\id 1TH
\h 1 Tesarunicatari
\toc1 1 Tesarunicatari
\mt TESARUNICATARI
\mt2 Mexüacame Xapayari Que Mütivarunüꞌairi
Papuru
\c 1
\s Vaürisica
\p
\v 1 Papuru Sirivanumatü Timuteumatü tecanixevaüritüaca
Tesarunicatari xemüyuyexexeüriva Cacaüyari
mütaꞌuquiyarisie xeteviyatü, Tiꞌaitame Quesusi
Cürisitusieta xeteviyatü. ꞌAixüa xüca meteꞌuꞌiyarini
xehesie mieme, xüca mexepitüaca yuꞌiyarisie
xemücaꞌuximatüariecacü.
\s Tesarunicatari ꞌüquisica que memüteꞌacü
\p
\v 2 Taheyemecü pamüpariyusi tecanipitüaca Cacaüyari
yunaime xehesie mieme, texexatatü quepaucua
temütatineneviva.
\v 3 Tecatehayevatü yatetenaꞌerivani que xemüteyurie yuri
xeteꞌerietü, que xemüteꞌuximaya xeteyucanaquiꞌerietü, que
xemüteꞌucaꞌeniva xeꞌicuevietü Tatiꞌaitüvame Quesusi
Cürisitu, tacacaüyari taꞌuquiyari hüxie.
\v 4 Neuxei neꞌivama Cacaüyari müxenaquiꞌerie, tepütemate
xemanayexeiyariecü.
\v 5 Müpaü tepütemate taniuqui ꞌaixüa manuyüne xehesüa
mücanuacü niuquicü xeicüa. Türücariyacü püta punua,
ꞌIyari Mütiyupatacü punua, yuricü tetetamaicacu punua.
Xeme xepütemate xesata que temüꞌanenecai xehesie mieme.
\p
\v 6 Xeme xetasiꞌüquetü xenacüne, Tiꞌaitameta xeꞌüquetü
xepacü. Xepitanaquiꞌerie niuqui vaüca
xeꞌuximatüarietüvetü, xeyutemamavietü siepüre ꞌIyari
Mütiyupata que mütixetemavieriya.
\v 7 Müpaü xeyüatü ꞌüquisica xenacüne yunaime yuri
memüteꞌerie vahesie mieme, Maseruniyatari ꞌAcaiyatarita.
\v 8 Xehesüa putiraurüca Tiꞌaitame niuquieya.
Cacaüyarisie yuri que xemüteꞌerie xeme, Maseruniyasie
ꞌAcaiyasie xeicüa pücaticuxasiva, masisü naisarie
tinicuxasivani. ꞌAyumieme tixaüri pücareuyevese tame
temütiniunicü.
\v 9 Mümetütü tahepaüsita metenicuxatani quetütü reyü
quepaucua tame xehesüa temetaꞌaxüa, que reyü quepaucua
taꞌaurie xemaxürie, quepaucua Cacaüyarisie
xemüteꞌuviyaxü tetexi xevarucuꞌeirieca,
xemüteꞌuximayacacü Cacaüyari mayeyuri yuricü
ꞌamuyeicasie mieme,
\v 10 xemicueviecacü Nuꞌaya taheima macaneni. Cacaüyari
yunive nanucuquetüani müquite vasata. Quesusi
canihücütüni que müꞌane mütasiꞌutavicueisitüa haxüa
mayeꞌaxime mücatasiꞌaxixüanicü.
\c 2
\s Papuru que mütivapareviecai Tesarunicatari
\p
\v 1 Neuxei taꞌivama, xemetütü müpaü xepütemate,
xüanacüa pücaꞌuyü quepaucua xehesüa temuꞌaxüa.
\v 2 Sepa temüteꞌucuinixü xehesüa tecataꞌaxüavavetü
cuxi, sepa ꞌaxa temütecühüavarüvacai Piripusie, xeme que
xemütemate, tacacaüyarisie teteviyatü tepücamamacai,
ꞌayumieme tetenixeꞌutaxatüani Cacaüyari niuquieya ꞌaixüa
manuyüne cui teteꞌuxitüarietü.
\v 3 Que temütexetuica, temeuyexürüvecü
temücaꞌitiyatücacü tepücatecuxata teteꞌirüvietü,
\v 4 masi Cacaüyari que mütatiutaꞌinüataxü
temühüritüariecacü niuqui ꞌaixüa manuyüne hepaüsita,
müpaü püta tetenicuxatani. Teüteri
tevatemavieritüacutü tepücatecuxata, que müꞌane taꞌiyari
mütaꞌinüatane tetemavieritüacutü tetenicuxatani püta
Cacaüyaritüme.
\v 5 Tame hasuacu visi teteꞌuniutü ꞌirümaricü
tepücayüacai, que xemütemate xeme. Tixaü
tepücatehiveꞌeriecai ꞌavie. Cacaüyari munierixü
yacatinihecüatani.
\v 6 Tepücatecuvautüvecai teüteri tahepaüsita ꞌaixüa
memutiyuanenicü, ni xeme ni hipatü, sepa temüyüvavecai
vaüriyarica temüxepitüanicü Cürisitu nüꞌarimama
temühümecü.
\v 7 Masisüari xesata tepüyüacai carima tecateyurietü.
Sisivame yunivema müvaveriyapaü teniyüacaitüni.
\v 8 Tame yaxeicüa texehiveꞌerietü tenitavaüriyacaitüni
temüxeyetuirienicü Cacaüyari niuquieya ꞌaixüa manuyüne,
masisü cuxi tenitavaüriyacaitüni temüxeyetuirienicü
taꞌiyarita, tanaquiꞌerima xemacücü.
\v 9 Camüsü taꞌivama, müpaü xetenaꞌerivani que
temüteꞌuximayacai que temütetaꞌuxitüacai. Tucaricü
tücaricü teteꞌuximayatü capa tetexeꞌuxitüanicü ni
xeime, tetenixecuxaxatüvacaitüni Cacaüyari niuquieya
ꞌaixüa manuyüne.
\p
\v 10 Xeme xemunenierixü Cacaüyarimatü xetenihecüatani
que temüyüacai xeme yuri xemüteꞌerie xehesie mieme,
Cacaüyarisie mieme yatetecahutü, heiseriemecü
teteyurietü, tahesie carahüivacacu.
\v 11 Müpaüta yaxeicüa xecatenimaica que
temütexetuicacai, vaꞌuquiyari yunivema müvatuicapaü,
texetuicatü texeꞌimaiyatü yuxexuime,
\v 12 texehüritüatü ꞌaxemuꞌuvanicü que müreuyevese
ꞌamuyeicanicü Cacaüyarisie mieme. Mücü canixeꞌinieca
ꞌaxemuꞌuvanicü ꞌiya tixeꞌaitüacacu, müxeꞌinie visi
xeꞌanenetü xemayeitüarienicü hepaüna.
\p
\v 13 ꞌAyumieme tameta tecatehayevatü pamüpariyusi
tecanipitüaca Cacaüyari ꞌicücü, quepaucua
xemitanaquiꞌeri Cacaüyari niuquieya xetasiꞌuꞌenieca,
teüteri vaniuqui xeꞌerietü xemücaꞌitanaquiꞌericü,
yuricü Cacaüyari niuquieya que mütihücü püta
xemitanaquiꞌericü. Mücü canixecuyuitüvani xeme yuri
xemüteꞌerie.
\v 14 Xeme taꞌivama, teꞌüquemete xenacüne xevaꞌüquetü
müme Cacaüyarisie mieme memüyutixexeüriva Cureya
cuieyarisie Quesusi Cürisitusie memüteviya. Xeteniucuine
xeteüterima mexeꞌuximatüacacu vahepaü, yaxeicüa
Huriyusixi memüvaꞌuximatüacaipaü müme.
\v 15 Huriyusixi Tiꞌaitame meniumieni Quesusi, menivarucuini
Cacaüyari texaxatametemamata. Mepütasiꞌanuyexüri tame.
Mepücaꞌinaquiꞌaritüa Cacaüyari mepüvarayeꞌunie yunaime
teüteri.
\v 16 Mepücatasitaunie temütevacühüavenicü müme
memücahuriyusixi memütavicueisitüarienicü. Müpaü
mecateniyurieni yuheyemecü memeyeꞌatüanicü tita ꞌaxa
memüteyurie. ꞌImatürieca haxüa nivaruꞌaxixüani müme.
\s Papuru que mücativateütacai memüyuyexexeürivacai
\p
\v 17 Masi taꞌivama, tame sepa yapaümexa xemütasinutuita
tahüxi tecaꞌutinenierecacu peru taꞌiyarisie
xecatasinutuitatü, masi cuini mieme
tenitamexüitüacaitüni temixeiyacü xenierica, cui
texehiveꞌerietü.
\v 18 ꞌAyumieme xehesüa tepeucünicucai. Ne Papuru heivari
tavarita nepeuyeimücücai, peru Cauyumarie pütasinenacai.
\v 19 Tita tetecuevie, titacü tetetatemamavie, titacü
ꞌaixüa tetetacühüaveni tahepaüsita, muma manamana
ꞌaixüa mütiyücühüavepaü, Tatiꞌaitüvame Quesusi hüxie
ꞌaixüa tetetacühüavetü quepaucua munuani. Xemeri
xecatehüme.
\v 20 Xeme xecümana visi tetenixeiyarieca, xeme
xecatanitemavieritüaca.
\c 3
\p
\v 1 ꞌAyumieme tecateꞌucaꞌenivatüri, ꞌaixüa
tetenitamaicaitüni ꞌAtenasie temücuꞌeirivacü taxaüta.
\v 2 Timuteu tenenüꞌani. Mücü canitaꞌivatüni, Cacaüyari
caniparevivameyatüni, tahamatü catiniꞌuximayaca niuqui
Cürisitu hepaüsita ꞌaixüa manuyüne ticuxatatü.
Teneinüꞌani müxeseiriyanicü müxevaüriyanicü yuri
xemüteꞌeriecacü ꞌaixüa,
\v 3 ni xevitü mücacunuitüarienicü xeꞌuximatüariecacu
hicü. Xemetütü müpaü xepütemate, tepucayasari
ꞌuximatüaricacü.
\v 4 Xehesüa teꞌuꞌuvatü, yacatiyüvecacu cuxi, müpaü
tetenixeꞌutahüave quename teꞌuximatüariecaquecai. Müpaü
tiniuyüni, müpaü xetenimaica xeme.
\v 5 Nesü ꞌayumieme necatiucaꞌenivatüri nepüretanüꞌa
yanemüretimanicü yuri que xemüteꞌerie, cauca
tiyuꞌisipavame xetaꞌisipave neticuꞌerivatü, cauca
xüanacüa ꞌayani teteꞌutaꞌuxitüacu neticuꞌerivatü.
\p
\v 6 Hicürixüa Timuteu xehesüa heyeyaca tahesüa
caninuani. ꞌAixüa catatiniutahecüatüani yuri que
xemüteꞌerie, que xemüteyucanaquiꞌerie, ꞌaixüa que
xemütatecuꞌeriva, yuheyemecü xetasixeiyacutü tame
temüxexeiyacupaü.
\v 7 ꞌAyumieme teniutuicarieni xehepaüsita yuri
xemüteꞌeriecü taꞌivama, sepa temüteuyehüva
temüꞌuximatüarie naimecü.
\v 8 Hicüsüari tenayeyuyurini xüca ꞌaxeꞌutiꞌuca xeme,
Tiꞌaitamesie xeteviyatü.
\v 9 Queri teteyüvave temütehepinirieni Cacaüyari
pamüpariyusi teꞌipitüatü xehepaüsita, temavierica
xemütasiꞌupitüacü vaücavame tacacaüyari hüxie.
\v 10 Tucaricü tücaricü panuyuhayeva taꞌivaurica,
teꞌivaviriecacu temixeiyacü xenierica,
temüxeꞌayeꞌatüirienicü tita müreuyevese yuri
xeteꞌeriecacu.
\p
\v 11 Mücütütü Cacaüyari mütaꞌuquiyari, Quesusi
mütatiꞌaitüvame, xüca ꞌaixüa ꞌiyurieni tahuye xehesüa
temetaꞌaxüanicü.
\v 12 Xemeta xüca Tiꞌaitame xeveꞌeriyani
xeteyucanaquiꞌeriecacu, xenaquiꞌeriya manuyuhayevanicü
xeyunaquiꞌeriecacu yunaitü, xevanaquiꞌeriecacu yunaime,
yaxeicüa que temütexenaquiꞌerie.
\v 13 Müpaü xeyüacacu, xeꞌiyari caniseiriyariemücü,
xehesie carahüivacacu, xemeta Cacaüyarisie mieme xepasieyu
Cacaüyari mütaꞌuquiyari hüxie, quepaucua munuani
Tatiꞌaitüvame Quesusi yunaime Cacaüyarisüa miemete
vahamatü.
\c 4
\s Que mütiuyeicani Cacaüyari münaquiꞌacacü
\p
\v 1 ꞌImatürieca taꞌivama tepüxetavaviri, Tatiꞌaitüvame
Quesusisüa temiemetetütü tepüxetuica ꞌaxemuꞌuvanicü que
xemütehetima tame tetexecuxaxatüvacacu que müreuyevese
ꞌaxemuꞌuvanicü xeminaquiꞌaritüanicü Cacaüyari,
müpaütütü cuini mieme ꞌaxemüteꞌuꞌuvanicü,
ꞌaxemüteꞌuꞌuvapaü.
\p
\v 2 Xeme xepütemate que temütexeꞌutaꞌaitüa Tiꞌaitame
Quesusi tasipareviecacu. 
\v 3 ꞌIpaü pütinaque Cacaüyari,
hesiena mieme xemüpasienicü. ꞌAyumieme xepücavacumaüvani
que müꞌane mücayüꞌüya mücayücüna.
\v 4 Xeme yuxexuitü xequetenemaica xemüvaravitücünicü
yüꞌüya, Cacaüyarisie mieme xepasietü, veꞌeme xeꞌerietü,
\v 5 xecateyucahiveꞌerietü que mütixenaque xeicüa,
nuivarite Cacaüyari memücamate vahepaü.
\v 6 Xepücaꞌanuyehaitürüveni, xepücaꞌicuamana yuꞌiva que
xemüteyurie. Tiꞌaitame ꞌapürapica mücü naimecü, meripai
que temütexeꞌutahüavixü, que temütexecuhecüasitüiya.
\v 7 Cacaüyari pücatasiꞌutaꞌinie tecaꞌitiyatücaitü
temacünecü. Hesiena mieme temüpasienicü püta
pütasiꞌutaꞌinie.
\v 8 ꞌAyumieme que müꞌane mixaniꞌerie ꞌicü, tevi
pücaxaniꞌerie, masi Cacaüyari püta püxaniꞌerie, que
müꞌane mütatimicua Yuꞌiyari Mütiyupata.
\p
\v 9 Xeme tixaü xepücateheuyehüva
nemütixetaꞌutüirienicü tevi que mütivanaquiꞌerie
yuꞌivama neꞌutaitü. Cacaüyari tinixeꞌüquitüaca xeme
xemüyunaquiꞌeriecacü.
\v 10 Müpaü xecatenivanaquiꞌerieca yunaime yuꞌivama
naisarie Maseruniyasie memütama. Camü taꞌivama,
tenixevavirieca masi müpaü xemüteyuriecacü,
\v 11 vaücava xemütecuvaunicü cayuvatü xemexeiyanicü,
yuxexuitü yuꞌuximayasicacü xemüyüacacü, yumamacü
xemüteꞌuximayacacü que temütexeꞌutaꞌaitüa.
\v 12 Müpaü xeteyurietü ꞌaixüa xeniuꞌuvacuni que
müreuyevese müme vana memücuꞌu vahepaüsita, tixaü
xepücateheuyehüaca.
\s Tiꞌaitame que mütinuani
\p
\v 13 Taꞌivama, müpaü pücatatinaquequeyu xüca
ꞌasixecatemaicaque müme memücusu vahepaüsita.
Pücatasinaquequeyu xüca xeyuheiveriecaque hipatü yuri
memücateꞌerie metaꞌicuevatü vahepaü.
\v 14 Tame yuri teteniꞌerieca Quesusi mumü peru manucuque.
ꞌAyumieme Cacaüyari yaxeicüa nivaꞌatüamücü
Quesusisimame müme memeucusixüa Quesusisie meteviyatü.
\p
\v 15 ꞌIpaü tetenixecühüaveni Tiꞌaitame niuquieya
mühücücü, tame temütahayeva teꞌayeyuyuritü cuxi
Tiꞌaitame munuanique, tame tepücavaranuyehaitüiyaxüani
müme memeucusixüa.
\v 16 Mücü Tiꞌaitame taheima pacaneni ꞌutaniutü
tiꞌaitatü, niuqui tuayamete tivaꞌaitüvame ꞌutaniucacacu,
Cacaüyari cuxinetaya hüsiriecacu. Müme memeucusixüa
Cürisitusie meteviyatü menanucuꞌuicuni meri.
\v 17 Tameta temücuꞌeirivani teꞌayeyuyuritü cuxi, ꞌana
cuitü tecananutivitüquiecuni vahamatü ꞌaxeicüa haisata,
Tiꞌaitame temanunaquecü taheima. Müpaü tiyüyu,
taheyemecü ꞌateniuꞌuvacuni Tiꞌaitamematü.
\v 18 ꞌAyumieme xequeneyünütüaca yuxexuitü ꞌicü
niuquicü.
\c 5
\p
\v 1 Taꞌivama, vitarite tucarite hepaüsita tixaü
xepücateheuyehüva xemütetaꞌutüiyarienicü.
\v 2 Xeme heiseriemecü müpaü xepütemate, Tiꞌaitame
tucarieya müpaü catinayeꞌamücü tinavayame tücacüta
müꞌaxepaü.
\v 3 Quepaucua müpaü memutiyuaneni, Cayuvatü tepexeiya,
tepücacuerivaꞌa meꞌutiyuatü, ꞌana menicaꞌunariecuni.
Yapaucua püvaꞌaxe ꞌuca mütiniverüme cuiniyaya miꞌaxepaü.
Mepücatavicueni.
\v 4 Xeme püta taꞌivama, yüvipa xepücaꞌuꞌuva, ꞌiya tucari
pücaxeꞌaxeni tinavayamepaü.
\v 5 Xeme yunaitü hecüaripa xecanimiemetetüni, tucarisie
xepümiemete que xemüteꞌununuiva. Tücacüta
tepücamiemete, yüvipa tepücamiemete.
\v 6 Mericüte, ꞌayumieme tepücaꞌuꞌitutupeni hipame
vahepaü. Tepayeneniereni püta, tepütamaica.
\v 7 Cucusumete tücacüta mecanicusuni. Tarüvecarixi
tücacüta mecanitarüveca.
\v 8 Tame tucarisie püta temümiemete tenitamaicacuni. Yuri
que temüteꞌerie, que temütetacanaquiꞌerie, müpaü
tetenenacatücücuni cuya camixayapaü temütacuerienicü
tatavisie. Tamuꞌusie cuya xupureruyapaü tepenacaqueni que
temütetaꞌicuevacü temütavicueisitüarienicü.
\v 9 Cacaüyari ꞌena pücatasiꞌucaye temühecarienicü.
Pütasiꞌucaye temayeꞌaxüanicü püta que
temütetavicueisitüarieni, Tatiꞌaitüvame Quesusi Cürisitu
yatatipitüacacu.
\v 10 Mücü tahesie mieme pumü, tame ꞌaxeicüa
temayeyuyurinicü hamatüana, sepa temayeneniere sepa
temücucusu.
\v 11 ꞌAyumieme xequeneyuvaüriyani, xequeneyuseiriyani
xemüyutaxevirecü, yaxeicüa que xemüteyurie.
\s Papuru que mütivatuicacai ꞌivamarixi
\p
\v 12 Taꞌivama, ꞌipaü tetenixevavirieca, xemüvamatenicü
müme memüteꞌuximaya xesata, müme memüxeꞌuquiyarima
Tiꞌaitamesie meteviyatü, müme memüxeꞌimaiya.
\v 13 Cui veꞌemete xequenivaꞌerieca xevanaquiꞌerietü
müpaü memüteꞌuximayacü. ꞌAixüa xequeteneyuxeiyani
yunaitü.
\p
\v 14 Taꞌivama, ꞌipaüta tetenixetavavirieniqueyu,
xequenivarutaꞌimaiya müme memiꞌüraxie ꞌaisica.
Xequenivavaüriyani müme memücatürücavi yuꞌiyarisie.
Xequenivatuicani müme memüverarani. Müixa
xequeteneucanenevieca yunaime vahesie mieme.
\p
\v 15 Xequeneyucuerivayurieca capa xevitü ꞌaxa
tipinirienicü xeime, ꞌiya ꞌaxa miyuricü. Masi yuheyemecü
xequetenecuvava ꞌaixüa xemüyuyuriecacü yuxexuitü,
ꞌaixüa xemüvayuriecacü yunaime.
\p
\v 16 Xequeneyutemamavieca yuheyeme.
\v 17 Xecatehayevatü xequeneyunenevieca.
\v 18 Pamüpariyusi xequenepitüaca Cacaüyari naime
hepaüsita. Müpaü catininaqueni Cacaüyari
yaxemüteyuriecacü Cürisitu Quesusisie xeteviyatü.
\p
\v 19 ꞌIyari xepücacutüsani.
\v 20 Xepücaꞌitaveꞌerieca texaxatamete vaniuqui,
\v 21 masi xequeteneutaꞌinüata naime. Tita ꞌaixüa
mütiꞌanesie xequeteneviyani.
\v 22 Nai ꞌaxa mütiꞌanene sepa que müꞌane
xequeteneuhayeva.
\p
\v 23 Mücütütü Cacaüyari mütasipitüa taꞌiyarisie
temücaꞌuximatüariecacü, mücü xüca xeꞌayeꞌatüani
xepatatü yuhesie mieme. Xüca xeꞌüviyarieni
xeꞌayeꞌaxüavavetü que xemüteꞌuꞌiyari que xemüteyumate
que xemütevaiyarite, xehesie carahüivacacu quepaucua
Tatiꞌaitüvame Quesusi Cürisitu munuani.
\v 24 Que müꞌane müxeꞌutaꞌinie yacatinicamieni, müpaü
catiniyuriemücü.
\s Que mütivavaüritüa, que müreyenü ꞌaixüa ꞌutaitü
vahepaüsita
\p
\v 25 Taꞌivama, tahesie miemeta xequeneyunenevieca.
\p
\v 26 Xequenivavaüritüaca taꞌivamarixi yunaime, pasiecate
que memüteyuvaüritüa.
\p
\v 27 Ne nepüxehüritüa Tiꞌaitame nesiꞌeniecacu, yunaitü
ꞌivamarixi memüterüviyarienicü ꞌicü xapa.
\p
\v 28 Tatiꞌaitüvame Quesusi Cürisitu xüca ꞌaixüa
tiucaꞌiyarini xehesie mieme. Müpaü xeicüa caniꞌaneni.