\id TIT Kaqchikel, Western [ckw] NT (Colombia) -2011 bd. \h TITO \toc1 Tito \toc2 Tit \mt Ri wuj ri xutzꞌibaj ri apóstol San Pablo chare ri Tito \ip Wuj ri xutek ri apóstol San Pablo chare ri Tito. Ri Tito jun pastor pa jun iglesia ri cꞌo pa jun ti ruwachꞌulef ri cꞌo pa yaꞌ ri Creta rubiꞌ. Tek ri Pablo xutzijoj ri lokꞌolaj chꞌabel ri niyaꞌo colotajic chupan ri ti ruwachꞌulef riꞌ, benak chukaꞌ ri Tito riqꞌui y tek ri Pablo xel el chiriꞌ, xuyaꞌ cꞌa ca ri Tito riche (rixin) chi yerutijoj y yerupixabaj ri quiniman chic ri Dios. Chupan ri ti ruwachꞌulef riꞌ yecꞌo caꞌiꞌ oxiꞌ iglesias, pero xa majun utz quibanon, ruma xa xquichop niquixolkꞌotij ri ruchꞌabel ri Dios. Rumariꞌ tek ri Pablo xutek re wuj reꞌ chare ri Tito riche (rixin) chi nunataj chare ri achique rusamaj tek cꞌo ca chiriꞌ pa Creta. \ip Chupan ri tanaj 1 mocaj 5 y napon cꞌa pa mocaj 15 chare ri tanaj 3, ri Pablo nubij chare ri Tito ri achique rubanic quicꞌaslen ri nicajoꞌ yeꞌoc ucꞌuey bey chupan ri iglesias ri yecꞌo chiriꞌ pa Creta. Nubij chukaꞌ chi ma tiquiyaꞌ ta quixquin chare ri xa ma ruchꞌabel ta ri Dios. Y nubij chukaꞌ chare ri Tito chi querupixabaj ri xa nicajoꞌ niquiyaꞌ ca ri kitzij chi ruchꞌabel ri Dios. \c 1 \s Ri San Pablo nutek el rutzil ruwech ri Tito \p \v 1 Riyin ri Pablo, yin jun rusamajel ri Dios y jun ruꞌapóstol ri Jesucristo. Riyaꞌ xirutek cꞌa chiquitoꞌic ri ye chaꞌon ruma ri Dios, riche (rixin) chi queriꞌ niquicukubaꞌ más quicꞌuꞌx riqꞌui. Y xirutek quiqꞌui chukaꞌ riche (rixin) chi niquetamaj jabel ri kitzij,\f + 2 Ti. 2.25.\f* ri yarucꞌuaj chupan ri utzilaj cꞌaslen ri nrajoꞌ ri Dios.\f + 1 Ti. 6.3.\f* \v 2 Y riqꞌui riꞌ can coyoben cꞌa ri utzilaj cꞌaslen riche (rixin) xtibe kꞌij xtibe sek, y ya cꞌaslen riꞌ ri tzujun (sujun) pe ruma ri Dios ojer ca, tek cꞌa ma jane cꞌo ta re ruwachꞌulef.\f + 2 Ti. 1.9; Ap. 17.8.\f* Y can nuyaꞌ wi, ruma ri Dios can nuben wi ri rubin. \v 3 Y xapon cꞌa ri kꞌij ri ruchꞌobon pe ri Dios Kacolonel chi xukꞌalajsaj ri ruchꞌabel y can xkꞌalajin wi cꞌa ri ruchꞌabel ruma ri samaj ri nben riyin tek ntzijoj\f + Hch. 9.15.\f* ri chꞌabel ri xuchilabej chuwe chi ntzijoj. \v 4 Y ntzꞌibaj cꞌa el re wuj reꞌ chawe riyit Tito,\f + 2 Co. 2.13; Ga. 2.3.\f* ri can kitzij chi yit achiꞌel nucꞌajol ruma can junan chi kacukuban kacꞌuꞌx riqꞌui ri Jesucristo. Ri utzil, ri joyowanic y ri uxlanibel cꞌuꞌx ri nuyaꞌ ri Katataꞌ Dios y ri Kajaf y Kacolonel Jesucristo xticꞌojeꞌ ta cꞌa pan awánima. \s Ri utz chi yeꞌoc ancianos y diáconos riche (rixin) ri iglesia \p \v 5 Y xatinyaꞌ cꞌa ca pa Creta ruma xinwajoꞌ chi nachojmirisaj ri nicꞌatzin chi nichojmirisex. Y chukaꞌ xinbij chawe: Ronojel tinamit ri can yecꞌo kachꞌalal, queꞌachaꞌ cꞌa achiꞌaꞌ chiquicojol ri yeꞌoc ancianos, riche (rixin) chi ye riyeꞌ ri yeꞌucꞌuan quiche (quixin)\f + Hch. 14.23.\f* ri kachꞌalal. \v 6 Y jun anciano\f + 1 Ti. 3.2-7.\f* riche (rixin) ri iglesia nicꞌatzin chi rucꞌuan jun utzilaj cꞌaslen, riche (rixin) chi queriꞌ majun tzij nibix ta chrij. Y chukaꞌ nicꞌatzin chi xaxu (xaxe wi) jun rixjayil cꞌo y ri ralcꞌual can quiniman ta ri Jesucristo. Y man ta quicꞌuan jun itzel cꞌaslen y can yeniman ta tzij. \v 7 Ruma jun anciano riche (rixin) ri iglesia jun rusamajel ri Dios, y can yatajnek pa rukꞌaꞌ chi nuben cuenta\f + Mt. 24.45; 1 Co. 4.1, 2.\f* ri iglesia, rumariꞌ can nicꞌatzin chi rucꞌuan jun utzilaj cꞌaslen riche (rixin) chi queriꞌ majun tzij nibix ta chrij. Chukaꞌ nicꞌatzin chi ma nunimirisaj ta riꞌ, chi man ta chanin nipe royowal, jun ri ma nikꞌaber ta,\f + Lv. 10.9; Pr. 31.4, 5.\f* ma banoy ta chꞌaꞌoj, y chꞌajchꞌoj ta ruchꞌaquic rurajil nuben. \v 8 Y nicꞌatzin chukaꞌ chi can jabel yerucꞌul apo ri kachꞌalal pa rachoch, ri xa cꞌa pa jun chic tinamit yepe wi. Nicꞌatzin chi xaxu (xaxe wi) ri utz nurayij chi nuben. Y nicꞌatzin chi nuchꞌob jabel ri yerubanalaꞌ. Nicꞌatzin chi rucꞌuan jun cꞌaslen choj chiquiwech ri winek, y jun chꞌajchꞌojlaj cꞌaslen chuwech ri Dios y ma tuyaꞌ ta kꞌij chare ri mac. \v 9 Y ri anciano riche (rixin) ri iglesia, nicꞌatzin chi can cukul rucꞌuꞌx riqꞌui ri kas kitzij utzilaj chꞌabel ri cꞌutun chuwech. Y riqꞌui riꞌ nicowin yerupixabaj ri kachꞌalal chupan ri utzilaj tijonic,\f + 1 Ti. 1.10.\f* y nicowin chukaꞌ nubij pa ruchojmil chique ri winek chi tiquiyaꞌ ca ri chꞌabel ri yecꞌut chiquiwech ri xa ma ye kitzij ta. \p \v 10 Ruma yecꞌo ye qꞌuiy ri ma yeniman ta tzij. Ri winek riꞌ niquitzijoj chꞌabel ri majun rejkalen y can yequikꞌol wi ri winek. Y ri más yebano queriꞌ, xa ye ri nuwinak aj Israel ri yebin chi ri kachꞌalal achiꞌaꞌ can rajawaxic chi niban ri circuncisión\f + Hch. 15.1.\f* chique riche (rixin) chi yecolotej. \v 11 Y yecꞌariꞌ ri utz chi nikatzꞌapij xequey ruma ye qꞌuiy ri yequikꞌol. Y hasta cꞌo jantek can quinojel ri yecꞌo pa jun jay ri yekꞌolotej pa quikꞌaꞌ ruma niquicꞌut chꞌabel chiquiwech ri xa ma rucꞌamon ta chi niquicꞌut. Queriꞌ niquiben xa riche (rixin) chi niquichꞌec quirajil. Pero xa ma utz ta ruchꞌaquic niquiben. \p \v 12 Xcꞌojeꞌ cꞌa jun quiwinak ri aj Creta ri ojer ca, ri can quiprofeta ka riyeꞌ. Ri achi cꞌa riꞌ quereꞌ xubij ca: Ri nuwinak aj Creta majun bey kas kitzij ta yechꞌo. Xa can ye achiꞌel itzel tak chicop. Can más yewaꞌ nicajoꞌ, y xa ma nicajoꞌ ta yesamej. Queriꞌ xubij ri jun achi riꞌ. \v 13 Y can kitzij wi ri xubij ca. Rumacꞌariꞌ nbij chawe riyit Tito, chi queꞌapixabaj ri winek riꞌ riqꞌui cowilaj tak chꞌabel,\f + 1 Ti. 5.20.\f* riche (rixin) chi choj quecꞌojeꞌ chupan ri quicukbel cꞌuꞌx.\f + Tit. 2.2.\f* \v 14 Chukaꞌ tabij chique chi ma tiquiyaꞌ ta quixquin chare ri chꞌabel ri nicꞌut chiquiwech ri xa majun rejkalen, achiꞌel ri niquibij\f + Is. 29.13.\f* ri israelitas chi cꞌo chi niban ri circuncisión chique riche (rixin) chi yecolotej. Y chukaꞌ ma tiquinimaj ta quitzij nicꞌaj chic winek ri xa niquetzelaj ri kas kitzij. \p \v 15 Ri winek ri chꞌajchꞌoj ri quicꞌaslen, utz niquitzꞌet ronojel ri utz. Yacꞌa ri winek ri ma chꞌajchꞌoj ta ri quicꞌaslen y ma quiniman ta chukaꞌ ri Dios, ronojel ri utz xa itzel niquitzꞌet chare, ruma xa yojtajnek ri quinaꞌoj y ma niquinaꞌ ta pa cánima chi ma utz ta ri quicꞌaslen chuwech ri Dios.\f + Lc. 11.39.\f* \v 16 Niquibij chi quetaman ruwech ri Dios, pero can nikꞌalajin chi ma kitzij ta, ruma xa itzel ri niquibanalaꞌ.\f + Ez. 33.31; 1 Ti. 5.8.\f* Ma utz ta yetzꞌetetej. Ma yeniman ta tzij. Y majun utzil ri niquiben ta. \c 2 \s Ri utzilaj tijonic ri nicꞌatzin chi niquetamaj ri kachꞌalal \p \v 1 Yacꞌa riyit Tito, can tacꞌutuꞌ ri utzilaj tak chꞌabel\f + 1 Ti. 1.10; 6.3.\f* chiquiwech ri kachꞌalal. \v 2 Ri rijitaꞌk tak achiꞌaꞌ can tiquichꞌoboꞌ jabel ri yequiben, nicꞌatzin chi niquicꞌuaj jun utzilaj cꞌaslen chiquiwech ri winek, y can tiquikꞌilaꞌ quiꞌ chare ri mac, can choj quecꞌojeꞌ chupan ri quicukbel cꞌuꞌx, can ticꞌojeꞌ ri ajowabel\f + 2 Ti. 3.10.\f* quiqꞌui, y can quecochꞌon. \v 3 Queriꞌ chukaꞌ ri rijitaꞌk tak ixokiꞌ, yekꞌalajin ta chi can quicꞌuan jun utzilaj cꞌaslen chuwech ri Dios, man ta yekꞌaban tzij chiquij winek, man ta yekꞌaber, y niquicꞌut ta jun chꞌajchꞌojlaj cꞌaslen\f + 1 Ti. 2.9, 10; 1 P. 3.1-6.\f* chiquiwech ri winek. \v 4 Y chukaꞌ tiquicꞌutuꞌ chiquiwech ri ixokiꞌ ri cꞌa ye kꞌopojiꞌ na chi quecajoꞌ ri cachijlal y quecajoꞌ ri cal,\f + 1 Ti. 5.14.\f* \v 5 chi can tiquikꞌilaꞌ quiꞌ chare ri mac, tiquicꞌuaj jun cꞌaslen chꞌajchꞌoj, can tiquibanaꞌ cuenta rupan ri cachoch, utz quinaꞌoj tiquibanaꞌ quiqꞌui quinojel, y quequinimaj ri cachijlal,\f + Col. 3.18.\f* riche (rixin) chi man ta niyokꞌotej ri ruchꞌabel ri Dios. \p \v 6 Queꞌapixabaj chukaꞌ ri ye cꞌajolaꞌ,\f + 1 Jn. 2.13, 14.\f* chi can tiquikꞌilaꞌ quiꞌ chare ri mac. \v 7 Y riyit Tito, rajawaxic chukaꞌ chi can tacꞌuaj jun utzilaj cꞌaslen riqꞌui ronojel ri yeꞌabanalaꞌ, riche (rixin) chi queriꞌ yatoc cꞌambel naꞌoj chiquiwech. Can queꞌabanalaꞌ cꞌa utzil, y tek yeꞌatijoj chare ri ruchꞌabel ri Dios, can pa ruchojmil tabanaꞌ chare. Y tikꞌalajin chi can cꞌo rejkalen ri nabij. \v 8 Can tanaꞌ na cꞌa awiꞌ riqꞌui ri nabij tek yeꞌatijoj,\f + 1 Ti. 6.3.\f* y ronojel ri nabij can pa ruchojmil tabanaꞌ chare, riche (rixin) chi majun itzel nibix ta chrij. Y ri yeꞌetzelan riche (rixin) ri ruchꞌabel ri Dios xa xqueqꞌuixbitej, ruma majun itzel niquil ta ri xtiquibij chiwij riyix kachꞌalal. \p \v 9 Y ri kachꞌalal ri ye oconek mozo, queꞌapixabaj chi tiquinimaj quitzij ri quipatrón.\f + Ef. 6.5; 1 Ti. 6.1, 2.\f* Y jabel tiquibanaꞌ chare ronojel ri samaj ri nibix chique. Y ma tiquitzolij ta ruwech ri quitzij ri quipatrón. \v 10 Ni majun tiquilekꞌaj el riqꞌui ri quipatrón, xa can tiquitijaꞌ quikꞌij chi yeꞌoc utzilaj tak mozos riche (rixin) chi queriꞌ ri quipatrón can xtucukubaꞌ rucꞌuꞌx quiqꞌui. Queriꞌ tiquibanaꞌ riche (rixin) chi queriꞌ ri winek can xtiquiyaꞌ cꞌa rukꞌij\f + 1 Ti. 6.1.\f* ri ruchꞌabel ri Dios ri Kacolonel. \p \v 11 Ruma ri rutzil ri Dios xokꞌalajin waweꞌ chuwech re ruwachꞌulef\f + Jn. 1.9.\f* riche (rixin) chi yojcolotej konojel riyoj ri yoj winek. \v 12 Y riꞌ nucꞌut chukaꞌ chkawech chi tikayaꞌ ca rubanic ronojel ri ma nika ta chuwech ri Dios y ronojel ri itzel tak raynic riche (rixin) re ruwachꞌulef. Re cꞌa yojcꞌo na re waweꞌ chuwech re ruwachꞌulef, ma tikayaꞌ ta kꞌij chare ri mac, xa tikacꞌuaj jun cꞌaslen choj;\f + Lc. 1.75.\f* jun cꞌaslen ri nika chuwech ri Dios. \v 13 Ruma can koyoben ri utzil\f + Col. 1.5, 23; 3.4.\f* ri rutzujun (rusujun) ca ri Dios chi nuyaꞌ chake chupan ri kꞌij tek xtipe chic jun bey ri nimalaj ka-Dios y Kacolonel Jesucristo, ri can petenak riqꞌui nimalaj rukꞌij rucꞌojlen. \v 14 Riyaꞌ can ma xupokonaj ta xuyaꞌ riꞌ pa camic kuma riyoj, riche (rixin) chi xojrucol chuwech ronojel ruwech mac y riche (rixin) chukaꞌ chi xuchꞌajchꞌojsaj ri kacꞌaslen.\f + Mal. 3.3; Mt. 3.12; Hch. 15.9; He. 9.14; Stg. 4.8.\f* Queriꞌ xuben chake riche (rixin) chi xoj-oc jun tinamit riche (rixin) Riyaꞌ,\f + Dt. 7.6; 14.2.\f* jun tinamit ri can riqꞌui ronojel kánima nikarayij nikaben ri utz. \p \v 15 Ya cꞌa ronojel reꞌ ri cꞌo chi nabij chique; queꞌapixabaj chi ma tiquiyaꞌ ta ca ri utzilaj cꞌaslen y queꞌapixabaj chi tiquiyaꞌ ca ri itzel cꞌaslen. Man cꞌa taxibij ta awiꞌ nabij pa ruchojmil chique riche (rixin) chi queriꞌ majun xtetzelan ta ri nabij.\f + 1 Ti. 4.12.\f* \c 3 \s Ruma ri rutzil ri Dios tek majun chic kamac yojrutzꞌet \p \v 1 Can tabij cꞌa chique ri kachꞌalal chi can quequinimaj ri aj kꞌatbel tak tzij.\f + Ro. 13.1; 1 Ti. 2.2.\f* Can tiquinimaj cꞌa ri nibix chique, y riqꞌui ronojel cánima tiquibanaꞌ ronojel utzilaj tak samaj. \v 2 Y tabij chukaꞌ chique chi ma tiquibij ta itzel tak tzij chrij jun chic winek,\f + Ex. 20.16.\f* y chi ma tiquiben ta oyowal,\f + Ef. 4.31.\f* xa can utz quinaꞌoj tiquibanaꞌ quiqꞌui quinojel, y xa can tiquicꞌutuꞌ chꞌuchꞌujil quiqꞌui quinojel ri winek. \v 3 Ruma tek rubanon ca,\f + Ef. 5.8.\f* riyoj chukaꞌ yoj nacanek riqꞌui ri kanaꞌoj. Ma xojniman ta tzij. Sibilaj yoj sachnek. Xa can yoj ximil pa rukꞌaꞌ ri itzel raybel; y xbe kánima chrij ri quicoten riche (rixin) re ruwachꞌulef. Sibilaj itzel ri kacꞌaslen xkacꞌuaj. Itzel xkanaꞌ chique nicꞌaj chic ruma chi utz yecꞌo. Chikachibil kiꞌ xketzelaj kiꞌ, y ruma chi ma utz ta ri kacꞌaslen, xojetzelex cuma ri winek. \v 4 Yacꞌa ri Dios ri Kacolonel xucꞌut ri rutzil chkawech, y xketamaj cꞌa chi Riyaꞌ quinojel ri winek yerajoꞌ,\f + Ef. 2.7.\f* \v 5 tek xojrucol pe chupan ri kamac. Ma ruma ta chi cꞌo utz kabanon.\f + Ro. 3.20; Ga. 2.16.\f* Ma que ta riꞌ. Xa ruma xujoyowaj kawech. Y riche (rixin) chi xojrucol can xuben chake chi achiꞌel xojalex chic jun bey ruma chꞌajchꞌoj xuben chare ri kánima. Y xuben chukaꞌ cꞌacꞌacꞌ chare ri kacꞌaslen, ruma ri Lokꞌolaj Espíritu\f + Jn. 3.3, 5.\f* xoc pa tak kánima. \v 6 Ri Dios xuyaꞌ ri Lokꞌolaj Espíritu chake,\f + Jl. 2.28.\f* y can pa ruqꞌuiyal\f + Jn. 1.16.\f* xuyaꞌ chake y ya ri Kacolonel Jesucristo ri xucusaj riche (rixin) chi xuyaꞌ pe ri Lokꞌolaj Espíritu chake. \v 7 Riche (rixin) chi queriꞌ tek kacꞌulun chic ri rutzil ri Dios, Riyaꞌ yojrutzꞌet chi majun chic kamac.\f + Ro. 3.24.\f* Y queriꞌ xuben chake riche (rixin) chi ntoc kiche (kixin)\f + Ro. 8.17.\f* ri cꞌaslen riche (rixin) xtibe kꞌij xtibe sek, can achiꞌel wi ri koyoben.\f + Tit. 1.2.\f* \p \v 8 Ronojel re chꞌabel reꞌ can kitzij wi,\f + 1 Ti. 1.15; Tit. 1.9.\f* y yecꞌareꞌ ri nwajoꞌ chi can cukul acꞌuꞌx chubixic chi can kitzij wi ri nabij riche (rixin) chi queriꞌ ri quiniman ri Dios can niquitij ta quikꞌij chi niquiben utzilaj tak samaj, ruma reꞌ utz y nicꞌatzin chique quinojel ri winek. \v 9 Yacꞌa ri tzij ri xa majun quejkalen, achiꞌel ri tzij ri nitzijox chiquij ri winek ri xecꞌojeꞌ ojer ca,\f + 1 Ti. 1.4.\f* ma queꞌawacꞌaxaj ta. Y chukaꞌ ri oyowal ri yequiben ri winek ri xa ma junan ta niquichꞌob chrij ri nubij ri ley riche (rixin) ri Moisés, ma queꞌawacꞌaxaj ta chukaꞌ, ruma ronojel ri tzij ri achiꞌel riꞌ xa majun utz nucꞌom pe.\f + 2 Ti. 2.23.\f* \p \v 10 Y wi cꞌo jun ri nucꞌut chꞌabel ri xa nuyoj quicꞌuꞌx ri kachꞌalal, y rumariꞌ ri kachꞌalal niquichop niquitaluj el quiꞌ, tapixabaj y tabij chare chi ma tuben ta chic queriꞌ. Y wi abin chic jun bey chare y ma yarunimaj ta, tabij chic jun bey chare. Y wi can ma niniman ta, man chic tacꞌom (tacꞌul) ta ruwech.\f + Mt. 18.17; 2 Co. 13.2; 2 Ti. 3.5; 2 Jn. 10.\f* \v 11 Ruma ri nibano queriꞌ, nimacun; can nikꞌalajin wi\f + 1 Ti. 5.24.\f* chi xa sachnek riqꞌui ri ruchꞌobonic, y xa ruyon riyaꞌ nusiqꞌuij (nroyoj) ka rucꞌayewal pa ruwiꞌ. \s Ri nrajoꞌ ri Pablo \p \v 12 Y riyin xtintek el ri kachꞌalal Artemas awuqꞌui o ri kachꞌalal Tíquico.\f + Hch. 20.4; 2 Ti. 4.12.\f* Y tek xtapon awuqꞌui jun chique riyeꞌ, chanin yape pa tinamit Nicópolis. Ruma nchꞌobon chi yibecꞌojeꞌ chiriꞌ pa rukꞌijul ri job.\f + Quelaꞌ chupan ri lugar ri cꞌo wi ri Pablo, ri “invierno” ma rukꞌijul ta ri job, xa rukꞌijul ri tef.\f* \v 13 Y ri kachꞌalal Zenas ri nikꞌaxan rubixic ri nubij ri ley y ri kachꞌalal Apolos,\f + Hch. 18.24.\f* can tatijaꞌ akꞌij chi nayaꞌ el ronojel ri nicꞌatzin chique riche (rixin) ri quibey, riche (rixin) chi queriꞌ cꞌo ronojel ri nicꞌatzin chique. \v 14 Y ri kachꞌalal tiquetamaj cꞌa niquiben utzilaj tak samaj. Quequitoꞌ cꞌa ri nicꞌatzin quitoꞌic,\f + Ef. 4.28.\f* riche (rixin) chi niwachin\f + Fil. 1.11; Col. 1.10.\f* jabel ri quicꞌaslen.\s Ri ruqꞌuisbel tak chꞌabel chare re wuj reꞌ \p \v 15 Quinojel cꞌa ri kachꞌalal ri yecꞌo wuqꞌui niquitek el rutzil awech. Y tayaꞌ cꞌa chukaꞌ rutzil quiwech ri can yojcajoꞌ, ri can junan kawech quiqꞌui ruma kacukuban kacꞌuꞌx riqꞌui ri Jesucristo. \p Ri rutzil ri Dios xticꞌojeꞌ ta cꞌa iwuqꞌui chiꞌiwonojel. Amén.