\id MAT - Cakchiquel, Eastern (Oriental) NT [cke] -Guatemala 1986 (web version -2012 bd)
\h SAN MATEO
\toc1 Ri rucꞌaslen ri Jesucristo ri tzꞌiban can roma San Mateo
\toc2 San Mateo
\mt Ri rucꞌaslen ri Jesucristo ri tzꞌiban can roma San Mateo
\c 1
\s Ri quibiꞌ ri ye ruxquin-rumamaꞌ can ri Jesucristo
\p
\v 1 Ri jun vuj ri nutzꞌom-e chereꞌ, jun vuj ri tzꞌiban-vi can ri quibiꞌ ri ruxquin-rumamaꞌ can ri Jesucristo. Nkꞌalajin-vi cꞌa que ja rijaꞌ ri ruxquin-rumam can ri rey David, ri xcꞌujeꞌ pariꞌ ri tinamit Israel ojer can, y ja rijaꞌ ri ruxquin-rumam can chukaꞌ ri Abraham.
\p
\v 2 Ri Abraham jariꞌ ri rutataꞌ ri Isaac, ri Isaac rutataꞌ ri Jacob, ri Jacob rutataꞌ ri Judá y chꞌaka chic ru-hermanos.
\v 3 Ja ri Judá y ri Tamar ri rixjayil quite-quitataꞌ ri Fares y ri Zara. Ja ri Fares ri rutataꞌ ri Esrom, y ri Esrom rutataꞌ ri Aram.
\v 4 Y ri Aram riꞌ rutataꞌ ri Aminadab, ri Aminadab rutataꞌ ri Naasón, y ri Naasón rutataꞌ ri Salomón.
\v 5 Y ri Salomón y ri Rahab ri rixjayil rute-rutataꞌ Booz, ri Booz y ri Rut ri rixjayil rute-rutataꞌ ri Obed, y ri Obed rutataꞌ ri Isaí.
\v 6 Y ri Isaí riꞌ rutataꞌ ri rey David, y ri rey David rutataꞌ ri Salomón riqꞌuin ri Betsabé ri rixjayil. Ri ruteꞌ ri Salomón, ja ri rixjayil can ri Urías.
\p
\v 7 Ja ri Salomón rutataꞌ ri Roboam, ri Roboam rutataꞌ ri Abías, y ri Abías rutataꞌ ri Asa.
\v 8 Y ri Asa riꞌ rutataꞌ ri Josafat, ri Josafat rutataꞌ ri Joram, y ri Joram rutataꞌ ri Uzías.
\v 9 Y ri Uzías riꞌ rutataꞌ ri Jotam, ri Jotam rutataꞌ ri Acaz, y ri Acaz rutataꞌ ri Ezequías.
\v 10 Y ri Ezequías riꞌ rutataꞌ ri Manasés, ri Manasés rutataꞌ ri Amón, y ri Amón rutataꞌ ri Josías.
\v 11 Y ri Josías riꞌ rutataꞌ ri Jeconías y chꞌaka chic ru-hermanos. Y jariꞌ tok ri kavinak israelitas xban cheque coma ri qui-enemigos que xequicꞌuaj pa ruchꞌulef rubiniꞌan Babilonia.
\p
\v 12 Y tok yecꞌo chic chiriꞌ pa Babilonia, ri Jeconías rutataꞌ ri Salatiel y ri Salatiel rutataꞌ ri Zorobabel.
\v 13 Y ri Zorobabel riꞌ rutataꞌ ri Abiud, ri Abiud rutataꞌ ri Eliaquim, y ri Eliaquim rutataꞌ ri Azor.
\v 14 Y ri Azor riꞌ rutataꞌ ri Sadoc, ri Sadoc rutataꞌ ri Aquim, y ri Aquim rutataꞌ ri Eliud.
\v 15 Y ri Eliud riꞌ rutataꞌ ri Eleazar, ri Eleazar rutataꞌ ri Matán, ri Matán rutataꞌ cꞌa jun ri rubiniꞌan chukaꞌ Jacob.
\v 16 Y ri Jacob riꞌ rutataꞌ cꞌa ri José ri xoc rachijil ri María. Y ri María riꞌ jariꞌ ri ruteꞌ ri Jesús ri Cristo.
\p
\v 17 Catorce cꞌa familia can xecꞌuje-pe, ri ntzꞌucutüj-pe riqꞌuin ri Abraham cꞌa riqꞌuin ri rey David. Catorce chukaꞌ familia can xecꞌuje-pe, ri ntzꞌucutüj-pe riqꞌuin ri rey David hasta cꞌa chupan ri tiempo tok ri kavinak israelitas xebecꞌujeꞌ pa ruchꞌulef Babilonia. Y quiriꞌ cꞌa chukaꞌ ri familia can xecꞌujeꞌ, ri ntzꞌucutüj-pe riqꞌuin ri tiempo tok ri kavinak israelitas xebecꞌujeꞌ pa ruchꞌulef Babilonia, y hasta xapon riqꞌuin ri Cristo, catorce cꞌa familia can chukaꞌ.
\s Tok xalüx ri Jesús
\p
\v 18 Y tok xalüx ri Jesucristo quereꞌ cꞌa ri rubanic: Ri María ja ri ruteꞌ ri Jesucristo, jun xtün ri cꞌutun chic cꞌa roma ri José. Pero xbanatüj cꞌa que tok cꞌa man jani quicꞌuan ta quiꞌ que xnabex que ri María nyeꞌavüj chic rubanun-pe. Pero ri María quereꞌ xucꞌulachij roma xka-ka cꞌa ri Lokꞌolüj Espíritu pariꞌ.
\v 19 Ja ri José ri nbeꞌoc rachijil ri María, jun chojmilüj vinük vi, y man cꞌa xrajoꞌ tüj xuyaꞌ pa qꞌuixaj ri María chiquivüch ri vinük, romariꞌ xbün que xa chilakꞌül nuyaꞌ can ri María y man xrajoꞌ tüj xrelesaj rutzijol chiquivüch ri vinük.
\v 20 Y jariꞌ cꞌa ri xunuc-ka rijaꞌ pa ránima, que xa chilakꞌüj nuyaꞌ can. Y pa ruvaran cꞌa rijaꞌ tok jun ángel richin ri Ajaf Dios ri xutzꞌet rijaꞌ, y ri ángel riꞌ xbij chin riꞌ: José, rat ri ruxquin-riy can ri rey David, man taxbij-aviꞌ ncacꞌuleꞌ riqꞌuin ri María ri acꞌutun chic richin ntoc avixjayil, roma ja ri Lokꞌolüj Espíritu ri xka-ka pariꞌ richin nralaj jun acꞌual.
\v 21 Ri acꞌual cꞌa ri nralaj ri María, vit alaꞌ, y Jesús cꞌa ri rubiꞌ ri nayaꞌ. Y quiriꞌ ri rubiꞌ nayaꞌ, roma rijaꞌ nyerucol ri vinük chupan ri quimac.
\p
\v 22 Ronojel cꞌa reꞌ ri rubin chic ri jun achi ri rusamajel ri Dios ri xcꞌujeꞌ ojer can. Cachiꞌel cꞌa ri xukꞌalajrisaj ri Ajaf Dios chuvüch ri samajel riꞌ, quiriꞌ vi xbanatüj. Y quereꞌ cꞌa ri rubin can:
\q
\v 23 Titzꞌetaꞌ na peꞌ, que ncꞌujeꞌ cꞌa jun xtün ri npuꞌu yabil chirij, stapeꞌ (aunque) man cꞌo tüj pe achi riqꞌuin.
\q Y nralaj na vi jun acꞌual, vit alaꞌ, ri rubiniꞌan Emanuel. Ri biꞌaj riꞌ nbij cꞌa chi tzij que ri Dios cꞌo kiqꞌuin.
\p
\v 24 Tok xcꞌastüj cꞌa ri José, xbün na vi cꞌa ri xbix chin roma ri ángel richin ri Ajaf Dios. Rijaꞌ xucꞌün na vi ri María richin xoc rixjayil.
\v 25 Ri ral cꞌa ri María man ralcꞌual tüj achi, roma ri José man xuyoj tüj riꞌ riqꞌuin ri María hasta que xalüx ri acꞌual. Ri ral ri María utz vi ri xuspaj ri Lokꞌolüj Espíritu. Y tok ri José xuyaꞌ rubiꞌ ri acꞌual, Jesús ri rubiꞌ xuyaꞌ.
\c 2
\s Tok ri etamanelaꞌ chiquij ri chꞌumilaꞌ xquiyaꞌ rukꞌij ri Jesús
\p
\v 1 Ri Jesús xalüx cꞌa pa tinamit rubiniꞌan Belén, ri tinamit ri cꞌo pa ruchꞌulef Judea. Tok xalüx ri Jesús, ja ri Herodes ri rey, y jariꞌ cꞌa tok jun caꞌiꞌ etamanelaꞌ chiquij ri chꞌumilaꞌ, xeka-pe pa Jerusalén. Ri achiꞌaꞌ etamanelaꞌ riꞌ, pan oriente ye petenük-vi,
\v 2 y xquicꞌutulaꞌ cꞌa: ¿Apeꞌ cꞌo-vi ri acꞌual alaxnük, ri qui-rey ri israelitas? Roma roj ja ri calaꞌ pan oriente katzꞌeton-pe ri ruchꞌumil, y xojpuꞌu chin nkayaꞌ rukꞌij.
\p
\v 3 Tok ri rey Herodes racꞌaxan chic ri xquibij ri achiꞌaꞌ etamanelaꞌ, xsatz rucꞌuꞌx. Y quiriꞌ cꞌa chukaꞌ xquicꞌulachij ri vinük ri aj pa tinamit Jerusalén.
\v 4 Y ri rey Herodes xerumol cꞌa conojel ri más-nimalüj tak sacerdotes y ri achiꞌaꞌ etamanelaꞌ chiquicojol ri israelitas, cꞌateriꞌ cꞌa xucꞌutuj cheque que apeꞌ cꞌa nalüx-vi ri Cristo.
\v 5 Xepuꞌu ri más-nimalüj tak sacerdotes y ri achiꞌaꞌ etamanelaꞌ xquibij chin ri rey: Ri Cristo nalüx pa tinamit Belén chereꞌ pa Judea. Roma ri jun cheque ri rusamajelaꞌ ri Dios ri xcꞌujeꞌ ojer can, quereꞌ cꞌa ri rutzꞌiban can:
\q
\v 6 Y rat tinamit Belén ri ratcꞌo pa ruchꞌulef Judá,
\q rat man rat coꞌol tüj chiquicojol ri nimalüj tak tinamit chiriꞌ pa Judá,
\q roma ja chiriꞌ aviqꞌuin rat ri npuꞌu-vi ri jun cꞌamol-bey,
\q y nyeruyukꞌuj-vi cꞌa ri vinük aj-Israel ri nutinamit, nbij ri Dios,
\q xquibij-apu chin ri rey Herodes.
\p
\v 7 Y cꞌateriꞌ ri rey Herodes pan evatül cꞌa xeroyoj ri achiꞌaꞌ etamanelaꞌ chiquij chꞌumilaꞌ, y xucꞌutulaꞌ cꞌa juis cheque jampeꞌ tok xquitzꞌet ri ruchꞌumil ri Cristo.
\v 8 Y cꞌateriꞌ xerutük-e pa tinamit Belén y xbij-e cheque: Quixbiyin cꞌa chilaꞌ y ticanoj ri acꞌual, y tok ivilon chic can, tiyaꞌ rutzijol chuve, richin que yin nquibe chukaꞌ chin ninyaꞌ rukꞌij.
\p
\v 9 Y tok ri achiꞌaꞌ ye etamanelaꞌ chiquij chꞌumilaꞌ cacꞌaxan chic cꞌa ri tzij ri xerubij-e ri rey Herodes cheque, xebe. Y ri chꞌumil ri quitzꞌeton-pe rijeꞌ cꞌa apeꞌ quepuꞌu-vi, pan oriente, rucꞌuan cꞌa e quibey. Y tok xeꞌapon, ri chꞌumil reꞌ xpaꞌeꞌ pariꞌ ri apeꞌ cꞌo-vi ri acꞌual.
\v 10 Y ri achiꞌaꞌ ye etamanelaꞌ chiquij ri chꞌumilaꞌ, xnoj-vi ri cánima riqꞌuin quicot tok xquitzꞌet chic cꞌa ri ruchꞌumil ri Cristo.
\v 11 Ja tok ri achiꞌaꞌ riꞌ xeꞌoc-apu pa jay, xquitzꞌet na vi cꞌa ri acꞌual y ri María ri ruteꞌ, y ja cꞌateriꞌ xexuque-ka-quiꞌ cꞌa pan ulef richin xquiyaꞌ rukꞌij ri acꞌual. Y chukaꞌ xequijakalaꞌ cꞌa ri quiyacol y xquispalaꞌ cꞌa can, oro, pon y jun jubulüj akꞌon rubiniꞌan mirra chin.
\v 12 Pero cheque cꞌa ri achiꞌaꞌ etamanelaꞌ chiquij ri chꞌumilaꞌ, xkꞌalajrisüs cꞌa chiquivüch pa cachicꞌ, que man chic quetzolij pa quibey richin nyequiyaꞌ rutzijol chin ri rey Herodes. Y quiriꞌ vi xquibün ri achiꞌaꞌ riꞌ, roma xetzolij-e pa quiruchꞌulef y jun yan chic cꞌa quibey xquicꞌuaj-e.
\s Tok ri Jesús xucꞌuꞌüx cꞌa pa ruchꞌulef Egipto
\p
\v 13 Y ri achiꞌaꞌ ri etamanelaꞌ chiquij ri chꞌumilaꞌ xetzolij. Y jariꞌ tok jun ángel richin ri Ajaf Dios xucꞌut-riꞌ chuvüch ri José, pa rachicꞌ. Y ri ángel riꞌ xbij chin: Cacatüj cꞌa e. Tacꞌuaj-e ri acꞌual rachibilan ri ruteꞌ y quixanmüj-e chereꞌ. Quixbiyin cꞌa pan Egipto y quixcꞌujeꞌ chilaꞌ, y yin ninyaꞌ rutzijol chave tok utz chic nyixtzolij-pe. Roma ri vocomi, ri rey Herodes nberucanoj-pe ri acꞌual richin que nucamsaj, xbij ri ángel chin ri José, pa rachicꞌ.
\p
\v 14 Y ri José jariꞌ tok xcꞌastüj, xucꞌuaj-e ri acꞌual y ri teꞌej. Chupan cꞌa ri akꞌaꞌ riꞌ xquitzꞌom-e bey richin nyebe cꞌa pan Egipto.
\v 15 Chilaꞌ vi cꞌa pa ruchꞌulef Egipto xecꞌuje-vi y xetzolij pa ruchꞌulef Israel hasta cꞌa jampeꞌ xcom ri rey Herodes. Richin quiriꞌ nbanatüj na vi cꞌa ri rukꞌalajrisan can ri Ajaf Dios chuvüch ri rusamajel ri xcꞌujeꞌ ojer can. Ri tzꞌiban cꞌa can nbij: Pan Egipto cꞌa cꞌo-vi ri nucꞌajol tok xinvoyoj, bin can roma ri Dios.
\s Tok ri Herodes xutük quicamsasic ri xtak alaboꞌ
\p
\v 16 Y jariꞌ tok ri rey Herodes xunabej que ri achiꞌaꞌ ye etamanelaꞌ chiquij ri chꞌumilaꞌ xa man xquibün tüj cachiꞌel ri rubin-e rijaꞌ cheque. Y rijaꞌ xcatüj juis royoval y xutük quicamsasic conojel ri vit alaboꞌ ri yecꞌo chiriꞌ pa tinamit Belén y ri yecꞌo pa tak lugar ri yecꞌo-pe chunakaj ri tinamit. Roma ri tiempo ri xquibij ri etamanelaꞌ chiquij ri chꞌumilaꞌ pariꞌ tok xquitzꞌet ri ruchꞌumil ri acꞌual, romariꞌ rijaꞌ xutük quicamsasic ri tak acꞌualaꞌ caꞌiꞌ qui junaꞌ pa xulan.
\v 17 Chereꞌ xbanatüj-vi cꞌa cachiꞌel ri tzꞌiban can roma ri jun rusamajel ri Dios ri xcꞌujeꞌ ojer can, ri rubiniꞌan Jeremías:
\q
\v 18 Que chiriꞌ pa Ramá xacꞌaxüx cꞌa okꞌej.
\q Cꞌo-vi bis. Cꞌo cꞌa jun ri nujikꞌ okꞌej.
\q Riꞌ ja ri Raquel nyerokꞌej ri ral.
\q Man ncꞌo tüj cꞌa ri bis chin roma ri ral xecom.
\q Quiriꞌ ri tzꞌiban can roma ri Jeremías.
\p
\v 19 Y tok camnük chic e ri rey Herodes, cꞌateriꞌ cꞌa tok ri ángel richin ri Ajaf Dios xucꞌut chic riꞌ chuvüch ri José, pa rachicꞌ, chiriꞌ pa ruchꞌulef Egipto.
\v 20 Y ri ángel richin ri Ajaf Dios xbij cꞌa chin: Cacatüj cꞌa e. Tacꞌuaj-e ri acꞌual rachibilan ri ruteꞌ y quixtzolij cꞌa pa ruchꞌulef Israel. Roma ri xcajoꞌ xquicamsaj ri acꞌual chilaꞌ, xa ye manak chic.
\p
\v 21 Y ri José xbün-vi cꞌa ri xbix chin pa rachicꞌ roma ri ángel. Xucꞌuaj-e ri acꞌual y ri teꞌej. Xetzolij cꞌa pa ruchꞌulef Israel.
\v 22 Pero rijaꞌ roma ri xracꞌaxaj que ja ri Arquelao ri rucꞌajol can ri rey Herodes, ri nbün mandar pa ruchꞌulef Judea, xuxbij-riꞌ que nyecꞌuje-ka chiriꞌ pa Judea. Pero xkꞌalajrisüs cꞌa chuvüch ri José pa jun rachicꞌ ri cꞌuluman que nbün, y romariꞌ rijaꞌ cꞌa pa ruchꞌulef Galilea xucꞌuaj-vi ri acꞌual y ri teꞌej.
\v 23 Y xeꞌapon cꞌa pa tinamit rubiniꞌan Nazaret y chiriꞌ xecꞌuje-vi-ka, richin quiriꞌ nbanatüj na vi cꞌa cachiꞌel ri tzꞌiban can coma ri rusamajelaꞌ ri Dios ri xecꞌujeꞌ ojer can. Ri rusamajelaꞌ ri Dios quitzꞌiban can que ri Jesús ncꞌatzinej que nbix nazareno chin.
\c 3
\s Ri Juan nutzijoj ri rutzij ri Dios
\p
\v 1 Chupan cꞌa ri kꞌij tok ri Juan Bautista xutzꞌom rukꞌalajrisasic ri rutzij ri Dios chiquivüch ri vinük, chiriꞌ pa tzꞌiran ruchꞌulef ri cꞌo pa ruchꞌulef Judea,
\v 2 rijaꞌ nbij cꞌa cheque: Titzolij cꞌa pe icꞌuꞌx riqꞌuin ri Dios, roma xa nakaj chic cꞌo-vi-pe ri kꞌij richin que nkujoc pa rukꞌaꞌ rijaꞌ, nbij cꞌa ri Juan cheque ri vinük.
\p
\v 3 Ja vi cꞌa ri Juan Bautista ri achique chok bin-vi can pariꞌ rijaꞌ roma ri kꞌalajrisüy rutzij ri Dios ri xcꞌujeꞌ ojer, ri rubiniꞌan Isaías. Y rijaꞌ rutzꞌiban-vi can y quereꞌ ri nbij:
\q Cꞌo cꞌa jun achi ri ncꞌujeꞌ pa tzꞌiran ruchꞌulef,
\q y ja rijaꞌ ri ntzijon ri rutzij ri Dios chiquivüch ri vinük ri nyeꞌapon riqꞌuin.
\q Y nbilaꞌ cꞌa cheque: Tichojmirsalaꞌ rubey ri icꞌaslen,
\q roma ya ja npuꞌu ri Ajaf Dios.
\q Quiriꞌ cꞌa ri tzꞌiban can.
\p
\v 4 Ri rutziek cꞌa ri Juan Bautista banun riqꞌuin rusmal camello, y jun tzꞌun ri ximbül-rupan. Man jabel tüj oc nyetzuꞌun. Y ri ruvay rijaꞌ ja ri sacꞌ y ri cab ri nquiyaꞌ ri chico pa tak juyuꞌ.
\v 5 Y ri vinük cꞌa ri nyeꞌapon-vi riqꞌuin ri Juan Bautista, ye juis vi ye qꞌuiy. Yecꞌo cꞌa ri aj pa tinamit Jerusalén, ri tinamit cꞌo chiriꞌ pa ruchꞌulef Judea. Y yecꞌo chukaꞌ ri aj pa chꞌaka chic tinamit richin ri Judea. Y chukaꞌ yecꞌo cꞌa ri nyepuꞌu cꞌa calaꞌ chunakaj ri rakün-yaꞌ rubiniꞌan Jordán. Conojel cꞌa ri vinük riꞌ ri nyeꞌapon riqꞌuin.
\v 6 Ri vinük riꞌ nyeban cꞌa e bautizar roma rijaꞌ chiriꞌ pa rakün-yaꞌ Jordán. Nyequikꞌalajrisaj-vi cꞌa ri quimac chuvüch ri Juan Bautista.
\p
\v 7 Y tok rijaꞌ xutzꞌet que ye qꞌuiy cꞌa cheque ri achiꞌaꞌ fariseos y ye qꞌuiy chukaꞌ cheque ri achiꞌaꞌ saduceos ri nyeꞌapon riqꞌuin richin que nyerbün-e bautizar, xbij cꞌa cheque: Rix cachiꞌel itzel tak cumütz, ri nyixanmüj chuvüch ri castigo, roma nijoꞌ nyixcolotüj chuvüch ri castigo ri nutük-pe ri Dios, ri chikavüch apu. ¿Achique cꞌa xyoꞌon rutzijol chive que quereꞌ tibanaꞌ?
\v 8 Pero rix ncꞌatzin cꞌa que nicꞌut que ketzij na vi que nitzolij-pe icꞌuꞌx riqꞌuin ri Dios.
\v 9 Man tinuc-ka cꞌa rix que xe roma ri rix ruxquin-rumam can ri Abraham, romariꞌ nyixcolotüj ta, man quiriꞌ tüj. Roma ri Dios nrajoꞌ ta, rijaꞌ nyerubün ta ruxquin-rumam can ri Abraham cheque ri abüj ri nyeꞌitzꞌet chereꞌ.
\v 10 Ri castigo ri nuyaꞌ ri Dios npuꞌu yan. Rijaꞌ nbün cꞌa cachiꞌel nbün jun achi ri cꞌo chic ri icüj pa rukꞌaꞌ richin que nyerukasaj ri cheꞌ ri xa man nquiyaꞌ tüj utz quivüch. Y ronojel cꞌa ri cheꞌ ri nyerukasaj, nyeruporoj pa kꞌakꞌ.
\v 11 Yin, yaꞌ cꞌa ri nincusaj richin nyixinbün bautizar tok nitzolij-pe icꞌuꞌx riqꞌuin ri Dios. Pero cꞌo cꞌa Jun ri npuꞌu ri chikavüch apu, ri man cachiꞌel tüj oc yin. Roma yin man cꞌuluman tüj richin ninvelesaj y ninyaꞌ ri ruxajab chirakün, ri Jun ri nim rukꞌij y nim ruchukꞌaꞌ. Ri Jun cꞌa ri npuꞌu, nyixrubün-vi bautizar riqꞌuin ri Lokꞌolüj Espíritu y riqꞌuin kꞌakꞌ.
\v 12 Y cachiꞌel cꞌa jun achi tok nujoskꞌij ri ru-trigo. Rijaꞌ ncꞌatzin jun cheꞌ cꞌo caꞌiꞌ o oxiꞌ rutzaꞌn chin, richin quiriꞌ ntorix pa cakikꞌ ri trigo ri chꞌayon chic. Ri runakꞌ ri trigo ncꞌujeꞌ can, pero ri rij xa nucꞌuaj-e ri cakikꞌ. Y ja ri runakꞌ ri ru-trigo, jariꞌ ri nuyüc, y ri rij nuporoj. Quiriꞌ cꞌa nbün ri Jun ri npuꞌu, xbij ri Juan. Ri Jun ri npuꞌu cꞌo chic autoridad pa rukꞌaꞌ, richin nbün juzgar pa quiviꞌ ri vinük ri yecꞌo chuvüch ri ruchꞌulef. Ri vinük cꞌa ri nyetaken richin, nyerucꞌuaj chilaꞌ chicaj. Jacꞌa ri vinük ri man nyetaken tüj richin, nyerutük chupan ri kꞌakꞌ ri man jun bey nchup.
\s Ri Jesús nban bautizar
\p
\v 13 Y cꞌateriꞌ tok ri Jesús xapon riqꞌuin ri Juan chiriꞌ chuchiꞌ ri rakün-yaꞌ Jordán. Ri Jesús, cꞌa pa Galilea petenük-vi. Rijaꞌ petenük cꞌa richin que nban-e bautizar roma ri Juan Bautista.
\v 14 Jacꞌa ri Juan man nrajoꞌ tüj nbün bautizar ri Jesús, roma nbij cꞌa chin: Ja ta yin ri cꞌuluman que nquiban bautizar avoma rat y mani xa ja rat ri xatka-pe viqꞌuin yin, richin ncatinbün-e bautizar, xbij ri Juan.
\p
\v 15 Pero ri Jesús xbij chin ri Juan Bautista: Roj cꞌuluman cꞌa que nkabün ronojel ri nbij ri Dios cheke. Romariꞌ ri vocomi ncꞌatzin cꞌa que rat nquinabün bautizar yin. Cꞌateriꞌ tok ri Juan Bautista xbün bautizar ri Jesús.
\p
\v 16 Y tok ri Jesús banun chic cꞌa bautizar, xbeꞌel-pe pa yaꞌ. Y rijaꞌ xutzꞌet cꞌa que ri caj xjakatüj y xutzꞌet chukaꞌ que ri Lokꞌolüj Espíritu richin ri Dios ntajin nka-ka-pe pariꞌ rijaꞌ cachiꞌel jun paloma. Choj vi cꞌa petenük pariꞌ rijaꞌ.
\v 17 Y cꞌo cꞌa jun chꞌabül petenük chilaꞌ chicaj ri xbij: Jareꞌ ri Nucꞌajol juis ninjoꞌ y nucukuban vánima riqꞌuin, xbij ri chꞌabül riꞌ.
\c 4
\s Tok ri Jesús xutijox roma ri itzel-vinük
\p
\v 1 Y jariꞌ tok ri Jesús xban chin roma ri Lokꞌolüj Espíritu que xbe pa tzꞌiran ruchꞌulef, richin que ntijox cꞌa roma ri itzel-vinük.
\p
\v 2 Ri Jesús cuarenta kꞌij y cuarenta akꞌaꞌ ri man vaꞌinük tüj. Y tok ye cꞌunük chic ri kꞌij riꞌ, cꞌateriꞌ xpuꞌu ruvayjül.
\v 3 Y jariꞌ xjel-apu ri itzel-vinük riqꞌuin chin nutijoj ri Jesús, y xbij cꞌa chin: Roma rat nabij que rat Rucꞌajol ri Dios y nnum apan, tabanaꞌ cꞌa cheque ri abüj reꞌ que queꞌoc vüy.
\p
\v 4 Pero ri Jesús xbij chin ri itzel-vinük: Tzꞌiban can chupan ri rutzij ri Dios, que ri achi nril chukaꞌ rucꞌaslen riqꞌuin ri rutzij ri Dios y man xe tüj cꞌa riqꞌuin ri vüy.
\p
\v 5 Y jariꞌ tok ri itzel-vinük xucꞌuaj cꞌa ri Jesús pa lokꞌolüj tinamit Jerusalén, y ja cꞌa ri más nüj jotol-vi chicaj chin ri racho ri Dios, chiriꞌ xberuya-vi.
\v 6 Cꞌateriꞌ ri itzel-vinük xbij chin ri Jesús: Tatorij-ka-aviꞌ pa xulan, rat ri ncabin que rat Rucꞌajol ri Dios. Roma chupan ri rutzij ri Dios tzꞌiban can, nbij:
\q Ri Dios nyerutük ri ángeles aviqꞌuin richin ncatquichajij.
\q Ncatquiliꞌej pa quikꞌaꞌ,
\q richin quiriꞌ man natopij tüj avakün chuvüch abüj.
\p
\v 7 Pero ri Jesús xbij chin ri itzel-vinük: Yin man ninbün tüj ri narayij rat, y nintijoj ta ri Dios. Roma tzꞌiban chukaꞌ chupan ri rutzij ri Dios que man tikatijoj ri Kajaf Dios, xbij ri Jesús.
\p
\v 8 Y ri itzel-vinük xucꞌuaj cꞌa jun bey chic ri Jesús, y xucꞌuaj cꞌa pariꞌ jun juyuꞌ ri juis nüj jotol chicaj y xucꞌut ronojel tinamit richin ri ruchꞌulef chuvüch. Nimakꞌ tak tinamit y juis quikꞌij.
\v 9 Y cꞌateriꞌ ri itzel-vinük xbij cꞌa chin ri Jesús: Ronojel cꞌa ri xincꞌut chavüch ntoc avichin, si ncaxuqueꞌ chinuvüch y nayaꞌ nukꞌij, xbij ri itzel-vinük.
\p
\v 10 Pero ri Jesús jariꞌ tok xbij chin: Cabiyin calaꞌ rat, Satanás. Yin xa man ninbün tüj ri narayij rat. Roma chupan ri rutzij ri Dios ri tzꞌiban can, nbij: Xaxe cꞌa ri Kajaf Dios tikayaꞌ rukꞌij, y xaxe rijaꞌ chukaꞌ ri tikasamajij, xbij ri Jesús chin.
\p
\v 11 Y jariꞌ tok ri itzel-vinük xuyaꞌ can ri Jesús. Y xeka-pe ángeles riqꞌuin ri Jesús, y xquitzꞌom rilixic.
\s Tok ri Jesús xutzꞌom ri rusamaj pa ruchꞌulef Galilea
\p
\v 12 Y tok ri Jesús xracꞌaxaj que ri Juan Bautista tzꞌamos y cꞌo chic pa cárcel, jariꞌ tok ri Jesús xtzolij chic pa Galilea.
\v 13 Ri Jesús xbecꞌujeꞌ cꞌa pa tinamit Nazaret, y tok xuyaꞌ can ri tinamit riꞌ, xbe cꞌa richin que nyecꞌujeꞌ pa jun tinamit rubiniꞌan Capernaum, jun tinamit ri cꞌo chuchiꞌ ri jun lago rubiniꞌan Galilea. Ri Capernaum riꞌ cꞌo chucojol ri culef ri ye quixquin-quimam can ri Zabulón y ri Neftalí.
\v 14 Ri Jesús xapon cꞌa chupan ri jun tinamit riꞌ, richin que nbanatüj ri tzꞌiban can roma ri rusamajel ri Dios, ri xubiniꞌaj Isaías. Y rijaꞌ rutzꞌiban cꞌa can:
\q
\v 15 Ri vinük ri yecꞌo pa culef ri ye ruxquin-rumam can ri Zabulón y ri yecꞌo pa culef ri ye ruxquin-rumam can ri Neftalí,
\q ri chuchiꞌ ri mar, ri cꞌo-apu lojcꞌan ruchiꞌ ri rakün-yaꞌ Jordán.
\q Ri Galilea, ri quiyon chic vinük ri man ye israelitas tüj yecꞌo.
\q
\v 16 Ye tinamit cꞌa pa kꞌekuꞌn vi ri quicꞌaslen,
\q pero xapon cꞌa ri Nimalüj Sük quiqꞌuin.
\q Y chukaꞌ ye tinamit cꞌa pa rumujal ri camic yecꞌo-vi,
\q pero xapon cꞌa quiqꞌuin ri nsakrisan pa quiviꞌ.
\q Quiriꞌ ri tzꞌiban can.
\p
\v 17 Y tok ri Jesús xapon pa tinamit Capernaum, jariꞌ tok xtzꞌom rutzijosic ri rutzij ri Dios y nbij cꞌa cheque ri vinük: Titzolij cꞌa pe icꞌuꞌx riqꞌuin ri Dios, roma xa nakaj chic cꞌo-vi-pe ri kꞌij richin que nyixoc pa rukꞌaꞌ rijaꞌ, xbij ri Jesús cheque.
\s Ri Jesús ye cajiꞌ tzꞌamoy tak cür ri xeroyoj
\p
\v 18 Y jun kꞌij ri Jesús tok benük chuchiꞌ ri lago rubiniꞌan Galilea, xerutzꞌet-apu ye caꞌiꞌ achiꞌaꞌ quichakꞌ-quiꞌ. Ri caꞌiꞌ achiꞌaꞌ riꞌ, ja ri Simón ri Pedro nbix chin chukaꞌ y ri Andrés, y ye tzꞌamoy cür, romariꞌ tok nquiyala-ka ri quiyaꞌl tzꞌambül-cür chupan ri yaꞌ.
\v 19 Y tok ri Jesús xchꞌo-pe cheque ri tzꞌamoy tak cür riꞌ, xbij cheque: Rix caꞌiꞌ tzꞌamoy tak cür, quinitzeklebej cꞌa, y nincꞌut chivüch achique rubanic nyeꞌitzꞌom vinük richin yinquitzeklebej.
\p
\v 20 Ri caꞌiꞌ achiꞌaꞌ riꞌ, jariꞌ xquiyaꞌ can ri tzꞌamoj-cür y xquitzeklebej ri Jesús.
\p
\v 21 Cꞌate baꞌ quebiyin, tok ri Jesús xerutzꞌet cꞌa ye caꞌiꞌ chic achiꞌaꞌ ri quichakꞌ-quiꞌ chukaꞌ. Y ri caꞌiꞌ achiꞌaꞌ riꞌ, ja ri Jacobo y ri Juan ri ye rucꞌajol ri jun achi rubiniꞌan Zebedeo. Rijeꞌ ja pa canoa nyesamüj-vi riqꞌuin ri Zebedeo ri quitataꞌ. Nyequicꞌojoj cꞌa ri quiyaꞌl tzꞌambül-cür. Y xpuꞌu cꞌa ri Jesús xeroyoj richin nquitzeklebej.
\v 22 Y ri Jacobo y ri Juan, ri ye caꞌiꞌ achiꞌaꞌ riꞌ, jariꞌ xquiyaꞌ can ri qui-canoa y ri quitataꞌ y xquitzeklebej ri Jesús.
\s Ri Jesús nukꞌalajrisaj rutzij ri Dios y nyerucꞌachojrisaj yavaꞌiꞌ
\p
\v 23 Ri Jesús ronojel tinamit richin ri ruchꞌulef Galilea xapon-vi, nyerutijoj cꞌa ri vinük riqꞌuin ri rutzij ri Dios pa tak jay apeꞌ nquimol-quiꞌ richin ntzijos ri rutzij ri Dios cheque. Y chukaꞌ ntzijoj ri utzilüj rutzij ri Dios ri nchꞌo pariꞌ tok ri vinük nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios. Nyerucꞌachojrisalaꞌ cꞌa vinük ri jalajoj chi yabil y kꞌoxon ntoc cheque.
\v 24 Ri rutzijol ri Jesús xapon cꞌa pa ronojel tinamit richin ri ruchꞌulef Siria. Y ri ye yavaꞌiꞌ xecꞌamür-pe riqꞌuin ri Jesús. Yavaꞌiꞌ ri man junan tüj ruvüch yabil ntoc cheque. Yecꞌo xa ja ri kꞌoxon richin ri chꞌacul ri ntoc cheque. Yecꞌo ri xa itzel tak espíritu ri ye cꞌunük quiqꞌuin. Yecꞌo cꞌa ri ye nuyaꞌ ataque chin y yecꞌo cꞌa chukaꞌ ri ye man nyetiquer tüj nyesilon quichꞌacul. Y conojel cꞌa ri yavaꞌiꞌ riꞌ xerucꞌachojrisaj-e.
\v 25 Y ri Jesús xtzeklebüs cꞌa coma juis vinük ri aj chiriꞌ pa tak tinamit richin ri ruchꞌulef Galilea, coma chukaꞌ ri nyepuꞌu pa tak tinamit ri yecꞌo pa ruchꞌulef Decápolis, ri nyepuꞌu pa tinamit Jerusalén y ri aj pa chꞌaka chic tinamit ri chiriꞌ pa ruchꞌulef Judea. Y quiriꞌ cꞌa chukaꞌ, xtzekelebüs coma juis vinük ri nyepuꞌu cꞌa lojcꞌan chic ruchiꞌ ri rakün-yaꞌ Jordán.
\c 5
\s Ri Jesús nucꞌut ri rutzij ri Dios pariꞌ jun juyuꞌ
\p
\v 1 Y tok ri Jesús xerutzꞌet que ye juis vinük ri quimolon-quiꞌ chiriꞌ, rijaꞌ xjote-e pariꞌ ri juyuꞌ, y xtzꞌuye-ka. Y cꞌateriꞌ xquimol-apu-quiꞌ ri rachibilaꞌ riqꞌuin.
\v 2 Y jariꞌ tok ri Jesús xchꞌo cꞌa richin nyerutijoj, y xbij cꞌa:
\p
\v 3 Jabel quiquicot ri mebaꞌ cánima chuvüch ri Dios, roma nyeꞌoc-vi pa rukꞌaꞌ.
\p
\v 4 Jabel quiquicot ri ntokꞌ cánima chuvüch ri Dios, roma ri Dios nujül-e ri cokꞌej y nbün cheque que nyequicot.
\p
\v 5 Jabel quiquicot ri chꞌutinirsaj cánima, roma nyeꞌichinan cꞌa chupan ri ruchꞌulef richin ri Dios.
\p
\v 6 Jabel quiquicot ri nnum y ncꞌat cánima chirij ri chojmilüj rubanic cꞌaslen riqꞌuin ri Dios, roma ri Dios nbün cꞌa cheque que nyetiquer nquibün ri ncajoꞌ.
\p
\v 7 Jabel quiquicot ri cꞌo joyovanic pa tak cánima, roma rijeꞌ njoyovüx chukaꞌ quivüch.
\p
\v 8 Jabel quiquicot ri chꞌajchꞌoj cánima chuvüch ri Dios, roma rijeꞌ nquitzꞌet ruvüch rijaꞌ.
\p
\v 9 Jabel quiquicot ri cꞌo cánima ri nkasan ruviꞌ oyoval, roma rijeꞌ nbix cheque que ye ralcꞌual ri Dios.
\p
\v 10 Jabel quiquicot ri nquicꞌusaj pokonül pa quikꞌaꞌ chꞌaka chic, roma choj vi ri quicꞌaslen chuvüch ri Dios. Jabel vi quiquicot, roma rijeꞌ yecꞌo pa rukꞌaꞌ ri Dios.
\p
\v 11 Y ri vinük ri nyeyokꞌotüj, ri man ncꞌulix tüj quivüch y ri ntzꞌuculux tzij chiquij voma yin, jabel cꞌa chukaꞌ quiquicot.
\v 12 Romariꞌ rix titzeꞌen cꞌa ivüch y quixquicot cꞌa juis, roma nim rajil-ruqꞌuexel ri nicꞌul chilaꞌ chicaj. Roma ri pokonül ri nicꞌusaj rix, quiriꞌ cꞌa chukaꞌ xquicꞌusaj ri achiꞌaꞌ ri xekꞌalajrisan ri xbix cheque roma ri Dios ojer can, achiꞌaꞌ ri xecꞌuje-e nabey que chivüch rix.
\s Ri rutzayil y ri rusakil quicꞌaslen ri vinük chuvüch ri ruchꞌulef
\p
\v 13 Ja rix cꞌa cachiꞌel atzꞌan, y si utz icꞌaslen, ja ri icꞌaslen rix cachiꞌel rutzayil ri quicꞌaslen ri vinük ri yecꞌo chuvüch ri ruchꞌulef. Y si ta ri cachiꞌel ri rutzayil reꞌ nqꞌuis ta e, ¿achique ta cꞌa rubanic richin quiriꞌ ntzolij ta jun bey chic pe ri rutzayil? Cachiꞌel atzꞌan ri xqꞌuis rutzayil, xa man jun chic cꞌa ncꞌatzin-vi. Xa ntorix cꞌa e, richin que nyecꞌo vinük pariꞌ. Quiriꞌ chukaꞌ si man utz tüj icꞌaslen, man utz tüj chic ri rutzayil ri icꞌaslen chiquivüch ri vinük. Man jun chic cꞌa ncꞌatzin-vi, y ri vinük cachiꞌel ta nyecꞌo pan iviꞌ.
\p
\v 14 Rix rix rusakil cꞌa ri quicꞌaslen ri vinük chuvüch ri ruchꞌulef y nyixkꞌalajin jabel, cachiꞌel nkꞌalajin-pe jun tinamit pariꞌ jun juyuꞌ banun-vi y man ntiquer tüj richin nrevaj-riꞌ.
\v 15 Rix cꞌa ri nitzij jun kꞌakꞌ, man jun bey cꞌa niyaꞌ ta oc chuxeꞌ jun cajón, man quiriꞌ tüj. Ri kꞌakꞌ richin nsakrisan, nicanoj jun cꞌojlibül ri ntzꞌuyuba-vi, richin quiriꞌ nyerusakrisaj cꞌa conojel ri yecꞌo pa jay.
\v 16 Quiriꞌ ta cꞌa nbün ri icꞌaslen chiquivüch ri vinük, jun ta cꞌa sük. Richin quiriꞌ tok nquitzꞌet cꞌa ri utz ri nyixbanun, ri vinük nquiyaꞌ cꞌa rukꞌij ri aj-chicaj Itataꞌ.
\s Ri Jesús nuyaꞌ cꞌa jun tijonic pariꞌ ri ley
\p
\v 17 Man tinuc cꞌa que yin xinpuꞌu richin que man jun rukꞌij ninbün chin ri ley richin ri Moisés, y chukaꞌ man tinuc que yin xinpuꞌu richin quiriꞌ mismo ninbün cheque ri tzꞌiban can coma ri achiꞌaꞌ ri xekꞌalajrisan ri tzij ri xbix cheque roma ri Dios, chupan ri ojer can tiempo. Man roma tüj cꞌa riꞌ yin xinpuꞌu richin que ninbün-vi ri nquibij.
\v 18 Roma ketzij ninbij chive que ronojel ri tzꞌiban chupan ri ley, nyebanatüj-vi. Ri ruchꞌulef y ri caj xa nyeqꞌuis. Pero ri ye tzꞌiban chupan ri ley nyebanatüj-vi, y man jun ri quiriꞌ ta ncꞌujeꞌ can.
\v 19 Achique na vinük ri man nrajoꞌ tüj nbün ri nbij chupan ri ley, stapeꞌ (aunque) ta jun tzij ri cachiꞌel xa man jun rakalen nkꞌalajin y quiriꞌ chukaꞌ ri nuchilabej cheque chꞌaka chic vinük que tiquibanaꞌ ri nbanun cꞌa quiriꞌ, xa man jun cꞌa oc rukꞌij ri ncꞌujeꞌ chiquicojol ri yecꞌo pa rukꞌaꞌ ri Dios. Jacꞌa ri vinük ri nbanun ronojel ri nbij chupan ri ley y quiriꞌ chukaꞌ nuchilabej cheque ri chꞌaka chic vinük que tiquibanaꞌ, rijaꞌ ncꞌujeꞌ cꞌa rukꞌij chiquicojol ri yecꞌo pa rukꞌaꞌ ri Dios.
\v 20 Rix ri nijoꞌ nyixoc pa rukꞌaꞌ ri Dios, ncꞌatzin que ri icꞌaslen más choj chuvüch ri quicꞌaslen ri achiꞌaꞌ ri ye etamanelaꞌ chin ri ley y chuvüch ri quicꞌaslen ri achiꞌaꞌ fariseos. Roma rijeꞌ nquinuc que choj ri quicꞌaslen, pero xa man quiriꞌ tüj.
\s Ri ncatüj-pe royoval chin ri ru-hermano cꞌuluman que nban juzgar pariꞌ
\p
\v 21 Y rix jabel ivetaman, roma ivacꞌaxan ri xbix cheque ri kavinak ojer can, que man quecamsan. Y achique na cꞌa vinük ri ncamsan, aj-mac vi y ncꞌatzinej que nban juzgar pariꞌ.
\v 22 Jacꞌa yin ninbij que stapeꞌ (aunque) xaxe royoval ri npuꞌu chin jun vinük, nmacun-vi y tiban juzgar pariꞌ. Chukaꞌ ri nbin chin jun chic vinük: Manak anaꞌoj. Ri nbin quiriꞌ, aj-mac chukaꞌ, romariꞌ cꞌuluman que nucꞌuꞌüx chiquivüch ri achiꞌaꞌ pa comon nquibün juzgar richin que nban juzgar pariꞌ. Y ja ri nbin nacanic chin jun chic vinük, riꞌ xa oyoben chic roma ri kꞌakꞌ.
\p
\v 23 Romariꞌ si rat ratcꞌo chic apu riqꞌuin ri altar richin que nayaꞌ jun sipanic chin ri Dios y jariꞌ tok nka-pe chiꞌacꞌuꞌx que rat cꞌo jun ri abanun chuvüch jun vinük.
\v 24 Tayaꞌ cꞌa can ri sipanic chiriꞌ apeꞌ cꞌo-vi ri altar y jariꞌ cabiyin riqꞌuin ri jun vinük riꞌ, queꞌachojmirsaj can ri oyoval ri cꞌo chiꞌicojol. Y tok achojmirsan chic can y junan chic ivüch, cꞌateriꞌ cꞌa catzolij y tayaꞌ ri sipanic chin ri Dios.
\p
\v 25 Tachojmirsaj cꞌa aviꞌ chanin riqꞌuin ri vinük ri ncatucꞌuan chuvüch ri juez, utz riꞌ xa cꞌateriꞌ itzꞌamon-e bey pa juzgado. Roma si xa man quiriꞌ tüj nabün, ri sujunel chavij ncarujüch pa rukꞌaꞌ ri juez, y ri juez riꞌ ncarujüch-e pa rukꞌaꞌ ri chajiy ri cárcel, y rijaꞌ ncaberutzꞌapij can pa cárcel.
\v 26 Y ketzij vi ninbij chin ri quiriꞌ ncꞌulachin, que man ntel tüj cꞌa pe chiriꞌ pa cárcel, hasta tok rutojon chic na can ri ruqꞌuisbül centavo richin ri rucꞌas chin ri vinük ri banayun ri kajoꞌn chin.
\s Ri Jesús nbij que jun achi cꞌulan man turayij jun chic ixok
\p
\v 27 Rix jabel ivetaman, roma ivacꞌaxan ri tzij bin can ojer. Ri tzij riꞌ nbij: Jun achi cꞌulan, man tucanoj chic jun ixok. Y jun ixok cꞌulan, man tucanoj chic jun achi.
\v 28 Jacꞌa yin ninbij que chukaꞌ ri achi ri nuyaꞌ runakꞌ ruvüch chirij jun ixok xaxe riqꞌuin nurayij ruvüch, ri nbanun quiriꞌ, pa ránima xa xmacun yan cꞌa riqꞌuin ri jun ixok riꞌ.
\p
\v 29 Xa roma cꞌa riꞌ si jun runakꞌ avüch nbanun chave que ncamacun, xa man tabün chic quiriꞌ. Tabanaꞌ chin cachiꞌel navelesaj-e y natorij-e ri runakꞌ avüch. Stapeꞌ (Aunque) ta ja ri runakꞌ avüch más utz. Roma más utz que xaxe jun cheque ri runakꞌ-avüch ntel-e y mani ja rat ncabe can pa kꞌakꞌ.
\v 30 Chukaꞌ si xa jun cheque ri akꞌaꞌ nbanun chave que ncamacun, xa man ta tabün chic quiriꞌ. Tabanaꞌ chin cachiꞌel nachoy y natorij-e ri akꞌaꞌ. Stapeꞌ (Aunque) ta ja ri akꞌaꞌ ri más utz. Roma más utz que xaxe jun cheque ri akꞌaꞌ ntel-e y mani que ja rat ncabe can pa kꞌakꞌ.
\s Ri vinük ri ye cꞌulan man utz tüj que nquijüch-quiꞌ
\p
\v 31 Y chukaꞌ ketaman que ri ojer can xbix: Ri achi ri man nrajoꞌ tüj chic ri rixjayil y nujüch-riꞌ riqꞌuin, tubanaꞌ ri vuj ri richin jachojriꞌil y tuyaꞌ chin ri ixok.
\v 32 Jacꞌa yin ninbij chive: Ri achi ri nujüch-riꞌ riqꞌuin ri rixjayil y xa man roma tüj que ri ixok xucanoj ta chic jun achi ri achijlonel riꞌ nbün-vi cꞌa chin ri rixjayil que nmacun tok nbe chic riqꞌuin jun achi. Ri achi riꞌ nmacun-vi, y quiriꞌ chukaꞌ ri jun chic achi ri nucꞌuan chin ri ixok, nmacun cꞌa chukaꞌ, roma ri ixok riꞌ xa cꞌa cꞌo-vi ri nabey rachijil.
\s Man jun bey tibün jurar
\p
\v 33 Y chukaꞌ rix xa jabel ivetaman, roma ivacꞌaxan ri xbix cheque ri kavinak ojer can, que man tiquikꞌüj quitzij. Y quiriꞌ chukaꞌ tok nquibün jurar, man tiquikꞌüj quitzij. Y tok cꞌo ri nquisuj chin ri Ajaf que nquibün, tiquibanaꞌ cꞌa.
\v 34 Jacꞌa yin ninbij chive: Man jun bey tibün jurar, y chukaꞌ man tibün cachiꞌel nquibün ri chꞌaka vinük, que nquicusaj ri rubiꞌ ri caj tok nquibün jurar. Rix man jun bey tibün quiriꞌ, roma ja ri chilaꞌ chicaj cꞌo-vi ri Dios.
\v 35 Y man ticusaj ri rubiꞌ ri ruchꞌulef, roma ja chiriꞌ nuya-vi ri rakün ri Dios. Ni man chukaꞌ ticusaj ri rubiꞌ ri tinamit Jerusalén, roma ri tinamit reꞌ richin ri Nimalüj Rey.
\v 36 Y chukaꞌ man tibün cachiꞌel nquibün ri chꞌaka vinük tok nquibün jurar, nquibij que titzaqꞌuix ri quijolon si xa man ketzij tüj ri nquibij. Rix man jun bey tibün quiriꞌ, roma man ja tüj rix ri ivajaf ri icꞌaslen. Ri Rajaf ri icꞌaslen ja ri Dios, y xaxe chukaꞌ rijaꞌ ri ntiquer nujül ri ntzuꞌun ri rusmal tak iviꞌ. Xaxe rijaꞌ ntiquer nbanun xak chin ri sük y ntiquer chukaꞌ nbün sük chin ri xak.
\v 37 Man jun bey cꞌa tibün jurar. Ronojel ri nibij, choj cꞌa tibij, si ketzij ri nibij o xa man ketzij tüj. Y si xa nibün jurar, nkꞌalajin cꞌa que cꞌo itzel pan ivánima.
\s Man titzolij ruqꞌuexel ri itzel nban chive
\p
\v 38 Y rix jabel ivetaman, roma ivacꞌaxan ri xbix cheque ri kavinak ojer can, que ri nrelesan jun runakꞌ ruvüch jun vinük, quiriꞌ cꞌa chukaꞌ tiban chin ri xbanun. Ri nkꞌajon-e rey jun vinük, quiriꞌ cꞌa chukaꞌ tiban chin ri xbanun.
\v 39 Jacꞌa yin ninbij chive: Man tipaba-iviꞌ chuvüch ri nbanun itzel chive. Si xa cꞌo cꞌa jun ri nyixchꞌayon, man cꞌa tiyaꞌ ruqꞌuexel chin. Utz cꞌa niyaꞌ chic iviꞌ pa rukꞌaꞌ jun bey.
\v 40 Y si cꞌo cꞌa jun vinük ri nucꞌuaj jun chive rix pa juzgado roma nrajoꞌ nrelesaj jun rutziek, man cꞌa tupokonaj nuyaꞌ can chin. Y pariꞌ riꞌ, tuyaꞌ cꞌa can chukaꞌ ri rutziek ri cachiꞌel coton.
\v 41 O si cꞌo cꞌa jun chive rix ri nban chin roma jun vinük ri nüj nbe-vi que tucꞌuaj jun akaꞌn cꞌa pa jun kilómetro, xa riqꞌuin cꞌa quicot tucꞌuaj ri akaꞌn ri xuya-e ri jun vinük chirij, y chukaꞌ man tupokonaj nusuj-riꞌ que nucꞌuaj jun kilómetro más richin nutoꞌ riqꞌuin ri rakaꞌn.
\v 42 Y si cꞌo cꞌa jun chive rix cꞌo ncꞌutux chin roma jun vinük, tuyaꞌ cꞌa e chin. Y si cꞌo chukaꞌ nrajoꞌ que nuküj-e, man jun bey cꞌa tunuc que man nuyaꞌ tüj e.
\s Queꞌijoꞌ ri nyeꞌetzelan ivichin
\p
\v 43 Rix jabel ivetaman, roma ivacꞌaxan ri tzij bin ojer. Ri tzij riꞌ nbij: Cꞌuluman-vi que queꞌajoꞌ ri chꞌaka. Jacꞌa ri nyeꞌetzelan avichin, queꞌavetzelaj.
\v 44 Jacꞌa yin ninbij chive: Queꞌijoꞌ cꞌa ri nyeꞌetzelan ivichin, tiyaꞌ quikꞌij riqꞌuin ri itzij ri nyejoꞌon que nka-ka ta itzel pan iviꞌ, quixoc utz quiqꞌuin ri xa man utz tüj quinaꞌoj iviqꞌuin rix, y ticꞌutuj ri utzilüj sipanic ri nspaj-pe ri Dios pa quiviꞌ ri nyetzekleben-pe y nyeyokꞌon ivichin.
\v 45 Richin quiriꞌ nkꞌalajin-vi que rix rix ralcꞌual ri aj-chicaj Itataꞌ. Roma rijaꞌ utz vi cꞌa pa quiviꞌ conojel. Rijaꞌ cꞌa chilaꞌ cꞌa chicaj nbün-pe que cꞌo ri rusakil ri kꞌij pa quiviꞌ ri vinük ye utz y pa quiviꞌ ri vinük ye itzel. Chilaꞌ cꞌa chukaꞌ nbün-pe que cꞌo job, pa quiviꞌ ri vinük ye choj y ri man ye choj tüj.
\v 46 Roma si rix xaxe ri vinük ri nyejoꞌon ivichin ri nyeꞌijoꞌ, ¿cꞌo rajil-ruqꞌuexel nicꞌul romariꞌ? Roma ri quiriꞌ, hasta jun vinük ri itzel rucꞌaslen ntiquer nbün, ntiquer nyerujoꞌ xaxe ri nyejoꞌon richin.
\v 47 Y si xaxe ri i-hermanos ri nibün saludar, ¿achique ta chic cꞌa ri más utz nyixtajin chubanic? Man jun. Roma hasta ri vinük ri man quetaman tüj ruvüch ri Dios nyetiquer nquibün quiriꞌ.
\v 48 Rix quixoc cꞌa tzꞌaküt riqꞌuin ri nyixbanun cachiꞌel ri aj-chicaj Itataꞌ. Rijaꞌ tzꞌakatinük riqꞌuin ri nbanun.
\c 6
\s Tok rix nibün jun utz, man titaluj rutzijol
\p
\v 1 Tichajij cꞌa iviꞌ jabel, que man tibananej chiquivüch ri vinük que nyixtajin chubanic ri nrajoꞌ ri Dios, roma xa man utz tüj. Roma si xa quiriꞌ nibün, man jun cꞌa rajil-ruqꞌuexel nicꞌul riqꞌuin ri aj-chicaj Itataꞌ.
\v 2 Tok rix niyaꞌ limosna, man cꞌa tivelesaj rutzijol, cachiꞌel tok nkꞌajan jun trompeta ri nacꞌaxüx coma conojel ri vinük. Man tibün quiriꞌ. Man tibün cachiꞌel ri nquibün ri vinük caꞌiꞌ quipalüj, nquelesaj rutzijol pa tak bey y pa tak jay apeꞌ ntzijos-vi ri rutzij ri Dios, richin que tetamüx que utz ri nyetajin chubanic. Ketzij vi ninbij que ri vinük ri nyebanun quiriꞌ, riqꞌuin ri xquicꞌul quikꞌij quiqꞌuin ri vinük, xa xquil yan cꞌa rajil-ruqꞌuexel ri nyebanun.
\v 3 Y tok rix niyaꞌ limosna, man cꞌa titzijoj chin jun chic. Man jun cꞌa ncꞌatzin-vi que nretamaj ta na jun chic vinük ri nyixtajin chubanic.
\v 4 Richin quiriꞌ ri limosna ri niyaꞌ, man jun chic cꞌa vinük tetaman. Pero ri aj-chicaj Itataꞌ, rijaꞌ retaman. Rijaꞌ nutzꞌet ri man tzꞌetetül tüj coma ri vinük y nuyaꞌ rajil-ruqꞌuexel chive. Y ri rajil-ruqꞌuexel ri nuyaꞌ chive, nkꞌalajin cꞌa chiquivüch ri vinük.
\s Ri Jesús nucꞌut rubanic ri oración
\p
\v 5 Rix tok nibün cꞌa orar, man tibün cachiꞌel nquibün ri vinük caꞌiꞌ quipalüj. Roma ri vinük riꞌ juis cꞌa ncajoꞌ que ja ri apeꞌ yecꞌo vinük, chiriꞌ nquibün-vi orar: Pa tak jay apeꞌ ntzijos-vi rutzij ri Dios, pa tak esquina, xaxe richin quetzꞌet. Rijeꞌ ye paꞌül tok nquibün orar. Y ketzij vi ninbij chive, que ri vinük ri nyebanun quiriꞌ, riqꞌuin ri nquicꞌul quikꞌij quiqꞌuin ri vinük, xa xquicꞌul yan cꞌa rajil-ruqꞌuexel ri nyebanun.
\v 6 Y tok jun cꞌa chive rix nbün orar, utz toc pa jay y tutzꞌapij ruchiꞌ ri jay y cꞌateriꞌ tichꞌo cꞌa riqꞌuin ri Rutataꞌ ri cꞌo chilaꞌ chicaj. Y stapeꞌ (aunque) man nutzꞌet tüj ri achique chok chin nchꞌo-vi, retaman que cꞌo ri nacꞌaxan richin. Y ri nacꞌaxan-pe richin nutzꞌet-vi cꞌa ri man tzꞌetetül tüj coma ri vinük y nuyaꞌ rajil-ruqꞌuexel chin. Y ri rajil-ruqꞌuexel ri nuyaꞌ chin, nkꞌalajin cꞌa chiquivüch ri vinük.
\p
\v 7 Tok rix nibün cꞌa orar, man tibün cachiꞌel nquibün ri vinük ri man quetaman tüj ruvüch ri Dios. Roma chiquivüch rijeꞌ, xaxe roma nyequibün nimakꞌ tak oraciones y juis tzij ri nquicusaj chupan, romariꞌ tok nyeꞌacꞌaxüx-pe roma ri Dios, quiriꞌ nquinuc rijeꞌ.
\v 8 Tok rix nibün orar, man tibün cachiꞌel nquibün ri vinük ri man quetaman tüj ruvüch ri Dios. Roma ri aj-chicaj Itataꞌ retaman chic cꞌa ri achique ncꞌatzin chive, tok cꞌa man jani nicꞌutuj tüj chin.
\v 9 Tok rix nibün orar, tibanaꞌ jun oración cachiꞌel reꞌ:
\q Katataꞌ Dios ratcꞌo chilaꞌ chicaj,
\q xtibanatüj ta cꞌa que conojel ta ri vinük nquiyaꞌ ta rukꞌij ri lokꞌolüj abiꞌ.
\q
\v 10 Y xtika-pe yan ta cꞌa ri kꞌij tok ja rat ri ncatoc ri Jun ri nabün mandar pa kaviꞌ.
\q Y xe ta cꞌa ri najoꞌ rat que nban chereꞌ chuvüch ri ruchꞌulef, xe ta riꞌ ri nkabün, cachiꞌel nquibün ri yecꞌo aviqꞌuin chilaꞌ chicaj.
\q
\v 11 Y tayaꞌ cꞌa chukaꞌ ri kavay ri ncꞌatzin cheke ronojel kꞌij.
\q
\v 12 Y cachiꞌel nyekacuy ri vinük ri cꞌo nquibün cheke, quiriꞌ ta tabanaꞌ kiqꞌuin roj, tacuy ta cꞌa ronojel ri man utz tüj ri nyekabün chavüch.
\q
\v 13 Y man cꞌa tayaꞌ kꞌij que ri itzel nbün ta cheke que nkutzak pa mac. Kojacoloꞌ cꞌa chuvüch.
\q Quiriꞌ ri nkacꞌutuj, roma xaxe cꞌa rat ri ratcꞌo pa kaviꞌ, cꞌo avuchukꞌaꞌ, y cꞌo akꞌij richin jumul. Quiriꞌ vi.
\p
\v 14 Si rix nyeꞌicuy ri vinük ri nquibün itzel naꞌoj chive, ri aj-chicaj Itataꞌ nyixrucuy cꞌa chukaꞌ rix.
\v 15 Y si xa man nyeꞌicuy tüj ri vinük ri nquibün itzel chive, ri aj-chicaj Itataꞌ chukaꞌ man nyixrucuy tüj cꞌa riqꞌuin ri imac ri nyeꞌibanalaꞌ chuvüch.
\s Man tikꞌalajrisaj chiquivüch ri vinük que man ivaꞌinük tüj roma nibün orar
\p
\v 16 Tok rix man nyixvaꞌ tüj roma nibün orar, man tibün cachiꞌel nquibün ri vinük ri caꞌiꞌ quipalüj, roma xa nyebison ri nyetzuꞌun. Ye kꞌalüj ri nyetzuꞌun que tikꞌalajin chiquivüch ri vinük que man ye vaꞌinük tüj. Y ketzij ninbij chive, que ri nyebanun quiriꞌ, riqꞌuin ri nquicꞌul quikꞌij quiqꞌuin ri vinük, xquicꞌul yan cꞌa ri rajil-ruqꞌuexel.
\v 17 Jacꞌa tok rix man nyixvaꞌ tüj roma nibün orar, man tibün que nkꞌalajin que man ibanun tüj vaꞌin, xa jabel tichꞌajaꞌ ipalüj, tiyaꞌ baꞌ aceite pan iviꞌ y jabel tijicaꞌ rusmal iviꞌ.
\v 18 Richin quiriꞌ, man ticꞌut chiquivüch ri vinük que man ibanun tüj vaꞌin roma nibün orar. Xaxe ta cꞌa ri aj-chicaj Itataꞌ ri nretaman, y rijaꞌ man cꞌa tzꞌetetül tüj. Rijaꞌ nutzꞌet cꞌa ri man tzꞌetetül tüj coma ri vinük y nuyaꞌ rajil-ruqꞌuexel chive. Ri rajil-ruqꞌuexel ri nuyaꞌ chive, nkꞌalajin chiquivüch ri vinük.
\s Timoloꞌ ibeyomal chilaꞌ chicaj
\p
\v 19 Mani cꞌa nimol ibeyomal chuvüch ri ruchꞌulef, roma xa yecꞌo chico ri nyebanun chin que nyechicopir-ka y cꞌo chukaꞌ ri pus ri nqꞌuison richin, y roma chukaꞌ xa yecꞌo elekꞌomaꞌ ri nyeꞌelekꞌan y nyeꞌelesan-e.
\v 20 Timoloꞌ ibeyomal ri apeꞌ man jun nchicopirsan richin y man jun chukaꞌ pus ri nqꞌuison richin. Ri apeꞌ chukaꞌ man jun elekꞌon ri nelekꞌan-e y nrelesan-e. Timoloꞌ cꞌa ibeyomal chilaꞌ chicaj.
\v 21 Roma ri ivánima ncꞌujeꞌ apeꞌ cꞌo-vi ri ibeyomal, roma jariꞌ ri nitzeklebej-e.
\p
\v 22 Ri runakꞌ-avüch nyecꞌatzin cꞌa chave, cachiꞌel ncꞌatzin jun kꞌakꞌ richin sük nbün. Y si ri runakꞌ-avüch ye utz, rat ratcꞌo pa jun sük.
\v 23 Pero si ri runakꞌ-avüch man ye utz tüj, rat ratcꞌo pa jun kꞌekuꞌn. Romariꞌ si xa njalatüj ri sük ri ruyoꞌon ri Dios pan avánima, nkꞌalajin cꞌa pe que pa kꞌekuꞌn ratcꞌo-vi. Y ri kꞌekuꞌn riꞌ juis nim vi.
\p
\v 24 Man jun cꞌa samajel ri yecꞌo ta caꞌiꞌ rajaf y ntiquer ta nsamüj quiqꞌuin chi caꞌiꞌ pa jun bey. Roma si nrajoꞌ jun cheque ri rajaf, nretzelaj chic can ri jun. Y si juis nutakej rutzij ri jun, man ntiquer tüj nbün quiriꞌ riqꞌuin ri jun chic. Y quiriꞌ cꞌa, manak modo que cꞌo ta jun ri benük ránima chirij ri beyomül, y nrajoꞌ ta chukaꞌ nbün ri nrajoꞌ ri Dios.
\s Ri Dios nuyaꞌ ronojel ri ncꞌatzin cheque ri ye ralcꞌual
\p
\v 25 Y romariꞌ tok yin ninbij chive: Man tichajij pena riqꞌuin ri achique ncꞌatzin chive kꞌij-kꞌij, ri apeꞌ nivil-vi ivay, ni man tinuc ri apeꞌ nicꞌün-vi itziek. Roma si ri Dios xuya-pe icꞌaslen chuvüch ri ruchꞌulef, ¿ninuc rix que rijaꞌ man ntiquer tüj chukaꞌ nuya-pe ri ivay richin cꞌo icꞌaslen y ri itziek richin nitzꞌapij-iviꞌ?
\v 26 Queꞌitzꞌetaꞌ na peꞌ ri chꞌipaꞌ ri nyebe chicaj, rijeꞌ man nyeticoꞌn tüj, y romariꞌ manak cosecha nquelesaj juna-junaꞌ, ni manak chukaꞌ quicabal richin nquiyüc ta quijal. Man riqꞌuin tüj riꞌ rijeꞌ nyevaꞌ, roma ja ri aj-chicaj Itataꞌ ri nyoꞌon quivay. Ya voro cꞌa rix man ta nuyaꞌ ivay ri Dios, tok rix más ivakalen que chiquivüch ri chꞌipaꞌ. Xa roma cꞌa riꞌ man más tinuc riꞌ.
\v 27 ¿Cꞌo ta cꞌa jun chive rix ri ntiquer ta nbanun que nqꞌuiy chic baꞌ, roma chunuquic ri pena? Man jun.
\p
\v 28 ¿Y achique cꞌa roma tok nitzꞌom pena richin nivil itziek? Ri Dios nuyaꞌ itziek. Xaxe na peꞌ queꞌitzꞌetaꞌ ri cotzꞌiꞌj quibiniꞌan lirio, ri yecꞌo pa tak kꞌayis. Queꞌitzꞌetaꞌ tok nyeqꞌuiy. Rijeꞌ man nyesamüj tüj, ni man nyebatzꞌin tüj, richin quiriꞌ nyequibanalaꞌ ta quitziek jabel oc. Man jun bey.
\v 29 Y cꞌo cꞌa jun rey richin ri Israel xcꞌujeꞌ ojer can ri rubiniꞌan Salomón. Rijaꞌ ruyon jabel tak tziük ri xerucusaj, pero man jun bey xchajij ta jun rutziek cachiꞌel ntzuꞌun jun cotzꞌiꞌj.
\v 30 Ri Dios nyeruvek jabel ri kꞌayis. Roma ri cotzꞌiꞌj jariꞌ ri tziük ri nuyaꞌ ri Dios cheque ri kꞌayis ri yecꞌo pa kꞌayis. Y stapeꞌ (aunque) ri kꞌayis man katz nyelayuj tüj más, roma jun kꞌij jabel quibanun, jun chic kꞌij nyechakiꞌj-ka y cꞌateriꞌ nyetorix pa kꞌakꞌ, man riqꞌuin tüj riꞌ ri Dios nyeruvek jabel. ¿Y achique cꞌa roma rix man iyoꞌon tüj ivꞌanima riqꞌuin ri Dios que nuyaꞌ ta itziek?
\v 31 Roma cꞌa riꞌ rix man titzꞌom pena chucanoxic ivay y ri itziek.
\v 32 Ri vinük ri nquitzꞌom pena chucanoxic quivay y ri quitziek, ja ri man quetaman tüj ruvüch ri Dios. Jacꞌa rix cꞌo ri Itataꞌ chilaꞌ chicaj y retaman chic que jareꞌ ri ncꞌatzin chive.
\v 33 Romariꞌ ri cꞌuluman que nibün rix ja ri tiya-iviꞌ chuxeꞌ rutzij ri Dios y titijaꞌ ikꞌij que nicꞌuaj jun chojmilüj cꞌaslen chuvüch, cachiꞌel ri nrajoꞌ rijaꞌ. Y si nibün quiriꞌ, ri Dios nuyaꞌ jun icꞌaslen jabel y nuyaꞌ chukaꞌ ri ncꞌatzin chive.
\v 34 Rix man ncꞌatzin tüj que nitzꞌom pena roma ninuc yan ri achique nucꞌün-pe ri kꞌij chuakꞌ. Ri chuakꞌ cꞌo-vi ri nucꞌün-pe. Pero xaxe cꞌa ri cꞌo chivüch ri tinucuꞌ, roma ronojel kꞌij cꞌo-vi rupokonül y man ticꞌün yan cꞌa pe ri richin chuakꞌ, roma quiriꞌ xa qꞌuiy cꞌa ri nimol chivij.
\c 7
\s Man queꞌitzꞌetaꞌ ri vinük xaxe richin que itzel nyixchꞌo chiquij
\p
\v 1 Man jun bey tibün que nyeꞌitzꞌetaꞌ ri vinük xaxe richin que itzel nyixchꞌo chiquij, richin quiriꞌ man nban tüj quiriꞌ chive rix.
\v 2 Roma si nibün que nyeꞌitzꞌetaꞌ ri vinük xaxe richin que itzel nyixchꞌo chiquij, quiriꞌ cꞌa chukaꞌ ri nban chive rix. Cachiꞌel vi cꞌa rubanic ri nibün rix cheque ri vinük, quiriꞌ chukaꞌ nban chive rix.
\v 3 Y rat ¿achique roma tok ja ri vit kꞌayis cꞌo pa runakꞌ-ruvüch ri a-hermano ri natzꞌet chanin y man nanaꞌ tüj ri cheꞌ kꞌatül pa runakꞌ-avüch rat? Ri ejemplo reꞌ nbij cꞌa que man tikanimirsaj ri rumac jun hermano y nkachꞌutinirsaj-ka ri nimalüj tak kamac roj.
\v 4-5 Man tabij cꞌa chukaꞌ chin ri a-hermano: Tayaꞌ kꞌij chuve richin ninvelesaj ri vit kꞌayis kꞌatül pa runakꞌ-avüch, y rat xa jun cheꞌ ri kꞌeꞌel pa runakꞌ-avüch. Ri ejemplo reꞌ nbij cꞌa que man tabij chin jun a-hermano que man camacun chic, tok rat chukaꞌ xa nabün amac. Man nayaꞌ tüj ka pa cuenta ri amac. Xa caꞌiꞌ apalüj. Nabey tachojmirsaj-ka ri acꞌaslen rat, cꞌateriꞌ utz natoꞌ ri a-hermano.
\p
\v 6 Ri rutzij ri Dios y ronojel ri juis cakalen, ri cachiꞌel cakalen ri vekbül-abüj nbix perla cheque, man queꞌiyaꞌ chiquivüch ri vinük ri xa nquibün cachiꞌel nquibün ri tzꞌiꞌ y ri ak. Roma ri chico riꞌ, stapeꞌ (aunque) juis rakalen ri nuyaꞌ jun vinük cheque, rijeꞌ xa nquiyakꞌ pan akün y cꞌo mul nyecatüj chirij ri xyoꞌon cheque y nquibaꞌ chi eyaj.
\s Tok nkabün orar, ri Dios nkuracꞌaxaj-vi-pe
\p
\v 7 Ticꞌutuj cꞌa ri ncꞌatzin chive y ri Dios nuya-pe chive. Ticanoj y nivil ri nijoꞌ. Tibanaꞌ tocar ri ruchi-jay y nyixjakatüj-pe.
\v 8 Roma cꞌa riꞌ, si riqꞌuin ronojel ivánima nicꞌutuj chin ri Dios, rijaꞌ nuya-vi-pe chive. Si rix nicanoj, nivil-vi. Y si rix nibün tocar ri ruchi-jay, njakatüj-vi-pe chivüch.
\p
\v 9 ¿Achique ta cꞌa achi ri ntiquer nuyaꞌ jun abüj pa rukꞌaꞌ ri ralcꞌual, tok ri acꞌual xa jun vüy ri nucꞌutuj chin?
\v 10 ¿O ntiquer ta nuyaꞌ jun itzel cumütz pa rukꞌaꞌ, tok ri acꞌual xa jun cür nrajoꞌ?
\v 11 Rix man nyixtiquer tüj nibün quiriꞌ cheque ri ivalcꞌual. Man riqꞌuin ta que rix man ta utz inaꞌoj, pero man jun bey niyaꞌ jun cosa itzel. Rix ja ri utz tak cosas ri niyaꞌ. Ya voro comi ri aj-chicaj Itataꞌ, que man nuya tüj pe ri nicꞌutuj chin. Y ronojel ri nuya-pe rijaꞌ, ye utz vi.
\p
\v 12 Rix ruyon chukaꞌ utz tibanaꞌ quiqꞌuin ri vinük, roma rix man cꞌa nkaꞌ tüj chivüch que ri vinük itzel quinaꞌoj iviqꞌuin. Quiriꞌ ri tzꞌiban chupan ri ley ri richin ri Moisés, y quiriꞌ chukaꞌ quibin can ri xekꞌalajrisan ri rutzij ri Dios ojer can.
\s Quixoc chupan ri ruchi-jay juis latzꞌ
\p
\v 13 Chupan cꞌa ri ruchi-jay juis latzꞌ, chiriꞌ cꞌa quixoc-vi. Roma nkꞌalajin que nim ruvüch ri ruchi-jay y ri rubey ri itzel cꞌaslen, ri ncꞌamon-pe ri camic ri richin chi jumul, y ye juis cꞌa vinük ri nyeꞌoc chiriꞌ.
\v 14 Pero juis latzꞌ ri ruchi-jay y coꞌol oc ruvüch ri bey ri ncꞌamon-pe cꞌaslen, y man ye qꞌuiy tüj ri nyeꞌilon richin.
\s Jun cheꞌ nyetamüx ruvüch xaxe riqꞌuin ri ruvüch ri nuyaꞌ
\p
\v 15 Romariꞌ ncꞌatzin nichajij-iviꞌ chiquivüch ri nyebin que nquikꞌalajrisaj cꞌa ri bin cheque roma ri Dios y xa man ketzij tüj ri nquibij. Roma tok cꞌateriꞌ nyeꞌapon iviqꞌuin, ri cꞌaslen ri nquicꞌut, juis jabel, cachiꞌel quibanic ri ovejas, man jun itzel ntzꞌetetüj chiquij. Jacꞌa tok nyekꞌalajin ri itzel ri cꞌo pa tak cánima, xa cachiꞌel chic quibanic ri utivaꞌ, nyequiqꞌuis cꞌa ri achique chok qꞌuin nyeꞌapon-vi.
\v 16 Nivetamaj-vi quivüch, cachiꞌel nivetamaj ruvüch achique chi cheꞌ riꞌ, xaxe riqꞌuin nitzꞌet rubanic ri ruvüch ri nuya-ka. Tok nvachin jun kꞌayis ri juis ruqꞌuixal, ¿nuyaꞌ uva o higo? Man jun bey nbün quiriꞌ.
\v 17 Quiriꞌ cꞌa chukaꞌ ivetaman que jun utzilüj cheꞌ nuyaꞌ utzilüj tak ruvüch, jacꞌa ri man utzilüj cheꞌ tüj, ri ruvüch ri nuya-ka xa itzel chukaꞌ.
\v 18 Man jun utzilüj cheꞌ nuyaꞌ ta itzel tak ruvüch, nixta jun chukaꞌ cheꞌ ri man utz tüj, nuyaꞌ ta utzilüj tak ruvüch.
\v 19 Y ronojel cꞌa cheꞌ ri man nquiyaꞌ tüj utzilüj tak quivüch, nyekasüs y cꞌateriꞌ nyetorix pa kꞌakꞌ.
\v 20 Roma cꞌa riꞌ nivetamaj quivüch ri vinük ri nyeꞌapon iviqꞌuin, xaxe riqꞌuin nitzꞌet ri rubanic ri quicꞌaslen.
\s Ye qꞌuiy ri man nyeꞌoc tüj riqꞌuin ri Dios
\p
\v 21 Ye qꞌuiy vi cꞌa vinük ri nyebin ¡Ajaf! ¡Ajaf! chuve yin, pero man conojel tüj cheque rijeꞌ ri nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios. Roma ri nyeꞌoc richin ri Dios xaxe cꞌa ri riqꞌuin ronojel cánima nquibün ri rurayibül ri Nataꞌ Dios.
\v 22 Y chupan cꞌa ri kꞌij tok yin ninbün juzgar pa quiviꞌ ri vinük, ye qꞌuiy cꞌa ri nyebin chuve: ¡Ajaf! ¡Ajaf! nquibij, roj pan abiꞌ rat xkatzijoj-vi ri rutzij ri Dios, pan abiꞌ rat xekacol qꞌuiy vinük ri cꞌo itzel tak espíritu quiqꞌuin y pan abiꞌ rat chukaꞌ xekabanalaꞌ juis qꞌuiy milagros, nquibij.
\v 23 Jacꞌa yin, jariꞌ tok ninbij cheque ri nyebin quiriꞌ: Yin man jun bey xixintzꞌet tok xibün quiriꞌ. Man vetaman tüj cꞌa ivüch. Man cꞌuluman tüj cꞌa que nyixcꞌujeꞌ viqꞌuin, roma rix xa rix banuy richin ri itzel, ninbij cheque.
\s Ri jay ri pan abüj tiquil-vi y ri jay pa sanayiꞌ tiquil-vi
\p
\v 24 Y achique na cꞌa vinük ri nacꞌaxan y nbün ri tzij ri cꞌateriꞌ ninbij-ka, junan cꞌa riqꞌuin ri jun achi listo ri xupabaꞌ jun racho pariꞌ abüj.
\v 25 Xka-ka cꞌa job, xepuꞌu rakün tak yaꞌ y cakikꞌ chirij ri jun jay riꞌ y ri jay man xtzak tüj. Roma ri ruxeꞌ ri jun jay riꞌ pariꞌ ri abüj tiquil-vi.
\v 26 Y achique na cꞌa vinük ri nacꞌaxan ri tzij ri quiriꞌ ninbij-ka, y xa man nbün tüj ri ninbij chin, junan cꞌa riqꞌuin ri jun achi tonto ri xupabaꞌ jun racho pa sanayiꞌ.
\v 27 Xka-ka cꞌa job, xepuꞌu rakün tak yaꞌ y cakikꞌ chirij ri jun jay riꞌ. Y ri jay xtzak y xqꞌuis cꞌa chiriꞌ. Quiriꞌ cꞌa ri tzij ri xerubij ri Jesús.
\p
\v 28 Y tok ri Jesús xtaneꞌ chubixic ri tzij riꞌ, ri vinük ri xeꞌacꞌaxan richin, xsatz quicꞌuꞌx y xeꞌ xquicaꞌyej roma ri tzij ri xcacꞌaxaj.
\v 29 Roma ri rubanic ri rutijonic, jun tijonic richin jun ri cꞌo ruchukꞌaꞌ pa rukꞌaꞌ y man cachiꞌel tüj oc ri quitijonic ri achiꞌaꞌ ye etamanelaꞌ chin ri ley.
\c 8
\s Ri Jesús nrelesaj-e ri yabil lepra chirij jun achi
\p
\v 1 Y tok ri Jesús kajnük chic cꞌa pe pariꞌ ri juyuꞌ, ri vinük ri ye benük chirij ye juis ye qꞌuiy.
\v 2 Y cꞌo cꞌa jun achi yavaꞌ riqꞌuin ri jun yabil rubiniꞌan lepra, xapon chuvüch ri Jesús, xxuque-ka chuvüch y xbij cꞌa chin: Ajaf, yin vetaman que ncatiquer nquinacꞌachojrisaj riqꞌuin ri nuyabil, pero man vetaman tüj achique nanojij pa nuviꞌ, xbij chin.
\p
\v 3 Y ri Jesús jariꞌ xtzꞌom-apu ri achi yavaꞌ riqꞌuin ri lepra y xbij chin: Ninjoꞌ que ncacꞌachoj. Tiqꞌuis cꞌa e ri yabil reꞌ chavij, xbij chin.
\p Y xe xbij quiriꞌ ri Jesús, ri achi xchꞌajchꞌojir-e riqꞌuin ri ruyabil.
\v 4 Cꞌateriꞌ ri Jesús xbij chin ri achi riꞌ: Ninchilabej cꞌa chave que man tatzijoj cheque ri vinük ri xbanatüj aviqꞌuin, xa choj cabiyin pa racho ri Dios richin queꞌacꞌutu-aviꞌ chuvüch ri sacerdote, y tayaꞌ cꞌa ri chico, ri sipanic ri nbij chupan ri vuj ri rutzꞌiban can ri Moisés ri ncꞌatzin que nayaꞌ chin ri Dios. Richin quiriꞌ nakꞌalajrisaj cꞌa chiquivüch que rat chꞌajchꞌoj chic, xbij-e chin.
\s Ri Jesús ncꞌachojrisaj jun achi rusamajel jun Capitán
\p
\v 5 Y tok ri Jesús cꞌo chic cꞌa pa tinamit Capernaum, cꞌo cꞌa jun achi ri xapon riqꞌuin. Y ri achi riꞌ jun Capitán y xucꞌutuj cꞌa jun favor chin ri Jesús.
\v 6 Quereꞌ cꞌa ri xbij ri Capitán: Ajaf, ri achi nusamajel, man ntiquer tüj nsilon ruchꞌacul. Y ri yabil reꞌ rukasan chuvüch ri ruvarabül. Y juis pokonül ri ntajin chucꞌusasic. Rijaꞌ chilaꞌ cꞌa pa vacho cꞌo-vi.
\p
\v 7 Xpuꞌu ri Jesús xbij chin ri Capitán: Joꞌ cꞌa y nincꞌachojrisaj ri achi yavaꞌ, xbij.
\p
\v 8 Y quereꞌ cꞌa ri tzij ri xbij chic ri Capitán chin ri Jesús: Ajaf, yin xa yin jun achi aj-mac y romariꞌ man cꞌuluman tüj chave que ncatoc pa vacho. Xaxe cꞌa tabij que ncꞌachoj y ncꞌachoj ri achi nusamajel.
\v 9 Yin vetaman-vi que quiriꞌ nbanatüj, roma yin cꞌo jun ri nbin chuve ri ncꞌatzinej que ninbün. Y chukaꞌ yecꞌo achiꞌaꞌ ye yoꞌon pa nukꞌaꞌ. Tok ninbij cꞌa chin jun achi ri cꞌo pa nukꞌaꞌ que tibiyin, nbe-vi. Y si ninbij chukaꞌ chin jun chic cheque ri achiꞌaꞌ ri yecꞌo pa nukꞌaꞌ que tipuꞌu, npuꞌu-vi chukaꞌ. Y tok ninbij cꞌa chin ri nusamajel que tabanaꞌ reꞌ, nbün-vi chukaꞌ, xbij ri Capitán.
\p
\v 10 Y ri Jesús xsatz rucꞌuꞌx tok racꞌaxan chic cꞌa ka ri tzij riꞌ y xbij cheque ri ye tzekleben richin: Ketzij ninbij chive que ri xbin ri tzij reꞌ, ruyoꞌon-vi ránima viqꞌuin. Y man jun cꞌa nuvinak israelita ri vilon ri ruyoꞌon ta ránima viqꞌuin, cachiꞌel ri jun achi reꞌ.
\v 11 Ninbij-vi cꞌa chive que juis ye qꞌuiy vinük ri nyepuꞌu chilaꞌ pan este y chilaꞌ chukaꞌ pan oeste, vinük ri quiyoꞌon cꞌanima viqꞌuin. Rijeꞌ nyetzꞌuyeꞌ cꞌa riqꞌuin ri Abraham, ri Isaac, ri Jacob y ri chꞌaka chic ri yecꞌo-vi chic pa rukꞌaꞌ ri Dios.
\v 12 Jacꞌa ri vinük ri ye richin que nyeꞌoc ta pa rukꞌaꞌ ri Dios, xa man chic nyeꞌoc tüj, xa nyeꞌelesüs can y nyetorix chupan ri kꞌekuꞌn, roma xa man xquiyaꞌ tüj cánima viqꞌuin yin. Y chiriꞌ npuꞌu cꞌa ri okꞌej cheque y nquijachꞌachꞌelaꞌ quey.
\p
\v 13 Cꞌateriꞌ cꞌa ri Jesús xbij-e chin ri Capitán: Catzolij pan avacho. Roma xanimaj que yin nquitiquer nquicꞌachojrisan, tibanatüj cꞌa ri arayibül, xbij-e chin.
\p Y ri achi ri rusamajel ri Capitán riꞌ, jariꞌ xcꞌachoj riqꞌuin ri ruyabil.
\s Ri Jesús ncꞌachojrisaj ri rujiteꞌ ri Pedro
\p
\v 14 Y tok ri Jesús xapon pa racho ri rachibil rubiniꞌan Pedro, xutzꞌet cꞌa que ri rujiteꞌ ri Pedro cotzꞌol pa chꞌat y cꞌo jun nimalüj cꞌatün chirij.
\v 15 Xpuꞌu rijaꞌ xutzꞌom rukꞌaꞌ ri yavaꞌ y jariꞌ tok xqꞌuis-e ri nimalüj cꞌatün chirij. Ri rujiteꞌ ri Pedro xcatüj cꞌa pe pa ruchꞌat y xutzꞌom quilixic ri Jesús y ri ye benük riqꞌuin.
\s Ri Jesús nyerucꞌachojrisaj cꞌa qꞌuiy yavaꞌiꞌ
\p
\v 16 Tok ncokꞌa-pe cꞌa ri kꞌij riꞌ, ye qꞌuiy cꞌa ri cꞌo itzel tak espíritu quiqꞌuin xeꞌucꞌuꞌüx-apu chuvüch ri Jesús, richin que ri Jesús nyerelesaj ta e ri itzel tak espíritu quiqꞌuin. Y rijaꞌ xbij cꞌa cheque ri itzel tak espíritu que queꞌel-e, y xerucꞌachojrisaj chukaꞌ e conojel ri ye yavaꞌiꞌ.
\v 17 Richin quiriꞌ nbanatüj cꞌa ri rubin can ri Isaías, ri jun ri xkꞌalajrisan ri rutzij ri Dios ojer can. Ri Isaías quereꞌ cꞌa ri rubin can pariꞌ ri Jesús: Xerelesaj cꞌa e kayabil konojel, y xucꞌuaj cꞌa ronojel kakꞌoxomül. Quiriꞌ ri rubin can.
\s Caꞌiꞌ achiꞌaꞌ ri xebin que nquitzeklebej ri Jesús
\p
\v 18 Y riqꞌuin ri Jesús ye juis cꞌa vinük ri nquimol-apu-quiꞌ. Y tok rijaꞌ xerutzꞌet ri vinük riꞌ, jariꞌ tok xbij cheque ri rachibilaꞌ que tiquicꞌamaꞌ yan cꞌa pe jun canoa roma ncꞌatzinej que nyebe lojcꞌan ruchi-yaꞌ.
\v 19 Y cꞌo cꞌa jun achi etamanel chin ri ley ri xapon-apu riqꞌuin ri Jesús y xbij chin: Rat rat Maestro vi, y yin ninjoꞌ cꞌa ncatintzeklebej apeꞌ na ri ncatapon-vi, xbij chin.
\p
\v 20 Xpuꞌu ri Jesús xbij chin ri etamanel riꞌ: Ri utivaꞌ cꞌo-vi quijul apeꞌ nyecꞌuje-vi. Y quiriꞌ chukaꞌ ri chꞌipaꞌ, cꞌo chukaꞌ quisoc. Jacꞌa yin ri xinalüx chiꞌicojol, man jun apeꞌ nquinuxlan-vi, xbij chin.
\p
\v 21 Jariꞌ chukaꞌ tok jun chic ri xutzeklebej-e richin ri Jesús, xbij cꞌa apu chin: Ajaf, yin juis ninjoꞌ que nquibe chavij. Pero tayaꞌ cꞌa kꞌij chuve que ninmuk na e ri nataꞌ, cꞌateriꞌ nquibe chic chavij, xbij cꞌa rijaꞌ.
\p
\v 22 Xpuꞌu ri Jesús xbij chin: Rat quinatzeklebej. Xa tayaꞌ cꞌa can que ri camnük nyemuk coma ri ye caminakiꞌ roma ri quimac, xbij rijaꞌ.
\s Xkꞌalajin ri ruchukꞌaꞌ ri Jesús tok xukꞌüt ruchukꞌaꞌ ri cakikꞌ y ri yaꞌ
\p
\v 23 Y ri Jesús xoc cꞌa e pa jun canoa. Y ri quetzekleben-vi richin xebe chukaꞌ chirij.
\v 24 Y jariꞌ tok juis xberubana-pe ri yaꞌ, juis cꞌa nyesilon. Ri boloj ri nbün ri yaꞌ nquevaj cꞌa ri canoa tok chiquicojol ncꞌuje-vi can. Y ri Jesús nvür cꞌa benük.
\v 25 Y xepuꞌu ri achibilaꞌ xquicꞌasoj cꞌa ri Jesús y xquibij chin: ¡Ajaf! ¡Ajaf! Kojatoꞌ. Vocomi nkucom, xquibij chin.
\p
\v 26 Xpuꞌu ri Jesús xbij cheque ri rachibilaꞌ: Man iyoꞌon tüj cꞌa ivánima viqꞌuin, romariꞌ tok ixbin-iviꞌ, xbij.
\p Y rijaꞌ xbecatüj cꞌa pe y xbij, que tiqꞌuis-e ri cakikꞌ y titane-ka ri nbolkoꞌt ri yaꞌ. Y quiriꞌ xbanatüj. Ri cakikꞌ xqꞌuis-e, y chukaꞌ ri nbolkoꞌt ri yaꞌ xtane-ka.
\v 27 Y ri achibilaꞌ xsatz cꞌa quicꞌuꞌx tok xquitzꞌet ri xbün ri Jesús y nquibilaꞌ cꞌa: ¿Achique cꞌa chi achi reꞌ? Roma ri cakikꞌ y ri yaꞌ nquitakej chukaꞌ rutzij.
\s Ri Jesús nyerelesaj itzel tak espíritu quiqꞌuin caꞌiꞌ aj-Gadara
\p
\v 28 Y tok ri Jesús y ri rachibilaꞌ yecꞌo chic cꞌa lojcꞌan ruchi-yaꞌ, chiriꞌ pa jun lugar rubiniꞌan Gadara, yecꞌo cꞌa caꞌiꞌ vinük xeꞌapon riqꞌuin ri Jesús. Vinük ri xa cꞌo itzel tak espíritu quiqꞌuin y ja ri camposanto ri cꞌo chupan ri lugar riꞌ ri cꞌunük cacho. Man jun vinük cꞌa ri ntiquer ntoc tüj quiqꞌuin y romariꞌ chukaꞌ man jun chic vinük nbiyin chupan ri bey ri ncꞌo chiriꞌ.
\v 29 Ri caꞌiꞌ achiꞌaꞌ riꞌ, ri cꞌo itzel tak espíritu quiqꞌuin, riqꞌuin cꞌa cuchukꞌaꞌ xechꞌo-apu chin ri Jesús, y xquibij: Rat Jesús ri Rucꞌajol ri Dios, ¿achique cꞌa roma tok nkojanük? ¿Achique cꞌa roma ja nayaꞌ yan pokon chikacꞌuꞌx, tok xa man jani napon rukꞌijul? xquibij chin.
\p
\v 30 Y xa baꞌ apu calaꞌ chunakaj ri apeꞌ yecꞌo-vi, juis ye qꞌuiy ak nyetajin nyevaꞌ chiriꞌ.
\v 31 Xepuꞌu ri itzel tak espíritu ri yecꞌo quiqꞌuin ri caꞌiꞌ achiꞌaꞌ, xquicꞌutuj favor chin ri Jesús. Y xquibij cꞌa chin: Si nkojavelesaj-e chereꞌ quiqꞌuin ri achiꞌaꞌ, tayaꞌ cꞌa kꞌij cheke richin nkujoc quiqꞌuin la ak yecꞌo chilaꞌ, xquibij.
\p
\v 32 Ri Jesús xbij cꞌa cheque: Quixbiyin cꞌa.
\p Y ri itzel tak espíritu jariꞌ xeꞌel-e y xebeꞌoc quiqꞌuin ri ak. Y conojel ri ak riꞌ xquitzꞌom anin pa xulan, chuvüch jun juyuꞌ paꞌül-paꞌül, y jicꞌ xebekaꞌ pa yaꞌ. Xecom cꞌa conojel ri ak riꞌ chiriꞌ pa yaꞌ.
\p
\v 33 Jacꞌa ri nyeyukꞌun quichin ri ak riꞌ, xe cꞌa xquitzꞌet can ri xbanatüj, xeꞌanmüj. Xebe pa tinamit, xbequiyalaꞌ can rutzijol achique ri xquicꞌulachij ri ak y xbequibij chukaꞌ ri xbanatüj quiqꞌuin ri ye caꞌiꞌ achiꞌaꞌ ri cꞌo itzel tak espíritu quiqꞌuin.
\v 34 Y jariꞌ tok jubama conojel vinük richin ri tinamit xepuꞌu cꞌa riqꞌuin ri Jesús, chutzꞌetic y chukaꞌ richin xquicꞌutuj favor chin que tel-e chiriꞌ chupan ri qui-lugar, roma rijeꞌ man ncajoꞌ tüj que ncꞌuje-ka.
\c 9
\s Ri Jesús ncꞌachojrisaj jun achi ri man ntiquer tüj nsilon ruchꞌacul
\p
\v 1 Cꞌateriꞌ ri Jesús y ri quitzekleben-vi richin, xquiyaꞌ can ri lugar riꞌ. Xeꞌoc-e pa canoa y xebe cꞌa lojcꞌan ruchi-yaꞌ. Y chupan ri tinamit apeꞌ ticꞌuje-vi ri Jesús, chiriꞌ xeꞌapon-vi.
\v 2 Y jariꞌ tok cꞌo jun achi ri man ntiquer tüj nsilon ruchꞌacul, liꞌan-e chuvüch-ruvarabül, ri xcꞌuꞌüx-apu chuvüch ri Jesús. Y tok ri Jesús xerutzꞌet que riqꞌuin ronojel cánima xeꞌapon apu riqꞌuin rijaꞌ, xpuꞌu rijaꞌ xbij chin ri achi ri man ntiquer tüj nsilon ruchꞌacul: Valcꞌual, xbij chin. Tiquicot cꞌa avánima. Ri amac xecuyutüj.
\p
\v 3 Y jariꞌ tok yecꞌo cheque ri etamanelaꞌ chin ri ley ri yecꞌo-apu chiriꞌ, xquibij-ka pa tak cánima chirij ri Jesús: Itzel achi reꞌ. Nbün que ja rijaꞌ ri Dios, roma nbij que nucuy mac.
\v 4 Pero ri Jesús retaman cꞌa ri nquinuc pa tak cánima ri etamanelaꞌ. Y rijaꞌ xbij cheque: ¿Achique cꞌa roma ja ri itzel ri xinuc chanin?
\v 5 Roma si yin nquitiquer ninbün chin ri jun achi reꞌ ri man ntiquer tüj nsilon ruchꞌacul, richin nbiyin-e y nbe, ¿nquitiquer ta chukaꞌ ninbij chin que nincuy rumac? ¿Achique nibij rix?
\v 6 Vocomi cꞌa, richin que rix nivetamaj que yin ri xinalüx chiꞌicojol cꞌo nuchukꞌaꞌ pa nukꞌaꞌ richin nincuy mac, titzꞌetaꞌ cꞌa, xbij rijaꞌ.
\p Y jariꞌ tok ri Jesús xbij chin ri achi ri man ntiquer tüj nsilon ri ruchꞌacul: Ninbij cꞌa chave: Cacatüj, tacꞌuaj-e la avarabül y cabiyin chiꞌavacho, xbix chin roma ri Jesús.
\p
\v 7 Y jariꞌ tok ri achi ri man ntiquer tüj nsilon ruchꞌacul xcatüj-e y xbe chiracho.
\v 8 Ri vinük cꞌa ri quimolon-apu-quiꞌ chiiriꞌ, tok xquitzꞌet que ri achi ri man ntiquer tüj nsilon ruchꞌacul xpaꞌe-e, xsatz quicꞌuꞌx, roma man jun bey cꞌa quitzꞌeton que nbanatüj ta quiriꞌ. Y ri vinük riꞌ xquiyaꞌ cꞌa chukaꞌ rukꞌij ri Dios, ri yoꞌon-pe ri jun nimalüj ruchukꞌaꞌ riꞌ chiquicojol ri vinük.
\s Ri Jesús y ri Mateo
\p
\v 9 Y tok ri Jesús benük chic cꞌa, xutzꞌet jun achi rubiniꞌan Mateo. Ri achi riꞌ tzꞌuyul pa jun chꞌacüt chiriꞌ, nucꞌul can ri alcaval ri nyetoj can. Ri Jesús xbij cꞌa chin: Quinatzeklebej.
\p Y jariꞌ tok rijaꞌ xbecatüj-pe ri apeꞌ tzꞌuyul-vi y xutzeklebej-e ri Jesús.
\p
\v 10 Y ja tok rijaꞌ tzꞌuyul chuvüch mesa chiriꞌ pa jay, ye qꞌuiy cꞌa cheque ri moloy tak alcaval y chꞌaka chic vinük ri aj-maquiꞌ nbix cheque, xetzꞌuye-apu chuvüch mesa, junan riqꞌuin ri Jesús y ri rachibilaꞌ.
\v 11 Y ri achiꞌaꞌ fariseos ri xetzꞌeton riꞌ, xquibij cꞌa cheque ri rachibilaꞌ ri Jesús: ¿Achique roma tok ri Jesús ri I-maestro nvaꞌ quiqꞌuin moloy tak alcaval y quiqꞌuin ri chꞌaka chic ri xa ye aj-maqui? xquibij.
\p
\v 12 Tok ri Jesús xracꞌaxaj-pe ri tzij ri nquibij ri achiꞌaꞌ fariseos, rijaꞌ xbij cheque: Jun akꞌomanel man ja tüj ri ye utz ri nyerakꞌomaj. Rijaꞌ nyerakꞌomaj ri cꞌo quiyabil.
\v 13 Yin man xinpuꞌu tüj chiquicanoxic vinük ri choj quicꞌaslen. Yin xinpuꞌu chiquicanoxic ri aj-maquiꞌ, ri ncꞌatzin que ntzolij-pe quicꞌuꞌx riqꞌuin ri Dios. Y rix man choj quiriꞌ tibij-pe ri tzij nabey, xa quixbiyin cꞌa chutzꞌetic y chiretamaxic ri achique nicꞌulun-vi ri nbij ri Dios: Yin más nkaꞌ chinuvüch que ja ta ri joyovanic ri cꞌo iviqꞌuin, que chuvüch ri chico ri nyeꞌisuj chuve.
\s Ri Jesús qꞌuiy cosas xerubün ri man junan tüj ri quibanun ri vinük banun can
\p
\v 14 Y ja tok ri rachibilaꞌ ri Juan Bautista xeka-pe riqꞌuin ri Jesús, xquibij chin: Roj kachaꞌon cꞌa kꞌij richin man nkavaꞌ tüj, richin quiriꞌ nkabün orar. Y quiriꞌ chukaꞌ nquibün ri cachibilaꞌ ri achiꞌaꞌ fariseos. ¿Y achique cꞌa roma tok ri avachibilaꞌ rat man quiriꞌ tüj nquibün? xquibij.
\p
\v 15 Xpuꞌu ri Jesús xbij cheque: ¿Achique nibij rix? ¿Cꞌuluman comi que riqꞌuin bis nyecꞌujeꞌ ri ye oyon pa jun cꞌulubic y man nyevaꞌ tüj, tok xa cꞌa cꞌo ri alaꞌ cꞌulubel quiqꞌuin? Man cꞌuluman tüj. Pero napon ri kꞌij tok ri alaꞌ reꞌ nrelesüs-e chiquicojol, y jariꞌ tok nquibün que man nyevaꞌ tüj, richin nquibün orar.
\p
\v 16 Y man jun chukaꞌ vinük nbanun que nrelesaj ta jun cꞌojobül chin jun tziük cꞌacꞌaꞌ, y cꞌateriꞌ nucusaj ta richin ncꞌojoj jun tziük ri xa riꞌj chic. Roma jun cꞌojobül cꞌacꞌaꞌ ncꞌol-riꞌ y njecꞌ ri tziük cꞌojol, y ri tziük riꞌ xa más nkꞌachꞌitüj-ka.
\v 17 Y quiriꞌ chukaꞌ man jun nyoꞌon cꞌacꞌaꞌ vino chupan jun tzꞌun cꞌojlibül ri xa ucusan chic. Roma si quiriꞌ nban, y ri tzꞌun xa man niyukuk tüj chic, ri tzꞌun nbojboꞌ y nqꞌuis-e ri vino chupan. Y chukaꞌ ri tzꞌun man jun chic ncꞌatzin-vi. Pero chupan jun cꞌacꞌaꞌ cꞌojlibül, utz niyaqueꞌ cꞌacꞌaꞌ vino, roma cꞌa niyukuk jabel y man nbojboꞌ tüj. Ri vino niyaqueꞌ cꞌa jabel chupan. Quiriꞌ xbij ri Jesús pariꞌ ri rutijonic.
\s Ri Jesús xbün jun milagro riqꞌuin jun ixok y riqꞌuin ri jun vit xtün ri xa camnük chic
\p
\v 18 Y tok ri Jesús ntajin cꞌa chutzijosic ronojel riꞌ, cꞌo cꞌa jun achi juis rukꞌij xapon y xbexuqueꞌ chuvüch y cꞌateriꞌ xbij: Ri numiꞌal xa cꞌate baꞌ xcom-ka, tabanaꞌ favor queꞌayaꞌ ri akꞌaꞌ pariꞌ richin quiriꞌ ncꞌaseꞌ, xbij ri achi.
\p
\v 19 Xpuꞌu ri Jesús xcatüj cꞌa e y ye rachibilan ri rachibilaꞌ xquitzeklebej-e ri achi.
\v 20 Y cꞌo cꞌa jun ixok yavaꞌ. Yavaꞌ riqꞌuin ntel ruquiqꞌuel ya rucꞌuan doce junaꞌ. Rijaꞌ xjel cꞌa apu riqꞌuin ri Jesús pero ja ri chirij, y xberutzꞌamaꞌ cꞌa can baꞌ ri ruchi-rutziek ri Jesús.
\v 21 Roma ri ixok riꞌ rubilon cꞌa pe pa ránima: Xa riqꞌuin ta baꞌ nintzꞌom-e ruchi-rutziek, nquicꞌachoj, bin pa ránima.
\v 22 Pero ri Jesús chanin cꞌa xunaꞌ y xtzuꞌun chirij. Y tok rutzꞌeton chic achique ri xtzꞌamon ruchi-rutziek, xbij cꞌa chin ri ixok riꞌ: Numiꞌal, xacꞌachoj, roma xayaꞌ avánima viqꞌuin. Man cabison chic, xbij chin.
\p Y ri ixok riꞌ, jariꞌ xcꞌachoj riqꞌuin ri ruyabil.
\p
\v 23 Y tok ri Jesús ntoc cꞌa apu pa racho ri achi juis rukꞌij, ri Jesús xutzꞌet que nyechꞌujlan y yecꞌo chic cꞌa ri nyexuban xul.
\v 24 Xpuꞌu rijaꞌ xbij: Quixel-e baꞌ chereꞌ, roma ri vit xtün reꞌ xa man camnük tüj, xa nvür, xbij cheque ri vinük.
\p Pero rijeꞌ xa xetzeꞌen chirij ri Jesús, roma quetaman que camnük chic ri vit xtün riꞌ.
\v 25 Y ja tok ri vinük ye elenük chic pe chiriꞌ, ri Jesús xoc-apu chupan ri jay apeꞌ cꞌo-vi ri vit xtün camnük chic. Xpuꞌu rijaꞌ xutzꞌom rukꞌaꞌ ri vit xtün, y ri vit xtün xcꞌastüj-pe.
\v 26 Ri xbanatüj cꞌa chiriꞌ, xbe rutzijol pa tak tinamit chupan ri ruchꞌulef riꞌ.
\s Ri Jesús nyerucꞌachojrisaj caꞌiꞌ moyiꞌ
\p
\v 27 Y tok ri Jesús elenük chic cꞌa pe chiriꞌ, yecꞌo cꞌa caꞌiꞌ moyiꞌ ri ye tzeketül chirij y riqꞌuin cuchukꞌaꞌ nquibij cꞌa chin: ¡Tajoyovaj kavüch y kojatoꞌ cꞌa, rat ri ruxquin-rumam can ri rey David! nquibij.
\p
\v 28 Tok ri Jesús xapon pa jay, ri caꞌiꞌ moyiꞌ xeꞌapon cꞌa chukaꞌ riqꞌuin. Y ri Jesús xucꞌutuj cꞌa cheque: ¿Ninimaj cꞌa rix que yin nquitiquer ninbün chive que nyixtzuꞌun? xbij cheque.
\p Y ri caꞌiꞌ moyiꞌ riꞌ xquibij: Jaꞌ, Ajaf Jesús. Nkanimaj, xquibij chin.
\p
\v 29 Xpuꞌu ri Jesús xutzꞌom ri runakꞌ tak quivüch ri ye caꞌiꞌ y xbij cheque: Roma rix ninimaj que yin nquitiquer nyixincꞌachojrisaj, tibanatüj cꞌa ri irayibül, xbij cheque.
\p
\v 30 Y jariꞌ tok ri runakꞌ tak quivüch rijeꞌ xejakatüj. Y xetzuꞌun cꞌa. Pero ri Jesús juis xuchilabej-e cheque y xbij: Tivacꞌaxaj cꞌa e jabel, que ri xbanatüj iviqꞌuin, man ta nacꞌaxüx coma ri chꞌaka chic vinük, xbij-e cheque.
\p
\v 31 Jacꞌa rijeꞌ xa man quiriꞌ tüj xquibün tok ye elenük chic pe chiriꞌ riqꞌuin ri Jesús. Rijeꞌ xa xquitzꞌom cꞌa rutzijosic pa ronojel ri ruchꞌulef riꞌ, ri xbün ri Jesús.
\s Ri achi mem banun roma jun itzel espíritu
\p
\v 32 Y tok xeꞌel cꞌa pe ri ye caꞌiꞌ achiꞌaꞌ nyetzuꞌun chic, jariꞌ tok yecꞌo xeꞌoc can riqꞌuin ri Jesús, quicꞌuan-apu jun achi ri mem banun pa rukꞌaꞌ jun itzel espíritu.
\v 33 Y tok elesan chic cꞌa ri itzel espíritu riqꞌuin ri achi, roma ri Jesús, ri achi xchꞌo chic jun bey. Y ri vinük ri xetzꞌeton xsatz quicꞌuꞌx y xquibij: Man jun bey cꞌa tzꞌeton ta que quereꞌ ta banatajnük chereꞌ pa ruchꞌulef Israel, nquibij cꞌa.
\p
\v 34 Jacꞌa ri achiꞌaꞌ fariseos xa nquibij cꞌa chirij ri Jesús: Ja ri cajaf ri itzel tak espíritu ri nyoꞌon ruchukꞌaꞌ chin, romariꞌ tok ntiquer nyerelesaj itzel tak espíritu, nquibij.
\s Ri Jesús njoyovaj-vi cꞌa quivüch ri vinük
\p
\v 35 Y ri Jesús ronojel vi cꞌa nimakꞌ y cocoj tak tinamit napon-vi, y nyerutijoj cꞌa ri vinük riqꞌuin ri rutzij ri Dios. Y ja pa tak jay apeꞌ ntzijos-vi ri rutzij ri Dios, chiriꞌ napon-vi richin nyerutijoj. Y chukaꞌ nutzijoj cꞌa ri utzilüj rutzij ri Dios ri nchꞌo pariꞌ tok ri vinük nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios. Nyerucꞌachojrisaj chukaꞌ yavaꞌiꞌ, y nyerucol cꞌa ri vinük chuvüch ronojel ruvüch kꞌoxomül.
\v 36 Y tok juis ye qꞌuiy vinük xerutzꞌet, xujoyovaj quivüch, roma quiyon yecꞌo y quitalun-quiꞌ, cachiꞌel nquibün ri ovejas tok xa man jun ri nyukꞌun quichin.
\v 37 Jariꞌ tok ri Jesús xbij cheque ri rachibilaꞌ: Ketzij vi que ri samaj richin ntzijos ri rutzij ri Dios, juis nim, jacꞌa ri samajelaꞌ man ye qꞌuiy tüj. Xa ye caꞌi-oxiꞌ oc.
\v 38 Romariꞌ ticꞌutuj cꞌa chin ri Rajaf ri samaj, que querutaka-pe más samajelaꞌ chiquicojol ri vinük ri ncꞌatzin richin ncacꞌaxaj ri rutzij.
\c 10
\s Ri doce rachibilaꞌ ri Jesús
\p
\v 1 Y ri Jesús xeroyoj cꞌa ri doce rachibilaꞌ y xuyaꞌ cuchukꞌaꞌ cheque richin que nyetiquer nyequelesaj ri itzel tak espíritus y richin chukaꞌ nyequicꞌachojrisalaꞌ ri vinük chin ri jalajoj quikꞌoxomül y quiyabil.
\p
\v 2 Y jareꞌ ri quibiꞌ chiquijujunal ri doce achiꞌaꞌ ri nyetak chubanic ri samaj. Ri nabey biꞌaj ja ri richin ri Simón ri nbix chukaꞌ Pedro chin. Ri Andrés. Ri caꞌiꞌ reꞌ ye quichakꞌ-quiꞌ. Ri Jacobo y ri Juan ri ye rucꞌajol jun achi rubiniꞌan Zebedeo.
\v 3 Ri Felipe, ri Bartolomé, ri Tomás, ri Mateo ri moloy-alcaval, ri Jacobo rucꞌajol jun achi rubiniꞌan Alfeo, ri Lebeo ri nbix chukaꞌ Tadeo chin.
\v 4 Ri Simón ri cꞌo quiqꞌuin ri achiꞌaꞌ ri nbix cananista cheque, y ri Judas Iscariote ri xcꞌayin richin ri Jesús.
\s Ri achibilaꞌ xetak chutzijosic rutzij ri Dios
\p
\v 5 Y ja ri doce achiꞌaꞌ riꞌ ri xerutük-e ri Jesús. Xerupixabalaꞌ cꞌa e. Xubilaꞌ cheque: Nitzꞌom cꞌa bey, pero man quixapon quiqꞌuin ri vinük ri xa man ye israelitas tüj. Chukaꞌ man quixapon pa tak tinamit chiriꞌ pa ruchꞌulef Samaria.
\v 6 Xa quiqꞌuin cꞌa ri kavinak israelitas ri man yecꞌo tüj apu riqꞌuin ri Dios quixbiyin-vi. Roma rijeꞌ quibanun cachiꞌel nquibün ri ovejas tok nquisütz can quiꞌ.
\v 7 Y ja tok rix benük chic, titzijoj-vi ri rutzij ri Dios y tibij cꞌa: Nakaj chic cꞌo-vi-pe ri kꞌij richin que nkujoc pa rukꞌaꞌ ri Dios, xbij-e cheque.
\v 8 Queꞌicꞌachojrisaj cꞌa yavaꞌiꞌ. Ri cꞌo cꞌa ri yabil lepra chiquij, tibanaꞌ cꞌa cheque que nchꞌajchꞌojin jabel ri quichꞌacul. Ri ye camnük chic, queꞌicꞌasoj. Queꞌivelesaj cꞌa chukaꞌ ri itzel tak espíritu. Y roma cꞌa ronojel ri ivuchukꞌaꞌ reꞌ xa span chive rix, quiriꞌ cꞌa chukaꞌ tibanaꞌ can rix cheque ri utz. Queꞌispalaꞌ can.
\p
\v 9 Man timol cꞌa itumin y nicꞌualaꞌ pa tak ruximbül-ipan. Man jun cꞌa ruvüch tumin ticꞌuaj. Man ticꞌuaj tumin ri banun riqꞌuin ri chꞌichꞌ nbix cobre chin, man ticꞌuaj chukaꞌ ri banun riqꞌuin sakpük, ni ri riqꞌuin oro banun-vi.
\v 10 Ri nitzꞌom-e bey man cꞌa ticꞌuaj chinchor (morral). Chukaꞌ man ticꞌuaj jun chic itziek, xaxe ri icusan. Man ticꞌuaj jun chic cꞌulaj ixajab, ni man ticꞌuaj chukaꞌ ichꞌamiꞌy. Man jun cꞌa ri ticꞌuaj. Roma ri samajel achique na lugar napon-vi, cꞌuluman que nucꞌul ri ncꞌatzin chin.
\p
\v 11 Pero tok nyixapon cꞌa pa jun nimalüj tinamit o pa jun vit tinamit, nabey tivetamaj achique vinük ri cꞌuluman que nyixapon pa racho. Y chiriꞌ cꞌa quixcꞌuje-vi-ka, y cꞌa ja tok nyixel na pe chupan ri tinamit riꞌ, utz niyaꞌ can ri jay ri apeꞌ xixcꞌuje-vi.
\v 12 Y tok cꞌateriꞌ cꞌa nyixoc-apu chupan ri jay apeꞌ nyixbecꞌuje-vi, tiyalaꞌ saludos cheque.
\v 13 Tibij cꞌa cheque: Ja ta cꞌa ri uxlanen richin ri Dios ticꞌujeꞌ iviqꞌuin. Y si cꞌuluman-vi que nyixcꞌujeꞌ chupan ri jay riꞌ, ri ruxlanen ri Dios ri nirayij pa quiviꞌ, nka-ka-vi cꞌa pa quiviꞌ. Xa jacꞌa si man cꞌuluman tüj que nyixcꞌuje-ka chupan ri jay riꞌ, ri ruxlanen ri Dios ri nirayij rix pa quiviꞌ rijeꞌ, man nka-ka tüj pe pa quiviꞌ.
\v 14 Si man nyixquicꞌul tüj cꞌa jabel, y man ncajoꞌ tüj chukaꞌ ncacꞌaxaj ri rutzij ri Dios ri nitzijoj rix cheque, quixel cꞌa pe chiriꞌ quiqꞌuin pa cacho o ja pa quitinamit. Y titotalaꞌ can ri pokolaj ri cꞌo chi ivakün chiquivüch ri vinük, richin tiquinabej que man utz tüj ri xquibün.
\v 15 Roma ninbij-vi cꞌa chive, que chupan ri kꞌij tok nbanatüj ri juicio, ri castigo cꞌa ri nka-ka pa quiviꞌ ri vinük ri xecꞌujeꞌ pa tinamit Sodoma y Gomorra man ta xticꞌo ruviꞌ, que chuvüch ri nka-ka pa quiviꞌ ri vinük richin ri tinamit ri apeꞌ man nyixcꞌulutüj tüj jabel.
\s Cꞌayuf ri samaj
\p
\v 16 Vocomi nyixintük cꞌa e, y rix ivetaman que xa cachiꞌel tak ovejas ri nyixbekaꞌ chiquicojol ri vinük ye cachiꞌel utivaꞌ. Pero tibanaꞌ cꞌa que nyixoc cachiꞌel nbün ri cumütz, roma rijaꞌ nunaꞌ tok cꞌo ri petenük. Tibanaꞌ cꞌa chukaꞌ que nyixoc cachiꞌel nbün jun paloma, roma rijaꞌ man jun itzel cꞌo ta riqꞌuin.
\v 17 Tichajij cꞌa iviꞌ, richin que man choj niya-iviꞌ pa quikꞌaꞌ ri vinük ri nyeꞌetzelan ivichin. Roma rijeꞌ nyixquijüch pa quikꞌaꞌ ri achiꞌaꞌ pa comon nquibün juzgar, y chukaꞌ ri vinük riꞌ nquibün cꞌa chive que nyixchꞌay chiriꞌ pa tak jay apeꞌ ntzijos-vi ri rutzij ri Dios.
\v 18 Chukaꞌ ri vinük nyixquicꞌuaj cꞌa chiquivüch gobernadores, chiquivüch reyes y chꞌaka chic achiꞌaꞌ ri cꞌo autoridad quiqꞌuin. Y xa voma cꞌa yin nicꞌulachij quiriꞌ, pero xa nyixtiquer cꞌa nquinikꞌalajrisaj chiquivüch rijeꞌ y chiquivüch chukaꞌ ri vinük ri man ye israelitas tüj.
\v 19 Pero tok ri vinük nyixquijüch pa quikꞌaꞌ ri autoridades, man tinuc juis achique ri nibij cheque y achique rubanic tzij nicusaj richin nyixchꞌo chiquivüch. Roma chupan ri hora riꞌ, ri Dios nuyaꞌ cꞌa pe chive ri cꞌuluman que nibij.
\v 20 Roma ja ri Lokꞌolüj Espíritu richin ri Dios ri nbanun chive ri achique chi tzij ri ncꞌatzinej que nibij. Man ja tüj cꞌa rix ri nyixchꞌo, xa ja ri Espíritu richin ri aj-chicaj Itataꞌ.
\p
\v 21 Y nbanatüj cꞌa, que si yecꞌo ye caꞌiꞌ achiꞌaꞌ quichakꞌ-quiꞌ, jun cheque rijeꞌ ncatüj y nujüch ri runimal o ri ruchakꞌ pa camic. Chukaꞌ yecꞌo-vi tataꞌaj ri nyecatüj-pe chiquij ri calcꞌual. Ri acꞌualaꞌ nyecatüj-pe chukaꞌ chiquij ri quite-quitataꞌ y nyequiyaꞌ pa camic.
\v 22 Conojel vi cꞌa nyeꞌetzelan ivichin roma iyoꞌon ivánima viqꞌuin. Pero ri nucochꞌ ronojel hasta pa ruqꞌuisbül, ncolotüj-vi cꞌa riꞌ.
\v 23 Y tok ri vinük chupan jun tinamit nquitzꞌom nyixquiyaꞌ pa pokonül, utz niyaꞌ can y nyixanmüj cꞌa e chuvüch ronojel reꞌ, y nyixbe pa jun chic tinamit. Y ninbij cꞌa chive que man jani cꞌa quixapon pa ronojel ri tinamit ri yecꞌo chereꞌ pan Israel, tok yin ri xinalüx chiꞌicojol nquipuꞌu yan.
\p
\v 24 Y rix nicꞌusaj-vi cꞌa pokonül pa quikꞌaꞌ ri nyeꞌetzelan ivichin. Roma nincꞌusaj na pokonül yin ri Maestro ivichin, ya voro rix. Man jun cꞌa que xa ja ri ntijoj-riꞌ ri más ta nim rukꞌij que chuvüch ri ru-maestro. Chukaꞌ man jun samajel ri más ta rukꞌij que chuvüch ri rajaf ri samaj.
\v 25 Jacꞌa yin ri Tataꞌaj ri chiꞌicojol y ja rix ri rix icꞌunük valcꞌual. Si chuve yin quibin Beelzebú, jun chic rubiꞌ ri itzel-vinük, rix tivoyobej cꞌa que más itzel ri nyequibij chive. Pero si xa man xticꞌo tüj cꞌa ruviꞌ ri nquibün chive, y xa cachiꞌel ri xquibün chuve yin, quiriꞌ nquibün chive rix, cꞌuluman cꞌa que nyixquicot rix ri vachibilaꞌ y nusamajelaꞌ.
\s Ri cꞌuluman que nkaxbij-kiꞌ chuvüch
\p
\v 26 Pero man cꞌa tixbij-iviꞌ chiquivüch ri nyebanun quiriꞌ chive, roma xa ncꞌatzin que nkꞌalajrisüs ivoma rix, ri man jun bey tüj kꞌalajrisan-pe jabel. Ncꞌatzin cꞌa que netamatüj ri tzꞌapül can rij.
\v 27 Ronojel cꞌa ri tzij ri ninbij chive, man ticꞌujeꞌ can pa kꞌekuꞌn, xa tivelesaj cꞌa pe, richin que rix niyaꞌ chuvüch sük. Ri xinbij cꞌa chive pa tak ixiquin, man tivevaj-ka, xa quixjoteꞌ cꞌa pariꞌ ri ivacho y chiriꞌ tiya-vi rutzijol.
\v 28 Man tixbij cꞌa iviꞌ chiquivüch ri xaxe oc ri ichꞌacul ri nyetiquer nquicamsaj y chin ri ivánima man jun nyetiquer nquibün. Ri cꞌuluman que nyixbij-iviꞌ chuvüch, ja ri chuvüch ri jun ri ntiquer nuyaꞌ ri ivánima y ri ichꞌacul chupan ri kꞌakꞌ richin chi jumul.
\p
\v 29 Jabel cꞌa ivetaman que tok nyeꞌilokꞌ caꞌiꞌ tak chꞌipaꞌ, xaxe jun centavo cajil. Y man riqꞌuin tüj riꞌ que ri chꞌipaꞌ riꞌ man jun oc ri cajil, man jun cꞌa ri ntzak ta pan ulef si xa man rurayibül tüj ri aj-chicaj Itataꞌ.
\v 30 Ya voro comi rix. Roma rix hasta ri rusmal tak iviꞌ ajlan ronojel.
\v 31 Ri Dios man jun bey nyixrumestaj ta can. Ri Dios juis nyixrujoꞌ. Rix más cꞌa nyixjoꞌox que chiquivüch ri chꞌipaꞌ, y romariꞌ man tixbij-iviꞌ.
\s Ri vinük richin ri Jesucristo, nukꞌalajrisaj-riꞌ que richin rijaꞌ
\p
\v 32 Y achique na cꞌa vinük ri nukꞌalajrisaj-riꞌ que vichin yin, yin cꞌa chukaꞌ ninkꞌalajrisaj que rijaꞌ vichin chic yin. Y ri tzij reꞌ chin cꞌa ri Nataꞌ Dios ninbij-vi, ri cꞌo chilaꞌ chicaj.
\v 33 Jacꞌa ri vinük ri xa man nukꞌalajrisaj tüj riꞌ que vichin yin, yin cꞌa chukaꞌ man ninkꞌalajrisaj tüj apu rubiꞌ chin ri Nataꞌ Dios ri cꞌo chilaꞌ chicaj, roma man vichin tüj yin ri vinük riꞌ.
\s Ri nyetaken richin ri Jesús nyeꞌetzelüs
\p
\v 34 Man tinuc cꞌa que roma xinpuꞌu yin chuvüch ri ruchꞌulef roma ta riꞌ cꞌo ta uxlanen quiqꞌuin conojel. Man quiriꞌ tüj. Xa voma yin nyejalajoꞌ ri vinük y nquitzꞌamala-quiꞌ.
\v 35 Yin xinpuꞌu cꞌa chuvüch ri ruchꞌulef richin ntzꞌucutüj oyoval chiquicojol ri vinük. Quiriꞌ nbanatüj pa tak jay. Ri alaꞌ ncatüj chirij ri rutataꞌ roma man nkaꞌ tüj chuvüch ri nbij. Ri xtün ncatüj cꞌa chirij ri ruteꞌ. Y quiriꞌ chukaꞌ ri aliꞌ ncatüj chirij ri raliteꞌ.
\v 36 Ri nyeꞌetzelan cꞌa richin jun vinük ri nuyaꞌ ránima viqꞌuin yin, xa ja ri ye aj pa racho.
\p
\v 37 Ri vinük ri más cꞌa nyerujoꞌ rute-rutataꞌ y xa man nbün tüj ri ninbij chin, man cꞌuluman tüj que ntoc vichin yin. Ri teꞌej y tataꞌaj ri más nyequijoꞌ ri calcꞌual que chinuvüch yin, man cꞌuluman tüj que nyeꞌoc vichin yin.
\v 38 Jun vinük ri nrajo-vi ntoc vichin yin, ncꞌatzin que man tupokonaj nucꞌusaj pokonül voma yin, cachiꞌel xa ta benük chuxeꞌ ru-cruz. Jacꞌa ri vinük ri xa nupokonaj nucꞌusaj pokonül voma yin y man nrajoꞌ tüj nquirutzeklebej, man cꞌuluman tüj que ntoc vichin yin.
\v 39 Roma xa ja ri cꞌaslen richin ri ruchꞌulef ri nrajoꞌ y romariꞌ man nril tüj rucꞌaslen richin chi jumul. Jacꞌa ri vinük ri man nupokonaj tüj riꞌ, stapeꞌ (aunque) napon pa camic voma yin, nril-vi rucꞌaslen richin chi jumul.
\s Ri nyecꞌulun chukaꞌ rajil-ruqꞌuexel
\p
\v 40 Ri jun cꞌa ri nyixrucꞌul rix, ja chukaꞌ yin ri nquirucꞌul. Y ri ncꞌulun cꞌa vichin yin, nucꞌul cꞌa chukaꞌ ri takayon-pe vichin.
\v 41 Ri vinük cꞌa ri nkaꞌ chuvüch ri rutzij ri Dios, y romariꞌ nucꞌul ri jun ri ntzijon tzij ri kꞌalajrisan chin roma ri Dios, ri vinük ri nacꞌaxan ri tzij junan cꞌa rajil-ruqꞌuexel nucꞌul riqꞌuin ri ntzijon ri tzij. Y quiriꞌ chukaꞌ ri vinük ri utz nutzꞌet jun cꞌaslen choj y romariꞌ quicot nucꞌul jun vinük ri choj vi rucꞌaslen. Ri ncꞌulun, junan cꞌa rajil-ruqꞌuexel nucꞌul riqꞌuin ri choj rucꞌaslen.
\v 42 Y ri vinük cꞌa ri nyekaꞌ chuvüch ri cocoj quikꞌij, roma ja yin ri yinquitzeklebej, y romariꞌ cꞌo ri nuyaꞌ cheque, ri nbanun cꞌa quiriꞌ cꞌo-vi rajil-ruqꞌuexel ri nucꞌul. Y ketzij cꞌa ri ninbij chive, que stapeꞌ (aunque) xa baꞌ raxyaꞌ ri nuyaꞌ cheque, cꞌo rajil-ruqꞌuexel nucꞌul romariꞌ. Quiriꞌ cꞌa ri tzij ri xerubij ri Jesús.
\c 11
\s Ri Juan Bautista yecꞌo ri xerutük cꞌa riqꞌuin ri Jesús, roma nrajoꞌ nretamaj vi ja rijaꞌ ri Cristo
\p
\v 1 Y tok xtzakon cꞌa chubixic cheque ri doce rachibilaꞌ ri achique chi samaj ri nyequibanaꞌ, ri Jesús man xcꞌujeꞌ tüj cꞌa can chiriꞌ. Rijaꞌ xbe cꞌa chukaꞌ ruyon pa chꞌaka tinamit ri yecꞌo chiriꞌ pan Israel, chucꞌutic y chutzijosic ri rutzij ri Dios.
\p
\v 2 Ri samaj cꞌa ri nbün ri Jesucristo, ri Jun chaꞌon-pe y takon-pe roma ri Dios, xacꞌaxüx roma ri Juan Bautista tok cꞌo chiriꞌ pa cárcel, y xpuꞌu rijaꞌ xerutük cꞌa e caꞌiꞌ rachibilaꞌ cꞌa riqꞌuin ri Jesús.
\v 3 Y rijaꞌ xutük cꞌa e rucꞌutuxic chin: ¿Ja rat ri Cristo, ri Jun chaꞌon-pe y takon-pe roma ri Dios ri oyoben? ¿O nkoyobej chic na jun? Quiriꞌ cꞌa xbequibij ri caꞌiꞌ rachibilaꞌ richin ri Juan Bautista.
\p
\v 4 Y ri Jesús xbij cꞌa cheque ri caꞌiꞌ rachibilaꞌ ri Juan: Vocomi quixtzolij y titzijoj chin ri xitzꞌet can y ri xivacꞌaxaj-e chereꞌ.
\v 5 Queꞌitzijoj chin achique rubanic tok ri moyiꞌ nyetiquer nyetzuꞌun-e, achique rubanic tok ri vinük ri man ta nyetiquer nyebiyin roma ri ye jetzꞌ, nyebiyin-e jabel, y achique rubanic tok ri ye yavaꞌiꞌ riqꞌuin ri yabil lepra, nyecꞌachoj. Titzijoj chukaꞌ chin ri achique rubanic tok ri man nyeꞌacꞌaxan tüj, nyecꞌachoj, ri caminakiꞌ nyecꞌastüj, y ri vinük ri mebaꞌ cánima chuvüch ri Dios, ninbij ri utzilüj tzij richin colonic cheque.
\v 6 Tibij cꞌa chukaꞌ chin que jun vinük cachiꞌel rijaꞌ, ri ruyoꞌon ránima viqꞌuin y man jun bey nquirumalij ta can, jabel ruquicot. Quiriꞌ cꞌa xbix-e cheque ri caꞌiꞌ rachibilaꞌ ri Juan Bautista.
\p
\v 7 Y tok ri ye caꞌiꞌ rachibilaꞌ ri Juan Bautista xebe cꞌa, ri Jesús xerubilaꞌ cꞌa utzilüj tak tzij pariꞌ ri Juan chiquivüch ri vinük yecꞌo chiriꞌ. Y quereꞌ cꞌa ri nbij ri Jesús cheque: ¿Achique ri xbeꞌitzꞌetaꞌ rix chiriꞌ chupan ri tzꞌiran ruchꞌulef? ¿Xitzꞌet rix jun achi chiriꞌ, ri cachiꞌel aj, ri nbe calaꞌ nbe calaꞌ pa rukꞌaꞌ ri cakikꞌ?
\v 8 ¿Achique cꞌa ri xbeꞌitzꞌetaꞌ rix chiriꞌ? ¿Xitzꞌet rix jun achi ri jabel tak tziük ye rucusan? Man quiriꞌ tüj. Ri achiꞌaꞌ ri ye quicusalon jabel tak tziük quiriꞌ, pa tak cacho reyes nyecꞌuje-vi.
\v 9 ¿Pero achique cꞌa ri xbeꞌitzꞌetaꞌ rix chiriꞌ pa tzꞌiran ruchꞌulef? ¿Xitzꞌet jun achi ri nkꞌalajrisan ri bin chin roma ri Dios? Jaꞌ. Ri achi ri xitzꞌet chiriꞌ ja vi riꞌ ri rusamaj. Pero cꞌo cꞌa chukaꞌ jun chic samaj ri yoꞌon pa rukꞌaꞌ.
\v 10 Roma pariꞌ cꞌa ri Juan nchꞌo-vi ri Dios chupan ri rutzij ri tzꞌiban can, tok nbij:
\q Yin nintük cꞌa jun achi nabey,
\q richin que nuchojmirsaj ri bey richin napon-vi ri Cristo.
\q Quiriꞌ nbij ri Dios.
\m
\v 11 Y tivacꞌaxaj cꞌa jabel ri ninbij chive vocomi: Jaruꞌ achiꞌaꞌ ri ye kꞌalajrisüy rutzij ri Dios ri ye alaxnük chuvüch ri ruchꞌulef, man jun cꞌa ri más ta rukꞌij que chuvüch ri Juan Bautista. Nim vi cꞌa rukꞌij rijaꞌ. Jacꞌa ri vocomi, conojel cꞌa ri nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios, más cꞌa nimakꞌ quikꞌij. Y ri más coꞌol cheque rijeꞌ, más nim que chuvüch ri Juan.
\p
\v 12 Y chupan cꞌa ri kꞌij tok cꞌa nsamüj na ri Juan Bautista, cꞌa ri kꞌij reꞌ, ri vinük juis cꞌa nquibün que nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios. Nyemajon cꞌa quiꞌ chirij y más nquibün ri riqꞌuin cꞌa ronojel cánima nyeꞌapon.
\v 13 Roma ri achiꞌaꞌ ri xekꞌalajrisan ri bin cheque roma ri Dios chupan ri ojer can tiempo, cꞌo xquibij can pariꞌ tok ri vinük nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios. Y quiriꞌ cꞌa chukaꞌ rukꞌalajrisan can ri ley richin ri Moisés. Pero cꞌa ja tok cꞌo ri Juan xebanatüj.
\v 14 Si rix ninimaj o man ninimaj tüj, pero ri ninbij chive yin que tok ri tzꞌiban can nbij que npuꞌu ri Elías xa pariꞌ cꞌa ri Juan nchꞌo-vi.
\v 15 ¡Ri cꞌo ruxiquin, tracꞌaxaj cꞌa ri xinbij!
\p
\v 16 ¿Achique comi chok qꞌuin ye junan vi ri vinük richin ri tiempo reꞌ? Ri vinük reꞌ ye junan cꞌa quiqꞌuin ri acꞌualaꞌ ri nyecꞌujeꞌ pa tak bey y riqꞌuin cuchukꞌaꞌ ri nyechꞌo chicachibil quiꞌ tok nyeꞌetzꞌan.
\v 17 Y ri acꞌualaꞌ riꞌ nquibij cꞌa: Xojkꞌojoman riqꞌuin xul chivüch y man xixxajoꞌ tüj roma quicot. Xkabixaj bix richin bis chivüch y man xixokꞌ tüj. Quiriꞌ nquibilaꞌ ri acꞌualaꞌ pa quitzꞌanil. Y ye quiriꞌ ri vinük richin ri tiempo reꞌ, man jun ri nkaꞌ chiquivüch.
\v 18 Roma tok xkꞌalajin-pe ri Juan Bautista, rijaꞌ man ncꞌux tüj caxlan-vüy y man nukum tüj chukaꞌ ruyaꞌal-uva. Y ye qꞌuiy nyebin que rijaꞌ cꞌo itzel espíritu riqꞌuin.
\v 19 Y tok xinka-pe yin, ri xinalüx chiꞌicojol, nincꞌux caxlan-vüy y nintij chukaꞌ ruyaꞌal-uva. Y ye qꞌuiy nyebin que xe vaꞌin ninjoꞌ, y nquibij chukaꞌ que yin jun kꞌabarel, que yin cachibil ri moloy tak alcaval y yin cachibil chukaꞌ ri vinük ri ye aj-maquiꞌ nbix cheque. Pero ri etamabül richin ri Dios nkꞌalajin pa quicꞌaslen ri vinük ri nyetaken richin, xbij ri Jesús.
\s Ri xquimacuj ri aj pa tinamit Corazín y ri aj-Betsaida
\p
\v 20 Yecꞌo cꞌa tinamit ri xeban-vi juis qꞌuiy milagros roma ri Jesús. Pero nixta riqꞌuin riꞌ ri vinük ri yecꞌo chupan ri tinamit riꞌ man xquitzolij tüj pe quicꞌuꞌx riqꞌuin ri Dios. Y romariꞌ ri Jesús qꞌuiy ri xbij chiquij.
\v 21 Rijaꞌ xbij cꞌa: Juyaꞌ cꞌa quivüch ri yecꞌo pa tinamit Corazín, y juyaꞌ chukaꞌ quivüch ri yecꞌo pa tinamit Betsaida, roma juis qꞌuiy milagros xeban chiquivüch y man xquinimaj tüj ri rutzij ri Dios. Roma xa ta ja pa tak tinamit Tiro y Sidón xeban-vi ri milagros reꞌ, ri vinük aj chiriꞌ xquitzolij yan ta pe quicꞌuꞌx riqꞌuin ri Dios, y quicusalon ta chic quitziek richin bis, y quiyolon ta chaj chiquij, richin quiriꞌ nkꞌalajin que nyebison roma juis ri quimac ri ye quibanalun.
\v 22 Pero tok napon ri kꞌij que nbanatüj ri juicio, yin ninbij cꞌa chive que ja ri yecꞌo pa tinamit Corazín y ri yecꞌo pa tinamit Betsaida ri más ru-castigo ri Dios nka-ka pa quiviꞌ, que chiquivüch ri aj-Tiro y aj-Sidón.
\v 23 Y ri yecꞌo pa tinamit Capernaum nquinuc que nyebe chilaꞌ chicaj riqꞌuin ri Dios y juis ninimirsüs quikꞌij. Pero xa man quiriꞌ tüj. Xa nkasüs quikꞌij, roma xa cꞌa chupan ri lugar ri richin pokonül nyebeka-vi. Roma xa ta ronojel ri milagros ri xban chiquivüch rijeꞌ ja ta riꞌ ri xban chiquivüch ri aj-Sodoma, xquitakej ta y man ta xeqꞌuis rachibilan ri quitinamit. Xa cꞌa yecꞌo ta na ri kꞌij reꞌ.
\v 24 Pero tok napon ri kꞌij que nbanatüj ri juicio, yin ninbij cꞌa chive que ja ri yecꞌo pa tinamit Capernaum ri más ru-castigo ri Dios nka-ka pa quiviꞌ, que chiquivüch ri aj-Sodoma.
\s Ri Jesús nrajoꞌ nuyaꞌ uxlanen cheke
\p
\v 25 Y ja tiempo chukaꞌ riꞌ tok ri Jesús xbij: Matiox ninyaꞌ chave Nataꞌ Dios, rat ri Rajaf ri caj y ri ruchꞌulef, roma man xakꞌalajrisaj tüj ri utzilüj atzij chiquivüch ri vinük ri nquinaꞌ que juis etamabül cꞌo quiqꞌuin. Xa ja chiquivüch ri vinük ri manak más quetaman, xa chiquivüch rijeꞌ xakꞌalajrisaj-vi ri utzilüj atzij reꞌ.
\v 26 Quiriꞌ vi cꞌa Nataꞌ Dios, roma jariꞌ ri arayibül rat, xbij ri Jesús pa ru-oración.
\p
\v 27 Y cꞌateriꞌ rijaꞌ xbij cꞌa: Ri Nataꞌ Dios, ronojel cꞌa ruyoꞌon-pe pa nukꞌaꞌ. Y man jun chic cꞌa etamayon chin, yin achique yin, xaxe ri Nataꞌ etamayon. Y man jun chukaꞌ etamayon achique riꞌ ri Nataꞌ, xaxe yin ri Rucꞌajol, y ri vinük achique chok chin que ninjoꞌ ninkꞌalajrisaj-vi yin, nretamaj achique riꞌ cꞌa ri Nataꞌ.
\v 28 Quixampe cꞌa viqꞌuin chiꞌivonojel rix ri juis itijon ikꞌij pan iyon y juis ralal ri akaꞌn kajnük chivij, roma yin ninbün cꞌa chive que nyixuxlan chin ronojel riꞌ.
\v 29-30 Y ja ri nu-yugo yin tiya-e chirij iviꞌ rix, roma ja ri vichin yin ri más man cꞌayuf tüj rucꞌuaxic y man al tüj. Quinitzꞌetaꞌ yin, nucꞌuan jun cꞌaslen ri nuchꞌutinirsan-viꞌ. Y quiriꞌ tibanaꞌ rix. Ticꞌuaj cꞌa ri nu-yugo yin, richin que ri ivánima nril ta uxlanen, xbij ri Jesús.
\c 12
\s Pa jun kꞌij richin uxlanen, ri rachibilaꞌ ri Jesús nquicꞌux cꞌa ruvüch ri trigo ri nyequichꞌupulaꞌ
\p
\v 1 Y ja tiempo riꞌ chukaꞌ, pa jun kꞌij richin uxlanen, ri Jesús y ri rachibilaꞌ ye benük cꞌa pa jun ulef ri ticon ruvüch riqꞌuin trigo. Y ri rachibilaꞌ nquicꞌux cꞌa ri ruvüch ri trigo ri nyequichꞌupulaꞌ, roma nnum quipan.
\v 2 Y riꞌ xtzꞌetetüj cꞌa pe coma ri achiꞌaꞌ fariseos, y xquibij cꞌa chin ri Jesús: Queꞌatzꞌetaꞌ la avachibilaꞌ roma man ja tüj nyetajin chubanic. Man cꞌuluman tüj que nyesamüj chupan jun kꞌij richin uxlanen cachiꞌel ri kꞌij vocomi, xquibij.
\p
\v 3 Pero ri Jesús xbij cheque: ¿Man itzꞌeton tüj cꞌa rix ri tzꞌiban can pariꞌ ri xquibün ri David y ri ye rachibil, chupan ri ojer can tiempo, tok juis nnum quipan?
\v 4 Ri David xbe cꞌa chucanoxic vüy chiriꞌ pa racho ri Dios, y ja ri lokꞌolüj tak caxlan-vüy ri xbejach-pe chin. Rijaꞌ y ri ye rachibil xquicꞌux cꞌa ri lokꞌolüj tak caxlan-vüy riꞌ. Man nixta riqꞌuin vi riꞌ, man mac tüj ri xquibün. Y riꞌ xaxe ri sacerdotes cꞌo quikꞌaꞌ chin.
\v 5 Yin ninnuc que isiqꞌuin-vi chukaꞌ ruvüch ri vuj riꞌ ri cꞌo chupan ri ley richin ri Moisés. ¿Y achique cꞌa roma tok ri sacerdotes nyesamüj-vi pa racho ri Dios chupan ri kꞌij richin uxlanen y rijeꞌ man mac tüj nquibün?
\v 6 Riꞌ roma cꞌa ri racho ri Dios cꞌo-vi rukꞌij. Pero ri vocomi, rix nitzꞌet cꞌa Jun ri más rukꞌij que chuvüch ri racho ri Dios.
\v 7 Y rix man ta xixtiquer xibij que man utz tüj ri nyetajin chubanic ri vachibilaꞌ, xa ta ivetaman achique ntel-vi chi tzij ri rutzij ri Dios ri nbij: Yin más nkaꞌ chinuvüch que ja ta ri joyovanic ri cꞌo iviqꞌuin, que chuvüch ri chico ri nyeꞌisuj chuve. Quiriꞌ ri nbij ri Dios.
\v 8 Ja yin ri xinalüx chiꞌicojol ri Rajaf ri kꞌij richin uxlanen, xbij ri Jesús.
\s Ri Jesús xcꞌachojrisaj jun achi chakiꞌj jun rukꞌaꞌ
\p
\v 9 Y tok ri Jesús y ri rachibilaꞌ xetzolij yan cꞌa pe, rijeꞌ xebe pa jay apeꞌ ntzijos-vi ri rutzij ri Dios.
\v 10 Y chiriꞌ chiquicojol ri vinük ri quimolon-quiꞌ, cꞌo cꞌa jun achi chakiꞌj jun rukꞌaꞌ. Xepuꞌu cꞌa ri vinük riꞌ xquicꞌutuj chin ri Jesús: ¿Cꞌuluman que ncꞌachojrisüs jun yavaꞌ pa jun kꞌij richin uxlanen? Quiriꞌ cꞌa ri xquicꞌutuj chin roma ncajoꞌ nyecatüj chirij y nquisujuj.
\p
\v 11 Xpuꞌu cꞌa ri Jesús xbij cheque: Cꞌo ta jun chive rix achiꞌaꞌ ri cꞌo ta jun ru-oveja y ntzak ta pa jun jul chupan jun kꞌij richin uxlanen, ¿achique ta nbün riqꞌuin? ¿Nuyaꞌ ta cꞌa chiriꞌ? Man nbün tüj quiriꞌ. Xa nucꞌün-vi cꞌa ka richin nrelesaj-pe.
\v 12 Ya voro comi, cꞌa jun achi que man ta ncol, tok xa más cꞌo-vi rukꞌij que chuvüch jun oveja. Xa roma cꞌa riꞌ tok cꞌuluman-vi que nban ri utz pa jun kꞌij richin uxlanen.
\p
\v 13 Y cꞌateriꞌ cꞌa tok ri Jesús xbij chin ri achi ri chakiꞌj ri rukꞌaꞌ: Tayukuꞌ la akꞌaꞌ.
\p Y ri achi xe xuyuk ri rukꞌaꞌ, jariꞌ xchojmir y xoc cachiꞌel ri jun chic rukꞌaꞌ.
\v 14 Y ri achiꞌaꞌ fariseos xe xquitzꞌet can riꞌ, xebe y xbequimolo-quiꞌ richin nquinuc achique nquibün, roma ncajoꞌ nquicamsaj ri Jesús.
\s Ri Jesús jun Samajel chaꞌon
\p
\v 15 Ri Jesús xel cꞌa e chiriꞌ tok xretamaj ri nquinuc chirij. Rijaꞌ ye juis cꞌa ri vinük xetzekleben-e richin. Y nyerucꞌachojrisalaꞌ cꞌa conojel ri ye yavaꞌiꞌ.
\v 16 Pero juis cꞌa nuchilabej-e cheque conojel rijeꞌ que man tiquiyaꞌ rutzijol que rijaꞌ xerucꞌachojrisaj riqúin ri quiyabil.
\v 17 Richin quiriꞌ nbanatüj na cꞌa ri rukꞌalajrisan can ri Dios chuvüch ri rusamajel ri xcꞌujeꞌ ojer can ri rubiniꞌan Isaías. Ri tzꞌiban cꞌa can nbij:
\q
\v 18 Jareꞌ cꞌo ri Nusamajel ri nuchaꞌon.
\q Yin juis ninjoꞌ rijaꞌ, nquicot-vi vánima riqꞌuin.
\q Ninyaꞌ cꞌa pe chukaꞌ ri nu-espíritu pariꞌ,
\q y rijaꞌ nukꞌalajrisaj cꞌa chiquivüch ri man quetaman tüj nuvüch yin, ri achique ncꞌatzin-vi ri cꞌaslen choj.
\q
\v 19 Man nbün tüj oyoval, man nuyüc tüj ri rutzij roma royoval,
\q ni man nuyaꞌ tüj rutzijol rijaꞌ mismo chiquivüch ri vinük pa tak bey.
\q
\v 20 Y stapeꞌ (aunque) ri rucꞌaslen jun vinük cachiꞌel ta chic jun aj ri kꞌochꞌon-riꞌ, rijaꞌ man nbün tüj cꞌa chin que nikꞌaj.
\q Chukaꞌ si ri rucꞌaslen jun vinük cachiꞌel ta ruxak jun kꞌakꞌ ri nbukun roma nchup yan ka, rijaꞌ man nchup tüj.
\q Y chi jumul quiriꞌ nbün-apu, cꞌa tok napon ri kꞌij que rijaꞌ nbün que nchꞌacon ri chojmilüj gobierno.
\q
\v 21 Y ri vinük cꞌa ri man jani quetaman tüj nuvüch, riqꞌuin cꞌa rijaꞌ ncoyobej-vi ri quicolonic.
\s Ri vinük nquibij que ri Jesús cꞌo ri ruchukꞌaꞌ ri cajaf ri itzel tak espíritu riqꞌuin
\p
\v 22 Y cꞌo cꞌa jun moy y mem ucꞌuan-apu chin ri Jesús, y quiriꞌ rucꞌulachin roma tzꞌamon cꞌa roma jun itzel espíritu. Y ri Jesús xrelesaj cꞌa ri itzel espíritu riꞌ. Xbün cꞌa chin que xtzuꞌun y xchꞌo.
\v 23 Y romariꞌ tok conojel vinük xeꞌ xquicaꞌyej tok xquitzꞌet y nquibilaꞌ cꞌa: ¿Man ja tüj reꞌ ri Cristo, ri Jun chaꞌon-pe y takon-pe roma ri Dios, ri koyoben, ri ruxquin-rumam can ri David?
\p
\v 24 Pero tok ri achiꞌaꞌ fariseos xcacꞌaxaj ri nquibij ri vinük pariꞌ ri Jesús, rijeꞌ xquibij cꞌa: Ri Jesús nyerelesaj itzel tak espíritu pero xa pa rubiꞌ ri Beelzebú ri cajaf ri itzel tak espíritu, nquibij cꞌa.
\p
\v 25 Y roma ri Jesús retaman cꞌa ri nquinojilaꞌ ri achiꞌaꞌ fariseos, rijaꞌ xbij cheque: Si ri vinük richin jun ruchꞌulef man nyenucun tüj y caꞌiꞌ quivüch nquibün, npuꞌu oyoval chiquicojol. Y reꞌ man utz tüj, roma nbün chin ri quiruchꞌulef que ntzak. Y quiriꞌ chukaꞌ ronojel tinamit y ronojel jay, si xa nyejalajoꞌ chiquivüch y nyechꞌaratüj, man nyepaꞌeꞌ tüj can.
\v 26 Y si ri itzel-vinük nyerelesaj cꞌa e ri ye rusamajelaꞌ vi, ntel cꞌa chi tzij riꞌ que ruyon rijaꞌ nrokotaj-e-riꞌ. Xa chirij rijaꞌ mismo catajnük-vi. Y si quiriꞌ nbün, ruyon ncꞌujeꞌ can y chanin ntzak.
\v 27 Rix ninuc-vi cꞌa chuvij yin que pa rubiꞌ ri Beelzebú, ri jun chic rubiꞌ ri itzel-vinük, nyenvelesaj ri itzel tak espíritu, pero rix ¿achique cꞌa ninuc pa quiviꞌ ri nyetzekleben ivichin? ¿Achique chok chin yoꞌon cuchukꞌaꞌ cheque rijeꞌ richin nyetiquer nyequelesaj itzel tak espíritu chukaꞌ? Ja vi cꞌa ri nyetzekleben ivichin ri nyekꞌalajrisan que xa man utz tüj ri nibij rix.
\v 28 Yin nquitiquer cꞌa nyenvelesaj itzel tak espíritu roma ja ri ru-espíritu ri Dios ri cꞌo viqꞌuin. Xa xka-pe yan cꞌa ri kꞌij que conojel cꞌuluman que nquitakej rutzij ri Dios y nyecꞌujeꞌ pa rukꞌaꞌ rijaꞌ.
\p
\v 29 Y ri nrajoꞌ cꞌa nelekꞌ-e pa racho ri itzel-vinük ri juis ruchukꞌaꞌ, ri nabey ncꞌatzinej que nbün riqꞌuin rijaꞌ, ja ri tuximaꞌ y cꞌateriꞌ cꞌa tucanoj-e ronojel ri nrajoꞌ nyerucꞌuaj. Y jariꞌ ninbün yin, riqꞌuin nyenvelesaj-e ri itzel tak espíritus ri yecꞌo quiqꞌuin ye chꞌaka vinük.
\p
\v 30 Jun cꞌa ri man viqꞌuin tüj yin nsamüj-vi, xa chuvij cꞌa yin nsamüj-vi. Y achique ri man ntoꞌon tüj vichin, xa jariꞌ ri niyojon ronojel ri nyenbün yin.
\p
\v 31 Y roma ri xbitüj, yin ninbij cꞌa chive: Ri mac y ri itzel tak tzij ri nyequibilaꞌ ri vinük, richin nquiyokꞌbej rubiꞌ ri Dios, cꞌa nyecuyutüj-vi. Jacꞌa ri tzij yokꞌonic richin ri Lokꞌolüj Espíritu, man ncuyutüj tüj.
\v 32 Y achique na cꞌa vinük ri nbin tzij chuvij yin ri xinalüx chiꞌicojol, cꞌa ncuyutüj na rumac. Jacꞌa ri nbin tzij chirij ri Lokꞌolüj Espíritu, man ncuyutüj tüj rumac ri vocomi, ni ri chikavüch apu.
\s Jun cheꞌ nyetamüx ruvüch xaxe riqꞌuin ri ruvüch ri nuyaꞌ
\p
\v 33 Roma xaxe na peꞌ jun cheꞌ, nyetamüx ruvüch si utz o man utz tüj, xaxe riqꞌuin ntzꞌet ri ruvüch ri nuyaꞌ. Man tibij que jun cheꞌ xa man utz tüj, tok ri ruvüch ri nyeruyaꞌ ye utz vi. Chukaꞌ man tibij que jun cheꞌ utz, tok ri ruvüch ri nyeruyaꞌ xa man ye utz tüj.
\v 34 Roma cꞌa riꞌ rix ri rix cachiꞌel itzel tak cumütz, ¿nyixtiquer cꞌa nibij ri utz, tok xa ja ri itzel cꞌo iviqꞌuin? Roma jun vinük ja ri cꞌo pa ránima ri nbij.
\v 35 Jun utzilüj vinük chucojol cꞌa ri utzilüj beyomül cꞌo pa ránima nyerelesaj-pe ri nyerubij. Jacꞌa ri vinük ri man utz tüj, chucojol cꞌa ri itzel beyomül cꞌo pa ránima nyerelesaj-pe ri nyerubij.
\v 36 Y yin ninbij cꞌa chive que chupan ri kꞌij tok nbanatüj ri juicio, ri vinük ri xebin tzij ri xa man jun xecꞌatzin-vi, nban juzgar pa quiviꞌ, roma ronojel ri tzij ri xequibilaꞌ.
\v 37 Ri utz tak tzij ri nibij rix, nucꞌut cꞌa que man jun imac nkꞌalajin chuvüch ri Dios. Jacꞌa ri itzel tak tzij ri nibij, nucꞌut cꞌa que nka-ka ru-castigo ri Dios pan iviꞌ.
\s Ri vinük man ncajoꞌ tüj nquitakej ri Jesús
\p
\v 38 Y yecꞌo cꞌa cheque ri etamanelaꞌ chin ri ley y yecꞌo chukaꞌ cheque ri achiꞌaꞌ fariseos xechꞌo-apu chin ri Jesús, y xquibij cꞌa: Rat ri rat jun Maestro vi, nkacꞌutuj cꞌa chave que tabanaꞌ jun milagro chikavüch. Tacꞌutu-aviꞌ chikavüch que ja vi ri Dios ri takayon-pe avichin, xquibij.
\p
\v 39 Pero ri Jesús xbij cꞌa cheque: Ri vinük richin vocomi juis ye itzel y man nquitakej tüj ri Dios. Ncajoꞌ cꞌa que yin ninbün na jun milagro chiquivüch richin yinquitakej. Pero man ja tüj cꞌa ri ncajoꞌ rijeꞌ ri nbanatüj. Man quiriꞌ tüj. Xaxe ri xbanatüj riqꞌuin ri jun achi ri rubiniꞌan Jonás, jun achi ri xkꞌalajrisan ri xbix chin roma ri Dios ojer can, xaxe riꞌ ri retal chukaꞌ cheque rijeꞌ.
\v 40 Roma ri Jonás xcꞌujeꞌ cꞌa pa rupan jun nimalüj cür, oxiꞌ kꞌij y oxiꞌ akꞌaꞌ. Y quiriꞌ cꞌa chukaꞌ ri retal ninyaꞌ yin chivüch. Yin cꞌa ri xinalüx chiꞌicojol, nquicꞌujeꞌ cꞌa pa rucꞌuꞌx ri ulef, oxiꞌ kꞌij y oxiꞌ akꞌaꞌ chukaꞌ.
\v 41 Y tok napon cꞌa ri kꞌij richin juicio, nban cꞌa chukaꞌ juicio pa quiviꞌ ri vinük yecꞌo vocomi. Y nyecꞌastüj cꞌa pe ri vinük aj-Nínive y nquibij cꞌa que man utz tüj xquibün ri vinük ri yecꞌo vocomi, que man xquitakej tüj. Roma ri vinük ri xecꞌujeꞌ pa tinamit Nínive xe xcacꞌaxaj ri rutzij ri Dios ri xutzijoj ri Jonás cheque, jariꞌ xquitzolij-pe quicꞌuꞌx riqꞌuin ri Dios. Y vocomi yincꞌo yin ri más cꞌo nukꞌij chuvüch ri Jonás, y xa man yinquitakej tüj ri vinük.
\v 42 Y tok napon cꞌa chukaꞌ ri kꞌij richin ninbün juzgar pa quiviꞌ ri vinük yecꞌo vocomi, nyecꞌastüj cꞌa pe ri jun reina ri aj-Sabá. Ri reina riꞌ nbij cꞌa que man utz tüj xquibün ri vinük ri yecꞌo vocomi, que man xquitakej tüj. Roma tok xcꞌaseꞌ ri jun reina riꞌ, juis nüj xbiyin richin quiriꞌ xracꞌaxaj-pe ri etamabül richin ri jun rey richin ri Israel, ri rubiniꞌan Salomón. Y vocomi yincꞌo yin ri más cꞌo nukꞌij chuvüch ri rey Salomón ri xcꞌujeꞌ ojer can, y xa man yinquitakej tüj ri vinük.
\s Tok jun itzel espíritu ntzolij chic apeꞌ elenük-vi-e
\p
\v 43 Tok cꞌo jun itzel espíritu ntel-e pa ránima jun vinük, nucanoj uxlanen pa tak lugar tzꞌiran-tzꞌiran. Pero ri itzel espíritu riꞌ man nril tüj cꞌa ri uxlanen ri nucanoj.
\v 44 Romariꞌ tok rijaꞌ nunuc cꞌa: Más utz nquitzolij chic pa ránima ri vinük ri xinel-vi-pe, nbij cꞌa. Y tok ri jun itzel espíritu reꞌ ntzolij chic apu pa ránima ri vinük, nril cꞌa ri ránima ri vinük riꞌ cachiꞌel jun jay ri man jun ri cꞌo ta chupan, y meson y chojmirsan can jabel.
\v 45 Y cꞌateriꞌ ri itzel espíritu reꞌ nyerucꞌün cꞌa pe ye siete chic itzel tak espíritu ri más ye itzel, y conojel cꞌa reꞌ nyeꞌoc pa ránima ri vinük. Y ri vinük achique chok qꞌuin nyecꞌuje-vi ri itzel tak espíritu reꞌ, más cꞌayuf nbün ri rucꞌaslen que chuvüch ri xbün nabey. Y quiriꞌ cꞌa nquicꞌulachij ri vinük man utz tüj quicꞌaslen, ri yecꞌo vocomi.
\s Ri ruteꞌ y ri ye ruchakꞌ ri Jesús
\p
\v 46 Y ri Jesús cꞌa ntajin ntzijon quiqꞌuin ri vinük tok xapon ri ruteꞌ y ri ye ruchakꞌ. Rijeꞌ ncajoꞌ cꞌa nyechꞌo chin ri Jesús, pero man xeꞌapon tüj apu cꞌa riqꞌuin.
\v 47 Y cꞌo cꞌa jun ri xbin-apu chin ri Jesús: Ri ateꞌ y ri ye achakꞌ rat coyoben chuvüch ri jay. Rijeꞌ ncajoꞌ nyechꞌo aviqꞌuin, xbij chin.
\p
\v 48 Pero ri Jesús xbij cꞌa chin ri xbin-apu quiriꞌ: Ri cachiꞌel anucun rat, ¿achique cꞌa ri nteꞌ y ye achique cꞌa ri nunimal o nuchakꞌ?
\p
\v 49 Y ri Jesús riqꞌuin cꞌa ri rukꞌaꞌ xerucꞌut ri rachibilaꞌ y xbij cꞌa: Jareꞌ ri ye cꞌunük nteꞌ y ye cꞌunük nchakꞌ.
\v 50 Roma conojel cꞌa ri nyebanun ri rurayibül ri Nataꞌ Dios ri cꞌo chilaꞌ chicaj, jariꞌ ri ye nteꞌ, vanaꞌ y nchakꞌ, xbij ri Jesús.
\c 13
\s Ri ejemplo pariꞌ ri ijaꞌ
\p
\v 1 Chupan cꞌa ri kꞌij riꞌ ri Jesús ye rachibilan ri rachibilaꞌ xel-e pa jay y xbetzꞌuyeꞌ chuchi-yaꞌ.
\v 2 Y ye juis cꞌa qꞌuiy vinük ri xquimol-apu-quiꞌ riqꞌuin. Romariꞌ rijaꞌ xoc-apu pa jun canoa y xtzꞌuye-ka chiriꞌ xutzijoj cꞌa pe ri rutzij ri Dios cheque ri vinük. Y conojel cꞌa ri vinük ye paꞌül chuchi-yaꞌ ncacꞌaxaj-apu ri Jesús.
\v 3 Rijaꞌ qꞌuiy cꞌa ri xbij cheque y ruyon riqꞌuin ejemplos. Y jun cꞌa cheque ri ejemplos ri xucusaj, jareꞌ: Cꞌo cꞌa jun achi ri xbe pa jopin ijaꞌ.
\v 4 Y tok ri achi cꞌo chic pa samaj, njopin ijaꞌ, jubaꞌ cꞌa chin ri ijaꞌ pa bey xtzak-vi. Y xepuꞌu cꞌa ri chꞌipaꞌ xquicꞌux-e ri ijaꞌ riꞌ.
\v 5 Jubaꞌ chic cꞌa chin ri ijaꞌ chucojol abüj xtzak-vi y chiriꞌ xa man qꞌuiy tüj ri ulef cꞌo. Y chanin cꞌa xeꞌel-pe roma man pin tüj ri ulef.
\v 6 Xa ja tok xpuꞌu ruvüch ri kꞌij, xemayamo-ka y xechakiꞌj-ka. Roma cꞌa ri xa man nüj tüj benük-ka quixeꞌ, romariꞌ xechakiꞌj-ka chanin.
\v 7 Y jubaꞌ chic ijaꞌ xtzak-ka chucojol kꞌayis cꞌo quiqꞌuixal. Y tok xeꞌel-pe, junan xeqꞌuiy quiqꞌuin ri qꞌuix. Pero roma ri qꞌuix juis xeqꞌuiy, ri qꞌuix xukꞌayisaj ri ticoꞌn.
\v 8 Jacꞌa ri chꞌaka chic ijaꞌ xetzak pa jun utzilüj ulef, y ri ticoꞌn jabel xeqꞌuiy y xevachin chukaꞌ jabel. Roma cꞌo ijaꞌ xquiyalaꞌ a treinta quivüch, cꞌo xquiyalaꞌ a sesenta y cꞌo ri xquiyalaꞌ a cien quivüch.
\v 9 Ri cꞌo cꞌa ruxiquin, tracꞌaxaj cꞌa ri xinbij, xbij ri Jesús.
\s Ri ncꞌatzin-vi jun ejemplo
\p
\v 10 Y jariꞌ tok ri achibilaꞌ xebe-apu riqꞌuin ri Jesús y xquicꞌutuj chin: ¿Achique katz tok xachꞌo chiquivüch ri vinük xeꞌacusaj ejemplos? xquibij chin.
\p
\v 11 Xpuꞌu cꞌa ri Jesús xbij cheque: Man jun bey katz bin ta can jabel pariꞌ tok ri vinük nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios, pero chive rix yoꞌon cꞌa kꞌij que nivetamaj. Jacꞌa ri vinük ri man nyetaken tüj vichin, riqꞌuin ejemplos nquichꞌo-vi quiqꞌuin, roma chiquivüch rijeꞌ man nkꞌalajrisüs tüj vi.
\v 12 Roma ri cꞌo cꞌa ruyacon pa ránima, nucꞌul cꞌa más y quiriꞌ qꞌuiy ncꞌujeꞌ riqꞌuin. Jacꞌa ri xa man qꞌuiy tüj ruyacon, ntelesüs cꞌa ri baꞌ riꞌ chin.
\v 13 Xa roma cꞌa riꞌ tok yin nyencusaj ejemplos richin nquichꞌo quiqꞌuin. Roma xa man ncajoꞌ tüj nkꞌax cheque, stapeꞌ (aunque) nquitzꞌetaꞌ y ncacꞌaxaj.
\v 14 Ja vi cꞌa reꞌ nbanatüj ri tzꞌiban can roma ri Isaías, ri jun ri xkꞌalajrisan ri rutzij ri Dios ojer can. Y quereꞌ cꞌa ri rutzꞌiban rijaꞌ:
\q Rix xaxe cꞌa choj nivacꞌaxaj y man nkꞌax ta chive ri nivacꞌaxaj.
\q Rix xaxe ta cꞌa choj nitzꞌetaꞌ riꞌ y man nitzꞌet tüj jabel ri nitzꞌetaꞌ.
\q
\v 15 Roma ri cánima ri vinük reꞌ xa xquicovirsaj.
\q Cꞌayuf cꞌa que ntoc pa quixiquin ri ncacꞌaxaj.
\q Ri runakꞌ tak quivüch, quimoyin, roma man ncajoꞌ tüj nyetzuꞌun.
\q Rijeꞌ man jun ncajoꞌ,
\q man ncajoꞌ tüj ncacꞌaxaj,
\q man ncajoꞌ tüj nkaꞌ pa tak quijolon,
\q man ncajoꞌ tüj nquitzolij-pe quicꞌuꞌx, richin que yin ninchojmirsaj ri quicꞌaslen.
\q Quiriꞌ ri xbij ri Dios, ri tzꞌiban can roma ri Isaías.
\p
\v 16 Jacꞌa rix vachibilaꞌ, jabel vi iquicot, roma ri runakꞌ tak ivüch nyetzuꞌun-vi jabel. Ri ixiquin nyeꞌacꞌaxan-vi.
\v 17 Roma tivacꞌaxaj na peꞌ jabel ri ninbij chive vocomi, que ye qꞌuiy chojmilüj tak vinük y ri achiꞌaꞌ ri xekꞌalajrisan ri tzij ri xbix cheque roma ri Dios, ojer can, juis xcajoꞌ xquitzꞌet ta ri nitzꞌet rix vocomi, pero man xquitzꞌet tüj e. Juis chukaꞌ xcajoꞌ xcacꞌaxaj ta ri nivacꞌaxaj rix vocomi, pero man xcacꞌaxaj tüj e chukaꞌ.
\s Ri Jesús nbij achique ntel-vi chi tzij ri ejemplo pariꞌ ri ijaꞌ
\p
\v 18 Y ri Jesús xbij cꞌa cheque: Tivacꞌaxaj cꞌa achique nbij ri ejemplo ri nchꞌo pariꞌ ri achi ri xbe pa jopin ijaꞌ.
\v 19 Ri ijaꞌ ri xtzak can pa bey, jariꞌ ri tzij ri nchꞌo pariꞌ tok ri vinük nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios. Pero chiquicojol cꞌa ri vinük ri ncacꞌaxaj ri tzij yecꞌo ri man ncajoꞌ tüj nquicꞌün-ka pa tak cánima. Y romariꞌ tok ri itzel nrelesaj-e ri tzij ri ticon-ka.
\v 20 Ri ijaꞌ ri xtzak can chucojol tak abüj, nchꞌo-vi cꞌa pariꞌ ri rutzij ri Dios ri nacꞌaxüx roma jun vinük. Ri vinük riꞌ juis cꞌa nquicot tok nucꞌul ri rutzij ri Dios pa ránima.
\v 21 Pero roma cꞌa ri man nucꞌün tüj ka ruxeꞌ jabel ri rutzij ri Dios pa ránima, man nlayuj tüj cꞌa ri quicot riqꞌuin, xa jun caꞌi-oxiꞌ oc kꞌij ri utz cꞌo riqꞌuin ri Dios. Y tok nyepuꞌu cꞌa pokonül y nyetzelüs roma ri runiman ri rutzij ri Dios, ntzak can chanin.
\v 22 Y ri ijaꞌ ri xtzak can chucojol tak kꞌayis ri cꞌo ruqꞌuixal, nchꞌo-vi cꞌa pariꞌ ri rutzij ri Dios ri nacꞌaxüx roma jun vinük. Pero ri vinük riꞌ roma xa ja ri nrajoꞌ ri tiempo ri nrajoꞌ nbün, njikꞌ cꞌa ri rutzij ri Dios ri cꞌo riqꞌuin. Njikꞌ pa rukꞌaꞌ ri beyomül ri cachiꞌel xa cꞌo utz nucꞌün-pe nkꞌalajin y xa man quiriꞌ tüj. Y ri vinük riꞌ man jun bey cꞌa nquicꞌuan jun utzilüj cꞌaslen y nyeqꞌuiy chupan ri rutzij ri Dios, y romariꞌ man qꞌuiy tüj chꞌaka chic nyetaken ri rutzij ri Dios.
\v 23 Jacꞌa ri ijaꞌ ri xtzak-ka pa jun utzilüj ulef, nchꞌo-vi cꞌa pariꞌ ri rutzij ri Dios ri nacꞌaxüx roma jun vinük, y ri vinük riꞌ nucꞌün-vi-ka ri rutzij ri Dios y nucꞌuan jun utzilüj cꞌaslen y nqꞌuiy chupan ri rutzij ri Dios, y romariꞌ ye qꞌuiy chꞌaka chic nyetaken ri rutzij ri Dios. Nucꞌulachij-vi cꞌa cachiꞌel nquibün ri ijaꞌ. Roma cꞌo ijaꞌ nquiyaꞌ cꞌa treinta quivüch, yecꞌo nquiyaꞌ a sesenta quivüch y yecꞌo a cien cꞌa quivüch nquiyaꞌ. Quiriꞌ cꞌa nbün rucꞌaslen ri vinük ri nucꞌün-ka ri rutzij ri Dios pa ránima, xbij ri Jesús.
\s Ejemplo pariꞌ ri trigo y ri itzel kꞌayis que cachiꞌel trigo
\p
\v 24 Y ri Jesús xuyaꞌ chic cꞌa jun ejemplo chiquivüch, y xbij cꞌa: Ri utzilüj ijaꞌ ri xberuticaꞌ cꞌa can jun achi pa rulef, junan cꞌa riqꞌuin tok ri vinük nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios.
\v 25 Pero jun akꞌaꞌ, tok conojel cꞌa vinük nyevür, xpuꞌu cꞌa ri nretzelan richin ri rajaf ri ulef, xberuticaꞌ can ri itzel ijaꞌ que cachiꞌel trigo pariꞌ ri trigo ticon chic can. Y xe xberubanaꞌ can riꞌ, xbe.
\v 26 Jacꞌa tok xebeqꞌuiy-pe ri ticoꞌn y xebeꞌel-pe ruviꞌ, cꞌa jariꞌ xkꞌalajin ri itzel kꞌayis que cachiꞌel trigo.
\v 27 Y jariꞌ tok ri ye samajelaꞌ richin ri rajaf ri ulef xeꞌapon cꞌa riqꞌuin y xquibij chin: Ri ijaꞌ ri xatic-ka pan avulef utz vi. Pero vocomi cꞌo itzel kꞌayis que cachiꞌel trigo chucojol. ¿Apeꞌ cꞌa xpuꞌu-vi ri ijaꞌ richin ri itzel kꞌayis que cachiꞌel trigo? xquibij.
\v 28 Y ri achi xbij cꞌa cheque ri rusamajelaꞌ: Reꞌ rusamaj jun ri nretzelan vichin, ninnuc yin. Y ri ye rusamajelaꞌ xquibij cꞌa chin: ¿Najoꞌ cꞌa que nkube chucꞌukic? xquibij chin.
\v 29 Pero ri achi xbij cꞌa cheque ri rusamajelaꞌ: Ni, man nyixbe tüj chucꞌukic, man xa chucꞌukic ri itzel kꞌayis que cachiꞌel trigo quecꞌukutüj chukaꞌ ri trigo.
\v 30 Xa tiyaꞌ na cꞌa kꞌij que ri itzel kꞌayis que cachiꞌel trigo junan nqꞌuiy riqꞌuin ri trigo, cꞌa tapon na ri kꞌatoj. Roma tok napon ri kꞌij richin ri kꞌatoj, yin ninbij cꞌa cheque ri kꞌatonelaꞌ que nabey tiquimoloꞌ ri itzel kꞌayis que cachiꞌel trigo y quequibanaꞌ pa tak manojo richin que nyeporox, y cꞌateriꞌ cꞌa tiquikꞌataꞌ ri trigo richin que nyequiyacaꞌ can, xbij ri achi. Quiriꞌ xbij ri Jesús.
\s Ri ijaꞌ ri richin ri mostaza
\p
\v 31 Y ri Jesús xuyaꞌ chic cꞌa jun ejemplo chiquivüch, y xbij cꞌa: Jun vit ijaꞌ richin mostaza ri nyeruticaꞌ jun achi pa rulef, junan nbün riqꞌuin tok ri vinük nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios.
\v 32 Roma stapeꞌ (aunque) ja ri ijaꞌ richin ri mostaza ri más tak cocoj, tok ntel-pe, juis nqꞌuiy y ja rijaꞌ ri más nim ntel chiquivüch ri chꞌaka chic ichaj. Ri mostaza xa cheꞌ cꞌa nbün tok nqꞌuiy. Romariꞌ ri chꞌipaꞌ ri nyebe pa cakikꞌ, nyeꞌapon chiriꞌ y nquibün quisoc pa tak rukꞌaꞌ, xbij ri Jesús.
\s Ri rutzij ri Dios nbiyin-vi
\p
\v 33 Ri Jesús xuyaꞌ chic cꞌa jun ejemplo chiquivüch, y xbij cꞌa cheque: Ri levadura ri nyerucꞌama-pe jun ixok y nuyaꞌ can chupan oxiꞌ pajbül-cꞌüj, ntoc chupan cꞌa ronojel ri quiꞌen. Quiriꞌ cꞌa chukaꞌ nbiyin rutzijol ri rutzij ri Dios ri nchꞌo pariꞌ tok ri vinük nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios, xbij ri Jesús.
\s Ri Jesús xerucusaj-vi ri ejemplos
\p
\v 34 Y ronojel cꞌa ri xbij ri Jesús cheque ri vinük riꞌ, ronojel riqꞌuin ejemplos. Man jun cꞌa ri xbij cheque ri man ta xucusaj ejemplos richin xuyaꞌ chiquivüch.
\v 35 Richin quiriꞌ nbanatüj na cꞌa ri rubin can jun ri xtzijon ri rutzij ri Dios ojer can. Ri rusamajel ri Dios quereꞌ cꞌa ri rutzꞌiban can pariꞌ ri Jesús:
\q Yin tok nquichꞌo nyencusaj cꞌa ejemplos.
\q Qꞌuiy cꞌa ri ye evatül pa rutzꞌuquic-pe ri ruchꞌulef, nyenkꞌalajrisaj cꞌa.
\q Quiriꞌ nbij ri tzꞌiban can.
\s Ri Jesús nbij achique ntel-vi chi tzij ri ejemplo pariꞌ ri trigo y ri itzel kꞌayis que cachiꞌel trigo
\p
\v 36 Y tok ri Jesús xerutük cꞌa can ri vinük chi tak cacho, rijaꞌ xtzolij cꞌa pa jay ye rachibilan ri rachibilaꞌ. Y jariꞌ cꞌa tok ri rachibilaꞌ xejel-apu riqꞌuin y xquibij cꞌa: Roj nkajoꞌ cꞌa que rat nabij ta cheke achique ntel-vi chi tzij ri ejemplo pariꞌ ri trigo y ri itzel kꞌayis que cachiꞌel trigo ri xetic can pa jun ulef. Roma man xkꞌax ta cheke.
\p
\v 37 Y ri Jesús xukꞌalajrisaj cꞌa chiquivüch ri ejemplo, y xbij cꞌa: Ri ticoy richin ri utzilüj ijaꞌ, ja yin ri xinalüx chiꞌicojol.
\v 38 Ri ulef ri xban-vi ri ticoj, ja ri ruchꞌulef. Ri utzilüj ijaꞌ ja ri yecꞌo pa rukꞌaꞌ ri Dios. Y ri itzel kꞌayis que cachiꞌel trigo ja ri ye richin vi ri itzel.
\v 39 Y ri xbeticon can ri itzel kꞌayis que cachiꞌel trigo roma juis nyetzelan, ja ri itzel-vinük. Ri kꞌatoj, ja ri nbanatüj pa ruqꞌuisbül chin ri tiempo katzꞌamon, y ri kꞌatonelaꞌ, ja ri ángeles.
\v 40 Cachiꞌel cꞌa nban ri itzel kꞌayis que cachiꞌel trigo que nyeꞌelesüs-e y nyeporox pa kꞌakꞌ, quiriꞌ cꞌa chukaꞌ nbanatüj pa ruqꞌuisbül chin ri tiempo katzꞌamon.
\v 41 Yin ri xinalüx chiꞌicojol nyentük cꞌa ri nu-ángeles chiquimolic conojel ri nyebanun itzel y nquibün cheque chꞌaka chic que nyetzak. Roma man ninjoꞌ tüj cꞌa que yecꞌo ta ri vinük riꞌ chiquicojol ri yecꞌo pa nukꞌaꞌ yin.
\v 42 Y conojel cꞌa ri nyemol-e, nyebetorix can chupan ri nimalüj kꞌakꞌ, y ja chiriꞌ cꞌa npuꞌu ri okꞌej cheque y nquijachꞌachꞌelaꞌ quey.
\v 43 Jacꞌa ri vinük ri choj chic quicꞌaslen nyeyicꞌlun-vi na vi cꞌa cachiꞌel ri kꞌij. Nyekꞌalajin cꞌa que yecꞌo pa rukꞌaꞌ ri aj-chicaj Quitataꞌ. Ri cꞌo cꞌa ruxiquin, tracꞌaxaj cꞌa ri xinbij.
\s Ri xbün jun achi ri xulokꞌ jun ulef apeꞌ mukun jun beyomül
\p
\v 44 Ri beyomül mukun can pa jun ulef y xilitüj roma jun achi, junan cꞌa riqꞌuin tok ri vinük nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios. Ri achi riꞌ xumuk chic cꞌa can ri beyomül riꞌ y nquicot ránima xtzolij y xutzꞌom cꞌa rucꞌayixic ronojel ri cꞌo riqꞌuin, y cꞌateriꞌ xulokꞌ ri ulef ri apeꞌ mukutunük-vi ri beyomül.
\s Ri xbün jun achi ri xulokꞌ jun perla ri juis jabel
\p
\v 45 Ri vinük ri nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios, ye junan cꞌa riqꞌuin jun lokꞌonel y cꞌayinel quichin vekbül-abüj ri nbix perlas cheque.
\v 46 Tok ri achi riꞌ nril cꞌa can jun perla juis jabel y ncꞌayix, junanin ntzolij y nucꞌayij ronojel ri cꞌo riqꞌuin, cꞌateriꞌ cꞌa nbe chulokꞌic ri perla riꞌ.
\s Ri nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios junan riqꞌuin jun yaꞌl tzꞌambül-cür
\p
\v 47 Y ri yaꞌl tzꞌambül-cür tok yoꞌon-ka pa yaꞌ y nyeberucꞌama-pe ronojel quivüch cür, junan cꞌa riqꞌuin tok ri vinük nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios.
\v 48 Y tok nojnük chic cꞌa ri yaꞌl riqꞌuin cür, nquicꞌuaj cꞌa e cꞌa chuchi-yaꞌ. Y cꞌateriꞌ nyetzꞌuyeꞌ cꞌa chuchaꞌic. Ri utzilüj tak cür nyequiyaꞌ cꞌa can pa tak chacüch, jacꞌa ri cür ri xa man ye utz tüj man nyequiyaꞌ tüj pa tak chacüch, xa nyequelesaj cꞌa can.
\v 49 Quiriꞌ cꞌa ri ncꞌulachitüj pa ruqꞌuisbül chin ri tiempo katzꞌamon. Ri ángeles nyepuꞌu cꞌa chiquichaꞌic ri vinük. Lojcꞌan nyequiya-vi ri choj chic quicꞌaslen, y nyequelesaj cꞌa can ri man ye utz tüj.
\v 50 Y ri vinük ri man ye utz tüj, nyebequitorij cꞌa can chupan ri nimalüj kꞌakꞌ, y chiriꞌ cꞌa npuꞌu ri okꞌej cheque y nquijachꞌachꞌelaꞌ quey.
\s Ri achibilaꞌ xkꞌax-vi cheque ri xbij ri Jesús
\p
\v 51 Y ri Jesús xbij cꞌa cheque ri rachibilaꞌ: ¿Xkꞌax chive? xbij cheque.
\p Y ri achibilaꞌ xquibij cꞌa: Jaꞌ, Ajaf, xkꞌax cheke, xquibij rijeꞌ.
\p
\v 52 Rijaꞌ xbij chic cꞌa: Jabel utz vi xkꞌax chive, roma xixoc yan pa rukꞌaꞌ ri Dios y cꞌo chic ivetaman pariꞌ riꞌ, y chukaꞌ ivetaman ri ye tzꞌiban can ojer yan chic riꞌ. Y romariꞌ rix junan cꞌa riqꞌuin jun tataꞌaj pa jun jay. Tok cꞌo ncꞌatzin-vi, cꞌateriꞌ cꞌa nyeberelesala-pe ri rubeyomal. Nyerucusaj cꞌa ri rubeyomal ri cꞌo yan chic tiempo ye yacül y nyeberelesala-pe chukaꞌ ri rubeyomal ri xa cꞌate baꞌ riꞌ nyeruchajin, xbij ri Jesús.
\s Ri aj-Nazaret man xquitakej tüj ri Jesús
\p
\v 53 Y tok ri Jesús xtaneꞌ cꞌa chubixic ri ejemplos riꞌ, rijaꞌ xuyaꞌ cꞌa can ri lugar riꞌ y xbe ye rachibilan-e ri rachibilaꞌ.
\v 54 Jacꞌa tok xapon pa tinamit ri apeꞌ xqꞌuiy-vi, rijaꞌ xucꞌut cꞌa ri rutzij ri Dios chiriꞌ pa jay apeꞌ ntzijos-vi ri rutzij ri Dios. Y roma cꞌa ri tzij ri nyerubij cheque, ri vinük riꞌ xsatz quicꞌuꞌx y xquibij cꞌa: ¿Achique cꞌa roma tok ri achi reꞌ juis etamabül cꞌo riqꞌuin y ntiquer nyerubün milagros?
\v 55 Xa jareꞌ ri rucꞌajol ri jun achi samajiy-cheꞌ (carpintero). Xa jareꞌ ri María rubiniꞌan ri ruteꞌ y ri ye ruchakꞌ ja ri Jacobo, ri José, ri Simón y ri Judas.
\v 56 Xa chikacojol cꞌa roj yecꞌo-vi ri ye ranaꞌ. ¿Apeꞌ ta cꞌa xretamaj-vi ri retaman y apeꞌ ta cꞌa petenük-vi ri ruchukꞌaꞌ richin nyerubanalaꞌ milagros? nquibij chiquivüch.
\p
\v 57 Y romariꞌ ri vinük man baꞌ tüj xquitakej ri Jesús. Y ri Jesús xbij cꞌa cheque ri vinük riꞌ: Conojel cꞌa ri nyekꞌalajrisan ri tzij ri bin cheque roma ri Dios, man jun quikꞌij, pero riꞌ xaxe chiquivüch ri vinük aj pa rutinamit y chiquivüch ri aj pa racho, xbij cheque.
\p
\v 58 Chupan ri rutinamit, ri Jesús man qꞌuiy tüj milagros ri xerubanalaꞌ, roma ri ruvinak man xquitakej tüj.
\c 14
\s Ri rey Herodes man retaman tüj achique ri Jesús
\p
\v 1 Chupan cꞌa ri tiempo riꞌ, ri Herodes ri rey richin ri ruchꞌulef Galilea, xracꞌaxaj cꞌa que ri Jesús juis rutzijol chiquicojol ri vinük.
\v 2 Y ri Herodes xbij cꞌa cheque ri rajicꞌaꞌ: Ri Jesús xa ja ri Juan Bautista cꞌastajnük-pe chiquicojol ri caminakiꞌ. Romariꞌ tok cꞌo uchukꞌaꞌ pa rukꞌaꞌ richin qꞌuiy ri ntiquer nyerubanalaꞌ, xbij ri Herodes cheque ri rajicꞌaꞌ.
\p
\v 3 Roma xa ja ri rey Herodes ri xbin que tizꞌamatüj-pe ri Juan. Xuxim-vi cꞌa pa cadena y xuyaꞌ pa cárcel. Ri Herodes quiriꞌ xbün roma ri ixok ri cꞌo riqꞌuin. Ri ixok rubiniꞌan Herodías, xa rixjayil cꞌa ri Felipe ri rucaꞌn ruchakꞌ ri Herodes.
\v 4 Ri Juan xtzꞌam cꞌa roma jariꞌ ri rubin chin ri Herodes. Rijaꞌ rubin cꞌa chin: Man utz tüj abanun que acꞌamon-ka ri Herodías.
\p
\v 5 Y roma cꞌa riꞌ ri Herodes rujoꞌon cꞌa rucamsan ta ri Juan, pero nuxbij cꞌa riꞌ chiquivüch ri vinük, roma rijeꞌ quetaman que ri Juan Bautista jun kꞌalajrisüy richin ri tzij ri nbix chin roma ri Dios.
\v 6 Xa ja chupan ri kꞌij tok ri Herodes xutzꞌakatisaj jun chic rujunaꞌ, rijaꞌ xbün cꞌa jun nimakꞌij, y chupan cꞌa ri nimakꞌij riꞌ ri xtün ral ri Herodías xxajoꞌ cꞌa chuvüch ri Herodes, y ri Herodes juis xkaꞌ chuvüch ri xajoj ri xbün ri xtün.
\v 7 Y romariꞌ ri Herodes xbün cꞌa jurar chin ri ral ri Herodías que achique na cꞌa ri nrajoꞌ xa nuya-vi chin.
\v 8 Pero tok ri xtün rutaken chic cꞌa runaꞌoj riqꞌuin ri ruteꞌ, cꞌateriꞌ cꞌa xbij chin ri Herodes: Yin ninjoꞌ que nayaꞌ chinuvüch chereꞌ pa jun lük, ri rujolon ri Juan Bautista, xbij rijaꞌ.
\p
\v 9 Y ri rey Herodes xpuꞌu bis pa ránima romariꞌ, pero roma cꞌa rubanun chic jurar chin que nuya-vi ri nrajoꞌ y roma chukaꞌ chiquivüch ri ye rachibilan chuvüch mesa xbij-vi, rijaꞌ xbij cꞌa que ticꞌamür-pe ri rujolon ri Juan Bautista chin ri xtün ral ri Herodías.
\v 10 Xutük cꞌa rukupixic rukul ri Juan Bautista chiriꞌ pa cárcel.
\v 11 Y ri rujolon xcꞌamür-pe pa jun lük chin ri xtün, y ri xtün xberujachaꞌ pa rukꞌaꞌ ri ruteꞌ.
\p
\v 12 Y ri ye rachibilaꞌ ri Juan Bautista xeꞌapon cꞌa chucanoxic ri ruchꞌacul y xbequimukuꞌ can. Y rijeꞌ xbequibij cꞌa chukaꞌ chin ri Jesús ronojel ri xbanatüj.
\s Ri Jesús xerutzuk más voꞌoꞌ mil vinük
\p
\v 13 Y ri Jesús xe cꞌa xracꞌaxaj-e ronojel ri banatajnük, xbe, ye rachibilan-e ri rachibilaꞌ. Xeꞌoc-e pa jun canoa y xecꞌo cꞌa lojcꞌan ruchi-yaꞌ, xebe cꞌa pa jun lugar nüj. Lugar ri ye manak vinük. Xa jacꞌa tok ri vinük xcacꞌaxaj-e, chicakün cꞌa xeꞌel-e pa tak tinamit richin xeꞌapon cꞌa ri lugar ri apeꞌ ncꞌatzinej que napon-vi ri Jesús.
\v 14 Y tok ri Jesús ntel-e cꞌa chupan ri canoa chiriꞌ lojcꞌan ruchi-yaꞌ, xutzꞌet cꞌa que ye juis chic ye qꞌuiy vinük ri coyoben richin y rijaꞌ juis cꞌa xujoyovaj quivüch ri vinük riꞌ. Y rijaꞌ xerucꞌachojrisaj-vi cꞌa ri yavaꞌiꞌ yecꞌo chiquicojol.
\v 15 Y tok xa xkakꞌij-ka chupan ri jun kꞌij riꞌ, ri rachibilaꞌ xejel cꞌa apu riqꞌuin y xquibij chin: Ri chereꞌ xa ye manak vinük y juis xkakꞌij yan. Queꞌatakaꞌ cꞌa e ri vinük reꞌ richin que nyebe pa tak cocoj tinamit ri yecꞌo-pe nakaj y tiquilokꞌoꞌ quivay chiriꞌ, xquibij.
\p
\v 16 Pero ri Jesús xbij cheque ri rachibilaꞌ: Man ncꞌatzin tüj cꞌa richin nyebe y cꞌateriꞌ nquil ta quivay, xa tiyaꞌ rix quivay, xbij cheque.
\p
\v 17 Y ri rachibilaꞌ xquibij cꞌa: Roj xaxe voꞌoꞌ vüy y caꞌiꞌ cür kachajin, y reꞌ man nyerubün tüj, xquibij.
\p
\v 18 Pero ri Jesús xbij cheque: Ticꞌama-pe chereꞌ.
\p
\v 19 Y jariꞌ chukaꞌ tok rijaꞌ xbij que quetzꞌuyeꞌ cꞌa conojel ri vinük pariꞌ ri sabana. Y cꞌateriꞌ rijaꞌ xeruliꞌej pa rukꞌaꞌ ri voꞌoꞌ vüy y ri caꞌiꞌ cür, xtzuꞌun chicaj y xumatioxij chin ri Dios. Rijaꞌ xeruper cꞌa e ri cür y ri vüy, y xuya-e cheque ri rachibilaꞌ y ri rachibilaꞌ xbequijachaꞌ can chiquivüch ri vinük.
\v 20 Conojel cꞌa jabel xquicꞌux quivay. Man jun cꞌa ri man ta jabel xvaꞌ. Y cꞌa cꞌo na cꞌa doce chacüch ri xnoj can riqꞌuin ri vüy y ri cür ri xmolotüj can, ri xa man xqꞌuis tüj.
\v 21 Conojel cꞌa ri vinük ri xquicꞌux quivay yecꞌo laꞌük voꞌoꞌ mil xaxe achiꞌaꞌ, y yecꞌo chukaꞌ ixokiꞌ y acꞌualaꞌ.
\s Ri xbanatüj pariꞌ ri lago rubiniꞌan Galilea
\p
\v 22 Y jariꞌ tok ri Jesús xerucusaj-e ri rachibilaꞌ chupan ri canoa y xbij cheque que quebiyin cꞌa ri lojcꞌan chic ruchi-yaꞌ, que quenabeyüj cꞌa e chuvüch, roma rijaꞌ cꞌa xcanaj can chin nyerutakalaꞌ ri vinük chi tak cacho.
\v 23 Jacꞌa tok ye rutakon chic cꞌa ri vinük chi tak cacho, ruyon cꞌa xjote-e pariꞌ ri juyuꞌ chubanic orar. Y chiriꞌ cꞌa cꞌo-vi tok xoc-pe ri akꞌaꞌ.
\v 24 Y ri canoa ri ye benük-vi ri achibilaꞌ pa runicꞌajal chic cꞌa yaꞌ cꞌo-vi, pero ri nbolkoꞌt ri yaꞌ man nuyaꞌ tüj kꞌij que nbiyin. Juis cꞌa cakikꞌ y man nuyaꞌ tüj kꞌij chin ri canoa que choj nbe chuvüch.
\v 25 Y tok cumaj yan ri saker, ri Jesús petenük cꞌa chirakün pariꞌ ri yaꞌ, richin napon quiqꞌuin.
\v 26 Pero tok ri rachibilaꞌ xquitzꞌet que cꞌo jun petenük chirakün pariꞌ ri yaꞌ, rijeꞌ xsatz quicꞌuꞌx y xquibij: ¡Laꞌ jun xibinel! xquibij. Y riqꞌuin cuchukꞌaꞌ xquibilaꞌ quiriꞌ roma quixbiriꞌ.
\p
\v 27 Pero ri Jesús chanin xchꞌo-pe cheque, y xbij cꞌa: Man tixbij-iviꞌ. Xa tiyaꞌ ivánima. Ja yin ri Jesús, xbij cheque.
\p
\v 28 Y ri Pedro jariꞌ xchꞌo-apu chin ri Jesús ri cꞌa petenük pariꞌ ri yaꞌ. Ri Pedro xbij cꞌa chin ri Ajaf Jesús: Si ja rat, tabanaꞌ cꞌa chuve que nquibiyin pariꞌ ri yaꞌ richin nquibe-apu aviqꞌuin, xbij ri Pedro.
\p
\v 29 Y ri Ajaf Jesús xbij-pe chin ri Pedro: Catampe cꞌa.
\p Y ri Pedro jariꞌ xka-ka-e pa canoa y xutzꞌom cꞌa nbiyin-apu pariꞌ ri yaꞌ richin nbe-apu cꞌa riqꞌuin ri Jesús.
\v 30 Xa ja tok xutzꞌet ri nbün ri nimalüj cakikꞌ, xpuꞌu xbiriꞌ chin. Y tok xunaꞌ que nbe-ka chuxeꞌ ri yaꞌ, riqꞌuin cꞌa ruchukꞌaꞌ xbij: ¡Ajaf, quinacoloꞌ!
\p
\v 31 Y ri Jesús jariꞌ xutzꞌom chanin ri Pedro y xbij chin: ¿Achique cꞌa roma baꞌ oc ayoꞌon avánima viqꞌuin? xbix chin ri Pedro roma ri Jesús.
\p
\v 32 Tok rijeꞌ ye jotol chic cꞌa e pa canoa, ri cakikꞌ xtane-e.
\v 33 Y jariꞌ tok conojel ri ye benük chiriꞌ pa canoa xquiyaꞌ cꞌa rukꞌij ri Jesús y xquibij chin: Vocomi cꞌa xkatzꞌet ketzij que ja vi rat ri Rucꞌajol ri Dios. Quiriꞌ cꞌa xquibij chin.
\s Ri Jesús qꞌuiy yavaꞌiꞌ xerucꞌachojrisalaꞌ pa tinamit Genesaret
\p
\v 34 Y rijeꞌ xecꞌo cꞌa pariꞌ ri lago riꞌ y xeꞌapon pa tinamit Genesaret.
\v 35 Chiriꞌ, tok xetamüx cꞌa ruvüch ri Jesús coma ri achiꞌaꞌ, rijeꞌ xquelesaj cꞌa rutzijol chanin cꞌa pa tak lugar yecꞌo-pe chunakaj ri quitinamit, y ri vinük xequicꞌamalaꞌ cꞌa pe ri quiyavaꞌiꞌ.
\v 36 Y ri yavaꞌiꞌ reꞌ nquicꞌutulaꞌ cꞌa favor chin ri Jesús que tuyaꞌ kꞌij cheque que stapeꞌ (aunque) xaxe ruchi-rutziek nquitzꞌom richin nyecꞌachoj. Y quiriꞌ vi cꞌa xbanatüj. Conojel ri xetzꞌamon ruchi-rutziek ri Jesús xecꞌachoj qꞌuin ri quiyabil.
\c 15
\s Ri nbanun tzꞌil richin jun vinük xa ja ri tzij y ri nojibül ri nyepuꞌu pa ránima
\p
\v 1 Y yecꞌo cꞌa caꞌi-oxiꞌ achiꞌaꞌ ri xeꞌapon riqꞌuin ri Jesús. Ri achiꞌaꞌ riꞌ ye aj-Jerusalén y jariꞌ ri nbix cheque fariseos y etamanelaꞌ richin ri ley ri xuyaꞌ ri Dios richin ri Moisés. Xeꞌapon cꞌa riqꞌuin ri Jesús y xquibij chin:
\v 2 ¿Achique cꞌa roma tok ri avachibilaꞌ nquikꞌüj ri bin can coma ri kaxquin-kamamaꞌ can? Roma ri avachibilaꞌ tok nquicꞌux quivay man nquichꞌüj tüj jabel ri quikꞌaꞌ. Man nquibün tüj cachiꞌel rubanic ruchꞌajic quikꞌaꞌ ri chilaben cheke konojel, xquibij.
\p
\v 3 Ri Jesús roma ri xquicꞌutuj quiriꞌ chin, rijaꞌ xbij cꞌa cheque: Y rix ¿achique cꞌa roma tok ja riqꞌuin ri quibin ri kaxquin-kamamaꞌ can, riqꞌuin riꞌ nikꞌüj-vi ri ru-ley ri Dios?
\v 4 Ri ru-ley ri Dios nbij cꞌa: Tayaꞌ quikꞌij rate-atataꞌ. Y ri nbanun cꞌa itzel cheque rute-rutataꞌ, man jun chic cꞌa ri nrajoꞌ, ja vi cꞌa ri camic ri tika-ka pariꞌ. Quiriꞌ cꞌa ri rubin can ri Dios.
\v 5 Jacꞌa rix xa man quiriꞌ tüj ri nibün y nicꞌut. Xa man nibün tüj cachiꞌel ri rubin can ri Dios. Rix xa nyeꞌitijoj ri acꞌualaꞌ que man ncꞌatzin tüj que nyequitoꞌ ri quite-quitataꞌ. Xa nyeꞌel chuvüch riꞌ riqꞌuin nquibij cheque ri quite-quitataꞌ: Yin man nquitiquer tüj nyixintoꞌ riqꞌuin ri ncꞌatzin chive, roma xa nsujun chic chin ri Dios ri ncꞌatzin ta chive rix. Y riqꞌuin nquibij quiriꞌ nyeꞌel chuvüch ronojel, nibilaꞌ cheque.
\v 6 Y riqꞌuin ri nibij, nkꞌalajin-vi que rix nibij cheque que man tiquiyaꞌ quikꞌij quite-quitataꞌ. Y riqꞌuin riꞌ, xaxe riqꞌuin ri quibin can ri kaxquin-kamamaꞌ can ibanun que man jun rukꞌij ri ru-mandamientos ri Dios.
\v 7 Rix xa caꞌiꞌ cꞌa ipalüj. Xa jabel cꞌa rubixic rubanun can ri Isaías chivij. Ri xbij ri Dios chin que tutzꞌibaj can, nbij cꞌa:
\q
\v 8 Ri vinük reꞌ xaxe riqꞌuin ri quitzij nquiyaꞌ nukꞌij,
\q jacꞌa ri nrajoꞌ ri cánima xa man ja tüj riꞌ, xa nüj cꞌa chin ri nquiyaꞌ ta nukꞌij.
\q
\v 9 Xa man jun cꞌa ncꞌatzin-vi ri nquiyaꞌ nukꞌij,
\q roma xa ye maestros quichin quetamabül achiꞌaꞌ y nquibij que jariꞌ ri ncꞌatzinej que nban.
\q Quiriꞌ ri rutzꞌiban can ri Isaías, xbij ri Jesús.
\p
\v 10 Y cꞌateriꞌ cꞌa ri Jesús xchꞌo quiqꞌuin ri juis chi vinük quimolon-quiꞌ chiriꞌ, y xbij cꞌa cheque: Tivacꞌaxaj cꞌa ri ninbij chive y tikꞌax-e chive.
\v 11 Ri nbanun tzꞌil chin ri vinük man ja tüj cꞌa ri ntoc pa ruchiꞌ, nbanun, man quiriꞌ tüj. Ri nbanun tzꞌil chin ri vinük xa ja ri ntel-e pa ruchiꞌ, xbij ri Jesús.
\p
\v 12 Y tok ri achibilaꞌ xejel-apu riqꞌuin ri Jesús, xquibij chin: Ri achiꞌaꞌ fariseos xpuꞌu coyoval tok xcacꞌaxaj ri tzij ri xabij, xquibij ri achibilaꞌ.
\p
\v 13 Pero rijaꞌ xbij cheque ri rachibilaꞌ: Ri ticoꞌn ri quibanun rijeꞌ man ncꞌujeꞌ tüj cꞌa can, xa nicꞌuk-e. Roma ronojel ri ticoꞌn riꞌ man ja tüj cꞌa ri Nataꞌ cꞌo chilaꞌ chicaj banayun.
\v 14 Xa queꞌiyaꞌ can. Xa ye moyirnük cꞌa riqꞌuin ri etamabül ri quichajin, y nyequicꞌuaj chꞌaka chic ri xa ye moyiꞌ chukaꞌ. Y si ri ye moyiꞌ nyequiyukej ri chꞌaka chic moyiꞌ, junan cꞌa nyetzak pa tak jul, xbij ri Jesús.
\p
\v 15 Y ri Pedro xbij cꞌa chin ri Jesús: Tabij baꞌ cheke pariꞌ ri nbanun tzꞌil chin jun vinük, roma man nkꞌax ta cheke, xbij ri Pedro.
\p
\v 16 Y ri Jesús xbij: ¿Rix chukaꞌ cꞌa man jani nkꞌax ta chive ri ninbij?
\v 17 ¿Man nkꞌax ta chive ri tzij ri nbij que ri nucꞌux-ka ri vinük xa man ja tüj riꞌ ri nbanun tzꞌil chin? Roma ri nucꞌux-ka xa choj pa rupan nbe-vi y cꞌateriꞌ ntel-e.
\v 18 Ri nbanun tzꞌil chin jun vinük ja ri tzij, ri nojibül ri nyepuꞌu riqꞌuin. Ri nyeꞌel-pe pa ránima.
\v 19 Roma xa pa cánima cꞌa ri vinük nyepuꞌu-vi ri itzel tak nojibül. Chiriꞌ npuꞌu-vi ri nojibül tok nyecamsan. Chiriꞌ chukaꞌ npuꞌu-vi ri nojibül tok ri vinük ri ye cꞌulan y ri man ye cꞌulan tüj nquicanola-quiꞌ richin nyemacun. Y pa cánima chukaꞌ npuꞌu-vi tok nyeꞌelekꞌ, nquiyacala-pe tzij chiquij chꞌaka chic, y chukaꞌ tok nyeyokꞌon.
\v 20 Y ronojel cꞌa ri nojibül quiriꞌ jariꞌ ri nbanun chin jun vinük que nutzꞌilübisaj-riꞌ. Pero ri nbün ri vinük que man jabel tüj ruchꞌajon rukꞌaꞌ y cꞌateriꞌ nucꞌux-ka ruvay, riꞌ man jun nbün chin ri rucꞌaslen. Man nutzꞌilübisaj tüj. Quiriꞌ cꞌa xbij ri Jesús.
\s Ri Jesús xucꞌachojrisaj jun xtün, ral jun ixok man israelita tüj
\p
\v 21 Y ri Jesús ye rachibilan ri rachibilaꞌ xel cꞌa e chiriꞌ, y xbe cꞌa calaꞌ pa jun lugar ri nakaj ncanaj cheque ri tinamit quibiniꞌan Tiro y Sidón.
\v 22 Y chiriꞌ yecꞌo-vi cꞌa ri ye ruxquin-rumam can ri achi rubiniꞌan Canaán. Y jun cꞌa ixok ri chiquicojol rijeꞌ, xpuꞌu cꞌa riqꞌuin ri Jesús. Rijaꞌ roma bis, nucꞌutulaꞌ cꞌa favor chin ri Jesús y nubilaꞌ cꞌa riqꞌuin ruchukꞌaꞌ: Tajoyovaj nuvüch rat Ajaf, rat ri ruxquin-rumam can ri rey David. Quinatoꞌ cꞌa, roma ri val-xtün cꞌo jun itzel espíritu riqꞌuin, y cꞌayuf rubanun pa rukꞌaꞌ.
\p
\v 23 Pero ri Jesús man jun tzij xbij chin ri ixok. Y ri rachibilaꞌ xejel-apu riqꞌuin ri Jesús y xquibij chin: Tabanaꞌ que ticꞌujeꞌ can ri ixok reꞌ, roma tzeketül-pe chikij y ri rutzij cꞌanüj nacꞌaxüx-vi, xquibij.
\p
\v 24 Xpuꞌu ri Jesús xbij: Yin xintak-pe xaxe chiquicanoxic ri kavinak israelitas ri man yecꞌo tüj apu riqꞌuin ri Dios, xbij cheque.
\p
\v 25 Jariꞌ tok xpuꞌu ri ixok xxuque-pe chuvüch ri Jesús, y xbij chin: Ajaf, quinatoꞌ cꞌa, xbij rijaꞌ.
\p
\v 26 Pero ri Jesús xbij chin ri ixok: Ri utzilüj sipanic ri nspaj-pe ri Dios man utz tüj que chin achique na ninya-vi. Cachiꞌel ri quivay ri acꞌualaꞌ man cꞌuluman tüj que ntelesüs cheque richin ja ri vit tak tzꞌiꞌ cho jay nyecꞌuxun, xbij ri Jesús.
\p
\v 27 Pero ri ixok xbij: Ajaf, ketzij ri nabij. Pero nkutiquer cꞌa chukaꞌ nkacꞌul-apu baꞌ chin ri utzilüj sipanic ri nspaj-pe ri Dios. Cachiꞌel nquibün ri vit tak tzꞌiꞌ cho jay nyequimololaꞌ ri ruchiꞌ tak vüy ri nyequitzük-ka ri cajaf nyevaꞌ chuvüch mesa.
\p
\v 28 Y ri Jesús jariꞌ xbij cꞌa chin ri ixok: Juis nkꞌalajin que ayoꞌon avánima. Tibanatüj-vi cꞌa ri juis najoꞌ rat, xbij ri Jesús.
\p Y ri xtün, ral ri ixok, chupan cꞌa ri hora riꞌ xel-e ri itzel espíritu riqꞌuin.
\s Tok ri vinük xquiyaꞌ rukꞌij ri Dios, roma ri Jesús xerucꞌachojrisaj qꞌuiy yavaꞌiꞌ
\p
\v 29 Tok ri Jesús ye rachibilan ri rachibilaꞌ ye cꞌunük chic cꞌa pe chupan ri lugar ri nakaj ncanaj-vi cheque ri tinamit Tiro y Sidón, xapon cꞌa chunakaj ri lago rubiniꞌan Galilea. Y rijaꞌ xjoteꞌ cꞌa pariꞌ ri juyuꞌ cꞌo chiriꞌ y cꞌateriꞌ xbetzꞌuyeꞌ.
\v 30 Y yecꞌo cꞌa juis ye qꞌuiy vinük ri xeꞌapon riqꞌuin, y ye quicꞌuan-apu quiyavaꞌiꞌ. Cheque ri yavaꞌiꞌ ri ye quicꞌuan-apu yecꞌo ri xa man choj tüj nyebiyin roma ri ye jetzꞌ, yecꞌo moyiꞌ, yecꞌo memaꞌ, yecꞌo ri man utz tüj ri quikꞌaꞌ ri cakün, y yecꞌo chꞌaka chic ri jun vi chic chi ruvüch yabil ntoc cheque. Ri vinük riꞌ xequiyaꞌ cꞌa apu ri quiyavaꞌiꞌ chuvüch ri Jesucristo, y rijaꞌ xerucꞌachojrisaj.
\v 31 Roma cꞌa ri xbün ri Jesús quiqꞌuin ri yavaꞌiꞌ, ri vinük xeꞌ xquicaꞌyej tok xquitzꞌet. Roma ye memaꞌ ri banun can, y vocomi nyechꞌo yan chic. Ri man utz tüj ri quikꞌaꞌ ri cakün, xecꞌachoj. Ri ye jetzꞌ, choj chic nyebiyin. Ri moyiꞌ, nyetzuꞌun yan chic. Ri vinük xquiya-vi cꞌa rukꞌij ri Dios ri richin ri Israel.
\s Tok ri Jesús xerutzuk más cajiꞌ mil vinük
\p
\v 32 Y tok ri Jesús xeroyoj ri rachibilaꞌ, xbij cꞌa cheque: Juis ninjoyovaj quivüch ri vinük reꞌ, roma cꞌo yan oxiꞌ kꞌij yecꞌo-pe viqꞌuin y vocomi man jun chic quivay richin nquicꞌux. Y nyentük ta cꞌa e chi tak cacho choj quiriꞌ y man jun nquicꞌux-e, man utz tüj man xa quebetzak pa tak bey roma vayjül, xbij rijaꞌ.
\p
\v 33 Jariꞌ xechꞌo-apu ri rachibilaꞌ chin ri Jesús y xquibij cꞌa: Ri lugar apeꞌ rojcꞌo-vi xa ye manak vinük. ¿Cꞌo ta nyekila-vi-pe vüy richin nyekatzuk jabel ri vinük reꞌ? Xa juis ye qꞌuiy, xquibij.
\p
\v 34 Pero ri Jesús xucꞌutuj cheque: ¿Jaruꞌ cꞌa vüy ichajin? xbij.
\p Y rijeꞌ xquibij: Roj xaxe siete vüy kachajin y chukaꞌ caꞌi-oxiꞌ vit cür, xquibij chin.
\p
\v 35 Y ri Jesús xbij cꞌa que ri vinük quetzꞌuye-ka pan ulef.
\v 36 Cꞌateriꞌ rijaꞌ xeruliꞌej ri siete vüy y ri cür pa rukꞌaꞌ y xumatioxij chin ri Dios. Y cꞌateriꞌ cꞌa xeruvechꞌela-e y xuyala-e cheque ri rachibilaꞌ, y ri achibilaꞌ nyequiyaꞌ cheque ri vinük riꞌ, ri juis vi ye qꞌuiy.
\v 37 Conojel cꞌa jabel xquicꞌux quivay. Man jun cꞌa ri man ta jabel xvaꞌ. Y cꞌa cꞌo vüy y cür ri xcolotüj can. Siete chacüch ri xnoj can riqꞌuin ri vüy y cür ri xcolotüj.
\v 38 Ye cajiꞌ mil achiꞌaꞌ cꞌa ri xquicꞌux quivay. Jacꞌa ri ixokiꞌ y ri acꞌualaꞌ ri xquicꞌux quivay, man xeꞌajlüx tüj.
\v 39 Y ja tok ri Jesús ye rutakalon chic e ri vinük chi tak cacho, rijaꞌ ye rachibilan ri rachibilaꞌ xoc-e pa canoa y xbe cꞌa pa tinamit Magdala.
\c 16
\s Ri nyejoꞌon que cꞌo ncꞌulachitüj chupan ri caj, richin nquinimaj
\p
\v 1 Y jariꞌ tok yecꞌo achiꞌaꞌ fariseos y yecꞌo chukaꞌ achiꞌaꞌ saduceos ri xeꞌapon riqꞌuin ri Jesús. Ri achiꞌaꞌ riꞌ xeꞌapon riqꞌuin xaxe richin que nquitij ri Jesús, y xquibij cꞌa chin que tucꞌutuꞌ jun retal chupan ri caj, richin tucꞌutuꞌ que rijaꞌ ja vi ri Dios takayon-pe richin, xquibij cꞌa.
\v 2 Pero ri Jesús xbij cheque ri achiꞌaꞌ riꞌ: Rix tok nitzꞌet que cük quibanun ri sutzꞌ chicaj, tok ntajin nka-ka ri kꞌij, nibij que utz kꞌij nberubanaꞌ.
\v 3 Y chukaꞌ pa tak saker, tok rix nitzꞌet que ri caj kꞌekumuj banun y cük chukaꞌ quibanun ri sutzꞌ, nibij que man utz tüj kꞌij nberubanaꞌ. Rix xa caꞌiꞌ cꞌa ipalüj, roma jabel ivetaman nitzꞌetaꞌ ri caj, ivetaman si utz o man utz tüj kꞌij nberubanaꞌ. Jacꞌa ri retal ri ntzꞌetetüj-vi y nbij achique tiempo rojcꞌo-vi, rix xa man nitzꞌetaꞌ tüj.
\v 4 Ri vinük reꞌ ri yecꞌo vocomi juis ye itzel y man nquitakej tüj ri Dios. Ncajoꞌ que yin ninbün ta que cꞌo ri ncꞌulachitüj chupan ri caj richin yinquinimaj. Pero man ja tüj cꞌa ri ncajoꞌ rijeꞌ ri ncꞌulachitüj. Man quiriꞌ tüj. Xaxe ri xcꞌulachitüj riqꞌuin ri jun achi ri rubiniꞌan Jonás, jun achi ri xkꞌalajrisan ri xbix chin roma ri Dios ojer can, xaxe riꞌ ri retal chukaꞌ cheque rijeꞌ, xbij ri Jesús y xbe ye rachibilan ri rachibilaꞌ. Xeruyaꞌ can quiyon ri achiꞌaꞌ riꞌ.
\s Ri quitijonic ri fariseos y saduceos man utz tüj
\p
\v 5 Y ja tok ri Jesús y ri rachibilaꞌ xeꞌapon cꞌa ri lojcꞌan ruchi-yaꞌ, ri rachibilaꞌ cꞌateriꞌ cꞌa xquinabej que xa manak caxlan vüy quicꞌuan-e.
\v 6 Ri Jesús xbij cꞌa cheque ri rachibilaꞌ: Tivacꞌaxaj cꞌa ri ninbij chive, que tichajij cꞌa iviꞌ chuvüch ri levadura quichin ri achiꞌaꞌ fariseos y ri achiꞌaꞌ saduceos, roma xa nnimur, xbij ri Jesús.
\p
\v 7 Y roma quiriꞌ xbij ri Jesús, ri rachibilaꞌ xquinuc cꞌa pa tak cánima: Rijaꞌ xbij quiriꞌ roma roj man xkacꞌün tüj pe caxlan-vüy. (Ri levadura xa cachiꞌel jun akꞌon que nbün chin ri quiꞌen ri ntoc caxlan-vüy que nnimür).
\p
\v 8 Pero ri Jesús xretamaj cꞌa ri nquinuc ri rachibilaꞌ pa tak cánima, y xbij cꞌa cheque: ¿Achique roma rix ninuc que roma manak caxlan-vüy, romariꞌ tok xinbij quiriꞌ? ¿Man iyoꞌon tüj ivánima viqꞌuin y romariꞌ xaxe chic ri vüy ri ninuc?
\v 9 Manak cꞌa ncꞌatzin-vi que xaxe chic ri vüy ri ninuc. Cachiꞌel xa cꞌa man jani nkꞌax ta chive. ¿Y man nka-pe tüj cꞌa chiꞌicꞌuꞌx tok xentzuk ri voꞌoꞌ mil vinük riqꞌuin ri voꞌoꞌ vüy? ¿Man nka-pe tüj cꞌa chiꞌicꞌuꞌx jaruꞌ chi chacüch vüy ri ximol can?
\v 10 ¿Chukaꞌ man nka-pe tüj cꞌa chiꞌicꞌuꞌx tok xentzuk ri cajiꞌ mil vinük riqꞌuin ri siete vüy? ¿Chukaꞌ jaruꞌ cꞌa chacüch ri xeꞌimol can?
\v 11 ¿Achique ta cꞌa jun chic rubixic ninbün yin, richin nkꞌax ta chive que man roma tüj ri caxlan-vüy ri ximestaj can, tok xinbij que rix tichajij-iviꞌ chuvüch ri levadura quichin ri achiꞌaꞌ fariseos y saduceos? xbij ri Jesús.
\p
\v 12 Y ri rachibilaꞌ, cꞌateriꞌ cꞌa xkꞌax chive que man chuvüch tüj cꞌa ri levadura ri nquicusaj ri achiꞌaꞌ fariseos y saduceos ri tiquichajij-vi-quiꞌ. Xa chuvüch cꞌa ri quitijonic ri achiꞌaꞌ riꞌ, ri tiquichajij-vi-quiꞌ, roma ri tijonic riꞌ chanin nuyoj apeꞌ ri ntoc-vi.
\s Ri Simón Pedro nbij achique ri Jesús
\p
\v 13 Y ri Jesús rachibilan ri rachibilaꞌ xapon cꞌa pa jun lugar ri nakaj ncanaj chin ri tinamit rubiniꞌan Cesarea richin ri Filipo. Xpuꞌu ri Jesús xucꞌutuj cꞌa cheque ri rachibilaꞌ: ¿Achique cꞌa nquinuc ri vinük pa nuviꞌ yin ri xinalüx chiꞌicojol, que yin achique cꞌa yin? xbij cheque.
\p
\v 14 Y ri rachibilaꞌ xquibij cꞌa chin ri Jesús: Yecꞌo ri nyebin que rat ja ri Juan Bautista. Yecꞌo chꞌaka chic nquibij que ja rat ri Elías, ri jun achi ri xkꞌalajrisan ri xbix chin roma ri Dios ojer can. Yecꞌo chukaꞌ ri nyebin que rat ja ri Jeremías ri jun chukaꞌ achi ri xkꞌalajrisan ri xbix chin roma ri Dios ojer can. Y yecꞌo chukaꞌ ri nyebin que rat jun cꞌa cheque ri chꞌaka chic achiꞌaꞌ ri xekꞌalajrisan ri xbix cheque roma ri Dios ri ojer, xquibij ri rachibilaꞌ.
\p
\v 15 Y rijaꞌ xucꞌutuj cꞌa cheque ri rachibilaꞌ: Y rix ¿achique ninuc pa nuviꞌ? xbij cheque.
\p
\v 16 Y ri Simón Pedro jariꞌ xbij chin ri Jesús: Ja rat ri Cristo, ri jun chaꞌon-pe y takon-pe roma ri Dios, ri Rucꞌajol ri cꞌaslic Dios, xbij chin.
\p
\v 17 Y xe cꞌa xracꞌaxaj ri Jesús quiriꞌ, jariꞌ xbij: Rat Simón Pedro rucꞌajol ri Jonás, jabel cꞌa aquicot, roma ri xabij que ja yin ri Cristo ri Rucꞌajol ri Dios. Ri xabij man jun tüj cꞌa vinük ri xkꞌalajrisan chavüch, xa ja ri Nataꞌ Dios ri cꞌo chilaꞌ chicaj ri xkꞌalajrisan chavüch.
\v 18 Yin ninjoꞌ cꞌa ninbij chave rat: Yin nuyoꞌon chic cꞌa jun abiꞌ. Romariꞌ tok rat abiniꞌan Pedro. Y ninbij chukaꞌ chave que pariꞌ cꞌa ri abüj reꞌ ninpaba-vi ri nu-iglesia. Y man cꞌa nchꞌacatüj tüj roma ri camic y roma ri itzel.
\v 19 Chave vi cꞌa rat ninya-vi ri llave chin najük o natzꞌapij ri puerta richin ri vinük nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios. Utz vi cꞌa ntzꞌetos ri chilaꞌ chicaj, tok rat natzꞌapij o najük jun puerta chiquivüch ri vinük.
\p
\v 20 Y ri Jesús jariꞌ xbij cheque ri rachibilaꞌ que man jun tiquibij-vi que ja rijaꞌ ri Cristo.
\s Ri Jesús nbij que ncamsüs
\p
\v 21 Jariꞌ chukaꞌ tok ri Jesús xutzꞌom rukꞌalajrisasic chiquivüch ri rachibilaꞌ, que ncꞌatzin cꞌa que rijaꞌ nbe pa tinamit Jerusalén richin nucꞌusaj qꞌuiy pokonül pa quikꞌaꞌ ri rajatük tak achiꞌaꞌ ri cꞌo quikꞌij, pa quikꞌaꞌ ri más-nimalüj tak sacerdotes y pa quikꞌaꞌ chukaꞌ ri etamanelaꞌ chin ri ley ri xuya ri Dios richin ri Moisés. Nquinapon na cꞌa pa camic, pero pa rox kꞌij nquicꞌastüj cꞌa pe, xbij ri Jesús.
\v 22 Y ri Pedro xe cꞌa xracꞌaxaj que quiriꞌ xbij ri Jesús, xberucꞌama-pe y cꞌa calaꞌ ri xbechapon-pe chin. Xbij cꞌa chin: Man ta ja nrajoꞌ ri Dios, que nbanatüj cachiꞌel ri xabij rat Ajaf, xbij ri Pedro.
\p
\v 23 Pero tok ri Jesús xracꞌaxaj quiriꞌ, xupiscolij-riꞌ. Y xbij cꞌa chin ri Pedro: Man cacꞌuje-pe viqꞌuin rat Satanás, roma man utz tüj ri nanuc. Rat xa ncatoc kꞌatbül ruvüch nubey. Roma ri anojibül rat xa junan riqꞌuin ri nquinuc ri vinük y man nanuc tüj baꞌ achique cꞌa ri nrajoꞌ ri Dios.
\p
\v 24 Y ri Jesús xchꞌo cꞌa chukaꞌ cheque ri chꞌaka chic rachibilaꞌ y xbij: Si cꞌo jun nrajoꞌ ntzekleben vichin, tubanaꞌ cꞌa cachiꞌel nbün jun ri benük chuxeꞌ ru-cruz. Man nbün tüj ri nurayij rijaꞌ. Man nupokonaj tüj nucꞌusaj pokonül. Si cꞌo cꞌa jun ri nnucun quereꞌ, utz npuꞌu viqꞌuin richin nquirutzeklebej.
\v 25 Roma si juis nupokonaj ri rucꞌaslen ri chereꞌ chuvüch ri ruchꞌulef, xa man nril tüj cꞌa rucꞌaslen richin chi jumul. Jacꞌa ri man nupokonaj tüj riꞌ, stapeꞌ (aunque) napon pa camic voma yin, nril-vi rucꞌaslen richin chi jumul.
\v 26 ¿Roma achique ta cꞌa nucꞌün-pe chin ri vinük, si ncꞌujeꞌ ri beyomül richin ronojel ri ruchꞌulef riqꞌuin y ri vinük reꞌ xa man ncolotüj tüj? Stapeꞌ (Aunque) ta juis ri beyomül cꞌo riqꞌuin ri vinük, man ntiquer tüj cꞌa nulokꞌ ri cꞌaslen richin chi jumul.
\v 27 Yin ri xinalüx chiꞌicojol nquipuꞌu cꞌa jun bey chic, y junan chic cꞌa nukꞌij riqꞌuin ri Nataꞌ y ye vachibilan-pe ri nu-ángeles. Y jariꞌ tok ninyaꞌ ruqꞌuexel cheque conojel, ruqꞌuexel ri quibanun.
\v 28 Y tivacꞌaxaj cꞌa ri ninbij chive, y juis rakalen: Yin ri xinalüx chiꞌicojol nquipuꞌu-vi cꞌa, riqꞌuin chic nukꞌij y cꞌo chic autoridad pa nukꞌaꞌ. Y yecꞌo cꞌa chive rix man nyecom tüj, cꞌa tok quitzꞌeton chic na can riꞌ, xbij ri Jesús.
\c 17
\s Tok xtzꞌet rukꞌij ri Jesús
\p
\v 1 Y tok cꞌunük chic cꞌa vakiꞌ (seis) kꞌij, ri Jesús xuchaꞌ ri Pedro, xeruchaꞌ chukaꞌ ri Jacobo y ri Juan ri quichakꞌ-quiꞌ, richin que xaxe quiyon ri ye oxiꞌ xerucꞌuaj cꞌa pariꞌ jun juyuꞌ nim.
\v 2 Ri Jesús xjalatüj cꞌa ruvüch chiquivüch ri ye oxiꞌ rachibilaꞌ. Xoc cꞌa cachiꞌel ntzuꞌun ri kꞌij tok jabel nyiqꞌuiyot. Y ri rutziek xoc cachiꞌel ri sük. Juis cꞌa sük xtzuꞌun.
\v 3 Y tok ri ye oxiꞌ achibilaꞌ xquitzꞌet cꞌa, nyetzijon yan chic riqꞌuin ri Jesús ri caꞌiꞌ achiꞌaꞌ quibiniꞌan Moisés y Elías. Ri achiꞌaꞌ riꞌ ye rusamajelaꞌ ri Dios ri xecꞌujeꞌ ojer can tiempo.
\v 4 Y cꞌateriꞌ cꞌa tok ri Pedro xbij-apu chin ri Jesús: Ajaf, chereꞌ utz kabanun. Si rat najoꞌ, nkabün cꞌa oxiꞌ tak jay. Jun chave rat, jun chin ri Moisés, y jun chukaꞌ chin ri Elías.
\p
\v 5 Tok ri Pedro cꞌa ntajin nchꞌo apu chin ri Jesús, xa jariꞌ tok ri achibilaꞌ riꞌ xquitzꞌet que cꞌo jun sutzꞌ nsakin xka-pe pa quiviꞌ. Y chupan cꞌa ri sutzꞌ riꞌ cꞌo Jun ri xchꞌo-pe y xbij: Jareꞌ ri Nucꞌajol y juis ninjoꞌ. Nuyoꞌon cꞌa vánima riqꞌuin. Tivacꞌaxaj cꞌa ri rutzij.
\p
\v 6 Y tok ri ye oxiꞌ achibilaꞌ xcacꞌaxaj riꞌ, xquikasaj-ka-quiꞌ cꞌa pan ulef. Y juis cꞌa xquixbij-quiꞌ.
\v 7 Y ri Jesús xjel cꞌa apu quiqꞌuin ri rachibilaꞌ, xerutzꞌom-ka y xbij cꞌa cheque: Quixcatüj cꞌa y man tixbij-iviꞌ, xbij ri Jesús.
\p
\v 8 Tok ri achibilaꞌ xebetzuꞌun-pe, man jun chic cꞌa ri achique ri xquitzꞌet, xa ruyon chic cꞌa ri Jesús.
\p
\v 9 Y tok rijeꞌ ye xulan cꞌa pe chuvüch ri juyuꞌ, ri Jesús xuchilabej cheque ri rachibilaꞌ: Man jun titzijoj ri xitzꞌet. Rix utz nitzijoj pero tok yin ri xinalüx chiꞌicojol xincꞌastüj yan pe chiquicojol ri caminakiꞌ, cꞌa jariꞌ tok cꞌuluman nitzijoj, xbij cheque.
\p
\v 10 Ri achibilaꞌ riꞌ jariꞌ xquibij chin ri Jesús: Roj kꞌaxnük cheke que ja rat ri Cristo, ri chaꞌon-pe y takon-pe roma ri Dios. ¿Pero achique cꞌa roma tok ri etamanelaꞌ chin ri ley ri xuya ri Dios richin ri Moisés nquibij que nabey que nka-pe ri Cristo, ri Jun chaꞌon-pe y takon-pe roma ri Dios, ncꞌatzinej que nka-pe ri Elías? xquibij.
\p
\v 11 Y ri Jesús xbij cꞌa cheque: Ketzij vi que ri Elías npuꞌu nabey y nbün cꞌa ruchojmil ronojel ri cꞌo.
\v 12 Pero yin ninbij cꞌa chive que ri Elías riꞌ xpuꞌu yan y man xquinabej tüj achique riꞌ. Xa juis xquibün-e chin. Achique ri xquirayij xquibün-e chin, quiriꞌ vi xquibün. Y quiriꞌ cꞌa chukaꞌ yin ri xinalüx chiꞌicojol, yecꞌo ri nyebanun chuve que nincꞌusaj pokonül, xbij ri Jesús.
\p
\v 13 Y cꞌateriꞌ cꞌa tok ri achibilaꞌ xkꞌax cheque que ri Jesús pariꞌ cꞌa ri Juan Bautista xchꞌo-vi.
\s Tok ri Jesús xucꞌachojrisaj jun alaꞌ cꞌo ri yabil epilepsia chirij
\p
\v 14 Tok ri Jesús y ri ye oxiꞌ rachibilaꞌ xeꞌapon-ka apeꞌ quimolon-quiꞌ juis ye qꞌuiy vinük, cꞌo cꞌa jun achi xka-pe riqꞌuin ri Jesús y xxuqueꞌ chuvüch. Ri achi xbij cꞌa chin ri Jesús:
\v 15 Ajaf, tajoyovaj ruvüch ri nucꞌajol, roma rijaꞌ juis nutij pokon pa rukꞌaꞌ ri yabil rubiniꞌan epilepsia, y juis mul cꞌa tzaknük pa kꞌakꞌ y pa tak yaꞌ.
\v 16 Xincꞌün-pe cꞌa richin xinyaꞌ chiquivüch ri avachibilaꞌ richin nquicꞌachojrisaj ta rijeꞌ, pero man nyetiquer tüj nquicꞌachojrisaj, xbij ri achi.
\p
\v 17 Y ri Jesús jariꞌ xbij: Man jun vinük chupan ri tiempo reꞌ ri ruyoꞌon ta ránima riqꞌuin ri Dios. Xa conojel ye satzinakiꞌ. ¿Rix ninuc que yin chi jumul nquicꞌujeꞌ iviqꞌuin? ¿Chi jumul ncꞌatzinej que nyixincochꞌ? Ticꞌamaꞌ cꞌa pe ri alaꞌ chereꞌ, xbij ri Jesús.
\p
\v 18 Ri Jesús richin xucꞌachojrisaj ri alaꞌ, xchapon chirij ri itzel espíritu richin que xrelesaj-e chiriꞌ riqꞌuin ri alaꞌ. Y ri alaꞌ jariꞌ xcꞌachoj. Xqꞌuis cꞌa e ri ruyabil chupan ri hora riꞌ roma xel-e ri itzel espíritu.
\p
\v 19 Y tok ri Jesús y ri rachibilaꞌ quiyon chic cꞌa yecꞌo, xepuꞌu ri achibilaꞌ xquicꞌutuj chin ri Jesús: ¿Achique cꞌa roma roj man xojtiquer tüj xkelesaj-e ri itzel espíritu? xquibij chin.
\p
\v 20 Y ri Jesús xbij cheque: Man xixtiquer tüj xivelesaj roma man iyoꞌon tüj ivánima jabel riqꞌuin ri Dios. Y ketzij vi cꞌa ri ninbij chive: Xa riqꞌuin ta baꞌ niyaꞌ ivánima riqꞌuin ri Dios, stapeꞌ (aunque) ta cachiꞌel jun vit ijaꞌ richin mostaza, xa riqꞌuin riꞌ, si rix nibij chin ri jun juyuꞌ reꞌ que tel-e chereꞌ y ticꞌo calaꞌ, ncꞌo-vi. Man jun cꞌa ri man ta nyixtiquer nibün, riqꞌuin niyaꞌ baꞌ ivánima riqꞌuin ri Dios.
\v 21 Jacꞌa ri jun ruvüch espíritu reꞌ ntel, pero si rix nibün que man nyixvaꞌ tüj richin nibün orar, xbij cheque.
\s Ri Jesús nucamulij rubixic ri rucamic
\p
\v 22 Y tok ri Jesús y ri rachibilaꞌ yecꞌo chic cꞌa pa Galilea, xpuꞌu ri Jesús xbij cꞌa chic cheque ri rachibilaꞌ: Yin ri xinalüx chiꞌicojol, nquijach-vi pa quikꞌaꞌ ri vinük.
\v 23 Nquicamsüs-vi cꞌa, pero pa rox kꞌij nquicꞌastüj-pe chiquicojol ri caminakiꞌ. Y tok ri rachibilaꞌ xcacꞌaxaj ri xbij ri Jesús, juis cꞌa xebison.
\s Ri Jesús xuyaꞌ chukaꞌ ri tumin richin pa racho ri Dios
\p
\v 24 Y ja tok ri Jesús y ri rachibilaꞌ xeꞌapon pa tinamit Capernaum, ri nyemolon ruchiꞌ ri tumin richin pa racho ri Dios, ri ncꞌatzinej que nquitoj conojel ri achiꞌaꞌ, xeꞌapon cꞌa chukaꞌ riqꞌuin ri Pedro y xquicꞌutuj chin: ¿Ri i-Maestro rix man nuyaꞌ tüj ri tumin richin pa racho ri Dios? xquibij.
\p
\v 25 Y ri Pedro xbij: Jaꞌ, nuyaꞌ.
\p Y tok ri Pedro xapon pa jay, nabey ri Jesús xbechꞌo-pe y xbij chin: Simón Pedro ¿achique na cꞌa ri nanuc rat? ¿Ri nimakꞌ tak autoridades chuvüch ri ruchꞌulef, achique cꞌa chok chin nquicꞌutuj-vi ri alcaval y ri impuestos? ¿Cheque ri quivinak rijeꞌ o xa cheque ri chꞌaka chic ri xa man ye quivinak tüj? xbij ri Jesús.
\p
\v 26 Y ri Pedro xbij cꞌa chin ri Jesús: Ri nimakꞌ tak autoridades xa cheque ri man ye quivinak tüj nquicꞌutuj-vi alcaval y ri impuestos, xbij.
\p Y ri Jesús jariꞌ xbij: Yin cꞌa riꞌ man nintoj tüj ri alcaval y ri impuestos, roma ja yin ri Alcꞌual.
\v 27 Pero si xa man nkatoj tüj, riqꞌuin baꞌ man nkꞌax ta cheque achique roma tok man nkatoj tüj. Xa cabiyin cꞌa ka pa yaꞌ chutzꞌamic cür. Y ri nabey ri natzꞌom, tajakaꞌ cꞌa pa ruchiꞌ y chiriꞌ navil ri tumin ri ncꞌatzin richin nayaꞌ can cheque ri moloy-tumin richin pa racho ri Dios. Ri tumin cꞌa riꞌ nbün cꞌa richin nayaꞌ can ri avichin rat y ri vichin yin, xbij ri Jesús chin ri Pedro.
\c 18
\s Ri nuchꞌutinirsaj-riꞌ, cꞌo rukꞌij
\p
\v 1 Y jariꞌ tok ri achibilaꞌ xejel-apu riqꞌuin ri Jesús, y xquicꞌutuj cꞌa chin: Tok ja chic ri Dios ri Jun ri nbün mandar pa kaviꞌ, ¿achique cꞌa ri más nim rukꞌij ncꞌujeꞌ cheke roj? xquibij.
\p
\v 2 Y ri Jesús jariꞌ tok xroyoj jun vit acꞌual y xuyaꞌ chiriꞌ pa quinicꞌajal.
\v 3 Cꞌateriꞌ rijaꞌ xbij cheque ri rachibilaꞌ: Ketzij cꞌa ninbij chive, si rix man nijül tüj ri inojibül, si man nyixoc tüj cachiꞌel jun vit acꞌual, man nyixoc tüj pa rukꞌaꞌ ri Dios.
\v 4 Xaxe cꞌa ri nuchꞌutinirsaj-riꞌ cachiꞌel ri jun vit acꞌual reꞌ, jariꞌ ri más nim rukꞌij ncꞌujeꞌ chiquicojol ri yecꞌo pa rukꞌaꞌ ri Dios.
\v 5 Ri yacayon vichin yin pa ránima y riqꞌuin quicot nucꞌul jun acꞌual, jun ri cachiꞌel reꞌ, man xe tüj nucꞌul ri acꞌual, xa nquirucꞌul yin chukaꞌ.
\s Juyaꞌ ruvüch ri vinük ri nbanun chin jun chic que nmacun
\p
\v 6 Si cꞌo ta jun coꞌol ri nquitaken y npuꞌu ta jun vinük y nbün chin ri jun coꞌol riꞌ que ntzak pa mac, man utz tüj ri nbün. Romariꞌ ri vinük ri nunucun que nbün ri itzel riꞌ, más ta utz chin rijaꞌ que ximox ta jun nimalüj abüj chin queꞌen chukul y nyetorix can pa jun nimalüj yaꞌ ri juis nim rupan.
\v 7 Cꞌayuf quibanun ri vinük yecꞌo chuvüch ri ruchꞌulef roma yecꞌo ri nyebanun cheque que nyemacun. Cꞌo-vi cꞌa que quiriꞌ ncꞌulachitüj chuvüch ri ruchꞌulef. Pero ri cꞌuluman que juis juyaꞌ ruvüch ja ri vinük ri nbanun chin jun chic que nmacun.
\p
\v 8 Xa roma cꞌa riꞌ si jun akꞌaꞌ o jun avakün ri nbanun chave que ncamacun, xa man tabün chic quiriꞌ. Tabanaꞌ chin cachiꞌel nachoy y natorij-e. Roma más utz que xaxe jun akꞌaꞌ o jun avakün cꞌo y ncatoc chupan ri cꞌaslen ri man nqꞌuis tüj, que chuvüch ta caꞌiꞌ akꞌaꞌ y caꞌiꞌ avakün cꞌo y xa que tzꞌaküt ncabetorix can chupan ri kꞌakꞌ ri man jun bey nchup.
\v 9 Y chukaꞌ si xa jun cheque ri runakꞌ-avüch nbanun chave que ncamacun, xa man tabün chic quiriꞌ. Tabanaꞌ chin cachiꞌel navelesaj y natorij-e. Roma más utz que xaxe jun runakꞌ-avüch cꞌo y ncatoc chupan ri cꞌaslen ri man nqꞌuis tüj, que chuvüch ta caꞌiꞌ runakꞌ-avüch cꞌo y xa que tzꞌaküt ncabetorix can chupan ri kꞌakꞌ.
\s Jun ejemplo pariꞌ jun oveja satznük can
\p
\v 10 Man cꞌa queꞌivetzelaj ri vinük ri man jun oc quikꞌij, roma rijeꞌ ye chajin coma ángeles. Y yin ninbij cꞌa chive que ri chajinelaꞌ quichin rijeꞌ chi jumul cꞌa nyetiquer nyeꞌapon chilaꞌ chicaj riqꞌuin ri Nataꞌ.
\v 11 Y yin ri xinalüx chiꞌicojol, xinpuꞌu-vi cꞌa chiquicanoxic y chiquicolic ri yecꞌo pa mac.
\p
\v 12 Quixnucun cꞌa jabel roma ri ninbij chive. Si jun achi yecꞌo ta jun ciento ru-ovejas y nsatz ta can jun tok nyeberuyukꞌuj, ¿man nyeruyaꞌ tüj can baꞌ ri chꞌaka chic ru-ovejas, y nbe pa tak juyuꞌ chucanoxic ri jun ri satznük can?
\v 13 Y stapeꞌ (aunque) ri achi riꞌ cꞌa yecꞌo na ri chꞌaka chic ru-ovejas ri man xesatz tüj, yin ninbij que rijaꞌ más cꞌa nquicot ránima riqꞌuin ri jun ru-oveja ri satznük can, si nyerila-pe.
\v 14 Quiriꞌ cꞌa chukaꞌ nbanatüj riqꞌuin ri aj-chicaj Itataꞌ, man rurayibül tüj cꞌa rijaꞌ que nsatz ta can jun vinük chupan ri mac, stapeꞌ (aunque) ta ri vinük riꞌ man jun oc rukꞌij.
\s Tijonic pariꞌ ri cuyubül-mac
\p
\v 15 Si cꞌo cꞌa jun a-hermano cꞌo itzel ri nbün chave, cabiyin riqꞌuin y pa ruyon tabij cꞌa chin. Y si ri a-hermano riꞌ nracꞌaxaj ri nabij chin, xachꞌacon-vi cꞌa riꞌ.
\v 16 Jacꞌa si xa man ncaracꞌaxaj tüj, queꞌacꞌuaj cꞌa jun o ye caꞌiꞌ chic, richin que chiquivüch rijeꞌ tok nabij chin ri a-hermano que man utz tüj rubanun. Richin quiriꞌ rix caꞌiꞌ o rix oxiꞌ cꞌa ri rixcꞌo tok nbanatüj ronojel riꞌ.
\v 17 Y si ri a-hermano man nracꞌaxaj tüj riqꞌuin ri xibij rix chin, cꞌateriꞌ rat ri rubanun ri itzel chave tabij cheque conojel ri hermanos nquimol-quiꞌ. Y tok bin chic chin coma ri hermanos y man riqꞌuin tüj riꞌ man nutakej tüj tzij, richin tunaꞌ que man utz tüj ri xbün, tibanaꞌ cꞌa chin que man ivachibil tüj chic.
\p
\v 18 Y ketzij vi cꞌa que yin ninyaꞌ can vuchukꞌaꞌ pan ikꞌaꞌ. Y romariꞌ utz vi cꞌa ntzꞌet chilaꞌ chicaj, tok rix nitzꞌapij o nijük jun bey chiquivüch ri vinük.
\p
\v 19 Chukaꞌ ninbij chive: Si chuvüch ri ruchꞌulef yecꞌo ye caꞌiꞌ hermanos ri junan quivüch chin que nquicꞌutuj achique na chin ri Dios, ri Nataꞌ Dios ri cꞌo chilaꞌ chicaj nbün cꞌa ri ncꞌutux chin coma ri ye caꞌiꞌ riꞌ.
\v 20 Roma apeꞌ na cꞌa ri quimolon-quiꞌ caꞌiꞌ o ye oxiꞌ, si pa nubiꞌ yin quimolon-vi-quiꞌ, yincꞌo cꞌa pa quinicꞌajal, xbij ri Jesús.
\p
\v 21 Y jariꞌ tok xjel-apu ri Pedro riqꞌuin ri Jesús y xbij chin: Ajaf, si jun nu-hermano chi jumul nbün itzel chuve, ¿Jaruꞌ cꞌa mul cꞌuluman que nincuy rumac? ¿Jun siete mul cꞌuluman que nincuy rumac? xbij ri Pedro chin ri Jesús.
\p
\v 22 Jacꞌa ri Jesús xbij chin ri Pedro: Yin man ninbij tüj cꞌa chave que siete mul ri cꞌuluman que nacuy rumac jun a-hermano ri cꞌo itzel nbün chave. Yin ninbij cꞌa chave que ri rumac ri a-hermano cꞌuluman que nacuy setenta mul siete.
\s Jun ejemplo pariꞌ ri samajel ri man xucuy tüj jun rachibil
\p
\v 23 Roma chupan ri aj-chicaj gobierno, nbanatüj cꞌa cachiꞌel ri xbanatüj roma jun rey. Ri rey reꞌ xrajoꞌ cꞌa nuchojmirsaj jaruꞌ quicꞌas chiquijujunal ri rusamajelaꞌ.
\v 24 Y tok ri rey riꞌ xutzꞌom cꞌa ruchojmirsasic, cꞌo cꞌa jun rusamajel xbepabüx chuvüch y ri samajel reꞌ colopeꞌ cꞌo jun lajuj millón quetzales rucꞌas.
\v 25 Roma cꞌa ri samajel riꞌ man ntiquer tüj nutoj ri rucꞌas ri rubanun, ri rey xbij cꞌa que ticꞌayix ri rusamajel rachibilan ri rixjayil y ri ye calcꞌual. Y chukaꞌ quecꞌayix ri ru-cosas richin ri cajil ntajox chuvüch ri cꞌas.
\v 26 Jariꞌ tok ri samajel xxuque-ka cꞌa pan ulef chuvüch ri rey, y juis cꞌa nucꞌutuj favor chin. Ri samajel nubilaꞌ cꞌa chin ri rey: Tabanaꞌ favor quinavoyobej chic baꞌ más. Yin nintoj cꞌa chave ronojel ri nucꞌas, xbij rijaꞌ.
\v 27 Y ri rey ri rajaf ri samajel riꞌ, juis vi cꞌa xujoyovaj ruvüch ri rusamajel juis qꞌuiy rucꞌas, romariꞌ xucuy ri rucꞌas y man jun xbün chin.
\v 28 Jacꞌa tok colotajnük chic e ri samajel riꞌ, xberucꞌuluꞌ cꞌa pe jun chic samajel ri banayun jun kajoꞌn riqꞌuin. Ri kajoꞌn cꞌa ri rubanun ri jun rachibil riꞌ, man cachiꞌel tüj cꞌa ri rucꞌas rijaꞌ, xa colopeꞌ jun cien quetzales. Man riqꞌuin tüj riꞌ, rijaꞌ xutzꞌom chukul y nutzꞌapij yan cꞌa ruxlaꞌ, y nbij cꞌa chin: Tatojo-pe ri cꞌas abanun viqꞌuin, nbij cꞌa chin.
\v 29 Y ri rachibil pa samaj jariꞌ xxuque-ka chuvüch, y juis cꞌa nucꞌutuj favor chin. Nbij cꞌa: Quinavoyobej chic cꞌa baꞌ y yin nintoj ronojel chave, xbij.
\v 30 Jacꞌa ri achi samajel achique chok qꞌuin banun-vi ri cꞌas, man xkaꞌ tüj chin ri xbix chin y romariꞌ xbe pa juzgado y xberuyaꞌ can pa cárcel, richin que tutzꞌetaꞌ cꞌa achique rubanic nbün richin nutoj can ri rucꞌas, richin ncolotüj-pe.
\v 31 Y ri chꞌaka chic cachibil pa samaj tok xquitzꞌet ronojel ri xbanatüj, xpuꞌu-vi cꞌa bis pa cánima. Y rijeꞌ xebe cꞌa riqꞌuin ri rey ri cajaf y xbequitzijoj cꞌa ronojel ri xbün ri jun samajel riqꞌuin ri jun chic.
\v 32 Y ri rey, ri cajaf, jariꞌ xutük royoxic ri samajel ri man utz tüj xbün, y xbij cꞌa chin: Rat, xa rat jun itzel nusamajel. Yin xincuy ronojel ri nimalüj acꞌas, roma quiriꞌ ri cꞌutunic xabün chuve.
\v 33 ¿Man ja tüj comi riꞌ ri cꞌuluman que xabün ta rat chukaꞌ riqꞌuin ri avachibil pa samaj, cachiꞌel ri xinbün yin aviqꞌuin que xinjoyovaj avüch?
\v 34 Y jariꞌ ri rey ri cajaf ri samajelaꞌ, roma xcatüj royoval xujüch cꞌa e ri itzel rusamajel pa quikꞌaꞌ ri achiꞌaꞌ ri nyebetzꞌapin can pa cárcel, y chiriꞌ nban chin que nucꞌusaj pokonül tok cꞌa ntojtüj can ronojel ri rucꞌas.
\p
\v 35 Quiriꞌ cꞌa nbün ri Nataꞌ Dios ri cꞌo chilaꞌ chicaj iviqꞌuin rix, si man riqꞌuin tüj ronojel ivánima nicuy quimac ri i-hermanos tok cꞌo itzel nquibün chive, xbij ri Jesús.
\c 19
\s Ri vinük ye culan man utz tüj nquijüch-quiꞌ
\p
\v 1 Y tok ri Jesús xtaneꞌ chubixic ri tzij riꞌ, xbe cꞌa ye rachibilan ri rachibilaꞌ, xuyaꞌ can cꞌa ri lugar riꞌ, ri rubiniꞌan Galilea. Rijaꞌ xbe cꞌa calaꞌ pa ruchꞌulef Judea, y xcꞌo cꞌa lojcꞌan chin ri rakün-yaꞌ rubiniꞌan Jordán.
\v 2 Rijaꞌ juis cꞌa ye qꞌuiy vinük ri xetzekleben richin chiriꞌ, y yecꞌo cꞌa chukaꞌ ri xerucꞌachojrisaj.
\p
\v 3 Y jariꞌ tok yecꞌo achiꞌaꞌ fariseos ri xeꞌapon riqꞌuin, richin que nquiyaꞌ ta pa cꞌayuf ri Jesús y ntzak ta pa quikꞌaꞌ. Y romariꞌ xquicꞌutuj cꞌa chin: ¿Jun achi cꞌuluman nujüch-riꞌ riqꞌuin ri rixjayil roma achique na ri nquicꞌulachij? Quiriꞌ ri xquicꞌutuj rijeꞌ.
\p
\v 4 Pero ri Jesús xbij cꞌa cheque ri achiꞌaꞌ riꞌ: ¿Man itzꞌeton tüj cꞌa rix chupan ri rutzij ri Dios ri nbij-vi que ri Dios ja pa rutzꞌuquic pe tok pa cꞌulaj xerubün y man ruyon tüj jun? Man ruyon tüj cꞌa ri achi, y chukaꞌ man ruyon tüj ri ixok.
\v 5 ¿Chukaꞌ man itzꞌeton tüj ri tzij ri nbin que romariꞌ ri achi man quiqꞌuin tüj chic rute-rutataꞌ ncꞌuje-vi? Xa riqꞌuin cꞌa ri rixjayil ncꞌuje-vi, y chi caꞌiꞌ xa jun cꞌa nquibün. Quiriꞌ nbij ri rutzij ri Dios.
\v 6 Y romariꞌ tok quicꞌuan chic quiꞌ, man chic ye caꞌiꞌ ta cꞌa vinük, man quiriꞌ tüj, xa jun chic cꞌa ri quibanun. Roma cꞌa riꞌ ri ye tunun chic roma ri Dios, man tubün ri vinük que nyeruchꞌür, xbij ri Jesús.
\p
\v 7 Y ri achiꞌaꞌ fariseos xquicꞌutuj cꞌa chin ri Jesús: Si man cꞌuluman tüj que quiriꞌ nban, ¿achique cꞌa roma tok ri Moisés xbij que jun achi, xaxe tubanaꞌ jun vuj richin jachojriꞌil chin ri rixjayil y tuyaꞌ can?
\p
\v 8 Y ri Jesús xbij cꞌa cheque ri achiꞌaꞌ riꞌ: Cachiꞌel cꞌa covirnük ri ivánima rix chupan ri man utz tüj, quiriꞌ cꞌa chukaꞌ xcꞌulachitüj ojer can, pa ru-tiempo ri Moisés. Xa romariꞌ tok rijaꞌ xuyaꞌ kꞌij que utz nban ri jachojriꞌil riqꞌuin ri rixjaylonel. Y stapeꞌ (aunque) pa rutzꞌuquic pe, man quiriꞌ tüj xbanatüj.
\v 9 Yin ninbij-vi cꞌa chive que achique na achi ri nujüch-riꞌ riqꞌuin ri rixjayil y xa man roma tüj ri ixok nucanoj jun chic achi, si ri achi riꞌ nucꞌün-pe jun chic ixok, ri achi riꞌ nmacun chuvüch ri Dios. Y si cꞌo cꞌa jun achi ri nucꞌuan chin ri ixok ri jachon can roma ri rachijil, chukaꞌ ri achi riꞌ nmacun chuvüch ri Dios, xbij ri Jesús.
\p
\v 10 Y ri achibilaꞌ xquibij cꞌa chin ri Jesús: Si jun achi chijumul ximil riqꞌuin ri rixjayil, más ta utz chin ri achi que man ta cꞌo rixjayil, xquibij rijeꞌ.
\p
\v 11 Y ri Jesús jariꞌ tok xbij cheque ri rachibilaꞌ: Man conojel tüj cꞌa ri jabel ta rucꞌulic nquibün chin ri tzij ri xinbij, roma man cheque tüj conojel yoꞌon-vi kꞌij que quiriꞌ ta nquibün can y man ta nyecꞌuleꞌ.
\v 12 Y yecꞌo na vi achiꞌaꞌ pa calaxic pe riqꞌuin ri quiteꞌ tok xkꞌalajin yan que man nquicanoj tüj ixok. Yecꞌo chukaꞌ achiꞌaꞌ ri ye quiriꞌ, pero xa roma ri banun cheque coma ri akꞌomanelaꞌ. Y yecꞌo chukaꞌ achiꞌaꞌ ri ye quiriꞌ, pero xa quiqꞌuin rijeꞌ xpuꞌu-vi que man nquicanoj tüj ixok, richin que nyesamüj jabel pa rusamaj ri Dios y nyequitoꞌ ri nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios. Ri jun cꞌa ri nunaꞌ que ntiquer nbün que man ncꞌuleꞌ tüj, man cꞌa ticꞌuleꞌ, xbij ri Jesús.
\s Ri Jesús nyerujoꞌ chukaꞌ ri acꞌualaꞌ
\p
\v 13 Y yecꞌo cꞌa acꞌualaꞌ ri xeꞌucꞌuꞌüx-apu chuvüch ri Jesús, richin que rijaꞌ tuyaꞌ rukꞌaꞌ pa quiviꞌ y tucꞌutuj chukaꞌ ri ru-favor ri Dios pa quiviꞌ ri acꞌualaꞌ riꞌ. Pero ri rachibilaꞌ xa xquibij cheque ri vinük que man tiquibün quiriꞌ.
\v 14 Pero ri Jesús xa xbij cꞌa cheque ri rachibilaꞌ: Tiyaꞌ kꞌij richin que ri acꞌualaꞌ nyepuꞌu cꞌa viqꞌuin yin, y man queꞌikꞌüt. Roma ri nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios, xaxe ri ye cachiꞌel ri acꞌualaꞌ.
\p
\v 15 Y tok ri Jesús rucꞌutun chic cꞌa ri utzilüj sipanic ri nspaj-pe ri Dios y xuyalaꞌ can rukꞌaꞌ pa quiviꞌ ri acꞌualaꞌ, rijaꞌ xbe, xuyaꞌ cꞌa can ri lugar riꞌ.
\s Ri alaꞌ beyon ri xchꞌo riqꞌuin ri Jesús
\p
\v 16 Y cꞌo cꞌa jun ri xapon riqꞌuin ri Jesús y xbij: Rat ri utzilüj Maestro tabij cꞌa chuve: ¿Achique cꞌa chi utz ri cꞌuluman ta que ninbün yin richin quiriꞌ ncꞌujeꞌ ta nucꞌaslen ri man nqꞌuis tüj? xbij rijaꞌ.
\p
\v 17 Y ri Jesús xbij chin: ¿Achique cꞌa roma tok nabij utz chuve yin? Roma man jun vinük ri utz ta, xaxe cꞌa Jun ri utz y riꞌ ja ri Dios. Si rat najoꞌ cꞌa ncatapon chupan ri cꞌaslen ri man nqꞌuis tüj, queꞌatakej cꞌa ri mandamientos, xbij chin.
\p
\v 18 Y xpuꞌu ri alaꞌ ri apon chic riqꞌuin ri Jesús xucꞌutuj cꞌa: ¿Achique chi mandamientos riꞌ? xbij.
\p Y ri Jesús xbij chin: Ri mandamiento riꞌ ja ri man cacamsan. Rat achi ri cꞌo avixjayil man tacanoj jun chic ixok, man catelekꞌ, man tatzꞌuc tzij chirij jun chic vinük.
\v 19 Chukaꞌ tayaꞌ quikꞌij ri ate-atataꞌ. Y cachiꞌel najo-ka-aviꞌ rat, quiriꞌ cꞌa chukaꞌ queꞌajoꞌ ri chꞌaka chic. Ja mandamiento riꞌ, xbij ri Jesús.
\p
\v 20 Y ri alaꞌ xbij cꞌa chin ri Jesús: Yin cꞌa coꞌol tok nubanun-pe ronojel riꞌ. ¿Achique ta cꞌa ri chꞌaka chic ri man nubanun tüj? xbij rijaꞌ.
\p
\v 21 Y ri Jesús xbij cꞌa chin: Richin natzꞌakatisaj cꞌa rubanic ronojel, xaxe chic cꞌa jun ri man abanun tüj. Man atalun tüj ri abeyomal chiquivüch ri vinük ri manak quichajin. Queꞌacꞌayij cꞌa can ri achajin y ri rajil tataluj chiquivüch ri vinük ri manak quichajin, richin quiriꞌ ncꞌujeꞌ abeyomal chilaꞌ chicaj. Y catampe cꞌa viqꞌuin y quinatzeklebej, xbij ri Jesús.
\p
\v 22 Tok ri alaꞌ xracꞌaxaj cꞌa ri tzij ri xbij ri Jesús, nbison ránima xtzolij-e, roma juis ri beyomül ri ruchajin y man nrajoꞌ tüj ntel-e pa rukꞌaꞌ.
\p
\v 23 Jariꞌ tok ri Jesús xbij cheque ri rachibilaꞌ: Vocomi ninbij-vi cꞌa chive que ketzij vi que juis cꞌayuf que jun ri juis beyomül cꞌo riqꞌuin ntoc ta pa rukꞌaꞌ ri Dios.
\v 24 Xa más man cꞌayuf tüj que ncꞌo ri jun chico rubiniꞌan camello chupan ri vit jul cꞌo chirachük jun bak, que chuvüch jun beyon ntoc ta pa rukꞌaꞌ ri Dios, xbij ri Jesús.
\p
\v 25 Y tok ri rachibilaꞌ ri Jesús xcacꞌaxaj ri tzij riꞌ, xeꞌ xquicaꞌyej. Y nquibilaꞌ cꞌa chiquivüch: Si cachiꞌel ri nbij, quiriꞌ, man jun ncolotüj, nquibij cꞌa.
\p
\v 26 Ri Jesús xerutzꞌet-apu ri rachibilaꞌ y xbij cheque: Man tinuc quiriꞌ. Ri vinük man nyetiquer tüj nquicol-quiꞌ, jacꞌa ri Dios ronojel ntiquer nbün, xbij cheque.
\p
\v 27 Y jariꞌ tok ri Pedro xbij cꞌa chin ri Jesús: Rat avetaman que roj kayoꞌon can ronojel ri kachajin, richin quiriꞌ rat katzekleben. ¿Y achique cꞌa ri nkacꞌul roj romariꞌ?
\p
\v 28 Ri Jesús xbij cꞌa: Ketzij cꞌa ninbij chive que tok napon ri tiempo tok ronojel cꞌacꞌaꞌ chic rubanic, yin ri xinalüx chiꞌicojol cꞌo chic cꞌa nukꞌij y nquitzꞌuyeꞌ pa jun chꞌacüt richin ninbün juzgar. Y jariꞌ chukaꞌ tok rix ri xixtzekleben vichin, nyixtzꞌuyeꞌ pa doce chꞌacüt richin nibün juzgar pa quiviꞌ ri doce tak tinamit rubanun ri nimalüj tinamit Israel.
\v 29 Y achique na vinük ri voma cꞌa yin ruyoꞌon can racho, runimal o ruchakꞌ ye alaboꞌ y xtaniꞌ, rute-rutataꞌ, rixjayil, ralcꞌual o rulef, qꞌuiy cꞌa ri nucꞌul, pa ciento mul cꞌa más qꞌuiy ri nucꞌul. Y nrichinaj chukaꞌ rucꞌaslen ri man nqꞌuis tüj.
\v 30 Y ye qꞌuiy cꞌa ri juis quikꞌij vocomi, napon ri kꞌij tok manak chic quikꞌij ncꞌujeꞌ. Y ye qꞌuiy ri xa manak quikꞌij ri vocomi, napon ri kꞌij tok ncꞌujeꞌ vi quikꞌij.
\c 20
\s Ri samajelaꞌ ri junan cajil xquicꞌul
\p
\v 1 Ri nbün jun achi ri tataꞌaj pa jun jay que xel-e ri cumaj yan chiquicanoxic samajelaꞌ, richin nyerutük pa rulef ri ruticon uva chuvüch, junan cꞌa riqꞌuin tok ri vinük nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios.
\v 2 Tok ri achi riꞌ xeril cꞌa ri rusamajelaꞌ y chꞌovinük chic quiqꞌuin que nuya-vi jun tumin cheque, ri rajil jun kꞌij rusamaj jun samajel, cꞌateriꞌ cꞌa xerutük chusamajisic ri rulef ri ruticon ruvüch riqꞌuin uva.
\v 3 Colopeꞌ pa las nueve ri saker yan riꞌ, rijaꞌ xel chic e jun bey y xerutzꞌet cꞌa chiriꞌ pa cꞌayibül que yecꞌo samajelaꞌ ri man quilon tüj quisamaj.
\v 4 Rijaꞌ xapon quiqꞌuin y xchꞌo cheque. Rijaꞌ xbij cꞌa cheque: ¿Nijoꞌ isamaj? Roma si nijoꞌ, quixbiyin cꞌa chukaꞌ rix quixbesamüj pa vulef nuticon uva chuvüch, y yin ninyaꞌ cꞌa chive ri cꞌuluman que nichꞌüc, xbij cheque. Y ri samajelaꞌ riꞌ xebe na vi pa samaj.
\v 5 Ri tataꞌaj cꞌa ri rajaf ri ulef, quiriꞌ cꞌa chukaꞌ ri xbanalaꞌ quiqꞌuin ri chꞌaka chic samajelaꞌ ri xeril tok xel-e pa nicꞌaj-kꞌij y pa las tres ri xkakꞌij. Rijaꞌ xerutük cꞌa ri samajelaꞌ pa rusamaj y xbij cheque que nuya-vi cꞌa cheque ri cꞌuluman que nquichꞌüc.
\v 6 Y pa las cinco ri xkakꞌij rijaꞌ xel-e jun bey chic y xeberilaꞌ cꞌa pe chꞌaka chic samajelaꞌ. Y rijaꞌ xbij cꞌa cheque ri samajelaꞌ riꞌ: ¿Achique cꞌa roma tok man ivilon tüj e isamaj y que jun kꞌij ri rixcꞌo chereꞌ? xbij cheque.
\v 7 Y ri samajelaꞌ riꞌ xquibij cꞌa: Man jun xyoꞌon kasamaj, xquibij. Y ri tataꞌaj rajaf ri ulef xbij cꞌa cheque ri samajelaꞌ riꞌ: Quixbesamüj cꞌa chukaꞌ rix pa vulef ri nuticon uva chuvüch y ninyaꞌ cꞌa chive ri jaruꞌ cꞌuluman que nichꞌüc, xbij cheque. Y ri samajelaꞌ riꞌ xebe na vi pa samaj.
\p
\v 8 Ja tok xka-ka ri kꞌij, xpuꞌu ri rajaf ri ulef tiquil uva chuvüch, xbij cꞌa chin ri ucꞌuey quichin ri rusamajelaꞌ: Queꞌavoyoj-pe conojel ri samajelaꞌ y queꞌatojo-e. Nabey cꞌa nyeꞌavoyoj-pe ri samajelaꞌ xeka-pe pa ruqꞌuisbül, y ja ri samajelaꞌ ri xeka-pe pa nabey jariꞌ ri nyeruqꞌuisibej can, xbij rijaꞌ.
\v 9 Tok ri samajelaꞌ ri xeꞌoc pa samaj pa las cinco ri xkakꞌij, xeꞌapon richin nyequicꞌulu-pe ri cajil, jun tumin rajil jun kꞌij rusamaj jun samajel cꞌa ri xquicꞌulula-pe, roma quiriꞌ ri rurayibül ri rajaf ri ulef, que nuyaꞌ cheque.
\v 10 Y tok xeꞌapon cꞌa ri samajelaꞌ ri xeꞌoc pa samaj nabey, richin nyequicꞌulu-pe ri cajil, xquinuc que rijeꞌ más qꞌuiy cajil nquicꞌul chiquivüch ri chꞌaka chic ri xa man jun kꞌij tüj ri xesamüj. Jacꞌa tok xquicꞌul ri cajil, cꞌateriꞌ cꞌa xquitzꞌet que rijeꞌ chukaꞌ xa ri mismo jun tumin ri cajil xquicꞌul.
\v 11 Tok ri samajelaꞌ riꞌ xquicꞌul ri cajil y xquitzꞌet que junan ri xquicꞌul quiqꞌuin ri chꞌaka, xquichꞌojij cꞌa ri cajil.
\v 12 Ri samajelaꞌ riꞌ nquibij cꞌa: Ri ruqꞌuisbül tak samajelaꞌ ri xeꞌoc pa samaj, ri xa jun hora oc xesamüj, junan xabün cheque kiqꞌuin roj, tok roj jun kꞌij ri xojsamüj y xojcꞌujeꞌ chukaꞌ chuxeꞌ ri rukꞌakꞌal ri kꞌij, nquibij cꞌa.
\v 13 Y ri tataꞌaj rajaf ri samaj xbij cꞌa chin jun cheque ri samajelaꞌ riꞌ: Riqꞌuin ri junan xentoj ri chꞌaka chic samajelaꞌ man jun itzel xinbün chave rat. Roma aviqꞌuin rat xa roj canajnük cꞌa can que jun tumin chin rajil jun rusamaj jun samajel ri ninyaꞌ chave. ¿Nka-pe chiꞌacꞌuꞌx?
\v 14 Vocomi rat xaxe cꞌa tacꞌuaj la avajil y utz ncabe. Y ja cheque ri samajelaꞌ ri cꞌa pa ruqꞌuisbül xeꞌoc pa samaj, pa vánima cꞌa yin xpuꞌu-vi tok xinya-e ri cajil cachiꞌel ri avajil rat.
\v 15 Roma ronojel ri cꞌo viqꞌuin yin, pa nukꞌaꞌ cꞌa yin cꞌo-vi richin ninbün achique ri ninjoꞌ ninbün riqꞌuin. ¿O rat xa itzel nanaꞌ chuve tok yin xa ja ri utz ninbün? xbij rijaꞌ.
\v 16 Ri ejemplo reꞌ nukꞌalajrisaj cꞌa achique rubanic ri tzij: Ye qꞌuiy cꞌa ri juis quikꞌij vocomi, napon cꞌa jun kꞌij tok manak chic quikꞌij ncꞌujeꞌ. Y ye qꞌuiy ri xa manak quikꞌij ri vocomi, napon jun kꞌij tok ncꞌujeꞌ quikꞌij. Y stapeꞌ (aunque) ye qꞌuiy ri nyeꞌoyox, man conojel tüj cꞌa ri nyechaꞌtüj richin ncꞌujeꞌ quikꞌij. Quiriꞌ xbij ri Jesús.
\s Ri Jesús nukꞌalajrisaj jun bey chic que ncamsüs
\p
\v 17 Ri Jesús y ri doce rachibilaꞌ y ri chꞌaka chic vinük ye benük quiqꞌuin, quitzꞌamon-e ri bey nbe pa tinamit Jerusalén. Y jariꞌ tok ri Jesús xeruchꞌür-e baꞌ ri rachibilaꞌ roma cꞌo cꞌa ri nrajoꞌ nbij cheque.
\v 18 Rijaꞌ xbij cꞌa: Rix ivetaman que pa tinamit Jerusalén katzꞌamon-vi-e bey, y ja chiriꞌ apeꞌ nquijach-vi-e yin ri xinalüx chiꞌicojol. Nquijach-e pa quikꞌaꞌ ri más nimalüj tak sacerdotes y ri etamanelaꞌ chin ri ley ri xuyaꞌ ri Dios richin ri Moisés. Y rijeꞌ nquibij cꞌa que tika-ka ri camic pa nuviꞌ.
\v 19 Y chukaꞌ yinquijüch-e pa quikꞌaꞌ vinük ri xa man ye israelitas tüj. Y ri vinük man ye israelitas tüj yinquitzeꞌej, yinquichꞌey y cꞌateriꞌ yinquibajij chuvüch ri cruz richin nquicom. Pero pa rox kꞌij nquicꞌastüj-pe.
\s Tok ri quiteꞌ ri Jacobo y ri Juan xapon riqꞌuin ri Jesús
\p
\v 20 Y ri ye caꞌiꞌ rachibilaꞌ ri Jesús ri ye rucꞌajol ri achi rubiniꞌan Zebedeo, xejel-apu riqꞌuin ri Jesús, cachibilan ri quiteꞌ. Y ri quiteꞌ xxuqueꞌ cꞌa ka chuvüch ri Jesús richin que nucꞌutuj jun favor chin.
\v 21 Ri Jesús xbij cꞌa chin ri teꞌej riꞌ: ¿Achique cꞌa ri najoꞌ? xbij chin.
\p Y ri ixok xbij cꞌa chin ri Jesús: Yin ninjoꞌ cꞌa que tok rat nabün mandar, tabanaꞌ cꞌa que ri caꞌiꞌ val reꞌ nyetzꞌuyeꞌ ta apu aviqꞌuin, jun ta cꞌa pan avajquikꞌaꞌ (pan a-derecha) y jun ta pan axocon (pan a-izquierda). Tabanaꞌ cheque que ncꞌujeꞌ ta quikꞌij, xbij rijaꞌ.
\p
\v 22 Y jariꞌ tok ri Jesús xbij: Rix man ivetaman tüj cꞌa que cꞌayuf chive ri nicꞌutuj. Y romariꞌ yin nincꞌutuj cꞌa chive vocomi: ¿Nicochꞌ rix cachiꞌel ri nban chuve yin? ¿Y nicochꞌ chukaꞌ rix jun pokonül cachiꞌel ri nka-ka-pe pa nuviꞌ yin?, xbij ri Jesús.
\p Y ri caꞌiꞌ achibilaꞌ ri ye ral ri ixok xquibij cꞌa: Nkacochꞌ, xquibij chin ri Jesús.
\p
\v 23 Y ri Jesús xbij chic cꞌa cheque: Ketzij vi cꞌa que rix nicochꞌ na vi cachiꞌel ri nban chuve yin. Chukaꞌ nicochꞌ jun pokonül cachiꞌel ri nka-ka-pe pa nuviꞌ yin. Xa jacꞌa ri nibij, que rix nijoꞌ que jun ntzꞌuyeꞌ pa vajquikꞌaꞌ (pa nu-derecha) y jun pa nuxocon (pa nu-izquierda), riꞌ man pa nukꞌaꞌ tüj cꞌa yin cꞌo-vi richin que ninyaꞌ chive. Roma ri nicꞌutuj rix, riꞌ xa quichin chic cꞌa ri nbij ri Nataꞌ que utz que nyetzꞌuyeꞌ chiriꞌ, xbij ri Jesús.
\p
\v 24 Y ja tok ri lajuj (diez) chic rachibilaꞌ xcacꞌaxaj ri xbitüj, xpuꞌu cꞌa coyoval cheque ri ye caꞌiꞌ achibilaꞌ ri quichꞌak-quiꞌ.
\v 25 Jariꞌ tok ri Jesús xeroyoj ri rachibilaꞌ y xbij cꞌa cheque: Yin ninbij que rix jabel ivetaman que chereꞌ chuvüch ri ruchꞌulef ri tak achiꞌaꞌ ri nquibün mandar, roma yecꞌo cꞌa ri vinük pa quikꞌaꞌ, romariꞌ nquinaꞌ que ja rijeꞌ ri ye cajaf. Xaxe cꞌa ri cꞌo quikꞌij ri nyebin ri ncꞌatzinej que nban.
\v 26 Jacꞌa chiꞌicojol rix man quiriꞌ tüj. Roma ri nrajoꞌ cꞌa ncꞌujeꞌ rukꞌij chive rix, ncꞌatzin que nuna-ka-riꞌ que xa manak rukꞌij y tuchꞌutinirsaj-riꞌ richin nusuj-riꞌ chubanic achique na samaj.
\v 27 Si jun cꞌa chive rix nrajoꞌ que ja rijaꞌ ri nabey y cꞌo ta rukꞌij, tunaꞌ cꞌa riꞌ que xa manak rukꞌij y tuchꞌutinirsaj-riꞌ richin que nusuj-riꞌ chubanic achique na samaj.
\v 28 Ncꞌatzinej cꞌa que nbün cachiꞌel ri ninbün yin, ri xinalüx chiꞌicojol. Yin man ninpokonaj tüj nquisamüj coma ri chꞌaka, roma richin riꞌ tok xinpuꞌu, y man nquipuꞌu tüj cꞌa richin que yecꞌo chꞌaka chic nyebanun-pe ri ninbij cheque. Ja yin ri nquibanun ri samaj, y ja yin ri nquiyoꞌon ri nucꞌaslen richin quiriꞌ ye qꞌuiy ri nyecolotüj, xbij ri Jesús.
\s Ri Jesús nyerucꞌachojrisaj caꞌiꞌ moyiꞌ
\p
\v 29 Ri Jesús y ri rachibilaꞌ jariꞌ tok nquiyaꞌ can ri tinamit rubiniꞌan Jericó, y ye juis cꞌa ye qꞌuiy vinük ri ye tzekleben-e.
\v 30 Jariꞌ tok ye caꞌiꞌ moyiꞌ ye tzꞌuyul chuchiꞌ ri bey xcacꞌaxaj cꞌa que ri Jesús jariꞌ ri ncꞌo-e quiriꞌ, y rijeꞌ riqꞌuin cuchukꞌaꞌ xechꞌo y xquibij cꞌa: Rat Ajaf, ri rat ruxquin-rumam can ri rey David, tajoyovaj cꞌa kavüch roma ri kabanun, xquibij cꞌa.
\p
\v 31 Y ri vinük xquichꞌolij cꞌa cheque que man quechꞌo chic. Pero rijeꞌ xa riqꞌuin más cuchukꞌaꞌ xechꞌo y xquibij: Rat Ajaf, ri rat ruxquin-rumam can ri rey David, tajoyovaj cꞌa kavüch roma ri kabanun, xquibij.
\p
\v 32 Y ri Jesús xracꞌaxaj cꞌa ri quitzij. Romariꞌ xpaꞌe-ka y xeroyoj. Y cꞌateriꞌ xbij cꞌa: ¿Achique cꞌa nijoꞌ? xbij ri Jesús cheque.
\p
\v 33 Rijeꞌ xquibij cꞌa chin ri Jesús: Ajaf, roj nkajoꞌ cꞌa nkutzuꞌun, xquibij.
\p
\v 34 Ri Jesús roma cꞌa juis xujoyovaj quivüch ri caꞌiꞌ achiꞌaꞌ moyiꞌ riꞌ, jariꞌ tok xutzꞌom ri runakꞌ tak quivüch, y rijeꞌ xetzuꞌun cꞌa. Y rijeꞌ xetzeke-e chukaꞌ chirij ri Jesús.
\c 21
\s Ri xbanatüj tok ri Jesús xapon-apu chunakaj ri tinamit Jerusalén y tok xoc-apu
\p
\v 1 Y ri Jesús, ri rachibilaꞌ y ri chꞌaka chic vinük ye benük chirij, nakaj chic cꞌa yecꞌo-vi-apu chin ri tinamit Jerusalén. Chiriꞌ chic cꞌa pa tinamit Betfagé yecꞌo-vi, ri cꞌo-apu chuvüch ri juyuꞌ rubiniꞌan Olivos. Y xpuꞌu cꞌa ri Jesús xerutük cꞌa e ye caꞌiꞌ rachibilaꞌ.
\v 2 Rijaꞌ xbij cꞌa e cheque: Quixbiyin-apu chupan la vit tinamit la nitzꞌet-apu chilaꞌ, y ja yan ri nyixoc-apu, jariꞌ nivil jun alaj burro cꞌo chiriꞌ riqꞌuin ri ruteꞌ. Tisolo-pe ri teꞌej y queꞌicꞌama-pe chi caꞌiꞌ chuve.
\v 3 Y si cꞌo cꞌa ri nbin-pe chive achique ncꞌatzin-vi que nyeꞌicꞌün-pe, tibij cꞌa chin: Ncꞌatzin chin ri Ajaf, pero chanin nyeberujachaꞌ chic can, tibij can, xbix-e cheque roma ri Jesús.
\p
\v 4 Nbanatüj na vi cꞌa cachiꞌel ri tzꞌiban can roma ri jun ri xkꞌalajrisan ri rutzij ri Dios ojer can. Ri rutzꞌiban cꞌa can rijaꞌ, nbij:
\q
\v 5 Tiyaꞌ cꞌa rutzijol cheque ri ye richin chic ri tinamit rubiniꞌan Sión,
\q que ri qui-rey jareꞌ petenük.
\q Ri qui-rey nuchꞌutinirsaj vi cꞌa ránima.
\q Y rijaꞌ tzꞌuyul-pe chirij jun burro.
\q Chirij vi cꞌa jun alaj burro tzꞌuyul-vi-pe rijaꞌ.
\q Ri alaj burro ral cꞌa jun samajel chico.
\q Quiriꞌ cꞌa ri tzꞌiban can.
\p
\v 6 Y ri caꞌiꞌ achibilaꞌ xebe cꞌa, y xquibün-vi ri bin-e cheque roma ri Jesús.
\v 7 Xquicꞌün cꞌa pe ri alaj burro rachibilan ri ruteꞌ, chin ri Jesús. Cꞌateriꞌ ri achibilaꞌ xquirip-e ri quitziek ri cachiꞌel coton chiquij ri caꞌiꞌ chico riꞌ, richin que ri Jesús ntzꞌuyeꞌ cꞌa e.
\v 8 Y ri ye benük chirij ri Jesús juis vi ye qꞌuiy. Y jubama conojel cheque rijeꞌ ri xquiriqꞌuilaꞌ ri quitziek ri cachiꞌel coton pa rubey ri Jesús richin que nquiyaꞌ rukꞌij. Y chꞌaka chic vinük richin que nquiyaꞌ chukaꞌ rukꞌij ri Jesús xebequicꞌamala-pe rukꞌaꞌ tak cheꞌ richin nquivek, richin que nquiricꞌ pa rubey. Y quiriꞌ cꞌa nquibanalaꞌ ye benük.
\v 9 Y ri vinük ri ye nabey chuvüch ri Jesús y ri yecꞌo can chirij, riqꞌuin cꞌa ronojel cuchukꞌaꞌ nquibij: ¡Matiox que petenük ri ruxquin-rumam can ri rey David! ¡Que ri Ajaf Dios nbün ta bendecir rija! ¡Petenük cꞌa pa rubiꞌ ri Ajaf Dios! ¡Matiox chin ri Dios ri cꞌo chilaꞌ chicaj! nquibij cꞌa.
\p
\v 10 Jacꞌa tok ri Jesús ntoc-apu pa tinamit Jerusalén, xepuꞌu cꞌa ri vinük y xquimol-quiꞌ chanin chutzꞌetic ri Jesús. Y ri vinük riꞌ nquibilaꞌ cꞌa: ¿Achique cꞌa achi reꞌ? nquibij.
\p
\v 11 Pero yecꞌo cꞌa ri xebin: Reꞌ jareꞌ ri Jesús, ri nkꞌalajrisan ri nbix chin roma ri Dios. Rijaꞌ aj pa tinamit Nazaret, tinamit ri cꞌo chiriꞌ pa ruchꞌulef Galilea, nquibij cꞌa.
\s Tok ri Jesús xerokotala-pe ri cꞌayinelaꞌ y ri lokꞌonelaꞌ pa racho ri Dios
\p
\v 12 Y ri Jesús xapon cꞌa pa racho ri Dios ri cꞌo pa tinamit Jerusalén. Y roma xutzꞌet que cachiꞌel cꞌayibül quibanun ri vinük chin, xerokotaj cꞌa pe conojel, chi cꞌayinel chi lokꞌonel. Y cheque ri jaloy-ruvüch tumin, xerutecꞌmayilaꞌ ri qui-mesas. Y quiriꞌ chukaꞌ xbün can cheque ri quichꞌacat ri cꞌayinel palomas.
\v 13 Ri Jesús xbij cꞌa cheque ri vinük riꞌ: Chupan ri rutzij ri Dios ri tzꞌiban can, nbij que ri vacho, jay richin oración. Jacꞌa rix xa cachiꞌel quijul elekꞌomaꞌ ibanun chin, xbij ri Jesús cheque.
\p
\v 14 Y tok ri Jesús cꞌo cꞌa pa racho ri Dios, yecꞌo cꞌa vinük ye moyiꞌ y yecꞌo chukaꞌ ri man nyetiquer tüj nyebiyin roma ri ye jetzꞌ, ri xeꞌapon riqꞌuin rijaꞌ, richin ta nyerucꞌachojrisaj-e. Y rijaꞌ quiriꞌ cꞌa ri xbün. Xerucꞌachojrisaj-e.
\v 15 Jacꞌa ri más nimalüj tak sacerdotes y ri etamanelaꞌ chin ri ley ri xuyaꞌ ri Dios richin ri Moisés xpuꞌu coyoval, roma ri Jesús qꞌuiy milagros ri nyerubanalaꞌ, y roma chukaꞌ ri acꞌualaꞌ riqꞌuin cꞌa cuchukꞌaꞌ nquibilaꞌ chiriꞌ chi racho ri Dios: ¡Matiox que xka-pe ri ruxquin-rumam can ri David! nquibij. Y jariꞌ xyacon coyoval.
\v 16 Xepuꞌu ri más nimalüj tak sacerdotes y ri achiꞌaꞌ etamanelaꞌ chin ri ley ri xuyaꞌ ri Dios richin ri Moisés, xquibij cꞌa chin ri Jesús: ¿Navacꞌaxaj cꞌa ri nyetajin chubixic ri acꞌualaꞌ? xquibij.
\p Y xpuꞌu ri Jesús xbij cheque ri achiꞌaꞌ riꞌ: Jaꞌ, ninvacꞌaxaj. Y rix ¿man itzꞌeton tüj chupan ri rutzij ri Dios ri nbij-vi, que ri ketzij nyeyoꞌon rukꞌij ri Dios ja ri acꞌualaꞌ y ri cꞌa nyetzꞌuman vi? xbij ri Jesús cheque ri achiꞌaꞌ riꞌ.
\p
\v 17 Y ri Jesús xeruyaꞌ cꞌa can chiriꞌ ri achiꞌaꞌ riꞌ. Rijaꞌ xel-e pa tinamit Jerusalén y xbe cꞌa pa tinamit Betania. Chiriꞌ cꞌa xbe-vi richin xbeꞌuxlan can ri jun akꞌaꞌ riꞌ, rachibilan ri rachibilaꞌ.
\s Tok ri Jesús xbij chin ri cheꞌ higuera que man jun bey chic nvachin
\p
\v 18 Y cumaj rucaꞌn kꞌij, tok quitzꞌamon bey richin nyetzolij pa tinamit Jerusalén, ri Jesús nnum rupan.
\v 19 Y tok ye benük, rijaꞌ xutzꞌet cꞌa jun cheꞌ higuera xquil chunakaj ri bey. Xbe-apu chuxeꞌ chucanoxic ruvüch, pero xa man jun vit ruvüch cꞌo, xa ruyon ruxak. Jariꞌ tok ri Jesús xchꞌo chin ri cheꞌ y xbij cꞌa: Man jun bey chic cꞌa navachin.
\p Y ri cheꞌ higuera riꞌ xchakiꞌj-vi-ka.
\v 20 Tok ri rachibilaꞌ ri Jesús xquitzꞌet que chakiꞌj chic ri cheꞌ higuera, xquibilaꞌ chiquivüch: ¡Chanin comi xchakiꞌj-ka ri higuera reꞌ! nquibij cꞌa.
\p
\v 21 Xpuꞌu ri Jesús xbij cꞌa cheque: Ketzij ninbij chive: Si rix niyoꞌon ivánima y chukaꞌ man npuꞌu tüj pan ivánima colopeꞌ xa man nbanatüj tüj reꞌ, nyixtiquer cꞌa nibün quereꞌ chin jun cheꞌ higuera. Y cꞌo ta nojibül más nimakꞌ ri nyixtiquer nibün, que chuvüch ri jun reꞌ. Nyixtiquer ta nibij chin ri juyuꞌ reꞌ que tel-e chereꞌ y ticꞌo chupan ri mar, y quiriꞌ ta ri nbanatüj.
\v 22 Ronojel vi cꞌa ri nicꞌutuj chin ri Dios riqꞌuin ronojel ivánima, nicꞌul-vi.
\s Yecꞌo ri nyecꞌutun chin ri Jesús que achique xyoꞌon autoridad pa rukꞌaꞌ
\p
\v 23 Y tok ri Jesús cꞌo chic pa racho ri Dios y nucꞌut chic ri rutzij ri Dios chiquivüch ri vinük, ri más nimalüj tak sacerdotes y ri rajatük tak achiꞌaꞌ ri juis quikꞌij chiquicojol ri vinük, xeꞌapon-apu riqꞌuin y xquicꞌutuj cꞌa chin ri Jesús: ¿Achique xyoꞌon autoridad pan akꞌaꞌ richin xeꞌavokotaj-e ri vinük cꞌayinelaꞌ pa racho ri Dios? ¿Y achique chukaꞌ yoyon kꞌij chave richin que qꞌuiy ri nyeꞌabanalaꞌ chiquicojol ri vinük? xquibij chin.
\p
\v 24 Xpuꞌu ri Jesús xbij cꞌa cheque ri achiꞌaꞌ riꞌ: Yin cꞌo cꞌa chukaꞌ jun ri ninjoꞌ nincꞌutuj chive, y riqꞌuin cꞌa nibij chuve reꞌ, yin chukaꞌ ninbij chive achique yoyon autoridad pa nukꞌaꞌ richin nyenbanalaꞌ quereꞌ.
\v 25 Y jariꞌ tok ri Jesús xucꞌutuj cꞌa: ¿Ri Juan xtak-pe roma ri Dios richin xerubün bautizar ri vinük? ¿O xa vinük xebin chin que tubanaꞌ quiriꞌ? xbij ri Jesús.
\p Y ri más nimalüj tak sacerdotes y ri rajatük tak achiꞌaꞌ ri cꞌo quikꞌij xquibilaꞌ cꞌa chiquivüch: ¿Achique cꞌa nkabij chin ri Jesús vocomi? xquibij-ka. Roma si nkabij que ri Juan ja ri Dios ri takayon-pe richin, ri Jesús nbij cꞌa cheke que achique cꞌa roma tok man xitakej tüj.
\v 26 Y si nkabij que xa vinük xebin chin ri Juan que tubanaꞌ quiriꞌ, cꞌayuf cheke roj, roma ri vinük nyecatüj chikij. Roma conojel vinük quiniman-vi que ri Juan xukꞌalajrisaj-vi ri xbix chin roma ri Dios, xquibij cꞌa ka chiquivüch.
\p
\v 27 Y xquibij-apu cꞌa chin ri Jesús: Roj man ketaman tüj, xquibij-apu.
\p Y ri Jesús jariꞌ chukaꞌ xbij cheque ri achiꞌaꞌ riꞌ: Roma cꞌa rix man xixtiquer tüj xibij chuve, quiriꞌ cꞌa chukaꞌ yin man ninbij tüj chive achique yoyon kꞌij chuve richin nyenbanalaꞌ quereꞌ, xbij ri Jesús.
\s Ri xucꞌulachij jun tataꞌaj quiqꞌuin ri caꞌiꞌ rucꞌajol
\p
\v 28 Cꞌateriꞌ ri Jesús xbij chic cꞌa cheque ri más nimalüj tak sacerdotes y ri rajatük tak achiꞌaꞌ ri cꞌo quikꞌij: quixnucun-vi cꞌa jabel roma ri ninbij chive. Cꞌo cꞌa jun achi yecꞌo caꞌiꞌ rucꞌajol. Y ri tataꞌaj reꞌ xapon cꞌa riqꞌuin ri jun rucꞌajol nabey, y xbij chin: Vocomi, cabiyin pa samaj, ri apeꞌ katicon-vi-ka uva, xbij chin.
\v 29 Xpuꞌu ri cꞌajol riꞌ xbij cꞌa chin ri rutataꞌ: Vocomi man ninjoꞌ tüj nquibe pa samaj, xbij. Y cꞌateriꞌ xtzolij rucꞌuꞌx y xbe cꞌa pa samaj.
\v 30 Y ri tataꞌaj xapon cꞌa chukaꞌ riqꞌuin ri jun chic rucꞌajol, y xbij chin que tibiyin pa samaj. Y ri cꞌajol riꞌ xbij chin ri rutataꞌ: Nataꞌ, jareꞌ nquibe, xbij. Pero ri cꞌajol riꞌ xa man xbe tüj pa samaj.
\v 31 Y cꞌateriꞌ ri Jesús xucꞌutuj cheque ri más nimalüj tak sacerdotes y ri rajatük tak achiꞌaꞌ ri juis quikꞌij: ¿Achique cheque ri caꞌiꞌ ri xbanun ri rurayibül ri rutataꞌ? xbij.
\p Y ri achiꞌaꞌ riꞌ xquibij cꞌa: Ri xbanun ri rurayibül ri rutataꞌ ja ri nabey, xquibij.
\p Y ri Jesús xbij cꞌa cheque ri más nimalüj tak sacerdotes y ri rajatük tak achiꞌaꞌ ri juis quikꞌij: Ketzij cꞌa ninbij chive que xa ja ri moloy tak alcaval y ri ixokiꞌ ri man utz tüj cꞌaslen quicꞌuan, jariꞌ ri nyecꞌo-e chivüch, roma nquitzolij-pe quicꞌuꞌx. Xa ja yan chic cꞌa rijeꞌ ri nabey nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios.
\v 32 Ri Juan Bautista tok xpuꞌu, jun chojmilüj bey cꞌa ri xucꞌut chivüch rix, jacꞌa rix man xitakej tüj. Xaxe cꞌa ri moloy tak alcaval y ri ixokiꞌ ri man utz tüj quicꞌaslen, xaxe rijeꞌ ri xetaken. Jacꞌa rix, man riqꞌuin tüj riꞌ man xitzolij tüj pe icꞌuꞌx riqꞌuin ri Dios y man xitakej tüj chukaꞌ.
\s Ri ejemplo pariꞌ ri itzel tak kajoy-ulef
\p
\v 33 Y tivacꞌaxaj na peꞌ jun chic ejemplo, xbij ri Jesús cheque ri vinük: Xcꞌujeꞌ cꞌa jun achi ri rajaf jun ulef, xpuꞌu rijaꞌ xutic cꞌa ruvüch ri rulef riqꞌuin uva y xucꞌojoj rij ri rulef. Xbün chukaꞌ cachiꞌel jun vit pila ri chupan ulef ri richin niyitzꞌ ri uva, y jun chukaꞌ tzꞌak ri nüj jotol, y pariꞌ riꞌ xcꞌuje-vi racho ri chajinel.
\p Cꞌateriꞌ xuyaꞌ can pa kajic cheque caꞌi-oxiꞌ samajelaꞌ, y rijaꞌ xbe nüj.
\p
\v 34 Y ja tok xapon yan ri tiempo richin nban ri vuxuj-uva, ri rajaf ri ulef xutük nabey jun raj-icꞌ achi, cꞌate baꞌ riꞌ jun chic. Y quiriꞌ ye qꞌuiy ri rajicꞌaꞌ ri xerutük richin ta que xbequicꞌama-pe ri ruvüch ri uva ri xuya-ka ri ulef.
\v 35 Pero ri achiꞌaꞌ kajoy tak ulef, xa man xequicꞌul tüj jabel ri achiꞌaꞌ ajicꞌaꞌ, ri ye takon-e roma ri rajaf ri ulef. Xa yecꞌo xequichꞌey, yecꞌo xequicꞌük chi abüj y yecꞌo xequicamsaj.
\v 36 Xpuꞌu ri rajaf ri ulef xerutakala-e cꞌa chꞌaka chic achiꞌaꞌ ri ye rajicꞌaꞌ. Más cꞌa ye qꞌuiy vi ri xerutakala-e ri jun chic bey reꞌ. Pero ri achiꞌaꞌ kajoy tak ulef ja mismo ri xquibanala-pe cheque.
\p
\v 37 Y pa ruqꞌuisbül, ri rajaf ri ulef xunuc y xbij cꞌa: Ri achiꞌaꞌ kajoy-ulef nyetaken-vi cꞌa tok nquitzꞌet que ja ri nucꞌajol ri napon, xbij-ka rijaꞌ.
\v 38 Pero ri achiꞌaꞌ ri ye kajayon ri ulef, xe xquitzꞌet que ja ri rucꞌajol ri rajaf ri ulef ri xapon, xquibila-ka cꞌa chiquivüch: Jareꞌ ri nchinan ronojel ri ulef ri kakajon vocomi. ¿Achique roma man nkacamsaj tüj? Richin quiriꞌ pa kakꞌaꞌ roj ncꞌuje-vi ri ulef, xquibij cꞌa.
\v 39 Y quiriꞌ vi cꞌa xquibün. Xquitzꞌom y cꞌateriꞌ xquelesaj-pe ri cꞌajol chiriꞌ chupan ri rulef y xquicamsaj.
\p
\v 40 Cꞌateriꞌ ri Jesús xbij: Tok npuꞌu ri rajaf ri ulef ri xquil uva chuvüch, ¿achique nbün cheque ri achiꞌaꞌ kajoy tak ulef, ninuc rix? xbij ri Jesús.
\p
\v 41 Y ri vinük xquibij cꞌa: Ri rajaf ri ulef man nujoyovaj tüj cꞌa quivüch ri itzel tak achiꞌaꞌ kajoy-ulef y nyeruqꞌuis. Y cꞌateriꞌ ri rulef nuyaꞌ chic can pa kajic cheque chꞌaka chic achiꞌaꞌ kajoy tak ulef, ri nquiya-vi ri uva nuyaꞌ ri ulef tok napon ri tiempo, xquibij.
\p
\v 42 Xpuꞌu ri Jesús xbij cꞌa cheque: ¿Man jun bey cꞌa itzꞌeton ri jun tzij tzꞌiban can chupan ri rutzij ri Dios? Ri tzij riꞌ nbij cꞌa:
\q Cꞌo cꞌa jun abüj ri man xkaꞌ tüj chiquivüch ri chꞌaka banuy tak jay.
\q Pero ri abüj reꞌ xchꞌacon-vi, roma ri abüj reꞌ xa cꞌo-vi ri xucusan chin ri jay richin que ri jay riꞌ man ntzak tüj.
\q Ja vi ri Ajaf Dios xbanun reꞌ,
\q y ri runakꞌ tak kavüch man jun bey cꞌa quitzꞌeton que nbanatüj ta quereꞌ.
\q Quiriꞌ nbij ri rutzij ri Dios.
\m
\v 43 Y roma cꞌa ri ye banatajnük, rix man nyixcꞌujeꞌ tüj chic pa rukꞌaꞌ ri Dios, ri nyecꞌujeꞌ pa rukꞌaꞌ ri Dios xa ja ri chꞌaka chic vinük ri nquicꞌuan jun utzilüj cꞌaslen y nyeqꞌuiy chupan ri rutzij ri Dios y romariꞌ ye qꞌuiy chꞌaka chic nyetaken ri rutzij ri Dios.
\v 44 Ri vinük cꞌa ri ntzak chuvüch ri abüj ri xucusüs chin ri jay, nucraj-riꞌ chuvüch. Y ri vinük ri ntzak ri abüj riꞌ chirij, nuqueꞌej cꞌa, xbij ri Jesús.
\p
\v 45 Y tok ri más nimalüj tak sacerdotes y ri achiꞌaꞌ fariseos cacꞌaxan chic ka ri ejemplos ri xerutzijoj ri Jesús, xkꞌax-vi cheque que chiquij rijeꞌ xchꞌo-vi-ka.
\v 46 Y jariꞌ tok rijeꞌ xcajoꞌ cꞌa xquitzꞌom yan e ri Jesús. Pero man xquibün tüj roma xa nquixbij-quiꞌ chiquivüch ri vinük, roma chiquivüch ri vinük, ri Jesús kꞌalajrisüy vi rutzij ri Dios y nbij chukaꞌ cheque ri nyebanatüj ri más chiquivüch apu.
\c 22
\s Ejemplo pariꞌ jun cꞌulubic
\p
\v 1 Y ri Jesús xutzꞌom chic cꞌa nchꞌo cheque ri vinük, y xerucusaj chꞌaka chic ejemplos. Rijaꞌ xutzꞌom cꞌa rubixic:
\v 2 Jun nimakꞌij ri xbün jun rey chin ri rucꞌajol tok xcꞌuleꞌ, junan cꞌa riqꞌuin tok ri vinük nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios.
\v 3 Y ri rey riꞌ yecꞌo chic vi ri rubin cheque que nyeꞌapon chupan ri jun cꞌulubic riꞌ, y romariꞌ xerutük cꞌa ri rusamajelaꞌ chicoyoxic ri vinük riꞌ. Jacꞌa ri xeꞌoyox man xcajoꞌ tüj chic xebe.
\v 4 Y ri rey xerutük-e chꞌaka chic rusamajelaꞌ y xbij-e cheque: Tibij cheque conojel ri nuyoꞌon rutzijol cheque pariꞌ ri jun nimakꞌij reꞌ, que ronojel cꞌo chic richin nkabün ri vaꞌin. Ri achij tak nuvacx y ri chꞌaka chic chico ri xentiojrisaj richin nyecꞌatzin chupan ri kꞌij reꞌ, xechojmirsüs yan y cꞌo chic richin nyecꞌux. Ronojel cꞌa cꞌo chic, quixbij cheque. Que quepuꞌu cꞌa chupan ri jun cꞌulubic reꞌ, xbij-e cheque.
\v 5 Pero ri xeꞌoyox, man xetaken tüj pe riqꞌuin ri xbebix jun bey chic cheque. Yecꞌo ri xa xebe pa tak quisamaj pa kꞌayis, y yecꞌo xa xebe pa tak cꞌayij.
\v 6 Jacꞌa ri chꞌaka chic xequitzꞌom ri samajelaꞌ ye rutakon-e ri rey, y xequicamsaj, roma chiquivüch rijeꞌ ri samajelaꞌ riꞌ xa man jun quikꞌij.
\v 7 Ja tok xapon rutzijol riqꞌuin ri rey ri achique xbanatüj, jariꞌ xbanun que rijaꞌ xcatüj royoval. Jariꞌ tok rijaꞌ xerutük achiꞌaꞌ ye banuy-oyoval chiquij richin que xeruqꞌuis cꞌa ri ye camsanelaꞌ quiqꞌuin ri rusamajel rijaꞌ, y chukaꞌ xbij que tiporox cꞌa ri quitinamit.
\v 8 Cꞌateriꞌ cꞌa ri rey xchꞌo chic quiqꞌuin ri rusamajelaꞌ jun bey chic y xbij cꞌa cheque: Ketzij vi que ronojel chic cꞌo richin nbanatüj ri cꞌulubic, xa ja ri xenvoyoj man xeka-pe tüj, y xa más cꞌa utz xbün que man xepuꞌu tüj, roma xa man cꞌuluman tüj vi que xeka-pe.
\v 9 Vocomi cꞌa, quixbiyin pa tak bey ri nyebe lojcꞌan chic y queꞌivoyoj-pe conojel richin que nyepuꞌu chupan ri cꞌulubic chereꞌ, xbij cheque.
\v 10 Y tok ri samajelaꞌ xebe na vi pa tak bey ri nyebe lojcꞌan chic, xecoyoj y xequimol-vi cꞌa pe ronojel quivüch vinük, chi utz y man utz tüj quicꞌaslen chiquivüch ri vinük. Y ri jay apeꞌ xban-vi ri cꞌulubic, xnoj.
\p
\v 11 Y ri rey xoc cꞌa apu chiquitzꞌetic conojel ri xeroyoj. Y rijaꞌ xutzꞌet cꞌa que cꞌo cꞌa jun achi chiriꞌ ri man rucusan tüj e ri rutziek ri ncꞌatzin chupan ri jun cꞌulubic riꞌ.
\v 12 Ri rey xchꞌo cꞌa chin ri achi riꞌ, ri royon-vi chukaꞌ chupan ri jun cꞌulubic riꞌ, y xucꞌutuj cꞌa chin: Y rat ¿achique cꞌa xabün richin xatiquer xatoc-pe chereꞌ? Tok xa man ja tüj ri tziük ri ncꞌatzin chupan ri jun cꞌulubic reꞌ ri acusan pe, xbij ri rey chin. Y ri achi man jun tzij xtiquer xbij, xa mem xbün cꞌa chuvüch ri rey.
\v 13 Y ri rey jariꞌ tok xbij cheque ri rusamajelaꞌ: Tixima-e rukꞌa-rakün ri jun achi ri xa man rucusan tüj pe rutziek ri ncꞌatzin que rucusan ta pe, y queꞌitorij can cꞌa calaꞌ pa kꞌekuꞌn. Chiriꞌ xaxe cꞌa okꞌej y jachꞌachꞌen eyaj cꞌo.
\v 14 Y stapeꞌ (aunque) ye qꞌuiy vi cꞌa ri nyeꞌoyox, man conojel tüj cꞌa ri nyechaꞌtüj can richin que nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios, xbij ri Jesús.
\s Ncꞌutux chin ri Jesús si utz o man utz tüj ntoj ri alcaval
\p
\v 15 Y jariꞌ tok ri achiꞌaꞌ fariseos xebe. Rijeꞌ xbequiyaꞌ cꞌa chiquivüch richin achique ta jun nquibün richin que ri Jesús ntzak ta pa quikꞌaꞌ riqꞌuin ri nbij.
\v 16 Jariꞌ tok rijeꞌ xequitük ri cachibilaꞌ ye cachibilan-e ye caꞌi-oxiꞌ ruvinak ri rey Herodes. Xequitük-e cꞌa riqꞌuin ri Jesús. Y rijeꞌ xbequibij cꞌa chin ri Jesús tok xeꞌapon riqꞌuin: Rat ri rat jun Maestro, roj ketaman cꞌa que xaxe vi cꞌa ri ketzij ri nkaꞌ chavüch y jariꞌ ri ncatzijoj. Nacꞌut-vi ri rutzij ri Dios pa rubeyal. Y rat man naxbij tüj chukaꞌ aviꞌ chuvüch jun vinük, stapeꞌ (aunque) juis ta rukꞌij.
\v 17 Y vocomi nkajoꞌ cꞌa nkacꞌaxaj achique ri nabij cheke. Roma nkanuc ka roj nkabij: ¿Cꞌuluman que nkatoj ri alcaval ri nbij ri rey César ri ncꞌatzinej que nkatoj o xa man cꞌuluman tüj? xquibij cꞌa.
\p
\v 18 Pero ri Jesús retaman-vi cꞌa ri nquinojij chirij. Romariꞌ rijaꞌ xbij cꞌa cheque: Rix xa caꞌiꞌ ipalüj. ¿Achique cꞌa roma rix nitij ikꞌij richin nquinitij?
\v 19 Ticꞌutuꞌ cꞌa pe ri tumin ri nucusüs richin nitoj ri alcaval, xbij cheque.
\p Y rijeꞌ jariꞌ xquicꞌut-apu ri tumin chuvüch. Ri tumin ri xquicꞌut-apu ja ri nquibij denario chin.
\v 20 Y ri Jesús jariꞌ xucꞌutuj cheque: ¿Achique chok vachbül cꞌa laꞌ? ¿Y achique chok biꞌ chukaꞌ la cꞌo chuvüch la tumin? xbij rijaꞌ.
\p
\v 21 Y rijeꞌ xquibij cꞌa chin ri Jesús: Richin ri rey César, xquibij.
\p Y ri Jesús xbij cꞌa cheque: Titojoꞌ cꞌa ri alcaval chin ri César riqꞌuin ri tumin ri cꞌuluman que niyaꞌ chin rijaꞌ. Y tiyaꞌ chin ri Dios, ronojel ri cꞌuluman que niyaꞌ chin rijaꞌ, xbij ri Jesús.
\p
\v 22 Y tok ri achiꞌaꞌ riꞌ cacꞌaxan chic ka ri xbij ri Jesús, xeꞌ xquicaꞌyej tok xcacꞌaxaj. Y rijeꞌ xquiyaꞌ can cꞌa ri Jesús. Rijeꞌ xebe cꞌa.
\s Ri caminakiꞌ nyecastüj-vi
\p
\v 23 Y ja kꞌij riꞌ tok chꞌaka cheque ri achiꞌaꞌ saduceos xeꞌapon riqꞌuin ri Jesús. Ri achiꞌaꞌ reꞌ man nquinimaj tüj que ri caminakiꞌ nyecastüj chic pe. Rijeꞌ xeꞌapon cꞌa, roma cꞌo ri ncajoꞌ chin.
\v 24 Rijeꞌ xquibij cꞌa chin ri Jesús: Rat rat jun Maestro chukaꞌ. Cꞌo cꞌa jun ri nkajoꞌ nkacꞌutuj chave. Ri Moisés rutzꞌiban-vi cꞌa can cheke: Si cꞌo cꞌa jun achi nuyaꞌ can ri rixjayil roma rijaꞌ ncom-e y man jun ralcꞌual nuyaꞌ can, jun cꞌa ruchakꞌ o runimal rijaꞌ ri ncꞌatzinej que ncꞌuleꞌ riqꞌuin ri malcaꞌn-ixok, richin quiriꞌ nyecꞌujeꞌ ta ralcꞌual riqꞌuin ri ixok malcaꞌn. Y si yecꞌo ralcꞌual nyecꞌujeꞌ riqꞌuin ri ixok, ri nabey alaꞌ ntoc ralcꞌual ri camnük chic e.
\v 25 Y rijeꞌ xquibij cꞌa: Y quiriꞌ cꞌa xecꞌujeꞌ ye siete achiꞌaꞌ quichakꞌ-quiꞌ. Ri nabey xcꞌuleꞌ cꞌa. Pero ri achi riꞌ xcom-e y man jun ralcꞌual xuyaꞌ ta can. Ri rixjayil ri achi riꞌ xcꞌujeꞌ cꞌa can riqꞌuin ri ruchakꞌ.
\v 26 Ri rucaꞌn achi quiriꞌ cꞌa chukaꞌ xucꞌulachij-e, rijaꞌ xcom-e y man jun ralcꞌual xuyaꞌ can. Ri rox achi ja chukaꞌ riꞌ xucꞌulachij-e, cachiꞌel ri caꞌiꞌ nabey tak runimal y ri ixok cꞌa xcꞌujeꞌ na can. Y quiriꞌ cꞌa xquicꞌulachila-e, cꞌa riqꞌuin ri ruqꞌuisbül achi cheque ri ye siete quichakꞌ-quiꞌ.
\v 27 Y tok ye camnük chic cꞌa e ri siete achiꞌaꞌ quichakꞌ-quiꞌ chuvüch ri ixok riꞌ, chukaꞌ rijaꞌ xcom cꞌa e.
\v 28 Y ri achiꞌaꞌ saduceos xquibij cꞌa chin ri Jesús: Rat nabij que napon jun kꞌij tok ri caminakiꞌ nyecꞌastüj-pe. Tok napon cꞌa ri kꞌij riꞌ, ¿achique chok rixjayil cꞌa ntoc ri ixok reꞌ? Roma chi siete achiꞌaꞌ quichakꞌ-quiꞌ xecꞌujeꞌ riqꞌuin, xquibij.
\p
\v 29 Jariꞌ tok ri Jesús xbij cheque ri achiꞌaꞌ riꞌ: Rix xa rix satznük riqꞌuin ri xibij. Ri rutzij ri Dios jun vi chic ri nbij. Y man ivetaman tüj cꞌa chukaꞌ que ri ruchukꞌaꞌ ri Dios juis nim.
\v 30 Roma tok napon ri kꞌij que ri caminakiꞌ nyecꞌastüj-e, man nyecꞌuleꞌ tüj chic, nixta chukaꞌ man nyeyatüj tüj e quimiꞌal y quicꞌajol richin nyecꞌuleꞌ. Rijeꞌ xa nyeꞌoc cꞌa cachiꞌel ri ru-ángeles ri Dios chilaꞌ chicaj.
\v 31 Jacꞌa ri cꞌastajbül quichin ri caminakiꞌ cꞌo-vi. ¿Man itzꞌeton tüj cꞌa ri rutzij ri Dios ri yoꞌon can pan ikꞌaꞌ? Chupan riꞌ ri Dios nbij-vi cꞌa chive:
\v 32 Ja yin ri ru-Dios ri Abraham, ri ru-Dios ri Isaac y ri ru-Dios chukaꞌ ri Jacob. Quiriꞌ cꞌa ri xbij ri Dios ojer can. Y xa ta ri kaxquin-kamamaꞌ can riꞌ ye caminakiꞌ ta e richin chi jumul, ri Dios man ta qui-Dios rijeꞌ, roma xa man nyecꞌastüj tüj chic pe. Ri Dios qui-Dios vi ri cꞌo quicꞌaslen y xa man quichin tüj ri caminakiꞌ, xbij ri Jesús.
\p
\v 33 Y tok ri vinük cacꞌaxan chic ri tijonic ri xuyaꞌ ri Jesús, xe xquicaꞌyej tok xcacꞌaxaj, roma man jun bey cacꞌaxan tüj tzij quiriꞌ.
\s Tok ri Jesús xbij ri achique mandamiento ri más nim
\p
\v 34 Y ri achiꞌaꞌ fariseos chanin cꞌa xquimol-quiꞌ chunuquic achique ri nquibün, tok xcacꞌaxaj que ri Jesús xutzꞌapij-vi cꞌa quichiꞌ ri achiꞌaꞌ saduceos riqꞌuin ri xbij.
\v 35 Xpuꞌu cꞌa jun cheque ri achiꞌaꞌ fariseos, jun etamanel vi richin ri ley ri xuyaꞌ ri Dios pa rukꞌaꞌ ri Moisés, xaxe cꞌa richin nutij ri Jesús, xucꞌutuj cꞌa chin:
\v 36 Rat ri rat Maestro vi, tabij cꞌa chuve, ¿achique cꞌa cheque ri mandamientos ri xuyaꞌ ri Dios pa rukꞌaꞌ ri Moisés, ri cꞌo más rakalen?
\p
\v 37 Y ri Jesús xbij chin: Ri mandamiento riꞌ ja ri tajoꞌ cꞌa ri Dios ri Avajaf. Tajoꞌ riqꞌuin ronojel avánima. Tajoꞌ cꞌa chupan ronojel ri acꞌaslen, y riqꞌuin ri anojibül.
\v 38 Jariꞌ ri nabey y nimalüj mandamiento ri cꞌo chupan ri ley.
\v 39 Y cꞌo chukaꞌ jun rucaꞌn mandamiento juis cꞌo rakalen y jubama junan riqꞌuin ri nabey. Y ri mandamiento riꞌ nbij cꞌa: Cachiꞌel najo-ka-aviꞌ rat, quiriꞌ cꞌa chukaꞌ queꞌajoꞌ ri chꞌaka chic. Quiriꞌ nbij ri mandamiento riꞌ.
\v 40 Ronojel vi cꞌa ri nbij ri ley ri xuyaꞌ ri Dios pa rukꞌaꞌ ri Moisés y ronojel cꞌa ri quibin can ri achiꞌaꞌ ri xekꞌalajrisan ri xbix cheque roma ri Dios ojer can, chupan cꞌa ri caꞌiꞌ mandamientos riꞌ petenük ruxeꞌ. Caꞌiꞌ cꞌa mandamientos ri juis yecꞌo cakalen, xbij ri Jesús.
\s Ri Jesús nchꞌo cheque ri achiꞌaꞌ fariseos
\p
\v 41 Y tok cꞌa quimolon-quiꞌ y quicꞌuan-quiꞌ ri achiꞌaꞌ fariseos, xpuꞌu ri Jesús cꞌo cꞌa ri xucꞌutuj cheque.
\v 42 Rijaꞌ xucꞌutuj cꞌa cheque: ¿Achique cꞌa ninuc rix pariꞌ ri Cristo? Tok rijaꞌ npuꞌu, ¿achique chok alcꞌual rijaꞌ?
\p Y ri achiꞌaꞌ fariseos xquibij cꞌa: Richin ri rey David, xquibij.
\p
\v 43 Y ri Jesús xbij cꞌa cheque: ¿Pero achique cꞌa roma tok ri rey David xbij Vajaf chin ri Cristo? Roma xa xkꞌalajrisüs chin roma ri Lokꞌolüj Espíritu, y romariꞌ xbij cꞌa:
\q
\v 44 Ri Ajaf Dios xbij cꞌa chin ri Vajaf ri Cristo:
\q Catzꞌuye-pe pa vajquikꞌaꞌ (nu-derecha)
\q y nyenyaꞌ pan akꞌaꞌ ri nyeꞌetzelan avichin.
\q Quiriꞌ xbij.
\m
\v 45 Y si ri rey David, Vajaf nbij chin ri Cristo, ¿achique cꞌa roma tok nbix que ri Cristo xa choj jun ruxquin-rumam can ri rey David? xbij ri Jesús.
\p
\v 46 Y man jun cꞌa ri xbin ta apu jun tzij chin ri Jesús, richin nbij ta apu ri xucꞌutuj ri Jesús pariꞌ ri Cristo. Ja kꞌij riꞌ tok xutzꞌom-e que man jun chic xbanun covil richin cꞌo ta ri nucꞌutuj chin ri Jesús.
\c 23
\s Ri etamanelaꞌ chin ri ley ri xuyaꞌ ri Dios richin ri Moisés y ri achiꞌaꞌ fariseos man pa ruchojmil tüj ri nyequibün
\p
\v 1 Y ri Jesús jariꞌ tok xchꞌo chiquivüch ri vinük y chukaꞌ xchꞌo quiqꞌuin ri rachibilaꞌ. Rijaꞌ xbij cꞌa:
\v 2 Pa ruqꞌuexel cꞌa ri Moisés, ye tzꞌuyul ri achiꞌaꞌ ri ye etamanelaꞌ chin ri ley ri xuya ri Dios richin rijaꞌ y ri achiꞌaꞌ fariseos.
\v 3 Roma cꞌa riꞌ rix titakej quitzij. Ronojel cꞌa ri nquibij chive, tibanaꞌ y tichajij. Pero man tibün cꞌa cachiꞌel ri nquibün rijeꞌ. Roma rijeꞌ xa man nyetiquer tüj nquibün ri nquibij que tiban.
\v 4 Rijeꞌ nimalüj tak akaꞌn nquiyaꞌ chiquij ri vinük, akaꞌn ri cꞌo calal y cꞌayuf quicꞌuaxic. Ri akaꞌn riꞌ xaxe cꞌa chiquij ri vinük nquiya-vi y rijeꞌ man nquisiloj tüj jun vit ruvi-quikꞌaꞌ richin ta nquibün y nquicꞌuaj ta ri akaꞌn ri nquibij que ncꞌatzinej que nquicꞌuaj ri vinük.
\v 5 Y rijeꞌ nquibanalaꞌ cꞌa ri utz, pero man richin tüj que utz nquibün chuvüch ri Dios. Xa man roma tüj cꞌa riꞌ tok nyequibanalaꞌ. Rijeꞌ xaxe richin que quetzꞌet y quenimüx coma ri vinük que ja ri utz ri nyetajin chubanic. Y xe chukaꞌ richin riꞌ tok juis nimakꞌ nquibanalaꞌ chin ri cꞌojlibül ri nquicꞌuaj chirij ri quikꞌaꞌ y ri nicꞌaj-quivüch. Cꞌojlibül ri nquiyüc-vi ri chꞌaka mucaj chin ri rutzij ri Dios. Y chukaꞌ más nimakꞌ rakün nquibanalaꞌ chin ri retzꞌabaꞌl ruchiꞌ tak quitziek.
\v 6 Ja chukaꞌ ri nabey tak chꞌacüt nyequijoꞌ pa nimakꞌ tak vaꞌin y ja chukaꞌ riꞌ ri nyequichaꞌ pa tak jay apeꞌ ntzijos-vi ri rutzij ri Dios, richin quiriꞌ tibix que rijeꞌ juis quikꞌij.
\v 7 Juis nkaꞌ chiquivüch ri nyeban saludar can pa bey ri apeꞌ nyequimolo-vi-quiꞌ ri vinük. Y chukaꞌ juis nkaꞌ chiquivüch que nbix can cheque coma ri vinük: Maestro, Maestro, nquibij cheque roma cꞌo quikꞌij nyequitzꞌet.
\p
\v 8 Jacꞌa rix man tijoꞌ nbix maestro chive, roma xaxe cꞌa Jun ri cꞌo ri cꞌuluman que nibij Maestro chin, y riꞌ ja ri Cristo. Jacꞌa rix chiꞌivonojel, i-hermanos iviꞌ.
\v 9 Chukaꞌ man roma tüj que ri vinük cꞌo rukꞌij, roma ta riꞌ rix nibij ta katataꞌ chin. Man tibün quiriꞌ. Roma ri Tataꞌaj xa Jun cꞌa ri cꞌo pa kaviꞌ konojel, y riꞌ ja ri aj-chicaj Itataꞌ.
\v 10 Man tijoꞌ cꞌa que ri vinük nquibij maestro chive. Roma xaxe Jun ri Maestro cꞌo y riꞌ ja ri Cristo.
\v 11 Roma ri más nim rukꞌij chive rix, ncꞌatzin que nuna-ka-riꞌ que xa manak rukꞌij y tuchꞌutinirsaj-riꞌ richin nusuj-riꞌ chubanic achique na samaj.
\v 12 Roma ri nquinimirsaj-quiꞌ, xa nkasüs ri quikꞌij. Y ja ri man nquinimirsaj tüj quiꞌ, ninimirsüs quikꞌij.
\p
\v 13 ¡Jacꞌa rix etamanelaꞌ richin ri ley ri xuyaꞌ ri Dios richin ri Moisés y rix fariseos ri xa caꞌiꞌ ipalüj, juyaꞌ ivüch! roma xa ikꞌaton cꞌa quibey ri vinük richin man nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios. Man utz tüj cꞌa ri ibanun, roma man nyixoc tüj apu rix y chukaꞌ man niyaꞌ tüj kꞌij cheque ri vinük.
\p
\v 14 ¡Juyaꞌ ivüch rix etamanelaꞌ richin ri ley ri xuyaꞌ ri Dios richin ri Moisés y rix fariseos ri xa caꞌiꞌ ipalüj! roma rix xa nivelesalaꞌ ronojel qui-cosas ri malcaniꞌaꞌ tak ixokiꞌ. Y xaxe richin que tinimüx que jabel icꞌaslen, nyixlayuj cꞌa tok nibanalaꞌ oración chin ri Dios. Y roma cꞌa riꞌ tok rix más nim castigo nka-ka pan iviꞌ, roma ri imac juis qꞌuiy.
\p
\v 15 ¡Juyaꞌ ivüch rix etamanelaꞌ richin ri ley ri xuyaꞌ ri Dios richin ri Moisés y rix fariseos ri xa caꞌiꞌ ipalüj! roma rix nicꞌusalaꞌ yaꞌ y nicꞌusalaꞌ ruchꞌulef chucanoxic si cꞌo ta jun ri ntoc tzeklebey ivichin y nutakej ta ri nitakej rix. Xa ja tok ivilon chic ri achique ntzekleben ivichin, rix xa cꞌayuf nibün chin, roma riqꞌuin ri nicꞌut chuvüch, nibün chin que nüj nbe-vi chin ri Dios. Rix nüj cꞌa nyixcꞌo-vi, pero rijaꞌ caꞌiꞌ mul más nüj nbe-vi, y xa romariꞌ tok cꞌuluman que nbe pa kꞌakꞌ chukaꞌ rijaꞌ.
\p
\v 16 ¡Y chukaꞌ juyaꞌ ivüch rix ri nyixbin que rix ucꞌuey-bey y xa rix moyiꞌ! Rix ri nyixibin que si cꞌo jun ri nucusaj ri racho ri Dios richin que nbün jurar, stapeꞌ (aunque) man nbün tüj ri rubin, man jun rubanun. Jacꞌa ri nucusaj ri oro ri cꞌo pa racho ri Dios, richin que nbün jurar, riꞌ rucꞌas chic cꞌa riꞌ.
\v 17 Rix nicꞌut-vi cꞌa que rix tontos y chukaꞌ rix moyiꞌ, ¿roma achique cꞌa ri más rukꞌij? ¿Ja ri oro ri cꞌo pa racho ri Dios o xa ja ri racho ri Dios ri nbanun lokꞌolüj chin ri oro cꞌo chiriꞌ?
\v 18 Rix chukaꞌ nibij: Ri nucusaj ri altar richin que nbün jurar, stapeꞌ (aunque) man nbün tüj cꞌa ri rubin, man jun rubanun. Jacꞌa ri nucusaj ri sipanic ri ncꞌujeꞌ pariꞌ ri altar, richin que nbün jurar, rucꞌas chic cꞌa riꞌ.
\v 19 Rix tontos y rix moyirnük vi cꞌa, ¿roma achique cꞌa ri más rukꞌij? ¿Ja cꞌa ri sipanic ri nisuj pariꞌ ri altar chin ri Dios o xa ja ri altar? Ja ri altar ri más rukꞌij, roma jariꞌ ri nbanun lokꞌolüj chin ri sipanic.
\v 20 Ri nucusaj cꞌa ri altar richin nbün jurar, numej-vi cꞌa ronojel. Numej ri altar y numej chukaꞌ ri sipanic ri nisuj pariꞌ ri altar.
\v 21 Ri nucusaj cꞌa ri racho ri Dios richin que nbün jurar, numej cꞌa ronojel. Numej ri racho ri Dios y numej ri cꞌo chiriꞌ.
\v 22 Y ri nucusaj cꞌa ri caj richin que nbün jurar, chuvüch cꞌa ronojel ri cꞌo chilaꞌ nbij-vi riꞌ. Numej-vi cꞌa ronojel. Numej cꞌa ri tzꞌuyul-vi ri Dios y numej cꞌa chukaꞌ ri Dios ri tzꞌuyul chiriꞌ.
\p
\v 23 ¡Xa juyaꞌ ivüch vi rix etamanelaꞌ richin ri ley ri xuyaꞌ ri Dios richin ri Moisés y rix fariseos ri xa caꞌiꞌ ipalüj! roma rix xaxe ri jubulüj tak kꞌayis, ri rubiniꞌan menta, ri anís y ri comino ri nyeꞌinuc. Roma nyeꞌivelesalaꞌ pa lajuj (diez), y xa jujun cꞌa cheque ri lajuj (diez) riꞌ ri niyaꞌ chin ri Dios. Y xa iyoꞌon cꞌa can rubanic ri más ncꞌatzin ri nbij chupan ri ley, que choj tibanaꞌ quiqꞌuin ri vinük, que ticꞌujeꞌ joyovanic iviqꞌuin y ketzij yoꞌon ta ivánima riqꞌuin ri Dios. Jareꞌ ri nabey cꞌuluman ta ibanun, y cꞌateriꞌ ri nyixtajin-vi chubanic.
\v 24 Rix cꞌa ri nyixbin que rix ucꞌuey-bey, pero xa rix moyiꞌ, ninbij cꞌa chive, que rix xaxe oc ri más tak cocoj ley ri nyixtajin chubanic y ri más ye nimakꞌ man ye ibanun tüj, xa iyoꞌon kꞌij que choj nyecꞌo.
\p
\v 25 ¡Juyaꞌ ivüch cꞌa rix etamanelaꞌ richin ri ley ri xuyaꞌ ri Dios richin ri Moisés y rix fariseos ri xa caꞌiꞌ ipalüj! roma xa rix cachiꞌel lük ri jabel chꞌajchꞌoj rij y ri rupan xa tzꞌil-tzꞌil. Rix nicꞌut cꞌa chiquivüch ri vinük que utz ri inojibül, pero pa tak ivánima man quiriꞌ tüj, roma xa nojnük riqꞌuin elekꞌ, y nojnük riqꞌuin itzel rayinic, roma rix nirayij que ronojel ri cꞌo quiqꞌuin ri vinük iviqꞌuin ta rix cꞌo-vi.
\v 26 Rix fariseos xa rix moyiꞌ. Tibanaꞌ cꞌa chin ri icꞌaslen cachiꞌel nibün riqꞌuin ri lük, nichꞌajchꞌojrisaj rupan y ri rij. Rix tichꞌajchꞌojrisaj cꞌa ri ivánima nabey, richin quiriꞌ ri icꞌaslen chiquivüch ri vinük chꞌajchꞌoj chukaꞌ nkꞌalajin.
\p
\v 27 ¡Juyaꞌ ivüch cꞌa rix etamanelaꞌ richin ri ley ri xuyaꞌ ri Dios richin ri Moisés y rix fariseos ri xa caꞌiꞌ ipalüj! roma xa rix junan riqꞌuin jun tzꞌak ri apeꞌ yoꞌon-vi jun camnük, ri rij sük y chꞌajchꞌoj, jacꞌa ri rupan man quiriꞌ tüj. Ri rupan xa ruyon man utz tüj cꞌo y ruyon rubakil camnük.
\v 28 Rix quiriꞌ vi cꞌa rix. Rix nyixkꞌalajin cꞌa que choj ri icꞌaslen chiquivüch ri vinük, jacꞌa pan ivánima xa man quiriꞌ tüj. Ri ivánima xa nojnük riqꞌuin itzel. Y chukaꞌ caꞌiꞌ cꞌa ipalüj.
\p
\v 29 ¡Juyaꞌ ivüch cꞌa rix etamanelaꞌ richin ri ley y rix fariseos ri xa caꞌiꞌ ipalüj! roma jabel nyeꞌichojmirsalaꞌ ri tzꞌak apeꞌ ye muknük-vi ri achiꞌaꞌ ri xekꞌalajrisan ri xbix cheque roma ri Dios ojer can. Rix jabel vi nivek apeꞌ ye muknük-vi ri chojmilüj tak ralcꞌual ri Dios.
\v 30 Y rix nibij cꞌa: Xa ta roj xojcꞌujeꞌ pa qui-tiempo ri kaxquin-kamamaꞌ can, roj man ta xojoc cachibil rijeꞌ tok xequicamsaj ri achiꞌaꞌ ri xekꞌalajrisan ri tzij ri xbix cheque roma ri Dios, nyixbij cꞌa.
\v 31 Pero xa ja rix ri nyixkꞌalajrisan-ka chivij que rix quixquin-quimam can ri xecamsan quichin ri achiꞌaꞌ ri xekꞌalajrisan ri xbix cheque roma ri Dios ojer can.
\v 32 Tiyaꞌ cꞌa can ri xquibanalaꞌ ri ixquin-imamaꞌ can.
\p
\v 33 Rix, xa cachiꞌel itzel tak cumütz. ¿Cꞌo ta cꞌa jun rubanic richin man ta nquixbe pa kꞌakꞌ chucꞌulic ri rutojic ri nyixbanun? Man jun. Rix chiriꞌ cꞌa nyixapon-vi.
\v 34 Y richin cꞌa que rix nicꞌut ri ivetzelal, yin jareꞌ yincꞌo chic richin nyentük-e chiꞌicojol, achiꞌaꞌ ri nyekꞌalajrisan ri nbij ri Dios cheque, achiꞌaꞌ ri juis quinaꞌoj y achiꞌaꞌ ri cꞌo etamabül quiqꞌuin. Pero rix yecꞌo cꞌa cheque ri nusamajelaꞌ ri nyeꞌibajij chuvüch tak cruz richin nyecom, y yecꞌo ri choj quiriꞌ nivelesaj quicꞌaslen. Yecꞌo cꞌa laꞌ nyeꞌichꞌey chiriꞌ pa tak jay apeꞌ ntzijos-vi ri rutzij ri Dios, y achique na cꞌa tinamit nyebe-vi rijeꞌ, rix chukaꞌ nyixapon chiriꞌ roma cꞌo itzel ri nijoꞌ nibün cheque.
\v 35 Y ronojel reꞌ nbün cꞌa chive que ja rix nyixakalen ri quicamic conojel ri chojmilüj tak vinük ri elesan quicꞌaslen. Ri rutzꞌuquic-pe riqꞌuin ri rucamic ri chojmilüj achi rubiniꞌan Abel cꞌa riqꞌuin ri rucamic ri achi rubiniꞌan Zacarías, ri rucꞌajol ri achi rubiniꞌan Berequías. Y ninbij cꞌa chive, que ri Zacarías ja chukaꞌ rix ri xixcamsan richin, chiriꞌ chunakaj ri altar ri cꞌo chiriꞌ chuvüch racho ri Dios.
\v 36 Ri xinbij cꞌa ka chive, ketzij vi que quiriꞌ nbanatüj. Ronojel vi cꞌa riꞌ nka-ka pa quiviꞌ ri vinük ri yecꞌo chupan ri tiempo reꞌ.
\s Ri Jesús nyerokꞌej ri vinük aj-Jerusalén
\p
\v 37 Cꞌateriꞌ ri Jesús xchꞌo cꞌa pa quiviꞌ ri vinük ri yecꞌo pa Jerusalén. Rijaꞌ xbij cꞌa: Aj-Jerusalén, aj-Jerusalén, ¿achique cꞌa roma tok nyeꞌicamsalaꞌ ri achiꞌaꞌ ri nyekꞌalajrisan ri nbix cheque roma ri Dios? ¿Achique cꞌa roma chukaꞌ tok nyeꞌicamsalaꞌ chi abüj ri nyerutük-pe ri Dios chiꞌicojol? Y yin, juis cꞌa mul ri xinjoꞌ que xixinmol ta viqꞌuin, cachiꞌel nbün ri quite-ücꞌ cheque ri xtak ral, nyerumol chuxeꞌ ri ruxicꞌ. Man jun bey cꞌa xijoꞌ ta rix.
\v 38 Vocomi cꞌa, ri ivacho chiꞌijujunal rix ncꞌujeꞌ can cachiꞌel jun tzꞌiran ruchꞌulef.
\v 39 Y quiriꞌ cꞌa ri ninbij chive roma rix jareꞌ ruqꞌuisbül mul ri nquinitzꞌet-e. Y nquinitzꞌet cꞌa jun bey chic ja tok ninbij chive: ¡Matiox que petenük ri Jun reꞌ! ¡Que ri Ajaf Dios nbün ta bendecir rijaꞌ! ¡Y petenük pa rubiꞌ ri Ajaf Dios! Chupan cꞌa ri kꞌij riꞌ tok nquinitzꞌet jun bey chic, xbij ri Jesús.
\c 24
\s Ri Jesús nbij yan ri nban chin ri racho ri Dios
\p
\v 1 Y tok ri Jesús xel cꞌa pe chiriꞌ pa racho ri Dios, richin que nbe, ri rachibilaꞌ xejel cꞌa apu y cꞌo cꞌa ri xquibij pariꞌ ri racho ri Dios y xquicꞌutulaꞌ cꞌa chuvüch chukaꞌ riqꞌuin ri ruviꞌ tak quikꞌaꞌ.
\v 2 Jacꞌa tok rijaꞌ xchꞌo-apu cheque ri rachibilaꞌ, xbij cꞌa: Rix nyeꞌitzꞌetaꞌ cꞌa que ri jay reꞌ juis ye jabel. Pero yin ketzij ninbij chive, que napon cꞌa jun kꞌij tok xa nyevulüx y man nyepaꞌeꞌ tüj chic can. Ronojel ri nimalüj tak abüj ri ye ucusan cheque ri jay reꞌ, xa nyetorix-ka pe. Man jun cꞌa abüj ri ncꞌujeꞌ ta can cachiꞌel la rubanun vocomi, xbij cheque.
\s Ri nyebanatüj yan tok cꞌa man jani nqꞌuis ri tiempo ri katzꞌamon
\p
\v 3 Y tok ri Jesús tzꞌuyul chic cꞌa pariꞌ ri juyuꞌ rubiniꞌan Olivos, jariꞌ tok ri rachibilaꞌ xejel-apu riqꞌuin y xquicꞌutuj chin: Tabij cꞌa cheke, ¿jampeꞌ cꞌa ncꞌulachitüj ri xabij yan ka pariꞌ ri racho ri Dios? ¿Achique cꞌa retal richin quiriꞌ ninabex ri rucaꞌn mul ri ncapuꞌu rat? ¿Y achique chukaꞌ retal richin quiriꞌ ninabex que napon yan ri ruqꞌuisbül kꞌij richin ri tiempo reꞌ? xquibij cꞌa rijeꞌ.
\p
\v 4 Y ri Jesús xbij cheque ri rachibilaꞌ: Jabel cꞌa tichajij-iviꞌ richin man nyixchꞌacatüj.
\v 5 Roma ye qꞌuiy ri nyepuꞌu, nquibij: Ja yin ri Cristo, nquibij cꞌa. Y ye juis ye qꞌuiy ri nyechꞌacatüj pa quikꞌaꞌ.
\v 6 Y nivacꞌaxalaꞌ cꞌa que yecꞌo ruchꞌulef cꞌo oyoval ntajin chiquicojol. Y nivacꞌaxalaꞌ chukaꞌ que quiriꞌ cha nyebanatüj, que cꞌo cha oyoval ri nyepuꞌu. Pero man tisatz cꞌa icꞌuꞌx, roma ronojel riꞌ xa ncꞌatzinej cꞌa que nyebanatüj vi. Pero man ja tüj cꞌa riꞌ ri ruqꞌuisbül tak kꞌij richin ri ruchꞌulef.
\v 7 Jun tinamit ncatüj cꞌa e richin nberubanaꞌ oyoval riqꞌuin jun chic tinamit. Yecꞌo cꞌa chukaꞌ nimakꞌ tak ruchꞌulef nyecatüj-e richin que nyequibanaꞌ oyoval quiqꞌuin chꞌaka chic nimakꞌ tak ruchꞌulef. Nyepuꞌu cꞌa yabil, vayjül y chukaꞌ cab-rakün achique na lugar chin ri ruchꞌulef.
\v 8 Y jariꞌ ri nabey tak kꞌoxomül, y cꞌateriꞌ nyepuꞌu chic cꞌa chꞌaka quivüch pokonül.
\p
\v 9 Nyixyalox cꞌa pa tak pokonül, y yecꞌo cꞌa chive rix ri nyecamsüs. Xa nyixetzelüs-vi cꞌa coma conojel quivüch vinük ri yecꞌo chuvüch ri ruchꞌulef, roma rix iyoꞌon ivánima viqꞌuin yin.
\v 10 Ye qꞌuiy cꞌa ri nyetzak chic can, yecꞌo chukaꞌ nquisujula-quiꞌ y yecꞌo ri nquetzelaj-quiꞌ.
\v 11 Y nyebecꞌulun cꞌa chukaꞌ pe juis ye qꞌuiy, ri nyebin que rijeꞌ ye kꞌalajrisüy richin ri nbij ri Dios cheque, y roma cꞌa quiriꞌ ri nquibij, ye qꞌuiy vi cꞌa vinük ri nyechꞌacatüj pa quikꞌaꞌ.
\v 12 Chukaꞌ chupan ri tiempo riꞌ roma juis chic biyinük rubanic ri itzel, ye qꞌuiy cꞌa ri xa nquimalij ri ncajoꞌ ri chꞌaka chic.
\v 13 Pero ri man cꞌa nutzolij tüj rucꞌuꞌx chirij y nucochꞌ cꞌa pa ruqꞌuisbül chin ronojel, ncolotüj-vi cꞌa riꞌ.
\v 14 Pero ncꞌatzinej que ntzijos ri utzilüj rutzij ri Dios ri nchꞌo pariꞌ tok ri vinük nyeꞌoc pa rukꞌaꞌ ri Dios. Ncꞌatzinej que ntzijos ri tzij riꞌ pa ronojel ruchꞌulef, richin quiriꞌ tetamüx cꞌa. Y cꞌa jariꞌ tok napon ri ruqꞌuisbül kꞌij richin ri tiempo ri katzꞌamon.
\p
\v 15 Y chukaꞌ napon-vi ri kꞌij tok nyebananun ri xajan chupan ri lokꞌolüj lugar chupan ri racho ri Dios. Jariꞌ ri tzꞌiban can roma ri Daniel, ri jun cheque ri achiꞌaꞌ ri xekꞌalajrisan ri xbix cheque roma ri Dios, ojer can. Ri ntzꞌeton cꞌa ri tzꞌiban can, ticꞌo cꞌa chin ri nutzꞌet.
\v 16 Richin quiriꞌ tok nitzꞌet que ja chic riꞌ ri nbanatüj, ri vinük ri yecꞌo pa ruchꞌulef Judea xa queꞌanmüj cꞌa e y quequevaj-quiꞌ pa tak juyuꞌ.
\v 17 Ri xa nuxlan cꞌa pariꞌ ri racho tok napon ronojel ri vululen riꞌ, choj quiriꞌ tanmüj-e. Man toc chic apu pa racho richin que cꞌo na ri nyerucꞌama-pe. Man tubün quiriꞌ.
\v 18 Ri nsamüj cꞌa pa kꞌayis, man cꞌa tibe chic pa racho chucꞌamic rutziek ri cachiꞌel coton. Xa choj chukaꞌ quiriꞌ tanmüj-e.
\v 19 Jacꞌa ri ixokiꞌ ri coyoben chic alanen, y ri ixokiꞌ ri xa cꞌa nquiyaꞌ quitzꞌun tak cal, juyaꞌ quivüch cꞌa tok napon ri kꞌij riꞌ.
\v 20 Roma cꞌa riꞌ xa ticꞌutuj chin ri Dios que ri vululen riꞌ man ta nbanatüj chupan ri tiempo richin tef, y chukaꞌ ticꞌutuj cꞌa que man pa jun kꞌij richin uxlanen nbanatüj ronojel riꞌ, richin que man cꞌayuf tüj nbün chive richin que nyixanmüj.
\v 21 Y cꞌateriꞌ tok ncꞌo ruviꞌ ri pokonül ri npuꞌu. Jun pokonül ri man jun bey cꞌulachitajnük tüj pariꞌ ri ruchꞌulef jampeꞌ ri banun can roma ri Dios, cꞌa ri vocomi chupan ri ka-tiempo roj. Chukaꞌ ri pokonül riꞌ man jun bey chic cꞌa ncꞌulachitüj.
\v 22 Y si man ta cꞌa nchꞌutinirsüs ri kꞌij richin ri pokonül riꞌ, conojel ta nyecom. Pero roma ri Dios nyerujoꞌ ri ye ruchaꞌon chic, nuchꞌutinirsaj ri kꞌij riꞌ.
\p
\v 23 Chupan ri kꞌij riꞌ, si yecꞌo cꞌa ri nyebin chive: Titzꞌetaꞌ, ja Cristo reꞌ. O si nquibij chive: Titzꞌetaꞌ, ja Cristo laꞌ. Pero rix man quixchꞌacatüj cꞌa pa quikꞌaꞌ, man tinimaj ri nquibij chive.
\v 24 Roma yecꞌo cꞌa ri nyebecꞌulun-pe y nquibilaꞌ cꞌa: Ja yin ri Cristo. Pero rix man queꞌinimaj cꞌa, roma xa quiyon chꞌaconelaꞌ. Y ja chukaꞌ tiempo riꞌ tok nyebecꞌulun-pe ri nyebin: Yin ninkꞌalajrisaj ri nbij ri Dios chuve, nquibij. Pero rix man queꞌinimaj cꞌa, roma xa ye chꞌaconelaꞌ chukaꞌ. Y nyequibanalaꞌ cꞌa nimakꞌ tak milagros, ri man jun bey ye tzꞌeton tüj, xaxe richin quenimüx, y yecꞌo ri nyequichꞌüc. Y si ta xa nyetiquer, rijeꞌ nyequichꞌüc ta chukaꞌ ri ye chaꞌon chic roma ri Dios.
\v 25 Ja yan cꞌa reꞌ xinbij can chive ri nyebanatüj.
\v 26 Romariꞌ si xa nbix cꞌa chive: Ri Cristo xpuꞌu yan y vocomi jariꞌ cꞌo pa tzꞌiran ruchꞌulef, rix man quixbe chutzꞌetic cꞌa. Y si nbix chive que ri Cristo cꞌo chic y vocomi chupan ri jun jay riꞌ cꞌo-vi, man queꞌinimaj.
\v 27 Roma tok yin ri xinalüx chiꞌicojol nquipuꞌu jun bey chic, nquikꞌalajin-vi cꞌa jabel. Xa nbanatüj cꞌa cachiꞌel nbanatüj riqꞌuin ri coyopaꞌ ri nbün calaꞌ apeꞌ ntel-vi-pe ri kꞌij y nbekꞌalajin cꞌa calaꞌ apeꞌ nka-vi ri kꞌij, conojel vi cꞌa nyetzꞌeton. Y quiriꞌ cꞌa yin.
\v 28 Roma ri ru-juicio ri Dios ntak-pe apeꞌ cꞌo-vi ri mac. Nbanatüj cꞌa cachiꞌel nbanatüj quiqꞌuin ri cꞌuch. Roma ri chꞌipaꞌ riꞌ apeꞌ na cꞌo-vi ruchꞌacul jun camnük, chiriꞌ cꞌa nyeka-ka-vi.
\s Ri nyebanatüj tok npuꞌu yan ri Jesús
\p
\v 29 Y tok ye cꞌunük chic cꞌa ronojel ri pokonül richin ri tiempo riꞌ, nbanatüj-vi cꞌa que ri kꞌij nkꞌekumür-ka y ri icꞌ chukaꞌ man ntzuꞌun tüj chic. Ri chꞌumilaꞌ nyetzak cꞌa ka ri apeꞌ yecꞌo-vi. Ronojel vi cꞌa ri nimalüj tak uchukꞌaꞌ ri yecꞌo chilaꞌ chicaj nyesilon roma ri ruchukꞌaꞌ ri Dios. Que jun vi cꞌa ri caj nsilon.
\v 30 Jariꞌ tok ri chicaj ntzꞌetetüj ri vetal yin ri xinalüx chiꞌicojol. Ronojel cꞌa quivüch vinük ri yecꞌo chuvüch ri ruchꞌulef, cꞌateriꞌ cꞌa nyeꞌokꞌ y cꞌateriꞌ nka-pe chiquicꞌuꞌx ri achique rijeꞌ, tok yinquitzꞌet que ja yin ri nquika-pe pa sutzꞌ ri chilaꞌ chicaj, riqꞌuin chic nimalüj vuchukꞌaꞌ y riqꞌuin chukaꞌ chic jun nimalüj nukꞌij.
\v 31 Y jariꞌ chukaꞌ tok ri trompeta nkꞌajan riqꞌuin juis ruchukꞌaꞌ, y yin nyentük cꞌa ri nu-ángeles chiquimolic ri ye nuchaꞌon chic. Nyequimol-vi cꞌa pe ri calaꞌ pan oriente y ri calaꞌ pan occidente, ri calaꞌ cꞌa pa norte y ri calaꞌ chukaꞌ pa sur. Nyequimol-vi cꞌa peꞌ ronojel ri apeꞌ ntiquer-pe ri jun rutzaꞌn ri caj, cꞌa la jun chic rutzaꞌn.
\p
\v 32 Ticꞌamaꞌ cꞌa inaꞌoj riqꞌuin ri cheꞌ higuera. Tok nyeraxür cꞌa pe ri rukꞌaꞌ y nquitzꞌom-pe quelic ri ruxak, etaman cꞌa riꞌ que ri ru-tiempo ri job nka-pe yan.
\v 33 Y quiriꞌ cꞌa tok nitzꞌet que yecꞌo chic ri nyecꞌulachitüj chupan ri kꞌij, ri icꞌ y ri chꞌumilaꞌ, y ronojel ri xinbij yan ka nbanatüj chic, tivetamaj cꞌa riꞌ que nka-pe yan ri kꞌij. Xa nakaj chic cꞌa cꞌo-vi-pe.
\v 34 Y tivacꞌaxaj cꞌa jabel ri ninbij chive vocomi: Ronojel reꞌ ncꞌulachitüj tok ri vinük richin ri tiempo reꞌ cꞌa man jani queqꞌuis-e chuvüch ri ruchꞌulef.
\v 35 Y ri ruchꞌulef y ri caj ye richin vi nyeqꞌuis. Jacꞌa ri nutzij yin man nqꞌuis tüj quiriꞌ, xa nbanatüj-vi ri nbij.
\p
\v 36 Jacꞌa ri kꞌij y ri hora tok yin nquipuꞌu, man jani kꞌalüj tüj. Ri ángeles ri yecꞌo chilaꞌ chicaj man quetaman tüj jampeꞌ. Xaxe cꞌa ri Nataꞌ Dios ri etamayon chin riꞌ.
\p
\v 37 Xa cachiꞌel cꞌa ri xbanatüj pa ru-tiempo ri Noé, xa quiriꞌ cꞌa chukaꞌ ncꞌulachitüj tok nquipuꞌu chic yin ri xinalüx chiꞌicojol.
\v 38 Roma pa ru-tiempo ri Noé, tok cꞌa man jani tibanatüj ri camic job, ri vinük xa benük cꞌa cánima chirij ri quivaꞌin y chirij ri achique nyequikumulaꞌ. Xa benük cꞌa cánima chirij ri quicꞌulubic y chirij ri nyequijüch-e quimiꞌal-quicꞌajol richin nyecꞌuleꞌ. Y quiriꞌ cꞌa nyetajin chubanic chupan ri kꞌij tok ri Noé y ri ye aj pa racho xeꞌoc chupan ri nimalüj barco.
\v 39 Y man jun bey cꞌa xkꞌax ta cheque ri xkꞌalajrisüs chiquivüch, xa cꞌa ja tok xapon na ri camic job ri xucꞌuan quichin conojel. Y quiriꞌ vi cꞌa chukaꞌ nbanatüj tok napon ri kꞌij chin nquipuꞌu jun bey chic yin ri xinalüx chiꞌicojol.
\v 40 Jariꞌ tok nbanatüj que ye caꞌiꞌ achiꞌaꞌ ri junan nyesamüj pa kꞌayis, jun rutaken y jun man rutaken tüj, xaxe cꞌa jun ri nucꞌuꞌüx-e y ri jun chic ncanaj can.
\v 41 Y si yecꞌo ye caꞌiꞌ ixokiꞌ ri junan nyequeꞌen riqꞌuin jun abüj jocꞌoj-trigo y xaxe jun ri rutaken, xaxe cꞌa jun ri nucꞌuꞌüx-e y ri jun chic ncanaj can.
\p
\v 42 Roma cꞌa riꞌ man quixmestan, xa quinivoyobej-apu, roma xa man nivetamaj tüj jampeꞌ tok nquinka-pe yin ri Ivajaf.
\v 43 Roma rix ivetaman-vi cꞌa, que si ta ri rajaf jun jay nretamaj jampeꞌ napon ri elekꞌon pa racho, ri rajaf ri jay riꞌ ncꞌaseꞌ ta chuchajixic ri racho, y man ta nuyaꞌ kꞌij que ri elekꞌon nujük-apu ri racho richin nelekꞌ-e.
\v 44 Xa romariꞌ tok rix cꞌuluman que chi jumul quinivoyobej-apu, roma tok xa man ja tüj riꞌ nyixtajin chunuquic, jariꞌ tok nquinka-pe yin ri xinalüx chiꞌicojol.
\s Tikabanaꞌ ri nbün ri jun utzilüj samajel, y man tikabün ri nbün ri itzel samajel
\p
\v 45 Chupan ri kꞌij riꞌ nbanatüj cꞌa cachiꞌel ri nbanatüj riqꞌuin jun rajaf-jay ri ruyoꞌon can jun rusamajel pa quiviꞌ ri ye aj pa racho. Rubin can chin que querutzuku-apu tok napon ri hora. Y si ri samajel riꞌ nbün ta ri bin can chin y utz nbün chin ronojel ri samaj, ¿achique ta nbün?
\v 46 Rijaꞌ nbün-vi ri samaj ri bin can chin, y romariꞌ nquicot ránima tok nilitüj-ka-pe roma ri rajaf y ntajin chubanic ri samaj.
\v 47 Ketzij vi cꞌa ninbij chive que ri rajaf ri samajel riꞌ nuyaꞌ cꞌa pariꞌ ronojel ri ruchajin, richin que nuchajij.
\v 48 Jacꞌa si ri samajel riꞌ xa itzel ta nbün, y nunuc ta ka pa ránima: Ri vajaf riꞌ xa man jani nka-pe, nbij ta ka.
\v 49 Y nutzꞌom ta cꞌa quichꞌayic ri chꞌaka chic samajelaꞌ y chukaꞌ xe ta vaꞌin y yaꞌ nbün quiqꞌuin ri kꞌabarelaꞌ,
\v 50 jacꞌa ri kꞌij y ri hora tok man jun nunuc que nka-pe ta ri rajaf, jariꞌ tok nka-pe.
\v 51 Ri rajaf, nuya-vi castigo pariꞌ ri samajel riꞌ y nuyaꞌ quiqꞌuin ri chꞌaka chic ri xa caꞌiꞌ quipalüj. Y chiriꞌ xaxe cꞌa okꞌej y jachꞌachꞌen eyaj ri cꞌo.
\c 25
\s Ri lajuj (diez) xtaniꞌ
\p
\v 1 Chupan cꞌa ri kꞌij tok nquipuꞌu jun bey chic, yecꞌo cꞌa ri nyeꞌoc-vi pa rukꞌaꞌ ri Dios, y yecꞌo ri xa man nyeꞌoc tüj. Xa ncꞌulachitüj cꞌa cachiꞌel ri xcꞌulachitüj quiqꞌuin ye lajuj (diez) xtaniꞌ quicꞌuan-e quikꞌakꞌ richin sük richin xebe chiroyobexic ri alaꞌ ri ncꞌuleꞌ chupan ri akꞌaꞌ riꞌ.
\v 2 Ye voꞌoꞌ cꞌa cheque ri xtaniꞌ riꞌ cꞌo-vi quinaꞌoj. Jacꞌa ri ye voꞌoꞌ chic xa ye manak quinaꞌoj.
\v 3 Ri voꞌoꞌ xtaniꞌ ri xa ye manak quinaꞌoj, xebe cꞌa chiroyobexic ri alaꞌ ri ncꞌuleꞌ, pero xa man xquicꞌuaj tüj cꞌa chꞌaka chic aceite richin ri quikꞌakꞌ, xaxe ri quiyoꞌon-e chupan.
\v 4 Jacꞌa ri voꞌoꞌ chic xtaniꞌ ri cꞌo quinaꞌoj, xquicꞌuaj cꞌa ri quikꞌakꞌ y quicꞌualon-e chukaꞌ ri jujun cꞌojlibül nojnük-e riqꞌuin aceite. Y rijeꞌ xebe cꞌa chiroyobexic ri alaꞌ ri ncꞌuleꞌ.
\v 5 Y roma cꞌa ri alaꞌ ri ncꞌuleꞌ juis xlayuj yan y man nka-pe tüj chanin, ri lajuj (diez) xtaniꞌ ri ye oyobeyon richin, xa xpuꞌu cꞌa ruchukꞌaꞌ ri varan cheque. Nabey xexcaꞌr-ka y cꞌate baꞌ riꞌ xa xevür-vi-ka.
\v 6 Jacꞌa pa nicꞌaj-akꞌaꞌ xacꞌaxatüj cꞌa rutzij jun ri riqꞌuin juis ruchukꞌaꞌ nchꞌo y nbij cꞌa: Jariꞌ petenük ri alaꞌ ri ncꞌuleꞌ. Quixel cꞌa pe chucꞌulic. Quiriꞌ cꞌa ri nbij ri riqꞌuin ruchukꞌaꞌ nchꞌo.
\v 7 Y jariꞌ tok ri lajuj (diez) xtaniꞌ riꞌ, ri ye oyobeyon richin ri alaꞌ ri ncꞌuleꞌ, junanin cꞌa xecatüj y xquibanalaꞌ cꞌojlen ri quikꞌakꞌ richin sük.
\v 8 Jacꞌa ri voꞌoꞌ xtaniꞌ ri ye manak quinaꞌoj xquibij cꞌa cheque ri voꞌoꞌ chic xtaniꞌ ri cꞌo-vi quinaꞌoj: Ri kakꞌakꞌ xa nyebechup cꞌa roma xa man qꞌuiy tüj chic aceite quicꞌuan. Tiyaꞌ cꞌa baꞌ ka-aceite rix, xquibij ri xtaniꞌ ri ye manak quinaꞌoj.
\v 9 Jacꞌa ri voꞌoꞌ chic xtaniꞌ ri cꞌo-vi quinaꞌoj, xquibij cꞌa: Ri cꞌuluman que nibün rix vocomi ja ri queꞌilokꞌoꞌ aceite quiqꞌuin ri cꞌayinelaꞌ, roma si roj nkayaꞌ ri aceite chive, riqꞌuin baꞌ chic riꞌ xa ncꞌatzin cheke roj, y quiriꞌ chukaꞌ rix. Romariꞌ ri más utz nibün xa quixbiyin chulokꞌic aceite, xquibij.
\v 10 Y tok ri voꞌoꞌ xtaniꞌ riꞌ xa cꞌateriꞌ ye benük chulokꞌic aceite, jariꞌ tok xapon ri alaꞌ ri ncꞌuleꞌ. Ri voꞌoꞌ xtaniꞌ ri yecꞌo-vi-apu coyoben ri alaꞌ ri ncꞌuleꞌ, xeꞌoc cꞌa pa jay apeꞌ nban ri cꞌulubic. Y tok ye cꞌunük chic cꞌa apu conojel ri ye benük, xtzꞌapis cꞌa can ri puerta.
\v 11 Y jariꞌ cꞌa tok xeꞌapon ri voꞌoꞌ chic xtaniꞌ ri xebe chulokꞌic aceite richin ri quikꞌakꞌ, y rijeꞌ xechꞌo cꞌa apu chin ri rajaf ri jun cꞌulubic riꞌ y xquibilaꞌ cꞌa: Tajakaꞌ ri puerta chikavüch richin que nkujoc-apu, xquibij.
\v 12 Y rijaꞌ xbij cꞌa pe cheque ri xtaniꞌ riꞌ: ¿Rix achique cꞌa rix? Yin ketzij ri ninbij chive que man jun bey xinvetamaj tüj ivüch, xbij cheque.
\p
\v 13 Roma cꞌa riꞌ rix man quixmestan, quinivoyobej-apu, roma xa man ivetaman tüj achique kꞌij, achique hora tok yin ri xinalüx chiꞌicojol nquipuꞌu jun bey chic.
\s Jun ejemplo pariꞌ oxiꞌ samajelaꞌ ri xjach can tumin pa quikꞌaꞌ roma ri cajaf
\p
\v 14 Roma cꞌa riꞌ ri aj-chicaj gobierno junan riqꞌuin ri xbün jun achi tok xbe nüj. Rijaꞌ xeroyolaꞌ cꞌa ri rusamajelaꞌ y xuyaꞌ cꞌa can ri rubeyomal pa quikꞌaꞌ.
\p
\v 15 Pa rukꞌaꞌ cꞌa jun rusamajel xuyaꞌ can voꞌoꞌ mil quetzales, pa rukꞌaꞌ jun chic xuyaꞌ cꞌa can caꞌiꞌ mil quetzales y pa rukꞌaꞌ ri jun chic xuyaꞌ cꞌa can jun mil quetzales. Pa rukꞌaꞌ cꞌa ri nabey más qꞌuiy tumin xuyaꞌ can roma xutzꞌet que ntiquer nusamajij. Ri jun xa caꞌiꞌ oc mil quetzales xuyaꞌ can pa rukꞌaꞌ roma xaxe riꞌ ri ntiquer nusamajij. Y ri rox xa jun mil quetzales oc ri xuyaꞌ can pa rukꞌaꞌ richin tusamajij. Y ri achi xe cꞌa xbün can riꞌ, xbe cꞌa.
\v 16 Y ri samajel cꞌa ri yoꞌon can voꞌoꞌ mil quetzales pa rukꞌaꞌ richin tusamajij y nuchꞌüc más tumin riqꞌuin, xbün na vi ri bin can chin. Rijaꞌ xusamajij-vi cꞌa ri voꞌoꞌ mil quetzales y xuchꞌüc chic cꞌa jun voꞌo mil riqꞌuin.
\v 17 Y quiriꞌ chukaꞌ xbün cꞌa ri jun chic samajel ri yoꞌon can caꞌiꞌ mil quetzales pa rukꞌaꞌ, rijaꞌ xuchꞌüc cꞌa caꞌiꞌ chic mil quetzales riqꞌuin.
\v 18 Jacꞌa ri rox samajel ri xa jun mil quetzales oc xyoꞌox can chin roma ri rajaf, xa xberucꞌotoꞌ cꞌa jun jul pan ulef y chiriꞌ cꞌa xumuk-vi can ri tumin ri yoꞌon can pa rukꞌaꞌ.
\p
\v 19 Y tok xa cꞌunük chic qꞌuiy kꞌij, cꞌateriꞌ cꞌa xtzolij-pe ri achi, ri cajaf ri samajelaꞌ riꞌ. Y rijaꞌ xucꞌutuj cꞌa cheque achique xquibün riqꞌuin ri tumin ri xuyaꞌ can cheque tok xbe.
\v 20 Tok xapon cꞌa ri samajel ri yoꞌon can voꞌoꞌ mil quetzales pa rukꞌaꞌ, man xe tüj cꞌa riꞌ ri rucꞌuan-apu, xa rucꞌuan cꞌa apu voꞌoꞌ mil quetzales más y xbij cꞌa chin ri achi rajaf rijaꞌ: Rat voꞌoꞌ mil quetzales cꞌa ri xayaꞌ can pa nukꞌaꞌ. Jacꞌa ri cꞌo reꞌ, y ja chukaꞌ reꞌ cꞌo voꞌoꞌ mil quetzales más ri xinchꞌüc riqꞌuin, xbij ri samajel riꞌ.
\v 21 Y ri rajaf ri samajel riꞌ xbij cꞌa chin: Utz ri xabün. Rat, jun cꞌa utzilüj nusamajel ri nabün ri nbix chave. Y roma cꞌa utz xabün riqꞌuin ri baꞌ ri xinyaꞌ can pan akꞌaꞌ tok xinbe, vocomi cꞌa ncatinyaꞌ pariꞌ jun samaj más nim. Catampe cꞌa y catoc chupan ri quicot ri cꞌo riqꞌuin ri Avajaf, xbix chin ri samajel.
\v 22 Tok xapon chukaꞌ ri samajel ri yoꞌon can caꞌiꞌ mil quetzales pa rukꞌaꞌ, rijaꞌ xbij cꞌa chin ri achi, rajaf: Rat caꞌiꞌ cꞌa mil quetzales ri xayaꞌ can pa nukꞌaꞌ. Ja ri cꞌo reꞌ, y ja caꞌiꞌ mil quetzales cꞌo reꞌ chukaꞌ, ri más ri xinchꞌüc riqꞌuin, xbij ri samajel riꞌ.
\v 23 Ri rajaf ri samajel riꞌ xbij cꞌa chin: Utz ri xabün. Rat, jun cꞌa utzilüj nusamajel ri nabün ri nbix chave. Y roma cꞌa utz xabün riqꞌuin ri baꞌ ri xinyaꞌ can pan akꞌaꞌ tok xinbe, vocomi cꞌa ncatinyaꞌ pariꞌ jun samaj más nim. Catampe cꞌa y catoc chupan ri quicot ri cꞌo riqꞌuin ri Avajaf, xbix chin ri samajel.
\v 24 Jacꞌa tok xapon chukaꞌ ri samajel ri yoꞌon can jun mil quetzales pa rukꞌaꞌ, rijaꞌ xbij cꞌa chin ri rajaf: Yin vetaman-vi cꞌa avüch, y romariꞌ vetaman que juis rat chꞌojinel. Xa najo-vi cꞌa ncachꞌacon. Rat najoꞌ nacꞌul ri ntel-pe chuvüch ri ticoj ri xa man rat tüj xaticon-ka. Najoꞌ nayüc ri trigo ri xa man rat tüj xachꞌayon.
\v 25 Y romariꞌ yin xinxbij-viꞌ xinsamajij ri jun mil quetzales ri xayaꞌ can pa nukꞌaꞌ. Yin tok xincꞌul cꞌa e ri tumin, xincꞌot jun jul pan ulef y chiriꞌ xinmuk-vi can. Y ja atumin reꞌ ninjachaꞌ can chave, xbij ri samajel riꞌ.
\v 26 Y ri rajaf ri samajel riꞌ xbij cꞌa: Man utz tüj ri xabün. Roma rat, jun itzel samajel y man nabün tüj ri nbix chave. Roma si avetaman que yin yin chꞌojinel vi, que yin ninjoꞌ nincꞌul ri ntel-pe chuvüch ri ticoj ri xa man yin tüj xinticon-ka y ninjoꞌ ninyüc ri trigo ri xa man yin tüj xinchꞌayon,
\v 27 xa roma ta riꞌ, xayaꞌ ta ri nutumin pa quikꞌaꞌ ri achiꞌaꞌ quibiniꞌan banqueros, y ri tok xinka-pe vocomi xincꞌul ta cꞌa ri tumin vichin yin y xincꞌul ta chukaꞌ ri ral ri tumin reꞌ.
\v 28 Vocomi ticꞌamaꞌ cꞌa can ri tumin chukꞌaꞌ y tijachaꞌ pa rukꞌaꞌ ri nusamajel ri tzꞌamayon lajuj (diez) mil quetzales.
\v 29 Roma ri cꞌo-vi ruchajin, nucꞌul cꞌa más y qꞌuiy cꞌa nbün-ka riqꞌuin. Jacꞌa ri man jun oc ruchajin, jaruꞌ oc ri cꞌo ruchajin ntelesüs cꞌa can chukꞌaꞌ.
\v 30 Y ri samajel cꞌa ri xa man jun ncꞌatzin-vi titorij-e cꞌa chupan ri kꞌekuꞌn, ri apeꞌ ruyon okꞌej cꞌo y ruyon chukaꞌ jachꞌachꞌen eyaj cꞌo.
\s Ri juicio
\p
\v 31 Y tok yin ri xinalüx chiꞌicojol nquipuꞌu chic cꞌa, riqꞌuin chic cꞌa nukꞌij y chukaꞌ conojel ri lokꞌolüj tak ángeles nyepuꞌu chuvij. Y jariꞌ tok yin nquitzꞌuyeꞌ pa nuchꞌacat ri juis chukaꞌ rukꞌij, y ninbün cꞌa juzgar.
\v 32 Nyemol-vi cꞌa apu chinuvüch ri vinük richin conojel ruchꞌulef. Y nquipuꞌu cꞌa yin nyenchꞌür-vi cꞌa conojel, cachiꞌel nbün jun yukꞌuy quiqꞌuin ri ruchico. Rijaꞌ lojcꞌan cꞌa nyeruya-vi ri ovejas, y lojcꞌan chic nyeruya-vi ri cabras.
\v 33 Ri vinük cꞌa ri cachiꞌel ovejas, roma chꞌajchꞌoj chic quicꞌaslen, nyenyaꞌ cꞌa pa vajquikꞌaꞌ (nu-derecha). Jacꞌa ri vinük cachiꞌel cabras, roma man utz tüj ri quicꞌaslen, nyenyaꞌ pa nuxocon (nu-izquierda).
\v 34 Y jariꞌ tok ri Rey nbij cheque ri yecꞌo pa rajquikꞌaꞌ (ru-derecha): Quixampe cꞌa rix, ri icꞌulun chic ri utzilüj sipanic ri nspaj-pe ri Nataꞌ Dios. Quixcꞌujeꞌ cꞌa ri apeꞌ ja ri Dios ri nbün juzgar, ri ivichin vi rix tok rijaꞌ rubanun, y riꞌ xbün cꞌa tok cꞌa man jani cꞌo tüj ri ruchꞌulef.
\v 35 Roma tok yin xinvayjan, rix cꞌo cꞌa xiyaꞌ chuve richin xincꞌux. Tok yin xchakiꞌj cꞌa nuchiꞌ, rix cꞌo cꞌa xiyaꞌ chuve richin xintij. Xcꞌatzin nu-posada y rix xiyaꞌ.
\v 36 Tok xa manak chic nutziek, rix xiyaꞌ nutziek richin xintzꞌapij chic jun bey vij yin. Tok yin xintzak pa rukꞌaꞌ yabil, xixapon cꞌa chinutzꞌetic. Tok xintzꞌapeꞌ pa cárcel, xixapon cꞌa richin xinepochiꞌij, nbij ri Rey.
\v 37 Jacꞌa ri chojmilüj tak vinük nquibij cꞌa: Ajaf, ¿jampeꞌ cꞌa riꞌ tok roj cꞌo xkayaꞌ chave richin ncavaꞌ roma ncavayjan? ¿Jampeꞌ cꞌa riꞌ tok roj cꞌo xkayaꞌ chave richin xatij roma nchakiꞌj achiꞌ?
\v 38 ¿Y jampeꞌ cꞌa riꞌ tok xkayaꞌ a-posada roma xcꞌatzin chave? ¿Jampeꞌ cꞌa riꞌ tok roj xkayaꞌ ri atziek richin xkatzꞌapij avij roma manak atziek?
\v 39 ¿Jampeꞌ cꞌa riꞌ tok xojapon chiꞌatzꞌetic roma xayavüj? ¿Y jampeꞌ chukaꞌ riꞌ tok xojapon richin xatkapochiꞌij roma ratcꞌo pa cárcel? nquibij rijeꞌ.
\v 40 Y ri Rey nbij cꞌa: Ketzij vi cꞌa ri ninbij chive que roma quiriꞌ xibün riqꞌuin ri nu-hermanos ri más coꞌol, xa chuve chukaꞌ yin ri xibün-vi ri favor ri xibün chin rijaꞌ, nbij ri Rey.
\p
\v 41 Y jariꞌ chukaꞌ tok ri Rey nbij cheque ri yecꞌo pa ruxocon (ru-izquierda): Rix xa castigo chic ri ivoyoben que nka-ka-pe pan iviꞌ. Quixel cꞌa e chinuvüch y quixbe cꞌa pa kꞌakꞌ ri man jun bey nichup, y xa banatajnük cꞌa richin ri itzel-vinük y ri ru-ángeles.
\v 42 Roma yin xinvayjan cꞌa y rix man jun ri xiyaꞌ ta chuve richin xincꞌux. Juis cꞌa xchakiꞌj nuchiꞌ y rix man jun xiyaꞌ chuve richin xintij.
\v 43 Roma yin xcꞌatzin nu-posada y rix xa man xiyaꞌ tüj. Y tok manak chic nutziek, rix man xinivek tüj. Tok xintzak pa rukꞌaꞌ yabil, rix man cꞌa xinibetzꞌetaꞌ tüj. Tok xincꞌujeꞌ pa cárcel, man xixapon tüj richin xinepochiꞌij, nbij ri Rey cheque.
\v 44 Y jariꞌ tok rijeꞌ chukaꞌ nquibij: Ajaf, roj man jun bey xatkatzꞌet que ncatij ta vayjül, nchakiꞌj ta achiꞌ, chukaꞌ man xkatzꞌet tüj que ncꞌatzin ta a-posada, o manak ta atziek, rat yavaꞌ ta abanun, ratcꞌo ta pa cárcel. Roj man jun bey xatkatzꞌet que quiriꞌ ta acꞌulachin, romariꞌ man jun vi cꞌa favor xkabün chave, nquibij.
\v 45 Y jariꞌ tok ri Rey nbij cheque: Ketzij vi cꞌa ri ninbij chive que roma man jun favor xibün cheque ri cocoj yecꞌo-pe viqꞌuin, xa man jun cꞌa chukaꞌ favor xibün chuve yin.
\v 46 Y ri vinük riꞌ nyebe-vi cꞌa pa pokonül richin chi jumul. Y ri chojmilüj tak vinük nquil cꞌa jun cꞌaslen ri man nqꞌuis tüj. Quiriꞌ cꞌa ri tzij ri xbij ri Jesús.
\c 26
\s Yecꞌo cꞌa ri xquinuc yan achique nquibün richin que ntzak ri Jesús pa quikꞌaꞌ y nquicamsaj
\p
\v 1 Tok ri Jesús rubin chic cꞌa ka ronojel riꞌ, rijaꞌ xchꞌo cꞌa quiqꞌuin ri rachibilaꞌ y xbij cꞌa:
\v 2 Rix ivetaman-vi que pa caꞌiꞌ apu kꞌij cꞌo ri kanimakꞌij ri rubiniꞌan pascua. Chupan cꞌa ri nimakꞌij riꞌ tok yin ri xinalüx chiꞌicojol nquijach-vi-e richin que nquibajix chuvüch cruz richin que nquicom, xbij cheque.
\p
\v 3 Y ja vi cꞌa riꞌ tok ri más nimalüj tak sacerdotes, ri etamanelaꞌ chin ri ley ri xuyaꞌ ri Dios richin ri Moisés y chukaꞌ ri rajatük tak achiꞌaꞌ ri juis quikꞌij chiquicojol ri vinük, quimolon-vi cꞌa quiꞌ chi-racho ri nimalüj sacerdote ri rubiniꞌan Caifás.
\v 4 Rijeꞌ xquiyaꞌ cꞌa chiquivüch achique chi chꞌacoj nyequicusaj richin que ntzak ri Jesús pa quikꞌaꞌ, y cꞌateriꞌ nquicamsaj.
\v 5 Pero chukaꞌ xquibij cꞌa: Man tikatzꞌom chupan ri nimakꞌij reꞌ, richin que man quecatüj-pe ri vinük chikij.
\s Jun ixok xuyaꞌ jubulüj akꞌon pa rujolon ri Jesús
\p
\v 6 Y ri Jesús cꞌo cꞌa pa tinamit rubiniꞌan Betania, chiriꞌ pa racho ri Simón ri xcꞌachojrisüs riqꞌuin ri yabil rubiniꞌan lepra.
\v 7 Y jariꞌ tok xapon jun ixok riqꞌuin ri Jesús, rucꞌuan-apu jun bambül ri banun riqꞌuin jun abüj rubiniꞌan alabastro, y cꞌo-e jun jubulüj akꞌon chupan. Y ri akꞌon riꞌ juis qꞌuiy rajil. Y jariꞌ ri xberukꞌijaꞌ pa rujolon ri Jesús, tok tzꞌuyul cꞌa chiriꞌ pa mesa, nvaꞌ chiriꞌ pa racho ri Simón.
\v 8 Tok ri rachibilaꞌ xquitzꞌet ri xbün ri ixok riqꞌuin ri jubulüj akꞌon que xuyaꞌ pa rujolon ri Jesús, xpuꞌu coyoval y xquibilaꞌ cꞌa: ¿Achique ncꞌatzin-vi que choj quiriꞌ xutix la jubulüj akꞌon laꞌ?
\v 9 Roma la jubulüj akꞌon laꞌ nim rajil, y romariꞌ más ta utz xcꞌayix, y ri rajil xa xjachox ta chiquivüch ri vinük ri manak quichajin, xquibij cꞌa.
\p
\v 10 Ri Jesús chanin xunaꞌ ri nquibilaꞌ ri rachibilaꞌ, romariꞌ rijaꞌ xbij cꞌa cheque: ¿Achique cꞌa roma tok rix man nyixtaneꞌ tüj ka chi tzij chirij ri ixok reꞌ? Xa tiyaꞌ can. Rijaꞌ jun utzilüj nojibül cꞌa ri xbanun chuve.
\v 11 Ri vinük ri manak quichajin, chi jumul cꞌa yecꞌo iviqꞌuin, richin que achique na kꞌij cꞌo modo nitolaꞌ rijeꞌ. Jacꞌa yin man chi jumul tüj nquicꞌujeꞌ iviqꞌuin.
\v 12 Roma tok ri ixok reꞌ xukꞌij ri jun jubulüj akꞌon reꞌ chuvij, rijaꞌ xbün yan cꞌa chuve cachiꞌel nban cheque ri caminakiꞌ tok nyemuk-e.
\v 13 Y tivacꞌaxaj na peꞌ jabel ri ninbij chive, que achique na lugar cꞌa apeꞌ ntzijos-vi ri utzilüj tzij richin colonic, chiriꞌ chukaꞌ ntzijos-vi ri xbün ri jun ixok reꞌ. Pa ronojel cꞌa ruchꞌulef ntzijos-vi, y man jun bey cꞌa nimestüs, xbij ri Jesús.
\s Ri Judas xusuj richin nujüch ri Jesús
\p
\v 14 Y jun cꞌa cheque ri doce rachibilaꞌ ri Jesús, ri rachibil rubiniꞌan Judas Iscariote, xapon cꞌa quiqꞌuin ri más nimalüj tak sacerdotes.
\v 15 Rijaꞌ xberubij cꞌa cheque: ¿Achique niyaꞌ rix chuve, si yin ninjüch ri Jesús pan ikꞌaꞌ? xbij cheque.
\p Y ri más nimalüj tak sacerdotes xquibij que nquiyaꞌ treinta tumin banun riqꞌuin sakpük chin.
\v 16 Y jariꞌ tok ri Judas Iscariote xutzꞌom runuquic achique modo nbün richin nujüch ri Jesús pa quikꞌaꞌ ri achiꞌaꞌ riꞌ.
\s Ri nima-vaꞌin
\p
\v 17 Y chupan cꞌa ri nabey kꞌij richin ri nimakꞌij riꞌ, tok ncꞌux chukaꞌ caxlan-vüy ri manak levadura riqꞌuin, jariꞌ tok ri rachibilaꞌ xeꞌapon-apu riqꞌuin ri Jesús, y xquicꞌutuj cꞌa chin: ¿Apeꞌ cꞌa najoꞌ nabün-vi ri vaꞌin chupan ri jun pascua reꞌ richin nkabanaꞌ cꞌojlen ronojel ri ncꞌatzin? xquibij.
\p
\v 18 Y yecꞌo cꞌa cheque ri rachibilaꞌ ri xetak-e roma ri Jesús pa tinamit Jerusalén, pa racho jun achi, y xbix-e cheque que tok nyeꞌapon, tiquibij cꞌa chin: Ri Ka-maestro rubin cꞌa pe cheke: Ri nu-tiempo xa nakaj chic cꞌa cꞌo-vi-pe. Ja pan avacho rat ninjoꞌ ninbün-vi vaꞌin richin ri pascua reꞌ, ye vachibilan ri vachibilaꞌ, tibij, xbij ri Jesús cheque ri rachibilaꞌ riꞌ.
\p
\v 19 Y ri rachibilaꞌ xquibün-vi cꞌa cachiꞌel ri bin-e cheque roma ri Jesús. Rijeꞌ xquibün-vi cꞌa cꞌojlen ronojel ri ncꞌatzin richin ri vaꞌin richin ri pascua riꞌ.
\p
\v 20 Jacꞌa tok xkꞌekumür-ka chupan ri kꞌij riꞌ, ri Jesús y ri ye doce rachibilaꞌ xebetzꞌuyeꞌ cꞌa chuvüch mesa richin ri vaꞌin.
\v 21 Y tok nyetajin cꞌa chi vaꞌin, ri Jesús xbij cꞌa: Ketzij cꞌa ninbij chive, que jun chive rix ri yinjachon-e pa quikꞌaꞌ ri vinük, xbij ri Jesús.
\p
\v 22 Jacꞌa ri rachibilaꞌ juis xebison pa cánima tok xcacꞌaxaj ri xbij ri Jesús cheque. Y cꞌateriꞌ cꞌa chiquijujunal xechꞌo-apu chin y xquicꞌutulaꞌ cꞌa: Ajaf, ¿man ja tüj yin ri nquibanun quiriꞌ? xquibij.
\p
\v 23 Y ri Jesús jariꞌ tok xbij cheque ri rachibilaꞌ: Ri jun cꞌa ri nuyuk-pe ri rukꞌaꞌ richin numuba-pe ruvay viqꞌuin pa lük, jariꞌ ri nquijachon-e vichin pa quikꞌaꞌ ri vinük.
\v 24 Tivacꞌaxaj cꞌa chukaꞌ ri ninbij chive, que yin ri xinalüx chiꞌicojol nquibe-vi cꞌa riꞌ tok nquijach-e. Nbanatüj cachiꞌel ri tzꞌiban can. Pero juyaꞌ ruvüch cꞌa ri achique njachon-e vichin yin ri xinalüx chiꞌicojol. Ri achi ri njachon-e vichin más ta utz que man ta xalüx, xbij ri Jesús.
\p
\v 25 Y jariꞌ tok xchꞌo-apu ri Judas, ri njachon richin ri Jesús. Y ri Judas xbij cꞌa: Rat ri Nu-maestro, ¿ja yin ri nquijachon-e avichin? xbij.
\p Y ri Jesús xbij: Ja rat ncabin riꞌ, xbij ri Jesús.
\p
\v 26 Y tok cꞌa nyetajin na cꞌa chi vaꞌin, ri Jesús xucꞌün-apu jun caxlan-vüy y xumatioxij chin ri Dios. Cꞌateriꞌ xuper ri caxlan-vüy riꞌ y xuyaꞌ cheque ri rachibilaꞌ. Rijaꞌ xbij cꞌa cheque ri rachibilaꞌ riꞌ: Ticꞌamaꞌ y ticꞌuxuꞌ ri caxlan-vüy reꞌ. Roma jareꞌ ri nuchꞌacul ri napon pa camic.
\p
\v 27 Y ri Jesús xucꞌün-apu chukaꞌ ri vaso ri cꞌo ruyaꞌal-uva chupan. Y tok rumatioxin chic chin ri Dios, xuyaꞌ cꞌa cheque ri rachibilaꞌ. Y rijaꞌ xbij cꞌa tok xuyaꞌ cheque: Titijaꞌ cꞌa can chiꞌivonojel ri ruyaꞌal-uva cꞌo chupan ri vaso reꞌ.
\v 28 Roma jareꞌ ri nuquiqꞌuel ri nbiyin tok nquicom. Nbiyin-vi cꞌa ri nuquiqꞌuel, richin que ye qꞌuiy cꞌa ri ncuyutüj ri quimac. Riqꞌuin ri nuquiqꞌuel, jareꞌ xcꞌachoj ri cꞌacꞌaꞌ trato ri rujoꞌon-pe ri Dios que nbün quiqꞌuin ri vinük.
\v 29 Ninbij-vi cꞌa chive que ja ruqꞌuisbül mul reꞌ xintij-e ri ruyaꞌal-uva reꞌ. Y tok nintij jun bey chic, ja chic cꞌa chupan ri utzilüj ru-gobierno ri Nataꞌ Dios. Iviqꞌuin cꞌa rix chukaꞌ tok nintij ri ruyaꞌal-uva riꞌ. Y ri nkatij cꞌa chiriꞌ, jun cꞌacꞌaꞌ ruyaꞌal-uva, xbij ri Jesús cheque.
\s Ri Jesús y ri Pedro
\p
\v 30 Y tok quibixan chic cꞌa ri bix richin nquiyaꞌ rukꞌij ri Dios, ri Jesús y ri rachibilaꞌ xeꞌel-e chiriꞌ pa jay y xebe pa juyuꞌ Olivos.
\v 31 Y tok ye benük cꞌa, ri Jesús xbij cheque ri rachibilaꞌ: Chiꞌivonojel rix nitaluj-e-iviꞌ y nquiniyaꞌ cꞌa can nuyon chupan ri akꞌaꞌ reꞌ, tok xa nitzꞌet que yin nquijach-e pa quikꞌaꞌ ri vinük. Roma ri Dios nbij-vi cꞌa chupan ri tzꞌiban can: Tok yin ninyaꞌ kꞌij que ncamsüs ri kꞌuyunel, y ri ru-ovejas xa nquitaluj-e-quiꞌ. Quiriꞌ ri tzꞌiban can.
\v 32 Pero yin ri Kꞌuyunel man cꞌa nquicom tüj e richin chi jumul, xa nquicꞌastüj chic pe. Y ja yin ri ninoyoben ivichin chilaꞌ pa Galilea, xbij ri Jesús.
\p
\v 33 Y ri Pedro jariꞌ xchꞌo-apu chin ri Jesús y xbij: Si ri chꞌaka chic ncatquiyaꞌ can ayon tok nquitzꞌet que xa cꞌo ri nacꞌulachij, tiquibanaꞌ na cꞌa. Jacꞌa yin xa man jun bey ncatinyaꞌ can, xbij rijaꞌ.
\p
\v 34 Pero ri Jesús xbij cꞌa chin ri Pedro: Yin ketzij cꞌa ninbij chave, que chupan ri akꞌaꞌ reꞌ, xa cꞌa man jani tisiqꞌuin-pe ri gallo tok rat oxiꞌ mul yan tabij cheque ri nyecꞌutun chave, que man avetaman tüj nuvüch, xbij ri Jesús.
\p
\v 35 Y ri Pedro xbij cꞌa chin: Stapeꞌ (Aunque) ta ncꞌatzinej que nquicom aviqꞌuin rat, man nquitiquer tüj ninbij que man vetaman tüj avüch, xbij ri Pedro.
\p Y conojel cꞌa ri achibilaꞌ quiriꞌ chukaꞌ xquibij.
\s Ri Jesús nbün orar pa Getsemaní
\p
\v 36 Y jariꞌ tok ri Jesús ye rachibilan ri rachibilaꞌ xeꞌapon cꞌa chiriꞌ chupan ri lugar rubiniꞌan Getsemaní. Xpuꞌu ri Jesús xbij cꞌa cheque ri rachibilaꞌ: Rix quixtzꞌuyeꞌ na can baꞌ chereꞌ, roma yin xa nquibe chic cꞌa apu baꞌ chiriꞌ richin que nquibanaꞌ orar, xbij cheque.
\p
\v 37 Rijaꞌ xaxe cꞌa ri Pedro y ri ye caꞌiꞌ rucꞌajol ri achi rubiniꞌan Zebedeo ri xerucꞌuaj chirij. Jariꞌ tok rijaꞌ juis xunaꞌ yan ri nyerucꞌulachij. Jun cꞌa bis juis nim ri xpuꞌu pa ránima.
\v 38 Y jariꞌ tok rijaꞌ xbij cheque ri ye oxiꞌ rachibilaꞌ: Ri bis cꞌo pa vánima, juis nim. Y nquirucamsaj ninnaꞌ yin. Quixcꞌujeꞌ cꞌa pe viqꞌuin, quixcꞌaseꞌ y man quixvür-ka, xbij cheque.
\p
\v 39 Rijaꞌ xbiyin chic cꞌa apu baꞌ y chiriꞌ xxuque-vi-ka. Xukasaj-vi cꞌa ka riꞌ cꞌa pan ulef, xbün orar. Y ri tzij ri xerubilaꞌ quereꞌ cꞌa: Nataꞌ yin, si ntiquer, tabanaꞌ cꞌa que man ta nincꞌusaj ri jun pokonül reꞌ, pero man tabün cꞌa chukaꞌ ri ninrayij yin, xaxe voma ta yin. Roma yin xa ninjoꞌ cꞌa chukaꞌ ninbün ri arayibül rat, nbij cꞌa.
\p
\v 40 Y tok rijaꞌ xtzakon riqꞌuin ri oración, xpuꞌu cꞌa quiqꞌuin ri ye oxiꞌ rachibilaꞌ, pero tok xka-pe quiqꞌuin xa nyevür. Xpuꞌu rijaꞌ xbij cꞌa chin ri Pedro: ¿Man baꞌ cꞌa xixtiquer xixcꞌaseꞌ jun vit hora viqꞌuin?
\v 41 Man quixvür-ka cꞌa, xa tibanaꞌ orar y ticꞌutuj chin ri Dios richin que tok nyixtijox, man quixtzak pa mac. Vetaman-vi que ri rurayibül ri ivánima ja ri nibün ri nrajoꞌ ri Dios. Pero iyon xa man nyixtiquer tüj cꞌa, xbij cheque.
\p
\v 42 Y ri Jesús xbe chic cꞌa apu richin xberubanaꞌ orar pa rucaꞌn mul, y nbij cꞌa: Nataꞌ yin, si ncꞌatzinej que nincꞌusaj na ri pokonül, richin quiriꞌ nquinicꞌo chuvüch, yin ninjoꞌ cꞌa ninbün ri arayibül rat. Quiriꞌ cꞌa ri nbij pa ru-oración.
\p
\v 43 Y tok rijaꞌ xpuꞌu cꞌa jun bey chic quiqꞌuin ri ye oxiꞌ rachibilaꞌ, nyevür cꞌa jun bey chic ri xeril, roma ri rachibilaꞌ riꞌ al-al cꞌa runakꞌ tak quivüch roma ri quivaran.
\v 44 Ri Jesús xeruyaꞌ cꞌa can jun bey chic y xbe chic chubanic orar. Oxiꞌ yan mul riꞌ nbe chubanic orar. Rijaꞌ xucamulij chic cꞌa rubixic ri tzij ri xberubij chupan ri oración cꞌa baꞌ tubün-ka.
\v 45 Y cꞌateriꞌ ri Jesús xpuꞌu cꞌa quiqꞌuin ri ye oxiꞌ rachibilaꞌ, y xbij cꞌa cheque: ¿Nyixvür rix cꞌa? ¿Nijoꞌ nitzꞌakatisaj ri ivaran? Yin ri xinalüx chiꞌicojol ja vi cꞌa reꞌ xobos nu-hora, nquijach-e cꞌa pa quikꞌaꞌ ri itzel tak achiꞌaꞌ.
\v 46 Chanin, quixcatüj. Jalaꞌ petenük ri nquijachon-e pa quikꞌaꞌ ri itzel tak achiꞌaꞌ, xbij ri Jesús.
\s Ri akꞌaꞌ tok xtzꞌam ri Jesús
\p
\v 47 Y ri Jesús cꞌa ntajin ntzijon quiqꞌuin ri rachibilaꞌ, tok ja yan riꞌ xka-pe ri Judas ri jun cheque ri doce rachibilaꞌ, y ye rucꞌuan cꞌa apu ye qꞌuiy vinük ri ye quicꞌualon cheꞌ y machet. Conojel reꞌ ye takon cꞌa e coma ri más nimalüj tak sacerdotes y coma chukaꞌ ri rajatük tak achiꞌaꞌ ri cꞌo juis quikꞌij chiquicojol ri vinük.
\v 48 Ri Judas ri njachon-e richin ri Jesús rubin chic cꞌa pe cheque ri ye petenük chirij, achique modo nbün richin nucꞌut ri Jesús chiquivüch. Rijaꞌ rubin cꞌa pe cheque: Ja ri nquijel-apu riqꞌuin richin nintzꞌubaj, jariꞌ ri Jesús, y titzꞌamaꞌ cꞌa.
\p
\v 49 Y ri Judas jariꞌ tok xjel-apu riqꞌuin ri Jesús y xbij: Xcokꞌaꞌ Maestro, caquicot cꞌa, xbij chin richin xbün saludar. Y xutzꞌubaj cꞌa ri Jesús.
\p
\v 50 Xpuꞌu ri Jesús xbij cꞌa chin ri Judas: ¿Achique cꞌa ri najoꞌ tok xatobos? xbij chin.
\p Y jariꞌ tok xejel-apu ri vinük ri ye tzꞌamoy richin ri Jesús y xquitzꞌom cꞌa.
\p
\v 51 Y jun cꞌa cheque ri ye rachibil ri Jesús, ri yecꞌo chiriꞌ, chanin cꞌa xrelesaj ri rumachet y xuchoy-e ri ruxiquin ri jun rusamajel ri nimalüj sacerdote.
\v 52 Y ri Jesús jariꞌ tok xbij chin ri xbanun quiriꞌ: Tayacaꞌ la amachet pa rucꞌojbül. Roma achique cꞌa ri nyecatüj riqꞌuin machet, chi machet cꞌa chukaꞌ nyecamsüs-vi.
\v 53 ¿Man avetaman tüj rat cꞌa? Xa ta yin nincꞌutuj chin ri Nataꞌ Dios que quirutoꞌ, rijaꞌ nyerutük ta pe más setenta y dos mil ángeles chinutoꞌic.
\v 54 Pero xa jareꞌ nbanatüj ri ye tzꞌiban can chupan ri rutzij ri Dios, romariꞌ tok man ncꞌatzin tüj cꞌa que nyepuꞌu ta ri ángeles chinutoꞌic, xbij rijaꞌ.
\p
\v 55 Y chupan cꞌa chukaꞌ ri hora riꞌ ri Jesús xbij cheque ri vinük: ¿Achique cꞌa xinuc rix? ¿Xinuc que nyixpuꞌu chutzꞌamic jun elekꞌon y romariꞌ icꞌamon-pe cheꞌ y machet? Kꞌij-kꞌij cꞌa xintzꞌuyeꞌ iviqꞌuin chiriꞌ pa racho ri Dios, tok xincꞌut ri rutzij chivüch y man jun bey xinitzꞌom tüj.
\v 56 Ronojel cꞌa ri nbanatüj vocomi, xa richin cꞌa que nbanatüj-vi ri tzꞌiban can chupan ri rutzij ri Dios coma ri achiꞌaꞌ ri xekꞌalajrisan ri rutzij ojer can.
\p Y ja vi cꞌa riꞌ tok ri ye rachibilaꞌ ri Jesús, xquiyaꞌ can ruyon y xeꞌanmüj.
\s Tok ri Jesús xucꞌuꞌüx chiquivüch ri achiꞌaꞌ pa comon nquibün juzgar
\p
\v 57 Ri xebetzꞌamon-pe richin ri Jesús chiriꞌ pa Getsemaní, xquicꞌuaj cꞌa riqꞌuin ri Caifás ri nimalüj sacerdote, ri jay apeꞌ quimolon-vi can quiꞌ ri etamanelaꞌ chin ri ley ri xuyaꞌ ri Dios richin ri Moisés y ri rajatük tak achiꞌaꞌ ri cꞌo-vi quikꞌij.
\v 58 Y ri Pedro cꞌanüj cꞌa cꞌo-vi can, ye rutzekleben-e, y xoc apu chukaꞌ chiriꞌ chuvüch racho ri nimalüj sacerdote. Tok rijaꞌ cꞌo chic cꞌa chiriꞌ, xtzꞌuye-apu chiquicojol ri samajelaꞌ ri yecꞌo-apu chiriꞌ, richin cꞌa que nutzꞌet achique ri nucꞌulachij ri Jesús.
\p
\v 59 Y ri más nimalüj tak sacerdotes, ri rajatük tak achiꞌaꞌ ri cꞌo-vi quikꞌij, y conojel cꞌa ri achiꞌaꞌ pa comon nquibün juzgar, nquicanolaꞌ cꞌa que yecꞌo ta ri itzel tak nojibül ri nyeꞌilitüj chirij ri Jesús, richin quiriꞌ nquitük-vi pa camic.
\v 60 Y stapeꞌ (aunque) ye qꞌuiy vi cꞌa ri xeꞌapon ri xquitzꞌuc tzij chirij, xa man jun cꞌa ri cꞌo ta ruchukꞌaꞌ richin xucusüs. Xa cꞌa ja pa ruqꞌuisbül xeꞌapon ye caꞌiꞌ ri junan vi ri nquibij.
\v 61 Ri ye caꞌiꞌ riꞌ xquibij cꞌa: Ri achi reꞌ rubin: Yin nquitiquer ninvulaj ri racho ri Dios y pan oxiꞌ kꞌij ninpabaꞌ jun bey chic. Quiriꞌ ri rubin, xquibij ri ye caꞌiꞌ riꞌ.
\p
\v 62 Y ri Caifás, ri nimalüj sacerdote, xbepaꞌeꞌ cꞌa pe y xbij chin ri Jesús: ¿Ketzij ri xquibij-ka chavij ri ye caꞌiꞌ reꞌ? ¿Achique nabij vocomi? xbij.
\p
\v 63 Pero ri Jesús man jun cꞌa tzij xbij. Y jariꞌ tok ri nimalüj sacerdote xbij chin: Chuvüch cꞌa ri cꞌaslic Dios tabij cheke si ja rat ri Cristo ri Rucꞌajol.
\p
\v 64 Y ri Jesús xbij cꞌa chin: Jaꞌ, ja yin ri Cristo. Y chukaꞌ ninbij-vi cꞌa chive que ri chikavüch apu nquinitzꞌet-vi que yin ri xinalüx chiꞌicojol, yin tzꞌuyul pa rajquikꞌaꞌ (ru-derecha) ri Dios ri ntiquer nbün ronojel. Y nquinitzꞌet tok nquika-pe pa sutzꞌ chilaꞌ chicaj, xbij ri Jesús.
\p
\v 65 Xpuꞌu ri Caifás ri nimalüj sacerdote jariꞌ xukꞌachꞌij-ka ri rutziek chirij roma itzel xracꞌaxaj, y xbij cꞌa: Man ncꞌatzin tüj cꞌa que nka-pe chic jun richin nbij cheke que ri Jesús aj-mac vi. Rix, jariꞌ cꞌa nivacꞌaxaj-ka chiꞌivonojel ri xbij que ja rijaꞌ ri Cristo. Itzel cꞌa xbün chuvüch ri Dios.
\v 66 ¿Y achique cꞌa nibij rix vocomi que nkabün chin? xbij rijaꞌ.
\p Y ri chꞌaka chic ri quimolon-quiꞌ chiriꞌ xquibij cꞌa: Cꞌuluman que ticamsüs, xquibij.
\p
\v 67 Y xquichubalaꞌ cꞌa rupalüj ri Jesús, y xquichꞌey riqꞌuin cꞌolon-kꞌaꞌ y yecꞌo chukaꞌ ri quiricꞌon quikꞌaꞌ xquipakꞌilaꞌ rupalüj.
\v 68 Chukaꞌ xquibilaꞌ chin ri Jesús tok quitzꞌapin ruvüch: Rat ri Cristo, tabij cꞌa cheke achique ri nyechꞌayon avichin, nquibij.
\s Tok ri Pedro xbij que man retaman tüj ruvüch ri Jesús
\p
\v 69 Ri Pedro tzꞌuyul cꞌa chuvüch ri jay. Y jariꞌ tok cꞌo jun ixok raj-icꞌ ri nimalüj sacerdote ri xapon-apu riqꞌuin y xbij cꞌa chin: Rat chukaꞌ rat rachibil ri Jesús ri aj-Galilea, xbij chin.
\p
\v 70 Pero rijaꞌ xa chiquivüch cꞌa conojel xrevaj-vi, roma xbij: Man nkꞌax ta chuve achique roma tok quiriꞌ nabij chuve, xbij chin ri aj-icꞌ.
\p
\v 71 Y tok rijaꞌ nrajoꞌ que ntel-e pa puerta, cꞌo chic cꞌa jun ixok aj-icꞌ ri xtzꞌeton richin y xbij cꞌa cheque ri yecꞌo-apu chiriꞌ: Ri jun achi reꞌ chukaꞌ rachibil ri Jesús ri npuꞌu pa tinamit Nazaret, xbij cheque.
\p
\v 72 Pero ri Pedro xa xrevaj chic cꞌa jun bey. Rijaꞌ xbij: Chuvüch Dios ninbij que yin man vetaman tüj ruvüch ri jun achi riꞌ, xbij rijaꞌ.
\p
\v 73 Cꞌate baꞌ chic riꞌ, ri quimolon-quiꞌ chiriꞌ xejel-apu riqꞌuin ri Pedro y xquibij cꞌa chin: Ketzij na vi que rat rat jun cheque ri yecꞌo riqꞌuin ri Jesús. Xaxe riqꞌuin ri rubanic ri ncachꞌo nukꞌalajrisaj que quiriꞌ vi, roma ri aj-Galilea quiriꞌ nyechꞌo, xquibij chin.
\p
\v 74 Pero ri Pedro xbij cꞌa: Yin man vetaman tüj ruvüch ri achi riꞌ. Chuvüch Dios ninbij-vi chive que man vetaman tüj ruvüch. Y si man ketzij tüj ri ninbij, tika-ka cꞌa castigo pa nuviꞌ, xbij.
\p Y jariꞌ tok xbesiqꞌuin-pe ri gallo.
\v 75 Y jariꞌ tok ri Pedro xeka-pe cꞌa chin ri tzij ri ye rubin can ri Jesús chin, que cꞌa man jani tisiqꞌuin-pe ri gallo tok rat oxiꞌ yan mul tabij cheque ri nyecꞌutun chave, que man avetaman tüj nuvüch. Y rijaꞌ xel cꞌa e y xujikꞌ okꞌej.
\c 27
\s Tok ri Jesús xucꞌuꞌüx chuvüch ri Pilato
\p
\v 1 Y tok xsaker-pe, conojel cꞌa ri más nimalüj tak sacerdotes y ri rajatük tak achiꞌaꞌ ri cꞌo-vi quikꞌij chiriꞌ chiquicojol ri vinük, xquimol-quiꞌ richin que nquinuc achique nquibün richin nquitük ri Jesús pa camic.
\v 2 Ri Jesús ximon-vi-e tok xquicꞌuaj y xbequijachaꞌ pa rukꞌaꞌ ri gobernador rubiniꞌan Poncio Pilato.
\s Ri Judas xberutzolij can ri tumin y xujitzꞌaj-riꞌ
\p
\v 3 Jacꞌa tok ri Judas ri xjachon richin ri Jesús, xutzꞌet que ri Jesús xa ntak pa camic, jariꞌ tok rijaꞌ xpuꞌu kꞌoxon riqꞌuin y xberutzolij can ri treinta tumin banun riqꞌuin sakpük. Xberutzolij can cheque ri más nimalüj tak sacerdotes y ri rajatük tak achiꞌaꞌ ri cꞌo quikꞌij.
\v 4 Ri Judas xbij cꞌa can cheque ri achiꞌaꞌ riꞌ: Yin xinmacun cꞌa tok xinjüch ri Jesús pan ikꞌaꞌ, roma rijaꞌ man jun rumac rubanun richin ncamsüs, xbij cheque.
\p Jacꞌa ri más nimalüj tak sacerdotes y ri rajatük tak achiꞌaꞌ ri cꞌo quikꞌij, xa xquibij cꞌa pe chin ri Judas: ¿Achique nkajoꞌ roj chin riꞌ, si rijaꞌ manak rumac? Riꞌ chavüch rat achique na cabanalaꞌ rat qꞌuin, xquibij chin ri Judas.
\p
\v 5 Xpuꞌu cꞌa rijaꞌ xutorij can ri tumin ye banun riqꞌuin sakpük. Rijaꞌ, ja chiriꞌ pa racho ri Dios xutorij cꞌa can, y xbe cꞌa rijaꞌ, xberujitzꞌaj cꞌa riꞌ.
\p
\v 6 Y ri más nimalüj tak sacerdotes xquisicꞌ-e cꞌa ri tumin ri banun riqꞌuin sakpük y xquibij cꞌa: Ri tumin reꞌ man cꞌuluman tüj cꞌa que nkayoj-ka riqꞌuin ri tumin ri nsipüs can chereꞌ pa racho ri Dios, roma ri tumin reꞌ xa rajil jun achi ri nbiyin ri ruquiqꞌuel.
\p
\v 7 Ja tok quiyoꞌon chic cꞌa chiquivüch ri nquibün riqꞌuin ri tumin riꞌ, rijeꞌ xquilokꞌ cꞌa ri rulef jun banuy-bojoꞌy. Ri ulef riꞌ ncꞌatzin cꞌa richin que ja chiriꞌ nyemuk-vi ri vinük ri man ye israelitas tüj.
\v 8 Y romariꞌ tok ri jun ulef riꞌ rubiniꞌan Ulef richin Quicꞌ xbix chin. Man jalatajnük tüj cꞌa ri rubiꞌ.
\v 9 Riqꞌuin cꞌa riꞌ xbanatüj-vi ri rubin can ri Jeremías, ri jun ri xkꞌalajrisan ri rutzij ri Dios ojer can. Rijaꞌ rubin-vi cꞌa can: Y ri ye ruxquin-rumam can ri achi ri rubiniꞌan Israel, xquicꞌün cꞌa e ri treinta tumin ri banun riqꞌuin sakpük, tumin ri xquiyaꞌ rijeꞌ, roma xquibij que jariꞌ ri rajil ri rusamajel ri Dios.
\v 10 Y ri tumin riꞌ jariꞌ ri xquiyaꞌ chuvüch ri ulef ri richin ri banuy-bojoꞌy. Cachiꞌel vi rubin ri Ajaf chuve. Quiriꞌ cꞌa ri rubin can ri Jeremías.
\s Tok ri Jesús paban-apu chuvüch ri Poncio Pilato
\p
\v 11 Y ri Jesús paꞌül-vi cꞌa apu chuvüch ri gobernador rubiniꞌan Poncio Pilato. Y ri gobernador riꞌ xucꞌutuj cꞌa chin ri Jesús: ¿Ja rat ri qui-rey ri israelitas? xbij chin.
\p Y ri Jesús xbij: Jaꞌ, quiriꞌ. Cachiꞌel ri xabij, xbij rijaꞌ.
\p
\v 12 Y tok ri Jesús juis vi cꞌa ri nbix-apu chirij coma ri más nimalüj tak sacerdotes y ri rajatük tak achiꞌaꞌ cꞌo quikꞌij, rijaꞌ man jun cꞌa ri nbij.
\v 13 Ri Pilato jariꞌ tok xbij chin ri Jesús: ¿Man navacꞌaxaj tüj cꞌa ri nquibij ri vinük chavij richin nquisujuj-pe chavij? Y rat man jun nabij.
\p
\v 14 Pero ri Jesús man jun cꞌa tzij ri xbij ta chin ri Pilato. Y romariꞌ tok ri gobernador riꞌ xeꞌ xucaꞌyej, roma man jun bey rutzꞌeton ta que jun vinük quiriꞌ ta nbün.
\s Ri Pilato xujüch cꞌa e ri Jesús richin que ticamsüs chuvüch cruz
\p
\v 15 Y ronojel cꞌa junaꞌ pa ru-tiempo ri nimakꞌij israelita rubiniꞌan pascua, ri gobernador nucol-vi cꞌa e jun cheque ri yecꞌo pa cárcel. Rijaꞌ nucol cꞌa e ri preso ri ncajoꞌ ri vinük que ntel-e.
\v 16 Y chupan cꞌa ri tiempo riꞌ, cꞌo cꞌa preso jun achi rubiniꞌan Barrabás, jun achi ri etaman-vi ruvüch que juis itzel.
\v 17 Y cheque cꞌa ri vinük ri xbequimolo-quiꞌ chiriꞌ, ri Pilato xbij-pe: ¿Achique cꞌa ri nijoꞌ rix que yin nincol ta e cheque rijeꞌ? ¿Nijoꞌ que nincol-e ri Barrabás o ja ri Jesús ri nbix chukaꞌ Cristo chin? xbij rijaꞌ.
\p
\v 18 Ri Pilato quiriꞌ vi cꞌa ri xbij-pe, roma rijaꞌ retaman-vi que ri vinük riꞌ quiyoꞌon ri Jesús pa rukꞌaꞌ, roma xa nyetajin nquetzelaj, roma juis ye qꞌuiy ri nyetzekleben richin.
\p
\v 19 Y ri Pilato tzꞌuyul cꞌa apeꞌ nbün juzgar, tok xapon cꞌa rutzijol riqꞌuin ri rubin-e ri rixjayil. Ri rixjayil rutakon cꞌa e rubixic chin: Ri Jesús jun achi choj, romariꞌ rat, man catoc cachibil ri ncajoꞌ rucamic. Roma yin xinbün jun itzel achicꞌ roma ri Jesús. Quiriꞌ cꞌa ri rutakon-e rubixic ri rixjayil ri Pilato.
\p
\v 20 Y ri más nimalüj tak sacerdotes y ri rajatük tak achiꞌaꞌ ri cꞌo quikꞌij, xequichꞌüc cꞌa ri vinük richin que tiquicꞌutuj cꞌa que ja ri Barrabás ri ticolotüj-e y ri Jesús ticamsüs.
\v 21 Y ja tok ri gobernador xucꞌutuj jun bey chic cheque ri vinük riꞌ chi achique cꞌa cheque ri caꞌiꞌ ri nucol-e, ri vinük riꞌ jariꞌ xquibij: Ja ri Barrabás tacolo-e, xquibij.
\p
\v 22 Cꞌateriꞌ ri Pilato xucꞌutuj cꞌa cheque ri vinük: ¿Y achique ta ninbün yin chin ri Jesús, ri nbix chukaꞌ Cristo chin? Tibij rix, xbij rijaꞌ.
\p Jariꞌ tok conojel xechꞌo-apu y xquibij: Ri Jesús xa ticamsüs chuvüch cruz, xquibij.
\p
\v 23 Xpuꞌu cꞌa ri gobernador xbij cheque ri vinük: ¿Achique cꞌa rumac rubanun chivüch?
\p Pero ri vinük man nyetaneꞌ tüj ka. Xa riqꞌuin más cuchukꞌaꞌ xechꞌo-apu y xquibij: Xa ticamsüs chuvüch cruz, xquibij.
\p
\v 24 Y tok ri Pilato xutzꞌet que xa man jun chic cꞌa ri ntiquer nbün y ri vinük xa xquitzꞌom juis nquibün, xpuꞌu rijaꞌ xberucꞌama-pe baꞌ ruyaꞌ y xuchꞌüj rukꞌaꞌ chiquivüch conojel ri vinük riꞌ, y xbij: Yin man jun numac chin ri rucamic ri jun chojmilüj achi reꞌ. Riꞌ xa chivüch na vi rix achique nibanalaꞌ chin, xbij cheque.
\p
\v 25 Xepuꞌu conojel ri vinük xquibij cꞌa: Xa pa kaviꞌ cꞌa roj y pa quiviꞌ ri ye kamiꞌal-kacꞌajol can, tika-vi ri rucamic ri jun achi reꞌ, xquibij.
\p
\v 26 Jariꞌ tok ri gobernador chiquivüch vi cꞌa ri vinük xucol-e ri Barrabás, jacꞌa ri Jesús xa xutük cꞌa chin nchꞌay, cꞌateriꞌ xujüch-e richin que ticamsüs chuvüch cruz.
\p
\v 27 Y ri soldados richin ri gobernador riꞌ xquicꞌuaj cꞌa apu ri Jesús chupan ri palacio. Cꞌateriꞌ xecoyoj cꞌa conojel ri chꞌaka chic soldados, ri ye cachibil. Xequimol cꞌa apu chirij ri Jesús.
\v 28 Xepuꞌu ri soldados riꞌ xquelesaj cꞌa e chꞌaka rutziek ri Jesús, cꞌateriꞌ xquiyaꞌ cꞌa jun tziük cük chirij cachiꞌel vi ri nyequicusalaꞌ ri reyes.
\v 29 Rijeꞌ xquipachꞌuj chukaꞌ jun kꞌayis ri juis ruqꞌuixal. Cachiꞌel jun corona xquibün chin, y cꞌateriꞌ xquiyaꞌ pa rujolon ri Jesús. Y xquibün chukaꞌ chin ri Jesús que xutzꞌom jun aj pa rajquikꞌaꞌ (pa ru-mano derecha). Y riqꞌuin tzeꞌen cꞌa tok nyexuqueꞌ chuvüch ri Jesús y nquibilaꞌ cꞌa: Caquicot cꞌa juis, rat ri qui-rey ri israelitas, nquibij cꞌa chin.
\p
\v 30 Nquichubalaꞌ cꞌa chukaꞌ ri Jesús y nquelesalaꞌ ri aj cꞌo pa rajquikꞌaꞌ (ru-mano derecha) richin nquitꞌoy pa rujolon.
\v 31 Y tok rijeꞌ xetaneꞌ cꞌa que tzeꞌen chirij, xquelesaj-e ri tziük ri quiyoꞌon-ka chirij. Cꞌateriꞌ xquiya-e ri rutziek vi rijaꞌ, y xquicꞌuaj cꞌa e richin que nyequibajij chuvüch cruz.
\s Tok ri Jesús xbajix chuvüch cruz
\p
\v 32 Y ja tok nyetajin nyeꞌel-e chupan ri tinamit, xquicꞌul jun achi rubiniꞌan Simón y rijaꞌ aj-Cirene. Xepuꞌu cꞌa ri soldados xquibün-vi cꞌa chin ri achi riꞌ que tucꞌuaj-e ri ru-cruz ri Jesús.
\p
\v 33 Y xeꞌapon cꞌa chupan ri jun juyuꞌ rubiniꞌan Gólgota. Ri juyuꞌ riꞌ, Calavera chukaꞌ nquibij chin.
\v 34 Tok yecꞌo chic cꞌa chiriꞌ, chin ri Jesús xquiyaꞌ cꞌa jun chꞌamilüj ruyaꞌal-uva yojon riqꞌuin jun cꞌayilüj akꞌon. Pero tok rijaꞌ xunaꞌ ri xquiyaꞌ chin, man xrajoꞌ tüj xutij.
\p
\v 35 Y tok ri soldados quibajin chic ri Jesús chuvüch ri cruz, xquiyaꞌ cꞌa pan atzꞌanin chin xquitzꞌet achique ri nquichꞌacon ri rutziek ri Jesús chiquijujunal. Y riqꞌuin riꞌ nbanatüj cꞌa ri bin can roma ri jun ri xkꞌalajrisan ri rutzij ri Dios ojer can. Ri rusamajel cꞌa ri Dios rutzꞌiban-vi can pariꞌ ri Cristo: Xequijüch ri nutziek y chukaꞌ xequiyaꞌ pan atzꞌanin. Quiriꞌ ri rutzꞌiban can.
\v 36 Ri soldados ye tzꞌuyul cꞌa chiriꞌ quichajin-apu ri Jesús.
\v 37 Y chutzaꞌn-e ri cruz, rijeꞌ xquiyaꞌ cꞌa jun tzꞌalün ri tzꞌiban-e chuvüch ri achique rumac ri Jesús, y romariꞌ ncamsüs. Chuvüch ri tzꞌalün riꞌ nbij cꞌa: Ri Jesús jariꞌ ri qui-rey ri israelitas. Quiriꞌ cꞌa ri nbij.
\p
\v 38 Y jariꞌ chukaꞌ tok yecꞌo ye caꞌiꞌ elekꞌomaꞌ ri nyecamsüs chuvüch cruz. Jun cꞌa xcꞌujeꞌ pa rajquikꞌaꞌ (ru-derecha) ri Jesús y ri jun chic pa ruxocon (ru-izquierda).
\v 39 Ri vinük cꞌa ri nyecꞌo-e y nyeꞌapon riqꞌuin ri Jesús, nquisilola-apu quijolon chuvüch, roma man nquinimaj tüj que ja rijaꞌ ri Rucꞌajol ri Dios. Y cꞌo chukaꞌ tzij ri nyequibilaꞌ can chin.
\v 40 Ri vinük riꞌ nquibilaꞌ cꞌa can chin ri Jesús: Rat ri ncabin que navulaj ri racho ri Dios y pan oxiꞌ kꞌij nabün chic jun bey, tacoloꞌ cꞌa aviꞌ ayon. Y si ja rat ri Rucꞌajol ri Dios, caka-ka-pe chuvüch la a-cruz, nquibij cꞌa can chin.
\p
\v 41 Y ja chukaꞌ tzij riꞌ ri nquibilaꞌ ri más nimalüj tak sacerdotes. Rijeꞌ y ri etamanelaꞌ chin ri ley ri xuyaꞌ ri Dios richin ri Moisés, ri achiꞌaꞌ fariseos y ri rajatük tak achiꞌaꞌ ri cꞌo-vi juis quikꞌij, nquitzeꞌej cꞌa ri Jesús y nquibilaꞌ cꞌa chiquivüch:
\v 42 Rijaꞌ ye qꞌuiy vi cꞌa xerucol, pero rijaꞌ man ntiquer tüj nucol-riꞌ. Y si ja rijaꞌ ri Rey richin ri tinamit Israel, tika-ka cꞌa pe chuvüch la ru-cruz richin quiriꞌ roj nkaya-vi kánima riqꞌuin.
\v 43 Rijaꞌ xuya-vi ránima riqꞌuin ri Dios, y si ri Dios nrajo-vi ri Jesús, tucoloꞌ cꞌa. Roma ri Jesús xa rubin-vi: Ja yin cꞌa ri Rucꞌajol ri Dios. Quiriꞌ vi cꞌa rubin, xquibij ri achiꞌaꞌ riꞌ.
\p
\v 44 Y ri elekꞌomaꞌ ri ye bajin chuvüch qui-cruz cachibilan ri Jesús, quiriꞌ chukaꞌ nquibün, cachiꞌel ri nquibanalaꞌ ri chꞌaka chic. Cꞌo chukaꞌ nquibila-apu chin ri Jesús.
\s Ri rucamic ri Jesús
\p
\v 45 Y tok chi nicꞌaj kꞌij cꞌa ri jun kꞌij riꞌ, jariꞌ tok xkꞌekumür-ka ronojel ri ruchꞌulef. Y ri kꞌekuꞌn riꞌ xqꞌuis cꞌa e pa las tres ri xkakꞌij.
\v 46 Ja pa las tres riꞌ, jariꞌ tok ri Jesús xchꞌo-pe riqꞌuin ronojel ruchukꞌaꞌ y xbij cꞌa: Elí, Elí, ¿lama sabactani? xbij. Y ri tzij riꞌ nbij: Nu-Dios yin, nu-Dios yin, ¿achique cꞌa roma tok xinamalij can?
\p
\v 47 Y yecꞌo ri yecꞌo-apu chiriꞌ chunakaj ri Jesús, tok xcacꞌaxaj ri xbij, xquibilaꞌ cꞌa: Rijaꞌ ja ri Elías ri nroyoj, xquibij cꞌa.
\p
\v 48 Y ja vi cꞌa riꞌ tok cꞌo cꞌa jun ri junanin xberucꞌama-pe jun boꞌj cachiꞌel esponja, xumubaꞌ pa jun chꞌamilüj ruyaꞌal-uva. Cꞌateriꞌ xuyaꞌ ri esponja chutzaꞌn jun aj, richin xuyaꞌ chin ri Jesús richin que ncꞌo baꞌ ri ruchakajal ruchiꞌ.
\v 49 Pero ri chꞌaka ri yecꞌo-apu chiriꞌ riqꞌuin ri Jesús, xquibij: Tayaꞌ can, xa tikoyobej na kꞌalüj riꞌ si npuꞌu ri Elías chucolic, xquibij.
\p
\v 50 Pero ri Jesús xa jariꞌ tok xchꞌo chic riqꞌuin ronojel ruchukꞌaꞌ, y xujüch cꞌa ri ránima pa rukꞌaꞌ ri Dios, xcom.
\v 51 Y jariꞌ tok ri cꞌul ri achique chok qꞌuin chꞌaron-vi ri rupan ri racho ri Dios xkꞌachꞌitüj, y caꞌiꞌ xel. Xutzꞌom-pe pa jotol y hasta cꞌa pa xulan ka. Chukaꞌ ri ruchꞌulef xsilon-vi cꞌa y ri abüj xerekeroꞌ y xepax.
\v 52 Ri jul apeꞌ ye mukun-vi ri caminakiꞌ xejakatüj. Y ye qꞌuiy cꞌa cheque ri lokꞌolüj tak ralcꞌual ri Dios ri ye uxlanük chic e, xecꞌastüj,
\v 53 y xebeꞌel-pe. Ja tok cꞌastajnük chic pe ri Jesús, jariꞌ tok xetzꞌetetüj chukaꞌ rijeꞌ. Rijeꞌ xeꞌapon cꞌa pa lokꞌolüj tinamit Jerusalén. Xquicꞌutula-vi cꞌa quiꞌ chiquivüch ye qꞌuiy vinük.
\p
\v 54 Ri achi Capitán y conojel ri yecꞌo chiriꞌ quichajin-apu ri Jesús, tok quitzꞌeton chic ka ri xbün ri cab-rakün, y quitzꞌeton chic chukaꞌ ri chꞌaka chic ri xebanatüj, rijeꞌ juis cꞌa xquixbij-quiꞌ y xquibilaꞌ cꞌa: Ketzij na vi que ri jun achi reꞌ Rucꞌajol ri Dios, xquibij.
\p
\v 55 Y ye qꞌuiy cꞌa ixokiꞌ ri quitzekleben-vi-pe ri Jesús tok xel-pe chiriꞌ pa Galilea richin que nquilij, rijeꞌ nyetzuꞌun cꞌa apu, pero cꞌanüj cꞌa yecꞌo-vi-e.
\v 56 Y chiquicojol cꞌa conojel ri ixokiꞌ riꞌ, cꞌo cꞌa ri María Magdalena, ri María ri quiteꞌ ri Jacobo y ri José, y chukaꞌ ri rixjayil ri achi rubiniꞌan Zebedeo, ri quiteꞌ ri Jacobo y ri Juan.
\s Tok xmuk ri Jesús
\p
\v 57 Ja tok xkakꞌij yan, cꞌo cꞌa jun tzeklebey richin ri Jesús ri xapon. Jun beyon aj pa tinamit Arimatea, rubiniꞌan José.
\v 58 Rijaꞌ xbe cꞌa riqꞌuin ri Pilato ri gobernador y xberucꞌutuj ri ruchꞌacul ri Jesús richin numuk. Y ri Pilato xbij cꞌa que tijach-pe ri ruchꞌacul ri Jesús chin ri José.
\v 59 Y ri José richin xucꞌuaj-e ri ruchꞌacul ri Jesús, xberucꞌamaꞌ cꞌa pe, y cꞌateriꞌ xumutz-e pa jun chꞌajchꞌojilüj cꞌul.
\v 60 Ri José aj-Arimatea, xberuyaꞌ cꞌa ri ruchꞌacul ri Jesús pa jun cꞌacꞌaꞌ jul, jun jul ri rucꞌoton rijaꞌ chuvüch jun juyuꞌ ri xa abüj vi. Y tok rijaꞌ rutzꞌapin chic cꞌa can ri jul riqꞌuin jun nimalüj setesic abüj, xtzolij cꞌa.
\v 61 Ri María Magdalena y ri jun chic ixok rubiniꞌan chukaꞌ María, xetzꞌuye-vi cꞌa chuvüch ri jul tok xmuk can.
\s Ri más nimalüj tak sacerdotes y ri fariseos xequiyaꞌ cꞌa chajinelaꞌ apeꞌ mukun-vi ri Jesús
\p
\v 62 Ri kꞌij tok xmuk ri Jesús, ja kꞌij chukaꞌ riꞌ tok ri vinük nquibanalaꞌ chic rucꞌojlen ronojel ri ncꞌatzin cheque ri rucaꞌn kꞌij, roma jariꞌ napon ri kꞌij richin uxlanen. Y pa rucaꞌn kꞌij, tok yecꞌo chic chupan ri kꞌij richin uxlanen, jariꞌ tok ri más nimalüj tak sacerdotes y ri achiꞌaꞌ fariseos xquibün cꞌa que xbequicꞌulu-quiꞌ chuvüch ri Pilato ri gobernador.
\v 63 Rijeꞌ xbequibij cꞌa chin: Roj xka-pe chikacꞌuꞌx que tok ri Jesús cꞌa cꞌüs, xbij cꞌa que ncꞌastüj-pe pa rox kꞌij. Quiriꞌ vi cꞌa rubin can ri chꞌaconel riꞌ, xquibij.
\v 64 Y richin cꞌa que man quepuꞌu ri rachibilaꞌ y tiquelekꞌaj-e ri ruchꞌacul ri Jesús ri chakꞌaꞌ, y cꞌateriꞌ nquibij cheque ri vinük: Ri Jesús xcꞌastüj-vi-e chiquicojol ri caminakiꞌ, romariꞌ roj petenük vocomi richin nkacꞌutuj favor chave que tatakaꞌ ruchajisic ri apeꞌ mukun-vi can, cꞌa tok ntzꞌaküt na ri oxiꞌ kꞌij. Y si man nkabün tüj quiriꞌ y nsatz-e ri ruchꞌacul, cꞌateriꞌ cꞌa más ye qꞌuiy ri nyeniman que takon-vi-pe roma ri Dios, xquibij.
\p
\v 65 Y ri Pilato xbij cꞌa cheque ri achiꞌaꞌ riꞌ: Quixbiyin cꞌa y queꞌicꞌuaj-e la achiꞌaꞌ chajinelaꞌ laꞌ. Rix xa ivetaman chic cꞌa jabel achique rubanic ri ncꞌatzinej que nibün can chin, xbix cheque.
\p
\v 66 Ri achiꞌaꞌ riꞌ jariꞌ xebe apeꞌ mukun-vi can ri Jesús y nyequichojmirsaj can que tichajix jabel. Xquiyaꞌ cꞌa can retal ri abüj ri tzꞌapbül ruchiꞌ ri jul, ri ncꞌutun si cꞌo ri njakon. Y xequiyaꞌ can chukaꞌ chajinelaꞌ chiriꞌ.
\c 28
\s Tok cꞌastajnük chic ri Jesús
\p
\v 1 Y tok cꞌunük chic ri kꞌij richin uxlanen, cumaj saker yan chin ri domingo ri nabey kꞌij richin ri semana, ri María Magdalena y ri jun chic ixok rubiniꞌan chukaꞌ María xebe cꞌa, richin nyebe chuchi-jul ri apeꞌ mukun-vi can ri Jesús.
\v 2 Pero tok cꞌa man jani cꞌa nyeꞌapon tüj ri ixokiꞌ chiriꞌ chuchiꞌ ri jul, xsilon cꞌa ri ruchꞌulef. Roma jun ángel richin ri Ajaf ri petenük chilaꞌ chicaj, xka-pe chupan ri lugar riꞌ, ri apeꞌ mukun-vi can ri Jesús. Ri ángel xrelesaj cꞌa ri setesic abüj ri tzꞌapibül-ruchiꞌ ri jul y xtzꞌuye-ka pariꞌ.
\v 3 Ri rusakil cꞌa ri ángel ri tzꞌuyul pariꞌ ri abüj, nyiqꞌuiyot cꞌa cachiꞌel nyiqꞌuiyot jun coyopaꞌ. Y ri rutziek sük-sük cachiꞌel rusakil ri sutzꞌ tok nsakrisan y chukaꞌ cachiꞌel ri hielo.
\v 4 Y ri achiꞌaꞌ chajinelaꞌ roma cꞌa juis xquixbij-quiꞌ chuvüch ri ángel, xebarbot-vi cꞌa. Cachiꞌel xecom cꞌa roma quixbiriꞌ.
\v 5 Jacꞌa ri ángel tok xchꞌo cheque ri caꞌiꞌ ixokiꞌ, xbij cꞌa cheque: Rix man cꞌa tixbij-iviꞌ. Roma yin vetaman-vi que rix ja ri ruchꞌacul ri Jesús ri xcamsüs chuvüch ri cruz ri nicanoj.
\v 6 Ri ruchꞌacul rijaꞌ xa manak chic chereꞌ, roma rijaꞌ xcꞌastüj yan e, cachiꞌel ri rubin can chive. Quixampe y titzꞌetaꞌ na peꞌ ri apeꞌ xcꞌuje-vi ri ruchꞌacul ri Ajaf.
\v 7 Quixtzolij cꞌa chanin, richin que nibij cꞌa cheque conojel ri rachibilaꞌ ri Jesús que rijaꞌ xcꞌastüj yan e chiquicojol ri caminakiꞌ. Rijaꞌ ninabeyüj cꞌa e chivüch rix, richin que nicꞌulu-iviꞌ chilaꞌ pa ruchꞌulef Galilea. Y chiriꞌ nitzꞌet-vi, cachiꞌel ri ninbij-e chive.
\p
\v 8 Y ri caꞌiꞌ ixokiꞌ riꞌ jariꞌ xeꞌel-e chiriꞌ chuchiꞌ ri jul. Y stapeꞌ (aunque) quixbin-quiꞌ, xa juis cꞌa nyequicot chukaꞌ. Rijeꞌ junanin cꞌa xebe richin que nyequiyaꞌ rutzijol cheque ri rachibilaꞌ ri Jesús. Rijeꞌ cꞌa quitzꞌamon-vi-e bey.
\v 9 Y jariꞌ tok ri Jesús xbecꞌulun-pe chiquivüch pa bey y xbij cꞌa cheque: Quixquicot cꞌa, xbij cheque richin xerubün saludar. Y ri caꞌiꞌ ixokiꞌ riꞌ jariꞌ xexuque-ka chirakün ri Jesús, xquikꞌetej ri rakün y xquiyaꞌ cꞌa rukꞌij chukaꞌ.
\v 10 Y ri Jesús jariꞌ tok xbij cheque ri ixokiꞌ riꞌ: Man tixbij chic iviꞌ cꞌa. Vocomi quixbiyin cꞌa y queꞌiyaꞌ rutzijol cheque ri nu-hermanos. Richin que quebiyin-vi cꞌa pa Galilea y chilaꞌ cꞌa yinquitzꞌet-vi, xbij cheque.
\s Ri tzij ri xquitzꞌuculaꞌ cꞌa ri chajinelaꞌ
\p
\v 11 Ri ixokiꞌ riꞌ cꞌa quitzꞌamon na cꞌa bey. Y jariꞌ tok yecꞌo cheque ri chajinelaꞌ chiriꞌ chuchiꞌ ri jul xebe cꞌa pa tinamit Jerusalén. Ri chajinelaꞌ riꞌ xbequiyaꞌ cꞌa rutzijol cheque ri más nimalüj tak sacerdotes, ri ronojel cꞌa ri xbanatüj chiriꞌ apeꞌ xmukutüj-vi ri Jesús.
\v 12 Xepuꞌu ri más nimalüj tak sacerdotes xquimol cꞌa quiꞌ quiqꞌuin ri rajatük tak achiꞌaꞌ ri cꞌo quikꞌij y xquiya-vi cꞌa chiquivüch que nquiyaꞌ juis quitumin ri soldados ri xquichajij ri jul.
\v 13 Y xquibij cꞌa cheque ri chajinelaꞌ: Rix xaxe cꞌa tibij que ja tok nyixvür jariꞌ tok xeꞌapon ri rachibilaꞌ ri Jesús pa kꞌekuꞌn y xquelekꞌaj-e ri ruchꞌacul.
\v 14 Y si ri gobernador nretamaj cꞌa que xa xixvür-ka y man xixchajin tüj cachiꞌel ri bin chive, roj nkubechꞌo cꞌa riqꞌuin y nkurunimaj. Y quiriꞌ nyixkacol pa rukꞌaꞌ, xquibij.
\p
\v 15 Ri soldados ri xechajin chuchi-jul xquicꞌün-vi cꞌa ri tumin chiquikꞌaꞌ, y cachiꞌel ri xbix-e cheque ja vi cꞌa riꞌ xquibün. Ronojel cꞌa reꞌ xa xbiyin yan rutzijol, y jareꞌ ri etaman coma ri vinük israelitas chupan cꞌa ri kꞌij reꞌ.
\s Ri samaj ri xbij can ri Jesús que tiban
\p
\v 16 Jacꞌa ri once rachibilaꞌ ri Jesús, xebe cꞌa pa ruchꞌulef Galilea. Xebe cꞌa pariꞌ ri juyuꞌ ri bin can cheque roma ri Jesús.
\v 17 Y tok xquitzꞌet cꞌa ruvüch ri Jesús, rijeꞌ xquiyaꞌ cꞌa rukꞌij. Y xa cꞌa yecꞌo cꞌa chukaꞌ ri man jani quiniman tüj que ri Jesús jariꞌ ri cꞌo quiqꞌuin.
\v 18 Ri Jesús xjel cꞌa pe quiqꞌuin richin ntzijon, y xbij cꞌa cheque: Ronojel pa nukꞌaꞌ cꞌa yin jachon-vi, quiriꞌ chilaꞌ chicaj y quiriꞌ chukaꞌ chereꞌ chuvüch ri ruchꞌulef. Ronojel cꞌa ri uchukꞌaꞌ yoꞌon chuve.
\v 19 Roma cꞌa riꞌ vocomi ninbij-vi chive: Quixbiyin cꞌa ronojel ruchꞌulef y ri vinük nyeꞌoc ta cꞌa tzeklebey vichin. Ri yinquitzeklebej cꞌa, queꞌibanaꞌ bautizar pa rubiꞌ ri Nataꞌ Dios, pa nubiꞌ yin ri Rucꞌajol y pa rubiꞌ ri Lokꞌolüj Espíritu.
\v 20 Y ticꞌutuꞌ chiquivüch que tiquitakej ronojel ri nubin can. Y yin kꞌij-kꞌij cꞌa nquicꞌujeꞌ iviqꞌuin. Nquicꞌuje-vi iviqꞌuin cꞌa tok ri ruchꞌulef napon chupan ri ruqꞌuisbül kꞌij. Quiriꞌ cꞌa.
