﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:09,540
Azi ipŋi yeŋön neŋgöra keu kewö jöhöget:

2
00:00:09,540 --> 00:00:16,400
Nini waŋgenöŋ öŋgöinga luhutnöŋ naŋgöi Itali kantrinöŋ anbin.

3
00:00:16,400 --> 00:00:28,200
Keu mewö jöhögetka Pol aka kösö miri azi tosatŋi mi suahö galöm kun qetŋi Julius yaŋgö böröŋe al eŋgiget.

4
00:00:28,200 --> 00:00:36,520
Julius yaŋön yarö kambu bahöŋi kun qetŋi “Rom sisa kiŋgö yarö kambu” qetkeri,

5
00:00:36,520 --> 00:00:41,480
miaŋgöreŋ yarö azi 100 yeŋgö galömŋina malök.

6
00:00:41,480 --> 00:00:57,600
Miri kun qetŋi Adramitium miaŋgöreŋök waŋge kun kaba Eisia prowinsgö köwet jitŋi mötöteiba waŋge döpŋi mohot mohot miaŋgöreŋ anmapkö aka jöjöröyöhi,

7
00:00:57,600 --> 00:01:00,840
miaŋgöreŋ öŋgöin.

8
00:01:00,840 --> 00:01:07,560
Öŋgöinga opo seri öröba möröreŋgögetka luhutnöŋ naŋgöi köwetnöŋ anin.

9
00:01:07,560 --> 00:01:19,880
Masedonia prowinsgö siti qetŋi Tesalonaika miaŋgöreŋök azi kun qetŋi Aristarkus yaŋön suŋgurumnini aiga mohotŋe anin.

10
00:01:19,880 --> 00:01:24,360
Anda ahöm wahöta miaŋgöreŋ Saidon mire aŋgorin.

11
00:01:24,360 --> 00:01:38,880
Aŋgoringa Juliusnöŋ Pol ala ak waŋgiba jim teköiga waŋge mosöta alaurupŋi yeŋgöreŋ anda eŋgehiga wani yuaigöra osiyöhi,

12
00:01:38,880 --> 00:01:40,680
mi bauköm waŋgiget.

13
00:01:40,680 --> 00:01:47,800
Miaŋgöreŋök kunbuk köwetnöŋ aninga luhutnöŋ köna anbin jiini,

14
00:01:47,800 --> 00:02:02,880
miaŋgöreŋ görökenök qeba gilöhaŋgöra lömböriiga toroqeba gölme jölanŋi qetŋi Saiprus miaŋgö tölapŋe geba qöhöröŋgöba mötöteiba anin.

15
00:02:02,880 --> 00:02:18,600
Aninga luhutnöŋ naŋgöi köwet kutuba Silisia aka Pamfilia prowins yahöt mi etkoŋgita Lisia prowinsgö siti qetŋi Maira miaŋgöreŋ aŋgorin.

16
00:02:18,600 --> 00:02:24,280
Aŋgota miaŋgöreŋ suahö galömninan waŋge kun miwikŋaiyök.

17
00:02:24,280 --> 00:02:35,920
Waŋge miaŋön Ijiptkö siti qetŋi Aleksandria miaŋgöreŋök kaba Itali kantrinöŋ anmamgö aka jöjöröyök.

18
00:02:35,920 --> 00:02:41,760
Mi miwikŋaiba jim kutum neŋgiiga miaŋgöreŋ öŋgöin.

19
00:02:41,760 --> 00:02:50,560
Öŋgöba köwetnöŋ aninga luhutnöŋ ölöp qahö naŋgöi wehön gwötpuk mi ösöŋösöŋ anda malin.

20
00:02:50,560 --> 00:03:00,380
Mewö malin teköiga miaŋgöreŋ kupuk-kapak aka köwet miaŋgöreŋ Nidas taon kösutŋe aŋgorin.

21
00:03:00,380 --> 00:03:08,860
Kösutŋe aŋgoringa luhut köhöikŋanök gila miaŋgöreŋ göröken toroqeba anbinaŋgö könaŋi jöhöyök.

22
00:03:08,860 --> 00:03:25,840
Jöhöiga lömböriiga Krit gölme jölanŋaŋgö jitŋi köröpŋi qetŋi Salmone mi oŋgita anda gölme jöhanŋaŋgö tölapŋe geba qöhöröŋgöba mötöteiba anin.

23
00:03:25,840 --> 00:03:37,600
Köwet jitŋi dowe mötöteiba osikosibuk anda mala Lasea taon kösutŋe miri qetŋi “Waŋge surusuruŋi eksihimŋambuk,

24
00:03:37,600 --> 00:03:39,720
Fair Hafens” qerakzei,

25
00:03:39,720 --> 00:03:41,200
miaŋgöreŋ aŋgorin.

26
00:03:41,200 --> 00:03:46,520
Miaŋgöreŋ aŋgota nalö köröpŋi mösöhöba malin.

27
00:03:46,520 --> 00:04:00,880
Mewö malinga siŋgisöndok saŋgoŋsaŋgoŋgö kendonŋi qetŋi Yom Kippur miaŋgö nalöŋan teköiga luhutqeqe nalöŋan lök kam kuŋgui aŋgorin.

28
00:04:00,880 --> 00:04:06,160
Luhutqeqe nalöŋe ambazip köwetnöŋ anda “Ayuhubinbuk,”

29
00:04:06,160 --> 00:04:09,000
jiba waŋgeŋini jöhözema.

30
00:04:09,000 --> 00:04:13,760
Miaŋgöra Polnöŋ galöm meme keu kun kewö jii mötket,

31
00:04:13,760 --> 00:04:15,640
“Aziurup,

32
00:04:15,640 --> 00:04:19,080
nini köwet qakŋe toroqeba anbinbuk.

33
00:04:19,080 --> 00:04:24,400
Mönö kupuk-kapak qakŋe anda ayuayuhu miwikŋaibinbuk.

34
00:04:24,400 --> 00:04:35,320
Waŋgenini raidimbomnöŋ qei jömgöiga sukinapŋi geŋmororoŋ öŋgöŋgöŋi aiga naninak mewöyök kömumbinbuk.

35
00:04:35,320 --> 00:04:38,900
Miri tandökŋan mewö ahiga ekzal.”

36
00:04:38,900 --> 00:04:42,040
Galöm meme keu mewö jiyökmö,

37
00:04:42,040 --> 00:04:53,560
suahö galömninan Polgöreŋ keu mi qetala waŋge toŋi aka stia (möŋaqöŋai lökuat) galömŋi yetkön “Ölöp anbin,”

38
00:04:53,560 --> 00:04:54,480
jiyohori,

39
00:04:54,480 --> 00:04:59,420
suahö galömninan keuŋiri mi möt nariyök.

40
00:04:59,420 --> 00:05:10,640
Miri qetŋi “Waŋge surusuruŋi eksihimŋambuk” miaŋgö waŋge döpŋi mi luhutqeqe nalö tatatkö dop qahö ahök.

41
00:05:10,640 --> 00:05:16,900
Miaŋgöra aka azi gwötpukŋan anbingö keu kötöngöba kewö jiget,

42
00:05:16,900 --> 00:05:20,600
“Ki tatpingö ölan neŋgöhöza.

43
00:05:20,600 --> 00:05:26,280
Ölöp opo seri öröba möröreŋgögetka köwetnöŋ anbin.

44
00:05:26,280 --> 00:05:33,200
Anda kapaŋ köla mala köna ahuiga Finiks waŋge döpnöŋ aŋgotpinak.

45
00:05:33,200 --> 00:05:39,520
Miaŋgöreŋ aŋgota luhutqeqe nalö ki ölöp tata malin teköma.”

46
00:05:39,520 --> 00:05:49,360
Waŋge döp qetŋi Finiks mi Krit gölme jölanŋi miaŋgö jitŋe wehön gegeŋi göröken ahöza.

47
00:05:49,360 --> 00:05:50,520
Mewö.

48
00:05:50,520 --> 00:05:58,800
Anbingö keu mewö jigetka luhutnöŋ ösöŋösöŋ könahiba Saut görökenök gilök.

49
00:05:58,800 --> 00:06:03,840
Giliga “Ölöp anda areŋnini wuataŋgöba Finiks ekin,”

50
00:06:03,840 --> 00:06:10,060
jiba mötmöriba kinda waŋgegö kösö mendanŋi musulgetka korök.

51
00:06:10,060 --> 00:06:22,760
Koriga waŋgenöŋ lolohoiga luhutnöŋ naŋgöi ösöŋ neŋguaŋgiriga Krit gölme jölanŋaŋgö jitŋi mötöteiba dowe anin.

52
00:06:22,760 --> 00:06:24,160
Mewö aninmö,

53
00:06:24,160 --> 00:06:30,800
nalö kude köriiga luhut ösumŋi köhöikŋi qetŋi mura (yoware,

54
00:06:30,800 --> 00:06:42,300
Not Istkö raidimbom (piwi)lilililikŋi) miaŋön mönö gölme jölanŋi miaŋgö qakŋeyök qeba gila neŋguba kayök.

55
00:06:42,300 --> 00:06:54,200
Neŋguba kaiga waŋgenini galöm köl waŋgibingö mem bibihigetka luhut qeba kayöhaŋgöreŋ göröken anmamgö osiyök.

56
00:06:54,200 --> 00:07:06,560
Osiiga mosötketka luhutnöhök waŋge kuŋguba memba waŋgiriga nanŋak öne ani utuköm neŋgiiga laŋ malin.

57
00:07:06,560 --> 00:07:16,120
Utuköm neŋgiiga mala gölme jölanŋi moröŋi kun qetŋi Kauda miaŋgö tölapŋe Saut göröken anin.

58
00:07:16,120 --> 00:07:24,420
Miaŋgöreŋ anda gomba kösönöŋ jöhögetka waŋge andöŋe o kutuba kayöhi,

59
00:07:24,420 --> 00:07:33,360
mi aum-möriba köwetnöhök öröinga gwötpuk lömböriiga töndup kapaŋ köla öröinga korök.

60
00:07:33,360 --> 00:07:37,760
Gomba mi öröin koriga waŋge ketaŋe alin.

61
00:07:37,760 --> 00:07:46,720
Waŋgenöŋ utuköba jömgöbapuköra möringa kösö memba waŋge köpeiba jöhöm köhöiget.

62
00:07:46,720 --> 00:08:00,320
Mewö anda mala sak qetŋi Sirtis miaŋgöreŋ köwet röndumŋi köröpŋi qahö ahözawaŋgöreŋ kuŋguba qaköbinbuköra keŋgötŋini mörin.

63
00:08:00,320 --> 00:08:10,200
Mewö mörinaŋgöra aka waŋgegö opo seri yuaiŋi mi meköba eta ala waŋge galömkölköl mosötket.

64
00:08:10,200 --> 00:08:17,020
Mi mosötketka luhutnöŋ waŋge kuŋguba neŋgömisiiga öne laŋ anin.

65
00:08:17,020 --> 00:08:19,120
Öne laŋ aninmö,

66
00:08:19,120 --> 00:08:25,620
raidimbom miaŋön mönö könöpŋambuk toroqeba gila utuköm neŋgiyök.

67
00:08:25,620 --> 00:08:37,800
Mewö utuköm neŋgiiga miri giaŋiiga miaŋgöreŋ könahiba waŋgegö sukinap tosatŋi memba köwetnöŋ gilget geyök.

68
00:08:37,800 --> 00:08:47,800
Wehön karöbut aiga miaŋgöreŋ waŋgegö öröyuai aködamunŋambuk mi nanŋinak memba gilgetka köwetnöŋ geyök.

69
00:08:47,800 --> 00:08:56,720
Mewö memenjaliba anda mala suŋgem silim gwötpuk miaŋgöreŋ wehön me seŋgelau kun qahö ehin.

70
00:08:56,720 --> 00:09:03,440
Raidimbom miaŋön mewöyök köhöikŋanök toroqeba gila ahöyök.

71
00:09:03,440 --> 00:09:07,840
Gilayök ahöiga lömböriiga “Mönö qahöwakin!”

72
00:09:07,840 --> 00:09:15,380
jiba malmal jöhöjöhögö möta uruninan eri tötbörömnini tali tarin.

73
00:09:15,380 --> 00:09:21,240
Raidimbom uruŋe nalö köröpŋi kaba mala nene kun qahö nein.

74
00:09:21,240 --> 00:09:26,440
Miaŋgöra aka Polnöŋ sutŋine wahöta kinda kewö jiyök,

75
00:09:26,440 --> 00:09:27,800
“Aziurup,

76
00:09:27,800 --> 00:09:33,960
nöŋön Krit gölme jölanŋi qahö mosötpingö goro jiali,

77
00:09:33,960 --> 00:09:39,320
iŋini nöŋgöreŋ keu mi wuataŋgögetka dop kölbawak.

78
00:09:39,320 --> 00:09:45,840
Mewö ahinga geŋmororoŋ aka ayuayuhu kiaŋön mönö qaknine qahö öŋgöbawak.

79
00:09:45,840 --> 00:09:47,740
Goroni mosötketmö,

80
00:09:47,740 --> 00:09:50,800
dölki qambaŋ keu kewö eŋgizal:

81
00:09:50,800 --> 00:09:55,180
Eŋgöreŋök kunŋan kun malmalŋi qahö ayuhuma.

82
00:09:55,180 --> 00:09:56,760
Mi qahöpmö,

83
00:09:56,760 --> 00:09:58,520
waŋgeyök ayuhuma.

84
00:09:58,520 --> 00:10:03,080
Miaŋgöra iŋini mönö ewebibiŋini möta tatme.

85
00:10:03,080 --> 00:10:09,800
“Nöŋön bem qetŋi Anutu yaŋgö buŋaya aka welenŋi qeba maljal.

86
00:10:09,800 --> 00:10:18,480
Suŋgem gaun ahöbiga yaŋön Suep garataŋi kun melaiiga nöŋgö kösutne kaba kinja.

87
00:10:18,480 --> 00:10:20,560
Kinda kewö jiza,

88
00:10:20,560 --> 00:10:21,440
‘Pol,

89
00:10:21,440 --> 00:10:24,360
gi keŋgötki kude mötman!

90
00:10:24,360 --> 00:10:30,360
Gi ölöp Rom sisa kiŋgö jemesoholŋe anöŋga kewöt gihima.

91
00:10:30,360 --> 00:10:31,120
Mötnöŋ!

92
00:10:31,120 --> 00:10:40,000
Anutunöŋ körö ölöwakŋi kondel gihiba ambazip pakpak göbuk waŋgenöŋ mohotŋe maljei,

93
00:10:40,000 --> 00:10:47,600
yeŋgö malmalŋini mönö göhö böröge ali göbuk kinda kunŋan qahö kömuma.’

94
00:10:47,600 --> 00:10:51,720
Suep garatanöŋ nöŋgöra keu jizawi,

95
00:10:51,720 --> 00:10:54,340
mönö miaŋgö dop asuhuma.

96
00:10:54,340 --> 00:10:58,520
Nöŋön Anutu mewö möt narim waŋgizal.

97
00:10:58,520 --> 00:11:00,480
Miaŋgöra aziurup,

98
00:11:00,480 --> 00:11:04,040
iŋini mönö eweŋini möta tatme.

99
00:11:04,040 --> 00:11:06,080
Mewö asuhumapmö,

100
00:11:06,080 --> 00:11:15,260
luhutnöŋ gila muwutapköm neŋgiiga gölme jöhanŋi kungö jitŋe aŋgotpinaŋgö dop akza.”

101
00:11:15,260 --> 00:11:15,960
Mewö.

102
00:11:15,960 --> 00:11:31,800
Waŋgeninan Gölme Sutŋire Köwetkö (Mediterranean Sea) bahöŋi qetŋi Adria Köwet miaŋgöreŋ öne laŋ aniga suŋgem 14 ahök.

103
00:11:31,800 --> 00:11:40,560
Mi aiga suŋgem bibiŋe miaŋgöreŋ waŋge nup meme azi yeŋön “Mönö gölme kun dopdowizin,”

104
00:11:40,560 --> 00:11:43,640
jiba uruŋinan mewö mötket.

105
00:11:43,640 --> 00:11:52,360
Mewö möta kinda kösö kun lömbötŋambuk jöhöba gilgetka geba köwet dutŋi misiriyök.

106
00:11:52,360 --> 00:11:57,320
Misiriiga köwet röndumgö qötöŋi ahuyöhi,

107
00:11:57,320 --> 00:12:03,520
mi 40 mita (120 fit) miaŋgö dop ahök.

108
00:12:03,520 --> 00:12:16,740
Borom kun toroqeba anda tandök mohot miyök aketka qötöŋi miaŋön 30 mita (90 fit) miaŋgö dop aiga miwikŋaiget.

109
00:12:16,740 --> 00:12:24,820
Mi miwikŋaiba waŋgeninan köt törom kembaŋe kuŋgubapuköra keŋgötŋini mötket.

110
00:12:24,820 --> 00:12:41,040
Mewö möta waŋgegö kösö mendanŋi 4 mi waŋge andöŋeyök pösata ösöŋ memba eta alget aka asarimapkö miri qeba mamböta köuluköba tatket.

111
00:12:41,040 --> 00:12:42,440
Mewö tatketmö,

112
00:12:42,440 --> 00:12:47,320
waŋgegö nup meme azi yeŋön kewö möndöba jiget,

113
00:12:47,320 --> 00:12:56,240
“Nini mönö waŋge numbuŋe göröken waŋgegö kösö mendanŋi tosatŋi gilinga gema.”

114
00:12:56,240 --> 00:13:12,240
Mewö möndöba jiba waŋge moröŋi gomba kun waŋgenöhök meköba mem et algetka köwetnöŋ eri waŋge mosöta esapköba tölapŋe ölöŋ köla anbingö aket.

115
00:13:12,240 --> 00:13:13,880
Mewö aketmö,

116
00:13:13,880 --> 00:13:18,440
Polnöŋ suahö galöm aka yarö azi yeŋgöra kewö jiyök,

117
00:13:18,440 --> 00:13:23,200
“Yeŋön waŋgenöŋ qahö mösölatiba kinme ewö,

118
00:13:23,200 --> 00:13:28,400
eŋgö malmal jöhöjöhögö könaŋi kun qahö ahuma.”

119
00:13:28,400 --> 00:13:41,320
Mewö jiiga yarö azi yeŋön anda gombagö kösöŋi yandigetka nanŋök aniga nup meme azi yeŋön ölöŋ köla anbingö osiget.

120
00:13:41,320 --> 00:13:51,360
Waŋgaraŋ suruiga miaŋgöreŋ Polnöŋ körek pakpak nene nemegö qambaŋ keu jim kutum eŋgiba kewö jiyök,

121
00:13:51,360 --> 00:14:01,920
“Iŋini lök nalö köröpŋi uruyahöt mamböta nene kun qahö yöhösöröba malgetka merak wehön 14:

122
00:14:01,920 --> 00:14:03,000
ŋi akza.

123
00:14:03,000 --> 00:14:06,760
Miaŋgöra kewö jim kutum eŋgizal:

124
00:14:06,760 --> 00:14:10,360
Nini malmal jöhöbingö aum-möribini,

125
00:14:10,360 --> 00:14:17,080
miaŋgöreŋ ösumnini etpapuköra mönö köhöiba kinda ölöwahinga dop kölma.

126
00:14:17,080 --> 00:14:19,960
Miaŋgöra iŋini mönö nene neme.

127
00:14:19,960 --> 00:14:24,560
Eŋgöreŋök kunŋan kun sileŋi qahö qema.

128
00:14:24,560 --> 00:14:30,240
Nöröp jupŋini moröŋa kun mi qahö kötökŋi sohoma.”

129
00:14:30,240 --> 00:14:40,160
Mewö jiba Polnöŋ beret memba körek pakpak yeŋgö jemesoholŋine Anutugö saiwap jiba mindipköba könahiba neyök.

130
00:14:40,160 --> 00:14:47,680
Mewö neiga eka körek yeŋön awösamŋini geiga mewöyök nene memba neget.

131
00:14:47,680 --> 00:14:55,600
Nini waŋge uruŋe mindiriba jaŋgö 276 miaŋgö dop malin.

132
00:14:55,600 --> 00:15:00,240
Yeŋön körek pakpak nene nemba nem timbireŋ aket.

133
00:15:00,240 --> 00:15:08,400
Mewö aka waŋgenöŋ amqemapköra wit padi toru memba gilgetka köwetnöŋ geyök.

134
00:15:08,400 --> 00:15:09,120
Mewö.

135
00:15:09,120 --> 00:15:14,520
Miri giaŋiiga gölme eka mi qahö möt kutuget.

136
00:15:14,520 --> 00:15:16,760
Qahö möt kutugetmö,

137
00:15:16,760 --> 00:15:22,140
köwet waŋgömŋi (bay) kun sakŋambuk miwikŋaiba eket.

138
00:15:22,140 --> 00:15:28,320
Mi eka “Mönö waŋge meleŋda esapköba miaŋgöreŋ aŋgotpinak,”

139
00:15:28,320 --> 00:15:30,160
jiba keu jöhöget.

140
00:15:30,160 --> 00:15:41,840
Keu mewö jöhöba kinda waŋgegö kösö mendanŋaŋgö kösöŋi yandigetka suliga mosötketka köwet dutŋe ahöyök.

141
00:15:41,840 --> 00:15:50,200
Mi yandiba miaŋgöreŋök likeplikep stia (möŋaqöŋai) lökuat yahöt ahöyöhi,

142
00:15:50,200 --> 00:15:54,160
mietkö kösöŋiri pösatketka lolohoyök.

143
00:15:54,160 --> 00:16:06,440
Mi pösata waŋge wösöŋaŋgö opo seriŋi öröba möröreŋgögetka luhutnöŋ naŋgöi waŋge möŋaigetka saknöŋ göröken anin.

144
00:16:06,440 --> 00:16:08,380
Mewö aninmö,

145
00:16:08,380 --> 00:16:17,240
waŋgenöŋ köwet töromnöŋ anbapuköra jöhöbingö osiba mosöta gilgetka anda kuŋguyök.

146
00:16:17,240 --> 00:16:24,800
Miaŋgöreŋ kuŋguba waŋge giliŋan töromnöŋ qeba qaköba anda kamamgö osiba tarök.

147
00:16:24,800 --> 00:16:35,600
Mewö tariga köwet siriŋan waŋgegö andö likepŋi gila kinda ösum köhöikŋi miaŋön qeba qesiŋmesiŋnök.

148
00:16:35,600 --> 00:16:37,560
Mewö ahiga jiget,

149
00:16:37,560 --> 00:16:44,760
“Kösö miri azi yeŋgöreŋök kunŋan o qeba kutuba ölöŋ köla anbapuk.”

150
00:16:44,760 --> 00:16:51,700
Mewö jigetka yarö azi yeŋön kösö azi nini körek neŋgubingö mötket.

151
00:16:51,700 --> 00:16:53,640
Mewö jigetmö,

152
00:16:53,640 --> 00:17:04,700
suahö galömninan Polgö malmalŋi jöhömamgö möta yarö aziurupŋan mewö akepuköra aŋgön köl eŋgiyök.

153
00:17:04,700 --> 00:17:08,680
Aŋgön köl eŋgiba kewö jim kutum neŋgiyök,

154
00:17:08,680 --> 00:17:13,560
“Denike eŋön köwet qeba anangö könaŋi mötzei,

155
00:17:13,560 --> 00:17:20,240
iŋini mönö mutuk luhuba geba köwet qeba anda körökŋe öŋgöme.

156
00:17:20,240 --> 00:17:36,800
Yeŋön mutuk angetka tosatŋan andöŋine katapa sahötŋi qelanjiba meme me waŋgegö kitipŋi könaŋi könaŋi miwikŋaiba miaŋgö qakŋe ahöba köwet qeba anme.”

157
00:17:36,800 --> 00:17:45,640
Mewö jim kutum neŋgiiga tandök mewö aka körekŋan malmalnini jöhöba köwet jitŋe aŋgot teköin.

158
00:17:45,640 --> 00:17:48,280
Mewö.

159
00:17:48,280 --> 00:17:57,580
Malmalnini jöhöba köwet jitŋe kaŋgota miaŋgöreŋ gölme jöhanŋi qetŋi Malta qetketka mörin.

160
00:17:57,580 --> 00:18:02,980
Kaŋgoringa kienöŋ könahiba eri miri amöriyökmö,

161
00:18:02,980 --> 00:18:16,300
Malta ambazipnöŋ ala-ala tandök ölöp kötökŋi kondel neŋgiba könöp ohoba neŋguaŋgitketka körekŋanök könöp kösutŋe anda jömöta tarin.

162
00:18:16,300 --> 00:18:23,480
Polnöŋ könöp omajarek qezaköba börangöba könöpnöŋ alök.

163
00:18:23,480 --> 00:18:31,240
Mi ali jeiga qatö kunöŋ könöp umŋan kösuiga kota böröŋe jöhöba yöhöyök.

164
00:18:31,240 --> 00:18:42,060
Mokoleŋnöŋ mewö jöhöba böröŋe möndöba eta kiniga gölme jölanŋaŋgö toŋan eka nanŋini eraum möta kewö jiget,

165
00:18:42,060 --> 00:18:46,600
“Azi ki köwetnöhök malmalŋi jöhöba korökmö,

166
00:18:46,600 --> 00:18:53,140
Soŋgoriŋnöŋ töndup likepŋi meleŋda malmalŋi kutum waŋgii kömuma.

167
00:18:53,140 --> 00:18:57,260
Miaŋgöra mönö eŋgui kömukömu azia akza.

168
00:18:57,260 --> 00:18:59,360
Mewö möt köhöizin.”

169
00:18:59,360 --> 00:19:01,240
Mewö jigetmö,

170
00:19:01,240 --> 00:19:10,140
Polnöŋ soramen utuköba kinda giliga könöp uruŋe geiga sileŋe geŋmororoŋ kun qahö ahuyök.

171
00:19:10,140 --> 00:19:19,500
Mewö jiba ehiba “Sileŋi qariba pisihima me wölaŋ kömumba gölmenöŋ tala eta kölma,”

172
00:19:19,500 --> 00:19:23,180
mewö jiba ek tiba mamböta kinget.

173
00:19:23,180 --> 00:19:26,360
Nalö köröpŋi mamböta kingetmö,

174
00:19:26,360 --> 00:19:30,300
Polgö sileŋe yuai bölöŋi kun qahö ahuyök.

175
00:19:30,300 --> 00:19:34,580
Mewö aiga mötmötŋini meleŋniga jiget,

176
00:19:34,580 --> 00:19:37,120
“O,

177
00:19:37,120 --> 00:19:39,200
azi ki mönö bem azia akza.”

178
00:19:39,200 --> 00:19:52,800
Malta saknöŋ kaŋgota laŋ uba kösutŋe nene nup gölme körö jajapiŋi aka bau bulmakau kambuŋi kambuŋi ahögetka ehin.

179
00:19:52,800 --> 00:19:59,720
Mi gölme jöhanŋaŋgö azi kembuŋini qetŋi Publius yaŋgö buŋaya ahöyök.

180
00:19:59,720 --> 00:20:14,280
Gölme toŋi miaŋön köl öröm neŋgii miriŋe öŋgöinga urukalem qakŋe köyan köl neŋgiiga yambuk köisirik taringa wehön karöbutkö dop anök.

181
00:20:14,280 --> 00:20:26,520
Taringa Publius iwiŋan silekönöp aka irip suaip sepŋambuk kawöl (dysentery) miaŋön yöhöiga dumnöhök ahöyök.

182
00:20:26,520 --> 00:20:34,100
Ahöiga Polnöŋ yaŋgöreŋ anda köuluköba böröŋi nöröpŋe ala mem ölöwahök.

183
00:20:34,100 --> 00:20:41,880
Mewö asuhuiga miaŋgöreŋök kawöl ambazip tosatŋi pakpak gölme jöhanŋe ahögeri,

184
00:20:41,880 --> 00:20:48,280
yeŋön mewöyök kaŋgotketka Polnöŋ Anutu köuluköiga ölöwaket.

185
00:20:48,280 --> 00:20:55,760
Yeŋön kalem könaŋi könaŋi gwötpuk neŋgiba mewö miaŋön göda qem neŋgiba malget.

186
00:20:55,760 --> 00:20:59,520
Könaŋgep waŋgenöŋ öŋgöbingö ahini,

187
00:20:59,520 --> 00:21:05,120
nalö miaŋgöreŋ köwet qakŋe köna malmalgö yuaiŋaŋgö osiini,

188
00:21:05,120 --> 00:21:08,240
mi memba neŋgöra waŋgenöŋ alget.

189
00:21:08,240 --> 00:21:08,800
Mewö.

