\id 2CO Kaqchikel, Western [ckw] NT (Colombia) -2011 bd. \h 2 CORINTIOS \toc1 2 Corintios \toc2 2 Co \mt Ri rucaꞌn wuj ri xutzꞌibaj ri apóstol San Pablo chique ri kachꞌalal ri yecꞌo pa Corinto \ip Yareꞌ ri rucaꞌn wuj ri xutek ri apóstol San Pablo chique ri quiniman chic ri Dios ri yecꞌo pa tinamit Corinto. Tek xutzꞌibaj re wuj chique, ri Pablo y ri kachꞌalal aj Corinto cꞌo jun rucꞌayewal ri oconek chiquicojol. Ruma yecꞌo jojun chique riyeꞌ ri itzel yetzijon chrij ri Pablo. Pero ri Pablo xutzꞌibaj re wuj reꞌ riche (rixin) chi niqꞌuis ta el ri rucꞌayewal riꞌ y nicꞌojeꞌ ta chic jun bey ri quicoten chiquicojol. \io Chupan ri tanaj 1 y napon cꞌa pa mocaj 1 chare ri tanaj 7, ri Pablo nubij chique chi riyaꞌ can rusamajel wi ri Dios y ma junan ta oc quiqꞌui ri xa quipoꞌon anej quiꞌ chi ye apóstoles. \io Chupan ri tanaj 7 mocaj 2 y napon cꞌa pa mocaj 16, ri Pablo nimatioxin chare ri Dios, ruma chi ri kachꞌalal aj Corinto xtzolin chic pe quicꞌuꞌx riqꞌui ri Dios y rumariꞌ wacami cꞌo quicoten chiquicojol. Y ruma ri quicoten riꞌ ri Pablo nubij chique chupan ri tanaj 8 y 9 chi wacami riyeꞌ xa utz chi yequitoꞌ ri kachꞌalal ri nicꞌatzin quitoꞌic ri yecꞌo pa tinamit Jerusalem (Ro. 15.26). \io Y chupan ri tanaj 10 napon cꞌa pa mocaj 10 chare ri tanaj 13, ri Pablo nubij chic jun bey chique ri aj Corinto chi riyaꞌ can jun rusamajel wi ri Dios. \c 1 \s Ri San Pablo nutek el rutzil quiwech ri kachꞌalal \p \v 1 Riyin ri Pablo, yin jun ruꞌapóstol ri Jesucristo ruma queriꞌ ri xrajoꞌ ri Dios. Riyin can wachibil cꞌa ri kachꞌalal Timoteo tek ntzꞌibaj el re wuj reꞌ chiwe riyix kachꞌalal ri yix iglesia riche (rixin) ri Dios ri yixcꞌo pa tinamit Corinto. Pero re wuj reꞌ ma xaxu (xaxe) ta wi cꞌa iwuche (iwixin) riyix, xa can quiche (quixin) chukaꞌ quinojel ri lokꞌolaj tak kachꞌalal ri yecꞌo pa nicꞌaj chic tinamit ri chiriꞌ pa rucuenta ri Acaya. \v 2 Y ya ta cꞌa ri utzil y ri uxlanibel cꞌuꞌx ri nuyaꞌ ri Katataꞌ Dios y ri Ajaf Jesucristo ri xticꞌojeꞌ pa tak iwánima chiꞌiwonojel. \s Ri Pablo nubij chi qꞌuiy tijoj pokonal nukꞌaxaj \p \v 3 Tikayaꞌ cꞌa rukꞌij ri Dios, ri Rutataꞌ ri Kajaf Jesucristo. Riyaꞌ jun Tataꞌaj ri can nujoyowaj wi\f + Ex. 34.6; Mi. 7.18.\f* quiwech ri ye ralcꞌual, y chukaꞌ can jun Dios ri can nucukubaꞌ quicꞌuꞌx ri ye riche (rixin) chic Riyaꞌ. \v 4 Y ya cꞌa Riyaꞌ ri nicukuban kacꞌuꞌx\f + 2 Ts. 2.16, 17.\f* tek yojcꞌo pa tak tijoj pokonal, riche (rixin) chi tek riyoj yekatzꞌet chi yecꞌo kachꞌalal ri yecꞌo pa tak tijoj pokonal, can yojcowin cꞌa yekatoꞌ. Can yojcowin wi cꞌa nikacukubaꞌ quicꞌuꞌx, achiꞌel rubanon ri Dios kiqꞌui riyoj. \v 5 Can sibilaj wi cꞌa tijoj pokonal ri nikakꞌaxaj riyoj, xa can achiꞌel wi ri tijoj pokonal ri xukꞌaxaj ri Cristo.\f + Ro. 8.17; Col. 1.24.\f* Pero ri Cristo xa can sibilaj chukaꞌ nucukubaꞌ kacꞌuꞌx chupan ri tijoj pokonal ri nikakꞌaxaj. \v 6 Y yacꞌa tek riyoj nikakꞌaxaj tijoj pokonal\f + 2 Co. 4.15.\f* pa rusamaj ri Cristo, riꞌ xa can riche (rixin) chi nucukubaꞌ icꞌuꞌx riyix y yixcolotej. Y tek riyoj nicukubex kacꞌuꞌx ruma ri Dios, xa can riche (rixin) chukaꞌ chi nucukubaꞌ icꞌuꞌx riyix y yixcolotej. Y riꞌ nuben chiwe riyix chi nicochꞌ nikꞌaxaj tijoj pokonal ri achiꞌel yojtajin chukꞌaxaxic riyoj. \v 7 Riyoj cukul kacꞌuꞌx chi riyix ma xtiyaꞌ ta ca ri Dios. Ruma ketaman chi yix kachibil chupan ri tijoj pokonal ri nikakꞌaxaj ruma ri rusamaj ri Cristo, rumariꞌ chi yix kachibil chukaꞌ tek nicukubex kacꞌuꞌx riyoj. \p \v 8 Ruma riyix wachꞌalal, xa can nikajoꞌ chi niwetamaj achique chi tijoj pokonal ri xkakꞌaxaj riyoj tek xojcꞌojeꞌ chilaꞌ pa rucuenta ri Asia. Ri kachukꞌaꞌ ri cꞌo, ma nicowin ta chic nucochꞌ ri tijoj pokonal ri xquiben ri winek chake. Can xkachꞌob cꞌa chi ma xkojcꞌaseꞌ ta chic, xaxu (xaxe wi) chic cꞌa ri kacamic koyoben. \v 9 Can xkachꞌob cꞌa chi ma yojcolotej ta chic chuwech ri camic, pero reꞌ xkacꞌulwachij riche (rixin) chi ma nikacukubaꞌ ta kacꞌuꞌx riqꞌui ri xa kachukꞌaꞌ ka riyoj. Xa riche (rixin) chi nikacukubaꞌ kacꞌuꞌx\f + Jer. 17.5, 7.\f* riqꞌui ri Dios, chi Riyaꞌ can cꞌo ruchukꞌaꞌ, can yerucꞌasoj wi cꞌa ri caminakiꞌ.\f + Ro. 4.17, 24; He. 11.9.\f* \v 10 Ya cꞌa ri Dios ri xojcolo pe chuwech ri camic riꞌ, y re wacami can ntajin cꞌa chukaꞌ yojrucol. Pero chukaꞌ can kacukuban cꞌa kacꞌuꞌx riqꞌui chi re chkawech apo can xkojrucol wi cꞌa chuwech jun camic\f + 1 S. 17.37; Job 5.17-22.\f* ri sibilaj chi na pokon achiꞌel ri xojrucol yan wi pe jun bey. \v 11 Y can kojitoꞌ chukaꞌ riyix riqꞌui ri oración,\f + Fil. 1.19; Flm. 22.\f* riche (rixin) chi queriꞌ can ye qꞌuiy cꞌa chukaꞌ ri yematioxin\f + 2 Co. 4.15.\f* chare ri Dios kuma riyoj, tek niquitzꞌet ri utzil ri nuben ri Dios chake riyoj ruma ri oraciones ri yeban pa kawiꞌ. \s Cꞌo ruma tek ri Pablo ma benak ta chic pa Corinto \p \v 12 Sibilaj yojquicot riyoj wacami, ruma nikanaꞌ pa kánima chi ronojel ri yekabanalaꞌ can chꞌajchꞌoj y can choj wi chuwech ri Dios.\f + 2 Co. 2.17.\f* Y ma kanaꞌoj ta cꞌa riyoj ri nikacusaj.\f + 1 Co. 2.4.\f* Ri nikacusaj cꞌa riyoj ya ri utzil ri kacꞌulun chare ri Dios. Can que wi cꞌa riꞌ ri kacꞌaslen ri kacꞌutun chiquiwech ri winek ri yecꞌo chuwech re ruwachꞌulef, yacꞌa riyix kachꞌalal más itzꞌeton. Chukaꞌ iwetaman achique rubanic ri cꞌaslen ri kacꞌuan. \v 13 Rumariꞌ ri chꞌabel ri ntzꞌibaj el chiwe, majun wi ta chic ri nubij, xa can achiꞌel nikꞌax chiwech tek nisiqꞌuij, can que wi cꞌa riꞌ ri nrajoꞌ nubij. Y riyin nrayij chiwe riyix chi can ta nikꞌax chiwech jabel. \v 14 Y yecꞌo cꞌa chiwe riyix ri xkꞌax yan jubaꞌ chiquiwech chi chupan ri kꞌij tek xtipe ri Ajaf Jesús chikacꞌamaric, xquixquicot riyix kuma riyoj,\f + 2 Co. 5.12.\f* can achiꞌel chukaꞌ xkojquicot\f + Fil. 2.16; 4.1.\f* riyoj iwuma riyix. \p \v 15 Riyin cukul nucꞌuꞌx chi can xquixquicot na wi kuma riyoj. Xa rumacꞌariꞌ tek riyin xinwajoꞌ cꞌa chi xikꞌax ta cꞌa iwuqꞌui\f + 1 Co. 4.19.\f* riyix nabey, riche (rixin) chi tek yitzolin pe, can yikꞌax chic cꞌa jun bey iwuqꞌui, riche (rixin) chi camul ta cꞌa nicꞌul ri utzil. \v 16 Can nchꞌobon wi cꞌa chi yikꞌax iwuqꞌui riyix chiriꞌ pa Corinto tek xquibe pa Macedonia,\f + 1 Co. 16.5.\f* y tek yitzolin pe pa Macedonia, chiriꞌ chic iwuqꞌui riyix yibecꞌojeꞌ wi, y yix ta cꞌa riyix ri yixyaꞌo el chuwe ri rajawaxic chuwe chupan ri nubey riche (rixin) chi yibe pa Judea. Pero xa ma que ta riꞌ xbanatej, xa ma xinapon ta chilaꞌ iwuqꞌui. \v 17 Tek riyin xinchꞌob chi yibe iwuqꞌui, ¿la ma xinchꞌob ta cami jabel nibij riyix? ¿La xa cꞌa yin junan na cami quiqꞌui ri nicꞌaj chic winek ri niquibij chi niquiben jun cosa y ri cánima xa ma que ta riꞌ nubij? Riyin ma yin que ta riꞌ. \v 18 Achiꞌel ri Dios tek nubij chi nuben jun cosa can nuben wi. Quecꞌariꞌ chukaꞌ riyoj, y Riyaꞌ can retaman wi cꞌa chi ri xkabij chiwe, can kitzij wi y ma xkatzꞌuc ta tzij. \v 19 Ri kachꞌalal Silvano, ri kachꞌalal Timoteo\f + Hch. 18.5.\f* y riyin ri yojtzijon ri Jesucristo ri Rucꞌajol ri Dios\f + Mr. 1.1; Lc. 1.35.\f* chiwe, riyoj can kitzij wi ri nikabij chiwe y ma nikajalalaꞌ ta ri katzij. Ruma riqꞌui ri Jesucristo xa can xu (xe) wi cꞌa ri kitzij cꞌo. Tek Riyaꞌ nubij jun cosa chi kitzij, can kitzij wi y tek nubij chi majun, can majun wi cꞌa riꞌ. \v 20 Ruma can ronojel cꞌa ri rutzujun (rusujun) ri Dios, can riqꞌui cꞌa ri Cristo nikil wi, y rumariꞌ riyoj can pa rubiꞌ cꞌa ri Jesucristo nikabij wi amén. Riyoj queriꞌ nikabij tek nikayaꞌ rukꞌij rucꞌojlen ri Dios. \v 21 Ya ri Dios ri banayon chake chi cukul kacꞌuꞌx riqꞌui ri Cristo, y ya chukaꞌ Riyaꞌ ri xojchaꞌo riche (rixin) chi nikaben ri rusamaj. Queriꞌ ri rubanon iwuqꞌui riyix y queriꞌ chukaꞌ ri rubanon kiqꞌui riyoj. \v 22 Chukaꞌ ri Dios can ruyaꞌon wi cꞌa ketal, ruyaꞌon ri Lokꞌolaj Espíritu\f + 1 Jn. 2.20, 27.\f* ri pa tak kánima, retal\f + Ef. 1.13; 4.30; 2 Ti. 2.19.\f* chi can kitzij chi niyatej\f + Ef. 1.14.\f* na chake ri rutzujun (rusujun) ca. \p \v 23 Riyin can chuwech wi cꞌa ri Dios nbij chiwe achique ri cꞌo pa wánima, y achique ruma ma yin aponak ta iwuqꞌui. Xa ruma chi sibilaj njoyowaj iwech y ruma chukaꞌ chi ma nwajoꞌ ta yibechapon chiwe,\f + 1 Co. 4.21.\f* rumariꞌ tek ma jane quinapon chic jun bey chilaꞌ pa Corinto iwuqꞌui riyix. \v 24 Yacꞌa riyix man xa tichꞌob chi riyin y ri ye wachibil nikaben mandar chiwe achique ri utz chi ninimaj. Ma que ta riꞌ. Ruma riyix can cof chic yixcꞌo chupan ri icukbel cꞌuꞌx riqꞌui ri Cristo.\f + 1 Co. 15.1.\f* Ri nikaben riyoj xaxu (xaxe wi) cꞌa nikajoꞌ yixkatoꞌ, riche (rixin) chi cꞌo ta más quicoten pa tak iwánima. \c 2 \p \v 1 Y ruma chi can ya wi cꞌa ri quicoten nwajoꞌ chi nicꞌojeꞌ iwuqꞌui,\f + 2 Co. 12.20.\f* rumariꞌ can xinbij wi cꞌa pa wánima chi majun bey chic xquibe ta chilaꞌ iwuqꞌui wi xa bis nbenyaꞌ pa tak iwánima. \v 2 Ruma wi yinapon riqꞌui chꞌabel ri xa nuyaꞌ bis\f + 2 Co. 7.8.\f* pa tak iwánima, ¿achique ta cami cꞌa ri xqueyaꞌo quicoten pa wánima riyin? Riꞌ xa can xu (xe) wi cꞌa riyix. Pero wi xa pa bis yixinyaꞌ wi riyix, can ma yixcowin ta cꞌa niyaꞌ quicoten pa wánima riyin. \v 3 Y can quecꞌariꞌ chukaꞌ nubij chupan ri xintzꞌibaj yan el chiwe nabey, riche (rixin) chi tek riyin xquinapon iwuqꞌui, man ta xquixinyaꞌ chic pa bis, xa can ta xtiwil ri quicoten quiqꞌui ri kachꞌalal ri can rucꞌamon chi niquiyaꞌ quicoten pa wánima. Y can cukul nucꞌuꞌx\f + Ga. 5.10.\f* chi tek riyin yiquicot, chiꞌiwonojel chukaꞌ riyix xquixquicot wuqꞌui. \v 4 Ri xintek cꞌa rubixic chiwe, can riqꞌui cꞌa okꞌej xinben el. Can riqꞌui cꞌa kꞌaxomal y pokonal, ruma sibilaj yixinchꞌob ruma ri icꞌulwachin. Ri xintek cꞌa el rubixic chiwe ma riche (rixin) ta cꞌa chi yixinyaꞌ pa bis\f + 2 Co. 7.8, 9.\f* riyix, ma que ta riꞌ, xa riche (rixin) chi riyix niwetamaj y titzꞌetaꞌ chi riyin can sibilaj cꞌa yixinwajoꞌ. \s Ri Pablo nubij chi xucuy rumac ri xmacun \p \v 5 Y ri jun ri xiyaꞌo pa bis riyin, ma xu (xe) ta cꞌa riyin ri xiruyaꞌ pa bis, xa can queriꞌ chukaꞌ xuben jubaꞌ chiwe riyix. Xa jubaꞌ yichaꞌ chiwe ruma ma nwajoꞌ ta chi nyaꞌ el ruwiꞌ ri xbanatej. \v 6 Chare cꞌa ri xbano queriꞌ chake, majun chic cꞌa chꞌabel tibij chare, ruma xpixabex\f + 1 Ti. 5.20.\f* yan cuma quinojel ri kachꞌalal. \v 7 Rumariꞌ, pa ruqꞌuexel chi riyix can cꞌa nibij na más chꞌabel chare riche (rixin) chi nipixabaj, xa ticuyuꞌ rumac y ticukubaꞌ rucꞌuꞌx.\f + Ga. 6.1.\f* Riyix iwetaman chi wacami yariꞌ ri más utz chi niben riqꞌui riche (rixin) chi queriꞌ ri jun riꞌ ma nicom ta ruma bis. \v 8 Rumariꞌ can ncꞌutuj wi cꞌa jun utzil chiwe riyix wachꞌalal, chi can ticꞌutuꞌ cꞌa chuwech ri jun riꞌ chi riyix can niwajoꞌ wi. \v 9 Xa can ruma cꞌa chukaꞌ riꞌ tek riyin xintzꞌibaj el ri wuj ri xintek el chiwe, riche (rixin) chi nikꞌalajin wi can yixniman tzij.\f + 2 Co. 7.15; 10.6.\f* Riyin nwajoꞌ cꞌa nwetamaj wi riyix can ninimaj tzij, chare ronojel ri nbin chic el chiwe. \v 10 Ri can xticuy cꞌa rumac riyix, riyin chukaꞌ queriꞌ xtinben riqꞌui. Ruma chinuwech riyin xa can xcuyutej yan cꞌa rumac. Y ri rumac ri xincuy riyin, can iwuma cꞌa riyix tek xincuy rumac. Ri mac ri xincuy riyin, ma xu (xe) ta cꞌa chinuwech ka riyin, xa can chuwech cꞌa ri Cristo chukaꞌ. \v 11 Riche (rixin) chi queriꞌ ma tikayaꞌ ta kꞌij chare ri Satanás\f + 1 Cr. 21.1, 2; Job 1.9, 11, 22; 1 P. 5.8.\f* chi nichꞌacon ta chikij riyoj. Ruma ketaman ri ruchꞌobonic chi riyaꞌ can nrajoꞌ chi yojka pa rukꞌaꞌ y yojruchꞌec. \s Tek ri Pablo xcꞌojeꞌ pa Troas can xrajoꞌ cꞌa xretamaj achique quibanon ri kachꞌalal aj Corinto \p \v 12 Y yacꞌa tek riyin xinapon chilaꞌ pa tinamit Troas,\f + Hch. 16.8; 20.6.\f* can xinapon wi cꞌa riche (rixin) chi nbentzijoj ri lokꞌolaj chꞌabel ri niyaꞌo colotajic; chꞌabel ri can riche (rixin) wi ri Cristo. Y ri chilaꞌ, ri Ajaf xujek cꞌa jun puerta chinuwech, ruma can xuyaꞌ wi cꞌa kꞌij chuwe riche (rixin) chi xintzijoj ri lokꞌolaj chꞌabel ri niyaꞌo colotajic. \v 13 Pero xa chanin cꞌa xinyaꞌ ca ri tinamit Troas y xipe pa Macedonia. Ruma can nikꞌaxo ri wánima ruma ma xkil ta kiꞌ riqꞌui ri Tito\f + 2 Co. 8.6, 16, 23; 12.18; Ga. 2.1-3; 2 Ti. 4.10; Tit. 1.4.\f* chilaꞌ pa Troas. Y riyin xa can nwajoꞌ yan nwacꞌaxaj chare ri Tito achique ibanon riyix chiriꞌ. Rumariꞌ xenyaꞌ cꞌa ri kachꞌalal ri yecꞌo pa tinamit Troas y xipe waweꞌ pa Macedonia. \s Ri xa jun quibanon riqꞌui ri Cristo, can yechꞌacon wi chrij ri itzel \p \v 14 Pero can sibilaj cꞌa nmatioxij chare ri Dios,\f + Ef. 5.20.\f* chi Riyaꞌ can nuben cꞌa chake chi ronojel tiempo yojchꞌacon ruma xa jun chic kabanon riqꞌui ri Cristo Jesús. Y ri Dios can yojrucusaj wi chukaꞌ riche (rixin) chi nikayaꞌ rutzijol pa ronojel lugar, ri rubanon ri Dios kiqꞌui. Y ri chꞌabel riꞌ can napon ta cꞌa rutzijol achiꞌel ruxlaꞌ jun akꞌom ri jubul ruxlaꞌ. \v 15 Y queriꞌ riyoj chukaꞌ can yojapon cꞌa chuwech ri Dios achiꞌel jun akꞌom ri jubul ruxlaꞌ, ruma can cꞌo ri Cristo kiqꞌui. Y can queriꞌ chukaꞌ napon quiqꞌui quinojel ri winek; quiqꞌui ri xquecolotej y quiqꞌui chukaꞌ ri ma xquecolotej ta.\f + 1 Co. 1.18; 2 Ts. 2.10.\f* \v 16 Chique cꞌa ri ma xquecolotej ta, xa achiꞌel ruxlaꞌ jun cosa ri xa nicamisan. Yacꞌa chique ri yecolotej, jun uxlaꞌ riche (rixin) cꞌaslen,\f + 1 P. 2.7, 8.\f* ruma nuyaꞌ quicꞌaslen riche (rixin) xtibe kꞌij xtibe sek. Xa yacꞌa riche (rixin) chi nibiyin rutzijol ri ruchꞌabel ri Dios ma xabachique ta winek ri nibano ri samaj riꞌ.\f + 2 Co. 3.5, 6.\f* \v 17 Rumariꞌ riyoj riche (rixin) chi nikatzijoj ri ruchꞌabel ri Dios, nikatzijoj riqꞌui jun kánima chꞌajchꞌoj, y ma nikaben ta achiꞌel niquiben nicꞌaj chic, ruma yecꞌo qꞌuiy ri xa niquijel rubixic ri ruchꞌabel ri Dios, ruma nicajoꞌ yechꞌacon chrij. Yacꞌa riyoj can yoj rusamajel wi ri Dios ri yojrutek chubanic ri rusamaj, xa jun kabanon riqꞌui ri Cristo chubanic ri samaj, y chukaꞌ can chuwech ri Dios tek nikaben ri samaj riꞌ. \c 3 \s Ri Pablo nukꞌalajsaj ri cꞌacꞌacꞌ trato \p \v 1 Ri chꞌabel ri xkabij chiwe, ma riche (rixin) ta chi yojtajin chic chubixic chiwe jun bey chi can utz yojicꞌul. Ma que ta riꞌ. Riyoj ma rajawaxic ta chi nikaben achiꞌel niquiben ri nicꞌaj chic. Riyeꞌ quicꞌualon apo wuj ri nubij chupan chi utz yeꞌicꞌul\f + Hch. 18.27; 2 Co. 5.12.\f* y chukaꞌ niquicꞌutuj chic el jun wuj chiwe riyix ri nubij chi quecꞌul cuma ri kachꞌalal ri yecꞌo pa nicꞌaj chic tinamit. Yacꞌa riyoj ma rajawaxic ta chi queriꞌ nikaben. \v 2 Ruma ri winek niquitzꞌet chi riyix xjalatej ri icꞌaslen ruma ri samaj ri xkaben chicojol.\f + 1 Co. 9.2.\f* Niquitzꞌet ri utzilaj icꞌaslen y yariꞌ ri nibin chi utz yojcꞌul cuma quinojel. Y riꞌ pa tak kánima riyoj tzꞌibatal wi y ma chuwech ta wuj. \v 3 Can nikꞌalajin chi yix achiꞌel jun wuj riche (rixin) ri Cristo ri tzꞌiban ruwech, ri jachon pa kakꞌaꞌ riyoj riche (rixin) chi nikataluj rubixic chique ri winek, ri ma tzꞌiban ta riqꞌui tinta. Ruma can riqꞌui ri ru-Espíritu ri cꞌaslic Dios tzꞌiban wi y ma chuwech ta chukaꞌ tzꞌalan tak abej\f + Ex. 24.12; 2 Co. 3.7.\f* tzꞌiban wi, abej ri xa majun nunaꞌ ta. Xa can chuwech ri iwánima\f + Sal. 40.8; Jer. 31.33.\f* tzꞌibatal wi riche (rixin) chi can ninaꞌ cꞌa ri nubij ri Espíritu riche (rixin) ri Dios. \p \v 4 Y riyoj can cukul wi kacꞌuꞌx chi can queriꞌ, ruma can kacukuban kacꞌuꞌx riqꞌui ri Dios. Ri Cristo can nuyaꞌ wi kachukꞌaꞌ chubanic ri samaj.\f + Jn. 15.5.\f* \v 5 Kayon riyoj majun yojcowin nikaben, astapeꞌ can cꞌo jubaꞌ samaj kabanon, pero majun modo nikabij chi can yoj cꞌa riyoj yojbano, ruma chi can ya ri Dios nibano chake chi yojcowin\f + 1 Co. 15.10.\f* nikaben ri samaj riꞌ. \v 6 Y ya cꞌa Riyaꞌ ri yojucusan pa rusamaj, y xuben cꞌa chake chi xoj-oc rusamajel riche (rixin) chi nikakꞌalajsaj ri cꞌacꞌacꞌ trato\f + Jer. 31.31; Mt. 26.28.\f* chiquiwech ri winek. Y ya cꞌa chukaꞌ Riyaꞌ niyaꞌo chake ri rajawaxic, riche (rixin) chi can yojcowin nikaben ri samaj riꞌ. Y ma riche (rixin) ta cꞌa chi nikasamajij ri ojer trato ri tzꞌiban ca chuwech tzꞌalan tak abej, ma que ta riꞌ, can riche (rixin) cꞌa chi nikakꞌalajsaj ri cꞌacꞌacꞌ trato ri tzꞌiban riqꞌui ri Espíritu.\f + Ro. 7.6.\f* Ruma ri ojer trato ri tzꞌiban chuwech tzꞌalan tak abej ma nuyaꞌ ta cꞌaslen, xa nucꞌut chkawech chi nika ri camic pa kawiꞌ\f + Ga. 3.10.\f* ruma xa yoj aj maquiꞌ.\f + Ro. 3.20, 23.\f* Pero ri tzꞌiban riqꞌui ri Espíritu, can nuyaꞌ wi cꞌaslen.\f + Jn. 6.63; Ro. 8.2.\f* \p \v 7 Ri trato ri tzꞌiban chuwech tzꞌalan tak abej\f + Ex. 24.12.\f* ri xyaꞌox (xyaꞌ) chare ri Moisés xa camic xucꞌom pe pa kawiꞌ. Pero ma riqꞌui wi riꞌ can cꞌo rukꞌij. Ruma can xkꞌalajin ri nimalaj sakil riche (rixin) ri Dios chupalej ri Moisés tek xban ri trato riꞌ y rumariꞌ ri israelitas can ma xecowin ta xquitzuꞌ apo ri rupalej ruma can sibilaj nitzꞌitzꞌan\f + Ex. 34.29-35.\f* y ri sakil riꞌ xa niqꞌuis ka. Y wi nim rejkalen ri nabey trato riꞌ, \v 8 ¿la man cꞌo ta cami más rukꞌij ri samaj ri ntajin nuben ri Lokꞌolaj Espíritu\f + Ga. 3.5.\f* wacami? \v 9 Ruma wi cꞌo rukꞌij ri nabey trato ri xban ri xa camic xucꞌom pe pa kawiꞌ; wi queriꞌ, can más na wi nim rukꞌij ri trato ri nuben chake chi yojtzꞌetetej ruma ri Dios chi majun kamac.\f + Ro. 1.17.\f* \v 10 Ri nabey trato, can xcꞌojeꞌ wi cꞌa rukꞌij, pero ma junan ta rukꞌij riqꞌui ri cꞌacꞌacꞌ trato, ruma ri cꞌacꞌacꞌ trato can más wi nim rukꞌij. \v 11 Ruma wi can xcꞌojeꞌ cꞌa rukꞌij ri nabey trato ri ma nucusex ta riche (rixin) ronojel tiempo, ri jun chic trato can cꞌo cꞌa más rukꞌij ruma yariꞌ ri can xtucusex cꞌa riche (rixin) xtibe kꞌij xtibe sek. \p \v 12 Can cukul wi cꞌa kacꞌuꞌx riqꞌui ri cꞌacꞌacꞌ trato chi ma xtiqꞌuis ta ka rukꞌij, y rumariꞌ can ma nikewaj ta rukꞌalajsaxic chique ri winek. \v 13 Tek nikatzijoj cꞌa chique ri winek, ma rajawaxic ta chi nikaben achiꞌel xuben ri Moisés. Riyaꞌ xcꞌatzin chi xutzꞌapij rupalej riqꞌui jun tziek,\f + Ex. 34.35.\f* riche (rixin) chi ri israelitas man cꞌa niquitzuꞌ ta tek niqꞌuis el ri sakil chupalej. \v 14 Pero chukaꞌ ri israelitas riꞌ xa xtzꞌapitej quiwech, y rumariꞌ ri quinojibal ma qꞌuiy ta cꞌa ri xkꞌax chuwech. Y cꞌa que na riꞌ quibanon ri israelitas wacami. Tek nisiqꞌuix ri nabey trato chiquiwech, ma nikꞌax ta jabel chiquiwech, ruma can cꞌa tzꞌapel na quiwech.\f + Is. 6.10; Jn. 12.40.\f* Y ri nelesan ri tzꞌapebel quiwech xaxu (xaxe) wi cꞌa ri Cristo. \v 15 Y riyeꞌ can cꞌa que na riꞌ quibanon re wacami. Ruma tek nisiqꞌuix ri wuj chiquiwech ri ye ruyaꞌon ca ri Moisés chique, xa ma napon ta pa tak cánima, xa can achiꞌel pisil rij ri cánima. \v 16 Pero tek ri israelitas riꞌ xtitzolin pe quicꞌuꞌx riqꞌui ri Ajaf Jesucristo, yacꞌariꞌ tek xtelesex el ri tzꞌapeyon\f + Is. 25.7.\f* quiwech y ri pisiyon rij ri cánima. \v 17 Ruma tek niquicꞌul ri Ajaf Jesucristo, ya ri ru-Espíritu\f + Jn. 4.24.\f* Riyaꞌ ri niquicꞌul. Y ri acuchi (achique) nicꞌojeꞌ wi ri ru-Espíritu Riyaꞌ, can yecolotej\f + Ga. 5.1, 13.\f* cꞌa pe chuxeꞌ ri ley. \v 18 Xa rumacꞌariꞌ tek konojel riyoj ri kaniman chic ri Jesucristo, ma tzꞌapel ta chic kapalej, xa can yoj achiꞌel jun espejo ri can nikꞌalajin chic rukꞌij rucꞌojlen ri Ajaf pa kacꞌaslen y ri rukꞌij rucꞌojlen\f + 2 Co. 4.4, 6.\f* ri Ajaf ronojel kꞌij ruchapon nujel más ri kacꞌaslen riche (rixin) chi queriꞌ yoj-oc na achiꞌel rubanic Riyaꞌ. Y can xkojjalatej wi cꞌa, y reꞌ can ya cꞌa ri ru-Espíritu ri Ajaf nibano chake. \c 4 \p \v 1 Rumariꞌ riyoj ma yojkꞌitej ta chubanic ri rusamaj ri Dios, ruma re samaj reꞌ ya Riyaꞌ ri xyaꞌo chake. Y xaxu (xaxe) wi cꞌa ruma ri rutzil Riyaꞌ tek yoj rucusan chupan re samaj reꞌ.\f + 2 Co. 3.6.\f* \v 2 Riyoj can ma nikaben ta chic achiꞌel ri niquiben ri nicꞌaj chic. Riyoj xa kayaꞌon chic ca rubanic ri ma pa sakil ta yeban wi y xa qꞌuixbel chi yeban. Majun kꞌoloj nikaben chique ri winek, y ma nikajel ta chukaꞌ rukꞌalajsaxic ri ruchꞌabel ri Dios\f + 1 Ts. 2.3.\f* ri nikabij chique ri winek. Ma que ta riꞌ nikaben. Riyoj can ya wi cꞌa ri kas kitzij ri nikakꞌalajsaj chique ri winek, y ri winek can niquinaꞌ pa tak cánima chi can kitzij ri nikabij y nikaben chuwech ri Dios. \v 3 Pero wi ri lokꞌolaj chꞌabel ri niyaꞌo colotajic ri nikatzijoj riyoj, wi xa ma nikꞌax ta chiquiwech\f + Is. 6.9.\f* ri winek, riꞌ xaxu (xaxe wi) chiquiwech ri winek ri yebeka chupan ri camic riche (rixin) xtibe kꞌij xtibe sek. \v 4 Ri winek cꞌa riꞌ, majun nikꞌax chiquiwech ruma ri Satanás ri rajawalul re tiempo reꞌ,\f + Jn. 12.31.\f* can ye rumoyirisan cꞌa riche (rixin) chi majun nikꞌax chiquiwech.\f + Is. 6.10.\f* Riche (rixin) chi queriꞌ can ma yesakirisex ta cꞌa ruma ri sakil riche (rixin) ri lokꞌolaj chꞌabel ri niyaꞌo colotajic, ri nikꞌalajsan rukꞌij rucꞌojlen ri Cristo. Y ri Cristo can xorukꞌalajsaj wi cꞌa ri Dios chkawech, ruma Riyaꞌ can Dios wi. \v 5 Y riyoj can ya cꞌa ri Cristo ri nikakꞌalajsaj y ma yoj ta riyoj ri nikakꞌalajsaj kiꞌ. Can nikakꞌalajsaj cꞌa chi ri Jesucristo yariꞌ ri Ajaf pa kawiꞌ. Riyoj xa yoj jun rumozo ri Cristo, y yoj achiꞌel jun imozo chukaꞌ riyix;\f + 1 Co. 9.19.\f* y ruma Riyaꞌ tek nikaben queriꞌ. \v 6 Queriꞌ nikabij chiwe ruma can ya ri Dios ri xbin pa rutiquiribel chi tisakirisan cꞌa ri sakil\f + Gn. 1.14-18; Sal. 27.1; 1 P. 2.9.\f* ri pa kꞌekuꞌm, y ya chukaꞌ Riyaꞌ ri nisakirisan\f + Jn. 1.9; 8.12.\f* ri pa tak kánima wacami, riche (rixin) chi riyoj can tikasakirisaj y tikakꞌalajsaj cꞌa chique ri winek ri rukꞌij rucꞌojlen ri Dios, ri can nitzꞌetetej wi riqꞌui ri Jesucristo. \s Ruma nikacukubaꞌ kacꞌuꞌx riqꞌui ri Dios tek nikil cꞌaslen \p \v 7 Ri sakil y ri uchukꞌaꞌ ri ruyaꞌon cꞌa pe ri Dios chake, can jun nimalaj beyomel wi, pero ri kachꞌacul ri kayacon wi ka ri beyomel riꞌ xa ma nim ta rejkalen. Xa junan cꞌa riqꞌui jun ulef lek, ruma xa can yoj ulef wi,\f + 2 Co. 5.1.\f* riche (rixin) chi nikꞌalajin chi ri uchukꞌaꞌ ri cꞌo kiqꞌui, riqꞌui ri Dios petenak wi y xa ma kiqꞌui ta riyoj nipe wi, ruma ri uchukꞌaꞌ riꞌ\f + 1 Co. 2.5; Ef. 1.19.\f* can sibilaj wi nim. \v 8 Ruma riyoj xabacuchi (xabachique) ta na nipe wi tijoj pokonal chikij,\f + 2 Co. 7.5.\f* pero ma oconek ta chikacꞌuꞌx. Cꞌo jantek can ma nikil ta cꞌa achique nikaben ruma qꞌuiy ri rajawaxic chake, pero ma sachnek ta kacꞌuꞌx. \v 9 Xabacuchi (xabachique) cꞌa yojapon wi, ri winek can yojquetzelaj,\f + 1 Co. 4.12.\f* yacꞌa ri Dios can cꞌo kiqꞌui riyoj, y ma yoj ruyaꞌon ta ca. Can yoj quikasan pa tak ulef, pero ma ye cowinek ta yoj quicamisan. \v 10 Re chꞌaculaj re kacꞌuan wacami can ronojel kꞌij cꞌo chuwech ri camic, ruma xabacuchi (xabachique) yojapon wi can najowex yojcamisex. Can nikacꞌulwachij wi achiꞌel xucꞌulwachij ri Jesús,\f + Ga. 6.17.\f* riche (rixin) chi queriꞌ nikꞌalajin chi re chꞌaculaj re kacꞌuan wacami can nucꞌul chukaꞌ rucꞌaslen achiꞌel ri rucꞌaslen ri Jesús. \v 11 Ruma riyoj ri cꞌa yoj qꞌues na, can ronojel kꞌij cꞌa yojcꞌo chuwech ri camic,\f + Ro. 8.36.\f* ruma nikaben cꞌa rusamaj ri Ajaf Jesús. Riche (rixin) chi queriꞌ ri rucꞌaslen ri Jesús can nikꞌalajin ta cꞌa chukaꞌ ri pa tak kacꞌaslen riyoj, astapeꞌ xa yoj winek y xa yojcom. \v 12 Riyoj can qꞌuiy mul nikatzꞌet cꞌa ruwech ri kacamic ruma nikatzijoj ri ruchꞌabel ri Dios. Yacꞌa chiwe riyix xa nucꞌom pe ri utzilaj cꞌaslen. \p \v 13 Y riyoj can junan cukul kacꞌuꞌx riqꞌui ri Dios, ruma can cꞌo ri Espíritu riche (rixin) ri cukbel cꞌuꞌx kiqꞌui achiꞌel ri tzꞌibatal ca, tek nubij: Riyin xinnimaj y rumariꞌ tek ntzijoj ri nuniman,\f + Sal. 116.10.\f* nichaꞌ ri tzꞌibatal ca, y quecꞌariꞌ nikaben riyoj wacami nikatzijoj ri kaniman. \v 14 Queriꞌ nikaben ruma can cukul kacꞌuꞌx chi ri xcꞌason el riche (rixin) ri Ajaf Jesús chiquicojol ri caminakiꞌ, ya chukaꞌ riꞌ ri xkojcꞌason el\f + Is. 26.19; Jn. 11.25, 26; 1 Co. 6.14; 15.20; 1 Ts. 4.14.\f* riyoj. Ruma riyoj xa jun chic kabanon riqꞌui ri Ajaf Jesús. Riyoj y riyix junan xkojberuyaꞌ chilaꞌ chicaj.\f + 2 Co. 5.1.\f* \v 15 Y ruma cꞌa nikajoꞌ chi riyix niwil ri utzil riꞌ, rumacꞌariꞌ tek riyoj kacochꞌon ri tijoj pokonal,\f + 2 Co. 1.6.\f* riche (rixin) chi queriꞌ can ye qꞌuiy ta cꞌa ri yecꞌulu ri utzil ri nuyaꞌ ri Dios y yecolotej ta. Y riqꞌui riꞌ can sibilaj ye qꞌuiy ta cꞌa ri yematioxin\f + 2 Co. 1.11.\f* chare ri Dios y niquiyaꞌ ta cꞌa rukꞌij rucꞌojlen. \p \v 16 Yacꞌariꞌ ri nibano chake riyoj chi can ma nikamalij ta kacꞌuꞌx chubanic ri samaj,\f + 2 Co. 4.1.\f* astapeꞌ ta cꞌo tijoj pokonal. Ri chꞌaculaj ri kacꞌuan riyoj can nunaꞌ wi ruma ruchapon ka ruqꞌuisen. Yacꞌa ri kaꞌespíritu\f + Ro. 7.22.\f* ma que ta riꞌ. Ruma ri espíritu ri cꞌo kiqꞌui pa ruqꞌuexel chi niqꞌuis ta ka ruchukꞌaꞌ, xa kꞌij kꞌij más ruchukꞌaꞌ nicꞌojeꞌ. \v 17 Ruma ri ti jubaꞌ tijoj pokonal\f + Hch. 20.23.\f* ri nikakꞌaxaj xa can ma niyaloj ta cꞌa chukaꞌ, xa kꞌaxel, y siempre más jabel cꞌa nuben chake. Ruma can nuben cꞌa chake chi nicꞌojeꞌ kakꞌij kacꞌojlen. Y ri kakꞌij kacꞌojlen ri xticꞌojeꞌ xa can más wi nim y riche (rixin) xtibe kꞌij xtibe sek.\f + Sal. 30.5; Is. 54.8.\f* \v 18 Riyoj can ma benak ta cꞌa kánima chiquij ri yekatzꞌet chuwech re ruwachꞌulef; riyoj can katzuliben cꞌa apo ri ma ye tzꞌetetel ta.\f + Ro. 8.24; 2 Co. 5.7.\f* Ruma ri ye tzꞌetetel, xa ronojel ye kꞌaxel, yacꞌa ri xa ma ye tzꞌetetel ta, can ye riche (rixin) xtibe kꞌij xtibe sek. \c 5 \p \v 1 Can ketaman chi ri kachꞌacul yariꞌ ri oconek rachoch ri kánima chuwech re ruwachꞌulef, astapeꞌ re kachꞌacul xa nicom,\f + Fil. 3.21; 2 P. 1.13.\f* pero ri kánima can xtucꞌul chic cꞌa jun rachoch riqꞌui ri Dios. Y ri jay riꞌ ma winek ta banayon ruma can ya wi ri Dios ri banayon;\f + He. 11.10.\f* ri jay riꞌ can riche (rixin) cꞌa xtibe kꞌij xtibe sek y ya ri chilaꞌ chicaj cꞌo wi. \v 2 Y kitzij na wi chi re wacami ri kánima can sibilaj nijilo\f + Ro. 8.23.\f* chupan ri chꞌaculaj ruma sibilaj cꞌa nrajoꞌ chi ntoc yan ta chupan ri jun chic rachoch ri cꞌo chilaꞌ chicaj, \v 3 riche (rixin) chi ri kánima can cꞌo ta cꞌa rutziak, y man ta chꞌanel.\f + Ap. 3.18.\f* \v 4 Ri kachꞌacul ri kacꞌuan chuwech re ruwachꞌulef sibilaj yojkꞌaxo y yojjilo ruma. Pero riyoj ma nikajoꞌ ta chi nelesex ta el re chꞌaculaj reꞌ y man ta jun kachꞌacul kacꞌuan. Ri kas nikajoꞌ riyoj, nabey ta niyatej jun cꞌacꞌacꞌ kachꞌacul ri ntoc rachoch ri kánima riche (rixin) chi tek xticom y xtiqꞌuis re kachꞌacul re kacꞌuan re wacami, ya can cꞌo chic jun chꞌaculaj ri ma xticom ta chic ri xtoc rachoch ri kánima.\f + 1 Co. 42, 44.\f* \v 5 Y can ya wi ri Dios chojmirisayon chi xtuyaꞌ na jun chic kachꞌacul ri ma xticom ta chic. Y chukaꞌ ruyaꞌon ri Lokꞌolaj Espíritu\f + Ro. 8.23; Ef. 1.13, 14.\f* chake riche (rixin) jun retal chi can kitzij chi can nbekilaꞌ na wi ri cꞌaslen riche (rixin) xtibe kꞌij xtibe sek. \p \v 6 Rumariꞌ riyoj can cukul kacꞌuꞌx, koyoben apo cꞌa ajan (jampeꞌ) xtikacꞌul ri jun chic rachoch ri kánima. Ruma ketaman chi tek can cꞌa kacꞌuan na re chꞌaculaj riche (rixin) re ruwachꞌulef, xa cꞌa ma jane yojcꞌo ta riqꞌui ri Ajaf Jesús chilaꞌ chicaj. \v 7 Riyoj ruma kacukuban kacꞌuꞌx\f + Ro. 8.24, 25; 1 P. 1.8.\f* riqꞌui ri Ajaf Jesús, rumariꞌ tek kachapon bey\f + Dt. 12.9.\f* chi yojapon riqꞌui y astapeꞌ ma yojtajin ta nikatzꞌet ruwech\f + 1 Co. 13.12.\f* wacami. \v 8 Riyoj can kacukuban wi kacꞌuꞌx riqꞌui ri Dios, y nikajoꞌ chi man ta yojcꞌo chic chupan re chꞌaculaj re kacꞌuan, xa más ta utz chi can ta riqꞌui chic ri Ajaf yojcꞌo wi.\f + Fil. 1.23.\f* \v 9 Rumariꞌ can nikatij cꞌa kakꞌij chi nikaben ri nrajoꞌ ri Dios riche (rixin) chi utz yojrutzꞌet. Nikajoꞌ chi utz yojrutzꞌet tek cꞌa yoj qꞌues na chuwech re ruwachꞌulef y chukaꞌ tek ma yoj qꞌues ta chic chuwech re ruwachꞌulef. \v 10 Ruma can konojel riyoj cꞌo chi yojapon na chuwech ri rukꞌatbel tzij\f + Ro. 2.5.\f* ri Cristo, riche (rixin) chi queriꞌ, can chikajujunal nikacꞌul na cꞌa rutojbalil\f + 1 R. 8.32; Job 34.11; Sal. 62.12; Is. 3.10, 11; Mt. 16.27; Ap. 22.12.\f* ri xekabanalaꞌ tek cꞌa yoj qꞌues na chuwech re ruwachꞌulef; wi utz o ma utz ta ri xekabanalaꞌ. \s Ri Pablo nutzijoj achique rubanic tek ri winek junan quiwech niquiben riqꞌui ri Dios \p \v 11 Y ruma riyoj ketaman chi ri Ajaf can xtukꞌet na wi tzij pa kawiꞌ, rumariꞌ cꞌo xibinriꞌil\f + He. 10.31.\f* kiqꞌui y yojsamej cꞌa riche (rixin) chi yecꞌo ta qꞌuiy ri yeniman riche (rixin). Ri Dios can retaman wi cꞌa kawech yoj achique riyoj y retaman chi majun kꞌoloj pa tak kánima. Y nwoyobej chi que ta riꞌ nikꞌalajin chiwech riyix, y que ta chukaꞌ riꞌ ninaꞌ ri pa tak iwánima, chi riyoj majun kꞌoloj kiqꞌui.\f + 2 Co. 4.2.\f* \v 12 Re chꞌabel re nikabij chiwe, man cꞌa tichꞌob ta chi yojtajin chic chubixic chiwe jun bey, chi can yoj cꞌa riyoj ri utz chi yojicꞌul,\f + 2 Co. 3.1.\f* ma que ta riꞌ. Re nikabij chiwe xa riche (rixin) chi riyix can ta yixquicot riqꞌui ri samaj ri nikaben riyoj,\f + 2 Co. 1.14.\f* riche (rixin) chi queriꞌ cꞌo achique yixcowin nibij chique ri yebin chi can ye rusamajel ri Dios y xa ma kitzij ta chi ye rusamajel ri Dios. Ruma riyeꞌ xaxu (xaxe wi) chiquiwech ri winek niquiben chi can sibilaj ye utz y ri pa cánima xa ma que ta riꞌ. \v 13 Ruma yecꞌo yebin chi riyoj xa yoj chꞌujernek,\f + 2 Co. 11.1.\f* yacꞌa ri niquibij xa ma kitzij ta. Riyoj yojchꞌujlan pero chubanic ri rusamaj ri Dios y riche (rixin) chi ri Dios niyaꞌox (nyaꞌ) ta cꞌa rukꞌij rucꞌojlen. Y wi yecꞌo chiwe riyix yebin chi ma yoj chꞌujernek ta, can utz wi ri nubij ruma riyoj can pa ruchojmil wi nikaben ri rusamaj ri Dios, riche (rixin) chi cꞌo utz xtucꞌom pe chiwe riyix. \v 14 Ruma riyoj can ya cꞌa ri ajowabel riche (rixin) ri Cristo ri nibano chake chi queriꞌ nikaben, ruma ri ajowabel riche (rixin) ri Cristo sibilaj nim, rumariꞌ tek nikachꞌob: Ri Cristo, wi kuma riyoj ri yoj aj maquiꞌ tek xcom, reꞌ ntel chi tzij chi konojel ri yoj aj maquiꞌ can xojcom chukaꞌ riqꞌui Riyaꞌ. \v 15 Y Riyaꞌ kuma konojel riyoj tek xcom,\f + Is. 53.6; Mt. 20.28; 1 Jn. 2.1, 2.\f* riche (rixin) chi ri kacꞌaslen ri cꞌo wacami ma riche (rixin) ta chic chi nikaben ri nikajoꞌ riyoj, xa can riche (rixin) chi nikaben ri nrajoꞌ ri xcom y xcꞌastej kuma. \p \v 16 Rumariꞌ riyoj re wacami y ri chkawech apo ma tikatzuꞌ ta achique rubanic jun winek, ma tikaben ta achiꞌel ri kabanon ca tek cꞌa ma jane jalatajnek ta ri kacꞌaslen. Ruma xa can queriꞌ wi chukaꞌ xkaben chare ri Cristo, y xkachꞌob chi Riyaꞌ xa achiꞌel xabachique winek. Pero wacami ma que ta chic riꞌ nikachꞌob chrij. Ruma wacami can ketaman chic cꞌa achique rubanic Riyaꞌ. \v 17 Y xabachique cꞌa winek ri xa jun chic rubanon riqꞌui ri Cristo, can xjalatej wi cꞌa ri rucꞌaslen. Can xban wi cꞌa jun cꞌacꞌacꞌ\f + Ap. 21.5.\f* winek chare. Ronojel ri itzel laj cꞌaslen ri xerubanalaꞌ pa nabey mul tek cꞌa ma jane tunimaj, xa can xecanaj wi cꞌa ca, y xuchop cꞌa el jun cꞌacꞌacꞌ cꞌaslen. \p \v 18 Y ronojel cꞌa reꞌ, can pa ránima cꞌa ri Dios xalex wi pe. Y riche (rixin) chi riyoj can junan kawech nikaben riqꞌui Riyaꞌ,\f + Ro. 5.10, 11.\f* can ya ri Jesucristo ri xucusaj. Y ri Dios ruyaꞌon cꞌa ca ri samaj riꞌ chake riyoj riche (rixin) chi nikabij chique ri winek achique rubanic niquiben riche (rixin) chi junan quiwech niquiben riqꞌui Riyaꞌ. \v 19 Ri Dios tek xuben ri samaj riche (rixin) chi ri winek xa jun quiwech niquiben riqꞌui Riyaꞌ, ya ri Cristo ri xucusaj. Ya cꞌa chꞌabel riꞌ ri xuchilabej chake riyoj chi nikakꞌalajsaj, chi ri Dios nrajoꞌ chi ma nuyaꞌ ta chic pa cuenta ri quimac ri ye quibanalon pe ri winek. Ri Dios nrajoꞌ chi ri winek xa jun ta quiwech niquiben\f + Is. 43.25.\f* riqꞌui Riyaꞌ. \v 20 Rumacꞌariꞌ riyoj can yoj rutakoꞌn wi ri Cristo y yojrutek pa ruqꞌuexel riche (rixin) chi pa rubiꞌ Riyaꞌ yojchꞌo wi.\f + Mal. 2.7; Ef. 6.20.\f* Pa rubiꞌ cꞌa ri Cristo nikacꞌutuj jun utzil chiwe chi can ta junan iwech niben riqꞌui ri Dios. Y ruma chi yoj ruqꞌuexel ri Cristo, rumariꞌ ri nikabij chiwe, achiꞌel chi can ya wi cꞌa ri Dios ri nichꞌo iwuqꞌui. \v 21 Queriꞌ nikabij, ruma ri Cristo can majun bey xuben ta jun mac,\f + Is. 53.9; He. 7.26.\f* pero xban chare chi ya Riyaꞌ ri xejkalen ri kamac konojel. Queriꞌ xban chare riche (rixin) chi konojel riyoj ri xa jun chic kabanon riqꞌui ri Cristo yojtzꞌetetej ruma ri Dios chi majun kamac.\f + Ro. 1.17.\f* \c 6 \p \v 1 Riyoj ri can junan cꞌa yojsamej\f + 1 Co. 3.9.\f* riqꞌui ri Dios chubanic ri samaj chicojol riyix, can nikachilabej cꞌa chiwe chi can tikꞌalajin pan icꞌaslen ri rutzil ri Dios\f + He. 12.15.\f* ri icꞌulun y ma tiben ta chare chi xa majun rejkalen. \v 2 Ruma ri Dios rubin chupan ri ruchꞌabel ri tzꞌibatal ca: \q Tek xberilaꞌ ri rukꞌijul riche (rixin) chi nben ri utzil, xatinwacꞌaxaj. \q Y tek xberilaꞌ ri rukꞌijul ri colotajic,\f + Is. 49.8.\f* xatintoꞌ. \m Queriꞌ ri tzꞌibatal ca. \m Wacami cꞌa riꞌ rukꞌijul riche (rixin) chi nuben ri utzil riꞌ. Y wacami cꞌa riꞌ rukꞌijul ri colotajic. \p \v 3 Riyoj can nikatij wi cꞌa kakꞌij riche (rixin) chi majun etzelal ri nitzꞌetetej ta chikij; ma nikajoꞌ ta cꞌa chi kuma ta riyoj yetzak ri winek y ma niquinimaj ta ri ruchꞌabel ri Dios. Riyoj ma nikajoꞌ ta cꞌa chi queriꞌ nibanatej, riche (rixin) chi ma tiyokꞌotej ta chukaꞌ ri samaj ri yojtajin chubanic.\f + 1 Co. 9.12.\f* \v 4 Riyoj can nikacꞌut wi cꞌa kiꞌ chi yoj rusamajel\f + 1 Co. 4.1.\f* ri Dios, y yariꞌ ri nibin chi can utz wi chi yojcꞌul ri acuchi (achique) yojapon wi. Can nikꞌalajin wi chi yoj rusamajel ri Dios ruma sibilaj kacochꞌon kawech chupan ri rusamaj, kakꞌaxan tijoj pokonal, kacochꞌon tek cꞌo qꞌuiy rajawaxic chake, kacochꞌon tek cꞌo kꞌaxon ri yepe chikij. \v 5 Riyoj yoj chꞌayon cuma ri winek, yoj yaꞌon pa tak cárcel,\f + 2 Co. 11.23, 24.\f* ye yacatajnek winek chikij, sibilaj samaj kabanon, kacochꞌon waran, kacochꞌon wayjal. \v 6 Kacꞌuan chukaꞌ jun cꞌaslen chꞌajchꞌoj, ketaman ri ruchꞌabel ri Dios, nikacochꞌ ronojel ri pokon ri niquiben ri winek chake, utz kanaꞌoj nikaben quiqꞌui ri winek, yekajoꞌ quinojel ri winek y ma riqꞌui ta caꞌiꞌ kapalej, y cꞌo chukaꞌ ri Lokꞌolaj Espíritu kiqꞌui. \v 7 Riyoj can ya ri kitzij nikatzijoj, y cꞌo chukaꞌ ri ruchukꞌaꞌ ri Dios\f + Mr. 16.20; Hch. 11.21; 1 Co. 2.4; Ef. 1.19, 20; He. 2.4.\f* kiqꞌui. Can choj chukaꞌ ri kacꞌaslen ri kacꞌuan, yacꞌariꞌ ri nitoꞌo kiche (kixin) tek yecꞌo yeyacatej pe chikij. Xabacuchi (xabachique) yebeyacatej wi pe, wi yepe pa kajquikꞌaꞌ o yepe pa kajxocon. \v 8 Riyoj yecꞌo chukaꞌ winek ri yeyaꞌo kakꞌij, pero chukaꞌ can ye qꞌuiy ri majun kakꞌij chiquiwech. Yecꞌo ri jabel yetzijon chikij, pero can yecꞌo chukaꞌ ri xa itzel yetzijon chikij. Y yecꞌo chukaꞌ ri yebin chi riyoj xa ma ya ta ri kitzij ri nikabij, astapeꞌ riyoj can ya ri kitzij ri nikabij. \v 9 Yecꞌo ri niquiben chake chi achiꞌel xa ma quetaman ta kawech, pero xa jabel etaman kawech.\f + 2 Co. 5.11.\f* Can yoj rutzekelben ri camic,\f + 1 Co. 4.9.\f* pero xa cꞌa yoj qꞌues na.\f + Sal. 118.18.\f* Yoj yaꞌon pa tijoj pokonal, pero ma yoj caminek ta. \v 10 Y astapeꞌ cꞌo bis, xa can yojquicot\f + 2 Co. 7.4.\f* chukaꞌ. Riyoj yojcꞌo pa mebaꞌil,\f + 2 Co. 8.9.\f* pero cꞌo nikayaꞌ chique nicꞌaj chic, riche (rixin) chi yebeyomer. Y astapeꞌ chukaꞌ chi xa majun cꞌo kiqꞌui, xa can yojcowin nikabij chi can ronojel cꞌo kiqꞌui. Y ronojel cꞌa reꞌ nucꞌut chi can yoj rusamajel wi ri Dios. \p \v 11 Riyoj can ronojel cꞌa ri cꞌo pa kánima ri nikabij chiwe riyix kachꞌalal ri yixcꞌo chiriꞌ pa Corinto. Y kas kitzij wi cꞌa chi yixkajoꞌ riqꞌui ronojel kánima. \v 12 Riyix can yixkajoꞌ wi riqꞌui ronojel kánima, yacꞌa riyix xa ma que ta riꞌ ri iwánima\f + 2 Co. 12.15.\f* kiqꞌui riyoj, ruma ma can ta yojiwajoꞌ. \v 13 Riyin yichꞌo cꞌa iwuqꞌui achiꞌel nuben jun tataꞌaj quiqꞌui ri ralcꞌual,\f + 1 Co. 4.14.\f* y nbij cꞌa chiwe chi can kojiwajoꞌ chukaꞌ riyoj, achiꞌel ri nikaben riyoj iwuqꞌui riyix, riche (rixin) chi queriꞌ junan nikajoꞌ kiꞌ. \s Riyoj ri kaniman ri Jesucristo can yoj rachoch cꞌa ri cꞌaslic Dios \p \v 14 Riyix man cꞌa titun ta iwiꞌ\f + Dt. 7.2, 3; Ef. 5.7.\f* quiqꞌui ri winek ri xa ma quiniman ta ri Cristo, ruma ma junan ta icꞌaslen quiqꞌui. Ruma, ¿la can jabel cami nucꞌuaj riꞌ jun cꞌaslen choj riqꞌui jun cꞌaslen ri xa ma choj ta? ¿La can junan ta cami cꞌa ri sakil riqꞌui ri kꞌekuꞌm riche (rixin) chi niquicꞌuaj quiꞌ? \v 15 ¿La can niquicꞌuaj cami quiꞌ ri Cristo riqꞌui ri Belial ri nibix chukaꞌ Satanás chare? ¿O can majun cami rucojol jun ri runiman ri Cristo riqꞌui jun ri xa ma runiman ta? \v 16 ¿La can jabel cami nucꞌuaj riꞌ ri rachoch ri Dios quiqꞌui ri dios ri xa ye banon cuma winek? Ruma riyix can yix rachoch wi ri cꞌaslic Dios. Ri Dios can queriꞌ wi cꞌa rubin: \q Xquicꞌojeꞌ y xquibiyin cꞌa quiqꞌui. \q Riyeꞌ can xqueꞌoc wi cꞌa nutinamit \q y riyin xquinoc qui-Dios.\f + Lv. 26.12; Jer. 31.33; 32.38; Ez. 11.20; 36.28; 37.27; Zac. 8.8; 13.9; 1 P. 2.5.\f* \m \v 17 Rumacꞌariꞌ riyix can nichꞌo wi cꞌa chukaꞌ ri Ajaf chiwe y nubij cꞌa: \q Quixel cꞌa pe chiquicojol ri ma ye wuche (wixin) ta riyin. \q Ma ticꞌuaj ta iwiꞌ quiqꞌui y ma tichop ta apo ri cꞌaslen ri xa tzꞌil,\f + Is. 52.11; Ap. 18.4.\f* \q riche (rixin) chi queriꞌ riyin yixincꞌul. \q \v 18 Riyin xquinoc cꞌa Tataꞌaj iwuche (iwixin) riyix \q y riyix xquixoc numiꞌal walcꞌual.\f + Jer. 31.1, 9; Ap. 21.7.\f* \m Quecꞌariꞌ nubij ri Ajaf ri nicowin nuben ronojel. \c 7 \p \v 1 Riyix wachꞌalal ri sibilaj yixinwajoꞌ, re xinbij yan ka chiwe, ronojel riꞌ can tzujun (sujun) wi chake ruma ri Dios. Rumariꞌ can tikachꞌajchꞌojsaj cꞌa kiꞌ.\f + 1 Jn. 3.3.\f* Can tikachajij cꞌa ri kachꞌacul y ri kánima chuwech ronojel ri xa ma chꞌajchꞌoj ta, ruma ri Dios can xojrelesaj yan cꞌa pe chupan ri ma chꞌajchꞌoj ta. Can tikaxibij cꞌa kiꞌ chuwech Riyaꞌ, riche (rixin) chi queriꞌ ronojel kꞌij nichꞌajchꞌojir más ri kacꞌaslen. \s Ri Pablo niquicot ruma ri kachꞌalal aj Corinto xtzolin chic pe quicꞌuꞌx \p \v 2 Tijakaꞌ cꞌa ri iwánima riche (rixin) chi yojiwajoꞌ. Ruma riyoj xa majun cꞌa itzel ri kabanon ta chiwe, riyoj majun cꞌa winek kayojon ta runaꞌoj, majun ri kakꞌolon ta.\f + 2 Co. 12.17.\f* \v 3 Pero reꞌ xinbij ma ruma ta chi nyaꞌ imac riyix. Ma que ta riꞌ. Ruma riyin can nbin chic chiwe chi can yixkajoꞌ\f + 2 Co. 6.11-13.\f* riqꞌui ronojel kánima, rumariꞌ wi yojcom o yojcꞌaseꞌ na, can yixkajoꞌ wi. \v 4 Riyin can ronojel ri nnaꞌ pa wánima iwuma riyix, can nbij cꞌa chiwe, y rumariꞌ wacami nbij cꞌa chiwe chi riyin sibilaj yiquicot iwuma riyix.\f + 1 Co. 1.4.\f* Riyix can nicukubaꞌ wi nucꞌuꞌx, y yariꞌ ri nibano chuwe riyin chi sibilaj yiquicot chupan ronojel tijoj pokonal.\f + Ro. 5.3; Fil. 2.17.\f* \p \v 5 Riyoj can cꞌo cꞌa tijoj pokonal nikakꞌaxaj y yariꞌ chukaꞌ ri xokakꞌaxaj tek xojoka waweꞌ pa Macedonia.\f + 2 Co. 2.13.\f* Xa can ma yojuxlan ta cꞌa jubaꞌ pa rukꞌaꞌ ri tijoj pokonal.\f + 2 Co. 4.8.\f* Can que wi cꞌa riꞌ nikacꞌulwachij riqꞌui ronojel. Ri pa tak kánima cꞌo kꞌaxon ruma majun ketaman ta achique ibanon riyix y rumariꞌ cꞌo xibinriꞌil kiqꞌui, y ri chikij el nikatij chukaꞌ pokonal ruma ri oyowal\f + Dt. 32.25.\f* ri niban chake. \v 6 Pero ri Dios xa can nucukubaꞌ wi quicꞌuꞌx\f + 2 Ts. 2.16.\f* ri ye kajnek pa jun tijoj pokonal y rumariꞌ xucukubaꞌ kacꞌuꞌx riyoj, riqꞌui ri xoka ri Tito. \v 7 Ri Tito xorucukubaꞌ kacꞌuꞌx, ma xu (xe) ta wi cꞌa ruma ri xoka kiqꞌui y xkatzꞌet ruwech, ma que ta riꞌ. Riyaꞌ xa can xorucukubaꞌ chukaꞌ kacꞌuꞌx riyoj waweꞌ, ruma riyix can xicukubaꞌ wi cꞌa pe rucꞌuꞌx ri chilaꞌ. Xoruyaꞌ chukaꞌ rutzijol chake chi riyix xa can yojiwajoꞌ wi, chi riyix xa yixbison wacami ruma ma chanin ta xixcowin xichojmirisaj ri xbanatej chicojol. Y chukaꞌ xorutzijoj chake chi riyix sibilaj cꞌa nitij ikꞌij riche (rixin) chi niben ri nbin chiwe. Ronojel cꞌa riꞌ, can xuben cꞌa chuwe chi can sibilaj xquicot ri wánima. \p \v 8 Re wacami, riyin can ma nnaꞌ ta chic cꞌa ri ralal ri wuj ri xintek el chiwe nabey, astapeꞌ ri pa nabey mul can xinnaꞌ wi ralal, ruma xinchꞌob chi xixinyaꞌ pa bis\f + 2 Co. 2.4.\f* ruma ri xintzꞌibaj el chupan. Wacami, can ma yibison ta chic ruma ri wuj riꞌ, ruma xa ma qꞌuiy ta kꞌij ri xixruyaꞌ pa bis. \v 9 Wacami can yiquicot wi cꞌa, pero ma ruma ta cꞌa ri xixinyaꞌ pa bis, ma que ta riꞌ, yiquicot ruma ri bis xuben chiwe chi xtzolin pe icꞌuꞌx.\f + Is. 55.7.\f* Can ruraybel wi cꞌa ri Dios chi xixcꞌojeꞌ pa bis, ruma cꞌo utzil xucꞌom pe chiwe, ruma wi xa man ta xixcꞌojeꞌ pa bis, man ta xtzolin pe icꞌuꞌx, y riꞌ kamac ta riyoj, wi xa man ta jun ri xkabij chiwe. \v 10 Ruma ri bis ri nuyaꞌ ri Dios can nuben chare ri winek chi nitzolin pe rucꞌuꞌx, y riqꞌui riꞌ nicolotej.\f + Jer. 31.18-20; Ez. 18.27-30.\f* Y ri xtitzolin pe rucꞌuꞌx riqꞌui ri Dios majun bey cꞌa xtutzolij ta chic riꞌ chrij, ruma ruyon utz ri nucꞌom pe chare. Yacꞌa ri bis ri cꞌo quiqꞌui ri winek ri xa riqꞌui ri ruwachꞌulef quicukuban wi quicꞌuꞌx, xa camic cꞌa ri nucꞌom pe chique, ruma ma nuben ta chique chi nitzolin pe quicꞌuꞌx\f + Mt. 27.3-5.\f* riqꞌui ri Dios. \v 11 Xaxu (xaxe wi) titzuꞌ achique chi samaj xuben pa tak icꞌaslen ri bis\f + Jer. 50.4, 5; Zac. 12.10.\f* ri xuyaꞌ ri Dios chiwe. Can xuben chiwe chi chanin xichojmirisaj ronojel. Ma xka ta cꞌa chiwech ri rubanon ri jun kachꞌalal chi kajnek pa mac. Can xixibij iwiꞌ ruma xkꞌax chiwech ri achique banatajnek. Can niwajoꞌ chi nikatzꞌet chic kawech iwuqꞌui. Can nitij ikꞌij riche (rixin) chi niben ri ruraybel ri Dios, y rumariꞌ can xiyaꞌ pa disciplina ri xmacun. Ronojel cꞌa can chꞌajchꞌoj xiben chare. Y riqꞌui riꞌ can xkꞌalajin chi majun imac. \v 12 Tek riyin xintzꞌibaj el ri wuj ri xintek el chiwe, ma xu (xe) ta wi cꞌa ruma ri jun kachꞌalal ri xbano ri mac. Y ma xu (xe) ta wi chukaꞌ ruma ri jun chic kachꞌalal ri achoj chare xban wi ri pokon. Ma que ta riꞌ. Xa can riche (rixin) cꞌa chi tiwetamaj y tikꞌalajin chiwech chi riyoj can sibilaj wi cꞌa nikajoꞌ yixkatoꞌ, riche (rixin) chi man ta nicꞌulwachitej\f + 2 Co. 2.4.\f* chic queriꞌ chicojol. Ri Dios can nutzꞌet wi cꞌa pe chi queriꞌ. \p \v 13 Y ruma cꞌa riyix can xcukeꞌ icꞌuꞌx tek xichojmirisaj ri banatajnek, ruma chukaꞌ riꞌ riyoj xcukeꞌ cꞌa kacꞌuꞌx.\f + 1 Co. 16.18.\f* Pero can más wi cꞌa xojquicot tek xkatzꞌet ri Tito chi sibilaj niquicot ránima tek xtzolin pe ri chiriꞌ iwuqꞌui riyix. Riyix can xiyaꞌ cꞌa pe ruchukꞌaꞌ ri ruꞌespíritu.\f + Ro. 15.32; 2 Ti. 1.16; Flm. 20.\f* \v 14 Rumariꞌ can ma yiqꞌuix ta\f + 2 Co. 10.8.\f* chuwech ri Tito, ruma tek can cꞌa ma jane tibe ta chilaꞌ iwuqꞌui, riyin xintzijoj chare ri Tito chi riyix sibilaj yix jabel.\f + 2 Co. 8.24.\f* Y wacami xkꞌalajin chi man xa choj ta xinyaꞌ ikꞌij riqꞌui ri nuchꞌabel, xa can kitzij wi xel, can achiꞌel ri iwetaman riyix chi riyoj majun bey kabin ta chiwe jun tzij ri xa man ta kitzij. \v 15 Y ri Tito can sibilaj wi cꞌa yixrajoꞌ wacami, más que chuwech tek can cꞌa ma jane napon ta iwuqꞌui. Ruma noka cꞌa chucꞌuꞌx chi tek riyaꞌ xapon iwuqꞌui, ixibin iwiꞌ xicꞌul\f + Fil. 2.12.\f* y yixbarbot (yixbaybot) ruma riqꞌui jubaꞌ xa ma ibanon ta ri achique rucꞌamon chi niben. Can iwoyoben cꞌa ri achique chꞌabel rucꞌuan el riyaꞌ chiwe. Y chukaꞌ can noka wi cꞌa chucꞌuꞌx chi riyix can sibilaj yixniman tzij.\f + 2 Co. 2.9; 10.5, 6.\f* \v 16 Riyin can sibilaj wi cꞌa yiquicot, ruma can rucꞌamon chi can ncukubaꞌ nucꞌuꞌx iwuqꞌui chrij ronojel ri niben.\f + 2 Ts. 3.4; Flm. 21.\f* \c 8 \s Ri ofrenda ri niquitek ri aj Corinto chique ri lokꞌolaj tak kachꞌalal \p \v 1 Wachꞌalal, can nikajoꞌ chukaꞌ nikayaꞌ rutzijol chiwe chrij ri utzil ri ruyaꞌon ri Dios pa tak cánima quinojel ri iglesias ri yecꞌo waweꞌ pa ruwachꞌulef Macedonia.\f + Hch. 16.12.\f* \v 2 Ruma riyeꞌ qꞌuiy tijoj pokonal ri yequikꞌaxaj, pero ma riqꞌui wi riꞌ riyeꞌ can xquimol jun ofrenda ri xquitek chique ri kachꞌalal ri nicꞌatzin quitoꞌic. Y ruma chi can cꞌo cꞌa nimalaj quicoten pa tak cánima, y ruma chukaꞌ chi riyeꞌ can quetaman ri pobreꞌil,\f + Stg. 2.5.\f* rumariꞌ riyeꞌ can xquinaꞌ chi nicꞌatzin yequitoꞌ ri kachꞌalal ri nicꞌatzin quitoꞌic, y can xquiben chi achiꞌel xa ta can ye beyomaꞌ.\f + Lc. 21.1-4; Ap. 2.9.\f* \v 3 Riyin can kitzij wi ri nbij chiwe chi riyeꞌ xquiyaꞌ ronojel ri yecowin niquiyaꞌ, y hasta xquiyaꞌ más chare ri janipeꞌ rucꞌamon chi niquiyaꞌ. Y can pa cánima wi cꞌa riyeꞌ xpe wi chi xquiben queriꞌ. \v 4 Can xquicꞌutulaꞌ cꞌa utzil chake chi nikayaꞌ kꞌij chique chi yetoꞌon chukaꞌ riyeꞌ,\f + Hch. 11.29.\f* tek nikamol el ofrenda riche (rixin) chi nikacꞌuaj\f + Hch. 24.17.\f* chique ri lokꞌolaj tak kachꞌalal ri nicꞌatzin quitoꞌic. \v 5 Riyoj majun bey cꞌa xkachꞌob ta chi queriꞌ niquiben, ruma riyeꞌ ma xu (xe) ta wi xquiyaꞌ\f + Fil. 4.18.\f* jun ofrenda riche (rixin) chi nucꞌuex chique ri kachꞌalal\f + Mt. 25.40; He. 13.16.\f* ri nicꞌatzin quitoꞌic. Riyeꞌ xa can nabey xquijech quiꞌ pa rukꞌaꞌ ri Ajaf riche (rixin) chi niquiben ri nrajoꞌ Riyaꞌ, y can xquijech chukaꞌ quiꞌ chupan ri samaj ri kachapon rubanic riyoj, can achiꞌel ri nrajoꞌ ri Dios. \v 6 Quecꞌariꞌ xquiben ri aj Macedonia, y rumariꞌ tek riyoj xkachilabej cꞌa chare ri kachꞌalal Tito\f + 2 Co. 12.18.\f* chi nibe chic jun bey iwuqꞌui riyix aj Corinto, riche (rixin) chi nberuqꞌuisaꞌ rumolic ri ofrenda ri xuchop ca rumolic chilaꞌ chicojol, ruma ri samaj riꞌ jun samaj riche (rixin) chi nibanbej utzil. \v 7 Riyix can sibilaj wi icukuban icꞌuꞌx riqꞌui ri Ajaf Jesucristo, can qꞌuiy wi cꞌa naꞌoj cꞌo iwuqꞌui; y tek riyix nibij ri naꞌoj riꞌ jabel cꞌa rubixic niben\f + 1 Co. 1.5.\f* chare, can nitij ikꞌij chi niben utzilaj samaj y queriꞌ chukaꞌ chi yojiwajoꞌ. Pero rajawaxic chi tiqꞌuiy\f + 2 Co. 9.8.\f* ri utzil iwuqꞌui riche (rixin) chi yeꞌitoꞌ ri nicꞌaj chic kachꞌalal ri can nicꞌatzin quitoꞌic. \p \v 8 Riyin ma nbij ta cꞌa chiwe chi can cꞌo chi queriꞌ tibanaꞌ.\f + 1 Co. 7.6.\f* Ma que ta riꞌ. Ri nwajoꞌ riyin chiwe ya ta chi riyix niben achiꞌel niquiben ri nicꞌaj chic kachꞌalal. Riyeꞌ can pa cánima cꞌa xpe wi riche (rixin) chi xquimol ri ofrenda. Yacꞌariꞌ nwajoꞌ riyin chi niben riyix riche (rixin) chi nikꞌalajin chi kitzij cꞌo ajowabel iwuqꞌui. \v 9 Can iwetaman chic cꞌa ri rutzil ri Kajaf Jesucristo; Riyaꞌ ruma can sibilaj yixrajoꞌ, rumariꞌ xuyaꞌ ca ri rubeyomal chilaꞌ chicaj y xorubanaꞌ ka achiꞌel jun pobre\f + Lc. 9.58; Fil. 2.6, 7.\f* chuwech re ruwachꞌulef. Riyaꞌ xuben queriꞌ riche (rixin) chi riyoj nikil ta cꞌa ri kitzij beyomel. \p \v 10 Y wacami riyin cꞌo cꞌa jun ri nwajoꞌ nbij chiwe y can utz wi nuben chiwe riyix. Y yacꞌareꞌ ri nwajoꞌ nnataj: Can junabir\f + 2 Co. 9.2.\f* ca xalex pan iwánima riche (rixin) chi xichop rumolic ri ofrenda quiche (quixin) ri nicꞌaj chic kachꞌalal.\f + Pr. 19.17; Mt. 10.42; He. 13.16.\f* \v 11 Wacami cꞌa, tiqꞌuisaꞌ pa ruwiꞌ rumolic ri ofrenda. Can achiꞌel cꞌa tek xpe ri raybel iwuqꞌui, cꞌa que ta na riꞌ yixtajin chubanic wacami. Y tiyaꞌ cꞌa janipeꞌ ri yixcowin niyaꞌ. \v 12 Ruma wi can pan iwánima xalex wi pe ri raybel riꞌ,\f + Ex. 25.2; 35.21; 1 Cr. 29.5-9.\f* ri Dios can nucꞌul wi cꞌa chiwech ri janipeꞌ ri yixcowin niyaꞌ,\f + Mr. 12.43, 44.\f* ruma Riyaꞌ ma nucꞌutuj ta chiwe ri xa man cꞌo ta iwuqꞌui. \p \v 13 Re nbij cꞌa chiwe ma riche (rixin) ta chi riyix yixoc ca pobre, y ma riche (rixin) ta chi ri yecꞌulu ri ofrenda ri niyaꞌ riyix yeꞌoc beyomaꞌ, ma que ta riꞌ. \v 14 Xaxu (xaxe wi) riche (rixin) chi junan ta iwech niben quiqꞌui ri yecꞌo pa tijoj pokonal.\f + 2 Co. 9.12.\f* Ruma re wacami riyix cꞌo jubaꞌ iwuqꞌui y rumariꞌ utz riche (rixin) chi yeꞌitoꞌ ri nicꞌaj chic kachꞌalal. Ruma xa majun etamayon ta achique ri nicꞌulwachitej, y riqꞌui jubaꞌ ri chkawech apo riyix nicꞌatzin chic itoꞌic y ri chiriꞌ xa ye chic riyeꞌ ri xquetoꞌo iwuche (iwixin) riyix. \v 15 Y xtibanatej cꞌa chicojol riyix achiꞌel nubij chupan ri ruchꞌabel ri Dios ri tzꞌibatal ca, tek nubij: Ri qꞌuiy xumol, chak ya xuben apo chuwech, y ri xa jubaꞌ oc xumol, can chak ya xuben apo chuwech.\f + Ex. 16.18.\f* Queriꞌ ri tzꞌibatal ca. \p \v 16 Y riyin sibilaj cꞌa yimatioxin chare ri Dios, ruma Riyaꞌ can xuyaꞌ wi cꞌa pa ránima ri kachꞌalal Tito riche (rixin) chi sibilaj nrajoꞌ yixrutoꞌ achiꞌel nben riyin. \v 17 Riyaꞌ can pa ránima cꞌa xpe wi riche (rixin) chi nibe chilaꞌ iwuqꞌui. Queriꞌ xuchꞌob ruma can sibilaj nrajoꞌ yixrutoꞌ y ma xu (xe) ta wi ruma chi xkabij chare chi utz nibe chilaꞌ iwuqꞌui.\f + 2 Co. 8.6.\f* \p \v 18 Y riche (rixin) cꞌa chi nrachibilaj el ri kachꞌalal Tito, tek xtibe iwuqꞌui, nikatek el jun kachꞌalal riqꞌui.\f + 2 Co. 12.18.\f* Ri kachꞌalal riꞌ ya cꞌa ri jabel etamatel ruwech cuma quinojel ri iglesias, ruma jabel samajnek chutzijoxic ri lokꞌolaj chꞌabel ri niyaꞌo colotajic. \v 19 Y ri kachꞌalal riꞌ ma xu (xe) ta wi etamatel ruwech, xa can xchaꞌox (xchaꞌ)\f + 1 Co. 16.3.\f* chukaꞌ cuma ri iglesias riche (rixin) chi nikachibilaj chukaꞌ riyoj tek xtikacꞌuaj ri ofrenda chique ri kachꞌalal ri nicꞌatzin quitoꞌic pa Jerusalem. Re ofrenda reꞌ jachon cꞌa pa kakꞌaꞌ riyoj riche (rixin) chi nbekajachaꞌ chique ri kachꞌalal ri niquikꞌaxaj rucꞌayewal, y riqꞌui riꞌ ri Ajaf Dios can xtucꞌul cꞌa rukꞌij rucꞌojlen.\f + 2 Co. 4.15.\f* Y reꞌ xtucꞌut chukaꞌ chi riqꞌui ronojel iwánima niyaꞌ el ri ofrenda riꞌ. \v 20 Quecꞌariꞌ nikaben ruma ma nikajoꞌ ta cꞌa chi yepe tzij chikij,\f + Ef. 5.15.\f* rumacꞌariꞌ tek ma kayon ta riyoj ri yojmolo y yojbejacho riche (rixin) ri nimalaj ofrenda ri yojtajin chumolic. \v 21 Rumariꞌ riyoj can nikatij kakꞌij chi ma xu (xe) ta wi chuwech ri Ajaf Dios nikꞌalajin wi chi ronojel ri nikaben\f + Fil. 4.8, 9.\f* can pa ruchojmil wi, xa can nikajoꞌ cꞌa chukaꞌ chi queriꞌ nikꞌalajin chiquiwech ri winek,\f + Pr. 3.4; Mt. 5.16; 6.1, 4; 1 P. 2.12.\f* chi can pa ruchojmil wi nikaben ronojel. \p \v 22 Y quiqꞌui cꞌa ri caꞌiꞌ kachꞌalal ri yebe chilaꞌ iwuqꞌui, nikatek el jun chic kachꞌalal ri can katzꞌeton wi pe riyoj chi can nutij rukꞌij chubanic xabachique samaj riche (rixin) ri Dios. Y wacami can sibilaj nrajoꞌ chi napon chilaꞌ iwuqꞌui, ruma sibilaj rucukuban chic rucꞌuꞌx iwuqꞌui ruma racꞌaxan ri utzilaj tak tzij ri katzijon chiwij. \v 23 Ri kachꞌalal cꞌa ri xqueꞌapon chilaꞌ iwuqꞌui, can chi ye oxiꞌ sibilaj ye utz. Ruma ri kachꞌalal Tito can wachibil wi,\f + Fil. 2.25.\f* y can yirutoꞌ wi cꞌa chubanic ri samaj chicojol riyix. Y ri ye caꞌiꞌ chic kachꞌalal, riyeꞌ can ye takon cꞌa pe cuma ri iglesias y ruma ri quicꞌaslen riyeꞌ, ri Cristo can niyaꞌox (nyaꞌ) rukꞌij rucꞌojlen. \v 24 Wacami riyix can ticꞌutuꞌ cꞌa ri utzil ri cꞌo iwuqꞌui y can ta napon rutzijol cꞌa quiqꞌui ri iglesias chi riyix can yeꞌiwajoꞌ wi\f + 2 Co. 8.7, 8.\f* ri kachꞌalal. Can achiꞌel ta cꞌa ri itzijol ri kelesan riyoj,\f + 2 Co. 9.2.\f* chi sibilaj yix jabel,\f + 2 Co. 7.14.\f* can que cꞌa riꞌ tibanaꞌ. \c 9 \p \v 1 Ma rajawaxic ta cꞌa chi riyin cꞌo ta más ntzꞌibaj el chiwe chi tiyaꞌ ri ofrenda chique ri lokꞌolaj tak kachꞌalal\f + Hch. 11.29.\f* ri nicꞌatzin quitoꞌic.\f + Ro. 15.26; 1 Co. 16.1; Ga. 2.10.\f* \v 2 Ruma riyin wetaman cꞌa chi riyix can cꞌo raybel iwuqꞌui riche (rixin) chi niyaꞌ ri ofrenda riꞌ. Y ya cꞌa riꞌ ri ntzijoj\f + 2 Co. 8.24.\f* riyin chique ri kachꞌalal ri yecꞌo waweꞌ pa Macedonia, chi riyix kachꞌalal ri yixcꞌo chilaꞌ pa rucuenta ri Acaya, can junabir\f + 2 Co. 8.10.\f* riꞌ ichꞌobon chic chi nitek\f + 2 Co. 8.19.\f* jun ofrenda chique ri kachꞌalal ri nicꞌatzin quitoꞌic. Y ruma ri raybel ri cꞌo iwuqꞌui riyix, yariꞌ ri xbano chukaꞌ chique ye qꞌuiy kachꞌalal chi niquitek chukaꞌ ofrenda riyeꞌ. \v 3 Y yentek cꞌa el ri kachꞌalal chilaꞌ iwuqꞌui, riche (rixin) chi queriꞌ ronojel ri utz ntzijon chiwij can ta kitzij chi queriꞌ xtibanatej, can ta imolon\f + 2 Co. 8.6, 17.\f* chic cꞌa ri ofrenda ri nitek el chique ri kachꞌalal, achiꞌel ri ntzijon chiwij chi riyix can nitek wi ri ofrenda chique ri kachꞌalal. \v 4 Y riqꞌui jubaꞌ xa yecꞌo kachꞌalal ri aj waweꞌ pa Macedonia ri yetzekeꞌ chuwij\f + Hch. 20.4.\f* cꞌa chilaꞌ iwuqꞌui, y wi riyix xa cꞌa ma jajun puek imolon ta tek xkojapon, xa xtiyaꞌ (xtitzek) cꞌa iqꞌuix riyix y xtiyaꞌ (xtitzek) chukaꞌ kaqꞌuix riyoj ri jabel yoj chꞌonak chiwij. \v 5 Rumariꞌ riyin can xinchꞌob wi cꞌa chi xincꞌutuj jun utzil chique ri kachꞌalal chi nabey yebe riyeꞌ cꞌa chilaꞌ iwuqꞌui y nbequiqꞌuisaꞌ rumolic ri ofrenda ri xalex pan iwánima ri niwajoꞌ niyaꞌ, riche (rixin) chi queriꞌ ri ofrenda ri niyaꞌ can ta xtikꞌalajin chi can pan iwánima xalex wi pe\f + Gn. 33.11.\f* chi niyaꞌ y ma rajawaxic ta chi xcꞌutux chiwe. \p \v 6 Y riyin nwajoꞌ cꞌa nnataj chiwe: Jun aj ticonel ri ma qꞌuiy ta oc ri nutic, ma qꞌuiy ta chukaꞌ cosecha nrelesaj. Yacꞌa ri aj ticonel ri qꞌuiy nutic, can qꞌuiy wi cꞌa ri cosecha nrelesaj.\f + Pr. 11.24; 19.17; 22.9; Ga. 6.7, 9.\f* \v 7 Chiꞌijujunal riyix tiyaꞌ cꞌa ri janipeꞌ ri yixcowin chi niyaꞌ, can achiꞌel ri nubij ri iwánima chiwe.\f + Ex. 25.2; 35.5; Dt. 15.7; 2 Co. 8.12.\f* Man cꞌa tiyaꞌ ta ri ofrenda xa riqꞌui bis,\f + Ro. 12.8.\f* y ma rajawaxic ta chi nicꞌutux chiwe. Ruma ri Dios yerajoꞌ ri yeyaꞌo ofrenda riqꞌui quicoten. \v 8 Ri Dios can nicowin nuben chi niqꞌuiyer ronojel ruwech utzil iwuqꞌui,\f + Fil. 4.19.\f* riche (rixin) chi ronojel kꞌij cꞌo ri nicusaj y riche (rixin) chukaꞌ chi yeꞌibanalaꞌ utzil chique ri winek.\f + Pr. 28.27.\f* \v 9 Can achiꞌel wi ri nubij chupan ri ruchꞌabel ri Dios ri tzꞌibatal ca: \q Ri can xerutoꞌ ri pobres, \q ri utzil ri xuben can majun bey cꞌa xtiqꞌuis ta.\f + Sal. 112.9.\f* \m Quecꞌariꞌ ri tzꞌibatal ca. \m \v 10 Ri Dios can nuyaꞌ wi ri ijaꞌtz\f + Gn. 1.11.\f* chare ri aj ticonel, riche (rixin) chi queriꞌ cꞌo ri nutic ka, y tek ri Dios nuben pe chi niwachin ri ticoꞌn riꞌ, ya cꞌa riꞌ ri ntoc ruway\f + Is. 55.10.\f* ri ticonel. Y queriꞌ chukaꞌ xtuben ri Dios chiwe riyix, can xtuyaꞌ y xtuqꞌuiyirisaj cꞌa chiwech ri cꞌo iwuqꞌui, riche (rixin) chi qꞌuiy ta utzil ri xtiben.\f + Os. 10.12.\f* Y ronojel cꞌa ri utzil ri xtiben riyix, ri Dios xtuben cꞌa chare chi cꞌo qꞌuiy utzil xtucꞌom pe chiwe. \v 11 Queriꞌ xtuben ri Dios chiwe riche (rixin) chi can cꞌo cꞌa nicꞌojeꞌ iwuqꞌui, achiꞌel jun beyon, y can yixcowin cꞌa niyaꞌ achiꞌel ri nrajoꞌ ri iwánima. Y tek riyoj xtibekajachaꞌ ri ofrenda pa quikꞌaꞌ ri kachꞌalal, can sibilaj cꞌa matioxinic xtiyaꞌox (xtyaꞌ) chare ri Dios.\f + 2 Co. 4.15.\f* \v 12 Ruma ri samaj ri xtiben riyix tek xtiyaꞌ ri ofrenda quiche (quixin) ri kachꞌalal, ma xu (xe) ta wi xquerutoꞌ ri lokꞌolaj tak kachꞌalal chupan ri rucꞌayewal ri yetajin chukꞌaxaxic,\f + 2 Co. 8.14.\f* ma que ta riꞌ, xa can xtuben chukaꞌ chi xtiyaꞌox (xtyaꞌ) qꞌuiy matioxinic chare ri Dios. \v 13 Y ruma ri xtiyaꞌ riyix chique riyeꞌ, rumariꞌ riyeꞌ sibilaj xtiquiyaꞌ rukꞌij rucꞌojlen\f + Mt. 5.16.\f* ri Dios, ruma can xtiquinaꞌ wi chi can kitzij ri nibij riyix chi iniman ri nubij ri lokꞌolaj ruchꞌabel ri Cristo ri niyaꞌo colotajic. Chukaꞌ riyeꞌ can xtiquiyaꞌ rukꞌij ri Dios ruma xalex pe pan iwánima ri niyaꞌ chique riyeꞌ y ruma chukaꞌ can queriꞌ niben quiqꞌui quinojel ri kachꞌalal.\f + He. 13.16.\f* \v 14 Riyeꞌ can xtiquiben orar pan iwiꞌ. Y can xquixcajoꞌ ruma ri nimalaj rutzil ri Dios\f + 2 Co. 8.1.\f* cꞌo iwuqꞌui. \v 15 Matiox cꞌa chare ri Dios ruma ri jun nimalaj sipanic\f + Stg. 1.17.\f* ri ruyaꞌon chake. Jun sipanic ri ma nilitej ta rubixic riqꞌui chꞌabel. \c 10 \s Ri Pablo nubij chi can rusamajel wi ri Dios \p \v 1 Riyin ri Pablo can ye qꞌuiy wi cꞌa ri yetzijon chuwij y niquibij cꞌa: Tek ri Pablo cꞌo chkacojol sibilaj jabel, can nuchꞌutinirisaj riꞌ y riqꞌui chꞌuchꞌujil nichꞌo wi chake,\f + Is. 42.2.\f* yacꞌa tek xa nej cꞌo wi, ma nupokonaj ta chic nubij pe cowilaj tak chꞌabel chake, yechaꞌ. Pero riyin xa ma que ta riꞌ nben. Riyin xa can riqꞌui chꞌuchꞌujil ncꞌutuj cꞌa jun utzil chiwe\f + Ro. 12.1.\f* y can nchꞌutinirisaj wiꞌ chucꞌutuxic can achiꞌel ri chꞌuchꞌujil riche (rixin) ri Cristo.\f + 1 P. 2.23.\f* \v 2 Y ri utzil ri ncꞌutuj chiwe ya ta chi ichojmirisan ta chic ronojel; riche (rixin) chi tek riyin xquinapon chilaꞌ iwuqꞌui,\f + 1 Co. 4.21.\f* ma rajawaxic ta chi ncusaj ri uchukꞌaꞌ ri ruyaꞌon ri Dios pa nukꞌaꞌ. Can ma nwajoꞌ ta nbenbij cowilaj tak chꞌabel chiwe, achiꞌel ri nchꞌobon chi nbij chique ri yebin chuwij chi xa ya ri nrayij riyin ri nben y xa ma nben ta ri nrajoꞌ ri Ajaf. \v 3 Y astapeꞌ can kitzij wi chi riyoj xa yoj winek achiꞌel ri nibix chikij, pero riyoj ma ya ta ri kachukꞌaꞌ ka riyoj ri nikacusaj tek nikaben chꞌaꞌoj riqꞌui ri itzel winek. \v 4 Ruma ri uchukꞌaꞌ ri nikacusaj riyoj riche (rixin) chi nikaben chꞌaꞌoj riqꞌui ri itzel, ma kachukꞌaꞌ ta riyoj, xa can riqꞌui ri Dios\f + Ef. 6.13; 1 Ts. 5.8.\f* petenak wi ri nimalaj uchukꞌaꞌ riꞌ ri can nicowin wi nukasaj ri nimaꞌk itzel tak naꞌoj ri yeruyaꞌ ri itzel pa quijolon ri winek. \v 5 Can yekakasaj wi cꞌa tijonic ri xa quiche (quixin) winek y can yekakasaj chukaꞌ ronojel ruwech naꞌoj ri yebeyacatej pe pa quijolon ri winek ri ma nuyaꞌ ta kꞌij chi netamex ruwech ri Dios. Y ronojel ri chꞌobonic ri xa quiche (quixin) winek can yekakasaj wi y nbekayaꞌ chuxeꞌ rukꞌaꞌ raken ri Cristo riche (rixin) chi niquinimaj y niquiben ri nrajoꞌ Riyaꞌ. \v 6 Riyix wacami ma jane ninimaj ta tzij, pero tek can xtinimaj tzij y xtiben ri achique nubij ri ruchꞌabel ri Dios chiwe, yacꞌariꞌ tek riyoj xtikacꞌajsaj quiwech\f + 2 Co. 13.2.\f* ri nicꞌaj chic ri xa ma xtiquichꞌutinirisaj ta quiꞌ riche (rixin) chi niquinimaj tzij. \p \v 7 Riyix xaxu (xaxe wi) nitzꞌet achique rubanic nitzuꞌun ri winek pero ma nitzꞌet ta cꞌa achique ri cꞌo pa ránima.\f + Jn. 7.24; 2 Co. 5.12.\f* Y wi cꞌo cꞌa jun ri nichꞌobo ka chi riyaꞌ can riche (rixin) wi ri Cristo, xa can queriꞌ chukaꞌ tuchꞌoboꞌ chikij riyoj, chi riyoj chukaꞌ can yoj riche (rixin) wi ri Cristo.\f + 1 Co. 14.37; 1 Jn. 4.6.\f* \v 8 Riyoj can yoj rusamajel wi ri Ajaf Jesucristo ruma can ruyaꞌon wi kꞌatbel tzij pa kakꞌaꞌ. Y ma qꞌuixbel ta chi nyaꞌ jubaꞌ nukꞌij tek nbij ronojel riꞌ chiwe, ruma can que wi riꞌ. Pero riyoj ma yojcꞌo ta cꞌa riche (rixin) chi nitaluj iwiꞌ, riyoj yojcꞌo pero riche (rixin) chi yixkatoꞌ, riche (rixin) chi queriꞌ yixqꞌuiy ta cꞌa chupan ri icꞌaslen\f + 2 Co. 13.10.\f* riqꞌui ri Dios. \v 9 Man xa tikꞌax chiwech chi re wuj re yentek el iwuqꞌui xaxu (xaxe wi) riche (rixin) chi yixinxibij. \v 10 Ruma can yecꞌo chiwe riyix ri yebin, chi riyin tek cꞌo wuj yentek el chiwe, can ruyon cowilaj tak chꞌabel ri can ye pokon ri yentzꞌibaj el chupan. Yacꞌa tek yinapon cꞌa chilaꞌ iwuqꞌui\f + Ga. 4.13.\f* xa ma riqꞌui ta chic cowilaj tak chꞌabel ri yichꞌo wi iwuqꞌui, y ri nuchꞌabel xa majun rejkalen, yechaꞌ. \v 11 Pero ri yebin queriꞌ xaxu (xaxe) wi cꞌa nwajoꞌ nbij chique chi can achiꞌel wi rubanic ri chꞌabel ri ye katzꞌiban el chupan ri wuj ri ye katakon el, xa can queriꞌ chukaꞌ xtibekabanaꞌ tek xkojapon chilaꞌ iwuqꞌui. \p \v 12 Ruma riyoj ma jubaꞌ xtubij ta ri kánima chi yoj-oc cachibil, ni xa ta nikajunumaj kiꞌ quiqꞌui ri xa quiyon niquiyaꞌ ka quikꞌij.\f + 2 Co. 10.18.\f* Ruma xa pa quichꞌobonic ka riyeꞌ nipe wi tek niquibij chi can ye utz.\f + 2 Co. 5.12.\f* Y can niquijunumaj ka quiꞌ chiquiwech ka riyeꞌ chi achique ri más utz y xa majun quinaꞌoj chiquibanic. \v 13 Riyoj ma nikaben ta cꞌa achiꞌel niquiben riyeꞌ. Ruma riyoj ma nikajoꞌ ta nikacꞌul kakꞌij ruma jun samaj ri xa ma yatajnek ta chake. Riyoj xaxu (xaxe wi) yojsamej ri acuchi (achique) nrajoꞌ ri Dios chi yojapon wi. Y ri Dios xuyaꞌ cꞌa kꞌij chake chi xojbesamej cꞌa iwuqꞌui riyix. \v 14 Y ma yoj kꞌaxnek ta el chare ri lugar ri nrajoꞌ ri Dios chi yojsamej wi. Queriꞌ nikabij chiwe ruma can yoj cꞌa riyoj ri xojapon nabey mul ri chilaꞌ iwuqꞌui; kacꞌuan apo ri lokꞌolaj ruchꞌabel ri Cristo\f + 1 Co. 3.6; 9.1.\f* ri niyaꞌo colotajic. \v 15 Riyoj ma nikayaꞌ ta kakꞌij ruma ri samaj ri xa banon cuma nicꞌaj chic. Ri koyoben cꞌa riyoj, ya ta chi riyix nicukeꞌ más icꞌuꞌx, y tek can cukul chic más icꞌuꞌx, iwuma ta riyix más nej napon wi ri ruchꞌabel ri Dios. Ruma ri Dios can que wi riꞌ nrajoꞌ chi nikacꞌuaj ri ruchꞌabel pa nicꞌaj chic lugar\f + Ro. 15.20.\f* ri acuchi (achique) nrajoꞌ wi Riyaꞌ. \v 16 Y riqꞌui ri queriꞌ, riyoj xtikatzijoj ta cꞌa ri lokꞌolaj chꞌabel ri niyaꞌo colotajic cꞌa más quelaꞌ chare ri itinamit riyix. Y riqꞌui ri queriꞌ, riyoj ma yojapon ta acuchi (achique) yecꞌo chic aj samajel, y cꞌo chic samaj quibanon. Riyoj ma rucꞌamon ta chi nikayaꞌ kakꞌij ruma ri samaj ri xa banon cuma nicꞌaj chic. \p \v 17 Y wi cꞌo jun ri nrajoꞌ nunimirisaj riꞌ, más utz chi ya ri Ajaf tunimirisaj rukꞌij.\f + Is. 65.16; Jer. 9.23, 24; 1 Co. 1.31.\f* \v 18 Ruma ri xa ruyon ka riyaꞌ nubij chi can cꞌo rukꞌij, ma ntel ta chi tzij chi can queriꞌ nitzꞌetetej ruma ri Dios. Cꞌa ya na cꞌa ri Ajaf Dios ri xtibin wi cꞌo rukꞌij ri winek riꞌ o xa majun.\f + Pr. 27.2; Ro. 2.29.\f* \c 11 \p \v 1 Riyin ncꞌutuj cꞌa utzil chiwe riyix chi quinicochꞌoꞌ jubaꞌ ruma cꞌo chꞌabel ri xquenbij\f + 2 Co. 5.13.\f* chiwe chi achiꞌel xa yin chꞌujernek. Ruma can queriꞌ nrajoꞌ ri wánima chi nbij chiwe, rumariꞌ can quinicochꞌoꞌ cꞌa jubaꞌ. \v 2 Queriꞌ nbij chiwe ruma ri wánima can achiꞌel ránima ri Dios chi nwajoꞌ nchajij ri icꞌaslen. Queriꞌ cꞌo pa wánima ruma riyix xinimaj cꞌa ri Cristo\f + Ga. 4.17; Col. 1.28.\f* tek riyin xintzijoj ri ruchꞌabel chiwe. Y chinuwech riyin can yix achiꞌel cꞌa jun numiꞌal ri nbecꞌuleꞌ yan, can chꞌajchꞌoj wi cꞌa nwajoꞌ njech el\f + Lv. 21.13.\f* chare ri jun ri xtoc rachijil. Can quecꞌariꞌ rubaniquil ri icꞌaslen nwajoꞌ riyin chi riyix icꞌuan tek xquixinjech el pa cꞌulanen riqꞌui ri Cristo. \v 3 Pero riyin nxibin wiꞌ, ruma man xa tibanatej achiꞌel xbanatej riqꞌui ri Eva ojer ca. Riyaꞌ xkꞌolotej cꞌa pa rukꞌaꞌ ri cumatz, riqꞌui ri jabel oc rubanic xchꞌo chare.\f + Gn. 3.4, 5.\f* Riqꞌui jubaꞌ queriꞌ chukaꞌ xtiben riyix, xa riqꞌui jun niyaꞌo itzel naꞌoj chiwe, nijalatej ri nichꞌob y riꞌ nuben chiwe chi riyix can niwajoꞌ niyaꞌ ca ri Cristo y ma nicukubaꞌ ta chic icꞌuꞌx riqꞌui. \v 4 Ruma riyix chak utz chiwe chi napon jun winek iwuqꞌui y xa ma ya ta ri Jesús ri xkatzijoj riyoj chiwe riyix ri nutzijoj riyaꞌ. Y queriꞌ chukaꞌ chak utz chiwe tek nitzuj (nisuj) jun chic espíritu chiwe y xa ma ya ta riꞌ ri xicꞌul yan nabey. Chak utz chiwe tek nibix chiwe chi cꞌo jun chic chꞌabel ri niyaꞌo colotajic,\f + Ga. 1.6.\f* y xa ma kitzij ta ri nubij. \v 5 Wi yixquicot riqꞌui jun winek ri nibin queriꞌ chiwe, más ta utz chi wuqꞌui riyin yixquicot wi. Ruma riyin can cꞌo wi wejkalen que chiquiwech ri nicꞌaj ri xa quipoꞌon anej quiꞌ chi ye nimaꞌk tak apóstoles.\f + 2 Co. 12.11.\f* \v 6 Ruma astapeꞌ ri nuchꞌabel ma janipeꞌ ta oc rubanic tek yichꞌo,\f + 2 Co. 10.10.\f* pero can wetaman wi jabel ri achique ri yitajin chubixic tek yichꞌo. Y riꞌ can iwetaman\f + Ef. 3.4.\f* chukaꞌ riyix chi queriꞌ, ruma chi can itzꞌeton ronojel ri yekabanalaꞌ. \p \v 7 ¿Achique nibij riyix? ¿La xajan cami xinben chi xinchꞌutinirisaj wiꞌ riche (rixin) chi xinyaꞌ ikꞌij riyix? ¿La xajan cami xinben riyin chi majun wajel xincꞌutuj chiwe tek xinapon iwuqꞌui riche (rixin) chi xintzijoj ri lokꞌolaj ruchꞌabel ri Dios ri niyaꞌo colotajic?\f + Hch. 18.3; 1 Co. 9.6.\f* Ma xajan ta. \v 8 Riyin riche (rixin) cꞌa chi xinben ri rusamaj ri Dios chilaꞌ iwuqꞌui, ri xcꞌatzin chuwe yecꞌa ri nicꞌaj chic iglesias ri yecꞌo pa nicꞌaj chic tinamit ri xeyaꞌo pe. \v 9 Y tek riyin xicꞌojeꞌ chilaꞌ iwuqꞌui, y tek cꞌo rajawaxic chuwe, majun chiwe riyix ri cꞌo ta xincꞌutuj chare, ruma ma xinwajoꞌ ta xinyaꞌ jun ejkaꞌn chiwij.\f + Hch. 20.33; 2 Co. 12.14; 1 Ts. 2.9; 2 Ts. 3.8.\f* Ri xcꞌatzin chuwe chiriꞌ pan itinamit, xa ye ri kachꞌalal aj Macedonia ri xeꞌapon wuqꞌui chilaꞌ ri xetoꞌo ca wuche (wixin), riche (rixin) chi xikꞌax chupan ri kꞌij riꞌ. Can xintij cꞌa nukꞌij riche (rixin) chi majun ejkaꞌn xinyaꞌ ta chiwij. Y cꞌa que na riꞌ ri nchꞌob nben re chinuwech apo chi majun xtincꞌutuj ta chiwe. \v 10 Y re xtinbij chiwe can kitzij wi, ruma ri Cristo can cꞌo wuqꞌui: Can majun cꞌa chiwe riyix ri yixcꞌo pa ruwachꞌulef Acaya ri xtelesan ta ri quicoten wuqꞌui, ruma chuwe riyin can jun quicoten chi nben ri rusamaj ri Dios y nuyon cꞌa ntzuk wiꞌ. \v 11 ¿Achique cami ruma tek ma nwajoꞌ ta chi yinitzuk? ¿La ruma cami chi riyin ma yixinwajoꞌ ta? Ma que ta riꞌ. Ri Dios retaman chi riyin can yixinwajoꞌ wi,\f + 2 Co. 7.3.\f* y rumariꞌ tek ma nwajoꞌ ta nyaꞌ jun ejkaꞌn chiwij. \p \v 12 Y ri nbanon pe chi can nuyon ntzuk wiꞌ y majun wajel ncꞌutun\f + 1 Co. 9.12.\f* ta chiwe, can cꞌa que na riꞌ xtinben, ruma nwajoꞌ chi ri winek ri quipoꞌon anej quiꞌ chi ye rusamajel ri Dios ma xquecowin ta xtiquibij chi can ye junan wi kiqꞌui riyoj. \v 13 Ruma riyeꞌ can ye kitzij apóstoles niquinaꞌ, pero xa ma que ta riꞌ, xa ye samajel ri xa yekꞌolon.\f + Hch. 15.1, 24; 20.29, 30; Ga. 1.7; Fil. 3.2.\f* Can quipoꞌon anej quiꞌ chi ye achiꞌel apóstoles riche (rixin) ri Cristo, pero xa ma kitzij ta. \v 14 Y riyeꞌ queriꞌ niquiben y reꞌ ma nusech ta kacꞌuꞌx ruma xa can queriꞌ chukaꞌ nuben ri Satanás;\f + Ap. 12.9.\f* riyaꞌ nuben chi jun utzilaj ángel\f + Ga. 1.8.\f* riche (rixin) ri sakil y xa ma que ta riꞌ. \v 15 Rumariꞌ xinbij chiwe chi ri quipoꞌon anej quiꞌ chi ye apóstoles, ma nusech ta kacꞌuꞌx. Ruma man cꞌa ye ta riyeꞌ ri nabey ri yebano queriꞌ, ruma ri ye rusamajel ri Satanás xa can niquipoꞌ wi quiꞌ chi ye samajel riche (rixin) ri chojmilal. Pero ri pa ruqꞌuisbel kꞌij xa xtiquicꞌul cꞌa rucꞌayewal, achiꞌel cꞌa ri nucꞌutuj ri itzel ri yequibanalaꞌ.\f + Is. 9.14, 15; Jer. 29.31, 32; Mt. 7.15, 16.\f* \s Tek ri Pablo nutzijoj ri tijoj pokonal ye rukꞌaxan pa rusamaj ri Dios \p \v 16 Y riyin nbij chic cꞌa jun bey, chi astapeꞌ qꞌuiy chꞌabel ri ma yeka ta chinuwech ri yenbilaꞌ chiwe, majun cꞌa chiwe riyix tichꞌoboꞌ chi riyin xa yin chꞌujernek. Pero wi xa queriꞌ ri nichꞌob riyix, can quinicꞌuluꞌ cꞌa achiꞌel jun ri can chꞌujernek. Tiyaꞌ cꞌa kꞌij chuwe chi yichꞌo jubaꞌ riche (rixin) chi nyaꞌ jubaꞌ nukꞌij\f + 2 Co. 12.6.\f* achiꞌel niquiben ri nicꞌaj chic. \v 17 Re nbij chiwe, chi nwajoꞌ ncꞌul jubaꞌ nukꞌij, reꞌ ma ya ta ri Ajaf ri biyon chuwe chi nben queriꞌ. Riyin xa yin achiꞌel jun ri xa chꞌujernek, ruma nchapon nyaꞌ jubaꞌ nukꞌij. \v 18 Pero xa ruma chi ye qꞌuiy ri yebano chi can cꞌo quikꞌij, niquiben chi can cꞌo qꞌuiy quetaman, xa rumariꞌ tek riyin chukaꞌ nyaꞌ jubaꞌ nukꞌij.\f + Jer. 9.23, 24.\f* \v 19 Ruma riyix xa can sibilaj yeka chiwech yeꞌicꞌul jabel ri xa majun oc quinaꞌoj, y riyix nibij chi can cꞌo inaꞌoj. \v 20 Riyix can jabel cꞌa inaꞌon y jabel chukaꞌ nitzꞌet chi cꞌo ri nibano chiwe chi yix achiꞌel jun mozo ri ximil pa samaj riqꞌui jun patrón. Can jabel chukaꞌ inaꞌon riyix chi cꞌo jun ri ntajin yixruqꞌuis y nrelesaj el chiwe ri cꞌo iwuqꞌui, chi cꞌo ri palbeyon iwuche (iwixin) y majun ikꞌij chuwech, y cꞌo chukaꞌ nipakꞌilon ipalej chi kꞌaꞌ. Riyix can jabel cꞌa itzꞌeton riꞌ. \v 21 Astapeꞌ jun qꞌuixbel chuwe riyin chi nbij reꞌ chiwe, pero xa can kitzij wi chi riyoj can majun wi kachukꞌaꞌ chi xkaben ta achiꞌel ri niquiben ri nicꞌaj chiwe. \p Pero wi ri nicꞌaj can ma niquixibij ta quiꞌ yequibilaꞌ chꞌabel riche (rixin) chi niquiyaꞌ quikꞌij, riyin chukaꞌ yicowin nben achiꞌel ri niquiben riyeꞌ. Re tzij cꞌa re xquenbij chiwe achiꞌel xa yin chꞌujernek. \v 22 Can qꞌuiy cꞌa ri niquibilaꞌ riyeꞌ; niquibilaꞌ chi ye hebreos, pero riꞌ ma xu (xe) ta wi riyeꞌ, riyin chukaꞌ. ¿Ye winek israelitas riyeꞌ? Queriꞌ chukaꞌ riyin. ¿Ye riy rumam ca ri Abraham riyeꞌ?\f + Hch. 22.3.\f* Riyin chukaꞌ queriꞌ. \v 23 ¿Ye rusamajel ri Cristo riyeꞌ? Riyin chukaꞌ queriꞌ. Pero re wacami can yichꞌo cꞌa achiꞌel xa yin chꞌujernek y rumariꞌ achiꞌel xa chꞌobon ma chꞌobon ta ri yenbij, chi riyin más yisamej\f + 1 Co. 15.10.\f* que chiquiwech riyeꞌ. Riyin más yin chꞌayon cuma ri winek que chiquiwech riyeꞌ, ruma hasta ma noka ta chic chinucꞌuꞌx janipeꞌ mul yin chꞌayon. Riyin xiyaꞌox (xyaꞌ) pa cárcel más que chiquiwech riyeꞌ. Riyin can qꞌuiy cꞌa chukaꞌ mul yin aponak chuwech ri camic.\f + Hch. 9.16.\f* \v 24 Ri wech israelitas wuꞌoꞌ cꞌa mul yin quichꞌayon tzan tzꞌum, can treinta y nueve\f + Dt. 25.3.\f* jichꞌ cꞌa quiyaꞌon chuwe chi jojun bey. \v 25 Oxmul yin chꞌayon riqꞌui xcꞌaꞌy.\f + Hch. 16.22.\f* Jun bey xicꞌak chi abej.\f + Hch. 14.19.\f* Oxmul xa jubaꞌ ma yin caminek ca pa mar, ruma ri barco ri yin benak wi xa xuchop nibe chuxeꞌ yaꞌ.\f + Hch. 27.41.\f* Cꞌo jun bey xinkꞌaxaj jun kꞌij y junakꞌaꞌ cꞌa cꞌanej pa ruwiꞌ ri mar ruma xyojtej ri barco ri yin benak wi. \v 26 Qꞌuiy cꞌa rucꞌayewal ri ye nkꞌaxan pa tak bey chubanic ri rusamaj ri Dios. Ruma ri bey ri ye nkꞌaxan yecꞌo nimaꞌk tak raken yaꞌ, yecꞌo alekꞌomaꞌ, yecꞌo wech israelitas\f + Hch. 9.23; 17.5.\f* ri yeꞌetzelan wuche (wixin) y queriꞌ chukaꞌ ri nicꞌaj chic winek ri xa ma ye israelitas ta,\f + Hch. 13.50; 14.5.\f* nkꞌaxan rucꞌayewal pa tak tinamit, pa tak lugar ri acuchi (achique) majun winek yecꞌo, queriꞌ chukaꞌ ncꞌulwachin pa ruwiꞌ ri mar y pa quikꞌaꞌ ri ma ye kitzij ta chi ye kachꞌalal. Can qꞌuiy wi cꞌa ri nkꞌaxan. \v 27 Riyin sibilaj yin samajnek y qꞌuiy tijoj pokonal nkꞌaxan: Nkꞌaxan cosic, ncochꞌon waran, nkꞌaxan wayjal, nkꞌaxan chakiꞌj chiꞌ, ncochꞌon tef, xeqꞌuis ka ri nutziak\f + 1 Co. 4.11.\f* chuwij y majun ncꞌom wi, y chukaꞌ can qꞌuiy mul ma yiwaꞌ ta riche (rixin) chi queriꞌ cꞌo cꞌa más samaj nben. \p \v 28 Y ma xu (xe) ta wi cꞌa riꞌ ri numol riꞌ chuwij, xa can cꞌo chic nicꞌaj. Can kꞌij kꞌij nnaꞌ ri ralal ri samaj ruma sibilaj yenatej chuwe quinojel ri iglesias. \v 29 Wi cꞌo jun kachꞌalal ri majun ruchukꞌaꞌ\f + 1 Co. 9.22.\f* y nunaꞌ chi yawaꞌ, riyin chukaꞌ can queriꞌ nnaꞌ. Wi cꞌo jun kachꞌalal nitzak ca ruma jun chic, riyin can nnaꞌ kꞌaxon pa wánima ruma ri xban chare. \p \v 30 Ronojel ri xa cꞌa xinbij ka nucꞌut chi riyin xa yin winek y xa majun wuchukꞌaꞌ.\f + 2 Co. 12.5, 9, 10.\f* Y yariꞌ ri nbij xa ta cꞌo rajawaxic chi nyaꞌ nukꞌij. \v 31 Riyin kas kitzij wi ri nbij. Ri Dios ri cꞌo rukꞌij riche (rixin) xtibe kꞌij xtibe sek,\f + Ro. 9.5.\f* ri Rutataꞌ ri Kajaf Jesucristo, Riyaꞌ can retaman wi chi riyin ma ntzꞌuc ta tzij. \v 32 Riyin tek xicꞌojeꞌ pa tinamit Damasco, cꞌo ri xincꞌulwachij chiriꞌ. Ruma ri aj kꞌatbel tzij ri yaꞌon chiriꞌ ruma ri rey Aretas jabel xuchajij ri tinamit, xeruyaꞌ chajinel ri pa tak bey ri niban wi oquen chupan ri tinamit riche (rixin) chi yichapatej.\f + Hch. 9.24, 25.\f* \v 33 Pero xicolotej el pa quikꞌaꞌ, ruma yecꞌo xeyaꞌo wuche (wixin) pa jun chaquech y cꞌacꞌariꞌ xinquikasaj el pa jun ventana ri cꞌo chuwech ri nimalaj tzꞌak ri rusutin rij ri tinamit. \c 12 \s Ri Pablo nutzijoj chi cꞌo jun kꞌaxon ntajin nukꞌaxaj \p \v 1 Y can kitzij wi chi ma rucꞌamon ta chi riyin nyaꞌ nukꞌij. Pero wacami riyin xaxu (xaxe wi) cꞌa nwajoꞌ ntzijoj jubaꞌ ri xucꞌut ri Ajaf chinuwech pa jun achiꞌel achicꞌ. Y nwajoꞌ chukaꞌ ntzijoj ri ye rukꞌalajsan chinuwech.\f + Hch. 26.19; 2 Co. 12.7; Ga. 1.12.\f* \v 2 Pa cajlajuj junaꞌ ca jun achi ri wetaman ruwech riyin, xucꞌuex cꞌa chilaꞌ chicaj, y can cꞌa pa rox caj xapon wi. Riyin wetaman cꞌa ruwech ri achi riꞌ, y wetaman chi runiman chic ri Cristo,\f + 2 Co. 5.17; 13.5.\f* xa yacꞌa ri ma wetaman ta riyin achique rubanic xban chare tek xucꞌuex, wi can riqꞌui ri ruchꞌacul o xaxu (xaxe wi) ri ruꞌespíritu. Xaxu (xaxe wi) cꞌa ri Dios etamayon achique rubanic xban chare tek xucꞌuex chilaꞌ chicaj. \v 3 Riyin can wetaman cꞌa ruwech ri achi riꞌ, pero xaxu (xaxe wi) cꞌa ri Dios etamayon chi tek xucꞌuex chilaꞌ chicaj, wi can riqꞌui ri ruchꞌacul xbe o xaxu (xaxe wi) ri ruꞌespíritu. \v 4 Ri wetaman riyin xaxu (xaxe wi) cꞌa chi riyaꞌ xucꞌuex cꞌa chilaꞌ chupan ri lugar riche (rixin) quicoten,\f + Lc. 23.43.\f* ri acuchi (achique) xeracꞌaxaj chꞌabel ri majun winek nilo ta rubixic, chꞌabel ri ma yatel ta chare jun winek chi nubij. \v 5 Ri achi ri xucꞌuex cꞌa chilaꞌ chicaj can utz wi cꞌa chi niyaꞌox (nyaꞌ) rukꞌij. Yacꞌa riyin ma xtinyaꞌ ta nukꞌij. Pero xa ta rajawaxic chi nyaꞌ nukꞌij, ntzijoj ta ri ye ncꞌulwachin ri nucꞌut chi xa yin winek y majun wuchukꞌaꞌ.\f + 2 Co. 11.30.\f* \v 6 Rumariꞌ xa ta riyin nwajoꞌ nyaꞌ nukꞌij,\f + 2 Co. 11.16.\f* riꞌ ma yin sachnek ta riqꞌui ri nben, ruma ri nbij can kitzij wi, pero riyin ma nwajoꞌ ta nyaꞌ nukꞌij, ruma ma nwajoꞌ ta chi ri winek nikꞌax ruwiꞌ niquiyaꞌ nukꞌij, ruma ri winek ma xu (xe) ta wi ri niquitzꞌet o niquicꞌaxaj chawij ri niquiben, xa can nikꞌax chic jubaꞌ ruwiꞌ niquiyaꞌ akꞌij. \p \v 7 Riyin can nimaꞌk wi cꞌa ri ye rukꞌalajsan ri Dios chinuwech. Y riche (rixin) chi ma nnimirisaj ta wiꞌ ruma ronojel riꞌ, yaꞌon cꞌa jun kꞌaxon chare ri nuchꞌacul achiꞌel jun chꞌut laj qꞌuix.\f + Ez. 28.24.\f* Ri Dios xuyaꞌ cꞌa kꞌij chare ri Satanás\f + Job 2.6, 7; Lc. 13.16.\f* chi xuyaꞌ re kꞌaxomal reꞌ chuwe riche (rixin) chi ma nnimirisaj ta wiꞌ. \v 8 Y rumariꞌ tek riyin oxiꞌ yan mul\f + Mt. 26.44.\f* ncꞌutun utzil chare ri Ajaf Jesucristo chi trelesaj el ri kꞌaxon ri nibano chuwe chi ntij pokonal. \v 9 Pero ri Ajaf xubij\f + Dt. 3.26.\f* chuwe: Riyit xaxu (xaxe wi) cꞌa caquicot riqꞌui ri wutzil ri nuyaꞌon chawe y majun chic jun ri xticꞌatzin ta chawe.\f + Ec. 7.18.\f* Ruma tek yatajin chukꞌaxaxic jun tijoj pokonal y can nanaꞌ chi majun chic awuchukꞌaꞌ, yacꞌariꞌ tek xtikꞌalajin ri wuchukꞌaꞌ\f + Is. 40.29; 41.10; He. 2.18; 2 P. 2.9.\f* riyin pan acꞌaslen, xchaꞌ chuwe. Rumariꞌ riyin sibilaj yiquicot tek cꞌo ri yencꞌulwachij ri xa niquicꞌut chinuwech chi majun wuchukꞌaꞌ, ruma can yariꞌ tek nika cꞌa pe ri ruchukꞌaꞌ ri Cristo pa nuwiꞌ. \v 10 Rumariꞌ sibilaj yiquicot tek can ruma ri Cristo cꞌo ri yencꞌulwachij ri xa niquicꞌut chinuwech chi majun wuchukꞌaꞌ. Yiquicot tek cꞌo niquiben ri winek chuwe riche (rixin) chi yinquiqꞌuixbisaj, yiquicot tek cꞌo rajawaxic chuwe y xa majun nipe wi, yiquicot tek yinetzelex y yiquicot chukaꞌ ri pa kꞌaxon.\f + Ro. 5.3; 2 Co. 7.4.\f* Ruma yacꞌa tek riyin nnaꞌ chi majun chic wuchukꞌaꞌ yariꞌ tek nipe más wuchukꞌaꞌ.\f + 2 Co. 13.4.\f* \p \v 11 Riyin xinben chi achiꞌel xa majun nunaꞌoj ruma xa nuyon riyin xinyaꞌ ka nukꞌij. Pero xa imac riyix tek xinben queriꞌ, ruma can yix ta cꞌa riyix riꞌ ri xixyaꞌo nukꞌij. Ruma astapeꞌ riyin can majun oc nukꞌij, pero ma ntel ta chi tzij chi can yin más coꞌol que chiquiwech ri niquibij chi ye nimaꞌk tak apóstoles.\f + 1 Co. 3.4-7.\f* \v 12 Ruma ronojel ri samaj ri xinbanalaꞌ chicojol, reꞌ jun retal chi can yin apóstol wi.\f + 1 Co. 9.2.\f* Ruma can cꞌo xyatej chuwe chi xenbanalaꞌ\f + Ro. 15.18.\f* ri can ximey riyix tek xitzꞌet, y cꞌo chukaꞌ nimaꞌk tak milagros ri xenbanalaꞌ. Y riyin can xincochꞌ wi ronojel riche (rixin) chi xinben ri samaj chicojol. \v 13 ¿Achique ruma tek riyix nibij chi achiꞌel xa majun ikꞌij nbanon chiwe que chiquiwech ri nicꞌaj chic iglesias ri yecꞌo pa nicꞌaj chic tinamit? ¿O xa ruma chi majun xincꞌutuj ta\f + 1 Co. 9.11, 12.\f* chiwe riche (rixin) chi ntzukbej wiꞌ rumariꞌ tek queriꞌ nibij? Wi xa rumariꞌ, ticuyuꞌ cꞌa jubaꞌ numac ruma ri nbanon chiwe. \s Tek ri Pablo nubij chi nibe pa rox mul chiquitzꞌetic ri kachꞌalal aj Corinto \p \v 14 Y re wacami can nchojmirisan chic wiꞌ riche (rixin) chi yinapon chic jun bey iwuqꞌui. Yacꞌareꞌ ri rox mul\f + 2 Co. 13.1.\f* ri xquibe iwuqꞌui y tek xquinapon, man cꞌa tichꞌob ta chi cꞌo cosas nwajoꞌ chi niyaꞌ pe chuwe. Ma que ta riꞌ. Riyin ma ya ta cꞌa ri cꞌo iwuqꞌui ri nwajoꞌ,\f + Hch. 20.33.\f* riyin can yix cꞌa riyix ri yixinwajoꞌ. Y ma nwajoꞌ ta nyaꞌ jun ejkaꞌn chiwij, ruma re waweꞌ chuwech re ruwachꞌulef ma ye ta ri ye alcꞌualaxel ri yemolo beyomel riche (rixin) chi niquiyaꞌ chare ri tataꞌaj,\f + 1 Co. 4.14, 15.\f* xa ye ri tataꞌaj ri yeyaꞌo chique ri calcꞌual. \v 15 Rumariꞌ riyin can riqꞌui cꞌa quicoten nsech ronojel ri cꞌo wuqꞌui iwuma riyix y hasta riyin nchapon yiqꞌuis ka chukaꞌ ruma can sibilaj yixinwajoꞌ riyix. Astapeꞌ riyix ma can ta yiniwajoꞌ achiꞌel ri yixinwajoꞌ riyin.\f + 2 Co. 6.12; 1 Ts. 2.8.\f* \p \v 16 Y yecꞌo cꞌa ri yebin chuwij chi riyin majun achique ta ncꞌutuj chiwe\f + 2 Co. 11.9.\f* y nben chi achiꞌel majun ejkaꞌn nyaꞌ chiwij, pero xa jabel yix nkꞌolon chaꞌ, can cꞌo nunaꞌoj chinubanic y xa yix kajnek pa nukꞌaꞌ riche (rixin) chi cꞌo puek nwelesaj chiwe, queriꞌ niquibij chuwij. \v 17 Pero riyix jabel iwetaman chi ma que ta riꞌ. ¿O la xixinkꞌol\f + 2 Co. 7.2.\f* cami riyin riqꞌui jun chique ri kachꞌalal ri xentek chilaꞌ iwuqꞌui? \v 18 Ruma riche (rixin) chi xintek ri kachꞌalal Tito\f + 2 Co. 8.6.\f* ri chilaꞌ iwuqꞌui, nabey xincꞌutuj na sibilaj utzil chare, y cꞌacꞌariꞌ xbe iwuqꞌui, rachibilan el jun chic kachꞌalal. ¿La xixrukꞌol cami ri kachꞌalal Tito? Ma que ta riꞌ. Riyaꞌ can ucꞌuan wi ruma ri Lokꞌolaj Espíritu, can achiꞌel ri nucꞌaslen riyin, can queriꞌ chukaꞌ ri rucꞌaslen riyaꞌ. \p \v 19 ¿Nichꞌob cami riyix chi ri chꞌabel ri yojtajin chutzꞌibaxic chiwe xa riche (rixin) chi nikatobej kiꞌ chiwech? Ma que ta riꞌ. Ruma can chuwech ri Dios chi riyin y ri ye wachibil queriꞌ nikabij chiwe ruma xa jun chic kabanon riqꞌui ri Cristo. Xa can riche (rixin) wi cꞌa chi yixkatoꞌ tek queriꞌ nikabij chiwe iwonojel riyix ri sibilaj yixkajoꞌ riche (rixin) chi can yixqꞌuiy ta cꞌa chupan ri icꞌaslen riqꞌui ri Dios. \v 20 Ruma riyin nxibij jubaꞌ wiꞌ yinapon chilaꞌ iwuqꞌui, ruma riqꞌui jubaꞌ xa ma choj ta benak ri icꞌaslen,\f + 1 Co. 4.21.\f* xa ma yixtajin ta chubanic achiꞌel ri nwajoꞌ riyin. Y wi ta queriꞌ ibanon tek yixinwil, riyin cꞌo chi xtinben ri nicꞌatzin chi nben, y xa ma ya ta chic ri achique iwoyoben chi nbenbanaꞌ iwuqꞌui, xa ma ya ta chic samaj riꞌ ri nbenbanaꞌ ca chicojol. Riyin nxibij jubaꞌ wiꞌ chi cꞌo oyowal chicojol, xa itzel ninaꞌ riyix chique ri nicꞌaj chic ruma ri utz yecꞌo, chukaꞌ yecꞌo ri nipe coyowal, xa ma junan ta iwech ibanon, cꞌo itzel tak tzij yeꞌibilaꞌ chiquij ri nicꞌaj chic, yixtzijon chiquij nicꞌaj chic winek, majun quikꞌij niben chique ri nicꞌaj chic kachꞌalal, y yecꞌo chukaꞌ ri xa ma pa rucholaj ta chic ri yixtajin, xa ya chic riꞌ ri xquenchojmirisaj. \v 21 Riyin nxibij wiꞌ yinapon chic iwuqꞌui, ruma man xa tukasaj nukꞌij ri Dios ruma chi riqꞌui jubaꞌ xquebenwilaꞌ chi cꞌa ye qꞌuiy na kachꞌalal ri cꞌa yecꞌo na pa mac y ma quiyaꞌon ta ca rubanic ri etzelal. Ri achiꞌaꞌ y ri ixokiꞌ ri xa ma quicꞌulaj ta quiꞌ cꞌa niquicanolaꞌ na quiꞌ riche (rixin) chi yemacun.\f + 1 Co. 5.1.\f* Can ma niquimestaj ta ca rubanic riꞌ, y ma yeqꞌuix ta chukaꞌ chubanic. Ronojel ri mac riꞌ can nucꞌom wi pe okꞌej\f + 2 Co. 2.1, 4.\f* chuwe riyin. \c 13 \p \v 1 Y yacꞌareꞌ ri rox mul\f + 2 Co. 12.14.\f* ri xquinapon chilaꞌ iwuqꞌui. Y tek yincꞌo chic chilaꞌ iwuqꞌui, wi xa can cꞌa yecꞌo na ri ye kajnek pa mac, xa riqꞌui ye caꞌiꞌ o ye oxiꞌ ri junan xtiquibij\f + Nm. 35.30.\f* chiquij chiquijujunal ri ye kajnek pa mac, chi can kitzij wi cꞌo quimac quibanon, riqꞌui riꞌ xtikachojmirisaj ronojel ri quibanon chiquijujunal. \v 2 Can ma ncuy ta chic cꞌa quimac ri cꞌa yemacun na. Ruma tek xicꞌojeꞌ ri chilaꞌ iwuqꞌui ri pa rucamul can xinbij yan cꞌa ca chique chi wi cꞌa que na riꞌ\f + 2 Co. 12.21.\f* yetajin tek xquinapon chic jun bey, can man cꞌa xquecolotej ta chuwech ri rucꞌayewal ri xtikayaꞌ pa quiwiꞌ,\f + 2 Co. 10.2.\f* yacꞌareꞌ ri ntzꞌibaj chic el chiwe wacami, achiꞌel ta can yincꞌo apo iwuqꞌui. Y can chique quinojel nbij wi. \v 3 Riyix can irayin cꞌa chi niwetamaj, wi riyin can ya ri Cristo\f + Mt. 10.20.\f* ri nibin pe ri chꞌabel chuwe ri nbij chiwe. Wacami can xtitzꞌet wi cꞌa chi ri Cristo can xtucꞌut wi riꞌ chiwech riyix wuma riyin, chi Riyaꞌ can cꞌo wi ruchukꞌaꞌ riche (rixin) chi nuyaꞌ rucꞌayewal pa quiwiꞌ ri ye kajnek pa mac. \v 4 Ruma astapeꞌ ri Cristo xqꞌuis ruchukꞌaꞌ ri ruchꞌacul tek xcom chuwech ri cruz,\f + Fil. 2.7, 8.\f* pero re wacami qꞌues ruma ri nimalaj ruchukꞌaꞌ ri Dios. Y quecꞌariꞌ kabanic riyoj, can majun wi kachukꞌaꞌ can achiꞌel xuben ri ruchꞌacul ri Cristo tek xcom, ruma xa jun chic kabanon riqꞌui Riyaꞌ. Pero wacami can yoj qꞌues ruma ri nimalaj ruchukꞌaꞌ ri Dios\f + Ro. 6.4; 2 Co. 10.3, 4.\f* y can cꞌo chic ri ruchukꞌaꞌ ri Dios kiqꞌui riche (rixin) chi xtikaben cꞌa achique ri rucꞌamon chi nikaben chicojol. \p \v 5 Yacꞌa re wacami can tinaꞌ cꞌa ka iwiꞌ riyix,\f + 1 Co. 11.28.\f* wi can kitzij chi cukul icꞌuꞌx riqꞌui ri Jesucristo. ¿O xa ma iwetaman ta chi ri Jesucristo cꞌo chic pa tak iwánima?\f + Ro. 8.10.\f* Cꞌo na cꞌa, wi kas kitzij chi iniman\f + 1 Co. 9.27.\f* chic ri Jesucristo. \v 6 Y riyin nwoyobej cꞌa chi riyix xtiwetamaj chi riyoj can yoj cꞌulun chic ruma ri Dios, y Riyaꞌ cꞌo kiqꞌui. \v 7 Riyoj can nikacꞌutuj wi cꞌa chare ri Dios chi man ta jun etzelal ri niben. Riyoj nikacꞌutuj queriꞌ pan iwiꞌ riyix, pero ma ruma ta chi riyoj nikajoꞌ chi nikꞌalajin chiwech chi can yoj riche (rixin) wi ri Dios y can cꞌo ri ruchukꞌaꞌ pa kakꞌaꞌ. Ma que ta riꞌ. Ri nikajoꞌ riyoj ya ta chi riyix niben ri utz, astapeꞌ ma nikꞌalajin ta chiwech chi can yoj\f + 1 Co. 4.9, 13; 2 Co. 6.9.\f* riche (rixin) wi ri Dios. \v 8 Ruma ri uchukꞌaꞌ ri ruyaꞌon ri Dios chuwe riyin y chukaꞌ chique ri ye wachibil chupan ri samaj, ma riche (rixin) ta chi nikakꞌet ri kas kitzij, ma que ta riꞌ, xa riche (rixin) cꞌa chi nikatoꞌ ri kas kitzij. \v 9 Y rumariꞌ riyoj can sibilaj yojquicot tek majun kachukꞌaꞌ y riyix xa utz benak ri icꞌaslen y can cꞌo iwuchukꞌaꞌ.\f + 1 Co. 4.10.\f* Y riyoj can nikacꞌutuj wi cꞌa chare ri Dios pa tak kaꞌoración chi nuben ta chiwe chi yix tzꞌaket ta\f + 2 Ti. 3.17; He. 6.1.\f* riqꞌui ri icꞌaslen.\f + 1 Ts. 3.10.\f* \v 10 Rumacꞌariꞌ ntzꞌibaj el re wuj reꞌ chiwe, ya que ma jane yinapon ta iwuqꞌui,\f + 1 Co. 4.21; 2 Co. 2.3.\f* riche (rixin) chi queriꞌ ma nicꞌatzin ta yichapon chiwe tek xquinapon iwuqꞌui, ma rajawaxic ta ncusaj ri kꞌatbel tzij ri ruyaꞌon ri Ajaf pa nukꞌaꞌ riche (rixin) chi yichapon chiwe. Ri kꞌatbel tzij riꞌ can ruyaꞌon ri Ajaf pa nukꞌaꞌ riche (rixin) chi yixintoꞌ chi yixqꞌuiy chupan ri icꞌaslen riqꞌui ri Dios, y ma riche (rixin) ta chi yixintzꞌilaꞌ. \s Ri Pablo nuyaꞌ rutzil quiwech ri kachꞌalal y nuyaꞌ chukaꞌ rukꞌij ri Dios \p \v 11 Wachꞌalal, pa ruqꞌuisbel nwajoꞌ cꞌa nbij el chiwe chi can ticꞌojeꞌ ri quicoten pa tak iwánima, titijaꞌ ikꞌij chi nichojmirisaj ri icꞌaslen, titolaꞌ iwiꞌ y ticukubalaꞌ icꞌuꞌx chiꞌijujunal, xa jun iwech tibanaꞌ,\f + Ro. 12.16; 1 Co. 1.10; 1 P. 3.8.\f* y man ta jun oyowal chicojol. Y wi queriꞌ niben, ri Dios can xticꞌojeꞌ iwuqꞌui, y xaxu (xaxe wi) cꞌa riqꞌui Riyaꞌ nipe wi ri ajowabel\f + 1 Jn. 4.8-16.\f* y ri uxlanibel cꞌuꞌx.\f + Ro. 15.33; 1 Ts. 5.23; He. 13.20.\f* \v 12 Can tiyalaꞌ cꞌa rutzil iwech chiꞌijujunal riqꞌui jun lokꞌolaj tzꞌuban (tzꞌuman) chiꞌij.\f + Ro. 16.16.\f* \v 13 Quinojel cꞌa ri lokꞌolaj tak kachꞌalal ri yecꞌo waweꞌ, niquitek cꞌa rutzil iwech riyix. \p \v 14 Wachꞌalal, ri nwajoꞌ riyin ya cꞌa chi ri rutzil ri Ajaf Jesucristo y ri ajowabel riche (rixin) ri Dios ri xticꞌojeꞌ ta iwuqꞌui. Y nraybej chukaꞌ chiwe chi ri Lokꞌolaj Espíritu cꞌo ta iwuqꞌui, y nuben ta chiwe chi junan iwech\f + Fil. 2.2.\f* iwonojel. Amén.