\id LUK
\h Rucaxi
\toc1 Rucaxi
\mt RUCAXI
\mt2 Niuqui ꞌAixüa Manuyüne Que Mütiuꞌüxasitacai
\c 1
\s Teuquiru que mütiutavaüritüa
\p
\v 1 Yumüiretü meniuyuvaüriya memütetiꞌutüanicü naime
hepaüsita tasata que mütiuyü.
\v 2 Müme sutüapai memunenierixü, tupirisixi memacü
niuqui ꞌaixüa manuyüne metecuxatatü, müme
metateniyetuirieni mücü niuqui.
\v 3 Neta nai que mütiuyü matüaripai hicüque
heiseriemecü netinicuvaunecaitüni. ꞌAyumieme
nemareuyehüvirietü, Teuquiru ꞌacu, nepünevaüriya xexuime
naime nemaracaꞌutüirienicü
\v 4 yapemütimaicacü ꞌicü niuqui pemuꞌeni hepaüsita que
mütiseꞌi.
\s Que mütiutahüavarie, Vani ꞌariqueque que
mütinuivaquecai
\p
\v 5 Mericüsü quepaucua Herurexi mütiꞌaitametücai Cureya
cuieyarisie, maraꞌacame ꞌaniuyeicacaitüni Huriyusixi
teüteriyari vamaraꞌacate xevitü hücütütü, Sacariya
titevatü, ꞌAviyaxi teüterimama metenitetevacaitüni
maraꞌacate vahamatü mütiꞌuximayacai. Yüꞌüya
canexeiyacaitüni ꞌErisaveti titevacame, maraꞌacame
nuꞌayatüme.
\v 6 Yüꞌüitatü heiseriemecü yameteniyuriecaitüni
Cacaüyari hüxie. Yametenicahucaitüni Tiꞌaitame que
mütiꞌaitacai naime, vahesie carahüivacacu.
\v 7 Nunusi mepücahexeiyacai ꞌErisaveti mücayüvecaicü.
Mecaniꞌuquiravesixitücaitüniri.
\p
\v 8 Mericüsü Sacariya maraꞌacametütü
tiniꞌuximayacaitüni Cacaüyari hüxie quepaucua ꞌAviyaxi
teüterimama vahesie mütiunaquixü.
\v 9 Maraꞌacate que mütivayeiyaritücai, hesiena tiniunaque
heiva Tiꞌaitame tuquitana meutahanicü,
müticüsinaiyanicü.
\v 10 Quepaucua mayeꞌa mütitacüsinaiyacü, yunaitü
teüteri tacua meniyuneneviecaitüni.
\v 11 Hicü nixeiya niuqui tuayame Tiꞌaitamesüa mieme mana
ꞌutiveme müracüsinaiyasie serieta.
\v 12 Sacariya ꞌixeiyatü niuyuitüarieni yuꞌiyarisie,
niutimani.
\v 13 Hicü niuqui tuayame müpaü tinitahüave,
Pepücaheumaca, Sacariya ꞌacu. ꞌAꞌivaurica püꞌenierie.
ꞌAꞌüya ꞌErisaveti xenive canitinuivitüamücü. Vani
petiniterüvamücü.
\q Peniꞌatemaviecamücü vaüca,
\q ꞌAꞌiyari cuini mieme ninaquiꞌacamücü
\q
\v 14 Yumüiretü mecaniyutemamaviecacuni
\q Quepaucua mütinuiva.
\q
\v 15 Canimarivemücü Cacaüyari hüxie.
\q Caxie vinuyari,
\q Xeime vinuta pücayeꞌeni.
\q ꞌIyari Mütiyupata
\q Caniviyamücü püta tinuivayu.
\q
\v 16 ꞌIxaherisixi teüteriyari yumüireme
\q Taꞌaurie canivaraxüriemücü,
\q Tiꞌaitame memayexeiyanicü
\q Yucacaüyaritüme.
\q
\v 17 Canenucuhaitüiyamücü Tiꞌaitame
\q ꞌEriyaxipaü tiucaꞌiyaritü,
\q Türücariyaya hexeiyatü.
\q Vaꞌuquiyarima taꞌaurie nivaraxüriemücü,
\q Yütüriyama memüvaraꞌerivanicü,
\q Müme yuri memücateꞌerie
\q Taꞌaurie nivaraxüriemücü,
\q Müme heiseriemecü yamemütecahu vahepaü
memüteyücühüavenicü.
\q Nivacuhaꞌaritüamücü teüteri,
\q Tiꞌaitame memücueviecacü.
\m
\v 18 Hicü Sacariya müpaü tinicühüaveni niuqui tuayame,
Que ꞌaneme ꞌinüariyaricü yanepütimaica.
Necaniꞌuquirasitüni, neꞌüyata tucarieya ranutitüa.
\v 19 Hicü niuqui tuayame müpaü tinicühüaveni, Ne
Cüravieri necanihücütüni. Cacaüyari hüxie neniuveni.
Yanemümatitahüavecü necaneyenüꞌarieni,
nematitaxatüanicü ꞌicü niuqui ꞌaixüa manuyüne.
\v 20 Hicü camü, cayuvatü pepütiyerüni, pecaniuvetü
pecanayeimücü mexi caꞌayeꞌaveni, ꞌecü yuri
pemücatiutaꞌericü neniuquisie. Peru neniuqui
canayeꞌamücü quepaucua tucari mayeꞌani.
\p
\v 21 Mericüsü teüteri menicueviecaitüni Sacariya.
Meniꞌiyarixiecaitüni ꞌemüreutevicaicü tuquita.
\v 22 Hicü vayeyaca niyutatexieni varahüavetü. Müme
yametenetimani quename tixaütü tiuxei tuquita. ꞌIya
yumamacü nivacuꞌinüaritüvacaitüni. ꞌAniucateitüni
caniuvetü.
\p
\v 23 Hicü heutiparecu ꞌuximayasicaya, yuquie caneyani.
\v 24 Hicü ꞌana ꞌüyaya ꞌayehucatü nayani ꞌErisaveti.
Niyuꞌavietacaitüni ꞌauxüme meseri müpaü ꞌutaitü,
\v 25 Camü, ꞌipaü tiniuyurieni Tiꞌaitame, yuvaüriyatü
ꞌaixüa münesiyurienicü, teüteri memücanesinanaimacacü.
\s Mariya que mütiutahüavarie, Quesusi ꞌariqueque que
mütitinuivaquecai
\p
\v 26 Mericüsü ꞌataxevirieca meserisie Cacaüyari
nitanüꞌani yuniuqui tuayame Cüravieri, Carereya
cuieyarisie quiecarisie Nasareti müracutevasie.
\v 27 ꞌÜimari mücaxuriquicaisüa nitanüꞌani Mariya
mütitevacaisüa. Nitiviquieximecaitüni, ꞌuqui Cuse
titevatü nitivitüniquecaitüni. Cuse Raviri
caninunuiyarieyatücaitüni.
\v 28 Hicü Mariyasüa heutahaca niuqui tuayame, müpaü
niutayüni, ꞌAixüa ꞌacu. Tiꞌaitame ꞌaixüa
catiniucaꞌiyarini ꞌahesie mieme, ꞌahamatü puyeica.
\v 29 Mücü yuꞌiyarisie niuyuitüarieni,
yatinicuꞌerivacaitüni titayari müpaü mütivaüritüa.
\v 30 Niuqui tuayame müpaü tinitahüave, Pepücaheumaca,
Mariya ꞌacu. Cacaüyari ꞌaixüa pütiucaꞌiyari ꞌahesie
mieme.
\v 31 Hicüri peꞌayehucatü pecanayeimücü,
pecanitinivemücü. Quesusi pecatiniterüvamücü.
\q
\v 32 Canimarivemücü,
\q Que müꞌane taheima macave nuꞌaya canimarivacamücü.
\q Ravirisie caniyeyeimücü,
\q Tiꞌaitame Cacaüyaritütü canipitüamücü
\q Raviri ꞌuvenieyasie mayerünicü
\q Que mütiꞌaitacai ꞌiya.
\q
\v 33 ꞌIxaherisixi teüteriyari
\q Catinivataꞌaitüamücü yuheyemecü.
\q Que mütiꞌaita
\q Pücatipare hasuacu.
\p
\v 34 Hicü Mariya müpaü tinitahüave niuqui tuayame,
Mericüte, quepaütütü ꞌipaü pütiyüni. ꞌUqui
nepücamate.
\v 35 Niuqui tuayame müpaü tinitahüave,
\q ꞌIyari Mütiyupata ꞌahesie caninuamücü.
\q Que müꞌane taheima macave
\q Yutürücariyacü camaniꞌetüriviyamücü.
\q ꞌAyumieme nunusi mütinuiva canipasiemücü
\q Cacaüyarisie mieme,
\q Müpaü catinimarivacamücü
\q Cacaüyari nuꞌayatütü.
\m
\v 36 Camü, ꞌaꞌiva yateva ꞌErisaveti ꞌayehucatü nayani
ꞌucarasitütü. ꞌAtaxeime meseri niyurieca ꞌiya caniveveme
memüxatacai.
\v 37 Cacaüyari pücayutatexieni, naimecü püyüveni
püta.
\v 38 Mariya müpaü tinitahüave, Mericüte, ne Tiꞌaitame
necatiniꞌuximayatameyatüni. Que pemaine yaquetiuyüni.
Hicü niuqui tuayame caneyani.
\s Mariya que mürecuꞌivataxü ꞌErisavetisüa
\p
\v 39 Hicüsüari yucuhaꞌaritüaca caneyani Mariya.
Yumexüitüatü quiecarisie netaꞌani hüri mananiere Cureya
cuieyarisie.
\v 40 Sacariya quita heutahaca, nitavaüritüani ꞌErisaveti.
\v 41 Mericüsü ꞌErisaveti quepaucua miꞌeni Mariya
ꞌivaüritüacacu, nunusi neucuyuaxüani huriepana. Hicü
ꞌIyari Mütiyupata niviya ꞌErisaveti.
\v 42 Müpaü niutayüni carima, Vaüca ꞌaixüa
pepuꞌitüarie, hipatü ꞌucari temücaꞌitüariepaü. ꞌAixüa
caniꞌitüariemücü que müꞌane pemütinuivitüani.
\v 43 Nehesie que tinaque netiꞌaitüvame varusieya
münesiꞌivatamiecü.
\v 44 Camü, ꞌavaürisica neꞌuꞌeniecu, nunusi yutemavietü
neucuyuaxüani nehuriepa.
\v 45 ꞌAixüa pecaniꞌitüariemücü yuri pemütiutaꞌericü
quename ꞌayeꞌani naitü que pemütiutahüavarie, Tiꞌaitame
que mümaretahüavixü.
\p
\v 46 Hicü Mariya müpaü niutayüni,
\q Neꞌiyari müpaü paine, Tiꞌaitame canitürücaüyeni.
\q
\v 47 Neꞌiyari niyutemavieca neheꞌerivatü
\q Cacaüyari münesiꞌutavicueisitüacü.
\q
\v 48 Caneniuxeiya tiꞌuximayatame que nemütihücü hesiena
mieme,
\q Sepa tixaü nemücatihücü.
\q Camü, ꞌuxaꞌa varie yunaitü nuivarite
\q ꞌAixüa neꞌitüariecame mecaneniꞌeriecacuni.
\q
\v 49 Que müꞌane mütürücaüye
\q Marivemecü caneniuyurieni.
\q Mücü Pasiecame canixasivani.
\q
\v 50 Canivanenimayaca yunaime memüteheiyehüvirie,
\q Vanivemata nivanenimayaca.
\q
\v 51 Yücümana que mütiyuriene
\q Canimasiücüni que mütitürücaüye.
\q Nivareutaveiyaxüani müme memüteyucataveꞌerie
\q Yuꞌiyarisie que memütecuꞌeriva,
\q
\v 52 Cuiepa teꞌaitamete nivarunavairieni
\q Tita memüteꞌaita,
\q Müme tixaü memücatehüme püta
\q Nivaruhüritüani vaüca.
\q
\v 53 Memeuhacacuicucai nivarutihüniya ꞌaixüa müꞌanecü.
\q Memeucaꞌucai nivareutanüꞌaxüani memamaveme.
\q
\v 54-55 Nisutüani tasiparevietü ꞌIxaherisixi teüteriyari
\q Hesüana mieme temüteꞌuximayatamete,
\q Heꞌerivatü que mütivarutahüavixü taꞌuquiyarima.
\q Caninenimayaca ꞌApurahami yuheyemecü,
\q Cataninenimayaca tame hesiena temüyecü.
\p
\v 56 Mericüsü Mariya ꞌErisavetisüa niucateitüni
ꞌesivatücacu haica meseri. ꞌArique yuquie neyani.
\s Vani Tiꞌüyame que mütiutinuivaxü
\p
\v 57 Mericüsü tucari nayeꞌani ꞌErisaveti mütinivenicü.
ꞌUquitüme niutiniveni.
\v 58 Hicü ꞌauravatari maremama yunaitü meteꞌutamarieca
Tiꞌaitame vaüca que mütitanenimayataxü, hamatüana
mecaniyutemamaviecaitüni.
\v 59 Hicü ꞌatahairieca tucarisie mecaniuꞌaxüani
meꞌiꞌinüaritüanique nuꞌesi Huriyusixi vaxitequiyacü.
Sacariya mecateniterüvaquecaitüni ꞌuquiyarieyapaü.
\v 60 ꞌAna varusieya müpaü niutayüni, Tixaüsietü. Vani
catinitevacamücü püta.
\v 61 Müme müpaü metenitahüave, Haquevasü ꞌamare pumave
müpaü titevatü.
\v 62 Yumamacü menitahüave quemasieya, que mütinaque
mütiterüvarienicü.
\v 63 Xapa ꞌutaꞌivauca, müpaü ꞌutaineme canacaꞌutüani,
Vani catinitevacamücü püta. Yunaitü meniuhüxiyani.
\v 64 Hicü yapaucua nenieya niuxünarieni. Niutaniuni
ꞌaixüa ꞌutaitü Cacaüyari hepaüsita.
\v 65 ꞌAuravatari yunaitü mecanimamacaitüni. Naisarie
Cureya hüriyarisie que mütiuyü catinicuxaxasivacaitüni.
\v 66 Yunaitü memüꞌenanacai meniyuꞌiyaritüacaitüni
müpaü meteyücühüavetü, Que ꞌanetü payani ꞌicü
nunusi. Mücü meta, Tiꞌaitame yütürücariyacü
nipareviecaitüni.
\s Sacariya que mutayü, Cacaüyarisie mieme ticuxatatü
\p
\v 67 ꞌAna Cacaüyari ꞌIyarieya Mütiyupata caniviyani
nunusi ꞌuquiyarieya. Sacariya niutaniuni Cacaüyarisie mieme
müpaü ꞌutaitü,
\q
\v 68 ꞌAixüa queticühüavarüvani Tiꞌaitame,
\q Que müꞌane ꞌIxaherisixi mütacacaüyari.
\q Nisutüani yuteüterima vaꞌüviyatü,
\q ꞌAixüa ꞌiyurienetü memüxünarienicü.
\q
\v 69 Que müꞌane mütürücaüye niuquerieni,
mütasitavicueisitüanicü,
\q Raviri quie mieme,
\q Raviri mütiꞌuximayacaicü Cacaüyarisie mieme
\q
\v 70 Meripaitü que mainecai que mütiyurieniquecai.
\q Yametenicuxatacaitüni texaxatametemama
\q Memupasie hesiena mieme,
\q Memutiniucacaicü hesiena mieme.
\q Müpaü meniutiyuanecaitüni
\q
\v 71 Mütasiꞌutavicueisitüaniquecaicü
\q Müme memütasiꞌayeꞌuni memücatasiꞌaꞌivacü,
\q Müme memütasiꞌuxiveꞌerie memücatasiꞌaꞌivacü.
\q
\v 72 Müpaüta meniutiyuanecaitüni
\q Müvanenimayataquecaicü taꞌuquiyarima
\q Heꞌerivatü türatu mutavevi yücümana,
\q
\v 73 Que mütiuyuhüritüa yaticühüavetü taꞌuquiyari
ꞌApurahami
\q Quename tasipitüaniquecai
\v 74 tecamamatü
\q Temütavicueisitüarienicü
\q Müme memütasiꞌayeꞌuni memücatasiꞌaꞌivacü,
\q Temeyexeiyanicü ꞌiya que mütinaque,
\q
\v 75 Hesiena mieme tepasietü,
\q Heiseriemecü yatetecahutü,
\q Hüxiena teꞌuꞌuvatü mexi teꞌayeneniere.
\q
\v 76 ꞌEcü meta nunusi ꞌacu,
\q Que müꞌane taheima macavesüa mieme tixaxatame
\q Pecatiniuterüvarüvamücü.
\q Tiꞌaitame pepanucuhaitüiya
\q Huyeya ꞌaixüa pemüyurienicü.
\q
\v 77 Teüterimama petinivatahecüatüamücü
\q Que mütivatavicueisitüani pehaitü,
\q Que mütivareuyehüvirieni müme ꞌaxa memüteꞌuyuri
pehaitü.
\q
\v 78 Müpaü catiniyuriemücü
\q Tacacaüyari mütiyucanenimayacü.
\q ꞌAyumieme que müꞌane taheima mümieme caninuamücü.
\q
\v 79 Nivahecüariviyamücü müme yüvipa memütitei,
\q Müme meta mecuiꞌivarümetü memüyüriyarie
\q Nivahecüariviyamücü.
\q Taꞌücate cataniseiriyamücü,
\q Temeuꞌuvanicü haque ꞌaixüa temütetaxeiyanicü
\q Cacaüyarimatü.
\p
\v 80 Mericüsü nunusi caniverecaitüni. ꞌIyarieya
türücaüyetü nayani. Macumavesie neyeicacaitüni mexi
tucarieya caꞌayeꞌavecai cuxi masiücütü mayanicü
ꞌIxaherisixi vahüxie.
\c 2
\s Quesusi que mütiutinuivaxü
\r (Mateu 1:18‑25)
\p
\v 1 Mericüsü ꞌana ꞌaisica neutanüꞌariexüani Sesaxi ꞌAcusitusüa mieme, müpaü ꞌutaitü, yunaitü cuiepa memütama memayucayasacü.
\v 2 Mücü ꞌinüari matüaripai mieme puyü quepaucua Sireniyu mehüritüariecai Siriya cuieyarisie.
\v 3 Yunaitü mecaneutayeixüani memayucayasacü yuxexuitü yuquiecarisie.
\v 4 Hicü Cuse Carereya cuieyarisie Nasareti müracutevasie neyeyani. Cureya cuieyarisie ninuani Raviri quiecariena Vereni müracutevasie. Raviri quie canimiemetücaitüni, Raviri nunuiyarieya canihücütücaitüni.
\v 5 Macayerienicü neyeyani Mariya ꞌavitütü mücü mayehucacaicü. ꞌÜyaya nayaniquecaitüni.
\v 6 Mana mexi meꞌuꞌuvacai, tucarieya nayeꞌani mütinivenicü.
\v 7 Hicü yumatüari niutiniveni. Tuvaxatecü nicuꞌeima, vacaisixi vacanuvasie nicateni mücaxuavecaicü vahesie mieme memüvaꞌaxüaniquecaisie.
\s Taheima miemete niuqui tuayamete que memütevarutahüavixü muxasi vahüvemete
\p
\v 8 Mericüsü ꞌana muxasi vahüvemete mana meniuꞌuvacaitüni. Yeuta menivahütüvecaitüni yumuxasi yüvicüta.
\v 9 Hicü vahüxie niutaqueni niuqui tuayame Tiꞌaitamesüa mieme. Vaꞌaurie nacuxavatücaitüni Tiꞌaitame hecüariyayacü. Vaüca menimamacaitüni.
\v 10 Hicü niuqui tuayame müpaü tinivarutahüave, Xepücamamaca. Hicü nenixetaxatüamücü niuqui ꞌaixüa manuyüne. Vaüca canixuavecamücü temavierica yunaime teüteri vahesie mieme.
\v 11 ꞌIcü tücarisie tiyuvicueisitüvame canetinuiva xehesie mieme. Raviri quiecariena tineyüni. Que müꞌane heiserie mupitüarie Cürisitutütü canihücütüni, Tiꞌaitame canihücütüni.
\v 12 ꞌIcü ꞌinüaricü xecaneitimaicuni. Nunusi xecanexeiyacuni tuvaxatecü ꞌeimeme, vacaisixi vacunuvasie heyecaime.
\p
\v 13 Hicü yapaucua niuqui tuayame ꞌaurie meniutiꞌuni muyuavisie miemete yumüiretü, ꞌaixüa meꞌutiyuatü Cacaüyari hepaüsita, müpaü meꞌutiyuatü,
\q
\v 14 Taheima visi catinicühüavarüvani Cacaüyari.
\q Cuiepa ꞌaixüa mecatenixeiyariecuni teüteri
\q Müme vacümana münaquiꞌa.
\p
\v 15 Mericüsü niuqui tuayamete muyuavisie meheutiyunixüacu, müpaü meteniyühüavecaitüni muxasi vahüvemete, Hicümüsüari tepüyehu Verenipaitü. Tepiꞌixüariyu que mainecai, Tiꞌaitame que mütatiutahüavixü.
\v 16 Meyumexüitüatü menecüne. Mevarutaꞌivauca Mariyamame menivarutaxeiya Cuse, nunusi meta vacaisixi vacanuvasie yecaime.
\v 17 Mevaruxeiyaca metenicuxatacaitüni que memüteꞌutahüavarie nunusi hepaüsita.
\v 18 Yunaitü memüꞌenanacai menihüxiyacaitüni que memütevarutahüavixücü muxasi vahüvemete.
\v 19 Masi Mariya niꞌüviyacaitüni yuꞌiyarisie ꞌicü naime, yuꞌiyaritüatü hepaüsitana.
\v 20 Hicü menecüne muxasi vahüvemete ꞌaixüa metecuxatatü Cacaüyari hepaüsita nai que memüteꞌuxeicü nai que memüteꞌuꞌenicü. Naitü catiniuyüni que memüteꞌutahüavarie.
\s Tuquita que mütiꞌatüarie Quesusi
\p
\v 21 Mericüsü ꞌatahairieca tucari meniꞌinüaritüani Huriyusixi teüteriyari vaxitequiyacü. ꞌAna Quesusi tiniuterüvarieni, niuqui tuayame que mütiterüvaxü yuvarusisie caꞌayecaicu cuxi.
\p
\v 22 Mericüsü Muisexi ꞌinüaricü catiniꞌaitacaitüni nivecame hepaüsita. Tucari ꞌayeꞌacu memüyuꞌitienicü, Querusareme menecüne nunusi meheyetuanique Tiꞌaitamesüa.
\v 23 Müpaü catineꞌuca ꞌinüari xapayarisie, Tiꞌaitame meripaitü que mainecai, Yunaitü ꞌuquisi matüarixi memütinunuiva, müme mecanipasiecacuni Tiꞌaitamesie mieme.
\v 24 Menecüne memütemavanicü Tiꞌaitame que mainecai, xüa ꞌinüari xapayarisie que müreꞌucai, Cucuruxi xei parisi, mesü veuraixi türixi yuhutame mecanivaremavacacuni, ꞌutaitü.
\p
\v 25 Hicü tevi Querusareme necateitüni Simiyuni titevatü. ꞌIya heiseriemecü yaticamietü Cacaüyari nayexeiyacaitüni. Nicueviecaitüni ꞌIxaherisixi teüteriyari vanütüvame. ꞌIyari Mütiyupatacü nihünecaitüni.
\v 26 Müpaü tiniupitüarieni, ꞌIyari Mütiyupata que mütitahüavixü, quename cuitü camüniquecai. ꞌIxeiyame que müꞌane Tiꞌaitame micayeniquecai Cürisitutüme xeicüa, ꞌanarique canimüniquecaitüni.
\v 27 Hicü ꞌIyari ꞌinücu, Huriyusixi vatuquipa ninuani. ꞌArique Quesusi ꞌuquiyarimama meneutahaxüani yameꞌiyurienique nunusi, Huriyusixi que mütivayeiyari, ꞌinüari niuquiyarisie que müreꞌuxa.
\v 28 ꞌAna Simiyuni nenutuni. ꞌAixüa niutayüni Cacaüyari hepaüsita, müpaü ꞌutaitü,
\q
\v 29 Hicürixüa necusiyari ꞌacu,
\q Pepeyeꞌatüa ꞌaniuqui.
\q Pepünesiꞌuxünaxü
\q Neꞌiyarisie necaꞌuximatüariecacu.
\q ꞌAhesie mieme nepütiꞌuximaya.
\q
\v 30 Hicürixüa necümana nepütiuxei
\q Que pemütivavicueisitüani teüteri.
\q
\v 31 Nepixei tita pemütihaꞌaritüa
\q Yunaime teüteri vahüxie.
\q
\v 32 Canivahecüariviyamücü hipame nuivarite,
\q Visi teꞌaneneme catanayeitüamücü
\q ꞌAteüterima ꞌIxaherisixi
\p
\v 33 Hicü ꞌuquiyarieya varusieya meniyuꞌiyaritüacaitüni müpaü mainecaicü hepaüsitana.
\v 34 ꞌAixüa xepüꞌitüarieca, niutayünita Simiyuni. Müpaü Mariya tiniutahüave nunusi varusieya,
\q Camü ꞌicü nunusi
\q Yumüiretü ꞌIxaherisixi
\q Mematixürienicü,
\q Yumüiretüta
\q Memanucuꞌunicü
\q Caniꞌayumiemetüni.
\q ꞌInüari caniyümücü,
\q Caniniuquimariecamücü.
\q
\v 35 ꞌEcüta ꞌaꞌiyarisie
\q Pecanisequiemücü hivericacü,
\q Cumu ꞌixipara que mütiyuseve.
\q Mücü que mütiyurieneni,
\q Yumüiretü memasiücütü mecanacünicuni
\q Que memüteyücühüave yuꞌiyarisie.
\p
\v 36 Xevitüta ꞌacaniuyeicacaitüni ꞌucarasitütü, Hana titevatü. Mücü Cacaüyari niuquieya canicuxatacaitüni. Panuheri caninuꞌayatücaitüni, ꞌAseri nunuivarieyatütü. Caniseüyecaitüni, nauca teviyari heimana nauca viyari canihücaitüni. ꞌUtiviquieca ꞌatahuta viyari piteütacai yücüna,
\v 37 ꞌumücu yuxaüta ꞌeniucateitüni. Tuqui curaruyarita pücavayeyeicacai masi yuhaquetü yunenevietü püꞌayumiemetücai tucaricü tücaricü.
\v 38 Hicü ꞌaura ꞌuyaca pamüpariyusi nipitüani Cacaüyari. Quesusi hepaüsita tinivacuxaxatüvacaitüni Querusaremetari memütaꞌicuevacai memütaxünarienicü yunaitü.
\s Nasareti que memütehecü
\p
\v 39 Hicü meheyeꞌatüaca naime que müreꞌuxa ꞌinüari xapayarisie, Tiꞌaitame que mainecai meripaitü, Carereyasie menecüne. Yuquiecari menetaꞌaxüani Nasareti müracutevasie.
\v 40 Mericüsü nunusi niverecaitüni türücaüyetü timaivetü nayeiximecaitüni, Cacaüyari ꞌaixüa pütiucaꞌiyaricai hesiena mieme.
\s Temaicüyari Quesusi tuquita que mütiyeyeicacai
\p
\v 41 Mericüsü xexuime visie ꞌuquiyarimama Querusareme menetaꞌaxecaitüni ꞌixüararipa quepaucua memeꞌerivacai, Cacaüyari que mütivaruhayevaxü vateüterima.
\v 42 Hicü quepaucua tamamata heimana huta viyari mühücai, mana meneutiyunixüani, teüteri que mütivayeiyaritücai ꞌixüararipa.
\v 43 Hicü heutiparecu, yuꞌutüma mehahuximecacu, Quesusi Querusareme neyuhayeva, ꞌasimecatemaicacu ꞌuquiyarimama.
\v 44 Teüteri vasata ꞌuyeicame meꞌerietü, xei tucari meniuꞌuvacaitüni. ꞌAna yuꞌivama yumarema vahesüa menitivautücüne.
\v 45 Mecaꞌitaxeiyavavetü, Querusareme menacunuaxüani meꞌicuvautüvetü.
\p
\v 46 Hicü hairieca tucari meneitaxeiya tuqui curaruyarita ꞌayecaime, teꞌüquitamete vahixüapa ꞌucaime. Nivaꞌeniecaitüni nivacuꞌivaviyacaitüni.
\v 47 Yunaitü memiꞌeniecai menihüxiyacaitüni timaitü que mütivacuꞌeiyacai.
\v 48 Hicü ꞌuquiyarimama meꞌixeiyatü meniꞌiyarixiecaitüni. Varusieya müpaü tinitahüave, Nenive, titayari müya petatiuyuri. Tepümasicuvautüve tetahiverietü ꞌaꞌuquiyarimatü.
\v 49 Müpaü tinivarutahüave, ꞌEꞌe, cari xepünesicuvautüvecai. Tamü, ꞌasixecatemaicai, meuyevesecü neꞌuquiyari quiya hepaüsita nemüꞌayumiemetünicü.
\v 50 Müme ꞌasimepücateheitima niuquieyasie que mainecai.
\p
\v 51 Hicü vahamatü neyani, Nasareti menetaꞌaxüani. Que memaitücatei yacatinicamiecaitüni. Varusieya yuꞌiyarisie niꞌüviyacaitüni ꞌicü naime.
\v 52 Quesusi timaivetü canayeiximecaitüni, caniverecaitüni. Cacaüyari, teüterita masi vaüca simetenixeiyacaitüni.
\c 3
\s Vani Tiꞌüyame que müticuxatacai
\r (Mateu 3:1‑12; Maricuxi 1:1‑8; Vani 1:19‑28)
\p
\v 1 Mericüsü ꞌana Tiveriyu Sesaxi tamamata heimana
ꞌauxüme viyari niuyurieni tiꞌaitatü, Punisiyu Piratu
niucayerieni ꞌisücametütü Cureya cuieyarisie, Herurexi
nihüritüariecaitüni Carereya cuieyarisie mütiꞌaitanicü,
Piripe Herurexi müꞌivayatücai catiniꞌaitacaitüni ꞌItureya
cuieyarisie Türacuniti cuieyarisie, Risaniyaxi
catiniꞌaitacaitüni ꞌAviriniyasie,
\v 2 ꞌAnasi Caipasi mecanihüritüariecaitüni maraꞌacate.
ꞌAna Cacaüyari yuniuqui nipitüani Vani Sacariya nuꞌaya,
macumavesie ꞌuyeicame.
\v 3 Naisarie Curutani hatuxameyari tesie niuyeicacaitüni
müpaü tivacuxaxatüvatü, memütehayevacü que
memüteyuriecai para Cacaüyari mütivareuyehüvirienicü
ꞌaxa que memüteꞌuyuri, mücücü memücaꞌüyarienicü.
\v 4 Yacatiniyurienecaitüni que müreꞌuxa Quisariyaxi
xapayasie, Cacaüyari niuquieyacü que müticuxatacai,
\q Xevitü mahiva macumavesie ꞌuvetü,
\q Xequeneucuhaꞌaritüa Tiꞌaitame huyeya, haitü,
\q Xexeuravime xequeneutivevi huyeya, haitü.
\q
\v 5 Naitü ꞌaqui cananuparecutüariexüamücü,
\q Naitü yemuri ꞌemutütü ꞌesimutütü ꞌacuveritü
canayeitüariemücü
\q Tita mütitutune xexeuravitü nayeimücü
\q Tita müracutetexiya ꞌacuharuanitü canayeimücü
\q
\v 6 Yunaitü teüteri mepixeiya que mütiyuvicueisitüva
Cacaüyari.
\p
\v 7 Vani müpaü tinivacuxaxatüvacaitüni teüteri
memüꞌaxecai müvacaꞌüyacü, Cari xeme terücaxi
xepüvaꞌivama. Quepaicü pütixehecüatüa xemüyutaꞌunacü
capa ꞌuxaꞌa varie xehecariecacü.
\v 8 Müme memüteꞌuhayevaxü que memüteyuriecai, vahepaü
püta xequeteneyurieca, que müreuyevese. Xepücaꞌisutüaca
yuꞌiyarisie müpaü xeteyücühüavetü, Tepünaquiꞌeriva
taꞌuquiyari temexeiyacü ꞌApurahami. Müpaü
nepütixecühüave, Cacaüyari caniyüveni ꞌicü tetexi
teüteri müvarayeitüani ꞌApurahami nivemama.
\v 9 ꞌAri hasa caniucuhaꞌaritüarieni cüyexi maxürienicü.
ꞌAyumieme naitü cüye ꞌaixüa ꞌanenetü mücaꞌutixuxuavere
canaxüriyamücü, taipa caneuxüriyamücü.
\p
\v 10 Teüteri müpaü metenicuꞌivaviyacaitüni, Mericüte,
quesü teteyurieca tame.
\v 11 ꞌIya müpaü tinivacühüavecaitüni, Que müꞌane huta
camixayari mexeiya, queꞌimini que müꞌane mücaheixeiya. Que
müꞌane ꞌicuai mexeiya yaxeicüa quetiyurieneni.
\v 12 Memüteyetuiriyari cuviyexunusie mieme
meniꞌaxecaitüni, memücaꞌüyarienicü. Müpaü
metenicühüavecaitüni, Tiꞌüquitame ꞌacu, que teteyurieca
tame.
\v 13 ꞌIya müpaü tinivacühüavecaitüni, Que
xemüteꞌuꞌaitüarie, heimana mieme xepücatevauca.
\v 14 Cuyaxita müpaü metenicuꞌivaviyacaitüni, Quesü
teteyurieca tame. ꞌIya müpaü tinivacühüavecaitüni,
Xepücatenavayani, ꞌitaricacü xepücavataviviyani.
Xequenenaquiꞌaca yuꞌivaricacü.
\p
\v 15 Mericüsü ꞌana teüteri menitaꞌicuevacaitüni
yuꞌiyarisie meyuꞌiyaritüatü yunaitü Vani hepaüsita,
xüca mücü Cürisitu hücütüni me xüca catixaütüni,
meꞌutiyuatü.
\v 16 Peru Vani müpaü tinivarutahüave yunaime, Neri hacü
nepüxeꞌucaꞌüya. ꞌUcanamieni que müꞌane cui
mütürücaüye, necatürücaüyecacu ne. ꞌAixüa
nepücaꞌane nehesie mütinaquenicü nemipareviecacü ni
nemenacuvenirienicü cacaiya cuitaxiyari. Mücü püta que
mütixeꞌucaꞌüyani, ꞌIyari Mütiyupata canixepitüamücü,
canixeꞌitimücü tai que mütiyuꞌitiva.
\v 17 Cuxari ꞌitivame pacueꞌe, cuini mieme pütiveque
yutüricu. Nitiꞌutamücü yuꞌicuaxi caxetunisie, cuxariyari
püta pütataiyani tai mücatüvesie.
\p
\v 18 Masi vaüca nivatuicacaitüni teüteri, niuqui ꞌaixüa
manuyüne nivacuxaxatüvacaitüni.
\v 19 Hicü Herurexi mücü cuieya nihüritüariecaitüni
mütiꞌaitanicü. Yuꞌiva niuꞌüyapieni, Heruriya titevacame
niutivitüni. Vaücava catiniyurienecaitüni Herurexi ꞌaxa
tiyurienetü. ꞌAyumieme Vani nitateꞌacaitüni.
\v 20 Hicü Herurexi nayuyeꞌatüani ꞌaxa que
mütiyurienecai, Vani manutahüacü casariyanata.
\s Quesusi que mütiucaꞌüyarie
\r (Mateu 3:13‑17; Maricuxi 1:9‑11)
\p
\v 21 Mericüsü quepaucua yunaitü teüteri memucaꞌüyarie,
Quesusita caniucaꞌüyarieni. Mexi yuneneviecai, taheima
nanacatenire.
\v 22 ꞌIyari Mütiyupata heimana nacaneni, que
mütiyuxexeiyacai cucurupaü ꞌanetü. Xevitü taheima
müpaü netayüni, ꞌEcü pecaninenivetüni pemünaquiꞌeriva.
ꞌAcümana necaninaquiꞌaca.
\s Quesusi teucarimama
\r (Mateu 1:1‑17)
\p
\v 23 Mericüsü Quesusi xei teviyari heimana tamamata
viyari yacütütü nihücaitüni quepaucua misutüa müpaü
tiyurienetü. Cuse caninuꞌayatücaitüni, que
memütecuꞌerivacai. ꞌIya ꞌErie caninuꞌayatücaitüni,
\v 24 ꞌiyata Matati caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Revi
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Merüqui
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Cana caninuꞌayatücaitüni,
ꞌiyata Cuse caninuꞌayatücaitüni,
\v 25 ꞌiyata Matatiyaxi caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata ꞌAmuni
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Nahumi caninuꞌayatücaitüni,
ꞌiyata ꞌEsürie caninuꞌayatücaitüni,
\v 26 ꞌiyata Nacahi caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Mahati
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Matatiyaxi
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Semei caninuꞌayatücaitüni,
ꞌiyata Cuse caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Cura
caninuꞌayatücaitüni,
\v 27 ꞌiyata Cuhana caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Xesa
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Suruvaveri
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Saratieri
caninuꞌayatücaitüni,
\v 28 ꞌiyata Nerie caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Merüqui
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata ꞌArie caninuꞌayatücaitüni,
ꞌiyata Cusami caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata ꞌErimurami
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata ꞌEri caninuꞌayatücaitüni,
\v 29 ꞌiyata Cusue caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata ꞌEriyeseri
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Curimi caninuꞌayatücaitüni,
ꞌiyata Matati caninuꞌayatücaitüni,
\v 30 ꞌiyata Revi caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Simiyuni
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Cura caninuꞌayatücaitüni,
ꞌiyata Cuse caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Cunani
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata ꞌEriyaquimi
caninuꞌayatücaitüni,
\v 31 ꞌiyata Mereya caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Mainani
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Matata caninuꞌayatücaitüni,
ꞌiyata Natani caninuꞌayatücaitüni,
\v 32 ꞌiyata Raviri caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Quisahi
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Huveri caninuꞌayatücaitüni,
ꞌiyata Puhuxi caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Sarumuni
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Nahasuni
caninuꞌayatücaitüni,
\v 33 ꞌiyata ꞌAminaravi caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata ꞌArami
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Hesirumi
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Parexi caninuꞌayatücaitüni,
\v 34 ꞌiyata Cura caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Cacuvu
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata ꞌIsahaqui
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata ꞌApurahami
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Tare caninuꞌayatücaitüni,
ꞌiyata Nacuri caninuꞌayatücaitüni,
\v 35 ꞌiyata Seruqui caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Racau
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Perequi caninuꞌayatücaitüni,
ꞌiyata Heveri caninuꞌayatücaitüni,
\v 36 ꞌiyata Sara caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Cainani
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata ꞌArüpasari
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Semi caninuꞌayatücaitüni,
ꞌiyata Nuhexi caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Ramequi
caninuꞌayatücaitüni,
\v 37 ꞌiyata Matusareni caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata
ꞌEnuqui caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Careri
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Maharareri
caninuꞌayatücaitüni,
\v 38 ꞌiyata Cainani caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata ꞌEnuxi
caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Seti caninuꞌayatücaitüni,
ꞌiyata ꞌArani caninuꞌayatücaitüni, ꞌiyata Cacaüyari
caninuꞌayatücaitüniri.
\c 4
\s Quesusi que mütiutaꞌinüasie
\r (Mateu 4:1‑11; Maricuxi 1:12‑13)
\p
\v 1 Mericüsü, Quesusi ꞌIyari Mütiyupatacü hünetü mana neyeyani Curutani hatuxameyarisie. ꞌIyari Mütiyupata nivitüximecaitüni macumavesie ꞌuyeicacacu
\v 2 huta teviyari tucari. Cauyumarie niꞌinüatanecaitüni, siparasü xüca ꞌaxa tiuyurienique tüma, ꞌutaitü. Tixaü caticuaivetü yapaümexa tucari, cuini mieme catineuhacamücücaitüni.
\v 3 Hicü Cauyumarie müpaü tinitahüave, Tamüsü, ꞌecü xüca Cacaüyari penuꞌayatüni, ꞌicü tete müpaü quetineutahüavi, pa payuyeitüani.
\v 4 Quesusi müpaü tinitaꞌeiya, ꞌUtüarica müpaü paine, Tevi xüca pa cuaca xeicüa, mücücü pücaꞌayeyurini. Cacaüyari que mutayü, niuquieya naitü peuyeveseta.
\p
\v 5 Hicü Cauyumarie vapai heivitüca, cuiepa memütama vacuie nai nixeisitüani xei nieriyaricü.
\v 6 Cauyumarie müpaü tinitahüave, Heiserie nepümasipitüaca ꞌicü naime hepaüsita, yunaitü visi memümatecühüavenicü nepümasipitüaca. ꞌIcü nai necaniyetuiriyarieni, heiserie nepexeiya nemiminicü que müꞌane münesinaque.
\v 7 ꞌEcü ꞌayumieme nenevieri xüca penesiꞌupitüani, ꞌicü naitü ꞌapini pürayani.
\v 8 Hicü Quesusi müpaü tinitahüave, Quenemie Cauyumarie. ꞌUtüarica müpaü paine,
\q Nenevieri pepipitüani Tiꞌaitame ꞌacacaüyari,
\q Mücü hücüame pepayexeiyani.
\p
\v 9 Hicü Cauyumarie neivitüni Querusareme. Vatuqui yecürita nenutivitüni. Müpaü tinitahüave, ꞌEcü Cacaüyari xüca penuꞌayatüni, vatipai queneucasuna.
\v 10 ꞌUtüarica müpaü paine,
\q Yuhesüa miemete
\q Niuqui tuayamete
\q Pütivaꞌaitüaca
\q ꞌAhepaüsita,
\q Memümasiꞌüviyacü.
\m
\v 11 Müpaü paineta ꞌutüarica,
\q Yumamacü mepümasituicani,
\q Capa tetesie peꞌutiꞌücamürecü.
\m
\v 12 Quesusi müpaü tinitahüave, Müpaü paineta, Pepücaꞌiꞌisipaneni Tiꞌaitame müꞌacacaüyari.
\p
\v 13 Hicü Cauyumarie naimecü ꞌitaꞌinüataca neyani ꞌariqueta ꞌitaꞌinüataque.
\s Quesusi que mütisutüa yuꞌuximayasica Carereyasie
\r (Mateu 4:12‑17; Maricuxi 1:14‑15)
\p
\v 14 Mericüsü Quesusi yuꞌutüma neyeyani Carereyapaitü, ꞌIyari ꞌitürücariyacacu. Naisarie caniutamariva hepaüsitana.
\v 15 Tinicuꞌüquitanecaitüni vatuquiteta. Yunaitü ꞌaixüa metenicuxatacaitüni hepaüsitana.
\s Quesusi que mütiuyuri Nasaretisie
\r (Mateu 13:53‑58; Maricuxi 6:1‑6)
\p
\v 16 Hicü Nasaretita ninuani mataverixüsie. Yuyeiyari cuꞌerivatü, tuquita neutahani ꞌuxipiya tucarisie. Nanucuqueni tititerüvaque.
\v 17 Hicü xapa niuhuritüarieni Cacaüyari niuquieya mayeꞌuxa, Quisariyaxi que müracaꞌutüa. ꞌItaveraca nitaxeiya niuqui haque müpaü maine,
\q
\v 18 Tiꞌaitame ꞌIyarieya caneniuviya
\q Caneniuhüritüani
\q Niuqui ꞌaixüa manuyüne
\q Nemüvacuxaxatüvanicü
\q Memümamave.
\q Caneneyenüꞌani
\q Nemüvaranayexürienicü
\q Müme memüyuhiverie
\q Yuꞌiyarisie,
\q Yanemütivatahüavecü
\q Müme memanutaxüriya,
\q Quename meꞌutixünarie.
\q Yanemütivatahüavecüta
\q Müme memacücüpe,
\q Quename meꞌanutaneniere,
\q Nemüvaxünacü
\q Müme memüviyarietüca,
\q
\v 19 Nemüticuxatanicü,
\q Tucari ꞌayeꞌa
\q Tiꞌaitame müyuvaüriya
\q Vahesie mieme, neꞌutaitü.
\p
\v 20 Hicü ꞌitacuicuieca xapa, ꞌiyetuirieca tiyuparevivame, mana nayerüni tiꞌüquitame ꞌuvenieyasie. Yunaitü tuquita memayetecai cui menixeiyacaitüni.
\v 21 Hicü nisutüani müpaü tivacuxaxatüvatü, ꞌIcü tucarisie nayeꞌani ꞌicü ꞌutüarica que maine, xeꞌiꞌeniecacu xeme.
\v 22 Yunaitü metenihecüatacaitüni meꞌiꞌenieca. Menihüxiyacaitüni niuqui visi manuyüne tetana mayeneicacaicü. Müpaü meniutiyuanecaitüni, Camüsü, ꞌicü Cuse catinuꞌaya.
\v 23 ꞌAna müpaü tinivacühüaveni, Xüari ꞌicü niuquiyaricü xepünetecühüave, Tiyuꞌuhayemavame ꞌacu, sipasü ꞌacümana quenaꞌanayehüva. Que temüteꞌuꞌenana Caperünaume que müreyü, ꞌenata ꞌaquiecarisie yaxeicüa quetineyurieneni, xepünetecühüaveni vaꞌatü.
\v 24 Müpaü niutayüni, Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, tixaxatame pücanaquiꞌeriva yuquiecarisie.
\v 25 Yuri nepaine, ꞌIxaheri cuieyarisie yumüiretü viyurasixi meniuꞌuvacaitüni quepaucua ꞌEriyaxi ꞌamuyeicacai, quepaucua muyuavisie müreunami haica viyari heimana ꞌataxeime meseri, quepaucua haca mutave naisarie cuiepa.
\v 26 Müme vahesüa pücaꞌutanüꞌarie ꞌEriyaxi ni xeimesüa, Siruni cuieyarisie püta niutanüꞌarieni Sarepüta müracutevasie viyurasüa.
\v 27 Mücü meta, yumüiretü ꞌameniuꞌuvacaitüni ꞌIxaheri cuieyarisie cuiniyacü mecaꞌitiyatücaitü quepaucua ꞌEriseu ꞌamuyeicacai tixaxatametütü. Ni xevitü tüma pücaꞌuꞌitiya mana quiecatari, Siriyatanaca püta caniuꞌitiyani Nahamani titevatü.
\p
\v 28 Hicü meꞌiꞌenieca que müticuxatacai, meniuyehaꞌani yunaitü tuquita memayetecai.
\v 29 Meꞌanucuꞌuca, vaquiecari yemurisie manierecü quiecari yeta ꞌai heima meneihana mana meheicahüanique.
\v 30 ꞌIya vahixüata heutayuneca caneyani.
\s Cacaüyari mücaꞌitiya que mütiviyacai tevi
\r (Maricuxi 1:21‑28)
\p
\v 31 Mericüsü quiecarisie ninuani Caperünaume müracutevasie Carereya cuieyarisie. Mana ꞌuxipiya tucarisie tinivaꞌüquitüacaitüni.
\v 32 Müme menihüxiyacaitüni ꞌüquisicayacü, heiserie hexeiyatü mütaniucacaicü.
\p
\v 33 Hicü tuquita nayecateitüni tevi cacaüyari mücaꞌitiya ꞌiviyacacu.
\v 34 Carima niutahiva müpaü ꞌutaitü, ꞌAi, que petatiꞌuximatüa Quesusi Nasaretitanaca. Petasicaꞌunaque cari pepunua. Ne nepümasimate que pemüpaicü. Cari ꞌecü pepühücü Cacaüyarisie mieme pemupasie.
\v 35 Hicü Quesusi nitatieni müpaü ꞌutaitü, Hicü cayuvatü, queneuxüna. ꞌIya cacaüyari ꞌitaꞌuimüraca tevi vahixüapa, nixüna caticuinitüaca.
\v 36 Yunaitü meniutimamani. Meteyucuxaxatüvatü müpaü meniutiyuanecaitüni, Que ꞌaneme niuqui pexeiya. Heiserie hexeiyatü nivarutateꞌani cacaüyarixi memücaꞌitiyatüca türücariya hexeiyatü, menivatixünani.
\v 37 Naisarie quiecari ꞌaurie canicuxaxasivacaitüni, Quesusi que mütiyurienecai.
\s Quesusi que mürenayehüa Pecuru varücaüya
\r (Mateu 8.14‑15; Maricuxi 1.29‑31)
\p
\v 38 Mericüsü tuquita vayeyaca Simuni quie ninuani. Hicü hüiya yeme niviyacaitüni Simuni varücaüya. Menitavavirieni miparevienicü.
\v 39 ꞌAuriena ꞌutaqueca, nitatieni hüiya. Hicü hüiya nihayeva. Yapaucua ꞌanucuqueca nivarutiparevietüyani.
\s Que mütivaranayexüri ꞌacayunecu
\r (Mateu 8:16‑17; Maricuxi 1:32‑34)
\p
\v 40 Hicü tau ꞌacayunecu, yunaitü memüvarexeiyacai tecuicuicate müireme cuiniyacü memütecucuyecai hesüana mecanivaꞌatüani. Yuxexuime vahesie ꞌutimeca nivaranayexürieni.
\v 41 Cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene canivarutaꞌaitüani memüvatixünacü yumüireme memütevacuinitüacai. Müme meniutihivacaitüni müpaü meꞌutiyuatü, ꞌEcü Cacaüyari pecaninuꞌayatüni. Quesusi varutateꞌaca cacaüyarixi, pücavapitüacai memütiniunicü memimaicaicü quename Cürisitu hücütücai heiserie mupitüarie.
\s Quesusi que müticuyeicacai Carereya cuieyarisie, ticuxatatü
\r (Maricuxi 1:35‑39)
\p
\v 42 Hicü ꞌucatarecu neyani macumavesie. Teüteri yumüiretü menicuvautüvecaitüni. Meꞌitaxeiyaca vaüriyarica menipitüacaitüni mücavacuꞌeirienicü.
\v 43 Mücü masi müpaü tinivarutahüave, Neuyeveca hipame quiecaritesie niuqui ꞌaixüa manuyüne nemücuxatanicü, que mütiyüni Cacaüyari tiꞌaitacacu, peuyevese nemüticuxatanicü. ꞌAyumieme nepeyenüꞌarie.
\v 44 Cureya cuieyarisie tuquiteta catinicuxatanecaitüni.
\c 5
\s Quesüte que memütevaratixüri Quesusi niuquieyacü
\r (Mateu 4:18‑22; Maricuxi 1:16‑20)
\p
\v 1 Mericüsü Quesusi Quenesareti haracunayari tesita
niuvecaitüni ticuxatatü. Yumüiretü menisaipünacaitüni,
meꞌiꞌeniecutü Cacaüyari niuquieya.
\v 2 Hicü canuva niuxeiya hutame ha tesita ꞌaheicame
quesüteveiyamete vacanuva. Quesüteveiyamete
meꞌanaticüneca yuvipi meniꞌecuacaitüni.
\v 3 Hicü xeimesie cayerüca Simuni canuvayasie,
nitavavirieni haracunasie ꞌesiva meutahanicü. Canuvasie
yecaitü tinivaꞌüquitüacaitüni teüteri.
\v 4 Hicü yuxasica ꞌunüca, müpaü tinitahüave Simuni,
ꞌEmeucatevasie queneuyeyeꞌa, ꞌavipi mana queneucavivi
quesüte pemüvaratixürienicü.
\v 5 Hicü Simuni müpaü tinitahüave, Tiꞌüquitame ꞌacu,
tücacüta nai tepayequexi, tepüteꞌutaꞌuxitüa yacü
xeicüa, tixaü tepücateꞌumi. Masi müya pemainecü,
neneicaviviemücü vipi.
\v 6 Yameteꞌuyurieca menivaratixürieni quesüte cuini mieme
meyupaümeme. Vipi nitasanirümecaitüni.
\v 7 Hicü yucupaniyeruma xeime canuvasie memüyetecai
yumamacü menivarumaviya memacünecü memüvaparevienicü.
Meniuꞌaxüani, yucanuvate meniutihüniyaxüani hutame.
ꞌEsivatücacu meniucayunixüani.
\v 8 Hicü nai tiuxeiyaca Simuni, Pecuru mütitevacai,
niutitunumaqueni Quesusi hüxie müpaü ꞌutaitü, Tiꞌaitame,
queneneuhayeva. Ne ꞌaxa nepütiyuriene.
\v 9 Niutimani ꞌiya, yunaitü hamatüana memuꞌuvacai
meniutimamani müya yupaümeme memüvaratixüricü quesüte.
\v 10 Yaxeicüata Severeu nivemama meniutimamani Cacuvu Vani
Simunimatü memüteꞌuximayacai. Hicü Quesusi müpaü
tinitahüave Simuni, Pepücamaca. Hicüsü ꞌuxaꞌatünita
teüteri püta pecanivacuxeürimücü.
\v 11 Hicü canuva meꞌanatihapaca cuiepa, naime
meteniucuꞌeirieni Quesusisie meteviyaque.
\s Quesusi que mürenayehüa tevi cuiniyacü mücaꞌitiyacai
\r (Mateu 8:1‑4; Maricuxi 1:40‑45)
\p
\v 12 Mericüsü xeime quiecarisie niuyeicacaitüni Quesusi.
Ticuicame mana niucateitüni mücaꞌitiyacai naitü
heupünitü. Hicü Quesusi ꞌuxeiyaca, niutihüximaqueni,
müpaü titavavirienique, Tiꞌaitame xüca peꞌavaüriyani,
pepüyüve pemünesiꞌitienicü.
\v 13 ꞌIya yumama ꞌutaseraca nimayüani müpaü ꞌutaitü,
Nepünevaüriya, pequeheuꞌitiyani. Yapaucua cuiniya
nihayeva.
\v 14 Hicü Quesusi müpaü tinitaꞌaitüani
ꞌasimücatitahüavecü xeime. Müpaü tinitahüave, Quenemie
maraꞌacame masixeiyacü. Pemuꞌitiyacü quetineutimava cumu
Muisexi que mütiuꞌaitaxü pemütivatahecüatüanicü.
\v 15 Perusü masi cuini mieme catinicuxaxasivacaitüni
hepaüsitana. Teüteri yumüiretü
meniyutixexeürivacaitüni memiꞌenienicü
memanayexürüvenicü cuiniya que memütehexeiyacai.
\v 16 Quesusi masi macumavesie neyeicacaitüni
yutanenevienique.
\s Quesusi que mürenayehüa huriecame
\r (Mateu 9:1‑8; Maricuxi 2:1‑12)
\p
\v 17 Mericüsü xeime tucarisie tiniꞌüquitacaitüni. Mana
menayetecaitüni Huriyusixi teüteriyari yuyeiyaricü
memüpasiecai Pareseusixi memüteyuterüvacai, hipatüta
Huriyusixi vaꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai. Naime
quiecaritesie Carereya cuieyarisie Cureya cuieyarisie
meneyecüne Querusaremesieta. Cacaüyari türücariyaya
canixuavecaitüni Quesusi müvaranayexürüvanicü.
\v 18 Hicü teüteri meniuꞌaxüani meꞌehanatü huriecame
ꞌitarisie yecaime. Quesusi müvacateisie
meniꞌatüaniquecaitüni hüxiena meꞌitenique.
\v 19 Meniyutatexieni meheutahaxüanique teüteri
memüyumüirecaicü, ꞌayumieme qui heima meneutimamaque.
Racüriyuyari mevatiꞌunaca, Quesusi hüxie meneicatuani tevi
ꞌitari naime teüteri vahixüapapai.
\v 20 Hicü varuxeiyaca yuri que memüteꞌeriecai, müpaü
niutayüni, ꞌAxa que pemütiuyuri pecatineuyehüviyarieni.
\p
\v 21 Hicü Pareseusixi, müme meta ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai, müme menisutüani müpaü
meteyücühüavetü, Que püpaicü ꞌicü ꞌaxa mutaine
Cacaüyari hepaüsita. Quepaicü püyüve
mütivareuyehüvirienicü ꞌaxa meteꞌuyurieyu, Cacaüyari
xeicüa püyüve.
\v 22 Quesusi retimaica que memüteyücühüavecai müpaü
tinivarutahüave, Titayarisü müya xeteyücühüave
yuꞌiyarisie.
\v 23 Tita masi caticuanive. Que ticuanive müpaü
mütayünicü, ꞌAxa que pemütiuyuri pepüreuyehüviyarie,
caticuanive masi müpaü mütayünicü, Quenanucuquexi
quenecuyeicani.
\v 24 Peuyevese müpaü xemütemaicacü, Yuri Tevi que
nemütiteva, heiserie nemexeiyacü cuiepa
nemütivareuyehüvirienicü müme ꞌaxa memüteꞌuyuri, ꞌana
müpaü tinitahüave huriecame, ꞌEcü ꞌacu nemarahüave,
quenanucuquexi, ꞌaꞌitari quenanucueꞌi, ꞌaquie quenemie.
\v 25 Yapaucua nanucuqueni vahüxie, titasie müracatei
neicueni, yuquie neyani ꞌaixüa ꞌutaitü Cacaüyari
hepaüsita.
\v 26 Hicü yunaitü menihüxiyacaitüni. ꞌAixüa
meniutiyuanecaitüni Cacaüyari hepaüsita. Cuini mieme
metenimamacaitüni müpaü meꞌutiyuatü, Mamarivaveme
tepuxei hicü.
\s Que mütitaꞌini Revi, hesiena mütiviyanicü
\r (Mateu 9:9‑13; Maricuxi 2:13‑17)
\p
\v 27 Mericüsü neyani. Tevi cuviyexunusie mieme
mütiyetuiriyari niuxeiya Revi titevacame memüteꞌayutituaya
ꞌacaime. Müpaü tinitahüave, Nehesie quetiniviyani.
\v 28 Nai tiucuꞌeirieca, ꞌanucuqueca, hesiena tiniuviya.
\p
\v 29 ꞌAna Revi ꞌicuai niuvevieni yuquita Quesusisie mieme.
Yumüiretü memüteyetuiriyari cuviyexunusie mieme,
hipatüta teüteri metenicuacaitüni hamatüana.
\v 30 Hicü Pareseusixi, mümeta ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai Pareseusixi vahesie
memüteviyacai, müme meniniuquixiecaitüni müpaü
metevacühüavetü hesüana miemete teyüꞌüquitüvamete,
Titayaricutaxi müme cuviyexunusie mieme memüteyetuiriyari
vahamatü ꞌaxa teyuruvamete vahamatü xetecuaꞌa xeteꞌie.
\v 31 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave, Müme ꞌaixüa
memüteheuꞌerie mepücaheiyehüva tiyuꞌuhayemavame, müme
memütecucuye püta mecaneiyehüaca.
\v 32 Ne que nemütinua, nepücanua nemüvataꞌinienicü
müme heiseriemecü yamemütecahu. Müme ꞌaxa memüteyurie
püta nevataꞌinienique necaninuani, memütehayevacü ꞌaxa
que memüteyuriecai.
\s Que mütiutaꞌivaviyarie haquiya hepaüsita
\r (Mateu 9:14‑17; Maricuxi 2:18‑22)
\p
\v 33 Mericüsü müpaü metenitahüave, Vanisüa miemetexi
teyüꞌüquitüvamete müixa mepüyuhaqui mepeyevaviri
Cacaüyari. Pareseusixi vahesüa miemetexita yaxeicüa
mepüteyurie. ꞌAhesüa miemetexi masi titacutaxi metecuaꞌa
meteꞌie.
\v 34 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave, Que tiyüve
müvahaquisitüani ꞌixüaramete neüquiyapa mexi neneüqueme
vasata ꞌuyeica.
\v 35 Tucari payeꞌani quepaucua vasata manuhanieni
neneüqueme. ꞌAnaque mepüyuhaquieni.
\p
\v 36 Hicü ꞌüxasi hepaüsita ticuxatatü
tinivarutiꞌüquitüatüyani müpaü ꞌutaitü, Tevi
capitasana ꞌixuriqui hecuame, mimanesiquitüanicü yeꞌime.
Me xüca müpaü tiuyurienique, hecuame pütasanequeyu,
mühecuamatü müyeꞌi ꞌaxa pütiyuxexeiyaniqueyu.
\v 37 Mücü meta, caxie vinuyari pücacatuariva sixai
müyeyeꞌisie mücuanacü. Me xüca müpaü tiuyurienique
cuanatü pitasanaqueyu sixai, pütayeuriniqueyu, sixaita
peuyeveniqueyu.
\v 38 Masi caxie vinuyari sixai mühehecuasie püta
canituarivani mücuanacü.
\v 39 Tevi meripai mieme ꞌaniecu ꞌanutiꞌieme, cuaname
pücaheuꞌimücüni. Müpaü paineni, Meripai mieme ꞌaixüa
canaꞌaneni.
\c 6
\s ꞌUxipiya tucarisie türicu que memüteꞌuticuai
teyüꞌüquitüvamete
\r (Mateu 12:1‑8; Maricuxi 2:23‑28)
\p
\v 1 Mericüsü ꞌuxipiya tucarisie mana türicu maꞌiviyasie
niuyemiecaitüni. Teyüꞌüquitüvamete müayari
menivatihunatücüne. Yumamasie meꞌitüminatü
menicuacaitüni.
\v 2 Hicü Pareseusixi hipatü müpaü meniutiyuane,
Titayari müpaü xeteyurie que mücatitauniva
yamütiyurienenicü ꞌuxipiya tucarisie.
\v 3 Quesusi müpaü tinivarutahüave, Cari hasuacu
xepücaꞌititerüvavave que mütiuyuri Raviri quepaucua
meuhacamücücai, müme ꞌutümana memeuꞌuvacaita quepaucua
memeuhacacuicucai.
\v 4 Cacaüyari quita caneutahani. Pa muva Cacaüyari hüxie
mamanecai ꞌanacaꞌüca, nitacuani, nivaruminita müme
ꞌutümana memeuꞌuvacai. Heiserie pücahexeiyacai
miticuanicü, maraꞌacate xeicüa heiserie mepexeiyacai.
\v 5 Müpaüta tinivarutahüave, Heiserie necanexeiyani
ꞌuxipiya tucari hepaüsitata Yuri Tevi nehücütütü.
\s Tevi mümamavaquicai
\r (Mateu 12:9‑14; Maricuxi 3:1‑6)
\p
\v 6 Mericüsü tavari ꞌuxipiya tucarisie tuquita heutahaca
tiniꞌüquitacaitüni. Tevi muva nayecateitüni
mümamavaquicai yuserieta.
\v 7 Müme ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai,
Pareseusixita menihupiecaitüni, siparasü xüca ꞌuxipiya
tucarisie ꞌenayehüanique tüma, meꞌutiyuatü, mücücü
memitaxanetacü.
\v 8 Timaitü que memüteyücühüavecai, müpaü
tinitahüave tevi mümamavaquicai, Quenanucuquexi,
tahixüata queneutaquexi. ꞌAnucuqueca mana niutaqueni.
\v 9 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave, ꞌIpaü
nepütixecuꞌivaviya. ꞌUxipiya tucarisie titaunivani para
ꞌaixüa mütiyurienenicü, nusu ꞌaxa mütiyurienenicü püta
pütaunivani. Titaunivani para tevi mütavicueisitüanicü,
nusu micaꞌunacü püta pütaunivani.
\v 10 Yunaime varanuxeiyatüyaca, müpaü tinitahüave tevi,
ꞌAmama queneutasera. Müpaü tiuyuriecu mamaya ꞌaixüa
ꞌanetü nayani.
\v 11 Müme cuini mieme meteniuyehaꞌani. Menisutüani
metecuxatatü queri memiyurieniquecai Quesusi.
\s Que mütivaranuyeteüxixü nüꞌarisixi Tamamata Heimana
Yuhutame
\r (Mateu 10:1‑4; Maricuxi 3:13‑19)
\p
\v 12 Mericüsü ꞌana hürisie neutiyune yutanenevienique.
Xei tücari nenevieri nipitüacaitüni yucacaüyari.
\v 13 Hicü ꞌucatarecu, yuꞌaurie nivarutahüave yuhesüa
miemete teyüꞌüquitüvamete. Vasata nivaranuyeteüxü
tamamata heimana yuhutame. Nüꞌarisixi tinivaruterüva müme
\v 14 Simuni ꞌarique Pecuru mütiterüvaxü, ꞌAtürexi
Simuni ꞌivaya, Cacuvu, Vani, Piripe, Parüturume,
\v 15 Mateu, Tumaxi, Cacuvu ꞌAripeu nuꞌaya, Simuni
serutisita mütitevacai,
\v 16 Cura Cacuvu nuꞌaya, Cura ꞌIsicariutitanaca ꞌariqueque
miyetua.
\s Quesusi que mütivaruparevi yumüireme
\r (Mateu 4:23‑25)
\p
\v 17 Hicü vahamatü ꞌanacayaca, macuveresie niutaqueni.
Yumüiretü hesüana miemete teyüꞌüquitüvamete, cuini
mieme yumüiretü teüterita naisarie Cureyasie
Querusaremesie memeyecü, hipatü racusita memeyecü Tiru
ꞌaurie Siruni ꞌaurie, mana meniuꞌaxüani memiꞌenienicü,
memanayexüriyanicü cuiniya que memütehexeiyacai.
\v 18 Müme cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene memüvanücai
mepanayexüriya.
\v 19 Teüteri yunaitü menimayüacucaitüni türücariya
müvayeneicacaicü hesiena varanayexürüvatü yunaime.
\s Müme ꞌaixüa memüꞌitüarie, müme ꞌaxa memüꞌitüarie
meta
\r (Mateu 5:1‑12)
\p
\v 20 Mericüsü yuhesüa miemete teyüꞌüquitüvamete
vaxeiyatü müpaü niutayüni,
\q ꞌAixüa xecaniꞌitüarieca xeme xemümamave
\q Cacaüyari xecanexeiyani tixeꞌaitüvametüme.
\q
\v 21 ꞌAixüa xecaniꞌitüarieca xeme hicü xemeuhacacuicu.
\q Xecanitihuxacuni.
\q ꞌAixüa xecaniꞌitüarieca xeme hicü xemutisuana.
\q Xecaniutinavecuni.
\p
\v 22 ꞌAixüa xecaniꞌitüarieca quepaucua teüteri
memüxeꞌuxiveꞌerie, quepaucua memücaxenaquiꞌerie yuhesüa,
quepaucua ꞌaxa memutiyuane xehepaüsita, quepaucua
memüxexaniꞌerie ꞌaxa xemüꞌanene meꞌutiyuatü, Yuri Tevisie
xemüteviyacü.
\v 23 Xequeneyutemamavieca vaüca ꞌiya tucarisie,
xequeteneuyeꞌani. Vaüca taheima mieme xecanaꞌivacuni.
Vaꞌuquiyarima yaxeicüa mepüvaruyuri texaxatamete
Cacaüyari niuquieya memücuxatacai.
\q
\v 24 Masi xüa ꞌui, xeme xemüxicusixi.
\q ꞌAriri yunaquiꞌeriya xecanayeꞌatüani.
\q
\v 25 Xüa ꞌui xeme hicü xemühuxa.
\q Xepeuhacacuicuni.
\q Xüa ꞌui xeme hicü xemutinave.
\q Xepüyuhiverieca xeputisuanani.
\p
\v 26 Xüa ꞌui xeme quepaucua yunaitü teüteri visi
memutiyuane xehepaüsita. Vaꞌuquiyarima yaxeicüa
mepüvaruyuri texaxatamete memüteꞌitavacai.
\s Que müreuyevese müvanaquiꞌeriecacü müme memeyeꞌunie,
Quesusi ꞌinüarieya que maine
\r (Mateu 5:38‑48; 7:12)
\p
\v 27 Masi müpaü nepütixecühüave xeme xemüꞌenana,
xequenivanaquiꞌerieca müme memüxeꞌayeꞌunie. ꞌAixüa
xequenivayurieca müme memüxeꞌuxiveꞌerie.
\v 28 Müme ꞌaxa memutiyuane xehepaüsita, vahepaüsita
ꞌaixüa xequeneutiyuaneni xeme. Xequeneyunenevieca müme
memüxesevixima vahesie mieme.
\v 29 Que müꞌane ꞌaꞌaurita mümasiheutivani, taꞌaurie
quenaniere tapata mümasiheutivanicü. Que müꞌane
mümasinavairieni ꞌaꞌücari, pepücaꞌinenaca ꞌacamixata
mümasinavairienicü.
\v 30 Que müꞌane tixaütü mümatiutavaviri,
quetineupitüa, que müꞌane ꞌapini mümatinavairieni,
pepücaꞌiviyani.
\v 31 Que tixenaque, teüteri müya memüxeyurie xeme. Que
mütixenaque xeme, mücü canixeꞌinüaritücamücü, müya
xemüvayurienicü hipame meri.
\p
\v 32 Xücate xevanaquiꞌerieca müme memüxenaquiꞌerie,
titacü ꞌaixüa xetecuxaxasivani. ꞌAxa teyuruvamete
mecanivanaquiꞌerieca müme memüvanaquiꞌerie.
\v 33 Xücatari ꞌaixüa xevayurieca müme ꞌaixüa
memüxeyurie, titacü ꞌaixüa xetecuxaxasivani. ꞌAxa
teyuruvamete yaxeicüa mepüteyurie.
\v 34 Xücatari xetevaruniütüani müme meteꞌapicame
xemüꞌerie, titacü ꞌaixüa xetecuxaxasivani. ꞌAxa
teyuruvamete mepüyuniütüva tavari
memüteꞌapiniyariecacü.
\v 35 Masisü xequenivanaquiꞌerieca müme memüxeꞌayeꞌunie,
ꞌaixüa xequeteneyurieca, xequeneyuniütüaca
ꞌasixecateyuꞌiyaritüatü. Müpaü xeteyurietü cuini mieme
xecatenaꞌivacuni, que müꞌane taheima macave nivemama
xecanihümetücacuni. Mücü ꞌaixüa pütiucaꞌiyari müme
pamüpariyusi memücateyupitüva vahesie mieme, müme ꞌaxa
memüteyurie vahesie miemeta.
\v 36 Xequeteneyucanenimayaca, xeꞌuquiyari que
mütiyucanenimaya.
\s Hipame vahesie xepücateꞌahüpani, que mutayü
\r (Mateu 7:1‑5)
\p
\v 37 Hipame vahesie xüca xecateꞌahüpani, xehesietari
pücarahüivani. Xüca xecateyuxanetani xemetari
xepücaxanesieca. Xüca xecavaranutaxürüvani, xemetari
xepücaꞌanutaxüriyani. Xüca xetevareuyehüvirieca,
xemetari xepüteheuyehüviyarieni.
\v 38 Xüca xevamicuani, xemetari xepümiquieni. ꞌAixüa
tiꞌinüasiecame ꞌanucapünariecame ꞌanutacasiecame
ꞌanacaxürüveme xepümiquieni. Que xemüteꞌuꞌinüata,
müpaüta xepüteꞌinüasiyarieni.
\p
\v 39 Mericüsü ꞌicü ꞌüxasi hepaüsita ticuxatatü
tinivarutaꞌüquitüani müpaü ꞌutaitü, Macüpe que tiyüve
menuhana xeime macüpe. Yuhutatü mecateheucaxürieni
mevatixavasie.
\v 40 Que tiyüve tiꞌüquitame maꞌiva mütiꞌüquitüarie.
ꞌAyeꞌatüarieme, que müꞌane mütiꞌüquitüapaü timaivetü
canayeimücü.
\p
\v 41 Titayari petixeiya xasi ꞌaꞌiva hüxita meutavivi,
pecaheꞌerivatü queuruvi ꞌahüxita meutave.
\v 42 Quepaütütü petiyüve müpaü pemütitahüavecü
ꞌaꞌiva, Neuxei neꞌiva, nepivayeꞌitieni xasi ꞌahüxita
meutavivi, peꞌutaitü, pecaꞌixeiyatü queuruvi ꞌahüxita
meutave. Yacüsü peputaine xeicüa. Quenivayeꞌitie merie
mücü queuruvi ꞌahüxita meutave, ꞌana ꞌaixüa ꞌanemecü
peheunieretü pecanayeimücü pemivayeꞌitirienicü xasi
ꞌaꞌiva hüxita meutavivi.
\s Cüye que mütimasiücü yuꞌicuaxicü
\r (Mateu 7:17‑20; 12:34‑35)
\p
\v 43 Cüyeyari pücanarani, xüca ꞌicuaxiyari
cüxaisietücani. Mücü meta, cüyeyari pücacüxaisie
xüca ꞌicuaxiyari ꞌaixüa ꞌaneneni.
\v 44 Xexuitü cüye yuꞌicuaxicü canimasiücüni. Xuya
pücaꞌinüive narüca. Tupiriya müxuyatücasie
pücaꞌitixexeüriva caxie.
\v 45 Tevi ꞌitiꞌutame tita ꞌaixüa mütiꞌanene yuꞌiyarisie,
nivayehanimücü tita ꞌaixüa mütiꞌanene. Tevi ꞌaxa
mütiyuriene püta ꞌitiꞌutame tita ꞌaxa mütiꞌanene,
nivayehanimücü tita ꞌaxa mütiꞌanene. Que müranayuhayeva
raꞌiyari tihünecacu, müpaü tinicuxatamücü yutetacü.
\s Simiyenitu ꞌaixüa müꞌane ꞌaxa müꞌane
\r (Mateu 7:24‑27)
\p
\v 46 Titayaricutaxi Tiꞌaitame, Tiꞌaitame ꞌacu
xenetecühüave, ꞌasixecateyurietü que nemütixecühüave.
\v 47 Yunaitü nehesüa memüꞌaxe, neniuqui memüꞌenie
yametecahutü, que memüꞌanene nepütixetaxatüani.
\v 48 Tevi qui mutavevipaü mecaniꞌaneneni. Heucatevame
vatiꞌineca, tetesiepai neitivevieni simiyenituyari. ꞌAna ha
nivayeneni, quisie niuquexüani, peru niuyutatexieni
ꞌivatayuitüanique. ꞌAixüa ꞌanemecü müveviyacaicü
pücavatayua.
\v 49 Perusü que müꞌane münesiꞌenie yacaticamietü,
mücü xeime tevi qui mutavevipaü caniꞌaneni. Cuiepa
ꞌacaime niutavevieni xeicüa, simiyenituyari pücaꞌutavevi.
ꞌAna hesiena niuquexüani ha, xei mieme necaina. Carima
niucaveni qui.
\c 7
\s Quesusi tiꞌuximayatame que müranayehüa cuyasüa mieme
\r (Mateu 8:5‑13)
\p
\v 1 Hicü ꞌinüca ꞌicü niuqui naime teüteri meꞌiꞌeniecu,
Caperünaume neyani.
\v 2 Mericüsü cuya ꞌaniuyeicacaitüni xei sienituyari
cuyaxi müvaravitücücai, tiꞌuximayatame nexeiyacaitüni
minaquiꞌeriecai. ꞌIya tinecuyecaitüni canemüximecaitüni.
\v 3 Hicü cuya, ꞌuꞌenaca Quesusi hepaüsita, nivarenüꞌani
Huriyusixi teüteriyari vaꞌuquiyarima memeitaꞌinienicü
ꞌumamiecü menayehüanicü tiꞌuximayatame.
\v 4 Müme Quesusisüa meꞌuꞌaxüaca cuini mieme
mecateniꞌiniecaitüni müpaü meꞌutiyuatü, ꞌAixüa
caniyümücü pemeiparevienicü, hesiena catininaqueni.
\v 5 Cataninaquiꞌerieca tanaime tame, tuqui
cataniutavevirieni yücümana.
\v 6 Hicü Quesusi vaꞌutüma neyani. Yateva ꞌumiecacu, cuya
yuhamicuma nivarutanüꞌani yamemüteꞌitahüavecü, Tiꞌaitame
pepücatiꞌaꞌuxitüaca. Ne ꞌaixüa nepücaꞌane ꞌecü
pematahanicü nequita.
\v 7 ꞌAyumieme ꞌahesüa nepücahetüa, ꞌaixüa necaꞌaneme
neꞌerietü ꞌahesüa nemümiecü. ꞌEcü müpaü xeicüa
quenetayüqui, panayehüiyani tiꞌuximayatame.
\v 8 Nesü necatiniꞌaitüarieca necuyatütü cuyaxita
nepütivaꞌaitüvame. Xüca müpaü netitahüave xeime,
Quenemie, mücü püyemieni, xeimeta xüca müpaü
netitahüave, Quenayeꞌa, mücü canayeimücü, xüca müpaü
netitahüave nehesüa mieme tiꞌuximayatame, ꞌIpaü
quetineyurieneni, müpaü pütiyurieneni.
\v 9 Hicü Quesusi ꞌiꞌenieca niuquieya, niuhüxiyani.
Taꞌaurie ꞌaveca müpaü tinivarutahüave teüteri
memeveiyacai, Müpaü nepütixecühüave, ni ꞌIxaherisixi
vasata ꞌicüpaü ꞌaneme nepücahetaxeiyave yuri tiꞌeriecame.
\v 10 Hicü müme memeyenüꞌarie yuꞌutüma mehecüneca,
quitana meꞌuꞌaxüaca, meneitaxeiya tiꞌuximayatame ꞌaixüa
reuꞌeriecame.
\s Viyura nuꞌaya que müranucuquetüa Quesusi
\p
\v 11 Mericüsü ꞌarique neyani quiecari Naini
müracutevasiepaitü. Hesüana miemete teyüꞌüquitüvamete
meniteütacaitüni, hipatüta teüteri yumüiretü.
\v 12 Quiecari quitenie heutahaximecacu, müqui
nivayecueiyani. Müqui varusieya hücüame nexeiyacaitüni
ꞌiya yunivetüme, cünaya meripai ꞌumücu. Quiecatari
yumüiretü meniteütacaitüni.
\v 13 Hicü Tiꞌaitame ꞌixeiyatü nitinenimayata. Müpaü
tinitahüave, Pepücaꞌutasuacani.
\v 14 Mana ꞌuyacu, ꞌimayüacu müqui cacunieya, müqui
cuecuevemete menitiꞌuni. ꞌIya müpaü niutayüni, Temaicü
ꞌacu, quenanucuquexi nepaine.
\v 15 Tevi mümüquicai nanucuyerüni niutiniutüyani.
Quesusi niyetuani varusieyasüa.
\v 16 Hicü yunaitü meniutimamani. ꞌAixüa
meniutiyuanecaitüni Cacaüyari hepaüsita müpaü
meꞌutiyuatü, Tixaxatame mütürücaüye tasata caninuani.
Cacaüyari canisutüani tasiꞌüviyatü yuteüterima.
\v 17 Hicü que mütiuyuri canicuxaxasivacaitüni naisarie
Cureya cuieyarisie ꞌaurienata.
\s Vani Tiꞌüyamesüa miemete niuqui tuayamete que
memüteꞌuꞌaxüa
\r (Mateu 11:2‑19)
\p
\v 18 Mericüsü Vanisüa miemete teyüꞌüquitüvamete
metenitaxatüani Vani nai que mütiuyü hepaüsita. ꞌAna
Vani yuꞌaurie varutahüaveca yuhutame yuhesüa miemete
teyüꞌüquitüvamete,
\v 19 Tiꞌaitamesüa nivarenüꞌani müpaü memutiyuanenicü,
ꞌEcü petihücü ꞌupemamiecai xeniu, nusu xeime püta
tepücuevieca.
\v 20 Hesüana meꞌuꞌaxüaca müme, müpaü metenitahüave,
Vani Tiꞌüyame ꞌahesüa cataneyenüꞌani müpaü ꞌutaitü,
ꞌEcü petihücü ꞌupemamiecai xeniu, nusu xeime püta
tepücuevieca.
\v 21 ꞌAnatütü Quesusi yumüireme nivaranayexürieni,
müme cacaüyarixi ꞌaxa meꞌaneneme memüvarexeiyacai, hipame
meta müireme cuiniyacü memüꞌuximatüariecai.
Memacücüpecai yumüireme nivarupitüani
memanutanenierenicü.
\v 22 Hicü müpaü tinivarutahüave niuqui tuayamete,
Xequeneuhuni, xequenetaxatüa Vani tita xemüteꞌuxei tita
xemüteꞌuꞌeni hepaüsita mieme, memacücüpe que
memüteꞌanutaneniere, huriecate que memüteꞌanucuꞌuve, müme
memücaꞌitiyatücatei cuiniyacü memeucupüpünicai müme
que memüteꞌuꞌitiya, memücaheuꞌenanacai hicü que
memüteheuꞌenana, müquite que memüteꞌanucuꞌuitüariva,
memümamave niuqui ꞌaixüa manuyünecü que
memütecuxaxatüariva.
\v 23 Mücü meta, ꞌaixüa caniꞌitüarieca que müꞌane
mücaꞌucunuitüarieve necümana.
\p
\v 24 Hicü Vanisüa miemete niuqui tuayamete mehecünecu,
nisutüani Vani hepaüsita tivacuxaxatüvatü teüteri,
müpaü ꞌutaitü, Tita xetehecuꞌixüari macumavesie. Haca
ꞌecapa mücuyuitüarieximecai xepuxei vaꞌatü. Tixaü
xüari.
\v 25 Peru tita xetehecuꞌixüari. Tevi ꞌixuriqui müyumeni
manacatücücai xepuxei vaꞌatü. Tixaüsü, müme visi
müꞌanene memanacatücü xicusixi vahepaü memüyüa, müme
teꞌaitamete vaquita mepayetei püta.
\v 26 Titasüari xetehecuꞌixüari. Tixaxatame xepuxei
vaꞌatü. Hü, müpaü nepütixecühüave, tixaxatame
xepuxei, texaxatamete que müꞌane masi cuini mieme
mütiyüve, que müꞌane müvaraꞌiva hipame texaxatamete
xepuxei.
\v 27 ꞌIcü canihücütüni ꞌutüarica mixata müpaü
ꞌutaitü,
\q Camü neniuqui tuayame.
\q Nepenunüꞌani ꞌahüxiepai.
\q Micuhaꞌaritüanicü ꞌahuye
\q Pecanuavecacu cuxi.
\m
\v 28 ꞌIpaü nepütixecühüave, Müme ꞌucari vahesie
memütinunuiva ni xevitü pücaveꞌeme Vanipaü. Perusü que
müꞌane masi yemecü mücaveꞌeme müme Cacaüyari
mütivaꞌaitüa vasata, mücü peꞌiva Vani veꞌemetütü.
\p
\v 29 ꞌIpaü nepaine, teüteri, mümeta cuviyexunusie mieme
memüteyetuiriyari yunaitü Vani meꞌuꞌenieca
metenihecüatacaitüni Cacaüyari hepaüsita heiserie que
mürexeiya, quepaucua memucaꞌüyarie Vanisüa.
\v 30 Peru Pareseusixi, hipatüta ꞌinüari niuquiyari
memümate, mücü menitixaniꞌerieni Cacaüyari que
mütiyurieniquecai vahesie mieme. Vanisüa
mepücaꞌucaꞌüyarie.
\v 31 ꞌAyumieme nepaine, hicü miemete titapaü
meteꞌanenemete netivaxata.
\v 32 Türi vahepaü mecaniꞌaneneni quiecari hixüapa
memütitei meꞌuyutihivivatü müpaü meꞌutiyuatü,
\q Cari yacü xeicüa tepüxecürautaviriecai,
\q Xepücaneitüvecai.
\q Tepütahiveriecai xehesie mieme,
\q Xepücaꞌutisuanacai.
\m
\v 33 Vani Tiꞌüyame caninuani pa cacuaꞌatü caxie vinuyari
cayeꞌetü, xeme ꞌayumieme müpaü xeputiyuane, Cacaüyari
ꞌaxa müꞌane pinüꞌü.
\v 34 Ne Yuri Tevi nehücütütü necaninuani neticuaꞌatü
necuꞌienetü, xeme ꞌayumieme müpaü xeputiyuane, ꞌEꞌe, ꞌiya
tevi ꞌicuaicü xeicüa püyüane, vinucü xeicüa püyüane,
püvanaquiꞌerie müme cuviyexunusie mieme memüteyetuiriyari
ꞌaxa teyuruvamete yunaime.
\v 35 Perusü yunaitü yuricü memütemaivave que
memüteyurie canimasiücüni heiserie que mürexeiya
Cacaüyari timaivetü.
\s Quesusi que mütiuyuri Simuni quita
\p
\v 36 Mericüsü Pareseusixi xevitü nitaꞌinieni hesüana
müticuanicü. Pareseu quita heutahaca mana nayerüni.
\v 37 Hicü ꞌuca mana mequiecametücai ꞌaxa
mütiyuruvametücai, tiutamarieca Pareseu quita mayecateicü
Quesusi, caninuani tete puteyayari ꞌahanatü visi muꞌüacü
hüneme.
\v 38 Quetateya ꞌaurie niutaqueni ꞌutasuatü. ꞌUcaiya
nicaxürüvecaitüni quetateyasie, yücüpacü nitivasiüxa.
Nitiꞌiseni quetateyasie, visi muꞌüa nitivirieni.
\v 39 Hicü ꞌiya Pareseu mitaꞌini müpaü
tiniyücühüavecaitüni yuꞌiyarisie, Cari ꞌicü xüca
yuricü tixaxatametünique, pimaicaqueyu ꞌicü ꞌuca
micumayüaxime, que mütiyuriene pütimaicaqueyu, ꞌaxa
tiyuruvame que mütihücü.
\v 40 Hicü Quesusi müpaü tinitahüave, Simuni ꞌacu,
ꞌesiva nepümasitahüavequeyu. ꞌIya titaꞌei, ꞌAu,
Tiꞌüquitame.
\v 41 Müpaü niutayüni, Mericüsü heiva neuyevecaitüni
yuhutatü memüteꞌipitüanicü xeime, meripai que
mütivaruniütüa. Xevitü ꞌauxüme sienituyari ꞌinüariyari
niꞌüitüaniquecaitüni, xevitüta huta teviyari heimana
tamamata ꞌinüariyari niꞌüitüaniquecaitüni.
\v 42 Tixaü memücatehexeiyacaicü memüteꞌipitüanicü,
ꞌiya tinivareuyehüvirieni yuhutame. Mericüte, que müꞌane
müme masi pinaquiꞌerie tevi mütivareuyehüviri.
\v 43 Simuni müpaü tinitaꞌeiya, Xüari que müꞌane masi
vaücavamecü müreuyehüviyari, mücü masi vaüca
ninaquiꞌeriecamücü. Quesusi müpaü rehüave,
Heiseriemecü pepütiꞌacühüave.
\v 44 Hicü taꞌaurie ꞌaveca, ꞌuca ꞌuxeiyaca, müpaü
tinitahüave Simuni, Queneuxeiya ꞌicü ꞌuca. Ne ꞌahesüa
nenuacu ꞌaquita, ꞌecü ha pepücanesiꞌuhanitüa nequetate
nemütihauxinicü. ꞌIya püta yuꞌucaicü nitihaviyatüyani
nequetate, yücüpacü nitivasiüxa.
\v 45 ꞌEcü penesitapatü pepücanesiꞌutavaüritüa. ꞌIya
püta neꞌatahacu hicüque pücatihayevave nesicuꞌisevetü
nequetatesie.
\v 46 ꞌEcü pepücanesiꞌucaviri nemuꞌusie. ꞌIya püta visi
muꞌüa pünesiꞌutiviri nequetatesie.
\v 47 ꞌAyumieme nepümaticühüave, vaüca que
mütiyucanaquiꞌerie canimasiücüni que müreuyehüviyarie
ꞌaxa tiuyurieca vaücava. Que müꞌane ꞌesiva xeicüa
müreuyehüviyari, mücü ꞌesiva xeicüa
tiniyucanaquiꞌerieca.
\v 48 Hicü müpaü tinitahüave ꞌuca, ꞌAxa que pemütiuyuri
pepüreuyehüviyarieri.
\v 49 Hicü hipatü ꞌauriena mematecai müpaü
meteniyutihüavetücüne yuꞌiyarisie, Que püpaicü ꞌicü
mütivareuyehüviri ꞌaxa que memüteꞌuyuri.
\v 50 Masi ꞌiya müpaü tinitahüave, Yuri pemütiutaꞌericü
peputavicueisitüarie. ꞌAꞌiyarisie pecaꞌuximatüarietü
quenemie.
\c 8
\s ꞌUcari que memüteꞌipareviecai Quesusi
\p
\v 1 Mericüsü ꞌarique canicuyeicacaitüni quiecari
ꞌemüyeyeusie ꞌesimüyeyeusie. Nicuxatacaitüni niuqui
ꞌaixüa manuyüne, tivacuxaxatüvatü que mütiꞌane
Cacaüyari tiꞌaitametücacu. Tamamata heimana yuhutatü
hamatüana meniuꞌuvacaitüni,
\v 2 hipatüta ꞌucari memanayexüriya cacaüyarixi ꞌaxa
memüteyurie mevarunücu, metecucuyecu. Xevitü müme Mariya
Mararatanaca catinitevacaitüni, meripai muxünarie
cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene meꞌinücacu ꞌatahutatü,
\v 3 xevitüta Vana catinitevacaitüni Susa
müꞌüyayatücai, mücü Susa mühüritüariecai Herurexi
mütimicuanicü, xevitüta Susana, hipatüta yumüiretü.
Menivapareviecaitüni müme yupinitecü.
\s Tiꞌivivame ꞌuxasieya hepaüsita ticuxatatü que
mütiꞌüquitacai
\r (Mateu 13:1‑9; Maricuxi 4:1‑9)
\p
\v 4 Mericüsü yumüiretü teüteri hesüana
meniyuxeüriecaitüni, müireme quiecaritesie meheyecüneca.
Hicü ꞌüxasi hepaüsita ticuxatatü
tinivarutiꞌüquitüatüyani müpaü ꞌutaitü,
\v 5 Tiꞌivivame neyani ꞌimüari caꞌivienique. Mericüsü
ꞌimüari ꞌivienecacu, hipatü huye tesita niucaxürieni
niutiquesinire. Viquixi taheima memuꞌuva menicucuani.
\v 6 Hipatüta niucaxürieni ꞌayeparisie. ꞌUtineca niutivani
mücaꞌacuhavirecaicü.
\v 7 Hipatüta niucaxürieni xuyasata. Hamatüana
ꞌutinexüaca xuya, nenucanani.
\v 8 Hipatüta niucaxürieni ꞌaixüa müracuꞌanesie.
ꞌUtineca niutixuavere xei sienituyari payeixüa. Müpaü
ꞌutayüca carima müpaü niutayüni, Xaütü netü muꞌenaxü
queꞌuꞌena.
\s Titayari müpaü mütiꞌüquitacai Quesusi, ꞌüxasi
hepaüsita ticuxatatü xeicüa
\r (Mateu 13:10‑17; Maricuxi 4:10‑12)
\p
\v 9 Hicü hesüana miemete teyüꞌüquitüvamete
menicuꞌivaviyacaitüni queri haine mücü ꞌüxasi.
\v 10 Müpaü niutayüni, Xeme xecanipitüarieca
xemimaicacü tita mütiutiꞌaviesiecai, xemütemaicacü que
mütiꞌane Cacaüyari tiꞌaitametücacu. Hipatü püta
ꞌüxasicü xeicüa mecanipitüarieca, para meheunenieretü
memücaꞌixeiyacü, meheuꞌenanatü memücaꞌiꞌenienicü.
\s Quesusi que mütihecüatacai yüꞌüquisica, tiꞌivivame
ꞌüxasieya hepaüsita que mütiꞌüquitacai
\r (Mateu 13:18‑23; Maricuxi 4:13‑20)
\p
\v 11 ꞌÜxasicü ꞌipaü catinimasiücüni. ꞌImüari,
Cacaüyari niuquieya canihücütüni.
\v 12 Huye tesita miemete, müme mecanihümetüni
memüꞌenana, peru cuitü caniꞌaxeni Cauyumarie, vaꞌiyarisie
ninavani niuqui capa meꞌutavicueisitüarienicü yuri
meteꞌutaꞌeriecaxüame.
\v 13 ꞌAyeparisie miemete, müme mecanihümetüni
memitanaquiꞌerie niuqui meyutemamavietü meꞌuꞌenanaca, peru
müme mepücahananatüca. Yareutevitü yuri meteniꞌerieca,
peru quepaucua memütaꞌinüasieni mecanicunuitüariecuni.
\v 14 Xuyasata mucaxüri, müme mecanihümetüni
memüꞌenana, peru ꞌiyaritüaricacü tuminicü hicü mieme
tucari naquiꞌeriyayacü meyüatü mecananucanaca
mepücaꞌayeꞌaxüani.
\v 15 ꞌAixüa müracuꞌanesie miemete, müme mecanihümetüni
niuquisie memüteviya ꞌaixüa ꞌiyaricü meyuvaüriyatü
meꞌuꞌenanaca. Müme meniutixuxuavereni meteꞌucaꞌenivatü.
\s Cüxeme
\r (Maricuxi 4:21‑25)
\p
\v 16 Cüxeme ꞌutaiyame pücaꞌitiꞌavieta, xarita
pücaheicayeni, ꞌutatüa pücaheitayeni, masi vapaitü
neitiyemücü, müme mematahaxüaxime hecüariyaya
memüxeiyacü.
\v 17 Naitü mütiutiꞌaviesie masiücütü nayeimücü,
naitü müranucanami nitamarivamücü, masiücütü
nayeitüariemücü.
\v 18 ꞌAyumieme xequeneyucuerivayurieca que xemüteꞌenana.
Que müꞌane tixaütü mürexeiya canimiquieca. Que müꞌane
tixaü mücarexeiya, tita rexeiyame mütiyuꞌerie
catininavaiyariemücü.
\s Quesusi ꞌivamama varusieya
\r (Mateu 12:46‑50; Maricuxi 3:31‑35)
\p
\v 19 Mericüsü varusieya ꞌivamama meniuꞌaxüani hesüana.
Meniyutatexieni meꞌitahüaveque, teüteri yuvaücavatü
memayetecaicü.
\v 20 Hicü müpaü tiniutahüavarieni, ꞌAvarusi ꞌaꞌivama
tacua menitiꞌuni memasixeiyacutü.
\v 21 Mücü müpaü tinivacühüaveni, ꞌIme Cacaüyari
niuquieya memüꞌenie yamemütecahu, ꞌime mecanihümetüni
nevarusi neꞌivama.
\s Quesusi ꞌeca que müreunuitüa
\r (Mateu 8:23‑27; Maricuxi 4:35‑41)
\p
\v 22 Mericüsü heiva canuvasie nicayerüni, hesüana
miemete teyüꞌüquitüvamete vahamatü. Müpaü
tinivarutahüave, Haracuna ꞌanutaüye tepanucüne. Mana
menecüne.
\v 23 Hapa meꞌuhucacu ꞌiya neucuni. Hicü ꞌeca cüsituiyari
muva carima nacaneni, haracunasie niuquexüani. Canuva
tahünirümecacu mepucuerivayüa.
\v 24 Hicü menenutahütüani müpaü meꞌutiyuatü,
Tiꞌüquitame, Tiꞌüquitame, tepeuyevexime. Quesusi
ꞌanucuqueca nitatieni ꞌeca hamevari meta. Neunuani,
cayuvatü niutamare.
\v 25 Hicü müpaü tinivarutahüave, Queri yuri xeteꞌerie.
Meheumamatü meniuhüxiyacaitüni müpaü
meteyücühüavetü, Quesü püpaicü ꞌicü. Niꞌaitüaca
hamevari ha, yapüticamie que maine.
\s Cacaüyarixi que memüteꞌiviyacai Catarenatanaca
\r (Mateu 8:28‑34; Maricuxi 5:1‑20)
\p
\v 26 Hicü Catarenasixi vacuieyarisie menetaꞌaxüani
canuvasie meyetetü, Carereya ꞌanutaüyesie.
\v 27 Heucaqueximecacu cuiepa, tevi nenucunaque mana
müquiecametücai, cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene meminücai
müixa. ꞌAyumieme mücü ꞌixuriquite pücaꞌanacatücücai,
quita pücaꞌayecatei, masi teuquiyasata niuyeicacaitüni.
\v 28 Quesusi ꞌuxeiyaca, ꞌutahivaca nativeni hetüana
müpaü tiuhivatü, Que penetiꞌuximatüa Quesusi, Cacaüyari
taheima macave pemünuꞌaya. Nepümasivaviri cuerietü,
penücahürixüa nesiꞌuximatüaca.
\v 29 Müpaü niutayüni mücü, Quesusi titaꞌaitüacu
cacaüyari mücaꞌitiya, mixünacü tevi. Müixa viyari
niviyacaitüni cacaüyari ꞌaxa müꞌane. Tevi
nanutahüivacaitüni tepüacü ꞌacuvietü yumamasie
yüꞌücasie. ꞌItitequetü tepüa carenayari
nivayeyeicaitüni macumavesiepaitü cacaüyari ꞌaxa müꞌane
ꞌinücacu.
\v 30 Mericüsü Quesusi müpaü tinitaꞌivaviya, Que
petiteva ꞌecü. ꞌIya yumüiretü cacaüyarixi meminücaicü
müpaü niutayüni, Xei Vaxayari netinitevaca.
\v 31 Mümeri cuerietü vaücavamecü menivaviriecaitüni
Quesusi mücavatanüꞌanicü meucatevasie memüyehucü.
\v 32 Mericüsü mana hura yumüiretü tuixuri
metenicuatüvecaitüni yemuritüa. Menitavavirieni
cacaüyarixi müpaü mütivapitüanicü memüvativiyacü
tuixuri. Yacatinivarupitüani.
\v 33 Hicü cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene meꞌixünaca tevi,
menivarutiviya tuixuri. Hicü tuixuri yunaitü meniutinausa.
ꞌAxa ꞌanecüa meneucanausaxüaximecaitüni, haracunapa
meneuxürieni.
\p
\v 34 Hicü tuixuri vahüvemete meꞌuneniereca que mütiuyü
meniyutaꞌunaxüani. Quiecarisie metenicuxatacaitüni
quiecari ꞌaurie meta.
\v 35 Mana meneyecüne meꞌixeiyaque que mütiuyü.
Quesusisüa meꞌuꞌaxüaca tevi meniutaxeiya cacaüyarixi
memixünaxü. ꞌAixüa reuquemaritü Quesusitüa nacateitüni
heuyumarietü. Meniutimamani.
\v 36 Hicü memunenierixü metenivarutaxatüani que
mütiutavicueisitüarie tevi cacaüyarixi meminücai.
\v 37 Hicü yunaitü Catarenasixi vacuie memütamacai
meyumüiretü menitavavirieni vahesüa müyemiecü. Cuini
mieme mecatenimamacaitüni. Quesusi canuvasie cayerüca
caneyani yuꞌutüma.
\v 38 Hicü ꞌiya tevi cacaüyarixi memixünaxü
nitavavirieni hamatüana mücuyeicanicü. Masi Quesusi
neiyenüꞌani müpaü ꞌutaitü,
\v 39 ꞌAquie quenemie. Mana quetinivaretaxatüa nai
Cacaüyari que masiꞌuyuri. Neyani naisarie quiecarisie
ticuxatatü que mütitavicueisitüa Quesusi.
\s Cairu nuꞌaya que müranucuquetüarie, ꞌuca ticuicame
Quesusi ꞌücarieya ꞌumayüacu
\r (Mateu 9:18‑26; Maricuxi 5:21‑43)
\p
\v 40 Mericüsü Quesusi ꞌanutaüye hetaꞌacu, yumüiretü
teüteri menitavaüritüani meꞌicuevietü.
\v 41 Hicü tevi mana caninuani Cairu titevatü. ꞌIya tuqui
vaꞌüya canihücütücaitüni. Quesusitüa ꞌativeca
vaüriyarica nitavavirieni quitana müyemiecü.
\v 42 Xeücüame neixeiyacaitüni yunive ꞌucatüme, tamamata
heimana huta viyari yacütütü hücame. Nemüximecaitüni.
\p Mericüsü muva ꞌuyemiecacu yumüiretü teüteri
menisaipünacaitüni.
\v 43 Hicü ꞌuca mana niuyeicacaitüni. Tamamata heimana
huta viyari niyuriecaitüni, xuriyaya cacaneunuavecaitüni.
Teyuꞌuhayemavamete vahesüa yupini tiniutixütüacaitüni
naime, ni xevitü pücayüvecai menayehüanicü.
\v 44 Hicü Quesusi varita ꞌuyemietü ꞌücarieya
niumayüani. Yapaucua neunuani xuriyaya miꞌaxiyacai.
\v 45 Hicü Quesusi müpaü niutayüni, Quepaicü
pünesiꞌumayüa. Yunaitü meyucuꞌimavacacu, müpaü
niutayüni Pecuru, Tiꞌüquitame, yunaitü teüteri ꞌaꞌaurie
mepüyucuxeüri mepümasisaipüna, quepai pünesiꞌumayüa,
peraine.
\v 46 Quesusi müpaü niutayüni, Xevitü pünesiꞌumayüa.
Türücariya nehesie vayeneicacacu yanepütimaicai.
\v 47 Hicü ꞌuca yatimaitü ꞌavie mücayüanecaicü,
ꞌutayüyüacatü ninuani. Hetüana ꞌativeca yunaime teüteri
vahürüpa nitaxatüani que mütimayüa, yapaucua que
müranayehüiya.
\v 48 Quesusi müpaü tinitahüave, Nenive yuri
pemütiutaꞌericü pecaniutavicueisitüarieni. ꞌAꞌiyarisie
pecaꞌuximatüarietü quenemie.
\p
\v 49 Mericüsü müpaü ꞌutainecacu cuxi, xevitü vaꞌü
quie meyetüa mana caninuani müpaü titahüaveque vaꞌü,
ꞌAri ꞌanive canemüni yemecü. Tiꞌüquitame
pepücatiꞌuxitüaca.
\v 50 Hicü Quesusi ꞌuꞌenaca müpaü tinitahüave,
Pepücaheumaca. Yuri quetineutaꞌeri xeicüa,
nitavicueisitüariemücü.
\v 51 Hicü Quesusi heutahaca quita, hipame pücavarupitüa
hamatüana memeutahaxüanicü müvayecateisie, Pecuru Vani
Cacuvu xeicüa nunusi ꞌuquiyarieya varusieya xeicüa
nivarupitüani.
\v 52 Yunaitü meniutisuanacaitüni meneꞌerivacaitüni
meyuhiverietü. Quesusi müpaü niutayüni,
Xepücaꞌutisuanani. Pücamüqui, pucusu masi.
\v 53 Müme meninanaimacaitüni metemaitü yeme
mümüquicaicü.
\v 54 Hicü mamaya ꞌuviyaca müpaü tinitahüave, Nunusi
ꞌacu, quenanucuquexi.
\v 55 Hicü ꞌiyarieya ninuani. Yapaucua nanucuqueni. Quesusi
müpaü tiniutaꞌaita mütimiquienicü.
\v 56 Hicü ꞌuquiyarimama meniuhüxiyani. ꞌIya müpaü
tinivarutahüave, Ni xeime tüma xepücatehaxaxatüvani que
mütiuyü hepaüsita.
\c 9
\s Tamamata heimana yuhutame que mütivareutanüꞌaxüa
teyüꞌüquitüvamete
\r (Mateu 10:5‑15; Maricuxi 6:7‑13)
\p
\v 1 Mericüsü varucuxeürieca tamamata heimana yuhutame,
türücariya nivarupitüani heiserie memexeiyanicü
cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene yunaime vahepaüsita, cuiniya
hepaüsitata memüvaranayexürüvanicü.
\v 2 Nivareutanüꞌaxüani memütecuxatanicü que mütiꞌane
Cacaüyari tiꞌaitametücacu, memüvaranayexürüvanicü
teüteri.
\v 3 Müpaü tinivarutahüave, Tixaü xepücatehetücüni
huyeta mieme, mumuxi xerai ꞌinüa tumini, huta camixayari
xepücaꞌanacatücüni meta.
\v 4 Haqueva quita xemetanaquiꞌerivani muva
xequeneyuhayevani ꞌasita quepaucua xemüyehuque.
\v 5 Haque xemücahetanaquiꞌeriva, quiecarisie
yaxequeteneuhuni, ꞌinüaricü yucacaisie mieme tumuanari
xequeneucasixüa, müpaü xeteyurietü xemütehecüatanicü
vahesie que mürahüivanicü.
\v 6 Müme meheutayeixüaca quiecaritesie menicuꞌuvacaitüni
metecuxatatü mevaranayexürivatü tecuicuicate naisarie.
\s Herurexi que mütiyuꞌiyaritüacai Quesusi hepaüsita,
Vani Tiꞌüyame ꞌumieriecu
\r (Mateu 14:1‑12; Maricuxi 6:14‑29)
\p
\v 7 Hicü Herurexi mühüritüariecai mücü cuiepa
mütiꞌaitanicü, mücü tiniutamarieni que mütiyurienecai
Quesusi naime. ꞌAsipücatimaicai que mütiyurieniquecai
hipatü müpaü memaitücateicü quename vaniu Vani müquite
vasata ꞌanucuquetüarie,
\v 8 hipatüta quename ꞌEriyaxi masiücütü ꞌatüa,
hipatüta quename xevitü ꞌanucuque meripai miemete
texaxatamete.
\v 9 Perusü Herurexi müpaü canainecaitüni, Vani muꞌuya
nanutivitequieni yanetiutaꞌaitacu ne. Peru que püpaicü
ꞌicü hepaüsitana müya ꞌanuyüneme nemüꞌenie.
Nixeiyamücücaitüni Quesusi.
\s ꞌAuxüme miriyari que mütivarumi
\r (Mateu 14:13‑21; Maricuxi 6:30‑44; Vani 6:1‑14)
\p
\v 10 Mericüsü nüꞌarisixi meꞌuꞌaxüaca, nai Quesusi
meteniutaxatüani que memüteꞌuyuri. Mücüri varavitütü
neyani yühücüame quiecari Vesaira müracuteva ꞌaurie
macumavesie.
\v 11 Teüteri yameteꞌutamarieca meniveiyacaitüni.
Varutanaquiꞌerieca tinivacuxaxatüvacaitüni que mütiꞌane
Cacaüyari tiꞌaitametücacu. Müme müpaü
memüteheuyehüacai nivaranayexürieni.
\p
\v 12 Mericüsü tau nacayunirümecaitüni. Hicü tamamata
heimana yuhutatü hesüana meyucuxeürieca müpaü
metenitahüave, Teüteri quenivareutanüꞌaxüa ꞌaurava
memüyehucü quiecarite ꞌemüyeyeu ꞌesimüyeyeusie
memüyehenicü ꞌicuai memecaxeiyacü. ꞌEna macumavesie
teniuꞌuvani.
\v 13 ꞌIya müpaü tinivarutahüave, Xeme püta
xequetenivarumicua. Müpaü meniutiyuane, Vaüca ꞌicuai
tepücahexeiya, ꞌauxüme payari huta quesüteyari xeicüa.
Me xüca ꞌicuai tenanaiyuni ꞌime teüteri yunaime vahesie
mieme.
\v 14 ꞌUquisi ꞌauxüme miriyari yacütütü
mecaniyupaümecaitüni. Hicü müpaü tinivarutahüave
yuhesüa miemete teyüꞌüquitüvamete,
Yaxequetenivarutahüavi memücuyaxixüanicü huta teviyari
heimana tamamata yacütütü meyupapaümetü.
\v 15 Müme müpaü mepüteꞌuyuri, yunaime
mepüvareucuyasaxüa.
\v 16 Hicü ꞌenuꞌüca nitaneneviya ꞌauxüme payari huta
quesüteyari meta, taheima heutiniereca. ꞌItitaratü
nivataꞌüitüvacaitüni teyüꞌüquitüvamete
memüvamicuanicü teüteri.
\v 17 Yunaitü meniticuani meniutihuxani. Tarimeyari
niucuxeüriyani manuyuhayevaxü, tamamata heimana huta
quirivayari paümetü nayani.
\s Pecuru que mütiuyutahecüataxü Quesusisie tiviyatü
\r (Mateu 16:13‑19; Maricuxi 8:27‑29)
\p
\v 18 Mericüsü Quesusi niyuneneviecaitüni yuxaüta,
teyüꞌüquitüvamete mana meꞌuꞌuvacacu. Müpaü
tinivarutaꞌivaviya, Teüteri que metecuxata que müꞌane
nepühücü ne.
\v 19 Müme müpaü metenitaꞌeiya, Hipatü müpaü
meniutiyuaneni, quename Vani Tiꞌüyame pehücü, hipatüta
quename ꞌEriyaxi pehücü, hipatüta quename petixaxatame,
meripai miemete texaxatamete quename pehücü pemanucuque.
\v 20 Hicü müpaü tinivacühüaveni, Xemete que
xeꞌutiyuane que nepüpaicü. Pecuru müpaü tinitaꞌeiya, Que
müꞌane Cacaüyari heiserie mipitüa Cürisitutüme, ꞌecü
pecanihücütüni.
\s Quesusi que mütivarutahüavixü que mütimierieniquecai
\r (Mateu 16:20‑28; Maricuxi 8:30‑9.1)
\p
\v 21 Quesusi cuinie tinivaruhüritüani, müpaü
tivaꞌaitüatü ꞌasimemücatehehüavenicü xeime ꞌicü
hepaüsita.
\v 22 Müpaü niutayüni, Yuri Tevi que nemütiteva,
neuyeveca cuxi vaüca nemüticuinecü. Taꞌuquiyarima,
maraꞌacate memühüritüarie, mümeta ꞌinüaricü
memüteꞌüquitamete yunaitü mecanenitixaniꞌericuni,
necanimieriemücü, hairieca tucarisie
necananucuquetüariemücü.
\p
\v 23 Müpaüta tinivacuxaxatüvacaitüni yunaime, Tevi
xüca yuvaüriyani nehamatü muyeicanicü, queyutatuaca,
queyuvaüriyani tucaricü sepa curuxisie mumierie, nehesie
quetiviyani.
\v 24 Que müꞌane müyutavicueisitüamücü
caniyutatümaiyamücü. Que müꞌane müyutatümaiya
necümana, mücü niyutavicueisitüamücü yemecü.
\v 25 Tevi nai cuiepa mütixuave xüca raꞌivaque, tita
raꞌivaqueyu xüca heuyuyehüanique xüca yutatümaiyanique.
Tixaü pücaraꞌivaqueyu.
\v 26 Que müꞌane münesiteviya miteviya neniuqui, neta Yuri
Tevi que nemütiteva nepiteviyani ꞌiya quepaucua nemunuani
nemarivetü, neꞌuquiyaripaü visi neꞌanetü, netupirisixima
memüpasie Cacaüyarisie mieme vahamatüa.
\v 27 Xasunicü nepütixecühüave, hipatü ꞌuva memuꞌuva
mepücacuini mexi mecanenierivave que mütiꞌane Cacaüyari
tiꞌaitametücacu. ꞌAriqueque mecanicuicuni.
\s Yücü tiyuxexeiyatü que müratüa
\r (Mateu 17:1‑8; Maricuxi 9:2‑8)
\p
\v 28 Mericüsü ꞌinüca ꞌicü niuqui, ꞌatahaica tucari
yacütütü ꞌanucayacu, yemurisie neutiyune
yutanenevienique, Pecuru Vani Cacuvu varavitütü.
\v 29 Hicü yuneneviecacu niericaya yücü tiyuxexeiyatü
nayani, ꞌixuriquiteya tuxatü xavavatütü nayani.
\v 30 Hicü ꞌuquisi yuhutatü hamatüana
meteniutixatatücüne. Müme Muisexi ꞌEriyaxi
mecanihümetücaitüni,
\v 31 visi meteyuxexeiyatü Quesusipaü metenicuxatacaitüni
que mütiyemiecai, que mürayeꞌaniquecai Querusaremesie.
\v 32 Mericüsü Pecuru hipatü hamatüana memuꞌuvacai
yunaitü mecanicusucaitüni. Cuini mieme
mecateneucusicucaitüni. Meꞌanutaneniereca menixeiya visi
ꞌaneme, ꞌuquisi menivaruxeiya yuhutame ꞌauriena metiꞌucame.
\v 33 Müme meyehuximecacu Quesusisüa, Pecuru müpaü
tinitahüave, Tiꞌüquitame ꞌaixüa caniꞌaneni ꞌuva
temuꞌuvacü. Hicümü haica xamaruyari tepütivevieni,
ꞌahesie mieme xeime, Muisexisie mieme xeime, ꞌEriyaxisie
mieme xeime. Müpaü niutayüni ꞌasicatimaitü que mainecai.
\v 34 Yaticuxatacacu haivitüri nanutateni nivareutinani.
Vareutinaximecacu meniutimamani.
\v 35 Hicü haivitürisata xevitü müpaü niutayüni, ꞌIcü
caninenivetüni, yemecü nemenuyexei. Xequeneꞌenieca.
\v 36 ꞌUtaniucu, Quesusi yuxaüta niuyuhayeva. Müme
cayuvatü meniutamare. ꞌAna xeime mepücatehaxaxatüvacai
tita memüteꞌuxei hepaüsita.
\s Quesusi que mürenayehüa nunusi cacaüyari ꞌaxa müꞌane
miviyacai
\r (Mateu 17:14‑21; Maricuxi 9:14‑29)
\p
\v 37 Mericüsü ꞌuxaꞌarieca yemurisie meꞌacahucacu
yumüiretü menivaranucunaque teüteri.
\v 38 Hicü ꞌuqui teüteri vasata ꞌuvetü müpaü tiniuhiva.
Tiꞌüquitame ꞌacu, nenive queneuxeiya cuerietü xüa. Xei
hücüa necanexeiyani.
\v 39 Cacaüyari ꞌaxa müꞌane picuviviya. Yapaucua
picunünüve ꞌutahivacacu cuaimuxari vayeneicacacu. Haveri
mieme picuhayeicava ꞌesivatücacu ꞌimieximetü xeicüa.
\v 40 Nevarutavaviriecu ꞌahesüa miemete
teyüꞌüquitüvamete memenunüꞌanicü mecaniuyutatexieni.
\v 41 Hicü Quesusi müpaü niutayüni, Cari hicü miemete
yuri xepücateꞌerie, yuꞌiyarisie xepüyuxamurie. Quepaümexa
peuyevese xehamatü nemuyeicani, quepaümexa nepüxenevieca.
ꞌEna quenatuꞌi ꞌanive.
\v 42 ꞌAmieximecacu cacaüyari ꞌaxa müꞌane nenucahüani
ꞌixamurietü. Hicü Quesusi cacaüyari mücaꞌitiya ꞌutatiecu
nanayeveni nunusi, ꞌuquiyarieya niyetuirieni.
\v 43 Yunaitü meniꞌiyarixiecaitüni Cacaüyari müya
mütitürücaüyecaicü.
\s Tavari Quesusi que mütivarutahüavixü que
mütimierieniquecai
\r (Mateu 17:22‑23; Maricuxi 9:30‑32)
\p Hicü yunaitü mehüxiyacacu nai que mütiyurienecaicü,
müpaü tinivarutahüave yuhesüa miemete
teyüꞌüquitüvamete,
\v 44 Xeme ꞌicü niuqui yuꞌiyarisie xequeneucayesa. Yuri
Tevi netitevatü neniyetuiyamücü teüteri vamamasie.
\v 45 Müme mepücaheitimaivavecai ꞌicü niuqui. Vahesie
mieme niꞌaviecaitüni, yaꞌayumieme
yamepücatehetimaivavecai. Memamatü mepücayuvaüriyacai
memitaꞌivaviyaquecai ꞌicü niuqui hepaüsita.
\s Que müꞌane müveꞌeme, que mutayü
\r (Mateu 18:1‑5; Maricuxi 9:33‑37)
\p
\v 46 Mericüsü niuqui meniutixüatüatücüne, que müꞌane
müme masi veꞌemetütü mayaniquecai.
\v 47 Quesusi timaitü que memüteyücühüavecai
yuꞌiyarisie, nunusi yuꞌaurie niutaqueni.
\v 48 Müpaü tinivarutahüave, ꞌIcü nunusi matetü quename
nehesüa mieme, mücü ꞌayumiemeyaricü xüca
ꞌitanaquiꞌerieni, neta canenitanaquiꞌerimücü. Que müꞌane
münesitanaquiꞌerieni ne, ꞌiyata canitanaquiꞌerimücü
münesiheyenüꞌa. Que müꞌane yunaime xesata masi vaüca
tixaü mücatihücü, mücü caniveꞌemetüni.
\s Que müꞌane mücatasiꞌayeꞌunie cataniparevieca, que
mutayü
\r (Maricuxi 9:38‑40)
\p
\v 49 Hicü Vani müpaü tinitahüave, Tiꞌüquitame, xeime
tepuxei ꞌahesüa niu miemetütü mütivaꞌaitüacai
cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene memüvaxünacü teüteri. Peru
tenitanenani ꞌahesie mücativiyacü tahepaü.
\v 50 Quesusi müpaü tinicühüaveni, Xepücaꞌinenaca.
Xüca catasiꞌayeꞌunieca cataniparevieca.
\s Quesusi que mütivarutati Cacuvu Vanimame
\p
\v 51 Mericüsü tucari ꞌayeꞌaximecacu manutivitüquienicü,
ꞌana neutiyune Querusareme cayucunuitüanüatü.
\v 52 Niuqui tuayamete nivaranucuhaisitüiya. Müme mana
meꞌuyehutü Samariyatari vaquiecarisie meniuꞌaxüani
tixaütü memütecuhaꞌaritüanicü hesiena mieme.
\v 53 Quiecatari mepücaheitanaquiꞌerie yemecü Querusareme
müyemiecaicü.
\v 54 Teyüꞌüquitüvamete Cacuvu Vanimatü meteꞌutamarieca
müpaü metenitahüave, Tiꞌaitame, camatinaque
temutiniucanicü ꞌEriyaxi que mütiuyuri, tai taheima
macanenicü müvatitaiyacü müme.
\v 55 Peru Quesusi taꞌaurie ꞌaveca nivarutatieni müpaü
ꞌutaitü, Cari xeme ꞌasixepücatemate que müꞌane ꞌiyarisie
xemüteviya.
\v 56 Yuri Tevi netitevatü, que nemütinua, teüteri
vaꞌiyari neheuyexürienique nepücanua, masi
nevatavicueisitüanique püta necaninuani. Hicü xeime
quiecarisie püta menecüne.
\s Teüteri Quesusisie memüteviyacucai
\r (Mateu 8:19‑22)
\p
\v 57 Mericüsü huyeta meꞌuyehucacu, xevitü müpaü
tinitahüave, Tiꞌaitame, ꞌahesie necatiniviyamücü. Haque
pememie, neta necanimieni.
\v 58 Hicü Quesusi müpaü tinitahüave, Cauxaisi yuterü
mecanexeiyani, viquixi taheima miemete yuꞌitua
metehexeiyata, perusü ne Yuri Tevi netitevatü tixaü
nepücarexeiya haque nemünetamuritaritüani.
\p
\v 59 Hicü xeimeta müpaü tiniutahüave, Nehesie
quetineviyani. ꞌIya müpaü tinitahüave, Queneneupitüa
merie nemüyemiecü, neꞌuquiyari nemücateucucü hemüyuque.
\v 60 Müpaü tinitaꞌeiya, Müquite quenivaruhayeva müme
püta memüvacateucucü yuhesüa miemete müquite. ꞌEcü
pütasü quenemie, quetinecuxatani que mütiꞌane Cacaüyari
tiꞌaitametücacu.
\p
\v 61 Hicü xevitüta müpaü tinitahüave, ꞌAhesie
necatiniviyamücü Tiꞌaitame. Queneneupitüa xeicüa
neꞌivama nemüvatateutüanicü merie.
\v 62 Quesusi müpaü tinitahüave, ꞌIcumayüame hararu,
xüca yuꞌutüma ꞌutaniereni, ꞌaixüa pücayüni. Cacaüyari
yacü xeicüa canexeiyamücü tiꞌaitüvametüme.
\c 10
\s Que mütivareutanüꞌaxüa haica teviyari heimana tamamata
\p
\v 1 Mericüsü ꞌarique Tiꞌaitame hipameta varuhüritüaca
haica teviyari heimana tamamata meyupaümeme, yuhutatame
nivareutanüꞌaxüani memanucuhaitütüanicü naime
quiecarisie naime quiepa haque mücü metaꞌaniquecai.
\v 2 Müpaü tinivarutahüave, ꞌIsanari püvaücava,
ꞌisanamete mepücayumüire. ꞌAyumieme xequeneutavaviri
ꞌisanari cusiyari, ꞌisanamete müvatanüꞌanicü
yuꞌisanarita.
\v 3 Xequeneuhuniri. Camü que nemütixetanüꞌaxüani,
muxasi türixi vahepaü xecaniyüacacuni ꞌüravesixi vasata
xeꞌuꞌuvatü.
\v 4 Xepücaheitücüni vipura xerai cacai. Huyeta xeime
xepücavaüritüaca.
\v 5 Haque xemeꞌaxüani quita, müpaü meri
xequeneutiyuaneni, ꞌUva quiecatari ꞌaixüa
xequetexeiyarieca.
\v 6 Xüca mana ꞌayecani que müꞌane müyuvaüriya ꞌaixüa
mütixeiyarienicü, hesiena tinaquetü canayeimücü
xevaürisica. Me xüca müpaü ꞌanetü caꞌayecani,
xevaürisica caninuamücü xehesie.
\v 7 Manatütü mücü quita xequeneyuhayevani xetecuatü
xeteꞌietü tita memütexemicuani. Tiꞌivamesie catininaqueni
ꞌivaricaya. Xepücayupatatüveni hipame vaquita.
\v 8 Haque quiecarisie xemeꞌaxüani, haque
memüxetanaquiꞌerieni, xequetenecuaca tita xemütemiquieca.
\v 9 Xequenivaranayexüri tecuicuicate mana miemete. Müpaü
xequetenivacuxaxatüvani, Hicürixüa nayeꞌaniri, Cacaüyari
canisutüani ꞌena tiꞌaitatü.
\v 10 Haque quiecarisie memücaxetanaquiꞌerieni
xeheꞌaxüayu, vacaye ꞌutüa xeꞌuyehutü müpaü
xequeneutiyua,
\v 11 ꞌAsita tumuanari xequiecarisie mieme mütasicuiema
tacacaisie, tepiticase texehecüatüatü. Sepanetü
xemücatasiꞌutanaquiꞌeri, ipaü xequetenemaica, tucari
mayeꞌacü Cacaüyari misutüacü tiꞌaitatü.
\v 12 ꞌIpaü nepütixecühüave, tucariyari ꞌayeꞌayu
cuanivemecü mecaniꞌitüariecuni vana quiecatari Suruma
quiecatari cacuanivemecü meꞌitüariecacu masi.
\s Que memücateyuvaüriyacai quiecaritesie
\r (Mateu 11:20‑24)
\p
\v 13 Xüa ꞌui xeme Curasini quiecatari, xüa ꞌui Vesaira
quiecatari. Türücaüyemecü xüca tiuyünique Tirusie
Sirunisie que mütiuyü xehesüa, meripai mepütehayevaqueyu
que memüteyuriecai, mepüyuhiveriecaqueyu maixa
meꞌanacatütücaitü hiverica ꞌinüariyari, naxi
meyucavirivatü.
\v 14 Masi Tiru quiecatari Siruni quiecatari cacuanivemecü
masi mecaniꞌitüariecuni quepaucua ꞌisücame
müvataꞌivaviya, xeme püta cui cuanivemecü
xeꞌitüariecacu.
\v 15 Xemeta Caperünaumetari, que xeteyutituicaqueyu
muyuavisiepai. Müquite vahesüa püta xecaneucaxüriyacuni.
\p
\v 16 Que müꞌane müxeꞌenie pünesiꞌenie. Que müꞌane
müxexaniꞌeri pünesixaniꞌeri. Que müꞌane münesixaniꞌeri
pixaniꞌeri que müꞌane münesiheyenüꞌa.
\s Hutarieca que memüteꞌuꞌaxüa haica teviyari heimana
tamamata
\p
\v 17 Mericüsü haica teviyari heimana tamamata hutarieca
meniuꞌaxüani meyutemamavietü, müpaü meꞌutiyuatü,
Tiꞌaitame ꞌacu, ꞌasita cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene
yamepütecahu que temütevaꞌaitüa ꞌahesüa temümiemetecü.
\v 18 Müpaü tinivacühüaveni, Nesü necanixeiya
Cauyumarie muyuavisie ꞌanacahüiyacu merücariyapaü.
\v 19 Tamüsü heiserie nenixeꞌupitüani cuterixi terücaxi
xemüvatiquesinacü, ꞌiya mütasiꞌayeꞌunie türücariyaya
naime xemaꞌivacü heiserie necanixeꞌupitüani. Tixaü ꞌaxa
pücatixeyurieni.
\v 20 Mücücü xepücayutemamavieca, cacaüyarixi
yamemütecahucü que xemütevaꞌaitüa xeicüa.
Xequeneyutemamavieca masi xemacayasariecü taheima.
\s Quesusi que mütiyutemaviecai
\r (Mateu 11:25‑27; 13:16‑17)
\p
\v 21 Mericüsü ꞌana niyutemaviecaitüni ꞌIyari Mütiyupata
yatipitüacacu. Müpaü niutayüni, Neꞌuquiyari pemütiꞌaita
taheima cuiepa meta, pamüpariyusi nepümasipitüa ꞌicü
pemütiutiꞌavietaxücü, müme memüteyüꞌüquitüavave
müme memütemaivave memücaheitimanicü, türi püta
vahesie mieme masihücüme pemayeitüacü. Hü neꞌuquiyari,
ꞌaixüa ꞌane pepüꞌeriecai müpaü pemütiyurienecaicü.
\p
\v 22 Nai netiniyetuiriyarieni neꞌuquiyari yanetipitüacacu.
Xevitü ꞌasipücatimate que müpaicü nuꞌaya, ꞌuquiyarieya
xeicüa müpaü catinimaica. Xevitü ꞌasipücatimate que
müpaicü ꞌuquiyarieya, nuꞌaya xeicüa müpaü catinimaica,
me nuꞌaya xüca yuvaüriyani mixeisitüanicü xeime,
mücüta müpaü catinimaica.
\p
\v 23 Hicü taꞌaurie ꞌaveca müpaü tinivarutahüave
teyüꞌüquitüvamete yühücüate metitecacu, Müme
memunenierixü que xemüteꞌunenierixü xeme, ꞌaixüa
mecaniꞌitüarieca müme.
\v 24 Müpaü nepütixecühüave, yumüiretü texaxatamete
teꞌaitamete meta mepixeiyacucai tita xemüteꞌuxei xeme, peru
mepücaꞌixei. Mepiꞌeniecucai tita xemüteꞌuꞌeni, peru
mepücaꞌiꞌeni.
\s Samariyatanaca ꞌaixüa mütiucaꞌiyaricai
\p
\v 25 Mericüsü xevitü ꞌinüaricü mütiꞌüquitametücai
nanucuqueni ꞌiꞌisipanique. Müpaü niutayüni, Tiꞌüquitame,
tita reuyevese müpaü nemütiyurienicü, tucari mücaxüve
nehesie mütinaquenicü.
\v 26 ꞌIya müpaü rehüave, ꞌInüari niuquiyarisie que
reꞌuxa. Que peticuterüva.
\v 27 Mücü müpaü tinicühüaveni, Müpaü cananuyüneni,
Peninaquiꞌeriecamücü Tiꞌaitame müꞌacacaüyari naime que
pemüreꞌiyaricü naime que pemütiꞌamatecü, naime
ꞌatürücariyacü, naime que pemüticuꞌerivacü. Mücü
meta, pecaninaquiꞌeriecamücü ꞌahepaü tevi que
pemütiꞌanaquiꞌerie.
\v 28 Quesusi müpaü tinitaꞌeiya, Heiseriemecü peputaꞌa.
Müpaü xüca petiyurieneni, pecanayeyuricamücü.
\p
\v 29 Peru mücü heiseriemecü yaticamiecatü
yuhecüatamütü müpaü tinicühüaveni Quesusi, Mericüte,
que püpaicü nehepaü tevi.
\v 30 Hicü ꞌitaꞌeiyaca, Quesusi müpaü niutayüni, Heiva
tevi Querusareme heyeyaca Quericu neucamiecaitüni.
Mericüsü tenavayamete menenucunaque. Meꞌitiquemaripieca
meꞌicuvaxüaca menecüne müximeme meꞌucuꞌeirieca.
\v 31 Mericüsü ꞌasicatimaitü que mütiuyü mana
neucamiecaitüni maraꞌacame mücü huyeta. ꞌIxeiyaca mana
niuyeyani yateva.
\v 32 Yaxeicüatari Revi nuivarieyasie mieme xevitü tuquita
mütiparevivametücai muva ꞌuyemietü yateva niuyeyani.
\v 33 Perusü xevitiüxa Samariyatanacatütü mana
ꞌuyemietü hesüana caninuani. ꞌIxeiyaca nitinenimayata.
\v 34 ꞌAura ꞌuyaca ꞌixuriqui neiverieni xuriya
maneicacaisie, haseiticü vinucü ꞌiꞌuhayemaca.
ꞌEnutiꞌicataca yupuxusie mesunipai caniꞌatüani. Mana
niꞌüviyacaitüni.
\v 35 Hicü ꞌuxaꞌarieca xei teviyari ꞌinüariyari vatiꞌüca
niꞌüitüani mesuni cusiyari müpaü ticühüavetü,
Queneꞌüviyani. Hesiena mieme xüca tixautü
petinanaimücü, xüca ꞌacuxi heuyeveca, nepütinetuani
quepaucua nemayeneni.
\v 36 Hicü Quesusi müpaü tinitahüave xevitü
miꞌisipanecai, Mericüte que peticuꞌeriva. ꞌIme yuhaicatü
que müꞌane yuhepaü tevipaü pixei, tenavayamete
meꞌenucunaquecu mücü tevi.
\v 37 ꞌIya müpaü rehüave, Que müꞌane mitinenimayataxü,
mücü pühücütücai. Hicü Quesusi müpaü tinitahüave,
ꞌEcütari quenemie, hepaüna quetineyurieneni.
\s Quesusi que mürecuꞌivataxü Mariya Marita vahesüa
\p
\v 38 Mericüsü mana meniuꞌuvacaitüni. Hicü Quesusi xeime
quiecarisie neutahani. ꞌUca Marita titevatü nitaꞌinieni
yuquita.
\v 39 Yuꞌiva ꞌucatüme pexeiyacai Mariya titevacame. Mücü
Quesusitüa ꞌacaitü niꞌeniecaitüni niuquieya.
\v 40 Mericüsü Marita püyuxamuriecai vaüca ticumaüvatü
mütivaminicü. Mana ꞌutaqueca müpaü niutayüni,
Tiꞌaitame, yapecaraꞌeriva neꞌiva nexaüta
münesiꞌucuꞌeiricü nemütixeminicü. Yaquetineutahüavi
pünesiparevieni.
\v 41 Quesusi müpaü tinicühüaveni, Neuxei Marita,
vaücavacü pepüꞌaꞌiyaritüa pepüꞌamuina.
\v 42 ꞌEsiva peuyevese xeicüa, xevitü xeicüa. Mariya
canenuyexeiya tita masi ꞌaixüa mütiꞌane.
Pücanavaiyarieni.
\c 11
\s Nenevieri hepaüsita que mütiꞌüquitacai Quesusi
\r (Mateu 6:9‑15; 7:7‑11)
\p
\v 1 Mericüsü heiva ꞌaniucateitüni yunenevietü.
Yunenevieri ꞌunücu, hesüana miemete teyüꞌüquitüvamete
xevitü müpaü tinitahüave, Tiꞌaitame,
quetatineꞌüquitüaca temütaneneviecacü, Vani que
mütivaruꞌüquitüa yuhesüa miemete teyüꞌüquitüvamete.
\v 2 Mücü müpaü tinivacühüaveni, Quepaucua
xemüyunenevie ꞌipaü xequeneutiyua,
\q Taꞌuquiyari taheima pemacave,
\q Quememateheuyehüvirieca que pemütipasie.
\q ꞌEnata queneusutüa peꞌtiꞌaitatü.
\q Cuiepa yamequeteyurieca que matinaque,
\q Taheima que memüteyurie.
\q
\v 3 ꞌIcuai tucaricü que temüteheiyehüva,
\q Tucaricü yaquetatinemicuani.
\q
\v 4 ꞌAxa que temüteꞌuyuri quetatineuyehüvirieca,
\q Tameta tetevareuyehüviriecacu
\q Müme ꞌaxa memütasiyurie yunaitü.
\q Pepücatasipitüaca temüꞌinüasienicü,
\q Masi quetaneutavicueisitüa
\q ꞌAxa temücaꞌitüarienicü.
\p
\v 5 Müpaüta tinivarutahüave, Xüca xevitü xeme yuhamicu
hexeiyani, mücü xüca hesüana nuani tücari hixüapa
müpaü rehüavetü, Nehamicu ꞌacu, haica payari
queneneuniütüa.
\v 6 Tamüsü xevitü nehamicu nehesüa caninuani cuyeicame,
tixaü necarexeiyacacu nemütimini.
\v 7 Quita mayeca müpaü que ꞌutayüni, Quetineuhayeva.
Quitenie püreuname, netüriyama tanaitü tepuhe.
Nepücayüve nemanucuqueni nemümasiniütüani.
\v 8 Müpaü nepütixecühüave, canihamicuyatüni, peru
mücü ꞌayumiemeyaricü xeicüa pücaꞌanucuqueni
pücaꞌiniütüani. Siqueresü ꞌiya munua mücayutiteviyacü
püta quiecame panucuqueni piniütüani tita müreuyehüva.
\v 9 Müpaü nepütixecühüave ne, xüca xeꞌitaꞌivauni
xecatehayevatü xecanimiquiecuni. Xüca xeꞌicuvauni
xepitaxeiya. ꞌItupari xüca xeꞌuyuitüani
xepüteheuyepiyarieni.
\v 10 Yunaitü memitaꞌivau mepitanaquiꞌerie yuꞌivaurica,
yunaitü memicuvautüve mepitaxeiya yunaitü, ꞌitupari
memücuyuitüva mepüteheuyepiyarüva.
\p
\v 11 Que müꞌane xeme yunive mexeiya, xüca nuꞌaya pa
ꞌitavavirieni, que ꞌimini tete pa xatatü. Me xüca quesü
ꞌitavavirieni, que ꞌimini cu quesü xatatü.
\v 12 Me xüca ꞌitavavirieni tavari, que ꞌimini terüca.
\v 13 Xeme ꞌaxa xemüteꞌuꞌiyari xüca ꞌaixüa ꞌanemecü
xetevamicuani yütüriyama, xeꞌuquiyari taheima macave masi
yemecü ꞌIyari Mütiyupata taheima mümieme canivamimücü
müme memitavaviri.
\s Que memüteꞌixanetacai Quesusi, müpaü meꞌutiyuatü
quename cacaüyari ꞌaxa müꞌane ꞌinücai
\r (Mateu 12:22‑30; Maricuxi 3:19‑27)
\p
\v 14 Mericüsü nitahüave cacaüyari ꞌaxa müꞌane
mixünacü tevi. ꞌIya cacaüyari ꞌiviyacacu tevi
pünenuriecai. Hicü cacaüyari ꞌixünacu, tevi
tiniutixatatüyani münenuriecai. Teüteri
menihüxiyacaitüni.
\v 15 Peru hipatü müme müpaü meniutiyuanecaitüni,
Cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene vaꞌuquiyarisie mütiviyacü
Peheresepurisie, ꞌayumieme nivaranuyenüꞌavani cacaüyarixi
ꞌaxa memüꞌanene.
\v 16 Hipatüta meꞌiꞌisipatü ꞌinüari menitavavirieni
taheima mieme.
\v 17 Mücü vaꞌiyaritüarica maitü müpaü
tinivarutahüave, Naime cuiepa, xüca quiecatari hixüata
meyusana, mana pacumavere. Xeime quie quiecatari xüca
hixüata meyusana menitaꞌunicuni.
\v 18 Cauyumarie xüca hixüata yusana, que reuterive
tiꞌaitametütü. Xemesü xeputiyuane quename Peheresepurisie
netiviyatü nevaranuyenüꞌava cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene.
\v 19 Ne mericü xüca Peheresepurisie netiviyatü
nevaranuyenüꞌavani cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene, xenivema
que müꞌane rahesie meteviyatü mepüvaranuyenüꞌava. Müme
ꞌayumieme xehesie mecatenahüpacuni.
\v 20 Mesü xüca Cacaüyari türücariyayacü püta
nevaranuyenüꞌavani cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene, xehesüa
canisutüani Cacaüyari tiꞌaitatü.
\p
\v 21 Tevi mütürücaüye cuya tepüaya maꞌü mexi ꞌiꞌüviya quie, cayuvatü puma piniteya.
\v 22 Que müꞌane masi yemecü mütürücaüye nuame
ꞌeꞌivame, pinavairieni cuya tepüaya hesiena yuri
mütiꞌeriecai, yucupaniyeruma püvamini tepüateya.
\p
\v 23 Que müꞌane nehesie mücativiya pünesiꞌayeꞌuni. Que
müꞌane nehamatü mücaꞌicuxexeüriva pitaxürüva.
\s Cacaüyari ꞌaxa müꞌane tavari que mütiviya tevi
\r (Mateu 12:43‑45)
\p
\v 24 Cacaüyari ꞌaxa müꞌane ꞌixüname tevi, macuvaquisie
puyeicani ꞌuxipiya cuvaunetü. Yutexienetü müpaü paineni,
Nepüyemie nequita nemüvayetüasie.
\v 25 Nuame pitaxeiya vayeꞌitiyacame ꞌaixüa tiuyeꞌaneme.
\v 26 ꞌAna püyemie püvataꞌinieni hipame cacaüyarixi masi
cuini mieme ꞌaxa memüꞌanene ꞌatahutame. Meheutahaxüame,
muva meꞌayetetü mepacüne. ꞌImatürieca mücü tevi masi
yemecü ꞌaxa ꞌitüarietü payani, que mücaꞌitüariecai
matüaripai.
\s Müme yuricü ꞌaixüa memüꞌitüarie
\p
\v 27 Mericüsü müpaü ticuxatacacu, ꞌuca teüteri vasata
muyeicacai niutahiva müpaü ꞌutaitü, ꞌAixüa que
ꞌitüariecaitüni que müꞌanesie pemüyecatei que müꞌane
mümasisisitüacai.
\v 28 Mücü müpaü niutayüni, Masisü püta, ꞌaixüa que
meꞌitüarieca müme Cacaüyari niuquieya memüꞌenie
yamemütecahu.
\s ꞌAna miemete ꞌaxa meteꞌuꞌiyaritü ꞌinüari que
memüteꞌitavaviri
\r (Mateu 12:38‑42; Maricuxi 8:12)
\p
\v 29 Hicü teüteri meyucuxeürieximecacu müpaü
tiniutixatatüyani, Hicü miemete teüteri ꞌaxa teyuruvamete
mecanihümetüni. Menicuvautüveni ꞌinüari, peru ꞌinüari
mepücapitüarieni. Cunasi ꞌinüarieya xeicüa
mecanipitüariecuni.
\v 30 Cunasi ꞌinüari que müratüa Ninivetari vahesie
mieme, neta Yuri Tevi que nemütiteva ꞌinüari
necanayeimücü hicü miemete teüteri vahesie mieme.
\v 31 ꞌUca taserieta mütiꞌaitametücai cuiepa
cananucuquemücü titahecüataque hicü miemete teüteri
vahepaüsita quepaucua ꞌisücame müvataꞌivaviya, vahesie
pürahüivani mücü meyetüacü cuie manunieresie
miꞌenienicü Sarumuni que mütimaivecai. Tamüsü que
müꞌane mütimaive Sarumuni que mücatimaivecaipaü ꞌuva
puyeica.
\v 32 Ninivesie quiecatari mepanucuꞌuni metetahecüataque
hicü miemete vahepaüsita. Vahesie pürahüivani,
Ninivetari memüteꞌuhayevaxücü que memüteyuriecai Cunasi
tivarutaxatüacu. Tamüsü que müꞌane mütürücaüye
Cunasi mücatitürücaüyecaipaü ꞌuva puyeica.
\s Tavaiyari cüxemeya
\r (Mateu 5:15; 6:22‑23)
\p
\v 33 Cüxeme ꞌutaiyame pücaꞌitiꞌavieta, cacunicü
pücaꞌenucanani. Vapai püta pecayeni, teüteri
meꞌatahaxüaximetü memixeiyacü hecüariyaya.
\v 34 Mericüte, tahüxie tavaiyari cüxemeya
canihücütüni. Xüca ꞌahüxi ꞌaixüa reuꞌerieca, ꞌaixüa
ꞌiyaricü xüca petiꞌamicuani, pecanihecüariviyarieca
ꞌavaiyarisie naime. Me xüca ꞌaxa ꞌaneni ꞌahüxi,
pecatiꞌamimütü ꞌavaiyarisie pecaniyüriyarieca.
\v 35 ꞌAyumieme queneꞌacuerivayurieca, ꞌahesüa mieme
cüxeme capa ꞌuyürecü.
\v 36 Xüca ꞌavaiyarisie pehecüariviyarieca naimesie,
tixaü catiyürivecacu, naitü canihecüacamücü, cüxeme
que matihecüariviya xavatütü.
\s Quesusi que mütivaniuquimacai Pareseusixi, müme
ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai vahamame
\r (Mateu 23:1‑36; Maricuxi 12:38‑40; Rucaxi 20:45‑47)
\p
\v 37 Mericüsü tiuhayevacu, Pareseutütü nitaꞌinieni
hesüana müticuanicü. Muva heutahaca mana nayerüni.
\v 38 Pareseu ꞌixeiyaca niuhüxiyani mücaꞌucamaimacü meri
caticuaivetü cuxi.
\v 39 Hicü Tiꞌaitame müpaü tinitahüave, Hicümüsüari
xeme Pareseusixi tecüxi xacü herie xepücaꞌitiva, peru
yutaüta xepühüpüne xetenavacutü ꞌaxa xeteyurietü.
\v 40 ꞌAsixepücatemate. Que müꞌane mitavevi herie taütanata catitavevi.
\v 41 Masi taütana miemecü xequeteneyumicuani xeteyucanenimayatü, mücücü naitü ꞌitiyatü nayeimücü xehesie mieme.
\p
\v 42 Perusü xüa ꞌui xeme Pareseusixi. Tamamata taparisie
mieme, xei tapari xepüyuvaüriya xemixatüanicü Cacaüyari
yerüvavuena xura naime tupiriyasie mieme peru
xepücayuvaüriya heiseriemecü yaxemütecahunicü,
xepücayuvaüriya xeminaquiꞌeriecacü Cacaüyari. Müpaü
püta püreuyevese müpaü xemüteyuriecacü, siepüre
xecatehayevatü xei tapari xeꞌixatüatü.
\p
\v 43 Xüa ꞌui xeme Pareseusixi. Püxenaque yunaime vahüxie
xemayeyaxecü tuquita, xemüvaüritüariecacü quiecari
hixüapa.
\v 44 Xüa ꞌui xeme. Teuquiya mücaꞌaviesiepaü
xecaniꞌaneneni. Teüteri teuquiya mecaniquesinani
ꞌasimecatemaitü.
\p
\v 45 Mericüsü xevitü ꞌinüaricü mütiꞌüquitametücai
müpaü tinitahüave, Tiꞌüquitame, müya peꞌutaitü
pepütasiniuquima tameta.
\v 46 ꞌIya müpaü tinicühüaveni, Xüa ꞌui xemetari
ꞌinüaricü xemüteꞌüquita. Teüteri xepüvarutiꞌicatüva
ꞌicate mücuanivecü. Vaꞌicate xemücumaüvani ni
yuꞌitüvamecü xepücayuvaüriya xevaparevienique.
\p
\v 47 Xüa ꞌui xeme. Texaxatamete vateuquiya ꞌinüariyari
xecanivevieca, xeꞌuquiyarima mevarucuicu.
\v 48 ꞌAyumieme xepüyuhecüata, xeꞌiyari yacaniꞌaneneni
xeꞌuquiyarima que memüteꞌuyuri. Müme mepüvarucui, xeme
vaꞌinüari xepüvevi.
\p
\v 49 Cacaüyari timaivetü ꞌayumieme müpaü niutayüni,
Texaxatamete nepüvatanüꞌairiexüani nüꞌarisixi meta.
Hipame müme mepüvacuini mepüvaruveiyani.
\v 50 ꞌAyumieme hicü miemete teüteri vahesie
catinahüivamücü yunaime texaxatamete vaxuriyacü cuie
munetüariesie hicüque mütayeurivecü,
\v 51 Haveri xuriyayacü meri ꞌasita Sacariya xuriyayacüque
mumierie mürayutimavatüre heyeyaca tuquita cahetaꞌavetü.
Hü, yanepütixecühüave, hicü miemete teüteri vahesie
catinahüivamücü.
\p
\v 52 Xüa ꞌui xeme ꞌinüaricü xemüteꞌüquitamete.
Xepinava quitenie yaviyari cümana teüteri metemaivavemete
memacünequecai. Xemetütü xepücaꞌayeꞌaxüavave,
xepüvanena hipame memayeꞌaxüaniquecai.
\p
\v 53 Mericüsü vayeyacu müme ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai Pareseusixi yunaitü
menitixeümatücüne cuini mieme. Menitiꞌivaviyatücüne
müticuxatanicü vaücava hepaüsita
\v 54 meꞌihupietü memiviniyanicü niuquieyacü.
\c 12
\s Tiyucuxanariyame Pareseusixi vahesüa mieme
\p
\v 1 Mericüsü ꞌana teüteri vaüca miriyari meyupaümetü
meyucuxeüriecu yuquetasie meꞌaꞌuvecacu, nisutüani müpaü
tivacuxaxatüvatü yuhesüa miemete teyüꞌüquitüvamete,
Xequeneyucuerivayurieca masi Pareseusixi vahesüa mieme
tiyucuxanariyame hepaüsita, yacü xeicüa que memüteyurie
ꞌavie, xemeta capa xeꞌuseviximarienicü.
\v 2 Peru naitü müranucuname xeiyarietü nayeimücü,
naitü mütiutiꞌaviesie masiücütü canayeimücü.
\v 3 ꞌAyumieme müpaü nepaine, nai que xemütecuxata
yüvipa, hecüaripa caniꞌenieriecamücü. Cayuvatü
xemutiyuane quita, qui heima metiꞌutü yamecateniuhivacuni.
\s Que müꞌane xepümacaxe
\r (Mateu 10:28‑31)
\p
\v 4 Müpaü nepütixecühüave xeme necupaniyeruma,
xepücavamacarüca müme memüyüvave tavaiyari memümieni
xeicüa peru ꞌarique memücayüvave ꞌasimemüteyurieni masi
vaüca.
\v 5 Nepütixetaxatüani que müꞌane xemümacarüca.
Xequenemacarüca que müꞌane ꞌimieme tevi heiserie mexeiya
meicahüanicüta xasi taiyariyarisie. Hü, müpaü
nepütixecühüave, ꞌiya xequenemacarüca.
\p
\v 6 Tamüsü ꞌüxaviquixi que memütetuiya yuꞌauxüvitü
huta senitavuyari mecateꞌayeꞌaxe. Peru ni xevitü müme
pücatümaiyarie Cacaüyari hüxie.
\v 7 Mücü meta, xecüpa xemuꞌusie mieme naitü
pütiꞌinüasieve. Xepücaheumamaca. Yumüiretü ꞌüxaviquixi
que memüteꞌayeꞌatüca, xeme masi vaüca xepüteꞌayeꞌatüca.
\s Que müꞌane müyutahecüata teüteri vahüxie, quename
nehesüa mieme
\r (Mateu 10:32‑33; 12:32; 10:19‑20)
\p
\v 8 Müpaü nepütixecühüave, yunaitü memüyuhecüata
teüteri vahüxie quename nehesüa memiemete, neta Yuri Tevi
que nemütiteva necaninehecüatamücü quename vahesie
netiviya Cacaüyarisüa miemete niuqui tuayamete vahüxie.
\v 9 Que müꞌane müyucuꞌimava teüteri vahüxie quename
nehesie camieme ꞌutaitü, mücüta pücamarivani
Cacaüyarisüa miemete niuqui tuayamete vahüxie.
\p
\v 10 Yunaitü memüniuquixi Yuri Tevi hepaüsita,
mecaniyüvaveni memüteheuyehüviyarienicü. Perusü que
müꞌane ꞌaxa mütayüni ꞌIyari Mütiyupata hepaüsita,
mücü pücayüveni müreuyehüviyarienicü.
\p
\v 11 Quepaucua xemanuhapanieni tuquipa miemete vahüxie
teꞌaitamete heiserie memexeiya vahüxie,
xepücayuꞌiyaritüaca quepaü xemütetiniuni yuhesie mieme,
que xemutiyuane.
\v 12 ꞌAnatütü ꞌIyari Mütiyupata müpaü
pütixeꞌüquitüaca que müreuyevese müpaü
xemutiyuanenicü.
\s Tevi müxicutücai ꞌasimücatimaicai
\p
\v 13 Hicü teüteri vasata ꞌuvetü xevitü müpaü
tinitahüave, Tiꞌüquitame, yaquetineutahüavi neꞌiva
münesiꞌüitüanicü tita nehesie mütinaque taquemasi tita
mütatiucuꞌeiriri.
\v 14 Quesusi müpaü tinitahüave, Neuxei, que müꞌane
xeꞌisücame pünesiꞌayeitüa xepini nemütisananicü.
\v 15 Hicü müpaü tinivarutahüave,
Xequeneyucuerivayurieca naimecü, xequeneyüꞌüviyani capa
xeteyucahiveꞌeriecacü ꞌaxa mütiꞌanecü. Piniteya
ranuyuhayevacacu pücatucari.
\v 16 Hicü ꞌüxasi hepaüsita ticuxatatü
tinivarutiꞌüquitüatüyani müpaü ꞌutaitü, Tevi
müxicutücai cuie nexeiyacaitüni cuini mieme
mütiutixuxuavitüvacai.
\v 17 Hicü müpaü tiniyücühüavecaitüni yuꞌiyarisie,
Quesü netiyurieni. Tixaü nepücarexeiya haque nemeitiꞌuta
netüricu.
\v 18 Hicü müpaü niutayüni, Tamüsü ꞌipaü
nepütiyurieni. Nepicaꞌuna necaxetunite, ꞌepapame masi
nepütivevieni. Mana nepeitiꞌuta netüricu nepinite.
\v 19 ꞌAnari neꞌiyarisie müpaü nepütinecühüaveni,
Neꞌiyari ꞌacu, vaüca pinite pecatiniutiꞌuta müixa
viyarisie mieme. Queneꞌuxipieca quetinecuaca quetineꞌieca
peꞌatemavietü.
\v 20 Perusü Cacaüyari müpaü tinitahüave, Cari
ꞌasipepücatimate. Hicü tücacüta ꞌaꞌiyari
pepütavaviyarieni. Tita pemütiutiꞌutaxü, que müꞌane
piniteya pürayani ꞌana.
\v 21 Yaxeicüa caniꞌaneni que müꞌane yuhesie mieme
müyutiꞌusiri vaüca, peru mücaxicu Cacaüyari que
mütixeiya.
\s Que mücareuyevese müyuꞌiyaritüacacü müyumuinanicü
\r (Mateu 6:25‑34)
\p
\v 22 Hicü müpaü tinivarutahüave yuhesüa miemete
teyüꞌüquitüvamete, ꞌAyumieme müpaü nepütixecühüave,
xepücayuꞌiyaritüaca yutucari hepaüsita que xemütecuani,
yuvaiyari hepaüsita que xemüteyutiquemaritüani.
\v 23 ꞌIcuai xeicüa pücatucari, ꞌixuriqui xeicüa
pücaravaiyari.
\v 24 Xequenivaraꞌerivani cuasari. Mepücaꞌucaꞌe
mepücaꞌisana. Caxetuni ꞌiqui mepücahexeiya.
Cacaüyaritütü catinivamicuani. Viquixi que
memüteꞌayeꞌaxe, xeme cuini mieme masi xecateꞌayeꞌaxe.
\v 25 Que müꞌane xeme yuꞌiyaritüatü püyüve ꞌeꞌutevitü mayuyeitüani xüca ꞌesiꞌutevini.
\v 26 Mericü ꞌesiva xeicüa xüca xecayüvaveni, titayari
xeteyuꞌiyaritüa naimecü.
\p
\v 27 Tuturi xequenaꞌerivani, que mücativita que
mücatisaꞌa. Peru ꞌipaü nepütixecühüave, Sarumuni cuini
mieme visi que müꞌanecai, visi pücaranacatücücai
vahepaü ni xeimepaü ꞌicü tuturi.
\v 28 Mericü xüca Cacaüyari müpaü tiquemaritüaca ꞌüxa
ꞌüsita mieme hicü muxuave ꞌuxaꞌa huxunuta meucaxüriyani,
masi yemecü catixequemaritüaca xeme. Cari ꞌesiva xeicüa
yuri xepüteꞌerie.
\v 29 Tita xemütecuaꞌacü xepücaꞌayumiemetetüni, tita
xemüteꞌiecü meta, xepücamuinarieca.
\v 30 Teüteri naisarie cuiepa miemete ꞌipaü ꞌaneneme nai
mepücuvautüve. Xeme xeꞌuquiyari masi müpaü pütimate
xemeiyehüvacü ꞌicü.
\v 31 Xemesü xequeneyuvaüriyani Cacaüyari tixeꞌaitüvame
mühücütünicü. Müpaü xeteyurietü, ꞌicü nai
xepümiquienitari.
\s Que mütitiꞌuta taheima mieme
\r (Mateu 6:19‑21)
\p
\v 32 Nemuxasima sepa xemücayumüire, xepücaheumamaca.
Xeꞌuquiyari caniyuvaüriyani mütixepitüanicü tita
mürexeiya tiꞌaitametütü.
\v 33 Xequetenetuaca yupinite, xeteyuparevietü
xequeteneyumicuani. Xequenanuhuri tumini maname
mücayeꞌirive. Taheima xequeneutiꞌuta tita mücatixüve,
haque tinavayame ꞌaura mücaheyeica haque cuisi
mücareticuitamava.
\v 34 Haqueva xemeitiꞌuta, manata miemecü xeꞌiyari
yacaniꞌanemücü.
\s Tiꞌuximayatame mücahaꞌarisie
\p
\v 35 Xequeneyuhaꞌaritüaca xeꞌayühüatücaitü xecüxeme
tacacu.
\v 36 Xemeta teüteri vahepaü xequeneyüaca yucusiyari
memücuevie. ꞌAsimecatemaitü quepaucua neüquiya
ꞌixüararipa mayeyani, mecanicuevieca cuitüva
memüteheuyepienicü nuayu ꞌitupari heyuitüayu.
\v 37 ꞌAixüa mecaniꞌitüariecacuni müme teꞌuximayatamete
xüca vacusiyari nuame varetaxeiya meꞌayeneniereme. Yuricü
nepütixecühüave, panuyühüani, mexa ꞌaurie
püvacuyasaxüani, mana ꞌuyeicatü pütivamini.
\v 38 Sepa tücari hixüapa sepa yuimuana munua, müya
meteyuriecacu xüca varetaxeiya, ꞌaixüa
mecaniꞌitüariecacuni müme.
\v 39 ꞌIpaüsü xequetenemaica, xüca quiecame müpaü
timaicaque quepaucua tinavayame munuaniquecai,
pücaꞌipitüaniqueyu meutahanicü quitana.
\v 40 Xemeta xequenehaꞌarisieca. Quepaucua necanuaximeme
xemünesiꞌerieca, Yuri Tevi que nemütiteva, ꞌana
necaninuamücü.
\s Tiꞌuximayatame yamücaticamie
\r (Mateu 24:45‑51)
\p
\v 41 Hicü Pecuru müpaü niutayüni, Tiꞌaitame, ꞌicü
ꞌüxasi hepaüsita petiꞌüquitatü tame petatixata, nusu
pepüvaxata yunaime.
\v 42 Tiꞌaitame müpaü rehüave, Qui cusiyari que müꞌane
pühüritüani yuquie quiecatari vacü, tucari ꞌayeꞌayu
müvatiꞌinüasirienicü vaꞌicuai. Que müꞌane yamüticamie,
que müꞌane mütiyumate, mücü canihüritüariecamücü.
\v 43 Mücü tiꞌuximayatame ꞌaixüa caniꞌitüariecamücü
xüca cusiyarieya nuame ꞌitaxeiya müpaü tiyurieneme.
\v 44 Yuricü nepütixecühüave, yupini nai hepaüsita
pütihüritüani.
\v 45 Me xüca mücü tiꞌuximayatame müpaü
tiyücühüaveni yuꞌiyarisie, Necusiyari ꞌepüreutevi
canuavetü, xüca varutivatüyani teꞌuximayatamete ꞌuquisi
ꞌucari, xüca ticucuaneni xüca cuꞌieneni xüca taveneni,
\v 46 mücü tiꞌuximayatame cusiyarieya caninuamücü
quepaucua mücaꞌicuevie, yapaucua quepaucua ꞌasimücatimate
tiꞌuximayatame. Hixüata piviteni, pipitüani
yamemücatecahu vahepaü.
\v 47 Mücü tiꞌuximayatame yamütimaicai que mütinaquecai
cusiyarieya, peru mücayucuhaꞌaritüa ꞌasimücatiuyuri que
mütinaquecai, mücü cuini mieme canicuveiyaxüamücü.
\v 48 Que müꞌane püta ꞌasicatimaitü yamütiuyuri para
mücuveiyaxüanicü, ꞌayüveca xeicüa pücuveiyaxüani. Que
müꞌane vaüca mütiumiquie, mücü vaüca
pütitavaviyarieni. Que müꞌane vaüca mühüritüarie,
vaüca masi pütitavaviyarieni.
\s Quesusi hixüata que mütivasana
\r (Mateu 10:34‑36)
\p
\v 49 Ne necaninuani tai nemeucahüanicü cuiepa. Xücate
ꞌutinaisienique tüma.
\v 50 Peuyevese nemaꞌivarienicü nemümierienicü, tevi que
müranucanamiepaü hacü quepaucua mucaꞌüyarie. Haveri
mieme nepütiucaꞌeniva mexi caꞌayeꞌave.
\v 51 Que xetecuꞌeriva nemunuacü nevapitüanique cuiepa
memütama ꞌaixüa memüteyuxeiyanicü. Tixaüsietü, ꞌipaü
nepütixecühüave, hixüata nemüvasanacü püta nepunua.
\v 52 Hicü ꞌuxaꞌatüni yuꞌauxüvitü xei quiyarita miemete
hixüata mepüyusanani yuhaicatü yuhutame mevarayeꞌunietü,
yuhutatü yuhaicame mevarayeꞌunietü.
\v 53 Hixüata mepüyusanani ꞌuquiyarieya ꞌeyeꞌuniecacu
yunive, nuꞌaya ꞌeyeꞌuniecacu yuꞌuquiyari, varusieya
ꞌeyeꞌuniecacu yunive ꞌuca, nuꞌaya ꞌeyeꞌuniecacu yuvarusi,
yumuꞌeꞌema meꞌayuyeꞌuniecacu.
\s Titayari xecateꞌiꞌinüata ꞌicü tucarisie mieme, que
mutayü
\r (Mateu 16:1‑4; Maricuxi 8:11‑13)
\p
\v 54 Hicü müpaü tinivarutahüave teüteri, Quepaucua
xemixeiya haivitüri ꞌeꞌaꞌenirümeme tau macayuyuipiquesie,
cuitü xeputiyuane quename caviyerüme. Müpaü
pütiyünitütü.
\v 55 Quepaucua taserieta muꞌeca, müpaü xeputiyuane
quename ꞌuxüca. Müpaü pütiyüni.
\v 56 Xeme yacü xeicüa xecaniyüaca, xepiꞌinüata cuie que
mütiyuxexeiya muyuavi meta. Titayari xecateꞌiꞌinüata ꞌicü
tucarisie mieme.
\s Queneunütüa masixaneta, que mutayü
\r (Mateu 5:25‑26)
\p
\v 57 Titayarita yücümana xecateheitimaivave tita
mütiheiserie.
\v 58 Quepaucua ꞌisücamesüa pemanuhanieni, huyeta
xeꞌuhutü queneunütüa ꞌaxanetame masixünacü, capa
ꞌisücame hüxie masiheꞌatüanicü, ꞌisücame capa
masiyetuanicü tupirisüa, tupiri capa masiꞌanutahüanicü
casariyanata.
\v 59 Müpaü nepümaticühüave, muva pepücavayeyeicani
mexi pecatiꞌatuave naimecü.
\c 13
\s Xüca xecateꞌuhayeva que xemüteyurie, xecanicuicuni, que
mutayü
\p
\v 1 Mericüsü hipatü ꞌana meꞌuꞌaxüaca metenitaxatüani
Carereyatari vahepaüsita, Piratu mütiutaꞌaitaxü
memücuiꞌivacü mexi metemavatüvecai.
\v 2 ꞌIya müpaü tinivacühüaveni, Que xetecuꞌeriva. Müya
memüteꞌucuinixücü que metemasiücü, quename mümetütü
masi yemecü ꞌaxa meteyuriecai, hipatü Carereyatari
yunaitü ꞌaxa que memücateꞌuyuri.
\v 3 Pücatixaü. Masi müpaü nepütixecühüave, xüca
xecateꞌuhayeva que xemüteyurie xeme, vahepaü
xecanicuiꞌivacuni yunaitü.
\v 4 Müme meta tamamata heimana ꞌatahaicatü
memüyupaümecai vahesie mucave mücü tuxi Siruhesie
müvarucui, que xetecuꞌeriva müme vahepaüsita. Que
metemasiücü quename masi cuini mieme vahesie rahüivacai,
hipatü teüteri Querusareme memütama yunaime vahesie que
mücarahüivacai.
\v 5 Pücatixaü. Masi müpaü nepütixecühüave, xüca
xecateꞌuhayeva que xemüteyurie, yaxeicüa xecanicuiꞌivacuni
yunaitü.
\s Cüye mücaꞌutixuaverixü hepaüsita ticuxatatü, que
mütiꞌüquitacai
\p
\v 6 Mericüsü ꞌicü ꞌüxasi hepaüsita ticuxatatü
tiniꞌüquitacaitüni. Tevi ꞌaniucateitüni cüye
mucaꞌiteüritaxü yuharaverita. Mana niꞌaxecaitüni ꞌicuaxi
cuvaunetü cüyesie mieme. Cacanitaxexeiyacaitüni.
\v 7 Hicü haraverita mühüritüariecai müpaü
tiniutahüave, Camüsü haica viyari nepeucuyeixüa ꞌicuaxi
necuvaunetü ꞌicü cüyesie mieme. Nepücaꞌitaxeiyave.
Quenahüva, titayari cuie tisevixima xeicüa.
\v 8 Peru tihüveme müpaü tinicühüaveni, Cusiyari ꞌicü
visie queneuhayeva xeicüa, mexi hetüana
nehecuieviyatüyani mexi havunu nehavivietüyani.
\v 9 Xüca ꞌutixuavere ꞌaixüa püyüni. Me xüca
catixaütüni, tepehüani que pemaine.
\s Quesusi que mürenayehüa ꞌuca ꞌuxipiya tucariyarisie
\p
\v 10 Mericüsü ꞌuxipiya tucarisie tiniꞌüquitacaitüni
heiva xeime tuquita.
\v 11 ꞌUca mana nayecateitüni cacaüyari ꞌaxa müꞌane
miviyacai tamamata heimana ꞌatahaica viyari ꞌiveranariyatü.
Nanacatusicaitüni, pücayüvecai müyutaseiriyacü naime.
\v 12 Hicü Quesusi ꞌixeiyaca yuꞌaurie ꞌitahüaveca müpaü
tinitahüave, ꞌUca pepuxünarie que pemütiveranicai.
\v 13 Hesiena ꞌutimecu yapaucua niutaseire. ꞌAixüa
nainecaitüni Cacaüyari hepaüsita.
\v 14 Hicü tuqui vaꞌüya haꞌatü Quesusi menayehüacü
ꞌuxipiya tucarisie, müpaü tinivarutahüave teüteri,
ꞌAtaxevitü tucari puxuave quepaucua meuyevese
yamütiꞌuximayacacü. Mücü tucarisie ꞌayumieme
xequeneꞌaxeni xequenanayexürivani, peru ꞌuxipiya tucarisie
pücatixaüsietü.
\v 15 Hicü Tiꞌaitame müpaü tinitaꞌeiya, Cari xeme yacü
xeicüa xepüyüa. Yuxexuitü xeme ꞌuxipiya tucariyarisie
xecatevaxüna yupuixisixi yupuxuri haque memacuvü,
xecatevarehapana xecatevaharitüva.
\v 16 ꞌIcü ꞌuca ꞌApurahami caninuꞌayatüni, peru Cauyumarie
necuviecaitüni tamamata heimana ꞌatahaica viyari.
Careuyevese ꞌuxipiya tucarisie müxünarienicü ꞌacuvietü.
\v 17 Müpaü ꞌutayücu meniuyutiteteviya yunaitü
memeyeꞌuniecai, hipatü teüteri yunaitü meyutemamaviecacu
nai que mütiyurienecaicü marivemecü.
\s Musitasa ꞌimüariyari hepaüsita ticuxatatü, que
mütiꞌüquitacai
\r (Mateu 13:31‑32; Maricuxi 4:30‑32)
\p
\v 18 Hicü müpaü niutayüni, Queri tiꞌane Cacaüyari
tiꞌaitametücacu. Que ꞌaneme ꞌüquisicayari nexatatü
nepihecüatani.
\v 19 Musitasa ꞌimüariyaripaü caniꞌaneni. Tevi
ꞌenutücüca yuharaverita neicaxürieni. ꞌUtavereca cüye
nayani. Viquixi taheima miemete meniyutiꞌituatüvacaitüni
mamateyasie.
\s Pa cuxanariyame hepaüsita ticuxatatü, que
mütiꞌüquitacai
\r (Mateu 13:33)
\p
\v 20 Hicü tavari müpaü niutayüni, Que mütiꞌane
Cacaüyari tiꞌaitametücacu, que ꞌaneme ꞌüquisicayaricü
nepihecüatani.
\v 21 Pa cuxanariyamepaü caniꞌaneni. ꞌUca ꞌenuꞌüca
nitimuina pa mütüxiyarisie haica ꞌaxuvayarisie, ꞌariqueque
naitü niuticuxanare.
\s Quitenie ꞌesimayeva
\r (Mateu 7:13‑14, 21‑23)
\p
\v 22 Hicü quiecarite ꞌemacuyeyeusie ꞌesimüyeyeusie
caniuyeicacaitüni tiꞌüquitatü, Querusareme ꞌuyemietü.
\v 23 Mericüsü xevitü müpaü tinitaꞌivaviya, Tiꞌaitame,
hipatü xeicüa metetavicueisitüariexime. ꞌIya müpaü
tinivarutahüave,
\v 24 Xequeneyumexüitüaca xemeutahaxüanicü quitenie
ꞌesimayevasie. Müpaü nepütixecühüave, ꞌarique
yumüiretü meneutahaxüacucacuni peru meniyutatexicuni.
\v 25 Quiecame ꞌanucuqueme quepaucua müreunani quitenie,
ꞌana xeme tacua xeniyuhayevacuni ꞌitupari xeyuitüatüvetü
müpaü xeꞌutiyuatü, Tiꞌaitame ꞌacu, quetatineuyepiri. Peru
mücü müpaü tinixetahüavimücü, Ne nepücaxemate haque
xememiemete.
\v 26 ꞌAna xenisutüacuni müpaü xeꞌutiyuatü, Tame
ꞌahesüa tepütecuacai tepüteꞌiecai, ꞌecüta tacaye ꞌutüa
pepütiꞌüquitacai.
\v 27 ꞌAna müpaü tinixetahüavimücü, Nepücaxemate haque
xememiemete. Nehesüa xepücamiemete, xequeneutayeixüa.
Cari yunaitü yaxepüteyurie que mücatiheiserie.
\v 28 Mana xeniutisuanacuni xecaniyutaquevecuni, quepaucua
xemüvaxeiya ꞌApurahami ꞌIsahaqui Cacuvu texaxatamete
yunaime mana meꞌuꞌuvame haque Cacaüyari müreꞌaita, xeme
püta xeꞌanuyexüriyayu.
\v 29 Tau matineicasie miemete macayuyuipiquesie miemete
mecaniꞌaxüacuni, taserieta miemete taꞌutata miemete
meteꞌaxüani meta. Mexa ꞌaurie menayaxicuni haque Cacaüyari
müreꞌaita.
\v 30 Camüsü, hicü miemete ꞌimatüremete, hipatü müme
ꞌana mexüacate mecanacünicuni, hicü miemete mexüacate
meta, hipatü müme ꞌimatüremete mecanacünicuni.
\s Quesusi yuhiverietü que mutayü Querusareme quiecatari
vahepaüsita
\r (Mateu 23:37‑39)
\p
\v 31 Mericüsü ꞌana Pareseusixi hipatü hesüana
meniuꞌaxüani müpaü meteꞌicühüavetü, ꞌUma quenemie,
Herurexi pümasimiemücü.
\v 32 ꞌIya müpaü tinivarutahüave, Müpaü
xequetenehüaviyu nesimariutame, Neuxei, ne hicü ꞌuxaꞌa
nepüvaranuyenüꞌavani cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene
memüvatixünacü teüteri, nepüvaranayexürieni
tecuicuicate. ꞌAyeimana nepayeꞌatüarienitütü.
\v 33 Mücü xeicüa, neuyeveca hicüꞌuxaꞌa
nemücuyeicanicü varie meta. Vaüriyarica peuyevese
yunaitü texaxatamete memücuiꞌivacü Querusareme, xaüsie
pücatixaü.
\v 34 Querusareme, Querusareme, ꞌahesie quiecatari
mecanivacuica texaxatamete, mecanivatituaxani müme ꞌahesüa
memeyenüꞌariva. Müixa que nemütivacuxeürimücücai
ꞌanivema, vacana yupixüxüisi que mütivacuxexeürivapaü
yuꞌanatüa. Mepücayuvaüriyacai.
\v 35 Camü xequi pücuꞌeiriva ꞌuyemavetü. ꞌIpaü
nepütixetahüave, tavari xepücanesixeiya mexi tucari
caꞌayeꞌave quepaucua müpaü xemutiyuaneni, ꞌAixüa que
ticühüavarüvani que müꞌane Tiꞌaitamesüa miemetütü
munua.
\c 14
\s Quesusi que mürenayehüa tevi meuhatücatei
\p
\v 1 Mericüsü Quesusi xeimesüa ninuani ꞌuxipiya tucarisie
ticuanique. Mitaꞌini teüteri vaꞌuquiyarima
canixevitütücaitüni Pareseutütü. Müme
menihupiecaitüni.
\v 2 Hicü tevi meuhatücatei hüxiena nacateitüni.
\v 3 Quesusi müpaü tinivarutaꞌivaviya müme ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai Pareseusixi meta, Catitauniva
ꞌuxipiya tucarisie menayehüanicü tevi, pücatauniva nusu.
\v 4 Müme cayuvatü meniumacaitüni. Hicü ticuicame
ꞌumayüaca nenayehüani neinüꞌani.
\v 5 Hicü müpaü tinivacühüaveni, Xevitü xeme xüca
puxuya heucaveni müvatixavasie, ya puixieya xüca
heucaveni, cuitü cativatihana ꞌuxipiya tucarisie.
\v 6 Mepücayüvavecai tixaü memutiyuanenicü ꞌicü
hepaüsita.
\s Neüquiya ꞌixüaramete
\p
\v 7 Hicü varuxeiyaca que memütehenuyexeiyacai haque masi
ꞌaixüa müꞌanenecai memayaxecü, ꞌüxasi hepaüsita
ticuxatatü tinivarutiꞌüquitüatüyani müme
memutaꞌinierie. Müpaü tinivarutahüave,
\v 8 Quepaucua tevi müxetaꞌinieni neüquiya ꞌixüararipa,
haque masi ꞌaixüa müꞌane, mana xepücaꞌayaxiqueni. Cauca
xeime masi veꞌeme ꞌutaꞌinie, ꞌecü ꞌesiva peveꞌemetücacu
xeicüa.
\v 9 ꞌAhesüa nuame que müꞌane müxeꞌutaꞌini müpaü
pümaticühüaveni, Queneupitüa ꞌicü püta ꞌena
mayerünicü. ꞌAna ꞌecü peꞌateviyatü ꞌimatüreme
ꞌüparieyasie peꞌacaitü pepayani.
\v 10 Masi quepaucua pemütaꞌinierieni, mana quenayexi
ꞌimatüreme ꞌüparisie. Quepaucua munuani que müꞌane
mümasiꞌutaꞌini, müpaü pümatitahüave, Nehamicu, ꞌuma
püta quenayexi ꞌaurava ꞌura. ꞌAna visi püraniuvani
ꞌahepaüsita yunaime ꞌahamatü memutaꞌinierie vahüxie.
\v 11 Yunaitü tixaütü metehümetüme memayuyeitüva,
tixaü mecatehümetütü mecanayeitüariecuni, peru que
müꞌane tixaü catihücütüme mayuyeitüva, mücü
tixaütü tihücütütü canayeitüariemücü.
\p
\v 12 Hicü müpaü tinitahüave que müꞌane mitaꞌini,
Quepaucua ꞌicuai pemüvevieca ya tuca ya taicai,
pepücavaꞌinieca ꞌahamicuma ꞌaꞌivama ꞌamarema ꞌauravatari
memeucaꞌu xeicüa, tavari capa müme memasiꞌutaꞌinienicü,
capa perapiniyariecacü.
\v 13 Masi quepaucua ꞌicuai pemüvevieca, quenivaꞌinieca
müme memümamave memümamavavaqui memühurietüca
memacücüpe püta.
\v 14 Müme tixaü mepücatehexeiya cümana tavari
memümateꞌapiniriecacü. Müpaü petiyurienetü ꞌaixüa
pecaniꞌitüariecamücü, tavari pepürapiniyarieca quepaucua
memanucuꞌuni müme heiseriemecü yamemütecahu.
\s ꞌIcuai mariveme hepaüsita ticuxatatü, que
mütiꞌüquitacai
\p
\v 15 Hicü memutaꞌinierie xevitü, ꞌicü ꞌuꞌenieca, müpaü
tinitahüave, ꞌAixüa caniꞌitüarieca que müꞌane mürecuani
haque Cacaüyari müreꞌaita.
\v 16 Peru Quesusi müpaü tinicühüaveni, Xevitü tevi
ꞌicuai niuvevieni mariveme. Yumüireme nivarutaꞌinieni.
\v 17 Hicü tucari ꞌayeꞌacu memütecuanicü, neinüꞌani
yuhesüa mieme tiꞌuximayatame müpaü tivatahüaveque
memutaꞌinierie, Xequenacüni, hicürixüa pücuhaꞌarisie.
\v 18 Hicü yuxexuitü yunaitü meniuyutiꞌimatücüne.
Xevitü meri müpaü tinitahüave, Cuie nepenanai, peuyevese
nemixeiyamiecü. Nepücayüve nemümiecü,
quenereuyehüviri.
\v 19 Xevitüta müpaü titahüavixü, Puixisixi
nepüvarenanai ꞌauxüme yutayari. Nevaretaꞌinüataque
nepümie. Nepücayüve nemümiecü, quenereuyehüviri.
\v 20 Xevitüta müpaü titahüavixü, ꞌUca
nepuvitütüarie, ꞌayumieme nepücayüve nemümiecü.
\v 21 Hicü tiꞌuximayatame nuaca müpaü tinitahüave
yucusiyari. Hicü quiecame ꞌuyehaꞌaca müpaü tinitahüave
yuhesüa mieme tiꞌuximayatame, Cuitü quiecarisie quenemie
caye ꞌutüa huyeta. Memümamave memümamavavaqui
memacücüpe memühurietüca quenivaravitüqui ꞌuva.
\v 22 ꞌArique müpaü niutayüni tiꞌuximayatame, Cusiyari,
que pemütiutaꞌaitaxü yanepütiuyuri. Mepücahüpüne cuxi.
\v 23 Hicü cusiyarieya müpaü tinicühüaveni yuhesüa
mieme tiꞌuximayatame, Huyeta quenemie tesariya que
mütiucumane, vaüriyarica quenivarepitüa memahucü nequita
memütahünecü.
\v 24 ꞌIpaü nepütixecühüave, müme memutaꞌinierie, ni
xevitü müme pücaheꞌinüata neꞌicuai.
\s Que mürayeꞌaxe xüca Cürisitusie tiviyani
\p
\v 25 Mericüsü yumüiretü teüteri ꞌutümana
meniuhucaitüni. Taꞌaurie ꞌaveca müpaü tinivarutahüave,
\v 26 Xüca nehesüa nuani, xüca cavaꞌuxiveꞌerieca
yuꞌuquiyari yuvarusi yüꞌüya yütüriyama yuꞌivama, xücate
caꞌiꞌuxiveꞌerieca yutucari meta, pücayüve nehesüa mieme
tiyüꞌüquitüvame mayuyeitüvanicü.
\v 27 Que müꞌane mücayuvaüriya curuxisie mümierieni, que
müꞌane nehamatü mücaꞌuyeica, mücü pücayüve nehesüa
mieme tiyüꞌüquitüvame mayuyeitüanicü.
\v 28 Xevitü xeme xüca tuxi tavevimücüni, mana
carayerüni merie titiꞌinüataque que mürayeꞌaca, xüca
heixeiyani cümana minüni, me xüca catixaütüni.
\v 29 Simiyenituyari tavevieyu, yutatexieyu minünicü
ꞌaixüa pücayüni, yunaitü mecanitinanaimatücüne
memüneniere
\v 30 müpaü meꞌutiyuatü, ꞌIcü tevi qui caniusutüani,
püyutatexie pücaꞌinü.
\v 31 Xeime cuiepa tiꞌaitame xüca yemieximeni xeime
tiꞌaitamematü memüyutacuinicü, mana meri carayerüni,
müpaü tiyücühüavetü tamamata miriyari varavitütü
xüca ꞌacu yüveni menucunaquecü ꞌiya xei teviyari miriyari
varavitütü hepana mamie.
\v 32 Me xüca catixaütüni, teva heyeicacacu cuxi
neüquixivieya, nüꞌarisixi penunüꞌairieni, pitavavirieni
ꞌaixüa memüteyuxeiyanicü.
\v 33 Yaxeicüatari yunaitü xeme xüca yupinite nai
xecateꞌucuꞌeirieni, xepücayüvave nehesüa miemete
teyüꞌüquitüvamete xemayuyeitüvanicü.
\s ꞌUna hamuritü que mürayuyeitüa
\r (Mateu 5:13; Maricuxi 9:50)
\p
\v 34 ꞌUna ꞌaixüa caniꞌaneni. Xücate ꞌuna hamuritü
ꞌayanique, titacü raꞌusiürequeyu ꞌunatütü.
\v 35 Aixüa cacaniꞌaneniqueyu cuiepa meviviyanicü ni
xasipa. Nanuyehüiyamücü xeicüa. Xaütü netü muꞌenaxü
queꞌuꞌena.
\c 15
\s Muxa meuyevecai hepaüsita ticuxatatü, que
mütiꞌüquitacai
\r (Mateu 18:10‑14)
\p
\v 1 Mericüsü müme cuviyexunusie mieme memüteyetuiriyari
ꞌaxa teyuruvamete meta hesüana meniꞌaxecaitüni yunaitü
meꞌiꞌenienique que müticuxatacaicü.
\v 2 Hicü Pareseusixi, müme ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai meta, meniniuquixiecaitüni
müpaü meꞌutiyuatü, ꞌIcü ꞌaxa teyuruvamete
canivanaquiꞌerieca, vahamatü tinecuaca.
\p
\v 3 Hicü ꞌicü ꞌüxasi hepaüsita ticuxatatü
tinivarutaꞌüquitüani müpaü ꞌutaitü,
\v 4 Xevitü xeme xüca xei sienituyari varexeiyani
yumuxasi, xevitü xüca heuyeveni, mana ꞌüxapa
cativacuꞌeirieni hipame nauca teviyari heimana tamamata
heimana ꞌatanaucame, cativaumie meuyeve, ꞌitaxeiyameque
xeicüa pütihayeva.
\v 5 Yuteva hetaxeiyame, yunaiparie heicuyeme niyemieni
yutemavietü.
\v 6 Yuquie nuame nivacuxeürimücü yumarema ꞌauravatari
yunaime müpaü tivacühüavetü, Xemeta
xequeneyutemamavieca nehepaü, nemeitaxeicü nemuxa
meuyevecai.
\v 7 Müpaü nepütixecühüave, hepaüna meyüatü, cuini
mieme mecaniyutemamavieca taheima quepaucua xevitü
mütihayeva ꞌaxa tiyurienetü. Nauca teviyari heimana
tamamata heimana ꞌatanaucatü heiseriemecü yamemütecahu
tixaü memücateheuyehüva memütehayevacü ꞌaxa
meteyurietü, müme vahepaüsita ꞌesiva xeicüa
mepüyutemavie.
\s Tumini meuyevecai hepaüsita ticuxatatü, que
mütiꞌüquitacai
\p
\v 8 ꞌUca xüca tamamata tuminiyari hexeiyani pürata
tuminiyari, xei tuminiyari xüca heuyehüani, catitaiya
cüxeme, caracuꞌitieni yuquita, ꞌaixüa ꞌanemecü
caticuvauni. ꞌItaxeiyameque pütihayeva.
\v 9 ꞌItaxeiyame nivacuxeürimücü yumarema ꞌauravatari
yunaime müpaü ꞌutaitü, Xemeta xequeneyutemamavieca
nehepaü, netumini nemutaxeicü nemeiyehüacai.
\v 10 Müpaü nepütixecühüave, yaxeicüa Cacaüyarisüa
miemete niuqui tuayamete temavierica mecanexeiyani,
quepaucua xevitü mütihayeva ꞌaxa tiyurienetü.
\s ꞌUquirasi nuꞌaya meuyevecai hepaüsita ticuxatatü, que
mütiꞌüquitacai
\p
\v 11 Müpaü niutayünita, Tevi yuhutame
nivarexeiyacaitüni yunivema.
\v 12 Hicü mutaya müpaü tinitahüave yuꞌuquiyari,
Neꞌuquiyari, ꞌapinisie mieme mücü quenetineyetuiri nehesie
mieme mayanicü quepaümetü nehesie mütinaque
ꞌapinitücai.
\v 13 ꞌAna yupini tinivayetuirieni yuhutame yunivema. Hicü
yapaümexa ꞌanucayacu mutaya nai tiucuxeürieca teva
caneyani xeime cuieyarisie. Yupini catineuyehüani mana
yacü xeicüa.
\v 14 Mericüsü nai tiutixütüacu, haca niutaveni cuini
mieme mücü cuieyarisie. Reuyehüatü nayani.
\v 15 Hicü mana quiecamesüa nuaca hesiena tiniuviya.
Mücü neinüꞌani tuixuri mütivaremicuanicü cuiepana.
\v 16 Huxaimütü nihiveꞌeriecaitüni tita memütecuacai
tuixuri vapinuripaü ꞌaneneme, peru ni xevitü pücatimi.
\v 17 Mericüsü ꞌucaꞌiyaritü nayani. Müpaü niutayüni,
Neꞌuquiyarisüa miemete teꞌivamete pa mepexeiya
ꞌanuyuhayevacame, ne masi ꞌuva nepümüxime hacacü.
\v 18 Nepüyemie mecuxi neꞌuquiyarisüa. Müpaü
nepüreitahüave, Neꞌuquiyari, ꞌaxa nepütiuyuri. Taheima
macave yamücahainesie, ꞌecüta yapemücahainesie
nepütiuyuri.
\v 19 ꞌAixüa nepücatiucaꞌiyari, heiserie nepücahexeiya
para hutarieca ꞌanive nemayanicü. ꞌAhesüa miemete
teꞌivamete vahepaü xeicüa quenetinepitüaca
nemünehayevacü.
\v 20 Hicü yucuhaꞌaritüaca yuꞌuquiyarisüa neyani. ꞌEteva
cuxi ꞌamiecacu ꞌuquiyarieya nixeiya, nitinenimayata.
ꞌUtanausaca ꞌenucunaqueca ꞌenacaviyatücaitü niꞌiseni.
\v 21 Hicü nuꞌaya müpaü tinitahüave, Neꞌuquiyari, ꞌaxa
nepütiuyuri. Taheima macave yamücahainesie, ꞌecüta
yapemücahainesie nepütiuyuri. ꞌAixüa nepücatiucaꞌiyari,
heiserie nepücahexeiya para hutarieca ꞌanive nemayanicü.
\v 22 ꞌUquiyarieya masi müpaü tinivarutahüave
teꞌuximayatamete, Xeiya ꞌaixüa, ꞌixuriqui masi ꞌaixüa
müꞌane herie mieme xequenayehuri xequenanacatütüa, hanira
xequeneucamaniri mamayasie, cacai meta ꞌücayasie.
\v 23 Xequenehaniyu siqueru müvaiya ꞌaixüa müꞌane,
xequeneumiꞌa. Tetecuatü tepütatemamavieca.
\v 24 ꞌIcü nenive ꞌumüme neneꞌeriecaitüni peru
nanutaniere, neuyevecaitüni peru niutaxeiyarieni. ꞌAna
meyutemamavietü menacüne yunaitü.
\p
\v 25 Mericüsü masicaya xaüsie neyeicacaitüni. ꞌAmietü,
qui ꞌaurie ꞌuyeicatü, nivaꞌeniecaitüni xavererusixi
vainarurisixi.
\v 26 Yuꞌaurie ꞌitahüaveca tiꞌuximayatame xeime,
nitaꞌivaviya que reyüane.
\v 27 Mücü müpaü tinicühüaveni, ꞌAꞌiva caninuani.
ꞌAꞌuquiyari canimieni siqueru müvaiya ꞌaixüa müꞌane
mitanaquiꞌericü ꞌaixüa reuꞌeriecame.
\v 28 Hicü masicaya niuyehaꞌani, pücayuvaüriyacai
meutahanicü. ꞌUquiyarieya vayeyaca nicunütüvacaitüni.
\v 29 Müpaü tinitahüave yuꞌuquiyari, Neuxei, müixa
viyari netiniꞌuximayacaitüni ꞌahesüa, hicü cuxi
netiniꞌuximayaca. Ne hasuacu nepücamasicuꞌimaiyacai,
yanepüticamiecai. Peru ne hasuacu capüra nunusi
pepücanesimive, nemarema vahamatü nemünetemaviecacü.
\v 30 Hicüri ꞌicü ꞌanive ninuani ꞌatumini nai
hetixütüaca ꞌucaravesixi vahesie. Cari siqueru müvaiya
pepumi hesiena mieme.
\v 31 Hicü ꞌuquiyarieya müpaü tinitahüave, Nenive,
ꞌaheyemecü nehesüa peniucani. Nepini naitü
catiniꞌapinitüni.
\v 32 Neuyevecaitüni temütatemamaviecacü. Camüsü ꞌicü
ꞌaꞌiva ꞌumüme neniꞌeriecaitüni, peruri panutanierixü
punua. Meuyevecai niutaxeiyarieni.
\c 16
\s Tiꞌuximayatame yamücaticamiecai hepaüsita ticuxatatü,
que mütiꞌüquitacai
\p
\v 1 Müpaüta tinivarutahüave teyüꞌüquitüvamete, Tevi
müxicutücai caneixeiyacaitüni tiꞌuximayatame
mühüritüariecai quiyacü. Müpaü tiniutahüavarieni
quename tiꞌuximayatame pini reuyehüaximecai.
\v 2 Hicü yuꞌaurie ꞌitahüaveca müpaü tinitahüave,
Titayari niuqui netiꞌenie ꞌahepaüsita. ꞌInüari
queneneutaveviri ꞌahüritüaricacü. Nepücamasipitüani
tavari pemühüritüariecacü.
\v 3 Hicü yuꞌiyarisie müpaü tiniyücühüavecaitüni
tiꞌuximayatame, Que netiyurieneni. Necusiyari
nehüritüarica pünesinavairieni. Nepücatürücaüye para
nemütiꞌivanenicü neꞌinetü, nepüneteviya ꞌicuevaricü.
\v 4 Hicürixüa nepüretima que nemütiyurieneni quepaucua
nemüpasieni quepaucua nemücatihüritüarieca para hipame
vaquita nemünaquiꞌerivanicü.
\v 5 Hicü yuxexexuime varahüavixüaca müme
memüteꞌapicaquecai cusiyarieyasüa, müpaü tinitahüave
meri munua, Quepaümetü peuyevese para pemürapicacü
necusiyarisüa.
\v 6 ꞌIya müpaü tinitahüave, Xei sienituyari tamüpuyari
haseiti. Müpaü tinicühüaveni, ꞌI, ꞌaxapa quenanuhuri
quepaümemecü pemaꞌacaye. Cuitü mana quenayexi, xeime
püta quenacaꞌutüa huta teviyari heimana tamamata maine.
\v 7 Müpaüta tinitahüave xeime, ꞌEcüsü quepaümetü
peuyevese pemürapicacü. ꞌIya rehüave, Xei sienituyari
necayari türicu. Müpaü tinicühüaveni, ꞌI, ꞌaxapa
quenanuhuri quepaümemecü pemüꞌacaye maine. Xeime püta
quenacaꞌutüa nauca teviyari maine.
\v 8 Hicü cusiyarieya ꞌaixüa nainecaitüni tiꞌuximayatame
hepaüsita sepa heiseriemecü mücayüanecai, timaitü
müyüanecaicü. Hicü miemete masi metemaitü mecaniyüaca
yuteüterima vahepaüsita, hecüaripa miemete yamecayüacacu
vahepaü.
\p
\v 9 Neta müpaü netinixeꞌutahüave xeme, teüteri
yupinicü yamecateniyurieca que mücatiheiserie. Peru xeme
yupinicü hipame xequenivatemavieritüaca. Müpaü
xeteyurietü, quepaucua pini müreutipare, xemeta
xecanitanaquiꞌerivacuni haque qui mücahexüvesie.
\p
\v 10 Que müꞌane yamüticamie ꞌesitipaümeme
tihüritüarietü, mücü yacatinicamiemücü xüca vaücava
hüritüarieca. Que müꞌane heiseriemecü yamücaticamie
ꞌesitipaümeme tihüritüarietü, mücüta yapücaticamieni
xüca vaücava tihüritüarieca.
\v 11 Hipatü pinicü yamecateniyurieca que mücatiheiserie.
Xeme xüca yaxecatecahuni müpaü ꞌaneme pini hepaüsita
xetehüritüarietü, quepaicü pütixehüritüani tita
yuricü mütipini hepaüsita, yaxetecahume ꞌerietü.
Haquevasü.
\v 12 Xüca yaxecatecahuni xeime piniteya hepaüsita
xetehüritüarietü, que müꞌane tita mütixepini
pütixemini. Haquevasü.
\p
\v 13 Tiꞌuximayatame pücayüve yuhutame vahesie mieme
mütiꞌuximayacacü yucusiyarima. Xeime
caniꞌuxiveꞌeriecamücü xeime püta naquiꞌerietü, ya
xeimesie tiniviyamücü xeime püta xaniꞌerietü.
Xepücayüvave xemüteꞌuximayacacü Cacaüyarisie mieme
yupinisie mieme ꞌaxeicüa.
\p
\v 14 Mericüsü Pareseusixi ꞌicü nai meteniuꞌenieni. Müme
tumini memühiveꞌeriecaicü menitaveꞌeriecaitüni.
\v 15 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave, Xeme yuri
xecatenivaꞌeritüaca teüteri quename heiserie xeyüa
xeꞌutiyuatü, peru Cacaüyari pimate xeꞌiyari. Tita teüteri
mamarivaveme memütexeiya, mücü pütixaniꞌeriva,
Cacaüyari que mütixeiya.
\s Que mütiꞌane ꞌinüari niuquiyari hexeiyacacu, que
mütiꞌane Cacaüyari tiꞌaitametücacu
\p
\v 16 ꞌInüari niuquiyari, texaxatamete vaniuqui
mecaniꞌeniecaitüni teüteri Vani canuavecacu cuxi. Nuacuque
hicüque niuqui ꞌaixüa manuyüne püta canicuxaxasivani,
que mütiꞌane Cacaüyari tiꞌaitametücacu, yunaitü cuini
mieme mecaniyuvaüriyani hesiena memüteviyanicü.
\v 17 Masi pücacuaniveniqueyu muyuavi cuie meutiparecü,
peru cuini mieme pücuaniveniqueyu xei ꞌutüaricayari xei
hüxiyari mücaꞌayeꞌanicü ꞌinüari niuquiyari que maine.
\s Quesusi que mütiꞌüquitacai, memücuꞌeiriva vaxatatü
\r (Mateu 19:1‑12; Maricuxi 10:1‑12)
\p
\v 18 Que müꞌane ꞌicuꞌeirieme yüꞌüya, xeime püta
mütivitüni, mücü xeime püta canicumaüvani xeime
cünaya hücütütü. Que müꞌane mitivitüni ꞌuca
mucuꞌeiriva, mücüta nicumaüvani xeime ꞌüyaya.
\s Xicu Rasarumatü
\p
\v 19 Mericüsü tevi ꞌaniuyeicacaitüni xicutütü.
Tataüravime nanacatücücaitüni, rinu ꞌixuriquiyari meta.
Tucaricü visi tinicuacaitüni.
\v 20 Xevitü mavetü Rasaru titevatü mana
niꞌatüarivacaitüni xicu quitenie. Caneuꞌesacaitüni.
\v 21 Nihuxaimücücaitüni, ticuaimütü tita
müranacavivivecai xicu mexayasie. ꞌAsita süicüri
meꞌacüneca menisenacaitüni ꞌesaya.
\v 22 Mericüsü mümave niumüni. Cacaüyarisüa miemete
niuqui tuayamete menenutivitüni ꞌApurahami ꞌaurie.
Hicütari xicu tiumü tiucateuquie.
\v 23 Müquite vasata ꞌucaitü neutiniere ꞌuximatüarietü.
Tevapai nixeiya ꞌApurahami, Rasaruta tiuxei ꞌauriena
ꞌuticaime.
\v 24 Müpaü: tiniuhiva, Neꞌuquiyari ꞌApurahami,
quenenenenimayaca, Rasaru quenanüꞌa hapa meiquenicü
yuꞌitüvame cüsie münesixeriyacü nenenisie, cui
nemüyüanecü ꞌena taipa.
\v 25 Hicü ꞌApurahami müpaü niutayüni, Nenive,
quenaꞌerivani ꞌaixüa ꞌaneneme pehexeiyatü pematüacü
quepaucua pemayeyuricai, Rasaruta yaxeicüa ꞌaxa ꞌaneneme
hexeiyatü matüacü. Mücü ꞌuva niunütüarieni hicü,
ꞌecü püta pepüꞌuximatüarie.
\v 26 Mücü meta, xeme tame tahixüata ꞌaqui ꞌemeucateva
puseiriyarie, para müme memücayüvavenicü sepa
memanucünicu xehesüapaitü, para vanata tahesüapaitü
memücaꞌanacünecü.
\v 27 Hicü müpaü tinitahüave ꞌiya, Neꞌuquiyari,
nepümasivaviri Rasaru pemanunüꞌanicü nequemasisüa.
\v 28 Yuꞌauxüvime nepüvarexeiya neꞌivama.
Tinivahecüatüacamücü müme, capa ꞌuva meꞌuꞌaxüanicü
mürayutiꞌuximatüatüre mümetari.
\v 29 Hicü ꞌApurahami müpaü tinicühüaveni, Muisexi
xapaya mecanexeiyani, texaxatamete vaxapa. Mequevaꞌenieca
müme que memutiyuane.
\v 30 ꞌIya reꞌeiya, Tixaü neꞌuquiyari ꞌApurahami. Masi
xüca xevitü müquite vasata mieme vahesüa nuani,
mepütehayeva que memüteyurie.
\v 31 Mücü müpaü tinicühüaveni, Xüca mecavaꞌenieca
Muisexi texaxatamete, sepa xevitü manucuquenique müquite
vasata, mepücayuvaüriyaniqueyu.
\c 17
\s Teüteri que memütecunuitüarieni
\r (Mateu 18:6‑7, 21‑22; Maricuxi 9:42)
\p
\v 1 Müpaüta tinivarutahüave yuhesüa miemete
teyüꞌüquitüvamete, Peuyevese teüteri
memücunuitüarienicü, peru xüa ꞌui que müꞌane
müvacunuitüani.
\v 2 Hesiena mieme masi ꞌaixüa püyüniqueyu xüca mata
ꞌacatütüarienique cüipitüana, xüca haramarasie
heucahüiyanique, capa ꞌicunuitüanicü ni xeime ꞌime sepa
vaüca memücamariva.
\v 3 Xequeneyüꞌüviyani xeme. Xüca ꞌaꞌiva ꞌaxa
masiꞌuyurieni, queneunütüa. Xüca tihayevamücüni que
mütiyurienecai, quetineuyehüviri.
\v 4 Sepa xei tucarisie müixa ꞌaxa masiꞌuyurienique
ꞌatahutamexa, tavari xüca ꞌatahutamexata ꞌucunuanique
ꞌahesüa, Nepütihayeva que nemütiuyuri, utaitü,
quetineuyehüviri ꞌecü.
\s Quetanepitüaca masi vaüca yuri temüteꞌeriecacü, que
memutiyuanecai
\p
\v 5 Hicü nüꞌarisixi müpaü metenitahüave Tiꞌaitame,
Quetanepitüaca masi vaüca yuri temüteꞌeriecacü.
\v 6 Tiꞌaitame müpaü niutayüni, Xüca musitasa
ꞌimüariyaripaü ꞌesipemecü yuri xeteꞌeriecaque, müpaü
xepüteꞌitahüavequeyu xapa mana muve, Quenivatixünarieni,
haramarasie queneucaꞌiteüsie. Yapüticamieniqueyu que
xemutiyuane.
\s Que müreuyevese yamütiyurienenicü tiꞌuximayatame
\p
\v 7 Xevitü xeme xüca tiꞌuximayatame hexeiyani
mucuiesanane ya muxasi müvahüne, xüca nuani
tiꞌuximayatame retahayevame, müpaü quetitahüave,
Quenayeꞌa xeiya, quetinecuaca.
\v 8 Pücatixaü, müpaü masi cusiyari catitahüave,
ꞌAixüa quetineuyuri para nemüticuanicü ne,
queneꞌatiquemaritüa quenaꞌahüa quenetineumicua mexi
neticuaꞌa mexi netiꞌie. ꞌArique mücaque pepüticuani
pepütiꞌieni ꞌecütari.
\v 9 Pamüpariyusi que ꞌipitüani tiꞌuximayatame
yatiyurienecacu que mütiuꞌaitüarie. Tixaü xüari.
\v 10 Xemetari yaxeicüa, quepaucua yaxemüteyurieca nai que
xemüteꞌuꞌaitüarie, müpaü xequeneutiyuaneni,
Teꞌuximayatamete tecanihümetüni xeicüa, tixaütü tahesie
pücatinaque. Que müreuyevecai xeicüa tepüteꞌuyuri.
\s Tamamata que memüteꞌuꞌitiya, cuiniya müvaviyacai
\p
\v 11 Mericüsü Querusareme ꞌuyemietü Samariya cuieyari
Carereya cuieyari mayunaquecaisie niuyemiecaitüni.
\v 12 Xeime quiecarisie taꞌaximecacu tamamata ꞌuquisi
menenucunaque cuiniyacü memücaꞌitiyatücatei. Teva
metiꞌutü
\v 13 meniutihivacaitüni müpaü meꞌutiyuatü, Quesusi
ꞌacu, Tiꞌüquitame ꞌacu, quetanenenimayaca.
\v 14 Varuxeiyaca müpaü tinivarutahüave, Xequenehu
maraꞌacate memüxexeiyacü. Hicü meꞌuyehutü
meꞌitiyatücaitü mecanacüne.
\v 15 Hicü xevitü müme ꞌuniereca que müranayehüiya,
pucunua ꞌaixüa ꞌutaitü Cacaüyari hepaüsita, carima
ꞌutaniutü.
\v 16 Niutihüximaqueni Quesusitüa pamüpariyusi
ꞌipitüatü. Mücü Samariya caniquiecametücaitüni.
\v 17 Hicü Quesusi müpaü niutayüni, Tamamata
mecateꞌuꞌitiya. ꞌAtanaucatü que meteheuyunixü.
\v 18 Hipatü mecatexuave memüyuvaüriya memucunuaxüanicü
para ꞌaixüa memutiyuanenicü Cacaüyari hepaüsita, ꞌicü
xaüsie quiecame xeicüa punua.
\v 19 Hicü müpaü tinitahüave, Quenanucuquexi quenemie.
Yuri pemütiutaꞌericü, ꞌayumieme peputavicueisitüarie.
\s Quepaucua tucari mayeꞌaniquecai para Cacaüyari
misutüanicü tiꞌaitatü
\r (Mateu 24:23‑28, 36‑41)
\p
\v 20 Mericüsü Pareseusixi menicuꞌivaviyacaitüni
quepaucua mayeꞌaniquecai tucari para Cacaüyari
misutüanicü tiꞌaitatü. Müpaü tinivarutahüave,
Tanieretü xeicüa ꞌasipücaretimani quepaucua misutüani
tiꞌaitatü Cacaüyari.
\v 21 Pücayüveni müpaü mütayüni, Camü ꞌena, camü
ꞌuma. Que mütiꞌane Cacaüyari tiꞌaitametücacu, ꞌari xesata
canisutüani tiꞌaitatü.
\p
\v 22 Hicü müpaü tinivarutahüave teyüꞌüquitüvamete,
Tucari canayeꞌamücü quepaucua müpaü xemutiyuaneni, Xüca
tüma ꞌayeꞌanique Yuri Tevi tucarieya siquere xevitü, peru
xepücaꞌixeiya mücü tucari.
\v 23 Müpaü mepütexetahüave, Camü ꞌuma peyeica, camü
ꞌena. Xepücatayeixüani, xepücavaranuveiya.
\v 24 Merücariya naisarie que mütihecüarivie muyuavi
ꞌumerücatü taserieta taꞌutatapaitü, yaxeicüa neta
müpaü nepütimasiücüre naisarie netucari ꞌayeꞌayu Yuri
Tevi que nemütiteva.
\v 25 Perusü neuyeveca meri vaüca nemüticuinecü,
memünesitixaniꞌerienicü hicü miemete teüteri
neuyevecata.
\v 26 Que mütiuyü quepaucua Nuhexi ꞌamuyeicacai, yaxeicüa
catiniyümücü quepaucua netucari mayeꞌani.
\v 27 ꞌAna mepütecuatüvecai mepüꞌietüvecai
mepüneneüquecai mepüvatavitütüvacai. ꞌAriqueque tucari
nayeꞌani quepaucua Nuhexi canuvasie meutaha. ꞌAna ha tiyaca
nivarucaꞌuna yunaime meniutihauni.
\v 28 Müpaürita que mütiuyü quepaucua Ruti ꞌamuyeicacai
yapütiyüni. ꞌAna mepütecuatüvecai mepüꞌietüvecai
mepütenanecai mepütetuacai mepucaꞌesacai mepüquitüvecai.
\v 29 Tucari ꞌayeꞌacu quepaucua Ruti meyetüa Surumasie,
ꞌana tai niucaviye ꞌasupüre nütü, nivareuyehüani
yunaime.
\v 30 Müpaü catiniyümücü mücü tucarisie quepaucua
nemasiücütü nemayani, Yuri Tevi que nemütiteva.
\p
\v 31 ꞌIya tucarisie que müꞌane caxetunisie macaca
ꞌuxipietü, piniteya quita tiyepicacu, mücü ꞌanacayame
pücativayepini. Yaxeicüata que müꞌane yuvaxata meyeica
yuꞌutüma pücanuani.
\v 32 Xequenaꞌerivani Ruti ꞌüyaya que muꞌitüarie.
\v 33 Que müꞌane müyutavicueisitüamücü
niyutatümaiyamücü. Que müꞌane müyutatümaiya, mücü
niyutavicueisitüamücü yemecü.
\p
\v 34 Yanepütixecühüave, ꞌiya tücarisie yuhutatü
mepücahini xei ꞌutayarisie. Xevitü nanutivitüquiemücü,
xevitü pücuꞌeiriva.
\v 35 Yuhutatü mepütüxüni ꞌaxeicüa. Xevitü
panutivitüquieni xevitü pücuꞌeiriva.
\v 36 Yuhutatü vaxata mepeꞌuvani. Xevitü
panutivitüquieni, xevitü pücuꞌeiriva.
\p
\v 37 Müpaü metenicühüaveni, Tiꞌaitame haque müpaü
püreyüni. Müpaü tinivacühüaveni, Haque caxari meca,
mana virücüxi mepüyucuxeürieni.
\c 18
\s Viyura ꞌisücame vahepaüsita ticuxatatü, que
mütiꞌüquitacai
\p
\v 1 Mericüsü ꞌicü ꞌüxasi hepaüsita ticuxatatü müpaü
tinivarutaꞌüquitüani quename heuyevese yuheyemecü
müyuneneviecacü, cavaüripietü.
\v 2 Müpaü niutayüni, ꞌIsücame xeime quiecarisie
necateitüni. Cacaüyari pücamacarücai ꞌiya,
pücavaꞌeniecai teüteri.
\v 3 Mericüsü ꞌuca cünaya mumü mana necateitüni mücü
quiecarisie. ꞌIsücamesüa niꞌaxecaitüni müpaü ꞌutaitü,
Heiserie queneneupitüa münesiꞌayeꞌunie
yamücatiyurienenicü.
\v 4 Müixa pücayuvaüriyacai ꞌisücame. Peru ꞌarique
müpaü tiniyücühüavecaitüni, Sepa nemücaꞌimacarüca
Cacaüyari, sepa nemücavaꞌenie teüteri,
\v 5 ꞌicü ꞌucarasi cünaya mumü canetiniꞌuxitüaca. Mecuxi
heiserie necanipitüamücü, capa ꞌutaꞌaxetü
nesiꞌutaxütüanicü.
\p
\v 6 Mericüsü Tiꞌaitame müpaü niutayüni, Xecaniꞌenieni
niuquieya que mutayü mücü ꞌisücame heiseriemecü
yamücatiyurienecai.
\v 7 Cacaüyari masi heiserie cativapitüani müme
müvaranuyexei tucaricü tücaricü memitihivie. Que
reutevini vaparevietü.
\v 8 Yanepütixecühüave, cuitü heiserie
canivapitüamücü. Masicutatü, quepaucua nemunuani Yuri
Tevi nehücütütü, yuri meteꞌeriecame netivataxeiya cuiepa
ꞌacu.
\s Pareseu tivavavirivame vahepaüsita ticuxatatü, que
mütiꞌüquitacai
\p
\v 9 ꞌIpaüta tiniꞌüquitacaitüni ꞌüxasi hepaüsita
ticuxatatü, hipatü yuhesie yuri memüteꞌeriecaicü quename
heiseriemecü yametecahucai, mevaxaniꞌerietü hipame. Müme
müpaü tinivarutahüave,
\v 10 Teüteri tuquipa meneutiyunixüani meyutanenevienique
yuhutatü. Xevitüri Pareseu pühücütücai, xevitüta tevi
cuviyexunusie mieme mütiyetuiriyari pühücütücai.
\v 11 Mericüsü Pareseu mana ꞌutaqueca nenevieri
niyupitüacaitüni müpaü ꞌutaitü, Cacaüyari,
pamüpariyusi nemanipitüaca hipame teüteri vahepaü
nemücaꞌanecü ne. Müme mepütenavaya, heiseriemecü
yamepücatecahu, hipame vaꞌüitama mepüvacumaüva, mesü
ꞌicü tivavamepaü mepüꞌanene.
\v 12 Ne masi hutacüa nepünehaquiva xexuime semanasie,
neꞌivarica naime xei tapari nepütinetua tuquita mieme,
tamamata taparisie mieme.
\v 13 Hicü tivavame yateva ꞌuvetü pücayuvaüriyacai
siquere yuheima meutinierecü. Masi yutavisie yucusunatü
hivericacü müpaü niutayüni, Cacaüyari ꞌacu,
queneꞌavaüriya ꞌaixüa pemünetixeiyacü, ꞌaxa
netiyuruvametüme.
\v 14 Müpaü nepütixecühüave, mücü masi yuquie
neucayune heiserie hexeiyatü, Pareseu pücatixaü. Yunaitü
tixaütü metehümetüme memayuyeitüva, tixaü
mecatehümetütü mecanayeitüariecuni, peru que müꞌane
tixaü catihücütüme mayuyeitüva, mücü tixaü
tihücütütü canayeitüariemücü.
\s Quesusi que mütiuyuri türi vahesie ꞌaixüa
memüꞌitüarienicü
\r (Mateu 19:13‑15; Maricuxi 10:13‑16)
\p
\v 15 Mericüsü ꞌasita türi mecanivaꞌatüvacaitüni
hesüana vahesie mutimenicü. Teyüꞌüquitüvamete
mevaruxeiyaca menivarutateꞌacaitüni.
\v 16 Hicü Quesusi yuꞌaurie nivarutahüave türi müpaü
ꞌutaitü, Xequenivapitüaca türi nehesüa memüꞌaxenicü.
Xepücavanenaca. Cacaüyari müya meꞌaneneme
catinivaꞌaitüvametüni.
\v 17 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, nunusi
ꞌaixüa ꞌiyaricü que mütiyuvaüriya, que müꞌane hepaüna
mücayuvaüriya Cacaüyari mütiꞌaitüacacü, mücü
pücatipitüarieni meixeiyanicü mütiꞌaitüacacü.
\s ꞌUqui müxicutücai
\r (Mateu 19:16‑30; Maricuxi 10:17‑31)
\p
\v 18 Mericüsü teꞌaitamete xevitü müpaü tinitaꞌivaviya,
Tiꞌüquitame ꞌaixüa pemütiucaꞌiyari, que netiyurieyu
nehesie pütinaque tucari mücaxüve.
\v 19 Quesusi müpaü tinitaꞌeiya, Titayari ꞌaixüa
netiucaꞌiyarime penetixata. Tevi ꞌaixüa mütiucaꞌiyari
ꞌapücaꞌuyeica. Cacaüyari yuxevitü ꞌaixüa pütiucaꞌiyari
püta.
\v 20 ꞌEcü ꞌaisica pepümate, xeime ꞌüyaya
pepücacumaüvani ya xeime cünaya, pepücatiꞌamemivani,
pepücatinavayani, xeimesie pepücarahüpani petiꞌitavatü,
ꞌaquemasi ꞌavarusi quetinivareuyehüvirieca, que manuyüne.
\v 21 ꞌIya rehüave, ꞌIcü naimesie yanepüticamie
temaicüyaripai.
\v 22 Quesusi ꞌuꞌenaca müpaü tinitahüave, Xei mieme
xeicüa peuyevese yapemütiyurieni. Nai pemürexeiya
quetineutua, quetinivarumicua memümamave. Müpaü
petiyurieme muyuavisie vaüca pepeucaqueni. ꞌArique
quenayaca, nehesie quetineviyani.
\v 23 Hicü mücü niuqui ꞌuꞌenieca niyuhiveriecaitüni
vaüca mürexeiyacaicü.
\v 24 Hicü Quesusi ꞌixeiyatü yuhiveriecame, müpaü
niutayüni, Canicuaniveni xicusixi memayeꞌaxüanicü
Cacaüyari mütivaꞌaitüvametünicü.
\v 25 Sepa mücacuaniveniqueyu cameyu manuyehanicü ꞌivipame
hüxieyasie, peru siepüre masi yeme pücuanive xicu
mayeꞌanicü Cacaüyari mütiꞌaitüvametünicü.
\v 26 Memüꞌenanacai müpaü meniutiyuani, Mericüte, xüca
müpaü ꞌaneni, quepai püyüve mütavicueisitüarienicü.
\v 27 ꞌIya müpaü tiutayü, Tita teüteri memütetexie,
Cacaüyari caniyüveni.
\v 28 Hicü Pecuru müpaü niutayüni, Camü, tame tapini
nai teteꞌucuꞌeirieca ꞌahesie tepüteviya.
\v 29 Müpaü tinivarutahüave, Niuqui caniseüyeni que
nemütixecühüave, que müꞌane micuꞌeirie yuqui
yuꞌuquiyarima yüꞌüya yuꞌivama yumarema yütüriyama,
yamütiyünicü que mütiꞌane Cacaüyari tiꞌaitametücacu,
\v 30 mücü cuini mieme masi vaüca varexeiyatü
canayeimücü hicü, tucari ꞌumamiesie ꞌayeꞌame, tucari
mücaxüve hexeiyatü canayeimücüta.
\s Tavari Quesusi que mutayü que mütimierieniquecai
\r (Mateu 20:17‑19; Maricuxi 10:32‑34)
\p
\v 31 Hicü Tamamata Heimana Yuhutame yateva varevitüca
müpaü tinivarutahüave, Neuxei, Querusareme
tenetaꞌaxüacuni. Naitü que müreꞌuxa texaxatamete
vaxapasie Yuri Tevi hepaüsita, naitü catinayeꞌamücü.
\v 32 Necaniyetuiyamücü müme memücatateüterima
vahesüa, necaninanaimariemücü ꞌaxa
netinitahüavariemücü,
\v 33 mecaneniꞌaüsicamacuni mehaꞌatü. Menesicuvaxüame
mecanenimiecuni. Peru hairieca tucarisie
necananucuquemücü.
\v 34 Müme ꞌasimepücatemaicai tita mütixatacai. Niuquieya
masi püꞌaviesiecai vahesie mieme. ꞌAsimepücatehetima que
müticuxatacai.
\s Macüpecai que müranutanierixü Quericutanaca
\r (Mateu 20:29‑34; Maricuxi 10:46‑52)
\p
\v 35 Mericüsü Quericu quiecarisie ꞌayeꞌaximecacu Quesusi,
xevitü ꞌacüpetü mana huye tesita niucateitüni tivautü.
\v 36 Hicü varuꞌenieca yumüireme teüteri meꞌanuyecücame
nivacuꞌivaviyacaitüni que mütiyüniquecai.
\v 37 Müpaü metenitahüave quename Quesusi ꞌuyüximecai
Nasaretitanaca.
\v 38 Hicü macüpe carima niutahiva müpaü ꞌutaitü,
Quesusi ꞌacu Raviri pemünuꞌaya, quenenenenimayaca
cuerietü.
\v 39 Mexüacate menitatieni cayuvatü müticanicü. ꞌIya
masi carima niutahiva müpaü ꞌutaitü, Raviri nuꞌaya ꞌacu,
quenenenenimayaca cuerietü.
\v 40 Hicü Quesusi mana ꞌutaqueca nitaꞌaita mahanienicü
hesüana. Nuacu ꞌauriena müpaü tinitahüave,
\v 41 Que matinaque nemümasiyurienicü. Rehüave,
Tiꞌaitame, nepayeniereniqueyu.
\v 42 Hicü Quesusi müpaü tinitahüave, Quenanutanierisü.
Yuri pemütiutaꞌericü pepanayeve.
\v 43 Yapaucua nanutaniere. Neiveiya ꞌaixüa ꞌutaitü
Cacaüyari hepaüsita. Yunaitü teüteri meꞌixeiyaca visi
meniutiyuanecaitüni Cacaüyari hepaüsita.
\c 19
\s Quesusi Saqueumatü que memütecuxatacai
\p
\v 1 Hicü heutahaca Quericusie hixüata niuyemiecaitüni.
\v 2 Mericüsü tevi mana niucateitüni Saqueu titevatü.
Mücü tevavamete catinivaꞌaitüvametücaitüni
cuviyexunusie mieme, püxicutücai.
\v 3 Nixeiyamücücaitüni Quesusi que müpaicütücai, peru
ꞌesimutevicaicü puyutatexie teüteri memüyumüirecaicü.
\v 4 Vahüxie ꞌutanausaca nitimaque xapasie mixeiyacü, mana
muyeyaniquecaicü.
\v 5 Hicü Quesusi mana ꞌuyemietü neutiniere. Müpaü
tinitahüave, Saqueu, quenacamaqui xeiya. Peuyevese ꞌaquita
nemenuanicü hicü.
\v 6 Cuitü nacamaque, yutemavietü nitanaquiꞌerieni.
\v 7 Meꞌixeiyaca yunaitü meniniuquixiecaitüni hepaüsitana
müpaü meꞌutiyuatü, Cari tevi ꞌaxa mütiyuruvasüa punua.
\v 8 Peru Saqueu mana ꞌuvetü müpaü tinitahüave
Tiꞌaitame, Neuxei Tiꞌaitame, nepini hixüata ꞌarücame
nepütivamini memümamave. ꞌItaricacü que
nemütivacuamanacai hipame, naucamecü nepürapica.
\v 9 Hicü Quesusi müpaü tinicühüaveni, Camü, ꞌicü
quie quiecatari meputavicueisitüarie hicü. Senecatü
ꞌicütari ꞌApurahami canixiüyarieyatüni.
\v 10 Yuri Tevi que nemütiteva, necaninuani
nemüvacuvaunenicü müme memeuyexürie
nemüvatavicueisitüanicü.
\s Tamamata tumini müvaruꞌüitüa hepaüsita ticuxatatü,
que mütiꞌüquitacai
\p
\v 11 Mericüsü ꞌicü meꞌeniecacu tavari ꞌüxasi hepaüsita
ticuxatatü tinivarutaꞌüquitüani, Querusareme ꞌaurie
meyeicacaicü, mümeta müpaü memütecuꞌerivacaicü quename
cuitü ꞌisutüaniquecai tiꞌaitatü Cacaüyari masiücütü
ꞌayame.
\v 12 Müpaü niutayüni, Tevi veꞌeme münuꞌayatücai teva
caniyemiecaitüni xeime cuieyarisie. Mana cayerieme para
yucuiepa tiꞌaitametütü mayanicü, ꞌariqueque
ninuaniquecaitüni.
\v 13 Hicü tamamata yuꞌaurie varutahüaveca yuhesüa
miemete teꞌuximayatamete, tumini nivaruꞌüitüani xei
sienituyari yuxexuime. Müpaü tinivarutahüave,
Xequetenetuaca mexi necanuave.
\v 14 Mericüsü hesüana miemete quiecatari
meniꞌuxiveꞌeriecaitüni. Niucamete menivarenüꞌani ꞌutümana
müpaü meꞌutiyuatü, Tame tepücaꞌinaquiꞌerie ꞌicü
mütatiꞌaitüacacü.
\v 15 Mericüsü ꞌanucayerieca ꞌayeneca tiꞌaitametütü,
tiniutaꞌaita hesüana memütahüavarienicü teꞌuximayatamete
tumini müvaruꞌüitüa yamüretimanicü que memüteꞌuyuri
yuxexuitü metetuatü.
\v 16 Mericüsü mexüacame caninuani müpaü ꞌutaitü,
Cusiyari, ꞌatuminicü xei sienituyaricü tamamata
sienituyari nepanaꞌivaxü.
\v 17 Müpaü tinitahüave, ꞌAixüa puyü, tiꞌuximayatame
ꞌaixüa pemütiucaꞌiyari pecanihücütüni. ꞌEsipaümemecü
yapetihüritüarieca yapeticamietü pepatüa. Camü,
heiserie nemanipitüaca, tamamata quiecariyari
petivaꞌaitüvame pemayanicü.
\v 18 Hicü xevitü ninuani müpaü ꞌutaitü, Cusiyari,
ꞌatuminicü xei sienituyaricü, ꞌauxüme sienituyari
nepanaꞌivaxü.
\v 19 Müpaü tinitahüave ꞌiyata, Mericüte, ꞌecü
pepühüritüarie ꞌauxüme quiecariyari petivaꞌaitüvame
pemayanicü.
\v 20 Hicüta xevitü ninuani müpaü ꞌutaitü, Cusiyari
camü ꞌatumini xei sienituyari. Nepitiꞌavietaxü paniyucü
ꞌeimeme,
\v 21 nemasimacatü pemaꞌaꞌeriyacü ꞌecü, pemenuꞌüvecü
tita pemücatiucaye, pemicaꞌisanacü tita pemücatiucaꞌe.
\v 22 Müpaü tinitaꞌeiya, ꞌAhesie pepürahüpa ꞌacümana
que pemutayü, tiꞌuximayatame ꞌaixüa pemücatiucaꞌiyari
pemühücücü. ꞌEcüsü müpaü pepütimaicai
nemaneꞌeriyacü, nemenuꞌüvecü tita nemücatiucaye,
neꞌicaꞌisanatü tita nemücatiucaꞌe.
\v 23 Titayari siquere netumini pecatiyetua tumini
hüvemesüa, para nenuame nemüvayeꞌünicü yapaümeme
ꞌanaꞌivame.
\v 24 Hicü müpaü tinivarutahüave yutupirisixima, Mücü
tuminieya xequenenavairi, xequeneꞌüitüa ꞌiya tamamata
sienituyari mexeiya.
\v 25 Müpaü metenitahüave, Tiꞌaitame, tamamata
canexeiyaniri.
\v 26 Müpaü nepütixecühüave, yunaitü tixaütü
memütehexeiya mepütemiquieni, peru que müꞌane tixaü
mücarexeiya, sepa que mütitita mürexeiya
pütinavaiyarieni.
\v 27 Müme meta memünesiꞌayeꞌuniecai
memücanesinaquiꞌeriecai netivaꞌaitüvame nemayanicü, ꞌuva
xequenivarahapaca, nehüxie xequenivarucuya.
\s Querusaremesie que müreutaha
\r (Mateu 21:1‑11; Maricuxi 11:1‑11; Vani 12:12‑19)
\p
\v 28 Mericüsü müpaü ꞌutayüca neyani Querusareme
heutiyuneque.
\v 29 Hicü Vetüpaque Vetaniya quiecaritesie hetaꞌaximetü,
Huriva Macuꞌu müracutevasie yemuri hetüa nuaca, yuhutame
nivarutanüꞌani teyüꞌüquitüvamete
\v 30 müpaü haitü, Quiecari ꞌanutaüye mucumasie
xequenehu. Mana xeheutahaxüame xepeitaxeiya puxu nunusi
hacuviecame, tevi mücaꞌanutiyerüve cuxi hesiena.
Xehecuxüname xequenahani.
\v 31 Xevitü xüca müpaü tixeꞌutahüave, Titayari
xeteꞌecuxüna, müpaü xepüteꞌitahüave, Tiꞌaitame
peiyehüva.
\p
\v 32 Hicü memutanüꞌarie menecüne. Meneitaxeiya que
mütivarutahüavixü.
\v 33 Puxu nunusi mecuxünacacu, cusiyarimama müpaü
metenivarutahüave, Titayari xeteꞌecuxüna puxu nunusi.
\v 34 Müme müpaü metenivarutahüave, Tiꞌaitame
peiyehüva.
\v 35 Hicü Quesusisüa meneihana. Yüꞌücarite
meꞌenutitüaca puxu nunusisie menenutiyeni Quesusi.
\v 36 Hicü ꞌuyemiecacu yüꞌücarite meniꞌitüaximecaitüni
huyeta.
\v 37 Hicü Huriva Macuꞌu yemuriyaritüa viyeta meꞌucahutü,
yunaitü teyüꞌüquitüvamete meyumüiretü meyutemamavietü
menisutüani carima ꞌaixüa meꞌutiyuatü Cacaüyari
hepaüsita, nai que memüteꞌuxei türücaüyemecü que
mütiuyü hepaüsita
\v 38 müpaü meꞌutiyuatü, ꞌAixüa queticühüavarüvani
que müꞌane tiꞌaitametütü ꞌumamie, que müꞌane
Tatiꞌaitüvamesüa miemetütü ꞌumamie. Taheima ꞌaixüa
mequeteyuxeiyani, vapaitü visi mequeꞌutiyuaneni.
\v 39 Hicü Pareseusixi hipatü memuꞌuvacai teüteri vasata
müpaü metenitahüave, Tiꞌüquitame, ꞌahesüa miemete
quenivarutatiꞌa teyüꞌüquitüvamete.
\v 40 Müpaü tinivarutahüave, Yanepütixehahüave, ꞌime
xüca cayuvatü meꞌumacaque, tetexi püta mepütihivaqueyu.
\p
\v 41 Mericüsü ꞌaura ꞌumietü ꞌixeiyaca quiecari,
niutasuani heꞌerivatü,
\v 42 müpaü ꞌutaitü, ꞌEcütütü siquere ꞌicü tucarisie
xüca tüma peheitimanique tita müreuyevese para ꞌaixüa
pemütixeiyariecacü. Masi niutiꞌaviesieni hicü ꞌahüxicü
pemücaꞌixeiyacü.
\v 43 Tucari canayeꞌamücü, ꞌana müme memümasiꞌayeꞌunie
cuya tesariyayari menitiꞌuitüacuni ꞌaꞌaurie, ꞌana ꞌaꞌaurie
menitiꞌuicuni, para teüteri memücavayecünecü.
\v 44 Mecamanatihüacuni cuiepa ꞌecü, ꞌateüterimata
ꞌahesüa memüyetei mepatixüriyani cuiepa. ꞌAhesie tete
xevitü pücacuꞌeiriva yuheima ꞌatetü. Müpaü
catiniyümücü ꞌecü pemücaꞌimaicaicü tucari quepaucua
Cacaüyari müyuvaüriyacai ꞌahesie mieme.
\s Que mütiꞌiti tuqui ꞌamüpa
\r (Mateu 21:12‑17; Maricuxi 11:15‑19; Vani 2:13‑22)
\p
\v 45 Hicü tuqui ꞌamüpa curaruyarita heutahaca nisutüani
varanuyeveveiyatü tetuayamete
\v 46 müpaü tivacühüavetü, ꞌIpaü püreꞌuxa, Nequi
nenevieri caniquiyaritüni. Xeme püta terü xecanayeitüani
haque tenavayamete memeyuꞌavieta.
\p
\v 47 Mericüsü tucaricü tiniꞌüquitacaitüni tuqui
curaruyarita. Maraꞌacate memühüritüariecai, müme meta
ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai, teüteri
vaꞌuquiyarima yunaitü menicuvautüvecaitüni meꞌimienique.
\v 48 Peru müme mecaniyutatexieni müpaü meteyurienique,
yunaitü teüteri memiꞌeniecaicü meꞌihiveꞌerietü
niuquieya.
\c 20
\s Quesusi heiserie que mürexeiyacai
\r (Mateu 21:23‑27; Maricuxi 11:27‑33)
\p
\v 1 Mericüsü heiva teüteri tinivaꞌüquitüacaitüni
tuqui ꞌamüpa curaruyarita ꞌayevetü, niuqui ꞌaixüa
manuyüne vacuxaxatüvatü. Hicü maraꞌacate
memühüritüariecai mümeta ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai vahamatü ꞌuquiravesixi vahamatü
meniuꞌaxüani.
\v 2 Müpaü metenitahüave, Quetatineutahecüatüa haque
memieme heiserie pemexeiya ꞌipaü pemütiyurienecü. Que
müꞌane ꞌicü heiserie masipitüa ꞌiya pemütiyurienecü.
\v 3 Müpaü tinivarutahüave, Mericüte neta xei niuquiyari
nepüxetaꞌivaviya. Yaxequeneteneutahüavi ne.
\v 4 Vani quepaucua mütiꞌüyanecai, taheima mieme
yatipitüariecai, teüteri xeicüa yamepüteꞌipitüa nusu.
\v 5 Mümeri müpaü meteniyücühüavecaitüni, Xüca tame
müpaü teꞌutiyuani quename taheima mieme pitüariecai
mücü müpaü canitayümücü, Mericüte, titayari yuri
xecateꞌitaꞌeriri.
\v 6 Masi xüca müpaü teꞌutiyuani quename teüteri
meꞌipitüacai, yunaitü teüteri tetecü mepütasitituaxa,
yuri memüteꞌeriecü quename Vani tixaxatame hücütücai
Cacaüyarisüa mieme.
\v 7 Hicü müpaü metenitaꞌeiya quename ꞌasimecatemaicai
haque mepitüariecai.
\v 8 Quesusita müpaü tinivarutaꞌeiya, Mericüte neta
ꞌasinepücatixetahüave haque memieme heiserie nemexeiya
ꞌiya nemütiyurienecü.
\s Teꞌüviyamete ꞌaxa teyuruvamete
\r (Mateu 21:33‑44; Maricuxi 12:1‑11)
\p
\v 9 Mericüsü ꞌicü ꞌüxasi hepaüsita ticuxatatü
nisutüani tivaꞌüquitüatü teüteri müpaü ꞌutaitü, Tevi
haraveri putavevi. Teꞌüviyamete nivaruhüritüani
vacuetatüatü. Tevapai caneyani müixa.
\v 10 Hicü tucari canayeꞌani maticuacuaxesie.
Tiꞌuximayatame niutanüꞌani teꞌüviyamete vahesüa
memiyetuirienicü haraverita mieme yapaümeme cusiyarisie
mieme. Peru teꞌüviyamete meꞌicuvaxüaca yacü xeicüa
maveme meneinüꞌani.
\v 11 Hicü tavari tiꞌuximayatame niutanüꞌani. Müme
meꞌicuvaxüaca ꞌiyata, meꞌinanaimaca, meneinüꞌani yacü
xeicüa maveme.
\v 12 Tavari hairieca xeime niutanüꞌani. Meheicuvitexüaca
menenuyehüani.
\p
\v 13 Hicü haraveri cusiyari müpaü niutayüni, Queri
netiyurieni. Nenive nepanunüꞌani neminaquiꞌerie. Tietü
meteheiyehüviriecuni.
\v 14 Hicü teꞌüviyamete meꞌixeiyaca, niuqui
meniutixüatüatücüne müpaü meꞌutiyuatü, Camüsü,
ꞌicüsie catininaquimücü cusiyari pinieya. Tepimieni
tahesie püta mütinaquenicü pinieya.
\v 15 Hicü haraveri vari meneicahüani, menimieni.
Mericüte, que vayurieni haraveri cusiyari.
\v 16 Caninuamücü, nivatixütüamücü müme
teꞌüviyamete. Hipame püta nivahüritüamücü yuharaveri.
Müme memüꞌenanacai müpaü meniutiyuane, Xüca müpaü
catiuyünique tüma.
\v 17 ꞌIya vaxeiyatü müpaü niutayüni, Mericüte, xüca
müpaü catiyüni, titayari ꞌipaü raine ꞌutüarica ꞌaumü,
\q Mücü tete memutixaniꞌerie qui vevivamete,
\q Mücü ꞌisiquina titutuicame nayani.
\m
\v 18 Yunaitü mücü tetesie memacaxürieni
mepütimurixüani. Que müꞌanesie mücaveni,
pitaviviexüani.
\s Cuviyexunu tuminieya
\r (Mateu 21:45‑46; 22:15‑22; Maricuxi 12:12‑17)
\p
\v 19 Mericüsü ꞌanatütü müme ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai maraꞌacate memühüritüariecai
yunaitü metenicuvautüvecaitüni que memüteꞌiviyacü, peru
menivamacarücaitüni teüteri müpaü metemaitü, müme
müvaxatacaicü mücü ꞌüxasi hepaüsita tiꞌüquitatü.
\v 20 Hicü meꞌitihupienique menivarutanüꞌani ꞌavie
nenieremete teüteri heiseriemecü yamemütecahu vahepaü
memüyüacai yacü xeicüa. Meꞌiviyame niuquieyacü
meniyetuaniquecaitüni, cuvexunaruri mitaꞌivaviyacü
ꞌisücametütü.
\v 21 Hicü menicuꞌivaviyacaitüni müpaü meꞌutiyuatü,
Tiꞌüquitame, tame tepütemate ꞌecü heiseriemecü
pemüticuxatacü, heiseriemecü pemütiꞌüquitacü. Yücü
pepücativaxeiya teüteri, masi Cacaüyari huyeya hepaüsita
pepütiꞌüquita que mütivaiyacü.
\v 22 Tamüsü, titauniva temütetatuanicü Sesaxi
cuviyexunuyasüa mieme, pücatauniva nusu.
\v 23 Timaitü que memüteꞌiꞌirüviyacai, müpaü
tinivarutahüave, Titayari xeneteꞌinüatatüve.
\v 24 Tuminiyari xequeneneuxeisitüa. Quepai ramuꞌu
püraꞌuxa, quepai püraꞌutüarica. Müme müpaü
metenitahüave, Sesaxi muꞌuya canihücütüni, ꞌutüaricaya
meta.
\v 25 Müpaü tinivarutahüave, Mericüte tita Sesaxisüa
mütimieme, Sesaxi xequetenapinirieca, tita Cacauyarisüa
mütimieme, Cacaüyari xequetenapinirieca.
\v 26 Mepüyutatexi niuquieyasie meꞌiviyacutü teüteri
vahüxie. Mehüxiyatü müya mütivarutahüavixücü
cayuvatü meniumacaitüni.
\s Que memüteꞌitaꞌivaviyaxü, müquite que
memüteꞌanucuꞌuni hepaüsita
\r (Mateu 22:23‑33; Maricuxi 12:18‑27)
\p
\v 27 Mericüsü Saruseusixi hipatü meniuꞌaxüani müpaü
memutiyuanecai quename müquite mecaꞌanucuꞌuni. Hicü müme
menitaꞌivaviya,
\v 28 müpaü meꞌutiyuatü, Tiꞌüquitame, Muisexi müpaü
catiniuꞌutüani tahesie mieme, tevi xüca masicaya ꞌumüni
neüquetü, xüca türi cavarexeiyani, mücü tevi mutaya
canitivitümücü yucue, türi nivativevimücü yumasica
nivemama.
\v 29 Mericüsü ꞌatahutatü ꞌamenititecaitüni ꞌivamarixi.
Vamasica ꞌitivitüca ꞌuca niumüni, türi cavaruhayevaca.
\v 30 Mutaya yaxeicüa tiniuyurieni, tiumü türi
cavaruhayevaca.
\v 31 ꞌIyata mutaya hairieca nitivitüni niumüni. Yaxeicüa
ꞌatahutatü yunaitü türi mecavaruhayevaca meniucuini.
\v 32 ꞌImatüriecata niumüni ꞌuca.
\v 33 Mericüte, quepaucua xeniu memanucuꞌuni, ꞌatahutatü
memitivitü, quepai raꞌüya pürayani.
\p
\v 34 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave, Hicü miemete
teüteri mepüneneüque mepüviquie.
\v 35 Müme vahesie mütinaque mücü cuie mühecuasie
memayeꞌaxüanicü, vahesie mütinaque memanucuꞌunicü
müquite vasata, müme mepücaneneüqueni mepücaviquieca.
\v 36 Mücü meta, ꞌana mepücayüvaveni tavari
memücuinicü, Cacaüyarisüa miemete niuqui tuayamete
vahepaü meꞌanenetü. Masi Cacaüyari nivemama
mecanihümetüni, müme memanucuꞌuni.
\v 37 Müquite que memüteꞌanucuꞌuni, müpaüta Muisexi
tiniuꞌüquita, yuxapasie haque tupiriya mexata. Müpaü
cananuyüneni, ꞌApurahami ꞌIsahaqui Cacuvu vacacaüyari
canihücütüni Tiꞌaitametütü.
\v 38 ꞌAyumieme müquite pücavaxata quename vacacaüyari
haitü. Memayeneniere püta vacacaüyari caniyuxatani, sepa
memucui. Yunaitü mepayeneniere que mütivaxeiya.
\v 39 Hicü müme ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai
hipatü müpaü metenicühüaveni, Tiꞌüquitame, ꞌaixüa
pepaine.
\v 40 Tavari mepücayuvaüriyacai memitaꞌivaviyacü.
\s Cürisitu quepai püraxiüyari, que
mütivarutaꞌivaviyaxü
\r (Mateu 22:41‑46; Maricuxi 12:35‑37)
\p
\v 41 Hicü müpaü tinivarutahüave Quesusi, Titayari
müpaü meteꞌutiyuane quename Cürisitu Raviri xiüyarieya
hücü.
\v 42 Mücü Raviritütü cuicari xapayarisie müpaü paine,
\q Tiꞌaitame müpaü tinitahüave que müꞌane
münetiꞌaitüa,
\q Neserieta quenacani.
\q
\v 43 ꞌAhetüapai mexi nevarahapani müme
memümasiꞌacaꞌunie.
\m
\v 44 Hicümü Raviritütü Netiꞌaitüvame tinitaterüva.
Mericüte, xüca Cürisitu titaꞌaitüani Raviri, que
timasiücü quename xiüyarieya.
\s Quesusi que mütivaxanetacai müme ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai
\r (Mateu 23:1‑36; Maricuxi 12:38‑40; Rucaxi 11:37‑54)
\p
\v 45 Mericüsü yunaitü teüteri meꞌiꞌeniecacu müpaü
tinivarutahüave teyüꞌüquitüvamete,
\v 46 Xequeneyucuerivayurieca müme ꞌinüaricü
memüteꞌüquitamete vahepaüsita, müme müvanaque
ꞌetütüme meꞌanacatütü memeuꞌuvanicü, müme memeunaquiꞌa
vaürisica memüpitüarienicü quiecari hixüapa, teüteri
vahüxie memüyeyaxecü tuquita, quiecame ꞌaurie memayaxecü
ꞌixüararipa, müme vahepaüsita.
\v 47 Müme viyurasixi vapini mepütevarutixütüiri,
ꞌemeteheutevitü neneviericü para mücamasiücünicü que
memüteyurie. Müme vahesie masi yemecü tinahüivani.
\c 21
\s Viyura tumini que mütiꞌatüiri Cacaüyari
\r (Maricuxi 12:41‑44)
\p
\v 1 Mericüsü heutaniereca nivaruxeiya xicusixi
yuꞌimiquieri meheucaxürüvame tumini cacuniyarisie tuquita.
\v 2 Hicü ꞌuca tiuxei cünaya mumü tuminicü mümavecai
mana heicaxürüvame huta senitavuyari.
\v 3 Müpaü niutayüni, Niuqui caniseüyeni que
nemütixecühüave, ꞌicü viyura tuminicü mavetü cacunisie
neicaxürieni vaücava, müme yunaitü ꞌesiva xeicüa
meneicaxürieni.
\v 4 Müme yunaitü yuhayevame meneucaxürieni Cacaüyarisie
mieme ꞌimiquieri. ꞌIcü ꞌuca yuhaveri mieme püta
neucaxürieni cümana mütiyumicuacai naime.
\s Quesusi que mutayü, tuqui ꞌamüpa que
müticaꞌunarieniquecai ꞌarique
\r (Mateu 24:1‑2; Maricuxi 13:1‑2)
\p
\v 5 Mericüsü hipatü tuqui ꞌamüpa hepaüsita
metenicuxatacaitüni, que mütiquemaritüariecai tete visi
ꞌanenemecü mavari visi ꞌanenemecü. Müpaü niutayüni
Quesusi,
\v 6 Xepixeiya ꞌicü. Tucari canayeꞌamücü quepaucua tete
pücacuꞌeiriva yuheima ꞌatetü. Naitü pücaꞌunarieni.
\s ꞌInüarite que mütimasiücüni taparirümecacu
\r (Mateu 24:3‑28; Maricuxi 13:3‑23)
\p
\v 7 Müme müpaü metenitaꞌivaviya, Tiꞌüquitame, quepaucua
müpaü pütiyüni que pemaine. Tita tiꞌinüaritüni
quepaucua mayeꞌaximeni.
\v 8 Hicü müpaü niutayüni, Xequeneyucuerivayurieca capa
xeheuyexüriyanicü. Yumüiretü mecaniꞌaxüacuni, quename
nehesüa memiemete meꞌutiyuatü, Ne necanihücütüni
meꞌutiyuatü, Tucari canayeꞌaniri meꞌutiyuatü. Vaꞌutüma
xepücahecücani.
\v 9 Quepaucua cuyaxi xemüvaꞌenieni meyucuitüveme,
quepaucua xemütetamarieni memanucuꞌuiximecü cuyacü,
xepücaꞌatixürüveni maricacü. Neuyeveca müpaü
mütiyünicü meri, peru ꞌacuxi cuitü pücatapare.
\p
\v 10 ꞌAna müpaü tinivarutahüave, Nuivarite
mecaniyehaꞌacuni mevacuicutü hipame nuivarite. Xexuime
cuieyarisie quiecatari mepüyehaꞌani hipame cuieyarisie
miemete mevacuicutü.
\v 11 Cuie carima canitayuamücü, xexuime quiecariyarisie
haca canitavemücü vaüca cuiniyata. ꞌInüari mamarivaveme
muyuavisie mexeiyatü, mecanimariusiecacuni.
\p
\v 12 Yacatiyüvecacu cuxi, mepüxetiviya xeme,
mepüxeꞌanuyeveiya. Mepüxeyetuani tuquiteta, casariyanata
xemanutaxüriyanicü. Xepanuhapaniexüani teꞌaitamete
vahüxie ꞌisücate vahüxie nehesüa xemümiemetecü.
\v 13 Müpaü xeꞌitüarieme xecaniyüvavecuni
xemütehecüatanicü.
\v 14 ꞌAyumieme yuꞌiyari xequeneseiriyani, xetiviyarieme
xepücayuꞌiyaritüaca que xemutiyuaneni.
\v 15 Ne püta temaivavemete necanixeꞌayeitüamücü,
xemütiniunicü. ꞌAyumieme yunaitü memüxeꞌayeꞌunie
mecaniyutatexicuni mexeꞌaꞌivacutü mexeniuquimacutü.
\v 16 ꞌAsita xeꞌuquiyarima xeꞌivama xemarema xehamicuma
mecanixeyetuacuni. Hipame xeme mepüxecuini.
\v 17 Yunaitü mecanixeꞌuxiveꞌeriecacuni nehesüa
xemümiemetecü.
\v 18 Peru ni xei cüpayari pücaheuyeveni xemuꞌusie mieme.
\v 19 Xeteꞌucaꞌenivatü tucari xecaniyupitüacacuni.
\p
\v 20 Quepaucua xemüvaxeiya cuyaxi Querusareme ꞌaurie
meyucuxeürieximecacu, ꞌana müpaü xecatenimaicacuni
mayeꞌaximecü quepaucua ꞌacumavetü mayani.
\v 21 ꞌAna müme Cureya cuieyarisie memeꞌuvani
mequeꞌuyutaꞌunaxüani hürisie. Müme quiecarisie
memütiteni mequevayecüni. Müme yeuta memeꞌuvani
mepücaheutahaxüani quiecarisie.
\v 22 Mücü tucarisie heiseriemecü mepüteꞌapiniyarieni
quiecatari, ꞌana catinayeꞌamücü naitü que müreꞌuxa.
\v 23 Xüa ꞌui müme memuhuca müme memütesisitüani mücü
tucarisie. ꞌUximatüarica canitavemücü cuiepa, haxüa
canitixuaverimücüta ꞌicü teüteri vahepaüsita.
\v 24 ꞌIxiparacü menitacuiꞌivacuni, yunaime nuivarite
vahesüa mecananuhapaniecuni vaüriyarica. Nuivarite
memücatateüterima mepütetürücariya Querusaremesie mexi
vatucari cataparive.
\s Yuri Tevi que mütinuani
\r (Mateu 24:29‑35, 42‑44; Maricuxi 13:24‑37)
\p
\v 25 ꞌInüarite pütixuavere tausie mesasie xuravesixi
vahesie. Cuiepa meta nuivarite mepüꞌiyarixitüarieca
meyuhiverietü, ꞌasimecatemaitü que memüteyurieni,
haramara hamevari que mütiuyuane, müpaü meteyumaitü.
\v 26 Maricacü teüteri mepüꞌamüxüani meheꞌerivatü
cuiepa memütama que memüꞌitüarieni. Taheima miemete
türücavimete mepütayuitüarienita.
\v 27 ꞌAna Yuri Tevi que nemütiteva mecanenixeiyacuni
haisata neꞌacamieme netürücaüyetü cui nexavatütü.
\v 28 Yatisutüarieximecacu xequeneutineniereni ꞌaixüa
xequeteneyumaica. ꞌAna payeꞌaximeni quepaucua
xemütixünarieni.
\p
\v 29 Hicü ꞌüxasi hepaüsita ticuxatatü
tinivarutaꞌüquitüani müpaü ꞌutaitü, Xequeneuꞌixüari
pini ya naime cüyexi.
\v 30 Quepaucua mütixavata, xeꞌiꞌixüarietü yücümana
xepütemaica tasüari ꞌauracacutüca.
\v 31 Xemeta yaxeicüa, quepaucua xemixeiya ꞌipaü yüaneme,
xequetenemaica mayeꞌaximecü Cacaüyari misutüanicü
tiꞌaitatü.
\p
\v 32 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, hicü
miemete mepücatixüni mexi caꞌayeꞌave naitü.
\v 33 Muyuavi cuie naitü canitixümücü, peru neniuqui
pücaxüni.
\p
\v 34 Xequeneyüꞌüviyani capa xeꞌiyari ꞌuꞌitutuperecü
xecuꞌixüaratüvecacu xetarüvecacu cuiepa mieme tucaricü
xeyuꞌiyaritüacacu. Xüca müpaü xeteyuriecaque, ꞌiya
tucari yapaucua püxeꞌaxe
\v 35 viniyaripaü. Mücü tucarisie menitaꞌaxiyariecuni
yunaitü cuiepa memütama naisarie.
\v 36 Xequenayeneniereni ꞌaixüa, yuheyemecü xeyunenevietü
para xemüyüvavenicü, Yuri Tevi hüxie xemayeꞌaxüanicü
xetavicueme ꞌuximatüaricasata ꞌumüramie.
\p
\v 37 Mericüsü tucaricü tuqui ꞌamüpa curaruyarita
niuyeicacaitüni tiꞌüquitatü. Tücaricü vayeyeicatü
Huriva Macuꞌu yemuriyarisie nehupucaitüni.
\v 38 Yunaitü teüteri yuimuana meniꞌaxecaitüni hesüana
meꞌiꞌenienique tuquipa.
\c 22
\s Que memüteꞌimieniquecai Quesusi
\r (Mateu 26:1‑5, 14‑16; Maricuxi 14:1‑2, 10‑11; Vani
11:45‑53)
\p
\v 1 Mericüsü ꞌixüarari canahurare quepaucua pa
mücacuxanariyarie memücuacai meheꞌerivatü Cacaüyari que
mütivaruhayevaxü vateüterima.
\v 2 Hicü maraꞌacate memühüritüariecai müme ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai metenicuvautüvecaitüni que
memüteꞌimieniquecai memüvamacarücaicü teüteri.
\p
\v 3 Hicü Cauyumarie niviya Cura ꞌIsicariutitanaca. Mücü
Tamamata Heimana Yuhutame canixevitütücaitüni.
\v 4 Heyaca maraꞌacate memühüritüariecai vahesüa
vacuyaxima vahesüa, metenicuxatacaitüni que
mütivayetuirieniquecai.
\v 5 Müme meniyutemamaviecaitüni. Mepuyuꞌenie müpaü
meꞌutiyuatü quename tumini meꞌiꞌüitüaniquecai.
\v 6 Mücü ꞌiyarieya yaꞌanecacu tinicuvaunecaitüni
quepaucua ꞌaixüa müyüniquecai müvayetuirienicü teüteri
ꞌamecaꞌuꞌuvacacu.
\s Tiꞌaitame ꞌIcuaiya que mütiuꞌaisie ꞌinüariyari
\r (Mateu 26:17‑29; Maricuxi 14:12‑25; Vani 13:21‑30; 1
Curinitutari 11:23‑26)
\p
\v 7 Mericüsü Pa Mücacuxanariyari tucariyari nayeꞌani.
ꞌAna peuyevecai memüvacuinicü muxasi türixi
ꞌixüararicü.
\v 8 Hicü Quesusi nivarutanüꞌani Pecuru Vanimame müpaü
haitü, Xequenehu ꞌaixüa xequeneyuri ꞌixüarari ꞌicuaiyari,
temütecuanicü.
\v 9 Müme müpaü metenitahüave, Haque masihenaque ꞌaixüa
temeiyurienicü.
\v 10 Müpaü tinivarutahüave, Camüsü
xeheutahaxüaximecacu quiecarisie ꞌuqui
nixeꞌanucunaquimücü yeꞌü ꞌahanatü hecuhanüca. Mücü
xequenanuveiya quita haque meuhani.
\v 11 Müpaü xepüteheitahüave muva quiecame, Tiꞌüquitame
müpaü pümarahüave, Hipatüte haqueva qui müme
nemütivaꞌüquitüa nehamatü ꞌixüarari ꞌicuaiyari
temücuanicü.
\v 12 Mücü qui taüta xeheutivitüme canixexeisitüamücü
hipame qui ꞌamüyeva naitü ꞌureyepicame. Muva ꞌaixüa
xequeteneyuri.
\v 13 Hicü menecüne, meneitaxeiya que
mütivarutahüavixü. Muva ꞌixüarari ꞌicuaiyari ꞌaixüa
meniuyurieni para memeꞌerivanicü Cacaüyari que
mütivaruhayevaxü vateüterima.
\p
\v 14 Hicü ꞌayeꞌacu mexa ꞌaurie nayerüni, nüꞌarisixi
yunaitü.
\v 15 Hicü müpaü tinivarutahüave, Cuini mieme
nepihiveꞌeriecai xehamatü ꞌicü ꞌixüarari ꞌicuaiyari
nemücuanicü necaticuinivetü cuxi.
\v 16 Yanepütixecühüave, tavari ꞌicü nepücacuani mexi
caꞌayeꞌave tita ꞌixüarari mütiꞌinüariyari Cacaüyari
tiꞌaitametücacu.
\v 17 Hicü tecüxi ꞌanuhanaca pamüpariyusi ꞌipitüaca
Cacaüyari müpaü niutayüni, Xequenanuhani ꞌicü,
yuxexuitü xequenanutiꞌinüataxüa.
\v 18 Yanepütixecühüave, ni hicü ni ꞌuxaꞌatüni varie
tavari nepücaꞌenuꞌieni caxie hayari mexi caꞌayeꞌave
Cacaüyari misutüanicü tiꞌaitatü.
\v 19 Hicü pa ꞌanuꞌüca pamüpariyusi ꞌipitüaca Cacaüyari
ꞌititaraca nivarumini müpaü ꞌutaitü, ꞌIcü
caninevaiyaritüni xehesie mieme müyetuiyani. ꞌIpaü
xequeteneyurieca xemünesiꞌaꞌerivanicü.
\v 20 Yaxeicüa tiniuyurieni tecüxi hepaüsita meteꞌucuacu
müpaü ꞌutaitü, ꞌIcü tecüxita mieme türatu hecuame
canihücütüni nexuriyacü, müseiriyarieni xehesie mieme
que mütitayeuriyani.
\p
\v 21 Perusü que müꞌane münesiyetuani ꞌena paca, mamaya
mexasie pama haque nemaca.
\v 22 Yuri Tevi que nemütiteva, necaniyemieni
nemümierienicü, que mütiꞌaisie yamütiyünicü, perusü
xüa ꞌui que müꞌane münesiyetuani.
\p
\v 23 Müme menisutüani niuqui mexüatüatü que müꞌane
müme müxatacai quename müya tiyurieniquecai ꞌutaitü.
\s Tiꞌuximayatü hipame vahesie mieme, veꞌeme que mürayani
\p
\v 24 ꞌAnata müme meꞌütesatü menayuꞌiva que müꞌane müme
masi müveꞌemetücai.
\v 25 ꞌIya müpaü tinivarutahüave, Nuivarite
tevaꞌaitüvamete metenivaꞌuxitüaca meteꞌaitatü, müme
heiserie memexeiya vahepaüsita quename ꞌaixüa
meteyuruvamete meteniyuterüvani.
\v 26 Xeme püta müpaü xepücayüaca. Masi que müꞌane
xeme müveꞌeme, mücü que müꞌane masi mühecuapaü
queyüaneni. Que müꞌane mütixeꞌaitüa, mücü que müꞌane
xehesie mieme mütiꞌuximayapaü queyüaneni.
\v 27 Que xetecuꞌeriva, que müꞌane masi püveꞌeme, que
müꞌane quiecametütü müticuaꞌa, que müꞌane miparevie
timicuatü, mücü nusu püveꞌeme. Xüari quiecame masi
püveꞌeme. Perusü ne xesata nepuyeica xehesie mieme
netiꞌuximayatü püta.
\p
\v 28 Xeme nehesie xecateniviyacaitüni xecatehayevatü
neꞌinüasienecacu.
\v 29 Neꞌuquiyari que münetiucaye tiꞌaitame nemayanicü,
neta yaxeicüa teꞌaitamete necanixecayasamücü.
\v 30 Nehamatü xecatenicuaicuni xeteniꞌiecuni mexa ꞌaurie
neꞌacaime netiꞌaitametücacu. ꞌIsücate xecanacünicuni,
ꞌuvenisie xeꞌayaxeme xecatenivaꞌaitüacacuni teüteri
tamamata heimana yuhutame nuivarite ꞌIxaherisie memüyecü.
\s Quesusi que mutayü, Pecuru que mütiyucuꞌimavaniquecai,
quename caꞌimaicai ꞌutaitü
\r (Mateu 26:31‑35; Maricuxi 14:27‑31; Vani 13:36‑38)
\p
\v 31 Neuxei Simuni, yumarima ꞌaixüa. Cauyumarie
püxevaucai, püxetaꞌinüata, püxeticase türicupaü.
\v 32 Ne masi nepünetanenevie ꞌahesie mieme
pemücatihayevacü yuri petiꞌerietü. ꞌEcüta quepaucua
pemütihayeva peheuyevausetü quenivatuicani ꞌaꞌivama.
\v 33 Mücü müpaü tinitahüave, Tiꞌaitame,
nepünevaüriya ꞌahesie nemütiviyanicü sepa
nemanutahüiyani sepa nemumierieni.
\v 34 Rehüave, Pecuru ꞌacu, müpaü nepümaticühüave,
vacana catahivavecacu cuxi hicü, ꞌecü haicacüa
pecaniꞌacuꞌimavamücü, quename pecanesimate peꞌutaitü.
\s Que mutayü ꞌayeꞌaximecacu
\p
\v 35 Hicü müpaü tinivarutahüave, Quepaucua
nemüxeheutanüꞌaxüa cüsiuri xerai cacai xecateꞌupicame,
tixaü xeteheuyehüacai ꞌacu. Müme Tixaüsü meniutiyuani.
\v 36 Müpaü tinivarutahüave, Hicüsü püta müpaü
pücatiyüni. Que müꞌane cüsiuri mexeiya queheihurieni,
xerai meta yaxeicüa. Que müꞌane mücaheixeiya cuya
cusiraya yüꞌücari queꞌutuani queꞌinaneni.
\v 37 Yanepütixecühüave, peuyevese nehesie
mayeꞌatüarienicü müpaü que müreꞌuxa, ꞌInüari
niuquiyari sanamete vahepaü niuꞌitüarieni que
müranuyüne. Naitü nehepaüsita que müreꞌuxa
canayeꞌatüarieximeni.
\v 38 Hicü müme müpaü meniutiyuani, Tiꞌaitame, neuxei
cusirate ꞌuva hutatü. ꞌAriri, tinivacühüaveni.
\s Quesusi que mütiyutanenevie Quetisemanisie
\r (Mateu 26:36‑46; Maricuxi 14:32‑42)
\p
\v 39 Mericüsü vayeyaca neyani haque meꞌaxecai Huriva
Macuꞌu yemuriyarisie. Teyüꞌüquitüvamete
meniveiyacaitüni.
\v 40 Hicü muva hetaꞌaca müpaü tinivarutahüave,
Xequeneyunenevieca, capa xeꞌutaꞌisiparienicü.
\v 41 Hicü yuxaüta yerümütü yateva niuyani
memanucateisie tete que mürehüiva yacütütü.
ꞌUtitunumaqueca niyutanenevieni
\v 42 müpaü ꞌutaitü, Neꞌuquiyari, xüca peꞌavaüriyani,
ꞌicü tecüxi quenanuhani cuerietü yanemücaꞌitüarienicü.
Masi que münetinaque ne pücatixaü, que matinaque ꞌecü
püta yaquetiuyüni.
\v 43 Hicü niuqui tuayame masiücütü nayuyeitüani
taheima mieme ꞌitürücariyatü, nixeiya.
\v 44 Hicü cui yüanetü hivericacü, masi cuini mieme
yutatuatü niyuneneviecaitüni. Cuaxiyaya xuriya
suniriyaripaü caniꞌanenecaitüni cuiepa caxürüvetü.
\p
\v 45 Mericüsü yutanenevieca ꞌanucuqueca
teyüꞌüquitüvamete vahesüa nuaca mana nivarutaxeiya
mecusume hivericacü.
\v 46 Müpaü tinivarutahüave, Titayari xetecusu.
Xequenanucuꞌuti xequeneyunenevieca capa
xeꞌutaꞌisiparienicü.
\s Quesusi que mütiuviyarie
\r (Mateu 26:47‑56; Maricuxi 14:43‑50; Vani 18:2‑11)
\p
\v 47 Mericüsü ꞌutaniucacacu cuxi yumüiretü teüteri
meniuꞌaxüani. Xevitü nivaravitücücaitüni Tamamata
Heimana Yuhutame vahesie miemetütü Cura titevatü. Quesusi
ꞌaurie niutaqueni ꞌiꞌisenique.
\v 48 Peru Quesusi müpaü tinitahüave, Cura, penesiꞌiseme
penetiyetuani Yuri Tevi que nemütiteva.
\v 49 Teüterimama metemarietü que mütiyüniquecai müpaü
meniutiyuani, Tiꞌaitame, tacusiracü tetetacuini.
\v 50 Xevitü müme nicuva tevi maraꞌacame
mühüritüariecaisüa mieme mütiꞌuximayatametücai. Nacaya
naviteni serietana mieme.
\v 51 Peru Quesusi müpaü niutayüni, ꞌAri
xequeteneuhayeva. ꞌImayüaca nacaya nenayehüani.
\v 52 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave maraꞌacate
memühüritüariecai cuyaxi tuquipa miemete ꞌuquiravesixi
memeyecü meꞌiviyaque, Cari xepeyecü cusirate cüyexi
xeꞌuꞌütü xenesiviyaque, tinavayamepaü que
mütiviviyarüva.
\v 53 Tucaricü xehesüa neꞌuyeicacacu tuquipa
xepücanesiꞌumayüa. Peru ꞌicü xetucari canihücütüni
yamütiyünicü, Yüvicame heiserie pexeiya hicü.
\s Pecuru que mütiyucuꞌimavacai, Nepücaꞌimate Quesusi
ꞌutaitü
\r (Mateu 26:57‑58, 69‑75; Maricuxi 14:53‑54, 66‑72; Vani
18:12‑18, 25‑27)
\p
\v 54 Mericüsü meꞌiviyaca meneivitüni. Maraꞌacame
mühüritüariecai quita meniꞌatüani. Pecuru yateva
niveiyacaitüni.
\v 55 Tacua hixüapa meꞌutinaicu meꞌutiyaxecu Pecuruta
niutayerüni vaꞌaurie.
\v 56 Hicü xevitü ꞌüimari mana mütiꞌuximayacai ꞌixeiyaca
hecüaripa ꞌucaime ꞌixeiyatü müpaü niutayüni, Cari
ꞌicüta hamatüana niuyeicacaitüni.
\v 57 Mücü niyucuꞌimavacaitüni müpaü ꞌutaitü, ꞌUca
ꞌacu, nepücaꞌimate.
\v 58 Yareutevitüta xevitü ꞌixeiyaca müpaü tiutayü,
ꞌEcüsü xevitü müme pecanihücütüni. Pecuru müpaü
tiutayü, Que cüxipa ne nepücahücü.
\v 59 Hicü xei hurayari ꞌayeꞌacu yacütüniquetü xevitüta
heiseriemecü müpaü niutayüni, Masi ꞌicü hamatüana
niuyeicacaitüni, pücarereyatanaca.
\v 60 Pecuru raine, Quetütüri, ne ꞌasinepücatimate que
pemaine. Yapaucua haniucacacu cuxi vacana niutahiva.
\v 61 Tiꞌaitame taꞌaurie ꞌaveca neutaniere Pecuru xeiyatü.
Hicü Pecuru Tiꞌaitame niuquieya naꞌerivacaitüni que
mütitahüavixü, Vacana catahivavecacu cuxi hicü, ꞌecü
haicacüa pepüꞌacuꞌimavani quename pecanesimate peꞌutaitü.
\v 62 Vayeyaca niutasuani cui yuhiverietü.
\s Quesusi que mütinanaimariecai que müticuveivacai
\r (Mateu 26:67‑68; Maricuxi 14:65)
\p
\v 63 Hicü ꞌuquisi Quesusi memüꞌüviyacai
meninanaimacaitüni. Menicuvayacaitüni.
\v 64 Meheitinaca menicuꞌivaviyacaitüni yameꞌutiyuatü,
Cari Cacaüyarisüa mieme pepütixaxatame. Quetaneutaxatüa,
quepaicü masicuvaya.
\v 65 Vaüca masi metenicühüavecaitüni ꞌaxa meꞌutiyuatü.
\s Quesusi que mütiutahüavarie ꞌisücate vahüxie
\r (Mateu 26:59‑66; Maricuxi 14:55‑64; Vani 18:19‑24)
\p
\v 66 Mericüsü ꞌucatarecu teüteri vaꞌuquiyarima
meniyucuxeürieni maraꞌacate memühüritüariecai mümeta
ꞌinüaricü memüteꞌüquitametetücai. Meniꞌatüani
memayuxeüriecaisie.
\v 67 Müpaü metenitahüave, Que müꞌane heiserie
mupitüarie xüca pehücütüni ꞌecü pecürisitutütü,
yaquetatineutahüavi. Müpaü tinivarutaꞌeiya, Xüca
yanetixehahüavenique yuri xepücanetetaꞌeririeniqueyu.
\v 68 Xüca nexecuꞌivaviyanique xepücanesihaꞌeiyaniqueyu,
xepücanesixünaqueyu.
\v 69 Peru hicüri ꞌuxaꞌatünita Yuri Tevi que nemütiteva
Cacaüyari mütürücaüye serieta nepacani.
\v 70 Yunaitü müpaü metenicühüaveni, ꞌA, ꞌecü xeniu
Cacaüyari petinuꞌaya. Tivarahüave, Xeme müpaü xeputiyua,
ne nepühücü.
\v 71 Müpaü meniutiyuani, Que cuxi tetevareuyehüva
tehecüatamete. Tamesietü tepiꞌeni tetana mieme.
\c 23
\s Quesusi que mütiutahüavarie Piratu hüxie
\r (Mateu 27:1‑2, 11‑14; Maricuxi 15:1‑5; Vani 18:28‑38)
\p
\v 1 Hicü yunaitü mepanucuꞌui meneihana
mütaꞌivaviyarienicü Piratusüa.
\v 2 ꞌAna menisutüani meꞌixanetatü müpaü meꞌutiyuatü,
Teꞌicuꞌivaviyatü ꞌipaü tecatenimaica, cuamanarica vevietü
tinivaꞌüquitüaca tateüterima, nivanenaca
memücateyutuanicü Sesaxi cuviyexunuya tuminieya, müpaü
canaineni quename heiserie ꞌupitüarie Cürisitutütü,
tiꞌaitame yuxatatü.
\v 3 Hicü Piratu müpaü tinitaꞌivaviya, ꞌEcü Huriyusixi
teüteriyari tivaꞌaitüvame petihücü. Titaꞌei, ꞌEcüsü
müpaü pecanaineni.
\v 4 Hicü Piratu müpaü tinivarutahüave maraꞌacate
memühüritüariecai, teüteri memüyucuxeürie, Que
nemütimate, tixaü pücareuyevese ꞌicü tevi
müxanesiecacü.
\v 5 Müme masi cuini mieme menicuꞌimavacaitüni
yameꞌutiyuatü, Canivaxamurieneni teüteri, tiꞌüquitatü
naisarie Cureya cuieyarisie, Carereya cuieyarisie
heisutüaca ꞌuvapaita.
\s Quesusi que mütiutahüavarie Herurexi hüxie
\p
\v 6 Mericüsü Piratu ꞌuꞌenaca nicuꞌivavacaitüni xüca
Carereyatanaca hücütücaitüni tevi.
\v 7 Tiutamarieca Herurexi mehüritüariecaisie
müquiecametücaicü, hesüana neinüꞌani, Herurexi
Querusaremesie muyeicacaicü ꞌana.
\v 8 Mericüsü Herurexi Quesusi xeiyatü
niyutemaviecaitüni vaüca. Müixa nixeiyamücücaitüni
müꞌenacaicü hepaüsitana. Müpaü tinicuꞌerivacaitüni,
Quesusi tixaütü mütiyurieniquecaicü ꞌinüari,
ꞌixeiyamütü.
\v 9 Vaüca niuqui nicuꞌivaviyacaitüni, ꞌiya
ꞌasicareꞌeiyacacu.
\v 10 Peru maraꞌacate memühüritüariecai müme ꞌinüaricü
memüteꞌüquitametetücai yunaitü mecaniuꞌaxüani, carima
menixanetacaitüni.
\v 11 ꞌAna Herurexi yucuyaxima vahamatü
menitaveꞌeriecaitüni meꞌinanaimatü. ꞌIxuriqui visi
müꞌanecü meꞌitiquemaritüaca tavari meneinüꞌani
Piratusüa.
\v 12 Mücü tucarisie Herurexi Piratu
meniyutemaviecaitüni. Mepayucaꞌuniecai müixa, ꞌanaque
ꞌaixüa mepüteyuxeiyacai.
\s ꞌIsücame que mütiutaꞌaitaxü, Quesusi mümierienicü
\r (Mateu 27:15‑26; Maricuxi 15:6‑15; Vani 18:39‑19:16)
\p
\v 13 Hicü Piratu varucuxeürieca maraꞌacate
memühüritüariecai ꞌisücate teüteri yunaime,
\v 14 müpaü tinivarutahüave, Nehesüa xepiꞌatüa ꞌicü
tevi, quename cuamanarica vevietü tivaꞌüquitüa teüteri
xeꞌutiyuatü. Camü, xehüxie neꞌitaꞌivaviyaca ne, que
nemütimate, tixaü pücareuyevese ꞌicü tevisie
mürahüiyanicü que xemüteꞌixaneta.
\v 15 Herurexita yaxeicüa niutayüni, nexeꞌutanüꞌacu
hesüana tavari nehesüa caneiyenüꞌaniri. ꞌAsipücatiuyuri
hesiena mütinaquenicü mümierienicü.
\v 16 ꞌAyumieme nepütitaꞌaita mücuveiyaxüanicü, ꞌarique
nepixüna.
\p
\v 17 Mericüsü ꞌixüararipa neuyevecaitüni xeime
müvaxünirienicü ꞌanutahüiyacame.
\v 18 ꞌAna yunaitü ꞌaxeicüa meniutihiva müpaü
meꞌutiyuatü, Quenemiꞌa ꞌicü, quetaneuxüniri Vaxavaxi
püta.
\v 19 Mücü müyumienecaicü quiecarisie, xeime mumicü,
casariyanata nanutahüiyacaitüni.
\v 20 Piratu tavari nivarutahüave, Quesusi xünamütü.
\v 21 Müme masi meniutihivacaitüni müpaü meꞌutiyuatü,
Curuxisie quenecavi, quenemiꞌa.
\v 22 Hairieca müpaü tinivarutahüave, Titayaricutaxi,
quecuta tiuyuri ꞌicü. Que nemütimate ne, tixaü
pücareuyevese mümierienicü. ꞌAyumieme cuveiyaxüayu
nepixüna.
\v 23 Müme masi carima menivaviriecaitüni curuxisie
mümierienicü. Teüteri, maraꞌacate memühüritüariecai
hivaricü meneꞌiva.
\v 24 Hicü Piratu müpaü tiniutaꞌaita yamütiyünicü que
memüteꞌivautüvecai müme.
\v 25 Nixüna que müꞌane memüvaucai, que müꞌane
manutahüiyacai casariyanata müyumienecaicü xeime mumicü,
Quesusi püta neyetuani yamüranayeyanicü que
mütivanaquecai.
\s Quesusi que mütiucaviya curuxisie, que mütiumierie
\r (Mateu 27:32‑44; Maricuxi 15:21‑32; Vani 19:17‑27)
\p
\v 26 Mericüsü mehevitütü meꞌimienique, meniviya xeime
Simuni titevacame Sirenetanaca. Mücü xaüsie heyeyaca,
quiecarisie niꞌaximecaitüni. Menititütüani curuxi Quesusi
ꞌutüma menutünicü.
\p
\v 27 ꞌAna yumüiretü teüteri meniveiyacaitüni, ꞌucari
meta meꞌutisuatü meꞌisuariviyatü.
\v 28 Hicü taꞌaurie ꞌaveca müpaü Quesusi
tinivarutahüave, Xeme ꞌucari Querusaremetari
xepücaꞌutisuanani nehepaüsita. Yuhepaüsita püta yunivema
vahepaüsita xequeneutisuanani.
\v 29 Tucari canayeꞌamücü quepaucua müpaü memutiyuaneni,
müme memücayüvave türi memüvarexeiyanicü, müme
ꞌaixüa mepüꞌitüarie, müme memücatinivevave müme
memücatesisitüavave, ꞌaixüa mepüꞌitüarie müme.
\v 30 ꞌAnari menisutüacuni müpaü meteꞌicühüavetü
hüri, Taheima quenanacaxüri, müpaüta
metenivatahüavicuni yemurite, Xequetaneutiꞌavieta.
\v 31 Hicüpaü xüca meteyurieni cüye yuricacu, quesü
tiyüni tavayu.
\p
\v 32 Hipatüta yuhutatü mepehapanie ꞌaxa teyuruvamete
memücuiꞌivacü hepaüna.
\v 33 Mericüsü quepaucua memuꞌaxüa Müqui Muꞌuya Manuve
müracutevasie, mana curuxisie menitivieni. ꞌAxa
teyuruvameteta menivarutivütüani, serietana xeime
ꞌutatanata xeime.
\v 34 Hicü Quesusi müpaü niutayüni, Neꞌuquiyari,
quetinivareuyehüvirieca. ꞌAsimepücatemate que
memüteyurie.
\p ꞌAna cuyaxi meniyutaꞌiva ꞌixuriquiteya
meyutahuritüanique.
\v 35 Teüteri mana menitiꞌucaitüni metanenieretü.
ꞌIsücate menitaveꞌeriecaitüni müpaü meꞌutiyuatü, Hipame
niu püvavicueisitüacai, yücümana queyutavicueisitüani
xüca ꞌacu hücütüni que müꞌane Cacaüyari heiserie
mipitüa Cürisitutüme, que müꞌane manayexeiyarie xüca
hücütüni ꞌicü.
\p
\v 36 Cuyaxita yaxeicüa meninanaimacaitüni meꞌaxetü
masina meꞌiꞌitüatü
\v 37 müpaü meꞌutiyuatü, ꞌEcü Huriyusixi tivaꞌaitüvame
xüca pehücütüni, queneꞌatavicueisitüa.
\v 38 Mücü meta, xapa muꞌuya heima meneimani, ꞌICÜ
HURIYUSIXI TIVAꞌAITÜVAME CANIHÜCÜTÜNI ꞌanuyüneme
Cüriyecusixi Xumatari Hepürayusixi teüteriyari
vaniuquicü ꞌayeꞌuxame.
\p
\v 39 Hicü ꞌaxa teyuruvamete mana memutivücai xevitü ꞌaxa
tinicühüavecaitüni, müpaü ꞌutaitü, Cari ꞌecü
pecaticürisitu. Mericüte, queneꞌatavicueisitüa, tameta
quetaneutavicueisitüa, ticühüavetü.
\v 40 Xevitü püta tapa mutiviecai nitatieni müpaü
ꞌutaitü, Cari ꞌecü Cacaüyari pecatimacaxe sepa hepaüna
pemüꞌitüariene yaxeicüa petiutahüavarieca.
\v 41 Peru caniheiserietüni tahesie que mütiunaquixü, que
müreuyevese xeicüa tepüꞌitüarietüve
yatemüteyuriecaicü. ꞌIcü masi tixaü ꞌasipücatiyurieve.
\v 42 Müpaü niutayünita, Quesusi ꞌacu, quenenaꞌerivani
quepaucua pemunuani tiꞌaitame pehücütütü.
\v 43 Hicü Quesusi müpaü tinitahüave, Niuqui
caniseüyeni que nematicühüave, hicütütü nehesüa
pepeyeicani visi müracuꞌanesie.
\s Quesusi que mütiyetua yuꞌiyari
\r (Mateu 27:45‑56; Maricuxi 15:33‑41; Vani 19:28‑30)
\p
\v 44 Mericüsü tuca nayeꞌani. Mana cuiepa nacuyüre
naisarie cüa caviecacuque.
\v 45 Tau ꞌuyürecu ꞌixuriqui meuviecai tuqui ꞌamüpata
hixüata nisane.
\v 46 Hicü Quesusi carima ꞌutahivaca müpaü niutayüni,
Neꞌuquiyari, neꞌiyari nepümasihüritüa. Müpaü ꞌutayüca
yuꞌiyari niyetuani.
\p
\v 47 Hicü cuya mühüritüariecai ꞌuniereca que mütiuyü
ꞌaixüa niutayüni Cacaüyari hepaüsita müpaü ꞌutaitü,
Xüari ꞌicü tevi heiserie pexeiyacai.
\v 48 Yunaitü teüteri menenierenique memüyucuxeürie,
meꞌuneniereca que mütiuyü, yuꞌutüma menecüne yutavisie
meyucusunatü hivericacü.
\v 49 Peru yunaitü memimaicai mana menitiꞌucaitüni yateva.
ꞌUcari meta hamatüana memeyecü Carereyasie, müme mana
menitiꞌucaitünita menenieretü.
\s Quesusi que mütiuteuqui
\r (Mateu 27:57‑61; Maricuxi 15:42‑47; Vani 19:38‑42)
\p
\v 50-51 Mericüsü tevi ꞌaniuyeicacaitüni Cuse titevatü.
ꞌIsücate canixevitütücaitüni, ꞌaixüa pütiucaꞌiyaricai
heiseriemecü yapüticamiecai. Mücü yapücaꞌanecai que
memüteyuꞌeni que memüteꞌuyuri. ꞌArimateya
caniquiecametücaitüni Cureya cuieyarisie, yuri
tiniꞌeriecaitüni taꞌicuevatü Cacaüyari misutüanicü
tiꞌaitatü.
\v 52 Hicü Piratusüa nuaca nitavavirieni Quesusi
caxarieya.
\v 53 Hecacueca nicuꞌeima rinu ꞌixuriquiyaricü, neicuteucu
teuquiyapa ꞌaitüa müvayeꞌinieriesie haque tevi hasuacu
mücaheutatequievesie.
\v 54 Mericüsü püpienixitücai ꞌana, ꞌuxipiya tucari
püsutüariximecai.
\p
\v 55 Meneiveiya ꞌucari Carereyasie memeyecü ꞌutümana.
Menixeiya teuquiya, caxarieya meteꞌuxei que mütiuteque.
\v 56 Yuꞌutüma mehecüneca ꞌaixüa meniyurieni visi muꞌüa
mixaxi nücame ꞌuhaye.
\p Mericüsü ꞌuxipiya tucarisie mecaniꞌuxipiecaitüni
ꞌaisica que maine.
\c 24
\s Que müranutanierixü ꞌumierieca
\r (Mateu 28:1‑10; Maricuxi 16:1‑8; Vani 20:1‑10)
\p
\v 1 Perusü ximeri cuitü, teuquiyapa meniuꞌaxüani semana
mexüacame tucarisie visi muꞌüa meꞌahapatü memicuxeüri.
\v 2 Hicü tete meniutaxeiya heuhüiyacame quitenie
meucatei.
\v 3 ꞌUmeheutahaxüaca teuquiyapa, mepücaꞌitaxei Tiꞌaitame
Quesusi caxarieya.
\v 4 ꞌAsimepücatemaicai que memüteyurieniquecai müpaü
mütiuyücü. Hicü ꞌuquisi yuhutatü vaꞌaurie meniutiꞌuni
merücavime meꞌanacatütü.
\v 5 Memamacacu cuiepa metihüximaꞌucacu müpaü
metenivarutahüave, Titayari müquite vasata xeteꞌivautüve
mücü mayeyuri.
\v 6 ꞌUva pücayeca, cananucuquetüarieni püta.
Xequenaꞌerivani que mütixeꞌutahüavixü Carereyasie
ꞌuyeicatü cuxi,
\v 7 que xemüteꞌutahüavarie Yuri Tevi hepaüsita, que
müreuyevecai müyetuiyanicü ꞌaxa teyuruvamete memiviyacü,
curuxisie mümierienicü, hairieca tucarisie manucuquenicü
que müreuyevecai.
\v 8 ꞌAna meneꞌerivani niuquieya.
\v 9 Hicü teuquiyapa mevayecüneca menecüne. ꞌIcü naime
metenivarutaxatüani Tamamata Heimana Xeime, hipameta
yunaime.
\v 10 ꞌUcari Mariya Mararatanaca, Vana, Mariya Cacuvu
müvarusieyatücai metenitetevacaitüni. Hipatüta vahamatü
memuꞌuvacai ꞌucari yunaitü yametenivarutaxatüani
nüꞌarisixi.
\v 11 Peru müme yacü meꞌutiyuaneme meniꞌeriecaitüni
metecuxatacacu, yuri mepücatevarutaꞌeriri.
\p
\v 12 Perusü Pecuru caneyani teuquiyapa ꞌunausarümetü.
ꞌAnahuca nixeiya ꞌixuriqui mana ꞌacateme ꞌuyemaveme. Yuquie
neyani vaüca ꞌiyarixietü que mütiunierixü hepaüsita.
\s Que memüteꞌixei, ꞌEmau huyeyari ꞌutüa meꞌuyehutü
\r (Maricuxi 16:12‑13)
\p
\v 13 Mericüsü mücü tucarisie yuhutatü müme huyeta
menecüne, quiecarisie menetaꞌaxüaniquecaitüni ꞌEmau
müracutevasie. Querusareme nehuracaitüni, yanetevacaitüni
tamamata heimana huta quirumetüruyari xeicüa.
\v 14 Metenicuxatacaitüni naitü que mütiuyü hepaüsita.
\v 15 Mericüsü metecuxatacacu niuqui mexüatüacacu
Quesusitütü nivaranucuꞌaxe meꞌuhucacu. Vahamatü
niumiecaitüni.
\v 16 Mepücapitüariecai memeitimanicü.
\v 17 Müpaü tinivarutahüave, Que titita ꞌicü niuqui
xemüxüatüa xeꞌuhutü. Titayari xeteyuhiverie. Müme mana
meniutiꞌuni meꞌayexüxünitü yühüxie.
\v 18 Xevitü müme Cüreupaxi mütitevacai müpaü
tinitahüave, Cari ꞌecü ꞌasipepücatimate Querusareme que
müreyü tacai ꞌatu. ꞌAsita cücamete müpaü mepütemate.
\v 19 ꞌIya müpaü tinivacühüaveni, Que reyücuta. Müme
müpaü meteꞌitahüavixü, Quesusi Nasaretitanaca, que
müranayetüa pecatimate. Mücü ꞌuqui Cacaüyarisie mieme
catinixaxatametücaitüni. Que mütiyurienecai que
müticuxatacai, canitürücaüyecaitüni Cacaüyari hüxie
yunaime teüteri vahüxie.
\v 20 Tamaraꞌacate memühüritüarie taꞌisücateta
meniyetuani hesiena mürahüiyanicü mümierienicü, ꞌarique
curuxisie mepeimie.
\v 21 Tamesietü tecanitaꞌicuevacaitüni yuri teteꞌerietü
ꞌiya mühücütücaicü que müꞌane mütasitixünaquecai
ꞌIxaherisixi teüteriyari. Mücü meta, haica tucari
caniyuriecari hicü, müya reyücu.
\v 22 Süricüte, ꞌucari tasata miemete mepütasihüxiyatüa
hicü. Ximeri vaniu menecucünixüani teuquiyapa,
\v 23 peru caxarieya mepücahexei. Meniuꞌaxüani müpaü
meꞌutiyuatü quename niuqui tuayamete mevarexei meteheinüme
meyuꞌerietü. Müme vaniu quename Quesusi ꞌayeyuri
metenivaretahüave.
\v 24 ꞌAna hipatüta tahamatü memuꞌuva teuquiyapa
menecüne. ꞌUcari que memaitücatei, müpaü ꞌaneme
mepetaxei, peru Quesusi mepücahexei.
\v 25 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave, Cari
ꞌasixepücatemate, yuꞌiyarisie xepuꞌitutupe, ꞌacuxi yuri
xepücatetaꞌerivave texaxatamete que memütecuxatacaisie
naime.
\v 26 Careuyevecai Cürisitu müpaü müticuinecü, ꞌarique
mücaque visi ꞌanetü carayaniquecai.
\v 27 ꞌAna Muisexi xapaya xatatü meri yunaime texaxatamete
vaxapa xatatü, nisutüani tivahecüasitüiyatü que
müreꞌucai hepaüsitana naime ꞌutüaricasie.
\p
\v 28 Mericüsü quiecari haque memetaꞌaxüaniquecai
menetaꞌaxüani. ꞌIya masi teva niumiecaitüni.
\v 29 Müme cuini mieme meniꞌiniecaitüni müpaü
meꞌutiyuatü, Tahamatü queneꞌahayeva, ꞌesivatücacu
putaicai pacayunirüme. Hicü muva neutahani vahamatü
müyuhayevacü.
\v 30 Hicü vahamatü ꞌayerüca mexa ꞌaurie, ꞌenuꞌüca pa,
ꞌaixüa niutayüni Cacaüyari hepaüsita pa hepaüsita.
ꞌItitaraca nivarumini.
\v 31 ꞌAna vahüxie canenarietü nayani, meneitimani. ꞌIya
masi camasiücütü nayuyeitüani tavari memücaꞌixeiyacü.
\v 32 Hicü müpaü meteniyücühüavecaitüni, ꞌEꞌe,
ꞌayumieme taꞌiyarisie cuini mieme tepütayetuacai mexi
taticuxaxatüvacai huyeta teꞌuhucacu, mexi
tasihecüasitüiyacai ꞌutüarica que maine.
\p
\v 33 Hicü meꞌanucuꞌuca cuitü, Querusareme menecüne
yuꞌutüma. Tamamata Heimana Xeime hipameta menivaretaxeiya
meyuxeüriecame.
\v 34 Müme müpaü meniutiyuanecaitüni, Caniyuritüni,
Tiꞌaitame panucuque. Masiücütü nayuyeitüani Simuni
ꞌixeiyacacu.
\v 35 Mümeta metenivarutaxatüani huyeta que müreyü, que
memüteheitima pa ꞌutitaracu.
\s Quesusi masiücütü que mürayuyeitüa
teyüꞌüquitüvamete memixeiyacü
\r (Mateu 28:16‑20; Maricuxi 16:14‑18; Vani 20:19‑23)
\p
\v 36 Mericüsü metecuxatacacu cuxi, ꞌiya vahixüata
niutaqueni. Müpaü niutayüni, ꞌAixüa ꞌacu.
\v 37 Müme meniutimamani, müqui mexeiyame meyuꞌerietü.
\v 38 Mücüsü müpaü tinivarutahüave, Titayari
xeteyuxamurie. Titayari xeteꞌisutüa niuqui xexüatüatü
yuꞌiyarisie.
\v 39 Xequeneuꞌixüari nemamate neꞌücate, ne
necanihücütüni. Xequeneneumayüa xequeneneuxeiya. ꞌIyari
ꞌume pücahexeiya vai pücahexeiya nehepaü.
\v 40 Müpaü ꞌutayüca yumamate yüꞌücate
nivaruxeisitüani.
\v 41 Meyutemamavietü mehüxiyatü, cayuri mepüꞌeriecai
cuxi. Hicü müpaü tinivarutahüave, Tixaü xecatehexeiya
ꞌuva ticuaivame.
\v 42 Quesü vaiyari menimini variquime texicamame.
\v 43 ꞌEnuꞌüca nitacuani vahüxie.
\v 44 Mericüsü müpaü tinivarutahüave, ꞌIcü niuqui
necanixecuxaxatüvacaitüni xehamatü neꞌuyeicatü cuxi,
müpaü neꞌutaitü quename heuyevecai mayeꞌatüarienicü
naitü nehepaüsita que müreꞌuxa Muisexi ꞌinüarieya
niuquiyarisie texaxatamete vaxapasie cuicari xapayarisie
neꞌutaitü.
\v 45 ꞌAna vaꞌiyari nivatiyepieni memeitimanicü tita
ꞌutüarica xapayari mütixatacai.
\v 46 Müpaüta tinivarutahüave, Müpaü püreꞌuxa, que
müreuyevecai Cürisitu nehücütütü müya
netinicuinequecaitüni, hairieca tucarisie
nenanucuqueniquecaitüni müquite vasata.
\v 47 Mücü meta, yunaitü nuivarite müpaü
mecatenitahüavariecuni, xüca xetehayeva que
xemüteyuriecai, xenesihahüavetü que müꞌane nemühücü,
xepüteheuyehüviyarieni ꞌaxa xemüteꞌuyuricü. Querusareme
meri, ꞌariqueta xaüsie yacatinicuxaxasivamücü.
\v 48 Xeme xecanihümetüni xemunenierixü xemihecüata
ꞌicü que mütiuyü hepaüsita.
\v 49 Ne meta nepütixehanüꞌairieni tita neꞌuquiyari
mürainecai mütixeminiquecaicü. Xeme quiecarisie
xequeneyuhayevani tucari ꞌayeꞌayuque quepaucua türücariya
xemüpitüarieni taheima mieme, ꞌanaque xepüvayecüne.
\s Que müranutitüa
\r (Maricuxi 16:19‑20)
\p
\v 50 Hicü nivarayevitüni Vetaniya ꞌaurie. Yumama teicü
heseratü niutaniuni ꞌaixüa memüꞌitüarienicü.
\v 51 Mexi müpaü ꞌutaniucacai vahesüa nayeyani,
muyuavisie nanutivitüquieni.
\v 52 Müme nenevieri meꞌipitüaca Querusareme menecüne
cuini mieme meyutemamavietü.
\v 53 Tucaricü tuqui curaruyarita meniuꞌuvacaitüni ꞌaixüa
meꞌutiyuatü Cacaüyari hepaüsita. Müpaü xeicüa
caniꞌaneni.