Shuar chicham tura apach chichamja̱i̱ apatkar nekaatin
Áakmakar Nampermatai̱ - Fiesta de Tabernáculos
á̱a̱ri̱n, pepru a̱a̱ri̱ - atrio, plaza, patio
aṉkant awajsamu, imiatkincha pujana nu aṉkant pujawai, imiatkinchanum, itit awajsachma - paz
aṉkant awajsamu, makuchmin awajsamu (Náṉkammari̱ 20:16) - vindicación
aents túrachmin, aentsti túrachmin - milagro
aentsu uchiri̱yá - sobrenombre dado por Dios a Ezekiel, y Daniel
akantúkma, anaikiamu, muuknum asuitiji̱a̱i̱ ukatkámu - unjido
akantúkma, Yusna akantúkma, Yusna awajsamu, Yus íktusma - consagrado
akasmau - celoso
akikiá útsuktin, akikiár túrumtikiatin - soborno
akupin pujutai̱ - trono
akupin, pepru uuntri̱ - gobernantes
akupkámu chicham, chícham najanamu - decreto
akupkámu umikchamuja̱i̱ mui̱jmiai̱ ajasu, imiatkímpra - impuro ceremonialmente
akupkámu, umiktin chicham, umiktin chicham akupkámu - ley
akupniu uchirí̱, úunt akupniu uchirí̱ - príncipe
Ame íimmianum, Ame iisam, Ame pujamunam - delante de Ti
Ame najankamuram íijata núurmincha, imiá shiira nu, Yusa kakarmari̱ paant nekaatin - maravillas
anaṉkartin, anaṉmau, anaṉmatin, makukratin - traición / traidor
anaṉmamshim chichastin / túratin - hipocresía
anaṉmar kasamkatin, anaṉkar kasarkatin - defraudar (no entregar lo que por derecho pertenece a otro)
anaikiamu, muuknum asuitiji̱a̱i̱ ukatkámu, akantúkma - unjido
aneram - astuto / astucia
anermachu, enentáimcha, náṉkamas enentáimin - insensato
anermachua nuka - hombre sin control de su espíritu
ántar, ántraiti - vanidad
ántichu, aya níniunak wakeruktin, umiktinian nakitin, Yusan nakitin - rebelión
ántichu, enentáincha nu, nétsea nu - necio
ántin, antukma nekaa nu, nekaamu, unuimiátra - entendido
ántushtai̱, nékashtai̱ - ignorancia
apujtuamu, apujtuar asakamu, asakamu - sellado
árak emka nereku, peṉkeri̱, taṉku maṉkari̱ - primicias
arakmashtai̱ uwí - año de reposo de la tierra
arantichu - insolente
arantúktin, naṉkamantu enentáimtustin, paant awajsatin, shiir enentáimturtin - honrar
arantushtaintjiana, natsant - infamia, oprobio
arantútairi̱ - honra
arantutsuk, ashamtsuk, turutinti tútsuk, enentáimtújat, nekas enentáiji̱a̱i̱ Kristu enentáimtustin - confianza, confianza en Dios
arantutsuk, nekas tawai títin - confianza
asakamu, apujtuamu, apujtuar asakamu - sellado
Asera enentáimtutai̱ numi (najankamu yus) - árboles rituales de Asera
Asera enentáimtutai̱, Paar, Muruk, Yusan enentáimtutsuk wariṉkísh tikishmátratin, najankamu yus ainia nu enentáimtutai̱ - ídolo
ashamkatin, sapijmiatin, tákeer ajatin - miedo
Ashí Akupin Uunt Yus - Jehová / Dios de las Huestes / los Ejércitos
ashí árak tsapáu míshkincha muntsuncha amáu nuṉka - tierra de miel y leche
ashí kuit ainia nu émamkesar ikiusma, ti wakeramu - tesoro
Ashí Naṉkamantu Yus - Altísimo (Dios)
ashí takamtsuk umiktin, tímiatrus umiktin - lealtad
Ashí Tujintkiachu Yus - Dios Todo Poderoso
Ashí Uuntri̱ Uunt Yus, Ii Uunt Yusri̱, Winia Uunt Yusru - Señor Jehová
ásump, takakmá ajat nekapin - diligente
asuutiuam wáitkiarsamamna, itiurchat, wáitkiastin - aflicción
atsamunam, kampuntin atsú, kampuntin tsapashtai̱ - desierto
ausháa tímin - horror, horrorizar
awajir waincha, jú jut wekain, nakurakur nekapsa íistin, yaki jukit tusar nakurúsar awakmakma - suerte, echar suerte
awaṉkém, Yusna takarkur awaṉketai̱ (urim tura tumim) - efod
awa̱sa aatai̱, ekentsa yurumtai̱ - mesa
áya Aminiak enentáimturmas pujurtamin, esetar enentáimin, péṉker enentái̱ji̱a̱i̱ wekain - persona íntegra
aya níniunak wakeruktin, umiktinian nakitin, Yusan nakitin, ántichu - rebelión
aya yajauchiniak enentáimtin, netse, ti yajauchi túrin - malvado
Ayamtai̱ tsawant - día de reposo
aya̱shin súrin nuwa̱ / áishmaṉ, tsanirmatai - prostituta, ramera
chichakma tímiatrus umiktin, túratin yapajtsuk umiktin - fidelidad
chícham iwiaramu, umiktin iwiaramu - regla
chícham najanamu, akupkámu chicham - decreto
chícham najanawarma - pacto
chicharkartin, ju̱ní̱ túrata tiniu - consejeros
chicharkut ajáu, itit awajin, wakerachman chicháu, wakerachman túrin - pícaro
chíkich takakkui itit enentáimtustin, chíkich takakna núnis takustaj wakeruktin, suir enentáimtustin - envidia
chikichna wakeruktin, wariṉsha naṉkaamas wakeruktin - codicia
chikitchan takatrí̱ji̱a̱i̱ yáiṉtin, takastin, umirkatin - servir
chikitchan wáitkiak waráu - cruel
ejamtairi̱, u̱mtai̱ - refugio, lugar seguro
ekentsa yurumtai̱, awa̱sa aatai̱ - mesa
émamkesar enentáimsatin, urukamtai túramniait - razones
Emka Nereku Juutai̱ námper, Pintikiustís námper - Fiesta de Pentecostés
ené-enentáimia ajastin, enentáim yapaji̱árum (Matéu 4:17; Rúkas 17:4) - arrepentirse
enentáimcha, náṉkamas enentáimin, anermachu - insensato
enentáimchataincha enentáimprajai, enentáimchataisha naṉkaamas enentáimpramu - arrepentimiento
enentáimin - inteligente
enentáimtai̱ - inteligencia
enentáimtújat, nekas enentáiji̱a̱i̱ Kristu enentáimtustin, arantutsuk, ashamtsuk, turutinti tútsuk - confianza, confianza en Dios
enentáincha - torpe
enentáincha nu, nétsea nu, ántichu - necio
esetar enentáimias túratin, esetar wekasatin, nekasa nuja̱i̱ métek túratin - guardar justicia
esetar enentáimin, péṉker enentái̱ji̱a̱i̱ wekain, áya Aminiak enentáimturmas pujurtamin - persona íntegra
esetar enentáimkia, péṉkeran achiktinian neka, péṉker / naka enentáimin - prudente
esetar enentáimtin, naka enentáimtai̱, péṉker nekatai̱ - sabiduria
esetar wekain, nekasa nuja̱i̱ métek ayamprin / enentáimkiartin / túrin / wáinin, péṉker turin / enentáimin - justo
esetar wekasatin, esetar enentáimias túratin, nekasa nuja̱i̱ métek túratin - guardar justicia
esetrar enentáimsatin - cordura
esetrar enentáimsatin, esetrar wekaasatin - integridad
esetrar péṉker enentáimsatin / túratin - prudencia
esetrar wekaasatin, esetrar enentáimsatin - integridad
ii aparí̱niu sunastin, Krístunu amastin iwiaramu - herencia (vea también Dios es mi herencia)
íi enentái̱ji̱a̱i̱ útsukchamuja̱i̱ súamna nui̱, útsukchamuja̱i̱ nekas enentáiji̱a̱i̱ Yus súakrum - ofrenda voluntaria
Ii Uunt Yusri̱, Winia Uunt Yusru, Ashí Uuntri Uunt Yus - Señor Jehová
ii Uuntri̱ Jesus, Uunt anaikiamu Kristu, Uunt Jesus - El Señor Jesús en el Nuevo Testamento.
iik enentáimprar naka wekaasatin, katsuntratin, náṉkamsar túrashtin - dominio propio
iistá, iisiana, túrasha ju̱á̱, wats enentáimsakia / iistá / nekaata - he aquí
imiá nekas, nekasa nu - verdad
imiá nekasa nuja̱i̱ métek enentáimtumastin, naṉkamantu enentáimtumaschatin, péejchach - humildad
imiá nekasaiti tu enentáimtus nákastin, Yus shiir pujustin nákastin, péṉker átin nákamu - esperanza
imiá shiira nu, Yusa kakarmari̱ paant nekaatin, Ame najankamuram íijata núurmincha - maravillas
ímiaja̱i̱k wainma - visiones
imiancha enentáimtakur nakitratin, muí̱jkiatin, iit nakitratin - desprecio
imiatkímpra, akupkámu umikchamuja̱i̱ mui̱jmiai̱ ajasu - impuro ceremonialmente
imiatkímprachu, imiatkincha, máattsuk, mátrachu / mátrachma - pureza
imiatkincha pujana nu aṉkant pujawai, imiatkinchanum, itit awajsachma, aṉkant awajsamu - paz
imiatkincha, máattsuk, mátrachu/mátrachma, imiatkímprachu - pureza
imiatkinchanum, itit awajsachma, aṉkant awajsamu, imiatkincha pujana nu aṉkant pujawai - paz
iniaṉnatsuk umiktin chicham, tuke umiktin chicham - estatuto perpetuo
íniakur waitkiatai̱, iniatai̱ - esclavo
iniastin, áujsatin - consultar
iniatai̱, íniakur waitkiatai̱ - esclavo
iruntramu - congregación
Israer shuar iruntai̱ je̱a̱ - sinagoga
Israer shuar iruntai̱ je̱á̱ uuntri̱ - jefe de la sinagoga
Israer shuar tuse wea ainia nu - 12 tribus de Israer
isupu nupá̱ - hisopo
itit awajin, wakerachman chicháu, wakerachman túrin, chicharkut ajáu - pícaro
itit awajsachma, aṉkant awajsamu, imiatkincha pujana nu aṉkant pujawai, imiatkinchanum - paz
itit enentáimcha, itit enentáin takakcha, shiir enentáin takaku - conciencia limpia
itit enentáimtikiartin, yajauch péṉkerja̱i̱ nekamtikiatin - conciencia
itiurchat awajsatin, wáitiakur enentáimpratin, wáittsatin - aflijir, aflicción, aflijirse
itiurchat, wáitkiastin, asuutiuam wáitkiarsamamna - aflicción
iwiaaku kakaram awajtusta / najatata - vivifícame, hazme vivir en una manera mejor
iwiaaku pujutai̱ tsáapnin, iwiaaku awajkartin tsáapnin - la luz de la vida
iwia̱i̱ri̱ uwempratin namper, paṉ karin eṉketáchma yútai̱ namper, Páskua namper, Uunt Yusa Namperi̱ - Pascua
jaka matsamtai̱, Seur - Seol
jakamai, ni uuntri̱ ayampramunmaṉ nisha ayamumai, ni uuntri̱ jákaar ayamainiamunam ayamumai - reunirse con sus padres
jakamnia enentáimpratin / nekapratin - angustia
jákatniunam jukartin jintia, jákatniunmaani̱ wekatai̱ - senda de la muerte
je̱a̱ je̱a̱min, numiji̱a̱i̱ takáu - carpintero
jí̱irar ashiaktin, kakarmaja̱i̱ ji̱i̱ra akupratin, utsantuar ji̱i̱ra akupratin - desalojar
jirú kuit - monedas de plata
jú jut wekain, nakurakur nekapsa íistin, yaki jukit tusar nakurúsar awakmakma, awajir waincha - suerte, echar suerte
juármari̱, esetrar enentáimtusar túratin, émamkesar ejeratin, Yus akupkámu - principios
ju̱ní̱ túrata tiniu, chicharkartin - consejeros
jurumaktin, mátratin, utsumáktin (Riwiitikia 20:3) - contaminarse
jutai̱ je̱a̱, nuap je̱a̱, Yusna jutai̱ je̱e̱n (Wekasarma 1:50-53) - tienda, tabernáculo
Kachu umputai̱ námper - Fiesta de Trompetas
kajé kajet enentáimtumastin, naṉkamantu enentáimtumastin, ¿wi yáitiaj? tumamtin - soberbia
kajé kajet, suírintin - rencilloso
kajekma, suir - ira
kajen, yajauch awajkartin - violento, hace daño a todos lados
kajetai̱, yajauch awajkartutai̱ - violencia
kakaram asa nupetkachmin, utúachmin, wenuke̱ péṉker iwiartukma asa nupetkachmin - fortaleza, una fortaleza
kakarmaja̱i̱ ji̱i̱ra akupratin, utsantuar ji̱i̱ra akupratin, jí̱irar ashiaktin - desalojar
kakarman surana nuka Yúsaiti - fortaleza (de Dios)
kakarmari̱, páantniuri̱, péṉkeri̱, shíirmari̱, tsáapnintri̱, winchari̱ - gloria
kampuntin atsú, kampuntin tsapashtai̱, atsamunam - desierto
kapitián, suntara uuntri̱ - tribuno
katsuntratin, iik enentáimprar naka wekaasatin, náṉkamsar túrashtin - dominio propio
ka̱ya̱, mámuk, sáṉkuch, seṉka, shuké, shuni - tizón (ver plagas)
kiruwín - querubín
Kristu jakamu enentáimtustin námper - santa cena
Kristu shiir enentáimtakrin tunaarincha awajsamu asakrin Yus péṉkeraitme tama (Rúmanam 3:28; 4:25) - justificado por Dios (hecho justo)
Kristu shuari̱, tunaarincha, Yus íktusma, Yus shuar, Yusna akantúkma - santo
Krístunu amastin iwiaramu, ii aparí̱niu sunastin - herencia (vea también Dios es mi herencia)
kuit - dinero
kuít-jiru, kuit aya jíruk - plata (ver dinero)
kuṉkuin áestutai̱ - incensario
kunturi̱n iwiaintiuk, uwejé̱n iniaktus (kakarmari̱n iniaktus) - brazo extendido
kúntuts enentáimtusar wáitiamu kanta/útin - lamento
máattsuk, mátrachu / mátrachma, imiatkincha, imiatkímprachu - pureza
majatmamtikiatin, ayapmamtikratin, nentemtikratin, michatratin, imijiántin - calmar, causar a
makuchmin awajsamu (Náṉkammari̱ 20:16), aṉkant awajsamu - vindicación
makukratin, anaṉkartin, anaṉmau, anaṉmatin - traición / traidor
makumarmanum Yus súsatin - ofrenda por culpa
mámuk, sáṉkuch, seṉka, shuké, shuni, ka̱ya̱ - tizón (ver plagas)
mátrachu / mátrachma, imiatkincha, imiatkímprachu, máattsuk - pureza
mátratin, utsumáktin, jurumaktin (Riwiitikia 20:3) - contaminarse
matsamkamu - campamento
mesetan unuimiátra - guerrero
métek ayamprúk péṉker wainkiamu, naka túrutai̱ (Jirimías 33:16), nekasa nuja̱i̱ métek túrutai̱, péṉker túrutai̱ - justicia
michatratin, imijiántin, majatmamtikiatin, ayapmamtikratin, nentemtikratin - calmar, causar a
muí̱jkiamu, nakitrámu - odiado
muí̱jkiatin, iit nakitratin, imiancha enentáimtakur nakitratin - desprecio
muí̱jkiatin, peṉké antraiti tu enentáimtustin - menospreciar
mui̱jmiai̱, mui̱jmiai̱ túratin - abominación
mui̱miai̱, Yúsnachu - profano
munchi - granada
Muruk, Yusan enentáimtutsuk wariṉkísh tikishmátratin, najankamu yus ainia nu enentáimtutai̱, Asera enentáimtutai̱, Paar - ídolo
muuknum asuitiji̱a̱i̱ ukatkámu, akantúkma, anaikiamu - unjido
náakam, naṉkaamas enentáimpramnia, nekas peṉkeri̱ - importante
naat awajsatin, naṉkamantu enentáimpratin, shiir awajsatin - gloriar
naka túrutai̱ (Jirimías 33:16), nekasa nuja̱i̱ métek túrutai̱, péṉker túrutai̱, métek ayamprúk péṉker wainkiamu - justicia
naṉkaamas enentáimpramnia, náakam, nekas peṉkeri̱ - importante
naṉkamantu awajsatin - exaltar
naṉkamantu enentáimpratin, shiir awajsatin, naat awajsatin - gloriar
naṉkamantu enentáimtumaschatin, péejchach, imiá nekasa nuja̱i̱ métek enentáimtumastin - humildad
naṉkamantu enentáimtumastin, ¿wi yáitiaj? tumamtin, kajé kajet enentáimtumastin - soberbia
naṉkamantu enentáimtustin, paant awajsatin, shiir enentáimturtin, arantúktin - honrar
Naṉkamantu Yus - Dios Altísimo, Príncipe de príncipes
náṉkamas enentáimin, anermachu, enentáimcha - insensato
náṉkamsar túrashtin, iik enentáimprar naka wekaasatin, katsuntratin - dominio propio
naintiar naintiar - región montañosa
najanamu yus áestutai̱, Yus (shiir enentáimtakur) áestutai̱ - altar
najanamu yus Terapím - Terafím (ídolo doméstico)
najankamu yus ainia nu enentáimtutai̱ naint, najankamu yus ainia nu áestakur, numi ukat ukatin enentáimtutai̱ - lugar alto (de dioses falsos)
najankamu yus ainia nu enentáimtutai̱, Asera enentáimtutai̱, Paar, Muruk, Yusan enentáimtutsuk wariṉkísh tikishmátratin - ídolo
naka chichamtin / enentáimin / jintia / wekain / wekasatin, péṉker áishmaṉ - recto
naka enentáiji̱a̱i̱ túratin, naka wekasatin - rectitud
naka enentáimcha, nékachu, uchí enentái eṉkea - simple
naka enentáimtai̱, péṉker nekatai̱, esetar enentáimtin - sabiduria
naka íirtanum, íṉkiuasmak - al frente de
naka jintianmaani̱ wétin, naka jintia - camino, senda de justicia
naka wekasatin, naka enentáiji̱a̱i̱ túratin - rectitud
naka wekasatin, túratin tsaṉkatkámu, túratniun takaku - derecho
nákajnia nuna Yus nekas suramsattaji títin (Israernum 11:1), nekas enentáiji̱a̱i̱ Kristu Yusa Uchirí̱nti imiá nekasaiti títin, Yus nekas enentáimji̱a̱i̱ enentáimtustin - creer en Cristo, fe
naki - ocioso
nakitrámu, muí̱jkiamu - odiado
nakumkartus wishikkiartin - burlón
nakurakur nekapsa íistin, yaki jukit tusar nakurúsar awakmakma, awajir waincha, jú jut wekain - suerte, echar suerte
¡Naṉkamantuitme Uunt Yusa! - aleluya (Ya = Jehová)
nasaréu, Yus akantúkma - nasareo, separado a Dios
natsant, arantushtaintjiana - infamia, oprobio
neasan (wi), neasam (áme), neasaṉ (ní), neasrik (íi), neasrum (átum) - paciencia
neka, tí neka - sabio
nekaamu, unuimiátra, ántin, antukma nekaa nu - entendido
nékachu, uchí enentái eṉkea, naka enentáimcha - simple
nekas enentáiji̱a̱i̱ Kristu enentáimtustin, arantutsuk, ashamtsuk, turutinti tútsuk, enentáimtújat - confianza, confianza en Dios
nekas enentáiji̱a̱i̱ Kristu Yusa Uchirí̱nti imiá nekasaiti títin, Yus nekas enentáimji̱a̱i̱ enentáimtustin, nákajnia nuna Yus nekas suramsattaji títin (Israernum 11:1) - creer en Cristo, fe
nekas peṉkeri̱, náakam, naṉkaamas enentáimpramnia - importante
nekas túratniua nu, Yus jintíamu - precepto
nekasa nu, imiá nekas - verdad
nekasa nuja̱i̱ métek ayamprin / enentáimkiartin / túrin / wáinin, esetar wekain, péṉker turin / enentáimin - justo
nekasa nuja̱i̱ métek túratin, esetar enentáimias túratin, esetar wekasatin - guardar justicia
nekasa nuja̱i̱ métek túrutai̱, métek ayamprúk péṉker wainkiamu, naka túrutai̱ (Jirimías 33:16), péṉker túrutai̱ - justicia
nékashtai̱, ántushtai̱ - ignorancia
nekatai̱n jintinkiartin chicham (Yus Kanta 49:4; Nekatai̱n Jintinkiartin 1:1) - proverbio, dicho sabio
nentemtikratin, michatratin, imijiántin, majatmamtikiatin, ayapmamtikratin - calmar, causar a
netse, ti yajauchi túrin, aya yajauchiniak enentáimtin - malvado
netse, waurka - corrompido
nétsea nu, ántichu, enentáincha nu - necio
Ni Uunt Yusri̱, Ni Yusri̱ Uunt Yus, Uunt Yus ni Yusri̱ - Jehová su Dios
ni uuntri̱ ayampramunmaṉ nisha ayamumai, ni uuntri̱ jákaar ayamainiamunam ayamumai, jakamai - reunirse con sus padres, enterrado
ni uuntri̱ jákaar ayamainiamunam ayamumai, jakamai, ni uuntri̱ ayampramunmaṉ nisha ayamumai - reunirse con sus padres, enterrado
Ni Yusri̱ Uunt Yus, Uunt Yus ni Yusri̱, Ni Uunt Yusri̱ - Jehová su Dios
nuap je̱a̱, Yusna jutai̱ je̱e̱n (Wekasarma 1:50-53), jutai̱ je̱a̱ - tienda, tabernáculo
nuatcha, uchin yajutmachu - eunuco
numi ukat ukatin, najankamu yus ainia nu áestakur enentáimtutai̱, najankamu yus ainia nu enentáimtutai̱ naint - lugar alto (de dioses falsos)
numiji̱a̱i̱ takáu, je̱a̱ je̱a̱min - carpintero
paant awajsatin, shiir enentáimturtin, arantúktin, naṉkamantu enentáimtustin - honrar
páantniuri̱, péṉkeri̱, shíirmari̱, tsáapnintri̱, winchari̱, kakarmari̱ - gloria
Paar, Muruk, Yusan enentáimtutsuk wariṉkísh tikishmátratin, najankamu yus ainia nu enentáimtutai̱, Asera enentáimtutai̱ - ídolo
pachimpruktin, páchim enentáimtikratin - trastornar
pachistin, seatin, untsuktin - invocar
paṉ karin eṉketáchma yútai̱ namper, Páskua namper, Uunt Yusa Namperi̱, iwia̱i̱ri̱ uwempratin namper - Pascua
Paskua námper - Fiesta de Pascua, Semana Santa
Páskua namper, Uunt Yusa Namperi̱, iwia̱i̱ri̱ uwempratin namper, paṉ karin eṉketáchma yútai̱ namper - Pascua
pe̱a̱rak Yusan iniaktustin, árak takuir Yus pe̱a̱tkatin - ofrenda mecida
peṉké antraiti tu enentáimtustin, muí̱jkiatin - menospreciar
péṉker áishmaṉ, naka chichamtin/enentáimin/jintia/wekain/wekasatin - recto
péṉker ajáu túramnia, tuke péṉker túrin - leal
péṉker enentái, sukartin, tsaṉka, waitnentratin - bondad, benignidad
péṉker enentái̱ji̱a̱i̱ wekain, áya Aminiak enentáimturmas pujurtamin, esetar enentáimin - persona íntegra
péṉker nekatai̱, esetar enentáimtin, naka enentáimtai̱ - sabiduria
péṉker pujutnum yumiṉkramu, shiir awajsamu - bendecido
péṉker pujutnum yumiṉkratin, Yus yaintmakti, shiir enentáimsatin - bendecir
péṉker turin / enentáimin, esetar wekain, nekasa nuja̱i̱ métek ayamprin / enentáimkiartin / túrin / wáinin - justo
péṉker túrutai̱, métek ayamprúk péṉker wainkiamu, naka túrutai̱ (Jirimías 33:16), nekasa nuja̱i̱ métek túrutai̱ - justicia
péṉker / naka enentáimin, esetar enentáimkia, péṉkeran achiktinian neka - prudente
péṉkera nuna tura yajauchia nuna nekaatin, Yus akupkámu (Yus Kanta 119:75) - juicios
péṉkeran achiktinian neka, péṉker / naka enentáimin, esetar enentáimkia - prudente
péṉkeran nakitin, yájauchiniak wakerin / pujurin, ti netse - perverso (suma maldad)
peṉkeri̱ ainia nu - nobles, líderes o a veces príncipes
péṉkeri̱, shíirmari̱, tsáapnintri̱, winchari̱, kakarmari̱, páantniuri̱ - gloria
peṉkeri̱, taṉku maṉkari̱, árak emka nereku - primicias
péejchach, naṉkamantu enentáimtumaschatin, imiá nekasa nuja̱i̱ métek enentáimtumastin - humildad
peṉké mui̱jmiai̱, tsúumir yajauch antiṉchamnia - inmundo
péṉker átin nákamu, imiá nekasaiti tu enentáimtus nákastin, Yus shiir pujustin nákastin - esperanza
pepru - ciudad
pepru a̱a̱ri̱, á̱a̱ri̱n - plaza, patio, atrio
pepru uuntri̱, akupin - gobernantes
pepru uuntri̱, uuntri̱ - magistrados
Pintikiustís námper, Emka Nereku Juutai̱ námper - Fiesta de Pentecostés
Purim tsawant warastin (Istir 9:20-32) - Fiesta de Purim
sáṉkuch, seṉka, shuké, shuni, ka̱ya̱, mámuk - tizón (ver plagas)
sapijmiatin, tákeer ajatin, ashamkatin - miedo
sapijtichu - audaz
seatin, pachistin, untsuktin - invocar
seṉka - anublo (ver plagas)
seṉka, shuké, shuni, ka̱ya̱, mámuk, sáṉkuch - tizón (ver plagas)
serapín - serafín
Seur, jaka matsamtai̱ - Seol
shiir awajsamu, péṉker pujutnum yumiṉkramu - bendecido
shiir awajsatin, naat awajsatin, naṉkamantu enentáimpratin - gloriar
shiir enentáiji̱a̱i̱ ajamin - benevolencia
shiir enentáimpratin, warasar kantamáatin, warastin - regocijarse
shiir enentáimsatin, péṉker pujutnum yumiṉkratin, Yus yaintmakti - bendecir
shiir enentáimturtin, arantúktin, naṉkamantu enentáimtustin, paant awajsatin - honrar
shiir enentáin takaku, itit enentáimcha, itit enentáin takakcha - conciencia limpia
Shiir Tesamu, Ti Shiir Tesamu, Yus Shiir Awajtai̱ Je̱a̱ - santuario, tabernáculo, tienda de reunión
shíirmari̱, tsáapnintri̱, winchari̱, kakarmari̱, páantniuri̱, péṉkeri̱ - gloria
shuar nékana nuna ujakma, túrunamu étserma, wainkiamu étserma - testimonio
shuké, shuni, ka̱ya̱, mámuk, sáṉkuch, seṉka - tizón (ver plagas)
suṉkur, ti untsurí ajas araknasha tura shuarnasha emesin, úunt asutiak, wáitkiastin - plagas
suir enentáimtustin, chíkich takakkui itit enentáimtustin, chíkich takakna núnis takustaj wakeruktin - envidia
suir, kajekma - ira
suírintin, kajé kajet - rencilloso
sukartin, tsaṉka, waitnentratin, péṉker enentái - bondad, benignidad
sumamtikiamu - sentencia
sumamtikiatin - enjuiciar
sumamtikin - juez, jueces
suntara uuntri̱, kapitián - tribuno
Susamia nu takuir pe̱a̱tkatniuiti - ofrenda elevada
taṉkú maṉkari̱, árak emká nereku, peṉkeri̱ - primicias
takakmá ajat nekapin, ásump - diligente
takakma akantúkar Yus súsatin, Yus amasma nuyá̱ Yus súsatin, Yus súsatin - ofrenda
takastin, umirkatin, chikichan takasu yáiṉtin - servir
tákeer ajatin, ashamkatin, sapijmiatin - miedo
ti kakaram yutimiayi - llovía con violencia
ti keá ji antumiaṉ kuamunam - lago de fuego
tí neka, neka - sabio
ti netse, péṉkeran nakitin, yájauchiniak wakerin / pujurin - perverso (suma maldad)
tí peṉker (núkap) yurumtai̱ námper - banquete
tí peṉker pujusmin, tí shiir enentáimsamnia, warasmin - bienaventurado
tí sapijmiakar nékakcha ajastin, ju̱cha enentáimpratin - pánico
ti sapijmiaktin - terror
ti shiir chicharsatin, yuminiach chicharsatin - halagar
tí shiir enentáimsamnia, warasmin, tí peṉker pujusmin - bienaventurado
Ti Shiir Tesamu, Yus Shiir Awajtai̱ Je̱a̱, Shiir Tesamu - santuario, tabernáculo, tienda de reunión
ti untsurí ajas araknasha tura shuarnasha emesin, úunt asutiak, wáitkiastin, suṉkur - plagas
tí wakeramu, ashí kuit ainia nu émamkesar ikiusma - tesoro
ti yajauchi túrin, aya yajauchiniak enentáimtin, netse - malvado
tí yurumin, yurú yurumiat nú arant ajáu - glotón
tímiatrus umiktin, ashí takamtsuk umiktin - lealtad
tsaaṉkea áintsaṉ enentáimin (Ipisiunam 4:31), yapá nupa̱ nuní̱ nekapram tí kuntuts enentáimkiur wáittsatin - amargura
tsáapnintri̱, winchari̱, kakarmari̱, páantniuri̱, péṉkeri̱, shíirmari̱ - gloria
tsaṉka átin, wait aneaku átin, waitnenkartin, wáumkas ayurkatin - bondadoso
tsaṉka, waitnentratin, péṉker enentái, sukartin - bondad, benignidad
tsaṉkurnatai̱ uwiyaiti, uwí seṉkuintiaka - año de jubileo
tsanirmatai, aya̱shin súrin nuwa̱ / áishmaṉ - prostituta, ramera
Tsawanta Émtuku Uunt - Anciano de Días
tsupirnaktin (shunirí̱ nuape̱ tsupirnarti) - circunsisión
tsúumir yajauch antiṉchamnia, peṉké mui̱jmiai̱ - inmundo
tujintkiachu kuntu - brazo poderozo
tuke iwiaaku átinniumaani̱ wekatai̱, tuke iwiaaku pujustinniumaani̱ wekatai̱ - senda de la vida
tuke péṉker túrin, péṉker ajáu túramnia - leal
tuke umiktin chicham, iniaṉnatsuk umiktin chicham - estatuto perpetuo
tunáa mátrachu - santidad
tunáa tumashri̱ akikmatkamu, tunáa túramunam akikmakma, Yus suir enentáimmian akikmak atsaṉturma - expiación (el pago)
tunáa túramunam áestuatin - ofrenda de pecado
tunáa túramunam akikmakma, Yus suir enentáimmian akikmak atsaṉturma, tunáa tumashri̱ akikmatkamu - expiación (el pago)
Tunaan akikmatrukmatai tsaṉkurnatai̱ (Jíinkiarma 40:20; Israernum 9:5) - propiciatorio
Tunaan akikmatrukmatai tsaṉkurnatai̱, tunaan asakártin (1 Juaṉ 4:10) - propiciación (hay 2 partes: pago suficiente, que el otro acepta)
tunaan asakártin (1 Juaṉ 4:10), Tunaan akikmatrukmatai tsaṉkurnatai̱ - propiciación (hay 2 partes: pago suficiente, que el otro acepta)
tunaarincha, Yus íktusma, Yus shuar, Yusna akantúkma, Kristu shuari̱ - santo
tunaarintin, Yusa enentáimtichu - impío
túramuja̱i̱ métek iis nekaatin - juzgar
túrasha ju̱á̱, iisiana, iistá, wats enentáimsakia/ iistá/ nekaata - he aquí
túratin tsaṉkatkámu, túratniun takaku, naka wekasatin - derecho
túratin yapajtsuk umiktin, chichakma tímiatrus umiktin - fidelidad
túratniun takaku, naka wekasatin, túratin tsaṉkatkámu - derecho
túrunamu étserma, wainkiamu étserma, shuar nékana nuna ujakma - testimonio
turutinti tútsuk, enentáimtújat, nekas enentáiji̱a̱i̱ Kristu enentáimtustin, arantutsuk, ashamtsuk - confianza, confianza en Dios
uchí enentái eṉkea, naka enentáimcha, nékachu - simple
uchin yajutmachu, nuatcha - eunuco
umiktin chicham akupkámu, akupkámu, umiktin chicham - ley
umiktin iwiaramu, chícham iwiaramu - regla
umiktinian nakitin, Yusan nakitin, ántichu, aya níniunak wakeruktin - rebelión
umirkatin, chikichan takasu yáiṉtin, takastin - servir
u̱mtai̱, ejamtairi̱ - refugio, lugar seguro
untsuktin, pachistin, seatin - invocar
unuimiátra, ántin, antukma nekaa nu, nekaamu - entendido
urukamtai túramniait, émamkesar enentáimsatin - razones
utsantuar ji̱i̱ra akupratin, jí̱irar ashiaktin, kakarmaja̱i̱ ji̱i̱ra akupratin - desalojar
útsukchamuja̱i̱ nekas enentáiji̱a̱i̱ Yus súakrum, íi enentái̱ji̱a̱i̱ útsukchamuja̱i̱ súamna nui̱ - ofrenda voluntaria
utsumáktin, jurumaktin, mátratin (Riwiitikia 20:3) - contaminarse
utúachmin, wenuke̱ péṉker iwiartukma asa nupetkachmin, kakaram asa nupetkachmin - fortaleza, una fortaleza
úunt akupniu uchirí̱, akupniu uchirí̱ - príncipe
Uunt anaikiamu Kristu, Uunt Jesus, ii Uuntri̱ Jesus - El Señor Jesús en el Nuevo Testamento.
úunt asutiak, wáitkiastin, suṉkur, ti untsurí ajas araknasha tura shuarnasha emesin - plagas
Uunt Jesus, ii Uuntri̱ Jesus, Uunt anaikiamu Kristu - El Señor Jesús en el Nuevo Testamento.
uunt nuṉka mátsatkamu - nación, naciones
úunt ya̱wa̱ - tigre, león
Uunt Yus - Jehová
Uunt Yus ni Yusri̱, Ni Uunt Yusri̱, Ni Yusri̱ Uunt Yus - Jehová su Dios
Uunt Yus shiir awajuk áestuatin - ofrenda de paz
Uunt Yusa Namperi̱, iwia̱i̱ri̱ uwempratin namper, paṉ karin eṉketáchma yútai̱ namper, Páskua namper - Pascua
Uunt Yusan enentáimtus ashamak umirkatin, Yus ashamkatin - temor de Dios (Jehová)
uuntri̱, pepru uuntri̱ - magistrados
úuntri̱n chichamprin - pro cónsul
uwejé̱n iniaktus (kakarmari̱n iniaktus), kunturi̱n iwiaintiuk - brazo extendido
uwempratin chicham - evangelio (buenas nuevas)
uwí seṉkuintiaka, tsaṉkurnatai̱ uwiyaiti - año de jubileo
uwir uwir tuke pujú - por los siglos de los siglos
waantu enentáimin - orgulloso
wainkiamu étserma, shuar nékana nuna ujakma, túrunamu étserma - testimonio
wait aneaku átin, waitnenkartin, wáumkas ayurkatin, tsaṉka átin - bondadoso
wáitiakur enentáimpratin, wáittsatin, itiurchat awajsatin - aflijir, aflicción, aflijirse
wáitkiastin - opresión, oprimir
wáitkiastin, asuutiuam wáitkiarsamamna, itiurchat - aflicción
wáitkiastin, suṉkur, ti untsurí ajas araknasha tura shuarnasha emesin, úunt asutiak - plagas
waitnenkartin, wáumkas ayurkatin, tsaṉka átin, wait aneaku átin - bondadoso
waitnenkartutai̱ - compasión
waitnenkartutairi̱ - gracia
wáitrakuisha Yus íirsati títin, wariṉsha pachisar nekas tajai títin, Yus íirmanum nekas umiktájai títin - jurar
wáitrin - mentiroso
wáittsatin, itiurchat awajsatin, wáitiakur enentáimpratin - aflijir, aflicción, aflijirse
wakerachman chicháu, wakerachman túrin, chicharkut ajáu, itit awajin - pícaro
warasar kantamáatin, warastin, shiir enentáimpratin - regocijarse
warasmin, tí peṉker pujusmin, tí shiir enentáimsamnia - bienaventurado
warastin, shiir enentáimpratin, warasar kantamáatin - regocijarse
wariṉkish páchitsuk túrattajai títin - promesa
wariṉkish wainkiam nuja̱i̱ nekaatin - señal
wariṉsha naṉkaamas wakeruktin, chikichna wakeruktin - codicia
wariṉsha pachisar nekas tajai títin, Yus íirmanum nekas umiktájai títin, wáitrakuisha Yus íirsati títin - jurar
wats enentáimsakia / iistá / nekaata, iisiana, iistá, túrasha ju̱á̱ - he aquí
wáumkas ayurkatin, tsaṉka átin, wait aneaku átin, waitnenkartin - bondadoso
waurka, netse - corrompido
wea - tribu
wenuke̱ péṉker iwiartukma asa nupetkachmin, kakaram asa nupetkachmin, utúachmin - fortaleza, una fortaleza
Wi sunastin iwiaramuka Yúsaiti (Muisais Ujakma 10:9; Yus Kanta 16:5) - Dios es mi herencia
¿wi yáitiaj? tumamtin, kajé kajet enentáimtumastin, naṉkamantu enentáimtumastin - soberbia
Wiji̱a̱i̱ pujana núiti Uunt Ashí Naṉkamantu Yus - Jehová Nisi
winchari̱, kakarmari̱, páantniuri̱, péṉkeri̱, shíirmari̱, tsáapnintri̱ - gloria
Winia náarun pachisar shiir páantin awajin - renombre
Winia Uunt Yusru, Ashí Uuntri̱ Uunt Yus, Ii Uunt Yusri̱ - Señor Jehová
yajauch áujmatkartus wishikkiartin - escarnecedor
yajauch awajkartin, kajen - violento, hace daño a todos lados
yajauch awajkartutai̱, kajetai̱ - violencia
yajauch péṉkerja̱i̱ nekamtikiatin, itit enentáimtikiartin - conciencia
yajauch shuar - malos
yajauch túramunam akikmaktin tsawant, Yus suir enentáimtamun atsaṉkratin tsawant - Fiesta del día de expiación
yájauchiniak wakerin / pujurin, ti netse, péṉkeran nakitin - perverso (suma maldad)
yaki jukit tusar nakurúsar awakmakma, awajir waincha, jú jut wekain, nakurakur nekapsa íistin - suerte, echar suerte
yaṉkú jiru - bronce
yapá nupa̱ nuní̱ nekapram tí kuntuts enentáimkiur wáittsatin, tsaaṉkea áintsaṉ enentáimin (Ipisiunam 4:31) - amargura
yapaji̱áchmin chicham, Yus iirui timia, Yus iirkui tajai - juramento
Yúmiṉkiamu áestuatin - sacrificio de acción de gracias
yuminiach chicharsatin, ti shiir chicharsatin - halagar
yurú yurumiat nú arant ajáu, tí yurumin - glotón
Yus (shiir enentáimtakur) áestutai̱, najanamu yus áestutai̱ - altar
Yus Aentsja̱i̱ Chícham Najanamu Eṉketai̱, Yusna Eṉketai̱ - Arca del Pacto (que Dios hizo con Israel)
Yus akantúkma, nasaréu - nasareo, separado a Dios
Yus akupkámu (Yus Kanta 119:75), péṉkera nuna tura yajauchia nuna nekaatin - juicios
Yus akupkámu, juármari̱ esetrar enentáimtusar túratin, émamkesar ejeratin - principios
Yus amasma nuyá̱ Yus súsatin, Yus súsatin, takakma akantúkar Yus súsatin - ofrenda
Yus árak susamu - ofrenda vegetal
Yus ashamkatin, Uunt Yusan enentáimtus ashamak umirkatin - temor de Dios (Jehová)
Yus chicham, Yusa chichame̱ - Palabra de Dios
Yus iiji̱a̱i̱ pujawai tama paṉ - Pan de la Presencia
Yus iirkui tajai, yapaji̱áchmin chicham, Yus iirui timia - juramento
Yus íirmanum nekas umiktájai títin, wáitrakuisha Yus íirsati títin, wariṉsha pachisar nekas tajai títin - jurar
Yus iirui timia, Yus iirkui tajai, yapaji̱áchmin chicham - juramento
Yus íktusma, Yus shuar, Yusna akantúkma, Kristu shuari̱, tunaarincha - santo
Yus jintíamu, nekas túratniua nu - precepto
Yus nekas enentáimji̱a̱i̱ enentáimtustin, nákajnia nuna Yus nekas suramsattaji títin (Israernum 11:1), nekas enentáiji̱a̱i̱ Kristu Yusa Uchirí̱nti imiá nekasaiti títin - creer en Cristo, fe
Yus Shiir Awajtai̱ Je̱a̱, Shiir Tesamu, Ti Shiir Tesamu - santuario, tabernáculo, tienda de reunión
Yus shiir pujustin nákastin, péṉker átin nákamu, imiá nekasaiti tu enentáimtus nákastin - esperanza
Yus shuar, Yusna akantúkma, Kristu shuari̱, tunaarincha, Yus íktusma - santo
Yus súakur taṉku takamtsuk áestuatniun - holocausto
Yus suir enentáimmian akikmak atsaṉturma, tunáa tumashri̱ akikmatkamu, tunáa túramunam akikmakma - expiación (el pago)
Yus suir enentáimmian akikmakar atsaṉtai̱ (Jíinkiarma 30:12) - rescate
Yus suir enentáimtamun atsaṉkratin tsawant, yajauch túramunam akikmaktin tsawant - Fiesta del día de expiación
Yus súsatin, takakma akantúkar Yus súsatin, Yus amasma nuyá̱ Yus súsatin - ofrenda
Yus tunaarun tsaṉkurturat tusar áestuatin - sacrificio de justicia
Yus yaintmakti, shiir enentáimsatin, péṉker pujutnum yumiṉkratin - bendecir
Yusa chichame̱ pachisar jintíamu - doctrina
Yusa chichame̱, Yus chicham - Palabra de Dios
Yusa enentáimtichu, tunaarintin - impío
Yusa kakarmari̱ paant nekaatin, Ame najankamuram íijata núurmincha, imiá shiira nu - maravillas
Yusa suntari̱ - ángeles
Yusa suntari̱ uuntri̱ (Jusuí 5:14-15; Sumamtikin 6:11; 13:3) - árcangel, ángel de Jehová
Yusa Uunt Je̱e̱ - templo
Yusan enentáimtutsuk wariṉkísh tikishmátratin, najankamu yus ainia nu enentáimtutai̱, Asera enentáimtutai̱, Paar, Muruk - ídolo
Yusan esetas enentáimtin áishmaṉ - hombre de Dios
Yusan nakitin, ántichu, aya níniunak wakeruktin, umiktinian nakitin - rebelión
Yusan umirin, Yúsnak enentáimtin - piadoso
Yuska iin tunaarinniutin Krístuja̱i̱ nawampramkamiaji (2 Kurintiunam 5:19-20) - reconciliación
Yusna akantúkma, Kristu shuari̱, tunaarincha, Yus íktusma, Yus Shuar - santo
Yusna akantúkma, Yusna awajsamu, Yus íktusma, akantúkma - consagrado
Yusna Eṉketai̱, Yus Aentsja̱i̱ Chícham Najanamu Eṉketai̱ - Arca del Pacto (que Dios hizo con Israel)
Yusna jutai̱ je̱e̱n (Wekasarma 1:50-53), jutai̱ je̱a̱, nuap je̱a̱ - tienda, tabernáculo
Yusna takarkur awa­ṉketai̱ (urim tura tumim), awaṉkém - efod
Yúsnachu, mui̱miai̱ - profano
Yúsnak enentáimtin, Yusan umirin - piadoso
Yúsnan enentáimtinia nuke - pío
Yúsnan etserin - profeta
Yúsnan pujurin - sacerdote
Yúsnan pujurniu uuntri̱ - sumo sacerdote
Yusru anturtukta, winitritia, taurtia, yáiṉkratkata, túruinia nusha íisarta - Levántate oh Dios …