\id JAS
\h SANTIAGO
\mt CARTA YEⁿ'E SANTIAGO
\c 1
\s Santiago idingúuⁿ yā yeⁿ'e 'iiⁿ'yāⁿ chi s'nééⁿ 'muuⁿ s'nééⁿ miiⁿ
\p
\v 1 'Úú Santiago 'úú ni 'úú idiíⁿ ntiiⁿnyuⁿ yeⁿ'e Ndyuūs ní yeⁿ'e Señor Jesucristo. 
Idinguúⁿ carta 'cūū ní dicho'ó: Ndaí ndís'tiī ndúúcū 'iiⁿ'yāⁿ yeⁿ'e ndu'ū ndiichúúví 
tribus chi familias chi yeⁿ'e ndaata Israel chi s'nééⁿ 'muuⁿ chi s'nééⁿ miiⁿ ndii 
núúⁿmáⁿ íⁿ'yeēⁿdī.
\s Ndyuūs ca'á yā vaadī deenu 'iiⁿ'yāⁿ s'eeⁿ chi i'téénu yā 'yā
\p
\v 2 Ndís'tiī hermanos yeⁿ'é, canéé chi yeenú nī taachi ndaā n'deee n'dáí chi idi'vaachí 
yeⁿ'e nī.
\v 3 Caati déénu nī chuū chi taachi ndaā n'deee n'dáí chi idi'vaachí yeⁿ'e nī ní n'daacā 
idiíⁿ nī, ch'iⁿ'í nī chi i'téénu nī Jesucristo ní ch'iⁿ'i ntúuⁿ nī chi cuuvi cuchɛɛ́ 
nī yeⁿ'e tanducuéⁿ'ē ndúúcū paciencia.
\v 4 Ní canéé chi candɛ́ɛ nī cuidado chi cuchɛɛ́ nī yeⁿ'e nducuéⁿ'ē chi di'vaachi ndís'tiī 
ní cuuvi 'cuɛɛtinéé n'daacá nī ní diiⁿ cá chí n'daaca nī. Ni 'āā vɛ́ɛ́ nducuéⁿ'ē 
necesidades yeⁿ'é nī. Ní Ndyuūs tée yā ndís'tiī cosas chi n'dai yeⁿ'é yā.
\p
\v 5 Ndúútī chi 'áámá ndís'tiī deenú nī chi nguɛ́ɛ́ deenú nī tuu'mi ní canéé chí 
caacá nī Ndyuūs chi itée yā vaadī deenu. Ndyuūs ca'a yā n'deee n'dáí vaadī deenu yeⁿ'é yā 
nducyáácá 'iiⁿ'yāⁿ. Ní nguɛ́ɛ́ n'gaa'vá yā ndúúcū 'iiⁿ'yāⁿ yeⁿ'ē chi n'deēe 
vueltas caaca yā Ndyuūs.
\v 6 Canéé chí caacá nī Ndyuūs ní cu'téénu nī Ndyuūs chi caⁿ'á yā tée yā ndís'tiī. Taachi 
nguɛ́ɛ́ cu'téénu nī chi Ndyuūs nguɛ́ɛ́ caⁿ'á yā ca'a yā chiiⁿ chi ngiicá nī tuu'mi 
ní ndís'tiī tan'dúúcā nuūⁿnīⁿ'yáⁿ'ā taachi olas yeⁿ'ē indɛ́ɛ̄ yaācū 
chi candɛ́ɛ́ 'yúúné cuaaⁿ lácūū cuaaⁿ lácāā, 'tíícā ndís'tiī.
\v 7 'Áámá 'iiⁿ'yāⁿ chi ngiica yā Ndyuūs ní nguɛ́ɛ́ cu'téénu yā chi Ndyuūs caⁿ'á yā 
tée yā dɛ'ɛ̄ vɛɛ, tuu'mi ní 'iiⁿ'yāⁿ miiⁿ nguɛ́ɛ́ cūnee ngíínú yā chi Ndyuūs 
caⁿ'á yā tée yā 'iiⁿ'yāⁿ dɛ'ɛ̄ vɛɛ.
\v 8 'Iiⁿ'yāⁿ miiⁿ vɛ́ɛ́ 'uūvī vaanicadíínūuⁿ yeⁿ'é yā. Maaⁿ ní neⁿ'é 
yā diiⁿ yā 'áámá cosa, cuayiivi ní taama cosa. 'Iiⁿ'yāⁿ miiⁿ nguɛ́ɛ́ canée 
yā ndúúcū 'áámá vaanicadíínūuⁿ yeⁿ'e yā.
\p
\v 9 Ní hermano yeⁿ'ē yú chi nguɛ́ɛ́ ch'ɛɛtɛ ca ní canéé chi yeenú yā taachi Ndyuūs 
nginneé yā 'iiⁿ'yāⁿ.
\v 10 'Iiⁿ'yāⁿ chi 'cuiicá yā canéé chi yeenú yā taachí Ndyuūs diíⁿ yā chi nguɛ́ɛ́ 
'cuiicá yā. 'Iiⁿ'yāⁿ chi 'cuiica miiⁿ ní tan'dúúcā naāndā yeⁿ'e yaātā chi 'cuiinu, 
'tiicá yā.
\v 11 Taachi can'dáā 'yáⁿ'ā ní 'áámá 'í'nūuⁿ tuu'mi ní tí'í yaatā ní naāndā yeⁿ'ē 
chingééⁿ ní 'āā ntɛɛ vɛ́ɛ́ naandā ti ch'iinu. 'Tiicá ntúūⁿ 'iiⁿ'yāⁿ chi 
'cuiica ní 'cuiinú yā ndúúcū vaadī 'cuiica yeⁿ'é yā.
\s Canéé chí cuchɛɛ yú yeⁿ'e nducuéⁿ'ē
\p
\v 12 Dɛ'ɛ̄ chúúcā yeenu 'iiⁿ'yāⁿ chi ichɛɛ́ yā tanducuéⁿ'ē taachi n'geenu yā ngii. 
Taachi chɛɛ́ yā yeⁿ'ē tanducuéⁿ'ē tuu'mi ní Ndyuūs tée yā 'iiⁿ'yāⁿ chi canduuchí 
yā cueⁿ'e daāⁿmaⁿ. 'Tíícā Ndyuūs ngaⁿ'á yā chi caⁿ'á yā ca'a yā 'iiⁿ'yāⁿ 
vida cueⁿ'e daāⁿmaⁿ tan'dúúcā chi 'aama corona yeⁿ'e 'iiⁿ'yāⁿ chi dinéⁿ'e 
yā Ndyuūs.
\v 13 Taachi ndaā nanááⁿ ndís'tiī cosa chí diīiⁿ chí di'vaachí ndís'tiī chi neⁿ'é 
nī diiⁿ nī chi nguɛɛ n'daācā, nguɛ́ɛ́ canéé chí nadacadíínuuⁿ nī chi Ndyuūs 
diíⁿ yā chuū caati mar 'áámá 'iiⁿ'yāⁿ cuuvi di'vaachí yā yeⁿ'e Ndyuūs chi Ndyuūs diíⁿ 
yā cosa chi nguɛɛ n'daācā. Ndíí nguɛ́ɛ́ ndúú cuuvi dinuuⁿndí Ndyuūs. Ndíí nguɛ́ɛ́ 
ndúú Ndyuūs di'vaachí yā yeⁿ'e 'iiⁿ'yāⁿ chi diíⁿ yā cosa chi nguɛ́ɛ́ n'daācā.
\v 14 Taachi 'iiⁿ'yāⁿ inadicadíínuuⁿ yā chi maáⁿ yā neⁿ'é yā diiⁿ yā cosa chi nguɛɛ 
n'daacā tuu'mi ní vɛ́ɛ́ nuuⁿndi yeⁿ'e yā ní diíⁿ yā chi nguɛɛ n'daacā.
\v 15 Ní taachi diíⁿ yā chiiⁿ chi neⁿ'é yā diiⁿ yā chi nguɛ́ɛ́ n'daacā tuu'mi ní dinuuⁿndí 
yā. Ní taachi ch'ɛɛtɛ ca nuuⁿndi miiⁿ tuu'mi ní 'cuiinū ní diīiⁿ chi 'cuūvi yā cueⁿ'e 
daāⁿmaⁿ.
\p
\v 16 Ndís'tiī hermanos yeⁿ'é chi neⁿ'e taaví. Nguɛ́ɛ́ ca'a nī lugar 'iiⁿ'yāⁿ chi cannche'éí 
yā ndís'tiī chi dinuuⁿndí nī.
\v 17 Nducuéⁿ'ē chi n'daacā ní dɛɛvɛ chi Ndyuūs itée yā s'uuúⁿ chiiⁿ ní ngíícá cuaaⁿ 
'niiⁿnuⁿ. Chiiⁿ ní yeⁿ'e Ndyuūs. Ndyuūs din'dái yā tanducuéⁿ'ē dɛɛvɛ yeⁿ'ē nanguuvi. 
Ndyuūs nguɛ́ɛ́ n̄'daaⁿ yā tan'dúúcā 'áámá 'daaⁿ'nūⁿ chí n̄'daaⁿ.
\v 18 Ní Ndyuūs tee yā vida s'uuúⁿ cáávā chi i'teenu yú nduudu cuaacu yeⁿ'é yā. Ní diíⁿ yā tan'dúúcā 
chi maáⁿ yā neⁿ'e yā diiⁿ yā. Ní 'íícú s'uuúⁿ chi i'teenu yú, tan'dúúcā 'áámá 
cosecha chi vmnááⁿ vmnaaⁿ yeⁿ'e nducuéⁿ'ē chi din'dái yā 'tíícā s'uuúⁿ.
\s Yeⁿ'e vaadī cuaacu yeⁿ'é Ndyuūs
\p
\v 19 Maaⁿ ní ndís'tiī hermanos chi neⁿ'e taaví 'aama 'aamá nī canee chi 'cuɛɛtinéé yaáⁿ 
ní chi 'caandiveéⁿ nī naati nguɛ́ɛ́ maaⁿ n'chɛɛtɛ́ caaⁿ'máⁿ nī. Ní nguɛ́ɛ́ 
maaⁿ n'chɛɛtɛ nūuⁿ nduuvi taáⁿ nī.
\v 20 'Iiⁿ'yāⁿ chí induuvi taáⁿ yā nguɛ́ɛ́ n'daacā diíⁿ yā yeⁿ'e chi vaadī cuaacu 
yeⁿ'é Ndyuūs.
\v 21 Ní cáávā nducuéⁿ'ē chuū canee chí divíi nī yeⁿ'é tanducuéⁿ'ē chi nguɛɛ n'daācā 
chi nadacádíínuuⁿ nī. Ní nguɛ́ɛ́ diíⁿ nī cosa chi nguɛɛ ndaacā. Ní 'caandiveéⁿ 
nī nduudu cuaacu chí i'téénu nī ní canee na staava yeⁿ'é nī. Ní ndiicuuⁿ nī. Ní vɛ́ɛ́ poder 
yeⁿ'e nduudu cuaacú 'cūū chi cuuvi dinguáⁿ'ai alma yeⁿ'é nī.
\p
\v 22 Naati canéé chí diíⁿ nī chiiⁿ chi ngaⁿ'ā nduudu cuaacu miiⁿ. Nguɛ́ɛ́ dámaāⁿ 
chi 'caandiveéⁿ nī ni nguɛɛ diiⁿ nī. Ní nguɛ́ɛ́ cannche'éí maáⁿ nī ndís'tiī.
\v 23 Nduuti 
chi 'áámá 'iiⁿ'yāⁿ n'giindiveéⁿ yā nduudu cuaacu miiⁿ ní nguɛ́ɛ́ diíⁿ yā chiiⁿ 
chi ngaⁿ'ā tuu'mi ní 'iiⁿ'yāⁿ miiⁿ tan'dúúcā 'áámá 'iiⁿ'yāⁿ chi inaáⁿ yā 
maáⁿ yā na 'aama espejo, 'tiicá yā.
\v 24 Inaáⁿ yā maáⁿ yā tan'duucá yā 'tíícā. Ní cuayiivi nguɛ́ɛ́ nn'gaacu yā tan'duucá yā 
'áárá chi n'diichí yā maáⁿ yā na 'áámá espejo.
\v 25 Naati 'iiⁿ'yāⁿ chi nn'gaacú yā chiiⁿ chi n'giindiveéⁿ yā ní nadacádíínuuⁿ 
n'daacá yā yeⁿ'e ley chi nduudu cuaacu miiⁿ yeⁿ'é Ndyuūs, tuu'mi ní nduudu cuaacu miiⁿ cuuví nadinguáⁿ'āī 'iiⁿ'yāⁿ. Ní 'iiⁿ'yāⁿ miiⁿ canéé chi 'caandiveeⁿ cá yā nguuvi nguuvi. Ní nguɛ́ɛ́ 
dámaāⁿ n'giindiveéⁿ yā naati diíⁿ yā chiiⁿ chi ngaⁿ'ā, tuu'mi ní cuuvi yeenú 
yā ndúúcū chi diíⁿ yā.
\p
\v 26 Ní nduuti chi 'aama ndís'tiī ngaⁿ'á ni chi i'téénu nī Ndyuūs ní nguɛ́ɛ́ candɛɛ́ nī 
cuidado yeⁿ'e chi ngaⁿ'á nī tuu'mi ní nginnche'ei maáⁿ nī ndís'tiī. Ní nguɛ́ɛ́ dichíí'vɛ̄ 
chi ngaⁿ'á nī chi i'téénu nī Ndyuūs.
\v 27 'Iiⁿ'yāⁿ chi neené i'téénu yā ní didɛɛvɛ staava yeⁿ'é yā ní nguɛ́ɛ́ vɛ́ɛ́ 
nuuⁿndi yeⁿ'é yā nanááⁿ Ndyuūs chiida yú ní 'tíícā diíⁿ yā. Nginneé yā da'cáiyāa 
nguá'āa ndúúcū n'daataá nguá'āa taachi n'geenu yā ngii. Ní 'iiⁿ'yāⁿ miiⁿ ní nguɛ́ɛ́ 
diíⁿ yā cosas yeⁿ'ē iⁿ'yeeⁿdí 'cūū chi nguɛ́ɛ́ n'daacā.
\c 2
\s 'Cuaáⁿ nī nducyaaca 'iiⁿ'yāⁿ chi daama daamá nūuⁿ 'iiⁿ'yāⁿ
\p
\v 1 Ndís'tiī hermanos yeⁿ'é chi maaⁿ ní i'téénu nī Señor Jesucristo yeⁿ'e yú chi dɛɛvɛ́ 
ngii yeⁿ'é yā, ndís'tiī canéé chí diíⁿ nī chi 'āā dáámá daamá nūuⁿ nducyaaca 
'iiⁿ'yāⁿ nanáaⁿ nī.
\v 2 N'diichí nī. Taachi ndaá 'áámá 'iiⁿ'yāⁿ nguaaⁿ ndís'tiī taachi nduuvidaamá nī ní 
'iiⁿ'yāⁿ miiⁿ canúúⁿ nduu tá'a yā 'áámá chi ntá'āa yeⁿ'e 'dííⁿnguāaⁿ 
ní n'daacā catecai yā, ní 'tiicá ntúūⁿ ndaá táámá 'iiⁿ'yāⁿ chi ndaachíí 
yā ní ndiicúū catecai yā,
\v 3 ní neⁿ'e cá nī 'iiⁿ'yāⁿ chi n'daacā catecaí yā, ní ngaⁿ'á nī ngii nī 'iiⁿ'yāⁿ 
mii: N'diī cun'dií nī lugar chi n'daacā ca; ní ngaⁿ'á nī ngii nī saⁿ'ā chi ndaachíī: N'diī 
cuééndiinú nī cuaaⁿ la'tiī o 'cundií nī na yiivɛ,
\v 4 tuu'mi ní nguɛ́ɛ́ diíⁿ nī chi dáámá daamá nūuⁿ 'iiⁿ'yāⁿ nguaaⁿ ndís'tiī. 
Ní n'diichí nī 'iiⁿ'yāⁿ s'eeⁿ chɛɛ chi n'daacā, ní nguɛ́ɛ́ n'daācā chiiⁿ 
chi nadacádíínuuⁿ nī.
\p
\v 5 Ndís'tiī hermanos yeⁿ'é chi neⁿ'é taavi, 'caandiveéⁿ nī chiiⁿ chi ngaⁿ'á. Ndyuūs 
ndɛɛvɛ́ yā 'iiⁿ'yāⁿ yeⁿ'ē iⁿ'yeeⁿdí 'cūū chi pobre yā chi cuuvi 'cuiicá yā 
ndúúcū chi i'téénu yā. Ní vɛ́ɛ́ chi cuuvi yeⁿ'é yā naachi Ndyuūs caaⁿ'máⁿ ntiiⁿnyúⁿ 
yā ti chuū Ndyuūs ngaⁿ'á yā chi ca'á yā nducyaaca 'iiⁿ'yāⁿ chi neⁿ'é yā Ndyuūs.
\v 6 Maaⁿ ní ndís'tiī maáⁿ nī s'néeⁿ nī 'iiⁿ'yāⁿ chi ndaachií yā chi nguɛ́ɛ́ 
vɛ́ɛ́ yeⁿ'e yā ná lugar chi nguɛ́ɛ́ n'daacā. ¿'Áá nguɛ́ɛ́ 'iiⁿ'yāⁿ 'cuiica 
chí idi'vaachí yā ndís'tiī ní icandɛ́ɛ yā ndís'tiī nanááⁿ 'iiⁿntyéⁿ'ē?
\v 7 ¿'Áá nguɛ́ɛ́ 'iiⁿ'yāⁿ s'eeⁿ chi cunncáā ngaⁿ'a yā yeⁿ'é chi duuchi yeⁿ'e Cristo chí 
n'daacā? Ní Cristo yeⁿ'e yú yaa'ví yā ndís'tiī chi cuuvi yeⁿ'é yā ndís'tiī.
\p
\v 8 Nduuti chi ndís'tiī cuaacu nííⁿnyúⁿ diíⁿ nī tanducuéⁿ'ē chi ngaⁿ'a ley yeⁿ'é 
Ndyuūs chi 'tíícā canéé nguūⁿ na libro yeⁿ'é yā: Dinéⁿ'e di 'iiⁿ'yāⁿ niiⁿnuuⁿ 
vaacu di tan'dúúcā chi neⁿ'e dī maaⁿ dī, tuu'mi ní n'daacā idiiⁿ dī.
\v 9 Ní ndúúti chi ndís'tiī nguɛ́ɛ́ dáámá daamá nūuⁿ dinéⁿ'e nī nducyaaca 'iiⁿ'yāⁿ 
tuu'mi ní dinuuⁿndi nī. Ní nguɛ́ɛ́ diíⁿ nī tan'dúúcā chi ngaⁿ'ā ley yeⁿ'é Ndyuūs. 
Ley miiⁿ n'giⁿ'i chi ndís'tiī ní vɛ́ɛ́ nuuⁿndi yeⁿ'é nī.
\v 10 Ní ndúútí chi 'áámá 'iiⁿ'yāⁿ nguɛ́ɛ́ diíⁿ yā chi ngaⁿ'ā 'áámá 'lííⁿ 
chuundi yeⁿ'e ley yeⁿ'é Ndyuūs tuu'mi ní caneé yā tan'dúúcā chi nguɛ́ɛ́ diíⁿ yā 
mar 'áámá chi ngaⁿ'ā ley miiⁿ.
\v 11 Ndyuūs chi ngaⁿ'a yā 'tíícā: Nguɛ́ɛ́ caⁿ'á di ndúúcū n'daataá o sáⁿ'ā chi nguɛ́ɛ́ 
yeⁿ'e di, Ndyuūs miiⁿ 'tiicá ntúūⁿ ngaⁿ'a yā: Nguɛ́ɛ́ 'caaⁿ'nuⁿ di 'iiⁿ'yāⁿ. 
Maaⁿ ní nduuti chi 'aama 'iiⁿ'yāⁿ nguɛ́ɛ́ caⁿ'á yā ndúúcū n'daataá o saⁿ'ā 
chi nguɛ́ɛ́ yeⁿ'e yā naati ch'iiⁿ'núⁿ yā 'iiⁿ'yāⁿ 'āā nguɛ́ɛ́ diíⁿ 
yā chi ngaⁿ'a ley yeⁿ'é Ndyuūs.
\v 12 Ní ndís'tiī ní canee chi caaⁿ'máⁿ nī n'daacā ní din'daacá nī tan'dúúcā chi ngaⁿ'a 
ley yeⁿ'é Ndyuūs ti ley miiⁿ n'diichi s'uuúⁿ. Ní ley miiⁿ diīiⁿ chi cuuvi nanguáⁿ'āī 
s'uuúⁿ.
\v 13 'Iiⁿ'yāⁿ chi nguɛ́ɛ́ neⁿ'e ya'ai 'iinú yā 'iiⁿ'yāⁿ 'tiicá ntúūⁿ Ndyuūs nguɛ́ɛ́ 
neⁿ'e ya'ai 'iinú yā 'iiⁿ'yāⁿ s'eeⁿ taachi n'diichí yā nuuⁿndi yeⁿ'é yā. 'Iiⁿ'yāⁿ 
chi ya'ai 'iinú yā 'iiⁿ'yāⁿ ichɛ́ɛ yā taachi Ndyuūs n'diichí yā nuuⁿndi yeⁿ'é nducyaaca 
'iiⁿ'yāⁿ.
\s 'Iiⁿ'yāⁿ chi i'téénu yā Ndyuūs diíⁿ yā ntiiⁿnyuⁿ yeⁿ'é Ndyuūs
\p
\v 14 Ndís'tiī hermanos yeⁿ'é, ¿dɛ'ɛ̄ dichíí'vɛ̄ 'áámá 'iiⁿ'yāⁿ chi ngaⁿ'á yā chi 
i'téénu yā Jesucristo ní nguɛ́ɛ́ diíⁿ yā cosas chi n'daacā? ¿Áá cuuví nanguaⁿ'ai 
yā nduuti chi ngaⁿ'á yā chi i'téénu yā 'tíícā?
\v 15 Maaⁿ ní nadacadíínuuⁿ yú yeⁿ'e 'áámá hermano o hermana yeⁿ'e yú chi nguɛ́ɛ́ 
vɛ́ɛ́ catecai yā ní nguɛ́ɛ́ vɛ́ɛ́ chi che'e yā.
\v 16 Nduuti chi n'diichi yú hermano o hermana miiⁿ ní ngaⁿ'a yú ngii yú 'yā: Dii cueⁿ'e di ndúúcū 
vaadī 'diiíⁿ. Nan'guɛɛcundii di ní che'e di. Ní nguɛ́ɛ́ ca'a yú hermano o hermana miiⁿ 
yeⁿ'e yú chi che'é yā o catecai caavā chi diíⁿ yā tapar, tuu'mi ní, ¿dɛ'ɛ̄ chíí'vɛ̄ 
chi ngaⁿ'a yú ngii yú hermano o hermana yeⁿ'e yú 'tíícā?
\v 17 Ní 'tiicá ntúūⁿ yeⁿ'e chiiⁿ chi i'teenu yú Ndyuūs. Nduuti chi 'áámá 'iiⁿ'yāⁿ nguɛ́ɛ́ 
din'daacá yā cáávā chi i'téénu yā Cristo tuu'mi ní chííⁿ chí i'téénu yā tan'duucā 
chi cosa chi n'díí.
\p
\v 18 Nduuti chi 'áámá yā ngaⁿ'á yā ngii yā s'uuúⁿ 'tíícā: Díí ngaⁿ'a di chi i'téénu di Ndyuūs 
naati 'úú idiíⁿ nducuéⁿ'ē chi n'daacā. 'Úu ngaⁿ'á ngīi 'iiⁿ'yāⁿ miiⁿ: Dii 
ch'iⁿ'i di 'úú tan'dúúcā chi cuuvi cu'téénu yú Ndyuūs ní nguɛ́ɛ́ n'daacā cuuvi diiⁿ 
yú. 'Úú ch'iⁿ'í dii chi i'teenú Ndyuūs caavā chi n'daācā idiíⁿ.
\v 19 'Āā i'téénu di chi vɛ́ɛ́ 'áámá n'dyáⁿ'ā Ndyuūs. N'daacā chi i'téénu di 'tíícā. 'Tiicá 
ntúūⁿ 'yááⁿn'guiinūuⁿ i'téénu sa ní n'duuvi sa ti 'va'ā sa.
\v 20 Díí 'iiⁿ'yāⁿ chi chɛɛchí tiīiⁿ chi nguɛ́ɛ́ neⁿ'e di cu'téénu di. Nduuti chi 'áámá 
'iiⁿ'yāⁿ i'téénu yā Ndyuūs ní nguɛ́ɛ́ din'daacá yā tuu'mi ní diíⁿ yā tan'dúúcā 
chi nguɛ́ɛ́ i'téénu yā. Ní vaadī i'teenu yeⁿ'é yā cūnee tan'dúúcā chi n'díí 'tíícā 
cunéé.
\v 21 Maaⁿ ní nadacadíínuuⁿ nī yeⁿ'e tiempo chi 'āā chó'ōo yeⁿ'e chiida yú chi nguuvi 
Abraham chi yeⁿ'e ndaata yeⁿ'e yú. Ndyuūs inadach'ɛɛcú yā nuuⁿndi yeⁿ'é yā cáávā 
ntiiⁿnyuⁿ chi diíⁿ yā taachi ca'á yā daiyá yā Isaac lado yeⁿ'e ofrenda nanááⁿ 
na nátaī cáávā chi 'caaⁿ'núⁿ yā daiyá yā naati nguɛ́ɛ́ ch'īi sa.
\v 22 ¿'Áá nguɛ́ɛ́ deenú nī chi Abraham i'téénu yā Ndyuūs ní ch'iⁿ'í yā 'iiⁿ'yāⁿ chi 
i'téénu yā caavā chiiⁿ chi diíⁿ yā? Ní Abraham nééné i'téénu yā Ndyuūs caavā chi 
diíⁿ yā.
\v 23 Ní chiī cuaacu chi canée nguūⁿ na libro yeⁿ'é Ndyuūs 'tíícā: Abraham s'téénu yā Ndyuūs 
ní Ndyuūs ní diíⁿ yā cuenta chi Abraham ní n'daaca yā. Ní Ndyuūs sta'á yā Abraham chi cuuvi 
yeⁿ'é yā cáávā chi i'téénu yā Ndyuūs. Ní 'iiⁿ'yāⁿ s'eeⁿ ngaⁿ'á yā chi Abraham 
miiⁿ ní amigo yeⁿ'é Ndyuūs.
\p
\v 24 Maaⁿ ní cuuvi n'diichí nī chi Ndyuūs cuta'á yā 'iiⁿ'yāⁿ chi cuuvi yeⁿ'é yā nguɛ́ɛ́ 
dámaāⁿ caava chi i'téénu yā 'yā naati 'tiicá ntúūⁿ caavā chi din'daāca yā.
\v 25 'Tiicá ntúūⁿ táⁿ'ā Rahab chi ndúúcu tá 'yaaⁿ saⁿ'ā, Ndyuūs ní diíⁿ yā cuenta 
yeⁿ'e tá chi n'daacā tá. Ní Ndyuūs sta'á yā táⁿ'ā chi cuuvi yeⁿ'é yā caava chi n'daacā 
diiⁿ tá. N'daata miiⁿ 'cuuⁿ tá saⁿ'ā s'eeⁿ chi ndaā n'de'ei n'de'ei saⁿ'ā chi Ndyuūs dichó'o 
yā. Ní táⁿ'ā miiⁿ dicho'ō tá saⁿ'ā s'eeⁿ táámá yúúní taachi vɛ́ɛ́ peligro 
yeⁿ'ē sa.
\v 26 Ní tan'dúúcā cuerpo yeⁿ'e yú taachi nguɛ́ɛ́ canéé espíritu yeⁿ'e yú ndúucū ní 
n'díí, 'tiicá ntúūⁿ taachi i'téénu yú Ndyuūs ní nguɛ́ɛ́ n'daacā idiiⁿ yú, chiiⁿ 
chi i'téénu yú cunéé tan'dúúcā chi n'díí.
\c 3
\s Yeⁿ'e chiiya yú
\p
\v 1 Ndís'tiī hermanos yeⁿ'é nguɛ́ɛ́ canéé chi cuuví 'yaaⁿ maestros yeⁿ'e yaacū nguaaⁿ 
ndís'tiī. Deenú nī chi Ndyuūs diitu n'diichí yā nuuⁿndi yeⁿ'e maestros miiⁿ nguɛ́ɛ́ 
ti ndís'tiī.
\v 2 Nducyaacu yú idiiⁿ yú n'deee n'dáí faltas. Ní nduuti chi 'áámá 'iiⁿ'yāⁿ nguɛ́ɛ́ caaⁿ'máⁿ 
yā mar 'áámá falta tuu'mi ní 'iiⁿ'yāⁿ miiⁿ ní neené n'daacā. Ní cuuvi ngaⁿ'á ntiiⁿnyuⁿ 
yā yeⁿ'e nuuⁿmaⁿ cuerpo yeⁿ'e maáⁿ yā.
\v 3 Cuin'diichí nī. Cu'nuūⁿ yú frenos naaⁿ 'yúúdūu ní cu'téénu tī yeⁿ'e yú. Ní nuuⁿmaⁿ 
cuerpo yeⁿ'e tī cuuvi diīiⁿ tan'dúúcā chi neⁿ'e yú.
\v 4 Maaⁿ ní nadacadíínuuⁿ yú yeⁿ'e barco. 'Áárá chí ch'ɛɛtɛ ní 'yúúné taaⁿ 
ngéenū ní 'iiⁿ'yāⁿ cuuvi diiⁿ yā manejar barco miiⁿ cáávā 'áámá yáⁿ'á 
'lííⁿ yeⁿ'ē barco miiⁿ chi canúúⁿ chɛɛti nuūⁿnīⁿ'yáⁿ'ā. Ní barco miiⁿ 
ngiicā naachi neⁿ'é yā.
\v 5 'Tiicá ntúūⁿ chiiya yú. 'Áárá chi 'áámá chi 'lííⁿ chi yeⁿ'e cuerpo yeⁿ'e yú 
naati ngaⁿ'a yú yeⁿ'ē n'deee n'dáí cosas chi n'gɛɛtɛ ndúúcū chiiya yú. Ní cuin'diichí 
nī ta 'lííⁿ chuundí yaⁿ'ā cuuvi caacyáⁿ'ā 'áámá icyáⁿ'ā ch'ɛɛtɛ.
\v 6 Ní chiiya yú tan'dúúcā 'áámá nguuchi yaⁿ'ā 'tíícā chiiya yú. Ní tanducuéⁿ'ē tan'dúúcā 
'áámá iⁿ'yeeⁿdi chi ndiituú ndúúcū nducuéⁿ'ē chi nguɛɛ n'daacā, 'tíícā cuerpo 
yeⁿ'e yú cáávā chiiya yú. Ní diīiⁿ chi núúⁿmáⁿ cuerpo yeⁿ'e yú vɛ́ɛ́ 
nuuⁿndi yeⁿ'ē. Ní tan'dúúcā infierno chi ngiichi yaⁿ'ā 'tíícā diīiⁿ chiiya yú. 
Ní yaⁿ'ā miiⁿ ní diīiⁿ tan'dúúcā chi ngiichi nducuéⁿ'ē vida yeⁿ'e yú 'naaⁿ 
chi canee yú iⁿ'yeeⁿdí 'cūū.
\v 7 Ca'áámá ca'áámá naaⁿ 'iiti chi vɛ́ɛ́ iⁿ'yeeⁿdí 'cūū yeⁿ'ē 'iiti 'yúúdūu, 
yeⁿ'ē 'yaada, yeⁿ'ē cúú, 'iiti chi snúūⁿ chɛɛti nuūⁿnī'yáⁿ'ā ní nducyaaca 
tī saⁿ'ā cuuvi diiⁿ sa amansar ní 'āā diiⁿ sa amansar 'iiti s'eeⁿ.
\v 8 Naati mar 'áámá 'iiⁿ'yāⁿ nguɛ́ɛ́ cuuvi diíⁿ yā chi amansar chiiya maáⁿ yā. Ngaⁿ'a 
yú cosas chi nguɛ́ɛ́ n'daacā 'aara chi nguɛ́ɛ́ neⁿ'e yú. Ní ndúúcū chiiya yú 
ngaⁿ'a yú n'deee n'dáí chi nguɛ́ɛ́ n'daacā yeⁿ'e 'iiⁿ'yāⁿ. Ní diiⁿ yú chi cuuvi 
'cuūvi yā.
\v 9 Ní ndúúcū maaⁿ chiiya yú dich'ɛɛtɛ yú Ndyuūs chiida yú ní ngaⁿ'a taaⁿ yú yeⁿ'e 
'iiⁿ'yāⁿ chi Ndyuūs din'dái yā chi tan'dúúcā maáⁿ Ndyuūs 'tiicá din'dái yā 'iiⁿ'yāⁿ.
\v 10 Yeⁿ'e maaⁿ cheendi ntúuⁿ yú ngaⁿ'a yú chi Ndyuūs n'daācá yā ní ngaⁿ'a taaⁿ yú ndúúcū 
'iiⁿ'yāⁿ. Ndís'tiī hermanos yeⁿ'é, nguɛ́ɛ́ canéé chi cuuvi 'tíícā.
\v 11 ¿'Áá yeⁿ'ē 'áámá nduutinaaⁿ nuūⁿnīⁿ can'dáā nuūⁿnī yaāa ndúúcū nuūⁿnīⁿ 
yaādī? Nguɛ́ɛ́ cuuvi.
\v 12 Ndís'tiī hermanos yeⁿ'é, ¿'áá cúúví 'áámá yáⁿ'á yeⁿ'e n'guiidīi yááⁿ nguuvi 
cuuvi aceitunas yeⁿ'ē? Nguɛ́ɛ́ cuuvi. O 'aama yáⁿ'á 'lííⁿ yeⁿ'e uvas ¿áá cuuvi n'guiidīi 
yááⁿ nguuvi cuuvi yeⁿ'ē? Nguɛ́ɛ́ cuuvi. 'Tiicá ntúūⁿ yeⁿ'ē 'aama ndúútínaáⁿ nuūⁿnīⁿ 
nguɛ́ɛ́ cuuvi can'dáā nuūⁿnīⁿ diini ndúúcū nuūⁿnīⁿ yaadi.
\s Yeⁿ'e vaadī deenu chi cuaacu nííⁿnyúⁿ chi vaadī deenu
\p
\v 13 Nduuti chi vɛ́ɛ́ saⁿ'ā chi cadiinuuⁿ sa ní chi deenu nguaaⁿ ndís'tiī canéé chí cuuⁿ'miⁿ 
sa 'iiⁿ'yāⁿ chi cuaacu chi deenu sa ní ndiicuuⁿ sa cáávā nduudu n'dai yeⁿ'ē sa ndúúcū 
ntiiⁿnyuⁿ n'daāca chi diiⁿ sa.
\v 14 Naati nduuti chi vɛ́ɛ́ vaadī ngueēe chi ch'ɛɛtɛ ndúúcū vaadī 'caa'va na staava yeⁿ'é 
nī ní ndís'tiī ní nadacádíínuuⁿ nī na staava yeⁿ'é nī chi caⁿ'á nī diiⁿ nī 
nducuéⁿ'ē caavā maáⁿ nī diíⁿ nī aprovechar, tuu'mi ní nguɛ́ɛ́ cuuvi nadacádíínuuⁿ 
nī chi n'gɛɛtɛ nī. Ndíí nguɛ́ɛ́ cuuvi caaⁿ'máⁿ nī nduudu yaadi chi contra yeⁿ'ē 
nduudu cuaacu.
\v 15 Ní vaadī deenú 'cūū yeⁿ'é nī nguɛ́ɛ́ vaadī deenu chi yeⁿ'é Ndyuūs naati vaadī 
deenú 'cūū ní yeⁿ'e iⁿ'yeeⁿdí 'cūū ní yeⁿ'e chi nadacádíínuuⁿ yā ní yeⁿ'ē 
yááⁿn'guiinuuⁿ.
\v 16 Naachi 'iiⁿ'yāⁿ chí dínngueé yā ní diíⁿ yā nducuéⁿ'ē caava maáⁿ yā neⁿ'é 
yā diíⁿ yā aprovechar, tuu'mi ní miiⁿ canéé 'iiⁿ'yāⁿ chi nguɛ́ɛ́ vɛ́ɛ́ 
orden yeⁿ'é yā. Ní diíⁿ yā tanducuéⁿ'ē dendu'ū chi nguɛ́ɛ́ n'daacā.
\v 17 Naati 'iiⁿ'yāⁿ chi vɛ́ɛ́ vaadi deenu yeⁿ'é yā chi yeⁿ'e Ndyuūs, tuu'mi ní vmnááⁿ 
vmnaaⁿ canéé chí ch'ɛɛtinéé n'daaca yā ndúúcū vida yeⁿ'é yā chi dɛɛvɛ. 
Cuayiivi ní diíⁿ yā chi vɛ́ɛ́ vaadī 'diīíⁿ. Ní ndiicúuⁿ yā, ní amigo yā. Ní 
ya'ai 'iinú yā ndúúcū 'iiⁿ'yāⁿ ní dámaāⁿ diíⁿ yā tanducuéⁿ'ē chi n'daacā. 
'Āā daamá nūuⁿ 'cuaaⁿ yā nducyaaca 'iiⁿ'yāⁿ. Ní nguɛ́ɛ́ nadacádíínuuⁿ yā yeⁿ'ē 
chi nguɛ́ɛ́ ndaacā, ní nguɛ́ɛ́ diíⁿ yā dendu'ū chi nguɛ́ɛ́ n'daacā.
\v 18 Ní 'iiⁿ'yāⁿ chi diíⁿ yā chi vɛ́ɛ́ vaadī 'diiíⁿ ní diíⁿ yā tan'dúúcā 
chí cuuⁿnú yā ndaata yeⁿ'e nducuéⁿ'ē chi cuaacu. 'Tíícā diíⁿ yā. Ní n'gui'i yeⁿ'ē nducueⁿ'ē 
chi cuaacu ní vaadī cuaacu.
\c 4
\s Yeⁿ'e ndís'tiī amigos yeⁿ'e 'iiⁿ'yāⁿ chi nguɛ́ɛ́ i'téénu yā Jesucristo
\p
\v 1 ¿Tií ngiica cosas chi caandaá chi 'tííca nguⁿ'ú nī nguaaⁿ maáⁿ nī? Ngiicā yeⁿ'e 
ná vaanicadíínūuⁿ yeⁿ'e maáⁿ nī ti neⁿ'e nī diiⁿ nī cosas chi nguɛ́ɛ́ 
n'daacā.
\v 2 Ndís'tiī neⁿ'é nī cosas ní nguɛ́ɛ́ vɛ́ɛ́ yeⁿ'e nī. Ní cáávā chuū neⁿ'é 
nī 'caaⁿ'núⁿ nī 'iiⁿ'yāⁿ. Neⁿ'é nī dendu'ū chi inaáⁿ nī ní nguɛ́ɛ́ cuuvi cuta'á 
nī. Ní cáávā chuū nguⁿ'ú nī ní diíⁿ nī caandaá. Ní nguɛ́ɛ́ ndaaca nī chiiⁿ 
chi neⁿ'é nī ti nguɛ́ɛ́ ngiicá nī Ndyuūs dɛ'ɛ̄ chi neⁿ'e nī.
\v 3 Ní taachi ndís'tiī ngiicá nī Ndyuūs dɛ'ɛ̄ chi neⁿ'e nī, Ndyuūs nguɛ́ɛ́ tée yā chiiⁿ 
chi neⁿ'e nī ti ngiicá nī dámaāⁿ caavā maáⁿ nī caati cuuvi yeenú nī. Ní nguɛ́ɛ́ 
n'daacā chi ngiica nī 'tíícā.
\v 4 Ndís'tiī 'iiⁿ'yāⁿ chi nguɛ́ɛ́ 'áámá cunee nī ndúúcū chi i'téénu nī, ¿'áá nguɛ́ɛ́ 
deenu ndís'tiī chi taachi caⁿ'á nī ndúúcū 'iiⁿ'yāⁿ chi nguɛ́ɛ́ i'téénu yā 
Jesucristo ní diíⁿ nī dendu'ū chi yeⁿ'e iⁿ'yeeⁿdí 'cūū tuu'mi ní caneé nī enemigos 
yeⁿ'é Ndyuūs? 'Tiicá nī.
\v 5 ¿'Áá nadacádíínuuⁿ ndís'tiī chi diíⁿ nī chi nguɛ́ɛ́ dichíí'vɛ̄ nduudu yeⁿ'e 
libro yeⁿ'é Ndyuūs naachi canéé nguūⁿ 'tíícā?: Ndyuūs s'neeⁿ yā Espíritu N'dai yeⁿ'é 
yā chɛɛti staava yeⁿ'e yú. Ní Espíritu miiⁿ ní neⁿ'e ca chi s'uuúⁿ canee yú dámaāⁿ 
yeⁿ'e Ndyuūs s'uuúⁿ.
\v 6 Naati Ndyuūs nginnée yā s'uuúⁿ ní itée yā s'uuúⁿ vaadī n'dai yeⁿ'é yā s'uuúⁿ. Canéé 
nguūⁿ na libro yeⁿ'é Ndyuūs 'tíícā: Ndyuūs nguɛ́ɛ́ caⁿ'á yā lado yeⁿ'e 'iiⁿ'yāⁿ 
chi idin'gɛɛtɛ maáⁿ yā naati ca'a yā vaadī n'dai yeⁿ'é yā 'iiⁿ'yāⁿ ndiicúúⁿ.
\v 7 'Tíícā canee chi s'neéⁿ nī vida yeⁿ'e maáⁿ nī na ta'á Ndyuūs. Nguɛ́ɛ́ ca'á nī 
lugar yááⁿn'guiinūuⁿ chi ngaⁿ'a ntiiⁿnyuⁿ sa yeⁿ'e ndís'tiī ní yááⁿn'guiinūuⁿ ní 
cuɛɛvii sá yeⁿ'ē nanááⁿ ndís'tiī.
\v 8 Ndaá nī nanááⁿ Ndyuūs ní Ndyuūs ní chí nndaa ntúūⁿ yā nanááⁿ ndís'tiī. Ndís'tiī 
'iiⁿ'yāⁿ nuuⁿndíī nadidɛɛvɛ́ nī vida yeⁿ'é nī. Ndís'tiī chi vɛ́ɛ́ 'uūvī 
vaanicadíínūuⁿ yeⁿ'é nī, nadidɛɛvɛ́ nī staava yeⁿ'é nī.
\v 9 Ndís'tiī 'iiⁿ'yāⁿ nuuⁿndíī di'vaachi maáⁿ nī ní cuɛɛcú nī ní ya'āī 'iinú 
nī yeⁿ'ē chi diiⁿ nī. Nguɛ́ɛ́ canee chi n'gííⁿnyuⁿ nī naati canee chi cuɛɛcú 
nī. Nguɛ́ɛ́ canéé chi yeenú nī naati canee chi di'vaachí maaⁿ nī.
\v 10 Ní 'cuɛɛtinéé ndiicuuⁿ nī nanááⁿ Señor yeⁿ'e yú ní Señor yeⁿ'ē yú ní diíⁿ 
yā chi n'gɛɛtɛ nī.
\s Yeⁿ'ē chi n'diichi yú nuūⁿndī yeⁿ'e hermanos yeⁿ'e yú
\p
\v 11 Ndís'tiī hermanos yeⁿ'é, nguɛ́ɛ́ caaⁿ'maⁿ cúnncaa nī yeⁿ'ē 'aama nī taama nī 
hermanos yeⁿ'e yú. 'Āā du'ú ndís'tiī chí ngaⁿ'a contra 'áámá hermano yeⁿ'e yú o n'diichi 
nī nuuⁿndi yeⁿ'e hermano yeⁿ'e yú, ndís'tiī ngaⁿ'a ntúūⁿ cúnncaa nī contra ley 
yeⁿ'é Ndyuūs ní n'diichi nī yeⁿ'e ley miiⁿ. Ní naachi n'diichí nī yeⁿ'e ley miiⁿ tuu'mi 
ní diíⁿ nī ntiiⁿnyuⁿ yeⁿ'e juez ní nguɛ́ɛ́ diíⁿ nī chi ngaⁿ'a ley miiⁿ.
\v 12 Dámaāⁿ vɛɛ 'áámá n'dyáⁿ'ā chi Ndyuūs chi ca'á yā ley miiⁿ ní 'tiicá ntúūⁿ Ndyuūs ní 
juez. Maáⁿ yā cuuvi nadinguáⁿ'ai yā 'iiⁿ'yāⁿ o cuuvi di'cuiinú yā 'iiⁿ'yāⁿ. Maaⁿ 
ní ndís'tiī, ¿du'u ndís'tiī chi n'diichí nī dɛ'ɛ̄ idiiⁿ táámá 'iiⁿ'yāⁿ?
\s Nguɛ́ɛ́ deenu yú dɛ'ɛ chi cuuvi ndúúcu yú ndii cavyaaⁿ
\p
\v 13 Maaⁿ ní 'caandiveéⁿ nī nduudu chi ngaⁿ'á ngīi ndís'tiī chi ngaⁿ'a nī 'tíícā. Maaⁿnguuvi 
o cavyaaⁿ caⁿ'á táámá yáāⁿ ni caneé miiⁿ 'áámá nduūyū, ní diíⁿ negocio 
ní diíⁿ ganar.
\v 14 Ndís'tiī ní nguɛ́ɛ́ dɛ'ɛ̄ vɛɛ déénu nī chi dɛ'ɛ̄ cuuvi cavyaaⁿ. ¿Dɛ'ɛ̄ vida yeⁿ'e 
ndís'tiī? Vida yeⁿ'é nī ní tan'dúúcā 'áámá meēeⁿ chi ngo'oó 'áámá nch'ɛɛ̄tɛ́ 
ní n'giinu.
\v 15 Ndís'tiī ní canéé chi caaⁿ'máⁿ nī 'tíícā. Nduuti chi Ndyuūs neⁿ'é yā chi cunduūchí 
tuu'mi ní diíⁿ chuū o diíⁿ cháā.
\v 16 Naati nguɛ́ɛ́ diíⁿ nī 'tíícā. Ndís'tiī ngaⁿ'á nī yeⁿ'e cosas n'gɛɛtɛ chi diíⁿ 
nī. Ní yeenú nī yeⁿ'e nducuéⁿ'e 'cūū chi ngaⁿ'a nī chí n'gɛɛtɛ. Ní nguɛ́ɛ́ n'daacā 
chi diíⁿ nī 'tíícā.
\v 17 'Iiⁿ'yāⁿ chi déénu yā yeⁿ'ē chi cuuvi diíⁿ yā chi n'daacā ní nguɛ́ɛ́ idiíⁿ 
yā chuū tuu'mi ní dinuuⁿndí yā.
\c 5
\s Yaa'ví 'iiⁿ'yāⁿ chi 'cuiica chi candɛɛ́ yā cuidado
\p
\v 1 'Caandiveeⁿ ndís'tiī 'iiⁿ'yāⁿ chi 'cuiica. Cuɛɛcú nī ní 'cuaī nī caati 'cueenú nī 
cuuvi dendu'ū chi díítūu chi cuchiī nanááⁿ yeⁿ'e ndís'tiī.
\v 2 Vaadī 'cuiica yeⁿ'é nī ní nchōō ní catecai n'daí nī n'dáá ní che'é tī.
\v 3 Ní 'dííⁿnguāāⁿ ndúúcū 'dííⁿnguɛɛ yeⁿ'é nī ní che'e yáⁿ'āa. Ní chiiⁿ 
chi nche'e yáⁿ'āa miiⁿ ní canéé tan'dúúcā 'áámá lado yeⁿ'ē testigo chi caaⁿ'maⁿ 
contra yeⁿ'é nī. Ní chiiⁿ chi diiⁿ tan'dúúcā chi cacyáⁿ'ā cuerpo yeⁿ'é nī nduucū 
yaⁿ'ā. Ní vaadī 'cuiica yeⁿ'é nī ní nguáīn'daí nī ní maaⁿ ní tiempo chí cuuví 'cuiinu 
íⁿ'yeēⁿdī.
\v 4 N'diichí nī. 'Āā cuɛ́ɛ́ nadíí'vɛ nī 'iiⁿ'yāⁿ chi diíⁿ yā ntiiⁿnyuⁿ ní sta'á 
yā cosecha yeⁿ'é nī. Ní chíí'vɛ̄ miiⁿ canéé tan'dúúcā 'áámá testigo contra 
yeⁿ'e ndís'tiī. 'Iiⁿ'yāⁿ s'eeⁿ ní 'caí yā contra yeⁿ'e ndís'tiī ní Señor chi 
ngaⁿ'a ntiiⁿnyúⁿ yā yeⁿ'ē nducyáácá 'iiⁿ'yāⁿ 'āā n'giindiveéⁿ yā chiiⁿ 
chi 'caí yā.
\v 5 Ndís'tiī 'iiⁿ'yāⁿ 'cuiica, maáⁿ nī ch'ɛɛtineé nī ndúúcū tanducuéⁿ'ē chi neⁿ'é 
nī ní yeenú nī. Ní dichɛɛtɛ́ nī cáávā nguuvi chi 'cuuví nī tan'dúúcā chi diíⁿ 
nī ndúúcū 'áámá cuuchí chi cuuvi 'viichɛ́ tī níícú ndaa 'áámá nguuvi chi 'caaⁿ'núⁿ 
nī 'iiti miiⁿ.
\v 6 Ní ndís'tiī 'āā diíⁿ nī condenar saⁿ'ā chi n'dai ní 'iiⁿ'yāⁿ s'eeⁿ n'giiⁿ'núⁿ 
yā saⁿ'ā. Ní nguɛ́ɛ́ diiⁿ sa mar 'áámá chi nadanguáⁿ'ai sa maaⁿ sa.
\s Yeⁿ'e 'viich'ɛɛtíínūuⁿ yeⁿ'e yú ní yeⁿ'e chi ngaⁿ'angua'a yú
\p
\v 7 Ní cáávā nducuéⁿ'ē ngaⁿ'á ndís'tiī hermanos yeⁿ'é canéé chí diíⁿ nī nducuéⁿ'ē 
ndúúcū vaadī 'diiíⁿ nanáaⁿ nī ní nanááⁿ Señor yeⁿ'ē yú ndii tiempo chi 
ndaa yā taama vmnéⁿ'ēe. Cuin'diichí nī. 'Iiⁿ'yāⁿ chi diíⁿ yā ntiiⁿnyuⁿ yeⁿ'e 
campo canee chi cūnee ngíínú yā chi ndaācá n'daacā cosecha yeⁿ'e yā. Ní cūnee ngíínú 
n'dai yā chi cueeⁿ cuuvi vmnááⁿ vmnaaⁿ. Ní taachi cho'ōo chi cueeⁿ cúúvi cuayiivi tuu'mi 
ní cuta'á yā cosecha yeⁿ'e yā.
\v 8 'Tiicá ntúūⁿ ndís'tiī vɛ́ɛ́ paciencia yeⁿ'é nī ní canee diitú nī ndúúcū 
chi i'téénu nī na staava yeⁿ'é nī caati tiempo chi ndaa Señor yeⁿ'e yú 'āā snee niiⁿnuúⁿ.
\v 9 Ní ndís'tiī hermanos yeⁿ'é nguɛ́ɛ́ caaca nuuⁿndi nī 'aama nī contra taama nī ní nguɛ́ɛ́ 
cuuvi n'diichi Ndyuūs nuuⁿndi 'cūū chi yeⁿ'e nī. Ndyuūs chi juez ní niiⁿnuúⁿ nūuⁿ ndaa 
yā.
\v 10 Maaⁿ ní hermanos yeⁿ'é nadacádíínuuⁿ nī yeⁿ'e tiempo chi 'āā chó'ōo tan'dúúcā 
chi diiⁿ profetas chi candɛɛ yā nduudu yeⁿ'é Ndyuūs ní n'deee n'dáí ch'eenú yā chiī. 
Ní vɛ́ɛ́ paciencia yeⁿ'é yā. Tan'dúúcā chi diíⁿ yā 'tiicá ntúūⁿ canee chi 
diíⁿ nī.
\v 11 Deenu yú chi yeenú profetas s'eeⁿ taachi ch'eenú yā chiī. Ndís'tiī ní ch'iindiveéⁿ 
nī yeⁿ'e saⁿ'ā Job ní tan'dúúcā chi vɛ́ɛ́ ca paciencia yeⁿ'ē sa taachi ch'eenu 
sa chiī. 'Āā n'diichí nī ntúūⁿ tan'dúúcā Señor yeⁿ'e yú diíⁿ yā cáávā saⁿ'ā 
Job miiⁿ taachi ch'iinu ch'eenu sa chiī. Maaⁿ ní Señor yeⁿ'e yú ní nééné neⁿ'é yā 
s'uuúⁿ ní nééné ya'ai yā s'uuúⁿ.
\p
\v 12 Ní yeⁿ'e tanducuéⁿ'ē hermanos yeⁿ'é, nguɛ́ɛ́ caaⁿ'maⁿ nī dɛ'ɛ̄ chi neⁿ'e diíⁿ 
nī ndúúcū nduudu “por Dios” chi caⁿ'á nī diíⁿ nī 'tíícā o nguɛ́ɛ́ caⁿ'á nī 
diiⁿ nī 'tíícā. Ní nguɛ́ɛ́ caaⁿ'máⁿ nī “caavā nanguuvi”, ndíí nguɛ́ɛ́ 
ndúú cáávā “iⁿ'yeeⁿdí 'cūū”, ndíí nguɛ́ɛ́ ndúú caavā táámá naaⁿ. 
Dámaāⁿ caaⁿ'máⁿ nī, “'tíícā idiíⁿ” o “nguɛ́ɛ́ 'tíícā idiíⁿ” caati 
Ndyuūs nguɛ́ɛ́ cuuvi diíⁿ yā condenar ndís'tiī.
\p
\v 13 Ndúútī chi 'áámá chɛɛ ndís'tiī chi n'geenú nī ngii, canéé chí caaⁿ'maⁿngua'á 
nī Ndyuūs. Nduuti chi canee 'áámá 'iiⁿ'yāⁿ chi diyeenú, cánéé chí caatá yā chi Ndyuūs 
ní ch'ɛɛtɛ́ yā.
\v 14 Nduuti chi 'áámá chɛɛ ndís'tiī ní ngííta nī canéé chí yaa'ví nī 'iiⁿntyéⁿ'ē 
yeⁿ'e yaācū chi cuchií yā ní 'cuɛɛndáa yā aceite na cuerpo yeⁿ'é 'iiⁿ'yāⁿ miiⁿ 
chi ngííta yā ní caaⁿ'maⁿngua'á yā nanááⁿ Señor Jesucristo yeⁿ'e yú cáávā 
'iiⁿ'yāⁿ miiⁿ chi ngííta yā.
\v 15 Ní taachi ngaⁿ'angua'á nī, i'téénu nī chi Jesucristo cuuvi diíⁿ yā chí nduūvā yeⁿ'e 
'iiⁿ'yāⁿ chí ngiitā, ní Señor Jesucristo miiⁿ ní nadicuéeⁿ yā 'iiⁿ'yāⁿ chí 
ngiitā ní nduūvā yeⁿ'é yā. Ní nduuti chi vɛ́ɛ́ nuuⁿndi yeⁿ'é yā Señor Jesucristo 
nadach'ɛɛcú yā nuuⁿndi yeⁿ'e yā.
\v 16 Cáávā chuū ní caaⁿ'máⁿ nī nuuⁿndi chi diíⁿ nī contra hermanos yeⁿ'é nī ní 
cuuví nī hermanos. Ní caaⁿ'maⁿngua'á nī 'áámá nī táámá nī ní cuuvi nduūvā yeⁿ'é 
nī. 'Iiⁿ'yāⁿ chi n'dai taavi taachi caaⁿ'maⁿngua'á yā vɛ́ɛ́ poder yeⁿ'e Ndyuūs 
na staava yeⁿ'é yā taachi caaⁿ'maⁿngua'á yā.
\v 17 Deenu yú chi saⁿ'ā Elías chi profeta ní 'áámá saⁿ'ā tan'dúúcā s'uuúⁿ 'tíícā 
sa. Taachi caⁿ'āngua'a sa chi chiica sa Ndyuūs chi diíⁿ yā chi nguɛ́ɛ́ cueeⁿ cuūvī 
tuu'mi ní nguɛ́ɛ́ cheeⁿ cuūvī vmnaaⁿ yáⁿ'āa 'iinu nduūyū canéé maⁿ'ā.
\v 18 Ní cuayiivi miiⁿ ní caⁿ'āngua'a ntúuⁿ sa táámá vmnéⁿ'ēe chi cueeⁿ cuūvī ní 
cheeⁿ cuūvī vmnaaⁿ yáⁿ'āa ní chii taavi cosecha yeⁿ'ē.
\p
\v 19 Maaⁿ ní ndís'tiī hermanos yeⁿ'é, nduuti chi 'áámá ndís'tiī ngíí divíi nī yeⁿ'ē 
nduudu cuaacu ní táámá yā idiíⁿ yā chi 'iiⁿ'yāⁿ miiⁿ nanguɛɛcunée yā ní i'téénu 
yā nduudu cuaacu,
\v 20 tuumi ní canéé chi cadíínuuⁿ nī chuū. 'Áámá 'iiⁿ'yāⁿ chi diíⁿ yā chi táámá 
'iiⁿ'yāⁿ chi dinuuⁿndí yā nacuɛɛcúndii yā ní cuvíi yā yeⁿ'ē nuuⁿndi yeⁿ'é 
yā, tuu'mi ní 'iiⁿ'yāⁿ vmnaaⁿ nadanguáⁿ'ai yā alma chi n'diī yeⁿ'ē taamá yā. Ní diiⁿ 
chi Ndyuūs nadach'ɛɛcú yā n'deee n'dáí nuuⁿndi yeⁿ'é yā. 'Tíícā cuuvi.