\id MRK
\h San Marcos
\toc1 San Marcos
\mt1 Aɨn tɨ raꞌuyuꞌuxacaꞌa aɨjna ɨ San Marcos cɨmeꞌen aɨjna ɨ Jesucɨriistuꞌu
\c 1
\s Juan pu tihueꞌixaateꞌe aujna aꞌu tɨ cai éꞌe tiꞌitɨ
\r (Mt. 3:1-12; Lc. 3:1-9, 15-17; Jn. 1:19-28)
\p
\v 1 Yaa pu eenyeꞌequeꞌen autyejche ɨ nyuucari tɨ cɨmeꞌen raꞌaxa aɨjna ɨ Jesús ɨ Cɨriistuꞌu tɨ ajta yaujraꞌan pɨrɨcɨ ɨ Dioj.
\p
\v 2 Ayaa pu tyaꞌuyuꞌuxacaꞌa ɨ aꞌatɨ tɨ tiꞌixajtacaraꞌa ɨ Dioj jetze maꞌacan. Ayaa pu antyahuaacaꞌa tɨcɨn Isaías. Ayaa pu tiraꞌuteyuꞌuxacaꞌa ayan tɨcɨn:
\q Yaa pu Dioj tiꞌixa aɨjna cɨmeꞌen tɨ an yáꞌujra ɨ ɨpuari japua ayan tɨcɨn:
\q “Maꞌacuí xaa nyaꞌu, nuꞌuri aꞌatɨ huataíti tɨꞌij anacai huataseijreꞌen pacai muaa.
\q Aɨ pu aɨn pueen tɨ anacai tihuaꞌutaꞌixaateꞌesin ɨ tyaɨte maj nuꞌu muaꞌichuꞌevaꞌa.”
\q
\v 3 Ajta nuꞌu ɨ Dioj ayan tɨcɨn:
\q “Aɨjna ɨ tɨ anacai tihuaꞌutaꞌixaateꞌesin, aɨ pu nuꞌu u eꞌejíihua aꞌame aꞌahuaꞌa ɨtzitá.”
\q Ayan tɨcɨn:
\q “Naa xu rɨꞌɨ huaujruuren muan, aꞌiniꞌi aɨ pu ye uveꞌenyejsin ɨ tavastaraꞌa.
\q Caxu raꞌantanaamɨn ɨ juyáaraꞌan jetze.”
\p
\v 4 Aɨjna ɨ tɨ nuꞌu anacai huataseijreꞌesin, ai pu aɨn pueen aɨjna ɨ Juan ɨ tɨ huaꞌamuaɨꞌɨhuacaraꞌa. Aa pu aꞌutyavaacaꞌa aꞌu tɨ cai tiꞌitɨ aꞌahuaꞌacaꞌa. Ayaa pu tihueꞌixaatyaꞌacaꞌa tɨ ayan tyuꞌujxeꞌeveꞌe mej saɨque tyuꞌumuaꞌati mej mi meyan huarɨni aꞌij tɨ yeꞌi tiꞌijxeꞌeveꞌe ɨ Dioj. Tɨꞌɨqui aɨn haꞌumuaɨꞌɨhuan ɨ Juan tɨ ij Dioj tihuaꞌutauuniꞌi ɨ maj cɨn autyajturaa ɨ jemin.
\p
\v 5 Matɨꞌɨj mi naijmiꞌi eꞌireꞌenye aꞌu tɨ aꞌutyavaacaꞌa ɨ Juan. Au mu aꞌarácɨꞌɨcaꞌa tɨj naꞌa aꞌu tɨ huatacáꞌa aujna chuejraꞌa japua tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Judea, majta aɨme ɨ maj aun aꞌuchaatɨme aujna chajtaꞌa tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Jerusalén. Au pu eꞌejtyamaꞌacan u Judea. Cɨmeꞌen muꞌu raataxajtacaꞌa ɨ maj cɨn autyajturaa ɨ Dioj jemi, aj pu i aɨjna ɨ Juan huaꞌumuaɨꞌɨhuacaꞌa ɨ atyaꞌana jetze tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Jordán.
\p
\v 6 Ajta Juan, ayaa pu eꞌenyaꞌa tiꞌitechajcaꞌa cɨɨxuri cɨmeꞌe tɨ jitzijhua tiꞌitɨj cameeyuꞌu juꞌuxaꞌa cɨmeꞌe. Ajta navi pu tipuaasicaꞌa. Aɨ pu cɨn avaꞌujjɨꞌɨcaꞌacaa. Ajta huatunaꞌise pu cuaꞌacaraꞌa, ajta sarate ɨtzitá maj huaxuaavi.
\v 7 Ayaa pu tihueꞌihueꞌixaatyeꞌe tɨcɨn:
\p ―Saɨj pu ye eꞌe veꞌeme auucheꞌe. Eitzeꞌe pu vaꞌacan cɨn tiꞌitejvee aɨjna nyacai inyaa. Aɨj pu cɨn cai naavijteꞌe inyeetzi nyej tiꞌitɨ cɨn tiꞌityavaa naꞌaraꞌani tɨ cɨleꞌen jemin aɨjna tɨ ye eꞌe veꞌeme, capu xaa nyaꞌu naavijteꞌe inyeetzi nyej ni ajtaɨꞌɨpɨꞌɨn ɨ caꞌacairaꞌan.
\v 8 Ayaa nu xaa nyaꞌu neri ámuaamuaɨꞌɨhuacaꞌa jaj cɨmeꞌe. Ma ajtaꞌi aɨn, seij pu huataíti tɨ huatyaturan muejmi jemi. Xaijnyuꞌucaraꞌaraꞌan ɨ Dioj pu utyaꞌasin mɨ aꞌamua tzajtaꞌa.
\s Tɨꞌɨj Juan raamuaɨꞌɨhuacaꞌa ɨ Jesús
\r (Mt. 3:13-17; Lc. 3:21-22)
\p
\v 9 Yaa pu tyujuꞌurɨj ajna tɨꞌɨj huaꞌamuaɨꞌɨhuacaꞌa ɨ Juan. Tɨꞌɨj i aꞌiraanye ɨ Jesús. Au pu aꞌarajraa u Nazaret, chajtaꞌa tɨ eꞌejtyamaꞌacan aujna aꞌahuaꞌa Galileeya. Aj pu i aɨn Juan raamuaɨꞌɨhuacaꞌa ɨ Jesús u atyaꞌana jetze tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Jordán.
\v 10 Cɨmeꞌen puꞌu Jesús eꞌitaraa a jaataꞌa, aj pu i raaseij tɨ antácuunyaracaꞌa ɨ tajapua tɨ aꞌutyájmuaa. Ajta eꞌeyan xaijnyuꞌucaraꞌaraꞌan huaseij ɨ Dioj tɨ eꞌicámaꞌacaa. Yaa pu seijraꞌacaa tɨj cucuiꞌi. Aj puꞌi múutzeꞌen japua aꞌujyeijxɨ.
\v 11 Ajta eꞌeyan nyuucari huanamuajriꞌi tɨ uj eꞌicanamuajre u tajapua. Ayaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa tɨcɨn:
\p ―Niyauj paj pɨrɨcɨ ɨ nyaj mueꞌixeꞌeveꞌe. Eecan paj rɨꞌɨ naataꞌaca.
\s Tɨꞌɨj aɨn tiyaaruꞌu tyuꞌutyese tɨ ij raatyamueꞌitɨn aɨjna ɨ Jesús
\r (Mt. 4:1-11; Lc. 4:1-13)
\p
\v 12 Tɨꞌɨqui aɨn xaijnyuꞌucaraꞌaraꞌan ɨ Dioj caꞌanyejri cɨn yaꞌuviꞌitɨ ɨ Jesús aa aꞌahuaꞌa ɨtzitá aꞌu tɨ cai tiꞌitɨ eꞌereꞌevee.
\v 13 Aujna ɨtzitá, ayaa pu u eꞌetee sei maxcɨraꞌi japuan tamuaamuataꞌa xɨcaj. Auu pu aꞌutyavaacaꞌa aꞌu maj tiꞌityaɨn aꞌucɨꞌɨca mej simuaruuni. Tɨꞌɨqui aɨn ɨ tiyaaruꞌu tiꞌihuaujtesiꞌire tɨ ij caꞌanijraꞌa raataꞌan aɨjna ɨ Jesús tɨꞌij tiꞌitɨj cɨn autyaꞌɨtzen ɨ Dioj jemi. Aru capu ayan tyajaꞌureꞌenye. Aɨ mu raatavaɨ ɨ Jesús ɨ mej títyatatí u tajapua ɨ Dioj jemi.
\s Jesús pu autyejche tɨ tyuꞌumuareꞌen ajna u Galileeya
\r (Mt. 4:12-17; Lc. 4:14-15)
\p
\v 14 Tɨꞌɨj aiityanamiꞌihuacaꞌa ɨ Juan, aj puꞌi Jesús u aꞌutanye u Galileeya. Aɨ pu huaꞌutaꞌixaa cɨmeꞌen aɨjna tɨ cɨn Dioj tiraijca ɨ Juan, ɨ Dioj tɨ tieꞌijta nain japua ɨ chaanaca.
\v 15 Ayan tɨcɨn:
\p ―Puꞌuri arauraste tɨ ajna tyajaꞌureꞌenyejsin tɨ tyuꞌutaijta ɨ Dioj nain japua iiyan chaanaca japua. Sataꞌaj saɨque huarɨni, sataꞌaj seyan saɨque tyuꞌumuaꞌati saɨjna cɨmeꞌe aꞌij tɨ tiꞌijxeꞌeveꞌe ɨ Dioj. Sataꞌaj sajta ráꞌantzaahuateꞌen ɨ nyuucari tɨ cɨn Dioj ámueꞌirájtuaani.
\s Jesús pu huaꞌutajee aɨme ɨ maj hueꞌitepuaca ɨ maj muaacua
\r (Mt. 4:18-22; Lc. 5:1-11)
\p
\v 16 Tɨꞌɨjtaꞌi Jesús pu aujna eꞌejtyamaꞌacaa ajna vejliꞌi aꞌu tɨ aꞌavastɨme ɨ jaj tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Galileeya. Aj puꞌi aɨme huaseij ɨ Simón, ajta ɨ Andrés tɨ juutzajraꞌan pueen ɨ Simón. Aɨ mu xajmuaꞌari áuuhuaꞌanaa a jaataꞌa. Ayaa mu tíꞌijrɨꞌɨrajcaa aɨme ɨ maj hueꞌite viviꞌiraca.
\v 17 Aj puꞌi ayan tihuaꞌutaꞌixaa ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―Mu saꞌutauriyiꞌi inyeetzi jemi sataꞌaj nyaj jamuan áꞌujhuaꞌanyeꞌen. Nyaa nu tyajáꞌamuamuaꞌaten sej si cai cheꞌe seyan hueꞌite tiꞌiviviꞌiraꞌa, silu tyaɨte xuꞌu si tisaɨreꞌesin inyeetzi jemi.
\p
\v 18 Aj mu mi raatapuaꞌajtacaꞌa. Matɨꞌɨj mi a tyájaupíi ɨ xajmuaꞌari majna. Matɨꞌɨj mi aꞌucɨj jamuan ɨ Jesús.
\p
\v 19 Aj pu ijtaꞌi ayée aꞌuréꞌenye. Tɨꞌɨqui seij huaseij ɨ aꞌatɨ tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Jacobo. Yaujraꞌan pɨrɨcɨ ɨ Zebedeo. Aɨ pu ajta raaseij aɨjna ɨ Juan, ɨ tɨ juutzajraꞌan pueen ɨ Jacobo. Au mu baarcu jetze aráatyáꞌa. Majta rɨꞌɨ metiꞌiruurajcaꞌa ɨ xajmuaꞌari tɨ tiꞌisújtzaꞌanicaꞌa.
\v 20 Ajta eꞌeyan Jesús huaꞌutajee. Aj mu mi raatapuaꞌajtacaꞌa ɨ maj xajmuaꞌari rɨꞌɨ tiꞌiruurajcaꞌa. Aa muꞌu ayáurai ɨ rutaata ɨ baarcu jetze, ajta tɨ jemin tiꞌimuaraꞌacaꞌa. Matɨꞌɨj mi Jesús jamuan aꞌucɨj.
\s Cɨmeꞌen ɨ tyaataꞌa tɨ tiyaaruꞌu tzajtaꞌan seijraꞌacaa
\r (Lc. 4:31-37)
\p
\v 21 Aj mu mi maun chajtaꞌa aꞌutyajrupi, tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Capernaum. Tɨꞌɨj tyaꞌaráꞌaj aꞌatzaj tɨ puaꞌa eꞌireꞌenyen ajna xɨcajraꞌa jetze ɨ maj jetzen rusaꞌupihuaꞌa, aj puꞌi Jesús teyujtaꞌa utyajrupi. Au pu tihuaꞌuhuamuáꞌate.
\v 22 Aɨjna ɨ Jesús, capu chaꞌanaꞌa naꞌa tihuaꞌumuaꞌatyahuaꞌa matɨj ɨ seica ɨ maj majta aun tihuaꞌamuaꞌatyahuaꞌa ɨ mej teꞌeyuꞌuxacaraꞌa, silu ayaa pu tɨj tɨ tiꞌitejvee tiꞌitɨj cɨmeꞌe tɨ veꞌe. Aɨj mu cɨn aꞌij tyaꞌutaseij matɨꞌɨj raanamuajriꞌi.
\v 23 Ajta pu saɨj aꞌutyavaacaꞌa u teyujtaꞌa, tiyaaruꞌu tɨ tzajtaꞌan seijraꞌacaa. Aꞌij pu puaꞌa tyajaꞌuxáatayeꞌicaa aɨjna ɨ tiyaaruꞌu.
\v 24 Ayan tɨcɨn:
\p ―Aa qui carai éꞌecan, ¿aꞌini tiꞌitɨj petyaꞌumuaꞌaree ityejmi jemi, Jesús paj peyan antyahuaa tɨcɨn ɨ paj Nazaret eꞌemaꞌacan? ¿Ni peyan mu aꞌuveꞌeme paj taꞌantipuaꞌariteꞌen? Nyamuamuaꞌate aꞌatɨ paj pɨrɨcɨ. Au paj aꞌuveꞌeme Dioj jemi, ɨ paj yaujraꞌan pueen.
\p
\v 25 Aj puꞌi Jesús raꞌajtyaꞌaxɨ ɨ tiyaaruꞌu. Ayan tɨcɨn:
\p ―Capej yee tiꞌitɨj xajta. Huirájraꞌa mɨ tevi jetze. ―Ayaa pu tiraataꞌixaa aɨjna ɨ Jesús.
\p
\v 26 Aj puꞌi aɨn ɨ tiyaaruꞌu raatyacaꞌatzɨjxɨ ɨ tevi caꞌanin cɨmeꞌe. Tɨꞌɨqui huajijhuacaꞌa aɨjna ɨ tiyaaruꞌu tɨ tzajtaꞌan seijraꞌacaa aɨjna ɨ tevi. Aj puꞌi huirajraa ɨ tevi jetze.
\v 27 Aj mu mi aꞌij tyaꞌutaseij aɨme ɨ mej eꞌetyujsaɨj. Eecan mu tyuꞌurixaatyaꞌacaa seij ajta seij. Meyan tɨcɨn:
\p ―¿Tiꞌitajni pueen tɨ jajcuacan cɨn tiꞌitejvee? ¿Aꞌuqui eꞌemaꞌacan? Xuee tɨ cúj tiꞌitejvee tiꞌitɨj cɨmeꞌe tɨ veꞌe. Amɨ pu tihuaꞌijteꞌe ɨ tiyaaruꞌu. Majta maɨn raꞌatzaahuateꞌe aꞌij tɨ yeꞌi tihuaꞌutaꞌixaateꞌesin. ―Yaa mu tyuꞌurixaatyaꞌacaa ɨ tyaɨte.
\p
\v 28 Majta mu eꞌeyan nain japua raamuaꞌareeriꞌi tɨj naꞌa u Galileeya aꞌij tɨ tiꞌitɨ cɨn huarɨj ɨ Jesús.
\s Jesús pu tiraahuaa ɨ muꞌunyaaraꞌan aɨjna ɨ Simón, tɨ ajta jiꞌi Pedra
\r (Mt. 8:14-15; Lc. 4:38-39)
\p
\v 29 Aj mu mi huiiraacɨ u teyujtaꞌa. Matɨꞌɨj mi maun aꞌaráꞌa Simón tɨ eꞌeche, ajta ɨ Andrés. Majta aɨme ɨ Jacobo, ajta ɨ Juan, aɨ mu huaꞌa jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa.
\v 30 Aɨ pu an aꞌujcaꞌatii ɨ muꞌunyaaraꞌan ɨ Simón. Aɨ pu tiꞌicuiꞌicaa. Pɨstacaꞌa. Matɨꞌɨj mi meyan tiraataꞌixaa ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―Tiꞌicuiꞌi.
\p
\v 31 Aj puꞌi ajtyáxɨɨracaꞌa ɨ jemin aɨjna ɨ Jesús. Tɨꞌɨj i rajvíꞌi muajcaꞌaraꞌaraꞌan jetze. Tɨꞌɨqui raꞌajjáj. Aj puꞌi caꞌanacan huaruj. Ajta eꞌeyan aɨn tɨ tiꞌicuiꞌicaꞌa tihuaꞌumí.
\s Jesús pu tihuaꞌuhuaa eihua ɨ mej tíꞌicucuiꞌicaa
\r (Mt. 8:16-17; Lc. 4:40-41)
\p
\v 32 Chumuaꞌan, tɨꞌɨj ari u eꞌetyarutya ɨ xɨcaj, naijmiꞌica mu cureꞌeviꞌitɨxɨ ɨ mej tiꞌicucuiꞌi, majta ɨ maj tiyaaruꞌu huaꞌa tzajtaꞌa seijreꞌe.
\v 33 Naijmiꞌi mu eꞌityujsaɨj a puaꞌaque taꞌapueerta, matɨj manaꞌa maj maun eꞌechajcaꞌa, majta ɨ aꞌahuaꞌayee.
\v 34 Aɨ pu tihuaꞌuhuaa muiꞌicaca ɨ mej tíꞌicucuiꞌicaa. Capu seicaj naꞌa ɨ cuiꞌiniꞌiraꞌa. Tɨꞌɨj i Jesús huaꞌutamuari ɨ tiyaaruꞌu ɨ maj seijraꞌacaa seica ɨ tyaɨte tzajtaꞌa. Jesús pu ajta cai huaꞌataꞌacaraꞌa aɨme ɨ tiyaaruꞌu mej tyuꞌutaxaj aꞌini majmuaꞌatyajcaꞌa aꞌatɨ tɨ puéenyaꞌa.
\s Jesús pu tihuaꞌutaꞌixaa ɨ tyaɨte u Galileeya
\r (Lc. 4:42-44)
\p
\v 35 Tapuaꞌarijmaꞌaca, tɨꞌɨj auj huachuíjxa, Jesús pu ajche. Aj puꞌi mu aꞌij huarupi. Aa pu aꞌaráꞌa aꞌahuaꞌa ɨtzitá, aꞌutɨ cai tiꞌitɨ eꞌereꞌevee. Au pu huatyejnyuu ɨ Dioj jemi.
\v 36 Ajta aɨn ɨ Simón, ajta ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa, aɨ mu raꞌavaꞌahuau ɨ Jesús.
\v 37 Matɨꞌɨj ráatyau, aj mu mi meyan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Naijmiꞌi mu muahuauhuau.
\p
\v 38 Aj puꞌi ayan tihuaꞌutaꞌixaa ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―Cheꞌere, ticheꞌe áꞌucɨɨnye aun tɨ huatacáꞌa ɨ seica chajtaꞌana jetze. Au nu nyajta tihuaꞌutaꞌixaateꞌesin ɨ nyuucari tɨ cɨn Dioj hueꞌiratuaasin. Ayaa nu een cɨn u aꞌarajraa u Capernaum. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa ɨ Jesús.
\p
\v 39 Tɨꞌɨqui huaꞌateyujtaꞌa tihueꞌihueꞌixaa nain japua tɨj naꞌa u Galileeya. Ajta aɨme ɨ tiyaaruꞌu, Jesús pu huaꞌutamuari ɨ maj huaꞌa tzajtaꞌa seijraꞌacaa ɨ tyaɨte.
\s Jesús pu tiraahuaa seij tɨ jetzen tinyajxɨ ɨ leepra
\r (Mt. 8:1-4; Lc. 5:12-16)
\p
\v 40 Tɨꞌɨqui saɨj ajtyáxɨɨracaꞌa ɨ Jesús jemi. Tiꞌicuiꞌicaꞌa aɨjna ɨ aꞌatɨ. Xanaꞌaviꞌireꞌe aɨjna cɨmeꞌe tɨ tinyajxɨ ɨ hueꞌiraꞌaraꞌan jetze. Ayaa mu ratamuaꞌamua tɨcɨn leepra. Tɨꞌɨj i aɨn titunutacaꞌa. Rajhuaviiriꞌi ɨ Jesús tɨ tiraahuaateꞌen. Ayaa pu tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Tɨ puaꞌa muaꞌaraanajchi, paj tinaahuaateꞌen. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa ɨ aꞌatɨ tɨ titunutacaꞌa.
\p
\v 41 Aj puꞌi Jesús huataujxaamɨste aɨjna jemi tɨꞌɨj raaseij. Tɨꞌɨqui raꞌajtamuárej. Ayan tɨcɨn:
\p ―Naꞌaraanajchi paj huarún.
\p
\v 42 Ayaa pu tyajaꞌureꞌenye. Cɨmeꞌen puꞌu raataxajtacaꞌa ɨ Jesús, tiraacáꞌariꞌiriꞌi ɨ tɨ cɨn tiꞌicuiꞌicaꞌa. Aj puꞌi huaruj.
\v 43 Tɨꞌɨj i aɨn Jesús eihua raijca tɨ nuꞌu cai raxajta aꞌij tɨ tiꞌitɨ huarɨj. Aj puꞌi áꞌuraa ɨ Jesús.
\v 44 Aru anacai pu ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Casiꞌi, capaj aꞌatɨ iꞌixaatyaꞌa ni cɨj caj, silu aricu, u áꞌumeꞌen jamuan ɨ tɨ tiꞌivaꞌɨri teyujtaꞌa, taꞌaj muaaseij, pajta tyuꞌutamuaɨꞌɨvajta aꞌij tɨ tyuꞌuxajtacaꞌa ɨ Moisés tyaacan. Aɨj mu cɨn ramuaꞌareera mej tiꞌivaꞌɨri teyujtaꞌa tɨcɨn papuꞌuri huaruj.
\p
\v 45 Ma ajta aɨjna ɨ tevi, tɨꞌɨj áꞌuraa, aɨ pu autyejche tɨ raataxaj eihua aꞌij tɨ tiꞌitɨ huarɨj. Nain japua pu huaꞌureꞌixaa seij ajta seij. Aɨj pu cɨn cai cheꞌe huatarɨꞌɨristaracaꞌa tɨ Jesús aꞌutyarute tɨ huachájtaꞌatajme, silu ɨtzitá puꞌu qui huayeꞌicaa aꞌutɨ cai tiꞌitɨ eꞌereꞌevee. Aru aꞌanaj tɨnaꞌa, aɨ mu tyaɨte aꞌacɨꞌɨcaꞌa aꞌutɨ aꞌij eꞌenyaꞌa ɨ Jesús. Au mu aꞌarácɨꞌɨcaꞌa aꞌu tɨ naꞌa maj huachaatɨme.
\c 2
\s Jesús pu tiraahuaa seij tɨ cɨyaaxaraꞌacaa
\r (Mt. 9:1-8; Lc. 5:17-26)
\p
\v 1 Tyaumaꞌaca huaꞌapua xɨcaj, hueica xɨcaj, ajtahuaꞌa pu aɨn Jesús uꞌutyajrupi u Capernaum. Matɨꞌɨj mi raamuaꞌareeriꞌi ɨ tyaɨte tɨcɨn: “U pu nuꞌu aꞌahuaꞌa eꞌirajca ruche.”
\v 2 Aj mu mi caꞌanacan tyujsaɨj eihua tyaɨte, matɨj manaꞌa cai cheꞌe tityaꞌuve u chiꞌita. Camu majta áꞌavejricaa taꞌapueerta. Ajta aɨn ɨ Jesús, u pu anuꞌuhuatyavaa u chiꞌita. Aɨ pu tihueꞌixaatyaꞌacaa aꞌij tɨ tiꞌijxeꞌeveꞌe ɨ Dioj.
\v 3 Aj mu mi aꞌatɨ aꞌureꞌenyejte ɨ Jesús jemi saɨj tɨ tiꞌicuꞌi. Cɨyaaxaraꞌacaa nainjapua ɨ aꞌatɨ. Mamuaacua mu ráachuisimaꞌa.
\p
\v 4 Aru capu huatarɨꞌɨristaracaꞌa maj ruꞌutyarujteꞌen u teteꞌe aꞌutɨ Jesús anuꞌujvee, aꞌini tyamuaꞌa mu tíꞌityamuiꞌicaa ɨ tyaɨte. Aɨj mu cɨn, anticɨɨnya ánɨmɨ chiꞌi japua, matɨꞌɨj mi raꞌanaacu ɨ chiꞌi japua. Aj mu mi ruꞌucajtuaa ɨ tɨ tiꞌicuꞌi aꞌutɨ anuꞌuhuatyávaacaꞌa ɨ Jesús.
\v 5 Aj puꞌi huaꞌuseij, ajta ayan tyuꞌumuáꞌa tɨcɨn metyaꞌatzaahuateꞌe, micu. Aɨj pu cɨn ayan tiraataꞌixaa ɨ tɨ tiꞌicuꞌi tɨcɨn:
\p ―Niyauj, puꞌuri hui timuaatauuniꞌiriꞌi ɨ Dioj ɨ paj cɨn autyajturaa ɨ jemin.
\p
\v 6-7 Meenti a vejliꞌi seica maun eꞌiráuu ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca ɨ ruyeꞌira cɨmeꞌe. Matɨꞌɨj maɨjna huanamuajriꞌi aꞌij tɨ tyuꞌutaxajtacaꞌa ɨ Jesús, matɨꞌɨj mi meyan tyuꞌumuáꞌa ɨ rutzajtaꞌa tɨcɨn: “¿Aꞌiqui een cɨn ayan tiꞌixa amɨjna mɨ tevi? Aꞌij pu puaꞌa xaa nyaꞌu tiꞌixa. Capu aɨjna cɨn antyujmuaꞌaree amɨjna tɨ seij tyuꞌutauuniꞌi ɨ tɨ cɨn autyajturaa ɨ Dioj jemi. Aɨ puꞌu ɨ Dioj antyujmuaꞌaree tɨ ayan seij tyuꞌutauuniꞌi. Yaa mu tyaꞌumuaꞌatzɨjcaꞌa aɨme ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca ɨ ruyeꞌira cɨmeꞌe.”
\p
\v 8 Ajta aɨn Jesús, aɨ pu rutzajtaꞌa rúꞌumuaꞌareeracaa aꞌij mej yeꞌi tiꞌimuaꞌatzɨjcaꞌa ɨ rutzajtaꞌa. Tɨꞌɨj i ayan tihuaꞌutaihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini een cɨn seyan tyaꞌumuaꞌatze ɨ rutzajtaꞌa?
\v 9 ¿Tiꞌitajni cai muareꞌeri, ni qui nyej neyan tiraataꞌixaateꞌen ɨ tɨ cɨyaaxaraꞌa yee: “Puꞌuri timuaatauuniꞌiriꞌi ɨ paj cɨn autyajturaa ɨ Dioj jemi”, naꞌari yee: “Ajchesi, pataꞌaj raꞌanchueni mɨ utaatzi. Pajta yee aꞌuraꞌani”?
\v 10-11 Ayaa nu xaa nyaꞌu rɨni sataꞌaj raamuaꞌaree, i nyej nyajta tyaataꞌa jetze aꞌiráanye, nyajta nu nyaɨjna cɨn antinmuaꞌaree iiyan chaanaca japua nyej ni tihuaꞌatauuniꞌi ɨ maj cɨn ataꞌɨtzaꞌara ɨ Dioj jemi. ―Yaa pu tihuaꞌutaꞌixaa ɨ Jesús.
\p Aj puꞌi ayan tiraataꞌixaa ɨ tɨ cɨyaaxaraꞌa tɨcɨn:
\p ―Ayaa nu tiꞌimueꞌixaateꞌe. Ajchesi, pajta raꞌanchueni mɨ utaatzi. Aricu aꞌu paj eꞌeche.
\p
\v 12 Ajta eꞌeyan aɨn tɨ tiꞌicuiꞌicaꞌa, aɨ pu ajchá. Raꞌajchuá ɨ ruꞌutaatzi. Tɨꞌɨj i áꞌuraa, metiꞌiseiraca ɨ tyaɨte. Aɨj mu cɨn naimiꞌi aꞌij tyaꞌutaseij. Rɨꞌɨ mu tiraataꞌa ɨ Dioj. Meyan tɨcɨn:
\p ―Catu aꞌanaj tiꞌitɨj huaseij tyatɨj ijii. ―Yaa mu tyuꞌutaxajtacaꞌa ɨ tyaɨte.
\s Jesús pu raatajé aɨjna Leví
\r (Mt. 9:9-13; Lc. 5:27-32)
\p
\v 13 Tɨꞌɨqui ajtahuaꞌa Jesús aun aꞌumej aꞌu tɨ aꞌavastɨme ɨ jaj. Aa mu aꞌureꞌenineicaꞌa naimiꞌi ɨ tyaɨte jemin ɨ Jesús. Ajta aɨn Jesús, aɨ pu huéꞌixaatyaꞌacaa ɨ nyuucari tɨ cɨn Dioj hueꞌirajtuaani.
\v 14 Aj puꞌi ayée aꞌureꞌene. Tɨꞌɨqui aun ɨ Leví huaseij, ɨ tɨ iꞌi yaujraꞌan aɨjna ɨ Alfeo. Au pu unúꞌujcatii chiꞌita maj tzajtaꞌan tíitejiꞌivi ɨ mej tiꞌitɨꞌɨcɨca. Aj puꞌi Jesús ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Pataꞌaj nya jamuan aꞌujchaꞌacanyeꞌen.
\p Aj puꞌi aɨn ajche ɨ Leví. Tɨꞌɨqui aꞌumej jamuan.
\p
\v 15 Tɨꞌɨqui ayan tyujuꞌurɨj matɨꞌɨj aꞌaráꞌa ɨ Leví tɨ eꞌeche. Jesús pu aɨme jamuan tiꞌicuaꞌacaꞌa ɨ maj aꞌij puaꞌa tiꞌityetyaɨte. Aɨ mu aɨn pɨrɨcɨ ɨ mej huaꞌajijve ɨ mej tiꞌitɨꞌɨcɨca, majta ɨ maj cai xaꞌapɨꞌɨn rɨjca. Aɨ mu tiꞌicuaꞌacaꞌa meesa japua jamuan ɨ Jesús, majta seica ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Naijmiꞌi mu tiꞌicuaꞌacaꞌa aꞌini mamuiꞌicáa ɨ maj áꞌujhuaꞌanyaꞌa ɨ Jesús jamuan.
\p
\v 16 Meenti seica aꞌa vejliꞌi maꞌacɨɨnyacaꞌa. Aɨme mu aɨn pueen ɨ mej tyuꞌujmuaꞌate ɨ tɨ tyuꞌuxajtacaꞌa ɨ Moisés tyaacan. Eihua mu nuꞌu raxeꞌeveꞌe ɨ ruyeꞌira. Ayaa mu antyaꞌaruu aɨme tɨcɨn fariseo. Aɨ mu meyan tyuꞌuseij aꞌatyaɨn maj jamuan tiꞌicuaꞌacaꞌa ɨ Jesús. Aj mu mi meyan aɨme tyuꞌutaꞌixaa ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini een cɨn aɨn aꞌamua maestru tiꞌicuaꞌaca, ajta yaꞌaca aɨme jamuan ɨ maj tíꞌitejiꞌivi, ajta aɨme jamuan ɨ maj cai xaꞌapɨꞌɨn rɨcɨ? ―Ayaa mu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨme ɨ mej tyuꞌujmuaꞌate yuꞌuxariraꞌan jetze ɨ Moisés, aɨme ɨ mej huaꞌa jetze ajtyamaꞌacantacaꞌa ɨ fariseo.
\p
\v 17 Tɨꞌɨj aɨn huaꞌunamuajriꞌi ɨ Jesús, ayaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa tɨcɨn:
\p ―Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Ayaa pu tíꞌeen aɨjna cɨmeꞌe ɨ tyaɨte ɨ mej maun aꞌuréꞌeninyei jemin ɨ mej yaꞌanaca. Capu ruxeꞌeveꞌe maj maɨn aꞌuréꞌeninyeicaꞌan ɨ jemin aɨme ɨ mej reꞌen, silu aɨ mu xaa aꞌuréꞌeninyei ɨ tɨ yaꞌanaca jemi ɨ mej tiꞌicucuiꞌi. Ayaa pu cheꞌeta naꞌa een inyeetzi jemi. Canu nyaɨjna cɨn yeveꞌeme nyej nyaɨme huataꞌinyen ɨ mej meyan ruseijrata yee maj xaꞌapɨꞌɨn rɨcɨ, silu aɨmej nu jemi yeveꞌeme ɨ maj meyan ruꞌumuaꞌaree ɨ rutzajtaꞌa maj cai xaꞌapɨꞌɨn rɨcɨ.
\s Aɨ mu raataihuaꞌuriꞌi ɨ Jesús cɨmeꞌen ɨ maj rúꞌitziꞌive
\r (Mt. 9:14-17; Lc. 5:33-39)
\p
\v 18 Tɨꞌɨqui ayan tyujuꞌurɨj. Aɨ mu rúꞌitziꞌivaꞌacaa ɨ maj Juan jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa, majta ɨ fariseo. Matɨꞌɨj mi seica eꞌireꞌenye ɨ Jesús jemi. Ayaa mu tiraataihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini een cɨn mauritziꞌivi ɨ maj Juan jamuan áꞌujhuaꞌan, majta aɨme ɨ fariseo? Ma majta, ɨ mej mueetzi jamuan áꞌujhuaꞌan, camu meyan rɨcɨ. ―Yaa mu tiraataꞌixaa.
\p
\v 19 Aj puꞌi Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Tɨ puaꞌa aꞌatɨ huatyenyaɨche, aj puꞌi ruꞌamiincustyamuaꞌa huataꞌinyeesin mej mi tyuꞌuyesten. Aj puꞌi aɨn tihuaꞌamin. ¿Ni qui íꞌirɨni maj ruꞌitziꞌivaꞌa tɨ puaꞌa huaꞌa jamuan auj tiꞌiyestyaꞌa ɨ aꞌatɨ? Capu xaa nyaꞌu.
\v 20 Aru ee, aj pu tyajaꞌureꞌenyejsin ɨ xɨcaj ɨ maj jetzen raꞌaviꞌitɨn ɨ aꞌatɨ. Aj mu xaa maɨn amiincustyamuaꞌameꞌen ruꞌitziꞌiveꞌen aꞌini capu cheꞌe huaꞌa jamuan aꞌutejvee ɨ huaꞌamiincu. Aꞌiniꞌi inyaa, nyaucheꞌe nu ye huatyejvee, camu ruꞌitziꞌiveꞌen ɨ nyaꞌamiincustyamuaꞌa.
\p
\v 21 ’Nicheꞌe seij amuaataꞌixaateꞌen ɨ nyuucari. Tɨ puaꞌa aꞌatɨ aɨjna cɨn tiꞌihuaujcuꞌuneꞌepeꞌen ɨ cɨɨxuri tɨ miꞌimaꞌacan, capu ayan aɨjna cɨn tyuꞌujcuꞌunyeꞌepeꞌen cɨɨxuri cɨmeꞌe tɨ cai xɨ aꞌana áꞌusiniꞌi. Huatyatzuꞌuta aɨjna ɨ cɨɨxuri tɨ jajcua tɨꞌɨj huatyajaꞌusiniꞌihua. Tɨꞌɨj i raatyasujtzaꞌana ɨ tɨ miꞌimaꞌacan. Aj puꞌi aɨjna tɨ anásujtzaꞌani, eitzeꞌe pu i vaꞌatɨ anasuutzaꞌani aꞌame.
\v 22 Ajta, capu tiꞌitɨ vaɨreꞌe tɨ puaꞌa aꞌatɨ ruꞌucajtuꞌaani navij limeetajraꞌa tzajtaꞌa tɨ racueꞌiríihuajmee nahuaj ɨ maj mauchan raataahuacaꞌa. Tɨ puaꞌa meyan raaruuren aɨjna ɨ nahuaj tɨ jajcua aɨ pu raꞌanasujtzaꞌana ɨ navij tɨ racueꞌiríihuajmee. Tɨꞌɨqui aꞌuvaɨjtzi ɨ navij, ajta ɨ nahuaj. Aɨj pu cɨn ayan tyuꞌujxeꞌeveꞌe tɨ ruꞌucajtuꞌaani ɨ navij tzajtaꞌa tɨ jajcua aɨjna ɨ nahuaj tɨ ajta jajcua.
\s Aɨ mu rúꞌijtzaanaxi ɨ taujri aꞌanáj matɨꞌɨj rusaꞌupi aɨme ɨ maj Jesús jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa.
\r (Mt. 12:1-8, Lc. 6:1-5)
\p
\v 23 Tɨꞌɨqui ayan tyujuꞌurɨj. Ajna xɨcajraꞌan jetze maj rusaꞌupihuaꞌa, au pu aumaꞌaca eꞌitaꞌa ɨ viꞌiraꞌa japua ɨ Jesús. Majta maɨn ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa, aɨme mu autyajhuii maj ruꞌijtzaanaxɨꞌɨn tiꞌitɨ taujri atzeꞌe aꞌini eihua mu tajcucaꞌa. Au mu aꞌatajúꞌuncaꞌa maruꞌijtzáꞌana.
\v 24 Majta maɨn ɨ fariseo, matɨꞌɨj huaꞌuseij maj meyan rɨjcaa, aj mu mi meyan tiraataꞌixaa ɨ Jesús. Meyan tɨcɨn:
\p ―Casiꞌi, ¿aꞌini een cɨn meyan rɨcɨ aɨme ɨ mej mueetzi jamuan áꞌujhuaꞌan? Capu aꞌij tiꞌirɨꞌɨri tɨ aꞌatɨ ayan rɨjca ajna ɨ xɨcajraꞌan jetze mej jetzen rusaꞌupi.
\p
\v 25 Aj puꞌi huaꞌutaꞌixaa ɨ Jesús. Ayan tɨcɨn:
\p ―Nicheꞌe aꞌatzu tyajamueꞌixaateꞌen. ¿Ni sacai muan aꞌanaj raꞌujijve ɨ yuꞌuxari jetze aꞌij tɨ yeꞌi huarɨj ɨ David tyaacan tɨꞌɨj huataꞌicuatacaꞌa, majta ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa?
\v 26 Tɨꞌɨj nuꞌu tiꞌityavaacaꞌa ɨ Abiatar tyaacan aɨjna cɨmeꞌe tɨ tihueꞌijteꞌe ɨ mej tiꞌivaɨraꞌacaa teyujtaꞌa, au pu utyajrupi ɨ David. Ajta aɨn ɨ pan ɨ maj Dioj huatamuaɨꞌɨvejte u teyujtaꞌa, aɨ muꞌu nuꞌu racuaꞌaca ɨ mej tiꞌivaɨreꞌe aujna teyujtaꞌa. Capu maa aꞌatɨ racuaꞌaca. Ma ajta aɨn ɨ David, aɨ pu cai teyujtaꞌa tiꞌivaɨraꞌacaa. Capu aꞌij tiꞌitɨ huarɨj. Aɨ pu nuꞌu raacuaa aɨjna ɨ pan ɨ maj Dioj huatamuaɨꞌɨvejte. Ajta tihuaꞌumí ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Capu aꞌatzu autyajturaa ɨ David tyaacan ɨ Dioj jemi. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa ɨ Jesús.
\p
\v 27 Ajta Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa. Ayan tɨcɨn:
\p ―Ajna xɨcajraꞌan jetze ɨ mej jetzen rusaꞌupi, ayaa pu Dioj tiraaxaꞌapɨꞌɨntare taꞌaj huaꞌutavaɨreꞌen ɨ tyaɨte. Capu ayaa naꞌa tiraaxaꞌapɨꞌɨntarej ɨ Dioj mej mi aráurasten manaꞌa ajna xɨcajraꞌan ɨ mej jetzen rusaꞌupi.
\v 28 Aɨj nu cɨn, inyaa i nyaj nyajta tyaataꞌa jetze aꞌiraanye, ayaa nu een cɨn antinmuaꞌaree nyajta nyajna xɨcajraꞌan jetze matɨꞌɨj rusaꞌupi.
\c 3
\s Cɨmeꞌen aɨjna ɨ aꞌatɨ tɨ anácɨyaaxaracaꞌa ɨ rumuajcaꞌa jetze
\r (Mt. 12:9-14; Lc. 6:6-11)
\p
\v 1 Tɨꞌɨqui ajtahuaꞌa utyajrupi teyujtaꞌa ɨ Jesús. Saɨj pu unuꞌuhuatyavaacaꞌa. Tiꞌicuiꞌi aɨjna, cɨyaaxaraꞌa ɨ rumuajcaꞌa jetze.
\v 2 Majta mu maɨn unuꞌuhuatyáuucaꞌa ɨ fariseo. Aɨ mu reꞌeevaꞌacaa ɨ Jesús, aisɨ tɨ puaꞌa aɨn cai tiraahuaateꞌen ɨ tɨ tiꞌicuꞌi. Aj pu ajtahuaꞌa pɨtiꞌirɨjcaa ɨ xɨcajraꞌa ɨ mej jetzen rusaꞌupi. Aɨ mu fariseo rumuaꞌatziityaꞌacaꞌa ɨ maj cɨn jetzen tyaꞌujpuáꞌajteꞌen.
\p
\v 3 Aj puꞌi Jesús ayan tiraataꞌixaa ɨ tɨ cɨyaaxaraꞌa ɨ rumuajcaꞌa jetze, tɨcɨn:
\p ―Ajchesi. Huatyechaxɨ iiya eꞌitaꞌa. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p
\v 4 Ajta eꞌeyan huaꞌutaꞌixaa ɨ seica. Ayan tɨcɨn:
\p ―¿Tiꞌitajni tiꞌitaꞌaca tɨ aꞌatɨ ayan huarɨni tɨꞌɨj ajna tyajaꞌureꞌenyen ajna xɨcajraꞌa maj jetzen rusaꞌupi? ¿Ni ayan tiraavijteꞌe tɨ aꞌatɨ ayan huarɨni ɨ tɨ xaꞌapɨꞌɨn cɨn seijreꞌe, naꞌari ɨ tɨ tyuꞌujeꞌihuaꞌa? Ajta, ¿ni qui iꞌi xaꞌapɨꞌɨn nyej neyan huarɨni ajna xɨcajraꞌa mej jetzen rusaꞌupi nyej ni raarujteꞌen ɨ aꞌatɨ tɨꞌij cai huamɨꞌɨni, naꞌari nyej ni raataꞌan tɨ huamɨꞌɨni? ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa ɨ Jesús.
\p Ma majta maɨn ɨ seica, camu aꞌij tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨme.
\v 5 Aj puꞌi Jesús huaꞌuseirajraa. Acaujtzáahuatyaꞌa yaa cumu tɨj nyuꞌucamɨꞌɨ. Ajta huatáujxaamɨjte huaꞌa jemi aꞌini camu raxeꞌevaꞌacaꞌa maj raanamua. Aj puꞌi aɨn ayan tyuꞌutaꞌixaa aɨjna tɨ tiꞌicuꞌi tɨcɨn:
\p ―Huatatzaara mɨ amuajcaꞌa.
\p Aj puꞌi aɨn ɨ tyaataꞌa, raatatzaaracaꞌa ɨ rumuajcaꞌa. Cɨmeꞌen puꞌu raatatzaaracaꞌa, aj puꞌi huaruj ɨ aꞌatɨ ɨ rumuajcaꞌa jetze.
\v 6 Aj mu mi huiiraacɨ aɨme ɨ fariseo. Matɨꞌɨj mi autyajhuii maj raaxaꞌapɨꞌɨntareꞌen seica jamuan aꞌij mej yeꞌi huarɨni mej mi raajeꞌica ɨ Jesús. Aɨme ɨ seica, ai mu aɨn pueen ɨ maj áꞌujhuaꞌan jamuan ɨ tajtuhuan tɨ veꞌe. Ayaa pu antyahuaa aɨjna tɨcɨn Herodes.
\s Eihua mu tyaɨte ajtyáxɨɨracaꞌa aꞌu tɨ aꞌavastɨme ɨ jaj
\p
\v 7 Tɨꞌɨqui áꞌuraa ɨ Jesús. Aa pu aꞌaráꞌa aꞌu tɨ aꞌavastɨme ɨ jaj. Majta mu jamuan aꞌucɨj ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Eihua mu majta tyaɨte aꞌucɨj jamuan ɨ maj maun aꞌuchaatɨmaꞌacaa u Galileeya.
\v 8 Matɨꞌɨj raamuaꞌareeriꞌi aꞌij tɨ tiꞌitɨ huáruu ɨ Jesús, tɨ ayan eitzeꞌe raayɨꞌɨtɨhuaꞌa cai maa aꞌatɨ, eihua mu majta maun aꞌarácɨꞌɨcaꞌa aujna u Judea, majta aujna u Jerusalén. Au mu majta aꞌarácɨꞌɨcaꞌa u Idumea. Majta seica maj aꞌuchaatɨmaꞌacaa u Tiro, majta u Sidón. Seica mu majta eꞌitacɨꞌɨcaꞌa utavan pujmeꞌen ɨ Jordán.
\v 9-10 Aꞌini puꞌuri tihuáꞌuhuaꞌatyaꞌacaꞌa eihua ɨ mej tíꞌicucuiꞌicaa, eihua mu ɨ mej tiꞌicucuiꞌijmee ajtyáxɨɨracaꞌa aꞌu tɨ aꞌutyavaacaꞌa ɨ Jesús. Mueꞌitavatzɨjxɨ ajna vejliꞌi jemin. Eihua mu raaraꞌamɨjhuaꞌa aɨjna ɨ Jesús. Aɨj pu cɨn aɨn huaꞌutaij maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa maj baarcu raahuaviitzeꞌen tɨ jetzen ateeyeijxɨꞌɨn mej mi cai ratziinajyeꞌican ɨ tyaɨte.
\v 11 Majta maɨn tiyaaruꞌu ɨ maj huaꞌatzajtaꞌa seijraꞌacaa, matɨꞌɨj raaseij ɨ Jesús, aj mu mi titunutaxɨ vejliꞌi jemin. Ayaa mu titeejíjhuacaꞌa tɨcɨn:
\p ―Muaa pa iꞌi yaujraꞌan ɨ Dioj. ―Yaa mu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨme.
\p
\v 12 Aru Jesús, tɨꞌɨj huaꞌajtyaꞌaxɨ, aj puꞌi ayan tihuaꞌutaij maj cai meyan rɨjca, maj raxajta aꞌatɨ tɨ pɨrɨcɨ.
\s Jesús pu huaꞌavaꞌajajpuaxɨ aɨme ɨ maj tamuaamuataꞌa japuan huaꞌapua araꞌase
\r (Mt. 10:1-4; Lc. 6:12-16)
\p
\v 13 Aj puꞌi an aꞌujnyéj ɨ jɨri jetze, aꞌini puꞌuri rúꞌumuaꞌareeracaa aꞌachu maj puaꞌamua ɨ tɨ tihuaꞌutaijteꞌesin. Aj puꞌi huaꞌutajee. Matɨꞌɨj mi a aveꞌereꞌenye ɨ tɨ huaꞌavaꞌajajpuaxɨ.
\v 14 Tamuaamuataꞌa japuan huaꞌapua mu aráꞌaxcaa ɨ tɨ huaꞌavaꞌajajpuaxɨ. Aj puꞌi aɨn tihuéijca aɨjna cɨmeꞌe maj áꞌujhuaꞌanyeꞌen jamuan, majta huaꞌutaꞌixaateꞌen ɨ tyaɨte ɨ Dioj jetze maꞌacan.
\v 15 Aɨ pu ajta huéijca aɨjna cɨmeꞌe maj antyujmuaꞌaréera mej mi meyan tihuaꞌuhuaateꞌen ɨ mej tiꞌicucuiꞌi, ajta maj majta huaꞌutamuariteꞌen ɨ tiyaaruꞌu maj huaꞌa tzajtaꞌa seijreꞌe ɨ tyaɨte.
\p
\v 16 Ai mu aɨn pueen ɨ maj tamuaamuataꞌa japuan huaꞌapua araꞌase. Jesús pu aɨn huatajee ɨ Simón. Tɨꞌɨqui ayan raatamuáꞌa tɨcɨn Pedro.
\v 17 Ajta pu aɨn ɨ Jacobo, ajta juutzajraꞌan ɨ Juan. Ai mu maɨn pɨrɨcɨ yaujmuaꞌameꞌen ɨ Zebedeu. Tɨꞌɨqui aɨjna ɨ Jesús ayan huaꞌutamuáꞌa ɨ runyuuca cɨmeꞌe tɨcɨn Boanerges. Ayaa pu huataujmuaꞌa aɨjna tɨcɨn Yaujmuaꞌameꞌen ɨ mej Tyenyuuve.
\p
\v 18 Seica pu ajta huaꞌutajee. Ai mu aɨn pueen ɨ Andrés, ajta aɨn ɨ Felipe, ajta ɨ aꞌatɨ tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Bartolomé, ajtahuaꞌa seij ɨ Mateo, ajta ɨ Tomás, ajta aɨjna ɨ Santiago ɨ tɨ yaujraꞌan pueen aɨjna ɨ Alfeo, ajta ɨ aꞌatɨ tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Tadeo. Aɨj pu ajta huatajee aɨjna ɨ Simón ɨ tɨ áꞌuchaꞌacanyaꞌa huaꞌa jamuan ɨ mej meyan huataujmuaꞌa tɨcɨn cananista.
\v 19 Aɨj pu ajta huatajee ɨ Judás tɨ ayan teꞌentimuꞌutaca tɨcɨn Iscariote. Aɨjna ɨ Judás, aɨ pu aɨn pueen tɨ aviitzi cɨn huaꞌutatui aɨjna ɨ Jesús.
\s Aɨ mu Jesús jetze tyaꞌujpuáꞌajte tɨ aɨn tiyaaruꞌu caꞌanijraꞌa raataꞌacaraꞌa tɨ ayan huarɨni
\r (Mt. 12:22-32; Lc. 11:14-23; 12:10)
\p
\v 20 Tɨꞌɨqui áꞌuraa ɨ Jesús. Aj puꞌi chiꞌita aꞌutyajrupi, majta ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Majtahuaꞌa mu eihua ajtyáxɨɨracaꞌa ɨ tyaɨte, ca cheꞌe huatarɨꞌɨriistaracaꞌa mej tyuꞌucuaꞌani aɨjna cɨmeꞌe maj eihua tyaɨte.
\v 21 Aj mu mi raamuaꞌareeriꞌi ɨ ihuaamuaꞌameꞌen ɨ Jesús aꞌu tɨ aɨn eꞌij eꞌenyaꞌa. Aj mu mi aꞌuréꞌenye mej mi raꞌanviꞌitɨn. Ayaa mu een cɨn huarɨj aɨjna cɨmeꞌe tɨ nuꞌu huataujtɨmueꞌi ɨ Jesús.
\p
\v 22 Majta maɨn ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca teyujtaꞌa, ɨ maj maun aꞌaraacɨ u Jerusalén, ayaa mu tíꞌixajtacaa aɨme. Meyan tɨcɨn:
\p ―Beelzebú pu jetze araujcaꞌanye amɨjna mɨ tevi. Beelzebú ɨ tɨ tihueꞌijteꞌe naijmiꞌica ɨ tiyaaruꞌuse, aɨjna Beelzebú pu caꞌanijraꞌa rataꞌaca amɨjna tɨ huaꞌumuariteꞌen ɨ tiyaaruꞌuse. ―Ayaa mu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨme.
\p
\v 23 Ajta aɨn ɨ Jesús, aɨ pu huaꞌutajee aɨmej ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca mej mi raanamua ɨ nyuucari tɨ cɨn tihuaꞌamuaꞌaten. Ayan tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini tiꞌirɨꞌɨri tɨ Satanás rusaɨj huaꞌutamuariteꞌen ɨ rutyaɨtestyamuaꞌa? Capu aꞌij tiꞌirɨꞌɨri.
\v 24 Ayej cheꞌeta naꞌa, tɨ puaꞌa chajtaꞌana eꞌitaꞌa maꞌutacɨɨnye, tɨ puaꞌa meyan huarɨni aj mu mi tyújnyaꞌusiꞌiteꞌesin. Matɨꞌɨj aꞌutácɨɨnye eꞌitaꞌa aɨjna ɨ chajtaꞌana, capu cheꞌe aꞌateere.
\v 25 Ajta, tɨ puaꞌa tyaɨtyestyamuaꞌameꞌen ɨ aꞌatɨ, meyan cheꞌeta manaꞌa eꞌitaꞌa aꞌutácɨɨnye, camu cheꞌe aꞌateere ɨ tyaɨtestyamuaꞌameꞌen ajna aꞌu tɨ eꞌeche ɨ aꞌatɨ.
\v 26 Ayej cheꞌeta naꞌa, tɨ puaꞌa Satanás ayan huarɨni aꞌutɨ eꞌeche, tɨ puaꞌa aɨn huaꞌutenyaꞌusiꞌiteꞌen ɨ rutyaɨtestyamuaꞌa, aɨ pu ajta cai cheꞌe aꞌateere, silu aɨ pu teꞌentipuaꞌariteꞌesin.
\p
\v 27 ’Seij nu nyajtahuaꞌa huataxajta ɨ nyuucari. Tɨ puaꞌa aꞌatɨ raxeꞌevaꞌa tɨ tiraanahueꞌi tiꞌaraꞌan a tɨ eꞌeche ɨ tɨ rucaꞌanye, anacai pu ruxeꞌeveꞌe tɨ raatyajɨꞌɨqueꞌen ɨ tɨ rucaꞌanye. Aj pu xaa rɨꞌɨri tɨ utyarute aꞌu tɨ eꞌeche tɨꞌij tiraanahueꞌi.
\p
\v 28 ’Ayej xaa nyaꞌu tiꞌayajna, aɨme cɨmeꞌe ɨ tetyaca, rɨꞌɨri tɨ tihuaꞌutauuniꞌi naijmiꞌica ɨ maj cɨn autyajturaa ɨ Dioj jemi, ajta naijmiꞌica ɨ mej aꞌij puaꞌa tiꞌixaxaꞌa.
\v 29 Aru, tɨ puaꞌa aꞌatɨ aꞌij puaꞌa tiꞌixajta aɨjna jetze ɨ xaijnyuꞌucaraꞌaraꞌan ɨ Dioj, capu xaa nyaꞌu aꞌanaj tiraatauuniꞌira aɨjna. Aɨ pu ruꞌityáꞌa aꞌame para rusen cɨmeꞌe. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa ɨ Jesús.
\p
\v 30 Ayaa pu Jesús tihueꞌixaa aɨjna cɨmeꞌe mej meyan tíꞌixajtacaa tɨ nuꞌu tiyaaruꞌu tzajtaꞌan seijraꞌacaa, mej mi meyan tiraamuaꞌaree tɨ aɨn Jesús aɨjna jetze araujcaꞌanyajcaꞌa ɨ xaijnyuꞌucaraꞌaraꞌan ɨ Dioj, tɨꞌij ayan huarɨni tiꞌitɨj cɨmeꞌe.
\s Aɨme ɨ maj pueen ɨ naanajraꞌan ɨ Jesús, majta ɨ ihuaamuaꞌameꞌen
\r (Mt. 12:46-50; Lc. 8:19-21)
\p
\v 31 Meenti aɨn naanajraꞌan, majta aɨme ɨ ihuaamuaꞌameꞌen, aɨ mu u aꞌaráꞌa. Aa mu aꞌutyahuiixɨ manaꞌa puaꞌaque. Aj mu mi raatachuꞌeve.
\v 32 Majta maɨn ɨ mej huiraatyaꞌacaa jamuan ɨ Jesús, aɨ mu raataꞌixaa, meyan tɨcɨn:
\p ―Ma mu aꞌutyáuu puaꞌaque anaana, majta aꞌihuaamuaꞌa. Mámuahuauhuau, micu. ―Ayaa mu tiraataꞌixaa.
\p
\v 33 Aj puꞌi ayan tyuꞌutanyu ɨ Jesús. Ayan tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌataani maɨn pueen ɨ mej ninaana nusu nyeꞌihuaamuaꞌa? ―Ayaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p
\v 34 Tɨꞌɨqui huaꞌuseirajraa ɨ tyaɨte ɨ maj aꞌatacaitɨmaꞌaca ɨ jemin. Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ai mu aɨn pueen ɨ mej jee ninaana, majta ɨ nyeꞌihuaamuaꞌa.
\v 35 Aꞌachu maj puaꞌamua meyan aráurasten aꞌij tɨ tiꞌijxeꞌeveꞌe ɨ Dioj, ai mu aɨn pueen ɨ mej ninaana, majta nyajaꞌatzimuá, majta nyacuꞌutzimuá, majta aɨme ɨ nyajúutzimuaꞌa.
\p Tɨꞌɨqui áꞌuraa.
\c 4
\s Cɨmeꞌen aɨjna ɨ aꞌatɨ tɨ nuꞌu tyajaꞌuhuáste
\r (Mt. 13:1-9; Lc. 8:4-8)
\p
\v 1 Aj puꞌi Jesús aj aꞌucáanye aa tɨ aꞌavastɨme ɨ jaj tɨꞌij ajtahuaꞌa tihuaꞌamuaꞌaten. Aj mu mi eihua ajtyáxɨɨracaꞌa ɨ tyaɨte aꞌu tɨ aꞌutyavaacaꞌa. Tyamuaꞌa mu tíꞌityamuiꞌicaa ɨ tyaɨte. Aɨj pu cɨn atyajraa ɨ baarcu jetze tɨ jaataꞌa aꞌacávaꞌacaa. Majta maɨn ɨ tyaɨte, aa mu aꞌucaitɨmaꞌacaꞌa aꞌapueiri japua.
\v 2-3 Eihua pu tihueꞌixaatyaꞌacaꞌa aɨjna cɨmeꞌe ɨ nyuucari. Ayaa pu tihueꞌixaa seij cɨmeꞌe ɨ nyuucari. Ayan tɨcɨn:
\p ―Xaanamuajriꞌi muan. Aꞌatɨ tɨ nuꞌu tiꞌihuastyahuaꞌa, u pu áꞌumej tɨ tyajaꞌahuasteꞌen,
\v 4 Aa pu aumaꞌacaa ratáhuaꞌanáa ɨ imueꞌeri. Seica pu juye jetze aꞌuvatzɨ́jraa. Aj mu mi pinaꞌase utyaꞌɨmɨ avaꞌacanyáa, maraaraꞌajeꞌipɨ.
\v 5 Ajta nuꞌu seica huavatzɨ́jraa tyetye tzajtaꞌa aꞌu tɨ cai eihua chuej áꞌuca. Yaa puꞌi tyajaꞌureꞌenye, aꞌini capu huatyetyee ɨ chuej tɨ tzajtaꞌan iruꞌucarutixɨꞌɨn ɨ jiinyaꞌaraꞌan, caꞌanacan pu huaraꞌapɨstacaꞌa ɨ chuej. Aj puꞌi caꞌanacan ajnyajxɨ ɨ imueꞌeri.
\v 6 Ajta tɨꞌɨj u eꞌireꞌenye ɨ xɨcaj, tɨꞌɨqui huaraꞌahuaa xɨcaj cɨmeꞌe ɨ tɨ tyuꞌunyej. Aꞌini capu ajtánaanaꞌajmaꞌacaꞌa, aɨj pu cɨn huaraꞌahuaa.
\p
\v 7 ’Ajta seica ɨ imueꞌeri, au pu aꞌuvatzɨ́jraa aꞌu tɨ tzicareꞌe aꞌuvaatɨmaꞌacaa. Tɨꞌɨj aɨn tzicareꞌe huavaujse. Tɨꞌɨqui aɨn tzicareꞌe raꞌavaꞌana aɨjna tɨ tyuꞌunyej. Aɨj pu cɨn cai huacɨɨracaꞌa.
\v 8 Aru seica pu nuꞌu aun aꞌuvatzɨ́jraa aꞌu tɨ aꞌuréꞌen ɨ chuej. Aɨ pu huanyej. Tɨꞌɨj huavaujse, aj puꞌi tyamuaꞌa tyuꞌucɨɨracaꞌa. Seica ɨ imueꞌeri, ayaa pu catéꞌetejmaꞌacaꞌa ɨ cuuxaꞌa jetze seij tɨ ajtanyéj iꞌicɨɨri aꞌachu cumu seite japuan tamuaamuataꞌa ɨ jatzi. Ajta seica ayan catéꞌetejmaꞌacaꞌa aꞌachu cumu hueicate. Ajta seica anxɨte pu catéꞌetejmaꞌacaꞌa seij ajta seij. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa ɨ Jesús.
\p
\v 9 Ajta ayan tihueꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Tɨ puaꞌa aꞌatɨ huityajnamua, cheꞌe aɨn raanamua tyamuaꞌa naa.
\s Aꞌini een cɨn tíꞌihueꞌitiira nyuucari cɨmeꞌe
\r (Mt. 13:10-17; Lc. 8:9-10)
\p
\v 10 Matɨꞌɨj mi aꞌucɨj ɨ tyaɨte. Aru camu naijmiꞌi. A pu aꞌutyajturaa ɨ Jesús. Majta seica ɨ maj naijmiꞌi áꞌujhuaꞌanyaꞌa huaꞌa jamuan ɨ maj tamuaamuataꞌa japuan huaꞌapua aꞌaraꞌase. Matɨꞌɨj mi meyan tiraataihuaꞌuriꞌi aꞌij tɨ huataujmuaꞌa aɨjna ɨ nyuucari tɨ raaxajtacaꞌa.
\v 11 Ajta aɨn Jesús, ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Muejmi pu Dioj tyuꞌixaa aꞌahuaritaacan cɨmeꞌe aɨjna ɨ tɨ huatáuravaatacaꞌa ɨ Dioj jemi aꞌiqui tiꞌiseiraꞌa aꞌame ajna xɨcajraꞌa jetze tɨꞌɨj Dioj tiꞌitaityaꞌa aꞌame iiyan chaanaca japua. Aru amɨmej má maj aꞌutyáuu puaꞌaque, nain pu tihuéꞌitiira nyuucari cɨmeꞌe.
\v 12 Ayaa pu tihuaꞌaruure. Tɨꞌɨj tihueꞌixaateꞌen ɨ nyuucari jetze, seica mu meyan tyuꞌumuaꞌati tɨcɨn: “Cu xuee teyauꞌeite ityan.” Ajta matɨꞌɨj ranamuaaran, meyan tɨcɨn: “Tuꞌityájnamua ityan.” Aru capu xaa nyaꞌu. Camu yauꞌeite, camu majta tanamua. Dioj pu tihuéꞌitiira nyuucari cɨmeꞌe mej mi cai yauꞌeitaa muaꞌaraꞌani, mej mi cai raanamuaa, aꞌini camu aꞌatzu raxeꞌeveꞌe mej saɨque tirajtyauni aꞌij mej yeꞌi huarɨni, tɨꞌij aɨn cai tihuaꞌutauuniꞌi ɨ maj cɨn autyajturaa ɨ Dioj jemi.
\s Aꞌij tɨ huataujmuaꞌa aɨjna ɨ nyuucari tɨ cɨmeꞌen raxa aɨjna ɨ aꞌatɨ tɨ tyajaꞌuhuáste
\r (Mt. 13:18-23; Lc. 8:11-15)
\p
\v 13 Ajta Jesús pu ayan tihuaꞌutaihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Ni tzaa sacai yauꞌeitaa xaꞌaraa eijna i nyuucari? Tɨ puaꞌa sacai yauꞌeitaa xaꞌaraa, ¿Aꞌini tiꞌirɨꞌɨri sej si seyan yauꞌeitaa xaꞌaraꞌani ɨ seica ɨ nyuucari? Nuꞌuri ijii amuaataꞌixaateꞌesin huataujnyátacan cɨmeꞌe aꞌij tɨ huataujmuaꞌa i nyuucari tɨ cɨmeꞌen raxa aɨjna ɨ aꞌatɨ tɨ nuꞌu tiꞌihuastyahuaꞌa imueꞌeri cɨmeꞌe.
\p
\v 14 ’Aɨjna ɨ imueꞌeri tɨ huasteꞌe, ayaa pu seijreꞌe tɨj ɨ aꞌatɨ tɨ a eꞌetyéchaꞌacanyeꞌe hueꞌixaateꞌe ɨ nyuucaraꞌaraꞌan cɨmeꞌe tɨ Dioj jemi aꞌuveꞌeme.
\v 15 Ajta seica ɨ tyaɨte, yaa mu eꞌen cumu ɨ imueꞌeri tɨ aun aꞌuvatzɨ́jraa juye jetze. Aɨ mu naa tiꞌijnamua ɨ nyuucaraꞌaraꞌan tɨ raaxajtacaꞌa ɨ aꞌatɨ. Aru, matɨꞌɨj meyan ranamua, aɨ pu tiyaaruꞌu huaꞌariꞌiraca. Aɨ pu huaꞌariꞌiraca ɨ nyuucari ɨ maj rúꞌumuaꞌareeracaa ɨ rutzajtaꞌa.
\v 16 Majta seica, yaa mu eꞌen tɨj aɨjna ɨ imueꞌeri tɨ huahuástiꞌihuacaꞌa ɨ tetej tzajtaꞌa. Anacai pu huaꞌaranajchacaꞌa ɨ nyuucari ɨ maj raanamuajriꞌi.
\v 17 Aru cumu cai eihua ajtanáanaꞌajme, aɨj mu cɨn rajpueitzi muaꞌayeꞌi maɨjna cɨmeꞌe mej seica huaꞌaxaahuariꞌira cɨmeꞌen ɨ nyuucari, naꞌari tɨ puaꞌa seica aꞌij puaꞌa mahuaꞌaruure, cɨj muꞌu teꞌeviicueꞌi. Caꞌanacan mu ma yuuraini.
\p
\v 18 ’Majta seica ɨ tyaɨte, ayaa mu eꞌen tɨj ɨ imueꞌeri tɨ huahuástiꞌihuacaꞌa aꞌu tɨ aꞌutzicareꞌejmee. Aɨ mu ranamua ɨ nyuucari.
\v 19 Aru eihua pu huaꞌa jetze ruxeꞌeveꞌe aꞌij maj rujɨɨmuaꞌa manaꞌa tirajtyauve iiyan chaanaca japua tyej japuan seijreꞌe. Ayaa mu huaujmuaꞌamua mej tiꞌituavaꞌa. Majta meyan tiꞌinyacuaꞌatze mej chijtyaani pueenyeꞌen. Aꞌini tɨꞌɨj pɨ naꞌa mu meyan tiꞌimuaꞌatze aꞌini ayaa mu tiꞌixeꞌeveꞌe, capu cheꞌe tyaꞌuve ɨ huaꞌa tzajtaꞌa mej japuan tyuꞌumuaꞌati ɨ nyuucari. Aɨj pu cɨn cai cheꞌe rɨꞌɨri tɨ huaꞌutavaɨreꞌen ɨ nyuucari ɨ huaꞌa tzajtaꞌa.
\p
\v 20 ’Majta seica, ayaa mu eꞌen cumu aɨjna ɨ imueꞌeri tɨ huavatzɨ́jraa japuan ɨ chuej tɨ aꞌuréꞌen. Aɨ mu xaa ranamua ɨ nyuucari, majta ɨ rutzajtaꞌa raatyatuasin ɨ rumuaꞌariiraꞌa cɨmeꞌe. Ayaa pu een tɨj een ɨ imueꞌeri tɨ huacɨɨracaꞌa eihua. Seica mu tyuꞌutyavaɨreꞌesin eihua. Seica mu tyuꞌutyavaɨreꞌesin cumu ɨ imueꞌeri tɨ huacɨɨracaꞌa aꞌachu cumu seite japuan tamuaamuataꞌa tɨ catéꞌetejme, seij ajta seij. Majta seica cumu ɨ tɨ huacɨɨracaꞌa aꞌachu cumu hueicate tɨ catéꞌetejme, majta seica meyan eꞌen cumu ɨ tɨ huacɨɨracaꞌa achu cumu anxɨte, seij ajta seij.
\s Cɨmeꞌen ɨ aparaatu tɨ aꞌɨmɨ aꞌatányeeriꞌicɨj
\r (Lc. 8:16-18)
\p
\v 21 Ajta ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini tyajamuaꞌamitejteꞌe muejmi? Tɨ puaꞌa aꞌatɨ ye véꞌemeꞌen, aparaatu tɨ tijajna, ¿Aꞌuni jetze yaꞌaruuren aɨjna ɨ aparaatu? ¿Ni sicuꞌu jetze ruꞌutyáratza, naꞌari utaatzi jete yeꞌiráchajtza?. Capu xaa nyaꞌu aa yaꞌutyaꞌavaata, silu an pu eijreꞌe yaꞌujchájtza, ánɨmɨ tɨꞌij aꞌɨmɨ aꞌatányeeriꞌicɨj.
\v 22 Tiꞌitɨ tɨ aꞌij tyiꞌaviitziꞌi, capu ayan eenyeꞌen aꞌame tɨj naꞌa rusen cɨmeꞌe, silu huataujseijrata a eijreꞌe. Naꞌari tiꞌitɨ tɨ aꞌij aviitziꞌi cɨn tiꞌimuariꞌihua, aj puꞌi muaꞌareeriꞌihuan.
\v 23 Muan xu saj rarɨꞌɨrejve. Xaanamuajriꞌi. ―Yaa pu tihueꞌixaa ɨ Jesús.
\p
\v 24 Ajta ayan tihueꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Rɨꞌɨ xuꞌu tiraanamua i sej tiꞌinamua. Aꞌachu saj caj tiꞌijnamua ɨ nyuucari, ayaa pu cheꞌeta naꞌa Dioj tyajamuaataꞌasin muejmi sej si eitzeꞌe yauꞌeitaa xaꞌaraꞌani. Ajta aɨn, aucheꞌe pu eitzeꞌe tyajamuaataꞌasin i sej ranamua.
\v 25 Ayaa pu teꞌeme. Tɨ puaꞌa aꞌatɨ rɨꞌɨ tiꞌijnamuajrave, Dioj pu raataꞌasin tɨ eitzeꞌe yauꞌeitaa aꞌaraꞌani. Ajta, tɨ puaꞌa aꞌatɨ cai rɨꞌɨ tiꞌijnamuajrave, Dioj pu ráꞌariꞌira aꞌachu tɨ caj ari tiyauꞌeite.
\s Cɨmeꞌen ɨ imueꞌeri tɨ huavaujseꞌen.
\p
\v 26 Ajta ayan tɨcɨn:
\p ―Ayaa pu tiꞌirɨnyaca matɨꞌɨj meyan rɨjca aꞌij tɨ tiꞌijxeꞌeveꞌe ɨ Dioj. Yaa muꞌu huatamuiꞌiraca tɨj huavaujseꞌen ɨ imueꞌeri tɨ aꞌatɨ raahuaste. Aɨjna ɨ aꞌatɨ ratáhuaꞌanáa pu aumaꞌacaa ɨ imueꞌeri.
\v 27 Tɨꞌɨqui huatacutzi aɨjna ɨ aꞌatɨ. Aj pu ijtaꞌi íꞌijɨsti tɨꞌɨjtaꞌi ájchesin. Aꞌateeri tɨ huacáitɨmaꞌa aꞌame. Aj puꞌi ajnyejsin, tɨꞌɨj i vaujseꞌen. Aru aɨjna ɨ aꞌatɨ, aɨ pu cai ramuaꞌaree aꞌij tɨ yeꞌi teꞌejnyej ɨ imueꞌeri.
\v 28 Aɨjna ɨ chuej pu hui rusaɨj rɨꞌɨ raruuren tɨ huavaujseꞌen ɨ imueꞌeri. Anacai pu ajnyejsin ɨ huaacɨxaꞌa. Aj puꞌi ɨ huijmueeyu. Tɨꞌɨqui ijtaꞌi mueiyujraꞌan jetze cányejsin ɨ jatzi.
\v 29 Tɨꞌɨj aɨn huacaꞌanáa ɨ jatzi, aj mu mi u yaꞌatzaanan. Puꞌuri ijii tyajaꞌureꞌenye aꞌanaj xɨcajraꞌa jetze mej jetzen tiꞌitzaꞌanaca.
\s Cɨmeꞌen ɨ mostaasa tɨ rajatzeꞌe
\r (Mt. 13:31-32; Lc. 13:18-19)
\p
\v 30 Ajta ayan tyuꞌutaxajtacaꞌa ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini yeꞌi tiꞌirɨꞌɨri tyej ti teyan raataxaj aꞌij tɨ yeꞌi tieꞌijta ɨ Dioj? ¿Tiꞌitajqui nyuucarijraꞌa ruxeꞌeveꞌe tyaj raataxaj aꞌij tɨ yeꞌi tiꞌirɨnyaca Dioj tɨ eꞌeseijreꞌe?
\p
\v 31 Ayaa pu een cumu tiꞌitɨ tuꞌupi tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn mostaasa. Ayaa pu eꞌen tɨ eitzeꞌe cɨleꞌen cai maa seica jatzijraꞌa tɨ yan seijreꞌe iiyan chaanaca japua.
\v 32 Tɨꞌɨj huastiꞌihua aɨjna ɨ jatzi, aj puꞌi vaujseꞌen. Tɨꞌɨj huavaujseꞌen, eitzeꞌe pu maj ajtɨtɨꞌɨ aꞌayeꞌi cai ɨ piꞌista tɨ yan seijreꞌe iiyan chaanaca japua. Tyamuaꞌa pu tiꞌipuápuaꞌamee ɨ cɨyaꞌaraꞌan. Ajta ɨ xamueꞌiraꞌan, tyamuaꞌa pu tyaꞌantajíyaꞌumee. Aɨj pu cɨn rɨꞌɨri maj pinaꞌase jetzen tihuaurituajteꞌen tɨ huaquen tzajtaꞌa. ―Ayaa pu tihueꞌixaa ɨ Jesús.
\s Aꞌij tɨ yeꞌi Jesús tihueꞌitiiriꞌi nyuucari cɨmeꞌe
\r (Mt. 13:34-35)
\p
\v 33 Ayaa pu tihuaꞌamuaꞌatyahuaꞌa ɨ nyuucaraꞌaraꞌan cɨmeꞌe tɨ Dioj jemi eꞌemaꞌacan. Eihua pu tihueꞌixaꞌatyahuaꞌa nyuucari cɨmeꞌe aꞌachu maj caj téꞌeviicueꞌiracaa maj raanamua.
\v 34 Tiꞌitɨ tɨ aꞌij tɨ tihueꞌixaꞌatyahuaꞌa ɨ tyaɨte, Jesús pu ayan tihueꞌixaꞌatyahuaꞌa nyuucari cɨmeꞌe tɨ cai aꞌahuauritaa. Aru aɨ pu tihueꞌixaꞌatyahuaꞌa aɨme ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa aꞌij tɨ huataujmuaꞌa naijmiꞌi ɨ nyuucari huataujnyátacan cɨmeꞌe.
\s Jesús pu raatyápuaꞌari ɨ aaca, ajta ɨ jaj tɨ vivejmáꞌa tyujtaꞌahuaꞌa
\r (Mt. 8:23-27; Lc. 8:22-25)
\p
\v 35 Ajna xɨcajraꞌa jetze, tɨꞌɨj ari tyechumuaꞌari, Jesús pu huaꞌutaꞌixaa aɨme ɨ mej jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Ayan tɨcɨn:
\p ―Ticheꞌe antacɨɨnye utan pujmeꞌen.
\p
\v 36 Matɨꞌɨj mi a huajaꞌuhuaꞌaxɨ ɨ tyaɨte. Aj mu mi yáꞌutɨɨ ɨ Jesús jetzen ɨ baarcu aun tɨ aꞌutyavaacaꞌa. Majta seica aꞌucɨj sei jetze ɨ baarcu.
\v 37 Aj puꞌi huataꞌaacaracaꞌa tyamuaꞌa caꞌanin cɨmeꞌe. Apuutzari pu tyamuaꞌa áꞌuxɨjvaꞌa. Aj puꞌi vivejmáꞌa tyujtaꞌahuaꞌa ɨ jaj. Tɨꞌɨj i atyáxɨraꞌaxɨ ɨ baarcu jetze. Puꞌuri tɨn avaꞌɨstijmaꞌa ɨ baarcu jetze.
\p
\v 38 Ajta aɨn Jesús, aɨ pu aꞌacujcaa cɨtzajtaꞌan pujmeꞌen ɨ baarcu. Timuꞌutzi pu huamaꞌacaa. Aj mu mi raajɨste. Meyan tɨcɨn:
\p ―Maeestru, ¿ni cai a jetze ruxeꞌeveꞌe tyej teri tɨn cuiꞌini?
\p
\v 39 Aj pu caꞌanacan ájche ɨ Jesús. Aj puꞌi raatyápuaꞌari ɨ aaca. Ajta ayan tiraataꞌixaa ɨ jaj, tɨcɨn:
\p ―Capej cheꞌe sihuajna. Xaatapuáꞌajta. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p Aj puꞌi huatyapuaꞌaracaꞌa ɨ aaca. Ajta aꞌuráujjéꞌiyi aꞌaraa ɨ jaj tyamuaꞌa naa.
\v 40 Aj pu ijtaꞌi Jesús huaꞌutaꞌixaa ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa, ayan tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini een cɨn huapɨꞌɨ setyuꞌutatzɨn?. ¿Aꞌini een cɨn sacai raꞌatzaahuateꞌe ɨ Dioj? ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p
\v 41 Tyamuaꞌa mu mi eihua tyuꞌutatzɨn. Majta meyan tyúꞌurixaatyaꞌacaa maɨjna cɨmeꞌe mej tyuꞌutatzɨn. Meyan tɨcɨn:
\p ―¿Tiꞌitajni tevijraꞌa pueen? Amɨ pu tihueꞌijteꞌe ɨ aaca, ajta ɨ jaj. Nain mu cɨn raꞌaste. ―Yaa mu tyuꞌurixaatyaꞌacaa.
\c 5
\s Aɨjna ɨ aꞌatɨ tɨ Gadara eꞌemaꞌacan
\r (Mt. 8:28-34; Lc. 8:26-39)
\p
\v 1 Aj mu mi antacɨɨ antavan pujmeꞌen. Ayaa pu tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Gadara.
\v 2 Aj puꞌi Jesús aitaraa ɨ baarcu jetze. Tɨꞌɨqui eꞌeyan saɨj aveꞌereꞌenye tiyaaruꞌu tɨ tzajtaꞌan seijraꞌacaa. Au pu huiirajraa aɨjna ɨ aꞌatɨ aa maj mɨꞌɨchite aꞌaváꞌanaamɨca.
\v 3 Au pu eꞌechajcaꞌa aɨjna ɨ aꞌatɨ. Eecan pu simuarun. Capu rɨꞌɨristacaꞌa tɨ aꞌatɨ raꞌanajɨꞌɨqueꞌen caujnari cɨmeꞌe, ni alampi cɨmeꞌe.
\v 4 Muiꞌi mu raatatése. Maraꞌanajɨꞌɨquihuaꞌa muajcaꞌaraꞌaraꞌan jetze, majta ɨɨcajraꞌan jetze alaampi cɨmeꞌe. Aru aɨn, tɨꞌɨj pɨ naꞌa pu tijtzáꞌanaꞌa. Cɨleꞌenyeꞌen ajta majcaꞌi iyaúhuaꞌanaa. Capu huatarɨꞌɨristaracaꞌa tɨ aꞌatɨ aꞌij raaruuren tɨ ráamuaꞌajcanteꞌen.
\p
\v 5 Nain tujcaꞌari tzajtaꞌa, ajta nain tɨcaꞌari tzajtaꞌa, aɨ pu áꞌuchaꞌacanyaꞌa, anjiihua ajna jɨri jetze. Ajta ajna aꞌu maj mɨꞌɨchite aꞌaváꞌanaamɨca, a pu ayan tihuaꞌutyatuꞌasixɨn tetej cɨmeꞌe.
\v 6 Tɨꞌɨj raaseij ɨ Jesús, tɨꞌɨj i u aꞌutatáij. Aj puꞌi titunutacaꞌa ajna vejliꞌi tɨ aꞌutyavaacaꞌa ɨ Jesús.
\v 7 Ajta huajijhuacaꞌa caꞌanin cɨmeꞌe. Ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini tiꞌitɨj petyaruuren nyeetzi jemi, Jesús pej iꞌi yaujraꞌan ɨ Dioj tɨ nainjapua tieꞌijta? Aij nu muahuavii ɨ Dioj jemi pataꞌaj cai pueijtzi naatáꞌacaraꞌa.
\p
\v 8 Ayaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ aꞌatɨ, aꞌini ayaa pu tiraataꞌixaatyaꞌacaꞌa ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―Tiyaaruꞌu paj tzajtaꞌan seijreꞌe mɨ tevi, pej aꞌij puaꞌa metyáumuaꞌaree, huiirajraꞌa mɨ tevi jetze. ―Yaa pu tiraataꞌixaa ɨ Jesús.
\p
\v 9 Ajta ayan raataihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini puaꞌantyahuaa muaa?
\p Ajta ayan tyuꞌutanyúu tɨcɨn:
\p ―Ayaa nu antyahuaa tɨcɨn i tyej arájsevi viꞌiraꞌa araꞌase. Ayaa tu tiꞌitamuaꞌamua aɨjna cɨmeꞌe tyej iꞌi muiꞌi. ―Ayaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p
\v 10 Aj puꞌi aɨjna ɨ aꞌatɨ eihua rájhuaviiriꞌi ɨ Jesús tɨ aɨn huaꞌutaite maj áꞌucɨɨnye ma aꞌahuaꞌayee ɨ mej tzajtaꞌan seijraꞌacaa.
\p
\v 11 Meenti maɨn tuiixu, vejliꞌi tyaꞌantácuaꞌatɨ́yeꞌicá jɨri jetze. Maj muiꞌicaa ɨ tuiixu aꞌachu cumu huaꞌapua viꞌiraꞌa.
\v 12 Aj mu mi maɨn tiyaaruꞌu meyan rájhuaviiriꞌi tɨcɨn:
\p ―Taatáꞌa ityejmi tyaj aꞌutyarute mɨ tuiixu tzajtaꞌa.
\p
\v 13 Tɨꞌɨqui aɨn huaꞌutaꞌa. Matɨꞌɨj mi huiiraacɨ maɨjna ɨ tiyaaruꞌuse ɨ mej tzajtaꞌan seijraꞌacaa aɨjna ɨ tevi. Aj mu mi tiyaaruꞌu huataseijre ɨ tuiixu tzajtaꞌa. Majta maɨn ɨ tuiixu, muaatauru aun pujmeꞌen u ateꞌe. Aj mu mi atyáavatzɨ a jaataꞌa. Matɨꞌɨj mi aujamɨ, naijmiꞌi.
\p
\v 14 Majta maɨn ɨ mej tuiixu chaɨcaꞌa, aɨ mu tyamuaꞌa tyuꞌutatzɨn. Matɨꞌɨj mi aꞌucɨj maj huaꞌutaꞌixaateꞌen mej chajtaꞌa aꞌuchaatɨme, majta matɨj manaꞌa maj aꞌuchaatɨme aꞌɨmɨ.
\p Aj mu mi eꞌireꞌenye ɨ tyaɨte mej mi raamuaꞌaree aꞌij tɨ tiꞌitɨ huarɨj.
\v 15 Matɨꞌɨj mi aveꞌereꞌenye aꞌu tɨ eꞌij eꞌenyaꞌa ɨ Jesús. Aj mu mi maɨn huaseij ɨ tevi ɨ tiyaaruꞌuse maj tzajtaꞌan seijraꞌacaa. A pu aꞌutácatii. Capu cheꞌe muaꞌaviꞌi. Capu cheꞌe rutɨmueꞌi. Puꞌuri huaruj aɨjna ɨ tevi. Aj mu mi tyuꞌutatzɨn.
\v 16 Majta maɨn ɨ mej raaseij aꞌij tɨ tiꞌitɨj huarɨj, nain mu huaꞌutaꞌixaa ɨ tyaɨte aꞌij tɨ tiraaruu ɨ tevi ɨ tiyaaruꞌuse maj tzajtaꞌan seijraꞌacaa, aꞌij tɨ tihuaꞌuruu ɨ tuiixu.
\v 17 Aj mu mi aꞌutyajhuii ɨ tyaɨte maj raahuavii ɨ Jesús tɨ aꞌuraꞌani u aꞌahuaꞌayee.
\p
\v 18 Tɨꞌɨqui áꞌuraa ɨ Jesús. Aun pu atyajraa ɨ baarcu jetze. Tɨꞌɨj i aɨjna i tɨ tzajtaꞌan seijraꞌacaa ɨ tiyaaruꞌuse, aɨ pu rájhuaviiriꞌi tɨ Jesús raataꞌan tɨ aꞌuraꞌani jamuan.
\v 19 Ajta aɨn ɨ Jesús, capu raataꞌa aɨjna ɨ tevi tɨ aꞌuraꞌani jamuan. Ayaa pu tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Aricu aꞌu pej eꞌeche huaꞌa jamuan aꞌihuaamuaꞌa. Pataꞌaj huaꞌutaꞌixaateꞌen nain aꞌij tɨ timuaaruu ɨ tavastaraꞌa jemi, aꞌij tɨ yeꞌi rɨꞌɨ timuajchaꞌɨ.
\p
\v 20 Aj pu i iyaꞌuraa ɨ aꞌatɨ. Ajta eꞌeyan aɨn aꞌutyejche tɨ huaꞌutaꞌixaateꞌen ɨ mej maun aꞌuchaatɨme ajna tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Tamuaamuataꞌa tɨ chajtaꞌatajme. Nain pu huaꞌutaꞌixaa aꞌij tɨ tyuꞌuruu aɨjna ɨ Jesús. Aꞌu tɨ naꞌa rɨꞌɨ mu tiraanamuajracaꞌa ɨ tyaɨte aꞌini jajcua maꞌacan pu puéenyaꞌa ɨ nyuucari.
\s Cɨmeꞌen Jairo tɨ rapeꞌeri, ajta ɨ jɨitaꞌa tɨ raꞌajtamuárej ɨ cɨɨxuraꞌaraꞌan ɨ Jesús
\r (Mt. 9:18-26; Lc. 8:40-56)
\p
\v 21 Aj pu ijtaꞌi huaraꞌaraa ɨ Jesús ɨ baarcu jetze. Tɨꞌɨj ii aun aꞌaráꞌa aun jetze pujmeꞌen vejliꞌi aꞌu tɨ aꞌavastɨme ɨ jaj. Matɨꞌɨj mi avereꞌenye eihua tyaɨte aꞌu tɨ aꞌutyavaacaꞌa ɨ Jesús.
\v 22 Aj puꞌi saɨj aꞌaráꞌa aꞌatɨ tɨ tiꞌivaɨraꞌacaa huaꞌateyujtaꞌa. Vaꞌacan pu cɨn tiꞌityavaacaꞌa. Ayaa pu antyahuaacaꞌa tɨcɨn Jairo. Tiyauj, jɨitacan. Tiꞌicuiꞌicaꞌa aɨjna ɨ yaujraꞌan. Tɨꞌɨj aɨn Jairo raaseij ɨ Jesús, aj puꞌi titunutacaꞌa a chuaataꞌa Jesús tɨ éꞌejvee.
\v 23 Eihua pu rájhuaviiriꞌi, ayan tɨcɨn:
\p ―Niyauj pu aꞌameꞌere. Mu aꞌutaꞌiyiꞌi pataꞌaj raꞌajtamuaren, taꞌaj huarún, taꞌaj auj ruuri aꞌaraꞌani. ―Ayaa pu tiraataꞌixaa.
\p
\v 24 Aj puꞌi Jesús u áꞌumej jamuan. Majta eihua tyaɨte aꞌucɨj huaꞌa jamuan aɨme ɨ maj huaꞌapua. Matɨꞌɨj mi ajtyáxɨɨracaꞌa ɨ tyaɨte. Tyamuaꞌa mu huapɨꞌɨ tityáꞌacatacaꞌa.
\v 25 Ajta huaꞌa tzajtaꞌa aꞌutyavaacaꞌa ɨ jɨitaꞌa tɨ tiꞌicuꞌi. Puꞌuri aꞌateeviꞌi aꞌachu cumu tamuaamuataꞌa japuan huaꞌapua ninyeꞌiraꞌa tɨ tiꞌicuꞌi aɨjna ɨ jɨitaꞌa. Tɨꞌɨj pɨ naꞌa pu uvaꞌamɨꞌɨyicaꞌa xureꞌejtacan.
\v 26 Puꞌuri eihua huaurijtacaꞌa ɨ mej tiꞌihuaꞌataca jemi. Puꞌuri tyajaꞌahuáujrai nain tɨj naꞌa tɨ caj tiꞌituavaꞌaca. Ajta capu tiꞌitɨj aꞌij tiraatyavaɨ. Ma ajtaꞌi, ayaa pu i éenyaꞌa ajtahuaꞌa eitzeꞌe tiꞌijcuíꞌinyacaꞌa. Aɨj pu cɨn, rajpueijtzicaꞌa eihua aɨjna ɨ jɨitaꞌa.
\p
\v 27-28 Tɨꞌɨqui tyuꞌunamuajriꞌi aꞌij tɨ tiꞌitɨj huáruu ɨ Jesús. Ayan tɨcɨn: “Aij nu cɨn neyan rɨni nyej raꞌajtamuaren cɨɨxuraꞌaraꞌan jetze, aj nu rujni.” Yaa pu tyuꞌutaurixajtyaꞌacaꞌa aɨjna tɨ tiꞌicuiꞌicaꞌa. Aɨj pu cɨn a aurupi tyaɨte tzajtaꞌa aɨjna ɨ jɨitaꞌa. Tɨꞌɨj i a eꞌireꞌenye huaritaꞌan ɨ Jesús. Aj puꞌi raꞌajtamuárej cɨɨxuraꞌaraꞌan jetze.
\v 29 Cɨmeꞌen puꞌu raꞌajtamuárej, aj puꞌi huatyapuaꞌaracaꞌa tɨ uvaꞌaxuuricaꞌa. Tɨꞌɨj i yaa raataꞌa ɨ tzajtaꞌan cumu puꞌuri huaruj.
\p
\v 30 Aj pu i raamuaꞌareeriꞌi ɨ Jesús ɨ rutzajtaꞌa tɨ tiꞌihuaujhuaa ɨ aꞌatɨ cumu tɨ cai cheꞌe racaꞌanistiꞌi. Aj pu i pɨ aꞌureꞌeve, huaꞌuseirajraa ɨ tyaɨte. Ayan tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌataani naꞌajtamuare i nyacɨɨxu jetze? ―Ayaa pu tihuaꞌutaihuaꞌuriꞌi.
\p
\v 31 Aj mu mi meyan tiraataꞌixaa ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Meyan tɨcɨn:
\p ―Muaa pa huaꞌaseij ɨ tyaɨte maj aꞌacata. ¿Aꞌini een cɨn peyan tyuꞌutaihuau?, yee: “¿Aꞌataani naꞌajtamuare?” ―Yaa mu tiraataꞌixaa.
\p
\v 32 Ma ajtaꞌi aɨn Jesús, aɨ pu huaꞌuseirajyeꞌicaa matɨj manaꞌa a tityaꞌantavaatɨmaꞌaca. Ayaa pu aɨn rɨjcaa taꞌaj raaseij aꞌatɨ tɨ raꞌajtamuárej.
\p
\v 33 Aj pu i aɨn ɨ jɨitaꞌa, tyamuaꞌa tyuꞌutatzɨn. Tyamuaꞌa pu tyújvivaacaꞌa ɨ rutzajtaꞌa aꞌini rúꞌumuaꞌareeracaa tiꞌitɨ tɨ aꞌij huáruu. Aj pu i ajtyáxɨɨracaꞌa aꞌu tɨ aꞌij een aɨjna ɨ Jesús. Titunutacaꞌa a vejliꞌi ɨ jemin. Tɨꞌɨqui nain raataꞌixaa aꞌij tɨ tiꞌitɨ raaruu tzaahuatiꞌiraꞌa cɨmeꞌe.
\p
\v 34 Aj pu i Jesús ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Niyauj, petyaꞌantzaahua nyej timuaahuaateꞌencheꞌe. Aɨj paj cɨn peri huaruj. Aricu, rɨꞌɨ pej tyaꞌamuaꞌastɨ́. Paucheꞌe paj reenyaꞌa puaꞌame.
\p
\v 35 Aucheꞌe pu tiꞌixáataca aɨjna matɨꞌɨj seica aꞌaráꞌa. Ai mu aɨn pueen ɨ mej eꞌeche jamuan ɨ tɨ vaꞌacan cɨn tiꞌitejvee huaꞌateyujtaꞌa. Aj mu mi meyan tiraataꞌixaa ɨ yaꞌupuaaraꞌan ɨ tyamueij tɨ tiꞌicuꞌi. Meyan tɨcɨn:
\p ―Puꞌuri huamɨꞌɨ aꞌayauj. ¿Aꞌini een cɨn paraꞌɨtziiteꞌe mɨ maeestru? ―Yaa mu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p
\v 36 Ma ajtaꞌi aɨn Jesús, capu huaꞌantzaahua aꞌij mej yeꞌi tíꞌixajtacaa. Ayaa pu tiraataꞌixaa ɨ yaꞌupuaaraꞌan tɨcɨn:
\p ―Capej tiꞌitzɨɨnyaꞌa. Ai puꞌu ruxeꞌeveꞌe pej tyaꞌatzaahuatyaꞌa. ―Yaa pu tiraataꞌixaa ɨ Jesús.
\p Aj pu i huajaꞌuviꞌitɨ aꞌu tɨ eꞌeche ɨ yaꞌupuaaraꞌan.
\v 37 Aru Jesús capu huaꞌutaꞌa naijmiꞌica ɨ tyaɨte mej aꞌujuꞌun jamuan. Aɨmej puꞌu, ɨ Pedro, ajta ɨ Jacobo, ajta aɨjna ɨ Juan, tɨ iꞌi juutzajraꞌan ɨ Jacobo.
\p
\v 38 Aa mu aꞌaráꞌa aꞌu tɨ eꞌeche ɨ yaꞌupuaaraꞌan ɨ tɨ huamɨꞌɨ. Aj mu mi huaꞌuseij ɨ tyaɨte maj chiꞌita huiraati. Eihua mu uꞌutaujyeinijmaꞌa. Maujyeinyacaꞌa. Caꞌanin mu cɨn uꞌutaujyeinijmaꞌa maɨjna cɨmeꞌe ɨ tɨ huamɨꞌɨ.
\p
\v 39 Aj puꞌi chiꞌita utyajrupi. Tɨꞌɨqui huaꞌutaꞌixaa ɨ Jesús. Ayan tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini sej si caꞌanin cɨn ijhua? ¿Aꞌini sej si ruyein? Capu mɨꞌɨchi mɨ tyamueij, silu cutzu puꞌu.
\p
\v 40 Matɨꞌɨj raanamuajriꞌi aꞌij tɨ yeꞌi tyuꞌutaxajtacaꞌa, aj mu mi raꞌutaxaahuariꞌiriꞌi aꞌini májmuaꞌareeracaꞌa tɨ aɨn paꞌarɨꞌɨ huamɨꞌɨ. Aj puꞌi aɨn huaꞌutaij maj huiracɨɨnye. Aj mu mi huiiraacɨ.
\p Tɨꞌɨqui yaꞌuviꞌitɨ ɨ yaꞌupuaaraꞌan, ajta ɨ naanajraꞌan, ajta aɨmej ɨ mej áꞌujhuaꞌanyaꞌa jamuan. Au mu utyajrupi aꞌu tɨ aucáꞌa ɨ tyamueij.
\v 41 Aj puꞌi rajvíꞌi muajcaꞌaraꞌaraꞌan jetze. Ayaa pu tiraatajee runyuuca cɨmeꞌe tɨcɨn:
\p ―Taliita, cuumi. ―Taliita, cuumi, ayaa pu huataujmuaꞌa tɨcɨn: Tyamueij, ayaa nu tiꞌimueꞌixaateꞌe, ájchesi.
\p
\v 42 Cɨmeꞌen puꞌu ayan huarɨj ɨ Jesús, aj pu i xaa ájche ɨ tyamueij. Tɨꞌɨqui autyejche tɨ a áꞌuchaꞌacanyeꞌen. Majta maɨn ɨ tyaɨte, eecan mu u huataujtzaahua. Ajta aɨn ɨ paꞌarɨꞌɨ, ayaa pu rájchaɨcaꞌa aꞌachu cumu tamuaamuataꞌa ninyeꞌiraꞌa japuan huaꞌapua.
\v 43 Ajta aɨn Jesús, eihua pu huéijca maj cai aꞌatɨj ixaatyaꞌa, ajta maj nuꞌu tiraamín ɨ tyamueij.
\c 6
\s Jesús tɨ Nazaret eꞌemaꞌacan
\r (Mt. 13:53-58; Lc. 4:16-30)
\p
\v 1 Au pu áꞌuraa ɨ Jesús, majta ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Matɨꞌɨj mi aꞌucɨ́j aun pujmeꞌen aꞌu tɨ aꞌuveꞌese aɨjna ɨ Jesús.
\v 2 Tɨꞌɨj tyajaꞌureꞌenye ajna ɨ xɨcajraꞌa mej etzen rusaꞌupi, tɨꞌɨqui aꞌutyejche tɨ tihuaꞌumuaꞌaten huaꞌateyujtaꞌa. Eihua mu tyaɨte raanamuajriꞌi. Eecan mu aꞌij tyaꞌutaseij. Ayaa mu tyuꞌurihuaꞌuracaꞌa tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌuni yaꞌurɨ́ꞌɨre amɨjna i nyuucarijraꞌa? ¿Tiꞌitaani muaꞌatziiraꞌaraꞌan pueen aijna tɨ raatyajtuaa amɨjna jemi mɨ Jesús tyaj cai xɨ aꞌanaj meꞌe yáꞌunamuajriꞌi?
\v 3 Amɨɨ pu yeehui aɨn pueen ɨ yaujraꞌan ɨ tɨ tiꞌisiꞌichaca. Aɨ pu naanajraꞌan ayan antyahuaa tɨcɨn Mariiya. Aɨ mu juutzimuaꞌameꞌen pueen aɨme ɨ Jacobo, ajta ɨ José, ajta ɨ Judás, ajta aɨjna ɨ Simón. Majta seica ɨ juutzimuaꞌameꞌen ɨ ma juuca, aɨ mu yeche ta jamuan. ―Ayaa mu tyúꞌurixaatyaꞌacaa.
\p Aɨj mu cɨn raꞌachueeraꞌacaa maɨjna ɨ Jesús. Aɨj mu cɨn cai raxeꞌevaꞌacaa.
\v 4 Ajta ayaa pu Jesús tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Naimiꞌi mu rájtyauve tyamuaꞌa naa jemin ɨ tɨ tiꞌixa ɨ nyuucari tɨ Dioj jemi maꞌacan. Ma ajtaꞌi, ɨ maj huacaitɨme ruche, majta ɨ mej iꞌivaujsimuaꞌameꞌen, majta ɨ mej jamuan eꞌeche, camu tɨn rájtyauve aɨme.
\p
\v 5 Ayaa puꞌu cai huatarɨꞌɨristaracaꞌa tɨ aɨn Jesús tiꞌitɨ aꞌij huáruuren ɨ maj cɨn aꞌij tiraꞌutaseij tɨj ari tyuꞌuruu puaꞌamuaque. Ai puꞌu huarɨj; huaꞌajtamuáraꞌaxɨ seica ɨ tyaɨte. Tɨꞌɨj i xaa tihuaꞌuhuaa.
\v 6 Aɨj puꞌi cɨn utyaavatzɨ ɨ tzajtaꞌan maj cai raꞌatzaahuatyaꞌacaa. Tɨꞌɨqui áꞌuraa ɨ Jesús. Au pu aꞌuyeꞌicaa aꞌɨmɨ aꞌu tɨ aꞌuchajtaꞌajmee. Ajta tihuáꞌamuaꞌatyajcaa.
\s Jesús pu tihuaꞌutaij aɨme ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa maj nuꞌu tihueꞌixaateꞌen ɨ tyaɨte
\r (Mt. 10:5-15; Lc. 9:1-6)
\p
\v 7 Tɨꞌɨqui Jesús pu huaꞌutajee aɨmej ɨ maj tamuaamuataꞌa japuan huaꞌapua araꞌase. Aj puꞌi huaꞌareꞌitixɨ huaꞌapuacajmeꞌen. Ajta tihuéijca aɨjna cɨmeꞌe mej mi huaꞌutamuariteꞌen ɨ tiyaaruꞌuse ɨ maj huaꞌa tzajtaꞌa seijraꞌacaa ɨ tyaɨte.
\v 8 Ajta ayan tihuéijca maj cai tiꞌitɨ anyaɨ́ꞌɨn ɨ maj cɨn huataujvaɨreꞌen ɨ juye jetze. Aɨ muꞌu nuꞌu aꞌachuiini, tiꞌitɨ itzɨj ɨ maj cɨn ráujcaꞌaníhuaꞌa. Capu aꞌij tiꞌirɨꞌɨri mej tiꞌitɨj anyaɨ́ꞌɨn caꞌani naꞌari tiꞌitɨ inyeꞌe nusu tumin.
\v 9 Majta, ataujcaꞌacaityaꞌaxɨꞌɨn. Majta saxuijmeꞌen tyaꞌucaujchéetyaꞌaxɨꞌɨn seij ajta seij. Capu nuꞌu aꞌij tiꞌirɨꞌɨri maj huaꞌapuacajmeꞌen teꞌentipíi ɨ siicuꞌuri.
\v 10 Ajta ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Tɨ puaꞌa hui chiꞌita xuꞌutyarute ma aꞌahuaꞌa chajtaꞌa, auu xu huatyaturaasin tɨj naꞌa aꞌachu saj aꞌateere ajna chajtaꞌa.
\v 11 Ajta tɨ puaꞌa ma aꞌahuaꞌa macai amuaataꞌacareꞌen saj utyarute, naꞌari tɨ puaꞌa macai ranamuajracu ɨ sej tihueꞌixaateꞌen, ayaa xu huarɨni saj huiracɨɨnye saujna. Saraꞌatyacaꞌatzɨjxɨꞌɨn ɨ rucaꞌacai tɨꞌij caaxɨn ɨ chuej. Ayaa xu huarɨni mej mi raamuaꞌaree ɨ tyaɨte tɨcɨn maꞌutyajturaa ɨ Dioj jemi. Micheꞌe raamuaꞌaree maj autyajturaa ɨ Dioj jemi aꞌachu maj puaꞌamua maj cai aꞌamuanamuajracucaꞌa.
\p ’Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe, ajna xɨcajraꞌa tɨ jetzen huaꞌuxɨjteꞌen ɨ Dioj ɨ maj cɨn autyajturaa ɨ jemin, eihua pu pueijtzi huaꞌutaꞌasin. Eitzeꞌe mu rajpueitzi muaꞌajuꞌun aujna chajtaꞌa macai ɨ mej maun eꞌechajcaꞌa aujna tɨ ayan tyajaꞌarátyahuaacaꞌa tɨcɨn Sodoma, ajta Gomorra. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa.
\p
\v 12 Matɨꞌɨj mi aꞌucɨj. Metihueꞌihueꞌixaatyaꞌa ɨ tyaɨte tɨ nuꞌu ayan tyuꞌujxeꞌeveꞌe maj nuꞌu saɨque tyuꞌumuaꞌati ɨ rutzajtaꞌa.
\v 13 Majta maɨn ɨ maj tamuaamuataꞌa japuan huaꞌapua araꞌase, aɨ mu eihua huaꞌutamuari ɨ tiyaaruꞌuse ɨ maj huaꞌa tzajtaꞌa seijraꞌacaa ɨ tyaɨte. Majta eihua tihuaꞌaváꞌahuaatyaꞌaxɨ aceiti cɨmeꞌe huaꞌa muutzeꞌe ɨ mej tiꞌicucuiꞌi. Naijmiꞌica mu tyuꞌuhuaa.
\s Matɨꞌɨj raajeꞌica maɨjna ɨ Juan tɨ huaꞌamuaɨꞌɨhuacaraꞌa
\r (Mt. 14:1-12; Lc. 9:7-9)
\p
\v 14 Iraꞌateeviꞌi, matɨꞌɨj mi raanamuajriꞌi nain japua, tɨj naꞌa aun maj aꞌuchaatɨmaꞌacaꞌa ɨ tyaɨte aꞌij tɨ tyuꞌuruu ɨ Jesús. Ajta aɨjna ɨ tajtuhuan tɨ veꞌe, aɨ pu ajta raamuaꞌareeriꞌi. Ayaa pu antyahuaacaꞌa ɨ tajtuhuan tɨcɨn Herodes. Aj puꞌi ayan tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Herodes tɨcɨn:
\p ―Aɨjna ɨ Juan tyaacan, ɨ tɨ huaꞌamuaɨꞌɨhuacaraꞌa, aɨ pu hui huatarú. Aꞌitaraa aꞌu maj yaꞌavaꞌana. Aɨj pu cɨn raayɨꞌɨtɨ tɨ ayan tyuꞌuruuren. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ tajtuhuan.
\p
\v 15 Majta seica, meyan tɨcɨn:
\p ―Ai pu aɨn pueen ɨ Elías ɨ tɨ aɨjna cɨn tiꞌixaxaꞌataꞌa ɨ Dioj jetze maꞌacan.
\p Majta seica meyan tɨcɨn:
\p ―Ai pu aɨn pɨrɨcɨ aꞌatɨ tɨ tiꞌixaxaꞌataꞌa ɨ Dioj jetze maꞌacan. Ayaa pu cheꞌeta naꞌa tiꞌityejvee ɨ Dioj jemi matɨj ɨ seica ɨ mej mejmiꞌi meyan tiꞌixaxaꞌataꞌa.
\p
\v 16 Ma ajta aɨn Herodes, tɨꞌɨj raamuaꞌareeriꞌi, ayaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa tɨcɨn:
\p ―Ai pu aɨn pueen aɨjna tyaacan ɨ Juan ɨ nyaj raataijtacaꞌa maj ruꞌijvéijche ɨ muuraꞌan. Puꞌuri ijii, aɨ pu hui huatarú huaꞌa tzajtaꞌa ɨ mɨꞌɨchite. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Herodes.
\p
\v 17 Aru saɨj pu pueenyaꞌa, jɨitaꞌa tɨ ayan antyahuaacaꞌa tɨcɨn Herodías. Aɨ pu ɨraꞌaraꞌan puéenyaꞌa ɨ Felipe. Ajta aɨn Felipe, aɨ pu juutzajraꞌan puéenyaꞌa ɨ tajtuhuan ɨ Herodes. Tɨꞌɨqui Herodes aɨn ancureꞌeviꞌitɨ aɨjna ɨ jɨitaꞌa, aɨn tɨ Felipe raatyeviꞌitɨnyaꞌa.
\v 18 Aj puꞌi aɨn ɨ Juan ayan tiraataꞌixaa aɨjna ɨ Herodes tɨcɨn:
\p ―Capu aꞌij tiꞌirɨꞌɨri paj ratyeviꞌitɨnyeꞌen mueꞌihuaaraꞌa tɨ ratyeviꞌitɨn. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Juan.
\p
\v 19 Tɨꞌɨqui huatanyuꞌucacaꞌa aɨjna ɨ jɨitaꞌa. Aɨj pu cɨn aɨn Herodes, raataijtacaꞌa maj raꞌanján aɨjna ɨ Juan. Majta raꞌanaajɨꞌɨque alaampi cɨmeꞌe aꞌu tɨ eꞌityanamiꞌihuacaꞌa. Eecan pu rájchaɨraꞌacaa aɨjna ɨ jɨitaꞌa. Aɨ pu cɨn rajeꞌicatamɨꞌɨcaa.
\p
\v 20 Ma ajtaꞌi aɨn ɨ Herodes, aɨ pu raamuaꞌareeracaꞌa tɨ rɨꞌɨ tiꞌitevistacaa aɨjna ɨ Juan, ajta tɨ ayan rɨjca aꞌij tɨ tiꞌijxeꞌevaꞌacaa ɨ Dioj. Ajta aɨ pu tiꞌimuajcaa aɨjna jemi ɨ Juan. Aucheꞌe pu raꞌaranajchacaꞌa aɨjna ɨ Herodes tɨ raanamuaa aꞌij tɨ tyuꞌuxajtacaꞌa aɨjna ɨ Juan. Capu aꞌij íꞌirɨni tɨ cai tyamuaꞌa yauꞌeityajcaꞌa aꞌij tɨ tíꞌixajtacaa. Aɨj pu cɨn Herodes cai raataꞌacaraꞌa aɨjna ɨ jɨitaꞌa tɨ raajeꞌica.
\p
\v 21 Tɨꞌɨj ajna tyaꞌaráꞌa ɨ xɨcaaraꞌan aꞌanaj tɨ maꞌacan aɨjna ɨ Herodes, aj pu xaa aɨn jɨitaꞌa ráꞌamityejtyaꞌacaꞌa aꞌij tɨ yeꞌi huarɨni tɨ raajeꞌica ɨ Juan. Tɨꞌɨqui Herodes, aɨjna tɨ tiꞌiyesten tɨ tyaꞌaráꞌa ɨ xɨcaaraꞌan aꞌanaj tɨ maꞌacan, eihua pu tyaɨte huataꞌinee, xantaaruꞌu, matɨj manaꞌa huaꞌa capitanme, majta mej tiꞌityetatyaꞌupuꞌu maɨjna cɨmeꞌe mej tihueꞌijteꞌe ɨ tyaɨte, majta ɨ maj maun aꞌuchaatɨme aujna Galileeya, ɨ mej eihua ruxeꞌeveꞌe.
\p
\v 22 Aj puꞌi yaujraꞌan aɨjna ɨ Herodías, aɨ pu utyajrupi u chiꞌita aꞌu maj tyajanúꞌucuaꞌacaꞌa. Aɨjna ɨ yaujraꞌan, jɨitaꞌa pu pɨrɨcɨ. Aj puꞌi aɨn tyuꞌuteenyei rusaɨj huáꞌa vejripua. Tyamuaꞌa pu eihua tiraꞌaranajchacaꞌa aɨjna ɨ Herodes tɨ tyuꞌuteenyei, majta aɨme ɨ maj jamuan tiꞌicuaꞌacaꞌa. Aj puꞌi ayan tiraataꞌixaa aɨjna ɨ tajtuhuan tɨcɨn:
\p ―Naatahuaviiriꞌi tiꞌitɨj paj aꞌij tiꞌijxeꞌeveꞌe. Nyamuaataꞌasin.
\p
\v 23 Eihua pu tyaꞌataujratziiriꞌi rusaɨj tɨ ayan raataꞌan tiꞌitɨj tɨ raatahuaviira. Capu nuꞌu aꞌij rɨni tɨ puaꞌa raatahuavii eꞌitaꞌa aꞌu tɨ tihuajeꞌijteꞌe.
\v 24 Aj puꞌi áꞌuraa aɨjna ɨ jɨitaꞌa. Tɨꞌɨj i ayan tiraataihuaꞌuriꞌi aɨjna ɨ runaana tɨcɨn:
\p ―¿Tiꞌitajni nyaraatahuavii ɨ tajtuhuan? ―Yaa pu tiraataihuaꞌuriꞌi.
\p Aj pu i ayan tyuꞌutanyúu aɨjna ɨ naanajraꞌan tɨcɨn:
\p ―Huatahuaviiriꞌi ɨ muuraꞌan aɨjna ɨ Juan tɨ huaꞌamuaɨꞌɨhuaca.
\p
\v 25 Aj pu i ajtahuaꞌa caꞌanacan utyajrupi aꞌu tɨ aꞌutyavaacaꞌa aɨjna ɨ tajtuhuan tɨ veꞌe. Aj pu i ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ayaa nu tiꞌijxeꞌeveꞌe paj naataɨꞌɨteꞌen tuxaꞌa jetze ɨ muuraꞌan ɨ Juan tɨ huaꞌamuaɨꞌɨhuaca. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ yaujraꞌan ɨ Herodías.
\p
\v 26 Tyamuaꞌa pu aꞌij puaꞌa tiraataꞌa aɨjna ɨ tajtuhuan tɨ rusaɨj ayan tyaꞌataujratziiriꞌi tɨ ayan nuꞌu huarɨni aꞌij tɨ tiꞌijxeꞌeveꞌe aɨjna ɨ jɨitaꞌa ɨ yaujraꞌan ɨ Herodías. Majta aɨme tɨ hueꞌinee, aɨ mu majta raanamuajriꞌi tɨꞌɨj raataꞌa ɨ runyuuca. Aɨj pu cɨn tiꞌiteviꞌiraꞌacaꞌa huaꞌa jemi aɨjna ɨ tajtuhuan. Aɨj pu cɨn, aɨn raꞌaraꞌaste ɨ runyuuca.
\v 27 Ajta eꞌeyan xantaaruꞌu huataityacaꞌa tɨ raajeꞌicatan, ajta eꞌeyan yaꞌaraɨꞌɨteꞌen ɨ muuraꞌan ɨ Juan.
\p
\v 28 Ajta áꞌuraa ɨ xantaaruꞌu. Tɨꞌɨqui aun aꞌaráꞌa aa tɨ eꞌityanamiꞌihuacaꞌa aɨjna ɨ Juan. Aj puꞌi ruꞌijvéijchacaꞌa ɨ muuraꞌan ɨ Juan. Tɨꞌɨqui yaꞌaraɨꞌɨte ɨ tuxaꞌa jetze. Ajta aɨn ɨ tajtuhuan, aɨ pu raataɨꞌɨte aɨjna ɨ yaujraꞌan ɨ Herodías. Tɨꞌɨjtaꞌi aɨn raataɨꞌɨte ɨ runaana.
\p
\v 29 Majta maɨn ɨ maj áꞌujhuaꞌanyaꞌa jamuan ɨ Juan, matɨꞌɨj raamuaꞌareeriꞌi, aj mu mi aꞌuréꞌenye jemin Herodes, meyaꞌutɨɨ aɨjna ɨ mɨꞌɨchi. Matɨꞌɨj mi raꞌavaꞌana. Yaa pu eenyeꞌequeꞌen huamɨꞌɨ aɨjna ɨ Juan.
\s Jesús pu tihuaꞌumí ɨ maj anxɨ viꞌiraꞌa aráꞌaxcaa
\r (Mt. 14:13-21; Lc. 9:10-17; Jn. 6:1-14)
\p
\v 30 Majta maɨn ɨ maj tamuaamuataꞌa japuan huaꞌapua araꞌase, aɨ mu tyujsaɨj aꞌu tɨ aꞌutyavaacaꞌa aɨjna ɨ Jesús. Aj mu mi raataꞌixaa nain aꞌij mej tiꞌitɨj huáruu, nain aꞌij mej yeꞌi tihuaꞌumuáꞌate.
\v 31 Aj puꞌi ayan tihuaꞌutaꞌixaa aɨjna ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―Mu saꞌutauriyiꞌi. Ticheꞌe huatasaꞌupeꞌen ma aꞌahuaꞌa aꞌu tɨ cai tiꞌitɨ eꞌereꞌevee. ―Ayaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p Aru eihua mu aꞌureꞌeninyéicaꞌa ɨ tyaɨte aꞌu tɨ aꞌutyavaacaꞌa aɨjna ɨ Jesús. Majta aꞌucɨꞌɨcaꞌa jemin ma muiꞌitɨ ɨ tyaɨte. Aɨj pu cɨn cai huatacɨꞌɨpajcaꞌa tɨ tyuꞌucuaꞌani aɨme ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa.
\v 32 Aj mu mi aꞌucɨj rujɨɨmuaꞌa baarcu jetze. Matɨꞌɨj mi maun aꞌaráꞌa aꞌu tɨ cai aꞌa aꞌatɨ.
\v 33 Majta maɨn ɨ tyaɨte, aɨ mu huaꞌaséiraca matɨꞌɨj aꞌucɨj. Eihua mu raamuáꞌa ɨ Jesús. Aɨj mu cɨn ruꞌɨcan aꞌireꞌenyajxɨ aꞌu tɨ naꞌa maj aꞌuchaatɨme. Aɨ mu mi anacai aꞌaráꞌa aꞌu tɨ aꞌaraíxancheꞌe aɨjna ɨ Jesús, majta ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa.
\p
\v 34 Ajta, tɨꞌɨj aɨn aitamaꞌacaꞌa ɨ baarcu jetze, eihua pu tyaɨte huaséijracaꞌa. Tɨꞌɨj ii huataujxaamɨste tɨꞌɨj huaꞌuseij. Yaa mu tityajaꞌuvátzɨj cumu canyaꞌaxɨ tɨ cai aꞌatɨ huaꞌa cujtaꞌa huamaꞌacaa. Aɨj puꞌi cɨn aꞌutyejche aɨjna ɨ Jesús tɨ tihuáꞌumuaꞌaten eihua.
\p
\v 35 Tɨꞌɨj huatyechumuaꞌaracaꞌa, aj mu mi aveꞌereꞌenye jemin ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Matɨꞌɨj mi meyan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Puꞌuri tyechumuaꞌari. Ajta cai aꞌatɨ yeꞌeche ayajna vejliꞌi.
\v 36 Ajta cai tiꞌitɨj tichaꞌɨ maj raacuaꞌani mɨ tyaɨte. Pataꞌaj huaꞌureꞌitixɨꞌɨn, mej mi aꞌucɨ́jxɨꞌɨn ma aꞌahuaꞌa chajtaꞌa, aꞌu maj aꞌuchaatɨme tyaɨte mej mi pan huananan.
\p
\v 37 Aj pu i ayan tihuaꞌutaꞌixaa aɨjna ɨ Jesús, tɨcɨn:
\p ―Muan xu tihuaꞌamin rujɨɨmuaꞌa sanaꞌa.
\p Aj mu mi meyan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―¿Ni rɨꞌɨri tyaj jaꞌujuꞌun tyaj pan aꞌuváꞌananan tyej ti tihuaꞌumín? Tɨ puaꞌa teyan tiꞌituavaꞌa aꞌachu tɨ caj aꞌatɨ ramueꞌitɨcɨjca tɨ puaꞌa ayan tyuꞌumuareꞌen aꞌachu cumu huaꞌapua cieentu xɨcaj cɨmeꞌe, capu ajta tiꞌicɨꞌɨpáa aꞌame ɨ tumin tyej ti teyan huarɨni.
\p
\v 38 Aj puꞌi aɨn ɨ Jesús, ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Sericu, mu xaareꞌixeꞌereꞌe aꞌachuni caj me tirajchaꞌɨ ɨ pan.
\p Matɨꞌɨj mi raamuaꞌareeriꞌi. Aj mu mi meyan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ai puꞌu caj tiꞌixuavi. Anxɨvi ɨ pan. Majta hueꞌité, caj mu tíꞌityahuaꞌapua. ―Yaa mu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p
\v 39 Tɨꞌɨqui huaꞌutaityacaꞌa maj aꞌujraꞌase aa tɨ aꞌutuꞌupi ma muiꞌitɨ maꞌa.
\v 40 Aj mu mi aꞌujráꞌasacaꞌa, seica anxɨte ma arástɨméꞌen, majta seica huaꞌapuate japuan tamuaamuataꞌa mu arástɨméꞌen.
\v 41 Aj puꞌi aɨn ɨ Jesús, raꞌancuraɨꞌɨpɨꞌɨ ɨ pan, ajta aɨmej ɨ hueꞌité. Tɨꞌɨjtaꞌi raꞌantítaaraxɨ ɨ pan, aj mu mi huaꞌuráɨꞌɨpɨꞌɨte ɨ tyaɨte. Majta ɨ hueꞌité, aɨ mu majta huatamuiꞌiracaꞌa. Aj puꞌi huaꞌutaɨꞌɨpɨꞌɨ aɨjna ɨ Jesús ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa mej mi huaꞌuraɨꞌɨpɨꞌɨteꞌen ɨ tyaɨte.
\p
\v 42 Naijmiꞌi mu tyuꞌucuaa ɨ tyaɨte. Tyamuaꞌa mu eihua tityáajuꞌuxai.
\v 43 Ajta eihua pu avaꞌaturaa ɨ pan, majta ɨ hueꞌité. Tamuaamuataꞌa japuan huaꞌapua mu tyaꞌavaꞌɨste tɨꞌɨti sicɨri jetze aɨjna cɨmeꞌe ɨ tɨ avaꞌaturaa.
\v 44 Majta maɨn ɨ mej tyuꞌucuaa ɨ tyetyaca, ayaa mu aráꞌaxcaa aꞌachu cumu anxɨ viꞌiraꞌa.
\s Jesús pu a eꞌiréꞌenye ɨ jaj japua
\r (Mt. 14:22-27; Jn. 6:16-21)
\p
\v 45 Tɨꞌɨqui Jesús pu huaꞌutaij maj atyacɨɨnye ɨ baarcu jetze maj antacɨɨnye atavan pujmeꞌen, maj nuꞌu anáatyáꞌa aꞌaraꞌasti ajna Betsaida. Ma ajta aɨn Jesús, aɨ pu aun aꞌutyajturaa tɨꞌi huaꞌareꞌitixɨꞌɨn ɨ tyaɨte.
\v 46 Tɨꞌɨj huaꞌureꞌitixɨ, aj puꞌi áꞌuraa aɨjna ɨ Jesús. Tɨꞌɨqui aun aꞌaráꞌa aꞌu tɨ áꞌujɨrime tɨꞌij raatyajhuauni ɨ Dioj jemi.
\p
\v 47 Tɨꞌɨj huatyatɨcaꞌaracaꞌa, aa mu meri aꞌujuꞌuncaꞌa eꞌitaꞌa ɨ jaj japua, jetzen muaꞌaraatyáꞌa ɨ baarcu. Ajta aɨn ɨ Jesús, aɨ pu rusaɨj aꞌutácatii jɨri jetze.
\v 48 Tɨꞌɨqui raaseij tɨ huaꞌamuareꞌeristyaꞌacaꞌa maj antacɨɨnye jaj japua aꞌini a pu aꞌavaꞌaacacaa. Tɨꞌɨj tapuaꞌarijmaꞌaca, aɨ pu a eꞌireꞌenye ajna vejliꞌi maj huajuꞌucaꞌa baarcu jetze. Aɨ pu huamaꞌacaa ɨ jaj japua. Puꞌuri huaꞌantinájchijmaꞌa.
\p
\v 49-50 Majta maɨn, matɨꞌɨj raaseij, metyuꞌutatzɨn. Muaajijhuacaꞌa naijmiꞌi aꞌini naijmiꞌi mu raaseij tɨ huamaꞌacaa ɨ jaj japua. Ayaa mu tyuꞌumuáꞌa tɨcɨn: “Nyájcan pu pueen.” Aj puꞌi ayan tihuaꞌutaꞌixaa aɨjna ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―Xaatyaujcaꞌanye ɨ rutzajtaꞌa. Caxu tiꞌitzɨɨnyaꞌa. Nyaa nu nyaɨn pɨrɨcɨ ɨ Jesús.
\p
\v 51 Aj puꞌi atyajraa ɨ baarcu jetze aꞌu ma aꞌaraatyaꞌacaꞌa. Tɨꞌɨqui huatyapuaꞌaracaꞌa tɨ huaꞌaacacaꞌa. Aj mu mi aꞌij tyaꞌutaseij. Tɨꞌɨqui utyaavatzɨ ɨ huaꞌa tzajtaꞌa ɨ mej tiꞌimuajcaa.
\v 52 Eecan mu tiꞌimuajcaa aꞌini camu yauꞌeitaa muaꞌaraa aꞌij tɨ een cɨn raayɨꞌɨtɨ tɨ aɨn raatamuiꞌiren ɨ pan, aꞌini rujɨɨmuaꞌa muaatáujnaamɨ ɨ rutzajtaꞌa.
\s Jesús pu tihuaꞌuhuaa aɨme ɨ mej tíꞌicucuiꞌicaa aujna u Genesaret
\r (Mt. 14:34-36)
\p
\v 53 Matɨꞌɨj mi antacɨj jaj japua. Au mu mi aꞌaráꞌa ajna aꞌahuaꞌa tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Genesaret. Aa tɨ aꞌavastɨme ɨ jaj, aa mu raꞌijtápe ɨ baarcu.
\v 54 Cɨmeꞌen muꞌu aitacɨj ɨ baarcu jetze, eꞌeyan mu raamuáꞌa aɨjna ɨ Jesús ɨ tyaɨte.
\v 55 Aɨj mu mi cɨn caꞌanacan muaruáachijmáꞌa, a me veꞌereꞌenye ɨ jemin. Matɨꞌɨj mi aꞌutyajhuii maj huaꞌajsaɨreꞌen jutaatzi japua ɨ mej tiꞌicucuiꞌi ajna aꞌu maj yaꞌamuaꞌareeracaꞌa tɨ aꞌutyavaacaꞌa aɨjna ɨ Jesús.
\v 56 Ajta aꞌu tɨ naꞌa tɨ aꞌureꞌeninyéicaꞌa raanchu tzajtaꞌa tɨ huachájtaꞌatajme naꞌari tɨ huachájtaꞌatajme tɨ vivejmáꞌa, aꞌu tɨ naꞌa nyaꞌu, mahuaꞌuraatzajyeꞌicaa caaye jetze. Aj mu mi rájhuaviiriꞌi aɨjna tɨ huaꞌutaꞌan maj raꞌajtamuareꞌen cɨɨxuraꞌaraꞌan jetze, aɨjna jetze tɨ uvijpiꞌi ɨ siicuꞌuraꞌaraꞌan tɨꞌij aꞌachu maj puaꞌamua raꞌajtamuareꞌen, mej mi huarún. Ayaa puꞌu xaa nyaꞌu tyuꞌuruu ajna u Genesaret.
\c 7
\s Aɨjna ɨ tɨ ruꞌuráchuaamuaraꞌaca ɨ tyaataꞌa ɨ tzajtaꞌan
\r (Mt. 15:1-20)
\p
\v 1 Matɨꞌɨj mi maɨn ɨ fariseo, jamuan majta seica ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca teyujtaꞌa mej mi maɨjna huáurityejteꞌen aꞌij mej yeꞌi rɨɨ muaꞌayeꞌi, au mu aꞌaraacɨ u Jerusalén, majta maun aꞌaráꞌa aꞌutɨ aꞌutyavaacaꞌa ɨ Jesús mej mi rájjaahuateꞌen.
\v 2 Matɨꞌɨj mi huaꞌuseij aɨme ɨ maj Jesús jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa maj cai anaujmueityaꞌaxɨ mej tyuꞌucuaa aꞌij mej tiꞌijrɨꞌɨrajcaa ɨ mej Israel jetze ajtyamaꞌacan.
\p
\v 3-4 Majta aɨme ɨ mej Israel jetze ajtyamaꞌacan, ɨ maj majta meyan antyaꞌaruu tɨcɨn fariseo, aɨ mu raꞌatzaahuateꞌe ɨ ruvaujsimuaꞌa tyaaca tiꞌiyeꞌira. Ayaa mu cheꞌeta manaꞌa rɨjca naijmiꞌi ɨ mej Israel jetze ajtyamaꞌacan.
\p Capu tiꞌiseicaj naꞌa ɨ tihuaꞌayeꞌira ɨ maj cɨn anaujmuéityaꞌaxɨꞌɨn. Tɨ puaꞌa aꞌatɨ tiꞌicuaꞌani, anacai pu nuꞌu ruxeꞌeveꞌe tɨ aɨn aꞌatɨ eihua anaujmuéiteꞌen, naꞌari cai, ayaa muꞌu tiꞌixaxaꞌa tɨcɨn xanaꞌaviꞌireꞌe pu seijreꞌe aɨjna ɨ aꞌatɨ ɨ tayeꞌirá jemi. Ajta, tɨ puaꞌa aꞌatɨ tyajaꞌuváꞌananan aujna mercaadu jetze, aɨ pu cai tiꞌicuaꞌani tɨ puaꞌa cai anacai anaujmuéiteꞌen.
\p Ajta tiꞌimuiꞌi tɨ ayan cɨn tyaꞌavaꞌujmuaꞌaree ɨ ruvaujsimuaꞌa tyaaca tihuaꞌayeꞌira. Ayaa mu rɨjca: metiꞌijaꞌusica ɨ vaasu ɨ maj cɨn yaꞌaca. Aɨj mu majta tiꞌijaꞌusica ɨ tiꞌitɨ xaꞌari, majta ɨ casueela.
\v 5 Matɨꞌɨj mi maɨn fariseo, majta aɨme ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca teyujtaꞌa, aɨ mu meyan tiraataihuaꞌuriꞌi maɨjna ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini een cɨn macai raꞌaste ɨ tavaujsimuaꞌa tyaacan tíiyeꞌira ɨ maj ajamuan áꞌujhuaꞌan? Ayaa muꞌu rɨcɨ maj xanaꞌavisiꞌi tiꞌicuaꞌaca ɨ rumuajcaꞌa cɨmeꞌe. ―Yaa mu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨme ɨ fariseo.
\p
\v 6 Tɨꞌɨqui ayan tyuꞌutanyúu aɨjna ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―Tyamuaꞌa pu tyajámuaavijteꞌe ɨ tɨ ayan ajmiꞌi raꞌuyuꞌuxacaꞌa aɨjna ɨ Isaías tyaacan, aɨjna tɨ tiꞌixaxaꞌataꞌa ɨ Dioj jetze maꞌacan. Aɨ pu raꞌuyuꞌuxacaꞌa tyamuaꞌa aꞌij sej eꞌen mɨ saj cai huataujnyátacan cɨn tihueꞌijteꞌe ɨ tyaɨte silu seyan sanaꞌa ruseijrata meseíraca ɨ tyaɨte saj nuꞌu nain cɨn raꞌastijreꞌe. Ayaa pu tiraꞌuyuꞌuxacaꞌa aɨjna tɨcɨn:
\q Rɨꞌɨ mu tinaatyátuꞌaraca tɨ puaꞌa metíꞌixajta inyeetzi cɨmeꞌe.
\q Ma ajtáꞌi, muꞌuri ajtacɨ́ɨj inyeetzi jemi rumuaꞌatziiraꞌa cɨmeꞌe.
\q
\v 7 Capu tiꞌitɨj vaɨreꞌe tɨ puaꞌa metyuꞌutyáanajche inyeetzi jemi.
\q Ayaa mu tiꞌihuáꞌamuaꞌatyahua tɨcɨn:
\q “Dioj pu raatyajtuaa i tayeꞌirá ityejmi jemi.”
\q Ma ajtaꞌi cai, capu, rujɨɨmuaꞌa mu rajtyau ɨ rutzajtaꞌa.
\m Yaa pu hui tiraꞌuyuꞌuxacaꞌa aɨjna ɨ Isaías tyaacan.
\p
\v 8 ’Ayaa xuꞌu rɨcɨ. Muan sej seri yaꞌuhuaꞌaxɨ aꞌij tɨ ajmiꞌi tyuꞌutaijtacaꞌa ɨ Dioj, sej si seyan huarɨni aꞌij mej tiꞌijxeꞌeveꞌe ɨ tyaɨte. Aɨ pu aꞌamuaranajchi ɨ tihuaꞌayeꞌira, tɨ ayan tyuꞌujxeꞌeveꞌe tɨ xaꞌari tyuꞌujaꞌusin naꞌari tɨ tyuꞌujaꞌusin ɨ vaasu ɨ saj cɨn yaꞌaca. Eihua pu ajta tyuꞌujxeꞌeveꞌe tɨ ayan tíꞌen. Ayaa pu nyaꞌu.
\p
\v 9 ’Tyamuaꞌa xu seri yaꞌuhuaꞌaxɨ aꞌij tɨ tyuꞌutaijtacaꞌa ɨ Dioj, sataꞌaj raꞌaraꞌasten ɨ huaꞌayeꞌira ɨ tyaɨte.
\v 10 Ayaa pu tíꞌen, aꞌini, ayej tiraataxajtacaꞌa aɨjna ɨ Moisés tyaacan, tɨcɨn: “Pataꞌaj raꞌatzaahuatyaꞌa aꞌataata, ajta aꞌanaana.” Ajta ayan tɨcɨn: “Sataꞌaj raajeꞌica aɨjna ɨ aꞌatɨ tɨ aꞌij puaꞌa tiꞌixaxaꞌa ɨ rutaata jemi naꞌari ɨ runaana jemi.”
\p
\v 11 ’Ma sajta muan, ayaa xu tirataꞌaca tɨ aꞌatɨ ayan tihuaꞌutaꞌixaateꞌen ɨ ruvaujsimuaꞌa ɨ runyuuca cɨmeꞌe tɨcɨn Corbán. (Ayaa pu huataujmuaꞌa aɨjna ɨ nyuucari tɨcɨn muaɨꞌɨvejri pu pɨrɨcɨ.) Ajta ayan tɨcɨn: “Naijmiꞌi, aꞌachu nyaj caj tíꞌijchaꞌɨ, aɨj nu neri raatamuaɨꞌɨvejte ɨ Dioj. Aɨj nu cɨn nyacai cheꞌe tíꞌijchaꞌɨ ɨ nyaj cɨn amuaatyavaɨreꞌen.”
\v 12 Tɨ puaꞌa hui aꞌatɨ ayan tihuaꞌutaꞌixaateꞌen tɨcɨn: “Corbán” ca xu cheꞌe raataꞌacareꞌen tɨ aɨn huaꞌutavaɨreꞌen ɨ ruvaujsimuaꞌa.
\v 13 Aɨj xu cɨn, seyan rúujɨpua ɨ tɨ cɨn tyuꞌutaijtacaꞌa ɨ Dioj aɨjna cɨmeꞌe ɨ aꞌamuayeꞌira saj seica huatátuꞌireꞌen. Eihua xu seyan tiꞌijrɨꞌɨre. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa aɨjna ɨ Jesús.
\p
\v 14 Tɨꞌɨqui ajtahuaꞌa huaꞌutajee ɨ tyaɨte. Aj pu i ayan tihuaꞌutaꞌixaa. Tɨcɨn:
\p ―Muan xu raanamua naijmiꞌi, sej si yauꞌeitaa xaꞌaraꞌani:
\v 15 Tiꞌitɨ tɨ aꞌij ɨ tɨ tiꞌicueꞌiriꞌi, tɨ puaꞌa aꞌatɨ raacuaꞌani, capu aꞌatzu raxanaꞌaveꞌe. Capu raxanaꞌaveꞌe aꞌini ma puaꞌaque pu maꞌacan. Ma ajta ɨ tɨ tzajtaꞌan maꞌacan, aɨ pu xaa raxanaꞌaveꞌe.
\v 16 Muan xu rarɨꞌɨrejve, rɨꞌɨ xu tiraanamua.
\p
\v 17 Tɨꞌɨj cai cheꞌe maꞌa aꞌatɨjcaꞌa, aj pu i aɨn utyajrupi u chiꞌita. Aj mu mi meyan tiraataihuaꞌuriꞌi aꞌij tɨ huataujmuaꞌa aɨjna ɨ nyuucari tɨ cɨmeꞌen aɨjna tɨ raxanaꞌaveꞌe ɨ aꞌatɨ.
\v 18-19 Aj puꞌi ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―¿Ni tzaa sacai sajta yauꞌeitaa xaꞌaraa? ¿Ni tzaa sacai yauꞌeite saɨjna? Tɨ puaꞌa aꞌatɨ tiꞌitɨj huacuaꞌani tɨ tiꞌicueꞌiriꞌi, aɨjna tɨ raacuaꞌani, ma puaꞌaque pu eꞌemaꞌacan. Aj pu i ucaruti ɨ ucaaraꞌan jetze. Ajta eꞌeyan huiraame ɨ chuitɨraaraꞌan jetze. Aɨj pu cɨn cai raxanaꞌaveꞌe aꞌini capu rájrupi ɨ tzajtaꞌan, ɨ xaijnyuꞌucaraꞌaraꞌan jetze. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Jesús.
\p Ajta ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨ iꞌi reꞌen naijmiꞌi tɨj naꞌa tɨ tiꞌicueꞌiriꞌi.
\v 20 Ajta ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Aɨjna tɨ tzajtaꞌan aiiráninyei, amɨ pu xaa raxanaꞌaveꞌe ɨ tevi.
\v 21 Au pu huiraayeꞌi ɨ tzajtaꞌan ɨ tevi naijmiꞌi ɨ muaꞌatziiraꞌa tɨ aꞌij puaꞌa eꞌen, tɨ ajta caꞌanijraꞌa rataꞌaca ɨ tevi tɨꞌij aꞌij puaꞌa tyuꞌumuaꞌati, tɨꞌij tyuꞌujxanaꞌacɨreꞌen saɨj jamuan tɨ cai ratyeviꞌitɨn, naꞌari jɨitaꞌa ayan huaujxanaꞌacɨreꞌen seij jamuan tɨ cai cɨnaꞌaraꞌan pueen. Au pu tzajtaꞌan ajta huiraayeꞌi ɨ muaꞌatziiraꞌa tɨ caꞌanijraꞌa rataꞌaca ɨ tevi tɨ tyuꞌunahuaꞌan naꞌari tɨ tyuꞌujéꞌica naꞌari tɨ chaꞌa naꞌa tyuꞌuxanaꞌacɨreꞌen huaꞌa jamuan ɨ tɨꞌɨrii.
\p
\v 22-23 ’Ajta au pu huiraayeꞌi ɨ tzajtaꞌan eijna tɨ caꞌanijraꞌa rataꞌaca tɨ aꞌatɨ ayan tiꞌitɨ tiꞌijmueiraꞌa ɨ tɨ tíꞌijchaꞌɨ ɨ saɨj naꞌari tɨ aꞌatɨ aꞌij puaꞌa rɨjca, nusu tɨ seij huácuanamua. Ayaa pu cheꞌeta naꞌa een tɨ puaꞌa aꞌatɨ ayan aꞌij puaꞌa tyuꞌujepeꞌe, naꞌari tɨ puaꞌa aꞌatɨ seij anchueereꞌen, nusu tɨ puaꞌa aꞌatɨ aꞌij puaꞌa tiꞌitejeeva, naꞌari aꞌujtzaahuatyahuaꞌa, caꞌɨn aɨn ayan rɨcɨ ɨ tɨ cai xaꞌapɨꞌɨn. Naijmiꞌi tɨj naꞌa tɨ ayan een, au pu huiraayeꞌi ɨ tzajtaꞌan ɨ tevi. Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe, aɨ pu xaa aɨn pueen ɨ tɨ ruꞌuráchuaamuaraꞌaca ɨ tevi ɨ tzajtaꞌan. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa aɨjna ɨ Jesús.
\s Jɨitaꞌa tɨ seij chuejraꞌa japua eꞌemaꞌacan, tɨ ajta ráꞌantzaahua ɨ Jesús
\r (Mt. 15:21-28)
\p
\v 24 Aj pu i Jesús áꞌuraa ajna aꞌahuaꞌa tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Tiro, ajta Sidón. A pu aꞌahuaꞌa chiꞌita aꞌutyajrupi, aꞌini capu raxeꞌevaꞌacaꞌa tɨ aꞌatɨ raamuaꞌaree tɨ aun aꞌutyavaacaꞌa aujna. Maꞌajtáꞌi cai, capu huatarɨꞌɨristaracaꞌa tɨ huatauravaa.
\v 25-26 Capu xaa nyaꞌu, aꞌini saɨj pu caꞌanacan raamuaꞌareeriꞌi. Jɨitaꞌa pu pueenyaꞌa aɨjna tɨ seij chuejraꞌa japua eꞌemaꞌacan. Saɨj pu tevijraꞌa pueenyaꞌa. Ayaa mu huaꞌatamuaꞌamua tɨcɨn sirofenicia, ɨ mej nuꞌu chiicate pueen.
\p Ajta aɨn ɨ jɨitaꞌa, aɨ pu tiyaujcaꞌa, jɨitacan tɨ tiyaaruꞌu tzajtaꞌan seijreꞌe. Aj pu i eꞌireꞌenye aɨjna ɨ naanajraꞌan. Titunutacaꞌa ajna vejliꞌi aꞌu tɨ aꞌutyavaacaꞌa aɨjna ɨ Jesús. Aj pu i ayan tirajhuaviiriꞌi tɨ ruꞌiramuariteꞌen ɨ tiyaaruꞌu tɨ tzajtaꞌan seijraꞌacaa ɨ yaujraꞌan.
\p
\v 27 Aj pu i ayan seij nyuucari cɨn tiraataꞌixaa aɨjna ɨ Jesús, ayan tɨcɨn:
\p ―Micheꞌe anacai tyuꞌucuaꞌani mɨ tɨꞌɨrii. Capu ayan raavijteꞌe tɨ huaɨꞌɨpɨꞌɨ ɨ pan tɨꞌi chiicate huataɨꞌɨpɨꞌɨteꞌen.
\p
\v 28 Aj puꞌi ayan tyuꞌutanyúu aɨjna ɨ jɨitaꞌa tɨcɨn:
\p ―Ayej xaa nyaꞌu tiꞌayajna, nyavastaraꞌa. Aru casiꞌi, tɨ puaꞌa maɨn tɨꞌɨrii, raꞌacahuaꞌanan tɨ teꞌení ɨ pan ɨ mesa japua, ¿ni qui macai racuaꞌani ɨ chiicate ɨ mej meesa jete eꞌiráuu? ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ jɨitaꞌa.
\p
\v 29 Aj pu i ayan tiraataꞌixaa aɨjna ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―Ayej xaa nyaꞌu tiraavijteꞌe patɨj peri tiraataxajtacaꞌa. Pataꞌaj aꞌuraꞌani. Puꞌuri huirajraa ɨ tiyaaruꞌu tɨ tzajtaꞌan seijraꞌacaa muaꞌayauj.
\p
\v 30 Aj pu i áꞌuraa aɨjna ɨ jɨitaꞌa. Tɨꞌɨqui aꞌaráꞌa u ruche. Tɨꞌɨj aɨn raaseij aɨjna ɨ ruyauj, tɨ an aꞌujcáꞌa utaatzi japua. Aj pu i aɨn jɨitaꞌa raamuaꞌareeriꞌi tɨ ari huirajraa ɨ tiyaaruꞌu tɨ tzajtaꞌan seijraꞌacaa.
\s Jesús pu seij tiraahuaa tɨ cai huityajnamua, tɨ ajta cai tyáꞌanrɨꞌɨre.
\p
\v 31 Ajtahuaꞌa pu huirajraa aɨjna ɨ Jesús ajna aꞌahuaꞌa Tiro. Aj pu i u aꞌuréꞌenye ajna aꞌahuaꞌa Sidón. Au pu eꞌitaꞌa aꞌatanye ajna aꞌahuaꞌa tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Tamuaamuataꞌa tɨ chajtaꞌatajme. Tɨꞌɨqui aun aꞌaráꞌa ajna jaj tɨ jajmuaa, ɨ mej meyan ratamuaꞌamua tɨcɨn Galileeya.
\p
\v 32 Aj mu mi seij aꞌarajtɨɨ tɨ tiꞌicuꞌi. Capu huityajnamua aɨjna ɨ aꞌatɨ. Ajta capu tyáꞌanrɨꞌɨre. Aj mu mi rájhuaviiriꞌi aɨjna ɨ Jesús, tɨ raꞌajtamuareꞌen ɨ tɨ tiꞌicuꞌi tɨꞌij tiraahuaateꞌen.
\v 33 Aj pu i aꞌatzu aꞌɨmɨ raꞌiraaviꞌitɨ ajna tyaɨte tzajtaꞌa. Tɨꞌɨqui aɨn Jesús, ɨ ruxɨte urujtyaꞌaxɨꞌɨ naxaitaꞌa ɨ tɨ tiꞌicuꞌi. Tɨꞌɨqui ajta aɨn a chuaataꞌa a éꞌejtzitze. Aj puꞌi raꞌantimeijriꞌi nyanuraaraꞌan jetze aɨjna cɨmeꞌe ɨ ruɨjqueꞌe.
\v 34 Tɨꞌɨqui uteꞌe aꞌujnyeeracaꞌa. Ajta ucayaatɨraa. Aj puꞌi ayan tyuꞌutaxajtacaꞌa ɨ runyuuca cɨmeꞌe tɨcɨn:
\p ―¡Efata! ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p (Aijna i nyuucari, ayaa pu huataujmuaꞌa tɨcɨn: “Tyaꞌantácuuna.” Ayaa pu huataujmuaꞌa aijna tɨcɨn: “Efata.”)
\p
\v 35 Cɨmeꞌen puꞌu ayan tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Jesús, aj pu i aɨn huaruj ɨ tɨ tiꞌicuiꞌicaꞌa. Puꞌuri xaa ajna huityanamuaaraꞌa aꞌaraa. Ajta, ari tyaꞌanrɨꞌɨrajcaa. Capu cheꞌe caꞌachiraꞌacaꞌa ɨ nyanuraaraꞌan.
\v 36 Ajta Jesús raataꞌijmɨjriꞌi tɨ cai aꞌatɨ huataꞌixaateꞌen. Ma majta, camu meyan huarɨj. Aꞌachu tɨ caj ayan tihuaꞌutaiteꞌencheꞌe, ayaa mu cheꞌeta caj tihuaꞌataꞌixaateꞌencheꞌe ɨ seica.
\v 37 Matɨꞌɨj mi tyamuaꞌa aꞌij tyaꞌutaseij ɨ tyaɨte. Meyan tɨcɨn:
\p ―Rɨꞌɨ pu tiꞌijrɨꞌɨre aɨjna ɨ Jesús nain cɨmeꞌe. Aɨ pu hui raayɨꞌɨtɨ tɨ tihuaꞌuhuaateꞌen mej mi huityanamuaaraꞌa muaꞌaraꞌani, ajta mej mi tyaꞌanrɨꞌɨraj muaꞌaraꞌani ɨ maj cai tyáꞌanrɨꞌɨre. ―Yaa mu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\c 8
\s Jesús pu tihuaꞌumí aɨme ɨ maj muaacua viꞌira aráꞌaxcaa
\r (Mt. 15:32-39)
\p
\v 1 Tɨꞌɨj auj aun aꞌutyavaacaꞌa aujna Galileeya ɨ Jesús, eihua mu tyaɨte tyujsaɨj. Camu tiꞌitɨj tichaɨcaꞌa maj raacuaꞌani. Tɨꞌɨqui aɨn Jesús huaꞌutajee aɨme ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa.
\v 2 Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Nyaanxaamɨsteꞌe amɨme jemi mɨ tyaɨte, aꞌini puꞌuri hueica xɨcaj tyaume maj áꞌujhuaꞌan nyaa jamuan. Camu majta tiꞌitɨj tichaꞌɨ maj raacuaꞌani.
\v 3 Seica mu ɨmɨ curaꞌacɨjxɨ. Aɨj pu cɨn tɨ puaꞌa nyahuaꞌureꞌitixɨꞌɨn ɨ ruche macai xɨ tyuꞌucuáꞌan, camu tyaꞌutaviicueꞌira ɨ juye japua.
\p
\v 4 Matɨꞌɨj mi meyan tiraataihuaꞌuriꞌi, tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini tiꞌirɨꞌɨri pej tihuaꞌumín ayajna aꞌu tɨ cai aꞌatɨ eꞌeche? ―Ayaa mu tiraataihuaꞌuriꞌi.
\p
\v 5 Aj pu i ayan tihuaꞌutaihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌachuni puaꞌamuaca saɨꞌɨpɨꞌɨsin ɨ pan?
\p Matɨꞌɨj mi meyan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Arahuaꞌapuaca. ―Yaa mu tiraataꞌixaa aɨme.
\p
\v 6 Aj pu i raataijtacaꞌa maj aꞌujráꞌasen ɨ tyaɨte a chuaataꞌa. Tɨꞌɨqui raꞌantyɨꞌɨpɨꞌɨ ɨ pan uteꞌe aɨjna ɨ Jesús. Aj pu i rɨꞌɨ tiraataꞌa ɨ Dioj jemi, ajta raꞌantitaaraxɨ. Aɨj pu i huaꞌuraꞌɨpɨꞌɨ ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Majta maɨn, aɨme mu huaꞌuraꞌɨpɨꞌɨ ɨ tyaɨte.
\v 7 Majta mu hueꞌité huaꞌapuaca tichaɨcaꞌa. Ajta pu raatyahuau ɨ Dioj jemi. Tɨꞌɨqui huaꞌutaij maj huaꞌuraꞌujtaareꞌen.
\p
\v 8 Naijmiꞌi mu tyuꞌucuaa. Majta tyamuaꞌa tityáajuꞌuxai. Ajta avaꞌaturaa ɨ pan tɨ raꞌantitaaraxɨ. Sicɨri mu jetze raꞌavaꞌɨstyaꞌaxɨ aɨjna tɨ avaꞌaturaa. Arahuaꞌapua sicɨ pu tyaꞌaaráꞌa.
\v 9 Majta maɨn ɨ tyaɨte ɨ mej tyuꞌucuaa, muaꞌaraꞌasicaꞌa cumu muaacua viꞌiraꞌa. Aj pu i aɨn Jesús huaꞌareꞌitixɨ ɨ tyaɨte.
\v 10 Tɨꞌɨqui atyajraa baarcu jetze, majta ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Matɨꞌɨj mi aꞌucɨj. Au mu aꞌaráꞌa ajna aꞌahuaꞌa tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Dalmanuta.
\s Aɨme ɨ fariseo mu rájhuaviiriꞌi tɨ aɨn Jesús tihuaꞌutaseijrateꞌen ɨ maj cɨn aꞌij tyaꞌutaseijra
\r (Mt. 16:1-4; Lc. 12:54-56)
\p
\v 11 Matɨꞌɨj mi fariseo a eꞌireꞌenye, majta eꞌeyan aꞌutyajhuii mej tiꞌiraꞌihuauꞌun maɨjna ɨ Jesús. Maraatatése maj caꞌanijraꞌa raataꞌan tɨ ij aɨn aiiráꞌɨtzen. Maraatáhuaviiriꞌi tɨ huaꞌutaseijrateꞌen ɨ maj cɨn aꞌij tyaꞌutaseijra maj nuꞌu mi cɨn raamuaꞌaree aɨjna tɨ jetzen araujcaꞌanye aɨjna ɨ Jesús, tɨ puaꞌa aun aꞌuveꞌeme aɨjna jemi tɨ uteꞌe eꞌeseijreꞌe tɨ ij ayan huarɨni.
\v 12 Aj pu i aɨn cai cheꞌe aꞌij tyaꞌanrɨꞌɨraa aꞌaraa. Tɨꞌɨqui ayan tyuꞌutaxajtacaꞌa tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini een cɨn manhuavii aime i tyaɨtejraꞌa nyej tiꞌitɨ huaꞌutaseijrateꞌen ɨ maj cɨn raamuaꞌaree aꞌu tɨ eꞌemaꞌacan ɨ nyaj cɨn tiꞌimɨjhuaca?
\p Ajta ayan tyuꞌutaxajtacaꞌa tɨcɨn:
\p ―Ayaa nu xaa nyaꞌu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe muejmi, canu tiꞌitɨj amuaataseijrateꞌesin.
\p
\v 13 Aj pu i huajaꞌuhuaꞌaxɨ ɨ tyaɨte. Tɨꞌɨqui ajtahuaꞌa atyajraa ɨ baarcu jetze. Aj mu mi aꞌucɨj utavan pujmeꞌen.
\s Cɨmeꞌen huaꞌanyuuca ɨ fariseo ɨ maj cɨn huaꞌacuanamua ɨ tyaɨte
\r (Mt. 16:5-12)
\p
\v 14 Majta maɨn ɨ maj áꞌujhuaꞌanyaꞌa jamuan ɨ Jesús, aɨ mu yaꞌuhuaꞌaxɨ mej yaꞌaraɨꞌɨpɨꞌɨn ɨ pan maj raacuaꞌani. Seij muꞌu caj tyuꞌɨsimaꞌa aɨjna ɨ baarcu jetze.
\v 15 Aj pu i ayan tihuaꞌutaij tɨcɨn:
\p ―Xaanamuajriꞌi muan. Rɨꞌɨ xuꞌu saɨjna cɨmeꞌe ɨ fariseo maj rajnajchi ɨ pan jetze tɨꞌij huacuꞌusta, sajta saɨjna cɨmeꞌe maj majta rajnajchi ɨ mej Herodes jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa.
\p
\v 16 Matɨꞌɨj mi aꞌutyajhuii mej tiꞌityurixaateꞌen ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Meyan tɨcɨn:
\p ―Yaa pu aɨjna cɨn tyuꞌutaxajtacaꞌa aꞌini catu pan tichaꞌɨ.
\p
\v 17 Aj pu i raamuaꞌareeriꞌi aꞌij mej yeꞌi tíꞌixajtacaa. Tɨꞌɨqui ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini een cɨn seyan tiꞌixa yee sajcai pan tichaꞌɨ? ¿Ni tzaa sacai xɨ yauꞌeite, caꞌɨn sacai xɨ tihuáuritejte? ¿Ni cai tiꞌitɨ aꞌamua jetze tasiseiri?
\v 18 ¿Ni tzaa sacai tiꞌiseij, caꞌɨn sacai tiꞌinamua? ¿Ni sacai ramuaꞌaree?
\v 19 ¿Aꞌachuni puaꞌan sicɨri avaꞌaturaa ɨ pan tɨ tyaꞌaváꞌaturaa nyatɨꞌɨj huaꞌuraꞌɨpɨꞌɨ ɨ maj anxɨ viꞌiraꞌa aꞌasicaꞌa ɨ tyaɨte aɨjna cɨmeꞌe tɨ anxɨvi aꞌasicaꞌa ɨ pan? ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Jesús.
\p Aj mu mi meyan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Tamuaamuataꞌa japuan huaꞌapua pu avaꞌaturaa.
\p
\v 20 Aj pu i aɨn Jesús, ayan ajtahuaꞌa tihuaꞌutaꞌihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―Ajta, ¿aꞌachuni puaꞌan sicɨri setyaꞌavaɨꞌɨstyaꞌaxɨ saɨjna cɨmeꞌe ɨ tɨ tyaꞌaváꞌaturaa ɨ taꞌarahuaꞌapua tɨ aráꞌaxcaa nyatɨꞌɨj tihuaꞌumí ɨ maj muaacua viꞌiraꞌa aráꞌaxcaa?
\p Aj mu mi meyan tityaatanyú tɨcɨn:
\p ―Arahuaꞌapua sicɨri.
\p
\v 21 Aj pu i ayan tihuaꞌutaꞌixaa aɨjna ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―¿Ni tzaa sacai xɨ yauꞌeite muan?
\s Jesús pu tiraahuaa seij tɨ aracuuniꞌicaa aujna u Betsaida
\p
\v 22 Matɨꞌɨjta mi maun aꞌaráꞌa ajna aꞌahuaꞌa chajtaꞌa tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Betsaida. Matɨꞌɨj mi seij eꞌireꞌenyeijte tɨ aracuuniꞌicaa. Aj mu mi rájhuaviiriꞌi aɨjna ɨ Jesús tɨ raꞌajtamuareꞌen.
\v 23 Tɨꞌɨqui aɨn Jesús rajvíꞌi muajcaꞌaraꞌaraꞌan jetze aɨjna ɨ tɨ aracun. Yaꞌuviꞌitɨ puaꞌaque ɨmɨ aujna aꞌu tɨ aꞌachajtaꞌa. Aɨ pu ruɨjqueꞌe raꞌarameijraxɨ a jɨꞌɨsaaraꞌan jetze. Ajta raꞌavaꞌamuarej. Tɨꞌɨqui raataihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Ni hui peri ma úunyee?
\p
\v 24 Aj pu i aɨn ɨ tɨ aracun, antányeerejyeꞌica, ayan tɨcɨn:
\p ―Ahuii, tyetyaca nu seij. Cu xuee cɨye manaꞌa pueen. Maj mu áꞌujhuaꞌan. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ tɨ aracun.
\p
\v 25 Ajta aɨn Jesús, ajtahuaꞌa pu raꞌaraamuare a jɨꞌɨsaaraꞌan jetze ɨ tɨ aracun. Ajtahuaꞌa pu rɨꞌɨ metyaunyeeracaꞌa. Puꞌuri xaa ajna icu huaruj. Naijmiꞌi pu tiꞌiseijraꞌacaꞌa tyamuaꞌa naa.
\v 26 Aj pu i aɨn Jesús raataijtacaꞌa aɨjna tɨ aracuuniꞌicaa tɨ nuꞌu aꞌuraꞌani ɨ ruche. Ajta ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Capej utyaruꞌiipicheꞌen u chajtaꞌa. Ni capaj pajta aꞌatɨ ixaatyaꞌa eijna cɨmeꞌe aꞌij nyaj timuaahuaa.
\s Pedro pu raataxajtacaꞌa tɨ nuꞌu Jesús aɨn pueen ɨ tɨ Dioj an yaꞌujyeíjtza ɨ ɨpuari japua
\r (Mt. 16:13-20; Lc. 9:18-21)
\p
\v 27 Tɨꞌɨj ayan tyujuꞌurɨj, aj puꞌi Jesús, majta ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa, au mu aꞌaráꞌa aꞌu tɨ aꞌuchajtaꞌatajme, ajna aꞌahuaꞌa tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Cesarea de Filipo. Juye jetze mu auujuꞌucaa. Tɨꞌɨj i ayan tihuaꞌutaihuaꞌuriꞌi aɨme ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌiqui metiꞌixa ɨ tyaɨte yee aꞌataani nyaj pɨrɨcɨ inyaa?
\p
\v 28 Aj mu mi meyan tyuꞌutaxajtacaꞌa tɨcɨn:
\p ―Seica mu meyan tiꞌixa tɨcɨn muaa paj paɨn pɨrɨcɨ aɨjna ɨ Juan tɨ huaꞌamuaɨꞌɨhuacaꞌa, majta seica meyan tɨcɨn paj aɨn pɨrɨcɨ ɨ Elías. Majta seica, meyan tiꞌixa tɨcɨn paj nuꞌu aɨn pɨjiꞌirɨcɨ saɨj ɨ tɨ tiꞌityejvee ɨ Dioj jemi. ―Yaa mu tiraataꞌixaa.
\p
\v 29 Tɨꞌɨjtaꞌi aɨn ayan tihuaꞌutaihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―Ari muan, ¿aꞌini tyajamuaꞌamitejteꞌe aꞌataani nyaj pueen inyaa?
\p Tɨꞌɨqui ayan tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Pedro, tɨcɨn:
\p ―Muaa paj aɨn pɨjiꞌirɨcɨ aɨjna ɨ mej meyan ratamuaꞌamua tɨcɨn Ɨ Cɨriistuꞌu, ɨ tɨ Dioj an yaꞌujyeíjtzaa ɨ ɨpuari japua. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Pedro.
\s Jesús pu raataxajtacaꞌa tɨ nuꞌu huamɨꞌɨni
\r (Mt. 16:21-28; Lc. 9:22-27)
\p
\v 30 Aj pu i aɨn huaꞌutaꞌijmɨjriꞌi maj cai aꞌatɨ ixaatyaꞌa.
\v 31 Tɨꞌɨqui aꞌutyejche tɨ tihuáꞌumuaꞌaten. Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa tɨ aɨn rusaɨj, ɨ tɨ ajta tyaataꞌa jetze airaanye, aɨ pu nuꞌu eihua rajpueitzi aꞌame. Ajta tɨ nuꞌu ayan ruxeꞌevaꞌa aꞌame maj cai raxeꞌevaꞌa muaꞌajuꞌun ɨ maj Israel jetze ajtyamaꞌacan, majta ɨ maj vaꞌacan cɨn títyatatí u teyujtaꞌa, majta aɨme ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca. Naijmiꞌi mu nuꞌu cai raxeꞌevaꞌa muaꞌajuꞌun. Ajta ayan tihuaꞌutaꞌixaa maj nuꞌu raajeꞌicatan. Tɨꞌɨj nuꞌu huamɨꞌɨn, aj pu ijtaꞌi huatarujsin hueica xɨcajraꞌa tzajtaꞌa.
\p
\v 32 Tyamuaꞌa pu tihueꞌixaa aꞌahuaritaacan cɨmeꞌe. Ajta aɨn ɨ Pedro, aɨ pu raꞌiraaviꞌitɨ ayée. Aj puꞌi tiraatixaatyaꞌajraa tɨ nuꞌu cai ayan tiꞌitauraꞌacareꞌen.
\p
\v 33 Ma ajta aɨn Jesús, aɨ pu ruhuaritaꞌa aꞌachaacajraa. Huaꞌuseirajraa aɨme ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Aj pu i aɨn ɨ Pedro tityaꞌaxɨ. Ayan tɨcɨn:
\p ―Aricu. Ajtáraꞌa inyeetzi jemi, mɨ pej peyan tiꞌixaxaꞌa tɨj aɨjna ɨ tiyaaruꞌu. Muaa paj cai peyan tiꞌimuaꞌatze aꞌij tɨj tiꞌijxeꞌeveꞌe ɨ Dioj silu aꞌij mej tiꞌijxeꞌeveꞌe ɨ tyaɨte.
\p
\v 34 Tɨꞌɨqui Jesús huaꞌutajee aɨme ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa, ajta ɨ tyaɨte. Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Tɨ puaꞌa aꞌatɨ raxeꞌevaꞌa tɨ nyajamuan áꞌuchaꞌacanyeꞌen, ayaa pu ruxeꞌeveꞌe tɨ cai cheꞌe ayan rɨjca aꞌij tɨ rusaɨj tiꞌijxeꞌeveꞌe. Ma ajta, tɨ puaꞌa aꞌatɨ áꞌuchaꞌacanyeꞌen nyajamuan, ayaa pu ruxeꞌeveꞌe tɨ rajpueitzi aꞌaraꞌani ruxéꞌeviꞌiraꞌa cɨmeꞌe. Ajta tɨ puaꞌa aɨn huamɨꞌɨni, capu aꞌij iꞌirɨni.
\p
\v 35 Ayaa nu tyajamuaataꞌixaateꞌesin. Tɨ puaꞌa aꞌatɨ tyuꞌutesiꞌiraꞌa tɨ cai huamɨꞌɨni, aucheꞌe pu mɨꞌɨni aɨjna ɨ aꞌatɨ. Aij pu áꞌujɨsin ɨ ruxaijnyuꞌuca tɨ auj ruuri. Ma ajta, tɨ puaꞌa aꞌatɨ huamɨꞌɨni aɨjna cɨmeꞌe tɨ áꞌuchaꞌacanyeꞌen nyeetzi jamuan, naꞌari aɨjna cɨmeꞌe ɨ nyuucaraꞌaraꞌan ɨ Dioj, aɨ pu ajtahuaꞌa huatarujsin. Ajtahuaꞌa pu ratyauni ɨ ruxaijnyuꞌuca tɨ auj ruuri.
\v 36 Ajta, tɨ puaꞌa aꞌatɨ tyuꞌumueꞌitɨn naijmiꞌi tɨj naꞌa tɨ iiyan tiꞌiseijreꞌe chaanaca japua, ¿aꞌiqui tiraatyavaꞌɨri aɨjna tɨ raamueꞌitɨ tɨ puaꞌa aɨn yaꞌuraini ɨ ruxaijnyuꞌuca tɨ auj ruuri? Capu tiꞌitɨ aꞌij tiraatyavaꞌɨri, ¿ni cai?
\v 37 ¿Ni cai aꞌij tiꞌirɨꞌɨri tɨ huaujnanai ɨ ruxaijnyuꞌuca tɨ ari yaꞌurai aɨjna cɨmeꞌe ɨ tɨ tíꞌijchaɨcaꞌa? Capu aꞌatzu aꞌij tiꞌirɨꞌɨri, icu.
\p
\v 38 Ayaa nu nyajta tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Aijna i tyaɨtejraꞌa, eihua mu autyajturaa ɨ Dioj jemi. Ayaa mu eꞌen ɨ Dioj jemi matɨj aɨme ɨ mej tiꞌixanaꞌacɨraꞌa jɨitaꞌa jamuan. Tɨ puaꞌa setiꞌiteviꞌiraꞌa saɨjna cɨmeꞌe mej ramuaꞌaree ɨ tyaɨte sej nyajamuan áꞌujhuaꞌan, naꞌari mej ramuaꞌaree tɨ aꞌamuaranajchi i nyenyuuca, tɨ puaꞌa seyan tiꞌiteviꞌiraꞌa huaꞌa jemi, aj nu nyajta inyaa i nyej nyajta tyaataꞌa jetze aꞌiraanye, nyaa nu neyan cheꞌeta nyanaꞌa tiꞌiteviꞌiraꞌa naꞌame muejmi jemi. Netiꞌiteviꞌiraꞌa nu naꞌame muejmi jemi ajna xɨcajraꞌa jetze nyatɨꞌɨj nyajtahuaꞌa yatanyén iiyan chaanaca japua. Vaꞌacan nu cɨn tiꞌityavaa naꞌame jemin ɨ Dioj tɨ niyaꞌupua ajna nyatɨꞌɨj yatanyen huaꞌa jamuan ɨ mej tiꞌivaɨreꞌe tajapua ɨ Dioj jemi.
\c 9
\s Tɨꞌɨj Jesús saɨque huataujseijratacaꞌa huaꞌa jemi ɨ maj hueica
\r (Mt. 17:1-13; Lc. 9:28-36)
\p
\v 1 Ajta ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ayej xaa nyaꞌu tiꞌayajna, ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Seica ɨ mej ya huatyáuu ayajna, aɨ mu cai xɨ cuiꞌini hasta manaꞌa cai anacai raaseij tɨꞌɨj yatanyen ɨ Dioj tɨꞌij tyuꞌutaijta iiyan chaanaca japua ɨ rumuareꞌeriꞌiraꞌa cɨmeꞌe.
\p
\v 2 Tyaumaꞌacaa aꞌachu cumu arájsevi xɨcaj, aj puꞌi aɨn Jesús an aꞌujnyéj jɨri japua. Aɨmej pu aꞌuvíꞌitɨ aɨjna ɨ Pedro, ajta ɨ Jacobo, ajta ɨ saɨj, aɨjna ɨ Juan.
\p Ajta eꞌeyan saɨque huaujruu aɨjna, a mu aꞌunyéjnyeꞌericaꞌa.
\v 3 Tatzaviꞌin pu cɨn seijraꞌacaa aɨjna ɨ Jesús. Tyamuaꞌa pu tyuꞌutyacueinaracaꞌa ɨ cɨɨxuraꞌaraꞌan. Yaa pu eenyaꞌa seijraꞌacaa tɨj seeri. Iiyan chaanaca japua capu maꞌa aꞌatɨ tɨ raayɨꞌɨtɨ tɨ cɨɨxuri tyuꞌujaꞌusin tɨꞌij ayan tiꞌijcueinaviꞌi aꞌaraꞌani.
\v 4 Majta aɨme huaseij aɨjna ɨ Elías tɨ ajmiꞌi tiꞌixajtacaraꞌa ɨ Dioj jetze maꞌacan, majta maɨjna ɨ Moisés tyaacan. Aɨ mu tíꞌixajtacaa maɨjna jamuan ɨ Jesús.
\p
\v 5 Aj pu i aɨn Pedro, ayan tiraataꞌixaa aɨjna ɨ Jesús. Ayan tɨcɨn:
\p ―Maeestru. Xaꞌapɨꞌɨn pu naa tyaj ya huatyáuu teyajna. Ticheꞌe hueicaca huataahua ɨnaamua. Saɨj tɨ mueetzi huacɨꞌɨti, ajta seij aɨjna ɨ Moisés, ajta ɨ saɨj aɨjna ɨ Elías. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Pedro.
\p
\v 6 Aꞌini aɨme ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa ɨ Jesús metyuꞌutatzɨn huapɨꞌɨ. Ajta aɨn Pedro, capu raꞌamitejtyaꞌacaa aꞌij tɨ yeꞌi tyuꞌutaxaj.
\v 7 Tɨꞌɨqui jaitɨri aꞌacáviꞌirixɨ huaꞌa japua. Huaꞌa tzajtaꞌa pu rájrupi. Aj mu mi raanamuajriꞌi tɨ aꞌatɨ ayan tyuꞌutaxajtacaꞌa, tɨcɨn:
\p ―Ai pu niyauj pɨrɨcɨ ɨ nyej rachuꞌeveꞌe. Xaanamuajriꞌi saijna. ―Ayaa pu tyuꞌutánamuajre.
\p
\v 8 Matɨꞌɨj muaanyéerajraa nain japua, capu cheꞌe aꞌa aꞌatɨjcaꞌa. Aɨ puꞌu aꞌutyavaacaꞌa huaꞌa jamuan aɨjna ɨ Jesús. Aj mu mi aꞌucɨj.
\p
\v 9 Matɨꞌɨj eꞌiicajuꞌuca, aɨ pu tihuéijca aɨjna cɨmeꞌe maj cai aꞌatɨ ixaatyaꞌa aꞌij mej tyuꞌuseij, aꞌini seica mu nuꞌu raajeꞌicatan aɨjna tɨ ajta tyaataꞌa jetze ajtyamaꞌacan. Tɨꞌɨj nuꞌu huamɨꞌɨn, aj pu nuꞌu ijtaꞌi huatarujsin. Aj pu nuꞌu i huatarɨꞌɨristari maj raataxaj.
\p
\v 10 Aɨj mu cɨn, aviitzi cɨn tíꞌixajtacaa aꞌij mej tyuꞌuseij. Ayaa mu tyuꞌurihuaꞌuracaꞌa aꞌij tɨ huataujmuaꞌa eijna tɨ cɨn ayan yee tɨꞌɨjtahuaꞌa nuꞌu huatarun ɨ tɨ mɨꞌɨni.
\v 11 Aj mu mi meyan tiraataihuaꞌuriꞌi ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―Aɨme ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca, ¿aꞌini een cɨn meyan tiꞌixaxaꞌa tɨ anacai ya uveꞌenyejsin aɨjna ɨ Elías?
\p
\v 12 Aj pu i ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ayej xaa nyaꞌu tiꞌayajna. Aɨjna Elías anacai pu aɨn ye uveꞌenyejsin. Aɨ pu nain tíꞌijajcuareꞌen. Nyajta inyaa, nicheꞌe aꞌatzu tyajamuaataihuaꞌu. ¿Aꞌini tyaꞌaxa ɨ yuꞌuxari jetze aɨjna cɨmeꞌe i nyej nyajta tyaataꞌa jetze aꞌiraanye? Ayaa pu tyaꞌaxa nyaj nuꞌu eihua rajpueitzi naꞌame. Majta nuꞌu naꞌaxaahuariꞌira muaꞌajuꞌun.
\p
\v 13 ’Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Puꞌuri ye uveꞌenye aɨjna ɨ Elías. Puꞌuri ayan tyaꞌarauraste aꞌij tɨ yeꞌi teꞌeyuꞌusiꞌihuacaꞌa aɨjna yuꞌuxari jetze. Seica mu meyan aꞌij puaꞌa raaruuren aꞌij mej yeꞌi tiꞌijxeꞌeveꞌe. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Jesús.
\p Ajta áꞌuraa aɨme jamuan, aɨjna ɨ Pedro, ajta ɨ Jacobo, ajta aɨjna ɨ Juan.
\s Jesús pu tiraahuaa ɨ paꞌarɨꞌɨ tɨ tiyaaruꞌu tzajtaꞌan seijraꞌacaa
\r (Mt. 17:14-21; Lc. 9:37-43)
\p
\v 14 Matɨꞌɨj u eꞌireꞌenye aꞌu ma eꞌij eꞌenyaꞌa ɨ seica ɨ maj Jesús jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa, matɨꞌɨj mi huaꞌuseij maj eihua eꞌetyujsaɨraꞌacaa ɨ tyaɨte huaꞌa jamuan maɨjna ɨ seica. Aɨme mu majta huaseij ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca teyujtaꞌa. Aɨ mu meyan tyuꞌurihuaꞌuracaꞌa. Majta mu tɨn nínyuꞌucacucaꞌa.
\v 15 Majta maɨn ɨ tyaɨte, matɨꞌɨj raaseij aɨjna ɨ Jesús, eihua mu huataujtyamuaꞌave. Matɨꞌɨj mi aꞌuruáachajraa jemin mej mi raatataujteꞌen.
\v 16 Tɨꞌɨqui aɨn ayan tihuaꞌutaihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Tiꞌitajni cɨn setyuꞌurihuaꞌu?
\p
\v 17 Aj pu i saɨj tɨ aꞌutyavaacaꞌa huaꞌa tzajtaꞌa, aɨ pu ayan tyuꞌutaxajtacaꞌa tɨcɨn:
\p ―Maeestru, yaa nu raveꞌeviꞌitɨ ɨ niyauj, tiyaaruꞌu tɨ tzajtaꞌan seijreꞌe. Aɨjna ɨ tiyaaruꞌu, aɨ pu cai rataꞌaca tɨ huatanyuuni,
\v 18 aꞌini aꞌanaj tɨ naꞌa tɨ aɨn tiyaaruꞌu rájviiviꞌi, ajta ayaꞌarajraini a chuaataꞌa. Ajta eihua aijjaamɨ́scueꞌiraꞌa aꞌayeꞌi aɨjna ɨ paꞌarɨꞌɨ. Ajta ancuráꞌujcɨꞌɨmáa ɨ rutamej cɨmeꞌe. Ajta huatyacɨyaaxari nain japua ɨ rutzajtaꞌa. Nuꞌuri huaꞌutahuaviiriꞌi ɨ maj mueetzi jamuan áꞌujhuaꞌan maj raatamuariteꞌen maɨjna ɨ tiyaaruꞌu. Ma majta maɨn, camu raayɨꞌɨtɨhuaꞌa muaꞌaraa. ―Yaa pu tiraataꞌixaa aɨjna ɨ aꞌatɨ.
\p
\v 19 Aj puꞌi ayan tyuꞌutanyúu aɨjna ɨ Jesús, tɨcɨn:
\p ―¿Ni tzaa sacai raayɨꞌɨtɨ muan? ¿Ni sacai xɨɨ tyaꞌatzaahuateꞌe? ¿Aꞌachuni puaꞌan ninyeꞌiraꞌa ruxeꞌeveꞌe nyej aꞌamua cɨmeꞌe huáviicueꞌireꞌen sej si huáurityejteꞌen? ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Jesús.
\p Aj pu i ayan tyuꞌutaijtacaꞌa tɨcɨn:
\p ―Ma saꞌaveꞌeviꞌitɨchi mɨ paꞌarɨꞌɨ.
\p
\v 20 Aj mu mi aa yeꞌeveꞌeviꞌitɨ. Ajta aɨn ɨ tiyaaruꞌu tɨ tzajtaꞌan seijraꞌacaa ɨ paꞌarɨꞌɨ, tɨꞌɨj aɨn huaseij ɨ Jesús, aɨ pu raatyacaꞌatzɨjxɨ ɨ paꞌarɨꞌɨ. Aj pu i aitave a chuaataꞌa. Tɨꞌɨqui pɨ tavaɨjtzixɨ, áijjaamɨ́xcueꞌiraꞌa.
\p
\v 21 Aj pu i Jesús ayan tiraataihuaꞌuriꞌi aɨjna ɨ taatajraꞌan ɨ paꞌarɨꞌɨ tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌachuni ari aꞌatee tɨ ayan tíꞌijruure?
\p Ajta aɨn taatajraꞌan ayan tyuꞌutanyúu tɨcɨn:
\p ―Tɨj naꞌa tɨ paꞌarɨꞌɨstacaꞌa.
\v 22 Ajta aɨjna ɨ tiyaaruꞌu tɨ tzajtaꞌan seijraꞌacaa, eihua pu an yaꞌujɨpua taij tzajtaꞌa, ajta a jaataꞌa tɨꞌij raajeꞌica. Tɨ puaꞌa paraayɨꞌɨtɨhuaꞌan paj tiraahuaateꞌen, táꞌancuꞌuvajxɨꞌɨ, pajta taatavaɨreꞌen. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna taatajraꞌan.
\p
\v 23 Aj pu i Jesús ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Naijmiꞌi pu tiꞌirɨꞌɨri jemin ɨ tɨ tyaꞌatzaahuateꞌe.
\p
\v 24 Aj pu i aɨn taatajraꞌan ɨ paꞌarɨꞌɨ ayan tiꞌihuaujyeinyacaꞌa tɨcɨn:
\p ―Netyaꞌatzaahuateꞌe inyaa. Naatavaɨreꞌe nyataꞌaj eitzeꞌe tyaꞌantzaahuateꞌen. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p
\v 25 Aj mu mi ajtyáxɨɨracaꞌa eihua ɨ tyaɨte maruáachijmáꞌa. Tɨꞌɨj aɨn Jesús huaꞌuseij, aj puꞌi raꞌajtyaꞌaxɨ ɨ tiyaaruꞌu tɨ paꞌarɨꞌɨ tzajtaꞌa seijraꞌacaa. Ayan tɨcɨn:
\p ―Muaa tiyaaruꞌu paj cai huiityajnamua, paj cai atányuuve, ayaa nu tiꞌimueꞌijteꞌe, paj raatatuani mɨ paꞌarɨꞌɨ. Capej cheꞌe tzajtaꞌan utyaruꞌiipicheꞌen.
\p
\v 26 Aj pu i huajijhuacaꞌa aɨjna ɨ tiyaaruꞌu. Tyamua pu raatyacaꞌatzɨjxɨ aɨjna ɨ paꞌarɨꞌɨ caꞌanin cɨmeꞌe. Aj puꞌi huirajraa ɨ tzajtaꞌan. Ajta aɨn ɨ paꞌarɨꞌɨ, aa puꞌu qui aucaꞌitɨ aꞌaraa. Xuee tɨ cuj huamɨꞌɨ. Aɨj mu cɨn meyan tiꞌimuaꞌatzɨjcaꞌa ɨ tyaɨte tɨ ayan nuꞌu huamɨꞌɨ.
\v 27 Ma ajtaꞌi cai capu. Jesús pu raꞌajvíꞌi muajcaꞌaraꞌaraꞌan jetze. Aj puꞌi raꞌajjáj. Tɨꞌɨqui huatyeechaxɨ aɨjna ɨ paꞌarɨꞌɨ. Aj mu mi aꞌucɨ́jxɨ naijmiꞌi.
\p
\v 28 Tɨꞌɨqui Jesús chiꞌita utyajrupi, majta ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Matɨꞌɨj mi aviitzi cɨn tiraihuauꞌuriꞌi aɨjna ɨ Jesús, meyan tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini een cɨn tyacai raayɨꞌɨtɨhuaꞌa taꞌaraa tyej teyan raatamuariteꞌen aɨjna ɨ tiyaaruꞌu tɨ tzajtaꞌan seijraꞌacaa?
\p
\v 29 Aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Sataꞌaj seyan raatamuariteꞌen saɨjna ɨ tiyaaruꞌujraꞌa, ayaa pu tyúꞌujxeꞌeveꞌe saj raatyajhuauni ɨ Dioj jemi, sajta ruꞌitziꞌivaꞌa.
\s Jesús pu ajtahuaꞌa raataxajtacaꞌa tɨ nuꞌu huamɨꞌɨni
\r (Mt. 17:22-23; Lc. 9:43-45)
\p
\v 30-31 Matɨꞌɨj mi aꞌucɨj. Au mu aꞌaráꞌa ajna aꞌahuaꞌa u Galileeya. Ajta aɨn ɨ Jesús, aɨ pu tihuaꞌamuaꞌatyahuaꞌa aviitzi cɨmeꞌe ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Ayaa pu aɨjna cɨn huarɨj aꞌini capu raxeꞌevaꞌacaꞌa maj raamuaꞌaree ɨ tyaɨte aꞌu tɨ aꞌij een. Ayaa pu tihueꞌixaatyaꞌacaꞌa tɨ nuꞌu aꞌatɨ cɨmeꞌen tyuꞌutatuireꞌesin aɨjna tɨ ajta tyaataꞌa jetze aꞌiráanye aɨme jemi ɨ tyetyaca. Aj mu nuꞌu mi raajeꞌicatan. Aru hueica xɨcajraꞌa jetze pu huatarujsin, ruuri pu nuꞌu ajtahuaꞌa aꞌame.
\p
\v 32 Majta maɨn ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa, camu yauꞌeitaa muaꞌaraa aꞌij tɨ tihueꞌixaatyaꞌacaꞌa. Majta tiꞌitzɨɨnyaꞌacaa. Camu áꞌujcaꞌanyajcaꞌa maj raatahuavii tɨ huaꞌutaꞌixaateꞌen tyamuaꞌa naa aꞌahuauritaacan cɨmeꞌe. Matɨꞌɨj mi aꞌucɨj.
\s Cɨmeꞌen ɨ aꞌatɨ tɨ nuꞌu eitzeꞌe ruxeꞌeveꞌe ɨ Dioj jemi
\r (Mt. 18:1-5; Lc. 9:46-48)
\p
\v 33 Au mu aꞌaráꞌa aꞌahuaꞌa chajtaꞌa tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Capernaum. Matɨꞌɨj mi chiꞌita utyajrupi. Aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Tiꞌitajni aꞌij setyuꞌurihuaꞌuracaꞌa ajna juye jetze?
\p
\v 34 Camu huatanyúu, aꞌini metiꞌiteviꞌiraꞌacaꞌa aɨjna cɨmeꞌe mej tyuꞌurihuaꞌuracaꞌa maɨjna cɨmeꞌe tɨcɨn aꞌataani eitzeꞌe ruxeꞌeveꞌe aɨme.
\v 35 Aj pu i aꞌujyeijxɨ aɨjna ɨ Jesús. Tɨꞌɨqui huaꞌutajee ɨ maj tamuaamuataꞌa japuan huaꞌapua araꞌase. Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Tɨ puaꞌa aꞌatɨ ayan tiraꞌaranajchi tɨ aɨn puéenyeꞌen tɨ eitzeꞌe vaꞌacan cɨn tiꞌityávaaca, aɨ pu ruxeꞌeveꞌe tɨ aɨn puéenyeꞌen tɨ eitzeꞌe cɨleenyaꞌacan cɨn tiꞌityávaaca. Ruxeꞌeveꞌe tɨ huaꞌutyavaɨreꞌen naijmiꞌica ɨ tyaɨte.
\p
\v 36 Aj pu i paꞌarɨꞌɨ auviꞌitɨ. A eꞌitaꞌa yaꞌutara aꞌu mej eꞌereꞌeti ɨ seica. Aj pu i raꞌaveꞌevii ɨ múutzeꞌen. Tɨꞌɨqui ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p
\v 37 ―Tɨ puaꞌa aꞌatɨ raꞌancureꞌeviꞌitɨn nyeetzi jetze maꞌacan seij ɨ paꞌarɨꞌɨ tɨj aijna, aɨjna tevijraꞌa ajta nechaꞌɨj inyeetzi. Ajta ain ɨ tevijraꞌa, capu inyeetzi naꞌa ancureꞌeviꞌitɨ silu ajta pu raꞌancureꞌeviꞌitɨ ɨ Dioj, ɨ tɨ nyajaꞌutaijtacaꞌa nyej yatanyén.
\s Cɨmeꞌen aɨjna tɨ cai ta jemin nyuu, aɨ pu nuꞌu ajta tyejmi jetze ajtyamaꞌacan
\r (Lc. 9:49-50; Mt. 10:42)
\p
\v 38 Ajta aɨjna ɨ Juan, aɨ pu ayan tiraataꞌixaa aɨjna ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―Maeestru, seij tu huaseij tɨ huaꞌamuarityaꞌacaa anyuucajtzeꞌen cɨmeꞌe ɨ tiyaaruꞌu ɨ maj huaꞌa tzajtaꞌa seijraꞌacaa ɨ tyaɨte. Aꞌini capu áꞌuchaꞌacanyaꞌa tajamuan, aɨj tu cɨn raataꞌijmɨjriꞌi tɨ cai ayan rɨjca. ―Yaa pu tiraataꞌixaa aɨjna ɨ Juan.
\p
\v 39 Aj pu i aɨn Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Caxu seyan tiꞌiraꞌijmɨjra. Tɨ puaꞌa aꞌatɨ ayan rɨjca ɨ maj cɨn aꞌij tiraꞌutaseijra, aɨjna ɨ aꞌatɨ pu xaa áꞌuchaꞌacanyaꞌa aꞌame nyajamuan. Ajta aɨn, capu aꞌanaj aꞌij puaꞌa tiꞌinyaxáata aꞌame.
\v 40 Tɨ puaꞌa aɨjna ɨ aꞌatɨ cai tajemin nyuu, aɨ pu xaa tavaɨreꞌe ityejmi.
\v 41 Ayaa nu xaa nyaꞌu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe, aꞌatɨ tɨ naꞌa, tɨ puaꞌa aɨn cɨj caj tyajamuaataꞌan ɨ jaj saj huayeꞌen aɨjna cɨmeꞌe saj nyajamuan áꞌujhuaꞌan, Dioj pu xaa tiraatanajchiteꞌesin aɨjna ɨ aꞌatɨ.
\s Cɨmeꞌen ɨ tɨ caj aɨ japua cájveti tɨ puaꞌa auutáꞌɨtzeen ɨ Dioj jemi
\r (Mt. 18:6-9; Lc. 17:1-2)
\p
\v 42 ’Naꞌari puaꞌa aꞌatɨ tɨ naꞌa, tɨ puaꞌa aɨn ɨ aꞌatɨ aꞌij puaꞌa tiruꞌutyériira paꞌarɨꞌɨ tɨ cɨleꞌen, tɨ ajta naꞌatzaahuateꞌe inyeetzi tɨj aijna, eecan pu pueijtzi tichesin aɨjna ɨ aꞌatɨ japua. Capu ayan rajpueitzi aꞌameꞌencheꞌe aɨjna ɨ aꞌatɨ tɨ puaꞌa anacai mu raꞌacáviꞌireꞌen ɨ tetej saꞌunijraꞌa tɨ veꞌe, majta eꞌeyan raꞌatyajraini a jaataꞌa.
\p
\v 43 ’Matɨꞌɨj autyaturan ɨ Dioj jemi, seica mu meyan rujetze tyuꞌujpuaꞌajteꞌen. Ayaa nu tiꞌimueꞌixaateꞌe, tɨ puaꞌa peyan jetzen tiruꞌujpuaꞌajteꞌen ɨ amuajcaꞌa paɨjna cɨmeꞌe ɨ paj cɨn autyajturaa ɨ Dioj jemi, ayaa paj huarɨni. Paraꞌantiveijche ɨ amuajcaꞌa, pej pi seij panaꞌa cɨn aꞌutyaturan ɨ amuajcaꞌa ajna tɨ eꞌeseijreꞌe ɨ Dioj, ajna paj aꞌaruuri puaꞌame jemin. Naꞌari pacai peyan huarɨni, huaꞌapuaca paj cɨn aꞌutyaruti ɨ aꞌamuájcaꞌa ajna aꞌahuaꞌa aꞌu paj antipuaꞌari, aꞌu tɨ cai aꞌarɨꞌɨri tɨ raꞌujeꞌica ɨ taij.
\v 44 Au mu cai aꞌacuiꞌini ɨ chuꞌinute ɨ maj muaatyacɨꞌɨsin. Capu ajta aꞌanaj áꞌamɨꞌɨve ɨ taij.
\p
\v 45-46 ’Naꞌari tɨ puaꞌa peyan muaꞌa jetze tiruꞌujpuaꞌajteꞌen muaɨɨca paɨjna cɨmeꞌe ɨ paj autyajturaa ɨ Dioj jemi, aɨ pu ajta muaatyavaꞌɨri pej raꞌataveijche pamɨjna muaɨɨca. Eecan pu muaatyavaꞌɨri paj muaa aꞌutyaturan seij cɨmeꞌe ɨ aɨɨca ajna tɨ eꞌeseijreꞌe ɨ Dioj. Naꞌari tɨ puaꞌa pacai peyan huarɨni, amá papuꞌu aꞌumej aꞌu tɨ Dioj an muajáꞌujɨsin aꞌu tɨ aꞌataa. Capu timuaatyavaꞌɨri paj huaꞌapuaca cɨn aꞌumeꞌen aujna aꞌu tɨ cai aꞌanaj rɨꞌɨri paj raꞌujeꞌica ɨ taij, ajna aꞌu maj cai aꞌanaj aꞌacuiꞌini ɨ chuꞌinute ɨ maj muaatyacɨꞌɨsin. Capu ajta aꞌanaj áꞌamɨꞌɨve ɨ taij.
\p
\v 47-48 ’Naꞌari tɨ puaꞌa muaa a jetze paruꞌujpuaꞌajteꞌen muaꞌa jɨꞌɨ paɨjna cɨmeꞌe ɨ paj cɨn autyajturaa ɨ Dioj jemi, aitátɨchi. Eecan pu timuaatyavaꞌɨri pej pi peyan aꞌutyarute seij cɨmeꞌe muaꞌa jɨꞌɨ ajna chajtaꞌa aꞌu tɨ tieꞌijta ɨ Dioj. Ma ajta, capu tiꞌitɨj aꞌij timuaatyavaꞌɨri paj huaꞌapuaca ájɨꞌɨsijmáꞌa paun aꞌutyarute tɨ puaꞌa peyan eenyeꞌen au pu muajáꞌujɨsin aujna tɨ aꞌataa, aꞌu maj cai aꞌanaj aꞌacuiꞌini ɨ chuꞌinute maj muaatyacɨꞌɨsin, ajta capu aꞌanaj áꞌamɨꞌɨve ɨ taij.
\p
\v 49 ’Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Naiimiꞌi xu rajpueijtzi xaꞌajuꞌun, muan mɨ sej nyajamuan áꞌujhuaꞌan sej si seyan titeetyaturan tyamuaꞌa naa uraréꞌenyeꞌen ɨ rutzajtaꞌa.
\v 50 Ayaa pu tiꞌivaɨreꞌe aɨjna ɨ unaj tɨ tiꞌitɨ tícacaren. Ma ajta, tɨ puaꞌa huatyáruꞌuna aɨjna ɨ unaj tɨꞌɨj rajxɨꞌɨni ɨ taꞌancacá, aꞌini auj tiꞌirɨꞌɨri tɨꞌij ajtahuaꞌa ancacáa aꞌaraꞌani. Capu cheꞌe aꞌij tiꞌirɨꞌɨri. Eijna i nyuucari i nyej áꞌamueꞌixaateꞌe, ayaa pu cheꞌeta tiꞌivaɨreꞌe muejmi tzajtaꞌa tɨj ɨ unaj. Cheꞌe ain amuajcacaren aꞌamua tzajtaꞌa tɨ ij rɨꞌɨ amuaaruuren. Rɨꞌɨ xuꞌu tityaꞌujmuajtya ɨ rutzajtaꞌa. Rɨꞌɨ xuꞌu sajta aꞌahuaujmuaꞌaree rujɨɨmuaꞌa sanaꞌa.
\c 10
\s Cɨmeꞌen ɨ maj huataujtuaa ɨ maj naimiꞌi áꞌujhuaꞌanyaꞌa
\r (Mt. 19:1-12; Lc. 16:18)
\p
\v 1 Jesús pu huiirajraa aujna u Capernaum. Tɨꞌɨqui aun aꞌaráꞌa ajna aꞌahuaꞌa Jerusalén. Ayuu pu pujmeꞌen áꞌuchaꞌacanyaꞌa ayun jetze ɨ jatyaꞌana jetze ɨ Jordán. Majtahuaꞌa mu tyujsaɨj ɨ tyaɨte aꞌu tɨ aꞌutyavaacaꞌa ɨ Jesús. Ajta aɨ pu eꞌeyan aꞌutejche tɨ tihuaꞌumuaꞌaten aꞌij tɨ ari tiꞌijrɨꞌɨrajcaa.
\v 2 Aj mu mi seica eꞌireꞌenye. Fariseo mu pɨrɨcɨ aɨme. Aɨ mu tíꞌitesaꞌacaa mej meyan caꞌanijraꞌa raataꞌan tɨ ij aiiráꞌɨtzen aɨjna ɨ Jesús. Aɨj mu cɨn meyan raataihuaꞌuriꞌi tɨ puaꞌa nuꞌu aɨn ayan tiꞌitaꞌaca tɨ aꞌatɨ ma ruuraini ɨ ruꞌɨj.
\v 3 Aj pu i ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―¿Tiꞌitaani amuaataij aɨjna ɨ Moisés tyaacan?
\p
\v 4 Aj mu mi meyan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Aɨ pu hui Moisés tyuꞌutaꞌa tɨ papee raatapijteꞌen ɨ tɨ cɨn aꞌatɨ ma ruuraini ɨ ruꞌɨj. ―Yaa mu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p
\v 5 Tɨꞌɨqui Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Aꞌij xu puaꞌa tirajtyau ɨ rutzajtaꞌa. Moisés pu tyuꞌutaꞌa tɨ aꞌatɨ ma ruuraini ɨ ruꞌɨj. Aɨ pu xaa ayan papee raatapijteꞌen aru capu ayan tiraataꞌa ruxéꞌeviꞌiraꞌa cɨmeꞌe. Ai puꞌu een cɨn huarɨj aɨjna aꞌini ayaa xu tiꞌijxeꞌevaꞌacaa sanaꞌa rujɨɨmuaꞌa.
\v 6 Ma ajta, tɨꞌɨj Dioj raatyataahuacaꞌa ɨ chaanaca tyajapuan yen seijreꞌe, “aɨ pu nuꞌu aɨme huataahuacaꞌa ɨ tyaataꞌa jamuan ɨ jɨitaꞌa.”
\v 7 “Aɨj pu cɨn aɨn tyaataꞌa ma huaúuhuaꞌaxɨjsin ɨ ruvaujsimuaꞌa. Ruꞌɨj pu nuꞌu jamuan aꞌutyaváa aꞌame.
\v 8 Matɨꞌɨj mi meyan eenyaꞌa muaꞌajuꞌun ɨ maj huaꞌapua, cumu saɨj puꞌu ɨ tevi.” Camu cheꞌe huaꞌapua, silu saɨj puꞌu.
\v 9 Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Dioj pu ayan tiraaxajtacaꞌa tɨ saɨj naꞌa ɨ tevi. Aɨj pu cɨn, capu ayan tiraavijteꞌe sej seyan ma tihuauuhuaꞌanan ɨ ruꞌɨstyamuaꞌa, papee sahuaꞌutapiiteꞌen ɨ cɨ́nastyamuaꞌameꞌen. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Jesús.
\p Tɨꞌɨqui áꞌuraa, majta ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa.
\v 10 Matɨꞌɨjtahuaꞌa mi chiꞌita aꞌutyajrupi, majtahuaꞌa mu meyan tiraataihuaꞌuriꞌi aɨjna cɨmeꞌe ɨ papee tɨ cɨn aꞌatɨ ruꞌɨj ma uuraini.
\v 11 Aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Tɨ puaꞌa aꞌatɨ ruꞌɨj ma uuraini, aɨ pu tiꞌixanaꞌacɨreꞌen tɨ puaꞌa eꞌeyan seij ancureꞌeviꞌitɨn ɨ jɨitaꞌa. Aɨj pu cɨn autyaturaasin jemin ɨ ruꞌɨj ɨ tɨ ma rúujɨsin.
\v 12 Naꞌari tɨ puaꞌa jɨitaꞌa rucɨn ma uuraini, aɨ pu ajta tiꞌixanaꞌacɨreꞌen tɨ puaꞌa ajta eꞌeyan seij antyaanaxca ɨ tyaataꞌa. Aɨ pu ajta autyaturaasin jemin ɨ rucɨn ɨ tɨ ma rúujɨsin.
\s Jesús pu rɨꞌɨ huaꞌutyajtuaa ɨ tɨꞌɨrii
\r (Mt. 19:13-15; Lc. 18:15-17)
\p
\v 13 Matɨꞌɨj mi tɨꞌɨrii ayauviꞌitɨche ɨ Jesús tɨꞌij huaꞌajtamuareꞌen. Aj mu mi maɨn ɨ maj Jesús jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa, aɨ mu huaꞌutaꞌijmɨjriꞌi ɨ tɨꞌɨrii maj nuꞌu cai huajaꞌuveꞌeviꞌitɨcareꞌen.
\v 14 Tɨꞌɨj Jesús huaꞌuseij aꞌij mej yeꞌi rɨjcaa, aɨ pu huatanyuꞌucacaꞌa. Tɨꞌɨqui ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Micheꞌe yej huaveꞌereꞌenyejteꞌen mɨ tɨꞌɨrii inyeetzi jemi. Matɨj manaꞌa puaꞌamua ɨ maj áꞌujcaꞌane tɨ Dioj tihuaꞌutaijteꞌen, naijmiꞌi mu meyan eꞌen matɨj i tɨꞌɨrii. Aɨj nu cɨn neyan tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Caxu hueꞌijmɨjra.
\p
\v 15 ’Ayej xaa nyaꞌu tiꞌayajna. Naa pu huaꞌase mɨ tɨꞌɨrii tɨ tihuaꞌutaijteꞌen ɨ Dioj. Tɨ puaꞌa aꞌatɨ raxeꞌevaꞌa tɨ aꞌutyarute aujna aꞌu tɨ Dioj tieꞌijta, ayaa pu ruxeꞌeveꞌe tɨ ayan cheꞌeta naꞌa raxeꞌevaꞌa tɨ tiraataijteꞌen ɨ Dioj tɨj seij paꞌarɨꞌɨ, mɨ tɨ yaa seijreꞌe. Naꞌari cai, capu aꞌanaj aꞌutyaruti aujna aɨjna ɨ aꞌatɨ.
\p
\v 16 Aj pu i aɨn Jesús huaꞌancureꞌeviꞌitɨ ɨ tɨꞌɨrii. Saxuꞌijmeꞌen pu ancaujtɨstyajxɨ ɨ rujetze. Ajta huaꞌavaꞌamuaraꞌaxɨ, aj puꞌi raatyahuau ɨ Dioj jemi tɨꞌij aɨn huaꞌuchaɨn. Tɨꞌɨqui áꞌuraa aɨjna ɨ Jesús.
\s Tyamuéij tɨ chijtyaani pu tyuꞌutaxajtacaꞌa jamuan ɨ Jesús
\r (Mt. 19:16-30; Lc. 18:18-30)
\p
\v 17 Tɨꞌɨj Jesús ari huiramaꞌaca, saɨj pu aveꞌereꞌenye, taichijmaꞌa. Aj pu i titunutacaꞌa vejripuan ɨ Jesús. Tɨꞌɨqui ayan tiraataihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―Maeestru, nyaa nu ramuaꞌaree pej rɨꞌɨ tiꞌitevi. ¿Tiꞌitajni aꞌij ruxeꞌeveꞌe tɨ ayan naacɨꞌɨti nyej ruuri naꞌaraꞌani ɨ Dioj jemi tɨj naꞌa rusen cɨmeꞌe matɨꞌɨj aꞌitacɨɨnye a chuaataꞌa ɨ mej meri huacuii?
\p
\v 18 Aj pu i Jesús ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini een cɨn peyan tiꞌinyaxa yee nyaj rɨꞌɨ tiꞌitevi? Saɨj puꞌu seijreꞌe tɨ rɨꞌɨ tiꞌitevi, ai pu aɨn pueen ɨ Dioj.
\v 19 Muaa paj peri ruꞌumuaꞌaree aꞌij tɨ tyuꞌutaijtacaꞌa ɨ Dioj. Ayaa paj eenyeꞌen: “Capaj tiꞌixanaꞌacɨraꞌa.” Ajtahuaꞌa seij, ayan tɨcɨn: “Capej tiꞌityacuiꞌica.” Ajtahuaꞌa eijna tɨ ayan tɨcɨn: “Capej tiꞌinahuaꞌa.” Ajta saɨj tɨ ayan tɨcɨn: “Capaj aꞌatɨ hueꞌitzi cɨn tiꞌixaatyaꞌa.” Ajta ayan tɨcɨn: “Capaj aꞌatɨ tzajrajmuaꞌa.” Ajta ayan tɨcɨn: “Paraꞌatzaahuatyaꞌa aꞌataata, pajta aꞌanaana.” Ai pu aɨn pueen ɨ tɨ raataijtacaꞌa ɨ Dioj.
\p
\v 20 Aj pu aɨn aꞌatɨ ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Maeestru, cɨmeꞌen ɨ paj pauchan raataxajtacaꞌa, nain nu cɨn tyaꞌaste i nyuucari nyatɨj nyanaꞌa tyuꞌuvéꞌese.
\p
\v 21 Tɨꞌɨj raaseij, rɨꞌɨ pu tyaꞌutyaujmuaꞌa ɨ rutzajtaꞌa aɨjna ɨ Jesús. Aj pu i ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Tiꞌitɨ pu auj muaꞌaturaateꞌe paj cai xɨ cɨn tyaꞌaraꞌaste. Aricu. Nain tyuꞌutuá ɨ pej tíꞌijchaꞌɨ. Pataꞌaj huaꞌuraꞌateꞌen ɨ tumin ɨ maj cai aꞌij tiꞌijviicueꞌi. Tɨ puaꞌa peyan huarɨni, eihua paj raꞌancuraꞌasin aujna aꞌahuaꞌa u tajapua. Chijtyaani paj pueenyaꞌa puaꞌame aujna tɨ eꞌeseijreꞌe ɨ Dioj. Ajta pataꞌaj mu aꞌarajraꞌani pej pi nyeetzi jamuan áꞌuchaꞌacanyeꞌen.
\p
\v 22 Tɨꞌɨj raanamuajriꞌi aɨjna ɨ nyuucari, tɨꞌɨj i utyaavatzɨ ɨ tzajtaꞌan. Huataujxaamɨjte aꞌini eihua pu tíꞌijchaɨcaꞌa. Tɨꞌɨqui áꞌuraa aɨjna ɨ aꞌatɨ.
\p
\v 23 Aj pu i Jesús ruhuaritaꞌa aꞌanyeerajraa. Ajta ayan tihuaꞌutaꞌixaa ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa tɨcɨn:
\p ―Tyamuaꞌa pu tihuaꞌamuareꞌeristeꞌe maj aꞌutyarute aujna tɨ eꞌeseijreꞌe ɨ Dioj ɨ chijtyaani. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Jesús.
\p
\v 24 Aj pu i utyaavatzɨ ɨ huaꞌa tzajtaꞌa aɨme ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa aɨjna cɨmeꞌe aꞌij tɨ tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Jesús. Ajtahuaꞌa ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Niyaujmuaꞌa, tyamuaꞌa pu tihuaꞌamuareꞌeristeꞌe ɨ mej eihua tíꞌijchaꞌɨ. Eihua pu huaꞌa jetze ruxeꞌeveꞌe ɨ maj caj tíꞌijchaꞌɨ. Aɨj pu cɨn muareꞌeri maj maun aꞌutyarute aujna tɨ eꞌeseijreꞌe ɨ Dioj.
\v 25 Capu xaa nyaꞌu ayan muareꞌeri tɨ anajraꞌani cameeyuꞌu tiꞌitɨ pɨꞌɨseꞌe jetze, tɨj ɨ chijtyaani tɨ aꞌutyarute ajna tɨ eꞌeseijreꞌe ɨ Dioj.
\p
\v 26 Matɨꞌɨj raanamuajriꞌi, eecan mu aꞌij tiraꞌutanamuajriꞌi. Aj mu mi tiꞌityurihuaꞌuriꞌi rujɨɨmuaꞌa. Meyan tɨcɨn:
\p ―Tɨ puaꞌa ayan tiꞌayajna, ¿ai taꞌuj naꞌa tiꞌirɨꞌɨri tɨ aꞌatɨ aun aꞌutyaturan ɨ Dioj jemi? ―Yaa mu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p
\v 27 Ajtahuaꞌa Jesús huaꞌuseij. Ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Aɨme jemi ɨ tetyaca, capu xaa aꞌij tiꞌirɨꞌɨri. Ma ajta, aɨ pu raayɨꞌɨtɨ ɨ Dioj. Nain cɨmeꞌe pu jemin tiꞌirɨꞌɨri.
\p
\v 28 Aj pu i aɨn Pedro aꞌutyejche tɨ raataꞌixaateꞌen. Ayan tɨcɨn:
\p ―¡Tavastaraꞌa, maꞌacui xaa!, nain tu tyeri tyajaꞌurai ɨ tyej tíꞌijchaɨcaꞌa tyej ti áꞌujhuaꞌanyeꞌen aꞌa jamuan. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Pedro.
\p
\v 29-30 Aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ayej xaa nyaꞌu tiꞌayajna. Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe, tɨ puaꞌa aꞌatɨ tiꞌitɨ aꞌuraini inyeetzi jemi, naꞌari jemin ɨ nyuucari tɨ cɨn huaujjajcuareꞌen ɨ Dioj jemi, tiꞌitɨ tɨ naꞌa tɨ yaꞌuraini, aɨ pu mijmu eitzeꞌe ancuraꞌan tɨꞌɨj auj ruuri iiyan chaanaca japua. Tɨ puaꞌa saɨj naꞌa ɨ tɨ yaꞌurai, ayaa pu cheꞌeta naꞌa raꞌancuraꞌasin aꞌachu cumu anxɨte tiꞌitɨ tɨ aꞌij, tɨ puaꞌa chiꞌi, naꞌari aꞌatzimuá naꞌari cuꞌutzimuá naꞌari juutzimuaꞌameꞌen. Ajta ayan huaꞌancureꞌeviꞌitɨ rutyaɨtestyamuaꞌa, aɨme rutaata naꞌari runaana nusu ruꞌɨj, naꞌari ruyaujmuaꞌa. Ajta pu raꞌancuraꞌasin ɨ chuej maj japuan vaujse ɨ tyaɨte. Nain pu tyaꞌancuraꞌasin. Ajta rajpueitzi aꞌame. Aru capu amɨn aꞌij. Tɨꞌɨj aɨn aꞌutyarute aujna Dioj tɨ eꞌeseijreꞌe, Dioj pu raataꞌasin tɨ ruuri aꞌaraꞌani jemin tɨj naꞌa rusen cɨmeꞌe.
\p
\v 31 Ajta ayen tɨ cɨmeꞌen yee:
\p ―Mamuiꞌi ɨ maj vivejmeꞌen cɨn títyatatí ijii, aɨ mu cɨleenyeꞌen cɨn títyatatyáꞌa muaꞌajuꞌun. Majta muiꞌitɨ ɨ maj cɨleenyeꞌen cɨn títyatatí ijii, aɨ mu vivejmeꞌen cɨn títyatatyáꞌa muaꞌajuꞌun. Ayej xaa nyaꞌu teꞌeme. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa.
\s Jesús pu ajtahuaꞌa raataxajtacaꞌa tɨ nuꞌu huamɨꞌɨni
\r (Mt. 20:17-19; Lc. 18:31-34)
\p
\v 32 Tɨꞌɨqui áꞌuraa ɨ Jesús, majta ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. An mu aꞌucɨ́j aꞌahuaꞌa Jerusalén. Ajta aɨn ɨ Jesús, aɨ pu anacai huamaꞌacaa. Eihua mu rutyamuaꞌavaꞌacaa ɨ seica. Majta tiꞌitzɨɨnyaꞌacaa ɨ maj huaꞌa cujtaꞌa huajuꞌucaꞌa. Tɨꞌɨqui ajtahuaꞌa Jesús huaꞌutajee rujɨɨmeꞌe. Aj pu i autyejche tɨ tihuaꞌutaꞌixaateꞌen aꞌij tɨ tiꞌitɨj raruuren.
\v 33 Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Casiꞌi, xaanamuajriꞌi muan. Tuꞌuri aꞌujuꞌun anna Jerusalén. Saɨj pu tyuꞌutatuireꞌesin ɨ nyacɨmeꞌen, i nyaj nyajta tyaataꞌa jetze aꞌiraanye aɨmej jemi ɨ mej tihueꞌijteꞌe teyujtaꞌa, ajta aɨmej jemi ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca. Aɨ mu tyuꞌutaꞌasin maj naajeꞌica. Aj mu mi maɨn tyuꞌutatuiireꞌesin aɨmej jemi ɨ mej seij chuejraꞌa japua eꞌemaꞌacan.
\v 34 Matɨꞌɨj mi naꞌaxaahuariꞌira muaꞌajuꞌun, majta naatyavaaxɨꞌɨn. Majta nyatyetzítziꞌicaꞌimuaxɨꞌɨn ɨ nyajetze. Majta naajeꞌicatan. Nyatɨꞌɨj hui huamɨꞌɨni, hueica xɨcaj tzajtaꞌa nu nyajtahuaꞌa a aꞌitamé huaꞌa tzajtaꞌa ɨ mɨꞌɨchite.
\s Aɨ mu raatyahuau aꞌij mej tiꞌijxeꞌeveꞌe aɨjna ɨ Jacobo, ajta aɨjna ɨ Juan
\r (Mt. 20:20-28)
\p
\v 35 Aj mu mi ajtyáxɨɨracaꞌa Jesús jemi aɨjna ɨ Jacobo, ajta aɨjna ɨ Juan. Ai mu maɨn pueen yaujmuaꞌameꞌen aɨjna ɨ Zebedeu. Matɨꞌɨj mi meyan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Maeestru, ayaa tu tiꞌijxeꞌeveꞌe pej peyan huarɨni aꞌij tyej yeꞌi tiꞌimuaatahuaviira. ―Yaa mu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p
\v 36 Aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini setiꞌijxeꞌeveꞌe nyej neyan huarɨni muejmi cɨmeꞌe? ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p
\v 37 Aj mu mi meyan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ahuii, ayaa tu tiꞌijxeꞌeveꞌe ajna xɨcajraꞌa jetze patɨꞌɨj yatanyen pej titaataijteꞌen iiyan chaanaca japua. Pataꞌaj taataꞌan tyej uhuáraasixɨꞌɨn saɨj aꞌɨrɨɨtaꞌa, ajta saɨj autataꞌa. ―Yaa mu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p
\v 38 Aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Muan, caxu ramuaꞌaree aꞌij sei tiꞌitɨj eenyaꞌa huauhuau. ¿Ni seyan raꞌaviicueꞌi saj rajpueitzi xaꞌaraꞌani nyatɨj inyaa tirajpueitzi naꞌame? ¿Naꞌari sacai raꞌaviicueꞌi ɨ tyaɨte maj aꞌij puaꞌa amuaaruuren muejmi matɨj majta aꞌij puaꞌa tiꞌinyaruure inyeetzi? ―Yaa pu tihuaꞌutaꞌixaa aɨjna ɨ Jesús.
\p
\v 39 Aj mu mi meyan tɨcɨn:
\p ―Nítiꞌijtá nyaꞌu, ayaa tu tiraꞌaviicueꞌiran.
\p Aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ayej xaa nyaꞌu tiꞌayajna. Muan xu rajpueitzi xaꞌajuꞌun nyatɨj tirajpueitzi naꞌame inyaa. Ajta, muejmi, aꞌij mu puaꞌa amuaaruuren matɨj aꞌij puaꞌa tiꞌinyaruuren inyeetzi.
\v 40 Ma ajta, canu nyaɨjna cɨn antinmuaꞌaree nyaj amuaataꞌan saj uhuáraasixɨꞌɨn saɨj nyaꞌɨrɨɨtaꞌa, ajta saɨj nyauutataꞌa. Aɨme puꞌu cɨꞌɨti ɨ maj ayan huaujxaꞌapɨꞌɨntariꞌiriꞌi.
\p
\v 41 Matɨꞌɨj mi raamuaꞌareeriꞌi ɨ seica ɨ maj tamuaamuataꞌa maj araꞌase aꞌij mej yeꞌi tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Jacobo, ajta aɨjna ɨ Juan. Aj mu mi tininyuꞌucacucaꞌa aɨme jemi ɨ maj huaꞌapua.
\v 42 Aj pu i Jesús huaꞌutajee naijmiꞌica. Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Xuꞌuri ramuaꞌaree, muan, aꞌij mej yeꞌi rɨcɨ ɨ mej tiꞌitaꞌijteꞌe nain chuejraꞌa japua. Caꞌanin mu cɨn tihueꞌijteꞌe ɨ tyaɨte. Aɨme ɨ mej vivéjmee cɨn títyatatí, aɨ mu hueꞌijteꞌe aꞌij mej yeꞌi huarɨni ɨ seica.
\v 43 Ma ajta, capu ayan teꞌeme muejmi jemi. Tɨ puaꞌa aꞌatɨ raxeꞌevaꞌa tɨ vaꞌacan cɨn tiꞌityavaa aꞌaraꞌani, ayaa pu tyuꞌujxeꞌeveꞌe tɨ aɨn cɨleenyaꞌa cɨn tiꞌityavaa aꞌaraꞌani.
\v 44 Ajta tɨ puaꞌa aꞌatɨ raxeꞌevaꞌa tɨ aɨn pueenyeꞌen ɨ tɨ eitzeꞌe ruxeꞌeveꞌe, ayaa pu tyuꞌujxeꞌeveꞌe tɨ aɨn huaꞌutyavaɨreꞌen naijmiꞌica ɨ seica.
\p
\v 45 Ayej cheꞌeta naꞌa tiꞌen inyeetzi jemi, inyaa i nyajta ɨ tyaataꞌa jetze airaanye. Canu nyaɨjna cɨn yaꞌuveꞌenye mej mi naatyavaɨreꞌen inyeetzi, silu nyataꞌaj huaꞌutyavaɨreꞌen muiꞌicaca ɨ tyaɨte. Ayaa nu xaa een cɨn yaꞌuveꞌenye nyexeꞌeviꞌiraꞌa cɨmeꞌe nyataꞌaj huaꞌa japua huanyuuni, nyaɨjna cɨmeꞌe nyaj huamɨꞌɨni huaꞌa jetze maꞌacan. Nyetiraatanajchiteꞌen ɨ Dioj tɨ cɨn aɨn huaꞌajijveꞌe ɨ maj cɨn áꞌapuaꞌaren ɨ tyaɨte.
\s Jesús pu tiraahuaa aɨjna ɨ Bartimeo tɨ aracuuniꞌicaa
\r (Mt. 20:29-34; Lc. 18:35-43)
\p
\v 46 Matɨꞌɨj mi maun aꞌaráꞌa ajna aꞌahuaꞌa tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Jericó. Matɨꞌɨj mi huiiraacɨ maujna. Puꞌuri huiramaꞌaca aɨjna ɨ Jesús, majta maɨn ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa, majta muiꞌitɨ ɨ tyaɨte. Au pu saɨj aꞌityacatii vejliꞌi juye jetze. Ayaa pu antyahuaacaꞌa tɨcɨn Bartimeo. Yaujraꞌan pu puéenyaꞌa aɨjna ɨ Timeo. Ajta aracuuniꞌicaa aɨjna ɨ Bartimeo. Aɨj pu limujna huaꞌahuaviiracaꞌa.
\p
\v 47 Tɨꞌɨj i huaꞌunamuajriꞌi maj avejliꞌi aꞌavaꞌajuꞌucaa. Cɨmeꞌen puꞌu huaꞌunamuajriꞌi, tɨꞌɨqui aɨn taꞌaracun autyejche tɨ huajijhua. Ayan tɨcɨn:
\p ―Jesús, mɨ pej iꞌihuaacɨxaꞌaraꞌan aɨjna ɨ tajtuhuan tyaacan ɨ David, naꞌancuꞌuvajxɨꞌɨ inyeetzi. ―Ayaa pu tiraatajee.
\p
\v 48 Majta maɨn ɨ tyaɨte, tyamuaꞌa mu tiraꞌajtyaꞌaxɨ. Maraatáꞌijmɨjriꞌi tɨꞌij cai ayan tíꞌijijhua. Ajta aɨn, eitzeꞌe pu caꞌanin cɨn huajijhuacaꞌa, ayan tɨcɨn:
\p ―Mɨ pej iꞌihuaacɨxaꞌaraꞌan aɨjna ɨ David tyaacan, naꞌancuꞌuvajxɨꞌɨ inyeetzi.
\p
\v 49 Aj pu i Jesús aꞌutyeechaxɨ. Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Sericu, saꞌutájee.
\p Aj mu mi yaꞌutajée. Ayaa mu tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Huatyaꞌacaꞌanye ɨ aꞌa tzajtaꞌa. Ajchesi. Aɨ pu muachuꞌeveꞌe ɨ Jesús. ―Yaa mu tiraataꞌixaa.
\p
\v 50 Aj pu i aɨn airaujchuiriꞌi ɨ rucɨɨxu caꞌanin cɨmeꞌe. Tɨꞌɨqui ájtzucu. Aj pu i eꞌireꞌenye ɨ Jesús jemi.
\v 51 Aj pu i aɨn Jesús ayan tiraataihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini petiꞌijxeꞌeveꞌe nyej tiꞌitɨ aꞌij huáruuren mueetzi jemi?
\p Tɨꞌɨqui ayan tiraataꞌixaa aɨjna ɨ tɨ aracun tɨcɨn:
\p ―Maeestru, ayaa nu tiꞌijxeꞌeveꞌe nyaj atányeeri.
\p
\v 52 Aj pu i Jesús ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Puꞌuri pajaꞌuraꞌani muaa. Petyaꞌatzaahuateꞌe nyaj inyaa timuaahuaateꞌen. Aɨj paj cɨn peri huaruj.
\p Cɨmeꞌen puꞌu ayan tiraataꞌixaa ɨ Jesús, aɨjna ɨ tɨ aracun, aj pu i atanyeeracaꞌa. Tɨꞌɨqui, aɨ pu Jesús jamuan áꞌuchaꞌacanyaꞌa aꞌaraa, aꞌu tɨ naꞌa tɨ huayeꞌicaa.
\c 11
\s Jesús pu aun aꞌutyajrupi u Jerusalén
\r (Mt. 21:1-11; Lc. 19:28-40; Jn. 12:12-19)
\p
\v 1 Matɨꞌɨj meri vejliꞌi anna antyenyéesimaꞌacaa u Jerusalén, au mu aꞌatanyéj aꞌu tɨ chajtaꞌatajme tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Betfagé, ajta Betania. Au pu aꞌachajtaꞌa jɨri jetze tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Aceituunajremi. Tɨꞌɨqui Jesús huaꞌapuaca huataityacaꞌa.
\v 2 Ayan tɨcɨn:
\p ―Sericu, sataꞌaj saun aꞌatanyén ajna vejliꞌi chajtaꞌa tɨ eꞌeseijreꞌe. Tɨ puaꞌa seri araꞌasti, au xu puuruꞌu eꞌetyauni tɨ cai xɨ aꞌanaj aꞌatɨ japuan avaꞌaca. Au pu aꞌijtápiꞌihuá aꞌame. Sataꞌaj ráꞌijxɨjta, sajta mu yaꞌaráajan.
\v 3 Tɨ puaꞌa aꞌatɨ ayan tyajamuaataihuaꞌu yee: “¿Aꞌini een cɨn saraꞌixɨjta mɨ puuruꞌu?”, ayaa xu tiraataꞌixaateꞌen yee: “Aɨ pu raꞌucupadu ɨ tavastaraꞌa”, sajta seyan tiraataꞌixaateꞌen yee: “Sajtahuaꞌa xu caꞌanacan saraatatuireꞌesin ɨ tɨ racɨi.”
\p
\v 4 Matɨꞌɨj mi u áꞌujuꞌun. A mu puaꞌaque caaye jetze yáꞌutyau maɨjna ɨ puuruꞌu. Au pu aꞌijtapiꞌihuacaꞌa pueerta jetze. Matɨꞌɨj mi raꞌijxɨjtacaꞌa.
\p
\v 5 Seica mu maun aꞌutyáuucaꞌa aujna. Aɨ mu tihuaꞌutaihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Tiꞌitajni aꞌij saruure? ¿Aꞌini een cɨn saraꞌixɨjta mɨ puuruꞌu?
\p
\v 6 Ayaa mu tihuaꞌutaꞌixaa aꞌij tɨ yeꞌi Jesús tihuaꞌutaꞌixaa. Majta maɨn ɨ seica, aɨ mu huaꞌutaꞌa maj raꞌanján.
\v 7 Matɨꞌɨj mi yaꞌujáj ɨ Jesús jemi aɨjna ɨ puuruꞌu. Maraꞌityéꞌitarite rucɨɨxu cɨmeꞌe. Tɨꞌɨqui aveꞌeyeijxɨ ɨ Jesús ɨ puuruꞌu japua.
\v 8 Majta maɨn ɨ tyaɨte, eihua mu cɨɨxuri teꞌepíitɨraa juye jetze. Majta seica piꞌista teꞌentivéichixɨꞌɨ, aɨj mu majta aꞌapíitɨraa ajna juye jetze.
\p
\v 9 Majta maɨn maj anáatyáꞌa muajuꞌucaa, aɨ mu autyajhuii mej huajijhua, majta maɨn ɨ maj huajuꞌucaꞌa cujtaꞌan aɨjna ɨ Jesús. Yaa mu tiꞌijíjhuacaꞌa tɨcɨn:
\p ―Puꞌuri iꞌi xaꞌapɨꞌɨn. Cheꞌe Dioj raaveꞌesi aijna tɨ yeveꞌeme nyuucajtzeꞌen ɨ tavastaraꞌa.
\v 10 Puꞌuri iꞌi xaꞌapɨꞌɨn. Cheꞌe Dioj raaveꞌesi tyamuaꞌa naa, aijna tɨ a yeveꞌeme tɨꞌij tyuꞌutaijta tɨj ajmiꞌi tyuꞌutaijtacaꞌa ɨ tahuaacɨxaꞌa, aɨjna ɨ David tyaacan. Ajta hui maɨn ɨ maj tiꞌivaɨreꞌe u tajapua, micheꞌe meyan tiraataxaj yee tyamuaꞌa pu iꞌixaꞌapɨꞌɨn. ―Yaa mu mi tyuꞌutaxajtacaꞌa, aujna caaye jetze.
\p
\v 11 Tɨꞌɨj i Jesús utyajrupi anna Jerusalén. Ajta eꞌeyan aꞌutyajrupi aujna teyujtaꞌa. Tɨꞌɨj tyuꞌuseij nainjapua, tɨꞌɨqui áꞌuraa, majta ɨ maj tamuaamuataꞌa japuan huaꞌapua araꞌase. Puꞌuri tyechuiixarijmaꞌaca, matɨꞌɨj mi maun aꞌaráꞌa ajna Betania.
\s Jesús pu aꞌij puaꞌa tiraatyajtuaa ɨ huarej tɨ cai tacaꞌa
\r (Mt. 21:18-19)
\p
\v 12 Yaa ruijmuaꞌa yee majta u aꞌaraacɨ aujna Betania. Puꞌuri iꞌicuatacaꞌa aɨjna ɨ Jesús.
\v 13 Tɨꞌɨj ii aɨn huarej piꞌista huaseij tɨ aꞌɨmɨ aꞌatávaacaꞌa. Eihua pu tyaxamueꞌi. Tɨꞌɨqui u áꞌumej tɨꞌij raaseij tɨ puaꞌa tacaꞌa. Ma ajtaꞌi cai, capu tacaꞌacaa. Aɨ puꞌu, xamueꞌiraꞌan seijracaa aꞌini capu ajna pɨtiꞌirɨjcaa tɨj puaꞌa taaca.
\v 14 Aj pu i Jesús ayan tiraataꞌixaa aɨjna ɨ huarej, tɨcɨn:
\p ―Capu cheꞌe aꞌatɨ mu aꞌuveꞌemaꞌa aꞌame tɨ raacuaꞌani mɨ aꞌatacaꞌi. ―Yaa pu tiraataꞌixaa.
\p Majta maɨn ɨ maj áꞌujhuaꞌanyaꞌa ɨ Jesús jamuan, aɨj mu raanajmuajriꞌi aꞌij tɨ tyuꞌutaxajtacaꞌa. Matɨꞌɨjta mi aꞌucɨj.
\s Jesús pu raajajcuare ɨ teyuu tɨ seijraꞌacaa
\r (Mt. 21:12-17; Lc. 19:45-48; Jn. 2:13-22)
\p
\v 15 Aun mu aꞌaráꞌa anna Jerusalén. Tɨꞌɨjtaꞌi aɨn Jesús aꞌutyajrupi aujna teyujtaꞌa. Ajta autyejche tɨ hueꞌiramuariteꞌen ɨ mej maun tyaꞌutuꞌaraca, ajta ɨ mej maun tyaꞌunanaave. Tyamuaꞌa pu tyajhuaꞌaxɨxɨ ɨ tihuaꞌameesa ɨ mej tumin jetzen tihuaꞌapuataꞌatiꞌiraca, ajta aꞌu maj cucuiꞌise aꞌatuꞌaracaraꞌa.
\v 16 Ajta cai huaꞌutaꞌa tɨ aꞌatɨ tiꞌitɨ áutɨsimeꞌen a eꞌitaꞌa teyujtaꞌa.
\p
\v 17 Ajta eꞌeyan tihuaꞌamuaꞌatyájraa, ayan tɨcɨn:
\p ―¿Ni cai ayan teꞌeyuꞌusiꞌi ɨ yuꞌuxari jetze tɨ ayan tiraaxajtacaꞌa ɨ Dioj tɨcɨn: “Ayaa pu nuꞌu tyajaꞌarajtyahuáa aꞌame ɨ chiꞌiraꞌan yee tɨcɨn chiꞌi maj tzajtaꞌan rɨꞌɨ tirataꞌaca ɨ Dioj ɨ maj curaꞌacɨꞌɨca nain japua ɨ chuej tɨ seijreꞌe”? Ma ajta, capu aɨjna cɨn tiꞌivaɨreꞌe. Ayaa xu raaruu ɨ chiꞌi tɨj tyastaꞌa aꞌu maj aꞌiraati ɨ nahuaꞌari. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Jesús.
\p
\v 18 Majta maɨn ɨ tyaɨte, naijmiꞌi mu aꞌij tiraꞌutaseij aɨjna cɨmeꞌe aꞌij tɨ yeꞌi tihuaꞌamuaꞌate. Majta maɨn ɨ mej tiꞌijta teyujtaꞌa, majta aɨme ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca, aɨ mu raatzɨɨnyaꞌacaꞌa matɨꞌɨj raanamuajriꞌi aꞌij tɨ yeꞌi tihuaꞌumuáꞌate. Aj mu mi raahuau aꞌij mej yeꞌi huarɨni mej mi raajeꞌica maɨjna ɨ Jesús.
\v 19 Ajta aɨn ɨ Jesús, tɨꞌɨj huatyatɨcaꞌaracaꞌa, aj puꞌi huirajraa aujna chajtaꞌa, majta ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa.
\s Huatyáahua aɨjna ɨ huarej
\r (Mt. 21:20-22)
\p
\v 20 Yaa ruijmuaꞌateꞌe yee, tɨꞌɨj huatapuaꞌaracaꞌa, au mu aꞌuréꞌenye aꞌutɨ aꞌatávaacaꞌa aɨjna ɨ huarej. Puꞌuri tyamuaꞌa tíꞌihuachicaꞌa nainjapua, ajta tétaꞌɨmɨ ɨ runaanaꞌa jetze huatyaahua.
\v 21 Tɨꞌɨqui aɨn ɨ Pedro raꞌutamuaꞌareeriꞌi aꞌij tɨ een cɨn huatyaahua. Aj pu i ayan tiraataꞌixaa aɨjna ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―Maeestru, casiꞌi. Puꞌuri tyamuaꞌa tiꞌihuachi mɨ huarej pej aꞌij puaꞌa tiraatyajtuaa.
\p
\v 22 Aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ayaa pu tyuꞌujxeꞌeveꞌe sej raꞌatzaahuatyaꞌa ɨ Dioj.
\p
\v 23 Ajta ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ayaa nu xaa nyaꞌu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Ayej tiꞌayajna. Tɨ puaꞌa aꞌatɨ tyaꞌatzaahuateꞌe ɨ rutzajtaꞌa tɨ ayan tyaꞌaraꞌasti aꞌij tɨ aɨn tiraꞌamitejteꞌe, ayaa pu teꞌeme. Tɨ puaꞌa aɨjna ɨ aꞌatɨ ayan tiraataijteꞌen aɨjna ɨ jɨri tɨcɨn: “Tichesi, atyaaruti ma jaataꞌa ajna aꞌahuaꞌa el mar”, ayaa puꞌi rɨni rɨꞌɨri. Naꞌari cai, tɨ puaꞌa utyaavatzɨn ɨ tzajtaꞌan aijna i muaꞌariiraꞌa tɨcɨn: “Ayej nyaꞌase capu aꞌij tiꞌirɨꞌɨri”, capu ayen teꞌeme tɨ ayan huarɨni.
\v 24 Aɨj nu cɨn, neyan tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Aꞌij sej yeꞌi tiraatahuaucu ɨ Dioj jemi, tɨ puaꞌa seyan tyaꞌatzaahuatyaꞌa saj seyan raꞌancuraꞌasin, ayaa pu teꞌeme, tiꞌitɨ saj aꞌij tyuꞌutyahuausin.
\v 25 Ajta, patɨꞌɨj raatyajhuauni ɨ Dioj jemi, tɨ puaꞌa aꞌatɨ autyaturan mueetzi jemi, ayaa pu tyuꞌujxeꞌeveꞌe pej tiraatauuniꞌi. Tɨ puaꞌa peyan huarɨni, aɨn ɨ ayaꞌupua tɨ aun eꞌeseijreꞌe u tajapua, aɨ pu timuaatauuniꞌira mueetzi nain cɨmeꞌe ɨ paj cɨn autyajturaa ɨ jemin.
\v 26 Naꞌari tɨ puaꞌa paj cai tiraatauuniꞌi ɨ tɨ a jemin autyajturaa, capu ajta timuaatauuniꞌira ɨ Dioj ɨ paj cɨn autyajturaa ɨ jemin. ―Yaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Jesús.
\p Matɨꞌɨj mi aꞌucɨj.
\s Cɨmeꞌen ɨ tɨ cɨn antyujmuaꞌaree aɨjna ɨ Jesús
\r (Mt. 21:23-27; Lc. 20:1-8)
\p
\v 27 Aj mu mi majtahuaꞌa u Jerusalén aꞌujuꞌun. Aj pu i Jesús aun vejliꞌi aꞌuchaꞌacanyaꞌacaꞌa teyujtaꞌa matɨꞌɨj seica a eꞌireꞌenye. Aɨ mu pueen ɨ mej tiꞌijta teyujtaꞌa, majta ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca, majta seica vaujsi.
\v 28 Aj mu mi meyan tiraataihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Tiꞌitajni cɨn petiꞌityejvee pej pi peyan rɨcɨ? ¿Aꞌataani ayan timuaataíj pej pi peyan rɨjca?
\p
\v 29 Aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Nyajta nu inyaa seij tyajamuaataihuaꞌura. Tɨ puaꞌa sanaataꞌixaateꞌen seijna, aj nu ni amuaataꞌixaateꞌesin tiꞌitɨ ɨ nyaj cɨn tiꞌityejvee nyej ni neyan rɨcɨ.
\v 30 ¿Aꞌataani raataꞌa aɨjna ɨ Juan tɨꞌij huaꞌumuaɨꞌɨhua ɨ tyaɨte?, ¿ni Dioj, caꞌɨn mɨ tyetyaca? Xaatanyuuchi.
\p
\v 31 Matɨꞌɨj mi aꞌutyahui maj rujɨɨmuaꞌa tiꞌihuáurihuaꞌura. Meyan tɨcɨn:
\p ―Tɨ puaꞌa teyan tiraataꞌixaateꞌen yee: “Dioj yaꞌutaiityacaꞌa”, ayaa pu titaataꞌixaateꞌesin yee: “¿Aꞌini een cɨn tyacai raꞌatzaahuateꞌe aꞌij tɨ tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna?”
\v 32 Ma ajta, capu hui rɨꞌɨri tyej teyan tiraataꞌixaateꞌen yee: “Tyetyaca mu yaꞌutaiityacaꞌa.”
\p Yaa mu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨme, aꞌini muꞌuri ramuaꞌareeracaꞌa maj naijmiꞌi meyan raꞌatzaahuatyaꞌacaa tɨ aɨn ɨ Juan tiꞌixaxaꞌataꞌa ɨ Dioj jetze maꞌacan. Aɨj mu cɨn huaꞌatzɨɨnyaꞌacaꞌa ɨ tyaɨtye.
\v 33 Aɨj mu mi cɨn meyan tiraataꞌixaa maɨjna ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―Catu hui ramuaꞌaree.
\p Aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Canu nyajta nyáa tyajamuaataꞌixaateꞌesin ɨ nyaj cɨn tiꞌityejvee nyej ni neyan rɨcɨ. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa.
\c 12
\s Cɨmeꞌen ɨ mej tiꞌimɨjhuaca, ɨ maj majta aꞌij puaꞌa huarɨj
\r (Mt. 21:33-46; Lc. 20:9-19)
\p
\v 1 Ajta eꞌeyan autyejche ɨ Jesús tɨ tihuaꞌutaꞌixaateꞌen seij cɨmeꞌe ɨ nyuucari. Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Aꞌatɨ tɨ yee raahuii ɨ uuva cɨyeꞌe. Tyajcuá pu nuꞌu cɨn raaráꞌana. Aj pu i tiꞌitɨ huatyataahuacaꞌa tɨ cɨn raajaꞌaraꞌapeꞌen ɨ uuva. Ajta tiꞌitɨ ájtaahuacaꞌa ajteeviꞌi, ɨ maj japuan utyúu huéiixeꞌereꞌen ɨ mej tiꞌimɨjhuaca.
\p ’Tɨꞌɨqui ayan huarɨj, seica pu huatanyaɨjte ɨ chuej mej mi tiraanajchiteꞌen cɨj caj. Aj pu i áꞌuraa aɨjna ɨ aꞌatɨ seica chuejraꞌa japua.
\v 2 Tɨꞌɨj nuꞌu ajna tyajaꞌureꞌenye aꞌanaj maj puaꞌa rajuꞌuraca aɨjna ɨ uuva, seij pu huataitacaꞌa tɨ i huaꞌutahuavii aꞌachu tɨ racɨꞌɨcɨpua aɨjna ɨ aꞌatɨ.
\v 3 Majta maɨn ɨ mej tiꞌimɨjhuaca, aɨ mu yeehui rajvíꞌi aɨjna tɨ tyuꞌutaijtiꞌire. Tyamuaꞌa mu tiraatyáavajxɨ. Ayaa muꞌu tiraataityacaꞌa. Camu tiꞌitɨ raataꞌa.
\p
\v 4 ’Ajta aɨn tɨ aꞌaraꞌan pueen ɨ chuej, ajtahuaꞌa pu seij huataityacaꞌa. Majta mu maɨn huatyatuꞌasixɨ tetej cɨmeꞌe. Matɨꞌɨj mi tyamuaꞌa tiraꞌavaꞌatuꞌa ɨ muuraꞌan jetze. Majta tyamuaꞌa aꞌij puaꞌa tiraꞌajtyaꞌaxɨ.
\v 5 Ajtahuaꞌa nuꞌu seij huataityacaꞌa. Majta mu amɨn tyamuaꞌa tyuꞌujéꞌica. Aꞌatzu ayée tyaumaꞌaca. Ajtahuaꞌa seica huataityacaꞌa. Seica mu huatyaavajxɨ, majta seica huacuii. Ayaa mu huaꞌuruu aɨme ɨ mej tiꞌimɨjhuaca.
\p
\v 6 ’Aucheꞌe pu yeehui saɨj turaacaꞌa. Yaujraꞌan nuꞌu aɨjna ɨ aꞌatɨ. Eihua pu huapɨꞌɨ raxeꞌevaꞌacaꞌa. Ayaa pu tiꞌimuaꞌatzɨjcaꞌa ayan tɨcɨn: “Ayej nyaꞌase yeehui maraꞌantzaahuateꞌesin, maɨjna.” Tɨꞌɨqui aɨn huataityacaꞌa.
\p
\v 7 ’Ma ajta, capu ayan teꞌirajraa. Ayaa mu tiꞌihuaꞌurixaa aɨme ɨ mej tiꞌimɨjhuaca. Meyan tɨcɨn: “Ai pu aɨn pueen ɨ tɨ nain tiꞌijcɨꞌɨti. Cheꞌere, ticheꞌe raajeꞌica, tɨꞌi tyejmi taꞌaj aꞌaraꞌani.” Ayaa mu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\v 8 Aj mu mi rajvíꞌi aɨjna ɨ yaujraꞌan. Matɨꞌɨj mi raajeꞌica. Matɨꞌɨqui ruꞌirajrai a puaꞌaque aɨjna ɨ maj raajeꞌica. Yaa pu tihuaꞌuruu. Antipuaꞌaracaꞌa icu.
\p
\v 9 Aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaihuaꞌuriꞌi eijna i nyuucarijraꞌa jetze tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini tyajamuaꞌamitejteꞌe? ¿Aꞌini tiꞌitɨj ruuren aijna ɨ aꞌatɨ tɨ aꞌaraꞌan pueenyaꞌa ɨ uuva? Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Aɨ pu mu aꞌuveꞌemaꞌa aꞌame. Tɨꞌɨqui huaꞌacuiꞌini ɨ mej tiꞌimɨjhuacaraꞌa ajna. Ajta aɨn ɨ chuej, aɨ pu seica huatapueijveꞌesin. Ayej xaa nyaꞌu teꞌeme.
\p
\v 10 ’¿Ni sacai aꞌanaj raꞌujijve ɨ yuꞌuxari jetze seijna i nyuucari?, tɨ ayan aɨjna cɨn raꞌaxa:
\q Aijna i tetej i mej ayauhuaꞌaxɨ ɨ mej chiꞌi taꞌahuaca,
\q ayaa pu teꞌirajraa tɨ aɨn puéenyaꞌa aꞌaraa tɨ iꞌi esquineeru.
\q
\v 11 Ayaa pu raaruu ɨ tavastaraꞌa.
\q Ɨ tɨ eitzeꞌe iꞌixaꞌapɨꞌɨn, rɨꞌɨ pu tyaꞌutyaavatzɨ ɨ tatzajtaꞌa.
\p
\v 12 Majta maɨn ɨ tyaɨte ɨ mej tiꞌijta u teyujtaꞌa, majta ɨ seica, aꞌij pu puaꞌa huaꞌuruu aꞌij tɨ tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Jesús tɨ ayan huaꞌa cɨmeꞌen tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna cɨmeꞌe ɨ nyuucari. Aj mu mi raatatése maj raatyeeviꞌi, mej mi raꞌityaanan. Ma majta, camu meyan raaruu. Mahuaꞌatzɨɨnyaꞌacaa ɨ tyaɨte. Aɨj mu cɨn raatátuaa. Matɨꞌɨj mi aꞌucɨj.
\s Cɨmeꞌen ɨ maj huáꞌajiꞌivaꞌacaa
\r (Mt. 22:15-22; Lc. 20:20-26)
\p
\v 13 Matɨꞌɨj mi seica huataityacaꞌa mej mi tyuꞌuxáj jamuan aɨjna ɨ Jesús. Fariseo mu pɨrɨcɨ, majta seica ɨ mej jetzen ajtyamaꞌacan aɨjna ɨ Herodes. Aɨ mu raatatése maj caꞌanijraꞌa raataꞌan tɨꞌij aɨn aiiráꞌɨtzen nyuucari cɨmeꞌe tɨ tyuꞌutaxaj, mej mi raatyaahueꞌita.
\v 14 Matɨꞌɨj mi eꞌireꞌenye, meyan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Maeestru, aij tu muaꞌaree pej tzaahuatiꞌiraꞌa cɨmeꞌe tiꞌixaxaꞌa. Capu a jetze ruxeꞌeveꞌe aꞌij mej yeꞌi tiꞌixaxaꞌa ɨ tyaɨte. Muaa paj cai tityaꞌajaahuateꞌe silu ayaa paj tiꞌimuaꞌataa puaꞌayeꞌi tzaahuatiꞌiraꞌa cɨmeꞌe aꞌij tɨ tiꞌijxeꞌeveꞌe ɨ Dioj. Ticheꞌe seij muaataihuauꞌu. ¿Ni qui xaꞌapɨꞌɨn tyej tyuꞌunajchi aꞌij tɨ yeꞌi tiꞌitajijveꞌe aɨjna tɨ tiꞌitaꞌijteꞌe tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Cesar? ¿Ni qui tyetyuꞌunajchi caꞌɨn tyacai? ―Yaa mu tiraataꞌixaa.
\p
\v 15 Ma ajta, aɨjna ɨ Jesús, aɨ pu ramuaꞌareeracaꞌa maj cai huataujnyátacan cɨn tíꞌiraꞌihuauracaꞌa. Aɨj pu cɨn ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini sej si seyan tiꞌineteseꞌe saj naateeviꞌi nyuucari cɨmeꞌe? Seij mɨ tumin me senyajaꞌaváɨꞌɨteꞌe. Nicheꞌe raꞌuseij.
\p
\v 16 Matɨꞌɨj mi yaꞌavaɨꞌɨte. Tɨꞌɨj raꞌuseij, tɨꞌɨqui ayan tyuꞌutaxajtacaꞌa tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌataani nyeerimaꞌaraꞌan aꞌaseijreꞌe? ¿Aꞌini antyahuaa ɨ tɨ aꞌayuꞌusiꞌi?
\p Aj mu mi meyan tyuꞌutanyúu tɨcɨn:
\p ―Aɨjna ɨ tɨ tiꞌitaijteꞌe, aɨjna tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Cesar.
\p
\v 17 Aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ayaa xu saɨjna cɨn huarɨni. Saraataꞌan saɨjna tɨ tiꞌitaijteꞌe tiꞌitɨ tɨ racɨꞌɨcɨpua. Sajta seyan raataꞌan ɨ Dioj tiꞌitɨ tɨ ajta ayan racɨꞌɨcɨpua. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa.
\p Majta maɨn, tyamuaꞌa mu titeetyaujtzaahua maɨjna cɨmeꞌe aꞌij tɨ yeꞌi tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\s Cɨmeꞌen ajna xɨcajraꞌa mej jetzen huatarún ɨ mɨꞌɨchite
\r (Mt. 22:23-33; Lc. 20:27-40)
\p
\v 18 Matɨꞌɨj mi seica a eꞌireꞌenye ɨ mej meyan antyaꞌaruu tɨcɨn Saduceo. Ai mu meyan tiꞌixaxaꞌa maj nuꞌu cai cheꞌe huatarujsin ɨ mej meri huacuii. Seij mu cɨn nyuucari tiraataihuaꞌuriꞌi maɨjna ɨ Jesús.
\v 19 Meyan tɨcɨn:
\p ―Maeestru, ayaa pu tiraꞌuyuꞌuxacaꞌa aɨjna ɨ Moisés. Tɨ puaꞌa nuꞌu aꞌatɨ nyaɨche, tɨ puaꞌa aɨ cai titɨꞌɨrijmuaꞌa huamɨꞌɨni, ruxeꞌeveꞌe nuꞌu tɨ ihuaaraꞌaraꞌan raꞌancureꞌeviꞌitɨn aɨjna tɨ ratyeviꞌitɨnyaꞌa ɨ tɨ huamɨꞌɨ. Ajta ayan ruxeꞌeveꞌe tɨ aɨn tiyauumuaꞌa aꞌaraꞌani aɨjna jetze maꞌacan ɨ tɨ huamɨꞌɨ.
\p
\v 20 ’Ayaa puꞌu nuꞌu tyujuꞌurɨj. Muaꞌaráhuaꞌapua mu araꞌasicaa aɨme ɨ maj ruꞌihuaamuaꞌa. Tɨꞌɨqui aɨn tɨ vastaꞌa huatyenaɨchacaꞌa. Capuu xɨ titɨꞌɨrijmuaꞌa huamɨꞌɨ aɨjna tɨ iꞌivastaꞌa.
\v 21 Tɨꞌɨqui aɨn tɨ raꞌityaꞌasi, aɨ pu raꞌancureꞌeviꞌitɨ aɨjna tɨ ratyeviꞌitɨnyaꞌa aɨjna tɨ huamɨꞌɨ. Ajta aɨjna juutzajraꞌan ajta pu huamɨꞌɨ. Capu ajta titɨꞌɨrijmuaꞌa aꞌaraa. Ajtahuaꞌa saɨj juutzajraꞌan raꞌancureꞌeviꞌitɨ aɨjna ɨ jɨitaꞌa. Ayaa pu cheꞌeta naꞌa huarɨj. Ajta pu huamɨꞌɨ. Capu ajta titɨꞌɨrijmuaꞌa aꞌaraa.
\p
\v 22 ’Ayaa pu cheꞌeta naꞌa tihuaꞌuruu naijmiꞌica ɨ maj aráhuaꞌapua araꞌasicaa ɨ ruꞌihuaamuaꞌa. Capu aꞌatɨ titɨꞌɨrijmuaꞌa aꞌaraa. Tɨꞌɨjtaꞌi nuꞌu huamɨꞌɨ ɨ jɨitaꞌa.
\v 23 ¿Aꞌiqui teꞌeme matɨꞌɨj aꞌitacɨɨnye aꞌu maj aꞌavaꞌanamiꞌi ɨ mej huacuii? Naijmiꞌi mu huacuii ɨ maj ratyeviꞌitɨnyaꞌa. ¿Aꞌataani ɨraꞌaraꞌan pueenyaꞌa aꞌame ajna xɨcajraꞌa jetze matɨꞌɨj huatarún?
\p
\v 24 Aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Muan xu cai ramuaꞌaree aꞌij tɨ teꞌeyuꞌusiꞌihuacaꞌa ɨ yuꞌuxari jetze. Sajta cai ramuaꞌaree aꞌij tɨ rɨcɨ ɨ Dioj ɨ rumuareꞌeriꞌiraꞌa cɨmeꞌe. Aɨj xu cɨn, muan setyaꞌutaujxua eihua huapɨꞌɨ.
\p
\v 25 ’Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Matɨꞌɨj huatarun ɨ maj huacuii, camu cheꞌe nyeenyaꞌɨche muaꞌajuꞌun. Majta juuca, camu majta vɨɨche muaꞌajuꞌun. Ayaa muꞌu eenyaꞌa muaꞌajuꞌun matɨj eꞌen ɨ xaijnyuꞌucari ɨ mej tiꞌivaɨɨreꞌe aujna tajapua.
\p
\v 26 ’Aɨjna jetze ɨ xɨcajraꞌa maj jetzen aꞌitajuꞌun ɨ maj huacuii, ayaa nu aꞌatzu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. ¿Ni sacai aꞌanaj raꞌujijve aɨjna yuꞌuxari jetze tɨ raꞌuyuꞌuxacaꞌa aɨjna ɨ Moisés tyaacan aꞌij tɨ tyaꞌaxa ɨ nyuucari tɨꞌɨj aɨn Moisés tuꞌupi huaseij tɨ vivéj, tɨ ajta tyataasimaꞌa? Aɨ pu jetzen Dioj raatajé. Ayan tɨcɨn: “Nyaa nu nyaucheꞌe huaꞌa Dioj pueen ɨ maj aꞌamuayaaxustyamuaꞌa, aɨjna ɨ Abraham, ajta aɨjna ɨ Isaac, ajta aɨjna ɨ Jacobo.”
\p
\v 27 ’Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Ayaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa ɨ Dioj aɨmej cɨmeꞌe ɨ mej meri huacuii. Tihueꞌixa cumu maj mauj ruuri. Tɨ puaꞌa macai cheꞌe ruuricajcheꞌe jemin ɨ Dioj, capu huaꞌa Dioj aꞌameꞌencheꞌe. ―Ayaa pu Jesús tihuaꞌutaꞌixaa.
\s Cɨmeꞌen ɨ nyuucari ɨ maj cɨn tiꞌijta tɨ eitzeꞌe ruxeꞌeveꞌe
\r (Mt. 22:34-40)
\p
\v 28 Saɨj pu ajta aꞌaráꞌa ɨ tɨ teꞌeyuꞌuxaca yuꞌuxari jetze. Huaꞌunamuajriꞌi aꞌij mej yeꞌi tyúꞌurixaatyaꞌacaa. Raꞌaranajchacaꞌa aꞌij tɨ yeꞌi tyuꞌuxajtacaꞌa ɨ Jesús. Aj pu i ayan tiraataihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Tiꞌitaani nyuucarijraꞌa eitzeꞌe ruxeꞌeveꞌe ɨ tɨ raaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Moisés tyaacan? ―Yaa puꞌu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna tɨ teꞌeyuꞌuxaca ɨ yuꞌuxari jetze.
\p
\v 29 Aj pu i Jesús ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ai pu aɨn pueen ɨ nyuucari tɨ eitzeꞌe ruxeꞌeveꞌe cai maa seij ɨ nyuucari. Tɨ ayan yee: “Xaanamuajriꞌi mɨ sej iiyan huachaatɨme aijna chuejraꞌa japua yu Israel. Aijna tɨ taꞌivastaraꞌa, ɨ Dioj, aɨ pu saɨj naꞌa pueen.
\v 30 Ayaa pu nuꞌu tyuꞌujxeꞌeveꞌe paj rɨꞌɨ tiraatyajtuaani aꞌatzajtaꞌa ɨ Dioj jemi, nain paj cɨn rɨꞌɨ tiraatyajtuaani, aꞌaxeꞌeviꞌiraꞌa cɨmeꞌe, pajta aꞌamuaꞌaríiraꞌa cɨmeꞌe, pajta nain ɨ aꞌacaꞌaníjraꞌa, pajta ɨ aꞌaxaijnyuꞌuca cɨmeꞌe.” Ai pu aɨn pueen ɨ nyuucari tɨ eitzeꞌe ruxeꞌeveꞌe.
\v 31 Ajta ɨ nyuucari tɨ raꞌityaꞌasi, ayej cheꞌeta naꞌa tɨn een. Ai pu aɨn pɨrɨcɨ tɨ cɨmeꞌen raxa yee: “Pataꞌaj peyan cheꞌeta panaꞌa rɨꞌɨ tirajchaɨj ɨ axaꞌaj tevi patɨj asaɨj.” Capu maa nyuucari tɨ ayan eitzeꞌe tyuꞌujxeꞌeveꞌe cai eijna i nyuucari ɨ tɨ tiꞌihuaꞌapua.
\p
\v 32 Aj pu i aɨn ɨ tɨ teꞌeyuꞌuxaca ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Maeestru, tyamuaꞌa paj naa xaꞌapɨꞌɨn tiraataxajtacaꞌa. Ayej xaa nyaꞌu tiꞌayajna patɨj pauchan tiraataxajtacaꞌa. Saɨj puꞌu ɨ Dioj. Camu maa muiꞌi.
\v 33 Ajta pu tiꞌivaɨreꞌe tɨ puaꞌa rɨꞌɨ petiraatyájtuaani ɨ Dioj jemi nain cɨmeꞌe ɨ aꞌatzajtaꞌa, pajta ɨ aꞌaxeꞌeviꞌiraꞌa cɨmeꞌe, pajta aꞌamuaꞌaríiraꞌa cɨmeꞌe. Ayan cheꞌeta naꞌa tiꞌivaɨreꞌe paj rɨꞌɨ tirajchaꞌɨ ɨ axaꞌaj tevi patɨj asaɨj. Eihua pu hui tiꞌivaɨreꞌe ɨ Dioj jemi tɨ puaꞌa aꞌatɨ tyaꞌaraꞌasten aijna cɨmeꞌe ɨ nyuucari tɨ tiꞌihuaꞌapua. Eitzeꞌe pu tiꞌivaɨreꞌe ɨ Dioj jemi eijna cai tɨ aꞌatɨ tyaꞌaraꞌasten nain cɨmeꞌe ɨ muaɨꞌɨvejri mej tiꞌityacuiꞌica naꞌari nain cɨmeꞌe aꞌu mej huajaꞌataꞌiraca ɨ yaꞌamuaate.
\p
\v 34 Tɨꞌɨj Jesús raamuaꞌareeriꞌi aꞌij tɨ yeꞌi tyuꞌutanyúu aɨjna ɨ tɨ teꞌeyuꞌuxaca, aꞌij tɨ aɨn tyuꞌutaxajtacaꞌa ahuauritaacan cɨmeꞌe, aj pu i ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Papuꞌuri tɨmuaꞌa aꞌacaꞌanye tɨ huataseijreꞌen ɨ aꞌatzajtaꞌa nain aꞌij tɨ tiꞌijxeꞌeveꞌe ɨ Dioj. ―Ayaa pu tiraataꞌixaa.
\p Aj pu xaa cai cheꞌe aꞌatɨ aꞌujcaꞌanyaa aꞌaraa tɨ ayan tiráihuaꞌu.
\s ¿Aꞌataani yaujraꞌan pueen ɨ Cɨriistuꞌu?
\r (Mt. 22:41-46; Lc. 20:41-44)
\p
\v 35 Ajtahuaꞌa pu aꞌutyajrupi ɨ Jesús aujna teyujtaꞌa. Tihuaꞌuhuamuáꞌatye. Ayan tɨcɨn:
\p ―Ayaa mu tiꞌixaxaꞌa ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca tɨ aɨn ɨ Cɨriistuꞌu tɨ nuꞌu aɨn pueen ɨ huaacɨxaꞌaraꞌan aɨjna ɨ David tyaacan.
\v 36 Ma ajta, aɨn xaijnyuꞌucaraꞌaraꞌan ɨ Dioj, aɨ pu caꞌanijraꞌa raataꞌa aɨjna ɨ David tyaacan tɨ ayan tyuꞌutaxaj tɨcɨn:
\q Tavastaraꞌa pu ayan tiraataꞌixaa aijna i nyavastaraꞌa tɨcɨn:
\q “Antiyeijxɨꞌɨ i ɨpuari japua, iiya nyaꞌɨrɨɨtaꞌa.
\q Paucheꞌe anticatii asta nyacai huaꞌutyamueꞌitɨn ɨ maj muájchaɨreꞌe.”
\m ―Ayaa puꞌu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ David tyaacan.
\v 37 Aijna ɨ mej meyan ratamuaꞌamua tɨcɨn Cɨriistuꞌu, ai pu aɨn pueen tɨ aváꞌujyaꞌupuatyaꞌacaꞌa ɨ David tyaacan ayan tɨcɨn: “Nyavastaraꞌa”. Huaꞌapua pu cɨn raatámuaꞌatzi David tyaacan aɨjna ɨ Cɨriistuꞌu. Aɨj nu cɨn neyan tyajaꞌamueꞌihuaꞌu, ¿aꞌiqui tɨ ayan huaꞌapuaca cɨn raatamuáꞌa aɨjna ɨ David tyaacan? ¿Aꞌiqui huataujmuaꞌa tɨ aɨn Cɨriistuꞌu tɨ jetzen aꞌiráanye aɨjna ɨ David tyaacan, ayaa pu ajta tijiꞌivastaraꞌaraꞌan?
\p Majta maɨn tyaɨte ɨ maj raanamuajriꞌi, eihua mu aꞌutyáuucaꞌa. Huaꞌaranajchacaꞌa eihua aꞌij tɨ yeꞌi tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\s Jesús pu huaꞌa jetze tyaꞌujpuáꞌajte aɨme ɨ mej tiꞌimuaꞌatacaraꞌa ɨ nyuucari ɨ maj cɨn tiꞌijta
\r (Mt. 23:1-36; Lc. 11:37-54; 20:45-47)
\p
\v 38 Ajta Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Rɨꞌɨ xuꞌu aɨmej jemi ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca. Huaꞌaránajchi maj tiꞌitéchajca ɨ siicuꞌuri cɨmeꞌe tɨ tɨtɨꞌɨjme mej mi huataujseijrata mé eijreꞌe. Ajta huaꞌaránajchi maj huaꞌajtzaahuatiꞌiraꞌa ɨ tyaɨte eihua mej mi maɨn tyaɨte huaꞌutataujteꞌen aꞌu tɨ naꞌa caaye jetze.
\v 39 Majta maɨjna ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca, matɨꞌɨj teyujtaꞌa utyaruꞌiipicheꞌen, aj mu mi rahuauni aꞌu maj áꞌaraarase ɨ mej vaꞌacan cɨn títyatatí. Naꞌari tɨ puaꞌa metiꞌiyestya aꞌahuaꞌa chiꞌita, aɨ mu rahuauni aꞌu tɨ aɨn aꞌujcáꞌa ɨ tɨ tihuaꞌamicua mej mi tyuꞌucuaꞌani meesa japua a vejliꞌi jemin.
\p
\v 40 ’Aɨ mu hui majta tihuaꞌariꞌiraca nain aꞌachu maj caj tíꞌijchaꞌɨ ɨ maj antyujsaɨjtaracaꞌa ɨ ucarijse. Ayaa mu maɨjna cɨn huarɨn, majta maun aꞌutyaruꞌipicheꞌe u teyujtaꞌa. Majta aꞌateeren mej tényuusimaꞌa muaꞌajuꞌun ɨ Dioj jemi. Ayaa mu tyuꞌujseijrata maj cai tiꞌitɨ aꞌij huáruu tɨ aꞌij puaꞌa een. Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe, eitzeꞌe mu rajpueitzi muaꞌajuꞌun aɨme ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca cai maa aꞌatɨ. ―Ayaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ Jesús.
\p Tɨꞌɨqui áꞌuraa.
\s Cɨmeꞌen ɨ tɨ raatamuaɨꞌɨvajtacaꞌa aɨjna ɨ ucarij tɨ cai aꞌij tiꞌijviicueꞌiracaa
\r (Lc. 21:1-4)
\p
\v 41 Ajtahuaꞌa, Jesús pu aun aꞌutyavaacaꞌa teyujtaꞌa, ajna vejliꞌi cajun jetze aꞌu maj tumin tzajtaꞌan cajhuaꞌanaa muaꞌayeꞌi. Jesús pu huaꞌaseijracaꞌa ɨ tyaɨte maj ruꞌucáhuaꞌanaa ɨ tumin ɨ cajun jetze. Majta maɨn chijtyaani maj muiꞌicaa, eihua mu tumin ucahuaꞌanaa.
\v 42 Matɨꞌɨj tumin ucahuaꞌanaa, aj puꞌi ucarij eꞌireꞌenye tɨ rusaɨjtacaꞌa. Tɨꞌɨqui ain huaꞌapuaca ucaahuaꞌaxɨ ɨ tumin tɨ cɨj arastɨme.
\p
\v 43 Tɨꞌɨj raaseij ɨ Jesús, aɨ pu huaꞌutajee aɨme ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Ayej tiꞌayajna. Eitzeꞌe pu tiꞌivaɨreꞌe ɨ Dioj jemi aꞌachu tɨ caj tyuꞌutaꞌa amɨjna mɨ ucarij cai ɨ maj caj nain tyuꞌutaꞌa ɨ seica mɨ chijtyaani.
\v 44 Amɨme chijtyaani, aɨ muꞌu uꞌucajhuaꞌanaa ɨ tumin tɨ huatáꞌɨtzee. Ma ajta amɨjna mɨ ucarij, ayaa pu caj eenyaꞌa tɨ cai aꞌij tiꞌijviicueꞌi, nain pu caj tyaꞌucaahuaꞌaxɨ tɨj naꞌa tɨ caj tíꞌituavaꞌacaꞌa.
\c 13
\s Jesús pu tyuꞌutaxajtacaꞌa tɨ nuꞌu teyuu huatáuuniꞌihuaꞌa
\r (Mt. 24:1-2; Lc. 21:5-6)
\p
\v 1 Matɨꞌɨj mi huiiraacɨ aujna teyujtaꞌa. Puꞌuri huiramaꞌaca aɨjna ɨ Jesús, tɨꞌɨqui saɨj tɨ jamuan áꞌuchaꞌacanyaꞌa ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Maeestru, casiꞌi. Huaseij. Tyamuaꞌa pu tiꞌivivejme mɨ tetej tɨ ticaitɨmee iiyaj jaxuꞌu jetze. Ajta mɨ chiꞌi, naa pu een.
\p
\v 2 Aj pu i ayan tyuꞌutanyúu aɨjna ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―Casiꞌi, muan. Xaaseij. Naijmiꞌi tɨ vivejmáꞌa huavaatɨmee ɨ chiꞌi, nain pu huatyauuniꞌihuaꞌa tɨ areꞌevee ɨ chiꞌi. Capu cheꞌe seiraꞌa aꞌame ɨ jaxuꞌu jetze ɨ tetej tɨ rujapua ticaitɨmee.
\s Cɨmeꞌen ɨ maj cɨn raamuaꞌaree tɨ ari tɨmuaꞌa nain teꞌentipuaꞌari
\r (Mt. 24:3-28; Lc. 21:7-24; 17:22-24)
\p
\v 3 Matɨꞌɨj mi aꞌucɨj. Aun mu aꞌaráꞌa ajna teyuu tɨ éꞌijnyee jɨri jetze tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Aceituunajremi. Tɨꞌɨqui a aꞌujyeijxɨ aɨjna ɨ Jesús, majta seica, aɨjna ɨ Pedro, ajta ɨ Jacobo, ajta ɨ Juan, ajta ɨ Andrés. Ai mu aviitzi cɨn meyan tirajhuaviiriꞌi tɨcɨn:
\p
\v 4 ―Pataꞌaj titaataꞌixaateꞌen aꞌanaj tɨ ayan tiꞌirɨni. ¿Tiꞌitajni aꞌij tiꞌiseijreꞌen tɨꞌɨj ajna pɨ tyajaꞌureꞌenyen tɨ tyaꞌaraꞌasten nain patɨj peri tyuꞌutaxajtacaꞌa?
\p
\v 5 Aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Rɨꞌɨ xuꞌu muan, tɨꞌij cai aꞌatɨ amuaacuanamuan.
\v 6 Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Muiꞌitɨ mu huataseijreꞌesin maj nyenyuuca cɨmeꞌe tiꞌixaata muaꞌajuꞌun. Meyan tɨcɨn: “Nyaa nu Cɨriistuꞌu pueen.” Eihua mu huaꞌacuanamuan ɨ tyaɨte.
\p
\v 7 ’Tɨ puaꞌa seri seyan tinamuaara maj nuꞌu nyaꞌuseꞌen a aꞌahuaꞌa, naꞌari maj nuꞌu meri tɨmuaꞌa autyahuijsin mej nyaꞌuseꞌen, caxu tiꞌitzɨɨnyaꞌa. Capu amɨn aꞌij. Ayaa pu tyuꞌujxeꞌeveꞌe tɨ ayan tyajaꞌureꞌenyen. Caxɨɨ pu ajna tyajaꞌureꞌenyejsin ajna xɨcajraꞌa jetze tɨ jetzen tyaꞌaraꞌasti nain cɨmeꞌe.
\p
\v 8 ’Ayaa pu teꞌeme. Seica mu tyaɨtejraꞌa, majta seica tyaɨtejraꞌa, aɨ mu naijmiꞌi huataujnyaꞌusiꞌiteꞌesin. Majta ɨ mej seica chuejraꞌa japua aꞌuchaatɨme, majta maj seij chuejraꞌa japua aꞌuchaatɨme, aɨ mu naijmiꞌi huataujnyaꞌusiꞌiteꞌesin. Ajta huataujcaꞌatzɨjxɨꞌɨsin ɨ chuej puaꞌamuaque iiyan chaanaca japua. Muiꞌitɨ mu majta huatatájcu. Ai pu aɨn pueen ɨ taꞌanajca ɨ maj cɨn rajpueitzi muaꞌajuꞌun.
\p
\v 9 ’Sahuaꞌuchaɨn muan, aꞌini majamuáꞌaviꞌitɨn huaꞌa jemi ɨ mej tiꞌijta. Majta teyujtaꞌa mu amuaꞌatyávajxɨꞌɨsin. Majamuaatajeevi sej si tyuꞌuxáj jamuan ɨ tajtuhuan, sajta jamuan ɨ rey. Majamuaatajeevi maɨjna cɨmeꞌe ɨ nyenyuucajtzeꞌe inyeetzi. Ayaa mu maɨjna cɨn rɨni, muan xu nyeetzi jetze maꞌacan tihuaꞌutaꞌixaateꞌesin.
\v 10 Anacai, ai pu ruxeꞌeveꞌe sej tihuaꞌutaꞌixaateꞌen nainjapua ɨ chuejraꞌa aꞌij tɨ een cɨn Dioj tihuaꞌutauuniꞌira. Ayaa xu saɨjna cɨn huarɨn, aj pu xaa teꞌentipuaꞌari nain.
\p
\v 11 ’Tɨ puaꞌa seica maj amuaꞌanviꞌitɨn aɨmej jemi ɨ mej tiꞌitaꞌijteꞌe, caxu seyan tiꞌimuajca aꞌij sej yeꞌi tihuaꞌutaꞌixaateꞌesin. Ayaa xuꞌu huarɨni ajna xɨcajraꞌa jetze. Aɨjna ɨ xaijnyuꞌucaraꞌaraꞌan ɨ Dioj, aɨ pu amuaataꞌasin aꞌij sej yeꞌi tyuꞌutaxaj. Aɨj pu cɨn, aꞌij tɨ tyajamuaatamityejteꞌesin, aɨj xuꞌu huaꞌutaꞌixaateꞌen. Ai pu aɨn pueen tɨ tiꞌixa aɨjna ɨ xaijnyuꞌucaraꞌaraꞌan ɨ Dioj.
\v 12 Ayaa pu ajta teꞌeme ajna xɨcajraꞌa jetze. Seica mu rujuutzimuaꞌa áꞌaviꞌitɨn aɨme jemi ɨ mej tiꞌijta mej mi huaꞌucuiꞌini. Ayaa mu cheꞌeta manaꞌa huaꞌaruuren ɨ rujaꞌatzimuá. Majta seica ayan cheꞌeta manaꞌa huaꞌaruuren ɨ ruyaujmuaꞌa. Majta maɨn yaujmuaꞌameꞌen, aɨ mu huaꞌutyenyaꞌusiꞌiteꞌesin ɨ ruvaujsimuaꞌa. Aɨ mu majta tyuꞌutaꞌasin mej seica huaꞌucuiꞌini.
\v 13 Naijmiꞌi ɨ tyaɨte, muejmi jemi camu aꞌamuaxeꞌevaꞌa muaꞌajuꞌun aɨjna cɨmeꞌe saj inyeetzi jetze ajtyamaꞌacan, aɨ mu naimiꞌi amuajchaɨɨraꞌa muaꞌajuꞌun. Ajta aɨn ɨ aꞌatɨ tɨ ayan tyaꞌutaviicueꞌi asta cai huamɨꞌɨni, Dioj pu raꞌancureꞌeviꞌitɨ ajna tɨ tyejeꞌijta.
\p
\v 14 ’Ajna xɨcajraꞌa jetze tiꞌitɨj xu seijran tɨ aꞌij puaꞌa een, tɨ xanaꞌaviꞌireꞌe, tɨ tzɨɨniꞌireꞌe. Au mu raatyechajtza aꞌu tɨ cai ayan tiraavijteꞌe. (Aɨ pu yauꞌeitaa aꞌame tɨ raꞌajijveꞌen aijna jetze i yuꞌuxari.)
\p ’Satɨꞌɨj raseijran, ayaa xu huarɨni. Aɨme ɨ maj Judea huachaatɨme, micheꞌe maɨn aꞌucɨ́jxɨꞌɨn caꞌanacan aꞌu tɨ áꞌujɨrime.
\v 15 Tɨ puaꞌa ajna xɨcajraꞌa jetze, aꞌatɨ an aꞌujcatii ɨ ruchiꞌi japua taꞌavaꞌanamiꞌi, cheꞌe aɨn caꞌanacan acajraꞌani. Ajta cai ayan rɨjca, tɨ tiꞌitɨj huiráꞌavacareꞌen u ruchiꞌita.
\v 16 Naꞌari tɨ puaꞌa saɨj tyajaꞌamuareꞌe ɨ ruviꞌiraꞌataꞌa, cheꞌe cai aꞌuréꞌeninyeicaꞌan ɨ ruche tɨꞌij rucɨɨxu huiraapin.
\p
\v 17 ’Cuiꞌi xaa aɨme, ɨ maj rajpueitzi muaꞌajuꞌun ajna xɨcajraꞌa jetze aɨme ɨ juuca ɨ maj aꞌutájucájme, majta aɨme ɨ maj huaꞌatziꞌite ɨ ruyaujmuaꞌa.
\v 18 Muan xu seyan tiꞌihuaviira ɨ Dioj tɨꞌij cai ayan ajna tyajaꞌureꞌenyen tɨꞌɨj huáseeviꞌin.
\p
\v 19 ’Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe tɨ ayan teꞌeme ajna xɨcajraꞌa jetze. Eitzeꞌe mu rajpueitzi muaꞌajuꞌun macai ɨ mej meri rajpueitzi muaꞌaraa tɨ yu eꞌireꞌenye. Capu ajta cheꞌe ayan tyajaꞌureꞌenyejsin seij xɨcajraꞌa jetze tɨj ajna.
\v 20 Ajta tɨ puaꞌa aɨn tavastaraꞌa cai aɨn ayan raruuren tɨꞌij cai cheꞌe ayan aꞌateeviꞌin tɨ tyaumeꞌen aꞌachu puaꞌan xɨcaj, capu aꞌatɨ ruuri aꞌameꞌencheꞌe. Ma ajta, huaꞌa cɨmeꞌen ɨ tyaɨte tɨ Dioj ari huaꞌantihuau ɨ jajcua ɨmɨ, aɨ pu ari ayan raruure tɨꞌij cai cheꞌe ayan aꞌateeviꞌin.
\p
\v 21 ’Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe, ajna xɨcajraꞌa jetze, ayaa pu teꞌeme. Aꞌatɨ pu ayan tyajamuaataꞌixaateꞌesin yee: “Casiꞌi, iiya pu eꞌitaꞌa een aɨjna ɨ Cɨriistuꞌu”, naꞌari saɨj ayan yee: “Aꞌacui, aa pu eꞌitaꞌa een.” Tɨ puaꞌa meyan tyajamuaataꞌixaateꞌen ajna xɨcajraꞌa jetze, caxu raꞌatzaahuatyaꞌa.
\v 22 Seica mu ya uveꞌenyejsin ɨ mej tiꞌihueꞌitaca. Meyan tɨcɨn: “Nyaa nu nyaɨn pueen ɨ Cɨriistuꞌu.” Majta seica meyan tɨcɨn: “Netiꞌityejvee nyaɨjna cɨmeꞌe nyuucajtzeꞌen ɨ Dioj.” Ai mu haꞌutaseijrateꞌesin ɨ tyaɨte aꞌij mej yeꞌi tiꞌitɨj tyuꞌuyɨꞌɨtɨ mej mi huaꞌucuanamuan, tɨ puaꞌa huatarɨꞌɨristare maj huaꞌucuanamuan ɨ tyaɨte tɨ Dioj ari huaꞌantihuau rusaɨj.
\v 23 Aru, xaanamuajriꞌi tyamuaꞌa naa. Caxu xaa nyaꞌu yáꞌuhuaꞌanan nyej anacai nyeri amueꞌixaa nain cɨmeꞌe.
\s Aɨ pu ajtahuaꞌa ya vaꞌacányejsin aɨjna tɨ ajta jetzen airaanye ɨ tyaataꞌa
\r (Mt. 24:29-35, 42-44; Lc. 21:25-36)
\p
\v 24 ’Ajta hui ajna xɨcajraꞌa jetze, ajna maj rajpueitzi muaꞌajuꞌun, capu cheꞌe airáxɨri ɨ xɨcaj. Ajta ɨ maxcɨraꞌi cɨmeꞌe, capu cheꞌe ajta huanyeeriꞌicɨj aꞌame.
\v 25 Majta ɨ maj tatatzaviꞌi ɨ tajapua, aɨ mu huataujcaꞌatzɨjsin. Aj mu mi cávatzɨjxɨꞌɨsin ɨ xuꞌuraꞌave aujna ɨ tajapua.
\v 26 Aj xu xaa si nyeseiran inyeetzi, i nyej nyajta jetzen airaanye ɨ tyaataꞌa. Yá nu vaꞌacányejsin jaitɨri tzajtaꞌa. Naa pu tyamuaꞌa tyuꞌunyéeriꞌicɨj aꞌame. Nain nu cɨn antinmuaꞌaréera naꞌame ajna xɨcajraꞌa jetze.
\p
\v 27 ’Matɨꞌɨj mi huaꞌareꞌitixɨꞌɨsin ɨ mej nyavaɨreꞌe mej mi huaꞌajsaɨreꞌen naijmiꞌica ɨ tyaɨte tɨ Dioj ari huaꞌantíhuau ɨ jajcua ɨmɨ. Aꞌu tɨ naꞌa mu huaꞌuraꞌasaɨreꞌesin iiyan chaanaca japua aꞌu maj aꞌucaitɨme ɨ tyaɨte.
\p
\v 28 ’Sej si eitzeꞌe yauꞌeitaa xaꞌaraꞌani aꞌij nyej tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Aij xu jetze huáurityejteꞌen ɨ piꞌista aɨjna ɨ huarej. Tɨꞌɨj antícuaꞌatíjmeꞌeni ánɨmɨ tɨ antipístáreꞌejmee, ajta tɨꞌɨj ajtaxámueꞌitaxɨꞌɨn, ayaa xu eenyeꞌequeꞌen ramuaꞌareeran tɨ ari vejliꞌi ɨ viitaꞌari.
\v 29 Ayaa pu cheꞌeta naꞌa tiꞌiseijran tɨ ari pɨ tiꞌirɨcɨ aꞌij nyej nyauchan tyajamueꞌixaa. Ayaa xu eenyeꞌequeꞌen ramuaꞌareeran tɨ ari vejliꞌi ajna xɨcajraꞌa jetze tɨ jetzen teꞌentipuaꞌari naijmiꞌi. Puꞌuri xaa nyaꞌu vejliꞌi tɨmuaꞌa.
\p
\v 30 ’Ayej xaa nyaꞌu tiꞌayajna, ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe ɨ maj mauj ruuri ɨ tyaɨte mej iiyan seijreꞌe chaanaca japua, aɨ mu cai cuiꞌini hasta cai naijmiꞌi ayan tyuꞌurɨni.
\v 31 Naijmiꞌi pu teꞌentipuaꞌari eijna i chaanaca japua, ajta ɨ tajapua. Ma ajta, aucheꞌe tyaꞌaraurastejsin aijna i nyej nyeri tyajamueꞌixaa.
\p
\v 32 ’Cɨmeꞌen ajna xɨcajraꞌa tɨ jetzen teꞌentipuaꞌari naijmiꞌi, capu aꞌatɨ ramuaꞌaree aꞌanaj tɨ ayan teꞌeme. Capu ajta aꞌatɨ ramuaꞌaree aꞌatzaj tɨ puaꞌa ayan teꞌeme. Aɨme ɨ mej tiꞌivaɨreꞌe u tajapua, camu majta ramuaꞌaree. Nyajta inyaa, i nyej iꞌiyaujraꞌan ɨ Dioj, canu nyajta ramuaꞌaree. Aɨ puꞌu ramuaꞌaree ɨ niyaꞌupua ɨ Dioj.
\p
\v 33 ’Muan, caxu sajta ramuaꞌaree aꞌanaj tɨ ajna tyajaꞌureꞌenyejsin. Aɨj nu cɨn neyan tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Rɨꞌɨ xuꞌu huaujruuren muan. Saucheꞌe xu atanyéjnyeꞌeri. Sajta nyejchúꞌevaꞌa.
\p
\v 34 ’Aꞌatɨ tɨ huatyapuasaaruveꞌen a aꞌahuaꞌa ɨmɨ. Anacai pu ruchiꞌi hueꞌijcateꞌen ɨ mej tiꞌimɨjhuaca aujna chiꞌita. Aɨ pu hueꞌijcatyeꞌe seij ajta seij mej tyuꞌumuareꞌen tiꞌitɨj tɨ saɨj huayɨꞌɨtɨ. Ajta saɨj pu tiꞌijcateꞌen aɨjna cɨmeꞌe tɨ tíꞌichaɨcaꞌa a taꞌapueerta.
\v 35 Ayaa nu cheꞌeta nyanaꞌa tyajaꞌamueijcateꞌe muejmi, sataꞌaj atanyéjnyeꞌeri aꞌini caxu ramuaꞌaree aꞌanaj nyaj uveꞌenyejsin, inyaa ye nyaj iꞌichej. Capu aꞌij ámuaatámityejteꞌesin aꞌanaj nyaj uveꞌenyejsin, tɨ puaꞌa huatyechuíxaren, naꞌari tɨ eꞌitaꞌa tɨcaꞌa nusu matɨꞌɨj huajijhuan ɨ tyacuaaraꞌisi, naꞌari aꞌatzaa tapuaꞌarijmaꞌaca.
\v 36 Tɨ puaꞌa caꞌanacan nuꞌuvéꞌenyen, caxu tauraꞌacareꞌen nyaj amuáatyauni sacuꞌutzúcaꞌa.
\v 37 Aijna i nyaj áꞌamueꞌixaateꞌe, aij nu nyajta hueꞌixaateꞌe naijmiꞌica ɨ seica neyan tɨcɨn: Sáucheꞌe xu atanyéjnyeꞌeri. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa aɨjna ɨ Jesús.
\c 14
\s Cɨmeꞌen ɨ maj huáujmuaꞌareeracaꞌa mej mi raatyeeviꞌi maɨjna ɨ Jesús
\r (Mt. 26:1-5; Lc. 22:1-2; Jn. 11:45-53)
\p
\v 1 Puꞌuri tɨn ajna tyajaꞌureꞌenyejsimaꞌaca matɨꞌɨj puaꞌa tiꞌiyestyahuaꞌa maɨjna cɨmeꞌe canyaꞌaxɨ maj huaꞌacuiꞌini, majta maj pan cuaꞌaca tɨ cai levaduura ranaxca. Ayaa pu tyaꞌaturaaca huaꞌapua xɨcaj. Majta maɨn ɨ mej tihueꞌijteꞌe teyujtaꞌa, majta aɨme ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca, aɨ mu tihuaurixaa aꞌij mej yeꞌi aviitzi cɨn tiraateeviꞌi ɨ Jesús mej mi raajeꞌica.
\v 2 Ayaa mu tyúꞌurixaatyaꞌacaa tɨcɨn:
\p ―Ijii catu raatéviꞌira. Aj tu ti teyan rɨni matɨꞌɨj tyuꞌuyestén ɨ tyaɨte. Tɨ puaꞌa teyan huarɨni ijii, ayaa tu huaꞌutajaaxaijteꞌesin ɨ tyaɨte. Aj mu mi huatanínyuꞌucacu tyejmi jemi. Aɨj pu cɨn tamuáreꞌeristyaꞌa aꞌame tɨ puaꞌa tyaraatéeviꞌi tyajta. ―Ayaa mu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\s Jɨitaꞌa pu aseiiti an yáꞌajtuaa ɨ múutzeꞌen ɨ Jesús
\r (Mt. 26:6-13; Jn. 12:1-8)
\p
\v 3 Meenti aɨn ɨ Jesús, aujna aꞌutyavaacaꞌa u Betania. Au pu aꞌutyavaacaꞌa aꞌu tɨ eꞌeche aɨjna ɨ aꞌatɨ tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Simón. Ai pu aɨn pueen ɨ mej meyan ratamuaꞌamua tɨcɨn: Tɨ tinyajxɨ hueꞌiraꞌaraꞌan jetze ɨ atzaj. Tɨꞌɨj aɨn Jesús huatyacáica meesa jetze, saɨj pu aveꞌereꞌenye. Jɨitaꞌa pu pueen aɨjna. Aɨ pu limeeta huajajsimaꞌa rumuajcaꞌa jetze. Huijpiticaꞌa aɨjna ɨ tiꞌitɨ. Tete limeetajraꞌa pu pueenyaꞌa. Ajta aseiiti pu avaꞌɨsti, nardu jetze tɨ maꞌacan, tiꞌitɨ tuꞌupi. Naa pu tyáaráꞌi aɨjna ɨ aseiiti, ajta eihua tiꞌinajchi.
\p Aj pu i aɨn ɨ jɨitaꞌa, raꞌantitapua aɨjna ɨ limeeta. Tɨꞌɨqui an yáꞌajtuaa aɨjna ɨ aseiiti múutzeꞌen aɨjna ɨ Jesús.
\v 4 Aj mu mi seica ɨ maj aꞌutyáuucaꞌa aujna, aɨ mu huatanínyuꞌucacucaꞌa maɨjna jemi ɨ jɨitaꞌa. Ayaa mu tyúꞌurixaatyaꞌacaa tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini een cɨn huaujhuajcacaꞌa amɨjna ɨ aseiiti tɨ iꞌicáujmeijra?
\v 5 Iꞌirɨꞌɨriistacaꞌa pu maj ráatuaaniicheꞌen mej mi raamuéꞌitɨncheꞌe aꞌachu caj trescientos tumin naꞌari eitzeꞌe, tɨꞌɨj ii tyuꞌutyávaɨreꞌencheꞌe ɨ tumin maj huaꞌutavaɨreꞌen ɨ maj cai aꞌij tiꞌijviicueꞌi. ―Yaa mu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p Aj mu mi raatajaaxaijviꞌiriꞌi aɨjna ɨ jɨitaꞌa.
\p
\v 6 Tɨꞌɨqui Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Xaatapuáꞌajta sej nínyuꞌucacu. ¿Aꞌini een cɨn eꞌitaꞌa xu ranyinyei? Aijna tɨ cɨmeꞌen ayan naaruu mɨ jɨitaꞌa, tyamuaꞌa pu naa xaꞌapɨꞌɨn huarɨj.
\v 7 Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Aɨme ɨ maj cai aꞌij tiꞌijviicueꞌi, aɨ mu mauj muejmi jemi seiraꞌa muaꞌajuꞌun tɨj naꞌa rusen cɨmeꞌe. Aꞌanaj tɨ naꞌa puꞌi iꞌirɨꞌɨriista aꞌame sej huaꞌutavaɨreꞌen tɨ puaꞌa seyan tiꞌijxeꞌevaꞌa. Ma ajta inyaa, canu cheꞌe muejmi jemi seiraꞌa naꞌame.
\p
\v 8 ’Aijna i jɨitaꞌa, ayaa pu cɨn huarɨj aꞌachu tɨ caj tyuꞌutarɨꞌɨristaracaꞌa ɨ jemin. Nyaj cai xɨ huamɨꞌɨ, aɨ pu ayan anacai nyacameijriꞌi inyeetzi matɨj tiꞌijrɨꞌɨre tɨ puaꞌa aꞌatɨ huamɨꞌɨni.
\v 9 Ayej xaa nyaꞌu tiꞌayajna, ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe, aꞌu tɨ naꞌa mej tihuaꞌutaꞌixaateꞌen ɨ tyaɨte nyuucajtzeꞌen ɨ Dioj, naijmiꞌiqueꞌe iiyan chaanaca japua, aɨ mu majta huataxajta aꞌij tɨ huarɨj aijna i jɨitaꞌa mej mi eihua raꞌutamuaꞌaree.
\s Judás pu raaxajtacaꞌa aꞌij tɨ yeꞌi tiraatyeeviꞌi aɨjna ɨ Jesús
\r (Mt. 26:14-16; Lc. 22:3-6)
\p
\v 10 Ajta saɨj ajtaraa aꞌu maj aꞌutyaucaꞌa ɨ maj tamuaamuataꞌa japuan huaꞌapua araꞌase. Ayaa pu antyahuaa tɨcɨn Judás Iscariote. Aɨ pu aɨn pueen ajna tɨ Jesús jetze ajtyamaꞌacan. Ayaa pu een cɨn ajtaraa tɨ i aviitzi cɨn tyajaꞌuxa huaꞌa jamuan ɨ mej tiꞌijta teyujtaꞌa. Raxeꞌevaꞌacaꞌa maj naijmiꞌi raaxaꞌapɨꞌɨntareꞌen aꞌij mej yeꞌi huarɨni tɨ i aɨn huaꞌutatuireꞌen ɨ Jesús.
\v 11 Matɨꞌɨj maɨn huanamuajriꞌi, eecan pu rɨꞌɨ huaꞌutaꞌa. Aj mu mi tyaꞌatyaujratziiriꞌi mej mi tiraanajchiteꞌen aɨjna ɨ Judás. Tɨꞌɨqui áꞌuraa. Tɨꞌɨj ii raachúꞌeve aꞌanaj tɨ íꞌirɨni tɨꞌij huaꞌutatuireꞌen aɨjna ɨ Jesús.
\s Tavastaraꞌa pu tihuaꞌumí aɨme ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa
\r (Mt. 26:17-29; Lc. 22:7-23; Jn. 13:21-30; 1 Co. 11:23-26)
\p
\v 12 Tɨꞌɨj tyajaꞌureꞌenye ajna xɨcajraꞌa jetze, ɨ maj jetzen pan cuaꞌaca tɨ cai cuꞌusti. Majta ajna xɨcajraꞌa jetze mahuaꞌamuaɨꞌɨvajtacaraꞌa ɨ canyaꞌaxɨ. Ai pu aɨn pueen ɨ tɨ anajca ɨ mej tiꞌiyeste. Majta maɨn ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa, aɨ mu mi meyan tiraataihuaꞌuriꞌi ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌuni jetze muaꞌaraanajchi tyej aꞌujuꞌun tyej ti rɨꞌɨ tyajaꞌuruuren tyaɨjna cɨmeꞌe ɨ pan tyaj raacuaꞌani, tyej ti raꞌutamuaꞌaree aꞌij tɨ titaachaɨj ɨ Dioj, ajna xɨcajraꞌa jetze tɨ huaꞌucuii ɨ huaꞌayaujmuaꞌa ɨ maj anáatyáꞌa muanúnuꞌeihuacaꞌa?
\p
\v 13 Tɨꞌɨqui huaꞌapuaca huataityacaꞌa maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Ayan tihueꞌixaatyaꞌa tɨcɨn:
\p ―Sericu ajna chajtaꞌa. Aa xu aꞌatɨ eꞌetyauni tɨ jairaꞌame huatɨsin, jaj tuꞌurajmuaa. Aj xu si jamuan aꞌujuꞌun.
\v 14 Aꞌu tɨ aɨn aꞌutyaruti, ajna xu raahuauni chiꞌiraꞌan jetze ɨ aꞌatɨ. Aj xu si seyan tiraataꞌixaateꞌen ayan tɨcɨn: “Yaa pu tiꞌixa aɨjna ɨ Maeestru yee: ¿Aꞌuni nataꞌaca nyaj tzajtaꞌan tyuꞌucuaꞌani huaꞌa jamuan ɨ nyetyaɨtestyamuaꞌa?” Sajta seyan: “Tyataꞌaj raꞌutamuaꞌaree ajna xɨcajraꞌa jetze matɨꞌɨj huacuii ɨ huaꞌayaujmuaꞌa ɨ maj anáatyáꞌa muaanúnueꞌihuacaꞌa.” ―Ayaa xu tiraataꞌixaateꞌesin.
\v 15 Tɨꞌɨqui aɨn hui amuaataseijrateꞌesin ánɨmɨ tɨ rujapua tivaatɨme cuaartu tɨ veꞌe. Puꞌuri rɨꞌɨ tyuꞌuruu tyamuaꞌa naa. Au xu sij rɨꞌɨ tyauhuáruuren ɨ tyaj raacuaꞌani. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa aɨjna ɨ Jesús.
\p
\v 16 Matɨꞌɨj mi u áꞌujuꞌun ɨ maj huaꞌapua. Ayaa pu tyajaꞌureꞌenye naijmiꞌi tɨ tihuaꞌutaꞌixaa ɨ Jesús. Aj mu mi rɨꞌɨ raaru ɨ maj raacuaꞌani mej mi raꞌutamuaꞌaree ajna xɨcajraꞌa jetze tɨ Dioj huaꞌuchaɨj.
\p
\v 17 Tɨꞌɨj ari huachúmuaꞌancaa, aj pu i utyajrupi u chiꞌita ɨ Jesús, majta ɨ maj tamuaamuataꞌa japuan huaꞌapua araꞌase.
\v 18 Matɨꞌɨj meri tiꞌicuaꞌacaa meesa japua, aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ayaa nu xaa nyaꞌu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Saɨj tɨ aꞌamua jetze ajtyamaꞌacan, muan mɨ saj tiꞌicuaꞌa nyajamuan, aɨjna ɨ aꞌatɨ, aɨ pu nyeetzi cɨmeꞌen tyuꞌutatuiireꞌesin huaꞌa jemi ɨ mej tiꞌijta teyujtaꞌa. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa.
\p
\v 19 Tɨꞌɨqui utyaavatzɨ ɨ huaꞌatzajtaꞌa. Aj mu mi aꞌutyajhuii maj raataihuaꞌu maɨjna ɨ Jesús, saɨj ajta saɨj. Meyan tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌataani pueen? ¿Ni qui inyaa?
\p Ajtahuaꞌa saɨj ayan tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌataani, caꞌɨnqui inyaa?
\p
\v 20 Aj pu i ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ai pu aɨn pueen, ɨ saɨj sajta tamuaamuataꞌa japuan huaꞌapua araꞌase. Ai pu pan cuaꞌa eijna jetze i tuxaꞌa nyajamuan.
\v 21 Ayej xaa nyaꞌu tiꞌayajna. Ayaa pu tyajaꞌureꞌenyejsin inyeetzi jemi nyej nyajta ɨ tyaataꞌa jetze airaanye aꞌij tɨ yeꞌi teꞌeyuꞌusiꞌi ɨ yuꞌuxari jetze. Ma ajta, aɨjna tɨ nyacɨmeꞌen tyuꞌutatuiireꞌesin huaꞌa jemi, ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe, ai pu huapɨꞌɨ rajpueitzi aꞌame. Eitzeꞌe pu raatyaváꞌɨrihuaꞌacacheꞌe tɨ cai nuꞌeihuáncheꞌe. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa.
\p
\v 22 Maucheꞌe mu tiꞌicuaꞌacaa. Aj pu i Jesús pan tyɨꞌɨj. Aj pu i rɨꞌɨ tyuꞌutaꞌa ɨ Dioj jemi, ajta raꞌantitaaraxɨ, aɨ pu huaꞌuraɨꞌɨpɨꞌɨ. Ayan tɨcɨn:
\p ―Xaacuaꞌa. Ai pu aɨn pueen i nyahueꞌiraꞌa.
\p
\v 23 Ajta eꞌeyan vaasu tijáj. Ajta rɨꞌɨ tyuꞌutaꞌa ɨ Dioj jemi, aɨ pu ajta huaꞌureꞌite. Naijmiꞌi mu raꞌantiꞌi ɨ jaj ɨ vaasu jetze.
\v 24 Ajta ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Aijna tɨ urajmuaa i vaasu tzajtaꞌa, ai pu aɨn pueen i nyaxuureꞌe ɨ nyaj airaxɨreꞌesin nyej ni huaꞌutavaɨreꞌen muiꞌicaca jemi, ajta tɨ ij Dioj raꞌantipuaꞌajteꞌen ɨ tɨ jajcuacan cɨn tyaꞌataujratziiriꞌi rusaɨj aɨme jemi tɨ aɨn tihuaꞌutauuniꞌi.
\p
\v 25 ’Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Ayaj xaa nyaꞌu tiꞌayajna. Ijii, canu cheꞌe raꞌantiꞌisin aijna i uuva aꞌaraꞌa. Ma ajta, ajna xɨcajraꞌa jetze tɨꞌɨj Dioj avaꞌuraꞌatyaꞌa nainjapua ɨ chaanaca, ajna xɨcajraꞌa jetze nu xaa raꞌantiꞌisin jajcuacan cɨmeꞌe, ɨ aꞌaraꞌaraꞌan ɨ uuva. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa.
\s Jesús pu raataxajtacaꞌa tɨ nuꞌu aɨn Pedro tiꞌihueꞌitáa aꞌame, tɨ nuꞌu cai ramuaꞌate
\r (Mt. 26:30-35; Lc. 22:31-34; Jn. 13:36-38)
\p
\v 26 Matɨꞌɨj mi seij tyuꞌutachuiicacaꞌa chuiicari maj cɨn rɨꞌɨ tiraataꞌan ɨ Dioj. Matɨꞌɨj mi aꞌucɨj. Aj mu maun aꞌaráꞌa Aceituunajremi, jɨri tɨ aꞌutacáꞌa.
\v 27 Aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ayaa pu teꞌeyuꞌusiꞌi ɨ yuꞌuxari jetze tɨ Dioj ayan tyuꞌutaxajtacaꞌa tɨcɨn: “Nyaa nu i nyej iꞌi Dioj, aɨj nu eꞌicatan ɨ tɨ canyaꞌaxɨ tiseíj. Majta aꞌucɨ́jxɨꞌɨsin ɨ canyaꞌaxɨ.” Yaa puꞌu teꞌeyuꞌusiꞌi. Ayaa pu tiꞌinyaruuren inyeetzi. Sajta muan, setyuꞌutatyeviꞌiraꞌata inyeetzi jemi. Aj xu si aꞌucɨ́jxɨꞌɨsin cumu ɨ canyaꞌaxɨ tɨ cai aꞌatɨ huaꞌayaꞌamua.
\v 28 Me nyajta inyaa, nyatɨꞌɨj huatarun, aa nu aꞌumaꞌaj naꞌame ajna Galileeya. Anacai nu nyaun aꞌaráiixa. Sajta eꞌeyan muan. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa aɨjna ɨ Jesús.
\p
\v 29 Aj pu i aɨn Pedro ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Capu amɨn tɨ puaꞌa metyuꞌutatyéviꞌiraꞌata mɨ seica mueetzi jemi. Canu neyan rɨni inyaa.
\p
\v 30 Aj pu i Jesús ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ayaa nu tiꞌimueꞌixaateꞌe. Ayaa pu teꞌeme ijii tɨcaꞌa, tɨ cai xɨ huajijhuaꞌa ɨ tyacuaaraꞌi, hueica paj peyan naatyahueꞌita yee pacai nyamuaꞌate.
\p
\v 31 Ma ajta aɨn Pedro, caꞌanin pu cɨn ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Tɨ puaꞌa ayan ruxeꞌevaꞌa nyaj huamɨꞌɨni a jamuan canu cuiꞌi neyan tihuaꞌutaꞌixaateꞌen yee canu muamuaꞌate. ―Yaa puꞌu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p Majta ɨ seica, ayaa mu cheꞌeta tíꞌixajtacaa saɨj ajta saɨj aꞌij tɨ Pedro tíꞌixajtacaa.
\s Jesús pu huatyejnyuu aujna u Getsemaní
\r (Mt. 26:36-46; Lc. 22:39-46)
\p
\v 32 Matɨꞌɨj mi aꞌucɨj. Aa mu aꞌaráꞌa huastari, cɨye tɨ eꞌereꞌevee tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Getsemaní. Aj pu i Jesús ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Xaꞌujraꞌasi muan iiyacui, meenti nyaa, nyaraatyáhuauusin ɨ Dioj jemi.
\p
\v 33 Tɨꞌɨj i a aurupi. Aɨme pu aꞌuvíꞌitɨ aɨjna ɨ Pedro, ajta ɨ Jacobo, ajta aɨjna ɨ Juan. Tɨꞌɨqui aꞌij puaꞌa ruꞌuhuataꞌa ɨ tzajtaꞌan. Eecan pu uhuatyauxaamɨste ɨ tzajtaꞌan.
\v 34 Aj pu i ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Aꞌij pu puaꞌa nyaꞌase, huapɨꞌɨ, xuee nyaj cu mɨꞌɨni. Yaa xu huatyaturan muan iiya. Saucheꞌe atanyéjnyeꞌeri. ―Ayaa puꞌu tihuaꞌutaꞌixaa.
\p
\v 35 Tɨꞌɨqui aꞌirájraa aꞌatzu ayée. Aj pu i aꞌaraujtutzi a chuaataꞌa. Rajhuaviiriꞌi ɨ Dioj tɨ puaꞌa nuꞌu iꞌirɨꞌɨriistan tɨ cai ayan tyajaꞌureꞌenyen ajna xɨcajraꞌa tɨ nuꞌu jetzen tirajpueiitzi aꞌaraꞌani.
\v 36 Ayaa pu aɨn tirajhuaviiriꞌi tɨcɨn:
\p ―Dioj, ɨ pej niyaꞌupua pueen, naijmiꞌi pu íꞌirɨni mueetzi jemi. Tɨ puaꞌa petiꞌitaꞌacareꞌen tɨ cai naacɨꞌɨti aijna tɨ aꞌij puaꞌa een nyaj cɨn rajpueiitzi naꞌame. Aru tɨ puaꞌa iꞌirɨꞌɨriistan, cheꞌe cai ayen tyajaꞌuréꞌeninyeicaꞌan nyatɨj tiꞌijxeꞌeveꞌe inyaa, silu patɨj muaa tiꞌijxeꞌeveꞌe.
\p
\v 37 Aj pu ijtaꞌi u yaꞌuveꞌeme. Aa pu aꞌaráꞌa aꞌu maj aꞌutyáuucaꞌa ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa. Muꞌuri iꞌicuꞌutzucaꞌa. Aj pu i huaꞌujɨste aɨme. Aj puꞌi ayan tiraataꞌixaa ɨ Pedro tɨcɨn:
\p ―Simón, ¿ni pacai teꞌeviicueꞌi paj atányeeri aꞌachu caj sei hora?
\v 38 Saucheꞌe atanyéjnyeꞌeri. Sajta raatyajhuauni ɨ Dioj jemi tɨ ij cai tyajamuaacɨꞌɨti tiꞌitɨ ɨ saj cɨn autyaturan ɨ Dioj jemi. Ayaa nu tyajaꞌamueꞌixaateꞌe. Rɨꞌɨ xu títyaꞌuhuatyáujcaꞌanen ɨ rutzajtaꞌa. Ma ajta cai, capu aꞌamuacaꞌanistiꞌi saj atanyéjnyeꞌeri. Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa.
\p
\v 39 Ajtahuaꞌa pu áꞌumej. Ayaa pu cheꞌeta naꞌa tirajhuaviiriꞌi ɨ Dioj tɨ cai rajpueitzi aꞌaraꞌani.
\v 40 Tɨꞌɨqui u aꞌuveꞌeme. Ajtahuaꞌa pu huáꞌutyauu macuꞌutzúcaꞌa aꞌini cutzi pu huaꞌamueꞌitɨjcɨcaꞌa eihua. Aj pu i Jesús huaꞌutajee. Capu aꞌij huaꞌamityejtyaꞌacaꞌa aꞌij mej yeꞌi tiraataꞌixaateꞌen.
\v 41 Hueicacajretze, ajtahuaꞌa pu áꞌumej. Ajta mu pu aꞌureꞌeve tɨ puaꞌa meriꞌijtahuaꞌa iꞌicuꞌutzu. Aj pu i ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―¿Ni sauj iꞌicuꞌutzu? ¿Ni saujsaꞌupeꞌe? Puꞌuri aucheꞌe. Puꞌuri ajna tyajaꞌureꞌenye mej meri nyacɨmeꞌen tyuꞌutatuiireꞌesin, i nyej nyajta ɨ tyaataꞌa jetze airaanye, aɨme jemi ɨ mej aꞌij puaꞌa tiꞌityetyaɨte.
\v 42 Xaꞌajhuiixɨꞌɨ. Cheꞌere ticu. Puꞌuri aꞌaveꞌeme aɨjna tɨ tyuꞌutatuireꞌesin inyeetzi cɨmeꞌen aɨmej jemi ɨ mej tiꞌijta.
\s Matɨꞌɨj raatyeeviꞌi ɨ Jesús, majta yaꞌujáj
\r (Mt. 26:47-56; Lc. 22:47-53; Jn. 18:2-11)
\p
\v 43 Aucheꞌe pu tiꞌixáataca aɨjna ɨ Jesús, tɨꞌɨj saɨj eꞌireꞌenye tɨ aɨme jetze ajtyamaꞌacan ɨ maj tamuaamuataꞌa japuan huaꞌapua araꞌase. Judás pu antyahuaa. Eihua mu tyaɨte aꞌavaꞌajuꞌucaa jamuan aɨjna ɨ Judás. Huaꞌanyuucajtzeꞌe mu cɨn huajuꞌuncaa maɨjna ɨ mej tiꞌijta teyujtaꞌa, majta maɨjna ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca, majta maɨjna ɨ vaujsi.
\v 44 Aɨjna ɨ Judás, tɨ huaꞌutatuiireꞌesin ɨ Jesús, aɨ pu tyaꞌataujratziiriꞌi aɨjna cɨmeꞌe tɨ ayan huarɨni mej mi raamuaꞌaree aꞌatɨ tɨ pɨrɨcɨ aɨjna ɨ Jesús. Ayan tɨcɨn:
\p ―Aɨjna ɨ nyaj ruꞌityevisiitɨmuaꞌasin, ajta ɨ nyaj raatataujteꞌesin, ai pu aɨn pɨrɨcɨ. Sataꞌaj raatyeeviꞌi, sajta raꞌanján, anajɨ́ꞌɨquiꞌihuacan tyamuaꞌa naa. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa aɨjna ɨ Judás.
\p
\v 45 Cɨmeꞌen puꞌu aꞌaráꞌa, aj pu i ajtyáxɨɨracaꞌa aꞌu tɨ aꞌutyavaacaꞌa aɨjna ɨ Jesús. Tɨꞌɨj i ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Maeestru.
\p Aɨ pu ayan huataujseijratacaꞌa tɨj amiincuraꞌan pueen aɨjna ɨ Jesús. Ayan tɨcɨn:
\p ―Maeestru.
\p Ajta ruꞌityévisiitɨmua.
\v 46 Majta maɨn ɨ tyaɨte, aɨ mu raatyeeviꞌi.
\p
\v 47 Saɨj pu ajta ajna huatyavaacaꞌa. Aɨ pu ruchuun huijcupi. Aj pu i raꞌajtaveijchacaꞌa ɨ naxairaꞌan jetze ɨ tɨ ravaɨreꞌe aɨjna tɨ tihueꞌijteꞌe ɨ mej tiꞌimɨjhuaca teyujtaꞌa. Aɨ pu tiraapueij.
\p
\v 48 Tɨꞌɨqui Jesús ayan tihuaꞌutaihuaꞌuriꞌi aɨmej ɨ tyaɨte tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini een cɨn ya savaꞌajuꞌun? ¿Aꞌini sej si cɨye tiꞌivaɨꞌɨsin, sajta tyapuustiꞌi chuumiraꞌa? ¿Ni qui nahuaꞌari nyaj pueen sej si seyan tinaatevíꞌira?
\v 49 Nain tujcaꞌari tzajtaꞌa nu tyajáꞌamuamuaꞌatyahuaꞌa nyaꞌayeꞌi aujna teyujtaꞌa. Caxu aꞌanaj naatyeeviꞌi aujna, aꞌini ayaa xu nyaruuren tɨ ij aráurasten aꞌij tɨ yeꞌi teꞌeyuꞌusiꞌi ɨ yuꞌuxari jetze. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa aɨjna ɨ Jesús.
\p
\v 50 Majta maɨn ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa, aɨ mu huatauruu. Aa mu yáurai naimiꞌi.
\s Cɨmeꞌen ɨ tyamueij tɨ huatauruu
\p
\v 51 Ajta saɨj pu raavájrajmaꞌa cujtaꞌan ɨ Jesús. Tyamueij pu pueen tɨ saavana cɨn aꞌireꞌechajcaꞌa tɨ jetzen aꞌiraꞌacaitɨ cúꞌucutzu. Seica ɨ tyaɨte mu raatyeeviꞌi aɨjna ɨ tyamueij.
\v 52 Ajta aɨn, aɨ pu aꞌiraujchua. A yaúhuaꞌaxɨ aɨjna ɨ rucɨɨxu. Aj pu i mu eꞌij huarupi. Aꞌutaichajraa muaꞌaviꞌi.
\s Meyaꞌuvíꞌitɨ ɨ Jesús huaꞌa jemi ɨ huaꞌajueesi
\r (Mt. 26:57-68; Lc. 22:54-55, 63-71; Jn. 18:12-14, 19-24)
\p
\v 53 Matɨꞌɨj mi yaꞌuviꞌitɨ aɨjna ɨ Jesús aɨjna jemi ɨ tɨ tihueꞌijteꞌe naijmiꞌica ɨ mej tiꞌimɨjhuaca u teyujtaꞌa. Naijmiꞌi mu tyujsaɨj, ɨ mej tiꞌimɨjhuaca u teyujtaꞌa, majta ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca, majta ɨ huaꞌavaujsimuaꞌa.
\v 54 Ajta aɨn ɨ Pedro, a pu aumaꞌacaa aꞌatzu ɨmɨ huaꞌacujtaꞌan aɨme ɨ maj yaꞌuviꞌitɨ ɨ Jesús. Aa pu aꞌaráꞌa aꞌu tɨ eꞌeche aɨjna tɨ tihueꞌijteꞌe ɨ mej tiꞌimɨjhuaca teyujtaꞌa. Au pu utyajrupi eꞌitaꞌa tɨ aꞌaráyaujtaꞌa. Aj pu i aꞌujyeijxɨ huaꞌa jamuan ɨ xantaaruꞌu. A pu aꞌutacái aꞌaraa. Rucɨxáityaꞌacaꞌa ɨ taij jetze.
\p
\v 55 Majta maɨn ɨ mej tihueꞌijteꞌe ɨ mej tiꞌimɨjhuaca teyujtaꞌa, majta huaꞌajueesi, aɨ mu tiꞌihuaꞌucaꞌa mej mi raatyauni tiꞌitɨj ɨ maj cɨn jetzen tyaꞌujpuáꞌajteꞌen, tiꞌitɨj ɨ maj cɨn raajeꞌica aɨjna ɨ Jesús. Camu tiꞌitɨj huátyau.
\v 56 Ai muꞌu huátyau: Maj eihua raahuéꞌitacaꞌa ɨ tyaɨte. Ma ajta, camu ramuaꞌareeracaꞌa ɨ seica, majta ɨ seica, tiꞌitɨj ɨ́ maj xajtacaꞌa.
\p
\v 57 Seica mu huatyahuiixɨ. Hueꞌitzi mu cɨn tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna jetze ɨ Jesús. Meyan tɨcɨn:
\p
\v 58 ―Ayaa tu tiraanamuajriꞌi tɨ ayan tiꞌixa tɨ cɨmeꞌen yee: “Nyaa nu raatyáuuna eijna i teyuu tetyaca maj ráꞌajtaahuacaꞌa. Hueica xɨcaj tzajtaꞌa nu seij ajtaahua teyuu maj nuꞌu cai raꞌajtaahua ɨ tetyaca.” Ayaa pu yeehui tyuꞌutaxajtacaꞌa amɨjna mɨ Jesús. ―Ayaa mu tíꞌixajtacaa maɨjna.
\p
\v 59 Ma ajta maɨn, camu ramuaꞌareeracaꞌa ɨ seica, majta ɨ seica, tiꞌitɨj ɨ maj xajtacaꞌa.
\p
\v 60 Aj pu i saɨj ajchá huaꞌa tzajtaꞌa. Ai pu aɨn pueen ɨ tɨ tihueꞌijteꞌe naijmiꞌica ɨ mej tiꞌimɨjhuaca teyujtaꞌa. Aj pu i aɨn ayan tiraataihuaꞌuriꞌi aɨjna ɨ Jesús tɨcɨn:
\p ―¿Ni pacai huatanyuusin aɨjna cɨmeꞌen ɨ mej mueetzi jetze tiꞌipuaꞌajteꞌe? ¿Tiꞌitajni cɨn paꞌutyajturaa ɨ Dioj jemi maj mi meyan tiꞌimuahueꞌita?
\p
\v 61 Ajta aɨn Jesús, capu tiꞌitɨ huataxajtacaꞌa. Aꞌatee aꞌatzu tɨ ayan cai teꞌeveꞌenyuucaꞌa. Aj pu ijta aɨn tɨ tihueꞌijteꞌe ɨ mej tiꞌimɨjhuaca teyujtaꞌa, ajtahuaꞌa pu ayan tiraataihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Ni muaa paɨn pueen ɨ Cɨriistuꞌu, ɨ tɨ yaujraꞌan pueen ɨ tyej rɨꞌɨ tiraataꞌan ityan? ―Yaa pu tiraataihuaꞌuriꞌi.
\p
\v 62 Aj pu i Jesús ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Nyaa nu nyaɨn pueen. Ajta xu nyeseij i nye nyajta jetzen airaanye ɨ tyaataꞌa. An nu aꞌacacai naꞌame ɨrɨɨtaꞌan ɨ tɨ nain cɨn antyujmuaꞌaree. Sajta muan xu nyeseijran nyatɨꞌɨj eꞌicaameꞌen jaitɨri tzajtaꞌa. ―Ayaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa.
\p
\v 63 Tɨꞌɨqui aɨn tɨ tihueꞌijteꞌe ɨ maj tiꞌimɨjhuaca teyujtaꞌa, aɨ pu raꞌantisujtzaꞌan ɨ rusiicuꞌu mej mi raamuaꞌaree tɨcɨn aɨ pu huatanyuꞌucacaꞌa. Aj pu i ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Maꞌacui xaa nyaꞌu. ¿Ni cai nyaꞌu icu? Capu cheꞌe ruxeꞌeveꞌe tɨ aꞌatɨ cɨmeꞌen tyáꞌanxajta.
\v 64 Muan xu seri raanamuajriꞌi tɨ aꞌij puaꞌa tyuꞌuxajtacaꞌa ɨ Dioj jemi. ¿Aꞌini tyajamuaꞌamitejteꞌe muejmi? ¿Tiꞌitajni ayan tiraavijteꞌe? ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa.
\p Aj mu mi naijmiꞌi tyuꞌutaꞌa tɨ huamɨꞌɨni aɨjna ɨ Jesús.
\p
\v 65 Matɨꞌɨj mi seica autyajhuii maj raꞌatyetziꞌitzicaꞌimuaꞌaxɨꞌɨn, majta raꞌutanáa. Majta ruꞌityaváꞌaraꞌa rumuajcaꞌa cɨmeꞌe. Meyan tɨcɨn:
\p ―Huataxaj, ¿aꞌataani muꞌitejvee? ―Yaa mu tiraataꞌixaa.
\p Majta maɨn ɨ xantaaruꞌu, aɨ mu majta ruꞌityáavajxɨ.
\s Pedro pu tyuꞌutyáhueꞌitacaꞌa tɨ nuꞌu cai raamuáꞌa ɨ Jesús
\r (Mt. 26:69-75; Lc. 22:56-62; Jn. 18:15-18, 25-29)
\p
\v 66 Ajta aɨn Pedro, aɨ pu unuꞌuhuatyavaacaꞌa aujna eꞌitaꞌa tɨ aꞌaráyaujtaꞌa u chiꞌita. Aj pu i saɨj utyajrupi tɨ ravaɨreꞌe ɨ tɨ tihueꞌijteꞌe mej tiꞌimɨjhuaca u teyujtaꞌa. Jɨitaꞌa pu pɨrɨcɨ aɨjna.
\v 67 Aɨ pu utyajrupi aꞌu tɨ anuꞌujcatii aɨjna ɨ Pedro aꞌu tɨ áꞌujcɨxaityaꞌacaꞌa taij cɨmeꞌe. Tɨꞌɨj aɨn raaseij, aa puꞌu aꞌuteechaxɨ rajseíraꞌajraa. Aj pu i ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Pajta paj muaa áꞌuchaꞌacanyaꞌa jamuan Jesús tɨ Nazaret eꞌemaꞌacan. ―Ayaa pu tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ jɨitaꞌa.
\p
\v 68 Aj pu i saɨque tiraataxajtacaꞌa aɨjna ɨ Pedro tɨcɨn:
\p ―Canu ramuaꞌate. Canu nyajta ramuaꞌaree aꞌij pej yeꞌi tiꞌinyeꞌixaateꞌe muaa.
\p Aj pu i aɨn huirajraa. Aa pu aꞌiteechaxɨ a tɨ aꞌapueerta. Aj pu i tyacuaaraꞌi huajijhuacaꞌa.
\v 69 Tɨꞌɨj i ajtahuaꞌa aɨn jɨitaꞌa raaseij. Aj pu i ayan tihuéꞌitixaa aɨmej ɨ maj eꞌereꞌetyaꞌacaa aujna. Ayan tɨcɨn:
\p ―Amɨjna mɨ aꞌatɨ, ai pu saɨj pueen tɨ huaꞌa jetze ajtyamaꞌacan ɨ maj jamuan aꞌuhuaꞌanyaꞌa.
\p
\v 70 Ajtahuaꞌa saɨque tiraataꞌixaa aɨjna ɨ Pedro. Aꞌatzu aꞌateeviꞌica matɨꞌɨj eꞌereꞌetyaꞌacaa, majtahuaꞌa meyan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ayej xaa nyaꞌu tiꞌayajna, muaa pa aɨn pueen ɨ Galileeya paj eꞌemaꞌacan. Ayaa pej tiꞌixaxaꞌa matɨj aɨme ɨ maj aun aꞌuchaatɨme. ―Yaa mu tiraataꞌixaa.
\p
\v 71 Aj pu i Pedro autyejche tɨ nyuucajtzeꞌen ayan tihueꞌixaateꞌen ɨ Dioj tɨcɨn capu ramuaꞌate. Ajta, tɨ puaꞌa nuꞌu cai ayan tiꞌayajnacaꞌa, cheꞌe nuꞌu Dioj raataꞌan ɨ pueijtzi. Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Canu aꞌatzu ramuaꞌate aɨjna ɨ aꞌatɨ saj raxa. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa.
\p
\v 72 Cɨmeꞌen puꞌu ayan tyuꞌutaxajtacaꞌa, aj pu i huaꞌapuacajretze huajijhuacaꞌa ɨ tyacuaaraꞌi. Tɨꞌɨqui Pedro raꞌutamuaꞌareeriꞌi aꞌij tɨ tiraataꞌixaa aɨjna ɨ Jesús tɨcɨn: “Tɨ cai xɨ huaꞌapuacajretze huajijhua ɨ tyacuaaraꞌi, muaa pa hueicacajretze peyan tiraataxaj yee capaj nyamuaꞌate.” Ayaa pu tiraataꞌixaatyaꞌacaꞌa aɨjna. Aj pu i aꞌij puaꞌa raataꞌa, tyujyeinyajraa huapɨꞌɨ aɨjna ɨ Pedro.
\c 15
\s Maraatátui maɨjna ɨ Jesús ɨ Pilaatu jemi
\r (Mt. 27:1-2, 11-14; Lc. 23:1-5; Jn. 18:28-38)
\p
\v 1 Yaa ruijmuaꞌateꞌe yee, tɨꞌɨj huatapuaꞌare, naijmiꞌi mu tyujsaɨj ɨ mej tihueꞌijteꞌe u teyujtaꞌa, majta huaꞌavaujsimuaꞌa, majta ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca, majta ɨ seica ɨ maj majta iꞌijueesi. Naijmiꞌi mu tyúꞌurixaatyaꞌacaa aꞌij mej yeꞌi huarɨni. Aj mu mi raꞌanaajɨꞌɨque maɨjna ɨ Jesús. Meyaꞌujáj. Matɨꞌɨj mi raatatui aɨjna jemi, ɨ aꞌatɨ tɨ ayan antyahuaa tɨcɨn Pilaatu.
\v 2 Aj pu i Pilaatu ayan tiraataihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Ni muaa paɨn pueen ɨ huaꞌatajtuhuan ɨ juriiyu?
\p Aj pu i Jesús ayan tiraataꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Nyaa nu nyaɨn pueen aꞌij pej yeꞌi tiꞌixa muaa. ―Yaa puꞌu tiraataꞌixaa aɨjna ɨ Jesús.
\p
\v 3 Majta maɨn ɨ mej tihueꞌijteꞌe u teyujtaꞌa, eihua mu tiraaxajtziꞌiriꞌi.
\v 4 Ajta aɨn Pilaatu, ajtahuaꞌa pu ayan tiraataihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Ni pacai naataꞌixaateꞌen paɨjna cɨmeꞌe? Papuꞌuri huaꞌunamuajriꞌi mej eihua tiꞌimuaxajtziꞌi. ―Ayaa pu tiraataꞌixaa aɨjna ɨ Pilaatu.
\p
\v 5 Ma ajta aɨn Jesús, capu tiꞌitɨj xajtacaꞌa. Aɨj pu cɨn, cai aꞌij raꞌamityejtyaꞌacaꞌa aɨjna ɨ Pilaatu.
\s Pilaatu raataꞌa aɨjna ɨ Jesús tɨ huamɨꞌɨni
\r (Mt. 27:15-31; Lc. 23:13-25; Jn. 18:38-19:16)
\p
\v 6 Ayaa pu tiꞌijrɨꞌɨrajcaa aɨjna ɨ Pilaatu matɨꞌɨj maɨn tiꞌiyestyahuaꞌa. Tɨ puaꞌa maraatahuavii ɨ tyaɨtye tɨ aɨn raatatuaani saɨj tɨ eꞌityanamiꞌi, aꞌatɨ tɨ naꞌa ɨ maj raatahuavii, aj pu i raatátuaasin.
\v 7 Ajna aꞌahuaꞌa seica mu eꞌityanamiꞌihuacaꞌa ɨ mej nyaꞌusaꞌacaa ɨ uꞌuvieernu jemi. Ai mu huaꞌucuii ɨ tyaɨte. Ajta saɨj aujna eꞌityanamiꞌihuacaꞌa tɨ ayan antyahuaacaꞌa tɨcɨn Barrabás.
\p
\v 8 Aj mu mi aꞌuréꞌenye ɨ tyaɨte ɨ Pilaatu jemi. Aɨ mu autyajhuii maj raatahuavii tɨ aɨn ayan huarɨni aɨmej jemi aꞌij tɨ yeꞌi tiꞌijrɨꞌɨre.
\v 9 Aj pu i ayan tihuaꞌutaihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini setiꞌijxeꞌeveꞌe muan? ¿Ni qui nyaraatatuaani nyeijna tɨ aꞌamuatajtuhuan pueen muan mɨ sej Israel jetze ajtyamaꞌacan?
\p
\v 10 Ayaa pu tihuaꞌutaihuaꞌuriꞌi aꞌini aɨ pu raamuaꞌareeriꞌi maj raꞌachueeraꞌacaa ɨ Jesús aɨme ɨ mej tihueꞌijteꞌe u teyujtaꞌa. Aɨj mu cɨn raatatui maɨjna ɨ Pilaatu.
\v 11 Ma majta maɨn ɨ mej tihueꞌijteꞌe u teyujtaꞌa, aɨ mu raataꞌa ɨ caꞌanijraꞌa eihua ɨ tyaɨte mej mi raatahuavii aɨjna ɨ Pilaatu tɨ aɨn huatatuaani aɨjna ɨ Barrabás jetzen maꞌacan ɨ Jesús.
\p
\v 12 Ajtahuaꞌa ayan tihuaꞌutaihuaꞌuriꞌi tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini naarɨni nyamɨjna jemi, mɨ tɨ aꞌamuatajtuhuan pueen, mɨ sej Israel jetze ajtyamaꞌacan?
\p
\v 13 Aj mu mi caꞌanin cɨn huajijhuacaꞌa. Meyan tɨcɨn:
\p ―Pataꞌaj ráꞌutatan curuu jetze.
\p
\v 14 Aj pu i Pilaatu ayan tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌini een cɨmeꞌe? ¿Tiꞌitajni aꞌij puaꞌa huáruu?
\p Matɨꞌɨj raanamuajriꞌi, eitzeꞌe mu caꞌanin cɨn huajijhuacaꞌa. Meyan tɨcɨn:
\p ―Aútataichi curuu jetze. ―Yaa muꞌu titeejíjhuacaꞌa.
\p
\v 15 Ajta aɨn Pilaatu, aɨ pu raxeꞌevaꞌacaꞌa tɨ rɨꞌɨ tihuaꞌutaꞌan ɨ tyaɨte. Aɨj pu cɨn raatátuaa aɨjna ɨ Barrabás. Ajta raataijtacaꞌa maj raꞌiraꞌavajxɨꞌɨn aɨjna ɨ Jesús. Aj pu ijtaꞌi huaꞌutatui mej mi ráꞌutatan ɨ curuu jetze.
\p
\v 16 Matɨꞌɨj mi maɨn xantaaruꞌu yaꞌujáj ajna tɨ tiꞌijta tɨ eꞌeche. Au mu yaꞌutyaarujte eꞌitaꞌa tɨ u aꞌaráyaujtaꞌa. Aj mu mi naijmiꞌica tísaɨj ɨ seica, xantaaruꞌu.
\v 17 Siicuꞌuri mu ruꞌucaachejte tɨ paꞌuviꞌin, xuꞌumuaviꞌican cɨmeꞌe. Majta curun mu raatyataave tɨ tzicareꞌe cɨmeꞌe cɨstíjhuacaꞌa. Aɨj mu raꞌavaꞌarujtiꞌiriꞌi.
\v 18 Matɨꞌɨj mi autyajhuii maj raatyejíivajra. Yaa cumu rɨꞌɨ mu tiraataꞌa. Meyan tɨcɨn:
\p ―Ayajna nyaꞌu. Tyamuaꞌa pu iꞌixaꞌapɨꞌɨn. Cheꞌe aꞌatyeeviꞌi tɨ ruuri amɨjna tɨ huaꞌatajtuhuan pueen ɨ mej Israel jetze ajtyamaꞌacan. ―Ayaa mu tiráꞌuxaahuariꞌiriꞌi.
\p
\v 19 Majta raꞌavaꞌavajxɨ an múutzeꞌen itzɨj cɨmeꞌe. Majta raꞌatyétziꞌitzicaꞌimuaꞌaxɨ. Majta mu titunutaxɨ. Ayaa cumu rɨꞌɨ mu tirataꞌacaraꞌa.
\v 20 Matɨꞌɨj raꞌuxaahuariꞌiriꞌi, aj mu mi rúꞌijchuiiriꞌi aɨjna ɨ siicuꞌuri tɨ paꞌuviꞌin, xuꞌumuaviꞌican cɨmeꞌe. Matɨꞌɨjta mi ruꞌucaachejte ɨ siicuꞌuraꞌaraꞌan. Aj mu mi yaꞌujáj mej mi ráꞌutatan ɨ curuu jetze.
\s Matɨꞌɨj ráꞌutatai ɨ Jesús ɨ curuu jetze
\r (Mt. 27:32-44; Lc. 23:26-43; Jn. 19:17-27)
\p
\v 21 Ajna, saɨj pu huaꞌantinajchacaꞌa aujna aꞌu maj yaꞌavaꞌajajsimaꞌa aɨjna ɨ Jesús. Ayaa pu antyahuaa aɨjna ɨ aꞌatɨ tɨcɨn Simón. Au pu eꞌemaꞌacan tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Cirene. Ai pu yaꞌupuaaraꞌan aɨjna ɨ Alejandro, ajtahuaꞌa saɨj ɨ Rufo. Au pu aꞌarajraa ajna aꞌahuaꞌa aꞌu tɨ cai aꞌatɨ aꞌa eꞌeche. Tɨꞌɨj aɨn Simón huaꞌantinajchacaꞌa, aɨ mu huataij tɨ aɨn raꞌanchueni cúruujraꞌan ɨ Jesús.
\p
\v 22 Au mu yaꞌujáj aɨjna ɨ Jesús, ajna aꞌahuaꞌa, jɨri jetze tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa huaꞌanyuuca cɨmeꞌe tɨcɨn Gólgota. Gólgota, ayaa pu huataujmuaꞌa tɨcɨn: Mɨꞌɨchí Muꞌujremi.
\p
\v 23 Matɨꞌɨj mi raatanyɨste tiꞌitɨ nahuaj, cuaaneꞌe tɨ ranaxca. Ayaa mu ratamuaꞌamua aɨjna ɨ cuaaneꞌe tɨcɨn mirra. Ajta aɨn Jesús, capu raꞌantiꞌi aɨjna ɨ nahuaj.
\p
\v 24 Matɨꞌɨj mi rúꞌijchuiiriꞌi ɨ siicuꞌuraꞌaraꞌan. Majta tiracáꞌariꞌiriꞌi ɨ tíꞌicɨɨxuraꞌaraꞌan. Matɨꞌɨjta mi ráꞌutatai ɨ curuu jetze. Aj mu mi tiꞌihuaujmueꞌitɨ tetej cɨmeꞌe mej mi raamuaꞌaree aꞌatɨ tɨ racɨꞌɨti ɨ cɨɨxuraꞌaraꞌan ɨ Jesús seij ajta seij. Ayaa mu tityaaráꞌujpijte aɨjna ɨ tíꞌicɨɨxuraꞌaraꞌan.
\v 25 Puꞌuri eꞌitaꞌa ujmáꞌaca ɨ xɨcaj matɨꞌɨj ráꞌutatai ɨ curuu jetze.
\v 26 Majta tiꞌitɨ taabla áutatai curuu japua. Ayaa pu teꞌeyuꞌusiꞌihuacaꞌa aɨjna jetze ɨ taabla ɨ maj tiꞌitɨj cɨn jetzen tyaꞌujpuáꞌajte tɨcɨn: “Huaꞌatajtuhuan ɨ maj Israel jetze ajtyamaꞌacan.”
\p
\v 27 Majta jamuan Jesús, mahuáꞌutataixɨ curuu jetze huaꞌapuaca ɨ nahuaꞌari maj pueen. Saɨj mu aꞌutyejche ɨ curuu ɨrɨɨtaꞌan pujmeꞌen, majta seij utataꞌan pujmeꞌen.
\v 28 Ayaa puꞌu eenyaꞌacan cɨn arauraste eijna ɨ nyuucari tɨ teꞌeyuꞌusiꞌi ɨ yuꞌuxari jetze. Ayan tɨcɨn: “Yaa mu yaꞌumuaꞌarajcaꞌa tɨj aꞌij puaꞌa tiꞌitevijcaꞌa.”
\p
\v 29 Majta maɨn ɨ maj a aꞌatáninyeicaꞌa, matɨꞌɨj raaseij, aɨ mu aicamuꞌuvajra maj cai raꞌajcuꞌuvajcaꞌa. Ayaa mu aꞌij puaꞌa tíꞌixajtacaa tɨcɨn:
\p ―¿Ni cai icu muaa pa aɨn pueen ɨ paj nuꞌu raatyáuuna ɨ teyuu, pajta nuꞌu hueica xɨcaj jetze raꞌajtaahua?
\v 30 Ijii muaa asaɨj a japua huanyuuchi pej pi cai huamɨꞌɨni. Acajraꞌa yeehui amɨjna jetze mɨ curuu. ―Ayaa mu tiraꞌaxaahuariꞌiracaꞌa.
\p
\v 31 Aɨ majta ɨ mej tihueꞌijteꞌe u teyujtaꞌa, majta ɨ mej teꞌeyuꞌuxaca, aɨ mu naijmiꞌi raꞌaxaahuariꞌiracaa. Meyan tyúꞌurixaatyaꞌacaa rujɨɨmuaꞌa tɨcɨn:
\p ―Amɨ pu ari huaꞌa japua huanyu ɨ seica. Ma ajta, capu raayɨꞌɨtɨ tɨ rusaɨj rujapua huanyuuni.
\v 32 Amɨjna tɨ nuꞌu iꞌi Cɨriistuꞌu tɨ nuꞌu tatajtuhuan i tyej Israel jetze ajtyamaꞌacan, cheꞌe amɨn acajraꞌani amɨjna jetze mɨ curuu tyej ti raaseij, tyataꞌaj tyaꞌantzaahuateꞌen. ―Ayaa mu tyúꞌurixaatyaꞌacaa.
\p Majta maɨn ɨ maj jamuan huaꞌutatai ɨ curuu jetze, aɨ mu majta raꞌuxaahuariꞌiriꞌi.
\s Cɨmeꞌen tɨꞌɨj Jesús huamɨꞌɨ
\r (Mt. 27:45-56; Lc. 23:44-49; Jn. 19:28-30)
\p
\v 33 Tɨꞌɨj ajna tyajaꞌureꞌenye aꞌatzaj tacuarixpua, aj pu i huatyatɨcaꞌaracaꞌa nainjapua ɨ chuejraꞌa aun tɨ huatacáꞌa u Israel. Ajta aꞌatee tɨ ayan huatɨcaꞌa eꞌitaꞌa tacuarixpua.
\v 34 Cɨmeꞌen puꞌu tyajaꞌureꞌenye ajna eꞌitaꞌa tacuarixpua, aj pu i Jesús caꞌanin cɨn huajijhuacaꞌa runyuucajtzeꞌen. Ayan tɨcɨn:
\p ―Eloi, eloi, ¿lama sabactani? ―Ayaa pu tyuꞌujijhuacaꞌa.
\p Eijna i nyuucari, ayaa pu huataujmuaꞌa tɨcɨn: Niyaꞌupua, ¿aꞌini een cɨn penyajaꞌuhuaꞌaxɨ muaa, pej iꞌi nyeꞌiyaꞌupua? Ayaa pu huataujmuaꞌa eijna i nyuucari.
\p
\v 35 Seica ɨ maj maun aꞌutyáuucaꞌa maraanamuajriꞌi. Matɨꞌɨj mi meyan tyuꞌutaxajtacaꞌa tɨcɨn:
\p ―Xaanamuajriꞌi. Aɨj pu huatajee aɨjna ɨ Elías tɨ ajmiꞌi tiꞌityavaacaꞌa ɨ Dioj jemi.
\p
\v 36 Aj pu i saɨj eꞌireꞌenye taichijmaꞌa. Tiꞌitɨj pu autɨɨ tɨ uꞌurajtaꞌati. Aɨj pu huatyáaruꞌune nahuaj cɨmeꞌe tɨ antzijviꞌi. Tɨꞌɨqui raꞌantijɨꞌɨque cɨye jetze. Aj pu i aɨn raꞌajchui tɨꞌij Jesús raꞌantiyeꞌen aɨjna jetze ɨ tiꞌitɨ. Tɨꞌɨj ayan huarɨj, aj puꞌi ayan tihuaꞌutaꞌixaa aɨjna ɨ aꞌatɨ tɨcɨn:
\p ―Saachuꞌevaꞌa. Tɨ puaꞌa yatanyén aɨjna ɨ Elías tɨ ij raꞌacajtuani. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa.
\p
\v 37 Aj pu i Jesús caꞌanin cɨn huajijhuacaꞌa. Tɨꞌɨqui huamɨꞌɨ.
\v 38 Ajna teyujtaꞌa, tiꞌitɨ pu huatávivɨ́jmaꞌaca cɨɨxuri tɨ itzijhua. Cɨmeꞌen puꞌu huamɨꞌɨ ɨ Jesús, aj pu i eꞌitaꞌa acásujtzaꞌan aɨjna ɨ cɨɨxuri.
\v 39 Ajta aɨn ɨ huaꞌacapitan ɨ xantaaruꞌu ɨ maj anxɨte araꞌase, aa pu aꞌutyavaacaꞌa ajna vejliꞌi taꞌaveꞌenyee aɨjna ɨ Jesús. Aɨ pu raanamuajriꞌi aꞌij tɨ yeꞌi tyuꞌujijhuacaꞌa ɨ Jesús. Ajta raaseij aꞌij tɨ yeꞌi tyuꞌumɨꞌɨ. Aj pu i ayan tyuꞌutaxajtacaꞌa aɨjna ɨ capitán tɨcɨn:
\p ―Ayej xaa nyaꞌu tiꞌayajna. Ai pu aɨn puéenyaꞌa ɨ yaujraꞌan ɨ Dioj.
\p
\v 40 Majta seica a muꞌu ɨmɨ aꞌutyáuu mejseiiraca aɨme maj juuca. Saɨj pu ayan antyahuaacaꞌa tɨcɨn Mariiya, tɨ Magdala eꞌemaꞌacan. Ajta saɨj tɨ ajta ayan antyahuaacaꞌa tɨcɨn Mariiya. Huaꞌanaana aɨjna ɨ Jacobo tɨ cɨleꞌen, ajta aɨjna ɨ José. Ajtahuaꞌa saɨj jɨitaꞌa huaꞌa jamuan pu aꞌutyavaacaꞌa tɨ ayan antyahuaacaꞌa tɨcɨn Salomé.
\v 41 Ai mu aꞌujhuaꞌanyaꞌacaa ɨ Jesús jamuan. Majta raatyavaɨraꞌacaꞌa tɨꞌɨj aɨn aꞌutyavaacaꞌa aujna aꞌahuaꞌa Galileeya. Ma muiꞌitɨ mu majta aꞌutyáuucaꞌa ɨ maj jamuan aꞌujnyéj anna Jerusalén.
\s Maraꞌaváꞌana maɨjna ɨ Jesús
\r (Mt. 27:57-61; Lc. 23:50-56; Jn. 19:38-42)
\p
\v 42 Tɨꞌɨj huatyechumuaꞌaracaꞌa, puꞌuri tyajaꞌureꞌenye ajna xɨcajraꞌa jetze matɨꞌɨj rɨꞌɨ huaujruuren. Yaa ruijmuaꞌa yee pu tyajaꞌureꞌenyejsin ajna xɨcajraꞌa mej jetzen rusaꞌupi.
\v 43 Aj pu i aꞌatɨ aꞌuréꞌenye jemin aɨjna ɨ Pilaatu. Ayaa pu antyahuaacaꞌa aɨjna ɨ aꞌatɨ tɨcɨn José. Au pu aꞌahuaꞌa eꞌemaꞌacantacaa tɨ ayan tyajaꞌarajtyahuaa tɨcɨn Arimatea. Aɨ pu ajta huaꞌa jetze ajtyamaꞌacan aɨme ɨ mej iꞌijueesi. Eecan pu vaꞌacan cɨn tiꞌityavaacaꞌa aɨjna ɨ José. Aɨ pu ajta rachuꞌevaꞌacaa ajna xɨcajraꞌa jetze tɨꞌɨj Dioj autyejcheni tɨ tyuꞌutaijta nainjapua iiyan chaanaca japua. Aɨ pu uhuatyaujcaꞌanye ɨ rutzajtaꞌa. Au pu aꞌutyajrupi aꞌu tɨ aꞌutyavaacaꞌa aɨjna ɨ Pilaatu. Aj pu i rájhuaviiriꞌi tɨ aɨn raataꞌan tɨ raꞌacajtɨni ɨ Jesús, tɨ ari mɨꞌɨchi.
\p
\v 44 Ajta aɨn ɨ Pilaatu, eecan pu aꞌij tyaꞌutaseij tɨ Jesús ari huamɨꞌɨ. Aj pu i raatajé ɨ huaꞌacapitan ɨ maj ráꞌutatai ɨ curuu jetze. Raataihuauꞌuriꞌi tɨ puaꞌa ayan tiꞌayajna tɨ ari huamɨꞌɨ.
\v 45 Aj puꞌi aɨn huaꞌacapitan ayan tiraataꞌixaa tɨ ayan tiꞌayajna. Tɨꞌɨqui Pilaatu raataꞌa aɨjna ɨ José tɨ aɨn raꞌacajtɨni.
\p
\v 46 Tɨꞌɨqui áꞌuraa aɨjna ɨ José tɨ cɨɨxuri aꞌunanan tɨ reꞌen, tɨ naa tiꞌicueina. Aj pu i raꞌacájchuii aɨjna ɨ mɨꞌɨchi. Tɨꞌɨqui raꞌiráꞌijcatacaꞌa aɨjna cɨmeꞌe ɨ cɨɨxuri. Ajta eꞌeyan aun yaꞌuteete aujna aꞌu maj ruꞌureꞌijche u teteꞌe ɨ tetej tzajtaꞌa. Ayaa pu huarɨj, tɨꞌɨqui tetej aityajmua tɨ sicɨɨraraꞌa.
\v 47 Majta maɨn ɨ juuca, ɨ Mariiya tɨ Magdala eꞌemaꞌacan, ajta aɨjna Mariiya tɨ iꞌinaanajraꞌan aɨjna ɨ José, aɨ mu raaseij aꞌu tɨ yeꞌetéetye.
\c 16
\s Jesús pu huatarú huaꞌa tzajtaꞌa ɨ mɨꞌɨchite
\r (Mt. 28:1-10; Lc. 24:1-12; Jn. 20:1-10)
\p
\v 1 Tɨꞌɨj mu áꞌumej ajna xɨcajraꞌa me jetzen rusaꞌupi, aɨme ɨ juuca, aɨjna ɨ Mariiya tɨ Magdala eꞌemaꞌacan, ajta aɨn Mariiya tɨ iꞌinaanajraꞌan aɨjna ɨ Jacobo, ajta aɨn Salomé, aɨ mu tiꞌitɨj huananai tɨ náa tyáaráꞌi, tuꞌupi jaꞌaraꞌa. Matɨꞌɨj maɨn huananai aj mu mi áꞌujuꞌun mej mi raꞌacáameijra aɨjna ɨ mɨꞌɨchi.
\v 2 Yaa ruijmuaꞌateꞌe yee, tɨꞌɨj auchan eꞌireꞌenyeesimaꞌaca ɨ xɨcaj, au mu aꞌaráꞌa aꞌu tɨ aꞌaváꞌanamiꞌihuacaꞌa. Aij pu jetze pɨtiꞌirɨcɨ i xɨcaj taꞌanajca ɨ iteeri.
\v 3 Ayaa mu tyuꞌurihuaꞌuracaꞌa tɨcɨn:
\p ―¿Aꞌataqui saɨjtaꞌa yaꞌanxɨɨra ɨ tetej tɨ cɨn ujnámiꞌi ɨ tɨ úucun tyej ti utyarute?
\p
\v 4 Matɨꞌɨj mauj ɨmɨ avaꞌajuꞌucaa maraaseij tɨ puaꞌa aɨn tetej cai cheꞌe aityajmuaa. Tyamuaꞌa pu tiꞌivaꞌacaa aɨjna tɨ aityamuaacaꞌa.
\v 5 Aj mu mi aꞌutyajrupi ajna tɨ auucun matɨꞌɨj mi seij huaseij tɨ anuꞌujcatii ɨrɨɨtaꞌan. Tyamueij pu pɨrɨcɨ aɨjna. Tɨtɨꞌɨcan pu tyaꞌucávɨjcaa unúꞌujcatii. Naa pu tiꞌicueinaviꞌi tyaꞌucávɨjcaa aɨjna ɨ tyamueij. Matɨꞌɨj mi tyamuaꞌa eihua tyuꞌutatzɨn.
\v 6 Aj pu i aɨn ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Caxu tiꞌitzɨɨnyaꞌa. Muan xu yaꞌuhuaunyen saɨjna ɨ Jesús tɨ Nazaret eꞌemaꞌacan, ɨ tɨ áꞌutataihuacaꞌa ɨ curuu jetze. Capu yuꞌu aꞌahuaꞌa. Puꞌuri huatarú. Casiꞌi. Xaaseij iiyan maj yaꞌujté.
\v 7 Sericu, sataꞌaj huaꞌutaꞌixaateꞌen ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa, sajta saɨjna ɨ Pedro. Muan xu huaꞌutaꞌixaateꞌen yee: “Tɨ nuꞌu aɨn anacai aꞌumaꞌa aꞌame anna Galileeya tɨꞌij huaꞌuchuꞌeveꞌen. Ayan cheꞌeta naꞌa teꞌeme tɨj aɨn ari tihuaꞌutaꞌixaa maj nuꞌu aun yeꞌeseijran.” ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa aɨjna ɨ tyamueij.
\p
\v 8 Majta maɨn ɨ juuca, tyamuaꞌa mu tyújvivaacaꞌa, majta maj aꞌij tyáꞌujmuajcaa. Aj mu mi huiráruáachajraa. Camu majta aꞌatɨ huataꞌixaa, aꞌini metiꞌitzɨɨnyaꞌacaa.
\s Jesús pu huataseijre aɨjna jemi Mariiya tɨ Magdala eꞌemaꞌacan
\r (Jn. 20:11-18)
\p
\v 9 Ayaa pu tyujuꞌurɨj ajna xɨcajraꞌa jetze ɨ taꞌanajca ɨ iteeri tɨꞌɨj aɨn Jesús huatarú tɨ tapuaꞌarijmaꞌaca aɨjna xɨcaj jetze tɨ anajca. Anacai pu huataseijre aɨjna jemi ɨ Mariiya tɨ Magdala eꞌemaꞌacan. Ai pu aɨn pueenyaꞌa ɨ maj tzajtaꞌan seijraꞌacaa ɨ tiyaaruꞌuse ɨ maj arahuaꞌapua aráꞌaxcaa tɨ huaꞌutamuari ɨ Jesús.
\v 10 Ajta aɨn Mariiya, aɨ pu u áꞌumej tɨ tihuaꞌutaꞌixaateꞌen aɨme ɨ maj jamuan aꞌujhuaꞌanyaꞌacaa ɨ Jesús, ɨ maj ruxaamɨjtyaꞌacaa aɨjna cɨmeꞌe tɨ Jesús huamɨꞌɨ. Majta ruyeꞌinyacaꞌa.
\v 11 Majta aɨme, matɨꞌɨj raamuaꞌareeriꞌi tɨ ari nuꞌu aɨn Mariiya raaseij aɨjna ɨ Jesús, camu raꞌatzaahuatyaꞌacaa.
\s Jesús huatseíjre huaꞌa jemi ɨ maj huaꞌapua, ɨ maj jamuan áꞌujhuaꞌanyaꞌa
\r (Lc. 24:13-35)
\p
\v 12 Tɨꞌɨqui Jesús ajtahuaꞌa huataseijre huaꞌapuaca jemi matɨꞌɨj maun aujuꞌucaa ajna aꞌahuaꞌa aꞌu tɨ cai aꞌuchajtaꞌa. Capu cheꞌe aɨ púeenyaꞌa ɨ maj anacai ramuaꞌajcaa. Ma ajta, ai pu púeenyaꞌa.
\v 13 Matɨꞌɨj mi aꞌucɨj mej mi huaꞌutaꞌixaateꞌen ɨ seica. Camu majta huaꞌantzaahuate aɨme ɨ maj huaꞌapua.
\s Cɨmeꞌen ɨ tɨ cɨn Jesús tihuéijca aɨme ɨ mej tyuꞌutaijtiꞌire
\r (Mt. 28:16-20; Lc. 24:36-49; Jn. 20:19-23)
\p
\v 14 Tɨꞌɨj ari eitzeꞌe huachúmuaꞌancaa, matɨꞌɨj huatetyáꞌaca ɨ meesa jetze ɨ maj tamuaamuataꞌa japuan seij araꞌase, ajtahuaꞌa pu huataseijre aɨjna ɨ Jesús. Tɨꞌɨqui huaꞌajtyaꞌaxɨ aɨjna cɨmeꞌe mej raꞌantyanaamɨ ɨ ruxaijnyuꞌuca, ajta aɨjna cɨmeꞌe maj cai tyaꞌatzaahuatyaꞌacaa. Ajta huaꞌajtyaꞌaxɨ aɨjna cɨmeꞌe maj cai huaꞌatzaahuatyaꞌacaꞌa ɨ maj raaseij tɨꞌɨj ari huatarú.
\p
\v 15 Aj pu i ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Sericu muan. Saꞌucɨjxɨꞌɨn nain japua ɨ chaanaca. Setihuaꞌutaꞌixaatyeꞌe naijmiꞌica ɨ tyaɨte eijna i nyuucari tɨ cɨn hueꞌiratuaasin.
\v 16 Aꞌatɨ tɨ raꞌatzaahuateꞌe eijna i nyuucari, ajta huamuaɨꞌɨvijhua, Dioj pu ruꞌiratuaasin. Ma ajta, tɨ puaꞌa aꞌatɨ cai raꞌatzaahuatyaꞌa ɨ nyuucari, aɨ pu rajpueitzi aꞌame. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa aɨjna ɨ Jesús.
\p
\v 17 Ajta ayan tihuaꞌutaꞌixaa tɨcɨn:
\p ―Ayaa mu tyuꞌuyɨꞌɨtɨhuaꞌa muaꞌajuꞌun ɨ mej tyaꞌatzaahuateꞌe. Nenyuucajtzeꞌe mu huaꞌutamuariteꞌesin ɨ tiyaaruꞌuse ɨ maj huaꞌa tzajtaꞌa seijreꞌe ɨ tyaɨte. Majta tiꞌixaxaꞌataꞌa muaꞌajuꞌun seica cɨmeꞌe ɨ nyuucari ɨ maj cai xɨ raayɨꞌɨtɨ.
\v 18 Cuꞌucuꞌuse mu muareꞌen ɨ mej tyuꞌucheꞌevaca ɨ rumuajcaꞌa cɨmeꞌe, maɨn cuꞌucuꞌuse camu aꞌij huaꞌaruuren. Naꞌari tɨ puaꞌa huaꞌaveꞌeri muaꞌantiyeꞌen, capu ajta aꞌij huaꞌaruuren. Ajta tɨ puaꞌa maɨn huaꞌajtamuareꞌen aɨmej mej tiꞌicucuiꞌi, majta mu rujni. ―Ayaa pu tihuaꞌutaꞌixaa aɨjna ɨ Jesús.
\s Jesús pu antiraa ɨ uteꞌe, u tajapua
\r (Lc. 24:50-53)
\p
\v 19 Cɨmeꞌen puꞌu ayan tihuaꞌutaꞌixaa ɨ tavastaraꞌa, aɨjna ɨ Jesús, aj pu i Dioj yaꞌuviꞌitɨ u tajapua. An pu aꞌujyeijxɨ ɨrɨɨtaꞌan aɨjna ɨ Dioj.
\v 20 Majta maɨn ɨ maj Jesús jamuan aꞌujhuaꞌanyaꞌacaa, matɨꞌɨj mi aꞌucɨ́jxɨ nain japua ɨ chaanaca. Metihueꞌixaa nain cɨmeꞌe ɨ nyuucari tɨ cɨn Dioj hueꞌiratuaasin. Ajta aɨn ɨ tavastaraꞌa, aɨ pu huaꞌataváꞌɨrihuaꞌa. Ayaa puꞌu aɨn huaꞌataꞌacaraꞌa mej eitzeꞌe raayɨꞌɨtɨhuaꞌan cai maa aꞌatɨ. Aɨj mu cɨn raamuaꞌareeriꞌi ɨ tyaɨte tɨ ayan tiꞌayajnacaꞌa aꞌij mej yeꞌi tíꞌixajtacaa maɨjna ɨ maj Jesús jamuan aꞌujhuaꞌanyaꞌacaa. Ayaa pu upuaꞌaracaꞌa ɨ yuꞌuxari tɨ raꞌuyuꞌuxacaꞌa aɨjna ɨ Marcos.