\id 1KI \h 1 REYES \mt 1 REYOB \c 1 \s Abisag tsi' melbe chuqui yom David \p \v 1 Che' cabʌlix i jabilel David, c'uñix pañimil cha'an i ñoxlel. Cabʌl tsi' yubi tsʌñal anquese wen bʌc'bil ti cabʌl i mosil. \v 2 Jini cha'an winicob tsi' subeyob: C yum rey, la' sʌclʌntic juntiquil xch'oc cha'an mi' coltañet ti pejtelel chuqui a wom. Mi caj i q'uixñesañet che' mi' wʌyel awic'ot. Che' jini mi caj a q'uixñan, che'ob. \v 3 Jini cha'an tsi' sʌclayob xch'oc wen i t'ojol bʌ ti' lumal Israel, jinto tsi' tajayob ya' ti Sunem juntiquil xch'oc i c'aba' Abisag. Tsi' pʌybeyob tilel jini rey. \v 4 Jini xch'oc wen i t'ojol jax. Tsa' caji ti e'tel ti' tojlel rey. Tsi' cʌnta jini rey, pero ma'anic tsi' pi'le. \s Adonías tsi' mula i yochel ti rey \p \v 5 Juntiquil i yalobil David i c'aba' Adonías (am bʌ i ña' i c'aba Haguit) tsa' caji i chañ'esan i bʌ. Tsi' yʌlʌ: Joñon mi caj cochel ti yumʌl i q'uexol c tat, che'en. Tsi' ch'ʌmʌ tilel carreta tac, yic'ot winicob c'ʌchʌlo' bʌ ti caballo, yic'ot lujuntiquil i yuxc'al (50) winicob tsa' bʌ i pi'leyob ti xʌmbal. \v 6 I tat Adonías ma'anic tsi' ju'sʌbe i pusic'al i yalobil che' alob to. Ma'anic tsi' sube: ¿Chucoch tsa' mele tac bajche' iliyi? che'en. Ili winic wen i t'ojol jax ti q'uelol, jiñʌch i yijts'in Absalón. \v 7 Adonías tsa' caji' pʌy Joab (i yalobil Sarvia) yic'ot jini motomaj i c'aba' Abiatar. Tsi' temeyob i t'an Joab yic'ot Abiatar cha'an mi' coltañob, cha'an mi' yotsañob ti rey. \v 8 Pero xuc'ulob to yic'ot David jini motomaj Sadoc, yic'ot Benaía (i yalobil Joiada), yic'ot jini x'alt'an i c'aba' Natán, yic'ot Simei, yic'ot Rei, yic'ot jini ch'ejl bʌ winicob i cha'an bʌ David. Ma'anic tsi' cʌyʌyob i yum. \v 9 Adonías tsa' majli ya' ti' t'ejl jini colem xajlel i c'aba' Zohelet am bʌ ti' tojel Rogel. Tsi' tsʌnsa tiñʌme' yic'ot wacax yic'ot jujp'em bʌ alʌc'ʌl. Tsi' pʌyʌ pejtelel i yerañob, i yalobilo' bʌ jini rey David, yic'ot pejtelel año' bʌ i ye'tel ch'oyolo' bʌ ti Judá. \v 10 Pero ma'anic tsi' pʌyʌ ti q'uiñijel jini x'alt'an i c'aba' Natán, mi Benaía, mi Salomón, mi xcʌntayajob i cha'an rey. \p \v 11 Jini x'alt'an Natán tsa' majli i suben Betsabé i ña' Salomón: ¿Mach ba anic tsa' wubi tsa'ix ochi ti rey Adonías i yalobil Haguit? Mach yujilic ja'el c yum David, che'en. \v 12 Jini cha'an mi caj c subeñet bajche' yom ma' mel mi a wom a cʌntan a bʌ yic'ot a walobil Salomón, ame chʌmiquetla. \v 13 Cucuñun ti ora cha'an ma' suben jini rey David: “¿Mach ba anic tsa' subeyon mi caj i cha'len yumʌl calobil Salomón che' chʌmeñetix? Jini mi caj i yochel ti a q'uexol. ¿Mach ba isujmic? Jini cha'an ¿chucoch woli ti yumʌl jini Adonías?” Che' yom ma' suben David. \v 14 Che' wola' pejcan jini rey, joñon mi caj cochel ti' tojlel rey cha'an mic suben i sujmʌch a t'an, che'en Natán. \p \v 15 Natán yic'ot Betsabé tsa' ochiyob ba' ñolol jini rey. Wen ñoxix jini rey. Abisag jini ch'oyol bʌ ti Sunem woli' cʌntan. \v 16 Betsabé tsi' ñochchoco i bʌ ba'an jini rey. Tsi' yʌq'ue cortesía. Jini rey tsi' c'ajtibe: ¿Chuqui a wom? che'en. \v 17 Betsabé tsi' jac'ʌ: C yum, mi cʌl c'ajal to a cha'an chuqui tsa' subeyon ti' tojlel lac Yum Dios. La calobil Salomón mi caj i yochel ti yumʌl che' ma' chʌmel. Salomón mi caj i cha'len yumʌntel ti a q'uexol. ¿Mach ba isujmic? \v 18 Pero wʌle tsa'ix ochi Adonías ti yumʌl. Maxto anic ubibil a cha'an. \v 19 Tsa'ix i tsʌnsa cabʌl wacax, yic'ot jujp'em bʌ alʌc'ʌl, yic'ot cabʌl tiñʌme'. Tsa'ix i pʌyʌ pejtelel a walobilob, yic'ot jini motomaj Abiatar, yic'ot Joab i yum soldadojob. Jini jach Salomón ma'anic tsi' pʌyʌ. \v 20 Wʌle c yum, pejtelel jini israelob woli' pijtañob a t'an. Yom ma' tsictesan majqui mi caj i cha'len yumʌntel ti a q'uexol che' chʌmeñetix. \v 21 Machiqui mi caj c taj lojon c wocol, joñon quic'ot la calobil Salomón, che' chʌmeñetix. Mi caj i contrajiñon lojon. Che' jini mi caj c tsʌnsʌntel lojon, che'en Betsabé. \p \v 22 Che' woli to ti t'an Betsabé yic'ot jini rey, tsa' c'oti jini x'alt'an Natán ba' añob. \v 23 I winic jini rey tsi' sube: Wʌ'an jini x'alt'an Natán, che'en. Natán tsi' lʌc'tesa i bʌ ba'an jini rey. Tsi' ñocchoco i bʌ ti' tojlel. \v 24 Tsi' sube: C yum rey, ¿tsa' ba a wʌc'ʌ a t'an cha'an mi' yochel ti rey Adonías che' chʌmeñetix, cha'an mi' ch'ʌm i ye'tel ti a q'uexol? \v 25 Come sajmʌl tsa' majli i tsʌnsan wacax, yic'ot cabʌl jujp'em bʌ alʌc'ʌl, yic'ot cabʌl tiñʌme'. Tsi' pʌyʌ majlel pejtelel a walobilob, yic'ot Joab i yum soldadojob, yic'ot ja'el jini motomaj Abiatar. Wʌle temel woliyob ti c'ux waj. Wolix i yʌlob: “La' q'uejlic ti ñuc jini rey Adonías. La' jal'ac ti' ye'tel”, che'ob. \v 26 Cojach joñon quic'ot jini motomaj Sadoc, yic'ot Benaía (i yalobil Joiada), yic'ot Salomón a walobil ma'anic tsi' pʌyʌyon lojon. \v 27 ¿Che' ba tsa' wʌc'ʌ a t'an cha'an mi' mel che' bajche' iliyi? Come ma'anic tsi' yubiyob a winicob majqui mi caj i ch'ʌm a we'tel che' chʌmeñetix, che'en Natán. \s David tsi' tsictesa mi caj i yochel ti rey Salomón \p \v 28 Jini rey David tsi' yʌlʌ: Pʌyʌ tilel Betsabé, che'en. Jini cha'an Betsabé tsa' cha' ochi ti mal ba'an jini rey. Tsa' wa'le ti' tojel i wut. \v 29 Jini rey David tsi' yʌlʌ: Isujm chuqui tsac subeyet, come mic bʌc'ñan lac Yum tsa' bʌ i coltayon ti pejtelel c wocol. \v 30 Tsa'ix c subu ti' tojlel lac Yum i Dios Israel: “Jini la calobil Salomón mi caj i cha'len yumʌl che' mic chʌmel. Salomón mi caj i yumʌntel tij q'uexol che' bajche' tsa cʌlʌ”. Jini cha'an la' ujtic ti ora che' bajche' tsac subeyet, che'en David. \v 31 Betsabé tsi' ñocchoco i bʌ ti lum ti' tojlel. Tsi' yʌlʌ: Cuxul yom mi' yajñel ti pejtelel ora jini rey David, che'en. \p \v 32 Jini rey tsi' yʌlʌ: Pʌyʌla tilel jini motomaj Sadoc, yic'ot jini x'alt'an Natán, yic'ot Benaía (i yalobil Joiada), che'en. Che' bʌ tsa' pʌjyiyob, tsa' tiliyob ti ora ba'an jini rey David. \v 33 David tsi' subeyob: Pʌyʌla majlel Salomón yic'ot jini xcʌntayajob c cha'an. Yom c'ʌchʌl mi' majlel Salomón tic mula. Pʌyʌla majlel ti Gihón. \v 34 Come ya' añob jini motomaj Sadoc yic'ot jini x'alt'an Natán. Mi caj i wa'chocoñob Salomón cha'an mi' yochel ti rey ti' tojlel pejtelel israelob. Wusula jini trompeta. Cha'lenla c'am bʌ t'an cha'an cuxul mi' yajñel ti pejtelel ora jini rey Salomón. Che'ʌch yom mi la' mel. \v 35 Yom mi la' pʌy sujtel cha'an mi' la' buchchocon tic buchlib cha'an mi' yumʌntel tij q'uexol, come tsa'ix c yajca cha'an mi' cha'len yumʌl ti' tojlel Israel yic'ot ti' tojlel Judá. Che' tsi' yʌlʌ David. \v 36 Benaía (i yalobil Joiada) tsi' sube: Che'ʌch yom. La' ujtic che' bajche' yom lac Yum Dios, i Dios jini c rey. \v 37 La' i coltan Salomón lac Yum che' bajche' tsi' coltayet. La' utsi p'ojlic i ñuclel Salomón ñumen bajche' i ñuclel i tat, che'en Benaía. \p \v 38 Jini cha'an tsi' pʌyʌyob majlel Salomón, yic'ot jini motomaj Sadoc, yic'ot jini x'alt'an Natán, yic'ot Benaía, yic'ot jini xcʌntayajob i cha'an David. C'ʌchʌl tsa' majli Salomón ti' mula i tat. Tsi' pʌyʌyob majlel ti Gihón. \v 39 Jini motomaj Sadoc tsi' ch'ʌmʌ jini xulub am bʌ ti Tabernáculo but'ul bʌ ti aceite. Tsi' mulbe i jol Salomón. Tsi' wusuyob trompeta. Pejtelel jini x'ajñelob tsi' yʌlʌyob: Cuxul yom mi' yajñel jini rey Salomón ti pejtelel ora, che'ob. \v 40 Che' jini tsa' caji i laj tsajcañob majlel ti Jerusalén. Tsi' wusuyob flauta. Wen tijicñayob ti pejtelelob. Ju'ucñayob ti t'an che' bajche' i yujquel lum. \p \v 41 Ya' ba' ujtemobix ti we'el Adonías yic'ot jini winicob woli bʌ i tsʌcleñob, tsa' caji i yubiñob chuqui woli ti ujtel. Joab tsi' yubibe i t'an trompeta. Tsi' yʌlʌ: ¿Chuqui woli' melob ya' ti tejclum che' ju'ucñayob jax? che'en. \v 42 Che' woli to ti t'an, tsa' ochi Jonatán (i yalobil jini motomaj Abiatar). Adonías tsi' sube: Ochen come wen winiquet. Anix a pusic'al. Mi cʌl mi caj a subeñon lojon wen bʌ t'an, che'en. \v 43 Jonatán tsa' c'oti i suben Adonías: Ma'anic, come lac rey David tsa'ix i wa'choco ti rey Salomón. \v 44 Tsi' choco majlel ti Gihón, yic'ot jini motomaj Sadoc, yic'ot jini x'alt'an Natán, yic'ot Benaía (i yalobil Joiada), yic'ot jini xcʌntayajob i cha'an rey. C'ʌchʌl tsa' majli Salomón ti' mula jini rey David. \v 45 Jini motomaj Sadoc yic'ot jini x'alt'an Natán tsi' wa'chocoyob ti rey ya' ti Gihón. Sujtelix woliyob. Wen tijicñayob i pusic'al. Ju'ucñayob ti pejtelel jini tejclum. \v 46-47 Wʌle tsa'ix buchle Salomón ti' q'uexol i tat cha'an mi' mel i yumʌntel. Pejtelel i winicob rey tsa' majli i yʌq'ueñob i yutslel i t'an jini rey David cha'an ñuc woli' q'uelbeñob i yalobil. Tsi' yʌlʌyob: “Lac Yum Dios la' i ñumen aq'uen i ñuclel a walobil Salomón che' bajche' tsi' yʌq'ueyet. La' i ñumen coltan ti' ye'tel che' bajche' tsi' coltayet”, che'ob. Jini rey David tsi' licchoco i bʌ ti' tojlel Dios ya' ti' wʌyib. \v 48 David tsi' yʌlʌ: “La' sujbic i ñuclel lac Yum i Dios Israel, come wʌle tsa'ix i yʌq'ueyon j q'uexol mu' bʌ caj i cha'len yumʌntel che' cuxulon to”, che'en David. Che' tsi' yʌlʌ Jonatán. \p \v 49 Che' bʌ tsi' yubiyob jini t'an, tsa' cajiyob ti bʌq'uen pejtelel jini pʌybilo' bʌ i cha'an Adonías ti c'ux waj. Ti ora jach tsa' ch'ojyiyob. Ti jujuntiquil tsa' loq'uiyob majlel. \v 50 Adonías tsi' wen bʌc'ña Salomón. Tsa' majli ti puts'el ti Tabernáculo cha'an mi' chucben i xulub jini pulʌntib. \v 51 Tsa' tsictesʌbenti Salomón cha'an tsa' majli Adonías i chucben i xulub jini pulʌntib cha'an bʌq'uen. Adonías tsi' yʌlʌ: Subenla jini rey Salomón cha'an ma'anic mi' tsʌnsañon, che'en. Che'ʌch tsa' subenti. \v 52 Salomón tsi' jac'ʌ: Mi xuc'ul mi' yajñel tic tojlel, ma'anic mi caj i tic'lʌntel, pero mi tsa' caji i mel chuqui jontol, wersa mi caj i chʌmel, che'en. \v 53 Jini rey Salomón tsi' choco ti pʌyol che' ya'an ti' t'ejl jini pulʌntib. Che' bʌ tsa' c'oti ba'an Salomón, tsi' c'uchchoco i bʌ Adonías. Salomón tsi' sube: Cucux ti a wotot, che'en. \c 2 \s I mandar David ti' tojlel Salomón \p \v 1 Che' lʌc'ʌlix i yorajlel cha'an mi' chʌmel David, tsi' wen cʌntesa Salomón i yalobil. Tsi' yʌlʌ: \v 2 Joñon muq'uix cajel c chʌmel che' bajche' i tilel mi lac chʌmel. Ch'ejl'esan a bʌ, yom p'ʌtʌlet. \v 3 Jac'ben i mandar a Yum Dios. Yom ma' chʌn cha'len xʌmbal ti pejtelel i bijlel. Yom ma' chʌn jac'ben i t'an yic'ot i cʌntesa, yic'ot i tic'ojel, che' bajche' ts'ijbubil i cha'an Moisés. Che' jini uts'at mi caj i yujtel pejtel chuqui ma' ña'tan a mel ila ti pañimil. \v 4 Mi che'ʌch ma' mel, lac Yum mi caj i ts'ʌctesan i t'an tsa' bʌ i subeyon. Mi xuc'ul mi' cha'leñob i ye'tel jini calobilob yic'ot c p'olbal ti pejtelel i pusic'al, ma'anic mi caj i chilbentel i ye'tel ti' tojlel israelob. \p \v 5 Tsa'ix a q'uele chuqui tsi' tumbeyon Joab (i yalobil Sarvia). Tsi' tsʌnsa jini cha'tiquil ñuc bʌ yumʌlob año' bʌ i ye'tel ti' tojlel soldadojob ti Israel. Jiñobʌch Abner (i yalobil Ner) yic'ot Amasa (i yalobil Jeter). Anquese ma'anic guerra, tsi' cha'le che' bajche' ti guerra. Jini cha'an an ti' wenta Joab cha'an mi' toj i mul. \v 6 Jini cha'an yom ma' melben che' bajche' an i melbal. Mach yomic ma' to'ol ñusʌben i mul ili winic. Mach yomic yilol jach mi' chʌmel che' sʌquix i jol. \v 7 Pero coltan i yalobilob Barzilai jini galaad. La' i c'uxob waj yic'ot a pi'ʌlob, come tsi' pʌsbeyon i yutslel i pusic'al che' bʌ tsa' puts'iyon ti' tojlel a wʌscun Absalón. \v 8 Mach mi' ñajiyel a cha'an i mul Simei (i yalobil Gera), jini benjamín ch'oyol bʌ ti Bahurim. Simei tsi' p'ajayon ti jontol bʌ t'an che' wolic majlel ti Mahanaim. Che' sujtel woliyon, tsi' tajayon ti' ti' Jordán. Tsac sube ti' tojlel lac Yum: “Ma'anic mi caj c tsʌnsañet”, cho'on. \v 9 Jini cha'an mach ma' to'ol ñusʌben i mul, come a wujilix bajche' yom ma' mel. La' chʌmic cha'an i mul anquese ñoxix. Che' tsi' yʌlʌ David. \s Tsa' chʌmi David \r (1 Cr. 29.26-30) \p \v 10 Tsa' chʌmi David. Tsa' mujqui ya' ti Jerusalén. \v 11 Cha'c'al jab tsi' cha'le yumʌl David ti Israel. Wucp'ejl jab tsi' cha'le yumʌl ti Hebrón. Uxlujump'ejl i cha'c'al (33) jab tsi' cha'le yumʌl ti Jerusalén. \v 12 Salomón tsa' ochi ti rey i q'uexol i tat. Jini rey Salomón tsa' q'uejli ti ñuc ti pejtelel Israel. \s Salomón tsa' xuc'le ti' ye'tel \p \v 13 Adonías (i yalobil Haguit) tsa' majli ba'an Betsabé i ña' Salomón. Betsabé tsi' c'ajtibe: ¿Tsa' ba tili a tech wocol? che'en. Adonías tsi' yʌlʌ: Ma'anic, che'en. \v 14 An chuqui com j c'ajtibeñet, che'en. Betsabé tsi' yʌlʌ: Subeñon, che'en. \v 15 Adonías tsi' yʌlʌ: Awujil tsa' cajiyon ti yumʌntel i q'uexol c tat. Pejtelel jini israelob tsi' lon ña'tayob reyon, pero tsa' laj q'uextiyi che' bʌ tsa' ochi ti rey queran, come che'ʌch yom lac Yum. \v 16 An jach junchajp com bʌ c'ajtibeñet. Mach cabʌlic. Mach a tic'on, che'en. Betsabé tsi' yʌlʌ: ¿Chuqui a wom? che'en. \v 17 Adonías tsi' yʌlʌ: Suben jini rey Salomón cha'an mi' yʌq'ueñon Abisag jini ch'oyol bʌ ti Sunam cha'an quijñam. Mi caj i jac'beñet come i ña'et, che'en. \v 18 Betsabé tsi' yʌlʌ: Mi caj c mel che' bajche' wola' c'ajtibeñon, che'en. \p \v 19 Jini cha'an tsa' majli Betsabé ba'an jini rey Salomón cha'an mi' tsictesʌben i t'an Adonías. Jini rey tsa' tejchi ti' buchlib. Tsi' licchoco i bʌ ti' tojlel i ña'. Tsa' cha' buchle ti' buchlib rey. Tsa' ch'ʌjmi tilel yambʌ buchlibʌl cha'an i ña'. Tsa' buchle ti' ñoj. \v 20 Betsabé tsi' yʌlʌ: An junchajp com bʌ j c'ajtibeñet. Jac'beñon, che'en. Jini rey tsi' yʌlʌ: C'ajtibeñon, c ña'. Mi caj cʌq'ueñet, che'en. \v 21 Jini i ña' tsi' sube: Aq'uen a wʌscun Adonías jini xch'oc Abisag ch'oyol bʌ ti Sunam cha'an i yijñam, che'en. \v 22 Jini rey Salomón tsi' sube i ña': ¿Chucoch wola' c'ajtiben i yijñam Adonías? Mi tsa cʌq'ue Abisag cha'an i yijñam, mux i chilbeñon c yumʌntel ja'el come cʌscun. Mi caj i coltañob jini motomaj Abiatar yic'ot Joab (i yalobil Sarvia), che'en. \v 23-24 Jini rey Salomón tsi' wa'choco i t'an ti' tojlel lac Yum. Tsi' yʌlʌ: La' i coltañon Dios. Adonías mi caj i chʌmel ti wʌle jach cha'an tsi' teche i bʌ tij contra. Melel chuqui mic subeñet, come mic bʌc'ñan lac Yum tsa' bʌ i wa'chocoyon ti que'tel ti' q'uexol c tat David. Tsa'ix i wa'chocoyon tic yumʌntel che' bajche' tsi' yʌlʌ, che'en. \v 25 Jini rey Salomón tsi' sube Benaía (i yalobil Joiada) cha'an mi' tsʌnsan Adonías. Che' jini tsa' chʌmi. \p \v 26 Jini rey Salomón tsi' sube jini motomaj Abiatar: Cucu ti Anatot ti a wotot. Mi mejlel c tsʌnsañet cha'an a mul cha'an tsa' colta Adonías, pero ma'anic mi caj c tsʌnsañet wʌle, come tsa' ch'ʌmʌ tilel jini Arca* i cha'an bʌ lac Yum ti' tojel c tat. Tsa' ñusa wocol ja'el ti' ye'tel c tat David che' bʌ tsi' ñusa wocol, che'en. \v 27 Salomón tsi' loc'sa Abiatar ti' motomajil. Che' jini tsa' ts'ʌctʌyi i t'an lac Yum tsa' bʌ i yʌlʌ ya' ti Silo ti' contra i p'olbal Elí. \p \v 28 Che' bʌ tsi' yubi Joab bajche' tsa' ujti Abiatar, tsa' majli ti puts'el ya' ti mal Tabernáculo, come tsi' xʌ' tsajca Adonías anquese ma'anic tsi' tsajca Absalón. Tsi' chucbe i xulub jini pulʌntib*. \v 29 Tsa' subenti Salomón cha'an tsa' puts'i Joab ba'an jini pulʌntib am bʌ ti Tabernáculo i cha'an bʌ lac Yum. Salomón tsi' sube Benaía: Cucuñun ti ora cha'an ma' tsʌnsan Joab, che'en. \v 30 Che' bʌ tsa' ochi Benaía ya' ti mal i Tabernáculo lac Yum, tsi' sube: Jini rey tsi' yʌlʌ loq'uen ya'i, che'en. Pero Joab tsi' yʌlʌ: Ma'anic. La' chʌmicon ilayi, che'en. Ti ora jach tsa' majli Benaía i cha' tsictesʌben jini rey chuqui tsi' yʌlʌ Joab. \v 31 Jini rey tsi' yʌlʌ: La' ujtic che' bajche' tsi' yʌlʌ. Tsʌnsan, mucu. La' i toj i mul, come an i mul tic tojlel yic'ot ti' tojlel c tat cha'an tsi' bec'beyob i ch'ich'el winicob mach bʌ anic i mul. \p \v 32 Lac Yum mi caj i q'uextʌben i jontolil cha'an tsi' tsʌnsa cha'tiquil winicob ñumen uts'at bʌ i pusic'al yic'ot i melbal. Ma'anic tsi' sube c tat David, pero Joab to'ol jach tsi' tsʌnsa Abner (i yalobil Ner), i yum soldadojob ti Israel, yic'ot Amasa (i yalobil Jeter), i yum soldadojob ti Judá. \v 33 La' cʌlec ti' wenta Joab i ch'ich'el ili winicob. La' cʌlec ti' wenta i p'olbal Joab ti pejtelel ora. Pero yom sʌc mi' q'uelonla lac Yum. La' i q'uel ti toj c tat David, yic'ot i p'olbal, yic'ot i yumʌntel ti pejtelel ora. Che' tsi' yʌlʌ Salomón. \v 34 Ti ora jach tsa' majli Benaía cha'an mi' tsʌnsan Joab. Tsi' mucu ya' ti' t'ejl i yotot am bʌ ti tiquiñal pañimil. \v 35 Awilan jini rey Salomón tsi' wa'choco Benaía ti' yum soldadojob ti' q'uexol Joab. Che' ja'el tsi' wa'choco ti motomajil jini Sadoc ti' q'uexol jini motomaj Abiatar. \p \v 36-37 Jini rey tsi' choco ti pʌyol Simei. Tsi' sube: Yom ma' wa'chocon a wotot wʌ' ti Jerusalén cha'an wʌ'ix ma' chumtʌl. Mach yomic ma' loq'uel ti tejclum mi junyajlic. Mi tsa' loq'uiyet cha'an ma' c'axel ti jini ja' i c'aba' Cedrón, mi caj cʌq'uet ti chʌmel. Che' jini mi caj a toj a mul, che'en Salomón. \v 38 Simei tsi' jac'be jini rey: Uts'at bajche' wola' wʌl. Che'ʌch mi caj c mel, che'en. Jini cha'an cabʌl q'uin tsa' chumle Simei ti Jerusalén. \p \v 39 Che' i yuxp'ejlix jab i chumtʌl ya'i, tsa' puts'iyob majlel cha'tiquil i winicob Simei ba'an Aquis jini rey ti Gat. Tsa' subenti Simei: Majlemobix ti Gat a winicob, che'ob. \v 40 Ti ora jach tsi' chajpa i burro Simei. Tsa' majli ba'an Aquis ya' ti Gat cha'an mi' taj i winicob. Ya' tsi' tajayob, tsi' cha' pʌyʌyob sujtel. \v 41 Tsa' subenti Salomón cha'an tsajnix ti Gat jini Simei, pero cha' c'otemix ti Jerusalén. \v 42 Jini rey tsi' choco ti pʌyol Simei. Tsi' sube: ¿Mach ba anic tsac wʌn subeyet ti' tojel lac Yum mi caj a tsʌnsʌntel che' ma' loq'uel ilayi? che'en. Jatet tsa' wʌlʌ mi caj a jac', come uts'at bajche' tsac subeyet. \v 43 ¿Chucoch mach c'ajalic a cha'an, cha'an tsa' wʌc'ʌ a t'an ti' tojlel lac Yum cha'an mi caj a mel che' bajche' tsac subeyet? \v 44 Jini rey tsi' sube ja'el: Wen awujil ti a pusic'al jontol tsa' melbe c tat David. La' i q'uextʌbeñet a jontolil lac Yum. \v 45 Pero la' q'uejlic ti uts'at c yumʌntel ti' wut lac Yum. La' jal'ac ti pejtelel ora i yumʌntel c tat David ti' tojlel lac Yum. \v 46 Jini cha'an jini rey tsi' sube Benaía cha'an mi' pʌy loq'uel Simei cha'an mi' tsʌnsan. Che'ʌch tsi' mele. Tsa' wen ch'ejl'a i yumʌntel Salomón. \c 3 \s Tsa' ñujpuñi Salomón yic'ot i yalobil Faraón \p \v 1 Salomón tsi' teme i t'an yic'ot Faraón rey bʌ ti Egipto. Tsi' pʌyʌ ti' yijñam i yalobil Faraón. Tsi' pʌyʌ ti chumtʌl ti Jerusalén, i tejclum David. Ya' tsa' chumleyob jinto tsa' ujti i wa'chocon i yotot, yic'ot i Templo lac Yum, yic'ot i ts'ajquil Jerusalén. \v 2 Jini israelob tsi' chʌn tsʌnsayob majtañʌl ya' ti bujbujtʌl, come maxto melbilic i yotot lac Yum. \s Tsi' c'ajti i ña'tʌbal Salomón \r (2 Cr. 1.1-13) \p \v 3 Salomón tsi' c'uxbi lac Yum. Tsi' jac'be i mandar David i tat. Tsi' chʌn tsʌnsa majtañʌl ya' ti bujtʌl tac. Tsi' chʌn pulu pom ya'i. \v 4 Jini rey tsa' majli ti Gabaón ba' wa'chocobil jini ñuc bʌ pulʌntib ti bujtʌl ba' i tilel mi' yʌq'uen tsʌnsʌbil bʌ i majtan Dios. Jump'ejl mil tsʌnsʌbil bʌ i majtan tsi' pulbe lac Yum ti jini pulʌntib. \v 5 Ti jump'ejl ac'ʌlel che' ya'an Salomón ti Gabaón, tsi' q'uele lac Yum ti' ñajal. Dios tsi' sube: C'ajtibeñon chuqui a wom, che'en. \v 6 Salomón tsi' jac'be: Cabʌl tsa' p'unta jini c tat David. A winicʌch. Che' wʌ'an ti pañimil tsi' chʌn tsajcayet ti isujm ti pejtelel i pusic'al. Toj i pusic'al yic'ot i melbal ti a tojlel. Jatet tsa' wen pʌsbe i yutslel a pusic'al che' bʌ tsa' wʌq'ue i yalobil cha'an mi' ch'ʌmben i ye'tel ti' q'uexol. \v 7 Wʌle c Yum Dios, tsa'ix a wa'chocoyon cha'an mi cochel ti rey ti' q'uexol c tat David, pero ch'itoñon to. Mach cujilic bajche' mi caj c mel mi bajche' mi caj i yujtel. \v 8 Wʌ' añon ti' tojlel a cha'año' bʌ yajcʌbilo' bʌ a cha'an. Wen cabʌlob. Mach mejlicob ti tsijquel cha'an cabʌlob. \v 9 Yom ma' wʌq'ueñon cabʌl c ña'tʌbal cha'an mic cha'len yumʌl ti' tojlelob, cha'an mic wen yajcan chuqui uts'at, come ma'anic majqui mi mejlel i bajñel cha'len yumʌl ti' tojlel pejtel a cha'año' bʌ, che'en Salomón. \p \v 10 Lac Yum uts'atax tsi' yubi iliyi che' bʌ tsi' c'ajtibe wen bʌ i ña'tʌbal. \v 11 Dios tsi' sube: Ma'anic tsa' c'ajtibeyon cabʌl a jabilel ti pañimil, mi cabʌl a chubʌ'an. Ma'anic tsa' c'ajtibeyon cha'an mic jisan a contrajob. Tsa' jach a c'ajtibeyon a ña'tʌbal cha'an ma' cha'len meloñel ti uts'at. \v 12 Jini cha'an mi caj c mel che' bajche' tsa' c'ajtibeyon. Mi caj cʌq'ueñet i p'ip'lel a pusic'al yic'ot cabʌl a ña'tʌbal. Ñumen ti p'is mi caj cʌq'ueñet che' bajche' yaño' bʌ. Ma'anic yambʌ lajal bʌ i ña'tʌbal ti oñiyi c'ʌlʌl wʌle, mi ti talto bʌ ora. \v 13 Mi caj cʌq'ueñet ja'el jini mach bʌ anic tsa' c'ajtibeyon, cabʌl a chubʌ'an yic'ot a ñuclel. Che' jini ma'anic yambʌ rey ti pañimil lajal bʌ bajche' jatet. \v 14 Mi xuc'ul ma' chʌn tsajcañon, mi uts'at ma' jac' pejtel c t'an yic'ot c mandar che' bajche' tsi' mele a tat David, mi caj cʌq'ueñet cabʌl a jabilel ti pañimil. Che' tsi' yʌlʌ Dios. \p \v 15 Che' bʌ tsa' cajni i wut Salomón, tsi' ña'ta chuqui tsi' ñajle. Tsa' sujti ti Jerusalén. Tsa' c'oti ya' ti tojel jini Arca ba' lotol jini xuc'ul bʌ t'an i cha'an lac Yum. Tsi' yʌq'ue lac Yum pulbil bʌ i majtan yic'ot jini majtañʌl cha'an i ñʌch'tʌlel i pusic'al. Che' ja'el tsi' mele ñuc bʌ q'uin. Tsi' pʌyʌ pejtelel año' bʌ i ye'tel. \s I ña'tʌbal yic'ot i ñuclel Salomón \p \v 16 Tsa' c'otiyob cha'tiquil sts'i'lel bʌ x'ixicob ti' tojlel jini rey Salomón. \v 17 Juntiquil tsi' yʌlʌ: C yum rey, chumulon lojon ti jump'ejl jach otot. Tsac meq'ue calobil che' añon lojon cha'tiquil ti jump'ejl otot. \v 18 Che' i yuxp'ejlix q'uin tsac meq'ue calobil, ili c pi'ʌl ja'el tsi' meq'ue i yalobil ya' ba' chumulon lojon. Ma'anic yambʌ ya' ti otot, c bajñel lojon. \v 19 Ti jump'ejl ac'ʌlel tsa' chʌmi i yalobil, come tsi' wʌyta. \v 20 Tsa' ch'ojyi ti' yojlil ac'ʌlel. Tsi' chilbeyon calobil che' wen wʌyʌlon. Tsi' yotsa jini chʌmen bʌ i yalobil tic wʌyib quic'ot. \v 21 Che' bʌ tsa' cajni c wut che' ic'to cha'an mic tsu'san calobil, tsaj q'uele chʌmenix. Jinto che' bʌ tsa' wen sʌc'a pañimil, tsa' caji j q'uel mach jinic calobil tsa' bʌ cʌc'ʌ ti pañimil, che'en. \v 22 Jini yambʌ x'ixic tsi' yʌlʌ: Jiñʌch calobil ili cuxul bʌ. Jini chʌmen bʌ jiñʌch a walobil, che'en. Pero jini ñaxan bʌ x'ixic tsi' yʌlʌ: Mach isujmic. Jiñʌch a walobil jini chʌmen bʌ. Jini cuxul bʌ jiñʌch calobil, che'en. Tsi' yʌ'leyob i bʌ jini cha'tiquil x'ixicob ti' tojlel jini rey. \p \v 23 Jini rey tsi' yʌlʌ: Ili x'ixic mi' yʌl: “Jini calobil jiñʌch jini cuxul bʌ. Jini chʌmen bʌ jiñʌch a walobil”, che'en. Yambʌ x'ixic mi' yʌl: “Mach isujmic. Jiñʌch a walobil jini chʌmen bʌ. Jiñʌch calobil ili cuxul bʌ”, che'en. \v 24 Jini rey tsi' yʌc'ʌ mandar: Ch'ʌmbeñon tilel junts'ijt espada, che'en. Tsi' ch'ʌmbeyob tilel. \v 25 Jini rey tsi' yʌlʌ: Set' t'ojo ti ojlil ili cuxul bʌ alʌl cha'an ma' wʌq'ueñob ojlil ti jujuntiquil, che'en. \v 26 Jini mero i ña' jini cuxul bʌ alʌl tsi' p'unta i yalobil. Tsi' yʌlʌ: Mach che'ic yom, c yum. La' i ch'ʌm calobil ili x'ixic, pero mach a tsʌnsan, che'en. Pero jini yambʌ x'ixic tsi' yʌlʌ: La' i tsep che' bajche' tsi' yʌlʌ. Che' jini mach c cha'anic, mach a cha'anic ja'el, che'en. \v 27 Jini rey Salomón tsi' yʌlʌ: Aq'uen ili ñaxan bʌ x'ixic jini cuxul bʌ alʌl. Mach a tsʌnsan, come i cha'añʌch, che'en. \v 28 Tsa' caji' yubiñob ti pejtelel i lumal bajche' tsi' cha'le meloñel jini rey Salomón. Jini cha'an tsi' bʌc'ñayob, come tsi' q'ueleyob añʌch i ña'tʌbal tilem bʌ ti Dios, come toj tsi' cha'le meloñel. \c 4 \s Tsa' wa'choconti año' bʌ i ye'tel \p \v 1-6 Jini rey Salomón tsa' caji i cha'len yumʌl ti pejtelel i lumal. Jiñʌch i c'aba'ob jini año' bʌ i ye'tel ti' tojlel: \pm Azarías (i yalobil Sadoc) jiñʌch ñuc bʌ motomaj. Elihoref yic'ot Ahías (i yalobilob Sisa) jiñobʌch sts'ijbayajob. Josafat (i yalobil Ahilud) jiñʌch xcʌntaya jun. Benaía (i yalobil Joiada) jiñʌch ñuc bʌ i yum soldadojob. Sadoc yic'ot Abiatar, jiñobʌch motomajob. Azarías (i yalobil Natán) i yaj coltaya Salomón. Zabud (i yalobil Natán) jiñʌch i motomaj rey, i yamigo ja'el. Ahisar, jiñʌch xq'uel e'tel ti' yotot jini rey. Adoniram (i yalobil Abda) jiñʌch am bʌ ti' wenta cha'an mi' q'uel e'tel ti bij tac yic'ot ti otot tac cha'an gobierno. \p \v 7 An ti' wenta lajchʌntiquil año' bʌ i ye'tel cha'an mi' c'ajtiñob tilel i bʌl i ñʌc' jini rey ti' tojlel jujunmojt israelob. Tsa' t'oxbentiyob i ye'tel jini lajchʌntiquilob. Ti jujunmojt israelob an ti' wenta cha'an mi' we'sañob jini rey jump'ejl uw ti jujump'ejl jab. \v 8-19 Jini lajchʌntiquilob jiñobʌch i c'aba': \pm I yalobil Hur, an i ye'tel ti' tojlel jini año' bʌ ti wits Efraín. I yalobil Decar, ti' tojlel jini año' bʌ ti Macaz, yic'ot ti Saalbim, yic'ot ti Betsemes, yic'ot ti Elón, yic'ot ti Bethanán. I yalobil Hesed, ti' tojlel jini año' bʌ ti Arubot, yic'ot ti Soco, yic'ot ti' pejtelel i lumal Hefer. I yalobil Abinadab (tsa' bʌ i cha'le ñujpuñel yic'ot Tafat i yalobil Salomón), ti' tojlel jini año' bʌ ti' lumal Dor. Baana (i yalobil Ahilud), ti' tojlel jini año' bʌ ti Taanac, yic'ot Meguido, yic'ot pejtel Betseán lʌc'ʌl bʌ ti Saretán, am bʌ ti' yentʌlal Jezreel, yic'ot pejtel i lumal Betseán c'ʌlʌl ti Abelmehola c'ʌlʌl ti Jocmeam. I yalobil Geber, ti' tojlel jini año' bʌ ti Ramot am bʌ ti Galaad, yic'ot i tejclum tac Jair (i yalobil Manasés) ya' ti Galaad, yic'ot i lumal Argob am bʌ ti Basán. An uxc'al tejclum joy ts'ajquibil bʌ, an tac bʌ colem bʌ tranca melbil bʌ ti bronce. Ahinadab (i yalobil Iddo) an i ye'tel ti' tojlel jini año' bʌ ti Mahanaim. Ahimaas, tsa' bʌ i cha'le ñujpuñijel yic'ot Basemat (i yalobil Salomón) an i ye'tel ti' tojlel jini año' bʌ ti Neftalí. Baana (i yalobil Husai), ti' tojlel jini año' bʌ ti Aser yic'ot ti Alot. Josafat (i yalobil Parúa), ti' tojlel jini año' bʌ ti Isacar. Simei (i yalobil Ela), ti' tojlel jini año' bʌ ti Benjamín. Geber (i yalobil Uri), ti' tojlel jini año' bʌ ti' lumal Galaad, yic'ot i lumal Sehón, i rey amorreojob, yic'ot i lumal Og, i rey Basán. Ili lajchʌntiquilob añob ti' wenta yambʌ yumʌl. \s I ña'tʌbal yic'ot i chubʌ'an Salomón \p \v 20 Ti ili ora cabʌlob jini winicob x'ixicob ti Israel yic'ot ti Judá. Cabʌl i chubʌ'an ja'el. Wen tijicñayob jax. \v 21 Jini rey Salomón tsi' cha'le yumʌl c'ʌlʌl ti' colem ja' i c'aba' Eufrates, c'ʌlʌl ba' jaxʌl i lumal filisteojob, c'ʌlʌl ba' jaxʌl i lumal egiptojob. Che' ja'el jini mach bʌ israelobic tsi' yumayob Salomón ti pejtelel ili lum. Tsi' yʌc'ʌyob i tojoñel ti' tojlel Salomón, anquese mach israelobic. Tsi' melbeyob i ye'tel c'ʌlʌl jinto tsa' chʌmi. \p \v 22 Jini i bʌl ñʌc'ʌl tsa' bʌ i c'uxuyob ti' yotot Salomón ti jujump'ejl q'uin jiñʌch: lujunc'al (200) ti cujch trigo chʌmen bʌ juch'bil, jumbajc' ti cujch trigo ques bʌ juch'bil, \v 23 lujuncojt jujp'em bʌ wacax, junc'al anto bʌ ti potrero, jo'c'al tiñʌme', yic'ot chijmay, yic'ot me', yic'ot gacela, yic'ot mut tac. \v 24 Salomón tsi' cha'le yumʌl ti pejtelel i lumal am bʌ ti' tojel jini Eufrates ja' ba' mi' bʌjlel q'uin c'ʌlʌl ti Tifsa, c'ʌlʌl ti Gaza. Ñʌch'ʌl i lumal, ma'anic guerra. \v 25 Che' cuxul to Salomón wen xuc'ul tsa' ajniyob jini año' bʌ ti Israel yic'ot ti Judá c'ʌlʌl ti Dan, c'ʌlʌl ti Beerseba. Ti jujump'ejl xchumtʌl wen an i yotot yic'ot i pʌc'ʌb. \v 26 An i cha'an cha'c'al mil caballo mu' bʌ i tujc'an majlel carreta. An lajchʌmp'ejl mil (12,000) xñijca carretajob. \v 27-28 Ti jujump'ejl uw jini año' bʌ i ye'tel ti jujunmojt israelob tsi' yʌq'ueyob i bʌl i ñʌc' Salomón yic'ot i pi'ʌlob. Tsi' yʌq'ueyob i buc'bal i caballo ja'el. \p \v 29 Dios tsi' yʌq'ue i ña'tʌbal yic'ot i p'ip'lel i pusic'al Salomón. Tsi' wen ña'ta pañimil Salomón. Wen cabʌl i pusic'al. \v 30 Ñumen an i ña'tʌbal bajche' pejtel yambʌ winicob ya' ti' pasibal q'uin yic'ot ti Egipto. \v 31 Ñumen an i ña'tʌbal che' bajche' Etán jini ezra, yic'ot Hemán, yic'ot Calcol, yic'ot Darda (i yalobilob Mahol). Pam cʌmbil i ña'tʌbal ti pejtelel pañimil. \v 32 Salomón tsi' ts'ijba uxp'ejl mil ch'o'ch'oc bʌ t'an ñuc bʌ i sujmlel, yic'ot jump'ejl mil c'ay yic'ot jo'p'ejl i ñumel. \v 33 Tsi' wen ña'ta bajche' an ti pañimil pejtel cuxul tac bʌ, jini bʌte'el, yic'ot te'lemut, yic'ot lucum, yic'ot chʌy, yic'ot te', jini colem ch'ujte' am bʌ ti Líbano, yic'ot ja'el pejtel ch'o'ch'oc tac bʌ che' bajche' jini hisopo mu' bʌ i ñot colel ti pam xajlel. \v 34 Ti pejtelel pañimil jini reyob yic'ot i winicob tsa' c'otiyob cha'an mi' yubibeñob i t'an Salomón cha'an cabʌl i ña'tʌbal. \c 5 \s I trato Salomón yic'ot Hiram \r (2 Cr. 2.1-18) \p \v 1 Jini rey ti Tiro i c'aba' Hiram tsi' choco tilel i winicob ba'an Salomón che' bʌ tsi' yubi wa'chocobilix ti rey ti' q'uexol i tat, come jini Hiram tsi' wen c'uxbi David che' cuxul to. \v 2-3 Salomón tsi' chocbe majlel t'an jini Hiram: Awujil tsi' ña'ta i wa'chocon otot ti' c'aba' lac Yum Dios jini c tat, pero ma'anic tsa' mejli come cabʌl jax tsa' ujti guerra ti' tojlel. Pero lac Yum tsi' yʌq'ue i t'uchtan pejtelel i contrajob. \v 4 Wʌle lac Yum Dios tsi' yʌc'ʌyon ti ajñel ti ñʌch'ʌl ti' tojlel winicob. Ma'anic j contra lojon. Ma'anic bʌq'uen. \v 5 Jini cha'an joñon mi caj c wa'chocoben i yotot lac Yum Dios che' bajche' tsa' subenti c tat David: “Jini a walobil mu' bʌ caj i cha'len yumʌntel ti a q'uexol mi caj i wa'chocobeñon cotot”. Che' tsi' yʌlʌ c Yum. \v 6 Jini cha'an awocolic, Hiram, suben a winicob cha'an mi' sec'beñoñob ch'ujte' am bʌ ti Líbano. C winicob mi caj i comol cha'leñob e'tel yic'ot a winicob. Mi caj c tojbeñob i ye'tel a winicob che' bajche' c'amel a wom, come isujm ma'anic majch yujil i p'elol te' che' bajche' a winicob año' bʌ ti Sidón, che'en Salomón. \p \v 7 Tijicña i pusic'al Hiram che' bʌ tsi' yubibe i t'an jini rey Salomón. Tsi' yʌlʌ: Wen ñuc lac Yum, come tsi' yʌq'ue David juntiquil i yalobil am bʌ cabʌl i ña'tʌbal ti' tojlel i pi'ʌlob. Cabʌlob woli' yumañob, che'en. \v 8 Hiram tsi' chocbe majlel t'an jini rey Salomón: Tsa'ix cubi a t'an tsa' bʌ a chocbeyon tilel. Mi caj cʌq'ueñet pejtelel jini te' tsa' bʌ a c'ajtibeyon. \v 9 C winicob mi caj i loc'sañob jini te' ila ti Líbano. Mi caj i ch'ʌmob majlel ya' ti colem ja'. Mi caj c bel cʌch lojon jini te' cha'an mic chocbeñet jubel ya' baqui a wom. Subeñon baqui a wom cha'an ya'i mi' cha' jitob. Ya' mi mejlel i loc'ob a winicob cha'an mi' ch'ʌmob majlel. Yom jach ma' wʌq'ueñon i bʌl lojon c ñʌc' cha'an mij c'ux lojon. Jiñʌch c tojol. Che' tsi' yʌlʌ Hiram. \v 10 Hiram tsi' yʌq'ue Salomón jini ch'ujte' yic'ot ciprés che' bajche' c'amel yom. \v 11 Salomón tsi' yʌq'ue i bʌl ñʌc'ʌl cha'an i tojol, junc'al mil ti cujch trigo ti jujump'ejl jab, yic'ot junc'al mil tambo olivo aceite. \v 12 Lac Yum tsi' wen aq'ue i ña'tʌbal Salomón che' bajche' tsi' sube. Tijicña tsa' ajniyob Salomón yic'ot Hiram, come junlajalob i t'an ti cha'ticlelob. \p \v 13 Jini rey Salomón tsi' wersa xiq'uiyob ti e'tel lujump'ejl i cha'c'al mil (30,000) winicob ti Israel. \v 14 Lujump'ejl mil tsi' choco majlel ya' ti Líbano ti jujump'ejl uw. Tsi' q'uexeyob i bʌ jini uxmojt israelob. Jump'ejl uw ya' añob ti Líbano, cha'p'ejl uw tsa' cʌleyob ti' yotot. Tsa' cʌle ti' wenta Adoniram cha'an mi' q'uelob. \v 15 Salomón tsi' wa'choco yambʌ lujump'ejl i chʌnc'al mil (70,000) xcuchijelob, yic'ot chʌnc'al mil albañil, \v 16 yic'ot yambʌ uxp'ejl mil yic'ot jo'lujunc'al (3,300) xq'uel e'telob. \v 17 Tsi' c'oloyob loq'uel jini colem tac bʌ xajlel letsem tac bʌ i tojol cha'an i c'ʌc'lib jini Templo. Tsi' wen toj'esayob jini xajlel. \v 18 Jini winicob ch'oyolo' bʌ ti Gebal tsi' coltayob i winicob Salomón yic'ot i winicob Hiram. Tsi' p'eleyob tabla, tsi' toj'esayob tabla, tsi' c'oloyob loq'uel xajlel cha'an i Templo lac Yum. \c 6 \s Salomón tsi' wa'choco jini Templo \r (2 Cr. 3.1-14) \p \v 1 Anix jumbajc' yic'ot chʌnc'al jab che' bʌ loq'uemobix jini israelob ti Egipto. Wolix i majlel ti chʌmp'ejl jab i yumʌntel jini rey Salomón. Ti jini jach bʌ jab Salomón tsa' caji i wa'chocon i yotot lac Yum. \v 2 Jini i p'isol Templo jiñʌch lujump'ejl i cha'c'al (30) metro i tamlel, yic'ot lujump'ejl metro i xujc. Jo'lujump'ejl (15) metro i chanlel. \v 3 An i lejch' otot ya' ti' tojel jini Templo, lujump'ejl metro i tamlel lajal bajche' i xujc otot, yic'ot jo'p'ejl metro i xujc jini coyerol. \v 4 Tsi' mele q'ueloñib ti Templo. Tsi' yʌq'ue tac i majc ti jumpat yic'ot yambʌ ti mal. \v 5 Tsi' mele jini tsalʌl tac ti jujunwejl i tamlel jini Templo, yic'ot ti' joytilel jini ts'ajc ti jumpat. \v 6 I xujc jini tsalʌl tac am bʌ ti yebal jiñʌch ojlil i yuxp'ejl metro. I xujc jini tsalʌl tac am bʌ ti' cha'lajmlel otot jiñʌch uxp'ejl metro. I xujc jini tsalʌl am bʌ ti' yuxlajmlel otot jiñʌch ojlil i chʌmp'ejl metro. I cucujlel tac jini otot bichbich ñumen ts'ita' tac, cha'an ya'i mi' yʌc'ob i cucujlel jini tsalʌl am bʌ ti' cha'wejlel jini Templo. \p \v 7 Ya' baqui tsi' c'oloyob loq'uel jini xajlel tsi' toj'esayob. Jini cha'an che' bʌ tsi' wa'chocoyob, ma'anic tsi' c'ʌñʌyob martillo mi jacha mi yambʌ tsucul taq'uin. \p \v 8 Ya' ti' tojel i ñoj jini otot an i ti' jini tsalʌl tac am bʌ ti yebal. Quejpʌctic jini letsibʌl ti' cha'lajmlel otot yic'ot ti' yuxlajmlel. \v 9 Salomón tsa' ujti i wa'chocon jini otot. Puro ch'ujte' jini cucujl tac yic'ot i yoyel otot yic'ot jini bojte' ti' mal ts'ajc. \v 10 An ojlil i yuxp'ejl metro i chanlel jini tsalʌl tac am bʌ ti' cha'wejlel jini Templo. Lajal i chanlel ti jujunlajm. Ya' jach ñotol jini ch'ujte' bʌ i cucujlel yic'ot i ts'ajquil Templo. \p \v 11-12 Tsa' tili i t'an lac Yum ba'an Salomón che' woli' wa'chocon jini Templo. Tsi' yʌlʌ: Mi xuc'ul ma' chʌn jac'beñon c t'an yic'ot j cʌntesa yic'ot pejtel c mandar, mi caj c ts'ʌctesan c t'an ti a tojlel che' bajche' tsac sube David a tat. \v 13 Mi caj c chʌn ajñel ti' tojlel pejtelel israelob. Ma'anic mi caj j cʌyob, che'en. \p \v 14 Salomón tsa' ujti i mel jini otot. \v 15 Tsi' c'ʌñʌ ch'ujte' bʌ tabla tac cha'an mi' ñotben i mal jini otot, c'ʌlʌl ti' yebal c'ʌlʌl ti' cucujlel jini otot. Tsi' c'ʌñʌ ciprés bʌ tabla tac cha'an i pisojlel. \v 16 Che' ja'el ti' mal jini otot tsi' mele yambʌ tsalʌl lujump'ejl metro i tamlel, lujump'ejl metro i xujc, lujump'ejl metro i chanlel. Tsi' yʌc'ʌ jini ch'ujte' bʌ tabla tac ya' ti' yebal i mal c'ʌlʌl ti' jol tsalʌl. Jiñʌch jini C'ax Ch'ujul bʌ Ajñibʌl. \v 17 Jini ñaxan bʌ i mal jini Templo am bʌ ti tojel jini C'ax* Ch'ujul bʌ Ajñibʌl an junc'al (20) metro i tamlel. \v 18 Xot mʌcbil ti tabla jini cha'tsajlel i mal. T'obil jini tabla ba' tsi' meleyob i yejtal nich pimel yic'ot nich te'. Ya' ti mal ma'anic tsiquil jini xajlel, come xot mʌcbil ti ch'ujte'. \v 19 Ya' ti C'ax Ch'ujul bʌ Ajñibʌl mi' yajñel jini Arca ba' lotol jini xuc'ul bʌ i t'an lac Yum. \v 20 Lujump'ejl metro i tamlel jini C'ax Ch'ujul bʌ Ajñibʌl, lujump'ejl metro i xujc, lujump'ejl metro i chanlel. Laj tep'bil ti oro, che' ja'el tep'bil ti oro jini pulʌntib melbil bʌ ti ch'ujte'. \v 21-22 Salomón tsi' tep'e ti oro i mal jini otot yic'ot jini pulʌntib. Tsi' ñup'u cʌytʌl i ti' jini C'ax Ch'ujul bʌ Ajñibʌl ti cadena melbil bʌ ti oro. \p \v 23-28 Tsi' mele cha'tiquil i yejtal ángelob ti olivote'. Jujuntiquil an i chanlel jo'p'ejl metro. Ti jujuntiquil añob i wich' ojlil i yuxp'ejl metro. Jo'p'ejl metro i tamlel che' tich'il i wich'. Junlajalob ti cha'ticlel. Lajal i chanlel, lajal i tamlel i wich'. Tsi' yotsayob jini melbil bʌ ángelob ti' mal Templo. Ti junwejl i wich' tsi' tajayob bojte'. Ti ojlil tsi' tajayob i bʌ i wich'. Laj tep'bil ti oro jini ángelob ja'el. \p \v 29 T'obil tac i bojte'lel Templo ti cha'tsajlel i mal. Tsi' meleyob i yejtal tac ángelob yic'ot bonxan, yic'ot i nich pimel. \v 30 Tsi' tep'eyob jini piso ti oro ti cha'p'ejl i mal. \p \v 31-32 Tsi' meleyob cha'q'uejl ñujp'il i ti' cha'an i puertajlel jini C'ax Ch'ujul bʌ Ajñibʌl. Ya' ti' cha'q'uejl bʌ i puerta melbil bʌ ti olivote' tsi' meleyob i yejtal tac ángel yic'ot bonxan yic'ot i nich pimel. Tsi' laj tep'eyob ti oro. \p \v 33 Tsi' c'ʌñʌyob olivote' cha'an i chumte'lel i ti' Templo. \v 34 An cha'q'uejl i puertajlel Templo melbil ti cipreste'. An bisagre ti jujunq'uejl i ti'. \v 35 Ya' ti' puertajlel Templo tsi' meleyob i yejtal tac ángel yic'ot bonxan, yic'ot i nich pimel. Tsi' laj tep'eyob ti oro. \v 36 Uxlajm i pimlel i ts'ajquil jini patio yic'ot junlajm ch'ujte'. \p \v 37 Tsi' ts'ʌlʌyob letsel i yebal Templo che' ti mayo che' wolix i majlel ti chʌmp'ejl jab i ye'tel Salomón. \v 38 Tsa' ujti i melob Templo che' ti noviembre che' ti junlujump'ejl jab i ye'tel Salomón. Tsa' ñumi wucp'ejl jab ti melol. \c 7 \s Yan tac bʌ otot tsa' bʌ i mele Salomón \p \v 1 Salomón tsi' ñusa uxlujump'ejl (13) jab cha'an i melol i yotot. \v 2 Jump'ejl i mal otot i c'aba' Líbano. I tamlel jini tsalʌl jiñʌch lujump'ejl i yuxc'al (50) metro. I xujc jiñʌch jo'p'ejl i cha'c'al (25) metro. Jo'lujump'ejl (15) metro i chanlel. An chʌntsolom i chunte'lel tac ba' tsa' ajni i cucujlel ch'ujte' tac bʌ. \v 3-4 An jo'p'ejl i yuxc'al (45) i ventanajlel. An jo'lujump'ejl ventana ti jujump'ejl i xujc ti' yuxp'ejlel i xujc. An jo'lujump'ejl ventana ti yebal. An yambʌ jo'lujump'ejl ventana ti' cha'p'ejlel piso. An yambʌ jo'lujump'ejl ventana ti' yuxp'ejlel piso. \v 5 An i marcajlel jujump'ejl ventana yic'ot jujump'ejl i puertajlel, joy lajal i ñuclel. Junlajal mi' lajal q'uelob i bʌ jini ventana tac. \p \v 6 An yambʌ i mal i c'aba' I Corredor Jini Oy Tac. An jo'p'ejl i cha'c'al metro i tamlel. An jo'lujump'ejl metro i xujc. An i corredor yic'ot i yoyel ba' tsa' ajni i cucujlel cha'an i jol. \p \v 7 An yambʌ i mal ba' tsi' cha'le meloñel. Ya' tsa' buchle Salomón cha'an mi' cha'len meloñel. Joy ñotbil ti ch'ujte' bʌ tabla i pisojlel c'ʌlʌl ti' jol. \v 8 Tsa' chumle Salomón ti' pat jini tsalʌl ba' tsi' cha'le meloñel. An i patiojlel joy melbil bʌ yic'ot tsalʌl tac. Jujump'ejl tsalʌl ñotbil ti tabla tac bʌ ch'ujte'. Che' ja'el tsi' mele yambʌ cha'an juntiquil i yijñam, i yalobil bʌ Faraón. \p \v 9 Tsi' mele jini otot tac ti colem bʌ xajlel wen letsem tac bʌ i tojol, wʌn c'olbil taquix ti p'isol. Tsa' c'ʌjni tac c'ʌlʌl ti' patiojlel otot c'ʌlʌl ti' colem bʌ i patiojlel. \v 10 Jini xajlel tac tsa' bʌ i c'ʌñʌyob cha'an i buchlib jini otot tac jiñʌch chʌmp'ejl yic'ot jo'p'ejl metro i ñuclel ti' jujunwejl i xujc tac. \v 11 Jini colem tac bʌ xajlel am bʌ ti ts'ajc tac ti p'isol jach c'olbil tac. Ñotbebil tabla tac bʌ ch'ujte' ja'el. \v 12 An uxlʌjts i ts'ajquil jini colem bʌ patio. An i cucujlel ja'el puro ch'ujte' tac, che' bajche' melbil i patiojlel Templo yic'ot i corredor i yotot Salomón. \s Tsa' caji ti e'tel Hiram \r (2 Cr. 2.13-14; 3.15-17) \p \v 13 Salomón tsi' pʌyʌ tilel winic chumul bʌ ti Tiro, i c'aba' Hiram, wen yujil bʌ e'tel ti bronce. \v 14 I yalobilʌch meba' x'ixic ch'oyol bʌ ti Neftalí. Ch'oyol ti Tiro i tat. Yujil e'tel i tat ti bronce. Jini cha'an tsa' majli jini winic i melben i ye'tel Salomón. \p \v 15 Tsi' mele cha'tejc i yoyel jini otot ti bronce. Bolomp'ejl metro i chanlel. Wʌcp'ejl metro i bonticlel jini oy. Tocol i mal oy, an i pimlel che' bajche' chʌnts'ijt i yal c'ʌbʌl. \v 16-22 Wox melbil i ñi' jini cha'p'ejl oy melbil bʌ ti bronce. Wen uts'at melbil che' bajche' i nich pimel. Melbil ti bronce ja'el. I chanlel i ch'ʌjlil i ñi' jiñʌch ojlil i yuxp'ejl metro. I colemlel jiñʌch cha'p'ejl metro. Ti jujump'ejl i ch'ʌjlil i ñi' oy an wucp'ejl wen uts'at bʌ cadena melbil ti bronce, yic'ot jumbajc' ch'umac' melbil bʌ ti bronce, cha' tsolom melbil che' ti' joytilel tac. Hiram tsi' wa'choco jini cha'tejc i yoyel ya' ti' tojel i ti' Templo. An i c'aba' jini am bʌ ti sur jiñʌch Jaquín. I c'aba' jini am bʌ ti norte jiñʌch Boaz. \s Jini e'tijibʌl tac ti Templo \r (2 Cr. 4.1―5.1) \p \v 23 Hiram tsi' xot mele i yajñib ja' ti bronce, ojlil i yuxp'ejl metro i tamlel, jo'p'ejl metro i p'isol i pam, che' joy p'isbil i ti' jiñʌch jo'lujump'ejl metro. \v 24 Joy ch'ʌlbil tac i ti' ti'il, ti cha'tsolom, melbil ti bronce. \v 25 Buchul jini i yajñib ja' ti lajchʌncojt melbil tac bʌ tat wacax, joy cotolob jini wacax tac. I ñej an ti mal. Uxcojt sujtem majlel ti norte, uxcojt sujtem majlel ba' mi' bʌjlel q'uin, uxcojt sujtem majlel ti sur, uxcojt sujtem majlel ba' mi' pasel q'uin. \v 26 I pimlel i yajñib ja' jiñʌch che' bajche' diez centímetros. Xetel i ti'. Mi' yochel ja' ya'i cha'c'al mil litro. \p \v 27-30 Tsi' mele yambʌ i yajñib ja' yic'ot lujump'ejl i buchlib. Cha'p'ejl metro ti jujunwejl i xujc tac. Ojlil i cha'p'ejl metro i chanlel. An i xijc'unte'el tac cha'an i tsʌtsijib. Ch'ʌlbil jini i xijc'unte'el tac ti' yejtal tac bajlum yic'ot ti wacax yic'ot ti ángelob. Ti' chañelal yic'ot ti' yebal jini i ch'ʌjlil tac an xotol tac bʌ i ch'ʌjlil. Ti jujump'ejl i buchlib an chʌmp'ejl xotol tac bʌ i yoc melbil bʌ ti bronce. Ti jujump'ejl i xujc an jujunts'ijt i yoyel tac melbil bʌ ti bronce. Xot ch'ʌlbil tac ti jujunts'ijt. \v 31 Ti' pam jini i buchlib ja' an xotol bʌ ba' mi' buchtʌl i yajñib ja'. Loq'uem tac ojlil metro ti jujunwejl i xujc. An xotol tac bʌ i ch'ʌjlil ti' pat ba' mi' buchtʌl i yajñib ja'. I buchlib i yajñib ja' mach xotolic, an tac i xujc junlajal i p'isol. \v 32 Ti jujump'ejl i yajñib ja' an chʌmp'ejl xotol tac bʌ i yoc. Che' ti cha'cha'p'ejl i yoc an junts'ijt i te'el mu' bʌ i laj tajben i yojlil, melbil ti bronce. Ti jujump'ejl xotol tac bʌ i yoc an i chanlel che' bajche' jo'lujump'ejl i chʌnc'al (75) centímetro. \v 33 Che' yilal bajche' i yoc carreta mu' bʌ i c'ʌñob ti guerra. Pejtelel tsa' bʌ c'ʌjni tac ti melol jini i yajñib ja' puro bronce. \v 34 An xijc'unte'lel ti jujump'ejl i xujc melbil ti bronce. \v 35 An jump'ejl xit melbil bʌ ti' chanelal i buchlib ja' melbil bʌ ti bronce. An i welticlel che' bajche' jo'p'ejl i yuxc'al centímetro. \v 36 Ya' tsuyul yic'ot jini i buchlib ja' melbil tac ti bronce ja'el i yejtal tac ángelob, yic'ot bajlum, yic'ot bonxan. \v 37 Jini lujump'ejl i buchlib ja' junlajal melbil ti bronce, junlajal i p'isol ja'el. \p \v 38 Che' bʌ tsa' ujti i mel pejtel iliyi, tsa'ix caji i mel ti bronce lujump'ejl ba' mi' lʌmtʌl tac ja'. Tsi' buchchoco ya' ba' tsi' melbe tac i buchlib. Jini jujump'ejl i yajñib ja' an chʌmp'ejl i xujc. Jujump'ejl i xujc an che' bajche' cha'p'ejl metro. Ya' ti jujump'ejl i yajñib ja' tsa' ochi che' bajche' cha'bajc' litro ja'. \v 39 Ya' ti' ts'ejtʌlel jini otot tsi' yʌc'ʌ jini jo'p'ejl i yajñib ja' tsa' bʌ i mele. Ya' ti' yambʌ junwejlel jini otot tsi' yʌc'ʌ yambʌ jo'p'ejl i yajñib ja'. Ya' ti xo'tʌl ti' tojel sureste tsi' yʌc'ʌ jini colem bʌ i yajñib ja' jini bon melbil bʌ. \v 40 Hiram tsi' mele ja'el jini p'ejt tac, yic'ot pala tac, yic'ot poquic'ʌbʌl. Che' jini tsa' ujti i c'un mel pejtel jini e'tel ti' Templo lac Yum tsa' bʌ i yʌq'ue Salomón ti' wenta Hiram. \v 41-46 Iliyi jiñʌch tsa' bʌ i mele Hiram: \pm Cha'tejc i yoyel, cha'p'ejl i jol i yoyel, i ch'ʌjlil tac i jol, jumbajc' ch'umac' cha'tsolom ac'bil ti jol jujuntejc i yoyel, lujump'ejl i buchlib i yajnib ja' mu' bʌ mejlel lac ñijcan majlel, yic'ot lujump'ejl i yajñib ja', jump'ejl colem bʌ i yajñib ja', yic'ot lajchʌncojt melbil bʌ tat wacax ba' mi' buchtʌl i yajñib ja', p'ejt tac, yic'ot pala tac, yic'ot poc' tac. \m Pejtelel iliyi melbil tac ti bronce. Ya' tsa' mejli ti' joctʌlel Jordán ja', xinlʌpʌl ti Sucot yic'ot Saretán. \v 47 I p'isol i yalel che' ti pejtelel ñumen che' bajche' tsa' mejli i p'isob. \p \v 48 Pejtel jini e'tijibʌl tsa' bʌ i c'ʌñʌyob ti Templo melbil tac ti puro oro. Tep'bil ti puro oro i pulʌntib pom yic'ot jini mesa ba' mi' pʌsbentel waj lac Yum. \v 49-50 Melbil ti puro oro ja'el pejtelel iliyi: \pm Jini jo'p'ejl i buchlib jini lámpara* tac am bʌ ti ñoj yic'ot jo'p'ejl am bʌ ti ts'ej am bʌ ya' ti' tojel jini C'ax Ch'ujul bʌ Ajñibʌl, yic'ot i yejtal i nich pimel, yic'ot lecho' c'ajc, yic'ot taza tac, yic'ot mu' bʌ i c'ʌñob i yʌp c'ajc, yic'ot poc' tac, yic'ot cuchara tac, yic'ot semet tac ba' mi' yajlel i nich c'ajc, yic'ot i bisagrajlel i puertajlel jini C'ax Ch'ujul bʌ Ajñibʌl, yic'ot i bisagrajlel i puertajlel jini Templo. \p \v 51 Che' bʌ tsa' ujti i mel pejtelel jini e'tel ti Templo, Salomón tsi' yʌc'ʌ ti cʌntʌntel ti Templo pejtel jini letsem tac bʌ i tojol i cha'an bʌ i tat tsa' bʌ i yʌq'ue Dios: plata, yic'ot oro, yic'ot e'tijibʌl. \c 8 \s Salomón tsi' c'axtesa majlel Arca ya' ti Templo \r (2 Cr. 5.2-14) \p \v 1 Salomón tsi' tempa tilel ti Jerusalén pejtelel jini xñoxob yic'ot ñuco' bʌ i ye'tel ti' tojlel israelob cha'an mi' loc'sañob jini Arca ba' lotol jini Xuc'ul bʌ i T'an lac Yum ya' ti Tabernáculo am bʌ ti Sion, i tejclum David, cha'an mi' c'axtesañob ti Templo. \v 2 Pejtelel jini israelob temel tsa' c'otiyob ba'an Salomón che' i yorajlel mi' melob jini q'uin cha'an Tabernáculo che' ti octubre. \v 3-4 Che' jini tsi' cha'leyob q'uiñijel. Jini motomajob tsi' ch'ʌmʌyob tilel jini Arca yic'ot pejtel jini ch'ujul bʌ e'tijibʌl tac am bʌ ti' mal jini Tabernáculo. \v 5 Jini rey Salomón yic'ot pejtelel israelob tsi' tempayob i bʌ ya' ti' tojel jini Arca. Tsi' tsʌnsayob cabʌl tiñʌme' yic'ot wacax cha'an i majtan Dios. Ma'anic tsa' mejli ti tsicol jini alʌc'ʌl, come c'ax cabʌl. \p \v 6 Jini motomajob tsa' c'oti i yotsañob jini Arca ya' ti' mal jini Ch'ujul bʌ Templo ya' ti C'ax Ch'ujul bʌ Ajñibʌl. Tsi' yʌc'ʌyob jini Arca ti ojlil i mal, ti' yebal i wich' jini ángelob. \v 7 Come laj bʌ lich'il i wich'ob ya' ti pam jini Arca. Ya' tsa' ajni jini Arca yic'ot jini cha'ts'ijt q'uechlintib ti' yebal i wich' ángelob. \v 8 Wen tam jini cha'ts'ijt te'. Tsa' ts'ita' tsictiyi i ñi' i te'el Arca ya' ti Ch'ujul bʌ Ajñibʌl, pero mach tsiquilic ti jumpat. Ya'to an wʌle che' woli' ts'ijbuntel ili jun. \v 9 Ma'anic yambʌ i bʌl jini Arca. Cojach an jini cha'q'uel xajlel tsa' bʌ i yotsa Moisés che' bʌ tsi' yʌc'ʌ xuc'ul bʌ i t'an lac Yum ti Horeb ti' tojlel jini israelob che' loq'uemobix ti' lumal Egipto. \v 10 Che' bʌ tsa' loq'uiyob jini motomajob ya' ti Ch'ujul* bʌ Ajñibʌl, tsa' bujt'i ti tocal i yotot lac Yum. \v 11 Jini cha'an jini motomajob ma'anic tsa' mejli i chʌn cha'leñob i ye'tel ti mal cha'an jini tocal. Tsa' loq'uiyob ti jumpat, come tsa' wen bujt'i otot ti' ñuclel lac Yum. \s Tsa' aq'uenti ti wenta Dios jini Templo \r (2 Cr. 6.1―7.10) \p \v 12-13 Salomón tsi' cha'le oración: C Yum, a melbalʌch jini q'uin ti panchan, pero tsa' wʌlʌ jiñʌch a wajñib jini pim bʌ tocal. C Yum, tsa'ix c wa'chocobeyet wen uts'atax bʌ a wotot, a wajñib ba' mi mejlel a chumtʌl ti pejtelel ora. Che' tsi' cha'le oración Salomón. \p \v 14 Tsi' sutq'ui i bʌ jini rey ba' wa'alob winicob x'ixicob. Tsi' yʌq'ueyob i yutslel i t'an pejtelel israelob. \v 15 Tsi' yʌlʌ: La' sujbic i ñuclel lac Yum i Dios israelob tsa' bʌ i pejca c tat David. Cha'an ti' p'ʌtʌlel tsa'ix ts'ʌctiyi pejtel iliyi. Dios tsi' sube c tat David: \v 16 “C cha'añob jini israelob. Che' bʌ tsac loc'sayob ya' ti Egipto, ma'anic tsac yajca i yajñib c Templo, pero tsac yajca winic cha'an mi' yochel ti' yum israelob”, che'en lac Yum. \v 17 Jini c tat David tsi' wʌn ña'ta ti' pusic'al i wa'chocoben i yotot lac Yum i Dios Israel. \v 18 Pero lac Yum tsi' sube c tat David: “Uts'at a pusic'al cha'an tsa' ña'ta a wa'chocobeñon cotot. \v 19 Pero yambʌ mi caj i wa'chocobeñon cotot, mach jatetic. Jini a walobil mi caj i wa'chocobeñon cotot”, che'en lac Yum. \v 20 Lac Yum tsa'ix i mele che' bajche' tsi' yʌlʌ, come tsac taja que'tel ti' q'uexol c tat David cha'an mic cha'len yumʌl ti' tojlel israelob. Tsa'ix ujti c melben i yotot lac Yum i Dios israelob. \v 21 Tsa'ix c mele ja'el i yajñib Arca ba' lotol jini xuc'ul bʌ i t'an lac Yum tsa' bʌ i yʌq'ue lac ñojte'elob che' bʌ tsi' loc'sayob ya' ti Egipto. Che' tsi' yʌlʌ Salomón. \p \v 22-23 Tsa' wa'le Salomón ti' tojel jini pulʌntib i cha'an lac Yum. Ti' wutob pejtelel israelob tsi' letsa i c'ʌb ti panchan. Tsi' yʌlʌ: C Yum i Dioset israelob, ma'anic yambʌ Dios che' bajche' jatet, mi ti panchan mi ti' yebal panchan. Come xuc'ulet yic'ot a t'an. Ma' chʌn c'uxbin a cha'año' bʌ mu' bʌ i chʌn tsajcañetob ti pejtelel i pusic'al. \v 24 Tsa'ix a ts'ʌctesa a t'an ti cabʌl a p'ʌtʌlel che' bajche' tsa' sube c tat David. Wolij q'uel lojon ti ili ora. \v 25 Wʌle, c Yum i Dioset bʌ israelob, ts'ʌctesan ja'el yambʌ a t'an tsa' bʌ a sube c tat David, come tsa' sube: “Mi xuc'ul mi' chʌn jac'ob c mandar a walobilob mi caj cʌq'ueñet a q'uexol mu' bʌ caj i cha'len yumʌl ti pejtelel ora ti' tojlel israelob. Yom xuc'ul mi' ñopoñob che' bajche' tsa' ñopoyon”, che'et. \v 26 Jini cha'an wʌle, c Yum, i Dioset bʌ israelob, ts'ʌctesan a t'an tsa' bʌ a sube a winic David. \p \v 27 ¿Isujm ba mi' caj ti ajñel Dios ti pañimil? Awilan mach ñuquic ma' q'uel panchan cha'an ya' ma' chumtʌl. Ch'o'ch'oc jax jini otot tsa' bʌ c wa'chocobeyet. \v 28 Ubibeñon coración ti' yutslel a pusic'al, c Yum Dios, come a winicon. Ti wocol t'an mic pejcañet. \v 29 Q'uele ili Templo ti q'uiñil ti ac'ʌlel, come tsa' wʌlʌ mi caj a wajñel ilayi. Jini cha'an yom ma' wubibeñon coración wʌ' ti' tojel a wotot. \v 30 A cha'añon. A cha'añob ja'el pejtelel israelob. Jini cha'an yom ma' wubibeñon lojon coración che' an chuqui mij c'ajtibeñet lojon ti' tojel a wotot. Ya' ba' chumulet ti panchan yom ma' ñich'tañon lojon. Che' ma' wubiñon lojon yom ma' ñusʌbeñon lojon c mul. \p \v 31 Che' an juntiquil mu' bʌ i taj i mul ti' tojlel i pi'ʌlob, mi tsa' tili i tsictesan i bʌ ti' tojel a pulʌntib, mi tsi' yʌc'ʌ i t'an ti a tojlel cha'an ma'anic i mul, \v 32 che' jini yom ma' ñich'tʌben i t'an ti panchan. Yom ma' mel che' bajche' an i melbal. Mi an i mul jini winic, la' ajnic ti' wenta cha'an mi' toj. Mi isujm ma'anic i mul, la' ajnic ti uts'at. \p \v 33-34 Che' mi' yubiñob wocol a cha'año' bʌ ti' tojlel i contrajob cha'an tsi' ñusayob a t'an, mi tsi' cha' sutq'uiyob i bʌ ti a tojlel cha'an mi' c'ajtiñob i ñusʌntel i mul wʌ' ti' tojel a wotot, yom ma' ñich'tʌbeñob i t'an ya' ti panchan. Yom ma' ñusʌbeñob i mul. Cha' pʌyʌyob tilel ti jini lum tsa' bʌ a wʌq'ueyob i ñojte'elob. \p \v 35 Mi tsa' mʌjqui jini panchan cha'an ma'anic mi' chʌn tilel ja'al ti' caj i mul, p'untañob che' mi' cha' sutq'uiñob i bʌ ti' tojel ili Templo cha'an mi' pejcañetob ti wocol t'an. Mi tsi' cʌyʌyob i mul che' bʌ tsa' ju'sʌbeyob i pusic'al, \v 36 ñich'tʌbeñob i t'an ya' ti panchan. Ñusʌbeñob i mul a winicob israelob. Cʌntesañob ti jini wen bʌ bij. Cha' choco tilel ja'al ti ili lum tsa' bʌ a wʌq'ueyob. \p \v 37 Che' an wi'ñal ila ti pañimil, o mi jontol tac bʌ c'amʌjel, o mi i chʌnil pʌc'ʌbʌl che' bajche' jini sajc' mu' bʌ i mʌctan pañimil, o mi an i tic'lʌntel a cha'año' bʌ ti jump'ejl tejclum cha'an i contrajob, o mi tal bʌbʌq'uen bʌ c'amʌjel, \v 38 che' jini yom ma' ñich'tʌbeñob i yoración majqui jach mi' pejcañet che' mi' yubin i ñijcʌntel i pusic'al. Mi tsi' sʌts'beyet i c'ʌb ti tojel ili Templo, \v 39 yom ma' ñich'tʌben i t'an ya' ti panchan. Yom ma' ñusʌben i mul. Aq'uen che' bajche' yom i melbal, come jatet ma' cʌmbeñob i pusic'al pejtelel winicob x'ixicob ti pañimil. \v 40 Che' jini mi caj i bʌc'ñañetob ti pejtelel ora ti jini lum tsa' bʌ a wʌq'ue c ñojte'el lojon. \p \v 41-42 Jini ñajt bʌ chumulob mach bʌ israelobic mi caj i yubiñob wen ñucʌch a c'aba', ñuc a melbal. Che' mi' tilelob i pejcañetob ti' tojel ili Templo, \v 43 yom ma' q'uelob ya' ba' chumulet ti panchan. Ubibeñob i t'an jini ñajt bʌ chumulob. Mele che' bajche' mi' c'ajtibeñet cha'an mi' laj cʌñob a c'aba' ti pejtelel pañimil cha'an mi' bʌc'ñañetob che' bajche' mic bʌc'ñañet lojon. La' i ña'tañob ma' wʌc' a bʌ ti cʌjñel wʌ' ti Templo tsa' bʌ c wa'choco. \p \v 44 Che' ma' subeñob majlel ti guerra jini israelob ti' tojlel i contrajob, mi tsi' sutq'uiyob i wut ti' tojel a tejclum Jerusalén, ti' tojel ili Templo tsa' bʌ c wa'choco cha'an i c'uxbintel a c'aba', mi tsi' pejcayetob ti oración, \v 45 yom ma' wubibeñob i yoración ya' ti panchan. Coltañob ti jini wocol. \p \v 46 Mi tsi' cha'leyob mulil ti a tojlel, come an lojon c mul tic pejtelel lojon, mach ma' cʌyob che' mich'et che' ma' wʌc'ob ti' c'ʌb i contrajob cha'an mi' cʌjchelob majlel ti yambʌ lum, mi ti ñajt mi ti lʌc'ʌl. \v 47 Mi tsa' caji i cha' ña'tañetob ya' ti yambʌ lum baqui mi' majlelob, mi tsi' cha' sutq'uiyob i bʌ cha'an mi' pejcañetob ti oración, mi tsi' yʌlʌyob: “Tsac cha'le lojon mulil ti a contra. Tsac mele lojon chuqui jontol”, mi che'ob, \v 48 ubibeñob i t'an che' mi' cha' sutq'uiñob i bʌ ti a tojlel ti pejtelel i pusic'al. Mi tsi' pejcayetob ti oración che' woli' ñajti q'uelob jini lum tsa' bʌ a wʌq'ue i ñojte'elob, yic'ot jini tejclum tsa' bʌ a yajca, yic'ot a wotot tsa' bʌ c wa'choco, \v 49 yom ma' ñich'tʌbeñob i t'an ya' ba' chumulet ti panchan. Yom ma' wʌq'ueñob chuqui woli' c'ajtiñob. \v 50 Ñusʌbeñob i mul jini winicob tsa' bʌ i cha'leyob mulil ti a tojlel yic'ot jini tsa' bʌ i ñusʌbeyetob a t'an. Cha' utsesʌbeñob i pusic'al i yumob tsa' bʌ i cʌchʌyob majlel, cha'an mi' p'untañob. \v 51 Come i p'olbalobʌch jini tsa' bʌ a loc'sayob ti Egipto ba' tsi' yubiyob cabʌl wocol. \v 52 Ubin coración yic'ot i yoración a tejclum Israel. Ubibeñob i t'an che' mi' pejcañetob ti wocol t'an. \v 53 Come tsa' yajcayob ti' tojlel pejtel winicob, c Yum Dios, cha'an a cha'añʌch mi' yajñelob che' bajche' tsa' sube Moisés che' bʌ tsa' loc'sa c ñojte'el lojon ti Egipto. \p \v 54 Tsa' ujti ti oración Salomón. Tsa' ch'ojyi ya' ba' ñocol ti' t'ejl jini pulʌntib i cha'an lac Yum, sʌts'ʌl i c'ʌb ti' tojel panchan. \v 55 Ti c'am bʌ t'an tsi' yʌq'ue i yutslel i t'an pejtelel israelob: \v 56 La' sujbic i ñuclel lac Yum, come tsi' yʌq'ueyob i ñʌch'tʌlel i pusic'al israelob che' bajche' tsi' subeyob. Ma'anic mi jump'ejlic i t'an mach bʌ ts'ʌctʌyemic ti pejtelel i t'an tsa' bʌ i sube Moisés i yaj e'tel. \v 57 La' ajnic lac Yum Dios la quic'ot che' bajche' tsa' ajni yic'ot lac ñojte'elob. Mach yomic mi' cʌyonla ti pejtelel ora. \v 58 La' i ñijcʌbeñonla lac pusic'al che' bajche' tsi' melbeyob lac ñojte'elob cha'an mi lac chʌn cha'len xʌmbal ti' tojlel, cha'an mi lac jac'ben i mandar yic'ot i t'an yic'ot i cʌntesa. \v 59 Jini cha'an la' i ch'ʌm ti' wenta lac Yum ti q'uiñil ti ac'ʌlel pejtel chuqui tsaj c'ajtibe cha'an mi' chʌn coltañon yic'ot pejtelel israelob. \v 60 Che' jini pejtel winicob ti pañimil mi caj i ña'tañob Yumʌlʌch Dios. Ma'anic yambʌ Dios. \v 61 Jini cha'an yom jump'ejl jach lac pusic'al ti' tojlel lac Yum Dios cha'an mi lac chʌn jac'ben pejtel i t'an yic'ot i mandar che' bajche' woli lac mel wʌle. Che' tsi' yʌlʌ Salomón. \p \v 62-63 Jini cha'an jini rey yic'ot pejtelel israelob tsa' caji i tsʌnsʌbeñob i majtan lac Yum cha'an mi' ch'ʌm ti wenta jini Templo. Jiñʌch majtañʌl tac mu' bʌ i yʌc' i ñʌch'tilel lac pusic'al. Tsi' tsʌnsayob cha'p'ejl i cha'c'al mil tat wacax (22,000) yic'ot wʌcc'al mil (120,000) tiñʌme'. Che'ʌch tsi' meleyob i q'uiñilel i yotot lac Yum jini rey yic'ot pejtelel israelob. \v 64 Ti jini jach bʌ q'uin jini rey tsi' yʌq'ue lac Yum jini patio am bʌ ti' tojel i yotot lac Yum cha'an ya' mi' pulbentel i majtan, come ch'o'ch'oc jax jini pulʌntib melbil bʌ ti bronce am bʌ ti' tojel lac Yum. Mach ochic ti pejtelel. Tsi' yʌq'ue lac Yum ja'el jini majtañʌl melbil bʌ ti trigo, yic'ot cha'an i ñʌch'tilel i pusic'al. Wen on jini majtañʌl. \p \v 65 Ti jim bʌ ora Salomón tsi' mele ñuc bʌ q'uiñijel temel yic'ot pejtelel israelob. Cabʌl winicob tsi' tempayob i bʌ tilemo' bʌ ti' joytilel Israel. Cha'p'ejl semana tsi' cha'leyob q'uiñijel ti' tojlel lac Yum Dios cha'an jini Templo. \v 66 Che' ti' waxʌcp'ejlel q'uin Salomón tsi' subeyob sujtel jini israelob ti' yotot. Pejtelel jini israelob tsi' yʌq'ueyob i yutslel i t'an jini rey. Wen tijicñayob i pusic'al tsa' sujtiyob majlel ti' yotot, come tsi' q'ueleyob i yutslel i pusic'al lac Yum ti' tojlel David yic'ot pejtelel israelob. \c 9 \s I trato lac Yum ti' tojlel Salomón \r (2 Cr. 7.11-22) \p \v 1 Che' jini Salomón tsa' ujti i mel jini Templo yic'ot uts'atax bʌ i yotot, yic'ot pejtel yan tac bʌ tsa' bʌ i ña'ta i mel. \v 2-3 Lac Yum tsi' cha' pʌsʌ i bʌ ti' tojlel che' bajche' tsi' pʌsʌ i bʌ ya' ti Gabaón. Lac Yum tsi' sube: Tsa'ix cubibeyet a woración. Ch'ujul jini Templo tsa' bʌ a mele, come tsac ch'ʌmʌ tic wenta. Wʌ' mi caj cajñel ti pejtelel ora. Mi caj c chʌn cʌntan. Tijicña mij q'uel. \v 4 Mi xuc'ul ma' chʌn tsajcañon che' bajche' tsi' tsajcayon a tat David, mi ti jump'ejl jach a pusic'al ma' jac' pejtel jini c t'an yic'ot j cʌntesa, \v 5 mi caj c xuc'chocobeñet a yumʌntel ti' tojlel israelob ti pejtelel ora che' bajche' tsac sube a tat David: “Mi caj cʌq'ueñet a q'uexol tilem bʌ ti a p'olbal cha'an mi' cha'len yumʌl ti pejtelel ora ti' tojlel israelob”, cho'on tsac sube. \p \v 6 Pero mi tsa' cʌyʌyon, jatet yic'ot a walobilob, mi ma'anic mi la' jac'beñon c mandar yic'ot c t'an tsa' bʌ c subeyetla, mi che'ʌch mi la' mel cha'an la' wom la' ch'ujutesan yan tac bʌ dios, \v 7 che' jini mi caj c loc'san israelob wʌ' ti' lumal tsa' bʌ cʌq'ueyob. Mi caj c sʌc jisan ili ch'ujul bʌ Templo ba' tsa cʌc'ʌ c bʌ ti cʌjñel. Che' jini mi caj i wajlentelob israelob. \v 8 Ili Templo mi caj i jejmel. Majqui jach mi' ñumel ilayi ba' p'ul jembil ili xajlel mi caj i yʌl: “¿Chucoch tsa' jejmi? Jini lac Yum ¿mach ba anic tsi' c'uxbi i lum yic'ot i Templo?” che'ob. \v 9 Mi caj i yʌlob: “I mulʌch i winicob cha'an tsi' cʌyʌyob i Yum Dios tsa' bʌ i loc'sa i ñojte'elob ya' ti' lumal Egipto. Tsi' ch'ujutesayob dioste' tac, tsi' yumayob. Jini cha'an lac Yum tsi' yʌq'ueyob pejtel ili wocol”. Che' mi caj i yʌlob. Che' tsi' yʌlʌ lac Yum. \s Yambʌ i melbal Salomón \r (2 Cr. 8.1-18) \p \v 10 Junc'al jab tsa' jal'a ti melol jini Templo yic'ot i yotot Salomón. Che' ujtemix i mel, \v 11-12 Salomón tsi' yʌq'ue jini rey Hiram am bʌ ti Tiro junc'al tejclum an tac bʌ ti Galilea. Jiñʌch i tojol jini ch'ujte' yic'ot ciprés yic'ot oro tsa' bʌ i yʌc'ʌ Hiram. Tsa' c'ʌjni pejtel iliyi cha'an i melol jini Templo yic'ot i yotot Salomón. Hiram tsa' tili i q'uel jini tejclum tac, pero ma'anic tsi' mula. \v 13 Tsi' yʌlʌ: Mach uts'atic mij q'uel iliyi, queran. Ma'anix i c'ʌjñibal ili tejclum tac, che'en. Jini cha'an tsa' pejcʌnti jini lum ti jumpejt lum mach bʌ anic i c'ʌjñibal. \v 14 Pejtel jini oro tsa' bʌ i yʌq'ue Salomón an i tojol che' bajche' cha'c'al millón ti peso. \p \v 15 Salomón tsi' wersa wets'e tilel winicob cha'an mi' melob Templo, yic'ot i yotot, yic'ot Milo, yic'ot i ts'ajquilel Jerusalén, yic'ot uxp'ejl tejclum i c'aba' Hazor, yic'ot Meguido, yic'ot Gezer. \v 16 Gezer jiñʌch tejclum tsa' bʌ puli ti c'ajc ti guerra ti oñiyi. Tsa' mʌjli i cha'an jini rey am bʌ ti Egipto. Tsi' tsʌnsa jini israelob. Ti wi'il tsi' yʌc'ʌ jini tejclum ti' wenta xch'oc bʌ i yalobil. Jiñʌch i majtan che' bʌ tsa' ñujpuñi yic'ot Salomón. \v 17-18 Salomón tsi' cha' mele jini Gezer, yic'ot Bethorón am bʌ ti entʌl, yic'ot Baalat, yic'ot Tadmor am bʌ ti colem bʌ i tiquiñal pañimil ti' lumal Judá. \v 19 Tsi' mele ja'el cabʌl tejclum ba' mi' lojtel trigo yic'ot carreta tac cha'an guerra. Tsi' mele tejclum tac ba' mi' yajñelob soldadojob mu' bʌ i c'ʌchtañob caballo, yic'ot xñijca carretajob. Tsi' mele cabʌl otot ja'el ya' ti Jerusalén yic'ot ti Líbano yic'ot ti pejtelel i lumal. \v 20-21 Ti jujump'ejl lum ba' tsa' mʌjli i cha'an, Salomón tsi' wets'e tilel winicob ti e'tel. Jiñobʌch tsa' bʌ colobajiyob ti' tojlel i pi'ʌlob, amorreojob, yic'ot heteojob, yic'ot ferezeojob, yic'ot heveojob, yic'ot jebuseojob. Come jini israelob ma'anic tsi' lu' jisayob che' bʌ tsi' cha'leyob guerra ti Canaán. C'ʌlʌl wʌle che'ʌch mi' melob israelob. \v 22 Salomón ma'anic tsi' yotsayob ti mozo jini israelob. Tsa' ochiyob ti soldadojob, ti' yumob soldadojob, ti xc'ʌchta caballojob, yic'ot ti xñijca carretajob. Laj añob i ye'tel. \p \v 23 An lujump'ejl i waxʌcc'al i cha'bajc' (550) winicob ti Israel tsa' bʌ ochiyob ti' yumob x'e'telob. \v 24 Tsa' chumle i yixic'al Faraón ya' ti' tejclum David. Che' melbilix i yotot Salomón tsi' c'axtesa tilel i yijñam ti tsijib bʌ i yotot tsa' bʌ i melbe ya' ti Jerusalén. Ti wi'il tsi' mele ts'ajquibil bʌ i yotot tac soldadojob i c'aba' Milo. \p \v 25 Che' ujtemix ti mejlel jini Templo, Salomón tsa' caji i yʌq'uen i majtan tac lac Yum uxyajl ti jujump'ejl jab ya' ba' tsi' mele pulʌntib. Tsi' yʌq'ue lac Yum pulbil tac bʌ i majtan, yic'ot majtañʌl cha'an i tijicñʌyel i pusic'al, yic'ot pom. \p \v 26 Salomón tsi' mele cabʌl colem barco ya' ti Ezión Geber lʌc'ʌl ti Elot am bʌ ti' ti' Chʌchʌc bʌ Colem Ñajb ya' ti' lumal Edom. \v 27-28 Hiram tsi' choco tilel x'e'telob yujilo' bʌ i ñijcʌntel barco cha'an mi' coltañob i winicob Salomón. Tsajniyob ti Ofir cha'an mi' ch'ʌmbeñob tilel oro jini Salomón. I tojol ti pejtelel jiñʌch che' bajche' lujump'ejl i waxʌc'al (150) millón ti peso. \c 10 \s X'ixic bʌ yumʌl ti Sabá tsi' jula'ta Salomón \r (2 Cr. 9.1-12) \p \v 1 Jini x'ixic bʌ yumʌl chumul bʌ ti Sabá tsi' yubi an cabʌl i ñuclel Salomón cha'an ñuc bʌ i ye'tel ti' tojlel lac Yum. Jini cha'an tsa' tili i cʌmben i ña'tʌbal cha'an yom i ch'ʌmben isujm jini wocol tac bʌ ti ña'tʌntel. \v 2 Tsa' c'oti ti Jerusalén jini x'ixic bʌ yumʌl yic'ot cabʌl camello tac. Tsi' p'ʌtbeyob i cuch camello cha'an mi' ch'ʌm tilel xojocña bʌ perfume, yic'ot cabʌl oro, yic'ot wen uts'at tac bʌ xajlel. Che' bʌ tsa' c'oti ba'an Salomón jini x'ixic, tsi' sube pejtelel chuqui tsi' ña'ta ti' pusic'al. \v 3 Salomón tsi' jac'be pejtelel chuqui tsi' c'ajtibe. Ma'anic mi junchajpic mach bʌ anic tsa' mejli i jac' jini rey Salomón. \v 4 Che' jini tsi' ña'ta jini x'ixic wen cabʌl i ña'tʌbal Salomón. Tsi' q'uele ja'el wen i t'ojol jax jini otot tsa' bʌ i mele. \v 5 Tsi' q'uele ja'el pejtelel chuqui tac mi' c'uxob yic'ot bajche' tsi' cha'leyob e'tel i yaj e'telob, yic'ot i pislel mu' bʌ i lʌpob, yic'ot bajche' tsi' ñusʌbeyob i bʌl i ñʌc' jini rey. Tsi' q'uele bajche' tsi' yʌq'ueyob cabʌl i majtan tac Dios ya' ti' yotot. Tsa' toj sajti i pusic'al. \p \v 6 Jini x'ixic bʌ yumʌl tsi' sube Salomón: Isujm che' bajche' tsa cubi tic lumal. An cabʌl a ña'tʌbal. \v 7 Ma'anic tsac ñopo jinto tsa' tili j q'uel. Cujil wʌle ma'anic tsa' subentiyon lamital, come cabʌl jax a ña'tʌbal yic'ot a chubʌ'an ñumen bajche' tsa cubi. \v 8 Tijicñayob jax jini israelob. Tijicñayob jini x'e'telob a cha'an mu' bʌ i ñich'tañob a t'an cha'an cabʌl a ña'tʌbal. \v 9 La' sujbic i ñuclel a Yum Dios tsa' bʌ i yajcayet cha'an ma' wochel ti' yum israelob. Tsiquil cabʌl jax i c'uxbiya lac Yum ti pejtelel ora come tsi' yʌq'ueyet a ña'tʌbal cha'an ma' cha'len meloñel ti toj. Uts'at bajche' ma' cha'len yumʌntel ti' tojlel i cha'año' bʌ, che'en. \v 10 Tsi' yʌq'ue i majtan jini rey Salomón, cha'c'al millón peso ti oro, yic'ot cabʌl xojocña bʌ perfume, yic'ot wen i t'ojol tac bʌ xajlel. Ma'anic ba' ora tsa' c'oti cabʌl xojocña bʌ perfume ba'an Salomón che' bajche' tsi' ch'ʌmʌ tilel jini x'ixic bʌ yumʌl ch'oyol bʌ ti Sabá. \p \v 11 I barco tac Hiram tsi' ch'ʌmʌyob c'otel oro tilem bʌ ti Ofir yic'ot wen tac bʌ te' i c'aba' sándalo yic'ot wen i t'ojol tac bʌ xajlel. \v 12 Jini rey Salomón tsi' c'ʌñʌ jini te' cha'an mi' melben i yoyel i yotot lac Yum. Tsi' c'ʌñʌ ja'el ti' melol jini arpa tac yic'ot yan tac bʌ música am bʌ i ch'ajñal mu' bʌ i c'ʌñob xc'ayob. Ma'anic yambʌ i t'ojol bʌ te' lajal bajche' jini sándalo c'ʌlʌl wʌle. \p \v 13 Salomón tsi' q'uextʌbe i majtan x'ixic bʌ yumʌl ch'oyol bʌ ti Sabá. Tsi' yʌq'ue pejtel chuqui yom i pusic'al yic'ot yan tac bʌ majtañʌl tsa' bʌ i yajcʌbe ti' yutslel i pusic'al. Tijicña tsa' cha' sujti majlel ti' lumal yic'ot i winicob. \s I ñuclel Salomón yic'ot i chubʌ'an \r (2 Cr. 9.13-24) \p \v 14 Ti jujump'ejl jab Salomón tsa' aq'uenti oro am bʌ i tojol che' bajche' lujunc'al yic'ot lujump'ejl i yuxc'al (250) millón ti peso. \v 15 Che' ja'el tsi' ch'ʌmbeyob i tojoñel jini xchoñoñelob. Tsi' cha'le ganar ti choñoñel ti' tojlel jini reyob ti Arabia. An ja'el chuqui tsi' ch'ʌmbeyob tilel jini año' bʌ i ye'tel ti Israel yic'ot ti Judá. \v 16-17 Salomón tsi' c'ʌñʌ lamital cha'an mi' mel lujunc'al mʌctijibʌl tac cha'an guerra. Ti jujump'ejl mʌctijibʌl tsi' c'ʌñʌ oro am bʌ i tojol che' bajche' jo'lujump'ejl i chʌnc'al mil peso. Tsi' mele ja'el jo'lujunc'al (300) yambʌ e'tijibʌl cha'an guerra. Ti jujump'ejl tsi' c'ʌñʌ oro am bʌ i tojol che' bajche' junc'al mil peso. Tsi' loto ti colem bʌ i yotot i c'aba' Líbano. \v 18 Tsi' mele ti marfil i buchlib cha'an i ye'tel. Tsi' tep'e ti oro. \v 19 An wʌcquejp letsibʌl ya' ti buchlib. Xotol i pat, an i c'ʌb ja'el. Ti jujunwejl an i yejtal tac bajlum. \v 20 Che' ja'el ti jujump'ejl letsibʌl an cha'cojt i yejtal tac bajlum, lajchʌncojt ti pejtelel. Ti pejtelel pañimil ma'anic yambʌ i t'ojol jax bʌ buchlibʌl che' bajche' iliyi. \v 21 Pejtelel i vaso Salomón puro oro. Pejtel latu tac am bʌ ti tsalʌl i c'aba' Líbano melbil tac ti puro oro. Ma'anic tsi' c'ʌñʌyob plata come mach letsemic i tojol. \v 22 Cabʌlʌch i barco Salomón yic'ot Hiram. Tsi' coltayob i bʌ ti' ye'tel ti colem ñajb. U'uxp'ejl jab tsa' c'oti cabʌl colem barco. Tsi' cuchu tilel cabʌl oro, yic'ot plata, yic'ot marfil, yic'ot colem bats', yic'ot chʌc mut. \p \v 23 Cabʌl i ña'tʌbal Salomón yic'ot i chubʌ'an, ñumen bajche' yaño' bʌ reyob ti pañimil. \v 24 Winicob tilemo' bʌ ti cabʌl lum ti pañimil tsa' c'otiyob cha'an mi' yubibeñob i t'an Salomón cha'an cabʌl i ña'tʌbal tilem bʌ ti Dios. \v 25 Ti jujuntiquilob tsi' yʌq'ueyob tojoñel ti jujump'ejl jab, plata, yic'ot oro, yic'ot uts'atax bʌ pisil, perfume, yic'ot i ts'ʌcal i bʌl ñʌc'ʌl, yic'ot caballo yic'ot mula. \s Caballo yic'ot carreta tac \r (2 Cr. 1.14-17; 9.25-28) \p \v 26 Salomón tsi' tempa cabʌl caballo yic'ot carreta tac, yic'ot cabʌl xc'ʌchta caballojob. An lujunc'al i chʌmbajc' (1,400) carreta tac ti pejtelel, yic'ot lajchʌmp'ejl mil xc'ʌchta caballojob. Ojlil tsa' chumleyob ya' ti tejclum ba' lotol carreta tac. Ojlil tsa' chumleyob ti Jerusalén lʌc'ʌl ba'an jini rey. \v 27 Ti jim bʌ ora lajal i yonlel plata che' bajche' xajlel ya' ti Jerusalén. On jini ch'ujte'. Tsa' caji ti q'uejlel che' bajche' i yonlel sicómoro. \v 28 I winicob Salomón tsi' mʌmbeyob tilel caballo tac ti Egipto yic'ot ti Turquía. \v 29 Juncojt carreta melbil bʌ ti Egipto an i tojol ya' ti Jerusalén che' bajche' jo'p'ejl mil peso. I tojol caballo jiñʌch lujunc'al i jo'bajc' (1,800) peso. Salomón tsi' cha' choño lamital jini caballo ti' tojlel jini reyob, heteojob yic'ot siriajob. \c 11 \s I mul Salomón \p \v 1 Salomón mach cojic jach tsi' pʌyʌ ti' yijñam i yalobil Faraón. Tsi' cha'le ñujpuñel yic'ot yaño' bʌ ch'oyolo' bʌ ti Moab, yic'ot ti Amón, yic'ot ti Edom, yic'ot ti Sidón, yic'ot ti Het, \v 2 anquese tic'bil cha'an mi' pʌyob ti' yijñam jini ch'oyolo' bʌ ti yan tac bʌ lum. Come i tilel jini x'ixicob mi' subeñob i ñoxi'al cha'an mi' ch'ujutesan dioste' tac. Pero Salomón ma'anic tsi' jac'ʌ i tic'ol. \v 3 An jo'lujunc'al i cha'bajc' (700) i yijñam Salomón ti pejtelelob. Che' ja'el an jo'lujunc'al (300) i majan ijñam. I yijñamob Salomón tsa' caji i socbeñob i pusic'al cha'an mi' cʌy lac Yum. \v 4 Che' anix i jabilel Salomón, i yijñamob tsi' xiq'uiyob cha'an mi' ch'ujutesan i diosob. Ma'anic tsi' ñopo lac Yum Dios che' bajche' tsi' ñopo i tat David. \v 5 Salomón tsi' ch'ujutesa Astoret jini x'ixic bʌ dios mu' bʌ i c'uxbiñob sidoñob, yic'ot Milcom, jini leco bʌ i dios amoñob. \v 6 Che' jini mach tojic tsi' mele. Tsi' cʌyʌ lac Yum. Ma'anic tsi' tsajca che' bajche' David i tat. \v 7 Tsi' melbe i yotlel dioste' i c'aba' Quemos ya' ti Olivo wits am bʌ ti' tojel Jerusalén. Jiñʌch leco bʌ i dios moabob. Tsi' melbe i yotlel Moloc, i dios amoñob. \v 8 Tsi' mele ja'el pulʌntib tac ba' mi' pulob pom i yijñamob, ba' mi' tsʌnsʌbeñob i majtan tac i diosob. \p \v 9-10 Lac Yum tsi' wen mich'le Salomón, come tsi' tʌts'ʌ loq'uel i bʌ ba'an lac Yum i Dios Israel. Cha'yajl tsi' wʌn sube cha'an ma'anic mi' ch'ujutesan yambʌ diosob. Pero ma'anic tsi' jac'ʌ i tic'ol. \v 11 Jini cha'an lac Yum tsi' sube Salomón: Tsa' ñusʌbeyon c mandar. Jini cha'an mi caj c chilbeñet a yumʌntel cha'an ti' caj a mul. Mi caj cʌq'uen juntiquil x'e'tel a cha'an. \v 12-13 Cha'an i c'uxbintel a tat ma'anic mi caj c mel che' cuxulet to. Mi caj c chilben i yumʌntel a walobil. Mi caj j cʌyben a walobil junmojt israelob cha'an c'ux mi cubin David yic'ot Jerusalén, jini tejclum tsa' bʌ c yajca. Che' tsi' yʌlʌ lac Yum. \p \v 14 Lac Yum tsi' yʌq'ue i p'ʌtʌlel Hadad cha'an mi' contrajin Salomón. Hadad i yalobilʌch jini rey ti Edom. \v 15 Che' cuxul to David tsajni ti Edom yic'ot Joab cha'an mi' mucob jini soldadojob israelo' bʌ tsa' bʌ chʌmiyob ti guerra. Ti jim bʌ ora jini israelob tsa' yʌlʌ i laj jisañob jini winicob año' bʌ ti Edom. \v 16 Tsa' cʌleyob jini soldadojob israelo' bʌ wʌcp'ejl uw che' bʌ tsi' jisayob jini winicob ti Edom. \v 17 Pero cuxul tsa' cʌle Hadad yic'ot cha'tiquil uxtiquil año' bʌ i ye'tel tsa' bʌ puts'iyob. Jini año' bʌ i ye'tel tsi' pʌyʌyob majlel Hadad ti Egipto come alob to. \v 18 Tsa' loq'uiyob ti Madián, tsa' c'otiyob ti Parán. Ya'i tsi' tajayob yaño' bʌ. Temel tsa' majliyob ti Egipto. Faraón tsi' yʌq'ueyob otot yic'ot i bʌl i ñʌc'. \v 19 Hadad tsa' ajni ti jump'ejl i pusic'al yic'ot Faraón. Faraón tsi' yʌq'ue i mu' cha'an i yijñam. Jiñʌch i yijts'in Tahpenes i yijñam bʌ Faraón. \v 20 Tsa' tili ti pañimil ch'iton bʌ i yalobil i c'aba' Genubat. Tsa' caji ti colel ti' yotot Faraón yic'ot i yalobilob Faraón. \v 21 Ya' ti Egipto Hadad tsa' caji i yubin chʌmenix David yic'ot Joab. Tsi' c'ajtibe wocol t'an Faraón cha'an mi' sujtel ti Edom. \v 22 Faraón tsi' c'ajtibe: ¿Chucoch a wom majlel? ¿Chuqui anto yom ilayi? che'en Faraón. Hadad tsi' jac'ʌ: Ma'anic chuqui anto yom. Che' jach com majlel ba'an c pi'ʌlob, che'en Hadad. \p \v 23 Dios tsa' caji i yʌq'uen i p'ʌtʌlel yambʌ i contra Salomón, i c'aba' Rezón (i yalobil Eliada) tsa' bʌ puts'i loq'uel ti' tojlel i yum. I yum jiñʌch Hadadezer rey ti Soba. \v 24 Rezón tsa' ochi ti' yum xujch'ob. Che' bʌ David tsi' jisa Soba, tsa' puts'iyob majlel ti Damasco. Ya'i tsi' yotsa i bʌ ti rey Rezón. \v 25 Ti pejtelel i jabilel Salomón, jini Rezón yic'ot Hadad tsi' contrajiyob, come tsi' ts'a'leyob israelob. Rezón tsi' cha'le yumʌl ti Siria. \p \v 26 Jeroboam (i yalobil Nabat) jiñʌch yambʌ i contra Salomón ch'oyol bʌ ti Sereda am bʌ ti Efraín. Meba' i ña' i c'aba' Zerúa. \v 27-28 Jeroboam tsa' caji i contrajin Salomón. Salomón tsi' wa'choco jini Milo i tejclum soldadojob. Tsi' cha' weñ'esa i ts'ajquil jini tejclum tsa' bʌ i mele David i tat. Tsi' yʌq'ue i ye'tel Jeroboam che' bʌ tsi' q'uele ch'ejl i pusic'al, cabʌl i ña'tʌbal. Tsi' yʌq'ue i ye'tel cha'an mi' q'uel x'e'telob, i p'olbalo' bʌ José, junmojt bʌ israelob. \p \v 29 Ti jump'ejl q'uin che' woli' loq'uel majlel ti Jerusalén Jeroboam, tsi' taja jini x'alt'an i c'aba' Ahías ch'oyol bʌ ti Silón, lʌpbil bʌ i cha'an tsiji' bʌ i bujc. Tsa' caji i pejcañob i bʌ ya' ti bij. I bajñel jach ya' añob. \v 30 Ahías tsi' wʌc' tsili i bujc lʌpbil bʌ i cha'an, lajchʌntsijl i bujc. \v 31 Ahías tsi' sube Jeroboam: Ch'ʌmʌ lujuntsijl, come lac Yum i Dios Israel woli' yʌl: “Mi caj c chilben i yumʌntel Salomón. Mi caj cʌq'ueñet lujunmojt israelob. \v 32 Junmojt jach mi caj i cʌytʌl ti' wenta Salomón cha'an ti' caj David yic'ot Jerusalén. Come tsac yajca Jerusalén ti' tojlel pejtelel Israel. \v 33 Che'ʌch mic mel cha'an tsi' cʌyʌyon Salomón. Tsi' ch'ujutesa Astoret, jini x'ixic bʌ dios i cha'an sidoñajob, yic'ot Quemos i dios moabob, yic'ot Milcom i dios amoñob. Ma'anic tsi' jac'ʌ c mandar. Ma'anic woli' mel chuqui toj tic wut. Ma'anic woli' jac'beñon c t'an che' bajche' David i tat. \v 34 Pero ma'anic mi caj c chilben i yumʌntel che' cuxul to cha'an ti' caj mij c'uxbin c winic David tsa' bʌ c yajca, come tsi' jac'beyon c t'an yic'ot c mandar. \p \v 35 Che' woli ti yumʌntel i yalobil, mi caj c chilben lujunmojt israelob. Mi caj cʌq'ueñet. \v 36 Mi caj cʌq'uen junmojt israelob cha'an c'ux mi cubin c winic David tsa' bʌ c yajca. Jini cha'an ma'anic mi caj i yajpel i c'ʌc'al David ya' ba' tsa cʌc'ʌ j c'aba' ti Jerusalén. \v 37 Mi caj c wa'chocoñet ti rey ti' tojlel israelob. \v 38 Mi xuc'ul ma' jac' pejtel c mandar cha'an ma' mel chuqui uts'at tic wut che' bajche' tsi' mele c winic David, che' jini mi caj cajñel a wic'ot. Mi caj cʌq'ueñob i yumʌntel a walobilob ti' tojlel Israel ti pejtelel ora che' bajche' tsac sube David. \v 39 Pero mi caj c poj peq'uesan i p'olbal David cha'an ti' caj i mul Salomón, pero mach ti pejtelelic ora”, che'en lac Yum Dios. Che' tsi' yʌlʌ jini x'alt'an Ahías. \v 40 Che' bʌ tsi' ña'ta Salomón tsi' ñopo i tsʌnsan Jeroboam, pero tsa' puts'i ba'an Sisac jini rey am bʌ ti Egipto. Ya' tsa' jal'a jinto tsa' chʌmi Salomón. \s Tsa' chʌmi Salomón \r (2 Cr. 9.29-31) \p \v 41 An i juñilel Salomón ba' ts'ijbubil pejtel i melbal yic'ot pejtel i subal mu' bʌ i tsictesan i ña'tʌbal. \v 42 Cha'c'al jab tsi' cha'le yumʌl Salomón ya' ti Jerusalén ti' tojlel pejtelel israelob. \v 43 Tsa' chʌmi che' bajche' i ñojte'elob. Tsa' mujqui ya' ti Jerusalén ti' tejclum David i tat. Che' jini tsa' caji i cha'len yumʌl Roboam i yalobil. \c 12 \s Xñusa t'añob jini israelob \r (2 Cr. 10.1―11.4) \p \v 1 Roboam tsa' majli ti Siquem ba' tsa' majliyob pejtelel israelob cha'an mi' wa'chocoñob ti rey. \v 2 Ti jim bʌ ora Jeroboam (i yalobil Nabat) tsi' yubi chuqui tsa' ujti. Ya'to an ti Egipto ba' tsa' puts'i che' bʌ tsi' bʌc'ña jini rey Salomón. \v 3 Pero jini israelob tsi' chocoyob ti pʌyol. Che' jini tsa' cha' sujti Jeroboam ti' lumal. Tsa' majli yic'ot bajc'ʌl i pi'ʌlob cha'an mi' pejcañob Roboam. Tsi' subeyob: \v 4 A tat tsi' teñeyon lojon ti cabʌl e'tel. Yomix ma' t'ox c wocol lojon. Mach yomic lajal ma' mel che' bajche' a tat. Che' jini mi caj c yumañet lojon, che'ob. \v 5 Roboam tsi' jac'beyob: Mi caj c ña'tan bajche' yom. Cucuxla. Che' ñumenix uxp'ejl q'uin mi caj c subeñetla, che'en. Che' jini tsa' cha' sujtiyob ti' yotot. \p \v 6 Jini rey Roboam tsi' c'ajtibeyob jini xñoxob tsa' bʌ i pi'leyob ti e'tel jini rey Salomón: ¿Chuqui yom mic suben ili winicob? che'en. \v 7 Jini xñoxob tsi' jac'beyob: Mi mux a mel che' bajche' mi' yʌlob ili winicob, mi uts ma' pʌs a bʌ ti' tojlelob, che' jini mi caj i yumañetob ti pejtelel ora, che'ob. \v 8 Pero Roboam ma'anic tsi' mula ili t'an. Che' jini tsi' pejca ch'itoñob to bʌ i pi'ʌlob tsa' bʌ coliyob yic'ot. \v 9 Tsi' c'ajtibeyob: ¿Chuqui yom mic subeñob ili winicob tsa' bʌ i subeyon cha'an mic t'oxbeñob i wocol cha'an ma'anic mic mel che' bajche' c tat? che'en Roboam. \v 10 I pi'ʌlo' bʌ ti colel tsi' subeyob: Yom ma' suben ili winicob: “Mi tsa' la' wubi wocol ti' tojlel c tat, ñumen mi caj la' wubin tic tojlel. \v 11 Isujm, c tat tsi' yʌq'ueyetla wocol bʌ e'tel, pero ñumen cabʌl mi caj cʌq'ueñetla. C tat tsi' jats'ʌyetla ti asiyal, pero joñon mi caj cʌq'uetla ti c'uxtʌl ti siñan”. Che' yom ma' subeñob, che'ob jini ch'itoñob to bʌ i pi'ʌlob. \p \v 12 Che' ti' yuxp'ejlel q'uin tsa' cha' c'oti Jeroboam yic'ot i winicob ba'an Roboam che' bajche' tsi' yʌc'ʌ i t'an Roboam: Che' ñumenix uxp'ejl q'uin mi caj c subeñetla, che'en. \v 13 Jini rey tsʌts tsi' pejca jini winicob. Ma'anic tsi' jac'beyob i t'an jini xñoxob. \v 14 Tsi' jac'beyob i t'an jini ch'itoñob to bʌ i pi'ʌlob ti colel. Tsi' yʌlʌ: Isujm tsi' yʌq'ueyetla wocol e'tel c tat, pero ñumen cabʌl mi caj cʌq'ueñetla. C tat tsi' jats'ʌyetla ti asiyal, pero joñon mi caj cʌq'uetla ti c'uxtʌl ti siñan, che'en Roboam. \v 15 Jini rey ma'anic tsi' jac'beyob i wocol t'an jini winicob. Che'ʌch tsa' ujti cha'an mi' ts'ʌctiyel i t'an lac Yum che' bajche' tsi' yʌlʌ jini x'alt'an Ahías ch'oyol bʌ ti Silón. \p \v 16-17 Che' bʌ tsi' ña'tayob jini israelob ma'anic woli' jac'beñob i wocol t'an jini rey, tsi' yʌlʌyob: ¿Chuqui tsac taja lojon ti' yumʌntel David? ¿Chuqui to i ye'tel mi lac yuman i p'olbal David? Israelob, cha' conla ti la cotot. La' i bajñel yumañob Roboam i pi'ʌlob. Che' tsi' yʌlʌyob. Tsi' chocbeyob majlel ili t'an. Che' jini tsa' laj sujtiyob jini israelob ti' yotot. Roboam tsi' cha'le yumʌl ti' tojlel junmojt israelob chumulo' bʌ ti Judá. \v 18 Jini rey Roboam tsi' choco majlel Adoram i yum jini x'e'telob cha'an mi' wets'ob tilel winicob. Pero jini israelob tsi' juluyob ti xajlel. Che' jini tsa' chʌmi. Jini cha'an jini rey Roboam ti ora jach tsa' letsi ti carreta cha'an mi' majlel ti puts'el ti Jerusalén. \v 19 Jini cha'an t'oxolob to jini israelob ti' tojlel i p'olbal David c'ʌlʌl wʌle. \v 20 Che' bʌ tsi' yubiyob pejtelel israelob cha' c'otemix Jeroboam ya' ba'an israelob, tsi' chocoyob majlel winicob cha'an mi' pʌyob tilel. Che' jini tsi' wa'chocoyob ti rey ti' tojlel pejtelel israelob. Cojach junmojt tsi' chʌn tsajcayob i p'olbal David ya' ti Judá. \p \v 21 Che' bʌ tsa' juli Roboam ti Jerusalén, tsi' pʌyʌ tilel pejtel i p'olbal Judá yic'ot pejtel i p'olbal Benjamín, bolonc'al mil (180,000) winicob yujilo' bʌ guerra. Tsi' ña'ta wersa mi caj i cha'len guerra ti' contra jini lujunmojt israelob cha'an mi' ch'ʌmob ti' wenta. \v 22 Pero lac Yum tsi' pejca Semaías i winic Dios. Tsi' sube: \v 23 Suben jini rey Roboam (i yalobil Salomón) yic'ot i winicob ya' ti Judá yic'ot ti Benjamín yic'ot yaño' bʌ: \v 24 “Mach yomic mi la' wʌlʌc majlel ti guerra ti' contra la' pi'ʌlob israelo' bʌ. Cha' cucuxla ti la' wotot come joñon tsac t'oxoyob”, che'en lac Yum. Che' tsi' yʌlʌ jini x'alt'an Semaías. Jini winicob tsi' jac'beyob i t'an lac Yum. Tsa' cha' sujtiyob ti' yotot che' bajche' tsa' subentiyob. \s I mul Jeroboam \p \v 25 Jeroboam tsi' cha' wen mele jini ts'ajquibil bʌ tejclum Siquem am bʌ ti Efraín wits ya' ba' chumul. Ti wi'il tsi' cha' mele jini ts'ajquibil bʌ tejclum i c'aba' Penuel. \v 26 Jeroboam tsa' caji i ña'tan ti' pusic'al: Bʌbʌq'uen mi caj i cha' chilbeñon c yumʌntel i pi'ʌlob David. \v 27 Che' mi' letselob pejtel c winicob ya' ti Jerusalén cha'an mi' pulbeñob i majtan* lac Yum, bʌbʌq'uen mi caj i ña'tañob ti' pusic'al cha'an mi' cha' tsajcañob jini rey Roboam. Che' jini mi caj i tsʌnsañoñob cha'an mi' cha' yumañob jini Roboam i rey judíojob. Che' tsi' ña'ta Jeroboam. \v 28 Jini cha'an tsi' teme i t'an yic'ot año' bʌ i ye'tel cha'an mi' mel cha'cojt i yejtal alʌ tat wacax melbil bʌ ti oro. Tsi' sube pejtel winicob: Mach wersajix mi la' chʌn letsel majlel ti Jerusalén, come awilan wʌ'ix an la' dios tsa' bʌ i loc'sayetla ti' lumal Egipto, che'en. \p \v 29 Tsi' yʌc'ʌ juncojt i yejtal alʌ tat wacax ya' ti Betel. Tsi' yʌc'ʌ yambʌ ti Dan. \v 30 Che' jini tsi' xiq'ui ti mulil jini israelob. Tsi' ñopbeyob i t'an. Tsi' ch'ujutesayob i yejtal wacax ya' ti Betel yic'ot ti Dan. \v 31 Jeroboam tsi' mele ja'el i yotlel diosob ya' ti bujbujtʌl. Tsi' wa'choco motomajob* mach bʌ levíjobic. \v 32 Che' ti' tejchibal noviembre Jeroboam tsi' mele ñuc bʌ q'uin cha'an Tabernáculo, lajal bajche' mi' melob ya' ti Jerusalén. Tsa' majli ti Betel ba' lotol i yejtal alʌ tat wacax cha'an mi' yʌq'uen i majtan i dios tac ya' ti pulʌntib. Che' ja'el tsi' wa'choco motomajob cha'an mi' melob i ye'tel ya' ti bujbujtʌl am bʌ ti Betel. \v 33 Leco tsi' mele Jeroboam che' bajche' tsi' bajñel ña'ta ti' pusic'al. Tsi' pʌyʌ jini israelob ti q'uiñijel ya' ti Betel. Tsi' tsʌnsa alʌc'ʌl ti pulʌntib. Tsi' pulbe pom. \c 13 \s Juntiquil x'alt'an tsi' tiq'ui Jeroboam \p \v 1 Che' ya' wa'al Jeroboam ti' t'ejl i pulʌntib wacax ba' woli' pulben pom, tsa' tili winic ch'oyol bʌ ti Judá, chocbil tilel ti Dios. Tsa' c'oti ti Betel. \v 2 Cʌntesʌbil ti lac Yum tsi' cha'le t'an ti' contra jini pulʌntib. Tsi' yʌlʌ: Ubin i t'an lac Yum: “Mi caj i yilan pañimil juntiquil i p'olbal David i c'aba' Josías. Josías mi caj i yʌc' ti ili pulʌntib i bʌquel jini payxo motomajob mu' bʌ i pulob pom ilayi. Mi caj i pulben i bʌquel jini payxo bʌ motomajob ti ili pulʌntib”, che'en lac Yum. Che' tsi' yʌlʌ jini x'alt'an. \v 3 Tsi' subu ja'el bajche' mi caj i ña'tañob mi tilem ti lac Yum ili t'an: “Mi caj i jajwel ili pulʌntib. Mi caj i pujquel majlel i tʌñil c'ajc am bʌ ti mal”, che'en. Che' tsi' yʌlʌ jini x'alt'an. \p \v 4 Jini rey Jeroboam tsi' yubibe i t'an i winic Dios ti' contra jini pulʌntib am bʌ ti Betel. Jeroboam tsi' tuch'u jini x'alt'an. Tsi' yʌlʌ: Chucu jini winic, che'en. Ti ora jach tsa' tuch' señ'a i c'ʌb. \v 5 Tsa' jajwi jini pulʌntib. Tsa' pam pujqui i tʌñil c'ajc am bʌ ti mal. Che'i tsa' ts'ʌctiyi i t'an i winic lac Yum che' bajche' tsi' yʌlʌ lac Yum. \v 6 Jini rey tsi' c'ajtibe jini x'alt'an cha'an mi' pejcan i Dios cha'an mi' q'uejlel ti uts'at: Cha'len oración cha'an mi' cha' lajmel j c'ʌb, che'en. I winic Dios tsi' mele che' bajche' tsa' c'ajtibenti. Che' jini tsa' cha' lajmi i c'ʌb jini rey. Tsa' cha' ajni che' bajche' ti ñaxan. \v 7 Jini rey tsi' sube i winic Dios: Conla ti cotot cha'an ma' c'ux waj quic'ot. Mi caj cʌq'ueñet a majtan, che'en. \v 8 Pero i winic Dios tsi' jac'ʌ: Anquese mux a wʌq'ueñon ojlil a wotot, ma'anic mic majlel a wic'ot. Ma'anic mi caj c cha'len we'el uch'el ilayi. \v 9 Come lac Yum tsi' tiq'uiyon ame anic chuqui mij c'ux mic jap ilayi. Tsi' subeyon ja'el cha'an mach ya'ic mic cha' sujtel ba' tsa' tiliyon. Che' tsi' yʌlʌ jini x'alt'an. \v 10 Jini cha'an tsa' sujti majlel ti yambʌ bij, mach ya'ic ba' tsa' tili. \p \v 11 Ya' chumul ti Betel ñoxix bʌ x'alt'an. I yalobilob tsi' subeyob pejtel chuqui tsi' cha'le i winic Dios ya' ti Betel ti jim bʌ q'uin yic'ot pejtel chuqui tsi' sube rey jini x'alt'an. \v 12 I tat tsi' c'ajtibeyob: ¿Baqui bʌ bij tsa' cha' sujti? che'en. Tsi' pʌsʌyob ti' c'ʌb ya' ba' tsa' majli i winic Dios tilem bʌ ti Judá. \v 13-14 Jini ñoxix bʌ x'alt'an tsi' sube i yalobilob: Chajpʌbeñon jini burro, che'en. Tsi' chajpʌbeyob. C'ʌchʌl tsa' majli i taj i winic Dios ya' ba' woli' sujtel. Tsa' c'oti i taj ya' ba' buchul ti' yebal c'olol te'. Tsi' c'ajtibe: ¿I winiquet ba Dios tilemet bʌ ti Judá? che'en. Tsi' jac'ʌ: Joñon cu, che'en. \v 15-16 Jini ñoxix bʌ x'alt'an tsi' sube: Conla ti cotot ti c'ux waj, che'en. Jini yambʌ tsi' jac'ʌ: Mach mejlicon come tic'bilon ti we'el uch'el ilayi. Jini cha'an ma'anic mic majlel awic'ot, \v 17 come lac Yum tsi' subeyon: “Mach yomic ma' cha'len we'el uch'el ya'i. Mach yomic ma' cha' sujtel majlel ba' tsa' tiliyet”, che'en lac Yum. Che' tsi' yʌlʌ x'alt'an. \v 18 Jini ñoxix bʌ winic tsi' sube: X'alt'añon ja'el che' bajche'et. Juntiquil i yángel lac Yum tsi' subeyon cha'an mic pʌyet ti cotot ti we'el uch'el, che'en. \v 19 Jiñʌch lot pero jini winic ch'oyol bʌ ti Judá tsi' ñopo. Tsa' majli yic'ot. Tsi' cha'le we'el uch'el. \p \v 20 Che' buchulob to ti mesa, tsa' c'oti i t'an lac Yum ti' tojlel jini ñoxix bʌ x'alt'an. \v 21 Ti c'am bʌ t'an tsi' sube i winic Dios tilem bʌ ti Judá: Jiñʌch i t'an lac Yum: “Tsa' ñusʌbe i t'an a Yum Dios. Ma'anic tsa' jac'be i mandar. \v 22 Come tsa'ix cha' sujtiyet tilel ti we'el uch'el wʌ' ba' tic'bilet. Jini cha'an ma'anic mi caj a mujquel ti a lumal ba' muculob a ñojte'elob”, che'en lac Yum. Che' tsi' yʌlʌ jini ñoxix bʌ x'alt'an. \p \v 23 Che' bʌ ujtemix ti we'el jini ñoxix bʌ x'alt'an, tsi' chajpʌbe i burro jini x'alt'an tsa' bʌ i jac'ʌ i pʌyol ti' yotot. \v 24 Che' woli' majlel ti bij i winic Dios, tsi' taja bajlum. Jini bajlum tsi' tsʌnsa. Tsa' chʌmi jini x'alt'an. Cotol jini burro yic'ot jini bajlum ti' t'ejl jini ch'ujlelʌl ya' ba' ñolol ti bij. \v 25 Cha'tiquil uxtiquil xñumelob tsa' c'oti i tajob ti bij. Ya' cotocña jini bajlum ti' t'ejl ch'ujlelʌl. Tsa' majli i subob ti tejclum ba' chumul jini ñoxix bʌ x'alt'an. \v 26 Jiñʌch tsa' bʌ i cha' pʌyʌ tilel ti' yotot. Che' bʌ tsi' yubi, tsi' yʌlʌ: Jiñʌch i winic Dios tsa' bʌ i ñusʌbe i t'an lac Yum. Lac Yum tsi' sube jini bajlum cha'an mi' tsʌnsan. Tsi' tsʌnsa cha'an mi' ts'ʌctiyel i t'an lac Yum, che'en jini ñoxix bʌ x'alt'an. \p \v 27-28 Tsi' sube i yalobilob cha'an mi' chajpʌbeñob i burro. C'ʌchʌl tsa' majli. Tsi' taja jini ch'ujlelʌl ti bij. Cotol jini burro yic'ot jini bajlum ti' t'ejl ch'ujlelʌl. Jini bajlum ma'anic tsi' c'uxu jini ch'ujlelʌl. Ma'anic tsi' tic'la burro ja'el. \v 29 Jini x'alt'an tsi' ch'uybe letsel i bʌc'tal i winic Dios. Tsi' yʌc'ʌ ti' pat burro cha'an mi' ch'ʌm majlel ti tejclum cha'an mi' yuc'tañob. \v 30 Tsi' mucu ya' ti mucoñibʌl i cha'an bʌ. Tsi' yuc'tayob. Tsi' yʌlʌyob: Mach cha'leyajix, quijts'in, quijts'in, che'ob. \v 31 Che' jini tsi' mucuyob. Jini x'alt'an tsi' sube i yalobilob: Che' mic chʌmel, yom mi la' mucon wʌ' ba' mucul i winic Dios. Yom ma' wʌc' c bʌquel ti' t'ejl i bʌquel i winic Dios, \v 32 come mi caj i ts'ʌctiyel i t'an lac Yum tsa' bʌ ajli ti' contra jini pulʌntib am bʌ ti Betel, ti' contra jini bujbujtʌl ba' mi' ch'ujutesañob dioste' tac ti pejtelel tejclum ti Samaria. Che' tsi' yʌlʌ jini ñoxix bʌ x'alt'an. \p \v 33 Jeroboam ma'anic tsi' cʌyʌ i mel jontolil bajche' jach yom i pusic'al. Tsi' chʌn wa'choco motomajob loq'uemo' bʌ ti jujunmojt israelob cha'an mi' cha'leñob ch'ujutesaya ti bujbujtʌl. Tsa' ochiyob ti motomaj jini mach bʌ levíjobic. \v 34 Jini cha'an Dios tsi' jisa i p'olbal Jeroboam. Che' jini tsa' chilbenti i yumʌntel. \c 14 \s Ahías tsi' subu t'an ti' contra Jeroboam \p \v 1 Tsa' c'am'a i yalobil Jeroboam i c'aba' Abías. \v 2 Jeroboam tsi' sube i yijñam: Yʌñʌ a wut, lʌpʌ yambʌ a bujc cha'an ma'anic mi' cʌñetob winicob x'ixicob, cha'an ma'anic mi' tsictiyel mi quijñamet. Cucu ti Silo ba'an jini x'alt'an i c'aba' Ahías. Jiñʌch tsa' bʌ i subeyon mi caj cochel ti rey ti' tojlel israelob. \v 3 Ch'ʌmʌ majlel lujunlʌjts pan yic'ot tiquin bʌ ts'usub yic'ot junwojl chab. Aq'uen jini x'alt'an. Jini mi caj i subeñet mi mu'to i c'oc'an la calobil. Che' tsi' yʌlʌ Jeroboam. \p \v 4 Che'ʌch tsi' mele i yijñam Jeroboam. Tsa' majli ti' yotot Ahías ya' ti Silo. Ñoxix Ahías. Ma'anix mi' c'otel i wut. \v 5 Lac Yum tsi' sube: Tal i yijñam Jeroboam cha'an mi' c'ajtibeñet mi mu'to i c'oc'an i yalobil come c'am, che'en lac Yum. Tsi' sube ja'el bajche' yom mi' jac'ben. \p \v 6 Che' bʌ tsa' c'oti jini x'ixic yʌñʌl bʌ i wut yic'ot i pislel cha'an mach yomic i yʌc' i bʌ ti cʌjñel, Ahías tsi' yubi ya' ch'ojch'ojña tilel i yoc ti' ti' otot. Tsi' pejca: Ochen, i yijñam Jeroboam. ¿Chucoch tsa' yʌñʌ a bʌ? Mi caj c subeñet ch'ijiyem bʌ t'an. \v 7 Cucu suben Jeroboam: “Jiñʌch i t'an lac Yum i Dios Israel: Tsac yajcayet ti' tojlel israelob. Tsac wa'chocoyet cha'an ma' cha'len yumʌl ti' tojlel c cha'año' bʌ. \v 8 Tsac chilbe i yumʌntel i p'olbal David cha'an mi cʌq'ueñet. Pero ma'anic tsa' jac'beyon c mandar che' bajche' tsi' jac'ʌ c winic David. David tsi' tsajcayon ti pejtelel i pusic'al. Tsi' cha'le chuqui toj tic wut. \v 9 Ñumen jontolet che' bajche' pejtel yumʌlob. Cʌlʌx jax c mich'ajel, come tsa' mele i yejtal dios tac. Tsa' ch'ujutesa. Tsa' cʌyʌyon. \v 10 Jini cha'an mi caj cʌq'ueñob wocol año' bʌ ti' yotot Jeroboam. Mi caj c jisan pejtel ch'iton bʌ i yalobilob cha'an ma'anic mi' cʌytʌl mi juntiquilic. Mi caj c misun loq'uel ti Israel pejtel i cha'año' bʌ Jeroboam che' bajche' mi' misuntel loq'uel i ta' alʌc'ʌl. \v 11 Jini mu' bʌ i chʌmel ti mal tejclum mi caj i c'uxtʌl ti ts'i'. Jini mu' bʌ i chʌmel ti bij mi caj i c'uxtʌl ti xta'jol. Jiñʌch i t'an lac Yum. \v 12 Cucux ti a wotot. Che' ma' wochel ti tejclum, mi caj i chʌmel a walobil. \v 13 Mi caj i yuc'tañob pejtelel israelob. Mi caj i mucob. Pero cojach jini mi caj i mujquel. Come ti' tojlel pejtelel a pi'ʌlob ti' yotot Jeroboam cojach jini tsa' q'uejli ti uts'at ti' wut Dios. \v 14 Lac Yum mi caj i wa'chocon yambʌ rey ti' tojlel israelob. Jini mi caj i tsʌnsan pejtel i p'olbal Jeroboam. \v 15 Lac Yum mi caj i yʌq'uen wocol Israel che' bajche' amʌy jats'bil bʌ ti ja'. Mi caj i boc loq'uel che' bajche' te'. Mi caj i loc'sañob ti jini uts'at bʌ lum tsa' bʌ i yʌq'ueyob i ñojte'elob. Mi caj i laj pucob majlel ti junwejl Eufrates, come tsi' meleyob i yejtal dios tac. Tsi' techbeyob i mich'ajel lac Yum. \v 16 Jini cha'an lac Yum mi caj i cʌy israelob cha'an ti' caj i mul Jeroboam, cha'an tsi' xiq'ui ti mulil jini israelob”. Che' yom ma' suben, che'en Ahías. \p \v 17 Jini cha'an tsa' sujti ti Tirsa i yijñam Jeroboam. Che' woli' c'otel ti' ti' i yotot, tsa' chʌmi i yalobil. \v 18 Tsi' mucuyob. Pejtelel israelob tsi' yuc'tayob che' bajche' lac Yum tsi' sube jini x'alt'an Ahías. \v 19 Ts'ijbubil ti' juñilel i reyob Israel yan tac bʌ i melbal Jeroboam yic'ot bajche' tsa' ujti guerra ti' tojlel. \v 20 Jeroboam tsi' cha'le yumʌntel cha'p'ejl i cha'c'al jab. Che' bʌ tsa' chʌmi Jeroboam, tsi' ch'ʌmbe i ye'tel i yalobil i c'aba' Nadab. \s I yumʌntel Roboam \r (2 Cr. 12.1-16) \p \v 21 Ya' ti Judá tsi' cha'le yumʌl Roboam (i yalobil Salomón). Anix jump'ejl i yuxc'al (41) i jabilel che' bʌ tsa' caji ti yumʌntel. Wuclujump'ejl (17) jab tsi' cha'le yumʌl ya' ti Jerusalén, jini tejclum tsa' bʌ i yajca lac Yum ti' tojlel pejtel Israel cha'an mi' cʌjñel i c'aba'. I ña' Roboam jiñʌch Naama ch'oyol bʌ ti Amón. \v 22 Jini año' bʌ ti Judá ja'el tsi' cha'leyob jontolil ti' wut lac Yum. Tsi' techbeyob i mich'ajel lac Yum cha'an cabʌl i mul, ñumen bajche' i ñojte'elob. \v 23 Tsi' wa'chocoyob oy ba' mi' cha'leñob ch'ujutesaya ya' ti bujbujtʌl. Tsi' meleyob dios tac. Tsi' yʌc'ʌyob ti jujump'ejl chan bʌ bujtʌl yic'ot ti yebal jujuntejc jupul bʌ te'. \v 24 An winicob ti Judá tsa' bʌ i pi'leyob i bʌ ti' ts'i'lel. Jini chumulo' bʌ ti Judá leco tsi' meleyob che' bajche' tsi' meleyob jini ñaxan bʌ i yumob jini lum. Lac Yum tsi' chocoyob loq'uel cha'an i mul cha'an mi' ch'ʌmob i lum jini israelob. \p \v 25 Che' ti' jo'p'ejlel i jabilel i yumʌntel Roboam, jini rey ti Egipto i c'aba' Sisac tsi' teche guerra ti' contra Jerusalén. \v 26 Tsi' loc'sa jini letsem tac bʌ i tojol am bʌ ti' yotot lac Yum yic'ot ti' yotot jini rey. Tsi' lu' xujch'i majlel yic'ot jini mʌctʌjibʌl cha'an guerra tsa' bʌ i mele Salomón ti oro. \v 27 Roboam tsi' mele yambʌ mʌctʌjibʌl ti bronce cha'an i q'uexol. Tsi' yʌq'ueyob i yumob xcʌntayajob mu' bʌ i cʌntañob i ti' i yotot rey. \v 28 Che' bʌ tsa' majli jini rey ti' yotot lac Yum, jini xcʌntayajob tsi' ye'eyob majlel jini mʌctʌjib. Che' bʌ tsa' sujti tsi' cha' lotoyob ti' yajñib. \p \v 29 Ts'ijbubil ti' juñilel i reyob Judá jini yan tac bʌ i melbal Roboam yic'ot pejtel tsa' bʌ ujti che' woli' mel i ye'tel. \v 30 Tsi' contrajiyob i bʌ Roboam yic'ot Jeroboam che' cuxulob to. \v 31 (I ña' Roboam jiñʌch Naama jini ch'oyol bʌ ti Amón.) Che' bʌ tsa' chʌmi Roboam, tsa' mujqui ba' mucul i ñojte'elob ya' ti Jerusalén. I yalobil i c'aba' Abiam tsi' ch'ʌmbe i ye'tel. \c 15 \s I yumʌntel Abiam \r (2 Cr. 13.1-22) \p \v 1 Che' ti' waxʌclujump'ejl (18) i jabilel i yumʌntel Jeroboam (i yalobil Nabat), Abiam tsa' wa'choconti ti rey ti Judá. \v 2 Uxp'ejl jab tsi' cha'le yumʌl ti Jerusalén. I ña' Abiam jiñʌch Maaca, i yixic'al Abisalom. \v 3 Abiam tsi' cha'le mulil lajal bajche' i tat. Ma'anic tsi' ñopo lac Yum Dios ti jump'ejl i pusic'al che' bajche' David i ñojte'el. \v 4 Pero cha'an ti' caj David, lac Yum Dios tsi' yʌq'ue i p'olbal tsa' bʌ i cha'le i ye'tel ti' q'uexol ya' ti Jerusalén, come David tsi' c'uxbi lac Yum. \v 5 Tsi' cha'le chuqui uts'at ti' wut lac Yum. Ma'anic tsi' ñusʌbe i t'an lac Yum ti pejtelel i jabil, cojach tsi' ñusa che' bʌ tsi' taja i mul ti' tojlel Urías jini heteo. \v 6 Che' yumʌlʌch Abiam ti Judá, tsi' chʌn contrajiyob i bʌ ti guerra jini israelob. \v 7 Ts'ijbubil ti' juñilel i reyob Judá yan tac bʌ i melbal Abiam yic'ot pejtel tsa' bʌ ujti ti' yumʌntel. \v 8 Che' bʌ tsa' chʌmi Abiam, tsa' mujqui ya' ti Jerusalén. I yalobil i c'aba' Asa tsi' ch'ʌmbe i ye'tel. \s I yumʌntel Asa \r (2 Cr. 14.1-5; 15.16-19) \p \v 9 Che' ñumenix bolonlujump'ejl (19) i jabilel i yumʌntel Jeroboam jini rey ti Israel, Asa tsa' wa'choconti ti rey ti Judá. \v 10 Tsi' cha'le yumʌl ti Jerusalén jump'ejl i yuxc'al (41) jab. \v 11 Asa tsi' mele chuqui uts'at ti' wut lac Yum che' bajche' David i ñojte'el. \v 12 Tsi' choco loq'uel ti' lumal jini winicob tsa' bʌ i laj bʌ pi'leyob i bʌ. Tsi' choco pejtel jini dioste' tac tsa' bʌ i meleyob i tatob. \v 13 Tsi' chilbe i ye'tel x'ixic bʌ yumʌl i c'aba' Maaca, i chuchu', come tsi' mele dioste' i c'aba' Asera. Asa tsi' tsepe. Tsi' pulu ya' ti' bijlel ja' i c'aba' Cedrón. \v 14 Ma'anic tsi' jisa i yajñib tac dioste' ti bujbujtʌl, pero xuc'ul tsi' ñopo lac Yum ti pejtelel i jabilel. \v 15 Asa tsi' loto jini mʌctʌjibʌl tac ti Templo cha'an mi' q'uejlel. Jiñʌch mʌctʌjibʌl melbil bʌ ti bronce tsa' bʌ i yʌq'ue lac Yum i tatuch. Ya' tsi' loto ja'el jini p'ejt tac melbil bʌ ti plata yic'ot ti oro. \s Asa yic'ot Benadad tsi' coltayob i bʌ \r (2 Cr. 16.1-10) \p \v 16 Asa tsi' chʌn cha'le guerra yic'ot Baasa jini rey ti Israel. \v 17 Baasa tsi' wen ñup'u jini tejclum i c'aba' Ramá cha'an mach chʌn mejlix ti ñumel jini año' bʌ ti Judá. \v 18 Jini cha'an Asa tsi' ch'ʌmʌ pejtel jini oro yic'ot plata tsa' bʌ cʌle ti' yotot lac Yum yic'ot ti' yotot rey. Tsi' yʌc'ʌ ti' c'ʌb i winicob cha'an mi' ch'ʌmbeñob majlel Benadad ya' ba' chumul ti Damasco. Benadad jiñʌch i yalobil Tabrimón, i yalobil bʌ Hezión jini rey ti Siria. \v 19 Asa tsi' choco ti subentel ja'el: La' lac laje' lac t'an che' bajche' lac tatob. Wolic chocbeñet majlel plata yic'ot oro cha'an a majtan. Yom ma' jem a t'an yic'ot Baasa jini rey ti Israel cha'an mi' cʌy i contrajiñon ti guerra, che'en Asa. \v 20 Benadad uts'at tsi' yubibe i t'an jini rey Asa. Tsi' yʌq'ue mandar i yumob soldadojob cha'an mi' majlelob ti guerra ti' contra i tejclum tac Israel. Che' jini tsi' cha'leyob guerra ti' contra Ijón, yic'ot Dan, yic'ot Abelbet Maaca, yic'ot pejtel Cineret, yic'ot pejtel tejclum tac am bʌ ti Neftalí. \v 21 Che' bʌ tsi' yubi Baasa, tsi' cʌyʌ i cha' mel jini tejclum i c'aba' Ramá. Tsa' sujti ti Tirsa. \v 22 Jini rey Asa tsi' yʌc'ʌ i t'an cha'an mi' pʌjyelob tilel pejtelel winicob ti Judá. Tsi' comol jemeyob jini xajlel tac yic'ot te' ya' ti Ramá tsa' bʌ i c'ʌñʌyob israelob cha'an i mʌjquil Ramá. Asa tsi' c'ʌñʌ cha'an mi' wen mel ti uts'at jini tejclum Geba am bʌ ti Benjamín yic'ot Mizpa. \s Tsa' chʌmi Asa \r (2 Cr. 16.11-14) \p \v 23 Ts'ijbubil ti' juñilel i reyob Judá pejtel yan tac bʌ i melbal Asa yic'ot bajche' tsi' mele tejclum tac. Che' ñoxix tsa' caji i tejchel i c'amʌjel i yoc. \v 24 Tsa' chʌmi Asa. Tsa' mujqui ba' mucul i ñojte'elob ya' ti' tejclum David. Josafat i yalobil tsi' ch'ʌmbe i ye'tel i tat. \s I yumʌntel Nadab \p \v 25 Che' ñumenix jump'ejl jab i yumʌntel Asa, tsa' wa'choconti ti rey Nadab i yalobil Jeroboam ya' ti Israel. Tsi' cha'le yumʌl cha'p'ejl jab. \v 26 Tsi' cha'le jontolil ti' wut lac Yum che' bajche' i tat. Tsi' ch'ujutesa dios tac. Tsi' xiq'ui ti mulil jini israelob. \p \v 27 Baasa (i yalobil Ahías i p'olbal Isacar) tsa' caji i contrajin Nadab. Nadab tsi' pʌyʌ majlel jini israelob ti guerra ya' ti Gibetón, jump'ejl tejclum i cha'an bʌ filisteojob. Che' woli ti guerra ti' contra Gibetón, \v 28 Baasa tsi' tsʌnsa Nadab. Tsi' chilbe i yumʌntel che' i yuxp'ejlel jab i yumʌntel Asa, jini rey ti Judá. \v 29 Che' bʌ ochemix ti rey, Baasa tsi' tsʌnsa pejtel i pi'ʌlob Jeroboam. Ma'anic tsa' cʌle mi juntiquilic. Che'i tsa' ts'ʌctiyi i t'an lac Yum tsa' bʌ subenti jini x'alt'an Ahías ch'oyol bʌ ti Silo. \v 30 Che'ʌch tsa' ujti cha'an ti' caj i mul Jeroboam, cha'an tsi' xiq'ui ti mulil jini israelob. Tsi' techbe i mich'ajel lac Yum i Dios Israel. \p \v 31 Laj ts'ijbubil ti' juñilel i reyob israelob chuqui tsa' ujti che' bʌ tsi' cha'le yumʌl Nadab. \v 32 Ma'anic tsa' lajmi guerra ti' tojlel Asa yic'ot Baasa jini rey ti Israel. \s I yumʌntel Baasa \p \v 33 Che' ti' yuxp'ejlel jab i yumʌntel Asa, rey bʌ ti Judá, tsa' wa'choconti Baasa (i yalobil Ahías) ti' rey jini israelob ya' ti Tirsa. Tsi' cha'le yumʌl chʌmp'ejl i cha'c'al (24) jab. \v 34 Tsi' cha'le jontolil ti' wut lac Yum. Tsi' mele che' bajche' i melbal Jeroboam. Tsi' xiq'ui jini israelob cha'an mi' ch'ujutesañob dioste' tac. \c 16 \p \v 1 Lac Yum tsi' sube jini x'alt'an Jehú (i yalobil Hanani) cha'an mi' cha' suben Baasa: \v 2 Tsa cʌq'ueyet a ñuclel, Baasa, che' mach cʌmbiletic. Tsac wa'chocoyet ti' yum israelob, pero lajal tsa' mele che' bajche' Jeroboam. Tsa' xiq'ui ti mulil israelob. Tsa' techbeyon c mich'ajel cha'an cabʌl a mul. \v 3 Wʌle mi caj c jisan a p'olbal che' bajche' tsac jisʌbe i p'olbal Jeroboam. \v 4-7 Jini a pi'ʌlob mu' bʌ i chʌmelob ti tejclum mi caj i c'uxtʌlob ti ts'i'. Jini mu' bʌ i chʌmelob ti jochol bʌ lum, jini xta'jol mi caj i c'uxob, che'en lac Yum. Che'ʌch tsa' subenti Baasa come tsi' techbe i mich'ajel lac Yum cha'an ti' caj i jontolil. Anquese lac Yum tsi' jisa i p'olbal Jeroboam cha'an ti' caj i mul, lajal tsi' cha'le jontolil Baasa che' bajche' Jeroboam. Tsa' chʌmi Baasa. Ya' tsa' mujqui ti Tirsa. Ts'ijbubil ti' juñilel i reyob Israel jini yan tac bʌ i melbal Baasa yic'ot chuqui tsa' ujti ti' tojlel. Tsa' ochi ti rey i yalobil i c'aba' Ela. \s I yumʌntel Ela yic'ot Zimri \p \v 8 Che' ti wʌcp'ejl i cha'c'al (26) jab i ye'tel Asa i rey Judá, tsa' caji ti yumʌntel Ela (i yalobil Baasa) ti Israel. Tsi' cha'le yumʌl cha'p'ejl jab ya' ti Tirsa. \v 9 An i winic Ela i c'aba' Zimri am bʌ ti' wenta lamital jini xñijca carretajob. Zimri tsa' caji i tem i t'an yic'ot i winicob cha'an mi' chilben i ye'tel Ela. Ti jump'ejl q'uin ya'an jini rey ti' yotot Arsa ya' ti Tirsa. Jini Arsa jiñʌch jini x'ac' e'tel ti' yotot rey. Che' woli' yʌc'an jini rey, \v 10 tsa' c'oti Zimri i lowe'. Tsi' tsʌnsa. Che' jini tsi' yotsa i bʌ ti rey ti Israel che' ti' wucp'ejl i cha'c'al (27) i jabilel i yumʌntel jini Asa am bʌ ti Judá. \p \v 11 Zimri tsi' tsʌnsa pejtel i pi'ʌlob jini rey Ela, yic'ot pejtelel i cʌñʌ bʌ ja'el. Ma'anic tsa' cʌle mi juntiquilic winic. \v 12 Zimri tsi' laj jisa pejtelel i pi'ʌlob Baasa che' bajche' lac Yum tsi' sube jini x'alt'an Jehú. \v 13 Tsa' ujti pejtel iliyi cha'an ti' caj i mul Baasa, ti' caj i mul i yalobil i c'aba' Ela. Tsi' xiq'uiyob ti mulil israelob cha'an mi' ch'ujutesañob dioste' tac. Tsi' techbeyob i mich'ajel lac Yum i Dios Israel. \v 14 Ts'ijbubil ti' juñilel i reyob Israel pejtel i melbal Ela. \p \v 15-16 Wucp'ejl jach q'uin tsi' cha'le yumʌntel Zimri. Jini soldadojob israelo' bʌ woliyob ti guerra ti' contra Gibetón, jump'ejl tejclum i cha'an filisteojob, che' bʌ tsi' yubiyob chʌmenix i rey come Zimri tsi' tsʌnsa. Tsi' temeyob i t'an cha'an mi' yotsañob ti rey Omri, i yum soldadojob. \v 17 Jini cha'an Omri tsi' pʌyʌ majlel jini soldadojob año' bʌ ti Gibetón. Tsa' majli i joy mʌctañob Tirsa i tejclum jini rey. \v 18 Che' bʌ tsi' q'uele Zimri tsa'ix chijli jini tejclum, tsa' ochi ti mal jini colem bʌ i yotot. Tsi' tsuc'u ti c'ajc. Ya' tsa' chʌmi ti c'ajc. \v 19 Come Zimri tsi' cha'le jontolil che' bajche' Jeroboam ja'el. Tsi' ch'ujutesa dioste' tac. Tsi' xiq'ui ti mulil jini israelob. \v 20 Ochem ti' juñilel i reyob israelob yan tac bʌ i melbal Zimri yic'ot bajche' tsi' mele ti' tojlel Ela. \s I yumʌntel Omri \p \v 21 Tsi' t'oxoyob i bʌ jini israelob ti cha'mojt. Ojlil tsi' tsajcayob Omri. Ojlil tsi' tsajcayob Tibni (i yalobil Ginat). \v 22 I winicob Omri tsa' mʌjliyob i cha'an. Tsa' tsʌnsʌnti Tibni. Tsa' ochi ti rey Omri. \v 23-24 Che' ñumenix lujump'ejl i cha'c'al (30) jab i yumʌntel Asa ti Judá, tsa' caji ti yumʌntel Omri ti Israel. Wʌcp'ejl jab tsi' cha'le yumʌl ya' ti Tirsa. Wʌcp'ejl jab tsi' cha'le yumʌl ti Samaria. Tsi' mʌñʌ jini wits i c'aba' Samaria am bʌ i yum i c'aba' Semer. Tsi' tojbe lujump'ejl i yuxc'al mil (50,000) peso. Tsi' mele tejclum ya'i. Tsi' yotsʌbe i c'aba' Samaria cha'an mi' ña'tʌntel i c'aba' Semer. \p \v 25 Cabʌl tsi' cha'le jontolil Omri ñumen bajche' yambʌ reyob. \v 26 Tsi' ch'ujutesa dioste' tac che' bajche' Jeroboam. Tsi' xiq'ui jini israelob ti lajal bʌ mulil. Tsi' techbeyob i mich'ajel lac Yum i Dios Israel. \v 27 Ts'ijbubil ti' juñilel i reyob israelob jini yan tac bʌ i melbal Omri. \v 28 Che' bʌ tsa' chʌmi Omri tsa' mujqui ya' ti Samaria. I yalobil i c'aba' Acab tsi' ch'ʌmbe i ye'tel ti rey. \s I yumʌntel Acab \p \v 29 Che' ñumenix waxʌclujump'ejl i cha'c'al (38) jab i yumʌntel Asa ti Judá, tsa' caji ti yumʌntel Acab. Acab tsi' cha'le yumʌntel cha'p'ejl i cha'c'al (22) jab ti Samaria. \v 30 Pero tsi' mele jontolil ti' wut lac Yum ñumen bajche' pejtelel i reyob Israel. \v 31 Mach jinic jach, pero tsi' cha'le ñuc bʌ mulil che' bʌ tsi' pʌyʌ Jezabel cha'an i yijñam. Jiñʌch i yixic'al Etbaal i rey sidoñob. Acab tsa' caji i ch'ujutesan Baal. \v 32 Ñaxan tsi' melbe i yotlel yic'ot i pulʌntib Baal ya' ti Samaria. \v 33 Ti wi'il tsa' caji i mel yan tac bʌ dioste'. Ñumen tsi' techbe i mich'ajel lac Yum i Dios Israel che' bajche' yaño' bʌ i reyob Israel. \v 34 Che' woli ti yumʌntel Acab, juntiquil winic ch'oyol bʌ ti Betel i c'aba' Hiel tsi' cha' mele Jericó. Che' bʌ tsi' melbe i ts'ajquil i yebal otot, tsa' chʌmi Abiram jini ascuñʌl bʌ i yalobil. Che' bʌ tsi' melbe i ti' tac tejclum, tsa' chʌmi Segub, jini ijts'iñʌl bʌ i yalobil. Che' jini tsa' ujti che' bajche' lac Yum tsi' sube Josué (i yalobil Nun). \c 17 \s Elías tsi' wʌn subu jini jajmel \p \v 1 Elías jini x'alt'an ch'oyol bʌ ti Galaad tsi' sube jini rey Acab: Melel mic subeñet come mic bʌc'ñan lac Yum i Dios Israel, jini cuxul bʌ Dios mu' bʌ c ch'ujutesan. Mic melben i ye'tel. Ma'anic mi' cajel ti chʌn tilel ja'al mi ye'ebic ti ili jabil tac jinto mic cha' ac' c t'an. Che' tsi' yʌlʌ Elías. \v 2-3 Lac Yum tsi' sube Elías: Tʌts'ʌ a bʌ ilayi. Cucu ti' tojel i pasibal q'uin. Ajñen ba'an i xʌc' jini Jordán ja' i c'aba' Querit. \v 4 Japben i ya'lel jini pa'. C'uxu chuqui mi' ch'ʌmbeñet c'otel jini x'ac'xi', come tsa'ix cʌq'ue mandar cha'an mi' we'sañet, che'en lac Yum. \v 5 Che'ʌch tsi' mele Elías che' bajche' lac Yum tsi' sube. Ya' tsa' ajni lʌc'ʌl ti' ti' pa' i c'aba' Querit ti' tojel Jordán ba' mi' pasel q'uin. \v 6 Jini x'ac'xi' tsi' ch'ʌmbe c'otel waj yic'ot we'elʌl ti sʌc'ajel ti ic'ajel. Tsi' japʌ ja' ya' ti pa'. \v 7 Che' ñumenix cabʌl q'uin tsa' tiqui jini pa', come jamʌl to pañimil. Tsa' lajmi ja'al che' bajche' tsi' yʌlʌ Elías. \s Elías yic'ot jini meba' x'ixic \p \v 8-9 Lac Yum tsi' sube Elías: Cucu ti tejclum ya' ti Sidón i c'aba' Sarepta. Ajñen ya'i. Tsa'ix c sube juntiquil meba' x'ixic cha'an mi' we'sañet, che'en lac Yum. \v 10 Jini cha'an tsa' majli Elías ti Sarepta. Che' bʌ tsa' c'oti ti ochibʌl ti Sarepta, ya'an meba' x'ixic woli bʌ i tempan si'. Tsi' c'ajtibe jump'ejl tsima ja'. \v 11 Che' woli' majlel jini x'ixic cha'an mi' ch'ʌmben tilel ja', Elías tsi' sube: Awocolic ch'ʌmbeñon tilel ja'el ts'ita' waj cha'an mij c'ux, che'en. \v 12 Jini x'ixic tsi' jac'ʌ: Melel chuqui mic subeñet come mic bʌc'ñan a Yum Dios. Ma'anic mi ts'ita'ic waj ti cotot. Cojach an c cha'an junmujch' harina ya' ti' poq'uil c waj, yic'ot ts'ita' aceite ya' ti' yajñib. Tsa' tili c tempan majlel ts'ita' si' cha'an mic mel jini waj cha'an mij c'ux junyajl jach yic'ot calobil. Che' jini mi caj c chʌmel lojon ti wi'ñal, che'en jini meba' x'ixic. \p \v 13 Pero Elías tsi' sube: Mach a cha'len bʌq'uen. Cucu, melbeñon ts'ita' waj. Ch'ʌmbeñon tilel cha'an mij c'ux. Ñaxañon, ti wi'il jatetla. \v 14 Come lac Yum i Dios Israel tsi' yʌlʌ ma'anic mi' caj ti sʌjlel jini harina am bʌ ti' poq'uil. Ma'anic mi' caj ti jilel jini aceite ya' ti' yajñib jinto mi' cha' choc tilel ja'al lac Yum, che'en Elías. \v 15 Jini cha'an jini x'ixic tsi' mele che' bajche' tsi' sube Elías. Cabʌl q'uin tsi' cha'le we'el Elías ti' yotot jini x'ixic yic'ot i yalobil. \v 16 Ma'anic tsa' sʌjli jini harina am bʌ ti' poq'uil. Ma'anic tsa' jili jini aceite am bʌ ti' yajñib, che' bajche' tsi' sube Elías. \p \v 17 Pero ti jump'ejl q'uin tsa' caji ti c'am'an i yalobil jini meba' x'ixic. Tsa' jujch'i. Tsa' chʌmi. \v 18 Jini x'ixic tsi' sube Elías: Jatet i winiquet bʌ Dios, ¿chuqui tsac melbeyet? ¿Tsa' ba tiliyet cha'an ma' tsictesʌbeñon c mul, cha'an ma' wʌc' ti chʌmel jini calobil? che'en. \v 19 Elías tsi' jac'ʌ: Aq'ueñon a walobil, che'en. Elías tsi' loch' mec'be i yalobil jini x'ixic. Tsi' meq'ue majlel ya' ti' cha'lajmlel otot ba' mi' wʌyel. Tsi' ñolchoco jini ch'ujlelʌl ti' wʌyib. \v 20 Ti c'am bʌ t'an tsi' pejca lac Yum ti oración: C Yum Dios, ¿chucoch tsa' tsʌnsʌbe i yalobil ili x'ixic wʌ' ba' jijlemon? che'en. \v 21 Uxyajl tsi' pʌcchoco i bʌ ti' pam jini alob. Ti c'am bʌ t'an tsi' cha' pejca lac Yum: C Yum Dios, awocolic mij c'ajtibeñet, cha' otsʌben i ch'ujlel ti' bʌc'tal, che'en. \v 22 Lac Yum tsi' yubibe i yoración Elías. Tsa' cha' juli i ch'ujlel. Tsa' cha' cuxtiyi jini alob. \v 23 Che' jini Elías tsi' cha' pʌyʌ jubel ba'an i ña'. Tsi' yʌlʌ: Q'uele a walobil, cha' cuxulix, che'en. \v 24 Jini meba' tsi' jac'ʌ: Wʌle cujil i winiquet Dios. Tilem ti Dios chuqui ma' wʌl, che'en. \c 18 \s Elías tsa' sujti i q'uel Acab \p \v 1 Ñumenix uxp'ejl jab lac Yum tsi' sube Elías: Cucu ba'an Acab. Suben mi caj c cha' choc tilel ja'al, che'en. \v 2 Jini cha'an Elías tsa' majli i suben Acab. Ti jim bʌ ora wen woli wi'ñal ya' ti Samaria. \v 3-4 Abdías jiñʌch x'ac' e'tel ti' yotot Acab. Abdías tsi' wen tsajca lac Yum. Che' bʌ tsi' ñopo i tsʌnsan jini x'alt'añob i cha'an lac Yum jini Jezabel, Abdías tsi' colta jo'c'al x'alt'añob. Tsi' t'oxoyob ti cha'mojt, ti lujuntiquil i yuxc'al (50) tac. Tsi' mucuyob ti ch'en. Tsi' yʌq'ueyob chuqui mi' c'uxob yic'ot chuqui mi' japob. \v 5 Tsa' tili Elías cha'an mi' q'uel Acab ti jini jach bʌ q'uin che' woli' loq'uel i sʌclañob ja'. Jini rey tsi' sube Abdías: Cucu ti ñumel ti pejtelel lum. Yom ma' sʌclan jam ba'an pa' am bʌ i ya'lel, ame laj chʌmic cʌlac' ti wi'ñal. \v 6 Tsi' t'oxoyob i bʌ cha'an mi' pam ñumelob ti lum. Tsa' majli Acab ti jump'ejl bij. Abdías tsa' majli ti yambʌ bij. \p \v 7 Che' woli' majlel Abdías tsa' c'oti Elías i taj. Abdías tsi' cʌñʌ ti ora. Tsi' ñocchoco i bʌ ti' tojel. Tsi' yʌlʌ: ¿Mach ba jatetic, c yum Elías? che'en. \v 8 Elías tsi' jac'ʌ: Joñon cu. Cucu, suben a yum: “Wʌ'ix an Elías”. Che' yom ma' suben, che'en. \v 9 Pero Abdías tsi' jac'ʌ: ¿Chuqui c mul cha'an ma' chocon majlel ba'an Acab cha'an mi' tsʌnsañon? \v 10 Melel chuqui mic subeñet, come mic bʌc'ñan lac Yum Dios. Jini rey tsi' choco majlel winicob ti pejtelel colem tejclum ti pejtelel i lumal cha'an mi' sʌclañet. Che' bʌ tsi' subeyob: “Mach wʌ'ic an Elías ilayi”, che'ob, jini rey Acab tsi' wersa subeyob cha'an mi' wa'chocoñob i t'an ti' tojlel Dios. \v 11 Awilan wolix a subeñon: “Cucu, suben a yum: Wʌ'ix an Elías”, che'et. \v 12 Pero che' mic majlel, jini i yEspíritu lac Yum mi caj i pʌyet majlel ba' ma'anic mic ña'tan. Che' mi' tilel Acab i sʌclañet, che' ma'anic mi' tajet, mi caj i tsʌnsañon, anquese c'ʌlʌl che' ch'itoñon to tsac wen tsajca lac Yum. \v 13 ¿Maxto ba anic tsa' subentiyet chuqui tsac mele che' bʌ tsi' tsʌnsa jini x'alt'añob i cha'an lac Yum jini Jezabel? Tsac subeyob puts'el ya' ti ch'en. Tsac t'oxoyob ti lujuntiquil i yuxc'al. Tsac we'sayob ti waj. Tsa cʌq'ueyob ja'. \v 14 Wʌle wola' subeñon: “Cucu, suben jini rey: Wʌ'ix an Elías”, che'et. Mi tsac mele bajche' jini, mi caj i tsʌnsañon. Che' tsi' yʌlʌ Abdías. \v 15 Pero Elías tsi' jac'ʌ: Mi cʌc' c t'an ti' c'aba' lac Yum Dios am bʌ ti panchan come mi cajñel ti' tojlel. Ti wʌle jach mi caj c pʌsben c bʌ Acab, che'en Elías. \v 16 Jini cha'an Abdías tsa' majli i suben Acab. Ti ora tsa' tili Acab ba'an Elías. \p \v 17 Che' bʌ tsi' q'uele, Acab tsi' sube: ¿Jatet ba woli bʌ a tic'lan Israel? che'en. \v 18 Elías tsi' jac'ʌ: Mach joñonic. Ma'anic wolic tic'lan Israel. Jatet yic'ot a pi'ʌlob woli la' tic'lan Israel, come tsa'ix la' ñusʌbe i t'an lac Yum. Tsa'ix la' tsajca jini dios Baal. \v 19 Wʌle tempan pejtelel israelob. Pʌyʌyob majlel ya' ti wits i c'aba' Carmelo, yic'ot jini lujuntiquil i yuxc'al i cha'bajc' (450) x'alt'añob i cha'an Baal, yic'ot jini jumbajc' x'alt'añob i cha'an Asera mu' bʌ i c'uxob waj ti' wenta Jezabel. \s Elías ya' ti Carmelo \p \v 20 Che' jini Acab tsi' pʌyʌ majlel pejtelel israelob yic'ot jini x'alt'añob. Tsi' tempayob ya' ti wits i c'aba' Carmelo. \v 21 Elías tsi' c'ajtibeyob: ¿Jayp'ejl to q'uin mi caj la' chʌn ajñel ti cha'chajp la' pensar? Mi jiñʌch Dios jini lac Yum, tsajcanla. Mi jiñʌch lac Yum jini Baal, tsajcanla, che'en. Ma'anic tsa' mejli i jac'ob. \v 22 Elías tsi' cha' subeyob: Ma'anic yambʌ x'alt'an i cha'an lac Yum, cojachix joñon, pero an jumbajc' yic'ot lujuntiquil i yuxc'al x'alt'añob i cha'an Baal. \v 23 Pʌyʌla tilel cha'cojt tat wacax. Jini x'alt'añob i cha'an bʌ Baal la' i yajcañob juncojt. La' i bic'ti t'ojob. La' i yʌc'ob ti pam si', pero mach yomic mi' yotsʌbeñob c'ajc ti' yebal. Jini yambʌ juncojt mi caj c chajpan joñon. Mi caj cʌc' ti pam si', pero ma'anic mi caj cotsʌben c'ajc, che'en. \v 24 Yom mi la' pejcan la' dios. Mi caj c pejcan c Yum ja'el. Jini dios mu' bʌ i jac', mu' bʌ i choc tilel c'ajc jiñʌch Dios, che'en. Ti pejtelelob tsi' yʌlʌyob che'ʌch yom. \p \v 25 Elías tsi' subeyob jini x'alt'añob i cha'an bʌ Baal: Yajcanla juncojt wacax, chajpanla. Ñaxañetla, come cabʌletla. Pejcan la' dios Baal, pero mach yomic mi la' wotsan c'ajc ti' yebal i majtan, che'en. \v 26 Che' jini tsi' ch'ʌmʌyob jini tat wacax tsa' bʌ i yʌq'ueyob. Tsi' pejcayob Baal ti sʌc'ajel c'ʌlʌl ti xinq'uiñil. Tsi' yʌlʌyob: Baal, jac'beñon lojon, che'ob. Pero ma'anic tsi' jac'ʌ. Tsi' cha'leyob tijp'el ti' joytilel i pulʌntib i majtan Baal. \v 27 Che' xinq'uiñilix, Elías tsa caji i wajleñob: Ñumen tsʌts yom mi la' pejcan, come jiñʌch a dios. Tic'ʌl mi woli ti t'an yic'ot i pi'ʌlob o woli' mel i ye'tel o majlem ti bij, o wʌyʌl. Yom mi la' ñijcan ch'ojyel, che'en Elías. \v 28 Tsa' utsi cajiyob ti c'am bʌ t'an. Tsi' lowoyob i bʌ ti cuchillo yic'ot lanza tac che' bajche' i tilel mi' melob jinto tsa' bejq'ui i ch'ich'el. \v 29 Tsa' ñumi xinq'uiñil. Tsi' chʌn cha'leyob oñel c'ʌlʌl tsa' bʌjli q'uin che' ti' yorajlel pulo' majtañʌl. Ma'anic tsi' jac'ʌ. Ma'anic t'an. Ma'anic c'ajc. \p \v 30 Tsi' yʌlʌ Elías: Lʌc'tesan la' bʌ tic tojlel, che'en. Tsi' lʌc'tesayob i bʌ. Elías tsi' cha' melbe i pulʌntib i majtan Dios, come jejmenix. \v 31 Tsi' ch'ʌmʌ lajchʌmp'ejl xajlel jujump'ejl i wentajlel jujunmojt i p'olbal Jacob, jini Jacob tsa' bʌ cha' otsʌbenti i c'aba' Israel che' bajche' tsi' yʌlʌ Dios. \v 32 Elías tsi' c'ʌñʌ jini xajlel tac ti' melol jump'ejl pulʌntib cha'an mi' c'uxbintel i c'aba' lac Yum. Tsi' mele i bijlel yoc ja' ti' joytʌlel che' bajche' i tamlel cha'cujch pac'. \v 33 Tsi' ts'ʌlʌ jini si'. Tsi' jacu jini tat wacax. Tsi' yʌc'ʌ ti pam si'. \v 34 Tsi' c'ajti tilel chʌmp'ejl uc'um ja'. Tsi' subeyob: Mulu jini majtañʌl am bʌ ti pam si', che'en. Che'ʌch tsi' cha'leyob. Tsi' yʌlʌ: Cha' mele, che'en. Tsi' cha' meleyob. Tsi' yʌlʌ: Cha' mele, che'en. Tsi' cha' meleyob ti' yuxyajlel. \v 35 Tsa' ts'ʌjmi jini ja' ti' joytʌlel i pulʌntib majtañʌl. Tsa' bujt'i i yoc ja'lel. \p \v 36 Che' bʌ tsa' c'oti i yorajlel cha'an mi' pulbentel i majtan lac Yum, tsi' lʌc'tesa i bʌ Elías. Tsi' yʌlʌ: C Yum, i Dioset bʌ Abraham yic'ot Isaac yic'ot Israel, la' tsictiyic wʌle a winicon ti isujm. Tsac laj mele che' bajche' tsa' subeyon. \v 37 Jac'beñon c t'an. La' i cʌñetob ili winicob, come jatet jach Dioset, c Yumet lojon. La' ñijcʌbenticob i pusic'al cha'an mi' cha' sutq'uiñob i bʌ ba'añet, che'en. \v 38 Tsa' bʌc' tili c'ajc chocbil tilel ti lac Yum. Tsa' puli i majtan Dios yic'ot si' yic'ot xajlel yic'ot lum. Jini ja' tsa' laj tsʌc'mi. \v 39 Che' bʌ tsi' q'ueleyob pejtel jini winicob, tsi' pʌcchocoyob i bʌ. Tsi' yʌlʌyob: Lac Yum jiñʌch Dios, lac Yum jiñʌch Dios, che'ob. \v 40 Elías tsi' yʌlʌ: Chucula i winicob Baal cha'an ma'anic mi' puts'elob mi juntiquilic, che'en. Tsi' chucuyob. Elías tsi' pʌyʌ majlel jini x'alt'añob i cha'an Baal ya' ti pa' i c'aba' Cisón ba' tsi' tsʌnsayob ti pejtelelob. \s Elías tsi' c'ajti ja'al \p \v 41 Elías tsi' sube Acab: Cucux ti a wotot. Cha'len we'el uch'el, come tsiquil i t'an ja'al woli bʌ tilel, che'en. \v 42 Acab tsa' majli ti we'el uch'el. Elías tsa' letsi ti wits i c'aba' Carmelo. Tsi' ñocchoco i bʌ ti lum ti oración. Tsi' yʌc'ʌ i wut ti' pix. \v 43 Tsi' sube jini x'e'tel i cha'an: Cucu, q'uele ya' ba' mi' bʌjlel q'uin, che'en. Tsa' majli i q'uel. Ma'anic chuqui tsiquil. Wucyajl tsi' sube Elías cha'an mi' majlel i q'uel. Wucyajl tsa' majli. \v 44 Tsi' yʌlʌ: Tsaj q'uele che'ʌch wistʌl tocal che' bajche' i patstilel i c'ʌb winic. Woli' loq'uel letsel ti colem ñajb, che'en. Jini cha'an tsi' sube: Cucu suben Acab: “Chajpan a carreta. Cucu ti ora, ame i mʌctañet ti bij jini colem ja'al”. Che'ʌch yom ma' suben, che'en Elías. \v 45 Ti ora tsa' mʌjqui jini panchan ti tocal wets'bil tilel ti ñuqui ic'. Tsa' wen tili ja'al. Acab tsa' majli ti carreta ti' bijlel Jezreel. \v 46 Lac Yum tsi' wen p'ʌtesa Elías. Tsi' cʌchʌ i bʌ. Ñaxan tsi' cha'le ajñel majlel Elías ti' tojlel i carreta Acab c'ʌlʌl tsa' c'oti ti Jezreel. \c 19 \s Elías tsa' puts'i majlel ti Horeb \p \v 1 Acab tsi' sube Jezabel pejtel chuqui tsi' mele Elías yic'ot bajche' tsi' tsʌnsa ti espada jini x'alt'añob i cha'an Baal. \v 2 Che' jini Jezabel tsi' choco majlel x'ac'jun ba'an Elías. Tsi' yʌlʌ: Mi caj c tsʌnsañet che' bajche' tsa' tsʌnsa yaño' bʌ. Ijc'ʌl chʌmeñetix che' bajche' ili ora. Machic jini, joñon mic ch'ʌm tic wenta cha'an mic toj ti' tojlel c dios, che'en. \v 3 Elías tsi' bʌc'ña. Tsa' puts'i cha'an ma'anic mi' tsʌnsʌntel. Tsa' c'oti ti Beerseba am bʌ ti Judá. Ya' tsi' cʌyʌ i winic. \p \v 4 Tsa' majli ti ñajt bʌ i tiquiñal pañimil jump'ejl q'uin ti xʌñol. Tsa' c'oti ti buchtʌl ti' yebal juntejc te' i c'aba' enebro. Tsi' cha'le oración cha'an mi' chʌmel. Tsi' yʌlʌ: Jasʌlix, c Yum, tsʌnsañonix, come mach ñumen weñonic bajche' c ñojte'el, che'en. \v 5 Tsa' ñole ti' yebal jini enebro. Tsa' wʌyi. Juntiquil ángel tsi' ñijca. Tsi' sube: Ch'ojyen, c'uxu a waj, che'en. \v 6 Tsi' q'uele ya'an ti' tojel i jol junq'uejl colem bʌ waj tic'an bʌ yic'ot jump'ejl tsima ja'. Tsi' c'uxu, tsi' japʌ, tsa' cha' wʌyi. \v 7 I yángel lac Yum tsa' cha' tili ba'an. Tsi' sube: Ch'ojyen, c'uxu a waj, come wen ñajt baqui ma' majlel, che'en. \v 8 Tsa' cha' ch'ojyi. Tsi' c'uxu waj, tsi' japʌ ja'. Tsa' wen p'ʌt'a che' bʌ tsi' c'uxu waj. Tsi' xʌñʌ majlel cha'c'al q'uin cha'c'al ac'ʌlel c'ʌlʌl tsa' c'oti ti Horeb, i wits Dios. \p \v 9 Ya' tsa' ochi ti ch'en ba' tsi' ñusa jump'ejl ac'ʌlel. Tsa' c'oti i t'an lac Yum ti' tojlel: ¿Chuqui woli a mel ilayi? che'en. \v 10 Elías tsi' jac'ʌ: Tsac wen melbeyet a we'tel i Yumet bʌ Panchan yic'ot Pañimil. Jini israelob tsi' laj tsʌnsayob jini x'alt'añob a cha'an ti oñiyi c'ʌlʌl wʌle. Tsi' cʌyʌyob jini xuc'ul bʌ a t'an. Tsi' jemeyob i pulʌntib a majtan. Tsi' tsʌnsayob x'alt'añob a cha'an. C bajñel jach tsa' cʌleyon. Woli' sʌclañoñob ja'el cha'an mi' tsʌnsañoñob, che'en. \v 11 Lac Yum tsi' jac'ʌ: Loq'uen ti pam lum. Wa'i' ti jini wits ti' tojel c wut, che'en. Awilan tsa' ñumi lac Yum ya'i. Jump'ejl tsʌts bʌ ic' tsi' jawʌ jini wits. Ti' p'ʌtʌlel Dios tsa' tojp'i xajlel, pero mach ya'ic an lac Yum ya' ti jini ic'. Tsa' tili i yujquel lum, pero mach ya'ic an lac Yum ti jini yujquel. \v 12 Tsa' tili c'ajc, pero mach ya'ic an lac Yum ti c'ajc. Che' bʌ tsa' ujti jini, tsa' tili c'un bʌ t'an. \v 13 Che' bʌ tsi' yubi Elías, tsi' mʌcʌ i wut ti pisil. Tsa' wa'le ti' ti' jini ch'en. Che' jini tsa' caji' yubiben i t'an juntiquil: ¿Chuqui woli a mel ilayi, Elías? che'en. \v 14 Tsi' jac'ʌ: Tsac wen melbe i ye'tel c Dios i Yum Panchan yic'ot Pañimil, pero jini israelob tsi' cʌyʌyob jini xuc'ul bʌ a t'an. Tsi' jemeyob i pulʌntib a majtan. Tsi' tsʌnsayob jini x'alt'añob a cha'an. C bajñel jax tsa' cʌleyon. Woli' sʌclañoñob ja'el cha'an mi' tsʌnsañoñob, che'en. \p \v 15 Lac Yum tsi' sube: Cha' sujten majlel ti' bijlel Damasco ba' tiquin pañimil. Che' ma' c'otel mi caj a wa'chocon jini Hazael cha'an mi' yochel ti rey ti Siria. \v 16 Yom ma' wa'chocon ja'el Jehú (i yalobil Nimsi) cha'an mi' yochel ti' rey israelob. Wa'chocon ja'el Eliseo (i yalobil Safat) ch'oyol bʌ ti Abelmehola cha'an mi' yochel ti x'alt'an ti a q'uexol. \v 17 Mi caj i chʌmelob cabʌl winicob. Jini mach bʌ anic mi' tsʌnsʌntel ti' yespada Hazael, Jehú mi caj i tsʌnsan. Jini mu' bʌ i puts'el ti' tojlel Jehú, Eliseo mi caj i tsʌnsan. \v 18 Pero joñon mi caj j cʌntan jini wucp'ejl mil israelob mach bʌ anic tsi' ñocchocoyob i bʌ ti' tojlel Baal, mach bʌ anic tsi' ts'ujts'uyob, che'en. \s Tsa' pʌjyi Eliseo \p \v 19 Che' bʌ tsa' majli Elías, tsi' taja Eliseo (i yalobil Safat). Woli' c'ʌn chʌncojt i cha'c'al (24) tat wacax cha'an mi' top' lum. Eliseo an ti wi'ipat. Woli' toj'esan majlel. Elías tsi' moso ti' bʌjq'uil. \v 20 Eliseo tsi' cʌyʌ jini tat wacax. Ti ajñel tsi' tsajca majlel Elías. Tsi' yʌlʌ: Awocolic la' ñaxan majlic c ts'ujts'un c tat c ña'. Ti wi'il mi caj c tsajcañet majlel, che'en. Elías tsi' yʌlʌ: Cucu. Ma'anic wolic mʌctañet, che'en Elías. \v 21 Che' bʌ tsa' sujti Eliseo, tsi' pʌyʌ majlel cha'cojt tat wacax cha'an mi' tsʌnsan. Tsi' pulu jini arado. Tsi' c'ʌñʌ cha'an mi' tiq'uesan jini we'elʌl. Tsi' yʌq'ueyob cha'an mi' c'uxob jini año' bʌ ti tejclum. Ti wi'il tsa' caji i tsajcan majlel Elías. Che' jini Eliseo tsa' ochi ti xcʌnt'an ti' tojlel Elías. \c 20 \s Acab tsi' jisa jini siriajob \p \v 1 Benadad jini rey ti Siria tsi' tempa pejtelel i soldadojob. Tsi' pʌyʌyob majlel yic'ot lajchʌntiquil i cha'c'al (32) reyob, yic'ot caballo, yic'ot carreta. Che' jini tsi' joy mʌctayob Samaria cha'an mi' jisañob. \v 2 Benadad tsi' choco majlel suboñel ti Samaria cha'an mi' subeñob Acab jini rey ti Israel: \v 3 Ubin chuqui mi' yʌl Benadad: “C cha'añʌch a plata, yic'ot a woro, yic'ot i t'ojol jax bʌ a wijñamob, yic'ot jini uts'at bʌ ch'iton bʌ a walobilob”, che'en. \v 4 Acab jini rey ti Israel tsi' jac'ʌ: C yumet, c reyet, isujm bajche' ma' wʌl. A cha'añon. A cha'añʌch pejtel c chubʌ'an ja'el, che'en Acab. \v 5 Tsa' cha' c'otiyob i subeñob Acab: Ubin chuqui mi' yʌl Benadad: “Aq'ueñon a plata, yic'ot a woro, yic'ot a wijñamob, yic'ot ch'iton bʌ a walobilob. \v 6 Ijc'ʌl che' bajche' ti ili ora mi caj c choc tilel c winicob cha'an mi' tsajiñob a wotot yic'ot i yototob a winicob. Mi caj i ch'ʌmbeñon tilel pejtel jini ñuc tac bʌ i c'ʌjñibal”. Che' tsi' yʌlʌ Benadad, che'en jini suboñel. \p \v 7 Che' jini i rey Israel tsi' pʌyʌ tilel pejtel xñoxob año' bʌ ti Israel. Tsi' subeyob: Awilan, Benadad woli' tech leto. Ma'anic tsac letsa c t'an che' bʌ tsi' c'ajtibeyon quijñamob, yic'ot calobilob, yic'ot c plata, yic'ot coro, che'en Acab. \v 8 Pejtelel jini xñoxob yic'ot winicob x'ixicob tsi' jac'ʌyob: Mach ma' wʌc' a t'an. Mach yomic ma' jac', che'ob. \v 9 Jini cha'an Acab tsi' sube jini suboñel i cha'an bʌ Benadad: Yom ma' suben Benadad: “Tsa cʌc'ʌ c t'an che' ti ñaxan. Pero jini woli bʌ a c'ajtibeñon wʌle ma'anic mi caj i yujtel”. Che' yom mi la' suben, che'en Acab. Jini suboñel tsa' sujti i suben i yum chuqui tsi' yʌlʌ Acab. \v 10 Benadad tsi' cha' choco ti subentel Acab: La' i p'ajoñob c diosob mi ma'anic tsa' mejli c jisan Samaria, che'en. \v 11 Acab jini rey ti Israel tsi' choco majlel i q'uexol i t'an: Yom ma' suben Benadad: “¿Yom ba ma' chañ'esan a bʌ che' maxto tsiquilic mi mux i mʌjlel a cha'an?” che'en. \v 12 Tsa' subenti Benadad ili t'an che' woli' jap lembal yic'ot i reyob ya' ti lejchempat. Ti ora tsi' cha'le mandar cha'an mi' majlelob jini soldadojob i techob guerra ti' contra Samaria. Che'i tsi' meleyob. \p \v 13 Awilan juntiquil x'alt'an tsa' c'oti ba'an Acab jini rey ti Israel. Tsi' sube: Jiñʌch i t'an lac Yum: “¿Mu' ba a q'uel jini motocña bʌ soldadojob? Mi caj cotsañob ti a wenta cha'an mi' yumañetob. Che' jini mi caj a ña'tan joñon a Yumon”, che'en lac Yum. Che' tsi' yʌlʌ jini x'alt'an. \v 14 Acab tsi' c'ajtibe: ¿Majqui mi caj i cha'len guerra yic'otob? che'en. Jini x'alt'an tsi' jac'ʌ: Jini ch'iton winicob mu' bʌ i coltañob año' bʌ i ye'tel, che'en. Acab tsi' yʌlʌ: ¿Majqui mi caj i tech guerra? che'en. Jini x'alt'an tsi' jac'ʌ: Jatet mi caj a tech guerra, che'en. \v 15 Che' jini Acab tsi' pʌyʌ lujunc'al yic'ot lajchʌntiquil i cha'c'al (232) ch'iton winicob. Ti wi'il tsa' tili jini winicob israelob, wucp'ejl mil ti pejtelel. \p \v 16 Benadad woli' jap lembal yic'ot jini lajchʌntiquil i cha'c'al (32) reyob tsa' bʌ i temeyob i t'an cha'an mi' coltañob. Che' ti xinq'uiñil tsa' loq'uiyob majlel ti guerra i soldadojob Acab. \v 17 Ñaxan tsa' loq'uiyob ti Samaria jini ch'iton winicob. Tsa' subenti Benadad cha'an tsa'ix loq'ui junmojt ti Samaria. \v 18 Benadad tsi' yʌlʌ: Mi tsa' loq'uiyob tilel cha'an mach yomobic guerra, chucula. Mi tsa' loq'uiyob tilel cha'an guerra, chucula. Mach la' tsʌnsañob, che'en. \p \v 19-20 Ñaxan tsa' loq'uiyob ti Samaria jini ch'iton winicob. Tsa' majliyob soldadojob ti' pat ch'iton winicob. Ti jujuntiquilob tsi' tsʌnsayob i contra. Tsa' puts'iyob jini siriajob. Jini israelob tsi' yajñesayob. Benadad jini rey ti Siria tsa' puts'i ti caballo yic'ot lamital xc'ʌchta caballojob. \v 21 Che' jini Acab tsa' c'oti i chucben i caballo yic'ot carreta tac. Tsi' wen jisa jini siriajob. \p \v 22 Tsa' c'oti jini x'alt'an ba'an Acab. Tsi' sube: Yom ma' wen chajpan a soldadojob yic'ot a lumal. Wen ña'tan bajche' yom ma' mel. Che' bajche' ili ora ti yambʌ jabil jini rey ti Siria mi caj i cha' tilel i tech guerra ti a contra, che'en. \p \v 23 I winicob Benadad tsi' subeyob i yum: I dios israelob mi' yajñel ti bujtʌl tac. Jini cha'an tsa' mʌjli i cha'añob. Yom mi lac majlel ti guerra ya' ti joctʌl cha'an mi' mʌjlel lac cha'an. \v 24 Anto yambʌ yom bʌ ma' mel. Chilbeñob i ye'tel jini reyob ti' tojlel soldadojob a cha'an. Wa'chocon yambʌ yumʌlob ti' q'uexol cha'an mi' ch'ʌmbeñob i ye'tel. \v 25 Pʌyʌ tilel yambʌ soldadojob i q'uexolob tsa' bʌ sajtiyob cha'an cha' cabʌlonla che' bajche' ti ñaxan. Pʌyʌ tilel jini yujilo' bʌ c'ʌchtʌl ti caballo. Cha' mele carreta tac che' bajche' ti ñaxan. Yom mi lac majlel ti guerra ti joctʌl. Che' jini mux i mʌjlel lac cha'an, che'ob. Benadad tsi' wen ubibeyob i t'an. Che'ʌch tsi' mele. \p \v 26 Ti yambʌ jab Benadad tsi' cha' tempa jini siriajob. Tsi' pʌyʌyob majlel ti Afec cha'an mi' techob guerra ti' contra israelob. \v 27 Jini israelob ja'el tsi' tempayob i bʌ ti mojt ti mojt. Tsoltsolña tsa' caji ti majlel jini israelob c'ʌlʌl tsi' tajayob i bʌ yic'ot siriajob. Che' yilalob israelob bajche' cha'mojt alʌ chivo ti' tojlel i contrajob, come wen witsilob jini siriajob. \v 28 I winic Dios tsa' cha' c'oti ba'an Acab jini rey ti Israel. Tsi' sube: Chocbilon tilel ti Dios cha'an mic subeñet: “Jini siriajob mi' lon ña'tañob ya' jach mi' yajñel la' Yum ti bujtʌl tac. Ma'anic mi' yajñel ti joctʌl tac lon che'ob. Jini cha'an mi caj i mʌjlel a cha'an ti' tojlel pejtel jini siriajob cha'an ma' wen ña'tan Dioson”, che'en lac Yum. Che' tsi' yʌlʌ x'alt'an. \v 29 Wucp'ejl q'uin laj bʌ añob jini soldadojob ba' woli' ñajtʌ q'uelob i bʌ. Che' ti' wucp'ejlel q'uin tsa' caji jini guerra. Jini israelob tsi' jisayob jo'c'al ti mil siriajob ti jump'ejl jach q'uin. \v 30 I colojbal tsa' majliyob ti puts'el ba'an i ts'ajquil Afec. Pero tsa' yajli i ts'ajquil. Tsi' tsʌnsa yambʌ wucp'ejl i cha'c'al mil (27,000). \p Benadad tsa' puts'i majlel ti jump'ejl tejclum ba' tsa' ochi ti' mal jump'ejl otot. \v 31 I winicob tsi' subeyob Benadad: Tsa'ix la cubi mi' cha'leñob p'untaya jini reyob ti Israel. La' lac lʌp coxtal. La' laj cʌch lac bʌ ti lazo, i yejtal i ch'ijiyemlel lac pusic'al. Conla ba'an Acab cha'an mi laj q'uel mi mu'to i yʌq'uet ti colel, che'ob. \v 32 Jini cha'an tsa' majliyob ba'an i rey Israel. Tsi' c'ajtibeyob: Awocolic la' colic jini rey Benadad, mach a tsʌnsan, che'ob. Acab tsi' jac'ʌ: ¿Cuxul to ba? Jiñʌch queran, che'en. \v 33 Ora jach jini winicob tsi' ña'tayob ma'anic mi caj i yʌc' ti chʌmel Benadad. Tsi' cha' jac'ʌyob ti ora: Cuxul cu a weran Benadad, che'ob. Acab tsi' subeyob: Cucula, pʌyʌla tilel, che'en. Che' bʌ tsa' c'oti Benadad, Acab tsi' pʌyʌ letsel ti carreta i cha'an. \v 34 Benadad tsi' sube Acab: Mi caj c cha' aq'ueñet jini tejclum tac tsa' bʌ i chilbeyet c tat. Che' ja'el mi mejlel a wa'chocon choñoñibʌl tac ya' ti Damasco che' bajche' tsi' mele c tat ti Samaria, che'en. Acab tsi' sube: Mux caj j colet, che' jini, che'en. Che' bʌ tsi' temeyob i t'an, Acab tsi' colo. \p \v 35 Che' ujtemix iliyi lac Yum tsi' sube juntiquil x'alt'an cha'an mi' suben i pi'ʌl ti e'tel cha'an mi' lowe'. Che'ʌch tsi' sube i pi'ʌl, pero ma'anic tsi' jac'ʌ. \v 36 Jini cha'an jini x'alt'an tsi' sube: Tsa' ñusʌbe i mandar lac Yum. Jini cha'an mi caj i tsʌnsañet bajlum che' ma' cʌyon, che'en. Che'ʌch tsa' ujti. Che' bʌ tsa' majli, tsi' c'uxu bajlum. \v 37 Jini x'alt'an tsi' sube yambʌ winic: Lowoyon ti a wespada, che'en. Tsi' jac'ʌ, tsi' lowo. \p \v 38 Jini x'alt'an tsi' pijta jini rey ya' ti bij. Tsi' mʌc cʌchʌ i wut ti pisil cha'an ma'anic mi' cʌjñel. \v 39 Che' woli ti ñumel jini rey, jini x'alt'an tsi' pejca: C yum, che' bʌ tsajniyon ba' wen woli' yujtel guerra, juntiquil soldado tsi' pʌybeyon tilel juntiquil xcʌjchel. Tsi' subeyon: “Cʌntʌbeñon jini xcʌjchel ame puts'ic. Mi tsa' puts'i, mi caj a tsʌnsʌntel jatet, o mux caj a tojbeñon jo'p'ejl i cha'c'al mil (25,000) peso”, che'en. \v 40 Pero che' woliyon ti e'tel, tsa' puts'i jini xcʌjchel, che'en x'alt'an. Jini rey tsi' jac'ʌ: Jiñʌch a mul. Wersa mi caj a toj, che'en jini rey Acab. \v 41 Jini x'alt'an tsi' loc'sa jini pisil am bʌ ti' wut. Jini rey tsi' cʌñʌ jiñʌch x'alt'an. \v 42 Jini x'alt'an tsi' sube: Lac Yum woli' yʌl: “Tsac ña'ta wersa mi caj i chʌmel jini winic Benadad. Pero jatet tsa' colo. Jini cha'an wersa mi caj a tsʌnsʌntel ti' q'uexol jini winic. A winicob mi caj i tsʌnsʌntelob ti' q'uexol i winicob”, che'en lac Yum. Che' tsi' yʌlʌ jini x'alt'an. \v 43 Jini rey Acab mich' tsa' sujti ti' yotot ya' ti Samaria. Wʌlwʌlña i pusic'al. \c 21 \s Acab tsi' chilbe i ts'usubil Nabot \p \v 1 Tsa' caji' taj i mul Acab ti' tojlel Nabot ch'oyol bʌ ti Jezreel. An i ts'usubil Nabot ya' ti' tojel i yotot jini rey Acab ti Samaria. \v 2 Acab tsi' sube Nabot: Aq'ueñon a ts'usubil cha'an mic pʌq'ue yan tac bʌ pimel, come lʌc'ʌl jach an cotot ti' t'ejl. Mi caj cʌq'ueñet yambʌ a ts'usubil ñumen wem bʌ, o mic toj ti taq'uin mi a wom, che'en Acab. \v 3 Nabot tsi' jac'be Acab: La' i coltañon lac Yum. Ma'anic mi caj cʌq'ueñet i lum c ñojte'el, che'en. \v 4 Wen ch'ijyem jax i pusic'al Acab. Wen mich' tsa' cha' sujti ti' yotot cha'an ma'anic tsi' jac'ʌ i chon Nabot jini ch'oyol bʌ ti Jezreel, come tsi' sube: Ma'anic mi caj cʌq'ueñet i lum c ñojte'el, che'en. Ma'anix tsi' chʌn c'uxu waj Acab. Tsa' majli ti ñoltʌl ti' wʌyib. Tsi' mʌyʌ majlel i wut ti' ñʌc' bojte'. \p \v 5 Jezabel, i yijñam, tsa' c'oti ba' ñolol. Tsi' c'ajtibe: ¿Chuqui woli a pensarin? ¿Chucoch mach a womix we'el? che'en. \v 6 Acab tsi' jac'be i yijñam: Cha'an ma'anic tsi' jac'ʌ i chombeñon i ts'usubil Nabot che' bʌ tsaj c'ajtibe. Tsac sube mi caj cʌq'uen i q'uexol mi yom, pero tsa' jach i subeyon: “Ma'anic mi caj cʌq'ueñet c ts'usubil”, che'en. Che' tsi' yʌlʌ Acab. \v 7 Jezabel tsi' jac'be: ¿Isujm ba i reyet israelob? Ch'ojyen, c'uxu a waj. Tijicñesan a pusic'al, come joñon mi caj cʌq'ueñet i ts'usubil Nabot ch'oyol bʌ ti Jezreel, che'en. \p \v 8 I yijñam Acab tsi' mele jump'ejl carta ti' c'aba' Acab i ñoxi'al. Tsi' yʌq'ue i sellojlel. Che' jini tsi' choco majlel jini carta ba'an jini xñoxob yic'ot año' bʌ i ye'tel ya' ti' tejclum Nabot. \v 9 Jezabel tsi' yʌlʌ ti carta: Yom mi la' tem cha'len ch'ajb. Yom mi la' pʌy tilel Nabot cha'an mi la' wa'chocon ti' tojlel i pi'ʌlob. \v 10 La' tilicob cha'tiquil jontol bʌ winicob cha'an mi' jop'beñob i mul Nabot. La' i yʌlob ti' tojel i wut: “Tsa'ix a p'aja Dios yic'ot jini rey”. Che' yom mi' yʌlob. Che' jini yom mi la' choc loq'uel Nabot ti tejclum cha'an mi la' jul ti xajlel cha'an mi' chʌmel, che'en. \v 11 Jini xñoxob yic'ot jini año' bʌ i ye'tel ti tejclum tsi' jac'beyob i t'an Jezabel che' bajche' tsi' subeyob ti jun. \v 12 Tsi' yʌc'ʌyob i t'an cha'an mi' cha'leñob ch'ajb. Che' jini tsi' pʌyʌyob tilel Nabot cha'an mi' wa'chocoñob. \v 13 Tsa' c'otiyob jini cha'tiquil jontol bʌ winicob. Tsa' buchleyob ti' tojlel i wut Nabot. Jini cha'tiquil tsi' yʌlʌyob: Nabot tsi' p'aja Dios. Tsi' p'aja jini rey, che'ob. Tsi' pʌyʌyob loq'uel ti jini tejclum. Tsi' juluyob ti xajlel. Che' jini tsa' chʌmi Nabot. \v 14 Che' bʌ ujtemix iliyi tsi' chocbeyob majlel t'an Jezabel: Chʌmenix Nabot cha'an tsa' jujli ti xajlel, che'ob. \p \v 15 Che' bʌ tsi' yubi Jezabel chʌmenix Nabot, ti ora jach tsi' sube Acab: Tejchen ti ora. Cucu ch'ʌmben i ts'usubil Nabot ch'oyol bʌ ti Jezreel, come chʌmenix i yum jini lum mach bʌ yomic i chon, che'en. \v 16 Che' bʌ tsi' yubi Acab chʌmenix Nabot, ti ora jach tsa' majli i ch'ʌmben i ts'usubil cha'an mi' ch'ʌm ti' wenta. \p \v 17-18 Pero ti jim bʌ ora lac Yum tsi' pejca jini x'alt'an Elías: Tejchen ti ora. Cucu q'uele Acab i rey Israel am bʌ ti Samaria, come ya'ix an ti' ts'usubil jini Nabot. Tsa' majli i ch'ʌm ti' wenta. \v 19 Yom ma' suben ili t'an: “Lac Yum woli' yʌl: Tsa' tsʌnsa winic. Tsa' chilbe i lum. Ya' ba' tsi' lembe i ch'ich'el Nabot jini ts'i' ya' talob ts'i' i lembeñet a ch'ich'el ja'el”. Che' yom ma' suben, che'en lac Yum. Che'ʌch tsi' mele Elías. \p \v 20 Acab tsi' sube Elías: Tsa'ix a cha' tajayon, j contrajet, che'en. Elías tsi' jac'be: Tsa' cu c tajayet, come tsa'ix a wʌc'ʌ a bʌ cha'an ma' mel chuqui jontol ti' wut lac Yum. \v 21 Awilan lac Yum mi caj i chocbeñet tilel tsʌts bʌ wocol. Mi caj i wets'et majlel che' bajche' misujelʌl. Mi caj i laj jisan pejtel ch'iton bʌ a walobilob año' bʌ ti Israel. \v 22 Lajal mi caj i melbeñet che' bajche' tsi' melbe Jeroboam (i yalobil Nabat), che' bajche' tsi' melbe Baasa (i yalobil Ahías) cha'an ti' caj tsa' techbe i mich'ajel lac Yum. Tsa' xiq'ui ti mulil jini israelob. \v 23 Lac Yum tsi' yʌlʌ mi caj i toj i mul Jezabel ja'el. Jini ts'i' mi caj i c'uxben i bʌc'tal a wijñam ya' ti Jezreel. \v 24 Mi caj i c'uxbeñob i bʌc'tal a walobilob mu' bʌ i chʌmelob ti tejclum. Jini xta'jol mi caj i c'uxbeñob i bʌc'tal a pi'ʌlob mu' bʌ i chʌmelob ti jochol bʌ lum, che'en Elías. \p \v 25 Come ti isujm ma'anic yambʌ bajche' Acab tsa' bʌ i yʌc'ʌ i bʌ cha'an mi' mel chuqui jontol ti' wut lac Yum, come i yijñam tsi' xiq'ui ti maña jax bʌ i melbal. \v 26 Wen jontol bajche' tsi' mele. Tsi' ch'ujutesa jini dios tac che' bajche' tsi' meleyob jini amorreojob tsa' bʌ i jisayob lac Yum ti' tojlel israelob. \p \v 27 Acab tsi' yubibe i t'an Elías. Tsi' jet' tsili i pislel. Tsa' caji i lʌp coxtal ti q'uiñil yic'ot ti ac'ʌlel. Tsi' cha'le ch'ajb. Wen ch'ijiyem tsa' caji ti ajñel. \v 28 Ti jim bʌ ora lac Yum tsi' cha' pejca jini x'alt'an Elías: \v 29 ¿Tsa' ba a q'uele bajche' woli' peq'uesan i bʌ Acab tic tojlel? Cha'an ti' caj tsi' peq'uesa i bʌ tic tojlel, ma'anic mi caj cʌq'uen ili wocol che' cuxul to. Mux caj cʌq'uen wocol i yalobilob Acab, che'en lac Yum. \c 22 \s Micaías tsi' wʌn tsictesa bajche' mi caj i jisʌntel Acab \r (2 Cr. 18.1-34) \p \v 1 Uxp'ejl jab ma'anic tsa' ujti guerra ti' tojlelob siriajob yic'ot israelob. \v 2 Che' ti yuxp'ejlel jab, Josafat, jini rey ti Judá, tsa' jubi majlel ba'an jini rey ti Israel. \v 3 Jini rey ti Israel tsa' caji i suben i yaj e'telob: ¿Mach ba la' wujilic lac cha'añʌch jini tejclum Ramot am bʌ ti Galaad? Ma'anic chuqui woli lac wis cha'len cha'an mi lac chilben jini rey ti Siria, che'en. \v 4 Jini cha'an i rey israelob tsi' sube Josafat: ¿A wom ba majlel ti guerra quic'ot cha'an mi lac cha' ch'ʌm Ramot am bʌ ti Galaad? che'en. Josafat tsi' jac'ʌ: Junlajalonla. C winicob mi mejlel i coltañetob yic'ot j caballo ja'el, che'en. \v 5 Josafat tsi' yʌlʌ: Ñaxan c'ajtiben lac Yum bajche' yom mi lac mel, che'en. \p \v 6 I rey israelob tsa' caji i tempan jumbajc' x'alt'añob. Tsi' c'ajtibeyob: Subeñon mi yom mic majlel ti guerra ti' contra Ramot ti Galaad, o mi mach yomic, che'en. Jini payxo bʌ x'alt'añob tsi' jac'beyob: Yomcu ma' majlel, come lac Yum mi caj i yʌc' ti a c'ʌb, che'ob. \v 7 Pero Josafat tsi' yʌlʌ: ¿Mach ba anic juntiquil x'alt'an i cha'an lac Yum ilayi cha'an mi mejlel laj c'ajtiben? che'en. \v 8 Jini rey ti Israel tsi' jac'be: Ancu juntiquil x'alt'an i cha'an lac Yum, jiñʌch Micaías (i yalobil Imla). Mu'cu mejlel laj c'ajtiben, pero ts'a' mij q'uel jini winic, come ti pejtelel ora ma'anic mi' subeñon chuqui wen. Jini jach tsʌts tac bʌ mi' subeñon, che'en. Josafat tsi' sube Acab: Mach ma' cha'len t'an che' bajche' jini. Pʌyʌ, che'en. \v 9 Acab tsi' pʌyʌ tilel juntiquil i yaj e'tel. Tsi' sube: Cucu pʌyʌ tilel ti ora Micaías (i yalobil Imla), che'en. \v 10 Ya' buchul Acab i rey israelob temel yic'ot Josafat jujuntiquil ti' buchlib cha'an i ye'tel, lʌpbil i cha'añob i pislel rey. Ya' tsa' c'ajpan buchleyob ti' tojel jini patio ba' mi' jajts'el trigo ya' ti' ti' tejclum. Pejtelel jini payxo bʌ x'alt'añob tsi' chʌn cha'leyob alt'an ti' tojlelob. \v 11 Jini Sedequías (i yalobil Quenaana) tsi' chajpa cha'ts'ijt xulub melbil bʌ ti tsucu taq'uin. Tsi' yʌlʌ: Lac Yum tsi' yʌlʌ: “Ili xulub i yejtalʌch a p'ʌtʌlel ti' contra jini siriajob. An i c'ʌjñibal cha'an mi la' laj jisañob”, che'en. \v 12 Pejtelel jini payxo bʌ x'alt'añob tsi' temeyob i t'an. Tsi' yʌlʌyob: Cucula ti Ramot ti Galaad, come mux i mʌjlel a cha'an, come lac Yum tsa'ix i yʌc'ʌ ti la' c'ʌb, che'ob. \p \v 13 Jini winic tsa' bʌ c'oti i pʌy Micaías tsi' sube: Pejtel jini yambʌ x'alt'añob wen uts'at bajche' woliyob ti t'an ti' tojlel jini rey. Jini cha'an yom ma' laj a t'an yic'otob cha'an uts'at mi' q'uelet jini rey, che'en. \v 14 Jini Micaías tsi' jac'be: Joñon mi caj c suben che' bajche' mi' subeñon Dios, come mic bʌc'ñan lac Yum, che'en. \v 15 Che' bʌ tsa' c'oti Micaías ba'an Acab, jini rey tsi' c'ajtibe: ¿Yom ba mic majlel ti guerra ya' ti Ramot ti Galaad, o mach ba yomic? che'en. Micaías tsi' pejca ti wajal bʌ t'an: Yomcu. Cucu ti guerra, come mi caj i mʌjlel a cha'an, come lac Yum mi caj i yʌc' ti a c'ʌb, che'en. \v 16 Jini rey tsi' sube: ¿Jayyajl yom mic subeñet cha'an ma' tsictesʌbeñon ti isujm chuqui tsi' yʌlʌ lac Yum? che'en. \v 17 Jini x'alt'an Micaías tsi' jac'ʌ: Tsaj q'uele pejtelel jini israelob pam pujquemob ti wits che' bajche' tiñʌme' mach bʌ anic i yaj cʌntaya. Tsa cubi i t'an lac Yum: “Ma'añobix i yum ili winicob. La'ix cha' sujticob ti' yotot ti' ñʌch'tilel i pusic'al”, che'en lac Yum. Che' tsi' yʌlʌ Micaías. \p \v 18 I rey israelob tsi' sube Josafat i rey Judá: ¿Mach ba anic tsac subeyet? Ma'anic mi' subeñon chuqui uts'at ili winic, jini jach tsʌts bʌ t'an mi' subeñon, che'en. \v 19 Pero Micaías tsi' cha' alʌ: Yom ma' ñich'tʌben i t'an lac Yum. Tsaj q'uele lac Yum ya' buchul ti panchan. Pejtelel ya' bʌ añob ti panchan junlajal wa'alob ti' ñoj ti' ts'ej. \v 20 Lac Yum tsi' yʌlʌ: “¿Majqui mi caj i pʌy majlel jini rey Acab cha'an mi' majlel ti Ramot ti Galaad cha'an mi' tsʌnsʌntel?” che'en. Tsa' caji' jac'ob ti jujuntiquilob ti chajp ti chajp. \v 21 Juntiquil ángel tsa' tili ti wa'tʌl ti' tojel lac Yum. Tsi' sube: “Joñon mi caj c pʌy majlel”, che'en. \v 22 Lac Yum tsi' c'ajtibe: “¿Bajche' mi caj a pʌy majlel?” che'en. Jini ángel tsi' jac'ʌ: “Mi caj cotsan ti' pusic'al i winicob Acab espíritu yujil bʌ lot”, che'en. Jini cha'an lac Yum tsi' sube: “Uts'at mi mejlel. Cucu, che' jini. Mele che' bajche' wola' ña'tan”, che'en lac Yum. \v 23 Isujm lac Yum tsi' yotsa ti' pusic'al jini x'alt'añob a cha'an jini espíritu yujil bʌ lot. Che' jini lac Yum mi caj i chocbeñet tilel wocol, che'en Micaías. \p \v 24 Sedequías (i yalobil Quenaana) tsa' tili i po'ch'in Micaías. Tsi' yʌlʌ: ¿Bajche' tsa' mejli i bajñel pejcañet i yEspíritu lac Yum che' ma'anic chuqui tsac wis ubi? che'en. \v 25 Micaías tsi' jac'ʌ: Mu'to caj a q'uel che' mi' yujtel. Ti jim bʌ ora mi caj a wochel ti xo'tʌl ti puts'el, che'en. \v 26 Acab, i rey israelob, tsi' yʌlʌ: Pʌyʌla majlel jini Micaías ba'an jini ajcal Amón ya' ba'an calobil Joás. \v 27 Yom mi la' subeñob: “Jini rey tsi' yʌc'ʌ mandar cha'an mi la' wotsan ti mʌjquibʌl. Aq'uen ts'ita' jach chuqui mi' jap chuqui mi' c'ux jinto mic cha' sujtel ti uts'at”. Che' yom mi la' suben, che'en Acab. \v 28 Micaías tsi' jac'ʌ: Mi uts'at ma' cha' sujtel che' ujtemet ti guerra, mi caj la' ña'tan che' jini, mach jinic lac Yum tsa' bʌ i pejcayon, che'en. Micaías tsi' yʌlʌ ti' tojlel pejtelel jini wa'alo' bʌ: Yom mi la' p'is ti wenta jini tsa' bʌ cʌlʌ, che'en. \p \v 29 Pero i rey israelob yic'ot Josafat i rey Judá temel tsa' majliyob ti guerra ti' contra Ramot ti Galaad. \v 30 I rey israelob tsi' sube Josafat: Mi caj c lʌp i pislel soldado che' mic majlel ti guerra, pero jatet lʌpʌ a pislel ti rey, che'en. Che' jini mucul jach tsa' majli ti guerra Acab i rey israelob. \v 31 Pero i rey siriajob tsi' yʌq'ue mandar jini lajchʌntiquil i cha'c'al (32) i yum soldadojob ti carreta tac: Mach la' cha'len contra yic'ot winicob mi soldadojob mi i yumob. Cojach yom ma' tsʌnsan i rey israelob, che'en. \v 32-33 I yum soldadojob che' bʌ tsi' q'ueleyob ya'an Josafat, tsi' yʌlʌyob: Jiñʌch i yum jini israelob, che'ob. Che' bʌ tsa' c'otiyob cha'an mi' contrajiñob, Josafat tsi' bʌc' cha'le c'am bʌ oñel cha'an mi' tsictesan i bʌ. Jini cha'an ma'anic chuqui tsi' tumbeyob Josafat, come tsi' q'ueleyob mach jinic Acab. \v 34 Pero juntiquil winic tsi' choco majlel i te'el jalʌjb che' ma'anic tsi' tojbi. Toj tsi' taja Acab i rey israelob ya' ba' tsuyul i bujc melbil bʌ ti tsucu taq'uin. Jini rey tsi' sube i pi'ʌl woli bʌ i ñijcan carreta: Yom ma' sutq'uin carreta cha'an ma' loc'sañon ti guerra, come lojwemonix. Mach chʌn mejlicon, che'en. \p \v 35 Ti jim bʌ q'uin che' cabʌl woli' jats'ob i bʌ ti guerra, jini i rey israelob tsa' mejli i q'uel jini siriajob ya' bʌ ñʌc buchul ti carreta. Tsa' bejq'ui cabʌl i ch'ich'el. Ya' tsa' ts'ʌm cʌle ti mal carreta. \v 36-37 Che' bʌjlemix jini q'uin, tsa' caji ti ñumel ti' tojlel israelob juntiquil soldado tsa' bʌ i yʌlʌ ti c'am bʌ t'an: Cha' sujtenla ti la' wotot ti jujuntiquiletla, come chʌmenix jini rey, che'en. Tsi' ch'ʌmbeyob sujtel i bʌc'tal jini rey cha'an mi' mucob ti Samaria. \v 38 Tsi' pocoyob jini carreta ya' ti ja' am bʌ ti Samaria ba' mi' cha'leñob ts'ʌmel sts'i'lel bʌ x'ixicob. Tsa' c'oti ts'i' i lemben i ch'ich'el. Che'ʌch tsa' ts'ʌctiyi i t'an lac Yum che' bajche' tsi' yʌlʌ. \v 39 Jini yan tac bʌ i melbal Acab, yic'ot pejtel tsa' bʌ ujti, yic'ot jini otot melbil bʌ ti marfil tsa' bʌ i wa'choco, yic'ot pejtel jini tejclum tac tsa' bʌ i wa'choco, laj ts'ijbubilix ti' juñilel i reyob israelob. \v 40 Ya' tsa' mujqui Acab ba' tsa' mujquiyob i ñojte'elob. Tsa' caji i cha'len yumʌl Ocozías i yalobil Acab. \s I yumʌntel Josafat \r (2 Cr. 20.31-37) \p \v 41 Wolix i majlel ti chʌmp'ejl jab i yumʌntel Acab jini rey ti Israel che' bʌ tsa' wa'choconti ti rey Josafat (i yalobil Asa) ya' ti Judá. \v 42 Anix jo'lujump'ejl i cha'c'al (35) i jabilel Josafat che' bʌ tsa' caji ti yumʌl. Tsi' cha'le yumʌl ya' ti Jerusalén jo'p'ejl i cha'c'al (25) jab. I ña' jiñʌch Azuba (i yalobil Silhi). \v 43 Josafat tsi' mele chuqui wen che' bajche' Asa i tat. Tsi' jac'be i t'an lac Yum. Pero ma'anic tsi' jisa i yotlel tac dioste' ya' ti bujbujtʌl. Jini winicob x'ixicob tsi' chʌn tsʌnsayob alʌc'ʌl tac. Tsi' puluyob pom ya' ti bujbujtʌl. \v 44 Josafat tsi' teme i t'an yic'ot jini rey ti Israel. \p \v 45 Ts'ijbubil ti' juñilel i reyob Judá pejtel chuqui tsa' ujti ti' yumʌntel Josafat, yic'ot jini guerra tac. \v 46 Josafat tsi' choco loq'uel ti jini lum pejtel jini winicob mu' bʌ i laj bʌ pi'leñob i bʌ, mach bʌ anic tsa' chojquiyob loq'uel che' woli ti yumʌntel Asa i tat. \p \v 47-48 Ma'anic i rey jini año' bʌ ti Edom. An jach i gobernador am bʌ ti' wenta Josafat. Josafat tsi' mele cabʌl colem barco tac cha'an mi' majlel i cuch tilel oro loq'uem bʌ ti Ofir. Pero ma'anic tsa' c'oti tac, come tsa' laj jejmi barco ya' ti Ezión Geber. \v 49 Ocozías (i yalobil Acab) tsi' sube Josafat: La' majlicob c winicob yic'ot a winicob cha'an temel mi' majlelob ti colem barco tac, che'en. Pero Josafat ma'anic tsi' jac'ʌ. \v 50 Tsa' chʌmi Josafat. Tsa' mujqui ba' muculob i ñojte'elob ya' ti' tejclum David. Joram i yalobil tsi' ch'ʌmbe i ye'tel. \s I yumʌntel Ocozías ti Israel \p \v 51 Che' ti' wuclujump'ejl (17) jab i yumʌntel Josafat ti Judá, tsa' wa'choconti Ocozías (i yalobil Acab) ti rey ti Israel. Tsi' cha'le i yumʌntel ya' ti tejclum i c'aba' Samaria. \v 52 Ocozías tsi' mele chuqui jontol ti' wut lac Yum. Lajal tsi' mele che' bajche' i tat i ña', che' bajche' Jeroboam (i yalobil Nabat), tsa' bʌ i xiq'ui ti mulil jini israelob. \v 53 Ocozías tsi' ch'ujutesa Baal. Tsi' techbe i mich'ajel lac Yum i Dios Israel che' bajche' tsi' mele i tat.