﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:18,800
Ri Ajaf Jesús xretemaj chi ri achiꞌaꞌ fariseos quicꞌaxan chi rijaꞌ más eqꞌuiy vinak yeruꞌon bautizar y más eqꞌuiy yetzekleꞌen richin que chuvech ri Juan ri Bautista.

2
00:00:18,800 --> 00:00:22,400
Pero mana-ta ri Jesús ri yebano bautizar ri vinak,

3
00:00:22,400 --> 00:00:24,840
xa ja ri ru-discípulos.

4
00:00:24,840 --> 00:00:29,960
Y tok ri Jesús xracꞌaxaj chi quiriꞌ rutzijol quicꞌaxan ri fariseos,

5
00:00:29,960 --> 00:00:36,200
rijaꞌ xel-e chiriꞌ pa Judea y xtzolij chic jun bey pa Galilea.

6
00:00:36,200 --> 00:00:38,920
Jacꞌa richin niꞌe pa Galilea,

7
00:00:38,920 --> 00:00:44,200
rijaꞌ nunaꞌ ránima chi nicꞌatzin nikꞌax pa departamento Samaria.

8
00:00:44,200 --> 00:00:46,240
Chiriꞌ pa Samaria rijaꞌ (xapon,

9
00:00:46,240 --> 00:00:49,920
xebos) chunakaj jun tinamit rubinan Sicar,

10
00:00:49,920 --> 00:00:56,040
ri cꞌo chunakaj ri juyuꞌ ri xuyaꞌ can ri Jacob che ri rucꞌajol rubinan José.

11
00:00:56,040 --> 00:01:00,440
Chiriꞌ cꞌo-vi ri pozo ri Richin Jacob niꞌix che,

12
00:01:00,440 --> 00:01:03,880
y cosnak roma ri binen rubanon,

13
00:01:03,880 --> 00:01:08,640
ri Jesús xtzꞌuye-ka chuchiꞌ ri pozo pa nicꞌaj cami kꞌij chiriꞌ.

14
00:01:08,640 --> 00:01:09,560
Jariꞌ tok (xapon,

15
00:01:09,560 --> 00:01:17,000
xebos) jun ixok aj chiriꞌ pa departamento Samaria chuchiꞌ ri pozo richin nrelesaj ruyaꞌ.

16
00:01:17,000 --> 00:01:19,640
Y ri Jesús xuꞌij che:

17
00:01:19,640 --> 00:01:20,240
Ixok,

18
00:01:20,240 --> 00:01:21,560
tabanaꞌ favor,

19
00:01:21,560 --> 00:01:23,360
tasipaj jubaꞌ nuyaꞌ richin ninkum,

20
00:01:23,360 --> 00:01:23,900
xchaꞌ.

21
00:01:23,900 --> 00:01:31,040
Ri hora riꞌ ri discípulos ebenak pa tinamit richin xequilokꞌoꞌ ri achique niquitij.

22
00:01:31,040 --> 00:01:35,120
Quireꞌ cꞌa rutzolic rutzij ri Jesús xuꞌon ri ixok:

23
00:01:35,120 --> 00:01:36,160
Rat,

24
00:01:36,160 --> 00:01:38,280
rat jun israelita,

25
00:01:38,280 --> 00:01:38,440
y,

26
00:01:38,440 --> 00:01:42,320
¿achel chi chuve yin nacꞌutuj-vi ayaꞌ,

27
00:01:42,320 --> 00:01:43,120
tok yin,

28
00:01:43,120 --> 00:01:46,080
yin jun ixok aj-Samaria?

29
00:01:46,080 --> 00:01:48,160
Ri ixok quiriꞌ xuꞌij,

30
00:01:48,160 --> 00:01:53,880
roma ri israelitas man nicajoꞌ ta quiꞌ quiqꞌuin ri aj-Samaria.

31
00:01:53,880 --> 00:01:56,880
Jacꞌa ri Jesús xuꞌij che ri ixok:

32
00:01:56,880 --> 00:02:00,760
Xa ta rat aveteman achique sipanic nuyaꞌ ri Dios,

33
00:02:00,760 --> 00:02:03,800
y achique chi achi ri nicꞌutun jubaꞌ ruyaꞌ chave;

34
00:02:03,800 --> 00:02:06,320
rat ta yacꞌutun ayaꞌ che,

35
00:02:06,320 --> 00:02:08,960
y rijaꞌ nuyaꞌ ri yaꞌ ri niyoꞌon cꞌaslen chave,

36
00:02:08,960 --> 00:02:09,440
xchaꞌ ri Jesús.

37
00:02:09,440 --> 00:02:12,480
Jacꞌariꞌ xuꞌij ri ixok che:

38
00:02:12,480 --> 00:02:16,040
Ri pozo naj kajnak ka rupan,

39
00:02:16,040 --> 00:02:20,800
y rat man jun achok che navelesaj-vi ri yaꞌ.

40
00:02:20,800 --> 00:02:25,840
¿Achique lugar naqꞌuen-vi ri yaꞌ ri niyoꞌon cꞌaslen ri nasuj?

41
00:02:25,840 --> 00:02:34,240
¿La más cami cꞌo akꞌij rat chuvech ri kamamaꞌ Jacob ri ruyoꞌon can ri pozo reꞌ chike?

42
00:02:34,240 --> 00:02:44,200
Roma rijaꞌ y ri ralcꞌuaꞌl vaveꞌ xquelesaj-vi quiyaꞌ richin xquikum y richin xquiyaꞌ chique ri cavaj,

43
00:02:44,200 --> 00:02:44,680
xchaꞌ ri ixok.

44
00:02:44,680 --> 00:02:47,200
Y ri Jesús xuꞌij che:

45
00:02:47,200 --> 00:02:50,560
Xa achique na xtikumu ri yaꞌ richin ri pozo reꞌ,

46
00:02:50,560 --> 00:02:53,000
nitzolij chic pe ri ruchakij-chiꞌ.

47
00:02:53,000 --> 00:02:57,240
Jacꞌa ri nikumu ri yaꞌ ri niyoꞌon cꞌaslen ri ninyaꞌ yin che,

48
00:02:57,240 --> 00:03:00,840
ri ránima man jun bey chic xtunaꞌ chakij-chiꞌ.

49
00:03:00,840 --> 00:03:02,480
Roma ri yaꞌ ri ninyaꞌ yin che,

50
00:03:02,480 --> 00:03:05,880
can achel jun alaxbel-yaꞌ xtuꞌon pa rucꞌaslen,

51
00:03:05,880 --> 00:03:10,400
y can xtichoxin-pe richin nucꞌuaj chupan ri cꞌaslen ri richin jumul.

52
00:03:10,400 --> 00:03:13,160
Jariꞌ tok ri ixok quireꞌ xuꞌij:

53
00:03:13,160 --> 00:03:15,240
Tabanaꞌ favor,

54
00:03:15,240 --> 00:03:18,280
tasipaj ri yaꞌ riꞌ chuve yin,

55
00:03:18,280 --> 00:03:22,720
richin quiriꞌ man jun bey chic xtichakij nuchiꞌ,

56
00:03:22,720 --> 00:03:26,680
y nis-ta xticꞌatzin chic chi nunvelesaj nuyaꞌ vaveꞌ,

57
00:03:26,680 --> 00:03:27,600
xchaꞌ.

58
00:03:27,600 --> 00:03:29,720
Jacꞌa ri Jesús xuꞌij:

59
00:03:29,720 --> 00:03:32,520
Teꞌavoyoj ri avachijil y yape chic vaveꞌ,

60
00:03:32,520 --> 00:03:33,640
xchaꞌ che.

61
00:03:33,640 --> 00:03:36,000
Ri ixok xuꞌij:

62
00:03:36,000 --> 00:03:38,360
Yin manak vachijil,

63
00:03:38,360 --> 00:03:38,880
xchaꞌ.

64
00:03:38,880 --> 00:03:40,520
Y ri Jesús xuꞌij:

65
00:03:40,520 --> 00:03:44,240
Can kitzij ri naꞌij chi manak avachijil.

66
00:03:44,240 --> 00:03:46,640
Roma evoꞌoꞌ yan avachijil quecꞌujeꞌ,

67
00:03:46,640 --> 00:03:48,720
y ri achi ri cꞌo aviqꞌuin vacami,

68
00:03:48,720 --> 00:03:50,040
man avachijil ta.

69
00:03:50,040 --> 00:03:51,600
Kitzij ri xaꞌij.

70
00:03:51,600 --> 00:03:55,240
Jariꞌ tok ri ixok quireꞌ xuꞌij:

71
00:03:55,240 --> 00:03:56,920
Yin nintzꞌet chi rat,

72
00:03:56,920 --> 00:03:59,080
rat jun profeta.

73
00:03:59,080 --> 00:04:02,640
Ri kate-katataꞌ ri xecꞌujeꞌ ojer can,

74
00:04:02,640 --> 00:04:07,760
pa ruviꞌ re jun juyuꞌ reꞌ xquiya-vi rukꞌij ri Dios.

75
00:04:07,760 --> 00:04:17,120
Jacꞌa rix israelitas niꞌij chi conojel vinak nicꞌatzin chi ja ri pa Jerusalem niquiya-vi rukꞌij ri Dios,

76
00:04:17,120 --> 00:04:17,160
xchaꞌ ri ixok.

77
00:04:17,160 --> 00:04:19,640
Jacꞌa ri Jesús xuꞌij:

78
00:04:19,640 --> 00:04:22,280
Tanimaj ri xtin-ij chave,

79
00:04:22,280 --> 00:04:26,240
chi xtuka na jun kꞌij tok mana-ta chic pa ruviꞌ ri juyuꞌ reꞌ,

80
00:04:26,240 --> 00:04:30,040
nis-ta pa Jerusalem xtiya-vi rukꞌij ri Katataꞌ Dios.

81
00:04:30,040 --> 00:04:34,680
Rix aj-Samaria nis-ta iveteman ri achique niyaꞌ rukꞌij.

82
00:04:34,680 --> 00:04:38,920
Jacꞌa roj israelitas keteman ri achique nikayaꞌ rukꞌij,

83
00:04:38,920 --> 00:04:42,160
roma ri xticolo quichin ri vinak chupan ri quimac,

84
00:04:42,160 --> 00:04:46,240
chikacojol roj israelitas xtutak-vi-pe ri Dios.

85
00:04:46,240 --> 00:04:48,880
Jacꞌa ri kꞌij ri xin-ij chave chi nipe,

86
00:04:48,880 --> 00:04:50,040
ja vacami riꞌ,

87
00:04:50,040 --> 00:04:52,840
tok ri kitzij yeyoꞌon rukꞌij ri Katataꞌ Dios,

88
00:04:52,840 --> 00:04:58,160
can eꞌucꞌuan roma ri Lokꞌolaj Espíritu y roma ri kitzij tok xtiquiyaꞌ rukꞌij.

89
00:04:58,160 --> 00:05:03,040
Roma ri Dios ja ri yebano quiriꞌ ri yerucanoj richin niquiyaꞌ rukꞌij.

90
00:05:03,040 --> 00:05:05,080
Ri Dios can Espíritu vi.

91
00:05:05,080 --> 00:05:07,480
Romariꞌ ri vinak ri yeyoꞌon rukꞌij,

92
00:05:07,480 --> 00:05:14,440
nicꞌatzin chi niquiyaꞌ rukꞌij achel nrojoꞌ ri Lokꞌolaj Espíritu y achel nrojoꞌ ri kitzij richin ri Dios.

93
00:05:14,440 --> 00:05:16,680
Jacꞌariꞌ xuꞌij ri ixok:

94
00:05:16,680 --> 00:05:26,160
Yin veteman chi cꞌo na jun kꞌij xtuka chochꞌulef ri Jun ri xtutak-pe ri Dios chucolic ri rutinamit,

95
00:05:26,160 --> 00:05:27,960
ri niꞌix Cristo che.

96
00:05:27,960 --> 00:05:30,440
Tok xtuka ri Jun riꞌ,

97
00:05:30,440 --> 00:05:33,400
ronojel xtukꞌalajrisaj chikavech,

98
00:05:33,400 --> 00:05:35,200
xchaꞌ ri ixok.

99
00:05:35,200 --> 00:05:37,200
Ri Jesús xuꞌij che:

100
00:05:37,200 --> 00:05:39,640
Ri Jun ri naꞌij rat,

101
00:05:39,640 --> 00:05:41,280
ja yin ri yitzijon aviqꞌuin,

102
00:05:41,280 --> 00:05:42,760
xchaꞌ.

103
00:05:42,760 --> 00:05:47,000
Jacꞌariꞌ tok xetzolij-pe ri ru-discípulos,

104
00:05:47,000 --> 00:05:53,120
y can achique na xquinaꞌ tok xquitzꞌet chi ri Jesús nitzijon riqꞌuin jun ixok.

105
00:05:53,120 --> 00:06:01,280
Pero nis-ta jun chique rijeꞌ xcꞌutun-apu che ri achique nucꞌutuj che ri ixok o ri achique nutzijoj che.

106
00:06:01,280 --> 00:06:03,000
Xuyaꞌ cꞌa can (rucucuꞌ,

107
00:06:03,000 --> 00:06:04,800
rukꞌeꞌl) ri ixok chiriꞌ,

108
00:06:04,800 --> 00:06:06,040
xbe pa tinamit,

109
00:06:06,040 --> 00:06:08,480
y quireꞌ xuꞌij chique ri vinak:

110
00:06:08,480 --> 00:06:09,800
¡Nuvinak!

111
00:06:09,800 --> 00:06:11,160
Quireꞌ quixampe,

112
00:06:11,160 --> 00:06:12,520
tuꞌitzꞌetaꞌ.

113
00:06:12,520 --> 00:06:16,080
Roma yin cꞌo jun achi xtzijon viqꞌuin,

114
00:06:16,080 --> 00:06:20,240
y xa ronojel ri achique enubanaloꞌn pa nucꞌaslen,

115
00:06:20,240 --> 00:06:21,760
xeruꞌij chuve.

116
00:06:21,760 --> 00:06:28,720
¿Mana-ta cami rijaꞌ ri Jun ri niꞌix chi nitak-pe roma ri Dios chucolic ri rutinamit?

117
00:06:28,720 --> 00:06:29,120
xchaꞌ chique.

118
00:06:29,120 --> 00:06:34,920
Xeꞌel cꞌa pe ri vinak pa tinamit y xebe ri achique lugar cꞌo-vi ri Jesús.

119
00:06:34,920 --> 00:06:36,960
Ja benak ri ixok chiriꞌ,

120
00:06:36,960 --> 00:06:41,040
ri discípulos quireꞌ favor xquicꞌutuj che ri Jesús:

121
00:06:41,040 --> 00:06:42,440
Tijonel,

122
00:06:42,440 --> 00:06:44,720
tatijaꞌ jubaꞌ re xekalokꞌoꞌ,

123
00:06:44,720 --> 00:06:44,720
xechaꞌ che.

124
00:06:44,720 --> 00:06:47,360
Jacꞌa rijaꞌ xuꞌij chique:

125
00:06:47,360 --> 00:06:51,480
Yin cꞌo achok che nintzuk-vi-viꞌ ri man iveteman ta rix,

126
00:06:51,480 --> 00:06:52,400
xchaꞌ.

127
00:06:52,400 --> 00:06:55,680
Romariꞌ ri discípulos niquibilaꞌ chiquivech:

128
00:06:55,680 --> 00:06:58,920
¿Cꞌo cami jun xcꞌamo-pe ri achique xutij?

129
00:06:58,920 --> 00:06:59,760
yechaꞌ.

130
00:06:59,760 --> 00:07:01,800
Y ri Jesús xuꞌij chique:

131
00:07:01,800 --> 00:07:04,080
Ri nintzukuꞌej-vi yin,

132
00:07:04,080 --> 00:07:07,200
ja ri nin-en ri nurayij ri takayon-pe vichin,

133
00:07:07,200 --> 00:07:11,560
y ninqꞌuis can rubanic ronojel ri samaj ri ruꞌin-pe chuve.

134
00:07:11,560 --> 00:07:13,880
Rix niꞌij chi cꞌa nrojoꞌ na (cajiꞌ,

135
00:07:13,880 --> 00:07:16,160
quijiꞌ) icꞌ richin nemol ruvech ri ticoꞌn.

136
00:07:16,160 --> 00:07:17,720
Jacꞌa yin nin-ij chive:

137
00:07:17,720 --> 00:07:19,760
Queꞌitzꞌetaꞌ la vinak epetenak.

138
00:07:19,760 --> 00:07:23,640
Rijeꞌ eꞌachel jun ticoꞌn ri utz chic richin nimol ruvech.

139
00:07:23,640 --> 00:07:25,960
Ri nimolo ruvech ri ticoꞌn,

140
00:07:25,960 --> 00:07:28,080
cꞌo rajil-ruqꞌuexel nucꞌul,

141
00:07:28,080 --> 00:07:32,680
y cꞌaslen ri richin jumul xtiquicꞌul ri xqueniman ruchꞌabel ri Dios.

142
00:07:32,680 --> 00:07:33,880
Riqꞌuin riꞌ,

143
00:07:33,880 --> 00:07:39,600
xtiquicot cánima ri etiquiyon ruchꞌabel ri Dios junan quiqꞌuin ri xquemolo ruvech ri ticoꞌn.

144
00:07:39,600 --> 00:07:43,480
Vaveꞌ kitzij nibanataj achel nuꞌij ri jun tzij:

145
00:07:43,480 --> 00:07:47,760
Jun vi nitico ri ticoꞌn y jun vi ri nimolo ruvech.

146
00:07:47,760 --> 00:07:53,160
Yin xixintak chumolic ruvech ri ticoꞌn ri mana-ta rix rix tiquiyon.

147
00:07:53,160 --> 00:07:57,960
Xa chꞌakaꞌ chic rusamajelaꞌ ri Dios etiquiyon ri chꞌabel pa tak cánima ri vinak,

148
00:07:57,960 --> 00:08:02,760
jacꞌa rix xaxe chic yixtoꞌon-apu richin nimol ruvech ri ticoꞌn riꞌ.

149
00:08:02,760 --> 00:08:06,680
Quiriꞌ xuꞌij ri Jesús chique ri ru-discípulos.

150
00:08:06,680 --> 00:08:08,680
Chupan ri kꞌij riꞌ,

151
00:08:08,680 --> 00:08:15,760
eqꞌuiy aj chiriꞌ pa tinamit Sicar ri cꞌo pa departamento Samaria xquinimaj ri Jesús,

152
00:08:15,760 --> 00:08:18,480
roma ri ixok quireꞌ xuꞌij chique:

153
00:08:18,480 --> 00:08:19,960
Ri achi riꞌ,

154
00:08:19,960 --> 00:08:24,000
ronojel ri enubanaloꞌn pa nucꞌaslen xuꞌij chuve,

155
00:08:24,000 --> 00:08:24,640
xchaꞌ.

156
00:08:24,640 --> 00:08:27,680
Romariꞌ xebe ri aj-Samaria,

157
00:08:27,680 --> 00:08:32,920
xquicꞌutuj favor che ri Jesús chi ticꞌuje-ka chiriꞌ pa quitinamit,

158
00:08:32,920 --> 00:08:36,480
y rijaꞌ xcꞌuje-ka caꞌiꞌ kꞌij chiriꞌ.

159
00:08:36,480 --> 00:08:43,040
Eqꞌuiy chic más xeniman richin ri Jesús tok xquicꞌaxaj ri chꞌabel ri nuꞌij chique.

160
00:08:43,040 --> 00:08:45,360
Quireꞌ cꞌa niquiꞌij che ri ixok:

161
00:08:45,360 --> 00:08:47,360
Vacami nikanimaj,

162
00:08:47,360 --> 00:08:50,480
man xe ta chic roma ri xaꞌij chike;

163
00:08:50,480 --> 00:08:53,720
nikanimaj roma ja roj mismo xojacꞌaxan,

164
00:08:53,720 --> 00:09:00,440
y xketemaj chi can kitzij vi chi ja rijaꞌ ri Jun ri takon-pe chucolic rutinamit ri Dios,

165
00:09:00,440 --> 00:09:03,520
ri Colonel quichin ri vinak chochꞌulef.

