﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:10,740
Betani taongö azi kun qetŋi Lazarus miaŋön kawöl yöhöi ahöyök.

2
00:00:10,740 --> 00:00:16,440
Maria aka Marta darumun yetkön Betani taon miaŋgöreŋök malohot.

3
00:00:16,440 --> 00:00:23,080
Maria miaŋön Kembu o köhöwakŋambuknöŋ miriba nöröp jupŋan könaŋi kereŋ meyök.

4
00:00:23,080 --> 00:00:25,160
Lazarus kawöl yöhöi ahöyöhi,

5
00:00:25,160 --> 00:00:27,160
mi yaŋgö nenŋa.

6
00:00:27,160 --> 00:00:33,440
Lazarusnöŋ kawöl yöhöi ahöiga nenyahötŋan buzup keu kewö alohotka Jisösgöreŋ anök,

7
00:00:33,440 --> 00:00:34,580
“Kembu mötnöŋ,

8
00:00:34,580 --> 00:00:37,320
alagi yaŋgö ak gihimakzawi,

9
00:00:37,320 --> 00:00:40,160
yaŋön mönö kawöl yöhöi ahöza.”

10
00:00:40,160 --> 00:00:41,840
Buzup mi anökmö,

11
00:00:41,840 --> 00:00:44,160
Jisösnöŋ mi möta kewö jiyök,

12
00:00:44,160 --> 00:00:50,480
“Kawöl miaŋön azi alani kömumapköra aka qahö asuhum waŋgii ahöza.

13
00:00:50,480 --> 00:00:52,680
Miaŋgöra qahöpmö,

14
00:00:52,680 --> 00:01:04,340
Anutugö Nahönŋan i mem ölöwaka miaŋgöra Suepkö aködamunŋambuk aiga ambazipnöŋ könaŋi mi ek kutuba Anutu möpöseigetka qetbuŋaŋan asarim sehima.

15
00:01:04,340 --> 00:01:07,780
Kawöl mi miaŋgöra aka asuhum waŋgiyök.”

16
00:01:07,780 --> 00:01:09,560
Jisösnöŋ Marta,

17
00:01:09,560 --> 00:01:14,220
yaŋgö munŋi aka nenŋiri Lazarus yeŋgöra ak waŋgiiga malök.

18
00:01:14,220 --> 00:01:15,900
Mewö malökmö,

19
00:01:15,900 --> 00:01:19,220
töndup kawölŋaŋgö buzupŋi möta miri malöhi,

20
00:01:19,220 --> 00:01:21,960
miaŋgöreŋök sömaŋ yahöt toroqeba malök.

21
00:01:21,960 --> 00:01:27,240
Mi mali nalö mi teköiga gwarekurupŋi yeŋgöra kewö jii mötket,

22
00:01:27,240 --> 00:01:30,580
“Nini mönö Judia prowinsnöŋ liliŋgöba anbin!”

23
00:01:30,580 --> 00:01:32,320
Mewö jiiga meleŋget,

24
00:01:32,320 --> 00:01:33,440
“Ketaŋamnini,

25
00:01:33,440 --> 00:01:37,920
Juda yeŋön uruwale kapaŋ köla kötnöŋ gila guhubingö mötket.

26
00:01:37,920 --> 00:01:41,900
Miaŋgöra kunbuk Judia liliŋgöba anmamgö jizani,

27
00:01:41,900 --> 00:01:43,840
mi qahö dop kölja.”

28
00:01:43,840 --> 00:01:47,500
Mewö meleŋgetka Jisösnöŋ keu kewö jiyök,

29
00:01:47,500 --> 00:01:50,420
“Wehöngö auaŋi 12 ahözei,

30
00:01:50,420 --> 00:01:53,640
kunŋan miaŋgö asakŋe köna anmawi,

31
00:01:53,640 --> 00:01:57,640
yaŋön mönö yuai kunŋan qem mizit qahö ak waŋgima.

32
00:01:57,640 --> 00:02:02,160
Gölmegö asakŋan asarim waŋgiiga ölöp eka anma.

33
00:02:02,160 --> 00:02:03,500
Ölöp anmapmö,

34
00:02:03,500 --> 00:02:08,160
kunŋan kiwaŋi qahö ahöm waŋgiiga suŋgem jipjap anmawi,

35
00:02:08,160 --> 00:02:10,900
yaŋön mönö qem mizit miwikŋaima.”

36
00:02:10,900 --> 00:02:13,520
Keu mi jibagun kewö jii mötket,

37
00:02:13,520 --> 00:02:16,460
“Alanini Lazarusnöŋ gaunwat ahözapmö,

38
00:02:16,460 --> 00:02:20,000
nöŋön anda gaunöhök möndöbi wahötma.”

39
00:02:20,000 --> 00:02:22,300
Keu mi möta kewö jiget mörök,

40
00:02:22,300 --> 00:02:23,180
“Kembu,

41
00:02:23,180 --> 00:02:25,080
ölŋa gaun ahöza ewö,

42
00:02:25,080 --> 00:02:27,580
mönö ölöp ahöba ölöwakŋa.”

43
00:02:27,580 --> 00:02:32,220
Jisösnöŋ Lazarus kömuyöhaŋgö keu saiŋi jiyökmö,

44
00:02:32,220 --> 00:02:34,720
gwarek yeŋön ‘Gauna ahöza,’

45
00:02:34,720 --> 00:02:35,320
jiyöhi,

46
00:02:35,320 --> 00:02:39,660
miaŋgö möt bibihiba keu könaŋi qahö möt kutuget.

47
00:02:39,660 --> 00:02:44,860
Qahö möt kutugeraŋgöra Jisösnöŋ aukŋeyök jim miwikŋaiba jiyök,

48
00:02:44,860 --> 00:02:47,720
“Lazarusnöŋ kömuyöha ahöza.

49
00:02:47,720 --> 00:02:56,240
Nöŋön yambuk qahö malbiga kömuyöhaŋgöra nöŋön anda mem gulibiga wahöri eketka mötnaripŋinan asuhum köhöima.

50
00:02:56,240 --> 00:03:00,160
Mewö aiga eŋgöra söŋgaiba ‘Simbawoŋ akŋe!’

51
00:03:00,160 --> 00:03:01,160
jizal.

52
00:03:01,160 --> 00:03:03,960
Mönö wahötketka yaŋgöreŋ anin.”

53
00:03:03,960 --> 00:03:08,560
Mewö jim miwikŋaiiga Tomas qetŋi kun Siwisiwi qetkeri,

54
00:03:08,560 --> 00:03:12,160
yaŋön gwarek alaurupŋi yeŋgöra kewö jii mötket,

55
00:03:12,160 --> 00:03:14,940
“Nini ölöp mohotŋe miaŋgöreŋ anin.

56
00:03:14,940 --> 00:03:16,740
Andagun yambuk kömuin.”

57
00:03:16,740 --> 00:03:18,360
Mewö.

58
00:03:18,360 --> 00:03:27,520
Lazarusnöŋ kömumba wehön 4 lök qaksirinöŋ ahöi teköiga Jisösnöŋ kaŋgoriga buzupŋi mewö jiget mörök.

59
00:03:27,520 --> 00:03:34,140
Betani taon mi Jerusalem siti mosöta 3 kilomita anangö dop dowe ahöyök.

60
00:03:34,140 --> 00:03:40,600
Miaŋgöra Juda ambazip gwötpukŋan Marta Maria nenŋiri kömuyöhaŋgöra ‘Soŋgon etkekin,’

61
00:03:40,600 --> 00:03:42,040
jiba kaba tatket.

62
00:03:42,040 --> 00:03:45,360
Tatketka Martanöŋ “Jisös kaza,”

63
00:03:45,360 --> 00:03:49,360
jiget möta miri mosöta könanöŋ anda miwikŋaiyökmö,

64
00:03:49,360 --> 00:03:51,400
Marianöŋ mire tarök.

65
00:03:51,400 --> 00:03:53,880
Könanöŋ miwikŋaiba kewö jii mörök,

66
00:03:53,880 --> 00:03:54,840
“Kembu,

67
00:03:54,840 --> 00:03:57,240
gi kiaŋgöreŋ malbanak ewö,

68
00:03:57,240 --> 00:03:59,640
nenan mönö qahö kömumbawak.

69
00:03:59,640 --> 00:04:01,120
Qahö kömumbawakmö,

70
00:04:01,120 --> 00:04:06,400
göŋön nalö kewöŋe mewöŋanök Anutugö yuai kungöra köuluköman ewö,

71
00:04:06,400 --> 00:04:09,880
mi pakpak ölöp miwikŋaim gihiiga asuhuma,

72
00:04:09,880 --> 00:04:11,240
mewö mötzal.”

73
00:04:11,240 --> 00:04:13,840
Keu mi möta Jisösnöŋ jii mörök,

74
00:04:13,840 --> 00:04:17,200
“Göhö nengan mönö guliba wahötma.”

75
00:04:17,200 --> 00:04:19,040
Mi möta Martanöŋ jiyök,

76
00:04:19,040 --> 00:04:23,360
“Gölmegö nalö teteköŋe kömukömuŋi yeŋön wahötmei,

77
00:04:23,360 --> 00:04:27,320
yaŋön mönö nalö ketaŋi miaŋgöreŋ guliba wahötmawi,

78
00:04:27,320 --> 00:04:29,320
mi möt yaközal.”

79
00:04:29,320 --> 00:04:31,300
Mewö jiiga Jisösnöŋ jii mörök,

80
00:04:31,300 --> 00:04:35,160
“Kömupnöhök wahötwahötkö Toŋi mi nöŋön akzal.

81
00:04:35,160 --> 00:04:37,480
Nanak Malmal köhöikŋaŋgö Toŋi akzal.

82
00:04:37,480 --> 00:04:40,040
Miaŋgöra kunŋan ni möt narim niŋgizawi,

83
00:04:40,040 --> 00:04:41,760
yaŋön kömumapmö,

84
00:04:41,760 --> 00:04:44,280
töndup toroqeba mal köhöiba malma.

85
00:04:44,280 --> 00:04:48,240
Kunŋan kun gölmenöŋ mala möt narim niŋgiza ewö,

86
00:04:48,240 --> 00:04:52,280
yaŋön mönö nalö kunöŋ qahö kömum köhöima.

87
00:04:52,280 --> 00:04:53,040
Qahö!

88
00:04:53,040 --> 00:04:56,120
Keu mi möt narizan me qahö?”

89
00:04:56,120 --> 00:04:58,120
Martanöŋ keu mi möta jiyök,

90
00:04:58,120 --> 00:04:59,160
“O Kembu,

91
00:04:59,160 --> 00:05:01,040
mi möt narizal.

92
00:05:01,040 --> 00:05:03,280
Göŋön Anutugö Nahönŋi akzan.

93
00:05:03,280 --> 00:05:06,860
Amötqeqe Toŋi Kraist gölmenöŋ asuhumapkö jigeri,

94
00:05:06,860 --> 00:05:08,920
göŋön mönö mia akzan.

95
00:05:08,920 --> 00:05:10,360
Mewö möt narizal.”

96
00:05:10,360 --> 00:05:10,960
Mewö.

97
00:05:10,960 --> 00:05:20,160
Martanöŋ keu mewö jiba miriŋe liliŋgöba anda munŋi Mariagöra keu ölöŋ jiiga göraŋe kaiga jiyök,

98
00:05:20,160 --> 00:05:26,360
“Böhinöŋ kaba könanöŋ kinda göhöra endu anda ekŋangöra jiza.”

99
00:05:26,360 --> 00:05:32,000
Mewö jiiga Marianöŋ keu mi möta miaŋgöreŋök i mosöta Jisösgöreŋ anök.

100
00:05:32,000 --> 00:05:33,200
Anökmö,

101
00:05:33,200 --> 00:05:39,360
Jisösnöŋ miri sombemnöŋ qahö kaŋgoriga endu Martanöŋ köna namŋe miwikŋaiba ehöhi,

102
00:05:39,360 --> 00:05:41,160
miaŋgöreŋök kinök.

103
00:05:41,160 --> 00:05:52,080
Juda ambazip yeŋön Mariabuk miri uruŋe uru qesawölökö tatketka Marianöŋ zilaŋ wahöta gumnöŋ eta aniga eka kewö mötmöriba jiget,

104
00:05:52,080 --> 00:05:54,880
“Yaŋön mönö qaksirinöŋ anda sahötma.”

105
00:05:54,880 --> 00:05:58,000
Mewö jiba yaŋgö andöŋe wuataŋgöba anget.

106
00:05:58,000 --> 00:06:04,880
Marianöŋ anda Jisös kinöhaŋgöreŋ aŋgota eka könaŋe sipköba eta kewö jii mörök,

107
00:06:04,880 --> 00:06:06,000
“O Kembu,

108
00:06:06,000 --> 00:06:08,320
göŋön ki malbanak ewö,

109
00:06:08,320 --> 00:06:11,360
nenan mönö qahö kömumbawak.”

110
00:06:11,360 --> 00:06:18,640
Mewö jiba silata qeta sahöriga Juda ambazip yambuk kaba naŋgöba mohotŋe sahötkeri,

111
00:06:18,640 --> 00:06:25,320
Jisösnöŋ mi eka wösöŋi pölpölgöiga jeŋi asöliiga köna böröŋi jönömŋambuk unduyök.

112
00:06:25,320 --> 00:06:28,080
Jönömŋambuk undui qesim eŋgiyök,

113
00:06:28,080 --> 00:06:30,760
“I denike alget ahöza?”

114
00:06:30,760 --> 00:06:32,680
Qesim eŋgiiga jiget mörök,

115
00:06:32,680 --> 00:06:33,560
“Kembu,

116
00:06:33,560 --> 00:06:35,800
kewö kaba eknöŋ!”

117
00:06:35,800 --> 00:06:38,520
Mewö jigetka Jisösnöŋ sahörök.

118
00:06:38,520 --> 00:06:41,440
Sahöriga Juda ambazip yeŋön eka jiget,

119
00:06:41,440 --> 00:06:42,160
“Yei!

120
00:06:42,160 --> 00:06:46,400
Mönö alaŋaŋgöra önöŋi qahö ak waŋgii malök.”

121
00:06:46,400 --> 00:06:47,440
Mewö jigetmö,

122
00:06:47,440 --> 00:06:50,120
tosatŋan keu mi qeba kewö jiget,

123
00:06:50,120 --> 00:06:54,040
“Jegömöl ambazip jeŋini metohoba malök ewö,

124
00:06:54,040 --> 00:06:57,600
mönö ölöp Lazarus jiiga qahö kömumbawak me?”

125
00:06:57,600 --> 00:06:58,320
Mewö.

126
00:06:58,320 --> 00:07:05,200
Mewö laŋ jigetka Jisösgö wösöŋi kunbuk pölpölgöiga jeŋi asöliiga qaksirinöŋ anök.

127
00:07:05,200 --> 00:07:07,720
Qaksirinöŋ anda yuai kewö ehök:

128
00:07:07,720 --> 00:07:14,720
Köt köteŋ urorohoba qamötŋi miaŋgö uruŋe ala naŋguŋi köt ketaŋan köl közipkögetka tarök.

129
00:07:14,720 --> 00:07:17,160
Mi eka kewö jiyök,

130
00:07:17,160 --> 00:07:19,720
“Mönö köt qililiŋgögetka anök.”

131
00:07:19,720 --> 00:07:25,120
Mewö jiiga azi kömuyöhaŋgö nenŋi Marta yaŋön kewö jii mörök,

132
00:07:25,120 --> 00:07:26,240
“O Kembuni,

133
00:07:26,240 --> 00:07:30,600
sömaŋ 4 ahözawaŋgöra lök wörönŋambuk akza.”

134
00:07:30,600 --> 00:07:34,000
Jisösnöŋ mi möta Martagöra kewö jiyök,

135
00:07:34,000 --> 00:07:36,480
“Gi möt narim niŋgibanak ewö,

136
00:07:36,480 --> 00:07:40,320
Anutugö kukösumŋan aködamunŋambuk asuhuiga ekanak.

137
00:07:40,320 --> 00:07:43,760
Mutuk keu mewö jibiga mötnöŋ me qahö?”

138
00:07:43,760 --> 00:07:49,360
Mewö jiiga köt qililiŋgöget aniga Jisösnöŋ eu ui öŋgöiga kewö jiyök,

139
00:07:49,360 --> 00:07:50,400
“Iwi,

140
00:07:50,400 --> 00:07:53,480
gi köulukni mötzanaŋgöra aka ‘Pipsaiwap!’

141
00:07:53,480 --> 00:07:54,440
jim gihizal.

142
00:07:54,440 --> 00:07:57,400
Gi nalö dop köulukni mörakzani,

143
00:07:57,400 --> 00:07:59,240
mötzalmö,

144
00:07:59,240 --> 00:08:02,320
göŋön melaim niŋginöŋga gölmenöŋ erali,

145
00:08:02,320 --> 00:08:05,400
ambazip kambu liliköm niŋgiba ki kinjei,

146
00:08:05,400 --> 00:08:10,700
yeŋön mi möta möt narimegöra aka keu ki jizal.”

147
00:08:10,700 --> 00:08:15,600
Mewö jiba imbiŋi memba wahöta ketaŋanök qeta kewö jiyök,

148
00:08:15,600 --> 00:08:16,320
“Lazarus,

149
00:08:16,320 --> 00:08:18,960
gi mönö wahöta kaŋgotnöŋ!”

150
00:08:18,960 --> 00:08:23,520
Mewö qeriga azi kömukömuŋi yaŋön guliba wahöta kayök.

151
00:08:23,520 --> 00:08:32,640
Köna böröŋi opo kawukŋambuknöŋ esuhuba jemesoholŋi opo jöhanŋan köpeiba jöhöget ahöi dundunŋambuk kayök.

152
00:08:32,640 --> 00:08:35,120
Mewö kaiga Jisösnöŋ jiyök,

153
00:08:35,120 --> 00:08:38,160
“Mönö dundunŋi pösatketka ölöp anma.”

154
00:08:38,160 --> 00:08:39,520
Mewö.

155
00:08:39,520 --> 00:08:45,440
Juda ambazip Mariagöreŋ kaŋgota Jisösnöŋ yuai aiga asuhuiga ekeri,

156
00:08:45,440 --> 00:08:50,640
yeŋgöreŋök gwötpukŋan uruŋini meleŋda Jisös möt narim waŋgiget.

157
00:08:50,640 --> 00:08:52,080
Möt narim waŋgigetmö,

158
00:08:52,080 --> 00:08:58,040
tosatŋan Farisi (Köna keugö kapaŋkölköl) yeŋgöreŋ anda Jisösnöŋ yuai ahöhi,

159
00:08:58,040 --> 00:09:00,340
miaŋgö kösohotŋi jiget mötket.

160
00:09:00,340 --> 00:09:10,160
Mi jiget mötketka jike nup galöm aka Farisi yeŋön jike kaunsöl jitŋememe öröm eŋgiget tokogetka kewö jiget,

161
00:09:10,160 --> 00:09:18,760
“Azi miaŋön aŋgöletot kukösumŋambuk sehisehiŋi memakzawaŋgöra i mönö denöwö ak waŋgiinga dop kölbawak?

162
00:09:18,760 --> 00:09:25,280
Wakosoraŋ aka yuai kun qahö ak waŋgiinga toroqeba mewö aka malma ewö,

163
00:09:25,280 --> 00:09:29,200
mönö ambazip körek pakpak i möt narim waŋgibeak.

164
00:09:29,200 --> 00:09:40,640
Mewö aketka Rom gawman yeŋgö irimŋini seholiiga kaba nanini jöwöwöl jikenini aka ambazip kambu ki nenguaŋgitketka öne töhön malbinbuk.”

165
00:09:40,640 --> 00:09:51,320
Mewö jiget tatketka yeŋgöreŋök kun qetŋi Kaiafas yaŋön yambu (yara) miaŋgöreŋ jike nup galöm bohonŋi aka nup mia memba malök.

166
00:09:51,320 --> 00:09:54,040
Yaŋön wahöta goro keu kewö jii mötket,

167
00:09:54,040 --> 00:09:58,200
“Iŋini uru mötmötŋinaŋgö kinimŋi tok qahö tohoza.

168
00:09:58,200 --> 00:10:01,440
Iŋini keu ki ölöp qahö kewötze:

169
00:10:01,440 --> 00:10:07,160
Nini ambazip kambu körekŋanök ayuhuinga lömböt keta bölökŋi akapuk.

170
00:10:07,160 --> 00:10:15,520
Miaŋgöra azi mohotŋan Juda kambu neŋgö aip selnini ala sohopnini memba kömuiga dop kölma.”

171
00:10:15,520 --> 00:10:19,200
Yaŋön keu mi nanŋi imbiŋe qahö ahuiga jiyökmö,

172
00:10:19,200 --> 00:10:28,760
yambu (yara) miaŋgöreŋ jike nup galöm bohonŋi malöhaŋgöra aka nanŋak keuŋaŋgö könaŋi qahö möta kezapqetok keu jiyök,

173
00:10:28,760 --> 00:10:33,120
“Jisösnöŋ ambazip kambu neŋgöra aka kömui dop kölma.”

174
00:10:33,120 --> 00:10:35,520
Keu mi ölŋa jiyök.

175
00:10:35,520 --> 00:10:38,680
Juda ambazip kambu neŋgöröhök qahö kömuyökmö,

176
00:10:38,680 --> 00:10:43,320
Anutugöreŋ urumeleŋ könagesö gölme dop deŋqeŋda mal anjini,

177
00:10:43,320 --> 00:10:49,320
nini mewöyök mindirim neŋgiiga urumeleŋ kambu mohok aka malbingöra kömuyök.

178
00:10:49,320 --> 00:10:51,480
Kömumapkö keuŋi mi qeljiŋe jiyök.

179
00:10:51,480 --> 00:11:00,840
Wehön miaŋgöreŋök könahiba jitŋememe yeŋön tokoba mewö eraum möta Jisös kömumapkö keuŋi jim köhöiba areŋi alget.

180
00:11:00,840 --> 00:11:06,160
Miaŋgöra Jisösnöŋ toroqeba Juda yeŋgö sutŋine aukŋe qahö anda kaba malök.

181
00:11:06,160 --> 00:11:06,720
Mewö qahöpmö,

182
00:11:06,720 --> 00:11:10,880
eŋgömosöta gölme qararaŋkölkölŋaŋgö göraŋe anök.

183
00:11:10,880 --> 00:11:17,800
Miaŋgöreŋ anda taon qetŋi Efraim miaŋgöreŋ aŋgota gwarekurupŋi yembuk nanŋinök malget.

184
00:11:17,800 --> 00:11:21,440
Juda neŋgöreŋ ak-kömukömu kendonöŋ töriyök.

185
00:11:21,440 --> 00:11:30,360
Miaŋgöra Juda ambazip gwötpukŋan miri dop miriŋini mosöta köl könjörat ak aŋgubingöra möta Jerusalem sitinöŋ öŋgöget.

186
00:11:30,360 --> 00:11:36,640
Jisös jaruba mala jöwöwöl jikegö tohoŋ uruŋe kinda eraum möta kewö qesim aŋguget,

187
00:11:36,640 --> 00:11:40,640
“Jisösnöŋ sösöŋgai kendongöra ki kama me qahöpto?

188
00:11:40,640 --> 00:11:42,000
Denöwö mötze?”

189
00:11:42,000 --> 00:11:44,240
Mewö qesim aŋgugetmö,

190
00:11:44,240 --> 00:11:49,720
jike nup galöm aka Farisi yeŋön jimkutukutu keu kewö algetka sehiyök,

191
00:11:49,720 --> 00:11:53,000
“Kunŋan Jisösgö ahöm tatatŋi eka mötmawi,

192
00:11:53,000 --> 00:11:58,220
yaŋön mönö neŋgöreŋ kaba buzupŋi jii möta anda memba jöhöbin.”

193
00:11:58,220 --> 00:12:00,960
Mewö.

