\id JHN
\h Vani
\toc1 Vani
\mt VANI
\mt2 Niuqui ꞌAixüa Manuyüne Que Mütiuꞌüxasitacai
\c 1
\s Niuqui tevi que müratüa
\p
\v 1 Sutüapai niuqui caniyüanecaitüni. Niuqui
niteütacaitüni Cacaüyari. Canicacaüyaritücaitüni
niuquitütü.
\v 2 Mücütütü niuqui sutüapai Cacaüyari
niteütacaitüni.
\v 3 Naitü tiniuneni mücü ꞌinetüacu. Xüca mücü
caꞌinetüanique, pücaneniqueyu ni xevitü.
\v 4 Mücüsüa tucari canixuavecaitüni. Tucari teüteri
vahecüariviyame canihücütücaitüni.
\v 5 Hecüariya yüvipa nihecüariyani, yüriya
pücaheꞌivave.
\p
\v 6 Mericüsü tevi Cacaüyari meiyenüꞌa ꞌaniucateitüni
Vani titevatü.
\v 7 Mücü titahecüataque caninuani, hecüariya hepaüsita
mütitahecüatacü, yunaitü yuri memütetaꞌerienicü
tiutahecüatacacu ꞌiya.
\v 8 ꞌIya hecüariya pücahücütücai. Titahecüataque
hecüariya hepaüsita xeicüa caninuani.
\v 9 Tita yuricü mütihecüariya, tita mütivahecüatüa
yunaime teüteri, mücü cuiepa caninuaximecaitüni.
\p
\v 10 Cuiepa caniuyeicacaitüni, cuie niuneni ꞌiya
ꞌinetüacu, masi cuiepa memütama mepücaheitima.
\v 11 Yuquie caninuani, teüterimama mepücaheitanaquiꞌeri.
\v 12 Queyupaümetü memitanaquiꞌeri, müme yuri
memüteꞌerie que müꞌane mühücüsie, müme heiserie
nivarupitüani Cacaüyari nivemama memacünecü.
\v 13 Teüteri que memüteꞌununuivasie mepücayecü,
vaꞌuquiyarima meyuhiveꞌeriecacu teüteri que memüteyurie,
mana mepücayecü, ꞌuqui türi vavevimücücacu, mana
mepücayecü. Cacaüyarisie püta mepüyecü.
\p
\v 14 Mericüsü mücü niuquitütü tevi canayani, tasata
ꞌucaitü ratüa. Tame tecanixeiya visi que müꞌanecai,
ꞌuquiyarieya visi que mütipitüa yunive muyuxevi.
Canayeꞌani ꞌaixüa tiucaꞌiyaritü yuri ticuxatatü.
\v 15 Vani tinihecüatacaitüni hepaüsitana.
Canahivacaitüni müpaü ꞌutaitü, ꞌIcü
canihücütücaitüni nemixatacai yaneꞌutaitü, ꞌIya
neꞌutüa ꞌumamie nesiꞌanuhaitüiyatü nayani meripai
mümiemecü, ne meripai necamiemetücacu.
\p
\v 16 ꞌIya que mürayeꞌave, yacatatinipitüaca hepaüna
teꞌanenetü temacünecü tanaitü. ꞌAixüa tiucaꞌiyaritü
pütasiyuriene, pütasimüiriyarüme.
\v 17 ꞌInüari niuquiyari tecaniupitüarieni Muisexi
tasiꞌupitüacu. Tepupitüarie mücü ꞌaixüa
mütiucaꞌiyarinicü tahepaüsita, tita yuri müraine
temütehexeiyanicü, Quesusi Cürisitu yatatiupitüacu.
\v 18 Xevitü hasuacua pücaꞌixeiyave Cacaüyari. Cacaüyari
muyuxevi, que müꞌane yuꞌuquiyarisie mütiviya, mücü
canihecüatani yuꞌuquiyari.
\s Vani tiꞌüyame que mütiutahecüataxü
\r (Mateu 3:11‑12; Maricuxi 1:7‑8; Rucaxi 3:15‑17)
\p
\v 19 Mericüsü müpaü tiniutahecüata Vani quepaucua
Huriyusixi hesüana memüvareyenüꞌa maraꞌacate Revitasixi
vahamame Querusareme memeyecü memitaꞌivaviyacü, ꞌEcüri
que pepüpaicü.
\v 20 Mücü puyutahecüataxü, pücayucuꞌimavacai. Masi
puyutahecüataxü müpaü ꞌutaitü, Neri Cürisitu
nepücahücü.
\v 21 Müme meteꞌitaꞌivaviya, Quesü ꞌane. ꞌEriyaxi
pecatihücü. Mücü tiutayü, Ne pücatixaü. ꞌEcü
pecatihücü mücü tixaxatame, meteꞌicühüave. Mücü
tivarutaꞌei, Havaicü.
\v 22 Müme ꞌayumieme meteꞌitahüaveri, Que pepüpaicüte,
xasuni temütevaretahüavecü müme memütasiheyenüꞌa. Que
peꞌutaine ꞌahepaüsita.
\v 23 Mücü tiutayü, Nesü necanihücütüni que müꞌane
mücuxaxasivacai haque müpaü mainecai, Xevitü mahiva
macumavesie, Xeuraüyeme xequeneutavevi Tiꞌaitame huyeya
ꞌutaitü, Quisariyaxi tixaxatame mainecaipaü.
\v 24 Müme memeyenüꞌari Pareseusixi vahesüa
mecanimiemetetücaitüni.
\v 25 Hicü menitaꞌivaviya müpaü meteꞌicühüavetü,
Mericüte, titayari petiꞌüyane xüca pecacürisitutüni
xüca ꞌEriyaxi pecahücütüni xüca mücü tixaxatame
pecahücütüni.
\v 26 Vani nivarutaꞌeiya yaꞌutaitü, Nericü
necatiniꞌüyaneni hacü. Xesata ꞌacaniuveni xevitü,
xemücaꞌimate xeme.
\v 27 ꞌIya neꞌutüma ꞌucanamieniri. Ne ꞌaixüa
nepücatiucaꞌiyari nehesie mütinaquenicü ni
nemiparevienicü nemixünirienicü cacaiya cuitaxiyari.
\v 28 Müpaü tiniuyüni Vetavarasie Curutani hatuxame
ꞌanutaüye. Mana catiniꞌüyanecaitüni Vani.
\s Muxa Nunusi Cacaüyarisüa mümieme
\p
\v 29 Mericüsü ꞌuxaꞌarieca Vani canixeiya Quesusi
ꞌaꞌamiecame. Müpaü niutayüni, Camü muxa nunusi
Cacaüyarisüa mieme. Cuiepa memütama tita ꞌaxa
memüteyurie canivacunavairivani mücü.
\v 30 Mücü canihücütüni que müꞌane hepaüsita
nemainecai, Neꞌutüma ꞌucanamieni ꞌuqui nesiꞌanuhaitüiyatü
matüa, meripai mümiemecü, ne meripai necamiemetücacu.
\v 31 Nesüari nepücaheitimaitüyeicacai, peru
mümasiücünicü ꞌIxaherisixi vahüxie, ꞌayumieme
necaninuani hacü netiucaꞌüyatü.
\v 32 Hicü Vani tiniutahecüata müpaü ꞌutaitü, Ne
necanixeiya ꞌIyari taheima ꞌacamieme cucuru ꞌamacamiepaü.
Hesiena niyuhayeva.
\v 33 Ne nepücaꞌimaicai cuxi, masi que müꞌane
münesiheyenüꞌa nemütiucaꞌüyanicü hacü, mücütütü
müpaü pünetiutahüavixü, Que müꞌane heima pemixeiya
ꞌIyari ꞌacamieme hesiena yuhayevame, ꞌiya canihücütüni
que müꞌane mütiucaꞌüya ꞌIyari Mütiyupata rapitüatü.
\v 34 Nesü necaniuniere, necatiniutahecüata ꞌicü
Cacaüyari Nuꞌaya mühücü.
\s Matüari teyüꞌüquitüvamete memacü
\p
\v 35 Hicü ꞌuxaꞌarieca tavari mana niutivecaitüni Vani,
teyüꞌüquitüvametemama yuhutatü mana metetiꞌucaita.
\v 36 ꞌIxeiyaca Quesusi ꞌuyeicacacu, müpaü niutayüni,
Camü muxa nunusi Cacaüyarisüa mieme.
\v 37 Yuhutatü teyüꞌüquitüvametemama mecaniꞌenieni
müpaü haineme, mecaneiveiya Quesusi.
\v 38 Hicü Quesusi taꞌaurie ꞌaveca, varuxeiyaca
meꞌiveiyame, müpaü tinivarutahüave, Tita xetecuvautüve.
Müme metenitahüave, Xavi, haque pepeca. Xavi taniuquicü
Tiꞌüquitame paine.
\v 39 Mücü tivarutaꞌei, Xequenacüni xepüneniere. Hicü
mana meniuꞌaxüani, meniuneniere haque mecatei. ꞌIya
tucarisie meꞌiteütatü meniyuhayeva, memenuveiyacü tau
yaꞌatevacacu.
\p
\v 40 Mericüsü yuhutatü memuꞌenaxü Vani que mainecai,
memeiveiya Quesusi, xevitü ꞌAtürexi catinitevacaitüni
Simuni Pecuru müꞌivayatücai.
\v 41 ꞌIya yuꞌiva Simuni netaxeiya meri. Müpaü
tinitahüave, Tecaneitaxeiya Mesiya, taniuquicü Cürisitu
heiserie mupitüarie maine.
\v 42 Quesusisüa caneivitüni. Quesusi ꞌixeiyaca müpaü
niutayüni, ꞌEcü Simuni pecanihücütüni, Vani
pemünuꞌaya. Sepaxi pepütitaterüvarieni, taniuquicü
Pecuru maine, Tete maine.
\s Quesusi que mütivarutaꞌinie Piripe Natanaheri
\p
\v 43 Hicü Quesusi ꞌuxaꞌarieca Carereyapai
niyeimücücaitüni. Canitaxeiya Piripe, müpaü
tinitahüave, Quenenanuveiya.
\v 44 ꞌIya Piripe Vesaira caniquiecametücaitüni ꞌAtürexi
Pecuru vaquiecari.
\v 45 Hicü Piripe neitaxeiya Natanaheri. Müpaü
tinitahüave, Que müꞌane raxatatü Muisexi mütiutaꞌutüa
ꞌinüari niuquiyarisie, texaxatameteta meteꞌutiꞌutüa
metexatatü, mücü tenetaxeiya. Quesusi canihücütüni
Cuse nuꞌaya Nasaretitanaca.
\v 46 Natanaheri müpaü tinitahüave, Nasaretisie que
tiyüve ꞌaixüa mütiꞌane mürayeneica. Piripesü müpaü
titahüave, Quenenierimie.
\v 47 Hicü Quesusi Natanaheri niuxeiya ꞌaꞌamiecame. Müpaü
niutayüni hepaüsitana, Camü yuricü ꞌIxaheri teviyari
canihücütüni ꞌicü, pücaꞌirümari.
\v 48 Natanaheri müpaü tinitahüave, Haque pepünesihetima
ꞌecü. Quesusi müpaü tinitahüave, Piripe
camatitahüavivecacu cuxi, quepaucua pinitüa pemucatei,
nepümasiꞌuxei.
\v 49 Natanaheri müpaü titaꞌei, Tiꞌüquitame, ꞌecü
Cacaüyari pecaninuꞌayatüni, ꞌIxaherisixi tatiꞌaitüvame
pecanihücütüni.
\v 50 Quesusi müpaü titaꞌei, Nemutainecü pinitüa
peꞌucaime nepümasiꞌuxei, yuri petiutaꞌeri. ꞌIpaü ꞌaneneme
masi vaücava pecanixeiyamücü.
\v 51 Müpaü tinitahüaveta, Niuqui caniseüyeni que
nemütixecühüave, xecanixeiyacuni muyuavisie
reuyepiyacame, Cacaüyarisüa miemete niuqui tuayamete
xetevaxeiya meꞌanuticücame meꞌacaneicame Yuri Tevisüa.
\c 2
\s Neüquiya quememüteꞌuvevi Canasie
\p
\v 1 Mericüsü hairieca tucari ꞌayeꞌacu
meneitineüquitüani xeime. ꞌIxüarari mepeveviecai Canasie
Carereya cuieyarisie. Quesusi varusieya mana
niuyeicacaitüni.
\v 2 Quesusi niutaꞌinierieni, teyüꞌüquitüvameteta
meteꞌutaꞌinieri ꞌixüararipa.
\v 3 Hicü vinu ꞌayexücu Quesusi varusieya müpaü
tinitahüave, Vinu mepücahexeiya.
\v 4 Quesusi müpaü tinitahüave, ꞌUca titasü tetehexeiya
ꞌecü ne ꞌaxeicüa. Netucari cuxi pücaꞌayeꞌave.
\v 5 Hicü varusieya müpaü tinivarutahüave
teparevivamete, Sepa que mütixehahüave, yaxequetenecahuni.
\v 6 Mericüsü mana meniyetecaitüni tete yeꞌüyari
ꞌauxüvitü Huriyusixi que memüteꞌiꞌitiva yupini.
Xexuimesie müpaü paümetü tinacananaquecaitüni nauca
teviyari ya xei sienituyari ritüruyari yacütüniquetü.
\v 7 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave, Ha
xequeneutihüniya yeꞌürütesie. Cüsitanapai
mecanitihüniya.
\v 8 Müpaü tinivarutahüave, Xequenivatihapaniri,
ꞌixüarari mühüritüariesüa xequenanuhapani. Müme
mecaneihapanirieni.
\v 9 Mühüritüarie quepaucua menutiꞌinüataxü ꞌiya ha
vinu matüa, ꞌasicatimaitü haque memiemetücai,
teparevivamete memüvatihapa yametemaicacusüari, ꞌiya
ꞌixüarari mühüritüariecai nitahüave neneüqueme.
\v 10 Müpaü tinitahüave, Cari yunaitü teüteri vinu
ꞌaixüa maꞌane mecanivaꞌitüaca meri. Quepaucua
memütitarüveni ꞌaxa müꞌane mepüvaꞌitüa. ꞌEcüsü püta
pecaniticuerieni vinu ꞌaixüa maꞌane hicüque.
\v 11 ꞌIpaü tiniuyurieni Quesusi Canasie Carereya
cuieyarisie ꞌisutüatü ꞌinüari que mütiyurienecai.
Masiücütü nayuyeitüani que mütimarivecai.
Teyüꞌüquitüvamete yuri mecateniutaꞌerieni hesiena.
\p
\v 12 Mericüsü ꞌarique Caperünaume neuyeyune mücüri,
varusieyari, ꞌivamamari, teyüꞌüquitüvametemamari. Mana
müixa mepücaꞌuyuhayevaxü.
\s Quesusi que mütivaranuyeveiya tuquita
\r (Mateu 21:12‑13; Maricuxi 11:15‑18; Rucaxi 19:45‑46)
\p
\v 13 Mericüsü Huriyusixi vaꞌixüarari Pasicua mütiteva
canahuracaitüni. Quesusi Querusareme neutiyune.
\v 14 Mana tuqui curaruyarita nivaretaxeiya
memüvareutatuayacai puixisixi muxasi cucuruxi. Tumini
patamete tivaretaxei mana meꞌayeteme.
\v 15 Caunari tiyuvayame ꞌutavevieca yunaime nivaranuyeveiya
tuqui curaruyarita, muxasi puixisixi vahamame. Tumini
patamete vatumini nanacaxürieni, vamexate natixürieni.
\v 16 Memüvareutatuayacai cucuruxi müpaü
tinivarutahüave, ꞌIcü xequenanuyeꞌüi tacuapai.
Neꞌuquiyari quiya xepücaꞌayeitüvani tetuayamete vaquie.
\v 17 Teyüꞌüquitüvamete meneꞌerivani niuqui müpaü
müreꞌuxa, ꞌAqui yemecü nemücueriecü neputaꞌunari.
\v 18 Hicü Huriyusixi müpaü metenitaꞌeiya, Tita
petatixeisitüani ꞌinüari müya pemütiyurienecü.
\v 19 Quesusi müpaü tivarutaꞌei, ꞌIcü tuqui
xequeneucaꞌuna, ne hairieca tucari ꞌanucayayu
necanenucuquetüamücü hutarieca.
\v 20 ꞌAyumieme Huriyusixi müpaü meniutiyuani, ꞌIcü tuqui
veviyari huta teviyari heimana ꞌataxevime viyari
caniuyurieni. Cari ꞌecü haica tucari perenucuquetüani.
\v 21 Masi mücü yuvaiyari canixatacaitüni tuquitüme.
\v 22 Quepaucuari müquite vasata manucuquetüarie,
teyüꞌüquitüvametemama meneꞌerivacaitüni müpaü
mutayücü. ꞌAna yuri metenitaꞌeririeni ꞌutüarica, yuri
meteꞌitaꞌeririta niuqui Quesusi mutayücü.
\s Quesusi que mütivamaicai yunaime teüteri
\p
\v 23 Mericüsü Querusareme ꞌuyeicacacu Pasicua
ꞌixüararipa, yumüiretü yuri meteniutaꞌeriecaxüani que
müꞌane mühücütücaisie meꞌixeiyaca ꞌinüariteya mücü
que mütiyurienecai.
\v 24 Masi Quesusitütü pücayuyetuacai xeimesie, ꞌiya
müvamaicaicü yunaime,
\v 25 tixaü mücareuyehüacaicü xevitü mütitahecüatacü
tevi hepaüsita. ꞌIyasietü yücümana tinimaicaitüni tita
tevi ꞌiyarieyasie mütiyeca.
\c 3
\s Quesusi Nicuremumatü que memütecuxatacai
\p
\v 1 Mericüsü tevi ꞌeniuyeicacaitüni müpareseutücai
Nicuremu titevatü, Huriyusixi tevaꞌaitüvamete
müxevitütücai.
\v 2 ꞌIya Quesusisüa caninuani yüvicüta. Müpaü
tinitahüave, Tiꞌüquitame, tame müpaü tecatenimaica,
ꞌecü Cacaüyarisüa pemiemetütü pemunuacü
petiꞌüquitametütü. Xevitü pücayüveniqueyu ꞌicü
ꞌinüari mütiyurieneni pemütiyurienepaü, me xüca
Cacaüyari hamatüana caꞌuyeicanique.
\v 3 Quesusi nitaꞌeiya, Caniseüyeni que nematicühüave,
xüca hutarieca caꞌutinuiva tevi, pücayüve mixeiya tita
Cacaüyari müraꞌaita.
\v 4 Nicuremu rehüave, Tevi quepaü tiyüve mutinuiva
ꞌuquirasitütü. Tiyüve hutarieca yuvarusisie meutahani
mutinuiva.
\v 5 Quesusi titaꞌei, Niuqui caniseüyeni que
nematicühüave, hasie ꞌiyarisie xüca caꞌutinuiva,
pücayüve meutahani Cacaüyari müraꞌaitasie.
\v 6 Tita tevisie mütiyenuiva canitevitüni. Tita ꞌiyarisie
mütiyenuiva caniꞌiyaritüni.
\v 7 Pemücahüxiyaca nemütixecühüavecü quename
heuyevese xeme hutarieca xemütinunuiva.
\v 8 Que mütinaque caniuꞌecani. Pecaniꞌenieca yuariyaya,
perusü ꞌasipepücatimate que müraneica que müreumie.
Müpaü mecaniꞌaneneni yunaitü ꞌiyarisie memüyenunuiva.
\v 9 Nicuremu müpaü titaꞌei, Quesü quepaütütü ꞌicü.
\v 10 Quesusi müpaü tinitaꞌeiya, ꞌEcü ꞌIxaherisixi
pecatinivaꞌüquitüvametüni. Cari ꞌicü pecatimate.
\v 11 Niuqui caniseüyeni que nematicühüave,
tecatenicuxatani tita temütemate hepaüsita,
tetenihecüatani tita temüteꞌuxei hepaüsita. Xemesü
xepücaꞌitanaquiꞌeri tita temütetahecüataquecai.
\v 12 Xüca yuri xecateꞌerieca tita cuiepa mütimieme
nexecuxaxatüvacacu, quepaütütü yuri xetetaꞌerieniqueyu
xüca nexecuxaxatüvanique tita taheima mütimieme.
\p
\v 13 Xevitü taheima pücaꞌanutiyeive, ꞌiya taheima macane
Yuri Tevitütü xeicüa pemari.
\v 14 Muisexi macumavesie ꞌuyeicatü cu muyetepaü,
müpaürita caneuyevecani Yuri Tevi muyetequieni
\v 15 yunaitü yuri memüteꞌerie hesiena tucari mücaxüve
memexeiyanicü.
\s Cacaüyari que mütivanaquiꞌerie cuiepa memütama
\p
\v 16 Cacaüyari ꞌipaü tinivanaquiꞌerieca cuiepa memütama.
Yunive muyuxevi caniyetuani memücatatümaiyarienicü
yunaitü yuri memüteꞌerie hesiena, tucari mücaxüve
memexeiyanicü püta.
\v 17 Cacaüyari cuiepa que müreiyenüꞌa yunive, müpaü
pücatiuyuri müvaranutaxürienicü cuiepa memütama. Masi
cuiepa memütama memütavicueisitüarienicü cümana,
ꞌayumieme püta neiyenüꞌani.
\p
\v 18 Que müꞌane yuri mütiꞌerie hesiena,
pücaꞌanutahüiyani. Que müꞌane yuri mücatiꞌerie ꞌari
nanutahüiyaniri, yuri mücatiutaꞌerievecü que müꞌane
Cacaüyari Nuꞌaya muyuxevi mühücüsie.
\v 19 ꞌIpaü tinivaranutaxürüvani ꞌisücame. Hecüariya
cuiepa caninuaniri. Teüteri yüriya
mecaninaquiꞌeriecaitüni, hecüariya mecanaquiꞌerietü, ꞌaxa
memüteyuriecaicü.
\v 20 Yunaitü ꞌaxa memüteyurie mecaniꞌuxieca hecüariya,
hecüaripa mepücacünicu capa meꞌutatierivanicü que
memüteyurie.
\v 21 Que müꞌane yamütiyuriene tita yuri müraine,
hecüaripa püyeimücü mümasiücünicü que mütiyuriene
Cacaüyarisie tiviyatü.
\s Neneüqueme teütameya que mütiyutemavie
\p
\v 22 Mericüsü ꞌarique Quesusi teyüꞌüquitüvametemamata
menecüne Cureya cuieyarisie. Mana vahamatü ꞌetineutere
tiꞌüyanetü.
\v 23 Vanita tiniꞌüyanecaitüni ꞌEnunisie Sarimi ꞌaurie, ha
mana vaüca muhanecaicü. Meniuꞌaxecaitüni
meniucaꞌüyarüvacaitüni.
\v 24 Vani casariyanata pücaꞌanutahüiyavecai cuxi.
\p
\v 25 ꞌAyumieme Vanisüa miemete teyüꞌüquitüvamete
hipatü Huriyusixi vahamatü niuqui menixüatüacaitüni
ꞌitiya hepaüsita.
\v 26 Vanisüa meꞌuꞌaxüaca müpaü metenitahüave,
Tiꞌüquitame, ꞌiya ꞌahamatü meyeicacai hatuxame Curutani
müracuteva ꞌanutaüye, que müꞌane hepaüsita
pemütihecüatacai, titayari reꞌüyane hicü. Yunaitü
hesüana meniꞌaxeni.
\v 27 Vani müpaü tinivarutahüave, Tevi pücayüve
tixaütü mütiutanaquiꞌerieni, me xüca taheima mieme
yatipitüarieca püyüve.
\v 28 Xemetütü xecatenihecüatani nehepaüsita müpaü que
nemainecai, Ne Cürisitu nepücahücü, masi hüxiena
nemetanüꞌarie.
\v 29 Que müꞌane ꞌuca viquivame mexeiya, ꞌuqui neneüqueme
canihücütüni. Neneüqueme teütameya mana mutive miꞌenie,
mücü caniyutemavieca miꞌeniecü neneüqueme. ꞌAyumieme
ꞌicü netemavierica nayeꞌaniri.
\v 30 Neuyeveca ꞌiya veꞌeme mücuxaxasivarümeni marivatü
mayeiximeni, ne püta nemütaparirümeni reuyevese.
\s Que müꞌane taheima macane
\p
\v 31 Que müꞌane taheima macane nai catinitaꞌaitüani. Que
müꞌane cuiepa mutine cuiepa canimiemetüni, catinicuxatani
cuiepa mieme. Que müꞌane muyuavisie macane nai
catinitaꞌaitüani.
\v 32 Tita mütiuxei, tita mütiuꞌeni, mücü hepaüsita
tinihecüatani. Xevitü pücaꞌitanaquiꞌeri tita
mütiutahecüataxü.
\v 33 Que müꞌane mitanaquiꞌeri tita mütiutahecüataxü,
mücüri niyuꞌinüaritüani müpaü ꞌutaitü quename
Cacaüyari yuri haine.
\v 34 Que müꞌane Cacaüyari meiyenüꞌa, mücü Cacaüyari
niuquieyacü catinicuxatani. Cacaüyari nipitüani yuꞌiyari,
que müreupaüme catiꞌinüatatü.
\v 35 ꞌUquiyarieya yunive ninaquiꞌerieca. Nai tiniyetuirieni
mamayasie.
\v 36 Que müꞌane nuꞌayasie yuri mütiꞌeri tucari mücaxüve
canexeiyani. Que müꞌane yamücaticamie nuꞌaya que maine,
pücaheitimani tucari, masi Cacaüyari ꞌihecacacu
püyuhayeva.
\c 4
\s Quesusiri ꞌuca Samariyatanacamatü que memütecuxatacai
\p
\v 1 Mericüsü Tiꞌaitame tiniutamarieni Pareseusixi
memuꞌenanacü quename Quesusi yumüireme
teyüꞌüquitüvamete varayeitüvacai vaꞌüyanecai, Vani
hipame xeicüa vaꞌüyanecacu.
\v 2 Quesusi yücümana pücavarucaꞌüyacai,
teyüꞌüquitüvametemama püta mepüvarucaꞌüyacai.
\v 3 Müpaü tiutamarieca Cureya neyeyani, hutarieca
Carereya ninuani.
\p
\v 4 Neuyevecaitüni Samariya cuieyarisie meutayunecü.
\v 5 Hicü quiecarisie ninuani Samariya cuieyarisie Sicari
mütiuyetevasie. Mana canehurani cuie Cacuvu yunive mumi
Cuse.
\v 6 Pusu Cacuvu müvatiꞌinixü mana nitiniereni. Mericüsü
Quesusi ꞌuxetü yeiyacü yaꞌanetü mana nacateitüni pusu
tesie tuca.
\v 7 Mericüsü ꞌuca mana caninuani Samariya quiecame
cuhanünetü. Quesusi müpaü tinitahüave,
Queneneuharitüa.
\v 8 Teyüꞌüquitüvametemama quiecari hixüapa
meneꞌuvacaitüni ꞌicuai meheunanaiyuca.
\v 9 Hicü ꞌuca Samariyatanaca müpaü tinitahüave,
Quepaütütü ꞌecü pemühuriyu ha penetivaviri ne
nemüsamariyatanaca nemüꞌuca. Huriyusixi tixaü
xepücatehexeiya Samariyatari tahamatü.
\v 10 Quesusi titaꞌei, Xüca peꞌimaicaque tita Cacaüyari
matimicua, xüca peꞌimaicaque quepai ha mümasivaviri,
Queneneuharitüa neꞌutaitü, ꞌecüsü püta
pepünesitavavirieniqueyu, nepümasiharitüaniqueyu ha
muhanesie mieme.
\v 11 Mücü rehüave, Neuxei, hanüveme pepücahexeiya.
Pusu peucateva. Haque pepeixeiya mücü ha muhanesie
mümieme.
\v 12 Taꞌuquiyari Cacuvu niveꞌemetücaitüni ꞌicü pusu
mütasiꞌumi. ꞌEna nitiharevecaitüni ꞌiya, nivemamata
tevamamata. ꞌEcü masi que petiveꞌeme que mücü.
\v 13 Quesusi nitaꞌeiya, Yunaitü ꞌicü ha memütihareve
tavari mepeuharicuni.
\v 14 Que müꞌane manuhareni ne neꞌiharitüayu tavari
hasuacua pücaheuharimücüni. Masisü mücü ha
nemiharitüani, mücü haixa canayeimücü hesiena
ꞌatineicatü tucari mücaxüve ꞌipitüatü.
\v 15 ꞌUca müpaü titaꞌeiyaxü, Neuxei, ꞌicü ha
queneneuharitüa tavari nemücaheuharimücünicü, ꞌuvapai
nemücahanünenicü.
\v 16 Titaꞌei, Mericüte, ꞌacüna queneꞌiniemie, ꞌuvapai
xequenacüne.
\v 17 ꞌUca müpaü titaꞌei, Nepücarecacüna. Quesusi
müpaü tinitahüave, ꞌErite, ꞌaixüa pecanaineni
nepücarecacüna pehaitü.
\v 18 Yuꞌauxüme pepüvarexeiyacai ꞌacünama. Mücü meta,
hicü pemeixeiya, mücü pücaꞌacüna. ꞌAyumieme xasunicü
peputaine.
\v 19 ꞌUca müpaü titaꞌei, Camü, nemanetimani ꞌecü,
tixaxatame pecanihücütüni.
\v 20 Tame taꞌuquiyarima ꞌicü yemurisie
mecaniyutinenevivacaitüni. Xeme xeniutiyuaneni quename
heuyevese Querusareme memüyutinenevivani.
\v 21 Quesusi titaꞌei, Neuxei ꞌuca, yuri quenetineꞌeririeca.
Tucari canayeꞌamücü quepaucua nenevieri xemücaꞌipitüaca
yuꞌuquiyari ꞌicü yemurisie ni Querusareme.
\v 22 Xeme nenevieri xepipitüa que müꞌane xemücamate.
Tame püta nenevieri tenipitüaca que müꞌane temümate,
vicueisitüarica mayeneicacü Huriyusixi tahesie.
\v 23 Masi tucari canayeꞌamücü, hicü canayeꞌaniri,
quepaucua müme yuricü memüyutineneviva nenevieri
memipitüani yuꞌuquiyari yuꞌiyaricü yuri meꞌutiyuatü.
Mücü meta, neꞌuquiyari müya meꞌaneneme nivacuvauneni
nenevieri memipitüanicü.
\v 24 Cacaüyari caniꞌiyaritüni. Neuyeveca müme nenevieri
memipitüa yuꞌiyaricü memipitüanicü yuri meꞌutiyuatü.
\v 25 ꞌUca titaꞌei, Ne necatinimaica quename ꞌuhamie Mesiya
Cürisitu heiserie mupitüarie mütiteva. Quepaucua munuani
ꞌiya, nai catatinitahecüatüamücü.
\v 26 Quesusi titaꞌei, Nesü necanihücütüni ꞌahamatü
nemüticuxata.
\p
\v 27 Hicü teyüꞌüquitüvamete mecaniuꞌaxüani.
Meniuhüxiyani ꞌucamatü müticuxatacaicü. Siepüre xevitü
ꞌasipücaꞌutayü, Tita peticuvaune, titayari hamatüana
peticuxata nusu.
\v 28 Hicü ꞌuca yuyeꞌü ꞌucuꞌeirieca quiecarisie neyani.
Müpaü tinivaretahüave ꞌuquisi,
\v 29 Camü xequeneꞌixüariyu tevi müneretahecüatüa nai
que nemütiuyuri. Caticürisitu ꞌicü.
\v 30 Quiecarisie mecanayecüne, hepana menahucaitüni.
\v 31 Mericüsü mexi ꞌameꞌahucai, teyüꞌüquitüvamete
menitaꞌinieni müpaü meꞌutiyuatü, Tiꞌüquitame,
quetineucuacari.
\v 32 ꞌIya müpaü tinivarutahüave, Ne ꞌicuai necanexeiyani
xemücaꞌimate xeme.
\v 33 ꞌAyumieme müpaü meteniyücühüavecaitüni
teyüꞌüquitüvamete, Xevitü catiꞌatüiri catimi.
\v 34 Quesusi tivarutahüave, Que nemüticamie tita
mütinaque ꞌiya münesiheyenüꞌa, ꞌuximayasicaya que
nemütinüxime, mücü canineꞌicuaitüni.
\v 35 Xeme müpaü xecateꞌutiyuane, Nauca meseri tixüyu
ꞌisanari nayeꞌamücü. Camü müpaü nepütixecühüave,
Xequenetaneniereni, vaxa xequenexeiyani. ꞌAixüa
nivavaquiniri xemücaꞌisanacü. Hicü
\v 36 ꞌisaname catiniꞌivaneni. Nicuxeürieni tita
mütiutixuaverixü, tucari mücaxüve memexeiyanicü, ꞌesame
ꞌisanamematü yaxeicüa memüyutemamaviecacü.
\v 37 ꞌIcü hepaüsita niuqui yuri paine, Xevitü
caniꞌesametüni, xevitüta tiꞌisaname maine.
\v 38 Ne nepüxeheutanüꞌaxüa xemücaꞌisanacü
xemücatehaꞌuximayacaisie. Hipatü mecateniꞌuximayacaitüni.
Vaꞌuximayasica xehesie tiniunaque.
\p
\v 39 Mericüsü yumüiretü mana quiecatari Samariyatari
yuri mecateniutaꞌerieni hesiena ꞌuca tiutahecüatacu
yuniuquicü yaꞌutaitü, Nai que nemütiuyuri
canetiniutahecüatüani.
\v 40 ꞌAyumieme Samariyatari hesüana meꞌuꞌaxüaca
mecanitaꞌinieni vahesüa müyuhayevacü. Mana huta tucari
niyuhayeva.
\v 41 Hipatüta yumüiretü yuri mecateniutaꞌerieni
niuquieyacü.
\v 42 Müpaü metenitahüave ꞌuca, Hicürixüa ꞌaniuquicü
xeicüa yuri tepücateꞌerie. Tameri tecaniꞌenieni,
tecatenimaica ꞌicü yuricü cuiepa memütama
vavicueisitüvame mühücücü.
\s Quesusi que mürenayehüa tiꞌaitame parevivameya nuꞌaya
\p
\v 43 Mericüsü huta tucari ꞌanucayacu mana neyani.
Carereya caninuani.
\v 44 Quesusi yücümana tiniutahecüata quename tixaxatame
yucuiepa ꞌayeꞌaveme caꞌeriva.
\v 45 Peru quepaucua Carereya munua Carereyatari
mecanitanaquiꞌerieni nai meteꞌuxeiyaca que müreyurienecai
Querusareme ꞌixüararipa. Mümeta mecanecuꞌixüara.
\p
\v 46 Mericüsü hutarieca Canasie ninuani Carereya cuieyarisie ha vinu mayeitüasie. Xevitü cuiepa tiꞌaitame müparevivameyatücai mana niuyeicacaitüni. Nuꞌaya tinecuyecaitüni Caperünaumesie.
\v 47 Tiutamarieca ꞌiya quename Quesusi Cureya heyetüa
Carereya nua, hesüana caneyani. Nitavavirieni mana
müyemiecü, menayehüanicü nuꞌaya. Mücü
nemüximecaitüni.
\v 48 Quesusi ꞌayumieme müpaü tinitahüave, Cari xüca
ꞌinüarite xecaxeiyani, mamarivavemeta, yuri
xepücatetaꞌerienicuta.
\v 49 Mücü tiꞌaitame parevivameya müpaü tinitahüave,
Neuxei, mana quenemie nenive camüvecacu cuerietü.
\v 50 Quesusi titahüave, Quenemie. ꞌAnive nayeyuriniri.
Hicü mücü tevi yuri tiniutaꞌerieni niuquieyasie Quesusi
que mütitahüavixü. Neyani.
\v 51 Mana heutamiecacu teꞌuximayatametemama menenucunaque
metehehüavetü niveya mayeyuricüri.
\v 52 ꞌIya niutaꞌivauni yaꞌutaitü que ꞌupaucuacacu
manayeve. Müme müpaü metenitahüave, Tacai ꞌesiva cüa
caviecacu cahüiyatü nayani.
\v 53 Hicü quemasieya tinetimani ꞌana mayeꞌacaicü
quepaucua Quesusi mütitahüavixü, ꞌAnive nayeyuriniri.
Mücüri yuri tiniutaꞌerieni, yunaitü hesüana
quiecatarita.
\v 54 ꞌIpaü hutarieca ꞌinüari tiniuyurieni Quesusi Cureya
heyeyaca Carereya nuaca.
\c 5
\s Ticuicame Vetesita mayecatei
\p
\v 1 Mericüsü ꞌarique Huriyusixi vaꞌixüarari nayeꞌani.
Quesusi Querusareme neutiyune.
\v 2 Querusareme ha mana niyemacaitüni Muxasi Vaquitenie
hura. Hepürayusixi vaniuquicü Vetesita tiniuyetevacaitüni
ha muyemacai. ꞌEtüpivari niyeꞌucaitüni ꞌauriena
ꞌauxüvitü.
\v 3 Mücütüa mecanayetecaitüni yumüiretü tecuicuicate,
memacücüpe, memühurietüca, memümamavavaqui,
metaꞌicuevatü ha mücuyuitüarienicü.
\v 4 Heiva mana niutaꞌaxecaitüni niuqui tuayame. Ha
nicuyuitüvacaitüni. Que müꞌane meri mana munua ha
ꞌucuyuitüariecu nanayeveni sepa que müticuyecai.
\v 5 Mericüsü xevitü tevi mana nayecateitüni xei
teviyari heimana tamamata heimana ꞌatahaica viyari
müticuyecai.
\v 6 Quesusi ꞌixeiyaca mana ꞌucaime, heitimaica müixa
müyuriecaicü, müpaü tinitahüave, Petiꞌavaüriya
pemanayeveni.
\v 7 Ticuicame müpaü tinitaꞌeiya, Neuxei ꞌuqui, havaicü
tevi münesiheucahüani hapa quepaucua ha mucuyuitüarie.
Mana neꞌucamiecacu xevitü meri mana caninuani.
\v 8 Quesusi tinitahüave, Quenanucuquexi, ꞌaꞌitari
quenanucucueꞌi, quenecuyeicani.
\v 9 Cuitüva ꞌaixüa reuꞌerietü nayani tevi. Yuꞌitari
nanucucueni, nicuyeicacaitüni.
\p Mericüsü mücü tucari ꞌuxipiya tucari
canihücütücaitüni.
\v 10 ꞌAyumieme Huriyusixi müpaü metenitahüave ꞌiya
manayehüiya, Hicü ꞌuxipiya tucari canihücütüni.
Heiserie pepücahexeiya ꞌaꞌitari pemanucucuenicü.
\v 11 Mücü müpaü tivarutaꞌei, Que müꞌane ꞌaixüa
nereuꞌeriecame münesiꞌayeitüa, mücü canetiniutahüave,
ꞌAꞌitari quenanucucueꞌi quenecuyeicani.
\v 12 Müme müpaü metenitaꞌivaviya, Que püpaicü mücü
tevi müya mümatiutahüavixü, Quenenucucueꞌi
quenecuyeicani.
\v 13 Manayehüiya ꞌasipücatimaicai que müpaicütücai,
metüacü Quesusi yumüiretü meꞌuꞌuvacacu mana.
\v 14 Hicü ꞌariquemüca Quesusi nitaxeiya tuqui
curaruyarita. Müpaü tinitahüave, Camüsü ꞌaixüa
pereuꞌerietü pecanayani. Tavari ꞌaxa pepücareyurieneni
capa vaüca peꞌuꞌitüarienicü masi.
\v 15 Tevi neyani. Müpaü tinivarutahüave Huriyusixi
quename Quesusi hücütücai que müꞌane ꞌaixüa
reuꞌeriecame meyeitüa.
\v 16 ꞌAyumieme Huriyusixi meniveiyacaitüni Quesusi müpaü
mütiyurienecaicü ꞌuxipiya tucarisie.
\v 17 Quesusisü müpaü tinivarutaꞌeiya, Neꞌuquiyari müya
tiniuꞌuximayatani hicüque, neta müya netiuꞌuximayata.
\v 18 ꞌAyumieme masi cuini mieme menicuvautüvecaitüni
Huriyusixi meꞌimienique, ꞌuxipiya tucari ꞌinüariyari
mayeyeitüaximecaicü, masisü cuxi Cacaüyari müxatacaicü
yuꞌuquiyaritüme, Cacaüyaripaü ꞌanetü ꞌayuyeitüvatü.
\s Cacaüyari Nuꞌaya heiserie que mürexeiya
\p
\v 19 Hicü ꞌayumieme Quesusi müpaü tinivarutaꞌeiya,
Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, nuꞌaya
ꞌasipücayüve yücümana, que mütixeiya yuꞌuquiyari
yatiyurieneme xeicüa püyüve. Tita mütiyuriene ꞌiya,
müpaüta yaxeicüa tiniyurieneni nuꞌaya.
\v 20 Neꞌuquiyari yunive pünaquiꞌerie. Naime
catinixeisitüani que mütiyuriene ꞌiya. ꞌIcü que
mütiyuriene ꞌesiva marivemecü xeicüa, yemecü
nixeisitüamücü mamarivavemecü, xemühüxiyanicü xeme.
\v 21 Neꞌuquiyari mütivaranucuꞌuitüvapaü müquite, tucari
mütivarupitüvapaü nuꞌayata müpaü catinivaruꞌuitüvani
müme müyuvaüriya müvaranucuꞌuitüanicü.
\v 22 Mücü meta, neꞌuquiyari xeime pücaꞌinüata
ꞌisücamepaü, masi heiserie nipitüani yunive ꞌisücamepaü
mitaꞌinüatacü naime,
\v 23 yunaitü veꞌeme memüꞌeriecacü nuꞌaya, yaxeicüa
veꞌeme memüꞌeriepaü ꞌuquiyarieya yunive meiyenüꞌa. Que
müꞌane veꞌeme mücaꞌerie nuꞌaya, veꞌeme pücaꞌerie
ꞌuquiyarieyata meiyenüꞌa.
\p
\v 24 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, que
müꞌane neniuqui müꞌenie, yuri tiꞌeririetü ꞌiya
münesiheyenüꞌa, mücü tucari mücaxüve canexeiyani.
ꞌIsücame hüxie pücatacueviyani, masi niuyupata,
camüquitüri, ꞌayeyuritü püta hicü.
\v 25 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, tucari
nayeꞌamücü, hicüri nayeꞌaniri, quepaucua müquite
memiꞌenieni Cacaüyari Nuꞌaya ꞌutaniucame. Müme
memüꞌenanani mecanayeyuyuricacuni.
\v 26 Neꞌuquiyari yücümana tucari que mürexeiya, müpaü
yaxeicüa tinipitüani yunive tucari mexeiyanicü
yücümana.
\v 27 Heiserie tipitüata ꞌisücamepaü müvaꞌinüatacü
Yuri Tevi mühücücü.
\v 28 Tixaü xepücahüxiyaca ꞌicücü. Tucari nayeꞌamücü
quepaucua yunaitü memucateuqui memiꞌenieni ꞌiya
ꞌutaniucame.
\v 29 Mepüvaticüneta. Müme ꞌaixüa memüteyuriecai
menanucuꞌuicuni tucari memüpitüarienicü, ꞌaxa
memüteyuriecai meteꞌanucuꞌuni memanutaxüriyanicü.
\s Que memüteꞌihecüata Cürisitu
\p
\v 30 Ne necümana ꞌasinepücatiyüve. Que nemütiꞌena,
müpaü nepütivaꞌinüata ꞌisücamepaü neyüanetü. Que
mütiheiserie nepüvaꞌinüata nemücaꞌicuvaunecü tita
münetinaque ne, tita mütinaque ꞌiya münesiheyenüꞌa püta
nemücuvaunecü.
\v 31 Ne xüca nehepaüsita netihecüatanique, yuricü
nepücatihecüataniqueyu.
\v 32 Xevitü ꞌecaniuyeicani mütihecüata nehepaüsita.
Necatinimaica ꞌiya yuri mütihecüatacü nehepaüsita que
mütihecüata.
\v 33 Xeme Vanisüa xecanivarenüꞌani. Mücü tita yuri
müraine hepaüsita tiniutahecüata.
\v 34 Ne masi nepücaꞌitanaquiꞌeri tita teüteri
memütehecüata nehepaüsita, perusü ꞌipaü necaniutaineni
xemütavicueisitüarienicü xeme.
\v 35 ꞌIya cüxeme canihücütücaitüni tatü
hecüarivietü. Xeme xeniyuvaüriyacaitüni
xemüyutemamaviecacü ꞌiya yatixehecüariviyacacu
yareutevitü.
\v 36 Mücü nehepaüsita mütihecüata, mücü masi
türücaüyemecü catinihecüatani, tita mütihecüatacai
Vani ꞌesiva xeicüa tihecüatacacu. Tita nemütiyuriene,
neꞌuquiyari que münetiupitüa nemeyeꞌatüanicü, ꞌicü
ꞌuximayasica que nemütiyuriene, ꞌicü nehepaüsita
tinihecüatani quename neꞌuquiyari nesiheyenüꞌa.
\v 37 Mücürita neꞌuquiyari münesiheyenüꞌa, mücütütü
nehepaüsita tinihecüatani. Xeme hasuacua
xepücaꞌiꞌenievave ꞌutaniucame, xepücaꞌixeiyavave que
mütiyuxexeiya.
\v 38 Niuquieya xepücahexeiya xehesie yuhayevame yuri
xemücateꞌiꞌeririecü que müꞌane ꞌIya meiyenüꞌa.
\v 39 ꞌUtüaricasie xequetenecuvava, müpaü
xemütecuꞌerivacü quename mücücü tucari mücaxüve
xehexeiya. Mücütütü canihücütüni tita nehepaüsita
mütihecüata.
\v 40 Xepücayuvaüriya nehepa xemahuni tucari
xemexeiyanicü.
\p
\v 41 Tita teüteri memütexata visi menetexeiyatü, mücü
nepücaꞌutanaquiꞌeri.
\v 42 Siepüre nepüxehetima xeme, xemücayuhayevacü
xeꞌinaquiꞌerietü Cacaüyari.
\v 43 Ne necaninuani neꞌuquiyarisüa nemiemetütü. Xemeri
xepücanesiꞌutanaquiꞌeri. Xüca xevitü nuani yuhesüa
miemetütü püta, xecanitanaquiꞌericuni ꞌiya.
\v 44 Que xeteyüvave yuri xemütetaꞌerienicü xüca
xeꞌitanaquiꞌerieni tita xemütexata visi xeteyuxeiyatü,
xücarita xecatecuvautüveni ꞌiya muyuxevi Cacaüyaritütü
visi mütixexeiyanicü xeme.
\v 45 Müpaü xepücatecuꞌerivani quename nexetaxaneta
neꞌuquiyari hüxie. Xevitü ꞌacaniuyeicani müxexaneta.
Muisexi canihücütüni. Hesiena xeniu yuri xepüteꞌerie.
\v 46 Xücasü yuri xeteꞌeriecaque Muisexisie, nehesietari
yuri xepüteꞌeriecaqueyu. ꞌIya nehepaüsita tiniutiꞌutüani.
\v 47 Xüca ꞌiya ꞌutüaricayasie yuri xecateꞌerieca, queri
yuri xetetaꞌerieni tita nemüticuxatasie.
\c 6
\s Que mütivarumi ꞌauxüme miriyari
\r (Mateu 14:13‑21; Maricuxi 6:30‑44; Rucaxi 9:10‑17)
\p
\v 1 Mericüsü ꞌarique caneyani Quesusi. Carereya
haracunayarisie Tiveriya müracutevasie ꞌanutaüye netaꞌani.
\v 2 Yumüiretü mecanicuveiyatüvecaitüni teüteri
ꞌinüari memüxeiyacaicü que mütiyurienecai tecuicuicate
vahesie.
\v 3 Hicü hürisie neutiyune Quesusi. Mana necateitüni,
teyüꞌüquitüvametemamata metehetitecai hamatüana.
\v 4 Mericüsü Huriyusixi vaꞌixüarari Pasicua mütiteva
nahuracaitüni.
\v 5 Hicü Quesusi heutaniereca, yumüireme varuxeiyaca
hepana meꞌatihume, müpaü tinitahüave Piripe, Haque
tepeinanaiyu pa ꞌime memütecuanicü.
\v 6 Müpaü tiutayü ꞌiꞌisipatü. Mücüsietü
tinimaicaitüni que mütiyurieniquecai.
\v 7 Hicü Piripe nitaꞌeiya, Pa huta sienituyari
ꞌinüariyarisie ꞌatü capütinaque vahesie mieme yuxexuitü
ꞌesiva xeicüa memitaꞌüixüanicü.
\v 8 Xevitü teyüꞌüquitüvametemama ꞌAtürexi mütitevacai
Simuni Pecuru ꞌivaya müpaü tinitahüave,
\v 9 ꞌEna puyeica temaicü sevara payari ꞌauxüvime huta
quesüteyari varaꞌütü. Perusü ꞌicü que tipaüme
yumüireme vahesie mieme.
\v 10 Quesusisü müpaü tiutayü, Xequenivaranucayasa
teüteri. Mana vaüca nacuꞌüxayacaitüni. Hicü ꞌuquisi
menanucayaxe ꞌauxüme miriyari meyupaümetü
yacütüniquetü.
\v 11 Hicü Quesusi nenuꞌüni pa. Pamüpariyusi ꞌipitüaca
Cacaüyari tinivarumini mana memütitecai. Yaxeicüa
tinivarumini quesüteta quepaü memüteucuaicucai.
\v 12 Hicü meꞌutihuxacu müpaü tinivarutahüave
teyüꞌüquitüvamete, Xequeneucuxeüri tarimeyari
manuyuhayevaxü capa reuyevenicü.
\v 13 ꞌAyumieme mecanicuxeürieni. Tamamata heimana huta
quirivayari meniutihüniya tarimeyari tecuaꞌamete
memicuꞌeirie ꞌauxüme sevara payarisie mieme.
\v 14 Mericüsü teüteri meꞌixeiyaca ꞌinüari mütiuyuri
müpaü meniutiyuanecaitüni, Cari yuricü ꞌicü
canihücütüni ꞌiya tixaxatame cuiepa ꞌumamie.
\v 15 Hicü retimaica Quesusi quename meꞌaxüaniquecai
meꞌiviyaquecai tivaꞌaitüvame memayeitüanicü, tavari
yuxaüta mana neutiyune hürisie.
\s Quesusi que mütiuyeicacai haracunasie
\r (Mateu 14:22‑27; Maricuxi 6:45‑52)
\p
\v 16 Mericüsü quepaucua tau macayunixü
teyüꞌüquitüvamete mana meniucanexüani haracunapai.
\v 17 Canuvasie mecayaxeca haracuna ꞌanutaüye menecüne
Caperünaumepai. Hicü niucuyüreri. Quesusi vahesüa
pücanuavecai cuxi.
\v 18 Carima ꞌuꞌecacacu haracuna niuyuanecaitüni.
\v 19 Hicü yateva ꞌauxüme ꞌataxeime quirumetüruyari
meꞌuhutü mecanixeiya Quesusi haracunasie ꞌuyeicame canuva
hepa ꞌamiecame. Meniutimamani.
\v 20 ꞌIya müpaü tinivarutahüave, Ne nepühücü.
Xepücaheumamaca.
\v 21 Hicü meniyuvaüriya memitanaquiꞌerienicü canuvasie.
Yapaucua canuva nivataneni cuiepa haque memeucünecai.
\s Teüteri que memüteꞌicuvautüvecai Quesusi
\p
\v 22 Mericüsü ꞌuxaꞌarieca teüteri haracuna ꞌanutaüye
memütiꞌucai mecaniuneniere mana mucateicü xevitü canuva
xeicüa, hipatü pücatixaü. Mepunenierixü Quesusi
mücaꞌacayerüvecai mücü canuvasie teyüꞌüquitüvamete
vahamatü, masi teyüꞌüquitüvamete memecü yuhücüate.
\v 23 Hipatüta canuvate meneyecüne Tiveriya. Mana hura
meniuꞌaxüani haque pa memeticuai Tiꞌaitame pamüpariyusi
ꞌipitüacu Cacaüyari.
\v 24 Meꞌuneniereca teüteri Quesusi mana
mücaꞌuyeicacaicü, teyüꞌüquitüvametemamata
memücaꞌuꞌuvacaicü, mümetari canuvatesie mecayaxeca
menecüne Caperünaumepai meꞌicuvautüvetü Quesusi.
\s Quesusi pa tucari tiyupitüvame mühücü
\p
\v 25 Haracuna ꞌanutaüye meheitaxeiyaca müpaü
metenitahüave, Tiꞌüquitame, quepaucua pepunua ꞌuvapai.
\v 26 Quesusi müpaü tivarutaꞌei, Niuqui caniseüyeni que
nemütixecühüave, xepücanesicuvautüve ꞌinüarite
xemüxeicü. Pa xemeticuaicü xemetihuxaicü püta
xepünesicuvautüve.
\v 27 Xepücateꞌuximayaca ꞌicuai mütipünive xemaꞌivacü
xeicüa. Xequeteneꞌuximayaca püta xemeꞌivacü ꞌicuai
ꞌamütiterive tucari mücaxüve müxepitüa Yuri Tevi
mütixemini. ꞌUquiyarieya Cacaüyaritütü niꞌinüaritüani
ꞌiya.
\v 28 ꞌAyumieme müpaü metenitahüave, Queri teteyurieca
Cacaüyari ꞌuximayasicaya temüteꞌuximayacacü.
\v 29 Quesusi müpaü tivarutaꞌei. ꞌIcü canihücütüni
Cacaüyari ꞌuximayasicaya, yuri xemüteꞌeriecacü ꞌiya
meiyenüꞌasie.
\v 30 Müme meteꞌicühüave, Mericüte, tita petiyuriene
ꞌinüari, temixeiyacü, yuri temümatetaꞌeririenicü. Que
petiuꞌuximayata.
\v 31 Tame tatevarima manana payari metenicuacaitüni
macumavesie, que müreꞌuxa, Taheima mieme pa
tinivamicuacaitüni.
\v 32 Hicü Quesusi müpaü tivarutahüave, Niuqui
caniseüyeni que nemütixecühüave, Muisexi
capühücütücai que müꞌane müxeꞌumi mücü pa taheima
mieme. Neꞌuquiyari püta tinixemicuani tita yuricü mütipa
taheima mieme.
\v 33 Que müꞌane taheima macaneica, tucari müvamicua
cuiepa memütama, mücütütü canihücütüni
Cacaüyarisüa mieme pa.
\v 34 Müme metehehüave, Tiꞌaitame, ꞌaheyemecü
quetatineumicua ꞌicü pa.
\v 35 Quesusi müpaü tivarutahüave, Ne necanihücütüni
pa tucari tiyupitüvame. Que müꞌane nehesüa müyeꞌani
pücaheuhacamücüni. Que müꞌane nehesie yuri mütiꞌerie
havai pücaheuharimücüni hasuacua.
\v 36 Masi yanepütixecühüavecai, xepünesixeiya peru yuri
xepücateꞌerie.
\v 37 Naime neꞌuquiyari münetipitüa nehesüa püyeꞌani.
Que müꞌane nehesüa müyeꞌani, tacua nepücaꞌanuyehüani.
\v 38 Ne taheima nepücaꞌacane tita münetinaque
yanemütiyurienenicü. Tita mütinaque ꞌiya münesiheyenüꞌa
püta yanemütiyurienenicü nepacane.
\v 39 ꞌIpaü catininaqueni ꞌiya münesiheyenüꞌa, nai
münetiupitüa nemücaheiyehüanicü ni xeime, masi
nemenucuquetüanicü tucari ꞌayeꞌayu quepaucua mütapare.
\v 40 ꞌIpaürita catininaqueni neꞌuquiyari, yunaitü
memixeiya nuꞌaya, yuri memüteꞌerie hesiena, tucari
mücaxüve memexeiyanicü. Ne nepüvaranucuꞌuitüani tucari
ꞌayeꞌayu quepaucua mütapare.
\p
\v 41 Hicü Huriyusixi meniniuquixiecaitüni hepaüsitana
müpaü mutayücü, Ne pa necanihücütüni taheima macane.
\v 42 Müpaü meniutiyuanecaitüni, ꞌIcü catiquesusi Cuse
münuꞌaya. Tame quemasieya varusieya tepüvamate. Quetütü
paine hicü taheima macane.
\v 43 Quesusi müpaü tivarutaꞌei, Xepücaniuquixieca
yusata.
\v 44 Xevitü pücayüve nehesüa müyeꞌani, me xüca
neꞌuquiyari münesiheyenüꞌa ꞌenucuhana xeicüa püyüve. Ne
tucari ꞌayeꞌayu quepaucua mütapare necanenucuquetüamücü.
\v 45 Texaxatamete vaxapasie müpaü catineꞌuca, Cacaüyari
tinivaꞌüquitüaca yunaime. Yunaitü memüꞌenana neꞌuquiyari
que maine, memüteyüꞌüquitüa, müme nehesüa
mecaniyeꞌaxüacuni.
\p
\v 46 Perusü xevitü pücaꞌixeiyave neꞌuquiyari. Que
müꞌane Cacaüyarisüa miemetütü ꞌamuyeica, mücü xeicüa
canixeiyaveni neꞌuquiyari.
\v 47 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, que
müꞌane nehesie yuri mütiꞌerie, tucari mücaxüve
canexeiyani.
\v 48 Ne pa tucari tiyupitüvame necanihücütüni.
\v 49 Xetevarima manana payari metenecuacaitüni
macumavesie. Müme menecuini.
\v 50 ꞌIcü canihücütüni pa mayeyuri taheima macaneica
tevi miticuanicü mücamünicü.
\v 51 Ne necanihücütüni pa mayeyuri taheima macane. Xüca
tevi ꞌicü pa ꞌuticuani, yuheyemecü payeyurini. ꞌIcü pa
nemüyetuani ne, nevaiyari canihücütüni, cuiepa memütama
vatucari caniꞌayumiemetüni.
\p
\v 52 Hicü Huriyusixi meniyuxamurietüvecaitüni
yameteyücühüavetü, Quetütü püyüve ꞌicü yuvaiyari
mütasimicua temiticuanicü.
\v 53 Quesusi ꞌayumieme müpaü tinivarutahüave, Niuqui
caniseüyeni que nemütixecühüave, xüca xecaꞌiticuani
Yuri Tevi vaiyarieya, xüca xuriyaya xecaꞌanuꞌieni, tucari
xepücahexeiya yuhesie.
\v 54 Que müꞌane nevaiyari mücüaꞌa nexuriya müꞌie,
tucari mücaxüve canexeiyani. Tucari ꞌayeꞌayu quepaucua
mütapare, necanenucuquetüamücü.
\v 55 Ne nevaiyari yuricü caniꞌicuaitüni, nexuriya yuricü
cananuꞌivani.
\v 56 Que müꞌane nevaiyari mücuaꞌa nexuriya müꞌie, mücü
nehesie tiviyatü niyuhayevamücü, neta hesiena netiviyatü
netinehayeva.
\v 57 Neꞌuquiyari mayeyuri cuiepa que münerenüꞌapaü, ne
que nemürayeyuri neꞌuquiyaricü, müpaürita yaxeicüa que
müꞌane münesicuaꞌa, mücüta canayeyuricamücü necümana.
\v 58 ꞌIcü canihücütüni pa taheima macane. Xetevarima
que memüteꞌucuai que memüteꞌucui, müpaü pücaꞌane. Que
müꞌane ꞌicü pa mücuaꞌa yuheyemecü canayeyuricamücü.
\v 59 Müpaü niutayüni Caperünaumesie tiꞌüquitatü
tuquita.
\s Niuqui tucari mücaxüve hepaüsita
\p
\v 60 Hicü ꞌayumieme teyüꞌüquitüvametemama yumüiretü
meꞌuꞌenanaca müpaü meniutiyuani, ꞌIcü niuqui
canicuaniveni. Quepai püyüve miꞌenieni.
\v 61 Quesusi yuꞌiyarisie retimaica memüniuquixiecaicü
teyüꞌüquitüvametemama ꞌicü hepaüsita, müpaü
tinivarutahüave, ꞌIcücü xetetiquetamürique ꞌacu.
\v 62 Quesü yüniqueyu xüca xeꞌixeiyanique Yuri Tevi mana
ꞌutimiecame haque meripai mecatei.
\v 63 ꞌIyari canihücütüni tucari tiyupitüvame. Vaiyari
ꞌasipücayüni. Tita nemütixecuxaxatüva ne, mücü
caniꞌiyaritüni canitucaritüni.
\v 64 Peru hipatü xeme yuri xepücateꞌerie. Quesusi
matüaripai nivamaicaitüni quehate müme yuri
memücateꞌeriecai, timaicaita que müꞌane miyetuaniquecai.
\v 65 Müpaü tinicuxatacaitünita, ꞌAyumieme
nepütixecühüave, xevitü mücayüve nehesüa müyeꞌani
xüca neꞌuquiyari müpaü catipitüaca.
\p
\v 66 Mücücü yumüiretü teyüꞌüquitüvametemama
yucutama menitacüni, hamatüana mepücaꞌuꞌuvacairi.
\v 67 ꞌAyumieme Quesusi müpaü tinivarutahüave tamamata
heimana yuhutame, Xemerita xeteyuvaüriya xemüyehu.
\v 68 Simuni Pecuru müpaü tinitaꞌeiya yucuꞌimavatü,
Tiꞌaitame, quepai rahesüa tepüteyehu. ꞌEcüsü niuqui
tucari mücaxüve hepaüsita pecanexeiyani.
\v 69 Hicürixüa yuri tecateniutaꞌerieni, tecamanetimani
ꞌecü que müꞌane Cacaüyarisüa mümieme müpasie
pemühücücü.
\v 70 Quesusi müpaü tivarutaꞌei, Camü necatixeꞌanayexei
tamamata heimana yuhutame xeme. Xevitü xeme Cauyumariepaü
caniꞌaneni.
\v 71 Mücü Cura Simuni nuꞌaya ꞌIsicariutitanaca
nixatacaitüni. Mücü niyetuaniquecaitüni xevitü
mühücütücai tamamata heimana yuhutatü.
\c 7
\s Quesusi ꞌivamama yuri que memücateꞌeriecai hesiena cuxi
\p
\v 1 Mericüsü ꞌarique Quesusi Carereya niuyeicacaitüni.
Pücayuvaüriyacai Cureya muyeicani Huriyusixi
memicuvautüvecaicü meꞌimienique.
\v 2 Hicü Huriyusixi vaꞌixüarari nahuracaitüni quepaucua
xamaru memutiveviva.
\v 3 ꞌIvamama ꞌayumieme müpaü metenitahüave, ꞌUva
peyeyame Cureya quenemie, ꞌahesüa miemete
teyüꞌüquitüvamete memixeiyacü tita pemütiyuriene.
\v 4 Tevi ꞌavie capütiyuriene, ticuvaunetü yunaime
vahürüpa mümarivanicü. Xüca müpaü petiyurieneni,
pemasiücüme quenaꞌayeitüa cuiepa memütama vahüxie.
\v 5 ꞌIvamamata yuri mepücateꞌeriecai hesiena.
\v 6 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave, Ne netucari
pücaꞌayeꞌave cuxi. Xeme tixaü xepücatetacuevi.
\v 7 Cuiepa memütama mepücayüvave memüxeꞌuxiveꞌerieca.
Ne püta mecaneniꞌuxiveꞌerieca vahepaüsita
nemütihecüatacü, tita memüteyurie ꞌaxa müꞌanene
nemutainecü.
\v 8 Xemeri xequeneꞌixüarayu. Ne cuxi nepücaꞌixüaramie
ꞌicüsie, netucari mücaꞌayeꞌavecü cuxi.
\v 9 Müpaü tivarutahüaveca Carereya niyuhayeva.
\s Quesusi que mütiuyuri ꞌixüararipa quepaucua xamaru
memutiveviva
\p
\v 10 Hicü ꞌivamama meheuꞌixüarayucacu ꞌiyata neyani
ꞌarique, ꞌavie xeicüa cayuhecüatatü.
\v 11 Hicü Huriyusixi meneicuvautüvecaitüni ꞌixüararipa
müpaü meꞌutiyuatü, Haque peyeica ꞌiya.
\v 12 Teüteri vaüca mepütecuxatacai hepaüsitana, ꞌavie
xeicüa. Hipatü müpaü meniutiyuanecaitüni, Masi ꞌaixüa
pütiucaꞌiyari. Hipatüri meteꞌutiyuanecai, Tixaüsietü
püvareuyexürüva teüteri.
\v 13 Masi xevitü teüteri vahürüpa pücaticuxatacai
hepaüsitana yunaitü memüvamacarücaicü Huriyusixi.
\p
\v 14 Hicü ꞌixüarari hixüapariecari Quesusi neutiyune
tuquipa. Mana tiniꞌüquitacaitüni.
\v 15 Huriyusixi menihüxiyacaitüni yameꞌutiyuatü, Queri
timaive ꞌicü ꞌutüarica. Pücatiyutiꞌüquitüave.
\v 16 Quesusiri ꞌayumieme müpaü tinivarutahüave, Tita
nemütiꞌüquita nehesüa pücamieme. Que müꞌane
münesiheyenüꞌasüa püta canimiemetüni.
\v 17 Xüca tevi yuvaüriyani yamüticamienicü tita
mütinaque ꞌiya, catinimaicamücü tita nemütiꞌüquita
hepaüsita, xüca Cacaüyarisüa miemetüni, me xüca
necümana neꞌutaineni nusu.
\v 18 Que müꞌane yücümana mutaine catinicuvauneni visi
müticühüavarüvanicü. Que müꞌane müticuvauneni visi
müticühüavarüvanicü ꞌiya meiyenüꞌa püta, mücü yuri
paine, tita mücatiheiserie pumave heisiena.
\p
\v 19 Camü Muisexi catixeꞌupitüa ꞌinüari niuquiyari
xemeixeiyanicü. Perusü ni xevitü xeme yapücaticamie
ꞌinüari niuquiyarisie. Titayari xenetecuvautüve
xenesimienique.
\v 20 Teüteri müpaü meteꞌitaꞌei, Cari cacaüyari ꞌaxa
müꞌane pümasinüꞌü. Quepai masicuvaune masimienique.
\v 21 Quesusi müpaü tivarutaꞌei, Ne ꞌuxipiya tucarisie
heiva xeicüa tixaütü nepütiuyuri, peru yunaitü
xecanihüxiyaca.
\v 22 ꞌAyumieme meta Muisexi nixeꞌupitüani xitequiya
ꞌinüariyari. Muisexisüa pücamieme, tatevarima vahesüa
püta canimiemetüni. Peru ꞌuxipiya tucarisie
xepiꞌinüaritüa ꞌuqui nunusi.
\v 23 Xüca ꞌuqui ꞌuxitequieni ꞌuxipiya tucarisie
Muisexisüa mieme ꞌinüari niuquiyari
mücaꞌayeitüarienicü, que xeneteheca ne nai ꞌaixüa
reuꞌeriecame nemayeitüacü xeime tevi ꞌuxipiya tucarisie.
\v 24 Que mütiyuxexeiya xeicüa niuqui xepücavevieca, que
mütiheiserie püta xequenevevieca niuqui.
\s Caticürisitu ꞌicü, que memutiyuanecai
\p
\v 25 Hicü Querusaremetari hipatü ꞌayumieme müpaü
meniutiyuanecaitüni, ꞌIcü catihücü memicuvautüve
meꞌimienique.
\v 26 Camü yunaime vahürüpa catinicuxatani,
ꞌasimepücatehehüave. Taꞌuquiyarima xüari yuricü
mepücaheitima ꞌicü mücürisitu heiserie mupitüarie.
\v 27 Perusü tame tecanimaica ꞌicü haque memieme.
Quepaucua munuani Cürisitu, xevitü ꞌasipücatimaica haque
memieme.
\p
\v 28 Hicü Quesusi müpaü tiniuhiva tuqui curaruyarita
tiꞌüquitatü, Xeme xenetemate ꞌacu, haque nememieme
xetemate. Ne necümana nepücanua. Masi yuri canaineni ꞌiya
münesiheyenüꞌa. Xeme xepücaꞌimate.
\v 29 Nesü necanimaica hesüana nemümiemecü,
münesiheyenüꞌacü.
\p
\v 30 Hicü mecanicuvautüvecaitüni meꞌiviyaque. Xevitü
pücaꞌivi tucarieya mücaꞌayeꞌavecaicü cuxi.
\v 31 Teüteri yumüiretü yuri mecateniutaꞌerieni hesiena.
Müpaü meniutiyuanecaitüni, Quepaucua munuani Cürisitu,
masi vaüca catiyurieneni ꞌinüarite, ꞌeꞌivatü ꞌicü que
mütiyuriene.
\s Pareseusixi que memütevaretanüꞌa tupirisixi memiviyacü
Quesusi
\p
\v 32 Hicü Pareseusixi menivaꞌeniecaitüni teüteri
hepaüsitana vaüca metecuxatame. Maraꞌacate
memühüritüariecai Pareseusixi vahamatü
mecanivaretanüꞌani tupirisixi memiviyacü.
\v 33 Hicü müpaü niutayüni Quesusi, Yareutevitü cuxi
xehamatü neniuyeicamücü. ꞌArique ꞌiya
münesiheyenüꞌasüa nepüyemie.
\v 34 Xepünesicuvautüveni peru xepücanesitaxeiya. Mücü
meta, haque nemeyeicani xepücayüvave xemetaꞌaxüani.
\v 35 Huriyusixi müpaü meteniyücühüavecaitüni, Que
tiyune ꞌicü temücaꞌitaxeiyacü. Cüriyecusixi vasata
memeutayeixüa vahesüa catiyemie, Cüriyecusixi
tivaretiꞌüquitüanique.
\v 36 Quesü ꞌicü titita niuqui müya mutaine,
Xepünesicuvautüveni, xepücanesitaxeiya, haque nemeyeicani
xepücayüvave xemetaꞌaxüani, haitü.
\s Hatüapaü müꞌanene ha muhanesie miemepaü
\p
\v 37 Hicü veꞌeme tucarisie ꞌixüarari heutiparirümecacu,
mana niuvecaitüni Quesusi. Nahivacaitüni müpaü ꞌutaitü,
Xüca tevi heuharimücüni, nehesüa quenuani,
queꞌanuhareni.
\v 38 Que müꞌane nehesie yuri mütiꞌerie, ꞌutüarica
manuyünepaü, hatüapaü ꞌanenetü caniuhanecamücü
taütana ha muhanesie miemepaü ꞌanenetü.
\v 39 Müpaü niutayüni ꞌIyari xatatü
memitanaquiꞌerieniquecai müme yuri memütetaꞌerieniquecai
hesiena. Mücü ꞌIyari mepücatanaquiꞌerivavecai cuxi
Quesusi cuxi visi ꞌanetü mücaꞌayeitüarievecaicü.
\s Teüteri hixüata que memüteꞌuyusanaxü
\p
\v 40 Hicü teüteri hipatü ꞌicü niuquite meꞌuꞌenieca
müpaü meniutiyuanecaitüni, Yuricü mücü tixaxatame
canihücütüni ꞌicü.
\v 41 Hipatüta meteꞌutiyuanecai, Cari ꞌicü Cürisitu
canihücütüni. Hipatüta meteꞌutiyuanecai, Masi Cürisitu
Carereya pücamiemetüni.
\v 42 Camü ꞌutüarica müpaü caranuyüne, Cürisitu Raviri
püxiüyarieyatüni, quiecarisie Raviri mecateisie
pümiemetüni Verenisie.
\v 43 ꞌAyumieme teüteri hixüata meniyusana cümana.
\v 44 Hipatüta müme meniviyacucaitüni, perusü xevitü
pücaꞌivi.
\s Tevi hasuacu pücaticuxatacai ꞌicü müticuxatapaü, que
memutiyuanecai
\p
\v 45 Hicü tupirisixi meniuꞌaxüani maraꞌacate
memühüritüariecai vahesüa Pareseusixi vahesüa. Mümeri
müpaü metenivarutahüave, Titayari xecateꞌiꞌatüa.
\v 46 Tupirisixi müpaü metevarutaꞌei. Tevi hasuacuari
pücaticuxatacai ꞌicü tevi müticuxatapaü.
\v 47 Hicü Pareseusixi müpaü metevarutaꞌei, Cari xemeta
xepeuyexüriya.
\v 48 Camü teꞌaitamete Pareseusixi que müꞌane müme
hesiena yuri pütiutaꞌeri.
\v 49 Peru ꞌicü teüteri ꞌinüari niuquiyari memücamate
ꞌaxa mepütecühüavarüva.
\v 50 Hicü ꞌiya meripai Quesusisüa munua yüvicüta
Nicuremu müpaü tinivarutahüave, xevitü
mühücütücaicü müme,
\v 51 Camüsü taꞌinüari niuquiyaricü tepücaꞌenutahüani
tevi xüca meri tecaꞌiꞌenieni que mutaine, xüca tecaꞌimaica
que mütiyuriene.
\v 52 Mümeri müpaü metenitaꞌeiya, Quesü ꞌecütari
Carereya petimieme. Quetinecuvava, quetinexeiyani
Carereyasie mücaꞌayenevecü tixaxatame havaicü.
\s ꞌUca muviyari xeime cünayamame meyucumaüvacacu
\p
\v 53 Yuxexuitü yuquie mepeutayeixüa.
\c 8
\p
\v 1 Quesusisü yemurisie neyani Huriva Matiꞌu
müracutevasie.
\v 2 Ximeri tavari tuquipa ninuani. Yunaitü teüteri
hesüana meniꞌaxecaitüni. Mana ꞌayerüca
tinivaꞌüquitüacaitüni.
\v 3 Hicü teꞌutüvamete Pareseusixi vahamatü
mecaniꞌatüirieni ꞌuca muviyarie xeime cünayamame
meyucumaüvacacu. Hixüapa meꞌitaqueca
\v 4 müpaü metenitahüave, Tiꞌüquitame, ꞌicü ꞌuca
caniuviyarieni xeime cünayamatü meyucumaüvame.
\v 5 ꞌInüari niuquiyarisie Muisexi müpaü
catatiniuꞌaitüani tetexicü temüvatituaxanicü müya
memüyüa. Camüsü que petayüni ꞌecü.
\v 6 Müpaü meniutiyuani meꞌiꞌisipatüvetü
meꞌitaxanetaque. Quesusisü ꞌanacatusireca, cuiepa
tiniutaꞌutüani yuꞌitüvamecü.
\v 7 Müme ꞌameteheuterecu meheicuꞌivaviyatü, ꞌiya
nanucuqueni. Müpaü tinivarutahüave, Que müꞌane xeme ꞌaxa
mücatiyurieve, mücü meri pitatuaxa tetecü.
\v 8 Tavari ꞌanacatusireca, cuiepa tiutaꞌutüa.
\v 9 Mümeri memuꞌenana, vaꞌiyari vatateꞌacacu,
meneutayeixüani yuxexuitü meꞌayecücatü, ꞌuquiravesixi
meri. Quesusi yuxaüta niyuhayeva, ꞌuca hixüapa muvecai
tiuyuhayevaxüta.
\v 10 Hicü ꞌanucuqueca Quesusi, hipame cavaxeiyatü, ꞌuca
xeicüa, müpaü tinitahüave, Neuxei, ꞌuca, haquevari müme
masixanetamete. Xevitü ꞌahesie carahüa.
\v 11 ꞌIya tiutayü, Tiꞌaitame, haquevasü. Quesusi
titahüavixü, Neta ꞌahesie nepücatihüani. Quenemie,
tavari ꞌaxa pepücareyurieneni.
\s Quesusi cuiepa memütama vahecüarivivame mühücü
\p
\v 12 Mericüsü Quesusi tavari tinivarutixatüani müpaü
ꞌutaitü, Ne cuiepa memütama vahecüarivivame
necanihücütüni. Que müꞌane münesiꞌanuveiya yüvipa
pücaꞌuyeicani, masi hecüariya canexeiyacamücü
tucaritüme.
\v 13 Pareseusixi ꞌayumieme müpaü metenicühüaveni, ꞌEcü
ꞌahepaüsita xeicüa pecatinihecüatani. Tita
pemütihecüata pücayuri.
\v 14 Quesusi müpaü tinivarutaꞌeiya, Sepasü nehepaüsita
nemütihecüata, tita nemütihecüata puyuri nemütimatecü
haque nememieme que nemütimie. Xeme ꞌasixepücatemate haque
nememieme que nemütimie.
\v 15 Xeme teüteri vahepaü xepüteyuꞌinüata. Ne püta
tevi nepücaꞌinüata.
\v 16 Masisü xüca neꞌitaꞌinüataque, nepihecüatüaniqueyu
tita yuricü mütiꞌinüari nehexeiyatü, nexaüta
nemücaꞌuyeicacü, ꞌiya münesiheyenüꞌa nehamatü
muyeicacü.
\v 17 Mücü meta, xeꞌinüari niuquiyarisie müpaü
catineꞌuxani, Yuhutatü teüteri tita memütetahecüata
puyuri.
\v 18 Mericüte, ne necanihücütüni que müꞌane
nehepaüsita mütihecüata, neꞌuquiyari münesiheyenüꞌa
nehepaüsita tinihecüatanita.
\v 19 Müme müpaü metenitahüave, Haqueri ꞌaꞌuquiyari.
Quesusi müpaü tivarutaꞌei, Xeme xepücanesimate ne,
neꞌuquiyarita xepücamate. Xüca xenesimaicaque ne,
neꞌuquiyarita xepümaicaqueyu.
\v 20 ꞌIcü niuquicü catinicuxatacaitüni tumini
mahüriesie tuqui curaruyarita tiꞌüquitatü. Xevitü
pücaꞌivi tucarieya mücaꞌayeꞌavecaicü cuxi.
\s Que nemüreumie xepücayüvave xemetaꞌaxüani, que
mainecai
\p
\v 21 Hicü tavari müpaü tinivarutahüave, Nesü
nepüyemie. Xepünesicuvautüveni, tita ꞌaxa xemüteyuriesie
xeteviyatü xecanicuicuni. Que nemüreumie xepücayüvave
xemetaꞌaxüani.
\v 22 Huriyusixi ꞌayumieme müpaü metenicuxatacaitüni,
Yücümana catiyumieni müpaü mutayücü, Que nemütimie
xepücayüvave xemetaꞌaxüani.
\v 23 ꞌIya müpaü tinivarutahüave, Xeme ꞌena xepümiemete.
Ne püta taheima necanimiemetüni. Xeme ꞌena cuiepa
xepümiemete. Ne püta ꞌena cuiepa nepücamieme.
\v 24 ꞌAyumieme yanepütixeꞌutahüavixü xemücuini tita
ꞌaxa xemüteyuriesie xeteviyatü. Xüca yuri
xecateꞌutaꞌerieni quename ne nehücü, xecanicuicuni tita
ꞌaxa xemüteyuriesie xeteviyatü.
\v 25 Müme müpaü metenicühüavecaitüni, ꞌEcü que
pepüpaicüte. Quesusi tivarahüave, Yemecü nepühücü
tita nemütixecuxaxatüva.
\v 26 Vaüca necaneixeiyani xehepaüsita nemüticuxatanicü,
xehesie nemütihüpanicü. ꞌIya münesiheyenüꞌa masi yuri
canaineni. Tita nemütiuꞌeni ꞌiya yahainecacu, mücü
nepütivataxatüani cuiepa memütama.
\v 27 Müme ꞌasimepücatehetima yuꞌuquiyari
müvacuxaxatüvacaicü.
\v 28 Hicü Quesusi müpaü niutayüni, Quepaucua
xemenutihana Yuri Tevi, ꞌanari xepütehetimani ne
nemühücücü, necümana ꞌasinemücatiyurienecü.
Neꞌuquiyari münetiuꞌüquitüapaü, müpaü xeicüa
nepüticuxata.
\v 29 Mücü meta, ꞌiya münesiheyenüꞌa nehamatü
caniuyeicani. Pücanesiꞌucuꞌeiri nexaüta, neheyemecü
yanemütiyurienecü tita mütinaque.
\p
\v 30 ꞌIpaü ticuxatacacu yumüiretü yuri
mecateniutaꞌerieni hesiena.
\s Tita yuri maine canixetixünamücü, que mainecai
\p
\v 31 Quesusi ꞌayumieme müpaü tinivarutahüave müme yuri
memüteꞌitaꞌeriri Huriyusixi, Xeme neniuquisie xeteviyatü
xüca xeyuhayevani, yuricü nehesüa miemete
teyüꞌüquitüvamete xecanihümetüni.
\v 32 Tita yuri müraine xecanetimaicuni. Mücü yuri maine
canixetixünamücü.
\v 33 Müme müpaü metenitaꞌeiya, Tame ꞌApurahami
tecanixiüyarimamatüni. Xeimesie mieme vaüriyarica
tepücateꞌutiꞌuximayataxü hasuacua. Que pehaine,
xexüxünitü xemacüne pemaine.
\v 34 Quesusi müpaü tivarutaꞌei, Niuqui caniseüyeni que
nemütixecühüave, yunaitü ꞌaxa memüteyurie vaüriyarica
meteniꞌuximayaca tita ꞌaxa mütiꞌanesie mieme.
\v 35 Mericüte, vaüriyarica mütiꞌuximaya yuheyemecü
ꞌapücaꞌuca quiecamepaü. Quiecame nuꞌaya püta ꞌapuca
yuheyemecü.
\v 36 Xüca nuꞌaya xetixünamücü, panasi xexüxünitü
xecanacünicuni.
\v 37 Ne nepütimate ꞌApurahami xemüxiüyarimama. Siepüre
xecanenicuvautüveni xenesimienique neniuqui müyutexiecü
xehesüa.
\v 38 Tita nemütiuxei neꞌuquiyarisüa yanepüticuxata.
Xemesüari tita xemüteꞌuꞌeni yuꞌuquiyarisüa yaxepütecahu.
\p
\v 39 Müme müpaü meteꞌitaꞌei, Tame taꞌuquiyari ꞌApurahami
canihücütüni. Quesusi müpaü tivarutahüave, ꞌApurahami
xüca xexiüyarimamatüni, ꞌApurahami que mütiyurienecai
yaxequeteneyurieca.
\v 40 Masi hicü xepünesicuvautüve xenesimienique. Ne
necanitevitüni nemütixecuxaxatüva tita yuri müraine que
nemütiuꞌenaxü Cacaüyarisüa. Xehepaü capütiuyuri
ꞌApurahami.
\v 41 Xeme xeꞌuquiyari que mütiyuriene yaxetenicahuni.
Meteꞌitahüave, Tametütü tavarusi que müꞌane
mücacünayatücai, mücü pücatasiꞌutivevi. Xei
ꞌuquiyariyari tecanexeiyani Cacaüyaritüme.
\v 42 Quesusi müpaü tivarutahüave, Xüca Cacaüyari
xeꞌuquiyaritünique, xecaneninaquiꞌeriecaqueyu ne. Ne
Cacaüyarisüa necaneyeyani necaninuaniri. Mücü meta,
necümana nepücanua. ꞌIya püta caneneyenüꞌani.
\v 43 Titayari xecateheitimaivave tita nemütixata.
Xemücayüvavecü neniuqui xemüꞌenieni, ꞌayumieme
xepücaꞌiquema.
\v 44 Xeme yuꞌuquiyarisüa xecanimiemetetüni
Cauyumariesüa. Xecaniyuvaüriyani yaxemüteyuriecacü tita
mütihiveꞌerie xeꞌuquiyari. ꞌIya meripai catiniyumemivani.
Tita yuri mürainesie tiviyatü ꞌapücaꞌuvecai, tita yuri
müraine mumavecü hesiena. Quepaucua ꞌitaricacü
müticuxata, yücümana tinicuxatani mütiꞌitavacü,
memüteꞌitava müvaꞌuquiyaricü.
\v 45 Ne püta yuri nemainecü, yuri xepücaneteꞌeriri.
\v 46 Que müꞌane xeme nehesie pürahüani, ꞌaxa
nemütiuyuri ꞌutaitü. Me xüca yuri nehaineni, titayari
yuri xecaneteꞌeriri.
\v 47 Que müꞌane Cacaüyarisüa mümieme caniꞌenieca tita
Cacaüyari müticuxata. ꞌAyumieme xepücaheuꞌenana,
Cacaüyarisüa xemücamiemetecü.
\s Cürisitu que ꞌamütiuyeicacai sutüapai
\p
\v 48 Huriyusixi müpaü metenitaꞌeiya, Cari ꞌaixüa
teniutiyuaneni quename ꞌecü pesamariyatanaca, quename
cacaüyari ꞌaxa müꞌane masinüꞌü.
\v 49 Quesusi tivarutaꞌei, Neri cacaüyari ꞌaxa müꞌane
pücanesinüꞌü. Masi ꞌayeꞌame neꞌerietü nepixata
neꞌuquiyari, xeme püta neꞌayeꞌame xecanesiꞌerietü
xepünesixata.
\v 50 Ne tixaü nepücaticuvaune visi
nemüticühüavarüvanicü. Que müꞌane müticuvaune visi
nemüticühüavarüvanicü, que müꞌane ꞌisücamepaü
müvaꞌinüata, mücü ꞌacaniuyeicani.
\v 51 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, xüca tevi
neniuquisie yaticamieni, hasuacua pücahetimani müya.
\v 52 Huriyusixi müpaü meteꞌitahüave, Hicürixüa
tepütehetima cacaüyari ꞌaxa müꞌane mümasinüꞌü. Camü
ꞌApurahami caniumüni, texaxatameteta meteꞌucui. ꞌEcüsü
müpaü pecanaineni, xüca tevi neniuquisie yaticamieni,
müya pücamaica hasuacua.
\v 53 ꞌEcü que petiveꞌeme taꞌuquiyari ꞌApurahami
ꞌasicayüvecacu. Mücü caniumüni, texaxatameteta
meteꞌucui. Titari peraꞌayeitüaxime.
\v 54 Quesusi tivarutaꞌei, Xüca ne visi nehainenique
nehepaüsita, tixaü pücatihücütüniqueyu visi que
nemüticühüavarüvaniqueyu. Neꞌuquiyari canihücütüni
que müꞌane visi maine nehepaüsita. Xeme yaxeputiyuane
quename xecacaüyari ꞌiya.
\v 55 Masi xepücaheitimaivave. Nesü püta necanimaica.
Xüca nehainenique quename necaꞌimate, xehepaü
netiꞌitavatü nenayaniqueyu. Masiri necanimaica,
niuquieyasie yanepüticamie.
\v 56 Xeꞌuquiyari ꞌApurahami cuini mieme tiniyutemavieca
netucari haꞌerivatü mixeiyacü. Nixeiya, tinaquiꞌacai.
\v 57 Huriyusixi ꞌayumieme müpaü metenitahüave, ꞌEcü
huta teviyari heimana tamamata viyari pepücahü. Que
petixei ꞌApurahami.
\v 58 Quesusi tivarutahüave, Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, ꞌApurahami ꞌacaꞌuyeicacacu cuxi,
ꞌaneniuyeicani ne.
\v 59 Hicü ꞌayumieme tetexi mecaniutitücü meꞌituaxaque. Quesusi niyutiꞌavieta, tuqui curaruyarita nivayeyani vasata ꞌumietü.
\c 9
\s Quesusi que mürenayehüa tevi ꞌacüpetü mutinuivaxü
\p
\v 1 Hicü mana ꞌuyemietü tevi niuxeiya ꞌacüpetü
mutinuivaxü.
\v 2 Teyüꞌüquitüvametemama müpaü metenitaꞌivaviya,
Tiꞌüquitame ꞌacu, quepai ꞌaxa pütiuyuri, ꞌicü ꞌaxa
tiuyuri, ꞌuquiyarimama nusu ꞌaxa mepüteꞌuyuri, ꞌacüpetü
mutinuivaxücü.
\v 3 Quesusi müpaü niutayüni, ꞌIcü müpaü pücaꞌane
ꞌaxa mütiuyuricü, ni ꞌuquiyarimamata ꞌasimemüteꞌuyuricü
müpaü pücaꞌane. Mümasiücürecü Cacaüyari que
mütiyuriene hesiena püta caniꞌaneni.
\v 4 Caneuyeveca ꞌiya münesiheyenüꞌa que mütiꞌuximaya,
yanemütiyurienenicü ne ꞌuhecüacacu cuxi. Yüriya
ꞌacanamieni quepaucua mücayüve mütiꞌuximayaca.
\v 5 Quepaucua cuiepa nemuyeica, necanihecüariyatüni
cuiepa memütama vahesie mieme.
\v 6 Müpaü ꞌutayüca niutaꞌaüsicavieni cuiepa. Haxu
ꞌuhaviyaca yuꞌaüsicacü, hüxitana haxu neviriexüani.
\v 7 Müpaü tinitahüave, Quenemie, mana quenehütaimami ha
mayema Siruhe müracutevasie, taniuquicü Mutanüꞌarie
müracutevasie.
\p Hicü neyani, nanacahütaima, heunieretü ꞌayaca,
nacunuani.
\v 8 Hicü ꞌauravatariri, mümeri meripai memixeiyacai
rimusinavieneme, müpaü meniutiyuanecaitüni, ꞌIcü
catihücü mana mutiyeixacai müticuꞌivavacai.
\v 9 Hipatü meteꞌutiyuanecai, ꞌEri, ꞌiya pühücü.
Hipatüta meteꞌutiyuanecai, Tixaüsüari, hepaüna
pütiyuxexeiya xeicüa. ꞌIyasü müpaü nainecaitüni, Ne
nepühücü.
\v 10 Hicüsü müpaü metenitahüave, Mericüte, que
petiunieritüarie.
\v 11 ꞌIya müpaü tivarutaꞌei, Mücü tevi Quesusi
mütiteva haxu ꞌuhaviyaca nehüxita canenaviriexüani.
Müpaü netiutahüavixü, Siruhe quenemie quenehütaimamie.
Neheyaca neꞌanacahütaimaca nepanutanierixü.
\v 12 Müme metehehüave, Haqueri mücü. Hauqui, tiutayü.
\s Pareseusixi que memüteꞌitaꞌivaviyaxü macüpecai
manayehüiya
\p
\v 13 Mericüsü Pareseusixi vahesüa mecaneivitüni
macüpecai.
\v 14 ꞌUxipiya tucari nihücütücaitüni quepaucua Quesusi
haxu muhaviyaxü menutanieritüa.
\v 15 ꞌAyumieme tavari menitaꞌivaviya Pareseusixi que
tiunierixü. ꞌIya müpaü tivarutahüave, Haxu
pünesiꞌaviriexüa nehüxita, nepanacahütaimaxü, hicü
nepeuniere.
\v 16 Pareseusixi hipatü ꞌayumieme müpaü
meniutiyuanecaitüni, Xüari ꞌiya tevi Cacaüyarisüa
pücamieme, ꞌuxipiya ꞌinüariyarisie yamücaticamiecü.
Hipatü meteꞌutiyuanecai, Quepaü tiyüve tevi ꞌaxa
mütiyuriene ꞌinüari ꞌipaü ꞌaneneme mütiyuriene. Hixüata
mepuyusanaxüa.
\v 17 ꞌAyumieme tavari müpaü metenitahüave macüpecai,
Que peꞌutaine ꞌecü ꞌiya hepaüsita. Pümasiꞌanutanieritüa.
ꞌIya rainecai, Catinixaxatametüni.
\v 18 Hicü Huriyusixi yuri mepücateꞌutaꞌeri quename
ꞌacüpecai ꞌanutanierixü, ꞌarique xeicüa yuri
mepüteꞌutaꞌeri mevarutahüaveca manutanierixü
ꞌuquiyarimama.
\v 19 mevarutaꞌivaviyaca müpaü meꞌutiyuatü, ꞌIcü
tixenive, hepaüsitana xemutiyuane quename ꞌacüpetü
ꞌutinuivaxü. Que yüanetü hicü peuniere.
\v 20 ꞌUquiyarimama menivarutaꞌeiya yameꞌutiyuatü, Tame
tepütemate ꞌicü tanive mühücü ꞌacüpetü mutinuivaxü.
\v 21 Masi hicü que yüanetü meuniere ꞌasitepücatemate.
Quepai menutanieritüa ꞌasitepücatemate. Mücü
xequeneutaꞌivaviya. ꞌEcaniuteviniri, yücümana
caniyutaxatamücüri.
\v 22 ꞌUquiyarimama müpaü meniutiyuanecaitüni Huriyusixi
memüvamacarücaicü. Huriyusixi meyuꞌenieca müpaü
meteniyücühüavecaitüni, quename xüca xevitü
yutahecüatanique Cürisitusie tiviyatü, tuquita
capitüarieniqueyu.
\v 23 ꞌAyumieme ꞌuquiyarimama meniutiyuani, ꞌEcaniuteviniri,
xequeneutaꞌivaviya mücü.
\v 24 Hicü hutarieca menitahüave tevi macüpecai. Müpaü
metenitahüave, ꞌAixüa queneutayüqui Cacaüyari
hepaüsita. Tame tepütemate ꞌicü tevi ꞌaxa mütiyuriene.
\v 25 Mücü müpaü tivarutaꞌei, Me ꞌasinepücatimate xüca
ꞌaxa tiyurieneni. ꞌIcü xeicüa necatinimaica ne. ꞌAna
nepacüpecai, hicürixüa nepeuniere.
\v 26 Hicü müpaü metenitahüave, Que masiꞌuyuri. Que
matiunieritüa.
\v 27 Müpaü tinivarutaꞌeiya, Meripai
yanepütixeꞌutahüavixü, xepücaheuꞌenana. Que cuxi
xeteꞌenacu tavari. Xemeta teyüꞌüquitüvametemama
xecateꞌacünicu.
\v 28 Müme ꞌaxa mepüteꞌitahüavixü müpaü
meteꞌicühüavetü, ꞌEcüsü hesüana mieme
tiyüꞌüquitüvame pepühücü. Tame Muisexisüa miemete
teyüꞌüquitüvamete tepühüme.
\v 29 Tame tecatenimaica Cacaüyari mütitahüavixü
Muisexi. ꞌIcü püta ꞌasitepücatemate haque memieme.
\v 30 Tevi müpaü tivarutaꞌei, Camüte, ꞌicü pümarive.
Xeme ꞌasixepücatemate haque memieme, peru
pünesiꞌanutanieritüa ne.
\v 31 Tepütemate Cacaüyari mücavaꞌenie ꞌaxa memüteyurie.
Masi xüca tevi Cacaüyari ꞌayexeiyani, xüca yaticamieni
tita mütinaque Cacaüyari, caniꞌeniecamücü ꞌiya.
\v 32 Sutüapai hicüque pücaxasiva quename tevi
ꞌenutanieritüa que müꞌane ꞌacüpetü mutinuivaxü.
\v 33 Xüca ꞌicü Cacaüyarisüa camiemetünique,
pücayüveniqueyu ꞌasimütiyurieni.
\v 34 Müme meteꞌitaꞌei, Cari ꞌecü ꞌaxa petiyurienetü
peputinuivaxü yemecü. ꞌEcü que petatiꞌüquitüa tame.
Tacua mecanenuyehüani.
\s Yuꞌiyarisie que memüteꞌacücüpe teüteri
\p
\v 35 Mericüsü caniuꞌena Quesusi quename tacua
mehenuyehüa. ꞌItaxeiyaca müpaü niutayüni, ꞌEcü yuri
petiꞌerie que müꞌane Yuri Tevi mühücüsie.
\v 36 ꞌIya titaꞌei, Tiꞌaitame, que püpaicü yuri
nemütitaꞌerienicü hesiena.
\v 37 Quesusi titahüave, Pepixei. Que müꞌane ꞌahamatü
müticuxata, mücü necanihücütüni.
\v 38 ꞌIya tiutayü, Yuri nepütiꞌerie, Tiꞌaitame ꞌacu.
Nenevieri nipitüaniri.
\v 39 Quesusi müpaü niutayüni, Ne necaninuani ꞌena cuiepa
nemüvapatacü, memücaheuneniere memanutanenierenicü,
memeuneniere meꞌacücüpetü memacünecü.
\p
\v 40 Mericüsü Pareseusixi hipatü hamatüana memuꞌuvacai
ꞌicü meniuꞌenieni. Müpaü metenitahüave, Tamerita
teteꞌacücüpe.
\v 41 Quesusi müpaü tivarahüave, Xüca xeꞌacücüpenique,
mücücü xehesie pücarahüivaniqueyu. Masi hicü müpaü
xeputiyuane quename xeheuneniere. ꞌAyumieme ꞌapuve xehesie
que mürahüiva.
\c 10
\s Muxasi vacuraru hepaüsita ticuxatatü, que
mütiꞌüquitacai
\p
\v 1 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, que müꞌane
quitenie mücaheutahani muxasi vacuraruta, huteicü püta
meutimaque, mücü tinavayame canihücütüni
catininavamücü.
\v 2 Que müꞌane quitenie meutahani, muxasi
canivahüvemetüni.
\v 3 ꞌIparevivame quitenie catineuyepivani hesiena mieme.
Muxasi mecanimaica niuquieyasie. Yuxexuime püvarahüave
yumuxasi que memüteteteva, nivaranuyevitüni.
\v 4 Quepaucua yumuxasi yunaime müvaranuyevitü, mücü
varanuhaitüiyatü caniumieni. Muxasi ꞌutümana
mecaniveiyani niuquieyasie memimatecü.
\v 5 Cuyeicame mepücaꞌanucuveiya, meniyutaꞌunacuni püta
cuꞌuvamete vaniuquisie memücavamatecü.
\p
\v 6 Quesusi ꞌicü ꞌüquisica xatatü müpaü
tinivacuxaxatüvacaitüni. Müme ꞌasimepücatehetima tita
mütihücütücai mütivacuxaxatüvacai.
\s Quesusi muxasi vahüveme ꞌaixüa mütiucaꞌiyari mühücü
\p
\v 7 ꞌAyumieme tavari müpaü niutayüni Quesusi, Niuqui
caniseüyeni que nemütixecühüave, ne muxasi
necanivaquitenietüni.
\v 8 Yunaitü memuꞌaxüa necanuavecacu cuxi ne, tenavayamete
mecanihümetüni, menivanavatüveni. Muxasi mepücavaruꞌeni
masi.
\v 9 Ne necaniquitenietüni. Necümana xüca tevi heutahani,
nitavicueisitüariemücü. Neutahamücü nivayeyeicamücü,
macusiüraüye netamariecaxüamücü.
\p
\v 10 Tinavayame vanavamütü vacuimütü vataꞌunamütü
xeicüa caniꞌaxeni. Ne püta necaninuani tucari
memexeiyanicü, ꞌanuyuhayevame memexeiyanicü.
\v 11 Ne tiꞌüviyame ꞌaixüa nemütiucaꞌiyari
necanihücütüni. Tiꞌüviyame ꞌaixüa mütiucaꞌiyari
yutucari niyetuani muxasi vahesie mieme.
\v 12 Tiꞌivame, que müꞌane mücavahüveme, muxasi
mücavacusiyari, mücü canixeiyani ꞌürave ꞌaꞌamieme.
Mücü muxasi nivacuꞌeꞌeirivani niyutaꞌunani. ꞌÜrave
nivativiyamücü nivataxüriexüamücü.
\v 13 ꞌIya mütiꞌivamecü xeicüa pücayucuerivayurie muxasi
vahepaüsita.
\p
\v 14 Ne necatiniꞌüviyametüni ꞌaixüa nemütiucaꞌiyari.
Nemuxasima nepüvamate, mümeta menetemate nemuxasi,
\v 15 yaxeicüa neꞌuquiyari münetimatepaü, ne nemimatepaü
neꞌuquiyari. Netucari necaniyetuani muxasi vahesie mieme.
\v 16 Hipameta muxasi nepüvarexeiya ꞌicü xei curaruyarita
memücamiemete. Neuyeveca nemüvaꞌatüani mümeta. Neniuqui
mecaniꞌeniecuni. Xeime mehexeiyatü tiꞌüviyame, xei
curaruyari mehexeiyatü mecanacünicuni.
\p
\v 17 ꞌAyumieme neꞌuquiyari caneninaquiꞌerieca netucari
nemüyetuacü tavari nemitanaquiꞌerienicü.
\v 18 Xevitü pücanesinavairieni, necümana püta
necaniyetuamücü. Heiserie necanexeiyani nemiyetuanicü,
heiserie nerexeiyata tavari nemitanaquiꞌerienicü. ꞌIpaü
neꞌuquiyari canetiniuꞌaitüani.
\p
\v 19 Mericüsü tavari hixüata meniyusana Huriyusixi ꞌicü
niuquieyacü.
\v 20 Yumüiretü müme müpaü meniutiyuanecaitüni, Cari
cacaüyari ꞌaxa müꞌane caninüca ꞌiya, pücayumate.
Titayari xeteꞌiꞌenie.
\v 21 Hipatüta meteꞌutiyuanecai, ꞌIcü niuquieya,
cacaüyari ꞌaxa müꞌane minüꞌü capüniuquieya. Cacaüyari
ꞌaxa müꞌane que tiyüve müvaranutanieritüani
memacücüpe.
\s Huriyusixi que memüteꞌixaniꞌeri Quesusi
\p
\v 22 Mericüsü ꞌana ꞌixüarari nayeꞌani quepaucua
hehecuame memayeitüvacai Querusaremesie.
Niuhaütücaitüni.
\v 23 Quesusi tuqui curaruyarita niyeyeicacaitüni Sarumuni
ꞌetüpivarieyatüa.
\v 24 Hicü Huriyusixi ꞌauriena meniyucuxeürieni. Müpaü
metenitahüave, Quepaümexa pepütasiꞌiyaritüaca. ꞌEcü
xüca pecürisitutüni, heiseriemecü quetatineutaxatüa.
\v 25 Quesusi tivarutaꞌei, Yanepütixeꞌutahüavixüri,
haquevasü yuri xepücateꞌerie. ꞌIcü tita nemütiyuriene
neꞌuquiyarisüa nemiemetütü, mücü nehepaüsita
catinihecüatani.
\v 26 Masi yuri xepücateꞌerie, nemuxasi vahesie
xemücamiemetecü, que nemütixecuxaxatüvacai.
\v 27 Nemuxasi mepünesiꞌenie, neta nepüvamate,
mecaneniuveiyani.
\v 28 Tucari mücaxüve nenivapitüaca. Hasuacuari
mepücataꞌunarieni. Xevitü pücavativiya nesinavairienique
nemamasie.
\v 29 Neꞌuquiyari müme münesiyetuiri, mücü yemecü
canitürücaüyeni, hipatü yunaitü mecatürücavicacu.
Xevitü pücayüve müvativiya ꞌinavairienique neꞌuquiyari
mamayasie.
\v 30 Ne neꞌuquiyarimatü tenitaxevini.
\v 31 Hicü Huriyusixi tavari tetexi meniutitücü
meꞌituaxaque.
\v 32 Quesusi müpaü tinivarutahüave, Camü vaüca
nepüxeꞌuxeisitüa ꞌuximayasica ꞌaixüa müꞌanene
neꞌuquiyarisüa mümieme. Que ꞌaneme ꞌuximayasicacü
xepünesituaxa.
\v 33 Huriyusixi müpaü meteꞌitaꞌei, ꞌUximayasica ꞌaixüa
müꞌanecü tepücamasituaxa, ꞌaxa pemutainecü püta
tepümasituaxa. ꞌEcü tevi pehücütütü cacaüyari
penaꞌayeitüvani.
\v 34 Quesusi müpaü tivarutaꞌei, Camü ꞌipaü careꞌuxa
xeꞌinüari niuquiyarisie, Ne xemücacaüyarixi neputayü.
\v 35 Xücari cacaüyarixi varutaterüva müme vahesüa
munua Cacaüyari niuquieya, xücari ꞌutüarica cayüveni
mayeyeitüarieni,
\v 36 ꞌiya neꞌuquiyari mipataxü yuhesie mieme, cuiepa
meiyenüꞌa, quename ꞌaxa ꞌutaine queri xeꞌutiyuane
hepaüsitana, müpaü nemutayücü, Cacaüyari
necaninuꞌayatüni.
\v 37 Xüca yanecatiyurieneni neꞌuquiyari que mütiyuriene,
yuri xepücanetetaꞌeririeni.
\v 38 Me xüca yanetiyurieneni, sepa yuri xemücaneteꞌeririe
ne, tita nemütiyurienesie püta yuri xequeteneꞌerieca
müpaü xemütetimanicü quename neꞌuquiyari nehesie tiviya,
neta neꞌuquiyarisie netiviya.
\v 39 Hicü tavari menicuvautüvecaitüni meꞌiviyaque.
Mücü neyani mecaꞌiviyavecacu.
\p
\v 40 Mericüsü mana neyani tavari Curutani ꞌanutaüye
haque Vani meripai mütiꞌüyanecai. Mana niyuhayeva.
\v 41 Yumüiretü hesüana meniꞌaxecaitüni. Müpaü
meniutiyuanecaitüni, Vani ꞌinüari pücatiuyuri. Naime que
müticuxatacai Vani ꞌicü tevi hepaüsita, yuri
canainecaitüni.
\v 42 Mana yumüiretü yuri meteniutaꞌerieni hesiena.
\c 11
\s Rasaru que mütiumü
\p
\v 1 Mericüsü tevi catinecuyecaitüni Rasaru titevatü,
Vetaniya mecatei, Mariya quiecariena Maritata Mariya
müꞌivayatücai quiecariena quiecametütü.
\v 2 ꞌIya Mariya canihücütücaitüni que müꞌane Tiꞌaitame
mucaviri visi muꞌüacü, quetateya mucavasiüxaxü
yücüpacü. ꞌIya ꞌivaya Rasaru recuyecai.
\v 3 Hicü ꞌivamama ꞌucari niuqui mecaneitanüꞌairieni
Quesusi yameꞌutiyuatü, Tiꞌaitame neuxei, ꞌiya que müꞌane
peminaquiꞌeri tinicuyeni.
\v 4 Quesusi ꞌuꞌenaca müpaü niutayüni, ꞌIcü cuiniya
mümünicü pücaꞌayumieme. Masi Cacaüyari visi ꞌanetü
mayeitüarienicü pühücü, Cacaüyari Nuꞌaya visi ꞌanetü
mayeitüarienicü mücü cuiniyacü.
\v 5 Quesusi nivanaquiꞌeriecaitüni Marita ꞌivayata
Rasaruta.
\v 6 ꞌAyumieme quepaucua muꞌenaxü quename recuyecai, mana
niyuhayeva huta tucari haque meyeicacai.
\v 7 ꞌAna müpaü tinivarutahüave teyüꞌüquitüvamete
ꞌariquemüca, Cümü tavari Cureya tepuhu.
\v 8 Teyüꞌüquitüvamete müpaü meteꞌicühüave,
Tiꞌüquitame, xique Huriyusixi mepümasicuvautüvecai
memasituaxaque. Tavari petimie ꞌuma.
\v 9 Quesusi müpaü tivarutaꞌei, Camü tamamata heimana
huta hurayari carexeiya xei tucari. Xüca hecüaripa
ꞌuyeicani tevi, pücaꞌutiꞌücamüre, ꞌena cuiepa mieme
hecüariya müxeiyacü.
\v 10 Xüca yüvipa ꞌuyeicani pütiquetamüre hecüariya
mümavecü hesiena.
\v 11 Müpaü niutayüni. ꞌArique müpaü tinivarutahüave,
ꞌIya teminaquiꞌeri Rasaru canecusuni. Ne nepümie
nemenutahütüanicü.
\v 12 Teyüꞌüquitüvamete müpaü meteꞌitahüave,
Tiꞌaitame, camü xüca hecusuni pütavicueisitüarieni.
\v 13 Quesusi müpaü putayü memücü. Müme cusutü
meꞌuxipi haineme mepüꞌeriecai.
\v 14 Hicü ꞌayumieme Quesusi müpaü tinivarutahüave
heiseriemecü, Pemü Rasaru.
\v 15 Mana nemücaheyeicacaicü neꞌiyari ꞌaixüa puyü
xehesie mieme, yuri xemütetaꞌerienicü. Masi tepuhu
hesüana.
\v 16 Hicü Tumaxi Vavari mütitevacai müpaü
tinivarutahüave hipame teyüꞌüquitüvamete, Cümüri
tepuhu hamatüana temecuinicü tametari.
\s Quesusi vaꞌuitüvame mühücü tucari mühücü
\p
\v 17 Mericüsü Quesusi henuaca müpaü tiniutimarieni
quename Rasaru nauca tucari yuriecairi teuquiyapa yecaitü.
\v 18 Vetaniya Querusareme nehuracaitüni, haica
quirumetüruyari xeicüa petevacai.
\v 19 Huriyusixi yumüiretü meniuꞌaxüani Marita Mariya
vahesüa memüvanütüanicü vaꞌiva hepaüsita.
\v 20 Hicü Marita quepaucua mütiutamari quename Quesusi
nuaximecai, neicunaque. Mariyari quita nayecateitüni.
\v 21 Hicü Marita müpaü tinitahüave Quesusi, Tiꞌaitame,
xüca ꞌena peꞌuyeicanique, neꞌiva pücamüniqueyu.
\v 22 Hicürita nepütimate nai pemütitavavirieni
Cacaüyari, Cacaüyari pümasipitüani.
\v 23 Quesusi müpaü titahüave, ꞌAꞌiva nanucuquemücü.
\v 24 Marita müpaü titahüave, Ne nepütimate manucuqueni
tucari ꞌayeꞌayu quepaucua mütapare, quepaucua memanucuꞌuni.
\v 25 Quesusi müpaü titahüave, Ne necanihücütüni
vaꞌuitüvame, tucari netihücüta. Que müꞌane nehesie yuri
mütiꞌerie, sepa mümüqui, canayeyuricamücü.
\v 26 Yunaitü memayeyuyuri, nehesie yuri memüteꞌerie,
hasuacuari mepücacuini. ꞌIpaü yuri petiꞌerie ꞌecü.
\v 27 Müpaü titahüave, Hü Tiꞌaitame. Ne yuri
necatiniꞌerieca ꞌecü pemücürisitu, ꞌecü Cacaüyari
Nuꞌaya cuiepa ꞌumamie pemühücü.
\s Quesusi que mütiutasua haque memeicateuquixü Rasaru
\p
\v 28 Müpaü ꞌutayüca neyani. Yühücüate meꞌayetecacu
nitahüave yuꞌiva Mariya, müpaü tinitahüave ꞌavie,
Tiꞌüquitame caninuani. Pümasitahüave.
\v 29 Mücü ꞌuꞌenaca cuitüva nanucuqueni, hesüana neyani.
\v 30 Quesusi quiecarisie pücanuavecai. Manari cuxi
niutivecaitüni Marita menucunaquixüsie.
\v 31 Hicü Huriyusixi Mariyamatü memayetecai quita,
meminütüacai, meꞌixeiyaca Mariya cuitüva ꞌanucuquecu
heyacu, mecaneiveiya, teuquiyapa metüa mana tasuanique
metecuꞌerivatü.
\p
\v 32 Hicü Mariya quepaucua munua Quesusi manutivecaisie,
ꞌixeiyaca, hetüana niutitunumaqueni müpaü ticühüavetü,
Tiꞌaitame xüca ꞌena peꞌuyeicanique neꞌiva pücamüniqueyu.
\v 33 Quesusi quepaucua mixei ꞌiya ꞌutasuacame Huriyusixi
hamatüana memuꞌaxüa meꞌutisuaname, yuꞌiyarisie
niyumuinanecaitüni, niyuꞌuximatüacaitüni.
\v 34 Müpaü niutayüni, Haque xepeicateuquixü. Müpaü
meteꞌitahüave, Tiꞌaitame quenayeꞌa queneuxeiya.
\v 35 Quesusi niutasuani.
\v 36 Huriyusixi ꞌayumieme müpaü meniutiyuanecaitüni,
Neuxei que tinaquiꞌeriecai.
\v 37 Hipatü müme meteꞌutiyuane, ꞌIcü menutanieritüa
macüpe, catiyüveniqueyu mipitüanicü ꞌicüta
mücamünicü.
\s Rasaru que müranucuquetüari
\p
\v 38 Hicü Quesusiri tavari yumuinatü yuꞌiyarisie
teuquiyapa ninuani. Mücü caniterütücaitüni, tetecü
tineunacaitüni quitenie.
\v 39 Quesusi müpaü niutayüni, Xequeneuhüva tete. Müqui
ꞌivaya Marita müpaü titahüave, Tiꞌaitame, pucuriꞌüari.
\v 40 Quesusi müpaü titahüave, Müpaü
necamatiutahüavixü, xüca yuri petitaꞌerieni
pecanixeiyamücü que mütimarive Cacaüyari.
\v 41 Hicü tete mecaneuhüani. Quesusi heutiniereca müpaü
niutayüni, Neꞌuquiyari, pamüpariyusi necamanipitüaca
pemünesiꞌuꞌenicü.
\v 42 Nesü nepütimaicai ꞌaheyemecü pemünesiꞌenie, masi
teüteri neꞌaurie memütiꞌu vahesie mieme, müpaü
neputayü, yuri memütetaꞌerienicü quename penesiheyenüꞌa
ꞌecü.
\v 43 Müpaü ꞌutayüca carima niutahiva, Rasaru,
quenevayeyeꞌa haitü.
\v 44 Mümüquicai nivayeyani ꞌixuriquitecü ꞌeimetü
quetateyasie mamateyasie. Hüxiena panucuhüacai tuvaxacü.
Quesusi müpaü tinivarutahüave, Xequeneuxüna.
Xequeneupitüa müyemiecü.
\s Que memüteꞌimieniquecai Quesusi
\r (Mateu 26:1‑5; Maricuxi 14:1‑2; Rucaxi 22:1‑2)
\p
\v 45 Hicü Huriyusixi yumüiretü Mariyasüa memuꞌaxüa
memunenierixü que mütiuyuri, yuri mecateniutaꞌerieni
hesiena.
\v 46 Masi hipatü müme Pareseusixi vahesüa menecüne.
Metenivaretaxatüani que mütiuyuri Quesusi.
\v 47 ꞌAyumieme maraꞌacate memühüritüariecai Pareseusixi
vahamatü meniyucuxeürieni meyuꞌenienique. Müpaü
meteniyutahüave, Quesü teteyurieni. ꞌIcü tevi vaüca
ꞌinüari tiniyurieneni.
\v 48 Xüca teꞌipitüaca müpaü mütiyurieneni, yunaitü
yuri mecatenitaꞌericuni hesiena. ꞌAnari Xumatari
meniꞌaxüacuni, mepütasinavairieni ꞌicü ꞌena, tateüterima
mepütasinavairienita.
\v 49 Xevitü müme Caipasi mütitevacai, maraꞌacametütü
mühüritüariecai mücü viyarisie, müpaü
tinivarutahüave, Xeme ꞌasixepücatemate.
\v 50 Müpaü xepücatehetimaivave masi ꞌaixüa müyünicü
tahesie mieme, xevitü tevi mümünicü teüteri vahesie
mieme, capa meheuyevenicü tateüterima.
\v 51 Müpaü pücaꞌutayü yücümana. ꞌIya viyarisie
maraꞌacame mühüritüarie mühücütücaicü
yacatinicuxatacaitüni quename Quesusi vateüterima vahesie
mieme müniquecai.
\v 52 ꞌIya vateüterima vahesie mieme xeicüa
pücamüniquecai, masi pümüniquecai müvacuxeürienicü
Cacaüyari nivemama memeutaxüriexüa memüyutaxevirecü.
\v 53 Hicü ꞌiya tucarisie menisutüani meyuꞌenietü
memimienicü.
\p
\v 54 Hicürita Quesusi teüteri vahürüpa
pücaꞌuyeicacairi Huriyusixi vasata. ꞌIya cuieyarisie püta
macumave ꞌaurie neyani, quiecari ꞌEpüraini müracutevasie.
Mana niyuhayeva teyüꞌüquitüvamete vahamatü.
\p
\v 55 Mericüsü Huriyusixi vaꞌixüarari Pasicua mütiteva
nahuracaitüni. Yumüiretü ꞌesimüyeyeusie quiecatari
menecüne Querusareme ꞌixüarari casutüarievecacu cuxi
memüyuꞌitienicü.
\v 56 Menicuvautüvecaitüni Quesusi. Tuqui curaruyarita
meꞌayeꞌutü müpaü meteniyücühüavecaitüni, Que
xetecuꞌeriva, xüca haꞌixüaramieni ꞌiya.
\v 57 Maraꞌacate memühüritüariecai Pareseusixi vahamatü
müpaü mecateniuꞌaita, xüca tevi retimanique haque
meyeicacai, mitahecüataniquecai memiviyacü.
\c 12
\s Vetaniyasie ꞌuca visi muꞌüa que müticavirie Quesusisie
\r (Mateu 26:6‑13; Maricuxi 14:3‑9)
\p
\v 1 Hicü ꞌataxeime tucari heuyevecacu Pasicua mayeꞌanicü,
Quesusi Vetaniya ninuani haque Rasaru manucatei, Quesusi
menucuquetüa müquite vasata.
\v 2 Hicü mana menivarucuxeürieni hamatüana
memütecuanicü. Marita nivapareviecaitüni. Hamatüana
mematecai, xevitü Rasaru canihücütücaitüni.
\v 3 Hicü Mariya naru visi muꞌüa canücame vaüca
mürayeꞌaxe neꞌüni, merie quiruyaripaü paümeme. Quesusi
quetayasie nicavirieni. Quetaya niucavasiüxa yücüpacü.
Naisari quita visi tiniuyeꞌüacaitüni narucü.
\v 4 Hicü teyüꞌüquitüvametemama xevitü, Cura
ꞌIsicariutitanaca, miyetuaniquecai, müpaü niutayüni,
\v 5 Titayariri catiutuiya ꞌicü visi muꞌüa haica
sienituyari ꞌinüariyaricü, müvaꞌüitüanicü memümamave.
\v 6 Müpaü niutayüni memümamave müvaraꞌerivacaicü
pücatixaü, masi mütinavayametücaicü püta müpaü
tiutayü. ꞌIya vatumini maname ꞌahanatü, tita hesiena
mütiucaxüri nivatiꞌüvecaitüni.
\v 7 Quesusi müpaü niutayüni, Quetineuhayeva. ꞌIpaü
catiniuyurieni neteuquiya tucarisie mieme mayeꞌaximecü.
\v 8 Yuheyemecü yuhesüa xecanivarexeiyani memümamave. Ne
püta xepücanesihexeiya yuheyemecü.
\s Que memüteꞌimieniquecai Rasaru
\p
\v 9 Hicü Huriyusixi yumüiretü meteniutamarieni quename
muva hayecatei. Quesusicü xeicüa mepücaꞌaxecai, Rasaruta
mexeiyaque müquite vasata menucuquetüacü
meniꞌaxecaitüni.
\v 10 Hicü maraꞌacate memühüritüariecai meyuꞌenieca
ꞌaxeicüa meniutiyuani quename Rasaruta memieniquecai
\v 11 yumüiretü Huriyusixi cümana memecücü, Quesusisie
yuri memüteꞌutaꞌericü.
\s Que müreutaha Querusaremesie
\r (Mateu 21:1‑11; Maricuxi 11:1‑11; Rucaxi 19:28‑40)
\p
\v 12 Mericüsü ꞌuxaꞌarieca yumüiretü teüteri
ꞌixüaramete meniuꞌenanani quename Quesusi ꞌuhamiecai
Querusareme.
\v 13 Parapa mamateya meꞌuhapatü menecüne meheinaquiyuca.
Müpaü meteniuhivacaitüni,
\q Quetaneutavicueisitüa ꞌaixüa.
\q ꞌAixüa queticühüavarüvani
\q Que müꞌane Tiꞌaitamesüa miemetütü ꞌumamie hepaüsita
\q ꞌIxaherisixi tatiꞌaitüvame hepaüsita.
\m
\v 14 Hicü Quesusi puxu ꞌutaxeiyaca hesiena nanutiyerüni,
que müreꞌuxa,
\q
\v 15 Siyuni quiecame nuꞌaya, pepücaheumaca.
\q Camü ꞌiya mümatiꞌaitüa ꞌucanamieni
\q Puxu nunusisie ꞌacaitü.
\p
\v 16 Teyüꞌüquitüvametemama ꞌicü mepücahetimaivavecai
meripai. Quepaucuari visi ꞌanetü matüa Quesusi, ꞌanaque
mecanayeꞌerieni müpaü müreꞌuxa hepaüsitana, müpaü
memiyuri.
\p
\v 17 Mücü teüteri hamatüana memeꞌuvacai quepaucua
mitahüavixü Rasaru müvayeyanicü teuquiyata, quepaucua
menucuquetüa müquite vasata, mümerita
mecanihecüatacaitüni.
\v 18 ꞌAyumieme teüteri meneinaquiyuni memuꞌenanacü
quename ꞌicü ꞌinüari tiuyuri.
\v 19 Hicü Pareseusixi müpaü meteniyücühüavecaitüni,
Xepüneniere ꞌasixemücayüvave. Camü yunaitü cuiepa
memütama ꞌutümana menecüne.
\s Cüriyecusixi que memüteꞌicuvautüvecai Quesusi
\p
\v 20 Mericüsü teüteri memuꞌaxüa ꞌixüararipa
meyutanenevienique, hipatü müme
mecanicüriyecusixitücaitüni.
\v 21 Müme Piripesüa meniuꞌaxüani Vesairasie Carereya
cuieyarisie mecateisüa. Mecanitaꞌivaviya yameꞌutiyuatü,
Neuxei, Quesusi tepüxeiyaqueyu.
\v 22 Piripe neyani. Nitahüave ꞌAtürexi. Hicü ꞌAtürexi
Piripematü menecüne. Müme menitahüave Quesusi.
\v 23 Quesusi nivarutaꞌeiya yaꞌutaitü, Tucari nayeꞌaniri
Yuri Tevi nehücütütü visi neꞌanetü nemayanicü.
\v 24 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, xüca
türicu ꞌimüariyari caꞌucateuquiyani cuiepa ꞌucaveca,
yuxaüta niyuhayeva xeicüa. Mesü xüca ꞌucateuquiyani,
vaüca canititacaimücü.
\v 25 Que müꞌane yutucari münaquiꞌeri
canitatümaiyamücü. Que müꞌane ꞌena cuiepa yutucari
müꞌuxiveꞌerie, yuheyemecü caneixeiyacamücü,
pücaxüveni.
\v 26 Xüca tevi nesiparevivame yüaneni, quenesiheveiya ne.
Haque nemeyeicani, manarita caniuyeicamücü nesiparevivame.
Xüca tevi nesiparevivame yüaneni, neꞌuquiyari ꞌayeꞌame
niꞌeriecamücü ꞌiya.
\s Quesusi que mütimüniquecai que mainecai
\p
\v 27 Hicüri neꞌiyari niyumuinaneni. Queri neꞌutaineni.
Neꞌuquiyari, queneneutavicueisitüa ꞌicü tucarisie que
nehaineniqueyu. Masi ꞌicü ꞌayumieme necaninuani ꞌena
cuiepa.
\v 28 Neꞌuquiyari, visi peticühüavarüvatü
quenaꞌayeitüa. Hicü xevitü niutaniuni taheima müpaü
ꞌutaitü, Neri visi neticühüavarüvatü nepaneyeitüave,
tavarita müpaü necatiniyuriemücü.
\v 29 Teüteri yumüiretü mana memütiꞌucai memuꞌenana
müpaü meniutiyuanecaitüni, Camü necutürarücani.
Hipatüta meteꞌutiyuanecai, Xüari niuqui tuayame
pitahüavixüri.
\v 30 Quesusiri müpaü tinivarutaꞌeiya, ꞌIya nehesie mieme
pücaꞌutaniu, xehesie mieme püta putaniu.
\v 31 Hicürixüa ꞌena cuiepa memütama nivatahüavimücü
ꞌisücame. Hicürixüa ꞌiya mütivaꞌaitüva cuiepa memütama
tacua nanuyehüiyamücüri.
\v 32 Ne xüca cuie heima neꞌanucuhanieni, yunaime
necanivarahapamücü nehepa.
\v 33 Müpaü niutainecaitüni tihecüatatü que
mütimierieniquecai.
\v 34 Teüteri ꞌayumieme müpaü metenitaꞌeiya, Tame
ꞌinüari niuquiyaricü tecaniuꞌena quename ꞌiya Cürisitu
yuheyemecü yuhayeva. Que pehaine meuyevese Yuri Tevi
manucuhanienicü pemaine. Que püpaicü ꞌicü Yuri Tevi
mütiteva.
\v 35 Quesusiri ꞌayumieme müpaü tinivarutahüave,
Yareutevitü cuxi xeicüa hecüariya xesata
caniuyeicamücü. Mexi hecüariya xehexeiya xequeneuꞌuvani,
yüriya capa xehaꞌivacü. Que müꞌane yüvipa muyeica
ꞌasipücatimate que mütimie.
\v 36 Mexi hecüariya xehexeiya, yuri xequeteneꞌerieca
hecüariyasie, hecüaripa miemete xemacünecü.
\p Müpaü tinicuxatacaitüni Quesusi. ꞌArique heyaca
niyutiꞌavieta memücaheitaxeiyacü.
\s Huriyusixi yuri que memücateꞌeriecai
\p
\v 37 Sepasü müya paümeme ꞌinüari mütiyurienecai
vahüxie, yuri mecacateniꞌeriecaitüni hesiena.
\v 38 Müpaü catinayeꞌani Quisariyaxi tixaxatame niuquieya
müpaü mutayücü,
\q Tiꞌaitame quepai yuri pütitaꞌeriri taniuqui.
\q Quepai püxeisitüarie Tiꞌaitame türücariyaya.
\m
\v 39 ꞌAyumieme mepücayüvavecai yuri memütetaꞌerienicü,
tavari müpaü mutayücü Quisariyaxi,
\q
\v 40 Nivaracüpiriya vahüxita,
\q Nivaruseiriya vaꞌiyarisie,
\q Capa yuhüxicü meheunenierenicü,
\q Capa yuꞌiyarisie meteyücühüavenicü,
\q Capa taꞌaurie meꞌaxürienicü nemüvaranayexürienicü.
\m
\v 41 Müpaü niutayüni Quisariyaxi quepaucua mixei visi
que müꞌanecai, quepaucua hepaüsitana müticuxatacai.
\p
\v 42 Siepüresü hipatü teüteri vaꞌuquiyarima yumüiretü
yuri mecateniutaꞌerieni hesiena. Pareseusixi vacü
mepücayuhecüatacai capa tuquita meꞌanuyeveiyarienicü.
\v 43 Vaüca nivanaquecaitüni teüteri ꞌaixüa
memütevacühüavenicü, ꞌesiva xeicüa vanaquecacu
Cacaüyari püta ꞌaixüa mütivacühüavenicü.
\s Quesusi niuquieya que mütivaranutaxürieni teüteri
\p
\v 44 Hicü Quesusi müpaü tiniuhiva, Que müꞌane nehesie
yuri mütiꞌerie, nehesie xeicüa yuri pücatiꞌerie. Masi que
müꞌane münesiheyenüꞌasie yuri tiniꞌerieca.
\v 45 Que müꞌane münesixeiya, canixeiyani ꞌiya
münesiheyenüꞌa.
\v 46 Ne nehecüariyatütü cuiepa necaninuani yunaitü yuri
memüteꞌerie nehesie yüvipa memücayuhayevacü.
\v 47 Xüca tevi ꞌicü ꞌuꞌenieni que nemüticuxata, xüca
yacaticamieni, ne nepücaꞌixaneta. Cuiepa memütama
nevataxanetaque nepücanua, cuiepa memütama
nevatavicueisitüanique püta necaninuani.
\v 48 Que müꞌane münesixaniꞌeri, neniuqui
mücaꞌutanaquiꞌeri, caneixeiyani que müꞌane mixaneta.
Mücü neniuqui que nemutayü, mücü canitaxanetamücü,
tucari ꞌayeꞌayu quepaucua mütapare.
\v 49 Ne necümana ꞌasinepücaticuxata. Masi ꞌiya
münesiheyenüꞌa neꞌuquiyaritütü, canetiniutaꞌaitüani que
nemutaineni que nemüticuxatani.
\v 50 Ne necatinimaica tita mütiꞌaita ꞌiya, tucari
mücaxüve mühücücü. Tita nemüticuxata ne, neꞌuquiyari
que münetiutahüavixü, müpaü necatinicuxatani.
\c 13
\s Quesusi que mütivaruhauxina teyüꞌüquitüvamete
vaquetasie
\p
\v 1 Mericüsü Pasicua ꞌixüarari pücasutüarievecai cuxi.
Quesusi catinimaicaitüni tucarieya mayeꞌa müyupatacü ꞌena
cuiepa müyemiecü yuꞌuquiyarisüa. Yuhesüa miemete cuiepa
memütama que mütivanaquiꞌeriecai, ꞌayeꞌarücamecü
nivanaquiꞌeriecaitüni.
\v 2 Hicüsüari metenicuacaitüni. Cauyumarieri müpaü
tiniꞌiyaritüani Cura ꞌIsicariutitanaca Simuni nuꞌaya
miyetuanicü Quesusi.
\v 3 Mericüsü Quesusi müpaü tinimaicaitüni ꞌuquiyarieya
nai mütiyetuiri mamayasie. Cacaüyarisüa meyetüacü
timaitü, Cacaüyarisüa müyemiecü timaitü,
\v 4 nanucuqueni mexa ꞌaurie macatei. Herie mieme
yuꞌixuriqui ꞌanutihünaca vasiüxame ꞌanuhurieca
nayühüani.
\v 5 Ha ꞌacatuaca pateyusie, nisutüani vahauxinatü
teyüꞌüquitüvamete vaquetasie, vacavasiüxatü
vasiüxamecü cümana mayühüacü.
\p
\v 6 Hicü Simuni Pecuru manucatei ninuani. Mücü
tinitahüave, Tiꞌaitame, ꞌecü penetihauxina nequetasie.
\v 7 Quesusi müpaü titaꞌei, Ne tita nemütiyuriene
ꞌasipepücatimate hicü, ꞌariquemücaque pecaneitimaimücü.
\v 8 Pecuru rehüave, Hasuacuari pepücanesihauxinani
nequetasie. Quesusi müpaü titaꞌei, Xüca
necamasihauxinani, ꞌahesie pücatinaqueni nehepaü.
\v 9 Simuni Pecuru müpaü titahüave, Tiꞌaitame, nequetasie
xeicüa pepücanesihauxinani, masi nemamasieta nemuꞌusieta
cuerietü.
\v 10 Quesusi müpaü ticühüave, Que müꞌane mecuꞌüvaxü
pücaheiyehüva hauxinarica, yuquetasie xeicüa. Masi naitü
caneuꞌitiyaca. Xemerita xecaniꞌitiyatücani, peru yunaitü
pücatixaü.
\v 11 Mücüri canimaicaitüni quepai miyetuaniquecai.
ꞌAyumieme yunaitü xemücaꞌitiyatüca niutayüni.
\p
\v 12 Vaquetasie varuhauxica, yuꞌixuriqui herie mieme
ꞌanacatüca, mana ꞌayerüca, hutarieca müpaü
tinivarutahüave, Xetemate tita nemütiuyuri xehesie mieme.
\v 13 Xeme Tiꞌüquitame Tiꞌaitame xepüneteꞌuterüva.
ꞌAixüa xepaitüca nemühücücü.
\v 14 Mericüte, ne Tiꞌüquitame Tiꞌaitame nehücütütü
xüca xequetasie nexeꞌuhauxini, caneuyeveca xemeta yunaitü
xemüyutihauxinani yuquetasie.
\v 15 Xemünesiꞌüquenicü ꞌinüari necanixeꞌupitüani
xemeta müpaü xemüteyuriecacü nemüxeꞌuyuripaü.
\v 16 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, que
müꞌane vaüriyarica mütiꞌuximaya pücaheꞌiva yucusiyari
cui veꞌemetütü, ꞌiya caveꞌemetücacu. Nüꞌari pücaheꞌiva
que müꞌane meiyenüꞌa cui veꞌemetütü, ꞌiya
caveꞌemetücacu.
\v 17 Xüca ꞌipaü xetemaica, xecaniyutemamaviecacuni xüca
yaxetecahuni.
\p
\v 18 Yunaime xehepaüsita nepücaticuxata. Ne nepüxemate
quehate nemüxeꞌanuyexei. Masi müpaü netiniuyurieni
ꞌutüarica mayeꞌanicü müpaü maine, ꞌIya neꞌicuai
mücuacai yuquepusacü pünesiꞌuquesi.
\v 19 Hicüri necatinixetaxatüamücü yacatiyüvecacu cuxi,
yuri xemütetaꞌerienicü quename ne nehücü quepaucua
müpaü mütiyüni.
\v 20 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, que
müꞌane mitanaquiꞌerie que müꞌane nemanunüꞌani, mücü
caneniutanaquiꞌerieni ne. Que müꞌane münesiꞌutanaquiꞌerie
ne, ꞌiya münesiheyenüꞌa caniutanaquiꞌerienita.
\s Quesusi que mütiutahecüataxü Cura que
mütiyetuaniquecai
\r (Mateu 26:20‑25; Maricuxi 14:7‑21; Rucaxi 22:21‑23)
\p
\v 21 Müpaü ꞌutayüca Quesusi niyumuinanecaitüni
yuꞌiyarisie. Tiniutahecüata, müpaü niutayüni, Niuqui
caniseüyeni que nemütixecühüave, xevitü xeme
caneniyetuamücü.
\v 22 Teyüꞌüquitüvamete meniuyuxexeiyacaitüni
meꞌiyarixietü ꞌasimecatemaitü quepai müraxatacai.
\v 23 Xevitü tiyüꞌüquitüvame Quesusi ꞌaurie
niucateitüni Quesusi minaquiꞌeriecai.
\v 24 Simuni Pecuru ꞌayumieme nitamaviya. Müpaü
titahüave, Quepai pepüraxata quetineutahüavi.
\v 25 Mücü Quesusi ꞌaurie ꞌucaitü taꞌaurie ꞌaveca müpaü
tinitahüave, Tiꞌaitame, quepai pühücü.
\v 26 Quesusi müpaü tinitaꞌeiya, ꞌIya canihücütüni pa
tarimeyari nemiꞌüitüani neꞌitihaviyame xacüsie. Hicü pa
ꞌutihaviyaca nenucuꞌüni, niꞌüitüani Cura
ꞌIsicariutitanaca Simuni nuꞌaya.
\v 27 Pa ꞌanuꞌücu, ꞌana Cauyumarie caniviya mücü. Quesusi
müpaü tinitahüave, Que pemütiyurieni, xeiya
quetineuyuri.
\v 28 Müme mana mematecai ni xevitü ꞌasimepücatemaicai
titayari mürehüavecai.
\v 29 Cura vatumini maname mahanacaicü, hipatü müpaü
metenicuꞌerivacaitüni Quesusi mütitahüavixücü, Tita
temüteuyehüva ꞌixüararipa quetinenanaimie, tumini
müvaꞌüitüaniquecai memümamave nusu metecuꞌerivacai.
\v 30 Cura pa ꞌanuꞌüca caneyani. Niuyüvicaitüni.
\s Hecuamecü que mütiuꞌaita
\p
\v 31 Mericüsü quepaucua metüa, müpaü niutayüni
Quesusi, Hicürixüa Yuri Tevi visi ꞌanetü nayeitüarieni,
Cacaüyarita visi ꞌanetü rayeitüari hesiena tiviyatü.
\v 32 Xüca Cacaüyari visi ꞌanetü ꞌayeitüarieni hesiena
tiviyatü, Cacaüyarita yücümana visi ꞌaneme
canayeitüamücü Yuri Tevi. Cuitüva visi ꞌaneme
rayeitüani.
\v 33 Nenivema, yareutevitü xeicüa xehamatü
necaniuyeicamücü. Xenenicuvautüvecuni. Que
nemütivacühüavecai Huriyusixi, haque nemeyemie
xepücayüvave xemetaꞌaxüani neꞌutaitü, yaxeicüa
netinixehahüaveni xeme hicü.
\v 34 Hecuamecu necatinixeꞌaitüaca, xequeneyunaquiꞌerieca.
Ne que nemütixenaquiꞌeriecaipaü, xequeneyunaquiꞌerieca
yunaitü.
\v 35 ꞌIcücü yunaitü mecatenimaicacuni nehesüa miemete
teyüꞌüquitüvamete xemühüme, xüca xeyunaquiꞌerieca
yuhesie.
\s Quesusi que mütiutahecüataxü Pecuru que
mütitanenaniquecai
\r (Mateu 26:31‑35; Maricuxi 14:27‑31; Rucaxi 22:31‑34)
\p
\v 36 Simuni Pecuru müpaü tinitahüave, Tiꞌaitame, haque
pepeyemie. Quesusi müpaü titaꞌei, Haque nemeyemie
pepücayüve pemünesiꞌanuveiya hicü. ꞌArique
pepünesiꞌanuveiya.
\v 37 Pecuru müpaü titahüave, Tiꞌaitame, titayari
necatiyüve nemümasiꞌanuveiya hicü. Netucari nepüyetuani
ꞌahesie mieme.
\v 38 Quesusi müpaü titaꞌei, ꞌAtucari nehesie mieme
petiyetuanitütü. Niuqui caniseüyeni que nematicühüave,
vacana catahivavecacu, ꞌecü haicacüa pepüꞌacuꞌimavani,
quename pecanesimate peꞌutaitü.
\c 14
\s Quesusi huye taꞌuquiyarisüa meutiyune mühücü
\p
\v 1 Yuꞌiyarisie xüca xecayumuinani. Cacaüyarisie yuri
xecateniꞌerieca, nehesietari yuri xequeteneꞌerieca.
\v 2 Neꞌuquiyari quiecariena vaüca canexuaveni qui. Xüca
müpaü caꞌanenique, müpaü nepücatixecühüaveniqueyu.
Nepüyemie xehesie mieme ꞌaixüa nemeiyurienicü mana.
\v 3 Xüca neheyani, xüca xehesie mieme ꞌaixüa
neheiyurieni mana, tavari necaninuamücü, nehesüa
nenixeꞌanuvitümücü, haque nemeyeica xemeta mana
xemeꞌuvanicü.
\v 4 Haque nemeyemie xecatenimaica, huye xetemateta.
\v 5 Tumaxi müpaü tinitahüave, Tiꞌaitame, tame
ꞌasitepücatemate haque pemeyemie. Que teteꞌimani huye.
\v 6 Quesusi müpaü ticühüave, Ne necanihücütüni huye,
tita yuricü müraine netihücü, tucari netihücü. Xevitü
neꞌuquiyarisüa pücaꞌayeꞌave yuxaüta, necümana xeicüa
payeꞌave.
\v 7 Xüca xenesihetimanique, neꞌuquiyarita xepümaicaqueyu.
Hicürixüa xecaneitimani xecanixeiya.
\v 8 Piripe müpaü tinitahüave, Tiꞌaitame,
quetaneuxeisitüa ꞌaꞌuquiyari. Mücücü tepünaquiꞌaca.
\v 9 Quesusi müpaü titahüavixü, Müixa xehamatü
neꞌuyeicacacu pecaneretimaive cuxi, Piripe ꞌacu. Que müꞌane
münesixeiya, neꞌuquiyarita canixeiyani. Quepaütütü
peputaine, ꞌaꞌuquiyari quetaneuxeisitüa pemaine.
\v 10 Yuri pecatiꞌeri quename ne neꞌuquiyarisie netiviya,
neꞌuquiyarita nehesie tiviya. Que nemütixecuxaxatüva,
necümana nepücaticuxata. Neꞌuquiyari nehesie tiviyatü
müyuhayeva, mücü yacatiniyurieneni.
\v 11 Yuri xequeneteneꞌeririeca neꞌuquiyarisie
nemütiviyacü, neꞌuquiyarita nehesie mütiviyacü. Me xüca
müpaü yuri xecateꞌerieca, yanemütiyurienecü püta yuri
xequeteneꞌerieca.
\v 12 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave, que
müꞌane nehesie yuri mütiꞌeri yacatiniyurienemücü que
nemütiyuriene ne. Canenaꞌivamücü yatiyurienetü, ne
neꞌuquiyarisüa nemüyemiecü.
\v 13 Sepanetü que mütitita xemünetetavavirieni nehesüa
xemiemetetütü, ne müpaü necatiniyuriemücü, neꞌuquiyari
visi ꞌanetü mayeitüarienicü yunivesie tiviyatü.
\v 14 Xücari tixaütü xeneteꞌutavavirieni nehesüa
xemiemetetütü, ne müpaü necatiniyuriemücü.
\s ꞌIyari Mütiyupata que mütivareyenüꞌairieniquecai, que
mainecai
\p
\v 15 Xüca xenesinaquiꞌerieca, yaxequetenecahuni que
nemütiꞌaita.
\v 16 Neta nepitavavirieni neꞌuquiyari. Mücü xeime
canixepitüacamücü Titutuicametüme xehamatü muyeicanicü
yuheyemecü.
\v 17 ꞌIyari yuri maine necanixatani. Cuiepa memütama
mepücayüvave memitanaquiꞌerieni memücaꞌixeiyavavecü
memücaꞌimatecü. Xemeri xecanimaicatütü. Xeteütatü
niyuhayevani, xehesie catiniviyani.
\v 18 Ne nepücaxecuꞌeirieni nepücaxenutuita. Xehesüa
necaniꞌaxemücü.
\v 19 Yareutevitü cuxi, cuiepa memütama mepücanesixeiya.
Xeme püta xepünesixeiya. Nemayeyuricü, xemerita
xecanayeyuyuricacuni.
\v 20 ꞌIya tucari ꞌayeꞌayu, müpaü xecatenimaicacuni ne
neꞌuquiyarisie nemütiviyacü, xeme nehesie xemüteviyacü,
neta xehesie nemütiviyacü.
\v 21 Que müꞌane mimate tita nemütiꞌaita, yamüticamie,
mücü canihücütüni que müꞌane münesinaquiꞌerie. Que
müꞌane münesinaquiꞌerie, neꞌuquiyarita
caninaquiꞌeriecamücü ꞌiya. Neta netinaquiꞌerieca,
nemasiücüme nepaneyeitüani hesiena.
\p
\v 22 Xevitü Cura mücaꞌisicariutitanacatücai müpaü
tinitahüave, Tiꞌaitame que ꞌuyü pemasiücütü
pemaꞌayeitüani tame tahesie pemainecü, cuiepa memütama
vahüxie pücatixaü.
\v 23 Quesusi müpaü titaꞌei, Xüca tevi nesinaquiꞌerieca,
neniuquisie yacatinicamiemücü. Neꞌuquiyari
caninaquiꞌeriecamücü ꞌiya. Hesüana tecaniꞌaxecuni,
hesüana tenitaquicuni. Que müꞌane mücanesinaquiꞌeri,
neniuquisie yapücaticamie.
\v 24 ꞌIcü niuqui xemüꞌenie, nehesüa pücamieme.
Neꞌuquiyari münesiheyenüꞌasüa canimiemetüni püta.
\p
\v 25 ꞌIcü netinixeꞌutaxatüani xehesüa neꞌuyeicatü.
\v 26 Titutuicame, ꞌiya ꞌIyari Mütiyupata neꞌuquiyari
meiyenüꞌani nehesüa miemetüme, mücü
catinixetaꞌüquitüamücü naime. Catinixetaꞌeritüamücü
nai que nemütixecuxaxatüvacai ne.
\p
\v 27 Müpaü nepütixeꞌuhayevi, yuꞌiyarisie
xemücaꞌuximatüariecacü. Nehepaü yuꞌiyarisie
xemücaꞌuximatüariecacü nepüxepitüa. Cuiepa memütama
que memüteyupitüva nepücatixepitüa. Xeꞌiyari xüca
cayumuinaneni, xüca camamaca.
\v 28 Xeneniuꞌenieni, nemüyemie, xehesüa nemayeneni que
nemütixeꞌutahüavixü. Xüca xenesinaquiꞌeriecaque,
xecaniyutemamaviecaqueyu neꞌuquiyarisüa nemüyemiecü.
Neꞌuquiyari yemecü caniveꞌemetüni, ne hepaüna
nepücaveꞌeme.
\v 29 Hicü yanepütixeꞌutahüavixü yacatiyüvecacu cuxi,
yuri xemütetaꞌerienicü quepaucua müpaü mütiyüni.
\p
\v 30 Hicü xehamatü vaüca nepücaticuxataniri. Que
müꞌane mütivaꞌaitüva cuiepa memütama ꞌucanamieni. Tixaü
pücarexeiya nehesie timieme.
\v 31 Masi cuiepa memütama memütehetimanicü neꞌuquiyari
nemünaquiꞌerie, neꞌuquiyari que münetiuꞌaitüa, müpaü
netiniyurieneni. Xequenanucuꞌuti, cümü tepüyehuri.
\c 15
\s Quesusi tita yuricü mütinanayari mühücü
\p
\v 1 Ne nana necanihücütüni, tita yuricü mütinanayari.
Neꞌuquiyari catiniꞌüviyametüni.
\v 2 Yunaitü nana mamateya nehesie memüteviya xüca
mecaꞌutixuxuavereni, ꞌiya nivaranuyexürimücü. Yunaitü
memutixuxuavere, ꞌiya nivatiꞌitimücü masi vaücava
mütixuaverenicü.
\v 3 Hicürixüa xecaniuꞌitiyani xeme neniuquicü
nemütixecuxaxatüvacaicü.
\v 4 Nehesie xeteviyatü xequeneyuhayevani, neta xehesie
netiviyatü netinehayeva. Mamateya pücayüve yücümana
mütixuavere xüca nanayarisie tiviyatü cayuhayeva.
Yaxeicüa xemerita xepücayüvave xemütixuavere xüca
nehesie xeteviyatü xecayuhayeva.
\p
\v 5 Ne nanayari necanihücütüni, xeme mamateya xetehüme.
Que müꞌane nehesie tiviyatü müyuhayeva, neta hesiena
netiviyacacu, mücü vaüca canitixuaverimücü. Nehesie
xecateviyatü ꞌasixepücateyüvave xeme.
\v 6 Xüca tevi nehesie tiviyatü cayuhayeva, nana
mamayaripaü cananuyehüiyamücü, nitavamücü.
ꞌIcuxeüriyame taipa neuxüriyamücü, nititaiyariemücü.
\p
\v 7 Xüca nehesie xeteviyatü xeyuhayeva, xücari tita
nemüticuxata xehesie tiviyatü yuhayeva, tita mütixenaque
xequenecuvava, müpaü catiniyümücü xehesie mieme.
\v 8 Neꞌuquiyari visi ꞌanetü canayeitüarivani quepaucua
vaüca xemutixuxuavere, quepaucua nehesüa miemete
teyüꞌüquitüvamete xemacüca.
\v 9 Neꞌuquiyari münetinaquiꞌeriecaipaü, müpaüta
necatinixenaquiꞌeriecaitüni. Xequeneyuhayeva nehesie
xeteviyatü, ne nexenaquiꞌeriecacu.
\v 10 Xüca yaxetecahuni que nemütiꞌaita, xeniyuhayevacuni
nehesie xeteviyatü, nexenaquiꞌeriecacu ne, neꞌuquiyari
ꞌaisicayasie yanemüticamiepaü, iyasie netiviyatü
nemünehayevapaü nesinaquiꞌeriecacu ꞌiya.
\p
\v 11 ꞌIpaü netinixecuxaxatüvacaitüni netemavierica
xehesie müyuhayevanicü, xetemavierica mayeꞌatüarienicü.
\v 12 ꞌIpaü necatiniꞌaitani, xequeneyunaquiꞌerieca que
nemütixenaquiꞌeriecai ne.
\v 13 Que tevi yamücatiyucanaquiꞌeriepaü, vaüca masi
pütiyucanaquiꞌerie yutucari yetuatü müme müvanaquiꞌerie
vahesie mieme.
\v 14 Xeme xecaninenaquiꞌerimatüni xüca yaxetecahuni que
nemütixeꞌaitüa.
\v 15 Teꞌuximayatameteri nepücatixeꞌuterüva.
Tiꞌuximayatame ꞌasipücatimate que mütiyuriene cusiyarieya.
Ne masi nenaquiꞌerima nepütixeꞌuterüva, naime nemütiuꞌeni
neꞌuquiyarisüa nepütixeꞌutaꞌüquitüa.
\v 16 Xeme xepücanesiꞌanayexei. Ne püta nenixeꞌanayexeiya.
Nepüxeꞌuhüritüa xemüyehucü, xemutixuxuaverenicü,
xehesüa mieme ꞌicuaxi müyuhayevanicü, sepanetü que
mütitita xemitavavirieni neꞌuquiyari nehesüa
xemiemetetütü müxepitüanicü.
\v 17 ꞌIpaü necatinixeꞌaitüaca, xequeneyunaquiꞌerieca.
\s Cuiepa memütama que memütexeꞌuxiveꞌerieca
\p
\v 18 Xüca cuiepa memütama mexeꞌuxiveꞌerieca,
yaxequetenemaica, memünesitaꞌuxi ne meri.
\v 19 Xüca cuiepa xemiemetetünique xeme, cuiepa memütama
mecanixenaquiꞌeriecaqueyu yuteüterima. Xemeri cuiepa
xepücamiemete, ne masi nenixeꞌanayexeiya cuiepa memütama
vasata. ꞌAyumieme cuiepa memütama mecanixeꞌuxiveꞌerieca.
\v 20 Neniuqui xequenaꞌerivani que nemütixeꞌutahüavixü,
Que müꞌane mütiꞌuximayatame pücaheꞌiva yucusiyari cui
veꞌemetütü ꞌiya caveꞌemetücacu. Que memüneteꞌuveveiyacai
ne, xemeta mecanixetaveveiyacuni. Neniuquisie
yamepücatecahucai, yaxeicüa xeniuquisieta
yamepücatecacüne.
\v 21 Masi ꞌipaü naime mecanixeyuriecuni nehesüa
xemümiemetecü, memücaꞌimatecü ꞌiya münesiheyenüꞌa.
\p
\v 22 Xüca necanuanique, xüca necavarutaxatüanique, tita
ꞌaxa mütiꞌane mepücatehexeiyaqueyu. Hicüri tixaü
mepücatehexeiya memitiꞌavietacü tita ꞌaxa memüteyurie.
\v 23 Que müꞌane neꞌuquiyari müꞌuxiveꞌerie, netari
caneniꞌuxiveꞌerieca.
\v 24 Vasata xüca yanecatiuyurienique xevitü
yamücatiyurievepaü, müme tita ꞌaxa mütiꞌane
mepücatehexeiyaqueyu. Hicüri mecaniuneniere,
mecataniꞌuxiveꞌerieca neri neꞌuquiyarita.
\v 25 Masi niuqui canayeꞌatüarieni ꞌinüari niuquiyarisie
müpaü müreꞌuxa, Sepa ꞌasinemücatiuyuri,
mecaneniꞌuxiveꞌeriecaitüni.
\p
\v 26 Quepaucua munuani ꞌiya Titutuicame
nemüxehanüꞌairieni neꞌuquiyarisüa mieme, ꞌIyari yuri
maine neꞌuquiyarisüa mayeneica quepaucua munuani, ꞌiya
nehepaüsita catinitahecüatamücü.
\v 27 Xemetari xecatenitahecüatacuni nehamatü xemuꞌuvacü
matüaripaitü.
\c 16
\p
\v 1 ꞌIpaü nepütixecuxaxatüvacai xemücatiquetamürecü.
Müme mepücaxepitüani tuquita.
\v 2 Masicutaxi tucari canayeꞌamücü quepaucua yunaitü
memüxecuini Cacaüyari meꞌayexeiyame memüyuꞌerieca.
\v 3 Müpaü mecateniyuriecuni memücaꞌimatecü neꞌuquiyari,
memücanesimatecü neta.
\v 4 Masi ꞌipaü netinixecuxaxatüvacaitüni,
xemeꞌerivanicü neniuqui quepaucua mayeꞌani tucariyari,
müpaü nemütixeꞌutahüavixü xetehaꞌerivatü.
\s ꞌIyari Mütiyupata que mütiyurieneni
\p Matüaripai ꞌipaü nepücatixeꞌutahüavixü xehamatü
nemuyeicacaicü.
\v 5 Hicü necaniyemieni ꞌiya münesiheyenüꞌasüa. Xevitü
xeme pücanesitaꞌivaviyave, haque pepeyemie ꞌutaitü.
\v 6 Müpaü nemütixecuxaxatüvacaicü xeꞌiyari
canihüpüneni hivericacü.
\v 7 Ne nepütixecuxaxatüva tita yuri müraine, masi
ꞌaixüa caniyümücü xehesie mieme nemüyemiecü. Me xüca
necaheyani, Titutuicame pücanuani xehesüa. Masisü xüca
neheyani, necanixehanüꞌairiemücü.
\v 8 ꞌIya nuame nivatatiemücü cuiepa memütama tita ꞌaxa
memüteyurie hepaüsita, tita mütiheiserie hepaüsita,
titacü müranutahüiyani hepaüsita.
\v 9 Tita ꞌaxa memüteyurie hepaüsita püvatatieni yuri
memücateꞌeriecü nehesie.
\v 10 Tita mütiheiserie hepaüsita tivatatieni
neꞌuquiyarisüa nemüyemiecü, tavari xecanesixeiyacacu.
\v 11 Titacü müranutahüiyani hepaüsita tivatatieni,
cuiepa memütama tivaꞌaitüvame que müranutahüiya.
\p
\v 12 Vaüca cuxi necaneixeiyani nemütixetaxatüanicü.
Xeme xeicüa xepücayüvave cuxi xemiꞌenieni hicü.
\v 13 Quepaucua ꞌiya munuani ꞌIyari yuri maine, ꞌiya
nixehecüatüamücü xemeitimanicü naitü yuri maine.
Yücümana pücaticuxatani. Tita mütiꞌenie
catinitaxatamücü. Tita ꞌumüramie tinixetaxatüamücü.
\v 14 ꞌIya visi neꞌaneme canenayeitüamücü. Tita nehesüa
mütimieme catinanupimücü catinixetaxatüamücü.
\v 15 Quepaü mürexeiya neꞌuquiyari, naitü
catininepinitüni. ꞌAyumieme neputayü, tita nehesüa
mütimieme catinanupimücü tinixetaxatüamücü.
\s Xeyutihiverieme masi que xemüteyutemamavieca, que
mainecai
\p
\v 16 Yareutevitüri xepücanesixeiya. Tavari yareutevitüta
xecanenixeiyacuni.
\p
\v 17 ꞌAyumieme teyüꞌüquitüvamete hipatü müpaü
meteniyücühüavecaitüni, Titari taticühüave,
yareutevitü xepücanesixeiya, tavari yareutevitü
xepünesixeiya ꞌutaitü, müpaüta ꞌutaitü, neꞌuquiyarisüa
nemüyemie.
\v 18 ꞌAyumieme meteꞌutiyuanecai, tita ꞌicü tixata
yareutevitü maine. ꞌAsitepücatemate quetütü mutaine.
\v 19 Quesusi müpaü tinetimani memiꞌivaviyacucaicü.
Müpaü tinivarutahüave, ꞌIcücü niuqui xetexüatüa,
müya nemutayücü, yareutevitü xepücanesixeiya, tavari
yareutevitü xepünesixeiya nemainecaicü.
\v 20 Niuqui caniseüyeni que nemütixecühüave,
xecaniutisuanacuni xeniyuhiveriecacuni. Cuiepa memütama
püta meniyutemamaviecacuni. Xeme xecaniyuhiveriecacuni,
peru xeyutihiverieme masi xeyutemamavietü xecanacünicuni.
\v 21 ꞌUca tiniverümetü niyuhiveriecamücü tucarieya
mayeꞌacü. Nuꞌesi ꞌutinuivacu ꞌuximatüarica pücahaꞌeriva
müyutemaviecü tevi mutinuivaxücü cuiepa.
\v 22 ꞌAyumieme xemeta hiverica xecanexeiyani hicü. Tavari
necanixexeiyamücü. ꞌAna xeꞌiyari niyutemamaviecamücü.
Xevitü pücaxenavairieni xetemavierica.
\p
\v 23 ꞌIya tucarisie tixaü xepücanetecuꞌivaviyani. Niuqui
caniseüyeni que nemütixecühüave, sepa que mütitita
xemüteꞌitavavirieni neꞌuquiyari nehesüa xemiemetetütü,
yacatinixepitüamücü.
\v 24 Hicüque tixaütü xepücateꞌitavavirievave nehesüa
xemiemetetütü. Xequeneutavaviriri, xenitanaquiꞌeriecuni
xetemavierica mayeꞌanicü.
\s Ne necaneꞌiva tita cuiepa mütimieme, que mainecai
\p
\v 25 ꞌIcü haꞌaviecamecü necatinixetaxatüacaitüni.
Tucari canayeꞌamücü quepaucua nemücatixetaxatüani
haꞌaviecamecü, masi heiseriemecü necatinixetaxatüamücü
neꞌuquiyari hepaüsita.
\v 26 ꞌIya tucarisie xecanitavaviriecuni nehesüa
xemiemetetütü. Ne ꞌasinepücatixecühüave quename xehesie
mieme neꞌitavavirieni neꞌuquiyari.
\v 27 ꞌIyasü neꞌuquiyaritütü canixenaquiꞌerieca, xeme
xemünesinaquiꞌeriecaicü, yuri xemüteꞌutaꞌericü quename
Cacaüyarisüa neheyetüa.
\v 28 Ne neꞌuquiyarisüa nemiemetütü necaneyeyani, cuiepa
necaninuani. Tavari nepüyemie cuiepa, neꞌuquiyarisüa
necaniyemieni.
\v 29 Teyüꞌüquitüvamete müpaü meniutiyuani, Camü
hicürixüa heiseriemecü pecatinicuxatani, haꞌaviecamecü
pecaticuxatatü.
\v 30 Hicü müpaü tepütemate nai pemütimate, tixaü
pücareuyevese xevitü mümasicuꞌivaviyanicü. ꞌAyumieme
müpaü yuri tecateniꞌerieca Cacaüyarisüa pemeyetüacü.
\v 31 Quesusi müpaü tivarutaꞌei, Yuri xeteꞌerie hicü
ꞌacu.
\v 32 Camü tucari canayeꞌamücü, canayeꞌaniri masi,
quepaucua xemütaxüriyaxüani yuxexuitü yuquie.
Xepünesicuꞌeirieni nexaütamecü. Masi nexaütamecü
nepücaꞌuyeica, neꞌuquiyari nehamatü puyeica.
\v 33 ꞌIpaü necatinixecuxaxatüvacaitüni yuꞌiyarisie
xemücaꞌuximatüariecacü nehesie xeteviyatü. Cuiepa
ꞌuximatüarica xecanexeiyacacuni. Yuꞌiyari xequeneucayesa
masi, ne necaneꞌiva tita cuiepa mütimieme.
\c 17
\s Quesusi que mütiyutanenevi teyüꞌüquitüvamete vahesie
mieme
\p
\v 1 Mericüsü müpaü tinicuxatacaitüni Quesusi. Yuheima
heutiniereca müpaü niutayüni, Neꞌuquiyari, tucariri
payeꞌa. Visi ꞌane quenayeitüa ꞌanive, ꞌiyata ꞌanive visi
peꞌaneme mümasiꞌayeitüanicü
\v 2 heiserie pemipitüapaü yunaime teüteri vahepaüsita,
ꞌiya tucari mücaxüve müvapitüacacü yunaime pemiyetuirie
ꞌecü.
\v 3 ꞌIcü tucari mücaxüve canihücütüni,
memümasimaicacü ꞌecü peꞌaxevitü yuri pemücacaüyari,
memünesimaicacü neta Quesusi Cürisitu pemünesiheyenüꞌa.
\p
\v 4 Ne cuiepa visi peꞌaneme nemanayeitüani. Que
pemünetiuhüritüa yanemütiyurienenicü,
netinayeꞌatüaniri.
\v 5 Hicüri neꞌuquiyari, ꞌahesüa visi neꞌaneme
quenenayeitüa, visi nemüꞌanecaipaü cuie caxuavecacu cuxi.
\p
\v 6 Ne nepümasitahecüataxü ꞌecü que pemüꞌane mücü
teüteri vahüxie, cuiepa memütama vasata miemete
pemünesiyetuiri vahüxie. Mepüꞌateüterimatücai,
pepünesiyetuiri müme. ꞌAniuquisie yamecatenicahuni.
\v 7 Hicürixüa müpaü mecatenetimani quename ꞌahesüa
nemieme, nai pemünetiyetuiri.
\v 8 Niuqui pemünesiꞌupitüa nenivarupitüani müme.
Mümerita mecanitanaquiꞌerieni. Müpaü mecatenetimani,
yuricü ꞌahesüa nemeyetüacü. Yuri mecateniutaꞌerieni
quename penesiheyenüꞌa.
\p
\v 9 Vahesie mieme nepümasitavaviri. Cuiepa memütama
vahesie mieme nepücamasivaviri, müme pemünesiyetuiri
vahesie mieme püta nepümasivaviri, ꞌateüterima
memühümecü.
\v 10 Naitü nepini ꞌapini catinihücütüni, ꞌapini nepini
tihücüta. Vahesie netiviyatü visi neꞌanetü
necanayeitüarivani.
\p
\v 11 ꞌAri cuiepa nepücaꞌuyeica. ꞌIme masi cuiepa
mecaniuꞌuvani, ne ꞌahesüa neniyemieni. Neꞌuquiyari
pemüpasie, quenivaꞌüviyani müme pemünesiyetuiri ꞌahesüa
memümiemetecü, memüyutaxevirecü que temütetaxevi tame.
\v 12 Mexi vahamatü neꞌuyeicacai necanivaꞌüviyacaitüni
müme pemünesiyetuiri ꞌahesüa memümiemetetücaicü.
Nenivacueriecaitüni. Xevitü müme pücaꞌutaꞌunari, ꞌiya
xeicüa ꞌunaricacü müꞌayumiemetücai niutaꞌunarieni
ꞌutüarica mayeꞌanicü.
\p
\v 13 Hicü ꞌahesüa neniyemieni. ꞌIpaü netinicuxatani
cuiepa, yuhesie netemavierica memexeiyanicü ꞌayeꞌarücame.
\v 14 Ne ꞌaniuqui necanivarupitüani. Cuiepa memütama
mecanivarutiꞌuxiveꞌerietücüne cuiepa memücamiemetecü, ne
cuiepa nemücamiemepaü.
\v 15 Nepücamasivaviri pemüvaranuvitünicü cuiepa
memücaꞌuꞌuvanicü. Masi nepümasivaviri pemüvaꞌüviyanicü
tita ꞌaxa mütiꞌane hepaüsita.
\v 16 Cuiepa mepücamiemete ne cuiepa nemücamiemepaü.
\v 17 Tita yuri mürainecü quenivapatani ꞌahesie mieme.
ꞌAniuqui canihücütüni tita yuri müraine.
\v 18 Cuiepa pemünesiheyenüꞌapaü, neta
nepüvareutanüꞌaxüa cuiepa.
\v 19 Vahesie mieme nepasietü nepüyüane, mümerita
ꞌahesie mieme memüpasienicü tita yuri mürainesie
meteviyatü.
\p
\v 20 ꞌIme xeicüa vahesie mieme nepücamasivaviri. Masi
müme nehesie yuri memütetaꞌerieni vaniuquicü, müme
vahesie mieme nepümasivavirieta
\v 21 yunaitü memüyuxevinicü, neꞌuquiyari ꞌacu, ꞌecü
nehesie pemütiviyapaü, neta ꞌahesie nemütiviyapaü,
mümerita tahesie memüteviyanicü, cuiepa memütama yuri
memütetaꞌerienicü quename ꞌecü penesiheyenüꞌa.
\v 22 Visi neꞌaneme pemünesiꞌayeitüapaü, neta müpaü
meꞌaneneme nenivarayeitüani memüyuxevinicü tame
temütaxevipaü,
\v 23 ne vahesie netiviyacacu, ꞌecüta nehesie petiviyacacu,
meꞌayeꞌatü memüyutaxevirecü, cuiepa memütama
memütemaicacü quename penesiheyenüꞌa, quename müpaü
petivarutanaquiꞌeri pemünetiunaquiꞌeripaü ne.
\p
\v 24 Neꞌuquiyari, tita pemünetiyetuiri, müpaü
pünetinaque, haque nemeyeicani, mümeta nehamatü
memeꞌuvanicü, memünesixeiyacü visi neꞌaneme que
pemünerayeitüa. Tamüsü ꞌecü pecaneninaquiꞌeriecaitüni
cuie cuxi canevecacu.
\v 25 Neꞌuquiyari yapemütiyuriene que mütiheiserie, cuiepa
memütama mepücamasihetimaivave. Ne püta nepümasihetima.
ꞌIme müpaü mecatenetimani quename penesiheyenüꞌa.
\v 26 Ne necanivarutahecüatüani memümasimaicacü ꞌecü
que pemüꞌane. Yaxeicüa netinivatahecüatüamücü,
pemüꞌahayevacü ꞌecü pevanaquiꞌerietü que
pemünetinaquiꞌeriecai ne, neta vahesie nemütiviyanicü.
\c 18
\s Que memüteꞌivi Quesusi
\r (Mateu 26:47‑56; Maricuxi 14:43‑50; Rucaxi 22:47‑53)
\p
\v 1 Müpaü ꞌutayüca caneyani Quesusi teyüꞌüquitüvamete
vahamatü. ꞌAquisie Cariuxa Muyeꞌu mütiuyetevasie
menanucüne haraveri muyemacaisiepai. Mana neutahani
teyüꞌüquitüvamete vahamatü.
\v 2 Hicü Cura miyetuaniquecai mana canemariecaitüni,
müixa Quesusi teyüꞌüquitüvamete vahamatü
memüyuyexexeürivacaicü muva.
\v 3 Cura cuyaxi varavitütü, tupirisixi maraꞌacate
memühüritüariecai vahesüa miemete Pareseusixi vahesüa
miemete varavitütü, mana caninuani cüxemete haurite
cusirate meteꞌuꞌütü.
\v 4 Quesusiri nai timaitü ꞌamüramiecai hepana,
nivayeyani. Müpaü tinivarutahüave, Quepai
xepütehacuvautüve.
\v 5 Müme müpaü metenitaꞌeiya, Quesusi Nasaretitanaca.
ꞌIya müpaü tivarutahüave, Nesü nepühücü. Cura
miyetuaniquecai mana niutivecaitüni vahamatü.
\v 6 Hicü ne nepühücü tivarutahüavecu yucuta
meniyecüne, mecanatixürieni cuiepa.
\v 7 ꞌAyumieme tavari müpaü tinivarutaꞌivaviya, Quepai
xepütehacuvautüve. Müme müpaü meteꞌutiyuane, Quesusi
Nasaretitanaca.
\v 8 Quesusi müpaü tivarutaꞌei, Yanepütixehahüave, ne
nepühücü. Xücari xenesicuvautüveni ne,
xequenivaruhayeva ꞌime memüyehucü,
\v 9 mayeꞌanicü niuquieya que mainecai, Müme
pemünesiyetuiri nepücavareuyexüriexüa xeime.
\v 10 Hicü Simuni Pecuru cusira ꞌacavietü nivatihana.
Maraꞌacame mühüritüariecai tiꞌuximayatameya niuvani.
Serietana mieme nacaya neucuviteni. Tiꞌuximayatame Marucu
catinitevacaitüni.
\v 11 Hicü Quesusi müpaü tinitahüave Pecuru, ꞌAcusira
queneucaquesa painatana. Ne necarenuꞌieni ꞌiya tecüxita
mieme neꞌuquiyari münesiꞌitüani yanemüranayeyanicü.
\s Maraꞌacame mühüritüariecaisüa que mütiuꞌatüarie
Quesusi
\r (Mateu 26:57‑58; Maricuxi 14:53‑54; Rucaxi 22:54)
\p
\v 12 Hicü cuyaxiri, cuyaxi tivaꞌaitüvameri, Huriyusixi
vatupirisixiri mecaniviya Quesusi. Menihüani.
\v 13 ꞌAnasisüa meri mecaniꞌatüani. ꞌIya Caipasi munieya
nihücütücaitüni. Caipasi maraꞌacate vahepaüsita
canihüritüariecaitüni mücü viyarisie.
\v 14 Caipasi tihücütücai que müꞌane müvarutiꞌimaiyaxü
Huriyusixi masi ꞌaixüa müyünicü xevitü tevi mümünicü
teüteri vahesie mieme, ꞌutaitü.
\s Pecuru que mütiyucuꞌimavacai, quename Quesusi camaicai
ꞌutaitü
\r (Mateu 26:69‑70; Maricuxi 14:66‑68; Rucaxi 22:55‑57)
\p
\v 15 Mericüsü Simuni Pecuru niveiyacaitüni Quesusi,
xevitüta tiyüꞌüquitüvame tiveiyacai. Maraꞌacame
mühüritüariecai nimaicaitüni ꞌiya tiyüꞌüquitüvame.
Quesusimatü neutahani maraꞌacame mühüritüariecai
curarutanapai.
\v 16 Pecurusü mana niutivecaitüni tacua quitenie ꞌaurie.
Hicü mücü tiyüꞌüquitüvame maraꞌacame
mühüritüariecai mimaicai mana neyani. Nitahüave quitenie
tihüveme, curarutapai Pecuru niꞌatüani.
\v 17 ꞌÜimari quitenie mütihüvemetücai müpaü
tinitahüave Pecuru, ꞌEcüta ꞌicü tevi
teyüꞌüquitüvametemama vahesüa mieme pecatihücü. ꞌIya
tiutayü, Ne pücatixaü.
\v 18 Hicü teꞌuximayatamete tupirisixi vahamatü mana
meniutiꞌucaitüni mecüxetü meꞌatinaica, muhaütücaicü.
Pecuruta vahamatü niutivecaitüni cüxetü.
\s ꞌAnasi que mütitaꞌivaviyaxü Quesusi
\r (Mateu 26:59‑66; Maricuxi 14:55‑64; Rucaxi 22:66‑71)
\p
\v 19 Mericüsü maraꞌacame mühüritüariecai
canitaꞌivaviya Quesusi teyüꞌüquitüvametemama
vahepaüsita, tita mütiꞌüquitacai hepaüsita.
\v 20 Quesusi müpaü tinitaꞌeiya, Ne teüteri vahüxie
netinicuxatacaitüni cuiepa. Ne neheyemecü
netiniꞌüquitacaitüni tuquiteta, tuqui ꞌamüpatata, haque
yunaitü Huriyusixi memüyutixexeüriva. Ne tixaütü
nepücaticuxatacai ꞌavie.
\v 21 Titayari peneticuꞌivaviya ne. Quenivarutaꞌivaviya
müme memünesiꞌeniecai püta, siparasü que
nemütivacuxaxatüvacai. Camü ꞌime mecatenimaica que
nemutayü.
\v 22 Müpaü ꞌutayücu, xevitü tupiri mana mutivecai
canivani Quesusi müpaü ꞌutaitü, Quepaü petitaꞌeiya
maraꞌacame mühüritüarie.
\v 23 Quesusi müpaü titaꞌei, Xücasü ꞌaxa neꞌutaineni,
quetineutahecüata tita ꞌaxa mütiꞌanecü. Me xüca ꞌaixüa
neꞌutaineni, titayari penetiuva.
\v 24 Hicü ꞌAnasi neinüꞌani hüiyacame Caipasisüa
maraꞌacame mühüritüariecaisüa.
\s Pecuru tavari que mütiyucuꞌimavacai, quename Quesusi
camaicai ꞌutaitü
\r (Mateu 26:71‑75; Maricuxi 14:69‑72; Rucaxi 22:58‑62)
\p
\v 25 Mericüsü Simuni Pecuru mana niutivecaitüni
cüxetü. Hicü müpaü meteꞌitahüave, ꞌIya
teyüꞌüquitüvametemama vahesüa mieme pecatihücü. Mücü
niyutaꞌimani, müpaü niutayüni, Ne pücatixaü.
\v 26 Maraꞌacame mühüritüariecai teꞌuximayatametemama
xevitü, ꞌiya Pecuru minacavite canimarieyatücaitüni.
Mücü müpaü rehüave, Quete ne necamarexei vana
haraverita hamatüana peꞌuyeicame.
\v 27 Tavari niyutaꞌimani Pecuru. Yapaucua niutahiva vacana.
\s Piratusüa que mütiuꞌatüarie Quesusi
\r (Mateu 27:1‑2, 11‑14; Maricuxi 15:1‑5; Rucaxi 23:1‑5)
\p
\v 28 Hicü Caipasisüa meheyecüneca mecaniꞌatüani Quesusi
ꞌisücame quie. Niyuimuanatücaitüni. Mümeri
mepücaheutahaxüa ꞌisücame quita capa mecaꞌitiyatü
meꞌacünecü, masi Pasicua ꞌicuaiyari memütecuanicü.
\v 29 ꞌAyumieme Piratu tacua nivayeyani vahüxie. Müpaü
niutayüni, Titacü xeteꞌixaneta ꞌicü tevi.
\v 30 Müme müpaü metenitaꞌeiya, Xüca ꞌicü ꞌaxa
catiyurienenique, tepücamasiyetuirieniqueyu.
\v 31 Hicü Piratu müpaü tivarutahüave,
Xequenanuvitüqui. Xequeneutaꞌinüata xeꞌinüari niuquiyari
que maine. Huriyusixi müpaü meteꞌitahüave, Tame heiserie
tepücahexeiya temimienicü tevi.
\v 32 Mücücü nayeꞌani Quesusi niuquieya mutainecai que
mütimüniquecai ticuxatatü.
\v 33 Hicü tavari Piratu neutahani ꞌisücame quita.
Nitahüave Quesusi, müpaü tinitahüave, ꞌEcü Huriyusixi
petivaꞌaitüvame.
\v 34 Quesusi müpaü titaꞌei, ꞌAcümana müpaü petiutaine,
hipatü nusu memateꞌutahüavixü nehepaüsita.
\v 35 Piratu titaꞌei, Ne netihuriyu. ꞌAteüterima,
maraꞌacate memühüritüarie mepümasiyetua nehesüa. Que
petiuyuri.
\v 36 Quesusi müpaü titaꞌei, ꞌEna cuiepa pücamieme que
nemütiꞌaita. Xüca ꞌena cuiepa miemetünique que
nemütiꞌaita, netupirisixima mecaniyucuitüveniqueyu
nemücayetuiyanicü Huriyusixi vahesüa. Masi hicü que
nemütiꞌaita ꞌuva pücamieme.
\v 37 Piratu müpaü titahüave, Que petiꞌaitametüni ꞌecü.
Quesusi müpaü titaꞌei, ꞌEcü pecaniutaineni ne tiꞌaitame
nemühücü. ꞌAyumieme necaniutinuiva, ꞌayumieme cuiepa
necaninuani, nemütitahecüatanicü tita yuri müraine
hepaüsita. Yunaitü yuri mürainesie miemete
mecaneniꞌenieca neꞌutaniucame.
\v 38 Piratu müpaü tinitahüave, Que titita yuri maine.
\s ꞌIsücame que mütiutaꞌaitaxü, Quesusi mümierienicü
\r (Mateu 27:15‑31; Maricuxi 15:6‑20; Rucaxi 23:13‑25)
\p Hicü müpaü ꞌutayüca tavari nivayeyani Huriyusixi
vahüxie. Müpaü tinivarutahüave, Ne tixaü
nepücatiucaxei nemütiuhüpanicü hesiena.
\v 39 ꞌIpaü caniꞌaneni xeyeiyari, xeime
nemüxexünirienicü Pasicua ꞌixüararipa. Mericüte,
xecateyuvaüriya nemüxexünirieni Huriyusixi
tixeꞌaitüvame.
\v 40 Hicü müpaü meniutihiva tavari, Mücü pücatixaü,
Vaxavaxi püta meꞌutiyuatü. ꞌIya Vaxavaxi
catininavayametücaitüni.
\c 19
\p
\v 1 Hicü Piratu neivitüni Quesusi, tiniutaꞌaita
mücuveiyaxüanicü.
\v 2 Cuyaxita xuya mumayari meꞌutasaca muꞌuyasie
menenutimanirieni. Herie mieme ꞌixuriqui mütaüraüyecü
menenacuvirieni.
\v 3 Hüxiena meniꞌaxecaitüni müpaü meꞌutiyuatü, ꞌAixüa
ꞌacu Huriyusixi tivaꞌaitüvame. Menicuvaxüanita.
\p
\v 4 Hicü tavari tacua nivayeyani Piratu. Müpaü
tinivarutahüave, Camü ꞌuva tacuapai nepüxeꞌatüirieni
xemütemaicaicacü tixaü nemücatiucaxeicü hesiena
nemütiuhüpanicü.
\v 5 Hicü Quesusi nivayeyani xuya mumayari ꞌanamatü, herie
mieme ꞌixuriqui mütaüraüye ꞌanacuvietü. Müpaü
tivarahüave, Camü tevi.
\v 6 Hicüri maraꞌacate memühüritüariecai tupirisixita
quepaucua memixei meniutihiva müpaü meꞌutiyuatü,
Curuxisie queneumiꞌa, curuxisie. Piratu müpaü
tivacühüave, Xemesü xequenanuvitüqui, curuxisie
xequenemiꞌa. Neri tixaü nepücatiucaxei hesiena
nemütiuhüpanicü.
\v 7 Huriyusixi müpaü meteꞌitaꞌei, Tame ꞌinüari
niuquiyari tecanexeiyani. Mücü ꞌinüari que maine,
neuyeveca ꞌicü mümüni Cacaüyari nuꞌaya mayuyeitüacü.
\p
\v 8 Piratu ꞌicü niuqui ꞌuꞌenieca masi vaüca
neumacaitüni.
\v 9 Tavari ꞌisücame quita heutahaca müpaü tinitahüave
Quesusi, Haque pepemieme ꞌecü. Quesusiri haquevasü
cacanitaꞌeiya.
\v 10 Piraturi müpaü titahüave, Pecanetitaꞌeiya ne.
Pecatimate ne heiserie nemexeiya nemümasixünacü, heiserie
nerexeiyata curuxisie nemümasimienicü.
\v 11 Quesusi müpaü titaꞌei, ꞌEcü heiserie
pepücahexeiyaniqueyu nehepaüsita taheima miemecü xüca
pecapitüariecaque. ꞌAyumieme ꞌiya münesiyetua ꞌahesüa,
mücü masi vaücava ꞌaxa tiniuyurieni.
\v 12 Piratu ꞌayumiemeri tinicuvaunecaitüni que
mütixünacü. Huriyusixi mecaniutihiva müpaü
meꞌutiyuatü, Xüca ꞌicü peꞌuxüna, pepücaꞌinaquiꞌerie
Tiꞌaitame Sesaxi. Yunaitü teꞌaitamete memayuyeitüa
mecaneyeꞌunieca Sesaxi.
\p
\v 13 Hicü Piratu ꞌicü vaniuqui ꞌuꞌenieca nivayehana
Quesusi. Mana caniucayerüni Piratu yuꞌuvenisie
Macutenusariya müracutevasie, Hepürayusixi vaniuquicü
Cavata müracutevasie.
\v 14 ꞌIya tucarisie menihaꞌaritüacaitüni Pasicua
ꞌixüarariyari. ꞌEsivatücacu tuca nayeiximecaitüni.
Müpaü tinivarutahüave Huriyusixi, Camü tixeꞌaitüvame.
\v 15 Mümeri meniutihiva, Quenanuvitüqui, quenanuvitüqui,
curuxisie quenemiꞌa. Piratu müpaü tivacühüave,
Quetütüri curuxisie nepeimieni tixeꞌaitüvame. Maraꞌacate
memühüritüariecai müpaü meteꞌitaꞌei, Tame xeime
tepücahexeiya tatiꞌaitüvame, Sesaxi xeicüa
pütatiꞌaitüvame.
\v 16 Hicü nivayetuirieni curuxisie mümierienicü. Hicü
meneihana Quesusi.
\s Quesusi que mütiumierie curuxisie
\r (Mateu 27:32‑44: Maricuxi 15:21‑32; Rucaxi 23:26‑43)
\p
\v 17 Yucuruxi ꞌatütü mana neyani Müqui Muꞌuya Manuca
müracutevasie, Hepürayusixi vaniuquicü Curucuta
müracutevasie.
\v 18 Manari curuxisie menitivieni. Yuhutame hamatüana
metevarutivütüa naisata, Quesusi vahixüata.
\v 19 Piratuta ꞌinüari niutaꞌutüani. Curuxisie neimani.
Müpaü catineꞌucaitüni, QUESUSI NASARETITANACA HURIYUSIXI
TIVAꞌAITÜVAME.
\v 20 Huriyusixi yumüiretü menititerüva ꞌiya ꞌinüari
quiecari mehuracü Quesusi mamieriesie. Hepürayusixi
Xumatari Cüriyecusixi vaniuquitecü pürayeꞌuxacai.
\v 21 Hicü Huriyusixi vamaraꞌacate memühüritüariecai
müpaü metenitahüave Piratu, Pepücaniuꞌutüani Huriyusixi
Tivaꞌaitüvame. ꞌIpaü püta, ꞌIya mainecai Huriyusixi
nepütivaꞌaitüvame pepütiniuꞌutüani.
\v 22 Piratu müpaü tivarutaꞌei, Que nemütiuꞌutüa
netiniutaꞌutüaniri.
\p
\v 23 Hicü cuyaxi curuxisie meꞌicavieca Quesusi,
ꞌixuriquiteya meneutahuriexüani. Naucame menayeitüani,
yuxexuitü cuyaxi xei ꞌixuriquiyari memexeiyanicü, tetüata
mieme ꞌixuriquita ꞌaparüte yuxaüta. Tetüata mieme
ꞌixuriquieya pücavipecai, yuxevitü niꞌisecaitüni naitü.
\v 24 Hicü müpaü meteniyutahüaveni, Camü
tepücaꞌitisanani. Masi tepütataꞌiva, siparasü quepai
peꞌiva. Müpaü tinayeꞌatüarieni ꞌutüarica müpaü maine,
Neꞌixuriqui meniutapataxüani yuhesie mieme, neꞌixuriquicü
menayuꞌiva.
\p Mericüsü müpaü mecateniuyurieni cuyaxi.
\v 25 Quesusi curuxieya ꞌaurie menitiꞌucaitünita Quesusi
varusieya, varusieya ꞌivaya, Mariya Cüreupa ꞌüyaya, Mariya
Mararatanaca yunaitü.
\v 26 Quesusisü varuxeiyaca mana metiꞌucacu yuvarusi, ꞌiya
tiyüꞌüquitüvame münaquiꞌeriecai, müpaü tinitahüave
yuvarusi, ꞌUca ꞌacu, camü ꞌanive.
\v 27 ꞌArique müpaü tinihüritüani ꞌiya
tiyüꞌüquitüvame, Camü ꞌavarusi ꞌutaitü. ꞌIya tucarisie
tiyüꞌüquitüvame yuhesüa neiꞌinieni.
\s Quesusi yuꞌiyari que mütiyetua
\r (Mateu 27:45‑56; Maricuxi 15:33‑41; Rucaxi 23:44‑49)
\p
\v 28 ꞌAnari Quesusi müpaü timaitü naitü ꞌari
mayeꞌatüariecü, ꞌutüarica mayeꞌatüarienicü müpaü
niutayüni, Nepeuharimücü.
\v 29 Xari mana niucateitüni vinu masina hünetü. Hicü ha
ꞌiseveme mucuxani meꞌutahüniyaca vinu masinacü, hisupu
cüyeyarisie meꞌiyeca, teniena meneitiserieni.
\v 30 Quesusi heꞌinüataca vinu masina müpaü niutayüni,
Canayeꞌaniri. Yumuꞌusie ꞌanacatusireca niyetuani yuꞌiyari.
\s Cuya que müreitise Quesusi ꞌaquitana
\p
\v 31 Mericüsü ꞌiya tucarisie menihaꞌaritüacaitüni
ꞌixüarari. ꞌAyumieme Huriyusixi menitavavirieni Piratu
vavatute memütitaracü memüvaracaꞌünicü, caxarite
memücayuhayevacü curuxisie meꞌuyevütü ꞌuxipiya
tucarisie. ꞌIya ꞌuxipiya tucari yemecü
caniꞌixüararitücaitüni.
\v 32 ꞌAyumieme cuyaxi mana meniuꞌaxüani, memucavütüarie
curuxisie hamatüana xeime vatuteya meniutitara, xeimetari
vatuteya meteꞌutitaraxü.
\v 33 Quesusisüa meꞌuꞌaxüaca vatuteya mepücaꞌutitaraxü
memixeicü müquime.
\p
\v 34 Masi xevitü cuya pisicacü neitiseni ꞌaquitana.
Yapaucua naneni xuriya hata.
\v 35 Que müꞌane munierixü tiniutahecüata. Tita
mütitahecüata yuri canaineni. Mücüta tinimaica yuri
mainecü, yuri xemüteꞌeriecacü xemeta.
\v 36 Müpaü tiniuyüni ꞌutüarica mayeꞌatüarienicü
müpaü mutaine, ꞌUmeyari pücatitare.
\v 37 Tavari xevitü ꞌutüarica ꞌipaü naineni,
Mecaniꞌixüariecuni que müꞌane memuse.
\s Teuquiyapa que memüteheite Quesusi
\r (Mateu 27:57‑61; Maricuxi 15:42‑47; Rucaxi 23:50‑56)
\p
\v 38 Mericüsü ꞌarique Cuse ꞌArimateyatanaca canitavavirieni Piratu menucuenicü Quesusi caxarieya. ꞌIya Cuse Quesusisüa mieme catiniyüꞌüquitüvametücaitüni ꞌavie, müvamacarücaicü Huriyusixi. Piraturi canipitüani. Neyani, caxarieya necueni.
\v 39 Nicuremu mana ninuanita meripai hesüana munua yüvicüta. ꞌIyasü miru haruhemame visi muꞌüa mutacuicuiya niꞌatüani merie necapaü paümeme.
\v 40 Hicü meneicueni Quesusi caxarieya. Menicuꞌeima
ꞌixuriquitecü visi muꞌüa meꞌicavirieca. Müpaü caniꞌaneni
Huriyusixi vayeiyari teuquiyacü.
\v 41 Mana curuxisie mamieriesie haraveri niyemacaitüni.
Haraverita teuquiyapa xique müvayeꞌinierie nicumacaitüni.
Xevitü cuxi mücü teuquiyapa pücacateuquievecai.
\v 42 Muva ꞌayumieme meneiteni Quesusi, Huriyusixi
memüyuhaꞌaritüacaicü ꞌiya tucarisie, teuquiyapa
mehuracaicü.
\c 20
\s Que müranucuque Quesusi müquite vasata
\r (Mateu 28:1‑10; Maricuxi 16:1‑8; Rucaxi 24:1‑12)
\p
\v 1 Mericüsü mexüacame tucariyarisie semanasie
teuquiyapa ninuani Mariya Mararatanaca ꞌuyüvicacu cuxi
yuimuana. Heuhüiyacame niuxeiya tete teuquiya hüxie
meucatei.
\v 2 Hicü nausarümetü neyani. Simuni Pecurusüa ninuani,
xeimesüata tiyüꞌüquitüvame Quesusi minaquiꞌeriecaisüa.
Müpaü tinivarutahüave, Teuquiyapa menivayecueni
Tiꞌaitame. ꞌAsitepücatemate haque memeite.
\v 3 Hicü Pecuru neyani xevitü tiyüꞌüquitüvamematü.
Teuquiyapa menahucaitüni.
\v 4 Yuhepaüsita meniunausarümecaitüni. Xevitü
tiyüꞌüquitüvame masi niutanausacai, Pecuru naꞌiva,
nayeꞌani meri teuquiyapa.
\v 5 ꞌAnahuca nixeiya ꞌixuriquite mana ꞌacateme, peru muva
pücaheutaha.
\v 6 Hicü Simuni Pecuru ꞌuꞌimatütü ninuani. Teuquiyapa
neutahani. ꞌIxuriquite niuxeiya mana ꞌacateme.
\v 7 Tuvaxa tiuxei muꞌuya meꞌeimecai ꞌixuriquite ꞌaurie
caticateme, yateva ticateme püta tutunime ꞌuxeicüa.
\v 8 ꞌAna neutahani ꞌiya tiyüꞌüquitüvame ꞌumexüatü
munua teuquiyapa. Nixeiya, yuri tiniutaꞌerieni.
\v 9 Müme cuxi mepücaheitimaivavecai ꞌutüarica
meuyevecaicü müquite vasata manucuqueni maine.
\v 10 Hicü teyüꞌüquitüvamete yuquie menecüne.
\s Masiücütü que mürayuyeitüa Quesusi Mariya
Mararatanaca hüxie
\r (Maricuxi 16:9‑11)
\p
\v 11 Mericüsü Mariya teuquiya hüxie niutivecaitüni
tacua ꞌutasuatü. Hicü ꞌutasuatü nanahuni, teuquiyapa
neutaniere.
\v 12 Mana nivaruxeiya niuqui tuayamete yuhutame
meꞌanacatuxame. Xevitü Quesusi muꞌuya manucatei
nacateitüni, xevitüta quetaya manucatei racatei haque
Quesusi caxarieya manutequiecai.
\v 13 Müme müpaü metenitahüave, Neuxei ꞌuca, titayari
petiutasuaca.
\v 14 Müpaü tivacühüave, Netiꞌaitüvame mepecuei,
ꞌasinepücatimate haque memeite. Müpaü ꞌutayüca taꞌaurie
naveni. Nixeiya Quesusi mana ꞌutiveme, masi
ꞌasipücatimaicai müquesusitücaicü.
\v 15 Quesusi müpaü tinitahüave, Neuxei ꞌuca, titayari
petiutasuaca. Quepai pepüracuvaune. Mücü haravericame
ꞌerietü müpaü tinitahüave, Neuxei ꞌuqui, xüca ꞌecü
peheicueni, queneneutaxatüa haque pemeite. Neri
nenenucueimücü.
\v 16 Quesusi müpaü ticühüave, Mariya ꞌacu. ꞌIya hepana
ꞌaniereca müpaü tinitahüave Hepürayusixi vaniuquicü,
Xavuni, taniuquicü Tiꞌüquitame maine.
\v 17 Quesusi müpaü ticühüave, Pepücanesiviyani.
Neꞌuquiyarisüa nepücaꞌanutiyeive cuxi. Masi neꞌivama
vahesüa quenemie. Müpaü quetinivaretahüavi,
Neꞌuquiyarisüa müxeꞌuquiyarisüa nenanutiyeimücü,
necacaüyarisüa müxecacaüyarisüa neranutiyani.
\v 18 Hicü Mariya Mararatanaca mana ninuani müpaü
tivacuxaxatüvatü teyüꞌüquitüvamete Tiꞌaitame muxeicü,
müpaü mürehüavecaicü.
\s Masiücütü que mürayuyeitüa Quesusi
teyüꞌüquitüvamete vahüxie
\r (Mateu 28:16‑20; Maricuxi 16:14‑18; Rucaxi 24:36‑49)
\p
\v 19 Mericüsü ꞌacayunecu mücü mexüacame tucariyarisie
semanasie, teyüꞌüquitüvamete memütitecaisie quiteniete
reunatücaicacu memüvamacarücaicü Huriyusixi, Quesusi
ninuani. Vahixüapa niutaqueni. Müpaü tinivarutahüave,
Xüca xecaꞌuximatüarieca yuꞌiyarisie.
\v 20 Müpaü ꞌutayüca nivaruxeisitüani yumamate yuꞌaqui.
Teyüꞌüquitüvamete meniyutemamaviecaitüni Tiꞌaitame
mexeiyatü.
\v 21 Hicü Quesusi tavari müpaü tivarutahüave, Xüca
xecaꞌuximatüarieca yuꞌiyarisie. Neꞌuquiyari
münesiheyenüꞌapaü, neta müpaü necanixeheutanüꞌaxüani.
\v 22 Müpaü ꞌutayüca nivaruꞌiyamani. Müpaü
tivarutahüave, Xequeneutanaquiꞌeri ꞌIyari Mütiyupata.
\v 23 Sepa que memühate xemütevareuyehüvirieni tita ꞌaxa
memüteyurie, meteneuyehüviyariecuni. Sepa que memühate
xemüvavesitüaca tita ꞌaxa memüteyurie, menivecacuni
mepücayutaxüna.
\s Tumaxi yuri que mücatiꞌeriecai
\p
\v 24 Mericüsü Tumaxi Vavari mütitevacai tamamata heimana
yuhutame vahesüa mieme canihücütücaitüni. ꞌIya
vahamatü pücaꞌuyeicacai quepaucua Quesusi munua.
\v 25 Hicü hipatü teyüꞌüquitüvamete müpaü
metenicuxaxatüvacaitüni, Tiꞌaitame tecaniuxeiya,
meꞌutiyuatü. ꞌIya tivacühüave, Xücari mamayasie
necaꞌixeiyani cürapuxi ꞌuxayari, xüca neꞌitüvamecü
necaꞌimayüani cürapuxi ꞌuxayari, ꞌaquieya xüca nemamacü
necaꞌimayüani, yuri nepücatitaꞌerieniri.
\p
\v 26 Mericüsü ꞌatahairieca tucari ꞌanucayacu tavari
menititecaitüni quita teyüꞌüquitüvametemama. Tumaxita
vahamatü tiucatei. Hicü quiteniete reunarümacacu Quesusi
ninuani. Vahixüapa niutaqueni. Müpaü tinivarutahüave,
Xüca xecaꞌuximatüarieca yuꞌiyarisie.
\v 27 Hicü müpaü titahüavixü Tumaxi, Quenayeꞌa,
ꞌaꞌitüvamecü queneneumayüa nemamatesie, ꞌamamacü
queneneumayüani neꞌaquita. Yuri pecatiꞌerietü
pepücaꞌayeiximeni, yuri petiꞌerietü püta quenayeꞌa.
\v 28 Tumaxi müpaü tinitaꞌeiya, Netiꞌaitüvame
necacaüyari ꞌacu.
\v 29 Quesusi müpaü titahüave, Yuri petiutaꞌerie
pemünesiꞌuxeicü. Müme memücanesixeiyavave peru yuri
memüteꞌerie, müme mecaniyutemamavieca.
\s Titayari macaꞌutüari xapa
\p
\v 30 Mericüte, ꞌinüari yücü ꞌaneneme müireme
yatiniyurienecaitüni Quesusi teyüꞌüquitüvamete vahüxie,
que mücareꞌutüarie ꞌicü xapasie.
\v 31 ꞌIcüri canacaꞌutüarieni yuri xemüteꞌeriecacü
Quesusi mücürisitucü, Cacaüyari münuꞌayacü. Yuri
xeteꞌerietü tucari xemexeiyanicü hesüana xemiemetetütü
racaꞌutüarie.
\c 21
\s Masiücütü que mürayuyeitüa Quesusi
teyüꞌüquitüvamete ꞌatayuhutame vahüxie
\p
\v 1 Mericüsü ꞌarique tavari Quesusi masiücütü
nayuyeitüani teyüꞌüquitüvamete vahüxie Tiveriya
haracunayarisie. ꞌIpaü masiücütü nayuyeitüani.
\v 2 ꞌAxeicüa meniuꞌuvacaitüni Simuni Pecuru, Tumaxi
Vavari mütitevacai, Natanaheri Canatanaca Carereya
cuieyarisie mieme, Severeu nivemama,
teyüꞌüquitüvametemama hipatü yuhutatü.
\v 3 Simuni Pecuru müpaü tinivarutahüave, Ne
nepüquesüveiyami. Müpaü meteꞌitahüave, Tame ꞌahamatü
tepuhu tanaitü. Mana menecüne, canuvasie menicayaxe.
Mücü tücarisie tixaütü mepücateꞌuꞌaxixü.
\v 4 Mericüsü ꞌesiva ꞌuhecüacacu mana niutaqueni Quesusi
haracuna tesita. Masi teyüꞌüquitüvamete mepücaꞌimaicai
Quesusitüme.
\v 5 Hicü Quesusi müpaü tinivarutahüave, Neuxei temari,
ꞌicuai xecatehexeiya. Müpaü meteꞌitaꞌei, Havaicü.
\v 6 ꞌIya tivacühüave, Vipi xequeneucavivi canuva serieta.
Mana xecanivacaxeiyacuni. Mana meneicavivieni. Mepüyutatexi
meꞌihanatü memüvaücavacaicü quesüte.
\v 7 Hicü ꞌiya tiyüꞌüquitüvame Quesusi minaquiꞌeriecai
müpaü tinitahüave Pecuru, Cari Tiꞌaitame canihücütüni.
Hicü Simuni Pecuru ꞌuꞌenaca quename Tiꞌaitame hücütücai,
yuꞌixuriqui herie mieme ꞌanacuvieca ꞌamavetü
ꞌamuyeicacaicü, hapa neucasuna.
\v 8 Hipatü teyüꞌüquitüvamete canuvasie meyetetü
mecaniuꞌaxüani vipi meꞌuhaximetü quesüte mehüneme.
Cuiepa pücahetevacai, huta teviyari heimana tamamata
mamayari xeicüa petevacai.
\v 9 Cuiepa meꞌuꞌaxüaca tü meniuxeiya ꞌetiniereme, quesü
tüpa ꞌacaime meteꞌuxei pamame.
\v 10 Quesusi müpaü tinivarutahüave, Quesüte xique
xemüvarutivi xequenivaraꞌüi.
\v 11 Simuni Pecuru mana neutimaque, vipi caniuhana cuiepa.
Quesüte ꞌamepapatü menihünecaitüni, xei sienituyari
heimana huta teviyari heimana tamamata heimana yuhaicatü
meniyupaümecaitüni. Sepanetü memüvaücavacai,
pücaꞌutasanixü vipi.
\v 12 Quesusi müpaü tinivarutahüave, Xequenacüni
xequetenecuacari. Teyüꞌüquitüvamete ni xevitü
pücayuvaüriyacai ꞌecü que pepüpaicü titahüaveque,
Tiꞌaitame mühücütücaicü memütemaicaicü.
\v 13 Hicü Quesusi mana ninuani, pa nanucuꞌüni.
Nivarumini, quesü yaxeicüata tivarumi.
\p
\v 14 ꞌAna hairieca masiücütü nayuyeitüani Quesusi
teyüꞌüquitüvamete vahüxie müquite vasata ꞌanucuqueca.
\s Nemuxasi türixi quetinivarumicua, que mainecai
\p
\v 15 Mericüsü meteꞌucuacu Quesusi müpaü tinitahüave
Simuni Pecuru, Simuni ꞌacu Vani nuꞌaya, vaücava
penetinaquiꞌerie, ꞌime ꞌesiva xeicüa menesinaquiꞌeriecacu.
ꞌIya rehüave, Hü Tiꞌaitame. ꞌEcü pepütimate
nemümasinaquiꞌerie. Titahüave, Mericüte, nemuxasi türixi
quetinivarumicua.
\v 16 Hutarieca müpaü titahüave, Simuni ꞌacu Vani nuꞌaya,
penetinaquiꞌerie. Müpaü titahüave, Hü Tiꞌaitame. ꞌEcü
pepütimate nemümasinaquiꞌerie. Müpaü titahüave,
Nemuxasi quenivaꞌüviyani.
\v 17 Hairiecari titahüave, Simuni ꞌacu Vani nuꞌaya,
penetinaquiꞌerie. Pecuru niyuhiverieca hairieca
penetinaquiꞌerie mütitahüavixücü. Müpaü tinitahüave,
Tiꞌaitame, ꞌecü nai pecatinimaica. Pepütimate
nemümasinaquiꞌerie. Quesusi titahüave, Quetinivarumicua
nemuxasi.
\v 18 Niuqui caniseüyeni que nematicühüave, quepaucua
pemühecuacai ꞌacümana penaꞌahüayacaitüni peticuyeicacai
haque pemeuyeimücücai. Quepaucua pemütaseüye, xevitü
camananahüamücü maranuhana haque pemücaheuyeimücü,
ꞌamama penitaseraxüamücü.
\v 19 Müpaü niutayüni tihecüatatü que mütimüniquecai
visi ꞌaneme ꞌayeitüanique Cacaüyari. Müpaü ꞌutayüca
müpaü tinitahüave, Quenenanuveiya neꞌutüma.
\s Mücü tiyüꞌüquitüvame Quesusi minaquiꞌeriecai
\p
\v 20 Pecuru taꞌaurie ꞌaveca nixeiya mücü
tiyüꞌüquitüvame Quesusi minaquiꞌeriecai, mücü
memüteꞌucuaisie ꞌauriena mucatei müpaü mütitahüavixü,
Tiꞌaitame que paicü masiyetuani. Nixeiya ꞌiya varuveiyame.
\v 21 Pecuru ꞌixeiyaca mücü, müpaü tinitahüave Quesusi,
Tiꞌaitame que tiyurieni ꞌiya.
\v 22 Quesusi müpaü ticühüave, Xüca nesiꞌunaqueque
ꞌicü müyuhayevacü nemunuanique, quesü peꞌaneniqueyu
ꞌecü. Quenenanuveiya neꞌutüma.
\v 23 ꞌAyumieme taꞌivama vasata ꞌicü niuqui
canixasivacaitüni, quename ꞌiya tiyüꞌüquitüvame
camüniquecai. Masi Quesusi müpaü pücatitahüavixü
mücamüniquecaicü. Xüca nesiꞌunaqueque müyuhayevacü
nemunuanique, quesü peꞌaneniqueyu ꞌecü, püta
titahüavixü.
\p
\v 24 Mücü tiyüꞌüquitüvame canihücütüni que müꞌane
mütihecüata ꞌicü hepaüsita, que müꞌane mütiutiꞌutüa
ꞌicü. Tepütemate tita mütihecüata yuri maine.
\p
\v 25 Vaücava cuxi yücü ꞌanenetü canixuaveni que
mütiuyuri Quesusi. Xüca xexuitü tiutiꞌutüarienique,
müpaü nepüticuꞌeriva, ꞌena cuiepa pücatinaqueniqueyu
xapate mütitiꞌutüarieniqueyu. Müpaü xeicüa.