngoco jon. Jndë jo' të' 'ndyo v'aa'ñeen.
\v 11 Jndë jo' vendye yo na tyequijnt'ue aceite, squenon ntcüe' joo.
Jnan'c'uaa joo 'ndyo v'aa. Jndue joo: “Nnda' ta, quitsiquinan'
chjo 'ndyo v'aa.”
\v 12 Majo' t'a jon jndyue joo: “Jñ'oon
mayuu' na matsjö ndëëho', tyi'cüajn'an ja 'o'.”
\p
\v 13 Ndo' tsontyichen Jesús ndë́:
\p —Mang'e na nnda', cüaa' n'onho' nchu vaa itsiquindyi jñ'oonva'
na c'oncjeho' ng'e tyi'quindioho' nin xuee ndo' yuu xjen na ja
na condui tsans'a na i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na coxën
tsoñ'en nn'an, nndyö nnt'a na m'anho'.
\s Jñ'oon na tyi'quitso nquii'han' ntyja 'naan'
ndye moso
\r (Lc 19:11-27)
\p
\v 14 “Nquii Tyo'ts'on na m'aan quiñoon'ndue, ntsinënntyëchën
cüiichen jñ'oon ndëëho' na tyi'quitso nquii'han' na tsi'manhan'
na itye'ntjon jon nn'an. Tom'aan ncüii
ts'an na sijnda' jon na ncja jon cüiichen tsonnangue na tycya.
Tqueen' jon mosoo' jon ndo' tyincyaa jon xoquitu' 'naan' jon
ndueehan na quint'ahan ts'ian yohan'.
\v 15 Nnon cüii joo nan'ñeen
tyincyaa jon 'on min s'on. Nnon cüiichenhin tyincyaa jon ve
min ndo' nnon cüiichenhin ninncüii min tyincyaa jon. Ndëë ncüii cüii
nan'ñeen tyincyaa jon cha'xjen na taa' ts'on jon na
nndëë nt'ahin ts'ian. Jndë jo' jndui' jon, tja jon
cüiichen tsonnangue.
\v 16 Ndo' juu ts'an na ty'oon cüenta
'on min s'on'ñeen, maquintyjachen tots'aa jon ts'ian yohan',
ndo' tantjonntyichen jon cüiichen 'on min.
\v 17 Ndo' mantyi juu
ts'an na ty'oon cüenta ve min, tots'aa juu ts'ian yohan' ndo'
mantyi tantjonntyichen juu cüiichen ve min.
\v 18 Majo' juu
tsan'ñeen na ty'oon cüenta na ninncüii min s'on'ñeen, tja
tsan'ñeen, taqui'ñen juu tyuaa, jo' ty'iu juu s'on 'naan'
patrón'ñeen.
\p
\v 19 “Majndye xuee tëcahan' ndo' tyjee' ntcüe' patrón
'naanhan. Sijnda' jon na ncüji' jon cüenta yohan nchu xjen
tuee' na tantjonhan yo s'on 'naan' jon.
\v 20 Jo' tyjee' juu
tsan'ñeen na ty'oon 'on min s'on. Y'oon juu s'on'ñeen, mantyi
yo cüiichen 'on min na tantjon juu yohan'. Tyincyaa juuhan' nnon
patrón 'naan' juu. Itso juu: “Nnda' ta, 'u' tyincya' 'on min s'on
nnön. Quindyia', ndö cüiichen 'on min na jndë tantjön
yohan'.”
\v 21 Sentcüe' patrón'ñeen jñ'oon nnon juu: “'U' moso njan,
ya sa'. Tsi'manhan' na tojoo' tson' ndo' na siquindë', min ve'
ncüii ts'ian chjohan', majo' 'u' siquindë'han'. Nein nc'ua
ja ts'ian na t'manntyi ndui 'u'. Quindyotsijon 'u' yo ja
juu na m'an na nën rö.”
\v 22 Jndë jo' tyjee' juu tsan'ñeen na
ty'oon cüenta ve min s'on. Itso juu: “Nnda' ta, 'u' tyincya' ve
min s'on nnön. Quindyia' je', ndö cüiichen ve min na jndë
tantjön yohan'.”
\v 23 Ndo' sintcüe' patrón'ñeen jñ'oon
nnon juu: “'U' moso njan, ya sa'. Tsi'manhan' na tojoo' tson'
ndo' na siquindë', min ve' cüii ts'ian chjohan', majo' 'u'
siquindë'han'. Nein nc'ua ja ts'ian na t'manntyi na
ndui 'u'. Quindyotsijon 'u' yo ja juu na m'an na nën rö.”
\p
\v 24 “Yajo' na mats'iañ'en tyjee' juu moso'ñeen na
ty'oon ninncüii min. Tso juu nnon patrón 'naan' juu: “Nnda' ta,
mantyji na 'u' ji quii 'ndyo' ndëë moso 'nan'.
Ee 'u' ve' 'nan na cove' ntjon 'naan' ncüiichen ts'an,
juuhan' matsive'. Ja nchji 'nan na ngüantjön, 'u' ncüji'han' nt'ö.
\v 25 Mang'e na nnda', sincyaa'han' ja, jo' tyjë,
tëquity'iu s'on 'nan' quii' tyuaa. Ndo' ndö juuhan', cyon'
ntcüe' cüentahan'.”
\v 26 T'a patrón 'naan' juu: “'U' moso na tyia ts'an 'u' ndo' na
nchquen'. Manchji' na ja ts'an quii 'ndyo yo 'u' ndo'
'nan na ngüantjon', ncüji'han' nt'ö'.
\v 27 Ng'e na nnda' tji' cüenta, ¿Ndu na tatja'
quityi' s'on njan banco yuu jon na condive s'on 'naan nn'an, 
yajo' ncy'ön ntcü'ë s'on njan yo manin' jndahan'?”
\v 28 Ndo' jo'
tsontyichen patrón'ñeen ndëë vendye moso 'naan' jon: “Quitji'
'o' ncüii minva' nt'ö juu ndo' ncyaho'han' nnon juu tsan na
nay'oon nqui min.
\v 29 Ee ntyjantyi na itsixuan ncüii cüii
ts'an, xe na aa ya ts'ian its'aa juu yohan', yajo'
ncy'oonntyichen juu cüenta na nninjnt'uee'hin. Majo' juu ts'an
na tyi'ya ts'ian its'aa, nndui'ñ'en chjovi' 'nan na nay'oon juu.
\v 30 Ndo' ntyja 'naan' mosovahin na tayuu jnt'uehin, quitjue'ho'hin
ch'en naijon na jaantsue'. Jo' nt'ioo juu ndo' ntcüa' juu ndi'n'on
juu na itsi'ndaa'han' ntyjii juu.”
\s Ntco'xen Tyo'ts'on nn'an na ninvaa tsonnangue
\p
\v 31 “Ja na condui tsans'a na i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na
coxën tsoñ'en nn'an, nndyo ntcü'ë nnt'a yo tsoñ'en ángeles
njan na ntco'xën. Juu xjen'ñeen ndit'maan' ja
na ncjöquijman silla na manin' ts'iaan' njan na nanncoo'
quixueehan' naijon na ntyentjön.
\v 32 Jo' na tonnön ngancüii
nn'an na nnan ninvaa tsonnangue. Yajo' nc'ön joohin
cha'xjen its'aa cüii ts'an na m'an quinman yo quinch'io
ntsjuen' na ic'on juu o'.
\v 33 Ndo' nts'aa jon tmaan'
joo quinman ngiaa' jon tontyjaya, ndo' quinch'io nts'aa jon
tmaan' o' ngiaa' jon tontyjatymaan'.
\v 34 Yajo' ja na condui na matyentjön nn'an, ntsjö ndëë
nn'an na m'an nc'ia ntyjaya: “Ncyoho' 'o' nn'an na jndë jndaho'
na ityio Tyëhö' jn'aanho'. Ncyoho' na ncy'onho' cüenta juu
naya na incyaa jon na mantyi 'o' nnan'jonho' ntyja 'naan'
juu na itye'ntjon jon ng'e xjen na tquen jon tsonnangue, nnda'
vaa na sijnda' jon ntyja 'naanho'.
\v 35 Ng'e xjen na tom'an
ja na nin'jnt'ö, 'o' toninncyaho' 'nan na tocü'a. Juu xjen
tom'an na nin'c'ua ndaa ndo' tonincyaho' ndaa na to'ua.
Tomanty'i ncüii cüii tsjoonho' yuu na tata'jn'aan nn'an ja
ndo' toy'onho' cüenta ja quii' nt'aaho'.
\v 36 Tom'an na totsitjahan' ndiaa na ntcüë ndo' 'o'
toninncyaho' ndiaa na tocüë, ndo' tom'an na v'i ndo' 'o'
tota'ntyjee'ho' ja. Tom'an vancjo ndo' 'o'
totsaquijnty'iaho' ja.”
\v 37 Yajo' nque nan'ñeen na
m'an nc'ia tontyjaya na jndyoyu conduihan na tonnon
Tyo'ts'on, nt'ahan 'ndyö, nnduehan: “Nnda' ta, ¿Ndo' cüan
tojnty'iá 'u' na nin'jndo' ndo' toninncyá 'nan na tocüa', oo
tojnty'iá 'u' na nin'c'ua' ndaa ndo' toninncyá ndaa na to'ua'?
\v 38 ¿Ndo' cüan tojnty'iá 'u' na tomandyi' quii' nt'an nn'an
na tyi'quita'jn'aanhan 'u' ndo' toy'ö́n cüenta 'u' quii' nt'á,
oo na tojnty'iá 'u' na itsitjahan' ndia' ndo' toninncyá
ndiaa na tocüe'?
\v 39 ¿Ndo' ncüan tojnty'iá 'u' na vi' oo
na tom'an' vancjo ndo' totsaquijnty'iá 'u'?”
\v 40 Yajo' ja na condui na matyentjön ntsjö nndëë nan'ñeen:
“Jñ'oon mayuu' na matsjö ndëëho', minninchen nnon 'nan tont'aho' 
na totejndeiho' cüii ncüii ntyjëëhë, nanmin' na nty'ia jndyihin, 
ntyja njan ja tont'aho'han'.”
\p
\v 41 “Ndë jo' ja na taquintyja na t'man condui ja na
matyentjön nn'an, ntsjö nndëë nn'an na m'an nc'ia
ntyjatymaan': “Quenaanho' na tonnön, 'o' nn'an na jndë tju'vi'
Tyo'ts'on 'o'. Nanein ngoque'ho' quii' chon na tyi'jon quinduu',
juuhan' sijnda' jon cüentaa' juu yutyia na nts'aavi'han'hin yo
ángeles 'naan' juu.”
\v 42 Ng'e tom'an na nin'jnt'ö, majo'
tatyincyaho' 'nan ncü'a. Tom'an na nin'c'ua ndaa, majo'
tatyincyaho' ndaa nc'ua.
\v 43 Tomanty'i ndyuaaho' naijon na
tata'jn'aan nn'an ja, majo' 'o' taty'onho' cüenta ja. Tom'an na
totsitjahan' ndia, majo' tatyincyaho' ndiaa ntcüë. Tom'an na
v'i, majo' tatyequijnty'iaho' ja. Toquinty'i vancjo, majo'
tatyequijnty'iaho' ja.”
\v 44 Yajo' joo nan'ñeen nnan'ntcüe'han 
jñ'oon nnön, nnduehan: “Nnda' ta, ¿Ndo' ncüan tojnty'iá 'u'
na nin'jndo', oo na ninc'ua' ndaa', na nintondyi' naijon na
tatajn'aan nn'an 'u', oo na nint'on' na totsitjahan' ndia', oo na
nintivi', oo na toquindyi' vancjo ndo' tatotejndeí 'u'?”
\v 45 Yajo' ntsintcü'ë jñ'oon ndëë nan'ñeen: “Jñ'oon
mayuu' na matsjö ndëëho', jnaan' na tatotejndeiho' ntyjë
nanmin' na nty'ia jndyihin, mantyi ntyja njan ja tatont'aho'han'.”
\v 46 Ndo' nc'o nan'ñeen naijon na tyi'jon quintycüii na
nt'uiivi'han'hin. Majo' nque nn'an na jndë jnduu' jnanhan na
tonnon Tyo'ts'on, ncy'onhan cüenta na tyi'jon quintycüii na
cota'ndo' ñuaanhan.
\c 26
\s Conan'jnda'tyenhan na nt'uehan Jesús
\r (Mr 14:1-2; Lc 22:1-2; Jn 11:45-53)
\p
\v 1 Vi na jndë sinin Jesús tsoñ'en jñ'oonmin', tso
jon ndë́ na cotsay'ö́n yo jñ'oon toninncyaa jon:
\p
\v 2 —Mangioho' na ninve xuee vitja ndo' nguee' nguee
pascua. Ndo' ja na condui tsans'a na i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön
na coxën tsoñ'en nn'an, majuu xjen'ñeen nninncya nn'an
cüenta ja nduee nn'an na njñonhan ja tsonjn'aan.
\p
\v 3 Majuu xjen'ñeen nque ntyee na conditque yo nn'an na
conditque ndëë nn'an judíos, tëncüihan v'aa t'man vaa'
tyee na conintque na jndyu Caifás.
\v 4 Jnan'jnda'han
jñ'oon yo ntyjehan nchu vaa nnt'ahan na nnan'vi'nn'anhan Jesús
cha' nnt'uehan jon, ndo' na nnan'cuee'hanhin.
\v 5 Majo'
jnduehan ndëë ntyjehan:
\p —Chito nt'uëhin xoncüe na m'aan nguee, tyi'nts'aahan' na nnan've nn'an
cjö.
\s Iscongio ncüii tsanscu nchen' nacjoo' Jesús
\r (Mr 14:3-9; Jn 12:1-8)
\p
\v 6 Tom'aan Jesús tsjoon Betania vaa' Simón, tsan na toquichu
tycu ndö' cotö'.
\v 7 Xjen'ñeen sindyoo' ncüii tsanscu na
m'aan Jesús, y'oon juu ncüii tsioo na sia ya ts'anhan' yo tsjö'
quichi' na jndyu alabastro. Tsioo'ñeen ñjon nchen' quichi na
njon jndyi. Iscongio juu nchen'ñeen xquen Jesús xjen na
vequityen jon mesa.
\v 8 Ndo' já nn'an na cotsay'ö́n yo jñ'oon
na toninncyaa jon, ya na jnty'iá na nnda', jnan'vjë́. Jnduë́:
\p —Ve' jn'aan t'man tsu nchen'va'.
\v 9 Yantyichen xe na
aa jndëë juuhan'. Jndye s'on ncüji'han' na nndui naya
nanninñen'.
\p
\v 10 Ng'e na taa' ts'on Jesús na nndaa' conduë́, tso
jon ndë́:
\p —¿Ndu na conan'ntjaan' 'o' ntyja 'naan' juu nan'va' na s'aa tsanscuva yo
ja? Tëquinjon' naya na s'aa jon yo ja.
\v 11 Ng'e ja chito
ninnquii'chen nc'ön quii' nt'anho', majo' joo nanninñen', 
ninnquii'chen m'anhan quii' nt'anho'.
\v 12 Tsanscuva iscongio
juu nchen' cjö na itsijnda' juu ntyja 'naan' na nganty'iu ja.
\v 13 Jñ'oon mayuu' na matsjö ndëëho', minyuuchen na ninvaa
tsonnangue na nninncya nn'an jñ'oon naya 'naan' Tyo'ts'on,
ninnquii'chen nnan'neinhan ntyja 'naan' juu naya na s'aa tsanscuva,
cha' tyi'ngitsu jñ'oon ntyja 'naan' jon.
\s Ijndëë Judas Jesús ndëë ntyee
\r (Mr 14:10-11; Lc 22:3-6)
\p
\v 14 Ndo' ncüii nquë́ nn'an na ncho've já, juu tsan na
jndyu Judas Iscariote, tja jon na m'an ntyee na conditque.
\v 15 Tso jon ndëëhan:
\p —¿Nchu ndyionho' ja na ninncya cüenta Jesús ndëëho'?
\p Jo' jnan'jnda'han, tyincyahan ntcyu ncho'nqui s'on xuee nnon
juu.
\v 16 Ndo' xjen'ñeen ta' juu, tont'ue juu nchu ya
nts'aa juu na nninncyaa juu cüenta Jesús ndueehan.
\s Itsijnda' Jesús na ntcüa' jon quitsman yo
nn'an na totsay'on jñ'oon yohin
\r (Mr 14:12-25; Lc 22:7-23; Jn 13:21-30;
1 Co 11:23-26)
\p
\v 17 Tuee' xuee na cotye' nguee na cocüa' nn'an judíos tyoo'
na tatsquentë tëquee'. Já nn'an na cotsay'ö́n yo jñ'oon na
toninncyaa Jesús, jnan'ndyoo' já na m'aan jon. Jnduë́ nnon jon:
\p —¿Yuu jon nt'ue tson' na ntsanan'jndá' já ntyja 'naan'
nguee pascua, na nninjnda' na ntqui' quitsman?
\p
\v 18 T'a jon, tso jon ndë́:
\p —Quitsaque'ho' quii' tsjoon, ndo' quindueho' nnon ncüii
ts'an na nndioho' jo': “Nnda' ta, nquii jon na itsi'man jñ'oon'
Tyo'ts'on ndë́, itso jon na jndë vavindyoo' na ngenon jon juu
navi' t'man. Nt'ue ts'on jon na quitejndei' va' na ndijnda' na
ntcüa' jon, ntquii jon quitsman na ntsit'maan' jon Tyo'ts'on na
nguee' nguee pascua yo já nn'an na cotsay'ö́n jñ'oon
yohin.”
\p
\v 19 Ndo' jo' jnt'á cha'xjen na tso jon. Jnan'jnt'á na
ntcü'á cüenta matman ntyja 'naan' juu nguee'ñeen.
\p
\v 20 Xjen na tuee' na tinton chjo, tuee' Jesús v'aa'ñeen.
Tacüetyen jon mesa yo ninvaa ncho've já.
\v 21 Ndo' viochen
xjen na tcü'á, ta' jon, sinin jon ndë́. Tso jon:
\p —Jñ'oon mayuu' na matsjö ndëëho', ndyii' ncüiiho' na
nninncyaa juu cüenta ja nduee nn'an.
\p
\v 22 Juu jñ'oonva' sichjoo' jndyihan' n'ö́n. Ncüii ro
ncüii já t'á, ta'x'ë́ nnon jon, jnduë́:
\p —Ta, ¿Aa nts'aahan' na ja?
\p
\v 23 T'a jon jndyuë́, tso jon:
\p —Manquii ts'an na ninvixjen ijoon quii' xio yo ja, majuu juu
nninncyaa cüenta ja.
\v 24 Ee ja na condui tsans'a na i'ua
Tyo'ts'on ts'ian nnön na coxën tsoñ'en nn'an, mancüixjen
nt'uiivi'han' ja cha'xjen na itsiquindyi juu jñ'oon' jon na
jndui. Majo' juu ts'an na nninncyaa cüenta ja nduee nn'an, vi'
jndyi ngenon juu. Yantyichen xe na aa tatuihin.
\p
\v 25 Yajo' juu Judas, tsan na tyincyaa cüentahin, taxee' juu,
tso juu:
\p —Nnda' ta, ¿Aa nts'aahan' na ja?
\p T'a Jesús 'ndyo juu:
\p —Aa majo' ro cha'xjen na jndë tsu'.
\p
\v 26 Viochen xjen na tcüa'han, ty'oon Jesús cüenta tyoo',
sit'maan' jon Tyo'ts'on na tyincyaa jon na ncya yahin ntyja
'naan'han'. Jndë jo' tyjee jon tan'han' ndo' tyincyaa jonhan'
ndë́. Tso jon:
\p —Cy'onho' cüentahan', cüa'ho'han', juuhan' conduihan' s'i.
\p
\v 27 Jndë jo' mantyi ty'oon jon cüenta ncüii vaso na ñjon
ndaa vinon. Sit'maan' jon Tyo'ts'on na tyincyaa jon na
ncya yahin ntyja 'naan'han'. Tso jon:
\p —Nan'va cüeho'han'. Quinan'cüenonho'han' ndëë ntyjeeho'.
\v 28 Juu ndaa vinonva conduihan' n'eön na ntcüe'han' cüenta
jndye jndyi nn'an cha' nndëë ntsit'man ts'on Tyo'ts'onhan jnanhan.
Yo juu n'eön maquëntyën jñ'oonxco.
\v 29 Matsjö ndëëho',
xuee na tonnonchen taje'c'ua nnt'a ndaa vinon ata vi na
jndë tentyja xjen na ityentjon Tyëhö' tsoñ'en. Yajo' nc'ua
xcöhan' yoho'.
\s Itsiquindyi Jesús na ncüji Pedro
\r (Mr 14:26-31; Lc 22:31-34; Jn 13:36-38)
\p
\v 30 Jndë na tá vendye salmos, yajo' jnt'uí já jo'.
Sá juu tyo' Olivos.
\v 31 Juu xjen'ñeen itso Jesús ndë́:
\p —Tsjonvahin tsoñ'enho' ntjiho' ntyja njan. Ee juu
jñ'oon' Tyo'ts'on na jndui itsohan': “Mancya ja na vanaan na
nnan'cuee' nn'an nquii ts'an na vantyjee' quinman. Ndo'
quinman ntsjuen' jon ntycya o'.”
\p
\v 32 Ndo' tsontyichen jon ndë́:
\p —Majo' xjen na jndë vant'ö xcö na t'iö, ja ncjö jndyëë
ndyuaa Galilea. Jo' quitsantyjaho'.
\p
\v 33 Ndo' jo' t'a Pedro 'ndyo jon, tso juu:
\p —Min xe na aa tsoñ'en nanmin' ntjihin ntyja 'nan', majo' ja
tyi'jon cüji ja.
\p
\v 34 Itso Jesús nnon juu:
\p —Jñ'oon na mayuu' na matsjö nnon', tsjonvahin, vitjachen na
ntsixuaa quil'ö, majo' 'u' jndë ndye jnda na jndë tji 'u'
ntyja njan.
\p
\v 35 Majo' sentcüe' Pedro jñ'oon nnon Jesús:
\p —Min xe na aa ngacju'han' na cü'iö yo 'u', majo'
tyi'jon cüji ja ntyja 'nan'.
\p Ndo' maninjuuntyi jñ'oon t'á tsoñ'en já na cotsay'ö́n yo
jñ'oon na toninncyaa Jesús.
\s Itsinin Jesús nnon Tyo'ts'on naijon min
ntjon Getsemaní
\r (Mr 14:32-42; Lc 22:39-46)
\p
\v 36 Yajo' sá yo Jesús, squë́ naijon min ntjon na jndyu
Getsemaní. Tso jon ndë́:
\p —C'uho' ndöhin viochen xjen na jö ndö' na ntsinën nnon Tyo'ts'on.
\p
\v 37 Yajo' tjantyichen jon, tëy'oon jon Pedro yo ve ntsinda
Zebedeo. Tye' na si'ndaa' jndyihan' ntyjii jon, ndo' na sichjoo'han'
ts'on jon.
\v 38 Tso jon ndëë nan'ñeen:
\p —Juu 'nan na ngenön, itsichjoo' jndyihan' ts'ön, juuhan' vay'oonhan'
ja na ntscuee'han' ja. Quintjoho' ntjoohin. C'oncjeho', quinan'jonho'
yo ja, chito ve' ndaho'.
\p
\v 39 Yajo' tjantyichen jon chjochen. Tëcüangio jon na itsindyia'hin
tonnon Tyo'ts'on. S'aa jon ty'oo, tso jon:
\p —'U' Tye', xe aa vaa na nndëë ndui, ncya' na tyi'ngenön
juu navi' t'manva. Majo' min na nnda' mac'an, quindui cha'xjen
na nt'ue tson' ncu', chito cha'xjen na nt'ue ts'ön ja.”
\p
\v 40 Jndë jo' jndyo ntcüe' jon na m'an joo ndye nan'ñeen na
conan'jonhan yo jñ'oon na toninncyaa jon. Ntjii jonhan na condahan.
Tso jon nnon Pedro:
\p —¿Cüa ndicüiqui n'onho' na ve' ninncüii hora na tyi'ndaho', na
nnan'jonho' yo ja nan'neinho' nnon Tyo'ts'on?
\v 41 Tsoñ'enho'
c'oncjeho' na quinan'neinho' nnon Tyo'ts'on cha' ya na va 'nan na
ityii'han' ng'eehan' 'o', tyi'ngachuhan' 'o' xjen 'naan'han'.
Mayuu' 'o' m'ancjeho' na nt'aho' cha'xjen na icanhan', majo' ng'e
na nn'anho', jo' ndiquinanho'.
\p
\v 42 Ndo' tja nnda' jon na jndë ve na ntsininntyichen jon
nnon Tyo'ts'on. Tso jon:
\p —'U' Tye', xe na aa tyi'je'quindëë na ngüenoon' juu navi'
t'man na ngenön, tanin, quindui cha'xjen na nt'ue tson' ncu'.
\p
\v 43 Jndë jo' tuee' nnda' jon na m'anhan, ntjii jonhan na conda
jndyihan, ee ta jndyi jndë ty'oon tsantsjonhan.
\v 44 Yajo' jnty'ii jonhan, tja nnda' jon na jndë ndye na sinin
jon nnon Tyo'ts'on. Ndo' maninjuuntyi jñ'oon tcan jon.
\v 45 Tyjee' nnda' jon na m'an nan'ñeen na totsay'onhan jñ'oon
yo jon. Tso jon ndëëhan:
\p —¿Aa ninvaa condaho' ndo' cota'jndyeeho'? Cüa je', c'oncjeho',
ng'e ja na condui tsans'a na i'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na
co'xën tsoñ'en nn'an, jndë tentyja xjen na quit'uiivi'han' ja
na ninncyaa ts'an cüenta ja nduee nn'an na nan'xuan jnan.
\v 46 Quinaquintyjaho', cja, ndö jndë ndyo juu ts'an na tancyaa
cüenta ja nduee nn'an.
\s T'uehan Jesús
\r (Mr 14:43-50; Lc 22:47-53; Jn 18:2-11)
\p
\v 47 Ninvaa na itsinin Jesús ndo' nquii Judas, ncüii já
nn'an na ncho've, tyjee' juu. Jndyochu juu jndye nn'an na conduihan
nn'an na m'an ntyja 'naan ntyee na conintque ndëë nn'an judíos, ndo' mantyi
yo nn'an na m'an ntyja 'naan nn'an na conintque quii' tsjoon
Jerusalén. Cho nan'ñeen ncjo espadas yo nonnch'io.
\v 48 Ndo' Judas, tsan na tyincyaa cüenta Jesús, jndë
si'man juu ndëëhin nchu vaa na nnts'aa juu. Tso juu ndëë
nan'ñeen: “Juu ts'an na nc'ua quinchoo' na nninncya ts'onhin,
majuu tsan'ñeen na cojnt'ueho'. Ninñoon' quit'ueho'hin.”
\v 49 Ndo' tja jndyoyu juu na m'aan Jesús. Tso juu:
\p —¿Aa tijaan ya 'u', ta?
\p Ndo' t'u juu quinchoo' jon.
\v 50 Tso Jesús nnon juu:
\p —'U' ntyjë, quitsiquindë' ts'ian na jndyo'.
\p Yajo' jnan'ndyoo' nan'ñeen nnon Jesús. Ty'onhan jon,
t'uetyenhanhin.
\p
\v 51 Ndo' ncüii já na m'án yo Jesús, tji' juu xjo. Tyjee
juu tsö'nqui mosoo' tyee na conintque.
\v 52 Ndo' jo' tso
Jesús nnon juu:
\p —Quityion' ntcüe' xjo'hö' tyquii' tjanvaa'han'. Ng'e juu ts'an
na its'aa natë' yo xjo, mayo juuhan' ngue' juu.
\v 53 ¿Aa
tyi'covaa' tson' na nndëë ntc'an nnon Tyëhö' ndo' ninñoon'
nc'ua jon ts'ian ndëë minchen ntmaan' ángeles na ntejndeihan ja?
\v 54 Majo' xe na aa nts'a na nnda', tyi'je'quitsiquindëhan' juu
jñ'oon' jon na jndui na itsiquindyihan' na tsixuan na quenön nan'min.
\p
\v 55 Yajo' tso Jesús ndëë tsoñ'en nan'ñeen:
\p —¿Ndu na tyincyoho' na ncy'onho' ja yo ncjo espadas ndo' yo
nonnch'io? Cha'vijon na jndyoquijnt'ueho' tsanch'uee. Ja 'io 'io
tovaquityën quityquii' vats'on t'man na totsi'man jñ'oon' Tyo'ts'on
ndëëho', min taty'onho' ja.
\v 56 Majo' maquenön tsoñ'en
nan'min cha' joo jñ'oon' Tyo'ts'on na toninncya nn'an ndyu na
toxen'chen ntyja nchu vaa 'nan na nguaa, ntsiquindëñ'enhan'
joohan'.
\p Ndo' juu xjen'ñeen tsoñ'en já na conan'jö́n yo jñ'oon na
toninncyaa Jesús, jnannö́n, jnty'ë́hin na ninnquiintyi jon.
\s Nn'an na conintque coy'onhan Jesús
\r (Mr 14:53-65; Lc 22:54-55, 63-71;
Jn 18:12-14, 19-24)
\p
\v 57 Ndo' nque nn'an na ty'onhan Jesús, tyey'onhan jon vaa'
Caifás, nquii tyee na conintque. Jo' jndë tëncüi nn'an
na conan'man nchu vaa itsiquindyi juu jñ'oon na tquen Moisés,
manin' yo nn'an na conintque quii' tsjoon Jerusalén.
\v 58 Ndo' nquii Pedro, tycya tycya tëntyja jon toxen' Jesús. Ya
na tuee' jon vaa' juu tyee na conintque'ñeen, tëquee' jon
toch'een' juu v'aa'ñeen. Jo' tëcjo jon quii' nt'an
nannt'i na cota'ntyjee' vats'on t'man, na nndyiaa' jon nchu
vaa nquii na nninjnda' ntyja 'naan' Jesús.
\p
\v 59 Ndo' nque ntyee na conintque yo nn'an na conintque quii'
tsjoon Jerusalén yo tsoñ'en minndye nn'an na m'an n'ian, tojnt'uehan
nn'an na quityji'han jñ'oon quintu nacjoo' Jesús cha' nndëë
nninjnda' jnaan' jon na cue' jon.
\v 60 Majo' min na jndye
nn'an jnduehan jñ'oon quintu nacjoo' jon na vaa jnaan' jon,
majo' jñ'oon'ñeen tyí'cüiyuu'han'. Jndë jo' jnan'tjon' ve
nan'ñeen jñ'oon quintu, jnduehan:
\p
\v 61 —Juu tsanva' itso juu na ntsityuii' juu vats'on t'man
cüentaa' Tyo'ts'on. Ndo' ninndye xuee ntsia xco juu ncüiichenhan'.
\p
\v 62 Ndo' nquii tyee na conintque, tëcüentyjee' jon, taxee'
nnon Jesús:
\p —Juu jnanva' na cotji' jndyoyu nanmin' cjo', ¿Aa min'ncüii
'ndyo jñ'oon tyi'cü'a' ntyja 'naan'han'?
\p
\v 63 Majo' Jesús, min'ncüii 'ndyo jñ'oon tat'a jon. 
Yajo' nquii tyee'ñeen tso jon nnon Jesús:
\p —Ng'e nquii Tyo'ts'on na vando' indyiaa'chen jon, jo' na maco'xën
'u' na co'tyen' 'ndyo' na quitsu' jñ'oon na mayuu' na ndyë́.
'U', ¿Aa condui 'u' Mesías jnda Tyo'ts'on?
\p
\v 64 T'a Jesús 'ndyo jon:
\p —Majo' ro cha'xjen jñ'oon na matsu'. Ndo' mantyi matsiquindyi
'o' na 'io cha, xuee na vjantyihan', ja na condui tsans'a na i'ua
Tyo'ts'on ts'ian nnön na co'xën tsoñ'en nn'an, njnty'iaho' na
m'an ntcü'ë naijon na condit'maan' ja ngiaa' Tyo'ts'on tontyjaya,
nquii jon na tsixuan tsoñ'en najndei. Ndo' njnty'iaho' ja na
nnan quiñoon'ndue na nndyocuë nnt'a quii' chincyu.
\p
\v 65 Ndo' juu tyee na conintque'ñeen, jndyii' jon ndiaa'
jon ve' ng'e quindya' jndyi nchjii jon. Tso jon:
\p —Tsanva jndë sinin juu jñ'oon tsan' cjoo' nquii Tyo'ts'on.
Min tyi'icanntyichenhan' ts'an na ncüji' jndyoyu jñ'oon nacjoo'
juu. Nqueho' jndë macondyeho' jñ'oon tsan' na itsinin juu.
\v 66 ¿Nin 'nan conan'tiuho' na chuhan' na quitjon juu?
\p T'a nan'ñeen, jnduehan nnon jon:
\p —Majnda' na chuhan' na cue' juu.
\p
\v 67 Ndo' totjue'han ndaajndyuehan nnon jon. Totyiohan
nda'hin, ndo' vendyehan totmin'han nda'chcya quinchoo' jon.
\v 68 Ndo' jnduehan nnon jon:
\p —'U' na matsa' ncu' na condui 'u' Mesías na jñon Tyo'ts'on,
cüa, quitsu' nin ts'an tmin' nda' 'u'.
\s Icüji Pedro ntyja 'naan' Jesús
\r (Mr 14:66-72; Lc 22:56-62; Jn 18:15-18, 25-27)
\p
\v 69 Ndo' viochen xjen na condui nan'min', vaquityen Pedro
toch'en. Ndo' ncüii tsanscu na ityentjon jo', sindyoo'hin nnon
Pedro. Tso juu nnon jon:
\p —'U' mantyi toquiñ'en 'u' yo Jesús, tsan na jnan Galilea.
\p
\v 70 Majo' tjihin tondëë tsoñ'en nn'an na m'an jo'. Tso
jon:
\p —Min'chjo tyi'quintji ja jñ'oon na matsu' 'u'.
\p
\v 71 Jndë jo' tja jon naijon na vaa 'ndyoteon juu v'aa'ñeen
ndo' cüiichen tsanscu na mantyi ityentjon jo' ntjii juuhin. Tso
tsan'ñeen ndëë nn'an na m'an ndyo:
\p —Tsanvahin mancüiixjen toquiñ'enhin yo Jesús tsan na jnan
Nazaret.
\p
\v 72 Jo' cüiichen jon tji Pedro, tco' jon 'ndyo jon. Tso jon:
\p —Ntyjii jnda' Tyo'ts'on na tyi'cüajn'an ja tsanva'.
\p
\v 73 Ndo' tyi'covivio xjen ndo' vendye nn'an na minntyjee' jo',
tentyjaa'han nnon jon. Jnduehan:
\p —Mayuu' na 'u' ncüii nque nn'an na conan'jon yo tsanva', ng'e
jñ'oon na matsinin' itsi'manhan' na jnan' Galilea.
\p
\v 74 Yajo' ta' jon na tju' nquii jon jñ'oonvi' nacjoo' jon.
Tso jon na nquii Tyo'ts'on ntyjii jnda' jon na mayuu' jñ'oon
itsinin juu. Tso juu:
\p —Min'chjo tyi'cüajn'an tsanva'.
\p Ndo' majuuto xjen'ñeen sixuaa ro quil'ö.
\v 75 Ndo' na nnda'
tui, ninñoon' tëñjoon' ts'on Pedro juu jñ'oon na jndë tso
Jesús nnon jon: “Vitjachen na ntsixuaa quil'ö, ndo' 'u' jndë
ndye jnda tji 'u' ntyja njan.” Ndo' jndui' jon jo'. T'ioo
jndyi jon.
\c 27
\s Tyencyahan Jesús nt'ö Pilato
\r (Mr 15:1; Lc 23:1-2; Jn 18:28-32)
\p
\v 1 Vi na jndë tixuee, tsoñ'en ntyee'ñeen yo nn'an na
conintque quii' tsjoon Jerusalén, nincüajon tjoo' jñ'oonhan
nchu vaa nguaa cha' cue' Jesús.
\v 2 Jnan'tyenhan jon, tyey'onhanhin.
Tyencyahan cüentahin nt'ö Pilato, tsan na condui gobernado juu
ndyuaa'ñeen.
\s Iscuee' nquii Judas
\p
\v 3 Ndo' juu Judas, tsan na jndëë Jesús ndëë nan'ñeen,
vi na jndë tquen ya juu cüenta na jndë tijnda'tyen na cue'
Jesús, tyioo na si'ndaa' jndyihan' ntyjii juu ntyja 'naan' 'nan
na s'aa juu. Jo' tëtsintcüe' juu ntcyu ncho'nqui
s'on xuee'ñeen ndëë ntyee na conintque'ñeen yo ndëë nn'an
na conintque quii' tsjoon Jerusalén.
\v 4 Tso juu ndëëhan:
\p —Min'chjo tatëquinjon' s'a. T'man jndyi jnan chö na juu ts'an
na tajnan tsixuan, jndë isquiöhin ndueeho'.
\p Majo' t'a nan'ñeen, jnduehan nnon juu:
\p —Min'chjo ta'nan its'aahan' já. 'U' ntyji' nin 'nan sa'.
\p
\v 5 Jo' tyque'to Judas joo s'on xuee'ñeen quii' vats'on
t'man. Mana jndui' juu jo', tja juu, tëtsintyjahin na iscuee'
nquiihin.
\p
\v 6 Ndo' joo ntyee'ñeen jñen' ntcüe'han joo s'on'ñeen.
Jnduehan:
\p —S'onmin jndë tyionhan' na cue' ts'an. Mang'e na nnda', tyi'chuhan'
na nnan'tjön' ntcü'ëhan' yo s'on na coninncya nn'an cüentaa'
Tyo'ts'on.
\p
\v 7 Mang'e jo' tjoo' jñ'oonhan yo ntyjeehan. Jnan'quitsuhinhan'
na tyionhan cüii tan' tyuaa naijon na min ts'oquichu na
condëë nguaa. Juu tyuaa'ñeen, manin'ts'iaan' na tijnt'uehinhan' na ngaty'iu
nt'oo, nn'an na chito nn'an tsjoonhan.
\v 8 Mang'e na nnda',
ata xee nein juu tyuaa'ñeen jndyuhan' Tyuaa Neon'.
\v 9 Ndo'
na ty'on ntcüe'han juu xoquitu'ñeen, siquindëhan' jñ'oon
'ndyo Jeremías, tsan na toninncyaa jñ'oon' Tyo'ts'on ndyu na
toxen'chen ntyja nchu vaa 'nan na nguaa. Tso tsan'ñeen:
“Nn'an Israel jnan'jnda'han na ndyionhan ntcyu ncho'nqui s'on
xuee ntyja 'naan' ts'an. Jndë jo' ty'on ntcüe'han cüentahan'.
\v 10 Ndo' yo juuhan' jnan'jndahan ncüii tan' tyuaa nnon ts'an
na itsia juu nguaa cha'xjen na t'ua Tyo'ts'on ts'ian nnön na
mancüiixjen quindui.”
\p Mannda' jñ'oon tji Jeremías.
\s Ivajndo Pilato Jesús
\r (Mr 15:2-5; Lc 23:3-5; Jn 18:33-38)
\p
\v 11 Tyey'onhan Jesús na m'aan gobernado Pilato. Taxee'
tsan'ñeen nnon jon:
\p —¿Aa 'u' condui nquii ts'an na taquintyja na t'man conduihin na
co'xen' nty'iu' nn'an judíos?
\p T'a Jesús, itso jon:
\p —Majo' ro cha'xjen na matsu'.
\p
\v 12 Ndo' nque ntyee na conintque yo nn'an na conintque quii'
tsjoon, tyincyahan jnaan' Jesús nnon Pilato. Totquenhan jñ'oon
cjoo' jon, majo' min'ncüii jñ'oon tat'a jon.
\v 13 Mang'e jo'
itso Pilato nnon jon:
\p —¿Aa tyi'mandyi' jñ'oon na conan'tja'han nacjo'?
\p
\v 14 Majo' min'ncüii jñ'oon tat'a Jesús ntyja 'naan' jñ'oon
na jnan'tja'han cjoo' jon. Ndo' na nnda', s'aahan' na
ndicüaa' ts'on Pilato ndu na s'aa Jesús na nnda'.
\s Tijnda'tyen na cue' Jesús
\r (Mr 15:6-20; Lc 23:13-25; Jn 18:38-19:16)
\p
\v 15 Tyincüii cüii chu, juu xjen na covee' nguee pascua, tovaa
costumbre na nquii gobernado itsiquindyaa jon min'cya ro preso
na ngitan nn'an judíos nnon jon.
\v 16 Ndo' majuu xjen'ñeen
tom'aan ncüii preso na jndyu juu Barrabás, na t'man jnaan' juu
vaa.
\v 17 Ndo' juu xjen ya na jndë tencüii nn'an tonnon
Pilato, taxee' jon ndëëhan:
\p —Quindueho' nndyi, ¿Nin juu na nt'ue n'onho' na quitsiquindya?
¿Aa juu Jesús Barabás, oo aa juu Jesús na condue nn'an na
conduihin Mesías?
\p
\v 18 Nnda' tso Pilato ndëëhan ng'e taa' ts'on jon na joo
ntyee'ñeen ve' jndohan Jesús, jo' na jnan'quioohanhin nt'ö
jon, chito aa ng'e mayuu' sitjahin.
\p
\v 19 Ndo' viochen xjen na vequityen Pilato naijon na ico'xen jon
jñ'oon, nquii scuu' jon scüenon juu cüii jñ'oon na m'aan jon.
Tso juu: “Tyi'ntyi' 'u' xquen' jñ'oonva' ee condui tsanva'
ts'an na tajnan tsixuan tonnon Tyo'ts'on. Ee tsjon toncoquiuu'
jen vaa jndyi sichju tsantsjon ja ntyja 'naan' jon.”
\p
\v 20 Majo' nque ntyee na conintque yo nn'an na conintque quii'
tsjoon, tyi'han jndyuehan nn'an na quitanhan na quindyaa juu
Barrabás, ndo' Jesús je', cue' jon.
\v 21 Yajo' nquii Pilato
taxee' nnda' jon ndëë nn'an na jndye jndyi'hin, tso jon:
\p —Cüa, quindueho' nnön, ¿Nin ncüii na ve nanmin' nt'ue n'onho'
na quitsiquindya?
\p Ndo' jo' t'ahan, jnduehan:
\p —Juu Barrabás, quitsiquindya'.
\p
\v 22 Yajo' ncüiichen jon taxee' Pilato ndëëhan, tso jon:
\p —Xe na aa nndyaa Barrabás, yajo' ¿Nin 'nan quits'a yo Jesús
na condueho' na conduihin Mesías?
\p Tsoñ'enhan t'ahan, jnduehan nnon Pilato:
\p —Quijñon'hin tsonjn'aan.
\p
\v 23 Yajo' taxee' nnda' Pilato ndëëhan, tso jon:
\p —¿Nin jnaan' juu vaa na ngioho'?
\p Majo' jndeintyichen jnan'xuaahan, jnduehan:
\p —Quijñon'hin tsonjn'aan.
\p
\v 24 Ndo' Pilato, vi jndë jndyiaa' jon na ndiquinan jon
jndyue nan'ñeen, ata manndyo na nnan'vehan nacjoo' jon, jo'
tcan jon ndaatioo, tman jon nt'ö jon tondëëhan, tso jon:
\p —Maman nt'ö cha' cüji' jndyoyuhan' ndëëho' na tajnan quichö
xe na aa nnan'cuee'ho' tsanva'. Ntyja 'naan nqueho'han'.
\p
\v 25 Ndo' tsoñ'en nan'ñeen t'ahan, jnduehan:
\p —¿Nin its'aahan' já? Nquë́ chö́ jnan ndo' mantyi ndá ntyja
'naan' na ngue' tsanva'.
\p
\v 26 Ndo' s'aa Pilato cha'xjen na tan nan'ñeen, siquindyaa
ntcüe' jon Barrabás. Ndo' t'ua jon ts'ian ndëë sondaro 'naan' jon na
quitja'han Jesús. Jndë jo' tyincyaa jonhin ndueehan na
quijñonhanhin tsonjn'aan.
\s Jnan'cüejnaan' sondaro Jesús
\p
\v 27 Ndo' nque sondaro'ñeen, tyey'onhan Jesús quityquii'
vats'ian. Jo' jnan'ncüihan tsoñ'en ntyje sondarohin na xi'jndio
ngiaa' Jesús.
\v 28 Tji'han ndiaa' jon ndo' jnan'cüehan
ncüiichen ndiaahin, ndiaatco colo ve.
\v 29 Jndë jo'
jnan'cüetyjohan neon, jnt'ahan tseihan', tyionhinhan' xquen
jon cha'vijon corona. Ndo' tyi'han ncüii tsman nt'ö jon ntyjaya
cha'vijon tsonjnt'ei 'naan' tsanm'aants'ian t'man. Jndë jo'
totongityehan tonnon jon na ve' toncohin jon. Tonduehan:
\p —'U' tsan na matyentjon' joo nn'an judíos, vaa t'man condui
'u'.
\p
\v 30 Mantyi totjue'han ndaa jndyuehan cjoo' jon. Ndo' tji'
ntcüe'han tsman na ndyii' nt'ö jon, totuein'hinhan' xquen jon.
\v 31 Vi na jndë tëcjoo'chen n'onhan na concohan jon, yajo'
tji' ntcüe'han juu ndiaatco'ñeen, jnan'cüe nnda'han ndiaa'
jon, jndë jo' tyey'onhan jon na njñonhin jon tsonjn'aan.
\s Cojñonhan Jesús tsonjn'aan
\r (Mr 15:21-32; Lc 23:26-43; Jn 19:17-27)
\p
\v 32 Xjen na tyendui'han quii' tsjoon, tjonhin ncüii ts'an
tsjoon Cirene na jndyu Simón. Yo naijndei'han', jnt'ahan na
cay'oon juu tsonjn'aan 'naan' Jesús.
\p
\v 33 Jo' squehan ncüii joo na jndyu Gólgota. Jñ'oonva'
tsi'manhan' Tyo' Tsi'xquen Ts'oo.
\v 34 Jo' tyincyahan vinon na
nc'u jon na tjon'han' yo ncüii nasi ja. Majo' vi na jndë
ntjii' 'ndyo jon na tjon' nasi'ñeenhan', tat'u jonhan'.
\p
\v 35 Ndo' sondaro'ñeen je', vi na jndë jñonhan jon tsonjn'aan,
ty'ehan x'iaa' na njnty'iahan nin ncüii joohan ndijnoon' ncüii
cüii ndiaa' jon. Ndo' na tui na nnda', siquindëhan' juu
jñ'oon na tji ts'an na toninncyaa jñ'oon' Tyo'ts'on ndyu na
toxen'chen ntyja nchu vaa 'nan na nguaa. Itsohan': “Ty'ehan x'iaa' na
njnty'iahan nin joohan ndijnoon' ncüii cüii ndia.”
Nnda' vaa na tso juu jñ'oon'ñeen.
\v 36 Jndë jo' tyecüendyuaa sondaro'ñeen na ntquenhan cüenta
Jesús.
\v 37 Ndo' tondye
xquen Jesús, t'ionhan tscaa' na chuu' ntji na si'manhan' nin
jnaan' jon. Tsohan': “Ndöhin juu Jesús, tsan na taquintyja
na t'man conduihin na ico'xen jon nn'an judíos.”
\p
\v 38 Mantyi jo' jñonhan ve nannty'uee ndëë nonjn'aan.
Ncüii tsan'ñeen ñoon juu tsonjn'aan na minntyjee' ngiaa' Jesús
tontyjaya. Ndo' ncüiichenhin ñoon juu tsonjn'aan na minntyjee'
tontyjatymaan'.
\v 39 Ndo' nn'an na tovenon jo', totjue'han
jñ'oonvi' cjoo' Jesús. Tonan'cahan nquenhan.
\v 40 Tonduehan:
\p —'U' ts'an na matsu' na ntsityui' vats'on t'man ndo' ninndye
xuee ntsia' xco'han', cüa je', quitsin'man nquii 'u'. Xe na aa
mayuu' condui 'u' jnda Tyo'ts'on, cüa, quindyocuee'
tsonjn'aanva'.
\p
\v 41 Ndo' nque ntyee na conintque yo nn'an na conan'man nchu vaa
itsiquindyi jñ'oon na tquen Moisés, yo nin'nn'an na conintque
quii' tsjoon Jerusalén, mantyi mannda' vaa tonan'cüejnaan'han
Jesús. Tonduehan ndëë ntyjehan:
\p
\v 42 —Vaa jñ'oon na totsin'man tsanva' nn'an ntyja 'naan'
navi' na coquenonhan. Majo' min ndiquindëë ntsin'man nquiihin
navi' na iquenon juu. Condue nn'an na conduihin nquii ts'an na
taquintyja na t'man conduihin na ico'xen juu jaa nn'an Israel.
Xe na aa mayuu' na nnda', yajo' quindyocue juu na ñoon juu
tsonjn'aanva'. Xe na aa nts'aa juu na nnda', yajo' chi ngantyja
nn'önhin.
\v 43 T'man quii ts'on juu Tyo'ts'on ee tso juu
ndëë na nquii juu conduihin Jnda Tyo'ts'on. Xe na aa mayuu'
njonhin ntyjii Tyo'ts'on, cüa, cüji' jonhin quii' navi'vahin.
\p
\v 44 Ndo' mantyi nque nannty'uee'ñeen na ñoon nonjn'aan tongiaa'
Jesús, manincüajon jnan'cüejnaan'hin jon.
\s Tyincyaa ya Jesús na tue' jon
\r (Mr 15:33-41; Lc 23:44-49; Jn 19:28-30)
\p
\v 45 Xjen na tuee' yajmin', ninvaa tsonnangue tijaanhan' ata na
ndye na matman.
\v 46 Ndo' cha'na ndye na matman jndei sixuaa
Jesús, tso jon:
“Elí, Elí, ¿Lama sabactani?” Juu jñ'oonva'
itsiquindyihan': “'U' Tyo'ts'on na matsitman', ¿Ndu na jndë
jnty'i' ja?”
\p
\v 47 Ndo' vendye nn'an na m'an ndyo, xjen na jndyehan jñ'oonmin',
jnduehan:
\p —Tsanva' itsixuaa juu Elías, tsan na tom'aan ndyu na toxen'chen
na toninncyaa jñ'oon' Tyo'ts'on ntyja nchu vaa 'nan na nguaa.
\p
\v 48 Ndo' ncüii tsan'ñeen je', ninñoon' jnannon juu,
tëcy'oon juu ncüii 'nan na nchja' na ya ncü'aahan' ndaa.
Nchje juuhan' quii' vinon të, tyio juuhan' nnon tsman cha' ya
nguee'han' 'ndyo Jesús na ngitei jonhan'.
\v 49 Majo' vendyechen
nan'ñeen jndyuehan:
\p —Qui'ndyi'. Cüa, njnty'iá na aa ncüjee' Elías na ncüji'
jonhin.
\p
\v 50 Ndo' jndei sixuaa nnda' Jesús, juu na ndyii' na vando'
jon, tyincyaa jon cüentahan', ndo' tue' jon.
\v 51 Ndo' majuuto
xjen'ñeen, juu ndiaatco na ntyjat'io quityquii'chen vats'on
t'man, t'io ninvaa tcohan' ata xjen nnontyuaachen. Mantyi jndei
s'ii tsonnangue, ndo' tiuu ntjö'.
\v 52 Mantyi jnaan ndi'nt'ua
ndo' jndye nn'an na jndë tjë na tovantyja n'on Tyo'ts'on,
tando' xcohan.
\v 53 Ndo' vi na jndë na vando' xco Jesús,
mantyi joo nan'ñeen jndui'han quityquii' ndi'nt'uahan, ndo'
tyeque'han quii' tsjoon Jerusalén. Ndo' jndye nn'an jnty'iahin
nan'ñeen jo'.
\p
\v 54 Nquii capitán yo sondaro 'naan' jon na cota'ntyjee'han
Jesús, xjen na ticjehan na s'ii ndo' yo tsoñ'en 'nan na tui,
tyue jndyihan. Jnduehan ndëë ntyjehan:
\p —Jñ'oon mayuu', juu tsanva' conduihin Jnda Tyo'ts'on.
\p
\v 55 Ndo' jndye nanntcu m'an naijon jñon sondaro'ñeen Jesús
tsonjn'aan. Joohan ve' jnty'ia tycyahan 'nan na tui. Jnanhan
ndyuaa Galilea, santyjahan toxen' Jesús na totixee'han jon.
\v 56 Quii' nt'an nanntcu'ñeen m'aan María, tsan tsjoon Magadán,
yo María ndyee Santiago yo José, ndo' mantyi yo juu ts'an na
condui ndyee ntsinda Zebedeo.
\s Ty'iuhan Jesús
\r (Mr 15:42-47; Lc 23:50-56; Jn 19:38-42)
\p
\v 57 Ndo' tom'aan ncüii tsantya na jndyu José, ts'an tsjoon
Arimateahin. Itsijonhin yo jñ'oon na toninncyaa
Jesús.
\v 58 Xjen na tuee' na tman juu xuee'ñeen, tja tsan'ñeen
na m'aan Pilato, tëcan jon si'ts'o 'naan' Jesús. Ndo'
Pilato, t'ua jon ts'ian ndëë sondaro'ñeen na nncyahan cüenta juu
si'ts'o 'naan' Jesús nt'ö juu José'ñeen.
\v 59 Jo' ty'oon
José cüenta nquii ts'oo Jesús. Ndo' ndiaa sábana na ntju' na
jndë yo tsan lino, scüetyjo jonhan' tsoJesús.
\v 60 Jndë
jo' tyii' jon ts'oo'ñeen quityquii' tsi'ts'ua 'naan' nquii jon.
Juuhan' tsë'tsjö' xcohan' na jndë jnan'ya nn'an. Jndë jo'
iscu' jon 'ndyo juu tsi'ts'ua'ñeen yo ncüii tsjö' t'man. Jndë
jo' tja jon.
\v 61 Ndo' juu María, tsan tsjoon Magadán, yo
ncüiichen María'ñeen, jnty'iahan na s'aa jon na nnda'.
Tyecüendyuaahan tonnon juu tsi'ts'ua'ñeen.
\s Tota'ntyjee' sondaro tsi'ts'ua
\p
\v 62 Xuee na tanty'iu Jesús, majuu xuee na conan'jnda' nn'an
judíos 'nan na icanhan'hin, ng'e xuee saro' xuee na cota'jndyeehan.
Ndo' juu xuee saro'ñeen, nque ntyee na conintque yo nn'an fariseos,
ninncüii tmaan' ty'ehan na m'aan Pilato.
\v 63 Jnduehan nnon jon:
\p —Nnda' ta, vañjoon' n'ö́n jñ'oon na totso tsanquintu'ñeen
xjen na ninvando' juu. Tso juu xuee jndë ndye ngüando' xco juu
na tue' juu.
\v 64 Mang'e jo' nt'ue n'ö́n na c'ua' ts'ian na
c'o sondaro 'nan', na ngoquitquenhan cüenta tsi'ts'ua 'naan'
tsan'ñeen ata xjen na jndë tenon ndye xuee. Tja ndo' nts'aahan'
na joo nn'an na cotsay'on yo jñ'oon na toninncyaa juu, ntsquehan
ndo' nty'ueehan si'ts'o 'naan' juu, ndo' nnduehan ndëë nn'an na
jndë vando' xco juu. Ndo' quintuva' t'manntyichen ntsivi'nn'anhan'
nn'an, chito jñ'oon na toninncyaa juu xjen na tovando' juu.
\p
\v 65 T'a Pilato, tso jon ndëëhan:
\p —Sondaromin mancya na nninjnt'ueho'. Cüa, c'oho' yohan. Ya ya
quita'ntyjee'ho' juu tsi'ts'ua'ñeen.
\p
\v 66 Ndo' jo' jndui'han. Tyequitë'tyenhinhan'. T'ionhan sello
xoncüe na ntjon 'ndyo tsë'tsjö' yo tsjö' t'man cha' ntsi'manhan'
xe na aa ntsiquinaan ts'anhan'. Jndë jo' jnty'ehan sondaro'ñeen
na quitquenhan cüenta juu tsi'ts'ua'ñeen.
\c 28
\s Na vando' xco Jesús
\r (Mr 16:1-8; Lc 24:1-12; Jn 20:1-10)
\p
\v 1 Jndë tenon xuee saro'ñeen na cota'jndyee nn'an judíos
ndo' jndë tavixuee xuee nuinco', xee na vejndyee soana. Juu
xjen'ñeen, tja María tsan tsjoon Magadán yo ncüiichen María'ñeen,
tyequijnty'iahan juu tsi'ts'ua.
\v 2 Ndo' jndei jndë s'ii ng'e ncüii ángel cüentaa' Tyo'ts'on
jnan jon quiñoon'ndue, jndyocue jon naijon vaa juu
tsi'ts'ua'ñeen. Tendyaa' jon tsjö' na të' 'ndyohan',
tëcjo jon cjoo'han'.
\v 3 Ninvaañ'enhin quixuee cha'vijon chontsuee. Ndo' quichi' ndiaa'
jon cha'vijon tein quichi' jndyi.
\v 4 Ndo' joo sondaro'ñeen na totquenhin cüenta
tsi'ts'ua'ñeen, ya na jnty'iahan juu ángel'ñeen,
toviquijnty'ehan na ncyaahan, tycyaahan tyuaa cha'vijon nt'oo.
\v 5 Ndo' juu ángel'ñeen, sinin jon ndëë
nanntcu'ñeen, tso jon:
\p —Tyi'ntyueho'. Ja mantyji na juu Jesús cojnt'ueho', manquii
jon na jñon nn'anhin tsonjn'aan.
\v 6 Tac'oonhin ntjoohin ng'e
jndë vando' xco jon na tue' jon, cha'xjen jñ'oon na totso jon.
Quindyoquijnty'iaho' naijon na tquen nn'anhin.
\v 7 Ndë
jo' quinan'cjeho' na quitsanan'quindyiiho' nn'an na cotsay'on yo
jñ'oon na toninncyaa jon, na jndë vando' xco
jon na tue' jon. Ndo' quindueho' ndëëhan na juu jon vjajndyee 
ndyuaa Galilea, ndë jo' jnty'iaho'hin. Ndö vaa jñ'oon na
jndyoquitsjö ndëëho'.
\p
\v 8 Yajo' quintyja quintyja jndui' ntcüe' nanntcu'ñeen
naijon na vaa juu tsi'ts'ua'ñeen. Tyue jndyihan ndo' neinhan.
Jnan'nonhan na tyenan'quindyiihan nque nn'an na totsay'onhan yo
jñ'oon na toninncyaa Jesús na nnda' vaa 'nan na tso juu ángel'ñeen
ndëëhan.
\v 9 Ndo' ninjonto nquii Jesús tjon jon joohan.
Tso jon ndëëhan:
\p —¿Aa tonco ya 'o'? Toquityehan nnon jon, t'uehan quityo'
ng'ee jon na jnan't'maan'han jon.
\v 10 Ndo' tso jon ndëëhan:
\p —Tyi'ndyueho'. Cüa, c'oho', quitsanan'quindyiiho' joo ntyjë na
cotsay'onhan yo jñ'oon na toninncya, na c'ohan ndyuaa Galilea,
jo' njnty'iahan ja.
\s Jñ'oon na jnan'nein joo sondaro'ñeen
\p
\v 11 Viochen xjen na ty'e joo nanntcu'ñeen, ve ndye sondaro'ñeen
na totquen cüenta juu tsi'ts'ua'ñeen, tyeque' ntcüe'han Jerusalén,
tyenan'quindyiihan ntyee na conintque tsoñ'en 'nan na tui.
\v 12 Ndo' joo ntyee'ñeen tetjonhan yo joo nn'an na conintque quii'
tsjoon'ñeen. Ndo' jnan'tjon'han jñ'oon yo nan'ñeen, maya xoquitu'
tyincyahan ndëë sondaro'ñeen.
\v 13 Ndo' jnduehan ndëë
nan'ñeen:
\p —Quindueho' ndëë nn'an na nque nn'an na cotsay'on jñ'oon yo
Jesús, natsjon squehan. Ndo' xjen na jndaho', tequitji'han
si'ts'o 'naan' juu quii' tsi'ts'ua'ñeen.
\v 14 Min'chjo jñ'oontiu tyi'nc'onho', ta'nan ntquenonho'. Ee xe
na aa ncüaa' ts'on gobernado juu jñ'oonva', nquë́ ngiö́
nchu vaa nt'a cha' na tyi'nt'uiihan' 'o'.
\p
\v 15 Ndo' ty'on sondaro'ñeen cüenta xoquitu'ñeen.
Ta'han tonan'cyahan jñ'oon cha'xjen na jndue ntyee'ñeen na
quinduehan. Ve' ng'e jo', ata xjen nein conan'nein nn'an judíos
na nque nn'an na totsay'onhan jñ'oon yo Jesús, tyequinty'ueehan
juu si'ts'o 'naan' jon.
\s Ts'ian na t'ua Jesús ndëë nn'an cüentaa' jon
\r (Mr 16:14-18; Lc 24:36-49; Jn 20:19-23)
\p
\v 16 Ndo' nquë́ na nqui ncho'ncüii já sá Galilea,
naijon na m'aan juu tyo' na siquindyi Jesús na ngitsá.
\v 17 Ndo' xjen na jnty'iáhin, tonan't'mán'hin. Majo' ñ'en
vendye ntyjë́ na ve vaa na tom'aan' n'onhan na aa mayuu' na
juu jon.
\v 18 Yajo' sindyoo' Jesús na tondë́. Tso jon:
\p —Nquii Tyo'ts'on jndë tyincyaa jon na vaa najndö na condui 
ja na co'xën tsoñ'en na m'aan quiñoon'ndue yo nnon tsonnangue.
\v 19 Mang'e
na nnda', c'oho' na m'an nn'an ncüii cüii tyuaa na ninvaa tsonnangue. 
Nninncyaho' juu jñ'oon naya ndëëhan cha' ngantyja n'onhan ja.
Quinan'quindëë'ho'han yo xuee' Tyëhö' yo xuë na condui ja
Jnda nquii jon, ndo' yo xuee' nquii Espíritu Santo.
\v 20 Quinan'manho' ndëë nan'ñeen na quita'nguee'han tsoñ'en
jñ'oon na jndë tquën ndëëho'. Ndo' cañjoon' n'onho' ninvito
na m'an ja yoho' ata xjen na ntycüii tsonnangue,
tyi'xe'qui'ndyi ja 'o'.