\id ACT
\h Nüꞌarisixi
\toc1 Nüꞌarisixi
\mt NÜꞌARISIXI
\mt2 Que Memüteꞌuyuri
\c 1
\s Que memüteꞌutahüavarie memeixeiyaniquecaicü ꞌIyari
Mütiyupata
\p
\v 1 Neuxei Teuquiru, matüaripai mieme xapa neputavevi
mexüacame, nai que mütiuyü hepaüsita ticuxatame, Quesusi
que mütisutüa yatiyurienetü yatiꞌüquitatü.
\v 2 Müpaü tiuyurieca, ꞌana nanutivitüquieni, ꞌaisica
varupitüaca nüꞌarisixi müvaranuyeteüxixü, ꞌIyari
Mütiyupata yatiꞌaitacacu.
\v 3 Tiucuineca mücü, vahesüa ꞌayenieretü
puyuhecüatacai mamarivaveme tiyurienetü. Huta teviyari
tucari mepixeiyacai. Tinivacuxaxatüvacaitüni que mütiꞌane
Cacaüyari tiꞌaitametücacu.
\p
\v 4 Hicü vahamatü ꞌaꞌucaitü ꞌipaü tinivarutaꞌaitüani,
Xepücaꞌayecücani Querusareme, masi xequetenecuevieca tita
neꞌuquiyari mütixatacai quename tixehanüꞌairieni, que
nemütixeꞌutahüavixü.
\v 5 Vani hacü tiniucaꞌüyacaitüni, xeme püta
xepücaꞌüyarieni ꞌIyari Mütiyupatacü yapaümexa tucari
tixüyu. Müpaü niutayüni.
\s Quesusi que müranutitüa
\p
\v 6 Mericüsü müme hamatüana memuyucuxeürie müpaü
metenicuꞌivaviyacaitüni, Neuxei Tiꞌaitame, hicü
petatipitüa tame ꞌIxaherisixi teüteriyari
temütetatiꞌaitüanicü meripaipaü.
\v 7 Mücüsü müpaü tinivarutahüave, Xeme xehesie
pücatinaque xemütemaicacü viyari tucari hepaüsita.
Neꞌuquiyari püta nipata mücü naime heiserie mexeiyanicü
hepaüsitana.
\v 8 Masisü xecanitürücariyariecuni ꞌIyari Mütiyupata
xehesie tiviyayu. Xemunenierixü xepüyüaca xetehecüatatü
nehepaüsita Querusareme, naisarie Cureyasie Samariyasie
naisarie cuie manunierepai.
\p
\v 9 Müpaü ꞌutayüca, müme meꞌixeiyacacu,
nanutivitüquieni. Hai niucuyani memücaꞌixeiyacü.
\v 10 Hicü yuheima meꞌutinenierecacu mexi ꞌutimiecai, camü
ꞌuquisi yuhutatü vaꞌaurie meniutiꞌuni meꞌanacatuxatü.
\v 11 Müme müpaü metenivarutahüave, Carereyatari ꞌacu,
titayari yuheima xeteꞌutineniere. Mücütütü xesata
ꞌuvetü meutivitüquie yuheima Quesusitütü, que
xemüteꞌixei heutimieme yuheima, yaxeicüa ꞌanetü
caninuamücü.
\s Que, memütehenuyexei xeime mühüritüarienicü Cura
tiutahayevacu
\p
\v 12 Mericüsü yemuri Huriva Matiꞌusie meꞌayenexüaca
Querusareme meniuꞌaxüani. ꞌUxipiya tucarisie tevi que
mütipitüarie muyeicanicü, müpaü pehura Querusareme.
\v 13 Meꞌuꞌaxüaca, quita meheutahaxüaca meneuticüne qui
taüta. Mana mepüꞌaxecai Pecuru Cacuvu Vani ꞌAtürexi
Piripe Tumaxi Parüturume Mateu Cacuvu ꞌAripeu nuꞌaya,
Simuni müserutisitatücai, Cura Cacuvu ꞌivaya.
\v 14 Müme yunaitü ꞌaxeicüa mepüꞌayumiemetetücai
neneviericü, ꞌucarita, Mariyata Quesusi müvarusieyatücai,
ꞌivamamata.
\p
\v 15 Mericüsü ꞌana Pecuru nanucuqueni yuꞌivama
vahixüapa. Teüteri ꞌaxeicüa meyuxeürietü xei
sienituyari heimana xei teviyari yacütütü
meniyupaümecaitüni. Müpaü niutayüni Pecuru,
\v 16 Neꞌivamarixi, neuyevecaitüni ꞌutüarica mayeꞌanicü,
meripai que mütiutayü ꞌIyari Mütiyupata, Raviri müpaü
ꞌutayücu Cura hepaüsita, que müꞌane müvarevitü müme
memivi Quesusi hepaüsita.
\v 17 Tame xevitü pühücütücai, ꞌicü tahüritüarica
hesiena pütinaquecai.
\v 18 Mericüsü vaniu cuie punanai mücü tumini
maꞌivaxücü yatiuyurieca que mücatiheiserie. Mana ꞌativeca
yuhuriepa pasanixü, cuinurieya naitü navivieni.
\v 19 Querusareme memütama yunaitü mepüteꞌutamari.
ꞌAyumieme mücü cuie Haserama catinacutevaca vaniuquicü,
taniuquicü Xuriya Mataxüri racuteva.
\v 20 Putaꞌutüarie Cuicari Xapayarisie müpaü ꞌanuyütü,
\q Queꞌuyemaveni quiya,
\q Xevitütüma pücaꞌayecani.
\m Müpaü panuyüneta,
\q Que mütihüritüariecai,
\q Xevitü püta yaquetihüritüarieca.
\p
\v 21 Mericüte, neuyeveca xevitü müme ꞌuquisi tahamatü
memuꞌuvacai tucaricü quepaucua Tiꞌaitame Quesusi tahesüa
manuyeicacai
\v 22 ꞌiya tucarisie Vani mecaꞌüyaxüsie, ꞌiya tucarisie
tasata manutivitüquieque, peuyevese xevitü müme
memunenierixü tahamatü tihecüatatü mayanicü que
müranucuque.
\p
\v 23 Hicü yuhutame menivarutiꞌuitüani Cuse Varüsavaxi
mütitevacai Cusitu müremuꞌuhüacai, Matiya.
\v 24 Meniyutanenevieni müpaü meꞌutiyuatü, ꞌEcü
Tiꞌaitame pecatinimaica yunaime vaꞌiyari. Quetaneuxeisitüa
que müꞌane pemanuyexei ꞌicü yuhutame,
\v 25 hesiena mütinaquenicü ꞌicü hepaüsita
mühüritüarienicü mütanüꞌarienicü, Cura yatiuhayevacu
yuhuyeripa metüacü.
\v 26 ꞌInüari meputavevi que müꞌane mühücütüni.
Matiyasie tiniunaque. Mepiꞌinüataxü tamamata heimana
xevime nüꞌarisixi vahamatü.
\c 2
\s ꞌIyari Mütiyupata que mütinua
\p
\v 1 Mericüsü ꞌixüarari ꞌatahutarieca semanasie mieme
ꞌayeꞌacu yunaitü mepüyuxeüriecai yameteyurienique
ꞌuxeicüa.
\v 2 Yapaucua taheima mieme ꞌecapaü ꞌanetü niuyuani
türücaüyetü carima ꞌuyemietü. Mücü yuariya
putahünixü quita memüvayetecaisie.
\v 3 Taipaü ꞌaneneme mepuxei yuxexuime vahesie ꞌaꞌucame.
\v 4 Yunaime püvaruvi ꞌIyari Mütiyupata. Mepisutüa
meꞌutiniutü niuquitecü, ꞌIyari que mütivapitüacai
memütiniunicü.
\p
\v 5 Mericüsü Querusareme mepütitecai Huriyusixi
Cacaüyari memayexeiyacai yunaime nuivarite vahesüa
memümiemetetücai naisari muyuavitüa.
\v 6 Quepaucua yuariya muyua yunaitü mepuyuxeüri,
mepüxamuriyacai yuxexuitü yuniuquicü memüvaꞌeniecaicü
meꞌutiniucame.
\v 7 Mepüꞌiyarixiecai mepühüxiyacai müpaü meꞌutiyuatü,
Neuxei, ꞌicü yunaitü memutiniuca mecatecarereyatari.
\v 8 Quetütüri ꞌicü tetevaꞌenie taxexuitü taniuquicü
memutiniuca que temüteꞌununuivaxü.
\v 9 Parutiyatari, Meriyatari, ꞌEramitatari, Mesuputamiyasie
temütama, Cureyasie Caparusiyasie Punitusie ꞌAsiyasie
\v 10 Püriquiyasie Pamüpiriyasie ꞌEquipitusie ꞌApüricasie
Sirene temütama, Xumatari memüꞌivatatüve,
\v 11 Huriyusixi, hipatü Huriyusixi memacü, Cüretatari,
ꞌAraviyatari, tanaitü tepüvaꞌenie meꞌutiniucame
taniuquicü, que mütimarive Cacaüyari meꞌutiyuaneme.
\v 12 Yunaitü meniꞌiyarixiecaitüni, ꞌasimepücatemaicai
quetütü mütiyüanecai, yuxexuitü müpaü
meteyücühüavetü, Que tititari ꞌicü.
\v 13 Hipatü mevananaimatü müpaü meniutiyuanecaitüni,
Mepuhuxa xeicüa vinu macacacü.
\s Pecuru que müticuxatacai heiva
\p
\v 14 Hicü Pecuru ꞌanucuqueca tamamata heimana xevime
vahamatü, carima niutaniuni, müpaü tinivarutahüave,
Neuxei Huriyusixi, yunaitü Querusareme xemütama.
Xequetenemaica ꞌicü, xequeneneuꞌenie que nemütayüni.
\v 15 ꞌIme mepücatarüve xeme xemütecuꞌerivapaü, ꞌesiva
xeicüa tucari püxüca.
\v 16 Masi ꞌicü canihücütüni tita mütixasivacai,
tixaxatame Cuheri yaꞌutainecacu,
\q
\v 17 Müpaü paine Cacaüyari, tucari ꞌayeꞌayu quepaucua
mütaparirümeni, müpaü pütiyüni.
\q Neꞌiyari nepütatuani teüteri yunaime vahesie.
\q Xenivema nehesie mieme mepütaniuni ꞌuquisi ꞌucari,
\q Xetemari hecüta heinüsipaü ꞌaneneme mepüxeiyani,
\q Xeꞌuquiravesixi cusipa mepüteheinüni.
\q
\v 18 Yuricü müme nemütivaꞌaitüa ꞌuquisi ꞌucari vahesie
\q Neꞌiyari nepütatuani ꞌiya tucarisie,
\q Nehesie mieme mepütaniuni.
\q
\v 19 Nepüvahüxiyasitüani vaheima muyuavisie,
\q Hetüanata cuiepa ꞌinüari nepütiyurieni vaücava,
\q Xuriya, tai, ꞌaüxi cüsi nücame ꞌinüariyari.
\q
\v 20 Tau yüvitü canayeimücü,
\q Meserita xuriya payani.
\q ꞌArique ꞌupamie Tiꞌaitame mücü tucarisie marivemesie
xavatümesie.
\q
\v 21 ꞌAnarique yunaitü memihüaveni que müꞌane Tiꞌaitame
mühücü,
\q Müme mepütavicueisitüarieni.
\p
\v 22 Neuxei ꞌIxaherisixi, ꞌicü neniuqui xequeneꞌenieca.
Cacaüyari xesata pitahecüataxü Quesusi Nasaretitanaca
marivemecü tiyurienetü türücaüyemecü, ꞌinüari
tiyurienetü, ꞌiyacü que mütiuyuri Cacaüyari xesata que
xemütemate xeme.
\v 23 Cacaüyari müpaü tiyücühüavetü, matüaripai
müpaü timaitü, nicayeni müyetuiyanicü. ꞌInüari
sanamete xetevarutaꞌaitüaca xeniviya, vamamacü cüyesie
xeꞌicavieca xecanimieni.
\v 24 Cacaüyari nenucuquetüani ꞌixünaca que
mürehüiyacai müquitü. ꞌIya pücayüvecai müquitü
muyuhayevacü.
\v 25 Raviri müpaü paine hepaüsitana,
\q Tiꞌaitame nepüxeiyacai yuheyemecü nehüxie,
\q Neserieta mutivecü nepücacuyuani.
\q
\v 26 Neꞌiyarisie ꞌayumieme nepünetemavi,
\q Nenetemavietü nepütaniuni nenenicü.
\q Sepa necaxari ꞌamuca,
\q Mexi netaꞌicueva yuri nepütiꞌerie
\q
\v 27 Quename neꞌiyari pecaꞌucuꞌeirieni müquime.
\q Que müꞌane pemupataxü ꞌahesie mieme pepücaꞌipitüaca
mütapüne.
\q
\v 28 Pepünesiꞌutamaricasitüa nemayeyurinicü.
\q Temavierica pepünesipitüaca vaücava, nehamatü
peꞌuyeicatü.
\p
\v 29 Neuxei ꞌivamarixi. ꞌAixüa caniꞌaneni heiseriemecü
mütixecuxaxatüvanicü tatevari Raviri hepaüsita.
Caniumüni ꞌiya, tiucateuqui, macateuquesie mana tiuca cuxi
tasata hicüque.
\v 30 Tixaxatame hücütütü catinimaicaitüni quename
Cacaüyari ꞌüyühüritüa heiseriemecü müpaü ꞌutaitü,
xevitü Ravirisie müyeyaniquecai heiserie
püpitüarieniquecai Cürisitutütü, picayeniquecai
ꞌuvenieya müraꞌaitasie haitü.
\v 31 Matüaripai ꞌixeiyatü müpaü caniutayüni, Cürisitu
que müranucuque ticuxatatü, müpaü ꞌutaitü,
\q ꞌIyarieya pücaꞌucuꞌeirivaxü müquitü,
\q Vaiyarieya pücaꞌutapünixü.
\m
\v 32 Mericüsü Cacaüyari penucuquetüa ꞌiya Quesusi. Tame
tanaitü tepühüme temunenierixü temitahecüata.
\v 33 ꞌAnutivitüquieca Cacaüyari serieta, nitanaquiꞌerieni
tita ꞌuquiyarieya mütitahüavixü mütipitüaniquecai,
ꞌIyari Mütiyupata hücütüme. Mücü niutatuani que
xemüteꞌixeiya que xemüteꞌiꞌenie.
\v 34 Mücü Raviritütü pücaꞌanutitüa muyuavisie,
siepüre müpaü paine,
\q Tiꞌaitame müpaü tinitahüave ꞌiya münetiꞌaitüva,
\q Neserieta mexicuxi quenacani
\q
\v 35 Müme memümasiꞌacaꞌunie nemüvaꞌatüani ꞌahetüa.
\p
\v 36 Heiseriemecü ꞌipaü xequetenemaica yunaitü ꞌIxaheri
quie quiecatari. Cacaüyari Tiꞌaitame payeitüa ꞌicü
Quesusi, heiserie canipitüani que müꞌane xemumi curuxisie.
\p
\v 37 Mericüsü meꞌuꞌenanaca yuꞌiyarisie
mepühiveritüariecai. Müpaü metenivarutahüave Pecuru
hipame nüꞌarisixita,
\v 38 Que teteyurieni taꞌivama. Pecuru müpaü
tinivarutahüave, Xequeteneuhayeva que xemüteyurie,
yuxexuitü xepücaꞌüyarieni Quesusi Cürisitu xehüavetü.
Tita ꞌaxa xemüteꞌuyuri, xepüteheuyehüviyarieni.
Xepütemiquieni ꞌIyari Mütiyupata.
\v 39 ꞌIcü que mutayü que mütiyurieni niuquieya xehesie
pümieme, xetüriyama vahesie timiemeta, yunaime teva
miemete vahesie timiemeta, müme müvataꞌinieni Tiꞌaitame
tacacaüyari vahesie timiemeta.
\v 40 Hipame müireme niuquicü püvarutahecüasitüiyaxü,
nivavaviriecaitüni müpaü ꞌutaitü,
Xequeneyutavicueisitüa hicü miemete ꞌaxa memüteꞌuꞌiyari
vasata.
\v 41 Hicü müme niuquieya memutanaquiꞌeri
meniucaꞌüyarieni. Mepüvarutinüi mücü tucarisie teüteri
haica miriyari yacütütü.
\v 42 Yamepüꞌayumiemetetücai tita nüꞌarisixi
memüteꞌüquitacai meꞌenietü meyuparevietü meꞌititaratü
pa meyunenevietü.
\s Que memüteꞌuꞌuvacai müme matüari Cürisitusie
memüteviyacai
\p
\v 43 Hicü yuxexuitü yuꞌiyarisie meheumamatü menacüne.
Vaücava mamarivavame ꞌinüari meteniyuriecaitüni
nüꞌarisixi.
\v 44 Yunaitü yuri memüteꞌutaꞌeri meniyuteütacaitüni
yunaitü meyuxevitü, ꞌaxeicüa mepeixeiyacai naime.
\v 45 Yucuie yupinite mepüteꞌutua, mepüvapitüacai
yuxexuitü que memüteheiyehüacai.
\v 46 Tucaricü yamepüꞌayumiemetetücai mepüyuxeüriecai
tuqui curaruyarita. Mepititaracai pa qui meutiꞌuta, yuꞌinüa
meputicuai meyutemamavietü ꞌaixüa meteꞌuꞌiyaritü.
\v 47 Meputiniucacai Cacaüyari hepaüsita ꞌaixüa
meꞌutiyuatü. Yunaitü teüteri ꞌaixüa mepütecuꞌerivacai
vahepaüsita. Tucaricü Tiꞌaitame püvaxeüriecai müme
memütavicueisitüarieximecai vaxeviriyatü.
\c 3
\s Muhurie que müranayehüiya
\p
\v 1 Mericüsü Pecuru Vanimatü meneuticüne tuquipa cüa
caviecacu tau quepaucua müyuneneviva.
\v 2 ꞌUqui hurietü mutinuivaxü mana niꞌatüarivacaitüni.
Tucaricü menitiyesacaitüni tuqui quitenie Visi Müꞌane
müracutevasie. Mana rimusina püvavaviriecai müme tuquita
memeutahaquecai.
\v 3 Varuxeiyaca Pecuru Vani tuquita meheutahaxüaximecacu,
rimusina püvavaviriecai.
\v 4 Pecuru ꞌixeiyatü, Vanita, müpaü Pecuru tinitahüave,
Quetaneuxeiya.
\v 5 Mücü nivaruxeiya tixaü meteꞌiminiqueme ꞌerietü.
\v 6 Müpaü niutayüni masi Pecuru, Ni pürata tuminiyari
ni huru tuminiyari nepücahexeiya. Tita nemürexeiya, mücü
nepümatimini. Quesusi Cürisitu Nasaretitanacasüa
nemümiemecü nepaine, quenanucuquexi quenecuyeicani.
\v 7 Serietana ꞌiviyaca mamayasie nenucuhana. Yapaucua
niutiserire ꞌücateya turuteya.
\v 8 ꞌAnucusunaca niutaqueni, nicuyeicacaitüni. Vahamatü
neutahani tuquita cuyeicatü ꞌutisucuacatü ꞌaixüa ꞌutaitü
Cacaüyari hepaüsita.
\v 9 Yunaitü teüteri menixeiya ꞌuyeicame ꞌaixüa ꞌutaineme
Cacaüyari hepaüsita.
\v 10 Meneitimani quename mücü hücütücai que müꞌane
mutiyeixacai rimusinavietü tuqui quitenie Visi Müꞌane
müracutevasie. Mepühüxiyacai mepüꞌiyarixiecai müya
mütiuyücü.
\s Pecuru que müticuxatacai Sarumuni Nivetarieyatüa
\p
\v 11 Hicü mücü tevi nivaruviya Pecuru Vanimame. Teüteri
meꞌunausarümetü mehüxiyatü vahesüa mepuꞌaxüa Sarumuni
Nivetarieyatüa mütiuyetevasie.
\v 12 Pecuru varuxeiyaca müpaü tinivarutahüave teüteri,
Neuxei ꞌIxaherisixi, titayari xetehüxiya ꞌicücü. Titayari
xetatexeiya müpaü xetecuꞌerivatü, tatürücariyacü
Cacaüyari cui temayexeiyacü nusu ꞌuyeicame temeyeitüa
ꞌicü.
\v 13 ꞌApurahami ꞌIsahaqui Cacuvu vacacaüyari tatevarima
müvacacaüyari mariveme nayeitüani yunive Quesusi. ꞌIya
xepüyetua xepitixaniꞌeri Piratu hüxie quepaucua mücü
mixünaquecai.
\v 14 Xeme masi xepitixaniꞌeri que müꞌane mupasie
Cacaüyarisie mieme que müꞌane heiserie mexeiya,
xepitavaviri tiyumemivame püta müxünarienicü,
\v 15 tucari tiyupitüvame xepumi. Cacaüyari
nenucuquetüani müquite vasata. Tame tepühüme
temunenierixü temihecüata.
\v 16 Yuri mütiutaꞌericü que müꞌane mühücüsie, mücü
ꞌayumieme pitiseraxü ꞌicü xemüxeiya xemimate. Yuri que
mütiꞌerie Quesusi ꞌipareviecacu, müpaü naime ꞌaixüa
reuꞌeriecame neyeitüani yunaime xehüxie.
\p
\v 17 Hicütütüri neꞌivamarixi, ne nepütimate xeme
müpaü xepüteꞌuyuri ꞌasixecatemaitü, xeꞌuquiyarima
vahepaü.
\v 18 Cacaüyari meripai müpaü putayücai yunaitü
texaxatametemama müpaü meꞌutiyuanecacu, quename Cürisitu
ticuinequecai que müꞌane Cacaüyari heiserie
mipitüaniquecai. Müpaü tinayeꞌatüani.
\v 19 ꞌAyumieme xequeteneuhayeva que xemüteyurie, taꞌaurie
xequenaxürieca manuyeitüarienicü tita ꞌaxa xemüteꞌuyuri,
xehesüa ꞌuxipiya mayeꞌanicü Tiꞌaitamesüa mieme,
\v 20 menüꞌanicü mücü Cürisitu que müꞌane xehesie
mieme mucayeri, Quesusi heiserie mupitüari.
\v 21 Peuyevese mütanaquiꞌeriyani taheima mexi tucari
caꞌayeꞌave quepaucua ꞌaixüa mütiyurieni naime, que
müticuxatacai Cacaüyari, texaxatametemama hesiena mieme
memupasie meripai miemete yameꞌutiyuanecacu.
\v 22 Muisexi müpaü pütivarutahüavixü tatevarima,
Tiꞌaitame müxecacaüyari tixexaxatüvame payeitüani xeime
xeꞌivama vasata mieme nehepaü ꞌaneme. Xeme xepiꞌenieca nai
que mütixetahüave.
\v 23 Que müꞌane mücaꞌiꞌenieni mücü tixaxatame, teüteri
vasata püꞌunierieca.
\p
\v 24 Camüsü yunaitü texaxatamete, Samueri meri, ꞌarique
yuxexuitü quemeyupaümetü memütecuxaxatacai, ꞌicü tucari
hepaüsita metenihecüatacaitüni.
\v 25 Xeme texaxatamete xepüvanivema. Xehesie catiniunaque
ꞌiya türatu Cacaüyari mitavevi xetevarima vahamatü.
Cacaüyari müpaü tinitahüave ꞌApurahami, Que müꞌane
ꞌahesie müyeyani ꞌaixüa nivayuriemücü nuivarite cuiepa
miemete yunaime.
\v 26 Mericüte, Cacaüyari ꞌenucuquetüaca yunive,
peiyenüꞌa xehesie mieme meri ꞌaixüa müxeyurienicü,
yuxexuitü taꞌaurie xemaxürienicü tita ꞌaxa xemüteyurie
xetecuꞌeirieme.
\c 4
\s Pecuru Vanimatü que memüteꞌutahüavarie ꞌisücate
vahesüa
\p
\v 1 Mericüsü metevacuxaxatüvacacu cuxi teüteri,
yapaucua vahesüa meniuꞌaxüani maraꞌacate, tuqui
mühüritüariematü Saruseusixi vahamatü
\v 2 mehaꞌatü Pecuru Vani memütevaꞌüquitüacaicü
teüteri, memüvahecüatüacaicü müquite vasata que
müranucuqueni meꞌutiyuatü Quesusi mexatatü.
\v 3 Mepüvarutiviyaxü, mepüvaranutaxüri ꞌuxaꞌariecaque
mucutaicairixücüri.
\v 4 Yumüiretü memiꞌeniecai niuqui yuri mepüteꞌutaꞌerie.
ꞌUquisi ꞌauxüme miriyari yacütütü meyupaümetü mepacü.
\p
\v 5 Hicü ꞌuxaꞌarieca Querusaremesie mepüyucuxeüri
vaꞌuquiyarima, ꞌuquiravesixi, müme ꞌinüari niuquiyaricü
memüteꞌüquitametetücai,
\v 6 mücü meta, ꞌAnasi mühüritüariecai maraꞌacate
vahepaüsita, Caipasi, Vani, Herecanuturu, yunaitü
maraꞌacate memühüritüariecai vaquie miemete.
\v 7 Mana yuhixüapa mevatiꞌuitüaca mecanivarutaꞌivaviya
ꞌipaü meꞌutiyuatü, Que ꞌaneme türücariya xehexeiyatü,
que müꞌanesüa xemiemetütü müya xepüteyurie xeme.
\p
\v 8 Hicü ꞌIyari Mütiyupatacü hünetü müpaü
tinivarutahüave Pecuru, Neuxei teüteri vaꞌuquiyarima
ꞌuquiravesixi xemüꞌixaherisixi,
\v 9 ꞌicü tucarisie tepütaꞌivaviyariexime ꞌaixüa
temiyuricü tevi ticuicame, que mütiuvicueisitüarie ꞌicü.
\v 10 Siepüre xequetenemaica yunaitü, yunaitü teüteri
ꞌIxaherisixita yamequetemaica, Quesusi Cürisitu
Nasaretitanacasüa mümiemecü, mücüsie tiviyatü ꞌicü
ꞌena puve xehüxie ꞌaixüa reuꞌerietü. Curuxisie xepicavi
Quesusi, Cacaüyari nenucuquetüani müquite vasata.
\v 11 ꞌIcü tete canihücütüni xemixaniꞌeri qui
vevivamete, tete ꞌamünena sicurita mieme canayani.
\v 12 Xevitüta ꞌapücaꞌuyeica tasitavicueisitüvame. Ni
xevitü pücaꞌucayerie muyuavitüa tame teüteri tasata
cümana temütavicueisitüarienicü, mücü xeicüa
pucayerie.
\p
\v 13 Mericüsü menivaxeiyacaitüni Pecuru Vanimame
mecamamacame. Müpaü metenimaicaitüni hasuacua
memücateyüꞌüquitüacaicü müme, tixaü
memücatehümetücaicü. Menihüxiyacaitüni, menivaretimani
Quesusimatü que memüteꞌuꞌuvacai.
\v 14 Meꞌixeiyatü mücü ꞌuqui manayehüiya vaꞌaurie
ꞌuveme, mepücayüvavecai memüvaniuquimanicü.
\v 15 Mericüsü mevarutaꞌaitüaca memanuyecünecü
ꞌisücate vahesüa, mecaniuyuꞌenieni
\v 16 müpaü meꞌutiyuatü, Quesü teteyurieni ꞌicü
teüteri vahepaüsita. Yuricü vacümana ꞌinüari püreyü,
yunaitü que memütemate, que mütimasiücü yunaitü
Querusareme memütama vahüxie. Tame tepücayüvave müpaü
temutiyuanenicü quename ꞌasicatiuyü.
\v 17 Mericüte, tavari capa cuxasivanicü teüteri vasata,
cümü türücaüyemecü tepüvahüritüani ꞌuxaꞌatüni
varie ꞌiyasüa memiemetetütü memücaꞌicühüavenicü
xeimeri.
\v 18 Yuhesüa mevarutahüaveca yemecü
mecanivarutaꞌaitüani tixaü memücatecuxatanicü
memücatetiꞌüquitanicü Quesusisüa memiemetetütü.
\v 19 Pecuru Vanimatü müpaü metenivarutaꞌeiya,
Xequeteneutaꞌinüata xeme xüca heiseritüni Cacaüyari
hüxie temüxeꞌenienicü, Cacaüyari püta
temücaꞌenienicü.
\v 20 Mesü tepücayüvave temütehayeva tetecuxatatü tita
temüteꞌuxei tita temüteꞌuꞌeni hepaüsita.
\v 21 Müme tavari yametevarutaꞌaitüaca menivarutatuani.
Tixaütü mepücateꞌucaxei memüvaꞌuximatüacacü teüteri
vacü, yunaitü ꞌaixüa memutiyuanecaicü Cacaüyari
hepaüsita meteꞌutamarieca que mütiuyü.
\v 22 ꞌIya tevi huta teviyari heimana yapaümeme viyari
pexeiyacai mücü ꞌinüaricü manayehüiya.
\s Yuri memüteꞌeriecai que memüteꞌuyutanenevi
\p
\v 23 Mericüsü meꞌuxünarieca meniuꞌaxüani yuteüterima
vahesüa. Mecanivarutahecüatüani nai que
memütevacühüavecai maraꞌacate memühüritüariecai
ꞌuquiravesixi vahamatü.
\v 24 Müme mevaruꞌenieca ꞌaxeicüa müpaü metenitahüave
Cacaüyari, Nai Tiꞌaitame ꞌecü Cacaüyaritütü muyuavi
peputavevi, cuie haramara naime vahesie mütitama
petiutivevi.
\v 25 Müpaü peniutayüni mücü pemütiꞌaitüacai Raviri
tatevari yutetacü müpaü ticuxatacacu, ꞌaꞌiyari
Mütiyupata yaꞌutainecacu,
\q Titayari meteyuxamurie teüterixi,
\q Titayari xüanacüa metecuꞌeriva nuivarite.
\q
\v 26 Cuiepa memütama tevaꞌaitüvamete xurucu mepuꞌucai,
\q Vaꞌuquiyarima ꞌaxeicüa mepuyucuxeüri
\q Tiꞌaitame meꞌayeꞌunietü,
\q Que müꞌane heiserie mipitüa Cürisitutüme
meꞌayeꞌunietü.
\p
\v 27 Tamüsü ꞌanive ꞌahesie mieme mupasie Quesusi
hepaüsita que müꞌane heiserie pemipitüa hepaüsita,
yuricü mepuyucuxeüri ꞌicü quiecarisie Herurexi Punisiyu
Piratu teüteri memücahuriyusixiri ꞌIxaherisixiri
teüteriyari yunaitü.
\v 28 Meniyucuxeürie yameteyurienique tita ꞌamamacü
pemütiyurieniquecai meripai pemütiꞌacühüavecaicü que
mütiyüniquecai.
\v 29 Hicürixüa Tiꞌaitame quenivaruxeiya ꞌaxa que
memutiyuane, quetatineupitüa tame pemütatiꞌaitüa tixaü
tecaheumamatü temütecuxatanicü ꞌaniuqui hepaüsita,
\v 30 ꞌecüta ꞌamama queneutasera teüteri
memanayexüriyanicü ꞌinüarite petiyurienecacu mamarivaveme
petiyurienecacu mücü ꞌanive ꞌahesie mieme mupasie
Quesusisüa temümiemetecü.
\v 31 Hicü meꞌuyutaneneviecu mana niutayuani
memayuxeüriesie. ꞌIyari Mütiyupatacü meniutihüne
yunaitü, Cacaüyari niuquieya menicuxatacaitüni
mecamamatü.
\s ꞌAxeicüa que memüteheixeiyacai naime
\p
\v 32 Queyupaümetü yuri memüteꞌutaꞌerie vaꞌiyari
caniyuxevicaitüni, yaxeicüa mepüteꞌuꞌiyaricai. Ni xevitü
ꞌasipücahainecai yupini mütipinieyatücai, masi naime
ꞌaxeicüa metenexeiyacaitüni.
\v 33 Cui türücaüyemecü nüꞌarisixi
mecatenihecüatacaitüni Tiꞌaitame Quesusi hepaüsita que
müranucuque. ꞌAixüa yemecü meteniuꞌiyaricaitüni
yunaitü.
\v 34 Tixaü pücareuyehüacai xevitü müme. Yuxexuitü
cuie, qui nusu, memexeiyacai meneituacaitüni, que
memüteheitua tuminiyari meniꞌatüvacaitüni,
\v 35 nüꞌarisixi vahetüa menitimana. Menivapitüacaitüni
yuxexuime que memüteheiyehüacai.
\v 36 Mericüsü Cuse, nüꞌarisixi meteniterüva Verunave,
taniuquicü Titutuicame maine. Mücü pürevitatücai,
Sipüresie petinuivaxü. Mücüta cuie pexeiyacai.
\v 37 Heituaca, que müreitua menuꞌüi, niꞌatüani,
nüꞌarisixi vahetüa nitimana.
\c 5
\s Hananiya Sapiramatü ꞌaxa que memüteꞌuyuri
\p
\v 1 Mericüsü ꞌuqui Hananiya mütitevacai yüꞌüitatü
Sapiramatü mecaneituani cuie.
\v 2 Yuhesie mieme ꞌesiva niyuhayevieni que müreitua,
ꞌüyayata yatimaicacu. Hipame püꞌatüa, nüꞌarisixi
vahetüa pitimanaxü.
\v 3 Hicü Pecuru müpaü tinitahüave, Neuxei Hananiya,
titayari Cauyumarie ꞌaꞌiyari tinüꞌü, pemütiꞌitai ꞌIyari
Mütiyupata, yapaümeme pemeucuꞌüicü cuie pemetuasie
mieme.
\v 4 Süricüte quepaucua müꞌacuietücai
catiniꞌapinitücaitüni. Peheituaca heiserie pepexeiyacai
cuxi hepaüsitana. Titayariri ꞌaꞌiyarisie petiꞌacühüave
ꞌipaü. ꞌEcü teüteri pepücativaruꞌitai, Cacaüyari püta
pecatiniuꞌitaiya.
\v 5 Hicü ꞌicü niuqui ꞌuꞌenieca Hananiya, ꞌativeca pumü.
Mepümamacai yemecü yunaitü memuꞌenanaxü.
\v 6 Meꞌanucuꞌuca ꞌuquisi meꞌicuꞌeimaca mepeicuei
meꞌicateucuque.
\p
\v 7 Hicü haica hurayari yacütütü ꞌayeꞌacu ꞌüyaya
caninuani ꞌasicatimaitü que mütiuyü.
\v 8 Pecuru müpaü tinitahüave, Yaquenetineutahüavi,
yucuie yapaümemecü xüca xeheituani. ꞌIya müpaü
tinitahüave, ꞌEri, müpaü canipaümecaitüni.
\v 9 Pecuru müpaü titahüave, Titayari xeteꞌuyuꞌeni ꞌipaü
xemüteꞌiꞌisipacacü Tiꞌaitame ꞌIyarieya. Neuxei ꞌacüna
teucumete mana meniutiꞌuca quiteni ꞌaurie.
Mecamananucueicunita ꞌecü.
\v 10 Yapaucua canativeni hetüana, tiumü. ꞌUquisi
meheutahaxüaca mepicaxei müquime. Meheicueca
mecaneicuteucu cünaya ꞌaurie.
\v 11 Vaücava mepümamacai yunaitü memüyuyexexeürivacai,
yunaitü memiꞌeni ꞌicü.
\s ꞌInüarite mamarivaveme que mütiuyü
\p
\v 12 Mericüsü nüꞌarisixi vamamacü vaücava ꞌinüarite
mamarivaveme tiniuyüni teüteri vahüxie. Yunaitü
ꞌaxeicüa meniuꞌuvacaitüni Sarumuni Nivetarieyatüa.
\v 13 Hipatüri memamatü vahesie mepücateviyacai. Siepüre
teüteri yemecü ꞌaixüa meniutiyuanecaitüni vahepaüsita.
\v 14 Yumüiretü meniyucuxexeürivacaitüni yuri
meteꞌutaꞌerieca Tiꞌaitamesie ꞌuquisi ꞌucari.
\v 15 Müpaürita caye ꞌutüa meputuarieximecai tecuicuicate
ꞌutasie ꞌisisie meꞌaheitü, Pecuru siqueresü ꞌetürieya
siparasü mayeꞌani vahesie xeime ꞌanuyenecacu.
\v 16 Yumüiretüta Querusareme hura quiecatari
meniꞌaxecaitüni mevaravitütü tecuicuicate, cacaüyarixi
ꞌaxa memüꞌanene memüvaꞌuximatüacai vahamame, yunaitü
mepanayexüri.
\s Pecuru Vanimatü que memüteꞌutaveiyarie
\p
\v 17 Hicü meꞌanucuꞌuca maraꞌacame mühüritüariecairi,
yunaitüri ꞌauriena memuꞌuvacai memütecuꞌerivacai
Saruseusixi memütecuꞌerivapaü, müme meniꞌuxivaꞌacaitüni.
\v 18 Mecanivarutiviya nüꞌarisixi, mepüvaranutaxüri
casariyanata.
\v 19 Tiꞌaitame niuquieya tuayame tücaricü püreuyepiexü
casariyanata. Püvaranuyevitü müpaü ꞌutaitü,
\v 20 Xequenehu, tuqui curaruyarita xequenayeꞌuca.
Xequetenivacuxaxatüvani teüteri naime que mütixasiva tevi
ꞌipaü tucari que mürexeiyani hepaüsita.
\v 21 Meꞌiꞌenieca meneutahaxüani tuquita tuxacüta. Mana
meteniꞌüquitacaitüni.
\p Maraꞌacame mühüritüariecai, müme ꞌauriena memuꞌuvacai
meꞌuꞌaxüaca menivarucuxeürieni ꞌisücate yunaime ꞌIxaheri
xiüyarimama vaꞌuquiyarima. Mepüvarenüꞌa tupirisixi
casariyanapai memüvaꞌatüanicü.
\v 22 Tupirisixi meꞌuꞌaxüaca mepücavaretaxei casariyanata.
Taꞌaurie mepaxüri, metenivarutahecüatüani
\v 23 müpaü meꞌutiyuatü, Panasi casariyana tepetaxei
ꞌaixüa renacame, tehüvemete mepetiꞌucai quitenie ꞌaurie,
perusü teteheuyepieca xeime tepücahetaxei quita.
\v 24 ꞌAruvasini tuquita miemete tupirisixi tivaꞌaitüvame,
maraꞌacate memühüritüariecaita mepüvaruꞌenie ꞌicü
vaniuquicü. ꞌAsimepücatemaicai vahepaüsita que mütiuyü.
\v 25 Xevitü nuaca tinivarutahecüatüani müpaü ꞌutaitü,
Neuxei müme ꞌuquisi xemüvaranutaxüri, müme tuqui
curaruyarita mepayeꞌu metevaꞌüquitüatü teüteri.
\p
\v 26 ꞌAna ꞌaruvasini petüa tupirisixi varavitütü.
Menivarayevitüni siepüre carima mecavaravitütü,
memüvamacarücaicü teüteri capa mevarutituaxacü tetecü.
\v 27 Mericüsü mevaꞌatüaca menivarutiꞌuitüani ꞌisücate
vahüxie. Maraꞌacame mühüritüariecai nivarutaꞌivaviya
\v 28 müpaü ꞌutaitü, Tamesü cuini mieme
tecatexeꞌutaꞌaitüa xemücateꞌüquitanicü mücüsüa
xemiemetetütü. Camüsü, Querusareme xepüteꞌutihüniyaxü
yüꞌüquisicacü. Xeme tahesie xepüteꞌahüpaniqueyu ꞌiya
tevi xuriyayacü.
\v 29 Pecuru nüꞌarisixi vahamatü mevacuꞌeiyatü müpaü
metenivarutahüave, Püreuyevese siepüre temiꞌenienicü
Cacaüyari, teüteri sepa temücavaꞌenieni.
\v 30 Tatevarima vacacaüyari nenucuquetüani Quesusi xeme
xemimi cüyesie xeꞌicavivatü.
\v 31 Cacaüyariri Tiꞌaitame Tiyuvicueisitüvame
nanutivitüni yuserieta, müxepitüanicü ꞌIxaherisixi
xemütehayevanicü que xemüteyurie, tita ꞌaxa xemüteyurie
xemüteheuyehüviyarienicü.
\v 32 Tame tecanihümetüni temunenierixü temütehecüata
ꞌicü que mütiuyü hepaüsita. Müpaüta tinihecüatani
ꞌIyari Mütiyupata Cacaüyari müvarupitüa müme memiꞌenie.
\p
\v 33 Müme meꞌuꞌenanaca meniuyehaꞌani menivacuicucaitüni.
\v 34 Hicü xevitü ꞌanucuqueca memayuxeüriesie Pareseu
mühücütücai, Camarieri mütitevacai, ꞌinüari niuquiyari
tiꞌüquitameya mühücütücai, veꞌeme memüꞌeriecai
yunaitü teüteri, mücü tivarutaꞌaitüaca
memüvaranuyenüꞌanicü mücü teüteri yareutevicacu,
\v 35 müpaü tinivarutahüave, Neuxei ꞌIxaherisixi,
yumarima ꞌaixüa que xemüteyurieni ꞌicü teüteri
vahepaüsita.
\v 36 Meripai panucuque Teuraxi, yaꞌutaitü quename
yüvemetücai. Nauca sienituyari ꞌuquisi yacütütü hesiena
mecateniviyacaitüni. Mücü pumierie, yunaitü memiꞌeniecai
mepeutaxüriexüa, tixaü mepücateꞌacü.
\v 37 ꞌArique nanucuqueni Cura Carereyatanaca quepaucua
memacayasarie. Teüteri yumüireme canivarevitüni
yuꞌutüma. Mücüta puꞌunieriecai, yunaitü memiꞌeniecai
mepeutayeixüa.
\v 38 Hicüri nepaine, xequenivaruhayeva ꞌime teüteri,
xequenivarutixüna. Que memütecuꞌeriva que memüteyurie
xüca teüteri vahesüa miemetüni caniꞌunieriecamücü.
\v 39 Mesü xüca Cacaüyarisüa miemetüni püta,
xepücayüvaveni xemeyeꞌunie tietüsü Cacaüyari
xeꞌayeꞌunieca.
\p
\v 40 Mericüsü meniꞌenieni. Yuhesüa mevarutahüaveca
nüꞌarisixi mevarutivaca müpaü metenivarutaꞌaitüani
memücatiniunicü Quesusisüa memiemetetütü.
Menivarutixüna.
\v 41 ꞌIsücate vahesüa menivayenexüani meyutemamavietü
Cacaüyari meyüvaveme müvaꞌeriecaicü memütaveꞌerivanicü
hesüana memümiemetetücaicü.
\v 42 Tucaricü tuquita yuquiteta mepücatehayevacai
meteꞌüquitatü metecuxatatü niuqui ꞌaixüa manuyüne
quename Quesusi heiserie hexeiya Cürisitutütü
meꞌutiyuatü.
\c 6
\s Teparevivamete que memüteꞌanayexeiyarie ꞌatahutatü
\p
\v 1 Mericüsü ꞌana mepütetamüiriyarümecai
teyüꞌüquitüvamete. Müme Cüriyecusixi vaniuquicü
memutiniucacai mepüniuquixiecai müme Hepürayusixi
vaniuquicü memutiniucacai vahepaüsita, viyurasixi vahesüa
miemete memüvaratümaiyacaicü tucaricü quepaucua
memüvapareviecai.
\v 2 Tamamata heimana yuhutatü mevarucuxeürieca
teyüꞌüquitüvamete müpaü mecatenivarutahüave, ꞌAixüa
pücaꞌaneniqueyu tame Cacaüyari niuquieya xüca tehayevaque
mexasie temüteꞌapinenicü püta.
\v 3 Hicü taꞌivama, xequenivacuvava yusata ꞌuquisi
ꞌatahutame ꞌaixüa memütehecüasie ꞌIyaricü memühüpüne
memütemaivave. Müme tepüvahüritüani ꞌicü hepaüsita
que müreuyevese.
\v 4 Tamesü tetanenevietü niuquicü texeparevietü
tepüꞌayumiemetetüni.
\v 5 Mericüsü ꞌicü niuqui püvanaquecai yunaitü
memüyucuxeüri. Mepüvaranuyexei ꞌEsitevani, ꞌuqui yuri
mütiꞌeriecai ꞌIyari Mütiyupatacü mühünecai, Piripe,
Purucuru, Nicanuri, Timuni, Parumenaxi, Nicuraxi Huriyu
mayuyeitüa ꞌAnutiyuquiyatanaca.
\v 6 Mepüvarutiꞌuitüa nüꞌarisixi vahüxie. Müme
meyunenevietü yametenivaruhüritüani vaheima meꞌutimetü.
\p
\v 7 Mericüsü Cacaüyari niuquieya niutixuavere.
Teyüꞌüquitüvamete mepütetimüiriyarümecai vaücava
Querusaremesie. Maraꞌacate yumüiretü mepuꞌenana yuri
meteꞌerietü.
\s ꞌEsitevani que mütiuviyarie
\p
\v 8 Mericüsü ꞌEsitevani ꞌaixüa tiucaꞌiyaritü
türücaüyemecü tiyurienetü vaücava tiniyurienecaitüni
teüteri vasata, ꞌinüari mamarivaveme tiyurienetü.
\v 9 Hicü tuqui ꞌepuvecai Xünariecate Sirenetari
Herecanütüreyatari Vatuqui titevatü. Mana miemeteri,
Sirisiya ꞌAsiya miemete vahamatü mepanucuꞌui
meheꞌivarümetü niuqui mexüatüatü ꞌEsitevanimatü.
\v 10 Mepitexiecai que müticuxatacai mütimaivecaicü,
ꞌIyari mipareviecaicü.
\v 11 Mepütevaꞌaitüacai ꞌuquisi memütecuxatanicü ꞌipaü,
Tame tepiꞌenie ꞌaxa ꞌutaineme Muisexi hepaüsita Cacaüyari
hepaüsita meꞌutiyuatü.
\v 12 Mepüvaxamuriecai teüteri, ꞌuquiravesixi, müme
ꞌinüari niuquiyaricü memüteꞌüquitacai. Yapaucua
meꞌuꞌaxüaca meniviya, meneivitüni ꞌisücate vahesüa.
\v 13 Mana mepüvarutiꞌuitüa hipame memütehecüatanicü
meteꞌitavatü yameꞌutiyuatü, ꞌIcü tevi pücatihayeva ꞌaxa
ꞌutaitü ꞌicü ꞌena Cacaüyarisie mieme mupasie hepaüsita,
taꞌinüari niuquiyari hepaüsita.
\v 14 Tepiꞌenie müpaü ꞌutaineme quename ꞌicü Quesusi
Nasaretitanaca ꞌiꞌunieca ꞌicü ꞌena, quename ꞌipata
tayeiyari Muisexi mütasiꞌupitüa.
\v 15 Meꞌiꞌixüarietü yunaitü mana memütitecai
memayuxeüriesie, mecanixeiya niericaya taheima mieme niuqui
tuayame niericayapaü ꞌaneme.
\c 7
\s ꞌEsitevani que mütiutaniu yuhesie mieme, que mütiumü
\p
\v 1 Mericüsü maraꞌacame mühüritüariecai müpaü
niutayüni, Müpaü tiꞌane ꞌicü.
\v 2 ꞌIya rehüave, Neuxei ꞌivamarixi, ꞌuquiyarima,
xequeneuꞌenana. Tatevari ꞌApurahami ꞌixeiyacacu Cacaüyari
visi müꞌane masiücütü nayuyeitüani Mesuputamiyasie
ꞌuyeicacacu Haranisie cahetaꞌavetü cuxi.
\v 3 Müpaü tinitahüave Cacaüyari, Quenemie ꞌena ꞌacuiepa
ꞌamarema vahesüa, cümü mücü cuieyarisie
nemümasihetamaricasitüani quenemie.
\v 4 Mericüsü Cariteyusixi vacuie heyeyaca Haranisie
niucayerüni. Manata quemasieya ꞌumücu Cacaüyari nipata
ꞌicü cuiepa haque xemeꞌuva hicü.
\v 5 Cacaüyari pücaꞌimi ꞌena mütinaqueni ni yüꞌücacü
mücataquenicü, masi Cacaüyari müpaü tinitahüave
quename ꞌipitüaniquecai mücü, pinieya mürayanicü,
ꞌarique hesiena memüyecünequecaita vapini mürayanicü,
sepa yunive mücahexeiyacai cuxi.
\v 6 Müpaü tinitahüave Cacaüyari, ꞌAtevarima cuꞌuvamete
mepacüne hipame vacuiepa. Mepütetaꞌuximayasitüarieni
vaüriyarica. Nauca sienituyari viyari meniyuriecuni ꞌaxa
meꞌitüarietüvetü muva.
\v 7 Necanivataxanetamücü ꞌiya nuivari vaüriyarica
memütevataꞌuximayasitüani. Müpaü niutayüni Cacaüyari,
ꞌAriquemücaque menayecünicuni, neꞌuximayasica
menexeiyacuni ꞌena.
\v 8 Xitequiya ꞌinüariyari ꞌipitüatü nitavevirieni
türatu. Müpaüri yüanecacu ꞌApurahami nitinuivitüani
ꞌIsahaqui. ꞌAtahairieca tucarisie piꞌinüaritaxü ꞌixitetü,
ꞌIsahaquita müpaü piyuri Cacuvu, Cacuvuta müpaü
tivaruyuri tamamata heimana yuhutame tatevarima.
\p
\v 9 Müme tatevarima meꞌitaꞌuxieca Cuse menituani
ꞌEquipitusie manuvitüquienicü. Cacaüyari hamatüana
puyeicacai.
\v 10 Nitavicueisitüani nai que mütiꞌuximatüariecai,
pipitüa ꞌaixüa mütixeiyarienicü mütimaivenicü Parahuni
hüxie ꞌEquipitutari mütivaꞌaitüvametücai hüxie.
Mücüri ꞌisücame neyeitüani Cuse ꞌEquipitu cuieyari
hepaüsita naime yuquita mieme hepaüsita ꞌihüritüatü.
\p
\v 11 Mericüsü pühacaxatücai naisarie ꞌEquipitusie
Cananisie, meꞌuximatüarieximecacu vaücava. ꞌIcuai
mepücaꞌucaxexeiyacai tatevarima.
\v 12 ꞌUꞌenaca Cacuvu quename ꞌicuai hexuavecai
türicutütü ꞌEquipitusie, canivarenüꞌani tatevarima
heiva.
\v 13 Hutarieca meꞌuꞌaxüacu Cuse puyuhecüataxü yuꞌivama
vahüxie. Parahunita canivaretimani Cuse maremama.
\v 14 Cuse tiutanüꞌaca nivarutaꞌinieni yuquemasi Cacuvu
yunaime yumarema haica teviyari heimana tamamata heimana
ꞌauxüvitü meyupaümeme teüteri.
\v 15 Mücü Cacuvu caneyani ꞌEquipitusie. Mana canemüni,
tatevarima mana mecanecuinita.
\v 16 Mana mepayevitüqui Siquemisiepai, mepucateuquiexüa
teuquiyapa ꞌApurahami minanai pürata tuminiyaricü ꞌEmuri
nivemama Siquemitari meꞌituiriecu.
\p
\v 17 Mericüsü ꞌayehuracacu mücü tucari
mayeꞌatüarienicü tita Cacaüyari yühüritüatü
mütitahüavixü ꞌApurahami que mütiyünequecai haitü,
mücü teüteri mepütetimüiriyarümecai ꞌEquipitusie.
\v 18 ꞌAnari panucuque xevitü ꞌEquipitutari
tivaꞌaitüvametütü. Mücü pücaꞌimaicai Cuse.
\v 19 Mücü cuiepa tiꞌaitame tateüterima
pütivacuamanacai. ꞌAxa püvaruyuri tatevarima ꞌüsita
memüvarecuꞌeirienicü yutüriyama, capa
meyutinuivitüaxüanicü.
\v 20 Mericüsü ꞌana caniutinuiva Muisexi. Visi püꞌanecai
Cacaüyari hüxie. Mücü haica meseri puverecai yuꞌuquiyari
quie.
\v 21 Quepaucua mucuꞌeirivaxü, Parahuni nuꞌaya nicaxeiya
ꞌucatütü, yunivepaü pitaveriyaxü.
\v 22 Pütiꞌüquitüarie Muisexi naime que memütemaivavecai
ꞌEquipitutari yatimaitü. Que mütiniuvecai que mütiuyuri
püyüvemetücai.
\p
\v 23 Mericüsü huta teviyari viyari hexeiyatü puyuvaüri
müvaꞌivatamiecü yuꞌivama ꞌIxaheri xiüyarimama.
\v 24 ꞌIxeiyatü xeime ꞌaxa ꞌitüariecame, heimana
niutanuani, ꞌaixüa pütiuyuri hesiena mieme, pimi
ꞌEquipitutanaca.
\v 25 Müpaü tinicuꞌerivacaitüni quename ꞌivamama
metemaicaquecai Cacaüyari que mütivatavicueisitüaniquecai
ꞌiya vapareviecacu. Mümesü müpaü mepücatemaicai.
\v 26 Mericüsü ꞌuxaꞌarieca menixeiya teyucucuyamete.
Nivanütüamücücaitüni ꞌaixüa memüteyuxeiyanicü
müpaü ꞌutaitü, Neuxei, xeme xecaniyuꞌivamaca. Titayari
ꞌaxa xeteyuyurie.
\v 27 Que müꞌane yuꞌiva ꞌaxa müyurienecai penuyehüa
Muisexi müpaü ꞌutaitü, Quepaicü tatiꞌaitüvame
taꞌisücame pümasiꞌacaye ꞌecü.
\v 28 Cauca penesimiemücü neta, tacai pemütimipaü
ꞌEquipitutanaca.
\v 29 Hicü ꞌiꞌenieca mücü niuqui niyutaꞌuna Muisexi.
Cuyeicame nayani Mariyani cuieyarisie. Mana meniutinunuiva
nivemama yuhutatü.
\p
\v 30 Mericüsü huta teviyari viyari ꞌanuyeꞌacu,
macumavesie canixeiya niuqui tuayame taipa ꞌuveme tupiriya
matitatavecaisie yemuri ꞌaurie Sinahi mütitevasie.
\v 31 Mücü Muisexi ꞌixeiyaca heinüsicapaü ꞌaneme
canihüxiyacaitüni. ꞌAura ꞌayacu müretimanicü que
mütiyüanecai, Tiꞌaitame putaniu müpaü ꞌutaitü,
\v 32 Ne ꞌatevarima necanivacacaüyaritüni. ꞌApurahami
ꞌIsahaqui Cacuvu necanivacacaüyaritüni. Mücü Muisexi
ꞌuyüyüacatü pücayuvaüriyacai münierenicü.
\v 33 Tiꞌaitame müpaü tinitahüave, ꞌAcacai
quenanuyexünaxüa ꞌaꞌücasie, mana pemanuca nehesie mieme
mupasiecü.
\v 34 Yemecü necanivaxeiya neteüterima que
memüteꞌuximatüarie ꞌEquipitusie. Necanivaꞌenieca
memaꞌaiva. Nenacaneni mana nemüvarayevitünicü.
Cümüsüari nepümasiꞌanunüꞌani ꞌEquipitusie.
\p
\v 35 Mücü Muisexi memutixaniꞌeri müpaü meꞌutiyuatü,
Quepai tatiꞌaitüvame taꞌisücame pümasiꞌayeitüa,
mücütüme Cacaüyari caneyenüꞌani tivaꞌaitüvame
vavicueisitüvame, niuqui tuayame muxei tupiriyasie ꞌuveme
ꞌipareviecacu yütürücariyacü.
\v 36 Mücüri nivarayevitüni ꞌinüari tiuyurieca
mamarivaveme tiuyurieca ꞌEquipitu cuieyarisie, Haramara
Müxetasie, macumavesieta yatiyurienetü huta teviyari
viyari.
\v 37 ꞌIcü Muisexi canihücütüni que müꞌane müpaü
mütivarutahüavixü ꞌIxaheri xiüyarimama, Tiꞌaitame
müxecacaüyari tixexaxatüvame nanucuquetüamücü xeꞌivama
vasata nehepaü ꞌaneme. Xepiꞌenieca.
\v 38 ꞌIcü Muisexi canihücütüni que müꞌane meyeicacai
memüyuyexexeürivacai vahesüa macumavesie, niuqui
tuayamematü meyeicacai mitahüavixü yemurisie Sinahi
mütitevasie, tatevarima vahamatü meyeicacai. Mücüta
niuqui mayeyuri putanaquiꞌerie tasipitüanique.
\p
\v 39 Müme tatevarima mepücaꞌiꞌeniecucai, masi
mepenuyehüacucai. Yuꞌiyarisie taꞌaurie mepaxüricucai
ꞌEquipitusie
\v 40 müpaü meteꞌicühüavetü ꞌAruni, Cacaüyarixi
quetaneutiveviri. Müme tahüxi meniyehuni. Tame
ꞌasitepücatemate que mütiuyunixü ꞌicü Muisexi
mütasiꞌayevitü ꞌEquipitusie.
\v 41 ꞌAna siqueru meputavevie, mavari mepütecupi mücü
cacaüyaritüa. Mecaniyutemamaviecaitüni tita yumamacü
memüteꞌutivevi meꞌayexeiyatü.
\v 42 Hicü Cacaüyari taꞌaurie pave. Püvayetua taheima
memücaneniere yunaime vaꞌuximayasica memexeiyanicü,
müpaü que müreꞌutüarie texaxatamete vaxapayarisie
müpaü ꞌanuyütü,
\q Xeme ꞌIxaheri quie quiecatari
\q Xeneteꞌatüirivacai ꞌacu caxarite mavarite
\q Huta teviyari viyari macumavesie xeheꞌuvatü.
\q
\v 43 Masi xepeyexeiyacai Muruqui xiriquieya,
\q Xemüpani yucacaüyari xuraveyari,
\q Vahepaü tiyuxexeiyame xepüyuveviriecai
\q Nenevieri xemüvapitüanicü.
\q Nesü necanixeꞌanuvitümücü Vaviruniya varita.
\p
\v 44 Mericüsü ꞌixuriqui tuquiyari haque hecüasica
mayecatei mana niuvecaitüni tatevarima vahesüa
macumavesie, que mütiuꞌaitaxü mücü mitahüavixü Muisexi
quename hepaüna ꞌaneme ꞌitaꞌaitaquecai ꞌixuriqui tuquiyari,
ꞌinüari muxeipaü ꞌaneme.
\v 45 Mücü tuqui meputanaquiꞌeri tatevarima. Cusuematü
meniꞌatüani quepaucua memüvareutaveiyaxüa ꞌena
memütitecai hipame nuivarite. Mümesietü Cacaüyari
vaüriyarica püvatiꞌunasitüa tatevarima vahüxie. ꞌArique
ꞌaniuyeicacaitüni Raviri.
\v 46 Cacaüyari ꞌaixüa tiniucaꞌiyaricaitüni hesiena
mieme. Mücü pitavaviri Cacaüyari qui vevimütü haque
Cacuvu Cacaüyarieya mayecanicü.
\v 47 Sarumuni püta pitaveviri qui,
\v 48 sepanetü mücü taheima mümieme tixaü quita
mücaꞌayeca mamacü müveviyata. Que maine tixaxatame,
\q
\v 49 Muyuavi canineꞌuvenitüni haque nemüraꞌaita.
\q Cuie püta nequetatüa pucuma.
\q Que ꞌaneme qui xepünesitavevirieni,
\q Naineni Tiꞌaitame,
\q Haque nemecaꞌuxipieni.
\q
\v 50 Camüsü, ne nemamacü ꞌicü naime nepütiutivevi.
\p
\v 51 Xeme xecüipi püseseꞌi, yuꞌiyarisie yunacata
xepücaꞌinüaritüarievave Cacaüyari ꞌinüarieyacü, xeme
yuheyemecü xepiꞌunie ꞌIyari Mütiyupata xemeri
xetevarimata.
\v 52 Que müꞌane texaxatamete ꞌatiuyeicacai
mecaꞌitaveiyavecacu xetevarima. Mepüvarucui müme meripai
memitahecüataxü ꞌiya Heiserie Mexeiya ꞌumamieniquecai.
Mücüri xepüyetua, teyucucuyamete xepacü hicü.
\v 53 ꞌInüari niuquiyari xeputanaquiꞌeri niuqui tuayamete
metexeꞌaitüacacu, yaxepücatecahu.
\s ꞌEsitevani que mütiumierie
\p
\v 54 Mericüsü meꞌiꞌenieca ꞌicü, yuꞌiyarisie mepuyehaꞌa.
Mepüyutaquevecai meꞌihecatü.
\v 55 ꞌEsitevaniri hünetü ꞌIyari Mütiyupatacü,
heutinieretü yuheima, visi ꞌaneme catiniuxeiya Cacaüyari,
Quesusi tiuxei Cacaüyari serieta ꞌutiveme.
\v 56 Müpaü niutayüni, Camü, muyuavi nepüxeiya
ꞌanacatenime, Yuri Tevi Cacaüyari serieta ꞌutiveme
netixeiya.
\v 57 Carima meꞌutihivatü meneuyucanaca yunacata. Meniviya
ꞌaxeicüa.
\v 58 Quiecarisie menenuyehüani, meneitituaxixüani
tetecü. Tehecüatamete memunenierixü yuꞌixuriqui
meputivivi ꞌuquitüa Sauru mütitevacaitüa.
\v 59 Meneitituaxixüani ꞌEsitevani. Mücü nitahüave
Quesusi. Müpaü niutayüni, Quesusi Tiꞌaitame ꞌacu,
queneutanaquiꞌeri neꞌiyari.
\v 60 ꞌUtitunumaqueca carima caniutahiva, Tiꞌaitame ꞌacu,
ꞌicü ꞌaxa memüteyuriecü vahesie pepücarahüpani. Müpaü
ꞌutayüca caneucuni.
\c 8
\s Sauru que mütivaruveiyacai memüyutixexeürivacai
\p
\v 1 Sauruta ꞌiyarieya ꞌaixüa püꞌanecai mumieriecü.
Mericüsü ꞌana Querusaremesie memüyutixexeürivacai carima
menitaveiyarieximecaitüni memüꞌuximatüariecaicü.
Yunaitü meneutayeixüani naisarie quiecari mucumanesie
Cureyasie Samariyasie. Nüꞌarisixi xeicüa meniyuhayeva.
\v 2 ꞌUquisi Cacaüyari memayexeiyacai meneicuteucu
ꞌEsitevani, vaücava meꞌutisuatü hepaüsitana.
\v 3 Sauru cuini mieme püvaꞌuximatüacai
memüyutixexeürivacai. Vaquita peutahaquecai, varayehapaca
ꞌuquisi ꞌucari nivaranutaxürüvacaitüni.
\s Niuqui ꞌaixüa manuyüne que müticuxasivacai Samariyasie
\p
\v 4 Mericüsü memeutaxüriexüa naisarie meneutayeixüani
niuqui ꞌaixüa manuyüne mecuxatatü.
\v 5 Piriperi nuaca Samariya quiecarisie
tinivahecüatüacaitüni Cürisitu heiserie mupitüarie
hepaüsita.
\v 6 Meniꞌenieni yunaitü que mutainecai Piripe ꞌaxeicüa
meꞌiꞌenietü meꞌixeiyatü ꞌinüari que mütiyurienecai.
\v 7 Cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene carima meꞌutihivatü
mepüvarutixünaxüa yumüireme memüvaviyacai.
Yuvaücavatü memütutunicai memühurietücatei
menanayexürieni.
\v 8 Mücü quiecarisie yemecü meniyutemamaviecaitüni.
\p
\v 9 Mericüsü ꞌuqui Simuni mütitevacai mana puyeicacai
mücü quiecarisie meripaitü vaquevayatü, Samariyatari
tivaꞌirüviyatü, müpaü ꞌutaitü quename türücaüyecai.
\v 10 Yunaitüri ꞌuquiravesixi türita mepiꞌeniecai müpaü
meꞌutiyuatü, ꞌIcü Cacaüyari türücariyaya
canihücütüni, Mümarive mütiteva.
\v 11 Mepiꞌeniecai müixa mütivaꞌirüviyacaicü
vaquevayatü.
\v 12 Quepaucua yuri memüteꞌitaꞌeriri Piripe
tivacuxaxatüvame niuqui ꞌaixüa manuyüne, que mütiꞌane
Cacaüyari tiꞌaitametücacu ticuxatatü, que müꞌane Quesusi
Cürisitu mühücü cuxatatü, ꞌuquisi ꞌucari
mepucaꞌüyarie.
\v 13 Mücüta Simuni yuri tiniutaꞌerieni. ꞌUcaꞌüyarieca
pipareviecai Piripe. ꞌIxeiyatü ꞌinüari türücaüyemecü
vaücavamecü que mütiyurienecai püꞌiyarixiecai.
\p
\v 14 Mericüsü meꞌuꞌenanaca nüꞌarisixi Querusareme
memeꞌuvacai quename Samariyatari meꞌitanaquiꞌeri Cacaüyari
niuquieya, vahesüa mepüvarenüꞌa Pecuru Vanimame.
\v 15 Müme mehetaꞌaxüaca meniyutanenevieni vahesie mieme
ꞌIyari Mütiyupata mehexeiyatü memacünecü.
\v 16 ꞌAcuxisü pücativiyavecai ni xeimesie müme.
Mepucaꞌüyarie xeicüa Cürisitusüa memiemetetütü.
\v 17 ꞌAna vaheima meniutimeni, ꞌIyari Mütiyupata
mehexeiyatü menacüne.
\p
\v 18 Hicü Simuni nivaruxeiya ꞌIyari que memüteꞌupitüari
nüꞌarisixi vaheima meꞌutimecu. Nivaranuꞌüirieniquecaitüni
tumini
\v 19 müpaü ꞌutaitü, Xequeneneupitüa neta ꞌicü
türücariya, que müꞌane heima nemutimeni ꞌIyari
Mütiyupata hexeiyatü mayanicü.
\v 20 Pecuru müpaü tinitahüave, ꞌAtumini ꞌahamatü
queꞌutaꞌune, tita Cacaüyari mütimicua tuminicü
nanaiyacame pemüꞌeriecaicü.
\v 21 ꞌIcü paürisie mieme ꞌecü tixaütü
pepücarexeiyani, ꞌahesie pücatinaqueni. ꞌAꞌiyari
pücaheiserie Cacaüyari ꞌixeiyacacu.
\v 22 Quetineuhayeva que pemütiyuriene, peꞌicuꞌeirieme
ꞌicü tita ꞌaxa pemütiyuriene, queneutavaviri Tiꞌaitame
siparasü xüca pereuyehüviyariemücü ꞌipaü
pemütiꞌacühüavecü.
\v 23 Ne nepümasixeiya siüricapaü pehasivime, tita
mücatiheiserie penücame.
\v 24 Hicü Simuni müpaü tinitaꞌeiya, Xemesü
xequeneutavaviri Tiꞌaitame nehesie mieme,
ꞌasinemücaꞌitüarienicü que xemutiyuane.
\p
\v 25 Hicü mümeri mevarutahecüatüaca meꞌitixataca
Tiꞌaitame niuquieya, taꞌaurie mepaxüri, Querusareme
menecüne. Metenicuxatacaitüni niuqui ꞌaixüa manuyüne
naisarie Samariyatari vaquiecaritesie.
\s Piripe ꞌEtiyupiyatanacamatü que memütecuxatacai
\p
\v 26 Mericüsü Tiꞌaitame niuquieya tuayame müpaü
tinitahüave Piripe, Quenanucuquexi, taserieta quenemie
huyeta Querusareme mayehane ꞌutüma quiecari Caxa
müracutevasie müyeꞌaxe, haque macumave.
\v 27 ꞌAnucuqueca neyani. Camüsü ꞌuqui ꞌEtiyupiyatanaca
vaücavamecü mühüritüariecai ꞌenunucutütü,
ꞌEtiyupiyatari vaꞌuquiyari ꞌuca Canarase mütitevacaisie
miemetütü. Catinihüritüariecaitüni naime piniteya
hepaüsita. Mücü ꞌuqui necuyeixüani Querusareme
müyutanenevienicü, yuꞌutüma ꞌacunuaca pumiecai
\v 28 yucaxetasie yecaitü, titerüvatü tixaxatame
Quisariyaxi xapaya.
\v 29 Cacaüyari ꞌIyarieya müpaü tinitahüave Piripe, Mana
quenemie, ꞌaura queneuyeꞌa mücü caxeta ꞌaurie.
\v 30 ꞌUnausarümetü Piripe, niꞌenieni titerüvacame
tixaxatame Quisariyaxi xapaya. Müpaüsü tinitahüave,
Petimate ꞌacu tita pemütiterüva.
\v 31 Mücüri rehüave, Que netiyüveniqueyu, me xüca
xevitü canesiꞌutahecüatüanique. Piripe niutaꞌinieni
manutimaquecü, ꞌauriena mayerünicü.
\v 32 ꞌIpaü panuyüne ꞌutüarica miterüvacai,
\q Muxa nunusipaü niꞌatüarieni mümierienicü,
\q Muxa mücaꞌutaniucapaü texicamete vahüxie
\q Müpaüta pücaꞌutaniu.
\q
\v 33 Tixaü mücaratüacü, heiserie pücaꞌupitüarie
\q Que müreuyevecai quepaucua mutaꞌinüasie.
\q Quepai püvamaica türiyamama
\q Tucarieya munavaiyariecü cuiepa.
\p
\v 34 Hicü tevi mühüritüariecai müpaü tinitaꞌeiya
Piripe, Yaquenetineutahüavi cuerietü, quepai püraxata
tixaxatame. Püyuxata, xeime püta püxata nusu.
\v 35 Piripe niutaniuni, nisutüani mücü ꞌutüaricasie
tihecüatüatü ticuxaxatüvatü niuqui ꞌaixüa manuyüne
Quesusi hepaüsita.
\v 36 Huyeta meꞌuhutü haixapa meniuꞌaxüani. Müpaü
niutayüni tevi, Camü ha. Titari reuyevese
nemücaꞌüyarienicü.
\v 37 Müpaü niutayüni Piripe, Xüca ꞌaꞌiyarisie yemecü
yuri petiꞌerieca, ꞌaixüa caniyümücü. Mücü müpaü
tinitaꞌeiya, Ne yuri necatiniꞌerieca Cacaüyari Nuꞌaya
Quesusi Cürisitu mühücü.
\v 38 Nitaꞌaita mana mütaquenicü caxeta. Yuhutatü
meneucacüne hapa Piripe tevi mühüritüariecaimatü.
Nicaꞌüya.
\v 39 Hapa meꞌanaticünecu Tiꞌaitame ꞌIyarieya canitihana
Piripe. Tevi tavari pücaꞌixei, yutemavietü yuhuyeta
niumiecaitüni.
\v 40 Piripe ꞌAsutusie caniuyeicacaitüni.
Tinicuxatacaitüni niuqui ꞌaixüa manuyüne naisarie
cuyeicatü quiecaritesie, ꞌarique petaꞌa Sesareyapaitü.
\c 9
\s Sauru taꞌaurie que mürave
\r (Nüꞌarisixi 22:6‑16; 26:12‑18)
\p
\v 1 Mericüsü Sauru ꞌuxivaꞌatü cuxi müpaü ꞌutaitü
müvacuiniquecai Tiꞌaitame teyüꞌüquitüvametemama,
caninuani maraꞌacame mühüritüariecaisüa.
\v 2 Nitavavirieni xapate mütivatiꞌutüirienicü tuquita
miemete Ramasicusie, müpaü ꞌutaineme, Xücasü ꞌicü
varetaxeiya hipame mücü huyeta miemete ꞌuquisi ꞌucari,
nivaravitümücü mehüatücaime Querusaremepai.
\v 3 Hicü huyeta ꞌuyemiecacu, Ramasicu hura ꞌayeꞌaximecacu,
ꞌauriena niucumerüca taheima mieme.
\v 4 Cuiepa ꞌucaveca niꞌenieni xeime müpaü haineme, Sauru
ꞌacu, Sauru, titayari peneticuveiyane ꞌecü.
\v 5 Mücü rehüave, ꞌUqui que pepüpaicü. ꞌIya müpaü
niutayüni, Nesü necaniquesusitüni pemünesicuveiyane.
Pümasiꞌucucuine pemücaꞌavaüriyacü, pemütiꞌaquesinacü
peꞌanaseivatü tisevemecü.
\v 6 Sauru ꞌutayüyüacatü matü müpaü niutayüni,
Tiꞌaitame, tita matinaque yanemütiyurieni. Tiꞌaitame
rehüave, Hicü quenanucuquexi, quiecarisie queneutahaqui.
Manari yapepüretahüavarieni que müreuyevese
pemütiyurienenicü.
\v 7 ꞌUquisi hamatüana memuꞌuvacai mehüxiyatü meniutiꞌuni
meꞌiꞌenietü que muꞌane mutaniu, peru tevi mecaxeiyatü.
\v 8 Hicü nanucuqueni Sauru cuiepa. Yühüxita
ꞌanutaniereca tixaü pücatiuxei. Mepeiha mamayasie
metivütü, meniꞌatüani Ramasicupai.
\v 9 Haica tucari puyuri caheunieretü caticuatü caharetü.
\p
\v 10 Mericüsü xevitü mana niuyeicacaitüni Ramasicusie
tiyüꞌüquitüvametütü Hananiya titevatü. Tücaricü
heinüsita Tiꞌaitame müpaü tinitahüave, Hananiya ꞌacu.
Mücü müpaü niutayüni, Camüsü Tiꞌaitame ne
necanihücütüni.
\v 11 Tiꞌaitame müpaü rehüave, Quenanucuquexi, mana
quenemie caye Müxeuraüye mütiteva ꞌutüa. Cura quita
quenetaꞌivau Tarusutanaca Sauru mütiteva. Camü mana
peyunenevi.
\v 12 Mücüta heinüsita nixeiya ꞌuqui Hananiya titevacame
mana yeꞌarücame heimana ꞌutimecame manutanierecü.
\v 13 Hananiya müpaü tinitaꞌeiya, Tiꞌaitame nepüvaruꞌeni
yumüireme metecuxatame ꞌicü ꞌuqui hepaüsita, naime ꞌaxa
que mütivayurienecai müme ꞌateüterima Querusaremesie.
\v 14 ꞌEnata heiserie menipitüani vaniu maraꞌacate
memühüritüarie müvaviyanicü yunaime ꞌuva
mematetahüave.
\v 15 Tiꞌaitame müpaü tinitahüave, Quenemiesü. Ne
nepenuyeteüxixü ꞌicü, mütihecüatanicü nehepaüsita
nuivarite vahüxie cuiepa teꞌaitamete vahüxie ꞌIxaheri
xiüyarimama vahüxie.
\v 16 Netinitaꞌüquitüamücü que müreuyevese
müticuinecü nehesie mieme.
\v 17 Hicü Hananiya petüa, quita neutahani. Heimana
ꞌutimeca müpaü niutayüni, Neꞌiva Sauru, Tiꞌaitame
caneneyenüꞌani ne. Mücü Quesusi pemuxei huyeta
peꞌayeꞌaximetü, mücü caneneyenüꞌani peheunieretü
pemayanicü, pemühünenicü ꞌIyari Mütiyupatacü.
\v 18 Yapaucua payexüri hüxitana cunieripaü ꞌanenetü.
Heunieretü nayani, ꞌanucuqueca niucaꞌüyarieni.
\v 19 ꞌItanaquiꞌerieca ꞌicuai türücaüyetü nayani.
Mericüsü Ramasicusie puyeicacai yapaümexa tucari
teyüꞌüquitüvamete vahamatü.
\s Sauru que müticuxatacai Ramasicusie
\p
\v 20 Cuitüva Huriyusixi vatuquiteta tinihecüatacaitüni
Quesusi hepaüsita, ꞌIya Cacaüyari caninuꞌayatüni
ꞌutaitü.
\v 21 Menihüxiyacaitüni yunaitü memiꞌeniecai. Müpaü
meniutiyuanecaitüni, Cari ꞌicü canihücütüni que müꞌane
müvarayeꞌuniecai müme memehüave mücü que müꞌane
mühücü Querusareme quiecatari, ꞌuvata ꞌayumieme munua,
müvaranuvitünicü mehüatücaime maraꞌacate
memühüritüarie vahesüa.
\v 22 Sauru yemecü canitürücariyarieximecaitüni.
Nivaꞌiyarixitüacaitüni Huriyusixi Ramasicusie
memütamacai, nivarutahecüatüani quename ꞌiyatütü que
müꞌane heiserie mupitüarie hücü Cürisitu.
\s Sauru que mütiutavicuei Huriyusixi meꞌimiecucacu
\p
\v 23 Mericüsü müixa tucari ꞌutixücu Huriyusixi
mecaniyuꞌenieni meꞌimienique.
\v 24 Sauru tinetimani que memüteyurieniquecai. Quiecari
quitenitesie tucaricü tücaricü menihupiecaitüni
meꞌimienique.
\v 25 Quirivasie meꞌicayeca tesariya varie meneicatuani
yüvicüta teyüꞌüquitüvamete.
\s Sauru que mütiuyeicacai Querusaremesie
\p
\v 26 Hicü Querusareme nuaca pütiviyamücücai
teyüꞌüquitüvamete vahesie. Yunaitü mepimacarücai yuri
mecateꞌerietü quename tiyüꞌüquitüvametücai.
\v 27 Verunave heivitüca caniꞌatüani nüꞌarisixi vahesüa.
Nivarutahecüatüani yaꞌutaitü quename huyeta ꞌixei
Tiꞌaitame, quename Tiꞌaitame ꞌitahüavixü, quename
Ramasicusie camatü ticuxatacai Quesusisüa miemetütü.
\v 28 Hicü vahesüa niuyeicacaitüni Querusaremesie
naisarie cuyeicatü.
\v 29 Pücamacai mütaniunicü Tiꞌaitamesüa
mümiemetücaicü. Niuqui nixüatüacaitüni Cüriyecusixi
vaniuquicü memutiniucacai vahamatü. Mümesü
menimiecucaitüni.
\v 30 ꞌIvamariximama yametehetimaica meneivitüni
Sesareyasiepai, Tarusupaitü meneitanüꞌani.
\p
\v 31 Mericüsü memüyutixexeürivacai naisarie Cureyasie,
Carereyasie, Samariyasie mepücaꞌuximatüariecai.
Mepuseiriyarie, ꞌameniuꞌuvacaitüni meteheiyehüvirietü
Tiꞌaitame. ꞌIyari Mütiyupata müiremecü nivatuicacaitüni.
\s ꞌEneya que müranayehüiya
\p
\v 32 Mericüsü Pecuru naisarie pücuyeicacai. Manata penua
Cacaüyari teüterimama vahesüa Rirasie memütamacai.
\v 33 Mana nicaxeiya xeime ꞌuqui ꞌEneya mütitevacai
ꞌatahaica viyari müyuriecai yuꞌutasie cacaitü
mühuriecaicü.
\v 34 Müpaü tinitahüave Pecuru, ꞌEneya ꞌacu, Quesusi
Cürisitu pümasiꞌanayehüa. Quenanucuquexi, ꞌaꞌisi
queneutacuicui. Yapaucua nanucuqueni.
\v 35 Yunaitü Rirasie Sarunisie memütamacai
menixeiyacaitüni. Taꞌaurie meꞌaxürieca Tiꞌaitamesie
meteniviyani mümerita.
\s Maxama que müranucuquetüari
\p
\v 36 Mericüsü tiyüꞌüquitüvame ꞌuca Cupesie
necateitüni Tavita titevatü, taniuquicü Rurucaxi
titevatü Maxama titevatü. Mücü ꞌaixüa tiꞌaneneme
tiniyurienecaitüni cuini mieme, tiniyucanenimayacaitüni.
\v 37 Hicü ꞌana tiutacuineca caniumüni. Meꞌitahauxica qui
taüta meneitateni.
\v 38 Mericüsü Rirasie pehura Cupe. Teyüꞌüquitüvamete
meꞌuꞌenanaca quename Pecuru mana heyeicacai, hesüana
menivarenüꞌani ꞌuquisi yuhutame müpaü
meteꞌitavavirienique, Penücahürixüa ꞌareutevini tahesüa
pemünuani.
\v 39 Pecuru ꞌanucuqueca vahamatü petüa. Nuacu qui taüta
meneitivitüni. ꞌAuriena meniuꞌaxüani yunaitü ꞌucari
vacünama memucui, meꞌutisuatü meꞌixeisitüatü ꞌixuriquite
tetüata miemete herie miemete miveviecai Maxama vahesüa
ꞌuyeicatü.
\v 40 Yunaime nivaranuyenüꞌani Pecuru. ꞌUtitunumaqueca
niyutanenevieni. Taꞌaurie ꞌaveca caxari manucatei müpaü
niutayüni, Tavita ꞌacu, quenanucuquexi. Mücü nanutaniere.
Pecuru ꞌuxeiyaca ꞌaniutayerüni.
\v 41 ꞌIya mamayasie tiviereca nenucuhana. Yuhesüa
nivarutahüave Cacaüyari teüterimama ꞌucari vacünama
memucui vahamame. Niyetuani ꞌayeniereme.
\v 42 Naisarie tiniutamariva Cupesie, yuvaücavatü yuri
meteniutaꞌerieni Tiꞌaitamesie.
\v 43 Müixa tucari Cupesie pecatei Simunisüa navi
ꞌuhayamesüa.
\c 10
\s Pecuru Curineriyumatü
\p
\v 1 Mericüsü ꞌuqui Sesareyasie pecatei Curineriyu
titevatü xei sienituyari cuyaxi tivaꞌaitüatü. Mücü
cuyaxi ꞌItariyasie Miemete Cuyaxi mepütetetevacai.
\v 2 ꞌIya caneyexeiyacaitüni Cacaüyari,
tineiyehüviriecaitüni, yunaitü quiena quiecatarita.
Vaücava tiniyurienecaitüni teüteri vahesie mieme
vanenimayatü, nenevieri pipitüacai Cacaüyari yuheyemecü.
\v 3 Mericüsü heinüsipaü ꞌaneme niuxeiya hecüacame cüa
caviecacu tau yacütütü. Cacaüyari niuquieya tuayame
hesüana neutahani. Müpaü tinitahüave, Curineriyu ꞌacu.
\v 4 Mücü ꞌixeiyatü pümacai. Müpaü niutayüni, Tita
ꞌacu ꞌuqui. Mücü müpaü tinitahüave, ꞌAnenevieri
ꞌanenimayasica nanutiyeicani Cacaüyari hüxie,
pümasiꞌaꞌeriva.
\v 5 Hicü quenivaranunüꞌa ꞌuquisi Cupepai memivitüyucü
xeime Simuni Pecuru mütiteva.
\v 6 Mücü necani Simunisüa navi ꞌuhayamesüa. Quiya
haramara tesita peve. Mücü camatinitaxatüamücü que
müreuyevese yapemütiyurienenicü.
\v 7 Heyacu niuqui tuayame yamütitahüavixü, yuꞌaurie
püvarutahüavixü yuhutame yunüꞌarivamete cuya meta
Cacaüyari mayexeiyacai, memipareviecai xevitü
mühücütücai.
\v 8 Tivarutahecüatüaca naime, nivarenüꞌani Cupepai.
\p
\v 9 ꞌUxaꞌarieca meꞌuhucacu cuxi, quiecari ꞌaurie
meꞌayeꞌaxüaximecacu, neutiyani Pecuru qui heima
manuvericaisie yutanenevienique tuca.
\v 10 Neuhacamücücaitüni, reucuaimücücai. Mexicuxi
ꞌaixüa ticuyünecai ꞌicuai pütiuheinü.
\v 11 Nixeiya muyuavi ꞌanacatenime, paüri ꞌacamieme
savanapaü ꞌaneme, cuiepapai macatuiya ꞌeyeutü tesitana
tivütücaitü.
\v 12 Mana meniyeꞌucaitüni yunaitü cuiepa temiemete nauca
ꞌücayari memexeiya, cuterixi, viquixi taheima miemete.
\v 13 Xevitü müpaü tinitahüave, Quenanucuquexi Pecuru,
quenivarucuya quenivaruticuaꞌi.
\v 14 Pecuru müpaü niutayüni, Tixaü Tiꞌaitame. Hasuacu
nepücaꞌiticuaive paüri ꞌaxa mütiꞌanene
mücatiꞌitiyatüca.
\v 15 Hutarieca müpaü tinitahüave mücü, Tita Cacaüyari
mütiꞌitie ꞌaxa tiꞌaneneme pepücatixata.
\p
\v 16 Haicacüa müpaü pütiuyü, cuitü yapaucua mücü
paüri panutihani taheima.
\v 17 Pecuru ꞌasicatimaicacu tita mütiꞌayumiemetücai
heinüsi, camü ꞌuquisi Curineriyu müvareyenüꞌa quiteni
meniuꞌaxüani meꞌicuꞌivavatü Simuni quiya.
\v 18 Meputihivacai meheicuꞌivaviyatü xüca mana
hecateitüni Simuni Pecuru mütiteva.
\v 19 Mücü Pecuru yuꞌiyaritüacacu heinüsi hepaüsita,
ꞌIyari müpaü tinitahüave, Neuxei, ꞌuquisi yuhaicatü
mepümasicuꞌivava.
\v 20 Quenanucuquexi, mana queneucayeꞌa, vahamatü quenemie
pecaꞌaꞌiyaritüatü. Nesü nepüvareyenüꞌa.
\v 21 ꞌAnacayaca haque memetiꞌucai ꞌuquisi Pecuru müpaü
tinivarutahüave, Camüsü ne necanihücütüni
xemicuvautüve. Titayari xeteꞌuꞌaxüa.
\v 22 Mümesü müpaü meniutiyuani, Curineriyu xei
sienituyari cuyaxi mütivaꞌaitüvame, mücü heiseriemecü
yapütiyuriene, püreiyehüviri Cacaüyari. Yunaitü
Huriyusixi teüteriyari mepitahecüata. Niuqui tuayame
Cacaüyarisüa mümieme müpaü tinitahüave ꞌahesüa
mütiutanüꞌacü yuquie masiꞌinietü, niuqui müꞌenienicü
ꞌecü yapeticuxatacacu.
\v 23 Quita nivarutaꞌinieni, nivarupitüani haque
memayeyaxecü.
\p ꞌUxaꞌarieca ꞌanucuqueca vahamatü neyani. Hipatü
ꞌivamarixi Cupesie miemete vahamatü menecüne.
\v 24 ꞌUxaꞌarieca Sesareyapai menetaꞌaxüani. Curineriyu
nivarecueviecaitüni varutaꞌinieca yumarema yuhamicuma
müvanaquiꞌeriecai.
\v 25 Heutahaximecacu Pecuru, Curineriyu nenucunaque.
Hetüana ꞌucaveca nenevieri pipitüa.
\v 26 Pecuru nenucuquetüani müpaü ꞌutaitü,
Quenanucuquexi. Nesü ꞌahepaü necanitevitüni.
\v 27 Metecuxatacacu mana neutahani. Nivaretaxeiya
yuvaücavame memüyuxeürie.
\v 28 Müpaü tinivarutahüave, Xeme müpaü xepütemate,
que müꞌane Huriyu teviyari mühücü pücatauniva
mütiviyanicü xeime nuivarisie, vaꞌaurie mamienicü.
Perusü Cacaüyari müpaü pünetiutahecüatüa tevi
mücayüve müpaü mütayüni quename tevi ꞌaxa ꞌane quename
caꞌitiya.
\v 29 ꞌAyumieme necanecuꞌimavatü necaninuani quepaucua
nemeyevitüquie. Hicü necanixecuꞌivaviyaniqueyu titayari
xeneteꞌutanüꞌairi.
\p
\v 30 Curineriyu müpaü tinitahüave, Ranucaꞌatu
nepünehaquiecai ꞌepaucua. Cüa caviecacu tau yacütütü
nenineneneviecaitüni nequita. Camü ꞌuqui nehüxie putique
ꞌixuriqui merücaüyeme ꞌanacatütü
\v 31 müpaü ꞌutaitü, Curineriyu ꞌacu, peꞌenierie
ꞌanenevieri. Cacaüyari pümasihaꞌeriva que
pemütiꞌacanenimaya.
\v 32 Mericüte, quetineutanüꞌa Cupepai. Quenetaꞌini Simuni
Pecuru mütiteva. Mücü Simuni navi ꞌuhayame quie peca
haramara tesita. Nuame pümatitaxatüani.
\v 33 Hicü cuitü nepütiutanüꞌa. ꞌEcüsü ꞌaixüa
petiniuyurieni pemunuacü. Hicüsüari tanaitü ꞌuva
tepütacuxeüri Cacaüyari hüxie temiꞌenienicü naime
Tiꞌaitame mümatiꞌaitüa.
\s Pecuru que mütivarutaxatüa Curineriyusüa
\p
\v 34 Hicü Pecuru müpaü niutayüni, Yuricü hicürixüa
nepütimate, Cacaüyari yücü pücativaxeiya teüteri,
\v 35 masi yuxexuime nuivarite vasata que müꞌane
müreiyehüviri, que müꞌane heiseriemecü yamütiyuriene,
Cacaüyari pitanaquiꞌeri ꞌiya.
\v 36 Niuqui ꞌaixüa manuyüne meyenüꞌa ꞌIxaheri
xiüyarimama vahesüa müpaü paine quename Quesusi
Cürisitu vapitüani yuꞌiyarisie memücaꞌuximatüariecacü.
Mücü Quesusi yunaime tivaꞌaitüvame canihücütüni.
\v 37 Xemeri xepütemate naisarie Cureyasie que mütiuyü,
Carereyasie tiusutüariecu quepaucua Vani mütihecüatacai
que memütecaꞌüyarieniquecai.
\v 38 Quesusi Nasaretitanaca canihücütüni, que müꞌane
Cacaüyari micaviri yuꞌiyari Mütiyupatacü türücariyacü.
Mücü ꞌaniuyeicacaitüni ꞌaixüa tiyurienetü, yunaime
Cauyumarie müvaꞌuximatüacai varanayexürüvatü,
Cacaüyari muyeicacaicü hamatüana.
\v 39 Tameta tepühüme temunenierixü temütehecüata naime
hepaüsita que mütiuyurie Huriyusixi vacuiepa
Querusaremesie. Müme menimieni meꞌicavivatü cüyesie.
\v 40 Cacaüyari nenucuquetüani hairieca tucarisie.
Nipitüani masiücütü mayanicü
\v 41 yunaitü teüteri mecaꞌixeiyacacu, tehecüatamete
xeicüa Cacaüyari müvaranuyexei matüaripai menixeiya,
temixei tame temütecuacai temüteꞌuꞌi hamatüana müquite
vasata ꞌanucuquecu.
\v 42 Pütasiꞌutaꞌaitüa temütevacuxaxatüvanicü teüteri,
temütehecüatanicü quename ꞌicü hücü que müꞌane
Cacaüyari micaye ꞌayenenieremete müquiteta vaꞌisücame
mayanicü.
\v 43 Hepaüsitanata yunaitü texaxatamete
mecatenihecüatani müpaü meꞌutiyuatü, müme hesiena yuri
memüteꞌerie tinivareuyehüvirieni tita ꞌaxa
memüteꞌuyuricü hesüana memümiemetecü.
\s Teüteri memücahuriyusixitücai meheixeiyatü que
memüteꞌacü ꞌIyari Mütiyupata
\p
\v 44 Mericüsü ꞌicü niuqui ticuxatacacu cuxi Pecuru,
ꞌIyari Mütiyupata vahesie tiniviyani, yunaitü niuquieya
memuꞌenie vahesie.
\v 45 Yuri memüteꞌeriecai Pecurumatü memuꞌaxüa
memühuriyusixitücai mecanihüxiyacaitüni
memücahuriyusixi müpaü memüteꞌumiquiecü, ꞌIyari
Mütiyupata vahesie mutatuiyacü.
\v 46 Mepüvaꞌeniecai metecuxatame niuquitecü, ꞌaixüa
meꞌutiyuaneme Cacaüyari hepaüsita.
\v 47 Mericüsü müpaü tinivarutahüave Pecuru, Quepai
püvanenasitüiya ha, memücacaꞌüyarienicü ꞌime. Havaicü.
ꞌIyari Mütiyupata meputanaquiꞌeriexüa tahepaü.
\v 48 Tinivarutaꞌaitüani memücaꞌüyarienicü Quesusi
Cürisitu mehüavetü. ꞌAna menitavavirieni vahesüa
ꞌamüreutevinicü yapaümexa tucari.
\c 11
\s Pecuru que mütivarutahecüatüa memüyuyexexeürivacai
Querusaremesie
\p
\v 1 Mericüsü nüꞌarisixi taꞌivamata Cureyasie memuꞌuvacai
meteniutamarieni quename müme memücahuriyusixitücai
meꞌitanaquiꞌeri Cacaüyari niuquieya.
\v 2 Quepaucua Querusaremesie meutiyunixü Pecuru, müme
xitequiya ꞌinüariyarisie miemete meniniuquixiecaitüni
\v 3 müpaü meꞌutiyuatü, Titayari ꞌecü petinua müme
memücaꞌinüaritüarie xitequiya ꞌinüariyaricü vahesüa,
vahamatü perecuacai.
\v 4 Pecuru tinivarutixatüatüyani xexuime que müreyü
müpaü ꞌutaitü,
\v 5 Ne quiecari Cupe müracutevasie neneyeicacaitüni.
Nenenenevietü, heinüsipaü ꞌaneme nexeiyatü, necanixeiya
paüri taheima ꞌacamieme tesitana tivütücaime savana
ꞌamayeyevapaü tiyuxexeiyame. Neꞌaurie niucaveni.
\v 6 Neniꞌixüariecaitüni neheꞌerivatü. Nenivaruxeiya
nauca ꞌücateyari memexeiya cuiepa miemete, yeutari cuterixi
viquixi taheima miemete.
\v 7 Nepiꞌenie xeime müpaü münetiutahüavixü,
Quenanucuquexi Pecuru, quenivarucuya quenivaruticuaꞌi.
\v 8 Nesü müpaü neniutayüni, Tixaü Tiꞌaitame, tita ꞌaxa
mütiꞌanene mücatiꞌitiya hasuacua neteta pücaheutahave.
\v 9 Hutarieca müpaü canetiniutaꞌeiya que müꞌane taheima
mutaniucacai, Tita Cacaüyari mütiꞌitie pepücahaine ꞌecü
quename ꞌaxa tiꞌanene.
\v 10 Haicacüa müpaü pütiuyü. Paüri naitü
nanutihanieni taheima.
\v 11 Camüsü yapaucua meniuꞌaxüani yuhaicatü ꞌuquisi
mücü qui nemüvayecateisie, nehesüa memeyenüꞌari
Sesareyasie meheyecüneca.
\v 12 ꞌIyari müpaü pünetiutahüavixü, Vahamatü quenemie
tixaü pecatiꞌaꞌiyaritüatü. ꞌIme taꞌivama ꞌataxevitü
menesiteütacacu mana tenetaꞌaxüani. ꞌUqui quita
teneutahaxüani.
\v 13 Mücü catatiniutahecüatüani que mütixei niuqui
tuayame yuquita ꞌutiveme müpaü ꞌutaineme, Cupepai
quetineutanüꞌa memevitünicü Simuni Pecuru mütiteva.
\v 14 Mücü pümatitaxatüani niuqui cümana
pemütavicueisitüarieni ꞌecü, ꞌaquie quiecatarita
metetavicueisitüarieni yunaitü.
\v 15 Ne netiusutüacu neticuxatatü, ꞌIyari Mütiyupata
vahesie pütiuviyaxü tahepaü sutüapai tahesie
mütiuviyaxüpaü.
\v 16 Ne nepeyeꞌerie Tiꞌaitame niuquieya que mainecai, Vani
pütiucaꞌüyacai hacü, xeme püta xepücaꞌüyarieni ꞌIyari
Mütiyupatacü.
\v 17 Mericüte, Cacaüyari yaxeicüa que mütatiupitüa
yuri temütetaꞌerienicü Tiꞌaitame Quesusi Cürisitusie,
müpaürita tinivarupitüani müme. Ne quesü netiyüvecai
nemitanenanicü Cacaüyari.
\v 18 Hicü ꞌicü meꞌuꞌenieca, cayuvatü meniumacaitüni.
ꞌAixüa meniutiyuanecaitüni Cacaüyari hepaüsita müpaü
meꞌutiyuatü, Mericüte Cacaüyari tinivarupitüani müme
memücahuriyusixita memütehayevanicü que memüteyuriecai
para tucari memexeiyanicü.
\s Que memüteyuyexexeürivacai ꞌAnutiyuquiyasie
\p
\v 19 Mericüsü müme memüveveiyarietüvecai ꞌumieriecu
ꞌEsitevani meneutayeixüani. Menetaꞌaxüani Penisiyasie
Sipüresie ꞌAnutiyuquiyasie. Niuqui
mepücatevacuxaxatüvacai hipame, Huriyusixi xeicüa.
\v 20 Hipatü müme mecanisipüretaritücaitüni
mecanisirenetaritücaitüni. Müme ꞌAnutiyuquiya
meꞌuꞌaxüaca metenivacuxaxatüvacaitüni Cüriyecusixi
niuqui ꞌaixüa manuyüne Tiꞌaitame Quesusi hepaüsita.
\v 21 Mücü Tiꞌaitame yütürücariyacü
nivapareviecaitüni. Yuvaücavatü yuri meteꞌerietü,
taꞌaurie meꞌaxürieca, Tiꞌaitamesie meteniviyani.
\p
\v 22 Mericüsü vahepaüsita mepuꞌenanaxü müme
memüyuyexexeürivacai ꞌana Querusaremesie. Verunave
menenüꞌani ꞌAnutiyuquiyapai.
\v 23 Nuaca, nieretü ꞌaixüa quemütiucaꞌiyaricai
Cacaüyari, caniyutemaviecaitüni. Yunaime nivatuicacaitüni
Tiꞌaitamesie memüteviyanicü yaꞌayumiemetücacu vaꞌiyari.
\v 24 Mücü ꞌuqui ꞌaixüa pütiyurienecai, pühünecai
ꞌIyari Mütiyupatacü, yuri pütiꞌeriecai vaüca.
Yumüiretü yemecü Tiꞌaitamesie meteniviyacaitüni.
\p
\v 25 Hicü Verunave Tarusupai neyani ꞌicuvaunetü Sauru.
Heitaxeiyaca caneivitüni ꞌAnutiyuquiyapai.
\v 26 Mana xei viyari mepuyurie memüyuyexexeürivacai
vahamatü meyucuxexeürivatü. Yumüireme
metenivaꞌüquitüacaitüni vaücava. ꞌAnutiyuquiyasie
teyüꞌüquitüvamete Cürisitiyanusixi mepüteꞌutaterüvari
meri.
\p
\v 27 Mericüsü ꞌana menacanexüani texaxatamete
Querusaremetari ꞌAnutiyuquiyapai.
\v 28 Xevitü ꞌanucuqueca Hacapu mütitevacai
tiniutahecüata ꞌIyari müpaü titahecüatüacu quename
hacaxa ꞌayaniquecai vaücava naisarie teüteri
mematitecaisie. Müpaü pütiuyü quepaucua Cürauriyu
mütiꞌaitametücai mücü cuiepa.
\v 29 Yuxexuitü teyüꞌüquitüvamete que
memüteheixeiyacai, meniyuvaüriyacaitüni tixaütü
memüteꞌanunüꞌanicü memüvaparevienicü yuꞌivama Cureyasie
memütamacai.
\v 30 Müpaüsü mepüteꞌuyuri. Meneinüꞌa vaꞌuquiyarima
vahesüa. Verunaveri Saururi meneiꞌüni.
\c 12
\s Cacuvu ꞌumieriecu Pecuru que müranutahüiya
\p
\v 1 Mericüsü ꞌana Herurexi mütiꞌaitametücai mücü
cuiepa nivarutiviya memüyuyexexeürivacai hipame ꞌaxa
vayurienique.
\v 2 ꞌIxiparacü tiniutaꞌaita mümierienicü Cacuvu Vani
müꞌivayatücai.
\v 3 Retimaica que mütivanaquecai Huriyusixi, müpaüta
ꞌarique niviya Pecuruta, ꞌiya semanasie quepaucua
ꞌixüararipa pa mücuxaxani mecuatü memüteꞌuhayevaxü.
\v 4 Pecuru ꞌuviyaca nenutahüani. Nivaruhüritüani
tamamata heimana ꞌataxeime cuyaxi yunanaucatü
memiꞌüviyanicü. Pasicua ꞌixüarariyari ꞌayeꞌayu teüteri
vahüxie niꞌatüarieniquecaitüni Pecuru mümierienicü.
\v 5 Mücü niꞌüviyariecaitüni casariyanata.
Memüyuyexexeürivacai mecatehayevatü nenevieri
mepipitüacai Cacaüyari hesiena mieme.
\s Pecuru que mütiuxünarie casariyanata
\p
\v 6 Mericüsü quepaucua Herurexi ꞌuxaꞌarieca
miꞌatüaniquecai Pecuru teüteri vahüxie mümierienicü,
mücü tücarisie nicusucaitüni Pecuru yuhutatü cuyaxi
naisata meꞌutiꞌucacu, huta tepüayaricü ꞌacuvietü.
Tehüvemete quitenie hüxi meniꞌüviyacaitüni casariyana.
\v 7 Camüsü Tiꞌaitame niuquieya tuayame mana niutiqueni.
Quitapai pucumerücaxü. Serietana heicuvaca Pecuru
nenutahütüani müpaü ꞌutaitü, Quenanucuquexi xeiya.
Tepüa panacaxüri mamayasie puxünixü.
\v 8 Niuqui tuayame müpaü tinitahüave, Quenaꞌahüa,
ꞌacacaisie queneuquexi. Müpaü pütiuyuri. ꞌArique müpaü
tinitahüave, ꞌAꞌücari quenivacuquema quenenanuveiya.
\v 9 ꞌAnuyeyaca neiveiya. ꞌAsipücatimaicai muyuritücai que
mütiyurienecai niuqui tuayame. Heinüsi püta püꞌeriecai.
\v 10 Meꞌanuyenexüaca xeime yuhutame tehüvemete vaꞌaurie,
tepüa ꞌitupariyarisie meniuꞌaxüani quiecarisie muyenena.
ꞌItupari yücümana natenire vahesie mieme. Mana
meꞌanuyenexüaca xeime cayesie menanuyenexüani. Yapaucua
neyani hesüana niuqui tuayame.
\v 11 Hicü Pecuru tiyumaica müpaü niutayüni, Hicürixüa
nepütimate yuricü Tiꞌaitame meiyenüꞌa yuniuqui tuayame.
Herurexi nesiꞌuviyacu pünesiꞌuxünaxü, Huriyusixi
teüteriyari que memünetexeiyacucai nai pünesiꞌuxünaxü.
\p
\v 12 Mericüsü yatiumaica mana ninuani Vani Maricuxi
mütitevacai varusieya quie, Mariya mütitevacai varusieya.
Muva meniyuxeüriecaitüni yumüiretü meyunenevietü.
\v 13 ꞌItupari vari neyuitüani. ꞌÜimari püvayetüa Xute
mütitevacai heuꞌenaque.
\v 14 Tinetimani Pecuru müniuquieyatücaicü, peru
cacatineuyepieni müyutemaviecaicü. Masi ꞌunausarümetü
quita tinivarutahecüatüani Pecuru quitenie mutivecaicü.
\v 15 Müme müpaü metenitahüave, Tietü pecaꞌamaica.
Mücüsü, Xüari mücü pühücü ꞌutaitü, müpaü
tinivacühüavecaitüni masi. Müme müpaü meniutiyuani,
Niuquieya tuayame pühücü.
\v 16 Pecuru mana puyuhayevacai heyuitüvatü.
Meteheuyepieca menixeiya, menihüxiyacaitüni.
\v 17 Yumamacü nivaruꞌinüaritüani cayuvatü
memütamarecü, tinivarutahecüatüani Tiꞌaitame que
mütivayevitü casariyanata. Müpaü tinivarutahüave,
Yaxequetenivarutahecüatüa Cacuvu taꞌivamarixita.
ꞌAnuyeyaca xaüsie neyani.
\p
\v 18 Mericüsü ꞌucatarecu cuyaxi yemecü
meniyuxamurietüvecaitüni queri tiuyunixü Pecuru
meꞌutiyuatü.
\v 19 Herurexi heicuvauca pücaheitaxei. ꞌAyumieme
nivarutaꞌivaviya tehüvemete, tiniꞌaitacaitüni
memücuiꞌivacü. Hicü Herurexi Cureya heyeyaca yapaümexa
tucari neyuriecaitüni Sesareyasie.
\s Herurexi que mütiumü
\p
\v 20 Mericüsü Herurexi püvaxeümacai Tirutari
Sirunitari. Müme ꞌaxeicüa meniuꞌaxüani hesüana,
meꞌitihamicutaca que müꞌane cuiepa tiꞌaitame quita
mühüritüariecai Purasitutütü. ꞌAixüa
memüteyuxeiyanicü menitavavirieni, vacuiepa quiecatari
memeiyehüacaicü ꞌicuai mematücünicü tiꞌaitame
cuieyarisie timieme.
\v 21 Xeime tucarisie Herurexi tiꞌaitame ꞌixuriquiyari
ꞌanacatütü, tiꞌaitame ꞌuvenieyasie ꞌacaitü,
tinivacuxaxatüvacaitüni.
\v 22 Teüteri müpaü meniutihivacaitüni, Tevi
pücaꞌutaine, Cacaüyari püta putaine.
\v 23 Tiꞌaitame niuquieya tuayame yapaucua nivani ꞌaixüa
mücaꞌutainecaicü Cacaüyari hepaüsita. Cuisietü
niumüni.
\p
\v 24 Mericüsü Tiꞌaitame niuquieya naisarie püꞌenieriecai
niutimüire.
\p
\v 25 Verunave Saurumatü Querusareme meꞌayenexüaca
yuꞌutüma meniucunuaxüani ꞌayeꞌacu vahüritüarica.
Meneivitüni Vani Maricuxi mütitevacai.
\c 13
\s Verunave Saurumatü heiva que memütehecü metecuxatatü
\p
\v 1 Mericüsü memüyuyexexeürivacai ꞌAnutiyuquiyasie
hipatü mecatenixaxatametetücaitüni
meteniꞌüquitametetücaitüni Verunave, Simuni Niqueri
mütitevacai, Rusiyu Sirenetanaca, Manaheni tiꞌaitame
Herureximatü memutivaverixü, Sauru.
\v 2 Müme Tiꞌaitame ꞌuximayasicaya yameteyuriecacu
meyuhaquiecacu, müpaü niutayüni ꞌIyari Mütiyupata,
Nehesie mieme xequenivarupata Verunave Saurumame ꞌipaü
memüteꞌuximayacacü que nemütivatahüave.
\v 3 Meꞌuyuhaquieca meyutanenevieca vaheima meꞌutimeca
memühüritüariecaicü, menivarutatuani.
\s Nüꞌarisixi que memütecuxatacai Sipüresie
\p
\v 4 Mericüsü ꞌIyari Mütiyupata nivarenüꞌani.
Sereusiyasie menecüne. Mana naviyasie menecüne Sipürepai.
\v 5 Saramina meꞌuꞌaxüaca metenihecüatacaitüni Cacaüyari
niuquieya Huriyusixi vatuquiteta. Vani püvatupiritücai.
\v 6 Cuie hapa müyema ꞌamacuyevasie meniuyecüne Papuxipai.
Mana meneitaxeiya xeime Huriyu mütiyuquevayametücai,
tiꞌitavatü mütixaxatametücai, Paruquesusi mutitevacai.
\v 7 Mücü necateitüni que müꞌane cuiepa
mühüritüariecaisüa, Seruquiyu Pauru mütitevacaisüa
mütimaivecaisüa. ꞌIya nivarutaꞌinieni Verunave Sauru.
Niꞌeniemücücaitüni Cacaüyari niuquieya.
\v 8 Vahepaüsita niꞌuxivaꞌacaitüni mücü tiyuquevayame
ꞌErimasi mütitevacai Cüriyecusixi vaniuquicü.
Nicunuitüamücücaitüni que müꞌane cuiepa
mühüritüariecai yuri mücatitaꞌerienicü.
\v 9 Saurutütü, Papuru mütitevata, hünetü ꞌIyari
Mütiyupatacü, ꞌixeiyatü,
\v 10 müpaü niutayüni, Cari ꞌecü pepühüne naime
ꞌirümaricü nai ꞌaxa mütiꞌanecü. Cauyumarie pepünuꞌaya,
pepicaꞌuna nai mütiheiserie, pepücatihayeva ꞌecü
peꞌitunatü Tiꞌaitame huyeya müxexeuravi.
\v 11 Camüsü Tiꞌaitame pümasinenani yumamacü.
Peꞌacüpetü pecaꞌixeiyavetü tau penayeimücü yapaümexa.
Yapaucua pucucutuxaxüa puꞌiyüri. Cumenetü xeime
nicuvaunecaitüni menuhanacü mamayasie tiviereme.
\v 12 ꞌIya cuiepa mühüritüariecai ꞌuniereca que mütiuyü
yuri tiniutaꞌerieni. Pühüxiyacai Tiꞌaitame ꞌüquisicaya
hepaüsita.
\s Papuru Verunavematü que memütecuxatacai
ꞌAnutiyuquiyasie Pisiriya cuieyarisie
\p
\v 13 Mericüsü Papuxisie menecüne müme Papurumatü
memuꞌuvacai. Perüque meniuꞌaxüani Pamüpiriya cuieyarisie.
Vani mana nanayeyani vahesie. Taꞌaurie ꞌaveca Querusareme
neyani.
\v 14 Mümesü meꞌanucüneca Perüque, meniuꞌaxüani
ꞌAnutiyuquiyasie Pisiriya cuieyarisie. Meheutahaxüaca
Huriyusixi vatuquita ꞌuxipiya tucarisie mana menatecaitüni.
\v 15 ꞌUtiterüvariecu ꞌinüari xapayari texaxatamete
vaxapayari, tuqui vavaꞌüte niuqui menenüꞌani vahesüa
müpaü meꞌutiyuatü, Taꞌivama xüca niuqui xehexeiyani
xemüvatuicanicü teüteri, yaxequeteneutaxata.
\v 16 Papuru ꞌanucuqueca yumamacü varuꞌinüaritüaca
müpaü niutayüni,
\p Neuxei ꞌIxaherisixi, xemeta Cacaüyari
xemüteheuyehüviri, xequeneꞌenanaca.
\v 17 ꞌIcü ꞌIxaherisixi teüteriyari vacacaüyari
nivaranuyeteüxü tatevarima. Teüteri vahesie mieme ꞌaixüa
pütiuyuri quepaucua memücuꞌuvametetücai ꞌEquipitu
cuieyarisie. Yütürücariyacü nivarayevitüni muva.
\v 18 Huta teviyari viyari yacütütü tinivamicuacaitüni
macumavesie meꞌuꞌuvacacu.
\v 19 Varucaꞌunaxüaca ꞌatahutame nuivarite Canani
cuieyarisie mana nivarupitüani vacuie vahesie
mütinaquenicü.
\v 20 ꞌArique nauca sienituyari heimana huta teviyari
heimana tamamata viyari yacütütü ꞌisücate
nivapitüacaitüni, ꞌariqueta Samueri pütixaxatametücai.
\v 21 Mericüsü ꞌana menitavavirieni cuiepa tiꞌaitame.
Cacaüyari nivarupitüani Sauru Sixi nuꞌaya Venicamini
nuivarieyasie mieme. Huta teviyari viyari ꞌanucayacu
\v 22 Cacaüyari nipata. Nicayeni Raviri, cuiepa tiꞌaitame
mayanicü vahesie mieme. Müpaü tinitahecüata
hepaüsitana, Ne nenitaxeiya Raviri Quisahi nuꞌaya,
ꞌuquitüme neꞌiyaripaü yaticamieme. Naime que münetinaque
yatiniyuriemücü.
\v 23 ꞌIyasie memüyecü xevitü, Cacaüyari que
mainecaipaü ꞌIxaherisixi vavicueisitüvame payeitüa
Quesusi.
\v 24 Meripai canuavecacu cuxi mücü, Vani
tinivahecüatüacaitüni yunaime ꞌIxaherisixi teüteriyari
memücaꞌüyarienicü metehayevatü que memüteyuriecai.
\v 25 Yuꞌuximayasica nüximetü Vani, müpaü
niutainecaitüni, Que xetecuꞌeriva ne nemühücü. Nesü
nepücahücü. Camü xevitü neꞌutüma ꞌupamie. Nesü
ꞌaixüa nepücatiucaꞌiyari nehesie mütinaquenicü ni
cacaiya nemixünirienicü nemiparevienicü.
\p
\v 26 Neuxei ꞌivamarixi, ꞌApurahami xemüxiüyarimama, xeme
Cacaüyari xeteheuyehüvirietü xemuꞌuva, xehesie mieme
peyenüꞌari ꞌicü niuqui que xemütetavicueisitüarieni
manuyüne.
\v 27 Querusareme memütama vaꞌuquiyarimata mepücaheitima
Quesusi, mepücaheitima texaxatamete vaniuqui ꞌuxipiya
tucarisie mütiutiterüvarüva, masi mepeyeꞌatüa mücü
niuqui meꞌenutahüatü.
\v 28 Sepa tixaü memücateꞌutaxei meꞌimienique,
menitavavirieni Piratu mümierienicü.
\v 29 Meteꞌayeꞌatüaca naime hepaüsitana mütiutiꞌutüarie,
mehecaxünaca cüyesie, teuquiyapa meneitateni.
\v 30 Cacaüyari püta müquite vasata nenucuquetüani.
\v 31 Müixa tucari müme hamatüana memeutiyunixü
Querusaremepaitü Carereyasie meheyecüneca, müme
mecanixeiyacaitüni. Müme memunenierixü
metenivahecüatüaca teüteri hicü cuxi.
\p
\v 32 Tameta tepütexetaxatüani niuqui ꞌaixüa manuyüne,
quename ꞌipaü tiuyü que mütivarutahüavixü tatevarima
manuyüne.
\v 33 Cacaüyari ꞌenucuquetüaca Quesusi müpaü
püreyeꞌatüa tame temüvatüriyama tahesie mieme. Müpaüta
hutarieca mieme cuicari Cuicari Xapayarisie müpaü paine,
ꞌEcüsü pecaninenivetüni, hicü nepümasiꞌutinuivitüa.
\v 34 Müpaü paineta quename ꞌenucuquetüayu müquite
vasata, hasuacuari tavari catapünequecai müpaü ꞌutaitü,
Ne yaneticamietü netinixepitüamücü tita
nemütiutaꞌaitaxü Raviri hepaüsita.
\v 35 ꞌAyumieme xeime cuicarisie müpaü paineta, Que
müꞌane pemipataxü ꞌahesie mieme, mücü pepücapitüani
mütapünecü.
\v 36 Mericüsü Raviri yutucarisie miemete varuparevieca,
Cacaüyari que mütiyücühüavecai, müpaü tineucuni
Raviri. Yutevarima vahesüa neyani. Xüari putapünixü.
\v 37 Mücü masi que müꞌane Cacaüyari menucuquetüa,
mücüri pücapünicai.
\v 38 ꞌAyumieme yaxequetenemaica xeme neꞌivama, müpaü
tepütexehecüatüa, tita ꞌaxa xemüteyurie
xemüteheuyehüviyarieni ꞌiya yamütiuyuricü. Naime cümana
xemücayüvavecai heiserie xemüpitüarienicü Muisexi
ꞌinüarieya niuquiyaricü,
\v 39 mücüsie meteviyatü yunaitü yuri memüteꞌerie
heiserie mecanipitüarieca.
\v 40 Yumarima ꞌaixüa ꞌasixeꞌitüarienicü texaxatamete
vaxapayarisie que maine,
\q
\v 41 Neuxei taveꞌeriecate,
\q Xequeneꞌiyarixieca xequenecuiꞌini.
\q Que nemütiyurieni ne mexi xeꞌuꞌuva,
\q Yuri xepücateꞌerieca sepa xevitü
mütixeꞌutaxatüanique.
\p
\v 42 Mericüsü meꞌayenexüaca Huriyusixi vatuquita, müme
menivarutavavirieni ꞌicü niuqui memütecuxatanicü tavari
ꞌuxipiya tucarisie.
\v 43 Tuquipa mehecünecu yumüiretü Huriyusixi
menivaranucuveiya Papuru Verunavemame, hipatüta Cacaüyari
meꞌayexeiyatü Huriyusixi memayuyeitüa vahamatü. Müme
metenivacuxaxatüvacaitüni menivatuicacaitüni
memüyuhayevacü tavari memücayupatacü Cacaüyari ꞌaixüa
tiucaꞌiyaricacu vahesie mieme.
\p
\v 44 Hicü tavari ꞌuxipiya tucarisie ꞌesivatücacu yunaitü
quiecatari meniyucuxeürieni memiꞌenienicü Cacaüyari
niuquieya.
\v 45 Huriyusixi mevaruxeiyaca müme memüyucuxeüri,
meniuyeꞌuxivaꞌani. Meneuniuni Papuru niuquieya hepaüsita
ꞌaxa metecuxatatü.
\v 46 Papuru Verunave mecamamatü müpaü meniutiyuani,
Püreuyevecai temütexetaxatüanicü xeme Cacaüyari
niuquieya meri. Xeme xepixaniꞌeri, xecaniyuhecüatani
ꞌaixüa xemücateꞌuꞌiyari xehesie mütinaquenicü tucari
mücaxüve. ꞌAyumiemericü taꞌaurie tepaxüri, nuivarite
tenivatahüavicuni.
\v 47 Müpaü pütatiutaꞌaitüa Tiꞌaitame müpaü ꞌutaitü,
\q Ne hecüarivivame nepümasiꞌucaye nuivarite vahesie mieme
\q Pemüvatavicueisitüanicü naisari cuie manunierepai.
\p
\v 48 Hicü nuivarite meꞌiꞌenieca meniyutemamaviecaitüni.
ꞌAixüa meniutiyuanecaitüni Cacaüyari niuquieya
hepaüsita. Yunaitü tucari mücaxüve memupitüarieniquecai
yuri meteniutaꞌerieni.
\v 49 Mücü cuiepa naisarie püꞌenieriecai Tiꞌaitame
niuquieya.
\v 50 Huriyusixi mepüvarutaxamuri ꞌucari
memütehayexeiyacai memümarivacai, quiecatari
vaꞌuquiyarimata, memüvaruveiyanicü Papuru Verunave.
Menivaranuyenüꞌani yucuiepa.
\v 51 Müme meneicasixüani tumuanari yüꞌücatesie ꞌinüari
meyurietü vahepaüsita. ꞌIcuniyu menetaꞌaxüani.
\v 52 Teyüꞌüquitüvamete vaücava meniyutemamaviecaitüni,
ꞌIyari Mütiyupatacü mecanihüpünecaitüni.
\c 14
\s Papuru Verunavematü que memüteꞌuyuri ꞌIcuniyusie
\p
\v 1 Mericüsü ꞌIcuniyusie meyuteütatü meneutahaxüani
Huriyusixi vatuquita. Metenicuxatacaitüni, ꞌayumieme yuri
meteniutaꞌerieni Huriyusixi Cüriyecusitüxita yumüiretü.
\v 2 Huriyusixi yuri memücateꞌeriecai mepüvarucunuitüa
mepüvahaxüatüacai müme memücahuriyusixitücai taꞌivama
vahepaüsita.
\v 3 Müme masi müixa ꞌamepütitecai mecamamatü
Tiꞌaitamesüa memümiemetetücaicü. ꞌIya
tinihecüatacaitüni niuqui ꞌaixüa que mütiucaꞌiyari
manuyüne hepaüsita. Püvarupitüaxüa yumamacü ꞌinüari
mamarivaveme memüteyurienicü.
\v 4 Hicü quiecatari hixüata mepüyusanaxü. Hipatü
Huriyusixi vahesie meteniviyacaitüni, hipatüta nüꞌarisixi
vahesie meteviyacai.
\v 5 Müme memücahuriyusixitücai Huriyusixi vahamatü
vaꞌuquiyarima vahamatü menisutüani ꞌaxa mevayuriecutü
mevatuaxicutü.
\v 6 Nüꞌarisixi yamepütehetima, mepüyutaꞌunaxüa
quiecaritesie Risitürasie Rerüvesie mana hurava Ricahuniya
cuieyarisie.
\v 7 Muva mepeꞌuvacai metecuxatatü niuqui ꞌaixüa
manuyüne.
\s Papuru que mütiutuaxi Risitürasie
\p
\v 8 Mericüsü ꞌuqui Risitürasie pecatei müyutexiecai
yüꞌücatecü, hurietü mutinuivaxü hasuacua
mücaꞌuyeicacai.
\v 9 Mücü niꞌeniecaitüni Papuru ticuxatame. ꞌIya
ꞌixeiyatü, yatimaitü yuri mütiꞌeriecaicü
mütavicueisitüarienicü,
\v 10 carima müpaü tinitahüave, Quenanucuquexi, ꞌaꞌücate
queneutixusera. Niutisuna, cuyeicatü nayani.
\v 11 Teüteri meꞌixeiyaca Papuru que mütiuyuri,
meꞌutihivatü Ricahuniyatari vaniuquicü, müpaü
meniutiyuani, Cacaüyarixi tahesüa mepacanexüa teüteri
vahepaü meteyuxexeiyatü.
\v 12 Verunave meputaterüvaxü Cupiteri, Papuru
meteꞌutaterüvaxü Mericuriyu mücü niuqui mecutuacü masi.
\v 13 Cupiteri tuquieya quiecari ꞌaurie manuve, maraꞌacameya
nivaꞌatüani turusixi vaꞌavate xuturiyatücaime quiteniesie.
Teüteri vahamatü, ꞌiya mavari nivacuiꞌiriemücücaitüni.
\v 14 Meꞌuꞌenanaca nüꞌarisixi Verunave Papuru, yuꞌixuriqui
metisanatü meꞌunausaxüaximetü meniuꞌaxüani teüteri
vahesüa meꞌutihivatü
\v 15 müpaü meꞌutiyuatü, Xeme ꞌacu titayari müpaü
xeteyurie. Tame xehepaü tecaniteüteritüni, xehepaü
teteniuꞌiyarini. Tepütexetaxatüani niuqui ꞌaixüa
manuyüne taꞌaurie xemaxürienicü, xetehayevame ꞌicü yacü
xemüyüa, Cacaüyari mayeyurisie xemüteviyanicü püta.
Mücü muyuavi cuie haramara putivevi, naime vahesie
mütiyeyeica tiutivevi.
\v 16 Xeteüterima quepaucua memanuticüpai
nivapitüacaitüni yunaime nuivarite yuhuyeta
memeuꞌuvanicü.
\v 17 Siepüre pücayuhayevacai caheixeiyatü que müꞌane
mitahecüataque. ꞌAixüa tiniyurienecaitüni, taheima mieme
viyeri pütasipitüacai, ꞌicuaxi mutixuxuavere
pütasipitüacai. Xeꞌiyarisie putihüniyaxü xemütecuacacü
xemüyutemamaviecacü.
\v 18 Müpaü meꞌutiyuaca haveri mieme xeicüa
menivarucunuitüani teüteri mavari memücavacuiꞌirienicü.
\p
\v 19 Mericüsü Huriyusixi mana meniuꞌaxüani
ꞌAnutiyuquiyasie ꞌIcuniyusie meheyecüneca.
Menivarucunuitüani teüteri. Menitituaxixüani Papuru.
Meneihana quiecari tesie müquime meꞌeritü.
\v 20 Teyüꞌüquitüvamete mehaquetücünecu ꞌauriena,
nanucuqueni. Quiecarisie neutahani. ꞌUxaꞌarieca Rerüve
petüa Verunavematü.
\p
\v 21 Mana niuqui ꞌaixüa manuyüne
metenivacuxaxatüvacaitüni quiecatari, yuvaücavame
metenivaꞌüquitüacaitüni. ꞌArique taꞌaurie menaxürieni,
Risitürasie ꞌIcuniyusie ꞌAnutiyuquiyasie meniuyecüne.
\v 22 Teyüꞌüquitüvamete vaꞌiyari meniutuicaxüani
metevacuxaxatüvatü para yuri meteꞌerietü
memüyuhayevacü, müpaü meꞌutiyuatü que müreuyevese
vaüca teꞌuꞌuximatüarieme temeutahaxüani Cacaüyari
müraꞌaitasie.
\v 23 Naisarie memüyutixexeürivacai vaꞌuquiyarima
menivaranucayasa. Meyutanenevieca meꞌuyuhaquieca
mepihüritüa Tiꞌaitame müme yuri memüteꞌutaꞌerie hesiena
vahepaüsita.
\s Que memütehetaꞌaxüa ꞌAnutiyuquiyasie Siriya cuieyarisie
\p
\v 24 Hicü Pisiriya cuieyarisie mepuyecü. Pamüpiriya
cuieyarisie meniuꞌaxüani.
\v 25 Perüquesie niuqui meteꞌutixataca meniucayune
Hatareyasie.
\v 26 Mana naviyasie menecüne ꞌAnutiyuquiyasiepai haque
memetatuiya Cacaüyari ꞌaixüa mütiucaꞌiyarinicü vahesie
mieme, memüteꞌuximayacacü que memüteheyeꞌatüa.
\v 27 Meꞌuꞌaxüaca menivarucuxeürieni
memüyuyexexeürivacai. Metenivacuxaxatüvacaitüni
quepaümeme mütiyurienecai Cacaüyari vahamatü ꞌuyeicatü,
müpaüta que müreteni yuri memütetaꞌerienicü nuivarite.
\v 28 Müixa meniyuhayeva teyüꞌüquitüvamete vahesüa.
\c 15
\s Querusaremesie que memüteꞌuyuꞌeni
\p
\v 1 Mericüsü hipatü Cureya meheyecüneca
metenivaꞌüquitüacaitüni taꞌivama müpaü meꞌutiyuatü,
Xeme xüca xitequiyacü xecaꞌinüaritüarieni que maine
Muisexi yeiyarieya, xepücayüvave
xemütavicueisitüarienicü.
\v 2 Papuru Verunave yemecü meniniuquixiecaitüni niuqui
metexüatüacai müiremecü vahepaüsita. ꞌAixüa
meniyurieni Papuru Verunavematü hipatü müme meꞌüaritü
Querusareme memanuticünecü nüꞌarisixi vahesüa
ꞌuquiravesixi vahesüa ꞌicü niuqui hepaüsita.
\p
\v 3 Mana memüyuyexexeürivacai mepüvarenüꞌa. Penisiyasie
Samariyasie mepuyecü metecuxatatü nuivarite vahepaüsita
quename taꞌaurie meꞌaxürie meꞌutiyuatü. Yunaime
taꞌivamarixi mepüvatemavieriyacai yemecü.
\p
\v 4 Mehetaꞌaxüacu Querusareme, müme
memüyuyexexeürivacai nüꞌarisixi ꞌuquiravesixi yunaitü
menivarutanaquiꞌerieni. Metenitahecüatani naime que
mütiyurienecai Cacaüyari vahamatü ꞌuyeicatü.
\v 5 Mericüsü hipatü Pareseusixi vahepaü
memütecuꞌerivacai mecananucuꞌuni müpaü meꞌutiyuatü,
Peuyevese temüvataꞌaitüani memüꞌinüaritüarienicü
xitequiyacü, Muisexi ꞌinüari niuquiyarisie
yamemütecahunicü reuyevese.
\p
\v 6 Hicü meniyucuxeürieni nüꞌarisixi ꞌuquiravesixi
yametehetimanique ꞌicü niuqui hepaüsita.
\v 7 Vaüca niuqui mexüatüacacu, Pecuru ꞌanucuqueca
müpaü tinivarutahüave,
\p Neuxei ꞌivamarixi, xeme müpaü xepütemate, Cacaüyari
meripaitü pünesiꞌanuyexei xesata, müme memücahuriyusixi
memiꞌenienicü niuqui ꞌaixüa manuyüne ne neꞌutaniucacacu,
mücücü memütavicueisitüarienicü.
\v 8 Cacaüyari taꞌiyari mümate tinivarutahecüatüani
vapitüatü ꞌIyari Mütiyupata tahepaü.
\v 9 Yücü pücatatiuxei müme tame. Yuri meteꞌutaꞌeriecu
nivaruꞌitirieni vaꞌiyari.
\v 10 Hicü camüsüari, titayari xeteꞌiꞌisipatüve
Cacaüyari, titayari yuyeiyari xetevaranuyetequirie
teyüꞌüquitüvamete puixisixi vahepaü. Tatevarima tameta
tepütatexiecai temenuyetenicü.
\v 11 Masi Tiꞌaitame Quesusi ꞌaixüa mütiucaꞌiyaricü yuri
tepüteꞌerie quename tetavicueisitüarieni tame vahepaü.
\p
\v 12 Mericüsü yunaitü cayuvatü meputamarixü,
mepüvaruꞌenie Verunave Papuru metehecüatame ꞌinüari
mamarivaveme que mütiyurienecai Cacaüyari
memücahuriyusixi vasata müme metecuxatacacu.
\v 13 Cayuvatü mehexeiyacacu müpaü tinivarutaꞌeiya
Cacuvu, Neꞌivamarixi xequeneneꞌenieca.
\v 14 Simuni tiniutahecüata Cacaüyari meripai que
mütiyuvaüri menuyexeiyacü xei nuivariyari nuivarite
vasata hesüana memümiemetetünicü.
\v 15 Yaxeicüa paine texaxatamete vaniuqui, müpaü que
müreꞌutüariepaü,
\q
\v 16 ꞌArique taꞌaurie nepaveni.
\q Raviri quiya nepütavevieni müꞌunicai.
\q Cüyexiyari mana meutihe nai nepanucuꞌuitüani.
\q Nepiseiriya.
\q
\v 17 ꞌAyumieme teüteri memüyuhayeva menicuvaucuni
Tiꞌaitame
\q Yunaitü nuivarite vahesie mieme nemücühüavarüva
\q Neteüterima memüteteteva
\q
\v 18 Müpaü paine Tiꞌaitame masiücüme meyeitüa ꞌicü
matüaripai.
\p
\v 19 ꞌAyumieme ne ꞌipaü nepüticuꞌeriva,
tepücavaꞌuximatüaca müme memücahuriyusixi taꞌaurie
memaxürie Cacaüyarisie memüteviya.
\v 20 Xapacü tepüvataꞌaitüani xeicüa
memüyucuerivayuriecacü tita mütisevixima tetexi vahesie
mütimiemecü, mücü hepaüsita, memücavacumaüvanicü que
müꞌane mücayüꞌüya mücayücüna,
memüyucuerivayuriecacü ꞌucaviyacame vaiyarieya hepaüsita
xuriya hepaüsita memücaꞌicuanicü.
\v 21 ꞌIya Muisexi meripaitü hicüque püvarexeiya müme
memitahecüata quiecari mucumanesie vatuquiteta
yamemüteꞌititerüva ꞌuxipiya tucarisie.
\p
\v 22 Mericüsü nüꞌarisixi ꞌuquiravesixi vahamatü
yunaitü memüyuyexexeürivacai vahamatü ꞌaixüa ꞌaneme
meniꞌeriecaitüni yusata memüvaranuyexeiyacü ꞌuquisi,
memüvaranunüꞌanicü ꞌAnutiyuquiyapai Papuru Verunave
vahamame. Menivaranuyexeiya Cura Varüsavaxi mütitevacai,
Siraxi meta. Müme ꞌuquisi mepüteꞌaitametetücai yuꞌivama
vasata.
\v 23 ꞌIpaü meteniuꞌutüani memenuhurienicü xapa,
Nüꞌarisixi ꞌuquiravesixi ꞌivamarixi tecanixevaüritüaca
taꞌivamarixi ꞌAnutiyuquiyasie Siriyasie Sirisiyasie
xemümiemete xemünuivarite.
\v 24 Tepuꞌenana quename hipatü tahesüa miemete
mexexamurietüvecai yuniuquicü xeꞌiyari meyuitüatüvetü
mexeꞌaitüatü xemüyuꞌinüaritüanicü xitequiyacü,
ꞌinüari niuquiyarisie yaxemütecahunicü. Tame
tepücatevaꞌaitüa.
\v 25 Mericüte, ꞌaxeicüa teꞌutaꞌenieca ꞌaixüa ꞌaneme
teniꞌeriecaitüni temüvaranuyeteüxücü ꞌuquisi
temüvaranunüꞌanicü xehesüa Verunave Papuru
temüvanaquiꞌeri vahamame.
\v 26 Müme yutucari meniyetuacaitüni Quesusi Cürisitu
Tatiꞌaitüvamesüa memümiemetecü.
\v 27 ꞌAyumiemericü tepüvarenüꞌa Cura Siraxita. Müme
yuniuquicü yaxeicüa mepütexehecüatüani.
\v 28 ꞌAixüa ꞌanemeta tepüꞌeriecai tameri, ꞌIyari
Mütiyupatata, haheteme temücaxetiꞌicatüanicü, ꞌicü
xeicüa que müreuyevese,
\v 29 xemücaꞌicuacacü tita tetexi memütexatüarie,
xuriya, que müꞌane mücaviyacame vaiyarieya,
xemücavacumaüvanicü que müꞌane mücaxeꞌüya
mücaxecüna. Xüca mücü xecaꞌumayüani, ꞌaixüa
xepüyüaca. Müpaü xeicüa caniꞌaneni.
\p
\v 30 Mericüsü müme memeyenüꞌari meniuꞌaxüani
ꞌAnutiyuquiyasie. Mevarucuxeürieca yunaime meniyetuani
xapa.
\v 31 Meꞌitaterüvaca mecaniyutemamaviecaitüni ꞌivamarixi
memütuicariecaicü.
\v 32 Cura Siraxi memütexaxatametetücaicü, vaüca
metecuxatatü menivatuicacaitüni yuꞌivama,
menivaseiriyacaitüni.
\v 33 Yapaümexa tucari meꞌuyurieca, yuꞌivama vahesüa
menecüne ꞌaixüa metevaxeiyatü. Müme memüvareyenüꞌa
vahesüa meniuꞌaxüani.
\v 34 Siraxisietü ꞌaixüa tiniꞌeriecaitüni mana
muyuhayevacü.
\v 35 Papuru Verunavematü mana meniyuhayevani
ꞌAnutiyuquiyasie meteꞌüquitatü Tiꞌaitame niuquieya,
metecuxatatü niuqui ꞌaixüa manuyüne hipame yumüireme
vahamatü.
\s Papuru ꞌicuꞌeirieca Verunave que müretüa hutarieca
ticuxatatü
\p
\v 36 Mericüsü yapaümexa tucari ꞌanucayacu, Papuru
müpaü tinitahüave Verunave, Cümüsüari hutarieca
tepüyehu, taꞌivama tepüvaꞌivatayu naime quiecaritesie
haque temütecuxatacai Tiꞌaitame niuquieya, parasü que
metecahu.
\v 37 Verunave nivitümücücaitüni Vani Maricuxi
mütitevacai.
\v 38 Papururi müpaü tinicuꞌerivacaitüni, ꞌaixüa
pücaꞌanecai memenuvitünicü que müꞌane müvarecuꞌeirie
Pamüpiriyasie, vahamatü mücahetüa mütiꞌuximayacacü.
\v 39 ꞌAyumieme mepuyehaꞌa, mepeutayeixüa. Verunave
Maricuxi havitütü naviyasie petüa Sipürepai.
\v 40 Papururi ꞌenuyexeiyaca Siraxi caneyani. Taꞌivama
menihüritüani Tiꞌaitame ꞌaixüa mütiucaꞌiyarinicü müme
vahepaüsita.
\v 41 Siriyasie Sirisiyasie puyetüa vatuicatü müme
memüyutixexeürivacai.
\c 16
\s Timuteu que mütivateütacai Papuru Siraxi
\p
\v 1 Mericüsü Rerüve Risitüra canetaꞌani. Mana pecatei
tiyüꞌüquitüvame Timuteu titevatü. Varusieya Huriyu yuri
mütiꞌeriecai nihücütücaitüni, quemasieya Cüriyecu
tihücütücai.
\v 2 ꞌIvamarixi Risitüratari ꞌIcuniyutari
menihecüatacaitüni.
\v 3 Papuru pitaꞌini hamatüana müyemiecü. Niꞌinüaritüani ꞌixitetü Huriyusixi teüteriyari vayeiyari que maine, Huriyusixi muva memütamacai vacü, yunaitü memimaicaicü quemasieya mücüriyecutücaicü.
\v 4 Mecuꞌuvatü quiecaritesie menivahüritüacaitüni
yamemütecahunicü ꞌaisicasie que memüteꞌaitacai
nüꞌarisixi ꞌuquiravesixi Querusaremetari.
\v 5 Memüyutixexeürivacai menituicariecaitüni yuri
meteꞌerietü. Tucaricü que memüyupaümecai
metenimüiriyacaitüni.
\s Papuru heinüsita que mütixei Maseruniyatanaca
\p
\v 6 Mericüsü Püriquiyasie Carasiya cuieyarisie
meniuyecüne. ꞌIyari Mütiyupata püvanenacai ꞌAsiyasie
memücatecuxatanicü niuqui.
\v 7 Misiya cuieyari tesita meꞌuꞌaxüaca Vitiniyasie
meneuyeyunequecaitüni. Quesusi ꞌIyarieya
yapücativarupitüa.
\v 8 Misiya cuieyari tesita meꞌuyenexüaca mana meneucacüne
Türuhasipai.
\v 9 Yüvicüta heinüsita Papuru nixeiya ꞌuqui
Maseruniyatanaca muva ꞌutiveme yativavirietü müpaü
ꞌutaitü, Quenanayeꞌa ꞌanataüye Maseruniyapai,
quetaneparevieca.
\v 10 Yuheinüsita ꞌixeiyacu cuitü tepicuvau que
temüteꞌanucünecü ꞌanutaüye Maseruniyapai müpaü
teteꞌumaica Cacaüyari mütasiꞌutaꞌinie
temütevaretaxatüanicü niuqui ꞌaixüa manuyüne.
\s Que memüteꞌanutaxüriya Piripusie
\p
\v 11 Mericüsü Türuhasi tehecüneca heiseriemecü
tecanetaꞌaxüani Samutürasiyasie, ꞌuxaꞌarieca Quiecari
Mühecuasiepai tenetaꞌaxüani,
\v 12 ꞌarique Piripusiepai. Mücü quiecari ꞌamüyeva
nihücütücaitüni ꞌesimüyeyeu hesiena mütiviya
Maseruniya cuieyarisie. Xumatari canivacuruniyatücaitüni.
Yapaümexa tucari teniuyurieni ꞌiya quiecarisie.
\v 13 ꞌUxipiya tucarisie tepanuyenexüa quiecari tesie. Mana
hatüa tesita mürayutinenevitüre ꞌuveme teniꞌeriecaitüni.
Mana tetiyaxeca tenivarutaxatüani ꞌucari mana
memüyuxeürie.
\v 14 Xevitü ꞌuca Ririya mütitevacai purupura
ꞌixuriquiyari mutuacai Tiyatira quiecarisie mieme
meyexeiyacai Cacaüyari, mücü pütasiꞌuꞌenie. Tiꞌaitame
nivatiyepieni ꞌiyarieya miꞌenienicü Papuru que mainecai.
\v 15 Mücü pucaꞌüyarie, quiena quiecatarita. Hicü
cataniutaꞌinieni müpaü ꞌutaitü, Xeme Tiꞌaitamesie
yaneticamieme xüca xenesiꞌerieca, nequie xequeneuꞌaxüaca,
mana xequenetiteni. Müpaü ꞌutaitü vaüriyarica
cataniupitüani.
\p
\v 16 Mericüsü mürayutinenevitüre tehecünecu, ꞌüimari
vaüriyarica mütiꞌuximayacai catananucunaque. Xevitü
cacaüyari pinücai mütimaicai que mütiyüniquecai
ꞌarique. Mücü ticuxatatü que mütiyüniquecai vaüca
pütiꞌivacai yucusiyarima vahesie mieme.
\v 17 Mücü pütasiꞌuveiyacai Papuru tameta. Putahivacai
müpaü ꞌutaitü, Cacaüyari taheima macavesie mieme
mepüteꞌuximaya ꞌicü ꞌuquisi. Mepütexetahecüasitüani
huye xemütavicueisitüarienicü.
\v 18 Müpaü tiniyurienecaitüni müixa tucari. Hicü
putiꞌuxixü Papuru. Taꞌaurie ꞌaveca müpaü tinitahüave
ꞌiya cacaüyari, Quesusi Cürisitusüa nemümiemecü
nepümasitaꞌaitüani, queneuxüna.
\p
\v 19 Cuitü nixüna. Cusiyarimama meꞌuneniereca que
müretüa cümana memüteꞌivaniquecai, mepüvarutivi Papuru
Siraxi. Quiecari hixüapa mepüvarehapa haque vaꞌuquiyarima
memacatei.
\v 20 Mevarevitüca püraheturisixi memüꞌisücatetücai
vahesüa, müpaü meniutiyuani, ꞌIcü teüteri
mepüvaxamurietüve tahesüa quiecatari.
Mecanihuriyusixitüni.
\v 21 Mepihecüata tutuyari tame Xumatari temücatauniva
temitanaquiꞌerieni yatemüteyurienicü.
\v 22 Yunaitü meniyucuxeürieni vahepaüsita. ꞌIsücate
vaꞌixuriqui menivaranutihüniriexüani. Meteniutaꞌaita
memütiveiyanicü cüyecü.
\v 23 Mevarutivaca vaüca, menivaranutaxürieni
casariyanata. Menihüritüani ꞌaixüa mütivaꞌüviyanicü
tihüveme.
\v 24 Mücü ꞌaisica ꞌutanaquiꞌerieca nivaranutaxürieni
mutapurupai. Neiyeꞌuitüani vaꞌücate tiyüxürüvamesie.
\p
\v 25 Mericüsü tücari hixüapa yacütütü Papuru
Siraximatü meyunenevietü meninüavacaitüni Cacaüyari.
Vahamatü memanutaxüriyacai menivaꞌeniecaitüni.
\v 26 Yapaucua cuie carima niutayuani, casariyanatüa mieme
tiutayua. Naitü quiteniete püreutenirixüa. Yunaime
vatepüate canacaxürieni vamamasie vaꞌücatesie.
\v 27 ꞌAnutaniereca tihüveme, ꞌixeiyaca casariyana quitenie
hatetenime, yucusira nivatihana yumienique,
memanutaxüriyacai meyutaꞌunaxüame ꞌerietü.
\v 28 Papuru carima nitahivieni, Penücahürixüa
petiꞌacuinitüani rehüavetü, Tame tanaitü ꞌuva
tecanayeteni haitü.
\v 29 ꞌItaꞌaitüaca tai, ꞌutayüyüacatü, quita neutasuna.
Pucave Papuru Siraxi vahetüa.
\v 30 Tacua varanuyevitüca müpaü niutayüni, Neuxei, tita
reuyevese yanemütiyurienicü nemütavicueisitüarienicü.
\v 31 Müme müpaü meniutiyuani, Yuri quetineutaꞌeri
Tiꞌaitame Quesusisie, mücücü
pecanitavicueisitüariemücü ꞌecüri, ꞌaquie quiecatarita.
\v 32 Metenivacuxaxatüvacaitüni Cacaüyari niuquieya ꞌiya,
yunaime quitana memüyeꞌuvacai hamatüana.
\v 33 Mücü nivarevitüni cuitü yüvicüta,
nivarahauxixüani memaveiyatücateisie. Yareutevitü
mepucaꞌüyarie ꞌiya, yunaitü hesüana miemete ꞌaxeicüa.
\v 34 Yuquie varevitüca mexasie ꞌatinapini, yunaitü yuri
meteꞌutaꞌerieca Cacaüyarisie ꞌaxeicüa
meniyutemamaviecaitüni.
\p
\v 35 Hicü ꞌucatarecu ꞌisücate yutupirisixi
menivarenüꞌani müpaü meꞌutiyuatü, Quenivarutixüna
mücü teüteri.
\v 36 Tihüveme nitahecüatüani Papuru ꞌicü niuqui
hepaüsita, müpaü ꞌutaitü, ꞌIsücate niuqui meneyenüꞌani
xemütixünarienicü. Hicüsüari xeꞌayecüneme xequenehu
xecaꞌuximatüarietü.
\v 37 Papuru müpaü tinivarutahüave, Müme mepütasiꞌutiva
yunaime vahüxie sepa ꞌisücame havai pücatatahüave, sepa
temüxumanusixi. Mepütasiꞌanutaxüri. Caucasü hicü
metasiꞌanuyenüꞌani ꞌavie. Tixaütütüri, ꞌuva
mequeꞌuꞌaxüani, mümetütü mequetasiꞌanuyevitüni.
\v 38 Tupirisixi metenivarutahecüatüani ꞌisücate que
mütiuyü. Quepaucua memuꞌenana quename Xumanusixi
mehümetücai, mepümamacai.
\v 39 Meꞌuꞌaxüaca menivanütüacucaitüni,
mevaranuyevitüca menivarutavavirieni memüyehucü ꞌiya
quiecarisie.
\v 40 Hicü casariyanata meꞌayenexüaca Ririyasüa
meniuꞌaxüani. Mevaruxeiyaca yuꞌivamarixi menivatuicani
menecüne.
\c 17
\s Tesarunicatari que memüteyuxamuriecai
\p
\v 1 Mericüsü ꞌAmipipurisie ꞌApuruniyasie meꞌuyecüneca
menetaꞌaxüani Tesarunicasiepai. Huriyusixi vatuqui mana
niuvecaitüni.
\v 2 Papuru que mütiyeiyarieyatücai, vahesüa neutahani,
hairieca ꞌuxipiya tucarisie tinivacuxaxatüvacaitüni
\v 3 ꞌutüaricasie mieme vahecüatüatü vatuicatü quename
reuyevecai ꞌiya Cürisitu heiserie mupitüarie müticuinecü
müquite vasata manucuquenicü, müpaü ꞌutaitü, ꞌIcü
nemüxehecüatüa, ꞌicü que müꞌane heiserie mupitüarie
Cürisitu canihücütüni Quesusitütü.
\v 4 Hipatü müme yuri meteniutaꞌerieni, Papurusie
Siraxisie meteniuviya. Yumüiretü Cüriyecusixi
memeyexeiyacai Cacaüyari, yumüiretü ꞌucari veꞌemete
mecanihümetücaitüni.
\v 5 Huriyusixi yuri memücateꞌeriecai meꞌuxivaꞌatü
menivarutaꞌinieni hipame ꞌaxa memüteyuriecai quiecari
hixüapa memuꞌuvacai, mevaruxeürieca yumüireme
menivareutaxamuriexüani quiecatari. Casuni quie
meꞌuꞌaxüaca mepüvarutavaviri memüvaranuyevitünicü
nüꞌarisixi quiecatari memüyuyexexeürivacai vahürüpa.
\v 6 Mecavataxeiyavavetü, Casuni hipame ꞌivamamata
mepüvarahapa ꞌisücate vahüxie müpaü meteꞌuhivatü, ꞌIme
naisarie cuiepa memütama menivaxamurietüveni, ꞌuvata
meniuꞌaxüani.
\v 7 Casuni nivarutanaquiꞌerieni. ꞌIme yunaitü
yamepücatecahu Sesaxi que mütiꞌaita, meniutiyuani quename
xevitü tiꞌaitametütü ꞌaꞌuyeica Quesusitütü.
\v 8 Müpaü meꞌutiyuatü menivamuinacaitüni yunaime
memuꞌuvacai, ꞌisücateta memiꞌenie ꞌicü.
\v 9 Casuni hipatüta meniucuetatüarieni ꞌuxaꞌatüni varie
ꞌasimücatiyünicü, meniutixünarieni.
\s Papuru Siraximatü que memütecuxatacai Vereyasie
\p
\v 10 Mericüsü cuitü yüvicüta teyüꞌüquitüvamete
mepüvarenüꞌa Papuru Siraxi memüyehucü Vereyasiepai. Mana
meꞌuꞌaxüaca Huriyusixi vatuquita meneutahaxüani.
\v 11 Mana memütamacai Huriyusixi yemecü ꞌaixüa
mepüteꞌuꞌiyaricai, Tesarunicatari yamecateꞌuꞌiyaricacu.
Menitanaquiꞌerieni niuqui vaüca meyuvaüriyatü. Tucaricü
metenicuvautüvecaitüni ꞌutüarica xapayarisie siparasü
xüca müpaü ꞌaneniqueyu ꞌicü.
\v 12 Yumüiretü müme yuri meteniutaꞌerieni. ꞌUcari
memücüriyecusixitücai memüseüyecai, ꞌuquisita
yuvaücavatü yuri mepüteꞌutaꞌerie.
\v 13 Mericüsü Huriyusixi Tesarunicatari metenetimani
quename Papuru tihecüatacai Cacaüyari niuquieya
Vereyasieta. Manarita meniuꞌaxüani mevacuyuitüvatü
mevamuinatüvetü teüteri yumüireme.
\v 14 ꞌIvamarixi cuitü meneinüꞌani Papuru haramara tesita
müyemiecü. Siraxi Timuteu Vereyasie meniyuhayeva.
\v 15 Müme memiteütacai Papuru meneivitüni ꞌAtenasiepai.
Mana menitinuaxüani ꞌiya müpaü tivarutaꞌaitüacu, Siraxi
Timuteu hesüana memüꞌaxüanicü mexüima.
\s Papuru que mütiuyeicacai ꞌAtenasie
\p
\v 16 Mericüsü Papuru vacuevietü ꞌAtenasie, yuꞌiyarisie
niyühüavecaitüni müvaxeiyacaicü quiecatari tetexi
meꞌayexeiyame yemecü.
\v 17 Tuquita niuqui nixüatüacaitüni Huriyusixi
vahamatü, hipameta Cacaüyari memayexeiyacai vahamatü.
Quiecari hixüapata tucaricü niuqui nixüatüacaitüni mana
memuꞌuvacai vahamatü.
\v 18 Hipatü ꞌEpicureyusixi ꞌEsituicusixi temaivavemete
menitiꞌeiyarümecaitüni. Hipatü müpaü
meniutiyuanecaitüni, Titacuta raineniqueyu ꞌicü
niuquivivame, hipatüta ꞌipaü meteꞌutiyuanecai, Süricüte
cacaüyarixi xaüsie miemete nivahecüatani. Müpaü
meniutiyuanecaitüni Papuru Quesusi müxatacaicü, müquite
que memüteꞌanucuꞌuni müticuxatacaicüta.
\v 19 Meneivitüni ꞌisücate ꞌArexi yemuriyarisie
memüyuyexexeürivacai vahürüpa müpaü meꞌutiyuatü,
Siparasü tame xüca teyüvaveni temeitimaniqueyu que
mütitita ꞌicü ꞌüquisica mühecua pemüxata.
\v 20 Xaüsie timieme pepütasiꞌatüiri tanacata. ꞌAyumieme
tecatenetimaniqueyu que maine ꞌicü.
\v 21 ꞌAtenatari yunaitü, cuꞌuvamete mana
memüꞌivatatüveta ꞌasimepücateyuruva, tixaütü mütihecua
mepütahüavicu mepüteꞌeniecu xeicüa.
\p
\v 22 Hicü ꞌisücate vahixüata ꞌuvetü ꞌArexi
yemuriyarisie müpaü niutayüni Papuru, Neuxei ꞌAtenatari,
necanixexeiyani xeme naimecü xevarayexeiyame
memanucuneniere.
\v 23 ꞌUva necuyeicatü neꞌiꞌixüarietü tita
xemüteꞌayexeiya, neneitaxeiya mürayutimavatüre, hesiena
mütiutiꞌutüari ꞌipaü, CACAÜYARI TEMÜCAMATESIE PÜMIEME
ꞌICÜ. Mericüte, que müꞌane xemayexeiya xecaꞌimaitü,
mücü nenixetahecüatüamücü ne.
\p
\v 24 Mücü Cacaüyari mitivevi cuie, nai cuiepa
mütimieme, mücü tiniꞌaitani muyuavisie cuiepata. Mücü
mamacü müveviyata pücaꞌayeca tuquita,
\v 25 teüteri yumamacü mepücaꞌeyexeiya, tixaü
mücareuyehüvacü. Mücütütü pütivamicua vatucari
vaꞌiya naime.
\p
\v 26 Xeime tevi vaꞌuquiyari ꞌayeitüaca, püvarutivevi
yunaime nuivarite naisarie cuie manuniere memütamacacü.
Vatucarite meripai pucaye, vacuie ꞌinüariyari tiucaye
\v 27 memicuvaunicü Cacaüyari siparasü mecumetüvetü
memitaxeiyacü. Xüari mücü teva pücaꞌuyeica taxexuime
tahesüa.
\v 28 ꞌIyasie teteviyatü tenayeneniereni tenicuyuaneni
teniuꞌuvani, müpaü que memutiyuanepaü hipatü
teyününüavamete xehesüa miemete, Tame hesiena
tepüyecü, meꞌutiyuatü.
\v 29 Mericüte, xücasü hesiena teyecüne, ꞌaixüa
pücaꞌane para müpaü temüteꞌixeiyani hurupaü püratapaü
tetepaü ꞌaneme, tevi veviyayapaü ꞌaneme, tita tevi
mütiyücühüavepaü ꞌaneme.
\v 30 Mericüsü Cacaüyari ꞌaxa pücatixeiyacai tita
memüteyuriecai quepaucua ꞌasimemücatemaicai, peru hicüri
püvahecüasitüa yunaime teüteri naisarie memütama
memütehayevanicü que memüteyurie.
\v 31 Xeime tucari pütiucaye müvaꞌinüatanicü cuiepa
memütama heiseriemecü yüanetü, ꞌiya ꞌuqui manuyexei
yatiyurienecacu. Cacaüyari yuricü nivarutahecüatüani
yunaime, ꞌenucuquetüaca ꞌiya müquite vasata.
\p
\v 32 Hicü meꞌuꞌenanaca müquite que memüteꞌanucuꞌuni,
hipatü meninanaimacaitüni, hipatüta müpaü meniutiyuani,
Hutarieca tepümasiꞌenieni ꞌicü hepaüsita.
\v 33 Hicü tiuhayevaca Papuru, vahixüata nayeneni.
\v 34 Hipatü hesiena meteviyatü yuri meteniutaꞌerieni.
Riyunisiyu müꞌisücametücai ꞌArexi yemuriyarisie
miemetütüri, xevitü ꞌuca Ramarisi mütitevacairi,
hipatüri vahamatü yuri mepüteꞌeriecai.
\c 18
\s Papuru que mütiuyeicacai Curinitusie
\p
\v 1 ꞌArique ꞌAtenasie heyeyaca Curinitusie netaꞌani.
\v 2 Muva neitaxeiya xeime Huriyu ꞌAquira mütitevacai
Punitusie metinuivaxü yüꞌüitacame Pürisiramame. Xique
punua ꞌItariya cuieyarisie heyeyaca, Cürauriyu
mütivarutaꞌaitüacü yunaime Huriyusixi memüyehucü
Xumasie. Vahesie tiniuviya Papuru.
\v 3 Vahepaü ꞌivarica mexeiyacaicü, vahesüa
niucateitüni, meteniꞌuximayacaitüni yuhamatü. Müme
ꞌixuriqui quiyari mecanivevivametetücaitüni.
\v 4 Xexuime ꞌuxipiya tucarisie tuquita tinicuxatacaitüni,
Huriyusixi Cüriyecusixi yuri tinivaꞌeritüamücücaitüni.
\p
\v 5 Hicü Siraxi Timuteu meheyecünecu Maseruniyasie,
meꞌuꞌaxüacu, Papuru niuquicü ꞌayumiemetütü nayani,
tivahecüatüatü Huriyusixi quename Quesusi hücü que
müꞌane heiserie mupitüarie Cürisitütü.
\v 6 Meꞌiꞌuxiveꞌeriecacu ꞌaxa meꞌutiyuanecacu müme, Papuru
yuꞌixuriqui ꞌutacaseca ꞌinüari ꞌayeitüaca, müpaü
tinivarutahüave, Xeme yuhesie xepütehahüpa xüca
xeꞌucuini. Ne püta nepüꞌitiya. Hicürixüa
memücahuriyusixi vahesüa nepüyemie.
\v 7 Muva ꞌayeneca xeime quie ninuani Cusitu mütitevacai
quiecame. Mücü neyexeiyacaitüni Cacaüyari. Quiena
pehuracai tuqui.
\v 8 Cürisipu tuqui vaꞌüyaritütü yuri tinitaꞌeririeni
Tiꞌaitame, yunaitü quiena quiecatari hamatüana yuri
meteꞌutaꞌerita. Yumüiretü Curinitutari meꞌuꞌenanaca yuri
mepüteꞌutaꞌeri mepucaꞌüyarie.
\v 9 Yüvicüta Tiꞌaitame müpaü tinitahüave Papuru
heinüsita, Pepücamaca, masi quetinecuxatani, cayuvatü
pepücaticani.
\v 10 Ne ꞌahamatü ꞌanepuyeica, xevitü tixaü pücamasiviya
ꞌaxa masiyurienique. ꞌIcü quiecarisie yuvaücavame teüteri
necanivarexeiyani.
\v 11 Xei viyari heimana ꞌataxeime meseri mana puyuriecai
tivaꞌüquitüatü Cacaüyari niuquieya.
\p
\v 12 Mericüsü, Careuni caniꞌisücametücaitüni, ꞌAcaiya
cuieyarisie mühüritüariecai. Huriyusixi ꞌaxeicüa
mepuyuxeüri Papuru mehecatü. Meneivitüni ꞌisücame
ꞌuvenieya hüxie haque müreꞌinüatacai
\v 13 müpaü meꞌutiyuatü, ꞌIcü yuri tinivaꞌeritüaca
teüteri Cacaüyari memayexeiyanicü ꞌinüari niuquiyari que
mücahaine.
\v 14 Papuru ꞌesivatücacu pütaniuximecai, masi Careuni
müpaü tinivarutahüave Huriyusixi, Neuxei Huriyusixi,
ꞌicü xüca caheiserietünique xüca cuamanaricatünique
ꞌicü, xasunimecü nepüxeꞌenieniqueyu Huriyusixi.
\v 15 Mesü xüca xeniuquixieca niuqui hepaüsita
terüvarica hepaüsita xeꞌinüari hepaüsita xeicüa,
ꞌaixüa xequeteneuyuri xemetütü. ꞌIsücame
nepücaꞌayeimücü ꞌicü hepaüsita.
\v 16 Nivaranuyenüꞌani yuhüxie.
\v 17 Müme yunaitü meꞌiviyaca Susitenexi tuqui vaꞌüyari
mühücütücai, meneicuvaxüani ꞌisücame ꞌuvenieya hüxie.
Careuni ꞌasipücahainecai ꞌicü hepaüsita.
\s Papuru que müretaꞌa ꞌAnutiyuquiyasie, hairieca que
müreyetüa ticuxatanique
\p
\v 18 Mericüsü Papuru müixa tucari mana puyuhayevaxü.
Varutateutüaca yuꞌivama Siriyasie nanuyani naviyasie.
Pürisira ꞌAquira hamatüana menecüne. Meripai
müyühüritüacaicü, ꞌayumieme Senicüreyasie yumuꞌusie
pucaxiri.
\v 19 Hicü ꞌEpesusie menetaꞌaxüani. Mana nivarecuꞌeirieni
Papuru. ꞌIya tuquita heutahaca niuqui nixüatüacaitüni
Huriyusixi vahamatü.
\v 20 Müme menitavavirieni yapaümexa tucari müyurienicü
vahesüa, perusü mücü pücayuvaüriyacai.
\v 21 Nivarutateutüani masi müpaü ꞌutaitü, Yemecü
neuyeveca Querusareme nemüꞌixüaramieni ꞌumamiesie.
Hutarieca neninuamücü xehesüa xüca müpaü tinaqueni
Cacaüyari. Hicü ꞌEpesusie neyani.
\v 22 Hicü Sesareyapai nuaca, heutiyuneca, nivavaüritüani
memüyutixexeürivacai, ꞌarique ꞌAnutiyuquiyasie petüa.
\v 23 Yapaümexa mana ꞌuyurieca caneyani ꞌuyemietü Carasiya
cuieyarisie Püriquiyasie yunaime teyüꞌüquitüvamete
vatuicatü.
\s ꞌApuruxi que müticuxatacai ꞌEpesusie
\p
\v 24 Mericüsü Huriyu teviyari ꞌaniuyeicacaitüni ꞌApuruxi
mütitevacai Herecanitüreyasie metinuivaxü. ꞌEpesusie
caninuani. ꞌAixüa püꞌanecai niucamecü. ꞌUtüarica
xapayaricü pütürücaüyecai.
\v 25 Mücü Tiꞌaitame huyeya hepaüsita
tiniutaꞌüquitüarieni. ꞌAixüa ꞌiyaricü
niyuvaüriyacaitüni. Tinicuxatacaitüni tiꞌüquitatü
heiseriemecü Quesusi hepaüsita, sepa mütimaicai Vani que
mütiuꞌüyacai xeicüa.
\v 26 Tuquita nisutüani ticuxatatü yutatuatü. Meꞌiꞌenieca
Pürisira ꞌAquira menitaꞌinieni, heiseriemecü masi
meteniꞌüquitüacaitüni Cacaüyari huyeya hepaüsita.
\v 27 Mücü niyeimücücaitüni ꞌAcaiya cuieyarisie.
ꞌIvamarixi meꞌituicatü metenivarutaꞌutüirieni
teyüꞌüquitüvamete memitanaquiꞌerienicü. Henuaca vaüca
nivapareviecaitüni müme yuri memüteꞌutaꞌeri Cacaüyari
ꞌaixüa tiucaꞌiyaricacu.
\v 28 Yunaime vahüxie cuini mieme nivaraꞌivaxüani
Huriyusixi yuniuquicü, ꞌutüarica xapayarisie
tivaxeisitüatü quename que müꞌane heiserie mupitüarie
Cürisitutütü, Quesusi hücütücai.
\c 19
\s Papuru que mütiuyeicacai ꞌEpesusie
\p
\v 1 Mericüsü ꞌApuruxi Curinitusie ꞌuyeicacacu cuxi,
Papuru hüri ꞌutüa ꞌuyeyaca ꞌEpesusie netaꞌani. Hipame
nivaretaxeiya muva teyüꞌüquitüvamete.
\v 2 Müpaü tinivarutahüave, ꞌIyari Mütiyupata
xeteꞌutanaquiꞌeri yuri xeteꞌutaꞌerieca. Mümesü müpaü
metenitahüave, Masi tepücaꞌenanavave quename ꞌIyari
Mütiyupata xuave.
\v 3 Mücü müpaü niutayüni, Mericüte, titasie
xeteviyatü xeteꞌucaꞌüyarie. Müme müpaü meniutiyuani,
Vani que mütiuꞌüyacai teniucaꞌüyarieni tame.
\v 4 Papuru müpaü niutayüni, Vani nivarucaꞌüyacaitüni
metehayevacacu que memüteyuriecai, müpaü
tivacuxaxatüvatü teüteri yuri memütetaꞌerienicü que
müꞌane ꞌutümana ꞌumamiecaisie. Mücü Quesusi
canihücütücaitüni Cürisitutütü.
\v 5 Meꞌuꞌenanaca meniucaꞌüyarieni Tiꞌaitame Quesusisüa
memiemetetütü.
\v 6 Vaheima ꞌutimecu Papuru, ꞌIyari Mütiyupata
mehexeiyatü mepacü. Niuquitecü meniutiniutücüne,
Cacaüyarisie mieme metenicuxatacaitüni.
\v 7 Yunaitü tamamata heimana yuhutatü yacütütü
mepüyupaümecai ꞌuquisi.
\p
\v 8 Mericüsü haica meseri puyuriecai Huriyusixi
teüteriyari vatuquita ꞌaxetü, ticuxatatü camatü. Niuqui
nixüatüacaitüni, yuri tinivaꞌeritüamücücaitüni, que
mütiꞌane Cacaüyari tiꞌaitametücacu ticuxatatü.
\v 9 Hipatü meniseseꞌicaitüni. Yuri mecacateniutaꞌerieni,
ꞌaxa meꞌutiyuatü ꞌiya huye hepaüsita yumüireme vahüxie.
Papuru varucuꞌeirieca nivaranuyevitüni
teyüꞌüquitüvamete. Tucaricü Tiranu mütiꞌüquitacaisie
niuqui nixüatüacaitüni.
\v 10 Müpaü tiniyurienecaitüni huta viyari. Yunaitü
ꞌAsiyasie memütamacai Huriyusixi Cüriyecusixi meniꞌenieni
Tiꞌaitame Quesusi niuquieya.
\v 11 Mericüsü ꞌinüari türücavime tiniyurienecaitüni
Cacaüyari Papuru yatiyurienecacu, xaüsie müpaü
mücatiyurienecaipaü.
\v 12 Tecuicuicate mepüvarahuririvacai tuvaxate peserate
manacatütücatei Papuru. Mücücü yucuiniyacü
mepanayexürüvecai, cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene
mepüvarutixünaxü.
\p
\v 13 Hipatü cuꞌuvamete Huriyusixi cacaüyarixi
memüvaranuyenüꞌavacai, müme menitixatatücüne Tiꞌaitame
Quesusi, cacaüyarixi ꞌaxa memüꞌanene memüvanücai
teüteri vahepaüsita, müpaü meꞌutiyuatü, Ne
nepüxeꞌaitüa Quesusisüa Papuru mitahecüatasüa
nemümiemecü, meꞌutiyuatü.
\v 14 Hicü Huriyu ꞌIsiqueva mütitevacai maraꞌacate
memühüritüariecai vahesüa mümiemetücai, mücü
ꞌatahutame nivarexeiyacaitüni yunivema müpaü
memüteyuriecai.
\v 15 Hicü cacaüyari ꞌaxa müꞌane müpaü tinivarutaꞌeiya,
Quesusi nepümate, Papuruta nepetima. Xemesü que
xepühatetütü.
\v 16 Mücü tevi cacaüyari ꞌaxa müꞌane miviyacai vaheima
niutiveni, nivaraꞌiva yunaime türücaüyetü. Mümesü
memamavetü meheuxitequietücaitü meniyutaꞌuna ꞌiya quita.
\v 17 Yametenetimani que mütiuyü yunaitü Huriyusixi
Cüriyecusixi ꞌEpesusie memütamacai. Cui menimamacaitüni
yunaitü. Que müꞌane Tiꞌaitame Quesusi mühücü ꞌaixüa
cuxasivatü nayani.
\p
\v 18 Yumüiretü yuri memüteꞌutaꞌeri meniuꞌaxüani
meyumurucuitüatü meꞌihecüatatü yuꞌiquevari.
\v 19 Yumüiretü müme memüteyuquevayametetücai, xapayari
meꞌucuxeürieca menititaiya yunaime vahüxie. Menitiꞌinüata
ꞌaxeicüa que mürayeꞌarücai xapayari. Huta teviyari
heimana tamamata miriyari pürata tuminiyari ꞌinüariyari
nayeꞌarücaitüni.
\v 20 Müpaü tiuyücu, Tiꞌaitame niuquieya
türücaüyemecü niutimüire, caniutürücare.
\p
\v 21 Mericüsü müya tiuyücu, Papuru yuꞌiyarisie
niyuvaüriya Maseruniyasie ꞌAcaiyasie ꞌuyeyame metaꞌanicü
Querusaremesie, müpaü ꞌutaitü, Mana nehetaꞌayu, ꞌarique
peuyevese nemixeiya Xumata.
\v 22 Yuhutame ꞌiparevivamete Timuteu ꞌErasitu varenüꞌaca
Maseruniyasie, mücütütü ꞌacuxi ꞌapüreutevicai
ꞌAsiyasie.
\s Que memüteyuxamurie ꞌEpesutari
\p
\v 23 Mericüsü ꞌana vaücavamecü mepüyumuinacai teüteri
ꞌiya huye hepaüsita.
\v 24 Xevitü Remetüriyu mütitevacai püratavevivame
mühücütücai, pürata cacaüyarixiyari püvaveviecai
Riyanapaü tiyuxexeiyame. ꞌIya müpaü tiyurienetü vaüca
ꞌivarica nivapitüacaitüni tevevivamete.
\v 25 Hicü varucuxeürieca müme, vahepaü teꞌuximayatamete
vahamame, müpaü niutayüni, Neuxei, xeme xecatenimaica
tame temüteꞌiva ꞌicü taꞌuximayasicacü.
\v 26 Müpaü xepütexeiya, müpaü xepüteꞌenana, Papuru
yuri que mütivaꞌeritüa que mütivarucunuitüa yumüireme
teüteri, ꞌena ꞌEpesusie xeicüa pücatixaü, masi naisarie
ꞌAsiyasie ꞌesivatücacu. Müpaü tinicuxatani ꞌiya, müme
mamacü memüveviya cacaüyarixi memücahüme haitü.
\v 27 Mücü meta, tita temütehexeiya tame pücuerivaꞌane
capa xüanacüa ꞌayanicü. Masita, ꞌicü cacaüyari
mütürücaüye Riyana tuquieya, tixaü catihücütüme
cauca meꞌerieca teüteri. Yunaitü ꞌAsiyatari, naisarie
cuiepa memütamata, que müꞌane memayexeiya, ꞌicü
türücariyaya pücaꞌunarieximeni.
\p
\v 28 Hicü meꞌuꞌenanaca mepuyehaꞌa. Meniutihivacaitüni
müpaü meꞌutiyuatü, Canitürücaüyeni ꞌEpesutari
tacacaüyari Riyana.
\v 29 Quiecarisie pühünecai yuariyacü. ꞌAxeicüa mepecü
meꞌunausaxüaximetü xeüripa, mevarutiviyaca Cayu
ꞌArisitaricu Maseruniyatari, Papuru teütameteya
memühümetücai.
\v 30 Papuru nihamücücaitüni haque quiecatari
memeyuxeürie, peru teyüꞌüquitüvamete mepücaꞌipitüa.
\v 31 Hipatü ꞌAsiya cuieyarisie quiecatari vaꞌuquiyarima,
hamicumama mehümetütü, metenetanüꞌani hesüana
meꞌitavavirietü xeüripa mücamiecü.
\v 32 Mericüsü hipatü yücü meteꞌuhivatü hipatüta
yücü meteꞌuhivatü meniutihivacaitüni. Mana xeicüa
meniyucuxeürie yunaitü, yumüiretü ꞌasimepücatemaicai
titayari muva memüteꞌuꞌaxüa.
\v 33 ꞌAmemuꞌuvacai vasata menenuyexeiya Herecanituru,
Huriyusixi meꞌitaquecu vahüxie. Herecanituru yumamacü
varuꞌinüaritüaca nitaniumücücaitüni yuhesie mieme
memüyucuxeüri vahüxie.
\v 34 Meheitimaica Huriyu mühücütücaicü, carima
meniutihivacaitüni ꞌaxeicüa yunaitü huta hurayari
meyurietü müpaü meteꞌuhivatü, Canitürücaüyeni
ꞌEpesutari tacacaüyari Riyana.
\v 35 Mericüsü quiecarisie mieme sicürivanu vanütüatü
müpaü tinivarutahüave ꞌamemuꞌuvacai, Neuxei ꞌEpesutari,
haquevasü tevi ꞌasimücatimate quename ꞌEpesu quiecatari
Riyana mütürücaüye vavaꞌütemama tehüme, Cupiterisüa
macane tete cacaüyariyari vavaꞌütemama quename tehüme.
\v 36 Mericüte, xüca müpaü ꞌaneni, xüca cayuxamurieca
ꞌicü niuqui, neuyeveca cayuvatü xemütamarecü
xemücarucusixitünicü.
\v 37 Xenivaꞌatüani ꞌicü ꞌuquisi, sepa ꞌaxa
memücateꞌuyuri tuqui hepaüsita, sepa ꞌaxa memücatecuxata
xecacaüyari hepaüsita.
\v 38 ꞌAyumieme Remetüriyu, tevevivamete hamatüana
memuꞌuva xüca tixaü metehexeiya xeime hepaüsita, tucari
puxuave quepaucua ꞌisücate ꞌamemütiteni, müme cuiepa
memühüritüarie ꞌameniuꞌuvani. Mana mequeheiꞌatüani
yuxanesica.
\v 39 Xücasü masi cuxi xetecuvauni, ꞌaixüa püyüni
quepaucua quiecatari memüyuxeürie, ꞌinüari niuquiyari que
maine.
\v 40 Hicümüsüari tepücuerivaꞌaca capa tahesie
rahüiyanicü cuya temüveviecü hicü, sepa
mücareuyevecai. Tame tepücayüvave ꞌasitemütiyuani
tahesie mieme ꞌicü xamuriyacü.
\v 41 Müpaü ꞌutayüca nivaranuyenüꞌani memayuxeürie.
\c 20
\s Papuru que müretüa Maseruniyasie Cüresiyasie
\p
\v 1 Mericüsü yuariya heunuacu, Papuru yuꞌaurie
nivarutahüave teyüꞌüquitüvamete. Vatuicaca
varutateutüaca Maseruniyapai neyani.
\v 2 Muva ꞌuyemietü, nivatuicacaitüni vaücavame
niuquicü. ꞌArique Cüresiya cuieyarisie netaꞌani.
\v 3 Haica meseri yuriecacu, Huriyusixi meniyuꞌenieni
meꞌimienique quepaucua Siriyapai müyemiecai. ꞌAyumieme
müpaü tiniyumaicaitüni Maseruniya püta muyeyunecü.
\v 4 ꞌAsiyapai hamatüana meniuꞌuvacaitüni Supateri
Vereyatanaca ꞌArisitaricu Secunitu
memütesarunicataritücai, Cayu Rerüvetanaca, Timuteu,
Tiquicu Türupimumatü memüꞌasiyataritücai.
\v 5 Müme mehaitütüaca metanecueviecaitüni
Türuhasisiepai.
\v 6 Tamesü Piripusie tecaneyecüne naviyasie, pa
cacuxanariyame ꞌixüarariyari ꞌanutiyacu. Vahesüa
tenetaꞌaxüani Türuhasisie ꞌauxüme tucari ꞌanucayacu. Mana
ꞌatahuta tucari tepuyuri.
\s Papuru que mütivaruteutüa Türuhasitari varecuꞌivataca
\p
\v 7 Mericüsü mexüacame tucari semanasie
tenitacuxeürieni pa temütitaracü. Papuru
tinivacuxaxatüvacaitüni. ꞌUxaꞌarieca müyemiecaicü,
ꞌayumieme ꞌapüreuterixü ticuxatatü tücari hixüapaque.
\v 8 Vaücava putiꞌucai cüxemete qui taüta haicacüa
heutitevacacu temütayexeüriesie.
\v 9 Xevitü temaicü ꞌEuticu mütitevacai mana nacateitüni
quitenie. Mücü neucuni yemecü. Papuru vaüca
ticuxatacacu, nayexüne cusutü, neucaveni haicame
quiyarisie, müquitü niuticueiyani.
\v 10 ꞌAnacayaca Papuru, heimana niuveni, niviya, müpaü
niutayüni, Cayuvatü xepücayumuinani. ꞌIyarieya ꞌupüyeca.
\v 11 Hicü neutiyani Papuru. Pa ꞌutitaraca, heꞌinüataca
ꞌicuai, mana tinicuxatacaitüni vaücava. ꞌAtinecu tau
caneyani.
\v 12 Meniꞌatüani temaicü ꞌayeniereme, mepütuicariecai
vaücava.
\s Que memütehetaꞌaxüa Miretusie, Türuhasisie
meheyecüneca
\p
\v 13 Hicü tame naviyasie tepecü teꞌuhaitütüatü.
ꞌAsunisie tenetaꞌaxüani. Mana tepenucunaquequecai.
Papurumatü müpaü tetenipini. ꞌIya yüꞌücama
netaꞌaniquecaitüni.
\v 14 ꞌAsunisie tasiꞌanucunaquecu, teꞌitanaquiꞌerieca
naviyasie, Mitirenepai tenecüne.
\v 15 Manata ꞌuxaꞌarieca tenecüne naviyasie
tehetaꞌaxüanique Quiuxi hüxie, ꞌuxaꞌarieca Samusie
tepetaꞌaxüa, ꞌarique Turuquiriyu tehetaꞌaxüaca ꞌuxaꞌarieca
Miretupai tenetaꞌaxüani.
\v 16 Müpaü pütiyumaicai Papuru, temuyecünequecai ꞌEpesu
ꞌaurie, tucari mücayurienicü ꞌAsiya cuieyarisie.
Niyumexüitüacaitüni xüca yüvenique Querusareme
meyeicanicü ꞌixüarari ꞌatahutarieca semanasie mieme
ꞌayeꞌayu.
\s Miretusie que müticuxatacai Papuru vateutüatü
\p
\v 17 Hicü Miretusie ꞌucaitü, retanüꞌaca ꞌEpesusie,
nivarecuꞌinieni memüyutixexeürivacai vaꞌuquiyarima.
\v 18 Hesüana meꞌuꞌaxüacu müpaü tinivarutahüave, Xeme
xecatenimaica matüaripai nemunua ꞌAsiyasie, tucaricü que
nemütiuyeicacai xehesüa.
\v 19 Tiꞌaitamesie mieme netiniꞌuximayacaitüni tixaü
netihücütüme necaneꞌerietü, neꞌutasuatü,
neꞌinüasienetü, Huriyusixi que memüteyuꞌeniecai
nehepaüsita.
\v 20 Nepücanecuꞌimavacai, nepünevaüriyacai
nemütixetahecüatüanicü tita müreuyevecai, teüteri
vahüxie xequitata netinixeꞌüquitüacaitüni püta.
\v 21 Huriyusixi Cüriyecusixi müpaü
nepütixetahecüatüacai xetehayevame que xemüteyurie
Cacaüyarisie xemüteviyanicü, yuri xemütetaꞌerienicü
Tatiꞌaitüvame Quesusisie.
\v 22 Hicüsüari ne Querusaremesie nepüyemie neꞌiyarisie
vaüriyarica nepitüarietü. ꞌAsinecacatinimaica que
nemeꞌitüarieni mana.
\v 23 ꞌIpaü xeicüa nepütimate, ꞌIyari Mütiyupata
pünetitahecüatüa xexuime quiecarisie, müpaü ꞌutaitü
quename caunaritecü ꞌuximatüaricacü necueviya mana.
\v 24 Sepanetü, netucari rayeꞌarücame nepücaꞌeri nehesie
mieme. Nepinüniqueyu xeicüa neyeiya nenetemavietü,
nepinüniqueyu nehüritüaricacü Tiꞌaitame Quesusi que
münetiuhüritüa, nemütihecüatanicü niuqui ꞌaixüa
manuyüne hepaüsita, Cacaüyari ꞌaixüa que mütiucaꞌiyari
manuyüne hepaüsita.
\p
\v 25 Hicümüsüari ne nepütimate hasuacuari nenierica
xepücaxeiya yunaitü xeme xehesüa nemuyeicacai
netihecüatatü que mütiꞌane Cacaüyari tiꞌaitametücacu.
\v 26 ꞌAyumieme ꞌicü tucarisie necatinixeꞌutahecüatüani
quename neꞌitiya, quename ni xeime xuriyayacü
necarahüviyarüva.
\v 27 Tixaü nepücanecuꞌimavacai, nepünevaüriyacai
nemütixetaxatüanicü naime Cacaüyari mütisutüa.
\v 28 Xequeneyucuerivayurieca xeme, xequenivacuerivayurieca
mümeta muxasi vacümana ꞌIyari Mütiyupata
xehüritüariecame müxeꞌayeitüa, xemüvaꞌüviyanicü müme
yunaime Tiꞌaitamesüa miemete memüyutixexeüriva, ꞌiya
müvarunanai yuxuriyacü.
\v 29 Nesü necatinimaica neyemieyu ꞌarique ꞌüravesixi
xesata meneutahaxüacuni teyuꞌuximatüvamete.
Mepücavahayeva muxasi.
\v 30 ꞌUquisi xesata menanucuꞌuicuni tutunimecü
meꞌutiniutü, yuꞌutüma memüvarahapanacü
teyüꞌüquitüvamete.
\v 31 ꞌAyumieme xequenayeneniereni, xequenaꞌerivani haica
viyari tucaricü tücaricü que nemücatinehayevacai
nexecuꞌimaiyatü yuxexuime, neꞌutasuatü.
\p
\v 32 Hicürixüa xehepaüsita nenihüritüani Cacaüyariri,
niuquiyarita. Mücü niuqui quename ꞌaixüa tiucaꞌiyari
manuyüne, mücü caniyüveni müxeseiriyani, müxepitüani
xehesie mütinaquenicü yunaime Cacaüyari müvarupataxü
yuhesie mieme, müme vahesie que mütinaqueni.
\v 33 Ne xeime tuminieya püratu huru ꞌixuriquieyata
nepücaꞌihiveꞌeririecai.
\v 34 Masi xeme xecatenimaica ꞌicü nemamacü
nepütinepitüacai tita nemüreuyehüacai ne, nehamatü
memuꞌuvacai tita memüteheuyehüacai nepütivapitüacaita.
\v 35 Neheyemecü netinixehecüatüacaitüni müpaü
xeteꞌuximayatatü xemüvaparevienicü müme
memücatürücavi, xeme xemaꞌerivanicü Tiꞌaitame Quesusi
niuquieya que mutayü, Que müꞌane mütiyumicua yemecü
caniyutemavieca, que müꞌane mütimiquie ꞌesiva xeicüa
caniyutemavieca.
\p
\v 36 Hicü müpaü ꞌutayüca, ꞌutitunumaqueca, yunaime
vahamatü niyutanenevieni.
\v 37 Yunaitü vaüca meniutisuanacaitüni. Cüipieyasie
meꞌacavütü meniꞌiseni
\v 38 meyuhiverietücaitü yeme niuquieyacü que
mainecaicü, quename niericaya mecaxeiyaniquecai tavari.
Meneiteüta naviyasiepai.
\c 21
\s Papuru que müretaꞌa Querusaremesie
\p
\v 1 Hicü tevarutateutüaca tenecüne. Heiseriemecü
teꞌuꞌuvatü naviyasie Cuhusipai tenetaꞌaxüani, ꞌuxaꞌarieca
Ruraxisiepai, ꞌarique Patarasiepai tenetaꞌaxüani.
\v 2 Mana tepeitaxeiya naviya Penisiyasie muyeyunequecai.
Teꞌacayaxeca tenecüne.
\v 3 Teꞌixeiyaca Sipüre, taꞌutata teheicuꞌeirieca,
Siriyasie tenetaꞌaxüani. Mana Tirusie teniuyeyunixüani
naviya mana mütiꞌicapiyaniquecaicü.
\v 4 Tevaretaxeiyaca teyüꞌüquitüvamete, ꞌatahuta tucari
teniuyurieni mana. ꞌIyari müpaü tivaꞌüquitüacacu müpaü
metenitahüave Papuru mücaꞌuyeyanicü Querusaremepaitü.
\v 5 Yapaümexa tucari ꞌanucayacu, teꞌayenexüaca tenecüne.
Yunaitü ꞌucarita türita mepütasiꞌuvitüximecai quiecari
tesiepai. Mana ha tesita teꞌutitunumaꞌuca, tetatanenevieca,
\v 6 tenitatateutüaxüani. Tame mücü naviyasie
tepacayaxixü, mümesü yuquiecarisie meniucunuaxüani.
\p
\v 7 Tirusie teheyecüneca mücü naviyasie, tavari
tenecüne. Turemaira tecanetaꞌaxüani. Mana
tevarutavaüritüaca ꞌivamarixi, xei tucari tepuyuri
vahesüa.
\v 8 Teheyecüneca Papurumatü temuꞌuvacai, ꞌuxaꞌarieca
Sesareya tenetaꞌaxüani. Piripe niuqui ꞌaixüa manuyünecü
mütixaxatametücai, mücü quita teheutahaxüaca hesüana
tenitahayeva. ꞌIya xevitü canihücütücaitüni ꞌatahutame
vasata.
\v 9 Yunaucame yunivema püvarexeiyacai ꞌüimarixi
texaxatamete.
\v 10 Hicü yapaümexa tucari teꞌuyuriecu, xevitü muva
nacaneni Cureyasie heyeyaca, tixaxatametütü Hacapu
mütitevacai.
\v 11 Tahesüa nuaca, Papuru hüyameya ꞌuviyaca, yüꞌücate
yumamate niutihüani müpaü ꞌutaitü, ꞌIyari Mütiyupata
müpaü paine, ꞌicü hüyame cusiyarieya, ꞌipaü
meteneihüacuni Huriyusixi Querusaremesie.
Menivayetuiriecuni müme memücahuriyusixi.
\v 12 Teꞌiꞌenieca ꞌicü, tame quiecatari vahamatü
tenitavavirieni Querusaremepai mücaꞌuyeyanicü.
\v 13 Papuru müpaü tatiniutaꞌeiya, Titari xeteyurie
xeꞌutisuatü neꞌiyari xeveranariyatü. Ne nepühaꞌarisi
Querusaremesie nemühüiyanicü, masi nemümünicü
Tiꞌaitame Quesusisüa nemümiemecü.
\v 14 Caꞌucunuitüariecu cayuvatü tepumacai, müpaü
teꞌutiyuatü, Mericüte, yaquetiuyüni que mütinaque
Tiꞌaitame.
\p
\v 15 Mericüsü yapaümexa tucari ꞌutixücu
tetacuhaꞌaritüaca Querusaremesie teneutiyune.
\v 16 Teyüꞌüquitüvamete Sesareyasie miemete hipatü
tahamatü mepuꞌuvacai xeime mehavitütü Münasunitüme.
Mücü Sipüretanaca tiyüꞌüquitüvame
canihücütücaitüni matüaripai mieme. Mana hesüana
tepütahayevaquecai.
\s Papuru Cacuvu que mütiutavaüritüa
\p
\v 17 Mericüsü Querusaremesie tehetaꞌaxüacu, ꞌivamarixi
metaniutanaquiꞌerieni meyutemamavietü.
\v 18 ꞌUxaꞌarieca Papuru Cacuvusüa neutahani tahamatü.
Hesüana meniuꞌuvacaitüni vaꞌuquiyarima yunaitü.
\v 19 Varutavaüritüaca tinivahecüatüacaitüni naime que
mütihüritüariecai hepaüsita xexuime que mütiuyuri
Cacaüyari nuivarite vasata.
\v 20 Müme meꞌuꞌenanaca ꞌaixüa meniutiyuanecaitüni
Cacaüyari hepaüsita. Müpaü metenitahüave, Neuxei
taꞌiva, pecanivaxeiyaveni quepaümeme miriyari Huriyusixi
yuri memüteꞌerie. Yunaitü yemecü mepüteviya yuꞌinüari
niuquiyarisie.
\v 21 Müpaü mepütecühüavarüva ꞌahepaüsita, quename
yapetiꞌüquitane yunaitü Huriyusixi nuivarite vasata
memütama yamemücatecahunicü Muisexi niuquieyasie
peꞌutaitü vaniu, yapeꞌutaitüta vaniu
memücavaꞌinüaritüanicü yütüriyama xitequiyacü,
yututuyarisie yamemücatecahunicü vaniu.
\v 22 Queteri ꞌaneni. Yumüiretü xüari mepüyuxeürieni.
Mepüꞌenanani pemunua.
\v 23 Mericüte, ꞌipaü quetineuyuri que temümatecühüave.
ꞌUva tasata mepuꞌuva ꞌuquisi yunaucatü, payeꞌaxime
memüyuxünacü que memüteyühüritüacai.
\v 24 Quenivaranuvitüqui, queneuꞌaꞌitieca vahamatü,
quetineuꞌatua vacüpa mücaxirienicü ꞌinüari mayanicü
vatucari mayeꞌacü. Müpaü petiyurieyu yunaitü
mecatenimaica tixaü mücatihücü que memütecühüavarüva
ꞌahepaüsita, masi ꞌinüari niuquiyarisie yapeticamietü
ꞌapemuyeica.
\v 25 Mümesü memücahuriyusixi yuri memüteꞌutaꞌerie,
niuqui tepüvarenüꞌairi tevaꞌaitüatü müpaü ꞌanenemesie
yamemücatecahunicü, masi memücaꞌicuacacü tita tetexi
memütexatüarie, xuriya, caviyacame, que müꞌane
mücayüꞌüya mücayücüna memücavacumaüvanicü.
\s Papuru que mütiuviyarie tuquita
\p
\v 26 Hicü ꞌuxaꞌarieca Papuru nivarevitüni müme ꞌuquisi.
Vahamatü neutahani tuquita yuꞌitieca, müpaü tihecüatatü
quename tucari ꞌayeꞌa memuyuꞌiti, yuxexuime vamavari mexi
caꞌatüarievecai.
\p
\v 27 Mericüsü ꞌatahuta tucari ꞌayeꞌaximecacu, Huriyusixi
ꞌAsiyasie miemete meꞌixeiyaca Papuru tuquita,
menivarutamuina yunaime muva memuꞌuvacai. Meniviya
\v 28 müpaü meꞌutihivatü, Xequetaneuparevi ꞌIxaherisixi.
ꞌIcü tevi canihücütüni que müꞌane tateüterima
vahepaüsita ꞌinüari niuquiyari hepaüsitata ꞌicü ꞌena
hepaüsitata ꞌaxa mütivaꞌüquitüa yunaime naisarie.
Hicüri Cüriyecusixi ꞌuva nivaratavitüni tuquita, ꞌicü
ꞌena Cacaüyarisie mieme müracupasie caniuseviximani.
\v 29 Meripai mepixeiyacai Türupimu ꞌEpesutanaca hamatüana
ꞌuyeicame quiecarisie. Papuru tuquita hetavitüme
mepüꞌeriecai.
\p
\v 30 Yunaitü quiecatari meputayua. Teüteri
meꞌunausaxüaximetü meniuꞌaxüani. Meꞌiviyaca Papuru,
menenuyehana tuqui tacua. Yapaucua ꞌitupariyari
neunarixüani.
\v 31 Hicü meꞌimiecucacu, niuqui nenuani xei miriyari
cuyaxi tivaꞌaitüvamesüa quename yunaitü Querusareme
quiecatari metemuinatüvecai.
\v 32 Cuitü cuyaxi varevitüca, xei sienituyari cuyaxi
tevaꞌaitüvamete varevitücata, mücü mana niutanausa
vahesüa. Teüteri mevaruxeiyaca cuyaxi tivaꞌaitüvame,
cuyaxirita, meteniuhayeva meꞌicuvayatü Papuru.
\v 33 ꞌAura ꞌayaca cuyaxi vaꞌuquiyari, niviya. Tiniutaꞌaita
memihüanicü huta tepüayaricü. Nivarutaꞌivaviya que
müpaicütücai que mütiuyuri.
\v 34 Hipatü yücü meteniuhivacaitüni, hipatüta yücü
meteꞌuhivacai. ꞌAsimücaretimaivecaicü heiseriemecü müme
memutihivacaicü, ꞌayumieme nivarutaꞌaitüani
memenuvitünicü cuyaxi vaqui.
\v 35 ꞌImumuitüa meꞌuꞌaxüaca, püreuyevecai cuyaxi
meꞌenuyevietü memenuhanacü vaüriyarica, teüteri
memüsaipünecaicü.
\v 36 Yumüiretü meniveiyacaitüni, Queneumiꞌa
meteꞌuhivatü.
\s Papuru yuhesie mieme que mütiutaniu teüteri vahüxie
\p
\v 37 Hicü meheutahaxüaximecacu cuyaxi vaquita, Papuru
müpaü tinitahüave cuyaxi tivaꞌaitüvame, Catiyüve
nemasitahüave. ꞌIya müpaü niutayüni, Que petiniuve ꞌecü
Cüriyecusixi vaniuquicü ꞌacu.
\v 38 ꞌIya ꞌEquipitutanaca pecatihücü meripai cuya matüa,
ꞌuma macumavesiepaitü müvarevitü navaxaꞌüvemete nauca
miriyari meyupaümeme.
\v 39 Papuru müpaü tinitahüave, Nesü necanihuriyutüni,
necanitarusutanacatüni Sirisiya cuieyarisie nemiemetütü,
quiecari ꞌamüyevasie necaniquiecametüni. Hicü
nepümasivaviri, queneneupitüa nemütivataxatüanicü
teüteri.
\v 40 ꞌIpitüacu, Papuru ꞌimumuisie ꞌutivetü yumamacü
nivaruꞌinüaritüani teüteri. Cayuvatü meꞌutamarecu yeme,
Hepürayusixi vaniuquicü niutaniuni, müpaü ꞌutaitü,
\c 22
\p
\v 1 Neuxei ꞌivamarixi ꞌuquiyarimata. Xequeneneꞌenieca
nehesie mieme que nemütitaniuni hicü xehüxie.
\v 2 Hicü meꞌiꞌenieca Hepürayusixi vaniuquicü ticuxatame,
masi cayuvatü mepumacai. Müpaü niutayüni,
\p
\v 3 Ne necanihuriyutüni. Tarususie Sirisiya cuieyarisie
nenetinuiva. Neniutavere ꞌicü quiecarisie Camarierisüa
netineꞌüquitüatü heiseriemecü tatevarima vaꞌinüari
niuquiyari hepaüsita. Ne neheyemecü nepüꞌayumiemetücai
Cacaüyari hepaüsita, xehepaü ꞌicü tucarisie
xemüꞌayumiemetepaü.
\v 4 ꞌIcü huyeta miemete nepüvareutaveiyaxüa
nevacuinique. Nepüvarutihüa, netivaranutaxüri ꞌuquisi
ꞌucari.
\v 5 Maraꞌacame mühüritüarie, taꞌuquiyarimata
yamepünetehecüata. Mümeri menesiꞌuhuritüacu xapa
taꞌivama vahesie mieme, neneyani Ramasicusie
nevaravitünique Querusaremesie mehüatücaime müme mana
memecü, memanutaxüriyanicü.
\s Papuru taꞌaurie que mürave, que müticuxatacai
\r (Nüꞌarisixi 9:1‑19; 26:12‑18)
\p
\v 6 Mericüsü neꞌuyemiecacu, Ramasicu ꞌaurie
neꞌayeꞌaximecacu, yapaucua tuca taheima mieme hecüariya
niucumerüca neꞌaurie.
\v 7 Cuiepa nenativeni. Xeime nepuꞌeni müpaü
müneretahüavixü, Sauru ꞌacu, Sauru, titayari
penetiuveiya.
\v 8 Nesü müpaü netinitaꞌeiya, ꞌUqui que pepüpaicü
ꞌecü. ꞌIya müpaü netiniutahüave, Ne necaniquesusitüni
Nasaretitanaca pemünesiꞌuveiya.
\v 9 Nehamatü memuꞌuvacai hecüariya menixeiyacaitüni
meniutimama. Mepücaꞌiꞌeniecai que müꞌane
müneticühüavecai.
\v 10 Ne müpaü neniutayüni, Que netiyurieni ne Tiꞌaitame.
Tiꞌaitame müpaü pünetiutahüavixü, Quenanucuquexi,
Ramasicusie quenemie. Manari yapepütitahüavarieni naime
que mütiꞌaisie yapemütiyurienenicü.
\v 11 Nepütauruxiecai xavatüricü. Müme nehamatü
memuꞌuvacai menesiꞌahanacacu, neninuani Ramasicusie.
\p
\v 12 Mericüsü xevitü Hananiya mütitevacai mana
peyeicacai ꞌuquitütü ꞌaixüa yamüticamiecai ꞌinüari
niuquiyarisie. Yunaitü Huriyusixi muva memütamacai
menihecüatacaitüni.
\v 13 Hicü nehesüa nuaca, mana ꞌutivetü, müpaü
pünetiutahüavixü, Neꞌiva Sauru, quenanutanieri.
ꞌAnatütü neꞌanutaniereca nenixeiya.
\v 14 Mücü müpaü niutayüni, Tatevarima vacacaüyari
matüaripai camananuyexeiya yapemütimanicü tita
mütinaque, ꞌiya Heiserie Mexeiya pemüxeiyanicü, niuquieya
pemüꞌenienicü ꞌutaniucame.
\v 15 Que pemütiunierixü que pemütiuꞌenaxü
yapecatinivahecüatüamücü yunaime teüteri.
\v 16 Hicümüsüari, titayari petitaꞌicuevani.
Quenanucuquexi, queneucaꞌüyari, tita ꞌaxa pemütiuyuri
queneꞌahauxina pehehüavetü que müꞌane mühücü.
\s Papuru que mürenüꞌarie memücahuriyusixi vahesüa
\p
\v 17 Mericüsü Querusareme nenuaca, tuqui curaruyarita
nenenenevietü, heinüsipaü ꞌaneme neniuxeiya.
\v 18 Nenixeiya Tiꞌaitame müpaü neticühüaveme,
Queneꞌamexüitüaca, Querusareme quenayeyeꞌa,
memücaꞌitanaquiꞌericü ꞌaniuqui que pemütihecüata
nehepaüsita.
\v 19 Nesü müpaü necaniutayüni, Tiꞌaitame, müme
mecatenimaica ne que nemüticuyeicacai tuquiteta
nevaranutaxürüvatü nevahüatü müme yuri memüteꞌeriecai
ꞌahesie.
\v 20 Mücü meta, quepaucua ꞌEsitevani xuriyaya mutaxüri
ꞌahepaüsita mütihecüatacai, ne ꞌaneputivecai neꞌiyari
yaꞌanecacu, neꞌihütü müme memimieniquecai vaꞌixuriquite.
\v 21 Mücü müpaü pünetiutahüavixü, Quenemiesü,
tevapai necamananunüꞌamücü memücahuriyusixi vahesüa.
\s Cuyaxi tivaꞌaitüvame que mütivi Papuru
\p
\v 22 Mericüsü teüteri meniꞌeniecaitüni ꞌiya niuquique,
perusü ꞌana carima meputihivaxü müpaü meꞌutiyuatü,
Queneumiꞌa, cuiepa pücaꞌuyeicani que müꞌane müpaü
mütiyuriene. ꞌAixüa cacaniꞌaneni ꞌayenieretü müyuhayeva.
\v 23 Meꞌutihivacacu yuꞌixuriqui ꞌitüata mehevivivacacu
tumuanari meꞌutiꞌenisitüvacacu,
\v 24 cuyaxi tivaꞌaitüvame tiniutaꞌaita manuvitüquienicü
cuyaxi vaquita, müpaü ꞌutaitü, Tepitaꞌinüata ꞌaruvasini
ꞌicuvaxüayu, yanemüretimanicü titayari müya
meteꞌuhivacai hepaüsitana.
\v 25 Mexi meꞌenutihanacai navicü quita, Papuru müpaü
tinitahüave xei sienituyari cuyaxi tivaꞌaitüvame mana
ꞌutivecacu, Que xetetauniva xemicuvaxüani tevi Xumasie
müquiecame caꞌitahüavivecacu ꞌisücame.
\v 26 Xei sienituyari tivaꞌaitüvame ꞌuꞌenaca, xei miriyari
tivaꞌaitüvamesüa neyani. Tiniutahecüata müpaü ꞌutaitü,
Que petiyuriemücü. ꞌIcü tevi Xuma caniquiecametüni.
\v 27 Nuaca xei miriyari cuyaxi tivaꞌaitüvame, müpaü
tinitahüave, Yaquenetineutahüavi, ꞌecü Xuma petiquiecame.
ꞌIya, Hü, niutayüni.
\v 28 Cuyaxi tivaꞌaitüvame müpaü tinitaꞌeiya, Cari ne
vaüca netinetuaca quiecame nepatüa. Papuru müpaü
tinitahüave, Nesü müpaü neꞌanetü nenetinuiva.
\v 29 ꞌAyumieme yapaucua hesüana menecüne müme
memitaꞌinüataquecai. Xei miriyari cuyaxi tivaꞌaitüvame
nimacaitüni yamüretimacü quename Xuma quiecame
hücütücai, quename ꞌihüacai.
\s ꞌIsücate que memüteꞌitaꞌivaviyaxü Papuru
\p
\v 30 Hicü ꞌuxaꞌarieca heiseriemecü tinimaimücücaitüni
titayari Huriyusixi meteniuquixiecai hepaüsitana.
Pixünaxü, tinivarutaꞌaitüani memüyucuxeürienicü
maraꞌacate memühüritüariecai ꞌisücate yunaitü.
Heivitüca Papuru, vahüxi nitaqueni.
\c 23
\p
\v 1 Hicü Papuru varuxeiyaca ꞌisücate, müpaü niutayüni,
Neꞌivamarixi, neꞌiyari ꞌaixüa ꞌanecacu canesitateꞌacacu
ꞌaneniuyeicani Cacaüyari hüxie meripai hicü cuxi.
\v 2 Hicü Hananiya maraꞌacametütü mühüritüariecai
tinivarutaꞌaitüani müme ꞌauriena memütiꞌucai teniena
memitavanicü.
\v 3 Hicü Papuru müpaü tinitahüave, Cacaüyari
pümasivani ꞌecüta, que pemütimasiücü yapepücaꞌane
ꞌixumari münaximapaü. ꞌEcü ꞌapecanacani
penesiꞌinüatanetü ꞌinüari niuquiyari que maine, masi
ꞌinüari mücahainepaü püta pepütiꞌaita nemüveiyanicü.
\v 4 Mana memuꞌuvacai müpaü meniutiyuani, Tietüsü
peꞌitatieni Cacaüyari maraꞌacameya mühüritüarie.
\v 5 Papuru müpaü niutayüni, Neꞌivama,
ꞌasinepücatimaicai maraꞌacame mühüritüarie mühücücü.
Müpaü pütiuꞌutüarie, ꞌAxa pepücaꞌutaineni ꞌateüterima
tivaꞌaitüvame hepaüsita.
\p
\v 6 Mericüsü retimaica Papuru hixüata meꞌatü
memüsaruseusixitücai hixüata meꞌatü
memüpareseusixitücai, ꞌisücate vahüxie müpaü
tiniuhiva, Neꞌivamarixi ne necanipareseutüni, Pareseu
nepünuꞌaya. Yanetitaꞌicuevatü yuri nemütiꞌeriecü quename
müquite meꞌanucuꞌuni, ꞌayumieme nepüꞌinüasie.
\v 7 Mexi cuxi ꞌutaniuca, Pareseusixi Saruseusixi
meniyuticuitücüne. ꞌAmemuꞌuvacai hixüata meniyusana.
\v 8 Saruseusixi müpaü meputiyuane quename müquite
mecaꞌanucuꞌuni, quename niuqui tuayamete tixaü mecatehüme,
quename ꞌiyari tixaü catihücü. Pareseusixi
yamecaniꞌaneneni naimecü.
\v 9 Hicü carima meniutihiva. Meꞌanucuꞌuca hipatü ꞌinüari
niuquiyaricü memüteꞌüquitametetücai Pareseusixi vahesie
memüteviyacai, meniyuticuitücüne müpaü meꞌutiyuatü,
Tame tixaütü tepücateꞌucaxei ꞌaxa tiꞌaneme ꞌicü tevi
hepaüsita. Tietüsü ꞌiyari ꞌitahüave niuqui tuayame nusu.
\v 10 ꞌUtimüirecu ꞌimieri, xei miriyari cuyaxi
tivaꞌaitüvame nimacaitüni capa hixüata meꞌisanacü
Papuru. Tinivarutaꞌaitüani yucuyaxima memeutacünecü,
memiviyacü vasata, memenuvitünicü cuyaxi vaquita.
\p
\v 11 ꞌUxaꞌarieca yüvicüta Tiꞌaitame ꞌauriena ꞌutivetü
müpaü niutayüni, Pepücamaca Papuru. Que
pemünetihecüatacai Querusaremesie, müpaü tineuyeveca
pemünetihecüatanicü Xumasieta.
\s Que memüteꞌimieniquecai Papuru
\p
\v 12 Mericüsü ꞌatinecu tau, Huriyusixi hipatü
meniyuꞌenieni. Meniyühüritüani müpaü meꞌutiyuatü,
Tepücaꞌanuhareni tepücatecuaca teꞌimiemeque Papuru.
\v 13 Huta teviyari meyupaümetü yacütüniquetü müpaü
meteniyühüritüacaitüni.
\v 14 Maraꞌacate memühüritüariecai vahesüa yuꞌuquiyarima
vahesüa meꞌuꞌaxüaca müpaü meniutiyuani, Tame müpaü
tepüteꞌutahüritüa, tixaütü tepücatehaꞌinüatani Papuru
temiemeque.
\v 15 Hicü ꞌayumieme xeme ꞌisücate vahamatü
yaxequeteneutahüavi xei miriyari cuyaxi tivaꞌaitüvame
xehesüa mevitünicü, ꞌaixüa ꞌanemecü masi
xemütetimanicü hepaüsitana yacütüniquetü. Tame
canuavecacu cuxi ꞌuma tenetahaꞌaritüaca temimienicü.
\p
\v 16 Mericüsü Papuru masuya niuꞌena que
memüteꞌimieniquecai. Mana nuaca, cuyaxi vaquita heutahaca,
tinitaxatüani Papuru.
\v 17 Papuru yuꞌaurie ꞌitahüaveca xei sienituyari cuyaxi
tevaꞌaitüvamete xeime, müpaü niutayüni, ꞌIcü temaicü
quenanuvitüqui xei miriyari cuyaxi tixeꞌaitüvamesüa.
Tixaü pürexeiya yamütitahüavecü.
\v 18 ꞌIya caneivitüni xei miriyari tivaꞌaitüvame hüxie.
Müpaü niutayüni, Papuru manutahüiya yuꞌaurie
nesiꞌutahüaveca pünesiꞌutavaviri ꞌahüxie nemenuvitünicü
ꞌicü temaicü. Tixaütü niu pürexeiya
yamümatitahüavecü.
\v 19 Xei miriyari cuyaxi tivaꞌaitüvame tiviereca mamayasie
vatipai yühücüate mematitei neihana müpaü
ticuꞌivaviyatü, Que titita pemeixeiya yapemüneticühüave.
\v 20 Mücü müpaü niutayüni, Huriyusixi mepuyuꞌenie.
Mepümasitavavirieni ꞌuxaꞌa pemenuvitünicü Papuru
ꞌisücate vahesüa, heiseriemecü memütemaicacü
hepaüsitana yacütütü.
\v 21 ꞌEcü pepücavaꞌenieni. Huta teviyari yacütütü
ꞌuquisi vahesüa miemete mepicuevie. Müpaü
mepüteꞌuyühüritüa memücatecuacacü memücaꞌanuharenicü
meꞌimiemeque. Hicü meniyuhaꞌaritüaca memasicuevietü
pemüꞌavaüriyanicü.
\v 22 Hicü xei miriyari tivaꞌaitüvame neinüꞌani temaicü
müpaü tiꞌaitüaca, Tixaü xeime pepücaraxaxatüvani ꞌicü
hepaüsita que pemünetiutahecüatüa.
\s Papuru que mürenüꞌarie Perixi müꞌisücamesüa
\p
\v 23 Mericüsü yuꞌaurie varutahüaveca xei sienituyari
cuyaxi tevaꞌaitüvamete yuhutame, müpaü niutayüni,
Xequenivarucuhaꞌaritüaca huta sienituyari cuyaxi, cavayasie
memayaxivave haica teviyari heimana tamamata, ꞌixipara
vivamete huta sienituyari vahamame, Sesareyasie memüyehucü
haica hurayari ꞌayeꞌayu yüvicüta.
\v 24 Cavayasixi xequenivarexeiya, Papuru meꞌanuhanatü
memivicueisitüanicü Perixi müꞌisücamesüa.
\v 25 Xapa nitaꞌutüirieni ꞌipaü ꞌutaineme,
\p
\v 26 Ne Cürauriyu Risiyaxi nepümasivaüritüa ꞌisücame
pemütürücaüye Perixi.
\v 27 Huriyusixi meniviya ꞌicü tevi, ꞌesivatücacu
menimieni. Yanetiumaica, cuyaxi vahamatü nepiviya,
nemüretimacü Xuma müquiecamecü.
\v 28 Netimaimütü titayari meteniuquixiecai hepaüsitana,
neneivitüni vaꞌisücate vahesüa.
\v 29 Nepüvaretaxei meniuquixiecame que maine vaꞌinüari
niuquiyari hepaüsita. Tixaü ꞌasipücatiꞌanecai hesiena
mürahüiyani mümierienicü manutahüiyanicü.
\v 30 Müpaü netiutahüavarieca memimieniquecaicü ꞌicü
tevi, cuitüva necaneinüꞌani ꞌahesüa. Nepütivarutaꞌaitüa
müme hepaüsitana memüniuquixie ꞌahüxie memitahüavecü.
Müpaü xeicüa.
\p
\v 31 Mericüsü cuyaxi que mütivarutaꞌaitüa, yüvicüta
meneivitüni Papuru ꞌAnutipatürisisiepai.
\v 32 ꞌUxaꞌarieca mevarucuꞌeirieca müme cavayasie mematecai
memüyehucü hamatüana, cuyaxi yuquiepai meniucunuaxüani.
\v 33 Müme Sesareyasie meheutahaxüaca, xapa meniyetuirieni
ꞌisücame. Papuruta meteꞌiyetuiri.
\v 34 ꞌItaterüvaca xapa, nitaꞌivaviya Papuru que müꞌane
cuieyarisie mümiemetücai. Sirisiyasie mümiemetücai
timaitü
\v 35 müpaü niutayüni, Mericüte, nepümasiꞌenieni
meꞌaxüayu müme ꞌahepaüsita memüniuquixie. Tiniutaꞌaita
Herurexi parasiyuyasie meꞌüviyariecacü.
\c 24
\s Papuru yuhesie mieme que mütiutaniu Perixi hüxie
\p
\v 1 Mericüsü ꞌauxüvirieca tucari ꞌanucayacu, maraꞌacame
mühüritüariecai mana netaꞌani Hananiya mütitevacai,
hipatüta vaꞌuquiyarima, xevitüta Teruturu müniucametücai
meteꞌuꞌaxüa. ꞌIsücame hüxie meteniutahecüata Papuru
hepaüsita.
\v 2 ꞌIsücame ꞌitahüavecu, Teruturu nisutüani
ꞌixanetatü, müpaü ꞌutaitü, Yemecü cayuvatü
pecatanipitüaca ꞌecü. Timaiveme pemühücücü
pecaniheiserietüaca vaücava tateüterima tahesie mieme.
\v 3 Neuxei Perixi pemütürücaüye, naisarie
tenitanaquiꞌerieni naime pamüpariyusi temasipitüatü.
\v 4 Mericüte necamasiꞌuximatüamütü vaüca niuquicü,
ꞌayumieme nepümasitavaviri pemütasiꞌenienicü yareutevitü
ꞌaixüa pemütiucaꞌiyaricü.
\v 5 Tenitaxeiya ꞌicü tevi ꞌaxa tiyurieneme cuya vevieneme
yunaime Huriyusixi vasata naisarie cuiepa. Nasaretitanacasie
memüteviya catinivaꞌaitüvametüni.
\v 6 Tuquita neutahani ꞌiseviximanique. Tepivi,
teniꞌinüatacucaitüni que maine taꞌinüari niuquiyari.
\v 7 Perusü nuaca Risiyaxi xei miriyari cuyaxi
tivaꞌaitüvame mühücü, vaüriyarica cataniunavairieni.
\v 8 Catatinetaꞌaitüani tame hepaüsitana temüniuquixie
ꞌahesüa temüyehucü. ꞌEcüta peꞌitaꞌivaviyame
pecaniyüveni pemüretimani naime que temüteniuquixi
hepaüsitana.
\p
\v 9 Huriyusixita hepaüna mecaniniuquimacaitüni, quename
müpaütütü ꞌane meꞌutiyuatü.
\v 10 Hicü ꞌisücame yumuꞌucü ꞌiꞌinüaritüacu
mütaniunicü, müpaü niutayüni Papuru,
\p Yanetimaitü ꞌecü müixa viyari que pemütiuyuri ꞌena
ꞌicü teüteri vaꞌisücame pehücütütü, ꞌayumieme ꞌaixüa
ꞌiyaricü nehesie mieme nepütaniuni que müticuxasiva
nehepaüsita.
\v 11 ꞌEcü pecaniyüveni pemütimaica, tamamata heimana
huta tucari pücaꞌanucayeive cuxi quepaucua nemeutiyunixü
Querusaremesie nemünetanenevienicü.
\v 12 Sepa tuqui ꞌamüpata, tuquite ꞌesimüpepeta,
quiecarisieta, tixaü mepücanesihetaxei niuqui
nexüatüacame xeimematü, teüteri nevacuyataneme.
\v 13 Mepücayüvave memiseiriyani yuniuqui que
memüteniuquixie nehepaüsita hicü.
\v 14 ꞌIpaü nepümatitahecüatüaniqueyu, ne ꞌiya huyeta
netiviyatü nepütiꞌuximaya tatevarima vacacaüyarisie
mieme, sepa müme xaüsie tiviyacame memüxata ꞌiya huye.
Yuri nepütiꞌeri naitü que mütiutiꞌutüarie ꞌinüari
xapayarisie texaxatamete vaxapayarisie.
\v 15 ꞌImetütü vahepaü yuri que memüteꞌerie
metaꞌicuevatü, neta yuri netiniꞌerieca müpaü
netitaꞌicuevatü Cacaüyari müvaranucuꞌuitüani müquite,
heiseriemecü yamemüteyurie, heiseriemecü yamemücateyurie
yunaime.
\v 16 Mücücü yanetinicuvauneni neꞌiyari
mücanesitatienicü naime hepaüsita, sepa Cacaüyari
hepaüsita, sepa teüteri vahepaüsita.
\p
\v 17 Ne tumini nenicuxeürieni neteüterima vahesie mieme.
Yapaümexa viyari müpaü netiniyurienecaitüni. ꞌArique
ꞌuva neninuani neꞌeꞌütü.
\v 18 Müpaü netiyurienecacu hipatü Huriyusixi ꞌAsiyatari
menenetaxeiya tuquita neneꞌitiecame. Yumüiretü teüteri
ꞌamepücaꞌuꞌuvacai neꞌaurie, nepücavaxamuriecai.
\v 19 Neuyeveca memüꞌaxüani ꞌahüxie müme, reuyevese
müme memüniuquixieni que memüneteniuquimanique.
\v 20 Mesü, ꞌime ꞌena yamequeꞌutiyuaneni tita
memüteꞌucaxei mücatiheiserie quepaucua ne nemutivecai
ꞌisücate vahüxie,
\v 21 tita memüteꞌucaxei xeime neniuqui hepaüsita que
nemütiuhiva vahüxie neꞌutivetü müpaü neꞌutaitü,
Müquite meꞌanucuꞌume nemütiꞌeriecü, ꞌayumieme xehesüa
neniꞌinüasieca hicü.
\p
\v 22 Mericüsü Perixi heiseriemecü tinimaicaitüni ꞌiya
huye hepaüsita. ꞌAyumieme müpaü tinivarutaꞌeiya, Nuayu
Risiyaxi xei miriyari cuyaxi tivaꞌaitüvame, nepiꞌinüatani
xeniuqui.
\v 23 Tinitaꞌaitüani xei sienituyari cuyaxi tivaꞌaitüvame
miꞌüviyanicü, miꞌuxipitüacacü, mücavanenacacü hesüana
miemete memiparevienicü hesüana memüꞌaxenicü.
\p
\v 24 Mericüsü yapaümexa ꞌanucayacu, Perixi mana
niuyeicacaitüni yüꞌüitatü Rurusiramatü mühuriyutücai.
Yuꞌaurie nitacuevieni Papuru, niꞌeniecaitüni ticuxatame
yuri que mütiꞌerie Cürisitu Quesusisie.
\v 25 Ticuxatacacu tita mütiheiserie hepaüsita, tevi que
mütiyünüꞌa hepaüsita, tevi que mütitaꞌinüasieni
hepaüsita, Perixi pümacai. Müpaü tinitahüave,
Hicürixüa quenemie. Quepaucua tucari nemühüca neꞌaurie
nepümasitacuevieni.
\v 26 Siepüre nicueviecaitüni Papuru miꞌüitüaniquecai
tumini ꞌiya mixünacü ticuꞌerivatü. ꞌAyumieme müixa
yuꞌaurie pitacuecuevivacai, tinicuxatacaitüni hamatüana.
\v 27 Huta viyari ꞌuyurieca Perixi niuyupata. Purusiyu
Pesitu ꞌisücame nayani. Perixi vanaquiꞌaritüamütü
Huriyusixi, ꞌayumieme hüacame necuꞌeirieni Papuru.
\c 25
\s Papuru que mütitahüavimücücai Sesaxi
\p
\v 1 Mericüsü Pesitu nuaca haque mehüritüariecai,
hairieca tucari ꞌayeꞌacu, Sesareya heyeyaca Querusaremesie
ninuani.
\v 2 Maraꞌacate memühüritüariecai Huriyusixi
vaꞌuquiyarima hüxiena meniuꞌaxüani metehecüatatü Papuru
hepaüsita. Menitavavirieni
\v 3 müpaü meꞌutiyuatü, ꞌAixüa petiucaꞌiyaritü
Querusaremesie quenanunüꞌa Papuru. Müme
meneicueviecaquecaitüni meꞌimienique huyeta ꞌuyemieme.
\v 4 Pesitu masi müpaü tinivarutaꞌeiya, Sesareyasiepai
nepeiꞌüviyani Papuru. Ne yareutevitü mana nepümie.
\v 5 Xesata miemete teyüvavemete nehamatü mequeꞌuhuni,
müme mequeheniuquixieca hepaüsitana, xüca tixaütü
catiheiserietüni ꞌicü tevi hepaüsita.
\p
\v 6 Mana müixa pücaꞌuyuri, ꞌatahaica tucari xeicüa ya
tamamata. ꞌArique Sesareyasie neyani. ꞌUxaꞌarieca yuꞌuveni
haque müreꞌinüatacai ꞌacaitü tinivarutaꞌaitüani
memiꞌatüanicü Papuru.
\v 7 Mana nuacu ꞌauriena meniyuxeürieni Huriyusixi
Querusaremesie miemete. Vaüca türücavimecü
metenexeiyacaitüni memüniuquixienicü hepaüsitana.
Mepüyutatexie meꞌiseiriyatü yuniuqui.
\v 8 Papuru müpaü tiniutaniuni yuhesie mieme, Huriyusixi
vaꞌinüari niuquiyari hepaüsita, tuqui hepaüsita, Sesaxi
hepaüsita, ꞌasinepücatiuyuri ꞌaxa tiꞌaneme, ꞌutaitü.
\v 9 Pesitu vanaquiꞌaritüamütü Huriyusixi müpaü
tinitaꞌeiya Papuru, Petiꞌavaüriya Querusareme pemüyemie
mana nemümasitaꞌinüatacü ꞌicü niuquixiya hepaüsita.
\v 10 Papuru müpaü niutayüni, Ne Sesaxi ꞌuvenieya hüxie
xeicüa ꞌaneputiveni nemüꞌinüasienicü. Mana xeicüa
peuyevese nemüꞌinüasieni. ꞌAxa nepücavaruyuri Huriyusixi,
heiseriemecü que pemütimate ꞌecü.
\v 11 ꞌAxa xüca netiuyurienique, tixaü xüca
netiuyurienique que müreuyevese nemümünicü,
nepücanecuꞌimavaniqueyu nemümünicü. Mesü xüca
tixaütü catihücütüni ꞌicü que memüteniuquixie
nehepaüsita, xevitü tixaü pücayüve münesiyetuani
vanaquiꞌaritüamütü. Necanitahüavimücü Sesaxi.
\v 12 Hicü Pesitu varutahüaveca ꞌimavamete müpaü
tinitaꞌeiya, Sesaxi petitahüavimücü ꞌacu. Mericüte,
Sesaxisüa pecaniyemieni.
\s Papuru que mütiꞌatüarie ꞌAcüripa Verenise vahüxie
\p
\v 13 Mericüsü müixa tucari ꞌanucayacu, cuiepa tiꞌaitame
ꞌAcüripa mütitevacai Verenisematü meneicuꞌivata Pesitu
Sesareyapai.
\v 14 Yapaümexa tucari mana mepuyuri. Pesitu
tinicuxaxatüvacaitüni cuiepa tiꞌaitame Papuru hepaüsita,
müpaü ꞌutaitü, Xevitü tevi ꞌuva pucuꞌeiriva Perixi mivi
menutahüa.
\v 15 Querusaremesie nehetaꞌacu, hepaüsitana
meteniutahecüata maraꞌacate memühüritüarie, Huriyusixi
vaꞌuquiyarima, menesivavirietü manutahüiyanicü.
\v 16 Nesü müpaü netinivarutaꞌeiya, Xumatari tatutuyari
müpaü pücaꞌane, tepücaꞌiyetuani ꞌuqui, hüxiena
mecaꞌaxüavavecacu cuxi müme hepaüsitana memüniuquixie,
cayüvecacu cuxi yuhesie mieme mütaniuni vaniuquixiya
ꞌhepaüsita.
\v 17 ꞌUva meꞌuꞌaxüacu, ꞌayumieme ꞌenepücareuterixü.
ꞌUxaꞌarieca ꞌisücame ꞌuvenieyasie haque nemüraꞌinüata
neꞌayerüca, nenivarutaꞌaitüani memevitünicü ꞌiya ꞌuqui.
\v 18 Müme memüniuquixiecai quepaucua memanucuꞌui,
mepücaniuquixiecai ꞌaxa mütiꞌane mütiuyuricü, que
nemütimaicai ne.
\v 19 Niuqui xüatüaricacü xeicüa tita memüteꞌayexeiya
hepaüsita xeime Quesusi hepaüsita mümüquicai, Papuru
ꞌayeniereme müxatacai, mücücü püta
meniniuquixiecaitüni hepaüsitana.
\v 20 Nesü ꞌasinepücatimaicai ꞌicü niuqui hepaüsita.
ꞌAyumieme müpaü netinitahüave, Petiꞌavaüriya
Querusaremesie pemüyemie mana pemeꞌinüasienicü ꞌicü
hepaüsita.
\v 21 Papuru caneniutavavirieni nemiꞌüviyanicü, tiꞌaitame
ꞌAucusitu miꞌenienique. ꞌAyumieme netinivarutaꞌaitüani
memiꞌüviyanicü Sesaxisüa nemenunüꞌanique.
\v 22 ꞌAcüripa müpaü tinitahüave Pesitu, Nesüari
necaniꞌenieniqueyu ꞌiya tevi. Müpaü niutayüni, Mericüte
ꞌuxaꞌa pecaniꞌeniemücü.
\p
\v 23 ꞌUxaꞌarieca meniuꞌaxüani ꞌAcüripa Verenisematü
cuini mieme meteꞌuniütü memamarivavetü. Mana
mürayutiꞌenieritüre meneutahaxüani xei miriyari cuyaxi
tevaꞌaitüvamete vahamatü, ꞌuquisi quiecatari
memüvaꞌuquiyarimatücai vahamatü. Pesitu
tinivarutaꞌaitüani memevitünicü Papuru.
\v 24 Hicü Pesitu müpaü niutayüni, Tiꞌaitame ꞌAcüripa,
xemeta yunaitü tahamatü xemüyucuxeüri ꞌuquisita, manari
xenixeiyani que müꞌane hepaüsita vaüriyarica
memünesiꞌupitüa yunaitü Huriyusixi teüteriyari
Querusaremesie ꞌuvata, müpaü meteꞌuhivatü quename ꞌaixüa
caꞌane mayeyurini.
\v 25 Ne tixaütü nepücatiucaxei que mütiuyuri que
müreuyevese mumünicü. ꞌIyasü yamütitahüavimücücaicü
ꞌAucusitu, ne yanepütinemaicai nemenunüꞌanicü.
\v 26 Niuqui müheiserie nepücahexeiya nemitiꞌutüirienicü
cuiepa tiꞌaitame. ꞌAyumieme neniꞌatüani xehesüa,
ꞌahesüatütü tiꞌaitame ꞌAcüripa, peꞌitiꞌinüatayu
tixaütü nemürexeiyanicü nemütitiꞌutüanicü.
\v 27 Timaivemepaü nepücayüniqueyu xüca xeime
nehenüꞌanique hüacame, necatihecüatatü que
mütiniuquimarie.
\c 26
\s Papuru yuhesie mieme que mütiutaniu ꞌAcüripa hüxie
\p
\v 1 Mericüsü ꞌAcüripa müpaü tinitahüave Papuru,
Pecanipitüarieca ꞌahesie mieme pemütaniunicü. Papuru
yumama ꞌutaseraca müpaü niutayüni,
\v 2 Neuxei tiꞌaitame ꞌAcüripa, nenetemaviecame nepüneꞌeri
ꞌahüxie nemutaniucü hicü naime Huriyusixi que
memüneteniuquima hepaüsita.
\v 3 Huriyusixi naime vayeiyari mücü vaniuqui que
memütexüatüa pecatinimaica ꞌaixüa ꞌanemecü. ꞌAyumieme
nepümativaviri pemünesiꞌenienicü pecaꞌuxivetü.
\s Papuru que mütiuyeicacai meripai
\p
\v 4 Mericüte yunaitü Huriyusixi mecanenimaica que
nemüticuyeicacai neteüterima vasata Querusaremesie,
matüaripai temaicüyaripai que nemüticuyeicacai.
\v 5 Müme matüaripai memünesimaicai xüca
metehecüatanique, müme müpaü meniutiyuaneniqueyu ne que
nemüticuyeicacai Pareseusixi vahesie netiviyatü.
Pareseusixi tita temütehayexeiyasie yeme yamepütecahu.
\v 6 Hicü yuri netiꞌerietü nemüticueviecü tita
Cacaüyari mütivarutahüavixü tatevarima
mütivaminiquecai, ꞌayumieme ꞌuva neputive neꞌinüasietü.
\v 7 Yunaitü tateüterima tamamata heimana yuhutatü
nuivarite temühüme tucaricü tücaricü ꞌuximayasicayacü
teꞌeyexeiyatü cuini mieme teneicuevieca Cacaüyari
siparasü xüca müpaü tetepitüarieca. Neuxei tiꞌaitame,
ne yuri nemütiꞌeriecü müpaü neticuevietü, ꞌayumieme
nehepaüsita mepüniuquixie Huriyusixi.
\v 8 Titayari xeme xecateyüvave yuri xemüteꞌerieca quename
Cacaüyari varanucuꞌuitüani müquite.
\s Papuru que mütivaruveiyacai
\p
\v 9 Neri heuyevecame nepüꞌeriecai vaüca ꞌaxa
nemiyurienicü que müꞌane Quesusi Nasaretitanaca mühücü.
\v 10 Müpaüta netiniyurienecaitüni Querusaremesie.
Yumüireme Cacaüyari teüterimama casariyanata
nepüvaranutaxürüvacai, maraꞌacate memühüritüariecai
heiserie menesiꞌupitüacu. Mecuiꞌivarümecacu, neniuqui
nepeuyequesacai vahepaüsita.
\v 11 Naime tuquiteta müixa nepüvaranutaxürüvacai,
vaüriyarica nepüvapitüacai ꞌaxa memutiyuanenicü Quesusi
hepaüsita. Vaücava nevahecatü necanivataveveiyacaitüni
hipame quiecaritesie.
\s Taꞌaurie que mürave Papuru
\r (Nüꞌarisixi 9:1‑19; 22:6‑16)
\p
\v 12 Mericüsü maraꞌacate memühüritüariecai heiserie
menesiꞌupitüacu menesiꞌuhüritüacu Ramasicusie neneyani.
\v 13 Neuxei tiꞌaitame, tuca huyeta neꞌuyemietü nenixeiya
hecüariya taheima mieme masi que taupaü xavatüme neꞌaurie
ꞌacuxavatüme, nehamatü memuꞌuvacai vaꞌaurieta.
\v 14 Tanaitü cuiepa tepatixüri. Ne xeime neniuꞌenieni
müpaü münetiutahüavixü Hepürayusixi vaniuquicü, Sauru
ꞌacu, Sauru, titayari penetiuveiya. Pümasiꞌucucuine
pemücaꞌavaüriyacü, pemütiꞌaquesinacü peꞌanaseivatü
tisevemecü.
\v 15 Nesü müpaü netinitahüave, Que pepüpaicü ꞌuqui.
Tiꞌaitame müpaü netayüni, Nesü necaniquesusitüni
pemünesiꞌuveiya.
\v 16 Hicürixüa quenanucuquexi, ꞌaꞌücacü queneuveni.
ꞌIcü ꞌayumieme pepünesiꞌuxei, pemanayexeiyariecü netupiri
pemayanicü, pemütihecüatanicü que pemünetiuxei que
pemünetixeiyanita.
\v 17 Nepümasitavicueisitüani ꞌateüterima vasata
memücahuriyusixi vasata, müme vahesüa nemananunüꞌamücü
\v 18 pemüvaranutanenieritüvanicü, yüriya mecuꞌeirieme
hecüariyasie memüteviyanicü, Cauyumarie türücariyaya
mecuꞌeirieme Cacaüyarisie memüteviyanicü, tita ꞌaxa
memüteyurie memüteheuyehüviyarienicü nehesie yuri
meteꞌerietü, vahesie mütinaquenicü tita
memütetanaquiꞌerieni müme nemüvarupataxü nehesie mieme.
\s Papuru que müticamiecai tita mütiuxeisie
\p
\v 19 ꞌAyumieme tiꞌaitame ꞌAcüripa, yaneticamietü nepatüa
que nemütixei taheima mieme.
\v 20 Masi yunaime Ramasicutari meri, ꞌarique
Querusaremetari, naisarie Cureya cuieyarisie miemete,
memücahuriyusixita netinivahecüatüacaitüni
memütehayevanicü que memüteyurie taꞌaurie meꞌaxürieme
Cacaüyarisie memüteviyanicü, yameteyurietü müme
memüteꞌuhayevaxü que memüteyuriecai vahesie que
mütinaque yamemüteyuriecacü.
\v 21 ꞌAyumieme Huriyusixi tuquita menesiꞌuviyaca yumamacü
mepünesimieniquecai.
\v 22 Cacaüyari nesipareviecacu hicüque, ꞌena neputive
netivahecüatüatü teüteri teꞌaitamete yunaime. Muisexi,
texaxatameteta que memutiyuanecai que mütiyüniquecai,
müpaü xeicüa nepaine,
\v 23 quename heuyevecai Cürisitu müticuinecü nehaitü,
quename mücü meri ꞌanucuqueca müquite vasata,
vatahecüatüaniquecai tateüterima memücahuriyusixita
hecüariya hepaüsita, müpaü neꞌutaitü.
\s Papuru yuri que mütiꞌeritüamücücai ꞌAcüripa
\p
\v 24 Mericüsü müpaü ꞌutayücu, Pesitu carima müpaü
tinitahüave, Papuru pepücaꞌamatesüari. Vaüca
pemütiꞌaꞌüquitüacü pepütixamurie.
\v 25 Papuru müpaü tinitahüave, Tixaüsietü Pesitu
pemütürücaüye, ne nepücatixamurie. Que nemüticuxata,
neniuqui yuri paine, timaiveme niuquieya pühücü.
\v 26 Cuiepa tiꞌaitame ꞌicü nai pütimate, necamatü
yanetinehüaveni ꞌiya. ꞌIcü camaicame nepücaꞌeri, sicurita
yapücatiuyü ꞌicü.
\v 27 Neuxei tiꞌaitame ꞌAcüripa, yuri petiꞌerie ꞌecü
texaxatamete vaniuquisie. Ne necatinimaica yuri
pemütiꞌerie.
\v 28 ꞌAcüripa müpaü tinitahüave Papuru, Cari yapaucua
Cürisitiyanupaü netiyurieneme pepünesiꞌayeitüaniqueyu.
\v 29 Papuru müpaü tinitahüave, Nenevieri
nepipitüaniqueyu Cacaüyari, sepa yapaucua sepa yapaümexa
tucaricü, ꞌecüri yunaitüta xemünesiꞌenie hicü,
xücatüma nehepaü xeꞌanenetü xehacüneque, ꞌicü tepüa
xeicüa xecahexeiyatü cümana nemühüa.
\p
\v 30 Hicü müpaü ꞌutayücu, cuiepa tiꞌaitame ꞌisücameta
Vereniseta vahamatü memateita menanucuꞌuni.
\v 31 Meꞌanuyecüneca yunaitü yameteniyücühüavecaitüni
müpaü meꞌutiyuatü, ꞌIcü tevi ꞌasipücatiuyuri que
müreuyevese mümünicü manutahüiyacü.
\v 32 ꞌAcüripa müpaü tinitahüave Pesitu, ꞌIcü tevi
püyüveniqueyu müxünarieni, xüca caꞌitahüavimücünique
Sesaxi xeicüa.
\c 27
\s Papuru que mürenüꞌarie Xumasiepai
\p
\v 1 Mericüsü quepaucua Pesitu yamütiuyuma temüyehucü
naviyasie ꞌItariyapai, mepüvayetua Papuru hipame
memanutaxüriyacai vahamame. Vahepaüsita menihüritüani
xei sienituyari cuyaxi tivaꞌaitüvame Curiyuxi mütitevacai.
Cuyaxi müvaravitücücai ꞌAucusitu Cuyaximama
mepütetetevacai.
\v 2 Naviya ꞌAruramitiyusie pümiemetücai. ꞌAsiya cuieyari
tesita niuyeyeicacaitüni. Mana teꞌacayaxeca tecanecüne.
Tahamatü niuyeicacaitüni ꞌArisitaricu Tesarunicatanaca
Maseruniya cuieyarisie mümiemetücai.
\v 3 ꞌUxaꞌarieca Siruni tenetaꞌaxüani. ꞌIya Curiyuxi
ꞌaixüa tiniucaꞌiyaricaitüni Papuru hepaüsita. Nipitüani
menuanicü yuhamicuma vahesüa memiparevienicu.
\v 4 Manarita tepeyecü, Sipüre ꞌaurie
temücaꞌenisitüariecaisie tecaniuyecüne tahepa
mayeꞌecacaicü.
\v 5 Haramara ꞌutüa teniuyecüne Sirisiya ꞌaurie
Pamüpiriya ꞌaurie. Mana tenetaꞌaxüani Mira Risiya
cuieyarisie.
\p
\v 6 Xei sienituyari cuyaxi tivaꞌaitüvame mana neitaxeiya
naviya Herecanitüreyasie mieme ꞌItariyasie müyemiecai.
Mücüsie cataneutahatüani.
\v 7 Müixa tucari ꞌaxücai mana tepuꞌuvacai. Haveri mieme
tenetaꞌaxüani Cüniru hüxie. ꞌEca mütasiꞌanutavayacaicü,
mana teneyecüne. Cüretatüa teniuyehucaitüni, viye
manucasuri Sarumune müracuteva ꞌaurie teniuyecüne.
\v 8 Mana haveri mieme xeicüa tenanuyenexüani. ꞌArique
tenetaꞌaxüani Visi Müracuꞌane Mürayutituiva
müracutevasie. Mana nehuracaitüni quiecari Raseya
müracuteva.
\v 9 Hicü müixa tucari ꞌanucayacu, nicuerivaꞌanecaitüni
naviya, manutiyacaicü Huriyusixi vahaquiya. Papuru
nivarutaꞌimaiya
\v 10 müpaü tivacühüavetü, Neuxei, ꞌipaü nepütimate,
xeꞌica naviyata pütatümaiyarieni peuyeveni, tameta
tepütatümaiyarieni tepeuyexürieni texücayehuni.
\v 11 Xei sienituyari tivaꞌaitüvame masi nivaruꞌenieni
naviya mücuyuitüvacai naviya cusiyarieyamame, Papuru que
mainecai pücaꞌiꞌeniecai.
\v 12 Müratiꞌicapiva pücatinaquequecai muhaütüsie.
ꞌAyumieme yumüiretü mepüyuꞌenie memüyehucü mana,
siparasü Penisesie xüca meyüvavenique memetaꞌaxüani,
mana memütitenicü muhaütüsie. Penisi catinacutevaca
haque müratiꞌicapiva Cüretasie. Tasutüa taꞌutata payeꞌeca
tahepa.
\s Vitari que mütivarutayuitüvacai haramarasie
\p
\v 13 Mericüsü taserieta ꞌayeꞌecacacu, tita
memüteheuyehüacai meteꞌutanaquiꞌerieme mepüyuꞌeriecai.
Meꞌenatihanaca tihaname, Cüreta ꞌaurie mepayenexüa.
\v 14 Yareutevitü carima ꞌupacane ꞌeca teücapaü, Taꞌutata
Mieme titevatü ꞌeca.
\v 15 Naviya niuviya. Teꞌutatatexieca taꞌaurie temehüanicü
tahepa mayeꞌecanicü, tepihayevaxü. Tahüxie
tepuꞌenixüaximecai.
\v 16 Cuie hapa müyema hetüa Cüraura müracutevatüa
teꞌanuyenexüaca, haveri mieme xeicüa tepüyüvavecai
temiviyacü canuva ꞌesimüpe.
\v 17 Mehenatihanaca menenacahüaxüani naviya caunari
meꞌanacavütüaca. Mepümamacai capa Sirite xiecariyarisie
meteꞌutavaxüanicü. Yucarüpa mecaxüraca, müpaü
meꞌanenetü yuhüxie meniuꞌenixüaximecaitüni.
\v 18 Vitari yemecü pütasiꞌutayuitüvacai. ꞌUxaꞌarieca
yuꞌica menanatixürieni.
\v 19 Hairieca tucarisie tamamacü naviya piniteya
tetenanatixürieni.
\v 20 Müixa tucari tau pücahecüacai, xuravesixi
mepücahecüacai. Vitari pücatihayevamücücai. Müixa
tucari ꞌanucayacu tetavicueniqueme tepücataꞌeriecairi.
\p
\v 21 Hicü müixa tetahaquiecacu, ꞌana Papuru vahixüapa
ꞌutaqueca müpaü niutayüni, Neuxei, ꞌaixüa
caniꞌaneniqueyu xüca xenesiꞌuꞌenienique yanemainecaicü
Cüretasie temücaheyecünecü ꞌipaü tetatümaiyarietü
teteheuyexürietü.
\v 22 Hicüsüari nepaine, xequeneyutemamavieca. Xevitü
xeme yutucari pücatatümaiya, naviya xeicüa peuyeveni.
\v 23 Tacai yüvicüta ꞌiya que müꞌanesüa nemümieme
hesiena mieme nemütiꞌuximaya Cacaüyari niuquieya tuayame
neꞌaurie puvecai.
\v 24 Müpaü niutayüni, Papuru ꞌacu, pepücamaca.
Neuyeveca Sesaxi hüxie ꞌapemutiveni. Camü Cacaüyari
pümasiꞌupitüa yunaime ꞌahamatü memuꞌuva naviyasie.
\v 25 ꞌAyumieme nepaine, xequeneyutemamavieca. Ne yuri
nepütiꞌerie Cacaüyarisie quename müpaü tiyüni que
nemütiutahüavarie.
\v 26 Cuie hapa müyemasie tepütixüriyani xeicüa tame.
\p
\v 27 Hicü tamamata heimana naurieca tucarisie yüvicüta
tahüxi tepeutacüne haramara ꞌAruriyaticu müracutevasie.
Tücari hixüapa yacütütü naviya vequemete cuie hehurame
mepüꞌeriecai.
\v 28 Caunari ꞌinüariyari meneucavivieni yuhetüa.
Menitiꞌinüata xei teviyari mamayari heucatevame.
Yareutevitü hutarieca meneicavivieni, tamamata heimana
ꞌauxüme mamayari meniutiꞌinüata.
\v 29 Menimamacaitüni tetesie tetetivaxüaniqueme
meꞌerietü. Nauca tehapanameteyari cüsapana mehavütüaca,
xücatüma ꞌucatareque meteniyücühüavecaitüni.
\v 30 Naviya vequemete metenicuvautüvecaitüni que
memüteyutaꞌunacü naviyasie. Canuva ꞌesimüpe meneucatuani
haramarasie yameꞌutiyuatü meteꞌitavatü quename hüxienapai
tehapanamete meꞌanuhanaquecai.
\v 31 Papuru müpaü tinivarutahüave xei sienituyari cuyaxi
tivaꞌaitüvame cuyaximame, ꞌIme xüca naviyasie
mecayuhayeva, xepücayüvaveni xemütavicueni xeme.
\v 32 Cuyaxiri canuva ꞌesimüpe caunariyari
menexitexüaniri, mana niucaveni.
\p
\v 33 Mexi cuxi catucaritücai, Papuru nivatuicacaitüni
yunaime ꞌinüa memüticuanicü, müpaü ꞌutaitü, ꞌIcü
tucarisie tamamata heimana nauca tucari xepuyuri
xetaꞌicuevatü xecatecuatü.
\v 34 ꞌAyumieme nepaine, ꞌicuai xequeneutanaquiꞌeriri.
Mücü ꞌapuve xemütavicuenicü. Xevitü xeme xei cüpayari
yumuꞌusie pücaheuyehüani.
\v 35 Müpaü ꞌutayüca pa ꞌutiꞌüca pamüpariyusi
nipitüani Cacaüyari yunaime vahüxie. ꞌItitaraca,
nisutüani ꞌicuatü.
\v 36 Mümeta meniyuvaüriya, ꞌicuai meniutanaquiꞌerieni.
\v 37 Tanaitü naviyasie temüyetecai huta sienituyari
heimana haica teviyari heimana tamamata heimana ꞌataxevitü
tecanipaümecaitüni.
\v 38 Teꞌutihuxacari ꞌicuaicü, naviya tenaꞌexanariya
tehenatixürieca türicu haramarasie.
\s Naviya que mütiutatümaiyari
\p
\v 39 Mericüsü tau hanecu, cuie mepücamaicai.
Yusicuriviyame cuie mepuxei haque macuxiecariyacai. Cuiepa
mepeitihüaniquecai naviya xüca meyüvavenique.
\v 40 Tehanamete meniutatuani, menicuꞌeirieni haramarasie.
Mexicuxirita ꞌitunisitüvame caunariyari meniuxüna. Carüpa
ꞌesimüyeva metixüraca, cuiepa menitinexüaximecaitüni.
\v 41 Haramara mayunaquesie meniuꞌaxüani. Muva cuiepa
menatinexüani. Surieya cuiepa neuhani, mana niyuhayeva
niuseire. Cüsapana nitaꞌunirümecaitüni türücariyacü.
\v 42 Hicü hipatü cuyaxi menivacuicucaitüni
memanutaxüriyacai, capa xevitü tavicuenicü ꞌuhauximetü.
\v 43 Xei sienituyari cuyaxi tivaꞌaitüvame masi
pitavicueisitüamücücai Papuru. ꞌAyumieme nivarutanenani
ꞌasimemücateyurienicü que memaitücaitei.
Nivaꞌaitüacaitüni müme memahauvavecai
memeucasunaxüanicü meri, cuiepa memütinexüanicü,
\v 44 hipatüta ꞌarique cüyesie hipatü naviyasie
miemetesie ꞌamemütinexüanicü. Müpaü meteꞌuyurieca
yunaitü meputavicuei cuiepa meꞌutaꞌaxüaca.
\c 28
\s Papuru que mütiuyeicacai Maritasie
\p
\v 1 Mericüsü teꞌutavicueca, ꞌanaque tetenetimani Marita
müracutevacai cuie hapa müyemacai.
\v 2 Teüteri muva miemete yemecü ꞌaixüa
meteniuꞌiyaricaitüni tahepaüsita. Meniutinaini, muva
metaniꞌatüani tanaime müviyecaicü muhaütücaicü.
\v 3 Hicü Papuru necucüꞌeni, taipa nenutixürieni. Cu
macuxücasie heyeyaca, mamayasie niqueni.
\v 4 Teüteri muva miemete meꞌixeiyatü cu mamayasie
haviecame, müpaü meteniuyutahüave yunaitü, Nusenu ꞌiya
tevi xüari tiyumemivame canihücütüni, sepa mutavicuei
haramarasie, heiserie pücapitüari ꞌayenieretü
müyuhayevacü.
\v 5 Masi ꞌiya yumama niutasique. Cu taipa neuveni. Tixaü
ꞌasipücaꞌuꞌitüari.
\v 6 Müme mepicueviecai müpaü metecuꞌerivatü, Tietüsü
tahaimücü, müquitü cavemücü yapaucua. Meꞌicueviecacu
meꞌiꞌixüariecacu müixa, ꞌasipücaꞌuyü. ꞌAyumieme yücü
meteniyücühüaveni. Müpaü meteniutiniutücüne, Xüari
canicacaüyaritüni.
\v 7 Mericüsü mana hurava cuie nicumacaitüni, Pupiriyu
mütipinieyatücai. Yunaime haramarasie müyema cuiepa
memütamacai püvaꞌuquiyaritücai ꞌiya. Tasiꞌutanaquiꞌerieca
haica tucari ꞌaixüa tiucaꞌiyaritü pütasiꞌupitüa haque
temeꞌaxüani.
\v 8 Pupiriyu quemasieya hüiyacü hacuisicü ticuyetü
ꞌaniucateitüni. Papuru hesüana neutahani, yutanenevieca
heimana ꞌutimeca nenayehüani.
\v 9 Müpaü tiuyücu, haramarisie müyema cuiepa
memütamacai hipatü tecuicuicate meniuꞌaxüani,
meniutiꞌuhayemarieni.
\v 10 Müme vaücava metatenimicuacaitüni. Teyehuximecacu
mepütatemicuacai tita temüteheuyehüacai.
\s Papuru que müretaꞌa Xumasie
\p
\v 11 Hicü haica meseri ꞌutixücu, naviyasie tenecüne.
Haramarasie müyema cuiepa nitiheteitüni mücü naviya
muhaütücaisie. Herecanitüreyasie pümiemetücai, Vavarixi
püꞌinüarieyatücai.
\v 12 Siracusa tehetaꞌaxüaca, haica tucari
tepütahayevacai.
\v 13 Mana teheyecüneca, Requiyu tenetaꞌaxüani. Xei tucari
ꞌanucayacu, taserieta paꞌecacai. Hutarieca tucarisie Puteuri
tenetaꞌaxüani.
\v 14 Mana tenivaretaxeiya taꞌivamarixi. Müme
mepütasiꞌutaꞌinie ꞌatahuta tucari temüyurienicü vahesüa.
Müpaü teteꞌuyurieca, Xumasie tenetaꞌaxüani.
\v 15 Taꞌivamarixi mana miemete meniꞌenanacaitüni
tahepaüsita. Menayenexüani metasiꞌanucunaqueque ꞌApiyu
Pürasayarisiepaitü, Haica Canitinayari Macuꞌupai. Papuru
varuxeiyaca, pamüpariyusi nipitüani Cacaüyari. Vaüca
niyuvaüriyacaitüni.
\v 16 Xumasie teheutahaxüacu, xei sienituyari cuyaxi
tivaꞌaitüvame nivayetuani memanutaxüriyacai cuya
mühüritüariecaisüa. Papuru niupitüarieni yuxaüta
mecanicü cuya ꞌiꞌüviyamematü.
\s Papuru que müticuxatacai Xumasie
\p
\v 17 Mericüsü hairieca tucarisie Papuru yuhesüa
nivarutaꞌinieni müme Huriyusixi memüvaꞌuquiyarimatücai.
Meꞌuꞌaxüacu müpaü tinivarutahüave, Neuxei ꞌivamarixi,
sepa ꞌasinemücatiuyuri teüteri vahepaüsita, tatevarima
vatutuyari hepaüsita necaꞌuxivaꞌatü, nepüyetuiya
Querusaremesie nehüatü Xumatari vahesüa.
\v 18 Müme vaꞌisücate menesiꞌuꞌenieca
menenixünacucaitüni ꞌasinemücatiuyuricü que
müreuyevecai nemümünicü.
\v 19 Huriyusixi memeuniucacaicü neniuqui hepaüsita,
ꞌayumieme vaüriyarica nepihüavimücücai Sesaxi, sepa
neteüterima vahepaüsita tixaütü nemücarexeiyacai
nemütiniuquixienicü.
\v 20 ꞌAyumiemericü nenixetaꞌinieni tahüxi
temütinenierenicü nemütixecuxaxatüvanicü. Yuri
netiꞌerietü nemicueviecü tita ꞌIxaherisixi temütecuevi,
ꞌayumieme ꞌicü tepüa nepaꞌü.
\v 21 Mümesü müpaü metenicühüaveni, Tame xapate
tepüꞌcaꞌutanaquiꞌerivave Cureyasie miemete ꞌahepaüsita.
Xevitü taꞌivama pücanuave ꞌaxa tatihecüatüatü ꞌaxa
ticuxatatü ꞌahepaüsita.
\v 22 Tecamaniꞌenieniqueyu que pemüticuꞌeriva. ꞌIyasie
memüteviya vahepaüsita ꞌicü xeicüa tepütemate, naisarie
ꞌaxa metenicuxasivani.
\p
\v 23 Mericüsü tucari menipitüani memüꞌaxüanicü.
Hesüana manucateisie yumüiretü meniuꞌaxüani.
Tinivacuxaxatüvacaitüni tivahecüatüatü que mütiꞌane
Cacaüyari tiꞌaitametücacu, yuri tivaꞌeritüamütü
Quesusisie, Muisexi ꞌinüariyaricü texaxatamete
vaxapayaricü ꞌiseiriyatü yuniuqui. ꞌAmanamecü
mütiucatarixü ꞌacayunecuque tinicuxatacaitüni.
\v 24 Hipatü meniꞌeniecaitüni niuquieya, hipatü yuri
mepücateꞌutaꞌerie.
\v 25 Yunaitü yaxeicüa mecateyücühüavetü
meneutayeixüani, xei niuquiyari ꞌutaniucu Papuru ꞌipaü
ꞌutaitü, ꞌIyari Mütiyupata ꞌaixüa caniutayüni,
Quisariyaxi tixaxatame müpaü tivacühüavecacu tatevarima,
\q
\v 26 ꞌIcü teüteri vahesüa quenemie, müpaü
quetinivaretahüavi,
\q Yemecü xepüꞌenanani peru tixaü xepücateꞌenieni.
\q Yemecü xepüneniereni peru tixaü xepücatexeiya.
\q
\v 27 ꞌIcü teüteri yuꞌiyarisie mepüyüꞌüraraxi.
\q Vaüriyarica xeicüa mepüꞌenana yunacatecü.
\q Vahüxite puꞌitutupe
\q Capa meheunenierenicü yühüxicü,
\q Capa meꞌuꞌenananicü yunacatecü
\q Capa yametetimanicü yuꞌiyarisie,
\q Capa taꞌaurie meꞌaxürienicü
\q Capa nevaranayexürienicü.
\m
\v 28 ꞌAyumieme yaxequetenemaica xeme, Cacaüyari ꞌicü
niuqui caneyenüꞌani memücahuriyusixi vahesüa
memütavicueisitüarienicü. Mümesü mecaniꞌeniecacuni.
\v 29 Hicü müpaü ꞌutayücu Huriyusixi menecüne niuqui
mexüatüatü vaücava.
\p
\v 30 Mericüsü huta viyari mana peyuri yücümana
tiyutuatü. Mana nivanaquiꞌeriecaitüni yunaime memüꞌaxecai
hesüana.
\v 31 Camatü tinivahecüatüacaitüni que mütiꞌane
Cacaüyari tiꞌaitametücacu. Tinivaꞌüquitüacaitüni
Tiꞌaitame Quesusi Cürisitu hepaüsita, canenarietü.