\id MRK
\h Maricuxi
\toc1 Maricuxi
\mt MARICUXI
\mt2 Niuqui ꞌAixüa Manuyüne Que Mütiuꞌüxasitacai
\c 1
\s Tiꞌüyame Vani que müticuxatacai
\r (Mateu 3:1‑12; Rucaxi 3:1‑9, 15‑17; Vani 1:19‑28)
\p
\v 1 Niuqui ꞌaixüa manuyüne Quesusi Cürisitu Cacaüyari
münuꞌaya hepaüsita, ꞌipaü tiniusutüarieni.
\v 2 Quisariyaxi Cacaüyarisüa mieme mütixaxatametücai
xapayasie, müpaü catineꞌuca,
\q Camü, neniuqui tuayame necananunüꞌamücü meri.
\q Mücü ꞌaixüa caniyuriemücü ꞌahuye pecanuavecacu.
\q
\v 3 Macumavesie xevitü nahivani,
\q Xequenehaꞌaritüaca Tiꞌaitame huyeya, ꞌutaitü,
\q Xequeneutixeurariya huyeteya, ꞌutaitü.
\m
\v 4 Que müreꞌuxa, Vani macumavesie tineꞌüyanecaitüni,
müpaü ticuxatatü, memütehayevacü ꞌaxa
memüteyuriecaicü, mücücü memüteheuyehüviyarienicü,
ꞌarique memücaꞌüyarienicü.
\v 5 Yunaitü Cureya cuieyarisie quiecatari, yunaitü
Querusareme quiecatarita, meneyecüne meꞌixeiyacutü.
Nivarecaꞌüyacaitüni yunaime Curutani hatuxamesie,
meyuhecüatacacu ꞌaxa que memüteꞌuyuri.
\p
\v 6 Mücü Vani cameyu huxariyari cananacatücücaitüni,
navi hüyameyaricü nayühüacaitüni. Tüpuxi
nivacuacaitüni, yeuta mieme xiete niꞌiecaitüni.
\v 7 Que müticuxatacai, müpaü nainecaitüni, Xevitü
ꞌucanamieni neꞌutüma. ꞌIya yemecü caniveꞌemetüni, ne
pücatixaü. Ne ꞌaixüa nepücaꞌane nehesie mütinaquenicü
ni nemiparevienicü.
\v 8 Nesüari necanixeꞌüyaneni hacü. Mücü
canixecaꞌüyamücü ꞌIyari Mütiyupatacü.
\s Quesusi que mütiucaꞌüyarie
\r (Mateu 3:13‑17; Rucaxi 3:21‑22)
\p
\v 9 Mericüsü, ꞌana caninuani Quesusi, Nasareti heyeyaca
Carereya cuieyarisie. Vani canicaꞌüya Curutani hatuxamesie.
\v 10 Hicü Quesusi hapa ꞌanatiyeiximetü, muyuavi niuxeiya
ꞌanacayepierümeme. Canixeiya ꞌIyari ꞌacamieme para hesiena
müyuhayevacü, cucurupaü ꞌanetü.
\v 11 Xevitüta niutaniuni taheima, müpaü ꞌutaitü, ꞌEcü
pecaninenivetüni, necamaninaquiꞌerieca. ꞌAcümana
neninetemavieca.
\s Quesusi que mütiutaꞌinüasie
\r (Mateu 4:1‑11; Rucaxi 4:1‑13)
\p
\v 12 Hicü ꞌIyari neinüꞌani macumavesie.
\v 13 Mana niuyeicacaitüni huta teviyari tucari. Cauyumarie
niꞌinüatanecaitüni. Yeutari memüvaxuave niuyeicacaitüni
Quesusi. Cacaüyari tupirisiximama menipareviecaitüni.
\s Quesusi que mütisutüa tiꞌuximayatü Carereya
cuieyarisie
\r (Mateu 4:12‑17; Rucaxi 4:14‑15)
\p
\v 14 Mericüsü, Vani ꞌanutahüiyacu, Quesusi caninuani
Carereya cuieyarisie, niuqui cuxatatü ꞌaixüa manuyüne,
que mütiyüni Cacaüyari tiꞌaitametücacu ticuxatatü,
\v 15 yaꞌutaitü, Tucari canayeꞌaniri. Hicürixüa
Cacaüyari cuitü canisutüamücü ꞌena tiꞌaitatü.
Xequeteneuhayeva que xemüteyuriecai, niuqui ꞌaixüa
manuyünesie yuri xequeteneutaꞌeri.
\s Quesusi que mütivarutaꞌini hesiena memüteviyanicü
quesüteveiyamete yunaucame
\r (Mateu 4:18‑22; Rucaxi 5:1‑11)
\p
\v 16 Mericüsü, haracuna tesita ꞌuyemietü Carereya
cuieyarisie, canivaruxeiya Simuni ꞌAtüreximame
yuꞌivamacame. ꞌEmeneitavivivacaitüni vipi haracunasie,
memüquesüteveiyametetücaicü müme.
\v 17 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave, Cümü,
nehesie xequeteneviyani. Teüteri xevacuxexeürivame
nenixeꞌayeitüamücü, quesüte xemütevaruxexeürivapaü
hicü.
\v 18 Yapaucua yuvipi meꞌucuꞌeirieca, hesiena meteniuviya.
\p
\v 19 Hicü ꞌesiva ꞌumapai ꞌuyemietü nivaruxeiya Cacuvu
Vanimame yuꞌivamacame, Severeu nivemama. Müme canuvasie
meniyetecaitüni yuvipi memanesiquitüatü.
\v 20 ꞌIya nivarutaꞌinieni hesiena memüteviyanicü.
Yuquemasi Severeu meꞌucuꞌeirieca canuvasie yecaime,
teꞌivamete vahamame, Quesusisie meteniuviya.
\s Cacaüyari mücaꞌitiya que mütinücai tevi
\r (Rucaxi 4:31‑37)
\p
\v 21 Mericüsü Caperünaume menetaꞌaxüani. Hicü cuitüva
ꞌuxipiya tucarisie, Huriyusixi vatuquita heutahaca,
tiniꞌüquitacaitüni.
\v 22 Menihüxiyacaitüni tita mütiꞌüquitacai hepaüsita.
Que müꞌane heiserie mexeiyapaü
tinivaruꞌüquitüvacaitüni, que memücateꞌüquitacai müme
ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai.
\v 23 Mericüsü heutahacu, yapaucua tevi caneutahani
vatuquita cacaüyari mücaꞌitiya minücai. ꞌIya niutahiva
\v 24 müpaü ꞌutaitü, ꞌAi, que petatiꞌuximatüani, Quesusi
Nasaretitanaca ꞌacu. Petasiheuyehüanique petinua. Ne
nepümasimate que pemüpaicü. Que müꞌane Cacaüyarisie
mieme mupasie, ꞌecü pecanihücütüni, tinitahüave.
\v 25 Quesusi nitaꞌimaiya, müpaü ticühüavetü, Cayuvatü
ꞌaixüa, queneuxüna.
\v 26 Hicü mücü cacaüyari mücaꞌitiya, tevi nütü,
carima ꞌutahivatü, nixüna.
\v 27 Yunaitü meniuhüxiyani. ꞌAyumieme niuqui
meniutixüatüatücüne müpaü meꞌutiyuatü, Titari ꞌicü.
Que titita ꞌicü ꞌüquisica mühecua. Camü heiserie
hexeiyatü tinivaꞌaitüaca ꞌasita cacaüyarixi
memücaꞌitiyatüca, müme meniꞌenieni.
\v 28 Hicü cuitüva naisarie Carereya cuieyarisie
tiniutamariva que mütiuyuri.
\s Quesusi que mürenayehüa Pecuru varücaüya
\r (Mateu 8:14‑15; Rucaxi 4:38‑39)
\p
\v 29 Mericüsü tuquita meꞌayenexüaca, Simuni ꞌAtürexi
vaquie menecüne, Vani Cacuvu yunaitü.
\v 30 Simuni varücaüya mana niucateitüni hüiyatü.
Cuitüva metenitaxatüani Quesusi que müꞌanecai.
\v 31 Hicü ꞌaura ꞌayaca, mamaya ꞌuviyaca, nenucuhana.
Yapaucua cahüiyatü nayani ꞌuca, tinivarumini.
\s ꞌAcayunecu, yumüiretü que memüteꞌanayexüriya
\r (Mateu 8:16‑17; Rucaxi 4:40‑41)
\p
\v 32 Hicü taicai ꞌacayunecu, meniꞌatüirieni tecuicuicate
yunaime, müme meta cacaüyarixi memüvaviyacai.
\v 33 Yunaitü quiecatari meniyucuxeürieni quitenie hüxie.
\v 34 Yumüireme nivaranayexürieni cui memüyüacai
müireme cuiniyacü. Cacaüyarixita nivarayenüꞌaxüani
yuvaücavame. Pücavapitüacai cacaüyarixi memütiniunicü,
müme memimaicaicü.
\s Quesusi que müticuyeicacai Carereya cuieyarisie
ticuxatatü
\r (Rucaxi 4:42‑44)
\p
\v 35 Hicü ꞌuxaꞌarieca ximeri meri ꞌacuxi yüvicüta
nanucuqueni. Quita vayeyaca, neyani macumavesiepai. Mana
niuyutanenevieni.
\v 36 Hicü Simuni, hipatüta hamatüana memuꞌuvacai
menenucuyeique Quesusi.
\v 37 Meꞌitaxeiyaca müpaü metenitahüave, Yunaitü
mepümasicuvautüve.
\v 38 Quesusi müpaü tinivarutahüave, Cümüsüari ꞌuma
püta tepüyehu. Hipame quiecaritesie tepütayeixüani,
nemütivaretaxatüanicü manarita. ꞌAyumieme necaneyeyani.
\v 39 Hicü mana niuyeicacaitüni, ticuxatatü vatuquiteta
naisarie Carereyasie, varayenüꞌavatü cacaüyarixi.
\s Quesusi que mürenayehüa tevi cuiniyacü mücaꞌitiyacai
\r (Mateu 8:1‑4; Rucaxi 5:12‑16)
\p
\v 40 Mericüsü xevitü cuiniyacü mücaꞌitiyacai caninuani
hesüana, cui ꞌivavirietü. ꞌUtitunumaveca hüxiena, müpaü
tinitahüave, Xüca peꞌavaüriyani, ꞌecü pecaniyüveni
pemünesiꞌitieni.
\v 41 Quesusi ꞌinenimayatü yumama niutasera. Nimayüani
müpaü ticühüavetü, Nesüari nepünevaüriya.
Pecaniuꞌitiyaniri.
\v 42 Müpaü titahüavecu yapaucua peunua cuiniya. Tevi
ꞌitiyatü nayani.
\v 43 Cuini mieme ꞌihüritüatü, Quesusi neinüꞌani
cuitüva,
\v 44 müpaü ticühüavetü, ꞌAmarima ꞌaixüa, xeimetüme
pemücaraxaxatüvani havaicü. Maraꞌacamesüa quenemie
püta. Queneꞌaxeiyanüa. Pemanayevecü, quenanutimava que
müreꞌaitaxü Muisexi yapemütivatahecüatüanicü.
\v 45 Mücü masi mana heyaca yatiniutixatatüyani vaücava.
Naisarie tinicuxatacaitüni que mütiuyü. ꞌAyumieme Quesusi
pücayüvecai quiecarisie meꞌaxeni yuhecüatatü, masi yeuta
necateitüni macumavesie. Hesüana meniꞌaxecaitüni naisarie
quiecatari.
\c 2
\s Quesusi que mürenayehüa huriecame
\r (Mateu 9:1‑8; Rucaxi 5:17‑26)
\p
\v 1 Mericüsü yapaümexa tucari ꞌanucayacu, hutarieca
caninuani Caperünaumesie. Catiniutamariva quename quita
hayecatei.
\v 2 Yumüiretü cuitü meniyucuxeürieni.
Memüyumüirecaicü, ni quitenie hüxie mepücatenaquecai.
Mücü tinivacüxaxatüvacaitüni niuqui.
\v 3 Hicü hipatü huriecame meniꞌatüirieni, yunaucatü
mehecuetü.
\v 4 Hura meꞌecuenique meniyutatexieni teüteri
memüyumüirecaicü. ꞌAyumieme Quesusi manucatei qui heima
püta mecaneitiyepieni. Meꞌivatiꞌineca ꞌixumari muva
meneicatuani huriecame, ꞌitarisie ꞌacaime.
\v 5 Quesusi varuxeiyaca yuri que memüteꞌeriecai, müpaü
tinitahüave huriecame, Nenive, pepüreuyehüviyarie ꞌaxa
pemütiuyuricü.
\v 6 Hicü hipatü ꞌinüaricü memüteꞌüquitametücai muva
mecanayetecaitüni. Yuꞌiyarisie müpaü
meteniyücühüavecaitüni,
\v 7 Titayaricuta müya ticühüave icü. Pisevixima
Cacaüyari müpaü ꞌaxa ꞌutaitü. Quepainetü püyüve
müreiyehüvirieni tevi ꞌaxa tiuyurieyu. Xevitiüxa xeicüa
caniyüveni Cacaüyaritütü.
\v 8 Quesusi yuꞌiyarisie timaitü müya
memüteyücühüavecaicü, müpaü tinivarutahüave,
Titayari müya xeteyücühüave yuꞌiyarisie.
\v 9 Tita masi caticuanive. Que ticuanive müpaü
mütitahüave muhurie, Pepüreuyehüviyarie ꞌaxa
pemütiuyuricü. Caticuanive masi müpaü mütitahüave,
Quenanucuquexi, ꞌaꞌitari quenanucucueꞌi, quenecuyeicani.
\v 10 Paraque müpaü xemütehetimanicü Yuri Tevi
netitevatü heiserie nemexeiyacü cuiepa,
nemütivareuyehüvirienicü ꞌaxa meteyurieyu, müpaü
tinitahüave huriecame,
\v 11 ꞌEcü nepümarahüave, quenanucuquexi, ꞌaꞌitari
quenanucucueꞌi, ꞌaquie quenemie.
\v 12 Hicü nanucuqueni. Yuꞌitari ꞌanucucueca neyani yunaime
vahüxie. ꞌAyumieme yunaitü meniuhüxiyani. ꞌAixüa
meniutiyuanecaitüni Cacaüyari hepaüsita, müpaü
meꞌutiyuatü, Hasuacu tepücanenierivave ꞌipaü tiyüaneme.
\s Que mütitaꞌini Revi hesiena mütiviyanicü
\r (Mateu 9:9‑13; Rucaxi 5:27‑32)
\p
\v 13 Mericüsü tavari haracuna tesita neyani Quesusi.
Teüteri yunaitü hesüana meniꞌaxecaitüni. Mücü
tinivaꞌüquitüacaitüni.
\v 14 Hicü mana ꞌuyemietü nixeiya Revi ꞌAripeu
münuꞌayatücai teüteri memüteꞌayutituayasie ꞌacaime.
Müpaü tinitahüave, Nehesie quetineviyani. Revi
ꞌanucuqueca hesiena tiniuviya.
\p
\v 15 Mericüsü ticuacacu Quesusi Revi quita, yuvaücavatü
cuviyexunusie mieme memüteyetuiriyarie, hipatüta ꞌaxa
teyuruvamete metenicuacaitüni Quesusimatü
teyüꞌüquitüvametemama vahamatü. Meniyumüirecaitüni
memiveiyacai.
\v 16 Hicüsüari hipatü ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai, müme Pareseusixi vahesie
memüteviyacai, müme meꞌixeiyaca ticuacame ꞌaxa
teyuruvamete vahamame müme cuviyexunusie mieme
memüteyetuiriyari vahamame, müpaü metenivarutahüave
teyüꞌüquitüvametemama, Neuxei, püticuaꞌa pütiꞌie müme
cuviyexunusie mieme memüteyetuiriyari vahamatü, ꞌaxa
teyuruvamete vahamatü.
\v 17 Quesusi varuꞌenieca müpaü tinivarutahüave, Müme
ꞌaixüa memüteheuꞌerie tiyuꞌuhayemavame mepücaheuyehüva.
Müme memütecucuye püta mepeiyehüva. Nesü que
nemütinua, nepücanua nemüvataꞌinienicü müme
heiseriemecü yamemütecahu. Müme ꞌaxa memüteyurie püta
nevataꞌinienique nepunua, memütehayevacü ꞌaxa
memüteyuriecaicü.
\s Que memüteꞌitaꞌivaviyaxü haquiya hepaüsita
\r (Mateu 9:14‑17; Rucaxi 5:33‑39)
\p
\v 18 Mericüsü Vani teyüꞌüquitüvametemama, Pareseusixi
yunaitü ꞌicuai meniyuhaquiecaitüni heiva. Hipatü
meꞌuꞌaxüaca, müpaü metenitaꞌivaviya, Titayari Vani
teyüꞌüquitüvametemama, teyüꞌüquitüvamete Pareseusixi
vahesüa memümiemete titayari meteyuhaquie, ꞌahesüa
miemete teyüꞌüquitüvamete mecayuhaquiecacu.
\v 19 Quesusi müpaü tinivarutaꞌeiya, Que meteyüvave
memüyuhaquieca neneüqueme cupaniyerumama, neneüqueme mexi
vahamatü ꞌaꞌuca. Mexi neneüqueme vasata ꞌuca,
mecapüyüvave memüyuhaquieca.
\v 20 Tucari nayeꞌamücü quepaucua neneüqueme mütihanieni
vasata. ꞌAna meniyuhaquiecuni, ꞌiya tucari ꞌayeꞌayu.
\p
\v 21 Tevi ꞌixuriqui mücayutatutuvecü
pücaꞌimanesiquitüani ꞌixuriqui cui müyeꞌi. Mesü xüca
müpaü tiuyurienique, manesiqui hecuametütü müyeꞌi
pütahanaqueyu, sanimeyari masi ꞌaxa ꞌanetü nayaniqueyu.
\v 22 Tevi sixai müyeꞌisie pücaꞌicatuani vinu mücuanacü,
mesü xüca müpaü tiuyurienique, sixai nitasanequeyu, vinu
neuyeveniqueyu sixaita. Vinu masi sixai hecuamesie
canituarivani mücuanacü.
\s Teyüꞌüquitüvamete que memüteꞌivatihunaxüa türicu
ꞌuxipiya tucarisie
\r (Mateu 12:1‑8; Rucaxi 6:1‑5)
\p
\v 23 Mericüsü ꞌuxipiya tucarisie ꞌesipa niuyeicacaitüni,
teyüꞌüquitüvametemamata yunaitü. Müme menisutüani
meꞌicahurucatü müayeyari, mana meꞌuꞌuvatü.
\v 24 Hicü Pareseusixi müpaü metenitahüave, Neuxei,
titayaricuta müpaü meteyurie que mücatitauniva ꞌuxipiya
tucarisie.
\v 25 Quesusi müpaü tinivarutahüave, Hasuacu
xecateꞌititerüvavave que mütiuyuri Raviri, heiyehüatü
heuhacamütü, müme hamatüana memuꞌuvacaita
meheuhacacuicucacu.
\v 26 ꞌIya Cacaüyari quita neutahani quepaucua ꞌAviyatari
mühüritüariecai maraꞌacate vahepaüsita. Pa Cacaüyari
hüxie mamanari niuticuani. Maraꞌacate xeicüa heiserie
mepexeiya memiticuanicü mücü pa, hipatü heiserie
mepücahexeiya. Müme hamatüana memuꞌuvacai tinivaruminita
Raviri.
\p
\v 27 Müpaüta tinivarutahüave Quesusi, ꞌUxipiya tucari
caniutiꞌusieni teüteri vahesie mieme. Teüteri que
memüteꞌuveviya, ꞌuxipiya tucarisie mieme xeicüa
mepücaꞌutiveviya.
\v 28 ꞌAyumieme Yuri Tevi que nemütiteva, ꞌuxipiya tucari
hepaüsitata necatiniꞌaitani.
\c 3
\s Tevi mümamavaquicai
\r (Mateu 12:9‑14; Rucaxi 6:6‑11)
\p
\v 1 Mericüsü tavari tuquita neutahani. Tevi
mümamavaquicai muva nayecateitüni.
\v 2 Müme menihupiecaitüni, Capenayehüani ꞌuxipiya
tucarisie meteyücühüavetü, meꞌixanetacutü.
\v 3 Hicü Quesusi müpaü tinitahüave tevi
mümamavaquicai, Quenanucuquexi, hixüapa queneutaquexi.
\v 4 Müpaü tinivarutaꞌivaviya Quesusi, ꞌUxipiya tucarisie
tipitüarie ꞌaixüa mütiyurienicü, püpitüarie nusu ꞌaxa
mütiyurienicü. Tipitüarie mütiyutavicueisitüanicü,
püpitüarie nusu mütiyumienicü. Mümesü cayuvatü
meniumacaitüni.
\v 5 Hicü yuhaxüama varuxeiyaca, yuhiverietü
memüseseꞌicaicü yuꞌiyarisie, müpaü tinitahüave tevi,
ꞌAmama queneutasera. ꞌIya nitasera, ꞌaixüa ꞌanetü nayani.
\v 6 Hicü Pareseusixi mevayecüneca, müme Herurexisie
memüteviyacai vahamatü meniuyuꞌenieni hepaüsitana, que
memüteꞌimieniquecai.
\s Teüteri que memüteyucuxeürie haracuna tesita
\p
\v 7 Hicü Quesusi teyüꞌüquitüvametemama yunaitü
haracunapai menecüne. Yumüiretü teüteri
meniveiyacaitüni Carereyatari, Cureyatari,
\v 8 Querusaremetari, ꞌIrumeyatari, Curutani ꞌanutaüyetari,
Tiru ꞌaurie Siruni ꞌaurie quiecatari. Yuvaücavatü
meꞌuꞌenanaca nai que mütiyurienecai, hesüana
mecaniuꞌaxüani.
\v 9 Hicü nivarutaꞌaitüani teyüꞌüquitüvamete hura
memehanacü canuva hesiena mieme, capa meꞌisaipünacü,
memüyumüirecaicü teüteri.
\v 10 Yumüireme nivaranayexürüvacaitüni. ꞌAyumieme
yunaitü cuiniya memexeiyacai mesaipünetü hesüana
meniꞌaxecaitüni meꞌimayüanique. ꞌAyumieme canuva
niutaꞌaita.
\v 11 Cacaüyarixi memücaꞌitiyatüca meꞌixeiyatü, hüxiena
meniucaxürüvecaitüni, müpaü meteꞌuhivatü, ꞌEcü
Cacaüyari pecaninuꞌayatüni.
\v 12 ꞌIya heiseriemecü nivahüritüacaitüni
memücaꞌihecüatanicü que müpaicütücai.
\s Tamamata heimana yuhutame que mütivaranuyexei
nüꞌarisixi
\r (Mateu 10:1‑4; Rucaxi 6:12‑16)
\p
\v 13 Hicü neutiyune hürisie. Müme müvaranuyexei
nivarutaꞌinieni hesiena memüteviyanicü. Meꞌayecüneca
teüteri vasata, hesiena meteniuviya.
\v 14 Tamamata heimana yuhutame nivaranuyeteüxüa. ꞌArique
nivatanüꞌaxüaniquecaitüni memütecuxatanicü, hamatüana
memuꞌuvanicü,
\v 15 heiserie nivapitüaniquecaitüni
memüvaranayexürüvanicü tecuicuicate,
memüvarayenüꞌaxüanicüta cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene.
\v 16 Simuni püxevitütücai, Quesusi mitaterüvaxü
Pecuru,
\v 17 hipatüta, Cacuvu Severeu nuꞌaya, Vani Cacuvu ꞌivaya,
Quesusi mütivarutaterüvaxü Puhanerüquesi, taniuquicü
Türarücamete paine,
\v 18 ꞌAtürexi, Piripe, Parüturume, Mateu, Tumaxi, Cacuvu
ꞌAripeu nuꞌaya, Tareu, Simuni mücananisitatücai,
\v 19 Cura ꞌIsicariutitanaca ꞌarique Quesusi müyetua.
\s Que müꞌane ꞌaxa ꞌutaitü misevixima ꞌIyari Mütiyupata
\r (Mateu 12:22‑32; Rucaxi 11:14‑23; 12:10)
\p Hicü quita meneutahaxüani.
\v 20 Tavari yuvaücavatü teüteri meꞌuꞌaxüacu müme
mepüyutatexie metecuanique.
\v 21 Hicü maremama meꞌuꞌenanaca, meniuꞌaxüani
memenuhanacü. Müpaü meteniyücühüavecaitüni,
ꞌAsipücatimate que mütiyuriene.
\p
\v 22 Mücü meta, hipatü ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai, Querusaremesie memeyecü, müpaü
meniutiyuanecaitüni, Peheresepuri pinüꞌü. Cacaüyarixi
ꞌaxa memüꞌanene vaꞌuquiyarisie mütivayacü, ꞌayumieme
püvarayenüꞌa cacaüyarixi, meniutiyuanecaitünita.
\v 23 Hicüsüari yuꞌaurie varutacuevieca, ꞌüxasicü
müpaü tinivarutaꞌüquitüani, Cauyumarie que tiyüve
mayuyenüꞌanicü yücümana.
\v 24 Yaxeicüata, xeime cuieyarisie quiecatari xüca
hixüata meyusana, xüca meꞌayucaꞌunieca, mücü
vacuviyexunu pücayüveni ꞌemüreutevinicü.
\v 25 Xeime quie miemete hixüata xüca meyusana, xüca
meꞌayucaꞌunieca, mepücayüvaveni ꞌememüteheutevinicü.
\v 26 Cauyumarie xüca yucaꞌunarümenique, türücariyaya
hixüata xüca yusanaque, ꞌemüreutevinicü
pücayüveniqueyu. Pütaxüximeniqueyu püta.
\p
\v 27 Tevi pücayüve meutahanicü mütürücaüye quita,
piniteya mütinavanicü, me xüca caꞌihüanique
mütürücaüye meri. ꞌIhüame, pütinavani tita mütixuave
quitana.
\p
\v 28 ꞌIcü niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave,
naime ꞌaxa memüteyurie teüteri, mepüyüvave
memüteheuyehüviyarienicü, naime ꞌaxa memutiyuane.
\v 29 Masi que müꞌane ꞌaxa ꞌutaitü misevixima Cacaüyari
ꞌIyarieya Mütiyupata, mücü hasuacu pücareuyehüviyarieni
mücücü. Hesiena masi catiniuhüivani, yuheyemecü
ꞌemuvecü tita ꞌaxa mütiuyuri.
\v 30 ꞌIpaü niutayüni, müme müpaü memutiyuanecaicü,
Cacaüyari mücaꞌitiya ninüca.
\s Quesusi ꞌivamama varusieya
\r (Mateu 12:46‑50; Rucaxi 8:19‑21)
\p
\v 31 Hicü varusieya ꞌivamama yunaitü mecaniuꞌaxüani.
Tacua metiꞌutü metenitanüꞌairieni yuꞌaurie meꞌicuevietü.
\v 32 Teüteri yumüiretü menayetecaitüni hamatüana.
Müpaü metenitahüave, Neuxei, ꞌavarusi ꞌaꞌivama
mepümasihaꞌivava tacuapaitü.
\v 33 Mücü müpaü tinivarutahüave, Quehateri nevarusi
neꞌivama.
\v 34 Varanuxeiyatüyaca ꞌauriena mematecai, müpaü
niutayüni, Camü nevarusi neꞌivama.
\v 35 Que müꞌane yamütiyuriene que mütinaque Cacaüyari,
mücü canineꞌivatüni caninevarusitüni.
\c 4
\s ꞌImüari ꞌivivame ꞌüxasi hepaüsita que mütimasiücü
\r (Mateu 13:1‑9; Rucaxi 8:4‑8)
\p
\v 1 Mericüsü tavari haracuna tesita tiniutiꞌüquita.
Hesüana meniyucuxeürieni yuvaücavatü teüteri. ꞌAyumieme
canuvasie nacayerüni hapa yecaimesie. Yunaitü teüteri
cuiepa püta menitiꞌucaitüni ha tesita.
\v 2 Mana vaüca tinivaꞌüquitüacaitüni ꞌüxasi
hepaüsita. Hicü tiꞌüquitatü müpaü tinivarutahüave,
\v 3 Xequeneꞌenanaca. Camüsü, ꞌivivame neyani.
\v 4 Mericüsü ꞌimüari ꞌivienecacu, hipatü huyeta
niucaxürieni. Viquixi meniucaxürieni meniticuani.
\v 5 Hipatüta macutetexiyasie niucaxürieni, vaüca
mücaꞌacucuieyasie. Cuitüva niutineni, cuie
ꞌemücasuicaicü.
\v 6 Hicü quepaucua tau mane nicuini, niutivani
mücahananatücateicü.
\v 7 Hipatüta xuya ꞌimüariyarisata niucaxürieni. Xuya
niutivere, heimana niuyecüne. ꞌImüari cacaniutixuavere.
\v 8 Hipatüta cuie ꞌaixüa müracuꞌanesie niucaxürieni.
ꞌUtinexüaca ꞌutivavereca, niutixuavere. Hipatü xei
teviyari heimana tamamata nayani, hipatüta haica teviyari
ratüa, hipatüta xei sienituyari ratüa.
\v 9 Müpaüta niutayüni, Xaütünetü muꞌenaxü queꞌuꞌena.
\s Titayari ꞌüxasi hepaüsita ticuxatatü mütiꞌüquitacai
\r (Mateu 13:10‑17; Rucaxi 8:9‑10)
\p
\v 10 Hicü yühücüate metitetü, müme ꞌauriena
memütitecai, Tamamata Heimana Yuhutame vahamatü
menitaꞌivaviya ꞌüxasi hepaüsita que mütiꞌüquitacai.
\v 11 Müpaü tinivarutahüave Quesusi, Xeme
xecaniupitüarieni tita mütiutiꞌaviesiecai, xemütemaicacü
que mütiꞌane Cacaüyari tiꞌaitametücacu. Hipatü tacua
memütitei püta, naimecü ꞌüxasi hepaüsita xeicüa
mecaniupitüarieni ꞌutüarica manuyünepaü, para
memücaꞌixeiyacü, sepa yemecü memütanenierenique, para
ꞌasimemücatehetimanicü, sepa yemecü memüꞌenanacaque,
\v 12 capa taꞌaurie meꞌaxürienicü Cacaüyarisie
meteviyaque, capa meteheuyehüviyarienicü.
\s Quesusi que mütihecüatacai yüꞌüquisica tiꞌivivame
hepaüsita
\r (Mateu 13:18‑23; Rucaxi 8:11‑15)
\p
\v 13 Hicü müpaü tinivacühüaveni, Cari xeme ꞌicü
ꞌüxasi hepaüsita xepücaꞌuꞌenana. Quetütüri xeteꞌenanani
naime ꞌüxasi hepaüsita.
\v 14 ꞌIvivame niꞌivieneni niuqui.
\v 15 Hipatü huyeta miemete mecanihümetüni haque niuqui
mucaꞌiviya. Quepaucua memiꞌenie, cuitüva Cauyumarie
niꞌaxeni. Niuqui netücüni vahesüa mucaꞌiviya.
\v 16 Hipatüta yaxeicüa ꞌimüari mecanihümetüni
macutetexiyasie memucaꞌiviya. Quepaucua niuqui memüꞌenie,
yapaucua menitanaquiꞌerieni meyutemamavietü.
\v 17 Yücümana mepücahananatüca, masi
ꞌemepücateheutere. Quepaucua memüꞌuximatüarie quepaucua
memutaveiyarie ꞌicü niuqui hepaüsita, yapaucua
meniucunuitüarieni.
\v 18 Hipatüri ꞌimüari menihümetüni xuya
ꞌimüariyarisata memucaꞌiviya. Müme niuqui meniuꞌenieni,
\v 19 masi mepüyuhiveritüa tita hicü mütimieme
mehaꞌerivatü, tuminicü meyutemamavietü
mepüteyuꞌirüviya, hipameta vaücavame menihiveꞌerieca.
Mücücü niuqui niupünariexüani naisata.
Cacaniutixuavere.
\v 20 Hipatü ꞌimüari mecanihümetüni cuie ꞌaixüa
müracuꞌanesie memucaꞌiviya. Niuqui mecaniuꞌenieni,
meniuyuvaüriya meꞌinaquiꞌerietü, mecaniutixuxuavereni.
Hipatü xei teviyari heimana tamamata menacüne, hipatüta
haica teviyari menacüne, hipatüta xei sienituyari
menacüne.
\s Tita mütiꞌavie que mütihecüasieni
\r (Rucaxi 8:16‑18)
\p
\v 21 Hicü müpaüta tinivacuxaxatüvacaitüni, Cüxeme que
racueiya puticü manunamienicü, ꞌutatüa mutiquecanicü
nusu. Vapai püta caraqueca.
\v 22 Tita mütiꞌavie, masiücütü mayanicü xeicüa
ꞌapuve. Tita müranucaname, mühecüasienicü xeicüa
ꞌapuve.
\v 23 Xaütünetü muꞌenaxü queꞌuꞌena.
\p
\v 24 Müpaüta tinivacuxaxatüvacaitüni,
Xequeneyucuerivayurieca tita xemüteꞌenie hepaüsita. Que
xemütevaꞌinüasirie hipame, yaxeicüa
xepüteꞌinüasiyarieni. Hesiena payaxe, xeme xemüꞌenana
xehesie mieme.
\v 25 Que müꞌane tixaütü mürexeiya, tavari cuxi
pütimiquieni. Que müꞌane tixaütü mücarexeiya, sepa que
mütitita müreixeiya pütinavaiyarieni.
\s ꞌÜxasi ꞌimüari hepaüsita, que mütiutineica
\p
\v 26 Müpaüta tinivacuxaxatüvacaitüni, ꞌIpaü
catiniꞌaneni Cacaüyari tiꞌaitametücacu. Camü tevi
ꞌimüari niutaꞌivieni cuiepa.
\v 27 Niucahupuni nanucuquecani tucaricü tücaricü.
ꞌImüari niutineicani niutivavereni, mücü ꞌasicatimaicacu
que mütineica que mütiuvavere.
\v 28 Cuie yuxaüta pitinenetüva cüsunuyari meri, ꞌarique
müayeyari, ꞌarique tacari.
\v 29 Ticuayu, ꞌana türicu xicamete nivaranunüꞌamücü,
ꞌisanari mayeꞌacü.
\s ꞌÜxasi musitasa ꞌimüariyari hepaüsita
\r (Mateu 13:31‑32; Rucaxi 13:18‑19)
\p
\v 30 Hicü müpaü niutayüni, Que teꞌutiyuaneni, titapaü
tiꞌaneni Cacaüyari tiꞌaitametücacu. Que müꞌane ꞌüxasi
hepaüsita tepihecüatani.
\v 31 Musitasa ꞌimüariyaripaü caniꞌaneni. Cuiepa
mucaꞌiviva, xevitü ꞌimüari hepaüna ꞌanetü pücaxuave
cuiepa ꞌesipepetü.
\v 32 ꞌUcaꞌiviyaca caniutineicani. Tupiriya mutineica,
xevitü hepaüna ꞌanetü pücaxuave ꞌepapatü. Mamateya
neucunexüani ꞌetütütü. Taheima miemete viquixi
mecaniyüvaveni memüyutiꞌituatüanicü hesiena
ꞌetüriyarisie.
\s Titayari Quesusi mütiꞌüquitacai ꞌüxasi hepaüsita
ticuxatatü
\r (Mateu 13:34‑35)
\p
\v 33 Vaüca ꞌüxasi hepaüsita ticuxatatü ꞌiyapaü
ꞌaneneme tinivacuxaxatüvacaitüni niuqui, que
memüteyüvavecai memiꞌenienicü.
\v 34 ꞌÜxasi hepaüsita caticuxatatü
pücativacuxaxatüvacai. Teyüꞌüquitüvamete xeicüa
meꞌayetetü yühücüate tinivarutahecüatüani naime.
\s Quesusi que mütinütüa ꞌeca vitari
\r (Mateu 8:23‑27; Rucaxi 8:22‑25)
\p
\v 35 Hicü mücü tucarisie ꞌucutaicairecu müpaü
tinivarutahüave teyüꞌüquitüvamete, Hicümüsütari
ꞌanutaüye tepanucüne.
\v 36 Müme mevarucuꞌeirieca teüteri mana memütiꞌucai,
meneivitüni caꞌanatiyeivecacu canuvasie meyetetü.
Hipatüta canuvate menecüne hamatüana.
\v 37 Hicü yapaucua niucuꞌeca vaücava. Hamevari
neucayeurivecaitüni canuvasie. Nitihüniyarümecaitüni.
\v 38 Quesusi canuva cüsapa nacateitüni, muritarisie
ꞌutimuꞌutü, cusutü. Menenutahütüani müpaü
meteꞌicühüavetü, Tiꞌüquitame ꞌacu, pecareuꞌacuerivayurie
temeuyeveximecü.
\v 39 Hicü ꞌanucuqueca nitatieni ꞌeca. Müpaü tinitahüave
haracuna, Cayuvatü ꞌaixüa, quetineuhayeva. ꞌEca neunuani,
niucuharuanare yemecü.
\v 40 Müpaü tinivarutahüave teyüꞌüquitüvamete,
Titayari xetemama. Quepaütütü yuri xecateꞌerie.
\v 41 Müme masi cuini mieme meniutimamani. Müpaü
meteniyutahüave, Quepaicüri pühücü ꞌicü. ꞌAsita
ꞌecatütü haracunatütü meniꞌenieca que mütivaꞌaitüa.
\c 5
\s Cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene que memüteꞌinücai Cataratanaca
\r (Mateu 8:28‑34; Rucaxi 8:26‑39)
\p
\v 1 Mericüsü haracuna ꞌanutaüye menetaꞌaxüani Cataratari vacuiepa.
\v 2 Canuvasie ꞌanatiyacu, yapaucua tevi cacaüyari mücaꞌitiya minücai nenucunaque müquite vateuquiyapa ꞌayeneca.
\v 3 Mücü tevi vateuquiyapa necateitüni. Teüteri menitexiecaitüni meꞌihüanique tepüacü.
\v 4 Müixa nicuhüivacaitüni tepüacü yumamatesie yüꞌücatesie, peru yumamacü tepüa nanutequecaitüni, yüꞌücasie mieme nanuyequesinacaitüni. Xevitü hepaüna pücatürücaüyecai mimaxiutacü.
\v 5 Tucaricü tücaricü teuquiyapa nicuyeicacaitüni ya hürisie, cuhivanetü, tetecü yucuxitequetü.
\v 6 Hicü Quesusi ꞌuxeiyaca teva ꞌuyeicame, hepana niutanausa. Hüxiena niutitunumaqueni
\v 7 carima ꞌutahivatü, müpaü ꞌutaitü, Que penetiꞌuximatüani, Quesusi ꞌacu Cacaüyari yunaime vaheima macave pemünuꞌaya. Nepümasivaviri yanetihüritüatü Cacaüyari, penücahürixüa ꞌaxa nesiꞌuyurieni. Müpaü niutayüni
\v 8 Quesusi müpaü mütitahüavixücü, ꞌEcü cacaüyari pemücaꞌitiya, queneuxüna.
\v 9 Hicü müpaü tinitaꞌivaviya, Que petiteva. Mücü müpaü tinitahüave, Cuyaxi Xei Vaxayari netinitevaca, temütamüirecü.
\v 10 Vaücava vaüriyarica neyevaviriecaitüni Quesusi mücavaranuyenüꞌanicü mücü cuiepa.
\v 11 Mericüsü yemuritüa tuixuri metenicuacaitüni yuvaücavatü.
\v 12 Cacaüyarixi vaüriyarica meneyevaviriecaitüni yameteꞌicühüavetü, Tuixuri vahesüa quetananunüꞌa temüvanünicü müme.
\v 13 Hicü Quesusi nivarupitüani. Cacaüyarixi memücaꞌitiyatüca meꞌixünaca tevi menivarutiviya tuixuri, ꞌesivatücacu huta miriyari meyupaümeme. Tuixuri yapaucua meniutanausa ꞌaita meneucayune. Hapa meneuxürieni, meniucuini haracunasie.
\p
\v 14 Hicü tuixuri vahüvemete meniyutaꞌuna. Yametenicuxatacaitüni quiecari ꞌamüyevasie ꞌesimüyeyeusie. Teüteri menecüne mecunieretüvetü que mütiuyü.
\v 15 Quesusisüa meꞌuꞌaxüaca menixeiya tevi cacaüyarixi meminücai, Xei Vaxayari memiviyacai. Menixeiya mana ꞌacaime, heuquemarimacame, ꞌaixüa reꞌiyarime. Meniutimamani.
\v 16 Hicü müme memunenierixü metenivacuxaxatüvacaitüni que muꞌitüarie tevi, que mütiuyü tuixuri vahepaüsita.
\v 17 Teüteri menisutüani vaüriyarica meꞌipitüatü vacuiepa müyemiecü.
\p
\v 18 Hicü canuvasie cayerüximecacu Quesusi, ꞌiya tevi cacaüyarixi meminücai vaüriyarica canipitüani hamatüana muyeicanicü.
\v 19 Quesusiri pücaꞌipitüa. Müpaü püta tinitahüave, ꞌAquie quenemie ꞌamarema vahesüa. Yaquetinivaretaxatüa vaüca que mütiuyuri Tiꞌaitame ꞌahesie mieme, que matiunenimayataxü.
\v 20 Mücü neyani. Tamamata Quiecarite müracutevasie nisutüani ticuxatatü vaüca que mütiuyuri Quesusi hesiena mieme. Yunaitü menihüxiyacaitüni.
\s Cairu nuꞌaya que müranayehüiya, ꞌuca müticuyecai ꞌimayüacu Quesusi ꞌixuriquieya
\r (Mateu 9:18‑26; Rucaxi 8:40‑56)
\p
\v 21 Mericüsü hutarieca ꞌanutaüye ꞌanuyacu canuvasie, yuvaücavatü teüteri meniyucuxeürieni ꞌauriena haracuna tesita ꞌuvecacu.
\v 22 Mericüsü tuqui vaꞌü xevitü, Cairu titevatü, mana caninuani. Quesusi ꞌuxeiyaca niutihüximaqueni hüxiena.
\v 23 Vaüriyarica canipitüani müpaü ꞌutaitü, Nenive pemüxime ꞌucatütü. Quenemayüamie manayevenicü, ꞌayenieretü mayanicü.
\v 24 Quesusi ꞌutümana neyani.
\p Mericüsü meniveiyacaitüni teüteri yumüiretü meꞌisaipünatü.
\v 25 Hicü ꞌuca ꞌaniuyeicacaitüni vasata tamamata heimana huta viyari müyuriecai ticuyetü xuriya ꞌuhanisitüatü.
\v 26 Vaüca tiniꞌuxitüariecaitüni yumüireme teyuꞌuhayemavamete vahesüa ꞌaxetü. Tita mürexeiyacai nai tiniutixütüani tiyutuatü. Yutatexieca, cui niyüanecaitüni masi.
\v 27 ꞌUꞌenaca que müticuxaxasivacai Quesusi hepaüsita, ꞌutümana ꞌumietü teüteri vasata, Quesusi ꞌixuriquieya niumayüani,
\v 28 müpaü tiyücühüavetü, ꞌIxuriquieya xüca neꞌumayüani xeicüa, nenanayevemücü.
\v 29 Mericüsü yapaucua xuriya peunua maneicacai. Yuvaiyarisie müpaü tiniuyumani mücü cuiniya meunuacü.
\v 30 Hicü Quesusi yuꞌiyarisie retimaica yütürücariyacü miꞌaxixücü xeime, yapaucua taꞌaurie ꞌaveca teüteri vasata müpaü niutayüni, Quepai neꞌixuriqui pumayüa.
\v 31 Teyüꞌüquitüvametemama müpaü metenitahüave, Cari pevaxeiyatü teüteri naisata memasisaipünacacu, müya peraine, quepai pünesiꞌumayüa peraine.
\v 32 ꞌIya nanieretüyani, que müꞌane miyuri xeiyaque.
\v 33 ꞌUca ꞌuyüyüacatü maricacü, timaitü que mütiuyü yuhesie, hüxiena ninuani. Mana ꞌutihüximaqueca, naime tiniutahecüata que mütiuyü, que mütivaiyacü.
\v 34 Hicü müpaü tinitahüave, Nenive, yuri pemütiutaꞌericü pepanayeve. ꞌAꞌiyarisie pecaꞌuximatüarietü quenemie, ꞌaixüa pereuꞌerietü ꞌuxaꞌatüni varie yapecatiucacucuinetü.
\p
\v 35 Hicü müpaü ꞌutainecacu cuxi, vaꞌüsüa miemete meniuꞌaxüani müpaü meteꞌicühüavetü, ꞌAniveri pemü. Titayari petiꞌuximatüa cuxi tiꞌüquitame.
\v 36 Quesusi varuꞌenieca müpaü meteꞌicühüaveme, müpaü tinitahüave vaꞌü, Pepücaheumaca, yuri quetineꞌerieca xeicüa.
\v 37 Hicü teüteri pücavarupitüa memenuveiyacü. Pecuru Cacuvu yuꞌivamacame Vanimame xeicüa nivarupitüani.
\v 38 Hicü vaꞌü quie hetaꞌaca meyuxamurietüveme nivaruxeiya meꞌutisuaname meꞌutihivame yumüireme.
\v 39 Muva heutahaca müpaü tinivarutahüave, Titayari xeteyuxamurie xeteꞌutisuana. Nunusi pücamüqui. Pucusu xeicüa.
\v 40 Müme mecaninanaimacaitüni. Hicü yunaime varayenüꞌaca, nunusi muyecasie nivareutavitüni cuesieya varusieya mümeta hamatüana memuꞌuvacai.
\v 41 Hicü mamayasie tiviereca, müpaü tinitahüave yuniuquicü, Tarita cumi, taniuquicü, ꞌÜimari ꞌacu, quenanucuquexi nematinahüaveni.
\v 42 Yapaucua nanucuqueni nunusi, niuyeicacaitüni. Tamamata heimana huta viyari nexeiyacaitüni. Cuitüva meniuhüxiyani yemecü.
\v 43 Quesusi heiseriemecü yatinivarutahüave xevitü tüma mücaretimanicü que mütiuyü. Müpaüta tinivarutahüave, memüteꞌiminicü.
\c 6
\s Nasareti quiecarisie que mütiuyeicacai Quesusi
\r (Mateu 13:53‑58; Rucaxi 4:16‑30)
\p
\v 1 Mericüsü mana neyani, yuquiecari ninuani. Teyüꞌüquitüvamete meniveiyacaitüni.
\v 2 Hicü ꞌuxipiya tucari ꞌayeꞌacu, tuquita nisutüani tiꞌüquitatü. Müme memiꞌeniecai meyumüiretü menihüxiyacaitüni müpaü meꞌutiyuatü, ꞌIcü meixeiya, haque pemieme. ꞌIcü que tiupitüarie mütimaivenicü. Que tiupitüarie ꞌinüari mütürücavi mütiyurienecü.
\v 3 ꞌIcü caticaripiniteru, Mariya münuꞌaya. Cacuvu Cuse Cura Simuni vaꞌiva catihücü. ꞌUva tahesüa mecatetitei ꞌivamama ꞌucari. Hicü menitixaniꞌerieni.
\v 4 Quesusi müpaü tinivarutahüave, Tixaxatame veꞌeme caniꞌerivani naisarie, masi yuquiecarisie xeicüa yumarema vasata yuquita veꞌeme pücaꞌeriva.
\v 5 Mana pücayüvecai xeime ꞌinüari mütürücaüye mütiyurienicü. Hipame tecuicuicate xeicüa yuxexuime vahesie ꞌutimeca nivaranayexürieni.
\v 6 Yuri memücateꞌeriecaicü, niꞌiyarixiecaitüni. Hicü quiecarite ꞌesimüyeyeusie tiniꞌüquitanecaitüni.
\s Tamamata Heimana Yuhutame que mütivareutanüꞌaxüa teyüꞌüquitüvamete
\r (Mateu 10:5‑15; Rucaxi 9:1‑6)
\p
\v 7 Mericüsü Tamamata Heimana Yuhutame varutacuevieca yuꞌaurie, nivareutanüꞌaxüani yuhutatame. Heiserie nivarupitüani cacaüyarixi memücaꞌitiyatüca vahepaüsita.
\v 8 Müpaü tinivarutaꞌaitüani, tixaütü memücateꞌupiximenicü huyeta, mumuxi xeicüa, ꞌinüa pücatixaü, cüsiurita pücatixaü, tumini vivurasie yemaneme pücatixaü,
\v 9 memeuꞌuixüanicü cacai xeicüa, peru huta camixayari memücaꞌanacatütücanicü tinivarutaꞌaitüani.
\v 10 Müpaüta tinivarutahüave, Haque xemeꞌaxüani quita, muva xequeneyuhayevani ꞌasita quepaucua xemüyehuque.
\v 11 Quiecarisie quiecatari xüca mecaxetanaquiꞌerieni, xüca mecayuvaüriyani memüxeꞌenienicü, mana xequenanuyecüni, tumuanari xequeneucasixüa yucacaisie, müpaü xeteyurietü xemütetahecüatanicü vahesie que mürahüiva. ꞌIcü niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, Surumatari Cumuxatari cuini mieme mepücatatacuritüarieni müme vahepaü quepaucua ꞌisücame müvatacuevieni, mücü quiecarisie quiecatari que memütetatacuritüarieni.
\v 12 Hicüsüari teyüꞌüquitüvamete meneutayeixüani, müpaü metecuxatatü, teüteri memütehayevacü ꞌaxa memüteyuriecü.
\v 13 Yuvaücavame cacaüyarixi menivarayenüꞌaxüani. Tecuicuicateta yuvaücavame haseiti mevarucavirivatü menivaranayexürüvacaitüni.
\s Tiꞌüyame Vani que mütiumierie
\r (Mateu 14.1‑12; Rucaxi 9. 7‑9)
\p
\v 14 Hicü Herurexi mütiꞌaitametücai mana cuiepa niuꞌena que mütiuyü. Naisarie tiniutamariva que müꞌane mühücütücai Quesusi. Müpaü meniutiyuanecaitüni, Tiꞌüyame Vani caniyüaneni. Nanucuquetüarieni ꞌumüca, ꞌayumieme mücü türücariya nicuyuitüvani.
\v 15 Hipatüta müpaü meniutiyuanecatüni, ꞌEriyaxi canihücütüni, hipatüta, tixaxatame caniyüaneni meripai miemetexi texaxatamete vahepaü ꞌanetü.
\v 16 Herurexi masi ꞌuꞌenaca müpaü niutayüni, Süricü Vani canihücütüni nemiꞌaitaxü muꞌuya manutivitequienicü. Mücü nanucuquetüarieni, rainecai.
\p
\v 17 Mücü Herurexi meripai nivarutanüꞌani memiviyacü Vani. Casariyanata nenutahüani, müpaü mütinaquecaicü Heruriya. Müpaü tiniuyüni Herurexi mitivitücü yuꞌiva ꞌüyaya, Heruriya mütitevacai, Herurexi ꞌivaya Piripe titevacacu.
\v 18 Vani caviyarievetü cuxi müpaü tinicühüavecaitüni Herurexi, Pepücapitüarie pemevitücünicü ꞌaꞌiva ꞌüyaya.
\p
\v 19 Heruriya niꞌuxiveꞌeriecaitüni. Niyutexienecaitüni ꞌimiemütü Vani.
\v 20 Herurexi nimacarücaitüni Vani, ꞌimaitü tevi mühücütücaicü heiseriemecü yamüticamiecaicü, mupasiecaicü Cacaüyarisie mieme. Niꞌüviyacaitüni. ꞌIꞌenietü ꞌasipücatimaicai que mütiyuriemücücai. Siepüre ninaquecaitüni miꞌenienicü.
\v 21 Mericüsü tucari nayeꞌani Heruriya Vani maꞌivacü, quepaucua Herurexi ꞌixüarari mutavevi matinuivaxü yutucarisie. Teꞌaitamete, cuyaxi tevaꞌaitüvamete, Carereyatari vaꞌuquiyarima nivarutaꞌinieni.
\v 22 Heruriya nuꞌaya ꞌuca vatahaca, tiutineica, nivanaquecaitüni Herurexi mümeta hamatüana memütecuacai yunaitü. Cuiepa tiꞌaitame müpaü tinitahüave ꞌüimari, Tita mümatinaque queneneutavaviri, nemümasiminicü.
\v 23 Niyühüritüani yarehüavetü, Tita pemünetitavavirieni nepümasimini, sepa cuiepa nemütiꞌaita hixüata ꞌarücame pemünetiutavaviri.
\v 24 Hicü mana neyani ꞌüimari. Müpaü tinitahüave yuvarusi, Tita netitavavirieni. Mücü müpaü tinitaꞌeiya, Vani Tiꞌüyame muꞌuya quenetavavirie.
\v 25 Mexüiva heutahaca cuiepa tiꞌaitamesüa, nitavavirieni müpaü ꞌutaitü, ꞌIpaü canetininaqueni ne, hicü cuitü pemünesimini Vani Tiꞌüyame muꞌuya, pateyusie yecaime.
\v 26 Cuiepa tiꞌaitame cui niyuhiveriecaitüni. Muyühüritüacü, teüteri hamatüana memütecuacai vacü, ꞌayumieme pücayuvaüriyacai mitaꞌimaiyacü.
\v 27 Cuiepa tiꞌaitame cuya niutanüꞌani cuitü, ꞌitaꞌaitüaca Vani muꞌuya mütuimiecü.
\v 28 Mücü heyaca, muꞌuya nanutiviteni casariyanata. Pateyusie yecaime niꞌatüani. ꞌÜimari niyetuirieni, ꞌüimarita yuvarusi niyetuirieni.
\p
\v 29 Hicü meteꞌutamarieca, Vani teyüꞌüquitüvametemama menecüne, caxarieya menecueni. Teuquiyapa meneiteni.
\s Teüteri que mütivarumi ꞌauxüme miriyari
\r (Mateu 14:13‑21; Rucaxi 9:10‑17; Vani 6:1‑14)
\p
\v 30 Mericüsü nüꞌarisixi Quesusisüa meniyucuxeürieni, que memüteꞌuyuri que memüteꞌüquitacai meteꞌitaxatüanique.
\v 31 ꞌIya müpaü tinivarutahüave, Cümüsü taxaüta tepuhu macumavesie, xequeneꞌuxipieca ꞌesiva. Hipatü yuvaücavatü meniꞌaxecaitüni menecücacaitüni, ꞌayumieme tucari mepücahücai ni memütecuanicü müme.
\v 32 Hicü canuvasie menecüne macumavesiepai yühücüate.
\v 33 Yuvaücavatü menivaruxeiya memecü, menimaicaitüni Quesusi. Naime quiecarisie quiecatari yuvaücavatü yüꞌücama menecüne meꞌunausaxüaximetü. Meꞌuhaitütüatü menetaꞌaxüani müme meri.
\v 34 Hicü ꞌanatiyeiximetü Quesusi, teüteri nivaruxeiya yumüireme. Nivarutinenimayata, muxasi yühüveme memücahexeiya vahepaü memüꞌanenecaicü. Mana nisutüani tivaꞌüquitüatü müiremecü.
\v 35 Hicüsüari yaꞌatevacacu tau, teyüꞌüquitüvametemama hesüana meniyucuxeürieni müpaü meꞌutiyuatü, ꞌEna canacumaveni, yacanatevani tau.
\v 36 Quenivareutanüꞌaxüa ꞌaurava memütayeixüanicü quiecarite ꞌesimüyeyeusie ꞌemüyeyeusie, memüteyutinanairienicü ꞌicuai.
\v 37 Mücü masi müpaü tinivarutaꞌeiya, Xeme püta xequetenivarumicua. Müme müpaü metenitahüave, Tame teteꞌinanaiyu pa huta sienituyarisie ꞌarücame, tetevamini.
\v 38 Mücü müpaü tinivarutahüave, Quepaümeme xepexeiya pa. Xequeneuxeiya. Yametetimaica, ꞌAuxüme payari, huta quesüteyarita, metenitahüave.
\v 39 Hicü nivarutaꞌaitüani yunaime, memücuyaxixüanicü ꞌüxa macuyürasie yayupapaümetü.
\v 40 Mana menicuyaxixüani, xei sienituyari ya huta teviyari heimana tamamata yameyupapaümetü.
\v 41 Hicü ꞌauxüme payari ꞌanuꞌüca, huta quesüteyari meta, yuheima heutiniereca, pamüpariyusi ꞌipitüaca Cacaüyari, pa niutitara. Nivaruꞌüitüani teyüꞌüquitüvamete memüvaminicü. Huta quesüteyari niutimura yunaime vahesie mieme.
\v 42 Yunaitü meteꞌucuaca meniutihuxani.
\v 43 Hicü menicuxeürieni pa yuhayevameyari tamamata heimana huta quirivayari hüpüneme, quesüteyarita ꞌüarime yuhayevame.
\v 44 Müme memüteꞌucuai ꞌuquisi xeicüa ꞌauxüme miriyari mecaniyupaümecaitüni.
\s Quesusi ha heima que mütiuyeicacai
\r (Mateu 14:22‑27; Vani 6:16‑21)
\p
\v 45 Hicü nivarutamexüitüani teyüꞌüquitüvamete memacayaxecü canuvasie, memenuyehaitüiyacü Vesairapai haracuna ꞌanutaüye, mexi varateutüvacai teüteri.
\v 46 Vareutanüꞌaxüaca, hürisie neutiyune yutanenevienique.
\v 47 Hicü ꞌucutaicairecu, canuva haracuna hixüapa niuyemiecaitüni. Quesusi cuiepa püta niuyeicacaitüni yuxaütame.
\v 48 Mana meꞌuximatüariecame nivaruxeiya meꞌivequeme, vahepa mayeꞌecacaicü. Hicü ꞌesivatücacu tuxacüta, Quesusi vahepa canamiecaitüni haracuna heima ꞌumietü. Niuyeyaniquecaitüni.
\v 49 Müme meꞌixeiyaca haracuna heima ꞌumiecame, müqui meꞌerietü, meniutihiva.
\v 50 Yunaitü menixeiya, meniyumuinacaitüni. Mücü cuitü nivarutahüave. Müpaü niutayüni, Yuꞌiyari xequeneucayasa, ne nepüyüane. Xepücaheumamaca.
\v 51 Hicü vahesüa yeꞌacu, canuvasie ꞌacayerücu, ꞌeca neunuani. Müme cuini mieme menihüxiyacaitüni meniꞌiyarixiecaitüni.
\v 52 Pa hepaüsita que mütiuyü ꞌasimepücatehetimaivavecai, masi yuꞌiyarisie meniupupurucaitüni.
\s Quesusi que mütivaranayexürüvacai Quenesareti cuieyarisie
\r (Mateu 14:34‑36)
\p
\v 53 Hicü ꞌanutaüye meꞌanucüneca Quenesareti cuieyarisie menetaꞌaxüani. Mana menecuvieni canuva.
\v 54 Canuvasie meꞌanaticünecu, yapaucua meneitimani quiecatari.
\v 55 Naisarie miemete vahesüa meniutanausaxüani. Menisutüani tecuicuicate mevaꞌatüvatü ꞌitarisie meꞌaheime haque memeꞌenana quename mana nua.
\v 56 Naisarie que müticuyeicacai, quiecarite ꞌesimüyeyeusie, ꞌemüyeyeusie, yeuta, tecuicuicate menicutuarivacaitüni quiecari hixüapa, vaüriyarica meꞌipitüatü ꞌixuriquieya xeicüa memümayüanicü. Yunaitü memicumaüvacai menanayexürüvecaitüni.
\c 7
\s Tita caꞌitiyacame meyeitüa tevi
\r (Mateu 15:1‑20)
\p
\v 1 Mericüsü ꞌauriena meniyucuxeürieni Pareseusixi,
hipatüta ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai Querusareme
memeyecü.
\v 2 Menivaruxeiya teyüꞌüquitüvametemama hipame
metecuacame vamama caꞌitiyacacu mecamaimatücaitü
Huriyusixi vayeiyari que mütiꞌane. Meniniuquixiecaitüni
müme.
\v 3 Pareseusixi, hipatüta Huriyusixi teüteriyari
yunaitü, xüca cuini mieme mecaꞌutimaimani, tixaü
mepücatecuaca, yutusima vayeiyarisie yametecahutü.
\v 4 Quiecari hixüapa meꞌayecücatü xüca mecayuvenani
hacü, mepücatecuaca. Vaücava cuxi müireme yeiyari
canixuaveni yamemütecahu, tecüxite xarite casute que
memüteꞌitie.
\v 5 Hicü Pareseusixi teꞌüquitameteta müpaü
metenitaꞌivaviya, Titayari yutusima vayeiyarisie
yamecatecahu ꞌahesüa miemete teyüꞌüquitüvamete. Mesü
vamama caꞌitiyacacu mepütecuaꞌa.
\v 6 Mücü müpaü tinivarutaꞌeiya, Cari Quisariyaxi
ꞌaixüa painecai meripai, xexatatü xeme, ꞌaixüa yuhesie
ꞌaxa müꞌane xemüꞌavietacü. Müpaü catinaꞌuca,
\q ꞌIcü teüteri yutetacü veꞌeme mepünesixata,
\q Que memüteꞌuꞌiyari püta teva mepuꞌuva.
\q
\v 7 Xüanacüa xeicüa menenayexeiyani
\q Tita memüteꞌüquita, teüteri vaꞌaisica mühücücü
xeicüa.
\m
\v 8 Tita mütiꞌaitacai Cacaüyari xeteꞌuhayevaca, teüteri
vayeiyarisie xeteniviyani, tecüxite harevemete que
xemütehauxina, tavari hepaüna müireme que xemüteyurie.
\p
\v 9 Müpaüta tinivarutahüave, Visi xepüteyurie xeme,
xeꞌihayevaca tita Cacaüyari mütiꞌaitacai
yaxemütecahunicü yuyeiyarisie.
\v 10 Muisexi müpaü naineni, Quetinivareuyehüvirieca
ꞌaꞌuquiyari ꞌavarusi. Tavari müpaü canaineni, Que müꞌane
ꞌaxa mutaineni yuꞌuquiyari yuvarusi hepaüsita,
queꞌumierieni xei mieme.
\v 11 Xemesü püta müpaü xeniutiyuaneni, Tevi xüca
müpaü ticühüaveni yuꞌuquiyari yuvarusi, nepini naime
cümana pemüpareviyaniqueyu, mücü Curuvani
canihücütüni, taniuquicü, nepimini Cacaüyari, que
maine,
\v 12 mücücü xepücaꞌipitüaca ꞌuxaꞌatüni varie
ꞌasimütiyurienenicü yuꞌuquiyari yuvarusi vahesie mieme.
\v 13 Xecaneyeitüani tita Cacaüyari mütiutayü,
yaxetecahutü yuyeiyarisie, que xemütevaretuiri yunivema.
Vaücavamecü xepüteyurie ꞌicüpaü.
\p
\v 14 Tavari yuꞌaurie varutacuevieca teüteri, müpaü
tinivarutahüave, Xequeneneꞌenieca yunaitü,
xequetenemaivaveni.
\v 15 Tevi ꞌaurie tixaütü pücatixuave hesiena heutahame
müyüveni caꞌitiyacame meyeitüanicü. Tita taütana
müratineica, mücü püta canihücütüni tita caꞌitiyacame
müreyeitüva tevi.
\v 16 Xaütü netü muꞌenaxü queꞌuꞌena.
\p
\v 17 Hicü teüteri varucuꞌeiriecu, quita heutahacu,
teyüꞌüquitüvametemama menitaꞌivaviya ꞌüxasi hepaüsita
que mütiꞌüquitacai.
\v 18 Mücü müpaü tinivarutahüave, Cari xemeta
ꞌasixepücatemaivave vahepaü. Xeme müpaü xecatehetimaive,
naitü tevi ꞌaurie mütixuave hesiena heutahame pücayüveni
caꞌitiyacame meyeitüanicü
\v 19 ꞌiyarieyasie mücaheutahaquecü. Huriepana püta
neutahaqueni, nihüani. Müpaü ꞌutaitü, naime ꞌicuai
ꞌitiyacame nixatacaitüni.
\v 20 Tita tevi taüta müratineica, mücü püta
canihücütüni tita caꞌitiyacame meyeitüa.
\v 21 Teüteri vaꞌiyarisie catinimiemetüni ꞌaxa que
memüteyücühüave, que memütevacumaüva que müꞌane
mücayüꞌüya mücayücüna,
\v 22 que memütenavaya, que memüteyumemiva, que
memüteꞌicumaüva xeime ꞌüyaya, que memüteꞌihiveꞌerie tita
mücativapini, ꞌaxa que memüteꞌuꞌiyari, que memüteꞌirüma,
que memüteyucahiveꞌerie merucuyatüvetü, que
memüteyucuasiri, que memüteyusevixima ꞌaxa meꞌutiyuatü,
que memüteyucataveꞌerie yacü xeicüa que
memüteyücühüave.
\v 23 Mücü naitü ꞌaxa que memüteyurie, vataüta
catinimiemetüni. Mücü caꞌitiyacame caneyeitüvani tevi.
\s Yuri que mütiꞌeriecai ꞌuca Sirupenisiyatanaca
\r (Mateu 15:21‑28)
\p
\v 24 Hicü mana heyaca, Tiru cuieyarisie ninuani, Siruni
cuieyarisie. Quita hetaꞌacu, pücaꞌinaquecai Quesusi xevitü
mütimariecacü, peru pücayüvecai mana müyuhayevacü
camarivatü.
\v 25 Mericüsü, ꞌuca niuꞌena hepaüsitana. Cacaüyari
mücaꞌitiya ninücaitüni ꞌiya nuꞌaya ꞌucatüme. ꞌUca cuitü
hesüana nuaca, hüxiena niutihüximaqueni.
\v 26 Cüriyecusixi vaniuqui caniniuquieyatücaitüni,
Sirupenisiyasie ninuivametücaitüni. Vaüriyarica
nipitüacaitüni meyenüꞌanicü cacaüyari ꞌaxa müꞌane,
mixünacü niveya.
\v 27 Quesusi müpaü tinitahüave, Neuyeveca meri türi
memütihuxanicü. ꞌAixüa pücaꞌane türi vapa
müvanavairienicü, sinurixi müvaminicü.
\v 28 Mücü müpaü tinitaꞌeiya, Xasunicü peputaine ꞌuqui,
peru ꞌasita sinurixi mepiticuaꞌa türi vapa mexatüa
mücavivive temüxiquiyari.
\v 29 Quesusi müpaü tinitahüave, ꞌAixüa pemutayücü,
quenemie. Camü cacaüyari ꞌaxa müꞌane ꞌari nixüna ꞌanive.
\v 30 Hicü yuquie hetaꞌaca canitaxeiya yunive ꞌutasie
cacaime, cacaüyari ꞌaxa müꞌane ꞌixünacu.
\s Quesusi que mürenayehüa tevi mücaheuꞌenacai
münenuriecai
\p
\v 31 Hicü Tiru cuieyarisie heyeyaca Siruni cuieyarisie
niuyeyune. Tamamata Quiecarite müracutevasie ꞌuyeyaca,
Carereya haracunayarisie netaꞌani.
\v 32 Mana meniꞌatüirieni tevi mücaheuꞌenacai
münenuriecai. Vaüriyarica menipitüani hesiena
mutimenicü.
\v 33 Yateva heivitüca hücüame teüteri memücaꞌanuꞌuva,
nacatana neicaꞌuitüani yuꞌitüvame. ꞌUtaꞌaüsicavieca
nimayüani nenieya.
\v 34 Yuheima heutiniereca naꞌaivani Quesusi. Yuniuquicü
müpaü tinitahüave tevi, Hepata, taniuquicü
quevatiyepietücani paine.
\v 35 Yapaucua nacateya nivatiyepierixüani nenieya
niuxünarieni, heiseriemecü ꞌutaniutü nayani.
\v 36 Hicüsüari nivaruhüritüani xeime
memücatehecuxaxatüvanicü, peru que mütivaruhüritüa,
müme masi yemecü metenicuxatacaitüni naisarie.
\v 37 Vaücavamecü menihüxiyacaitüni teüteri
yameꞌutiyuatü, Naime ꞌaixüa catiniuyurieni. Müme
memücaheuꞌenanacai meheuꞌenanacame nivarayeitüvani, müme
memücaniuvavecai meniuvaveme nivarayeitüvani.
\c 8
\s Teüteri que mütivaruni nauca miriyari
\r (Mateu 15:32‑39)
\p
\v 1 Mericüsü ꞌanapaitütü tavari yumüiretü teüteri
meyucuxeüriecu, ꞌicuai mecahexeiyacacu,
teyüꞌüquitüvamete nivarutacuevieni yuꞌaurie. Müpaü
tinivarutahüave,
\v 2 Ne teüteri nepüvanenimaya. Haica tucari mepuyuri
nehamatü. ꞌIcuai mepücahexeiya.
\v 3 Meyehacacuitüveme xüca nevareutanüꞌaxüani vaquie,
huyeta mepeꞌamüxüani, hipatü tevapai
mecaniquiecataritüni.
\v 4 Teyüꞌüquitüvametemama müpaü metenitaꞌeiya, Haque
mieme peyüve pa mütivaruminicü ꞌime ꞌena macumavesie.
\v 5 Mücü müpaü tinivarutaꞌivaviya, Quepaümeme
xepexeiya pa. ꞌAtahutame, meniutiyuani.
\v 6 Hicü nivarutaꞌaitüani teüteri cuiepa memücuyaxecü.
ꞌAtahuta payari ꞌutiꞌüca, pamüpariyusi ꞌipitüaca
Cacaüyari, nititara. Teyüꞌüquitüvamete nivaruꞌüitüani
memüvaminicü. Müme mecanivarumini teüteri.
\v 7 Yapaümeme quesüte menivarexeiyacaitünita
ꞌesimemüpepe. Pamüpariyusi ꞌipitüaca Cacaüyari,
tiniutaꞌaita quesüte memümiquienicüta.
\v 8 Meteꞌucuaca meniutihuxani. Yuhayevameyari tarimeyari
meniucuxeürieni teyüꞌüquitüvamete, ꞌatahuta quirivayari
nayani.
\v 9 ꞌEsivatücacu nauca miriyari mecaniyupaümecaitüni
teüteri. Hicü nivareutanüꞌaxüani.
\v 10 Teyüꞌüquitüvamete vahamatü yunaitü canuvasie
menacayaxe, Rarümanuta müracutevasie menecüne.
\s ꞌInüari que memüteꞌitavaviri Pareseusixi
\r (Mateu 16:1‑4; Rucaxi 12:54‑56)
\p
\v 11 Hicü Pareseusixi meniuꞌaxüani. Menisutüani niuqui
mexüatüatü hamatüana, meꞌivavirietü ꞌinüari
memüxeiyacü muyuavisie mieme mupitüarie,
memiꞌinüatanicü.
\v 12 Mücü yuꞌiyarisie haꞌaivatü müpaü niutayüni,
Titayari ꞌinüari metevava hicü miemetexi. Niuqui
caniseüyeni que nemütixecühüave, yemecü ꞌinüari
mepücapitüarieni hicü miemetexi.
\v 13 Varucuꞌeirieca hutarieca nacayerüni canuvasie,
ꞌanutaüyepai neyani.
\s Tiyucuxanariyame Pareseusixi vahesüa mümieme
\r (Mateu 16:5‑12)
\p
\v 14 Mericüsü teyüꞌüquitüvamete metenatümaiya pa
memaꞌüniquecai. Xeime hücüa mepexeiyacai pa canuvasie.
\v 15 Hicü müpaü tinivarutaꞌimaiya, Yumarima ꞌaixüa
xequeneyucuerivayurieca tiyucuxanariyame hepaüsita
Pareseusixi vahesüa mümieme, Herurexisüa mümieme.
\v 16 Müme müpaü meteniyutahüave, Pa temücaheyeꞌüicü
müya naineni.
\v 17 Quesusi tiutimaica que memüteyücühüavecai müpaü
tinivarutahüave, Titayari niuqui xetexüatüa pa
xemücahexeiyacü. Xecateꞌenana, xecatemaivave cuxi.
Xeꞌiyari cuxi tiseseꞌi.
\v 18 Xeꞌuhüxitü xecateheuneniere, xeꞌunacatü
xecateheuꞌenana, tixaü xecatehaꞌeriva.
\v 19 ꞌAuxüme payari neꞌutitaracu ꞌauxüme miriyari vahesie
mieme, quepaüme quirivayari hüpüneme xepucuxeürie
muyuhayevaxü. Müme müpaü meniutiyuani, Tamamata heimana
hutame.
\v 20 Mücü tivarahüave, ꞌAtahuta payari nauca miriyari
vahesie mieme neꞌutitaracu, quepaüme quirivayari
xepucuxeürie muyuhayevaxü. Müme meniutiyuani, ꞌAtahutame.
\v 21 Müpaü tinivarutahüave, Queri xecatemaivave cuxi.
\s Macüpecai que müranayehüiya Vesairasie
\p
\v 22 Hicü mecanetaꞌaxüani Vesairapai. Teüteri
meniꞌatüirieni ꞌuqui macüpecai, vaüriyarica meꞌipitüatü
mimayüanicü.
\v 23 Hicü macüpecai mamayasie tiviereca, quiecari
tesitapai neihana. Heꞌaüsicamaxüaca hüxitana, hesiena
ꞌutimeca, müpaü tinitaꞌivaviya, Tixaü pecatixeiya.
\v 24 Hicü ꞌanutaniereca müpaü niutayüni, Teüteri
cüyexi nepüvaxeiya yaxeicüa meꞌaneneme, peru teüteri
meneuꞌuvani.
\v 25 Hicü hutarieca hüxitana niutimeni. Tevi nanutaniere,
heunieretü nayani. Naime tiniuxeiya que mütivayacü.
\v 26 Hicü Quesusi nitanüꞌani quiena müpaü titahüaveca,
Quiecarisie pepücaheumieni, xeime pepücaraxaxatüvani.
\s Pecuru que mütiyutahecüataxü
\r (Mateu 16:13‑20; Rucaxi 9:18‑21)
\p
\v 27 Hicü Quesusi teyüꞌüquitüvamete vahamatü yunaitü
menecüne. Quiecarite ꞌesimüyeyeusie meniuꞌuvacaitüni
Sesareya Piripu ꞌaurie. Mana huyeta meꞌuyehutü, müpaü
tinivarutaꞌivaviya teyüꞌüquitüvamete, Teüteri que
meꞌutiyuane que nemüpaicü ne.
\v 28 Mümeri müpaü metenitaꞌeiya, Hipatü müpaü
meniutiyuane, Vani Tiꞌüyame pemühücücü, hipatüta
ꞌEriyaxi pemühücücü, hipatüta texaxatamete
pemüxevitü.
\v 29 Hicü müpaü tinivarutaꞌivaviya, Xemete que
xeꞌutiyuane que nepüpaicü. Pecuru müpaü tinitaꞌeiya, Que
müꞌane heiserie mupitüarie Cürisitutütü, ꞌecü
pecanihücütüni.
\v 30 Hicü nivaruhüritüani ꞌasimemücatehehüavenicü
xeime hepaüsitana.
\s Quesusi que mütihecüatacai que mütimierieniquecai
\r (Mateu 16:21‑28; Rucaxi 9:22‑27)
\p
\v 31 Hicüsüari nisutüani tivaꞌüquitüatü, müpaü
ꞌutaitü, Neuyeveca cuxi ne Yuri Tevi que nemütiteva vaüca
nemüticuinecü. Taꞌuquiyarima, maraꞌacate
memühüritüarie, mümeta ꞌinüaricü memüteꞌüquitamete
mecanenitixaniꞌeriecuni. Necanimieriemücü,
necananutanierimücü hairieca tucarisie.
\v 32 ꞌIcü niuquieya canihecüacaitüni que mutayü. Hicü
Pecuru yateva heivitüca nisutüani ꞌicuꞌimaiyatü.
\v 33 Quesusi taꞌaurie ꞌaveca, hipame varuxeiyaca
teyüꞌüquitüvamete, nicuꞌimaiyani Pecuru müpaü ꞌutaitü,
Xaüsie queneuyeꞌa Cauyumarie Nehüxie pepücaꞌuveni. ꞌEcü
Cacaüyaripaü pepücareꞌiyari, teüteri vahepaü xeicüa
pepüreꞌiyari.
\p
\v 34 Hicü yuꞌaurie varutacuevieca teüteri,
teyüꞌüquitüvamete vahamame müpaü tinivarutahüave, Tevi
xüca yuvaüriyani nehamatü muyeicanicü, queyuxaniꞌerieca,
queyuvaüriyani sepa curuxisie mümierieni, nehesie
quetiviyani.
\v 35 Que müꞌane müyutavicueisitüamücü
caniyutatümaiymücü. Que müꞌane müyutatümaiya nehesie
mieme, niuqui ꞌaixüa manuyünesie mieme, mücü
niyutavicueisitüamücü yemecü.
\v 36 Tevi nai cuiepa mütixuave xüca raꞌivanique, tita
raꞌivaqueyu xüca yutatümaiyanique.
\v 37 Tevi titacü tiyutuani yutucari mücanavaiyarienicü.
\v 38 Hicü miemetexi hipame vaꞌüitama memüvacumaüva ꞌaxa
memüteyuruva vasata ꞌuyeicatü, que müꞌane münesiteviya
miteviya neniuqui, neta Yuri Tevi que nemütiteva
necaniteviyacamücü ꞌiya quepaucua nemunuani
neꞌuquiyaripaü nemarivetü, netupirisixima memüpasie
Cacaüyarisie mieme vahamatü.
\c 9
\p
\v 1 Hicü müpaü tinivarutahüave, Niuqui caniseüyeni que
nemütixecühüave, hipatü ꞌuva memuꞌuva mepücacuini mexi
mecanenierivave que mütiyüni quepaucua Cacaüyari munuani
türücaüyemecü tiꞌaitatü. ꞌArique mücaque
mecanicuicuni.
\s Quesusi yücü ꞌanetü que müratüa
\r (Mateu 17:1‑13; Rucaxi 9:28‑36)
\p
\v 2 Hicü ꞌataxeime tucari ꞌanucayacu Quesusi nivarevitüni
Pecuru Cacuvu Vani yemuri ꞌamanutitevisie yuhücüame. Mana
yücü ꞌanetü nayeitüarieni vahüxie.
\v 3 Quemarieya xavatütü nayani, cui tuxatü ꞌüvipaü.
Cuiepa mütama turiyame müya ꞌaneneme pücayüve
mitiyeitüani.
\v 4 Mana ꞌEriyaxi Muiseximatü memasiücütü menacüne,
Quesusimatü metenicuxatacaitüni.
\v 5 Hicü Pecuru müpaü tinitahüave Quesusi, Tiꞌüquitame
ꞌacu, ꞌaixüa caniꞌaneni ꞌuva temuꞌuvacü. Camüsü xamaru
tepütivevieni haicame, ꞌahesie mieme xeime, Muisexisie
mieme xeime, ꞌEriyaxisie mieme xeime.
\p
\v 6 Pecuru ꞌasipücatimaicai que mütayüniquecai,
teyüꞌüquitüvamete cui memeumamacaicü. ꞌAyumieme müpaü
putayü.
\v 7 Hicü haivitüri nuaca nivaruꞌetüriviya. Xevitü
niutaniuni haivitürisie yaꞌutaitü, ꞌIcü caninenivetüni
neninaquiꞌerieca, xequeneꞌenieca.
\v 8 Yapaucua mehanieretücüneca naisarie, xeime
mepücaꞌuxei yuꞌaurie ꞌuveme, Quesusi xeicüa meniuxeiya.
\p
\v 9 Hicü yemurisie meꞌacanexüaximecacu, Quesusi
nivarutaꞌaitüani ꞌasimemücatehehüavenicü xeime tita
memüteꞌuxei, mexi Yuri Tevi müquite vasata
caꞌanucuquevecai cuxi, ꞌariqueque xeicüa.
\v 10 Que mainecai yamecatenicahucaitüni, peru yusata
niuqui menixüatüacaitüni tita mütixatacai, manucuqueni
müquite vasata que mainecai.
\v 11 Hicü müpaü metenitaꞌivaviya, Müme ꞌinüaricü
memüteꞌüquitamete, titayari müpaü meteꞌutiyuane quename
heuyevese ꞌEriyaxi meri munuani.
\v 12 Mücü müpaü tinivarutaꞌeiya, Neuyeveca ꞌEriyaxi
meri munuani ꞌaixüa miyurieni naime. Masi que reꞌuxa Yuri
Tevi hepaüsita, que müreuyevese vaüca müticuinecü
müxaniꞌerivanicü.
\v 13 Masi ne müpaü netinixecühüaveni, ꞌEriyaxi
caninuaniri. Yamepiyuri que mütivanaquecai, müpaü que
müreꞌuxa hepaüsitana.
\s Quesusi que mürenayehüa temaicü, cacaüyari ꞌaxa
müꞌane ꞌiviyacacu
\r (Mateu 17:14‑21; Rucaxi 9:37‑43)
\p
\v 14 Hicü mevaranucuꞌaxirümecacu hipame
teyüꞌüquitüvamete, yumüireme teüteri menivaruxeiya
teyüꞌüquitüvamete vaꞌaurie, mümeta ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai menivaruxeiya niuqui
mexüatüacame vahamame.
\v 15 Hicü teüteri meꞌixeiyaca Quesusi, meniuhüxiyani,
hepana meniutanausaxüani menitavaüritüani.
\v 16 Mücü müpaü tinivarutaꞌivaviya müme ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai, Titacü niuqui xetexüatüa
vahamatü.
\v 17 Tevi xevitü müpaü tinitaꞌeiya, Neuxei tiꞌüquitame,
nenive ꞌuquitüme nepümasiꞌatüiri, cacaüyari ꞌaxa müꞌane
minüꞌücü caꞌitaunietü mütaniunicü.
\v 18 Sepa haque meitaꞌaxiya peiyehüpa, cuaimuxari
püvayeneica, yutametecü pütiutaqueve putanaranare. Ne
nenivarutavavirieni teyüꞌüquitüvamete ꞌahesüa miemete
memenayehüanicü, peru mepüyutatexie.
\v 19 Mücü müpaü tinivarutaꞌeiya, Cari hicü miemete
yuri xepücateꞌerie. Quepaümexa peuyevese xehamatü
nemucani. Quepaümexa nepüxenevieca. Xequenavitüqui.
\v 20 Hicüsüari meniꞌatüirieni. Mücü cacaüyari
ꞌixeiyaca Quesusi, yapaucua nitanüni temaicü. Cuiepa
ꞌucaveca ꞌiya, nicurupenecaitüni, cuaimuxari ꞌanativietü.
\v 21 Quesusi müpaü tinitaꞌivaviya quemasieya, Quepaümexa
piꞌaxiya. Mücü müpaü niutayüni, Nunusiyaripai.
\v 22 Müixa taipa hapa neihüpani ꞌimienique. ꞌEcü xüca
peyüveni ꞌasipemütiyurieni, quetanenenimayaca
quetaneparevieca.
\v 23 Quesusi müpaü tinitahüave, Titasü peraine, xüca
neyüveni pemaine. Que müꞌane yuri mütiꞌerie naimecü
püyüve.
\v 24 Hicü temaicü quemasieya müpaü tiniuhiva, Yuri
nepütiꞌerie ꞌacu, queneneuparevi yuri xüca necatiꞌerieca.
\v 25 Quesusi yumüireme varuxeiyaca meꞌanausaxüaximeme
hepana meyucuxeürienique, nitatieni cacaüyari ꞌaxa müꞌane
müpaü ticühüavetü, Neuxei ꞌecü cacaüyari
pemücaꞌitaunie mütaniunicü müꞌenanicü, ne
nematiniꞌaitüaca pemixünacü, tavari pemücaꞌiviyanicü.
\v 26 ꞌIya cacaüyari ꞌutahivaca ꞌitacasetü carima,
nixüna. Müquipaü ꞌanetü nayani temaicü. ꞌAyumieme
ꞌesivatücacu yunaitü müpaü meniutiyuani, Caniumüniri.
\v 27 Perusü Quesusi temaicü mamaya ꞌuviyaca nenucuhana.
ꞌIya nanucuqueni.
\p
\v 28 Hicü quita heutahacu, teyüꞌüquitüvametemama
müpaü menitaꞌivaviya yuhücüate meꞌayetetü, Titayari
tetetatatexie tame temayenüꞌanicü.
\v 29 Mücü müpaü tinivarutahüave, Yunenevietü
yuhaquietü xeicüa caniyüveni meyenüꞌanicü ꞌipaü
ꞌaneneme.
\s Quesusi tavari que mutayü que mütimierieniquecai
\r (Mateu 17:22‑23; Rucaxi 9:43‑45)
\p
\v 30 Hicü mana menecüne. Carereya cuieyarisie
meniuyecüne. Pücaꞌinaquecai xevitü mütitamarienicü.
\v 31 Teyüꞌüquitüvamete tinivaꞌüquitüacaitüni. Müpaü
tinivarutahüave, Ne Yuri Tevi nehücütütü nepüyetuiya
teüteri vamamasie. Menenimiecuni. Nemierieme, hairieca
tucari ꞌanucayayu nenanucuquemücü.
\v 32 Müme ꞌicü niuqui mepücahetimaivavecai.
Menimamacaitüni meꞌitaꞌivaviyaque.
\s Que müꞌane masi müveꞌeme
\r (Mateu 18:1‑5; Rucaxi 9:46‑48)
\p
\v 33 Mericüsü Caperünaume menetaꞌaxüani. Quita
meheutahaxüacu müpaü tinivarutaꞌivaviya, Titacü niuqui
xetexüatüacai huyeta.
\v 34 Müme cayuvatü xeicüa meniumacaitüni, niuqui
memüxüatüacaicü huyeta que müꞌane müme masi
müveꞌemetücaicü.
\v 35 Hicü ꞌayerüca, Tamamata Heimana Yuhutame
varutacuevieca yuꞌaurie, müpaü tinivacühüaveni, Xevitü
xüca veꞌeme ꞌayeimücüni, neuyeveca yunaime vaparevivame
mayuyeitüanicü ꞌimatüreme mayuyeitüanicü.
\v 36 Hicü nunusi ꞌahanaca vahixüapa nitaqueni. ꞌItituca
müpaü tinivarutahüave,
\v 37 Que müꞌane xeime mütanaquiꞌerieni ꞌipaü meꞌaneneme
türi nehesüa mümiemecü, mücü canenitanaquiꞌerimücü
ne. Que müꞌane münesitanaquiꞌerieni ne xeicüa
pücanesitanaquiꞌerieni, masi que müꞌane münesiheyenüꞌa
canitanaquiꞌerimücüta.
\s Que müꞌane mücatasiꞌayeꞌuni, mücü tahesie tiniviyani
\r (Rucaxi 9:49‑50; Mateu 10:42)
\p
\v 38 Vani müpaü tinitahüave, Tiꞌüquitame, xeime tahesie
mücativiya tecaniuxeiya varayenüꞌavame cacaüyarixi ꞌaxa
memüꞌanene, ꞌahesüa niu miemetütü. Mücü tahesie
mücativiyacü, ꞌayumieme tepinena.
\v 39 Quesusi müpaü niutayüni, Xepücaꞌinenaca. Tevi
xüca türücaüyemecü ꞌinüari tiyurieneni, müpaü
ꞌutaitü quename nehesüa mieme, quetiyüveni cuitüva
nehepaüsita ꞌaxa mutaineni.
\v 40 Que müꞌane mücatasiꞌayeꞌuni, tahesie catiniviyani.
\v 41 Que müꞌane xei tecüxiyari müxeharitüani
Cürisitusüa miemete xemühümecü, yemecü peixeiyani tita
müraꞌivaxü.
\s Titacü mütitiquetamüre
\r (Mateu 18:6‑9; Rucaxi 17:1‑2)
\p
\v 42 Que müꞌane mitiquetamüra xeime ꞌicü türi yuri
memüteꞌerie, masi ꞌaixüa püyüniqueyu mata mahete xüca
ꞌecatütüanique cüipieyasie, haramarasie xüca
heucahüiyanique meripai.
\v 43 ꞌAmama xüca masihecahüpani, quenavitequi. Masi
ꞌaixüa püyüniqueyu pemamapurutü xüca peheutahanique
tucari maxuavesie, hutame peꞌucamamatü xasi taiyariyarisie
pemücaheutahanicü mücatüvesie.
\v 44 Mana cuisi müvacüme pücamüni tai pücatüveni.
\v 45 ꞌAꞌüca xüca masihecahüpani, quenavitequi. Masi
ꞌaixüa püyüniqueyu xüca peꞌücapurutü peheutahanique
tucari maxuavesie, hutame peꞌucaꞌücatü xasi taiyariyarisie
pemücauhüiyanicü mücatüvesie.
\v 46 Mana cuisi müvacüme pücamüni tai pücatüveni.
\v 47 ꞌAhüxi xüca masihecahüpani, quenivatituꞌi. Masi
ꞌaixüa püyüniqueyu xüca peheutahanique haque Cacaüyari
müraꞌaita tapa peꞌacüpetü, xasi taiyariyarisie
pemücauhüiyanicü hutame peꞌucahüxitü.
\v 48 Mana cuisi müvacüme pücamüni, tai pücatüveni.
\p
\v 49 Yunaitü meniꞌitiyacuni taicü, naitü mavari que
mütiꞌitiva ꞌunacü.
\v 50 ꞌUna ꞌaixüa caniꞌaneni, peru xüca hamuritü
ꞌayanique, titacü haꞌusivime xeteheyeitüaniqueyu ꞌuna.
ꞌUna xequenexeiyani yuhesie ꞌaixüa xeteyuxexeiyatü.
\s Quesusi que mütiꞌüquitacai, ꞌuqui yüꞌüya mücuꞌeirie
hepaüsita
\r (Mateu 19:1‑12; Rucaxi 16:18)
\c 10
\p
\v 1 Mericüsü mana heyeyaca, Cureya cuieyarisie ꞌuyeyaca,
Curutani hatuxame ꞌanutaüye ninuani. Mana tavari teüteri
hesüana meniyuxeüriecaitüni. Que mütiyurienecai, tavari
tinivaꞌüquitüacaitüni.
\v 2 Hicü Pareseusixi meniuꞌaxüani, müpaü
meteꞌicuꞌivaviyatü meꞌiꞌinüatatüvetü, Titauniva ꞌuqui
yüꞌüya mücuꞌeirienicü meꞌutiyuatü.
\v 3 Mücü müpaü tinivarutaꞌeiya, Que tixeꞌuꞌaitüa
Muisexi.
\v 4 Müme müpaü metenitahüave, Muisexi nipitüani tevi
xapa mütavevienicü ꞌeiriya hepaüsita, ꞌarique
micuꞌeirienicü.
\v 5 Quesusi müpaü tinivarutaꞌeiya, Xeꞌiyari müseseꞌicü
ꞌayumieme ꞌicü ꞌaitüarica tinixeꞌutaꞌutüirieni.
\v 6 Peru matüaripai naitü mütiunetüariepai, Cacaüyari
nivarutivevieni ꞌuquitüme ꞌucatüme.
\v 7 ꞌAyumieme ꞌuqui niyupatamücü, yuquemasi yuvarusi
vahesüa niyeyeimücü, yuꞌüyasie tiniviyamücü.
\v 8 Memüyuhutacai xei vaiyari mecanacünicuni meyuxevitü,
cananuyüneni. ꞌAyumieme mecaniyuxevini, mepücayuhutari.
\v 9 Mericüsü Cacaüyari que mütivaruxeviriyaxü, tevi
pücavataxüriexüani.
\p
\v 10 Hicü quita meꞌayetetü, teyüꞌüquitüvamete tavari
menitaꞌivaviya mücü hepaüsita que mutayü.
\v 11 Quesusi müpaü tinivarutahüave, Que müꞌane
ꞌicuꞌeirieme yüꞌüya, xeime püta mütivitüni, mücü
nicumaüvani que müꞌane mücayüꞌüya.
\v 12 ꞌUcata xüca ꞌicuꞌeirieni yücüna, xeime püta xüca
ꞌuticünata, mücü nicumaüvani que müꞌane mücayücüna.
\s Quesusi que mütiuniu, türi ꞌaixüa memüꞌitüarienicü
\r (Mateu 19:13‑15; Rucaxi 18:15‑17)
\p
\v 13 Hicü hesüana mecanivaꞌatüvacaitüni türi vahesie
mutimenicü, peru teyüꞌüquitüvamete
menivarutateꞌacaitüni.
\v 14 Quesusi varuxeiyaca teyüꞌüquitüvamete que
memüteyuriecai niuyehaꞌani. Müpaü tinivarutahüave,
Xequenivapitüaca türi nehesüa memüꞌaxenicü.
Xepücavanenasitüiyani. Cacaüyari müya meꞌaneneme
catinivaꞌaitüvametüni.
\v 15 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, que
müꞌane nunusipaü mücayuvaüriya Cacaüyari
mütitaꞌaitüanicü yapücatipitüarieni.
\v 16 Hicü yumamasie varutitücütü yacaniutainecaitüni
para ꞌaixüa memüꞌitüarienicü vaheima ꞌutimeca.
\s ꞌUqui müxicutücai
\r (Mateu 19:16‑30; Rucaxi 18:18‑30)
\p
\v 17 Mericüsü Quesusi niyemieximecaitüni. Hicü tevi
ꞌunausarümetü hesüana ninuani. Hüxiena niutitunumaqueni
müpaü ticuꞌivaviyatü, Tiꞌüquitame ꞌaixüa
pemütiucaꞌiyari ꞌacu, tita reuyevese nemütiyurienicü
tucari mücaxüve nehesie mütinaquenicü.
\v 18 Quesusi müpaü tinitaꞌeiya, Titayari ꞌaixüa
netiucaꞌiyarime penetixata. Tevi ꞌaixüa mütiucaꞌiyari
ꞌapücaꞌuyeica, Cacaüyari yuxevitü ꞌaixüa pütiucaꞌiyari
püta.
\v 19 ꞌEcüsü ꞌaitüarica pepümate, pepücatiꞌamieni,
xeime ꞌüyaya cünaya pepücacumaüvani, pepücatinavayani,
xeimesie pepücarahüpani petiꞌitavatü,
pepücatiꞌacuamanani, ꞌaquemasi ꞌavarusi
quetinivareuyehüvirieca, que manuyüne.
\v 20 ꞌIya müpaü tinitahüave, Tiꞌüquitame, ꞌicü
naimesie yanepüticamie temaicüyaripai.
\v 21 Quesusi ꞌixeiyatü ninaquiꞌeriecaitüni. Müpaü
tinitahüave, Xevitiüxa xeicüa peuyevese yapemütiyurieni.
Quenemie, tita pemürexeiya quetinetua, tuminiyari
quenivarumicua puvüresixi. Mücücü muyuavisie vaüca
pepeucaqueni. Pevareꞌüitüame quenayeꞌa, nehesie
quetiniviyani, sepa curuxisie pemumierienique.
\v 22 ꞌIcü niuquicü panutixünetüya. Yuhiverietü
caneyani vaüca mürexeiyacaicü.
\p
\v 23 Hicü Quesusi yuꞌaurie hanieretüyaca müpaü
tinivarutahüave teyüꞌüquitüvamete, Canicuaniveni
xicusixi memayeꞌaxüanicü Cacaüyari
mütivaꞌaitüvametünicü.
\v 24 Teyüꞌüquitüvamete menihüxiyacaitüni niuquieyacü.
Quesusi hutarieca müpaü tinivarutahüave
teyüꞌüquitüvamete, Nenivema, canicuaniveni müme yuri
memüteꞌerie tuminisie memayeꞌaxüanicü Cacaüyari
mütivaꞌaitüvametünicü.
\v 25 Sepa mücacuanivenique cameyu manuyehani ꞌivipame
hüxieyasie, peru siepüre yeme pücuanive xicu mayeꞌanicü
Cacaüyari mütiꞌaitüvametünicü.
\v 26 Müme masi vaüca menihüxiyacaitüni. Müpaü
meteniyücühüavecaitüni, Mericüte, xüca müpaü ꞌaneni,
quepai püyüve mütavicueisitüarienicü.
\v 27 Hicü Quesusi vaxeiyatü müpaü niutayüni, Teüteri
mepücayüvave memüyutavicueisitüanicü, masi Cacaüyari
caniyüveni müvatavicueisitüanicü. Cacaüyari naimecü
caniyüveni.
\v 28 Hicüsüari Pecuru nisutüani müpaü ticühüavetü,
Camüsü tame naime teteꞌucuꞌeirieca ꞌahesie tepüteviya.
\v 29 Quesusi müpaü niutayüni, Niuqui caniseüyeni que
nemütixecühüave, que müꞌane micuꞌeirie yuqui yuꞌivama
yuvarusima yuquemasima yüꞌüitama yunivema yucuie, xüca
varucuꞌeirieni necümana, niuqui ꞌaixüa manuyünesie mieme,
\v 30 xei sienituyari masi varexeiyatü canayeimücü hicü
quite, ꞌivamarixi, yuvarusima, yunivema, cuie.
ꞌUximatüarietü varexeiyatü canayeimücü. Tucari
ꞌumamiesie ꞌayeꞌame, tucari mücaxüve hexeiyatü
canayeimücü.
\v 31 Peru yuvaücavatü hicü memüveꞌemete, ꞌimatüremete
mecanacünicuni, ꞌimatüremete veꞌemete mecanacünicunita.
\s Tavari Quesusi que mutayü que mütimierieniquecai
\r (Mateu 20:17‑19; Rucaxi 18:31‑34)
\p
\v 32 Mericüsü huyeta meniuhucaitüni Querusareme
meutiyune ꞌutüa, Quesusi nanuhaitüacaitüni.
Teyüꞌüquitüvamete menihüxiyacaitüni. Hipatü
memiveiyacai menimamacaitüni. Hicü tavari yateva
canivarevitüni Tamamata Heimana Yuhutame. Nisutüani
tivacuxaxatüvatü que müꞌitüarieniquecai,
\v 33 müpaü ꞌutaitü, Neuxei, Querusareme
tenetaꞌaxüacuni. Ne Yuri Tevi que nemütiteva
necaniyetuiyamücü maraꞌacate memühüritüarie vahesüa,
müme ꞌinüaricü memüteꞌüquitamete vahesüa. Vaꞌisücate
menesitahüaveyu, necanimieriemücü, menesiyetuayu teüteri
memücahuriyusixi vahesüa.
\v 34 Müme mecanenitananaimacuni, yuhaxüama nehesie
meniutaꞌaüsicaviecuni menenicuvaxüacuni, mecanenimiecuni.
Peru hairieca tucari ꞌayeꞌayu, necananucuquemücü.
\s Cacuvu Vanimatü que memüteꞌitavavirie
\r (Mateu 20:20‑28)
\p
\v 35 Hicü Severeu nivemama Cacuvu Vani yuhutatü ꞌaura
meꞌacüneca, müpaü metenitahüave, Tiꞌüquitame,
pütasinaque tahesie mieme yapemütiyurienicü, que
temümatetavavirieni.
\v 36 Mücü müpaü tinivarutaꞌeiya, Que tixenaque
yanemütiyurienicü xehesie mieme.
\v 37 Müpaü metenitaꞌeiya, Quetaneupitüa ꞌatemutiyaxecü
xevitü ꞌaserieta xevitüta ꞌaꞌutata, quepaucua visi
peꞌanetü pemayani.
\v 38 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave,
ꞌAsixepücatemate tita xemütecuꞌivava. Nehepaü
xeteꞌucacucuinetü xeteyüvave xemenuꞌienicü tita
nemüranuꞌieni ne, nehepaü xeteyüvave xemaꞌivarienicü
tevi que müranucanamiepaü hacü quepaucua mucaꞌüyarie.
\v 39 Müme müpaü meniutiyuani, Tecaniyüvaveni. Quesusi
müpaü tinivarutahüave, Yemecü tita nemüranuꞌieni
xecananuꞌiecuni, nemücaꞌüyarienipaü xecanicaꞌüyariecuni.
\v 40 Peru heiserie nepücahexeiya nemüxepitüanicü ni
neserieta ni neꞌutata ꞌaxemutiyaxecü. Masi müme vahesie
mieme mucuhaꞌarisie xeicüa, müme yametenipitüariecuni.
\p
\v 41 Hipatü Tamamata meꞌuꞌenanaca que memutiyuanecai,
menisutüani mevaxeümatü Cacuvu Vani.
\v 42 Quesusi yuꞌaurie varutacuevieca yunaime, müpaü
tinivarutahüave, Xeme müpaü xepütemate, müme nuivarite
vasata memümariva meteꞌaitametetütü metenivaꞌuxitüaca
meteꞌaitatü. Vavemete heiserie mecanexeiyani vahepaüsita
que memüteyurieni.
\v 43 Müpaü pücatiyüni xeme xesata. Que müꞌane veꞌeme
mayaniqueyu xesata, yunaime xeparevivame canayeimücü.
\v 44 Que müꞌane mexüacame mayaniqueyu xesata yunaime
xehesie mieme vaüriyarica tiꞌuximayatü canayeimücü.
\v 45 Yuri Tevi que nemütiteva, que nemütinua,
nemüpareviyanicü nepücanua, masi nevaparevienique püta
necaninuani, netucari nemütatuanicü yumüireme vahesie
mieme, nevaxünaque.
\s Que müranutanierixü Varütimeyu macüpecai
\r (Mateu 20:29‑34; Rucaxi 18:35‑43)
\p
\v 46 Mericüsü Quericu menetaꞌaxüani. Mana
meheyehuximecacu ꞌiya Quesusi, teyüꞌüquitüvametemama
yunaitü, yumüiretü teüteri vahamatü, tevi macüpecai
mana niucateitüni huye tesita tivautü, Varütimeyu
titevatü, Timeyu nuꞌayatütü.
\v 47 ꞌIcü ꞌuꞌenaca quename Quesusi Nasaretitanaca
ꞌuyüximecai, nisutüani müpaü tiuhivatü, Quesusi ꞌacu
Raviri pemünuꞌaya, quenenenenimayaca cuerietü.
\v 48 Yumüiretü menitateꞌacaitüni cayuvatü müticanicü.
Mücüsü masi carima müpaü tiniuhivacaitüni, Raviri
nuꞌaya ꞌacu, quenenenenimayaca cuerietü.
\v 49 Quesusi mana ꞌutaqueca, müpaü niutayüni, ꞌAura
xequenehüaviyu. Müme mehecüneca ꞌaura menitahüave
macüpecai, müpaü meꞌutiyuatü, ꞌAꞌiyari queneucayesa
quenanucuquexi, ꞌaura pümasitahüave.
\v 50 Mücü yüꞌücari hevivieca, ꞌanucuqueca, Quesusisüa
neyani.
\v 51 Quesusi müpaü tinitahüave, Que matinaque
nemümasiyurienicü. Macüpecai müpaü niutayüni,
Tiꞌüquitame nepayeniereniqueyu.
\v 52 Quesusi müpaü tinitahüave, Quenemie, yuri
pemütiutaꞌericü pepanayeve. Yapaucua nanutaniere, huyeta
neiveiya Quesusi.
\s Querusaremesie que müreutaha
\r (Mateu 21:1‑11; Rucaxi 19:28‑40; Vani 12:12‑19)
\c 11
\p
\v 1 Mericüsüari Querusaremesie meꞌaxüaximecacu
Vetüpaquesie Vetaniyasie, yemuritüa meꞌuꞌaxüacu Huriva
Macuꞌu müracutevasie, yuhutame nivarutanüꞌani
teyüꞌüquitüvamete.
\v 2 Müpaü tinivarutahüave, Quiecari ꞌanutaüye mucumasie
xequenehu. Mana xeꞌanutahaxüaximetü puxu nunusi
xecanetaxeiyacuni hacuviecame, tevi hesiena
mücaꞌanutiyerüve cuxi. Xequenacuxüna xequenahani.
\v 3 Xevitü xüca müpaü tixecuꞌivaviyani, Titayari müya
xeteyurie ꞌutaitü xeme müpaü xequenetiyua, Tiꞌaitame
neiyehüaca, cuitüva canenüꞌamücü.
\v 4 Mericüsü mehecüneca caye ꞌutüa meneitaxeiya puxu
nunusi ꞌacuviecame quitenie ꞌaurie. Menecuxüna.
\v 5 Teüteri mana memütiꞌucai hipatü müpaü
metenivarutaꞌivaviya, Que xeteyurie puxu nunusi
xeꞌacuxünatü.
\v 6 Hicü yametenivarutahüave que mütivarutahüavixü
Quesusi, teüteri yametenivarupitüani.
\v 7 Puxu meneyehana Quesusisüa. Hicü yüꞌücari
meꞌenutiveriecu, hesiena nanutiyerüni.
\v 8 Yumüiretü meꞌivaüritüatü yüꞌücari
meniꞌitüaximecaitüni huyeta. Hipatüta cüye xavari
meꞌuhapatü meniyetuaximecaitüni.
\p
\v 9 Memuhaitütüacai, memuꞌimamatücai müpaü
meteniuhivacaitüni, Quetaneutavicueisitüa ꞌaixüa, ꞌaixüa
queticuxaxasivani ꞌiya hepaüsita, que müꞌane Tiꞌaitamesüa
miemetütü ꞌamamie hepaüsita,
\v 10 que müꞌane Tiꞌaitametütü mayeꞌani tatevari Raviri
mütiꞌaitacaipaü, mücü hepaüsita. ꞌAixüa caniꞌaneni que
müꞌane taheima macave.
\p
\v 11 Mericüsü Quesusi Querusaremesie neutahani, tuqui
ꞌamüpata neutahani. Hanieretüyaca naisarie nivayeyani
ꞌacayunirümecacu. Tamamata Heimana Yuhutame vahamatü
yunaitü menecüne Vetaniyapai.
\s Que mütiuniu ꞌaxa müꞌitüarienicü xapa mücatacacai
\r (Mateu 21:18‑19)
\p
\v 12 Mericüsü ꞌuxaꞌarieca Vetaniya meheyecüneca Quesusi
neuhacamücücaitüni.
\v 13 Xapa ꞌuxeiyaca tevapai xavacame, hepana neyani
ꞌixeiyaque, siparasü xüca tixaü ticaxeiyaqueyu hesiena.
Mana nuaca tixaütü cacatiniucaxeiya, xavari xeicüa,
maxuxuavere mücaꞌayeꞌavecaicü.
\v 14 Quesusi hicü müpaü tinitahüave xapa, Hasuacu
xevitü tüma ꞌaꞌicuaxi pücaticuani. Meniꞌenieni
teyüꞌüquitüvametemama.
\s Que mütiꞌiti tuqui ꞌamüpa
\r (Mateu 21:12‑17; Rucaxi 19:45‑48; Vani 2:13‑22)
\p
\v 15 Hicü Querusareme menetaꞌaxüani. Quesusi tuqui
ꞌamüpa curaruyarita heutahaca, nisutüani
varanuyeveveiyatü müme tuqui curaruyarita memütetuacai
memütenanecai. Tumini patamete vamexate natixürieni,
cucuruxi vatuayamete vaꞌüparite natixürieni.
\v 16 Pücavapitüacai tixaü meteꞌapitü memanuyecücanicü
tuquita.
\v 17 Mana tiniꞌüquitacaitüni müpaü tivacühüavetü,
ꞌIpaüri careꞌuxa, Nequie nenevieri quiyari
canimarivacamücü yunaime nuivarite vahesie mieme. Xemesü
püta terü xecanayeitüaca haque tenavayamete
memüyuꞌavieta.
\v 18 Hicü maraꞌacate memühüritüariecai, müme
ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai vahamatü yunaitü
meniꞌenieni, menimacarücaitüni, teüteri yunaitü
memühüxiyacaicü tita mütiꞌüquitacai hepaüsita.
ꞌAyumieme maraꞌacate metenicuvautüvecaitüni que
memüteꞌimienique.
\v 19 Hicü ꞌucutaicairecu quiecarisie nivayeyani.
\s Xapa que mütiuva, tiutaniucu para ꞌaxa müꞌitüarienicü
\r (Mateu 21:20‑22)
\p
\v 20 Mericüsü ximeri ꞌameꞌuyehuximetü, xapa meniuxeiya
vaquime naitü nanayaripaitü.
\v 21 Pecuru heyeꞌerieca que mütiuyü müpaü tinitahüave
Quesusi, Neuxei Tiꞌüquitame, ꞌiya xapa pemaxaxatacai ꞌaxa
müꞌitüarienicü, mücü caniutavaniri.
\v 22 Quesusi müpaü tinivacühüaveni, Cacaüyarisie yuri
xequeteneꞌerieca.
\v 23 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, que
müꞌane müpaü mütitahüave ꞌicü yemuri, ꞌEna
queneꞌapata, haramarasie queneuꞌahüva ꞌutaitü, xüca
yuꞌiyarisie cayuxamurieca, masi xüca yuri tiꞌerieca quename
müpaü tiyüni que maine, müpaü catiniyümücü hesiena
mieme.
\v 24 ꞌAyumieme nepütixecühüave, naime xemütetavauni
xeyunenevietü, yuri xequeteneꞌerieca quename
xeꞌitanaquiꞌeri. Müpaü yuri xeteꞌeriecacu,
yacatiniyümücü xehesie mieme.
\v 25 Quepaucua xemüyunenevie, xüca xeimesie xetehüacuni
xequeteneuyehüvirieca, mütixeheuyehüvirienicüta xeme
xeꞌuquiyari muyuavisie macave, taꞌaurie que
xemüteꞌaxürüve.
\v 26 Me xüca xecatevareuyehüvirieni teüteri, xeꞌuquiyari
muyuavisie macave pücatixeheuyehüvirieni xeme taꞌaurie que
xemüteꞌaxürüve.
\s Quesusi heiserie que mürexeiyacai
\r (Mateu 21:23‑27; Rucaxi 20:1‑8)
\p
\v 27 Mericüsü tavari menetaꞌaxüani Querusaremesie. Tuqui
curaruyarita yeyeicacacu, maraꞌacate memühüritüariecai,
mümeta ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai, ꞌuquiravesixi
vahamatü yunaitü ꞌaura meniuꞌaxüani.
\v 28 Müpaü metenitaꞌivaviya, Haque pemieme heiserie
pemexeiya ꞌipaü pemütiyurienecü. Quepaicü heiserie
masipitüa ꞌipaü pemütiyurienecü.
\v 29 Hicü Quesusi müpaü tinivarutaꞌeiya, Neta
nepüxetaꞌivaviya xeimecü xeicüa. Xüca xenesitaꞌeiya,
neta nepütixetahüave haque memieme heiserie nemexeiya
ꞌipaü nemütiyurienecü.
\v 30 Vani quepaucua mütiꞌüyanecai, taheima timiemetücai
ꞌüyarica, teüteri vahesüa pümiemetücai nusu.
Xequeneneutaꞌeiya.
\p
\v 31 Hicü müme niuqui menixüatüacaitüni müpaü
meꞌutiyuatü, Xüca tame müpaü teꞌutiyuani quename taheima
miemetücai, mücü müpaü nitayümücü, Titayari yuri
xecateꞌiꞌerri.
\v 32 Masi xüca müpaü teꞌutiyuani quename teüteri
vahesüa miemetücai, quesü yüni. Müpaü
meteniyücühüavecaitüni memüvamacarücaicü teüteri.
Müme yunaitü müpaü meniutiyuanecaitüni Vani hepaüsita,
quename yuricü tixaxatametücai.
\v 33 ꞌAyumieme müpaü metenitaꞌeiya Quesusi,
ꞌAsitepücatemate. Quesusita müpaü tinivarutaꞌeiya,
Mericüte, neta ꞌasinepücatixetahüave haque memieme
heiserie nemexeiya ꞌipaü nemütiyurienecü.
\s Teꞌüviyamete ꞌaxa teyuruvamete
\r (Mateu 21:33‑46; Rucaxi 20:9‑19)
\c 12
\p
\v 1 Hicüsüari nisutüani tivacuxaxatüvatü, ꞌüxasi
hepaüsita tiꞌüquitatü. Müpaü niutayüni, Tevi haraveri
caniutavevieni. Caxie ꞌucaꞌuitüaca, ꞌutatesaca, vatiꞌineca
caxie püname, ꞌeꞌutevime ꞌutavevieca neniereme capa caxie
ꞌucacuaiyanicü, teꞌüviyamete nivaruhüritüani
vacuetatüatü, tevapai caneyani.
\v 2 Hicü tucari ꞌayeꞌacu muticuacuaxesie, tiꞌuximayatame
niutanüꞌani teꞌüviyamete vahesüa, haraverita mieme
ꞌicuaxi yapaümeme mütanaquiꞌerienicü cusiyarisie mieme.
\v 3 Müme masi meꞌiviyaca, meꞌicuvaxüaca, yacü xeicüa
maveme meneinüꞌani.
\v 4 Hutariecata xeime niutanüꞌani tiꞌuximayatame vahesüa.
Mücü menituaxa muꞌuyasie, meninanaimacaitüni.
\v 5 Xeimeta ꞌutanüꞌacu, menimieni. Yuvaücavame cuxi
nivanüꞌacaitüni. Hipame menivarutivani, hipame
menivarucuini.
\p
\v 6 Xeime cuxi canexeiyacaitüni yunivetüme
münaquiꞌeriecai. ꞌImatürieca nitanüꞌani vahesüa, müpaü
tiyücühüavetü, Meteneiyehüviriecuni nenive.
\v 7 Teꞌüviyamete masi müpaü meteniyücühüavecaitüni,
Camüsü, ꞌicüsie catininaquimücü cusiyari piniteya.
Cümü tepimieni, tahesie püta mütinaquenicü.
\v 8 Hicü meꞌiviyaca menimieni, haraveri varie
meneicahüani.
\p
\v 9 Mericüte, que tiyurieni haraveri cusiyari.
Caninuamücü, teꞌüviyamete nivatixütüamücü, hipame
nivahüritüamücü püta yuharaveri.
\v 10 Cari ni ꞌicü ꞌutüarica xecatetiterüvavave,
\q Mücü tete memutaxaniꞌeri qui vevivamete,
\q Mücü ꞌisiquina titutuicame nayani.
\q
\v 11 Tiꞌaitame müpaü catiniuyurieni,
\q Canimariveni que temüteꞌixeiya.
\p
\v 12 Müpaü mepütemaicai müvaxatacaicü ꞌüxasi
hepaüsita tiꞌüquitatü. ꞌAyumieme metenicuvautüvecaitüni
que memüteꞌiviyacü, peru menivamacarücaitüni teüteri.
Hicü meheicuꞌeirieca menecüne.
\s Cuviyexunu tuminieya
\r (Mateu 22:15‑22; Rucaxi 20:20‑26)
\p
\v 13 Hicüsüari hesüana menivarutanüꞌani Pareseusixi
hipame, mümeta Herurexisie memüteviyacai hipame,
niuquieyasie memiviyacü.
\v 14 Mana meꞌuꞌaxüaca müpaü metenitahüave, Neuxei
tiꞌüquitame, tame tepümasimate ꞌecü yuri pemutainecü,
pemücaꞌacuerivayuriecü sepa xevitü que mütiyücühüave,
yücü pemücativaxeiyacü teüteri, masi Cacaüyari huyeya
hepaüsita pepütiꞌüquita que mütivaiyacü. Tamüsü,
titauniva mütiyutuanicü Sesaxi cuviyexunuyasüa mieme,
pücatauniva nusu.
\v 15 Tepiꞌüitüani, tepücaꞌiꞌüitüani nusu. Mücü
yatimaitü yuhesie ꞌaxa müꞌane que memüteꞌavietacai,
müpaü tinivarutahüave, Titayari xeneteꞌinüatatüve.
Tuminiyari xequenaꞌüi nemixeiyacü xeime.
\v 16 Müme meniꞌatüirieni xeime. Müpaü tinivarutahüave,
Quepai ramuꞌu püraꞌuxa, quepai püraꞌutüarica ꞌicü.
Sesaxi muꞌuya canihücütüni, ꞌutüaricayata,
metenitaꞌeiya.
\v 17 Quesusi müpaü tinivarutahüave, Tita Sesaxisüa
mütimieme, Sesaxi xequetenapinirieca. Tita Cacaüyarisüa
mütimieme, Cacaüyari xequetenapinirieca. Meniuhüxiyani
que mutayü.
\s Que memüteꞌitaꞌivaviyaxü, müquite que
memüteꞌanucuꞌuni hepaüsita
\r (Mateu 22:23‑33; Rucaxi 20:27‑40)
\p
\v 18 Hicü hesüana meniuꞌaxüani Saruseusixi. Müme
yameniutiyuanecaitüni quename müquite mecaꞌanutaneniereni.
\v 19 Hicü müpaü metenitaꞌivaviya, Neuxei tiꞌüquitame,
Muisexi ꞌipaü catiniuꞌutüani tahesie mieme, tevi xüca
masicaya ꞌumüni, xüca cueya ꞌuyuhayeva türi
cavarexeiyatü, mücü tevi canitivitümücü yucue, türi
nivativevimücü masicaya nivemama memütaterüvarienicü.
\v 20 Mericüsü ꞌatahutatü ꞌamenititecaitüni ꞌivamarixi.
Vamasi ꞌuca niutivitüni, niumüni türi cavaruhayevaca.
\v 21 Mutaya nitivitünita, mücüta tiumü türi
cavaruhayevaca. ꞌIyata mutaya yunaitüta yaxeicüa
menitivitüni.
\v 22 ꞌAtahutatü yunaitü ꞌivamarixi türi
mepücavaruhayevaxü. Yunaitü meꞌucuicu, ꞌucata tiumü.
\v 23 Mericüte, quepaucua xeniu memanucuꞌuni, ꞌatahutatü
memitivitü quepai raꞌüya pürayani.
\p
\v 24 Hicü Quesusi müpaü tinivarutaꞌeiya, Camü,
ꞌayumieme xecaniyuyarieca, ꞌutüaricayari xemücamatecü,
que mütitürücaüye Cacaüyari ꞌasixemücatematecü.
\v 25 Quepaucua müquite memanucuꞌuni, mepücaneneüqueni
mepücaviquieca. Cacaüyari tupirisiximama taheima miemete
vahepaü mecaniyüacacuni püta.
\v 26 Müquite vahepaüsita que müreꞌuxa que
memüteꞌanucuꞌuni, cari xecateꞌititerüvavave Muisexi
xapayasie haque tupiriya mexata, Cacaüyari que
mütitahüavixü, ꞌApurahami, ꞌIsahaqui, Cacuvu
necanivacacaüyaritüni ne, cananuyüneni.
\v 27 ꞌAyumieme müquite pücavaxata quename vacacaüyari
haitü. Memayeyuyuri püta vacacaüyari caniyuxatani, sepa
memucui. Cuini mieme xepüyuyari.
\s ꞌAitüarica müveꞌeme
\r (Mateu 22:34‑40)
\p
\v 28 Hicü xevitü ꞌinüaricü mütiꞌüquitametücai ꞌaura
ꞌayaca, varuꞌenieca niuqui mexüatüacame, tinimaicaitüni
ꞌaixüa mütivataꞌeiyacü, müpaü tinitaꞌivaviya Quesusi,
Que müꞌane ꞌaitüarica masi püveꞌeme naime ꞌaitüaricasie
mieme.
\v 29 Quesusi müpaü tinitaꞌeiya, ꞌIpaü cananuyüneni
ꞌaitüarica müveꞌeme, Xequeneuꞌenana ꞌIxaherisixi.
Tiꞌaitame mütacacaüyari, ꞌiya Tiꞌaitame caniyuxevini.
\v 30 Peninaquiꞌeriecamücü Tiꞌaitame müꞌacacaüyari naime
que pemüreꞌiyaricü, naime que pemütiꞌamatecü, naime que
pemüticuꞌerivacü, naime ꞌatürücariyacü. ꞌIcü
ꞌaitüarica masi caniveꞌemetüni.
\v 31 ꞌEsivatücacu hepaüna müveꞌemecü ꞌipaü
cananuyüneni, Peninaquiꞌeriecamücü ꞌahepaü tevi que
pemütiꞌanaquiꞌeriepaü. Xevitü ꞌaitüarica pücaxuave masi
veꞌemetütü, ꞌicü hutatü xeicüa.
\v 32 Hicü ꞌiya tiꞌüquitame müpaü tinitahüave, ꞌAixüa
püꞌane tiꞌüquitame. Yuri pecaniutaineni, Cacaüyari
caniyuxevini, xevitiüxa ꞌapücaꞌuyeica hepaüna ꞌanetü,
que pemaine.
\v 33 Xüca tevi ꞌinaquiꞌerieca naime que müreꞌiyaricü,
naime que mütimaivecü naime yutürücariyacü, xüca
yuhepaü tevi naquiꞌerieca que mütiyunaquiꞌeriepaü,
yemecü ꞌaixüa caniyümücü, que mücatiyüni naitü
mavari mütaiya mücuiꞌiva.
\v 34 Hicü Quesusi ꞌiꞌenieca timaivemepaü que mütitaꞌei
müpaü tinitahüave, Teva pepücaꞌuyeica pemayeꞌanicü,
Cacaüyari matiꞌaitüvametütü mayanicü. Hipatü tavari
mepücayuvaüriyacai tixaütü memüteꞌitaꞌivaviyacü.
\s Cürisitu quepai püranive, que mütivarutaꞌivaviyaxü
\r (Mateu 22:41‑46; Rucaxi 20:41‑44)
\p
\v 35 Quesusi müpaü niutayüni tuquita tiꞌüquitatü,
Titayari müpaü meteꞌutiyuane müme ꞌinüaricü
memüteꞌüquitamete, quename vaniu Cürisitu Raviri
xiüyarieya hücütüni.
\v 36 Mücü Raviritütü müpaü niutayüni ꞌIyari
Mütiyupata ꞌicuyuitüvacacu,
\q Tiꞌaitame müpaü tinitahüave que müꞌane
münetiꞌaitüva,
\q Neserieta quenacani
\q ꞌAquetatüa mexi nevarahapani müme memümasiꞌacaꞌunie.
\m
\v 37 Tamüsü Raviri Netiꞌaitüvame tinitaterüva.
Mericüte, xüca Cürisitu titaꞌaitüani Raviri, que
timasiücüni quename xiüyarieyatüni. Teüteri
meyutemamavietü meniꞌeniecaitüni yuvaücavatü.
\s Quesusi que mütivaxanetacai sicürivanusixi
\r (Mateu 23:1‑36; Rucaxi 11:37‑54; 20:45‑47)
\p
\v 38 Tiꞌüquitatü müpaü tinivarutahüave,
Xequeneyucuerivayurieca müme ꞌinüaricü
memüteꞌüquitamete vahepaüsita, müme müvanaque
memeuꞌuvanicü ꞌetütüme meꞌanacatütü, quiecari hixüapa
vaürisica memüpitüarienicü,
\v 39 teüteri vahüxie memayaxecü tuquita, quiecame ꞌaurie
memayaxecü ꞌixüararipa, müme vahepaüsita.
\v 40 Viyurasixi vapini mepütevarutixütüiri,
ꞌemeteheutevitü neneviericü mücamasiücünicü que
memüteyurie. Vahesie masi yemecü tinahüivani.
\s Viyura tumini que mütiꞌatüiri Cacaüyari
\r (Rucaxi 21:1‑4)
\p
\v 41 Hicü tumini macaxürüva cacuniyari hüxie
niutayerüni Quesusi. Teüteri nivaxeiyacaitüni tumini
meꞌacaxürüvame cacunisie. Xicusixi yumüiretü vaüca
meneicaxürüvacaitüni.
\v 42 Mericüsü xevitü viyura caninuani tuminicü mavetü,
hutame neucaxürieni xei senitavuyari mürayeꞌatüca
ꞌaxeicüa.
\v 43 Hicü yuꞌaurie varutacuevieca teyüꞌüquitüvamete,
müpaü tinivarutahüave Quesusi, Niuqui caniseüyeni que
nemütixecühüave, ꞌicü viyura tumini mavetü cacunisie
neicaxürieni vaücava, müme yunaitü memeicaxürüva
ꞌesiva xeicüa meneicaxürieni.
\v 44 Yunaitü müme meneicaxürieni tita müranuyuhayeva,
peru ꞌiya yuhaveri mieme neucaxürieni, naime cümana
mütiyumicuacai.
\c 13
\s Quesusi que mutayü, tuqui ꞌamüpa que
müticaꞌunarieniquecaicü ꞌarique
\r (Mateu 24:1‑2; Rucaxi 21:5‑6)
\p
\v 1 Hicü tuquita ꞌayenecacu, teyüꞌüquitüvametemama
xevitü müpaü tinitahüave, Neuxei, tiꞌüquitame, tetexi
que timamarivave quite.
\v 2 Quesusi müpaü tinitahüave, ꞌIcü qui petixeiya
ꞌamüpapa. Tete pücahayevarieni yuheima ꞌatetü. Naitü
canicaꞌunariemücü.
\s ꞌInüarite que mütimasiücüni taparirümecacu
\r (Mateu 24:3‑28; Rucaxi 21:7‑24; 17:22‑24)
\p
\v 3 Hicü Huriva Macuꞌu yemurisie ꞌucaicu tuqui ꞌamüpa
hüxie, Pecuru Cacuvu Vani ꞌAtürexi yühücüate müpaü
metenitaꞌivaviya,
\v 4 Quetatineutaxatüa quepaucua müpaü pütiyüni que
pemaine. Tita tiꞌinüariyaritüni quepaucua mayeꞌaximeni
ꞌicü naitü.
\v 5 Quesusi nisutüani müpaü tivacuxaxatüvatü, Yumarima
ꞌaixüa, xevitü catixeꞌuꞌirüviya.
\v 6 Yumüiretü mecaniꞌaxüacuni müpaü meꞌutiyuatü
quename nehesüa memiemete, Ne Cürisitu necanihücütüni,
meꞌutiyuatü. Yumüireme menivacuamanacuni.
\p
\v 7 Xeme quepaucua xemüvaꞌenieni cuyaxi meyucuitüveme,
quepaucua xemiꞌenieni cuya niuqui, xepücayuxamurieca.
Neuyeveca müpaü mütiyünicü, peru ꞌacuxi naitü
pücatapare mücücü.
\v 8 Nuivarite mecaniyehaꞌacuni mevacuicutü hipame
nuivarite, xexuime cuiesie quiecatari mecaniyehaꞌacuni
hipame cuiesie miemete mevacuicutü. Naisarie cuie
canitayuamücü, haca canitavemücü. Peru que mütiyüni,
mücücü canisutüariemücü xeicüa cuiniya.
\p
\v 9 Xemesü xequeneyucuerivayurieca. Mecanixeyetuacuni
ꞌisücate vahesüa. Tuquiteta xecanitiveiyacuni.
Cuvexunarurisixi teꞌaitamete vahüxie
xecanitiꞌivaviyariecuni nehesüa xemümiemetecü,
xemüvahecüatüacacü que xemüteꞌunenierixü.
\v 10 Neuyeveca ꞌicü niuqui ꞌaixüa manuyüne
memütaxatüarienicü yunaitü nuivarite meri.
\v 11 Quepaucua memüxetiviya memüxeꞌanuhapani ꞌisücate
vahüxie, xetaꞌicuevatü xepücayuꞌiyaritüaca que
xemutiyuaneni. Masi que xemütepitüarieni ꞌana, müpaü
xeputiyuaneni. Xeme xepücahüme que müꞌane yamütayüni,
ꞌIyari Mütiyupata püta canihücütüni que müꞌane
yamütayüni.
\v 12 Raꞌiva pürayetuani mümierienicü, quemasieya yunive
niyetuamücü, türi meniyehaꞌacuni yuꞌuquiyarima
vahepaüsita, metenitaꞌaitacuni memücuiꞌivanicü.
\v 13 Yunaitü menixeꞌuxiveꞌeriecacuni nehesüa
xemümiemetecü. Que müꞌane tiucaꞌenivatü ꞌamuyeicani
quepaucua mümünique, mücü nitavicueisitüariemücü.
\p
\v 14 Xeme ꞌuxaꞌatüni xenixeiyacuni mücü tevi
müvaseviximani müracumaveriyani mana ꞌutiveme haque
ꞌaixüa mücaꞌane mutivenicü, que mainecai tixaxatame
Tanieri. Titerüvame quetimaiveni tita mütixata. ꞌAna
hürisie mequeyutaꞌuna müme Cureya cuieyarisie memeꞌuvani.
\v 15 Que müꞌane caxetunisie macaca ꞌuxipietü, mücü
ꞌanacayame yuquita pücaheutahani yupini tivayepinique.
\v 16 Que müꞌane yeuta meyeicani, yuꞌutüma pücanuani
yuꞌücari tivayehurienique.
\v 17 Xüa ꞌui müme memuhuca müme memütesisitüa ꞌana.
\v 18 Xequeneyunenevieca müpaü catiuyünicü muhaütüsie.
\v 19 ꞌIya tucarisie ꞌuximatüarica canitixuaverimücü
cuini mieme, matüaripai quepaucua Cacaüyari nai
mütiunetüa hicüque que mücatixuavecai, tavari que
mücatixuavenita.
\v 20 Tiꞌaitame xüca ꞌesicareiteritüanique ꞌuximatüarica,
ni xevitü tevi pücatavicueniqueyu. Mesü müme
müvaranuyexei vacü ꞌesipüreiteritüa.
\p
\v 21 ꞌAnari xevitü xüca müpaü tixecühüaveni, Camü,
ꞌena caniuyeicani Cürisitu, Camü mana, xüca haineni nusu,
yuri xepücateꞌiꞌeririeca que müꞌane müya mutaineni.
\v 22 Yacü Cürisitusixi, yacü texaxatamete
mecaniꞌaxüacuni. ꞌInüari mecanitiveviecuni mamarivaveme
mevacuamanaque ꞌasita müme memanuyexeiyarie xüca
meyüvavenique.
\v 23 Xemesü xequeneuyüꞌüviya. Nai nepütixeꞌutaxatüa
yacatiyüvecacu cuxi.
\s Yuri Tevi que mütinuani
\r (Mateu 24:29‑35, 42‑44; Rucaxi 21:25‑36)
\p
\v 24 ꞌAna ꞌiya ꞌuximatüarica heunuayu, tau
caniyürimücü, mesa cacanihecüarivimücü,
\v 25 xuravesixi mecanicaxüricuni muyuavisie miemete, müme
türücariya memexeiya muyuavisie mecaniyuitüariecuni.
\v 26 ꞌAna Yuri Tevi que nemütiteva mecanenixeiyacuni
haisata neꞌacamiecame, cui netürücaüyetü, nexavatütü.
\v 27 ꞌAnarita netupirisixima nenivatanüꞌaxüamücü, müme
nemüvaranuyexei nenivacuxeürimücü, taserieta taꞌutata
tahixüata tasutüapa memeuꞌuva, naisarie cuie manuniere
muyuavitüa.
\p
\v 28 Narüca xehaꞌerivatü müpaü xequetenemaica,
quepaucua xavari mücavivieni xücari yürani, xüca
mamateya cuneicani, tasüari ꞌauracacutüca.
\v 29 Xemeta yaxeicüa, quepaucua xemixeiya ꞌipaü
tiyüaneme, yaxequetenemaica quename hehurari, quitenie
mütaꞌaximenipaü.
\v 30 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, hicü
miemetexi mepücatixüni, mexi ꞌicü naitü caꞌayeꞌave.
\v 31 Cuie muyuavi naitü canitixümücü, peru ne neniuqui
pücaxüni.
\p
\v 32 Tevi ꞌasipücatimate quepaucua mayeꞌani ꞌiya tucari,
taheima miemete tupirisixita ꞌasimepücatemate, neta
ꞌasinepücatimate Cacaüyari Nuꞌaya nehücütütü.
Neꞌuquiyari xeicüa catinimaica.
\p
\v 33 Yumarima, xequenayeneniereni xequeneyunenevieca,
ꞌasixemücatematecü quepaucua mayeꞌani.
\v 34 Müpaü caniꞌaneni que mütiuyü, tevi tevapai metüa,
yuqui mucuꞌeiri. Teꞌuximayatamete nivaruhüritüani
yuxexuime, vamayüitaricü vahüritüatü. Quiteni tihüveme
tiutaꞌaitüani mayenierenicü.
\v 35 Xemeta ꞌayumieme xequenayeneniereni,
ꞌasixemücatematecü quepaucua munuani qui cusiyari, ya
taicai ya tücari hixüapa, ya vacana tahivayu, ya yuimuana.
\v 36 Xequenayeneniereni capa xecusume xeꞌutaxeiyacü
yapaucua nuame.
\v 37 Que nemütixecühüave xeme, yunaime
netinivacühüaveni vahesie mütinaquecü,
xequenayeneniereni.
\c 14
\s Que memüteꞌiviyaquecai Quesusi
\r (Mateu 26:1‑5; Rucaxi 22:1‑2; Vani 11:45‑53)
\p
\v 1 Mericüsü huta tucari neuyevecaitüni ꞌixüarari mayeꞌanicü quepaucua memaꞌerivacai Cacaüyari que mütivaruhayevaxü vateüterima, quepaucua pa cacuxaxanime memücuacai. Maraꞌacate memühüritüariecai müme ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai vahamatü metenicuvautüvecaitüni que memüteꞌiviyacü meꞌicuamanatü, que memüteꞌimienicü.
\v 2 Müpaü meteniyücühüavecaitüni, Mecuxi ꞌixüaramete vahüxie ꞌasitemücateyurieni, teüteri capa meyutaxamurienicü.
\s Visi muꞌüa que mütiucaviriyari Quesusisie
\r (Mateu 26:6‑13; Vani 12:1‑8)
\p
\v 3 Mericüsü Vetaniyasie ꞌuyeicatü tiniucuani Simunisüa que müꞌane cuiniyacü mücaꞌitiyacaisüa. Hicü ꞌuca mana caninuani tete visi müꞌane puteyayari ꞌahanatü, visi muꞌüa ꞌayeꞌüneme narüru titevacame canücame cui mürayeꞌarücai. Puteya cüipieya ꞌanumuraca, Quesusi muꞌuyasie neitiyeurieni visi muꞌüa.
\v 4 Hipatü mehaꞌatü müpaü meteniyücühüavecaitüni, Titayaricuta yacü xeicüa reiyehüa ꞌicü visi muꞌüa.
\v 5 Püyüveniqueyu mituanicü ꞌicü visi muꞌüa haica sienituyari ꞌinüariyaricü heimana yapaümemecü, tuminiyari memümiquienicü puvüresixi. Menitiecucaitüni ꞌuca.
\p
\v 6 Peru Quesusi müpaü niutayüni, Xequeneuhayeva, titayari xeteꞌiꞌuximatüa. ꞌAixüa catiniuyurieni nehesie mieme.
\v 7 ꞌUxaꞌatüni varie ꞌamecaniuꞌuvacuni puvüresixi xehesüa. Quepaucua xemüyuvaüriya xecaniyüvaveni ꞌaixüa xemüvayurienicü, nesiere xehesüa ꞌanepücaꞌuyeicani ꞌuxaꞌatüni varie.
\v 8 ꞌIcü que mütiyüvecai, müpaü catiniuyurieni. Neꞌayeyuricacu cuxi, caneniucavirieni nemücateuquienicü.
\v 9 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, sepanetü haque mecuxaxasivani ꞌicü niuqui ꞌaixüa manuyüne hepaüsita naisarie cuiepa, ꞌicü ꞌuca que mütiuyuri canitaꞌüxasisiemücü maꞌerivanicü.
\s Cura que mütiyuvaüriya miyetuanicü Quesusi
\r (Mateu 26:14‑16; Rucaxi 22:3‑6)
\p
\v 10 Hicü Cura ꞌIsicariutitanaca, Tamamata Heimana Yuhutame müxevitütücai, caneyani maraꞌacate memühüritüariecai vahesüa ꞌiyetuanique.
\v 11 Müme meꞌiꞌenieca meniyutemamaviecaitüni. Müpaü metenitahüave tumini memiꞌüitüaniquecaicü. Mücü tinicuvaunecaitüni quepaucua ꞌaixüa mütiyüniquecai miyetuanicü.
\s Tiꞌaitame ꞌIcuaiya que mütiuꞌaisie ꞌinüariyari
\r (Mateu 26:17‑29; Rucaxi 22:7‑23, Vani 13:21‑30; 1 Curinitutari 11:23‑26)
\p
\v 12 Mericüsü Pa Mücacuxaxani ꞌixüarariyari sutüariecacu, quepaucua memüvacuicai muxasi türixi metehaꞌerivatü Cacaüyari que mütivaruhayevaxü vateüterima, teyüꞌüquitüvametemama müpaü metenitahüave, Haque masihenaque temuhucü ꞌaixüa temeiyurienicü, ꞌixüarari ꞌicuaiyari pemürecuanicü.
\v 13 Hicü yuhutame teyüꞌüquitüvamete nivarutanüꞌani müpaü tivarutahüaveca, Quiecarisie xequenehu. ꞌUqui mana püxeꞌanucunaque yeꞌü ꞌahanatü hecuhanüca. Mücü xequenanuveiya.
\v 14 Haque meuhani, müpaü xequetenetahüavi quiecame, Tiꞌüquitame müpaü paine, Hipatüte haqueva qui müme nemütivaꞌüquitüa nehamatü ꞌixüarari ꞌicuaiyari temücuanicü.
\v 15 Mücü qui taüta xeꞌutivitüme püxexeisitüani hipame qui ꞌemüyeva naitü ꞌureyepicame ꞌaixüa tihaꞌaritüariecame. Muva ꞌaixüa xequeteneyuri tahesie mieme.
\v 16 Hicü mana menecüne teyüꞌüquitüvamete. Quiecarisie menetaꞌaxüani. Que mütivarutahüavixü meteniutaxeiya. Muva ꞌixüarari ꞌicuaiyari ꞌaixüa meteniuyurieni para memütehaꞌerivanicü Cacaüyari que mütivaruhayevaxü vateüterima.
\p
\v 17 Mericüsü ꞌucutaicairecu, Quesusi, Tamamata Heimana Yuhutame vahamatü yunaitü mecaniuꞌaxüani.
\v 18 ꞌAmeꞌatecacu metecuacacu, Quesusi müpaü niutayüni, Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, xevitü xeme nehamatü müticuaꞌa pünesiyetuani.
\v 19 Hicü meniyuhiverietücateitüni. Müpaü metenitaꞌivaviya yuxexuitü, Ne netihücü.
\v 20 Mücü müpaü tinivarutaꞌeiya, Xeme Tamamata Heimana Yuhutatü, xevitü canihücütüni que müꞌane pa manatiꞌüve nehamatü ꞌicü xacüsie.
\v 21 Yuri Tevi que nemütiteva, nepüyemie nemümierienicü que müreꞌuxa nehepaüsita, perusü xüa ꞌui que müꞌane münesiyetuani Yuri Tevi nehücütüme. ꞌAixüa caniꞌaneniqueyu masi xüca caꞌutinuivaque ꞌiya.
\p
\v 22 Hicü metecuacacu, Quesusi pa ꞌanucüꞌüca ꞌaixüa ꞌutayüca Cacaüyari hepaüsita pa hepaüsita, ꞌititaraca pa, nivarumini, müpaü ꞌutaitü, Xequenanuꞌüi, ꞌicü caninevaiyaritüni.
\v 23 Tecüxi ꞌanucuhanaca pamüpariyusi ꞌipitüaca Cacaüyari nivaruꞌitüani. Yunaitü menenutiꞌiexüani mücüsie.
\v 24 Müpaü tinivarutahüave, ꞌIcü caninexuriyatüni, türatu mühecua caniseiriyamücü. Yumüireme vahesie mieme nitiyeuriyamücü.
\v 25 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, tavari caxie hayari nepücaꞌanuꞌieni mexi caꞌayeꞌave quepaucua hecuamecü nemenuꞌieni haque Cacaüyari müraꞌaita.
\s Quesusi que mutayü, Pecuru que mütiyucuꞌimavaniquecai, quename caꞌimaicai ꞌutaitü
\r (Mateu 26:30‑35; Rucaxi 22:31‑34; Vani 13:36‑38)
\p
\v 26 Hicü cuicari Cacaüyari hepaüsita meꞌutacuicaca, menecüne Huriva Macuꞌu yemurisie.
\v 27 Quesusi müpaü tinivarutahüave, Xeme yunaitü hicü tücaricü xenicunuitüariecuni necümana, que müreꞌuxa, Muxasi vahüveme necanimiemücü, muxasi menitaxüriexüacuni.
\v 28 Nesü nemierieme neꞌanutaniereme necanixeꞌanucuhaitüiyamücü Carereyasiepai.
\v 29 Hicü Pecuru müpaü tinitahüave, Ne sepanetü yunaitü memücunuitüarienique, nepücacunuani ne.
\v 30 Quesusi müpaü tinitahüave, Niuqui caniseüyeni que nematicühüave, hicü yüvicüta vacana hutacüa catahivavecacu cuxi, ꞌecü haicacüa pepüꞌacuꞌimavani, quename pecanesimate peꞌutaitü.
\v 31 Mücü cuini mieme masi müpaü putayü, Sepanetü ꞌahamatü nemumierienique, yanepücatinecuꞌimavani. Yunaitü yaxeicüa meniutiyuanecaitüni.
\s Quesusi que mütiyutanenevie Quetisemanisie
\r (Mateu 26:36‑46; Rucaxi 22:39‑46)
\p
\v 32 Hicü Quetisemani müracutevasie menecüne. Müpaü tinivarutahüave teyüꞌüquitüvamete, ꞌUva xequenateni mexi nenenenevie.
\v 33 Pecuru, Vani, Cacuvu nivarevitüni yateva. Mana cuini mieme ꞌutaꞌaivatü yuhiverietü nayani.
\v 34 Müpaü tinivarutahüave, Neꞌiyarisie cuini mieme neninehiverieca, mücücü nemüximetü tüma. ꞌUva xequeneyuhayeva xequenetaneniereni.
\v 35 Hicü ꞌesiva yateva niuyani. ꞌUtihüximaqueca cuiepa, niyutanenevieni xüca tüma xüa tiyüvenique mücaꞌayeꞌaniqueyu que mütiyüniquecai.
\v 36 Müpaü niutayüni, Neꞌuquiyari ꞌacu, naimecü pepüyüve ꞌecü. ꞌIcü tecüxi quenanuhani cuerietü hivericacü yanemücaꞌitüarienicü, mesü que münetinaque ne pücatixaü, ꞌecüsü que mümatinaque püta quetiuyüni.
\v 37 Hicü muva ninuani, nivarutaxeiya mecusume. Müpaü tinitahüave Pecuru, Simuni ꞌacu, peticusu. Pecatiyüvecai pemütanierenicü xei hurayari.
\v 38 Xequenetaneniereni, xequeneyunenevieca capa ꞌaxa xeteꞌuyurienicü xeꞌutaꞌinüasieme. Xeꞌiyari püyuvaüriya, xevaiyari püta puverarani.
\v 39 Hicü hutarieca heyaca niyutanenevieni yaxeicüa ꞌutaitü.
\v 40 Hutarieca muva nuaca nivarutaxeiya tavari mecusume memücusimarietücateicü. ꞌAsimepücatematecai que memüteꞌitaꞌeiyaquecai.
\v 41 Hicü hairieca muva nuaca müpaü tinivarutahüave, Hicürixüa xequenecusuni xequeneꞌuxipieca. ꞌAriri cümütücari, canayeꞌani. Camüsü, Yuri Tevi nehücütütü, ꞌaxa teyuruvamete vamamasie nepüyetuiyani.
\v 42 Xequenanucuꞌuti, tepüvanaquiyu. Neuxei, que müꞌane münesiyetuani ꞌacanamieni.
\s Quesusi que mütiuviyarie
\r (Mateu 26:47‑56; Rucaxi 22:47‑53; Vani 18:2‑11)
\p
\v 43 Mericüsü yapaucua müpaü tivacühüavecacu cuxi, Cura caninuani, Tamamata Heimana Yuhutame müxevitütücai. Yuvaücavame teüteri yuhamame nivaravitücücaitüni cusirate cüyexi meteꞌuꞌücame. Maraꞌacate memühüritüariecai, mümeta ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai ꞌuquiravesixita menivareyenüꞌani.
\v 44 Mericüsü que müꞌane miyetuaniquecai ꞌinüari nivarupitüani teüteri mevayecünirümecacu yaꞌutaitü, Que müꞌane memütavaüritüani neꞌiꞌisetü, mücü canihücütüni. Xequeneuviya ꞌiya, xequenanuhani ꞌaixüa xeꞌihütü.
\v 45 Hicü Cura nuaca, ꞌaura niuyani cuitü. ꞌAixüa ꞌacu Tiꞌüquitame titahüaveca, niꞌiseni.
\v 46 Hicü müme meniviya.
\p
\v 47 Müme ꞌaura memütiꞌucai, xevitü yucusira vatihanaca, nivani tiꞌuximayatame maraꞌacame mühüritüariecaisüa mümiemetücai. Nacaya naviteni.
\v 48 Quesusi müpaü tinivarutahüave, Xeme cari xepeyecü cusirate cüyexi xeꞌuꞌütü xenesiviyaque, tinavayamepaü que mütiviviyarüva.
\v 49 Müixa xesata neniuyeicacaitüni tucaricü tuquita netiꞌüquitatü, xepücanesihevi. Peru queꞌayeꞌani ꞌutüarica que maine.
\v 50 Hicü yunaitü meꞌicuꞌeirieca meniyutaꞌunaxüani.
\s Temaicü que mütiyuꞌunaxü
\p
\v 51 Xevitü temaicü niveiyacaitüni rinu savanayaricü yuꞌeimatü mümavecaicü. Meniviya temaicü,
\v 52 peru mücü yusavana ꞌucuꞌeirieca niyutaꞌuna mavetü.
\s Quesusi que mütiutahüavarie ꞌisücate vahüxie
\r (Mateu 26:57‑68; Rucaxi 22:54‑55, 63‑71; Vani 18:12‑14, 19‑24)
\p
\v 53 Hicü maraꞌacame mühüritüariecaisüa meneihana Quesusi. Mana meniyucuxeürieni maraꞌacate memühüritüariecai ꞌuquiravesixi, müme ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai yunaitü.
\v 54 Pecuru tevapai niveiyacaitüni, maraꞌacame mühüritüariecai qui ꞌaurie ninuani. Tacua tupirisixi vahamatü niutivecaitüni tai ꞌaurie cüxetü.
\p
\v 55 Hicü maraꞌacate memühüritüariecai yunaitü ꞌisücate menivavautüvecaitüni tehecüatamete, memixanetacü Quesusi, vaniuquicü memimienicü. Haquevasü mepücavarutaxei.
\v 56 Yumüiretü meteꞌitavatü menihecüatacaitüni que vaniu memüteꞌunenierixü peru vaniuqui pücayuxevicai.
\v 57 Hipatü meꞌanucuꞌuca menitahecüata meteꞌitavatü que memüteꞌunenierixü vaniu, müpaü meꞌutiyuatü,
\v 58 Tame teniꞌenieni ꞌipaü haineme, ꞌIcü tuqui mamacü muveviya nenitaꞌunamücü, haica tucari ꞌanucayayu xeimeta nenitavevimücü mamacü caveviyacame.
\v 59 Ni müpaü que memütehecüatacai, vaniuqui pücataxevirivecai.
\p
\v 60 Mericüsü maraꞌacame mühüritüariecai vahixüapa ꞌutaqueca, Quesusi niutaꞌivaviya müpaü ꞌutaitü, ꞌAsipecatitaꞌani. Que tita ꞌicü memütehecüata ꞌahepaüsita.
\v 61 Mücü masi cayuvatü mana niuvecaitüni, tixaü pücaꞌutaꞌa. Maraꞌacame hutarieca müpaü tinitaꞌivaviya, ꞌEcü peticürisitu. Que müꞌane ꞌaixüa müticuxaxasiva, ꞌecü petinuꞌaya.
\v 62 Quesusi müpaü tinitaꞌeiya, Ne necanihücütüni. Yuri Tevi que nemütiteva, xeme xecanenixeiyacuni, Que Müꞌane Mütürücaüye serieta neꞌacaime. Neꞌacamieme taheima mieme haisata xecanenixeiyacuni.
\v 63 Hicü maraꞌacame yuꞌixuriqui ꞌutisanaxüaca müpaü niutayüni, Que cuxi tetevareuyehüva tehecüatamete.
\v 64 Xeme xecaniꞌenieni que mütisevixima Cacaüyari ꞌaxa ꞌutaitü. Que xeteyücühüave. Müme yunaitü müpaü meniutiyuanecaitüni quename müpaü reuyevecai mümierienicü.
\p
\v 65 Hipatü menisutüani hesiena meꞌutiꞌaüsicavivatü meꞌinanaimatü. Meheitinaca hüxiena, menitihusutücüne müpaü meteꞌicühüavetü, Quetinehecüatani quepai müyüane. Tupirisixita meꞌiviyaca menicusunacaitüni.
\s Pecuru que mütiyucuꞌimavacai, Nepücaꞌimate Quesusi ꞌutaitü
\r (Mateu 26:69‑75; Rucaxi 22:56‑62; Vani 18:15‑18, 25‑29)
\p
\v 66 Mericüsüari Pecuru vatipai ꞌuvecacu qui ꞌaurie tacua, ꞌuca caninuani mütiꞌuximayatametücai maraꞌacame mühüritüariecaisüa mieme.
\v 67 Pecuru ꞌuxeiyaca cüxecame, heutaniereca, müpaü niutayüni, ꞌEcüta ꞌiya Nasaretitanacamatü pecaniuyeicacaitüni Quesusimatü.
\v 68 Mücü niyucuꞌimavacaitüni, müpaü ꞌutaitü, Ne havaicü nepücaꞌimate, ꞌasinepücatimate que pemaine. Müpaü ꞌutayüca quitenie nanuyeyani. Vacana niutahiva.
\v 69 Hicü ꞌiya ꞌuca hutarieca ꞌixeiyaca nisutüani müpaü tivacühüavetü müme mana memütiꞌucai, ꞌIcü xevitü canihücütüni müme.
\v 70 Mücü tavari niyucuꞌimavacaitüni. Yareutevitüta müme mana memütiꞌucai tavari müpaü metenitahüave Pecuru, Yuricü ꞌecü xevitü müme pecanihücütüni. Camüsü Carereya pecaniquiecametüni, vahepaü pemütiuniucacü.
\v 71 Hicü nisutüani müpaü ꞌutaitü, Cacaüyari ꞌaxa xüca nesiyurienique tüma xüca netiꞌitavani, yemecü nepaine, tixaü ꞌicü tevi nepücamate xemixata.
\v 72 Cuitüva hutarieca vacana niutahiva. Pecuru Quesusi niuquieya naꞌerivani que mütitahüavixü, Vacana hutarieca catahivavecacu cuxi, ꞌecü haicacüa pecaniꞌacuꞌimavamücü quename pecanesimate peꞌutaitü. ꞌIcü nai raꞌerivatü niutasuani.
\c 15
\s Quesusi que mütiutahüavarie Piratu hüxie
\r (Mateu 27:1‑2, 11‑14; Rucaxi 23:1‑5; Vani 18:28‑38)
\p
\v 1 Hicüsüari ꞌucatarecu cuitü maraꞌacate
memühüritüariecai, ꞌuquiravesixi, mümeta ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai, hipatüta ꞌisücate yunaitü
meyucuxeürieca meyuꞌenieca, Quesusi menehana hüacame,
Piratu meniyetuirieni.
\v 2 Piratu müpaü tinitaꞌivaviya, ꞌEcü Huriyusixi
teüteriyari tivaꞌaitüvame petihücü. Mücü
cayucuꞌimavatü müpaü tinitaꞌeiya, ꞌEcüsü müpaü
pecanaineni.
\v 3 Maraꞌacate memühüritüariecai menixanetacaitüni
vaücava.
\v 4 Tavari müpaü tinitaꞌivaviya Piratu, Tixaü
pecatitaꞌani. Camü que müreupaüme memümasixaneta.
\v 5 Quesusi tavari tixaü cacaniutaꞌani. ꞌAyumieme Piratu
niuhüxiyani.
\s Cuvexunaruri que mütiutaꞌaitaxü, Quesusi mümierienicü
\r (Mateu 27:15‑31; Rucaxi 23:13‑25; Vani 18:38‑19.16)
\p
\v 6 Mericüsü xexuime visie mücü ꞌixüararipa vahesie
mieme nenayexünacaitüni ꞌanutahüivacame, que müꞌane
memivaviriecai.
\v 7 Xevitü nanutahüivacaitüni ꞌana Vaxavaxi titevatü.
ꞌIya cuviyexunu ꞌunamete vahamatü nanutahüivacaitüni.
Müme cuviyexunusixi mevacaꞌunarümetü meteniyucuini.
\v 8 Hicü yumüiretü teüteri meꞌuꞌaxüaca
menitavavirieni, yamütiyurienicü yaxeicüa que
mütiyurienecai xexuime visie vahesie mieme.
\v 9 Piratu müpaü tinivarutahüave, Xeme tixenaque
nemüxeꞌanayexünirienicü Huriyusixi tixeꞌaitüvame.
\v 10 Mücü müpaü catinimaicaitüni memiyetuacü
meꞌütesatü maraꞌacate memühüritüariecai.
\v 11 Maraꞌacate memühüritüariecai menivarucuyuitüani
teüteri memitavaunicü Vaxavaxi püta manayexünarienicü.
\v 12 Piratu müpaü tinivarutahüave tavari, Mericüte,
queri neꞌiyurieni ꞌicü Huriyusixi tixeꞌaitüvame que
xemüteꞌiterüva.
\v 13 Müme meꞌitaꞌeiyatü müpaü meteniuhiva, Curuxisie
quenemiꞌa.
\v 14 Piratu müpaü tinivarutahüave, Titayaricuta, tita
ꞌaxa tiuyuri. Müme masi cuini mieme meniutihivacaitüni,
Curuxisie quenemiꞌa, meꞌutiyuatü.
\v 15 Hicü Piratu vanaquiꞌaritüamütü teüteri, Vaxavaxi
nivaranayexünirieni. Tiutaꞌaitaca Quesusi
mücuveiyaxüanicü niyetuani curuxisie mücaviyanicü.
\p
\v 16 Hicü cuyaxi xaüsie meneivitüni mana quita parasiyu
ꞌamüpata, parasiyu Püreturiu mütiuyetevasie. Yunaime
cuyaxi mana memayetecai menivarutaꞌinieni.
\v 17 ꞌIxuriqui mütaüraüye menenacatütüani, xuya
mumayari meꞌutasaca menenutimanirieni.
\v 18 Menisutüani meꞌivaüritüatü müpaü meꞌutiyuatü,
Que ꞌacu tüma Huriyusixi tivaꞌaitüvame.
\v 19 Hacacü menitivaxüani muꞌuyasie.
Menicuꞌaüsicamavacaitüni. Meꞌutitunumaꞌuca yacü nenevieri
menipitüacaitüni.
\v 20 Meꞌinanaimaca ꞌixuriqui mütaüraüye
menenutihünirieni, ꞌixuriquieya menenacatütüani.
\s Quesusi que mütiumierie curuxisie
\r (Mateu 27:32‑44; Rucaxi 23:26‑43; Vani 19:17‑27)
\p Mericüsü meneivitüni curuxisie meꞌimienique.
\v 21 Cuyeicame meꞌuviyaca mecanitaꞌaitüani curuxieya
menucueꞌirienicü. Cuyeicame Simuni Sirenetanaca
catinitevacaitüni, Herecanituru Xupu
nivaꞌuquiyaritücaitüni. Xaüsie heyeyaca, quiecarisie
niꞌaximecaitüni.
\p
\v 22 Mericüsü Curucutapai meneivitüni Quesusi,
taniuquicü Müqui Muꞌuya Manuca mütiuyetevasie.
\v 23 Hicü vinu masivi nücame menenuꞌitüaniquecaitüni
meuyuyehüacacü, peru Quesusi pücaꞌenuꞌi.
\v 24 Mericüsü curuxisie menicavieni. ꞌIxuriquiteya
meniyutahuritüani, meyuꞌivatüvetü memütetimanicü tita
memüteꞌanuhurieniquecai yuxexuitü.
\p
\v 25 Mericüsü ꞌutaxürecu curuxisie menicavieni.
\v 26 Que mütiuxanesie yatiniuꞌutüarieni, Huriyusixi
Tivaꞌaitüvame ꞌanuyütü.
\v 27 Tenavayamete menivarutivütüani yuhutame curuxitesie
hamatüana serietana xeime ꞌutatanata xeime.
\v 28 ꞌAna nayeꞌani ꞌutüaricayari müpaü müreꞌuxa, Müme
memitisana ꞌinüari niuquiyari, xevitü caniꞌerivacaitüni.
\p
\v 29 Müme menanuyecücacai meninanaimacaitüni, yumuꞌu
meꞌutisiquetü, müpaü meꞌutiyuatü, ꞌEꞌe, cari ꞌecü tuqui
pepütaꞌunaquecai, haica tucari ꞌanuyeyayu
pepenuvevieniquecai.
\v 30 Parasü, queneuꞌatavicueisitüa, curuxisie
peꞌacayeicatü.
\v 31 Yaxeicüata maraꞌacate memühüritüariecai müme
ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai vahamatü
meninanaimacaitüni müpaü meteyücühüavetü,
Nivarutavicueisitüani hipame, pücayüve
müyutavicueisitüanicü yücümana.
\v 32 Cürisitutütü, ꞌIxaherisixi niu mütatiꞌaitüvame,
curuxisie queꞌacayani, temixeiyacü, yuri
temütetaꞌeriexüanicü. Müme ꞌauriena memutivütüarie
curuxisie mümeta ꞌaxa meniutiyuanecaitüni hepaüsitana.
\s Quesusi que mütiyetua yuꞌiyari
\r (Mateu 27:45‑56; Rucaxi 23:44‑49; Vani 19:28‑30)
\p
\v 33 Mericüsü tuca ꞌayacu, naisarie niucüyüre, cüa
caviecacuque niucuhecüare.
\v 34 ꞌAnari Quesusi carima müpaü tiniuhiva vaniuquicü,
ꞌEruhi, ꞌEruhi, rama savacütani, taniuquicü necacaüyari,
necacaüyari titayari penetiucuꞌeiri, maine.
\v 35 Hipatü mana memütiꞌucai meꞌiꞌenieca müpaü
meniutiyuani, Neuxei, ꞌEriyaxi niutahüave.
\v 36 Xevitü ꞌunausarümetü neyani, haꞌiseveme
niutahüniya vinu masinacü. Hacasie ꞌiqueca neitiserieni
müpaü ꞌutaitü, ꞌAcuxisü tecanitaneniericuni, xüca
ꞌuhamieni ꞌEriyaxi ꞌecaxünaque.
\v 37 Hicü Quesusi carima ꞌutahivaca, yuꞌiyari niyetuani.
\v 38 Hicü ꞌixuriqui meuviecai tuquita hixüata nisane
heimana ꞌacayuaca.
\v 39 Xei sienituyari cuyaxi tivaꞌaitüvame Quesusi hüxie
muvecai, ꞌixeiyaca yuꞌiyari que mütiyetua müpaü
niutayüni, ꞌIcü yuricü Cacaüyari caninuꞌayatücaitüni.
\p
\v 40 Mericüsü ꞌucari meninenierecaitüni yateva
metiꞌutü, Mariya Mararatanaca, Mariya Cacuvu ꞌEsimutevi
Cuse müvavarusitücai, Sarumeri, hipatüta mana
menitiꞌucaitüni.
\v 41 Müme meniveiyacaitüni quepaucua Carereyasie
muyeicacai, metenimicuacaitüni. Hipatüta yuvaücavatü
ꞌucari ꞌutümana memuꞌaxüa Querusaremesie mana
menitiꞌucaitüni.
\s Quesusi que mütiuteuqui
\r (Mateu 27:57‑61; Rucaxi 23:50‑56; Vani 19:38‑42)
\p
\v 42 Mericüsü ꞌacayunirümecacu, tucari
memüyucuhaꞌaritüvacaisie, ꞌuxaꞌarieca ꞌuxipiya tucari
mayeꞌaniquecaicü,
\v 43 Cuse ꞌArimateyatanaca caninuani. ꞌIya ꞌisücate
canixevitütücaitüni ꞌaixüa mümarivacai, mütaꞌicuevacai
Cacaüyari tiꞌaitametütü mayanicü. Yuꞌiyari heucayeca
Piratusüa ninuani, Quesusi caxarieya nitavavirieni.
\v 44 Piratu niuhüxiyani ꞌari mumücü. Xei sienituyari
cuyaxi tivaꞌaitüvame niutacuevieni yuꞌaurie. Nuacu, Piratu
nitaꞌivaviya que müreutevicai Quesusi hemüquitü.
\v 45 Cuyaxi tivaꞌaitüvame yatitahüavecu Piratu, quename
hemü, caxari niyetuirieni Cuse.
\v 46 Mücü rinu savanayari hecunaneca, ꞌecacueca caxari,
savanacü nitaꞌeima, teuquiyapa neitateni ꞌaita
müvayeꞌinieriecaisie. Neicurupa tete quiteniesie,
neicunani.
\v 47 Mariya Mararatanaca, Mariya Cuse
müvarusieyatücaimatü menixeiya haque meutatequie.
\c 16
\s Que müranutanierixü ꞌumierieca
\r (Mateu 28:1‑10; Rucaxi 24:1‑12; Vani 20:1‑10)
\p
\v 1 Mericüsü ꞌuxipiya tucari ꞌutixücu, Mariya
Mararatanacari, Mariya Cacuvu müvarusieyatücaimatü,
Sarumematü, ꞌuhaye visi muꞌüa menecunaneni, memüyehucü
meheitavirienique caxari.
\v 2 Ximeri cuitü ꞌatinecu tau semana mexüacame tucarisie,
teuquiyapa menetaꞌaxüani.
\v 3 Müpaü meteniyucuꞌivaviyacaitüni, Quepai tete
pütasiheuhüvirieni teuquiya quitenie meuca.
\v 4 Mana meꞌutaneniereca mecanixeiya tete heuhüiyacame,
ꞌamünecai.
\v 5 Hicü teuquiyapa meneutahaxüani. Vaserieta ꞌacaime
temaicü meniuxeiya, mutuxa ꞌamütevi ꞌanacatücüme.
Meniutimamani.
\v 6 Mücü müpaü tinivarutahüave, Xepücamamaca. Quesusi
xepücuvautüve Nasaretitanaca curuxisie mucaviya.
Cananucuquetüarieniri, ꞌuva pücayeca. Neuxei ꞌuva
meniteni.
\v 7 Hicüri xequenehu. Müpaü xequetenivaretahüavi
teyüꞌüquitüvametemama Pecurumame, quename niu
xeꞌanuyehaitüiyaxü, Carereyapai hetüa, quename mana
xeheixeiya, que mütixeꞌutahüavixü.
\v 8 Hicü teuquiyapa mevayecüneca meniyutaꞌuna.
Meꞌutiyüyüacatü meꞌumamatü menacüne. Xeime tüma
ꞌasimepücateꞌutahüavixü memümamacaicü.
\s Quesusi masiücütü que mürayuyeitüa, Mariya
Mararatanaca ꞌixeiyacacu
\r (Vani 20:11‑18)
\p
\v 9 Hicü semana mexüacame tucarisie ꞌanutaniereca Quesusi
ximeri, masiücütü nayuyeitüani meri Mariya Mararatanaca
ꞌixeiyacacu. Que müꞌane meripai memiviyacai cacaüyarixi
ꞌaxa memüꞌanene ꞌatahutatü, Quesusi müvarayenüꞌa, mücü
Mariya canihücütücaitüni mixei.
\v 10 Mücü heyaca, yatinivarutaxatüani müme hamatüana
memuꞌuvacai, meyuhiveriecacu meꞌutisuanacacu.
\v 11 Müme meꞌuꞌenanaca quename ꞌayeyuricai, quename mücü
ꞌixei, yuri mepücateꞌutaꞌeri.
\s Quesusi masiücütü que mürayuyeitüa,
teyüꞌüquitüvametemama meꞌixeiyacacu yuhutatü
\r (Rucaxi 24:13‑25)
\p
\v 12 ꞌArique masiücütü nayuyeitüani yücü ꞌanetü,
yuhutatü müme yeutapai memuhucai meꞌixeiyacacu.
\v 13 Müme yuꞌutüma menecüne, hipame teyüꞌüquitüvamete
yametenivaretahüave que mütiuyü. Mümeta ꞌacuxi yuri
mepücatevarutaꞌeriri.
\s Quesusi que mütivaruhüritüa nüꞌarisixi
\r (Mateu 28:16‑20; Rucaxi 24:36‑49; Vani 20:19‑23)
\p
\v 14 ꞌImatüriecata masiücütü nayuyeitüani Tamamata
Heimana Xevitü teyüꞌüquitüvamete meꞌixeiyacacu
metecuacacu. Nivarutatieni yuri memücateꞌeriecaicü,
yuꞌiyarisie memüseseꞌicaicü, yuri memücatevarutaꞌeriricü
müme memixei ꞌanucuquecu.
\v 15 Hicü müpaü tinivarutahüave, Naisarie cuiepa
xequeneutayeixüa. Niuqui ꞌaixüa manuyüne
xequetenivacuxaxatüvani yunaime queyupaümetü
memunetüarie.
\v 16 Que müꞌane yuri mütitaꞌerieni mücaꞌüyarieni,
mücü nitavicueisitüariemücü. Que müꞌane yuri
mücatiꞌerie, ꞌisücame ninenamücü hesiena mürahüivacü.
\v 17 ꞌIpaü ꞌanenetü ꞌinüarite canitixuaverimücü haque
memeꞌuva müme yuri memüteꞌerie. Nehesüa memümiemetecü
menivarayenüꞌaxüacuni cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene.
Menitiniucuni niuqui mühehecuacü.
\v 18 Cuterixi xüca mevaranucuꞌüni, mümüiya xüca
meꞌanuꞌieni, tixaü ꞌasipücavayurieni. Tecuicuicate vahesie
xüca meꞌutimeni müme mepanayexürieni.
\s Que müranutitüa
\r (Ruxaci 24:50‑53)
\p
\v 19 Mericüsü Tiꞌaitame Quesusi müpaü tivarutahüaveca,
taheima nanutivitüquieni, Cacaüyari serieta nayerüni.
\v 20 Naisarie meneutayeixüani müme metecuxatatü,
Tiꞌaitame vapareviecacu vaüca tiyurienecacu vaniuqui
seiriyacacu ꞌinüari que mütivapitüacai. Müpaü xeicüa
caniꞌaneni.