\id LUK \h SAN LUCAS \mt Kityi nu ngwa'an Luka sa ña'an ngwa cha' 'in Jesús \c 1 \s Cha' nu ngwa'an yu ti kulo \p \v 1 Wa ka'an nten ngwa'an lo kityi sa ña'an nu ngwa nchga cha' 'in Jesús nde se'en ndi'in ba, kityi historia lka kan'. \v 2 Wa mdiya ne' nu ngwa'u cha' kan' 'ñaan. Ne' kan', wa na'an ne' cha' kan' ti kulo, ti bra mdyisnan Jesús y'ni yu tñan; lo'o kan' yaa ne' ykwi' ne' cha' 'in Jesús lo'o nchga nten. \v 3 Kan' cha' lo'o na', nda'an naǎn 'aǎn sa ña'an ngwa nchga cha' nu mdijin ti bra mdyisnan cha' kan'. Su'we nxke' tiǎn' si lo'o na' kwa'aǎn nchga cha' kan' lo kityi, cha' tsaa se'en ndi'in nu'win, yu kula Teófilo, \v 4 cha' ka biya' su'we la tii' nchga cha' nu ykwi' ne' lo'oo. \s Ndyaa angajle se'en ndi'in Zacarías nu ka sti Xuwa Bautista \p \v 5 Bra nu ngwa ree Herodes tñan, cha' lka yu ndloo 'in ne' Judea, bra kan' mdi'in ska sti jo'o nu naan Zacarías. Mdi'in Zacarías lo'o ska ta sti jo'o nu nduun tñan se'en mduun ayman Abías nu ngwa s'ni. Elisabet naan kwilyo'o Zacarías, lka ti kwi' nten ta'a ayman Aarón nu ngwa sti jo'o ti kulo la. \v 6 Ñi 'a ngi'ni ta'a tyukwaa ne' kan' cha' 'in Ndiose, ndukwa ne' nchga tñan 'in Ndiose, ndukwa 'a ne' nchga cha' nu wa ykwi' Ndiose lo'o nten nu ngwa s'ni. Ja tukwin nchkwi' cha' kuxi 'in ne' kan'. \v 7 Ska ti cha' ndi'in 'in ne', ja ska sñi' ne' nsu'wi. Ja mjwi sñi' ne' kula Sabe, lo'o ni, kula 'a ne'. \p \v 8 Wa mdiya smnan 'in ska ta sti jo'o se'en ndi'in Zacarías, cha' ku'ni ne' tñan ni' lyaa. \v 9 Nde ña'an y'ni sti jo'o nu ngwa bra kan': nchga ta sti jo'o kan' ngulo suwi ne' ska ta'a ne', cha' ska ti yu ka sten yu se'en kti la ni' lyaa tnun, cha' tikin yu ynan lo msaa la kan' bra kan'. Lo'o ni, nganun tñan kan' 'in ykwi' Zacarías. \v 10 Bra nu nchkin ynan kan' ni' lyaa, bra kan' ndyo' ti'in ne' kichen nde liya', nchkwi' t'nan ne' lo'o Ndiose. \v 11 Bra kan' mdo'o tukwa angajle 'in ykwi' nu lka X'naan tloo Zacarías ni' lyaa, na'an yu cha' nduun angajle kan' la'a se'en kwin, se'en ndukwa msaa kti ti, se'en nchkin ynan. \v 12 Bra nu na'an Zacarías angajle kan', ja jlyo 'a ti' yu sa ña'an ku'ni yu, cha' ytsen 'a yu 'in angajle kan'. \v 13 Ykwi' angajle kan' lo'o yu bra kan': \p ―Ja kutseen, Zacarías ―ndukwin―. Wa ynan Ndiose cha' nu t'nan 'a nchkwii' lo'o, kan' cha' kala ska sñi' Sabe nu lka kwilyo'oo. Xuwa ka naan yu, ngwaña'an xtya wan nin yu. \v 14 Su'we 'a ka tiyee bra nu wa ngula kuwi' kan'. Kwi' ngwaña'an, ka su'we 'a ka tiye ka'an 'a nten bra nu ña'an ne' kuwi' kan', \v 15 cha' nu kan' ka ska nten nu tnun nchka tloo Ndiose. Ja ko'o Xuwa kan' xalyu, ja ska loo xalyu ko'o yu. Ti bra nu kala yu, bra kan' kanun Tyi'i Ndiose ni' kasiya 'in yu. \v 16 Ku'ni yu cha' xiya' ka su'we kasiya 'in ka'an 'a ne' Israel, cha' xiya' kunan ne' cha' nu nchkwi' Ndiose X'nan ne'. \v 17 Ti kwi' tyi'i nu mdi'in ni' kasiya 'in ayman Elías nu yaa lo'o Ndiose 'in nu ngwa s'ni, ti kwi' tyi'i kan' kaja 'in Xuwa ni. Chun' ndi'in la kan Xuwa chkwi' lo'o nten cha' ki'ya tla' tiye nten, cha' ja xuun 'a ne' lo'o sñi' ne'. Bra kan' ka xa'an nchga cha' nu nsu'wi tiye ne', cha' tukwa ne' nchga cha' nu ñi. Lo'o chkwi' Xuwa lo'o ne' cha' ku'ni xu'we ne' tiye ne', cha' xlyaa ne' sten ne' cha' 'in Ndiose. Bra kan' kan ykwi' Krixtu. \p \v 18 Kan' mnicha' Zacarías 'in angajle bra kan': \p ―¿Sa ña'an ka cha' ka biya' tiǎn' si chañi ka cha' kan' a? Kulaǎn 'aǎn, lo'o kula 'a kwilyo'oǔn ―ndukwin Zacarías 'in angajle kan'. \p \v 19 ―Gabriel naǎn ―ndukwin angajle 'in yu bra kan'―. Nduun tiǎn nde se'en ndi'in Ndiose; kan' lka nu msu'wa 'ñaǎn ndijyaǎn cha' chkwiǐn' lo'oo, cha' kitsaǎn' cha' su'we re 'wan. \v 20 Kunaan su'we cha' nu chkwiǐn' lo'oo ni: Ka ku'uun ni, cha' ja ka 'a chkwii' sa ña'an bra nu kala kuwi' kan' 'wan; ngwaña'an ka 'iin si'ya cha' ja ndyaa ña'an tii' 'ñaǎn. Bra nu tiya tsan kan', bra kan' ka biya' tii' cha' chañi lka nchga cha' nu ykwiǐn' lo'oo ―ndukwin angajle kan' 'in Zacarías. \p \v 21 Ti ndi'in ne' kichen tu'wa laa, cha' ngita ne' 'in Zacarías sa ña'an bra nu tyo'o yu chun' na'an; ka'an 'a cha' nda'an tiye ne' ni cha' chan 'a yu'wi Zacarías ni' lyaa kan'. \v 22 Chun' ndi'in la, bra wa mdo'o Zacarías nde liya', bra kan' ja ngwa 'a chkwi' yu lo'o ne'. Mske' ti' ne' cha' ni' lyaa ngwa'u loo ska xaa tlyu 'in yu, nu mdo'o yan se'en ndi'in Ndiose. Bra kan' se'en ti mduun yu ngi'ni ya' yu 'in ne', cha' nganun ku'un yu. \p \v 23 Bra wa mdyii tsan nu y'ni Zacarías tñan ni' lyaa, bra kan' mdo'o yu ndyaa yu kichen tyi yu. \v 24 Chun' ndi'in la bra kan', mgii ti' ne' kula Sabe kwilyo'o yu, cha' nsu'wi sñi'. Bra kan' wa mda'a ki'yu ko' nu xkwi' ni' ña'an ti nganun ne' kula kan'. \v 25 Mda'an 'a cha' tiye ne' kula kan': “Ndiose nu lka X'naan y'ni cha' tnun re 'ñaǎn. Wa y'ni Ni cha' ja chkwi' 'a nten cha' kuxi 'ñaǎn” ndukwin ne' kula Sabe kan'. \s Ykwi' angajle lo'o Liya cha' wa kala ti Jesús \p \v 26 Wa nsu'wi skwa ko' nda'an ne' kula Sabe tnan, bra kan' ngulo Ndiose tñan 'in ska angajle, cha' tsaa nde kichen Nazaret, ska kichen nde lo yuu 'in Galilea. Angajle kan' ni, ti kwi' Gabriel lka kan'. \v 27 Msu'wa Ndiose 'in angajle kan' cha' tsaa se'en ndi'in ska nu kuna'an kune' nu ja ya tyi'in lo'o nten. Nan wa mjñi cha' 'in nu kuna'an kan', cha' kaja kwilyo'o lo'o ska yu ki'yu nu naan Se; David lka nin ke yu ki'yu kan', ska ti ña'an nin yu lo'o ayman David nu yu'wi nu ngwa s'ni. Liya naan nu kuna'an kune' kan', ti kwi' ta'a ne' kula Sabe kan' lka Liya. \v 28 Wa mdiya angajle se'en ndi'in nu kuna'an kan', ykwi' lo'o bra kan': \p ―Ndiya ska cha' nu su'we 'a nu ndijyaǎn chkwiǐn' lo'oo ―ndukwin angajle kan' 'in Liya―. ¡Su'we 'a nka tiye Ndiose lo'o nu'win! ¡Su'we 'a ndi'iin lo'o Ni! ―ndukwin―. Ka'an 'a cha' su'we nda Ndiose 'iin, ja ngi'ni Ni ngwaña'an lo'o xka la nu kuna'an. \p \v 29 Wa na'an Liya 'in angajle kan'. Bra kan' ynan Liya cha' nu ykwi', lo'o nduwe 'a ti' ni cha' lka nchkwi' angajle kan' ngwaña'an. Ytsen 'a bra kan'. \v 30 Xiya' ykwi' angajle kan' lo'o nu kuna'an kune' kan' bra kan': \p ―Liya ―ndukwin―, ja kutseen cha' wa nda Ndiose ska cha' su'we 'iin ―ndukwin angajle kan' 'in Liya―. \v 31 Kaa tnaan, tyi'in ska sñii'; nu'win xtyaa nin Jesús 'in kuwi' nu tyi'in 'iin. \v 32 Kan' nu ka ska nten nu tnun nchka. Chkwi' ne' 'in yu cha' Sñi' Ndiose nu lka X'naan nu tlyu la ti ka yu. Ti kwi' ta'a tñan tlyu nu y'ni ayman ree David ta'a yu, nu yan lo chalyuu nu ngwa s'ni, kan' tñan lka nu ta ykwi' nu lka X'naan 'in Jesús, \v 33 cha' nchga tsan ja tyii cha' ka yu ndloo 'in nchga nten Israel; ngwaña'an ja tyii cha' kulo yu tñan 'in nchga nten chalyuu. \p \v 34 Bra kan' ykwi' Liya lo'o angajle kan': \p ―¿Ni sa ña'an ka cha' re sikwa a?, cha' nu ja ya kaja kwilyo'oǔn ―ndukwin Liya 'in angajle kan'. \p \v 35 Bra kan' ytsa' angajle ska cha' 'in Liya: \p ―Ta Ndiose Tyi'i ykwi' Ni cha' tiyan se'en ndi'iin, cha' xu'wi tyukwi ña'aan; ska cha' tnun nu ku'ni Ndiose nu lka ndloo la ti ka cha' kan'. Bra nu kala sñii', ska nten nu luwi 'a cha' 'in Ndiose ka kuwi' nu kala kan', ti kwi' kan' lka nu ka naan ykwi' Sñi' Ndiose. \v 36 Lo'o xka cha' chkwiǐn' lo'oo ―ndukwin angajle 'in Liya―, cha' lo'o ne' kula Sabe ta'aa tyi'in ska sñi', lo'o kula 'a ne' kula kan'. Ti ngwa s'ni la nchkwi' nten cha' ja ndiji sñi' ne' kula siya' ti, lo'o ni wa mda'a skwa ko' nda'an tnan. \v 37 Ja ska cha' nu tukwi 'in Ndiose. \p \v 38 Bra kan' ykwi' Liya lo'o angajle kan': \p ―Si ndukwin Ndiose cha' ngwaña'an kala sñiěn', wa lka cha' bra kan'. Su'we 'a nka tiyeěn ku'niǐn tñan 'in Ni, nchga tñan nu kulo Ndiose X'naan 'ñaǎn ―ndukwin Liya. \p Lo'o mdo'o angajle kan', ndyaa. \s Ndyaa Liya se'en ndi'in ne' kula Sabe ta'a \p \v 39 Bra kan' mdo'o Liya ndyaa ndla ti nde ska kichen nu ndi'in laja ki'ya Judea. \v 40 Bra kan' mdiya Liya se'en ndukwa na'an tyi Zacarías, mdyisnan ykwi' lo'o ne' kula Sabe. \v 41 Bra nu ynan ne' kula kan' cha' nu ykwi' Liya lo'o, bra ti mgii ti' cha' mñan chin' kuwi'. Bra kan' msa'an tiye ne' kula Sabe nsu'wi Tyi'i Ndiose, \v 42 kan' cha' kwen 'a ykwi' lo'o Liya bra kan': \p ―Tnun 'a cha' su'we nu nda Ndiose 'iin ―ndukwin ne' kula kan' 'in Liya―. Ja ya ku'ni Ni ngwaña'an lo'o xka la nu kuna'an. Lo'o ngwaña'an, nchka 'a ti' Ndiose 'in kuwi' nu ndi'in 'iin ―ndukwin―. \v 43 Wa mdiyan jya'an nu ka X'naǎn se'en ndi'iǐn, lo'o nten ya ña'an ti lkaǎn. \v 44 Chañi cha' nu nchkwiǐn' lo'oo, cha' mgii tiǎn' cha' wa mñan chin' kuwi' 'ñaǎn, cha' su'we ngwa tiye kuwi' bra nu ynaǎn cha' nu ykwii' lo'oǔn. \v 45 Su'we 'a nka tiyee cha' wa ndyaa ña'an tii' cha' 'in Ndiose, cha' ku'ni Ni nchga cha' nu wa ykwi' Ni lo'oo. \p Ngwaña'an ndukwin ne' kula Sabe 'in Liya. \v 46 Bra kan' y'ni tnun Liya 'in Ndiose: \q Tyukwi ti tiyeěn ku'ni tnuǔn 'in Ndiose nu lka X'naǎn, ndukwin Liya. \q \v 47 Chka su'we kasiya 'ñaǎn chun' ndlaa Ni 'ñaǎn 'in nu kuxi. \q \v 48 Wa y'ni kuwe 'a ti' Ndiose 'ñaǎn, cha' lkaǎn msu 'in Ni, ni siya ska nten ti'i lkaǎn. \q Ni wa mdyisnan nchkwi' nchga nten nu ndijyan lo chalyuu cha' su'we 'a nka tiyeěn; \q kwi' ngwaña'an chkwi' nten nu kan nde loo la. \q \v 49 Tlyu 'a tñan nu ngi'ni Ndiose, lo'o tnun 'a cha' nu ngi'ni Ni lo'oǔn; \q luwi 'a Ndiose, ndukwin Liya. \q \v 50 Ja kulaa ya' Ndiose 'in nten nu tukwa cha' nu nchkwi' Ni; \q nchga bra nu ti ndijyan nten lo chalyuu, chañi cha' nchka t'nan ti' Ndiose 'in ne' kan'. \q \v 51 Ka'an 'a cha' tnun wa y'ni Ndiose. \q Wa y'ni tyii Ni cha' 'in nten nu xkwi' cha' siye' ngi'ni lo'o ta'a nten ne'. \q \v 52 Su'wa ti ngi'ni Ndiose lo'o nchga nten. \q Nchga nten nu tnun nchkwi', nu lye 'a ngi'ni siye' lo'o ta'a nten ne', kan' ngulaa ti'in Ndiose 'in ne'. \q Lo'o nchga nten nu ndi'in nganen, nu ja tukwin 'a ngi'ni kwenta 'in, tyi'in Ndiose lo'o ne' kan' cha' xtya Ni 'in ne' se'en nu su'we la ti. \q \v 53 Wa y'ni Ndiose cha' ki'ya tla' tiye nten nu lyiji 'a cha' su'we 'in, \q lo'o wa ngulo Ni tñan cha' ja kaja la cha' kuliya' 'in ne' nu kuliya' 'a. \q \v 54-55 Ndaya' 'a Ndiose 'in nchga ne' Israel ta'aan, cha' lkaan msu 'in Ndiose; \q lo'o su'we 'a mskan' Ni cha' lo'o ayman 'ñaan nu yu'wi ti s'ni. \q Ja mjlyaa ti' Ndiose 'ñaan, nten ta'a ayman Abraham lkaan; xkwi' nchka t'nan ti' Ni 'in ne' ta'aan. \q Lo'o ña'an ti nchka t'nan ti' Ni 'ñaan lo'o sñian' tyukwi bra nde loo la. \m Ngwaña'an ngwa bra nu y'ni tnun Liya 'in Ndiose. \p \v 56 Snan ko' nganun Liya na'an tyi ne' kula Sabe, bra kan' mdo'o ndyaa kichen tyi. \s Bra nu ngula Xuwa Bautista \p \v 57 Wa mdiya tsan nu kala sñi' ne' kula Sabe. Ki'yu kuwi' nu ngula 'in. \v 58 Xa wa ynan ne' cha' ngula sñi' ne' kula kan', su'we 'a ngwa tiye nchga ne' ta'a, lo'o ne' nu ndi'in kwi' se'en ti. Bra kan' mdiyan ne' se'en ndi'in ne' kula kan', cha' chkwi' ne' lo'o, cha' su'we 'a ngwa t'nan ti' nu lka X'naan 'in ne'. \v 59 La mda'a snu' tsan, bra kan' yaa ne' na'an tyi ne' kula Sabe cha' lkwan kuwi' kan' cha' 'in ne' judío, cha' msi'yu kijin yu. Wa xtya ti ne' nin kuwi' kan', cha' ka naan Zacarías, sa ña'an naan sti. \v 60 Lo'o bra kan' ja mda jya'an kuwi' kan' chabiya' cha' ka naan sñi' ngwaña'an: \p ―Si'i ngwaña'an ka naan yu ―ndukwin ne' kula kan' 'in ne'―, Xuwa ka naan yu re. \p \v 61 ―Ja ndiya ta'a wan nu naan ngwaña'an ―ndukwin ta'a ne' kula kan'. \p \v 62 Y'ni ya' ne' 'in sti kuwi' bra kan', cha' ña'an ti ja nchka 'a chkwi' yu kula kan'. Mnicha' ne' 'in yu bra kan': \p ―¿Sa ña'an ka naan kuwi' re, nchka tii' a? ―ndukwin ne' 'in yu kula. \p \v 63 Bra kan' mjñan yu kula ska ka' lyu' ti cha' lo ka' kan' kwa'an yu letra. Nde ndukwa cha' nu ngwa'an yu kula kan' bra kan': “Xuwa ka naan yu.” Nchga nten nu ndi'in kwi' se'en ti, yuwe 'a ti' ne' bra kan'. \v 64 Bra ti ngwa ykwi' Zacarías xiya' bra kan', mdyisnan yu y'ni tnun yu 'in Ndiose bra kan'. \v 65 Yuwe 'a ti' nchga nten ta'a kichen tyi ne' bra kan'; kwi' ngwaña'an yuwe 'a ti' nchga ne' kichen laja ki'ya Judea kan', ytsa' ne' 'in ta'a ne' sa ña'an nu ngwa cha' 'in Zacarías. \v 66 Mda'an 'a cha' tiye nchga nten nu ynan cha' kan': \p ―¿Sa ña'an tñan ka 'in kuwi' kan' a? ―ndukwin ne' 'in ta'a ne'. \p Chañi cha' su'we 'a ngi'ni Ndiose lo'o kuwi' kan'. \s Y'ni tnun Zacarías 'in Ndiose, yla tu'wa yu ska kantu \p \v 67 Wa msa'an tiye Zacarías nsu'wi Tyi'i Ndiose. Bra kan' mdyisnan yu kula kan' ykwi' yu nchga cha' nu wa ytsa' Ndiose 'in yu: \q \v 68 Ndi'in cha' ku'ni tnuan 'in Ndiose nu lka X'naan, nu lka Ndiose 'ñaan ne' Israel, ndukwin yu kula kan' bra kan'. \q Wa xiya' mdyisnan Ndiose ykwi' Ni lo'o ne' ta'aan nu lkaan nten 'in Ni. \q Sa bra ni ngi'ni Ni tñan cha' kulaa Ni 'ñaan 'in nchga cha' kuxi. \q \v 69 Tka msu'wa Ndiose ndijyan ska nu su'we 'a cha' nchka 'in, nu kulaa 'ñaan 'in nchga cha' kuxi nu ndi'in 'ñaan; \q kan' lka ska nten nu ti kwi' ta'a ayman David nu y'ni tñan 'in Ndiose nu ngwa s'ni. \q \v 70 Ti kwi' ti cha' ykwi' Ni lo'o ne' ta'aan ti s'ni la, cha' wa ngwa tyun siyentu yijan nu ytsa' Ni cha' kan' 'in ayman 'ñaan, nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten. \q \v 71 Ndukwin ayman kan', cha' kulo Ndiose 'ñaan laja nten kuxi nu nxuun lo'oan, lo'o kulo Ni 'ñaan laja nten nu ti'í ti' 'ñaan. \q \v 72 Nchka t'nan ti' Ndiose 'ñaan, lo'o 'in ayman 'ñaan; \q ja mjlyaa ti' Ndiose cha' nu wa mskan' Ni lo'o ayman ta'aan nu ngwa s'ni, ndukwin ayman kan'. \q \v 73 Nde lka cha' nu wa ykwi' Ndiose lo'o ayman Abraham, bra nu ngunun tsaa cha' nu ykwi' Ndiose lo'o yu. \q \v 74 Ndukwin Ni cha' kulo Ni 'ñaan laja nten kuxi nu nxuun lo'oan; \q ngwaña'an ku'ni Ni cha' ja kutsean tyukwi tyempu nu ndi'ian ngi'nian tñan 'in Ndiose lo chalyuu re. \q \v 75 Ta Ni chabiya' kan' 'ñaan si luwi tiyean, si nka tiyean tukwaan tñan 'in Ni, ndukwin yu kula Zacarías bra kan'. \q \v 76 Lo'o ni, sñiěn', ndukwin yu 'in kuwi' kan', chkwi' ne' cha' nu'win lkaa nu taa cha' tiya 'in nten cha' 'in Ndiose nu lka ndloo la. \q Tya'aan kulo ndukwa la 'in ykwi' nu ka X'naan, cha' xñii su'wee tuwiin se'en nu kan ykwi' X'naan. \q \v 77 Nui'win kwa'uu 'in nten cha' 'in X'naan; \q ku'nii cha' ka biya' ti' ne' cha' ku'ni Ndiose cha' tlyu ti' 'in ki'ya nu ndukwi ne', \q cha' ka tyo'o laa ne' 'in nchga cha' kuxi bra kan'. \q \v 78 Su'we 'a nka tiye Ndiose ña'an Ni 'ñaan; \q nchka t'nan 'a ti' Ndiose 'ñaan, kan' cha' wa ta ti Ni 'in Krixtu cha' kan se'en ndi'ian. \q Kan' lka ska xaa nu ja tsaa tii 'a, nu xu'wi ni' kasiya 'ñaan, ña'an ti' xaa ndyuwi nu nga'ni se'en ndi'ian bra nu tka ndijyan ti kwichaa. \q \v 79 Bra kan' ta xaa kan' xaa nu xu'wi ni' kasiya 'in nten nu ja ndyiji 'a sa ña'an ku'ni ne', cha' tla 'a ni' kasiya 'in ne'; \q ti lu'u ne' kan', ni siya sa ña'an lka 'in ne' si wa ngujwi ne', si'ya cha' kuxi nu nsu'wi ni' kasiya 'in ne'. \q Kwa'u Krixtu 'ñaan sa ña'an ku'nian cha' tyi'iin su'wean lo'o ta'a ntean. \m Wa mdyii cha' nu ykwi' Zacarías bra kan'. \p \v 80 Wa ndijyan ngaluu la Xuwa, kwi' ngwaña'an wa ngwa ngula la tiye yu. Xkwi' ni' kixin' yu'wi yu tyukwi sa ña'an bra nu nguluu yu, kan' ngwa'u tloo yu 'in ne' Israel ta'a yu. \c 2 \s Bra nu ngula Jesús \p \v 1 Tyempu kan', nten nu lka ndloo la tyukwi ña'aan chalyuu, kan' nu ngwa emperador; Augusto naan yu. Bra kan' ngulo yu tñan cha' tya'an nin ne' lo kityi sa ña'an naan ne' nchga kichen. \v 2 Ja ya tya'an nin ne' ngwaña'an nu ngwa s'ni, kulo ni kwa'an ne' nin ne' lo kityi kan'. Ti kwi' tyempu lka Cirenio gobernador nde lo yuu 'in Siria, tñan 'in nu nka emperador kan'. \v 3 Bra kan' ndyaa nchga nten kichen tyi ayman 'in ne', cha' la kan' ndukwa nin ne' bra kan'. \v 4-5 Kichen Belén nde lo yuu 'in Judea, kan' lka kichen tyi ayman David nu ngwa ayman kula 'in Se ti s'ni, kan' cha' mdo'o Se kichen Nazaret se'en ndi'in yu, ndyaa yu nde kichen Belén. Su'wa ti ndyaa yu lo'o Liya nu ka kwilyo'o yu, cha' tya'an nin ne'; wa kala ti sñi' nu kuna'an kan'. \v 6 Bra kan' wa ndiya bra cha' kala sñi' nu kuna'an kan', bra nu ndi'in ne' kichen Belén kan'. \v 7 Ki'yu kuwi' nu ngula 'in Liya kan', sñi' kulo nu kuna'an kan' lka kuwi' kan'. Su'we mxiin jya'an te' chun' kuwi' kan', lo'o kan' mstya 'in kuwi' ni' kanduwa se'en nchku 'ni, cha' ja mjwi na'an tyi'in ne' siya' ti. \s Ne' nu ndi'in kwan 'in slya' tla kan' ynan ne' cha' nu ykwi' Ndiose \p \v 8 Tu'wa kichen kan' nda'an ne' nu na'ansiin 'in slya' 'in nten. Tla kan' ndi'in ne' kwan 'in ska ta slya' kan'. \v 9 Bra kan' mdo'o tukwa ska angajle se'en ndi'in ne' la kan'; ngwaña'an m'ni ska xaa tlyu se'en ndi'in ne' kan', xaa 'in Ndiose lka kan'. Ytsen 'a ne' bra kan'. \v 10 Ykwi' angajle kan' lo'o ne': \p ―Ja kutsen wan ―ndukwin―. Wa ndijyaǎn re cha' katsaǎn' ska cha' nu su'we 'a 'wan ―ndukwin―. Su'we 'a ka tiye nchga nten chun' cha' nu chkwiǐn' lo'o wan ―ndukwin angajle kan' 'in ne' kan'―. \v 11 Wa ndijyaǎn katsaǎn' 'wan cha' nu ni, wa ngula ska kuwi' kichen tyi wan, cha' ti kwi' kichen tyi ayman David lka kan'; kuwi' kan' lka nu ku'ni tyii ki'ya nu ndukwi wan. Kan' lka Krixtu nu nka X'naan, nu wa msu'wa Ndiose 'in cha' ndijyan lo chalyuu ―ndukwin―. \v 12 Si tyija 'wan se'en nskwa ska kuwi' nu su'we 'a mxiin te' chun', nu nskwa ni' kanduwa se'en nchku 'ni, bra kan' ka biya' ti' wan cha' kan' lka nu naan Krixtu. \p \v 13 Bra wa mdyii ykwi' angajle kan' lo'o ne', bra kan' nde ni' kwan mdo'o tukwa xka ta angajle nu ka'an la, nu mdo'o nde se'en ndi'in Ndiose; su'we 'a ngi'ni tnun angajle kan' 'in Ndiose. Nchga angajle kan' su'we 'a nchkwi' cha' re lo'o ta'a bra kan': \q \v 14 ¡Lye 'a ku'ni tnuan 'in Ndiose, lo'o nde ni' kwan se'en ndi'in Ni, lo'o lo chalyuu! \q ¡Tlyu 'a cha' ndi'in 'in Ni!, ndukwin angajle kan' bra kan'. \q Ku'ni cha' tiin ti tyi'in nten chalyuu cha' nu ka biya' ti' ne' cha' su'we 'a nka tiye Ndiose ña'an Ni 'in nten, ndukwin angajle bra kan'. \p \v 15 Mdo'o angajle kan' ndyaa nde ni' kwan se'en ndi'in Ndiose. Lo'o ne' nu ndi'in kwan 'in slya' kan', bra ti mdyisnan ne' ykwi' ne' lo'o ta'a ne' bra kan': \p ―Tsaa na'aan nde Belén ―ndukwin ne' 'in ta'a ne' bra kan'―. Tsaa na'aan nan lka nu nchka kwa, ni cha' lka nu wa ytsa' Ndiose 'ñaan. \p \v 16 Bra ti ndyaa ne' bra kan'; ndyija lyo Liya lo'o Se 'in ne', ndi'in ne' lo'o ska kuwi' nu nskwa ni' kanduwa se'en nchku 'ni. \v 17 Bra wa na'an ne' 'in kuwi' kan', bra kan' ytsa' ne' 'in ne' kan', nchga cha' nu wa ykwi' angajle kan' lo'o ne' cha' 'in kuwi' kan'. \v 18 Bra nu ykwi' ne' nu ndi'in kwan 'in slya' cha' kan', bra kan' mda'an 'a cha' tiye ne' kan'. \v 19 Tiye ti Liya nganun cha' kan', ka'an 'a cha' mda'an tiye cha' ngwa ngwaña'an. \v 20 Bra kan' mdo'o ne' nu ndi'in kwan 'in slya' kan', ndyaa ne'; su'we 'a y'ni tnun ne' 'in Ndiose cha' 'in nchga cha' nu wa ynan ne', cha' 'in nchga cha' nu wa na'an ne'. Chañi cha' wa ngwa cha' kan', nchga cha' nu ykwi' angajle lo'o ne' kan'. \s Mstya ne' nin kuwi', lo'o ndukwan ne' 'in yu \p \v 21 Wa mda'a snu' tsan, bra kan' ndukwan ne' 'in kuwi' kune' kan' cha' 'in ne' judío. Bra kan' mstya ne' nin, cha' Jesús ka naan yu, ndukwin ne', cha' ngwaña'an wa ytsa' angajle 'in Liya xa nu ti ji ka tnan. \p \v 22 Chun' ndi'in la, bra wa mdyii mduun ne' tsan cha' 'in nchga cha' nu ngwa'an ayman Moisés lo kityi s'ni cha' ndlya ska kuwi', bra kan' ndyaa lo'o ne' 'in kuwi' Jesús kan' nde kichen Jerusalén cha' tya ne' xu'we 'in Ndiose cha' 'in kuwi' kan'. \v 23 Ngwaña'an y'ni ne', sa ña'an ndukwa cha' lo kityi 'in Ndiose nu nka X'naan: “Kuwi' ki'yu nu ngula kulo 'wan, ta wan 'in yu cha' ka yu tñan 'in Ndiose” ndukwin kityi. \v 24 Kan' cha' mdiyan ne' kan', cha' xtya ne' lomstan nu nchkwi' kityi kula kan'. Lomstan kan' lka tukwa kulye, o ta tukwa kiñi cha kun xuwe ti. \p \v 25 Bra kan' nde kichen Jerusalén ndi'in ska yu kula nu naan Simeón; nten su'we 'a lka yu, ndukwa 'a yu tñan 'in Ndiose. Ndaloo 'a yu ndi'in ta yu 'in ska nten nu tnun nchka, nu su'wa Ndiose 'in cha' kan lo chalyuu, kan' lka Krixtu nu kan cha' kulaa 'in ne' Israel 'in nchga cha' kuxi. Lo'o ndi'in Tyi'i Ndiose lo'o Simeón kan'; \v 26 wa y'ni Ni cha' ka biya' ti' yu cha' ja kaja yu sa bra nu tiya tsan nu ña'an yu 'in nu ka Krixtu, nu su'wa Ndiose 'in cha' kan lo chalyuu. \v 27 Tsan kan' ytsa' Tyi'i Ndiose 'in yu kula kan' cha' tsaa yu ni' lyaa tnun, kan' cha' ndyaa ñi yu se'en ndiya laa kan' bra kan'. Ndi'in yu ni' lyaa bra nu ngala Jesús lo'o sti lo'o jya'an yu, ndijyan lo'o ne' 'in kuwi' kan', cha' ku'ni ne' lo'o yu nchga cha' kula nu ndi'in cha' ku'ni ne' ni' lyaa. \v 28 Bra kan' msñi Simeón 'in kuwi' kan', mdyisnan y'ni tnun yu 'in Ndiose cha' 'in kuwi' kan' bra kan'. Nde lka cha' nu ykwi' yu lo'o Ndiose: \q \v 29 Ndiose X'nan ba, wa ndaa chabiya' cha' kajaǎn su'we ti, ndukwin yu 'in Ndiose. \q Wa mdyii y'niǐn tñan nu ndukwiin cha' ka 'ñaǎn, cha' ngi'niǐn tñan 'iin, ndukwin yu kula kan'. \q \v 30 Lo'o kiloǔn ykwiǐn' wa na'aǎn 'in ykwi' nu kulaa 'in nten 'in cha' kuxi nu ndi'in 'in ne'; \q \v 31 lo'o nten tyukwi ña'aan chalyuu, ña'an ne' cha' kan'. \q \v 32 Ka yu kan' ska xaa tlyu nu xu'wi ni' kasiya 'in nten tyukwi ña'aan chalyuu; \q ka yu kan' ska cha' su'we nu tlyu 'a cha' 'in nten 'in yu, nu lka ne' Israel kan'. \m Ngwaña'an ykwi' yu kula Simeón kan' lo'o Ndiose. \p \v 33 Bra kan' yuwe 'a ti' Se lo'o jya'an Jesús, bra nu ynan ne' cha' nu ykwi' Simeón kan' lo'o Ndiose, sa ña'an nu ka 'in kuwi' kan'. \v 34-35 Lo'o kan' ndukwan yu kula Simeón 'in ne' kan'. Nde lka cha' nu ykwi' yu kula lo'o Liya jya'an Jesús bra kan': \p ―Ka'an 'a cha' su'we ka 'in ne' Israel lo'o kuwi' re ―ndukwin yu kula kan'―, xu'wi 'a nten nu chen ka tiye ne' ña'an ne' 'in yu, lo'o xu'wi 'a nten nu kaja chalyuu kwi 'in ne' chun' tñan nu ku'ni kuwi' re. Kulo tuun kuwi' re nchga cha' nu nsu'wi mnan ni' kasiya 'in nten; lka kuwi' re ska cha' tnun nu wa nda Ndiose 'in nten, ni siya ja xlyaa ka'an nten tukwa cha' 'in yu ―ndukwin Simeón 'in Liya jya'an kuwi' kan'―. Kwi' ngwaña'an nu'win ―ndukwin yu kula kan'―, tiya ska bra nu ka xi'in tii' cha' ja tukwa 'a ne' cha' nu chkwi' sñii'. \p \v 36 Ndiya ska nu kuna'an nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten, nu ndi'in ni' lyaa kan'; Ana naan nu kuna'an kan', sñi' Fanuel lka, ti kwi' ta'a nten 'in ne' Aser lka nu kuna'an kan'. Kula 'a nu kuna'an kan' ni. Ti kune' nu kuna'an kan' bra nu mjwi kwilyo'o; kati ti yijan mdi'in lo'o kwilyo'o, lo'o kan' ngujwi yu ki'yu kan'. \v 37 Kan' nganun ska ti tyukwi se'en ndi'in chalyuu, lo'o ni, nsu'wi jakwa yla ndukwa jakwa yijan. Nchga tsan mdi'in ni' lyaa tnun kan', tsan lo'o tla y'ni tnun 'in Ndiose; ja yku tyaja bra nu ykwi' lo'o Ndiose. \v 38 Bra wa mdyii ykwi' Simeón lo'o jya'an Jesús, ti kwi' bra kan' mdiyan Ana kan' nde se'en ndi'in ne' lo'o kuwi' ni' lyaa, ti kwi' Jesús lka kan'. Ndya 'a ne' kula Ana xu'we 'in Ndiose cha' wa na'an 'in kuwi' kan'. Bra kan' ykwi' 'a lo'o tyun ne' ta'a kichen tyi, ngwaña'an lo'o nchga ne' nu ndi'in ta 'in Krixtu sa bra nu tiya tsan nu kan yu cha' kulaa yu 'in ne' Jerusalén ya' ne' xka la'a tsu'. Ykwi' Ana lo'o ne' kan', cha' kuwi' kan' lka nu kulaa ji 'in nten 'in cha' kuxi nu ndi'in 'in ne' tloo Ndiose. \s Mxitukwi ne' ndyaa ne' nde kichen Nazaret \p \v 39 Xa wa mdyii y'ni ne' nchga tñan nu ndi'in cha' ku'ni ne', tñan nu ngulo ykwi' X'naan 'in ne' judío nu ngwa s'ni cha' ku'ni ne', bra kan' mxitukwi ne' ndyaa ne' nde lo yuu 'in Galilea; ngala ne' nde kichen Nazaret nu lka kichen tyi ne' bra kan'. \v 40 Nde Nazaret kan' nguluu kuwi' kan'; ngwa ngula la ti' yu, wa nchka biya' la ti' yu. Lo'o Ndiose, su'we 'a nka tiye Ni ña'an Ni 'in yu. \s Ndyija Jesús 'in ne' kula 'in yu se'en nganun yu ni' lyaa \p \v 41 Nchga yijan mda'an ne' kula 'in Jesús nde kichen Jerusalén cha' ta'a, cha' la kan' y'ni tnun ne' ta'a pascua. \v 42 Bra nu yu'wi Jesús tii tyukwa yijan, yaa ne' ta'a nde Jerusalén sa ña'an nu y'ni ne' nchga yijan. \v 43 Bra wa mdyii ta'a, bra kan' mxitukwi ne' ndyaa ne' nde kichen tyi ne' xiya'. Nganun xka ti Jesús nde kichen kan'. Ja ngwa biya' ti' jya'an yu, ja jlyo ti' ykwi' Se cha' nganun yu; \v 44 mske' ti' ne' cha' ndyaan yu laja sa tlyu ti nten nu mda'an tuwiin kan'. Ngwaña'an mske' ti' ne', kan' cha' ti ndyaa la ne' tuwiin tyukwi tsan. Lo'o kan' mda'an naan ne' 'in yu laja ne' ta'a su'we nsu'wi yu, laja ne' ta'a yu. ¿La nde ya' tyija yu 'in ne' bra kan' a? \v 45 Ja ndyija yu 'in ne' siya' ti bra kan'; kan' cha' mxitukwi ne' ndyaa ne' xiya' nde Jerusalén, ndyaa naan ne' 'in yu bra kan'. \p \v 46 La mda'a snan tsan ndyija yu kan' 'in ne', ndi'in yu ni' lyaa. Ndukwa yu lo'o mstru nu ndu'u cha' jo'o 'in ne'. Nganan yu nchga cha' nu nchkwi' ne', lo'o tyun 'a cha' nñicha' yu 'in ne' kan' bra kan'. \v 47 Nchga nten nu mdi'in nde kwa ti, nduwe 'a ti' ne' bra nu ynan ne' nchga cha' nu ykwi' yu, nduwe 'a ti' ne' cha' nchka 'a 'in yu. \v 48 Lo'o ne' kula 'in yu, nduwe 'a ti' ne' kan', cha' na'an ne' 'in yu cha' su'wa ti mdukwa yu lo'o ne' nu tnun nchka. Bra kan' ykwi' jya'an yu lo'o yu: \p ―¿Ni cha' ngi'nii ra ngwaña'an?, sñiěn' ―ndukwin jya'an yu―. Ka'an 'a cha' mda'an tiye ba lo'o stii, la nde tsaan naan ba 'iin. \p \v 49 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o jya'an yu: \p ―¿Ni cha' nda'an naan wan 'ñaǎn a? ¿Ja jlyo ti' wan cha' ndi'in cha' ku'niǐn tñan 'in Stiǐn a? ―ndukwin Jesús bra kan'. \p \v 50 Ja ngwa biya' ti' ne' siya' ti, ni cha' lka nu ykwi' Jesús lo'o ne' ngwaña'an. \p \v 51 Bra kan' mdo'o yu ndyaa yu nde Nazaret xiya' lo'o ne' kula 'in yu. Ña'an ti ndukwa 'a yu cha' nu nchkwi' ne' kan'. Su'we 'a nganun nchga cha' kan' ni' kasiya 'in jya'an yu. \v 52 Sa ña'an nu ndijyan ngaluu Jesús, ngwaña'an ndijyan nchka biya' la ti' yu. Su'we 'a nka tiye Ndiose ña'an Ni 'in yu; lo'o nten chalyuu, su'we 'a nchkwi' ne' cha' 'in yu. \c 3 \s Tu'wa chku Jordán mda'an Xuwa ngua'u yu 'in nten, kwi' Xuwa nu mdukwatya 'in nten \p \v 1 Wa nsu'wi ti'yun yijan cha' lka Tiberio emperador nu lka ndloo la 'in nten tyukwi ña'aan chalyuu, Poncio Pilato lka ndloo nde lo yuu 'in Judea, tñan 'in Tiberio kan' bra kan'; lo'o nu naan Herodes kan', lka yu ndloo lo yuu 'in Galilea tyempu kan'; lo'o Felipe, ta'a ngula Herodes kan', lka yu ndloo lo yuu 'in Iturea lo'o lo yuu 'in Traconite ti kwi' tyempu kan'; lo'o xka nu naan Lisanias, lka yu ndloo lo yuu 'in Abilinia bra kan'. \v 2 Ti kwi' bra kan' lka Anás lo'o Caifás x'nan sti jo'o. Bra kan' ykwi' Ndiose lo'o Xuwa sñi' Zacarías se'en ndi'in yu ni' kixin', \v 3 kan' cha' mdo'o Xuwa mda'an yu nde lo nten' tyukwi ña'aan tu'wa chku Jordán kan'; ykwi' 'a Xuwa lo'o nchga nten nu mdyo' ti'in se'en ndi'in yu, cha' ka jyu'u ti' ne' 'in ki'ya nu ndi'in 'in ne', cha' kulaa ya' ne' nchga cha' kuxi kan'. Bra kan' ndukwatya Xuwa 'in ne' kan'. Ku'ni Ndiose cha' tlyu ti' 'in ne' kan' bra kan', ndukwin Xuwa. \v 4 Wa lka cha' kan', sa ña'an lka cha' nu ngwa'an ayman Isaías lo kityi; ayman kan' lka nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten nu ngwa s'ni. Nde lka cha' nu ndukwa lo kityi kan': \q Kwen 'a nnen nxi'ya ska nten ni' kixin': \q “Bra ti slaa wan ska tuwiin se'en kan ykwi' nu nka X'naan” ndukwin nu nxi'ya kan'. \q “Xñii su'we wan tuwiin se'en tyijin ykwi'. \q \v 5 Ku'ni xa'an wan nchga tutka', lo'o ku'ni wan cha' katen nchga ki'ya, nchga lo nten; \q xñii ñi wan nchga se'en nxiti'in tuwiin, lo'o ku'ni lkwa su'we wan ña'aan tuwiin” ndukwin. \q \v 6 “Ndla ti ña'an ne' tyukwi ña'aan chalyuu, cha' ka kulaa Ndiose 'in nten 'in nchga cha' kuxi.” \m Ngwaña'an ngwa cha' ngwa'an ayman Isaías lo kityi kan'. \p \v 7 Ka'an nten mdiyan se'en nduun Xuwa cha' tyukwatya ne'. Bra kan' ykwi' Xuwa lo'o nten ka'an kan': \p ―¡Sa ña'an ngi'ni kunan tlá, ngwaña'an ngi'ni wan! ―ndukwin Xuwa―. ¿Ta wa mdiya nten nu mxitsen 'wan ni a? ¿Sa bra ni nduwe ti' wan cha' ta Ndiose nu ti'í 'wan bra nu tyii chalyuu a? ―ndukwin―. \v 8 Su'we sikwa, kwa'u wan 'wa si chañi cha' wa ngulaa ya' wan cha' kuxi nu ndi'in 'wan; ja chkwi' wan cha' sñi' Ndiose lka wan chun' ndyo'o wan 'in ayman Abraham nu yu'wi ti s'ni. Cha' nu ñi chkwiǐn' lo'o wan ―ndukwin Xuwa―, cha' ka 'in Ndiose kulo suwi Ni xka ta nten nu ka sñi' Abraham, ja lo'o wan, si nchka ti' Ni; nxke' ti' wan cha' ja nsu'wi cha' tiya 'in xka la nten kan', nxke' ti' wan cha' sa ña'an lka kee re, ngwaña'an ti lka ne' kan' ―ndukwin Xuwa 'in ne'―. \v 9 Sa ña'an nduun ska nten lo'o chkwan yka 'in yu cha' kwaja yu lo yka kwiñii 'in yu, ngwaña'an ngi'ni Ndiose. Si'yu yu kan' nchga yka nu ja ndyo'o nan loo, cha' tikin yu yka kan' lo kii'; ngwaña'an ta Ndiose nu ti'í 'in nten nu ja xlyaa kulaa ya' cha' kuxi nu ndi'in 'in ne'. \p \v 10 Bra wa mdyii ynan ne' cha' kan', bra kan' mnicha' ne' 'in Xuwa bra kan': \p ―¿Ni ña'an tñan ka ku'ni ba sikwa a? \p \v 11 Bra kan' ngwa'u Xuwa 'in ne': \p ―Nde lka tñan nu ku'ni wan ―ndukwin Xuwa―. Si nsu'wi tukwa ykan' 'in ska wan, ta wan ska 'in ska nten ti'i nu ja nsu'wi 'in siya' ti; si nsu'wi nan nchku wan, bra kan' su'we wan chin' cha' ta wan ku nten nu ja nsu'wi 'a nan ku ―ndukwin Xuwa 'in ne'. \p \v 12 Lo'o yan chin' ne' kuxi nu ndlo tñi 'in nten cha' 'in ne' xka la'a tsu', yan ne' cha' tukwatya Xuwa 'in ne'. Bra kan' mnicha' ne' kan' 'in Xuwa: \p ―¿Ni ña'an tñan ka ku'ni ba ni, mstru? ―ndukwin ne' kan' 'in Xuwa. \p \v 13 ―Ja tyijin 'a wan biya' cha' kulo wan tñi 'in nten ―ndukwin Xuwa 'in ne' kan'. \p \v 14 Lo'o chin' ne' sndaru mdiyan ne' cha' kunicha' ne' 'in Xuwa bra kan': \p ―Lo'o bare, ¿ni ña'an tñan ka ku'ni ba ni? ―ndukwin sndaru kan'. \p ―Ja kulaa 'a wan nan nu nsu'wi 'in nten; ja xitsen 'a wan 'in ne', ja su'wa 'a wan ki'ya laja ti 'in ne', cha' kaja cha' kan' 'wan. Lo'o bra kan' ja chkwi' 'a wan cha' chin' ti liya' ndiji 'wan ―ndukwin Xuwa 'in sndaru kan'. \p \v 15 Mda'an 'a cha' tiye ne' ndi'in ne', cha' mske' ti' ne' cha' Xuwa lka Krixtu nu wa kan ti lo chalyuu re. \v 16 Bra kan' ykwi' Xuwa lo'o nchga ne' nu ndi'in kan': \p ―Lo'o tyi'a ti ndukwatyaǎn 'wan ―ndukwin Xuwa―. Lo'o wa kan ti xka nten se'en ndi'in wan nu nchka la 'in ke na'. Lo'oǔn ku'ni tnuǔn 'in yu kan'. Su'we 'a tñan kaja 'ñaǎn, nxke' tiǎn', ni siya ti ndukwa snan yu kan' xtiǐn'. Lo'o yu kan', ja ndukwatya yu 'in nten lo'o tyi'a ti; xka ña'an ku'ni yu. Ku'ni yu cha' kanun Tyi'i Ndiose ni' kasiya 'in nten, bra nu tukwatya yu 'in ne'. Lo'o kan' ku'ni luwi Ndiose 'in ne' kan' lo'o xaa 'in ykwi' Ni, cha' ngwaña'an ka su'we ka tiye ne' ―ndukwin―. \v 17 Sa ña'an ngi'ni x'nan tya, ngwaña'an ku'ni Ndiose; sa ña'an nxo' ti'in x'nan tya 'in nskwa', ndikin yu lka' tla' lo'o mti, ngwaña'an su'we ta'a Ndiose 'in nten. Bra kan' su'wa Ni 'in nten xa'an cha' skin ne' lo kii' nu ja ka 'a tyuwi' siya' ti. \p \v 18 Ngwaña'an ka'an 'a cha' tiya ykwi' Xuwa lo'o nten, bra nu ykwi' yu sa ña'an cha' su'we nu ku'ni Jesús. \v 19 Lo'o kan' mstya Xuwa ki'ya 'in gobernador Herodes cha' y'ni yu kunan 'in Herodías kwilyo'o ta'a yu nu naan Felipe. Lo'o ti ndi'in xka la cha' kuxi nu y'ni yu kula Herodes kan'. \v 20 Bra kan' ja mdukwa Herodes cha' nu ykwi' Xuwa lo'o, kuxi la y'ni yu, msu'wa yu 'in Xuwa ni' ña'an chkwan. \s Ndukwatya Xuwa 'in Jesús \p \v 21 Bra nu ti ji tsaa Xuwa kan' ni' ña'an chkwan, ti nduun yu tu'wa chku Jordán ndukwatya yu 'in ka'an 'a nten, bra kan' mdiyan Jesús se'en ndi'in yu cha' tukwatya Xuwa 'in yu. Laja nu ndukwatya yu 'in Jesús, bra kan' ykwi' Jesús lo'o Ndiose, lo'o ngalaa tuwiin ni' kwan bra kan'. \v 22 Ngwi'ya Tyi'i Ndiose se'en ndi'in Jesús; sa ña'an ndukwi ska kiñi cha kuun, ngwaña'an ngwi'ya Tyi'i Ndiose lo jlyu'we Jesús. Bra kan' ynan ne' ykwi' Ndiose nde ni' kwan: \p ―Sñiěn', su'we 'a nka tiyeěn ña'aǎn 'iin. Ndiya 'a tiǎn' 'iin ―ndukwin Ndiose 'in Jesús. \s Ayman 'in Jesucristo nu yu'wi chalyuu s'ni \p \v 23 Kalatyii yijan nsu'wi Jesús bra nu mdyisnan ngi'ni yu tñan 'in Ndiose Sti yu. Mske' ti' ne' cha' Se ngwa sti yu, \q lo'o sti Se ngwa ayman Elí; \q \v 24 lo'o sti Elí kan' ngwa ayman Matat; \q Leví ngwa naan sti Matat kan'; \q Melqui ngwa naan sti Leví kan'; \q Janan ngwa naan sti Melqui kan'; \q lo'o xka Se ngwa sti Janan kan'; \q \v 25 Matatías ngwa naan sti Se kan'; \q Amós ngwa naan sti Matatías kan'; \q Nahum ngwa naan sti Amós kan'; \q Esli ngwa naan sti Nahum kan'; \q Nagai ngwa naan sti Esli kan'; \q \v 26 Maat ngwa naan sti Nagai kan'; \q lo'o xka nu naan Matatías ngwa sti Maat kan'; \q Semei ngwa naan sti Matatías kan'; \q lo'o xka nu naan Se ngwa sti Semei kan'; \q sñi' Judá ngwa Se kan'; \q \v 27 Joanán ngwa naan sti Judá kan'; \q Resa ngwa naan sti Joanán kan'; \q Zorobabel ngwa naan sti Resa kan'; \q Salatiel ngwa naan sti Zorobabel kan'; \q Neri ngwa naan sti Salatiel kan'; \q \v 28 lo'o xka nu naan Melqui ngwa sti Neri kan'; \q Adi ngwa naan sti Melqui kan'; \q Cosam ngwa naan sti Adi kan'; \q Elmodam ngwa naan sti Cosam kan'; \q Er ngwa naan sti Elmodam kan'; \q \v 29 Josué ngwa naan sti Er kan'; \q Eliezer ngwa naan sti Josué kan'; \q Jorim ngwa naan sti Eliezer kan'; \q lo'o xka Matat ngwa sti Jorim kan'; \q \v 30 lo'o xka nu naan Leví ngwa sti Matat kan'; \q Simeón ngwa naan sti Leví kan'; \q lo'o xka nu naan Judá ngwa sti Simeón kan'; \q lo'o xka nu naan Se ngwa sti Judá kan'; \q Jonán ngwa naan sti Se kan'; \q Eliaquim ngwa naan sti Jonán kan'; \q \v 31 Melea ngwa naan sti Eliaquim kan'; \q Mainán ngwa naan sti Melea kan'; \q Matata ngwa naan sti Mainán kan'; \q Natán ngwa naan sti Matata kan'; \q \v 32 David ngwa naan sti Natán kan'; \q Isaí ngwa naan sti David kan'; \q Obed ngwa naan sti Isaí kan'; \q Booz ngwa naan sti Obed kan'; \q Salmón ngwa naan sti Booz kan'; \q Naasón ngwa naan sti Salmón kan'; \q \v 33 Aminadab ngwa naan sti Naasón kan'; \q Aram ngwa naan sti Aminadab kan'; \q Esrom ngwa naan sti Aram kan'; \q Fares ngwa naan sti Esrom kan'; \q lo'o xka nu naan Judá ngwa sti Fares kan'; \q \v 34 Jacob ngwa naan sti Judá kan'; \q Isaac ngwa naan sti Jacob kan'; \q Abraham ngwa naan sti Isaac kan'; \q lo'o nu naan Taré ngwa sti Abraham kan'; \q Nacor ngwa naan sti Taré kan'; \q \v 35 Serug ngwa naan sti Nacor kan'; \q Ragau ngwa naan sti Serug kan'; \q Peleg ngwa naan sti Ragau kan'; \q Heber ngwa naan sti Peleg kan'; \q Sala ngwa naan sti Heber kan'; \q \v 36 Cainán ngwa naan sti Sala kan'; \q Arfaxad ngwa naan sti Cainán kan'; \q Sem ngwa naan sti Arfaxad kan'; \q Noé ngwa naan sti Sem kan'; \q Lamec ngwa naan sti Noé kan'; \q \v 37 Matusalén ngwa naan sti Lamec kan'; \q Enoc ngwa naan sti Matusalén kan'; \q Jared ngwa naan sti Enoc kan'; \q Mahalaleel ngwa naan sti Jared kan'; \q lo'o xka nu naan Cainán ngwa sti Mahalaleel kan'; \q \v 38 Enós ngwa naan sti Cainán kan'; \q Set ngwa naan sti Enós kan'; \q Adán ngwa naan sti Set kan'; \q lo'o ñi la chkwiǐn' cha' Ndiose lka sti ayman Adán kan', \q cha' Ndiose lka nu wa mñan 'in Adán kan'. \m Nchga nten nu ndukwa nin lo kityi re ni, ngwa ne' ayman 'in Jesucristo lo chalyuu nu ngwa ti s'ni. \c 4 \s Ngwa ti' kune' xa'an kwiñi lyo'o 'in Jesús \p \v 1 Msa'an kasiya 'in Jesús nsu'wi Tyi'i Ndiose bra nu mdo'o Jesús tu'wa chku Jordán, ndyaa yu nde ska lo nten' wtyi se'en ja ndi'in nten, \v 2 cha' tu'wa tsan ndyaa lo'o Tyi'i Ndiose 'in yu. La kan' ykwi' biya' kune' xa'an lo'o Jesús. La mda'a tu'wa tsan, ngite' 'a ti' Jesús bra kan', cha' ja ska nan yku yu siya' ti. \v 3 Lo'o kan' ykwi' kune' xa'an kan' lo'o yu: \p ―Si chañi cha' ska ti nu'win lkaa nu nka Sñi' Ndiose ―ndukwin kune' xa'an kan' 'in yu―, ku'nii cha' ka kee re ska jaxlya kuan sikwa. \p \v 4 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o: \p ―Lo kityi 'in Ndiose wa ngwa'an ne' cha' re: “Si'i nan lu'u nten chalyuu cha' nchku ne' tyaja ti; xa nu kunan ne' nchga cha' nu nchkwi' Ndiose, bra kan' chañi cha' lu'u ne'” ―ndukwin Jesús 'in kune' xa'an. \p \v 5 Bra kan' ndyaa lo'o kune' xa'an kan' 'in yu ska lo ki'ya kwan. Ska bra ti ngwa'u kune' xa'an tyukwi ña'aan chalyuu 'in Jesús. \v 6 Bra kan' ykwi' kune' xa'an lo'o yu xiya': \p ―Taǎn chabiya' 'iin cha' kaa ndloo 'in nchga chalyuu kwa ―ndukwin kune' xa'an bra kan'―, cha' kaja nchga nan nu nsu'wi kwa 'iin ―ndukwin―. Ndiya chabiya' kan' 'ñaǎn, kan' cha' taǎn chabiya' kan' 'in nchga nten nu nchka tiǎn' cha' ka ndloo ―ndukwin―. \v 7 Ska ti si tyuun xtyiin' loǔn, si ku'ni tnuun 'ñaǎn, bra kan' kaja chabiya' kan' 'iin ―ndukwin kune' xa'an kan' 'in Jesús. \p \v 8 Bra kan' mxkwen Jesús 'in yu: \p ―Tyo'oo tsuu' se'en ndi'iǐn, Satanás ―ndukwin―. Lo kityi 'in Ndiose wa ngwa'an ne' cha' re: “Ska ti 'in Ndiose nu nka X'nan wan ku'ni tnun wan 'in Ni, ska ti cha' 'in Ndiose ndi'in cha' tukwa wan lo chalyuu.” Kan' cha' ja ndi'in cha' tyuǔn xtyiǐn' tloo nu'win ―ndukwin Jesús 'in kune' xa'an. \p \v 9 Bra kan' ndyaa lo'o kune' xa'an 'in Jesús nde kichen Jerusalén, mskwen yu 'in Jesús ndyaa nde ke laa tnun kan'. La kan' xiya' ykwi' kune' xa'an lo'o yu: \p ―Si chañi cha' ska ti nu'win lkaa nu nka Sñi' ykwi' Ndiose ―ndukwin―, tyo'o kwan lyaa la ke laa re cha' nu 'iin ti. \v 10 Lo kityi 'in Ndiose wa ndukwa cha' re: \q Kulo Ndiose tñan 'in angajle 'in Ni cha' ña'ansiin 'iin. \q \v 11 Lo'o ya' ti xituun angajle kan' 'iin bra kan', cha' ja ka ti'í kiyaa' ya' nu tiyuu lo kee. \m Ngwaña'an lka cha' nu ngwa'an ne' lo kityi 'in Ndiose ―ndukwin kune' xa'an 'in Jesús. \p \v 12 Bra kan' xiya' mxkwen Jesús 'in kune' xa'an kan': \p ―Lo'o wa ndukwa cha' re lo kityi 'in Ndiose: “Ja ku'ni wan cha' tyijin lyo wan 'in Ndiose nu nka X'nan wan” ndukwin kityi. \p \v 13 Wa mdyii ykwi' kune' xa'an kan' lo'o Jesús bra kan', lo'o ja ngwa 'in kwiñi lyo'o 'in siya' ti. Bra ti mdo'o kune' xa'an kan' ndyaa bra kan'; chun' ndi'in la kaja ña'an nu kwiñi lyo'o yu 'in Jesús, mda'an cha' tiye kune' xa'an bra kan'. \s Wa mdyisnan Jesús ngi'ni tñan 'in Ndiose nde Galilea \p \v 14 Bra kan' mxitukwi Jesús ndyaa nde lo yuu 'in Galilea xiya'. Tnun 'a chabiya' mda Tyi'i Ndiose 'in Jesús, lo'o ynen nchkwi' nten cha' 'in yu tyukwi ña'aan lo yuu kwa. \v 15 Nchga kichen se'en mda'an yu ngua'u yu 'in nten ni' lyaa 'in ne' judío, kan' cha' nchga nten su'we 'a nchkwi' ne' cha' 'in Jesús. \s Bra nu wa ndi'in Jesús nde kichen Nazaret \p \v 16 Bra kan' ngala Jesús nde kichen Nazaret, se'en nguluu yu. Bra nu mdiya tsan nu nxitña' ne' judío, bra kan' ndyaa yu ni' lyaa 'in ne', cha' xkwi' ngwaña'an ngi'ni yu tsan kan'. Bra kan' mdyituun Jesús cha' chkwi' yu lo kityi se'en ndukwa cha' 'in Ndiose; \v 17 kityi nu ngwa'an ayman Isaías, kan' lka kityi nu mda ne' 'in Jesús cha' chkwi' yu lo. Bra kan' mslaa Jesús kityi kan', ngunaan yu la nde ndukwa cha' re: \q \v 18 Wa mkwan Ndiose nu nka X'naan 'ñaǎn, ndukwin lo kityi kan'. \q Wa ngwi'ya Ndiose loǔn, wa ndi'in Tyi'i Ndiose lo'oǔn, cha' chkwiǐn' cha' su'we lo'o ne' ti'i. \q Wa msu'wa Ni 'ñaǎn ndijyaǎn cha' ku'ni xu'weěn kasiya 'in nten chalyuu nu xi'in 'a ti', ndukwin lo kityi kan'. \q Ndi'in cha' chkwiǐn' lo'o nten nu lka presu 'in kune' xa'an; \q katsaǎn' 'in ne' cha' wa tyo'o ti ne' ya' kune' xa'an kan'. \q Taǎn xaa cha' xu'wi ni' kasiya 'in nten chalyuu nu ja ya kunan cha' 'in Ndiose, cha' lka ne' sa ña'an lka ska nu kwityiin'. \q Bra nu ngi'ni nten cha' kuxi lo'o ne', bra kan' taǎn chabiya' tyo'o laa ne' ya' nu ti'í ti' 'in ne'. \q \v 19 Wa ndijyaǎn tiǎn cha' chkwiǐn' lo'o nten chalyuu, cha' wa mdiya tyempu nu su'we la nu nda Ndiose nu nka X'naan 'in ne'. \m Ngwaña'an ndukwa cha' lo kityi se'en ykwi' Jesús. \p \v 20 Bra kan' mdukun' Jesús kityi kan', xiya' ndya yu kityi kan' 'in xta nu ndi'in ni' lyaa kan', ndyaa tukwa Jesús xiya' bra kan'. Lo'o nchga nten nu ndi'in ni' lyaa kan', lye 'a ña'an ne' 'in yu. \v 21 Bra kan' mdyisnan Jesús ngwa'u yu 'in ne': \p ―Lo'o ni, wa mdo'o tukwa cha' kan' la se'en ndi'in wan, ti kwi' cha' nu wa ynan wan lo kityi re ―ndukwin Jesús. \p \v 22 Yuwe 'a ti' ne' ña'an ne' 'in Jesús cha' su'we 'a nchkwi' yu, mdiya 'a ti' ne' cha' nu ykwi' yu lo'o ne'. Kan' ykwi' ne' lo'o ta'a ne' cha' 'in yu bra kan': \p ―¿Ta si'i sñi' Se lka yu re a? ―ndukwin ne'. \p \v 23 Bra kan' mxkwen Jesús 'in ne' kan': \p ―Ja chan, chun' ndi'in la chin' chkwi' wan cha' re lo'oǔn: “Si nchka 'iin ku'nii jo'ó 'in nten, ku'nii jo'ó 'iin, ti ykwii' ti sikwa.” Kwi' ngwaña'an, ja chan chkwi' wan lo'oǔn: “Wa ynan ba cha' 'in nchga cha' tnun nu wa y'nii nde kichen Capernaum kan'” nchkwin wan. “Kwi' ngwaña'an ku'nii cha' tnun kan' nde kichen tyian sikwa, cha' ña'an kwi'ya ba chin'” nchkwin wan 'ñaǎn bra kan'. \v 24 Katsaǎn' ska cha' nu ñi 'wan sikwa ―ndukwin Jesús―. Bra nu chkwi' ska nten cha' 'in Ndiose lo'o ne' ta'a kichen tyi yu, ja kunan ne' cha' nu nchkwi' yu, cha' ta'a kichen tyi ti ne' lka yu. \v 25 Tyempu nu mdi'in ayman Elías lo chalyuu nu ngwa s'ni ―ndukwin―, nsu'wi ti' wan cha' wa mdijin snan yijan ndukwa skwa ko' nu ja ngwi'ya tyoo siya' ti; tlyu 'a jwi'ñan ngwa tyukwi ña'aan chalyuu bra kan'. Mdi'in tyun 'a nu kuna'an nu nganun ska ti lo yuu re tyempu kan'. \v 26 Bra kan' msu'wa Ndiose 'in Elías cha' tsaa yu se'en ndi'in ska nu kuna'an nu nganun ska ti nde kichen Sarepta, ska kichen tijyu' la nde lo yuu 'in Sidón. Ja yaa Elías se'en ndi'in ska nu kuna'an ti'i ta'a kichen tyi yu. \v 27 Ti kwi' ngwaña'an ngwa bra nu mdi'in ayman Eliseo. Ti kwi' tyempu kan', mdi'in 'a ne' ti'í nu ngutsu' kuna' lo yuu re. Lo'o kan' ja ska ne' kan' nchkaa ne' 'in kicha tnun kan'; ska ti Naamán kan', ska ti yu kan' wa nchkaa yu, lo'o ska nten xka la'a tsu' ngwa yu, cha' wa mdo'o yu lo yuu 'in Siria ―ndukwin Jesús 'in ne' kan'. \p \v 28 Bra nu ynan ne' Nazaret cha' nu ykwi' Jesús lo'o ne' ni' lyaa kan', msin' 'a ti' ne' kan' bra kan'. \v 29 Kan' mdyituun ne' ngulo ne' 'in Jesús ni' lyaa kan', mjwakii ne' 'in yu ndyaa lo'o ne' 'in yu ska tu'wa yuu nu nsu'wi tu'wa kichen kan'. Ngwa ti' ne' cha' xtyuu su'wa ne' 'in yu lo kwa'an, lo'o ja ngwa 'in ne'. \v 30 Bra kan' su'we ti mdo'o Jesús ya' ne'; mdijin yu laja se'en mduun ne', ndyaa yu bra kan'. \s Ska nten nu msñi kwi'in kuxi 'in \p \v 31 Wa ndi'in Jesús nde kichen Capernaum bra kan', ska kichen nu ndi'in lo yuu 'in Galilea kan'. Tsan nu nxitña' ne', bra kan' mdyisnan Jesús ngwa'u yu 'in nten ni' lyaa 'in ne'. \v 32 Yuwe 'a ti' ne' bra nu ynan ne' cha' su'we nu ykwi' Jesús lo'o ne'. Mske' ti' ne' cha' tnun 'a chabiya' nsu'wi 'in yu cha' nchkwi' yu lo'o ne' ngwaña'an. \p \v 33 Ni' lyaa kan' mdiya ska yu ki'yu nu msñi kwi'in kuxi 'in yu. Kwen 'a msi'ya yu kicha kan' 'in Jesús xa nu na'an yu cha' ndijyan Jesús ni' lyaa: \p \v 34 ―¿Ni sa ña'an tñan ku'nii nde re, Jesús Nazaret? ―ndukwin yu ti'í kan'―. ¿Ta wa nchka tii' cha' ku'nii tyii 'ñaǎn siya' ti a? Su'we 'a nsu'wi lyoǔn 'iin, cha' ykwi' Ndiose nu luwi lkaa nu wa msu'wa Ni 'iin cha' ndijyaan nde re. \p \v 35 Ja mda 'a Jesús chabiya' chkwi' yu ti'í bra kan'; ngulo yu tñan 'in kwi'in kuxi kan', cha' ja ku'ni 'a cha' kuxi lo'o yu ti'í kan'. \p ―Seen tyukwaa ―ndukwin Jesús―. Ja ku'nii 'a cha' kuxi lo'o yu re ni. \p Bra kan' mxlyuu kwi'in kuxi kan' 'in yu ti'í tloo nten ka'an kan'. Lo'o kan' mdo'o kwi'in kuxi kan' ndyaa, ja y'ni 'a ran cha' kuxi lo'o yu ti'í kan' bra kan'. \v 36 Mda'an 'a cha' tiye nten bra kan', mdyisnan ykwi' ne' lo'o ta'a ne': \p ―¿La mjwi cha' nu nchkwi' Jesús kwa a? ―ndukwin ne'―. ¿Ni cha' lka cha' su'we 'a mjwi chabiya' 'in yu kwa cha' kulo yu tñan 'in kwi'in kuxi? Bra ti ynan kwi'in kuxi cha' nu ykwi' yu lo'o ran, mdo'o kwi'in kuxi kan' ndyaa bra kan' ―ndukwin ne' 'in ta'a ne'. \p \v 37 Kan' cha' wa nganen cha' kan' tyukwi ña'aan lo yuu la kan', nchkwi' 'a ne' cha' 'in Jesús bra kan'. \s Y'ni Jesús jo'ó 'in jya'an laa Tyu Simón \p \v 38 Bra kan' mdo'o Jesús ni' lyaa, ndyaa yu nde na'an tyi Tyu. Ti'í 'a jya'an laa Tyu Simón kan', cha' lye 'a ndyu'wi tikee' 'in ne' kula kan'. T'nan 'a ykwi' ne' lo'o Jesús cha' tsaa na'an chin' 'in ne' kula kan'. \v 39 Mduun ti Jesús se'en nskwa ne' kula kan' ña'an 'a yu 'in ne' kula kan'. Bra kan' ykwi' yu lo'o tikee' kan', cha' tyo'o ran 'in ne' kula kan'. Bra ti mdyituun ne' kula jya'an laa Simón, y'ni kuwe ti' cha' kaja chin' nan ku ne'. \s Y'ni Jesús jo'ó 'in tyun ne' ti'í \p \v 40 Xa wa ndyaa kwichaa, bra kan' ndyaa lo'o ne' 'in nchga ta'a ne' nu ti'í 'a cha' msñi tyun loo kicha 'in ne', mdiya ne' se'en ndi'in Jesús. Bra kan' mstya Jesús ya' chun' ne' ti'í kwenta ska ti ne'. Bra ti nchkaa ne' bra kan'. \v 41 Lo'o mdo'o kwi'in kuxi 'in tyun ne' ti'í kan' bra kan'. Kwen 'a msi'ya kwi'in kan' bra nu mdo'o 'in ne': \p ―Ska ti nu'win lkaa Sñi' Ndiose ―ndukwin kwi'in kan' 'in Jesús. \p Bra kan' ja mda 'a Jesús chabiya' chkwi' kwi'in kuxi kan' siya' ti. Wa yu'wi lyo kwi'in kan' 'in Jesús, cha' ti kwi' Krixtu nu wa msu'wa Ndiose 'in ndijyan lo chalyuu lka yu. \s Ykwi' Jesús lo'o nten nchga kichen nde Galilea \p \v 42 Wa ngwi'ya xaa xka tsan, bra kan' mdo'o Jesús ndyaa yu xka se'en, se'en tya'an ska ti yu ni' kixin'. Mda'an naan 'a ne' 'in yu bra kan', sa ya' mdyija yu 'in ne'. Ngwa ti' ne' tatsaa ne' 'in Jesús cha' ja tsaa 'a yu xka se'en. \v 43 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne': \p ―Nchga kichen ndi'in cha' chkwiǐn' cha' su'we nu 'in Ndiose lo'o nten, cha' wa mdiya bra cha' ka Ndiose ndloo ni' kasiya 'in nten chalyuu. Kan' lka tñan nu wa nda Ndiose 'ñaǎn ndijyaǎn cha' chkwiǐn' cha' 'in Ni. \p \v 44 Lo'o ti mda'an la Jesús nchga ni' lyaa 'in ne' nde Galilea, ngwa'u yu 'in ne'. \c 5 \s Mdaya' Jesús 'in ne' nu mda'an kuta kula \p \v 1 Ngwa ska tsan ndyaa Jesús tu'wa tiyu' Genesaret. Tyun 'a nten mda'an lo'o yu. Lo'o kan' ka'an 'a nten mdi'in nde se'en mduun yu tu'wa tiyu' kan', cha' ngwa ti' ne' kunan ne' cha' nchkwi' yu cha' 'in Ndiose. \v 2 Wa na'an Jesús se'en ndukwi tukwa yka na'an xuwe ti tu'wa tiyu' kan'. Ja tukwin mdi'in ni' yka na'an xuwe kan' siya' ti, kwi' se'en ti mduun ne' kan' njya'an ne' katan 'in ne', cha' wa mdyii mdi'in ne' kuta. \v 3 Bra kan' yten Jesús ska ni' yka na'an 'in Simón, ykwi' lo'o yu cha' tukwa na'an yu 'in yka na'an cha' tsaa la chin' lo tyi'a. Ndyaa tukwa Jesús nde ni' yka na'an kan', bra kan' mdyisnan yu ngua'u yu cha' 'in Ndiose 'in nten ka'an kan'. \v 4 Bra nu wa mdyii ngwa'u Jesús 'in ne', bra kan' ykwi' yu lo'o Simón: \p ―Yaa lo'o wan yka na'an re nde se'en nu tlyaa la tyi'a. Kan' kuun wan katan cha' kaja kula 'wan ―ndukwin Jesús 'in ne'. \p \v 5 Bra kan' mxkwen Simón 'in yu: \p ―Yu kula ―ndukwin―, tyukwi tla mda'an ba lo tiyu' nguun ba katan; ja ska nan mjwi 'wa siya' ti bra kan'. Lo'o ni, si ngwaña'an kuloo tñan 'wa, tsaa ba se'en ndukwiin cha' kuun ba katan nde kwa ―ndukwin Simón bra kan'. \p \v 6 Bra kan' ngwaña'an y'ni Simón lo'o ta'a yu, lo'o ka'an 'a kula mjwi 'in ne' bra kan'. Cha' ka'an 'a kula yten ni' katan 'in ne', kan' cha' mdaa' chin' katan 'in ne' bra kan'; \v 7 kan' cha' y'ni ya' ne' 'in ta'a ne' nu ndi'in xka ni' yka na'an kan', cha' kan ne' taya' ne' 'in ne'. Bra ti yan ne' bra kan', mjwakii ne' katan msa'an ni' nsu'wi kula, cha' su'wa ne' 'in ran ni' yka na'an. Chin' ti cha' ja yten ta'a tyukwaa yka na'an kan' ni' tyi'a si'ya cha' te'en 'a kula kan'. \v 8 Bra nu na'an Tyu Simón nchga kula kan', ngwa biya' ti' yu cha' Jesús lka nu wa y'ni cha' mjwi kula 'in ne'. Bra ti mduun xtyin' yu tloo Jesús bra kan', ykwi' yu lo'o: \p ―Tyo'oo lyaa nde se'en ndi'iǐn, X'naǎn ―ndukwin Simón 'in Jesús―. Ndi'in 'a ki'ya 'ñaǎn cha' nten chalyuu ti lkaǎn. \p \v 9 Nduwe 'a ti' Simón, lo'o ta'a nda'an yu ni' yka na'an, nduwe 'a ti' ne', cha' ka'an 'a kula nu tka msñi ti ne'. \v 10 Lo'o ta'a tyukwaa yu sñi' Zebedeo nu ndi'in xka ni' yka na'an kan', nu naan Santiago lo'o nu naan Xuwa, lo'o ne' kan' ytsen 'a ne'; ti kwi' ta'a nda'an Simón tñan lka ne' kan'. Bra kan' ykwi' Jesús lo'o Simón: \p ―Ja kutseen ―ndukwin―. Ti ngwa s'ni la xkwi' tñan kuta kula ti y'nii; lo'o ni, taǎn xka tñan 'iin, cha' tsaa naan 'in nten chalyuu nu mna' kasiya 'in si'ya cha' kuxi, cha' ka ne' nten 'ñaǎn ―ndukwin Jesús 'in Simón. \p \v 11 Bra nu mdiya yka na'an kan' tu'wa tiyu' xiya', bra kan' ngulaa ti'in ne' kan' 'in yka na'an, mdo'o ne' ndyaa ne' lo'o Jesús bra kan'. \s Y'ni Jesús jo'ó 'in ska yu ti'í nu ngutsu' kuna' \p \v 12 Bra nu mdi'in Jesús ska kichen, bra kan' mdiyan ska yu ti'í se'en ndi'in yu; lye 'a ngutsu' kuna' yu ti'í kan'. Bra nu na'an yu 'in Jesús, bra ti mduun xtyin' yu tloo Jesús, m'ni tu'wa yu lo yuu. T'nan 'a ykwi' yu lo'o Jesús bra kan': \p ―Si nchka tii' cha' chkaǎn, jlyo tiǎn' cha' ka 'iin ku'nii cha' chkaǎn ―ndukwin yu ti'í kan'. \p \v 13 Bra kan' mstya Jesús ya' chun' yu se'en ngutsu' kuna' yu: \p ―Nchka tiǎn' ―ndukwin Jesús 'in yu―. Ka luwi tyukwi ña'aan nu'win ni. \p Laja nu nchkwi' Jesús ngwaña'an, bra ti mdo'o tsu' kicha nu ngutsu' kuna' yu bra kan'. \v 14 Lo'o kan' ykwi' Jesús lo'o yu, cha' ja katsa' yu 'in nten sa ña'an ngwa 'in yu: \p ―Yaa lyaa chkwii' lo'o sti jo'o nu ndi'in ni' lyaa ―ndukwin Jesús 'in yu ti'í kan'―. Nde kwa taa lomstan nu ndukwin ayman Moisés nu yu'wi ti s'ni cha' taan 'in Ndiose bra nu wa nchkaa se'en ti'í 'ñaan. Ngwaña'an ka biya' ti' nten bra nu chkwi' sti jo'o cha' wa ngwa luwi tyukwi ña'aan. Ja ska 'a kicha nsu'wi 'iin ni. \p \v 15 Nchga tsan wa nganen la cha' 'in Jesús bra kan', cha' nchkwi' 'a nten cha' 'in. Kan' cha' ka'an 'a nten mdyo' ti'in se'en ndi'in Jesús, cha' kunan ne' nchga cha' nu chkwi' yu lo'o ne', cha' ku'ni yu cha' chkaa nu ti'í 'in ne'. \v 16 Bra kan' mdo'o Jesús ndyaa yu ni' kixin', nde se'en ka tyi'in yu ska ti yu, cha' chkwi' yu lo'o Ndiose Sti yu la kan'. \s Y'ni Jesús jo'ó 'in ska nten nu nchkun' ña'aan tyukwin yu \p \v 17 Ngwa ska tsan ndu'u Jesús cha' 'in Ndiose 'in ka'an nten. Kichen tyi ne' kan' lka nchga kichen xuwe ti nu ndi'in nde lo yuu 'in Galilea, nu ndi'in nde lo yuu 'in Judea, lo'o ne' kichen Jerusalén ndi'in kan'. Lo'o ndi'in tyun ne' fariseo laja nten kan'. (Kti 'a ngi'ni ne' fariseo, nxke' ti' ne'; lye 'a ngi'ni siye' ne' lo'o xka ta nten.) Lo'o ndi'in tyun mstru nu ndu'u cha' jo'o ni' lyaa. Wa mgii ti' nchga nten nu ndi'in la kan', cha' Ndiose lka nu nda chabiya' 'in Jesús cha' ngi'ni chkaa yu 'in ne' ti'í. \v 18 Bra kan' mdiyan lo'o ne' 'in ska yu ti'í nu nsu ni' katan, cha' wa nchkun' ña'aan tyukwin yu ti'í kan'. Ngwa ti' ne' cha' sten ne' ni' ña'an se'en ndi'in Jesús, cha' tsaa lo'o ne' 'in yu ti'í kan' la se'en nduun Jesús, ña'aan lo'o katan ngwa ti' ne'. \v 19 Bra kan' ja mjwi ña'an nu sten ne' lo'o yu ti'í kan' ni' ña'an, cha' ka'an 'a nten ndi'in kan'; kan' cha' mskwen ne' 'in yu nde ke na'an. Bra kan' mslaa ne' chin' ke na'an, cha' ngwaña'an mjwi ña'an mdi'ya ti'in ne' 'in yu ti'í kan' nde se'en nduun Jesús jlu'we la se'en ndi'in nten ka'an kan'. \v 20 Bra ti ngwa biya' ti' Jesús cha' su'we 'a ndyaa ña'an ti' ne' kan' 'in yu, kan' cha' ykwi' yu lo'o yu ti'í kan': \p ―Yu kula ―ndukwin―, wa y'ni Ndiose cha' tlyu ti' ki'ya nu ndi'in 'iin ―ndukwin Jesús 'in yu ti'í kan'. \p \v 21 Bra kan' mda'an 'a cha' tiye mstru nu ndu'u cha' jo'o kan' lo'o ne' fariseo: “¿Ti ka nu lka yu ki'yu re a? ¿Ni cha' lka re a? Kuxi 'a nchkwi' yu cha' 'in Ndiose cha' nchkwi' yu ngwaña'an” mske' ti' ne'. “Ja ka 'in ska nten chalyuu ku'ni tyii ki'ya sa ña'an ngi'ni yu re, ja ka ku'ni nten cha' tlyu ti' ki'ya nu ndi'in 'in nten; ska ti Ndiose ka ku'ni tyii ki'ya nu ndi'in 'in nten.” Ngwaña'an mda'an cha' tiye ne'. \p \v 22-23 Wa jlyo ti' Jesús sa ña'an cha' nda'an tiye ne'. Bra kan' mnicha' yu 'in ne' kan': \p ―¿Ni cha' nda'an cha' tiye wan ngwaña'an a? ¿Ta nxke' ti' wan cha' tukwi la lka si chkwiǐn' lo'o yu ti'í kwa cha' ku'ni Ndiose cha' tlyu ti' ki'ya nu ndi'in 'in yu a? ¿Ta nxke' ti' wan cha' sa la ka cha' chkwiǐn' lo'o yu ti'í: “Tyituun lyaa, tya'aan” nxke' ti' wan a? ¿Ni sa ña'an tñan nu sa la ku'niǐn cha' 'in yu kwa sikwa a? \v 24 Nchka tiǎn' cha' ka biya' ti' wan cha' wa nda Ndiose chabiya' 'ñaǎn, cha' ku'niǐn cha' tlyu ti' nchga ki'ya nu ndi'in 'in nten laja nu ndi'iǐn lo chalyuu ―ndukwin Jesús―. Kan' cha' wa msu'wa Ndiose 'ñaǎn ndijyaǎn lo chalyuu cha' kaǎn nten. \p Bra kan' xiya' ykwi' Jesús lo'o yu ki'yu nu nchkun' ña'aan tyukwin yu: \p ―Nde lka cha' nu chkwiǐn' lo'oo ―ndukwin Jesús 'in yu―, tyituun lyaa cha' tyaa na'an tyii; tyaa lo'o katan se'en mstii tsan. \p \v 25 Bra ti mdyituun yu ti'í kan', laja nu na'an nchga nten kan' 'in yu. Bra kan' ndyaa lo'o yu katan 'in yu. Su'we 'a ngwa tiye yu xa nu mdo'o yu ndyaa yu, kan' cha' y'ni tnun yu 'in Ndiose. \v 26 Yuwe 'a ti' ne' ndi'in ne'. Bra kan' nchga ne' kan' y'ni tnun ne' 'in Ndiose: \p ―Ja ya ña'aan cha' ku'ni Ndiose ska cha' tnun sa ña'an nu y'ni Jesús kwa ni ―ndukwin ne' 'in ta'a ne'. \p Ngwaña'an ykwi' ne' lo'o ta'a ne' cha' ytsen 'a ne'. \s Msi'ya Jesús 'in Leví cha' tsaa yu lo'o \p \v 27 Chun' ndi'in la ndyaa Jesús chin' ti lo kichen, bra kan' na'an yu 'in ska nten nde se'en ndukwa yu ndlo yu tñi 'in nten; Leví naan yu ki'yu kan'. Tñan lka yu cha' kulo yu tñi 'in ne' kichen cha' 'in ne' xka la'a tsu'. Bra kan' ykwi' Jesús lo'o yu: \p ―Kaan lyaa, tsaa lo'oǔn ―ndukwin. \p \v 28 Lo'o ngulaa ya' Leví tñan 'in yu cha' tsaa yu lo'o Jesús bra kan'. \p \v 29 Chun' ndi'in la, kan' y'ni Leví ska ta'a tlyu nde na'an tyi yu, cha' ku'ni tnun yu 'in Jesús. Mdiyan tyun nten na'an tyi yu, lo'o ta'a ngi'ni Leví tñan cha' ndlo tñi 'in nten; lo'o ti ndi'in la xka ta nten la kan'. \v 30 Bra kan' mdyisnan ne' fariseo nu kti 'a ngi'ni ne', nxke' ti' ne', lo'o mstru nu ndu'u cha' jo'o kan', ykwi' ne' lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in Jesús. \p ―¿Ni cha' lka cha' su'wa ti nchku wan lo'o ne' kuxi kwa a? ¿Ni cha' su'wa ti ndi'in wan lo'o ne' kwa a? ―ndukwin ne'―. Msu 'in ne' xka la'a tsu' lka ne' kwa. Kwiñi 'a ne' kwa cha' ndlo ne' ka'an 'a tñi 'in nten. Lo'o ti ndi'in la xka ta nten nu ngi'ni 'a cha' kuxi. \p \v 31 Bra kan' mxkwen Jesús 'in ne' kan': \p ―Nten nu ngula ti' ni, ja tsaa naan ne' kan' 'in ska nu ku'ni jo'ó 'in ne'; ne' ti'í lka nu nda'an naan 'in ska nu ku'ni jo'ó 'in ne' ―ndukwin―. \v 32 Ngwaña'an na', ja ndijyaǎn cha' tya'an naǎn 'in nten nu nxke' ti' cha' ja ndi'in ki'ya 'in; nan wa ndijyaǎn cha' chkwiǐn' lo'o ne' kuxi, cha' kulaa ya' ne' ki'ya nu ndi'in 'in ne'. \s Su'we nka tiye ne', bra nu ti ndi'in Jesús lo chalyuu \p \v 33 Bra kan' mnicha' ne' 'in Jesús: \p ―Lo'o ne' nu ngi'ni xa'an 'in Xuwa, lo'o ne' nu ngi'ni xa'an 'in ne' fariseo, ¿ni cha' lye 'a nchkwi' ne' kan' lo'o Ndiose? Kwi' ngwaña'an, ja nchku ne' tsan nu nchkwi' ne' lo'o Ndiose. Lo'o ne' nu ngi'ni xa'an 'iin, xka ña'an ngi'ni ne' kan'; xkwi' su'we 'a nchku ne', xkwi' su'we 'a ndi'yo ne' ―ndukwin ne' 'in Jesús. \p \v 34 Mxkwen Jesús cha' re 'in ne' kan' bra kan': \p ―Bra nu kaja kwilyo'o nten, nchku ne' nu nda'an lo'o kuxiin; ja ndi'in ne' ngite' ti' ne' tsan kan', bra nu ndi'in ne' lo'o kuxiin ―ndukwin Jesús―. \v 35 Bra nu tiya tsan nu xñi ne' 'in nu ki'yu kuxiin cha' tyaa lo'o ne' 'in yu, bra kan' ja ku 'a ne' ta'a su'we nsu'wi yu; ka xi'in ti' ne' bra kan'. Kwi' ngwaña'an, su'we nka tiye ta'a su'weěn ni, ni siya ka xi'in 'a ti' ne' nde loo la bra kan' ―ndukwin Jesús. \p \v 36 Lo'o kan' ykwi' Jesús cha' re lo'o ne': \p ―Ja si'yu wan ska yu'we te' tiji 'wan cha' xu'wa lo ska te' kusun 'wan. Si ngwaña'an ku'ni wan, ja kanun su'we te' tiji kan' bra kan', tyi'iin ran tyaa' se'en nchkwan te' kan'; lo'o yu'we te' tiji kan', ja su'wa ña'an lo'o te' kusun kan'. \v 37 Lo'o xka cha' ni ―ndukwin Jesús 'in ne'―, ja nsu'wa ne' xalyu nu tka mdo'o ti ni' chka' kula. Si su'wa ne' 'in ran ni' chka' kula, ndla ti katsu si' chka' kan'; lya'a chka' kan', tyii xalyu kalu bra kan'. \v 38 Ni' chka' tiji xu'wi xalyu nu tka mdo'o ti. \v 39 Bra nu wa yi'o ne' xalyu nu wa kula, ja nchka 'a ti' ne' ko'o ne' xalyu nu tka mdo'o ti. “Xi la ndi'yo xalyu nu wa kula kan'” nchkwin ne'. \p Ngwaña'an ngwa cha' tiya nu ykwi' Jesús lo'o ne' kan'. \c 6 \s Ja mdiya ti' ne' fariseo tñan nu ngi'ni ta'a nda'an Jesús \p \v 1 Bra nu ngwa ska tsan nu nxitña' ne', bra kan' mda'an Jesús chin' tuwiin lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu, mdijin ne' se'en ndi'in jyan trigu 'in nten. Laja nu mdijin ti ne', mcha ne' chin' loo trigu. Bra kan' mchu ne' 'in ran tuya' ti ne' cha' kalu mta trigu kan'; yku ne' chin' mta ran bra kan'. \v 2 Lo'o kan' mdiya chin' ne' fariseo nu nda'an ña'an 'in ne' kan', nu lye 'a ykwi' ne' lo'o ta'a nda'an Jesús: \p ―¿Ni cha' lka ngi'ni wan tñan ngwaña'an, cha' mcha wan loo trigu kwa a? ¿Ja jlyo ti' wan cha' tsan kti 'a lka ni a? Ja nsu'wi chabiya' 'ñaan ku'nian tñan tsan nu kti 'a ―ndukwin ne' fariseo kan'. \p \v 3 Bra kan' mxkwen Jesús 'in ne' kan': \p ―¿Ja ya chkwi' wan lo kityi 'in Ndiose se'en ndukwa cha' sa ña'an tñan nu y'ni ayman David s'ni a? ―ndukwin Jesús 'in ne'―. Ngwa ska tsan ngite' 'a ti' yu, ngwaña'an ngite' 'a ti' nchga ne' ta'a nda'an yu. \v 4 Jlyo ti' yu cha' ndukwa jaxlya nu lka lomstan 'in Ndiose lo msaa ni' ña'an te' nu ndi'in cha' 'in Ndiose. Kan' cha' yaa ne' ni' ña'an kan'; yku ne' jaxlya kan', ni siya ja nsu'wi chabiya' ku nchga nten 'in ran, ska ti sti jo'o nsu'wi chabiya' ku jaxlya kan' ―ndukwin Jesús 'in ne'. \p \v 5 Bra kan' xka cha' ykwi' Jesús lo'o ne': \p ―Lo'o na', wa msu'wa Ndiose 'ñaǎn ndijyaǎn cha' kaǎn nten ni, lo'o na' lkaǎn ndloo la 'in tsan nu nxitña' nten. \s Ska yu ti'í nu nchkun' ya' \p \v 6 Ngwa xka tsan ta'a, tsan nu kti 'in ne', bra kan' mdiya Jesús ni' lyaa. La kan' yaa tukwa yu, mdyisnan yu ngwa'u yu cha' 'in Ndiose 'in nten bra kan'. Ni' lyaa kan' mdi'in ska nten nu ngwityi ya' yu la'a se'en kwin 'in yu. \v 7 Lo'o mdi'in mstru nu ndu'u cha' jo'o ni' lyaa kan', lo'o ne' fariseo mdi'in lo'o ne'. Ta'a tyukwaa lo nten kan' ña'an kwi'ya 'a ne' 'in Jesús, si ku'ni ka jo'ó 'in yu ti'í kan' tsan kti kan'; nda'an naan 'a ne' sa ña'an ka xtya ne' ki'ya 'in Jesús. \v 8 Bra ti ngwa biya' ti' Jesús nchga cha' nu mda'an tiye ne'. Bra kan' ykwi' Jesús lo'o yu nu nchkun' ya' kan': \p ―Tyituun lyaa, yaa tuun jlu'we laja ne' kwa ―ndukwin Jesús 'in yu ti'í kan'. \p Bra kan' mdyituun yu ti'í kan', ndyaa yu nde se'en ndukwin Jesús 'in yu cha' tsaa yu. \v 9 Bra kan' ykwi' Jesús ska cha' lo'o nten nu mñi lyo'o ti cha' ngi'ni kti: \p ―¿Ni sa ña'an tñan su'we la cha' ku'nian tsan kti sikwa a? ―ndukwin Jesús 'in ne' kan'―. ¿Ta ska cha' su'we ku'nian bra kan' a? ¿O ta su'we la ku'nian ska cha' kuxi a?, xke' ti' wan ―ndukwin―. ¿Ta su'we la si kulaan 'in nten tsan kan', cha' ja kaja ne' bra kan' a? ¿O ta su'we la, nxke' ti' wan, taan chabiya' kaja nten bra kan' a? ―ndukwin Jesús 'in ne'. \p \v 10 Lo'o kan' na'an 'a Jesús 'in nchga nten nu nduun se'en ndi'in yu, ykwi' yu lo'o yu ti'í kan' bra kan': \p ―Xñii yaa'. \p Ngwaña'an y'ni yu kan', bra ti nchkaa ya' yu bra kan'. \v 11 Lo'o msin' 'a ti' ne' nu mñilyo'o ti cha' ngi'ni kti kan', mdyisnan ne' ykwi' ne' lo'o ta'a ne': \p ―¿Ni sa ña'an ku'nian lo'o yu kwa cha' ja ku'ni 'a yu ngwaña'an a? ―ndukwin ne' 'in ta'a ne' bra kan'. \s Ngulo suwi Jesús tii tyukwa nten nu ku'ni xa'an cha' 'in yu \p \v 12 Bra kan' ndyaa Jesús xka ti yu ska lo ki'ya cha' chkwi' yu lo'o Ndiose Sti yu. Tyukwi tla nganun yu nchkwi' yu lo'o Ndiose bra kan'. \v 13 La ngwi'ya xaa xka tsan, bra kan' msi'ya yu 'in nten nu nda'an lo'o yu cha' kan ne' se'en ndi'in yu. Bra kan' ngulo suwi yu tii tyukwa ne' kan'; mda yu chabiya' 'in ne' kan', cha' tsaa ne' kwa'u ne' 'in nten tyun kichen. \v 14 Nde ndukwa nin ne' nu ngulo suwi Jesús bra kan': Simón, nu mstya Jesús xka nin yu cha' Tyu ka naan yu, kan' lka ska yu; lo'o Ndre ta'a ngula Simón, lo'o Santiago, lo'o Xuwa, lo'o Lpe, lo'o Bartolomé, \v 15 lo'o Mateo, lo'o Toma, lo'o xka Santiago sñi' Alfeo, lo'o xka Simón nu lka nten 'in ska ta ne' cananista, \v 16 lo'o Juda sñi' Santiago, lo'o Juda Iscariote nu kujwi' xu'wa 'in Jesús ya' ne' kuxi chun' ndi'in la; ngwaña'an naan nten nu ngulo suwi Jesús bra kan'. \s Ngwa'u Jesús 'in ka'an 'a nten \p \v 17 Bra kan' ngwi'ya Jesús si' ki'ya kan' lo'o ña'aan ta nten kan' 'in yu, nganun yu ska lo nten' lo'o tyun nten nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu kan'. Lo'o mdiya ka'an la nten se'en ndi'in Jesús, nten nu mdo'o lo yuu 'in Judea, lo'o ne' kichen Jerusalén, lo'o ne' kichen Tiro, lo'o ne' kichen Sidón, kichen nu ndiya tu'wa tujo'o. Wa mdiyan ne' la kan', cha' kunan ne' cha' nu chkwi' Jesús lo'o ne'; lo'o nchka ti' ne' cha' ku'ni Jesús jo'ó 'in ne' ti'í nu ndiya 'in ne'. \v 18 Lo'o nten nu msñi kwi'in kuxi 'in, lo'o ne' kan' nchka ti' ne' cha' chkaa ne'. \v 19 Nchga nten nu ti'í kan' nchka ti' ne' kala' ne' 'in Jesús, nchka ti' ne' cha' ku'ni yu jo'ó 'in nchga nten nu ti'í kan'. Cha' tnun 'a chabiya' nda Ndiose 'in yu, kan' cha' nchga ne' ti'í kan' nchkaa bra kan'. \s Sa ña'an nu ngwa'u Jesús 'in ne' nu ndukwa si' ki'ya kan' \p \v 20 Na'an Jesús 'in ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu, bra kan' mdyisnan yu ngua'u yu 'in ne': \p ―Ka su'we ka tiye wan nu ti'í ti ña'an ndi'in lo chalyuu re ―ndukwin―. Ndiose lka nu ña'ansiin 'wan, cha' kan' nu nka X'nan wan. \p \v 21 ’Kwi' ngwaña'an, ka su'we ka tiye wan nu lye 'a nchka ti' wan kunan wan ska cha' nu ñi, sa ña'an lka si ngite' 'a ti' wan ―ndukwin―. Chun' ndi'in la, kala' ti' wan bra kan'. \p ’Kwi' ngwaña'an, ka su'we ka tiye wan nu xi'in ti' ndi'in lo chalyuu re ni, cha' chun' ndi'in la ka su'we ka tiye wan bra kan' ―ndukwin Jesús―. \p \v 22 ’Kwi' ngwaña'an, ka su'we ka tiye wan ni siya ti'í ti' ne' ña'an ne' 'wan, ni siya kulo ne' 'wan se'en ndi'in wan, ni siya kuxi 'a chkwi' ne' lo'o wan, ni siya ja nchka 'a ti' ne' chkwi' ne' lo'o wan, chun' msñi wan cha' 'ñaǎn, na' nu wa msu'wa Ndiose 'ñaǎn ndijyaǎn cha' kaǎn nten. \v 23 Ka su'we 'a ka tiye wan bra kan', ni siya ta ne' nchga nu ti'í 'wan ngwaña'an. Ja kuwe ti' wan, wa lka ndi'in ska cha' su'we nu wa tlyu chin' nu ta Ndiose 'in skaa wan nde se'en ndi'in Ni ―ndukwin Jesús bra kan'―. Kwi' ngwaña'an ngwa ti s'ni, cha' ti'í 'a ti' ayman kula 'in nten nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o ne' ―ndukwin Jesús―. \p \v 24 ’T'nan 'a 'wan ne' kuliya'; su'we 'a ngwa tiye wan nu ngwa s'ni la; nu ka nde loo la, ja ka 'a su'we ka tiye wan bra kan' ―ndukwin―. \p \v 25 ’Kwi' ngwaña'an, t'nan 'a 'wan nu su'we 'a ngala' ti' wan lo'o cha' su'we nu nsu'wi lo chalyuu re ni, cha' ka'an 'a cha' ka nu lyiji 'wan nde loo la ―ndukwin Jesús―. \p ’Kwi' ngwaña'an, t'nan 'a 'wan nu lye 'a xtyi lyo'o wan 'in ta'a nten wan; chun' ndi'in la lo'o wan xi'ya wan cha' lye 'a ka xi'in ti' wan bra kan' ―ndukwin Jesús―. \p \v 26 ’Kwi' ngwaña'an, t'nan 'a 'wan bra nu su'we 'a chkwi' nchga nten 'wan. Kwi' ngwaña'an y'ni ayman 'wan nu yu'wi s'ni, cha' su'we 'a ykwi' nten 'in ne' nu ykwi' cha' kwiñi 'in Ndiose lo'o ne'; mdiya 'a ti' ne' cha' kwiñi kan'. \p Ngwaña'an ngwa'u Jesús 'in nchga nten nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu. \s Su'we ti xu'wi tiyean ña'aan 'in nten nu nxuun lo'oan \p \v 27 Ti nchkwi' la Jesús bra kan': \p ―Nde lka cha' nu chkwiǐn' lo'o wan nu xlyaa wan kunan su'we wan cha' nu nchkwiǐn'. Su'we ti xu'wi tiye wan ña'an wan 'in nten nu nxuun lo'o wan, su'we ti xu'wi tiye wan lo'o nten nu ti'í ti' 'wan. \v 28 Kwi' ngwaña'an, su'we ti jñan wan cha' su'we 'in Ndiose cha' 'in nten nu nsu'wa ki'ya 'wan, lo'o chkwi' wan lo'o Ndiose cha' 'in nten nu nchkwi' cha' kuxi lo'o wan. \v 29 Bra nu jwi'in ne' ndukun' ke wan, bra kan' xitukwi wan ta wan xka la'a ska' wan cha' jwi'in ne' ndukun' 'wan xiya' bra kan'. Bra nu kulaa ska nten te' tnun tu'wa nu nchku' wan, bra kan' ta wan chabiya' 'in ne' cha' lo'o xkan' wan kwi'ya ne' tsaa ne'. \v 30 Ta wan 'in nten nchga nan nu jñan ne' 'wan; bra nu xñi ne' ska nan 'wan, ja jñan 'a wan 'in ran xiya'. \v 31 Ndi'in cha' ku'ni wan cha' su'we lo'o nten, si nchka ti' wan cha' su'we ti ku'ni nten lo'o wan. \p \v 32 ’Jlyo tiǎn' cha' su'we nka tiye wan ña'an wan 'in wa lka ti nten nu su'we ti nka tiye ña'an 'wan; lo'o nten kuxi, wa jlyo ti' ne' ku'ni ne' sa ña'an ngi'ni wan. Lo'o ni, Ndiose nchka ti' cha' ña'an su'we wan 'in nchga nten, si'i lo'o ta'a su'we nsu'wi ti wan. \v 33 Kwi' ngwaña'an, ngi'ni wan cha' su'we lo'o nten nu wa y'ni ska cha' su'we lo'o wan; lo'o nten kuxi, wa jlyo ti' ne' ku'ni ne' sa ña'an ngi'ni wan. Ndiose nchka ti' cha' ku'ni wan cha' su'we lo'o nchga nten, si'i lo'o ta'a su'we nsu'wi ti wan. \v 34 Nda wan ska nan jñan nten nu ndaya' ti 'wan, ngwaña'an ngi'ni wan. ¿Ta su'we 'a ngi'ni wan, xke' ti' wan bra kan' a? Lo'o nten kuxi, kwi' ngwaña'an ngi'ni ne' lo'o ta'a ne', si taya' ska ta'a ne' 'in ne'. \v 35 Kan' cha' 'wan ni, su'we ti xu'wi tiye wan ña'an wan 'in ta'a kusuun wan, ku'ni wan cha' su'we lo'o ne' kan'. Ta wan nan jñan ne', ja kuwe ti' wan si tya ne' xu'we 'wan, si ja tya ne' 'wan. Tlyu 'a cha' su'we kaja 'wan nde se'en ndi'in Ndiose si su'we nka tiye wan ña'an wan 'in nchga nten, cha' ngwaña'an ngi'ni nten nu lka sñi' Ndiose. Lo'o Ndiose, nchka t'nan 'a ti' Ni 'in nten, ni siya xa'an tiye ne', ni siya ja ndya 'a ne' xu'we 'in Ni; \v 36 kan' cha' chka t'nan ti' wan 'in nten sikwa, sa ña'an nu nchka t'nan ti' Ndiose Stian 'ñaan. \s Ja ndi'in cha' xkwi' chkwi' ka'an ti wan 'in ta'a nten wan \p \v 37 ’Ja chkwi' wan 'in cha' kuxi nu ngi'ni ta'a nten wan, cha' bra kan' ja ndi'in cha' chkwi' Ndiose 'in cha' kuxi nu ngi'ni wan. Ja ta wan nu ti'í 'in ta'a nten wan, cha' bra kan' ja ndi'in cha' ta Ndiose nu ti'í 'wan. Ku'ni wan cha' tlyu ti' 'in ta'a nten wan, cha' bra kan' ku'ni Ndiose cha' tlyu ti' 'wan. \v 38 Ta wan cha' su'we 'in ta'a nten wan, cha' ngwaña'an ta Ndiose cha' su'we 'wan; su'we 'a msa'an biya' cha' su'we nu su'wa Ndiose ni' kasiya 'wan bra kan'. Sa ña'an lka ska biya' mlya nu lye 'a msa'an, nu tsaa 'a nsu'wi nan ni', cha' wa nskwin ne' 'in ran cha' ki'ya ti'in la nan kan'; ndukwa 'a tu'wa biya' kan', ngwaña'an lka cha' su'we nu su'wa Ndiose ni' kasiya 'wan. Sa ña'an nu ngi'ni wan lo'o ta'a nten wan, ngwaña'an ku'ni Ndiose lo'o wan. \p \v 39 Nde lka xka cha' tiya nu ngwa'u Jesús 'in ne' bra kan': \p ―Ska yu kwityiin' ni, ¿ta ka kwa'u yu tuwiin 'in ta'a kwityiin' yu a? Ja ka 'in yu. Kuxi 'a ka 'in yu bra kan'; su'wa ti tiyuu ta'a tyukwaa yu ska loo kwa'an bra kan', cha' ja ska yu kan' ña'an yu tuwiin se'en ndyaa yu. \v 40 Ska yu kune' nu tka ngi'ni xa'an ti, ja ka tyijin lyo yu 'in mstru 'in yu; chin' ti cha' jlyo ti' yu. Xa wa mdyii y'ni xa'an yu, kan' nu su'wa ti nchka 'in yu lo'o mstru 'in yu bra kan'. \p \v 41 ’¿Ni cha' ndla 'a nchkwi' wan 'in ska cha' kuxi nu y'ni xka la nten ta'a wan a?, ña'an ti' ska kata yuu nu yten kiloo yu. Lo'o kan' ja nduwe 'a ti' wan cha' tlyu 'a cha' kuxi nu ngi'ni ykwi' wan, ña'an ti' ska si yka nu ndukun' ña'aan kiloo wan. \v 42 ¿Ni cha' lka tnun 'a tiye wan cha' chkwi' wan lo'o ta'a nten wan a?: “Taa chabiya' kuloǔn yuu nu nsu'wi kiloo” nchkwin wan 'in ne', lo'o kan' ja ña'an wan mti tnun nu nsu'wi kiloo ykwi' wan. ¡Nan kwiñi 'a wan! Kulo ndukwa la ndi'in cha' kulo wan mti tnun nu nsu'wi kiloo ykwi' wan, bra kan' ka ña'an su'we wan cha' kulo wan kata yuu nu nsu'wi kiloo ta'a nten wan. \s Nsu'wi lyoan 'in ska yka xa wa na'aan nan nu ndyo'o loo yka kan' \p \v 43 ’Ska yka kwiñii ni, ta ran ska nan nu kunanjo'o 'ñaan. Lo'o ska yka nu kuxi, ja ta 'a ran ska nan nu ka kuan. \v 44 Nchga yka nsu'wi lyo ne' 'in ran xa wa na'an ne' nan nu ndyo'o loo ran. Ja xtun ne' nan nu xi nchku 'in kiche' yka; kwi' ngwaña'an, ja xtun ne' si'yu chi kutun 'in kiche' stya'. \v 45 Nchga nten nu su'we tiye, su'we 'a nchkwi' ne' kan'; lo'o nchga nten nu kuxi tiye, kuxi ti nchkwi' ne' kan' bra kan'. Sa ña'an cha' nu nsu'wi ni' kasiya 'in skaa nten, ngwaña'an nchkwi' ne'. \s Tukwa lo kiya' na'an nu mñan nten \p \v 46 Ti ngwa'u la Jesús xka cha' tiya 'in ne' bra kan': \p ―¿Ni cha' nchkwi' 'a wan 'ñaǎn cha' X'nan wan lkaǎn a? Lo'o ja ndukwa wan cha' nu nchkwiǐn' lo'o wan ―ndukwin Jesús―. \v 47 Chkwiǐn' ska cha' tiya lo'o wan ni, sa ña'an lka nten nu ndijyan se'en ndi'iǐn cha' kunan ne' cha' nchkwiǐn', lo'o kan' ndukwa ne' cha' kan'. \v 48 Sa ña'an lka ska yu ki'yu nu mñan na'an 'in yu, ngwaña'an lka nten kan'. Su'we 'a msu'wa yu ki'yu kan' kee kiya' na'an 'in yu, cha' chun' kee siya' ti ndukwa kiya' na'an kan'. Bra kan' lye 'a ngwi'ya tyoo, lo'o tlyaa 'a tyi'a yuu mdijin kiya' na'an kan'; wa lyu'wa ti na'an kan', lo'o ja ngwa 'in tyi'a yuu kan' xlyuu 'in ran, cha' tsaa 'a nduun kiya' ran chun' kee kan'. \v 49 Lo'o ndiya xka la nten nu nnan cha' nu nchkwiǐn' lo'o, lo'o ja ndukwa 'a ne' cha' kan'. Sa ña'an lka xka yu ki'yu nu mñan na'an 'in yu lo ysiin ti, ngwaña'an lka nten kan'. Ja ki'ñi yu'wi kiya' na'an 'in yu ki'yu kan'. Kan' ngwi'ya tyoo tlyaa, mdijin tyi'a yuu kiya' na'an kan'. Bra kan' mdyii ran ngu'wa ran lo tyi'a yuu kan'. \c 7 \s Y'ni Jesús jo'ó 'in ska msu 'in x'nan sndaru \p \v 1 Bra wa mdyii ykwi' Jesús lo'o nten kan', bra kan' mdo'o yu ndyaa yu nde kichen Capernaum. \v 2 La kan' ndi'in ska capitán nu lka ndloo 'in sndaru 'in ne' romano, ne' xka la'a tsu' tujo'o lka ne' kan'. Mdiya ska msu 'in yu nu ndiya 'a ti' yu 'in. Lo'o ni, ti'í 'a msu kan', wa kaja ti yu. \v 3 Xa wa ynan capitán kan' ka'an 'a cha' nu nchkwi' nten cha' 'in Jesús, bra kan' ykwi' yu lo'o chin' yu kula kichen kan', cha' tsaa ne' chkwi' ne' lo'o Jesús cha' kan yu ku'ni yu jo'ó 'in msu nu ti'í kan' 'in yu. \v 4 Mdo'o ne' ndyaa ne' bra kan'. Bra nu mdiya ne' kan' se'en ndi'in Jesús, bra kan' mdyisnan ne' ykwi' ne' lo'o yu cha' 'in capitán kan'. \p ―Su'we 'a nten lka capitán kan' ―ndukwin ne' 'in Jesús―. Yu nu nsu'wi lyo 'a 'wa lka yu kan', kan' cha' su'we 'a si ku'nii jo'ó 'in msu nu ti'í kan' 'in yu ―ndukwin ne'―. \v 5 Wa ndya'an 'a ti' ba cha' ndi'in yu kula kan' kichen tyi ba. Ti ykwi' ti yu mda yu tñi cha' tya' laa 'wa kichen tyi bare ―ndukwin ne'. \p \v 6 Bra kan' ndyaa Jesús lo'o ne' kan'. Ti ji kala ne' lo'o Jesús se'en ndukwa na'an 'in capitán kan', bra kan' msu'wa capitán 'in xka ta ta'a su'we yu cha' tsaa ne' tyukwa ta'a ne' lo'o Jesús tuwiin se'en ndijyan yu: \p ―Nde ña'an nchkwi' capitán kan' ―ndukwin ne' 'in Jesús bra kan'―: “Ja kuwe tii' lye 'aa, yu kula” ndukwin, “ja n'ni cha' kan wan na'an tyiǐn” ndukwin capitán. \v 7 “Kan' cha' ja lo'oǔn nda'aǎn bra nu yaa ne' yaa ti'in ne' 'iin tsan” ndukwin. “Sa kan' ti tñan nchka tiǎn', si kuloo tñan, chkaa msu 'ñaǎn kwa ña'an ti.” Ngwaña'an ndukwin capitán kan', cha' chkwi' ba lo'oo ―ndukwin ne'―. \v 8 Lo'o ndukwin yu cha' re 'wa: “Lo'o na' ni” ndukwin yu, “ndiya xka nu ndlo tñan 'ñaǎn; lo'o na' ndloǔn tñan 'in sndaru nu ndi'in 'ñaǎn” ndukwin. “Tsaa ne' lo kichen 'ñaǎn, si kuloǔn tñan 'in ne' cha' tsaa ne'; kan ne' se'en ndi'iǐn, si si'yaǎn 'in ne' cha' kan ne'; bra ti ku'ni msu 'ñaǎn ya ña'an ti tñan nu kuloǔn 'in yu” ndukwin capitán kan'. “Kan' cha' ni, jlyo tiǎn' cha' ka 'iin kuloo tñan cha' chkaa yu ti'í kan' 'ñaǎn.” Sa kan' ti cha' nchka ti' capitán chkwi' lo'oo ―ndukwin ne' ta'a su'we capitán kan' 'in Jesús. \p \v 9 Bra wa ynan Jesús cha' nu ykwi' ne' lo'o, nduwe 'a ti' yu. Bra kan' mxitukwi Jesús se'en ndijyan tuwiin, ykwi' yu lo'o nten nu nda'an lo'o yu: \p ―Chañi cha' nu nchkwiǐn' lo'o wan ni ―ndukwin Jesús―, cha' ja ya ña'aǎn 'in ska nten nu su'we 'a ndyaa ña'an ti' 'in Ndiose sa ña'an nu ndyaa ña'an ti' capitán kan'. Tyukwi ña'aan nasiyun Israel re, ja nsu'wi nten nu ndyaa ña'an ti' 'ñaǎn ngwaña'an ―ndukwin Jesús 'in ne'. \p \v 10 Lo'o kan' mxitukwi ta'a su'we nsu'wi capitán kan', ndyaa ne' se'en ndukwa na'an tyi yu kula kan'. Bra kan' na'an ne' cha' wa nchkaa msu nu ti'í kan'. \s Y'ni Jesús cha' xiya' ndyu'u ska yu kune' nu wa ngujwi \p \v 11 Chun' ndi'in la ndyaa Jesús nde ska kichen se'en naan Naín; ndyaa ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu lo'o yu, lo'o ka'an 'a nten ndyaa lo'o. \v 12 Wa ndiya ne' tu'wa kichen kan', bra kan' na'an ne' cha' ndyaa lo'o ne' kichen kan' 'in ska ayman cha' wa katsi'. Sñi' ska nu kuna'an ti'i lka ayman kan'; wa nganun nu kuna'an kan' xka ti cha' ngujwi sñi', cha' ska ti sñi' ki'yu nsu'wi nu kuna'an kan', lo'o wa ngujwi yu ni. Tyun 'a ne' kichen kan' mda'an ne' lo'o. \v 13 Bra nu na'an Jesús nu nka X'naan 'in ayman kan', ngwa t'nan 'a ti' yu 'in nu kuna'an ti'i jya'an ayman kan'. Bra kan' ykwi' yu lo'o: \p ―Ja kunaan ―ndukwin yu. \p \v 14 Bra kan' yaa Jesús se'en ndi'in ne' kan', mstya ya' yu chun' ka' se'en nsu'wi ayman. Bra kan' yaa tuun ne' nu ndi'ya 'in ayman kan', ykwi' Jesús lo'o ayman kan': \p ―Yu kune' ―ndukwin―, ¡tukwii lyaa! \p \v 15 Bra ti mdyitukwa ayman kan', mdyisnan yu ykwi' yu lo'o ne' bra kan'. Xiya' ndya Jesús 'in yu kune' kan' 'in jya'an yu bra kan'. \v 16 Yuwe 'a ti' nchga nten la kan', cha' na'an ne' 'in yu nu ngujwi kan'. Bra kan' mdyisnan ne' y'ni tnun ne' 'in Ndiose. \p ―Tnun 'a cha' ndi'in 'in yu nu wa mdiyan se'en ndi'ian ni ―ndukwin ne'―, kan' lka nu nchkwi' nchga cha' 'in Ndiose lo'oan. \p Ngwaña'an ndukwin ne' bra kan'. Lo'o xka cha' ykwi' ne': \p ―Wa mdiyan Ndiose ni, cha' taya' Ni 'in nten 'in Ni ―ndukwin ne'. \p \v 17 Wa lye 'a nganen nchga cha' tnun nu y'ni Jesús nde nchga kichen lo yuu 'in Judea; ngwaña'an tyun kichen nu ndi'in tijyu' la nganen cha' kan'. \s Ngulo Xuwa tñan 'in nten 'in yu cha' tsaa ne' se'en ndi'in Jesús \p \v 18 Wa ynan Xuwa sa ña'an cha' nu ngwa nde kwa, cha' yu kune' nu nda'an lo'o Xuwa, kan' lka nu ytsa' 'in yu. \v 19 Bra kan' msi'ya Xuwa 'in tukwa yu kune' ta'a nda'an yu kan'. Ngulo yu tñan 'in ne' cha' tsaa kunicha' ne' 'in Jesús si chañi cha' ykwi' yu lka yu Krixtu, nten nu tnun nchka nu wa su'wa ti Ndiose cha' kan lo chalyuu; o ta ti ndi'in cha' kata la chin' ne' sa ña'an bra nu kan xka nten nu tnun la cha' ndi'in 'in. \v 20 Bra kan' ndyaa nten 'in Xuwa se'en ndi'in Jesús, cha' chkwi' ne' lo'o yu: \p ―Wa ngulo Xuwa nu ndukwatya 'in nten tñan 'wa cha' ndijyan ba ―ndukwin ne'―, cha' kunicha' ba 'iin: ¿Ta chañi cha' ti kwi' Krixtu lka nu'win a? ¿Ta nu'win lka nten nu tnun nchka nu wa su'wa ti Ndiose cha' kan lo chalyuu re a? ¿O ta ti ndi'in cha' kata la ba 'in xka nten nu tnun la cha' ndi'in 'in a? Nchka ti' ba cha' kaja cha' nu ñi 'wa. \p \v 21 Bra nu ndi'in ne' kan' se'en ndi'in Jesús, bra kan' y'ni Jesús jo'ó 'in tyun ne' ti'í. Mdiya ne' nu wa s'ni msñi kicha 'in, lo'o mdiya nu sa ndijin ti kicha 'in, lo'o nu msñi kwi'in kuxi 'in; bra ti nchkaa ne' kan'. Lo'o ne' kwityiin', y'ni Jesús cha' ngalaa kiloo ne'. \v 22 Kan' cha' mxkwen Jesús 'in ne' kan' bra kan': \p ―Yaa lya wan katsa' wan 'in Xuwa kwa nchga cha' nu wa na'an wan se'en ndi'iǐn, nchga cha' nu wa ynan wan nde re. Katsa' wan 'in yu cha' xiya' ngalaa kiloo tyun nten nu ngwa kwityiin'; bra kan' su'we 'a nda'an ne' nu ti'í kiya'; kwi' ngwaña'an, wa luwi kuna' ne' nu ngutsu' kuna'; lo'o ni, wa nnan su'we ne' nu ngwa ku'un tunskan; lo'o nten nu wa ngujwi, ndyu'u ne' xiya'; lo'o ne' ti'i ni, nnan ne' cha' su'we nu nchkwiǐn' lo'o ne' sa ña'an ndlaa Ndiose 'in nten 'in nchga cha' kuxi. Ngwaña'an nchkwin wan 'in Xuwa kan'. \v 23 Si nu ja ka jyu'u ti' wan ña'an wan 'ñaǎn, ka su'we kasiya 'wan bra kan' ―ndukwin Jesús 'in ne'. \p \v 24 Bra kan' mxitukwi ne' ndyaa ne', nten nu wa mnin Xuwa 'in cha' yan kan'. Bra kan' mdyisnan Jesús ykwi' cha' 'in Xuwa kan' lo'o nten nu nganun se'en ndi'in. \p ―¿Sa ña'an nan nxke' ti' wan a? Wa yaa na'an wan 'in Xuwa kan' nu ngwa xkan' nde ni' kixin' se'en ja ndi'in nten ―ndukwin Jesús―. ¿Nxke' ti' wan cha' tukwa cha' nka tiye yu bra nu nchkwi' yu lo'o nten a? Wa jlyo ti' wan cha' nchkii yka kii bra nu nchka kwi'in, nchkii ta'a tyukwaa la'a. ¿Ta ngwaña'an mske' ti' wan xa nu na'an wan 'in yu a? \v 25 ¿Sa ña'an nan mske' ti' wan bra nu na'an wan 'in yu kan' sikwa a? ¿Ta su'we 'a ste' yu bra nu na'an wan 'in yu la kan' a? Wa jlyo ti' wan cha' si'i ni' kixin' ndi'in nten nu su'we 'a ste', si'i ni' kixin' ndi'in nten nu nsu'wi 'a tñi 'in ne' cha' kwiji ne' kwa ña'an ti; na'an tyi ne' kuliya' nu lka ree, la kan' ndi'in ne' kan'. \v 26 Ja chan mgii ti' wan cha' lka Xuwa kan' ska nten nu nchkwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten. Chañi cha' lka yu ngwaña'an, lo'o ni, tlyu la tñan mjwi 'in yu. \v 27 Nde lka cha' nu ndukwa lo kityi kula cha' 'in tñan nu nsu'wi 'in Xuwa kan': \q Kuloǔn tñan 'in ska msu 'ñaǎn cha' tsaa yu nde loo la 'iin se'en tsaa, \q cha' tsaa yu slaa lya yu tuwiin se'en nu tsaa ykwii', ndukwin Ndiose 'in Krixtu. \p \v 28 Ti nchkwi' la Jesús lo'o ne' bra kan': \p ―Cha' nu ñi nchkwiǐn' lo'o wan cha' 'in Xuwa nu ndukwatya 'in nten, cha' ja ya xu'wi ska nten chalyuu nu tnun la tñan nchka 'in, sa ña'an tñan nu lka Xuwa kan'. Bra kan' wa ndijyaǎn cha' kaǎn ndloo ni' kasiya 'in nten. Lo'o ni, nchga nten nu tsaa ña'an ti' 'ñaǎn, tnun la cha' nchka 'in ne' kan' ke Xuwa, ni siya ti'i ti ne', ni siya kune' ti ne' ―ndukwin Jesús. \p \v 29 Bra kan' nten nu wa yaa se'en ndi'in Xuwa cha' tukwatya yu 'in ne' ti ngwa xkan' la, bra wa ynan ne' cha' nu ykwi' Jesús lo'o ne', bra kan' y'ni tnun nchga ne' kan' 'in Ndiose, lo'o ne' kuxi nu ndlo tñi 'in nten cha' 'in ne' xka la'a tsu', lo'o xka ta nten. \v 30 Kwi ngwaña'an, ne' fariseo lo'o mstru nu ndu'u cha' jo'o nu ja xlyaa cha' tukwatya Xuwa 'in ne' nu ngwa bra kan', ja ngwi'ya ne' kwenta 'in tñan nu ngi'ni Ndiose cha' nu ndaya' Ni 'in nten. Bra kan' xiya' ykwi' Jesús lo'o ne': \p \v 31 ―Ja su'we sa ña'an nu ngi'ni nten chalyuu ni ―ndukwin―. \v 32 Sa ña'an ngi'ni nu xuwe nu ndi'in jya ti jlu'we kichen, ngwaña'an ngi'ni nten chalyuu ni. Nchka ndaja ti' nu xuwe ña'an 'in ta'a ndi'in jya ne', cha' ja nchka 'a ti' ta'a ne' tyi'in jya ne' lo'o ne'. Bra kan' nxi'ya nu xuwe 'in ta'a ndi'in jya: “¿Ni cha' lka ja xlyaa wan kula kiya' wan a? Nan ngala ba chin' jiin lo'o kuwi kii cha' 'wan” ndukwin nu xuwe 'in ta'a. “¿Ni cha' lka ja xlyaa wan ka xi'in ti' wan lo'o ba a? Nan ngala ba jiin xi'in, nan nganan ba ndi'in ba” ndukwin nu xuwe 'in ta'a ndi'in jya. Lo'o 'wan ―ndukwin Jesús―, ti kwi' ngwaña'an ngi'ni wan, 'wan nu lka wan nten chalyuu ni; xkwi' cha' ndaja ti' wan 'in ta'a nten wan se'en ndi'in wan, cha' ja su'we nka tiye wan siya' ti ña'an wan 'in ta'a nten wan. \v 33 Nde ndlyuu ti nchkwi' wan ―ndukwin Jesús 'in ne'―. Bra nu yan Xuwa nu ndukwatya 'in nten chalyuu, ja yku yu lo'o wan, ja yi'o yu xalyu lo'o wan; bra kan' ndukwin wan cha' nsu'wi kwi'in xa'an 'in yu ―ndukwin Jesús 'in ne'―. \v 34 Chun' ndi'in la msu'wa Ndiose 'ñaǎn ndijyaǎn cha' kaǎn nten; su'wa ti nchkuǔn lo'o wan bra kan', su'wa ti ndi'iǐn lo'o wan na'an tyi wan. Kan' cha' nchkwi' wan 'ñaǎn: “Ña'aan sa ña'an nu ngi'ni yu kwa ni” ndukwin wan 'in ta'a wan, “xkwi' nan nchku ti yu kwa nchka ti' yu, xkwi' nan ku'wi ti yu nda'an yu. Ja su'we yu kwa cha' lka yu ta'a su'we nsu'wi ne' kuxi nu ndlo tñi 'ñaan, lo'o xka ta ne' kuxi kan' lka ta'a su'we nsu'wi yu” ndukwin wan 'ñaǎn. \v 35 Ndukwin wan cha' ja su'we cha' nu nchkwiǐn'; kan' cha' nde loo la ka biya' ti' wan cha' nu chañi 'a lka cha' nu nchkwi' nten 'ñaǎn, cha' nu tñan 'in Ndiose ndijyaǎn. \s Yku tlyaa Jesús se'en ndi'in ska yu fariseo \p \v 36 Mdiya ska yu fariseo nu ykwi' lo'o Jesús cha' tsaa ku tlyaa lo'o yu na'an tyi yu. Lo'o ne' fariseo kan' ni, kti 'a ngi'ni ne', mske' ti' ne'. Bra kan' yaa Jesús se'en ndukwa na'an tyi yu, yaa tukwa yu tu'wa msaa. \v 37 Ti kwi' kichen kan' mdi'in ska nu kuna'an nu ka'an 'a ki'yu nsu'wi 'in. Bra nu ngwa biya' ti' nu kuna'an kan', cha' wa mdiyan Jesús ku tlyaa se'en ndi'in yu fariseo kan', bra kan' cha' 'in ti nu kuna'an kan' yaa se'en ndi'in Jesús; mdiyan lo'o ska te'én lyu' ti sete nu xi 'a tyi'i. \v 38 Yaa tukwa nu kuna'an kan' lyuu kwi' se'en ti se'en ndukwa kiya' Jesús bra kan'. Nganan 'a nu kuna'an kan', ngalu tyi'a kiloo chun' kiya' Jesús; bra kan' msuwe' kichan' ke kiya' yu cha' xtyi kiya' yu. Ykwicha' nu kuna'an kan' kiya' Jesús bra kan', mdyii sete xi kan' mslu chun' kiya' yu. \v 39 Lo'o yu fariseo nu wa ykwi' lo'o Jesús cha' tsaa ku tlyaa se'en ndi'in yu, bra wa na'an yu 'in nu kuna'an kan', kan' mda'an cha' tiye yu bra kan': “Ja chañi cha' lka yu re ska nten nu nchkwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten. Si kwi' kan' lka yu, bra kan' ja chan ki'ya yu kwenta sa ña'an lka nu kuna'an nu nxtya ya' chun' kiya' yu ni; ka biya' ti' yu cha' ska nu kuna'an nu chen 'a ña'an ngi'ni ndi'in lo chalyuu lka nu kuna'an kwa.” \p \v 40 Bra kan' mdyisnan Jesús ykwi' yu lo'o yu fariseo kan': \p ―Simón, ndiya ska cha' nu chkwiǐn' lo'oo ―ndukwin Jesús 'in yu. \p ―Katsaa' lyaa 'ñaǎn, yu kula ―ndukwin yu fariseo 'in yu bra kan'. \p \v 41 ―Mdiya tukwa nten nu ndukwi tne', cha' mjñi' ne' tñi 'in ska yu kuliya' ―ndukwin Jesús 'in yu fariseo kan'―. Ska yu ndukwi yu ka'an 'a tñi 'in yu kuliya' kan', xka yu ndukwi yu chin' la 'in yu kan'. \v 42 Ta'a tyukwaa yu ja ngwa 'in yu tya yu tñi 'in yu kuliya' kan' bra kan'. Kan' cha' nchka t'nan ti' yu kuliya' kan' 'in ta'a tyukwaa yu kan'; y'ni tyii yu kwenta 'in yu kan' ngwaña'an ti. Katsaa' lyaa 'ñaǎn sikwa ―ndukwin Jesús 'in yu fariseo kan'―, ¿ti ka lka nu su'we la nka tiye ña'an 'in yu kuliya' kan' a? ¿Si ska yu, o ta xka yu a? \p \v 43 Bra kan' mxkwen Simón 'in Jesús: \p ―Nu ndukwi ka'an la, kan' lka; chun' lye la y'ni nu kuliya' kan' cha' tlyu ti' 'in. Ngwaña'an lka kan' ―ndukwin Simón. \p ―Chañi cha' nchkwii' ―ndukwin Jesús bra kan'. \p \v 44 Na'an 'a Jesús se'en ndi'in nu kuna'an kan', bra kan' xiya' ykwi' yu lo'o Simón kan': \p ―Ki'yaa chin' kwenta sa ña'an nu ngi'ni nu kuna'an re ―ndukwin―. Bra nu mdiyaǎn ni' ña'an re tsan, nu'win ja mdaa tyi'a katen kiyaǎn'; lo'o ni, wa mjya'an nu kuna'an re kiyaǎn' lo'o tyi'a kiloo, wa mxtyi nu kuna'an re kiyaǎn' lo'o kichan' ke ti. \v 45 Kwi' ngwaña'an, nu'win ja ykwichaa' 'ñaǎn bra nu mdiyaǎn ni' ña'an re; lo'o nu kuna'an re, ti bra mdiyaǎn ni' ña'an re, ja ya tyii chkwicha' kiyaǎn'. \v 46 Ngwaña'an ja msluu sete keěn tsan; lo'o ni, wa mslu nu kuna'an re sete xi chun' kiyaǎn'. \v 47 Nde lka cha' nu katsaǎn' 'iin ni, cha' su'we la nchka t'nan ti' nu kuna'an re 'ñaǎn, kan' cha' ka biya' tii' cha' wa y'ni tyii Ndiose ki'ya nu ndukwi, ni siya ka'an 'a ki'ya mdi'in 'in tloo Ndiose. Lo'o nten nu ja ndi'in lye ki'ya 'in cha' ku'ni tyii Ndiose 'in ran, chin' la cha' nduwe ti' ne' kan' ña'an ne' 'in Ndiose ―ndukwin Jesús 'in Simón. \p \v 48 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o nu kuna'an kan': \p ―Wa y'ni tyii Ndiose nchga ki'ya nu mdi'in 'iin ―ndukwin. \p \v 49 Bra kan' nten nu su'wa ti mdiyan lo'o Jesús cha' ku tlyaa ne' se'en ndi'in Simón, mdyisnan ne' kan' ykwi' ne' lo'o ta'a ne': \p ―¿Ti ka nu lka yu ki'yu re a? ¿La nde mjwi chabiya' 'in yu cha' ku'ni tyii yu ki'ya nu ndi'in 'in nten a? ―ndukwin ne'. \p \v 50 Lo'o ykwi' Jesús lo'o nu kuna'an kan' bra kan': \p ―Wa mdyii cha' kuxi nu ndi'in 'iin chun' ndyaa ña'an tii' 'ñaǎn. Tiin ti tyi'in ni' kasiya 'iin, tyaa lyaa ni. \c 8 \s Ne' kuna'an nu mdaya' 'in Jesús \p \v 1 Chun' ndi'in la, mdo'o Jesús ndyaa yu tyun kichen, lo'o kichen tnun, lo'o kichen xuwe ti. Ykwi' 'a yu cha' su'we 'in Ndiose lo'o ne' kichen kan'; ykwi' yu cha' wa ndijyan Ndiose cha' ka Ni ndloo ni' kasiya 'in nten. Su'wa mda'an Jesús lo'o tii tyukwa ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu. \v 2 Lo'o tyun ne' kuna'an ndyaa lo'o ne' kan'; ti'í 'a ngwa ne' kuna'an kan' nu ngwa s'ni la, bra kan' y'ni Jesús cha' nchkaa ne', lo'o wa ngulo yu kwi'in kuxi nu nsu'wi 'in ne' kan'. Nda'an ska nu kuna'an nu naan Liya Magdalena lo'o ne', wa mdo'o kati loo kwi'in kuxi 'in. \v 3 Lo'o kan' Xnan naan xka nu nda'an lo'o ne'; kwilyo'o ska yu naan Chuza lka Xnan kan', ska yu nu lka ndloo cha' 'in ree Herodes lka yu Chuza kan'. Ngwaña'an Susana, lo'o ti tyun la ne' kuna'an nu ndaya' 'in Jesús lo'o nan nu nsu'wi 'in ne'. \s Cha' 'in nten nu yta mta trigu \p \v 4 Bra kan' ka'an 'a nten kichen kan' mdo'o ne' ndyaa na'an ne' 'in Jesús. Bra wa mdyo' ti'in nten ka'an kan' sa tlyu ti, bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne'. Nde lka cha' nu ngwa'u yu 'in ne' kan' bra kan': \p \v 5 ―Wa ndyaa ska nten kata mta trigu 'in yu. Katsaǎn' 'wan sa ña'an ngwa bra nu msnen yu mta kan': Ngalu chin' mta kan' tuwiin se'en ndijin nten, ngwo'o sta ne' mta kan' bra kan', lo'o yan kiñi yku 'in ran. \v 6 Xka ta mta kan' ngalu se'en nu chin' 'a yuu nskwa chun' kee. Bra nu mtsu mta kan', ja ngwa kaluu su'we kala kan', chun' ja ki'ñi yaa suun ran; mdyii kala kan' ngwityi ran bra kan', cha' ja mjwi se'en tsaa suun ran. \v 7 Xka ta mta kan' ngalu se'en mdukwa yka kiche' nu ngwa xkan'; bra kan' bra ti ndyukwa kuten yka kiche' kan' xiya', sa ña'an ya' nu ja mda 'a ran se'en kaluu kala trigu kan' siya' ti. \v 8 Xka ta mta kan' ngalu se'en nu su'we 'a yuu; su'we 'a ngaluu kala kan', ka'an 'a mta mdo'o lo juun ran bra kan'. Se'en nu yta yu ska mlya ti mta trigu, kan' nu su'we 'a mdo'o; sa ya' ska siyentu mlya mta mdo'o bra kan'. \p Bra wa mdyii ykwi' Jesús cha' kan' lo'o ne', bra kan' kwen 'a ykwi' yu: \p ―Kunan su'we wan si chañi cha' nchka ti' wan kunan wan cha' su'we nu nchkwiǐn' lo'o wan. \s Ytsa' Jesús 'in ne' ni cha' lka nchkwi' yu cha' kutsi' ti \p \v 9 Bra kan' mnicha' ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in Jesús kan' sa ña'an ndyo'o cha' kan'. \v 10 Mxkwen Jesús 'in ne' bra kan': \p ―'Wan nu nda'an wan lo'oǔn, ndaya' 'a Ndiose 'wan cha' nchka biya' ti' wan nchga cha' nu yu'wi nchkun' ti nu ngwa s'ni; kan' cha' ka 'wan ka biya' ti' wan sa ña'an kulo Ndiose tñan 'in nten. Xka ta nten ni, xkwi' cha' kutsi' ti nchkwiǐn' lo'o ne' bra nu chkwiǐn' ska cha' tiya lo'o ne', cha' ngwaña'an ja ka biya' ti' ne', ni siya na'an ne' nu ngwa xkan'; ja ska cha' kanun ke ne', ni siya wa ynan ne' nu ngwa xkan'. \s Ykwi' Jesús sa ña'an ndyo'o cha' 'in nten nu yta mta \p \v 11 ’Nde lka sa ña'an ndyo'o cha' kan' ―ndukwin Jesús 'in ne'―. Sa ña'an lka mta nu wa msnen yu kan', ngwaña'an lka cha' su'we nu nchkwi' Ndiose lo'o nten. \v 12 Sa ña'an lka ska ta mta nu ngalu tuwiin kan', ngwaña'an lka nten nu wa ynan cha' su'we kan' nu ngwa xkan', lo'o kan' bra ti ndijyan kune' xa'an cha' ku'ni tyii cha' su'we nu nsu'wi ni' kasiya 'in ne' kan'; ja ndyu'wi 'a ti' ne' cha' su'we kan' bra kan', ja nchka tyo'o laa ne' kan' 'in cha' kuxi 'in yu bra kan'. \v 13 Sa ña'an lka xka ta mta nu ngalu lo yuu se'en lti ti tu'wa yuu chun' kee kan', ngwaña'an lka nten nu su'we 'a nka tiye ne' bra nu ynan ne' cha' su'we kan' ti kulo. Bra kan' sa ña'an lka kala xuwe kan', cha' ja ki'ñi yaa suun ran lo kee kan', ngwaña'an lka nten kan', cha' chin' ti bra ndalo ne' cha' msñi ne' cha' su'we kan'; bra nu ña'an xka ta nten 'in ne' kan', ndla ti kulaa ya' ne' cha' su'we kan' bra kan'. \v 14 Sa ña'an lka cha' 'in mta nu ngalu laja yka kiche' kan', ngwaña'an lka nten nu wa ynan cha' su'we kan' nu ngwa xkan'; lo'o kan' ndi'in 'a tñan 'in ne', ndi'in 'a tñi 'in ne', lo'o nsu'wi 'a se'en kwiji ne' tñi cha' 'in ti ne'; kan' cha' ja nchka kanun su'we cha' su'we kan' ni' kasiya 'in ne'. \v 15 Sa ña'an lka mta nu ngalu se'en nu su'we 'a yuu kan', ngwaña'an lka nten nu tyukwi ti tiye ne' nnan ne' cha' su'we nu nchkwi' Ndiose lo'o ne'; xlyaa ne' tukwa ne' nchga cha' nu nchkwi' Ndiose lo'o ne'. Ndalo ne' kan' bra kan', ja nda'an chun' ne' cha' wa msñi ne' cha' kan'. Lo'o bra kan' su'we 'a cha' nsu'wi ni' kasiya 'in ne' kan'. \s Cha' 'in xaa nu xtya ne' ni' ña'an \p \v 16 ’Ja tukwin xtya xaa ni' ña'an 'in, cha' tukun' ne' 'in xaa kan' chun' ndi'in la; ti kwi' ti cha', ja xtya ne' ska xaa ska ni' ki'yan ti. Ja ngi'ni ne' ngwaña'an. Nxtya ne' xaa ska se'en nu kwan, cha' xu'wi xaa cha' ka ña'an ne' nchga nan nu ndi'in ni' ña'an kan'. \v 17 Nchga cha' nu nsu'wi nchkun' 'in nten ni, tyija lyo cha' kan' 'in ne' chun' ndi'in la; nchga cha' nu nsu'wi mnan ti ni, tyija cha' kan' 'in ne' chun' ndi'in la, cha' ka biya' tian' cha' kan' bra kan'. \p \v 18 ’Kan' cha' kunan su'we wan sikwa. Nten nu ndyaa ña'an ti' cha' nu ngi'ni xa'an ne' cha' 'in Ndiose ni, ti chkwi' la Ndiose lo'o ne' kan'; lo'o kan', nten nu ja ndyaa ña'an ti' cha' kan', nu ja nchka ti' ku'ni xa'an cha' kan', ku'ni Ndiose cha' ja ka 'in ne' kan' ku'ni xa'an ne' cha' 'in Ndiose siya' ti. \s Mdiyan jya'an Jesús lo'o yu ki'yu ta'a Jesús \p \v 19 Bra kan' mdiyan jya'an Jesús, ndijyan lo'o yu ki'yu ta'a yu, mdiyan ne' se'en ndi'in yu bra kan'. Ja ngwa kan ne' kwi' se'en ndi'in yu, cha' ka'an 'a nten ndi'in. \v 20 Kan' cha' ndyaa rsun nde se'en nduun Jesús bra kan': \p ―Chun' na'an nduun jya'aan lo'o ta'aa. Nchka ti' ne' chkwi' ne' lo'oo ―ndukwin ne' 'in yu. \p \v 21 Bra kan' mxkwen Jesús 'in ne': \p ―Nten nu nnan cha' nu nchkwi' Ndiose lo'o ne', lo'o ngi'ni ne' kan' nchga tñan nu ndlo Ni 'in ne', sa ña'an si lka ne' jya'aǎn, sa ña'an si lka ne' ta'aǎn, ngwaña'an lka ne' kan' ―ndukwin Jesús 'in ne'. \s Ngulo Jesús tñan 'in kwi'in lo'o kuloo' lo tiyu' \p \v 22 Ngwa ska tsan mdo'o Jesús lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu, ndyaa ne' tu'wa tiyu'. Bra kan' yten ne' ska ni' yka na'an xuwe ti ndyaa ne'. \p ―Tsaan xka la'a tsu' tiyu' re ―ndukwin Jesús 'in ne'. \p Ndyaa ne' lo'o Jesús bra kan'. \v 23 Bra nu ti ndi'in ne' ni' yka na'an kan' lo tyi'a, yu'wi 'a sla Jesús; bra ti yija' yu chin'. Bra kan' lye 'a mdyisnan kwi'in mskwa loo tiyu' kan'. Lo'o lye 'a ngatsa kuloo' loo tyi'a tiyu' bra kan', yten tyi'a ni' yka na'an kan', sa wa sten ti yka na'an kan' ni' tyi'a. \v 24 Bra kan' ndyaa mlyo ne' sla Jesús nde se'en nskwa yu laja' yu. Ykwi' ne' lo'o yu bra kan': \p ―¡Yu kula, yu kula! ―ndukwin ne' 'in yu―, ¡xaa tii'! ¡Wa sten ti yka na'an re ni' tyi'a, kajaan bra kan'! \p Mdyituun Jesús bra kan', ngulo yu tñan 'in kwi'in lo'o kuloo' kan'. Bra ti ngwa tiin ran bra kan'; ja mskwa 'a kwi'in, ja ngutsa 'a kuloo'. \v 25 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu: \p ―¿Ni cha' ja ndyaa ña'an ti' wan 'in Ndiose cha' ka 'in Ni ku'ni Ni ngwaña'an a? ―ndukwin Jesús 'in ne' kan'. \p Ytsen 'a ne' kan', yuwe 'a ti' ne' ña'an ne' 'in Jesús bra kan'. \p ―¿Ti ka nu lka yu re a? ―ndukwin ne' 'in ta'a ne'―, cha' ynan kwi'in, ynan kuloo' cha' nu nchkwi' yu ―ndukwin ne' 'in ta'a ngi'ni xa'an ne'. \s Ngulo Jesús kwi'in xa'an nu msñi 'in ska nten \p \v 26 La'a tiyu' nde re, lo yuu 'in ne' Galilea lka; bra kan' xka la'a tsu' tiyu', lo yuu 'in ne' Gadara lka kan'. Bra kan' ndyaa ne' ni' yka na'an xuwe ti kan', mdiya ne' lo yuu 'in ne' Gadara bra kan'. \v 27 Bra wa mdo'o ne' ni' yka na'an kan', bra kan' ndyukwa ta'a Jesús lo'o ska yu ki'yu ne' Gadara nu msñi kwi'in xa'an 'in yu. Wa s'ni nsu'wi kwi'in kan' 'in yu; ti bra kan' ja nchku' yu ste' yu, ja ndyi'in yu ni' ña'an. Nda'an yu'wi ti yu, ndya'an yija' yu ni' lyo'oo se'en ndyu'wi ayman. \v 28 Bra wa na'an yu 'in Jesús, bra kan' kwen 'a msi'ya yu, mlyuu yu tloo Jesús. \p ―¿Nan lka ku'nii lo'oǔn a?, yu kula Jesús ―ndukwin yu ti'í kan'―. Jlyo tiǎn' cha' lkaa Sñi' Ndiose nu lka ndloo la ti. Ku'nii cha' tlyu ti' 'ñaǎn, ja taa nu ti'í 'ñaǎn ―ndukwin yu ti'í kan' 'in Jesús. \p \v 29 Ngwaña'an ykwi' yu cha' wa ngulo Jesús tñan 'in kwi'in xa'an kan', cha' tyo'o kwi'in kan' 'in yu. Ti ngwa s'ni tyun ya' mxlyuu kwi'in kan' 'in yu; kan' cha' ndi'in nten kwan 'in yu, nchkan' ya' yu, nchkan' kiya' yu lo'o karenan chkwan. Lo'o kan' ja nduwe ti' yu 'in karenan kan', bra ti nsi'yu ku' yu chkwan kan'. Kwi' ngwaña'an, ndya'an lo'o kwi'in xa'an kan' 'in yu, nxnan yu ni' kixin' se'en ja ndi'in nten. \v 30 Bra nu ndyukwa ta'a Jesús lo'o yu ti'í kan', bra kan' mnicha' Jesús 'in yu: \p ―¿Ni sa ña'an naan nu'win a? ―ndukwin Jesús 'in yu. \p ―Ka'an 'a loo niǐn ―ndukwin yu ti'í kan' 'in Jesús, cha' ka'an 'a kwi'in xa'an y'ni ti'í 'in yu. \p \v 31 Ntsen 'a kwi'in xa'an kan' si kulo Jesús tñan 'in ran cha' tyaa ran tuwiin se'en mdo'o ran nde ni' yuu. Kan' cha' y'ni kwi'in cha' mjñan yu ti'í kan' 'in Jesús cha' ja kulo yu tñan cha' tyo'o kwi'in kan'. \v 32 Ti kwi' tsan kan' mda'an ska ta tnun kuwe' si' ki'ya nu ndi'in kwi' se'en ti kan'. Bra kan' mjñan yu ti'í kan' chabiya' 'in Jesús cha' kanun kwi'in xa'an kan' lo'o kuwe'. Mda Jesús chabiya' 'in kwi'in kan' bra kan'. \v 33 Mdo'o kwi'in xa'an kan' 'in yu ti'í kan', msñi ran 'in kuwe' bra kan'. Bra ti msnan nchga kuwe' kan' nde ska loo kwa'an ki'ñi, mdiyuu i' ndyaa i' lo tyi'a tiyu'; ngujwi i' bra kan', cha' yi'o i' tyi'a tiyu' kan'. \p \v 34 Bra wa na'an ne' cha' kan', ne' nu mda'an lo'o kuwe' kan', msnan ne' ndyaa ne' bra kan'. Ndyaa ne' nde kichen tyi ne', ndyaa ytsa' ne' cha' kan' 'in ta'a kichen tyi ne'; lo'o ytsa' ne' 'in nchga nten nu ndi'in ni' kixin' kwi' se'en ti sa ña'an ngwa cha' kan'. \v 35 Bra kan' mdo'o ne' kichen kan', mdiyan na'an ne' chin' 'in yu kan', nan lka ngwa 'in yu. Bra wa mdiyan ne' se'en ndi'in Jesús, bra kan' na'an ne' 'in yu ki'yu nu yu'wi kwi'in xa'an 'in, cha' wa nchkaa yu; nduku' yu ste' yu, tiin ti ndukwa yu tloo Jesús. Ytsen 'a ne' bra kan'. \v 36 Bra kan' nten nu na'an bra nu ngulo Jesús kwi'in kan' 'in yu, ytsa' ne' kan' 'in ta'a ne' sa ña'an ngwa cha' nchkaa yu kan'. \v 37 Bra kan' lye ykwi' nchga ne' kichen kan' lo'o Jesús cha' tyo'o tsu' yu, cha' ja kanun 'a Jesús lo yuu kan'; ytsen 'a ne' kichen kan'. Kan' cha' mdo'o Jesús ndyaa yu ni' yka na'an xuwe kan'. \v 38 Lo'o yu ki'yu nu tka mdo'o ti kwi'in xa'an 'in, mjñan 'a yu 'in Jesús cha' tsaa yu lo'o Jesús ni' yka na'an bra kan'; lo'o ja mda Jesús chabiya' cha' tsaa yu lo'o. \p \v 39 ―Yaa lyaa na'an tyii ―ndukwin Jesús 'in yu nu wa m'ni kwi'in lo'o kan'―. Katsaa' 'in nchga nten, nchga cha' tnun nu wa y'ni Ndiose lo'oo. \p Ndyaa yu bra kan', ytsa' yu cha' kan' 'in nchga nten ta'a kichen tyi yu, nchga cha' tnun nu wa y'ni Jesús lo'o yu. \s Sñi' Jairo lo'o nu kuna'an nu yla' ste' Jesús: tukwa loo cha' tnun nu y'ni Jesús \p \v 40 Bra kan' mxitukwi Jesús ndyaan la'a tiyu' nde re xiya'. Su'we 'a ngwa tiye ne' kichen kan' cha' ngala yu xiya'; su'we 'a ykwi' ne' lo'o yu, cha' ngita 'a ne' 'in yu sa bra nu tyaan yu xiya'. \v 41 Bra wa ngala Jesús, bra kan' bra ti mdiyan ska yu ki'yu nu naan Jairo se'en ndi'in yu; yu kula lka yu kan', nu nduun loo la ni' lyaa lka yu kan'. Mdiyan yu bra kan', mduun xtyin' yu tloo Jesús, lye 'a mjñan yu kan' cha' tlyu ti' 'in Jesús cha' tsaa Jesús na'an tyi yu. \v 42 Ska ti sñi' Jairo nsu'wi, ska nu kuna'an kune' nu nsu'wi tii tyukwa ti yijan. Lo'o ni, ti'í 'a nu lyu' kan', wa kaja ti. Kan' cha' ndyaa Jesús lo'o yu kula kan', lo'o ka'an 'a nten ta'a nda'an yu. Tkan' 'a ndi'in nten tuwiin se'en ndyaa Jesús. \p \v 43 Laja nten kan' ndyaa ska nu kuna'an nu ti'í 'a. Wa mdyii tii tyukwa yijan ti'í nu kuna'an kan', xkwi' kicha nu ndi'ya tnen nsu'wi 'in nu kuna'an kan'. Wa mdyii tñi 'in nu kuna'an kan' ngwiji, siya' ne' jo'ó, ja ska nten ngwa 'in ku'ni jo'ó 'in nu kuna'an kan'. \v 44 Lo'o ni, yan nu kuna'an kan' nde chun' Jesús, yla' kiya' ste' yu; bra ti msi'yu ku' cha' ngalu tnen kan', bra ti nchkaa nu kuna'an kan'. \v 45 Bra kan' mnicha' Jesús 'in ne' nu mda'an lo'o: \p ―¿Ti ka nu yla' steěn' a? ―ndukwin. \p Nchga nten ykwi' cha' ja tukwin yla' ste' Jesús. Kan' cha' lo'o Tyu lo'o xka ta ta'a nda'an yu, mxkwen ne' 'in Jesús bra kan': \p ―Yu kula ―ndukwin ne'―, nchga chuun' tkan' 'a ndi'in nten. Ni cha' lka nchkwii' sikwa: “¿Ti ka nu yla' steěn' a?” \p \v 46 Bra kan' xiya' mxkwen Jesús 'in ne' kan': \p ―Chañi cha' wa yla' ska nten 'ñaǎn ―ndukwin―. Mgii tiǎn' cha' wa mdo'o chin' cha' tiya 'ñaǎn cha' wa y'niǐn jo'ó 'in ska nten. \p \v 47 Bra kan' jlyo ti' nu kuna'an kan', cha' ngwa biya' ti' Jesús cha' kan', kan' cha' ytsa' 'in yu; nchkwaan ti nu kuna'an kan' ndijyan cha' ytsen 'a. Bra kan' mduun xtyin' nu kuna'an kan' tloo Jesús; tloo nchga nten nu nduun nde kwa ytsa' 'in yu ni cha' lka yla' ste' yu, lo'o wa nchkaa bra ti bra kan'. \v 48 Kan' ykwi' Jesús lo'o nu kuna'an kan': \p ―Cha' wa ndyaa ña'an tii' cha' ka 'in Ndiose ku'ni cha' tnun, kan' cha' wa nchkaa ni, sñiěn' ―ndukwin Jesús 'in nu kuna'an kan'―. Ja kuwe tii', tyaa lyaa ni. \p \v 49 Laja nu nchkwi' Jesús, bra kan' mdiyan ska nten nu mdo'o na'an tyi Jairo, yu kula kan' nu ka ndloo la ni' lyaa 'in ne' kan'. Kwi' yu kan' mdiya ytsa' yu 'in Jairo bra kan': \p ―Wa ngujwi sñii', yu kula ―ndukwin yu―. Ja chkwii' 'a lo'o yu kula kwa cha' kan yu na'an tyii. \p \v 50 Lo'o wa ynan Jesús cha' nu ykwi' yu lo'o yu kula kan'. \p ―Ja kutseen ―ndukwin Jesús―, ska ti si tsaa ña'an tii' cha' ka 'in Ndiose, bra kan' ka su'we sñii' ―ndukwin Jesús 'in Jairo. \p \v 51 Bra nu ngala ne' na'an tyi Jairo, bra kan' ja mda Jesús chabiya' cha' sten ne' sa tlyu ti lo'o yu ni' ña'an; wa lka ti nten sten lo'o yu ni' ña'an, ndukwin yu. \p ―Tyu, lo'o Santiago, lo'o Xuwa, lo'o sti lo'o jya'an ti nu lyu' kwa sten ne' ni' ña'an re lo'oǔn ―ndukwin yu. \p \v 52 Nganan 'a xka ta nten nu ndi'in chun' na'an kan', cha' wa ngujwi nu kuna'an lyu' kan'. Bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne' kan': \p ―Ja kunan wan ―ndukwin―. Si'i nan ngujwi nu lyu' re, nan laja' ti re ―ndukwin Jesús 'in ne'. \p \v 53 Mstyi lyo'o ne' 'in Jesús bra kan', cha' jlyo ti' ne' cha' chañi cha' wa ngujwi nu lyu' kan'. \v 54 Bra kan' yten Jesús ni' ña'an, msñi yu ya' nu lyu' kan', lo'o kwen 'a ykwi' yu lo'o nu lyu' bra kan': \p ―Tukwii lyaa, sñiěn' ―ndukwin yu. \p \v 55 Bra kan' xiya' ngala tyi'i ni' kasiya 'in nu kuna'an lyu' kan', bra ti mdyitukwi bra kan'; ngulo Jesús tñan 'in ne' cha' ta ne' nan ku nu lyu' kan' bra kan'. \v 56 Yuwe 'a ti' ne' kula 'in nu lyu' kan'. Lo'o kan' ngulo Jesús tñan 'in ne' cha' ja katsa' ne' 'in xka la nten sa ña'an ngwa cha' kan'. \c 9 \s Ngulo Jesús tñan 'in ta'a tii tyukwa ne' kan', cha' tsaa ne' chkwi' ne' lo'o nten xka la kichen \p \v 1 Mxo' ti'in Jesús 'in tii tyukwa ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu, cha' ta yu chabiya' 'in ne' cha' kulo ne' 'in nchga loo kwi'in kuxi nu msñi 'in nten, lo'o ku'ni ne' jo'ó 'in nchga loo kicha nu nsu'wi 'in nten. \v 2 Ngulo yu tñan 'in tii tyukwa ne' kan', cha' kwa'u ne' cha' su'we 'in Ndiose 'in nten kichen se'en nu tsaa ne', cha' ka Ndiose ndloo ni' kasiya 'in nten; kwi' ngwaña'an ku'ni ne' cha' chkaa ne' ti'í. \v 3 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne' kan': \p ―Ja ska nan kwi'ya wan tsaa wan tuwiin ―ndukwin yu 'in ne'―, ja lo'o yka skan 'wan, ja lo'o kwijin 'wan, ja lo'o nan ku wan 'wan, ja lo'o tñi 'wan, ja ska kan' kwi'ya wan tsaa wan ni. Ska ti xkan' wan kwi'ya wan tsaa wan, ja kwi'ya wan xka la loo nan. \v 4 Nchga na'an tyi ne' kichen se'en nu tiya wan ni, kan' kanun wan sa ña'an ya' nu tyo'o wan kichen kan' tyaa wan bra kan'. \v 5 Si ndiya kichen se'en nu ja ndiya ti' ne' cha' nu nchkwi' wan lo'o ne', se'en nu ja nchka ti' ne' cha' kanun wan se'en ndi'in ne', bra ti tyo'o wan tsaa wan xka kichen. Skwin wan kiya' wan cha' kalu yuu nu msñi snan wan bra nu tyo'o wan kichen kan'; chun' cha' kan', ka biya' ti' ne' kichen kan' cha' kuxi 'a tñan nu y'ni ne' lo'o wan bra kan'. \p \v 6 Mdo'o ne' ndyaa ne' bra kan', mda'an ne' nchga kichen xuwe ti. Bra kan' ngwa'u ne' 'in ne' kichen kan' sa ña'an ndlaa Ndiose 'in nten 'in nu kuxi; lo'o y'ni ne' jo'ó 'in ne' ti'í nu ndi'in nchga kichen kan', lo'o nchkaa ne' ti'í kan' bra kan'. \s Ngujwi Xuwa nu mdukwatya 'in nten \p \v 7 Nu ngwa tyempu kan' Herodes naan nu lka gobernador. Wa ynan yu cha' 'in nchga tñan nu y'ni Jesús, lo'o kan', nduwe 'a ti' yu: “¿Ti nten lka Jesús kan' a?” Mdiya tyun nten nu nchkwi' cha' wa ndyu'u ayman Xuwa xiya'. \v 8 Lo'o mdiya nten nu nchkwi' cha' xiya' ndyo'o tukwa ayman Elías nu yu'wi lo chalyuu nu ngwa s'ni, nchkwi' ne' cha' ayman kan' lka Jesús; kwi' ngwaña'an, mdiya nten nu nchkwi' cha' xka ayman nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten nu ngwa s'ni lka Jesús, cha' wa ndyu'u ayman kan' xiya', ndukwin ne'. \v 9 Lo'o ykwi' Herodes bra kan': \p ―Ykwiǐn' nguloǔn tñan cha' mdijin ku' ne' ke Xuwa. Lo'o Jesús kan' ni, ka'an 'a cha' nganen nchkwi' nten 'in yu, ¿ti ka nu lka yu sikwa a? \p Bra kan' lye 'a ngwa ti' Herodes cha' ña'an yu 'in ykwi' Jesús. \s Mda Jesús nan yku ki'yu mi nten \p \v 10 Mxitukwi ne' ta'a nda'an Jesús ngala ne' se'en ndi'in yu xiya', bra kan' ytsa' ne' 'in yu nchga tñan nu y'ni ne' kichen se'en yaa ne'. Bra kan' ndyaa lo'o yu 'in ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu ska se'en nu ja ndi'in nten, mske' ti' yu, kwi' se'en ti kichen Betsaida. \v 11 Lo'o ngwa biya' ti' xka ta nten kan' nde se'en ndyaa Jesús, bra kan' mdo'o ña'an ne' 'in yu. Mdiyan ne' se'en ndi'in yu, bra kan' nganun ne' cha' kwa'u yu 'in ne' sa ña'an ka cha' nde loo la, bra nu ka Ndiose ndloo ni' kasiya 'in nten. Lo'o mdiyan ne' ti'í cha' ngwa ti' ne' ku'ni yu cha' chkaa ne'. \p \v 12 Bra nu wa ngwa msiin, bra kan' mdyo' ti'in ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in Jesús se'en ndi'in yu cha' chkwi' ne' lo'o yu: \p ―Chkwii' lo'o ne' kwa cha' tsaa naan ne' nan ku ne', se'en kaja' ne' tla nde kichen xuwe ti kwa ―ndukwin ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu―. Se'en ndi'ian re, ja nsu'wi nan ku ne' siya' ti ―ndukwin ne' kan' 'in Jesús. \p \v 13 ―'Wan, ta wan nan ku nchga nten ka'an kwa ―ndukwin Jesús 'in ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu bra kan'. \p ―Chin' 'a nan nsu'wi 'ware ―ndukwin ne'―. Ki'yu ti jaxlya teje' lo'o tukwa ti kula lo'o 'wa. Ska ti si tsaa naan ba skwa cha' ku nchga ne' re ―ndukwin ne' 'in Jesús bra kan'. \p \v 14 Ki'yu mi yu ki'yu ti mdi'in kan'. Bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu: \p ―Chkwi' wan lo'o ne' kwa cha' tyan ne' tyukwa ne' kwenta tu'watyii ne' ―ndukwin yu 'in ne'. \p \v 15 Ngwaña'an y'ni ta'a tii tyukwa ne' kan' lo'o nten ka'an kan', bra ti ndyaa tukwa ne' lyuu. \v 16 Bra kan' nkwan Jesús 'in ki'yu jaxlya teje' kan' lo'o tukwa kula kan'. Nde kwan na'an yu cha' ndyaa yu xu'we 'in Ndiose cha' 'in nan ku ne' kan'. Bra kan' msu'we yu jaxlya lo'o kula kan', mda yu yu'we kan' 'in ta'a nda'an yu cha' kutsaa ne' nan cha' ku nten ka'an kan'. \v 17 Nchga ne' kan' yku ne' jaxlya lo'o kula kan' bra kan', ngula' ti' nchga ne' kan'. Chun' ndi'in la msa'an tii tyukwa xkuwi nsu'wi yu'we jaxlya lo'o kula nu nganun yku ne' kan'. \s Ytsa' ñi Tyu cha' ti kwi' nu nka Krixtu lka Jesús \p \v 18 Ngwa ska tsan mdi'in Jesús ska ti yu nchkwi' yu lo'o Ndiose. Bra kan' mdiyan ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu nde se'en ndi'in yu. Mnicha' Jesús 'in ne' kan' bra kan': \p ―¿Ti ka nu lkaǎn, nchkwi' ne' a? ―ndukwin Jesús 'in ne' kan'. \p \v 19 ―Ndiya nten nu nchkwi' cha' nu'win lkaa ayman Xuwa nu mdukwatya 'in nten nu ngwa s'ni ―ndukwin ne' 'in yu―, lo'o ndiya nu nchkwi' cha' ayman Elías lkaa, lo'o ndiya xka ta nu nchkwi' cha' nu'win lkaa ska ayman nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten nu ngwa s'ni; s'ni 'a ngujwi yu kan', lo'o ni, ndyu'u yu kan' xiya', nchkwi' ne'. \p \v 20 ―¿Lo'o 'wan a? ―ndukwin Jesús 'in ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu bra kan'―, ¿ti ka nu lkaǎn, nxke' ti' wan a? \p Bra kan' mxkwen Tyu 'in yu: \p ―Krixtu nu msu'wa Ndiose 'iin cha' ndijyan lo chalyuu, kan' lka nu'win ―ndukwin Tyu 'in yu. \s Ytsa' Jesús 'in ne' cha' wa kaja ti yu \p \v 21 Lye 'a ykwi' Jesús lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu, cha' ja katsa' ne' cha' kan' 'in nten, cha' Krixtu lka ykwi' yu. \p \v 22 ―Na' nu wa msu'wa Ndiose 'ñaǎn ndijyaǎn cha' kaǎn nten ―ndukwin Jesús―, ndi'in cha' lye 'a ta ne' nu ti'í 'ñaǎn. Ti kwi' ti cha', kulaa ya' ne' wsiya 'ñaǎn; lo'o ne' nu lka ndloo la, lo'o mstru nu ndu'u cha' jo'o, kulaa ya' ne' 'ñaǎn. Ndi'in cha' kujwi ne' 'ñaǎn; lo'o la ta'a snan tsan, bra kan' tyu'uǔn xiya' lo chalyuu. Tyo'oǔn ni' kwaa se'en nu su'wa ne' 'ñaǎn cha' katsiǐn'. \p \v 23 Chun' ndi'in la, bra kan' ykwi' Jesús lo'o nchga nten: \p ―Si ndiya wan nu chañi cha' nchka ti' wan tsaa wan lo'oǔn ―ndukwin yu―, ndi'in cha' kulaa ya' wan nchga cha' nu nsu'wi 'a tiye wan, cha' tya'an wan lo'oǔn nchga tsan, ni siya kujwi nten 'wan cha' ndyaa ña'an ti' wan 'ñaǎn. \v 24 Kana' wan chalyuu 'wan si lye la tya'an cha' tiye wan sa ña'an ka su'we la 'wan, ti ykwi' ti wan. Lo'o ni, si xlyaa wan xñi wan cha' 'ñaǎn, ni siya kujwi nten 'wan cha' wa yten wan cha' 'ñaǎn, kaja chalyuu kwi 'wan nde se'en ndi'in Ndiose bra kan'. \v 25 Ja ndyu'wi lyo siya' ti cha' kuliya' nu nsu'wi 'wan, ni siya ña'aan chalyuu kaja 'wan nde re, lo'o kana' cha' 'wan lo'o Ndiose si'ya cha' kan'. \v 26 Si ka jyu'u ti' wan ña'an wan 'ñaǎn, lo'o na', ka jyu'u tiǎn' ña'aǎn 'wan bra kan', na' nu wa msu'wa Ndiose 'ñaǎn ndijyaǎn cha' kaǎn nten. Ja n'ni cha' ni siya wjyu'u ti' wan 'ñaǎn, ni siya wjyu'u ti' wan 'in cha' su'we nu nchkwiǐn' tiǎn. Bra nu kaǎn xiya' chun' ndi'in la cha' kaǎn ndloo la 'in nten, bra kan' ka jyu'u tiǎn' ña'aǎn 'wan. Luwi 'a xaa kaǎn lo'oǔn bra kan' cha' xaa 'in Ndiose Stiǐn lka ran; su'wa ti kaǎn lo'o nchga angajle, angajle nu luwi 'a siya' ti. \v 27 Chañi cha' nu nchkwiǐn' lo'o wan, cha' ndiya nten nu ndi'in lo'oǔn lo chalyuu re ni, nu ja ya kaja ne' ka biya' ti' ne' cha' wa mdyisnan cha' lka Ndiose ndloo lo chalyuu. \s Mxa'an tyukwi ña'aan chun' Jesús bra nu mduun yu lo ki'ya \p \v 28 Bra wa mda'a snu' tsan nu ykwi' Jesús cha' kan', bra kan' mchkwen yu ska lo ki'ya cha' chkwi' yu lo'o Ndiose; ndyaa lo'o yu 'in Tyu lo'o Santiago lo'o Xuwa. \v 29 Bra nu mduun Jesús nchkwi' lo'o Ndiose Sti yu, bra kan' ska bra ti mxa'an tyukwi ña'aan chun' Jesús; sa ña'an ska xaa nu ngaten 'a, ngwaña'an ngaten 'a ña'an ste' yu. \v 30 Bra kan' mdo'o tukwa tyukwa yu ki'yu nde se'en nduun Jesús, mduun ti ne' kan' ykwi' ne' lo'o Jesús; ayman Moisés lo'o ayman Elías nu yu'wi lo chalyuu s'ni ngwa ne' kan'. \v 31 Tyukwi ña'aan se'en nduun ne' mji'in ska xaa nu lye 'a ña'an. Ykwi' ne' lo'o Jesús cha' 'in nchga tñan nu wa mda Ndiose Sti yu cha' ku'ni yu chun' ndi'in la, bra nu kaja yu nde kichen Jerusalén. \v 32 Ni siya yu'wi 'a sla Tyu lo'o ta'a nda'an yu, ti ndii ti' ne', kan' cha' na'an ne' nchga cha' su'we 'in Jesús, lo'o ta'a tyukwaa ayman nu su'wa mdi'in lo'o yu. \v 33 Bra wa tyaa ti ta'a tyukwaa ne' kan', bra kan' ykwi' Tyu lo'o Jesús: \p ―X'nan ba ―ndukwin―, ¡su'we 'a cha' ndi'in ba nde! ¿Ta su'we si kwiñan ba snan rmara a? Ska ka se'en tyi'in ykwii', xka ran ka se'en tyi'in Moisés, lo'o xka ran ka se'en tyi'in Elías ―ndukwin. \p Lo'o Tyu ni, ja ngwa biya' ti' yu sa ña'an ndyo'o cha' nu ykwi' yu. \v 34 Ti nchkwi' yu, lo'o kan' mdiyan ska koo nu yu'wi ña'aan se'en ndi'in ne'. Lye 'a ytsen ne' se'en ndi'in ne' laja koo kan', cha' lye 'a ña'an koo kan'. \v 35 Bra kan' ynen tyi'i ska nten, bra ti ngwa biya' ti' ne' cha' Ndiose lka nu nchkwi' laja koo kan': \p ―Ti kwi' yu re lka Sñiěn'; ndiya 'a tiǎn' 'in yu ―ndukwin Ni―. Seen tyuun wan cha' kunan wan nchga cha' nu chkwi' yu re lo'o wan ―ndukwin Ni. \p \v 36 Bra wa ynan ne' nchga cha' nu wa ykwi' Ndiose cha' 'in Jesús, bra kan' na'an ne' cha' ska ti Jesús nduun kan'. Mnan ti ndyaa ti'in ne'; ja ska cha' ykwi' ne' lo'o xka la nten, sa ña'an ngwa cha' nu na'an ne' lo ki'ya kan'. \s Y'ni Jesús jo'ó 'in ska yu kune' nu msñi kwi'in kuxi 'in \p \v 37 La xka tsan bra wa ngwi'ya ne' si' ki'ya kan', tyun 'a nten ndyaa ndyukwa ta'a ne' lo'o Jesús. \v 38 Mdiya ska yu ki'yu laja nten ka'an kan' nu kwen 'a ykwi' lo'o Jesús: \p ―Mstru ―ndukwin yu 'in Jesús―, ku'nii cha' su'we tsaa na'aan chin' 'in sñiěn', chun' ska ti kan' ndiya 'ñaǎn. \v 39 Ndiya tsan nxlyuu kwi'in 'in yu, ngi'ni kwi'in kan' cha' kwen 'a nxi'ya yu bra kan'; nxlyuu kwi'in kan' 'in yu sa ña'an ya' ndyo'o ngo' tu'wa yu. Kuxi 'a ngi'ni kwi'in kan' lo'o yu, cha' ja xlyaa kulaa ran 'in yu. \v 40 Kan' cha' t'nan 'a ykwiǐn' lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'iin cha' kulo ne' 'in kwi'in kuxi nu msñi 'in sñiěn', lo'o ja ngwa 'in ne' kulo ne' 'in ran siya' ti. \p \v 41 Bra kan' mxkwen Jesús 'in yu tloo nchga nten nu mdi'in lo'o yu: \p ―¡Ja ya tsaa ña'an ti' wan 'ñaǎn siya' ti, 'wan nten chalyuu! ―ndukwin Jesús―, cha' kuxi 'a kasiya 'wan. ¡Ja su'we kanuǔn se'en ndi'in wan, ja taloǔn 'wan siya' ti! ―ndukwin Jesús 'in ne'―. Kaan lo'oo 'in sñii' se'en ndi'iǐn ―ndukwin Jesús 'in sti yu ti'í kan' bra kan'. \p \v 42 Bra nu mdiyan yu ti'í kan' se'en nduun Jesús, bra ti mxlyuu kwi'in kuxi kan' 'in yu lyuu. Bra kan' lye 'a mxlyuu ki'in kwi'in 'in yu. Bra kan' ngulo Jesús tñan 'in kwi'in kuxi nu nsu'wi 'in yu cha' tyo'o ran tyaa ran, nchkaa yu ti'í kan' bra kan'. Kan' ykwi' Jesús lo'o sti yu ti'í kan' cha' tyan y'ya 'in sñi', lo'o kan' ndya Jesús 'in yu nu yu'wi kwi'in kan' 'in sti yu xiya'. \v 43 Nchga nten nduwe 'a ti' ne' cha' na'an ne' cha' tnun nu y'ni Ndiose lo'o yu. \s Xiya' ytsa' Jesús 'in ne' cha' ndi'in cha' kaja yu \p Nchga nten ndiya 'a ti' ña'an ne' cha' tnun kan' nu tka y'ni ti Jesús. Xa nu ti nduwe 'a ti' ne' 'in cha' kan', ykwi' Jesús lo'o ne' nu nda'an lo'o yu: \p \v 44 ―Kunan su'we wan cha' nu chkwiǐn' lo'o wan, ki'ya su'we wan kwenta ni. Ndiya ska nten nu kujwi' xu'wa 'ñaǎn 'in ne' wsiya cha' ku'ni ne' cha' kuxi lo'oǔn, na' nu wa msu'wa Ndiose 'ñaǎn ndijyaǎn cha' kaǎn nten ―ndukwin Jesús. \p \v 45 Ja ngwi'ya ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu kwenta siya' ti, ja mjwi ña'an ka biya' ti' ne' cha' kan'; ngwaña'an ytsen 'a ne' cha' kunicha' ne' 'in Jesús sa ña'an ndyo'o cha' nu ykwi' yu lo'o ne'. \s Ykwi' luwe ne' ti ka nu ka ndloo la 'in ta'a ne' chun' ndi'in la \p \v 46 Bra kan' ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in Jesús kan', lye 'a ykwi' luwe ne' lo'o ta'a ne', ni ña'an nu tyuun loo la 'in ne' nde loo la. \v 47 Lo'o Jesús, bra ti ngwa biya' ti' nchga cha' nu nka tiye ne'. Bra kan' msñi yu ya' ska nu lyu', mdiyan lo'o yu 'in nu lyu' kan' se'en nduun ne'. \v 48 Bra kan' ykwi' yu cha' re lo'o ne': \p ―Bra nu taya' wan 'in ska nten cha' 'ñaǎn, ni siya ska nten ña'an ti' nu lyu' re, kwi' ngwaña'an ndaya' wan 'ñaǎn bra kan' ―ndukwin Jesús―. Lo'o nten nu tukwa tñan 'ñaǎn, lo'o tñan 'in Ndiose ndukwa ne' kan' bra kan', cha' Ndiose lka nu msu'wa 'ñaǎn ndijyaǎn se'en ndi'in wan. Lo'o yu ta'a wan nu xlyaa ka nu kune' la 'in ta'a wan, kan' nu ka ndloo la 'wan cha' 'ñaǎn, nka tiyeěn. \s Ska nten nu ja nxuun lo'oan, kan' lka nu ka taya' 'ñaan \p \v 49 Bra kan' ykwi' Xuwa lo'o Jesús: \p ―Mstru ―ndukwin―, wa na'an ba cha' nduun ska nten nu ndlo 'in kwi'in kuxi nu msñi 'in nten chabiya' 'iin, ndukwin yu. Kan' cha' ngwa'a lo'o ba 'in yu kan', cha' ja ku'ni 'a yu ngwaña'an; ja mda ba chabiya' 'in yu, cha' ja lo'o yu kan' nda'an yu ngi'ni xa'an yu lo'o ba. \p \v 50 Nde ña'an mxkwen Jesús 'in Xuwa bra kan': \p ―Ja chkwi' wan lo'o yu cha' ja ku'ni yu ngwaña'an, cha' ska nten nu ja nxuun lo'oan, ja chan lo'o yu ka taya' yu kan' 'ñaǎn. \s Ndukun' Jesús cha' 'in Santiago lo'o Xuwa \p \v 51 Bra wa tiya ti tsan cha' tyaa Jesús nde ni' kwan, bra kan' ngusñi yu tuwiin cha' tyaa yu nde Jerusalén. \v 52 Ngulo yu tñan 'in ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu cha' tsaa ne' nde loo la 'in yu, cha' tsaa chkwi' ne' lo'o ne' kichen xuwe ti se'en nu tyijin yu lo'o ne'. Bra kan' ndyaa ne' kan' ska kichen xuwe ti nu ndukwa kwi' se'en ti kichen Samaria; mda'an naan ne' se'en tyi'in ne' tla kan'. \v 53 Bra kan' ja mslyaa ne' kichen xuwe kan' ta se'en kanun ne' tla, cha' jlyo ti' ne' kichen kan', cha' wa tsaa ti ne' nde kichen Jerusalén. \v 54 Bra wa ynan Santiago lo'o Xuwa ta'a nda'an Jesús cha' kan', bra ti ykwi' ne' kan' lo'o Jesús: \p ―Yu kula ―ndukwin ne' kan'―, ¿ta ja nchka tii' cha' jñan ba kii' nu tyo'o nde ni' kwan cha' kaluu lyuu se'en ndi'in ne' kwa a? Ku'ni tyii ran 'in ne' siya' ti, skin ne' bra kan'. Ngwaña'an y'ni ayman Elías s'ni ―ndukwin ne' 'in Jesús. \p \v 55 Bra kan' na'an 'a Jesús 'in ne' kan', ykwi' yu lo'o ne' bra kan': \p ―Ja ndi'ya wan kwenta siya' ti sa ña'an ndyo'o cha' nu nchkwi' wan ―ndukwin Jesús―. Si'i Tyi'i Ndiose lka nu ngwa'u 'wan cha' chkwi' wan cha' kuxi ngwaña'an; kune' xa'an lka nu ngwa'u 'wan cha' chkwi' wan ngwaña'an. \v 56 Ja msu'wa Ndiose Stiǐn 'ñaǎn ndijyaǎn cha' kaǎn nten, cha' ku'niǐn tyiǐn 'in nten chalyuu; cha' ka kulaa Ndiose 'in nten chalyuu 'in nchga cha' kuxi, kan' tñan ndijyaǎn cha' ku'niǐn ―ndukwin Jesús. \p Bra kan' mdo'o ne' yaa ne' xka kichen xuwe ti. \s Nten nu chañi cha' nchka ti' tya'an lo'o Jesús \p \v 57 Tu'wa tuwiin se'en ndyaa ne' na'an ne' 'in ska yu ki'yu. \p ―Yu kula ―ndukwin yu―, lo'oǔn nchka tiǎn' tsa'aǎn lo'oo; la se'en tsaa, tsa'aǎn lo'oo. \p \v 58 Bra kan' mxkwen Jesús 'in yu ki'yu kan': \p ―Nu lka kuta' ni, ndiya tukee 'in i' se'en ndyu'wi i' kaja' i'; lo'o kiñi xuwe ti, nskwa se'en ndyu'wi i' lo yka; lo'oǔn ni, wa mdiyaǎn lo chalyuu cha' kaǎn nten, lo'o kan' ja nsu'wi se'en xkwaǎn kajaǎn', ja ndiya se'en tyukwaǎn xitñaǎn'. \p \v 59 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o xka yu ki'yu: \p ―Kaan ña'an lyaa 'ñaǎn ―ndukwin. \p ―Yu kula ―ndukwin yu 'in Jesús bra kan'―, kataa chin' 'ñaǎn cha' ti kanuǔn la chin' lo'o stiǐn sa ña'an ya' nu kaja stiǐn, cha' ña'aǎn katsi' yu. \p \v 60 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o yu: \p ―Ti ndiya la chin' xka ta nten 'wan nu ka kutsi' 'in nten nu wa ngujwi; nu'win ni, ndi'in cha' tsaa lo'oǔn cha' chkwii' cha' su'we 'in Ndiose lo'o nten. \p \v 61 Bra kan' ykwi' xka yu ki'yu lo'o Jesús: \p ―Yu kula, lo'oǔn nchka tiǎn' tsa'aǎn lo'oo ―ndukwin yu―, kataa chin' 'ñaǎn cha' tya'aǎn slaǎn' lo'o ne' ta'aǎn nde na'an tyiǐn. \p \v 62 Bra kan' mxkwen Jesús 'in yu ki'yu kan': \p ―Bra wa mdyisnan nten ku'ni ska tñan, ja ka tyo'o su'we tñan kan' 'in ne' si tya'an chun' ne' 'in ran. Sa ña'an lka nten nu nda'a yuu, ja ka kwa'a su'we ne' yuu si xkwi' ña'an ne' nde chun' ne'; kwi' ngwaña'an lka bra nu lka Ndiose ndloo ni' kasiya 'in nten chalyuu wan ni, ja ta Ni tñan ku'ni wan cha' 'in Ni si xkwi' nchka ti' wan tya'an chun' wan 'in ran. \c 10 \s Nsu'wa Jesús 'in snan yla nsu'wi tii tyukwa ne' ndyaa ne' \p \v 1 Chun' ndi'in la, kan' ngulo suwi Jesús 'in snan yla nsu'wi tii tyukwa ne' cha' tsaa ne' nde loo la se'en tsaa yu; kwenta tukwa ti ne' tsaa ne' nchga se'en, nchga kichen se'en nchka ti' Jesús tsaa yu. \v 2 Bra kan' ykwi' yu lo'o ne' kan': \p ―Chañi cha' nsu'wi 'a tñan, cha' chkwian' lo'o nten cha' sten ne' cha' 'in Ndiose ―ndukwin Jesús 'in ne' kan'―, lo'o chin' ti nten nu ka 'in ku'ni tñan kan'; kan' cha' chkwi' wan lo'o Ndiose Stiǐn, nu nka X'nan tñan kan', cha' ti ta la Ni xka ta nten nu ka ku'ni tñan kan'. \v 3 Yaa lya wan sikwa. Se'en nu su'waǎn 'wan cha' tsaa wan, la kan' tyi'in wan laja nten kuxi sa ña'an si ndi'in slya' kune' laja wo'o tlá; tyi'in Ndiose lo'o wan cha' ja ska ka 'wan bra kan'. \v 4 Ja kwi'ya wan kwijin se'en xu'wi tñi, ni ska kwijin, ni kanan 'wan ja xu'wi kiya' wan. Ngwaña'an ja kanun wan tuwiin chan 'a, cha' chkwi' wan lo'o nten. \v 5 Bra nu kala wan na'an tyi ska nten, bra kan' nde ña'an ndi'in cha' chkwi' wan lo'o nten nu ndi'in ni' ña'an kan': “Tiin ti tyi'in ni' kasiya 'wan nu ndi'in na'an re” nchkwin wan. \v 6 Bra kan' si chañi cha' nchka ti' ne' nu ndi'in ni' ña'an kan' kunan la ne' cha' 'in Ndiose, bra kan' ku'ni Ni cha' tiin ti tyi'in ni' kasiya 'in ne' kan'; lo'o si ja nchka ti' ne' kunan ne' cha' kan', ja ku'ni Ni cha' su'we lo'o ne'. \v 7 Kanun wan na'an tyi ne' nu su'we nchkwi' kan', ku wan ko'o wan nchga nan nu nchku ne' kan'; ska nten nu ngi'ni tñan ni, ndi'in chabiya' 'in yu cha' ku yu lo'o nten. Ja tya'an la wan ya ña'an ti na'an tyi nten. \v 8 Bra nu tiyan wan ska kichen se'en nu su'we 'a nchkwi' nten lo'o wan, ku wan nchga nan nu ta ne' 'wan, \v 9 ku'ni wan jo'ó 'in ne' ti'í nu ndi'in kan'. Lo'o kan' chkwi' wan lo'o ne' kan': “Bra ti ka Ndiose ndloo ni' kasiya 'wan.” \v 10 Bra nu tiyan wan ska kichen se'en ja nchka ti' ne' cha' chkwi' wan cha' 'in Ndiose lo'o ne', bra ti tyo'o wan tu'wa kichen. Bra kan' chkwi' wan lo'o ne': \v 11 “Nskwin ba kiya' ba cha' kalu yuu kichen tyi wan nu msñi ka'an kiya' ba; ngwaña'an ka biya' ti' wan cha' si'ya cha' kuxi kasiya 'wan, kan' cha' tyo'o ba kichen tyi wan tyaa ba. Lo'o 'wan nten kuxi ni, ndi'in cha' ka biya' ti' wan cha' nchka ti' Ndiose cha' bra ti ka Ni ndloo ni' kasiya 'wan”, ngwaña'an nchkwin wan 'in ne' kichen kan'. \v 12 Nde lka cha' nu nchkwiǐn' lo'o wan, cha' bra nu tsaa tii chalyuu re, bra kan' ka'an la nu ti'í ka 'in ne' kichen kan'; chin' la nu ti'í ka 'in ayman kichen Sodoma nu kuxi 'a y'ni nu ngwa s'ni. \s Kichen nu ja ndukwa nten cha' nu nchkwi' Ndiose \p \v 13 ’¡T'nan 'a wan, ne' kichen Corazín! Ngwaña'an, ¡t'nan 'a wan, ne' kichen Betsaida! Wa ka'an 'a cha' tnun nu wa na'an wan, lo'o kan' ja mjyu'u ti' wan siya' ti 'in cha' kuxi nu ngi'ni wan. Nu ngwa s'ni, xa'an 'a ne' kichen Tiro, xa'an 'a ne' kichen Sidón; ne' xka la'a tsu' ngwa ne' kan'. Bra kan' ja mjwi ña'an ka jyu'u ti' ne' kan' 'in cha' kuxi nu y'ni ne', cha' ja ya ña'an ne' kan' ska cha' tnun sa ña'an nu wa na'an wan, ne' Israel; kan' cha' ja mxa'an ne' siya' ti cha' kuxi nu yu'wi ni' kasiya 'in ne', ja yku' 'a ne' te' ngata, ja msu'wa ne' jii ke ne' sa ña'an nu ngi'ni ne' kan' se'en nskwa ayman. \v 14 Ñi katsaǎn' 'wan cha' ka su'we la cha' 'in ayman ne' kichen Tiro nu yu'wi nu ngwa s'ni, ka su'we la cha' 'in ayman ne' kichen Sidón, bra nu tiya tsan tlyu cha' ku'ni biya' Ndiose 'in nten chalyuu; lye la ta Ndiose nu ti'í 'wan bra kan', cha' ja ynan wan siya' ti. \v 15 Lo'o ni, 'wan ne' kichen Capernaum, nxke' ti' wan cha' ka su'we la kichen tyi wan. ¿Ja ta Ndiose nu ti'í 'wan, nxke' ti' wan a? Kulaa ya' Ndiose 'wan cha' tyaa wan nde lo jwlyaa siya' ti. \p Ti nchkwi' la Jesús lo'o snan yla nsu'wi tii tyukwa ne' kan' bra kan': \p \v 16 ―Nten nu kunan su'we cha' nu chkwi' wan lo'o ne', wa lka ne' sa ña'an nchka ti' si nganan su'we ne' ska cha' nu nchkwiǐn' lo'o ne'; bra kan' nten nu kulo chun' cha' 'wan, wa lka ne' sa ña'an nchka ti' si ndlo chun' ne' cha' nu nchkwiǐn'. Nten nu kulo chun' cha' nu nchkwiǐn', nan ndlo chun' ne' cha' 'in Ndiose nu msu'wa 'ñaǎn ndijyaǎn; ngwaña'an ndyo'o cha' kan' ―ndukwin Jesús 'in ne'. \p Mdo'o ne' ndyaa ne' bra kan'. \s Wa mxitukwi ne' nu msu'wa Jesús ndyaa kan' ndyaan ne' xiya' \p \v 17 Chun' ndi'in la mxitukwi snan yla nsu'wi tii tyukwa ne' kan', ndyaan ne' xiya' se'en ndi'in Jesús. Su'we 'a nsu'wi tiye ne' ndyaan ne'. \p ―Yu kula ―ndukwin ne' 'in Jesús―, lo'o kwi'in kuxi ynan tñan nu ngulo ba 'in ran chabiya' 'iin ―ndukwin ne'. \p \v 18 Ykwi' Jesús lo'o ne' bra kan': \p ―Chañi cha' 'wan. Lo'oǔn na'aǎn 'in Satanás xa wa mdiyuu yu lyuu; sa ña'an mdiyuu ti'yu lyuu, ngwaña'an mdiyuu yu. Wa ngulo Ndiose 'in kune' xa'an kan' nde se'en tlyu se'en ndi'in Ndiose nde ni' kwan, mdiyuu yu sa la lyuu bra kan'; kan' cha' ynan kwi'in kuxi kan' cha' nu ykwi' wan lo'o ni. \v 19 Lo'o wa ndaǎn chabiya' 'wan cha' xtya kiya' wan chun' kunan tlá, lo'o chun' xe'en; chabiya' 'ñaǎn tukun' wan cha' 'in kune' xa'an siya' ti. Kwi' ngwaña'an, ja ka kuxi 'wan siya' ti, ja ska cha' kuxi ña'an wan bra kan'. \v 20 Lo'o ni, ja n'ni cha' ka su'we nka tiye wan cha' nu ynan ti kwi'in kuxi kan' tñan nu ngulo wan 'in ran, su'we la ka tiye wan cha' wa ngwa'an Ndiose nin wan nde se'en ndi'in Ni nde ni' kwan. \s Su'we 'a yu'wi tiye Jesús \p \v 21 Ska bra ti kan' su'we 'a yu'wi tiye Jesús cha' ndi'in Tyi'i Ndiose lo'o yu. Kan' cha' ykwi' Jesús lo'o Ndiose Sti yu bra kan': \p ―Stiǐn, ku'ni tnuǔn 'in nu'win ni. Nu'win lkaa Ndiose nu lka ndloo la ti nde ni' kwan, ngwaña'an nu'win lkaa ndloo la lo chalyuu. Wa yu'wi kutsi' ti cha' kan', cha' 'in nten nu ngwa ti s'ni la, cha' ja ngwa biya' ti' siya' ti nten nu ngwa 'a 'in cha' jo'o; ngwa xu'we 'iin cha' sa bra ni, wa ngwa'uu su'we cha' kan' 'in nten nu ja siye', nten nu ja jlyo su'we ti'. Ngi'ni tnuǔn 'iin cha' ngwaña'an ngwa tii' cha' ka ―ndukwin Jesús 'in Ndiose. \p \v 22 Bra kan' ykwi' yu lo'o ne' nu mdiyan se'en ndi'in yu: \p ―Wa mda Stiǐn nchga nan 'ñaǎn. Lo'o ja tukwin jlyo ti' cha' lkaǎn Sñi' Ndiose; ska ti ykwi' Stiǐn, kan' nu jlyo ti'. Ja tukwin la jlyo ti' ti ka nu lka Stiǐn; skaǎn tiǎn', jlyo tiǎn' ti ka nu lka Stiǐn. Lo'o ka jlyo ti' xka ta nten, ña'an nten nu xlyaǎn cha' kwa'uǔn 'in ne' ti ka nu lka Stiǐn, lo'o ne' kan' ka biya' ti' ne' bra kan'. \p \v 23 Bra kan' mxina'an Jesús nde se'en nduun ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu, ykwi' yu lo'o ne' bra kan': \p ―Ka su'we 'a ka tiye nten nu ña'an nchga cha' tnun nu wa na'an wan ni. \v 24 Chañi cha' nu nchkwiǐn' lo'o wan re, cha' ka'an 'a nten nu ykwi' lo'o nten cha' 'in Ndiose s'ni la, lo'o ka'an 'a ree nu ngwa ndloo s'ni la, wa mdi'in ta 'a ne' kan', cha' ña'an ne' cha' tnun nu wa na'an wan ni, lo'o ja na'an ne' 'in ran nu ngwa s'ni; wa mdi'in ta 'a ne' kan' cha' kunan ne' cha' nu nganan wan ni, cha' ngwa 'a ti' ne' kunan ne' cha' kan' nu ngwa s'ni. Ngujwi ne' bra kan', lo'o ja na'an ne' cha' kan', ja ynan ne' cha' kan' siya' ti ―ndukwin Jesús 'in ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu. \s Ska cha' su'we nu y'ni ska yu samaritano \p \v 25 Bra kan' mdiyan ska mstru nu ndu'u cha' jo'o cha' chkwi' biya' yu lo'o Jesús. Bra kan' mnicha' yu 'in Jesús: \p ―Mstru ―ndukwin―, ¿ni sa ña'an ku'niǐn cha' kaja chalyuu nu ja tsaa tii 'a 'ñaǎn? \p \v 26 Bra kan' mxkwen Jesús 'in yu: \p ―¿Ni sa ña'an tñan ngulo Ndiose 'ñaan nu ndukwa lo kityi kula? ¿Ni sa ña'an ndyo'o cha' kan', nxke' tii'? \p \v 27 Bra kan' ykwi' mstru nu ndu'u cha' jo'o kan': \p ―Nde ña'an nchkwi' cha' kula kan' ―ndukwin mstru kan'―, cha' tyukwi ti tiyean xu'wi cha' 'ñaan lo'o Ndiose nu nka X'naan, lo'o luwi ti kasiya 'ñaan tukwaan cha' nu nchkwi' Ni, lo'o ku'ni tnuan 'in Ni lo'o nchga cha' tiya nu nda Ni 'ñaan, sa ña'an ya' nu taloan tyi'in cha' 'ñaan lo'o Ni. Kwi' ngwaña'an, ndi'in cha' chka t'nan tian' 'in ta'a ntean, sa ña'an nu nchka tian' cha' chka t'nan ti' xka la nten 'ñaan. \p \v 28 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o yu kan': \p ―Su'we 'a cha' nu mxkween 'ñaǎn. Si ngwaña'an ku'nii, kaja chalyuu kwi kan' 'iin bra kan'. \p \v 29 Lo'o mstru nu ndu'u cha' jo'o kan' ni, ngwa ti' yu cha' tyo'o su'we la cha' nu wa ykwi' yu, kan' cha' ndukwin yu 'in Jesús: \p ―¿Ti ka nu lka ta'a nteěn sikwa a? \p \v 30 Bra kan' ngatsa' Jesús cha' tiya re 'in mstru kan', cha' ka biya' ti' yu: \p ―Mdo'o ska ne' ta'a kichen tyian nde Jerusalén, ndyaa yu tuwiin nde 'ya la, nde kichen Jericó. Lo'o kan' mdo'o tukwa tukwa snan nten nu ngi'ni kunan, ngulaa ne' nchga nan nu lo'o 'in yu; ngulo ne' ste' yu, bra kan' ti'í 'a mji'in ne' xa'an kan' 'in yu sa ña'an ya' nu wa kaja ti yu. Bra kan' ngulaa sti ne' 'in yu se'en nu mji'in ne' 'in yu. \v 31 Chun' ndi'in la mdijin ska sti jo'o ta'a kichen tyian ti kwi' tuwiin kan'. Bra wa na'an sti jo'o kan' 'in yu ti'í kan', bra kan' ntan ti mdijin se'en ysu yu ti'í kan', ndyaa bra kan'. \v 32 Lo'o kan' mdiyan ska xta, ska ne' Leví, ti kwi' tuwiin kan'. Yaa na'an chin' 'in yu ti'í kan'; sa bra ti na'an 'in yu, mdijin xta ndyaa bra kan'. \v 33 Ti kwi' tuwiin kan' nda'an ska yu Samaria, ska ne' nu mdo'o xka lo yuu. Bra wa na'an 'in yu ti'í kan', bra ti nchka t'nan ti' yu 'in yu ti'í kan'. \v 34 Ndyaa yu se'en ndiya yu ti'í kan', y'ni yu jo'ó 'in nchga se'en ti'í 'in yu kan' lo'o sete lo'o mñun. Bra kan' mxiin yu te' lo se'en ti'í 'in yu kan', mstya 'in yu ti'í kan' chun' buru 'in ykwi' yu, ndyaa lo'o 'in yu na'an tyi ska nten cha' ña'ansiin ne' 'in yu ti'í kan' nde kan'. \v 35 La xka tsan wa tyaa ti yu samaritano kan', bra kan' ngulo yu tukwa tñi plata cha' ta 'in ne' nu lka na'an tyi se'en ndiya yu ti'í kan'. Kan' nu ykwi' yu lo'o ne' nu lka na'an tyi kan': “Ña'ansiin wan 'in yu ti'í re. Si nu ti kwiji la tñi 'wan cha' 'in yu re, bra ti katsa' wan 'ñaǎn xa nu jyaǎn se'en ndi'in wan xiya'; bra kan' taǎn laǎn tñi 'wan” ndukwin yu samaritano kan'. \p Bra wa mdyii ngwa'u Jesús cha' tiya re 'in yu, bra kan' mnicha' yu 'in mstru kan': \p \v 36 ―Su'we sikwa. Snan nten nu mdijin tuwiin se'en mdi'in yu ti'í kan' ni, ¿ti ka nu mna'ansiin su'we la 'in yu ti'í kan'? ¿Ti ka nu chañi cha' lka ta'a nten 'in yu ti'í kan'? \p \v 37 ―Nu nchka t'nan ti' 'in yu ti'í kan' ―ndukwin mstru nu ndu'u cha' jo'o kan' 'in Jesús. \p Bra kan' ykwi' Jesús lo'o mstru kan': \p ―Yaa lyaa sikwa, kwi' ngwaña'an ku'nii lo'o ta'a nteen. \s Mdiyan Jesús se'en ndi'in Marta lo'o Liya \p \v 38 Msñi Jesús tuwiin, ndyaa yu lo'o ta'a nda'an yu. Lo'o kan' mdiyan ne' ska kichen xuwe ti se'en ndi'in ska nu kuna'an nu naan Marta. Su'we 'a nka tiye Marta cha' ndiya Jesús se'en ndi'in. \v 39 Lo'o ndiya ska ta'a ngula Marta nu naan Liya. Bra ti mdukwa Liya kan' lyuu kwi' se'en ti se'en ndukwa Jesús cha' ngwa 'a ti' kunan nchga cha' nu nchkwi' yu. \v 40 Bra kan' Marta ni, ka'an 'a tñan sñan ndi'in cha' ku'ni. Kan' nu ykwi' lo'o Jesús: \p ―Ne' kula ―ndukwin Marta 'in yu―, ¿ja nduwe tii' cha' ka'an 'a tñan sñan mxnun Liya ta'aǎn cha' ku'niǐn xkaǎn tiǎn a? Kan' cha' su'we la si chkwii' lo'o nu kwa, cha' kan taya' chin' 'ñaǎn. \p \v 41 Bra kan' mxkwen Jesús 'in Marta: \p ―Marta, Marta, ndi'in 'a tñan 'iin ―ndukwin Jesús―. Ka'an 'a cha' nda'an tiyee cha' 'in nchga tñan xuwe nu ndi'in 'iin. \v 42 Lo'o ni, ti ndiya xka tñan nu su'we la ku'nii, ska cha' nu n'ni la cha' 'iin; kan' lka cha' nu nchka ti' Liya ku'ni ni. Ngi'ni Liya ska tñan nu ndloo la, kan' cha' ja ndi'in cha' kulaa xka nten tñan kan' 'in Liya. \c 11 \s Sa ña'an nu chkwian' lo'o Ndiose \p \v 1 Ngwa ska tsan ndi'in Jesús ngi'ni tnun yu 'in Ndiose. Bra wa mdyii ykwi' yu lo'o Ndiose, bra kan' ykwi' ska yu nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu lo'o yu: \p ―Yu kula ―ndukwin―, kwa'uu 'wa sa ña'an ka chkwi' ba lo'o Ndiose, sa ña'an nu ngwa'u ayman Xuwa 'in ne' nu mda'an lo'o yu. \p \v 2 Bra kan' ngwa'u Jesús 'in ne': \p ―Bra nu chkwi' wan lo'o Ndiose, nde ña'an chkwi' wan: \q Ndiose Sti ba nu ndi'in nde ni' kwan, ska ti nu'win ngi'ni tnun nten chalyuu 'iin. \q Kaan lo chalyuu re cha' ka ndloo la 'wa. \q Nchka ti' ba cha' ka nchga cha' nu nchka tii' cha' ka lo chalyuu re, sa ña'an nu nchka nde ni' kwan se'en ndi'iin. \q \v 3 Taa nan ku ba kwenta ska tsan. \q \v 4 Ku'nii cha' tlyu ti' 'wa 'in nchga cha' kuxi nu y'ni ba, cha' ngwaña'an wa y'ni ba cha' tlyu ti' 'in xka la nten nu y'ni cha' kuxi lo'o ba. \q Ja taa chabiya' cha' jwakii nu kuxi 'wa, kulaa 'wa ya' kune' xa'an bra kan'. \m Ngwaña'an ngwa'u Jesús 'in ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu bra kan'. \v 5 Kan' xiya' ngwa'u yu 'in ne' kan': \p ―Nde chkwiǐn' ska cha' lo'o wan: Ska yu ta'a wan mdiya ska ta'a su'we nsu'wi yu. Ska tla, xa wa ngwa jlu'we tla, ndyaa yu na'an tyi ta'a su'we nsu'wi yu cha' chkwi' yu lo'o: “Che, taa snan tyaja jñan tiǎn. \v 6 Tka ngala ti ska yu ta'a su'we nsu'wiǐn na'an tyiǐn, lo'o ja nsu'wi siya' ti nan nu taǎn cha' ku yu.” \v 7 Bra kan' yu nu lka na'an tyi mxkwen 'in yu: “Ja nchka tiǎn' cha' chkwii' ya ña'an ti lo'oǔn. Wa nchkun' tuna'an 'ñaǎn. Lo'o nu xuwe 'ñaǎn wa nskwa lo ki'yan laja' lo'oǔn. Ja ka tyaa tukwiǐn cha' taǎn ran 'iin” ndukwin ta'a su'we nsu'wi yu 'in yu kan'. \v 8 Chañi lka cha' nu katsaǎn' 'wan ni ―ndukwin Jesús 'in ne'―. Ja mslyaa ta'a su'we nsu'wi yu tyaa tukwi cha' ta tyaja 'in yu kan', ni siya ta'a su'we nsu'wi yu. Chun' ndi'in la, ja chan xlyaa ta'a su'we nsu'wi yu ta tyaja kan' 'in yu, cha' ja nchka 'a ti' yu cha' ti xitukwi la yu 'in yu xiya'; kan' cha' tyaa tukwi ta'a su'we nsu'wi yu, ta nchga nan nu nchka ti' yu kan' bra kan'. \v 9 Lo'o ni, chkwiǐn' cha' re lo'o wan: Bra nu jñan wan ska cha' 'in Ndiose, ta Ni cha' kan' 'wan bra kan'; lo'o bra nu tsaa naan wan 'in Ndiose, tyija lyo Ni 'wan bra kan'; si tyukwi ti tiye wan chkwi' wan lo'o Ndiose, kunan Ni cha' nu chkwi' wan lo'o bra kan'. \v 10 Nchga nten nu jñan ska cha' 'in Ndiose, kaja cha' kan' 'in ne' bra kan'; kwi' ngwaña'an, nchga nten nu tsaa naan 'in Ndiose, tyija lyo Ni 'in ne' bra kan'; kwi' ngwaña'an, nchga nten nu tyukwi ti tiye chkwi' lo'o Ndiose, kunan Ni cha' nu chkwi' ne' lo'o bra kan'. \p \v 11 ’'Wan nten chalyuu nu nsu'wi nu xuwe 'wan, bra nu jñan sñi' wan nan ku 'wan, ja ta wan ska nan kuxi ku sñi' wan. Ña'an ti' si jñan ne' jaxlya ku ne', ja ta wan ska kee ku ne' bra kan'; si jñan ne' kula ku ne', ja ta wan kunan ku ne' bra kan'; \v 12 si jñan ne' ska skuwe, ja ta wan ska xe'en ku ne' bra kan'. \v 13 Kan' cha' sikwa, si jlyo ti' wan cha' ta wan nan su'we nu ku sñi' wan, ni siya xa'an tiye wan, kwi' ngwaña'an jlyo la ti' Ndiose Sti wan nu ndi'in nde ni' kwan, lo'o su'we la ngi'ni Ni. Chka t'nan ti' Ndiose 'wan, ta Ni Tyi'i ykwi' Ni nu kanun ni' kasiya 'wan bra nu jñan wan 'in Ni. \s Mstya ne' ki'ya 'in Jesús \p \v 14 Ndiya ska yu ki'yu nu ku'un chun' cha' wa msñi ska kwi'in kuxi 'in yu, lo'o ngulo Jesús 'in kwi'in kuxi nu msñi 'in yu, ndyaa ran bra kan'. Bra nu mdo'o kwi'in nu yu'wi 'in yu ku'un kan', ngwa chkwi' yu bra kan'. Yuwe 'a ti' nten cha' na'an ne' cha' kan'. \v 15 Mdiya nu ykwi' cha': \p ―Ndlo yu kwa 'in kwi'in kuxi 'in nten chabiya' 'in Beelzebú, nu nka x'nan nchga lo kwi'in kuxi ―ndukwin ne'. \p \v 16 Lo'o kan' ndiya nu ngwa ti' ña'an biya' 'in Jesús, kan' nu mjñan 'in Jesús cha' ku'ni yu xka cha' tnun chabiya' 'in Ndiose nu ndi'in nde ni' kwan. \v 17 Wa mgii ti' Jesús nchga cha' nu nka tiye ne', kan' cha' ykwi' yu lo'o ne' bra kan': \p ―Tsaa tii cha' 'in nchga kichen se'en xkwi' cha' wsuun ku'ni ne' lo'o ta'a ne', bra nu ska ta ne' wsiya nxuun ne' lo'o xka ta ne' wsiya. Kwi' ngwaña'an lo'o ta'a ndi'in ne' ska ti ni' ña'an, si ndiya cha' wsuun 'in ne' lo'o ska ta'a ndi'in ne', ja ka 'a tyi'in su'we ne' ska ti ni' ña'an kan'. \v 18 Kan' cha' ja talo cha' 'in Satanás si xuun ta'a Satanás kan' lo'o msu 'in yu; tyii cha' 'in kune' xa'an bra ti bra kan'. Lo'o na' ni ―ndukwin Jesús―, wa ndukwin wan cha' nguloǔn 'in kwi'in kuxi nu msñi 'in nten chabiya' 'in Beelzebú nu nka x'nan kwi'in kuxi kan', ngwaña'an nchkwi' wan 'ñaǎn. \v 19 ¿Ta chañi nchkwi' wan cha' chabiya' 'in Beelzebú ndloǔn 'in kwi'in kuxi a? Ja ñi nchkwi' wan siya' ti, cha' lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'wan ndlo ne' 'in kwi'in kuxi; chabiya' 'in Ndiose ndlo ne' kwi'in kan', ndukwin wan. Si'ya tñan nu ngi'ni ne' kan' ka biya' ti' wan si cha' nu ñi nchkwi' wan, o ta cha' kwiñi ti nchkwi' wan. \v 20 Chabiya' 'in Ndiose ndloǔn 'in kwi'in kuxi nu wa msñi 'in nten, kan' cha' ka biya' ti' wan cha' wa ndiya tsan cha' ka Ndiose ndloo ni' kasiya 'wan. \p \v 21 ’Ña'an ti' ska nten nu tlá 'a, nduun yu kwan tu'wa na'an 'in yu. Wa lka nsu xtyi 'in yu kwi' ti se'en nduun yu, cha' ngwaña'an ja ska ka 'in yu'wa 'in yu. \v 22 Ska ti si tiyan xka ta nten nu xa'an la, ku'ni ne' kan' kanan 'in yu bra kan'; kulaa ne' nchga chkwan nu nsu'wi 'in yu se'en nduun yu kwan, ku'ni ne' kunan yu'wa 'in yu kan', cha' kaja chin' 'in nchga ne' bra kan'. \p Lo'o ykwi' Jesús cha' re bra kan': \p \v 23 ―Nten nu ja xlyaa xñi cha' 'ñaǎn, nan nxuun ne' kan' lo'oǔn bra kan', ngwaña'an ndyo'o cha' kan'. Lo'o nten nu ja xlyaa taya' 'ñaǎn, ngi'ni ne' cha' ja xñi ta'a nten ne' cha' 'ñaǎn sikwa. \s Bra nu ndyaan kwi'in kuxi xiya' \p \v 24 ’Bra nu ngulaa ya' kwi'in kuxi 'in ska nten, bra kan' tya'an yu'wi kwi'in kan' ni' kixin' tijyu' se'en ja ndi'in nten; tsaa kwi'in kuxi kan' tsaa naan se'en xitña' chin'. Bra nu ja kaja se'en xitña' kwi'in kan', bra kan' chkwi' ran: “Tya'aǎn ni, xitukwiǐn tyaǎn xiya' nde se'en mdi'iǐn ti kulo.” \v 25 Bra nu tiyan kwi'in kan' se'en ndi'in yu kan' xiya', bra kan' ña'an ran cha' ti ndi'in laja ni' kasiya 'in yu kan'; ja ska cha' su'we msu'wa yu ni' kasiya 'in yu, ni siya mske' ti' yu cha' luwi ran. \v 26 Bra ti tsaa kwi'in kan' xiya', tsaa naan ran 'in xa kati kwi'in kuxi nu xa'an la, cha' su'wa ti xñi nchga kwi'in kan' 'in yu kan'. Ka kuxi la cha' 'in yu kan' bra kan', cha' ka'an la kwi'in msñi 'in yu bra kan'. \s Bra nu chañi cha' su'we 'a nka tiyean \p \v 27 Bra wa mdyii ykwi' Jesús ngwaña'an, bra kan' ykwi' ska nu kuna'an lo'o Jesús. Laja nten ka'an kan' nduun nu kuna'an kan' nchkwi': \p ―¡Su'we 'a nka tiye ne' kula jya'aan nu y'ni kala 'iin, nu mda ytii'! ―ndukwin nu kuna'an kan' 'in yu. \p \v 28 Bra kan' mxkwen Jesús 'in nu kuna'an kan': \p ―Si'i cha' kan' ―ndukwin―. ¡Su'we la nka tiye nten nu kunan su'we nchga cha' nu nchkwi' Ndiose lo'o ne', nchga nu ndukwa cha' 'in Ni! \s Nchka ti' nten kuxi ña'an kwi'ya ne' ska cha' tnun \p \v 29 Ti ndyo' ti'in la ne' sa tlyu ti se'en ndi'in Jesús bra kan', xiya' ykwi' Jesús lo'o ne': \p ―Xa'an 'a nten chalyuu ni ―ndukwin Jesús―. Wa nchka ti' ne' cha' ku'niǐn ska cha' tnun chabiya' 'in Ndiose, cha' ña'an kwi'ya ne' 'in ran ña'an ti' ska cha' wjya ti. Lo'o ja ku'niǐn ngwaña'an. Ndi'in cha' tyaa yu'wi ti' wan sa ña'an nu ngwa 'in ayman Jona nu yu'wi chalyuu nu ngwa s'ni. \v 30 Tnun 'a cha' y'ni Ndiose lo'o Jona kan' tuwiin se'en ndyaa yu nde kichen Nínive cha' chkwi' yu cha' 'in Ndiose lo'o nten kan'. Kwi' ngwaña'an, tnun 'a cha' ku'ni Ndiose lo'oǔn nu ndijyaǎn cha' kaǎn nten ―ndukwin Jesús―, cha' ka biya' ti' nten chalyuu ni, cha' 'in Ndiose. \v 31 Wa lka ndi'in nu ti'í 'wan nten chalyuu nde se'en ndi'in Ndiose bra wa mdyii chalyuu, si'ya cha' kuxi nu ngi'ni wan; bra kan' tyo'o tukwa ska ayman nu ngwa reina nu ngwa ndloo lo chalyuu nu ngwa s'ni, cha' xtya ki'ya 'wan se'en ndi'in Ndiose. Bra kan' chkwi' ne' kula kan' sa ña'an ngwa bra nu yaa ykwi' ne' kula kan' lo'o ayman ree Salomón. Tijyu' 'a kichen tyi reina kan', bra kan' wa ynan cha' tiya 'a ree Salomón cha' nchkwi' yu lo'o nten; kan' cha' mdiya reina se'en ndi'in ree kan' bra kan', cha' kunan cha' tiya nu nchkwi' ree kan'. Lo'o 'wan ni, ja xlyaa wan kunan wan cha' 'in Ndiose. Tnun la tñan ngi'ni Ndiose ni, cha' ndi'iǐn lo chalyuu; chin' la cha' ngwa 'in ayman ree Salomón nu ngwa s'ni. \v 32 Bra kan' lo'o ne' ayman kichen Nínive nu yu'wi s'ni, xtya ne' ki'ya 'wan tsan nu ku'ni biya' Ndiose 'wan. Wa ynan ne' Nínive kan', nchga cha' nu ykwi' Jona lo'o ne' chabiya' 'in Ndiose; mjyu'u ti' ne' bra kan', ngulaa ya' ne' nchga cha' kuxi nu nsu'wi 'in ne' bra kan'. Lo'o 'wan, ja xlyaa wan kunan wan cha' nu nchkwiǐn' lo'o wan. Tnun la tñan ngi'ni Ndiose ni, chin' la cha' ngwa la nu yaa ayman Jona nde Nínive nu ngwa s'ni kan'. \s Nan lka nu ta xaa nu xu'wi ni' kasiya 'in nten \p \v 33 ’Ja tukwin kwa'an kii' 'in ska xaa cha' su'wa kutsi' ne' 'in ran chun' ndi'in la. Ja su'wa kutsi' ne' 'in ran ska ni' kajun; kwan xtya ne' xaa kan', cha' ta ran xaa nchga se'en nda'an ne' ni' ña'an kan'. \v 34 Lo'o 'wan ni, kiloo wan nda xaa 'wan, kan' cha' su'we nchka ña'an wan chalyuu. Bra nu ti su'we nsu'wi xaa kiloo wan, bra kan' ka ña'an wan cha' ku'ni wan nchga loo tñan nu ndi'in cha' ku'ni wan, ka ku'ni wan xkwi' tñan su'we. Si ti'í kiloo wan, ja ka chkan' kiloo wan bra kan', cha' tla 'a xaa kiloo wan bra kan'. \v 35 Ndii ti ti' wan sikwa; ki'ya wan kwenta si chañi cha' nsu'wi xaa luwi ni' kasiya 'wan, si ja nsu'wi cha' kuxi ni' kasiya 'wan. \v 36 Si luwi kasiya 'wan ni, ja ndi'in cha' 'wan siya' ti lo'o cha' kuxi; xaa ti' wan sikwa, sa ña'an si su'we 'a nga'ni ska xaa se'en ndi'in wan. \s Ykwi' Jesús 'in ne' nu kti 'a ngi'ni, mske' ti' ne' \p \v 37 Bra nu mdyii ykwi' Jesús, bra kan' ykwi' ska ne' fariseo lo'o Jesús cha' tsaa na'an tyi yu, cha' ku tlyaa ne'. Kan' cha' ndyaa Jesús lo'o yu, kan' ndyaa tukwa yu tu'wa msaa. \v 38 Yuwe 'a ti' yu fariseo kan', bra nu na'an yu cha' ja mna' Jesús sa ña'an nu ngi'ni ne' judío xa wa ku ti ne' tyaja. \v 39 Bra kan' ykwi' X'naan lo'o yu fariseo kan': \p ―'Wan ne' fariseo ―ndukwin Jesús―, su'we 'a ngi'ni luwi tloo wan, ngi'ni luwi chun' wan, sa ña'an lka nu ngaten ska sa, ngaten ska ka'nan. Lo'o ni' kasiya 'wan, xkwi' cha' kuxi nsu'wi; nchka ti' wan kulaa wan nan nu nsu'wi 'in xka ta nten, ti'í ti' wan 'in ta'a nten wan. \v 40 Tintu 'a 'wan. ¿Si'i ska ti Ndiose mñan Ni tyukwi ña'aan, ni siya ni' kasiya 'ñaan, ni siya nde chuan' a? Wa mñan Ndiose yaan', lo'o na'an Ni nchga cha' nu nsu'wi ni' kasiya 'ñaan. \v 41 Si tyukwi ti tiye wan ta wan nchga cha' su'we nu nsu'wi 'wan cha' taya' wan 'in ne' ti'i, bra kan' tukwa Ndiose tñan nu ngi'ni wan cha' luwi kasiya 'wan. \p \v 42 ’¡T'nan 'a 'wan, ne' fariseo! ―ndukwin Jesús―. Kti 'a ngi'ni wan lo'o Ndiose lo'o nchga nan xuwe ti nu nsu'wi 'wan, lo'o nchga nan nu nda wan lomstan 'in Ndiose ni' lyaa; sa yu'we ti nchga kixin' nu su'we tyi'i, sa yu'we nchga kixin' nu nchka xiyan skwa, nda wan 'in ran 'in Ndiose bra nu tka msi'i ti wan 'in ran. Lo'o kan' ja ñi ngi'ni biya' wan 'in nten; kwi' ngwaña'an, ja su'we nka tiye wan ña'an wan 'in Ndiose siya' ti; kan' lka tñan nu ndi'in cha' ku'ni wan ndla la, lo'o ña'an ti ku'ni wan xka la tñan xuwe ti nu nsu'wi 'wan bra kan'. \p \v 43 ’¡T'nan 'a 'wan, ne' fariseo! Ndiya 'a ti' wan tyukwa wan lo yka se'en su'we la ni' lyaa, lo'o ndiya 'a ti' wan cha' ku'ni tnun nten 'wan bra nu nduun wan lo kiya'. \p \v 44 ’¡T'nan 'a 'wan, ne' fariseo!, lo'o 'wan mstru nu ndu'u cha' jo'o, cha' lye 'a ngi'ni kti wan tloo nten. Sa ña'an lka ska kwaa nu ndiya ni' lyo'oo 'in ayman, se'en nu ja ska nan nchkun' chun', ni siya kee ja nskwa; bra kan' ndyo'o sta nten chun' ran, cha' ja jlyo ti' ne' cha' kwaa lka ran. Ngwaña'an lka wan, cha' nu kwiñi lyo'o ti wan 'in nten nu ja ndii ti' sa ña'an lka wan. \p \v 45 Bra kan' ykwi' ska mstru nu ndu'u cha' jo'o lo'o Jesús: \p ―Mstru ―ndukwin―, bra nu ykwii' ngwaña'an, lo'o 'ware msu'waa ki'ya 'wa. \p \v 46 Mxkwen Jesús 'in yu kan' bra kan': \p ―Lo'o 'wan, mstru nu ndu'u cha' jo'o, ¡t'nan 'a 'wan! Ti'in 'a tñan nu nda wan cha' ku'ni nten, sa ña'an ya' nu ja nchka 'a 'in ne' ku'ni ne' tñan kan' siya' ti. Lo'o 'wan ni, ja ndaya' wan 'in ne'; ni lo'o ska loo xñii ya' ti wan, ja ndaya' wan 'in ne'. \p \v 47 ’¡T'nan 'a 'wan!, cha' su'we 'a na'an nñan wan chun' kwaa se'en nsu ayman nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten nu ngwa s'ni; lo'o kan', ti kwi' ne' ta'a wan lka ayman nu yjwi 'in ayman kan', ni siya su'we 'a tiye ayman kan' bra nu yu'wi ne' ti s'ni. \v 48 Bra kan' ka biya' tian' cha' ska ña'an ti cha' kuxi nka tiye wan lo'o ayman ta'a wan ti s'ni; nan wa yjwi ayman kan' 'in nten nu y'ni tñan 'in Ndiose nu ngwa s'ni, lo'o ni, 'wan lka nu nñan na'an chun' kwaa se'en nsu ayman nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten nu ngwa s'ni. \p \v 49 ’Nchga cha' jlyo ti' Ndiose, kan' cha' ykwi' Ni cha' re nu ngwa s'ni: “Ti kuloǔn laǎn tñan 'in nten nu kan se'en ndi'in nten chalyuu, cha' chkwi' ne' kan' cha' nu ñi lo'o ne' cha' 'ñaǎn. Lo'o kan' kujwi nten chalyuu 'in tyun ne' kan', ka ti'í ti' nten 'in ne' kan'” ndukwin kityi 'in Ndiose kan'. \v 50 Bra kan' ta Ndiose nu ti'í 'in nten nu ndi'in lo chalyuu re ni, chun' cha' yjwi ne' 'in nchga ayman nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten nu ngwa s'ni. Ti bra nu mñan Ndiose chalyuu ti kulo, \v 51 ti bra ngujwi ayman Abel, sa ña'an ya' nu ngujwi ayman Zacarías, yjwi 'a ne' 'in nten 'in Ndiose. Lo'o Zacarías kan', jlu'we ni' lyaa mduun yu; ska la'a ndukwa msaa se'en nchkin lomstan, xka la'a nskwa na'an nu kti 'a cha' 'in Ndiose, jlu'we la kan' yjwi ne' 'in yu. Chañi cha' nu nchkwiǐn' lo'o wan, cha' ta Ndiose nu ti'í 'wan nten chalyuu ni, si'ya cha' wa yjwi ayman ta'a wan 'in ne' kan' nu ngwa s'ni. \p \v 52 ’¡T'nan 'a 'wan, mstru nu ndu'u cha' jo'o! Wa ndyija lyo 'wan sa ña'an nu ku'ni xa'an wan nchga loo cha'. Lo'o kan' ykwi' wan, ja xlyaa wan ku'ni xa'an wan cha' nu nchkwiǐn' cha' 'in Ndiose Stiǐn; ngwaña'an ndukun' wan cha' 'in xka ta nten bra nu nchka ti' ne' ku'ni xa'an ne' cha' kan'. \p \v 53 Bra wa mdyii ykwi' Jesús cha' kan', mdyisnan ne' msin' ti' ne' 'in Jesús, mstru nu ndu'u cha' jo'o kan' lo'o ne' fariseo kan'. Kuxi 'a ngwa tiye ne' kan', kan' cha' ka'an 'a cha' tukwi mnicha' ne' 'in Jesús bra kan'. \v 54 Ngwa 'a ti' ne' kan' cha' chkwi' tsaa yu ska cha' nu kuxi, cha' kaja ña'an nu xtya ne' ki'ya 'in yu bra kan'. \c 12 \s Nchkwi' Jesús cha' 'in nten nu tukwa cha' nka tiye \p \v 1 Wa mdyo' ti'in tyun 'a mi nten se'en ndi'in Jesús bra kan'. Tkan' 'a ndi'in ne' kan', sa ña'an ya' nu ndyo'o sta ne' kiya' ta'a ne'. Bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu: \p ―Cha' tiya ti ti' wan sa ña'an tñan nu ngi'ni ne' fariseo, ne' nu kti 'a ngi'ni, nxke' ti' ne'. \v 2 Chun' ndi'in la tyija lyo 'in nten nchga cha' nu nsu'wi nchkun' ti ni; chun' ndi'in la kaja la ña'an ka biya' ti' nten nchga cha' nu nchka mnan ti ni. \v 3 Nchga cha' nu wa ytsa' wan 'in nten ni' ña'an tyi ne', nde loo la kunan nchga nten kichen cha' kan'; nchga cha' nu wa ykwi' mnan ti wan lo'o nten, cha' nga'an ya' na'an se'en ndi'in wan, nde loo la kwen 'a kanen xi'ya ne' cha' kan' tyukwi ña'aan lo kichen. \s Ykwi' Jesús ti ka nu chañi lka cha' kutsean 'in \p \v 4 ’Ta'a su'ween nsu'wiǐn lka wan, kan' cha' chkwiǐn' cha' re lo'o wan, cha' ja kutsen wan 'in nten chalyuu nu ka kujwi 'ñaan, cha' ja ka ku'ni ne' kan' xka la cha' kuxi 'ñaan chun' ndi'in la, bra nu wa ngujwian. \v 5 Katsaǎn' 'wan ni, ti ka nu chañi lka cha' kutsen wan 'in: Ndiose ni, kutsen wan 'in Ni. Bra nu ki'ya Ni kasiya 'in nten, bra kan' ndi'in chabiya' 'in Ndiose cha' kulo Ni tñan 'in kasiya 'in nten cha' tsaa nde lo jwlyaa, si nchka ti' Ni. Cha' nu ñi nchkwiǐn' lo'o wan ni, su'we la si kutsen wan 'in Ndiose. \p \v 6 ’Wa jlyo ti' wan cha' x'nan 'a nga'an kiñi xuwe nu ndujwi' nten, ki'yu kiñi xuwe kaja 'wan chun' tukwa tñi xuwe ti; lo'o Ndiose, ña'ansiin Ni 'in nchga 'ni xuwe kan'. \v 7 Ngwaña'an 'wan, ngi'ni Ndiose kwenta 'in skaa wan, wa jlyo ti' Ni ni lkwa kichan' ke skaa wan; kan' cha' ja kutsen wan, cha' ka'an 'a ndyu'wi lyo wan nde se'en ndi'in Ndiose. Ja su'wa siya' ti ndyu'wi lyo wan lo'o kiñi xuwe, ni siya ka'an 'a kiñi xuwe lka kan'. \s Nten nu ja ntsen chkwi' cha' 'in Jesús tloo xka ta nten \p \v 8 ’Nde lka cha' nu nchkwiǐn' lo'o wan ni. Ja ka jyu'u ti' wan chkwi' wan tloo xka ta nten chalyuu cha' lka wan nten 'ñaǎn; lo'o na' nu ndijyaǎn cha' kaǎn nten, ja ka jyu'u tiǎn' chkwiǐn' cha' lka wan nten 'ñaǎn. Ngwaña'an chkwiǐn' nde se'en tyi'iǐn lo'o angajle nde ni' kwan. \v 9 Si ndiya ska wan nu chkwi' lo'o xka nten cha' ja ndi'in cha' 'in yu lo'oǔn siya' ti, lo'o na', kwi' ngwaña'an chkwiǐn' cha' ja nsu'wi lyoǔn 'in nten kan' se'en ndi'in angajle nde ni' kwan. \p \v 10 ’Ku'ni Ndiose cha' tlyu ti' 'in nten nu chkwi' cha' kuxi 'ñaǎn nu ndijyaǎn cha' kaǎn nten; lo'o nten nu chkwi' cha' kuxi 'in tñan nu ngi'ni Tyi'i Ndiose, ja ku'ni 'a Ni cha' tlyu ti' 'in nten kan'. \p \v 11 ’'Wan nu lka wan nten 'ñaǎn, ja kutsen wan bra nu chkwi' biya' ne' lo'o wan ni' lyaa, bra nu ku'ni biya' ne' 'wan tloo nten nu lka tñan. Ja kuwe 'a ti' wan sa ña'an cha' nu chkwi' wan lo'o ne' kan', cha' ka kulaa ne' 'wan. \v 12 Tyi'i Ndiose, kwa'u Ni 'wan sa ña'an cha' nu chkwi' wan lo'o ne' bra kan'. \s Cha' 'in nu kuliya' tintu \p \v 13 Mdiya ska yu ki'yu laja nten ka'an kan'. Mdyisnan yu ykwi' yu lo'o Jesús bra kan': \p ―Yu kula ―ndukwin yu―, katsaa' lyaa 'in yu ta'aǎn cha' su'we yu cha' kuliya' nu mxnun sti ba 'wa lo'o yu. \p \v 14 Bra kan' mxkwen Jesús 'in yu kan': \p ―Si'i tñan 'ñaǎn lka, cha' ku'ni biyaǎn' cha' 'wan; si'i tñan 'ñaǎn lka, cha' su'weěn cha' kuliya' nu ndi'in cha' kaja 'in skaa wan. \p \v 15 Lo'o kan' ykwi' Jesús xka cha' lo'o nten nu ndi'in lo'o yu: \p ―Cha' tiya ti ti' wan tyi'in wan lo chalyuu. Ja xitukwi 'a ti' wan nchga cha' su'we nu nsu'wi 'in nten bra nu ndi'in wan lo chalyuu; ja chañi cha' tyi'in su'ween laan lo chalyuu ni siya ndi'in 'a cha' kuliya', ni siya nsu'wi ka'an 'a nan 'ñaan. \p \v 16 Bra kan' ykwi' Jesús ska cha' tiya lo'o ne': \p ―Ndiya ska yu kuliya'. Su'we 'a yuu nu ndiya 'in yu, ka'an 'a tya mjwi 'in yu ska yijan bra kan'. \v 17 Lo'o kan' mdyisnan yu kuliya' kan', ka'an 'a cha' mda'an tiye yu: “¿Nan ka ku'niǐn ni a? Ja tyo'o skwa 'a se'en xu'wi tya 'ñaǎn. \v 18 Nde tñan ku'niǐn sikwa, su'we la ku'ni tyiǐn nchga ju'wa 'ñaǎn cha' tya' xka na'an nu tlyu la ti. La kan' xu'wi tya 'ñaǎn, lo'o nchga lo yu'wa 'ñaǎn. \v 19 Lo'o kan' ka su'we nka tiyeěn chkwiǐn': Su'we 'a chalyuu mjwi 'ñaǎn ni. Ka'an 'a cha' su'we wa ndi'in 'ñaǎn, tyo'o skwa ran 'ñaǎn tyun yijan. Lo'o ni, tsaa 'a tiǎn' tyi'iǐn lo chalyuu; nsu'wi 'a nan kuǔn ni, ko'oǔn xalyu, tya'aǎn paseya.” \v 20 Bra kan' ykwi' Ndiose lo'o yu: “Tintu 'a cha' nda'an tiyee. Tla ndi'a ti ndi'in cha' kajaa” ndukwin Ndiose 'in yu kuliya' kan'. “¿Ti ka nu kanun lo'o nchga cha' su'we nu tka mxoo' se'en ti, nu mjwi 'iin ni a?” ndukwin Ndiose 'in yu kuliya' kan' bra kan'. \v 21 Ngwaña'an ka 'in nten nu xkwi' cha' ka kuliya' ti nda'an cha' tiye, lo'o ja nduwe ti' ne' si ka ne' nten su'we cha' 'in Ndiose. \s Ña'ansiin Ndiose 'in sñi' nu ndi'in lo chalyuu \p \v 22 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu: \p ―Nde lka cha' nu chkwiǐn' lo'o wan ni: Ja ka'an 'a cha' tya'an tiye wan nan lka nu lyiji 'wan cha' ku wan se'en ndi'in wan lo chalyuu, lo'o ja tya'an 'a cha' tiye wan cha' 'in ste' wan. \v 23 Su'we la cha' lu'uun tian, ja n'ni cha' kuan ka'an 'a nan; su'we la cha' ndi'in tian, ja n'ni cha' kuan' te' nu su'we 'a ña'an. \v 24 Ña'an wan chin' sa ña'an lka cha' 'in 'ni nu lka kwityan'; ja ntya i' nskwa', ja ngi'ni i' kwa, ja ndukwa na'an tyi i', ja nñan i' ju'wa se'en xu'wi nan ku i'; ngwaña'an ti nda Ndiose nan ku i'. Lo'o 'wan ni, ¡ka'an la ndyu'wi lyo wan cha' 'in Ndiose ke kwityan' kan'! \v 25 Ja ka kaluu la wan xa jlu'we metro kwan la, ni siya ka'an la cha' tya'an tiye wan; \v 26 chin' ti cha' lka kan', lo'o ja nchka 'wan ku'ni wan 'in ran siya' ti. Kwi' ngwaña'an, ja ndi'in cha' lye 'a tya'an cha' tiye wan cha' 'in ska cha' nu wa tnun la. \p \v 27 ’Ña'an wan chin' 'in yka kee nu nsu'wi laja kixin' kwa. Su'we 'a ña'an kee nu ndyukwa lo ran, ja ngi'ni ran tñan, ja nchka 'in ran kwiñan te' cha' ku' ran. Nde lka cha' nu chkwiǐn' lo'o wan ni, cha' 'in ayman Salomón nu yu'wi ti s'ni. Kuliya' 'a ngwa ayman kan', su'we 'a ña'an ste' yu; lo'o ja su'wa ña'an ste' yu lo'o kee kwa, cha' su'we la ña'an kee kwa. \v 28 Kwi' ngwaña'an lka cha' 'in kii nu ndukwa ni' kixin' kwa ni. Ngaluu kii kan' su'we ti; la xka tsan, ja chkan' 'a kii kwa cha' wa mkin ran. Ndiose ngi'ni cha' su'we 'a ña'an kii kan'; kwi' ngwaña'an 'wan, chañi cha' ta Ndiose te' ku' wan, ni siya chin' ti ndyaa ña'an ti' wan 'in Ni. \v 29 Kan' cha' ni, ja ka'an 'a cha' tya'an tiye wan: “¿Nan ka kuan ni a? ¿Nan ka ko'oan ni a?” Si'i xkwi' tya'an luwe wan cha' tsaa naan wan nan ku wan, nan ko'o wan, \v 30 cha' xkwi' cha' kan' nduwe 'a ti' ya ña'an ti nten chalyuu. Nu 'wan ni, ja kuwe ti' wan, jlyo ti' Ndiose Sti wan sa ña'an ka kaja nchga nan nu lyiji 'wan cha' tyijin yu'wi 'wan lo chalyuu. \v 31 Si'i xkwi' cha' 'wan, ti ykwi' ti wan tya'an cha' tiye wan sikwa. Nde lka tñan nu ndi'in cha' ku'ni wan. Tukwa wan nchga cha' nu nchkwi' Ndiose, cha' ka Ni ndloo ni' kasiya 'wan se'en ndi'in wan lo chalyuu; bra kan' ta Ndiose nchga nan nu lyiji 'wan. \s Nchga nan nu nsu'wi 'ñaan taan 'in Ndiose \p \v 32 ’Ja kutsen wan. Nten 'ñaǎn lka wan, ni siya chin' ti ne' ta'a wan nu lka wan nten 'in Ndiose; wa mjwi chalyuu su'we 'wan cha' Ndiose Stiǐn lka ndloo la 'wan, cha' ngwaña'an nchka ti' Ni. \v 33 Ja kuwe ti' wan, kujwi' wan nan nu nsu'wi 'wan cha' ta wan tñi 'in nten nu ti'i. Lo'o kan' ja ka kasun kwijin se'en nsu'wi tñi 'wan, ja ka tyii nan nu mstya se'en wan se'en ndi'in Ndiose nde ni' kwan; nde kan' ja ka 'a ku'ni ne' kunan tñi 'wan, ja ka ku kwisun' 'in ran. \v 34 Wa lka ndi'in kasiya 'wan lo'o nchga cha' nu ndiya la ti' wan, ni siya cha' su'we nu mxo' ti'in wan cha' 'wan ti lo chalyuu, ni siya cha' su'we nu mstya se'en Ndiose cha' 'wan nde se'en ndi'in Ni. \s Ndii ti tian' tyi'ian lo chalyuu \p \v 35-36 ’Ndii ti ti' wan tyi'in wan lo chalyuu cha' ka ku'ni kuwe ti' wan, sa ña'an nu ngi'ni msu nu ndi'in na'an 'in ska nten. Mdiya ska tla ndyaa x'nan na'an kan' ta'a se'en kaja kwilyo'o nten. Ti ndii ti' msu kan', ti nduku' ne' ste' ne', ña'an ti nsu'wi xaa ni' ña'an se'en nganun msu kan'; ti ndii ti' ne' cha' ngita ne' 'in x'nan ne', sa ña'an bra nu kala x'nan ne' kan'. Bra nu kala yu, jwi'in ya' yu tuna'an nde liya', bra ti slaa msu tuna'an 'in yu bra kan'. \v 37 Su'we 'a ka 'in msu kan', si ti ndii ti' ne' bra nu kala x'nan ne' cha' ku'ni lya ne' tñan nu kulo x'nan ne'. Chañi lka cha' nu chkwiǐn' lo'o wan, cha' nde ña'an chkwi' x'nan na'an kan' lo'o msu 'in yu: “Tyukwa lya wan tu'wa msaa re.” Bra kan' ku'ni kuwe ti' ykwi' x'nan ne' cha' ku ne'. \v 38 Su'we 'a ka 'in ne' kan', cha' ti ndii ti' ne', ni siya tla 'a kala ykwi' x'nan ne', ni siya tyijin jlu'we tla kala yu. \p \v 39 Ndi'ya wan kwenta sa ña'an nu ku'ni ska x'nan na'an, si jlyo ti' yu sa ña'an bra tiya ska yu nu ku'ni kunan ni' ña'an; tyuun yu kwan tu'wa na'an, cha' ja ta yu chabiya' ku'ni ne' kunan nan nu nsu'wi ni' ña'an. \v 40 Ngwaña'an 'wan ni, ndii ti ti' wan tyi'in wan lo chalyuu; bra nu kaǎn xiya', na' nu wa msu'wa Ndiose 'ñaǎn ndijyaǎn cha' kaǎn nten, ja chan kaǎn ska bra nu ja kii ti' wan cha' nu kaǎn. \s Msu nu ndukwa su'we tñan 'in x'nan yu \p \v 41 ―Yu kula ―ndukwin Tyu 'in Jesús bra kan'―, ¿ta lo'o bare ti nchkwii' cha' tiya kan' a? ¿Ta ja su'we la si kunan nchga nten cha' kan', xke' tii' a? ―ndukwin Tyu. \p \v 42 Bra kan' mxkwen Jesús 'in yu: \p ―¿Ta nsu'wi wan nu tyukwi ti tiye wan xlyaa wan ku'ni wan tñan 'ñaǎn a? Nde lka tñan nu ku'ni wan sikwa. Ska msu nu su'we ni, ta x'nan yu tñan 'in yu cha' ka yu ndloo la ni' ña'an 'in x'nan yu; kulo x'nan yu tñan 'in yu cha' xku yu 'in nchga nten nu ndi'in ni' ña'an kan'. \v 43 Ka su'we 'a ka tiye msu kan' bra nu kan x'nan yu xiya', si chañi ka cha' ngi'ni yu tñan nu wa ngulo x'nan yu 'in yu. \v 44 Cha' nu ñi nchkwiǐn' lo'o wan ni, cha' tlyu la tñan ta x'nan yu 'in msu kan' bra kan', sa ña'an ya' ka yu ndloo 'in nchga tñan 'in x'nan yu. \v 45 Lo'o ska msu nu ja nduwe ti' 'in tñan nu ngulo x'nan yu 'in yu, bra ti ki'ya cha' kuxi ke yu. Tiya' 'a kan x'nan yu, xke' ti' yu. Bra kan' tyisnan yu kan' ku'ni yu cha' xa'an; ku'ni tlá yu 'in ta'a msu yu, ni siya ne' kuna'an, ni siya yu ki'yu. Ka'an 'a skwa ku yu, sa ku' ti ko'o yu xalyu, sa ku' ti tya'an yu ku'wi yu. \v 46 Lo'o kan' bra ti tyo'o tukwa x'nan yu ska tsan nu ja kii ti' yu. Ja jlyo ti' yu ni bra tyo'o tukwa ykwi' x'nan yu xiya', ti kwi' ti cha' ja ndyaa ña'an ti' yu si kala x'nan yu tsan kan'. Bra kan' lye 'a nu ti'í ta x'nan yu 'in yu nu xa'an kan'. Su'wa ti tsaa yu nde lo jwlyaa cha' kaja nu ti'í 'in yu lo'o nten nu ja nnan cha' 'in Ndiose siya' ti. \p \v 47 ’Cha' nu jlyo ti' msu kan' sa ña'an tñan ngulo x'nan yu 'in yu, lo'o kan' ja y'ni ndla yu tñan kan', ta x'nan yu nu ti'í 'in yu bra kan'; ti'í 'a jwi'in x'nan yu 'in yu. \v 48 Xka la msu nu ja ngwa biya' ti' sa ña'an tñan ngulo x'nan yu 'in yu, chin' la nu ti'í kaja 'in yu bra kan'; siya' la chin' jwi'in x'nan yu 'in yu, ni siya ndi'in cha' lye 'a kaja nu ti'í 'in yu si'ya tñan nu ja y'ni yu kan'. Bra nu xnun nten ka'an 'a tñan 'ñaan, bra kan' ndi'in cha' ku'nian ka'an la tñan cha' 'in ne' kan'. Lo'o Ndiose, si ta Ni tyun lo cha' su'we 'ñaan, kwi' ngwaña'an tyun lo tñan ndi'in cha' ku'nian cha' 'in Ni. \s Lye 'a xuun nten chalyuu cha' mdiyan Jesús lo chalyuu \p \v 49 ’Wa ndijyaǎn lo chalyuu cha' kwa'aǎn kii' se'en ndi'in nten, lo'o ni, su'we la nchka tiǎn' si wa lka nchkin kii' kan'. \v 50 Wa tyisnan ti ska cha' tnun, wa steěn tiǎn ska tñan, sa ña'an lka si ndukwatya ne' 'ñaǎn; kan' cha' nda'an 'a cha' tiyeěn ni, ¿ni sa ña'an bra tsaa tii tñan kan' a? \v 51 ¿Ta xkwi' tiin ti tyi'in nten chalyuu cha' wa ndijyaǎn lo chalyuu, xke' ti' wan a? Si'i. Ja nchka tyi'in ne' tiin ti, cha' nu xkwi' nxuun ne' nka tiye ne'. \v 52 Nde lka cha' nu ka ni, se'en ndi'in ka'yu nten ska na'an, bra kan' tyisnan snan ne' kan' nu ja msñi cha' 'ñaǎn, xuun ne' kan' lo'o tyukwa ne' nu msñi cha' 'ñaǎn; si ndi'in tukwa nten nu ja msñi cha' 'ñaǎn lo'o snan nten nu msñi cha' kan', ti kwi' ti cha' xuun ne' lo'o ta'a ne' cha' wa yten ne' cha' 'ñaǎn ―ndukwin Jesús―. \v 53 Xuun ska nten lo'o sñi' ki'yu yu, kwi' ngwaña'an xuun ska yu ki'yu lo'o sti yu; xuun ska ne' kula lo'o nu kuna'an sñi', kwi' ngwaña'an xuun ska nu kuna'an kune' lo'o jya'an; xuun ska ne' kula lo'o sñi' xiin ne', kwi' ngwaña'an xuun ska kuxiin lo'o jya'an laa cha' wa yten ne' cha' 'ñaan ―ndukwin Jesús. \s Ja nchka kii ti' nten nan ka nu ka chalyuu nde loo la \p \v 54 Xiya' ykwi' Jesús lo'o nten nu ndiya se'en ndi'in yu: \p ―Lo'o 'wan ni, ndiya bra nu ña'an wan ndyo'o tukwa koo tnun nde se'en ndyaa kwichaa, kan' cha' nchkwi' wan: “Tyoo ki'ya ni.” Chañi cha' 'wan, ki'ya tyoo bra kan'. \v 55 Bra nu tyisnan xkwa kwi'in ndijyan nde j'ni bra kan' nchkwi' wan: “Wa mdyisnan ka tikee' kwan ni.” Chañi cha' 'wan, ngwaña'an ka bra kan'. \v 56 ¡Kwiñi 'a 'wan! Nchka biya' ti' wan ska nan nu ña'an wan nde ni' kwan; wa nsu'wi lyo wan cha' kan'. ¿Ni cha' lka ja ndii 'a ti' wan siya' ti nan ka nu nchka 'wan lo chalyuu re ni? ―ndukwin Jesús 'in ne'. \s Ku'nian cha' ka tiin cha' wsuun 'ñaan lo'o nu ti'í ti' 'ñaan \p \v 57 ’¿Ni cha' lka ja nchka ka tiin cha' 'wan lo'o ta'a wan? \v 58 Nde ña'an ku'ni wan su'we la, bra nu tsaa lo'o ska nten 'wan se'en ndi'in wsiya cha' xtya yu ki'ya 'wan: kuwe ti' wan cha' wjñi cha' 'wan lo'o yu laja nu ti nda'an ti wan tuwiin. Si ja ku'ni wan ngwaña'an, bra kan' ta wsiya 'wan ya' policía. Lo'o ne' kan' ni, su'wa ne' 'wan ni' ña'an chkwan bra kan'. \v 59 Chañi cha' nu nchkwiǐn' lo'o wan, cha' ja tyo'o 'a wan siya' ti sa ña'an ya' nu ta wan nchga tñi nu jñan nten kan' 'wan. \c 13 \s Ndi'in cha' kulaa ti'ian cha' kuxi nu ngi'nian \p \v 1 Ti kwi' tyempu kan' mdiyan chin' nten se'en ndi'in Jesús. Ytsa' ne' kan' 'in yu bra kan', sa ña'an ngwa bra nu tka yjwi ti gobernador Pilato 'in tyun ne' Galilea. Laja nu y'ni kti ne' Galilea kan' ni' lyaa, bra nu yjwi ne' 'ni cha' ka lomstan 'in Ndiose, bra kan' mdiyan sndaru 'in Pilato, yjwi sndaru kan' 'in ne' kan', ndukwin ne'. \v 2 Ykwi' Jesús lo'o ne' bra kan': \p ―¿Ta si'ya cha' xa'an 'a ne' Galilea kwa, kan' cha' yjwi Pilato 'in ne', nxke' ti' wan a? Ja xa'an lye ne' kan'. Nan y'ni ti ne' sa ña'an nu ngi'ni ta'a kichen tyi ne', \v 3 si'i nan kuxi la y'ni ne' kan'. Kwi' ngwaña'an 'wan ni, si ja ka jyu'u ti' wan 'in nchga cha' kuxi nu ngi'ni wan, cha' kulaa ya' wan cha' kuxi kan', ti kwi' ti cha', ndukwa cha' kaja wan bra kan' ―ndukwin Jesús 'in ne'―. \v 4 Lo'o xka ta ti'yun xnan nten kan' nu ngujwi nde tu'wa tyi'a Siloé cha' mlyuu na'an kwan chun' ne' bra kan'. ¿Ta si'ya cha' xa'an 'a ne' kan', kan' cha' ngwa 'in ne' ngwaña'an, nxke' ti' wan a? Ja xa'an lye ne' kan'. Nan y'ni ti ne' sa ña'an tñan nu ngi'ni ta'a kichen tyi ne' nde Jerusalén, \v 5 si'i nan kuxi la y'ni ne' kan'. Kwi' ngwaña'an 'wan ni, si ja ka jyu'u ti' wan 'in nchga cha' kuxi nu ngi'ni wan, cha' kulaa ya' wan cha' kan', ti kwi' ti cha', ndi'in cha' kaja wan. \s Yka kityi nu ja ndyo'o nan ku ne' loo ran \p \v 6 Bra kan' ykwi' Jesús cha' tiya re lo'o ne': \p ―Mdiya ska nten nu nsu'wi ska yka kwiñii nu su'we 'a 'in yu, ska yka nu nda mta nu xi 'a; ndukwa yka kan' ska ni' lyo'oo se'en yta yu yka chi kutun. Chun' ndi'in la ndyaa na'an yu 'in yka kwiñii kan' si ndukwa nan ku loo. Ja ska nan ndukwa loo, ja ska nan mjwi ku yu siya' ti. \v 7 Kan' cha' ykwi' yu lo'o nu ngi'ni tñan ni' lyo'oo kan': “Wa mda'a snan yijan ndya'aǎn na'aǎn si tyo'o ka nan kuǔn lo yka re, lo'o ja mjwi ran 'ñaǎn siya' ti. Si'yuu lyaa 'in ran, kuloo 'in ran siya' ti, cha' xu'we ti ndukwa yka kwa lo yuu re; su'we la si xka nan kataan lo yuu re” ndukwin x'nan yuu kan'. \v 8 Bra kan' mxkwen yu nu ngi'ni tñan ni' lyo'oo kan' 'in x'nan yu: “Xnuun 'in yka re xka yijan ti, yu kula” ndukwin yu. “Ku'ni xu'weěn yuu nu ndi'in suun yka re, su'waǎn ka'an 'a yuu su'we suun ran. \v 9 Ja chan si xlyaa la ran tyo'o nan loo ran bra kan'; si ja tyo'o nan loo ran siya' ti, si'yuǔn 'in ran bra kan'.” \s Ska tsan ta'a y'ni Jesús jo'ó 'in ska nu kuna'an nu nchkun' tyukwin chun' \p \v 10 Mdiya ska tsan ta'a mdi'in Jesús ni' lyaa ndu'u yu 'in nten. \v 11 Lo'o nde kwa mdi'in ska nu kuna'an nu msñi kwi'in kuxi 'in. Si'ya kwi'in kan' ngwa ti'í nu kuna'an kan' ti'yun xnan yijan; wa nchkun' tyukwin chun', sa ña'an ya' nu ja ngwa 'a jñi ran siya' ti. \v 12 Na'an Jesús 'in ne' kula kan', bra kan' ykwi' yu lo'o: \p ―Wa nchkaa ni, ja ka ti'í 'a 'iin xiya' ―ndukwin yu 'in ne' kula kan'. \p \v 13 Lo'o kan' mstya ya' Jesús chun' ne' kula kan'. Bra ti mjñi tyukwin chun'. Bra kan' mdyisnan ne' kula nu ngwa ti'í kan' ytsa' 'in nten, cha' tnun 'a cha' y'ni Ndiose lo'o. \v 14 Lo'o ni, nten nu lka ndloo la ni' lyaa kan', msin' 'a ti' ne' kan' 'in yu, cha' wa y'ni Jesús jo'ó 'in nten tsan ta'a. \p ―Skwa tsan su'we cha' ku'nian tñan ―ndukwin nu lka ndloo la kan'―, kan' tsan su'we cha' kan wan cha' ka jo'ó 'wan; ja kan 'a wan tsan ta'a cha' ka jo'ó 'wan bra kan' ―ndukwin yu 'in ne'. \p \v 15 ―Kwiñi 'a wan ―ndukwin Jesús 'in nu lka ndloo la ni' lyaa kan' bra kan'―. Nchga wan lo'o ta'a wan xti' wan kuta msu 'wan, buru 'wan, cha' tsaa lo'o wan 'in i' cha' ko'o i' tyi'a, tsan ta'a ―ndukwin yu―. \v 16 Lo'o nu kuna'an re, ti kwi' ta'a nten 'in ayman Abraham nu yu'wi ti s'ni lka, wa ti'yun xnan yijan ndatsaa 'a Satanás 'in se'en ndi'in. ¿Ja su'we la xke' ti' wan si kulaan 'in ne' kula re tsan ta'a a? ―ndukwin Jesús. \p \v 17 Mjyu'u 'a ti' ne' nu nka kontra 'in Jesús cha' mxkwen yu cha' 'in nu lka ndloo la kan' ngwaña'an. Bra kan' su'we 'a ngwa tiye xka ta nten nu mduun la kan', cha' na'an ne' nchga cha' tnun nu y'ni Jesús. \s Cha' 'in mta xuwe ti \p \v 18 Bra kan' ngwa'u Jesús xka cha' 'in nten: \p ―Xka cha' chkwiǐn' lo'o wan ni, cha' ka biya' ti' wan sa ña'an ka cha' ka Ndiose ndloo ni' kasiya 'wan. \v 19 Lka cha' kan' ña'an ti' ska mta xiyan kwi'in nu xuwe 'a, nu ndyaa lo'o ska nten cha' kata yu ran ni' lyo'oo 'in yu. Lo'o bra kan', bra wa ngalu la, ska yka nu wa tnun chin' lka ran. Bra kan' mdyisnan ngala kiñi cha' kwiñan i' se'en xkwa i' laja stan' yka kan', cha' wa tnun chin' yka kan'. \s Cha' 'in skwan tiye' \p \v 20 Bra kan' ykwi' Jesús xka cha' tiya lo'o ne': \p ―Xka cha' chkwiǐn' lo'o wan ni, sa ña'an ka cha' ka Ndiose ndloo ni' kasiya 'wan ―ndukwin―. \v 21 Ngwaña'an lka cha', sa ña'an lka chin' ti skwan tiye' nu msu'wa ska nu kuna'an lo'o kata jaxlya cha' ka jya'an skwan jaxlya. Su'we 'a mxtiya' ran, cha' sa tlyu ti skwen skwan kan'. \s Ska tuna'an lti ti \p \v 22 Tuwiin se'en ndyaa Jesús lo'o ne' nde Jerusalén, mdijin ne' tyun kichen tnun se'en ndyaa ne'; lo'o tyun kichen xuwe ndyaa ne', cha' chkwi' yu cha' 'in Ndiose lo'o ne' kichen kan'. \v 23 Laja nu mdi'in Jesús ska kichen, mnicha' ska nten 'in yu: \p ―Yu kula, ¿ta chin' ti nten kulaa Ndiose 'in bra wa tyii ti chalyuu a? ―ndukwin. \p Mxkwen Jesús 'in yu bra kan': \p \v 24 ―Lti ti tuna'an se'en sten wan la kan', kan' cha' ku'ni lya wan cha' tyija tuwiin 'wan nu kala nde tuna'an kan'. Nde lka cha' nu chkwiǐn' lo'o wan, cha' ka'an 'a nten ndi'in nu nchkwi' cha' wa sten ti ne' tuna'an kan', lo'o ya ña'an ti ngi'ni ne' kan' ndi'in ne' lo chalyuu, kan' cha' ja nchka tyija lyo 'in ne' siya' ti sa ña'an ka nu sten ne' tuna'an kan'. \v 25 Bra kan' tyituun x'nan na'an kan', cha' tukun' yu tuna'an kan'. Bra nu kala wan, bra kan' tyisnan wan jwi'in ya' wan tuna'an kan', chkwi' wan lo'o: “Slaa lyaa tuna'an, yu kula.” Bra kan' chkwi' yu lo'o wan: “Ja jlyo tiǎn' ni nten lka wan.” \v 26 Lo'o kan' xkwen wan 'in x'nan wan: “Yu kula, wa yku ba tyaja lo'oo, wa yi'o ba tyi'a lo'oo. Wa yaa ba ngwa'u ba cha' 'iin 'in nchga nten ta'a kichen tyi ba” nchkwin wan. \v 27 Xiya' chkwi' yu lo'o wan bra kan': “Ja nsu'wi lyoǔn siya' ti ni nten lka wan. Tyaa lya wan su'we la; ja nchka tiǎn' ña'aǎn 'wan, cha' nten kuxi lka wan.” \v 28 Kunan 'a wan bra kan', ku li'ya wan cha' lye 'a kasin' ti' wan bra kan'. Ka xi'in 'a ti' wan bra nu ña'an wan cha' ndi'in ka'an 'a nten se'en ndi'in Ndiose bra nu tsaa tii chalyuu; lo'o ayman Abraham, lo'o ayman Isaac, lo'o ayman Jacob, lo'o nchga ayman nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten nu ngwa s'ni, ña'an wan 'in ne' ndi'in ne' la kan'. Lo'o 'wan ni, kulaa ya' Ndiose 'wan kanun wan nde liya'. \v 29 Nchga kichen chalyuu nsu'wi nten nu kan ku nan nu ndiya lo msaa 'in Ndiose, bra nu ka Ndiose ndloo la bra nu tsaa tii chalyuu; nde se'en ndyo'o tukwa kwichaa tyo'o ne' kan ne', ngwaña'an tyo'o ne' nde se'en ndyaa kwichaa, lo'o la'a se'en tu'wa tyo'o ne', lo'o la'a se'en tikee' tyo'o ne', kan nchga nten kan' nde se'en tlyu se'en ndi'in Ndiose. \v 30 Lo'o kan' nde loo la tyi'in chin' nten nu mdo'o tukwa bra nu wa tsaa tii ti cha'; ngwaña'an nde chun' la kanun chin' nten nu mdo'o tukwa ti kulo la. \s Ndi'in 'a Jesús ynan cha' 'in nu ti'í nu ka 'in ne' Jerusalén chun' ndi'in la \p \v 31 Ti kwi' ña'an bra mdiyan chin' ne' fariseo cha' chkwi' lo'o Jesús: \p ―Tyaa lyaa ni ―ndukwin ne' 'in yu―. Tyo'oo se'en ndi'ian re, yaa tyi'iin xka se'en, cha' wa nchka ti' ree Herodes kujwi 'iin. \p \v 32 Ykwi' Jesús lo'o ne' kan' bra kan': \p ―Yaa katsa' wan cha' re 'in yu kula tlá kan': “Tsan ni lo'o tsan tyaa, ti tyi'iǐn chin' lo chalyuu re cha' kuloǔn kwi'in kuxi nu msñi 'in nten, cha' ku'niǐn cha' chkaa xka la nten nu ti'í. La mda'a snan tsan, bra kan' tyii tñan nu mda Ndiose Stiǐn cha' ku'niǐn.” Ngwaña'an nchkwin wan 'in yu kula kan'. \v 33 Tya'aǎn ni. Ti ka'an chin' tuwiin ti ji tsa'aǎn ni, ngwaña'an la tyaa, ngwaña'an nu mda'a snan tsan. Ykwi' wan jlyo ti' wan cha' nde kichen Jerusalén ndyiji nchga ne' nu nchkwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten ―ndukwin Jesús 'in ne' fariseo kan'―. Kan' cha' tsa'aǎn nde kichen kwa cha' kajaǎn, si ngwaña'an lkaǎn ska nu nchkwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten, nxke' ti' wan ―ndukwin Jesús bra kan'―. \p \v 34 ’T'nan 'a 'wan ne' Jerusalén, cha' tukwi 'a cha' nu ndi'in 'wan. Ti s'ni yjwi wan 'in ne' nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten, mguun wan kee 'in nten nu ngwa tñan 'in Ndiose. Tyun 'a bra ngwa tiǎn' cha' ña'ansiǐn 'wan, cha' ja ka kuxi 'wan; ña'an ti' ska kwitu nu mso' ti'in sñi' ni' jlu'we i', ngwaña'an ngwa tiǎn' ku'niǐn lo'o wan, lo'o ¡ja mda wan chabiya' 'ñaǎn siya' ti! \v 35 Kan' cha' kanun ti'in kichen tyi wan xkwi' cha' xi'in ti ti' ni. Ja ña'an 'a wan 'ñaǎn sa ña'an ya' nu tiya bra nu chkwi' wan cha' 'ñaǎn: “Su'we 'a ngi'ni Ndiose lo'oan cha' 'in yu nu ndijyan chabiya' 'in ykwi' nu nka X'naan” nchkwin wan bra kan'. \c 14 \s Y'ni Jesús jo'ó 'in ska yu ki'yu nu msñi kicha kiin 'in \p \v 1 Ska tsan nu nxitña' ne' yaa Jesús yku tlyaa yu na'an tyi x'nan ne' fariseo. Lo'o xka ta ne' fariseo, na'an 'a ne' 'in Jesús bra kan'. \v 2 Nde tloo Jesús ndiya ska yu ki'yu nu msñi kicha kiin 'in. \v 3 Bra kan' mnicha' Jesús 'in mstru nu ndu'u cha' jo'o lo'o ne' fariseo kan': \p ―¿Ta ndi'in chabiya' cha' ku'nian jo'ó 'in ska nu ti'í tsan ta'a, nxke' ti' wan a? ―ndukwin Jesús 'in ne' kan'―. ¿O ta ja ndi'in chabiya' cha' ku'nian jo'ó 'in ne' bra kan' a? \p \v 4 Ja ykwi' 'a ne' kan' siya' ti. Bra kan' msñi Jesús ya' yu ti'í kan', y'ni cha' nchkaa yu. Lo'o kan' ykwi' Jesús lo'o yu kan': \p ―Tyaa lyaa na'an tyii ―ndukwin Jesús 'in yu. \p \v 5 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne' fariseo kan' xiya': \p ―¿Ni sa ña'an nxke' ti' wan a? ¿Ni sa ña'an ku'ni wan si tiyuu ska buru 'wan, si tiyuu ska kuta msu 'wan ska tu tiyuu tsan nu nxitña' ne' a? ¿Ta si'i bra ti tsaa wan kulo wan 'in i', ni siya tsan ta'a nu tnun 'a lka a? \p \v 6 Ja mjwi 'a ña'an xkwen ne' 'in Jesús bra kan'. \s Ne' nu tsaa se'en kaja kwilyo'o nten \p \v 7 Bra kan' na'an Jesús cha' xkwi' nxñi ne' fariseo kan' yka xlya nu nduun se'en su'we la nde ke msaa, cha' tyukwa ne'. Kan' cha' ykwi' Jesús cha' re lo'o ne' kan' bra kan': \p \v 8 ―Bra nu tsaa wan se'en kaja kwilyo'o nten, ja tyukwa wan se'en nu tlyu la, se'en ndyukwa ne' nu lka ndloo. ¿Ni sa ña'an ku'ni wan si tiyan xka nten nu wa tnun la nchka nde se'en ndukwa wan a? \v 9 Chun' ndi'in la, nten nu ngi'ni ta'a, nu wa ykwi' lo'o wan ti kulo la cha' kan wan ta'a, ja chan chkwi' yu cha' re lo'o wan: “Ta wan se'en tyukwa yu kula re” nchkwin yu. Lo'o kan' ka jyu'u 'a ti' wan, tsaa tukwa wan xka se'en nu ja nduun yka xlya, la kan' tsaa tukwa wan bra kan'. \v 10 Si'i xkwi' nan tsaa naan wan se'en su'we la cha' tyukwa wan sikwa. Bra nu tsaa wan ska ta'a, tsaa tukwa wan ska la'a ti se'en ndyukwa nten ya ña'an ti. Lo'o kan' kan nu lka ndloo la 'in ta'a cha' chkwi' yu lo'o wan: “Yu kula” nchkwin yu 'wan, “Kan wan tyukwa wan chin' se'en su'we la nde re.” Ngwaña'an ku'ni tnun la ne' 'in ykwi' wan laja nten ka'an nu ndukwa tu'wa msaa kan' bra kan'. \v 11 Nchga nten nu nchka ti' cha' ka tlyu la ykwi', kan' lka nu ka jyu'u la ti' chun' ndi'in la; lo'o nten nu chin' ti cha' nka tiye ykwi' ne', su'wa ya' Ndiose 'in ne' kan', cha' ka ngula la ni' kasiya 'in ne' chun' ndi'in la. \p \v 12 Bra kan' nde lka cha' nu ykwi' Jesús lo'o yu ki'yu nu wa ykwi' lo'o cha' kan ta'a se'en ndi'in yu: \p ―Bra nu chkwi' wan lo'o nten cha' kan ne' ku tlyaa ne' se'en ndi'in wan, si'i lo'o ta'a su'we nsu'wi ti wan chkwi' wan, si'i lo'o ta'a ngula ti wan chkwi' wan, si'i lo'o ta'a tijyu' ti wan chkwi' wan, si'i lo'o ne' kuliya' ti nu ndukwa na'an tyi kwi' se'en ti chkwi' wan bra kan'. Su'wa ti ku'ni ne' kan' lo'o wan chun' ndi'in la, bra nu ngi'ni ne' ska ta'a; sa ña'an nu y'ni wan lo'o ne', ngwaña'an ti ku'ni ne' kan' lo'o wan xiya' bra kan'. \v 13 'Wan ni, si'i ngwaña'an ku'ni wan bra nu ku'ni wan ska ta'a. Bra kan' xo' ti'in wan ne' ti'í, lo'o ne' kicha, lo'o ne' nu chku' kiya', lo'o ne' kwityiin' cha' ku ne' lo'o wan. \v 14 Bra kan' su'we 'a tyi'in wan lo chalyuu si ngwaña'an ku'ni wan, cha' nu kicha kan' ni, ja kaja ña'an tya ne' cha' su'we kan' 'wan. Chun' ndi'in la kaja cha' su'we 'wan, bra nu tyu'u wan xiya' lo'o nchga ayman nu ngwa su'we kasiya 'in ne' lo'o Ndiose bra nu mdi'in ne' lo chalyuu nu ngwa s'ni. \s Cha' 'in ska ta'a tnun nu y'ni ska nten \p \v 15 Ti ndi'in ne' tu'wa msaa, nganan ne' nchga cha' nu nchkwi' Jesús lo'o ne'. Bra kan' mxkwen ska ne' ta'a ndukwa yu tu'wa msaa 'in Jesús: \p ―Su'we 'a ka 'in nten nu ku skwa nde se'en lka Ndiose ndloo la ―ndukwin yu kan'. \p \v 16 Bra kan' ykwi' Jesús cha' tiya re lo'o yu, cha' ka biya' ti' ne' sa ña'an ka 'in nten chalyuu bra nu kan Ndiose cha' ka Ni ndloo la. \p ―Ndiya ska yu ki'yu y'ni yu ska ta'a, nda yu ska siin cha' ku ne' ―ndukwin Jesús 'in ne'―. Wa ykwi' yu lo'o ka'an 'a nten cha' tyi'in ne' ta'a kan'. \v 17 Wa mdiya bra cha' ka siin, bra kan' ngulo yu tñan 'in msu 'in yu cha' tsaa chkwi' lo'o ne': “Wa lka ngwa su'we skwa nu ka siin 'wan, ndukwin x'nan ba.” \v 18 Bra kan' nchga nten nu wa ykwi' yu lo'o cha' kan ne' ta'a, mdyisnan ne' mjñan ne' cha' tlyu ti' 'in yu. Nde lka cha' nu ykwi' ska yu kan': “Ku'nii cha' tlyu ti' 'ñaǎn, ja ka 'ñaǎn kaǎn se'en ndi'iin ni. Ndi'in cha' tsa'aǎn tsaa na'aǎn ska yuu nu tka msi'iǐn tiǎn, kan' cha' nchka tiǎn' cha' ku'nii cha' tlyu ti' 'ñaǎn.” \v 19 Lo'o kan' ykwi' xka yu: “Tka msi'iǐn tiǎn ki'yu ta kuta msu; kan' cha' tsa'aǎn ku'ni biyaǎn' lo'o i', si wa ka ku'ni i' tñan. Ku'nii cha' tlyu ti' 'ñaǎn, ja ka 'ñaǎn kaǎn se'en ndi'iin ni.” \v 20 Bra kan' ykwi' xka yu: “Tka mjwi ti kwilyo'oǔn, kan' cha' ja ka 'ñaǎn kaǎn se'en ndi'iin ni.” \v 21 Bra kan' wa ngala msu se'en ndi'in x'nan yu xiya', ytsa' yu 'in x'nan yu nchga cha' nu ndukwin ne' 'in yu. Lye 'a msin' ti' x'nan na'an kan' bra kan'. Lo'o kan' ykwi' yu lo'o msu kan': “Yaa lyaa lo kichen xiya' cha' chkwii' lo'o nten nu ndi'in lo kiya' kwa, cha' kan ne' ta'a se'en ndi'iǐn. Chkwii' lo'o ne' ti'i, lo'o nten nu ti'í, lo'o ne' nu chku' kiya', lo'o ne' kwityiin', lo'o nchga ne' kicha; bra kan' kaan lo'o 'in nchga ne' kan' nde re” ndukwin x'nan msu kan' 'in yu. \v 22 Chun' ndi'in la ykwi' msu kan' lo'o x'nan yu: “Yu kula” ndukwin, “wa y'niǐn nchga tñan nu nguloo 'ñaǎn, lo'o ña'an ti laja la se'en tyi'in nten ni' ña'an re.” \v 23 Bra kan' ykwi' x'nan msu lo'o yu: “Yaa lyaa lo kichen xiya', yaa ña'aan tuwiin, su'waa jwersa cha' lye tatsaa 'in ne' cha' kan ne' ni' ña'an 'ñaǎn, cha' xa'an ni' ña'an re 'ñaǎn tyi'in nten. \v 24 Nde lka cha' nu chkwiǐn' lo'o wan, cha' ja ska nten nu ykwi' yu lo'o ti kulo la, ja ku 'a ne' kan' siin re 'ñaǎn siya' ti” ndukwin x'nan na'an kan'. \p Wa mdyii cha' tiya nu mda Jesús lo'o ne' bra kan'. \s Ndi'in cha' tyijian nu ti'í bra nu ndyaa ña'an tian' 'in Jesús \p \v 25 Ka'an 'a nten nda'an lo'o Jesús, lo'o kan' ykwi' yu lo'o ne' xiya': \p \v 26 ―¿Ta nchka ti' wan tya'an wan lo'oǔn a? Ja ka 'wan xñi wan cha' 'ñaǎn si lye la nka tiye wan 'in sti wan, 'in jya'an wan, 'in kwilyo'o wan, 'in sñi' wan, 'in ta'a ngula wan, ni siya yu ki'yu ni siya ne' kuna'an; si lye la nsu'wi tiye wan 'wan cha' ña'ansiin wan 'wan, ti ykwi' ti wan, ja ka 'wan ka wan nten 'ñaǎn bra kan'. \v 27 Si ja xlyaa wan xñi wan tuwiin nu kwa'uǔn 'wan, ja ka 'wan ka wan nten 'ñaǎn bra kan'; ndi'in cha' xñi wan tuwiin kan', ni siya kujwi nten 'wan chun' ndyaa ña'an ti' wan 'ñaǎn. \v 28 Si ndiya ska wan nu nchka ti' wan kwiñan wan ska na'an tnun, ja chan ti kulo la kulo wan kwenta sa kwa tñi kunanjo'o 'wan cha' tyii tya' na'an kan'. \v 29 Si xtya wan kiya' na'an, lo'o chun' ndi'in la ja ka ku'ni tyii wan na'an kan', nchga nten nu ña'an tñan kan', xtyi lyo'o ne' 'wan bra kan': \v 30 “Yu kwa ngwa ti' yu kwiñan yu ska na'an tnun, lo'o ja ngwa 'in yu kwiñan ji yu na'an kan'” nchkwin ne'. \p \v 31 ’Ña'an ti' ska ree nu nchka ti' xuun lo'o xka ree. Ti kulo, kulo yu kwenta cha' ka biya' ti' yu si tyo'o skwa tii mi sndaru 'in yu, cha' tyijin lyo yu 'in xka ree nu lo'o kala mi sndaru 'in ndijyan kusuun. \v 32 Si jlyo ti' ree kan' cha' ja ka 'in, bra nu ti tijyu' ndijyan xka ree kan', bra ti su'wa yu 'in nten nu tsaa se'en ndijyan ree kan', cha' chkwi' ne' lo'o yu, cha' ja ku'ni 'a ne' cha' wsuun kan'. Ngwaña'an ku'ni ree kan' ―ndukwin Jesús―. \v 33 Kwi' ngwaña'an nchga wan nu lye la nka tiye wan 'in nchga cha' su'we nu nsu'wi 'wan, nu ja xlyaa wan kulaa ya' wan 'in cha' kan', ja ka 'wan ka wan nten 'ñaǎn bra kan'. \s Cha' 'in teje' nu ja su'we siya' ti \p \v 34 ’Ni siya su'we 'a teje', bra nu tyii cha' tiyen' nu nsu'wi 'in ran, ja ka 'a kunanjo'o teje' kan' 'in nten bra kan'. \v 35 Ja ska tñan su'we ka ku'ni ran, ja ka sluan 'in ran lyuu cha' ka su'we la yuu, ja ka xtiyaan' 'in ran lo'o yuu kata. Ndi'in cha' xkwaan 'in ran ―ndukwin Jesús―. Kunan su'we wan cha' nu nchkwiǐn' lo'o wan, si xlyaa wan kunan wan ―ndukwin Jesús 'in ne'. \c 15 \s Cha' 'in ska ti slya' nu wa mna' yu'wi 'in ska nten \p \v 1 Nchga msu 'in ne' xka la'a tsu' nu ndlo ka'an 'a tñi 'in nten, mdiyan ne' se'en ndi'in Jesús cha' kunan ne' sa ña'an cha' ndu'u yu; lo'o xka ta ne' nu kuxi ngi'ni, mdiyan ne' se'en ndi'in Jesús bra kan'. \v 2 Kan' cha' mdyisnan ne' fariseo, lo'o mstru nu ndu'u cha' jo'o, mxicha' ne' 'in Jesús: \p ―Ndiya ti' yu re ka su'wa cha' 'in yu lo'o ne' kwa nu ngi'ni 'a cha' kuxi. Su'wa ti nchku yu tyaja lo'o ne' kuxi kwa ―ndukwin ne' kan'. \p \v 3 Bra kan' ngwa'u Jesús cha' tiya re 'in ne': \p \v 4 ―'Wan ni, si ndiya ska siyentu slya' 'wan, lo'o kana' ska i' 'wan bra kan' ―ndukwin Jesús―, ¿ta ja xnun ti'in wan 'in ka'an la slya' kan', cha' kanun i' se'en su'we ndi'in i' ni' kixin' kan' a? Xnun wan 'in i' chañi, cha' nu tsaa naan wan 'in nu mna' kan' 'wan sa ña'an ya' nu tyija i' 'wan. \v 5 Bra wa ndyija slya' kan' 'wan, ka su'we 'a ka tiye wan bra kan'. Bra ti xtya wan 'in i' skun wan, \v 6 tyaan lo'o wan 'in i' tu' na'an tyi wan. Bra nu wa ngala wan na'an tyi wan, bra kan' xo' ti'in wan 'in nchga ta'a su'we nsu'wi wan lo'o nchga nten nu ndi'in kwi' se'en ti se'en ndi'in wan, cha' chkwi' wan lo'o ne': “Ka su'we 'a ka tiye wan lo'o ba ni, cha' wa ndyija slya' nu wa mna' 'wa.” \v 7 Nde lka cha' nu chkwiǐn' lo'o wan: Ka su'we 'a ka tiye Ndiose lo'o nten 'in Ni nde se'en ndi'in Ni ―ndukwin Jesús 'in ne' fariseo bra kan'―, cha' wa ngwa jyu'u ti' ni siya ska ti nten chalyuu 'in cha' kuxi nu y'ni ne', cha' ngulaa ya' yu cha' kuxi kan' bra kan'. Ja ndi'in cha' tya'an cha' tiye Ndiose cha' 'in xka jakwa yla nsu'wi ti'yun lkwa nten su'we nu ja ndi'in cha' kuxi 'in ne', nxke' ti' ne'. \s Cha' 'in ska tñi nu wa mna' 'in ska nu kuna'an \p \v 8 Ngwa'u Jesús xka cha' tiya 'in ne' bra kan': \p ―¿Ni sa ña'an ku'ni ska nu kuna'an nu nsu'wi tii tñi plata 'in a? Si kana' ska tñi plata kan' 'in ne', ¿ni sa ña'an ku'ni ne' bra kan' a? Ja chan kwa'an nu kuna'an kan' kii' cha' xu'wi xaa cha' ykwa su'we ne' ni' ña'an kan', sa ña'an ya' nu tyija tñi kan' 'in ne'. \v 9 Bra nu wa ndyija tñi kan' 'in ne', bra kan' xo' ti'in nu kuna'an kan' 'in nchga ta'a su'we nsu'wi ne' lo'o nchga nten nu ndi'in kwi' se'en ti, cha' katsa' 'in nchga ne' kan': “Ka su'we ka tiye wan lo'oǔn ni, cha' wa ndyija tñi nu mna' kan' 'ñaǎn.” \v 10 Su'we 'a ka tiye nu kuna'an kan', cha' wa ndyija lyo tñi 'in ne'; kwi' ngwaña'an ka se'en ndi'in Ndiose, ka su'we 'a ka tiye Ndiose lo'o nten 'in Ni nde ni' kwan, cha' wa ngwa jyu'u ti' ska ti nten chalyuu 'in cha' kuxi nu y'ni, ngulaa ya' yu cha' kuxi kan' bra kan'. \s Ska yu kune' nu wa mna' nchga cha' su'we 'in yu \p \v 11 Ngwa'u Jesús xka cha' tiya 'in ne' bra kan': \p ―Ndiya ska yu kula nu ndiya tukwa sñi' ki'yu yu. \v 12 Lo'o nu kune' ni, ykwi' yu lo'o sti yu: “Stiǐn” ndukwin, “tyaa lyaa nchga cha' su'we nu ndi'in cha' kaja 'ñaǎn.” Kan' cha' bra ti msu'we sti yu nchga cha' su'we nu mdi'in 'in yu cha' kaja 'in ta'a tyukwaa sñi' yu. \v 13 Xa wa mdijin chin' ti tsan, bra kan' yjwi' yu kune' kan' nchga cha' su'we nu wa mda sti yu 'in yu. Bra wa mjwi tñi kan' 'in yu, mdo'o yu ndyaa yu tijyu' lo'o tñi kan' bra kan'. Nde xka la'a tsu' se'en ndyaa yu, xkwi' ya ña'an ti ña'an ngwiji yu tñi kan'. \v 14 Xa wa mdyii tñi 'in yu, bra kan' ngwa ska jwi'ñan tlyu nde lo yuu se'en ndi'in yu; ja yu'wi 'a nan ku yu, lye 'a mte' ti' yu bra kan'. \v 15 Ti kwi' kichen se'en ndi'in yu kan' mdyisnan y'ni yu tñan 'in ska nten; ngulo yu kan' tñan 'in yu cha' tsaa yu ni' lyo'oo se'en ndi'in kuwe' 'in yu, cha' ña'ansiin yu 'in kuwe' kan'. \v 16 Lo'o kan' ngwa ti' yu ku yu nda' nu nchku kuwe' kan' si ka kala' chin' ti' yu lo'o ran, cha' ja tukwin nda nan ku yu, mte' 'a ti' yu bra kan'. \v 17 Chun' ndi'in la nduwe su'we ti' yu: “¿Ni a? ¿Ni lkwa msu ndi'in na'an tyi stiǐn ngi'ni tñan a? ¡Lo'o ja ndyiji jwi'ñan ne' kan', ti nganun la nan nchku ne' kan'! ¡Lo'o na' ni, nde re ndi'iǐn ndijiǐn jwi'ñan cha' ja ndyiji nan kuǔn siya' ti! \v 18 Su'we la tya'aǎn nde na'an tyi stiǐn cha' chkwiǐn' lo'o: Stiǐn, chkwiǐn' lo'o yu, wa ka'an 'a ki'ya ndukwiǐn cha' 'in Ndiose lo'o cha' 'iin, cha' mda'aǎn yu'wiǐn tiǎn. \v 19 Ja ndi'in 'a cha' chkwii' cha' sñii' lkaǎn; sa ña'an nu ngi'nii lo'o msu 'iin, kwi' ngwaña'an ku'nii lo'oǔn ni.” Ngwaña'an mda'an cha' tiye yu cha' chkwi' yu lo'o sti yu. \v 20 Bra kan' mdo'o yu ndyaan yu tuwiin nde na'an tyi sti yu. \p ’Ti tijyu' ndyaan yu, na'an sti yu 'in yu bra kan'. Bra ti ndyaa sti yu ndyukwa ta'a yu lo'o sñi' yu; msñi si' ta'a yu lo'o sñi' yu bra kan', sti yu ykwicha' 'in yu cha' nchka t'nan 'a ti' sti yu 'in yu. \v 21 Bra kan' ykwi' yu lo'o sti yu: “Stiǐn” ndukwin yu, “wa ka'an 'a ki'ya ndukwiǐn cha' 'in Ndiose lo'o cha' 'iin. Ja ndi'in 'a cha' chkwii' lo'oǔn cha' lkaǎn sñii'.” \v 22 Bra kan' ykwi' yu kula kan' lo'o msu 'in yu: “Yaa lya wan kulo wan te' nu su'we la ña'an cha' xku' wan 'in yu re. Su'wa wan ska kwii' ya' yu, su'wa wan ska ta kanan tiji kiya' yu. \v 23 Lo'o kan' tsaa 'ya wan kuta kune' nu taan la cha' kujwi wan cha' kuan. ¡Ku'nian ska ta'a! \v 24 Mda'an cha' tiyeěn cha' wa ngujwi sñiěn' re, lo'o ni, xiya' mdo'o tukwa yu; wa mna' yu, mske' tiǎn', lo'o xiya' ngala yu nde re.” Bra ti mdyisnan y'ni ne' ska ta'a bra kan'. \p \v 25 ’Ngwaña'an ngwa cha' bra nu mdo'o tukwa sñi' nu wa kula la, ngala yu yaa yu tñan. Wa kala ti yu tu' na'an tyi sti yu, bra kan' ynan yu cha' nganen muska, cha' wa nchka ta'a la ngala yu. \v 26 Bra kan' msi'ya yu 'in ska yu kune', mnicha' yu 'in msu kan': “¿Nan lka nchka nde kwa a?” \v 27 Bra kan' mxkwen yu kune' 'in yu: “Yu ta'aa nu mda'an yu'wi ti, wa ngala yu kan' ni” ndukwin yu kune' kan'. “Kan' cha' ndukwin sti wan cha' kujwi ba kuta kune' nu su'we la ña'an kan', chun' nchka su'we 'a nka tiye sti wan cha' wa ngala yu su'we ti.” \v 28 Msin' 'a ti' sñi' nu kula la kan' bra kan'. Bra wa na'an sti yu cha' ja xlyaa 'a yu sten yu ni' na'an, bra kan' yaa ykwi' sti yu lo'o yu. \v 29 Bra kan' ndukwin yu 'in sti yu: “Jlyo tii' ni wa nkwa yijan ndi'iǐn ngi'niǐn tñan 'iin, ja ska ya' y'niǐn cha' xa'an lo'oo; nchga tñan nu nguloo 'ñaǎn, y'niǐn kan'. Lo'o ni ska chivu xuwe ti ja mdaa 'ñaǎn cha' ku'niǐn ta'a lo'o ta'a su'weěn nsu'wiǐn. \v 30 Lo'o ni, xiya' ngala sñii' nu wa y'ni tyii tñi 'iin, ngwiji ya ña'an ti, cha' lye 'a yu'wi nu kuna'an 'in yu. Cha' ngala ti yu kan', bra ti yjwi wan kuta kune' nu taan la cha' ka ta'a 'in yu” ndukwin sñi' nu wa kula la. \v 31 Bra kan' ykwi' yu kula sti yu lo'o yu: “Chañi cha' nchga tsan ndi'iin lo'oǔn. Kwi' ngwaña'an, nchga cha' su'we nu ndiya 'ñaǎn, nan 'iin lka nchga nan kan'. \v 32 Lo'o yu ta'aa ni, ni siya lye 'a mda'an yu'wi yu, su'we cha' ngi'nian ska ta'a cha' su'we ti ngala yu ni. Mda'an cha' tiyeěn cha' wa ngujwi yu, bra kan' ndyo'o tukwa yu xiya'; wa mna' yu, mxke' tiǎn', bra kan' ngala yu xiya'. Kan' cha' ngi'nian ska ta'a ni, cha' lka su'we 'a nka tiyeěn ndi'iǐn.” \c 16 \s Ska msu nu ndloo la, nu sa ti y'ni tñan, ni siya kuxi ti tiye yu \p \v 1 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu: \p ―Mdiya ska yu kuliya', lo'o yu'wi ska nten nu ndlo tñan 'in msu 'in yu kuliya' kan'. Wa mdiya ska tsan ytsa' ne' 'in yu kuliya' kan', cha' wa tyii ti cha' su'we nu nsu'wi 'in yu, cha' ya ña'an ti ngwiji msu nu ndlo tñan kan' cha' su'we nu ndiya 'in yu kuliya' kan'. \v 2 Bra kan' msi'ya x'nan 'in msu nu ndlo tñan kan', cha' kunicha' yu 'in msu kan': “¿Ni sa ña'an ndyo'o cha' nu nchkwi' nten lo'oǔn cha' 'iin a?” ndukwin yu. “¿Ni ña'an tñan wa y'nii cha' nchkwi' ne' lo'oǔn ngwaña'an a? Tyaa kwenta 'ñaǎn ni, katsaa' lyaa 'ñaǎn nchga tñan nu wa y'nii. Ja ka 'a 'iin ka ndloo la 'in msu 'ñaǎn ni.” \v 3 Lye 'a mda'an cha' tiye msu nu ndlo tñan kan' bra kan': “¿Nan lka ku'niǐn ni, si ja ta 'a x'naǎn tñan nu ku'niǐn a? Ja jlyo 'a tiǎn' sa ña'an tñan ku'niǐn bra kan'. Ja taloǔn ku'niǐn tñan ni' kixin'; si tsa'aǎn lo kiya' cha' jñaǎn lomstan, ka jyu'u 'a tiǎn' bra kan'. \v 4 Kan' cha' ni, wa jlyo tiǎn' sa ña'an nu ku'niǐn cha' kaja se'en tyi'iǐn na'an tyi nten, si ja ta 'a x'naǎn tñan nu ku'niǐn.” Kan' lka cha' nu mda'an cha' tiye msu kan', lo'o kuxi ti tiye yu. \v 5 Bra kan' msi'ya yu 'in nchga nten nu ndukwi tne' 'in x'nan yu, mnicha' yu 'in ne' bra kan': “¿Ni lkwa nan ndukwii 'in x'naǎn a?” ndukwin yu 'in ska ne'. \v 6 “Ska mi litro sete ndukwiǐn 'in yu kwa” ndukwin ne' kan' bra kan'. Bra ti ndukwin msu nu ndlo tñan kan' 'in ne' kan': “Nde ndiya kityi se'en nu ndukwa kwenta 'in tne' nu ndukwii. Tyukwaa chin' nde re cha' ku'nii xka kityi, nu ndukwin cha' ki'yu ti siyentu litro sete ndukwii 'in yu kula kan'” ndukwin msu kan' 'in. \v 7 Bra kan' mnicha' yu 'in xka yu: “Nu'win ni, ¿ni lkwa nan ndukwii 'in x'naǎn a?” “Ska siyentu kwijin nskwa' trigu” ndukwin yu kan' bra kan'. “Jaan” ndukwin yu, “nde ndiya kityi se'en nu ndukwa kwenta 'iin” ndukwin msu kan'. “Tyukwaa chin' nde re cha' ku'nii xka kityi nu ndukwin cha' jakwa yla ti kwijin, sa kan' ti ndukwii 'in yu kula kan'.” \v 8 Chun' ndi'in la ngwa biya' ti' ykwi' x'nan yu sa ña'an tñan nu y'ni yu. “Sa 'a y'ni msu nu ndlo tñan kan' 'ñaǎn bra nu y'ni yu tñan” ndukwin yu kula kuliya' kan'. \p Ti nchkwi' la Jesús lo'o ne' kan' bra kan': \p ―Lo'o 'wan ni, nu nchka 'a ti' wan tukwa wan nchga cha' nu nchkwi' Ndiose ―ndukwin― ka ku'ni xa'an wan chin' cha' bra nu ña'an wan sa ña'an nu ngi'ni xka ta nten chalyuu lo'o ta'a ne', ni siya kuxi ti tiye ne'. \p \v 9 ’Nde lka cha' nu chkwiǐn' lo'o wan sikwa. Su'we ti ku'ni wan lo'o nchga cha' su'we nu nsu'wi 'wan lo chalyuu re; taya' wan 'in xka la nten lo'o cha' su'we nu nsu'wi 'wan sa ña'an ya' tsaa tii chalyuu 'wan, cha' ngwaña'an kaja ta'a su'we nsu'wi 'wan lo chalyuu re. Lo'o bra kan' ta Ndiose se'en tyi'in wan nde se'en ndi'in Ni, xka chalyuu nu ja tsaa tii 'a kaja 'wan bra kan'. \p \v 10 ’Nten nu su'we 'a y'ni ji ska tñan xuwe ti, ngwaña'an su'we ku'ni ne' ska tñan nu wa tlyu la; lo'o nten nu kwiñi lyo'o 'in x'nan, laja nu ngi'ni ne' ska tñan xuwe ti, ja chan ja ka ku'ni ne' ska tñan nu wa tlyu la. \v 11 Si ja nchka ña'ansiin wan ska cha' su'we nu nsu'wi 'wan lo chalyuu, ti kwi' ti cha', ja ta Ndiose ska tñan su'we la cha' ku'ni wan cha' 'in Ni. \v 12 Nchga cha' su'we nu nsu'wi 'wan lo chalyuu, nan wa nda Ndiose cha' kan' cha' ña'ansiin wan 'in ran; si ja ku'ni su'we ti wan lo'o cha' kan', ¿ni sa ña'an ku'ni wan lo'o cha' su'we nu nda Ndiose cha' kanun ni' kasiya 'wan a? \p \v 13 ’Ska msu ni, ja ka ku'ni yu tñan 'in tukwa x'nan yu ska bra ti; ku'ni yu tñan 'in ska ti x'nan yu ska ya' ti. Ja chan ka ti'í ti' yu 'in ska x'nan yu bra kan', lo'o su'we la chkwi' yu lo'o xka x'nan yu bra kan'; ti kwi' ti cha', su'we la ku'ni yu tñan 'in ska ti x'nan kan', lo'o chin' la tñan ku'ni yu 'in xka x'nan bra kan'. Ja ka xñian cha' 'in Ndiose nu nka X'naan si ndiya 'a tian' 'in tñi, cha' sa ña'an lka xka x'naan, ngwaña'an lka tñi kan' bra kan'. \p \v 14 Lo'o ne' fariseo, cha' nu ndiya 'a ti' ne' kan' tñi, kan' cha' bra wa ynan ne' cha' nu nchkwi' Jesús, mstyi lyo'o ne' 'in yu. \v 15 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne' kan': \p ―'Wan ―ndukwin yu― su'we 'a ngi'ni wan cha' ña'an nten 'wan, lo'o wa jlyo su'we ti' Ndiose nchga cha' kuxi nu nda'an cha' tiye wan. Nten nu ngi'ni tnun 'in ti ykwi' ti, kulaa ya' Ndiose 'in ne' kan'. \s Sa ña'an nchka lo'o cha' su'we nu 'in Ndiose \p \v 16 ’Bra wa s'ni, ndi'in cha' kula 'in nten, ti kwi' cha' nu wa ykwi' Ndiose lo'o Moisés, lo'o ne' nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten s'ni; bra nu yan Xuwa, ti bra kan' mdyisnan nganen cha' su'we 'in Ndiose, cha' ka Ndiose ndloo ni' kasiya 'in nten. Ka'an 'a nten nsu'wa ne' jwersa cha' xñi ne' cha' 'in Ndiose bra kan'. \p \v 17 ’Ja tlyu tñan tsaa tii nchga nan nu nsu'wi nde ni' kwan, kwi' ngwaña'an, tsaa tii tyukwi ña'aan lo chalyuu; lo'o ja tsaa tii 'a nchga cha' nu wa ykwi' Ndiose lo'o nten s'ni, ni siya ska cha' nu chin' la. \s Nchkwi' Jesús cha' 'in nten nu ngulaa ti'in 'in kwilyo'o \p \v 18 Ti nchkwi' la Jesús lo'o ne' bra kan': \p ―Bra nu ngulo ska nten kityi cha' kulaa ti'in yu 'in kwilyo'o yu, cha' xiya' kaja kwilyo'o yu lo'o xka ne' kuna'an, cha' kuxi ngi'ni yu kan' bra kan'. Kwi' ngwaña'an, si kaja kwilyo'o ska yu ki'yu lo'o ska nu kuna'an nu wa ngulaa ti'in 'in kwilyo'o lo'o kityi, ti kwi' ti cha' kuxi ngi'ni yu ki'yu kan' bra kan'. \s Cha' 'in ska yu kuliya' lo'o ska yu ti'i nu naan Lázaro \p \v 19 ’Ndiya ska yu kuliya', nu xkwi' te' ka'an 'a nga'an, xkwi' te' su'we 'a ña'an nchku' yu. Lye 'a ngi'ni yu la ndi'in yu lo chalyuu, nchga tsan nchka ta'a na'an tyi yu. \v 20 Lo'o ndiya ska yu ti'i nu naan Lázaro, nu nsu'wi kitsu' tyukwi ña'aan yu. Tu'wa tuna'an se'en ndi'in yu kuliya' kan' ndukwa Lázaro nchga tsan. \v 21 Wa nchka ti' yu ti'i kan' ku yu ya ña'an ti nan nu ngalu tu'wa msaa se'en nchku yu kuliya' kan' bra kan'. Lo'o nda'an xne' se'en ndukwa yu ti'i kan', nde'e i' lo kitsu' nu nsu'wi chun' yu. \v 22 Mdiya tsan ngujwi yu ti'i kan'; lo'o bra kan' yaa lo'o angajle 'in ayman kan' se'en ndi'in ayman Abraham, nde se'en tlyu nu wa y'ni xu'we Ndiose 'in yu. Chun' ndi'in la ngujwi yu kuliya' kan', mtsi' ne' 'in yu bra kan'. \v 23 Bra wa ndiya yu kuliya' kan' se'en ndijin yu nu ti'í lo jwlyaa, bra kan' mskwen yu ke yu na'an yu 'in ayman Abraham tijyu' ti, na'an yu cha' su'wa ti ndukwa ayman Lázaro lo'o Abraham bra kan'. \v 24 Kan' msi'ya yu kuliya' kan' 'in Abraham: “Sti ba Abraham, chka t'nan ti' 'ñaǎn. Kuloo tñan 'in Lázaro kwa cha' kan lo'o yu chin' tyi'a ko'oǔn, cha' kucha' yu chin' tu'waǎn lo'o yaa' yu cha' tla' chin' ltseěn', chun' tikee' 'a nsu'wiǐn lo kii' re.” \v 25 Bra kan' ndukwin ayman Abraham 'in yu: “Sñiěn'” ndukwin, “su'we 'a ngwa 'iin la mdi'iin lo chalyuu. Lo'o Lázaro re ni, si'i ngwaña'an ngwa 'in yu, cha' mdijin 'a yu nu ti'í xa mdi'in yu lo chalyuu. Kan' cha' kaja se'en tyi'in su'we yu nde re ni; lo'o nu'win, ndi'in cha' kaja nu ti'í 'iin ni. \v 26 Ti nsu'wi la xka cha' 'ware nde se'en ndi'in ba, ndiya ska lo kwa'an nu tlyu 'a jlu'we la se'en ndi'in bare lo'o wan; kan' cha' si ndiya ne' ta'a ba nu nchka ti' tsaa se'en ndi'in wan, ja ka 'in ne' tsaa ne'. Kwi' ngwaña'an 'wan, nu ndi'in wan nde kwa, ja ka 'wan kan wan nde re.” \v 27 Bra kan' t'nan 'a ykwi' yu kuliya' kan' lo'o: “Ku'nii ska cha' su'we lo'oǔn, sti ba Abraham” ndukwin yu kuliya' kan'. “Taa 'in Lázaro cha' tsaa yu se'en ndi'in stiǐn, \v 28 kwi' se'en ndi'in xa ki'yu yu ta'aǎn, cha' chkwi' yu lo'o yu kwa, cha' ja kan 'a yu se'en ndijiǐn nu ti'í nde re.” \v 29 Bra kan' mxkwen Abraham 'in yu: “Wa jlyo ti' ne' kan' nchga cha' nu ngwa'an ayman Moisés ti s'ni; lo'o xka la kityi 'in Ndiose se'en nu ngwa'an ayman nu ngwa s'ni, ndiya kityi kan' 'in yu ta'aa. ¡Su'we la si kunan su'we ne' cha' nu ndukwa lo kityi kan'!” \v 30 Bra kan' mxkwen yu kuliya' kan' 'in Abraham: “Chañi 'iin, sti ba Abraham. Ja chan si tsaa ska ayman nde se'en ndi'in ne' kwa, bra ti kulaa ya' ne' cha' kuxi nu ngi'ni ne' bra kan'.” \v 31 Xiya' ykwi' ayman Abraham lo'o yu kuliya' kan' bra kan': “Cha' nu ja xlyaa ne' kwa tukwa ne' tñan nu ngulo Moisés lo kityi, ti kwi' ti cha' ja nnan ne' cha' nu ykwi' ayman nu msu'wa Ndiose cha' chkwi' lo'o nten nu ngwa s'ni, kwi' ngwaña'an, ja tukwa ne' xka la cha' nu chkwi' Ndiose lo'o ne', ni siya xiya' tyu'u ska ayman cha' chkwi' lo'o ne' kwa.” \c 17 \s Kuxi 'a si ndi'in ska ki'ya nu ndijin lyo 'ñaan \p \v 1 Xiya' ykwi' Jesús lo'o nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu: \p ―Nsu'wi 'a nten nu nchkwi' lo'oan cha' ku'nian ska cha' kuxi; lo'o nten nu ndatsaa 'in ta'a nten ne' cha' ku'ni cha' kuxi lo'o ne', ¡t'nan 'a ne' kan'! \v 2 Su'we la si skan' ska kee kichi ynen ne' kan', cha' tsaa xkwan ne' 'in ne' lo tyi'a tujo'o; bra kan' ja ka 'a tatsaa la ne' 'in nten ña'an ti' ska nu xuwe ti re. \p \v 3 ’Bra nu ku'ni ska ne' ta'a nda'an wan cha' kuxi lo'o wan, bra kan' chkwi' wan lo'o yu cha' ja ku'ni 'a yu cha' kuxi kan' lo'o wan. Si kulaa ya' yu cha' kuxi kan', ku'ni wan cha' tlyu ti' 'in yu bra kan'; \v 4 ni siya kati ya' ta yu cha' msin' ti' 'wan ska tsan, lo'o kati ya' kan yu chkwi' yu lo'o wan: “Ku'ni wan cha' tlyu ti' 'ñaǎn, ja ku'niǐn 'aǎn cha' nu kuxi lo'o wan ni” nchkwin yu bra kan', ndi'in cha' ku'ni wan cha' tlyu ti' 'in yu. \s Ka'an 'a cha' ka 'ñaan si ndyaa ña'an tian' 'in Ndiose \p \v 5 Bra kan' ykwi' nu ngi'ni xa'an cha' 'in Jesús: \p ―Tayaa' 'wa cha' ka tsaa ña'an la ti' ba 'iin ―ndukwin ne' 'in yu. \p \v 6 ―Jlyo ti' wan cha' ndiya mta kixin' nu xuwe 'a ―ndukwin Jesús 'in ne'―. Sa ña'an lka ska mta xuwe ti, ngwaña'an lka wan, cha' ja nchka 'wan lye. Ja n'ni cha', ni siya chin' ti cha' tsaa ña'an ti' wan 'in Ndiose Stiǐn, ka chkwi' wan lo'o yka kityi re: “Tyo'o tsuu' nde se'en ndukwaa re, tsaa tukwaa nde lo tyi'a tujo'o kwa.” Lo'o bra kan' ña'an wan cha' ki'ya yka kan' kwenta cha' nu ykwi' wan lo'o ran. \s Tñan nu ndi'in cha' ku'nian lo'o nten chun' ngi'nian tñan 'in Ndiose \p \v 7 ’¿Ni sa ña'an nxke' ti' wan ni a? ¿Ni sa ña'an ku'ni wan si ndiya ska msu 'wan nu wa yaa ni' kixin' cha' nda'a yu yuu 'wan, ni siya yaa yu cha' ña'ansiin yu 'in kuta 'wan a? Nde msiin nu tka ngala ti msu kan' cha' yaa yu tñan, ¿ta chkwi' wan cha' re lo'o yu a?: “Kaan lyaa tyukwaa chin' tu'wa msaa re cha' ku'nii chin' siin ni.” \v 8 Ja nchkwi' wan ngwaña'an lo'o yu, nxke' tiǎn'. Ja chan nde ña'an chkwi' wan lo'o yu: “Ku'nii lyaa cha' kee' nan ka siin ku ba. Ti kulo ku ba ko'o ba, bra kan' kuu ko'oo” nchkwin wan 'in msu kan'. \v 9 ¿Ta ndya wan xu'we 'in msu kan', cha' ngi'ni yu tñan nu ngulo wan 'in yu a? Ja ngi'ni x'nan msu ngwaña'an. \v 10 Sa ña'an lka msu, ngwaña'an lka wan; bra wa y'ni wan nchga tñan nu ngulo Ndiose 'wan, ndi'in cha' chkwi' wan bra kan': “Msu kuxi ti lka bare, cha' tñan nu ndi'in cha' ku'ni ti ba, sa kan' ti tñan y'ni ba” nchkwin wan. \s Y'ni Jesús jo'ó 'in tii nten nu msñi kicha nu ngatsu' kuna' ne' \p \v 11 Msñi Jesús tuwiin ndyaa nde Jerusalén, bra kan' mdijin ne' lo yuu 'in Galilea, ndyaa ne' nde lo yuu 'in Samaria. \v 12 Mdiya Jesús ska kichen xuwe, bra kan' ndyukwa ta'a yu lo'o tii ne' ti'í nu wa ndijyan se'en ndi'in yu; kicha nu ngatsu' kuna' msñi 'in ne' kan'. Ti tijyu' ti nduun ne' se'en ndi'in Jesús, \v 13 kwen 'a ykwi' ne' lo'o yu bra kan': \p ―¡Yu kula Jesús! ―ndukwin ne' bra kan'―, ¡chka t'nan tii' 'wa! \p \v 14 Xa wa na'an Jesús 'in ne', bra kan' ndukwin yu: \p ―Tyaa lya wan se'en ndi'in sti jo'o cha' ña'an yu tyukwi ña'an wan ―ndukwin Jesús 'in ne' ti'í kan'. \p Mdo'o ne' ndyaa ne' bra kan'. Se'en yaa ne' tuwiin, ndii ti' ne' cha' ngwa luwi kuna' ne' xiya'; wa mdyii cha' ti'í ne' bra kan'. \v 15 Kan' cha' mxitukwi ska yu ti'í kan', kwen 'a ykwi' yu cha' y'ni tnun yu 'in Ndiose. \v 16 Bra kan' mduun xtyin' yu se'en ndi'in Jesús, yaa sti yu mstya tloo yu lyuu cha' ndya yu xu'we 'in Jesús. Lo'o ne' Samaria lka yu kan', ne' xka la'a tsu' lka yu. \v 17 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o yu: \p ―¿Ta si'i tii ne' nu ngatsu' kuna' ne' nchkaa ne' tsan a? ¿La ngwa xa chkaa ne' kan' ni a? \v 18 Ska ti yu re nu si'i ne' Israel ta'aan lka yu, kan' lka nu mxitukwi cha' ku'ni tnun yu 'in Ndiose. \p \v 19 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o yu ki'yu kan': \p ―Tyituun lyaa, tyaa ni ―ndukwin―. Wa nchkaa ni, cha' ndyaa ña'an tii' cha' nu ykwiǐn' lo'oo. \s Nan nu ka bra nu ka Ndiose ndloo la ni' kasiya 'in nten \p \v 20 Lo'o bra kan' mnicha' ne' fariseo 'in Jesús sa ña'an bra nu kan Ndiose cha' ka Ni ndloo la 'in nten. Mxkwen Jesús 'in ne' bra kan': \p ―Si'i ska nan nu chkan' ndijyan tijyu' lka cha' kan'. \v 21 Ja ka chkwian' cha' re: “Nde ti nduun Ni”; ja ka chkwian': “Nde kwa ndukwa Ni.” Nan wa lka Ndiose ndloo ni' kasiya 'in nten bra ni. \p \v 22 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu: \p ―Nde loo la tiya bra nu ka 'a ti' wan ña'an wan 'ñaǎn, ni siya xka tsan ti tyi'iǐn lo'o wan lo chalyuu ka ti' wan, na' nu wa msu'wa Ndiose 'ñaǎn ndijyaǎn cha' kaǎn nten; lo'o ja ka 'a ña'an wan 'ñaǎn bra kan'. \v 23 Chkwi' ne' lo'o wan cha' 'ñaǎn bra kan': “Nde ti nduun yu”; lo'o chkwi' ne': “Nde kwa nduun yu.” Ja tsaa ña'an ti' wan 'in ne' kan', ja xñi wan cha' kwiñi nu nchkwi' ne' kan' ―ndukwin Jesús 'in ne'―. \v 24 Su'wa ña'an nchka ti' bra nu ndyuwi tyukwi ña'aan ni' kwan, ngwaña'an ka 'ñaǎn bra nu tiya tsan cha' ña'an ne' 'ñaǎn ndyaǎn xiya', na' nu wa mdiyaǎn cha' lkaǎn nten. \v 25 Ti kulo ndi'in cha' ka'an 'a nu ti'í kaja 'ñaǎn. Kwi' ngwaña'an, ne' ta'a kichen tyiǐn kulaa ya' ne' 'ñaǎn. \v 26 Sa ña'an ngwa 'in nten nu yu'wi lo chalyuu s'ni, ta'a su'wa ne' lo'o ayman Noé kan', ngwaña'an ka 'in nten chalyuu bra nu tyaǎn xiya', na' nu wa mdiyaǎn cha' kaǎn nten. \v 27 Ta'a su'wa ayman Noé kan' ni, y'ni ne' ta'a, yku ne', yi'o ne', mjwi kwilyo'o ne'; sa kan' ti cha' nka tiye ne' sa ña'an bra nu mñan Noé kan' yka na'an tnun. Bra kan' yten yu ni' yka na'an kan' lo'o nchga nan nu nsu'wi 'in yu. Lo'o bra kan' lye 'a mduun tyoo, mdyii nten chalyuu ngujwi ne'. \v 28 Ti kwi' sa ña'an ngwa 'in ne' kichen se'en mdi'in ayman Lot, ngwaña'an ka 'in nten chalyuu tsan kan'. Nten ta'a kichen tyi Lot ni, yku ne', yi'o ne', msi'i ne' yu'wa, yjwi' ne' yu'wa, yta ne' jyan, mñan ne' na'an; sa kan' ti tñan nu ndiya ti' ne' y'ni ne', \v 29 sa ña'an bra nu ngulo Ndiose 'in Lot kan' nde kichen Sodoma kan'. Bra kan' mslu Ndiose kii' lo'o kata sufri nchkin lo yuu. Mdyii cha' 'in nchga ne' Sodoma kan'; ta'a su'wa Lot ni, ngujwi nchga ne'. \v 30 Ngwaña'an ka tsan kan' bra nu ña'an ne' 'ñaǎn ndyaǎn xiya', na' nu wa mdiyaǎn ska ya' cha' kaǎn nten; ja ka biya' ti' ne' ni tsan ka kan'. \p \v 31 ’Bra nu tiya tsan kan', si ndiya nten nu nduun ke na'an tyi ne', ja ka 'a 'in ne' ki'ya ne' lyuu cha' kulo ne' yu'wa nu ndi'in ni' ña'an 'in ne'. Kwi' ngwaña'an, si nsu'wi ne' ni' kixin', ja ka 'a 'in ne' xitukwi ne' tyaan ne' tu' na'an tyi ne'. \v 32 Tyaa yu'wi ti' wan sa ña'an nu ngwa 'in nu kuna'an 'in Lot bra kan'; ngwa ti' ne' xitukwi ne' tyaan nde kichen kan' xiya', bra kan' y'ni Ndiose cha' nchka ne' ska kee. \v 33 'Wan ni, kana' chalyuu 'wan si xkwi' nda'an cha' tiye wan sa ña'an nu ka 'wan, ti ykwi' ti wan; kaja chalyuu kwi 'wan si xlyaa wan tsaa ña'an ti' wan 'ñaǎn, ni siya kujwi nten 'wan chun' nu yten wan cha' 'ñaǎn. \p \v 34 ’Katsaǎn' 'wan sa ña'an ka si kaǎn xa tla; si nskwa tukwa nten laja' ska ti lo ki'yan, kan y'ya Ndiose 'in ska ne', kanun skwa xka ti ne' bra kan'. \v 35 Kwi' ngwaña'an ka si ndiya tukwa nu kuna'an su'wa ti ndiyoo ne' ska tsan, kan y'ya Ndiose 'in ska ne', kanun xka ti ne' bra kan'. \v 36 Kwi' ngwaña'an ka si ndiya tukwa yu ki'yu lo tñan 'in ne' ni' kixin', tyaa lo'o Ndiose 'in ska yu, kanun xka ti yu bra kan'. \p \v 37 Bra wa ynan ne' cha' kan', bra kan' mnicha' ne' 'in Jesús: \p ―¿La nde ya' ka ngwaña'an, yu kula? ―ndukwin ne'. \p Bra kan' mxkwen Jesús 'in ne': \p ―La se'en ndiya ska nan tukun, la kan' tyo' ti'in laxu; ngwaña'an ka bra nu tyo' ti'in nten xa wa mdyii chalyuu, kaja 'a nu ti'í 'in ne' bra kan'. \c 18 \s Cha' 'in nu kuna'an ti'i nu ndatsaa 'a 'in wse \p \v 1 Ngwa'u Jesús 'in ne' cha' ta'a ti chkwi' ne' lo'o Ndiose, cha' ja ka ndaja ti' ne' siya' ti bra nu nchkwi' ne' lo'o Ndiose. Nde lka ska cha' tiya nu ykwi' Jesús lo'o ne' bra kan': \p \v 2 ―Ska kichen ndiya ska wse nu ja ngi'ni tnun 'in Ndiose, ja ska cha' nduwe ti' yu. \v 3 Ti kwi' kichen kan' ndiya ska nu kuna'an ti'i. Ndyaa na'an nu kuna'an kan' 'in wse kan' bra kan', cha' ndiya cha' kuxi nu ngi'ni xka nten lo'o; ngwa ti' jñi su'we cha' 'in lo'o ta'a nxuun tloo wse. \v 4 Tyun ya' yaa nu kuna'an kan' se'en ndi'in wse, lo'o ja nduwe ti' wse kan' cha' nu nchkwi' nu kuna'an kan' lo'o yu. Chun' ndi'in la mda'an cha' tiye wse kan': “Ni siya ja ndukwaǎn cha' nu nchkwi' Ndiose, kwi' ngwaña'an ja nduwe tiǎn' ska cha' nu nchkwi' nten chalyuu, \v 5 ja n'ni cha' kan', ku'niǐn biyaǎn' cha' 'in nu kuna'an ti'i re, cha' ña'an ti nda'an nu kuna'an re nda cha' msin' ti' 'ñaǎn. Kan' cha' tayaǎn' chin' 'in nu kuna'an re” ndukwin wse kan', “ku'niǐn biyaǎn' 'in ki'ya re, cha' ja kan 'a nu kuna'an re ta cha' msin' ti' 'ñaǎn xiya'.” \p \v 6 Ti nchkwi' la Jesús lo'o ne' bra kan': \p ―Ngwaña'an ykwi' wse xa'an kan', bra kan' mdaya' yu 'in nu kuna'an kan', ni siya ja su'we nka tiye yu ―ndukwin Jesús 'in ne'―. \v 7 Lo'o Ndiose ni, su'we 'a nsu'wi tiye Ndiose, bra ti taya' Ni 'in nten nu wa ngulo suwi Ni cha' ka nten 'in Ni, chun' lye 'a nchkwi' ne' lo'o Ni tsan lo'o tla. ¿Ta tiya' 'a taya' Ndiose 'in ne', nxke' ti' wan a? \v 8 Nde lka cha' nu chkwiǐn' lo'o wan, cha' bra ti taya' Ndiose 'in ne' kan', ku'ni Ni cha' tiin ti tyi'in kasiya 'in ne'. Lo'o na' nu wa msu'wa Ndiose 'ñaǎn ndijyaǎn cha' kaǎn nten, bra nu tiyaǎn xiya', ¿ta ña'an ti tyija lyo 'ñaǎn nten nu ti ndyaa ña'an ti' 'in Ndiose Stiǐn a? \s Ska cha' 'in tukwa lo nten nu yaa ni' lyaa \p \v 9 Nde lka xka cha' tiya nu ykwi' Jesús lo'o nten, ska cha' 'in ne' nu ngi'ni siye' 'a tloo xka ta nten; xkwi' cha' nu ñi ngi'ni ne' kan', nxke' ti' ne', lo'o xkwi' nxtyi lyo'o ti ne' kan' 'in xka la nten. Nde lka cha' nu ykwi' Jesús bra kan': \p \v 10 ―Tukwa nten ndyaa ni' lyaa tnun cha' chkwi' ne' lo'o Ndiose: Ska yu kan' lka yu fariseo nu kti 'a cha' 'in ne', nxke' ti' ne', xka yu lka yu ska yu kuxi nu njñan tñi 'in nten cha' 'in ne' xka la'a tsu'. \v 11 Yu fariseo kan' ni, nduun yu jlu'we laa, nde ña'an ykwi' yu lo'o Ndiose bra kan': “Ndiose” ndukwin, “ngwa xu'we 'iin cha' ja ngi'niǐn sa ña'an nu ngi'ni xka la nten; xa'an 'a ngi'ni ne', ngi'ni 'a ne' kunan, kuxi 'a ngi'ni ne' lo'o kwilyo'o xka nten. Na' ni, ja ngi'niǐn ngwaña'an, ja ngi'niǐn sa ña'an ngi'ni yu kuxi kwa nu kwiñi ti njñan ka'an 'a tñi cha' 'in ne' xka la'a tsu' nu lka ndloo la” ndukwin yu fariseo kan' 'in Ndiose. \v 12 “Tukwa ya' ska smnan ja nchkuǔn tyaja cha' ngi'niǐn tnuǔn 'iin. Lo'o ndaǎn 'iin sa yu'we nchga nan nu ngi'niǐn kanan ska smnan” ndukwin yu fariseo kan'. \v 13 Lo'o yu ki'yu nu njñan tñi cha' 'in ne' xka la'a tsu' ni, tijyu' ti mdyituun yu; ja ngwa tiye yu cha' skwen kiloo yu chin', cha' xi'in 'a ti' yu mduun yu mji'in ti yu ndukun' tijyan tiye yu bra nu ykwi' yu lo'o Ndiose: “¡Chka t'nan tii' 'ñaǎn, Ndiose Stiǐn, cha' ndi'in 'a ki'ya 'ñaǎn!” ndukwin yu ki'yu kan'. Sa kan' ti cha' ykwi' yu. \p \v 14 ’Nde lka cha' nu nchka tiǎn' chkwiǐn' lo'o wan ―ndukwin Jesús 'in ne'―, cha' yu ki'yu nu njñan tñi cha' 'in ne' xka la'a tsu', wa y'ni tyii Ndiose ki'ya nu ndi'in 'in yu kan'; kan' cha' su'we ngwa tiye yu mxitukwi yu ndyaa yu na'an tyi yu. Lo'o ja ngwa 'in yu fariseo kan' ngwaña'an, cha' nten nu ngi'ni tnun 'in ti ykwi' ti, ndi'in cha' ka jyu'u ti' nten kan' chun' ndi'in la; lo'o nten nu mjyu'u 'a ti' si'ya cha' kuxi nu ndi'in 'in ne', chun' ndi'in la ka su'we la kasiya 'in ne' tloo Ndiose. \s Nkwan Jesús 'in nu xuwe \p \v 15 Bra kan' ndijyan lo'o nten 'in ka'an 'a nu xuwe cha' xtya ya' Jesús ke nu xuwe kan'. Bra wa na'an ne' nu ngi'ni xa'an kan' 'in nten nu ndijyan lo'o 'in nu xuwe kan', bra ti mdyisnan ne' kan' y'ni tlá ne' 'in nten nu ndijyan kan'. \v 16 Bra kan' msi'ya Jesús 'in ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu, cha' kan ne' se'en ndi'in yu. Bra kan' ykwi' yu lo'o ne': \p ―Ta wan chabiya' cha' kan nu xuwe re se'en ndi'iǐn ―ndukwin―, cha' ska nu xuwe ni, su'we 'a nsñi cha' su'we 'in Ndiose ni' kasiya 'in, tyukwi ti tiye kan' siya' ti. Ka kulo Ndiose tñan 'in nten nu tsaa ña'an ti' 'in Ndiose, sa ña'an nu ndyaa ña'an ti' ska nu xuwe 'in sti. \v 17 Cha' nu ñi nchkwiǐn' re lo'o wan. Nten nu ja xñi cha' su'we 'in Ndiose sa ña'an nu nsñi ska nu xuwe re cha' nu nchkwi' sti, ja ka ka Ndiose ndloo ni' kasiya 'in ne'. \s Ykwi' ska yu kuliya' lo'o Jesús \p \v 18 Nde kwa mduun ska nten tlyu nu lka ndloo 'in ne' judío. Bra kan' mnicha' yu kan' 'in Jesús: \p ―Mstru, su'we 'a ngi'nii nchga tsan ―ndukwin―. ¿Ni sa ña'an ku'niǐn cha' kaja chalyuu nu ja tsaa tii 'a 'ñaǎn a? ―ndukwin yu ki'yu kan'. \p \v 19 Bra kan' mxkwen Jesús 'in yu: \p ―¿Ni cha' nxke' tii' cha' su'we 'a nten lkaǎn a? ―ndukwin Jesús 'in yu kan'―. Ska ti Ndiose lka nu chañi cha' su'we. \v 20 Wa jlyo tii' nchga tñan nu ngulo Ndiose 'in nten nu ngwa s'ni, cha' nde ña'an nchkwi' lo kityi: “Ja ku'ni wan cha' kuxi lo'o kwilyo'o xka nten” ndukwin kityi kan'. “Ja kujwi wan 'in ta'a nten wan; ja ku'ni wan kunan; ja chkwi' wan kwentu 'in ta'a nten wan; ku'ni tlyu wan 'in sti wan lo'o jya'an wan, ngwaña'an tukwa wan cha' nu nchkwi' ne' kula 'wan lo'o wan.” Ngwaña'an nchkwi' cha' kula nu mda Ndiose 'ñaan nu ngwa s'ni. \p \v 21 ―Ti lyuǔn' mdukwaǎn nchga cha' kan' ―ndukwin yu kan' 'in Jesús. \p \v 22 Bra wa ynan Jesús cha' kan', bra kan' ndukwin 'in yu: \p ―Xka ti cha' ti ji ku'nii. Yaa kujwii' nchga cha' su'we nu nsu'wi 'iin, cha' kaja tñi nu taa 'in nten nu ti'i; ka'an la cha' su'we kaja 'iin nde loo la nde se'en ndi'in Ndiose bra kan'. Bra wa y'nii tñan kan', bra kan' ka tya'aan lo'oǔn. \p \v 23 Bra nu ynan yu kan' cha' nu ykwi' Jesús, bra ti ngwa xi'in ti' yu, cha' kuliya' 'a yu. \v 24 Na'an Jesús cha' xi'in 'a ti' yu, bra kan' ykwi' lo'o ne' nu ndi'in kwi' se'en ti: \p ―¡Tukwi 'a cha' sten ne' kuliya' cha' 'in Ndiose, cha' ka Ndiose ndloo la ni' kasiya 'in ne'! \v 25 Sa la tñan cha' tyijin ska 'ni kiya' kuxa, ni siya ska 'ni tnun, ni siya sa ña'an lka ska camello. Sa la cha' kan'; tukwi la tñan cha' sten ska ne' kuliya' cha' 'in Ndiose cha' ka Ndiose ndloo la 'in yu ―ndukwin Jesús. \p \v 26 Bra wa ynan ne' cha' kan', mda'an 'a cha' tiye ne': \p ―¿Ti ka nu ka tyo'o laa 'in cha' kuxi nu nsu'wi chalyuu sikwa, cha' kala yu se'en ndi'in Ndiose a? ―ndukwin ne'. \p \v 27 ―Ja ska nten chalyuu ka ku'ni tñan kan'; ska ti Ndiose, kan' lka nu nchka ku'ni cha' kala nten se'en ndi'in ykwi' Ni ―ndukwin Jesús 'in ne' kan'. \p \v 28 ―Yu kula ―ndukwin Tyu 'in Jesús―, wa ngulaa ti'in ba nchga nan nu nsu'wi 'wa cha' tya'an ba lo'oo, sa ña'an nu ndukwiin cha' ku'ni ba ―ndukwin. \p \v 29 Bra kan' mxkwen Jesús 'in yu: \p ―Chañi cha' nu nchkwiǐn' lo'o wan ni, cha' 'in nten nu wa yaa tijyu' cha' ku'ni tñan 'in Ndiose; ja siya' kulaa yaǎn' 'in ne' kan' ya ña'an ti. Ndiya bra wa ngulaa ti'in ne' nchga cha' su'we nu ndi'in 'in ne', cha' nu ndyaa ne' tñan 'in Ndiose; lo'o na'an tyi ne', lo'o kwilyo'o ne', lo'o sti ne', lo'o jya'an ne', lo'o sñi' ne', ndiya bra ngulaa ti'in ne' nchga cha' kan', cha' nu ndyaa ne' tñan 'in Ndiose. \v 30 Lo'o bra kan' ka'an la cha' su'we kaja 'in ne' kan' lo chalyuu ni, sa ña'an cha' nu mna' 'in ne' kan', mxke' ti' ne'; chun' ndi'in la kaja chalyuu nu ja tsaa tii 'a siya' ti 'in ne' bra kan'. \s Xiya' ytsa' Jesús 'in ne' cha' wa kaja ti yu \p \v 31 Bra kan' msi'ya Jesús 'in tii tyukwa ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu, cha' tyo' ti'in ne' se'en ndi'in yu cha' chkwi' yu lo'o ne': \p ―Tsaan nde Jerusalén ni ―ndukwin yu―, se'en ka nchga tñan nu ndukwin ayman nu ykwi' cha' 'in Ndiose nu ngwa s'ni; ngwa'an ne' cha' kan' lo kityi, nchga cha' nu ka 'ñaǎn, na' nu ndijyaǎn cha' kaǎn nten. \v 32 Wa ta ti ne' 'ñaǎn 'in ne' xka la'a tsu' cha' xtyi lyo'o ne' 'ñaǎn, cha' chkwi' ne' cha' ti'í 'ñaǎn, lo'o su'wa tyi'a ndyo'o tu'wa ne' tloǔn. \v 33 Ti kulo jwi'in ne' 'ñaǎn lo'o ti su, kujwi ne' 'ñaǎn bra kan'. Mda'a snan tsan, tyu'uǔn xiya' bra kan'; ja kanuǔn se'en ndi'in ayman. \p \v 34 Nchga nu ngi'ni xa'an cha' 'in Jesús kan', ja ngwa biya' ti' ne' cha' kan'; ja jlyo ti' ne' ni cha' ykwi' yu ngwaña'an. Ska cha' tukwi ngwa, ja ngwi'ya ne' kwenta sa ña'an ndyo'o cha' kan'. \s Y'ni Jesús cha' nchkaa ska yu kwityiin' nu lka ne' Jericó \p \v 35 Wa mdiyan ti Jesús tu'wa kichen Jericó bra kan'. La kan' ndiya ska yu kwityiin' tu'wa tuwiin, mjñan yu lomstan. \v 36 Cha' ka'an 'a nten ynan yu ndijyan tuwiin, kan' cha' mnicha' yu kwityiin' kan' 'in xka nten: \p ―¿Nan ka nchka re ni a? ―ndukwin yu. \p \v 37 Bra kan' ytsa' ne' 'in yu cha' Jesús Nazaret kan' ndijyan tuwiin kwa. \v 38 Bra kan' kwen 'a msi'ya yu kwityiin' kan' 'in Jesús: \p ―Jesús, sñi' David nu ngwa ayman stii nu yu'wi ti s'ni ―ndukwin yu―, ¡chka t'nan tii' 'ñaǎn ni! ―ndukwin yu. \p \v 39 Nten nu ndukwa loo la, kan' msi'ya lo'o ne' 'in yu cha' ka tiin yu cha' nxi'ya yu; lo'o ja ynan yu, kwen la msi'ya yu bra kan': \p ―Nu'win, nu lkaa ta'a nten 'in ayman David ―ndukwin yu―, ¡chka t'nan tii' 'ñaǎn! \p \v 40 Bra kan' ndyaa tuun Jesús cha' chkwi' lo'o ne' cha' kan lo'o ne' 'in yu kwityiin' kan' se'en nduun yu. Bra nu mdiya yu kwityiin' kan' kwi' se'en ti, bra kan' mnicha' Jesús 'in yu kwityiin' kan': \p \v 41 ―¿Nan lka ku'niǐn lo'oo, nchka tii' a? ―ndukwin Jesús 'in yu. \p ―Yu kula ―ndukwin yu―, nchka tiǎn' cha' ku'nii jo'ó 'in kiloǔn ―ndukwin yu kwityiin' kan'. \p \v 42 ―¡Chkaa kiloo sikwa! ―ndukwin Jesús 'in yu―. Chun' cha' ndyaa ña'an tii' 'ñaǎn, kan' cha' nchkaa kiloo ni ―ndukwin Jesús. \p \v 43 Bra ti nchkaa kiloo yu kwityiin' kan', ngwa na'an yu xiya'. Lo'o bra kan' mdo'o yu mda'an yu lo'o Jesús, ngi'ni tnun yu 'in Ndiose. Lo'o nchga nten nu na'an cha' kan', lo'o ne' kan' y'ni tnun ne' 'in Ndiose bra kan'. \c 19 \s Jesús lo'o Zaqueo \p \v 1 Bra kan' mda'an Jesús ndyaa yu jlu'we kichen Jericó kan'. \v 2 La kan' ndi'in ska yu kuliya' nu naan Zaqueo, x'nan ne' nu mjñan ka'an tñi 'in nten cha' 'in ne' xka la'a tsu' lka yu. \v 3 Wa nchka ti' yu xu'wi lyo yu 'in Jesús, lo'o ja ngwa ña'an yu 'in Jesús cha' ka'an 'a nten ndi'in. Lo'o Zaqueo ni, lyu' ti ku' yu. \v 4 Bra kan' msnan yu ndyaa tuun yu nde loo se'en ndijyan ne', mchkwen yu lo ska yka kityi tuwiin se'en ndi'in cha' tyijin Jesús, cha' mnan ti ña'an yu 'in Jesús bra kan', nka tiye yu. \v 5 Xa nu ndijin ti Jesús, bra kan' na'an Jesús nde kwan, ykwi' lo'o Zaqueo kan': \p ―Zaqueo ―ndukwin Jesús 'in yu―, ki'yaa lyaa lyuu, cha' ndi'in cha' tsa'aǎn na'an tyii ni. \p \v 6 Bra ti ngwi'ya Zaqueo lyuu, cha' ndiya 'a ti' yu cha' nu ykwi' Jesús lo'o yu; su'we 'a nka tiye yu ta yu se'en tyi'in Jesús. \v 7 Bra nu na'an nten cha' ndyaa Jesús se'en ndi'in Zaqueo kan', nchga ne' lye 'a nchkwi' ne' ni cha' ndyaa Jesús ni' ña'an tyi ska ne' kuxi, ska nten nu ndi'in 'a ki'ya 'in. \v 8 Bra kan' mdyituun Zaqueo cha' chkwi' lo'o Jesús: \p ―Ña'aan 'aan, yu kula ―ndukwin yu―. Taǎn sa jlu'we cha' su'we nu nsu'wi 'ñaǎn 'in ne' ti'i. Si ti ndi'in nan nu y'niǐn kunaǎn cha' wa mñi lyo'oǔn 'in ne', tyaǎn nan kan' 'in ne', jakwa sa kwa tyija 'in ne' ―ndukwin Zaqueo bra kan'. \p \v 9 ―Lo'o ni, wa ngulaa ne' nu ndi'in na'an re 'in cha' kuxi nu ndi'in 'in ne' ―ndukwin Jesús bra kan'―, cha' yu re ni, ta'a nten 'in ayman Abraham nu yu'wi ti s'ni lka yu. \v 10 Wa msu'wa Ndiose 'ñaǎn ndijyaǎn cha' kaǎn nten cha' tya'an naǎn 'in nten nu mna' kasiya 'in ne' si'ya cha' kuxi, cha' ka kulaǎn 'in nten kan'. \s Cha' 'in tii tñi oro \p \v 11 Laja nu ndi'in ti ne' nganan ne' cha' nu nchkwi' Jesús lo'o ne', bra kan' ykwi' yu cha' tiya re lo'o ne'. Wa ndla ti tiya ne' lo'o Jesús tu'wa kichen Jerusalén, bra kan' mske' ti' ne' cha' lka Jesús nu nka Krixtu, nten nu tnun nchka nu wa su'wa ti Ndiose cha' kan lo chalyuu; mske' ti' ne' cha' wa mdiya ti kwi' bra nu ka Ndiose ndloo 'in nten chun' tñan nu ngi'ni Krixtu bra kan'. \v 12 Kan' cha' ykwi' Jesús cha' re lo'o ne': \p ―Ndiya ska yu ki'yu, ska nten su'we. Wa tsaa ti yu tijyu' nde xka kichen tnun la, cha' ta ne' tñan 'in yu cha' ka yu ndloo la 'in ne' ta'a kichen tyi yu; bra nu wa mjwi tñan kan' 'in yu, bra ti xitukwi yu tyaan yu xiya', nka tiye yu. \v 13 Xa nu ti ji ti tsaa yu, bra kan' msi'ya yu 'in tii nten nu lka msu 'in yu, cha' ta yu ska tñi 'in skaa ne', ska tñi oro nu ka'an 'a ndyu'wi lyo. Bra kan' ykwi' yu lo'o msu kan': “Ku'ni wan tñan lo'o tñi re tyukwi laja nu tsa'aǎn ni, sa ña'an bra nu kalaǎn xiya'” ndukwin yu 'in ne'. \v 14 Lo'o nten ta'a kichen tyi yu, ja su'we nka tiye ne' ña'an ne' 'in yu. Bra kan' ngulo ne' kan' tñan 'in xka ta nten cha' tsaa ña'an ne' 'in yu, cha' chkwi' ne' cha' re lo'o ree nu lka ndloo la ti kichen tijyu' kan': “Ja nchka ti' ba 'in yu kwa cha' ka yu ndloo la 'wa kichen tyi ba” ndukwin ne'. Lo'o ja nduwe ti' ree nu lka ndloo la ti kan' siya' ti, cha' nu wa ykwi' ne' ngwaña'an. \v 15 Kan' cha' bra nu ngala yu cha' wa mjwi tñan cha' lka yu ndloo la, ngala yu na'an tyi yu xiya' bra kan'. Bra ti ngulo yu tñan cha' kan ne' msu nu mda yu tñi 'in cha' ku'ni ne' tñan lo'o ran, cha' ka biya' ti' yu sa ña'an kanan y'ni ne' lo'o tñi kan'. \v 16 Ykwi' msu nu ngala kulo kan' lo'o x'nan yu: “Tii sa ña'an nu mda 'ñaǎn y'niǐn kanan” ndukwin msu kan' 'in yu. \v 17 Bra kan' mxkwen ree 'in msu kan': “Su'we 'a sikwa. Ska msu su'we 'a lkaa. Ngwaña'an y'nii lo'o ska tñan xuwe ti; kan' cha' taǎn chabiya' cha' kaa ndloo la 'in tii kichen chabiya' 'ñaǎn.” \v 18 Ngala xka msu se'en ndi'in yu bra kan': “Yu kula” ndukwin yu, “ki'yu sa ña'an nu mda 'ñaǎn y'niǐn kanan” ndukwin. \v 19 Ti kwi' ti cha' ndukwin ree kan' 'in: “Nu'win kuloo tñan 'in ki'yu kichen chabiya' 'ñaǎn sikwa” ndukwin ree kan' 'in msu kan'. \v 20 Bra kan' ngala xka msu kan': “Yu kula” ndukwin, “nde ndyaǎn lo'oǔn tñi 'iin, cha' su'we msu'wa ko'oǔn tñi kan' ska ni' pañitu. \v 21 Ntseěn chin' ku'niǐn tñan 'iin, cha' ska ki'yu tiji lkaa. Nskwa' nu nskwa' xka ta nten, kan' lka nu ndyiji 'iin; bra nu ngi'ni wan kwa, xka ta nten lka nu ngi'ni tñan kan'.” \v 22 Bra kan' ndukwin ree kan' 'in yu: “Ndaja 'a nu'win. Si'ya cha' ngwaña'an ndukwiin, kan' cha' xtyaǎn ki'ya 'iin bra” ndukwin ree bra kan'. “Jlyo tii' cha' lkaǎn ska nten tiji, cha' nskwa' nu nskwa' xka ta nten, kan' lka nu kaja 'ñaǎn; ngwaña'an ngi'niǐn kwa, lo'o xka ta nten ngi'ni tñan kan'” ndukwin. \v 23 “¿Ni cha' lka ja mdaa tñi 'ñaǎn jñan xka la nten sikwa a? Cha' nu bra nu ngalaǎn xiya', wa ndyija tñi 'ñaǎn bra kan'. Lo'o chin' sñi' tñi tyija 'ñaǎn bra kan'.” \v 24 Bra kan' ykwi' ree lo'o ne' nu ndi'in kan': “Xñi wan tñi 'in yu re cha' ta wan 'in msu su'we nu wa nsu'wi tii tñi oro 'in.” \v 25 “Yu kula” ndukwin ne' kan' 'in ree kan' bra kan', “nan wa nsu'wi tii tñi oro 'in yu kwa. ¿Ni cha' ti kaja la xka tñi 'in yu a?” \v 26 Mxkwen ree kan' 'in ne' bra kan': “Ngwaña'an lka nten nu nsu'wi ska cha' 'in, ti taǎn ka'an la cha' 'in nten kan'; lo'o nten nu chin' ti cha' nsu'wi 'in, si ja nchka ti' ne' ku'ni ne' tñan lo'o ran, kulaǎn ti chin' ti cha' nu nsu'wi 'in ne' bra kan'. \v 27 Lo'o ni, nten kan' nu ja ngwa ti' cha' kaǎn ree ndloo 'in ne', kwi' nu msuun lo'oǔn, tyaan lo'o lya wan 'in ne' kan' nde re, cha' kujwi wan 'in ne' nde se'en ndi'iǐn.” \s Y'ni tnun ne' 'in Jesús bra nu ngala yu nde kichen Jerusalén \p \v 28 Bra wa ykwi' Jesús cha' kan', bra kan' mdo'o yu ndyaa yu tuwiin ndyaa nde Jerusalén. \v 29 Wa kala ti ne' tu'wa kichen Betfagé, ska la'a kichen kan' nde si' ki'ya Olivos lka, bra kan' ngulo Jesús tñan 'in tukwa ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu. \p \v 30 ―Yaa wan nde kichen xuwe kwa nu kwi' se'en ti nchka. Bra nu tiya wan nde kwa, bra kan' tyija ska buru kune' nu nduun nchkan' 'wan, nu ja ya tyukwa nten chun' siya' ti. Xti' wan 'in i' cha' tyaan lo'o wan 'in i' nde re. \v 31 Si ndiya nu chkwi' lo'o wan: “¿Ni cha' nxti' wan buru kwa a?”, bra kan' xkwen wan 'in ne' kan': “Jesús nu lka X'nan wan nchka ti' 'in i'”. \p \v 32 Ndyaa ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu bra kan'. Ti kwi' sa ña'an cha' nu ndukwin Jesús, ngwaña'an ngwa. \v 33 Bra nu nduun ne' nxti' ne' buru kan', bra kan' mnicha' nu lka x'nan buru kan' 'in ne': \p ―¿Ni cha' nxti' wan buru kwa a? \p \v 34 Bra kan' mxkwen ne' 'in nten kan': \p ―Ndiya tñan kunanjo'o i' 'in X'naan. \p \v 35 Ngala lo'o ne' buru kan' se'en nduun Jesús bra kan'. Mstya ne' ste' ne' chun' i', lo'o bra kan' mskwen ne' 'in Jesús chun' i'. \v 36 Sa ña'an nu ndyaa Jesús tuwiin, ngwaña'an mstya ne' te' lo yuu bra kan'. \v 37 Wa ki'ya ti'in ti ne' si' ki'ya Olivos, bra kan' bra ti mdyisnan ne' y'ni tnun ne' 'in Ndiose, cha' ka'an 'a cha' tnun wa na'an ne'; kwen msi'ya ne' cha' su'we 'a nka tiye' ne' bra kan': \p \v 38 ―¡Su'we 'a ngi'ni Ndiose cha' 'in yu nu ndijyan re chabiya' 'in Ndiose nu nka X'naan, cha' ka yu ndloo la 'ñaan! ―ndukwin ne'―. ¡Tiin ti tyi'in nchga nan nu nsu'wi nde ni' kwan se'en ndi'in Ndiose! ¡Lo'o ni, ku'ni tnuan 'in Ni! \p \v 39 Mdiya ska tukwa ti ne' fariseo laja nten kan' nu ndukwin 'in Jesús bra kan': \p ―Mstru ―ndukwin ne' kan'―, chkwii' lo'o nten nu nda'an lo'oo, cha' ja chkwi' ne' ngwaña'an. \p \v 40 Mxkwen Jesús 'in ne' bra kan': \p ―Si ja chkwi' 'a ne' re ni, xi'ya nchga kee bra kan' ―ndukwin Jesús. \p \v 41 Bra nu wa ndijyan Jesús kwi' se'en ti tu'wa kichen Jerusalén, ynan 'a yu cha' na'an yu kichen kan'. Bra kan' ykwi' yu lo'o ne': \p \v 42 ―Tsan ni ti, nu ti ndi'in wan chin' lo chalyuu, si xlyaa wan kunan wan ska cha' nu chkwiǐn' lo'o wan, su'we 'a ka 'wan bra kan', su'we ti tyi'in wan bra kan' ―ndukwin Jesús―. Lo'o 'wan, ja nchka 'a ka biya' ti' wan cha' re, cha' wa nsu'wi kutsi' ti cha' re 'wan ―ndukwin―. \v 43 Chun' ndi'in la tiya ska tsan nu kuxi 'a 'wan. Lo'o bra kan' xo' tukwa nu nxuun lo'o wan mondun yuu ña'aan tu'wa kichen tyi wan. Bra kan' su'wa lo'oo ne' kan' tuwiin tu'wa kichen. \v 44 Ku'ni tyii ne' 'in kichen tyi wan, sa la lyuu siya' ti, kujwi ne' 'in ta'a ndi'in wan; ja ska 'a kee kanun skwa ran chun' ta'a ran nde kichen tyi wan, chun' nu ja xlyaa wan xu'wi lyo wan 'ñaǎn bra nu ni, cha' ndijyaǎn nu lkaǎn Sñi' Ndiose nde se'en ndi'in wan. \s Ngulo Jesús 'in ne' nu ngi'ni cha' kuxi tu' laa tnun \p \v 45 Bra kan' ndyaa Jesús lo kichen, yten yu ni' lyo'oo laa tnun. Bra kan' mdyisnan yu ngulo yu 'in ne' nu ndujwi' yu'wa lo'o ne' nu msi'i yu'wa la kwa, ngulo yu 'in ne' chun' laa bra kan'. \v 46 Ykwi' yu lo'o ne' bra kan': \p ―Wa ndukwa ska cha' lo kityi 'in Ndiose cha' 'in laa re ―ndukwin Jesús―: “Ska na'an se'en nu ka chkwi' nchga nten lo'oǔn, kan' lka na'an 'ñaǎn” ndukwin Ndiose. Ngwaña'an ndukwa cha' lo kityi. Lo'o ni, wa y'ni wan cha' na'an tyi ne' kunan lka na'an re ―ndukwin Jesús 'in ne' kan'. \p \v 47 Nchga tsan mda'an Jesús ngwa'u 'in ne' ni' lyaa kan'. Lo'o sti jo'o nu lka ndloo, lo'o mstru nu ndu'u cha' jo'o, lo'o ne' kula kichen, mda'an naan ne' sa ña'an ka xtya ne' ki'ya 'in Jesús, cha' ka kujwi ne' 'in yu. \v 48 Ja ngwa ku'ni ne' cha' kuxi kan', cha' wa ka'an 'a nten nda'an lo'o yu, cha' ndiya 'a ti' ne' nganan ne' cha' nu nchkwi' yu. \c 20 \s Ngi'ni Jesús tñan chabiya' 'in Ndiose \p \v 1 Ngwa ska tsan mdiyan Jesús ni' lyaa ndu'u yu 'in nten; nchkwi' yu cha' 'in Ndiose, sa ña'an nu kulaa Ni 'in nten. Bra kan' mdiyan nchga sti jo'o nu lka ndloo, lo'o mstru nu ndu'u cha' jo'o, lo'o ne' kula kichen kan', mdiyan ne' se'en ndi'in Jesús. \v 2 Mnicha' ne' kan' 'in Jesús bra kan': \p ―Katsaa' lyaa 'wa: ¿Ti ka nu mda chabiya' 'iin cha' ku'nii tñan nu ngi'nii a? ―ndukwin ne'. \p \v 3 Bra kan' mxkwen Jesús 'in ne' kan': \p ―Lo'oǔn kunichaǎn' ska cha' 'wan, cha' xkwen wan 'ñaǎn: \v 4 ¿Ti ka nu mda chabiya' 'in ayman Xuwa cha' mdukwatya yu 'in nten sikwa a? ¿Ta Ndiose a? ¿O ta nten chalyuu mda chabiya' 'in yu a? \p \v 5 Bra kan' mdyisnan ne' ykwi' luwe ne' lo'o ta'a ne': \p ―¿Ni sa ña'an chkwian' ni a? ―ndukwin ne' 'in ta'a ne'―. Si chkwian' cha' Ndiose mda chabiya' 'in Xuwa kan', bra kan' xkwen yu kwa 'ñaan cha': “¿Ni cha' ja mdukwa wan cha' nu ngwa'u yu sikwa a?” \v 6 Si chkwian' cha' nten chalyuu mda chabiya' 'in Xuwa kan', bra kan' kujwi nchga nten nu ndi'in re 'ñaan lo'o kee, cha' ska yu nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten ngwa ayman Xuwa kan', nchkwi' ne'. \p \v 7 Bra kan' mxkwen ne' nu tnun nchka kan' cha' ja jlyo ti' ne' ti ka nu lka mda chabiya' 'in ayman Xuwa kan', cha' mdukwatya yu 'in nten. \p \v 8 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne' kan': \p ―Ti kwi' ti cha', ja katsaǎn' 'wan ti ka nu lka mda chabiya' cha' ku'niǐn tñan re ―ndukwin. \s Cha' 'in msu nu xa'an \p \v 9 Bra ti mdyisnan Jesús ykwi' ska cha' tiya lo'o ne' nu nduun se'en ndi'in kan': \p ―Ndiya ska yu ki'yu nu yta tyun yka chi kutun ska ni' lyo'o 'in yu. Bra kan' mda yu yuu se'en ngi'ni yu tñan mjñan xka ta nten. Bra kan' mdo'o yu ndyaa yu tijyu'; x'ni 'a ndyaa yu. \v 10 Bra nu wa mdiya bra wa xtun ne' mta chi kutun kan', bra kan' ngulo x'nan tñan kan' tñan 'in ska msu 'in yu, cha' tsaa chkwi' lo'o ne' nu ngi'ni tñan ni' lyo'oo 'in yu, cha' ta ne' sa tkan' mta chi kutun nu ndi'in cha' kaja 'in x'nan tñan kan'. Lo'o ne' kan' ni, mji'in ne' 'in msu kan', ngulo ne' 'in yu; mxitukwi yu ndyaan yu se'en ndi'in x'nan yu, lo'o ja ska nan mda ne' 'in yu siya' ti. \v 11 Bra kan' msu'wa x'nan tñan kan' xka msu ndyaa. Kwi' ngwaña'an y'ni ne' lo'o xka msu kan'; chen ña'an ykwi' ne' lo'o yu, bra kan' mji'in ne' 'in yu, lo'o ja ska nan mda ne' 'in yu. \v 12 Xiya' msu'wa x'nan tñan kan' 'in xka msu ndyaa, cha' jñan yu nan nu mdo'o lo tñan kan'. Lo'o yu kan', lye 'a ngwa ti'í ti' ne' nu ngi'ni tñan kan' 'in yu, sa ña'an ya' nu ngulo ne' 'in yu nde chun' lo'oo kan'. \p \v 13 ’Lo'o bra kan' mda'an cha' tiye x'nan tñan kan': “¿Ni sa ña'an ku'niǐn ni a? Nde ña'an ku'niǐn: Su'waǎn 'in sñi' ykwiǐn' nu ndiya 'a tiǎn', cha' tsaa la kan'. Ja chan xlyaa ne' tukwa ne' cha' nu chkwi' yu kan'” ndukwin x'nan tñan kan' bra kan'. \v 14 Bra nu na'an nu ngi'ni tñan ni' lyo'oo kan' 'in yu kune' cha' ndijyan yu, bra kan' ykwi' ne' lo'o ta'a ne': “Yu kwa lka nu nchka ti' cha' kwi'ya loo tñan re. ¿Ni sa ña'an ku'nian cha' kujwian 'in yu cha' kanun tñan re 'ñaan?” ndukwin ne' kuxi kan' 'in ta'a ne' bra kan'. \v 15 Bra ti ngulo ne' 'in sñi' x'nan tñan nde chun' lo'oo. Bra kan' yjwi ne' 'in yu. \p Bra kan' mnicha' Jesús 'in ne' nu ynan cha' kan': \p ―¿Ni sa ña'an ku'ni x'nan tñan kan' lo'o ne' kuxi kan', xke' ti' wan a? \v 16 Kan ykwi' x'nan tñan cha' kujwi 'in ne' kuxi kan', bra kan' ta tñan kan' 'in xka ta nten cha' ku'ni ne' tñan lo'o ran. \p Bra wa ynan ne' cha' kan', bra kan' ndukwin ne': \p ―¡Ja ku'ni Ndiose ngwaña'an! \p \v 17 Na'an 'a Jesús 'in ne', bra kan' ykwi' yu lo'o ne' xiya': \p ―¿Ni cha' nchkwi' kityi kula 'in Ndiose cha' re sikwa?: \q Ti kwi' kee tnun nu mxkwan ne' nu nñan na'an cha' ja su'we ran, mske' ti' ne', wa mjwi tñan nu ku'ni kee kan' ni; \q nduun ran se'en nka ndloo la cha' 'in Ndiose. \m \v 18 Na' lkaǎn sa ña'an lka kee tnun kan' ―ndukwin Jesús―, cha' sa ña'an nu y'ni ne' nu nñan na'an lo'o kee kan', ngwaña'an ngi'ni wan lo'oǔn. Nten nu nchka ti' tukun' lo cha' nu nchkwiǐn' lo'o nten chalyuu, ja su'we tyi'in nten kan' bra kan'; bra nu ku'ni biya' Ndiose 'in nchga nten chalyuu, tyii cha' siya' ti 'in ne' kan', cha' ja xlyaa ne' xñi ne' cha' 'ñaǎn xa nu ti ndi'in ne' lo chalyuu. \s Cha' 'in tñi nu ndlo ne' xka la'a tsu' \p \v 19 Lo'o bra kan' nchga sti jo'o nu lka ndloo lo'o ne' mstru nu ndu'u cha' jo'o, ngwa ti' ne' cha' xñi ne' 'in Jesús cha' tyaa lo'o ne' 'in presu ti kwi' bra kan'; wa ngwa biya' ti' ne' kan', cha' nchkwi' Jesús cha' 'in ykwi' ne' bra nu ykwi' yu cha' tiya kan'. Lo'o ntsen ne' chin' 'in ne' kichen kan', \v 20 kan' cha' mstya ne' 'in nten cha' tyuun kwan 'in Jesús, cha' ki'ya ne' kwenta ni cha' chkwi' yu; mnan ti y'ni ne' ngwaña'an, cha' tya'an cha' tiye Jesús cha' nten su'we lka ne'. Nchka 'a ti' ne' cha' kunan ne' ska cha' nu tyo'o tu'wa Jesús, cha' bra kan' ka xtya ne' ki'ya 'in yu si'ya cha' kan'. Bra kan' tyaa lo'o ne' 'in yu ya' gobierno, cha' ku'ni biya' ne' 'in yu. \v 21 Kan' cha' mnicha' ne' kwiñi kan' 'in Jesús bra kan': \p ―Mstru ―ndukwin ne' kwiñi kan'―, jlyo ti' ba cha' xkwi' cha' nu ñi nchkwii'. Su'we 'a ndyo'o nchga cha' nu ndu'uu. Si'i nan ndiya la tii' 'in ska ti nten; ni siya kuliya' ne', ni siya nchka 'a 'in ne', su'wa ti ngi'nii lo'o nchga nten. Chañi cha' ndu'uu cha' 'in Ndiose. \v 22 Ku'nii cha' tlyu ti' 'wa, katsaa' ñi 'wa: ¿Ta nsu'wi chabiya' 'ñaan cha' taan tñi nu njñan ree tlyu nu ndi'in xka la'a tsu' a? ¿O ta su'we la si ja taan tñi kan' 'in ree kan' a? ―ndukwin nten kan' 'in Jesús. \p \v 23 Mgii 'a ti' Jesús sa ña'an cha' kwiñi nu nka tiye ne' cha' nu mnicha' ne' 'in yu ngwaña'an. Bra kan' ykwi' yu lo'o ne' kan': \p ―¿Ni cha' lka nchkwi' biya' wan ngwaña'an lo'oǔn a? ―ndukwin yu 'in ne'―. \v 24 Kwa'u wan ska tñi plata 'ñaǎn. \p Bra kan' ngwa'u ne' tñi plata kan' 'in yu. \p ―¿Ti nkwin lka nu nga'an loo tñi re a? ¿Ti lka nin nu ndukwa lo tñi re a? ―ndukwin Jesús 'in ne' kwiñi kan' bra kan'. \p \v 25 Mxkwen ne' 'in yu bra kan': \p ―Nin ree tlyu nu ndi'in xka la'a tsu', kan' ndukwa lo tñi kwa ―ndukwin ne' bra kan'. \p ―Su'we ―ndukwin Jesús bra kan'―, ta wan nchga nan nu ndi'in cha' ta wan 'in ree tlyu kan' sikwa; kwi' ngwaña'an, ta wan 'in Ndiose nchga nan nu ndi'in cha' ta wan 'in Ni. \p \v 26 Ja mjwi sa ña'an nu xtya ne' ki'ya 'in Jesús nde se'en ndi'in ne' kichen kan'. Yuwe 'a ti' ne' chun' cha' nu wa mxkwen yu 'in ne' kwiñi kan', kan' cha' ja ska 'a cha' nchkwi' ne' kan' bra kan'. \s Mnicha' ne' 'in Jesús sa ña'an ka bra nu tyu'u ayman xiya' \p \v 27 Chun' ndi'in la mdiyan xka ta ne' judío, mdiyan na'an ne' 'in Jesús. Ne' saduceo lka ne' kan', ndukwin ne' cha' ja tyu'u 'a ayman xiya'. \v 28 Bra kan' ykwi' ne' lo'o Jesús: \p ―Mstru ―ndukwin ne'―, nu ngwa s'ni ngwa'an ayman Moisés ska cha' lo kityi nu nganun 'ñaan. Nde ña'an nchkwi' cha' kan'. Bra nu wa ngujwi ska yu ki'yu lo'o nganun ska ti kwilyo'o yu, lo'o ja ska sñi' ne' ndi'in, bra kan' ndi'in cha' 'in ta'a ngula yu nu ndi'in ska ti cha' kaja kwilyo'o yu lo'o nu kuna'an ti'i kan'. Bra nu tyi'in sñi' ne', sñi' ta'a mla yu nu wa ngujwi, kan' lka sñi' nu tyi'in kulo, nchkwin ne'. \v 29 Nde lka ska cha' nu ngwa. Mdi'in kati yu ki'yu ta'a ngula yu. Mjwi kwilyo'o yu nu kula la, bra kan' ngujwi yu lo'o ja ya tyi'in sñi' yu lo'o nu kuna'an kan'. \v 30 Ta'a ngula yu nu nchka tukwa mjwi kwilyo'o lo'o nu kuna'an kan' bra kan'; ti kwi' ti cha', ngujwi yu lo'o ja ya tyi'in sñi' yu. \v 31 Lo'o ta'a ngula yu nu nchka snan, kan' mjwi kwilyo'o lo'o nu kuna'an kan'; lo'o nchga ta'a mla yu kan', mjwi kwilyo'o lo'o nu kuna'an kan'. Ngujwi ta'a kati yu ki'yu kan', ja ska sñi' ne' nsu'wi lo'o nu kuna'an kan'. \v 32 Mdyii cha' bra kan', lo'o nu kuna'an kan' ngujwi bra kan' ―ndukwin ne' 'in Jesús―. \v 33 Lo'o ni, bra nu tyu'u nchga ayman kan' xiya', ¿ti ka nu chañi la cha' ngwa kwilyo'o nu kuna'an kan' a? Xa mdi'in nu kuna'an kan' lo chalyuu, mjwi kwilyo'o lo'o ska yu, lo'o bra kan' mjwi kwilyo'o lo'o xka yu, sa ña'an ya' wa mjwi kwilyo'o lo'o ta'a kati ne' kan'. ¿Ti ka nu chañi la cha' ngwa kwilyo'o nu kuna'an kan' a? \p \v 34 Bra kan' mxkwen Jesús 'in ne' kan': \p ―Lo chalyuu re, xkwi' nan kaja kwilyo'o yu ki'yu lo'o ne' kuna'an. \v 35 Bra kan' nten nu kaja xka chalyuu kwi nu ja tsaa tii 'a 'in ne' se'en ndi'in Ndiose, bra nu tyu'u ne' kan' xiya', ja kaja 'a kwilyo'o ne'; ti kwi' ti cha', ja ta 'a ne' 'in sñi' ne' cha' ka kwilyo'o, \v 36 cha' la kan' ja ndi'in 'a cha' kaja ne' siya' ti. Ka ne' kan' sa ña'an lka angajle, skan 'in Ndiose nu ndi'in se'en ndi'in Ni; ka ne' sñi' Ndiose siya' ti, cha' wa ndyu'u ne' xiya'. \v 37 Ayman Moisés ytsa' 'ñaan cha' chañi cha' tyu'u nchga ayman xiya'. Lo kityi kan' ngwa'an Moisés sa ña'an ngwa la nu na'an yu yka xuwe ti, se'en nu mdyituun kii' tyukwi ña'aan lo yka kan', lo'o ja nchkin ran. Bra kan' ynen ykwi' Ndiose laja kii' kan', ndukwin Ni cha' X'nan ayman Abraham lka Ni, X'nan ayman Isaac lka Ni, X'nan ayman Jacob lka Ni. Ngwaña'an ndukwin Ndiose laja kii' kan', cha' nten ta'aan nu mdi'in lo chalyuu nu ngwa s'ni ngwa ayman kan'. \v 38 Ja ndukwin kityi kan', cha' ngwa Ndiose X'nan ne' kan'; ndukwin cha' ña'an ti lka Ndiose X'nan ne' kan' bra nu ni; ngwaña'an ndyo'o cha' kan'. Kan' cha' lo'o 'in nten lu'u lka Ndiose ndloo la 'in, lo'o nchka 'a ti' Ni cha' nchga nten chalyuu tyi'in cha' 'in Ni ―ndukwin Jesús. \p \v 39 Bra kan' ykwi' ska tukwa ti mstru nu ndu'u cha' jo'o kan' lo'o Jesús: \p ―Yu kula, su'we 'a nchkwii' ―ndukwin ne'. \p \v 40 Ytsen ne' bra kan'. Ja y'ni 'a tiye ne' cha' chkwi' ne' xka la cha' lo'o Jesús. \s Mnicha' Jesús 'in ne' ni ña'an nu lka sti Krixtu \p \v 41 Bra kan' mnicha' Jesús 'in ne' kan': \p ―¿Ni cha' lka nchkwi' nten cha' ayman ree David nu yu'wi chalyuu s'ni ka sti Krixtu? \v 42 Ti kwi' David mda'an cha' re lo kityi Salmos: \q Ndiose nu lka X'naan ndukwin 'in Krixtu nu lka X'naǎn: \q “Nu'win tyukwaa nde la'a se'en kwin 'ñaǎn, cha' su'wa ti ka ndloo lo'oǔn” ndukwin Ndiose, \q \v 43 “sa ña'an ya' nu ku'ni tyiǐn cha' 'in nchga nten nu ti'í ti' 'iin” ndukwin Ndiose 'in Krixtu bra kan'. \m \v 44 X'naǎn, lka cha' nu ndukwin ykwi' David 'in Krixtu. ¿Ni sa ña'an ndyo'o cha' nu nchkwi' nten cha' sñi' ste' ti ayman David ka Krixtu sikwa a? \s Mstya Jesús ki'ya 'in mstru nu ndu'u cha' jo'o kan' \p \v 45 Lo'o bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu. Lo'o nchga nten nu ndi'in nde kwa ynan su'we ne' cha' nu ykwi' Jesús lo'o ne' kan': \p \v 46 ―Cha' tiya 'a ti' tyi'in wan cha' ja kwiñi lyo'o mstru nu ndu'u cha' jo'o kwa 'wan. Ndiya 'a ti' mstru kan', cha' ka tlyu ne'; kan' cha' nchku' ne' te' tukwin ku', te' jwñun ni, cha' lye 'a ku'ni tnun nten 'in ne' bra nu tsaa ne' lo kiya', ngwaña'an nchka ti' mstru kan'. Xkwi' lo yka xlya nu su'we la ña'an ndyukwa ne' kan' ni' lyaa 'in ne', ndukwa ne' se'en su'we la cha' nda'an ne' ta'a. \v 47 Lo'o ndlaa ne' kan' na'an tyi nu kuna'an nu nganun ska ti. Nñilyo'o ti ne' kan' 'in nten cha' nten su'we lka ne' kan'; kan' cha' ka'an 'a cha' jo'o nchkwi' ne', chan 'a nchkwi' ne' lo'o Ndiose bra kan'. Cha' nu tukwa cha' nsu'wi tiye ne' kan', kan' cha' ka'an la nu ti'í tyijin ne' bra kan'. \c 21 \s Cha' su'we 'in nu kuna'an ti'i \p \v 1 Bra kan' na'an Jesús 'in ne' kuliya' nu nda'an ni' lyaa, cha' msu'wa ne' tñi ni' kiña' se'en msu'wa ne' lomstan. \v 2 Lo'o ngwaña'an na'an yu 'in ska nu kuna'an ti'i cha' nganun ska ti, tukwa ti tñi xuwe msu'wa lomstan kan'. \v 3 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o ta'a nda'an yu: \p ―Chañi cha' nu nchkwiǐn' lo'o wan ni, cha' ka'an la nsu'wi lyo lomstan nu mda nu kuna'an ti'i kwa ke lomstan nu mda nchga nten. \v 4 Ne' kuliya' kwa ni, mda ne' chin' tñi nu wa ngunun ti 'in ne'; lo'o nu kuna'an ti'i kwa ni, ti'i 'a, wa mda nchga nu nsu'wi 'in cha' tyijin yu'wi 'in lo chalyuu. \s Wa ndla ti katin laa tnun 'in Jerusalén \p \v 5 Ti kwi' bra kan' mduun chin' nten nu nchkwi' cha' 'in laa tnun kan', lo'o nchkwi' ne' cha' 'in kee nu su'we 'a ña'an nu nsu'wi si' laa kan'; nchkwi' ne' cha' 'in nchga nan nu su'we 'a ña'an, nu wa mda ne' lomstan cha' ka su'we la ña'an ni' lyaa kan'. Bra kan' ykwi' Jesús cha' 'in laa kan': \p \v 6 ―Tiya tsan nu tyii cha' 'in nchga nan nu ña'an wan re ni, katin ran, sa ña'an ya' nu ja ska 'a kee kanun skwa chun' ta'a ran. \s Cha' ti'í nu ka la wa tsaa tii ti chalyuu \p \v 7 Bra kan' mnicha' ne' 'in Jesús: \p ―Mstru, ¿ni sa ña'an bra ka cha' kan' a? ―ndukwin ne' 'in Jesús―. ¿Ni sa ña'an ka cha' ka biya' ti' ba xa wa ka ti cha' kuxi kan' a? \p \v 8 ―Ki'ya wan kwenta ―ndukwin Jesús bra kan'―, cha' ja tukwin kwiñi lyo'o 'wan. Ka'an 'a nten kan nu chkwi' cha' ykwi' ne' lka Krixtu: “Wa ndiya bra nu mdiyan Ni xiya'” nchkwin ne' kan'. Ja xñi wan cha' nu chkwi' ne' kan'. \v 9 Bra nu kii ti' wan cha' wa mdiyan bra nu lye 'a nxuun nten, ni siya kichen tyi wan, ni siya tijyu' la, ja kutsen wan bra kan'. Ndi'in cha' ka nchga cha' kan' ti kulo la, xa nu ti ji tiya bra tsaa tii chalyuu. \p \v 10 Bra kan' ti ngwa'u la Jesús 'in ne': \p ―Xuun ta'a nten ska la'a tsu' lo'o ne' xka la'a tsu', ngwaña'an xuun ta'a nten ska kichen tnun lo'o nten xka kichen tnun. \v 11 Lye 'a kiñan chalyuu bra kan', lye 'a ka jwi'ñan 'in ne'; lo nchga kichen kan kicha tnun nu xñi 'in nchga nten bra kan'. Lye 'a ña'an ka nde ni' kwan, lye 'a kutsen nten chalyuu cha' ña'an ne' nchga cha' tnun nu ka nde ni' kwan bra kan'. \p \v 12 ’'Wan ni, xa nu ti ji ka cha' kan', bra kan' xñi ne' 'wan cha' skan' ne' 'wan, ta ne' nu ti'í 'wan, xtya ne' ki'ya 'wan se'en ndyo' ti'in ne' ni' lyaa; lo'o su'wa ne' 'wan ni' ña'an chkwan, tsaa lo'o ne' 'wan tloo ree, tloo xka la nten nu lka ndloo la, chun' msñi wan cha' 'ñaǎn. \v 13 Ni siya kuxi 'a ka cha' kan', kaja bra 'wan cha' chkwi' wan cha' 'ñaǎn lo'o nten bra kan'. \v 14 Ja ka'an 'a cha' tya'an cha' tiye wan xa nu ti ji ka cha' kan', sa ña'an nu chkwi' wan lo'o ne' nu lka tñan cha' ka tyo'o laa wan ya' ne' kan'. \v 15 Ti kwi' bra kan' ku'niǐn cha' ki'ya cha' ke wan, cha' ka jlyo ti' wan sa ña'an nu chkwi' wan lo'o ne' kan', cha' ja kaja cha' kuxi nu chkwi' nu nxuun lo'o wan 'wan. \v 16 Ti kwi' sti wan, ti kwi' ta'a ngula wan, lo'o ta'a wan nu wa tijyu' la, lo'o ta'a su'we nsu'wi wan, ti kwi' ne' kan' tsaa lo'o ne' 'wan tloo ne' wsiya. Lo'o tiya bra nu kujwi ne' 'wan bra kan', \v 17 cha' tyukwi ña'aan chalyuu nsu'wi ka'an 'a nten nu ka ti'í ti' 'wan chun' ndyaa ña'an ti' wan 'ñaǎn. \v 18 Ja ska kichan' ke wan kana' cha' 'in Ndiose. \v 19 Bra wa mdaloo wan nchga cha' kuxi kan', bra kan' kaja chalyuu nu ja tsaa tii 'a 'wan bra wa mdyii nchga cha' kan'. \p \v 20 ’Bra nu ña'an wan cha' nsu'wa lo'oo nu nxuun lo'o wan ña'aan tu'wa kichen Jerusalén re, bra kan' ka biya' ti' wan cha' wa tsaa tii cha' 'in kichen tyi wan re. \v 21 Lo'o bra kan' nchga wan, lo'o nchga nten nu ti ndi'in lo yuu 'in Judea re, ndi'in cha' xnan wan tyaa wan xu'wi kutsi' wan nde lo ki'ya; lo'o nten nu ndi'in kichen Jerusalén re, ndi'in cha' tyo'o tsu' ne' kichen re; lo'o ne' nu ndi'in ni' kixin', ja kaja 'a bra tyaan ne' nde kichen. \v 22 Tsan nu tyijin wan nu ti'í ka tsan kan', kwi' tsan kan' tyo'o tukwa nchga cha' nu ndukwa lo kityi kula cha' ka. \v 23 ¡T'nan 'a ne' kuna'an nu nsu'wi sñi' tsan kan'! Ngwaña'an, ¡t'nan 'a ne' kuna'an nu nsu'wi kuwi' kune' nu ti ngati'!, cha' lye 'a tyijin nten chalyuu nu ti'í; kuxi 'a nu ti'í nu tyijin ne' bra kan'. \v 24 Ndiya ne' nu kaja laja cha' wsuun kan', lo'o ndiya xka ta nten nu tyaa ne' presu tijyu', nchga lo yuu xka la'a tsu'. Ku'ni tyii ne' xka la'a tsu' kan' kichen Jerusalén re, sa ña'an bra nu tyii yijan nu mjwi chabiya' 'in ne' kan', cha' ka ne' ndloo nde re. \s Sa ña'an ka bra nu tyaan Sñi' ykwi' Ndiose xiya', ti kwi' nu wa msu'wa Ni ndijyan cha' ka nten \p \v 25 ’Tyo'o tukwa cha' tnun nu ña'an ne' lo kwichaa, lo ko', kwi' ngwaña'an lo kwii kulasiin nu nsu'wi nde ni' kwan. Bra kan' lye 'a sten cha' chen ña'an ke nten chalyuu; kutsen 'a ne' bra kan', chun' lye 'a kanen ngatsa kuloo' lo tyi'a tujo'o. \v 26 Ka na'an 'a ti' nten, cha' kutsen 'a ne', laja nu ndi'in ta ne' si ti ka la cha' kuxi kan'; lye 'a kuwe ti' ne' nan nka ka lo chalyuu. Lo'o lye 'a kiñan nchga kwii kulasiin nu nsu'wi nde ni' kwan. \v 27 Bra kan' ña'an ne' 'ñaǎn ykwiǐn', cha' wa msu'wa Ndiose 'ñaǎn ndijyaǎn cha' kaǎn nten, ña'an ne' 'ñaǎn bra nu kaǎn xiya' laja koo nu luwi 'a. Tlyu 'a chabiya' kaja 'ñaǎn bra nu kaǎn bra kan'; kwi' ngwaña'an, lye 'a xu'wi xaa se'en kaǎn bra kan', cha' kaǎn ndloo la. \v 28 Bra nu tyisnan nchga cha' kan', ka ngula la ti' kasiya 'wan, ka su'we ka tiye wan xiya', chun' bra ti kulaǎn 'wan bra kan' ―ndukwin Jesús. \p \v 29 Lo'o ngwa'u Jesús xka cha' re 'in ne' bra kan': \p ―Ña'an wan chin' 'in nchga yka kityi, ña'an wan chin' 'in yka nstin; \v 30 bra nu ña'an wan cha' wa ndukwa lka' yka kan', bra kan' ka biya' ti' wan cha' wa ndla ti kala tyoo. \v 31 Ti kwi' ngwaña'an ka lo'o nchga cha' nu nchkwiǐn' re, ka biya' ti' wan cha' wa kan ti Ndiose cha' ka ndloo la bra kan'. \p \v 32 ’Chañi cha' nu nchkwiǐn' lo'o wan ―ndukwin Jesús―, ka nchga cha' kan' bra nu ja ya tyii cha' 'in nten nu ndi'in lo chalyuu ni. \v 33 Tyii cha' 'in nchga nan nu nsu'wi nde ni' kwan, tyii cha' 'in nchga nan nu nsu'wi lo yuu, lo'o ja tyii cha' nu wa ykwiǐn' lo'o wan; ndi'in cha' ka nchga cha' kan'. \p \v 34 ’Ki'ya wan kwenta 'wan, ti ykwi' ti wan, cha' tiya ti ti' tyi'in wan bra nu tiya tsan kan'; si kwiji ti wan cha' su'we 'wan ya ña'an ti cha' nda'an yu'wi ti wan lo kichen, cha' ku'wi ti wan, kwi' ngwaña'an, si nsu'wi tyun 'a cha' nu nduwe 'a ti' wan lo chalyuu, ja ka tyi'in wan ndii ti ti' wan bra kan'. Sa ña'an nchka ti' ska so'o, \v 35 ngwaña'an kutsen nten bra nu tiya tsan kan', nchga se'en ndi'in nten tyukwi ña'aan chalyuu. \v 36 Kan' cha', cha' tiya ti ti' tyi'in wan lo chalyuu. Nchga bra chkwi' wan lo'o Ndiose cha' taya' Ni 'wan, cha' taloo wan bra nu ka cha' kuxi kan' lo chalyuu. Lo'o bra kan' kaja ña'an kala wan se'en tyukwaǎn ykwiǐn' se'en nu ku'ni biyaǎn' cha' 'wan, na' nu wa msu'wa Ndiose 'ñaǎn ndijyaǎn cha' kaǎn nten ―ndukwin Jesús 'in ne'. \p \v 37 Bra nu tikee' kwan nchga tsan mda'an Jesús ngua'u yu 'in nten ni' lyaa tnun nde kichen Jerusalén kan'; nchga tla mdo'o yu ndyaa yu nde lo ki'ya nu ndukwa kwi' se'en ti, nu naan ki'ya Olivos. \v 38 Nchga tsan, tlya 'a mda'an ka'an 'a nten ni' lyaa tnun kan', cha' kunan ne' nchga cha' nu ndu'u Jesús. \c 22 \s Mnan ti mskan' ne' cha' lo'o ta'a ne' cha' xñi ne' 'in Jesús \p \v 1 Wa tiya ti ta'a bra nu nchku ne' judío ska lo jaxlya nu ja lo'o skwan tiye' ndya'; ta'a pascua, ngwaña'an naan ta'a kan'. \v 2 Lo'o sti jo'o nu lka ndloo lo'o mstru nu ndu'u cha' jo'o kan', mnan ti nda'an naan ne' sa ña'an ka kujwi ne' 'in Jesús. Mnan ti y'ni ne' cha' kan', cha' ntsen ne' 'in ne' kichen kan'. \p \v 3 Bra kan' ykwi' kune' xa'an nu naan Satanás yten ni' kasiya 'in Juda Iscariote, ti kwi' ta'a ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in Jesús lka yu kan'. \v 4 Kan' lka nu ndyaa se'en ndi'in sti jo'o nu lka ndloo la lo'o ne' nu lka tñan ni' lyaa. Bra kan' ykwi' yu lo'o ne' kan' sa ña'an nu ku'ni yu cha' ta yu 'in Jesús ya' yu nu nduun kwan, cha' tyaan lo'o ne' 'in Jesús se'en ndi'in sti jo'o kan'. \v 5 Su'we 'a ngwa tiye sti jo'o kan'. Lo'o bra kan' ndukwin ne' kan' 'in yu cha' ta ne' tñi 'in yu; \v 6 mskan' yu cha' lo'o ne', kan' cha' mdyisnan yu ngunaan yu sa ña'an nu ku'ni yu cha' tyaan lo'o yu 'in Jesús laja nu ja ndi'in nten kichen. \s Xiya' ti ku siin Jesús lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu \p \v 7 Bra kan' wa mdiya tsan ta'a nu nchku ne' jaxlya tiji kan' nu ja lo'o skwan tiye' ndya'; ti kwi' tsan kan' ndi'in cha' kujwi ne' slya' kune' cha' ku ne' siin ta'a pascua kan'. \v 8 Bra kan' ngulo Jesús tñan 'in Xuwa lo'o Tyu: \p ―Yaa lya wan cha' ku'ni xu'we wan siin nu kuan cha' 'in ta'a pascua re ―ndukwin yu 'in ne' kan'. \p \v 9 Bra kan' mnicha' ne' kan' 'in yu: \p ―¿La nde ya' nchka tii' cha' ku'ni xu'we ba siin kan' a? ―ndukwin ne'. \p \v 10 Mxkwen Jesús 'in ne' bra kan': \p ―Bra nu sten wan tu'wa kichen ni, bra kan' tyukwa ta'a wan lo'o ska yu ki'yu nu ndukwa ska te'én tyi'a skun yu ―ndukwin Jesús―. Tsaa ña'an wan 'in yu sa ña'an ya' nu kala wan ska tuna'an se'en sten yu. \v 11 Bra kan' chkwi' wan lo'o ne' nu lka na'an tyi kan': “Nde lka cha' nu ndukwin mstru cha' jñan ba 'iin: ¿La nde ya' ndukwa kwartu se'en kaǎn cha' ku siinǎn lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'ñaǎn, cha' ku'ni ba ta'a pascua re a?” nchkwin wan 'in yu. \v 12 Bra kan' kwa'u yu ska kwartu 'wan, ska kwartu tlyu nde kwan la nu wa lka ngwa su'we. La kan' ku'ni xu'we wan siin kan' ―ndukwin Jesús 'in ne'. \p \v 13 Mdo'o ne' kan' ndyaa ne' bra kan'; sa ña'an nu ndukwin Jesús 'in ne' cha' ka, ngwaña'an ngwa cha' kan'. Bra kan' y'ni xu'we ne' siin se'en nu ku'ni ne' ta'a pascua kan'. \p \v 14 Bra wa mdiya bra cha' ku siin ne', ndyaa tukwa Jesús tu'wa msaa lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu bra kan'. \v 15 Lo'o ykwi' yu lo'o ne' kan': \p ―¡Ti s'ni nchka tiǎn' cha' ku siinǎn ta'a pascua re lo'o wan, bra nu ti ji kajaǎn! ―ndukwin Jesús―. \v 16 Nchka tiǎn' katsaǎn' 'wan cha' xiya' ti ku'niǐn ta'a re lo'o wan sa ña'an bra nu tsaa tii chalyuu, lo'o bra kan' kuǎn 'in ran xiya' bra nu ka Ndiose ndloo la 'in nchga nten. \p \v 17 Bra kan' msñi Jesús ska basu mñun, ndyaa yu xu'we 'in Ndiose bra kan'. Nde lka cha' nu ykwi' yu lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu bra kan': \p ―Ko'o wan mñun nu nsu'wi ni' basu re, kwi' ngwaña'an ta wan mñun re ko'o nchga ne' ta'a wan ―ndukwin Jesús bra kan'―. \v 18 Chañi cha' nu katsaǎn' 'wan, cha' ja ko'oǔn 'aǎn mñun lo'o wan sa ña'an bra nu ka Ndiose ndloo la 'in nchga nten. \p \v 19 Bra kan' msñi Jesús ja xlya, ndyaa yu xu'we 'in Ndiose, msu'we yu jaxlya kan', cha' ta yu 'in ne'. Bra kan' ykwi' yu lo'o ne': \p ―Nde lkaǎn, tyukwi ña'aan ykwiǐn' lka re. Nan wa nda Ndiose Stiǐn 'ñaǎn cha' kajaǎn cha' ka su'we cha' 'wan. Tyaa yu'wi ti' wan 'ñaǎn bra nu ku wan jaxlya re. \p \v 20 Ti kwi' ngwaña'an y'ni Jesús lo'o basu kan' bra wa mdyii yku ne'. \p ―Bra nu ko'o wan mñun re tyaa yu'wi ti' wan 'in cha' kwi nu wa skan' ti Ndiose lo'o wan ―ndukwin Jesús bra kan'―. Bra nu kajaǎn lo wsi, bra kan' kalu tneěn cha' ka su'we cha' wan. \p \v 21 ’Lo'o ni, ndiya yu nu kujwi' xu'wa 'ñaǎn ya' ne' xa'an; su'wa ti ndukwaǎn lo'o yu kan' tu'wa msaa re ―ndukwin Jesús bra kan'―. \v 22 Lo'o na' nu wa ndijyaǎn cha' kaǎn nten, ndi'in cha' tsa'aǎn tuwiin se'en ndukwin Ndiose Stiǐn cha' tsa'aǎn. Bra kan', ¡t'nan 'a yu nu wa yjwi' xu'wa 'ñaǎn ya' ne' xa'an kan'! \p \v 23 Bra kan' mdyisnan ne' nchkwi' ne' lo'o ta'a ndukwa ne' kan': \p ―¿Ti ka lka nu ta 'in mstru 'ñaan ya' ne' xa'an a? ―ndukwin ne'. \s Ngi'ni siye' ne' lo'o ta'a ngi'ni xa'an ne' \p \v 24 Bra ti mdyisnan ne' ngi'ni siye' ne' lo'o ta'a ngi'ni xa'an ne', nchkwi' ne' ti ka nu ka ndloo la 'in ta'a ne'. \v 25 Laja bra kan' xiya' ykwi' Jesús lo'o ne': \p ―Nchga lo x'nan chalyuu, su'we 'a ndlo ne' tñan 'in nten 'in ne'; nten nu su'we 'a ngi'ni lka nu lka ndloo kan', ngwaña'an nchkwi' ne' bra kan'. \v 26 'Wan ni, ja ndi'in cha' ku'ni wan ngwaña'an lo'o ta'a nten wan. Nde ka tñan nu ku'ni wan su'we la. Bra nu nchka ti' wan cha' ka ndloo la cha' 'wan ke ta'a nten wan, bra kan' ndi'in cha' ku'ni wan sa ña'an si lka wan nu xuwe la 'in ne' ta'a wan ―ndukwin Jesús 'in ne' kan'―. Ngwaña'an 'wan nu nchka ti' wan kulo wan tñan 'in ta'a nten wan, ndi'in cha' ku'ni wan tñan cha' 'in nchga ne' ta'a wan. \v 27 ¿Ti ka nu ngi'ni la cha' 'in sikwa a? ¿Nu ndukwa tu'wa msaa cha' ku a? ¿O ta msu nu nxku 'in yu a? Chañi cha' yu nu ndukwa tu'wa msaa, kan' lka nu ngi'ni la cha' 'in, cha' kan' lka x'nan ne'. Na' ni, sa ña'an si lkaǎn ska msu 'wan, ngwaña'an ndi'iǐn laja wan ―ndukwin Jesús―. \p \v 28 ’'Wan ni, wa ndi'in wan lo'oǔn nchga tsan nu ndi'iǐn ndijiǐn nu ti'í lo chalyuu re, \v 29 kan' cha' taǎn ska tñan su'we nu ku'ni wan cha' ka wan tñan lo'oǔn; tñan kan' ka sa ña'an lka tñan nu nda Stiǐn 'ñaǎn, cha' kaǎn ndloo. \v 30 Lo'o su'wa ti ku wan ko'o wan lo'oǔn bra kan'; kwi' su'wa ti tyukwa wan lo'oǔn bra nu ku'ni biyaǎn' 'in nchga nten; lo'o ngwaña'an ku'ni biya' wan 'in ta'a nten wan, nu tii tyukwa ta ne' Israel ta'aan. \s Chkwi' Tyu lo'o ne' cha' ja nsu'wi lyo yu 'in Jesús siya' ti \p \v 31 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o Tyu Simón kan': \p ―Simón ―ndukwin―, sa ña'an lka cha' 'iin ni, ña'an ti' si wa mjñan Satanás chabiya' cha' ta nu ti'í 'in nchga wan; wa nchka ti' yu ku'ni biya' yu 'wan, cha' xitsen yu 'wan. Sa ña'an lka xa nu nskwian mta trigu cha' tyuwi ran, ngwaña'an ku'ni yu lo'o wan, nchka ti' yu. \v 32 Bra kan' wa mjñaǎn 'in Ndiose Stiǐn cha' 'iin, Tyu, cha' ja tsaa tii cha' tsaa ña'an tii' 'ñaǎn. Bra wa mdijin cha' kuxi kan' 'iin, cha' xiya' chkwii' cha' 'ñaǎn, bra kan' ka tayaa' 'in xka la ta'a wan cha' su'we la xñi ne' cha' 'ñaǎn. \p \v 33 ―Yu kula ―ndukwin Simón bra kan'―, ja n'ni cha' ni siya tsa'aǎn lo'oo ni' ña'an chkwan, ni siya kajaǎn lo'oo ―ndukwin yu 'in Jesús. \p \v 34 ―Nde lka cha' nu nchkwiǐn' lo'oo ni, Tyu ―ndukwin Jesús 'in yu―, cha' bra nu ti ji xi'ya la kwi'e tla nda'a, bra kan' snan ya' chkwii' cha' ja nsu'wi lyoo 'ñaǎn. \s Wa ndla ti tiya bra nu tyijin Jesús nu ti'í \p \v 35 Bra kan' mnicha' Jesús 'in ne': \p ―Bra nu nguloǔn tñan 'wan cha' tsaa wan xka kichen nu ja lo'o kwijin tñi 'wan, ja lo'o xka kwijin, ja lo'o kanan 'wan, ¿ta wa yu'wi nan nu lyiji 'wan bra kan' a? \p ―Ja ska nan lyiji 'wa bra kan' ―mxkwen ne' 'in yu. \p \v 36 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne': \p ―Ngwaña'an ngwa bra kan', lo'o ni, xka ña'an ndi'in cha' ku'ni wan ni. 'Wan nu nsu'wi kwijin tñi 'wan, lo'o kan' kwi'ya wan tsaa wan, lo'o xka kwijin; si ja nsu'wi xtyi wsuun 'wan, ndi'in cha' kujwi' wan ste' wan cha' xi'i wan xtyi kan'. \v 37 Nde lka cha' nu nchkwiǐn' lo'o wan cha' ndi'in cha' tyo'o tukwa cha' kuxi nu nchkwi' kityi kula cha' ka 'ñaǎn. Ngwaña'an ndukwa cha': “Sa ña'an nu ngi'ni nten lo'o ne' kuxi, ngwaña'an ku'ni ne' lo'o ykwi' Krixtu.” Nchga cha' nu ndi'in cha' ka 'ñaǎn, chañi cha' ka cha' kan' 'ñaǎn ―ndukwin Jesús 'in ne'. \p \v 38 Bra kan' ndukwin ne' kan' 'in yu: \p ―Yu kula, nde ndiya tukwa xtyi wsuun ―ndukwin ne'. \p ―Ya' la sikwa ―ndukwin Jesús bra kan'. \s Ykwi' Jesús lo'o Ndiose Sti yu nde Getsemaní \p \v 39 Bra kan' mdo'o Jesús ndyaa yu nde lo ki'ya Olivos, sa ña'an nu ngi'ni ti yu. Lo'o ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu, mdo'o ña'an ne' 'in yu bra kan'. \v 40 Bra nu mdiyan ne' la kan', bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne': \p ―Chkwi' wan lo'o Ndiose Stiǐn cha' ja kwiñi lyo'o kune' xa'an 'wan ―ndukwin. \p \v 41 Bra kan' mdo'o tsu' Jesús nde se'en ndi'in ne' sa ña'an ya' nu tiya ska kee kuun ne', la kan' mduun xtyin' Jesús cha' chkwi' yu lo'o Ndiose. \p \v 42 ―Stiǐn ―ndukwin yu―, ¿ja nsu'wi chin' xka ña'an nu ka ku'niǐn tñan tnun re, cha' ja kaja la nu ti'í 'ñaǎn? ―ndukwin Jesús 'in Ndiose Sti yu―. Ni siya ngwaña'an, nchka tiǎn' ku'niǐn nchga tñan sa ña'an nu nchka tii' cha' ku'niǐn. \p \v 43 Bra kan' mdo'o tukwa ska angajle nu mdo'o nde se'en ndi'in Ndiose ni' kwan, cha' ku'ni cha' talo la Jesús tñan kan'. \v 44 Xa nu lye 'a ti'í Jesús, bra kan' lye la ykwi' yu lo'o Ndiose. Lo'o lye 'a ngulo rta Jesús ña'an mdsu' lo yuu; sa ña'an lka ska mdsu' tnen ykwi', ngwaña'an ña'an ran. \p \v 45 Mdyii ykwi' Jesús lo'o Ndiose Sti yu, bra kan' mxitukwi yu ndyaan yu se'en ndi'in ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in yu. Bra kan' ndyija ne' 'in yu, ndi'in ne' laja' ne' cha' ja mdalo 'a ne', cha' xi'in 'a ti' ne'. \v 46 Bra kan' ykwi' yu lo'o ne': \p ―¿Ni cha' lka ndi'in wan laja' wan ni? Tyituun lya wan cha' chkwi' wan lo'o Ndiose, cha' ja kwiñi lyo'o kune' xa'an 'wan. \s Ndyaa lo'o ne' 'in Jesús presu \p \v 47 Ti nchkwi' la Jesús lo'o ne' kan', bra kan' mdiyan ka'an 'a nten. Nu naan Juda kan', ska yu nsu'wi laja tii tyukwa ne' nu ngi'ni xa'an cha' 'in Jesús, ngwa'u yu tuwiin 'in nten ka'an kan'. Yan yu se'en nduun Jesús cha' chkwicha' yu ska' Jesús. \v 48 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o yu kan': \p ―Juda ―ndukwin―, ¿ta kujwii' xu'wa 'ñaǎn ya' ne' xa'an, kan' cha' nchkwichaa' 'ñaǎn a?, na' nu wa msu'wa Ndiose 'ñaǎn ndijyaǎn cha' kaǎn nten. \p \v 49 Bra wa na'an ne' nu nduun lo'o Jesús sa ña'an ngwa cha' kan', bra kan' mnicha' ne' 'in yu: \p ―Yu kula ―ndukwin ne'―, ¿ta kulaa ba 'iin lo'o xtyi, cha' ja kan 'a ne' kwa a? \p \v 50 Bra kan' mskwen ska ta'a ne' kan' xtyi 'in yu, msi'yu ku' yu jin nxkan la'a se'en kwin 'in ska msu 'in x'nan sti jo'o. \v 51 Bra kan' ndukwin Jesús 'in ne': \p ―Ya' la sa kwa ti. Kulaa sti wan xtyi 'wan. \p Bra kan' yla' Jesús jin nxkan msu kan', xiya' ngwa su'we jin nxkan yu bra kan'. \v 52 Bra ti ykwi' Jesús lo'o sti jo'o nu lka ndloo, lo'o ne' nu lka tñan ni' lyaa, ngwaña'an lo'o nchga ne' kula kichen nu mdiyan cha' tyaa lo'o 'in yu: \p ―¿Ta nan mdiyan wan lo'o xtyi 'wan, lo'o yka 'wan, cha' jwi'in yka wan 'ñaǎn sa ña'an nu njyi'in ne' 'in ska yu nu y'ni kunan a? \v 53 Nchga tsan mdi'iǐn lo'o wan ni' lyaa tnun kan', ja siya' mskwen ya' wan 'ñaǎn bra kan'. Lo'o ni, wa mjwi chin' tyempu 'wan cha' ku'ni wan cha' kuxi re, cha' wa mda kune' xa'an chabiya' 'wan; ti kwi' kan' lka nu ndlo la tñan 'wan. \s Lye 'a ykwi' Tyu cha' ja nsu'wi lyo yu 'in Jesús \p \v 54 Lo'o msñi ne' 'in Jesús cha' ka presu, ndyaa lo'o ne' 'in nde tu' na'an 'in x'nan sti jo'o bra kan'. Lo'o Tyu ni, ndyaa ña'an yu 'in ne' tijyu' ti bra kan'. \v 55 Kan' mxu'u tukwa ne' chin' kii' jlu'we liya' na'an 'in sti jo'o, mdyo' ti'in ne' tu'wa kii' kan' bra kan'; lo'o Tyu ndukwa yu laja ne'. \v 56 Bra kan' na'an ska nu kuna'an nu lka msu 'in sti jo'o cha' lo'o Tyu ndukwa tu'wa kii' kan'. Na'an kwi'ya 'a nu kuna'an kan' 'in yu, bra kan' ykwi' lo'o ne': \p ―Lo'o yu ki'yu re nda'an lo'o Jesús kan' ―ndukwin 'in ne'. \p \v 57 Bra ti mxkwen Tyu 'in nu kuna'an kan': \p ―Ne' kula, ja nsu'wi lyoǔn 'in yu kwa ―ndukwin Tyu bra kan'. \p \v 58 Chun' ndi'in la chin' na'an xka nten 'in yu. \p ―Lo'o yu re lka yu ta'a nda'an ne' kwa ―ndukwin nten kan'. \p ―Si'i na' ―ndukwin yu―. Ja lkaǎn ta'a nda'an ne' kwa ―ndukwin Tyu 'in ne'. \p \v 59 Chun' ndi'in la, bra kan' ykwi' xka nten lo'o ta'a nda'an yu: \p ―Chañi cha' lo'o yu ki'yu re nda'an lo'o presu kwa, cha' lo'o yu re lka yu ne' Galilea ―ndukwin yu bra kan'. \p \v 60 ―Che ―ndukwin Tyu bra kan'―, ja jlyo tiǎn' ni cha' lka nchkwi' wan ngwaña'an. \p Ti kwi' bra nu ti nduun Tyu nchkwi', bra kan' msi'ya ska la kwi'e. \v 61 Bra kan' mxina'an Jesús se'en nduun yu ni' ña'an, cha' ña'an yu 'in Tyu. Bra ti ndyaa yu'wi ti' Tyu cha' nu wa ykwi' Jesús lo'o yu ti kulo la. Nde ña'an ngwa cha' kan': “Bra nu ti ji xi'ya la kwi'e tla ndi'a, bra kan' snan ya' chkwii' cha' ja nsu'wi lyoo 'ñaǎn” ndukwin Jesús ti bra kan'. \v 62 Bra kan' mdo'o Tyu nde liya', lye 'a ynan yu cha' ngwa xi'in 'a ti' yu. \s Mstyi lyo'o ne' 'in Jesús \p \v 63 Lo'o ne' nu nduun kwan 'in Jesús, mstyi lyo'o 'a ne' 'in Jesús, mji'in ne' 'in yu. \v 64 Mskan' ne' ska te' tloo Jesús, mykwan' ne' tloo yu. Bra kan' ykwi' ne' lo'o yu: \p ―¿Ta jlyo ka tii' ni, ti ka nu yjwi 'iin a? ―ndukwin ne'. \p \v 65 Ngwaña'an ka'an la cha' chen ña'an ykwi' ne' kan' lo'o Jesús bra kan'. \s Mduun Jesús tloo ne' nu lka tñan \p \v 66 Ngwi'ya xaa, bra kan' mdyo' ti'in ne' kula 'in ne' judío, lo'o sti jo'o nu lka ndloo, lo'o mstru nu ndu'u cha' jo'o; ndyaa lo'o ne' 'in Jesús tloo nchga ne' wsiya kan'. La kan' mdyisnan ne' mnicha' ne' 'in yu: \p \v 67 ―Katsaa' lya 'wa si lkaa Krixtu ―ndukwin ne' 'in yu. \p Mxkwen Jesús 'in ne' bra kan': \p ―Ni siya kuniǐn 'wan ngwaña'an, ja tsaa ña'an ti' wan 'ñaǎn. \v 68 Ni siya ndiya ska cha' nu kunichaǎn' 'wan, ja xkwen wan 'ñaǎn. Wa jlyo tiǎn' cha' ja kulaa wan 'ñaǎn. \v 69 Kan' cha', chun' ndi'in la na' nu ndijyaǎn cha' kaǎn nten, tyukwaǎn nde la'a se'en kwin 'in Ndiose nu nchka 'in nchga tñan. \p \v 70 Bra ti mnicha' nchga ne' tnun 'in yu: \p ―¿Nu'win lkaa Sñi' ykwi' Ndiose sikwa a? \p Bra kan' mxkwen Jesús 'in ne' xiya': \p ―Chañi cha' nu ykwi' wan, cha' ndukwin wan cha' kan' nu lkaǎn ―ndukwin yu 'in ne'. \p \v 71 ―Ja nchka tian' kunaan xka nten nu jlyo la ti' ―ndukwin ne' bra kan'―. Ta'aan wa ynaan cha' nu ykwi' yu re. Tu'wa ykwi' yu re wa mdo'o cha' kwiñi ―ndukwin ne'. \c 23 \s Mduun Jesús tloo Pilato nu lka ndloo la \p \v 1 Mdyituun nchga ne' wsiya bra kan', ndyaa lo'o ne' 'in Jesús se'en ndi'in Pilato nu lka gobernador romano bra kan'. \v 2 Mdyisnan ne' mstya ne' ki'ya 'in Jesús bra kan': \p ―Wa msñi ba 'in yu ki'yu re, cha' ndatsaa 'a yu 'in ne' judío ta'a kichen tyi ba. Ndukwin yu cha' ja nsu'wi chabiya' ta ba tñi nu ndlo ne' nu lka tñan 'wan, ne' romano; lo'o lye 'a nchkwi' yu cha' ykwi' yu lka yu Krixtu, sa ña'an si lka yu ree nu lka ndloo la 'wa ―ndukwin ne' 'in Pilato. \p \v 3 Bra kan' mnicha' Pilato 'in Jesús: \p ―¿Ta nu'win lkaa Ree 'in ne' judío a? ―ndukwin. \p Bra kan' mxkwen Jesús 'in Pilato: \p ―Ti kwi' sa ña'an nu wa ykwii', ti kwi' kan' lkaǎn ―ndukwin. \p \v 4 Bra kan' ykwi' Pilato lo'o sti jo'o nu lka ndloo lo'o xka la nten nu nda'an lo'o yu: \p ―Ja ska cha' kuxi ndyija 'ñaǎn cha' xtyaǎn ki'ya 'in yu re ―ndukwin Pilato. \p \v 5 Lo'o xiya' lye la ykwi' ne' kan', kwen 'a msi'ya lo'o ne' 'in Pilato bra kan': \p ―Nda yu re cha' msin' ti' 'in nchga nten nde Judea re si'ya cha' nu ndu'u yu 'in ne' ―ndukwin ne'―. Nde Galilea mdyisnan yu re, lo'o ni, lo'o nde re ndu'u yu cha' kuxi kan' 'in ne'. \s Mduun Jesús tloo Herodes \p \v 6 Bra wa ynan Pilato cha' kan', bra kan' mnicha' yu 'in ne' si nde Galilea mdo'o Jesús ndijyan. \p \v 7 ―Ti kwi' ―ndukwin ne'. \p Bra kan' ndyu'wi ti' Pilato cha' ndi'in Herodes kichen Jerusalén tsan kan'. Lo'o Herodes ni, lka yu ndloo 'in ne' Galilea; kan' cha' msu'wa Pilato 'in Jesús ndyaa se'en ndi'in Herodes kan' bra kan'. \v 8 Bra wa na'an Herodes 'in Jesús, su'we 'a ngwa tiye yu bra kan', cha' wa s'ni 'a nchka ti' yu ña'an yu 'in Jesús. Wa ynan yu cha' nchkwi' nten cha' 'in Jesús, lo'o nchka 'a ti' yu ña'an yu ska cha' tnun nu ku'ni Jesús. \v 9 Ka'an 'a cha' mnicha' yu 'in Jesús bra kan', lo'o ja mxkwen 'a Jesús 'in yu siya' ti. \v 10 Lo'o ndi'in sti jo'o nu lka ndloo lo'o mstru nu ndu'u cha' jo'o; mstya 'a ne' kan' ki'ya 'in Jesús, ka'an 'a cha' kuxi ykwi' ne' kan' 'in yu. \v 11 Bra kan' lye 'a mda Herodes nu ti'í 'in Jesús; ngwaña'an sndaru 'in yu, kuxi 'a y'ni ne' lo'o. Mxku' ne' te' su'we 'a ña'an 'in yu bra kan', cha' kaja ña'an nu xtyi lyo'o ne' 'in yu. Te' nduwi 'a ña'an lka ran, sa ña'an ña'an ste' ree mxku' ne' 'in yu. Bra kan' msu'wa Herodes 'in Jesús ndyaa xiya' nde se'en ndi'in Pilato. \v 12 Tsan kan' ngwa su'wa cha' 'in Herodes lo'o Pilato xiya'; yu'wi 'a cha' wsuun 'in ne' ti kulo la, lo'o ni y'ni xu'we ne' cha' 'in ne' xiya'. \s Ngulo Pilato tñan cha' kujwi ne' 'in Jesús \p \v 13 Bra kan' mxo' ti'in Pilato 'in nchga sti jo'o nu lka ndloo, lo'o nchga ne' wsiya, lo'o nchga nten kichen. \v 14 Ykwi' yu lo'o ne' bra kan': \p ―Ti kwi' 'wan mdiyan lo'o wan 'in yu ki'yu re se'en ndi'iǐn, ndukwin wan cha' lye 'a nskwen tikee' yu 'in ta'a kichen tyi wan ―ndukwin yu 'in ne'―. Wa ykwiǐn' lo'o yu re tloo nchga wan; wa na'an wan cha' ja ska ki'ya ndyija 'in yu 'ñaǎn, sa ña'an ki'ya nu mstya wan 'in yu. \v 15 Kwi' ngwaña'an Herodes, ja mjwi ki'ya nu xtya yu kula kan' 'in Jesús re, kan' cha' wa mda yu kula kan' 'in yu ndyaan yu se'en ndi'iǐn xiya'. Ja ska cha' kuxi y'ni yu sikwa, kan' cha' ja ndi'in 'a cha' kaja yu cha' 'ñaǎn. \v 16 Taǎn chin' nu ti'í 'in yu kulo ndukwa la, bra kan' kulaǎn 'in yu ―ndukwin Pilato 'in ne'. \p \v 17 Nchga yijan laja ta'a pascua, bra kan' ndlaa yu gobernador 'in ska ti presu ngwa ti ña'an; \v 18 kan' cha' mdyisnan nchga nten kichen, kwen 'a msi'ya ne' su'wa ti, mjñan ne' xka presu 'in Pilato: \p ―¡Ja kulaa 'in yu ki'yu re! ―ndukwin ne'―. ¡Yaa lo'oo 'in yu re! ¡Kulaa 'in Barrabás kan', cha' tyo'o yu ngwa ti ña'an! \p \v 19 Nan wa msu'wa ne' 'in Barrabás kan' ni' ña'an chkwan si'ya cha' mdatsaa 'a yu 'in nten kichen cha' xuun ne' lo'o ne' xka la'a tsu' nu lka ndloo. Bra kan' yjwi 'a Barrabás 'in nten. \v 20 Ngwa ti' Pilato kulaa 'in Jesús, kan' cha' xiya' ykwi' yu lo'o ne'. \v 21 Kwen la mxkwen nten ka'an kan' 'in Pilato bra kan': \p ―¡Jwi'in ka'aan lyaa 'in yu lo wsi cha' kaja yu! ―ndukwin ne'―. ¡Jwi'in ka'aan lyaa 'in yu lo wsi! ―ndukwin nten ka'an kan' bra kan'. \p \v 22 Wa mda'a snan ya' ykwi' Pilato lo'o ne' bra kan': \p ―¿Ni sa ña'an cha' kuxi y'ni yu re a? Ja ska cha' kuxi 'in yu re ndyija 'ñaǎn ―ndukwin Pilato―, kan' cha' ja n'ni 'a cha' kaja yu. Su'we la si taǎn chin' nu ti'í 'in yu, chun' ndi'in la kulaǎn 'in yu. \p \v 23 Bra kan' kwen la msi'ya ne' mxkwen ne' 'in Pilato, cha' jwi'in ka'an lya 'in Jesús lo wsi. Lye 'a ykwi' nten kichen, lo'o sti jo'o nu lka ndloo ykwi' 'a ne', kan' cha' kee' 'a mslyaa Pilato ku'ni tñan nu ngwa ti' ne'. \v 24 Bra kan' mda yu chabiya' cha' ka cha' nu mjñan ne'. \v 25 Ngulaa yu 'in Barrabás nu y'ni 'a cha' wsuun, nu wa yjwi 'in nten, cha' kan' lka nu ngulo suwi nten kichen cha' tyo'o ña'an chkwan. Bra kan' mda Pilato 'in Jesús 'in ne' cha' ku'ni ne' sa ña'an nu nchka ti ti' ne' ku'ni ne' lo'o yu. \s Mji'in ka'an ne' 'in Jesús lo wsi \p \v 26 Bra kan' ndyaa lo'o sndaru 'in Jesús cha' jwi'in ka'an ne' 'in yu lo wsi. Bra kan' ndyukwa ta'a sndaru lo'o ska nten nu naan Simón, nu ndyaan yu yaa yu ni' kixin'; ne' kichen Cirene lka yu kan'. Kan' ngulo sndaru tñan 'in yu cha' kwi'ya yu wsi nu mdi'ya Jesús. \p \v 27 Ka'an 'a nten ndyaa ña'an ne' 'in Jesús. Kwi' ngwaña'an, mda'an ka'an 'a ne' kuna'an, nganaan 'a ne'; kwen 'a msi'ya ne' cha' xi'in 'a ti' ne' cha' 'in Jesús. \v 28 Bra kan' na'an Jesús se'en nduun ne' kuna'an kan', ykwi' yu lo'o ne' kan': \p ―'Wan ne' kuna'an Jerusalén re, ja kunaan 'a wan cha' 'ñaǎn ―ndukwin Jesús 'in ne'―. Su'we la kunaan wan cha' 'wan, ti ykwi' ti wan, cha' 'in sñi' wan. \v 29 Wa tiya ti tsan kuxi 'wan, bra kan' chkwi' nten cha' re: “Su'we la ndi'in ska nu kuna'an nu ja ya tyi'in sñi', nu ja ya ku'ni kala ska nten, nu ja ya ta kati' ska nu xuwe” nchkwin ne'. \v 30 Bra kan' tyisnan nten xi'ya: “Su'we la si tiyu ki'ya kwan chuan', skun' mondun yuu chuan', cha' tsaa tii cha' 'ñaan siya' ti.” Ngwaña'an chkwi' ne' bra kan'. \v 31 Ña'an wan sa ña'an nu ngi'ni ne' lo'oǔn ni. ¿Ni sa ña'an ku'ni ne' lo'o wan ne' judío bra kan' sikwa? Su'we 'a cha' nu ndi'in 'ñaǎn; sa ña'an lka ska yka nu nga'á 'a, ngwaña'an su'we ndi'in tiyeěn lo'o Ndiose Stiǐn. Lo'o 'wan, ja su'we cha' nu nchka 'wan; wa ndla ti tyii cha' 'wan ngwa ti ña'an, cha' sa ña'an lka ska yka nkwi, ngwaña'an lka wan lo'o ta'a kichen tyi wan ―ndukwin Jesús 'in ne' kan'. \p \v 32 Lo'o ndyaa lo'o ne' 'in xa tyukwa nten nu tnun 'a ki'ya ndi'in 'in ne', cha' su'wa ti kujwi ne' 'in nten kan' lo'o Jesús. \v 33 Bra nu mdiya ne' se'en naan La Calavera (ki'ya se'en nskwa tijyan ke jyo'o), bra kan' mji'in ka'an ne' 'in Jesús lo wsi la kan'. Kwi' ngwaña'an, mji'in ka'an ne' 'in ta'a tyukwaa nten nu mdi'in ki'ya tnun 'in; mji'in ka'an ne' 'in ska yu kuxi kan' lo xka yka wsi nu nduun la'a se'en kwin se'en nga'an Jesús, bra kan' mji'in ka'an ne' 'in xka yu kuxi kan' lo xka yka wsi nu nduun la'a se'en kaa. \v 34 Xa nu ti ndi'in sndaru nu mji'in ka'an 'in ne' lo wsi, bra kan' ykwi' Jesús lo'o Ndiose Sti yu: \p ―Stiǐn ―ndukwin yu―, ku'nii cha' tlyu ti' 'in ne' re, ja jlyo 'a ti' ne' ni cha' lka ngi'ni ne' ngwaña'an. \p Bra kan' ngutsaa sndaru kan' ste' Jesús xa nu ndi'in jya ti ne' lo'o ta'a ne'. \v 35 Lo'o mdi'in 'a nten nu ña'an kwi'ya 'in Jesús. Lo'o ne' wsiya mstyi lyo'o ne' 'in Jesús bra kan'. Nde ña'an ykwi' ne' lo'o ta'a ne': \p ―Ngulaa yu 'in xka la nten nu ngwa xkan'; lo'o ni, ndi'in cha' kulaa yu 'in yu, ti ykwi' ti yu, si chañi cha' lka yu Krixtu nu ngulo suwi Ndiose 'in ndijyan lo chalyuu re ―ndukwin ne' kan'. \p \v 36 Lo'o sndaru kan', mstyi lyo'o ne' 'in yu ndijyan ne' kwi' se'en nduun wsi, mda ne' mñun tiye' cha' ko'o yu. \v 37 Bra kan' ykwi' ne' kan' lo'o yu: \p ―Kulaa 'iin ti ykwii' ti, si chañi lkaa Ree 'in ne' judío ―ndukwin sndaru kan' 'in Jesús. \p \v 38 Wa nga'an letra ke wsi se'en nga'an Jesús nu nchkwi': “Yu re lka yu Ree nu lka ndloo la 'in ne' judío.” Snan lo cha' nu nchkwi' nten nga'an cha' kan': cha' griego nga'an, lo'o cha' latín nga'an, lo'o cha' nu nchkwi' ne' judío nga'an. \p \v 39 Bra kan' chen ña'an ykwi' ska yu kunan ta'a nga'an Jesús lo wsi kan': \p ―Si chañi cha' Krixtu lkaa, kulaa 'iin ti ykwii' ti sikwa; lo'o 'ware, kulaa 'wa ―ndukwin yu 'in Jesús. \p \v 40 Bra kan' mxkwen xka yu kunan 'in ta'a yu: \p ―¿Ja ntseen 'in Ndiose sikwa a? Su'wa ti nu ti'í ndijian ta'a snaan ni ―ndukwin yu 'in ta'a kunan yu―. \v 41 Ñi 'a ndi'in cha' ta ne' nu ti'í 'ñaan, cha' kan' ndi'in cha' ka 'ñaan si'ya cha' kuxi nu y'nian; lo'o yu re, ja ska cha' kuxi y'ni yu re. \p \v 42 Bra kan' ykwi' yu kan' lo'o Jesús: \p ―Yu kula Jesús ―ndukwin―, tyu'wi tii' 'ñaǎn xa nu tyisnan cha' kaa ndloo ―ndukwin yu kunan kan'. \p \v 43 Mxkwen Jesús 'in yu bra kan': \p ―Chañi cha' nchkwiǐn' lo'oo ―ndukwin―, ti kwi' tsan ni ka tyi'iin lo'oǔn la se'en su'we 'a, se'en ndi'in Ndiose nde ni' kwan ―ndukwin Jesús 'in yu. \s Ngujwi Jesús \p \v 44 Ndi'ya kwan ngwa, bra kan' ngwa tla tyukwi ña'aan chalyuu; ngwa tla sa ña'an ya' nu mdiya bra wa snan siin, \v 45 lo'o ngwa tla loo kwichaa bra kan'. Te' tlyu nu ndukwi ni' lyaa tnun kan', mdo'o yu'we te' kan' jlu'we la bra kan'. \v 46 Lo'o kwen 'a msi'ya Jesús: \p ―Stiǐn, ti'yaa kasiya 'ñaǎn ―ndukwin yu. \p Bra wa ykwi' yu cha' kan', bra ti ngujwi yu bra kan'. \p \v 47 Bra nu na'an capitán 'in sndaru romano sa ña'an ngwa cha' kan', bra kan' y'ni tnun yu 'in Ndiose. Nde ña'an ykwi' yu bra kan': \p ―Chañi cha' ja mdi'in ki'ya 'in ayman re siya' ti ―ndukwin capitán 'in sndaru kan'. \p \v 48 Nchga nten nu ndi'in nde kwa bra kan', xa wa na'an ne' nchga cha' nu ngwa kan', mdo'o ne' ndyaa ne' bra kan'. Mji'in ne' ndukun' ne' tijyan tiye ne' ndyaa ne' cha' xi'in 'a ti' ne'. \v 49 La kan' nganun nchga ta'a su'we nsu'wi Jesús nde se'en nduun wsi, lo'o ne' kuna'an nu wa mda'an lo'o yu ti bra nu mdyisnan ti tñan 'in yu nde Galilea, nganun ne' kan' tijyu' ti ña'an kwi'ya ne' cha' nu nchka kan'. \s Mtsi' ayman Jesús \p \v 50 Wa ndiya ska nten su'we nu ngi'ni tnun 'in Ndiose, Se naan yu kula kan'. Arimatea lka kichen tyi yu; ndi'in kichen kan' lo yuu 'in Judea. Ska nu lka tñan lka Se kan', su'wa ti ndukwa yu lo'o nchga ne' wsiya 'in ne' judío. \v 51 Ti ngwa s'ni wa ngita 'a Se kan' sa ña'an bra kan Ndiose cha' ka Ni ndloo la lo chalyuu, kan' cha' ja ngwa su'wa cha' 'in yu lo'o ta'a wsiya yu cha' mstya ne' ki'ya 'in Jesús. \v 52 Ndyaa Se bra kan', ndyaa se'en ndi'in Pilato cha' jñan chabiya' tsaa lo'o 'in ayman Jesús cha' kutsi' 'in ayman kan'. \v 53 Mdi'ya ne' 'in ayman kan' lo wsi, bra kan' mxiin Se ska te' luwi chun' ayman Jesús; yaa lo'o ne' 'in ayman kan' msu'wa ne' 'in yu ska ni' kwaa se'en ngulu ne' si' yuu, se'en ja ya kutsi' ne' 'in nten siya' ti. \v 54 Tsan ta'a siin lka kan', kan' cha' ngi'ni kuwe ti' ne' cha' wa tyisnan ti ta'a. \p \v 55 Lo'o ne' kuna'an nu yan lo'o Jesús nde Galilea ni, yaa ña'an ne' 'in Se kan', cha' ña'an ni' kwaa se'en nsu ayman Jesús, cha' ka biya' ti' ne' la nde ya' msu'wa ne' 'in ayman kan'. \v 56 Bra kan' mxitukwi ne' ndyaan ne' lo kichen xiya'. Lo'o y'ni xu'we ne' tyi'a nu xi tyi'i, lo'o sete nu su'we tyi'i cha' xu'wi chun' ayman kan'. Bra kan' mxitña' ne' tsan ta'a kan', sa ña'an nu ndukwa tñan lo kityi kula cha' ku'ni ne'. \c 24 \s Ndyu'u Jesús xiya' \p \v 1 Wa ki'ya ti xaa tsan kulo 'in smnan kan', tlya 'a ndyaa ne' kuna'an kan' tu'wa kwaa se'en mtsi' ayman Jesús. Mbi'ya ne' tyi'a xi tyi'i nu wa y'ni xu'we ne'. Lo'o xka ta ne' kuna'an ndyaa lo'o ne'. \v 2 Ndiya ne' tu'wa kwaa, bra kan' na'an ne' kee nu nchkun' tu'wa kwaa kan', cha' ja nduun 'a kee kan' tu'wa kwaa; ndukwa laa ti kwaa kan'. \v 3 Yten ne' ni' kwaa cha' ña'an ne', lo'o ja nsu 'a ayman Jesús bra kan'. \v 4 Ytsen 'a ne' kuna'an kan' bra kan', ja jlyo 'a ti' ne' sa ña'an nu ku'ni ne'. Bra kan' na'an ne' cha' lo'o nduun tukwa yu ki'yu se'en ndi'in ne'; nduwi 'a ste' yu ki'yu kan'. \v 5 Msnan yu'wi tiye ne' kuna'an kan' bra kan', mdyisti ne' lyuu cha' ytsen 'a ne' 'in yu ki'yu kan'. Bra kan' ykwi' yu kan' lo'o ne': \p ―¿Ni cha' nda'an naan wan 'in ska nten nu lu'u se'en nsu ayman re a? ―ndukwin ne'―. \v 6 Ja nsu 'a yu kan' nde re, cha' wa ndyu'u yu xiya'. Tyaa yu'wi ti' wan sa ña'an cha' nu ndukwin yu 'wan bra nu ti ndi'in wan nde Galilea. \v 7 Ykwi' yu nu wa yan yu lo chalyuu cha' ngwa yu nten, wa ytsa' yu 'wan nu ngwa xkan' cha' ta ne' 'in yu ya' ne' xa'an, cha' jwi'in ka'an ne' 'in yu lo wsi. La mda'a snan tsan, bra kan' tyu'u yu xiya', ndukwin yu. \p \v 8 Bra kan' ndyaa yu'wi ti' ne' kuna'an kan' nchga cha' nu ykwi' Jesús lo'o ne' ti ngwa xkan' la cha' 'in ykwi' yu. \v 9 Mdyituun ne', mdo'o ne' ndyaan ne' lo kichen, ngala ne' se'en ndi'in tii xka ne' nu y'ni xa'an cha' 'in Jesús. Bra kan' ytsa' ne' kuna'an kan' nchga cha' kan' 'in ne', kan' cha' ngwa cha' nchga ne' nu mda'an lo'o Jesús ynan ne' cha' kan' bra kan'. \v 10 Nde lka sa ña'an naan nu kuna'an nu yaa tu'wa kwaa kan': yaa Liya Magdalena, lo'o Xnan, lo'o Liya jya'an Santiago, lo'o xka la ne' kuna'an. \v 11 Si'i ngwaña'an ngwa, mske' ti' ne' nu y'ni xa'an kan'; nan wa yten cha' chen ña'an ke ne' kuna'an kan', mske' ti' ne'. Ja ndyaa ña'an ti' ne' cha' nu ytsa' ne' kuna'an kan' 'in ne' siya' ti. \p \v 12 Ni siya ngwaña'an mske' ti' ne', bra ti msnan Tyu ndyaa yu tu'wa kwaa kan'. Bra kan' na'an Tyu ni' kwaa kan', cha' xka la'a ti nsu te' nu mxiin chun' ayman Jesús nu ngwa xkan'. Bra kan' mdo'o Tyu ndyaan yu nde se'en ndi'in ne' xiya', mda'an 'a cha' tiye ne' sa ña'an ngwa cha' ja nsu 'a ayman kan'. \s Nde ña'an ngwa xa ndyaa ne' tuwiin nde Emaús \p \v 13 Ti kwi' tsan kan' mdo'o yu tukwa yu ndyaa yu nde kichen Emaús. Kichen kan' nsu'wi tii xka kilómetro biya' tijyu' 'in Jerusalén. \v 14 Mda'an ti yu tuwiin, nchkwi' 'a yu lo'o ta'a yu cha' 'in nchga cha' nu ngwa bra kan'. \v 15 Ti nchkwi' luwe yu 'in cha' kan', bra kan' mdukwa ykwi' Jesús 'in yu, su'wa ti nda'an Jesús lo'o yu. \v 16 Na'an yu chin' 'in Jesús, lo'o ja ngwa xu'wi lyo su'we yu 'in Jesús, cha' nsu'wi ska cha' nu ndukun' xaa kiloo yu. \v 17 Bra kan' mnicha' Jesús 'in yu: \p ―¿Ni sa ña'an cha' nchkwi' luwe wan cha' ndijyan wan tuwiin re? ¿Ni cha' lka xi'in 'a ti' wan? ―ndukwin Jesús 'in ne'. \p Bra ti ndyaa tuun yu, \v 18 mxkwen ska yu nu naan Cleofas 'in Jesús: \p ―Tyukwi ña'aan chalyuu wa jlyo ti' ne' nan lka ngwa nde Jerusalén tsan nu tka mdijin ti. ¿Ta xka ti nu'win nu ja jlyo ti' nan lka nu ngwa nde Jerusalén kwa a? Jlyo ti' nchga ne' xka kichen nu yaa ta'a kwa. \p \v 19 ―¿Nan lka ngwa a? ―ndukwin Jesús 'in yu. \p Bra kan' mxkwen yu 'in Jesús: \p ―Cha' 'in Jesús Nazaret ―ndukwin yu―, ska nten nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten ngwa yu. Ngwa 'a 'in yu chkwi' yu, lo'o ngwa 'a 'in yu ku'ni yu ka'an 'a cha' tnun chabiya' 'in Ndiose; ka'an 'a nten na'an 'in cha' tnun kan'. \v 20 Bra kan' sti jo'o nu lka ndloo lo'o ne' nu lka tñan, mda ne' 'in yu ya' ne' wsiya cha' kujwi ne' 'in yu lo wsi. \v 21 Wa mdijin snan tsan nu ngwa cha' kan'. Lo'o bare ni, ndyaa ña'an 'a ti' ba 'in yu nu ngwa xkan', cha' kan' lka nu kulaa 'in ne' Israel ta'aan, cha' ja ka 'a ne' xka la'a tsu' ka ndloo la 'ñaan, cha' tyi'in su'wean lo yuu kichen tyian, ngwa ti' ba. \v 22 Lo'o ni, mxitsen chin' ne' kuna'an ta'a nda'an ba 'wa, cha' tlya 'a yaa ne' kuna'an kan' tu'wa kwaa, \v 23 lo'o ja ndyija 'a ayman Jesús kan' 'in ne', ni' kwaa. Ndyaan ne' bra kan', ytsa' ne' 'wa cha' wa na'an ne' ska cha' tnun. Nan ngwa'u tloo ti tukwa angajle 'in ne' kuna'an kan'; ndukwin angajle kan' 'in ne' cha' wa ndyu'u Jesús xiya' ni. \v 24 Bra ti yaa chin' ne' ta'a y'ni xa'an ba tu'wa kwaa bra kan', na'an ne' 'in angajle kan' sa ña'an nu ndukwin nu kuna'an kan', lo'o ja na'an ne' 'in ykwi' Jesús. \p \v 25 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o yu nu ta'a ndijyan yu tuwiin kan': \p ―Ti lyiji 'a cha' 'wan cha' ka biya' su'we ti' wan nchga cha'; kee' 'a nxñi wan nchga cha' nu ngwa'u ayman nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten nu ngwa s'ni. \v 26 ¿Ta si'i nan ndukwa cha' tyijin nu nka Krixtu kan' nu ti'í sa ña'an nu ngwa ni a? Chun' ndi'in la sten Krixtu se'en su'we 'a ña'an se'en nu ka tnun la ti yu. \p \v 27 Bra kan' mdyisnan Jesús ngwa'u yu 'in ne', nchga cha' nu wa ndukwa lo kityi kula cha' 'in ykwi' yu. Mdyisnan yu lo'o kityi nu ngwa'an ayman Moisés, bra kan' ykwi' yu nchga cha' nu ndukwa lo kityi nu ngwa'an ne' nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten nu ngwa s'ni. \p \v 28 Wa tiya ti ne' tu'wa kichen se'en ndyaa ne', bra kan' y'ni Jesús sa ña'an si ti tsaa la yu tuwiin tijyu' la. \v 29 Bra kan' lye 'a ykwi' ne' lo'o yu cha' kanun yu se'en ndi'in ne'. Ndukwin ne' 'in yu: \p ―Kanun lo'o ba cha' wa msiin 'a ni, wa ki'ya ti tla. \p Bra kan' yten Jesús ni' ña'an cha' kanun yu lo'o ne'. \v 30 Wa ndukwa yu lo'o ne' tu'wa msaa, bra kan' msñi yu ska jaxlya, ndya yu xu'we 'in Ndiose; bra kan' msu'we yu jaxlya kan', cha' ta yu ku ne'. \v 31 Ti kwi' bra ngala xaa kiloo ne', lo'o yu'wi lyo su'we ne' 'in yu. Bra kan' mdo'o yu se'en ndukwa ne' ndyaa yu, ja na'an 'a ne' 'in yu bra kan'. \v 32 Bra ti ykwi' ne' lo'o ta'a ne' bra kan': \p ―¿Ta si'i chañi cha' su'we 'a ngwa tiyean ni a? ―ndukwin―. Tiin ti mdi'in kasiya 'ñaan bra nu mdiyan yu nchkwi' yu lo'oan tuwiin, chun' wa ngwa'u yu 'ñaan sa ña'an nu nchkwi' kityi kula ―ndukwin ne' 'in ta'a ne'. \p \v 33 Bra kan' chin' ti bra ngunun ne', bra ti msñi ne' tuwiin ndyaan ne' nde Jerusalén xiya'. Bra kan' ngala ne' nde se'en ndyo' ti'in ta'a tii xka ne' nu y'ni xa'an cha' 'in Jesús kan', lo'o chin' xka ta ta'a nda'an ne' ndi'in ne' kan'. \v 34 Bra ti ykwi' ne' nu ndiya kan' lo'o ne' nu tka ngala ti bra kan': \p ―Chañi cha' wa ndyu'u Jesús xiya' ―ndukwin ne'―. Wa na'an Simón 'in yu. \p \v 35 Bra kan' lo'o yu nu yaa nde kichen Emaús, ytsa' yu 'in ta'a yu sa ña'an nu ngwa 'in yu tuwiin; ndukwin yu sa ña'an ngwa cha' yu'wi lyo yu 'in Jesús bra nu mkwan Jesús 'in jaxlya nu yku yu bra kan'. \s Ngwa'u tloo Jesús 'in ne' nu y'ni xa'an cha' 'in Ni \p \v 36 Ti nchkwi' ti ne' cha' kan' lo'o ta'a ne', lo'o bra kan' mdiyan ykwi' Jesús. Mdyituun yu jlu'we la se'en ndi'in ne' cha' chkwi' yu lo'o ne': \p ―Tiin ti tyi'in kasiya 'wan ―ndukwin yu 'in ne' kan' bra kan'. \p \v 37 Ngitsen ti ne' ndi'in ne' bra kan', mda'an 'a cha' tiye ne', cha' ska kwi'in ti na'an ne', mske' ti' ne'. \v 38 Bra kan' ykwi' Jesús lo'o ne' kan': \p ―¿Ni cha' lka nu ngitsen wan ndi'in wan? ―ndukwin―. ¿Ni cha' lka nu nduwe 'a ti' wan? ―ndukwin yu 'in ne'―. \v 39 Ña'an wan yaǎn', ña'an wan kiyaǎn'; ti kwiǐn' lkaǎn. Kala' wan 'ñaǎn, cha' ka biya' ti' wan cha' na' lkaǎn. Ska kwi'in ti ni, ja nsu'wi kuna' ran, ja lo'o tijyan nsu'wi ran; lo'o ni, wa na'an wan cha' nsu'wi kunaǎn' ―ndukwin Jesús 'in ne'. \p \v 40 Bra kan' ngwa'u yu ya' yu, ngwa'u yu kiya' yu 'in ne'. \v 41 Ja ngwa xu'wi lyo su'we ne' 'in yu chun' cha' su'we 'a nka tiye' ne', cha' nduwe 'a ti' ne' ña'an ne' 'in yu xiya'. Kan' cha' ndukwin Jesús 'in ne': \p ―¿Ta ja ndiya chin' nan kuǔn 'wan a? \p \v 42 Bra kan' mda ne' sa yu'we kula ngwi'i 'in yu, lo'o sa yu'we skwa' kwiña' kwitun. \p \v 43 ―Su'we ―ndukwin Jesús bra kan'. \p Msñi yu nan ku yu kan', yku yu 'in ran lo'o ne' bra kan'. \v 44 Bra ti ykwi' yu lo'o ne' bra kan': \p ―Cha' nu tka ngwa ti 'ñaǎn, kan' lka cha' nu wa ytsaǎn' 'wan bra nu ti mdi'iǐn lo'o wan ti ngwa xkan' ―ndukwin yu―. Bra kan' niǐn 'wan cha' ndi'in cha' ka 'ñaǎn nchga cha' nu ndukwa cha' 'ñaǎn lo kityi nu ngwa'an ayman Moisés, lo'o lo kityi nu ngwa'an ayman nu ykwi' cha' 'in Ndiose lo'o nten nu ngwa s'ni, lo'o lo kityi Salmos ndukwa cha' kan'. \p \v 45 Bra kan' ngwa'u Jesús 'in ne' nchga cha' nu nchkwi' kityi kula kan': \v 46 Kan' ndukwin yu 'in ne': \p ―Wa s'ni ndukwa cha' kajaǎn, cha' na' lkaǎn Krixtu kan'; la mda'a snan tsan ngujwiǐn ni, bra kan' ndukwa cha' tyu'uǔn xiya'. \v 47 Bra kan' ndi'in cha' chkwi' wan cha' 'ñaǎn lo'o nten tyukwi ña'aan chalyuu. Nde Jerusalén tyisnan wan katsa' wan cha' kan' 'in nten kulo ndukwa la. Ndi'in cha' chkwi' wan lo'o nten cha' ka wjyu'u ti' ne' 'in cha' kuxi nu ndi'in 'in ne', cha' kulaa ya' ne' 'in nchga cha' kuxi nu ngi'ni ne'; bra kan' ku'ni Ndiose cha' tlyu ti' 'in nchga ki'ya nu ndukwi ne'. \v 48 Lo'o 'wan ni, ka chkwi' wan cha' 'ñaǎn lo'o nten, cha' jlyo ti' wan nchga cha' nu wa ngwa 'ñaǎn. \v 49 Lo'o taǎn Tyi'iǐn ykwiǐn' 'wan, cha' wa ykwi' Stiǐn cha' ta Ni Tyi'i Ni 'wan; kan' cha' kanun wan nde Jerusalén re, sa ña'an bra nu kaja jwersa 'in Tyi'i Ndiose 'wan, kan' nu tyo'o nde ni' kwan cha' kan kanun ni' kasiya 'wan. \s Mchkwen Jesús ndyaa Ni nde ni' kwan \p \v 50 Bra kan' mdo'o Jesús kichen Jerusalén kan', ndyaa lo'o Ni 'in ne' nde tu'wa kichen Betania kan'. Nde kan' mskwen Jesús ya' cha' lkwan Ni 'in ne'. \v 51 Laja nu mdukwan Ni 'in ne', bra ti mdo'o Ni ndyaa Ni nde ni' kwan bra kan'. \v 52 Y'ni tnun ne' kan' 'in Ni, bra kan' mxitukwi ne' ndyaan ne' nde Jerusalén xiya'. Su'we 'a ngwa tiye ne' bra kan', \v 53 nchga bra mda'an ne' ni' lyaa cha' ku'ni tnun ne' 'in Ndiose. Ngwaña'an ngwa cha' kan'.