﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:30,300
hanushũ Romano maiwã kesua Itália mae ewapa Roma anu shanẽ ibu dasibi binuatũ hau Paulo unãti wanũ hari nuku nitxĩkatsi xinãxĩshũ hau nuku iyunũ capitão Júlio soldado hawẽ shukua ewapa kena César Augustonarã,

2
00:00:30,300 --> 00:00:37,100
Paulo inũ habu bitximisbu betsabu hatu Festõ inãkĩ yunukĩ:

3
00:00:37,100 --> 00:00:44,260
—Roma anu iyukĩ hatu mekehairakubaĩtãkãwẽ— aka

4
00:00:44,260 --> 00:01:07,080
mae Adramítio anua niwe shashu ewapa Ásia anu kaiwẽ haki nuku naneabu mai pakea Macedônia mae betsa Tessalônica anua nukũ haibu Aristarco nukube kaya iãnẽwã kesha patãkubaini

5
00:01:07,080 --> 00:01:24,420
hanu ushaxini kai mae betsa Sidom anu nũ keti ikaya capitão Júliõ Paulo duawakĩ heneyua hanushũ Jesus ikũwaĩbu hawẽ haibuaibuki hau hatuki bayutanũbũ,

6
00:01:24,420 --> 00:01:25,060
iwanã,

7
00:01:25,060 --> 00:01:30,220
nemama kakẽ betxitã pimakĩ duawaxiãbu

8
00:01:30,220 --> 00:01:42,440
hanua Sidom anua bestẽkaini kai natukã ewapa hawẽ kena Chipre nũ kapanã niwe beaiwẽ taea dũkebaini

9
00:01:42,440 --> 00:02:03,800
mai pakea dabe Cilícia inũ Panfília besuuri iãnẽwã dũkebaini kai atimas mai pakea betsa Lícia anu hawẽ mae betsa Mirra anu nũ hikia ha shashu nũ hawẽ kai henetã

10
00:02:03,800 --> 00:02:23,660
hanua maei niwe shashu ewapa Itáliakiri kai Romano soldadobu capitão Júliõ benabaũkĩ betsa Alexandria anua kai betxitã ana hawẽ kakatsi haki inatã nũ kai

11
00:02:23,660 --> 00:02:50,240
unãshubirahaira kakũkaini ushakũkaini iãnẽwã patãkubaini dayatxakayamakubaini mae betsa Cnido besusi niwẽ nuku niti aka nuku haska wa yusmauri natukã betsa Creta dũkebauni mae betsa Salmona natukã kesua binubaini

12
00:02:50,240 --> 00:03:10,320
niwẽ nuku kamama teshkitã unãshubira kai bikahairakũkaĩkĩ natukã Creta kesha patãkubaini atimas mae betsa Laséia dapi hawẽ kena Bons Portos anu nuku keti akabu nũ hikikẽ

13
00:03:10,320 --> 00:03:29,760
niwe pepa manakubaini usha itxapakũkaini hawaira kainama judeubu samakemisbutiã ma binukẽ ui pakei taei niwẽwã bei meseaya haskawẽ taeshũ bebũkiri hatu nemakĩ Paulõ yuikĩ:

14
00:03:29,760 --> 00:03:31,380
—Hunibuũ,

15
00:03:31,380 --> 00:03:35,300
haska ẽ xinaĩ matu yuinũ nĩkakãwẽ.

16
00:03:35,300 --> 00:03:36,980
Eã ẽ uĩaĩnã,

17
00:03:36,980 --> 00:03:50,100
nĩkamas nũ kaya niwe mesehaira bekĩ nuku shashu bitxia matũ shekiwã inũ nukũ mabu dasibi shashuyabi benui keyutiruki.

18
00:03:50,100 --> 00:03:55,380
Nukuri hasai nukũ hiwea nũ benuriatiruki.

19
00:03:55,380 --> 00:03:58,200
Buyamayunãkãwẽ— hatu wa

20
00:03:58,200 --> 00:04:07,940
hanushũ hatũ shashu bumis inũ shashu ibu niti ikatsi ikama capitão Júliõ habu besti nĩkaniki,

21
00:04:07,940 --> 00:04:10,960
Paulõ hãtxa nĩkamarã.

22
00:04:10,960 --> 00:04:15,900
—Nenu Bons Portos bai butua txakabuki.

23
00:04:15,900 --> 00:04:24,420
Haskanushũ nũ matsi binutirumaki— ikaya dasibibũ habiaskasri xinaĩ:

24
00:04:24,420 --> 00:04:26,220
—Haskakenã,

25
00:04:26,220 --> 00:04:27,820
nenua buirã,

26
00:04:27,820 --> 00:04:33,300
Creta natukanu Fenice mae anu bunãkãwẽ,

27
00:04:33,300 --> 00:04:35,140
hanu bai butua peki,

28
00:04:35,140 --> 00:04:44,880
noroestekiri inũ sudoestekiri uĩakiri hanu baxikutã nũ ui binuyunũbunã— ikaibũ

29
00:04:44,880 --> 00:04:54,260
hanua ana bunũ ishũ xinãtã buaibũ niwe kuxipama duakabi sulkiria pe shũku ikaya:

30
00:04:54,260 --> 00:04:55,180
—Peki.

31
00:04:55,180 --> 00:04:57,620
Eskawẽ nũ katiruki,

32
00:04:57,620 --> 00:05:08,120
hawa bikamarã— ika ana kai taei natukã Creta hawẽ kesha hawama nũ patãkubainaya

33
00:05:08,120 --> 00:05:19,480
hanua hawaira natukãkiria niwe mexupa kuxipa bekĩ iã namakis nukũ shashu nuku tu akubainaya

34
00:05:19,480 --> 00:05:36,560
haska washũ ana tsitsũwãtũ ana ha kaikiri butima niwẽwãnẽ txixtekiri buaiwẽ taeshũ shashu hawẽ tuẽbaĩti heneabu niwẽ besti shashu bini bini abainaya

35
00:05:36,560 --> 00:05:57,840
hanua natukã hatiuma hawẽ kena Cauda hunea hauri niwe shũku ikamauri dũkebaĩkĩ hawẽ hasai pashati shashu pixta daneshekea kai nuitapatã dayahairatã mapemakĩ nũ nanea:

36
00:05:57,840 --> 00:06:00,340
“Nukũ shashu ewapa muxitiruki”,

37
00:06:00,340 --> 00:06:01,140
iwanã,

38
00:06:01,140 --> 00:06:21,940
shashu ibu dayashũmisbũ dispi kuxipawẽ shashu daweshekubaĩkĩ keyutã nespa hawẽ kena Sirte anu teshke itiruki ika datekĩ ha shashu dakereshkaĩ bitxai hau haki teanũ,

39
00:06:21,940 --> 00:06:22,860
iwanã,

40
00:06:22,860 --> 00:06:39,560
hi keku pukuabu hatũ mestẽwãkẽ niwẽ tu abaĩmis tari ewapari hawẽ hi mashkenãyãbi pekashũ butekĩ nũ peka niwẽwãnẽ shashu tu akubainaya

41
00:06:39,560 --> 00:07:01,760
hanua ana penaya niwẽwã ana kuxipa bekĩ shashu dabe dabe atxakayamaya shashu narabeketirukẽ datekĩ shashu shãka duakabi wanũ ishũ ha mabu buaibu hatiri iã merã datekĩ pukukĩ taewaibũ

42
00:07:01,760 --> 00:07:27,520
hanua usha dabexina ana penaya niwẽwã maĩriamakẽ ha niwẽ hawẽ tu abaĩmis tari ewapa inũ hawẽ txibu inũ hawẽ nabe inũ mashkenã dasibi dispiyabi shashu anua hatubetã mekenẽ dasibitũ shutukĩ iã merã nũ pukuabu

43
00:07:27,520 --> 00:07:37,780
hanushũ niwẽ nuku itxakawakubainaya mexu tibi bixi uĩyama inũ shaba tibi bari uĩyamari:

44
00:07:37,780 --> 00:07:39,140
“Nũ peamaki,

45
00:07:39,140 --> 00:07:44,540
haniara hasakĩ nukũ hiwea nũ benui kaii”,

46
00:07:44,540 --> 00:07:45,120
ikaibũ

47
00:07:45,120 --> 00:07:56,020
natiã datekĩ hawa piabuma ikubainaibũ hanua Paulo hatu naxui ika benikaũ hatu yuikĩ:

48
00:07:56,020 --> 00:07:57,380
—Hunibuũ,

49
00:07:57,380 --> 00:08:02,780
ẽ hãtxa nĩkatã Creta anu mã baxikuxianã,

50
00:08:02,780 --> 00:08:05,080
bika txakabu mã meama ikeanaii.

51
00:08:05,080 --> 00:08:09,700
Haskabiaya punu nukayamakãwẽ.

52
00:08:09,700 --> 00:08:11,100
Natianã,

53
00:08:11,100 --> 00:08:15,700
shashu besti benuaya nuku dasibi nũ mawama ishanaii.

54
00:08:15,700 --> 00:08:18,100
Matu yuinũ nĩkakãwẽ.

55
00:08:18,100 --> 00:08:25,900
Mexu merã ẽ Deus ha ẽ dayashũmis ea mekemistũ hawẽ nai tsuma yunua hushũ

56
00:08:25,900 --> 00:08:27,540
ea yuikĩ:

57
00:08:27,540 --> 00:08:28,500
“Pauloõ,

58
00:08:28,500 --> 00:08:30,860
dateyamawe.

59
00:08:30,860 --> 00:08:45,420
Romano shanẽ ibuhaira César mĩ uĩ kanũ Deusũ mia merabewakĩ ha dasibi shashũ mibe buaibu miwẽ taeshũ hatu tenãma ẽ hatu pasha washanaii”,

60
00:08:45,420 --> 00:08:47,360
akĩ ea yuishuki.

61
00:08:47,360 --> 00:08:48,780
Hunibuũ,

62
00:08:48,780 --> 00:08:52,260
ana punu nukama benimakãwẽ.

63
00:08:52,260 --> 00:08:53,140
Eãnã,

64
00:08:53,140 --> 00:09:00,900
ẽ Deus ikũwãyã haska ea yubashu ashanai ẽ ha xinaiĩ,

65
00:09:00,900 --> 00:09:04,320
nũ haskai kai hawẽ nai tsumã ea yuishurã.

66
00:09:04,320 --> 00:09:12,200
Hakia natukã betsa anu nuku teawai kaikiaki— hatu wa

67
00:09:12,200 --> 00:09:39,580
hanua Creta anua buimabu ma semana dabe kaya mexu betsatiã iãnẽwã deshũ betsa hawẽ kena Adriático anu niwẽ nuku shutukubaunaya iãnẽwã buspu tsaubaĩkĩ nuku dabe dabe akubainaya shashu ibu dayashũmistũ unãshubira bana nĩkatã xinaĩ:

68
00:09:39,580 --> 00:09:41,980
“Nũ ma mai kemaii”,

69
00:09:41,980 --> 00:09:43,080
ishũ

70
00:09:43,080 --> 00:09:57,040
hawẽ nua meti dispiwẽ mea 36 metro tanatã ana ha katxu shekekainaya ana mekĩ 27 metro tanariatã

71
00:09:57,040 --> 00:10:18,800
mixkiki keti ikĩ tsakai kaya datekĩ hawẽ shashu tsumakĩ mai betãti shãkama dabe inũ dabe shashu txishukiri pukuabu niti ikẽ hau Deusũ penaya uĩmakĩ hatu merabewanũ manai manixinaibũ

72
00:10:18,800 --> 00:10:21,700
shashu pixta butetã pashanũ,

73
00:10:21,700 --> 00:10:22,500
iwanã,

74
00:10:22,500 --> 00:10:36,080
shashũ dayamisbũ hatu paraĩ shashu debukiria hawẽ mai betãti betsari pukui itsai parananãtã pashai bupanãbũ

75
00:10:36,080 --> 00:10:44,900
hakia haskaibukiri unãkĩ capitão Júlio inũ soldadobu Paulõ hatu yuikĩ:

76
00:10:44,900 --> 00:10:50,780
—Habũ shashu ibu dayashũmisbu habu besti pashaibunã,

77
00:10:50,780 --> 00:10:52,500
maturã,

78
00:10:52,500 --> 00:10:55,420
mã haskatã pashatirubumaki.

79
00:10:55,420 --> 00:10:59,120
Hatu nemakãwẽ— hatu wa

80
00:10:59,120 --> 00:11:11,340
hawẽ bupanãbũ capitão datekĩ hawẽ soldadobu yunua ha dispiwẽ shashu pixta neshabu meshteabu iãnẽ pukukainaya

81
00:11:11,340 --> 00:11:17,020
ma pena kemaya hau pinũbũ Paulõ xinãkĩ hatu yunukĩ:

82
00:11:17,020 --> 00:11:21,020
—Menã dasibitũ hawara pirikãwẽ,

83
00:11:21,020 --> 00:11:31,680
mã haskai ikai ma semana dabe kabia usha tenekĩ uĩkubaĩkĩ mã hawa piama ẽ matu uĩaĩnã.

84
00:11:31,680 --> 00:11:34,660
Haskakẽ ẽ matu yunuaii.

85
00:11:34,660 --> 00:11:38,940
Punu nukama mã pashakatsis ikairã,

86
00:11:38,940 --> 00:11:39,900
pirikãwẽ.

87
00:11:39,900 --> 00:11:45,100
Mã nuitapabiai mã hawa txakabui benuama ishãkanaii.

88
00:11:45,100 --> 00:11:51,200
Ẽ hãtxa ẽ matu yuiai hakimayamakãwẽ— hatu washũ

89
00:11:51,200 --> 00:12:02,520
haska hatu yuitã Paulõ misi bishũ dasibibũ besuuria dakeama Deus kẽwãtã misi tũkeshũ pikĩ taewaya

90
00:12:02,520 --> 00:12:07,320
hanushũ unãshubira benimabaũ habũri piaibũ

91
00:12:07,320 --> 00:12:11,980
ha shashuwẽ nukubu nũ buaiburã,

92
00:12:11,980 --> 00:12:14,960
276 yura nũ iniki.

93
00:12:14,960 --> 00:12:27,640
Hanushũ yaniwatã shashu ana shãkawakĩ shekiwã putakĩ teshe waxinabu ana hawẽ henekĩ pukukĩ keyuabũ

94
00:12:27,640 --> 00:12:43,180
hanua penaya uĩbaũkĩ shashu ibu habu dayashũmisbubetã hanira kesha betsauri hanu unãbuma anu buabu hawa unãma hakia hawẽ deshũ anu maxi uĩtã:

95
00:12:43,180 --> 00:12:48,460
—Maxiuri nũ teai katirumẽkaĩ.

96
00:12:48,460 --> 00:12:53,640
Hauri bunãkãwẽ— hatu wa

97
00:12:53,640 --> 00:13:18,080
habũ habiaskari xinãkĩ hawẽ tsitsũti haimã nea pekashũ shashu debu anu ha niwẽ tu abaĩmis tari pixta ana pũtetã iã anu henekĩ hawẽ mai betãti dispi haki neshea meshteabu maxikiri tu iki nunukaini kemai taeaya

98
00:13:18,080 --> 00:13:38,800
hakia hene hanus kuxibiranai anu uke merã maxi tsakai hanu uĩyama teshke ika ana harakiri katima hene kuxipai buspu tsaubirãkĩ shashu txishu tsaka tsaka akĩ hashka hashka akĩ taewaya

99
00:13:38,800 --> 00:13:52,160
huni bitxiyamabu nunai hau pashai hunebaĩyamanũbũ yubakatã soldadobũ hatu detekatsis ikaibũ

100
00:13:52,160 --> 00:14:06,680
hakia Paulo hatu mekemakatsis ikĩ soldado capitão Júliõ hatu nematã nunanikabu habu dukũ hau pukubaĩ maxĩ mapekenũbũ hatu yunua

101
00:14:06,680 --> 00:14:25,660
nuna unãbumari ha katxu shashu nabe inũ shashu tuash ikaiwẽ hau bunũbũ dasibi nuku yunua haskai dasibi nũ nunubaini maxi metsatã nũ mapekebirãbirani keyuniki,

102
00:14:25,660 --> 00:14:30,740
pashai tsua hasamarã.

103
00:14:30,740 --> 00:14:38,840
Hanu dasibi hasama maxĩ nũ mapekei keyukẽ natukã hawẽ kena:

104
00:14:38,840 --> 00:14:39,680
“Maltaki”,

105
00:14:39,680 --> 00:14:42,700
ikĩ nuku yuiabu nũ nĩkaya

106
00:14:42,700 --> 00:14:57,100
ha uĩa nuku aka shũska nũ matsi teneaya hanu yura betsa hiweabu dasibi nukuwẽ nuikĩ nuku duawakĩ karu itxapa kuashũ nũ yui bunũbũ nuku kenabu

107
00:14:57,100 --> 00:15:15,560
hari kashũ Paulõ metash itxawashũ txi anu mãtxĩkĩ kuaya metash anua txi kuai anu shana mebirani dunu pianã tashnikirã ixtxukirã hawẽ mekẽki pikĩ mukua dunukẽ

108
00:15:15,560 --> 00:15:23,600
ha hanua yurabũ hawẽ mekẽ anu dunu dunua uĩ hawẽ datei yuinamekĩ:

109
00:15:23,600 --> 00:15:26,360
—Na hunirã,

110
00:15:26,360 --> 00:15:30,280
pubẽkĩ yura betsa tenaĩmamẽkaĩ.

111
00:15:30,280 --> 00:15:43,980
Iãnẽwã anua pashabiashukẽ dunu yunukĩ nukũ mekenika yushĩ pepatũ hiwea inãma kupikikirã— ikaibũ

112
00:15:43,980 --> 00:15:51,180
hakia hawaira Paulõ hawẽ mekẽ meixkukĩ txi anu dunu putatã hawa meama kayakẽ

113
00:15:51,180 --> 00:15:53,720
hanushũ dasibibũ xinãkĩ:

114
00:15:53,720 --> 00:15:58,520
“Meshashatã hawaira mawaimẽkaĩ”,

115
00:15:58,520 --> 00:16:06,160
ishũ manahairabiaibũ hawama kayakẽ haskaya xinã betsa watã habũ yuikĩ:

116
00:16:06,160 --> 00:16:08,400
—Ha hunirã,

117
00:16:08,400 --> 00:16:11,360
yushĩ kuxipamẽkaĩ,

118
00:16:11,360 --> 00:16:15,560
dunũ pibia isĩ teneama kayabĩ!

119
00:16:15,560 --> 00:16:17,740
— akaibũ

120
00:16:17,740 --> 00:16:38,740
hanua habia iãnẽwã kesha txaima natukã shanẽ ibu hawẽ kena Públio hawẽ mae ewapa kesuakea anua hushũ nuku iwãkĩ mapemaxĩshũ shaba dabe inũ besti hawẽ hiwetãshũ nuku pimakĩ pewakĩ nuku duahairawaya

121
00:16:38,740 --> 00:16:56,980
hatu haska waitiã Públiõ epa yuna inũ txishu tenei dakakẽ Paulo yuiabu uĩ kashũ hau merabewanũ Deusũ kuxipa yukashũtã hau shushanũ haki mepitã mea hawaira maiãyã

122
00:16:56,980 --> 00:17:13,940
natukã Malta anushũ nĩkakĩ keyubauni hau eari shushawanũ ika isĩ teneaibu bebirã bebiranaibu hatu shushawai ushe dabe inũ besti Malta anu nũ hiweyuniki.

123
00:17:13,940 --> 00:17:47,280
Malta anushũ nuku duahairawaibũ ui inũ niwe txakabu maĩkũkainaya niwe shashu ewapa betsa Alexandria anuari Romano yushĩ hi dami dabe hatũ kena Castor inũ Pólux shashu hawẽ debukiri netãnibu ma niwe pepa taeaya ha shashuwẽ ana nũ inai taekainaya nũ haya katanũ tari inũ piti nuku inãkuĩtã nuku haya nitxiãbu

