\id MAT
\h Mateu
\toc1 Mateu
\mt MATEU
\mt2 Niuqui ꞌAixüa Manuyüne Que Mütiuꞌüxasitacai
\c 1
\s Quesusi Cürisitu ꞌinüarieya, que müꞌane
münuꞌayatücai
\r (Rucaxi 3:23‑38)
\p
\v 1 ꞌInüari canihücütüni ꞌicü. Nuivarite
mecaniꞌinüarini, Quesusi Cürisitu que müꞌane
müxiüyarieyatücai. Raviri canitusieyatücaitüni,
ꞌApurahami meta.
\p
\v 2 ꞌApurahami ꞌIsahaqui caniꞌuquiyarieyatücaitüni.
ꞌIsahaqui meta Cacuvu püꞌuquiyarieyatücai. Cura
püꞌuquiyarieyatücai, ꞌivamamata.
\v 3 Cura meta Parexi Sara püvaꞌuquiyaritücai, Tamari
vavarusitücacu. Parexi Hesirumi püꞌuquiyarieyatücai.
Hesirumi ꞌArami püꞌuquiyarieyatücai.
\v 4 ꞌArami ꞌAminaravi püꞌuquiyarieyatücai. ꞌAminaravi
Nahasuni püꞌuquiyarieyatücai. Nahasuni Sarumuni
püꞌuquiyarieyatücai.
\v 5 Sarumuni Puhuxi püꞌuquiyarieyatücai, Xahavi
varusieyatücacu. Puhuxi Huveri püꞌuquiyarieyatücai, Xuti
varusieyatücacu. Huveri Quisahi püꞌuquiyarieyatücai.
\v 6 Quisahi Raviri püꞌuquiyarieyatücai, que müꞌane
cuiepa mütiꞌaitametücai. Raviri Sarumuni
püꞌuquiyarieyatücai, heitivitüca que müꞌane Huriyaxi
müꞌüyayatücai.
\p
\v 7 Sarumuni Xupuhami püꞌuquiyarieyatücai. Xupuhami
ꞌAviyaxi püꞌuquiyarieyatücai. ꞌAviyaxi ꞌAsa
püꞌuquiyarieyatücai.
\v 8 ꞌAsa Cusapati püꞌuquiyarieyatücai. Cusapati Curami
püꞌuquiyarieyatücai. Curami ꞌUsiyaxi
püꞌuquiyarieyatücai.
\v 9 ꞌUsiyaxi Cutami püꞌuquiyarieyatücai. Cutami ꞌAcaxi
püꞌuquiyarieyatücai. ꞌAcaxi ꞌEsequiyaxi
püꞌuquiyarieyatücai.
\v 10 ꞌEsequiyaxi Manasexi püꞌuquiyarieyatücai. Manasexi
ꞌAmuni püꞌuquiyarieyatücai. ꞌAmuni Cusiyaxi
püꞌuquiyarieyatücai.
\v 11 Cusiyaxi Quecuniyaxi püꞌuquiyarieyatücai, ꞌivamamata
quepaucua vaüriyarica memevitüqui Vaviruniyasiepaitü.
\p
\v 12 Mehevitüquieca Vaviruniya, Quecuniyaxi Saratieri
püꞌuquiyarieyatücai. Saratieri Suruvaveri
püꞌuquiyarieyatücai.
\v 13 Suruvaveri ꞌAviyuri püꞌuquiyarieyatücai. ꞌAviyuri
ꞌEriyaquimi püꞌuquiyarieyatücai. ꞌEriyaquimi ꞌAsuru
püꞌuquiyarieyatücai.
\v 14 ꞌAsuru Saruqui püꞌuquiyarieyatücai. Saruqui ꞌAquimi
püꞌuquiyarieyatücai. ꞌAquimi ꞌEriyuri
püꞌuquiyarieyatücai.
\v 15 ꞌEriyuri ꞌErehasari püꞌuquiyarieyatücai. ꞌErehasari
Matani puꞌüquiyarieyatücai. Matani Cacuvu
püꞌuquiyarieyatücai.
\v 16 Cacuvu Cuse püꞌuquiyarieyatücai. Cuse Mariya
pücünayatücai. Mariyasie caniyenuiva Quesusi,
Manayexeiyarie mütitevacai Cürisitutütü.
\p
\v 17 Mücü ꞌApurahamisie memüyecü nuivarite xiüyarimama
tamamata heimana nauca xiüyariyari mecaniyupaümecaitüni
Raviri ꞌamuyeicacaique. Tamamata heimana nauca xiüyariyari
mepüyupaümecai Ravirisie memüyecü Vaviruniyapai
memevitüquieque xiüyarimama. Tamamata heimana nauca
xiüyariyari mepüyupaümecai Vaviruniyapai memevitüquie
vaxiüyarima Cürisitu mutinuivaxüque.
\s Quesusi Cürisitu que mütiunuivaxü
\r (Rucaxi 2:1‑7)
\p
\v 18 Mericüsü müpaü catiniuyüni quepaucua Quesusi
Cürisitu mutinuivaxü. Mariya müvarusieyatücaimatü
Cusematü mepüyutivitüniquecai, peru
mecatineneüquivavetü cuxi, mücü nayehucacaitüni, ꞌIyari
Mütiyupata yaꞌane ꞌipitüacu.
\v 19 Cuse cünaya mayaniquecai, mücü heiseriemecü
yacatinicamiecaitüni, peru pücayuvaüriyacai
mixanetanicü. ꞌAyumieme piꞌeirimücücai ꞌavie.
\v 20 Mericüsü müpaü püreuyutimaixüa. Hicü
Tiꞌaitamesüa mieme niuqui tuayame niuxeiya yuheinüsita
müpaü ꞌutaineme, Cuse ꞌacu Raviri pemünuꞌaya. ꞌAxa
pepücatiꞌacühüaveni Mariya pemütivitünicü ꞌaꞌüya.
ꞌIyari Mütiyupata yaꞌane ꞌipitüacu, hesiena püyeya ꞌicü
nunusi.
\v 21 ꞌUquitüme pütiniveni. Mücü
canivatavicueisitüamücü yuteüterima, tita ꞌaxa
memüteyurie canivanavairiemücü. ꞌAyumieme pepitaterüva
Quesusi, taniuquicü Tiyuvicueisitüvame maine.
\p
\v 22 ꞌIcü naitü müpaü catiniuyüni, mayeꞌanicü tita
mütixatacai Tiꞌaitame, tixaxatame müpaü ꞌutainecacu,
\q
\v 23 Camüsü ꞌüimari müyuxevi payehucani,
\q ꞌUqui pütiniveni.
\q ꞌEmanuheri pütaterüvarieni.
\m Mücü taniuquicü, Cacaüyari Tahesüa Muca paine.
\p
\v 24 Mericüsü Cuse yatiuheinüca ꞌanutaniereca müpaü
pütiuyuri que mütitaꞌaitüa Tiꞌaitamesüa mieme niuqui
tuayame. Canitivitüni yüꞌüya.
\v 25 Peru pücaꞌicumaüvacai, ꞌariqueque ꞌuqui
ꞌutinivecuque. Pitaterüvaxü Quesusi.
\c 2
\s Temaivavemete que memüteꞌuꞌaxüa
\p
\v 1 Mericüsü Quesusi Verenipai canetinuiva Cureya cuieyarisie, quepaucua Herurexi mana mütiꞌaitametücai. ꞌAna yucuiepa meheyecüneca temaivavemete tayeta mepayenexüa, tahixüapa mepuꞌaxüa quiecarisie Querusareme müracuteva,
\v 2 müpaü meꞌutiyuatü, Haqueri peca Huriyusixi teüteriyari tivaꞌaitüvame metinuivaxü. Tame xurave tepexei ꞌanatineximecacu, püꞌinüarieya. Nenevieri teꞌipitüanique tepuꞌaxüa.
\p
\v 3 Hicü tiꞌaitame Herurexi tiutamarieca niyuxamuriecaitüni, yunaitü Querusaremetarita hepaüna.
\v 4 Varucuxeürieca maraꞌacate memühüritüariecai, müme meta ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai teüteri vasata miemete yunaime, nivarutaꞌivaviya haque metinuivaquecai Cürisitu.
\v 5 Müpaü metenicühüaveni, Verenipai vaniu Cureya cuieyarisie. Tamüsü tixaxatame müpaü tiniuꞌutüani,
\q
\v 6 Vereni quiecatari ꞌacu,
\q Cureya cuieyarisie xemütitei,
\q Que memütexexeiya,
\q Teꞌaitamete Cura cuieyarisie miemete,
\q Canimarivani xequiecari.
\q Xesata quiecametütü
\q Cananucuquemücü tiꞌaitametütü,
\q Neteüterima vaꞌüviyanique,
\q ꞌIxaherisixi teüteriyari.
\p
\v 7 Hicü Herurexi temaivavemete nivarutaꞌinieni ꞌavie. Nivarutaꞌivaviya heiseriemecü quepaucua masiücütü matüa xurave.
\v 8 Nivarenüꞌani Verenipai müpaü ꞌutayüca, Mana xequenehu, heiseriemecü xequenetivava nunusi hepaüsita. Quepaucua xemeitaxeiya yaxequeneteneutahüavi, mana nemineneviyamiecü neta.
\p
\v 9 Meꞌiꞌenieca tiꞌaitame menecüne. Camüsü xurave memexei ꞌanatineximecacu, mücü vahüxie neutamiecaitüni. Hetaꞌaca haque müyecatei nunusi, heimana niyuhayeva.
\v 10 Meꞌixeiyatü xurave cuini mieme meniyutemamaviecaitüni yemecü.
\v 11 Quita meheutahaxüaca nunusi meniuxeiya varusieya meta Mariya Meꞌutihüximaꞌuca nenevieri meneipitüani. Yupinite mana meteꞌucupica, ꞌimiquieri metenimini huru, ꞌücua visi muꞌüa, mixaxi.
\v 12 Hicü yuheinüsita meteꞌutaxatüarieca quename Herurexisüa tavari mecaheuhuni, xeime huyeyari ꞌutüa meniucacüne yucuiepapai.
\s Que memüteꞌuyutaꞌunaxü ꞌEquipitu cuieyarisiepaitü
\p
\v 13 Mericüsü mehecünecu müme, Cuse yuheinüsita canixeiya Tiꞌaitamesüa mieme niuqui tuayame. Müpaü niutayüni niuqui tuayame, Quenanucuquexi, quenivaranuvitüqui nunusi varusieyamame. ꞌEquipitupai xequeneyutaꞌuna. Mana xequeneꞌuvani, ꞌariqueque nematitahüave xemahunicü. Herurexi canitivaumücü nunusi ꞌimienique.
\v 14 ꞌAnucuqueca Cuse, yüvicüta nivarevitüni nunusi varusieyata. ꞌEquipitupai menecüne.
\v 15 Mana meneꞌuvacaitüni mexi camüvecai Herurexi. Müpaü tinayeꞌani que mainecai Tiꞌaitame, tixaxatame yaꞌutainecacu, Nenitahüave nenive, ꞌEquipitu cuieyarisie müvayeyanicü.
\s Herurexi cuyaxi que mütivarenüꞌa türi memüvarecuinicü
\p
\v 16 Hicüsüari tiutamarieca Herurexi memicuamanaxücü temaivavemete, cui niuyehaꞌani. Nivarenüꞌani cuyaxi memüvarecuinicü türi yunaime haica viyari memücahücai cuxi, Vereni memütitecai naisarie ꞌauriena memütitecai, que memüteꞌitahüavixü temaivavemete tucari hepaüsita.
\v 17 ꞌAnari catinayeꞌani tita mütixatacai Cacaüyari, tixaxatame Queremiyaxi müpaü ꞌutainecacu,
\q
\v 18 Xevitü peꞌenierie Xamasie
\q ꞌUtasuatü yuheiverietü cuini mieme,
\q Xaqueri ꞌutasuatü yunivema vacü
\q Cayunütüarinüatü ꞌamemücaꞌuꞌuvacü.
\p
\v 19 Mericüsü Herurexi ꞌumücu, Cuse yuheinüsita canixeiya Tiꞌaitamesüa mieme niuqui tuayame ꞌEquipitu cuieyarisie heyeicatü.
\v 20 Müpaü niutayüni, Quenanucuquexi, quenivaranuvitüqui nunusi varusieyata. Mana quenemie ꞌIxaherisixi vacuieyarisie. Menecuiniri müme memivautüvecai nunusi memimiecucai.
\p
\v 21 Hicüri ꞌanucuqueca nivarevitüni nunusi varusieyata. Mana canetaꞌani ꞌIxaheri cuieyarisie.
\v 22 Tiutamarieca quename ꞌAriquerau tiꞌaitametücai Cureya cuieyarisie ꞌuquiyarieya que mütiꞌaitacai Herurexi, peumacai mana munuanicü. Müpaü tiutahüavarieca yuheinüsita, Carereya cuieyarisie püta caneutiyune.
\v 23 Mana hetaꞌaca quiecarisie nayerüni Nasareti müracutevasie. Müpaü catinayeꞌani Tiꞌaitame que mutayü, texaxatamete yameꞌutiyuanecacu, quename Nasaretitanaca titevacaquecai.
\c 3
\s Tiꞌüyame Vani que müticuxatacai
\r (Maricuxi 1:1‑8; Rucaxi 3:1‑9, 15‑17; Vani 1:19‑28)
\p
\v 1 Mericüsü Cureya cuieyarisie caninuani Tiꞌüyame Vani
macumavesie ticuxatatü
\v 2 müpaü ꞌutaitü, Xequeteneuhayeva que xemüteyuriecai.
Canayehuraniri, que müꞌane taheima mütiꞌaita cuitü
canisutüamücü ꞌena tiꞌaitatü.
\v 3 ꞌIcü canihücütüni que müꞌane müxasivacai,
quepaucua tixaxatame Quisariyaxi müpaü mutayü,
\q Xevitü mahiva macumavesie ꞌuvetü
\q Xequeneucuhaꞌaritüa Tiꞌaitame huyeya haitü,
\q Xexeuravime xequeneutivevi huyeya haitü.
\p
\v 4 Mücü Vani cameyu huxariyari cananacatücücaitüni,
navi hüyameyaricü rayühüacai. Tüpuxi nivacuacaitüni
yeuta mieme xiete tiꞌiecai.
\v 5 ꞌAna yunaitü Querusaremetari, yunaitü Cureya cuie
quiecatari, yunaitü Curutani hatuxame tesita quiecatari
meniꞌaxecaitüni hesüana.
\v 6 Mücü nivarucaꞌüyacaitüni Curutani hatuxamesie,
meyuhecüatacacu ꞌaxa que memüteyuriecai.
\p
\v 7 Hicü yumüireme vaxeiyatü Pareseusixi Saruseusixi
hesüana memüꞌaxecai ꞌüyarica hepaüsita, müpaü
tinivarutahüave, Cari xeme terücaxi xepüvaꞌivama.
Quepaicü pütixehecüatüa xemüyutaꞌunacü capa ꞌuxaꞌa
varie xeꞌuyehecarienicü.
\v 8 Müme memüteꞌuhayevaxü que memüteyuriecai, vahepaü
püta xequeteneyurieca, ꞌuximayasica que müreuyevese.
\v 9 Müpaü xepücateyücühüaveni quename xeyüvave
müpaü xemutiyuanenicü yuꞌiyarisie, Tame tepünaquiꞌeriva
taꞌuquiyari temexeiyacü ꞌApurahami xeꞌutiyuatü. Müpaü
nepütixecühüave, Cacaüyari caniyüveni ꞌicü tetexi
teüteri müvarayeitüanicü, ꞌApurahami nivemama
memacünecü.
\v 10 Hasa caniucuhaꞌaritüarieni cüyexi maxüriyanicü.
ꞌAyumieme naitü cüye ꞌaixüa ꞌanenetü mücaꞌutixuxuavere,
mücü ꞌari canaxüriyamücü, taipa caneuxüriyamücü.
\v 11 Neri necanixeꞌucaꞌüyani hacü, xemüteꞌuhayevaxücü
que xemüteyuriecai. Que müꞌane neꞌutüma ꞌumamie, mücü
cui pütürücaüye, necatürücaüyecacu ne. ꞌAixüa
nepücaꞌane nehesie mütinaquenicü ni nemiparevienicü.
Mücü püta que mütixeꞌucaꞌüyani, ꞌIyari Mütiyupata
canixepitüamücü, canixeꞌitimücü tai que mütiyuꞌitiva.
\v 12 Cuxari ꞌitivame pacueꞌe, cuini mieme pütiveque
yutüricu. Nitiꞌutamücü yuꞌicuaxi caxetunisie, cuxariyari
püta pütataiyani tai mücatüvesie.
\s Quesusi que mütiucaꞌüyarie
\r (Maricuxi 1:9‑11; Rucaxi 3:21‑22)
\p
\v 13 Mericüsü ꞌana Quesusi caninuani Carereya cuieyarisie
heyeyaca. Curutani hatuxamesie caninuani Vanisüa, ꞌiya
micaꞌüyacü.
\v 14 Vani masi niyucuꞌimavacaitüni müpaü ꞌutaitü,
Neuyeveca masi ꞌecü püta pemünesicaꞌüya ne. Queri
titayari nehesüa petinua.
\v 15 Quesusi müpaü tinitahüave, Müpaü pütiyüni
hicü. ꞌAixüa caniꞌaneni yatemütecahunicü naime
ꞌaisicasie, ꞌipaü teteyurietü. Hicü Vani müpaü piyuri.
\v 16 ꞌUcaꞌüyarieca Quesusi, hapa nanatiyani cuitü cuiepa.
Hicü muyuavi nanacatenire. Nixeiya Cacaüyari ꞌIyarieya
heimana ꞌacamiecacu cucurupaü ꞌanetü, hesiena yuhayevaque.
\v 17 Xevitüta müpaü netayüni taheima, ꞌIcü
caninenivetüni münaquiꞌeriva. Mücücü necaninaquiꞌaca.
\c 4
\s Quesusi que mütiutaꞌinüasie
\r (Maricuxi 1:12‑13; Rucaxi 4:1‑13)
\p
\v 1 Hicüsüari ꞌIyari caneivitüni Quesusi macumavesiepai.
Mana Cauyumarie niꞌinüatamücücaitüni, siparasü xüca
ꞌaxa tiuyurieni, haitü.
\p
\v 2 Huta teviyari tucari huta teviyari tücari
ꞌuyuhaquieca, caneuhacamücücaitüni Quesusi.
\v 3 Hicü Cauyumarie nuaca ꞌitaꞌinüataque müpaü
tinitahüave, Tamüsü, ꞌecü Cacaüyari xüca
penuꞌayatüni, müpaü quetineutahüavi ꞌicü tetexi, pa
mayuyeitüanicü.
\v 4 Mücü müpaü tinitaꞌeiya, ꞌUtüarica müpaü paine,
\q Tevi xüca pa cuaca xeicüa,
\q Mücücü pücaꞌayeyurini.
\q Cacaüyari que mutayü,
\q Niuquieya naitü peuyeveseta
\q Mayeyurinicü tevi.
\p
\v 5 Hicü Cauyumarie Querusareme neivitüni Cacaüyari
quiecarienapaitü. Vatuqui yecürita nenutivitüni.
\v 6 Müpaü tinitahüave, ꞌEcü Cacaüyari xüca
penuꞌayatüni, vatipai queneucasuna. ꞌUtüarica müpaü
paine,
\q Yuhesüa miemete niuqui tuayamete
\q Pütivaꞌaitüaca ꞌahepaüsita.
\q Yumamacü mepümasituicani
\q Capa tetesie peꞌutiꞌücamürecü.
\m
\v 7 Quesusi müpaü tinitaꞌeiya, Müpaü paineta
ꞌutüarica, Pepücaꞌiꞌisipaneni Tiꞌaitame müꞌacacaüyari,
haitü.
\p
\v 8 Hicü tavari Cauyumarie neivitüni yemuri cui
manutitevasie. Cuiepa memütama vacuie xexuime
nixeiyasitüani visi müꞌane.
\v 9 Müpaü tinitahüave, Nepümasimini ꞌicü naime, xüca
nenevieri penesiꞌupitüani peꞌutitunumaqueme.
\v 10 Quesusi müpaü tinitahüave, Quenemie Cauyumarie.
ꞌUtüarica müpaü paine,
\q Nenevieri pecanipitüaca Tiꞌaitame
\q Müꞌacacaüyari hücüame.
\q Mücü hücüa pecanayexeiyacamücü.
\p
\v 11 Hicü Cauyumarie nicuꞌeirieni neyani, niuqui tuayamete
meꞌuꞌaxüaca menipareviecaitüni.
\s Quesusi que mütisutüa tiꞌuximayatü Carereya
cuieyarisie
\r (Maricuxi 1:14‑15; Rucaxi 4:14‑15)
\p
\v 12 Mericüsü tiutamarieca quename Vani heviyarie,
Carereyapai neyani Quesusi.
\v 13 Nasaretisie ꞌuyupataca, Caperünaume henuaca haracuna
tesita maniere, mana nayerüni Savuruni Nepütari vacuieyari
müracutevasie.
\v 14 Müpaü tinayeꞌani tita mütixasivacai quepaucua
tixaxatame Quisariyaxi müpaü mutayü,
\q
\v 15 Savuruni cuieyari
\q Nepütari cuieyari,
\q Haracuna mananiere
\q Curutani ꞌanutaüye meta,
\q Carereya haque memetitei müme memücatateüterima,
\q
\v 16 Teüteri yüvipa memütitecai
\q Müme hecüariya meniuxeiya cui müxavatü.
\q Müme ꞌetüripa memütitecai
\q Haque memücuiximecai,
\q Müme vahesie mieme
\q Hecüarivivame cananatineni.
\p
\v 17 Mericüsü ꞌana Quesusi nisutüani ticuxatatü,
müpaü ꞌutaitü, Xequeteneuhayeva que xemüteyuriecai.
Canayehuraniri, que müꞌane taheima mütiꞌaita cuitü
canisutüamücü ꞌena tiꞌaitatü.
\s Quesüteveiyamete Quesusi que mütivarutahüavixü
yunaucame
\r (Maricuxi 1:16‑20; Rucaxi 5:1‑11)
\p
\v 18 Hicüsüari haracuna tesita ꞌuyemietü Carereya
cuieyarisie, nivaruxeiya yuhutame yuꞌivamacame. Xevitü
Simunitütü Pecuru catinitevacaitüni, ꞌivaya meta
ꞌAtürexi. Mana taxaya meneutavivivacaitüni haracunasie,
memüquesüteveiyametetücaicü müme.
\v 19 Hicü müpaü tinivarutahüave, Cümü, nehesie
xequeteneviyani. Teüteri xevacuxexeürivame
necanixeꞌayeitüamücü, quesüte xemütevaruxexeürivapaü
hicü.
\v 20 Müme yapaucua yutaxaya meꞌucuꞌeirieca hesiena
meteniuviya.
\p
\v 21 Mericüsü ꞌuma ꞌuyemietü hipame nivaruxeiya yuhutame
yuꞌivamacame, Cacuvu Vani, Severeu nivemama. Canuvasie
meniyetecaitüni Severeumatü vaꞌuquiyarimatü yuvipi
memanesiquitüatü. Hicü nivarutaꞌinieni hesiena
memüteviyanicü.
\v 22 Cuitü meꞌicuꞌeirieca canuva, yuꞌuquiyari
meꞌucuꞌeirieca, hesiena meteniuviya.
\s Quesusi que mütivaꞌüquitüacai yumüireme
\r (Rucaxi 6:17‑19)
\p
\v 23 Mericüsü naisarie Carereya cuieyarisie
caniuyeicacaitüni, tiꞌüquitatü vatuquiteta, ticuxatatü
niuqui ꞌaixüa manuyünecü, que mütiꞌane Cacaüyari
tiꞌaitametücacu ticuxatatü, varanayexürüvatü teüteri
naime cuiniyacü naime veranariyacü.
\v 24 Naisarie Siriya cuieyarisie tiniutamariva que
mütiyurienecai. Meniꞌatüirivacaitüni yunaime ꞌaxa
memüꞌitüariecai, müireme cuiniya müvaviyacai,
müiremecü memüꞌuximatüariecai, müme cacaüyarixi ꞌaxa
memüꞌanene memüvaviyacai, quierixiecate, huriecate.
Nivaranayexürüvacaitüni.
\v 25 Cui yumüiretü meneiveiyacaitüni, Carereyasie
Tamamata Quiecaritesie Querusaremesie Cureyasie Curutani
ꞌanutaüyesie meheyecüneca.
\c 5
\s Xasicaya, yemurisie ꞌanutiyaca que müticuxatacai
\p
\v 1 Mericüsü teüteri yumüireme vaxeiyatü, mana
yemurisie neutiyune. Muva ꞌanacayacu
teyüꞌüquitüvametemama ꞌauriena meniuꞌaxüani.
\v 2 Mücü tinivarutiꞌüquitüani yaꞌutaitü,
\s Müme ꞌaixüa memuꞌitüarie vaxatatü
\r (Rucaxi 6:20‑23)
\q
\v 3 ꞌAixüa mecaniꞌitüarieca
\q Müme vaüca memüteheuyehüva yuꞌiyarisie que
memüteyumate.
\q Que müꞌane taheima macave mecanexeiyacuni
tivaꞌaitüvametüme.
\q
\v 4 ꞌAixüa mecaniꞌitüarieca
\q Müme memüyuheiverie.
\q Mepünütüarieni.
\q
\v 5 ꞌAixüa mecaniꞌitüarieca
\q Müme memücaꞌayuꞌeririya.
\q Vahesie pütinaque cuie naitü.
\q
\v 6 ꞌAixüa mecaniꞌitüarieca
\q Müme memüyuvaüriya
\q Heiseriemecü yamemütecahunicü
\q Yaxeicüa tevipaü
\q Meuhacamücüpaü meuharimücüpaü.
\q Yamepütepitüarieni mepütihuxani.
\q
\v 7 ꞌAixüa mecaniꞌitüarieca
\q Müme memüteyucanenimaya.
\q Mepütinenimayasieni.
\q
\v 8 ꞌAixüa mecaniꞌitüarieca
\q Müme memüꞌitiyatüca vaꞌiyari müyuxevinicü.
\q Mepixeiya Cacaüyari.
\q
\v 9 ꞌAixüa mecaniꞌitüarieca
\q Müme memüvanütüani teüteri, ꞌaixüa
memüteyuxeiyanicü.
\q Mepümasiücüni Cacaüyari nivemama que memütehüme.
\q
\v 10 ꞌAixüa mecaniꞌitüarieca
\q Müme memuveiyarie memüyuvaüriyacü heiseriemecü
yamemütecahunicü.
\q Que müꞌane taheima macave mecanexeiyacuni
tivaꞌaitüvametüme.
\q
\v 11 ꞌAixüa xecaniꞌitüarieca xeme
\q Quepaucua memüxetaꞌuxiveꞌerieni, quepaucua
memüxeꞌuveiyani,
\m quepaucua meteꞌitavatü ꞌaxa memutiyuaneni xehepaüsita
naimecü nehesie xemümiemetecü.
\v 12 Xequeneyutemamavieca ꞌana xequenenaquiꞌaca müpaü
xetemaitü, ꞌaixüa ꞌaneme xecanipitüariecuni vaüca
taheima mieme. Müpaüta metenivaruveiyacaitüni
texaxatamete xehetüa memüꞌaxecai.
\s Cuiepa memütama vaꞌuna vahecüarivivamete
\r (Maricuxi 9:50; Rucaxi 14:34‑35)
\p
\v 13 Xeme cuiepa memütama vaꞌuna xecanihümetüni. ꞌUna
xüca hamuritü ꞌayanique, titacü haꞌusivitü rayaniqueyu.
ꞌAsipücayüve. Panuyevivivaniqueyu xeicüa, teüteri
mepicaquesinaniqueyu.
\p
\v 14 Xeme cuiepa memütama vahecüarivivamete
xecanihümetüni. Yemuri heima quiecari pücayüve
mütiꞌaviesieni.
\v 15 Mücü meta, ꞌititaiyame cüxeme, cacunicü
pücaꞌenucanani, masi vapaitü neitiyemücü.
Nivahecüariyacamücü yunaime quita memayetei.
\v 16 Yaxeicüa xeme, hecüariya xehesüa mieme müpaü
quetihecüaca teüteri vahüxie, memüxexeiyanicü ꞌaixüa
que xemüteyurie, ꞌaixüa memutiyuanenicü xeꞌuquiyari
taheima macave hepaüsita.
\s Quesusi que mutayü ꞌinüari niuquiyari hepaüsita
\p
\v 17 Müpaü xepücatecuꞌerivani quename nenua
neꞌicaꞌunaque ꞌinüari niuquiyari, texaxatamete
vaniuquiyari. Que nemütinua, neꞌicaꞌunaque necapunua,
neꞌeyeꞌatüanique püta necaninuani.
\v 18 ꞌIcü niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, mexi
cataxüve muyuavi cuie, xei hüxiyari xei tuniyari
pücatatümaiyarieni ꞌinüari niuquiyarisie mieme, naitü
mexi caꞌayeꞌave.
\v 19 Que müꞌane mitixaniꞌerieni ꞌicü ꞌaisica sepa
ꞌimatüme, yativaꞌüquitüatü teüteri, mücüta ꞌimatüme
pütaterüvarieni, que memütemariva müme memeixeiya que
müꞌane taheima macave tivaꞌaitüvametüme. Perusü que
müꞌane yamüticamie yamütiꞌüquita, mexüacame püta
pütaterüvarieni.
\v 20 Müpaü nepütixecühüave, xeme xepüyuvaüriya
heiseriemecü yaxemütecahunicü. Mümeta ꞌinüaricü
memüteꞌüquitamete, Pareseusixi meta, müme yaxeicüa vaniu
mepüteyuvaüriya. Mericüte, peuyevese xeme masi yemecü
yaxemütecahunicü. Me xüca catixaütüni, tixaü
xepücaheutahaxüani haque müraꞌaita que müꞌane taheima
macave.
\s Quesusi que mutayü memühaꞌa vahepaüsita
\r (Rucaxi 12:57‑59)
\p
\v 21 Xepuꞌenana quename meripai miemetexi müpaü
meteꞌutahüavarie, Pepücatiꞌamemivani. Que müꞌane
mütiyumemivani, ꞌisücame hesiena ꞌapürahüpani.
\v 22 Ne masi müpaü nepütixecühüave, que müꞌane miheca
yuꞌiva, ꞌisücame hesiena ꞌapürahüpani. Que müꞌane ꞌaxa
müticühüaveni yuꞌiva, mücüsie mepüteꞌuhüpani
taꞌuquiyarima. Que müꞌane müpaü mütitahüave, Cari
pepücaꞌamate, mücü panutahüiyani xasi taiyariyarisie.
\p
\v 23 ꞌAyumieme xüca ꞌaꞌimiquieri peꞌatüani
mürayutimavatüre, mana xüca yaperaꞌerivani quename ꞌaꞌiva
tixaütücü ꞌaixüa camatixeiya,
\v 24 mana mürayutimavatüre queneucuꞌeiri ꞌaꞌimiquieri.
Quenemie meri, ꞌaixüa xeteyuxeiyatü xequenacüni
yuꞌivamatü. ꞌAriqueque muva peꞌayeneme queneutimava.
\p
\v 25 Cuitü quenehamicutani que müꞌane mümasixaneta mexi
huyeta peꞌuyeica hamatüana, capa masiyetuanicü
ꞌisücamesüa masixanetame, ꞌisücame capa masiyetuanicü
tupirisüa, capa peꞌanutahüiyanicü.
\v 26 ꞌIcü niuqui caniseüyeni que nematicühüave, muva
pepücavayeyani mexi pecatiꞌatuave naimecü.
\s Quesusi que mutayü, que müꞌane micumaüva xeime ꞌüyaya
xeime cünaya, mücü hepaüsita
\p
\v 27 Xepuꞌenana quename müpaü metecühüavarüvacai,
Xeime ꞌüyaya cünaya pepücacumaüvani.
\v 28 Ne masi müpaü nepütixecühüave, que müꞌane
mixeiya ꞌuca ꞌihiveꞌerietü, mücü canicumaüvani
yuꞌiyarisie.
\p
\v 29 ꞌAyumieme ꞌahüxicü ꞌaserieta miemecü xüca ꞌaxa
petiyurieneni, mecuxi quenivatituꞌi quenehüva. ꞌAixüa
caniyümücü masi tixaütü müreuyevenicü ꞌavaiyarisie
mieme, capa peꞌaxevitü peheucahüiyanicü xasi
taiyariyarisie.
\v 30 ꞌAmama ꞌaserieta mieme xüca ꞌaxa ꞌane
matiumayüisitüvani, mecuxi quenavitequi quenehüva.
ꞌAixüa caniyümücü masi pemanupurunicü capa peꞌaxevitü
peheucahüiyanicü xasi taiyariyarisie.
\s Quesusi que mutayü, ꞌuqui yüꞌüya mucuꞌeirie hepaüsita
\r (Mateu 19:9; Maricuxi 10:11‑12; Rucaxi 16:18)
\p
\v 31 Müpaüta mepüteꞌutahüavarie meripai miemetexi, Que
müꞌane micuꞌeirie yüꞌüya, ꞌeiriya xapayari
queꞌihuritüani.
\v 32 Ne masi müpaü nepütixecühüave, que müꞌane
micüꞌeiri yüꞌüya, mücü xeime cünaya cumaüvame
canayeitüani yüꞌüya me xüca ꞌuca ꞌicumayüirieni que
müꞌane mücayücüna xeicüa. Que müꞌane mitivitüni ꞌuca
mucuꞌeiriva, mücüta picumaüvani xeime ꞌüyaya.
\s Quesusi que mutayü, memüyühüritüa vahepaüsita
\p
\v 33 Mücü meta, xepuꞌenana quename meripai miemetexi
müpaü metecühüavarüvacai, Pepücaꞌahüritüani
petiꞌitavatü, masi que pemütiꞌahüritüa yapepüticamieni
Tiꞌaitame masixeiyacacu.
\v 34 Ne masi müpaü nepütixecühüave, yemecü
xepücayühüritüaca. Taheima mieme muyuavi xexatatü
xepücayühüritüaca Cacaüyari muva yuꞌuvenisie ꞌacaitü
mütiꞌaitacü.
\v 35 Cuie xexatatü xepücayühüritüaca cuie
ꞌuvenieyatüa mieme quetayatüa mieme mühücücü.
Querusareme xexatatü xepücayühüritüaca tiꞌaitame
mütürücaüye quiecarieya mühücü.
\v 36 ꞌAmuꞌu pexatatü pepücaꞌahüritüaca pemücayüvecü
tuxame yüvime pemeyeitüanicü ni xei cüpayari.
\v 37 Xüca xeyuvaüriyani, hü xequeneutiyuaneni xeicüa,
me xüca xecayuvaüriyani, tixaü xequeneutiyuaneni. Tavari
xei niuquiyari panayuhayeva, que müꞌane ꞌaxa
mütiyuruvasüa canimiemetüni.
\s Quesusi que mutayü, ꞌaxa memüvayurie ꞌaxa meꞌitüarieca
vahepaüsita
\r (Rucaxi 6:29‑30)
\p
\v 38 Xepuꞌenana quename müpaü metecühüavarüvacai,
Yühüxicü pürapica rahüxicü, yutamecü ratamecü.
\v 39 Ne masi müpaü nepütixecühüave, müpaü
xeteyurietü xepücaꞌinenaca que müꞌane ꞌaxa müxeyurie.
Masi que müꞌane ꞌaꞌaupucuesie mümasicuvaya ꞌaserieta,
taꞌaurie peꞌaveme queneupitüa tapata.
\v 40 Que müꞌane masixanetatü mümasinavairiemücü
ꞌacamixa, queneutauniri ꞌaꞌücarita.
\v 41 Que müꞌane masiviya hesiena mieme tixaütü pemüranutünicü xei queyari, huta queyari queneumieni ꞌutüana.
\v 42 Que müꞌane tixaütü mümativaviri, queneupitüa, que
müꞌane mümasiniüviriemücü pepücaꞌixaniꞌerieca.
\s Que müreuyevese müvanaquiꞌeriecü müme memeyeꞌunie
\r (Rucaxi 6:27‑28, 32‑36)
\p
\v 43 Xepuꞌenana quename müpaü metecühüavarüvacai,
Pepinaquiꞌerieca ꞌauravatanaca, pepiꞌuxiveꞌerieca que
müꞌane mümasiꞌayeꞌunie.
\v 44 Ne masi müpaü nepütixecühüave,
xequenivanaquiꞌerieca müme memüxeꞌayeꞌunie,
xequeneyunenevieca müme memüxeꞌuveiya vahesie mieme.
\v 45 Müpaü xeyüatü püyuritüni yuꞌuquiyari taheima
macave nivemama xemühümecü. Mücü canenatinetüvani
yutau ꞌaxa memüteyurie vahesüa ꞌaixüa memüteyurie
vahesüa. Viyeri panacanüꞌava müme heiseriemecü
yamemütecahu vahesie müme heiseriemecü yamemücatecahu
vahesie yaxeicüa.
\v 46 Xüca xevanaquiꞌerieca müme memüxenaquiꞌerie, que
xeteꞌaꞌiva mücücü. Camü, ꞌasita müme cuviyexunusie
mieme memüteyetuiriyari yaxeicüa mepüteyurie.
\v 47 Xüca yuꞌivamarixi xevavaüritüaca hücüa, titasü
xeteyurie hipatü yamemücateyurie. Camü, müme
memücatateüterima yaxeicüa mepüteyurie.
\v 48 Xeme püta yemecü xequenayeꞌaxüa, mayeꞌavepaü
xeꞌuquiyari taheima macave.
\c 6
\s Quesusi que mutayü, müme ꞌaixüa memüteyurie
vahepaüsita
\p
\v 1 Xequeneyucuerivayurieca capa xeteꞌayexeiyanicü
teüteri vahüxie, müme memüxeꞌixüariecacü xeicüa. Me
xüca vahüxie xeicüa yaxeteyurieca, tixaütü
xepücatepitüarieni, yuꞌuquiyarisüa taheima macavesüa.
\v 2 Quepaucua pemiparevie puvüre, cuxineta pepücaꞌaitani
ꞌahüxie mühüsieriecacü pemüxeiyarienicü, tuquipa caye
ꞌutüa que memüteyurie müme yacü xeicüa memüteyurie,
teüteri ꞌaixüa memutiyuanenicü vahepaüsita. ꞌIcü niuqui
caniseüyeni que nemütixecühüave, ꞌari meheixeiyatü
mepacü tita memütepitüarieni.
\v 3 ꞌEcü püta quepaucua pemiparevie, ꞌasipepücatayüni,
sepa ꞌamama ꞌaserieta mieme ꞌasimücatimate que mütiyuriene
ꞌaꞌutata mieme,
\v 4 ꞌavie pemiparevicü. ꞌAna ꞌaꞌuquiyari ꞌixeiyatü tita
mütiꞌaviesie pümatipitüani ꞌaꞌivarica yunaime vahüxie.
\s Quesusi que mutayü nenevieri hepaüsita
\r (Rucaxi 11:2‑4)
\p
\v 5 Quepaucua xemüyunenevie, müme yacü xeicüa memüyüa
vahepaü xepücayüaca. Cui püvanaque tuquipa
memütiꞌunicü ꞌisiquinasie memütiꞌunicü meyunenevietü
teüteri memüvaxeiyanicü. ꞌIcü niuqui caniseüyeni que
nemütixecühüave, ꞌari meheixeiyatü mepacü tita
memütepitüarieni.
\v 6 ꞌEcü püta quepaucua pemüꞌanenevie ꞌaquita
queneutahaca. Quitenie pereuname nenevieri quenepitüaca
ꞌaꞌuquiyari mana muyeica muyeꞌaviesie. ꞌAꞌuquiyari
ꞌixeiyatü tita mütiꞌaviesie pümatipitüani ꞌaꞌivarica
yunaime vahüxie.
\p
\v 7 Xeyunenevietü xepücaꞌimüiriyani niuqui hipame
nuivarite vahepaü. Vaüca memutiniucacü, meꞌenieriecame
mepüyuꞌerie.
\v 8 Vahepaü xeꞌanenetü xepücaꞌacüne. Cacaüyari
müxeꞌuquiyari yapütimate tita xemüteheuyehüva,
yaxecateꞌitavavirievavecacu cuxi.
\v 9 ꞌAyumieme ꞌipaü püta xequeteneyunenevieca xeme,
\q Taꞌuquiyari taheima pemacave,
\q Pequereuyehüviyarieni que pemütipasie.
\q
\v 10 ꞌEnata queneusutüa petiꞌaitatü,
\q Yamequeteyurieca que mümatinaque
\q Taheima que memüteyurie, cuiepata yaquetiuyüni.
\q
\v 11 ꞌIcuai hicü mieme que temüteheuyehüva,
\q Yaquetatineumicuani hicü.
\q
\v 12 Quetatineuyehüvirieca ꞌaxa temüteꞌuyuricü
\q Tameta temütevareuyehüviricü müme ꞌaxa
memütasiꞌuyuri.
\q
\v 13 Pepücatasipitüaca temütaꞌinüasienicü,
\q Masi quetaneutavicueisitüa ꞌaxa temücaꞌitüarienicü.
\q ꞌEcüsü ꞌaheyemecü pecatiniꞌaitametüni
\q Pecanitürücaüyeni
\q Visi pecaniꞌaneni ꞌaheyemecü.
\q Müpaü xeicüa caniꞌaneni.
\p
\v 14 Xüca xetevareuyehüvirieca teüteri ꞌaxa
memüteyurie, xeꞌuquiyari taheima macave
püxereuyehüvirieca xemeta.
\v 15 Me xüca xecatevareuyehüvirieca teüteri, xeꞌuquiyari
pücaxereuyehüvirieca xemeta ꞌaxa xeteꞌuyurieyu.
\s Quesusi que mutayü haquiya hepaüsita
\p
\v 16 Quepaucua xemüyuhaquiva müme yacü xeicüa
memüteyurie vahepaü xepücayüaca. Müme yuheiveriecate
vahepaü meteyuxexeiyame mepayuyeitüva yacü xeicüa,
yuhaquivamete vahepaü memüteyuxexeiyanicü teüteri que
memütevaxeiya. ꞌIcü niuqui caniseüyeni que
nemütixecühüave, ꞌari meheixeiyatü mepacü tita
memütepitüarieni.
\v 17 ꞌEcü püta quepaucua pemüꞌahaquiva, queneꞌacaviri
ꞌamuꞌusie, quenanacahütaima,
\v 18 tiyuhaquivamepaü pemücatiꞌaxexeiyanicü, teüteri
que mematexeiya. ꞌAꞌuquiyari mana muyeica muyeꞌaviesie,
mücü püta que matixeiya pepümasiücüni. ꞌAꞌuquiyari
ꞌixeiyatü tita mütiꞌaviesie, mücü pümatipitüaca
ꞌaꞌivarica yunaime vahüxie.
\s Que mütitiꞌuta taheima mieme
\r (Rucaxi 12:33‑34)
\p
\v 19 Xequeteneuhayeva cuiepa timieme xetixeürietü
xeicüa. Cuiepa timieme pütiyusevixima ticümiyarietü
tiyucuitamatü, tenavayamete qui vari mepeuhaque, mepinava.
\v 20 Taheima mieme masi xequetenexeürieca. Mücü
pücatiyusevixima caticümiyarietü catiyucuitamatü,
tenavayamete mepücaheutahaque mepücaꞌinava.
\v 21 Haque pemeitixeürie, manata ꞌaꞌiyari püyecani.
\s Tavaiyari cüxemeya
\r (Rucaxi 11:34‑36)
\p
\v 22 Tahüxie canihücütüni tavaiyari cüxemeya.
ꞌAyumieme xüca ꞌahüxi yuxevini que pemütixeiya ꞌapini,
ꞌavaiyarisie naime pepühecüariviyarieca.
\v 23 Me xüca ꞌahüxi ꞌaxa ꞌaneni petiꞌacahiveꞌeriecacu,
ꞌavaiyarisie pecaniyüriyariecamücü. Mericüte, ꞌacüxeme
xüca ꞌuyüre, yemecü pepüyüriyarieni.
\s Cacaüyarisie tiviyatü, yupinisie tiviyatü pücayüve
mütiꞌuximayaca ꞌaxeicüa
\r (Rucaxi 16:13)
\p
\v 24 Tevi pücayüve ꞌaxeicüa yuhutame vahesie tiviyatü
mütiꞌuximayaca yucusiyarima. Niꞌuxiveꞌeriecamücü xeime
ꞌinaquiꞌerietü xeime, mesü xeimesie pütiviyani
ꞌixaniꞌerietü xeime. Xepücayüvave ꞌaxeicüa
xemüteꞌuximayaca Cacaüyarisie xeteviyatü yupinisie
xeteviyatü.
\s Cacaüyari que mütivaꞌüviya yunivema
\r (Rucaxi 12:22‑31)
\p
\v 25 ꞌAyumieme müpaü nepütixecühüave, xequeteneuhayeva
xeyuꞌiyaritüatü yutucari hepaüsita, tita tetecuani tita
teteꞌieni xecateyücühüavetü, yuvaiyari hepaüsita
xepücayuꞌiyaritüaca tita teteꞌanacatüxüani
xecateyücühüavetü. ꞌIcuai xeicüa que titucari,
ꞌixuriqui ravaiyari que tihücütüni.
\v 26 Xequenivaruꞌixüari viquixi taheima miemete.
Mepücaꞌucaꞌesa mepücaꞌucaꞌisana, caxetunisie
mepücatetiꞌuta. Sepanetü, xeꞌuquiyari taheima macave
pütivamicua. Mericüte, xeme cuini mieme masi xepeuyevese
ni que müme.
\v 27 Xeme quepaicü püyüve yuꞌiyaritüatü ꞌaꞌutevitü
mayuyeitüani xüca ꞌesiꞌutevini, sepa xei sicuriyari.
\p
\v 28 ꞌIxuriqui hepaüsita titayaricutaxi xeteyuꞌiyaritüa.
Xequeteneyüꞌüquitüaca xeheꞌerivatü texuxuri ꞌüsita
mieme que mütiuyüraxüa. Capütiꞌuximaya capüvita.
\v 29 Siepüre müpaü nepütixecühüave, Sarumuni sepa
naimecü marivetü mayuyeitüvacai visi
pücatiyuquemaritüvacai texuxuripaü.
\v 30 Xüca müpaü ꞌaneni, xüca Cacaüyari müpaü
tiquemaritüaca ꞌüxa ꞌüsita mieme hicü meutiꞌu ꞌuxaꞌa
huxunuta meucahüiva, masi yemecü catixequemaritüaca xeme
sepa haveri mieme xeicüa yuri xemüteꞌerie.
\v 31 ꞌAyumieme xepücayuꞌiyaritüaca yaxeꞌutiyuatü, Queri
tetecuaca, titari teteꞌieca, titacü tetetaquemaritüaca,
xeꞌutiyuatü.
\v 32 Müme memücatateüterima mepivautüve mücü naime.
Xeꞌuquiyari taheima macave yapütimate xemeiyehüvacü ꞌicü
naime.
\v 33 Xeme masi xequeneyuvaüriyani mücü tixeꞌaitüvame
mühücütünicü, heiseriemecü yaxemütecahunicü. Müpaü
xeteyurietü, xepütemiquienita mücü naime.
\v 34 ꞌAyumieme xepücayuꞌiyaritüaca ꞌuxaꞌa miemecü.
ꞌUxaꞌa puxuaveni ꞌiyaritüarica yücümana. Tita ꞌaxa
mütiꞌane ꞌari pütiunaquixü hicü miemecü
xemüyuꞌiyaritüacacü.
\c 7
\s Hipame vahesie xepücateꞌuhüpani, que mutayü
\r (Rucaxi 6:37‑38, 41‑42)
\p
\v 1 Hipame vahesie xepücateꞌuhüpani, xehesie capa
rahüivanicü.
\v 2 Hipame vahesie que xemüteꞌuhüpa, yaxeicüa xeme
xehesie pürahüivani. Que xemütevaꞌinüasirie hipame,
yaxeicüa xepüteꞌinüasiyarieni.
\v 3 Titayari cui petixeiya xasi ꞌaꞌiva hüxita meutavivi,
pecaheꞌerivatü queuruvi mana meutave ꞌecü ꞌahüxita.
\v 4 Que petitahüaveni ꞌaꞌiva, Tamüsü
nepümasivayeꞌitirieni xasi ꞌahüxita meutavivi, queuruvi
heutavecacu cuxi ꞌecü ꞌahüxita.
\v 5 Yacü peputaine xeicüa. ꞌAhüxita meri quenivayehüva
queuruvi, ꞌarique ꞌaixüa peheunieretü pecanayeimücü
pemivayeꞌitirienicü xasi ꞌaꞌiva hüxita meutavivi.
\p
\v 6 Tita Cacaüyarisie mieme mütipasie xepücatevamicuani
süicüri. Cuca cuini mürayeꞌatüca xepücaꞌacaxürüvani
tuixuri vahüxie, capa meꞌitiquesinanicü, capa taꞌaurie
meꞌaxürieme mexeꞌutisanacü süicüri.
\s Xüca xetetaꞌivauni, xüca xetecuvautüveni, ꞌitupari
xüca xeꞌuyuitüani, ꞌaixüa püyüni
\r (Rucaxi 11:9‑13; 6:31)
\p
\v 7 Xecatehayevatü xüca xetetaꞌivauni, yaxepütemiquieni.
Xüca xetecuvautüveni xecatehayevatü, yaxepüteꞌitaxeiya.
ꞌItupari xüca xeꞌuyuitüani xecatehayevatü,
xepüteheuyepiyarieni.
\v 8 Que müꞌane mitaꞌivau pitanaquiꞌerieni yuꞌivaurica, que
müꞌane mivaune pitaxeiyani, que müꞌane ꞌitupari
mücuyuitüva püreuyepiyarüva.
\p
\v 9 Xevitü xeme xüca nuꞌaya ꞌitavavirieni pa, tete que
timini pa xatatü.
\v 10 Xüca quesü ꞌitavavirieni, cu que timini quesü
xatatü.
\v 11 Xemesietü sepa ꞌaxa xemüꞌanene, xüca ꞌaixüa ꞌanemecü xetevamicuani yutüriyama, masi vaücavamecü xeꞌuquiyari taheima macave ꞌaixüa ꞌaneme catinivamimücü müme yamemüteꞌitavavirieni.
\p
\v 12 ꞌAyumieme nai que mütixenaque teüteri
memüxeyurienicü xeme, mücü canixeꞌinüaritücamücü,
yaxeicüa xemüvayurienicü müme meri. Müpaü tiyurienetü
canitaxeviriyamücü ꞌinüari niuquiyari texaxatamete
vaniuquiyari naime.
\s Quitenie ꞌesimayeva
\r (Rucaxi 13:24)
\p
\v 13 Quitenie ꞌesimayevasie xequeneutahaxüa. ꞌEpayeva
quitenie, ꞌepatayeva huye meucayune haque memeuyexürüve.
Mepüyumüire mana memeutahaque.
\v 14 ꞌEsipayeva quitenie, püyusaipüna huye tucarisiepai
meutiyune. Hipatü xeicüa mepicaxexeiya.
\s Cüye que mütimasiücü yuꞌicuaxisie
\r (Rucaxi 6:43‑44)
\p
\v 15 Xequeneyucuerivayurieca texaxatamete memüteꞌitava
vahepaüsita. Xehesüa mepatahaque muxasi vahepaü
meteyuxexeiyatü, masi tetüata mepüꞌüravesixi püta
memütenavaya.
\v 16 Que memüteꞌutixuxuavere xepüvaretimani que
memüꞌanene. Caxie que ticaꞌinüiva xuyasie. Pini que
ticaꞌinüiva visexasie.
\v 17 Naitü cüye münararani ꞌaixüa pütiutixuxuavere.
Naitü cüye mütixainirüme ꞌaxa pütiutixuxuavere.
\v 18 Cüye münarani pücayüve ꞌaxa mütiutixuxuavereni.
Cüye mütixainirüme pücayüve ꞌaixüa
mütiutixuxuavereni.
\v 19 Naitü cüye ꞌaixüa mücatiutixuxuavere
canavitequiemücü, taipa caneuxüriyamücü.
\v 20 ꞌAyumieme que memüteꞌutixuxuavereni xepüvaretimani
que memüꞌanene.
\s Yunaitü muyuavisie mepücaꞌayeꞌaxüani que mutayü
\r (Rucaxi 13:25‑27)
\p
\v 21 Müme müpaü memünetecühüave, Tiꞌaitame ꞌacu,
Tiꞌaitame meꞌutiyuatü, yunaitü müme mepücaheutahaxüani
haque mütiꞌaita que müꞌane taheima macave. Müme xeicüa
yamemütecahu que mütinaque neꞌuquiyari taheima macave,
müme mecaneutahaxüacuni.
\v 22 Mücü tucarisie yumüiretü müpaü
mepünetetahüave, Tiꞌaitame ꞌacu, Tiꞌaitame, neuxei tame
temasixatatü tetenicuxatacaitüni, temasixatatü
cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene tepüvareutanüꞌaxüa,
temasixatatü marivemecü tepüteyuriecai.
\v 23 ꞌAnari ne müpaü nepütivatahüave, Hasuacu
nepücaxematecai. Nehesüa xepücamiemete,
xequeneutayeixüa. Cari yaxepüteyurie que mücatiheiserie.
\s Simiyenitu ꞌaixüa müꞌane ꞌaxa müꞌane
\r (Rucaxi 6:47‑49; Maricuxi 1:22)
\p
\v 24 ꞌAyumieme nepaine, que müꞌane miꞌenie ꞌicü neniuqui
que nemutayü, yamüticatüa, mücü tevi mütimaivepaü
caniꞌaneni. Mücü niyutaquitüani tetesie.
\v 25 ꞌUcaviyecu, hatuxame vayenecu, ꞌucuꞌecacu, mücü
quisie ꞌuquexüacu ꞌeca, cacanativeni, tetesie mutaquicaicü
simiyenituyari.
\v 26 Masi que müꞌane miꞌenie ꞌicü neniuqui,
yacaticamietü, mücü tevi ꞌasimücatimatepaü caniꞌaneni.
Mücü niyutaquitüani xiecaripa.
\v 27 ꞌUcaviyecu, hatuxame vayenecu, ꞌucuꞌecacu, mücü
quisie ꞌuquexüacu, niucaveni. Carima niutayuani
ꞌativeximetü.
\p
\v 28 Hicüsüari Quesusi quepaucua minü ꞌicü xasica,
teüteri mecaniuhüxiyani ꞌüquisicayacü.
\v 29 Que müꞌane heiserie mexeiyapaü
tinivaꞌüquitüacaitüni. Müme ꞌinüaricü
memütevaꞌüquitüvacai vahepaü pücatiꞌüquitacai Quesusi.
\c 8
\s Quesusi que mürenayehüa tevi cuiniyacü mücaꞌitiyacai
\r (Maricuxi 1:40‑45; Rucaxi 5:12‑16)
\p
\v 1 Mericüsü quepaucua yemurisie macane, teüteri
yumüiretü mecaniveiyacaitüni.
\v 2 Hicü tevi cuiniyacü mücaꞌitiyacai hesüana nuaca
nenevieri canipitüani yaꞌutaitü, Tiꞌaitame xüca
peꞌavaüriyani pepüyüve pemünesiꞌitienicü.
\v 3 Mücüri yumama ꞌutaseraca nimayüani yaꞌutaitü,
Nepünevaüriya. Pecaniuꞌitiyaniri. Cuiniyaya yapaücua
neunuani, ꞌitiyatü nayani.
\v 4 Hicü Quesusi müpaü tinitahüave, Neuxei, xeimetüme
pepücaraxaxatüvani. Maraꞌacamesüa quenemie püta
queneꞌahecüata masixeiyacü. ꞌImiquieri quenanutimava que
mütiuꞌaitaxü Muisexi yapemütivatahecüatüanicü.
\s Quesusi que mürenayehüa cuya nuꞌaya
\r (Rucaxi 7:1‑10)
\p
\v 5 Mericüsü Caperünaumesie heutahacu cuya hesüana
caninuani xei sienituyari cuyaxi tivaꞌaitüvame. Mücü
vaüriyarica nipitüani
\v 6 müpaü ꞌutaitü, Tiꞌaitame ꞌacu, nenive muva nequita
pacaca hurietü cui yüanetü cuiniyacü.
\v 7 Mücü rehüave, Ne netiyemie nemenayehüanicü.
\v 8 Cuya rehüave, Tiꞌaitame, ꞌaixüa nepücaꞌane nequita
pemeutahanicü. Niuqui xeicüa queneutayüqui. Mücücü
panayehüiyani nenive.
\v 9 Nesiere necatiniꞌaitüarieca necuyatütü, cuyaxita
nepütivaꞌaitüvame. Xüca müpaü netitahüave xeime,
Quenemie neꞌutaitü, mücü püyemie. Xeimeta müpaü xüca
netiutahüave, Quenayeꞌa neꞌutaitü, mücü canayeimücü.
Xüca müpaü netitahüave nehesüa mieme tiꞌuximayatame,
ꞌIpaü quetineyurieneni, müpaü pütiyurieneni.
\v 10 Quesusi ꞌiꞌenieca nihüxiyacaitüni. Müpaü
tinivarutahüave müme memiveiyacai, ꞌIcü niuqui
caniseüyeni que nemütixecühüave, ni xeime ꞌIxaherisixi
vasata ꞌicüpaü ꞌaneme nepücahetaxeiyave yuri tiꞌeriecame.
\v 11 Müpaü nepütixecühüave, yumüiretü meniꞌaxüacuni
tau matineicasie miemete macayuyuipiquesie miemete. Mexa
ꞌaurie mecanayaxicuni ꞌApurahamimatü ꞌIsahaquimatü
Cacuvumatü haque müreꞌaita que müꞌane taheima macave.
\v 12 Peru müme mana memeutahaxüaniquecai müpaü
meꞌanenetü memutinuivaxücü, müme püta
mecanayeveiyariexüacuni tacua, yüvipa yemecü
memuꞌuvanicü. Mana meniutisuanacuni meniyutaquevecuni.
\v 13 Hicü Quesusi müpaü tinitahüave cuyaxi
tivaꞌaitüvame, Quenemie. Yuri que pemütiutaꞌeri,
yapequeꞌitüarieni. ꞌAnatütü nanayehüiyani nuꞌaya.
\s Quesusi que mürenayehüa Pecuru varücaüya
\r (Maricuxi 1:29‑31; Rucaxi 4:38‑39)
\p
\v 14 Mericüsü Quesusi Pecuru quie nuaca, nixeiya
varücaüya ꞌucacaime hüiyacame.
\v 15 Mamayasie nimayüani. Hüiya nihayeva. ꞌAnucuqueca
tinivarumini.
\s Yumüireme que mütivaranayexüri
\r (Maricuxi 1:32‑34; Rucaxi 4:40‑41)
\p
\v 16 Hicü ꞌucutaicairecu mecaniꞌatüirieni yumüireme
teüteri, cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene memüvaviyacai.
Cacaüyarixi nivaranuyenüꞌaxüani niuquicü, yunaime
püvaranayexüri memütecucuyecai.
\v 17 Müpaü tiuyuriecu, payeꞌa Cacaüyari que mutayü,
tixaxatame Quisariyaxi yaꞌutainecacu, Mücütütü
cataniunavairieni taveranariya, peitü tacuiniya.
\s Teüteri Quesusisie memüteviyaquecai
\r (Rucaxi 9:57‑62)
\p
\v 18 Mericüsü Quesusi vaxeiyatü teüteri que
memüteyuxeüriecai ꞌauriena yumüiretü,
tinivarutaꞌaitüani yuteüterima ꞌanutaüyepai
memenuyevitünicü.
\v 19 Hicü xevitü ꞌinüaricü mütiꞌüquitametücai
hesüana nuaca, müpaü tinitahüave, Tiꞌüquitame ꞌacu,
ꞌahesie necatiniviyamücü. Haque pemeyemie, neta
necaniyemieni ꞌaꞌutüma.
\v 20 Quesusi rehüave, Cauxaisi yuterü mepexeiya, viquixi
taheima miemete yuꞌitua mepexeiyata, peru ne, Yuri Tevi que
nemütiteva, haquevasü nepücarexeiya haque
nemünetamuritaritüani.
\v 21 Xevitüta tiyüꞌüquitüvame müpaü tinitahüave,
Tiꞌaitame, queneneupitüa merie nemüyemiecü,
nemicateucucü neꞌuquiyari ꞌumüyu.
\v 22 Quesusi rehüave, Nehesie quetineviyanisü. Müquite
quenivaruhayeva, müme püta memüvacateucucü yuhesüa
miemete müquite.
\s Quesusi que müreinuitüa ꞌeca hamevari
\r (Maricuxi 4:35‑41; Rucaxi 8:22‑25)
\p
\v 23 Mericüsü canuvasie ꞌacayerüca neyani Quesusi,
hesüana miemete teyüꞌüquitüvamete yunaitü meꞌacayaxeca
ꞌüaritü mepecü.
\v 24 Hicü haracuna nenutivayacaitüni, Canuva
pücahahecüacai hamevarisata. Quesusi masi
canicusucaitüni.
\v 25 Hicü teyüꞌüquitüvamete ꞌauriena meꞌuyuxeürieca
menenutahütüani müpaü meꞌutiyuatü, Tiꞌaitame
quetaneutavicuesitüa tepeuyevexime.
\v 26 Mücü müpaü tinivarutahüave, Titayari xeteheumama.
Cari haveri mieme xeicüa yuri xepüteꞌerie. Hicü
ꞌanucuqueca nitatieni ꞌeca haracuna. Cui cayuvatü
caniutamare.
\v 27 Teüteri menihüxiyacaitüni müpaü meꞌutiyuatü,
Queri ꞌane ꞌicü. Cari ꞌasita ꞌeca yapüticamie que maine,
haracuna meta.
\s Cacaüyarixi que memütevaviyacai Catarenatari
\r (Maricuxi 5:1‑20; Rucaxi 8:26‑39)
\p
\v 28 Mericüsü ꞌanutaüyepai mehetaꞌaxüacu Catarenatari
vacuiepapai yuhutatü menenucunaque teuquiyapa
meheyecüneca, cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene memüvaviyacai.
Cuini mieme metenayuꞌeririyacaitüni. Hipatü
mepücayüvavecai mana memuꞌuvanicü mücü huyeta, müme
vacümana.
\v 29 Mericüsü müpaü meteniuhiva, Que petasiyurieni
ꞌecü, Cacaüyari pemünuꞌaya. ꞌUva petinua
petasiꞌuximatüanique tucari caꞌayeꞌavecacu cuxi.
\p
\v 30 Mericüsü memanuꞌuvacaisie tevapai metenicuacaitüni
tuixuri yumüiretü.
\v 31 Cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene menitavavirieni müpaü
meꞌutiyuatü, Xüca petasiꞌanuyenüꞌaxüani, mana püta
quetananunüꞌa cuerietü tuixuri temüvaviyacü.
\v 32 Müpaü tinivarutahüave, Xequenehu manapaitü. Mana
mehecüneca menivarutiviyaxüani tuixuri. Yunaitü tuixuri
meniutinausa. ꞌAxa ꞌanecüa meneucanausaxüaximeni
haracunapa. Hapa meniucuini.
\p
\v 33 Hicü vahüvemete meniyutaꞌunaxüani. Quiecarisie
mehetaꞌaxüaca metenicuxatacaitüni naime teüteri
cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene memüvaviyacai vahepaüsita.
\v 34 Hicü quiecatari yunaitü mecanivayecüne
meheinaquiyuca Quesusi. Meꞌixeiyatü vaüriyarica
menipitüacaitüni müyemiecü vacuiepa mücayuhayevanicü.
\c 9
\s Quesusi que mürenayehüa huriecame
\r (Maricuxi 2:1‑12; Rucaxi 5:17‑26)
\p
\v 1 Mericüsü canuvasie ꞌacayerüca ꞌanutaüyepai neyani.
Yuquiecarisie ninuani.
\v 2 Hicü huriecame meniꞌatüirieni ꞌitarisie yecaime.
Quesusi vaxeiyatü yuri que memüteꞌeriecai müpaü
tinitahüave huriecame, ꞌAꞌiyari queneucayesa nenive. ꞌAri
pepüreuyehüviyari ꞌaxa pemütiuyuricü.
\v 3 Hicü hipatü ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai
müpaü meteniyücühüavecaitüni yuꞌiyarisie, Cari ꞌicü
pisevixima Cacaüyari ꞌaxa ꞌutaitü.
\v 4 Quesusi vaꞌiyaritüarica maitü, müpaü niutayüni,
Titayariri ꞌaxa xeteyuꞌiyaritüatüve yuꞌiyarisie.
\v 5 Tita masi caticuanive. Que ticuanive müpaü
mütayünicü, pepüreuyehüviyari ꞌaxa pemütiuyuricü
ꞌutaitü. Caticuanive masi müpaü püta mütayünicü,
quenanucuquexi quenecuyeicani ꞌutaitü.
\v 6 Para yaxemütemaicacü quename heiserie nehexeiya
cuiepa nemütivareuyehüvirienicü ꞌaxa memüteꞌuyuricü,
Yuri Tevi nehücütütü, hicü müpaü tinitahüave
huriecame, Quenanucuquexi, ꞌaꞌitari quenacuetü, ꞌaquie
quenemie.
\v 7 Hicü ꞌanucuqueca yuquie neyani.
\v 8 Teüteri meꞌixeiyaca menimamacaitüni. ꞌAixüa
meniutiyuanecaitüni Cacaüyari hepaüsita, heiserie
müvarupitüacü teüteri müpaü memüteyurienicü.
\s Que mütitaꞌini Mateu hesiena mütiviyanicü
\r (Maricuxi 2:13‑17; Rucaxi 5:27‑32)
\p
\v 9 Hicü Quesusi ꞌuma ꞌuyemietü nixeiya tevi Mateu
titevacame mana ꞌacaime memüteꞌayutituayasie. Müpaü
tinitahüave, Nehesie quetineviyani. ꞌAnucuqueca hesiena
tiniuviya.
\p
\v 10 Mericüsü Quesusi mana catinicuacaitüni quita.
Yumüiretü cuviyexunusie mieme memüteyetuiriyari, ꞌaxa
teyuruvamete meta meꞌuꞌaxüaca Quesusimatü
teyüꞌüquitüvametemama vahamatü metenicuacaitüni
ꞌaxeicüa.
\v 11 Pareseusixi mevaruxeiyaca müme, müpaü
metenivarutahüave teyüꞌüquitüvametemama, Titayaricutaxi
müme cuviyexunusie mieme memüteyetuiriyari vahamatü ꞌaxa
teyuruvamete vahamatü ticuaꞌa mücü tixeꞌüquitüvame.
\v 12 ꞌIya varuꞌenieca müpaü niutayüni, ꞌAixüa
memüteheuꞌerie mepücaheiyehüva tiyuꞌuhayemavame. Müme
memütecucuye püta mecaneiyehüaca.
\v 13 Peuyevese cuxi yaxemüteyüꞌüquitüanicü que maine
mücü niuqui müpaü manuyüne, Nepünaquiꞌa xüca
xeteyucanenimayaca, peru mavari xeicüa pücanesinaque,
manuyüne. Ne que nemütinua, nepücanua nevataꞌinienique
müme heiseriemecü yamemütecahu. Müme ꞌaxa memüteyurie
püta nevataꞌinienique nepunua, memütehayevanicü que
memüteyuriecai.
\s Que mütiutaꞌivaviyarie haquiya hepaüsita
\r (Maricuxi 2:18‑22; Rucaxi 5:33‑39)
\p
\v 14 Hicüsüari Vani teyüꞌüquitüvametemama Quesusisüa
meniuꞌaxüani müpaü meꞌutiyuatü, Tame, Pareseusixi meta,
titayari teteꞌutatihaquiva, ꞌahesüa miemete
teyüꞌüquitüvamete mecayutihaquivacacu.
\v 15 Quesusi müpaü tinivarutahüave, Neüquiyapa que meteyüvave ꞌixüaramete memüyuheiveriecacü mexi neneüqueme vahamatü ꞌaꞌuca. Tucari canayeꞌamücü 
quepaucua neneüqueme mütihanieni vasata. ꞌAnari meniyuhaquicuni.
\v 16 Tevi ꞌixuriqui mücayutatutuvecü
pücaꞌimanesiquitüani ꞌixuriqui müyeꞌi. Manesiquiyari
müpaü müꞌane ꞌixuriqui pütahana, sanimeyari masi ꞌaxa
ꞌanetü payeica.
\v 17 Yaxeicüa sixai müyeyeꞌisie pücacatuariva caxie
vinuyari mücuanacü. Me xüca müpaü tiuyurienique, sixai
nitisaniqueniqueyu. Vinu nitayeuriveniqueyu, sixai
neuyeveniqueyu. Masi sixai mühehecuasie pücatuariva caxie
vinuyari mücuanacü. Mücücü naitü püyuhayevani.
\s Cairu nuꞌaya que müranucuquetüarie, ꞌuca ticuicame
Quesusi ꞌücarieya ꞌumayüacu
\r (Maricuxi 5:21‑43; Rucaxi 8:40‑56)
\p
\v 18 Müya tivacuxaxatüvacacu, teüteri vaꞌuquiyari
xevitü nuaca nenevieri canipitüani yaꞌutaitü, Nenive
nemüni xique ꞌuca. Masi quenemie queneutimeꞌi hesiena,
nanutanierimücü.
\v 19 Quesusi ꞌanucuqueca neiveiya, teyüꞌüquitüvameteta
ꞌüaritü.
\v 20 Hicü ꞌuca ꞌaura caniuyani müticuyecai, tamamata
heimana huta viyari müyuriecai xuriyaya caheunuavecacu.
Varitana ꞌuyemietü nimayüani ꞌücarieya putuniyarisie.
\v 21 Yuꞌiyarisie müpaü tiniyücühüavecaitüni, Xüca
neꞌimayüani siqueresü ꞌücarieya xeicüa, nepanayeveni.
\v 22 Quesusi taꞌaurie ꞌaveca ꞌixeiyaca müpaü niutayüni,
ꞌAꞌiyari queneucayesa nenive. Yuri pemütiꞌeriecü
pepanayehüiyari. ꞌAnatütü nanayeveni ꞌuca.
\p
\v 23 Hicü Quesusi vaꞌuquiyari quie henuaca,
cürautavivamete varuxeiyaca teüteri meyuxamuriecame meta,
\v 24 müpaü tinivarutahüave, Xequenanuyecüni. ꞌÜimari
pücamüqui. Pucusu masi. Meninanaimacaitüni.
\v 25 Peru varanuyenüꞌaxüacu teüteri, mana heutahacu,
ꞌiviyacu mamayasie, nanucuqueni ꞌüimari.
\v 26 Müpaü pütiutamarivaxü mücü cuiepa naisarie.
\s Yuhutatü memacücüpecai meheunenieretü que
memüteꞌayeitüarie
\p
\v 27 Mericüsü mana ꞌanuyeyacu, yuhutatü
meniveiyacaitüni Quesusi memacücüpecai,
meniutihivacaitüni müpaü meꞌutiyuatü, Raviri
pemünuꞌaya, quetanenenimayaca.
\v 28 Quita heutahacu müme memacücüpecai ꞌaura menacüne.
Quesusi müpaü tinivarutahüave, Yuri xeteꞌerie quename
müpaü neyüve. Müpaü meteꞌicühüave, Hü Tiꞌaitame.
\v 29 Hicü nivaramayüaxüani vahüxita müpaü ꞌutaitü,
Yuri que xemüteꞌerie yaxequeꞌitüarieni.
\v 30 Meheunenieretü menacüne. Hicü Quesusi cuini mieme
nivarupitüani yuhaxüama yaꞌutaitü, Neuxei, xevitü tüma
pücaretimani.
\v 31 Müme masi mehecüneca metenicuxatacaitüni mücü
cuiepa naisarie.
\s Nenurietü niuvetü que mürayeitüarie
\p
\v 32 Hicü mehecünecu müme hesüana caniuꞌatüarieni tevi
münenuriecai cacaüyari ꞌaxa müꞌane miviyacaicü.
\v 33 ꞌEnuyenüꞌacu cacaüyari ꞌaxa müꞌane, nenurie
niutaniuni. Teüteri menihüxiyacaitüni müpaü
meꞌutiyuatü, Hasuacu müpaü ꞌanetü pücamarivacai
haitüarie ꞌIxaheri cuieyarisie.
\v 34 Perusü Pareseusixi müpaü meniutiyuanecaitüni,
Cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene tivaꞌaitüvame miparevicü,
ꞌayumieme nivaranuyenüꞌaxüani cacaüyarixi ꞌaxa
memüꞌanene.
\s Quesusi que mütivanenimayacai teüteri
\p
\v 35 Mericüsü Quesusi naime quiecaritesie ꞌemacuyeyeusie
ꞌesimüyeyeusie canicuyeicacaitüni ticuꞌüquitanetü
vatuquiteta, ticuxatatü niuqui ꞌaixüa manuyünecü, que
mütiꞌane Cacaüyari tiꞌaitametücacu ticuxatatü,
varanayexürüvatü müme naime cuiniyacü naime
veranariyacü memütecucuyecai.
\v 36 Teüteri yumüireme vaxeiyatü, nivarutinenimayata,
memüꞌuximatüariecaicü mematixürüvecaicü, muxasi
memücaheixeiya yühüveme vahepaü.
\v 37 Hicü müpaü tinivarutahüave yuhesüa miemete
teyüꞌüquitüvamete, ꞌIsanari püvaücava, ꞌisanamete
mepücayumüire.
\v 38 ꞌAyumieme xequeneutavaviri ꞌisanari cusiyari,
ꞌisanamete müvatanüꞌaxüanicü yuꞌisanarita.
\c 10
\s Tamamata heimana yuhutame que mütivaranayexei
nüꞌarisixi
\r (Maricuxi 3:13‑19; Rucaxi 6:12‑16)
\p
\v 1 Mericüsü teyüꞌüquitüvamete varutaꞌinieca yuꞌaurie
tamamata heimana yuhutame hesüana memümiemetetücai,
heiserie nivarupitüani cacaüyarixi memücaꞌitiyatüca
vahepaüsita memüvaranuyenüꞌaxüanicü,
memüvaranayexürüvanicü müme naime cuiniyacü naime
veranariyacü memütecucuyecai.
\p
\v 2 Nüꞌarisixi tamamata heimana yuhutatü müpaü
mecatenitetevaca. Simuni meri Pecuru mütitevacai,
ꞌAtürexitari müꞌivayatücai, Cacuvu Vani meta
müꞌivayatücai, Severeu memünivemamatücai,
\v 3 Piripe Parüturume meta, Tumaxi Mateu meta
cuviyexunusie mieme mütiyetuiriyarüvacai, Cacuvu ꞌAripeu
münuꞌayatücai Reveu meta Tareu mütitevacai,
\v 4 Simuni mücananisitatücai Cura meta ꞌIsicariutitanaca
ꞌarique miyetua Quesusi.
\s Tamamata heimana yuhutame que mütivareutanüꞌaxüa
\r (Maricuxi 6:7‑13; Rucaxi 9:1‑6)
\p
\v 5 Mericüsü ꞌime Quesusi nivareutanüꞌaxüani tamamata
heimana yuhutame müpaü tivarutaꞌaitüaca, Müme
memücatateüterima vahuyeta xepücaheuhuni. Samariyatari
vaquiecarisie xepücaheutahaxüani.
\v 6 Masi muxasi memeuyexürüve vahesüa xequeneuhuni,
ꞌIxaherisixi teüteriyari vahesüa.
\v 7 Xeꞌuyehutü ꞌipaü xequetenecuxatani, Canayehuraniri,
cuitü que müꞌane taheima mütiꞌaita ꞌenata pisutüani
tiꞌaitatü, müpaü xeꞌutiyuatü.
\v 8 Xequenivaranayexürüvani tecuicuicate,
xequenivaranutanieritüvani müquite, xequenivaꞌitieca müme
cuiniyacü memücaꞌitiyatüca, xequenivaranuyenüꞌaxüa
cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene. ꞌAsixecatecuetatüarietü
xepüteꞌumiquie, ꞌasixecateyucuetatüatü
xequetenivamicuani.
\p
\v 9 Xepücahenuꞌüveni ni huru ni pürata ni cuvüre tuminiyari yuvivurasie.
\v 10 Xerai xepücaꞌanuhuruvani huyeta mieme. Huta ꞌücayari
ya cacai xepücaꞌanuꞌüni. Mumuxi xepücaꞌanucueni.
Tiꞌivamesie pütinaque yuꞌicuai mümiquienicü yuꞌivarica.
\p
\v 11 Quiecarisie quepaucua xemeutahaxüani ꞌamacuyevasie ya
ꞌesimüyevasie, xequenecuvava que müꞌane mana meca ꞌaixüa
mütiucaꞌiyari. Hesüana xequeneyuhayevani ꞌasita quepaucua
que xemüyehu.
\v 12 Quita xeheutahaxüaximetü vaürisica xequenepitüaca
quiecame.
\v 13 Xüca quiecame ꞌaixüa tiucaꞌiyarini, xevaürisica
queyuhayevani hesiena. Me xüca ꞌaixüa catiucaꞌiyarini,
xevaürisica queꞌacunuani xehesie.
\v 14 Que müꞌane mücaxetanaquiꞌerieni, que müꞌane
mücayuvaüriya xeniuqui müꞌenienicü, quita
xevayenexüaximetü, mücü quiecarisie xevayenexüaximetü,
xequeneucasixüa tumuanari yuꞌücasie, mana
mücayuhayevacü.
\v 15 ꞌIcü niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, tucari ꞌayeꞌayu quepaucua ꞌisücame müvatahüave, Surumatari Cumuxatari ꞌesiva cuanivemecü meniꞌitüariecuni, peru mana quiecatari püta cui cuanivemecü mecaniꞌitüariecuni.
\s ꞌArique xepuveiyarieca, que mutayü
\p
\v 16 Neri que nemütixeheutanüꞌaxüa, muxasi vahepaü
xecaniyüacacuni ꞌüravesixi vasata xeꞌuꞌuvatü. ꞌAyumieme
xequetenemaivaveni cuterixi vahepaü, xepücaꞌinüca tita
ꞌaxa mütiꞌanene cucuruxi vahepaü.
\v 17 Xequeneyucuerivayurieca teüteri vahepaüsita. Müme
mepüxeyetuani yuꞌuquiyarima vahesüa. Mepüxetavayani
yutuquiteta.
\v 18 Cuvexunarurisixi teꞌaitamete vahüxie
xecananuhapaniecuni nehesüa xemümiemetecü. Müpaü
xeꞌitüarietüvetü xecanivatahecüasitüiyacuni müme
hipameta memücatateüterima.
\v 19 Quepaucua memüxeyetuani, müpaü
xepücateyuꞌiyaritüaca que xemutiyuaneni, quepaü
xemütevacühüaveni. ꞌAnaque yaxecatenipitüariecuni que
xemutiyuaneni.
\v 20 Xemesü xepücahümetüni que müꞌane yamütayüni
ꞌana, masi xeꞌuquiyari ꞌIyarieya canihücütücamücü que
müꞌane yamütayüni xecuyuitüatü.
\p
\v 21 Raꞌiva pürayetuani mümierienicü. Raꞌuquiyari
niyetuamücü yunive. Türi meniyehaꞌacuni yuꞌuquiyarima
vahepaüsita, metenitaꞌaitacuni memücuiꞌivacü.
\v 22 Yunaitü mecanixeꞌuxiveꞌeriecacuni nehesüa
xemümiemetecü. Que müꞌane tiucaꞌenivatü ꞌamuyeicani
heutipareyuque, mücü canitavicueisitüariemücü.
\v 23 Quepaucua memüxeꞌuveiyani xeime quiecariyarisie, ꞌuma
püta xeimesiepaitü xequeneyutaꞌunaxüa. ꞌIcü niuqui
caniseüyeni que nemütixecühüave, quiecarite ꞌIxaheri
cuieyarisie miemete xepücaꞌayenüvaveni mexi necanuaveni,
Yuri Tevi que nemütihücü.
\p
\v 24 Tiyüꞌüquitüvame que tiyüve meꞌivacü tiꞌüquitame
veꞌemetütü. Tiꞌuximayatame que tiyüve meꞌivacü
yucusiyari veꞌemetütü.
\v 25 ꞌAixüa caniyümücü xüca tiyüꞌüquitüvame
tiꞌüquitamepaü ꞌanetü ꞌayani xeicüa, xüca
tiꞌuximayatame yucusiyaripaü ꞌanetü ꞌayani xeicüa.
Mericüte, qui cusiyari xüca Peheresepuri meꞌitaterüva
masi vaüca yamepütevataterüva hesüana miemete
quiecatari.
\s Que müꞌane meuyevese mimacarüca
\r (Rucaxi 12:2‑9)
\p
\v 26 Xepücavamacarüca. Naitü müranucaname, xeiyarietü
catinayeimücü. Tita mütiuꞌaviesie, mücüta masiücütü
payani.
\v 27 Que nemütixetahüave tahücüate tetecuxatatü yüvipa, yaxequetenecuxatani hecüta. Tita xemüteꞌenie yanetixecuxaxatüvacacu xenacata, vapai yunaime vahüxie xeꞌutiꞌutü yaxequeteneuhivani.
\v 28 Xepücavamacarüca müme memüyüvave vai memümieni
xeicüa, mecayüvavetü memimieni raꞌiyari. Masi
xequenemacarüca que müꞌane müyüve micaꞌuna raꞌiyari
ravaiyari naime xasi taiyariyarisie.
\p
\v 29 Tamüsü ꞌüxaviquixi que memütetuiya, yuhutatü xei
senitavuyari mecateꞌayeꞌatüca. Ni xevitü müme cuiepa
pücacaveni, xeꞌuquiyari yacatimaicacu.
\v 30 Xeme xecüpa xemuꞌusie mieme xexuitü putiꞌinüasie
que mütipaüme.
\v 31 ꞌAyumieme xepücaheumamaca. Yumüiretü ꞌüxaviquixi
que memüteꞌayeꞌatüca, masi vaüca xepüteꞌayeꞌatüca xeme.
\s Müme memüyuhecüata Quesusi Cürisitusüa
memiemetetütü teüteri vahüxie
\r (Rucaxi 12:8‑9)
\p
\v 32 Que müꞌane müyuhecüata teüteri vahüxie quename
nehesüa mieme ꞌutaitü, neta quename hesiena netiviya
nepünehecüata neꞌuquiyari hüxie taheima macave hüxie.
\v 33 Que müꞌane masi müyuhecüata teüteri vahüxie
quename nehesüa camieme ꞌutaitü, neta quename hesiena
necativiya nepünehecüatani neꞌuquiyari hüxie taheima
macave hüxie.
\s Quesusi hixüata que mütivasana
\r (Rucaxi 12:51‑53; 14:26‑27)
\p
\v 34 Que nemütinua, müpaü xepücatecuꞌerivani quename
cuiepa memütama ꞌaixüa meteyuxeiyame nemüvarayeitüanicü
nenua. ꞌAixüa meteyuxeiyame nemüvarayeitüanicü
necapunua, cusiracü memüyutacucuyanicü püta necaninuani.
\v 35 Nepunua meta vahixüata nemüvatasanacü, tevi
yuꞌuquiyari mayeꞌuniecacü, ꞌuca yuvarusi mayeꞌuniecacü,
viquivame yumuꞌe mayeꞌuniecacü.
\v 36 Müme memeyeꞌunieca tevi, quiena quiecatari
mecanihümetücacuni.
\p
\v 37 Que müꞌane vaüca müvanaquiꞌerie yuꞌuquiyari
yuvarusi ꞌesiva nesinaquiꞌerietü ne, ꞌaixüa pücaꞌane
münesihexeiyanicü. Que müꞌane vaüca müvanaquiꞌerie
yunive ꞌuqui ꞌuca ꞌesiva nesinaquiꞌerietü ne, mücüta
ꞌaixüa pücaꞌane münesihexeiyanicü.
\v 38 Que müꞌane yeme mücayuvaüriya ꞌasita curuxisie
mümierieni, sepa nehamatü muyeica nehesie tiviyatü,
mücüta ꞌaixüa pücaꞌane münesihexeiyanicü.
\v 39 Que müꞌane yutucari mütaxeiya pitatümaiya. Que
müꞌanesü mitümaiya yutucari nehesüa mümiemecü, mücü
heixeiyatü payani.
\s ꞌIvarica
\r (Maricuxi 9:41)
\p
\v 40 Que müꞌane müxetanaquiꞌerie pünesitanaquiꞌerie
neta. Que müꞌane münesitanaquiꞌerie canitanaquiꞌerienita
ꞌiya münesiheyenüꞌa.
\v 41 Que müꞌane mitanaquiꞌerie tixaxatame, heꞌerivatü
tixaxatame mühücücü xeicüa, mücü tixaxatamepaü
pütipitüarieni. Que müꞌane mitanaquiꞌerie tevi
heiseriemecü yamüticamie, heꞌerivatü yamüticamiecü
xeicüa, mücüta tevi heiseriemecü yamüticamiepaü
yapütipitüarieni.
\v 42 ꞌIme sepa memücamamarivave, que müꞌane miharitüani
müme xeime, sepa xei vasuyaricü haütümecü xeicüa
miharitüa, heꞌerivatü tiyüꞌüquitüvame mühücücü,
niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, yemecü
yuꞌivarica püpitüarieni.
\c 11
\s Vani Tiꞌüyamesüa miemete niuqui tuayamete que
memüteꞌuꞌaxüa Quesusisüa
\r (Rucaxi 7:18‑35)
\p
\v 1 Mericüsü Quesusi quepaucua mütiutahayevaxü
tivaꞌaitüatü yuhesüa miemete teyüꞌüquitüvamete
tamamata heimana yuhutame, mana caneyeyani quiecaritesie
mütiꞌüquitanicü müticuxatanicü.
\p
\v 2 Mericüsü Vani casariyanata ꞌayecaitü tiniutamarieni
Cürisitu que mütiyurienecai. Nivaretanüꞌani yuhesüa
miemete teyüꞌüquitüvamete.
\v 3 Vacümana Quesusi müpaü tiniutahüave, ꞌEcü
petihücü que müꞌane ꞌumamieniquecai, nusu xeime cuxi
tepücuevieca.
\v 4 Quesusi müpaü tinivarutaꞌeiya, Xequeneuhuniri,
xequetenetaxatüa Vani tita xemüteꞌuꞌeni tita xemüteꞌuxei
hepaüsita,
\v 5 memacücüpe que memüteꞌanutaneniere, huriecate que
memüteꞌanucuꞌuve, müme memücaꞌitiyatücatei cuiniyacü
meteꞌitiyatü que memüteꞌacüca, memünacatuxietücatei
meheuꞌenanatü que memüteꞌacüca, müquite que
memüteꞌanucuꞌuitüariva, puvüresixi que
memütecuxaxatüariva niuqui ꞌaixüa manuyüne hepaüsita.
\v 6 Mücü meta, ꞌaixüa caniꞌitüarieca que müꞌane
necümana mücaꞌucununuitüariva.
\p
\v 7 Mericüsü mana meꞌuyehuximecacu, Quesusi canisutüani
tivacuxaxatüvatü teüteri Vani hepaüsita müpaü
ꞌutaitü, Titayari xetehecucünixüa macumavesie. Haca
ꞌecacü ꞌuyuaneme que xetehecuꞌixüari. Tixaü xüari.
\v 8 Mesü tita xetehecuꞌixüari. Xicu ꞌixuriqui müyumeni
manacatücü xetehecuxei. Tixaü xüari. Tamüsü müme
müyumemeni memanacatücü masi teꞌaitamete vaquita
mepayetei.
\v 9 Mesü titayari yemecü xetehecunenierixü. Tixaxatame xexeiyaque püta xecatehecücünixüa ꞌacu. Hü müpaü nepütixecühüave, tixaxatame xepuxei yemecü mütixaxatame hipatü yamemücatehüme.
\v 10 ꞌIcü canihücütüni ꞌutüarica mixatacai müpaü
ꞌanuyütü,
\q Camü, neniuqui tuayame.
\q Necanenunüꞌamücü ꞌahüxiepai
\q Micuhaꞌaritüanicü ꞌahuye
\q Pecanuavecacu cuxi.
\m
\v 11 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, teüteri
vanivema vasata ni xevitü pücaꞌanucuqueve Vani
Tiꞌüyamepaü veꞌemetütü. Perusü que mütiꞌane mücü
taheima macave tiꞌaitametücacu, sepa tevi mücaveꞌeme,
mücüsie tiviyatü masi yemecü püveꞌeme, Vani hepaüna
caveꞌemetücacu.
\p
\v 12 Vani Tiꞌüyame munuasie hicüque, tita temütehexeiya
que müꞌane taheima macave tatiꞌaitüvametücacu, mücü
naitü püviyariexime tüma. Meꞌiviyacutü mepüyucuitüve
memeixeiyanicü yuhesie mieme.
\v 13 Texaxatamete yunaitü, ꞌinüari niuquiyarita
metenicuxatacaitüni ꞌarique que mütiyüniquecai Vani
munuaque.
\v 14 Xüca xeyuvaüriyani xemitanaquiꞌerienicü ꞌicü
niuqui, mücü Vani canihücütüni ꞌEriyaxi
ꞌumamieniquecai.
\v 15 Xaütü netü muꞌenaxü.
\p
\v 16 Titapaü meteꞌaneneme netivaxatani hicü miemete
teüteri. Türi vahepaü mecaniꞌaneneni quiecari hixüapa
memütitei memüvahivi yuꞌivama
\v 17 yameꞌutiyuatü,
\q Cari yacü xeicüa tepüxecürautaviya,
\q Xepücateneitüve.
\q Yacü xeicüa tepütahiveriecai xehesie mieme,
\q Xepücaꞌutisuanacai.
\m
\v 18 Vani caninuani caticuaꞌatü cayeꞌetü. Müme müpaü
meputiyuane, Cari cacaüyari ꞌaxa müꞌane pinüꞌü.
\v 19 Ne püta Yuri Tevi nehücütütü necaninuani
neticuaꞌatü necuꞌienetü. Müme müpaü meputiyuane, ꞌEꞌe,
mücü tevi ꞌicuaicü xeicüa püyüane, vinucü xeicüa
püyüane, püvanaquiꞌerie müme cuviyexunusie mieme
memüteyetuiriyari ꞌaxa teyuruvamete yunaime. Sepanetü
mücü, Cacaüyari timaivetü que mütiyuriene, mücücü
yacatinimasiücüni heiserie que mürexeiya.
\s Que memücateyuvaüriyacai quiecaritesie quiecatari
\r (Rucaxi 10:13‑15)
\p
\v 20 Hicü nisutüani varutateꞌatü teüteri quiecaritesie
memayetecai haque türücaüyemecü mütiyurienecai
müiremecü, quiecatari memücatehayevacaicü que
memüteyuriecai.
\v 21 Müpaü niutayüni, Xüa ꞌui Curasini quiecatari, xüa
ꞌui Vesaira quiecatari. Tirusie Sirunisie xüca
türücaüyemecü tiuyünique que mütiuyü xehesüa, vana
quiecatari meripai mepütehayevaqueyu que memüteyuriecai,
mepüyuheiveriecaqueyu maixa meꞌanacatütü heiverica
ꞌinüariyari, naxi meyucavirivatü.
\v 22 Müpaü xeicüa nepütixecühüave, Tirutari
Sirunitari vahesie mieme pücuaniveni quepaucua ꞌisücame
müvatahüave, peru xeme xehesie mieme cuini mieme
pücuaniveni masi.
\v 23 Xemeta Caperünaumetari, que xeteyutituicaniqueyu
muyuavisiepai. Müquite vahesüa xepeucaxüriyani püta.
Xüca Surumasie türücaüyemecü tiuyünique que mütiuyü
xehesüa, mücü quiecari püraniereniqueyu cuxi hicü.
\v 24 Müpaü xeicüa nepütixecühüave, Suruma cuieyarisie
quiecatari vahesie mieme pücuaniveni quepaucua ꞌisücame
müvatahüave, peru xeme xehesie mieme cuini mieme
pücuaniveni masi.
\s Nehesüa xequeneuꞌaxüa, xequeneꞌuxipieca, que mutayü
\r (Rucaxi 10:21‑22)
\p
\v 25 Mericüsü ꞌana Quesusi müpaü niutayüni,
Neꞌuquiyari taheima pemütiꞌaita cuiepa meta, pamüpariyusi
nepümasipitüa ꞌecü, pemütiutiꞌavietaxücü ꞌicü naime
memücaheitimanicü müme memüteyüꞌüquitüavave
memütemaivave, türi püta vahesie mieme masiücüme
pemayeitüacü.
\v 26 Hü neꞌuquiyari, pepüꞌavaüriyacai müpaü
pemütiyurienenicü.
\p
\v 27 Nai netiniyetuiriyarieni, neꞌuquiyari
yanetipitüacacu. Xevitü pücaꞌimaive mücü nuꞌaya,
ꞌuquiyarieya xeicüa pimate. Xevitü pücaꞌimateta
ꞌuquiyarieya. Nuꞌaya xeicüa pimate mücü, me xüca nuꞌaya
yuvaüriyani masiücüme meyeitüani xeicüa, peitimani
ꞌuquiyarieya.
\v 28 Nehesüa xequeneuꞌaxüa xemüteꞌuximayatatüve
xemuꞌica yunaitü. Ne nepüxeꞌuxipitüaca.
\v 29 Neyucu xequenanuyetecani, xenesiꞌenietü
xequeteneyüꞌüquitüaca. Ne nepücaꞌaneꞌeriya,
nepücatinecataveꞌerie neꞌiyarisie. ꞌUxipiya
xecanetaxeiyacuni yuꞌiyarisie.
\v 30 Neyucu ꞌaixüa püꞌane, neꞌica paꞌexani.
\c 12
\s Teyüꞌüquitüvamete que memüteꞌitihurucacai türicu
ꞌuxipiya tucarisie
\r (Maricuxi 2:23‑28; Rucaxi 6:1‑5)
\p
\v 1 Mericüsü ꞌana Quesusi türicu maꞌiviyanecaisie
niuyemiecaitüni ꞌuxipiya tucarisie,
teyüꞌüquitüvametemamata yunaitü. Hicü mepeuhacacuicucai
teyüꞌüquitüvamete. Menisutüani meꞌitihurucatü müayari,
meteniuticuatücüne.
\v 2 Hicü Pareseusixi mevaxeiyatü müpaü metenitahüave
Quesusi, Neuxei, ꞌahesüa miemete teyüꞌüquitüvamete
yamepüteyurie que mücatitauniva yamütiyurienenicü
ꞌuxipiya tucarisie.
\v 3 Mücü müpaü tinivarutahüave, Cari
xepücaꞌiterüvavave que mütiuyuri Raviri quepaucua
meuhacamücücai, müme ꞌutümana memuꞌuvacaita quepaucua
memeuhacacuicucai.
\v 4 Cacaüyari quita neutahani, pa Cacaüyari hüxie
mamanecai niucuani. Heiserie pücahexeiyacai miticuanicü,
mümeta ꞌutümana memuꞌuvacai heiserie mepücahexeiyacai
memiticuanicü, maraꞌacate xeicüa heiserie mepexeiyacai.
\v 5 Mücü meta, xüari xepücaꞌiterüvavave que maine
ꞌinüari niuquiyari, maraꞌacate que memüteꞌitisana ꞌuxipiya
tucari ꞌinüariyari tuquipa meꞌuꞌuvatü ꞌuxipiya tucarisie,
peru vahesie pücarahüiva mücücü.
\v 6 Ne masi müpaü nepütixecühüave, ꞌena catinixuaveni
tita cui mütiveꞌeme, tuqui ꞌamüpa caveꞌemetücacu
hepaüna.
\v 7 ꞌIcü niuqui müpaü manuyüne, Nepünaquiꞌa xüca
meteyucanenimayaca, peru mavari xeicüa pücanesinaque,
manuyüne, xüca xemaivavenique xepücateꞌuhüpaniqueyu
müme ꞌasimemücateꞌuyuri vahesie.
\v 8 Mericüte, Yuri Tevi nehücütütü, ꞌuxipiya tucari
hepaüsitata necatiniꞌaitani.
\s Tevi mümamavaquicai
\r (Maricuxi 3:1‑6; Rucaxi 6:6‑11)
\p
\v 9 Mericüsü mana heyeyaca vatuquipa nenuani.
\v 10 Hicü tevi mana nayecateitüni mümamavaquicai. Müme
müpaü metenitaꞌivaviya Quesusi, Sipara, titauniva ꞌuxipiya
tucarisie menayehüanicü ticuicame, mehaitücaitü
memitaxanetacü.
\v 11 Mücüsü müpaü tinivarutahüave, Que müꞌane xeme
xüca muxa hexeiyani, muxa xüca ꞌuxipiya tucarisie xavata
heucaveni, cativiyani mivatihanacü. Xüari piviyani.
\v 12 Mericüte, tevi cuini mieme carayeꞌaxe, muxa
mücarayeꞌaxepaü. ꞌAyumieme nepaine, canitaunivani ꞌaixüa
mütiyurienenicü ꞌuxipiya tucarisie.
\v 13 Hicü müpaü tinitahüave tevi, ꞌAmama queneutasera.
ꞌItaseracu, ꞌaixüa ꞌanetü nayani yuxevitü tapa miemepaü.
\v 14 Hicü Pareseusixi mevayecüneca meniuyuꞌenieni hepaüsitana, que memüteꞌimieniquecai.
\s Niuqui matüaripai mixatacai Quesusi
\p
\v 15 Quesusi müpaü retimaica xaüsie neyani. Yumüiretü
meniveiyacaitüni. Yunaime nivaranayexürieni.
\v 16 Vaüriyarica nivarupitüani capa masiücüme
meheyeitüanicü.
\v 17 Müpaü catinayeꞌani Cacaüyari que mutayü,
tixaxatame Quisariyaxi yaꞌutainecacu,
\q
\v 18 Camü nesiparevivame
\q Nepenayexei
\q Nepinaquiꞌerie
\q Mücücü nepünaquiꞌa neꞌiyarisie.
\q Nenipitüamücü neꞌiyari.
\q Hipame nuivarite tinivataxatüamücü
\q Tita mütiheiserie hepaüsita.
\q
\v 19 Mücü pücayumieneni
\q Pücaꞌutahivani.
\q Xevitü pücaꞌiꞌenieni
\q Caye ꞌutüa ꞌutaniucame.
\q
\v 20 Haca mutapünarie pücaꞌanumura.
\q Cüxeme vitayari sepa mücuauniya pücaꞌicutüsani
\q Mexi ꞌeꞌivarüme naime
\q Mücü yatipitüacacu
\q Tita mütiheiserie.
\q
\v 21 Müme memücatateüterima
\q Yuri mepüteꞌerieca
\q Que müꞌane mühücüsie.
\s Que memüteꞌixanetacai Quesusi, müpaü meꞌutiyuatü
quename cacaüyari ꞌaxa müꞌane ꞌinücai
\r (Maricuxi 3:19‑30; Rucaxi 11:14‑23; 12:10)
\p
\v 22 Hicüsüari hesüana caniuꞌatüarieni tevi cacaüyari
ꞌaxa müꞌane minücai macüpecai mücaniuvecai. Quesusi
nenayehüani. Nenuriecame niuvetü nayani, heunieretü
ratüa.
\v 23 Memüyumüirecai yunaitü menihüxiyacaitüni. Müpaü
meniutiyuanecaitüni, Cari ꞌicü Raviri Nuꞌaya catihücü.
\v 24 Pareseusixi masi meꞌuꞌenanaca müpaü meniutiyuani,
ꞌIcü xüca Peheresepuri cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene
mütivaꞌaitüva caꞌinücaque pücavaranuyenüꞌaxüaveniqueyu
cacaüyarixi.
\v 25 Peru Quesusi vaꞌiyaritüarica maitü müpaü
tinivarutahüave, Naime cuiepa xüca quiecatari yuhixüata
meyusana, mana pacumavere. Naime quiecarisie, naime quita
xüca quiecatari yuhixüata meyusana, quiecari
ꞌepücareutevini.
\v 26 Xücari Cauyumarie ꞌanuyuyenüꞌani yücümana,
yuhixüata nisane. Que reutevini tiꞌaitametütü.
\v 27 Mücü meta, xüca Peheresepurisie xeniu netiviyatü
nevaranuyenüꞌavani cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene, que
müꞌanesie meteviyatü metevarunuyenüꞌava xeme xenivema.
ꞌAyumieme müme xehesie mepüteꞌahüpani.
\v 28 Mesü Cacaüyari ꞌIyarieya xüca hücütüni que
müꞌane münesiparevie nevaranuyenüꞌavacacu cacaüyarixi
ꞌaxa memüꞌanene, cari Cacaüyari ꞌari canisutüani
tiꞌaitatü xehesüa.
\p
\v 29 Mücü meta, quepaü tiyüve tevi mütürücaüye
quita meutahaque mütinavanicü piniteya, me xüca
caꞌihüani meri mücü mütürücaüye. ꞌIhüame
pütitinavani tita mütixuave quitana.
\p
\v 30 Que müꞌane nehesie mücativiya, mücü
pünesiꞌayeꞌunie. Que müꞌane nehamatü mücaꞌicuxeürie,
mücü pitaxürüva.
\p
\v 31 ꞌAyumieme müpaü nepütixecühüave, naime ꞌaxa que
memüteyurie ꞌaxa que memutiyuane teüteri, mepüyüvave
memüteheuyehüviyarienicü. Peru müme memisevixima ꞌIyari
ꞌaxa meꞌutiyuatü, müme mepücateheuyehüviyarieni.
\v 32 Que müꞌane niuqui yamütayüni nehepaüsita, Yuri
Tevi que nemütihücü, mücü püyüve
müreuyehüviyarienicü, peru que müꞌane ꞌaxa ꞌutaitü
misevixima ꞌIyari Mütiyupata, mücücü
pücareuyehüviyarieni ꞌena cuiepa, ꞌumamiesieta.
\s Cüye yuꞌicuaxicü pümasiücü
\r (Rucaxi 6:43‑45)
\p
\v 33 Cüye xüca xemaica quename narani ꞌicuaxieyata
ꞌaixüa caniyümücü. Me cüye xüca xemaica quename
xainive, ꞌicuaxieyata xaxainitü canayeimücü. Cüye
yuꞌicuaxicü pümasiücü.
\v 34 Cari xeme terücaxi xepüvaꞌivama, quepaü xeyüvave
ꞌaixüa xemütecuxatanicü ꞌaxa xeteꞌuꞌiyaritü. Que
müranayuhayeva raꞌiyari tihünecacu, yacatinicuxatamücü
yutetacü.
\v 35 Tevi ꞌaixüa mütiucaꞌiyari ꞌicuxeürieme tita ꞌaixüa
mütiꞌanene yuhesie, tita ꞌaixüa mütiꞌanene
canivayehanimücü. Tevi ꞌaxa mütiucaꞌiyari ꞌicuxeürieme
tita ꞌaxa mütiꞌanene yuhesie, tita ꞌaxa mütiꞌanene
canivayehanimücü.
\v 36 Müpaü nepütixecühüave, naime niuqui yacü xeicüa
memutiniuca teüteri, mücü hepaüsita mepütiniuni
quepaucua ꞌisücame müvatahüave.
\v 37 Que pemutayücü, mücücü heiserie
pecanipitüariecamücü, mesü que pemutayücü, mücücü
pepanutahüiyani.
\s ꞌAna miemete ꞌaxa meteꞌuꞌiyaritü ꞌinüari que
memüteꞌitavaviri Quesusi
\r (Maricuxi 8:12; Rucaxi 11:29‑32)
\p
\v 38 Mericüsü ꞌana hipatü ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai, Pareseusixi meta hipatü müpaü
metenitahüave, Tiꞌüquitame ꞌacu, ꞌinüari tepüxeiyaqueyu
yapetatixeisitüacacu.
\v 39 Mücü müpaü tinivarutaꞌeiya, Hicü miemete teüteri
ꞌaxa xepüteꞌuꞌiyari, xepüvacumaüva hipame vaꞌüitama.
ꞌAyumieme ꞌinüari xenivautüveni, peru ꞌinüari
xepücapitüarieni. Cunasi ꞌinüari que müratüa
tixaxatametütü, müpaü xeicüa xecatenipitüariecuni
ꞌinüari.
\v 40 Cunasi quesü ꞌamüpasie que mütiyecatei haica tucari
haica tücari, müpaürita yaxeicüa Yuri Tevi que
nemütiteva, cuieta nepüyecani haica tucari haica tücari.
\v 41 Ninivesie quiecatari ꞌamepütiꞌuni metetahecüataque
hicü miemete teüteri vahepaüsita quepaucua ꞌisücame
müvatahüave. Hicü miemete vahesie pürahüiyani ꞌana,
Ninivetari memüteꞌuhayevaxücü que memüteyuriecai, Cunasi
tivarutaxatüacu. Camüsü, Cunasi que
mücatitürücaüyecai, que müꞌane cui mütürücaüye
püta ꞌena puyeica.
\v 42 ꞌUca taserie mecatei mütiꞌaitametücai yucuiepa,
mücü ꞌapütaqueni titahecüataque hicü miemete
vahepaüsita. Vahesie pürahüiyani ꞌana, mücü meyetüacü
cuie manunierepaitü, miꞌenienicü Sarumuni que
mütimaivecai. Camüsü Sarumuni que mücatimaivecai, que
müꞌane cui mütimaive püta ꞌena puyeica.
\s Cacaüyari ꞌaxa müꞌane tavari que mütiviya tevi
\r (Rucaxi 11:24‑26)
\p
\v 43 Xevitü cacaüyari müyusevixima ꞌixüname tevi,
macuvaquisie pücuyeicani ꞌuxipiya cuvaunetü, yutexienetü.
\v 44 ꞌAna müpaü pütayüni, Nequie nepüyemie
nemüvayetüasie. Nuame heutaniereme xüca ꞌixeiya
ꞌuyemaveme vayeꞌitiyacame ꞌaixüa tiuyeꞌaneme,
\v 45 ꞌana püyemie, hipame püvataꞌinieni cacaüyarixi
ꞌatahutame masi cuini mieme ꞌaxa memüꞌanene.
Meheutahaxüame, muva meꞌayetetü mepacüne yunaitü.
ꞌImatürieca mücü tevi masi yemecü ꞌaxa ꞌitüarienetü
payani, mücaꞌitüarienecaipaü matüaripai. Müpaüta
mecaniꞌitüariecuni ꞌicü teüteri hicü miemete ꞌaxa
memüteyurie.
\s Quesusi ꞌivamama varusieya
\r (Maricuxi 3:31‑35; Rucaxi 8:19‑21)
\p
\v 46 Tivacuxaxatüvacacu cuxi teüteri yumüireme,
varusieya ꞌivamama tacua menitiꞌucaitüni meꞌihüavicutü.
\v 47 Xevitü müpaü tinitahüave, Neuxei, ꞌavarusi
ꞌaꞌivama tacua menitiꞌuca memasihüavicutü.
\v 48 Quesusi müpaü tinitaꞌeiya niucame, Que hateri
nevarusi neꞌivama.
\v 49 Yumama ꞌutaseratü yuhesüa miemete
teyüꞌüquitüvamete vahepa, müpaü niutayüni, Camü
nevarusi neꞌivama.
\v 50 Que müꞌane yamütiyuriene que mütinaque neꞌuquiyari
taheima macave, mücü canineꞌivatüni caninevarusitüni.
\c 13
\s Tiꞌivivame ꞌüxasieya hepaüsita ticuxatatü, que
mütiꞌüquitacai
\r (Maricuxi 4:1‑9; Rucaxi 8:4‑8)
\p
\v 1 Mericüsü ꞌana Quesusi quita hayeneca, haracuna tesita
niutayerüni taniunique.
\v 2 Hicü teüteri yumüiretü meniuyucuxeürieni ꞌauriena.
ꞌAyumieme canuvasie püta nicayerüni, mana yecaitü
tiniꞌüquitacaitüni, teüteri xiecaripa metiꞌucacu.
\v 3 Vaüca tinivarutiꞌüquitüani ꞌüxasi hepaüsita
ticuxatatü, yaꞌutaitü, Mericüsü tiꞌivivame neyani,
niꞌivienecaitüni.
\v 4 Mericüsü ꞌimüari ꞌivienecacu, hipatü huye tesita
niucaxürieni. Viquixi meꞌucaxürieca menicuteüxü.
\v 5 Hipatüta ayeparisie tiucaxüri vaüca
mücaꞌacucuieyasie. Cuitüva niutineni cuie
ꞌemücasuicaicü.
\v 6 Tau hanecu maxürixü niucuini, niutivani
mücahananayatücateicü.
\v 7 Hipatüta xuyasata mucaxüri, xuya tupiriyayari
ꞌutiyüraca heimana puyetüa.
\v 8 Masi hipatüta cuie ꞌaixüa müꞌanesie niucaxürieni.
Putixuaverixü, hipatü xei sienituyari nayani, hipatü
haica teviyari ratüa, hipatü xei teviyari heimana tamamata
ratüa.
\v 9 Xaütü netü muꞌenaxü.
\s Titayari müpaü mütiꞌüquitacai Quesusi, ꞌüxasi
hepaüsita ticuxatatü xeicüa
\r (Maricuxi 4:10‑12; Rucaxi 8:9‑10)
\p
\v 10 Mericüsü teyüꞌüquitüvamete ꞌaura meꞌacüneca
müpaü metenitaꞌivaviya, Titayari ꞌüxasi hepaüsita
peticuxatatü xeicüa petivaꞌüquitüa.
\v 11 Mücü müpaü tinivarutaꞌeiya, Xeme
xecaniupitüarieni xemimaicacü tita mütiꞌaviesiecai,
xemütemaicacü que mütiꞌane tiꞌaitametücacu que müꞌane
taheima macave. Müme püta müpaü mepücatepitüarie.
\v 12 Que müꞌane tixaütü mürexeiya tavari cuxi
pütimiquieni, manayuhayevanicü. Que müꞌane mümave, sepa
que mütitita mürexeiya, pütinavaiyarieni.
\v 13 ꞌAyumieme ꞌüxasi hepaüsita neticuxatatü
nepütivaꞌüquitüa, memücaheunenierecü sepa cui
memütaneniere, memücaheuꞌenanacü sepa cui memütaꞌenana,
ꞌasimemücatemaivavecü.
\v 14 Vahesie pütiunaquixü tita mütixatacai tixaxatame Quisariyaxi yaꞌutaitü,
\q Cui xepütaꞌenanaca peru xepücatemaivaveni.
\q Cui xepütaneniereni peru tixaütü xepücatexeiyani.
\q
\v 15 ꞌIcü teüteri yuꞌiyarisie mepüyüꞌüraraxie,
\q Yunacacü haveri mieme xeicüa mepeuꞌenana.
\q Vahüxie püꞌitutupe.
\q Me xüca müpaü mecaꞌanenique
\q Yühüxicü mepeuneniereniqueyu
\q Yunacacü mepeuꞌenanacaqueyu
\q Yuꞌiyarisie mepütemaivaveniqueyu,
\q Taꞌaurie mepaxürieniqueyu,
\q Nepüvaranayexürieniqueyu ne.
\p
\v 16 Xeme masi ꞌaixüa xepuꞌitüarie xemeunenierecü
yühüxicü, ꞌaixüa xepuꞌitüarie, xemeuꞌenanacü yunacacü
\v 17 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave,
yumüiretü texaxatamete, yumüiretü teüteri heiseriemecü
yamemütecahucai, müme mepixeiyacucai tita xemütexeiya
xeme, peru mepücaꞌixei. Mepiꞌeniecucai tita xemüteꞌenie,
peru mepücaꞌiꞌeni.
\s Quesusi que mütihecüatacai yüꞌüquisica, tiꞌivivame
ꞌüxasieya hepaüsita que mütiꞌüquitacai
\r (Maricuxi 4:13‑20; Rucaxi 8:11‑15)
\p
\v 18 Mericüte, xequeneuꞌenana ꞌüxasi hepaüsita,
tiꞌivivamesie que mütimasiücü ꞌüquisica.
\v 19 Que müꞌane miꞌenie ꞌicü niuqui que mütiꞌane ꞌIya
tiꞌaitametücacu maine, peru ꞌasimücaretimaive, que müꞌane
ꞌaxa mütiyuruva nuame pinavairieni tita ꞌiyarieyasie
mütiucaꞌiviya. Müpaü caniꞌitüarieca huye tesita
mucaꞌiviyapaü.
\v 20 ꞌAyeparisie mucaꞌiviya, mücü canihücütüni que
müꞌane miꞌenie niuqui, yutemavietü mitanaquiꞌerie xei
mieme.
\v 21 Yücümana pücahananatave, ꞌapücareutere masi.
ꞌAyumieme quepaucua müꞌuximatüarie, quepaucua muveiyarie
ꞌicü niuqui hepaüsita, yapaucua niucunitüarivani.
\v 22 Mücü meta xuyasata mucaꞌiviya, mücü
canihücütüni que müꞌane miꞌenie niuqui, peru
püyuꞌiyaritüa tita cuiepa mütimieme raꞌerivatü,
pütiyuꞌirüviya tuminicü yutemavietü. ꞌAyumieme niuqui
panunamiyari cacaniutixuavere.
\v 23 ꞌAixüa müꞌanesie mucaꞌiviya, mücü canihücütüni
que müꞌane miꞌenie niuqui, meitima. Mücü
niutixuxuavereni, hipatü xei sienituyari pacü, hipatüta
haica teviyari racü, hipatüta xei teviyari heimana
tamamata racü.
\s Türicu hepaüsita hamürixa hepaüsita, ticuxatatü que
mütiꞌüquitacai
\p
\v 24 Mericüsü tavarita ꞌüquisica nivarumini ꞌüxasi
hepaüsita ticuxatatü, müpaü ꞌutaitü, ꞌIpaü
catiniꞌaneni, que müꞌane taheima macave tiꞌaitametücacu.
Tevi ꞌimüari ꞌaixüa müꞌanene pucaꞌivi yuvasiyata.
\v 25 Perusü mecusucacu xevitü mana caninuani
ꞌeyeꞌunietü. Hamürixa ꞌucaꞌivieca türicusata, neyani.
\v 26 ꞌUtinecu sisiüravitü, tixuaverirümecacu, ꞌanari
masiücütü nayani hamürixa.
\v 27 Hicü teꞌuximayatamete meꞌuꞌaxüaca yucusiyarisüa,
müpaü metenitahüave, Cusiyari ꞌacu. ꞌImüari ꞌaixüa
catiꞌanenecai pemicaꞌivi ꞌavasiyata. Haqueri pemieme
hamürixa.
\v 28 Mücü müpaü pütivarutaꞌei, Tevi münesiꞌayeꞌunie
müpaü pütiuyuri. Teꞌuximayatamete müpaü metenitahüave,
Mericüte, pecatiꞌavaüriya temuhu, temicuxeürieni
hamürixa.
\v 29 Mücü müpaü niutayüni, Tixaüsü, xücate
xeꞌicuxeürieni hamürixa, ꞌaxeicüa xepivatixünaxüani
türicuta yünücame.
\v 30 Xequeneuhayeva ꞌaxeicüa müvaverenicü ꞌisanaxaque.
ꞌIsanari ꞌayeꞌayu, ꞌana müpaü nepütivatahüave
ꞌisanamete, Hamürixa xequeneucuxeüri meri,
xequenanahüaxüa xemititaiyacü. Türicu xequeneutiꞌuta
necaxetunisie.
\s Musitasa ꞌimüariyari hepaüsita ticuxatatü, que
mütiꞌüquitacai
\r (Maricuxi 4:30‑32; Rucaxi 13:18‑19)
\p
\v 31 Hicü tavari ꞌüxasi hepaüsita ticuxatatü ꞌüquisica
nivarumini müpaü ꞌutaitü, ꞌIpaü pütiꞌane
tiꞌaitametücacu que müꞌane taheima macave. Musitasa
ꞌimüariyaripaü caniꞌaneni tevi micaꞌepaü yuvasiyata.
\v 32 ꞌImüarite pücaxuave hepaüna ꞌanenetü ꞌesipepetü,
peru quepaucua mütineni, tupiriyate pücaxuave hepaüna
ꞌanenetü ꞌepapatü. Cüye payeica ꞌepatü, taheima miemete
viquixi mepüyüvave hesiena memüꞌaxüani
memüyutiꞌituatüani.
\s Pa cuxanariyame hepaüsita ticuxatatü, que
mütiꞌüquitacai
\r (Rucaxi 13:20‑21)
\p
\v 33 Tavarita tinivarutaꞌüquitüani ꞌüxasi hepaüsita
ticuxatatü, müpaü ꞌutaitü, ꞌIpaü pütiꞌane
tiꞌaitametücacu que müꞌane taheima macave. Pa
cuxanariyamepaü caniꞌaneni. ꞌUca ꞌivatituca
nenutinüitüani pa mütüxiyarisie haica ꞌaxuvayarisie,
ꞌariqueque niuticuxanare naitü.
\s Que mütiyurienecai Quesusi, ꞌüxasi hepaüsita
ticuxatatü tiꞌüquitatü
\r (Maricuxi 4:33‑34)
\p
\v 34 Müpaü naimecü Quesusi tinivacuxaxatüvacaitüni
teüteri, ꞌüxasi hepaüsita ticuxatatü
tivatiꞌüquitüanique. ꞌÜxasi hepaüsita caticuxatatü,
ꞌasipücativacühüavecai.
\v 35 Müpaü pürayeꞌa, Cacaüyari que mutayü, tixaxatame
yaꞌutainecacu,
\q ꞌÜxasi hepaüsita neticuxatatü nepütaniuni.
\q Nepütitaxata tita mütiꞌaviesiecai
\q Cuie munetüariepai hicüque.
\s Quesusi que mütihecüatacai yüꞌüquisica, hamürixa
hepaüsita ticuxatatü que mütiꞌüquitacai
\p
\v 36 Mericüsü varenüꞌaca teüteri quita neutahani.
Teyüꞌüquitüvamete ꞌauriena menitiꞌuni müpaü
meꞌutiyuatü, Quetaneutahecüasitüiya mücü ꞌaꞌüquisica
hamürixa hepaüsita peticuxatatü que pemütiꞌüquitacai
vasiyata mieme.
\v 37 Mücü müpaü tinivarutaꞌeiya, Que müꞌane micaꞌivi
ꞌimüari ꞌaixüa müꞌanene, Yuri Tevi que nemütihücü ne
necanihücütüni.
\v 38 Vasiya cuie canihücütüni naitü. ꞌImüari ꞌaixüa
müꞌanene, müme mecanihümetüni memeixeiya que müꞌane
taheima macave tivaꞌaitüvametüme.
\v 39 Hamürixa, mücü ꞌaxa mütiyuruvasüa miemete
mecanihümetüni. Tevi meyeꞌuniecai quiecame, hamürixa
mucaꞌivi, mücü Cauyumarie canihücütüni. ꞌIsanari,
mücü tucari canihücütüni quepaucua meutipare.
ꞌIsanamete niuqui tuayamete metehüme.
\v 40 Hamürixa que mütiucuxeüriya que mütiutitaiyari
taipa, müpaürita catiniyümücü quepaucua mayeꞌani.
\v 41 Yuri Tevi que nemütihücü, nepüvatanüꞌaxüani
nehesüa miemete niuqui tuayamete. Müme mepüvacuxeürieni
teüteri memüteyucununuitüva, teüteri yamemüteyurie que
mücatiheiserie, mevanücacu müme memünesihexeiya
netivaꞌaitüvametücacu.
\v 42 Memücuxeüriyani, müme mepüvareucaxürieni huxunuta müvatitatavesie. Muva meputisuanani mepüyutaqueveni.
\v 43 Müme heiseriemecü yamemütecahu püta
memamarivavetü mecanacünicuni ꞌana haque vaꞌuquiyari
müraꞌaita, tau que mütimerücaüye. Xaütü netü
muꞌenaxü.
\s Tumini müꞌaviesiecai
\p
\v 44 Mericüsü ꞌipaü catiniꞌaneni que müꞌane taheima
macave tiꞌaitametücacu. Vaücava tuminipaü caniꞌaneni
müꞌaviesiecaipaü cuieta. Tevi heitaxeiyaca tavari
nitiꞌavieta. Cui yutemavietü, mana neyani, catinetuani nai
mürexeiyacai neinaneni mücü cuie.
\s Perüra visi müꞌane cuinie mürayeꞌaxe
\p
\v 45 Tavarita ꞌipaü catiniꞌaneni que müꞌane taheima
macave tiꞌaitametücacu. Tituayame picuvaunecai perüra visi
müꞌanene.
\v 46 Xeime perüra hetaxeiyaca cuinie mürayeꞌaxecai, mana
neyani, tinetuani nai mürexeiyacai, mücü tuminiyaricü
neinaneni perüra.
\s Vipi
\p
\v 47 Tavarita ꞌipaü catiniꞌaneni, que müꞌane taheima
macave tiꞌaitametücacu. Vipipaü caniꞌaneni haramarasie
meucahanivapaü. Mücücü ha tesita mepüvaratinetüa
quesüte yücü meꞌaneneme yusata.
\v 48 Quepaucua memutahünixü, menenatihana haramara
tesita. Mana metitetü ꞌaixüa memüꞌanene
menivaranuyeteüxü, menivareucaxürieni quirivasie, ꞌaxa
memüꞌanene mepüvarexüri.
\v 49 Müpaürita catiniyümücü quepaucua meutipare.
Niuqui tuayamete meneutayeixüani, menivaranuyeteüxicuni
ꞌaxa teyuruvamete memüvanüꞌü müme heiseriemecü
yamemütecahu,
\v 50 mepüvareucaxürieni huxunuta müvatitatavesie. Muva meputisuanani mepüyutaqueveni.
\s Rapini xique mütimieme meripai mütimieme
\p
\v 51 Hicüsüari müpaü tinivarutahüave, ꞌIcü xetehetima
naime. Hü meteꞌicühüave.
\v 52 ꞌIya müpaü tinivarutahüave, Mericüte, ꞌayumieme
nepaine, que müꞌane ꞌinüaricü mütiꞌüquitame, quepaucua
yamüretimanicü que mütiꞌane tiꞌaitametücacu que müꞌane
taheima macave, mücü tevipaü caniyüaneni quicü
mühüritüariepaü. Yayüanetü, yupinisata pütivayehapa
tita xique mütimieme tita meripai mütimieme meta naime.
\s Quesusi que mütiuyuri Nasaretisie
\r (Maricuxi 6:1‑6; Rucaxi 4:16‑30)
\p
\v 53 Mericüsü Quesusi tiuhayevaca müpaü tiꞌüquitatü
ꞌüxasi hepaüsita ticuxatatü, mana heyeyaca niuyupata.
\v 54 Yuquiecari nuaca tinivaꞌüquitüacaitüni vatuquita.
Müme ꞌayumieme menihüxiyacaitüni. Müpaü
meniutiyuanecaitüni, ꞌIcü meixeiya, haque pemieme que
mütimaive türücaüyemecü que mütiyuriene.
\v 55 ꞌIcü carüpiniteru catinuꞌaya. Varusieya Mariya
catiteva, ꞌivamama meta Cacuvu Cuse Simuni Cura
mecateteteva.
\v 56 ꞌIvamama ꞌucari yunaitü ꞌuva mecatetitei tahesüa.
Haquesüari pemieme ꞌicü naitü que mütiyuriene.
\v 57 Menitixeümani. Hicü Quesusi müpaü
tinivarutahüave, Tixaxatame naisarie veꞌeme caniꞌerivani.
Yucuiepa xeicüa yuquita veꞌeme pücaꞌeriva.
\v 58 Mana vaüca pücatiuyuri türücaüyemecü, müme yuri
memücateꞌeriecaicü.
\c 14
\s Tiꞌüyame Vani que mütiumierie
\r (Maricuxi 6:14‑29; Rucaxi 9:7‑9)
\p
\v 1 Mericüsü ꞌana Herurexi canihüritüariecaitüni
mücü cuiepa mütiꞌaitanicü. Caniuꞌena Quesusi hepaüsita
que müraniuvacai.
\v 2 Müpaü tinivarutahüave memipareviecai, Cari Vani
canihücütüni Tiꞌüyame. ꞌUmüca panucuque, ꞌayumieme
türücariya nicuyuitüvani.
\p
\v 3 Mücü Herurexi yatiutaꞌaitacu meripai, niuviyarieni
Vani, niuhüiyani, nanutahüiyani casariyanata, müpaü
mütinaquecaicü Heruriya.
\v 4 Müpaü tiniuyüni, Vani caviyarievetü cuxi müpaü
mütitahüavecaicü Herurexi, Pücatauniva
pemevitücünicü, ꞌutaitü, Heruriya xatatü. Mücü
Heruriya, Herurexi canicueyatücaitüni meri,
caꞌinavairievecacu cuxi yuꞌiva Piripe mütitevacai.
\v 5 Herurexi pimiemücücai Vani, peru püvamacarücai
teüteri, quename tixaxatametücai memütecuꞌerivacaicü.
\v 6 Mericüsü tucarisie quepaucua Herurexi
mutinuivaxüsie, Heruriya nuꞌaya ꞌucatütü tiniutineini
vahüxie. Pinaquecai Herurexi.
\v 7 ꞌAyumieme puyühüritüa, quename tita
mütitavavirieniqueyu timiniquecai, ꞌutaitü.
\v 8 ꞌIya varusieya yatitahüavecu müpaü tinitahüave,
Vani Tiꞌüyame muꞌuya queneneuꞌüitüa ꞌena pateyusie
yecaime.
\v 9 Tiꞌaitame cui yuhiverietü müyühüritüacaicü
teüteri hamatüana memütecuacai vahüxie, tiniutaꞌaita
mütimiquienicü.
\v 10 Neinüꞌani cuya titaꞌaitüaca Vani muꞌuya
manuxitenicü casariyanata.
\v 11 Muꞌuya ꞌatüariecu pateyusie yecaitü, ꞌüimari
ꞌumiquieca, piꞌüitüa yuvarusi.
\p
\v 12 Hicü Vani teyüꞌüquitüvametemama meꞌuꞌaxüaca
meneicueni caxarieya, meneicateucu. Meheyecüneca
meteneitaxatüani Quesusi.
\s Teüteri que mütivarumi ꞌauxüme miriyari
\r (Maricuxi 6:30‑44; Rucaxi 9:10‑17; Vani 6:1‑14)
\p
\v 13 Mericüsü Quesusi tiutamarieca, neyani canuvasie
cayerüca macumavesiepaitü yuxaüta. Teüteri
meteꞌutamarieca, yüꞌücama menecüne quiecaritesie
meheyecüneca hepaüsitana mehetaꞌaxüanique.
\v 14 Hicü ꞌanatiyeiximetü Quesusi, teüteri nivaruxeiya
yumüireme. Vanenimayatü, nivaranayexürieni vahesüa
miemete tecuicuicate.
\v 15 Hicü ꞌucutaicairecu teyüꞌüquitüvamete ꞌauriena
meniuyucuxeürieni müpaü meꞌutiyuatü, ꞌEna canacumaveni,
cananucayaniri memütecuaniquecaicü.
Quenivareutanüꞌaxüani teüteri, quiecaritesie
memütayeixüanicü, ꞌicuai memüteyutinanairienicü.
\v 16 Quesusi masi müpaü tinivarutahüave, Pücaheuyevese
memüyehucü. Xeme püta xequetenivarumicua.
\v 17 Müme müpaü metenitaꞌeiya, Quete ꞌena tixaütü
tepücatehexeiya, ꞌauxüme payari huta quesüteyari xeicüa
tepexeiya.
\v 18 Müpaü tinivarutahüave, ꞌUva nehesüa xequenatua.
\v 19 Hicü tivarutaꞌaitüaca teüteri memücuyaxixüanicü
ꞌüxapa, ꞌenuꞌüca ꞌauxüme payari huta quesüteyari meta,
taheima heutiniereca niyutanenevieni. ꞌItitaraca pa
nivaruꞌüitüani teyüꞌüquitüvamete, müme
menivarutaꞌüitüani teüteri.
\v 20 Yunaitü meniticuani meniutihuxani. Hicü
menicuxeürieni tarimeyari manuyuhayevaxü, menitihüniya
tamamata heimana huta quirivayari.
\v 21 ꞌUquisi memüteꞌucuai ꞌauxüme miriyari yacütütü
mecaniyupaümecaitüni, ꞌucari türi meta
mepücaꞌinüaricai.
\s Quesusi ha heima que müramiecai
\r (Maricuxi 6:45‑52; Vani 6:16‑21)
\p
\v 22 Hicüsüari nivarutamexüitüani teyüꞌüquitüvamete, canuvasie memücayaxecü memenucuhaitüiyacü ꞌanutaüyepaitü, ꞌarique püvarenüꞌa teüteri.
\v 23 Varenüꞌaca, yemurisie neutiyune yuxaüta
yutanenevienique. Hicü ꞌucuyürecu mana necateitüni
yuxaüta.
\v 24 Hicü canuvasie meyetetü ha hixüapa
meneutahucaitüni. Cuie hetevacacu, hamevari picuyuitüvacai
canuva, hepana muꞌecacaicü.
\v 25 Mericüsü ꞌesivatücacu tuxacüta, vahepa
canamiecaitüni Quesusi haracuna heima ꞌumietü.
\v 26 Teyüꞌüquitüvamete meꞌixeiyatü haracuna heima
ꞌamiecame, meniyumuinacaitüni, müpaü
meteniyücühüavecaitüni, Tietü ꞌiyari ꞌuyüximeni.
Memamatü meniutihivacaitüni.
\v 27 Hicü Quesusi niutaniuni müpaü tivacühüavetü,
Yuꞌiyari xequeneucayasa, ne nepühücü. Xepücamamaca.
\p
\v 28 Hicü Pecuru müpaü tinitaꞌeiya, Tiꞌaitame xüca
ꞌecü pehücütüni, quenetineutaꞌaitüa mana nemümiecü
ꞌahesüa, ha heima neꞌumietü.
\v 29 ꞌIya rehüave, Quenayeꞌa. Canuvasie ꞌanacayaca Pecuru,
ha heima namiecaitüni. Mana hura ninuani Quesusi
manuvecaisie.
\v 30 ꞌIxeiyaca ꞌeca que mütiuꞌecacai niutimani.
Nicayunirümecaitüni. Niutahiva müpaü ꞌutaitü, Tiꞌaitame
queneneutavicueisitüa.
\v 31 Hicü Quesusi yumama ꞌutaseraca niviya. Müpaü
tinitahüave, ꞌEꞌe, cari ꞌecü ꞌesiva xeicüa yuri
pepütiꞌerie. Titayari petiꞌaꞌiyaritüacai.
\v 32 Canuvasie mecayaxirümecacu ꞌeca neunuani.
\v 33 Müme canuvasie memüyetecai nenevieri mecanipitüani
müpaü meꞌutiyuatü, Xasunicü Cacaüyari pecaninuꞌayatüni
ꞌecü.
\s Teüteri Quesusi que mütivaranayexürüvacai Quenesareti
cuieyarisie
\r (Maricuxi 6:53‑56)
\p
\v 34 Hicü ꞌanutaüye mehecüneca, Quenesareti cuieyarisie
menetaꞌaxüani.
\v 35 Mana quiecatari menimaicaitüni meꞌixeiyaca, niuqui
meneutanüꞌaxüani ꞌaura yunaime vahesüa.
Meniꞌatüirivacaitüni tecuicuicate yunaime.
\v 36 Cuini mieme menivaviriecaitüni meꞌimayüanique
siqueresü ꞌixuriquieyasie. Müme memimayüa mepanayexürie
yemecü.
\c 15
\s Titacü mütiseviximarie tevi
\r (Maricuxi 7:1‑23)
\p
\v 1 Mericüsü ꞌana Quesusisüa meniuꞌaxüani Pareseusixi, hipatüta ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai, Querusareme memeyecü müpaü meꞌutiyuatü,
\v 2 Titayaricutaxi ꞌahesüa miemete teyüꞌüquitüvamete meteꞌitisana yutusima vayeiyari. Cari mepücaꞌucamaimava quepaucua memüteꞌuticuaꞌa.
\v 3 Mücü masi müpaü tinivarutaꞌeiya, Titayaricutaxi xeme püta yaxecateyurie Cacaüyari que mütiꞌaita, yuyeiyarisie xemüteviyanicü.
\v 4 Cacaüyari meripai müpaü niutayüni, Quetinivareuyehüvirieca ꞌaꞌuquiyari ꞌavarusi. Tavarita müpaü niutayüni, Que müꞌane ꞌaxa mutaineni yuꞌuquiyari yuvarusi hepaüsita, queꞌumierieni xei mieme.
\v 5 Xeme püta müpaü xeniutiyuaneni, Que müꞌane xeniu müpaü müticühüave yuꞌuquiyari ya yuvarusi, Que nematiparevieniquecai, mücü ꞌimiquieri püta nepayeitüa, haitü, mücücü xeniu pücaheuyevese ꞌuxaꞌatüni varie mütivareuyehüvirienicü yuꞌuquiyari yuvarusi.
\v 6 Xepitürücariyapi tita Cacaüyari mütiutayü, yuyeiyarisie yaxemütecahunicü.
\v 7 Yacü xeicüa xeputiyuane. Quisariyaxi ꞌaixüa putayü ticuxatatü xehepaüsita, müpaü ꞌutaitü,
\q
\v 8 ꞌIcü teüteri yutetacü xeicüa
\q Quename meneteheuyehüvirie meputiyuane.
\q Que memüteꞌuꞌiyari püta, teva mepuꞌuva.
\q
\v 9 Yacü xeicüa menenayexeiyani
\q Tita memüteꞌüquita, teüteri püta vaꞌaisica mühücücü xeicüa.
\p
\v 10 Mericüsü yuꞌaurie varutahüaveca teüteri, müpaü tinivarutahüave, Xequeneuꞌenana, xequetenemaivaveni.
\v 11 Tita tevi teta müreutahaque, mücücü pücaseviximarieni. Masi tita tetana müratineica, mücücü püta caniseviximariemücü tevi.
\p
\v 12 Hicü teyüꞌüquitüvamete ꞌaura meꞌacüneca müpaü metenitahüave, Müpaü pecatimate, Pareseusixi mücü niuqui meꞌuꞌenieca meniuyehaꞌani.
\v 13 Müpaü tinivarutaꞌeiya, Naitü ꞌiteüri neꞌuquiyari taheima macave mücaꞌicaꞌe püvatihuna.
\v 14 Xequenivahayevani. Meꞌacücüpetü mepüvarahapana hipame memacücüpe. ꞌAcüpetü xeime macüpe xüca ꞌahanani, yuhutatü mevatixavasie meneucaxüriecuni.
\p
\v 15 Hicü Pecuru müpaü tinitahüave, Quetaneutahecüasitüiya ꞌicü ꞌüquisica.
\v 16 ꞌIya rehüave, Cari xemeta ꞌasixepücatemate.
\v 17 Tietüsü müpaü xecatemaica, naitü rateta müreutahaque huriepana nicayune, nihüani.
\v 18 Tita rateta müratineica ꞌiyarieyasie püta patineica. Mücütütü niseviximaca tevi.
\v 19 Vaꞌiyarisie natineicani tita memüteyurie, ꞌaxa meteyücühüavetü, meteyumemivatü, mevacumaüvatü hipame vaꞌüitama vacünama, mevacumaüvatü que müꞌane mücayüꞌüya mücayücüna, metenavayatü, meteꞌitavatü quepaucua memütehecüata, ꞌaxa meꞌutiyuatü hipame vahepaüsita.
\v 20 ꞌIcücü caniseviximarieca tevi. Peru müpaü que memütecuaꞌa mecaꞌucamaimavatü, mücücü pücaseviximarieni tevi.
\s Yuri que mütiꞌeriecai ꞌuca Canani quiecame
\r (Maricuxi 7:24‑30)
\p
\v 21 Mericüsü mana heyeyaca Quesusi, Tiru Siruni cuieyarisie neyani.
\v 22 Hicü mana caninuani Canani quiecame ꞌuca mücü cuieyarisie heyeyaca. Niutahivacaitüni müpaü ꞌutaitü, Quenenenenimayaca Tiꞌaitame, Raviri pemünuꞌaya. Nenive ꞌuca cui püyüane, cacaüyari ꞌaxa müꞌane pinüꞌü.
\v 23 Quesusi pücaꞌitaꞌei. ꞌAura meꞌacüneca teyüꞌüquitüvametemama, müpaü metenitahüave, Quenanunüꞌa. Tasicuveiyanetü putahiva xeicüa.
\v 24 Mücü müpaü niutayüni, Ne muxasi memeuyexürüve vahesüa xeicüa neneyenüꞌarieni ꞌIxaheri quie quiecatari vahesüa.
\v 25 ꞌUca ꞌaura ꞌayaca niutihüximaqueni hetüana müpaü tivavirietü, Tiꞌaitame ꞌacu, queneneuparevi.
\v 26 Müpaü tinitaꞌeiya, ꞌAixüa capüꞌaneniqueyu xüca tevi türi vapa vanavairienique, sinurixi xüca vaminique.
\v 27 ꞌUca rehüave, Xasunicü peputaine Tiꞌaitame, peru ꞌasita sinurixi mepiticuaꞌa temüxiquiyari vacusiyarima vamexasie manacavivive.
\v 28 Hicü Quesusi müpaü tinitaꞌeiya, ꞌUca ꞌacu, cuini mieme yuri pepütiꞌerie. Que matinaque, yapequeꞌitüarieni. ꞌAnatütü cananayehüiyani nuꞌaya.
\s Quesusi que mütivaranayexürie yumüireme
\p
\v 29 Mericüsü mana heyeyaca Quesusi, haracuna tesita caninuani Carereya cuieyarisie. Yemurisie ꞌutiyaca mana nayerüni.
\v 30 Hicü hesüana meniuꞌaxüani yumüiretü teüteri huriecate mevaravitütü, müme meta vamamate mütutunicai memacücüpecai memünenurietücatei hipameri yumüireme. Hetüana menivacutuacaitüni, ꞌiya nivaranayexürüvacaitüni.
\v 31 ꞌAyumieme teüteri meniuhüxiyani mevaxeiyatü nenuriecate que memüteniuvavecai, huriecate que memüteꞌuꞌuvacai, memacücüpecai que memüteheunenierecai. ꞌAixüa meniutiyuanecaitüni ꞌIxaherisixi yucacaüyari hepaüsita.
\s Teüteri que mütivarumi nauca miriyari
\r (Maricuxi 8:1‑10)
\p
\v 32 Hicü Quesusi yuꞌaurie varutahüaveca yuhesüa miemete teyüꞌüquitüvamete müpaü tinivarutahüave, Ne teüteri nenivanenimayaca. Haica tucari meniuyurieni hicü nehesüa. ꞌIcuai mepücahexeiya. Nepücanevaüriya meyehacacuitüveme nemüvarenüꞌanicü, capa metiveranaxüame mehecaxürieni huyeta.
\v 33 Hicü teyüꞌüquitüvamete müpaü metenitahüave, ꞌUva macumavesie haque tepeicaxeiya pa yapaümeme temütevaminicü teüteri yayupaümeme.
\v 34 Quesusi müpaü tinivarutaꞌivaviya, Quepaümeme xepexeiya pa. Müme müpaü meniutiyuane, ꞌAtahutame, quesüte meta yapaümeme ꞌesimepepeme.
\p
\v 35 Tivarutaꞌaitüaca teüteri memücuyaxixüanicü cuiepa, pa cananucüꞌüni ꞌatahuta payari, quesüte meta.
\v 36 Pamüpariyusi ꞌipitüaca Cacaüyari, nititara pa, tivaruꞌüitüa teyüꞌüquitüvamete, teyüꞌüquitüvameteta metevarutaꞌüitüa teüteri.
\v 37 Yunaitü meteꞌucuaca meniutihuxani. Menicuxeürieni tarimeyari manuyuhayevaxü, ꞌatahuta quirivayari hüpüneme.
\v 38 Memüteꞌucuai nauca miriyari mecaniyupaümecaitüni ꞌuquisi xeicüa, ꞌucari türi meta mepücaꞌinüaricai.
\v 39 Hicü varutanüꞌaxüaca teüteri canuvasie nicayerüni. Macarani cuieyarisie neyani.
\c 16
\s ꞌInüari que memüteꞌitavaviri Pareseusixi Saruseusixi
\r (Maricuxi 8:11‑13; Rucaxi 12:54‑56)
\p
\v 1 Mericüsü Pareseusixi Saruseusixi meniuꞌaxüani.
Meꞌiꞌinüatatüvetü, menitavavirieni ꞌinüari memüxeiyacü
taheima mieme mupitüarie.
\v 2 ꞌIya müpaü tinivarutahüave, Xeme taicai müpaü xeputiyuane, ꞌUxaꞌa xüari sipüreuꞌaneni, camü haivitüri nixuxureni.
\v 3 Ximerita hicü pücaviyerüme xeputiyuane, camü haivitüri nixuxureni ꞌaneusuica. Tamüsü xepimate que mütiyuxexeiya haivitüri. Cari  xepücayüvave xemeitimanicü ꞌinüari hicü muxuave que mütiyuxexeiya.
\v 4 Hicü miemete teüteri ꞌaxa mepüteyurie, mepüvacumaüva hipame vaꞌüitama. Müya meꞌanenetü ꞌinüari mepücuvautüve memixeiyacü, peru ꞌinüari mepücapitüarieni, Cunasi ꞌinüari que müratüa, müpaü xeicüa mepütepitüarieni. Hicü varucuꞌeirieca neyani.
\s Tiyucuxanariyame Pareseusixi vahesüa mümieme
\r (Maricuxi 8:14‑21)
\p
\v 5 Mericüsü teyüꞌüquitüvamete hamatüana menecüne ꞌanutaüyepai, peru metenatümaiya pa memanuꞌüniquecai.
\v 6 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave, Yumarima
ꞌaixüa, xequeneyüꞌüviyani tiyucuxanariyame hepaüsita
Pareseusixi Saruseusixi vahesüa mümieme.
\v 7 Mücü müpaü meteniyutahüave, Pa temücaheyeꞌüicü
ꞌayumieme müya canaineni.
\v 8 Quesusi retimaica que memüteyücühüavecai, müpaü niutayüni, Titayari niuqui xetexüatüa xeme, pa tepücahexeiya xeteyücühüavetü. ꞌEsiva cari yuri xepüteꞌerie.
\v 9 Cari ꞌasixepücatemate cuxi. Xepücaheꞌeriva ꞌauxüvime payari cümana yuꞌauxüvime miriyari mememiquie, quepaümeme quirivayari xemucuxeüri,
\v 10 mesü ꞌatahuta payari cümana nauca miriyari
mememiquie, quepaümeme quirivayiri xemucuxeüri.
\v 11 Titayari ꞌasixecatemate, quename pa necaxatatü
müpaü netixeꞌutahüavixü, Xequeneyüꞌüviyani Pareseusixi
Saruseusixi vahesüa mieme tiyucuxaniriyame hepaüsita,
neꞌutaitü.
\v 12 ꞌAnaque yamecatenetimani quename memüyüꞌüviyanicü tiyucuxanariyame hepaüsita cahainecai, masi Pareseusixi Saruseusixi vaꞌüquisica hepaüsita memüyüꞌüviyanicü püta hainecai.
\s Pecuru que mütiyuhecüataxü, Quesusisie tiviyatü
\r (Maricuxi 8:27‑30; Rucaxi 9:18‑21)
\p
\v 13 Mericüsü Quesusi Sesareya Piripusie nuaca, nivacuꞌivaviyacaitüni yuhesüa miemete teyüꞌüquitüvamete müpaü ꞌutaitü, Teüteri que meꞌutiyuane ne que nepüpaicü, Yuri Tevi que nemütihücü.
\v 14 Mümesü müpaü metenitaꞌeiya, Hipatü quename vaniu Vani Tiꞌüyame pehücü, meputiyuane, hipatüta quename vaniu ꞌEriyaxi pehücü, hipatüta quename Queremiyaxi, ꞌecüsü texaxatamate xevitü pepühücü meputiyuane.
\v 15 Müpaü tinivarutahüave, Xemeta, que xeꞌutiyuane que nepüpaicü ne.
\v 16 Simuni müpaü tinitaꞌeiya Pecurutütü, Que müꞌane
manayexeiyarie Cürisitutütü, ꞌecü pecanihücütüni,
Cacaüyari mayeniere pepünuꞌaya.
\p
\v 17 Quesusi müpaü tinitahüaveni, ꞌAixüa pepuꞌitüarie ꞌecü Simuni Cunasi pemünuꞌaya. Tevi vai xuriya xeicüa hücütütü, yapücamatiuꞌüquitüa, masi neꞌuquiyari taheima macave yamatiniuꞌüquitüani.
\v 18 Nesü müpaü nepümaticühüave, ꞌecü Pecuru pecanihücütüni, tete pemütiteva. ꞌIcü tetesie nepüvarutiꞌuitüani müme ꞌarique memüyutixexeürivani nehesüa miemete. Müme mepücaꞌaꞌivarieni, sepa memücuiꞌiva.
\v 19 Yavi nepümasiꞌüitüani cümana müxünarüva haque
müreꞌaita que müꞌane taheima macave. Tita cuiepa
pemücatitauni, müpaü pücatitauniyarieni taheimata. Tita
cuiepa pemütitaunie, müpaü pütitauniyarieni taheimata.
\p
\v 20 ꞌAna nivaruhüritüani teyüꞌüquitüvamete ꞌasimemücatehehüavenicü xeime quename Cürisitutücai.
\s Quesusi que mütivarutaxatüa que mütimierieniquecai
\r (Maricuxi 8:31‑9:1; Rucaxi 9:22‑27)
\p
\v 21 Mericüsü ꞌana Quesusi nisutüani tivahecüatüatü
yuhesüa miemete teyüꞌüquitüvamete, müpaü ꞌutaitü,
Neuyeveca Querusareme nemeutiyunecü haitü, vaüca
nemüticuine taꞌuquiyarima vahesüa maraꞌacate
memühüritüarie vahesüa müme meta ꞌinüaricü
memüteꞌüquitamete vahesüa haitü, nepemierieni, hairieca
tucari nepanucuqueni haitü.
\v 22 Hicü Pecuru yateva heivitüca nisutüani ꞌicuꞌimaiyatü müpaü ꞌutaitü, Tixaü Tiꞌaitame. Müpaü pepücaꞌitüarieni.
\v 23 Quesusi cui ꞌenutaxeiyatü müpaü tinitahüave Pecuru, Xaüsie queneuyeꞌa, Cauyumarie ꞌacu. Pepünesicunuitüamücü, Cacaüyaripaü pemücareꞌiyaricü, teüteri vahepaü püta pemüreꞌiyaricü.
\p
\v 24 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave yuhesüa
miemete teyüꞌüquitüvamete, Tevi xüca yuvaüriyani
nehamatü muyeicanicü, queꞌuyutatuani queyuvaüriyani sepa
curuxisie mumierie, nehesie quetiviyani.
\v 25 Que müꞌane müyutavicueisitüamücü caniyutatümaiyamücü. Que müꞌane püta müyutatümaiya nehesie mieme, niyutavicueisitüamücü yemecü.
\v 26 Tevi nai cuiepa mütixuave xüca tiꞌivanique, tita
raꞌivaqueyu xüca yutatümaiyanique. Titacü tiyutuani tevi,
yutucari mücanavaiyarienicü.
\v 27 Yuri Tevi que nemütihücü, necaninuamücü
neꞌuquiyaripaü nemarivetü neniuqui tuayamete vahamatü.
ꞌAna nepürapica, yuxexuitü que memüteyuriecai ꞌanaque
ꞌamecatenapiniyariecuni.
\v 28 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, hipatü
ꞌena memuꞌuva mepücacuini mexi mecanesixeiyavave Yuri Tevi
neyeꞌacacu, netiꞌaitacacu.
\c 17
\s Yücü tiyuxexeiyatü que müratüa
\r (Maricuxi 9:2‑13; Rucaxi 9:28‑36)
\p
\v 1 Mericüsü ꞌataxeime tucari ꞌanucayacu, Quesusi
canivarevitüni Pecuru, Cacuvu, ꞌivaya meta Vani, yemuri
ꞌemutevisie yühücüame.
\v 2 Hicü meꞌixeiyacacu yücü ꞌanetü nayeitüarieni.
Nayexavatüre taupaü. ꞌIxuriquieya tuxatü ratüa
hecüariyapaü.
\v 3 Hicü mevaxeiyacacu memasiücütü menacüne Muisexi
ꞌEriyaxi, hamatüana metenicuxatacaitüni.
\v 4 Hicü Pecuru müpaü tinitahüave Quesusi, Tiꞌaitame,
ꞌaixüa caniꞌaneni, ꞌuva temuꞌuvacü tame. Xüari
pümasinaque ꞌena xamaru nemütivevieni haicame, ꞌahesie
mieme xeime, Muisexisie mieme xeime, ꞌEriyaxisie mieme
xeime.
\v 5 Taniucacacu cuxi, yapaucua haivitüri müxavatü
nivareutinani. Haivitürisie xevitü niutaniuni müpaü
ꞌutaitü, ꞌIcü caninenivetüni münaquiꞌeriva, mücücü
neninaquiꞌaca. Xequeneꞌenieca ꞌiya.
\v 6 Meꞌiꞌenieca teyüꞌüquitüvamete, meniutihüximaꞌuni
cuini mieme memamatü.
\v 7 Quesusi ꞌaura ꞌayaca, varutimayüaca müpaü
niutayüni, Xequenanucuꞌuti xepücaheumamaca.
\v 8 Mehanenieretücüneca, Quesusi xeicüa mepuxei, xeime
pücatixaü.
\p
\v 9 Hicü yemurisie meꞌacanexüaximecacu, Quesusi müpaü
tinivarutaꞌaitüani, Tita xemüteꞌuxei, xeme
xepücatehaxaxatüvani xeime, mexi cuxi müquite vasata
necaꞌanucuquetüarieve, Yuri Tevi que nemütihücü,
ꞌariqueque xeicüa.
\v 10 Hicü teyüꞌüquitüvamete müpaü metenitahüave,
Mericüte müme ꞌinüaricü memüteꞌüquita, titayari
müpaü meteꞌutiyuane quename heuyevese ꞌEriyaxi meri
munuanicü.
\v 11 Müpaü tinivarutaꞌeiya, Neuyeveca siepüre ꞌEriyaxi
meri munuanicü, ꞌaixüa miyurienicü naime.
\v 12 Ne masi müpaü nepütixecühüave, ꞌEriyaxi ꞌari caninuani. Mepücaꞌimaicai meꞌixeiyatü, masi que mütivanaquecai yamepiyurie. Yaxeicüata Yuri Tevi que nemütihücü, nepüticuine yamenesiyuriecacu hepaüna.
\v 13 ꞌAna müpaü mepütehetima teyüꞌüquitüvamete, Vani
Tiꞌüyame müxatacaicü.
\s Quesusi que mürenayehüa temaicü müquierixiecai
\r (Maricuxi 9:14‑29; Rucaxi 9:37‑43)
\p
\v 14 Mericüsü teüteri yumüiretü mana memuꞌuvacaisie
metaꞌaxüaximecacu, tevi ꞌaura caniuyani hesüana.
ꞌUtitunumaqueca hüxiena
\v 15 müpaü niutayüni, Tiꞌaitame ꞌacu, nenive
quenenenimayaca. Püquierixie, cui püyüane. Heiva
nativauseni taipa heivata hapa.
\v 16 Nenivaꞌatüirieni ꞌahesüa miemete
teyüꞌüquitüvamete. Mepüyutatexi meꞌenayehüanique.
\v 17 Quesusi müpaü niutayüni, ꞌAcusü xeme hicü
xemümiemete yuri xepücateꞌerie, yuꞌiyarisie xepüxamurie.
Quepaümexa peuyevese xehamatü nemuyeicanicü, quepaümexa
nepüxenevieca. Xequenavitüqui ꞌuva nehesüa.
\v 18 Hicü Quesusi ꞌitatiecu cacaüyari ꞌaxa müꞌane
minücai, pixünaxü. ꞌAnatütüri nanayehüiyani temaicü.
\p
\v 19 Hicü teyüꞌüquitüvamete ꞌaura meꞌacüneca
Quesusisüa yühücüate müpaü meniutiyuani, Titayari
teteꞌitatexie tame teꞌeyenüꞌanique.
\v 20 Müpaü tinivarutahüave, ꞌEsiva xeicüa yuri
xemüteꞌeriecü, ꞌayumieme xepitatexie. Niuqui caniseüyeni
que nemütixecühüave, musitasa ꞌimüariyaripaü
ꞌesipemecü xeicüa xüca yuri xeteꞌerieca, xüca müpaü
xeteꞌitahüave mücü yemuri mana muve, Queneuꞌapata ꞌuma
püta, xeꞌutiyuatü, mücü niyupatamücü. Xeniquemacacuni
naime.
\v 21 Peru yunenevietü yuhaquietü xeicüa caniyüveni
meyenüꞌanicü müpaü müꞌane.
\s Tavari Quesusi que mütivarutahüavixü que
mütimierieniquecai
\r (Maricuxi 9:30‑32; Rucaxi 9:43‑45)
\p
\v 22 Mericüsü quepaucua memuyucuxeüri Carereyasie, müpaü tinivarutahüave Quesusi, Yuri Tevi que
nemütihücü, necaniyetuiyamücü teüteri vahesüa.
\v 23 Müme mecanenimiecuni. Hairieca tucarisie
necananucuquemücü. Cui mepüyuhiveriecai müme.
\s Tumini tuqui ꞌamüpasie mieme, que mütiuyutua
\p
\v 24 Mericüsü Caperünaume meꞌuꞌaxüacu, müme tuqui
ꞌamüpasie mieme tumini memücuxexeürivacai meniuꞌaxüani
Pecurusüa. Müpaü metenitahüave, ꞌIya xeniu
mütixeꞌüquitüa tuqui ꞌamüpasie mieme catiyutua.
\v 25 Hü, pütiyutua, rehüave.
\p Hicü quita heutahacu ꞌasicatayüvecacu cuxi, Quesusi
müpaü tinitahüave, Que peticuꞌeriva Simuni. Que hate
mepücuetatüarie cuiepa memütama tevaꞌaitüvamete vahesüa
memüteyutuanicü ꞌamemüteꞌapicacü. Teꞌaitamete vanivema
meteyutua, nusu hipatü mepüteyutua.
\v 26 Pecuru, Xüari hipatü mepüteyutua ꞌutayücu, Quesusi
müpaü tinitahüave, Mericüte, vanivema mepüxüxüni.
\v 27 Peru tepücavahaxüatüani. ꞌAyumieme haracuna
quenemie, mana queneucavivi cuaisü. Que ꞌanetü meri
manuviere quesü, mücü quenanatihani. Pehenutatetapieme
mana tumini pepetaxeiya ꞌauxüme ꞌinüariyari tuminiyari.
Mücü quenivayeꞌüi quenivarutaꞌüitüa nehesie mieme
ꞌahesie miemeta.
\c 18
\s Que müꞌane masi müveꞌeme
\r (Maricuxi 9:33‑37; Rucaxi 9:46‑48)
\p
\v 1 Mericüsü ꞌana Quesusisüa meniuꞌaxüani
teyüꞌüquitüvamete müpaü meꞌutiyuatü, Mericüte,
quepaicü masi cuini mieme püveꞌeme, taheima macave que
mütivaxeiya müme mütivaꞌaitüa.
\v 2 Quesusi yuꞌaurie ꞌitahüaveca nunusi vahüxie
nitaqueni.
\v 3 Müpaü niutayüni, Caniseüyeni que
nemütixecühüave, taꞌaurie xüca xecaꞌaxürieni, türi
vahepaü xeꞌanenetü xüca xecaꞌacüne yemecü
xepücaheutahaxüani haque müreꞌaita que müꞌane taheima
macave.
\v 4 Que müꞌane yuhepaüsita ꞌasicaꞌutaitü mayuyeitüani
ꞌicü nunusipaü, mücü canihücütüni que müꞌane masi
cuini mieme müveꞌemetüni, taheima macave que mütivaxeiya
müme mütivaꞌaitüa.
\v 5 Que müꞌane mitanaquiꞌerieni xeime nunusi ꞌicüpaü
müꞌane nehesüa mümiemecü, mücü pünesitanaquiꞌerieni
neta.
\s Teüteri que memütecununuitüariva
\r (Maricuxi 9:42‑48; Rucaxi 17:1‑2)
\p
\v 6 Mesü ꞌime mecavavemetetütü yuri memüteꞌerie
nehesie, que müꞌane micunuitüa sepa xeime, ꞌaixüa
caniyüniqueyu masi xüca mata mahete ꞌacatütüarienique
cüipieyasie, xüca haramarasie heucahüiyanique
meucatevasie.
\v 7 Xüa ꞌui que meꞌitüarieni cuiepa memütama
memüyucununuitüvacü. Neuyeveca teüteri
memücunuitüarieni, peru xüa ꞌui mücü tevi que müꞌane
müvacunuitüani.
\p
\v 8 Xüca ꞌamama masihecahüpani ya ꞌaꞌüca, quenavitequi
quenehüva. ꞌAixüa caniyümücü masi pemeutahanicü tucari
maxuavesie pemamapurutü peꞌücapurutü, peru ꞌaixüa
pücayüni huta mamayari huta quetayari pehexeiyatü xüca
peheucahüiyani tai yuheyemecü mütaꞌasie.
\v 9 Xüca ꞌahüxi masihecahüpani, quenivayetuꞌi
quenehüva. Masi ꞌaixüa caniyümücü tapa xeicüa
peheunieretü pemeutahanicü tucari maxuavesie, peru ꞌaixüa
pücayüni naisata peheunieretü xüca peheucahüiyani xasi
taiyariyarisie.
\s Muxa meuyevecai ꞌüxasieya hepaüsita ticuxatatü, que
mütiꞌüquitacai
\r (Rucaxi 15:3‑7)
\p
\v 10 Yumarima ꞌaixüa xepücavataveꞌerieca ꞌime
memücavavemete, sepa xeime. Müpaü nepütixecühüave,
müme vaniuqui tuayamete yuheyemecü ꞌamecaniuꞌuvani
neꞌuquiyari taheima macavesüa, mepicühüave.
\v 11 Yuri Tevi nehücütütü que nemütinua,
nevatavicueisitüanique memeuyexürie, ꞌayumieme
necaninuani.
\p
\v 12 Que xetecuꞌeriva. Tevi xüca xei sienituyari
varexeiyani yumuxasi, xüca xevitü müme heuyeveni, hipame
cativacuꞌeirieni hürisie nauca teviyari heimana tamamata
heimana ꞌatanaucame, cativaumie meuyeve.
\v 13 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, xüca ꞌacu
heitaxeiya, mücücü niyutemavieca cuini mieme, que
mücatiyutemavie memücaheuyexüriecai vacü nauca teviyari
heimana tamamata heimana ꞌatanaucame vacü.
\v 14 Müpaü yaxeicüa xeꞌuquiyari taheima macave
pücayuvaüriya meuyevenicü sepa xevitü ꞌicü
memücavavemete.
\s Que müreuyevese müreiyehüvirienicü yuꞌiva
\r (Rucaxi 17:3)
\p
\v 15 ꞌAꞌiva xüca ꞌaxa masiꞌuyurieni, mana quenemie
yaquetineutahüavi yühücüate xetiꞌutü ꞌecü ꞌiya. Xüca
masiꞌuꞌenieni, ꞌaꞌivatütü pühücütüni
xeyunaquiꞌerietü.
\v 16 Me xüca camasiꞌuꞌenieni, xeime quenanuvitüqui ya
yuhutame, tehecüatamate vaniuquicü naitü niuqui
müseirecü, yuhutame ya yuhaicame vaniuquicü.
\v 17 Müme xüca cavaruꞌenieni, yaquetinivarutahüavi
memüyutixexeüriva. Xücate cavaruꞌenieni
memüyutixexeüriva, que müꞌane tanuivarisie mücamiemepaü
quetineuxeiya, tiyucuamanamepaü.
\p
\v 18 Caniseüyeni que nemütixecühüave, tita
xemücatetaunie ꞌena cuiepa, mücü pücatitauniyarieni
taheimata, tita xemütetaunie ꞌena cuiepa, mücüta
pütitauniyarieni taheimata.
\p
\v 19 Tavari caniseüyeni que nemütixecühüave, yuhutatü
xeme xeyuꞌenietü xüca yaxeicüa xeteyumaica ꞌena cuiepa
tita xemütetavauni hepaüsita, sepa que mütitita,
neꞌuquiyari taheima macave müpaü catinixepitüamücü.
\v 20 Haque yuhutatü yuhaicatü memeyuxeürie
menesitahüaveque, mana nepuyeicani vasata.
\p
\v 21 Hicü Pecuru ꞌaura ꞌayaca müpaü tinitahüave,
Tiꞌaitame, quepaümexa nepüreiyehüvirieni neꞌiva, ꞌaxa
nesiyurieyu. ꞌAtahutamexa vaꞌatü.
\v 22 Quesusi müpaü tinitahüave, Ne ꞌatahutamexa
nepücahaine, masi haica teviyari heimana tamamata heimana
ꞌatahutamexa püta.
\s Tevi mücayuvaüriyacai müreiyehüvirienicü xeime
\p
\v 23 ꞌAyumieme nepaine, ꞌipaü catiniꞌaneni
tiꞌaitametücacu que müꞌane taheima macave. Tevi yucuiepa
mütiꞌaitametücai müpaü pütiutaꞌai, teꞌuximayatametemama
ꞌamemüteꞌapicacü tita müreuyevecai.
\v 24 Mericüsü müpaü tisutüacu vavavirietü, xevitü
hesüana püꞌatüarie, meuyevecai xei miriyari miriyari
ꞌinüariyari ꞌamürapicacü tumini.
\v 25 Mücaheixeiyacaicü cümana mütiyutuanicü, mücü
tiꞌaitame müpaü pütiutaꞌai mütuiyacacü tevi, ꞌüyayata
türiyamamata piniteyata, mücü tuminiyaricü
ꞌamürapiniyarienicü.
\v 26 Hicü hetüana niutihüximaqueni tiꞌuximayatame
müpaü ꞌutaitü, Quenenecuevieca cuerietü, nai
nepürapica.
\v 27 Hicü mücü tiꞌuximayatame cusiyarieya ꞌinenimayatü
nixüna, reiyehüviri tita müreuyevecai.
\v 28 Mericüsü tiꞌuximayatame heyaca neitaxeiya yuhepaü
ꞌaneme tiꞌuximayatame. Peuyevecai ꞌiya xei sienituyari
ꞌinüariyari xeicüa miꞌüitüanicü. Cüipitüana ꞌiviyaca
müpaü tinitahüave, Queneneuꞌüitüa tita müreuyevese
pemürapinecü.
\v 29 Hetüana niutihüximaqueni hepaüna ꞌanetü
tiꞌuximayatame, müpaü ꞌutaitü, Quenenecuevieca cueritü,
nai nepürapica.
\v 30 Mücü pücayuvaüriyacai, masi tiniutaꞌaita
casariyanata manutahüiyanicü mexi carapivecai tita
müreuyevecai.
\v 31 Mericüsü hepaüna meꞌanenetü teꞌuximayatamete
hipatü meꞌixeiyaca que mütiuyuri, cuini mieme
meniyutihiverieni. Mehecüneca, que mütiuyü nai
metenitaxatüani yucusiyari.
\v 32 Hicü cusiyarieya ꞌitahüaveca müpaü tinitahüave,
Cari ꞌaxa pepütiucaꞌiyari. Camü ne nemareuyehüviri tita
müreuyevecai pemürapinecü naimecü, yapemutayücü.
\v 33 Caricuta müpaü careuyevecai ꞌecütari
peminenimayacacü ꞌiya ꞌahepaü mütiꞌuximayatame, yaxeicüa
que nemümatiunenimayataxü ne.
\v 34 Cusiyari haꞌatü yemecü niyetuani teyuꞌuximatüvamete
vahesüa mexi carapivecai tita müreuyevecai naime.
\p
\v 35 Yaxeicüata neꞌuquiyari taheima macave püxeyurieni
xüca yuxexuitü ꞌaixüa ꞌiyaricü xecatevareuyehüvirivani
yuꞌivama.
\c 19
\s Quesusi que mütiꞌüquitacai, memücuꞌeiriva vaxatatü
\r (Maricuxi 10:1‑12; Rucaxi 16:18)
\p
\v 1 Mericüsü Quesusi ꞌinüca ꞌicü niuqui, Carereya
cuieyarisie niuyupata, Cureya cuieyarisie neyani Curutani
hatuxameyari ꞌanutaüye.
\v 2 Teüteri yumüiretü meniveiyacaitüni. Mana
nivaranayexürüvacaitüni.
\p
\v 3 Mericüsü Pareseusixi hesüana meniuꞌaxüani
meꞌitaꞌinüataque müpaü meꞌutiyuatü, Titauniva yüꞌüya
mücuꞌeirienicü naimecü.
\v 4 Mücü müpaü tinivarutaꞌeiya, Müpaü
xecateꞌiterüvavave, mücü matüaripai müvarunetüa,
ꞌuquitüme ꞌucatüme müvarutivevi.
\v 5 Müpaü niutayüni, ꞌAyumieme ꞌuqui niyupatamücü,
yuꞌuquiyari yuvarusi vahesüa niyeyeimücü, yüꞌüyasie
tiniviyamücü püta. Memüyuhutacai xei vaiyari
mecanacünicuni meyuxevitü, cananuyüneni.
\v 6 ꞌAyumieme mecaniyuxevini, mepücayuhutari, xei vaiyari
mehümetütü. ꞌAyumieme Cacaüyari müvarutaxeviriyaxücü,
tevi pücavataxüriexüani.
\v 7 Peru müme müpaü metenitahüave, Mericüte, xüca
müpaü ꞌaneni, titayari Muisexi müpaü tiuꞌaitaxü xapa
ꞌeiriya hepaüsita mihuritüanicü micuꞌeirienicü.
\v 8 Mücü müpaü tinivarutahüave, Muisexi yuꞌiyarisie
xemüꞌitutupecü canixeꞌutaunieni xemüvacuꞌeirienicü
yüꞌüitama. Peru matüaripaitü müpaü cacaniꞌanecaitüni.
\v 9 Ne masi müpaü nepütixetahüave, que müꞌane
micuꞌeirieni yüꞌüya, mitivitüni xeime, mücü
canicumaüvamücü que müꞌane mücayüꞌüya xeime cünaya
mühücücü, me xüca ꞌuca müꞌüyayatücai ꞌicumayüaveni
xeime mücayücüna meri xeicüa, picuꞌeirieni. Que müꞌane
meta mitivitüni mücuꞌeiriva, mücüta nicumaüvamücü
xeime ꞌüyaya.
\p
\v 10 Hicü teyüꞌüquitüvamete müpaü metenicühüaveni,
Cari xüca müpaü ꞌaneni ꞌuqui ꞌucamatü que mütivaiyacü,
ꞌaixüa caniꞌaneniqueyu masi xüca caneüquenique.
\v 11 Mücü müpaü tinivarutahüave, ꞌIcü niuqui yunaime
vahesie pücamieme. Müme müpaü memütepitüarie, müme
vahesie xeicüa canimiemetüni.
\v 12 Hipatü mepücaneüquivave müpaü meꞌanenetü
memutinuivaxücü. Hipatüta mepücaneüquivave müpaü
meꞌaneneme teüteri memüvarayeitüacü. Hipatüta
yücümana mepücaneüquivave, yamütiyünicü que mütiꞌane
tiꞌaitametücacu que müꞌane taheima macave. Que müꞌanesie
mümieme ꞌicü, hesiena quetinaqueni.
\s Quesusi que mutayü türi vahesie mieme ꞌaixüa
memüꞌitüarienicü
\r (Maricuxi 10:13‑16; Rucaxi 18:15‑17)
\p
\v 13 Mericüsü ꞌana türi meniꞌatüarieni hesüana,
vahesie ꞌutimeme müyutanenevienicü, peru
teyüꞌüquitüvamete menivarutateꞌacaitüni.
\v 14 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave,
Xequenivapitüaca türi, xepücavanenaca nehesüa
memüꞌaxenicü. Müya memüꞌanene catinivaꞌaitüvametüni
que müꞌane taheima macave.
\v 15 Hicü vahesie ꞌutimeca neyani.
\s ꞌUqui müxicutücai
\r (Maricuxi 10:17‑31; Rucaxi 18:18‑30)
\p
\v 16 Hicü ꞌuqui hecuatü hesüana ninuani müpaü
ticühüavetü, Tiꞌaitame ꞌacu, tita reuyevese ꞌaixüa
nemütiyurienicü, tucari mücaxüve nemexeiyanicü.
\v 17 Müpaü tinitaꞌeiya, Titayari peneticuꞌivaviya tita
ꞌaixüa mütiꞌane hepaüsita. Que müꞌane ꞌaixüa müꞌane
yuxevitü ꞌapuyeica Cacaüyaritütü. ꞌAyumieme xüca
peheutahamücü tucari maxuavesie, yaquetinecamieni que
mütiꞌaita.
\v 18 Rehüave, Que müꞌane ꞌaisica ꞌacu. Quesusi rehüave,
Müpaü manuyüne, pepücatiꞌamemivani pepücaꞌicumaüva
xeime ꞌüyaya, pepücatinavayani, petiꞌitavatü
pepücatihecüatani,
\v 19 quetinivareuyehüvirieca ꞌaꞌuquiyari ꞌavarusi,
quenenaquiꞌerieca ꞌahepaü tevi que pemütiꞌanaquiꞌerie
manuyüne.
\v 20 Hicü ꞌuqui müpaü tinitahüave, ꞌIcü naimesie
yanepüticamie temaicüyaripai. Tita cuxi reuyevese.
\v 21 Quesusi müpaü tinitahüave, Xüca peꞌavaüriyani
pemayeꞌanicü, quenemie, quetineutua ꞌapini,
quetinivarumicua memümamave. Müpaü petiyurieme vaüca
pepeucaqueni taheima. ꞌAna peꞌayame nehesie quetineuviya.
\v 22 Hicü ꞌuqui ꞌicü niuqui ꞌuꞌenieca neyani
yuhiverietü, vaüca mürexeiyacaicü.
\p
\v 23 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave yuhesüa
miemete teyüꞌüquitüvamete, Niuqui caniseüyeni que
nemütixecühüave, canicuaniveni xicu mayeꞌanicü
mütiꞌaitüvametünicü que müꞌane taheima macave.
\v 24 Tavari müpaü nepütixecühüave, que müticuanive
xicu mayeꞌanicü Cacaüyari mütiꞌaitüvametünicü, masi
pücacuanive cameyu manuyehanicü ꞌivipame hüxieyasie.
\v 25 Meꞌuꞌenanaca teyüꞌüquitüvamete yeme meniuhüxiyani.
Müpaü meniutiyuanecaitüni, Xüca müpaü ꞌaneni, quepai
püyüve mütavicueisitüarienicü.
\v 26 Hicü Quesusi vaxeiyatü müpaü tinivarutahüave,
Teüteri mepücayüvave, peru Cacaüyari naimecü
caniyüveni.
\v 27 Hicü Pecuru müpaü tinitahüave, Camüsü tame
tepeicüꞌeiri naime ꞌahesie tepüteviya. Mericüte, tita
tetehexeiyani tame.
\v 28 Quesusi müpaü tinivarutahüave, Niuqui caniseüyeni
que nemütixecühüave, xeme nehesie xemüteviya, quepaucua
cuie mühecuasie temüꞌaxüani, Yuri Tevi nehücütütü
quepaucua neꞌuvenisie nemayerüni netiꞌaitatü visi
neꞌanetü, ꞌana xemeta ꞌisücate xecanacünicuni. Tamamata
heimana huta ꞌuveniyarisie xeꞌayaxeme
xecatenivaꞌaitüacacuni teüteri tamamata heimana yuhutame
nuivarite ꞌIxaherisie memüyecü.
\v 29 Que müꞌane micuꞌeiri yuqui yuꞌivama ꞌuquisi ꞌucari,
yuꞌuquiyari yuvarusi yunivema yucuie, xüca varucuꞌeirieni
nehesüa mümiemecü, mücü cuini mieme masi varexeiyatü
canayeimücü, tucari mücaxüve hexeiyatü payani.
\v 30 Yumüiretü hicü miemete memümexüacate
ꞌimatüremete mecanacünicuni, ꞌimatüremete mexüacate
meteꞌacüne.
\c 20
\s Caxie haraverita memüteꞌuximayacai
\p
\v 1 ꞌIpaü catiniꞌaneni tiꞌaitametücacu que müꞌane
taheima macave. Tevi quiecame ximeri meri neyani
vataꞌinienique teꞌivamete haraveritana memütetaꞌivacü
caxie hepaüsita.
\v 2 Müpaü tivarutahüavecu xei tucarisie mieme que
mütiyutuacai, meniuyuvaüriya, nivarenüꞌani yuharaverita.
\v 3 Hicü ꞌanatinecu heyaca nivaruxeiya hipame quiecari
hixüapa memütiꞌucai mecateꞌivatüvetü.
\v 4 Müpaü tinivarutahüave, Xemeta haraverita xequenehu.
Que mütiheiserie nepütixepitüani. Hicü menecüne.
\v 5 Mericüsü tavari heyaca tuca tavarita cüa caviecacu
yaxeicüa pütiuyuri.
\v 6 Hicü ꞌacayunirümecacu neyani. Hipameta nivarecaxeiya
mana metiꞌucame. Müpaü tinivarutahüave, Titayari ꞌuva
xetetiꞌu tucaricü xecateꞌivatüvetü.
\v 7 Müme müpaü metenitahüave, Tevi pücatasitaꞌinieve
temütetaꞌivacü. Müpaü tinivarutahüave, Xemeta
haraverita xequenehu. Que mütiheiserie,
yaxepütepitüarieni.
\v 8 Mericüsü ꞌucutaicairecu haraveri cusiyari müpaü
tinitahüave yuparevivame, Teꞌivamete quenivaretahüavi,
quenivareꞌüitüani vaꞌivarica xique miemetexi meri,
ꞌariqueque ximeri miemetexi.
\v 9 Hicü müme ꞌacayunirümecacu memutahüavarie
meꞌuꞌaxüaca xei tucarisie mieme meniutaꞌüitüarieni
yuxexuitü.
\v 10 Müme matüari memutahüavarie meꞌuꞌaxüaca, müpaü
mepütecuꞌerivacai vaücava masi
memüꞌüitüarieniquecaicü, peru mümeta yaxeicüa xei
tucarisie mieme meniutaꞌüitüarieni yuxexuitü.
\v 11 Meꞌitanaquiꞌerieca yuꞌivarica, menitiniuquimani
haravericame
\v 12 müpaü meꞌutiyuatü, Camü ꞌime ꞌimatüriecaque
memuꞌaxüa xei hurayari mepuyuri xeicüa caricuta yaxeicüa
pepütivarupitüa tahepaü, sepa tame temüteꞌucacucuinecai
tucaricü, sepa temücuaxiyatücatei xüripa tame.
\v 13 Mücü ꞌitaꞌeiyaca xeime müme müpaü niutayüni,
Nehamicu ꞌaxa nepücamasiꞌuyuri. Pecatiuꞌavaüri que
nemainecai xei tucarisie mieme que memütinetuacai.
\v 14 Quenanuꞌüi ꞌatumini, quenemie. Nepünevaüriya
nemiꞌüitüanicü ꞌicü ꞌimatüreme que nemümatiuꞌüitüa
ꞌecü.
\v 15 Catitauniva müpaü nemütiyurienicü nepinicü que
mütinaque. Nusu ꞌaxa pepünetiuxei ꞌecü ꞌaixüa
nemütiucaꞌiyaricü.
\v 16 Müpaü yaxeicüa müme hicü memüꞌimatüremete, ꞌana
mexüacate mecanacünicuni, mexüacate ꞌimatüremete
meteꞌacüne. Yumüiretü meputaꞌinierie, peru hipatü
xeicüa mepanayexeiyarie.
\s Tavari Quesusi que mutayü que mütimierieniquecai
\r (Maricuxi 10:32‑34; Rucaxi 18:31‑34)
\p
\v 17 Mericüsü Quesusi Querusareme quepaucua mumiecai,
yateva nivarevitüni Tamamata Heimana Yuhutame yühücüame.
Mana huyeta müpaü tinivarutahüave,
\v 18 Neuxei, Querusareme tepeutiyune hicü. Yuri Tevi que
nemütihücü necaniyetuiyamücü maraꞌacate
memühüritüarie vahesüa, müme ꞌinüaricü
memüteꞌüquita vahesüa. Vaꞌisücate menesitaꞌivaviyayu
necanimieriemücü.
\v 19 ꞌAna meneniyetuacuni müme memücatateüterima
vahesüa nemünanaimarienicü nemücuveiyaxüanicü
curuxisie nemümierienicü. Hairieca tucari ꞌayeꞌayu
necananucuquetüariemücü.
\s Cacuvu Vanimatü que memüteꞌitavaviri
\r (Maricuxi 10:35‑45)
\p
\v 20 Mericüsü hicü Severeu nivemama vavarusi hesüana
ninuani yunivema varavitütü. Niutihüximaqueni hetüana
tixaütü titavarienique.
\v 21 Mücü müpaü tinitahüave, Tita pereuyehüva.
Rehüave, Müpaü queneutayüqui, ꞌicü nenivema yuhutatü
memayaxecü xevitü ꞌaserieta xevitü ꞌaꞌutata quepaucua
petiꞌaitatü pemayani.
\v 22 Quesusi müpaü tinivarutahüave, ꞌAsixepücatemate
tita xemütecuꞌivava. Nehepaü xeteꞌucacucuinetü
xeteyüvave xemenuꞌienicü tita nemüranuꞌieni ne, nehepaü
xeteyüvave xemaꞌivarienicü, tevi que müranucanamiepaü
hacü quepaucua mucaꞌüyarie. Tepüyüvave meteꞌicühüave.
\v 23 Müpaü tinivarutahüave, Yemecü nehepaü
xepüteꞌucacucuineni xeꞌiꞌietü tita nemüranuꞌieni,
xecaꞌüyarietü nemücaꞌüyarienipaü. Peru heiserie
nepücahexeiya nemüxepitüanicü ni neserieta xeniu ni
neꞌutata xemutiyaxecü. Masi müme xeicüa neꞌuquiyari
micuhaꞌaritüa vahesie mieme, yamecatenipitüariecacuni
müme püta.
\p
\v 24 Hicü hipatü tamamata meꞌuꞌenanaca menivarutixeümani
yuhutame yuꞌivamacame.
\v 25 Hicü Quesusi yuꞌaurie varutahüaveca müpaü
niutayüni, Xeme müpaü xepütemate, müme nuivarite vasata
memüteꞌaitamete, müme metenivaꞌuxitüaca meteꞌaitatü.
Vavemete heiserie mecanexeiyani vahepaüsita que
memüteyurieni.
\v 26 Müpaü pücatiyüni xeme xesata. Que müꞌane xeme
xesata veꞌeme mayaniqueyu, mücü yunaime xeparevivame
canayeimücü.
\v 27 Que müꞌane mexüacame mayaniqueyu xesata, yunaime
xehesie mieme tiꞌuximayatü canayeimücü.
\v 28 Yaxeicüa Yuri Tevi nehücütütü que nemütinua,
nemüpareviyanicü nepücanua, masi hipame nevaparevienique
püta necaninuani, netucari nemüyetuanicü yumüireme
vahesie mieme, nevaxünaque.
\s Que memüteꞌanutanenierixü yuhutatü meꞌacücüpetü
\r (Maricuxi 10:46‑52; Rucaxi 18:35‑43)
\p
\v 29 Mericüsü Quericusie meꞌayecünirümecacu,
yumüiretü teüteri meniveiyacaitüni.
\v 30 Yuhutatü meꞌacücüpetü mana menicatecaitüni huye
tesita. Hicü meꞌuꞌenanaca quename ꞌanuyeyaniquecai Quesusi,
meniutihivani müpaü meꞌutiyuatü, Tiꞌaitame ꞌacu Raviri
pemünuꞌaya, quetanenenimayaca.
\v 31 Teüteri menivarutitieni cayuvatü memütetenicü.
Müme masi vaüca meniutihivatücüne müpaü meꞌutiyuatü,
Tiꞌaitame ꞌacu, quetanenenimayaca, Raviri pemünuꞌaya.
\v 32 Hicü Quesusi mana ꞌutaqueca nivarutahüave. Müpaü
niutayüni, Que tixenaque müpaü nemütiyurienicü xehesie
mieme.
\v 33 Müpaü metenitahüave, Tiꞌaitame ꞌacu,
tepanutanenierequeyu.
\v 34 Hicü Quesusi vanenimayatü nivaramayüaxüani
vahüxita. Yapaucua menanutaneniere, menenucuveiya mümeta.
\c 21
\s Querusaremesie que müreutaha
\r (Maricuxi 11:1‑11; Rucaxi 19:28‑40; Vani 12:12‑19)
\p
\v 1 Mericüsü Querusaremesie meniꞌaxüaximecaitüni.
Vetüpaquesie nuaca Huriva Matiꞌu yemuriyaritüa, Quesusi
nivarenüꞌani teyüꞌüquitüvamete yuhutame
\v 2 müpaü tivarutahüaveca, Quiecari ꞌanutaüye mucumasie
xequenehu. Cuitü xecanivaretaxeiyacuni puxu macuvie
nuꞌayamame. Xevaracuxüname xequenivarahapani nehesüa.
\v 3 Xevitü xüca xetaꞌivaviya, müpaü xepüteꞌitahüave,
Tiꞌaitame püvareuyehüva. Cuitü püvaranüꞌani.
\v 4 Müpaü tiniuyüni mayeꞌanicü que mutayü Cacaüyari,
tixaxatame müpaü ꞌutainecacu,
\q
\v 5 Müpaü quetinetahüavi Siyuni müracuteva quiecame,
\q Neuxei, que müꞌane mümatiꞌaitüa ꞌahesüa canamieni
\q Caꞌayuꞌeriyatü, puxusie ꞌacaitü
\q Puxu nunusisie ꞌanutiyerüme.
\p
\v 6 Hicü teyüꞌüquitüvamete mehecüneca, müpaü
meteꞌuyurieca que mütivaruꞌaitüa Quesusi,
\v 7 puxu meneyehana, nuꞌayari. Yüꞌücari meꞌanutiveracu
puxusie, nanutiyerüni.
\v 8 Yumüiretü teüteri huyeta meniꞌitüaximecaitüni
yüꞌücari, hipatü cüye mamateya meheucuvitequetü
meniꞌitüaximecaitüni huyeta.
\v 9 Teüteri yumüiretü memuhaitütüacai memuꞌimamatücai
meniutihivacaitüni müpaü meꞌutiyuatü, ꞌAixüa caniꞌaneni
Raviri Nuꞌaya, ꞌaixüa queticuniuvani que müꞌane mamie
Tiꞌaitamesüa miemetütü hepaüsita, ꞌaixüa caniꞌaneni que
müꞌane taheima macave.
\p
\v 10 Hicü Querusareme heutahacu yunaitü quiecatari
menanucuꞌuni müpaü meꞌutiyuatü, Quesü püpaicü ꞌicü.
\v 11 Teüteri müpaü meniutiyuanecaitüni, ꞌIcü
catinixaxatametüni Quesusitütü, Nasareti quiecame
Carereya cuieyarisie.
\s Que mütiꞌiti tuqui ꞌamüpa
\r (Maricuxi 11:15‑19; Rucaxi 19:45‑48; Vani 2:13‑22)
\p
\v 12 Mericüsü Quesusi Cacaüyari tuquieya ꞌamüpata
neutahani curaruta. Nivaranuyeveiya yunaime memütetuacai
memütenanecai mana curarutapai. Tumini patamete vamexate
natixürieni, cucuruxi vatuayamete vaꞌüpari ratixüri.
\v 13 Müpaü tinivarutahüave, ꞌIpaü catineꞌuca, Nequi
nenevieri quiyari canimarivacamücü, ꞌanuyütü, xemesü
masi terü xecanayeitüani haque tenavayamete memeyuꞌavieta.
\p
\v 14 Hicü tuqui curaruyarita ꞌuvecacu, memacücüpecai
memühurietücatei hesüana meniuꞌaxüani,
nivaranayexürieni.
\v 15 Hicü maraꞌacate memühüritüariecai mümeta
ꞌinüaricü memüteꞌüquitacai, meꞌixeiyaca marivemecü que
mütiyurienecai, mevaxeiyatü türi meta tuqui curaruyarita
memutihivacai, ꞌAixüa caniꞌaneni Raviri Nuꞌaya
meꞌutiyuatü, müme meniuyehaꞌani.
\v 16 Müpaü metenitahüave, Cari pecatiꞌena que memutiyuane ꞌicü. Quesusi müpaü tinivarutahüave, Hü. Cauca hasuacu xecaꞌiterüvavave ꞌicü,
\q Türi memüsiseve vatetasie
\q Niuqui ꞌaixüa müꞌane
\q Nepüvayenetüani nehepaüsita,
\m maine.
\v 17 Hicü varucuꞌeirieca, quiecarisie nivayeyani
Vetaniyapai. Muva necateitüni.
\s Que mütiuniu, ꞌaxa müꞌitüarienicü xapa mücatacacai
\r (Maricuxi 11:12‑14, 20‑26)
\p
\v 18 Mericüsü ximeri tavari quiecarisie yemieximetü
neuhacamücücaitüni.
\v 19 Xapa cüyeyari ꞌuxeiyaca huye tesita ꞌuveme, hepana
neyani. Tixaü pücatiutaxei hesiena, xavari xeicüa.
Müpaü tinitahüave xapa, Tavari pepücatacaca. Yapaucua
niutavani xapa.
\v 20 Meꞌixeiyaca teyüꞌüquitüvamete menihüxiyacaitüni
müpaü meꞌutiyuatü, ꞌEꞌe, quetü, yapaucua putava xapa.
\v 21 Quesusi müpaü tivacühüave, Caniseüyeni que
nemütixecühüave, xüca yuri xeteꞌerieca, xüca xeꞌiyari
cayuhutani, que mütiuyü xapa hepaüsita, müpaü
xepüteyurieca xemeta. Mücü meta, sepa müpaü
xemüteꞌitahüave yemuri mana muve, Queneuꞌapata,
haramarasie queneuꞌahüva, xeꞌutiyuatü, müpaü pütiyüni.
\v 22 Sepa que mütitita, nai xemütetavauni xeyunenevietü,
xüca yuri xeteꞌerieca, xeheixeiyatü xepacüne.
\s Quesusi heiserie que mürexeiyacai
\r (Maricuxi 11:27‑33; Rucaxi 20:1‑8)
\p
\v 23 Mericüsü tuquipa hetaꞌacu maraꞌacate
memühüritüariecai teüteri vaꞌuquiyarima yunaitü ꞌaura
menacüne tiꞌüquitacacu. Müpaü meniutiyuane, Heiserie
haque pemieme pemeixeiya ꞌipaü pemütiyurienecü. Quepai
ꞌicü heiserie masiꞌupitüa.
\v 24 Quesusi müpaü tivarutaꞌei, Neta tixaütü
nepütixetaꞌivaviya. Xüca xenesitaꞌeiya, neta
yanepütixetahüave haque memieme heiserie nemexeiya
yanemütiyurienecü.
\v 25 Tamüsü Vani quepaucua mütiꞌüyanecai, haque
pemiemetücai ꞌüyaricaya. Taheima macave pipitüa, teüteri
nusu mepipitüa. Mümeri niuqui menixüatüacaitüni müpaü
meteyücühüavetü yunaitü, Xüca tame müpaü
teꞌutiyuaneni quename taheima macave ꞌipitüa, mücü
müpaü pütaticühüaveni, Mericüte, titayari yuri
xecateꞌitaꞌeriri.
\v 26 Mesü xüca müpaü teꞌutiyuaneni quename teüteri
meꞌipitüa xeicüa, camü tepüvamacaxe teüteri. Yunaitü
Vani tixaxatametüme mepüꞌerie.
\v 27 Hicü Quesusi müpaü meteniutaꞌeiya,
ꞌAsitepücatemate. Mücüta müpaü tinivarutahüave,
Mericüte, neta ꞌasinepücatixetahüave haque memieme
heiserie nemexeiya yanemütiyurienecü.
\s Tevi nivemama yuhutame vaꞌüxasi hepaüsita ticuxatatü,
que mütiꞌüquitacai
\p
\v 28 Perusü que xetecuꞌeriva. Tevi yunivema
nivarexeiyacaitüni yuhutame. Xeimesüa nuaca müpaü
tinitahüave, Nenive ꞌacu, hicü quetineꞌuximayatamie
haraverita.
\v 29 ꞌIya rehüave, Nepücanevaüriya. ꞌAriquesietü yücü
tiyutihüaveca neyani.
\v 30 Mericüsü ꞌarique ꞌivayasüa nuaca yaxeicüa
tinitahüave. ꞌIya, ꞌAu neꞌuquiyari ꞌutayüca, pücahetüa.
\v 31 Mericüte, que müꞌane mücü ꞌicü yapüticatüa
ꞌuquiyarieya que mütinaquecai. Müpaü meteꞌicühüave,
Matüari mitahüavixüsietü. Hicü Quesusi müpaü
tinivarutahüave, Niuqui caniseüyeni que
nemütixecühüave, ꞌasita müme memüteyetuiriyari
cuviyexunu tuminieya, ꞌucari meta tuminicü memüyuvitünüa
mecanixeꞌanuhaitüiyacuni memayeꞌaxüanicü Cacaüyari
mütivaꞌaitüvametünicü, xeme pücatixaü.
\v 32 Vani xehesüa ninuani huye xexeisitüanique,
tixecuxaxatüvatü heiseriemecü yaxemütecahunicü. Yuri
xepücateꞌutaꞌeri hesiena, peru ꞌasita müme
memüteyetuiriyari cuviyexunu tuminieya, ꞌucari meta
tuminicü memüyuvitünüa müme yuri meteniutaꞌeriecaxüani
hesiena. Xeme masi xeteꞌuxeiyaca que mütiuyü, ni
ꞌariqueque xepücatehayevacai que xemüteyuriecai, yuri
xepücateꞌutaꞌeri hesiena.
\s Teꞌüviyamete ꞌaxa teyuruvamete
\r (Maricuxi 12:1‑12; Rucaxi 20:9‑19)
\p
\v 33 Xeimeta ꞌüxasi xequeneꞌenieca
xemüteyüꞌüquitüacacü. Quiecame haraveri niutavevieni.
Caxie ꞌucaꞌuitüaca nicurarutüiya, caxie püname
nivatiꞌinieni, ꞌeꞌutevime niutavevieni neniereme, capa caxie
ꞌucacuaiyanicü.
\p Teꞌüviyamete nivaruhüritüani vacuetatüatü, teva
retüa.
\v 34 Mericüsü ticuaximecacu, yuhesüa miemete
teꞌuximayatamete nivarenüꞌani teꞌüviyamete vahesüa
memenutünicü ꞌicuaxi cusiyarisie mütinaquequecaicü.
\v 35 Teꞌüviyamete masi mevarutiviyaca teꞌuximayatamete
hesüana memeyecü, xeime meniucuvaxüani, xeime meteꞌumi,
xeime meteꞌutituaxixü.
\v 36 Hicü hipame tavari nivareyenüꞌaxüani
teꞌuximayatamete yumüireme masi. Yaxeicüa mepüvaruyuri.
\p
\v 37 ꞌImatürieca vahesüa neinüꞌani yunive müpaü
ꞌutaitü, Xüari meteneiyehüviriecuni nenive.
\v 38 Hicü teꞌüviyamete nuꞌaya meꞌuxeiyaca müpaü
meniutiyuanecaitüni, Camüsü ꞌicüsie ꞌariqueta
catininaquimücü cusiyari pinieya. Cümü tepimieni,
tepiviya tita hesiena mütinaque ꞌarique.
\v 39 Meꞌiviyaca haraveri vari meneicahüani mepimi.
\p
\v 40 Mericüte, quepaucua munuani haraveri cusiyari, que
vayurieni teꞌüviyamete müme.
\v 41 Müpaü metenitahüave, ꞌAxa ꞌanemecü
nivatixütüamücü ꞌaxa memüteꞌuyuricü müme, hipame
püta nivahüritüamücü teꞌüviyamete, ꞌicuaxiyari
memiyetuirieni cusiyari quepaucua tucari mayeꞌani.
\p
\v 42 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave, Hasuacu xecateꞌititerüvavave ꞌutüarica xapayarisie que maine,
\q Mücü tete memutixaniꞌeri qui vevivamete
\q Mücü ꞌisiquina titutuicame nayani.
\q Tiꞌaitame müpaü catiniuyurieni.
\q Canimariveni que temüteꞌixeiya,
\m manuyüne.
\v 43 ꞌAyumieme müpaü nepütixecühüave,
xepücapitüarieni xeme xemeixeiyanicü Cacaüyari
tixeꞌaitüvametüme. Hipatü püta ꞌicuaxiyari
memütixuavitüani yamecatenipitüariecacuni xei
nuivariyari.
\v 44 Xüca ꞌiya tetesie ꞌucaveni pütimure. Xüca hesiena
ꞌucaveni tete, pitapüna.
\p
\v 45 Hicü maraꞌacate memühüritüariecai Pareseusixi
vahamatü meꞌiꞌenieca ꞌüxasieya, müpaü metenimaicaitüni
müvaxatacaicü müme.
\v 46 Metenicuvautüvecaitüni que memüteꞌiviyacü, peru
ꞌasimepücateꞌuyuri mevamacatü teüteri. Müme müpaü
mepütecuꞌerivacai quename tixaxatame hücütücai Quesusi.
\c 22
\s Neüquiya ꞌixüarariyari ꞌüxasieya hepaüsita
ticuxatatü, que mütiꞌüquitacai
\p
\v 1 Mericüsü Quesusi tavari ꞌüxasi hepaüsita
ticuxatatü tinivarutaꞌüquitüani müpaü ꞌutaitü, ꞌIpaü
catiniꞌaneni tiꞌaitametücacu que müꞌane taheima macave.
\v 2 Tevi yucuiepa mütiꞌaitametücai neüquiya
ꞌixüarariyari niutavevieni yunivesie mieme.
\v 3 Yuhesüa miemete teꞌuximayatamete nivareutanüꞌaxüani
memüvatahüavecü müme meripai memutaꞌinierie
neüquiyacü. Müme memutaꞌinierie mepücayünecai
memacünecü.
\v 4 Tavari tivareutanüꞌaxüa teꞌuximayatamete hipame
müpaü tivarutahüaveca, Memutaꞌinierie müpaü
xequetenivaretahüavi, Neuxei, neꞌicuai ꞌapürapine,
turusixi meteꞌucuiꞌivaxü, vacaisixi meta memüvaiyatüca
xemütecuanicü, nai pütihaꞌarisie. Xequenacüni
neüquiyapa.
\v 5 Memutaꞌinierie meꞌitaveꞌerietü masi meneutayeixüani
xevitü yuvaxata, xevitüta yutienitapai.
\v 6 Hipatüta mevarutiviyaca teꞌuximayatametemama, ꞌaxa
mepüvaruyuri mepüvarucui.
\v 7 Hicü tiꞌaitame niuyehaꞌani. Varenüꞌacu cuyaxi
yuhesüa miemete menivarutixütüani müme teyumemivamete,
vaquiecari meteꞌutataiyaxü.
\v 8 ꞌAna müpaü tinivarutahüave yuhesüa miemete
teꞌuximayatamete, Neüquiya pücuhaꞌarisieri peru
memutaꞌinierie ꞌaixüa mepücateꞌuꞌiyaricai.
\v 9 ꞌAyumieme xequeneutayeixüa huye manuyehanesiepai.
Yunaime xemüvaretaxeiya xequenivaretaꞌini neüquiyapa.
\v 10 Mericüsü teꞌuximayatamete huyeta meheutayeixüaca
menivarucuxeürieni yunaime memüvaretaxei ꞌaxa teyuruvamete
ꞌaixüa teyuruvamete yunaime. ꞌIxüaramete
mecanihüpünecaitüni haque neüquiya meveviya.
\p
\v 11 Mericüsü tiꞌaitame mana heutahaca vaxeiyaque
ꞌixüaramete, tevi niuxeiya mana ꞌacaime neüquiyapa mieme
ꞌixuriqui mücaꞌanacatücücai.
\v 12 Müpaü tinitahüave, Nehamicu ꞌacu, quepaütütü
ꞌuva pepataha neüquiyapa mieme ꞌixuriqui pecaꞌanacatütü.
Mücü cayuvatü tinicateitüni.
\v 13 Hicü tiꞌaitame müpaü tinivarutahüave
yuparevivamete, Xequenanahüa ꞌücateyasie mamateyasie,
xequenanuyehüva tacua yüvipa. Mana pütasuacani
püyutaqueveni.
\v 14 Yumüiretüsü meputaꞌinierie, peru hipatü xeicüa
mepanayexeiyarie.
\s Cuviyexunu tuminieya
\r (Maricuxi 12:13‑17; Rucaxi 20:20‑26)
\p
\v 15 Mericüsü Pareseusixi menecüne. Mepuyuꞌeni que
memüteꞌiviyacü niuquieyasie.
\v 16 Hicü yuhesüa miemete teyüꞌüquitüvamete
menivarenüꞌani hesüana, hipame meta Herurexisie
memüteviyacai, müpaü memüteꞌitahüavecü, Neuxei
tiꞌüquitame tame müpaü tepütemate ꞌecü yuri
pemutainecü, Cacaüyari huyeya hepaüsita
pemütiꞌüquitacü que mütivaiyacü,
pemücaꞌacuerivayuriecü sepa xevitü que mütiyücühüave,
yücü pemücativaxeiyacü teüteri.
\v 17 Hicümüsüari, yaquetatineutahüavi que
pemüticuꞌeriva. Tiꞌaitame Sesaxi tumini que mütivava
cuviyexunusie mieme, titauniva mütiyutuanicü, pücatauniva
nusu.
\v 18 Quesusi timaitü ꞌaxa que memiyuriecucai müpaü
niutayüni, Cari yacü xeicüa xepüyüa. Titayaricutaxi
xeneteꞌinüatatüve.
\v 19 Tumini para xequeneneuxeisitüa xeime cümana
mütiuyutua. Müme xei tuminiyari meniꞌüitüani.
\v 20 Hicü müpaü tinivarutahüave, Quepai ramuꞌu
püraꞌuxa, quepai püraꞌutüarica ꞌicü.
\v 21 Meteꞌicühüave, Sesaxi. Hicü müpaü
tinivarutahüave, Mericüte, tita Sesaxisüa mütimieme
xequetenapinirieca Sesaxi, tita Cacaüyarisüa mütimieme,
xequetenapinirieca Cacaüyari.
\v 22 Meꞌiꞌenieca meniuhüxiyani. Hicü meꞌicuꞌeirieca menecüne.
\s Que memüteꞌitaꞌivaviyaxü, müquite que
memüteꞌanucuꞌuni hepaüsita
\r (Maricuxi 12:18‑27; Rucaxi 20:27‑40)
\p
\v 23 Mericüsü mücü tucarisie Saruseusixi hesüana
meniuꞌaxüani. Müme müpaü pütivaniuquitücai quename
mecaꞌanutaneniere müquite. Hicü müpaü metenitaꞌivaviya,
\v 24 Tiꞌüquitame, Muisexi müpaü niutayüni, tevi xüca
ꞌumüni türi cavarexeiyatü, ꞌivaya nitivitümücü yucue,
türi nivativevimücü ꞌivaya mumüpaü memütetetevacacü.
\v 25 Mericüsü tahesüa ꞌamenititecaitüni yuꞌivamatü
ꞌatahutatü. Vamasi ꞌutineüqueca niumüni. Türi
mücavarexeiyacaicü, yüꞌüya caniucuꞌeirieni mutaya
mitivitünicü.
\v 26 Mutaya yaxeicüa tiniuyurieni, ꞌitivitüca niumüni,
ꞌutümana mieme meta, ꞌatahutatü yunaitü.
\v 27 ꞌImatüriecaque niumüni ꞌuca.
\v 28 Mericüte quepaucua xeniu memanucuꞌuni, ꞌatahutatü
memitivitü, que müꞌane raꞌüya pürayani.
\p
\v 29 Quesusi müpaü tinivarutaꞌeiya, Xepuyuyari
xemücaꞌimatecü ꞌutüarica xapayari que maine,
ꞌasixemücatematecü Cacaüyari que mütitürücaüye.
\v 30 Quepaucua memanucuꞌuni mepücaneneüqueni
mepücaviquieca, masi Cacaüyari niuquieya tuayamete
vahepaü mepüꞌaneneni taheima.
\v 31 Müquite que memüteꞌanucuꞌuni que müreꞌuxa cauca
hasuacu xecaꞌiterüvavave tita mütixeꞌutahüavixü
Cacaüyari müpaü ꞌutaitü,
\v 32 Ne ꞌApurahami ꞌIsahaqui Cacuvu
necanivacacaüyaritüni, manuyüne. ꞌAyumieme müquite
pücavaxata, quename vacacaüyari haitü. Memayeyuyuri püta
vacacaüyari caniyuxatani, sepa memucui.
\v 33 Meꞌuꞌenanaca teüteri, menihüxiyacaitüni
ꞌüquisicayacü.
\s ꞌAitüarica müveꞌeme
\r (Maricuxi 12:28‑34)
\p
\v 34 Mericüsü Pareseusixi meꞌuꞌenanaca que
mütivarunütüa Saruseusixi meniuyucuxeürieni ꞌaxeicüa.
\v 35 Hicü xevitü müme ꞌinüari niuquiyari mümaicai
nitaꞌinüata müpaü ticuꞌivaviyatü,
\v 36 Tiꞌüquitame ꞌacu, que müꞌane ꞌaitüarica masi
peuyevese ꞌinüari niuquiyarisie mieme.
\v 37 ꞌIya rehüave, Quenenaquiꞌerieca Tiꞌaitame
müꞌacacaüyari, nai que pemütiucaꞌiyari, nai que
pemütiꞌamate, nai que pemüticuꞌeriva, manuyüne.
\v 38 ꞌIcü ꞌaitüarica masi yemecü caneuyeveca,
cananuhaitüaca.
\v 39 ꞌUtümana mieme hepaüna cananuyüneni, ꞌAhepaü tevi
quenenaquiꞌerieca que pemütiꞌanaquiꞌerie, ꞌanuyütü.
\v 40 ꞌIcü niuqui hutatü canenucutuica ꞌinüari niuquiyari
texaxatamete vaniuqui naime.
\s Cürisitu quepai püranive, que mütivarutaꞌivaviyaxü
\r (Maricuxi 12:35‑37; Rucaxi 20:41‑44)
\p
\v 41 Mericüsü Pareseusixi memuyucuxeürie Quesusi
nivarutaꞌivaviya
\v 42 müpaü ꞌutaitü, Que xetecuꞌeriva Cürisitu
hepaüsita. Que müꞌane püraxiüyari. Müpaü
meteꞌitahüavixü, Raviri canixiüyarieyatüni.
\v 43 Müpaü tinivarutahüave, Mericüte, Cacaüyari
ꞌIyarieya ꞌicuyuitüvacacu, titayari Raviritütü
Netiꞌaitüvame titaterüvaxü müpaü ꞌutaitü,
\q
\v 44 Tiꞌaitame müpaü tinitahüave que müꞌane
münetiꞌaitüa,
\q Neserieta quenacani
\q ꞌAhetüapai mexi nevarahapani müme memümasiꞌacaꞌunie.
\m
\v 45 Mericüte, xüca Cürisitu titaꞌaitüani Raviri, que
timasiücü quename xiüyarieya.
\v 46 Xevitü pücayüvecai mitaꞌeiyacü. Tavari ni xevitü
pücayuvaüriyacai tixaütü mütitaꞌivaviyacü ꞌarique.
\c 23
\s Quesusi que mütivaruniuquima müme ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai, Pareseusixi meta
\r (Maricuxi 12:38‑40; Rucaxi 11:37‑54; 20:45‑47)
\p
\v 1 Mericüsü Quesusi tinivacuxaxatüvacaitüni teüteri
yuhesüa miemete teyüꞌüquitüvameteta
\v 2 müpaü ꞌutaitü, Müme ꞌinüaricü memüteꞌüquita
Pareseusixita Muisexi ꞌuvenieyasie meꞌatetü
mepüteꞌüquita.
\v 3 ꞌAyumieme nai que memütexecühüave yaxequeteneyurieca
yaxequetenecahuni, peru que memüteyurie yaxepücateyurieca
xeme. Mepütecuxata peru yamepücateyurie.
\v 4 ꞌIca meniucuhaꞌaritüani mahetete mücuanivetüca,
teüteri vanaiparisie menivarutitütüvani, peru
mepücayuvaüriya ni yuꞌitüvamecü memüvaparevienicü.
\v 5 Nai que memüteyurie, yamepüteyurie teüteri
memüvaxeiyacü xeicüa. ꞌEpatayeyeu cuitaxiyari cümana
niuqui xapayari manahüa quepaucua yuyeiyari memüvevie,
ꞌapünene vaꞌücari putuniyari.
\v 6 Püvanaque quiecame ꞌaurie memayaxecü ꞌixüararipa,
teüteri vahüxie memayaxecü tuquita,
\v 7 püvanaque vaürisica memüpitüarienicü quiecari
hixüapa, teüteri Tiꞌüquitame meꞌutiyuatü
memüvatahüavecü püvanaque.
\p
\v 8 Xemesü Tiꞌüquitame xepücateꞌuterüvarüvani.
Xevitiüxa catinixeꞌüquitüaca, xeme yunaitü
xecaniyuꞌivamaca.
\v 9 Neꞌuquiyari xepücatecühüavarüvani cuiepa,
xevitiüxa müxeꞌuquiyaricü taheima macave.
\v 10 Teꞌüquitamete xepücateꞌuterüvarüvani, xevitiüxa
tixeꞌüquitüvame mühücücü Cürisitutütü.
\v 11 Que müꞌane xeme masi mümariva, peuyevese mücü
xeparevivame mayanicü.
\v 12 Que müꞌane tixaütü tihücütütü mayuyeitüva,
mücü tixaü catihücütütü canayeitüariemücü masi.
Que müꞌane tixaü catihücütütü mayuyeitüva, mücü
masi tixautü tihücütütü canayeitüariemücü.
\p
\v 13 Xüa ꞌui xeme ꞌinüaricü xemüteꞌüquita, xemeta
Pareseusixi, que xeꞌitüarieni yacü xeicüa xemüyüacü.
Xepücavataunie teüteri memayeꞌaxüanicü
mütivaꞌaitüvametünicü que müꞌane taheima macave. Xeme
xepücayuvaüriya müpaü xemüteꞌayeꞌaxüanicü, müme meta
memüyuvaüriya, xepüvanena.
\p
\v 14 Xüa ꞌui xeme ꞌinüaricü xemüteꞌüquita, xemeta
Pareseusixi, que xeꞌitüarieni yacü xeicüa xemüyüacü.
Xepütevarutixütüiri viyurasixi vapini, ꞌexeteheutevitü
neneviericü, mücamasiücünicü que xemüteyurie. Xehesie
masi yemecü tinahüivamücü.
\p
\v 15 Xüa ꞌui xeme ꞌinüaricü xemüteꞌüquita, xemeta
Pareseusixi, que xeꞌitüarieni yacü xeicüa xemüyüacü.
Naisarie haramarasie cuiepa xepücuꞌuva, xeꞌivautüvetü
xeime xenücame xemayeitüanicü. Quepaucua xemeitaxeiya,
xecanipata, masi yemecü hesiena mütinaquenicü xasi
taiyariyarisie meucahüiyanicü, xehesie ꞌaxa müꞌane que
mütinaque xeicüa pücatixaü.
\p
\v 16 Xüa ꞌui xeme xeꞌacücüpetü xemüvarahapana hipame,
müpaü xeꞌutiyuatü, Que müꞌane tuqui ꞌamüpa xatatü
müyühüritüa, yacü püyühüritüa. Me xüca
yühüritüatü huru tepüayari xatani cümana
müquemaritüarie tuqui, peuyevese yamüticamienicü que
mutayü.
\v 17 Cari ꞌasixepücatemate, xepacücüpe. Que müꞌane masi
yemecü peuyevese, huru nusu, tuqui nusu peuyevese tuqui
huru müpatacü Cacaüyarisüa mieme mayanicü.
\v 18 Mücü meta, que müꞌane xeniu mürayutimavatüre
xatatü müyühüritüa, yacü püyühüritüa. Me xeniu
xüca mavari heimana mürapine xatatü yühüritüani,
peuyevese yamüticamienicü que mutayü.
\v 19 Xepacücüpe. Que müꞌane masi yemecü peuyevese,
mavari nusu, mürayutimavatüre nusu peuyevese, mücü
mipatacü mavari Cacaüyarisüa mieme mayanicü.
\v 20 Que müꞌane mürayutimavatürecü xatatü
müyühüritüa, mücü xatatü püyühüritüa, nai heimana
mürapine xatatü püyühüritüata.
\v 21 Que müꞌane müyühüritüa tuqui ꞌamüpa xatatü,
mücü xatatü püyühüritüa, que müꞌane tuquita mayeca
xatatü püyühüritüata.
\v 22 Que müꞌane muyuavi xatatü müyühüritüa Cacaüyari
ꞌuvenieya xatatü püyühüritüa, que müꞌane hesiena
macave xatatü püyühüritüata.
\p
\v 23 Xüa ꞌui xeme ꞌinüaricü xemüteꞌüquita, xemeta
Pareseusixi, que xeꞌitüarieni yacü xeicüa xemüayüacü.
Tamamata taparisie mieme, xei tapari xepüyuvaüriya
xemixatüanicü Cacaüyari, ꞌasita yerüvavuena texuxuri
cuminu naime. Peru xepihayeva tita masi müreuyevese
ꞌinüari niuquiyarisie mieme, heiseriemecü
yaxemüteyuriecacü, xemüteyucanenimayacacü,
yaxemütecahunicü que xemutiyuane. Müpaü püta
püreuyevese müpaü mütiyurienenicü, siepüre
catihayevatü xei tapari ꞌixatüatü.
\v 24 Xeꞌacücüpetü xepüvarahapana hipame. Cari
yuꞌisarisie xepenuyecase xecüi xemücahexünicü, peru
xepexü cameyu ꞌamünena.
\p
\v 25 Xüa ꞌui xeme ꞌinüaricü xemüteꞌüquita, xemeta
Pareseusixi, que xeꞌitüarieni yacü xeicüa xemüyüacü.
Que müꞌane herie xeicüa mücaꞌitiva tecüxi xacü, müpaü
xepüyüa, peru yutaüta xepühüpüne xetenavacutü
xeyutatuatü.
\v 26 Cari Pareseu pehücütütü pepacüpe. Taütana meri
quenivacuꞌitiexüa tecüxi, herieta ꞌitiyatü mayanicütari.
\p
\v 27 Xüa ꞌui xeme ꞌinüaricü xemüteꞌüquita, xemeta
Pareseusixi, que xeꞌitüarieni yacü xeicüa xemüyüacü.
Müqui teucume meunaximapaü xecaniꞌaneneni. Herie visi
pütiyuxexeiya, peru pühüne müquite vaꞌumeyari naitü
mücaꞌitiyatüca.
\v 28 Xemeta yaxeicüa herie xeicüa müme heiseriemecü
yamemütecahu vahepaü xepüteyuxexeiya, teüteri que
memütexexeiya, peru xepühüpüne yacü xeicüa xeyüatü,
yaxecatecacünicutü.
\p
\v 29 Xüa ꞌui xeme ꞌinüaricü xemüteꞌüquita, xemeta
Pareseusixi, que xeꞌitüarieni yacü xeicüa xemüyüacü.
Texaxatamete vateucumete xepüvaveviri, müme heiseriemecü
yamemütecahucai vateucumete visi xepüteꞌuquemaritüa.
\v 30 Müpaü xeputiyuane, Tame xüari xüca ꞌateꞌuꞌuvanique
quepaucua taꞌuquiyarima ꞌamemuꞌuvacai, tamesüari
tepücavapareviecaqueyu mütayeurienicü texaxatamete
vaxuriya.
\v 31 Xemesietü xepüyuhecüata, müme texaxatamete
memüvarucui que xemütevanivema.
\v 32 Xeꞌuquiyarima que memüteꞌisutüa mecuxi
xequenayeꞌatüaca vahepaü.
\p
\v 33 Cari cuterixi xepühüme, terücaxi xepüvaꞌivama.
Quepaütücacu xepüyutavicueisitüani
xemücaheucaxüriyanicü xasi taiyariyarisie, ꞌisücame
xetaꞌivaviyayu.
\v 34 ꞌAyumieme xehesüa nepüvarenüꞌavani texaxatamete,
temaivavemete, ꞌinüaricü teꞌüquitamete. Hipame müme
xepüvacuini, curuxisie xepüvacavütüani, hipame müme
xepüvativayani yutuquita, quiecarisie
xepüvaranuyeveveiyani xeime quiecarisie.
\v 35 ꞌAyumieme xehesie pürahüiyani yunaime heiseriemecü
yamemütecahu vaxuriyacü cuiepa mütayeurivecü, Haveri
heiseriemecü yamüticamiecai xuriyayacü meri, ꞌasita
Sacariya Verequiyaxi nuꞌaya xuriyayacüque, xemimi tuquita
cahetaꞌavecacu, mürayutimavatüre heyeyacu.
\v 36 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, ꞌicü
naitü pürahüiyani hicü miemete teüteri vahesie.
\s Quesusi yuhiverietü que mutayü Querusareme quiecatari
vahepaüsita
\r (Rucaxi 13:34‑35)
\p
\v 37 Querusareme ꞌacu, Querusareme, ꞌahesüa quiecatari
mecanivatacucuyani texaxatamete, mecanivatituaxani
Cacaüyari nüꞌarimama ꞌahesüa memüꞌaxe. Müixa
nepünevaüriyacai nemüvacuxeürienicü ꞌatüriyama, vacana
yunivema que mütivacuxexeüriva yuꞌanatüa.
Mepücayuvaüri.
\v 38 Camüsü xequi ꞌuyemavetü pücuꞌeiriva.
\v 39 Müpaü nepütixetahüave, tavari xepücanesixeiya
mexi tucari caꞌayeꞌave quepaucua müpaü xemutiyuaneni,
ꞌAixüa queticuniuvani que müꞌane Tiꞌaitamesüa miemetütü
mamie hepaüsita.
\c 24
\s Quesusi que mutayü, tuqui ꞌamüpa que
müticaꞌunarieniquecai ꞌarique
\r (Maricuxi 13:1‑2; Rucaxi 21:5‑6)
\p
\v 1 Mericüsü Quesusi tuqui ꞌamüpata vayeyaca neyani.
Hesüana miemete teyüꞌüquitüvamete ꞌaura menacüne
meꞌixeisitüanique quite tuqui curaruyarita miemete.
\v 2 Mücü müpaü tinivacühüaveni, Xeteꞌixeiya ꞌicü
naime. Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, tete
pücahayevarieni yuheima ꞌatetü. Naitü masi
nicaꞌunariemücü.
\s ꞌInüari que mütimasiücüni taparirümecacu
\r (Maricuxi 13:3‑23; Rucaxi 21:7‑24; 17:22‑24)
\p
\v 3 Hicü mana ꞌayerücu Huriva Matiꞌu yemuriyarisie
teyüꞌüquitüvamete ꞌauriena menacüne yühücüate
mecutecacu. Müpaü metenitahüave, Quetatineutaxatüa
quepaucua müpaü pütiyüni que pemainecai. Tita
tiꞌinüariyaritüni quepaucua pemunuani, quepaucua
mütaparirümeni.
\v 4 Hicü Quesusi müpaü tivacühüave,
Xequeneyucuerivayurieca capa xevitü tixeꞌuꞌirüviyacü.
\v 5 Yumüiretü mepüꞌaxüani müpaü meꞌutiyuatü quename
nehesüa memiemete, Neri Cürisitu nepühücü,
meꞌutiyuatü. Mepütevaꞌirüviya yumüireme.
\v 6 Xepüvaꞌenieni cuyaxi meyucuitüveme, cuya niuqui
xepüꞌenieni. Yumarima xepücaxamurieca. Peuyevese müpaü
mütiyünicü, peru ꞌacuxi naitü pücatapare mücücü.
\v 7 Nuivarite mecaniyehaꞌacuni mevacuicutü hipame
nuivarite. Xexuime cuieyarisie quiecatari mepüyehaꞌani,
hipame cuieyarisie miemete mevacuicutü. Naisarie vaüca
cuiniya canitixuaverimücü, haca canitavemücü cuie
canitayuamücü.
\v 8 ꞌIcü naitü müpaü tiyüyu, mücücü cuiniya
püsutüarieni xeicüa.
\p
\v 9 ꞌAnari mecanixeyetuacuni xemüꞌuximatüariecacü.
Mepüxecuinisü, yunaitü nuivarite mepüxeꞌuxiveꞌerieca
nehesüa xemümiemetecü.
\v 10 ꞌAna yumüiretü mepücunuitüarieni, mepüyuyetuani
mepüyuyeꞌuxiveꞌerieni.
\v 11 Yumüiretü texaxatamete mepanucuꞌuni meteꞌitavatü.
Mepütevaꞌirüviya yumüireme.
\v 12 Cuini mieme memücayuvaüriyacü yamemütecahunicü,
ꞌayumieme yumüiretü mepütivaüripiximeni que
memüteyucanaquiꞌerie.
\v 13 Que müꞌane tiucaꞌenivatü ꞌamuyeicani tapareyuque,
mücü canitavicueisitüariemücü.
\v 14 ꞌIcü niuquiꞌaixüa manuyüne que mütiꞌane ꞌIya
tiꞌaitametücacü manuyüne, mücü catinicuxaxasivamücü
naisarie memeutitei teüteri, memühecüasitüiyarienicü
yunaitü nuivarite. ꞌAnaque nitaparimücü.
\p
\v 15 ꞌUxaꞌatüni xepixeiya mücü tevi müvaseviximani
müracumaveriyani mana ꞌutiveme haque mevayepasie
Cacaüyarisie mieme, Cacaüyari que mutayü Tanieri
tixaxatame yaꞌutainecacu, titerüvame quetimaive tita
mütixata.
\v 16 ꞌAnari müme Cureya cuieyarisie memeꞌuvani hürisiepai
mequeꞌuyutaꞌunaxüani.
\v 17 Que müꞌane caretasie müyeca ꞌuxipietü, yapaucua
queꞌanacayani. Ni yuquita pücaheutahani yupini
tivayepinique, püyutaꞌuna püta.
\v 18 Que müꞌane yeuta meyeicani yuꞌutüma pücanuani
yüꞌücari tivayehurienique.
\v 19 Xüa ꞌui müme memuhuca, müme memütesisitüani
mücü tucari ꞌayeꞌayu.
\v 20 Xequeneyunenevieca muhaütüsie mücaꞌayeꞌanicü
xemüyutaꞌunaxüanicü, mesü ꞌuxipiya tucarisie
caꞌayeꞌanicü.
\v 21 ꞌAna cuini mieme ꞌuximatüarica canitixuaverimücü
yamemücateꞌuximatüarievavepaü cuie munetüariepai
hicüque, tavari que mücatitixuavere ꞌariqueta.
\v 22 Mücü ꞌuximatüarica xüca ꞌesicareuteritüarienique,
ni xevitü haquevasü pücatavicueniqueyu. Peru
memanuyexeiyarie vacü, ꞌuximatüarica
ꞌesipüreuteritüarieni.
\p
\v 23 ꞌAnari xüca xevitü müpaü tixecühüaveni, Camü
ꞌena caniuyeicani Cürisitu, Camü mana, xüca haineni nusu,
yuri xepücateꞌerieca.
\v 24 Meteꞌitavatü mepüꞌaxüani Cürisitusixi meyuxatatü
texaxatamete meyuxatatü. ꞌInüari mepütivevieni
mamarivaveme metevaꞌirüviyaque ꞌasita müme
memanuyexeiyarie xüca meyüvavenique.
\v 25 Tamüsü müpaü catiyüvecacu cuxi, müpaü
nepütixeꞌutahüavixü.
\v 26 ꞌAyumieme xüca müpaü metexecühüaveni, Neuxei,
macumavesie neyeicani, mana xepücaheuyeneicani. Xüca
müpaü metexecühüaveni, Neuxei, quita petiꞌaviesie, yuri
xepücateꞌerieca.
\v 27 Merücariya naisarie que mütimasiücü muyuavisie tahixüata ꞌumerücatü tasutüapai, müpaüta naisarie
catinimasiücücamücü quepaucua munuani Yuri Tevi.
\v 28 Canimasiücüni caxari sepa haque meca, mana
meniyucuxeüriecuni virücüxi.
\s Yuri Tevi que mütinuani
\r (Maricuxi 13:24‑37; Rucaxi 21:25‑33; 17:26‑30, 34‑36)
\p
\v 29 ꞌAna cuitü ꞌuximatüarica heunuayu, tau
niyürimücü, meseri pücahecüarivieni, xuravesixi
mepücaxürieni muyuavisie miemete, müme türücariya
memexeiya muyuavisie mepücuyuitüarieni.
\v 30 ꞌAna masiücütü canayeimücü Yuri Tevi ꞌinüarieya
taheima. ꞌAna yunaitü nuivarite cuiepa memütama
meniyutihiveriecuni, mecanixeiyacuni Yuri Tevi muyuavisie
mieme haisata ꞌacamiecame, türücaüyetü cui xavatütü.
\v 31 Cuxineta hüsiyacacu püvatanüꞌaxüani yutupirisixima, müme mepüvacuxeürieni müme müvaranuyexei, taserieta taꞌutata tahixüata tasutüapai
memuꞌuva, naisarie cuie manuniere muyuavitüa.
\p
\v 32 Pinicü xequeteneyüꞌüquitüaca. Quepaucua xavari
mücavivieni xüca yürani, xüca mamateya cuneicani,
müpaü xepütemaica tasüari ꞌauracacutüca.
\v 33 Xemeta yaxeicüa quepaucua xemixeiya ꞌipaü
tiyüanecacu naitü, müpaü xequetenemaica quename hehura
quitenie mütaꞌaximenipaü.
\v 34 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, Hicü
miemete mepücacuini mexi caꞌayeꞌave ꞌicü naitü.
\v 35 Muyuavi cuie pütixüni, peru neniuqui pücaxüni.
\p
\v 36 Tevi ꞌasipücatimate quepaucua mayeꞌani mücü tucari.
Taheima miemete tupirisixita ꞌasimepücatemate, Cacaüyari
Nuꞌaya ꞌasipücatimate, ꞌuquiyarieya xeicüa pütimate.
\p
\v 37 Que mütiuyü Nuhexi ꞌamuyeicacaisie, müpaüta
catiniyümücü quepaucua Yuri Tevi munuani.
\v 38 ꞌAnapai memücatihauvecai cuxi, mepütecuatüvecai
mepüꞌietüvecai mepüneneüquecai mepüvatavitütüvacai.
ꞌAriqueque tucari nayeꞌani quepaucua Nuhexi meutaha
canuvasie.
\v 39 ꞌAsimepücatemaicai, ꞌariqueque xeicüa quepaucua ha
mütitüa müvarehausitüa yunaime. Yaxeicüa
catiniyümücü quepaucua Yuri Tevi munuani.
\v 40 ꞌAnari yuhutatü xüca meꞌuꞌuvani vaxata, xevitü
panutivitüquieni xevitü pücuꞌeiriva.
\v 41 Yuhutatü xüca metüxüni yuꞌaurie, xevitü
ranutivitüquieni xevitü ticuꞌeiriva.
\p
\v 42 ꞌAyumieme xequenayeneniereni ꞌasixemücatematecü que
müꞌane tucarisie munuani xecusiyari.
\v 43 ꞌIpaüsiere xequetenemaica, quiecame xüca müpaü
timaicaque que müꞌane hurayarisie munuaniquecai tinavayame,
payeniereniqueyu pücaꞌipitüaniqueyu meutahanicü quitana.
\v 44 ꞌAyumieme xemeta xequenehaꞌarisieca. Quepaucua
canuaximeme xemüꞌerieca, ꞌana caninuamücü Yuri Tevi.
\s Tiꞌuximayatame yamüticamie yamücaticamie
\r (Rucaxi 12:41‑48)
\p
\v 45 Qui cusiyari que müꞌane pühüritüani yuquita
miemete teꞌuximayatamete vacü, mütivaminicü quepaucua
memeiyehüva. Que müꞌane yamüticamie, que müꞌane
müyumate, mücü canihüritüariemücü.
\v 46 ꞌAixüa püꞌitüarieni ꞌiya tiꞌuximayatame xüca
cusiyarieya nuame ꞌitaxeiya müpaü tiyurieneme.
\v 47 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave,
pütihüritüani yupini hepaüsita naime.
\v 48 Me xüca ꞌiya tiꞌuximayatame ꞌaxa tiucaꞌiyaritü
müpaü tiyücühüaveni yuꞌiyarisie, Necusiyari
ꞌepüreutevi canuavetü,
\v 49 xüca varutivatüyani yuhepaü teꞌuximayatamete, xüca
ticucuaneni xüca cuꞌieneni tarüvecarixi vahamatü,
\v 50 mücü tiꞌuximayatame cusiyarieya caninuamücü
quepaucua mücaꞌicuevie yapaucua quepaucua ꞌasimücatimate
tiꞌuximayatame.
\v 51 Hixüata piviteni mücü, müme yacü xeicüa
memüyüa vahepaü pütipitüani. Manari putasuacani
püyutaqueveni.
\c 25
\s Tamamata ꞌüimarixi vaꞌüxasi hepaüsita ticuxatatü, que
mütiꞌüquitacai
\p
\v 1 Mericüsü ꞌana ꞌipaü catiniꞌanemücü
tiꞌaitametücacu que müꞌane taheima macave. Neüquiyapa,
neneüqueme mücueviyasie ꞌüimarixi tamamata yücüxeme
meꞌaꞌütü menecüne meꞌinaqueque.
\v 2 Yuꞌauxüvitü müme ꞌasimepücatemaicai, yuꞌauxüvitü
mepütemaivavecai.
\v 3 Müme ꞌasimemücatemaicai yücüxeme meꞌaꞌütü
haseitiyari mepücaheyeha.
\v 4 Memütemaivavecai haseiti mepahapacai puteyasie
yemaneme yücüxeme meꞌaꞌütü.
\v 5 Yunaitü mepeucusicucai neneüqueme ꞌereutevicacu,
meneucusu.
\v 6 Tücari hixüapa xevitü niutahiva, Neuxei neneüqueme
mana pamie, xequenenaquiyu, ꞌutaitü.
\v 7 Hicü ꞌüimarixi yunaitü menenucuꞌuni,
menicuhaꞌaritüani yücüxeme.
\v 8 Müme ꞌasimemücatemaicai müpaü metenivarutahüave
memütemaivavecai, ꞌEsiva xequetaneumicua yuhaseiti, tame
tacüxeme mütüxüaximecü.
\v 9 Memütemaivavecai müpaü metenivarutaꞌeiya, Tietüsü
catinaquimücü tahesie mieme xehesie miemeta. Mecuxi
xequenehu tetuayamete vahesüa, xequenenanai yuhesie mieme.
\v 10 Hicü mexi meheinanetüvecai neneüqueme caninuani.
Müme memucuhaꞌarisie ꞌutümana meneutahaxüani
ꞌixüararipa. Quitenie neucunare.
\v 11 ꞌArique mücaque memeicunanai mecaniuꞌaxüani
ꞌüimarixi müpaü meꞌutiyuatü, Tiꞌaitame ꞌacu, Tiꞌaitame,
quetatineuyepiri.
\v 12 Mücü müpaü tivacühüave, Yuricü nepücaxemate.
\p
\v 13 ꞌAyumieme nepaine, xemeta xequenayeneniereni
ꞌasixemücatematecü que müꞌane tucarisie que müꞌane
hurayarisie munuani.
\s Vaücava tumini ꞌüxasieya hepaüsita ticuxatatü, que
mütiꞌüquitacai
\p
\v 14 Mücü meta, ꞌipaü catiniꞌanemücü, tevi teva
müyemiecai que mütiuyuri. Yuꞌaurie nivarutahüave yuhesüa
miemete teꞌuximayatamete. Yupini tinivayetuirieni.
\p
\v 15 Xeime niuꞌüitüani ꞌauxüme quirivayari tumini,
xeimeta huta quirivayari tiuꞌüitüa, xeimeta xei
quirivayari tumini. Que memüteyüvavecai yuxexuitü,
yapaümeme mepuꞌüitüarie. Hicü neyani.
\v 16 Que müꞌane ꞌauxüme quirivayari muꞌüitüarie tumini,
cuitü neyani, mücücü tinituacaitüni. Tavari ꞌauxüme
quirivayari panaꞌivaxü tumini.
\v 17 Yaxeicüa ꞌiya hutame muꞌüitüarie tavari hutame
ranaꞌivaxü.
\v 18 Peru ꞌiya xei quirivayari muꞌüitüarie mana vayeyaca
cuieta nivatiꞌinieni titiꞌavietaxü yucusiyari tuminieya.
\p
\v 19 Mericüsü teꞌuximayatamete vacusiyari
ꞌepüreuterixü, ꞌariqueque caninuani. Cuenita
nivaruvevirieni.
\v 20 Que müꞌane ꞌauxüme quirivayari muꞌüitüarie nuaca,
niꞌatüirieni tamamata quirivayari müpaü ꞌutaitü,
Cusiyari ꞌecü tumini ꞌauxüme quirivayari
pepünesiꞌuyetuiri. Neuxei, mücücü tavari ꞌauxüme
quirivayari nepanaꞌivaxü.
\v 21 Cusiyarieya müpaü tinitahüave, ꞌAixüa puyü,
tiꞌuximayatame pecanihücütüni ꞌaixüa pemütiucaꞌiyari
yapemüticamie. ꞌEsivacütütü yapepüticamiecai, hicü
vaüca nepümatihüritüani. ꞌAcusiyaripaü peꞌatemavietü
pequeꞌayani.
\v 22 Hicü ꞌiya huta quirivayari muꞌüitüarie nuaca
müpaü niutayüni, Cusiyari ꞌecü tumini huta quirivayari
pepünesiꞌuyetuiri. Neuxei mücücü tavari huta quirivayari
nepanaꞌivaxü.
\v 23 Cusiyarieya müpaü tinitahüave, ꞌAixüa puyü,
tiꞌuximayatame ꞌaixüa pemütiucaꞌiyari yapemüticamie
pecanihücütüni. ꞌEsivacütütü yapepüticamiecai, hicü
vaüca nepümatihüritüani. ꞌAcusiyaripaü peꞌatemavietü
pequeꞌayani.
\v 24 Hicü ꞌiya xei quirivayari mutanaquiꞌerie müpaü
niutayüni, Cusiyari nepümasimate ꞌecü pemaꞌaꞌeriyacü.
Pepucaꞌisana haque pemücahecaꞌe, pepicuxexeüriva haque
pemücaheicaxüri.
\v 25 Neri nematü neneyani netitiꞌavietaxü ꞌatumini
cuieta. Camü ꞌapini.
\v 26 Hicü cusiyarieya müpaü tinitahüave, Cari
tiꞌuximayatame ꞌaxa pemütiucaꞌiyari pemüꞌaꞌüraxi
pecanihücütüni. ꞌEcüsietü pepünesimate que
nemütiucaꞌisana haque nemücahecaꞌe, que
nemüticuxexeüriva haque nemücaheicaxüri.
\v 27 ꞌAyumieme peuyevecai ꞌecü siqueresü netumini
pemüyetuanicü tumini hüvemete vahesüa, ne nenuame nepini
nemütitanaquiꞌerienicü yapaümeme ꞌanaꞌivayu.
\v 28 Tamüsü xequenenavairi ꞌiya tuminieya,
xequeneꞌüitüa ꞌiya tamamata quirivayari mexeiya.
\v 29 Que müꞌane tixaütü mürexeiya tavari cuxi
pütimiquieni, manayuhayevanicü. Que müꞌane tixaü
mücarexeiya, sepa que mütitita mürexeiya,
pütinavaiyarieni.
\v 30 ꞌIya tiꞌuximayatame ꞌasimücatiuyuri xequenanuyehüva
tacua yüvipa. Mana putasuacani pütiyutaqueveni.
\s ꞌIsücame que mütivataꞌivaviya nuivarite
\p
\v 31 Mericüsü quepaucua munuani Yuri Tevi marivetü,
yunaitü tupirisiximama meꞌiteütacacu Cacaüyarisie mieme
memüpasie, ꞌana marivetü payerüni yuꞌuvenisie.
\v 32 Yunaitü nuivarite menicuxeüriyacuni hüxiena.
Nivapatamücü, muxasi vahüveme que mütivapata muxasi
sipuri.
\v 33 Muxasi nivatiꞌuitüamücü yuserieta sipuri yuꞌutata.
\v 34 ꞌAna Tiꞌaitame müpaü pütivatahüave müme serietana
memütiꞌuni, Xequenayeꞌaxüari xeme. Neꞌuquiyari ꞌaixüa
paine xehepaüsita. Xeheixeiyatü xequenacüni
tixeꞌaitüvametüme, xehesie mieme que mütiucuhaꞌarisie
quepaucua cuie munetüarie.
\v 35 Ne neheuhacamücücacu xepüneteꞌumi,
neheuharimücücacu xepünesiꞌuharitüa, necuyeicametüme
xepünesiꞌutanaquiꞌeri,
\v 36 nemavecacu xepünesiꞌuquemaritüa, neticuyecacu
xepünesiꞌüviyacai, neꞌanutahüiyacu nehesüa xepüꞌaxecai.
\v 37 ꞌAnari müme heiseriemecü yamemütecahu müpaü
metenitahüavicuni, Tiꞌaitame quepaucua tepümasiꞌuxei
peheuhacamücüme temateꞌumi, peheuharimücüme
tepümasiꞌuharitüa.
\v 38 Quepaucuasü tepümasiꞌuxei pecuyeicame
temasiꞌutanaquiꞌeri, pemaveme temateꞌutiquemaritüa.
\v 39 Quepaucua tepümasiꞌuxei peticuyeme peꞌanutahüiyacu
ꞌahesüa teteꞌaxecai.
\v 40 Hicü Tiꞌaitame müpaü tinivatahüavimücü, Niuqui
caniseüyeni que nemütixecühüave, müpaü que
xemüvaruyurie ꞌime neꞌivama sepa memüꞌimatüremetetücai,
müpaü xepünesiꞌuyuri ne.
\p
\v 41 Hicü müpaü pütivacühüavenita müme ꞌutatana
memütiꞌuni, Nehesüa xequeneutayeixüa xeme ꞌaxa
xemütecühüavarüva. Tai yuheyemecü mütaꞌasie
Cauyumariesie mieme tupirisiximama vahesie mieme
mucuhaꞌarisiesie xequenehu.
\v 42 Neri neheuhacamücücacu xepücaneteꞌumi.
Neheuharimücücacu xepücanesiꞌuharitüa.
\v 43 Necuyeicametüme xepücanesiꞌutanaquiꞌerie, nemavecacu
xepücanesiꞌutiquemaritüa, neticuyecacu neꞌanutahüiyacu
xepücanesiꞌüviyacai.
\v 44 ꞌAnari müme müpaü metenitahüavicuni, Tiꞌaitame
quepaucua tepümasiꞌuxei peheuhacamücüme peheuharimücüme
pecuyeicame pemaveme peticuyeme peꞌanutahüiyacu,
temücatavaüriyacai temasiparevienicü.
\v 45 Hicü müpaü tinivatahüavimücü, Niuqui
caniseüyeni que nemütixecühüave, müpaü que
xemücavaruyuri ꞌime neꞌivama sepa memüꞌimatüremetetücai,
müpaü xepücanesiꞌuyuri ne.
\v 46 Mümesü mecaniyehuni yuheyemecü
memüꞌuximatüariecacü, müme heiseriemecü yamemütecahu
tucari mücaxüve memexeiyacü püta mecaniyehuni.
\c 26
\s Que memüteꞌimieniquecai Quesusi
\r (Maricuxi 14:1‑2; Rucaxi 22:1‑2; Vani 11:45‑53)
\p
\v 1 Mericüsü Quesusi ꞌinüca ꞌicü niuqui naime, müpaü
tinivarutahüave yuhesüa miemete teyüꞌüquitüvamete,
\v 2 Xeme müpaü xepütemate, huta tucari ꞌanucayayu,
Pasicua ꞌixüarari canatinemücü quepaucua temeꞌeriva,
Cacaüyari que mütivaruhayevaxü tateüterima. ꞌAna Yuri
Tevi nehücütütü neniyetuiyamücü curuxisie
nemümierienicü.
\p
\v 3 Hicü ꞌana maraꞌacate memühüritüariecai teüteri
vaꞌuquiyarima meniuyucuxeürieni maraꞌacame
mühüritüariecaisüa Caipasi mütitevacaisüa.
\v 4 Meniuyuꞌenieni, meꞌicuamaname memiviyacü Quesusi,
memimienicü.
\v 5 Müpaü meniutiyuanecaitüni, ꞌIxüaramete vahüxie
xeicüa tepücaꞌiviya, teüteri meꞌuyuxamurienicü.
\s Visi muꞌüa que mütiucaviriyari Quesusisie
\r (Maricuxi 14:3‑9; Vani 12:1‑8)
\p
\v 6 Mericüsü Quesusi mana niucateitüni Vetaniyasie
Simunisüa cuiniyacü meripai mücaꞌitiyacaisüa.
\v 7 Hicü ꞌuca mana ninuani tete puteyayari visi müꞌane
ꞌahanatü visi muꞌüa ꞌayeꞌüneme cuini mieme mürayeꞌaxe.
Neitituani Quesusi muꞌuyasie ticuacacu.
\v 8 Hicü teyüꞌüquitüvamete meꞌixeiyatü meniuyehaꞌani
müpaü meꞌutiyuatü, Titayaricutaxi yacü xeicüa
reiyehüa.
\v 9 Püyüveniqueyu vaücavamecü mütuiyacacü, tuminiyari
memümiquienicü memümamave.
\v 10 Quesusi müpaü retimaica, müpaü tinivarutahüave,
Titayari xeteꞌiꞌuximatüa ꞌuca. ꞌAixüa tiniuyurieni nehesie
mieme.
\v 11 ꞌUxaꞌatüni varie ꞌamecaniuꞌuvacuni memümamave
xehesüa, nesiere xehesüa ꞌanepücaꞌuyeicani ꞌuxaꞌatüni
varie.
\v 12 ꞌIpaü que müreititua visi muꞌüa nehesie,
nesicuhaꞌaritüatü nemücateuquienicü müpaü pütiuyuri.
\v 13 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, sepanetü
haque ꞌicü niuqui ꞌaixüa manuyüne hepaüsita
mecuxaxasivani naisarie cuiepa, que mütiuyuri ꞌicü ꞌuca
canitaxasiemücü maꞌerivanicü.
\s Cura que mütiuyuvaüri miyetuanicü Quesusi
\r (Maricuxi 14:10‑11; Rucaxi 22:3‑6)
\p
\v 14 Mericüsü Cura Tamamata Heimana Yuhutame
müxevitütücai ꞌIsicariutitanaca mütitevacai mana neyani
maraꞌacate memühüritüariecai vahesüa.
\v 15 Müpaü tinivarutahüave, Tita xeneteꞌüitüani
nemüxeyetuirienicü. Müme yuhamatüa meꞌuyuꞌenieca xei
teviyari heimana tamamata meniꞌüitüani pürata tuminiyari.
\v 16 ꞌAna nisutüani ticuvaunetü quepaucua ꞌaixüa
müyüniqueyu müvayetuirienicü.
\s Tiꞌaitame ꞌIcuaiya que mütiuꞌaisie ꞌinüariyari
\r (Maricuxi 14:12‑25; Rucaxi 22:7‑23; Vani 13:21‑30; 1
Curinitutari 11:23‑26)
\p
\v 17 Mericüsü ꞌanatücacu Pa Mücacuxanariyari
tucariyari, teyüꞌüquitüvamete Quesusi ꞌaurie
meniuyucuxeürieni müpaü meꞌutiyuatü, Haque masihenaque
ꞌaixüa temeiyurienicü, ꞌecü ꞌixüarari ꞌicuaiyari
pemürecuanicü.
\v 18 Müpaü tivacühüave, Xeimesüa xequenehu
quiecarisie. Müpaü xequetenetahüavi, Tiꞌüquitame müpaü
paine, Netucari caneutihuraniri. ꞌAquita Pasicua ꞌixüarari
nepütavevieniqueyu nehesüa miemete teyüꞌüquitüvamete
vahamatü.
\v 19 Hicü Quesusi que mütivarutaꞌaitüa yamepüteꞌuyurie.
ꞌAixüa mepiyuri Pasicua ꞌixüarari ꞌicuaiyari, para
memeꞌerivanicü Cacaüyari que mütivaruhayevaxü
vateüterima.
\p
\v 20 Hicü ꞌucutaicairecu mexa ꞌaurie nayerüni Tamamata
Heimana Yuhutame vahamatü.
\v 21 Metecuacacu müpaü niutayüni, Niuqui caniseüyeni
que nemütixecühüave, xevitü xeme pünesiyetuani.
\v 22 Cuini mieme meyuhiverietü yuxexuitü müpaü
metenitihüavetücüne, Ne netihücü Tiꞌaitame.
\v 23 ꞌIya müpaü tinivarutahüave, Xevitü canihücütüni
nehamatü pa manatiꞌüve xacüsie, ꞌiya caneniyetuamücü.
\v 24 Yuri Tevi que nemütiteva necaniyemieni
nemümierienicü que müreꞌuxa nehepaüsita, peru xüa ꞌui
ꞌiya tevi que müꞌane münesiyetuani Yuri Tevi
nehücütüme. Masi ꞌaixüa püꞌaneniqueyu xüca
caꞌutinuivaque ꞌiya tevi.
\v 25 Hicü miyetuaniquecai Curatütü müpaü niutayüni,
Tiꞌüquitame netihücü ne. Rehüave, ꞌEcüsü müpaü
pecaniutaineni.
\p
\v 26 Hicü metecuacacu Quesusi pa nanucuꞌüni. ꞌAixüa
ꞌutayüca Cacaüyari hepaüsita pa hepaüsita, nititara
tivarumi teyüꞌüquitüvamete. Müpaü niutayüni,
Xequenanuꞌüi xequeneuticuaꞌi. ꞌIcü caninevaiyaritüni.
\v 27 Hicü ꞌenucuhanaca tecüxi, pamüpariyusi ꞌipitüaca
Cacaüyari, nivaruꞌitüani müpaü ꞌutaitü, Yunaitü
xequenanutiꞌiexüa ꞌicü.
\v 28 ꞌIcü caninexuriyatüni, türatu mühecua
caniseiriyamücü. Yumüireme vahesie mieme nitayeuriemücü
memüteheuyehüviyarienicü ꞌaxa memüteꞌuyuricü.
\v 29 Müpaü nepütixecühüave, tavari havaicü
nepücaꞌenuꞌieni ꞌicü caxie hayari, mexi tucari caꞌayeꞌave
quepaucua hecuamecü nemenuꞌieni xehamatü haque neꞌuquiyari
müreꞌaita.
\s Quesusi que mutayü, Pecuru que mütiyucuꞌimavaniquecai,
quename caꞌimaicai ꞌutaitü
\r (Maricuxi 14:26‑31; Rucaxi 22:31‑34; Vani 13:36‑38)
\p
\v 30 Hicü cuicari Cacaüyari hepaüsita meꞌuticuicaca
menecüne Huriva Matiꞌu.
\v 31 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave, Xeme yunaitü
xepücunuitüarieni ꞌicü tücarisie necümana. Müpaü
püreꞌuxa, Nepimieni muxasi vahüveme, muxasi
müvaꞌüviyacai menitaxüriexüacuni.
\v 32 Nemierieme neꞌanucuqueme nenixeꞌanucuhaitüiyamücü
Carereyasiepaitü.
\v 33 Hicü Pecuru müpaü tinitahüave, Sepanetü yunaitü
memucunuitüarie ꞌacümana, ne hasuacu nepücacunuani.
\v 34 Quesusi rehüave, Niuqui caniseüyeni que
nematicühüave, ꞌicü tücarisie vacana ꞌuquiri
catahivavecacu cuxi, ꞌecü haicacüa pepüꞌacuꞌimavani,
quename pecanesimate peꞌutaitü.
\v 35 Pecuru rehüave, Sepanetü meuyevese ꞌahamatü
nemumierieni, nepücanecuꞌimavani quename necamasimate
neꞌutaitü. Yunaitü teyüꞌüquitüvamete yaxeicüa
meniutiyuanecaitüni.
\s Quesusi que mütiyutanenevie Quetisemanisie
\r (Maricuxi 14:32‑42; Rucaxi 22:39‑46)
\p
\v 36 Mericüsü Quesusi Quetisemani mütiuyetevasie
netaꞌani vahamatü. Müpaü tinivarutahüave
teyüꞌüquitüvamete, ꞌUva xequenateni, ne mexicuxi ꞌuma
nepünenenevimie.
\v 37 Hicü Pecurumame Severeu nivemama yuhutame
nivarevitüni manapai, nisutüani yuhiverietü
yuꞌiyaritüatü.
\v 38 Hicü müpaü tinivarutahüave, Neꞌiyarisie cuini
mieme neninehiverieca, mücücü nenimüximeni. ꞌUva
xequeneyuhayeva xequenetaneniereni nehamatü.
\v 39 ꞌEsiva ꞌuma ꞌuyaca niutihüximaqueni. Niyutanenevieni
müpaü ꞌutaitü, Neꞌuquiyari xüca tüma yüvenique
mücaꞌayeꞌanicü, ꞌicü hivericacü nemücaꞌitüarienicü
cuerietü. Mesü que münetinaque ne pücatixaü, que
matinaque ꞌecü püta yanequeꞌitüarieni.
\v 40 Teyüꞌüquitüvamete memanatecaisie nuaca,
nivaretaxeiya mecusume. Müpaü tinitahüave Pecuru, ꞌEꞌe
xecateyüvavecai siqueresü xei hurayari xemütanenierenicü
nehamatü.
\v 41 Xequenetaneniereni, xequeneyunenevieca capa ꞌaxa
xeteꞌuyurienicü xeꞌutaꞌinüasieme. Xeꞌiyari
caniyuvaüriyani, xevaiyari masi puverani.
\p
\v 42 Hicü hutarieca heyaca niyutanenevieni müpaü
ꞌutaitü, Neꞌuquiyari, xüca cayüveni ꞌicü manuyeyanicü,
xüca heuyeveca yanemüꞌitüarienicü, que mümatinaque
yaquetiuyüni.
\v 43 Nuaca tavari nivaretaxeiya mecusume,
memücusimarietücateicü.
\v 44 Varucuꞌeirieca tavari heyaca hairieca tiyutanenevi
yaxeicüa ꞌutaitü.
\v 45 Hicü teyüꞌüquitüvamete memanatecaisie nuaca
müpaü tinivarutahüave, Xetecusu cuxi xeteꞌuxipie. Camü,
canayeꞌaximeniri, Yuri Tevi que nemütihücü,
nemüyetuiyanicü ꞌaxa teyuruvamete vahesüa.
\v 46 Xequenanucuꞌuti tepüvanaquiyu. Que müꞌane
münesiyetuani ꞌacanamieni.
\s Quesusi que mütiuviyarie
\r (Maricuxi 14:43‑50; Rucaxi 22:47‑53; Vani 18:2‑11)
\p
\v 47 Mericüsü ꞌutaniucacacu cuxi Cura mana caninuani
Tamamata Heimana Yuhutame müxevitütücai. Yuvaücavame
teüteri yuhamame nivaravitücücaitüni ꞌixiparate cüyexi
meteꞌuꞌücame, maraꞌacate memühüritüariecai teüteri
vaꞌuquiyarima mevareyenüꞌacu.
\v 48 ꞌIya miyetuaniquecai ꞌinüari püvarupitüa
mevayecünirümecacu, müpaü ꞌutaitü, Que müꞌane
nemütavaüritüani neꞌiꞌisetü, mücü canihücütüni.
Xequeneuviya.
\v 49 Hicü Quesusisüa nuaca müpaü niutayüni, Que ꞌacu
Tiꞌüquitame. Niꞌiseni.
\v 50 Hicü Quesusi müpaü tinitahüave, Nehamicu, titacü
pemütinua, yaquetineuyuri. Hicü ꞌauriena
meꞌuyucuxeürieca, Quesusi meniuviya.
\p
\v 51 Müme Quesusimatü memuꞌuvacai xevitü nivatihana
yuꞌixipara. ꞌIvaca tiꞌuximayatame maraꞌacame
mühüritüariecaisüa mieme, nacaya naviteni.
\v 52 Hicü Quesusi müpaü tinitahüave, Painatana
queneucaꞌuta ꞌaꞌixipara. Yunaitü ꞌixiparasie memüteviya,
ꞌixiparacü mepücaꞌunarieni.
\v 53 Müpaü pecaticuꞌeriva nemüyüvecü
nemitavavirienicü neꞌuquiyari, mücü cuitü
müvaranüꞌanicü yutupirisixima tamamata heimana huta
vaxayari meyupaümeme.
\v 54 Peru xüca müpaü netiyurienique, quepaü
rayeꞌaniqueyu ꞌutüarica meuyevese ꞌipaü mütiyüni
manuyüne.
\v 55 Hicü ꞌana Quesusi müpaü tinivarutahüave teüteri,
Cari xepeyecü ꞌixiparate cüyexi xeꞌuꞌütü xenesiviyaque,
que mütiviviyarüva tinavayame. Müixa tuquita
nenayecateitüni tucaricü netiꞌüquitatü. ꞌAna
xepücanesihevi.
\v 56 Perusü ꞌipaü naitü pütiuyü, mayeꞌanicü
texaxatamete que memutiyua ꞌutüarica xapayarisie. Hicü
teyüꞌüquitüvamete yunaitü meꞌicuꞌeirieca
meniyutaꞌunaxüani.
\s Quesusi que mütiutahüavarie ꞌisücate vahüxie
\r (Maricuxi 14:53‑65; Rucaxi 22:54‑55, 63‑71; Vani
18:12‑14, 19‑24)
\p
\v 57 Müme memiviya Quesusi mecaniꞌatüirieni Caipasi.
Mücü maraꞌacame mühüritüariecai canihücütücaitüni.
Hesüana müme ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai
meniyucuxeürieni ꞌuquiravesixi vahamatü.
\v 58 Pecuru niveiyacaitüni yateva maraꞌacame
mühüritüariecai quitanapaitü. Mana heutahaca tupirisixi
vaꞌaurie nayerüni niereque que müꞌitüarieniquecai.
\p
\v 59 Hicü maraꞌacate memühüritüariecai vahamatü
yunaitü ꞌisücate ꞌaxeicüa menivavautüvecaitüni
memunenierixü, Quesusi memütaxanetacü, vaniuquicü
mümierienicü.
\v 60 Mepüyutexiecai sepa yumüiretü meteꞌitavatü
memuꞌaxüa metehecüatatü que memüteꞌunenierixü.
ꞌImatürieca yuhutatü meꞌanucuꞌuca,
\v 61 müpaü meniutiyuani, ꞌIcü müpaü painecai, Ne
necaniyüveni nemicaꞌunacü Cacaüyari tuquieya, tavari
hairieca tucari nerenuquitüani.
\v 62 Hicü maraꞌacame mühüritüariecai ꞌanucuqueca
müpaü tinitahüave, Tixaü pecatitaniuni ꞌahepaüsita,
ꞌipaü que memümatexaneta ꞌime.
\v 63 Quesusi ꞌasipücahainecai. Hicü maraꞌacame
mühüritüariecai müpaü tinitahüave, Nepümasihüritüa
Cacaüyari mayeyuri masiꞌeniecacu yapemütaticühüavenicü
xüca cürisitu pehücütüni Cacaüyari nuꞌaya.
\v 64 Quesusi cayucuꞌimavatü müpaü ticühüave, ꞌEcü
müpaü pecaniutaineni. Mücü meta, müpaü
nepütixecühüave, Yemecü xecanenixeiyacuni Yuri Tevi que
nemütihücü, mana neꞌacaime Que Müꞌane Mütürücaüye
serieta, haisata neꞌacamiecame taheima.
\v 65 Hicü maraꞌacame mühüritüariecai yuꞌixuriqui
niutasana müpaü ꞌutaitü, Cari pisevixima Cacaüyari ꞌaxa
ꞌutaitü. Que cuxi tetevareuyehüva memunenierixü.
Xemetütü hicüri xepiꞌeni que mütisevixima Cacaüyari
ꞌaxa ꞌutaitü.
\v 66 Que xetecuꞌeriva. Müme müpaü metenicühüaveni,
Peuyevese mümierienicü.
\v 67 Hicü mericü menitiꞌaüsicamatücüne hüxitana,
menitihusutücüne. Hipatü ꞌauritapana meneitivani
\v 68 müpaü meꞌutiyuatü, Cari pepütixaxatame. Mericüte
Cürisitu, quetaneutaxatüa que müꞌane pümasiheutiva.
\s Pecuru que mütiyucuꞌimavacai, quename Quesusi camaicai
ꞌutaitü
\r (Maricuxi 14:66‑72; Rucaxi 22:56‑62; Vani 18:15‑18,
25‑27)
\p
\v 69 Mericüsü Pecuru tacua niucateitüni. Tiꞌuximayatame
hesüana nuaca ꞌüimaritütü müpaü tinitahüave, ꞌEꞌe,
ꞌecütari Quesusimatü pepuyeicacai Carereya quiecamematü.
\v 70 ꞌIya niyucuꞌimavacaitüni yunaime vahüxie müpaü
ꞌutaitü, ꞌAsinepücatimate tita pemütixata.
\v 71 Mana heyacu quitenie xevitü nixeiya ꞌuca. Müpaü
tinivarutahüave müme mana memütiꞌucai, ꞌIcüri Quesusi
Nasaretitanacamatü puyeicacai.
\v 72 Tavari niyutaꞌimani yühüritüatü müpaü ꞌutaitü,
Cacaüyari nesiꞌeniecacu nepaine, nepücaꞌimate mücü tevi.
\v 73 Yareutevicacu vana memütiꞌucai meꞌuꞌaxüaca müpaü
metenitahüave Pecuru, Yuricü ꞌecü xevitü
pecanihücütüni müme. ꞌAniuquicü pepümasiücü que
pemütiuniuca.
\v 74 Hicü ꞌaxa tiniutiniutüyani, müpaü ꞌutaitü,
Cacaüyari xüca ꞌaxa nesiyurienique tüma xüca
netiꞌitavani, yemecü nepaine, nepücaꞌimate mücü tevi.
Yapaucua niutahiva vacana.
\v 75 Pecuru neꞌerivacaitüni Quesusi niuquieya que
mütitahüavixü, Vacana catahivavecacu cuxi, ꞌecü
haicacüa pepüꞌacuꞌimavani quename pecanesimate peꞌutaitü.
ꞌAnuyeyaca niutasuani cui yuhiverietü.
\c 27
\s Quesusi que mütiutahüavarie Piratu hüxie
\r (Maricuxi 15:1; Rucaxi 23:1‑2; Vani 18:28‑32)
\p
\v 1 Mericüsü ximeri yunaitü maraꞌacate
memühüritüariecai teüteri vaꞌuquiyarima vahamatü
meniuyucuxeürieni meyuꞌenienique Quesusi hepaüsita,
memimienicü.
\v 2 Meneihana hüacame, Piratu meniyetuirieni cuvexunaruri.
\s Cura que mütiumü
\p
\v 3 Mericüsü Cura miyetua tiutamarieca quename ꞌisücate
meteꞌutaꞌaitaxü mümierienicü, yücü
tiniyücühüavecaitüni. Vatumini nivarecuꞌüitüani
maraꞌacate memühüritüariecai ꞌuquiravesixi, xei teviyari
heimana tamamata pürata tuminiyari,
\v 4 müpaü ꞌutaitü, ꞌAxa nepütiuyuri nemiyetuacü tevi
hesiena mücarahüiya, xuriyaya mütayeurienicü. Müme
müpaü metenicühüavecaitüni, Sepasü tame, ꞌecü püta
pepüꞌacuerivayurieca. 
\v 5 Tuquita heicaxürieca tumini
nivayeyani. Heyaca niuyucavieni.
\p
\v 6 Maraꞌacate memühüritüariecai meheitiꞌüca tumini
müpaü meniutiyuanecaitüni, Pücatauniva
temeicaxürienicü tuqui tuminiyari meucavesie, muyetuiyacü
tevi xuriyaya mütayeurienicü.
\v 7 Meꞌuyuꞌenieca cuie mecaniunaneni mücü tuminicü xari
vevivame cuieya, mana heuꞌuvacate teva miemete vateuquiyapa
mayanicü.
\v 8 ꞌAyumieme mücü cuie Xuriya Mataxüri catiniuyetevaca
hicüque.
\v 9 ꞌAnari nayeꞌani tita Cacaüyari mütiutayü Queremiyaxi
müpaü ꞌutainecacu tixaxatametütü, Meneiꞌüni xei
teviyari heimana tamamata pürata tuminiyari, que
mürayeꞌarücai ꞌiya, ꞌIxaherisixi teüteriyari müpaü
meteꞌeyeꞌatüacu,
\v 10 mepiꞌüitüa xari vevivame meminanairienicü cuie,
Tiꞌaitame que münetiuꞌaitüa.
\s Piratu Quesusi que mütiutaꞌivaviyaxü
\r (Maricuxi 15:2‑5; Rucaxi 23:3‑5; Vani 18:33‑38)
\p
\v 11 Mericüsü Quesusi niutaquerieni cuvexunaruri hüxie.
Mücü müpaü tinitaꞌivaviya, ꞌEcü Huriyusixi teüteriyari
tivaꞌaitüvame petihücü ꞌecü. Quesusi cayucuꞌimavatü
rehüave, ꞌEcüsü müpaü pecaniutaineni.
\v 12 Maraꞌacate memühüritüariecai ꞌuquiravesixi
meꞌixanetacacu ꞌasipücatiutaꞌa.
\v 13 Hicü Piratu müpaü tinitahüave, Pecativaꞌenie que
müreupaüme memaitüca ꞌahepaüsita memunenierixü.
\v 14 ꞌIya havaicü pücaꞌitaꞌei. ꞌAyumieme cui
niꞌiyarixiecaitüni cuvexunaruri.
\s Cuvexunaruri que mütiutaꞌaitaxü. Quesusi mümierienicü
\r (Maricuxi 15:6‑20; Rucaxi 23:13‑25; Vani 18:38‑19.16)
\p
\v 15 Mericüsü xexuime ꞌixüarapa cuvexunaruri
niyuvaüriyacaitüni memanutaxürivacai xevitü
müxünarienicü teüteri vahesie mieme, que müꞌane
müvanaquecai.
\v 16 ꞌAna ꞌanutahüiyacame mecanexeiyacaitüni mümarivacai
Vaxavaxi mütitevacai.
\v 17 Meꞌuyucuxeüriecu Piratu müpaü tinivarutahüave, Que
müꞌane püxenaque nemüxexünirieni, Vaxavaxiri, mesü
Quesusiri Cürisitu müterüvarüva.
\v 18 Müpaü pütimaicai, meꞌütesatü memiyetuacü.
\p
\v 19 Hicü Piratu mana ꞌacaicu ꞌisücame ꞌuvenieyasie,
ꞌüyaya niuqui neinüꞌairieni müpaü ꞌutaitü, Queneuhayeva
mücü tevi heiseriemecü yamüticamie. Cümana vaüca
nepütiucuinixü neheinüsita hicü yüvicüta.
\p
\v 20 Mericüsü maraꞌacate memühüritüariecai
ꞌuquiravesixita menivarutahüave teüteri memitavavirienicü
Vaxavaxi, memütetaꞌaitacü Quesusi mümierienicü.
\v 21 Hicü müpaü tinivarutahüave cuvexunaruri, ꞌIme
yuhutame que müꞌane püxenaque nemüxexünirienicü. Müme
müpaü mepaitücatei, Vaxavaxi queneuxüna.
\v 22 Piratu tivacühüave, Mericüte, queri neꞌiyurieni
Quesusi ꞌicü Cürisitu müterüvarüva. Yunaitü
meteꞌicühüave, Curuxisie queꞌumierieni.
\v 23 ꞌIya tivarahüave, Titayaricuta, queri tiuyuri ꞌaxa
tiuyuri. Müme cuini mieme meniutihivatücüne müpaü
meꞌutiyuatü, Curuxisie queꞌumierieniricü.
\p
\v 24 Piratu tiuxeiyaca que mütiyutexienecai, masi cuini
mieme que memüteyuxamurietüvecai, ha niutaꞌaita,
niucamaimani teüteri vahüxie müpaü ꞌutaitü, Ne
nepüꞌitiya, nehesie pücarahüivani ꞌicü xuriyayacü, xeme
püta xehesie pürahüiyani.
\v 25 Yunaitü teüteri müpaü metenitahüave, Xuriyayacü
tahesie querahüivani, tatüriyama vahesieta.
\v 26 Hicü nivaruxünirieni Vaxavaxi. Tiutaꞌaitaca Quesusi
mücuveiyaxüanicü, niyetuani curuxisie mümierienicü.
\p
\v 27 Mericüsü cuvexunarurisüa miemete cuyaxi parasiyusie
meheivitüca Quesusi cuyaxi vaquita, menivarutaꞌinieni
cuyaxi mana memayetecai yunaime.
\v 28 Meꞌitiquemaripieca, cuya ꞌücarieya mütaüraüye
menenacuvirieni.
\v 29 Xuya mumayari meꞌutasaca muꞌuyasie menenutimanirieni,
haca ꞌisüyari menicueitüani serietana. Hüxiena
metitunumaꞌutü meninanaimacaitüni müpaü meꞌutiyuatü,
Que ꞌacu Huriyusixi tivaꞌaitüvame.
\v 30 Meꞌiꞌaüsicavieca, haca meninavairieni, cümana
muꞌuyasie menicuvayacaitüni.
\v 31 Meꞌinanaimaca meninavairieni ꞌücari,
menitiquemaritüani ꞌixuriquieyacü. Mana meneihana
curuxisie mümierienicü.
\s Quesusi que mütiumierie curuxisie
\r (Maricuxi 15:21‑32; Rucaxi 23:26‑43; Vani 19:17‑27)
\p
\v 32 Mericüsü mana meꞌuyehutü menitaxeiya Sirenetanaca
Simuni titevacame. Mecaniviya menutüquirienicü curuxieya.
\p
\v 33 Curucuta mütiuyetevasie meniuꞌaxüani, taniuquicü
Müqui Muꞌuya Manuca mütiuyetevasie.
\v 34 Mana meniꞌitüani vinu masina siürica nücame
meuyuyehüacacü. Heꞌinüataca pücaꞌiꞌimücücai.
\p
\v 35 Curuxisie meꞌicavieca cuyaxi meniyutaꞌiva que
memüteheitahuriexüaniquecaicü ꞌixuriquieya.
\v 36 Mana mecatetü meniꞌüviyacaitüni.
\v 37 Muꞌuya heima meneivera xapa, que mütiutaxanesie
reꞌucame, ꞌICÜ QUESUSI CANIHÜCÜTÜNI HURIYUSIXI
MÜTIVAꞌAITÜVAME, ꞌanuyüneme.
\p
\v 38 Mericüsü ꞌauriena menivarutivütüani tenavayamete
yuhutame curuxisie, serietana xeime ꞌutatana xeime.
\v 39 Hicü müme memanuyecücacai ꞌaxa
metenicühüavecaitüni yumuꞌu meꞌutisiquetü
\v 40 müpaü meꞌutiyuatü, Cari ꞌecü pepicaꞌunaquecai
tuqui, haica tucari ꞌanayeyayu pepenuquitüaniquecai.
Parasü, queneuꞌatavicueisitüa xüca Cacaüyari
penuꞌayatüni. Curuxisie quenacayeꞌa.
\v 41 Müpaüta maraꞌacate memühüritüariecai mümeta
ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai ꞌuquiravesixi
vahamatü meꞌinanaimatü yunaitü müpaü
meniutiyuanecaitüni,
\v 42 Hipame niu nivatavicueisitüvacaitüni, pücayüve
müyutavicueisitüanicü yücümana. Cari ꞌIxaherisixi
catatiniꞌaitüvametüni niu. Mericüte, hicü queꞌacayani
curuxisie, yuri temütetaꞌerienicü tame hesiena.
\v 43 Mücüsietü Cacaüyarisie yuri pütiꞌeriecai, hicü
xüca ꞌinaquiꞌerieca queꞌitavicueisitüani müpaü
mainecaicü, Ne Cacaüyari necaninuꞌayatüni.
\v 44 Tenavayameteta ꞌauriena curuxisie memuyevücai
yaxeicüa ꞌaxa metenicühüavecaitüni.
\s Quesusi que mütiyetua yuꞌiyari
\r (Maricuxi 15:33‑41; Rucaxi 23:44‑49; Vani 19:28‑30)
\p
\v 45 Mericüsü tuca niucuyüre naisarie mana cuiepa cüa
caviecacuque niucuhecüare.
\v 46 Hicü cüa caviecacu Quesusi carima niutahiva müpaü
ꞌutaitü, Heri, Heri, rama savacütani, taniuquicü
Necacaüyari necacaüyari titayari penetiucuꞌeiri manuyüne.
\v 47 Hipatü müme muva memütiꞌucai meꞌuꞌenanaca müpaü
meniutiyuani, ꞌEriyaxi niutahüave.
\v 48 Xevitü müme ꞌunausarümetü neyani, haꞌiseveme
ꞌacuetü nitihüniya vinu masinacü. Hacasie ꞌiqueca
neitiserieni menuꞌienicü.
\v 49 Hipatü müpaü meniutiyuani, ꞌAcuxisü
tepütaneniereni, siparasü ꞌEriyaxi xüca ꞌuhamieni
ꞌitavicueisitüanique.
\p
\v 50 Quesusi tavari carima ꞌutahivaca niyetuani yuꞌiyari.
\v 51 Hicü ꞌixuriqui ꞌemayesuicai meuvücai tuquita
hixüata nisane heimana ꞌacayuaca. Cuie putayua, tetexi
tiutitarixü.
\v 52 Teuquiya nanutiyepietücani, yumüiretü Cacaüyari
teüterimama memeucusixüa mepanucuꞌuitüarie.
\v 53 Teuquiyapa meheyecüneca Cacaüyari quiecariena
meneutahaxüani ꞌanucuquecu ꞌiya, yumüiretü mepüvaruxei.
\p
\v 54 Hicü cuya mühüritüariecai hipatü hamatüana
memiꞌüviyacai Quesusi quepaucua cuie memuxei ꞌuyuaneme
memixei naitü que mütiuyü, cuini mieme menimamacaitüni
müpaü meꞌutiyuatü, Yuricü ꞌicü Cacaüyari
caninuꞌayatücaitüni.
\p
\v 55 Yumüiretüta ꞌucari mana menitiꞌucaitüni teva
metanenieretü. Müme Quesusimatü meneyecüne Carereyasie
meteꞌiminique.
\v 56 Mariya Mararatanaca xevitüta Mariya Cacuvu Cuse
müvavarusitücai, Severeu nivemama vavarusi hipatüta mana
menitiꞌucaitüni.
\s Quesusi que mütiucateuqui
\r (Maricuxi 15:42‑47; Rucaxi 23:50‑56; Vani 19:38‑42)
\p
\v 57 Mericüsü ꞌacayunirümecacu, tevi mana ninuani
xicutütü ꞌArimateya quiecametütü Cuse titevatü
mütiyüꞌüquitüvametücai Quesusisüa mieme.
\v 58 Piratusüa nuaca nitavavirieni Quesusi caxarieya.
Hicü Piratu müpaü pütiuꞌaitaxü müyetuiriyarienicü.
\v 59 Hicü Quesusi caxarieya necueni nitaꞌeima rinu
ꞌixuriquiyaricü ꞌitiyacamecü.
\v 60 Yuteuquiyapa neitateni mühecuacaisie meripai
mütiutaꞌaitacai müvayeꞌinierienicü ꞌaitüa. Tete
ꞌamünena ꞌacacurupaca teuquiya heunaca, neyani.
\v 61 Mana meniucateitüni Mariya Mararatanaca xevitü
Mariyamatü teuquiya hüxie.
\s Cuyaxi que memüteꞌiꞌüviyacai teuquiya
\p
\v 62 Mericüsü ꞌuxaꞌarieca, Pienixi ꞌutaxücu, maraꞌacate
memühüritüariecai Pareseusixi vahamatü
meniuyucuxeürieni Piratusüa
\v 63 müpaü meꞌutiyuatü, Tiꞌaitame tame tepeꞌeriva ꞌiya
tiyuꞌirüviyame que mainecai ꞌayeyuritü cuxi, Haica tucari
ꞌayeꞌayu nepanucuqueni ꞌutaitü.
\v 64 ꞌAyumieme quetineutaꞌaita teuquiya müꞌüviyarienicü
hairieca tixüyuque, capa teyüꞌüquitüvamete yüvicüta
meꞌaxüame meꞌinavanicü, müpaü capa metevarutahüavecü
teüteri, Müquite vasata panucuque. Xüca müpaü
meteyurienique, ꞌimatürieca mieme ꞌirümari peꞌivaniqueyu
meripai mieme.
\v 65 Piratu müpaü tinivacühüaveni, Xemesietü cuyaxi
xequenivaranuvitüqui. Xequenehu xequeneꞌüviyani que
xemüteyüvave.
\v 66 Müme mehecüneca meniꞌüviyacaitüni teuquiya. Cuyaxi
menivaruhüritüani, tetesie teuquiya meniuꞌinüaritüani
yuseyucü.
\c 28
\s Que müranucuquetüarie ꞌumieriecu
\r (Maricuxi 16:1‑8; Rucaxi 24:1‑12; Vani 20:1‑10)
\p
\v 1 Mericüsü ꞌuxipiya tucari ꞌutaxücu semana mexüacame
tucarisie yuimuana Mariya Mararatanaca xevitü Mariyamatü
mana meniuꞌaxüani meꞌixeiyaque teuquiya.
\v 2 Hicü cuie carima niutayuani. Taheima nacaneni
Tiꞌaitame tupirieya. Nuaca, heicurupaca tete, hesiena
nayerüni.
\v 3 Merücariyapaü pütiyuxexeiyacai, ꞌixuriquiteya
pütuxacai ꞌüvipaü.
\v 4 Meꞌimacatü tehüvemete cuyaxi meputiyüyüacacai,
müquite vahepaü meꞌanenetü menacüne.
\v 5 Hicü niuqui tuayame müpaü tinivarutahüave ꞌucari,
Xepücaheumamaca xeme. Ne müpaü nepütimate xemicuvautüve
Quesusi curuxisie memierie.
\v 6 ꞌUva pücayeca. Panucuquetüarie que mainecai.
Xequenacüni xequeneuꞌixüari haque matequi.
\v 7 Hicü cuitü xequenehu, müpaü xequetenivaretahüavi
teyüꞌüquitüvametemama müquite vasata
manucuquetüariecü, müxeꞌanuhaitüiyacü Carereyasiepai.
Mana xecaneixeiyacuni. Camü yanepütixeꞌutahüavixüri.
\v 8 Cuitü teuquiyapa meheyecüneca memamatü cui
meyutemamavietü meniutanausaxüani memütevataxatüanicü
teyüꞌüquitüvametemama.
\v 9 Hicü mana meꞌuhucacu Quesusi nivaranucunaque müpaü
ꞌutaitü, ꞌAixüa ꞌacu. Müme hetüana meꞌutihüximaꞌuca
menimayüani quetayasie, nenevieri menipitüani.
\v 10 Hicü müpaü tinivacühüaveni Quesusi,
Xepücaheumamaca. Xequenehu, xequetenivaretaxatüa neꞌivama
Carereyapai memüyehucü. Mana mepünesihexeiya.
\s Cuyaxi que memütevarutahüavixü maraꞌacate
memühüritüariecai
\p
\v 11 Mericüsü ꞌucari meꞌuhucacu, cuyaxi hipatü
quiecarisie menecüneta. Naitü que müreyü
metenivarutaxatüani maraꞌacate memühüritüariecai.
\v 12 Hicü ꞌuquiravesixi vahamatü meꞌuyucuxeürieca
meꞌuyuꞌenieca yunaitü, tumini vaüca menivaruꞌüitüani
cuyaxi
\v 13 müpaü meꞌutiyuatü, Xeme müpaü xequeneutiyuaneni,
Teyüꞌüquitüvametemama meniuꞌaxüani, mepinava mexi
tecusucai.
\v 14 Xüca cuvexunaruri tiutamarieni, tame ꞌaixüa
tepiyurieni xehesie mücarahüiyanicü.
\v 15 Müme tumini meꞌutanaquiꞌerieca yamepüteyuriecai que
memüteꞌutahüavarie. Müpaü pürecuxaxasiva Huriyusixi
vasata hicüque.
\s Quesusi que mütivaruhüritüa nüꞌarisixi
\r (Maricuxi 16:14‑18; Rucaxi 24:36‑49; Vani 20:19‑23)
\p
\v 16 Hicü teyüꞌüquitüvamete Tamamata Heimana Xevitü
Carereya menecüne mücü yemurisiepai Quesusi que
mütivarehüavecai memüyehucü.
\v 17 Meꞌixeiyatü nenevieri mecanipitüacaitüni,
hipatüsietü müme ꞌasimepücatemaicai xüca
yuritücaitüni me xüca catixaütüni.
\v 18 Hicü Quesusi ꞌaura niuyani, tinivarutaxatüani
müpaü ꞌutaitü, Naimecü heiserie nepexeiya taheima
cuiepata.
\v 19 ꞌAyumieme xequeneutayeixüa, teyüꞌüquitüvamete
xequenivarayeitüa yunaime nuivarite, xevacaꞌüyatü
taꞌuquiyarisüa nuꞌayasüa ꞌIyari Mütiyupatasüa
memümiemetetünicü,
\v 20 xetevaꞌüquitüatü yamemütecahunicü nai que
nemütixeꞌuꞌaitüa. Camüsü, nesietü tucaricü xehamatü
nepuyeicani mexi cataparive. Müpaü xeicüa caniꞌaneni.