\id JAS
\h Santiago
\mt1 Tson Na Tji Santiago
\c 1
\s Incyaa Santiago ts'on 'naan' jon ndëë
nn'an Israel na jndë tycyahin
\p
\v 1 Ja Santiago macüji tsonvahin. Condui ja ts'an na
itye'ntjon nnon Tyo'ts'on yo nnon Jesucristo, nquii jon na
conduihin na itye'ntjon jon jaa. Mancya ts'on njan ndëë 'o' na
conduihan ncho've tmaan' jaa nn'an Israel na jndë tycyaho' ninvaa
tsonnangue.
\s C'oon ts'an na neiin' juu min vaa
'nan iquenon juu
\p
\v 2 'O' ntyjë na vantyja n'onho' Jesús, vaa xjen jndye nnon
min na iquenhan' xjen 'naanhan' 'o' na nin'quitscyaahan' 'o'
na m'anho' na vantyja n'onho' jon. Ya na nnda' vaa, c'onho' na
cüineiin' jndyi n'onho'.
\v 3 Ee juu na vantyja n'onho', xjen na
vaa 'nan na iquenhan' xjen juuhan', juu nan'ñeen na 
coquenonho' vay'oonhan' 'o' na contjotyenho' ntyja 'naan' Tyo'ts'on.
\v 4 Majo' juu na ntjotyenho' quityquii' joo
navi'ñeen, ncyaho' na quindë ya na ngay'oonhan' 'o' na
ngaqueho' ntyja 'naan' jon, na quindë ya na nan'xuanho' na
conduiho' ntyja 'naan' Cristo.
\p
\v 5 Ndo' xe na aa ndyii' ncüiiho' ndicüaa' ts'on juu nchu vaa
quits'aa juu quityquii' joo na iquenhan' xjenhin, can juu na
ncyaa Tyo'ts'on na jnda' xquen juu. Na nts'aa juu na nnda', 
yajo' nninncyaa jon jñ'oon na ican tsan'ñeen ee juu jon
tyi'vacuaa xjen na ncyaa jon ndëë nn'an, min tyi'tsityia' jon
ts'an na icanhan'.
\v 6 Majo' ya na itsinin juu nnon
Tyo'ts'on, cantyja ts'on juu na nninncyaa jon juu jñ'oon na ican
juu. Min tyi'nc'oon juu na ve
vaa na itsitiu juu. Ee ts'an na ve vaa na m'aan' ts'on xjen na
ican juu vi naya nnon Tyo'ts'on, juu tsan'ñeen itsijonhan'hin
cha'vijon juu ndaandue xjen na ijuuhan' na ntyque jndyehan'
ncüii cüii ntyja.
\v 7 Ts'an na nnda' vaa m'aan' ts'on,
tyi'ndyii' ts'on juu na ncy'oon juu cüenta jñ'oon na ican juu
nnon jon.
\v 8 Ee xeevahin ncüii nnon na m'aan' ts'on juu, ndo' ncüiichen xuee 
mañoon nnon 'nan na m'aan' ts'on. Tyi'cüejon its'aa juu.
\s Ntyja 'naan' tsanndyia' yo tsantya
\p
\v 9 Juu ntyjëëhë na vantyja ts'on Cristo na tsanndyia'hin,
chuhan' na cüicjee' juu na njon conduihin ng'e na itsue
Tyo'ts'onhin na conduihin jnda jon.
\v 10 Majo' juu ntyjëëhë
na tyahin na mantyi vantyja ts'on juu Cristo, xjen na
conan'cüejnaan' ntyje tya juuhin ng'e na conduihin cüentaa'
Tyo'ts'on, mantyi cüineiin' jndyi juu. Ee cha'xjen ntjaa'
jndëë na tyi'vioo'han', cje co'uaahan', mannda' vaa na
itsijonhan' na ngenon tsantya.
\v 11 Ee xjen na ndyova
ndo'cüjioon' na jmin' jndyihan', co'uaa tsco jndëë, ndo'
cocyaa ntjaa' 'naanhan', juu na nancoo' ntjaa'ñeen,
cotsuhan'. Mandö' vaa itsijonhan' ntyja 'naan' tsantya,
ntycüii ntyja 'naan' jon viochen xjen na itsichon jon na
nnintyantyichenhin.
\s Juu na iquenhan' xjen ts'an yo juu na
ityii'han' ng'eehan'hin
\p
\v 12 Juu ts'an na minntyjee'tyen quityquii' joo na iquenhan'
xjen 'naanhan'hin na nin'quitsquioohan'hin, min tyi'vacüaa'hin
ntyja 'naanhan', neiin' tsan'ñeen, ee vi na jndë tenonhan' ndo'
tyi'qui'ndyicjehin nnonhan', nquii Tyo'ts'on ntsiquindaa' jonhin
na tyi'quintycüii na vando' ñuaan' juu. Ee jndë tco' jon
'ndyo jon na joo nn'an na ve'ngiohan jon, ncy'onhan cüentahan'.
\v 13 Ya na vaa ncüii nnon na ityii'han' ng'eehan' ts'an na
quitsitjahin, tyi'nc'oon' ts'on juu na nquii Tyo'ts'on i'ua
jon ts'ian na quits'aa juuhan'. Ng'e nquii jon, min'ncüii nnon
natyia tyi'xe'quindëë ngay'oonhan'hin na ntsitjahin, min
tyi'xe'quits'aa jon ncüii nnon na ntyja 'naan'han' ntsitja ts'an.
\v 14 Ee ncüii cüii ts'an ityii'han' ng'eehan'hin xjen
na nquii juu ncyaa juu na juu 'nan natyia na nt'ue jndyi ts'on
juu na nin'quits'aa juu, vay'oonhan'hin xjen 'naan'han'.
\v 15 Ndo' juu na vay'oonhan' tsan'ñeen na quitsitjahin, vi na jndë
tantjonhan'hin, itsijnda'han' na vaa jnaan' tsan'ñeen, ndo' juu
jnan'ñeen, vi na jndë siquindëñ'enhan' xjen 'naan'han',
itsijonhan' ntyja 'naan' juu cha'vijon ts'oo.
\p
\v 16 'O' ntyjë na vi'nchjiho' na vantyja n'onho' Cristo,
tyi'nan'vi'nn'an nqueho' na nnan'tiuho' na nquii Tyo'ts'on its'aa
jon na vay'oonhan' ts'an na quitsitjahin.
\v 17 Ee nquii
tyëëhë Tyo'ts'on, ninnquii'chen ncyaa jon tsoñ'en 'nan na
coy'ön cüenta na cote'jndeihan' jaa. Tsoñ'en 'nan na cojnty'ia
na conan'xueehan' tsjö'ndue, nquii jon tquenhan'. Majo' nquii
jon min tyi'tsijonhan'hin yo joohan', ee covejndyo na
conan'xueehan', majo' nquii jon tyi'jon quitscüejndyo jon ntyja
'naan' na its'aa jon yo jaa.
\v 18 Ntyjantyi na nt'ue ts'on jon,
tyincyaa jon na cota'nt'ö xcö ya na tantyja nn'ön juu jñ'oon
naya 'naan' jon na mayuu'han'. Nnda' vaa na s'aa jon cha'
njonntyichen iquenhan' jaa quii' nt'an tsoñ'en na tquen jon.
\s Quita'nguëë' nchu vaa na ico'xen jñ'oon'
Tyo'ts'on
\p
\v 19 'O' ntyjë na vi'ntyji na vantyja n'onho' Cristo, cüaa'
n'onho' jñ'oonmin. Tsoñ'enho' c'oncjeho' na quindyeho' jñ'oon'
Tyo'ts'on. Majo' tyi'nan'cjeho' na jen nin'quindueho' nchu vaa
itsi'manhan', ndo' mantyi c'onho' na nion m'anho' na conan'vjeho'
nn'an.
\v 20 Ee xjen na conan'vjëëhë ntyjëëhë, itscu'han' na
quint'a cha'xjen na chuhan' na quitsam'an na tonnon Tyo'ts'on.
\v 21 Mang'e na nnda', tsoñ'en na itsi'ndaa'han' ts'an na tonnon
jon, ndo' mantyi yo nin'joo 'nan tyia jndyi nan'xuanhan',
quitjiñ'enho' ntyja 'naanhan'. Ndo' yo na ndyia' n'onho',
cy'onho' cüenta juu jñ'oon naya 'naan' jon na conduihan'
najndei na yo juuhan' nndëë ntsin'man jon ñuaanho'.
\p
\v 22 Majo' quinan'manho' ndëë nn'an na conan'quindëho' nchu
vaa na itsiquindyi jñ'oon' Tyo'ts'on. Ee xe na aa ve' condye
ngueho'han' min tyi'quita'nguee'ho'han', ve' conan'vi'nn'an nqueho'.
\v 23 Ee minninchen jaa na ve' condyëë nguë jñ'oon'
Tyo'ts'on, majo' tyi'quita'nguëë'han', itsijonhan' ntyja njanhan
cha'vijon ts'an na ve' ndyiaa' ngue juu nnon yo jnon.
\v 24 Ndo' vi na jndë jndyiaa' juu nchu vaa nnon juu yo jnon'hin, vja
juu, ndo' maninñoon' ngitsuu' ntcüe' ts'on juu nchu vaa nnon
juu.
\v 25 Majo' juu jñ'oon' Tyo'ts'on, itsijonhan' juuhan'
cha'vijon jnon. Juu jñ'oon'ñeen na taquintyja na quindë
conduihan' na ntyja 'naan'han' jndë jndyaa jaa na tom'an nacje
'naan' jnan. Xe na aa cotquën cüentahan' ndo' ninnquii'chen m'aan'
nn'ön ntyja 'naan'han', ndo' min tyi'cotsuu' nn'ön na nt'aha
cha'xjen na co'xenhan', yajo' t'man vaa na ndyio jon jn'aan jaa.
\p
\v 26 Minninchen ts'an na itsitiu nquii na quindë ya na
itsit'maan' juu Tyo'ts'on, majo' tyi'iquen nquii juu xjen tsa
juu, itsivi'nn'an nquiihin. Ve' jn'aan ntyja na itsit'maan' juu
jon.
\v 27 Ntyja na icüji' Tyo'ts'on cüenta na aa quindë ya na
itsit'maan' ts'an jon, ndö vaa na itsi'manhan'. Nque yotsca na
jndë tjë tye yo ndyee, quitejndei ts'an yo'ñeen navi' na
coquenon joo, ndo' majo'ntyi joo nanntcu ninnque. Ndo' mantyi quen 
nquii ts'an cüenta na tyi'ntsijonhin natyia na cont'a nn'an na 
conan'jonhan nchu vaa na tsixuan tsonnangue.
\c 2
\s Cüejon quint'aho' yo nn'an, min nanninñen',
min nantya
\p
\v 1 'O' ntyjë na vantyja n'onho' nquii Jesucristo na conduihin
na itye'ntjon jon jaa na taquintyja na t'man conduihin, tant'aho'
na njon ngioho' ncüii ts'an, majo' ncüiichenhin tyi'quinjon 
ngioho.
\v 2 Cüa, nnduë xe na aa ntsque ve nn'an naijon
na covatjonho' na conan't'maan'ho' nquii Tyo'ts'on, ndo' ncüii
joohin tsantyahin na cüe jon ndiaa na yantyichen, ndo' ñjon
tsi'x'ee s'on ijan nt'ö jon. Majo' ncüiichen tsan'ñeen
tsanjñen'hin, ve' ndiaa tjaa' cüe juu.
\v 3 Majo' juu
tsan'ñeen na cüe jon ndiaa na yantyichen, xe na aa
conan'jñ'oon'ho'hin ndo' nndueho' nnon jon: “Nnda' ta,
quijman' chjo ndöhin naijon na yantyichen.” Majo' nnon juu
tsanjñen' nndueho': “Ndö cüentyje'”, Oo xe na aa nndueho'
nnon juu: “Quijman' tyuaa ndyo na vequityën.”
\v 4 Ya na cont'aho' na nnda', yajo' tyi'cüejon cont'aho' yo nn'an.
Ñ'enhan na njonhin ngioho', majo' ndyii' nn'an na tyi'quinjonhan
ngioho'. Ndo' na nnda', itsi'manhan' na conduiho' nn'an na tyia
conan'tiu na tyi'jndyoyu cotji'ho' cüenta nchu vaa na njon condui
ncüii cüii ts'an.
\p
\v 5 'O' ntyjë na vantyja n'onho' na vi'ntyjiho', quindyeho'
chjo jñ'oon na matsjö. Covaa' nn'ön na icüji Tyo'ts'on
nanninñen' na conduihan cüentaa' nquii jon. Its'aa jon na nnda'
cha' ntyja 'naan' na vantyja n'onhan jon ntsijonhan' joohan cha'vijon
tsantya na min'ncüii nnon tyi'itsitjahan'hin. Ndo' joo nn'an na
conan'vi'ngiohan jon, jndë tco' jon 'ndyo jon na tsoñ'en na
condui jon na itye'ntjon jon, ntsiquindaa' jonhan' joohan.
\v 6 Majo' 'o' cont'aho' na tyi'quinjon nque nanninñen'. Ndo'
mangioho' na nque nantya'ñeen cont'avi'han 'o'. Manquehin
cotsachohinho' nt'ö jüe cha' quit'uiivi'han'ho'.
\v 7 Ndo'
manquentyi nantya na conan'neinhan jñ'oon tsan' cjoo' xuee'
Cristo, nquii jon na taquintyja na t'man conduihin ntyja
'naanho', majo' 'o' xuee' jon njon jndyihan' ngioho', manquii jon
na tyii' Tyo'ts'on 'o' ntyja 'naan' jon.
\p
\v 8 Vaa jñ'oon na tquen Tyo'ts'on na taquintyja na t'man
ico'xenhan'. Itsohan': “Cüivi'ntyji' minninchen ts'an cha'xjen
na vi'ntyji nquii 'u'.” Juu jñ'oonva' xe na aa mavanguee'han'
vaquinjon' matsa'.
\v 9 Majo' xe ve' cotjiho' nin nn'an na
cont'aho' na njon, yajo' itsijnda'han' na
conan'xuanho' jnan, ee jñ'oon na tquen Tyo'ts'on na ico'xenhan',
juuhan' itsinchu'han' na jndë conan'tjaho'.
\v 10 Ee xe na aa
vanguee' ts'an tsochen jñ'oon na tquen Moisés na
ico'xenhan', ndo' xe na aa itsitjahin ntyja 'naan' min ve'
ninncüiihan', condui tsan'ñeen ts'an na ta'nan siquindë juu
joo jñ'oon'ñeen, ndo' na nnda', chujnan juu nnon Tyo'ts'on
ntyja 'naan tsoñ'en jñ'oon' jon na ico'xenhan'.
\v 11 Ee
manquiintyi jon na itso jon: “Tyi'nc'on' yo ts'an na ve' ndö'
ro”, mantyi itso jon: “Tyi'ntscue' ts'an.” Ndo' xe na aa
mavangue' na tyi'com'an'ya' yo ts'an na ve' ndö' ro, majo'
xe na aa iscue' ts'an, jndë chujnan' ndëë tsoñ'en ntji
'naan' jon na ico'xenhan'.
\v 12 Vaa jñ'oon na ico'xenhan' na
ntyja 'naan'han' itsiquindyaa Tyo'ts'on 'o'. Ndo' ntyja 'naan'
majuuntyihan', jo' ntco'xen jon 'o' na aa conan'veho'han', ndo'
aa ta'nan. Mang'e jo' quint'aho' cüenta nin jñ'oon na
nan'neinho' ndo' nin 'nan na nt'aho'.
\v 13 Ee xe naneinhin na
tyi'c'ön na nty'ia ro nn'an ngiö, yajo' juu xjen na ntco'xen
jon nn'an ntyja 'naan' jnanhan, min tyi'xe'c'oon jon na nty'ia
rö ntyjii jon. Majo' xe naneinhin m'an na nty'ia ro nn'an ngiö,
yajo' mantyi ncy'oon jon na nty'ia rö jaa ntyjii jon juu xjen na
ntco'xen jon nn'an ntyja 'naan' jnanhan.
\s 'Nan na its'aa ts'an, tsi'manhan' na aa
vantyja ts'on juu Tyo'ts'on
\p
\v 14 'O' ntyjë na vantyja n'onho' Cristo, xe na aa conduë na
vantyja nn'önhin, majo' xe tyi'quitejndei jaa ts'an 'nan na
itsitjahan'hin, xe na aa nnda' vaa na cont'a, juu na vantyja
nn'önhin, ve' jn'aanhan'. Ndo' nquii Tyo'ts'on, ¿Aa
ntsin'man jon ñuan njanhan ve' ng'e na conduë na nnda'?
Tyi'je'quindëë.
\v 15 Cüa, nduë, xe na ncüii ntyjëëhë
tsans'a, oo ncüii tsanscu na vantyja ts'on juu Cristo, juu xjen
na itsitjahan' ndiaa na ntcüe juu oo 'nan na ntcüa' juu,
\v 16 Ndo' xe ncüiiho' ngitso juu nnon tsan'ñeen: “Ya ntyjë, cja'
ntcüe' va'. Quityio Tyo'ts'on jn'aan 'u' na nninjnda' ndiaa na
ntcüe' yo 'nan na ntcüa'.” Ndo' na nnda' jñ'oon tsu' nnon
tsan'ñeen, xe tyi'ninncya' 'nan na icanhan'hin, ¿Yuu vaa na
itejndeihan'hin?
\v 17 Ndo' mantyi ntyja 'naan' na vantyja ts'on
ts'an Cristo, majo' tyi'nin'ncyaa juu 'nan na itsitjahan'
ncüiichen ts'an, juu na vantyja ts'on tsan'ñeen, ve'
jn'aanhan'. Nn'an na vantyja n'onhan na cont'a na nnda',
juu na vantyja n'onhan, itsijonhan' juuhan' cha'vijon ts'oo.
\p
\v 18 Majo' m'aan ts'an na ntsintcüe' juu jñ'oon nnön na
ngitso juu: “'U' xia'ntyi na vantyja tson' Tyo'ts'on, majo' ja
matejndei nn'an 'nan na icanhan'hin.” 'U' na nnda' vaa na
matsu', quitsi'man' nnön nchu vaa na vantyja tson'hin na 
tyi'cotejndei' nn'an 'nan na icanhan'hin, ndo' ja yo na
matejndei nan'ñeen, ntsi'man nnon' na vantyja ts'ön jon.
\v 19 Matsu' na vantyja tson' na ninncüii Tyo'ts'on m'aan. Juu
jñ'oon'ñeen mayuu'han', majo' itsiquijñ'eenhan' 'u' na m'aan'
tson' na xia'ntyi jo' 'nan icanhan' ntyja 'nan'. Ee nque yotyia
na cotyentjonhan nnon yutyia tque, mantyi vantyja n'onhan na
ninncüii Tyo'ts'on m'aan, ndo' na nnda' cotji'hin cüenta,
coquityuehin ata coviquijnty'ehin.
\v 20 Condui 'u' ts'an na
tsan' xquen'. Aa icanhan' na quitsi'man nnon' na ncüii ts'an na
vantyja ts'on juu, majo' min tyi'cotejndei juu nn'an, juu na
vantyja ts'on tsan'ñeen ve' jn'aanhan'.
\v 21 Cha' ntyja
'naan' tsochiihi Abraham. Juu jnda jon Isaac, tyincyaa jonhin nnon
Tyo'ts'on na tyio juuhin cjoo' ncüii nnontyiu cha'vijon na
ninncyaa ts'an quioo' nnon jon. Ndo' ng'e na siquindë
tsan'ñeen jñ'oon na tso Tyo'ts'on nnon juu, jo' tquen jonhin na
tajnan tsixuan juu.
\v 22 Yajo' quitquenho' cüenta na juu na
tovantyja ts'on jon Tyo'ts'on, juuhan' si'manhan' yo 'nan
na s'aa jon. Ndo' ng'e na nnda', juu na vantyja ts'on
jon, tquenhan' juuhan' na quindëhan'.
\v 23 Ndo' na nnda', juu
jñ'oon na tji Moisés, siquindëhan' juuhan'. Itsohan': “Nquii
Abraham, tovantyja ts'on jon Tyo'ts'on, ndo' ng'e na nnda', jo'
tquen jonhin na conduihin ts'an na tajnan tsixuan.” Ndo' 
mantyi na itsininhan' na condui tsan'ñeen ts'an na ya jñ'oonhin yo Tyo'ts'on.
\p
\v 24 Yajo' itsi'manhan' na tquen Tyo'ts'on ts'an na tajnan
tsixuan juu xeng'e ntyja 'naan' 'nan na its'aa juu, chito 
ve' xia'ntyi ng'e na vantyja ts'on juuhin.
\v 25 Ndo' majo'ntyi
itsijonhan' ntyja 'naan' tsanscuntjaa' Rahab. Ee nque nn'an na
jñon Josué tsjoon' tsanscu'ñeen na tyequitquenhan cüenta nchu
vaa juu tsjoon'ñeen, tejndei juu nan'ñeen ndo' jñon ntcüe'
juuhan ncüiichen nato, cha' nque sondaro tsjoon' juu
tyí'nan'cüjehan joo nan'ñeen. Ndo' ng'e na nnda' vaa 'nan s'aa
juu, tquen Tyo'ts'onhin na tajnan tsixuan juu na tonnon jon.
\v 26 Juu si'ts'o 'naan' ts'an, vi na jnde jndui' juu na ndyii' na
vando' juu, conduihan' ts'oo. Mannda' vaa na itsijonhan' juu
ts'an na ve' vantyja ngue ts'on juu Tyo'ts'on, majo'
tyi'quitejndei juu ncüiichen ts'an yo 'nan na icanhan'hin,
juu na vantyja ts'on tsan'ñeen, itsijonhan' juuhan'
cha'vijon ts'oo.
\c 3
\s Ntyja 'naan' tsa ts'an
\p
\v 1 'O' ntyjë na vantyja n'onho', nque nn'an na conan'manhan
jñ'oon' Tyo'ts'on ndëë nn'an, jantyichen na ntco'xen jon joo
nan'ñeen. Ng'e jo', yantyichen na tyi'jndyeho' na ntsaque'ho'
juu ts'ian'ñeen.
\v 2 Tsoñ'en jaa jndye nnon min na
tyi'caquinjoon' 'nan cont'aha. Majo' xe na aa tyi'cotsitja ts'an
ntyja 'naan jñ'oon na itsinin jon, conduihin tsan na tque
its'aa, ee xe na aa iquen jon cüenta 'ndyo jon, nndëë ntquen
jon xjen ninvaa si'ts'o 'naan' jon.
\v 3 Cha' ntyja 'naan'
quitso, coty'i frenon jndyue o' cha' ntquën xjen o' na c'o o'
yuu va na nt'ue nn'ön, ndo' yo joo frenon'ñeen
cotquën xjen ninvaa si'ts'o 'naan o'.
\v 4 Ndo' mantyi
c'oon' n'onho' ntyja 'naan' nt'aandaa. T'manhan' ndo' jndei m'aan
jndye na vantyquehan' joohan'. Majo' juu ts'an na vay'oonhan',
chjo tscaa' pala 'naan'han', majo' yo juuhan' its'aa jon na
cjahan' min'cya ro yuu va na nt'ue ts'on jon.
\v 5 Mantyi ntyja
'naan' tsa ts'an. Chjohan' quityquii' si'ts'o njanhan, majo' yo
joohan' conan's'a jaa, conan'ntcu jaa, na jndye nnon 'nan na
vaquinjon' cont'a. Ndo' mantyi ncüii ntqueen'chon chjo, min na
chjohan', majo' nndëë ntscü'ahan' ninvaa ncüii jndëë tque.
Mannda' vaa na itsijonhan' natë' na cont'a ya na conan'nën
jñ'oon tyia cjoo' ncüiichen ts'an.
\v 6 Ntyja 'nan na
its'aa tsa ts'an natë', itsijonhan' juuhan' cha'vijon chon. Ee
joohan' mat'manntyi jnan nan'xuanhan', chito min'cya ro
ncüiichen nnon si'ts'o njanhan. Ndo' joohan' cont'ahan' na
ninvaa si'ts'o njanhan nan'xuanhan' jnan. Ee yo joohan'
conan'jmiin' jaa ndëë nn'an tso xuee na cotsam'an. Joo yotyia
na m'anv'io, joohan cotyi'han chon jaa na conan'nën jñ'oon
tyia.
\v 7 Nque nn'an condëë conan'xion'han ncüii cüii nnon
quioo' na cotsaca' yo ncüii cüii nnon quintsa yo tsoñ'en
quioo' na cotsaman' tsia, yo nin'quioo' na m'an quityquii'
ndaandue, ndo' tondëë tonan'xion' nan'ñeen joo quioo'ñeen.
\v 8 Majo' juu tsa ts'an, ta'nan ts'an na nndëë ntsixion'han' cha'
na tyi'nan'nën jñ'oon tsan'. Juu tsa ts'an itsichonntyichenhan', 
ndiquindëë ntquen ts'an xjenhan'. Itsi'ndaa'han' nn'an, itsijonhan' 
joohan' cha'vijon ndaa 'ndyo quitsu ntscuee'han' ts'an.
\v 9 Yo ndaha conan't'maan' jaa
nquii Tyo'ts'on na conduihin tyëëhë, ndo' mayo joontyihan'
conduë jñ'oon tsan' cjo nn'an na mantyi sia jonhan na jndui
joohan cha'na nquii jon.
\v 10 Conan't'maan' Tyo'ts'on yo
jndyuë, ndo' mantyi mayo joohan' conan'nën jñ'oon tsan' cjo
nn'an. 'O' ntyjë na vantyja n'onho' Cristo, taviquichuhan' na
cont'aha na nnda'.
\v 11 Ndaa ya yo ndaa jaquitson, mangiö na
je'quindui'han' na manin'juuntyi tsui'.
\v 12 'O' ntyjë na
vantyja n'onho' Cristo, mangioho' tyi'je'quit'uii' tëquichi
ts'oon tëmanco, min tyi'je'quit'uii' tëndë' ts'oon tëndë.
Mantyi ndaa ya yo ndaaja quitson, min tyi'xe'quindui'han' na
manin'juuntyi tsui'.
\s Juu na jnda' nquen nn'an, ve nnonhan' min
\p
\v 13 Xe na aa m'aan ts'an quii' nt'anho' na jnda' xquen juu ndo'
t'man vaa na ivaa' ts'on juu, c'oon juu na nty'ia ro nn'an nchjii
juu, ndo' quits'aa juu tsoñ'en cha'xjen na chuhan' cha'
cüityincyoo' na conduihin ts'an na jnda' xquen. 
\v 14 Majo' xe na aa conan'tëë' jndyi n'onho' nn'an, ndo' yo na
conan'quinjon nqueho', chintyi ntyjeho', yajo' tyi'nan'ntsaho' 
na conan'tiuho' na conduiho' nn'an na jnda' nquen. Ee ya na 
cont'aho' na nnda', nnintyincyoo' jndyoyu na conan'vi'nn'an 
nqueho' na condueho' na mayuu' na jnda' nquenho'.
\v 15 Ts'an na nnda' tsixuan, juu na jnda' xquen juu, chito nquii Tyo'ts'on 
tyincyaahan', cüejonhan' juuhan' tsixuanhan' ntyja 'naan'
tsonnangueva. Cüejonhan'han' yo cha'xjen juu na jnda' nquen 
nn'an na tyi'c'onhan nacje 'naan' Tyo'ts'on. Juu na nnda' vaa na 
jnda' nquenhan, nquii yutyia incyaa juu na nan'xuanhinhan'.
\v 16 Ee minninchen ts'an na itsitëë' jndyi ts'on juu ntyje, 
ndo' na itsiquinjon nquiihin, chito nque ntyje
juu, tsojnaan' jo' conan'ntja' nn'an ndo' cont'ahan tsoñ'en
nnon natyia.
\v 17 Majo' juu na incyaa Tyo'ts'on na jnda' xquen ts'an, nein min
'nan na its'aahan'. Navejndyee juu ts'an na tsixuanhan',
m'aan juu na ntju' 'nan na itsitiu juu. Jndë jo'
majuuntyihan' its'aahan' na int'ue juu nchu vaa cha' joo
nn'an na conan'ntja'han, quintjo ya ntcüe'han yo ntyjehan.
Ndo' mantyi conduihin ts'an na ya ñuan tsixuan juu yo ntyje juu, 
ndo' min vandya' 
ntyjii ncüii ts'an yo juu, majo' its'aa juu na njon 
nchu vaa na ntyjii tsan'ñeen. T'man vaa na m'aan
juu na nty'ia nn'an ntyjii juu. Tyi'quits'aa juu na vay'oon
juu jñ'oon yo ncüii ts'an, majo' ncüiichen tsan'ñeen,
min tyi'quitsue juu nnon juuhin. Ndo' mantyi tyi'quits'aa juu
na ve vaa ntyja na vam'aan juu. Mantyi jndye vaa na itejndei
juu nn'an.
\v 18 Cha'xjen ncüii ts'an innon' juu
'nan cha' ngue' ntjon, mannda' vaa na itsijonhan' ntyja 'naan'
ts'an na itsichon juu na quintjo ya ntcüe' nn'an na
conan'ntja'hin yo ntyjehan. Juu na itsichon tsan'ñeen, ts'ian na
its'aa juu na quintjo ya nan'ñeen, jndye nnon 'nan ya cove'
ntyja 'naan' ts'ian'ñeen.
\c 4
\s Quitjue'cjeho' nnon Tyo'ts'on
\p
\v 1 ¿Ndu ñ'enho' na conan'quinanho' ndyia' yo ntyjeho',
conan'ntja'ho' yohan? ¿Nin ts'iaan' na nnda' vaa m'anho'? Aa
chi nnda' vaa ng'e na nt'ue jndyi n'onho' na cuaa 'nan ndueeho'.
Joohan' cotquenhan' xjen 'naanhan'ho' na conan'quita'ho' tyia' yo 
ntyjeho'.
\v 2 Min 'nan na conan'cjaa' jndyi n'onho' na cuenhan' ndueeho',
majo' ng'e na nndiquindëë nt'aho' na nnda', jo'
nnan'cuee'ho' tsan'ñeen cha' 'naan' juu ntjohan' ndueeho'.
Nt'ue jndyi n'onho' na cuen 'naan nn'an ndueeho', ndo' jnaan' na
tacuenhan', jo' conan'quinanho' ndyia' yo nn'an, conan'ntja'ho'
yohan. Ndo' 'nan na nt'ue jndyi n'onho', tyi'cuenhan' ndueeho'
ng'e na tyi'cotanho' nnon Tyo'ts'on na nninncyaa jonhan' na
ninjnt'ueho'.
\v 3 Ndo' xjen na cotanho' nnon jon na 'nan na nt'ue
n'onho', itscu'han' na ninncyaa jonhan' ng'e cochue' n'onho'
ntyja 'naan' na cotanho'han'. Ee ve' cotanho' na quitejndei jonho',
cha' nguein 'nan na nninjnt'ueho'han' cha'xjen na cavee' n'onho'.
\v 4 Ndo' na
nnda' xjen nn'anho', itsijonhan'ho' cha'vijon nanntcu na m'an
s'ahan, majo' cot'ahan jndyue mañoon nannon. ¿Aa tyi'covaa'
n'onho' na joo nn'an na neiin' jndyi n'onhan ntyja 'naan' juu na
tsixuan tsonnangue, conduihan nn'an na tyi'quijndoo'han Tyo'ts'on?
Ndo' ng'e na nnda', minninchen ts'an na nt'ue ts'on juu na
ntsijonhin yo juu 'nan na tsixuan tsonnangue, nquii juu its'aa juu na
conduihin ts'an na jndoo' juu Tyo'ts'on.
\v 5 Oo ¿Aa m'aan' n'onho' na ve' jn'aan juu jñ'oon' Tyo'ts'on
na jndui na itso jon: “Juu Espíritu Santo na tyincya Ja na
c'oon Jon quii' n'onho', t'man vaa na vi'ntyjii Jon 'o',
ndo' nt'ue jndyi ts'on Jon na xia'ntyi Ja quinan'vengioho'?”
\p Nnda' vaa na itsiquindyi jñ'oon'ñeen.
\v 6 Majo' nquii Tyo'ts'on t'man vaa na itejndei jon jaa cha'
nndëë ntji jaa ntyja 'naan 'nan na nt'ue jndyi nn'ön na
tyia nan'xuanhan'. Ee mantyi vaa ncüiichen jñ'oon na jndui
na sinin Salomón na itsohan': “Joo nn'an na
conan'ntsahin, ico' Tyo'ts'on ndëë nan'ñeen, majo' nque
nn'an na conan'ndyia'hin na tonnon jon, itejndei jonhan.”
\v 7 Mang'e na nnda' itsiquindyihan', jo' quitjue'cjeho' nnon jon. Juu
xjen na itsichon yutyia na quinan'tjaho', quita'ho' nnon juu.
Ee xe na aa nt'aho' na nnda', yajo' nnannon juu 'o'.
\v 8 Quinan'ndyoo'ho' na m'aan Tyo'ts'on, yajo' mantyi nquii jon
ntsindyoo'hin yoho'. 'O' na nan'xuanho' jnan, quitjiho' ntyja
'naanhan' cha' nduiho' na ntju' ntyja 'naan' na cotsam'anho'. 
'O' na ve vaa na m'aan' n'onho' na conan'jonho' yo
Tyo'ts'on, quintcüe' n'onho' cha' nndëë nan'xuanho' na
ji'uaho' na tonnon jon.
\v 9 Ng'e na ngioho' na conan'tjaho'
nnon Tyo'ts'on, jo' ncyaho' na quitsichjoo' jndyihan' n'onho',
quityueeho' ntyja 'naan'han'. 'Nan na incyaahan' na neinho' ndo'
na concoho' natyia na conanjonho', quitsityia jndyihan' ngioho'
ata na ntycyaa ndaa ndëëho'.
\v 10 Quitjue'cjeho' nnon Cristo,
nquii jon na conduihin na itye'ntjon jon jaa. Quindue jndyoyuho'
nnon jon 'nan na conan'tjaho', yajo' ntsiquinjon jonho'.
\s 'U' tyi'ncüji' cüenta na aa itsitja ts'an
na vantyja ts'on
\p
\v 11 'O' ntyjë na vantyja n'onho' Cristo, tanan'neinho' jñ'oon
tyia nacjo ntyjeho'. Ee na itsinin ts'an jñ'oon tyia nacjo
ntyje juu na mantyi vantyja n'onhan Cristo, ndo' na icüji' juu
cüenta na conan'tja nan'ñeen, icüji' tsan'ñeen jñ'oon tyia
nacjoo' jñ'oon na iquen Tyo'ts'on na ico'xenhan'. Ndo' its'aa
nquii juu na conduihin jüe na icüji' juu cüenta nin jñ'oon na
co'xenhan', chito conduihin ts'an na itsiquindë juu
jñ'oon'ñeen.
\v 12 Xia'ntyi nquii Tyo'ts'on tquen jon jñ'oon
na ico'xenhan', ndo' na manquiintyi jon ntco'xen jon jaa ntyja 'naan' na
conan'tja jaa na tonnon jon. Juu jon tsixuan jon na ntsin'man
jon ñuan njanhan oo na aa ncju' jon jaa v'io. Ng'e na nnda',
tyi'nan'xuanho' na ngitoxenho' ntyjeho' na aa conan'tjahin tonnon
nquii jon.
\s Joo 'nan na conan'jnt'a na nnt'a, min
tyi'jnda' na aa nnduihan'
\p
\v 13 Vaa jñ'oon na nin'quitsjö ndëë 'o' na condueho' na
xeevahin oo 'io cha nc'oho' ncüiichen tsjoon, na ntjoho' jo'
ncüii chu na nnt'aho' jnda s'on.
\v 14 Ndo' min tyi'quindioho' nin 'nan na ngenonho' 'io cha. Ee
itsijonhan' ntyja na cotsam'an cha'vijon chincyuts'o na
chjovi' xjen covityincyoo'han', ndë jo' cotsu ntcüe'han'.
\v 15 Yantyichen na quindueho': “Xe na aa nt'ue ts'on Tyo'ts'on,
ndo' xe na aa nninncyaa jon na cotsam'anntyë, nt'a 'nan na
m'aan' nn'ön.”
\v 16 Majo' ya na conan'jnda'ho' na nin ncüii nnon 'nan na
nnt'aho' na min tyi'cotan jndyeeho' nnon Tyo'ts'on na aa
nt'ue ts'on jon na nnduihan', ndo' na nnda' xjen nn'anho',
conan'ntsa nqueho' ntyja 'naan' 'nan na nnt'aho'. Ndo' juu
nan'ñeen tyia tsixuanhan'.
\v 17 Ndo' juu jñ'oon'ñeen, itsiquindyihan' na juu ts'an na ntyjii 
juu nin 'nan na chuhan' na quits'aa juu, min tyi'quits'aa
juuhan', majnda' na vaa jnaan' juu.
\c 5
\s Nantya na vat'io cont'a, quitquenhan cüenta
\p
\v 1 'O' nantya, quitquen yaho' cüenta jñ'oon na mantsjö
ndëëho'. Quitsichjoo'han' n'onho' ndo' jndei quityueeho' ng'e
jndë mangüentyja xjen na ngenonho' navi'.
\v 2 Ee 'nan na conan'tjonho' na itsityahan'ho', jndë vandi'ndaa'han'. 
Ndo' mantyi joo ndiaa ya 'naanho', cocüa' quinty'uahan'.
\v 3 Ndo' mantyi joo s'on 'naanho', s'on ijan yo s'on xuee, co'on
tscüahan', ndo' juu tscüa'ñeen icüji' jndyoyuhan' na
conan'tycüii' 'o' s'on'ñeen ndëë nn'an. Mangüentyja xjen na
vi' jndyi ntquenonho', ndo' juu navi'ñeen ntsijonhan' juuhan'
cha'vijon chon na ntscohan' ninvaa si'ts'o 'naanho'. Majo'
ngueemin na mats'ia conan'jndyentyichenho' s'on ndo' naneinhin
jndë tindyo na ntco'xen Tyo'ts'on nn'an ntyja 'naan' na conan'tjahan.
\v 4 Majo' matsjö ndëëho', c'oon' n'onho' nchu vaa tont'aho'
yo moso 'naanho' na totyjehan 'naanho' na tue'.
Tonan'vi'nn'anho' nan'ñeen na tyi'quindë xoquitu' na
totyionho'hin. Ndo' nquii Tyo'ts'on na tsoñ'en najndei na
conduihin, jndë indyii jon na conan'xuaa nan'ñeen ndëëho' na
nnda' cont'aho'. 
\v 5 'O' taquintyja na ya m'anho' tsonnanguevahin. Coninncyatoho'
yo minninchen nnon 'nan na cavee' ngioho'. Cha'xjen
conan'qui'mën quioo' na ndëcya nnan'cuëë' juu o',
mannda' ro itsijonhan' 'o' na coninncyañ'enho' yo tsoñ'en
nnon 'nan na nt'ue n'onho', ndo' min tyi'quitquenho' cüenta na
mavaavi' xjen na nt'uiivi' Tyo'ts'on 'o'.
\v 6 Majo' 'o'
cont'aho' na nque nanm'ann'ian quityi'han joo nn'an cüentaa'
Tyo'ts'on vancjo cha' quit'uiivi'han'hin, ata cont'aho' na
quinan'cüje nan'ñeen joohan, ndo' min tanchu ya na nndëë
ngita'hin na tyi'nt'aho' natë'hin.
\s C'onho' na t'man n'onho' quityquii' na
inchjehan' 'o'
\p
\v 7 'O' ntyjë na vantyja n'onho' Cristo, cüendoo'ho' na
mancüjee' nnda' jon, tyi'ndyioon' n'onho' na coquenonho'
nan'min'. Quitquenho' cüenta ntyja 'naan' ts'an na inon' ntjon.
Juu tsan'ñeen iminndoo' jon ndaatsua' na ngioo jndyee yo
ndaatsua' na mats'ia cha' ngue' ntjon 'naan' jon na ntyjee
jonhan' na nninjnt'uehinhan'.
\v 8 Ng'e na tajndye xjen vitja
na ncüjee' ntcüe' ta Jesús, jo' yo na t'man n'onho'
cüendoo'tyenho'hin, cha'xjen juu tsan'ñeen na iminndoo' jon na
ngue' ntjon 'naan' jon.
\p
\v 9 'O' ntyjë na vantyja n'onho' Jesús, tyi'ntyioo' jnan ntyjeho' 
yo 'nan na coquenonho', ee xe na aa cont'aho' na
nnda', ncüji' Tyo'ts'on cüenta na nqueho' vaa jnanho'. Ndo'
mantyi cañjoon' n'onho' na nquii jon na conduihin na ntco'xen
jon nn'an ntyja na conan'tjahan, mavaavi' xjen na nndyo ntcüe'
jon.
\v 10 'O' ntyjë na vantyja n'onho', joo nn'an na toninncya
jñ'oon na si'man Tyo'ts'on ndëëhin ntyja 'naan' 'nan na nguaa,
tom'anhan na t'man n'onhan quityquii' joo navi' na toquenonhan.
Mantyi nqueho' ncyaho' na joo jñ'oon ntyja 'naan' 'nan na
toquenon nan'ñeen, nnan'manhan' ndëëho' na mantyi c'onho' na
t'man n'onho' quii' 'nan na coquenonho'.
\v 11 'O' mangioho' na nque nn'an na contjotyenhan ntyja 'naan'
Tyo'ts'on min na coquenonhin navi', joo nan'ñeen conduihin
nn'an na m'anhan na neinhan. Jndë jndyeho' jñ'oon ntyja
'naan' juu Job, na tontjotyenhin ntyja 'naan' Tyo'ts'on min
na jndye nnon navi' na toquenon jon. Ndo' mantyi cotquenho'
cüenta na joo 'nan ya na tots'aa Tyo'ts'on yohin vi na
jndë tenon navi'ñeen. Ee nquii jon, ya ñuan tsixuan jon
ntyja 'naan nn'an ndo' nty'ia rohan ntyjii jon.
\p
\v 12 'O' ntyjë na vantyja n'onho' Cristo, ndö jñ'oon na
t'manntyichen na matsjö ndëëho'. Ya na ncüiiho'
nin'quitsi'man nquii' juu na mayuu' cüii jñ'oon na itso juu,
tyi'ngitso juu na ntyjii Tyo'ts'on. Min tyi'ngitso juu na nquii
jon na m'aan quiñoon'ndue ndyiaa' jon na nnda' vaa cha'xjen na
tso juu. Min tyi'ngitso juu na nquii jon na tquen tsonnangue
ntyjii jon ntyja 'naan' 'nan na itso juu. 
Xjen na itso juu na
mayuu' ncüii jñ'oon, cüiyuu'han'. Ndo' xe na aa itso juu na
tyi'yuu' ncüii jñ'oon, cüityincyoo' na tyi'yuu'han'. Ya na
conan'neinho' cha'na tsjö ndö', tana itsijnda'han' na quit'uii
Tyo'ts'onho'.
\s Jndye nnon its'aa Tyo'ts'on xeng'e na
conan'nën nnon jon
\p
\v 13 Xe na aa ndyii' ncüii 'o' na vaa ncüii nnon 'nan na
nchjehan'hin, quitsinin juu nnon Tyo'ts'on cha' quitejndei
jonhin. Ndo' mantyi xe na aa ndyii' ncüii 'o' na neiin' juu,
quitsit'maan' juu Tyo'ts'on na ita juu alabanzas.
\v 14 Ndo' xe
na aa m'aan nin 'o' na vii' juu, queen' juu nn'an na conintquehan
ndëë nn'an na conduihan tmaan' cüentaa' Tyo'ts'on na c'ohan na
m'aan juu. Ndo' vi na jndë squehan jo', quitanhan nnon Tyo'ts'on
na quitsin'man jonhin, ndo' yo xuee' ta Jesús quityeehin
nchen'hin.
\v 15 Ndo' juu jñ'oon na cotan nan'ñeen ntyja
'naan' juu ng'e na vantyja n'onhan jon, ntyja 'naan' juuhan'
ntsin'man jon tsanvii'ñeen ndo' ntsue jonhin. Ndo' mantyi juu 
tsan'ñeen, xe na aa vaa jnaan' juu, ntsit'man ts'on jonhin.
\v 16 Mang'e na nnda', joo ntyjeho' na vantyja n'on jon, ncüii ro
ncüiiho' quitji' jndyoyuho' ndëëhan ntyja 'naan' ncüii cüii
nnon 'nan na conan'tjaho'. Ndo' mantyi nque ntyjeho' na it'uii
tycuhin, ninnquii'chen quinan'neinho' nnon Tyo'ts'on ntyja
'naanhin na quitsin'man jonhan. Juu ts'an na vantyja ts'on juu
Cristo na jndë tquen Tyo'ts'onhin na tajnan tsixuan juu, nquii
najndei na condui jon, t'man vaa na covityincyoo'han' ntyja 'naan'
jñ'oon na ican tsan'ñeen nnon jon.
\v 17 Nquii Elías tonduihin ts'an na toninncyaa jñ'oon'
Tyo'ts'on. Ndyu na toxen'chen totsinin jon jñ'oon ntyja
nchu vaa 'nan na nguaa. Mats'anhin cha'xjen min'cya ro jaa. Nquii
jon yo mancha'chen ts'on jon tcan jon na tyí'ngua', ndo'
siquindë Tyo'ts'on jñ'oon na tcan jon ee ndye chu xoncüe
tatua'.
\v 18 Ndo' vi ndëcya, tcan jon na quits'aa Tyo'ts'on na cua'
nnda', ndo' tua', ndo' ntjon na jnon nn'an tue'han'.
\p
\v 19 'O' ntyjë na vantyja n'onho' Cristo, xe ncüiiho' na
vajnaan' juu jñ'oon na mayuu' ndo' ntsitycyaa'hin ntyja
'naan'han', ndo' ncüiichen ntyjeho' ntejndei jonhin na ntcüe'
juu,
\v 20 Cañjoon' n'onho' na minninchen ncüii 'o' na itsintcüe' juu
tyje juu nato na tyi'ya na njon tsan'ñeen na itsitjahin
nnon Tyo'ts'on, tsin'man jonhin na tyi'quitsu ñuaan' juu. Ndo' 
xeng'e na nnda' s'aa tsan'ñeen yohin, its'aa jon na juu jnan na 
nintotsixuan juu, jndë sit'man ts'on Tyo'ts'onhin.