﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:08,240
Chucaꞌn kꞌij,

2
00:00:08,240 --> 00:00:16,400
ri xecꞌujeꞌ can jucꞌan apu ruchiꞌ ri yaꞌ xuka pa quiviꞌ chi xaxe jun canoa xcꞌujeꞌ chiriꞌ chuchiꞌ ri yaꞌ,

3
00:00:16,400 --> 00:00:22,840
y chi ri Jesús xa man xoc ta e quiqꞌuin ri ru-discípulos chupan ri jun canoa riꞌ,

4
00:00:22,840 --> 00:00:24,960
xa quiyon xebe ri discípulos.

5
00:00:24,960 --> 00:00:27,200
Jacꞌa ri kꞌij riꞌ,

6
00:00:27,200 --> 00:00:42,280
ecꞌo chic chꞌakaꞌ canoas ri epetenak pa tinamit Tiberias ri xeꞌeka chiriꞌ chunakaj ri lugar ri xetzuk-vi ri vinak riqꞌuin ri pan ri xumatioxij naꞌey ri Ajaf Jesús che ri Dios.

7
00:00:42,280 --> 00:00:43,240
Jacꞌa ri vinak,

8
00:00:43,240 --> 00:00:48,560
tok xquitzꞌet chi ri Jesús y ri ru-discípulos man ecꞌo ta chic chiriꞌ,

9
00:00:48,560 --> 00:00:56,160
xeꞌoc cꞌa e pa tak canoas y xebe pa tinamit Capernaum chucanoxic ri Jesús.

10
00:00:56,160 --> 00:01:01,320
Tok ri vinak reꞌ xbequilaꞌ ri Jesús ri jucꞌan apu ruchiꞌ ri yaꞌ,

11
00:01:01,320 --> 00:01:03,680
xquicꞌutuj che:

12
00:01:03,680 --> 00:01:04,680
Tijonel,

13
00:01:04,680 --> 00:01:06,920
¿achique cꞌa hora xatuka vaveꞌ cꞌa?

14
00:01:06,920 --> 00:01:07,020
xechaꞌ che.

15
00:01:07,020 --> 00:01:10,360
Jacꞌa ri Jesús xuꞌij chique ri vinak:

16
00:01:10,360 --> 00:01:14,760
Yin kitzij-kitzij nin-ij chive chi rix yinicanoj,

17
00:01:14,760 --> 00:01:20,120
pero man roma ta ninojij rij ri achique nicꞌatzin-vi chi xen-en milagros chivech.

18
00:01:20,120 --> 00:01:26,720
Rix yinicanoj xaxe roma xixintzuk riqꞌuin ri pan ri xa jani na icꞌuꞌx xijoꞌ xitij.

19
00:01:26,720 --> 00:01:28,480
Rix titijaꞌ ikꞌij,

20
00:01:28,480 --> 00:01:32,600
pero man xaxe richin ninojsaj ri pamaj ri xa niqꞌuis.

21
00:01:32,600 --> 00:01:37,040
Rix más titijaꞌ ikꞌij chucanoxic ri ninojsan ri ivánima,

22
00:01:37,040 --> 00:01:41,200
ri xtinyaꞌ chive yin ri xitak-pe richin xinalex chiꞌicojol.

23
00:01:41,200 --> 00:01:42,800
Roma ri ninyaꞌ yin chive,

24
00:01:42,800 --> 00:01:45,240
nuyaꞌ cꞌaslen ri richin jumul.

25
00:01:45,240 --> 00:01:46,920
Quiriꞌ nin-ij chive,

26
00:01:46,920 --> 00:01:49,800
roma ri milagros ri yenbanalaꞌ yin chivech,

27
00:01:49,800 --> 00:01:55,320
jariꞌ yerucusaj ri Dios ri Tataꞌaj richin retal chi ja rijaꞌ takayon-pe vichin,

28
00:01:55,320 --> 00:01:55,420
xchaꞌ.

29
00:01:55,420 --> 00:01:59,080
Romariꞌ quireꞌ xquicꞌutuj che ri Jesús:

30
00:01:59,080 --> 00:02:05,480
¿Achok chirij nicꞌatzin nikatij-vi kakꞌij richin nikaꞌan ri nrojoꞌ ri Dios chike?

31
00:02:05,480 --> 00:02:07,480
Ri Jesús xuꞌij chique:

32
00:02:07,480 --> 00:02:10,240
Ri nrojoꞌ ri Dios chi niꞌen,

33
00:02:10,240 --> 00:02:14,000
ja chi rix yininimaj yin ri xitak-pe roma rijaꞌ.

34
00:02:14,000 --> 00:02:15,960
Jacꞌariꞌ xquiꞌij che:

35
00:02:15,960 --> 00:02:23,200
¿Achique cꞌa jun retal naꞌan chikavech richin nikatzꞌet y yatkanimaj?

36
00:02:23,200 --> 00:02:23,640
Y,

37
00:02:23,640 --> 00:02:26,400
¿achique ta cꞌa jun naꞌan chikavech cꞌa?

38
00:02:26,400 --> 00:02:29,200
Roma ri ojer tak katiꞌt-kamamaꞌ,

39
00:02:29,200 --> 00:02:34,800
ja ri maná ri xka-pe chicaj xquitij ri pa chakijlaj tzꞌiran ulef,

40
00:02:34,800 --> 00:02:38,120
achel nuꞌij ri tzꞌiban can:

41
00:02:38,120 --> 00:02:42,760
Pan ri petenak chicaj xuyaꞌ chique richin xquitij.

42
00:02:42,760 --> 00:02:46,240
Romariꞌ ri Jesús xuꞌij chique:

43
00:02:46,240 --> 00:02:48,720
Tivacꞌaxaj cꞌa ri xtin-ij chive:

44
00:02:48,720 --> 00:02:50,640
Ri pan ri xka-pe chicaj,

45
00:02:50,640 --> 00:02:52,360
mana-ta ri Moisés xyoꞌon,

46
00:02:52,360 --> 00:02:58,600
pero ri Nataꞌ Dios jariꞌ niyoꞌon ri kitzij Pan ri richin chicaj chive.

47
00:02:58,600 --> 00:03:00,160
Roma ri Pan ri nuyaꞌ ri Dios,

48
00:03:00,160 --> 00:03:04,440
ja ri Jun ri petenak chicaj ri cꞌamayon-pe cꞌaslen chique conojel chochꞌulef,

49
00:03:04,440 --> 00:03:05,200
xchaꞌ chique.

50
00:03:05,200 --> 00:03:06,800
Tok xquicꞌaxaj quiriꞌ,

51
00:03:06,800 --> 00:03:09,000
rijeꞌ xquiꞌij che ri Jesús:

52
00:03:09,000 --> 00:03:12,120
Ronojel cꞌa kꞌij tayaꞌ ri Pan reꞌ chike,

53
00:03:12,120 --> 00:03:12,960
xechaꞌ.

54
00:03:12,960 --> 00:03:15,520
Xuꞌij cꞌa ri Jesús chique:

55
00:03:15,520 --> 00:03:19,600
Ja yin ri Pan ri niyoꞌon cꞌaslen ri richin jumul.

56
00:03:19,600 --> 00:03:21,000
Ri nipe viqꞌuin,

57
00:03:21,000 --> 00:03:23,240
man chic xtivayijan ta ri ránima.

58
00:03:23,240 --> 00:03:25,080
Y ri nuyaꞌ ránima viqꞌuin,

59
00:03:25,080 --> 00:03:28,880
man jun bey chic xticꞌujeꞌ ruchakij-chiꞌ ri ránima.

60
00:03:28,880 --> 00:03:30,960
Pero can achel ri nuꞌin chive:

61
00:03:30,960 --> 00:03:34,080
Rix masque xitzꞌet ri xenbanalaꞌ yin chivech,

62
00:03:34,080 --> 00:03:36,920
xa man xiyaꞌ ta ivánima viqꞌuin.

63
00:03:36,920 --> 00:03:39,400
Conojel ri eyoꞌon-pe chuve roma ri Nataꞌ,

64
00:03:39,400 --> 00:03:41,840
can xquinquicanoj richin yepe viqꞌuin,

65
00:03:41,840 --> 00:03:43,480
y ri yepe viqꞌuin,

66
00:03:43,480 --> 00:03:45,560
yin man yentzolij ta e.

67
00:03:45,560 --> 00:03:50,080
Roma yin man richin ta nin-en ri achique ninjoꞌ tok yin kajnak-pe chicaj,

68
00:03:50,080 --> 00:03:54,680
xa richin nin-en ri achique nrojoꞌ ri takayon-pe vichin.

69
00:03:54,680 --> 00:03:57,800
Ri nrojoꞌ ri Nataꞌ Dios ri takayon-pe vichin,

70
00:03:57,800 --> 00:04:00,640
ja chi conojel ri eruyoꞌon chic chuve,

71
00:04:00,640 --> 00:04:03,800
man nis-ta jun chique rijeꞌ xtinsetz can,

72
00:04:03,800 --> 00:04:07,800
xa xquencꞌasoj-e chiquicojol ri animaꞌiꞌ ri pa ruqꞌuisbel kꞌij.

73
00:04:07,800 --> 00:04:10,520
Roma ri Nataꞌ ri takayon-pe vichin,

74
00:04:10,520 --> 00:04:12,720
nurayij chi conojel ri xtiquetemaj (yin achique,

75
00:04:12,720 --> 00:04:16,840
ayincuꞌx) yin ri Rucꞌajol y niquiyaꞌ cánima viqꞌuin,

76
00:04:16,840 --> 00:04:19,720
xticꞌujeꞌ quicꞌaslen ri richin jumul.

77
00:04:19,720 --> 00:04:23,480
Y yin xquencꞌasoj-e chiquicojol ri animaꞌiꞌ ri pa ruqꞌuisbel kꞌij,

78
00:04:23,480 --> 00:04:24,240
xchaꞌ ri Jesús.

79
00:04:24,240 --> 00:04:27,280
Jacꞌa ri israelitas ri ecꞌo-apu chiriꞌ,

80
00:04:27,280 --> 00:04:30,560
xa yejasjot-apu chirij ri Jesús,

81
00:04:30,560 --> 00:04:32,360
roma rijaꞌ xuꞌij:

82
00:04:32,360 --> 00:04:36,000
Ja yin ri Pan ri yin kajnak-pe chicaj.

83
00:04:36,000 --> 00:04:38,200
Rijeꞌ quireꞌ niquiꞌij:

84
00:04:38,200 --> 00:04:41,720
¿Mana-ta reꞌ ri Jesús ri rucꞌajol ri José cꞌa?

85
00:04:41,720 --> 00:04:45,560
Pero roj keteman quivech ri rute-rutataꞌ.

86
00:04:45,560 --> 00:04:49,160
¿Achique roma rijaꞌ nuꞌij chi chicaj kajnak-vi-pe?

87
00:04:49,160 --> 00:04:50,200
yechaꞌ.

88
00:04:50,200 --> 00:04:53,280
Pero ri Jesús xuꞌij cꞌa chique:

89
00:04:53,280 --> 00:04:55,360
Man cꞌa quixjasjot.

90
00:04:55,360 --> 00:04:56,720
Man jun nipe viqꞌuin,

91
00:04:56,720 --> 00:05:01,320
si man ta ri Nataꞌ ri takayon-pe vichin ri nibochiꞌin ri ránima.

92
00:05:01,320 --> 00:05:02,880
Y ri nipe viqꞌuin,

93
00:05:02,880 --> 00:05:07,120
yin xtincꞌasoj-e chiquicojol ri animaꞌiꞌ ri pa ruqꞌuisbel kꞌij.

94
00:05:07,120 --> 00:05:10,640
Roma ri tzꞌiban can coma ri profetas ojer,

95
00:05:10,640 --> 00:05:11,760
quireꞌ nuꞌij:

96
00:05:11,760 --> 00:05:14,920
Conojel cꞌo xtucꞌut ri Dios chiquivech,

97
00:05:14,920 --> 00:05:16,040
y roma cꞌa riꞌ,

98
00:05:16,040 --> 00:05:20,480
xa achique na jun xacꞌaxan richin ri Nataꞌ y cꞌo xretemaj,

99
00:05:20,480 --> 00:05:23,440
ri jun riꞌ nipe viqꞌuin y nuyaꞌ ránima viqꞌuin.

100
00:05:23,440 --> 00:05:26,960
Pero ri Dios man jun vinak tzꞌeteyon ruvech,

101
00:05:26,960 --> 00:05:30,000
xaxe yin ri yin petenak chicaj riqꞌuin rijaꞌ,

102
00:05:30,000 --> 00:05:31,720
ri yin tzꞌeteyon ruvech.

103
00:05:31,720 --> 00:05:33,600
Kitzij-kitzij nin-ij chive:

104
00:05:33,600 --> 00:05:34,960
Ri nuyaꞌ ránima viqꞌuin,

105
00:05:34,960 --> 00:05:37,560
can cꞌo-vi rucꞌaslen ri richin jumul.

106
00:05:37,560 --> 00:05:40,880
Ja yin ri Pan ri niyoꞌon cꞌaslen.

107
00:05:40,880 --> 00:05:45,920
Ri ivatiꞌt-imamaꞌ ojer xquitij ri maná ri pa chakijlaj tzꞌiran ulef,

108
00:05:45,920 --> 00:05:47,240
pero ri maná,

109
00:05:47,240 --> 00:05:50,000
man xtiquer ta xerutoꞌ chuvech ri camic.

110
00:05:50,000 --> 00:05:53,760
Jacꞌa ri Pan ri niyoꞌon cꞌaslen ri nin-ij yin chive,

111
00:05:53,760 --> 00:05:55,600
chicaj kajnak-vi-pe,

112
00:05:55,600 --> 00:05:57,840
richin quiriꞌ ri xtitijo richin,

113
00:05:57,840 --> 00:06:00,680
man xtiꞌe ta chupan ri camic ri richin jumul.

114
00:06:00,680 --> 00:06:04,360
Ja yin ri cꞌaslic Pan ri xika-pe chicaj.

115
00:06:04,360 --> 00:06:07,000
Xa achique na jun xtitijo ri Pan reꞌ,

116
00:06:07,000 --> 00:06:08,760
xticꞌaseꞌ richin jumul.

117
00:06:08,760 --> 00:06:11,200
Ri Pan cꞌa ri xtinyaꞌ yin che,

118
00:06:11,200 --> 00:06:15,800
ja ri nu-cuerpo ri xtinjach pa camic richin nuqꞌuen-pe cꞌaslen chique ri vinak chochꞌulef,

119
00:06:15,800 --> 00:06:17,000
xchaꞌ ri Jesús.

120
00:06:17,000 --> 00:06:17,840
Roma cꞌa riꞌ,

121
00:06:17,840 --> 00:06:20,480
ri israelitas ri ecꞌo-apu chiriꞌ,

122
00:06:20,480 --> 00:06:24,880
xa niquichꞌolila-quiꞌ y quireꞌ niquibilaꞌ chiquivech:

123
00:06:24,880 --> 00:06:29,840
¿Achel chi rijaꞌ nuyaꞌ ri ru-cuerpo chike richin nikatzuk-kiꞌ che?

124
00:06:29,840 --> 00:06:30,360
yechaꞌ.

125
00:06:30,360 --> 00:06:32,400
Jacꞌa ri Jesús xuꞌij chique:

126
00:06:32,400 --> 00:06:35,000
Kitzij-kitzij nin-ij chive:

127
00:06:35,000 --> 00:06:42,480
Si rix man nitzuk ta iviꞌ che ri nu-cuerpo y man nikum ta ri nuquiqꞌuel yin ri xitak-pe richin xinalex chiꞌicojol,

128
00:06:42,480 --> 00:06:45,400
can manak vi icꞌaslen ri richin jumul.

129
00:06:45,400 --> 00:06:49,520
Ri xtutzuk-riꞌ che ri nu-cuerpo y xtukum ri nuquiqꞌuel,

130
00:06:49,520 --> 00:06:51,960
can cꞌo chic rucꞌaslen ri richin jumul,

131
00:06:51,960 --> 00:06:56,840
y yin xtincꞌasoj-e chiquicojol ri animaꞌiꞌ ri pa ruqꞌuisbel kꞌij.

132
00:06:56,840 --> 00:06:58,520
Roma ri nu-cuerpo yin,

133
00:06:58,520 --> 00:07:00,960
jariꞌ ri kitzij ninojsan ri ránima,

134
00:07:00,960 --> 00:07:05,760
y ri nuquiqꞌuel jariꞌ ri kitzij nelesan ruchakij-chiꞌ ri ránima.

135
00:07:05,760 --> 00:07:10,120
Ri xtutzuk-riꞌ che ri nu-cuerpo y xtukum ri nuquiqꞌuel,

136
00:07:10,120 --> 00:07:13,440
rijaꞌ xticꞌujeꞌ viqꞌuin y yin xquicꞌujeꞌ riqꞌuin rijaꞌ.

137
00:07:13,440 --> 00:07:16,480
Can achel yin rutakon-pe ri cꞌaslic Nataꞌ,

138
00:07:16,480 --> 00:07:18,600
y yin roma rijaꞌ cꞌo nucꞌaslen,

139
00:07:18,600 --> 00:07:21,520
quiriꞌ mismo ri xtutzuk-riꞌ che ri nu-cuerpo,

140
00:07:21,520 --> 00:07:23,400
voma yin xticꞌujeꞌ rucꞌaslen.

141
00:07:23,400 --> 00:07:27,240
Ri Pan ri nin-ij chive chi kajnak-pe chicaj,

142
00:07:27,240 --> 00:07:31,600
man junan ta riqꞌuin ri maná ri xquitij ri ivatiꞌt-imamaꞌ ojer,

143
00:07:31,600 --> 00:07:35,080
roma ri maná man xtiquer ta xerutoꞌ chuvech ri camic.

144
00:07:35,080 --> 00:07:38,200
Jacꞌa ri nutzuk-riꞌ che ri Pan ri kajnak-pe chicaj,

145
00:07:38,200 --> 00:07:40,720
xticꞌujeꞌ rucꞌaslen ri richin jumul.

146
00:07:40,720 --> 00:07:48,080
Jareꞌ ri xeruꞌij ri Jesús richin xerutijoj ri quimolon-quiꞌ pa sinagoga ri pa tinamit Capernaum.

147
00:07:48,080 --> 00:07:51,600
Jacꞌa tok quicꞌaxan chic ri xuꞌij ri Jesús,

148
00:07:51,600 --> 00:07:55,440
eqꞌuiy chique ri yetzekleꞌen richin xquiꞌij:

149
00:07:55,440 --> 00:07:58,320
Cꞌayef ri tzij xeruꞌij.

150
00:07:58,320 --> 00:08:00,640
¿Achique xtiniman richin?

151
00:08:00,640 --> 00:08:01,000
xechaꞌ.

152
00:08:01,000 --> 00:08:06,280
Jacꞌa ri Jesús reteman ri niquijasjaꞌ chiquivech ri yetzekleꞌen richin,

153
00:08:06,280 --> 00:08:08,000
y romariꞌ xuꞌij chique:

154
00:08:08,000 --> 00:08:12,360
¿Cacaꞌ cami ivánima nuꞌon chive riqꞌuin ri xin-ij?

155
00:08:12,360 --> 00:08:21,480
¿Achique ta nibanataj iviqꞌuin xa ta yinitzꞌet yin ri xitak-pe richin xinalex chiꞌicojol chi yitzolij chic e ri achique lugar yincꞌo-vi naꞌey?

156
00:08:21,480 --> 00:08:24,360
Ri niyoꞌon ri cꞌaslen ri richin jumul,

157
00:08:24,360 --> 00:08:27,320
ja ri Espíritu y mana-ta ri cuerpo.

158
00:08:27,320 --> 00:08:30,520
Ri chꞌabel ri achok riqꞌuin rix nutijon-vi,

159
00:08:30,520 --> 00:08:34,760
richin rucꞌaslen ri ivánima ri nuqꞌuen-pe chive ri cꞌaslen ri richin jumul.

160
00:08:34,760 --> 00:08:38,080
Pero ecꞌo chive ri man xtiquiyaꞌ ta cánima viqꞌuin.

161
00:08:38,080 --> 00:08:40,440
Quiriꞌ xuꞌij ri Jesús,

162
00:08:40,440 --> 00:08:42,760
roma reteman (achique,

163
00:08:42,760 --> 00:08:44,800
ajecuꞌx) man xtiquiyaꞌ ta cánima riqꞌuin,

164
00:08:44,800 --> 00:08:48,000
y ri jun ri xtijacho-e richin.

165
00:08:48,000 --> 00:08:49,640
Y quireꞌ chic xuꞌij:

166
00:08:49,640 --> 00:08:52,080
Romariꞌ achel ri nuꞌin chive,

167
00:08:52,080 --> 00:08:56,880
chi nis-ta jun xtipe viqꞌuin ri man ta samajnak chic ri Nataꞌ pa ránima,

168
00:08:56,880 --> 00:08:57,560
xchaꞌ.

169
00:08:57,560 --> 00:08:59,160
Tok xquicꞌaxaj quiriꞌ,

170
00:08:59,160 --> 00:09:03,960
eqꞌuiy chique ri yetzekleꞌen richin xetzolij can,

171
00:09:03,960 --> 00:09:06,000
man xquitzekleꞌej ta chic.

172
00:09:06,000 --> 00:09:07,080
Roma cꞌa riꞌ,

173
00:09:07,080 --> 00:09:10,840
ri Jesús quireꞌ xuꞌij chique ri doce ru-discípulos:

174
00:09:10,840 --> 00:09:14,240
¿Ja jun rix nijoꞌ yixtzolij can?

175
00:09:14,240 --> 00:09:18,000
Ri Simón Pedro quireꞌ rutzolic rutzij xuꞌon:

176
00:09:18,000 --> 00:09:18,720
Ajaf,

177
00:09:18,720 --> 00:09:27,560
¿achok chirij chic cꞌa jun xkuꞌe-vi tok aviqꞌuin rat nilitaj-vi chꞌabel ri richin cꞌaslen richin jumul?

178
00:09:27,560 --> 00:09:36,200
Roj cukul kacꞌuꞌx y kaniman chi ja rat ri Jun ri rat takon-pe roma ri Dios chucolic ri rutinamit,

179
00:09:36,200 --> 00:09:39,520
ri rat Rucꞌajol ri cꞌaslic Dios,

180
00:09:39,520 --> 00:09:40,080
xchaꞌ.

181
00:09:40,080 --> 00:09:42,800
Jacꞌariꞌ xuꞌij ri Jesús chique:

182
00:09:42,800 --> 00:09:47,240
¿Mana-ta yin mismo xichaꞌon ivichin ri rix doce cꞌa?

183
00:09:47,240 --> 00:09:49,720
Pero xa cꞌo jun itzel-vinak xel chive,

184
00:09:49,720 --> 00:09:50,440
xchaꞌ.

185
00:09:50,440 --> 00:09:52,520
Tok ri Jesús xuꞌij quiriꞌ,

186
00:09:52,520 --> 00:09:57,680
ja ri Judas Iscariote ri xtijacho-e richin ri xrojoꞌ xuꞌij.

187
00:09:57,680 --> 00:09:59,040
Ri Judas reꞌ,

188
00:09:59,040 --> 00:10:06,640
jun chique ri doce discípulos y rucꞌajol jun achi rubinan Simón.

