Li Hu GénesisJoꞌcaꞌin nak quiticla li ruchichꞌochꞌSaꞌ xticlajic li Dios quixyi̱b chak li choxa ut li ruchichꞌochꞌ. Moco tuktu ta ru li ruchichꞌochꞌ nak quicuan ut toj ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ. Nujenak chi haꞌ ut kꞌojyi̱n ru. Caꞌaj cuiꞌ lix musikꞌ li Dios na-ecꞌan saꞌ xbe̱n li haꞌ. Li Dios quixye: —Chicua̱nk li cutan, chan. Ut quicuan li cutan. Ut li Dios quiril nak us li cutan. Ut quixjach li cutan riqꞌuin li kꞌojyi̱n. Ut li cutan quixqꞌue ajcuiꞌ cutan chokꞌ xcꞌabaꞌ. Ut li kꞌojyi̱n, kꞌojyi̱n ajcuiꞌ quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Ut qui-oc li kꞌojyi̱n ut quisake̱u. Aꞌan li xbe̱n li cutan. Ut li Dios quixye: —Chicua̱nk li choxa re tixjach li haꞌ li cuan takꞌa riqꞌuin li cuan takecꞌ.— Ut quicꞌulman joꞌ quixye li Dios. Li Dios quixjach ru li haꞌ chi ribil. Cuan li haꞌ quixcanab takꞌa ut cuan quixcanab takecꞌ saꞌ li choxa. Ut joꞌcan quixba̱nu li Dios. Li choxa li quijachoc re li haꞌ chi ribil quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ choxa. Qui-oc li kꞌojyi̱n ut quisake̱u. Aꞌan li xcab li cutan. Ut li Dios quixye: —Chichꞌutla̱k chixjunil li haꞌ li cuan takꞌa ut chicana̱k chi chaki li chꞌochꞌ, chan. Ut quicꞌulman joꞌ quixye li Dios. Li Dios quixye nak li chaki ru, chꞌochꞌ xcꞌabaꞌ. Ut li chꞌutubanbil haꞌ, palau quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Ut li Dios quiril nak us li quixba̱nu. Li Dios quixye: —Chicua̱nk li rax pim saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan. Li acui̱mk ta̱u̱chi̱nk ut ta̱cua̱nk riyajil. Ut eb li cheꞌ teꞌu̱chi̱nk ut teꞌcua̱nk riyajil, aꞌ yal cꞌaꞌru li riyajil li junju̱nk. Ut quicꞌulman joꞌ quixye li Dios. Quicuan li rax pim saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li pim naxqꞌue riyajil aꞌ yal cꞌaꞌru chi pimul. Ut joꞌ ajcuiꞌ li cheꞌ nau̱chin ut cuan riyajil aꞌ yal cꞌaꞌru chi cheꞌil. Ut li Dios quiril nak us li quixba̱nu. Ut qui-oc li kꞌojyi̱n ut quisake̱u. Aꞌan li rox li cutan. Ut li Dios quixye: —Cheꞌcua̱nk xcutanquil ru li choxa re nak tixjach rib li cutan riqꞌuin li kꞌojyi̱n; ut eb aꞌan teꞌcꞌanjelak chokꞌ retalil li sakꞌehil ut li habalkꞌe, joꞌ ajcuiꞌ retalil li cutan ut li chihab. Ut cheꞌlemtzꞌu̱nk chiru li choxa re xcutanobresinquil li ruchichꞌochꞌ. Ut quicꞌulman joꞌ quixye li Dios. Li Dios quixyi̱b li sakꞌe ut li po re teꞌxcutanobresi ru li ruchichꞌochꞌ. Li sakꞌe aꞌan li kꞌaxal nim li nalemtzꞌun chiru li cutan ut li po aꞌan li nacutanobresin chiru li kꞌojyi̱n. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ eb li chahim. Ut li Dios quixqꞌueheb chiru li choxa re teꞌxcutanobresi ru li ruchichꞌochꞌ. Li Dios quixqꞌueheb aran re xberesinquil li cutan ut li kꞌojyi̱n. Quixqꞌueheb re xjachbal li cutan riqꞌuin li kꞌojyi̱n. Ut li Dios quiril nak us li quixba̱nu. Ut qui-oc li kꞌojyi̱n ut quisake̱u. Aꞌan li xca̱ li cutan. Li Dios quixye: —Cheꞌcua̱nk nabaleb li xul saꞌ li haꞌ, ut cheꞌcua̱nk ajcuiꞌ li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa. Ut joꞌcan quixba̱nu li Dios. Ut li Dios quixyoꞌobtesiheb li ni̱nki car ut chixjunileb li xul li cuanqueb saꞌ haꞌ, aꞌ yal cꞌaꞌru chi xulil. Ut quixyoꞌobtesi ajcuiꞌ li xul li nequeꞌrupupic, aꞌ yal cꞌaꞌru chi xulil. Li Dios quiril nak us li quixba̱nu. Li Dios quirosobtesiheb li xul aꞌan ut quixye reheb: —Chexnabalokꞌ ut chexqꞌuia̱nk. Ut chexcua̱nk saꞌ chixjunil li haꞌ yalak bar. Joꞌ ajcuiꞌ li cocꞌ xul chiru choxa cheꞌqꞌuia̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut qui-oc li kꞌojyi̱n ut quisake̱u cuiꞌchic. Aꞌan li quixba̱nu saꞌ roꞌ li cutan. Ut quixye ajcuiꞌ li Dios: —Cheꞌcua̱nk yalak cꞌaꞌru chi xulil saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cheꞌcua̱nk chixjunileb li xul li nequeꞌcuaꞌac pim. Cheꞌcua̱nk eb li xul li nequeꞌxjucuqui rib chiru chꞌochꞌ. Joꞌ ajcuiꞌ li xul li nequeꞌcuan saꞌ qꞌuicheꞌ. Ut quicꞌulman joꞌ quixye li Dios. Ut li Dios quixyoꞌobtesiheb chixjunil li xul li nequeꞌcuan saꞌ qꞌuicheꞌ aꞌ yal cꞌaꞌru chi xulil. Ut quixyoꞌobtesi chixjunileb li xul li nequeꞌcuaꞌac pim, aꞌ yal cꞌaꞌru chi xulil. Joꞌ ajcuiꞌ li xul li nequeꞌxjucuqui rib chiru chꞌochꞌ, aꞌ yal cꞌaꞌru chi xulil. Ut li Dios quiril nak us li quixba̱nu. Ut quixye ajcuiꞌ li Dios: —Kayoꞌobtesihak li cui̱nk joꞌ li kiloba̱l la̱o. Ut aꞌan ta̱cua̱nk xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li xul li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, joꞌ li car saꞌ li palau ut li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa. Ut ta̱cua̱nk xcuanquil saꞌ xbe̱neb li queto̱mk ut li xul li cuanqueb saꞌ pim, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱n chixjunileb li xul li nequeꞌxjucuqui rib saꞌ chꞌochꞌ, chan li Dios. Ut li Dios quixyoꞌobtesi li cui̱nk ut li ixk joꞌ li riloba̱l aꞌan. Cui̱nk ut ixk nak quixyoꞌobtesiheb. Li Dios quirosobtesiheb aꞌan ut quixye reheb: —Chicua̱nk le̱ cocꞌal ut chexqꞌuia̱nk toj retal nak ta̱nujak li ruchichꞌochꞌ. La̱ex textakla̱nk saꞌ xbe̱n chixjunil li cꞌaꞌru cuan. Textakla̱nk saꞌ xbe̱neb chixjunil li xul li cuanqueb saꞌ li haꞌ joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb chiru choxa ut li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan. Ut quixye ajcuiꞌ: —Xinqꞌue e̱re chixjunil li acui̱mk li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Xinqꞌue e̱re li acui̱mk li cuan riyajil. Joꞌcan ajcuiꞌ chixjunil li cheꞌ li nau̱chin ut naxqꞌue riyajil re nak ta̱cua̱nk le̱ tzacae̱mk. Chixjunil li rax pim xinqꞌue chokꞌ re xtzacae̱mkeb li xul li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Xinqꞌue ajcuiꞌ reheb li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa ut reheb chixjunileb li nequeꞌxjucuqui rib saꞌ chꞌochꞌ. Xinqꞌue chixjunil li rax pim chokꞌ re lix tzacae̱mkeb li xul. Ut quicꞌulman joꞌ quixye li Dios. Ut li Dios quiril nak tzꞌakal re ru chixjunil li quixba̱nu. Ut qui-oc li kꞌojyi̱n ut quisake̱u. Aꞌan li xcuak li cutan. Joꞌcaꞌin ut nak quixchoy li Dios xyi̱banquil li choxa ut li ruchichꞌochꞌ ut chixjunil li cꞌaꞌru cuan. Nak ac xba̱nu chixjunil li cꞌanjel aꞌin, li Dios quihilan saꞌ xcuuk li cutan. Li Dios quirosobtesi li xcuuk li cutan ut quixsantobresi xban nak saꞌ li cutan aꞌan quihilan riqꞌuin chixjunil li cꞌanjel li quixba̱nu. Joꞌcaꞌin nak quiyi̱ba̱c chak li choxa ut li ruchichꞌochꞌ xban li Dios.Saꞌ li cutan nak li Ka̱cuaꞌ Dios quixyi̱b li choxa ut li ruchichꞌochꞌ, toj ma̱cꞌaꞌ li acui̱mk ut ma̱cꞌaꞌ li pim xban nak li Ka̱cuaꞌ Dios toj ma̱jiꞌ quixqꞌue li hab saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Chi moco cuan ta cui̱nk ta̱trabaji̱nk re li chꞌochꞌ. Caꞌaj cuiꞌ li xbo̱c li chꞌochꞌ natakeꞌ re nak tixtꞌakresi chixjunil li chꞌochꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixyi̱b li cui̱nk. Quixpacꞌ riqꞌuin chꞌochꞌ ut quirapu saꞌ li ruꞌuj re nak tixqꞌue lix musikꞌ. Ut cuan chic xyuꞌam li cui̱nk. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌue jun xnaꞌaj li acui̱mk saꞌ li naꞌajej Edén xcꞌabaꞌ saꞌ xjayal na-el cuiꞌ chak li sakꞌe. Ut aran quixqꞌue li cui̱nk li quixyi̱b. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌue chi mokc saꞌ li naꞌajej aꞌan nabal pa̱y ru li cheꞌ li chꞌinaꞌus rilbal joꞌ ajcuiꞌ li cheꞌ li ta̱u̱chi̱nk re teꞌxtzaca. Ut saꞌ xyi lix naꞌaj li acui̱mk li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌue jun to̱n li cheꞌ li naqꞌuehoc yuꞌam chi junelic. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ aran jun to̱n li cheꞌ re xnaubal ru li us ut li incꞌaꞌ us. Saꞌ li naꞌajej Edén nanumeꞌ jun li nimaꞌ re xtꞌakresinquil li acui̱mk. Ut cuan ca̱hib rok li nimaꞌ nak quixjachi rib ut quicana ca̱hib chi nimaꞌ. Li xbe̱n li nimaꞌ Pisón xcꞌabaꞌ. Aꞌan li nanumeꞌ saꞌ li tenamit Havila xcꞌabaꞌ bar cuan cuiꞌ li oro. Li oro li cuan saꞌ li naꞌajej aꞌan kꞌaxal cha̱bil. Cuan ajcuiꞌ aran cuib pa̱y ru li terto̱quil pec bedelio ut ónice xcꞌabaꞌeb. Li xcab li nimaꞌ Gihón xcꞌabaꞌ. Aꞌan li nanumeꞌ saꞌ li tenamit Cus. Li rox li nimaꞌ Tigris xcꞌabaꞌ. Aꞌan li naxic saꞌ releb sakꞌe saꞌ li tenamit Asiria. Li xca̱ li nimaꞌ aꞌan Éufrates xcꞌabaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌue li cui̱nk saꞌ xnaꞌaj li acui̱mk aran Edén re nak aꞌan ta̱ilok re ut tixtrabaji li chꞌochꞌ. Ut li Dios quixye re li cui̱nk: —Naru nacalou li ru chixjunil li cheꞌ li cuan. Caꞌaj cuiꞌ ru li cheꞌ li re xnaubal ru li us ut li incꞌaꞌ us incꞌaꞌ naru nacalou, xban nak saꞌ li cutan nak ta̱lou aꞌan relic chi ya̱l tatca̱mk, chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye nak incꞌaꞌ us ta̱cua̱nk li cui̱nk xjunes. —Tinqꞌue junak rochben re ta̱tenkꞌa̱nk re, chan. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixyi̱b riqꞌuin chꞌochꞌ chixjunil li xul cuanqueb saꞌ li pim. Quixyi̱b ajcuiꞌ chixjunileb li xul li nequeꞌrupupic. Quixcꞌameb chak li xul riqꞌuin laj Adán re nak ta̱ril chanru lix cꞌabaꞌeb tixqꞌue. Ut laj Adán quixqꞌueheb xcꞌabaꞌeb chixjunileb li xul. Quixqꞌue xcꞌabaꞌeb chixjunileb li queto̱mk joꞌ ajcuiꞌ li xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ ut eb li xul li nequeꞌrupupic. Ut toj ma̱cꞌaꞌ junak rochben re ta̱tenkꞌa̱nk re laj Adán. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixcuartesi laj Adán. Nak sa xcuara laj Adán, li Dios quirisi jun xbakel, costilla xcꞌabaꞌ. Ut quixtzꞌap ru chi us lix tibel li bar quirisi cuiꞌ lix costilla. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixyi̱b jun li ixk riqꞌuin li costilla li quirisi riqꞌuin li cui̱nk. Ut quixqꞌue li ixk aꞌan chokꞌ rochben li cui̱nk. Nak laj Adán quiril li ixk, quixye: —Li ixk aꞌin riqꞌuin lin bakel ut riqꞌuin lin tibel yi̱banbil. Ut lix cꞌabaꞌ ta̱qꞌuema̱nk, aꞌan ixk xban nak riqꞌuin li cui̱nk isinbil, chan. Joꞌcan nak li cui̱nk tixcanab lix naꞌ ut lix yucuaꞌ. Ut tixlakꞌab rib riqꞌuin li rixakil. Ut junajakeb chic chi ribileb rib. Laj Adán ut li rixakil tꞌustꞌu̱queb nak cuanqueb. Ut incꞌaꞌ nequeꞌxuta̱nac. Li cui̱nk naxkꞌet ra̱tin li DiosLi cꞌantiꞌ kꞌaxal cuiꞌchic cuan xnaꞌleb chiruheb chixjunileb li xul li quixyoꞌobtesi li Ka̱cuaꞌ Dios. Kꞌaxal se̱b xchꞌo̱l chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Li cꞌantiꞌ quixye re li ixk: —¿Ma relic chi ya̱l nak li Dios quixye e̱re nak incꞌaꞌ naru te̱lou li ru chixjunileb li cheꞌ li cuan saꞌ xnaꞌaj li acui̱mk?— Ut li ixk quixye re li cꞌantiꞌ: —Naru takalou ru chixjunil li cheꞌ cuan saꞌ xnaꞌaj li acui̱mk. Caꞌaj cuiꞌ li ru li cheꞌ li cuan saꞌ xyi incꞌaꞌ naru nakalou. Li Dios quixye ke nak incꞌaꞌ naru nakalou li ru aꞌan chi moco takachꞌeꞌ. “Cui te̱lou ru li cheꞌ aꞌan, texca̱mk”, chan ke. Tojoꞌnak li cꞌantiꞌ quixye re li ixk: —Incꞌaꞌ. Relic chi ya̱l nak incꞌaꞌ texca̱mk. Li Dios naxnau nak jokꞌe te̱lou ru li cheꞌ, te̱nau chic chixjunil. Chanchanakex chic li Dios. Te̱nau chic cꞌaꞌru li us ut cꞌaꞌru li incꞌaꞌ us, chan. Ut li ixk quiril nak li ru li cheꞌ sa xloubal. Chꞌinaꞌus na-iloc ru li cheꞌ. Ut quixra ru xloubal re nak cua̱nk chic xnaꞌleb. Quixsicꞌ ru li cheꞌ. Quixlou ut quixqꞌue ajcuiꞌ re lix be̱lom. Ut chi xcabichaleb queꞌxlou ru li cheꞌ. Tojoꞌnak chi xcabichaleb queꞌxnau chic cꞌaꞌru li us ut cꞌaꞌru li incꞌaꞌ us. Queꞌxqꞌue retal nak tꞌustꞌu̱queb. Queꞌxboj xak li cheꞌ higuera xcꞌabaꞌ chokꞌ ru̱chileb li rakꞌ. Ut riqꞌuin aꞌan queꞌxtzꞌap ribeb. Nak ac x-ecuu chic, queꞌrabi nak yo̱ chi be̱c li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ xnaꞌaj li acui̱mk. Li cui̱nk rochben li rixakil queꞌxmuk rib chiru li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ xya̱nkeb li cheꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixbok li cui̱nk ut quixye re: —Adán, ¿bar cuancat?— Ut laj Adán quichakꞌoc ut quixye: —Xcuabi nak yo̱cat chi be̱c saꞌ xnaꞌaj li acui̱mk. Ut xinxucuac xban nak tꞌustꞌu̱quin. Xinmuk cuib cha̱cuu, chan. Li Dios quixye re: —¿Ani xyehoc a̱cue nak tꞌustꞌu̱cat? ¿Ma xalou ru li cheꞌ li xinye a̱cue nak incꞌaꞌ ta̱lou? chan. Quichakꞌoc li cui̱nk ut quixye: —Li ixk li xaqꞌue chokꞌ cuochben, aꞌan xqꞌuehoc cue li ru li cheꞌ. Ut xinlou, chan. Tojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re li ixk: —¿Cꞌaꞌru xaba̱nu?— Ut quichakꞌoc li ixk ut quixye: —Li cꞌantiꞌ xbalakꞌin cue. Xban aꞌan nak xinlou ru li cheꞌ, chan. Tojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re li cꞌantiꞌ: —Xban nak xaba̱nu aꞌin, tzꞌekta̱nanbilakat chic chiruheb chixjunileb li xul. Ta̱jucuqui a̱cuib ut chiru a̱saꞌ chic tatbe̱k. Chꞌochꞌ chic ta̱lou chi junelic.— Li Dios quixye ajcuiꞌ re li cꞌantiꞌ: —La̱in tinqꞌue raylal saꞌ e̱ya̱nk re nak xicꞌ chic te̱ril e̱rib la̱at ut li ixk. Xicꞌ teꞌril rib la̱ cualal a̱cꞌajol riqꞌuineb li ralal xcꞌajol li ixk. Saꞌ junak cutan la̱at ta̱rahobtesi li rit rok junak reheb li ralal xcꞌajol li ixk, ut aꞌan tixpuqꞌui la̱ jolom.Saꞌ li versículo 3:15 yo̱ chi a̱tinac chirix chanru nak laj tza tixrahobtesi li Cristo ut chanru nak li Cristo ta̱numta̱k saꞌ xbe̱n laj tza. Ut li Dios quixye re li ixk: —Kꞌaxal cuiꞌchic nabal li raylal tinqꞌue saꞌ a̱be̱n nak cua̱nkat chi yaj aj ixk. Riqꞌuin raylal teꞌyoꞌla̱k la̱ cocꞌal. Ut ta̱cuaj nak cua̱nk la̱ be̱lom a̱cuiqꞌuin ut aꞌan ta̱takla̱nk a̱cue. Ut li Dios quixye re laj Adán: —Xban nak xapa̱b re la̱ cuixakil ut xalou ru li cheꞌ li xinye a̱cue nak incꞌaꞌ ta̱lou, a̱ma̱c la̱at nak tzꞌekta̱nanbilak chic li chꞌochꞌ chi junelic. Ra sa chic nak ta̱tau la̱ tzacae̱mk joꞌ najtil tatcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Qꞌuix ut pim ta̱e̱lk chiru li chꞌochꞌ. Ut la̱at ta̱tzaca li acui̱mk li ta̱e̱lk saꞌ li chꞌochꞌ li ta̱cꞌanjela ru. Cau tattrabajik ut riqꞌuin la̱ tikob tatcuaꞌak. Joꞌcaꞌin nak tatcua̱nk toj retal tatca̱mk ut tatsukꞌi̱k cuiꞌchic chꞌochꞌ. Pacꞌbil chꞌochꞌ oquenakat chak ut chꞌochꞌ ajcuiꞌ tatsukꞌi̱k nak tat-osokꞌ, chan li Dios re laj Adán. Ut laj Adán quixqꞌue xEva chokꞌ xcꞌabaꞌ li rixakil xban nak aꞌan xbe̱n xnaꞌeb chixjunil li toj teꞌyoꞌla̱k. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixyi̱b rakꞌ li cui̱nk ut li ixk riqꞌuin rix xul ut quixtikibeb. Quixye li Ka̱cuaꞌ Dios: —Anakcuan li cui̱nk juntakꞌe̱t chic kiqꞌuin la̱o. Naxnau chic li us ut li incꞌaꞌ us. Tento takisi saꞌ li naꞌajej Edén re nak incꞌaꞌ tixsicꞌ ut tixlou ru li cheꞌ li naqꞌuehoc junelic yuꞌam, ut ta̱cua̱nk lix yuꞌam chi junelic, chan. Joꞌcan nak li Dios quirisiheb saꞌ li naꞌajej Edén ut quixqꞌue chixtrabajinquil ru li chꞌochꞌ li quipaqꞌueꞌ cuiꞌ. Li Dios quirisiheb li cui̱nk ut li ixk. Quixqꞌueheb li querubines aran saꞌ releb sakꞌe saꞌ li naꞌajej Edén. Quixqꞌueheb saꞌ li oqueba̱l re li naꞌajej re nak teꞌril nak ma̱ ani ta̱oc. Ut quixqꞌue jun li chꞌi̱chꞌ yo̱ xxamlel ut yo̱ xsutinquil rib yalak bar re xrambal ru li be re nak ma̱ ani ta̱oc cuan cuiꞌ li cheꞌ li naqꞌuehoc junelic yuꞌam. Laj Caín ut laj AbelLaj Adán quicuan riqꞌuin lix Eva. Ut lix Eva quicana chi yaj aj ixk. Nak quiyoꞌla li cꞌulaꞌal, aj Caín queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Lix Eva quixye: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios cuan jun lin chꞌina al, chan. Chirix aꞌan quicuan jun chic lix cꞌulaꞌal aj Abel xcꞌabaꞌ. Laj Abel, aꞌan aj qꞌuiresihom carner ut laj Caín, aꞌan aj acuinel. Quicuulac xkꞌehil nak quixqꞌue lix mayej laj Caín chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Lix mayej, aꞌan ru li racui̱mk. Ut laj Abel quixqꞌue ajcuiꞌ chokꞌ xmayej li xbe̱n ral lix carner. Quixsicꞌ ru li kꞌaxal cha̱bil saꞌ xya̱nkeb. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin laj Abel ut quixcꞌul lix mayej. Abanan incꞌaꞌ quisahoꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin laj Caín ut incꞌaꞌ quixcꞌul lix mayej. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ laj Caín ut quipoꞌ li ru. Ut li Dios quixye: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱ a̱joskꞌil, Caín? ¿Cꞌaꞌut nak joskꞌ la̱ cuu? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱qꞌuehekꞌ a̱lokꞌal cui us ta̱ba̱nu? Cui incꞌaꞌ us ta̱ba̱nu, yo̱cat xqꞌuebal a̱cuib chi a̱le̱c ut li ma̱c ta̱numta̱k saꞌ a̱be̱n. Abanan cua̱nk raj a̱cuanquil re nak la̱at tatnumta̱k saꞌ xbe̱n li ma̱c, chan li Dios re laj Caín. Saꞌ jun li cutan laj Caín quixye re li ri̱tzꞌin: —Yoꞌo saꞌ cꞌaleba̱l, chan re. Ut nak ac cuanqueb saꞌ li cꞌaleba̱l laj Caín quixcamsi laj Abel. Li Dios quixye re laj Caín: —¿Bar cuan la̱ cui̱tzꞌin?— Laj Caín quixye: —Incꞌaꞌ ninnau. ¿Ma la̱in ta biꞌ aj ilol re li cui̱tzꞌin? chan. Li Dios quixye ajcuiꞌ re: —¿Cꞌaꞌru xaba̱nu? Lix quiqꞌuel la̱ cui̱tzꞌin xahoy chiru chꞌochꞌ yo̱ chi kꞌoko̱nc chicuu. Anakcuan tzꞌekta̱nanbilakat xban li chꞌochꞌ x-ucꞌac re lix quiqꞌuel la̱ cui̱tzꞌin xacamsi. Nak ta̱trabaji li chꞌochꞌ, incꞌaꞌ chic ta̱u̱chi̱nk la̱ cuacui̱mk. Ta̱beni a̱cuib saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Yalak bar a̱cue a̱cuu. Ut ma̱ jaruj tathila̱nk, chan li Dios re. Ut quixye laj Caín re li Ka̱cuaꞌ Dios: —Kꞌaxal ra xtojbal rix li ma̱c li xinba̱nu. Ma̱min tincuy. Xina̱cuisi saꞌ li naꞌajej aꞌin ut incꞌaꞌ chic tina̱cuil. Junes xbeninquil cuib aj chic tinba̱nu saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut yalak ani ta̱taꞌok cue, tinixcamsi, chan. Li Dios quixye re: —Li ani ta̱camsi̱nk a̱cue, aꞌan cuukub sut xtojbal rix lix ma̱c tinqꞌue, chan. Chirix aꞌan li Dios quixqꞌue jun li retalil laj Caín re nak yalak ani ta̱taꞌok re incꞌaꞌ tixcamsi. Qui-el laj Caín chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut co̱ chi cua̱nc saꞌ jun li naꞌajej Nod xcꞌabaꞌ li cuan saꞌ releb sakꞌe re li Edén. Eb li ralal xcꞌajol laj CaínLaj Caín quicuan riqꞌuin li rixakil. Li ixk aꞌan quicana chi yaj aj ixk. Lix cꞌulaꞌal li quiyoꞌla, aj Enoc queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Laj Caín quixyi̱b jun li tenamit ut Enoc quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li tenamit xban nak aꞌan xcꞌabaꞌ li ralal. Laj Enoc quicuan jun ralal aj Irad xcꞌabaꞌ. Laj Irad, aꞌan xyucuaꞌ laj Mehujael; ut laj Mehujael, aꞌan xyucuaꞌ laj Metusael; ut laj Metusael, aꞌan xyucuaꞌ laj Lamec. Laj Lamec quicuan cuib li rixakil. Li jun xAda xcꞌabaꞌ ut li jun chic xZila xcꞌabaꞌ. Ut lix Ada quicuan jun lix cꞌulaꞌal. Aj Jabal queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Eb li ralal xcꞌajol laj Jabal, aꞌaneb li queꞌcuan saꞌ eb li muheba̱l yi̱banbil riqꞌuin tꞌicr. Ut eb aꞌan aj qꞌuiresinel xul. Laj Jabal quicuan jun ri̱tzꞌin aj Jubal xcꞌabaꞌ. Eb li ralal xcꞌajol laj Jubal, aꞌaneb li nequeꞌchꞌeꞌoc arpa ut xo̱lb. Lix Zila quicuan ajcuiꞌ jun lix cꞌulaꞌal. Aj Tubal-caín queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Laj Tubal-caín, aꞌan aj tenol chꞌi̱chꞌ. Ut li chꞌi̱chꞌ li naxtrabaji, aꞌan bronce ut hierro. Laj Tubal-caín quicuan jun li ranab xNaama xcꞌabaꞌ. Saꞌ jun li cutan laj Lamec quixye reheb li rixakil:—Cherabihak li oc cue chixyebal e̱re, la̱at Ada ut la̱at Zila. La̱ex, cuixakilex, abihomak li cꞌaꞌru tinye. Xincamsi jun li cui̱nk xban nak xinixyocꞌ. Xma̱c nak xinixsacꞌ, xincamsi aꞌan. Cui cuukub sut tixtoj rix xma̱c li ani ta̱camsi̱nk re laj Caín, li ani ta̱chꞌeꞌok cue la̱in, lix tojbal rix lix ma̱c laje̱b xca̱cꞌa̱l cua chi cuukutk chic tixcꞌul, chan laj Lamec reheb li rixakil. Ut laj Adán quicuan cuiꞌchic riqꞌuin li rixakil. Li rixakil quicuan jun chic lix cꞌulaꞌal. Aj Set quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Li ixk quixye: —Li Dios quixqꞌue jun chic lin cꞌulaꞌal chokꞌ re̱kaj laj Abel li quixcamsi laj Caín, chan. Ut mokon chic laj Set quicuan jun li ralal. Aj Enós quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Nak ac cuan chic laj Enós, queꞌxtiquib xchꞌutubanquileb rib re xlokꞌoninquil li Dios. Eb li ralal xcꞌajol laj AdánAꞌan aꞌin li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li retalileb li ralal xcꞌajol laj Adán. Nak li Dios quixyoꞌobtesi li cui̱nk, quixyi̱b joꞌ riloba̱l aꞌan. Cui̱nk ut ixk nak quixyoꞌobtesiheb ut quirosobtesiheb. Cristian quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌeb. Ac cuan jun ciento riqꞌuin laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (130) chihab re laj Adán nak quiyoꞌla li rox ralal. Li ralal chanchan ajcuiꞌ na-iloc laj Adán. Aj Set quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Chirix lix yoꞌlajic laj Set, cuakxakib ciento (800) chihab chic quicuan laj Adán ut toj queꞌcuan chic ralal ut xrabin. Bele̱b ciento riqꞌuin laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (930) chihab cuan re laj Adán nak quicam. Ac cuan jun ciento riqꞌuin o̱b (105) chihab re laj Set nak quiyoꞌla laj Enós li ralal. Chirix lix yoꞌlajic laj Enós, laj Set quicuan cuakxakib ciento riqꞌuin cuukub (807) chihab chic. Ut toj queꞌcuan chic ralal ut xrabin. Bele̱b ciento riqꞌuin cablaju (912) chihab cuan re laj Set nak quicam. Laje̱b roꞌcꞌa̱l (90) chihab cuan re laj Enós nak quiyoꞌla laj Cainán li ralal. Chirix lix yoꞌlajic laj Cainán, laj Enós quicuan cuakxakib ciento riqꞌuin oꞌlaju (815) chihab chic. Ut toj queꞌcuan chic ralal ut xrabin. Bele̱b ciento riqꞌuin o̱b (905) chihab cuan re laj Enós nak quicam. Laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) chihab cuan re laj Cainán nak quiyoꞌla laj Mahalaleel li ralal. Chirix lix yoꞌlajic laj Mahalaleel laj Cainán quicuan cuakxakib ciento riqꞌuin caꞌcꞌa̱l (840) chihab chic. Ut toj queꞌcuan chic li ralal ut xrabin. Bele̱b ciento riqꞌuin laje̱b (910) chihab cuan re laj Cainán nak quicam. O̱b xca̱cꞌa̱l (75) chihab cuan re laj Mahalaleel nak quiyoꞌla laj Jared li ralal. Chirix lix yoꞌlajic laj Jared, laj Mahalaleel quicuan cuakxakib ciento riqꞌuin oxib xcaꞌcꞌa̱l (823) chihab chic. Ut toj queꞌcuan chic ralal ut xrabin. Cuakxakib ciento riqꞌuin oꞌlaju roꞌcꞌa̱l (895) chihab cuan re laj Mahalaleel nak quicam. Jun ciento riqꞌuin cuib xca̱cꞌa̱l (162) chihab cuan re laj Jared nak quiyoꞌla laj Enoc li ralal. Chirix lix yoꞌlajic laj Enoc, laj Jared quicuan cuakxakib ciento (800) chihab chic. Ut toj queꞌcuan chic ralal ut xrabin. Bele̱b ciento riqꞌuin cuib xca̱cꞌa̱l (962) chihab cuan re laj Jared nak quicam. O̱b xca̱cꞌa̱l chihab (65) cuan re laj Enoc nak quiyoꞌla laj Matusalén li ralal. Chirix lix yoꞌlajic laj Matusalén, laj Enoc quicuan oxib ciento (300) chihab chic. Ut toj queꞌcuan chic ralal ut xrabin. Laj Enoc quicuan chi sum a̱tin riqꞌuin li Dios. Oxib ciento riqꞌuin o̱b xca̱cꞌa̱l (365) chihab cuan re laj Enoc. Tzꞌakal re ru lix yuꞌam, ut saꞌ jun li cutan ma̱ ani chic saꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak quicꞌameꞌ chi yoꞌyo xban li Dios. Jun ciento riqꞌuin cuukub roꞌcꞌa̱l chihab (187) cuan re laj Matusalén nak quiyoꞌla laj Lamec li ralal. Chirix lix yoꞌlajic laj Lamec, laj Matusalén quicuan cuukub ciento riqꞌuin cuib roꞌcꞌa̱l (782) chihab chic. Ut toj queꞌcuan chic ralal ut xrabin. Laj Matusalén bele̱b ciento riqꞌuin bele̱b xca̱cꞌa̱l (969) chihab cuan re nak quicam. Jun ciento riqꞌuin cuib roꞌcꞌa̱l (182) chihab cuan re laj Lamec nak quiyoꞌla jun li ralal. Ut aj Noé quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Laj Lamec quixye: —Xban nak li Ka̱cuaꞌ Dios xtzꞌekta̱na li chꞌochꞌ, tento nak totrabajik chi cau riqꞌuin kukꞌ. Ut li al aꞌin toxqꞌue chi hila̱nc caꞌchꞌinak, chan. Chirix lix yoꞌlajic laj Noé, laj Lamec quicuan o̱b ciento riqꞌuin oꞌlaju roꞌcꞌa̱l (595) chihab chic. Ut toj queꞌcuan chic ralal ut xrabin. Laj Lamec cuukub ciento riqꞌuin cuuklaju xca̱cꞌa̱l (777) chihab cuan re nak quicam. Ut nak ac cuan o̱b ciento (500) chihab re laj Noé, queꞌcuan oxib li ralal. Aꞌan aꞌin lix cꞌabaꞌeb: laj Sem, laj Cam, ut laj Jafet. Lix ma̱usilaleb li cui̱nkNak queꞌoc chi qꞌuia̱nc li cristian saꞌ ruchichꞌochꞌ, quilajeꞌcuan xrabin. Li ralal xcꞌajol li Dios queꞌril nak chꞌinaꞌus nequeꞌiloc eb li ixk aꞌin ut queꞌxcꞌameb chokꞌ rixakileb. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye: —Lin musikꞌ incꞌaꞌ ta̱cua̱nk riqꞌuineb chi junelic xban nak yal cristianeb. Incꞌaꞌ najt rok lix yuꞌameb tinqꞌue. Jun ciento riqꞌuin junmay (120) chihab ajcuiꞌ teꞌcua̱nk li cristian junju̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan li Dios. Saꞌ eb li cutan aꞌan queꞌcuan cui̱nk ni̱nkeb rok. Ut eb li ralal xcꞌajol li Dios quilajeꞌcuan ralal xcꞌajol riqꞌuineb li ixk. Ut li ralal xcꞌajol eb aꞌan ni̱nkeb ajcuiꞌ rokeb. Eb li cui̱nk aꞌan cauheb rib ut naꞌno ruheb. Li Ka̱cuaꞌ Dios quiril nak yo̱ chi numta̱c lix ma̱queb li cristian saꞌ ruchichꞌochꞌ. Caꞌaj cuiꞌ li ma̱usilal nequeꞌxcꞌoxla. Ut quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l li Dios nak quixyi̱beb li cristian saꞌ ruchichꞌochꞌ ut cꞌajoꞌ nak quirahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye: —Tebinqꞌue chi osocꞌ li cristian li quinyoꞌobtesiheb, joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li xul li nequeꞌbe̱c ut teꞌosokꞌ li nequeꞌxjucuqui ribeb, joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌrupupic saꞌ choxa. Cꞌajoꞌ nak nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l xbaneb. Incꞌaꞌ raj xebinyoꞌobtesi, chan li Dios. Abanan laj Noé quitokꞌoba̱c ru xban li Dios. Li jucub cab li quixyi̱b laj NoéLaj Noé aꞌan jun cui̱nk ti̱c xchꞌo̱l. Tzꞌakal re ru lix yuꞌam nak cuan saꞌ xya̱nkeb li ras ri̱tzꞌin ut ti̱c lix yuꞌam chiru li Dios. Aꞌan aꞌin retalil li ralal xcꞌajol laj Noé. Laj Noé quicuan oxibeb li ralal ut aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: laj Sem, laj Cam ut laj Jafet. Saꞌ li ruchichꞌochꞌ numtajenak li raylal ut li ma̱usilal xban nak eb li cristian incꞌaꞌ chic nequeꞌxcꞌoxla li Dios ut cꞌajoꞌ xyibal ru lix naꞌlebeb. Li Dios quiril nak kꞌaxal numtajenak li ma̱usilal saꞌ ruchichꞌochꞌ. Joꞌcan nak quixye re laj Noé: —Tinsach ruheb chixjunil li cristian xban nak xnumta li ma̱c xeꞌxba̱nu. La̱in tinsach ru li ruchichꞌochꞌ chi junaj cua, chan li Dios. Li Dios quixye ajcuiꞌ re laj Noé: —Ta̱yi̱b junak li jucub cab riqꞌuin cha̱bil cheꞌ joꞌ li ciprés. Ut nabal tasal xsaꞌ ta̱qꞌue. Ta̱tzꞌap chirix ut chi saꞌ riqꞌuin xkꞌol li cheꞌ re nak incꞌaꞌ ta̱oc li haꞌ chi saꞌ. Joꞌcaꞌin nak ta̱yi̱b, chan li Dios. —Li rok numenak jun ciento riqꞌuin caꞌcꞌa̱l (140) vara. Li ru numenak cuukub xcaꞌcꞌa̱l (27) vara. Lix teram numenak cuaklaju (16) vara. Ta̱yi̱b li jucub cab chi oxib tikil lix teram. Li bar toxrakekꞌ li rox tikil li jucub cab, aran ta̱canab chi teto chi junaj cua. Li teto ta̱cana̱k, aꞌan ta̱cana̱k chokꞌ junak ventana re nak ta̱oc li cutan chi saꞌ. Lix teram li teto numenak mero vara. Ut toxtzꞌap toj saꞌ xbe̱n. Ut ta̱qꞌue li oqueba̱l chiru. Ut la̱in tinqꞌue li nimla butꞌi haꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ, re nak teꞌosokꞌ chixjunil li cuanqueb jun sut rubel choxa. Chixjunil li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ talajeꞌca̱mk. La̱in tinba̱nu jun li contrato a̱cuiqꞌuin. Tat-oc saꞌ li jucub cab la̱at ut eb la̱ cualal ut la̱ cuixakil joꞌ eb ajcuiꞌ li rixakileb la̱ cualal teꞌoc saꞌ li jucub cab. Ut ta̱cuocsiheb saꞌ li jucub cab caꞌcabakeb li xul junju̱nk te̱lom ut junju̱nk ixk aꞌ yal cꞌaꞌru chi xulil. Teꞌoc re nak teꞌcolekꞌ a̱cuiqꞌuin. Teꞌoc li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa, joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌbe̱c saꞌ chꞌochꞌ. Ut teꞌoc ajcuiꞌ li nequeꞌxjucuqui rib saꞌ chꞌochꞌ. Chi caꞌcab aꞌ yal cꞌaꞌru chi xulil teꞌoc saꞌ li jucub cab a̱cuiqꞌuin re nak teꞌcolekꞌ. Ta̱chꞌutub nabal pa̱y ru li tzacae̱mk ut ta̱cꞌu̱la saꞌ li jucub re nak ta̱cꞌanjelak chokꞌ e̱cua ut xcuaheb ajcuiꞌ li xul, chan li Dios. Laj Noé quixba̱nu chixjunil joꞌ quiyeheꞌ re xban li Dios. Li butꞌi haꞌLi Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Noé, —Anakcuan ocan saꞌ li jucub cab la̱at a̱cuochbeneb la̱ cualal a̱cꞌajol ut la̱ cuixakil, xban nak caꞌaj cuiꞌ la̱at ti̱c a̱chꞌo̱l chicuu saꞌ xya̱nkeb li cristian li cuanqueb saꞌ eb li cutan aꞌin. Ta̱cuocsi saꞌ li jucub cab cuukutk sumal chi xul li natiꞌeꞌ xtibeleb, te̱lom ut ixk. Ut ta̱cuocsiheb ajcuiꞌ junju̱nk sumalak li xul, li incꞌaꞌ natiꞌeꞌ xtibeleb, te̱lom ut ixk. Ta̱cuocsi ajcuiꞌ cuukutk sumal li xul li nequeꞌrupupic, tzoꞌ ut tux, re nak cua̱nk riyajileb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Saꞌ cuukub cutan tintakla chak li hab. Ut chiru caꞌcꞌa̱l cutan ut caꞌcꞌa̱l kꞌojyi̱n yo̱k li hab. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru quinyoꞌobtesi saꞌ ruchichꞌochꞌ tinsach ruheb, chan li Dios. Ut laj Noé quixba̱nu chixjunil li quitakla̱c cuiꞌ xban li Dios. Cuakib ciento (600) chihab cuan re laj Noé nak quicuan li butꞌi haꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Laj Noé qui-oc saꞌ li jucub cab rochbeneb li ralal, li rixakil ut li rixakileb li ralal re xcolbaleb rib chiru li butꞌi haꞌ. Queꞌoc li xul li natiꞌeꞌ xtibeleb. Ut queꞌoc ajcuiꞌ li xul incꞌaꞌ natiꞌeꞌ xtibeleb. Joꞌ ajcuiꞌ li xul li nequeꞌrupupic. Ut queꞌoc ajcuiꞌ li xul li nequeꞌxjucuqui rib saꞌ chꞌochꞌ. Chi caꞌcabil queꞌoc li xul saꞌ li jucub riqꞌuin laj Noé, te̱lom ut ixk, joꞌ quiyeheꞌ re laj Noé xban li Dios. Chixjunileb queꞌoc saꞌ li jucub. Nak quinumeꞌ li cuukub cutan, quiticla li hab ut quichal li butꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan yalak bar quilajeꞌel chak li haꞌ saꞌ chꞌochꞌ. Ut nak quitehon li choxa, quichal li hab chi kꞌaxal cau. Aꞌin quicꞌulman saꞌ li cuuklaju xbe li xcab po re li chihab aꞌan. Cuakib ciento (600) chihab cuan re laj Noé nak quicꞌulman aꞌin. Ut quixqꞌue li hab chiru caꞌcꞌa̱l cutan ut caꞌcꞌa̱l kꞌojyi̱n. Nak toj ma̱jiꞌ naticla li butꞌi haꞌ, laj Noé qui-oc saꞌ li jucub cab rochben li oxib chi ralal, laj Sem, laj Cam, ut laj Jafet. Ut qui-oc ajcuiꞌ li rixakil laj Noé joꞌ eb ajcuiꞌ li rixakileb li oxib chi ralal. Queꞌoc ajcuiꞌ saꞌ li jucub chixjunileb li xul aꞌ yal cꞌaꞌru chi xulil. Queꞌoc li xul li nequeꞌcuan saꞌ qꞌuicheꞌ joꞌ ajcuiꞌ li queto̱mk. Queꞌoc ajcuiꞌ li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌxjucuqui rib saꞌ chꞌochꞌ. Chixjunil li xul queꞌoc saꞌ li jucub riqꞌuin laj Noé chi ju̱nk sumal. Queꞌoc ju̱nk sumal li xul aꞌ yal cꞌaꞌru chi xulil joꞌ quiyeheꞌ re laj Noé xban li Dios. Ut nak xeꞌoc chixjunileb, li Dios quixtzꞌap li oqueba̱l re li jucub. Caꞌcꞌa̱l cutan quixqꞌue li hab. Quichamoꞌ li butꞌ ut li jucub quicuaclesi̱c xban li haꞌ ut napamamnac saꞌ xbe̱n li haꞌ. Kꞌaxal cuiꞌchic quichamoꞌ li butꞌ saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Ut li jucub napamamnac saꞌ xbe̱n li haꞌ. Quinujac li haꞌ saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ toj retal queꞌmukun chixjunileb li ni̱nki tzu̱l. Numenak cuukub vara xchamal li haꞌ saꞌ xbe̱neb li tzu̱l. Ut quilajeꞌcam chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Queꞌcam chixjunil li xul li nequeꞌrupupic, joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌxjucuqui rib saꞌ chꞌochꞌ. Queꞌcam li queto̱mk joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌcuan saꞌ qꞌuicheꞌ. Ut chixjunileb li cristian queꞌcam. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, quilajeꞌcam. Eb li cristian joꞌ eb ajcuiꞌ li xul quilajeꞌcam. Joꞌcaꞌin nak li Dios quixsach ruheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Queꞌosoꞌ li cristian joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li xul li nequeꞌbe̱c. Joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌxjucuqui rib ut li nequeꞌrupupic chiru choxa. Caꞌaj chic laj Noé quicoleꞌ rochbeneb chixjunileb li cuanqueb saꞌ li jucub cab. Jun ciento riqꞌuin mero ciento cutan quicuan li butꞌ saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Nak quiyama li habLi Dios quixtokꞌoba ru laj Noé joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li xul li cuanqueb saꞌ li jucub cab. Quixtakla jun nimla ikꞌ saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ ut qui-oc chi chakic li haꞌ. Quixcanab e̱lc li haꞌ saꞌ li chꞌochꞌ ut incꞌaꞌ chic quixqꞌue li hab. Timil timil quichakic li haꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chiru jun ciento riqꞌuin mero ciento cutan li haꞌ yo̱ chi sa̱c. Saꞌ li cuuklaju xbe li xcuuk li po re li chihab aꞌan, li jucub cab coxhila̱nk saꞌ xbe̱n li tzu̱l Ararat xcꞌabaꞌ. Yo̱ chi chakic li haꞌ ut toj saꞌ li xbe̱n li cutan re li xlaje li po quilajeꞌcꞌutun xbe̱n eb li tzu̱l. Nak ac xnumeꞌ caꞌcꞌa̱l cutan chic laj Noé quixte lix ventanil li jucub cab li quixyi̱b. Quirachꞌab jun li xul tzꞌok xcꞌabaꞌ. Li xul aꞌan yo̱ chi rupupic saꞌ xbe̱n li haꞌ toj retal nak quichakic li haꞌ saꞌ xbe̱n li chꞌochꞌ. Mokon chic laj Noé quirachꞌab jun li paloma re nak tixnau ma yo̱ chi chakic li haꞌ saꞌ xbe̱n li chꞌochꞌ. Li paloma quisukꞌi cuiꞌchic saꞌ li jucub cab xban nak incꞌaꞌ quixtau bar tixcꞌochob rib xban nak toj cuan li haꞌ saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Laj Noé quixyeꞌ li rukꞌ. Quixchap li paloma ut quirocsi cuiꞌchic saꞌ li jucub cab. Quiroybeni cuukub cutan chic ut quirachꞌab cuiꞌchic li paloma re nak tixnau ma yo̱ chi chakic li haꞌ. Ecuu quisukꞌi chak li paloma. Quixcꞌam chak saꞌ ruch re jun xxak li cheꞌ olivo xcꞌabaꞌ. Chi joꞌcan laj Noé quixnau nak ac yo̱ chi sa̱c li haꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Quiroybeni cuukub cutan chic ut quirachꞌab cuiꞌchic li paloma. Co̱ li paloma ut incꞌaꞌ chic quisukꞌi chak riqꞌuin laj Noé. Cuakib ciento chihab riqꞌuin jun (601) chihab cuan re laj Noé nak quichakic li haꞌ. Saꞌ li xbe̱n cutan re li xbe̱n po laj Noé quixte lix tzꞌapbal re li jucub cab ut qui-iloc chirix cab. Quiril nak ac xchakic li haꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Saꞌ li cuukub xcaꞌcꞌa̱l (27) xbe li xcab po ac xchakic chi us li ruchichꞌochꞌ. Li Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Noé ut quixye re: —Anakcuan tat-e̱lk saꞌ li jucub cab a̱cuochben la̱ cuixakil. Ut teꞌe̱lk ajcuiꞌ la̱ cualal rochbeneb li rixakileb. Ta̱cuisiheb ajcuiꞌ chixjunileb li xul li joꞌ qꞌuial li cuanqueb saꞌ li jucub cab a̱cuochben. Ta̱cuisiheb li xul li nequeꞌrupupic ut eb li xul li nequeꞌbe̱c, joꞌ ajcuiꞌ li xul li nequeꞌxjucuqui rib saꞌ chꞌochꞌ. Teꞌe̱lk re nak teꞌqꞌuia̱nk ut teꞌpucꞌa̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan li Dios. Ut qui-el laj Noé saꞌ li jucub cab rochben li rixakil. Ut queꞌel ajcuiꞌ li ralal rochbeneb li rixakil. Queꞌel ajcuiꞌ chixjunileb li xul li nequeꞌrupupic ut li nequeꞌbe̱c, joꞌ eb ajcuiꞌ li xul li nequeꞌxjucuqui rib saꞌ chꞌochꞌ. Quilajeꞌel chi ju̱nk chꞌu̱tal chixjunileb li xul, aꞌ yal cꞌaꞌru chi xulil. Laj Noé quixyi̱b jun artal riqꞌuin tusbil pec re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut quixchapeb li xul, li nequeꞌbe̱c joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌrupupic, saꞌ xya̱nkeb li xul li natiꞌeꞌ xtibeleb. Ut quixcꞌateb saꞌ xbe̱n li artal chokꞌ xmayej chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Lix bo̱c li cꞌatbil mayej quicuulac riqꞌuin li Dios ut quicuulac chiru lix sununquil. Li Dios quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Ma̱ jun cua chic tintzꞌekta̱na li ruchichꞌochꞌ xbaneb li cristian. Ac reheb li cristian nak aj ma̱queb. Ma̱ jun sut chic tinsach ruheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ riqꞌuin butꞌi haꞌ. Joꞌ najtil chic ta̱cua̱nk li ruchichꞌochꞌ junelic ta̱cua̱nk li a̱uc. Ta̱cua̱nk kꞌoloc. Ta̱cua̱nk li que ut ta̱cua̱nk li tik. Ta̱cua̱nk li sakꞌehil ut ta̱cua̱nk li habalkꞌe. Ta̱cua̱nk li cutan ut ta̱cua̱nk li kꞌojyi̱n. Incꞌaꞌ teꞌpaltok chiruheb, chan li Dios. Li Dios quixba̱nu lix contrato riqꞌuin laj NoéLi Dios quirosobtesi laj Noé joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal. Ut quixye reheb: —Chicua̱nk e̱cocꞌal ut chexnabalokꞌ toj retal texta̱mk saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ, chan li Dios. —Chixjunileb li xul li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxucua̱nk e̱ru. Teꞌxucuak li xul li nequeꞌbe̱c saꞌ chꞌochꞌ, joꞌ ajcuiꞌ li xul li nequeꞌrupupic, joꞌ eb ajcuiꞌ li car li cuanqueb saꞌ li haꞌ, xban nak la̱at chic ta̱cua̱nk a̱cuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li xul. Xinqꞌue e̱re chixjunil li acui̱mk chokꞌ re e̱tzacae̱mk. Anakcuan tinqꞌue ajcuiꞌ e̱re chixjunil li xul. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru tinqꞌue chokꞌ re e̱tzacae̱mk. Abanan la̱ex incꞌaꞌ naru te̱tiu li tib cui incꞌaꞌ nequerisi chi us lix quiqꞌuel xban nak aꞌ lix quiqꞌuel, aꞌan naqꞌuehoc re lix yuꞌam, chan. Li Dios quixye ajcuiꞌ reheb: —Relic chi ya̱l tinye e̱re, cui junak tixcamsi li ras ri̱tzꞌin, tento nak ta̱cua̱nk re̱kaj. Cui junak xul tixcamsi junak cristian, tento ajcuiꞌ nak ta̱camsi̱k li xul. Ut cui junak cristian tixcamsi junak ras ri̱tzꞌin, tento nak ta̱camsi̱k ajcuiꞌ aꞌan. Li ani tixcamsi junak ras ri̱tzꞌin, ta̱camsi̱k ajcuiꞌ aꞌan. Xinye aꞌin xban nak la̱in quinyoꞌobtesi li cui̱nk joꞌ li cuiloba̱l la̱in. Chicua̱nk nabal le̱ cocꞌal ut chexqꞌuia̱nk. Chexta̱mk ut chexnabalokꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan li Dios. Nak li Dios yo̱ chi a̱tinac riqꞌuin laj Noé ut riqꞌuineb li ralal, quixye ajcuiꞌ reheb: —Abihomak li cꞌaꞌru tinye e̱re. La̱in tinba̱nu jun li contrato e̱riqꞌuin la̱ex ut riqꞌuineb ajcuiꞌ le̱ ralal e̱cꞌajol. Ut tinba̱nu ajcuiꞌ li contrato riqꞌuineb chixjunileb li xul. Tinba̱nu riqꞌuineb li xul li nequeꞌrupupic ut li queto̱mk joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ. Tinba̱nu li contrato riqꞌuineb chixjunileb li xul li queꞌel saꞌ li jucub cab.— Li Dios quixye ajcuiꞌ: —La̱in tinxakab xcuanquil li contrato li tinba̱nu e̱riqꞌuin. Ma̱ jun sut chic tinsach ruheb li cristian ut eb li xul riqꞌuin butꞌi haꞌ. Incꞌaꞌ chic ta̱osokꞌ li ruchichꞌochꞌ riqꞌuin butꞌi haꞌ. La̱in tinqꞌue jun retalil li contrato li tinba̱nu e̱riqꞌuin ut riqꞌuineb le̱ ralal e̱cꞌajol joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb chixjunileb li xul. La̱in tinqꞌue li xo̱quikꞌab chiru li choxa. Aꞌan li retalil li xinyechiꞌi e̱re ut re li ruchichꞌochꞌ. La̱in tintakla chak li chok saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ ut la̱ex te̱ril nak ta̱cꞌutu̱nk li xo̱quikꞌab saꞌ li chok. Relic chi ya̱l nak cua̱nk junelic saꞌ inchꞌo̱l li cꞌaꞌru xinyechiꞌi e̱re la̱ex joꞌ ajcuiꞌ reheb li xul. Ma̱ jun sut chic teꞌosokꞌ chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ riqꞌuin butꞌi haꞌ. Nak tincuil li xo̱quikꞌab saꞌ li chok, junelic ta̱julticokꞌ cue li cꞌaꞌru quinyechiꞌi chak e̱re joꞌ ajcuiꞌ reheb li xul. Li xo̱quikꞌab, aꞌan li retalil li contrato xinyechiꞌi chak e̱re joꞌ ajcuiꞌ reheb li xul, chan li Dios nak quia̱tinac riqꞌuin laj Noé. Laj Noé rochbeneb li ralalEb li ralal laj Noé li queꞌel saꞌ li jucub cab, aꞌaneb aꞌin: laj Sem, laj Cam, ut laj Jafet. Laj Cam, aꞌan lix yucuaꞌ laj Canaán. Ut riqꞌuineb li oxib chi ralal laj Noé, queꞌtam li cristian saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Laj Noé qui-oc chixtrabajinquil li chꞌochꞌ. Nabal to̱n li uvas li quirau saꞌ li chꞌochꞌ. Laj Noé quirucꞌ li vino, li yi̱banbil riqꞌuin lix yaꞌal li uvas ut quicala. Tꞌantꞌo quicana saꞌ lix muheba̱l chi tꞌustꞌu xban xcalajic. Laj Cam, xyucuaꞌ laj Canaán, coxtau chi tꞌustꞌu lix yucuaꞌ. Co̱ chirix li muheba̱l chixyebal reheb li ras li cꞌaꞌru quiril. Joꞌcan nak laj Sem ut laj Jafet queꞌxcꞌam chi helho saꞌ xbe̱neb lix tel jun li tꞌicr re nak teꞌxhel saꞌ xbe̱n lix yucuaꞌeb. Queꞌoc chi kꞌa̱jel ix ut yo̱queb chi iloc chiru re nak incꞌaꞌ teꞌril lix yucuaꞌeb chi tꞌustꞌu. Laj Noé qui-aj ru ut quinumeꞌ lix calajic. Ut quixqꞌue retal li cꞌaꞌru qui-ux re xban laj Cam li i̱tzꞌinbej. Laj Noé quixye:—Tzꞌekta̱nanbil taxak chi junaj cua laj Canaán rochbeneb li ralal xcꞌajol ut cheꞌcana̱k ta chokꞌ rahobtesinbil mo̱s riqꞌuineb li asbej. Abanan aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ Dios chi-osobtesi̱nk re laj Sem, joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol. Ut laj Canaán rochbeneb li ralal xcꞌajol teꞌcana̱k chokꞌ rahobtesinbil mo̱s.— Ut quixye ajcuiꞌ:—Li Dios chixnimobresi xcuanquil laj Jafet ut chixqꞌue taxak nabal li ralal xcꞌajol. Ut eb aꞌan cheꞌcua̱nk saꞌ lix muheba̱leb li ralal xcꞌajol laj Sem. Li ralal xcꞌajol laj Canaán cheꞌcana̱k chokꞌ rahobtesinbil mo̱s riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Sem, chan laj Noé. Nak ac xnumeꞌ li butꞌi haꞌ, laj Noé quixba̱nu oxib ciento riqꞌuin mero ciento (350) chihab chic. Bele̱b ciento riqꞌuin mero ciento (950) chihab cuan re laj Noé nak quicam. Eb li ralal xcꞌajol laj NoéAꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li oxib chi ralal laj Noé: laj Sem, laj Cam ut laj Jafet. Aꞌaneb li queꞌcuan ralal xcꞌajol nak ac xnumeꞌ li butꞌi haꞌ. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Jafet: laj Gomer, laj Magog, laj Madai, laj Javán, laj Tubal, laj Mesec, ut laj Tiras. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌ eb li ralal laj Gomer: laj Askenaz, laj Rifat, ut laj Togarma. Ut aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Javán: laj Elisa, laj Tarsis, laj Quitim ut laj Dodanim. Eb li ralal xcꞌajol laj Jafet queꞌtam chire li palau. Jalan jala̱nk lix tenamiteb joꞌ eb ajcuiꞌ li ra̱tinoba̱l jalan jala̱nk saꞌ li junju̱nk chi tenamit. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Cam: laj Cus, laj Mizraim, laj Fut, ut laj Canaán. Ut aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Cus: laj Seba, laj Havila, laj Sabta, laj Raama ut laj Sabteca. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Raama: laj Seba ut laj Dedán. Laj Cus quicuan jun chic li ralal aj Nimrod xcꞌabaꞌ. Aꞌan li xbe̱n cui̱nk qui-oc chi takla̱nc saꞌ xbe̱n li tenamit xban nak kꞌaxal nim xcuanquil. Laj Nimrod cau rib chi yohoc xban nak natenkꞌa̱c xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Joꞌcan nak nayeman nak junak cristian cau rib, aꞌan chanchan laj Nimrod li cau rib chi yohoc xban nak natenkꞌa̱c xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Laj Nimrod quicuan xcuanquil saꞌ xbe̱neb li tenamit Babel, Erec, Acad ut Calne. Eb li tenamit aꞌan cuanqueb xcue̱nt Sinar. Nak qui-el saꞌ li naꞌajej aꞌan, laj Nimrod co̱ saꞌ jun nimla naꞌajej Asiria xcꞌabaꞌ. Ut aran quixyi̱b eb li tenamit Nínive, Rehobot, ut Cala. Saꞌ xyi eb li cuib chi tenamit Cala ut Nínive quixyi̱b li tenamit Resén. Li oxib chi tenamit aꞌin queꞌjunajoꞌ ru ut quicana jun chi nimla tenamit. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Mizraim: laj Ludim, laj Anamim, laj Lehabim, ut laj Naftuhim. Ut laj Patrusim, laj Casluhim ut laj Caftorim ralaleb ajcuiꞌ laj Mizraim. Eb li ralal xcꞌajol laj Casluhim, aꞌaneb laj filisteo. Laj Canaán, aꞌan xyucuaꞌ laj Sidón ut laj Het. Laj Sidón, aꞌan li asbej. Laj Canaán, aꞌan ajcuiꞌ lix yucuaꞌeb laj jebuseo, laj amorreo, laj gergeseo, joꞌ ajcuiꞌ laj heveo, laj araceo, ut laj sineo. Ut laj Canaán, aꞌan xyucuaꞌeb ajcuiꞌ laj arvadeo, laj zemareo, ut laj hamateo. Eb li ralal xcꞌajol laj Canaán aj cananeo nayeman reheb. Eb aꞌan queꞌxjeqꞌui rib ut queꞌco̱eb chi najt. Lix chꞌochꞌeb laj cananeo naticla chak toj Sidón ut naxtau xnuba̱l li tenamit Gaza li nacana saꞌ xjayal Gerar. Ut naxtau ajcuiꞌ lix nuba̱l li tenamit Lasa li nacana saꞌ xjayal li ca̱hib chi tenamit Sodoma, Gomorra, Adma ut Zeboim. Chixjunil li cꞌabaꞌej tzꞌi̱banbil arin, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Cam. Aꞌaneb chꞌutchꞌu̱queb saꞌ lix tenamiteb ut jalan jala̱nk li ra̱tinoba̱leb saꞌ li junju̱nk chi tenamit. Laj Sem, aꞌan li ras laj Jafet. Laj Sem, aꞌan lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Heber. Ut queꞌcuan ralal. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Sem: laj Elam, laj Asur, laj Arfaxad, laj Lud, ut laj Aram. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Aram: laj Uz, laj Hul, laj Geter ut laj Mas. Laj Arfaxad quicuan li ralal laj Sala xcꞌabaꞌ. Ut laj Sala quicuan li ralal laj Heber xcꞌabaꞌ. Laj Heber quicuan cuib li ralal. Li jun, aꞌan laj Peleg. Queꞌxqꞌue lix cꞌabaꞌ chi joꞌcan xban nak saꞌ li cutan aꞌan queꞌjeqꞌui̱c li cristian saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li ri̱tzꞌin laj Peleg, aꞌan aj Joctán xcꞌabaꞌ. Laj Joctán quicuan nabal li ralal. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: laj Almodad, laj Selef, laj Hazar-mavet ut laj Jera, joꞌ ajcuiꞌ laj Adoram, laj Uzal, laj Dicla, ut laj Obal, laj Abimael, ut laj Seba, joꞌ ajcuiꞌ laj Ofir, laj Havila ut laj Jobab. Aꞌaneb aꞌin chixjunileb li ralal laj Joctán. Eb aꞌan queꞌcuan saꞌ li chꞌochꞌ li naticla chak toj Mesa ut nacuulac toj saꞌ li tzu̱l bar nacana cuiꞌ li tenamit Sefar. Li naꞌajej aꞌan nacana saꞌ xjayal li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe. Chixjunileb li tzꞌi̱banbileb xcꞌabaꞌ arin, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Sem. Aꞌaneb chꞌutchꞌu̱queb saꞌ lix tenamiteb ut jalan jala̱nk li ra̱tinoba̱leb saꞌ li junju̱nk chi tenamit. Arin quirakeꞌ xtzꞌi̱banquil lix cꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Noé ut chanru nak queꞌtam chak saꞌ ruchichꞌochꞌ. Nak quinumeꞌ li butꞌi haꞌ, li ralal xcꞌajol laj Noé queꞌtam. Ut queꞌxjeqꞌui rib saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Li nimla ochoch torre xcꞌabaꞌ re BabelSaꞌ eb li cutan aꞌan jun ajcuiꞌ li ra̱tinoba̱leb li cristian saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li cristian queꞌco̱eb chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej li cuan bar na-el cuiꞌ chak li sakꞌe. Queꞌxtau jun chꞌochꞌ helho ru. Li chꞌochꞌ aꞌan cuan xcue̱nt Sinar. Ut aran queꞌcana. Ut queꞌxye chi ribileb rib: —Takayi̱b li xan ut takacꞌat chi us, chanqueb. Ut li xan quicꞌanjelac chokꞌ re̱kaj li pec. Ut li quicꞌanjelac re xletzbal li xan, aꞌan li na-el saꞌ chꞌochꞌ asfalto xcꞌabaꞌ. Queꞌxye: —Kayi̱bak junak katenamit ut jun li nimla ochoch najt xteram torre xcꞌabaꞌ. Ta̱cuulak toj saꞌ choxa li xnajtil xteram. Chi joꞌcaꞌin teꞌxqꞌue retal saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ nak la̱o cuan kanaꞌleb. Ut incꞌaꞌ takajeqꞌui kib yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ, chanqueb. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quicube chak ut quiril li cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil li cui̱nk. Quiril li tenamit ut li torre li yo̱queb chixyi̱banquil. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye: —Li tenamit jun ajcuiꞌ ut jun ajcuiꞌ li ra̱tinoba̱leb. Xeꞌxtiquib xba̱nunquil li nimla ochoch aꞌin. Cui joꞌcaꞌin lix naꞌlebeb, ma̱min teꞌxcanab xba̱nunquil li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla. Joꞌcan ut tocubek ut takajal li ra̱tinoba̱leb re nak incꞌaꞌ teꞌxtau ru li cꞌaꞌru teꞌxye chi ribileb rib, chan li Dios. Ut li Dios quixjeqꞌuiheb ru saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ ut queꞌxcanab li trabaj li queꞌxtiquib xba̱nunquil. Xban nak li Dios quixjal li ra̱tinoba̱leb, queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan Babel. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixjeqꞌuiheb chixjunil li cristian yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ. Eb li ralal xcꞌajol laj SemAꞌan aꞌin li retalileb li ralal xcꞌajol laj Sem. Jun ciento (100) chihab cuan re laj Sem nak quiyoꞌla laj Arfaxad li ralal. Ac cuib chihab chic xnumic li butꞌi haꞌ nak quiyoꞌla. Ut toj queꞌcuan chic ralal ut xrabin. Chirix lix yoꞌlajic laj Arfaxad, laj Sem quicuan o̱b ciento (500) chihab chic. Oꞌlaju xcaꞌcꞌa̱l (35) chihab cuan re laj Arfaxad nak quiyoꞌla laj Sala li ralal. Ut toj queꞌcuan chic ralal ut xrabin. Chirix lix yoꞌlajic laj Sala, laj Arfaxad quicuan ca̱hib ciento chihab riqꞌuin oxib (403) chihab chic. Laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) chihab cuan re laj Sala nak quiyoꞌla laj Heber li ralal. Ut toj queꞌcuan chic ralal ut xrabin. Chirix lix yoꞌlajic laj Heber, laj Sala quicuan ca̱hib ciento riqꞌuin oxib (403) chihab chic. Ca̱laju xcaꞌcꞌa̱l (34) chihab cuan re laj Heber nak quiyoꞌla laj Peleg li ralal. Chirix lix yoꞌlajic laj Peleg, laj Heber quicuan ca̱hib ciento riqꞌuin laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (430) chihab chic. Ut toj queꞌcuan chic ralal ut xrabin. Laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) chihab cuan re laj Peleg nak quiyoꞌla laj Reu li ralal. Chirix lix yoꞌlajic laj Reu, laj Peleg quicuan cuib ciento riqꞌuin bele̱b (209) chihab chic. Ut toj queꞌcuan chic ralal ut xrabin. Cablaju xcaꞌcꞌa̱l (32) chihab cuan re laj Reu nak quiyoꞌla laj Serug li ralal. Chirix lix yoꞌlajic laj Serug, laj Reu quicuan cuib ciento riqꞌuin cuukub (207) chihab chic. Ut toj queꞌcuan chic ralal ut xrabin. Laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) chihab cuan re laj Serug nak quiyoꞌla laj Nacor li ralal. Chirix lix yoꞌlajic laj Nacor, laj Serug quicuan cuib ciento (200) chihab chic. Ut toj queꞌcuan chic ralal ut xrabin. Bele̱b xcaꞌcꞌa̱l (29) chihab cuan re laj Nacor nak quiyoꞌla laj Taré li ralal. Chirix lix yoꞌlajic laj Taré, laj Nacor quicuan jun ciento riqꞌuin bele̱laju (119) chihab chic. Ut toj queꞌcuan chic ralal ut xrabin. Laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) chihab cuan re laj Taré nak quiyoꞌla laj Harán li ralal. Ut mokon chic quicuan cuib chic li ralal. Lix cꞌabaꞌeb aꞌan aj Abram ut aj Nacor. Eb li ralal xcꞌajol laj TaréAꞌan aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Taré. Laj Taré, aꞌan lix yucuaꞌeb laj Abram, laj Nacor ut laj Harán. Ut laj Harán, aꞌan lix yucuaꞌ laj Lot. Nak quicam laj Harán, toj yoꞌyo lix yucuaꞌ. Laj Harán quicam saꞌ li naꞌajej Ur lix tenamiteb laj Caldea. Saꞌ li tenamit quiyoꞌla cuiꞌ, aran ajcuiꞌ quicam. Laj Abram quisumla riqꞌuin jun li ixk xSarai xcꞌabaꞌ. Ut laj Nacor quisumla riqꞌuin lix Milca. Lix Milca ut lix Isca xrabineb laj Harán. Lix Sarai ma̱ jun xcocꞌal quicuan. Ac re nak incꞌaꞌ naqꞌuiresin. Laj Taré qui-el saꞌ li naꞌajej Ur, lix tenamiteb laj Caldea. Cuan saꞌ xchꞌo̱l nak ta̱xic saꞌ li tenamit Canaán. Quixcꞌam chirix laj Abram li ralal. Ut quixcꞌam ajcuiꞌ chirix laj Lot li ri. Laj Lot, aꞌan ralal laj Harán. Ut quixcꞌam ajcuiꞌ lix Sarai li ralib. Lix Sarai, aꞌan li rixakil laj Abram. Yo̱queb chi xic saꞌ li be li naxic Canaán nak queꞌxtau jun li tenamit Harán xcꞌabaꞌ. Ut coxeꞌcana̱k saꞌ li tenamit aꞌan. Cuib ciento chihab riqꞌuin o̱b (205) chihab cuan re laj Taré nak quicam saꞌ li tenamit Harán. Li Dios naxbok laj AbramLi Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Abram: —Tat-e̱lk saꞌ li naꞌajej aꞌin. Ta̱canabeb la̱ cuechꞌalal ut ta̱canab ajcuiꞌ rochoch la̱ yucuaꞌ. Ut tatxic saꞌ li naꞌajej li tincꞌut cha̱cuu la̱in, chan. —Eb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌqꞌuia̱nk. Ut ta̱nima̱nk lix cuanquileb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut la̱in tin-osobtesi̱nk a̱cue. Ut la̱ cꞌabaꞌ naꞌno̱k ru yalak bar. Saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at, nabaleb chic li cristian teꞌxcꞌul li usilal xban nak la̱at sicꞌbil a̱cuu inban. Yalak ani ta̱ba̱nu̱nk usilal a̱cue, tinba̱nu ajcuiꞌ usilal re la̱in. Li ani ta̱tzꞌekta̱na̱nk a̱cue, la̱in tintzꞌekta̱naheb ajcuiꞌ aꞌan. Saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at, tincuosobtesiheb chixjunileb li cristian li teꞌcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan li Dios re laj Abram. Laj Abram qui-el saꞌ li naꞌajej aꞌan joꞌ quiyeheꞌ re xban li Dios. Co̱ ajcuiꞌ laj Lot chirix. Oꞌlaju xca̱cꞌa̱l (75) chihab cuan re laj Abram nak qui-el chak saꞌ lix tenamit Harán. Laj Abram quixcꞌam chirix lix Sarai li rixakil. Ut quixcꞌam ajcuiꞌ chirix laj Lot, li ralal li ri̱tzꞌin. Ut quixcꞌam ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan re li queꞌtam nak queꞌcuan saꞌ li tenamit Harán. Quixcꞌameb ajcuiꞌ lix mo̱s chirix. Ut queꞌoc chi xic saꞌ li tenamit Canaán ut yal jun nak coxeꞌxtau. Laj Abram yo̱ chi numecꞌ saꞌ li tenamit aꞌan nak coxtau li naꞌajej Siquem. Aran cuan jun to̱n li cheꞌ ji re jun li cui̱nk aj More xcꞌabaꞌ. Saꞌ li naꞌajej aꞌan cuanqueb laj cananeo. Saꞌ li naꞌajej aꞌan quia̱tinac li Dios riqꞌuin laj Abram ut quixye re, —Saꞌ jun cutan tinqꞌue chixjunil li naꞌajej aꞌin reheb la̱ cualal a̱cꞌajol, chan li Dios. Joꞌcan nak laj Abram quixtus li pec ut quixyi̱b jun lix artal re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Dios. Chirix chic aꞌan, laj Abram co̱ saꞌ li tzu̱l li cuan jun pacꞌal li tenamit Bet-el saꞌ xjayal bar na-el cuiꞌ chak li sakꞌe. Quixyi̱b lix muheba̱l saꞌ li naꞌajej aꞌan saꞌ xya̱nkeb li cuib chi tenamit Bet-el ut Hai. Ut laj Abram quixyi̱b aran jun chic li artal ut quixlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ Dios. Laj Abram qui-oc cuiꞌchic chi xic saꞌ li naꞌajej Neguev. Laj Abram quicuulac saꞌ li naꞌajej EgiptoSaꞌ eb li cutan aꞌan quicuan jun li nimla cueꞌej saꞌ li naꞌajej aꞌan. Xban nak ma̱cꞌaꞌ li tzacae̱mk, co̱eb laj Abram saꞌ li naꞌajej Egipto ut aran queꞌcana. Ut nak yo̱ chi nachꞌoc riqꞌuin li tenamit Egipto, laj Abram quixye re li rixakil: —At Sarai, ninnau nak la̱at kꞌaxal chꞌinaꞌusat. Nak tateꞌril eb laj Egipto, teꞌxye nak la̱at cuixakil. Naru tineꞌxcamsi la̱in ut la̱at tateꞌxcꞌam riqꞌuineb. Ta̱ba̱nu usilal, ta̱yeheb re nak la̱at cuanab re nak incꞌaꞌ tineꞌxcamsi. Chi joꞌcan tina̱col saꞌ rukꞌeb laj Egipto, chan laj Abram re li rixakil. Laj Abram rochben li rixakil queꞌcuulac saꞌ li naꞌajej Egipto. Ut eb laj Egipto queꞌril nak chꞌinaꞌus na-iloc li ixk. Laj faraón, aꞌan li acuabej re li naꞌajej aꞌan. Eb laj tenkꞌom re laj faraón queꞌril ajcuiꞌ nak chꞌinaꞌus li ixk ut queꞌxye re: —Us li ixk aꞌan chokꞌ a̱cue, chanqueb. Ut lix Sarai quicꞌameꞌ saꞌ rochoch laj faraón. Xban nak laj Abram quixkꞌaxtesi lix Sarai saꞌ rukꞌ laj faraón, nabal lix ra̱bal quiqꞌueheꞌ re laj Abram. Laj faraón quixqꞌue xqueto̱mk, quixqꞌue xcuacax, quixqꞌue xbu̱r ut quixqꞌue ajcuiꞌ lix mo̱s cui̱nk ut lix mo̱s ixk. Ut quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ xni̱nki xul camello xcꞌabaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌue chixtojbal xma̱c laj faraón xban nak quixcꞌam saꞌ li rochoch lix Sarai. Quixtakla jun raylal saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ rochoch laj faraón ut queꞌyajer chixjunileb. Laj faraón quixtakla xbokbal laj Abram, ut quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak xaba̱nu cue chi joꞌcaꞌin? Ut, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xaye cue nak a̱cuixakil lix Sarai? ¿Cꞌaꞌut nak xaye cue nak a̱cuanab aꞌan? La̱in xincꞌam raj chokꞌ cuixakil xban nak incꞌaꞌ xaye cue nak a̱cuixakil. Cueꞌ la̱ cuixakil. Cꞌam ut ayu. Elen saꞌ li tenamit aꞌin, chan re laj Abram. Laj faraón quixtaklaheb lix mo̱s chi cꞌamoc be chiru laj Abram. Chi joꞌcan laj Abram qui-el rochben li rixakil. Queꞌxcꞌam chirix chixjunil li cꞌaꞌru cuan re. Laj Abram ut laj Lot queꞌxjach ribebLaj Abram qui-el saꞌ li naꞌajej Egipto rochben li rixakil. Ut co̱ ajcuiꞌ laj Lot chirixeb. Queꞌxcꞌam li cꞌaꞌru reheb. Queꞌsukꞌi cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej Neguev li cuan saꞌ xcue̱nt Canaán. Numtajenak xbiomal laj Abram. Cuan x-oro. Cuan xplata ut cuan ajcuiꞌ nabal lix queto̱mk. Laj Abram queꞌel saꞌ li naꞌajej Neguev ut queꞌnumeꞌ saꞌ li tenamit Bet-el. Queꞌcuulac cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej bar quixyi̱b cuiꞌ lix muheba̱l junxil saꞌ xya̱nkeb li cuib chi tenamit Hai ut Bet-el. Aꞌan li naꞌajej li quixyi̱b cuiꞌ li artal junxil. Ut aran laj Abram quixlokꞌoni cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ Dios. Laj Lot biom ajcuiꞌ joꞌ laj Abram. Nabal lix queto̱mk, ut nabal ajcuiꞌ lix muheba̱l yi̱banbil riqꞌuin tꞌicr. Xban nak numtajenak xqꞌuialeb lix queto̱mk chi xcabichaleb laj Lot ut laj Abram, incꞌaꞌ natzꞌakloc li naꞌajej chokꞌ reheb. Incꞌaꞌ chic naru teꞌcua̱nk saꞌ jun chi naꞌajej. Ut saꞌ li naꞌajej aꞌan cuanqueb laj cananeo joꞌ eb ajcuiꞌ laj ferezeo. Xban nak kꞌaxal latzꞌ li naꞌajej, queꞌxpleti rib chi ribileb rib laj ilol xqueto̱mk laj Abram riqꞌuineb laj ilol xqueto̱mk laj Lot. Laj Abram quixye re laj Lot: —La̱o kacomon kib. Incꞌaꞌ taxak ta̱cua̱nk li chꞌaꞌajquilal chi kibil kib. Joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb li kamo̱s. Incꞌaꞌ nacuaj nak teꞌxpleti ribeb laj ilol reheb li kaqueto̱mk. Il li naꞌajej aꞌin numtajenak xnimal. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ takajach kib? Sicꞌ li naꞌajej li ta̱cuulak cha̱cuu. Cui ta̱cuaj xic saꞌ la̱ nim, la̱in tinxic saꞌ la̱ tzꞌe. Cui ta̱cuaj xic saꞌ la̱ tzꞌe, la̱in tinxic saꞌ la̱ nim, chan laj Abram. Laj Lot quiril nak cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal li ru takꞌa cuan chire li nimaꞌ Jordán. Li naꞌajej aꞌan cha̱bil ut nim. Nacuulac toj cuan cuiꞌ li tenamit Zoar. Ut quiril nak cuan li haꞌ chokꞌ re li acui̱mk. Chanchan li naꞌajej Egipto li queꞌel cuiꞌ chak. Aꞌan quicꞌulman nak li Dios toj ma̱jiꞌ naxsach li tenamit Sodoma ut Gomorra. Laj Lot quixchap chokꞌ re li ru takꞌa li nacana chire li nimaꞌ Jordán, ut co̱ saꞌ xjayal bar na-el cuiꞌ chak li sakꞌe. Joꞌcaꞌin nak queꞌxcanab ribeb laj Lot riqꞌuin laj Abram. Laj Abram quicana saꞌ li naꞌajej Canaán. Ut laj Lot co̱ saꞌ li ru takꞌa cuanqueb cuiꞌ li cocꞌ tenamit. Quixyi̱b lix muheba̱l nachꞌ riqꞌuin li tenamit Sodoma. Eb li cristian li cuanqueb aran saꞌ li tenamit Sodoma numtajenak xma̱queb chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Nak ma̱ ani chic laj Lot, li Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Abram ut quixye re: —Saꞌ li naꞌajej li xakxo̱cat cuiꞌ, ilon saꞌ xca̱ pacꞌalil li naꞌajej aꞌin. Ut ilon chi us. Chixjunil li chꞌochꞌ, li yo̱cat chi rilbal, aꞌan tinqꞌue a̱cue la̱at chi junaj cua joꞌ ajcuiꞌ reheb la̱ cualal a̱cꞌajol. Aꞌin li naꞌajej li xinyechiꞌi a̱cue, chan. —Tinqꞌueheb chi qꞌuia̱nc la̱ cualal a̱cꞌajol. Incꞌaꞌ ta̱ru̱k rajlanquileb xban xqꞌuialeb, joꞌ li poks saꞌ chꞌochꞌ incꞌaꞌ naru rajlanquil, chan. Ut li Dios quixye ajcuiꞌ re laj Abram: —Ayu ut beni chak xsaꞌ li chꞌochꞌ aꞌin. Ta̱qꞌue chak retal saꞌ xca̱ pacꞌalil xban nak li chꞌochꞌ aꞌin tinqꞌue a̱cue, chan li Dios. Tojoꞌnak laj Abram quixjal lix naꞌajeb lix muheba̱l. Ut co̱ chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej ji ru. Eb li cheꞌ ji, aꞌan re laj Mamre. Li naꞌajej aꞌin nachꞌ cuan riqꞌuin li tenamit Hebrón. Ut laj Abram quixyi̱b jun chic li artal aran re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Dios. Laj Abram naxcol laj LotSaꞌ eb li cutan aꞌan, laj Amrafel, aꞌan lix reyeb li tenamit Sinar. Laj Arioc, aꞌan lix reyeb li tenamit Elasar. Laj Quedorlaomer, aꞌan lix reyeb li tenamit Elam. Ut laj Tidal, aꞌan lix reyeb li tenamit Goim. Eb li ca̱hib chi rey aꞌin queꞌxpleti ribeb riqꞌuineb o̱b chic li rey. Eb li rey o̱b chic, aꞌaneb aꞌin: laj Bera, aꞌan lix reyeb li tenamit Sodoma; laj Birsa, aꞌan lix reyeb li tenamit Gomorra; laj Sinab, aꞌan lix reyeb li tenamit Adma; laj Semeber, aꞌan lix reyeb li tenamit Zeboim; ut li rey jun chic, aꞌan lix reyeb li tenamit Bela, li nayeman ajcuiꞌ Zoar re. Li o̱b chi rey aꞌin queꞌxchꞌutub ribeb rochbeneb lix soldados saꞌ li ru takꞌa Sidim. Anakcuan li naꞌajej aꞌan Mar Muerto xcꞌabaꞌ. Eb li o̱b chi rey aꞌin queꞌcuan rubel xtakl laj Quedorlaomer chiru cablaju chihab. Aban nak ac yo̱ chic oxlaju chihab incꞌaꞌ chic queꞌraj cana̱c rubel xtakl aꞌan. Aꞌan aj e nak queꞌxchꞌutub ribeb chi pletic re nak teꞌxsach xcuanquil laj Quedorlaomer. Nak ac xnumeꞌ chic jun chihab, li rey Quedorlaomer queꞌxchꞌutub rib rochbeneb li oxibeb chic li rey. Queꞌco̱eb rochbeneb lix soldados chi pletic. Nak yo̱queb chi xic chi pletic riqꞌuineb li o̱b chic li rey, saꞌ lix beheb queꞌxtau jalaneb tenamit ut queꞌpletic riqꞌuineb toj retal queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Refaim li cuanqueb saꞌ li tenamit Astarot Karnaim, ut saꞌ xbe̱neb laj Zuz li cuanqueb saꞌ li tenamit Ham, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb laj Emita li cuanqueb saꞌ li tenamit Save-quiriataim. Ut queꞌnumta ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb laj horeo li cuanqueb saꞌ li tenamit Seir li tzu̱l ru. Ut queꞌcuulac saꞌ li tenamit Parán li cuan toj saꞌ xnuba̱l li chaki chꞌochꞌ. Nak quisukꞌi chak li rey Quedorlaomer rochbeneb li jun chꞌol chic queꞌcuulac saꞌ li tenamit En-mispat. Nequeꞌxye ajcuiꞌ Cades re li tenamit aꞌan. Ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Amalec joꞌ eb ajcuiꞌ laj amorreo li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Hazezon-tamar. Ut queꞌxsach ruheb chixjunil li cꞌaꞌru queꞌxtau saꞌ xbeheb nak yo̱queb chi xic. Tojoꞌnak li o̱b chi rey rochbeneb lix soldados queꞌco̱eb chi pletic. Aꞌaneb li cuanqueb chokꞌ rey saꞌ eb li tenamit Sodoma, Gomorra, Adma, Zeboim ut Bela. Aran queꞌpletic saꞌ li ru takꞌa Sidim. Eb aꞌan queꞌpletic riqꞌuineb li ca̱hib chi rey: laj Quedorlaomer lix reyeb li tenamit Elam; laj Tidal, lix reyeb li tenamit Goim; laj Amrafel, lix reyeb li tenamit Sinar ut laj Arioc, lix reyeb li tenamit Elasar. Saꞌ li ru takꞌa Sidim cꞌajoꞌ li jul cuan. Saꞌ eb li jul aꞌin cuan li asfalto. Nak yo̱queb chi e̱lelic chiruheb li ca̱hib chi rey, eb li soldados re Sodoma ut Gomorra queꞌlajeꞌtꞌaneꞌ saꞌ li jul ut cuan li queꞌe̱lelic saꞌ li tzu̱l. Eb li o̱b chi rey incꞌaꞌ queꞌxcuy xcolbal ribeb saꞌ rukꞌeb li ca̱hib chic. Eb li ca̱hib chi rey queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li o̱b chi rey saꞌ li ple̱t. Li ca̱hib chi rey queꞌxxoc chixjunil li cuan saꞌ eb li tenamit Sodoma ut Gomorra. Queꞌxcꞌam chokꞌ reheb li tzacae̱mk joꞌ ajcuiꞌ lix biomaleb li cuib chi tenamit aꞌan ut queꞌco̱eb. Laj Lot, li ralal li ri̱tzꞌin laj Abram, cuan saꞌ li tenamit Sodoma. Xban nak cuan aran, laj Lot quichapeꞌ xbaneb li queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li tenamit. Queꞌxcꞌam ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan re laj Lot. Abanan quie̱lelic jun li cui̱nk chiruheb aꞌan. Li cui̱nk aꞌan quicuulac riqꞌuin laj Abram laj hebreo ut quixye re li cꞌaꞌru quicꞌulman. Laj Abram cuan saꞌ li naꞌajej li ji ru. Eb li cheꞌ ji, aꞌan re laj Mamre. Laj Mamre, aꞌan xcomoneb laj amorreo. Aꞌan ras laj Escol joꞌ ajcuiꞌ laj Aner. Eb aꞌan rami̱gueb rib riqꞌuin laj Abram. Nak laj Abram quirabi nak quicꞌameꞌ laj Lot, ticto quixchꞌutubeb oxib ciento riqꞌuin cuakxaklaju (318) lix mo̱s. Eb aꞌan yoꞌlajenakeb saꞌ lix chꞌochꞌ laj Abram. Chixjunileb queꞌxta̱ke li queꞌcꞌamoc re laj Lot. Queꞌcuulac toj saꞌ li tenamit Dan. Chiru kꞌojyi̱n laj Abram queꞌco̱eb chi ma̱cꞌaꞌ resileb chixcolbal laj Lot. Ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li queꞌelkꞌan re laj Lot nak queꞌcuulac laj Abram. Nak queꞌril, xaka̱mileb laj Abram chiruheb. Queꞌxtiquib pletic ut li queꞌcꞌamoc re laj Lot ticto queꞌe̱lelic. Laj Abram quira̱linaheb toj saꞌ li tenamit Hoba. Li tenamit aꞌan cuan jun pacꞌal li tenamit Damasco. Laj Abram quixcol laj Lot saꞌ rukꞌeb li queꞌelkꞌan re. Joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan re laj Lot. Ut quixcol ajcuiꞌ nabaleb li cristian aj Sodoma, joꞌ cui̱nk joꞌ ixk li queꞌchapeꞌ. Laj Melquisedec co̱ xcꞌulbal laj AbramLi rey Quedorlaomer joꞌ eb ajcuiꞌ li rochben queꞌosoꞌ saꞌ rukꞌ laj Abram. Nak laj Abram quisukꞌi chak, lix reyeb laj Sodoma qui-el chixcꞌulbal laj Abram. Queꞌxcꞌul rib saꞌ li ru takꞌa Save. Nayeman ajcuiꞌ re li naꞌajej aꞌan “Li Ru Takꞌa re li Rey”. Laj Melquisedec, aꞌan lix reyeb laj Salem ut nacꞌanjelac ajcuiꞌ chokꞌ aj tij chiru li nimajcual Dios. Laj Melquisedec quixcꞌul laj Abram ut quixqꞌueheb xcua rucꞌa. Laj Melquisedec quirosobtesi laj Abram riqꞌuin li a̱tin aꞌin: —Osobtesinbil taxak laj Abram xban li Ka̱cuaꞌ Dios, li kꞌaxal nim xcuanquil. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan li quiyi̱ban re li choxa joꞌ ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ. Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ Dios li kꞌaxal nim xcuanquil. Aꞌan xkꞌaxtesi saꞌ a̱cuukꞌ li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue, chan. Laj Abram quixsi re laj Melquisedec li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil re chixjunil li cꞌaꞌru quire̱chani chak. Lix reyeb laj Sodoma quixye re laj Abram: —Ba̱nu usilal, kꞌaxtesiheb cuiꞌchic saꞌ li tenamit aꞌin chixjunileb li cristian li xacoleb chak saꞌ li ple̱t. Ut li cꞌaꞌru cuan reheb ta̱cana̱k chokꞌ a̱cue, chan. Abanan laj Abram quichakꞌoc ut quixye re: —Ac xinba̱nu jun li juramento riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Dios, li quiyi̱ban re li ruchichꞌochꞌ joꞌ ajcuiꞌ li choxa. Ac xinye re li Dios nak relic chi ya̱l ti̱c ma̱cꞌaꞌ tincꞌam chokꞌ cue. Chi moco tinxoc ta jun chꞌina tokolak li cꞌa̱m chokꞌ re xbacꞌbal inxa̱b. Incꞌaꞌ nacuaj ta̱ye nak saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at xinbiomoꞌ. Li cꞌaꞌru xeꞌxtzaca chak lin mo̱s, caꞌaj cuiꞌ aꞌan xincꞌul. Ut li oxib chi cui̱nk li xeꞌochbenin cue, eb aꞌan teꞌxcꞌul li cꞌaꞌru ta̱qꞌuema̱nk reheb chi xju̱nkaleb. Eb li cui̱nk aꞌan laj Aner, laj Escol ut laj Mamre, chan laj Abram. Li Dios quixba̱nu jun li contrato riqꞌuin laj AbramChanchan matqꞌuec yo̱ laj Abram nak li Dios quixcꞌutbesi rib chiru saꞌ visión. Li Dios quixye re: —Matxucuac, Abram, xban nak la̱in tin-ilok a̱cue. Kꞌaxal numtajenak la̱ kꞌajca̱munquil tinqꞌue, chan li Dios. Laj Abram quixye re: —At Ka̱cuaꞌ Dios, ¿cꞌaꞌru aj e nak nabal lin ra̱bal ta̱qꞌue? La̱at nacanau nak ma̱ jun cualal incꞌajol cuan. Ut li ani ta̱e̱chani̱nk re li cꞌaꞌru cuan cue, aꞌan li xbe̱n inmo̱s laj Eliezer li chalenak chak saꞌ li tenamit Damasco, chan. —La̱at ma̱ jun li cualal xaqꞌue. Xban aꞌan chixjunil li cꞌaꞌru cuan cue, tento nak jun lin najter mo̱s quiyoꞌla saꞌ cuochoch, aꞌan ta̱e̱chani̱nk re, chan laj Abram. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Abram: —Ma̱cuaꞌ la̱ mo̱s ta̱e̱chani̱nk re. Relic chi ya̱l tinye a̱cue nak li ani ta̱e̱chani̱nk re li cꞌaꞌru cuan a̱cue, aꞌan li tzꞌakal la̱ cualal, chan li Dios. Li Dios quixcꞌam laj Abram chirix cab ut quixye re: —Ilon takecꞌ. Il ma tatru̱k rajlanquileb li chahim. Joꞌcan ajcuiꞌ xqꞌuial la̱ cualal a̱cꞌajol li tinqꞌue. Incꞌaꞌ tatru̱k rajlanquileb, chan li Dios. Laj Abram quixpa̱b li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li Dios. Joꞌcan nak li Dios quixye nak laj Abram aꞌan jun cui̱nk ti̱c xchꞌo̱l. Li Dios quixye re laj Abram; —La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱in xin-isin chak a̱cue saꞌ li tenamit Ur ut xatincꞌam chak saꞌ li tenamit aꞌin. Ut li chꞌochꞌ aꞌin, la̱at tat-e̱chani̱nk re, chan. Ut laj Abram quichakꞌoc ut quixye: —Ka̱cuaꞌ Dios, ¿chanru nak tinnau chi tzꞌakal nak tincue̱chani li chꞌochꞌ? ¿Cꞌaꞌru li retalil ta̱qꞌue? chan. Ut li Dios quixye re laj Abram: —La̱in tinba̱nu jun li contrato a̱cuiqꞌuin. Ta̱cꞌameb chak li xul li tinye a̱cue. Ta̱cꞌam chak jun li chꞌina ba̱c oxib chihab cuan re, ut jun li ixki chiba̱t oxib chihab cuan re, ut jun li te̱lom carner oxib chihab cuan re. Ut ta̱cꞌam ajcuiꞌ chak junak li chꞌina mucuy joꞌ ajcuiꞌ junak chꞌina paloma, chan li Dios. Ut laj Abram quixcꞌameb li xul li quipatzꞌeꞌ re xban li Dios. Quixcamsi ut quixjach saꞌ xyiheb li xul ut quixpacꞌabeb. Li mucuy ut li paloma incꞌaꞌ quixjacheb. Queꞌcube chak li soꞌsol saꞌ xbe̱neb li camenak xul. Ut laj Abram quixyolesiheb. Nak ac yo̱ chi muku̱nc li sakꞌe, laj Abram quicube xcuara. Nak yo̱ chi cua̱rc, saꞌ junpa̱t quikꞌojyi̱noꞌ chi us li cuan cuiꞌ ut cꞌajoꞌ nak quixucuac. Ut li Dios quixye re: —Tento nak ta̱nau nak la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌxic chi najt saꞌ jalan tenamit ma̱cuaꞌ xtenamiteb aꞌan. Ut kꞌaxal ra teꞌxcꞌul aran. Teꞌqꞌuehekꞌ chokꞌ rahobtesinbil mo̱s. Ut chiru ca̱hib ciento (400) chihab teꞌcua̱nk saꞌ raylal, chan li Dios. Li Dios quixye: —La̱in tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li yo̱keb chi rahobtesi̱nc re la̱ cualal a̱cꞌajol. Mokon chic nak la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌe̱lk chak aran, teꞌxcꞌam chak lix biomaleb chirixeb. Nak ac ti̱xakat chic chi us, la̱at tatca̱mk. Cꞌojcꞌo̱k a̱chꞌo̱l nak tatca̱mk. Ut toxe̱tau e̱rib a̱cuochbeneb la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ li ac camenakeb. Li xca̱ xte̱pal la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌsukꞌi̱k chak saꞌ li naꞌajej aꞌin. Abanan toj ta̱numta̱k li ma̱usilal teꞌxba̱nu laj amorreo, tojoꞌnak tinmakꞌ li naꞌajej aꞌin chiruheb, chan li Dios re laj Abram. Nak kꞌojyi̱n chi us, laj Abram quiril nak cuta̱mil chiru jun xnaꞌaj li xam yo̱ chi e̱lc xsibel ut jun lochlo̱quil xam quinumeꞌ saꞌ xyiheb li xul li jachbileb. Aꞌan aꞌin li retalil nak saꞌ li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios quixba̱nu jun li contrato riqꞌuin laj Abram. Ut li Dios quixye re laj Abram: —Li naꞌajej aꞌin tinqꞌue chokꞌ a̱cue ut chokꞌ reheb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol li teꞌcua̱nk. Li naꞌajej li tinqꞌue reheb naticla chak cuan cuiꞌ li nimaꞌ re Egipto ut nocoxrakekꞌ cuan cuiꞌ li nimla nimaꞌ Éufrates, chan. —Li naꞌajej aꞌin, li tinqꞌue e̱re, aꞌan li cuanqueb cuiꞌ eb laj Ceneo, ut eb laj cenezeo, ut eb laj cadmoneo. Ut aran ajcuiꞌ cuanqueb laj hitita, ut eb laj ferezeo, ut eb laj refaíta. Ut aran ajcuiꞌ cuanqueb laj amorreo, ut eb laj cananeo, ut eb laj gergeseo, ut eb laj jebuseo, chan li Dios re laj Abram. Lix Agar ut lix yum aj Ismael xcꞌabaꞌLix Sarai li rixakil laj Abram ma̱ jun xcocꞌal. Aꞌan cuan jun xmo̱s xAgar xcꞌabaꞌ. Aꞌan chalenak chak Egipto. Lix Sarai quixye re laj Abram: —La̱at nacanau nak ma̱ jun incꞌulaꞌal. La̱in tincuaj junak incꞌulaꞌal, aban li Ka̱cuaꞌ Dios incꞌaꞌ naxqꞌue cue. Naru tatcua̱nk riqꞌuin lin mo̱s. Ma̱re ta̱cua̱nk junak a̱cꞌulaꞌal riqꞌuin ut la̱in tinxoc chokꞌ cue, chan lix Sarai. Ut laj Abram quixpa̱b li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban lix Sarai. Nak quicꞌulman aꞌin ac laje̱b chihab roquiqueb saꞌ li tenamit Canaán. Lix Sarai quixkꞌaxtesi lix mo̱s saꞌ rukꞌ laj Abram re nak ta̱cua̱nk riqꞌuin. Tojoꞌnak laj Abram quicuan riqꞌuin, ut lix Agar quicana chi yaj aj ixk. Nak quixnau nak ta̱cua̱nk junak lix cꞌulaꞌal, lix Agar incꞌaꞌ chic quixqꞌue saꞌ xnakꞌ ru lix Sarai. Ut lix Agar xicꞌ chic naril aꞌan. Lix Sarai quixye re laj Abram: —Saꞌ a̱ma̱c la̱at nak yo̱quin chixcꞌulbal li raylal aꞌin. La̱in xinqꞌue lin mo̱s a̱cue ut anakcuan xicꞌ chic ninril. Nak xnau nak ta̱cua̱nk jun lix cꞌulaꞌal yo̱ chixnimobresinquil rib chicuu. Li Ka̱cuaꞌ Dios taxak tixye ke ani cuan xma̱c, ma la̱at malaj la̱in, chan lix Sarai. Quichakꞌoc laj Abram ut quixye re: —La̱at nacanau nak la̱ mo̱s cuan rubel a̱takl. La̱at yal a̱cue cꞌaꞌru ta̱ba̱nu riqꞌuin, chan laj Abram. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ lix Sarai saꞌ xbe̱n lix mo̱s ut cꞌajoꞌ nak quixchꞌila. Tojoꞌnak lix Agar quie̱lelic. Lix Agar yo̱ chi be̱c saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Quicuulac cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ saꞌ li be naxic saꞌ li tenamit Shur. Ut aran quitaꞌeꞌ xban lix ángel li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut li ángel quia̱tinac riqꞌuin ut quixpatzꞌ re: —Agar, at xmo̱s lix Sarai, ¿bar xatchal chak? Ut, ¿bar yo̱cat chi xic? chan. Ut lix Agar quixye re: —La̱in yo̱quin chi e̱lelic chiru lix Sarai lin patrón, chan. Lix ángel li Dios quixye re: —Sukꞌin cuiꞌchic riqꞌuin la̱ patrón. Tatcua̱nk saꞌ xya̱lal riqꞌuin ut ta̱pa̱b li cꞌaꞌru tixye a̱cue. Teꞌcua̱nk nabal la̱ cualal a̱cꞌajol. Incꞌaꞌ ta̱ru̱k rajlanquileb xban nak numtajenak xqꞌuialeb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌcua̱nk. Qꞌue retal, la̱at yaj aj ixkat. La̱ cꞌulaꞌal ta̱yoꞌla̱k chꞌina te̱lom. Aj Ismael ta̱qꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Joꞌcan lix cꞌabaꞌ ta̱qꞌue xban nak li Dios naxnau li raylal li yo̱cat chixcꞌulbal, ut aꞌan tatxtenkꞌa, chan. Li ángel quixye ajcuiꞌ re: —Laj Ismael cauhak rib joꞌ junak joskꞌ aj xul ut ta̱pletik yalak ani aj iqꞌuin. Xicꞌ ta̱ilekꞌ xbaneb chixjunileb. Laj Ismael joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol teꞌxyi̱b lix naꞌaj nachꞌ riqꞌuineb li ri̱tzꞌin usta eb aꞌan incꞌaꞌ teꞌraj, chan li ángel. Lix Agar quixye: —La̱at li Ka̱cuaꞌ Dios li nacat-iloc cue, chan re li Dios. Ut quixye cuiꞌchic, —Arin saꞌ li chaki chꞌochꞌ li Dios xcꞌutbesi rib chicuu ut moco xincam ta nak xcuil ru, chan. Joꞌcan nak li yuꞌam haꞌ aꞌan quiqꞌueheꞌ chokꞌ xcꞌabaꞌ “Li yoꞌyo̱quil Dios li na-iloc cue”. Li yuꞌam haꞌ aꞌin cuan saꞌ xyi li cuib chi tenamit Cades ut Bered. Nak quiyoꞌla li ralal laj Abram riqꞌuin lix Agar, laj Abram quixqꞌue aj Ismael chokꞌ xcꞌabaꞌ. Cuakib roꞌcꞌa̱l (86) chihab cuan re laj Abram nak quiyoꞌla laj Ismael. Li circuncisión nacꞌanjelac chokꞌ retalil li contratoNak ac bele̱laju roꞌcꞌa̱l (99) chihab cuan re laj Abram, li Ka̱cuaꞌ Dios quixcꞌutbesi rib chiru ut quixye re: —La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios li kꞌaxal nim incuanquil. Chatcua̱nk saꞌ xya̱lal chicuu ut ti̱cak a̱chꞌo̱l. La̱in tinxakab xcuanquil li contrato li xinba̱nu a̱cuiqꞌuin. La̱in tinqꞌue chi qꞌuia̱nc la̱ cualal a̱cꞌajol, chan li Ka̱cuaꞌ Dios re laj Abram. Laj Abram quicuikꞌla ut quixxulub lix jolom saꞌ chꞌochꞌ. Ut li Dios quixye ajcuiꞌ re laj Abram: —Li contrato li tinba̱nu a̱cuiqꞌuin, aꞌan aꞌin: La̱at tat-oc chokꞌ xxeꞌto̱nil yucuaꞌeb nabaleb chi tenamit, chan. —Anakcuan ma̱cuaꞌ chic aj Abram la̱ cꞌabaꞌ. Aj Abraham chic a̱cꞌabaꞌ xban nak xatinqꞌue chokꞌ xxeꞌto̱nil yucuaꞌeb li qꞌuila tenamit. Relic chi ya̱l nak tebinqꞌue chi qꞌuia̱nc la̱ cualal a̱cꞌajol. Nabalak le̱ tenamit ut teꞌcua̱nk ajcuiꞌ le̱ rey saꞌ le̱ tenamit chixju̱nkaleb. Junelic ta̱cua̱nk xcuanquil li contrato li xinba̱nu a̱cuiqꞌuin joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb la̱ cualal a̱cꞌajol. La̱in la̱ Dios la̱at, ut la̱in ajcuiꞌ xDioseb la̱ cualal a̱cꞌajol. Li chꞌochꞌ Canaán li cuancat cuiꞌ anakcuan tinqꞌue a̱cue ut eb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌe̱chani̱nk re chi junaj cua. La̱inak lix Dioseb chixjunileb la̱ cualal a̱cꞌajol, chan. Ut li Dios quixye ajcuiꞌ re laj Abraham: —Tento nak la̱at ta̱ba̱nu li contrato cuiqꞌuin la̱in. Joꞌcan ajcuiꞌ teꞌxba̱nu la̱ cualal a̱cꞌajol. La̱at ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru tinye a̱cue. Joꞌcan ajcuiꞌ teꞌxba̱nu chixjunileb la̱ cualal a̱cꞌajol. Ut aꞌan aꞌin li tinye e̱re. Li junju̱nk chi cui̱nk saꞌ e̱ya̱nk, tento nak teꞌxcꞌul li circuncisión. Ut li circuncisión aꞌan aꞌin: Ta̱setma̱nk caꞌchꞌinak xtzꞌu̱mal ruꞌuj xtzꞌejcual li cui̱nk. Ta̱ba̱nu aꞌin chokꞌ retalil li contrato li xkaba̱nu chi kibil kib. Li junju̱nk chi cꞌulaꞌal te̱lom tixcꞌul li circuncisión nak cua̱nk cuakxakib cutan xyoꞌlajic. Aꞌin lin chakꞌrab li ta̱ticla̱k anakcuan ut ta̱uxma̱nk chalen. Joꞌcan ta̱uxma̱nk reheb chixjunileb li cocꞌ te̱lom saꞌ xya̱nkeb la̱ cualal a̱cꞌajol joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ lokꞌbil mo̱s usta jalan xtenamiteb. Tento nak chixjunileb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌxcꞌul li circuncisión. Joꞌcan ajcuiꞌ eb la̱ mo̱s cui̱nk. Chi joꞌcaꞌin ta̱cana̱k jun retalil riqꞌuin le̱ tzꞌejcual. Aꞌan retalil li contrato li xkaba̱nu chi kibil kib. Cui junak cui̱nk incꞌaꞌ tixcꞌul li circuncisión, aꞌan tzꞌekta̱nanbilak xban nak aꞌan xkꞌet lin chakꞌrab, chan li Dios. Li Dios quixye ajcuiꞌ re laj Abraham: —Anakcuan ma̱cuaꞌak chic xSarai xcꞌabaꞌ la̱ cuixakil; xSara chic ta̱qꞌuema̱nk chokꞌ xcꞌabaꞌ. La̱in tincuosobtesi lix Sara. Ut ta̱cua̱nk la̱ cualal riqꞌuin. Relic chi ya̱l tincuosobtesi aꞌan. Lix Sara ta̱cua̱nk nabaleb li ralal xcꞌajol. Aꞌan ta̱oc chokꞌ xnaꞌeb nabal chi tenamit li toj teꞌyoꞌla̱k mokon. Li ralal xcꞌajol lix Sara teꞌoc chokꞌ xreyeb li tenamit, chan li Dios. Laj Abraham quicuikꞌla ut quixxulub lix jolom saꞌ chꞌochꞌ ut qui-oc chi seꞌec. Laj Abraham quixye saꞌ xchꞌo̱l: —¿Ma kꞌaxal ya̱l ta cuiꞌ nak ta̱cua̱nk junak cualal nak ac xinba̱nu li jun ciento chihab? Ut lix Sara, ¿ma ta̱cua̱nk ta biꞌ junak lix cꞌulaꞌal nak ac xba̱nu li laje̱b roꞌcꞌa̱l (90) chihab? chan. Ut laj Abraham quixye re li Dios, —Usan cui laj Ismael tixcꞌul li usilal a̱cuiqꞌuin, chan. Li Dios quixye re laj Abraham: —Ac xinye a̱cue nak lix Sara ta̱cua̱nk lix cꞌulaꞌal. Aj Isaac ta̱qꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. La̱in tinba̱nu ajcuiꞌ lin contrato chi junelic riqꞌuin aꞌan joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb li ralal xcꞌajol, chan. —Xcuabi cꞌaꞌru xaye chirix laj Ismael. Matcꞌoxlac. Tincuosobtesi ajcuiꞌ aꞌan. Aꞌan ta̱cua̱nk ajcuiꞌ nabal li ralal xcꞌajol. Laj Ismael ta̱cua̱nk cablaju li ralal. Ni̱nkakeb xcuanquil saꞌ lix tenamiteb ut nimak ajcuiꞌ lix tenamiteb. Abanan lin contrato junelic cua̱nk riqꞌuin laj Isaac. Aꞌan la̱ cualal li ta̱cua̱nk riqꞌuin lix Sara chiru li chihab jun, chan li Dios re laj Abraham. Nak quirakeꞌ chi a̱tinac, li Ka̱cuaꞌ Dios qui-el riqꞌuin laj Abraham. Saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan laj Abraham quixset lix tzꞌu̱mal ruꞌuj xtzꞌejcual laj Ismael. Chi joꞌcaꞌin quixba̱nu li circuncisión reheb lix mo̱s li queꞌyoꞌla saꞌ rochoch. Ut quixba̱nu ajcuiꞌ reheb lix lokꞌbil mo̱s. Saꞌ li cutan aꞌan qui-uxman chixjunil joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Bele̱laju roꞌcꞌa̱l (99) chihab cuan re laj Abraham nak quixcꞌul lix circuncisión. Oxlaju chihab cuan re laj Ismael nak quixcꞌul lix circuncisión. Saꞌ li cutan aꞌan queꞌxcꞌul li circuncisión laj Abraham ut laj Ismael li ralal. Chixjunileb lix mo̱s cui̱nk li queꞌyoꞌla saꞌ rochoch laj Abraham queꞌxcꞌul li circuncisión, joꞌ eb ajcuiꞌ li lokꞌbil mo̱s li jalan xtenamiteb. Li Dios naxye nak chi ya̱l ta̱cua̱nk li ralal laj AbrahamNak ac xnumeꞌ cuaꞌleb, laj Abraham chunchu chire lix muheba̱l saꞌ li naꞌajej ji ru. Eb li cheꞌ ji, aꞌan re laj Mamre. Quicuulac li Ka̱cuaꞌ Dios riqꞌuin. Joꞌcaꞌin nak quixcꞌutbesi rib li Dios chiru laj Abraham. Laj Abraham quiril nak xaka̱mileb oxibeb li cui̱nk chiru. Saꞌ junpa̱t qui-el chixcꞌulbaleb. Quixcuikꞌib rib ut quixxulub lix jolom saꞌ chꞌochꞌ, ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, chan laj Abraham, —ta̱ba̱nu usilal, matxic cuan chi junpa̱t. Tintakla xcꞌambal caꞌchꞌinak li haꞌ re te̱chꞌaj le̱ rok. Chexhila̱nk rubel xmu li cheꞌ. Xban nak xexcꞌulun cuiqꞌuin, tincꞌam chak caꞌchꞌinak le̱ tzacae̱mk re nak sahak saꞌ le̱ chꞌo̱l nak texxic, chan laj Abraham. Ut eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Us, bantiox a̱cue. Laj Abraham qui-oc saꞌ lix muheba̱l ut quixye re lix Sara: —Se̱ba a̱cuib. Chap oxib bis li cꞌaj li cha̱bil ut ta̱yi̱b li caxlan cua, chan. Laj Abraham co̱ saꞌ junpa̱t cuanqueb cuiꞌ lix queto̱mk. Quixchap jun li cuacax cha̱bil ut toj al. Quixqꞌue li xul re lix mo̱s re nak tixcꞌu̱b chak chi cha̱bil. Quixcꞌam li cꞌu̱banbil tib chokꞌ reheb li rulaꞌ. Quixcꞌam ajcuiꞌ li queso ut li leche. Ut laj Abraham quixqꞌue xchꞌo̱l chixjecꞌbaleb xtzacae̱mkeb li rulaꞌ nak yo̱queb chi cuaꞌac rubel xmu li cheꞌ. Nak queꞌrakeꞌ chi cuaꞌac li rulaꞌ, queꞌxpatzꞌ re laj Abraham, —¿Bar cuan lix Sara la̱ cuixakil?— Laj Abraham quixye reheb, —Cuan saꞌ cab, chan. Ut jun li cuan saꞌ xya̱nkeb li oxib quixye re: —Toline̱lk cuiꞌchic saꞌ li chihab jun cha̱cuilbal. Ut lix Sara ac cua̱nk chic junak xcꞌulaꞌal te̱lom, chan re laj Abraham. Lix Sara cuan saꞌ cab ut quirabi li cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal. Laj Abraham ut lix Sara ac ti̱xeb chic. Lix Sara ac xnumeꞌ xkꞌehil nak ta̱cua̱nk xcocꞌal. Xban aꞌan lix Sara quiseꞌec saꞌ xchꞌo̱l ut quixye: —¿Chanru nak ta̱cua̱nk li saylal aꞌin? Lin be̱lom ut la̱in ac xoti̱x chi us, chan saꞌ xchꞌo̱l. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Abraham: —¿Cꞌaꞌut nak xseꞌec lix Sara? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ naxpa̱b nak ta̱cua̱nk junak lix cꞌulaꞌal saꞌ xti̱xilal? La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Ma̱cꞌaꞌ chꞌaꞌaj chicuu. Chiru li chihab jun chic tinsukꞌi̱k chak cha̱cuilbal ut lix Sara ac cua̱nk chic jun lix cꞌulaꞌal chꞌina te̱lom, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut lix Sara quixucuac nak quirabi li a̱tin aꞌan ut quixye: —La̱in incꞌaꞌ xinseꞌec, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye, —La̱in ninnau nak xatseꞌec, chan. Laj Abraham naxtzꞌa̱ma chiru li Dios nak tixtokꞌoba ruheb laj SodomaChirix chic aꞌan li oxibeb chi cui̱nk queꞌxakli ut queꞌoc chi xic saꞌ li tenamit Sodoma. Laj Abraham co̱ chirixeb re xchakꞌrabinquileb. Tojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Incꞌaꞌ tinmuk chiru laj Abraham li cꞌaꞌru tinba̱nu. Laj Abraham, aꞌan li ta̱oc chokꞌ xxeꞌto̱nil yucuaꞌeb li qꞌuila tenamit ut eb aꞌan nimak xcuanquileb. Chixjunileb li tenamit saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxcꞌul li usilal saꞌ xcꞌabaꞌ laj Abraham. Ac xinsicꞌ ru re ta̱cꞌamok be chiruheb li ralal xcꞌajol. Aꞌan ta̱chꞌoloba̱nk re xya̱lal chiruheb re nak teꞌxpa̱b li cua̱tin ut teꞌcua̱nk saꞌ usilal ut saꞌ ti̱quilal. Cui teꞌxba̱nu aꞌin, la̱in tinba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru xinyechiꞌi re laj Abraham, chan li Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Abraham: —Nabal li cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ us xcuabi chirixeb laj Sodoma ut laj Gomorra. Numtajenakeb lix ma̱c. Anakcuan xic cue aran ut tincuil ma ya̱l li cꞌaꞌru xcuabi chirixeb re nak tinnau, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Eb li cuib chi cui̱nk queꞌco̱eb aran Sodoma. Ut laj Abraham quicana rochben li Ka̱cuaꞌ Dios. Laj Abraham quinachꞌoc riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Dios ut quixye re: —¿Ma ta̱sach ruheb li ti̱queb xchꞌo̱l saꞌ xya̱nkeb li incꞌaꞌ ti̱queb xchꞌo̱l? Ma̱re cuanqueb mero ciento chi cristian ti̱queb xchꞌo̱l saꞌ xya̱nkeb. Cui cuanqueb mero ciento li ti̱queb xchꞌo̱l, ¿ma incꞌaꞌ ta̱ru̱k ta̱cuy xma̱queb li incꞌaꞌ ti̱queb xchꞌo̱l? ¿Malaj cuan saꞌ a̱chꞌo̱l nak ta̱sach chi junaj cua li tenamit aꞌan? chan. Incꞌaꞌ naru ta̱sacheb ru li ti̱queb xchꞌo̱l joꞌ ta̱ba̱nu riqꞌuineb li incꞌaꞌ ti̱queb xchꞌo̱l. Ninnau nak la̱at incꞌaꞌ ta̱ba̱nu aꞌan xban nak la̱at nacatrakoc a̱tin saꞌ xya̱lal saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan laj Abraham. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Abraham: —Cui cuanqueb mero ciento li ti̱queb xchꞌo̱l saꞌ li tenamit Sodoma, saꞌ xcꞌabaꞌ eb aꞌan tincuy xma̱queb chixjunileb li cuanqueb aran, chan. Ut laj Abraham quixye cuiꞌchic re li Ka̱cuaꞌ: —Chacuy inma̱c nak tina̱tinak cuiꞌchic a̱cuiqꞌuin chi joꞌcaꞌin. La̱at li Ka̱cuaꞌ Dios ut la̱in yal cui̱nkin. Cui caꞌaj cuiꞌ o̱b roxcꞌa̱l (45) li cristian ti̱queb xchꞌo̱l cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan, ¿ma yal xban nak o̱b chic ta̱raj li mero ciento nak ta̱sach ru li tenamit? chan laj Abraham. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re: —Cui cuanqueb o̱b roxcꞌa̱l (45) li cristian li ti̱queb xchꞌo̱l, la̱in incꞌaꞌ tinsach ru li tenamit, chan li Dios. Ut laj Abraham quixpatzꞌ cuiꞌchic re: —Cui caꞌaj cuiꞌ caꞌcꞌa̱l (40) li ti̱queb xchꞌo̱l cuanqueb, ¿ma ta̱sacheb ru? chan. Ut li Dios quixye re, —Saꞌ xcꞌabaꞌeb li caꞌcꞌa̱l (40) li ti̱queb xchꞌo̱l, incꞌaꞌ tinsach ru li tenamit, chan. Laj Abraham quixye cuiꞌchic re li Ka̱cuaꞌ: —Chacuy inma̱c. Us cui incꞌaꞌ tatjoskꞌokꞌ cuiqꞌuin xban nak tinpatzꞌok cuiꞌchic a̱cue. Ma̱re caꞌaj cuiꞌ laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) cuanqueb. ¿Ma ta̱sacheb ru li tenamit? chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re, —Saꞌ xcꞌabaꞌeb li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) li ti̱queb xchꞌo̱l, la̱in tincuy xma̱queb li tenamit, chan. Ut quixye cuiꞌchic laj Abraham: —At Ka̱cuaꞌ, chacuy inma̱c. Tinpatzꞌok cuiꞌchic a̱cue. Cui junmay (20) ajcuiꞌ li ti̱queb xchꞌo̱l, ¿ma ta̱sach ru li tenamit? chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Saꞌ xcꞌabaꞌeb li junmay (20) li ti̱queb xchꞌo̱l, incꞌaꞌ tinsach ru li tenamit, chan. Toj quixtzꞌa̱ma cuiꞌchic xcuybal laj Abraham ut quixye re li Ka̱cuaꞌ: —Ba̱nu usilal, at Ka̱cuaꞌ, matjoskꞌoꞌ cuiqꞌuin. Caꞌaj chic anakcuan tinpatzꞌok a̱cue ut incꞌaꞌ chic tatinchꞌiꞌchꞌiꞌi. ¿Cꞌaꞌru ta̱ba̱nu cui laje̱b (10) ajcuiꞌ li ti̱queb xchꞌo̱l li cuanqueb saꞌ li tenamit? chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Abraham: —Saꞌ xcꞌabaꞌeb li laje̱b li ti̱queb xchꞌo̱l, incꞌaꞌ tinsach ru li tenamit, chan li Ka̱cuaꞌ. Nak quirakeꞌ chi a̱tinac riqꞌuin laj Abraham, li Ka̱cuaꞌ Dios qui-el aran. Ut laj Abraham quisukꞌi cuiꞌchic saꞌ rochoch. Li Dios naxsacheb li tenamit Sodoma ut GomorraNak ac oc re li kꞌojyi̱n, queꞌcuulac li cuib chi cui̱nk aran Sodoma. Aꞌaneb lix ángel li Dios. Laj Lot chunchu saꞌ li oqueba̱l re li tenamit saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb li cristian. Nak quirileb li cui̱nk, quicuacli laj Lot chixcꞌulbaleb, quixcuikꞌib rib ut quixxulub lix jolom saꞌ chꞌochꞌ. Ut quixye reheb: —Ex Ka̱cuaꞌ, ba̱nuhomak li usilal. Yoꞌkeb saꞌ li cuochoch ut aran te̱numsi li kꞌojyi̱n. Aran naru te̱chꞌaj le̱ rok. Ut toj cuulaj ekꞌela texxic, chan. Eb aꞌan queꞌxye re: —Bantiox a̱cue. Ma̱chꞌiꞌchꞌiꞌi a̱cuib. Naru nococuar saꞌ be, chanqueb. Abanan laj Lot quirelaji ruheb re nak teꞌxic saꞌ rochoch toj retal queꞌxsume cana̱c. Nak queꞌoc saꞌ li rochoch laj Lot quixyi̱b chi cha̱bil lix tibeleb xcua. Quixyi̱b lix caxlan cua xcomon li incꞌaꞌ nasipoꞌ, ut queꞌcuaꞌac. Toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ nequeꞌoc chi cua̱rc nak queꞌcuulac chixjunileb li cui̱nk aj Sodoma joꞌ ti̱x ut joꞌ sa̱j. Queꞌxsut li rochoch. Queꞌxjap re chixbokbal laj Lot ut queꞌxye re: —¿Bar cuanqueb li cui̱nk li xeꞌcꞌulun saꞌ la̱ cuochoch chiru li kꞌojyi̱n aꞌin? Isiheb chak chirix cab. Takaj toma̱cobk riqꞌuineb, chanqueb. Laj Lot qui-el chirix cab chi a̱tinac riqꞌuineb ut quixtzꞌap li puerta chirix. Quixye reheb: —Tintzꞌa̱ma usilal che̱ru, ex cuas cui̱tzꞌin. Nimla ma̱c xba̱nunquil li cꞌaꞌru nequecꞌoxla. Me̱ba̱nu li ma̱usilal aꞌin. Cuanqueb cuib inrabin ma̱jiꞌ nequeꞌcuan riqꞌuin cui̱nk. Tincuisiheb chirix cab ut ba̱nuhomak li cꞌaꞌru te̱raj riqꞌuineb. Caꞌaj cuiꞌ li cuib chi ulaꞌ, ma̱cꞌaꞌ te̱ba̱nu reheb, chan. Eb laj Sodoma queꞌxye re: —Elen arin. La̱at chalenakat chak saꞌ jalan tenamit ut anakcuan ta̱cuaj la̱at tattakla̱nk ke. Anakcuan nabal chic li raylal ta̱cꞌul la̱at chiru li teꞌxcꞌul eb aꞌan, chanqueb. Cꞌajoꞌ nak queꞌjoskꞌoꞌ saꞌ xbe̱n laj Lot. Queꞌjiloc chixcꞌatk re nak teꞌxcuek li puerta. Ut eb li cui̱nk li cuanqueb saꞌ li cab saꞌ junpa̱t queꞌxquelo chi rukꞌ laj Lot ut queꞌrocsi ut queꞌxtzꞌap li puerta. Eb li cuib chi cui̱nk lix takl li Dios queꞌqꞌuehoc reheb chi mutzꞌi̱rc eb li cui̱nk li teꞌraj oc saꞌ cab. Queꞌmutzꞌir li ti̱x joꞌ eb ajcuiꞌ li toj sa̱jeb. Ut eb li cui̱nk aꞌan queꞌlub chixsicꞌbal li puerta ut incꞌaꞌ queꞌxtau. Ut eb li cuib chi cui̱nk queꞌxye re laj Lot: —¿Ma toj cuanqueb a̱cuechꞌalal saꞌ li tenamit aꞌin? Cui cuanqueb, isiheb saꞌ li tenamit aꞌin. Cꞌameb la̱ rabin ut la̱ cualal ut la̱ hiꞌ ut ayu. Ta̱cꞌameb chi najt chixjunileb la̱ cuechꞌalal li cuanqueb saꞌ li tenamit. Anakcuan oc ke chixsachbal ru chi junaj cua li tenamit aꞌin xban nak kꞌaxal xnumta li ma̱c xeꞌxba̱nu. Aꞌan aj e nak xoxtakla chak li Ka̱cuaꞌ Dios chixsachbal ru li tenamit aꞌin, chanqueb. Ut laj Lot co̱ chixyebal reheb li cui̱nk li teꞌsumla̱k cuiꞌ lix rabin ut quixye reheb: —Elenkex saꞌ li tenamit aꞌin ut ayukex chi najt xban nak li Ka̱cuaꞌ Dios oc re chixsachbal ru li tenamit, chan. Abanan eb li cui̱nk aꞌan incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li cꞌaꞌru quixye laj Lot. Nahiqꞌuicꞌnac ru li cutan nak eb li ángel queꞌxye re laj Lot: —Se̱ba a̱cuib, cꞌam la̱ cuixakil joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ rabin. Elenkex saꞌ junpa̱t re nak incꞌaꞌ texca̱mk saꞌ xya̱nkeb li tenamit aꞌin li oqueb re chixtojbal xma̱queb, chanqueb. Ut laj Lot toj quibay chi e̱lc. Li Ka̱cuaꞌ Dios quiril xtokꞌoba̱l ru laj Lot, joꞌ ajcuiꞌ lix comoneb. Ut eb li cuib chi cui̱nk queꞌxchap chi rukꞌ laj Lot, joꞌ eb ajcuiꞌ lix rabin ut li rixakil. Queꞌisi̱c saꞌ junpa̱t saꞌ li tenamit xbaneb lix takl li Dios. Nak ac xeꞌel saꞌ li tenamit li cui̱nk quixye reheb: —A̱linankex re nak texcolekꞌ. Mex-iloc che̱rix chi moco te̱xakab e̱rib saꞌ li ru takꞌa. Ti̱c texxic toj saꞌ li tzu̱l re nak incꞌaꞌ tex-osokꞌ, chan reheb. Ut laj Lot quixye reheb: —Checuy inma̱c, ex Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ nacuaj xic saꞌ li tzu̱l. La̱ex nabal li usilal xeba̱nu cue. Joꞌcan nak xincoleꞌ. La̱in incꞌaꞌ nacuaj xic saꞌ li tzu̱l. Ma̱re tinca̱mk ajcuiꞌ aran. Ilomak. Aran cuan jun chꞌina tenamit. Aꞌan caꞌchꞌin ut nachꞌ cuan. Choe̱canab chi xic aran re nak tocolekꞌ, chan laj Lot. Jun reheb lix takl li Dios quichakꞌoc ut quixye re laj Lot: —Tinba̱nu li cꞌaꞌru xatzꞌa̱ma. Incꞌaꞌ tinsach ru li chꞌina tenamit li ta̱cuaj cuiꞌ xic. Se̱ba a̱cuib. Ayu saꞌ junpa̱t. La̱in ma̱cꞌaꞌ naru tinba̱nu cui ma̱jiꞌ nequexcuulac aran, chan. Joꞌcan nak li tenamit aꞌan queꞌxqꞌue Zoar chokꞌ xcꞌabaꞌ. Nak queꞌcuulac laj Lot saꞌ li chꞌina tenamit Zoar, ac x-el chak li sakꞌe. Li Ka̱cuaꞌ Dios toj saꞌ choxa quixtakla chak li xam ut li azufre saꞌ xbe̱neb li tenamit Sodoma ut Gomorra. Ut queꞌsacheꞌ chixjunil li tenamit. Queꞌosoꞌ chi junaj cua li cristian li cuanqueb aran ut chixjunil li acui̱mk. Queꞌosoꞌ chi junaj cua chixjunil li cuan saꞌ li ru takꞌa aꞌan. Li rixakil laj Lot qui-iloc chirix ut aran quicana chokꞌ xpecal atzꞌam. Joꞌ cuulajak chic laj Abraham co̱ cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej li quia̱tina̱c cuiꞌ xban li Ka̱cuaꞌ. Laj Abraham qui-iloc saꞌ li naꞌajej li queꞌcuan cuiꞌ li tenamit Sodoma ut Gomorra. Ut aran quiril nak ma̱ caꞌchꞌin li sib nakꞌujujnac chi takecꞌ. Chanchan jun nimla horno li yo̱ xxamlel. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixsach ruheb chi junaj cua chixjunil li tenamit li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa. Abanan quijulticoꞌ re li cꞌaꞌru quixtzꞌa̱ma laj Abraham. Joꞌcan nak quixcol laj Lot. Laj Lot quibalakꞌi̱c xbaneb lix rabin nak quicaltesi̱c xbanebLaj Lot quixucuac chi cana̱c saꞌ li chꞌina tenamit Zoar. Joꞌcan nak co̱ chi cua̱nc saꞌ li tzu̱l. Ut lix rabin cuib co̱eb chirix. Aran coxeꞌocak saꞌ jun ochoch pec. Saꞌ jun li cutan eb lix rabin laj Lot yo̱queb chi a̱tinac chi ribileb rib. Li asbej quixye re li ri̱tzꞌin: —Li kayucuaꞌ yo̱ chi ti̱xc. Ut arin ma̱ jun cui̱nk cuan re tosumla̱k riqꞌuineb joꞌ na-uxman yalak bar. Anakcuan takacaltesi li kayucuaꞌ ut la̱o tocua̱rk riqꞌuin re nak ta̱cua̱nk ralal xcꞌajol kiqꞌuin, chanqueb. Ut chiru li kꞌojyi̱n queꞌxqꞌue nabal li vino re ut aꞌan quicala. Ut li asbej quicuar riqꞌuin. Abanan lix yucuaꞌ incꞌaꞌ quixqꞌue retal nak quicuan riqꞌuin lix rabin xban lix calajic. Joꞌ cuulajak chic li asbej quixye re li ri̱tzꞌin: —Chi kꞌek la̱in xincuan riqꞌuin li kayucuaꞌ. Anakcuan takacaltesi cuiꞌchic re nak la̱at chic tatcua̱nk riqꞌuin. Chi joꞌcan ta̱cua̱nk li ralal xcꞌajol li kayucuaꞌ, chan re. Saꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan queꞌxcaltesi cuiꞌchic lix yucuaꞌeb. Ut li i̱tzꞌinbej co̱ chi cua̱rc riqꞌuin. Abanan lix yucuaꞌ incꞌaꞌ quixqꞌue retal nak quicuan riqꞌuin lix rabin xban lix calajic. Ut lix rabin laj Lot chi xcabichaleb queꞌcana chi yaj aj ixk xban lix yucuaꞌeb. Li asbej quicuan jun lix cꞌulaꞌal te̱lom. Aj Moab quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Chalen anakcuan aꞌan lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb laj Moab. Joꞌcan ajcuiꞌ li i̱tzꞌinbej quicuan ajcuiꞌ jun lix cꞌulaꞌal te̱lom. Ut aj Ben-ammi quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Chalen anakcuan aꞌan lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb laj Amón. Laj Abraham ut laj AbimelecLaj Abraham queꞌel saꞌ li naꞌajej li queꞌcuan cuiꞌ ut queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej Neguev. Queꞌcana saꞌ jun li naꞌajej li cuan saꞌ xya̱nk li cuib chi tenamit Cades ut Shur. Ut mokon chic queꞌel saꞌ li naꞌajej aꞌan. Queꞌco̱eb saꞌ li tenamit Gerar. Ut aran queꞌcana. Nak ac cuanqueb aran, laj Abraham quixye: —Lix Sara ma̱cuaꞌ cuixakil. Aꞌan cuanab, chan. Lix reyeb li tenamit Gerar, aꞌan laj Abimelec. Li rey aꞌan quixtakla xcꞌambal lix Sara chokꞌ rixakil. Chiru li kꞌojyi̱n aꞌan li Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Abimelec saꞌ lix matcꞌ ut quixye re: —Anakcuan la̱at tatca̱mk xban nak li ixk xacꞌam a̱cuiqꞌuin cuan xbe̱lom, chan li Dios re. Laj Abimelec toj ma̱jiꞌ nacuan riqꞌuin lix Sara. Laj Abimelec quixye re li Dios: —At Ka̱cuaꞌ, ¿ma nacacꞌoxla xcamsinquil li toj ma̱jiꞌ naxba̱nu li ma̱c? Laj Abraham cuan re. Aꞌan xyehoc cue nak lix Sara, aꞌan ranab. Joꞌcan ajcuiꞌ lix Sara quixye cue nak laj Abraham, aꞌan ras. Ma̱cuaꞌ la̱in cuan cue nak xinba̱nu li naꞌleb aꞌin. Moco xinnau ta nak rixakil laj Abraham, chan laj Abimelec. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re saꞌ lix matcꞌ: —Ya̱l. La̱in ninnau nak moco la̱at ta cuan a̱cue. Xban nak ninnau aꞌin, joꞌcan nak incꞌaꞌ xatinqꞌue chi cua̱nc riqꞌuin lix Sara. Joꞌcan nak incꞌaꞌ xatma̱cob chicuu. Ut anakcuan ta̱kꞌaxtesi li ixk aꞌin riqꞌuin lix be̱lom. Laj Abraham aꞌan jun li profeta li nayehoc re li cua̱tin ut aꞌan ta̱tijok cha̱cuix re nak incꞌaꞌ tatca̱mk. Abanan cui incꞌaꞌ nacakꞌaxtesi li ixk aꞌin, la̱at tatca̱mk, joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ comon, chan li Dios. Joꞌ cuulajak chic laj Abimelec quicuacli toj ekꞌela. Quixbokeb chixjunileb lix mo̱s ut quixserakꞌi reheb li cꞌaꞌru quiril saꞌ lix matcꞌ. Ut eb aꞌan cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac chi rabinquil li a̱tin aꞌan. Ut laj Abimelec quixbok laj Abraham ut quixye re: —Cꞌoxla cꞌaꞌru xaba̱nu cue. ¿Cꞌaꞌru inma̱c cha̱cuu nak xaqꞌue li raylal aꞌin saꞌ inbe̱n joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb lin tenamit? Incꞌaꞌ us xaba̱nu cue. ¿Cꞌaꞌut nak xaba̱nu li naꞌleb aꞌin? chan laj Abimelec. Laj Abraham quichakꞌoc ut quixye re: —La̱in xincꞌoxla nak incꞌaꞌ nequepa̱b li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ li tenamit aꞌin. Cuan saꞌ inchꞌo̱l nak ma̱re tine̱camsi xban li cuixakil. Ya̱l li cꞌaꞌru xinye a̱cue nak lix Sara cui̱tzꞌin. Junaj li kayucuaꞌ ut li kanaꞌ jalaneb. Joꞌcan nak quinsumla riqꞌuin. Li Dios quiyehoc cue nak tincanab rochoch lin yucuaꞌ ut tinxic saꞌ jalan naꞌajej. La̱in quinye re li cuixakil nak yalak bar tonumekꞌ aꞌan tixye nak la̱in li ras, chan laj Abraham. Tojoꞌnak laj Abimelec quixkꞌaxtesi lix Sara saꞌ rukꞌ laj Abraham. Ut quixqꞌue nabal lix queto̱mk. Quixqꞌue ajcuiꞌ lix mo̱s cui̱nk ut lix mo̱s ixk. Laj Abimelec quixye re laj Abraham: —Il li naꞌajej aꞌan. Chixjunil li chꞌochꞌ aꞌan cue la̱in. Ta̱sicꞌ li bar cuan ta̱cuulak cha̱cuu ut aran tatcua̱nk, chan. Ut laj Abimelec quixye re lix Sara: —Qꞌue retal. La̱in xinqꞌue jun mil tumin plata re la̱ cuas. Xinba̱nu aꞌin re nak li cuanqueb saꞌ la̱ cuochoch teꞌxqꞌue retal nak saꞌ xya̱lal xatinkꞌaxtesi riqꞌuin la̱ be̱lom, ut re ajcuiꞌ nak chixjunileb teꞌxqꞌue retal nak ma̱cꞌaꞌ a̱ma̱c, chan laj Abimelec re. (17-18) Xban li cꞌaꞌru quicꞌulman riqꞌuin lix Sara, li Ka̱cuaꞌ Dios quixtakla jun li yajel saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ rochoch laj Abimelec re nak eb aꞌan incꞌaꞌ teꞌcua̱nk xcocꞌaleb. Laj Abraham quitijoc chiru li Dios chirixeb. Li Dios quirabi ut quixqꞌuirtesiheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ rochoch laj Abimelec re nak teꞌcua̱nk xcocꞌaleb ut quixqꞌuirtesiheb ajcuiꞌ lix mo̱seb. (-) Lix yoꞌlajic laj IsaacLix Sara quixcꞌul li quiyechiꞌi̱c re junxil xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Quicuan jun lix cꞌulaꞌal te̱lom. Ac ti̱x chic laj Abraham nak quiyoꞌla li ralal. Quiyoꞌla li cꞌulaꞌal tzꞌakal saꞌ li cutan li quixye li Dios. Laj Abraham quixqꞌue aj Isaac chokꞌ xcꞌabaꞌ li ralal li quicuan riqꞌuin lix Sara. Nak ac cuan cuakxakib cutan re laj Isaac, laj Abraham quixba̱nu li circuncisión re joꞌ quiyeheꞌ re xban li Dios. Jun ciento chihab cuan re laj Abraham nak quiyoꞌla laj Isaac. Lix Sara quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Li Dios xinixqꞌue chi seꞌec xban xsahil inchꞌo̱l xban nak xcuan incꞌulaꞌal. Ut nak teꞌrabi nak xyoꞌla lin cꞌulaꞌal, chixjunileb teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb cuiqꞌuin. ¿Ani ta cuiꞌ raj xyehoc re laj Abraham nak ta̱cua̱nk junak lix cꞌulaꞌal cuiqꞌuin? Ma̱ ani. Ut anakcuan saꞌ xti̱xilal laj Abraham, xyoꞌla jun lix cꞌulaꞌal cuiqꞌuin, chan lix Sara. Lix Agar rochben laj Ismael queꞌisi̱c saꞌ rochoch laj AbrahamNak ac nim chic laj Isaac, quimakꞌeꞌ xtuꞌ xban lix naꞌ. Saꞌ li cutan aꞌan laj Abraham quixba̱nu jun li ninkꞌe. Lix Sara quiril nak laj Ismael yo̱ chiretzꞌu̱nquil laj Isaac. Laj Ismael, aꞌan li ralal laj Abraham li quicuan riqꞌuin lix Agar. Aꞌan li mo̱s chalenak chak Egipto. Lix Sara co̱ chi jitoc riqꞌuin laj Abraham ut quixye re: —Isi li mo̱s aꞌin. Xicak rochben lix yum. Laj Ismael incꞌaꞌ ta̱tzꞌak li joꞌ qꞌuial ta̱re̱chani laj Isaac, chan. Nak laj Abraham quirabi li ra̱tin, quirahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l chirix laj Ismael xban nak aꞌan ralal ajcuiꞌ. Abanan li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Abraham: —La̱at ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru xye lix Sara. Matcꞌoxlac chirix laj Ismael joꞌ ajcuiꞌ chirix la̱ mo̱s. Laj Isaac, aꞌan la̱ cualal li xinyechiꞌi a̱cue. Saꞌ xcꞌabaꞌ laj Isaac teꞌcua̱nk la̱ cualal a̱cꞌajol li xinyechiꞌi a̱cue junxil. Ut tincuosobtesi ajcuiꞌ la̱ cualal li quicuan riqꞌuin la̱ mo̱s. Teꞌqꞌuia̱nk li ralal xcꞌajol laj Ismael xban nak a̱cualal ajcuiꞌ aꞌan, chan. Joꞌ cuulajak chic nak toj ekꞌela, laj Abraham quixqꞌue xcua lix Agar. Ut quixqꞌue jun bo̱ls tzꞌu̱m lix haꞌ ut lix Agar quixjelo saꞌ xbe̱n xtel. Nak laj Abraham quixkꞌaxtesi laj Ismael saꞌ rukꞌ lix Agar, quixchakꞌrabiheb. Tojoꞌnak queꞌco̱eb ut queꞌxsuti rib saꞌ li chaki chꞌochꞌ Beerseba xcꞌabaꞌ. Nak qui-osoꞌ lix haꞌeb saꞌ lix bo̱ls tzꞌu̱m li naꞌbej quixcanab laj Ismael chi yocyo saꞌ xmu jun li cheꞌ. Ut lix Agar co̱ chi chunla̱c najt caꞌchꞌin riqꞌuin lix yum. Incꞌaꞌ quiraj rilbal nak ta̱ca̱mk. Chunchu aran lix Agar nak quirabi nak yo̱ chi ya̱bac lix yum. Li Dios quirabi nak yo̱ chi ya̱bac li al. Lix ángel li Dios quia̱tinac chak toj saꞌ choxa riqꞌuin lix Agar ut quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak ra saꞌ a̱chꞌo̱l? Matxucuac. Li Dios ac xrabi xya̱b xcux la̱ yum li bar cuan cuiꞌ. Cuaclin la̱at ut ta̱cuaclesi ajcuiꞌ li al ut ta̱chap chi rukꞌ. Teꞌqꞌuia̱nk li ralal xcꞌajol laj Ismael ut ta̱cua̱nk ajcuiꞌ xcuanquileb aꞌan, chan li ángel. Tojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ Dios quixcꞌut chiru lix Agar jun li yuꞌam haꞌ. Lix Agar coxbutꞌ lix bo̱ls tzꞌu̱m riqꞌuin haꞌ, ut quixqꞌue rucꞌa laj Ismael. Ut li Dios quitenkꞌan re laj Ismael. Aꞌan quicui̱nkiloꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Quixtzol chi us li cutuc riqꞌuin tzimaj. Laj Ismael quicuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ Parán. Aran quisumuba̱c xban lix naꞌ riqꞌuin jun li ixk aj Egipto. Laj Abraham naxba̱nu jun li contrato rochben laj AbimelecSaꞌ eb li cutan aꞌan laj Abimelec rochben laj Ficol co̱eb chi a̱tinac riqꞌuin laj Abraham. Laj Ficol aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldados laj Abimelec. Laj Abimelec quixye re laj Abraham: —La̱o yo̱co chixqꞌuebal retal nak nacatxtenkꞌa li Dios riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌak re ru nacaba̱nu. Xban aꞌan, tintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱ye cue saꞌ xya̱lal chiru li Ka̱cuaꞌ Dios nak la̱at incꞌaꞌ ta̱ba̱nu li incꞌaꞌ us kiqꞌuin. Incꞌaꞌ ta̱ba̱nu li incꞌaꞌ us riqꞌuineb li cualal, joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb li ralal xcꞌajol eb aꞌan. Joꞌ nak xinba̱nu li usilal a̱cue la̱at, joꞌcan ajcuiꞌ nak ta̱ba̱nu li usilal ke la̱o. Ta̱ba̱nu ajcuiꞌ usilal reheb li cristian li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li cuancat cuiꞌ la̱at, chan. Ut laj Abraham quixye re: —Relic chi ya̱l tinye a̱cue, tinba̱nu li cꞌaꞌru xatzꞌa̱ma chicuu, chan. Ut laj Abraham quijitoc chiru laj Abimelec chirix jun li becbil haꞌ. Quixye re nak li becbil haꞌ aꞌan quimakꞌeꞌ chiru xbaneb lix mo̱s laj Abimelec. Laj Abimelec quixye re: —La̱in incꞌaꞌ xinnau aꞌan. Nasach inchꞌo̱l a̱ban. Incꞌaꞌ ninnau ani xba̱nun re aꞌan, chan. Ut laj Abraham quixsi cuib oxib xcarner ut xcuacax laj Abimelec. Ut saꞌ li cutan aꞌan queꞌxba̱nu jun li contrato re nak rami̱gakeb rib. Nak laj Abraham quixcꞌam chak li queto̱mk li tixsi re laj Abimelec, quixchꞌutub cuukub li ixki carner ut jalan quixqꞌueheb cuiꞌ. Ut laj Abimelec quixpatzꞌ re laj Abraham: —¿Cꞌaꞌru aj e nak jalan xachꞌutubeb cuiꞌ li cuukub chi carner? chan. Laj Abraham quichakꞌoc ut quixye re: —Nak ta̱cꞌul li cuukub chi carner aꞌin, aꞌan retalil nak cue li becbil haꞌ xban nak la̱in xinbecoc re, chan. Li becbil haꞌ aꞌin Beerseba queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ xban nak aran queꞌxba̱nu li contrato. Nak ac xeꞌxba̱nu li contrato, laj Abimelec rochben laj Ficol, queꞌsukꞌi saꞌ lix tenamiteb. Laj Abimelec ut laj Ficol, aꞌaneb laj filisteo. Ut laj Abraham quirau jun to̱n li cheꞌ tamarisco aran Beerseba. Ut saꞌ li naꞌajej aꞌan quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Laj Abraham najt quicuan saꞌ xtenamiteb laj filisteo. Li Dios naril ma tzꞌakal xpa̱ba̱l laj AbrahamMokon chic li Dios quixyal rix lix pa̱ba̱l laj Abraham. Li Dios quixye re: —Abraham.— Ut aꞌan quixye: —Cueꞌquin, Ka̱cuaꞌ.— Li Dios quixye re: —Cꞌam la̱ cualal li jun ajcuiꞌ cha̱cuu. Aꞌan laj Isaac li kꞌaxal raro a̱ban. Ta̱cꞌam aꞌan saꞌ li naꞌajej Moriah saꞌ li tzu̱l li tincꞌut cha̱cuu. Ut aran ta̱qꞌue la̱ cualal chokꞌ jun cꞌatbil mayej chicuu, chan li Dios. Joꞌ cuulajak chic nak toj ekꞌela laj Abraham quicuacli. Quixqꞌue rix lix bu̱r. Ut quixyocꞌ lix siꞌ. Ut co̱ saꞌ li naꞌajej li quiyeheꞌ re xban li Dios. Quixcꞌam li ralal chirix nak co̱ ut quixcꞌam ajcuiꞌ cuib lix mo̱s li toj sa̱jeb. Saꞌ rox li cutan laj Abraham quiril chi najt li naꞌajej li yo̱queb cuiꞌ chi xic. Quixye reheb lix mo̱s cuib: —Cana̱kex arin e̱rochben li bu̱r. La̱in tinxic cuochben li cualal toj saꞌ xbe̱n li tzu̱l. Ut aran takalokꞌoni li Ka̱cuaꞌ Dios tojoꞌnak tosukꞌi̱k chak, chan. Laj Abraham quixqꞌue li siꞌ chiri̱ka laj Isaac. Li siꞌ aꞌan ta̱cꞌanjelak re xcꞌatbal li mayej. Ut laj Abraham quixcꞌam xchꞌi̱chꞌ ut quixcꞌam ajcuiꞌ caꞌchꞌin li ru xam re xlochbal li siꞌ. Ut cuotz queꞌtakeꞌ saꞌ li tzu̱l laj Abraham rochben li ralal. Junpa̱t na chic nak laj Isaac quixye re laj Abraham: —At inyucuaꞌ, chan. —¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj, at cualal? chan laj Abraham. Laj Isaac quixye re: —Cuan li siꞌ ut cuan ajcuiꞌ li ru xam. Ut li carner li takacꞌat chokꞌ re li kamayej, ¿bar cuan? chan. Laj Abraham quixye re: —Matcꞌoxlac, at cualal. Li Dios ta̱qꞌuehok re li carner li takacꞌat chokꞌ re li kamayej, chan. Ut yo̱queb chi xic saꞌ li tzu̱l. Queꞌcuulac saꞌ li naꞌajej li quiyeheꞌ re xban li Dios. Ut laj Abraham quixyi̱b jun lix artal riqꞌuin li tusbil pec ut quixtus lix siꞌ saꞌ xbe̱n. Ut quixbacꞌ li ralal ut quixyocob saꞌ xbe̱n li siꞌ. Laj Abraham quixchap lix chꞌi̱chꞌ ut quixtaksi li rukꞌ. Oc raj re xcamsinquil li ralal. Tojoꞌnak jun lix ángel li Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac chak saꞌ choxa ut quixye re laj Abraham: —¡Abraham! ¡Abraham!— Ut laj Abraham quichakꞌoc ut quixye re: —Arin cuanquin, chan. Lix ángel li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re: —Ma̱camsi la̱ cualal. Ma̱cꞌaꞌ ta̱ba̱nu re. Ninnau nak nacapa̱b chi tzꞌakal li Dios. La̱ cualal jun ajcuiꞌ ut aꞌan xaqꞌue raj chokꞌ re la̱ mayej chiru li Dios, chan. Laj Abraham qui-iloc chirix. Ut aran cuan jun li carner tꞌiltꞌo lix xucub saꞌ jun chamal pim. Ut laj Abraham co̱ chixchapbal li carner. Aꞌan li quixmayeja chokꞌ re̱kaj li ralal. Ut laj Abraham quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan, “Li Ka̱cuaꞌ Dios naxqꞌue chak li cꞌaꞌru napaltoc ke.” Ut chalen anakcuan nayeman, “Saꞌ lix tzu̱l li Ka̱cuaꞌ Dios naqꞌueheꞌ li cꞌaꞌru na-ajman ru”. Lix ángel li Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac chak saꞌ choxa xcaꞌ sut riqꞌuin laj Abraham. Ut quixye re: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ Dios: xban nak la̱at xamayeja raj la̱ cualal chicuu, relic chi ya̱l tinye a̱cue nak tatincuosobtesi. Kꞌaxal numtajenak li usilal tinba̱nu a̱cue. Joꞌ xqꞌuialeb li chahim li cuanqueb saꞌ choxa, joꞌcan ajcuiꞌ xqꞌuialeb la̱ cualal a̱cꞌajol li teꞌcua̱nk. Ut joꞌ xqꞌuial li cocꞌ ru li samaib li cuanqueb chire li palau nak teꞌta̱mk la̱ cualal a̱cꞌajol. Ut kꞌaxal cuiꞌchic nimak xcuanquileb la̱ cualal a̱cꞌajol chiruheb li xicꞌ teꞌilok reheb aꞌan. Xban nak xapa̱b li cua̱tin, chixjunileb li tenamit saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxcꞌul li usilal saꞌ xcꞌabaꞌeb la̱ cualal a̱cꞌajol, chan. Chirix chic aꞌan laj Abraham quisukꞌi cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej li quixcanabeb cuiꞌ lix mo̱s. Ut chixjunileb queꞌco̱eb cuiꞌchic saꞌ li tenamit Beerseba. Ut aran quicana laj Abraham. Mokon chic laj Abraham quirabi resil nak laj Nacor li ri̱tzꞌin quicuan xcocꞌal riqꞌuin lix Milca. Li xbe̱n li quiyoꞌla, aꞌan laj Uz xcꞌabaꞌ. Ut li xcab, aꞌan laj Buz. Ut li rox, aꞌan laj Kemuel. Nak ac cui̱nk chic laj Kemuel quicuan jun li ralal laj Aram xcꞌabaꞌ. Chirix chic laj Kemuel, toj queꞌcuan cuiꞌchic xcocꞌaleb laj Nacor. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: laj Quesed, laj Hazo, laj Pildas, laj Jidlaf, ut laj Betuel. Ut laj Betuel quicuan jun xrabin xRebeca xcꞌabaꞌ. Chi joꞌcaꞌin laj Nacor li ri̱tzꞌin laj Abraham quicuan cuakxakib lix cocꞌal riqꞌuin lix Milca. Ut laj Nacor quicuan ajcuiꞌ lix cocꞌal riqꞌuin lix Reúma. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb; laj Teba, laj Gaham, laj Tahas, ut laj Maaca. Nak quicam lix SaraJun ciento riqꞌuin cuukub xcaꞌcꞌa̱l (127) chihab cuan re lix Sara nak quicam. Quicam saꞌ li tenamit Quiriat-arba, li nayeman ajcuiꞌ Hebrón. Li tenamit aꞌan cuan saꞌ xcue̱nt Canaán. Laj Abraham kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱l xban nak quicam lix Sara, ut cꞌajoꞌ nak quiya̱bac chirix. Laj Abraham quixakli chixcꞌatk lix caxonil lix camenak ut quia̱tinac riqꞌuineb laj hititas. Quixye reheb: —La̱in chalenakin chak saꞌ jalan tenamit. Te̱ba̱nu usilal cꞌayihomak caꞌchꞌinak li naꞌajej re tinmuk lin camenak, chan. Eb laj hititas queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Ka̱cuaꞌ Abraham, choa̱cuabi. Arin cuancat saꞌ kaya̱nk ut la̱at sicꞌbil a̱cuu xban li Dios. Muk la̱ camenak saꞌ junak mukleba̱l li nacuulac cha̱cuu la̱at. Ma̱ ani ta̱yehok a̱cue nak incꞌaꞌ takaqꞌue xnaꞌaj la̱ camenak. Muk la̱ camenak. La̱o incꞌaꞌ tatkachꞌiꞌchꞌiꞌi, chanqueb. Laj Abraham quicuacli ut quixcꞌutzub rib chiruheb laj hititas. Quixye reheb: —Cui naxcꞌul le̱ chꞌo̱l nak tinmuk lin camenak arin, cherabihak li cꞌaꞌru tinye e̱re. Tex-a̱tinak chicuix riqꞌuin laj Efrón li ralal laj Zohar. Te̱tzꞌa̱ma chiru nak tixcꞌayi chokꞌ cue li ochoch pec, Macpela xcꞌabaꞌ, li cuan saꞌ xnuba̱l lix chꞌochꞌ. Tintoj chi tzꞌakal li joꞌ nimal naraj chirix lix chꞌochꞌ. Aꞌan tixkꞌaxtesi cue li chꞌochꞌ che̱ru la̱ex. Chi joꞌcan ta̱cua̱nk li naꞌajej re xmukbaleb lin camenak, chan laj Abraham. Laj Efrón cuan saꞌ xya̱nkeb laj hititas. Quichakꞌoc chiruheb li cuanqueb aran joꞌ ajcuiꞌ chiruheb li yo̱queb chi numecꞌ saꞌ li oqueba̱l re li tenamit. Quixye re laj Abraham: —Ka̱cuaꞌ Abraham, chacuabi li cꞌaꞌru tinye a̱cue. Li chꞌochꞌ aꞌan yal tinsi a̱cue joꞌ ajcuiꞌ li ochoch pec li cuan aran. Aꞌin tinba̱nu chiruheb chixjunileb lin comon. Muk chak la̱ camenak aran, chan laj Efrón. Ut laj Abraham quixcꞌutzub cuiꞌchic rib chiruheb li tenamit. Chiruheb chixjunileb laj Abraham quixye re laj Efrón: —Cui naxcꞌul a̱chꞌo̱l, ba̱nu usilal chacuabi li cꞌaꞌru tinye a̱cue. La̱in tinqꞌue a̱cue xtzꞌak li chꞌochꞌ li xinpatzꞌ. Ta̱cꞌul li tumin cuiqꞌuin ut la̱in tinxic chixmukbal lin camenak aran, chan. Laj Efrón quichakꞌoc ut quixye: —Ka̱cuaꞌ Abraham, abi li cꞌaꞌru tinye a̱cue. Lix tzꞌak li chꞌochꞌ aꞌan ca̱hib ciento bisoc chi plata. ¿Cꞌaꞌ ta ru aj e nak tinpatzꞌ li tumin a̱cue? Muk chak la̱ camenak, chan. Nak quirabi joꞌ nimal xtzꞌak li chꞌochꞌ, laj Abraham qui-oc chixbisbal li plata. Quixbis ca̱hib ciento bisoc li plata joꞌ nequeꞌbisoc laj cꞌay. Ut quixqꞌue li plata re laj Efrón chiruheb laj hititas. Laj Efrón quixkꞌaxtesi re laj Abraham li chꞌochꞌ Macpela xcꞌabaꞌ, li nacana jun pacꞌal Mamre. Quixkꞌaxtesi ajcuiꞌ li ochoch pec li cuan aran, joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunil li cheꞌ li joꞌ qꞌuial cuan saꞌ li chꞌochꞌ. Li chꞌochꞌ aꞌan quikꞌaxtesi̱c re laj Abraham chiruheb laj hititas, joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li yo̱queb chi numecꞌ saꞌ li oqueba̱l re li tenamit. Ut laj Abraham quixmuk li rixakil chi saꞌ li ochoch pec li cuan saꞌ li chꞌochꞌ Macpela. Macpela, aꞌan cuan jun pacꞌal li naꞌajej Mamre li nayeman ajcuiꞌ Hebrón re. Aꞌan cuan saꞌ xcue̱nt Canaán. Li chꞌochꞌ ut li ochoch pec ac kꞌaxtesinbil chic saꞌ rukꞌ laj Abraham xbaneb laj hititas. Li naꞌajej aꞌan re chic laj Abraham ut ta̱cꞌanjelak chiru re xmukbaleb lix camenak. Laj Abraham naxsicꞌ rixakil laj IsaacLaj Abraham ac ti̱x chic. Qꞌuila chihab cuan re. Laj Abraham qui-osobtesi̱c xban li Dios. Numtajenak li usilal li quiqꞌueheꞌ re. Cuan jun xmo̱s cui̱nk laj Abraham. Najter na-oc riqꞌuin. Aꞌan tzꞌakal na-iloc re chixjunil li cꞌaꞌru cuan re. Saꞌ jun li cutan laj Abraham quixye re: —Takaba̱nu jun li juramento saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios. Qꞌue la̱ cuukꞌ rubel li cuaꞌ joꞌ cꞌaynako chixba̱nunquil nak nakaba̱nu li juramento. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱ye cue nak incꞌaꞌ ta̱sicꞌ rixakil li cualal saꞌ li tenamit Canaán li cuanquin cuiꞌ anakcuan. Ta̱ye cue chiru li tzꞌakal Dios li cuan saꞌ choxa re nak tinpa̱b la̱ cua̱tin nak incꞌaꞌ ta̱sicꞌ xcomoneb aj Canaán chokꞌ rixakil. Tatxic ban saꞌ lin tenamit li cuanqueb cuiꞌ chak lin comon. Ut saꞌ xya̱nkeb aꞌan ta̱sicꞌ junak rixakil laj Isaac li cualal, chan. Ut lix mo̱s quichakꞌoc ut quixye re: —Ma̱re incꞌaꞌ ta̱raj cha̱lc li ixk arin. Cui incꞌaꞌ naraj cha̱lc arin, ¿ma ta̱ru̱k tincꞌam la̱ cualal aran saꞌ li tenamit li chalenakat cuiꞌ chak la̱at? chan. Ut laj Abraham quixye re lix mo̱s, —Qꞌue retal cꞌaꞌru ta̱ba̱nu. La̱in incꞌaꞌ nacuaj nak ta̱xic li cualal aran. Li Ka̱cuaꞌ Dios li cuan saꞌ choxa, aꞌan qui-isin chak cue saꞌ rochoch lin yucuaꞌ. Aꞌan qui-isin chak cue saꞌ xya̱nkeb lin comon saꞌ li naꞌajej li quinyoꞌla cuiꞌ chak. Aꞌan quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue, “La̱in tinqꞌue li chꞌochꞌ aꞌin a̱cue ut reheb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol,” chan. Li Ka̱cuaꞌ Dios tixtakla chak lix ángel ut aꞌan ta̱cꞌamok be cha̱cuu nak tatxic chixsicꞌbal rixakil li cualal. Matcꞌoxlac. Aran ta̱cꞌam chak li rixakil li cualal. Abanan cui li ixk incꞌaꞌ naraj cha̱lc, ma̱cꞌoxla chic li juramento li xkaba̱nu. Caꞌaj cuiꞌ aꞌin tintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ma̱cꞌam li cualal aran, chan laj Abraham. Tojoꞌnak lix mo̱s quixqꞌue li rukꞌ rubel li raꞌ laj Abraham lix patrón. Joꞌcaꞌin nak quixba̱nu li juramento. Lix mo̱s laj Abraham quixcꞌam laje̱b li camello chirix. Quixcꞌam ajcuiꞌ qꞌuila pa̱y ru li ma̱tan terto xtzꞌak li quitakla̱c xban laj Abraham. Li mo̱s co̱ saꞌ li tenamit Mesopotamia. Aꞌan lix tenamit laj Nacor, li ri̱tzꞌin laj Abraham. Chire li tenamit cuan jun li becbil haꞌ. Li mo̱s quixqꞌueheb chi buchlac li camellos aran. Ac ecuu chic nak quicuulac. Aꞌan x-o̱ril nak nequeꞌcuulac li ixk chixcꞌambal lix haꞌeb. Li mo̱s quitijoc ut quixye re li Dios: —At Ka̱cuaꞌ, la̱at li Dios li naxlokꞌoni laj Abraham lin patrón. Tintzꞌa̱ma cha̱cuu nak china̱tenkꞌa anakcuan. Chacuuxta̱na taxak ru lin patrón. Arin cuanquin. Xakxo̱quin chire li haꞌ. Ut yo̱queb chi cha̱lc eb li xkaꞌal chixcꞌambal lix haꞌeb. La̱in tinye re junak li xkaꞌal, “Ba̱nu usilal, cubsi la̱ cuc. Si bayak cuucꞌa”, chaꞌkin re. Ut cui aꞌan tixye cue, “Us. Ucꞌan ut tinqꞌue ajcuiꞌ rucꞌaheb la̱ camello”, chaꞌak cue, aꞌanak taxak retalil nak li ixk aꞌan li sicꞌbil ru a̱ban chokꞌ rixakil laj Isaac la̱ mo̱s. Chi joꞌcaꞌin tinnau nak xaba̱nu usilal re lin patrón, chan li mo̱s. Lix mo̱s laj Abraham ma̱jiꞌ narakeꞌ chi tijoc nak quicuulac lix Rebeca chire li haꞌ. Pakpo chak lix cuc saꞌ xbe̱n xtel. Lix Rebeca, aꞌan lix rabin laj Betuel, li ralal laj Nacor riqꞌuin lix Milca. Laj Nacor, aꞌan li ri̱tzꞌin laj Abraham. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal na-iloc lix Rebeca. Aꞌan toj tukꞌ ixk. Toj ma̱jiꞌ cuanjenak riqꞌuin cui̱nk. Lix Rebeca quicube saꞌ li haꞌ. Quixbutꞌ chak lix cuc ut quitakeꞌ chak. Lix mo̱s laj Abraham co̱ saꞌ junpa̱t chi a̱tinac riqꞌuin lix Rebeca. Ut quixye re: —Ba̱nu usilal, si bayak cuucꞌa li cuan saꞌ la̱ cuc. Ta̱chakik cue, chan li mo̱s. Lix Rebeca quixcubsi lix cuc ut quixye re: —Ucꞌan, cuaꞌchin,— ut quixqꞌue li rucꞌa. Nak yo̱ chi ucꞌac lix mo̱s laj Abraham, lix Rebeca quixye re: —Tinqꞌue ajcuiꞌ rucꞌaheb la̱ camello toj retal teꞌucꞌak chi us, chan. Quixcukꞌ li haꞌ saꞌ li nequeꞌucꞌac cuiꞌ li camello ut co̱ cuiꞌchic xcꞌambal chak rucꞌaheb chixjunileb li camellos. Ut lix mo̱s laj Abraham sachso xchꞌo̱l chirilbal ut quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Aꞌan tana aꞌin li ixk li sicꞌbil ru xban li Dios. Xintau lin taklanquil li xinchal chixba̱nunquil arin, chan. Nak queꞌrakeꞌ chi ucꞌac eb li camellos, lix mo̱s laj Abraham quixkꞌaxtesi lix ma̱tan lix Rebeca. Quixqꞌue jun lix sahob ru li ruꞌuj tzꞌakal oro caꞌchꞌin chic ma̱ mero onza li ra̱lal ut quixqꞌue ajcuiꞌ cuib xsahob ru lix cux rukꞌ oro numenak ca̱hib onza li ra̱lal.Saꞌ li versículo 24:22 naxpatzꞌ xsahob ru li ruꞌuj xban nak saꞌ eb li cutan aꞌan cꞌaynakeb chirocsinquil li argolla saꞌ ruꞌujeb. Chanchan nak na-ocsiman li caꞌ xic anakcuan. Lix mo̱s laj Abraham quixpatzꞌ re: —¿Ani la̱ yucuaꞌ? ¿Ma ta̱ru̱k tohila̱nk jun kꞌojyi̱nak saꞌ le̱ rochoch? chan re. Lix Rebeca quichakꞌoc ut quixye re: —La̱in xrabin laj Betuel. Lin yucuaꞌ, aꞌan li ralal laj Nacor riqꞌuin lix Milca. Cuan naꞌajej chokꞌ e̱re saꞌ li kochoch. Cuan li qꞌuim ut cuan ajcuiꞌ xcuaheb la̱ xul, chan. Nak quirabi aꞌan, lix mo̱s laj Abraham quixxulub lix jolom ut qui-oc chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Dios. Quixye re li Dios: —Kꞌaxal nim la̱ cuanquilal. La̱at li Dios li naxlokꞌoni laj Abraham lin patrón. Junelic cuan saꞌ a̱chꞌo̱l ut nacaba̱nu li usilal re. La̱at xatcꞌamoc be chicuu. Joꞌcan nak xintau lix comoneb lin patrón, chan re li Ka̱cuaꞌ Dios. Lix Rebeca co̱ saꞌ junpa̱t cuan cuiꞌ lix naꞌ. Ut quixcꞌut chiru li ma̱tan li quiqꞌueheꞌ re ut quixserakꞌi re chixjunil li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li cui̱nk li quixtau chire li haꞌ. Lix Rebeca cuan jun ras cui̱nk aj Labán xcꞌabaꞌ. Laj Labán co̱ saꞌ junpa̱t chi a̱tinac riqꞌuin li cui̱nk li cuan chire li haꞌ. Quirabi nak lix Rebeca quixserakꞌi re lix naꞌ li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li cui̱nk. Quiril ajcuiꞌ lix sahob ru li ruꞌuj joꞌ ajcuiꞌ lix sahob ru lix cux rukꞌ. Joꞌcan nak co̱ saꞌ junpa̱t chi a̱tinac riqꞌuin li cui̱nk. Xakxo li cui̱nk chire li haꞌ nak quixtau rochben lix camellos. Laj Labán quixye re: —La̱at raro̱cat xban li Dios. Incꞌaꞌ tatcana̱k arin chire li haꞌ. Yoꞌo saꞌ kochoch ut tathila̱nk kiqꞌuin. Ac yi̱banbil le̱ naꞌaj joꞌ ajcuiꞌ xnaꞌajeb la̱ camellos, chan. Ut li cui̱nk qui-oc saꞌ li rochoch ut laj Labán quixhiteb li ri̱keb li camellos. Quixqꞌue li qꞌuim joꞌ ajcuiꞌ xcuaheb li camellos. Quixqꞌue ajcuiꞌ xhaꞌeb li cui̱nk re nak teꞌxchꞌaj li rok. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ lix tibel xcuaheb li cui̱nk. Lix mo̱s laj Abraham quixye re laj Labán: —Chacuy inma̱c. Toj ma̱jiꞌ nacuaj cuaꞌac. Xbe̱n cua tinye e̱re cꞌaꞌru lin taklanquil, chan. Ut laj Labán quixye re, —Ye ke cꞌaꞌru la̱ taklanquil xatchal chixba̱nunquil, chan re. Ut li cui̱nk quixye reheb: —La̱in lix mo̱s li Ka̱cuaꞌ Abraham. Li Ka̱cuaꞌ Dios nabal li usilal xba̱nu re lin patrón. Nim lix cuanquil laj Abraham. Cꞌajoꞌ xqꞌuial li cꞌaꞌru re li quiqꞌueheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Ma̱ caꞌchꞌin lix queto̱mk cuan. Cuan xcarner, cuan xcuacax, cuan xcamellos ut cuan xburros. Cuan ajcuiꞌ nabal lix oro ut lix plata. Ut nabaleb ajcuiꞌ lix mo̱s, joꞌ ixk joꞌ cui̱nk. Li rixakil laj Abraham xSara xcꞌabaꞌ. Nak ac ti̱x chic lix Sara, quicuan jun li ralal laj Abraham riqꞌuin. Chixjunil li cꞌaꞌru cuan re laj Abraham, aꞌ li ralal ta̱e̱chani̱nk re. La̱in xinba̱nu jun li juramento riqꞌuin lin patrón. Aꞌan quixye cue, “Ma̱sicꞌ junak rixakil li cualal saꞌ li tenamit Canaán li cuanquin cuiꞌ la̱in anakcuan,” chan cue. Quixye ajcuiꞌ cue: “Tatxic cuanqueb cuiꞌ chak lin comon. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan, ta̱sicꞌ rixakil li cualal,” chan. Ut la̱in quinye re lin patrón: “Ma̱re li ixk incꞌaꞌ ta̱raj cha̱lc chikix,” chanquin re. Ut aꞌan quixye cue, “Matcꞌoxlac. Li Ka̱cuaꞌ Dios li na-iloc cue, aꞌan tixtakla chak junak lix ángel cha̱cuochbeninquil. Li ángel aꞌan tatxtenkꞌa re nak us tat-e̱lk saꞌ la̱ viaje nak tatxic aran. Ta̱sicꞌ junak rixakil li cualal saꞌ xya̱nkeb lin comon,” chan cue. Ut quixye ajcuiꞌ cue laj Abraham, “Nak tatcuulak aran riqꞌuineb lin comon, ta̱sicꞌ rixakil li cualal. Cui eb li cuechꞌalal incꞌaꞌ teꞌxqꞌue li ixk, matcꞌoxlac chic chirix li juramento li xkaba̱nu,” chan cue laj Abraham. Nak xincꞌulun cuan cuiꞌ li becbil haꞌ, xin-oc chi tijoc chiru li Ka̱cuaꞌ Dios, li naxlokꞌoni laj Abraham. La̱in xinye re, “China̱tenkꞌa taxak re nak tintau lin taklanquil li xinchal chixba̱nunquil arin. Anakcuan xakxo̱quin arin chire li haꞌ. Ut yo̱queb chi cha̱lc eb li xkaꞌal chixcꞌambal lix haꞌ. La̱in tinye re junak li xkaꞌal, ‘Ba̱nu usilal, cubsi la̱ cuc. Si bayak cuucꞌa’, chaꞌkin re. Ut cui aꞌan tixye cue, ‘Us. Ucꞌan ut tinqꞌue ajcuiꞌ rucꞌaheb la̱ camellos,’ chaꞌak cue, aꞌan taxak retalil nak aꞌan li ixk li sicꞌbil ru a̱ban chokꞌ rixakil li ralal laj Abraham lin patrón,” chanquin re li Dios. La̱in toj yo̱quin ajcuiꞌ chi tijoc nak xchal lix Rebeca. Pakpo chak lix cuc xbe̱n xtel. Ut aꞌan xcube chixbutꞌbal lix cuc. Nak xtakeꞌ chak, la̱in xinye re, “Ba̱nu usilal, si bayak cuucꞌa. Ta̱chakik cue,” chanquin re. Ut lix Rebeca xcubsi lix cuc ut xye cue, “Ucꞌan ut tinqꞌue ajcuiꞌ rucꞌaheb la̱ camellos,” chan cue. La̱in xin-ucꞌac ut xeꞌucꞌac ajcuiꞌ lin camellos. Ut la̱in xinpatzꞌ re, “¿Ani la̱ yucuaꞌ?” Ut aꞌan xye cue, “La̱in lix rabin laj Betuel. Lin yucuaꞌ, aꞌan li ralal laj Nacor riqꞌuin lix Milca,” chan. La̱in xinqꞌue re lix sahob ru li ruꞌuj. Ut xinqꞌue ajcuiꞌ lix sahob ru lix cux rukꞌ. Ut la̱in xinxulub lin jolom chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Dios li naxlokꞌoni laj Abraham lin patrón. Xinbantioxi chiru li Dios nak aꞌan xberesin chak cue ut xcꞌut chicuu ani tzꞌakal ta̱oc chokꞌ rixakil laj Isaac, chan. —Anakcuan checuyak inma̱c nak tinpatzꞌ e̱re. ¿Ma te̱ba̱nu li usilal re lin patrón? ¿Ma te̱takla lix Rebeca chokꞌ rixakil li ralal lin patrón malaj ut incꞌaꞌ? Yehomak cue re nak tinnau ma tento nak tinxic saꞌ jalan naꞌajej chixsicꞌbal rixakil laj Isaac, chan. Ut quichakꞌoc laj Labán rochben laj Betuel. Ut queꞌxye re, —Riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Dios chalenak chak li naꞌleb aꞌin. Ma̱cꞌaꞌ naru takaye chirix. Takaqꞌue lix Rebeca. Naru nacacꞌam cha̱cuix. Aꞌan ta̱oc chokꞌ rixakil li ralal la̱ patrón joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ Dios, chanqueb re. Nak lix mo̱s laj Abraham quirabi li cꞌaꞌru queꞌxye, quixxulub rib saꞌ chꞌochꞌ chixbantioxinquil chiru li Dios. Tojoꞌnak quixkꞌaxtesi nabal lix ma̱tan lix Rebeca. Quixqꞌue li rakꞌ, quixqꞌue lix plata joꞌ ajcuiꞌ lix oro. Lix naꞌ ut li ras lix Rebeca queꞌxcꞌul ajcuiꞌ nabal lix ma̱tan terto xtzꞌak. Ut lix mo̱s laj Abraham joꞌ eb ajcuiꞌ li rochben queꞌqꞌueheꞌ xcua rucꞌa. Ut aran ajcuiꞌ queꞌcuar. Joꞌ cuulajak chic lix mo̱s laj Abraham quixye reheb: —Anakcuan raj toxic riqꞌuin lin patrón, chan. Laj Labán ut lix naꞌ queꞌxye re: —¿Ma incꞌaꞌ naru ta̱cana̱k laje̱bak cutan chic lix Rebeca kiqꞌuin? Chirix li laje̱b cutan aꞌan ta̱ru̱k ta̱xic, chanqueb. Ut aꞌan quixye cuiꞌchic reheb: —Cheba̱nu usilal. Moe̱bay chic xban nak li Dios ac xcꞌut chiku li cꞌaꞌru naraj. Choe̱canab chi xic riqꞌuin lin patrón, chan. Eb aꞌan queꞌxye re: —Kabokak cuan lix Rebeca ut takapatzꞌ re cꞌaꞌ na ru tixye aꞌan, chanqueb. Ut queꞌxbok chak lix Rebeca ut queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌru nacacꞌoxla? ¿Ma ta̱cuaj xic anakcuan? chanqueb re. Ut aꞌan quixye: —La̱in tinxic anakcuan, chan. Ut queꞌxchakꞌrabi lix Rebeca rochben jun lix mo̱s ixk li quixcꞌam chirix. Queꞌxchakꞌrabi ajcuiꞌ lix mo̱s laj Abraham ut eb li rochben. Queꞌxye re lix Rebeca: —Li Ka̱cuaꞌ Dios taxak chi-osobtesi̱nk a̱cue. Ut cheꞌcua̱nk taxak nabal la̱ cualal a̱cꞌajol. Ut nimak taxak xcuanquil eb la̱ cualal a̱cꞌajol li teꞌcua̱nk chiruheb li xicꞌ teꞌilok reheb aꞌan, chanqueb re. Lix Rebeca ut lix mo̱s ixk queꞌtakeꞌ chirixeb li camellos ut queꞌco̱eb chirix lix mo̱s laj Abraham. Laj Isaac nacuan saꞌ li naꞌajej Neguev. Quicuulac cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ “Li yoꞌyo̱quil Dios li na-iloc cue” xcꞌabaꞌ. Chirix aꞌan quisukꞌi cuiꞌchic saꞌ rochoch. Nak qui-ecuu, laj Isaac co̱ chi be̱c saꞌ cꞌaleba̱l. Ut nak qui-iloc saꞌ be, quiril nak yo̱queb chak chi nachꞌoc li camellos. Lix Rebeca quiril nak yo̱ chak chi cha̱lc jun li cui̱nk, ut quicube chirix li camello. Quixpatzꞌ re lix mo̱s laj Abraham: —¿Ani li cui̱nk li yo̱ chak chi cha̱lc? chan. Li mo̱s quixye re: —Aꞌan laj Isaac li ralal lin patrón, chan. Lix Rebeca quixhel lix tꞌicr saꞌ xjolom ut quixtzꞌap li ru. Nak queꞌxcꞌul rib saꞌ be, lix mo̱s laj Abraham quixserakꞌi re laj Isaac chixjunil li cꞌaꞌru quixba̱nu saꞌ xtenamit lix Rebeca. Ut laj Isaac quixcꞌam lix Rebeca chokꞌ rixakil saꞌ rochoch lix naꞌ camenak. Laj Isaac cꞌajoꞌ nak quixra lix Rebeca. Ut riqꞌuin aꞌan quicꞌojla xchꞌo̱l ut incꞌaꞌ chic quirahoꞌ xchꞌo̱l xban xcamic lix naꞌ. Eb li ralal xcꞌajol laj Abraham riqꞌuin lix CeturaLaj Abraham quixcꞌam cuiꞌchic jun rixakil xCetura xcꞌabaꞌ. Ut queꞌcuan xcocꞌal riqꞌuin. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb. Laj Zimram, laj Jocsán, laj Medán, laj Madián, laj Isbac, ut laj Súa. Laj Jocsán, aꞌan xyucuaꞌeb laj Seba ut laj Dedán. Ut laj Dedán, aꞌan xyucuaꞌeb laj Asurim, laj Letusim ut laj Leumim. Laj Madián, aꞌan xyucuaꞌeb laj Efa, laj Efer, laj Hanoc, laj Abida ut laj Elda. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Abraham li queꞌcuan riqꞌuin lix Cetura. Chixjunil li cꞌaꞌru cuan re laj Abraham, laj Isaac quie̱chanin re. Nak toj yoꞌyo laj Abraham, quixqꞌueheb xma̱tan li ralal xcꞌajol li queꞌcuan riqꞌuineb jalan ixk. Quixtaklaheb saꞌ jun cꞌaleba̱l najt riqꞌuin li naꞌajej li cuan cuiꞌ laj Isaac. Li naꞌajej li queꞌco̱eb cuiꞌ, aꞌan cuan saꞌ xjayal li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe. Lix camic laj AbrahamJun ciento riqꞌuin oꞌlaju xca̱cꞌa̱l (175) chihab quiyoꞌyo laj Abraham. Nak ac ti̱x chic chi us laj Abraham quicam ut co̱ chixtaubaleb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ li ac camenakeb. Laj Isaac ut laj Ismael queꞌxmuk lix yucuaꞌeb saꞌ li ochoch pec li cuan saꞌ li naꞌajej Macpela. Li mukleba̱l aꞌan cuan chixcꞌatk lix chꞌochꞌ laj Efrón li ralal laj Zohar laj hitita. Li naꞌajej aꞌan cuan chak jun pacꞌal li naꞌajej Mamre. Laj Abraham quimukeꞌ saꞌ li naꞌajej li queꞌxmuk cuiꞌ lix Sara li rixakil. Aꞌan li chꞌochꞌ li quixlokꞌ junxil laj Abraham riqꞌuineb laj hititas. Nak camenak chic laj Abraham, laj Isaac qui-osobtesi̱c xban li Dios. Laj Isaac quicuan saꞌ li naꞌajej cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ “Li yoꞌyo̱quil Dios li na-iloc cue” xcꞌabaꞌ. Aꞌaneb aꞌin chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Ismael, li ralal laj Abraham. Lix naꞌ laj Ismael, aꞌan lix Agar li chalenak chak Egipto. Aꞌan li quicuan chokꞌ xmo̱s lix Sara. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Ismael. Li xbe̱n, aꞌan laj Nebaiot. Chirix chic aꞌan queꞌcuan laj Cedar, laj Adbeel ut laj Mibsam, ut queꞌcuan ajcuiꞌ laj Misma, laj Duma ut laj Massa, joꞌ eb ajcuiꞌ laj Hadar, laj Tema, laj Jetur, laj Nafis, ut laj Cedema. Laj Cedema, aꞌan li i̱tzꞌinbej. Aꞌaneb aꞌin li cablaju chi ralal laj Ismael. Ac xtenamiteb li junju̱nk ut aꞌaneb ajcuiꞌ queꞌcuan chokꞌ rey saꞌ lix tenamiteb. Jun ciento riqꞌuin cuuklaju xcaꞌcꞌa̱l (137) chihab cuan re laj Ismael nak quicam. Ut coxtauheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ li ac camenakeb. Eb li ralal laj Ismael queꞌcuan saꞌ li chꞌochꞌ li naticla saꞌ li tenamit Havila ut naxic toj saꞌ li tenamit Shur ut nacuulac toj saꞌ li nuba̱l re li tenamit Asiria. Li naꞌajej aꞌin cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l Egipto. Ut aran queꞌxyi̱b lix naꞌajeb laj Ismael usta incꞌaꞌ queꞌraj lix comoneb. Lix yoꞌlajiqueb laj Jacob ut laj EsaúAꞌaneb aꞌin chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Isaac, li ralal laj Abraham. Caꞌcꞌa̱l (40) chihab cuan re laj Isaac nak quixcꞌam lix Rebeca chokꞌ rixakil. Lix Rebeca, aꞌan lix rabin laj Betuel aj arameo re li tenamit Padan-aram. Li ras lix Rebeca, aꞌan laj Labán. Laj Isaac quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Quitijoc chirix li rixakil xban nak ma̱ jun lix cocꞌal nequeꞌcuan. Li Ka̱cuaꞌ Dios quirabi xtij laj Isaac. Ut lix Rebeca quicana chi yaj aj ixk. Saꞌ jun li cutan nak ma̱jiꞌ nacuulac xcutanquil xyoꞌlajic lix cꞌulaꞌal, lix Rebeca quirecꞌa nak cꞌajoꞌ nak yo̱ chi ecꞌa̱nc lix cꞌulaꞌal. Ut qui-oc xcꞌaꞌux riqꞌuin li cꞌaꞌru quirecꞌa. Lix Rebeca quixye saꞌ xchꞌo̱l: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quin chixcꞌulbal chi joꞌcaꞌin? chan. Ut quitijoc chiru li Dios ut quixye: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quin chixcꞌulbal chi joꞌcaꞌin? chan re li Dios. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re lix Rebeca: —Li cocꞌal li teꞌyoꞌla̱k, luteb. Li asbej ta̱cꞌanjelak chiru li i̱tzꞌinbej. Riqꞌuin li cuib li cocꞌal aꞌin teꞌcua̱nk cuib li ni̱nki tenamit. Jun li tenamit kꞌaxal nimak xcuanquil chiru li tenamit jun chic. Ut incꞌaꞌ teꞌxcꞌam rib saꞌ usilal, chan li Dios. Ut luteb lix cocꞌal lix Rebeca li queꞌyoꞌla. Li xbe̱n li quiyoꞌla kꞌan xjolom ut kꞌol is rix. Aj Esaú queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Nak quiyoꞌla li i̱tzꞌinbej, chapcho lix cux rok li asbej xban. Ut queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li i̱tzꞌinbej aj Jacob. Oxcꞌa̱l (60) chihab cuan re laj Isaac nak queꞌyoꞌla li ralal riqꞌuin lix Rebeca. Laj Esaú quixcꞌayi lix ma̱tan li ta̱re̱chani rajEb li cocꞌal queꞌqꞌui. Nak ac nim chic laj Esaú, aꞌan jun cha̱bil aj yo. Ut nacuulac chiru li cua̱nc saꞌ qꞌuicheꞌ. Laj Jacob, aꞌan jun cui̱nk kꞌun xchꞌo̱l ut nacuulac chiru li cua̱nc saꞌ cab. Laj Isaac kꞌaxal naxra laj Esaú xban nak aꞌan naxtiu li xul li naxyo chak. Ut laj Jacob, aꞌan li kꞌaxal raro xban lix Rebeca. Saꞌ jun li cutan laj Jacob yo̱ chixchikbal xtibel xcua nak quisukꞌi chak laj Esaú chi yohoc. Laj Esaú lublu chi us. Quixye re laj Jacob: —Qꞌue bayak cue li tibel cua li cak ru li yo̱cat chixyi̱banquil. Numtajenak lin tzꞌocajic, chan. Xban aꞌin queꞌxqꞌue jun chic xcꞌabaꞌ laj Esaú. Aj Edom queꞌxqꞌue chokꞌ xcab xcꞌabaꞌ. Ut laj Jacob quixye re laj Esaú: —Tinqꞌue a̱cue li cua cui ta̱cꞌayi chokꞌ cue la̱ primogenitura, li ta̱cue̱chani joꞌ xbe̱n alalbej, chan. Laj Esaú quixye re laj Jacob: —Cui tinca̱mk xban intzꞌocajic, cꞌaꞌ ta cuiꞌ ru ta̱oc cuiꞌ cue li ma̱tan aꞌan, chan. Laj Jacob quixye re laj Esaú: —Ye cue anakcuan chiru li Dios nak ta̱cꞌayi chokꞌ cue, chan. Ut laj Esaú quixcꞌayi chokꞌ re laj Jacob li cꞌaꞌru quire̱chani raj joꞌ jun xbe̱n alalbej. Ut laj Jacob quixqꞌue lix tibel xcua laj Esaú. Ut laj Esaú quicuaꞌac chi us. Nak quirakeꞌ chi cuaꞌac co̱. Joꞌcan nak laj Esaú quixtzꞌekta̱na lix primogenitura, lix ma̱tan li quire̱chani raj xban nak aꞌan li xbe̱n alalbej. Laj Isaac naxic saꞌ li naꞌajej Gerar xcꞌabaꞌQuicuan cuiꞌchic jun li cueꞌej saꞌ li naꞌajej aꞌan joꞌ nak quicuan junxil nak toj yoꞌyo laj Abraham. Laj Isaac co̱ saꞌ li tenamit Gerar li cuan cuiꞌ laj Abimelec. Laj Abimelec, aꞌan xreyeb laj filisteo. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixcꞌutbesi rib chiru laj Isaac ut quixye re: —Matxic saꞌ li tenamit Egipto. Tatcua̱nk saꞌ li naꞌajej li tinye a̱cue. Tatcana̱k saꞌ li naꞌajej aꞌin li cuancat cuiꞌ anakcuan. La̱in tinberesi̱nk a̱cue ut tatcuosobtesi. Chixjunil li chꞌochꞌ aꞌin tinqꞌue a̱cue la̱at ut reheb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol re nak ta̱tzꞌaklok ru li contrato li quinba̱nu chak najter riqꞌuin la̱ yucuaꞌ, chan li Dios. Teꞌnabalokꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol joꞌ xqꞌuial li chahim chiru choxa. Chixjunil li chꞌochꞌ aꞌin tinqꞌue chokꞌ reheb la̱ cualal a̱cꞌajol. Chixjunileb li tenamit li teꞌcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌosobtesi̱k saꞌ xcꞌabaꞌeb la̱ cualal a̱cꞌajol, chan. —Tinba̱nu aꞌin a̱cuiqꞌuin xban nak laj Abraham quixpa̱b chi anchal xchꞌo̱l li cua̱tin ut quixba̱nu li cꞌaꞌru naxye lin chakꞌrab. Quixba̱nu chixjunil li quinye re, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut laj Isaac quicana chi cua̱nc saꞌ li tenamit Gerar. Ut eb li cui̱nk li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan queꞌxpatzꞌ re laj Isaac: —¿Ani li ixk aꞌan? chanqueb. Laj Isaac quichakꞌoc ut quixye reheb: —Aꞌan li cuanab, chan. Quixucuac chixyebal nak lix Rebeca, aꞌan rixakil xban nak lix Rebeca chꞌinaꞌus na-iloc. Aꞌan quixcꞌoxla nak ma̱re teꞌxcamsi re nak teꞌxcꞌam lix Rebeca. Ac xnumeꞌ chic nabal cutan nak laj Abimelec yo̱ chi iloc saꞌ ventana. Quiril nak laj Isaac yo̱ chixkꞌalunquil lix Rebeca. Laj Abimelec quixbok laj Isaac ut quixye re: —Anakcuan ninnau nak lix Rebeca a̱cuixakil. ¿Cꞌaꞌut nak xaye cue nak a̱cuanab? chan. Ut laj Isaac quixye re: —Xinye e̱re chi joꞌcan xban nak xinxucuac. Xincꞌoxla nak ma̱re tine̱camsi xban lix Rebeca, chan. Laj Abimelec quixye re laj Isaac: —¿Cꞌaꞌut nak xaba̱nu ke chi joꞌcaꞌin? —¿Cꞌaꞌut nak xoa̱balakꞌi? Cui ta incꞌaꞌ xkanau nak a̱cuixakil lix Rebeca, ma̱re xchapeꞌ raj xban junak li cui̱nk li cuan saꞌ katenamit. Cui xba̱nu raj aꞌin, la̱at raj cuan a̱cue nak xkaba̱nu li ma̱c aꞌin, chan. Ut laj Abimelec quixye reheb chixjunileb li cristian: —Li ani ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk re li cui̱nk aꞌin joꞌ ajcuiꞌ li rixakil ta̱camsi̱k, chan. Saꞌ li chihab aꞌan laj Isaac qui-au saꞌ li naꞌajej aꞌan. Ut kꞌaxal cuiꞌchic nabal li ru li racui̱mk li quixxoc xban nak li Ka̱cuaꞌ Dios quirosobtesi laj Isaac. Cꞌajoꞌ nak quitam li cꞌaꞌru re. Quibiomoꞌ chi us. Cꞌajoꞌ lix queto̱mk. Cuanqueb ajcuiꞌ nabal lix mo̱s. Ut eb laj filisteo queꞌoc chixcakalinquil laj Isaac. Chixjunil li becbil haꞌ li queꞌxbec lix mo̱seb laj Abraham xyucuaꞌ laj Isaac, eb laj filisteo queꞌxbutꞌ chꞌochꞌ chi saꞌ. Ut laj Abimelec quixye re laj Isaac: —Kꞌaxal us cui tat-e̱lk saꞌ li katenamit xban nak yo̱ chi nima̱nc a̱cuanquil, chan. Ut laj Isaac queꞌel aran ut co̱ toj saꞌ li ru takꞌa re Gerar. Ut aran queꞌcana chi cua̱nc. Laj Isaac quixtakla cuiꞌchic xbecbaleb lix julel li haꞌ li queꞌxbec nak toj yoꞌyo̱k laj Abraham, li queꞌxbutꞌ eb laj filisteo nak ac xcam laj Abraham. Lix cꞌabaꞌeb li qꞌuebil chak junxil xban laj Abraham, aꞌan cuiꞌchic quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ laj Isaac. Saꞌ jun li cutan eb lix mo̱s laj Isaac yo̱queb chixbecbal jun chic lix julel haꞌ saꞌ li ru takꞌa nak queꞌxtau jun yuꞌam haꞌ. Eb laj ilol queto̱mk re Gerar queꞌpletic riqꞌuineb li nequeꞌiloc re xqueto̱mk laj Isaac. Queꞌxye reheb: —Li yuꞌam haꞌ aꞌin, ke la̱o, chanqueb. Xban nak queꞌpletic, laj Isaac quixqꞌue Esek chokꞌ xcꞌabaꞌ li yuꞌam haꞌ aꞌan. Ut lix mo̱s laj Isaac queꞌxbec jun chic lix julel haꞌ. Ut quicuan cuiꞌchic li ple̱t chirix lix julel haꞌ aꞌan. Ut laj Isaac quixqꞌue Sitna chokꞌ xcꞌabaꞌ lix julel haꞌ aꞌan. Ut laj Isaac queꞌel aran ut queꞌco̱eb saꞌ jalan chic naꞌajej. Ut aran queꞌxbec jun chic lix julel haꞌ. Aran ma̱ ani chic queꞌchꞌiꞌchꞌiꞌin re chirix li becbil haꞌ. Laj Isaac quixqꞌue Rehobot chokꞌ xcꞌabaꞌ li becbil haꞌ aꞌan. Ut laj Isaac quixye: —Anakcuan li Ka̱cuaꞌ Dios xoxtenkꞌa chixtaubal jun li kanaꞌaj cha̱bil. Sa chic tocua̱nk arin ut ta̱cua̱nk chixjunil li cꞌaꞌru ke, chan. Ut laj Isaac co̱ saꞌ li naꞌajej Beerseba. Saꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios quixcꞌutbesi rib chiru laj Isaac ut quixye re: —La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios li quinixlokꞌoni chak laj Abraham la̱ yucuaꞌ. Matxucuac. La̱in junelic tin-ilok a̱cue ut tatincuosobtesi. Ut tebinqꞌue ajcuiꞌ chi qꞌuia̱nc la̱ cualal a̱cꞌajol. Tinba̱nu aꞌin a̱cuiqꞌuin xban nak joꞌcaꞌin quinyechiꞌi chak re laj Abraham junxil, chan li Dios. Ut laj Isaac quixtus li pec ut quixyi̱b jun lix artal ut quixlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ Dios. Laj Isaac quixyi̱b ajcuiꞌ lix muheba̱l re nak ta̱cua̱nk aran. Ut eb lix mo̱s laj Isaac queꞌxbec aran jun chic lix julel haꞌ. Laj Isaac quixba̱nu jun contrato riqꞌuin laj AbimelecSaꞌ jun li cutan laj Abimelec qui-el Gerar ut co̱ Beerseba chi a̱tinac riqꞌuin laj Isaac. Quixcꞌam jun li rami̱g chirix aj Ahuzat xcꞌabaꞌ ut quixcꞌam ajcuiꞌ laj Ficol li nataklan reheb lix soldados. Laj Isaac quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak xexchal arin cuiqꞌuin? Julticak e̱re nak xicꞌ quine̱ril nak quine̱risi chak saꞌ e̱ya̱nk, chan. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —La̱o xkil nak li Ka̱cuaꞌ Dios yo̱ cha̱tenkꞌanquil. Ut xkaye chi kibil kib nak takaba̱nu junak li contrato a̱cuiqꞌuin. Me̱ba̱nu li incꞌaꞌ us kiqꞌuin. La̱o ma̱cꞌaꞌ kaba̱nu chak e̱re. Junes usilal kaba̱nu chak e̱riqꞌuin. Saꞌ xya̱lal catkisi saꞌ kaya̱nk. Ut anakcuan la̱at osobtesinbilat xban li Ka̱cuaꞌ Dios, chan laj Abimelec. Ut laj Isaac quixba̱nu jun li ninkꞌe. Eb aꞌan queꞌcuaꞌac ut queꞌucꞌac. Joꞌ cuulajak chic ekꞌela nak queꞌsake̱u, queꞌxba̱nu jun li contrato chi ribileb rib. Laj Isaac queꞌxchakꞌrabi rib saꞌ usilal. Ut eb aꞌan queꞌco̱eb. Saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan lix mo̱seb laj Isaac queꞌcuulac riqꞌuin ut queꞌxye re nak queꞌxbec jun chic lix julel li haꞌ. Queꞌxye re, —Anakcuan xkatau li haꞌ, chanqueb. Ut laj Isaac quixqꞌue Seba chokꞌ xcꞌabaꞌ li haꞌ aꞌan. Ut chalen anakcuan, Beerseba nayeman re li tenamit aꞌan li queꞌxtau cuiꞌ li haꞌ. Caꞌcꞌa̱l (40) chihab cuan re laj Esaú nak quixcꞌam lix Judit chokꞌ rixakil. Lix Judit aꞌan xrabin laj Beeri laj hitita. Ut quixcꞌam ajcuiꞌ chokꞌ rixakil lix Basemat, lix rabin laj Elón laj hitita. Cꞌajoꞌ li raylal queꞌxcꞌul laj Isaac ut lix Rebeca xbaneb li rixakil laj Esaú. Laj Isaac quirosobtesi laj Jacob ut laj EsaúNak ac ti̱x chic chi us laj Isaac, quimoy li xnakꞌ ru ut incꞌaꞌ chic sa na-iloc. Saꞌ jun li cutan laj Isaac quixbok li xbe̱n ralal. Aꞌan laj Esaú. Quixye re: —At cualal.— Laj Esaú quichakꞌoc ut quixye re: —Cueꞌquin.— Laj Isaac quixye re: —La̱at nacanau nak ti̱xin chic. Ma̱re chi se̱b nincam. Anakcuan tatxic saꞌ qꞌuicheꞌ chi yohoc. Cꞌam li cꞌaꞌru a̱cue ta̱cꞌanjelak re xcamsinquil li xul. Ta̱cꞌam chak chokꞌ cue li cꞌaꞌru ta̱camsi. Ut ta̱yi̱b caꞌchꞌinak lin tzacae̱mk li nacuulac chicuu. Nak ac xincuaꞌac, la̱in tatcuosobtesi nak toj yoꞌyo̱quin, chan laj Isaac re laj Esaú. Lix Rebeca quirabi li cꞌaꞌru quixye laj Isaac re laj Esaú. Laj Esaú co̱ saꞌ qꞌuicheꞌ chi yohoc re nak tixcamsi chak li xul li quiyeheꞌ re xban lix yucuaꞌ. Lix Rebeca quixye re laj Jacob li cꞌaꞌru quirabi. —La̱in xcuabi li cꞌaꞌru xye la̱ yucuaꞌ re la̱ cuas. La̱ yucuaꞌ xye re, “Ayu chi yohoc ut ta̱cꞌam chak junak li xul re nak ta̱yi̱b lin tzacae̱mk. Tincuaꞌak ut la̱in tatcuosobtesi chiru li Ka̱cuaꞌ Dios nak toj yoꞌyo̱quin,” chan la̱ yucuaꞌ re laj Esaú. Anakcuan, Jacob, ba̱nu li cꞌaꞌru tinye a̱cue. Ayu cuanqueb cuiꞌ li queto̱mk ut ta̱cꞌam chak cuibak li cha̱bil chiba̱t li toj sa̱jeb. Riqꞌuineb aꞌan la̱in tinyi̱b xtibel xcua la̱ yucuaꞌ li nacuulac chiru. Ut la̱at tatxic chixqꞌuebal li tzacae̱mk aꞌan re la̱ yucuaꞌ. Ut aꞌan tixtzaca ut tatrosobtesi nak toj ma̱jiꞌ nacam, chan lix Rebeca. Laj Jacob quixye re: —Li cuas kꞌol is rix ut la̱in moco kꞌol is ta cuix. Ma̱re tinixma̱yu lin yucuaꞌ ut tixnau nak yo̱quin chixbalakꞌinquil. Ma̱re ma̱cuaꞌ chic cuosobtesinquil tinbok chak saꞌ inbe̱n. Ma̱re intzꞌekta̱nanquil li ta̱cha̱lk saꞌ inbe̱n, chan laj Jacob. Ut lix naꞌ quixye re: —Matcꞌoxlac chirix aꞌan. La̱in chincꞌuluk re li raylal aꞌan. La̱at ba̱nu li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal a̱cue. Cꞌameb chak li chiba̱t li xinye a̱cue, chan re laj Jacob. Laj Jacob co̱ chixcꞌambaleb li chiba̱t ut quixkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ lix naꞌ. Ut lix naꞌ quixyi̱b li tibel cua li nacuulac chiru lix yucuaꞌ laj Jacob. Lix Rebeca quirisi chak li rakꞌ laj Esaú li kꞌaxal cha̱bil li xocxo xban, ut quixqꞌue chirix laj Jacob li i̱tzꞌinbej. Ut quixbat rix li chiba̱t chiru lix tel laj Jacob joꞌ ajcuiꞌ chirix xcux. Ut quixkꞌaxtesi li tibel cua joꞌ ajcuiꞌ li caxlan cua saꞌ rukꞌ laj Jacob. Laj Jacob co̱ cuan cuiꞌ lix yucuaꞌ ut quixye re: —At inyucuaꞌ, chan. Laj Isaac quixye re: —Cueꞌquin. ¿Anihat la̱at? ¿Ma la̱at laj Esaú? chan. Laj Jacob quixye re lix yucuaꞌ: —La̱in li xbe̱n a̱cualal. Xinba̱nu li cꞌaꞌru xaye cue. Cueꞌ lix tibel a̱cua li xinyo chak. Ba̱nu usilal. Tatcuaꞌak ut tina̱cuosobtesi, chan laj Jacob. Laj Isaac quixye re: —At cualal, ¿ma saꞌ junpa̱t xatau chak li xinpatzꞌ a̱cue? chan. Ut laj Jacob quichakꞌoc ut quixye re, —Li Ka̱cuaꞌ Dios li nacalokꞌoni, aꞌan xtenkꞌan cue chixtaubal chi junpa̱t, chan. Laj Isaac quixye re: —Jilon chak chincꞌatk re nak tinma̱yu ru la̱ tel, at cualal. ¿Ma la̱at na tzꞌakal laj Esaú li cualal? chan. Laj Jacob quijiloc chixcꞌatk lix yucuaꞌ. Laj Isaac quixma̱yu ru lix tel ut quixye re: —La̱in nacuabi nak lix ya̱b la̱ cux, aꞌan xya̱b xcux laj Jacob, ut la̱ tel, aꞌan xtel laj Esaú nak nacuecꞌa, chan. Laj Isaac incꞌaꞌ quixnau ru laj Jacob xban nak lix tel kꞌol is ru joꞌ lix tel laj Esaú. Nak ac oc re chirosobtesinquil laj Jacob, laj Isaac quixye cuiꞌchic re: —Ye cue, ¿ma relic chi ya̱l nak la̱at laj Esaú, li cualal? chan. Ut laj Jacob quichakꞌoc ut quixye re: —La̱in laj Esaú la̱ cualal, chan. Laj Isaac quixye re: —Qꞌue cue lix tibel lin cua li xayo chak. Tincuaꞌak ut chirix aꞌan tatcuosobtesi, chan. Laj Jacob quixqꞌue re lix tibel xcua. Quixqꞌue ajcuiꞌ lix vino. Ut laj Isaac quixtzaca li quiqꞌueheꞌ re. Ut quixye re: —Anakcuan tatjilok chak cuiqꞌuin ut ta̱cuutzꞌ li cuu, at cualal, chan. Laj Jacob quijiloc chixcꞌatk ut quirutzꞌ ru lix yucuaꞌ. Laj Isaac quirutzꞌ xbo̱c li rakꞌ. Ut quirosobtesi laj Jacob ut quixye:—Lix bo̱c li rakꞌ li cualal, aꞌan joꞌ xbo̱c li qꞌuicheꞌ li quirosobtesi chak li Ka̱cuaꞌ Dios. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ Dios tixqꞌue chak li hab saꞌ xbe̱n la̱ cuacui̱mk. Tixqꞌue ajcuiꞌ a̱cue li cha̱bil chꞌochꞌ re nak sa talajeꞌqꞌuik la̱ cuacui̱mk joꞌ ajcuiꞌ la̱ quiꞌil kꞌe̱n. Nimak taxak la̱ cuanquil saꞌ xbe̱neb lix ni̱nkal tenamit. Joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb la̱ cuechꞌalal. Eb li ralal xcꞌajol la̱ naꞌ oxlokꞌ taxak tateꞌril. Li ani ta̱tzꞌekta̱na̱nk a̱cue, tzꞌekta̱nanbilak ajcuiꞌ aꞌan. Ut ani ta̱ba̱nu̱nk usilal a̱cue, usilal ajcuiꞌ ta̱uxk re aꞌan, chan laj Isaac. Nak quirakeꞌ rosobtesinquil laj Jacob, qui-el riqꞌuin lix yucuaꞌ. Junpa̱t relic laj Jacob nak quisukꞌi chak laj Esaú chi yohoc. Laj Esaú quixyi̱b ajcuiꞌ lix tibel xcua lix yucuaꞌ ut quixcꞌam riqꞌuin. Quixye re: —Ba̱nu usilal, tatcuaꞌak. Cueꞌ lix tibel a̱cua li xinyo chak. Nak tatrakekꞌ chi cuaꞌac, tina̱cuosobtesi, chan laj Esaú. Laj Isaac quixye re: —¿Anihat la̱at?— Laj Esaú quixye re: —La̱in laj Esaú li xbe̱n a̱cualal, chan. Laj Isaac quisach xchꞌo̱l ut nasicsot. Quixye re: —¿Ut ani li xcꞌamoc chak re lin tzacae̱mk xbe̱n cua? La̱in xintzaca chixjunil li xcꞌam chak nak toj ma̱jiꞌ nacatcꞌulun la̱at. La̱in xincuosobtesi ut aꞌan osobtesinbil chic anakcuan, chan. Nak quirabi li cꞌaꞌru quixye lix yucuaꞌ, laj Esaú quixjap re chi ya̱bac xban xrahil saꞌ xchꞌo̱l. Ut quixtzꞌa̱ma chiru lix yucuaꞌ: —China̱cuosobtesi ajcuiꞌ la̱in, at inyucuaꞌ, chan. Laj Isaac quixye re: —Xcꞌulun la̱ cui̱tzꞌin ut aꞌan xinixbalakꞌi ut xmakꞌ cha̱cuu la̱ cuosobtesinquil li xinqꞌue raj a̱cue, chan. Laj Esaú quixye re lix yucuaꞌ: —Ma̱re xban aꞌan nak xeqꞌue aj Jacob chokꞌ xcꞌabaꞌ. Ac xcaꞌ sut xba̱nunquil cue chi joꞌcaꞌin. Xbe̱n cua quixmakꞌ chicuu li primogenitura. Ut anakcuan xmakꞌ cuiꞌchic chicuu li usilal li oc raj cue xcꞌulbal riqꞌuin li Dios. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ naru tina̱cuosobtesi ajcuiꞌ la̱in? chan laj Esaú. Laj Isaac quixye re: —Laj Jacob, aꞌan chic nima̱k xcuanquil cha̱cuu. Chixjunileb chic li rechꞌalal teꞌcꞌanjelak chiru. Xincuosobtesi aꞌan re nak teꞌu̱chi̱nk chi us li racui̱mk joꞌ ajcuiꞌ lix quiꞌil kꞌe̱n. Anakcuan, ¿cꞌaꞌ ta chic ru tinba̱nu a̱cue la̱at, at cualal? chan. Laj Esaú quixye re lix yucuaꞌ: —¿Ma chi ti̱c incꞌaꞌ tatru̱k chicuosobtesinquil? Ba̱nu usilal, at inyucuaꞌ, china̱cuosobtesi taxak, chan. Ut laj Esaú quixjap re chi ya̱bac. Laj Isaac quichakꞌoc ut quixye re:—Incꞌaꞌ tatcua̱nk saꞌ cha̱bil chꞌochꞌ chi moco tixqꞌue li hab saꞌ xbe̱n la̱ chꞌochꞌ. Ut riqꞌuin pletic ta̱col rix la̱ yuꞌam chi junelic. La̱at tatcꞌanjelak chiru la̱ cui̱tzꞌin. Abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱at ta̱col a̱cuib chiru ut incꞌaꞌ chic tatcua̱nk rubel xcuanquil. Joꞌcaꞌin ajcuiꞌ teꞌxcꞌul eb la̱ cualal a̱cꞌajol, chan laj Isaac re laj Esaú. Laj Jacob nae̱lelic chiru laj EsaúCꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ laj Esaú saꞌ xbe̱n laj Jacob xban nak qui-osobtesi̱c xban lix yucuaꞌ. Quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Chi se̱b nacuulac xkꞌehil nak ta̱ca̱mk lin yucuaꞌ. Chirix aꞌan tincamsi li cui̱tzꞌin, chan laj Esaú. Lix Rebeca quixnau cꞌaꞌru yo̱ chixcꞌoxlanquil laj Esaú. Quixtakla xbokbal laj Jacob li i̱tzꞌinbej. Quixye re: —Qꞌue retal. Laj Esaú yo̱ chixcꞌoxlanquil a̱camsinquil. Anakcuan ba̱nu li cꞌaꞌru tinye a̱cue. Yi̱b li cꞌaꞌru a̱cue ut tate̱lelik. Tatxic saꞌ rochoch laj Labán li cuas, li cuan chak saꞌ li tenamit Harán. Tatcua̱nk chak riqꞌuin toj ta̱numekꞌ xjoskꞌil la̱ cuas. Nak acak xnumeꞌ xjoskꞌil la̱ cuas, ta̱sachk saꞌ xchꞌo̱l li cꞌaꞌru xaba̱nu re. Tojoꞌnak la̱in tintakla a̱cꞌambal. Incꞌaꞌ nacuaj texinsach che̱cabichal, chan lix Rebeca re laj Jacob. Joꞌcan nak lix Rebeca co̱ chi a̱tinac riqꞌuin laj Isaac ut quixye re: —La̱in xintitzꞌ xbaneb li rixakil laj Esaú. Eb aꞌan aj hitita. Cui laj Jacob naxcꞌam junak li ixk aj hitita chokꞌ rixakil, ¿cꞌaꞌru aj e nak cua̱nkin arin? Us raj nak tinca̱mk, chan lix Rebeca re laj Isaac. Laj Isaac quixbok laj Jacob riqꞌuin ut quixtzꞌa̱ma rusilal li Dios saꞌ xbe̱n. Quixye re: —Incꞌaꞌ naru ta̱cꞌam chokꞌ a̱cuixakil junak li ixk aj Canaán, li cuanqueb arin. Anakcuan yi̱b a̱cuib ut tatxic toj saꞌ li tenamit Padan-aram. Tatxic saꞌ rochoch laj Betuel lix yucuaꞌ la̱ naꞌ. Aran ta̱sicꞌ junak la̱ cuixakil saꞌ xya̱nkeb lix rabin laj Labán li ras la̱ naꞌ, chan. Li Ka̱cuaꞌ Dios, li kꞌaxal nim xcuanquil, aꞌan taxak ta̱osobtesi̱nk a̱cue ut tixqꞌue chi qꞌuia̱nc la̱ cualal a̱cꞌajol. Riqꞌuineb aꞌan teꞌcua̱nk li ni̱nki tenamit. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ Dios chi-osobtesi̱nk a̱cue, joꞌqueb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol, joꞌ quixyechiꞌi re laj Abraham. La̱ex te̱re̱chani li chꞌochꞌ aꞌin li cuanco cuiꞌ anakcuan joꞌ aj numelo. Li chꞌochꞌ aꞌin yechiꞌinbil re laj Abraham xban li Ka̱cuaꞌ Dios, chan laj Isaac. Tojoꞌnak laj Isaac quixtakla laj Jacob saꞌ li tenamit Padan-aram riqꞌuin laj Labán. Aꞌan li ralal laj Betuel aj arameo. Laj Labán, aꞌan ras lix Rebeca lix naꞌ laj Jacob ut laj Esaú. Lix sumlajic laj EsaúLaj Esaú quixnau nak laj Isaac quirosobtesi laj Jacob. Quirabi ajcuiꞌ nak quixtakla laj Jacob saꞌ li tenamit Padan-aram chixsicꞌbal junak rixakil. Quixnau ajcuiꞌ nak laj Isaac quixye re laj Jacob nak incꞌaꞌ naru tixsicꞌ junak rixakil saꞌ xya̱nkeb laj Canaán. Quixqꞌue retal nak laj Jacob quixpa̱b li ra̱tin lix naꞌ ut lix yucuaꞌ. Quiril nak laj Jacob co̱ saꞌ li tenamit Padan-aram. Xban nak laj Jacob quiyeheꞌ re nak incꞌaꞌ ta̱sumla̱k riqꞌuineb li ixk aj Canaán, laj Esaú quixtau ru nak lix yucuaꞌ incꞌaꞌ nacuulac chiru lix naꞌlebeb li ixk aj Canaán. Joꞌcan nak laj Esaú co̱ riqꞌuin laj Ismael li ralal laj Abraham chixtzꞌa̱manquil chokꞌ rixakil lix Mahalat lix rabin. Lix Mahalat, aꞌan ri̱tzꞌin laj Nebaiot. Ac cuan cuib li rixakil laj Esaú nak quixcꞌam lix Mahalat chokꞌ rixakil. Li Dios quixcꞌutbesi rib chiru laj Jacob saꞌ li naꞌajej Bet-elLaj Jacob qui-el saꞌ li tenamit Beerseba ut co̱ toj saꞌ li tenamit Harán. Nak laj Jacob quiril nak oc re li kꞌojyi̱n quicana chi cua̱rc saꞌ be. Quixtau jun li pec helho ru ut quixqꞌue chokꞌ xsoc xjolom ut quicuar. Nak yo̱ chi cua̱rc, laj Jacob quimatqꞌuec. Saꞌ xmatcꞌ quiril jun chanchan escalera xakxo saꞌ chꞌochꞌ ut nacuulac toj saꞌ choxa xnajtil rok. Ut eb lix ángel li Ka̱cuaꞌ nequeꞌtakeꞌ ut nequeꞌcube chak chiru li escalera nak quiril. Li Ka̱cuaꞌ Dios cuan chak toj saꞌ xbe̱n li escalera ut aꞌan quixye re laj Jacob: —La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱in li quinixlokꞌoni chak laj Abraham la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. La̱in ajcuiꞌ li quinixlokꞌoni laj Isaac la̱ yucuaꞌ. La̱in tinqꞌue a̱cue li chꞌochꞌ li yo̱cat cuiꞌ chi hila̱nc anakcuan. Tinqꞌue ajcuiꞌ reheb la̱ cualal a̱cꞌajol. La̱ cualal a̱cꞌajol teꞌqꞌuia̱nk joꞌ xqꞌuial li poks li cuan saꞌ li chꞌochꞌ ut telajeꞌxjeqꞌui rib saꞌ ruchichꞌochꞌ. Saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xcꞌabaꞌeb la̱ cualal a̱cꞌajol, chixjunileb li tenamit li teꞌcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxcꞌul jun li nimla usilal. La̱in junelic cua̱nkin a̱cuiqꞌuin. Yalak bar tatxic, la̱in tin-ilok a̱cue. Nak la̱at cua̱nkat chak saꞌ jalan chic naꞌajej, la̱in tatincꞌam cuiꞌchic chak saꞌ li chꞌochꞌ aꞌin. Incꞌaꞌ tatintzꞌekta̱na. Tinqꞌue a̱cue chixjunil li cꞌaꞌru xinyechiꞌi a̱cue, chan li Ka̱cuaꞌ Dios re laj Jacob. Laj Jacob qui-aj ru ut quixye: —Relic chi ya̱l nak li Ka̱cuaꞌ Dios cuan saꞌ li naꞌajej aꞌin. Ut la̱in incꞌaꞌ xinnau nak xin-oc chi hila̱nc arin, chan. Cꞌajoꞌ nak quixucuac laj Jacob ut quixye: —Ma̱ caꞌchꞌin nak nasach inchꞌo̱l chirilbal li lokꞌlaj naꞌajej aꞌin. Kꞌaxal lokꞌ. Aꞌin xmuheba̱l li Ka̱cuaꞌ Dios ut aꞌin ajcuiꞌ li oqueba̱l re li choxa, chan. Joꞌ cuulajak chic nak quisake̱u, laj Jacob quixchap li pec li quixqꞌue chokꞌ xsoc xjolom. Ut li pec aꞌan quixxakab ut quixqꞌue li aceite saꞌ xbe̱n. Aꞌan quixba̱nu chokꞌ retalil nak li naꞌajej aꞌan kꞌaxal lokꞌ. Li naꞌajej aꞌan Luz xcꞌabaꞌ nak quicuan. Abanan laj Jacob quixjal xcꞌabaꞌ. Bet-el chic quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Ut laj Jacob quixye: —Cui li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱beresi̱nk cue ut ta̱ilok cue, ut cui aꞌan tixqꞌue cue lin tzacae̱mk joꞌ ajcuiꞌ li cuakꞌ, la̱in tinlokꞌoni aꞌan. Cui li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱tenkꞌa̱nk cue re nak tincuulak cuiꞌchic saꞌ rochoch lin yucuaꞌ, ut cui takacꞌam cuiꞌchic kib saꞌ usilal riqꞌuin li cuas, la̱in tinlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ Dios chi anchal inchꞌo̱l. Li pec aꞌin xinxakab anakcuan chokꞌ retalil nak li naꞌajej aꞌin, aꞌan re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Dios, chan. Ut laj Jacob quixye re li Dios, —La̱in tinmayeja cha̱cuu li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil re chixjunil li cꞌaꞌru ta̱qꞌue cue, chan. Laj Jacob qui-oc cuiꞌchic chi xic saꞌ li tenamit Harán. Quicuulac saꞌ li naꞌajej li cuan saꞌ xjayal li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe. Quiril nak cuan jun becbil haꞌ saꞌ li ru takꞌa. Oxib chꞌu̱t li carner yo̱queb chi hila̱nc chire li haꞌ xban nak aran nequeꞌrisi rucꞌaheb li carner. Jun nimla pec nacꞌanjelac chokꞌ xtzꞌapbal re li becbil haꞌ. Nak nequeꞌoc xqꞌuebal rucꞌaheb li carner, eb laj ilol re li xul nequeꞌrisi li pec. Nak nequeꞌrakeꞌ xqꞌuebal rucꞌa, nequeꞌxtzꞌap cuiꞌchic. Laj Jacob quixpatzꞌ reheb laj ilol xul: —Ex cuas cui̱tzꞌin, ¿bar cuan le̱ tenamit?— Eb aꞌan queꞌxye re: —Harán xcꞌabaꞌ li katenamit, chanqueb. Laj Jacob quixye cuiꞌchic reheb, —¿Ma nequenau ru laj Labán li ralal laj Nacor? chan. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Nakanau ru.— Laj Jacob quixpatzꞌ cuiꞌchic reheb: —¿Ma sa saꞌ xchꞌo̱l laj Labán?— Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Sa saꞌ xchꞌo̱l. Ilon aran. Li ixk li yo̱ chak chi cha̱lc rochben lix carner, aꞌan lix Raquel lix rabin laj Labán, chanqueb. Ut laj Jacob quixye reheb: —Toj cutan cuanco. ¿Cꞌaꞌut nak ac oc e̱re chixtzꞌapbaleb li carner anakcuan? Qꞌuehomakeb cuan chi ucꞌac ut te̱qꞌueheb ajcuiꞌ chi ichajibc, chan. Ut eb aꞌan queꞌxye re: —Anakcuan incꞌaꞌ naru xqꞌuebal rucꞌaheb. Takoybeni toj teꞌchꞌutla̱k chixjunileb li carner tojoꞌnak takisi li xtzꞌapbal re li haꞌ re nak naru takaqꞌueheb chi ucꞌac chixjunileb li carner, chanqueb. Toj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac laj Jacob riqꞌuineb li cui̱nk nak quicuulac lix Raquel rochbeneb lix carner. Aꞌan na-iloc re lix carner lix yucuaꞌ. Lix Raquel, aꞌan xrabin laj Labán; ut laj Labán, aꞌan ras lix naꞌ laj Jacob. Nak quiril lix Raquel, laj Jacob co̱ saꞌ junpa̱t chirisinquil li nimla pec li tzꞌaptzꞌo cuiꞌ li re li haꞌ ut quixqꞌueheb chi ucꞌac li carner. Laj Jacob quirutzꞌ ru lix Raquel ut quiya̱bac xban xsahil saꞌ xchꞌo̱l. Laj Jacob quixye re lix Raquel: —Lin naꞌ la̱in, aꞌan lix Rebeca li ri̱tzꞌin la̱ yucuaꞌ. La̱o kacomon kib, chan. Ut lix Raquel co̱ saꞌ junpa̱t chixyebal re lix yucuaꞌ nak quia̱tinac riqꞌuin laj Jacob lix comoneb. Nak laj Labán quirabi resil nak laj Jacob cuan aran, quia̱linac saꞌ junpa̱t chixcꞌulbal. Nak quicuulac cuan cuiꞌ laj Jacob, quixkꞌalu ut quirutzꞌ ru. Ut saꞌ junpa̱t quixbok saꞌ rochoch. Laj Jacob najt quiserakꞌic riqꞌuin laj Labán. Ut laj Labán quixye re laj Jacob: —Relic chi ya̱l nak tzꞌakal kacomon kib ut kaquiqꞌuel kib, chan. Ut laj Jacob quicana saꞌ rochoch laj Labán. Ac jun po chic roquic laj Jacob aran nak laj Labán quixye re: —La̱at yo̱cat chi trabajic cuiqꞌuin ut toj ma̱jiꞌ nacatintoj. La̱in nincꞌoxla nak tento tatintoj usta kacomon kib. Ye cue joꞌ nimal ta̱cuaj tatintoj cuiꞌ. La̱in tintoj joꞌ nimal ta̱patzꞌ, chan. Laj Labán cuan cuib lix rabin. Li asbej, aꞌan xLea xcꞌabaꞌ ut li i̱tzꞌinbej, aꞌan xRaquel xcꞌabaꞌ. Lix Lea incꞌaꞌ chꞌinaꞌus na-iloc. Ut lix Raquel, aꞌan chꞌinaꞌus na-iloc. Laj Jacob co̱ xchꞌo̱l chirix lix Raquel ut quixye re laj Labán: —La̱in tintrabajik cuukub chihab a̱cuiqꞌuin re nak ta̱qꞌue chokꞌ cuixakil lix Raquel li i̱tzꞌinbej, chan. Laj Labán quixye re: —Chokꞌ cue la̱in us nak a̱cue tinqꞌue lin rabin. Chi joꞌcan incꞌaꞌ tinqꞌue re junak ma̱cuaꞌ kacomon. Anakcuan tatcana̱k kiqꞌuin, chan. Cuukub chihab tzꞌakal quitrabajic laj Jacob re nak tixcꞌam lix Raquel chokꞌ rixakil. Laj Jacob incꞌaꞌ quirecꞌa nak quinumeꞌ li cuukub chihab xban nak cꞌajoꞌ nak naxra lix Raquel. Nak quinumeꞌ li cuukub chihab, laj Jacob quixye re laj Labán: —Anakcuan xcuulac xkꞌehil nak ta̱kꞌaxtesi la̱ rabin chokꞌ cuixakil xban nak ac xnumeꞌ cuukub chihab cuoquic chi trabajic a̱cuiqꞌuin, chan. Laj Labán quixba̱nu jun li ninkꞌe saꞌ xsumlajic lix rabin ut quixbokeb chixjunil li rech cabal. Abanan chiru li kꞌojyi̱n aꞌan laj Labán quixkꞌaxtesi lix Lea re laj Jacob. Ut laj Jacob quicuan riqꞌuin. Laj Labán quixqꞌue jun xmo̱s ixk lix Lea. Li ixk aꞌan xZilpa xcꞌabaꞌ. Joꞌ cuulajak chic laj Jacob quixqꞌue retal nak aꞌ lix Lea li quikꞌaxtesi̱c re. Ut laj Jacob co̱ riqꞌuin laj Labán ut quixye re, —Incꞌaꞌ us xaba̱nu cue. ¿Cꞌaꞌut nak xaba̱nu cue chi joꞌcaꞌin? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ lix Raquel xintoj rix nak xintrabajic a̱cuiqꞌuin? ¿Cꞌaꞌut nak xina̱balakꞌi chi joꞌcaꞌin? chan laj Jacob. Ut laj Labán quixye re: —La̱o moco cꞌaynako ta nak xbe̱n cua li i̱tzꞌinbej takasumub. Numekꞌ cuan jun xama̱nak la̱ sumlajic riqꞌuin lix Lea, tojoꞌnak tinqꞌue a̱cue lix Raquel. Abanan tento nak tattrabajik cuukubak chihab chic cuiqꞌuin, chan laj Labán. Quixcꞌul xchꞌo̱l laj Jacob li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban laj Labán. Nak quinumeꞌ li jun xama̱n lix sumlajic laj Jacob riqꞌuin lix Lea, laj Labán quixkꞌaxtesi lix Raquel re laj Jacob. Ut laj Jacob quisumla riqꞌuin. Laj Labán quixqꞌue jun xmo̱s ixk lix Raquel. Li mo̱s aꞌan xBilha xcꞌabaꞌ. Laj Jacob quixlakꞌab rib riqꞌuin lix Raquel ut aꞌan li kꞌaxal quixra chiru lix Lea. Ut laj Jacob quitrabajic cuukub chihab chic riqꞌuin laj Labán. Eb li ralal laj JacobLi Ka̱cuaꞌ Dios quiril nak lix Lea incꞌaꞌ naraheꞌ xban laj Jacob. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌue chi cua̱nc xcocꞌal. Abanan lix Raquel incꞌaꞌ quiqꞌueheꞌ xcocꞌal. Lix Lea quicana chi yaj aj ixk. Quicuan jun lix cꞌulaꞌal. Lix Lea quixye: —Li Ka̱cuaꞌ Dios quixnau nak quirahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l junxil. Anakcuan tinixra chic lin be̱lom, chan. Joꞌcan nak aj Rubén quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ lix cꞌulaꞌal. Ut lix Lea quicuan jun chic lix cꞌulaꞌal ut quixqꞌue aj Simeón chokꞌ xcꞌabaꞌ. Ut quixye: —Li Ka̱cuaꞌ Dios quixnau nak incꞌaꞌ ninraheꞌ. Joꞌcan nak xqꞌue jun chic lin cꞌulaꞌal, chan. Ut quicuan jun chic xcꞌulaꞌal lix Lea ut quixqꞌue aj Leví chokꞌ xcꞌabaꞌ. Lix Lea quixye: —Anakcuan ac xcuan oxib li ralal laj Jacob cuiqꞌuin. Ma̱re riqꞌuin aꞌin ta̱cua̱nk junelic cuiqꞌuin lin be̱lom, chan. Ut lix Lea quicuan jun chic xcꞌulaꞌal ut quixqꞌue aj Judá chokꞌ xcꞌabaꞌ. Quixye: —Anakcuan tinlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ Dios riqꞌuin li usilal xba̱nu cue, chan. Chirix li ca̱hib chi cocꞌal aꞌin, toj ma̱jiꞌ chic quicuan xcocꞌal lix Lea. Lix Raquel quixcakali lix Lea xban nak ma̱ jun lix cocꞌal nacuan riqꞌuin laj Jacob. Lix Raquel quixye re lix be̱lom: —La̱in tincuaj nak teꞌcua̱nk incocꞌal. Cui incꞌaꞌ teꞌcua̱nk incocꞌal, ¿cꞌaꞌru aj e nak yoꞌyo̱kin? chan. Laj Jacob quichal xjoskꞌil saꞌ xbe̱n lix Raquel ut quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak nacaye chi joꞌcan? ¿Ma la̱in ta biꞌ Dios la̱in nak tinqꞌueheb a̱cocꞌal? chan. Ut lix Raquel quixye re laj Jacob: —Tinqꞌue a̱cue lix Bilha lin mo̱s re tatcua̱nk riqꞌuin. Nak ta̱yoꞌla̱k xcꞌulaꞌal, la̱in tinxoc chokꞌ cue. Chi joꞌcaꞌin ta̱cua̱nk incocꞌal, chan. Lix Raquel quixqꞌue lix mo̱s re laj Jacob re ta̱cua̱nk riqꞌuin. Ut lix Bilha quicana chi yaj aj ixk. Laj Jacob quicuan li ralal riqꞌuin lix Bilha. Tojoꞌnak lix Raquel quixye: —Anakcuan aj Dan tinqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li cꞌulaꞌal aꞌin xban nak li Ka̱cuaꞌ Dios xrabi li cꞌaꞌru xintzꞌa̱ma chiru. Xinrisi saꞌ raylal ut quixqꞌue cue jun lin cꞌulaꞌal, chan lix Raquel. Laj Jacob quicuan jun chic li ralal riqꞌuin lix Bilha. Lix Raquel quixye: —Anakcuan aj Neftalí tinqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li cꞌulaꞌal aꞌin xban nak xinyal inkꞌe riqꞌuin li cuas ut anakcuan cuan incocꞌal, chan. Chirix chic aꞌin, lix Lea quixqꞌue retal nak ma̱jiꞌ chic nacuan junak lix cꞌulaꞌal. Lix Lea quixkꞌaxtesi lix mo̱s, xZilpa xcꞌabaꞌ, saꞌ rukꞌ laj Jacob re nak ta̱cua̱nk riqꞌuin. Ut laj Jacob quicuan jun li ralal riqꞌuin lix Zilpa. Ut lix Lea quixxoc li cꞌulaꞌal chokꞌ re ut quixye: —Us xak cue. Xcuan chic jun lin cꞌulaꞌal, chan. Ut aj Gad quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Ut laj Jacob quicuan cuiꞌchic jun li ralal riqꞌuin lix Zilpa. Ut lix Lea quixye: —Cꞌajoꞌ xsahil saꞌ inchꞌo̱l. Anakcuan eb li ixk teꞌxye nak us xak re chaꞌkeb cue, chan. Ut aj Aser quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li cꞌulaꞌal. Saꞌ jun li cutan nak yo̱queb chi sicꞌoc trigo saꞌ cꞌaleba̱l, laj Rubén quixtau aran li ixki kꞌe̱n mandrágoras xcꞌabaꞌ, ut coxkꞌaxtesi li ixki kꞌe̱n saꞌ rukꞌ lix naꞌ. Lix Raquel quiril nak cuan li ixki kꞌe̱n riqꞌuin lix Lea ut quixye re: —Ba̱nu usilal, qꞌue chokꞌ cue li ixki kꞌe̱n li xcꞌam chak la̱ yum, chan. Lix Lea quixye re lix Raquel: —¿Cꞌaꞌ chic ru ta̱cuaj anakcuan? Ac xamakꞌ lin be̱lom chicuu ut anakcuan ta̱cuaj ta̱makꞌ cuiꞌchic lin ixki kꞌe̱n li xcꞌam chak inyum, chan. Ut lix Raquel quichakꞌoc ut quixye re, —Cui ta̱qꞌue cue li ixki kꞌe̱n, laj Jacob naru ta̱xic jun kꞌojyi̱nak a̱cuiqꞌuin, chan. Nak laj Jacob quisukꞌi chak chi sicꞌoc trigo, lix Lea ticto qui-el chixcꞌulbal ut quixye re: —Anakcuan tatcua̱nk jun kꞌojyi̱nak cuiqꞌuin. Aꞌan aj e nak xinqꞌue li ixki kꞌe̱n re lix Raquel. Li ixki kꞌe̱n aꞌan, laj Rubén xcꞌamoc chak re, chan. Ut saꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan laj Jacob quicuan riqꞌuin lix Lea. Lix Lea quicana chi yaj aj ixk. Ut quiyoꞌla roꞌ lix cꞌulaꞌal lix Lea xban nak li Dios quirabi lix tij. Lix Lea quixye: —Anakcuan aj Isacar tinqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ lin cꞌulaꞌal. Li Dios xqꞌue jun chic lin ra̱bal xban nak la̱in junxilaj quinkꞌaxtesi lin mo̱s re laj Jacob re nak ta̱cua̱nk riqꞌuin, chan. Laj Jacob quicuan xcuak li ralal riqꞌuin lix Lea. Ut lix Lea quixye: —Li Dios xqꞌue jun chic lin ma̱tan. Anakcuan raro̱kin chic xban lin be̱lom xban nak cuakib li ralal ac xeꞌyoꞌla cuiqꞌuin. Anakcuan aj Zabulón tinqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li cꞌulaꞌal aꞌin, chan. Chirix chic aꞌan, quiyoꞌla jun lix coꞌ lix Lea ut xDina quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Li Dios quiril xtokꞌoba̱l ru lix Raquel ut quirabi lix tij. Xban aꞌan, li Dios quixqꞌue chi cua̱nc xcocꞌal. Lix Raquel quicana chi yaj aj ixk. Ut quiyoꞌla jun lix cꞌulaꞌal te̱lom. Quixye: —La̱in xinxuta̱nac xban nak ma̱ jun incocꞌal cuan. Anakcuan li Dios xrisi inxuta̱n, chan. Lix Raquel quixqꞌue aj José chokꞌ xcꞌabaꞌ lix cꞌulaꞌal. Quixye: —Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ Dios chi-osobtesi̱nk cue ut tixqꞌue ta chic junak incꞌulaꞌal te̱lom, chan. Laj Jacob ut laj Labán queꞌxbalakꞌi ribChirix lix yoꞌlajic laj José, laj Jacob quia̱tinac riqꞌuin laj Labán ut quixye re: —Anakcuan nacuaj nak tina̱canab chi xic saꞌ lin tenamit li xinchal cuiꞌ chak. Tincꞌameb li cuixakil chicuix, joꞌ eb ajcuiꞌ lin cocꞌal. Xtzꞌakloc li trabaj xinba̱nu a̱cuiqꞌuin chirixeb la̱ rabin. La̱at cutan saken cha̱cuu cꞌaꞌru li trabaj xinba̱nu a̱cuiqꞌuin. China̱canab chi xic anakcuan, chan. Ut laj Labán quixye: —Ba̱nu usilal, cana̱kat cuiqꞌuin. Xinqꞌue retal nak saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at ninrosobtesi li Ka̱cuaꞌ Dios. Anakcuan ta̱ye cue joꞌ nimal la̱ tojbal ta̱cuaj ut la̱in tatintoj, chan laj Labán. Laj Jacob quixye re: —La̱at cutan saken cha̱cuu chanru nak xintrabajic a̱cuiqꞌuin. Nacanau ajcuiꞌ chanru nak xinchꞌolaniheb la̱ queto̱mk, chan. Julticak a̱cue nak xincꞌulun a̱cuiqꞌuin, incꞌaꞌ qꞌui li cꞌaꞌru a̱cue. Ut anakcuan numtajenakeb xqꞌuial li cꞌaꞌru a̱cue. Chalen cuoquic a̱cuiqꞌuin, li Ka̱cuaꞌ Dios xatrosobtesi inban. Ut anakcuan ¿jokꞌe naru tintiquib trabajic re nak eb li cualal incꞌajol ta̱cua̱nk cꞌaꞌru reheb? chan. Laj Labán quixye re: —¿Joꞌ nimal ta̱ru̱k tatintoj cuiꞌ? chan. Laj Jacob quixye re: —Ma̱ joꞌ nimal. Anakcuan cuan jun naꞌleb tincuaj xyebal a̱cue. Incꞌaꞌ ninnau ma ta̱cuulak ta cha̱cuu. Cui tixcꞌul a̱chꞌo̱l, la̱in tincana̱k cuiꞌchic chirilbaleb la̱ queto̱mk, chan. Laj Jacob quixye re laj Labán: —La̱in tinxic saꞌ xya̱nkeb la̱ queto̱mk. Ut tinsicꞌ chokꞌ cue li chiba̱t li repex rixeb ut li tzꞌi̱b saꞌ rixeb. Teꞌcana̱k ajcuiꞌ li carner li repex rixeb ut li tzꞌi̱b saꞌ rixeb joꞌ eb ajcuiꞌ li kꞌek rixeb. Li queto̱mk aꞌin tincꞌam chokꞌ cue chokꞌ re̱kaj intojbal, chan. Ut laj Jacob quixye ajcuiꞌ: —Ma̱re mokon chic nak tatxic chirilbaleb lin queto̱mk, la̱at ta̱qꞌue retal nak saꞌ xya̱lal xinba̱nu. Cui ta̱tau li carner li moco kꞌek ta rixeb ut li chiba̱t moco repex ta rixeb, naru ta̱ye nak la̱in xcuelkꞌa eb aꞌan a̱cuiqꞌuin, chan. Ut laj Labán quixye re: —Us. Xcꞌul inchꞌo̱l li cꞌaꞌru xaye, chan. Chiru ajcuiꞌ li cutan aꞌan, co̱ laj Labán saꞌ lix naꞌajeb lix queto̱mk. Quirisiheb chixjunil li chiba̱t li repex rixeb joꞌ ixk joꞌ te̱lom. Quirisiheb ajcuiꞌ li carner li kꞌek rixeb. Laj Labán quixkꞌaxtesiheb li queto̱mk aꞌan saꞌ rukꞌeb li ralal re nak aꞌan eb chic teꞌilok re. Ut laj Labán co̱ saꞌ jun li naꞌajej oxib cutan xnajtil riqꞌuin laj Jacob. Ut laj Jacob quicana chirilbaleb lix queto̱mk laj Labán. Laj Jacob quixsicꞌ oxib pa̱y ru li cheꞌ, aꞌ li álamo, li avellano ut li castaño xcꞌabaꞌeb. Quixyocꞌ eb li rukꞌ li cheꞌ li toj rax. Quixmichꞌ caꞌchꞌin rixeb li cheꞌ re nak teꞌcꞌutu̱nk chi repex rixeb li rukꞌ cheꞌ. Laj Jacob quixqꞌue retal nak eb li queto̱mk nequeꞌbatzꞌun chire li haꞌ nak nequeꞌcuulac chi ucꞌac. Xban aꞌan nak quixtususi li rukꞌ cheꞌ saꞌ li haꞌ re nak teꞌril li cheꞌ nak yo̱queb chi batzꞌu̱nc. Li queto̱mk queꞌbatzꞌun aran saꞌ xcaꞌyaba̱l eb li cheꞌ li repex rixeb. Ut eb li cocꞌ ral li queꞌyoꞌla repex rixeb. Laj Jacob quixsicꞌ ruheb li carner li repex rixeb ut li tzꞌi̱b saꞌ rixeb ut quixqꞌue saꞌ xya̱nkeb li re. Joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li kꞌek rixeb li cuanqueb saꞌ xya̱nkeb li re laj Labán, quixqꞌue ajcuiꞌ saꞌ xya̱nkeb li re. Chi joꞌcaꞌin laj Jacob quirisi lix queto̱mk saꞌ xya̱nkeb li re laj Labán. Rajlal nak nequeꞌcuulac li xul li ni̱nkeb xtibel ut cauheb rib chi batzꞌu̱nc chire li haꞌ, laj Jacob naxqꞌue li cheꞌ saꞌ li haꞌ re nak teꞌril nak yo̱queb chi batzꞌu̱nc. Nak nequeꞌcuulac li xul li incꞌaꞌ cauheb rib chi batzꞌu̱nc, laj Jacob incꞌaꞌ naxqꞌue li cheꞌ saꞌ li haꞌ. Nak nequeꞌyoꞌla li raleb li xul li incꞌaꞌ cauheb rib queꞌcana re laj Labán. Ut li raleb li xul li cauheb rib queꞌcana chokꞌ re laj Jacob. Chi joꞌcaꞌin laj Jacob quinumta xbiomal. Quicuan nabaleb lix queto̱mk. Quicuan ajcuiꞌ nabal lix camellos joꞌ ajcuiꞌ lix burros. Ut queꞌcuan ajcuiꞌ nabal lix mo̱s joꞌ cui̱nk joꞌ ixk. Laj Jacob narabi li cꞌaꞌru nequeꞌxye li ralal laj Labán nak nequeꞌxye: —Laj Jacob xcꞌam chokꞌ re li cꞌaꞌru re li kayucuaꞌ. Ut riqꞌuin aꞌan xbiomoꞌ, chanqueb. Laj Jacob quixqꞌue retal nak incꞌaꞌ chic sa na-ileꞌ xban laj Labán. Moco joꞌ ta junxil. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Jacob: —Anakcuan tatsukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ la̱ tenamit li cuanqueb cuiꞌ la̱ cuechꞌalal. Ut la̱in junelic cua̱nkin a̱cuiqꞌuin, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Laj Jacob quixtakla xbokbal lix Raquel joꞌ ajcuiꞌ lix Lea re nak ta̱a̱tinak riqꞌuineb saꞌ li naꞌajej li yo̱ cuiꞌ chi iloc queto̱mk laj Jacob. Laj Jacob quixye reheb li rixakil: —La̱in yo̱quin chixqꞌuebal retal nak le̱ yucuaꞌ incꞌaꞌ chic sa ninril joꞌ junxil. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios li naxlokꞌoni lin yucuaꞌ, aꞌan xtenkꞌan cue arin. La̱ex xeril ajcuiꞌ nak xincꞌanjelac chi anchal inchꞌo̱l chiru le̱ yucuaꞌ. Ut aꞌan xinixbalakꞌi ut yalak jokꞌe naxjal lin tojbal. Abanan li Ka̱cuaꞌ Dios yo̱ chintenkꞌanquil chi junelic. Joꞌcan nak laj Labán incꞌaꞌ naru xba̱nunquil li incꞌaꞌ us cue. Le̱ yucuaꞌ quixye cue, “La̱ tojbal aꞌan chixjunileb li xul li repex rixeb” chan. Ut chixjunileb li xul li queꞌyoꞌla repex chic rix. Ut quixye cuiꞌchic cue, “La̱ tojbal, aꞌan li xul li balacꞌ saꞌ rixeb” chan cue. Nak naxye chi joꞌcan junes balacꞌ chic rixeb li xul li nequeꞌyoꞌla. Joꞌcan nak li Dios incꞌaꞌ quixqꞌue chi ta̱mc lix queto̱mk le̱ yucuaꞌ ut eb li cue la̱in quixqꞌueheb chi ta̱mc, chan laj Jacob. Ut laj Jacob quixye cuiꞌchic reheb: —Saꞌ jun li cutan nak yo̱ ruheb li carner la̱in quinmatqꞌuec ut quicuil nak li te̱lom carner li balacꞌ rixeb ut li repex rixeb, junes eb aꞌan li yo̱queb chi batzꞌu̱nc riqꞌuineb li ixki carner. Ut saꞌ inmatcꞌ lix ángel li Dios quixye cue, “Jacob”, chan. Ut la̱in quinye re, “Cueꞌquin”. Ut li ángel quixye cue, “Ilon aran. Ta̱cuil nak eb li te̱lom carner li balacꞌ rixeb ut li repex rixeb, junes eb aꞌan li yo̱queb chi batzꞌu̱nc riqꞌuineb li ixki carner. La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Xinba̱nu chi joꞌcaꞌin xban nak xcuil chixjunil li cꞌaꞌru yo̱ chixba̱nunquil laj Labán a̱cue. La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱in li quincꞌutbesi chak cuib cha̱cuu saꞌ li naꞌajej Bet-el nak caqꞌue li aceite saꞌ xbe̱n li pec li caxakab aran nak caba̱nu li contrato cuiqꞌuin. Anakcuan tat-e̱lk saꞌ li naꞌajej aꞌin ut tatxic cuiꞌchic saꞌ la̱ tenamit li yoꞌlajenakat cuiꞌ chak,” chan cue.— Ut lix Raquel rochben lix Lea queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re laj Jacob: —La̱o ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru re li kayucuaꞌ take̱chani arin. Chanchan ma̱cuaꞌo xrabin nak nocoril li kayucuaꞌ. La̱o cꞌayinbilo a̱cue xban li kayucuaꞌ. Ac xatoj rix li kasumlajic. Ut anakcuan, ¿cꞌaꞌ chic ru ta̱raj? Aꞌan yo̱ chixsachbal li katzꞌak. Lix biomal li qui-isi̱c chiru xban li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan ke chic anakcuan ut reheb ajcuiꞌ li kalal kacꞌajol. La̱at ba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru xye a̱cue li Ka̱cuaꞌ Dios, chanqueb re laj Jacob. Laj Jacob qui-el saꞌ li naꞌajej Padan-aramLaj Jacob quixyi̱b rib re ta̱xic. Quixtaksiheb li rixakil joꞌ ajcuiꞌ eb lix cocꞌal chirixeb li camello. Ut queꞌoc chi xic Canaán saꞌ lix tenamit laj Isaac lix yucuaꞌ. Laj Jacob quixcꞌam chirix chixjunileb lix queto̱mk joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru re li quixtoj rix riqꞌuin lix trabaj saꞌ li naꞌajej Padan-aram. Ma̱ ani laj Labán. Cuan chak saꞌ jalan naꞌajej chixbesbal rixeb lix carner nak lix Raquel quirelkꞌaheb lix dios lix yucuaꞌ. Ma̱cꞌaꞌ resil nak queꞌel laj Jacob saꞌ li naꞌajej aꞌan. Chi joꞌcaꞌin laj Jacob quixbalakꞌi laj Labán laj arameo. Laj Jacob quie̱lelic riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru cuan re. Quinumeꞌ saꞌ li nimaꞌ Éufrates ut quixcꞌam li be li naxic saꞌ li tzu̱l Galaad. Saꞌ rox li cutan laj Labán quirabi resil nak quie̱lelic laj Jacob. Laj Labán quixchꞌutubeb li rechꞌalal ut queꞌxta̱ke laj Jacob. Toj chiru cuukub cutan coxeꞌxtau saꞌ li tzu̱l Galaad. Saꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan, li Ka̱cuaꞌ Dios quixcꞌutbesi rib chiru laj Labán laj arameo saꞌ xmatcꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re: —China̱cuabi. Mat-a̱tinac saꞌ joskꞌil riqꞌuin laj Jacob, chan li Dios. Laj Labán quixtauheb laj Jacob saꞌ li tzu̱l Galaad li queꞌxyi̱b cuiꞌ lix muheba̱leb. Ut saꞌ ajcuiꞌ li naꞌajej aꞌan queꞌxyi̱b lix muheba̱leb laj Labán. Laj Labán quixye re laj Jacob: —¿Cꞌaꞌut nak xaba̱nu cue chi joꞌcaꞌin? Xacꞌameb chak lin rabin saꞌ junpa̱t. Chanchan yo̱co saꞌ ple̱t, chan. —¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xaye cue nak e̱lc chak e̱re cuiqꞌuin? Cui ta xaye cue, la̱in xinba̱nu raj jun nimla ninkꞌe re e̱chakꞌrabinquil. Xinbokeb raj saꞌ li ninkꞌe li nequeꞌchꞌeꞌoc tambor joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌchꞌeꞌoc arpa. Saꞌ junpa̱t xacꞌameb chak. Incꞌaꞌ xqꞌue rib nak xcuutzꞌeb ru lin rabin joꞌ eb ajcuiꞌ li cui re xchakꞌrabinquileb. Xban a̱to̱ntil nak xaba̱nu a naꞌleb aꞌin. La̱in naru raj tinba̱nu raylal e̱re. Abanan chi kꞌek quia̱tinac cuiqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Dios, li naxlokꞌoni la̱ yucuaꞌ. Aꞌan xye cue nak incꞌaꞌ tina̱tinak saꞌ joskꞌil a̱cuiqꞌuin. La̱in ninnau nak xat-el cuiqꞌuin saꞌ junpa̱t xban nak ta̱cuaj ru xic saꞌ rochoch la̱ yucuaꞌ. Caꞌaj cuiꞌ li incꞌaꞌ nintau ru la̱in, ¿cꞌaꞌut nak xacuelkꞌaheb chak lin dios? chan laj Labán. Ut laj Jacob quixye re laj Labán: —La̱in qui-oc inxiu. Quincꞌoxla nak ma̱re ta̱makꞌeb la̱ rabin chicuu. Chiruheb li kechꞌalal naru ta̱siqꞌueb la̱ dios saꞌ kaya̱nk. Cui ta̱tauheb arin, ta̱cꞌameb ut ta̱ca̱mk li ani xcꞌamoc chak re, chan laj Jacob. Laj Jacob incꞌaꞌ naxnau nak aꞌ lix Raquel qui-elkꞌan reheb lix dios laj Labán. Ut laj Labán quixsiqꞌueb lix dios saꞌ xmuheba̱l laj Jacob ut incꞌaꞌ quixtau. Quixsicꞌ ajcuiꞌ saꞌ xmuheba̱l lix Lea ut incꞌaꞌ quixtau. Quixsicꞌ ajcuiꞌ saꞌ xmuheba̱l li cuib chi mo̱s ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ quixtau. Tojoꞌnak co̱ chixsicꞌbal saꞌ xmuheba̱l lix Raquel. Abanan lix Raquel ac xmukeb lix dios rubel lix soc rix li camello. Chunchu aran saꞌ xbe̱n nak quicuulac laj Labán riqꞌuin. Laj Labán quixsiqꞌui lix dios yalak bar ut incꞌaꞌ quixtau. Lix Raquel quixye re: —At inyucuaꞌ, chacuy inma̱c. Incꞌaꞌ naru tincuacli̱k cha̱cꞌulbal xban nak anakcuan yo̱ inyajel ut incꞌaꞌ sa tinxakli̱k cha̱cuu. Usan cui incꞌaꞌ tatjoskꞌokꞌ cuiqꞌuin nak incꞌaꞌ tinxakli̱k cha̱cꞌulbal, chan. Ut laj Labán napokoknac chixsicꞌbaleb lix dios ut incꞌaꞌ quixtau. Laj Jacob quijoskꞌoꞌ chiru laj Labán ut quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak xina̱ta̱ke chak toj arin? ¿Cꞌaꞌru inma̱c cha̱cuu? Xapokle li cꞌaꞌru ke ut ¿cꞌaꞌru xatau? Cꞌut chiku anakcuan li cꞌaꞌru a̱cue xatau saꞌ xya̱nkeb li cꞌaꞌru ke la̱o. Eb li kechꞌalal teꞌyehok ani cuan xma̱c, ma la̱in malaj ut la̱at. Junmay chihab tzꞌakal xintrabajic a̱cuiqꞌuin. Ut eb la̱ queto̱mk ma̱ jun cua queꞌxtzꞌek li ral. Ut la̱in ma̱ jun la̱ carner xincamsi re tintiu. Ma̱ jun cua xincꞌam chak a̱cuiqꞌuin li queto̱mk li nequeꞌcamsi̱c xban li joskꞌ aj xul, xban nak la̱in ninqꞌuehoc re̱kaj eb aꞌan. Ut la̱at junelic nacacuisi re̱kaj eb li xul chicuu, li nequeꞌelkꞌa̱c chi cutan joꞌ ajcuiꞌ chiru kꞌojyi̱n, chan. Laj Jacob quixye ajcuiꞌ: —La̱in xincuy rilbaleb la̱ queto̱mk. Chi cutan caꞌchꞌin ma̱ nincam xban xtikcual li sakꞌe ut chiru kꞌojyi̱n ma̱ caꞌchꞌin nak niquinixcꞌol li que. Incꞌaꞌ naru nacube bayak lin cuara xban li que. Junmay chihab tzꞌakal xintrabajic a̱cuiqꞌuin. Ca̱laju chihab xintrabajic chirixeb la̱ rabin. Ut cuakib chihab chic xintrabajic chirix lin queto̱mk. Ut la̱at nabal sut nacajal lin tojbal chicuu, chan. Relic chi ya̱l li Ka̱cuaꞌ Dios xinixtenkꞌa. Aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios li quixlokꞌoni laj Abraham joꞌ ajcuiꞌ laj Isaac lin yucuaꞌ. Cui ta incꞌaꞌ xinixtenkꞌa li Ka̱cuaꞌ Dios, xina̱takla raj chak chi ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru cue. Li Ka̱cuaꞌ Dios quiril xtokꞌoba̱l cuu ut aꞌan naxnau chanru nak xintrabajic a̱cuiqꞌuin. Xban aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios xatxkꞌus chi kꞌek, chan laj Jacob re laj Labán. Laj Labán quichakꞌoc ut quixye re: —Eb li ixk aꞌin, aꞌaneb lin rabin ut eb li cocꞌal aꞌin, aꞌaneb li cui. Joꞌ eb ajcuiꞌ li queto̱mk aꞌin cueheb ajcuiꞌ. Chixjunil li joꞌ qꞌuial yo̱cat chirilbal, aꞌan cueheb la̱in. Ut anakcuan cꞌaꞌ ta chic ru ta̱ru̱k tinba̱nu riqꞌuineb lin rabin joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb lix cocꞌal xban nak ac xeꞌchal cha̱cuix. Joꞌcan nak anakcuan la̱o takaba̱nu junak li contrato chi kibil kib. Takaba̱nu li contrato chokꞌ retalil nak xkayi̱b ru li chꞌaꞌajquilal aꞌin saꞌ xya̱lal, chan laj Labán. Laj Jacob quixchap jun li pec ut quixxakab saꞌ li chꞌochꞌ. Ut quixye reheb li rechꞌalal: —Cꞌamomak chak nabalak li pec, chan. Eb aꞌan queꞌxchꞌutub li pec ut queꞌxtus. Ut queꞌcuaꞌac saꞌ xbe̱n li tusbil pec aꞌan. Ut laj Labán quixqꞌue Jegar Sahaduta chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan. Li cꞌabaꞌej aꞌin saꞌ ra̱tinoba̱l laj Labán. Ut laj Jacob quixqꞌue cuiꞌchic xcꞌabaꞌ li naꞌajej saꞌ li ra̱tinoba̱l. Galaad quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Laj Labán quixye: —Li tusbil pec li xkaqꞌue arin, aꞌan retalil li contrato xkaba̱nu arin, chan. Aꞌan aj e nak Galaad queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ Mizpa chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan. Laj Labán quixye, Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ Dios chi-ilok ke nak takacanab kib chi kibil kib, chan. Ut laj Labán quixye ajcuiꞌ re laj Jacob: Li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱naꞌok re chixjunil li cꞌaꞌru takaba̱nu. Cui la̱at ta̱rahobtesiheb lin rabin, li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱naꞌok re. Cui la̱at ta̱cꞌam jalan chic ixk chokꞌ a̱cuixakil, ma̱re la̱at ta̱cꞌoxla nak ma̱ ani nanaꞌoc re li cꞌaꞌru yo̱cat. Abanan li Ka̱cuaꞌ Dios tixnau, chan. Qꞌue retal li tusbil pec li xkaqꞌue arin joꞌ ajcuiꞌ li jun li xakxo saꞌ xyi. Aꞌan li retalil nak la̱at incꞌaꞌ ta̱ru̱k tatnumekꞌ arin chi pletic cuiqꞌuin, chi moco la̱in ta̱ru̱k tinnumekꞌ chi pletic a̱cuiqꞌuin la̱at. Aꞌan aj e nak xkaqꞌue li pec arin, chan. Li Dios li quixlokꞌoni laj Abraham la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ joꞌ ajcuiꞌ laj Nacor lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ aꞌan ta̱rakok a̱tin saꞌ kabe̱n cui incꞌaꞌ takaba̱nu li cꞌaꞌru xkaye, chan laj Labán. Ut laj Jacob quixye re laj Labán: —La̱in tinye a̱cue chiru li Ka̱cuaꞌ Dios, li quixlokꞌoni laj Isaac lin yucuaꞌ, nak ac xcꞌul inchꞌo̱l li contrato li xkaba̱nu chi kibil kib, chan. Ut laj Jacob quixlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ li tzu̱l aꞌan ut quixqꞌue lix mayej chiru. Ut quixbokeb ajcuiꞌ li rechꞌalal chi cuaꞌac. Queꞌcuaꞌac chixjunileb ut saꞌ li tzu̱l queꞌxnumsi li kꞌojyi̱n. Joꞌ cuulajak chic nak quisake̱u, laj Labán quicuacli ut quirutzꞌ ruheb li ri, joꞌ eb ajcuiꞌ lix rabin. Quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱rosobtesiheb. Ut chirix aꞌan quisukꞌi saꞌ rochoch. Laj Jacob quixucuac chixcꞌulbal laj EsaúUt laj Jacob qui-el saꞌ li naꞌajej aꞌan ut quixtiquib cuiꞌchic xic saꞌ lix tenamit. Nak yo̱ chi xic, quixcꞌuleb lix ángel li Ka̱cuaꞌ Dios. Nak quirileb aꞌan, laj Jacob quixye: —Aꞌineb lix soldado li Ka̱cuaꞌ Dios.— Ut quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan Mahanaim. Laj Jacob quixtaklaheb lix takl chi ubej re nak teꞌxic saꞌ li tenamit Seir li cuan xcue̱nt Edom, re nak teꞌxye re laj Esaú nak cuulac re laj Jacob. Laj Jacob quixye reheb lix takl: —Joꞌcaꞌin te̱ye re laj Esaú: “Ka̱cuaꞌ Esaú, cha̱lc cuiꞌchic re a̱cuiqꞌuin laj Jacob la̱ cui̱tzꞌin. Aꞌan xye nak tixqꞌue rib rubel a̱takl. Chalen relic arin, riqꞌuin laj Labán cuan chak,” chaꞌkex re. Ut te̱ye ajcuiꞌ re nak nabaleb lin queto̱mk cuan; cuan incuacax, cuan inbu̱r. Ut cuan ajcuiꞌ nabaleb inmo̱s, joꞌ cui̱nk joꞌ ixk. Joꞌcan nak xintakla xyebal chi joꞌcaꞌin. Usan cui tinixcꞌul saꞌ xya̱lal, chan laj Jacob. Ut eb lix takl laj Jacob queꞌco̱eb riqꞌuin laj Esaú. Nak queꞌsukꞌi chak eb lix takl queꞌxye re laj Jacob: —Xocuulac riqꞌuin laj Esaú la̱ cuas ut aꞌan yo̱ chi cha̱lc cha̱cꞌulbal. Ut xeꞌchal ajcuiꞌ ca̱hib ciento li cui̱nk chirix, chanqueb. Nak laj Jacob quirabi li cꞌaꞌru queꞌxye, ma̱ caꞌchꞌin nak quixucuac ut cꞌajoꞌ nak qui-oc xcꞌaꞌux. Quixjachiheb ru li cristian li cuanqueb rochben joꞌ eb ajcuiꞌ lix cuacax ut lix bu̱r, joꞌ ajcuiꞌ eb lix camello. Chi joꞌcan quicana chi cuib chꞌu̱t li cꞌaꞌru re. Laj Jacob cuan saꞌ xchꞌo̱l nak ma̱re laj Esaú ta̱cha̱lk chi pletic riqꞌuin. Cui laj Esaú tixtiquib pletic riqꞌuineb li jun chꞌu̱t, li jun chꞌu̱t chic ta̱ru̱k teꞌe̱lelik re teꞌxcol rib. Ut laj Jacob qui-oc chi tijoc ut quixye: —At inDios, la̱at li Dios li quixlokꞌoni laj Abraham lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut la̱at ajcuiꞌ catxlokꞌoni chak laj Isaac, lin yucuaꞌ. La̱at xatyehoc cue nak tinsukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ lin tenamit li cuanqueb cuiꞌ lin comon. Xaye ajcuiꞌ cue nak ta̱ba̱nu li usilal cue. La̱in ma̱cuaꞌ incꞌulub chixjunil li usilal xaba̱nu cue. Ma̱cꞌaꞌ cuan cue nak xinnumeꞌ saꞌ li nimaꞌ Jordán. Caꞌaj cuiꞌ lin xukꞌ natelnac saꞌ cuukꞌ. Ut anakcuan nabal lin biomal cuan xban nak la̱at xatqꞌuehoc re. Ba̱nu usilal cue, china̱col saꞌ rukꞌ laj Esaú li cuas. La̱in ninxucuac xban li cuas. Naru tinixcamsi ut naru tixcamsiheb li cuixakil joꞌ eb ajcuiꞌ lin cocꞌal. La̱at junxil caye chak cue nak tina̱cuosobtesi ut caye ajcuiꞌ nak teꞌcua̱nk nabal li cualal incꞌajol joꞌ xqꞌuial ru li samaib li cuan chire li palau, li incꞌaꞌ naru rajlanquil xban xqꞌuial, chan. Laj Jacob quixnumsi li kꞌojyi̱n aran. Ut saꞌ xya̱nkeb li cꞌaꞌru cuan re, quixsicꞌ ru li ma̱tan li tixqꞌue re laj Esaú. Ut li ma̱tan li tixqꞌue re li ras, aꞌan aꞌin: cuib ciento li ixki chiba̱t ut junmay te̱lom, ut cuib ciento li ixki carner ut junmay li te̱lom; laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) li camello rochben li ral; caꞌcꞌa̱l (40) li ba̱c ut laje̱b li toro; junmay li ixki bu̱r ut laje̱b te̱lom. Ut laj Jacob quixkꞌaxtesiheb li xul aꞌin saꞌ rukꞌeb lix mo̱s. Junju̱nk chi mo̱s quicꞌamoc reheb li ju̱nk chꞌu̱tal chi xul. Ut laj Jacob quixye ajcuiꞌ reheb lix mo̱s: —La̱ex xbe̱n cua texxic ut najt caꞌchꞌinak e̱ya̱nk nak texxic, chan. Ut quixye re lix mo̱s, li ta̱xic chi ubej: —Nak ta̱cꞌul laj Esaú li cuas, aꞌan tixpatzꞌ a̱cue, “¿Ani a̱patrón ut bar xic a̱cue? ¿Ani aj e li queto̱mk li yo̱cat chixcꞌambal?” chaꞌak a̱cue. Ut la̱at ta̱ye re, “At Ka̱cuaꞌ Esaú, li queto̱mk aꞌin li yo̱quin chixcꞌambal, aꞌan la̱ ma̱tan xtakla chak laj Jacob la̱ mo̱s. Aꞌan yo̱ chak chi cha̱lc chikix,” chaꞌkat re, chan laj Jacob re li mo̱s li ta̱xic chi ubej. Joꞌcan ajcuiꞌ quixye re li xcab ut li rox li quixtakla ut chixjunileb li yo̱queb chi cꞌamoc re li ju̱nk chꞌu̱tal chi xul. —Joꞌcan te̱ye re laj Esaú nak te̱cꞌul, chan reheb. Ut quixye ajcuiꞌ reheb: “Laj Jacob la̱ mo̱s yo̱ chak chi cha̱lc chikix,” chaꞌkex re laj Esaú.— Laj Jacob quixba̱nu chi joꞌcaꞌin xban nak cuan saꞌ xchꞌo̱l nak ta̱kꞌuna̱k xchꞌo̱l laj Esaú nak ta̱rileb lix ma̱tan. Ut quixcꞌoxla nak ma̱re ta̱cꞌulekꞌ saꞌ xya̱lal xban laj Esaú. Quixtaklaheb lix mo̱s chixkꞌaxtesinquil lix ma̱tan laj Esaú ut laj Jacob toj quicana chixnumsinquil li kꞌojyi̱n aran. Laj Jacob quixyal xmetzꞌe̱u riqꞌuin li ángelSaꞌ ajcuiꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan, laj Jacob quicuacli ut quixtaklaheb chi xcabichal li rixakil jun pacꞌal li nimaꞌ Jaboc. Quixtaklaheb ajcuiꞌ li cuib chi mo̱s ixk joꞌ ajcuiꞌ li ralal junlaju. Ut laj Jacob quixnumsi ajcuiꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ chixjunil li cꞌaꞌru re. Nak laj Jacob quicana xjunes, quicuulac riqꞌuin jun xtakl li Dios chanchan jun cui̱nk ut queꞌoc chixkꞌuchinquil ribeb rochben laj Jacob toj retal quisake̱u. Li cui̱nk quiril nak cau rib laj Jacob ut incꞌaꞌ quixcuy xmetzꞌe̱u. Quixtochꞌ laj Jacob saꞌ xcꞌulbal rib xbakel li raꞌ. Ut quibokꞌe xbakel li raꞌ laj Jacob nak yo̱ chixyalbal xmetzꞌe̱u. Ut li cui̱nk quixye re laj Jacob: —China̱cuachꞌab xban nak yo̱ chi sake̱uc, chan re. Ut laj Jacob quixye re: —Cui incꞌaꞌ tina̱cuosobtesi, incꞌaꞌ tatcuachꞌab, chan. Ut li cui̱nk quixpatzꞌ re: —¿Ani a̱cꞌabaꞌ la̱at?— Laj Jacob quixye re, —Aj Jacob incꞌabaꞌ.— Ut li cui̱nk quixye: —Anakcuan ma̱cuaꞌ chic aj Jacob a̱cꞌabaꞌ. Aj Israel chic a̱cꞌabaꞌ xban nak xayal a̱metzꞌe̱u riqꞌuin li Dios joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb li cui̱nk. La̱at cau a̱cuib, chan. Ut laj Jacob quixye re: —Ba̱nu usilal ye cue ani a̱cꞌabaꞌ la̱at, chan. Ut lix takl li Dios quixye re laj Jacob: —¿Cꞌaꞌut nak ta̱cuaj ta̱nau ani incꞌabaꞌ? chan. Ut lix takl li Dios quirosobtesi laj Jacob saꞌ li naꞌajej aꞌan. Laj Jacob quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan Peniel. Quixqꞌue lix cꞌabaꞌ aꞌin xban nak quixye: —Saꞌ li naꞌajej aꞌin xcuil ru li Ka̱cuaꞌ Dios ut toj yoꞌyo̱quin, chan. Xban nak quibokꞌe xbakel li raꞌ, naye̱kan chic li rok laj Jacob nak qui-el saꞌ li naꞌajej Peniel. Yo̱ chak chi e̱lc li sakꞌe nak qui-el aran. Chalen chak aꞌan, eb li ralal xcꞌajol laj Israel incꞌaꞌ nequeꞌxtiu li richꞌ mul xbakel raꞌ li xul xban nak quibokꞌe xbakel li raꞌ laj Jacob. Laj Jacob ut laj Esaú queꞌxcꞌul rib saꞌ xya̱lalLaj Jacob qui-iloc chi najt ut quiril nak yo̱ chi cha̱lc laj Esaú rochbeneb li ca̱hib ciento chi cui̱nk. Ut laj Jacob quixkꞌaxtesiheb li cocꞌal saꞌ rukꞌ lix Lea, saꞌ rukꞌ lix Raquel ut saꞌ rukꞌeb ajcuiꞌ li cuib chi mo̱s, lix Zilpa ut lix Bilha. Quixqꞌueheb li cuib chi mo̱s chi ubej rochbeneb lix cocꞌal. Chirix aꞌan quixqꞌue lix Lea rochbeneb lix cocꞌal ut toj chi ixbej quixqꞌue lix Raquel rochben laj José lix yum. Laj Jacob quicꞌamoc be chiru chixjunileb. Nak yo̱ chi xic chixcꞌulbal li ras, yo̱ chixcuikꞌibanquil rib chiru toj retal quicuulac riqꞌuin. Cuukub sut quixcuikꞌib rib nak yo̱ chi xic. Laj Esaú quia̱linac chixcꞌulbal li ri̱tzꞌin. Quixkꞌalu chi xcux laj Jacob ut quirutzꞌ ru ut queꞌoc chi ya̱bac xcabichaleb xban xsahileb saꞌ xchꞌo̱l. Ut laj Esaú quirileb li ixk joꞌ eb ajcuiꞌ li cocꞌal ut quixye re laj Jacob: —¿Aniheb li cristian aꞌin? chan. Laj Jacob quixye re: —Aꞌineb lin cocꞌal li quixqꞌue cue li Ka̱cuaꞌ Dios.— Queꞌchal li cuib chi mo̱s ixk rochbeneb lix cocꞌal. Queꞌjiloc riqꞌuin laj Esaú ut queꞌxcuikꞌib rib chiru. Ut quichal ajcuiꞌ lix Lea rochbeneb lix cocꞌal ut queꞌxcuikꞌib ajcuiꞌ rib chiru. Ut quichal ajcuiꞌ lix Raquel rochben laj José ut queꞌxcuikꞌib ajcuiꞌ rib chiru laj Esaú. Ut laj Esaú quixpatzꞌ re laj Jacob: —¿Cꞌaꞌru xya̱lal nak xatakla li queto̱mk li xebincꞌul saꞌ be? chan. Laj Jacob quixye, —Xintakla chokꞌ a̱cue re nak tina̱cꞌul saꞌ usilal, chan. Laj Esaú quixye: —Incꞌaꞌ. La̱in incꞌaꞌ naru tincꞌuleb li queto̱mk aꞌan. La̱at cui̱tzꞌin. Ut la̱in tzꞌakal ajcuiꞌ li cꞌaꞌru cue cuan. Li cꞌaꞌru xasi cue, cana̱k chokꞌ a̱cue, chan. Laj Jacob quichakꞌoc ut quixye re: —Ba̱nu usilal, cui ac xina̱cꞌul saꞌ usilal, tento nak ta̱cꞌul li ma̱tan li xinqꞌue a̱cue. Cꞌajoꞌ xsahil inchꞌo̱l nak xcuil a̱cuu. Chanchan xcuil ru li Dios nak xatcuil. La̱at xina̱cꞌul saꞌ xya̱lal. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cꞌul li ma̱tan li xinqꞌue a̱cue. Anakcuan xinbiomoꞌ xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Numtajenak li cꞌaꞌru cue, chan. Laj Jacob quirelaji ru laj Esaú re nak tixcꞌul li ma̱tan toj retal quixcꞌul. Laj Esaú quixye re: —Us, ma̱cꞌaꞌ naxye. Yoꞌo anakcuan. La̱in tincꞌamok be cha̱cuu, chan. Ut laj Jacob quixye: —Ka̱cuaꞌ Esaú, la̱at nacanau nak eb li cocꞌal toj coqꞌueb. Incꞌaꞌ naru nakaqꞌueheb chi be̱c chi cau chixjunil li cutan. Joꞌeb ajcuiꞌ li queto̱mk li toj coqꞌueb. Cui takalubtesiheb chiru jun cutan naru nequeꞌcam chiku saꞌ be, chan. La̱in nacatinqꞌue saꞌ xnakꞌ cuu. Cui ta̱ba̱nu usilal, la̱at tatxic xbe̱n cua chiku. La̱o timil yo̱ko chi xic cha̱cuix xban nak eb li cocꞌal ut li xul timil nequeꞌbe̱c. Toj aran toxkatau kib saꞌ li tenamit Seir, chan. Laj Esaú quixye re, —Us. La̱in nacuaj raj xcanabanquil cuib oxibakeb li cui̱nk li xeꞌchal chicuix re nak eb aꞌan teꞌochbeni̱nk e̱re saꞌ be, chan. Laj Jacob quixye re, —Incꞌaꞌ, Ka̱cuaꞌ Esaú. Ba̱nu usilal ma̱chꞌiꞌchꞌiꞌi a̱cuib xba̱nunquil aꞌan. Tzꞌakal riqꞌuin aꞌin nak xina̱cꞌul cuiꞌchic saꞌ xya̱lal, chan laj Jacob. Saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan laj Esaú quisukꞌi saꞌ li tenamit Seir. Ut laj Jacob co̱ saꞌ li naꞌajej Sucot. Ut aran quixyi̱b lix muheba̱l ut quixyi̱b ajcuiꞌ lix naꞌajeb li xul. Xban aꞌan Sucot quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan. Nak qui-el Sucot, laj Jacob quixyi̱b lix muheba̱l chire li tenamit Siquem. Ut quicuulac toj Canaán chi sa saꞌ xchꞌo̱l chalen nak qui-el chak saꞌ li tenamit Padan-aram. Laj Jacob quixlokꞌ li chꞌochꞌ li quixyi̱b cuiꞌ lix muheba̱l. Jun ciento chi tumin quixtoj cuiꞌ li chꞌochꞌ riqꞌuineb li ralal laj Hamor. Laj Hamor aꞌan lix yucuaꞌ laj Siquem. Ut aran quixyi̱b jun li artal laj Jacob re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Dios. Li naꞌajej aꞌan quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ El-Elohe-Israel. Lix Dina quichapeꞌ saꞌ pue̱rs xban laj SiquemLix Dina aꞌan lix rabin laj Jacob riqꞌuin lix Lea. Lix Dina co̱ chirulaꞌaninquileb li xkaꞌal saꞌ li tenamit re nak tixnauheb ru. Laj Hamor, aj heveo, aꞌan li acuabej re li tenamit aꞌan. Li ralal laj Hamor, aꞌan laj Siquem. Nak laj Siquem quiril lix Dina, quixchap ut quixpuersi ru re nak ta̱cua̱nk riqꞌuin. Riqꞌuin li cꞌaꞌru quixba̱nu laj Siquem, cꞌajoꞌ nak co̱ xchꞌo̱l chirix lix Dina, lix rabin laj Jacob. Ut qui-oc chixkꞌunbesinquil. Laj Siquem quia̱tinac riqꞌuin laj Hamor lix yucuaꞌ ut quixye re, —Ba̱nu usilal cue, tzꞌa̱ma chokꞌ cuixakil li xkaꞌal aꞌan. La̱in tincuaj sumla̱c riqꞌuin, chan re. Laj Jacob quirabi resil nak quichapeꞌ lix rabin xban laj Siquem. Ut aꞌan ma̱cꞌaꞌ quixye. Toj quiroybeni nak queꞌsukꞌi chak eb li ralal li cuanqueb chak chi iloc queto̱mk saꞌ cꞌaleba̱l. Toj ma̱jiꞌ nequeꞌcuulac nak laj Hamor, xyucuaꞌ laj Siquem, co̱ chi a̱tinac riqꞌuin laj Jacob. Nak eb li ralal laj Jacob queꞌrabi resil li cꞌaꞌru quicꞌulman, queꞌsukꞌi chak saꞌ junpa̱t. Eb aꞌan queꞌrahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l ut queꞌchal ajcuiꞌ xjoskꞌileb xban nak nimla ma̱c chiruheb chixjunileb laj Israel nak laj Siquem quicuan riqꞌuin lix rabin laj Jacob. Incꞌaꞌ raj xru xba̱nu chi joꞌcan riqꞌuin junak xkaꞌal aj Israel. Laj Hamor quia̱tinac riqꞌuineb ut quixye reheb: —Laj Siquem li cualal cꞌajoꞌ nak xco̱ xchꞌo̱l chirix li xkaꞌal. Ba̱nuhomak usilal, qꞌuehomak li xkaꞌal re ta̱sumla̱k riqꞌuin li cualal. Us raj nak teꞌxcꞌam ribeb li kalal kacꞌajol re nak kechꞌalalak chic kib, chan. Li kalal la̱o teꞌsumla̱k riqꞌuineb le̱ rabin la̱ex. Ut le̱ ralal la̱ex teꞌsumla̱k riqꞌuineb li karabin la̱o. La̱ex naru texcana̱k kiqꞌuin saꞌ li chꞌochꞌ aꞌin. Naru textrabajik ut naru texcua̱nk chi junaj cua arin. Te̱ba̱nu li cꞌanjel li cꞌaꞌru te̱raj ut naru ajcuiꞌ te̱lokꞌ le̱ chꞌochꞌ arin, chan. Laj Siquem quixye re lix yucuaꞌ lix Dina joꞌ ajcuiꞌ reheb li ras ut li ri̱tzꞌin: —Chixcꞌulak e̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru xyeman e̱re. Aꞌ yal cꞌaꞌru te̱patzꞌ cue, la̱in tinqꞌue e̱re. Yehomak cue joꞌ nimal te̱raj. Usta nabal, la̱in tinqꞌue e̱re. Mexcꞌoxlac riqꞌuin aꞌan. Qꞌuehomak cue li xkaꞌal re nak tinsumla̱k riqꞌuin, chan. Xban nak ac nequeꞌxnau nak laj Siquem quixchap saꞌ pue̱rs lix Dina, eb li ras riqꞌuin balakꞌ aj a̱tin queꞌchakꞌoc chiruheb laj Hamor ut laj Siquem. Queꞌxye reheb: —Incꞌaꞌ naru takaqꞌue li kanab re junak cui̱nk ma̱jiꞌ naxcꞌul li circuncisión xban nak xuta̱nal aꞌan saꞌ kaya̱nk la̱o, chanqueb. Cui chixjunilex la̱ex te̱cꞌul li circuncisión joꞌ nak xkacꞌul la̱o, la̱o takasume li cꞌaꞌru xaye ke. Chi joꞌcaꞌin tixcꞌul kachꞌo̱l re nak le̱ ralal teꞌsumla̱k riqꞌuineb li karabin ut li kalal la̱o teꞌsumla̱k riqꞌuineb le̱ rabin. Ut la̱o tocua̱nk saꞌ e̱ya̱nk ut takajunaji kib. Abanan cui la̱ex incꞌaꞌ te̱cꞌul li circuncisión, la̱o toe̱lk saꞌ e̱ya̱nk ut takacꞌam li kanab chikix nak toxic, chanqueb li ralal laj Jacob. Ut laj Hamor joꞌ ajcuiꞌ laj Siquem queꞌxcꞌul xchꞌo̱l li cꞌaꞌru quiyeheꞌ reheb. Laj Siquem saꞌ junpa̱t quixcꞌul li circuncisión xban nak cꞌajoꞌ nak nacuulac chiru lix rabin laj Jacob. Laj Siquem, aꞌan li kꞌaxal oxlokꞌinbil chiruheb li cuanqueb saꞌ rochoch lix yucuaꞌ. Ut laj Siquem rochben lix yucuaꞌ, queꞌco̱eb saꞌ li oqueba̱l re li tenamit li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb li cristian. Ut queꞌoc chi a̱tinac riqꞌuineb li cuanqueb aran. Queꞌxye reheb: —Eb li cui̱nk aꞌin, aꞌan kami̱gueb. Teꞌcua̱nk saꞌ kaya̱nk ut teꞌtrabajik arin. Ut tzꞌakal ajcuiꞌ li naꞌajej chokꞌ reheb aꞌan. Chi joꞌcan ta̱ru̱k tosumla̱k riqꞌuineb lix rabin. Ut eb aꞌan teꞌsumla̱k riqꞌuineb li karabin la̱o. Abanan eb aꞌan xeꞌxye nak tento takacꞌul li circuncisión joꞌ nak queꞌxcꞌul chak eb aꞌan re nak junajak chic ku. Ut chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb la̱o toe̱chani̱nk re. Joꞌ ajcuiꞌ eb lix queto̱mk. Abanan tento nak takacꞌul li circuncisión re nak teꞌcana̱k arin saꞌ kaya̱nk, chanqueb. Chixjunileb li cui̱nk saꞌ li tenamit aꞌan queꞌxcꞌul xchꞌo̱l li cꞌaꞌru quiyeheꞌ reheb xbaneb laj Hamor ut laj Siquem. Ut chixjunileb queꞌxcꞌul li circuncisión. Abanan saꞌ rox li cutan nak toj ra cuanqueb li cui̱nk xban li circuncisión, cuib li ralal laj Jacob, laj Simeón rochben laj Leví, queꞌco̱eb chi pletic saꞌ li tenamit aꞌan chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Chixjunileb li cui̱nk aꞌin queꞌcamsi̱c chi chꞌi̱chꞌ xbaneb laj Simeón ut laj Leví, li raseb lix Dina. Riqꞌuin kꞌesnal chꞌi̱chꞌ queꞌxcamsi laj Hamor joꞌ ajcuiꞌ laj Siquem. Saꞌ junpa̱t queꞌrisi lix Dina saꞌ rochocheb laj Siquem, ut queꞌxcꞌam chirix nak queꞌco̱eb. Ut eb li jun chꞌol chic li ralal laj Jacob queꞌcuulac saꞌ li tenamit. Quilajeꞌnumeꞌ saꞌ xbe̱neb li camenak ut quilajeꞌrisi chixjunil li cꞌaꞌak re ru li cuan saꞌ li tenamit. Queꞌxba̱nu chi joꞌcaꞌin xban li ma̱usilal li quixba̱nu re lix Dina laj Siquem. Quilajeꞌxcꞌam ajcuiꞌ chixjunil li queto̱mk li cuan aran, joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌru cuan reheb, joꞌ saꞌ tenamit joꞌ saꞌ cꞌaleba̱l. Quilajeꞌrelkꞌa li cꞌaꞌru cuan saꞌ li rochocheb. Queꞌxcꞌam ajcuiꞌ chixjunileb li ixk joꞌ eb ajcuiꞌ li cocꞌal. Laj Jacob quixye re laj Simeón joꞌ ajcuiꞌ re laj Leví: —La̱ex xeqꞌue jun li nimla raylal saꞌ inbe̱n la̱in. Anakcuan chixjunileb li cristian saꞌ li naꞌajej aꞌin xicꞌ chic tineꞌril, eb laj cananeo ut eb laj ferezeo. Ma̱re teꞌxchꞌutub ribeb re teꞌpletik kiqꞌuin. Ut la̱o coꞌxibo ajcuiꞌ. ¿Cꞌaꞌru takaba̱nu? To-osokꞌ chikajunilo, chan laj Jacob. Ut eb li ralal queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —¿Ma xacuaj raj la̱at nak xkacanab li ki̱tzꞌin re nak ta̱osokꞌ joꞌ junak ixk yibru xnaꞌleb? chanqueb re lix yucuaꞌ. Li Dios quirosobtesi laj Jacob saꞌ li naꞌajej Bet-elUt li Dios quixye re laj Jacob: —Anakcuan yi̱bomak li cꞌaꞌru e̱re ut texxic saꞌ li tenamit Bet-el ut texcana̱k aran. Ut ta̱yi̱b junak li artal re tina̱lokꞌoni cuiꞌ. Aꞌan li naꞌajej li quincꞌutbesi cuiꞌ cuib cha̱cuu nak cat-e̱lelic chiru laj Esaú la̱ cuas, chan li Dios. Laj Jacob quixye reheb li ralal xcꞌajol joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb rubel xtakl: —Isihomak chixjunileb li jalanil dios li cuanqueb e̱riqꞌuin. Tex-ati̱nk ut texjalok chokꞌ retalil nak te̱canab xba̱nunquil li ma̱usilal. Ut yoꞌkeb saꞌ junpa̱t saꞌ li naꞌajej Bet-el. Aran tinyi̱b jun li artal re xlokꞌoninquil li tzꞌakal Dios, li Dios li quitenkꞌan chak cue nak cuanquin saꞌ raylal. Aꞌan qui-ochbenin chak cue nak quilajinnumeꞌ chak yalak bar, chan. Eb aꞌan queꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ laj Jacob chixjunileb li jalanil dios. Queꞌxkꞌaxtesiheb ajcuiꞌ chixjunileb li caꞌxic li queꞌxqꞌue xcuanquil. Laj Jacob quixmuk li cꞌaꞌak re ru aꞌin saꞌ chꞌochꞌ rubel jun to̱n li cheꞌ ji. Li cheꞌ aꞌan nachꞌ cuan riqꞌuin li tenamit Siquem. Li Dios quixqꞌue xxiuheb chixjunileb li tenamit li cuanqueb chi nachꞌ riqꞌuin li quicuan cuiꞌ laj Jacob. Xban nak queꞌxucuac, incꞌaꞌ queꞌxta̱ke laj Jacob re teꞌxpleti nak yo̱queb chi xic Bet-el. Quicuulac laj Jacob saꞌ li naꞌajej Luz rochbeneb chixjunileb li yo̱queb chi xic chirix. Nayeman ajcuiꞌ Bet-el re. Li naꞌajej aꞌan cuan saꞌ xcue̱nt Canaán. Laj Jacob quixyi̱b jun li artal ut quixqꞌue El-bet-el chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan. Quixqꞌue xcꞌabaꞌ chi joꞌcaꞌin xban nak aran quixcꞌutbesi rib li Dios chiru nak yo̱ chi e̱lelic chiru li ras. Ut quicam lix Débora li quicuan chokꞌ xmo̱s li camenak Rebeca. Ut queꞌxbec xjulel rubel jun lix to̱nal ji ut aran queꞌxmuk nachꞌ riqꞌuin li tenamit Bet-el. Alón-bacut queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan. Nak quisukꞌi chak laj Jacob Padan-aram, li Ka̱cuaꞌ Dios quixcꞌutbesi cuiꞌchic rib chiru. Ut aran laj Jacob qui-osobtesi̱c cuiꞌchic xban li Dios. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re: —La̱at aj Jacob a̱cꞌabaꞌ. Abanan anakcuan ma̱cuaꞌ chic aj Jacob teꞌxye a̱cue. Aj Israel chic a̱cꞌabaꞌ, chan. Joꞌcaꞌin nak li Dios quixqꞌue aj Israel chokꞌ xcꞌabaꞌ. Li Dios quixye re: —La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios li kꞌaxal nim incuanquil. Chexqꞌui̱k ut cheꞌta̱mk la̱ cualal a̱cꞌajol. Riqꞌuineb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌcua̱nk li ni̱nki tenamit. Ut saꞌ xya̱nkeb ajcuiꞌ aꞌan teꞌcua̱nk ajcuiꞌ li rey. Li chꞌochꞌ li xinqꞌue re laj Abraham joꞌ ajcuiꞌ re laj Isaac, anakcuan tinkꞌaxtesi chokꞌ a̱cue. Ut nak tatca̱mk la̱at, tinkꞌaxtesi li chꞌochꞌ aꞌin reheb la̱ cualal a̱cꞌajol, chan li Dios. Nak li Dios quirakeꞌ chi a̱tinac riqꞌuin laj Jacob, qui-el saꞌ li naꞌajej aꞌan. Ut laj Jacob quixchap jun li pec ut quixxakab saꞌ li naꞌajej aꞌan chokꞌ retalil nak aran quia̱tinac li Dios riqꞌuin. Ut laj Jacob quixqꞌue li aceite joꞌ ajcuiꞌ li vino saꞌ xbe̱n li pec chokꞌ retalil nak li naꞌajej aꞌan osobtesinbil. Laj Jacob quixqꞌue cuiꞌchic Bet-el chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan xban nak aꞌan li naꞌajej li quia̱tina̱c cuiꞌ xban li Dios. Lix camic lix RaquelEb aꞌan queꞌel saꞌ li naꞌajej Bet-el. Toj cuan ma̱ nequeꞌcuulac saꞌ li tenamit Efrata nak quicuulac xcutanquil nak ta̱qꞌuira̱k lix Raquel. Abanan quicuan chꞌaꞌajquilal saꞌ xyoꞌlajic li cꞌulaꞌal. Nak yo̱ chi yoꞌla̱c li cꞌulaꞌal, li ixk li yo̱ chi iloc re quixye: —Matcꞌoxlac. Te̱lom la̱ cꞌulaꞌal li xyoꞌla, chan. Ut nak ac ca̱mc re, lix Raquel quixye: —Aj Benoni te̱qꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li cꞌulaꞌal aꞌin, chan ut quicam. Abanan li yucuaꞌbej quixqꞌue aj Benjamín chokꞌ xcꞌabaꞌ. Joꞌcaꞌin nak quicam lix Raquel ut quimukeꞌ saꞌ li be li naxic Efrata. Anakcuan Belén nayeman re li tenamit aꞌan. Laj Jacob quixxakab jun li nimla pec saꞌ xbe̱n li camenak Raquel chokꞌ retalil. Ut li pec aꞌan toj cuan aran anakcuan. Laj Israel qui-el aran ut quixyi̱b lix muheba̱l jun pacꞌal li naꞌajej Migdal-edar xcꞌabaꞌ. Nak ac cuanqueb chic saꞌ li naꞌajej aꞌan, laj Rubén quixchꞌic rib riqꞌuin lix Bilha li quicuan riqꞌuin lix yucuaꞌ joꞌ rixakil. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ laj Israel nak quirabi cꞌaꞌru quixba̱nu li ralal.Cablaju eb li ralal laj Jacob queꞌcuan, li nayeman ajcuiꞌ aj Israel re. Aꞌaneb aꞌin li ralal li quicuan riqꞌuin lix Lea. Laj Rubén, aꞌan li asbej. Chirix chic aꞌan quicuan laj Simeón, laj Leví, laj Judá, laj Isacar ut laj Zabulón. Riqꞌuin lix Raquel queꞌcuan cuib li ralal laj Jacob. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: laj José ut laj Benjamín. Ut quicuan ajcuiꞌ cuib li ralal riqꞌuin lix Bilha, lix mo̱s lix Raquel. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: laj Dan ut laj Neftalí. Ut quicuan ajcuiꞌ cuib li ralal riqꞌuin lix Zilpa, lix mo̱s lix Lea. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: laj Gad ut laj Aser. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Jacob, li queꞌyoꞌla saꞌ li naꞌajej Padan-aram. Lix camic laj IsaacLaj Jacob co̱ saꞌ li tenamit Mamre chirilbal laj Isaac lix yucuaꞌ. Arba ut Hebrón nequeꞌxye re li tenamit aꞌan. Saꞌ ajcuiꞌ li naꞌajej aꞌan quicuan laj Abraham nak toj yoꞌyo̱k. Jun ciento riqꞌuin ca̱cꞌa̱l (180) chihab cuan re laj Isaac. Nak ac ti̱x chic chi us, laj Isaac quicam ut coxtauheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Laj Esaú ut laj Jacob queꞌxmuk lix yucuaꞌeb nak quicam. Eb li ralal xcꞌajol laj EsaúAꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Esaú, li nayeman ajcuiꞌ Edom re. Laj Esaú quisumla riqꞌuin oxib chi ixk aj cananeo. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: lix Ada aꞌan lix rabin laj Elón aj hitita; lix Aholibama, aꞌan lix rabin laj Aná. Lix Aholibama, aꞌan li ri laj Zibeón aj heveo. Ut li rox li rixakil, aꞌan lix Basemat. Aꞌan lix rabin laj Ismael. Laj Nebaiot, aꞌan li ras lix Basemat. Laj Esaú quicuan jun li ralal riqꞌuin lix Ada. Aꞌan aj Elifaz xcꞌabaꞌ. Ut quicuan ajcuiꞌ jun li ralal riqꞌuin lix Basemat. Aꞌan laj Reuel xcꞌabaꞌ. Ut laj Esaú quicuan oxib li ralal riqꞌuin lix Aholibama. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb; laj Jeús, laj Jaalam, ut laj Coré. Chixjunileb li o̱b chi ralal laj Esaú queꞌyoꞌla aran saꞌ li tenamit Canaán. Laj Esaú qui-el saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ laj Jacob li ri̱tzꞌin. Quixcꞌameb li rixakil ut lix rabin ut li ralal chirix joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb riqꞌuin. Quixcꞌam chixjunileb lix queto̱mk joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌru re li joꞌ qꞌuial li queꞌtam aran Canaán. Joꞌcan nak queꞌel aran xban nak kꞌaxal nabal li cꞌaꞌak re ru cuan reheb ut incꞌaꞌ chic natzꞌakloc lix naꞌajeb lix queto̱mk. Joꞌcan nak queꞌel saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ. Joꞌcan nak laj Esaú co̱ chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru Seir xcꞌabaꞌ. Nayeman ajcuiꞌ aj Edom re laj Esaú. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Esaú. Laj Esaú, aꞌan lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb laj Edom li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Seir li tzu̱l ru. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Esaú: laj Elifaz, aꞌan li ralal riqꞌuin lix Ada. Laj Reuel, aꞌan li ralal riqꞌuin lix Basemat. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Elifaz: laj Temán, laj Omar, laj Zefo, laj Gatam ut laj Cenaz. Laj Elifaz quicuan jun chic li ixk riqꞌuin. Aꞌan lix Timna xcꞌabaꞌ. Laj Elifaz quicuan jun li ralal aj Amalec xcꞌabaꞌ riqꞌuin lix Timna. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol lix Ada li rixakil laj Esaú. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Reuel: laj Nahat, laj Zera, laj Sama ut laj Miza. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Esaú riqꞌuin lix Basemat. Lix Aholibama, aꞌan li rox rixakil laj Esaú. Laj Esaú quicuan ralal riqꞌuin. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: laj Jeús, laj Jaalam ut laj Coré. Lix Aholibama aꞌan lix rabin laj Aná li ralal laj Zibeón. Li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Esaú, aꞌaneb li ralal laj Elifaz li asbej saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Esaú. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: laj Temán, laj Omar, laj Zefo ut laj Cenaz, joꞌ eb ajcuiꞌ laj Coré, laj Gatam, ut laj Amalec. Aꞌaneb aꞌin li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Elifaz saꞌ li tenamit Edom. Aꞌaneb li ri lix Ada. Laj Reuel, aꞌan li ralal laj Esaú. Eb li ralal laj Reuel, aꞌaneb aꞌin: laj Nahat, laj Zera, laj Sama ut laj Miza. Aꞌaneb li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Reuel saꞌ li tenamit Edom. Aꞌaneb li ri laj Esaú riqꞌuin lix Basemat. Lix Aholibama li rixakil laj Esaú, aꞌan lix rabin laj Aná. Aꞌaneb aꞌin li xcꞌabaꞌeb li ralal laj Esaú riqꞌuin lix Aholibama: laj Jeús, laj Jaalam, ut laj Coré. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Esaú, li nayeman ajcuiꞌ aj Edom re. Aꞌaneb li queꞌtaklan saꞌ lix tenamiteb. Eb laj horeo queꞌcuan ajcuiꞌ saꞌ li naꞌajej aꞌan. Laj Seir aꞌan aj horeo. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Seir; laj Lotán, laj Sobal, ut laj Zibeón. Laj Aná, aꞌan li ralal laj Zibeón. Laj Seir quicuan oxib chic li ralal. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: laj Disón, laj Ezer ut laj Disán. Eb aꞌan queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj horeo. Eb laj horeo, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Seir. Eb aꞌan queꞌcuan saꞌ li tenamit Edom. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Lotán: laj Hori, ut laj Hemam. Ut lix Timna, aꞌan li ri̱tzꞌin laj Lotán. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Sobal; laj Alván, laj Manahat, laj Ebal, laj Sefo ut laj Onam. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Zibeón: laj Aja, ut laj Aná. Laj Aná, aꞌan li quitaꞌoc re li yuꞌam haꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ nak yo̱ chirilbaleb lix bu̱r lix yucuaꞌ. Laj Aná quicuan jun li ralal laj Disón xcꞌabaꞌ. Quicuan ajcuiꞌ jun xrabin xAholibama xcꞌabaꞌ. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Disón: laj Hemdán, laj Esbán, laj Itrán, ut laj Querán. Ut eb li ralal laj Ezer, aꞌaneb aꞌin: laj Bilhán, laj Zaaván ut laj Acán. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Disán: laj Uz ut laj Arán. Aꞌaneb aꞌin li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱n li tenamit Seir: laj Lotán, laj Sobal, laj Zibeón, laj Aná, joꞌ eb ajcuiꞌ laj Disón, laj Ezer ut laj Disán. Eb aꞌan queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj horeo. Eb li cui̱nk aꞌin, aꞌaneb li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li ju̱nk chꞌu̱tal li ralal xcꞌajoleb. Nak toj ma̱jiꞌ nacuan xreyeb laj Israel, aꞌaneb aꞌin li queꞌtaklan saꞌ li tenamit Edom. Laj Bela, li ralal laj Beor, aꞌan li quicuan chokꞌ rey saꞌ li naꞌajej Edom. Dinaba xcꞌabaꞌ li tenamit li quicuan cuiꞌ chi takla̱nc laj Bela. Nak quicam laj Bela, laj Jobab qui-oc chokꞌ re̱kaj. Laj Jobab, aꞌan li ralal laj Zera li chalenak chak Bosra. Nak quicam laj Jobab, laj Husam qui-oc chokꞌ re̱kaj. Aꞌan li chalenak chak Temán. Nak quicam laj Husam, laj Hadad qui-oc chokꞌ re̱kaj. Laj Hadad, aꞌan li ralal laj Bedad. Laj Bedad, aꞌan li quinumta saꞌ xbe̱neb laj Madián nak queꞌpletic saꞌ li naꞌajej Moab. Avit xcꞌabaꞌ li tenamit li quicuan cuiꞌ chi takla̱nc laj Hadad. Nak quicam laj Hadad, aꞌ chic laj Samla qui-oc chokꞌ re̱kaj. Laj Samla, aꞌan chalenak chak saꞌ li tenamit Masreca. Nak quicam laj Samla, aꞌ chic laj Saúl qui-oc chokꞌ re̱kaj. Laj Saúl, aꞌan chalenak chak saꞌ li tenamit Rehobot li cuan chire li nimaꞌ Éufrates. Nak quicam laj Saúl, laj Baal-hanán li ralal laj Acbor qui-oc chokꞌ re̱kaj. Nak quicam laj Baal-hanán, aꞌ chic laj Hadar qui-oc chokꞌ re̱kaj. Pau xcꞌabaꞌ li tenamit li quicuan cuiꞌ chi takla̱nc laj Hadar. Ut li rixakil laj Hadar, aꞌan lix Mehetabel xcꞌabaꞌ. Aꞌan lix coꞌ lix Matred, lix rabin laj Mezaab. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li ju̱nk chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Esaú. Li tenamit li queꞌtaklan cuiꞌ quiqꞌueheꞌ xcꞌabaꞌeb joꞌ xcꞌabaꞌeb li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: laj Timna, laj Alva, ut laj Jetet, ut eb laj Aholibama, laj Ela, ut laj Pinón, ut eb laj Cenaz, laj Temán, ut laj Mibzar, joꞌ eb ajcuiꞌ laj Magdiel ut laj Iram. Chixjunil li cꞌabaꞌej tzꞌi̱banbil arin, aꞌaneb li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Esaú. Tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ lix cꞌabaꞌeb li tenamit li queꞌcuan cuiꞌ chi takla̱nc. Lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb laj Edom, aꞌan laj Esaú. Laj Jacob quicuan aran Canaán saꞌ li naꞌajej li quicuan cuiꞌ lix yucuaꞌ. Ut joꞌcaꞌin nak queꞌcuan chak li ralal xcꞌajol laj Jacob.Laj José cuan cuuklaju chihab re, ut aꞌan natenkꞌan reheb li ras chi iloc reheb li queto̱mk. Eb li ras li nequeꞌochbenin re laj José, aꞌan eb li ralal laj Jacob riqꞌuineb lix Bilha ut lix Zilpa. Nak laj José quiril nak incꞌaꞌ us nequeꞌxba̱nu li ras, najitoc chiru lix yucuaꞌ. Laj Israel cꞌajoꞌ naxra laj José chiruheb li jun chꞌol chic li ralal xban nak aꞌan li ralal li quicuan nak ac ti̱x chic. Laj Israel quixsi jun li rakꞌ laj José xcomon li cha̱bil ut chꞌinaꞌus xyi̱banquil. Najt rok ut nim rukꞌ. Eb li asbej queꞌril nak laj José, aꞌan li kꞌaxal raro xban li yucuaꞌbej. Joꞌcan nak xicꞌ nequeꞌril laj José ut incꞌaꞌ chic nequeꞌa̱tinac saꞌ xya̱lal riqꞌuin. Saꞌ jun li kꞌojyi̱n laj José quimatqꞌuec. Ut quixserakꞌi reheb li ras li cꞌaꞌru quiril saꞌ lix matcꞌ. Nak queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye laj José, kꞌaxal cuiꞌchic xicꞌ queꞌril. Aꞌan aꞌin li quixye laj José reheb li ras: —Ba̱nuhomak usilal, abihomak ut tinye e̱re li cꞌaꞌru xinmatqꞌue. La̱in xcuil saꞌ lin matcꞌ nak yo̱co chixbacꞌbal chi jo̱b li trigo. Ut li jun jo̱b li cue quicuacli ut quixxakab rib aran. Eb li ju̱nk jo̱b e̱re queꞌxsut li cue ut queꞌxcꞌutzub rib chiru li cue nak quicuil, chan laj José. Eb li ras queꞌxye re: —¿Ma nacacꞌoxla nak la̱at tat-oc chi takla̱nc saꞌ kabe̱n? Ut, ¿ma nacacꞌoxla nak la̱o takaqꞌue kib rubel a̱takl? chanqueb re. Ut kꞌaxal cuiꞌchic xicꞌ queꞌril laj José xban li cꞌaꞌru quixye ut xban li cꞌaꞌru quixmatqꞌue. Laj José quimatqꞌuec cuiꞌchic ut quixserakꞌi reheb li ras. Quixye reheb: —Abihomak cuiꞌchic la̱ex li cꞌaꞌru xcuil saꞌ lin matcꞌ. La̱in xcuil ru li sakꞌe ut li po ut xcuil ajcuiꞌ junlaju li chahim. Eb aꞌan queꞌxcuikꞌib rib chicuu nak xcuil, chan reheb li ras. Ut quixserakꞌi ajcuiꞌ re lix yucuaꞌ. Lix yucuaꞌ quixchꞌila aꞌan ut quixye re: —¿Cꞌaꞌru xya̱lal li nacamatqꞌue? ¿Ma aꞌan naraj naxye nak la̱in ut la̱ naꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ cuas takacuikꞌib kib cha̱cuu? chan re laj José. Eb li ras cꞌajoꞌ nak nequeꞌxcakali riqꞌuin li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Ut lix yucuaꞌ qui-oc chi cꞌoxlac chirix li quixmatqꞌue. Saꞌ jun li cutan eb li ras laj José queꞌco̱eb Siquem chixberesinquileb lix queto̱mk lix yucuaꞌeb. Laj Israel quixye re laj José: —Eb la̱ cuas yo̱queb chak chixberesinquil lin queto̱mk aran Siquem. La̱in tincuaj nak tatxic chirilbaleb, chan. Ut laj José quixye: —Us. La̱in tinxic, chan. Ut laj Israel quixye re: —Ayu. Toxa̱cuileb chak chanru cuanqueb la̱ cuas joꞌ eb ajcuiꞌ li queto̱mk. Chirix aꞌan tatsukꞌi̱k chak chixyebal cue chanru cuanqueb, chan laj Israel. Laj José qui-el saꞌ li ru takꞌa re Hebrón ut co̱ toj saꞌ li naꞌajej Siquem. Laj José yo̱ chixbeninquil rib saꞌ cꞌaleba̱l chixsicꞌbaleb li ras nak quixcꞌul jun li cui̱nk. Li cui̱nk quixpatzꞌ re: —¿Cꞌaꞌru yo̱cat arin? chan. Laj José quixye re: —La̱in yo̱quin chixsicꞌbaleb li cuas li yo̱queb chixberesinquil lix queto̱mk lin yucuaꞌ. Chacuy inma̱c tinpatzꞌ a̱cue, ¿ma incꞌaꞌ xacuileb ru li cuas arin? Ba̱nu usilal, ye cue bar cuanqueb, chan re. Li cui̱nk quixye re: —Eb la̱ cuas ac xeꞌco̱eb. La̱in xcuabi nak yo̱queb xyebal nak teꞌxic saꞌ li naꞌajej Dotán, chan li cui̱nk. Ut laj José yal jun nak co̱ Dotán ut aran coxtauheb li ras. Yo̱ chak chi cha̱lc chi najt laj José nak qui-ileꞌ xbaneb li ras. Ut eb aꞌan queꞌoc chixcꞌoxlanquil chanru nak teꞌxcamsi aꞌan. Queꞌxye chi ribileb rib: —Cueꞌ chak li namatqꞌuec. Cha̱lk cuan. Ho̱n nakacamsi. Ut takacut saꞌ junak jul. Ut takaye nak ma̱re junak joskꞌ aj xul xcamsin re. Ut takil cꞌaꞌru ta̱cana̱k cuiꞌ lix matcꞌ, chanqueb chi ribileb rib. Nak laj Rubén quirabi aꞌin, quiraj raj xcolbal laj José saꞌ rukꞌeb. Ut quixye reheb: —Incꞌaꞌ naru takacamsi li ki̱tzꞌin, chan. Incꞌaꞌ takisi xquiqꞌuel. Me̱ba̱nu raylal re. Cutumak saꞌ li jul li cuan arin saꞌ li chaki chꞌochꞌ, chan laj Rubén. Aꞌan cuan saꞌ xchꞌo̱l nak naru tixcol mokon ut tixcꞌam cuiꞌchic riqꞌuin lix yucuaꞌ. Nak laj José quicuulac riqꞌuineb li ras, ticto queꞌrisi lix cha̱bil akꞌ li cuan chirix. Queꞌxchap laj José ut queꞌxcut chi saꞌ li chaki jul. Chirix chic aꞌan, queꞌchunla ut queꞌoc chi cuaꞌac. Nak yo̱queb chi cuaꞌac queꞌril nak yo̱queb chi cha̱lc jun chꞌu̱t eb li cui̱nk aj ismaelita. Yo̱queb chak chi cha̱lc Galaad. Ut chirixeb lix camello yo̱queb chak chixcꞌambal oxib pa̱y ru li sununquil ban re teꞌxcꞌayi aran Egipto. Aꞌin lix cꞌabaꞌeb li oxib pa̱y ru chi sununquil ban: aromas, bálsamo ut mirra. Laj Judá quixye reheb li ras ut li ri̱tzꞌin: —¿Cꞌaꞌru aj e nak takacamsi li ki̱tzꞌin saꞌ mukmu? Kacꞌayihak reheb laj ismaelita. Kꞌaxal us nak ti̱c takacꞌayi ut incꞌaꞌ takacamsi xban nak aꞌan ki̱tzꞌin ut kaquiqꞌuel kib chi kibil kib, chan laj Judá. Ut eb li ras ut eb li ri̱tzꞌin queꞌxcꞌul xchꞌo̱l li quixye. Nak yo̱queb chi numecꞌ saꞌ li naꞌajej aꞌan eb laj madianita rochbeneb laj ismaelita, eb li ras laj José queꞌrisi saꞌ li jul ut queꞌxcꞌayi reheb laj ismaelita. Junmay ajcuiꞌ chi tumin plata queꞌxcꞌayi cuiꞌ laj José. Ut chirix aꞌan, queꞌxcꞌam toj Egipto. Nak quisukꞌi laj Rubén chirilbal saꞌ li jul, quiril nak ma̱ ani chic laj José. Cꞌajoꞌ nak qui-oc xcꞌaꞌux ut quixkꞌichi li rakꞌ xban xrahil xchꞌo̱l. Laj Rubén co̱ riqꞌuineb li ri̱tzꞌin ut quixye reheb: —Anakcuan ma̱ ani chic li ki̱tzꞌin saꞌ li jul. ¿Cꞌaꞌru ta̱ru̱k tinba̱nu anakcuan? chan. Ut eb li asbej queꞌxcamsi jun li chꞌina chiba̱t ut saꞌ lix quiqꞌuel li chiba̱t li queꞌxcamsi queꞌxchꞌulaqui lix cha̱bil akꞌ laj José. Ut li rakꞌ laj José li chꞌulaquinbil saꞌ li quicꞌ, queꞌxcꞌam riqꞌuin lix yucuaꞌ. Ut queꞌxye re: —Il li xkatau chak, at kayucuaꞌ. Joꞌ li aꞌin anchal lix cha̱bil akꞌ la̱ cualal, chanqueb re. Laj Jacob ticto quixnau ru li rakꞌ aꞌan, ut quixye reheb: —Ay, aꞌin tzꞌakal rakꞌ li cualal nacuil. Ma̱re junak joskꞌ aj xul xtiꞌoc re ut x-osoꞌ chi junaj cua, chan laj Jacob. Laj Jacob quixkꞌichi li rakꞌ li cuan chirix xban xrahil saꞌ xchꞌo̱l chirix lix camic li ralal. Ut quixqꞌue li kꞌesnal ru tꞌicr chirix chanchan coxtal retalil nak ra saꞌ xchꞌo̱l. Najt quicuan li rakꞌ aꞌan chirix ut incꞌaꞌ quinumeꞌ xrahil saꞌ xchꞌo̱l. Ut chixjunileb li ralal xcꞌajol queꞌoc chixcꞌojobanquil xchꞌo̱l lix yucuaꞌeb. Abanan laj Jacob incꞌaꞌ quixcꞌojob xchꞌo̱l ut quixye: —La̱in incꞌaꞌ ta̱cꞌojla̱k inchꞌo̱l chalen nak tinca̱mk ut tintau li cualal li ac camenak, chan. Ut li yucuaꞌbej junelic naya̱bac chirix laj José. Nak queꞌcuulac aran Egipto eb laj madianita rochbeneb laj ismaelita queꞌxcꞌayi cuiꞌchic laj José re jun li cui̱nk aj Potifar xcꞌabaꞌ. Laj Potifar aꞌan li natenkꞌan re laj faraón chixtaklanquileb li soldado. Ut laj faraón, aꞌan li acuabej re li nimla tenamit Egipto. Laj Judá ut lix TamarSaꞌ eb li cutan aꞌan, laj Judá quirisi rib saꞌ xya̱nkeb li ras ut li ri̱tzꞌin ut co̱ saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ jun li cui̱nk aj adulamita. Li cui̱nk aꞌan aj Hira xcꞌabaꞌ. Ut aran cuan jun li cui̱nk aj cananeo aj Súa xcꞌabaꞌ. Laj Súa cuan jun lix rabin. Ut co̱ xchꞌo̱l laj Judá chirix li xkaꞌal aꞌan toj retal quixcꞌam chokꞌ rixakil. Li rixakil laj Judá quicana chi yaj aj ixk ut quicuan jun li ralal riqꞌuin. Aj Er queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li cꞌulaꞌal. Laj Judá quicuan cuiꞌchic jun li ralal riqꞌuin li ixk aꞌan ut quixqꞌue aj Onán chokꞌ xcꞌabaꞌ. Laj Judá quicuan rox li ralal riqꞌuin li ixk aꞌan ut quixqꞌue aj Sela chokꞌ xcꞌabaꞌ. Laj Sela, aꞌan quiyoꞌla saꞌ li tenamit Quezib. Laj Judá quixsumub laj Er li xbe̱n ralal riqꞌuin jun li ixk xTamar xcꞌabaꞌ. Laj Er kꞌaxal yibru xnaꞌleb chiru li Dios. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ Dios quixrak xcutan laj Er. Chirix lix camic laj Er, laj Judá quixye re laj Onán li ralal: —Anakcuan tatxic riqꞌuin li rixakil la̱ cuas camenak. Ut tatcua̱nk riqꞌuin re nak ta̱cua̱nk ralal xcꞌajol la̱ cuas camenak, chan laj Judá. Ut laj Onán quixnau nak li cocꞌal li teꞌyoꞌla̱k riqꞌuin li ixk aꞌan ma̱cuaꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan teꞌyoꞌla̱k. Saꞌ xcꞌabaꞌ ban li ras camenak. Incꞌaꞌ quicuulac chiru. Joꞌcan nak laj Onán nak nacuan riqꞌuin li ixk, naxsicꞌ xya̱lal chanru tixba̱nu re nak li ixk incꞌaꞌ ta̱cana̱k chi yaj. Xban nak incꞌaꞌ quicuulac chiru li Dios li cꞌaꞌru quixba̱nu laj Onán, li Dios quixrak ajcuiꞌ lix yuꞌam aꞌan. Ut laj Judá quixye re li ralib: —Anakcuan tatxic saꞌ rochoch la̱ yucuaꞌ ut tatcana̱k a̱junes toj retal ta̱cui̱nkilokꞌ li cualal laj Sela, chan laj Judá re lix Tamar. Ut laj Judá quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Micam anchal laj Sela joꞌ nak xeꞌcam li ras, chan. Ut lix Tamar co̱ saꞌ rochoch lix yucuaꞌ ut aran quicana. Mokon chic quicam li rixakil laj Judá. Li ixk aꞌan, aꞌan lix rabin laj Súa. Nak ac xnumeꞌ xrahil xchꞌo̱l laj Judá chirix xcamic li rixakil, co̱ saꞌ li tenamit Timnat li nabeseꞌ cuiꞌ rixeb lix carner. Laj Hira aj adulamita co̱ rochben. Lix Tamar quirabi resil nak ta̱cuulak laj Judá saꞌ li tenamit Timnat chixqꞌuebal chi besecꞌ rixeb lix carner. Laj Judá, aꞌan lix yucuaꞌ lix be̱lom camenak. Lix Tamar quixnau nak ac xcui̱nkiloꞌ laj Sela ut incꞌaꞌ quiqꞌueheꞌ chokꞌ xbe̱lom joꞌ quiyechiꞌi̱c re junxil. Quirisi li rakꞌ chirix li nequeꞌrocsi li xma̱lcaꞌan ut quixtzꞌap li ru ut quixlan rib riqꞌuin lix tꞌicr re nak ta̱cꞌutu̱nk joꞌ junak ixk li naxcꞌayi rib. Ut co̱ saꞌ li oqueba̱l re li tenamit Enaim, li cuan saꞌ xbehil Timnat. Nak laj Judá quiril li ixk, aꞌan quixcꞌoxla nak aꞌan jun ixk xcomoneb li nequeꞌxcꞌayi rib xban nak tzꞌaptzꞌo li ru riqꞌuin lix tꞌicr. Laj Judá incꞌaꞌ naxnau nak aꞌan li ralib. Quijiloc chixcꞌatk ut quixye re, —China̱canab chi cua̱nc a̱cuiqꞌuin, chan. Li ixk quixye re: —¿Cꞌaꞌru ta̱qꞌue cue cui tincanab cuib cha̱cuu? chan. Laj Judá quixye re: —La̱in tintakla chak junak ral li chiba̱t chokꞌ a̱cue, chan. Ut li ixk quixye: —Us, abanan canab cuan junak retalil cue ma relic na chi ya̱l nak ta̱takla chak li chꞌina chiba̱t, chan. Laj Judá quixye re: —¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj tinqꞌue a̱cue? chan. Ut li ixk quixye re: —Qꞌue chokꞌ cue la̱ matkꞌab li cuan cuiꞌ retalil la̱ cꞌabaꞌ joꞌ ajcuiꞌ lix cꞌa̱mal. Ut ta̱canab ajcuiꞌ cuiqꞌuin la̱ xukꞌ li cuan saꞌ a̱cuukꞌ, chan li ixk. Ut laj Judá quixqꞌue re li cꞌaꞌru quixpatzꞌ ut quicuan riqꞌuin. Ut lix Tamar quicana chi yaj aj ixk. Ut li ixk qui-el saꞌ li naꞌajej aꞌan, ut quirisi lix tꞌicr li quixlan cuiꞌ rib. Ut quixqꞌue cuiꞌchic chirix li rakꞌ li nequeꞌrocsi li xma̱lcaꞌan. Ut laj Judá quixtakla li chꞌina chiba̱t chirix laj adulamita re nak li ixk tixkꞌaxtesi chak lix matkꞌab joꞌ ajcuiꞌ lix xukꞌ. Abanan laj adulamita nak quicuulac incꞌaꞌ chic quixtau li ixk. Ma̱ ani chic. Laj adulamita quixpatzꞌ reheb li cui̱nk aran: —Checuy inma̱c. ¿Ma incꞌaꞌ xeril ru li ixk arin li naxcꞌayi rib li quicuan saꞌ li oqueba̱l re li tenamit Enaim?— Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Arin ma̱ jun ixk yibru xnaꞌleb nacuan, chanqueb re. Ut laj adulamita quisukꞌi riqꞌuin laj Judá ut quixye re, —Incꞌaꞌ xintau li ixk li xaye cue. Ut li cui̱nk li cuanqueb aran, xinpatzꞌ reheb ut xeꞌxye cue nak ma̱ jun ixk yibru xnaꞌleb nacuan aran chanqueb cue.— Laj Judá quixye re: —¿Cꞌaꞌ xjalenquil? Cana̱keb cuan li cꞌaꞌru cue riqꞌuin li ixk aꞌan. Chi joꞌcan incꞌaꞌ tincꞌut inxuta̱n chiruheb li tenamit. La̱in xintakla li chꞌina chiba̱t chokꞌ re abanan incꞌaꞌ xatau chak, chan. Nak ac xnumeꞌ chic oxib po queꞌxye re laj Judá: —Lix Tamar la̱ cualib yo̱ chi yumbe̱tac xban nak yaj aj ixk chic.— Ut laj Judá quixye reheb: —Ayukex. Te̱risi li ixk aꞌan saꞌ rochoch lix yucuaꞌ ut te̱cꞌat, chan laj Judá reheb. Nak eb li cui̱nk yo̱queb chirisinquil lix Tamar saꞌ rochoch, quixtakla xkꞌaxtesinquil li cꞌaꞌru re laj Judá. Ut quixtakla ajcuiꞌ xyebal re, —La̱in yaj aj ixkin anakcuan xban laj e̱chal re li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Ba̱nu usilal, il chi us ani na laj e̱chal re li matkꞌab aꞌin, joꞌ ajcuiꞌ lix cꞌa̱mal ut li xukꞌ, chan reheb. Nak queꞌcuulac li takl riqꞌuin laj Judá, queꞌxcꞌut chiru li cꞌaꞌak re ru li quixtakla lix Tamar. Ut laj Judá ticto quixqꞌue retal nak aꞌan laj e̱chal re li cꞌaꞌak re ru aꞌan. Ut quixye: —Li ixk aꞌin ti̱c xchꞌo̱l chicuu la̱in. Xinma̱cob xban nak incꞌaꞌ xinqꞌue li cualal laj Sela chokꞌ xbe̱lom joꞌ xinyechiꞌi chak junxil, chan. Ut laj Judá incꞌaꞌ chic quicuan riqꞌuin li ixk. Ut nak quicuulac xkꞌehil nak quiqꞌuira lix Tamar, lut eb lix cocꞌal li queꞌyoꞌla. Nak yo̱ chi yoꞌla̱c li xbe̱n cꞌulaꞌal, qui-el chak li rukꞌ xbe̱n cua. Ut li ixk li yo̱ chi iloc re lix Tamar quixbacꞌ jun li caki cꞌa̱m chi xcux rukꞌ li cꞌulaꞌal ut quixye: —Li caki cꞌa̱m aꞌin, aꞌan retalil nak aꞌan li asbej, chan. Saꞌ junpa̱t quirocsi cuiꞌchic rukꞌ li cꞌulaꞌal. Ut aꞌ chic li ri̱tzꞌin quiyoꞌla xbe̱n cua. Ut laj ilol re quixye: —¿Cꞌaꞌut nak la̱at chic tatyoꞌla̱k xbe̱n cua? chan li ixk re li cꞌulaꞌal. Ut aj Fares queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li cꞌulaꞌal. Chirix aꞌan quiyoꞌla li quirisi li rukꞌ xbe̱n cua li quiqꞌueheꞌ retalil riqꞌuin caki cꞌa̱m. Ut aj Zara queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li cꞌulaꞌal. Laj José ut li rixakil laj PotifarLaj José quicꞌameꞌ saꞌ li nimla tenamit Egipto xbaneb laj ismaelita. Jun li cui̱nk aj Potifar quilokꞌoc re. Laj Potifar, aꞌan natenkꞌan re laj faraón chixtaklanquileb li soldados. Laj faraón, aꞌan li acuabej re li tenamit Egipto. Li Ka̱cuaꞌ Dios quitenkꞌan re laj José ut us qui-el riqꞌuin chixjunil nak cuan saꞌ rochoch laj Egipto lix patrón. Laj Potifar quixqꞌue retal nak li Ka̱cuaꞌ Dios yo̱ chi tenkꞌa̱nc re laj José. Joꞌcan nak us na-el chiru chixjunil li cꞌaꞌru naxba̱nu. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ retal nak laj José naxqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil lix cꞌanjel. Joꞌcan nak quixqꞌue chokꞌ xbe̱n mo̱s ut quixkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan re. Chalen nak quixkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ laj José li cꞌaꞌru cuan re, li Ka̱cuaꞌ Dios quirosobtesi laj Potifar laj Egipto saꞌ xcꞌabaꞌ laj José. Xban li Ka̱cuaꞌ Dios quinabaloꞌ li cꞌaꞌru cuan re laj Potifar. Laj Potifar incꞌaꞌ nacꞌoxlac chirix li cꞌaꞌru re xban nak laj José naril chi us chixjunil. Caꞌaj chic lix tzacae̱mk naxcꞌoxla. Laj José cꞌajoꞌ xchakꞌal ru ut chꞌinaꞌus na-iloc. Joꞌcan nak li rixakil laj Potifar cꞌajoꞌ nak quicuulac chiru. Saꞌ jun li cutan li rixakil laj Potifar quixye re: —At José, quim arin. Anakcuan tatcua̱rk cuiqꞌuin, chan li ixk. Laj José incꞌaꞌ quiraj xba̱nunquil li quixye li ixk ut quixye re: —Lin patrón laj Potifar incꞌaꞌ nacꞌoxlac chicuix riqꞌuin li cꞌaꞌru cuan re. Chixjunil quixkꞌaxtesi saꞌ cuukꞌ. Ma̱ ani chic nim xcuanquil chicuu la̱in saꞌ li cab aꞌin. Chixjunil li cꞌaꞌru cuan re xkꞌaxtesi saꞌ cuukꞌ. Caꞌaj cuiꞌ la̱at incꞌaꞌ xatxkꞌaxtesi saꞌ cuukꞌ xban nak la̱at li rixakil. ¿Chanru nak tin-oc chixchꞌicbal cuib a̱cuiqꞌuin? Ma̱ jokꞌe tinba̱nu chi joꞌcan. Aꞌan nimla ma̱c chiru li Ka̱cuaꞌ Dios, chan laj José. Li ixk rajlal cutan naxtikcuasi xjolom laj José. Abanan laj José incꞌaꞌ naxcꞌul xchꞌo̱l li cꞌaꞌru naxye re. Saꞌ jun li cutan laj José co̱ chi trabajic saꞌ rochoch laj Potifar ut ma̱ jun eb li mo̱s cuanqueb saꞌ cab nak quicuulac. Li ixk qui-oc saꞌ junpa̱t ut quixchap li rakꞌ laj José ut quixye re: —Anakcuan tatcua̱rk cuiqꞌuin, chan re. Laj José saꞌ junpa̱t quie̱lelic chiru li ixk. Xban nak quia̱linac saꞌ junpa̱t quicana li rakꞌ saꞌ rukꞌ li ixk. Nak quie̱lelic laj José, li ixk quiril nak quicana li rakꞌ saꞌ rukꞌ. Quixbokeb lix mo̱s saꞌ cab ut quixye reheb: —Ilomak li cui̱nk aj hebreo li xcꞌam chak laj Potifar. Aꞌan xraj raj xcꞌutbal kaxuta̱n. Xol-ocak cuiqꞌuin ut xraj raj inchapbal. Ut la̱in xinjap cue chi cau. Ut aꞌan xril nak xinjap cue saꞌ rukꞌ, ut saꞌ junpa̱t x-e̱lelic. Xban nak x-e̱lelic saꞌ junpa̱t xcana li rakꞌ arin, chan. Ut li ixk quixxoc li rakꞌ laj José re nak tixcꞌut chiru lix be̱lom nak ta̱cuulak saꞌ cab. Nak laj Potifar quicuulac saꞌ cab, li ixk quiticꞌtiꞌic chiru. Quixye re: —Qꞌue retal li mo̱s aj hebreo li xacꞌam chak kiqꞌuin, aꞌan x-oc cuiqꞌuin saꞌ cab ut xraj raj inchapbal. Ut nak xril nak la̱in xinjap cue chi cau, aꞌan x-e̱lelic saꞌ junpa̱t. Ut xcana li rakꞌ cuiqꞌuin. Joꞌcaꞌin quixba̱nu la̱ mo̱s cuiqꞌuin, chan li ixk. Cꞌajoꞌ nak quipoꞌ laj Potifar nak quirabi cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li rixakil. Ma̱ caꞌchꞌin lix joskꞌil quichal saꞌ xbe̱n laj José. Ut laj Potifar quixtakla xchapbal laj José ut quixqꞌue saꞌ tzꞌalam li nequeꞌcuan cuiꞌ li pre̱x li nequeꞌtakla̱c saꞌ tzꞌalam xban li acuabej. Ut aran quicana laj José chi pre̱xil. Ut li Dios junelic cuan riqꞌuin. Quixtokꞌoba ru laj José ut quixtenkꞌa. Laj ilol tzꞌalam quixqꞌue retal nak laj José, aꞌan cha̱bil. Quixkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ laj José chixjunileb li pre̱x re nak aꞌan chic ta̱ilok reheb. Aꞌ chic laj José naba̱nun re chixjunil lix cꞌanjel laj ilol tzꞌalam. Li Ka̱cuaꞌ Dios natenkꞌan re laj José riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌak re ru naxba̱nu. Laj ilol tzꞌalam incꞌaꞌ chic nacꞌoxlac chirixeb li cuanqueb aran. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios junelic na-iloc re laj José. Laj José quixchꞌolob xya̱lal li cuib chi matcꞌMokon chic nak ac xcꞌulman aꞌin, cuib lix mo̱s laj faraón queꞌpaltoꞌ chiru. Li jun, aꞌan aj yi̱bom caxlan cua ut li jun chic aꞌan li naqꞌuehoc rucꞌa li rey. Li jun, aꞌan li nataklan reheb li nequeꞌyi̱ban caxlan cua ut li jun chic, aꞌan li nataklan reheb li nequeꞌqꞌuehoc rucꞌa li rey. Laj faraón quijoskꞌoꞌ saꞌ xbe̱neb aꞌan. Quixkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌ li nataklan reheb li soldados. Aꞌan li na-iloc tzꞌalam. Ut saꞌ li tzꞌalam aꞌan cuan laj José chi pre̱xil. Laj ilol tzꞌalam quixkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌ laj José re nak aꞌan chic ta̱ilok reheb. Ut najt queꞌcuan chi pre̱xil. Saꞌ jun li kꞌojyi̱n li cuib chi pre̱x queꞌmatqꞌuec. Jalan jala̱nk lix matcꞌ li junju̱nk ut jalan jala̱nk ajcuiꞌ lix ya̱lal. Joꞌ cuulajak chic nak quisake̱u, laj José quicuulac riqꞌuineb li pre̱x. Quiril nak mas sakquirin nequeꞌiloc xban nak ra saꞌ xchꞌo̱leb. Laj José quixpatzꞌ reheb li cuib chi cui̱nk li cuanqueb chi pre̱xil: —¿Cꞌaꞌut nak ra saꞌ e̱chꞌo̱l? chan reheb. Eb aꞌan queꞌxye re: —La̱o xomatqꞌuec ut ma̱ ani naru xyebal ke cꞌaꞌru xya̱lal li kamatcꞌ.— Laj José quixye reheb: —Caꞌaj cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios nanaꞌoc re cꞌaꞌru xya̱lal lix matcꞌ li junju̱nk. Naru te̱ye cue le̱ matcꞌ, chan. Ut li jun li quitaklan reheb laj qꞌuehol ucꞌa saꞌ rochoch laj faraón, quixserakꞌi lix matcꞌ re laj José ut quixye: —Saꞌ lin matcꞌ xcuil jun to̱n li uvas. Li jun to̱n chi uvas cuan oxib rukꞌ ut qui-atzꞌumac. Saꞌ junpa̱t quiu̱chin ut quikꞌanoꞌ li ru. Xcuil nak chapcho lix secꞌ laj faraón saꞌ cuukꞌ. Yo̱quin chixyatzꞌbal lix yaꞌal li uvas chi saꞌ lix secꞌ ut la̱in xinqꞌue re laj faraón, chan li cui̱nk. Ut laj José quixye re: —Aꞌan aꞌin xya̱lal la̱ matcꞌ. Li oxib li rukꞌ li uvas li xacuil, aꞌan retalil oxib cutan. Saꞌ rox li cutan laj faraón tatxcꞌam cuiꞌchic chi trabajic saꞌ rochoch. Ut la̱at ta̱qꞌue cuiꞌchic rucꞌa laj faraón joꞌ caba̱nu chak junxil. Nak cua̱nkat cuiꞌchic saꞌ rochoch laj faraón saꞌ la̱ cꞌanjel, ba̱nu usilal, chijulticokꞌ a̱cue li usilal xinba̱nu a̱cue. Chat-a̱tinak chicuix riqꞌuin laj faraón re nak naru tineꞌrisi ajcuiꞌ la̱in. La̱in yal quineꞌrelkꞌa chak junxil saꞌ xtenamiteb laj hebreo. Ma̱cuaꞌ incꞌulub cua̱nc arin saꞌ tzꞌalam xban nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c, chan laj José. Ut li cui̱nk, li quitaklan reheb laj yi̱bom caxlan cua saꞌ rochoch laj faraón quixqꞌue retal nak cha̱bil lix matcꞌ li rochben. Aꞌan quixye re laj José: —La̱in xinmatqꞌuec ajcuiꞌ. Saꞌ lin matcꞌ xcuil oxib li chacach bitꞌbo̱queb inban ut cuan li saki caxlan cua chi saꞌ. Ut li chacach li cuan saꞌ xbe̱n nujenak chi caxlan cua qꞌuila pa̱y ru. Li caxlan cua aꞌan re laj faraón. Ut quicuil nak yo̱queb chi rupupic li xul saꞌ xbe̱neb li chacach li cuan saꞌ injolom ut yo̱queb chixcuaꞌbal li caxlan cua li cuan chi saꞌ, chan. Laj José quixye re: —Aꞌan aꞌin xya̱lal la̱ matcꞌ. Li oxib chi chacach, aꞌan retalil oxib cutan. Ut saꞌ rox li cutan laj faraón tixtakla risinquil la̱ jolom ut tateꞌxtꞌuyub chiru junak cheꞌ. Ut eb li soꞌsol teꞌcha̱lk ut telajeꞌxtꞌupi la̱ tibel ut tateꞌxtiu, chan laj José. Ut saꞌ rox li cutan quixninkꞌei xchihab laj faraón. Quixbokeb chixjunileb lix mo̱s saꞌ lix ninkꞌe. Quixbokeb ajcuiꞌ li cuib chi pre̱x, jun li quitaklan reheb laj yi̱bom caxlan cua, ut li jun chic li quitaklan reheb laj qꞌuehol rucꞌa. Laj faraón quixqꞌue cuiꞌchic xcꞌanjel li cui̱nk li quitaklan reheb laj qꞌuehol rucꞌa. Ut li cui̱nk aꞌan quixqꞌue cuiꞌchic rucꞌa saꞌ rukꞌ laj faraón. Ut li cui̱nk jun chic li quitaklan reheb laj yi̱bom caxlan cua, laj faraón quixtakla chi tꞌuyuba̱c. Quixcꞌul joꞌ quiyeheꞌ re xban laj José. Ut li cui̱nk li nataklan reheb laj qꞌuehol rucꞌa laj faraón incꞌaꞌ chic quijulticoꞌ re laj José. Quisach ban saꞌ xchꞌo̱l. Laj José quixchꞌolob xya̱lal lix matcꞌ laj faraónAc cuib chihab chic xnumic lix matqꞌueb li mo̱s nak quimatqꞌuec laj faraón. Ut saꞌ lix matcꞌ laj faraón quiril nak xakxo chire li nimaꞌ Nilo. Cuukubeb li cuacax queꞌel chak saꞌ li nimaꞌ nak quiril. Kꞌaxal cha̱bileb ut ni̱nkeb xtibel. Yo̱queb chi ichajibc chire li nimaꞌ. Quiril ajcuiꞌ nak queꞌel cuukub chic li cuacax saꞌ li nimaꞌ. Kꞌaxal bakeb ut chakiheb. Coxeꞌxakli̱k chixcꞌatk eb li cuacax li cha̱bileb xtibel li cuanqueb chire li nimaꞌ. Eb li cuukub li ni̱nkeb xtibel queꞌtiꞌeꞌ xbaneb li bakeb. Ut qui-aj ru laj faraón. Ut chirix aꞌan quicube cuiꞌchic xcuara laj faraón. Ut quimatqꞌuec cuiꞌchic xcaꞌ sut. Saꞌ lix matcꞌ quiril jun rok li trigo cuan cuukub chi̱j li ru cꞌajoꞌ xchakꞌal ru. Ut quiril ajcuiꞌ nak queꞌel chak cuukub chi̱j chic chi trigo kꞌaxal cocꞌ ut ac xtzꞌumar xban li tikcual ikꞌ. Ut li cuukub chi̱j chi trigo li chaki queꞌxcꞌux li cuukub li cha̱bil. Ut qui-aj ru laj faraón ut quixqꞌue retal nak matqꞌuec yo̱. Nak quisake̱u cꞌajoꞌ lix cꞌaꞌux laj faraón. Quixtakla xbokbal chixjunileb laj kꞌe li cuanqueb Egipto, joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb xnaꞌleb. Ut laj faraón quilajxserakꞌi reheb li cꞌaꞌru quixmatqꞌue. Ma̱ jun quitaꞌoc ru lix ya̱lal lix matcꞌ laj faraón. Tojoꞌnak li cui̱nk li nataklan reheb laj qꞌuehol rucꞌa quixye re laj faraón: —Anakcuan xjulticoꞌ cue chanru nak quinpaltoc cha̱cuu. Ut saꞌ li cutan aꞌan catpoꞌ chicuu, at faraón, ut quina̱qꞌue saꞌ tzꞌalam. Joꞌ ajcuiꞌ li cui̱nk li quitaklan reheb laj yi̱bom caxlan cua. Chi kacabichalo comatqꞌuec saꞌ jun li kꞌojyi̱n ut jalan jala̱nk li kamatcꞌ ut jalan jala̱nk ajcuiꞌ lix ya̱lal. Ut cuan aran kochben jun li cui̱nk aj hebreo li nacꞌanjelac chiru laj ilol tzꞌalam. Kaserakꞌi li kamatcꞌ re ut aꞌan quixye ke cꞌaꞌru xya̱lal li kamatcꞌ chi kaju̱nkal. Ut quicꞌulman li cꞌaꞌru quixye ke chirix li kamatcꞌ. La̱in quin-oc cuiꞌchic chi cꞌanjelac cha̱cuu ut li jun chic catakla chi tꞌuyuba̱c, chan li cui̱nk re laj faraón. Tojoꞌnak laj faraón quixtakla xbokbal laj José. Queꞌrisi saꞌ junpa̱t saꞌ tzꞌalam. Laj José quixjo rib ut quixtikib rib chi us ut co̱ riqꞌuin laj faraón. Nak quicuulac riqꞌuin laj faraón, laj faraón quixye re: —La̱in xinmatqꞌuec. Ut arin ma̱ ani nataꞌoc ru xya̱lal lin matcꞌ. La̱in xcuabi resil nak la̱at nacaye xya̱lal li matcꞌ, chan laj faraón. Ut laj José quixye re: —La̱in injunes incꞌaꞌ naru tinye cꞌaꞌru xya̱lal la̱ matcꞌ. Caꞌaj cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios nanaꞌoc re lix ya̱lal. Aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk cue xtaubal ru xya̱lal la̱ matcꞌ, at faraón, re nak ta̱cꞌojla̱k a̱chꞌo̱l, chan laj José. Ut laj faraón quixserakꞌi re li quixmatqꞌue. Quixye re laj José: —Saꞌ lin matcꞌ xcuil nak xakxo̱quin chire li nimaꞌ Nilo. Ut cuukub li ni̱nki cuacax queꞌel chak saꞌ li nimaꞌ ut yo̱queb chi ichajibc chire li nimaꞌ. Chirix chic aꞌan queꞌel cuukub chic li cuacax kꞌaxal bakeb. Ma̱ jun cua cuilom ru cuacax arin Egipto joꞌ li xcuil saꞌ lin matcꞌ. Cꞌajoꞌ xyibal ruheb. Ut li cuukub chi cuacax li ni̱nkeb xtibel, queꞌtiꞌeꞌ xbaneb li bakeb. Nak queꞌrakeꞌ chixtiubaleb li ni̱nki cuacax, incꞌaꞌ nacꞌutun nak aꞌan ta queꞌtiꞌoc re xban nak xnaꞌajquileb ajcuiꞌ queꞌcana. Moco queꞌni̱nkan ta. Ut chirix aꞌan qui-aj cuu. Ut chirix chic aꞌan quicube cuiꞌchic incuara ut quinmatqꞌuec xcaꞌ sut. Saꞌ lin matcꞌ xcuil jun rok li trigo cuan cuukub chi̱j li ru cꞌajoꞌ xchakꞌal ru. Tojoꞌnak queꞌel cuukub chi̱j chic chi trigo kꞌaxal cocꞌ ut ac xtzꞌumar xban li tikcual ikꞌ. Ut li cuukub chi̱j chi trigo li cha̱bil queꞌcꞌuxeꞌ xbaneb li chaki. La̱in xinserakꞌi reheb laj kꞌe. Abanan ma̱ jun xtaꞌoc re cꞌaꞌru xya̱lal lin matcꞌ, chan laj faraón. Tojoꞌnak laj José quixye re laj faraón: —Li cuib la̱ matcꞌ juntakꞌe̱t lix ya̱lal. Li Ka̱cuaꞌ Dios yo̱ chixcꞌutbal cha̱cuu li cꞌaꞌru tixba̱nu. Li cuukub chi ni̱nki cuacax aꞌan retalil li cuukub chihab li ta̱cha̱lk. Joꞌcan ajcuiꞌ li cuukub chi̱j chi trigo. Li cuib la̱ matcꞌ juntakꞌe̱t lix ya̱lal. Ut li cuukub chi cuacax li bakeb, li queꞌel saꞌ li haꞌ mokon, aꞌan retalil li cuukub chihab li ta̱cha̱lk mokon. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li cuukub chi̱j chic chi trigo li chakiheb. Aꞌin retalil li cuukub chihab chi cueꞌej li ta̱cua̱nk mokon. Li xinye a̱cue, at faraón, aꞌan lix ya̱lal la̱ matcꞌ. Riqꞌuin la̱ matcꞌ aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios yo̱ chixcꞌutbal cha̱cuu li cꞌaꞌru tixba̱nu. Chiru li cuukub chihab li teꞌnumekꞌ xbe̱n cua, telajeꞌe̱lk chi us li acui̱mk saꞌ li tenamit Egipto. Ut nak ta̱numekꞌ li cuukub chihab aꞌan, ta̱cua̱nk jun nimla cueꞌej saꞌ li tenamit aꞌin. Cuukub chihab tzꞌakal ta̱cua̱nk li cueꞌej. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru li cuan arin telajeꞌosokꞌ xban li cueꞌej. Chixjunil li ta̱sicꞌma̱nk chiru li cuukub chihab cha̱bil, aꞌan incꞌaꞌ ta̱tzꞌaklok nak yo̱k li cueꞌej. Re nak ta̱pa̱b nak chi se̱b ta̱cꞌulma̱nk joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ Dios, joꞌcan nak xatxqꞌue chi matqꞌuec cuib sut. Anakcuan us raj ta̱ba̱nu li naꞌleb aꞌin. Sicꞌ junak cui̱nk cha̱bil xnaꞌleb re nak aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk a̱cue chixtaklanquil li tenamit Egipto. Chaba̱nu chi joꞌcaꞌin, at faraón. Chasiqꞌueb li ani teꞌtakla̱nk reheb li junju̱nk chi tenamit. Ut chiru li cuukub chihab aꞌin nak ta̱cua̱nk nabal li acui̱mk, ta̱xocma̱nk lix oꞌotkil li acui̱mk rajlal chihab. Ut saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at, ta̱xocma̱nk chixjunil li acui̱mk aꞌin, at faraón. Ut aꞌan xocxo̱k a̱ban chiru li cuukub chihab aꞌin saꞌ li junju̱nk chi tenamit re nak ta̱cua̱nk xtzacae̱mk li cristian. Ut li acui̱mk li ta̱xocma̱nk, aꞌan ta̱cꞌanjelak chiru li cuukub chihab nak yo̱k li cueꞌej. Chi joꞌcaꞌin incꞌaꞌ teꞌosokꞌ li tenamit li cuanqueb arin Egipto, chan laj José. Laj José quiqꞌueheꞌ chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li cuanqueb EgiptoLaj faraón ut eb laj cꞌanjel chiru queꞌxcꞌul xchꞌo̱l li cꞌaꞌru queꞌyeheꞌ re xban laj José. Laj faraón quixye reheb li nequeꞌcꞌanjelac chiru: —Ma̱ bar takatau junak cui̱nk joꞌ li jun aꞌin. Li cui̱nk aꞌin cuan lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios riqꞌuin, chan laj faraón reheb. Ut quixye re laj José: —Li Ka̱cuaꞌ Dios xcꞌutuc re cha̱cuu chixjunil li naꞌleb aꞌin. Xban aꞌan, ma̱ ani chic junak cuan xnaꞌleb cha̱cuu la̱at. La̱at tattakla̱nk reheb li cuanqueb saꞌ cuochoch. Ut chixjunileb lin tenamit teꞌcana̱k rubel a̱takl. Caꞌaj cuiꞌ la̱in kꞌaxal nimak incuanquil cha̱cuu xban nak la̱in li rey, chan. Laj faraón quixye cuiꞌchic re laj José: —Anakcuan la̱in xinkꞌaxtesi rubel a̱takl chixjunileb li tenamit arin Egipto, joꞌ eb ajcuiꞌ li cꞌaꞌak re ru cuan, chan. Ut quirisi chi ruꞌuj rukꞌ lix matkꞌab li retalil lix cuanquil, ut quixqꞌue chi ruꞌuj rukꞌ laj José. Quixqꞌue lix cha̱bil akꞌ yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil tꞌicr lino, re nak laj José tixtikib rib chi chꞌinaꞌus. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ chi xcux laj José jun lix cadena tzꞌakal oro. Laj faraón quixqꞌue laj José chi beresi̱c saꞌ li xcab lix carre̱t ut quixye reheb chixjunileb li tenamit nak teꞌxcuikꞌib rib chiru. Ut chixjunileb li tenamit queꞌcana rubel xtakl laj José. Ut laj faraón quixye re laj José: —La̱in laj faraón. Ma̱ jun naru tixba̱nu li cꞌaꞌak re ru cui la̱at incꞌaꞌ nacataklaheb aꞌan, chan. Ut laj faraón quixqꞌue jun chic xcꞌabaꞌ laj José. Aj Zafnat-panea chic quiyeman re. Laj faraón quixqꞌue lix Asenat chokꞌ rixakil laj José. Lix Asenat aꞌan lix rabin laj Potifera. Laj Potifera, aꞌan aj cꞌamol be re tijoc reheb laj On li nequeꞌlokꞌonin re li sakꞌe. Ut laj José qui-oc chirulaꞌaninquil li junju̱nk chi cocꞌ tenamit li cuanqueb aran saꞌ li nimla tenamit Egipto. Nak quirakeꞌ chi a̱tinac laj faraón, laj José qui-el chixsutinquil li tenamit Egipto re nak tixnau ru chixjunileb li tenamit. Laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab (30) cuan re laj José nak qui-oc chi cꞌanjelac chiru laj faraón. Chiru li cuukub chihab aꞌan cꞌajoꞌ nak quiu̱chin li acui̱mk. Laj José quixtakla xxocbal li acui̱mk li qui-el chiru li cuukub chihab. Saꞌ li junju̱nk chi tenamit cuan li cꞌu̱leba̱l re li ru li acui̱mk. Ma̱ caꞌchꞌin li trigo li quixxoc laj José. Lix qꞌuial joꞌ xqꞌuial li cocꞌ ru li samaib chire li palau. Xban nak ma̱ caꞌchꞌin xqꞌuial li trigo quixxoc, incꞌaꞌ chic quiru chi xbisbal. Nak ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil li cueꞌej, laj José quicuan cuib li ralal riqꞌuin lix Asenat, lix rabin laj Potifera laj cꞌamol be re tijoc saꞌ xya̱nkeb laj On. Laj José quixqꞌue aj Manasés chok xcꞌabaꞌ li xbe̱n ralal. Ut quixye: —Li Dios xsachoc re saꞌ inchꞌo̱l chixjunil li raylal joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb saꞌ rochoch lin yucuaꞌ, chan. Ut laj José quixqꞌue aj Efraín chokꞌ xcꞌabaꞌ li ralal jun chic. Ut quixye: —Li Ka̱cuaꞌ Dios xqꞌuehoc re li sahil echej cue saꞌ li tenamit aꞌin bar xincꞌul cuiꞌ li raylal, chan. Quinumeꞌ li cuukub chihab nak quicuan nabal li tzacae̱mk saꞌ li tenamit Egipto. Ut quiticla li cuukub chihab chi cueꞌej joꞌ quixye laj José junxilaj. Ut quicuan li cueꞌej saꞌ chixjunileb li tenamit li cuanqueb chi xjun sutam li tenamit Egipto. Caꞌaj cuiꞌ aran Egipto cꞌu̱lanbil li tzacae̱mk. Nak qui-osoꞌ lix tzacae̱mkeb li tenamit aran Egipto, chixjunileb queꞌxtiquib xtzꞌa̱manquil lix tzacae̱mk riqꞌuin laj faraón. Ut laj faraón quixye reheb: —Ayukex riqꞌuin laj José ut te̱ba̱nu li cꞌaꞌru tixye e̱re, chan. Nak laj José quiril nak kꞌaxal numtajenak li cueꞌej yalak bar, quixtakla xtebaleb li cꞌu̱leba̱l re li trigo. Ut queꞌxcꞌayi li trigo riqꞌuineb laj Egipto xban nak kꞌaxal numtajenak lix tzꞌocajiqueb. Jalan jala̱nk xtenamiteb li queꞌcꞌulun Egipto chixlokꞌbal lix trigo riqꞌuin laj José xban nak yo̱ chi numta̱c li cueꞌej yalak bar. Eb li ras laj José queꞌcuulac EgiptoNak laj Jacob quirabi resil nak cuan li trigo aran Egipto, quixye reheb li ralal: —La̱ex ma̱cꞌaꞌ yo̱quex chixba̱nunquil. ¿Cꞌaꞌut nak yal yo̱quex chixcaꞌyanquil e̱rib chi ribil e̱rib? La̱in xcuabi resil nak aran Egipto cuan li trigo. Ayukex la̱ex ut te̱lokꞌ chak caꞌchꞌinak ke re nak incꞌaꞌ toca̱mk xban katzꞌocajic, chan laj Jacob. Ut li laje̱b li ras laj José queꞌco̱eb chixlokꞌbal li trigo aran Egipto. Abanan laj Jacob incꞌaꞌ quixtakla laj Benjamín chirixeb li ras xban nak cꞌajoꞌ lix cꞌaꞌux chirix. Cuan saꞌ xchꞌo̱l nak ma̱re cꞌaꞌru tixcꞌul saꞌ be nak yo̱keb chi xic. Eb li ralal laj Jacob, li nayeman ajcuiꞌ aj Israel re, queꞌcuulac saꞌ xya̱nkeb li yo̱queb chi lokꞌoc trigo aran Egipto xban nak yo̱ ajcuiꞌ li cueꞌej saꞌ li tenamit Canaán. Laj José, aꞌan li nataklan saꞌ li tenamit Egipto ut saꞌ rukꞌ aꞌan quicana xcꞌayinquil li trigo. Eb li ras laj José queꞌcuulac riqꞌuin ut queꞌxxulub rib saꞌ chꞌochꞌ chiru. Nak laj José quirileb ru, aꞌan ticto quixnau ruheb nak aꞌaneb li ras, abanan quixba̱nu rib nak incꞌaꞌ naxnauheb ru. Kꞌetkꞌet caꞌchꞌin laj José nak quira̱tinaheb li ras. Quixpatzꞌ reheb: —¿Bar xexchal chak la̱ex? chan reheb. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —La̱o xochal Canaán. Xochal arin chixlokꞌbal caꞌchꞌinak li katzacae̱mk, chanqueb re. Laj José quixnau ruheb li ras, abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxqꞌue retal nak aꞌan laj José. Ut quinak saꞌ xchꞌo̱l laj José chanru nak quimatqꞌuec chirixeb li ras. Quixye reheb: —La̱ex moco ya̱l ta nak chi lokꞌoc xexchal arin. La̱ex yal qꞌuehoc etal xexchal arin re nak te̱ril li cꞌaꞌru cuan arin, chan laj José. Eb aꞌan queꞌxye re: —Chacuy taxak li kama̱c, at Ka̱cuaꞌ. La̱at nim la̱ cuanquil. Li cꞌaꞌru xochal xba̱nunquil arin yal xlokꞌbal caꞌchꞌinak li katrigo re ta̱cꞌanjelak chokꞌ re li katzacae̱mk. La̱o kas kib. Junaj kayucuaꞌ. Saꞌ xya̱lal nococuan. La̱o ma̱cuaꞌo aj qꞌuehol etal, chanqueb re. Laj José quixye cuiꞌchic reheb: —Moco ya̱l ta li nequeye. La̱ex xexchal chixqꞌuebal retal cꞌaꞌru cuan saꞌ li tenamit aꞌin, chan. Eb aꞌan queꞌxye re: —La̱o cablajuho chikajunil. Ralalo jun chi cui̱nk aj Canaán. Li i̱tzꞌinbej xcana chak riqꞌuin li kayucuaꞌ. Ut li jun chic ma̱ ani chic saꞌ kaya̱nk, chanqueb re laj José. Ut laj José quixye reheb: —Ya̱l ajcuiꞌ li xinye e̱re nak la̱ex aj qꞌuehol etal. Chi joꞌcaꞌin ta̱tzꞌilma̱nk a̱tin che̱rix ma relic chi ya̱l li cꞌaꞌru yo̱quex chixyebal. Tinye e̱re saꞌ xcꞌabaꞌ laj faraón nak la̱ex incꞌaꞌ naru tex-e̱lk arin toj ta̱cha̱lk le̱ ri̱tzꞌin. Xicak junak li cuan saꞌ e̱ya̱nk chixcꞌambal chak le̱ ri̱tzꞌin. Ut la̱ex texcana̱k arin saꞌ tzꞌalam. Chi joꞌcan tinnau ma relic chi ya̱l li cꞌaꞌru yo̱quex chixyebal cue. Cui incꞌaꞌ nequecꞌam chak le̱ ri̱tzꞌin, ta̱nauma̱nk saꞌ xcꞌabaꞌ laj faraón nak la̱ex aj qꞌuehol etal, chan. Laj José quixtaklaheb chixjunileb saꞌ tzꞌalam re oxib cutan. Saꞌ rox li cutan laj José quixye reheb: —La̱in ninqꞌue xcuanquil li Dios. Te̱ba̱nu li cꞌaꞌru tinye e̱re re nak texcolekꞌ. Cui ya̱l nak saꞌ xya̱lal nequexcuan, cana̱k junak le̱ ras arin saꞌ tzꞌalam. Ut li bele̱b chic ta̱ru̱k teꞌxcꞌam li trigo saꞌ le̱ rochoch xban nak yo̱ ajcuiꞌ li cueꞌej aran. Ut texsukꞌi̱k cuiꞌchic chak ut te̱cꞌam chak arin le̱ ri̱tzꞌin. Chi joꞌcan tinnau nak ya̱l li cꞌaꞌru xeye cue ut la̱ex texcolekꞌ che̱junilex. Cui incꞌaꞌ ya̱l, la̱ex texca̱mk, chan. Ut queꞌoc chixcꞌoxlanquil chanru teꞌxba̱nu. Ut queꞌxye chi ribileb rib: —Relic chi ya̱l nak xoma̱cob riqꞌuin li cꞌaꞌru kaba̱nu chak junxil re laj José, li ki̱tzꞌin. La̱o quikil nak quirahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li kaba̱nu re. La̱o incꞌaꞌ quikil xtokꞌoba̱l ru nak quixtzꞌa̱ma chiku nak takatokꞌoba ru. Xban aꞌan nak xchal li raylal aꞌin saꞌ kabe̱n, chanqueb chi ribileb rib. Ut laj Rubén quixye reheb: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ quinye e̱re nak incꞌaꞌ te̱ba̱nu raylal re laj José li ki̱tzꞌin? Ut la̱ex incꞌaꞌ xex-abin chicuu. Ut anakcuan tento nak ta̱cua̱nk re̱kaj lix camic. Aꞌan na li cꞌaꞌru yo̱co chixtojbal anakcuan riqꞌuin li xkaba̱nu chak junxil, chan laj Rubén. Eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxnau nak laj José yo̱ chixtaubal ru li ra̱tinoba̱leb xban nak cuan jun laj jalol a̱tin na-ochbenin re ut aꞌan najaloc re li a̱tin li naxye laj José. Ut laj José quixcanabeb junpa̱t ut co̱ chi ya̱bac xjunes xban xsahil saꞌ xchꞌo̱l. Quisukꞌi ut quia̱tinac riqꞌuineb. Laj José quixchap laj Simeón ut quixbacꞌ li rukꞌ chiruheb li ras. Ut quixtakla xbutꞌbal li trigo saꞌ eb lix coxtal. Ut saꞌ li junju̱nk chi coxtal quixkꞌajsi li tumin li queꞌxtoj cuiꞌ li trigo. Ut quixqꞌueheb ajcuiꞌ xtzacae̱mk re nak teꞌcuaꞌak saꞌ be. Joꞌcan quixba̱nu reheb. Ut eb aꞌan quilajeꞌxbacꞌ li ju̱nk coxtal chi trigo chirixeb lix bu̱r, ut queꞌco̱eb. Eb aꞌan queꞌoc chi hila̱nc saꞌ jun li muheba̱l bar teꞌxnumsi cuiꞌ li kꞌojyi̱n. Ut jun reheb qui-oc chixqꞌuebal xcua lix bu̱r. Nak quixhit lix coxtal, quisach xchꞌo̱l chirilbal nak cuan peꞌ li tumin chi saꞌ lix coxtal. Ut aꞌan quixye reheb li ras: —Ilomak li cꞌaꞌru xintau saꞌ lin coxtal. Xeꞌxkꞌajsi chak xtzꞌak li trigo li xkatoj cuiꞌ. ¿Cꞌaꞌut nak xeꞌxba̱nu ke chi joꞌcaꞌin? chan. Ut queꞌsach xchꞌo̱leb. Nequeꞌsicsot nak queꞌxye: —¿Cꞌaꞌ xak ru nak xba̱nu ke li Dios chi joꞌcaꞌin? chanqueb. Ut queꞌcuulac Canaán riqꞌuin lix yucuaꞌeb ut queꞌxserakꞌi re chixjunil li cꞌaꞌru queꞌxcꞌul. Ut queꞌxye re: —Cꞌoxla, li cui̱nk nataklan saꞌ li tenamit Egipto kꞌaxal kꞌetkꞌet nak xora̱tina. Ut xye ke nak la̱o aj qꞌuehol etal. La̱o xkaye re: “La̱o saꞌ xya̱lal nococuan. La̱o incꞌaꞌ cꞌaynako chi qꞌuehoc etal.” Ut xkaye ajcuiꞌ re, “La̱o cablajuho chikajunilo. Jun ajcuiꞌ li kayucuaꞌ. Jun li ki̱tzꞌin ma̱ ani chic. Ut li i̱tzꞌinbej xcana chak saꞌ li tenamit Canaán riqꞌuin li kayucuaꞌ,” chanco re. Tojoꞌnak li cui̱nk li nataklan saꞌ li tenamit Egipto quixye ke, “Re nak tinpa̱b ma relic na chi ya̱l nak la̱ex ti̱c le̱ chꞌo̱l, ta̱cana̱k junak e̱re arin. Ut li jun chꞌol chic teꞌxcꞌam lix trigo reheb le̱ rechꞌalal li ca̱mqueb re xban cueꞌej. Ayukex ut cꞌamomak chak le̱ ri̱tzꞌin li xeye cue. Chi joꞌcan la̱in tinnau nak la̱ex ma̱cuaꞌex aj qꞌuehol etal. Ut tinnau nak la̱ex ti̱c e̱chꞌo̱l. Ut la̱in tinkꞌaxtesi e̱re le̱ ras ut naru texlokꞌok cuiꞌchic saꞌ li tenamit aꞌin,” chan. Joꞌcaꞌin xye ke, chanqueb re lix yucuaꞌeb. Ut nak coxeꞌxte li junju̱nk chi coxtal quilajeꞌxtau li jun jo̱b chi tumin saꞌ eb lix coxtal. Ut nak queꞌril li tumin, cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac, joꞌ ajcuiꞌ li yucuaꞌbej. Ut laj Jacob quixye reheb: —Anakcuan cꞌajoꞌ yo̱quex chak chixba̱nunquil cue. Ma̱ ani chic li cualal laj José. Ut anakcuan incꞌaꞌ chic xsukꞌi chak laj Simeón. Ut toj te̱raj cuiꞌchic xmakꞌbal laj Benjamín chicuu. ¿Cꞌaꞌut nak chixjunil natꞌaneꞌ saꞌ inbe̱n? chan laj Jacob reheb. Ut laj Rubén quixye re lix yucuaꞌ: —Kꞌaxtesi saꞌ cuukꞌ laj Benjamín. Matcꞌoxlac. La̱in tincꞌam cuiꞌchic chak a̱cuiqꞌuin. Cui incꞌaꞌ tincꞌam chak laj Benjamín ut tinkꞌaxtesi saꞌ a̱cuukꞌ, la̱at ta̱ru̱k ta̱camsi xcabichaleb li cualal, chan laj Rubén. Ut laj Jacob quixye re: —Ma̱ jaruj ta̱ru̱k ta̱xic li cualal che̱rix. Cꞌoxla, camenak li cualal jun ut caꞌaj chic laj Benjamín nacuan cuiqꞌuin. Ma̱re cꞌaꞌru tixcꞌul saꞌ be nak yo̱kex chi xic. Cui ma̱ anihak chic laj Benjamín cuiqꞌuin, la̱in naru nincam xban xrahil saꞌ inchꞌo̱l xban nak la̱in ti̱xin chic. La̱ex cuan e̱ma̱c cui nincam xban xrahil inchꞌo̱l, chan laj Jacob. Laj Benjamín quicꞌameꞌ saꞌ li naꞌajej EgiptoNak yo̱ chi numta̱c li cueꞌej saꞌ li tenamit Canaán, qui-osoꞌ li trigo li queꞌxlokꞌ chak Egipto. Laj Jacob quixye reheb: —Anakcuan ma̱cꞌaꞌ chic li katzacae̱mk. Ayukex cuiꞌchic chixlokꞌbal caꞌchꞌinak ke, chan laj Jacob. Abanan laj Judá quichakꞌoc ut quixye re lix yucuaꞌ: —Li cui̱nk li nataklan saꞌ li tenamit Egipto, saꞌ joskꞌil quixye ke, “Te̱cꞌam chak le̱ ri̱tzꞌin che̱rix. Cui incꞌaꞌ nequecꞌam chak aꞌan, ma̱ jaruj tincꞌut bayak cuib che̱ru”, chan ke. Cui la̱at ta̱takla laj Benjamín chikix, la̱o toxic cuiꞌchic chixlokꞌbal li katzacae̱mk. Cui incꞌaꞌ nacatakla aꞌan, incꞌaꞌ toxic xban nak li cui̱nk quixye ke, “Incꞌaꞌ chic te̱ril cuu cui incꞌaꞌ nequecꞌam chak le̱ ri̱tzꞌin che̱rix,” chan ke, chan laj Judá. Ut laj Israel quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak xeba̱nu cue chi joꞌcaꞌin? ¿Cꞌaꞌut nak xeye re nak cuan jun chic le̱ ri̱tzꞌin? Incꞌaꞌ raj xeye chak re chi joꞌcan, chan. Ut eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Li cui̱nk aꞌan quixpatzꞌ ke chanru nak cuanco. Quipatzꞌoc chikix joꞌ ajcuiꞌ chirixeb li kechꞌalal. Quixpatzꞌ ke ma toj yoꞌyo li kayucuaꞌ ut ma cuan chic junak ki̱tzꞌin. ¿Cꞌaꞌ ta cuiꞌ chic ru takaye re nak xpatzꞌ ke chi joꞌcan? Xban aꞌan nak xkaye lix ya̱lal re. ¿Chan ta biꞌ ru nak takanau nak tixye ke nak takacꞌam li ki̱tzꞌin riqꞌuin? chanqueb. Ut laj Judá quixye re lix yucuaꞌ: —Ba̱nu usilal, takla laj Benjamín chicuix. Chi joꞌcan naru toxic chi lokꞌoc. Ut incꞌaꞌ tatca̱mk la̱at, joꞌ ajcuiꞌ la̱o ut eb li kacocꞌal xban li cueꞌej. Matcꞌoxlac. Saꞌ inbe̱n la̱in ta̱cana̱k rilbal la̱ cualal. Cui incꞌaꞌ tincꞌam cuiꞌchic chak, ta̱cana̱k saꞌ inbe̱n chi junaj cua nak la̱in cuan inma̱c cui cꞌaꞌru tixcꞌul. Cꞌoxla, cui ta incꞌaꞌ yo̱co chi ba̱yc arin, ac raj xosukꞌi chak caꞌ sutak chixlokꞌbal li katzacae̱mk, chan laj Judá. Ut laj Israel, li yucuaꞌbej, quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru xjalenquil? Cui tento nak ta̱xic, xicak. Nak la̱ex texxic, te̱cꞌam caꞌchꞌinak li sahil echej li kꞌaxal cha̱bil na-el saꞌ li chꞌochꞌ arin ut te̱si aꞌin re li cui̱nk li nataklan aran. Aꞌaneb aꞌin li ma̱tan li te̱si re. Te̱cꞌam caꞌchꞌinak li bálsamo, caꞌchꞌinak li xyaꞌal cab, li sununquil ban, aromas ut mirra. Ut te̱cꞌam ajcuiꞌ li nueces ut li almendras. Te̱cꞌam xtzꞌak li trigo li xecꞌam chak xbe̱n cua. Ut te̱cꞌam ajcuiꞌ lix tzꞌak li te̱lokꞌ chak. Te̱kꞌajsi li tumin li quichal saꞌ le̱ coxtal. Ma̱re yal xeꞌsach nak yo̱queb chixbutꞌbal li trigo. Cꞌamomak le̱ ri̱tzꞌin ut texxic riqꞌuin li cui̱nk li nataklan aran Egipto. Li Ka̱cuaꞌ Dios taxak ta̱tenkꞌa̱nk e̱re nak texcuulak riqꞌuin li cui̱nk aꞌan. Chisahokꞌ taxak saꞌ xchꞌo̱l nak texril ut tixba̱nu usilal e̱re. Ta̱rachꞌab taxak laj Simeón ut chicha̱lk taxak laj Benjamín nak texsukꞌi̱k chak la̱ex. Cui nequeꞌsach chicuu chi xcabichaleb li cualal, ¿cꞌaꞌ ta chic ru ta̱ru̱k tinba̱nu la̱in? chan laj Jacob. Eb li ralal laj Jacob queꞌxcꞌam li ma̱tan. Ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ li tumin re nak teꞌxtoj li trigo li ac queꞌxcꞌam chak junxil joꞌ ajcuiꞌ li toj teꞌxlokꞌ chak anakcuan. Ut queꞌxcꞌam laj Benjamín chirixeb nak queꞌco̱eb Egipto ut queꞌcuulac riqꞌuin laj José. Ut laj José quiril nak cuan laj Benjamín rochbeneb. Ticto quixye re li xbe̱n mo̱s saꞌ rochoch: —Anakcuan ta̱cuocsiheb li cui̱nk aꞌin saꞌ cuochoch. Ta̱camsi junak li cuacax ut ta̱cꞌu̱b chi cha̱bil xban nak anakcuan teꞌcuaꞌak cuiqꞌuin li cui̱nk aꞌin saꞌ cuaꞌleb, chan. Lix mo̱s quixba̱nu li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re ut quirocsiheb li ralal laj Jacob saꞌ rochoch laj José. Nak eb aꞌan queꞌrabi nak teꞌocsi̱k saꞌ rochoch laj José, cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac. Queꞌxye chi ribileb rib: —Joꞌcan nak xocꞌameꞌ chak arin anakcuan xban nak xkatau li tumin saꞌ li kacoxtal. Anakcuan aꞌan tixye nak la̱o aj e̱lkꞌ. Riqꞌuin aꞌan ma̱re tixmakꞌ chiku li kabu̱r ut la̱o tocana̱k chokꞌ rahobtesinbil mo̱s, chanqueb. Nak queꞌcuulac saꞌ li oqueba̱l re li rochoch laj José, queꞌxye re li xbe̱n mo̱s: —At Ka̱cuaꞌ, chacuy kama̱c. Ba̱nu usilal, abi li cꞌaꞌru takaye a̱cue. Nak xocꞌulun chi lokꞌoc xbe̱n sut, xkatoj li trigo. Nak xohilan saꞌ be, bar xkanumsi cuiꞌ li kꞌojyi̱n, xkateheb li kacoxtal. Ut xkaqꞌue retal nak cuan li tumin xtzꞌak li trigo chi saꞌ li kacoxtal. Joꞌcan nak la̱o xkacꞌam cuiꞌchic chak xcaꞌ sut lix tzꞌak li trigo li xkacꞌam junxil. Ut xkacꞌam ajcuiꞌ chak xtzꞌak li takalokꞌ anakcuan. La̱o ti̱c incꞌaꞌ nakanau ani ta cuiꞌ xqꞌuehoc re li tumin saꞌ li kacoxtal, chanqueb re. Li mo̱s quixye reheb: —Ocankex ut mexcꞌoxlac chic chirix aꞌan. La̱in quincꞌuluc re xtzꞌak li trigo che̱ru. Le̱ Dios li naxlokꞌoni le̱ yucuaꞌ, aꞌan xqꞌuehoc re jun le̱ ra̱bal li xetau saꞌ le̱ coxtal, chan li mo̱s. Tojoꞌnak quixcꞌam chak laj Simeón riqꞌuineb. Ut li mo̱s quirocsiheb li cui̱nk saꞌ rochoch laj José, ut quixtakla xcꞌambal li haꞌ re nak teꞌxchꞌaj li rokeb. Ut queꞌqꞌueheꞌ ajcuiꞌ xcuaheb lix bu̱r. Ut eb li ralal laj Jacob quilajeꞌxyi̱beb chi chꞌinaꞌus li ma̱tan li teꞌxsi re laj José xban nak ac queꞌrabi resil nak teꞌcuaꞌak riqꞌuin cuaꞌleb. Nak laj José quicuulac saꞌ rochoch, eb aꞌan queꞌxcuikꞌib rib chiru ut queꞌxqꞌue re lix ma̱tan li queꞌxcꞌam. Ut laj José quixye reheb: —¿Chan xeril?— Ut quixye ajcuiꞌ reheb: —Xeye nak ti̱x chi us le̱ yucuaꞌ. ¿Chanru aꞌan? ¿Ma toj yoꞌyo? ¿Ma cau? chan. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re laj José: —Bantiox xak a̱cue, Ka̱cuaꞌ, nak nacatpatzꞌoc chikix. Cau li kayucuaꞌ, chanqueb ut queꞌxcuikꞌib rib chiru laj José re nak teꞌxqꞌue xcuanquil. Laj José quiril laj Benjamín, ut quijulticoꞌ re nak junajeb lix naꞌ riqꞌuin, ut quixye reheb: —¿Ma aꞌin le̱ ri̱tzꞌin li xeye cue junxil? chan reheb. Tojoꞌnak laj José quixye re laj Benjamín: —Li Dios taxak chi-osobtesi̱nk a̱cue, chan re. Joꞌcan nak qui-el laj José saꞌ xya̱nkeb xban nak oc raj re chi ya̱bac. Cꞌajoꞌ nak quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l chi rilbal laj Benjamín xban nak kꞌaxal naxra li ri̱tzꞌin. Laj José co̱ jun pacꞌal xjunes ut aran quiya̱bac. Nak quirakeꞌ chak chi ya̱bac, laj José quixchꞌaj li ru ut coxtauheb cuiꞌchic li ras. Quixcuy lix ya̱b re nak incꞌaꞌ chic ta̱ya̱bak chiruheb li ras. Ut quixtakla xqꞌuebal li me̱x re nak teꞌcuaꞌak ut quixye reheb lix mo̱s: —Cꞌamomak chak li katzacae̱mk, chan. Laj José jalan li me̱x quixqꞌueheb cuiꞌ chi cuaꞌac eb li ras. Ut jalan ajcuiꞌ quixqꞌueheb cuiꞌ chi cuaꞌac eb laj Egipto. Ut laj José quicuaꞌac xjunes. Quixba̱nu chi joꞌcaꞌin xban nak ma̱ jaruj teꞌxjunaji rib laj Egipto chi cuaꞌac rochbeneb laj hebreo. Laj José quixcꞌojobeb saꞌ me̱x eb li ras aꞌ yal chanru lix chihabeb li junju̱nk. Xbe̱n cua quixcꞌojob li xbe̱n asbej. Toj saꞌ rosoꞌjic quixcꞌojob li i̱tzꞌinbej. Chi tzoltzo quixcꞌojobeb. Ut eb li ras queꞌxye saꞌ xchꞌo̱leb: —¿Chanru nak li cui̱nk aꞌin naxnau li kachihab chi kaju̱nkal? chanqueb. Eb li ras queꞌsach xchꞌo̱l chi rilbal li cꞌaꞌru yo̱ laj José. Ut laj José quixtakla xjeqꞌuinquileb lix tibel xcua. Ut o̱b sut tzꞌakal xqꞌuial li quixcꞌul laj Benjamín chiruheb li ras. Ut chixjunileb queꞌcuaꞌac ut queꞌucꞌac ut quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb rochben laj José. Lix secꞌ laj José queꞌxqꞌue saꞌ lix coxtal laj BenjamínLaj José quixye re li xbe̱n mo̱s: —Ayu la̱at ut ta̱butꞌeb lix coxtal riqꞌuin li trigo li joꞌ qꞌuial na teꞌxcuy xcꞌambal. Ut ta̱qꞌue cuiꞌchic lix tumineb li junju̱nk saꞌ eb lix coxtal. Ut saꞌ lix coxtal li i̱tzꞌinbej, ta̱qꞌue lin secꞌ plata. Ut ta̱qꞌue ajcuiꞌ lix tumin chi saꞌ lix coxtal, chan. Ut li mo̱s quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re xban laj José. Joꞌ cuulajak chic nak quisake̱u, eb li ralal laj Jacob queꞌchakꞌrabi̱c xban laj José ut queꞌco̱eb ut queꞌxcꞌameb ajcuiꞌ lix bu̱r. Tojoꞌ junpa̱t reliqueb li cui̱nk saꞌ li tenamit, nak laj José quixbok li xbe̱n mo̱s ut quixye re: —Ayu saꞌ junpa̱t ut toxa̱tauheb li cui̱nk li xeꞌco̱eb. Ut ta̱ye reheb, “¡Cꞌoxlahomak chi us! Usilal xba̱nu e̱re lin patrón. ¿Cꞌaꞌut nak xeba̱nu li incꞌaꞌ us re? ¿Cꞌaꞌut nak xerelkꞌa chak lix secꞌ plata lin patrón?” chaꞌkat reheb. Ut ta̱ye ajcuiꞌ reheb, “Li secꞌ aꞌan, aꞌan li na-ucꞌac cuiꞌ lin patrón ut aꞌan nacꞌanjelac ajcuiꞌ re kꞌehi̱nc. Cꞌajoꞌ xyibal ru li xeba̱nu chak re lin patrón,” chaꞌkat reheb, chan laj José re lix mo̱s. Li mo̱s co̱ saꞌ junpa̱t ut coxtauheb li cui̱nk saꞌ be. Ut quixye reheb chixjunil li quiyeheꞌ re xban laj José. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —At Ka̱cuaꞌ, ¿cꞌaꞌut nak yo̱cat chixyebal ke chi joꞌcan? La̱o moco cꞌaynako ta chixba̱nunquil li naꞌleb aꞌan. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xaqꞌue retal nak xkakꞌaxtesi li tumin li xkatau saꞌ eb li kacoxtal Canaán? Aꞌan retalil nak la̱o ma̱ jaruj to-oc chirelkꞌanquil xbiomal la̱ patrón. Usta plata, usta oro, la̱o incꞌaꞌ naru to-oc xchꞌeꞌbal li cꞌaꞌru re. Sicꞌ saꞌ li kacoxtal. Ma ho̱n tana nacatau saꞌ eb li kacoxtal. Cui ta̱tau li secꞌ saꞌ xcoxtal junak, aꞌan ta̱camsi̱k. Ut chikajunilo tocana̱k chokꞌ xmo̱s la̱ patrón, chanqueb re. Li mo̱s quixye reheb: —Chi-uxma̱nk taxak joꞌ xaye. Li ani tintau cuiꞌ li secꞌ, aꞌan ta̱cana̱k chokꞌ aj cꞌanjel chicuu chi junaj cua. Ut la̱ex li jun chꞌol chic naru texxic xban nak ma̱cuaꞌ la̱ex cuan e̱re, chan. Ut eb aꞌan saꞌ junpa̱t quilajeꞌxcubsi chiru chꞌochꞌ lix coxtal ut li junju̱nk queꞌxhit lix coxtaleb. Ut li mo̱s quixtiquib xsicꞌbal xbe̱n cua saꞌ xcoxtal li asbej. Toj saꞌ rosoꞌjic quixsicꞌ saꞌ xcoxtal li i̱tzꞌinbej. Ut aran quixtau li secꞌ saꞌ xcoxtal laj Benjamín. Ut eb li ras laj Benjamín queꞌxkꞌichi li rakꞌeb chirixeb xban xrahileb saꞌ xchꞌo̱l. Quilajeꞌxbacꞌ lix coxtal saꞌ junpa̱t. Quilajeꞌxtaksi cuiꞌchic chirixeb lix bu̱r. Ut queꞌsukꞌi cuiꞌchic saꞌ li tenamit li cuan cuiꞌ laj José. Ut laj Judá rochbeneb li ri̱tzꞌin ut li ras queꞌcuulac saꞌ li rochoch laj José. Eb aꞌan queꞌxcuikꞌib rib saꞌ chꞌochꞌ chiru laj José. Laj José quixye reheb aꞌan: —¿Cꞌaꞌut nak xeba̱nu chi joꞌcaꞌin? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequenau nak junak cui̱nk joꞌ la̱in kꞌaxal nim incuanquil, ninnau ajcuiꞌ kꞌehi̱nc? chan laj José reheb. Laj Judá quixye re: —At Ka̱cuaꞌ, ¿cꞌaꞌru raj takaye a̱cue? ¿Cꞌaꞌ chic ru naru takaye a̱cue re nak ta̱pa̱b nak ma̱cuaꞌ la̱o xoba̱nun re aꞌin? Li Ka̱cuaꞌ Dios nanaꞌoc re cꞌaꞌru kama̱c. Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin li xeꞌxtau cuiꞌ la̱ secꞌ ta̱cana̱k chokꞌ a̱mo̱s. Tocana̱k ajcuiꞌ la̱o chikajunilo, chanqueb. Laj José quichakꞌoc ut quixye reheb: —Incꞌaꞌ nacuaj chi joꞌcan. Caꞌaj cuiꞌ li xtauman cuiꞌ lin secꞌ, aꞌan ta̱cana̱k chokꞌ inmo̱s. Ut la̱ex naru texsukꞌi̱k saꞌ xya̱lal riqꞌuin le̱ yucuaꞌ, chan. Laj Judá quixtzꞌa̱ma nak ta̱tokꞌoba̱k ru laj BenjamínUt laj Judá quinachꞌoc chiru laj José ut quixye re: —Chacuy inma̱c. La̱in tincuaj xyebal cuib oxibak a̱tin a̱cue. Usan cui incꞌaꞌ ta̱cha̱lk a̱joskꞌil saꞌ kabe̱n xban nak la̱at kꞌaxal nim a̱cuanquil. La̱at joꞌ laj faraón, chan. Laj Judá quixye ajcuiꞌ re: —At Ka̱cuaꞌ, la̱at xatpatzꞌoc ke ut xaye ke “¿Ma cuan le̱ yucuaꞌ? ¿Ma cuan le̱ ri̱tzꞌin?” chancat ke. Ut la̱o xkaye a̱cue, “Cuan li kayucuaꞌ. Ti̱x chic. Ut cuan ajcuiꞌ li ki̱tzꞌin toj sa̱j. Saꞌ xti̱xilal li kayucuaꞌ quiyoꞌla li ki̱tzꞌin aꞌan. Caꞌaj chic a jun aꞌin cuan reheb li cuib chi ralal li junaj xnaꞌeb. Li ras li ki̱tzꞌin aꞌin ac camenak. Ut li kayucuaꞌ cꞌajoꞌ nak naxra laj Benjamín.” La̱at xaye ke, “Cꞌamomak chak le̱ ri̱tzꞌin arin. Tincuaj tincuil ru,” chancat ke. Ut la̱o xkaye a̱cue, “Li ki̱tzꞌin incꞌaꞌ naru tixcanab chak li kayucuaꞌ xjunes. Cui tixcanab chak li kayucuaꞌ xjunes naru nacam li kayucuaꞌ xban xrahil saꞌ xchꞌo̱l.” Abanan la̱at xaye ke, “Cui incꞌaꞌ nequecꞌam chak le̱ ri̱tzꞌin, incꞌaꞌ chic te̱ril cuu,” chancat ke. Nak xocuulac riqꞌuin li kayucuaꞌ, ticto xkaye re cꞌaꞌru xaye ke la̱at. Ut li kayucuaꞌ xye ke, “Ayukex cuiꞌchic chixlokꞌbal caꞌchꞌinak katzacae̱mk,” chan. Ut la̱o xkaye re, “Incꞌaꞌ naru toxic cui incꞌaꞌ naxic li ki̱tzꞌin chikix. Incꞌaꞌ toxcꞌul li cui̱nk cui incꞌaꞌ nakacꞌam li ki̱tzꞌin chikix,” chanco re. Ut li kayucuaꞌ xye ke, “La̱ex nequenau nak cuib ajcuiꞌ li cualal quicuan riqꞌuin li cuixakil camenak. Li jun quintakla chi takl ut incꞌaꞌ chic quisukꞌi chak. La̱in ninye nak junak joskꞌ aj xul xcamsin re. Incꞌaꞌ chic xcuil bayak ru. Cui te̱cꞌam che̱rix laj Benjamín, ma̱re cꞌaꞌru tixcꞌul saꞌ be. La̱ex cuan e̱re cui nincam xban xrahil saꞌ inchꞌo̱l,” chan ke li kayucuaꞌ. Ut anakcuan cui tinsukꞌi̱k riqꞌuin lin yucuaꞌ ut ma̱ anihak chic laj Benjamín chicuix, la̱in ninye nak ta̱ca̱mk xban nak junes laj Benjamín naxcꞌoxla. Ut la̱o cuan ke cui nacam li kayucuaꞌ xban xrahil saꞌ xchꞌo̱l. La̱in xinye re lin yucuaꞌ, “Cui incꞌaꞌ ta̱sukꞌi̱k chak la̱ cualal chicuix, ta̱cana̱k chi junaj cua li raylal saꞌ inbe̱n,” chanquin re. Xban aꞌan tintzꞌa̱ma cha̱cuu nak tina̱cꞌul chokꞌ re̱kaj laj Benjamín. La̱in tincana̱k chokꞌ a̱mo̱s. Ba̱nu usilal, canab chi xic laj Benjamín chirixeb li ras. ¿Chan ta cuiꞌ ru nak tinxic riqꞌuin lin yucuaꞌ cui ma̱ anihak chic laj Benjamín chicuix? Incꞌaꞌ tincuy rilbal inyucuaꞌ nak cꞌajoꞌak xrahil saꞌ xchꞌo̱l, chan laj Judá re laj José. Laj José quixye reheb li ras nak aꞌan li ri̱tzꞌinebLaj José incꞌaꞌ chic quixcuy xya̱b. Xban nak oc raj re chi ya̱bac chiruheb laj Egipto, joꞌcan nak quixye reheb: —Elenkex cuan junpa̱tak chirix cab, chan reheb. Ut ma̱ ani chic quicana riqꞌuin laj José. Caꞌaj chic eb li ras queꞌcana riqꞌuin. Ut laj José quixchꞌolob xya̱lal chiruheb nak aꞌan li i̱tzꞌinbej li quicꞌayi̱c junxil. Ut laj José quiya̱bac chi cau xban xsahil saꞌ xchꞌo̱l. Eb laj Egipto queꞌrabi nak yo̱ chi ya̱bac. Queꞌrabi ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ rochoch laj faraón. Laj José quixye reheb li ras: —La̱in laj José. ¿Ma toj yoꞌyo lin yucuaꞌ? chan reheb. Ut eb li ras incꞌaꞌ queꞌru chi chakꞌoc. Queꞌsach xnaꞌleb riqꞌuin li cꞌaꞌru quixye laj José. Laj José quixye reheb: —Ba̱nu usilal, jilonkex chak cuiqꞌuin.— Ut eb aꞌan queꞌjiloc riqꞌuin. Laj José quixye reheb: —La̱in laj José le̱ ri̱tzꞌin, li xine̱cꞌayi chak riqꞌuineb laj Egipto. Anakcuan mirahoꞌ chic saꞌ e̱chꞌo̱l ut mexcꞌoxlac chic chirix nak la̱ex xexcꞌayin chak cue. Li Ka̱cuaꞌ Dios xtaklan chak cue arin re nak la̱ex texcolekꞌ inban. Ac xnumeꞌ cuib chihab li cueꞌej ut toj o̱b chihab chic ta̱cua̱nk. Ut incꞌaꞌ ta̱uxma̱nk li a̱uc, ut ma̱cꞌaꞌak ajcuiꞌ li acui̱mk. Li Ka̱cuaꞌ Dios quinixtakla chak arin chi cꞌamoc be che̱ru re nak texcolekꞌ. Chi joꞌcaꞌin ta̱cua̱nk nabaleb li kalal kacꞌajol. Li Ka̱cuaꞌ Dios quinixtakla arin re nak eb laj Israel incꞌaꞌ teꞌosokꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ma̱cuaꞌ e̱ban la̱ex nak cuanquin arin. Aꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios quinixtakla chak arin re nak tinchꞌolob xya̱lal chiru laj faraón. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixkꞌaxtesi saꞌ cuukꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan re laj faraón ut la̱in ajcuiꞌ quin-oc chokꞌ acuabej re chixjunil li tenamit Egipto. Anakcuan te̱se̱ba e̱rib ut texxic cuan cuiꞌ chak lin yucuaꞌ ut te̱ye re chi joꞌcaꞌin. “Aꞌin ra̱tin laj José la̱ cualal xtakla chak chikix,” chaꞌkex re. “Li Dios quinixqꞌue chokꞌ x-acuabej li tenamit Egipto. Texcha̱lk chi junpa̱t cuiqꞌuin. Me̱bay chak e̱rib barak chic. Texinqꞌue chi cua̱nc saꞌ li tenamit Gosén re nak nachꞌak caꞌchꞌinak kaya̱nk cuochbenex. Te̱cꞌameb chak le̱ ralal e̱cꞌajol. Te̱cꞌameb chak le̱ queto̱mk joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan e̱re. Toj o̱b chihab chic ta̱cua̱nk li cueꞌej. Nak ac cuanquex chic arin, talajinqꞌue e̱tzacae̱mk. Ma̱ ani e̱re ta̱ca̱mk xban cueꞌej.” Chixjunil aꞌin te̱ye re lin yucuaꞌ. Anakcuan qꞌuehomak retal la̱ex chixjunilex, joꞌ ajcuiꞌ la̱at, at Benjamín. La̱in tzꞌakal li yo̱quin chi a̱tinac saꞌ le̱ ra̱tinoba̱l. Yehomak re li kayucuaꞌ chanru lin cuanquil saꞌ li tenamit aꞌin. Serakꞌihomak re chixjunil li xeril arin cuiqꞌuin. Se̱bahomak e̱rib ut te̱cꞌam chak li kayucuaꞌ arin, chan. Ut laj José quixkꞌalu xcux laj Benjamín ut queꞌya̱bac chi xcabichaleb. Ut quilajrutzꞌeb ru li ras chixju̱nkaleb ut quiya̱bac xban xsahil saꞌ xchꞌo̱l. Ut eb aꞌan queꞌa̱tinac chi ribileb rib. Ut quicuulac resil saꞌ rochoch laj faraón nak queꞌcuulac eb li ras laj José riqꞌuin. Ut laj faraón, joꞌ eb ajcuiꞌ laj cꞌanjel chiru, queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l chirabinquil aꞌin. Laj faraón quixye re laj José: —Ye reheb la̱ cuas xqꞌuehakeb li ri̱k chirixeb lix bu̱r ut teꞌxic saꞌ junpa̱t saꞌ li tenamit Canaán. Cꞌamomak chak le̱ yucuaꞌ ut te̱cꞌam ajcuiꞌ chak chixjunil le̱ jun cablal li cuan aran. Tinqꞌue ajcuiꞌ e̱re chixjunil li cꞌaꞌak re ru li cha̱bil li cuan arin saꞌ li tenamit Egipto. Ut ta̱cua̱nk ajcuiꞌ chi tzꞌakal le̱ cha̱bil tzacae̱mk arin. Joꞌcaꞌin ta̱ba̱numa̱nk. Joꞌ yo̱quin chixyebal a̱cue, joꞌcan ajcuiꞌ ta̱ye reheb la̱ cuas. “Cꞌamomakeb li carre̱t li cuanqueb arin Egipto. Ut aꞌan ta̱cꞌanjelak che̱ru re xcꞌambal chak le̱ yucuaꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ le̱ rixakil ut le̱ cocꞌal. Mexcꞌoxlac chirix li cꞌaꞌak re ru li nacꞌanjelac che̱ru saꞌ le̱ rochoch, xban nak arin cuan nabal li cꞌaꞌak re ru li cha̱bil chokꞌ e̱re,” chan laj faraón re laj José. Ut eb li ralal laj Israel queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb. Laj José quixkꞌaxtesiheb li carre̱t reheb li ras joꞌ quiyeheꞌ re xban laj faraón. Ut quixqꞌueheb ajcuiꞌ nabal lix tzacae̱mk re nak teꞌcuaꞌak saꞌ be. Ut quixqꞌueheb rakꞌ li junju̱nk. Laj Benjamín quixqꞌue o̱b sumal li rakꞌ ut quixqꞌue ajcuiꞌ oxib ciento lix tumin plata. Ut quixtakla laje̱b li bu̱r re lix yucuaꞌ. Eb li bu̱r aꞌin teꞌi̱ka̱nk re li cꞌaꞌak re ru li kꞌaxal cha̱bil li cuan Egipto. Quixtakla ajcuiꞌ laje̱b li ixki bu̱r li teꞌi̱ka̱nk re li trigo ut lix tzacae̱mk lix yucuaꞌ re nak teꞌcuaꞌak saꞌ be nak yo̱keb chi cha̱lc. Ut laj José quixye reheb aꞌan: —Cheba̱nu usilal, me̱pleti e̱rib nak yo̱kex chi xic, chan reheb. Ut laj José quixchakꞌrabiheb ut queꞌco̱eb. Eb aꞌan queꞌel saꞌ li tenamit Egipto ut queꞌcuulac toj saꞌ li tenamit Canaán li cuan cuiꞌ chak laj Jacob lix yucuaꞌeb. Ut queꞌxye re laj Jacob: —¡Cꞌoxla! Yoꞌyo laj José. Aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱n chixjunil li tenamit Egipto, chanqueb. Ut quisach xchꞌo̱l laj Jacob nak quirabi resil li ralal. Laj Jacob incꞌaꞌ quixpa̱b li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xbaneb li ralal. Eb li ralal queꞌxserakꞌi re chixjunil li cꞌaꞌru quitakla̱c xyebal re xban laj José. Nak quirileb li carre̱t li quixtakla, tojoꞌnak quicꞌulun xchꞌo̱l laj Jacob. Ut laj Jacob quixye: —Tzꞌakal riqꞌuin aꞌin. La̱in ninpa̱b nak relic chi ya̱l toj yoꞌyo li cualal laj José. La̱in tinxic aran ut tincuil ru nak toj yoꞌyo̱quin la̱in, chan laj Jacob. Laj Jacob quicuulac saꞌ li naꞌajej EgiptoLaj Israel qui-el aran ut quixcꞌam chirix chixjunil li cꞌaꞌru cuan re. Ut nak quicuulac saꞌ li naꞌajej Beerseba, quimayejac chiru li Ka̱cuaꞌ Dios, li naxlokꞌoni laj Isaac lix yucuaꞌ. Chiru li kꞌojyi̱n aꞌan, li Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Israel chanchan saꞌ xmatcꞌ. —Jacob, chan li Dios re. —Cueꞌquin, cuanquin arin, chan nak quichakꞌoc laj Israel. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re: —La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios li quixlokꞌoni la̱ yucuaꞌ. Matxucuac chi xic Egipto xban nak aran tinqꞌueheb chi qꞌuia̱nc nabaleb la̱ cualal a̱cꞌajol. Riqꞌuineb aꞌan ta̱cua̱nk jun nimla tenamit. Anakcuan la̱in tin-ochbeni̱nk a̱cue toj saꞌ li tenamit Egipto. Relic chi ya̱l la̱in texinsukꞌisi cuiꞌchic arin saꞌ li naꞌajej Canaán. Ut laj José, aꞌan li ta̱tzꞌapok re la̱ cuu nak tatca̱mk, chan li Dios re laj Israel. Ut laj Jacob qui-el saꞌ li naꞌajej Beerseba. Eb li ralal queꞌcꞌamoc re aꞌan saꞌ li carre̱t li taklanbileb chak xban laj faraón. Ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ li rixakil eb aꞌan joꞌ eb ajcuiꞌ lix cocꞌaleb. Queꞌxcꞌameb lix queto̱mk chirixeb, joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru reheb li quitam saꞌ li tenamit Canaán. Ut quicuulac Egipto laj Jacob rochbeneb chixjunileb li ralal xcꞌajol. Laj Jacob quixcꞌam chirix chixjunileb li ralal, joꞌ ajcuiꞌ lix rabin. Ut quixcꞌameb ajcuiꞌ chixjunileb li ri. Chixjunileb li ralal xcꞌajol queꞌco̱eb Egipto chirix laj Jacob. Arin tzꞌi̱banbil xcꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Israel li queꞌco̱eb Egipto. Laj Rubén, aꞌan li xbe̱n ralal laj Jacob. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Rubén: laj Hanoc, laj Falú, laj Hezrón, ut laj Carmi. Ut aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Simeón: laj Jemuel, laj Jamín, laj Ohad, laj Jaquín, laj Zohar, ut quicuan jun chic li ralal riqꞌuin jun ixk aj cananea. Aj Saúl xcꞌabaꞌ li ralal li quicuan. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Leví: laj Gersón, laj Coat, ut laj Merari. Ut aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Judá: laj Er, laj Onán, laj Sela, laj Fares ut laj Zara. Laj Er ut laj Onán queꞌcam saꞌ li tenamit Canaán. Ut laj Fares quicuan cuib li ralal laj Hezrón ut laj Hamul xcꞌabaꞌeb. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Isacar: laj Tola, laj Fúa, laj Job ut laj Simrón. Ut aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Zabulón: laj Sered, laj Elón ut laj Jahleel. Joꞌcaꞌin xcꞌabaꞌeb li oxlaju xcaꞌcꞌa̱l (33) chi ralal xcꞌajol laj Jacob li quicuan riqꞌuin lix Lea saꞌ li naꞌajej Padan-aram. Ut quicuan ajcuiꞌ jun xrabin riqꞌuin lix Lea, xDina xcꞌabaꞌ. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Gad: laj Zifión, laj Hagui, laj Ezbón, laj Suni, laj Eri, laj Arodi ut laj Areli. Ut aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Aser: laj Imna, laj Isúa, laj Isúi, laj Bería, ut lix Sera li ri̱tzꞌineb. Laj Bería quicuan cuib li ralal, laj Heber ut laj Malquiel xcꞌabaꞌeb. Joꞌcaꞌin xcꞌabaꞌeb li cuaklaju (16) chi ralal xcꞌajol laj Jacob li quicuan riqꞌuin lix Zilpa. Lix Zilpa, aꞌan li mo̱s li quiqꞌueheꞌ re lix Lea xban laj Labán. Laj Jacob quicuan cuib li ralal riqꞌuin lix Raquel. Laj José ut laj Benjamín xcꞌabaꞌeb. Laj Manasés ut laj Efraín xcꞌabaꞌeb li cuib chi ralal laj José, li queꞌcuan riqꞌuin lix Asenat aran Egipto. Lix Asenat, aꞌan xrabin laj Potifera, li quicꞌamoc be chi tijoc chiruheb laj On. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Benjamín: laj Bela, laj Bequer, laj Asbel, laj Gera, laj Naamán, laj Ehi, laj Ros, laj Mupim, laj Hupim ut laj Ard. Joꞌcaꞌin xcꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Jacob li quicuan riqꞌuin lix Raquel. Aꞌan ca̱lajuheb (14) chixjunileb. Li ralal laj Dan, aꞌan aj Husim xcꞌabaꞌ. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Neftalí: laj Jahzeel, laj Guni, laj Jezer ut laj Silem. Joꞌcaꞌin xcꞌabaꞌeb li cuukub chi ralal xcꞌajol laj Jacob li quicuan riqꞌuin lix Bilha. Lix Bilha, aꞌan li mo̱s li quiqꞌueheꞌ re lix Raquel xban laj Labán. Cuakib xca̱cꞌa̱l (66) li ralal xcꞌajol laj Jacob li junaj xquiqꞌueleb li queꞌco̱eb Egipto. Ma̱cꞌaꞌ eb saꞌ ajl li rixakil eb li ralal. Cuib li ralal laj José queꞌyoꞌla aran Egipto. Laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Jacob li cuanqueb Egipto. Ut laj Jacob quixtakla laj Judá chi cꞌamoc be re teꞌxcꞌul laj José saꞌ li tenamit Gosén. Ut queꞌco̱eb. Ut laj José quixyi̱b lix carre̱t ut qui-oc chi saꞌ. Tojoꞌnak co̱ Gosén chixcꞌulbal lix yucuaꞌ. Nak queꞌxcꞌul rib, laj José ticto quixkꞌalu xcux lix yucuaꞌ ut ma̱ caꞌchꞌin nak quiya̱bac nak queꞌxkꞌalu ribeb. Ut laj Jacob quixye re laj José: —Anakcuan naru tinca̱mk xban nak xcuil la̱ cuu ut ya̱l nak toj yoꞌyo̱cat, chan. Ut laj José quixye reheb li ras joꞌ eb ajcuiꞌ reheb li rechꞌalal, —La̱in xic cue chixyebal re laj faraón nak ac xeꞌcꞌulun lin yucuaꞌ cuiqꞌuin joꞌ eb li cuas ut joꞌ eb ajcuiꞌ li kechꞌalal li xeꞌcuan chak Canaán. Tinye ajcuiꞌ re nak eb li cuas, aꞌaneb aj ilol queto̱mk xban nak li cꞌanjel aꞌan cꞌaynakeb chixba̱nunquil saꞌ li tenamit Canaán. Queꞌxcꞌameb chak chirixeb lix queto̱mk, joꞌ eb ajcuiꞌ lix carner, joꞌ eb ajcuiꞌ lix cuacax, ut chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb, chaꞌkin re laj faraón. Ut nak laj faraón ta̱a̱tinak e̱riqꞌuin ut tixpatzꞌ e̱re cꞌaꞌru li cꞌanjel li nequeba̱nu la̱ex, la̱ex texchakꞌok ut te̱ye re, “Chalen chak saꞌ kacaꞌchꞌinal, la̱o aj ilol queto̱mk. Aꞌan ajcuiꞌ li cꞌanjel li queꞌxba̱nu chak eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ.” Joꞌcaꞌin te̱ye re laj faraón re nak aꞌan tixye e̱re nak texcana̱k saꞌ li naꞌajej Gosén. Kꞌaxal us raj texcana̱k arin Gosén xban nak eb laj Egipto xicꞌ nequeꞌrileb li nequeꞌqꞌuiresin queto̱mk, chan laj José reheb li ras. Laj José quicuulac riqꞌuin laj faraón ut quixye re: —Lin yucuaꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ li cuas xeꞌel chak saꞌ li tenamit Canaán ut anakcuan ac xeꞌcꞌulun saꞌ li naꞌajej Gosén. Xeꞌxcꞌam chak chixjunileb lix queto̱mk chirix joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb, chan. Laj José quixcꞌam o̱b li ras chirix ut quixcꞌuteb aꞌan chiru laj faraón re nak tixnauheb ru. Ut laj faraón quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru cꞌanjelil nequeba̱nu la̱ex? chan. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Chacuy taxak kama̱c, at Ka̱cuaꞌ. Anakcuan cuanco cha̱cuu re nak la̱at tattakla̱nk ke. La̱o aj ilol xul joꞌ eb ajcuiꞌ li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ najter, chanqueb. Ut queꞌxye ajcuiꞌ re laj faraón: —La̱o xochal chi cua̱nc arin xban nak kꞌaxal numtajenak li cueꞌej aran Canaán, yal ta li pachꞌayaꞌ cuan re teꞌxcuaꞌ li kaqueto̱mk. Aꞌan aj e nak xochal chixtzꞌa̱manquil a̱cue nak ta̱ba̱nu usilal, toa̱canab chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej Gosén, chanqueb re. Ut laj faraón quixye re laj José: —La̱ yucuaꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ cuas xeꞌcꞌulun a̱cuiqꞌuin. Chixjunil li tenamit Egipto cuan rubel a̱takl. Canabeb chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej Gosén xban nak li chꞌochꞌ aꞌan cha̱bil. Ut cui cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk li nequeꞌxba̱nu chi us li cꞌanjel, ta̱kꞌaxtesiheb inqueto̱mk reheb re nak eb aꞌan teꞌilok re, chan laj faraón. Ut laj José quirocsi lix yucuaꞌ re nak laj faraón tixnau ru. Ut laj Jacob quixtzꞌa̱ma re li Ka̱cuaꞌ Dios nak aꞌan taxak chi-osobtesi̱nk re laj faraón. Laj faraón quixpatzꞌ re laj Jacob: —¿Jarub chihab cuan a̱cue la̱at, Jacob? chan re. Ut laj Jacob quichakꞌoc ut quixye re: —Jun ciento riqꞌuin laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (130) chihab cuoquic chi be̱c la̱in yalak bar. Nabal li raylal xincꞌul saꞌ ruchichꞌochꞌ ut incꞌaꞌ qꞌui lin chihab joꞌ lix chihab eb lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak queꞌcuan saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan laj Jacob. Ut laj Jacob quixtzꞌa̱ma re li Ka̱cuaꞌ Dios nak aꞌan taxak ta̱osobtesi̱nk re laj faraón. Nak quixchakꞌrabi laj faraón, laj Jacob qui-el riqꞌuin. Ut laj José quixqꞌue chi cua̱nc lix yucuaꞌ saꞌ li tenamit Egipto, joꞌeb ajcuiꞌ li ras. Ut quixsi reheb li chꞌochꞌ li kꞌaxal cha̱bil. Li naꞌajej aꞌan Gosén xcꞌabaꞌ. Ramesés ajcuiꞌ nayeman re li naꞌajej aꞌan. Laj José quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re xban laj faraón. Laj José quixqꞌue xtzacae̱mk lix yucuaꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ li ras ut chixjunileb li rechꞌalal. Aꞌ yal chanru xqꞌuialeb lix cocꞌal, chixjunileb queꞌxcꞌul lix tzacae̱mk. Nak quinumta li cueꞌej aran, ma̱cꞌaꞌ chic li tzacae̱mk saꞌ li tenamit Egipto. Ca̱mqueb re chixjunileb laj Egipto joꞌeb ajcuiꞌ laj Canaán xban lix tzꞌocajiqueb. Chixjunil li tumin li queꞌxtoj cuiꞌ lix trigo eb laj cananeo joꞌ eb ajcuiꞌ laj Egipto, laj José quicꞌuluc re ut quixkꞌaxtesi saꞌ rochoch laj faraón. Chi joꞌcaꞌin quilaj chixjunil li tumin re li tenamit Canaán joꞌ ajcuiꞌ Egipto. Ut chixjunileb laj Egipto queꞌcuulac riqꞌuin laj José ut queꞌxye re: —Ba̱nu usilal, qꞌue bayak katzacae̱mk. ¿Ma naru ta biꞌ toa̱qꞌue chi ca̱mc xban nak anakcuan xlaj li katumin? chanqueb re laj José. Laj José quixye reheb: —La̱ex cuan le̱ cuacax. Naru te̱qꞌue le̱ cuacax chokꞌ xtzꞌak le̱ trigo, chan. Eb aꞌan queꞌxkꞌaxtesi lix cuacaxeb riqꞌuin laj José, joꞌ eb ajcuiꞌ lix cacua̱y, lix carner ut eb lix bu̱r. Ut laj José quixqꞌue lix tzacae̱mk aꞌ yal chanru xqꞌuialeb lix cuacaxeb. Ut chiru li chihab aꞌan queꞌxqꞌueheb lix cuacax chokꞌ xtzꞌakeb lix trigo. Nak quirakeꞌ li chihab aꞌan, queꞌcuulac cuiꞌchic riqꞌuin laj José ut queꞌxye re: —La̱o incꞌaꞌ takamuk cha̱cuu nak quilaj li katumin joꞌ eb ajcuiꞌ li cuacax. Chixjunil li cꞌaꞌru ke la̱o, ac xkakꞌaxtesi re laj faraón. Caꞌaj chic la̱o cuanco ut li kachꞌochꞌ. Incꞌaꞌ naru toca̱mk cha̱cuu. Anakcuan la̱o ma̱cꞌaꞌ chic naru nakaba̱nu. Us raj toa̱lokꞌ chokꞌ a̱mo̱s ut ta̱lokꞌ ajcuiꞌ li kachꞌochꞌ re nak ta̱qꞌue bayak katzacae̱mk. Ut la̱o joꞌ ajcuiꞌ li kachꞌochꞌ aꞌan ta̱cꞌanjelak chokꞌ xtzꞌak li katzacae̱mk. La̱o chic xlokꞌbil mo̱s laj faraón. Ut ta̱qꞌue li kiyaj re nak toa̱uk ut riqꞌuin aꞌan incꞌaꞌ toca̱mk, chanqueb re laj José. Ut laj José quixlokꞌ chixjunil lix chꞌochꞌeb chokꞌ re laj faraón. Eb laj Egipto quilajeꞌxcꞌayi chixjunil lix chꞌochꞌeb xban nak numtajenak li cueꞌej. Ut chixjunil li chꞌochꞌ quicana chokꞌ re laj faraón. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ cꞌaleba̱l queꞌchal saꞌ li nimla tenamit re teꞌcꞌanjelak. Caꞌaj cuiꞌ eb laj cꞌamol be re tijoc incꞌaꞌ queꞌxcꞌayi lix chꞌochꞌeb riqꞌuin laj José xban nak junelic nequeꞌqꞌueheꞌ xtzacae̱mk xban laj faraón. Joꞌcan nak incꞌaꞌ queꞌxcꞌayi lix chꞌochꞌ. Tojoꞌnak laj José quixye reheb li tenamit: —Anakcuan la̱ex lokꞌbilex che̱junilex inban chokꞌ re laj faraón joꞌ eb ajcuiꞌ le̱ chꞌochꞌ. Cueꞌ le̱ riyaj ut ayukex chi a̱uc. Nak te̱sicꞌ ru le̱ racui̱mk, te̱qꞌue li roꞌ jachal re laj faraón. Ut li ca̱hib jachal chic ta̱cana̱k chokꞌ e̱re. Aꞌan ta̱cꞌanjelak che̱ru chokꞌ re e̱riyaj nak tex-a̱uk saꞌ li chihab jun. Ut ta̱cꞌanjelak ajcuiꞌ chokꞌ xtzacae̱mk le̱ ralal e̱cꞌajol joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb saꞌ le̱ rochoch, chan laj José. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —La̱o xocoleꞌ a̱ban. Chixcꞌul taxak a̱chꞌo̱l la̱at nak la̱o to-oc chokꞌ xmo̱s laj faraón, chanqueb. Tojoꞌnak laj José quixqꞌue jun li chakꞌrab saꞌ li tenamit Egipto re nak laj faraón junelic tixcꞌul li roꞌ jachal li acui̱mk li ta̱e̱lk aran. Caꞌaj chic laj cꞌamol be re tijoc incꞌaꞌ queꞌxqꞌue li roꞌ jachal li racui̱mk xban nak eb lix chꞌochꞌ moco lokꞌbil ta xban laj faraón. Toj chalen anakcuan cuan li chakꞌrab aꞌan. Ut eb laj Israel queꞌcana aran Egipto saꞌ li naꞌajej Gosén. Ut queꞌtam li cꞌaꞌru reheb aꞌan. Ut queꞌqꞌuian ajcuiꞌ eb li ralal xcꞌajol. Cuuklaju chihab tzꞌakal quicuan laj Jacob saꞌ li tenamit Egipto. Jun ciento riqꞌuin cuukub roxcꞌa̱l (147) chihab quixba̱nu laj Jacob saꞌ ruchichꞌochꞌ. Nak yo̱ chi cuulac xkꞌehil lix camic, laj Israel quixbok laj José riqꞌuin ut quixye re: —Anakcuan la̱in tincuaj ta̱ba̱nu junak usilal cue. Qꞌue la̱ cuukꞌ rubel cuaꞌ joꞌ cꞌaynakeb chixba̱nunquil li katenamit nak nequeꞌxba̱nu li juramento. Tintzꞌa̱ma cha̱cuu nak incꞌaꞌ tina̱muk arin Egipto. Nak tinca̱mk, tine̱risi Egipto ut tine̱cꞌam aran Canaán ut tine̱muk chixcꞌatk li naꞌajej li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lin yucuaꞌ camenak joꞌ ajcuiꞌ lin yucuaꞌchin, chan laj Jacob. Ut laj José quixye re: —Us. Matcꞌoxlac. Tinba̱nu li cꞌaꞌru yo̱cat chixyebal cue, chan. Ut lix yucuaꞌ quixye re: —Ye cue ma relic chi ya̱l nak ta̱ba̱nu chi joꞌcan, chan. Ut laj José quixye re: —Relic chi ya̱l tinye a̱cue nak la̱in tinba̱nu chi joꞌcan, chan. Ut laj Jacob quix-anab rib chiru xjolom lix chꞌa̱t ut quixlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ Dios. Laj Jacob quirosobtesi laj Efraín ut laj ManasésMokon chic coxeꞌxye re laj José: —Anakcuan xniman xyajel la̱ yucuaꞌ, chanqueb re. Ut laj José quixcꞌameb chirix xcabichaleb li ralal, laj Manasés ut laj Efraín. Ut queꞌco̱eb chirilbal laj Jacob. Nak laj Jacob quirabi resil nak quicuulac laj José chirilbal, quixpuersi rib chi cꞌojla̱c chiru lix chꞌa̱t. Ut laj Jacob quia̱tinac riqꞌuin laj José ut quixye re: —Li Ka̱cuaꞌ Dios li kꞌaxal nim xcuanquil, quicuulac cuiqꞌuin saꞌ li naꞌajej Luz, li cuan Canaán. Ut aran li Ka̱cuaꞌ Dios quinrosobtesi. Ut quixye cue: —La̱in tinqꞌueheb chi qꞌuia̱nc la̱ cualal a̱cꞌajol. Ut riqꞌuineb la̱ cualal a̱cꞌajol ta̱nima̱nk ru junak li nimla tenamit. Li chꞌochꞌ aꞌin tinyechiꞌi a̱cue chi junaj cua la̱at ut reheb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol, chan cue li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut li cuib la̱ cualal li queꞌyoꞌla arin Egipto nak ma̱jiꞌ nincꞌulun arin a̱cuiqꞌuin, tzꞌakal cualaleb ajcuiꞌ nak nequeꞌcuil. Joꞌcan nak laj Efraín ut laj Manasés teꞌcua̱nk chokꞌ cue joꞌ nak cuanqueb laj Simeón ut laj Rubén. Ut eb li jun chꞌol chic la̱ cualal li teꞌyoꞌla̱k, aꞌaneb a̱cue. Saꞌ xcꞌabaꞌeb li cuib li raseb teꞌtzꞌako̱nk riqꞌuin li cꞌaꞌru teꞌre̱chani eb aꞌan. Nak quin-el saꞌ li tenamit Padan-aram, yo̱co chi xic saꞌ xbehil Canaán nak quicam lix Raquel la̱ naꞌ chicuu saꞌ be. Caꞌchꞌin chic ma̱ nococuulac saꞌ li naꞌajej Efrata nak quincꞌul li raylal aꞌan. Ut aran quinmuk li cuixakil. Belén nayeman ajcuiꞌ re li naꞌajej Efrata, chan. Ut laj Israel quirileb li ralal laj José ut quixpatzꞌ re: —¿Aniheb aꞌin li cuanqueb arin? chan. Laj José quichakꞌoc ut quixye re lix yucuaꞌ: —Li Ka̱cuaꞌ Dios x-osobtesin cue ut aꞌaneb li cualal li queꞌyoꞌla arin Egipto, chan. Ut laj Jacob quixye re, —Ba̱nu usilal, jilosiheb chak chincꞌatk ut la̱in tintzꞌa̱ma chiru li Ka̱cuaꞌ Dios nak ta̱rosobtesiheb, chan laj Israel. Quichokoꞌ saꞌ li ru laj Israel xban lix ti̱xilal ut incꞌaꞌ chic sa na-iloc. Laj José quixjilosiheb li ralal chixcꞌatk lix yucuaꞌchin. Ut laj Jacob quixkꞌaluheb ut quirutzꞌeb ru. Laj Jacob quixye re laj José: —La̱in cuan saꞌ inchꞌo̱l nak incꞌaꞌ chic tincuil a̱cuu. Abanan li Ka̱cuaꞌ Dios xba̱nu usilal cue. Xcuil a̱cuu la̱at ut xcuil ajcuiꞌ ruheb la̱ cualal, chan laj Jacob. Ut laj José quirisiheb lix cocꞌal chixbe̱n li ruch raꞌ lix yucuaꞌchin, ut quixcuikꞌib rib aꞌan chiru lix yucuaꞌ. Nak quixakli, laj José quixchap li cuib chi ralal. Quixchap laj Efraín riqꞌuin lix nim ukꞌ ut quixchap laj Manasés riqꞌuin lix tzꞌe. Ut nak quixjilosiheb riqꞌuin laj Israel, laj Manasés quicana saꞌ xnim ukꞌ laj Israel, ut laj Efraín quicana saꞌ lix tzꞌe. Ut laj Israel quixjalpaki li rukꞌ re nak lix nim ukꞌ tixqꞌue saꞌ xjolom laj Efraín li i̱tzꞌinbej, ut lix tzꞌe ukꞌ tixqꞌue saꞌ xjolom laj Manasés li asbej. Ut laj Israel quirosobtesi laj José nak quixye re chi joꞌcaꞌin:—Li Ka̱cuaꞌ Dios li x-osobtesin chak reheb lin yucuaꞌ laj Abraham, joꞌ eb ajcuiꞌ laj Isaac, aꞌan ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios li yo̱ chi iloc chak cue chalen anakcuan; Ut aꞌ taxak lix ángel li Dios li na-iloc cue junelic, aꞌan taxak chi-osobtesi̱nk reheb li al aꞌin. Ut cheꞌta̱mk taxak eb li ralal xcꞌajol saꞌ incꞌabaꞌ la̱in joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xcꞌabaꞌeb lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ laj Abraham ut laj Isaac. Ut chi joꞌcan ta̱nima̱nk ru jun nimla tenamit saꞌ ruchichꞌochꞌ xbaneb, chan. Ut laj José quiril nak lix yucuaꞌ quixqꞌue lix nim ukꞌ saꞌ xjolom laj Efraín li i̱tzꞌinbej. Incꞌaꞌ quicuulac chiru. Laj José ticto quixjal li rukꞌ lix yucuaꞌ ut quixqꞌue lix nim ukꞌ saꞌ xbe̱n xjolom laj Manasés. Laj José quixye re lix yucuaꞌ: —Incꞌaꞌ, at inyucuaꞌ, ma̱ba̱nu chi joꞌcan xban nak laj Manasés, aꞌan li asbej. Qꞌue ban la̱ nim ukꞌ saꞌ xbe̱n xjolom aꞌan, chan laj José. Abanan laj Israel incꞌaꞌ quixcꞌul xchꞌo̱l xba̱nunquil chi joꞌcan ut quixye, —La̱in ninnau nak aꞌan li asbej, at cualal. Ta̱nima̱nk lix cuanquil aꞌan. Abanan li i̱tzꞌinbej kꞌaxal cuiꞌchic numtajenak lix cuanquil chiru li asbej. Kꞌaxal nabaleb li ralal xcꞌajol li teꞌcua̱nk, chan laj Israel. Ut saꞌ li cutan aꞌan laj Israel quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak aꞌan taxak chi-osobtesi̱nk reheb li cuib chi al. Ut laj Israel quixye ajcuiꞌ reheb, —Nak junak li kalal kacꞌajol tixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak aꞌan ta̱osobtesi̱nk re junak chic, joꞌcaꞌin tixye, “Li Ka̱cuaꞌ Dios taxak ta̱osobtesi̱nk a̱cue joꞌ nak queꞌosobtesi̱c laj Efraín ut laj Manasés xban li Ka̱cuaꞌ Dios,” chan laj Israel reheb. Ut chi joꞌcaꞌin laj Israel quixnimobresi xcuanquil laj Efraín chiru laj Manasés. Ut laj Israel quixye re laj José: —Anakcuan ca̱mc cue la̱in. Li Ka̱cuaꞌ Dios taxak chicua̱nk e̱riqꞌuin, ex cualal incꞌajol. Ut aꞌan taxak chisukꞌisi̱nk e̱re saꞌ lix tenamiteb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. La̱in numtajenak xqꞌuial li cꞌaꞌak re ru li xinqꞌue a̱cue chiruheb la̱ cuas. Anakcuan tinkꞌaxtesi a̱cue li naꞌajej Siquem li xincue̱chani nak xinpletic riqꞌuineb laj amorreo, chan laj Jacob re laj José. Laj Jacob quixserakꞌi reheb li ralal cꞌaꞌru ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱nebUt laj Jacob quixbokeb li ralal ut quixye reheb: —Jilonkex chak che̱junilex. Chi joꞌcan la̱in tinchꞌolob che̱ru cꞌaꞌru ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n chiruheb li chihab ta̱cha̱lk. Chꞌutubomak e̱rib ut te̱rabi li cua̱tin, ex cualal. Te̱rabi li cꞌaꞌru tinye e̱re. La̱in laj Israel, le̱ yucuaꞌ. La̱at, Rubén, la̱at li tzꞌakal asbej saꞌ xya̱nkeb li cualal. Xban aꞌin la̱at li xcacuub lin metzꞌe̱u. La̱at raj laj cꞌamol be chiruheb la̱ cui̱tzꞌin. Nim raj ajcuiꞌ a̱cuanquilal chiruheb aꞌan. La̱at chanchanat li jun cuokox chi haꞌ. Incꞌaꞌ nacacuy a̱cuib. Xban nak xatma̱cob riqꞌuin li ixk cuan cuiqꞌuin, incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk la̱ cuanquilal saꞌ xbe̱neb la̱ cui̱tzꞌin. La̱ex, Simeón ut Leví, e̱ri̱tzꞌin e̱rib. Le̱ chꞌi̱chꞌ xcꞌanjelac che̱ru re camsi̱nc. Mixjunaji taxak rib li cua̱m riqꞌuin li camsi̱nc li queba̱nu chak la̱ex nak numtajenak e̱joskꞌil. Joꞌcan nak xecamsiheb li cui̱nk ut quilajeꞌxyoqꞌui ajcuiꞌ li richꞌ mul li rokeb li bo̱yx re nak incꞌaꞌ chic teꞌxcuy be̱c. Tzꞌekta̱nanbilakex taxak xban le̱ joskꞌil. Kꞌaxal numtajenak le̱ joskꞌil. Li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱jeqꞌui̱nk reheb le̱ ralal e̱cꞌajol saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li cualal incꞌajol. La̱at, Judá, eb la̱ cuas ut eb la̱ cui̱tzꞌin tateꞌxqꞌue saꞌ xnakꞌ ruheb. Ta̱cua̱nk ajcuiꞌ a̱cuanquilal saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Eb la̱ cuas ut eb la̱ cui̱tzꞌin teꞌxqꞌue a̱cuanquil. La̱at, Judá, la̱at joꞌ ral jun li cakcoj li cau rib chiru chixjunileb li xul. Joꞌcan nak nacatinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin li cakcoj xban nak cau a̱cuib. Li cakcoj naxchap li xul ut naxtiu ut natakeꞌ saꞌ li tzu̱l, ut aran nabuchla chak ut ma̱ ani naru nachꞌeꞌoc re. La̱at, Judá, ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱isi̱nk re saꞌ la̱ cuukꞌ li xukꞌ li retalil la̱ cuanquil joꞌ ajcuiꞌ saꞌ rukꞌeb la̱ cualal a̱cꞌajol. Ma̱ ani ta̱isi̱nk re le̱ cuanquilal toj tol-e̱lk laj e̱chal re li xukꞌ, li jun li yechiꞌinbil chak xban li Dios. Ut aꞌan chic ta̱pa̱ba̱k xbaneb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱at, Judá, kꞌaxal cuiꞌchic ta̱nabalokꞌ la̱ biomal la̱at, joꞌ ajcuiꞌ reheb la̱ cualal a̱cꞌajol. Xban aꞌan naru te̱bacꞌ le̱ bu̱r saꞌ junak xto̱nal li quiꞌil kꞌe̱n uvas xcꞌabaꞌ. Te̱bacꞌ ajcuiꞌ li ral le̱ bu̱r saꞌ lix to̱nal li uvas li kꞌaxal cha̱bil. Xban nak numtajenak le̱ biomal, naru te̱puchꞌ le̱ tꞌicr saꞌ li vino ut naru te̱puchꞌ le̱ rakꞌ saꞌ xyaꞌal li uvas. La̱at, Judá, lix nakꞌ e̱ru chanchan rilbal xcakil li vino. Ut li ruch e̱re sak sak chanchan xsakil li leche. Aꞌin ninye a̱cue xban nak sa textzaca̱nk riqꞌuin li cꞌaꞌak re ru li ta̱e̱lk saꞌ le̱ chꞌochꞌ. Ut la̱at, at Zabulón, la̱at joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol texcua̱nk nachꞌ chire li palau. Telajeꞌhila̱nk eb li ni̱nki jucub chire li palau li cua̱nkex cuiꞌ la̱ex. Li naꞌajej li texcua̱nk cuiꞌ, aꞌan cuan saꞌ xjayal li tenamit Sidón. La̱at, Isacar, nacatinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin jun li bu̱r li kꞌaxal cau rib li nabuchla saꞌ xnaꞌajeb li queto̱mk. Li bu̱r nacuulac chiru li hila̱nc ut naxsicꞌ li cha̱bil naꞌajej re ta̱hila̱nk cuiꞌ. Abanan naxqꞌue rib re nak ta̱ri̱ka li cꞌaꞌak re ru chꞌaꞌaj ri̱kanquil. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱at, usta ta̱cua̱nk la̱ cha̱bil naꞌaj, la̱at joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol te̱qꞌue e̱rib chi trabajic chi cau joꞌ eb li lokꞌbil mo̱s. La̱at, Dan, la̱at tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb la̱ cualal a̱cꞌajol ut tatcꞌamok be chiruheb saꞌ xya̱nkeb laj Israel. La̱at, Dan, nacatinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin jun li cꞌantiꞌ li naxmuk rib saꞌ be. Li cꞌantiꞌ aꞌan naxtiu li rok li cacua̱y re nak li cristian li cuan chirix ta̱tꞌanekꞌ saꞌ chꞌochꞌ. Ninye chi joꞌcan a̱cue xban nak incꞌaꞌ qꞌuiheb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌcua̱nk. Abanan la̱ex te̱sicꞌ chanru nak te̱col e̱rib chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re joꞌ nak naxcol rib li cꞌantiꞌ. Ut laj Jacob quixye re li Ka̱cuaꞌ Dios: —At inDios, la̱in yo̱quin cha̱cuoybeninquil nak tatcha̱lk chincolbal, chan re li Dios. Ut laj Jacob quixye re laj Gad: —La̱at, Gad, joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol, cauhak e̱rib chiruheb li xicꞌ teꞌilok e̱re ut incꞌaꞌ textꞌanekꞌ saꞌ rukꞌ eb aꞌan nak tateꞌxpleti. Aban la̱at chic ta̱pleti eb aꞌan. La̱at, Aser, joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol, texcua̱nk saꞌ li cha̱bil chꞌochꞌ. Ut kꞌaxal cuiꞌchic nabalak le̱ tzacae̱mk. Ut la̱ex texqꞌuehok xtzacae̱mk li acuabej. La̱at, Neftalí, tatinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin junak li quej li yal nara̱lina rib saꞌ qꞌuicheꞌ. Ut cꞌajoꞌ xchakꞌal ru li cocꞌ ral. La̱at, joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol, ma̱cꞌaꞌak ra xi̱cꞌ saꞌ e̱ya̱nk. Ut la̱at, José, tatinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin jun to̱n li cheꞌ li nacuan chire li haꞌ. Ut li rukꞌ nequelajeꞌxchapi rib saꞌ xbe̱n li tzꞌac li cuan chire li haꞌ. Ut aꞌan cꞌajoꞌ nak nau̱chin. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue, tateꞌxcuti riqꞌuin lix tzimaj. Kꞌesnal cheꞌ tateꞌxcut cuiꞌ. Ut cꞌajoꞌ li raylal ta̱cꞌul saꞌ rukꞌ eb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Ut ta̱cuy chak xcolbal a̱cuib saꞌ rukꞌ eb aꞌan. Li Ka̱cuaꞌ Dios xqꞌuehoc xcacuilal a̱cuok a̱cuukꞌ. Bantiox re li Ka̱cuaꞌ Dios li naqꞌuehoc re lin metzꞌe̱u. Bantiox re li Ka̱cuaꞌ Dios li na-iloc ke joꞌ naxba̱nu junak laj ilol queto̱mk. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan joꞌ jun sako̱nac ut ma̱ ani naru natꞌanoc re. Ut aꞌan naxqꞌue li kacuanquilal. Li Ka̱cuaꞌ Dios, li ninlokꞌoni la̱in, aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk a̱cue. Li Ka̱cuaꞌ Dios li kꞌaxal nim xcuanquil, aꞌan ta̱osobtesi̱nk a̱cue. Aꞌan ta̱qꞌuehok a̱cue chixjunil li usilal li nachal saꞌ choxa, joꞌ li hab ut li sakꞌe. Aꞌan ta̱qꞌuehok a̱cue chixjunil li usilal li nacuan saꞌ ruchichꞌochꞌ, joꞌ li haꞌ li na-el saꞌ chꞌochꞌ. Aꞌan tixqꞌue chi qꞌuia̱nc nabaleb la̱ cualal a̱cꞌajol. Kꞌaxal nim li usilal li yo̱quin chixtzꞌa̱manquil chiru li Ka̱cuaꞌ Dios chokꞌ a̱cue la̱at. Moco joꞌ ta li queꞌxtzꞌa̱ma chak chokꞌ cue lin yucuaꞌ camenak. Numtajenak cuiꞌchic xqꞌuial li yo̱quin chixtzꞌa̱manquil chokꞌ a̱cue. Joꞌ nak li tzu̱l incꞌaꞌ nequeꞌosoꞌ, joꞌcan ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ ta̱osokꞌ la̱ cuosobtesinquil li yo̱quin chixtzꞌa̱manquil chokꞌ a̱cue. La̱at, José, chixjunil li usilal aꞌin ta̱cana̱k saꞌ a̱be̱n. La̱at li quisiqꞌueꞌ a̱cuu saꞌ xya̱nkeb la̱ cuas. Ut la̱at, Benjamín, tatinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin li joskꞌ aj xoj xban nak la̱at joꞌ eb la̱ cualal a̱cꞌajol nabal li pletic te̱ba̱nu riqꞌuineb li xicꞌ teꞌilok e̱re. Ekꞌela texxic chi pletic ut ecuu te̱jeqꞌui li cꞌaꞌru te̱makꞌ chak chiruheb nak texpletik, chan laj Israel. Lix camic laj JacobAꞌaneb aꞌin li cablaju xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Tzꞌi̱banbil arin li cꞌaꞌru queꞌyeheꞌ reheb xban lix yucuaꞌeb nak quixtzꞌa̱ma chiru li Ka̱cuaꞌ Dios li rosobtesinquil li junju̱nk. Jalan jala̱nk li rosobtesinquileb. Joꞌcaꞌin quixye laj Jacob reheb: —Xcuulac xkꞌehil lin camic. Xic cue anakcuan. Aran tine̱muk saꞌ li ochoch pec li mukbileb cuiꞌ lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Li ochoch pec aꞌan cuan saꞌ lix chꞌochꞌ laj Efrón aj hitita. Li mukleba̱l aꞌan cuan saꞌ li naꞌajej Macpela. Li naꞌajej aꞌan laj Abraham quilokꞌoc re junxil riqꞌuin laj Efrón laj hitita. Li naꞌajej aꞌan cuan xcue̱nt Canaán ut cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l Mamre. Saꞌ li naꞌajej aꞌan quimukeꞌ laj Abraham joꞌ ajcuiꞌ lix Sara li rixakil. Aran ajcuiꞌ quimukeꞌ laj Isaac joꞌ ajcuiꞌ lix Rebeca li rixakil. Ut aran ajcuiꞌ quinmuk lix Lea. Li chꞌochꞌ aꞌan joꞌ ajcuiꞌ li ochoch pec lokꞌbil riqꞌuineb laj hitita, chan laj Jacob. Nak laj Jacob quirakeꞌ chixchakꞌrabinquileb li ralal, quixtaksi li rok chiru lix chꞌa̱t, quixyocob rib ut quicam. Ut co̱ riqꞌuineb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ li camenakeb. Nak quiril nak camenak chic lix yucuaꞌ, laj José ticto quixkꞌalu ut quirutzꞌ ru ut quiya̱bac. Tojoꞌnak quixtakla xbokbaleb lix mo̱s li nequeꞌbanoc camenak re nak incꞌaꞌ ta̱chuhokꞌ. Ut eb aꞌan queꞌxban li camenak re nak incꞌaꞌ ta̱chuhokꞌ. Caꞌcꞌa̱l cutan tzꞌakal queꞌxban cuiꞌ li camenak. Ut eb laj Egipto laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) cutan queꞌrahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l xban xcamic laj Jacob. Ut nak quirakeꞌ li laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) cutan nak raheb saꞌ xchꞌo̱l xban xcamic lix yucuaꞌeb, laj José quia̱tinac riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ rochoch laj faraón. Quixye reheb, —Cui niquine̱ra, te̱ba̱nu li usilal aꞌin cue. Tex-a̱tinak chicuix riqꞌuin laj faraón. Ut te̱ye re chi joꞌcaꞌin: Junxil nak toj yoꞌyo lin yucuaꞌ, la̱in xinba̱nu li juramento riqꞌuin. Ut lin yucuaꞌ quixye cue, “Chi se̱b nincam,” chan cue. “Ta̱ba̱nu li usilal. Tina̱muk chak aran Canaán saꞌ li naꞌajej li ac becbil inban junxil saꞌ li ochoch pec li cuan Macpela,” chan cue lin yucuaꞌ nak toj yoꞌyo. Ut anakcuan tintzꞌa̱ma usilal che̱ru nak te̱ye re laj faraón nak tinixcanab chi xic aran chixmukbal inyucuaꞌ camenak. Caꞌaj cuiꞌ toxinmuk chak lin yucuaꞌ ut tinsukꞌi̱k cuiꞌchic arin, chan laj José reheb. Nak laj faraón quirabi resil nak ta̱raj xic laj José, quixye: —Us. Ayu. Muk chak la̱ yucuaꞌ joꞌ xtzꞌa̱ma cha̱cuu, chan laj faraón. Ut laj José co̱ chixmukbal lix yucuaꞌ. Numtajenak xqꞌuialeb li queꞌco̱eb chirix. Queꞌco̱eb laj tenkꞌom re laj faraón, joꞌ ajcuiꞌ li cuan xcuanquil saꞌ rochoch laj faraón. Queꞌco̱eb ajcuiꞌ li ni̱nkeb xcuanquil saꞌ li tenamit Egipto. Queꞌco̱eb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb saꞌ rochoch laj José. Queꞌco̱eb li ras ut li ri̱tzꞌin laj José. Queꞌco̱eb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ rochoch lix yucuaꞌ camenak. Caꞌaj chic eb li cocꞌal ut li queto̱mk queꞌcana saꞌ li tenamit Gosén. Queꞌco̱eb ajcuiꞌ nabal li soldados saꞌ eb li carre̱t ut nabaleb ajcuiꞌ queꞌco̱eb chirix cacua̱y. Chi joꞌcaꞌin numtajenak xqꞌuialeb laj mukunel li queꞌco̱eb. Queꞌcuulac jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li naꞌajej li nequeꞌtenoc cuiꞌ trigo. Laj e̱chal re li naꞌajej aꞌan, aꞌan aj Atad xcꞌabaꞌ. Ut aran laj José queꞌxyoꞌle cuiꞌchic cuukub cutan lix yucuaꞌ camenak. Ut nequeꞌhuyhut chi ya̱bac xban xrahileb xchꞌo̱l. Nak eb laj cananeo queꞌril nak yo̱queb chi yoꞌlec cuukub cutan, queꞌxye, —Aꞌan jun nimla rahil chꞌo̱lejil chokꞌ reheb laj Egipto, chanqueb. Xban aꞌan queꞌxqꞌue Abel-mizraim chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan. Li naꞌajej aꞌan cuan jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Queꞌxba̱nu li ralal laj Jacob joꞌ li quixtzꞌa̱ma chiruheb. Queꞌxpako lix caxonil lix yucuaꞌ saꞌ xbe̱neb lix tel ut queꞌxcꞌam aran Canaán. Ut queꞌxmuk aꞌan saꞌ li ochoch pec li cuan Macpela, li cuan jun pacꞌal Mamre. Aꞌan li mukleba̱l li quixlokꞌ laj Abraham junxil riqꞌuin laj Efrón laj hitita. Nak quirakeꞌ li mukuc, laj José quisukꞌi cuiꞌchic Egipto rochbeneb li ras ut li ri̱tzꞌin. Queꞌsukꞌi ajcuiꞌ chak chixjunileb li joꞌ qꞌuial li queꞌcuulac chirix chixmukbal lix yucuaꞌ. Ta̱cuulak xkꞌehil xcamic laj JoséChirix lix camic li yucuaꞌbej, eb li ras laj José queꞌoc chi cꞌoxlac ut queꞌxye chi ribileb rib: —Anakcuan ma̱re xicꞌ chic toril laj José. Ma̱re tixye ke nak tento takatoj rix li kama̱c li kaba̱nu chak re junxil, chanqueb. Eb aꞌan queꞌxye re laj José: —Nak toj yoꞌyo li kayucuaꞌ, aꞌan x-a̱tinac kiqꞌuin ut xye ke nak takaye a̱cue li ra̱tin. Aꞌin li ra̱tin li kayucuaꞌ. “Tintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cuy xma̱queb la̱ cuas riqꞌuin li cꞌaꞌru xeꞌxba̱nu chak a̱cue junxil,” chan ke. Ut anakcuan la̱o yo̱co chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu. La̱o nakanau nak yibru kaba̱nu chak a̱cue junxil. La̱o nakalokꞌoni li Dios li quixlokꞌoni li kayucuaꞌ camenak, chanqueb re laj José. Nak laj José quirabi li ra̱tineb li ras, quiya̱bac. Eb li ras laj José queꞌjiloc chixcꞌatk. Queꞌxcuikꞌib rib saꞌ chꞌochꞌ chiru ut queꞌxye re, —Anakcuan la̱o cuanco arin ut takaqꞌue kib rubel a̱takl, chanqueb re laj José. Ut laj José quixye reheb: —Mexxucuac. ¿Ma la̱in ta biꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios chi rakoc a̱tin saꞌ e̱be̱n? chan. Relic chi ya̱l nak la̱ex xeya̱ba li incꞌaꞌ us saꞌ inbe̱n. Abanan li Ka̱cuaꞌ Dios xjal ru chokꞌ usilal. Xban nak cuanquin arin la̱in, nabaleb toj yoꞌyo̱queb inban. Nabal li tenamit xeꞌcoleꞌ saꞌ incꞌabaꞌ la̱in nak xcuan li cueꞌej. Anakcuan mexxucuac chic la̱ex. La̱in chic tin-ilok e̱re ut tinqꞌue ajcuiꞌ li cꞌaꞌru ta̱paltok e̱re, joꞌ ajcuiꞌ reheb le̱ cocꞌal, chan laj José. Ut laj José quixcꞌojobeb xchꞌo̱l li ras nak quia̱tinac riqꞌuineb saꞌ usilal. Laj José quicana saꞌ li tenamit Egipto. Aran ajcuiꞌ queꞌcana chixjunileb li ralal xcꞌajol lix yucuaꞌ camenak. Chixjunil lix chihab laj José, aꞌan jun ciento riqꞌuin laje̱b (110) chihab. Chiru laj José queꞌyoꞌla lix cocꞌal laj Efraín, joꞌ ajcuiꞌ lix cocꞌal laj Maquir li ralal laj Manasés. Laj Maquir, aꞌan li ri laj José. Lix cocꞌal laj Maquir chanchan ajcuiꞌ ralal laj José nak narileb. Saꞌ jun li cutan, laj José quixye reheb li ras: —La̱in chi se̱b nincam. Li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱ilok e̱re chi junelic. Ut aꞌan ta̱isi̱nk e̱re saꞌ li tenamit aꞌin ut texcꞌam cuiꞌchic saꞌ li tenamit Canaán. Aꞌan li chꞌochꞌ li yechiꞌinbil chak najter xban li Ka̱cuaꞌ Dios reheb laj Abraham, laj Isaac ut laj Jacob, chan. Laj José quixye ajcuiꞌ reheb: —Anakcuan la̱ex te̱ba̱nu junak li juramento cuiqꞌuin. Nak li Ka̱cuaꞌ Dios texrisi saꞌ li tenamit aꞌin, te̱ba̱nu usilal, te̱cꞌam lin bakel che̱rix nak texxic, chan laj José. Ut eb li ras laj José queꞌxcꞌul xchꞌo̱l li juramento li quixye reheb. Laj José jun ciento riqꞌuin laje̱b (110) chihab cuan re nak quicam. Ut eb aꞌan queꞌxban li camenak José re nak incꞌaꞌ ta̱chuhokꞌ. Ut queꞌxqꞌue saꞌ xcaxonil aran Egipto. Li Hu ÉxodoCꞌajoꞌ li raylal queꞌxcꞌul eb laj Israel aran EgiptoAꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Israel, li nayeman ajcuiꞌ Jacob re. Li junju̱nk chi ralal coxeꞌocak Egipto rochbeneb li ralal xcꞌajol. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: laj Rubén, laj Simeón, laj Leví, laj Judá, laj Isacar, laj Zabulón, laj Benjamín, laj Dan, laj Neftalí, laj Gad, ut laj Aser. Laj José ac cuan aran Egipto. Chixjunil li ralal xcꞌajol laj Jacob rochbeneb li ri cuanqueb laje̱b xca̱cꞌa̱l (70). Quicam laj José ut queꞌcam ajcuiꞌ chixjunileb li ras ut eb li ri̱tzꞌin. Aꞌut eb li imambej queꞌnabaloꞌ ut queꞌqꞌuian li ralal xcꞌajol laj Israel. Queꞌnumtajenakoꞌ lix cacuilaleb ut quila̱tzꞌoꞌ lix naꞌajeb. Saꞌ li tenamit Egipto quijala li acuabej. Li acuabej aꞌan incꞌaꞌ quixnau chanru nak quicuan laj José. Li acuabej quixye reheb lix tenamit: —Cꞌoxlahomak. Li ralal xcꞌajol laj Israel kꞌaxal nabaleb ut ma̱re kꞌaxal cauheb rib chiku la̱o. Anakcuan chicua̱nk taxak kanaꞌleb. Tocꞌoxlak chirix li cꞌaꞌru takaba̱nu re nak incꞌaꞌ chic teꞌqꞌuia̱nk. Cui ta̱cua̱nk li ple̱t ma̱re teꞌxjunaji rib riqꞌuin li xicꞌ nequeꞌiloc ke ut teꞌe̱lelik chiku, chan. Tojoꞌnak laj faraón li acuabej quixxakabeb laj taklanel saꞌ xya̱nkeb re nak eb aꞌan teꞌtakla̱nk reheb laj Israel chi trabajic chi cau. Eb laj Israel yo̱queb chixyi̱banquil li ni̱nki ochoch re laj faraón saꞌ li cuib chi tenamit Pitón ut Ramesés. Ut aran ta̱cꞌu̱lama̱nk lix biomal laj faraón. Nak ra queꞌux reheb, kꞌaxal cuiꞌchic queꞌqꞌui. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac eb laj Egipto chirilbaleb laj Israel. Ut eb laj Israel queꞌqꞌueheꞌ joꞌ rahobtesinbil mo̱s. Cꞌajoꞌ li raylal nequeꞌxcꞌul xban li cacuil trabaj nequeꞌxba̱nu nak nequeꞌxpacꞌ li chꞌochꞌ chokꞌ xan. Ut joꞌcan ajcuiꞌ nak yo̱queb chi trabajic saꞌ cꞌaleba̱l. Kꞌaxal cuiꞌchic ra li yo̱queb chixcꞌulbal xban nak saꞌ joskꞌil nequeꞌtakla̱c ut yalak cꞌaꞌru cꞌanjelil nequeꞌqꞌueheꞌ reheb re teꞌxba̱nu. Li acuabej aran Egipto quia̱tinac riqꞌuin cuib li ixk aj hebreo. (Aj hebreo nayeman ajcuiꞌ reheb laj Israel.) Lix cꞌabaꞌeb li ixk aꞌan xSifra ut xFúa. Aꞌaneb li nequeꞌxococ reheb li cꞌulaꞌal nak nequeꞌyoꞌla. Quixye reheb: —Nak te̱rileb li ixk aj hebreo, cui te̱lom lix cꞌulaꞌaleb teꞌyoꞌla̱k te̱camsiheb. Ut cui ixk lix cꞌulaꞌaleb te̱canabeb chi qꞌui̱c, chan. Li cuib chi ixk aꞌin nequeꞌxpa̱b li Dios. Joꞌcan nak incꞌaꞌ queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li acuabej re Egipto. Incꞌaꞌ queꞌxcamsiheb li cocꞌ te̱lom aj hebreo. Ut li acuabej re Egipto quixtakla xbokbal li cuib chi ixk ut quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xeba̱nu li xinye e̱re? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xecamsi li cocꞌ te̱lom aj hebreo nak xeꞌyoꞌla? chan reheb. Ut li cuib chi ixk queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re laj faraón: —Xban nak eb li ixk aj hebreo ma̱cuaꞌ joꞌ eb li ixk aj Egipto. Aꞌan cauheb rib. Ma̱jiꞌ nococuulac riqꞌuineb nak ac xeꞌyoꞌla lix cꞌulaꞌaleb, chanqueb. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixba̱nu usilal reheb laj xoconeleb. Ut eb laj hebreo queꞌnabaloꞌ ut queꞌqꞌuian ut cauheb rib. Li cuib chi ixk, li nequeꞌxococ cꞌulaꞌal, queꞌxxucua ru li Dios. Joꞌcan nak li Dios quirosobtesiheb ut quixqꞌueheb nabal li ralal xcꞌajoleb. Tojoꞌnak laj faraón quixtakla resil saꞌ chixjunil lix tenamit nak ta̱cutekꞌ saꞌ nimaꞌ li jarubeb li cocꞌ te̱lom li teꞌyoꞌla̱k saꞌ xya̱nkeb li ixk aj hebreo. Chixjunileb li cocꞌ xkaꞌal teꞌcanaba̱k chi qꞌui̱c. Lix yoꞌlajic laj MoisésJun li cui̱nk xcomoneb li ri xmam laj Leví quixsicꞌ rixakil. Xcomoneb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Leví li ixk li quixsicꞌ. Li rixakil quicana chi yaj aj ixk. Quicuan jun xcꞌulaꞌal te̱lom. Quiril nak cꞌajoꞌ xchakꞌal ru li cꞌulaꞌal ut quixmuk oxib po. Nak incꞌaꞌ chic quiru xmukbal li cꞌulaꞌal, li naꞌbej quixyi̱b jun li chacach riqꞌuin li bayal. Quixtzꞌap ru li chacach riqꞌuin jun li ban asfalto xcꞌabaꞌ joꞌ ajcuiꞌ lix kꞌol li cheꞌ brea re nak incꞌaꞌ ta̱oc li haꞌ chi saꞌ. Quixqꞌue li cꞌulaꞌal saꞌ li chacach. Tojoꞌnak coxcanab chak saꞌ nimaꞌ bar cuiꞌ cuan li caxlan aj. Li ranab li cꞌulaꞌal najt caꞌchꞌin quixqꞌue rib riqꞌuin li cꞌulaꞌal ut yo̱ chixcꞌacꞌalenquil re nak ma̱cꞌaꞌ tixcꞌul. Lix rabin laj faraón quicuulac chi ati̱nc saꞌ nimaꞌ rochbeneb lix mo̱s ixk. Nak yo̱queb chi be̱c chire li nimaꞌ, lix rabin laj faraón quiril li chacach saꞌ xya̱nk li caxlan aj ut quixtakla jun lix mo̱s ixk chixxocbal. Lix rabin laj faraón quixte li chacach ut quiril li cꞌulaꞌal. Quiril xtokꞌoba̱l ru nak yo̱ chi ya̱bac ut quixye: —Li chꞌina te̱lom aꞌin xcomoneb tana laj hebreo, chan. Li ranab li cꞌulaꞌal quijiloc chixcꞌatk lix rabin laj faraón ut quixye re: —¿Ma ta̱cuaj tinsicꞌ chak junak ixk aj hebreo re tixqꞌuiresi li cꞌulaꞌal aꞌin chokꞌ a̱cue? chan. Lix rabin laj faraón quixye re: —Ayu. Sicꞌ chak.— Ut li xkaꞌal co̱ xbokbal lix naꞌ. Nak quicuulac li ixk, lix rabin laj faraón quixye re: —Cꞌam ut ta̱qꞌuiresi li cꞌulaꞌal aꞌin chokꞌ cue. La̱in tatintoj, chan. Ut li naꞌbej quixcꞌam li cꞌulaꞌal ut quixqꞌuiresi. Nak ac nim chic, quixcꞌam li chꞌina al riqꞌuin lix rabin laj faraón ut aran quicana joꞌ tzꞌakal re. Lix rabin laj faraón quixye: —Li chꞌina al aꞌin aj Moisés xcꞌabaꞌ xban nak la̱in xcuisi saꞌ li haꞌ, chan. (Saꞌ ra̱tinoba̱leb laj hebreo li cꞌabaꞌej Moisés naraj naxye “isinbil saꞌ li haꞌ”.) Laj Moisés quie̱lelic saꞌ li tenamit EgiptoLaj Moisés quicui̱nkiloꞌ. Saꞌ jun li cutan co̱ chirilbaleb li ras ri̱tzꞌin ut quiril nak ra yo̱queb chixcꞌulbal. Quiril jun li cui̱nk aj Egipto yo̱ chixsacꞌbal jun aj hebreo rech tenamitil laj Moisés. Laj Moisés qui-iloc chirix ut chi caꞌ pacꞌalil. Quiril nak ma̱ jun chic cuan aran ut quixcamsi laj Egipto. Aran quixmuk saꞌ li samaib. Joꞌ cuulajak chic laj Moisés qui-el cuiꞌchic chi be̱c ut quiril cuib aj hebreo yo̱queb chi pletic. Quixye re li jun li quipaltoꞌ: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱cat chixsacꞌbal la̱ cuech cristianil?— Ut aꞌan quichakꞌoc ut quixye re: —Ut la̱at, ¿ani xqꞌuehoc a̱cue chi takla̱nc saꞌ kabe̱n? ¿Ma tina̱camsi la̱in joꞌ nak xacamsi laj Egipto? chan. Tojoꞌnak laj Moisés quixucuac ut quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Xnauman peꞌ li cꞌaꞌru xinba̱nu.— Quicuulac resil aꞌin riqꞌuin laj faraón ut quixcamsi raj laj Moisés. Ut laj Moisés quie̱lelic saꞌ junpa̱t chiru laj faraón. Co̱ saꞌ li tenamit Madián xcꞌabaꞌ. Ut aran coxtau jun li becbil haꞌ ut coxchunla̱k aran. Laj tij saꞌ li tenamit Madián cuukub lix rabin cuan. Eb aꞌan queꞌcuulac chirisinquil li haꞌ re nak teꞌxbutꞌ xnaꞌajeb rucꞌa lix queto̱mk lix yucuaꞌ. Nak queꞌcuulac jalan chic laj ilol xul, queꞌra̱linaheb li xkaꞌal chire li haꞌ. Laj Moisés quicuacli chixtenkꞌanquileb li xkaꞌal chixqꞌuebal rucꞌaheb li queto̱mk. Eb li xkaꞌal queꞌsukꞌi saꞌ rochocheb. Lix yucuaꞌ aj Reuel xcꞌabaꞌ. Aꞌan quixpatzꞌ reheb: —¿Cꞌaꞌut nak saꞌ junpa̱t xexsukꞌi chak anakcuan?— chan. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Jun li cui̱nk aj Egipto xoxcol chiruheb laj ilol xul. Aꞌan ajcuiꞌ x-isin re li haꞌ ut xqꞌue rucꞌaheb li kaqueto̱mk, chanqueb. Laj Reuel quixye reheb lix rabin: —¿Bar cuan li cui̱nk aꞌan? ¿Cꞌaꞌut nak xecanab chak aran? Ayukex, bokomak chak re nak ta̱cuaꞌak kiqꞌuin, chan. Laj Moisés quicuulac ut aran quicana saꞌ rochoch laj Reuel. Laj Reuel quixsumub lix Séfora lix rabin riqꞌuin laj Moisés. Laj Moisés quicuan jun li ralal riqꞌuin lix Séfora. Quixye: —La̱in jalan intenamit. Ma̱cuaꞌin aj arin. Joꞌcan nak tinqꞌue aj Gersón chokꞌ xcꞌabaꞌ.— Ac xnumeꞌ chic nabal cutan nak quicam lix reyeb laj Egipto. Eb laj Israel japjo̱queb re xban li raylal yo̱queb chixcꞌulbal joꞌ rahobtesinbil mo̱s. Li Dios quirabi nak yo̱queb chi kꞌoko̱nc. Nak li Dios quirabi nak yo̱queb chi kꞌoko̱nc, quijulticoꞌ re li usilal li quixyechiꞌi chak reheb laj Abraham, laj Isaac ut laj Jacob junxil. Li Dios quixqꞌue retal li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal eb laj Israel ut quiril xtokꞌoba̱l ruheb. Laj Moisés quibokeꞌ xban li DiosLaj Moisés yo̱ chixcꞌacꞌalenquil lix queto̱mk laj Jetro lix yucuaꞌ li rixakil. (Aj Jetro nayeman ajcuiꞌ re laj Reuel.) Aꞌan xbe̱n aj tij reheb laj Madián. Laj Moisés najt quixcꞌameb li queto̱mk saꞌ li chaki chꞌochꞌ, toj retal queꞌcuulac cuan cuiꞌ li tzu̱l Horeb bar quia̱tinac cuiꞌ li Dios riqꞌuin laj Moisés. Aran quixcꞌutbesi rib lix ángel li Ka̱cuaꞌ Dios chiru laj Moisés saꞌ rakꞌ li xam saꞌ li jun to̱n chi qꞌuix. Laj Moisés quiril nak yo̱ xxamlel ut incꞌaꞌ na-osoꞌ li qꞌuix. Quixye: —Tinxic. Tinjilok ut tincuil cꞌaꞌru chi xxamil aꞌan. ¿Cꞌaꞌut nak yo̱ xxamlel ut incꞌaꞌ nacꞌat li qꞌuix?— Quiril li Ka̱cuaꞌ Dios nak laj Moisés quijiloc chixcꞌatk. Ut saꞌ li qꞌuix li yo̱ chi cꞌatc, quia̱tinac li Dios ut quixye: —At Moisés, chan. Laj Moisés quixye: —Cueꞌquin, chan. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye: —Matjiloc chak arin. Ta̱cuisi la̱ xa̱b cha̱cuok xban nak li naꞌajej cuancat cuiꞌ aꞌan santil naꞌajej.— Ut li Dios quixye ajcuiꞌ: —La̱in lix Dios la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. La̱in lix Dios laj Abraham, laj Isaac ut laj Jacob, chan. Laj Moisés quixucuac chirilbal li Dios ut quixmuk li ru. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re: —La̱in yo̱quin chirilbal li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal lin tenamit li cuanqueb Egipto. Yo̱quin chirabinquil nak yo̱queb chixkꞌokonquil ribeb saꞌ rukꞌeb li nequeꞌtaklan reheb saꞌ joskꞌil. Ninnau nak kꞌaxal nayotꞌeꞌ xchꞌo̱leb xban nak rahobtesinbileb. Joꞌcan nak la̱in tincoleb saꞌ rukꞌeb laj Egipto ut tincuisiheb ajcuiꞌ saꞌ li tenamit aꞌan. Tincꞌameb saꞌ jun nimla naꞌajej numtajenak xcha̱bilal bar cuan cuiꞌ li sahil echej. Aꞌan li chꞌochꞌ li bar cuanqueb cuiꞌ laj cananeo, eb laj heteo, eb laj amorreo, eb laj ferezeo, eb laj heveo, ut eb laj jebuseo. Nacuabi nak yo̱queb chi ya̱bac ut yo̱queb chixkꞌokonquil ribeb. Ut ninnau ajcuiꞌ chanru nak nequeꞌrahobtesi̱c xbaneb laj Egipto. Abi li cꞌaꞌru tinye a̱cue anakcuan. La̱in tatintakla riqꞌuin laj faraón re nak ta̱cuisiheb chak lin tenamit Egipto, chan li Dios. Ut laj Moisés quichakꞌoc ut quixye re li Dios: —¿Ma cuan ta biꞌ incuanquil la̱in nak tinxic riqꞌuin laj faraón ut tincuisiheb chak laj Israel? chan. Li Dios quichakꞌoc ut quixye re laj Moisés: —Ayu ut la̱in cua̱nkin a̱cuiqꞌuin. Ut aꞌin a̱cuetalil nak la̱in xintaklan a̱cue. Nak ac xacuisiheb chak laj Israel saꞌ li tenamit Egipto, saꞌ li tzu̱l aꞌin tina̱lokꞌoni cuiꞌchic, chan li Dios. Laj Moisés quixye re li Dios: —Nak tincuulak riqꞌuineb laj Israel, tinye reheb nak lix Dios lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb xtaklan cue. Ut eb aꞌan teꞌxpatzꞌ cue, “¿Ani xcꞌabaꞌ li Dios aꞌan?” Ut, ¿cꞌaꞌru tinye reheb? chan laj Moisés. Li Dios quixye cuiꞌchic re laj Moisés: —La̱in cuanquin chalen chak kꞌe cutan ut chalen anakcuan. La̱in li Dios. Ta̱ye reheb laj Israel nak La̱in xintaklan a̱cue. Li Dios quixye cuiꞌchic re laj Moisés: —Joꞌcaꞌin ta̱ye reheb laj Israel, “Li nimajcual Dios xtaklan chak cue. Aꞌan li Dios li queꞌxlokꞌoni eb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ laj Abraham, laj Isaac ut laj Jacob.” Nimajcual Dios incꞌabaꞌ ut aꞌan tincꞌabaꞌin chi junelic kꞌe cutan.— Li Dios quixye cuiꞌchic re laj Moisés: —Ayu ut ta̱chꞌutubeb li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut ta̱ye reheb, “Li nimajcual Dios li queꞌxlokꞌoni laj Abraham, laj Isaac ut laj Jacob, aꞌan xcꞌutbesi rib chicuu. Joꞌcaꞌin quixye cue: Xexcuil ut ninnau chixjunil li cꞌaꞌru yo̱quex chixcꞌulbal arin Egipto. La̱in tinyechiꞌi e̱re nak texcuisi saꞌ li raylal li yo̱quex chixcꞌulbal arin Egipto. Texincꞌam saꞌ li chꞌochꞌ li cuanqueb cuiꞌ laj cananeo, eb laj heteo, eb laj amorreo, eb laj ferezeo, eb laj heveo ut eb laj jebuseo. Aꞌan jun nimla naꞌajej numtajenak xcha̱bilal bar cuan cuiꞌ li sahil echej”, chaꞌkat reheb. Eb aꞌan teꞌrabi la̱ cua̱tin. La̱at ut eb li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel texxic riqꞌuin lix reyeb laj Egipto ut te̱ye re, “Li nimajcual Dios li nequeꞌxlokꞌoni laj hebreo, aꞌan quixcꞌutbesi rib chiku. Choa̱canab chi xic saꞌ li chaki chꞌochꞌ oxib cutan chi be. Aran tomayejak chiru li Ka̱cuaꞌ Dios”, chaꞌkex re. La̱in ac ninnau nak lix reyeb laj Egipto incꞌaꞌ texcanab chi e̱lc cui incꞌaꞌ tincꞌut lin cuanquil chiruheb. La̱in tincꞌut lin cuanquil chiruheb laj Egipto. Tinrahobtesiheb ut riqꞌuin aꞌan texcanab chi e̱lc. Ut la̱in tinba̱nu nak eb laj Egipto teꞌxcꞌam rib saꞌ usilal riqꞌuineb laj Israel re nak incꞌaꞌ tex-e̱lk chak aran Egipto chi ma̱cꞌaꞌ te̱cꞌam. Chixjunileb li ixk aj Israel teꞌxtzꞌa̱ma li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin oro ut plata riqꞌuineb li rechcabal joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb li ani teꞌhila̱nk riqꞌuineb. Teꞌxtzꞌa̱ma ajcuiꞌ li cha̱bil akꞌej ut te̱qꞌueheb chirixeb le̱ ralal e̱cꞌajol. Chi joꞌcaꞌin ta̱makꞌma̱nk lix biomaleb laj Egipto, chan li Dios. Tojoꞌnak laj Moisés quichakꞌoc ut quixye: —Eb laj Israel incꞌaꞌ tineꞌxpa̱b ut incꞌaꞌ teꞌraj rabinquil li cꞌaꞌru tinye. Eb aꞌan teꞌxye cue, “Li Ka̱cuaꞌ Dios incꞌaꞌ xcꞌutbesi rib cha̱cuu,” chaꞌkeb.— Li Dios quixye re: —¿Cꞌaꞌru li cuan saꞌ a̱cuukꞌ? chan. —Jun li xukꞌ, chan laj Moisés. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye: —Cut chiru chꞌochꞌ.— Nak quixcut lix xukꞌ chiru chꞌochꞌ quisukꞌi chokꞌ cꞌantiꞌ. Nak quiril li cꞌantiꞌ laj Moisés quie̱lelic chiru. Tojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye cuiꞌchic re laj Moisés: —Chap chi xye li cꞌantiꞌ, chan. Ut laj Moisés quixchap li cꞌantiꞌ. Ut saꞌ li rukꞌ quisukꞌi cuiꞌchic chokꞌ xukꞌ. Ut li Dios quixye re: —Ba̱nu chi joꞌcan chiruheb laj Israel re nak eb aꞌan teꞌxpa̱b nak la̱in lix Dios lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb laj Abraham, laj Isaac ut laj Jacob. La̱in xincꞌutbesi cuib cha̱cuu.— Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye cuiꞌchic re: —Chꞌic la̱ cuukꞌ rubel la̱ tel.— Laj Moisés quixchꞌic li rukꞌ rubel lix tel ut nak quiril chic saklep chic li rukꞌ. Sak sak chi us li rukꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye: —Chꞌic cuiꞌchic la̱ cuukꞌ rubel la̱ tel.— Laj Moisés quixchꞌic cuiꞌchic li rukꞌ rubel lix tel. Nak quirisi li rukꞌ ac xqꞌuira. Ut li Dios quixye re: —Cui li tenamit incꞌaꞌ tateꞌxpa̱b ut cui incꞌaꞌ teꞌraj teꞌril li ta̱ba̱nu xbe̱n cua riqꞌuin la̱ xukꞌ, ma̱re teꞌxpa̱b nak ta̱ba̱nu xcaꞌ sut riqꞌuin la̱ cuukꞌ. Cui incꞌaꞌ teꞌxpa̱b li cuib chi naꞌleb aꞌin ut incꞌaꞌ teꞌraj teꞌrabi la̱ cua̱tin, ta̱chap caꞌchꞌinak li haꞌ li cuan saꞌ li nimaꞌ ut ta̱hoy saꞌ chꞌochꞌ. Li haꞌ aꞌan ta̱sukꞌi̱k chokꞌ quicꞌ chiru chꞌochꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Tojoꞌnak quichakꞌoc laj Moisés ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, la̱in chꞌaꞌaj li a̱tinac chicuu. Ac cue nak incꞌaꞌ ninnau a̱tinac chalen chak saꞌ incaꞌchꞌinal. Ut chalen ajcuiꞌ anakcuan nak yo̱cat chicua̱tinanquil incꞌaꞌ ninnau a̱tinac, chan laj Moisés. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱in xinqꞌuehoc xtzꞌu̱mal re li cui̱nk? ¿Ani xba̱nun re li mem ut li tzꞌap xic ut li mutzꞌ? ¿Ma ma̱cuaꞌ la̱in li nimajcual Dios? Anakcuan tatxic ut la̱in tintenkꞌa̱nk a̱cue riqꞌuin la̱ cua̱tin. La̱in tincꞌut cha̱cuu li cꞌaꞌru ta̱ye, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut laj Moisés quixye: —At Ka̱cuaꞌ, ba̱nu usilal, takla jalan chic.— Quichal xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ xbe̱n laj Moisés. Tojoꞌnak quixye re laj Moisés: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ninnau ru la̱ cuas laj Aarón laj levita? Aꞌan sa naa̱tinac. Nak tatxic aran Egipto aꞌan ta̱e̱lk chak cha̱cꞌulbal. Ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l nak ta̱ril a̱cuu. La̱at ta̱cua̱tina aꞌan ut ta̱chꞌolob chiru li cꞌaꞌru tixye. La̱in tintenkꞌa̱nk a̱cue riqꞌuin la̱ cua̱tin joꞌ ajcuiꞌ aꞌan. La̱in tincꞌut che̱ru li cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Aꞌan ta̱cꞌanjelak chokꞌ a̱cuu̱chil. La̱at ta̱yehok li cua̱tin re aꞌan ut aꞌan chic ta̱yehok reheb li tenamit. Ut li xukꞌ aꞌin ta̱cꞌam saꞌ a̱cuukꞌ ut riqꞌuin aꞌan ta̱ba̱nu li naꞌleb li xincꞌut cha̱cuu, chan li Dios re. Laj Moisés quisukꞌi cuiꞌchic EgiptoJoꞌcan nak co̱ laj Moisés ut cox-e̱lk riqꞌuin laj Jetro lix yucuaꞌ li rixakil ut quixye re: —Ba̱nu usilal tina̱canab chi xic chirilbaleb lin comon li cuanqueb aran Egipto. Tincuileb chak ma saheb saꞌ xchꞌo̱l, ma yoꞌyo̱queb na chixjunileb, chan. Laj Jetro quixye re laj Moisés: —Ayu biꞌ. Chatsukꞌi̱k taxak joꞌ nak xic a̱cue, chan. Laj Moisés cuan chak Madián nak quia̱tina̱c xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Quiyeheꞌ re: —Ayu, tatxic cuiꞌchic Egipto xban nak xeꞌcam li queꞌajoc raj re a̱camsinquil.— Tojoꞌnak laj Moisés quixqꞌue li rixakil joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal chirixeb lix bu̱reb. Ut queꞌco̱eb Egipto. Quixcꞌam ajcuiꞌ saꞌ rukꞌ lix xukꞌ li quiqꞌueheꞌ re xban li Dios. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye ajcuiꞌ re laj Moisés: —Nak cua̱nkat aran Egipto, ta̱ba̱nu chiru laj faraón chixjunil li cꞌaꞌru xinye a̱cue ut xinqꞌue a̱cuanquilal chixba̱nunquil. La̱in tinqꞌue xcacuil xchꞌo̱l laj faraón re nak incꞌaꞌ tixcanabeb chi e̱lc eb laj Israel. Ta̱ye re laj faraón, “Li Ka̱cuaꞌ Dios xye chi joꞌcaꞌin: Eb laj Israel aꞌaneb li xbe̱neb cualal incꞌajol. Xinye a̱cue nak ta̱canabeb chi xic eb laj Israel re nak teꞌcꞌanjelak chicuu. Cui incꞌaꞌ nacacanabeb chi xic, la̱in tincamsi li xbe̱n a̱cualal, chaꞌkat re laj faraón,” chan li Dios re laj Moisés. Li naxcꞌul laj Moisés xban nak incꞌaꞌ quixba̱nu li circuncisión re li ralalSaꞌ li be naxic Egipto yo̱queb chixnumsinquil li kꞌojyi̱n saꞌ jun cab nak coxtauhekꞌ laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Quicamsi̱c raj aran xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Tojoꞌnak lix Séfora quixchap jun li kꞌesnal pec ut quixba̱nu circuncidar li ralal laj Moisés chiru li pec aꞌan. Quixcut lix tzꞌu̱mal li quixset saꞌ rok lix be̱lom ut quixye re: —Xban nak xhoyeꞌ xquiqꞌuel la̱ cualal nak xcꞌul li circuncisión, la̱at incꞌaꞌ tatca̱mk, chan. Xban li circuncisión lix Séfora quixye re: —Xban nak xhoyeꞌ xquiqꞌuel la̱ cualal nak xcꞌul li circuncisión, la̱at incꞌaꞌ tatca̱mk, chan. Joꞌcan nak li Dios incꞌaꞌ quixcamsi laj Moisés. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Aarón: —Tatxic saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ta̱cꞌul chak laj Moisés.— Ut laj Aarón co̱ chixcꞌulbal laj Moisés saꞌ li tzu̱l bar quia̱tina̱c cuiꞌ xban li Dios. Laj Aarón quirutzꞌ ru xban nak sa saꞌ xchꞌo̱l chi rilbal. Ut laj Moisés quixserakꞌi re laj Aarón chixjunil li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Quixserakꞌi ajcuiꞌ re chirix chixjunil li cꞌaꞌru quitakla̱c xba̱nunquil. Queꞌco̱eb Egipto laj Moisés rochben laj Aarón. Ut aran queꞌxchꞌutubeb chixjunileb li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut laj Aarón quia̱tinac riqꞌuineb laj Israel ut quixye reheb li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut laj Moisés quixcꞌut ajcuiꞌ chiruheb li milagros joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut li cristian queꞌxpa̱b li cꞌaꞌru queꞌyeheꞌ re. Queꞌrabi nak li Ka̱cuaꞌ Dios quixnau li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal ut quixtokꞌoba ruheb, queꞌxxulub lix jolomeb ut queꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ Dios. Laj Moisés rochben laj Aarón queꞌcuulac riqꞌuin laj faraónChirix nak queꞌa̱tinac riqꞌuineb laj Israel, laj Moisés ut laj Aarón queꞌco̱eb riqꞌuin laj faraón ut queꞌxye re: —Li nimajcual Dios, li nequeꞌxlokꞌoni laj Israel, xye chi joꞌcaꞌin, “Canabeb chi xic lin tenamit saꞌ li chaki chꞌochꞌ re nak aran teꞌninkꞌei̱k re xqꞌuebal inlokꞌal,” chan li Ka̱cuaꞌ Dios.— Ut laj faraón quichakꞌoc ut quixye: —¿Ani li nimajcual Dios re nak tinpa̱b lix chakꞌrab nak tincanabeb laj Israel chi xic? La̱in incꞌaꞌ ninnau ru li nimajcual Dios aꞌan. Incꞌaꞌ tincanabeb chi xic laj Israel.— Eb aꞌan queꞌxye re: —Li nimajcual Dios, li nakalokꞌoni la̱o aj hebreo, xcꞌutbesi rib chiku. Ba̱nu usilal, toa̱canab chi xic saꞌ li chaki chꞌochꞌ oxib cutan chi be. Ut aran tomayejak chiru li nimajcual Dios li nakalokꞌoni la̱o re nak incꞌaꞌ ta̱cha̱lk li rax ca̱mc saꞌ kabe̱n ut re ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ tocamsi̱k riqꞌuin chꞌi̱chꞌ, chanqueb. Tojoꞌnak lix reyeb laj Egipto quichakꞌoc ut quixye reheb: —At Moisés, ut at Aarón, ¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex xbaybaleb li cristian saꞌ lix trabaj? La̱ex ba̱nuhomak le̱ trabaj.— Ut quixye ajcuiꞌ laj faraón: —Anakcuan li cristian saꞌ li tenamit nabaleb chic ut la̱ex yo̱quex chixbaybaleb saꞌ lix trabaj, chan. Saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan laj faraón quixtakla resil riqꞌuineb li nequeꞌtaklan ut riqꞌuineb ajcuiꞌ li nequeꞌiloc re li trabaj li nequeꞌxba̱nu laj Israel ut quixye reheb: —Anakcuan incꞌaꞌ chic ta̱qꞌuema̱nk li qꞌuim reheb laj pacꞌol xan. Chalen anakcuan aꞌaneb chic teꞌxic xxocbaleb xqꞌuim. Ta̱qꞌuema̱nk ajcuiꞌ lix trabajeb joꞌ junxil. Incꞌaꞌ naru te̱cꞌos lix qꞌuial li xan li nequeꞌxba̱nu. Xban nak moco sacꞌaheb ta chic chi trabajic ut mas a̱leb, joꞌcan nak nequeꞌayaynac ut teꞌraj xic chi mayejac chiru lix Dioseb. Re nak incꞌaꞌ teꞌxpa̱b li ticꞌtiꞌ li naxye laj Moisés, qꞌuehomak ban xtrabajeb chi nabal, chan laj faraón. Queꞌel laj ilol trabaj rochbeneb li nequeꞌtaklan ut queꞌxye reheb laj Israel: —Laj faraón quixye nak incꞌaꞌ chic ta̱qꞌuema̱nk li qꞌuim. Anakcuan la̱ex chic texxic chixxocbal le̱ qꞌuim yalak bar te̱tau chak. Li trabaj saꞌ xnaꞌajquilak ajcuiꞌ. Incꞌaꞌ ta̱cꞌosk xqꞌuial li xan nequeyi̱b, chanqueb. Tojoꞌnak chixjunileb laj Israel queꞌxjeqꞌui rib saꞌ li tenamit Egipto chixsicꞌbaleb lix qꞌuim. Kꞌaxal cuiꞌchic xjoskꞌileb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb ut queꞌxye reheb: —Te̱choy le̱ trabaj li nakꞌaxtesiman e̱re rajlal cutan joꞌ nequeba̱nu nak kꞌaxtesinbil le̱ qꞌuim junxil, chanqueb re. Eb laj Israel li cuanqueb chokꞌ aj ilol trabaj queꞌsaqꞌueꞌ xbaneb laj Egipto li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb saꞌ xcꞌabaꞌ laj faraón. Eb li nequeꞌtaklan queꞌxpatzꞌ reheb laj ilol re li trabaj: —¿Cꞌaꞌut nak ma̱jiꞌ nequekꞌaxtesi xqꞌuial li xan re ecue̱r ut re anakcuan joꞌ xeba̱nu junxil? chanqueb. Eb laj Israel li xakabanbileb chi iloc trabaj queꞌcuulac riqꞌuin laj faraón chi jitoc ut queꞌxpatzꞌ re: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱cat chixba̱nunquil aꞌin reheb la̱ mo̱s? Incꞌaꞌ chic naqꞌueman li qꞌuim reheb li mo̱s ut chixjunil li nequeꞌtaklan nequeꞌxye ke, “Yi̱bomak li xan.” Ut sacꞌbilo chikajunilo xbaneb. Abanan ma̱cuaꞌ la̱o aj Israel cuan ke. Aꞌ ban la̱ tenamit cuanqueb re, chanqueb re laj faraón. Laj faraón quixye reheb: —La̱ex moco sacꞌahex ta. Joꞌcan nak incꞌaꞌ nequeraj trabajic. Xban aꞌan nak yo̱quex xyebal nak te̱raj xic chi mayejac chiru le̱ Dios. Ayukex. Ba̱nuhomak le̱ trabaj. Moco ta̱qꞌuehekꞌ ta chic le̱ qꞌuim. Ut li xan te̱kꞌaxtesi joꞌ xqꞌuial nequekꞌaxtesi rajlal, chan laj faraón. Tojoꞌnak laj ilol trabaj xcomoneb laj Israel queꞌxnau nak cꞌajoꞌ cuiꞌchic li raylal saꞌ xbe̱neb ut queꞌrahoꞌ xchꞌo̱l nak queꞌrabi nak ma̱ jokꞌe ta̱cꞌosma̱nk li cꞌanjel chokꞌ reheb. Nak eb laj ilol trabaj queꞌel saꞌ rochoch laj faraón, coxeꞌxtau laj Moisés rochben laj Aarón nak yo̱queb chi oybeni̱nc. Ut queꞌxye reheb, —Li Ka̱cuaꞌ Dios taxak chiqꞌuehok re̱kaj li cꞌaꞌru yo̱quex la̱ex. E̱ma̱c la̱ex nak laj faraón joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan kꞌaxal cuiꞌchic yo̱queb xjoskꞌil saꞌ kabe̱n. Teꞌraj ajcuiꞌ kacamsinquil, chanqueb re laj Moisés. Laj Moisés natijocTojoꞌnak laj Moisés quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Dios ut quixye re: —Ka̱cuaꞌ, ¿cꞌaꞌut nak yo̱cat chixqꞌuebal saꞌ raylal li tenamit aꞌin? ¿Cꞌaꞌru aj e nak xina̱takla chak arin? Chalen nak xina̱tinac riqꞌuin laj faraón joꞌ xaye cue, mas cuiꞌchic li raylal yo̱ chixqꞌuebal saꞌ xbe̱neb laj Israel. La̱at ma̱cꞌaꞌ nacaba̱nu re xcolbaleb la̱ tenamit, chan laj Moisés. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Anakcuan ta̱cuil cꞌaꞌru tinba̱nu re laj faraón. Moco caꞌaj cuiꞌ ta tixcanabeb chi xic laj Israel. Saꞌ joskꞌil ban tixyolesiheb nak ta̱risiheb saꞌ lix tenamit, chan li Dios. Laj Moisés nabokeꞌ cuiꞌchic xban li DiosLi Dios quixye ajcuiꞌ re laj Moisés, —La̱in li nimajcual Dios. La̱in quincꞌutbesi chiruheb laj Abraham, laj Isaac joꞌ ajcuiꞌ laj Jacob nak la̱in li nimajcual Dios. Aban incꞌaꞌ quincꞌutbesi chiruheb nak la̱in li Dios li nacoloc. La̱in quinba̱nu lin contrato riqꞌuineb ut quinyechiꞌi reheb li naꞌajej Canaán. Yal aj numeleb nak queꞌhilan aran. Ut la̱in xcuabi nak yo̱queb chi ya̱bac laj Israel, li yo̱queb xrahobtesinquil xbaneb laj Egipto. Xjulticoꞌ cue li usilal quinyechiꞌi chak reheb. Ta̱ye reheb laj Israel li tinye a̱cue anakcuan. La̱in li nimajcual Dios ut la̱in ajcuiꞌ tin-isi̱nk reheb saꞌ li cacuil trabaj saꞌ rukꞌeb laj Egipto. La̱in tincolok reheb saꞌ xya̱lal nak tinrahobtesiheb laj Egipto nak tincꞌut lin cuanquil chiruheb. La̱in texinqꞌue chokꞌ intenamit. La̱inak le̱ Dios. La̱ex te̱nau nak la̱in li nimajcual Dios li ta̱isi̱nk e̱re saꞌ li cacuil trabaj saꞌ rukꞌeb laj Egipto. La̱in texincꞌam saꞌ li naꞌajej li quinyechiꞌi reheb laj Abraham, laj Isaac ut laj Jacob. Relic chi ya̱l te̱re̱chani li naꞌajej saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. La̱in li nimajcual Dios li nacoloc e̱re, chan li Dios. Laj Moisés quia̱tinac riqꞌuineb laj Israel joꞌ quiyeheꞌ re xban li Dios. Ut eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌrabi li ra̱tin xban nak ac xeꞌchꞌinan xchꞌo̱leb ut tacuajenakeb xban lix cacuil trabaj. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Tatxic cuiꞌchic chi a̱tinac riqꞌuin laj faraón lix reyeb laj Egipto. Ta̱ye re nak tixcanabeb chi e̱lc laj Israel saꞌ lix tenamit, chan li Dios. Laj Moisés quixye re li Ka̱cuaꞌ Dios: —La̱at nacanau nak eb laj Israel incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li cua̱tin. Cui eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌabin chicuu, ¿ma tojaꞌ ta chic laj faraón ta̱abi̱nk chicuu? La̱in incꞌaꞌ ninnau a̱tinac chi us, chan laj Moisés. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut laj Aarón. Quixqꞌue li chakꞌrab reheb laj Israel joꞌ ajcuiꞌ laj faraón re nak teꞌisi̱k laj Israel saꞌ li tenamit Egipto. Aꞌaneb aꞌin li yucuaꞌbej saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Israel. Li xbe̱n ralal laj Israel, aꞌan laj Rubén. Ut eb li ralal laj Rubén, aꞌaneb aꞌin: laj Hanoc, laj Falú, laj Hezrón, ut laj Carmi. Aꞌaneb li ralal laj Rubén. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Simeón: laj Jemuel, laj Jamín, laj Ohad, laj Jaquín, laj Zohar, ut laj Saúl li quicuan riqꞌuin jun ixk aj cananea. Aꞌaneb li ralal laj Simeón. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Leví: laj Gersón, laj Coat, ut laj Merari. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Leví. Jun ciento riqꞌuin cuuklaju xcaꞌcꞌa̱l (137) chihab cuan re laj Leví nak quicam. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Gersón: laj Libni ut laj Simei. Aꞌaneb li ralal laj Gersón. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Coat: laj Amram, laj Izhar, laj Hebrón ut laj Uziel. Jun ciento riqꞌuin oxlaju xcaꞌcꞌa̱l (133) chihab cuan re laj Coat nak quicam. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Merari: laj Mahli ut laj Musi. Aꞌaneb li ralal laj Leví. Laj Amram quixcꞌam chokꞌ rixakil li ri̱tzꞌin lix yucuaꞌ lix Jocabed xcꞌabaꞌ. Quicuan cuib li ralal riqꞌuin. Laj Aarón ut aj Moisés xcꞌabaꞌeb. Jun ciento riqꞌuin cuuklaju xcaꞌcꞌa̱l (137) chihab cuan re nak quicam. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Izhar: laj Coré, laj Nefeg ut laj Zicri. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Uziel, laj Misael, laj Elzafán ut laj Sitri. Laj Aarón quixcꞌam chokꞌ rixakil lix Elisabet lix coꞌ lix Aminadab li ri̱tzꞌin laj Naasón. Laj Aarón quicuan ca̱hib li ralal riqꞌuin. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌ: laj Nadab, laj Abiú, laj Eleazar ut laj Itamar. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Coré: laj Asir, laj Elcana ut laj Abiasaf. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajoleb laj coreítas. Laj Eleazar li ralal laj Aarón, quixcꞌam chokꞌ rixakil jun lix rabin laj Futiel. Ut quicuan li ralal riqꞌuin aj Finees xcꞌabaꞌ. Aꞌaneb li queꞌtaklan reheb li yucuaꞌbej saꞌ xya̱nkeb laj levitas. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Eleazar. Aꞌ laj Aarón ut laj Moisés aꞌaneb li queꞌa̱tina̱c xban li Ka̱cuaꞌ Dios ut quixye reheb nak teꞌrisiheb laj Israel saꞌ li tenamit Egipto chi tzoltzo. Laj Moisés ut laj Aarón aꞌaneb li queꞌa̱tinac riqꞌuin li rey faraón re nak ta̱risiheb laj Israel saꞌ li tenamit Egipto. (28-29) Saꞌ li cutan nak li Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés aran saꞌ li tenamit Egipto, quixye re: —La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Chixjunil li tinye a̱cue, la̱at ta̱ye re laj faraón lix reyeb laj Egipto, chan. (-) Ut laj Moisés quixye: —La̱in incꞌaꞌ ninnau a̱tinac chi us. ¿Chanru nak laj faraón tixpa̱b li cꞌaꞌru tinye la̱in? chan. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —La̱at tatinqꞌue chi cꞌanjelac chokꞌ cuu̱chil chiru laj faraón. Ut laj Aarón ta̱a̱tinak chokꞌ a̱cuu̱chil la̱at. La̱at tatyehok re laj Aarón chixjunil li cꞌaꞌru tinye a̱cue la̱in. Ut aꞌan ta̱jalok re la̱ cua̱tin chiru laj faraón re nak aꞌan tixcanabeb chi xic laj Israel. La̱in tincacuubresi xchꞌo̱l laj faraón. Nabal incuanquilal tincꞌutbesi saꞌ li tenamit Egipto. Ut laj faraón ti̱c incꞌaꞌ ta̱abi̱nk che̱ru. La̱in tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb laj Egipto. Tintakla nabal raylal saꞌ xbe̱neb re nak ta̱ru̱k tincuisiheb lin tenamit Israel saꞌ xya̱nkeb laj Egipto. Nak tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb teꞌxnau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios ut tincuisiheb lin tenamit saꞌ xya̱nkeb, chan li Dios. Laj Moisés ut laj Aarón queꞌxba̱nu chi tzꞌakal re ru li quiyeheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Ca̱cꞌa̱l (80) chihab cuan re laj Moisés ut oxib rocꞌa̱l (83) chihab cuan re laj Aarón nak queꞌa̱tinac riqꞌuin laj faraón. Lix xukꞌ laj AarónUt li Ka̱cuaꞌ Dios quixye reheb laj Moisés ut laj Aarón: —Cui laj faraón tixye e̱re “Cꞌutumak chicuu le̱ cuanquil”, tojoꞌnak la̱at, at Moisés, ta̱ye re laj Aarón “Cut la̱ xukꞌ chi rok laj faraón” ut la̱ xukꞌ ta̱sukꞌi̱k chokꞌ cꞌantiꞌ, chan li Dios. Laj Moisés rochben laj Aarón nak queꞌcuulac riqꞌuin laj faraón. Ut queꞌxba̱nu joꞌ queꞌyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Laj Aarón quixcut lix xukꞌ chiru laj faraón rochbeneb laj cꞌanjel chiru. Ut lix xukꞌ quisukꞌi chokꞌ cꞌantiꞌ. Ut laj faraón quixbokeb li cui̱nk li cuanqueb xnaꞌleb joꞌ eb ajcuiꞌ laj kꞌe li cuanqueb saꞌ li tenamit Egipto. Joꞌ quixba̱nu laj Aarón, joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxba̱nu eb aꞌan. Quilajeꞌxcut lix xukꞌ chi chꞌochꞌ ut eb lix xukꞌ queꞌsukꞌi chokꞌ cꞌantiꞌ. Ut lix xukꞌ laj Aarón quixnukꞌeb lix xukꞌ eb laj kꞌe. Aban laj faraón toj naxcacuubresi lix chꞌo̱l ut ti̱c incꞌaꞌ na-abin chiruheb, joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ Dios. Li nimla raylal nak li haꞌ quisukꞌi chokꞌ quicꞌTojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Cau xchꞌo̱l laj faraón ut incꞌaꞌ naxcanabeb chi xic li tenamit. Cuulaj tatxic chire li nimaꞌ ut aran ta̱cuoybeni laj faraón nak ta̱cuulak. Ut ta̱cꞌam saꞌ a̱cuukꞌ la̱ xukꞌ li quisukꞌi chokꞌ cꞌantiꞌ. Ut ta̱ye re, “Li Ka̱cuaꞌ Dios lix Dioseb laj hebreo, xtaklan chak cue a̱cuiqꞌuin. Joꞌ aꞌin xye a̱cue: Xcanabakeb chi xic lin tenamit re nak eb aꞌan tineꞌxlokꞌoni saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Chalen anakcuan incꞌaꞌ nacacuaj xba̱nunquil li cꞌaꞌru nacuaj chan li Dios a̱cue. Anakcuan, at faraón, la̱at ta̱qꞌue retal nak aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios, ut kꞌaxal nim xcuanquil. La̱in tinsacꞌ li nimaꞌ Nilo riqꞌuin lin xukꞌ. Ut riqꞌuin aꞌan ta̱quicꞌokꞌ li haꞌ. Ut li car li cuanqueb saꞌ li nimaꞌ teꞌca̱mk. Ta̱chuhokꞌ li nimaꞌ. Ut eb laj Egipto incꞌaꞌ chic teꞌrucꞌ li haꞌ xban nak chuhak chic.” Li Dios quixye ajcuiꞌ re laj Moisés: —Ta̱ye re laj Aarón, “Yeꞌ la̱ xukꞌ saꞌ xbe̱neb li haꞌ li cuan Egipto, saꞌ xbe̱neb li nimaꞌ, li cocꞌ rok haꞌ, joꞌ eb ajcuiꞌ li palau re nak ta̱quicꞌokꞌ. Yalak bar naxocman cuiꞌ li haꞌ saꞌ li tenamit Egipto, junes quicꞌ chic ta̱tauma̱nk,” chan. Laj Moisés ut laj Aarón queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Chiru laj faraón rochbeneb laj cꞌanjel chiru, laj Aarón quixsacꞌ li nimaꞌ riqꞌuin lix xukꞌ. Chixjunil li haꞌ quiquicꞌoꞌ. Quilajeꞌcam chixjunil li car saꞌ li nimaꞌ ut quichuhoꞌ li haꞌ. Incꞌaꞌ chic naru teꞌrucꞌ li haꞌ. Yalak bar saꞌ li tenamit Egipto, junes quicꞌ chic li haꞌ. Joꞌ nak queꞌxcꞌutbesi lix naꞌlebeb laj Moisés ut laj Aarón, joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxba̱nu laj kꞌe. Ut kꞌaxal cuiꞌchic quicacuuc xchꞌo̱l laj faraón. Joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ Dios, laj faraón chi ti̱c incꞌaꞌ qui-abin chiru. Ut laj faraón ma̱cꞌaꞌ naraj re li cꞌaꞌru yo̱ chixcꞌulbal. Quixsukꞌisi rib ut co̱ saꞌ rochoch. Xban nak incꞌaꞌ chic naru teꞌrucꞌ li haꞌ saꞌ li nimaꞌ, chixjunileb laj Egipto quilajeꞌxbec xhaꞌeb chire li nimaꞌ. Cuukub cutan tzꞌakal quicuan chokꞌ quicꞌ li haꞌ xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Li nimal raylal xban li qꞌuila amochTojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Tatxic cuiꞌchic riqꞌuin laj faraón ut ta̱ye re, “Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ Dios: Xcanabakeb chi xic lin tenamit re nak tineꞌxlokꞌoni. Ut cui incꞌaꞌ nacacanabeb chi xic lin tenamit, la̱in tintakla chak nabal li amoch saꞌ la̱ tenamit. Numtajenakak xqꞌuial li amoch saꞌ li nimaꞌ. Telajeꞌoc saꞌ la̱ cuochoch ut teꞌoc ajcuiꞌ saꞌ li naꞌajej li nacatcuar cuiꞌ. Telajeꞌpiscꞌok saꞌ xbe̱n la̱ chꞌa̱t. Telajeꞌoc ajcuiꞌ saꞌ rochocheb le̱ mo̱s ut saꞌ rochocheb chixjunileb li tenamit. Telajeꞌoc saꞌ le̱ horno ut telajeꞌpiscꞌok saꞌ xbe̱n le̱ caꞌ. Telajeꞌpiscꞌok cha̱cuix la̱at joꞌ ajcuiꞌ chirixeb chixjunileb li tenamit. Telajeꞌpiscꞌok ajcuiꞌ chirixeb la̱ mo̱s”, chan li Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye ajcuiꞌ re laj Moisés: —Ta̱ye re laj Aarón nak tixyeꞌ lix xukꞌ saꞌ xbe̱n li nimaꞌ, saꞌ xbe̱neb li cocꞌ rok haꞌ joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li palau re nak teꞌe̱lk chak li amoch saꞌ li haꞌ. Ut telajeꞌxic saꞌ li tenamit Egipto, chan. Tojoꞌnak laj Aarón quixyeꞌ lix xukꞌ saꞌ xbe̱neb chixjunileb li haꞌ. Ut queꞌel chak li amoch ut quilajeꞌtam saꞌ li tenamit Egipto. Ut eb laj kꞌe queꞌxba̱nu ajcuiꞌ joꞌ quixba̱nu laj Moisés. Ut nabaleb li amoch queꞌel chak xbaneb. Tojoꞌnak laj faraón quixbok laj Moisés ut laj Aarón. Quixye reheb: —Te̱tzꞌa̱ma chiru li Ka̱cuaꞌ Dios nak ta̱risi chixjunil li amoch cuiqꞌuin joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb lin tenamit. Ut la̱in tincanabeb chi xic laj Israel re nak teꞌxic chi mayejac chiru li Dios, chan. Laj Moisés quixye re laj faraón: —La̱at yal a̱cue jokꞌe ta̱cuaj tintijok chiru li Dios cha̱cuix la̱at ut chirixeb la̱ mo̱s, joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ tenamit. Tintzꞌa̱ma chiru nak ta̱risiheb li amoch e̱riqꞌuin ut saꞌ le̱ rochoch. Caꞌaj chic li joꞌ qꞌuial teꞌcana̱k saꞌ li nimaꞌ, chan laj Moisés. Laj faraón quixye: —Cuulaj ajcuiꞌ ta̱ba̱nu.— Ut laj Moisés quixye re: —Cuulaj ajcuiꞌ ta̱uxma̱nk li cꞌaꞌru yo̱cat chixtzꞌa̱manquil re nak ta̱cuil nak ma̱cꞌaꞌ chic junak Dios joꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios, li nakalokꞌoni la̱o. Chixjunil li amoch teꞌe̱lk a̱cuiqꞌuin. Teꞌe̱lk ajcuiꞌ riqꞌuineb la̱ mo̱s, joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb chixjunileb li tenamit. Teꞌe̱lk ajcuiꞌ saꞌ le̱ rochoch. Caꞌaj chic li cuanqueb saꞌ li nimaꞌ teꞌcana̱k, chan laj Moisés. Tojoꞌnak laj Moisés rochben laj Aarón queꞌel riqꞌuin laj faraón. Ut laj Moisés quia̱tinac riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Dios chirix li amoch joꞌ quixtzꞌa̱ma laj faraón. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixba̱nu joꞌ quixtzꞌa̱ma laj Moisés. Quilajeꞌcam chixjunil li amoch saꞌ li rochocheb ut quilajeꞌcam chi ruꞌuj neba̱l ut saꞌ li cꞌaleba̱l. Ut eb li cristian quilajeꞌxchꞌutub li camenak amoch ut cꞌajoꞌ nak quichuhoꞌ li tenamit xban xbo̱c li amoch. Ut laj faraón nak quiril nak qui-usa li tenamit, quixcacuubresi cuiꞌchic xchꞌo̱l. Ut incꞌaꞌ qui-abin, joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ Dios. Li nimla raylal xban li qꞌuila sukTojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Joꞌcaꞌin ta̱ye re laj Aarón: “Ta̱yeꞌ la̱ xukꞌ ut ta̱sacꞌ li poks riqꞌuin la̱ xukꞌ. Riqꞌuin aꞌan teꞌpucꞌa̱nk li sukSaꞌ li versión Valera, naxye ucꞌ saꞌ li versículo 8:16. Abanan saꞌ li hebreo naxye suk. saꞌ li tenamit Egipto”, chan. Joꞌcan queꞌxba̱nu. Laj Aarón quixyeꞌ lix xukꞌ ut quixsacꞌ li poks. Ut li qꞌuila suk nequeꞌcuoyoynac chirixeb li cristian joꞌ ajcuiꞌ chirixeb li xul. Chixjunil li poks saꞌ li tenamit Egipto quisukꞌi chokꞌ suk. Joꞌcan ajcuiꞌ eb laj kꞌe queꞌxyal xba̱nunquil riqꞌuin lix naꞌleb aꞌan. Abanan incꞌaꞌ queꞌru. Li suk nequeꞌhananac chirixeb li cristian joꞌ eb ajcuiꞌ li xul. Eb laj kꞌe queꞌxye re laj faraón: —Aꞌin xba̱nuhom li Ka̱cuaꞌ Dios, chanqueb. Ut joꞌ quixye li Dios, laj faraón kꞌaxal cuiꞌchic quicacuubresi xchꞌo̱l ut incꞌaꞌ qui-abin chiruheb. Li nimla raylal xban li raxya̱tTojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Ekꞌela tatcuacli̱k cuulaj ut tatxic chire li nimaꞌ. Aran ta̱cuoybeni laj faraón nak ta̱cuulak. Ta̱ye re, “Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ Dios a̱cue: Canabeb chi xic lin tenamit re nak tineꞌxlokꞌoni. Cui incꞌaꞌ nacacanabeb chi xic lin tenamit, la̱in tintakla li qꞌuila okꞌob chi raxya̱t saꞌ e̱ya̱nk ut saꞌ xya̱nkeb la̱ mo̱s, ut saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li tenamit joꞌ eb ajcuiꞌ saꞌ le̱ rochoch. Telajeꞌqꞌuia̱nk saꞌ le̱ rochoch ut telajeꞌqꞌuia̱nk ajcuiꞌ saꞌ li chꞌochꞌ bar cuiꞌ telajexcua̱nk. Aban incꞌaꞌ tintakla li raxya̱t saꞌ li naꞌajej Gosén bar cuanqueb cuiꞌ lin tenamit. Aran incꞌaꞌ teꞌchꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk li raxya̱t. Riqꞌuin aꞌan te̱nau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios ut cuan incuanquil saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Sicꞌbil ru inban lin tenamit. Jalan tinba̱nu re lin tenamit la̱in chiru la̱ tenamit la̱at. Cuulaj ta̱ba̱numa̱nk li xinye a̱cue”, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut joꞌcan quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ Dios. Quilajeꞌtam li raxya̱t saꞌ rochoch laj faraón joꞌ ajcuiꞌ li rochocheb lix mo̱s. Xban xqꞌuialeb li raxya̱t quiyiboꞌ ru chixjunil li cꞌaꞌru cuan saꞌ li tenamit Egipto. Ut laj faraón quixbok laj Moisés ut laj Aarón ut quixye reheb: —Mayejankex chak chiru le̱ Dios. Aban te̱ba̱nu saꞌ li naꞌajej li cuanquex cuiꞌ, chan. Ut laj Moisés quixye re: —Incꞌaꞌ naru nakaba̱nu chi joꞌcan. Joꞌ nocomayejac la̱o chiru li Ka̱cuaꞌ Dios, xicꞌ nequeꞌril eb laj Egipto. Toloeꞌxqꞌue chi pec cui nocomayejac chiru li kaDios saꞌ li tenamit aꞌin. Tento nak toxic aran saꞌ li chaki chꞌochꞌ oxib cutan chi be. Ut aran tomayejak chiru li kaDios joꞌ xye ke li Ka̱cuaꞌ, chan. Laj faraón quixye re: —La̱in texincanab chi xic. Mayejankex chak chiru le̱ Dios saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Aban incꞌaꞌ mas najt texxic. Textijok ajcuiꞌ chicuix, chan laj faraón. Laj Moisés quichakꞌoc ut quixye re: —Xic cue anakcuan. Tintzꞌa̱ma chiru li Ka̱cuaꞌ Dios nak cuulaj ta̱risiheb li raxya̱t a̱cuiqꞌuin joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb la̱ mo̱s ut riqꞌuineb chixjunileb le̱ tenamit. Ut, ba̱nu usilal, moa̱balakꞌi cuiꞌchic. Ma̱ye cuiꞌchic ke nak incꞌaꞌ toxic chi mayejac chiru li Ka̱cuaꞌ Dios, chan laj Moisés. Ut laj Moisés qui-el riqꞌuin laj faraón. Quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixba̱nu joꞌ quixtzꞌa̱ma laj Moisés. Quirisiheb chixjunileb li raxya̱t riqꞌuin laj faraón joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb lix mo̱s ut riqꞌuineb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit. Ti̱c ma̱ jun chic quicana. Aban quixcacuubresi cuiꞌchic xchꞌo̱l laj faraón ut incꞌaꞌ quixcanabeb chi xic li tenamit. Li nimla raylal nak quilajeꞌyajer li cuacaxTojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Tatxic cuiꞌchic riqꞌuin laj faraón ut ta̱ye re, “Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ Dios, lix Dioseb aj hebreo: Xcanabakeb chi xic lin tenamit re nak tineꞌxlokꞌoni. Ut cui incꞌaꞌ nacacanabeb chi xic ut yo̱cat chixbaybaleb chi xic, la̱in tintakla jun nimla raylal saꞌ xbe̱neb le̱ queto̱mk li cuanqueb saꞌ cꞌaleba̱l. Jun nimla yajel ta̱tꞌanekꞌ saꞌ xbe̱neb li cuacax, li cacua̱y, li bu̱r, li camello joꞌ ajcuiꞌ eb li carner. Abanan lix queto̱mkeb laj Israel ma̱cꞌaꞌ teꞌxcꞌul. Caꞌaj cuiꞌ lix queto̱mkeb laj Egipto teꞌca̱mk”, chan li Dios. Chꞌolchꞌo chiru li Dios jokꞌe ta̱cꞌulma̱nk aꞌin. Li Dios quixye reheb: —Cuulaj tinba̱nu aꞌin saꞌ li tenamit, chan. Joꞌ cuulajak chic li Ka̱cuaꞌ Dios quixba̱nu joꞌ quixye reheb. Quilajeꞌcam lix queto̱mkeb laj Egipto ut reheb laj Israel ma̱ jun queꞌcam. Laj faraón quixtakla rilbal lix queto̱mkeb laj Israel ma xeꞌcam na. Ut quirabi resil nak ma̱ jun queꞌcam. Ut toj cau ajcuiꞌ xchꞌo̱l laj faraón ut incꞌaꞌ quixcanabeb chi xic li tenamit. Li nimla raylal nak quilajeꞌxcꞌul li ni̱nki xoxLi Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés ut laj Aarón: —Te̱chap jun mo̱chꞌak li cha li cuan saꞌ xnaꞌaj li xam ut laj Moisés tixcut takecꞌ nak yo̱ chi iloc laj faraón. Yalak bar saꞌ li tenamit Egipto pukuknac li cha saꞌ xbe̱neb li cristian ut pukuknac saꞌ xbe̱neb li xul. Riqꞌuin aꞌan ta̱ticla̱k li ni̱nki xox chirixeb, chan. Tojoꞌnak queꞌxchap jun mo̱chꞌ li cha cuan saꞌ xnaꞌaj li xam. Chiru laj faraón laj Moisés quixcut takecꞌ. Riqꞌuin aꞌan quichal li ni̱nki xox saꞌ xbe̱neb li cristian ut saꞌ xbe̱neb ajcuiꞌ li xul. Eb laj kꞌe incꞌaꞌ chic queꞌru xcꞌutbal xcuanquileb chiru laj Moisés xban nak yajeb xban li xox joꞌ nak queꞌyajer chixjunileb laj Egipto. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixcacuubresi xchꞌo̱l laj faraón. Joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ Dios re laj Moisés junxil, laj faraón ti̱c incꞌaꞌ quixba̱nu li cꞌaꞌru queꞌxye. Li nimla raylal xban li sakbachTojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Cuulaj tatcuacli̱k ekꞌela ut tatxic riqꞌuin laj faraón. Ta̱ye re, “Joꞌcaꞌin xye a̱cue li Ka̱cuaꞌ Dios, lix Dioseb laj hebreo: Canabeb chi xic lin tenamit re nak tineꞌxlokꞌoni. Ut anakcuan tintakla cuiꞌchic jun raylal saꞌ a̱be̱n joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb la̱ mo̱s ut saꞌ xbe̱neb ajcuiꞌ chixjunil li tenamit re nak chi joꞌcan ta̱nau nak ma̱ ani chic junak Dios saꞌ ruchichꞌochꞌ joꞌ la̱in. Cui ta la̱in xcuaj, xinqꞌue raj jun nimla yajel saꞌ e̱be̱n ut xex-osoꞌ raj. Ut xexcuisi raj chi junaj cua saꞌ ruchichꞌochꞌ. Abanan la̱in incꞌaꞌ xinqꞌue li yajel aꞌan saꞌ e̱be̱n xban nak xcuaj xcꞌutbal lin cuanquil che̱ru. Ut re ajcuiꞌ nak te̱ye cuesilal saꞌ ruchichꞌochꞌ. Abanan la̱at riqꞌuin chixjunil aꞌin, toj yo̱cat chixnimobresinquil a̱cuib saꞌ xbe̱neb lin tenamit ut incꞌaꞌ nacacanabeb chi xic. Cuulaj ta̱qꞌue retal nak saꞌ li o̱r aꞌin tintakla chak li ni̱nki sakbach hamamnak saꞌ xbe̱n li tenamit Egipto. Ma̱ jun sut e̱rilom chak chalen kꞌe cutan. Joꞌcan nak takla xtzꞌapbal saꞌ rochocheb la̱ queto̱mk joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌru cuan a̱cue saꞌ cꞌaleba̱l re nak incꞌaꞌ teꞌca̱mk xban li sakbach li ta̱tꞌanekꞌ saꞌ xbe̱neb. Teꞌca̱mk xban li sakbach chixjunileb li cristian joꞌ eb ajcuiꞌ li xul cui incꞌaꞌ tzꞌaptzꞌo̱queb,” chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Cuanqueb saꞌ xya̱nkeb lix tenamit laj faraón li queꞌxpa̱b li cꞌaꞌru quixye li Dios. Quilajeꞌrocsiheb lix mo̱s joꞌ ajcuiꞌ eb lix queto̱mk li cuanqueb saꞌ cꞌaleba̱l. Aban li incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ Dios queꞌxcanabeb lix mo̱s saꞌ cꞌaleba̱l rochbeneb lix queto̱mk. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Taksi la̱ cuukꞌ ut riqꞌuin aꞌan ta̱tꞌanekꞌ chak li sakbach saꞌ chixjunil li tenamit Egipto. Telajeꞌtꞌanekꞌ chak saꞌ xbe̱neb li cristian ut saꞌ xbe̱neb li xul joꞌ ajcuiꞌ li acui̱mk yalak bar saꞌ li tenamit Egipto, chan li Dios. Tojoꞌnak laj Moisés quixtaksi lix xukꞌ saꞌ choxa ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixtakla li ca̱k ut li sakbach. Ni̱nki sakbach quixtakla chak li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ xbe̱n li tenamit. Nareploc li rakꞌ ca̱k ut yo̱ li sakbach. Ma̱ jun sut queꞌxcꞌul chi joꞌcan saꞌ li tenamit Egipto chalen kꞌe cutan. Xban li sakbach quilajeꞌosoꞌ chixjunil li cꞌaꞌak re ru li cuan chirix cab. Li sakbach quilajxtꞌani li cristian joꞌ ajcuiꞌ eb li xul. Quilajxtꞌani li acui̱mk ut quilajxpuqꞌui chixjunil li cheꞌ. Caꞌaj chic saꞌ li tenamit Gosén incꞌaꞌ quicuan li sakbach xban nak aran cuanqueb laj Israel. Tojoꞌnak laj faraón quixtakla xbokbaleb laj Moisés ut laj Aarón. Quixye reheb: —Anakcuan xinnau nak xinma̱cob. Moco li Ka̱cuaꞌ Dios ta cuan re. La̱in cuan cue ut joꞌ ajcuiꞌ lin tenamit cuanqueb re. Ta̱ya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios. Tzꞌakal li xkacꞌul riqꞌuin li sakbach ut li ca̱k. Texincanab chi xic. Incꞌaꞌ chic nacuaj nak texba̱yk arin, chan. Laj Moisés quixye re: —Nak tincuulak chire li tenamit, aran tintaksi li cuukꞌ ut tintijok chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk sakbach chi moco li ca̱k. Chi joꞌcan ta̱nau nak li Ka̱cuaꞌ Dios aꞌan laj e̱chal re li ruchichꞌochꞌ. La̱in ninnau nak la̱at chanchanateb ajcuiꞌ laj cꞌanjel cha̱cuu. Incꞌaꞌ nequexucua ru li Ka̱cuaꞌ Dios, chan laj Moisés. Xban nak ac cuan ru li acui̱mk cebada xcꞌabaꞌ ut yo̱ chi atzꞌumac li lino, nak quichal li sakbach saꞌ xbe̱n quilajxtoki chixjunil ut qui-osoꞌ. Aban li trigo ut li centeno ma̱cꞌaꞌ queꞌxcꞌul xban nak toj yo̱queb chi mokc. Tojoꞌnak laj Moisés qui-el riqꞌuin laj faraón. Nak cuan chire li tenamit, quixtaksi li rukꞌ ut quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut li Dios quixchꞌanab li sakbach joꞌ ajcuiꞌ li ca̱k. Incꞌaꞌ chic xqꞌue li hab. Ut laj faraón quiril nak chꞌanamil. Ma̱cꞌaꞌ chic li hab ut li ca̱k ut ma̱cꞌaꞌ chic li sakbach. Quima̱cob cuiꞌchic laj faraón. Quixcacuubresi xchꞌo̱l joꞌ eb ajcuiꞌ laj cꞌanjel chiru. Quixcacuubresi cuiꞌchic xchꞌo̱l laj faraón ut incꞌaꞌ quixcanabeb chi xic laj Israel. Joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ Dios junxilaj re laj Moisés, joꞌcan quixba̱nu laj faraón. Li nimla raylal xban li qꞌuila sa̱cꞌLi Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Tatxic cuiꞌchic riqꞌuin laj faraón. La̱in xincacuubresi xchꞌo̱l laj faraón joꞌ eb ajcuiꞌ laj cꞌanjel chiru re nak tincꞌut lin cuanquilal chiruheb. Chi joꞌcan la̱ex te̱ye reheb le̱ ralal e̱cꞌajol chanru xinba̱nu riqꞌuineb laj Egipto nak xincꞌutbesi lin cuanquilal chiruheb. La̱ex te̱nau nak relic chi ya̱l nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios, chan. Tojoꞌnak laj Moisés ut laj Aarón queꞌco̱eb riqꞌuin laj faraón ut queꞌxye re: —Joꞌcaꞌin xye a̱cue li Ka̱cuaꞌ Dios, lix Dioseb laj hebreo. “¿Jokꞌe ta̱cubsi a̱cuib chicuu? Canabeb chi xic lin tenamit re nak tineꞌxlokꞌoni.” Ut xye ajcuiꞌ, “Cui incꞌaꞌ nacacanabeb chi xic lin tenamit, cuulaj tintaklaheb laj sa̱cꞌ saꞌ la̱ tenamit. Tintakla li qꞌuila okꞌob chi aj sa̱cꞌ toj retal ta̱tzꞌapo̱nk li chꞌochꞌ xbaneb. Joꞌ qꞌuial chic li acui̱mk incꞌaꞌ xcamsi li sakbach, talajeꞌxlou chixjunil. Talajeꞌxcuaꞌ xxak li cheꞌ. Talajeꞌoc saꞌ la̱ cuochoch ut talajeꞌoc saꞌ rochocheb laj cꞌanjel cha̱cuu. Talajeꞌoc saꞌ rochocheb chixjunileb laj Egipto. Ma̱ jun sut rilomeb la̱ yucuaꞌ chi moco la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ joꞌ tinba̱nu anakcuan,” chan a̱cue li Ka̱cuaꞌ Dios.— Ut laj Moisés qui-el riqꞌuin laj faraón. Ut eb laj cꞌanjel chiru laj faraón queꞌxye re laj faraón: —¿Joꞌ najtil chic toxchꞌiꞌchꞌiꞌi li cui̱nk aꞌin? Canabeb chi xic laj Israel re nak eb aꞌan teꞌxlokꞌoni chak li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. ¿Ma incꞌaꞌ nacacuil nak x-osoꞌ li katenamit Egipto? chanqueb. Tojoꞌnak laj Moisés rochben laj Aarón queꞌcꞌameꞌ cuiꞌchic riqꞌuin laj faraón. Laj faraón quixye reheb: —Ayukex. Lokꞌonihomak chak ru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ut ¿aniheb li teꞌxic? chan. Laj Moisés quichakꞌoc ut quixye: —Chikajunilo toxic xban nak toninkꞌei̱k chiru li kaDios. Teꞌxic li sa̱j cui̱nk ut teꞌxic li che̱quel cui̱nk ut teꞌxic ajcuiꞌ li ixk. Talajeꞌxic li kalal kacꞌajol. Ut takacꞌameb ajcuiꞌ li kaqueto̱mk, chan laj Moisés. Laj faraón saꞌ joskꞌil quichakꞌoc. Re xhobbaleb nak quixye reheb: —Tento nak le̱ Dios textenkꞌa cui la̱ex cuan saꞌ e̱chꞌo̱l nak texincanab chi xic e̱rochbeneb le̱ cocꞌal. La̱in moco texincanab ta chi xic chi joꞌcan. La̱in ninnau nak inbalakꞌinquil te̱raj. Ma̱ jaruj texincanab chi xic che̱junilex. Incꞌaꞌ texincanab chi xic cui te̱cꞌameb li cocꞌal. Caꞌaj cuiꞌ la̱ex cui̱nk texxic ut te̱lokꞌoni le̱ Dios cui joꞌcan te̱raj, chan. Ut laj Moisés ut laj Aarón queꞌa̱linasi̱c saꞌ junpa̱t xban laj faraón. Tojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Taksi la̱ cuukꞌ saꞌ xbe̱n li tenamit re nak teꞌcha̱lk laj sa̱cꞌ. Chixjunil li cheꞌcꞌam saꞌ li tenamit Egipto li incꞌaꞌ qui-osoꞌ xban li sakbach, eb laj sa̱cꞌ talajeꞌxcuaꞌ chixjunil, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut laj Moisés quixtaksi lix xukꞌ saꞌ xbe̱n li tenamit Egipto. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixtakla chak jun cacuil ikꞌ. Li ikꞌ qui-el chak saꞌ li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe. Chi cutan ut chi kꞌojyi̱n yo̱ li ikꞌ. Ut nak quisake̱u, ac cuanqueb chic laj sa̱cꞌ li quixcꞌam chak li ikꞌ. Quilajeꞌchal laj sa̱cꞌ saꞌ chixjunil li tenamit Egipto. Nequeꞌhirirnac saꞌ xbe̱n li tenamit. Ma̱ jun cua rilomeb aꞌan chalen kꞌe cutan, ut ma̱ jun cua chic teꞌril mokon. Quikꞌojyi̱noꞌ li tenamit Egipto xban xqꞌuialeb laj sa̱cꞌ ut quitzꞌapon li chꞌochꞌ xbaneb. Quilajeꞌxcuaꞌ chixjunil li cheꞌcꞌam ut li ru li cheꞌ li incꞌaꞌ qui-osoꞌ xban li sakbach, quilajeꞌxcꞌux. Ma̱cꞌaꞌ chic cꞌaꞌru rax ru quicana saꞌ li tenamit Egipto. Ma̱cꞌaꞌ chic li cheꞌcꞌam, ut ma̱cꞌaꞌeb chic lix xak li cheꞌ. Tojoꞌnak laj faraón saꞌ junpa̱t quixbokeb chak laj Moisés ut laj Aarón. Quixye reheb: —Xinma̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios ut che̱ru ajcuiꞌ la̱ex. Tintzꞌa̱ma che̱ru, caꞌaj chic anakcuan te̱cuy inma̱c ut chetzꞌa̱ma chiru le̱ Dios nak ta̱risi li raylal aꞌin saꞌ kabe̱n nak toj ma̱jiꞌ nococam, chan. Laj Moisés qui-el riqꞌuin laj faraón ut quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixtakla cuiꞌchic jun li cacuil ikꞌ. Qui-el chak saꞌ li na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Eb laj sa̱cꞌ quilajeꞌcꞌameꞌ xban li ikꞌ. Quilajeꞌcuteꞌ saꞌ jun li nimla palau Mar Rojo xcꞌabaꞌ. Ti̱c ma̱ jun chic laj sa̱cꞌ queꞌcana saꞌ li tenamit Egipto. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixcacuubresi cuiꞌchic xchꞌo̱l laj faraón ut incꞌaꞌ quixcanabeb chi xic laj Israel. Li nimal raylal xban nak quikꞌojyi̱noꞌ ru li cutanUt li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Taksi la̱ cuukꞌ re nak ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ru li cutan saꞌ li tenamit Egipto. Nak teꞌbe̱k li cristian yal teꞌxchꞌeꞌ aj chic lix beheb, chan li Dios. Laj Moisés quixtaksi li rukꞌ. Ut chirix aꞌan quicana li tenamit saꞌ kꞌojyi̱n. Oxib cutan tzꞌakal quicuan li kꞌojyi̱n saꞌ li tenamit Egipto. Eb laj Egipto incꞌaꞌ quiru queꞌril rib xban nak kꞌaxal cuiꞌchic kꞌojyi̱n. Yal chunchu̱queb aj chic saꞌ lix naꞌajeb saꞌ kꞌojyi̱n chiru li oxib cutan aꞌan. Ma̱ bar naru nequeꞌxic. Abanan eb laj Israel cutan saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ. Ut laj faraón quixbok laj Moisés ut quixye re: —Ayukex. Lokꞌonihomak chak le̱ Dios. Cꞌamomak le̱ cocꞌal. Aban le̱ queto̱mk te̱canab arin, chan. Laj Moisés quixye re: —Tento nak takacꞌam li kaqueto̱mk re nak tomayejak chiru li kaDios. Takacꞌat li kamayej. Tento nak ta̱xic chixjunil li kaqueto̱mk. Ma̱ jun takacanab. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan takasicꞌ ru li takamayeja chiru li kaDios. Nak tocuulak, aran takil bar cuan li ta̱cꞌanjelak chokꞌ kamayej, chan laj Moisés. Ut li Dios quixcacuubresi cuiꞌchic xchꞌo̱l laj faraón ut incꞌaꞌ quixcanabeb chi xic. Laj faraón quixye re laj Moisés: —Elen saꞌ xnakꞌ cuu chi junaj cua. Incꞌaꞌ chic nacuaj rilbal a̱cuu. Relic chi ya̱l tinye a̱cue nak saꞌ li cutan nak tincuil cuiꞌchic a̱cuu, aran tatca̱mk, chan. Laj Moisés quixye re: —Chi-uxma̱nk joꞌ xaye. Nak tine̱lk a̱cuiqꞌuin, incꞌaꞌ chic ta̱cuil cuu, chan re. Resilal xcamiqueb li xbe̱n alalbejLi Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Jun chic li raylal tintakla saꞌ xbe̱n laj faraón joꞌ cuiꞌ anchal saꞌ xbe̱n li tenamit Egipto. Ut riqꞌuin aꞌan texcanab chi xic laj faraón. Aban moco caꞌaj cuiꞌ ta texcanab chi xic, texra̱lina chi junaj cua. Anakcuan ta̱yeheb re laj Israel nak xicakeb chixtzꞌa̱manquil li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin oro ut plata. Eb li cui̱nk teꞌxtzꞌa̱ma riqꞌuineb li rech cui̱nkilal ut joꞌcan ajcuiꞌ li ixk teꞌxtzꞌa̱ma riqꞌuin li rech ixkilal, chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixkꞌunobresi xchꞌo̱leb li tenamit Egipto ut queꞌxcꞌam rib saꞌ usilal riqꞌuineb laj Israel. Ut eb laj cꞌanjel chiru laj faraón joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb laj Egipto queꞌx-oxlokꞌi chic laj Moisés. Ut laj Moisés quixye re laj faraón: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ Dios a̱cue. “Saꞌ tuktu kꞌojyi̱n tincꞌut lin cuanquil saꞌ li tenamit Egipto. Ut telajeꞌca̱mk li xbe̱neb e̱ralal. Ma̱ jun teꞌcolekꞌ. Usta la̱at aj faraón, kꞌaxal nim a̱cuanquil, ta̱ca̱mk li xbe̱n a̱cualal. Ut teꞌca̱mk ajcuiꞌ xbe̱n ralal la̱ mo̱s ixk li ti̱c ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. (Chixjunileb li xbe̱n ralaleb laj Egipto talajeꞌca̱mk, li cuanqueb xcuanquil ut li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil.) Ut talajeꞌca̱mk ajcuiꞌ chixjunil li xbe̱n ral li queto̱mk. Saꞌ li tenamit Egipto chixjunileb li cristian japjo̱keb re chi ya̱bac xban xrahileb saꞌ xchꞌo̱l. Ma̱ jun sut rabiom li ya̱bac chi joꞌcan chi moco ta̱abima̱nk mokon. Riqꞌuin aꞌan ta̱qꞌue retal nak eb laj Israel sicꞌbileb ru inban. Eb aꞌan ma̱cꞌaꞌ teꞌxcꞌul, chi moco eb li xul. Chi ti̱c ma̱cꞌaꞌ teꞌxcꞌul laj Israel. Chi moco li tzꞌiꞌ teꞌcuo̱bak,” chan li Dios.— Laj Moisés quixye ajcuiꞌ re laj faraón: —Chixjunileb laj cꞌanjel cha̱cuu teꞌcuulak cuiqꞌuin ut teꞌxcuikꞌib rib chicuu chixtzꞌa̱manquil. Teꞌxye cue, “Ba̱nu usilal, ayu la̱at a̱cuochbeneb chixjunileb laj Israel.” Ut chirix aꞌan tine̱lk saꞌ e̱ya̱nk, chan laj Moisés. Ut ma̱ caꞌchꞌin xjoskꞌil laj Moisés nak qui-el riqꞌuin laj faraón. Junxil yebil chak re laj Moisés nak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re: —Laj faraón incꞌaꞌ ta̱abi̱nk cha̱cuu xban nak toj tincuaj tincꞌutbesi lin cuanquil chiruheb chixjunileb li tenamit Egipto.— Laj Moisés rochben laj Aarón sachba chꞌo̱lej li quilajeꞌxba̱nu chiru laj faraón. Aban li Ka̱cuaꞌ Dios quixcacuubresi xchꞌo̱l laj faraón ut incꞌaꞌ quixcanabeb chi e̱lc laj Israel saꞌ li tenamit Egipto. Li Ka̱cuaꞌ Dios quinumeꞌ chi rakoc a̱tinNak toj cuanqueb saꞌ li tenamit Egipto laj Moisés ut laj Aarón, li Ka̱cuaꞌ Dios quixye reheb: —Chalen anakcuan li po aꞌin, aꞌan chic xticlajic li chihab chokꞌ e̱re la̱ex. Ta̱ye reheb chixjunileb laj Israel nak saꞌ li laje̱b xbe li po aꞌin li cui̱nk teꞌxsicꞌ junju̱nk li carner re li ju̱nk cabal. Li incꞌaꞌ qꞌuiheb saꞌ rochocheb naru nequeꞌxic chi cuaꞌac rochbeneb li rech cabal re nak teꞌxchoy xtiubal chixjunil lix tibel li carner. Teꞌxbir rix joꞌ qꞌuial li teꞌxtzaca li junju̱nk. Usta chiba̱t, usta carner li te̱sicꞌ, jun chihab cua̱nk re. Ut tento nak te̱lom li xul ut cha̱bilak. Ma̱cꞌaꞌak xyajel. Nak ac xesicꞌ aꞌan, te̱xoc. Saꞌ li ca̱laju xbe li po nak ac namoynac, che̱junilex la̱ex aj Israel te̱camsi li chꞌina carner li sicꞌbil ru e̱ban. Te̱rach xquiqꞌuel li carner saꞌ xbe̱n li puerta joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xcaꞌ pacꞌalil xcheꞌel li puerta saꞌ le̱ rochoch li bar yo̱kex cuiꞌ chi cuaꞌac. Saꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan te̱tiu li tib chi pombil. Te̱cuaꞌ li caxlan cua xcomon li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal ut te̱tiu ajcuiꞌ li ichaj li cꞌa. Me̱tiu li tib chi rax chi moco chi caltinbil. Chi pombil ban te̱tiu. Te̱pom chi tzꞌakal jun, rochben lix jolom joꞌ ajcuiꞌ li rok, li rukꞌ ut li cuan chi saꞌ. Caꞌaj cuiꞌ lix tzꞌaj te̱risi. Li joꞌ qꞌuial li ta̱elaꞌa̱nk me̱xoc chokꞌ re cuulaj. Cꞌatbil te̱ba̱nu. Joꞌcaꞌin nak texcuaꞌak. Nak ac oc e̱re chi cuaꞌac, te̱qꞌue lix cꞌa̱mal e̱saꞌ, te̱qꞌue le̱ xa̱b ut cua̱nk le̱ xukꞌ saꞌ le̱ rukꞌ. Te̱se̱ba e̱rib chi cuaꞌac. Aꞌan li kꞌojyi̱n nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios tinnumekꞌ saꞌ li tenamit chi rakoc a̱tin. Saꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan la̱in tincuulak saꞌ li tenamit Egipto ut tincamsiheb chixjunileb li xbe̱n alalbej saꞌ xya̱nkeb laj Egipto, joꞌcan ajcuiꞌ li xbe̱n ral li queto̱mk. Ut la̱in tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb lix dioseb li nequeꞌxlokꞌoni laj Egipto. La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Abanan li quicꞌ li te̱qꞌue chire xpuertil le̱ rochoch, aꞌan e̱retalil chicuu. Nak tincuil li quicꞌ, ti̱c tinnumekꞌ saꞌ le̱ rochoch. Ma̱ jun ta̱ca̱mk saꞌ le̱ rochoch la̱ex nak yo̱kin chixcamsinquil li xbe̱n ralaleb aj Egipto. Chalen anakcuan rajlal chihab texninkꞌei̱k saꞌ incꞌabaꞌ saꞌ li ca̱laju xbe li xbe̱n po. Li ninkꞌe aꞌin, aꞌan re xjulticanquil chanru nak xexincol. Chiru cuukub cutan yo̱kex chi ninkꞌei̱k. Saꞌ li xbe̱n cutan te̱risi saꞌ le̱ rochoch chixjunil li naxqꞌue chi si̱pocꞌ li caxlan cua. Re li cuukub cutan li caxlan cua li te̱cuaꞌ, aꞌan xcomon li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Ut cui junak cristian tixcuaꞌ li caxlan cua xcomon li cuan xchꞌamal, li cristian aꞌan ta̱isi̱k saꞌ e̱ya̱nk. Saꞌ li xbe̱n cutan te̱chꞌutub e̱rib re xlokꞌoninquil li Dios ut saꞌ xcuuk li cutan te̱chꞌutub cuiꞌchic e̱rib. Saꞌ li cuib chi cutan aꞌan incꞌaꞌ textrabajik. Caꞌaj cuiꞌ le̱ tzacae̱mk te̱yi̱b. Saꞌ li ninkꞌe aꞌin te̱cuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal xban nak saꞌ li cutan aꞌin xexcuisi saꞌ li tenamit Egipto. Re xjulticanquil li xinba̱nu e̱re, chalen anakcuan, texninkꞌei̱k chi joꞌcaꞌin joꞌ eb ajcuiꞌ le̱ ralal e̱cꞌajol. Li cutan aꞌan te̱oxlokꞌi xban nak saꞌ li cutan aꞌan quexcuisi saꞌ li tenamit Egipto. Saꞌ li ca̱laju xbe li xbe̱n po nak ac namoynac, te̱cuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Joꞌcaꞌin te̱ba̱nu toj saꞌ li jun xcaꞌcꞌa̱l (21) xbe li po. Cuukub cutan tzꞌakal ma̱cꞌaꞌak li caxlan cua li cuan xchꞌamal saꞌ le̱ rochoch. Li ani ta̱cuaꞌok li caxlan cua li cuan xchꞌamal usta yal numecꞌ yo̱ saꞌ e̱ya̱nk, aꞌan ta̱isi̱k saꞌ e̱ya̱nk la̱ex aj Israel. Me̱cuaꞌ li caxlan cua xcomon li cuan xchꞌamal. Saꞌ li junju̱nk chi cab, te̱cuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal, chan li Dios. Tojoꞌnak laj Moisés quixbok chixjunileb li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Quixye reheb: —Te̱sicꞌ le̱ carner ut te̱camsi chokꞌ reheb li cuanqueb saꞌ le̱ rochoch. Lix quiqꞌuel te̱cꞌul saꞌ junak ucꞌal. Te̱tzꞌa saꞌ li quicꞌ jun chꞌina jo̱b li pim hisopo xcꞌabaꞌ. Te̱qꞌue li quicꞌ saꞌ xbe̱n li puerta joꞌ ajcuiꞌ chiru li cheꞌ li cuan xcaꞌ pacꞌalil li puerta. Ut chetzꞌapak e̱rib saꞌ le̱ rochoch ut ma̱ jun e̱re ta̱e̱lk toj saꞌ li cutan jun chic. Li Dios ta̱numekꞌ saꞌ li junju̱nk chi cab chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb laj Egipto. Nak ta̱ril li quicꞌ saꞌ xbe̱n li puerta ut chiru li cuib chi cheꞌ li cuan saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li puerta, li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱numekꞌ saꞌ li puerta aꞌan ut tixram lix be laj camsinel re nak incꞌaꞌ ta̱oc saꞌ le̱ rochoch chi camsi̱nc. Ut chalen anakcuan la̱ex, joꞌ eb ajcuiꞌ le̱ ralal e̱cꞌajol, texninkꞌei̱k rajlal chihab re xjulticanquil chanru nak quex-el chak saꞌ li tenamit Egipto. Ut chi joꞌcaꞌin chexninkꞌei̱k ut chexlokꞌoni̱nk ajcuiꞌ nak texcuulak saꞌ li naꞌajej yechiꞌinbil e̱re xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Nak eb le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌxpatzꞌ e̱re cꞌaꞌru xya̱lal li ninkꞌe li nequeba̱nu, la̱ex te̱chꞌolob xya̱lal chiruheb ut te̱ye reheb: —Aꞌin li kamayej re li ninkꞌe pascua re xjulticanquil chanru nak coxcol li Ka̱cuaꞌ Dios nak quinumeꞌ saꞌ li tenamit Egipto chixcamsinquil li xbe̱n ralaleb, chan laj Moisés. Ut eb laj Israel quilajeꞌxxulub xjolomeb ut queꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ Dios. Chixjunil li queꞌyeheꞌ re laj Moisés ut laj Aarón xban li Ka̱cuaꞌ Dios, queꞌxba̱nu chixjunileb laj Israel. Lix camiqueb li xbe̱n alalbejTuktu kꞌojyi̱n nak quinumeꞌ li Dios ut quilajxcamsi li xbe̱n ralaleb chixjunileb laj Egipto. Quixcamsi li xbe̱n ralal laj faraón li kꞌaxal nim xcuanquil. Joꞌcan ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ tzꞌalam queꞌcamsi̱c ajcuiꞌ li xbe̱n ralaleb. Quilajeꞌcamsi̱c ajcuiꞌ li xbe̱n raleb lix queto̱mk chixjunileb, li cuanqueb xcuanquil ut li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil, chixjunileb li xbe̱n alalbej aran Egipto quilajeꞌcamsi̱c. Chiru li kꞌojyi̱n aꞌan laj faraón quicuacli. Queꞌcuacli ajcuiꞌ laj cꞌanjel chiru joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb laj Egipto. Japjo̱queb re chi ya̱bac chixjunileb laj Egipto xban nak camenakeb chic li xbe̱n alalbej saꞌ li junju̱nk chi cab. Ut laj faraón chiru li kꞌojyi̱n aꞌan quixtakla resil riqꞌuin laj Moisés ut laj Aarón. Quixye reheb: —Cuaclinkex. Elenkex saꞌ junpa̱t. Cꞌamomak che̱rix chixjunileb laj Israel. Ayukex ut lokꞌonihomak ru le̱ Dios joꞌ xeye cue. Cꞌamomak ajcuiꞌ che̱rix le̱ queto̱mk joꞌ xeye. Se̱bahomak e̱rib ut elenkex. Ut textijok chicuix, chan laj faraón. Ut eb laj Egipto queꞌxtzꞌa̱ma ajcuiꞌ chiruheb laj Israel nak teꞌxse̱ba rib chi xic. Queꞌxye reheb: —Ayukex. Se̱bahomak e̱rib chi xic. Ma̱re toca̱mk ajcuiꞌ la̱o cui la̱ex incꞌaꞌ texxic, chanqueb. Tojoꞌnak eb laj Israel queꞌxcꞌam xkꞌemal lix caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Queꞌxlan lix yokꞌlebeb saꞌ lix tꞌicr ut queꞌri̱ka. Ac quilajeꞌxba̱nu laj Israel joꞌ queꞌyeheꞌ reheb xban laj Moisés. Quilajeꞌxtzꞌa̱ma riqꞌuineb laj Egipto li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin oro ut plata joꞌ ajcuiꞌ li rakꞌeb. Ut xban nak li Dios quixba̱nu nak eb laj Egipto queꞌxcꞌam rib saꞌ usilal riqꞌuineb laj Israel, aꞌ yal cꞌaꞌru li queꞌxtzꞌa̱ma, queꞌqꞌueheꞌ reheb. Chi joꞌcaꞌin eb laj Israel quiru queꞌrisi chiruheb laj Egipto nabal lix biomaleb. Eb laj Israel queꞌe̱lelic chak EgiptoUt chixjunileb laj Israel queꞌel saꞌ li tenamit Ramesés ut queꞌco̱eb saꞌ li tenamit Sucot. Cuakib ciento mil (600,000) chi cui̱nk queꞌco̱eb chi rok. Eb li ixk joꞌ ajcuiꞌ eb li cocꞌal ma̱cꞌaꞌeb saꞌ ajl. Ut cuanqueb ajcuiꞌ laj Egipto li queꞌco̱eb saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut ma̱ caꞌchꞌin xqꞌuial li queto̱mk queꞌxcꞌam nak queꞌco̱eb. Xban nak queꞌisi̱c saꞌ junpa̱t saꞌ li tenamit Egipto, ma̱cꞌaꞌ xcuaheb yi̱banbil nak queꞌco̱eb. Riqꞌuin lix kꞌemal li caxlan cua queꞌxyi̱b lix cuaheb xcomon li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Eb laj Israel ca̱hib ciento riqꞌuin laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (430) chihab queꞌcuan saꞌ li tenamit Egipto. Tzꞌakal ca̱hib ciento riqꞌuin laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (430) chihab nak queꞌel chixjunileb li ralal xcꞌajol li Dios saꞌ li tenamit Egipto. Saꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios quixcꞌacꞌaleheb chi us re nak ta̱risiheb saꞌ li tenamit Egipto. Ut riqꞌuin aꞌan chalen anakcuan eb laj Israel nequeꞌxyoꞌle li kꞌojyi̱n aꞌan re xjulticanquil chanru nak li Dios quirisiheb chak saꞌ li tenamit Egipto. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés ut laj Aarón: —Joꞌcaꞌin nak texninkꞌei̱k re xjulticanquil chanru nak quexcoleꞌ nak quilajeꞌcamsi̱c li xbe̱n ralaleb laj Egipto. Ma̱ jun jalan xtenamit ta̱tzaca̱nk re li tzacae̱mk aꞌin. Eb li lokꞌbil mo̱s cui xeꞌxcꞌul li circuncisión ta̱ru̱k teꞌxtzaca li tzacae̱mk aꞌan. Abanan eb li tojbil mo̱s ut eb li jalan xtenamiteb incꞌaꞌ naru teꞌxtzaca. Te̱ba̱nu saꞌ junak cab. Incꞌaꞌ te̱jor li bak ut incꞌaꞌ te̱risi li tib chirix cab. Chixjunileb laj Israel teꞌxba̱nu aꞌin. Cui cuanqueb jalan xtenamit saꞌ e̱ya̱nk teꞌraj teꞌoque̱nk saꞌ li ninkꞌe aꞌin, tento nak chixjunileb li cui̱nk teꞌxcꞌul li circuncisión. Nak ac xeꞌxcꞌul li circuncisión, e̱comonakeb chic ut naru chic teꞌxtzaca li tzacae̱mk aꞌin. Aban ma̱ jun naru ta̱tzaca̱nk re cui ma̱jiꞌ xcꞌul li circuncisión. Juntakꞌe̱takeb chic li chakꞌrab chokꞌ e̱re joꞌ ajcuiꞌ reheb li jalan xtenamiteb. Ut joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ Dios reheb laj Moisés ut laj Aarón, joꞌcan quilajeꞌxba̱nu chixjunileb laj Israel. Ut saꞌ li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios quilajrisiheb chak laj Israel saꞌ li tenamit Egipto. Nequeꞌtzololnac nak queꞌel laj Israel chi junju̱nk chꞌu̱tal aran Egipto. Li xbe̱n ralaleb laj Israel queꞌkꞌaxtesi̱c saꞌ rukꞌ li Dios(1-2) Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Te̱kꞌaxtesi saꞌ cuukꞌ chixjunileb li xbe̱n ralaleb laj Israel ut te̱kꞌaxtesi ajcuiꞌ chixjunileb li xbe̱n raleb li xul. Eb aꞌan cue la̱in, chan. (-) (3-4) Laj Moisés quixye reheb: —Saꞌ li cutan aꞌin re li po Abib xcꞌabaꞌ, li Ka̱cuaꞌ Dios xexrisi chak saꞌ li tenamit Egipto bar quexcꞌanjelac cuiꞌ chak chokꞌ rahobtesinbil mo̱s. Rajlal chihab texninkꞌei̱k re xjulticanquil li cutan aꞌin, ut me̱cuaꞌ li caxlan cua li cuan xchꞌamal. Chijulticokꞌ e̱re nak riqꞌuin xnimal xcuanquil li Dios quexrisi chak saꞌ li tenamit aꞌan. (-) Texninkꞌei̱k rajlal chihab saꞌ li po aꞌin nak cua̱nkex saꞌ li naꞌajej li yo̱ cuiꞌ che̱cꞌambal li Ka̱cuaꞌ Dios. Aꞌan li cha̱bil naꞌajej li quiyechiꞌi̱c reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ junxil ut te̱re̱chani ajcuiꞌ la̱ex. Aꞌan li naꞌajej cuanqueb cuiꞌ laj cananeo, laj heteo, laj amorreo, laj heveo ut laj jebuseo. Cuukub cutan te̱cuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Saꞌ xcuuk li cutan ta̱cua̱nk li ninkꞌe saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios re xnimanquil ru. Cuukub cutan te̱cuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Incꞌaꞌ ta̱cua̱nk saꞌ e̱ya̱nk li caxlan cua li nasipoꞌ. Ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ ta̱cua̱nk saꞌ le̱ rochoch li na-oc chokꞌ xchꞌamal li caxlan cua. Ut saꞌ li cutan aꞌan te̱ye reheb le̱ ralal e̱cꞌajol nak li ninkꞌe li nequeba̱nu, aꞌan re xjulticanquil nak li Ka̱cuaꞌ Dios qui-isin chak e̱re saꞌ li tenamit Egipto. Li ninkꞌe aꞌin ta̱cꞌanjelak chokꞌ e̱re re xjulticanquil nak junelic cua̱nk saꞌ e̱chꞌo̱l li ra̱tin li Dios. Te̱serakꞌi ajcuiꞌ li ra̱tin li Dios xban nak riqꞌuin lix nimal xcuanquilal, li Dios quexrisi chak saꞌ li tenamit Egipto. Rajlal chihab texninkꞌei̱k. Ac chꞌolchꞌo cꞌaꞌru li cutan texninkꞌei̱k cuiꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios texcꞌam saꞌ li tenamit bar cuanqueb cuiꞌ laj cananeo. Ut la̱ex te̱re̱chani li naꞌajej li quixyechiꞌi li Dios reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ junxilaj ut quixyechiꞌi ajcuiꞌ e̱re la̱ex. Nak cua̱nkex aran la̱ex te̱kꞌaxtesi saꞌ rukꞌ li Dios li xbe̱n e̱ralal. Ut te̱kꞌaxtesi ajcuiꞌ re chixjunil li xbe̱n raleb le̱ queto̱mk li te̱lom. Li xbe̱n raleb li bu̱r, carner te̱qꞌue chokꞌ ru̱chil. Cui incꞌaꞌ te̱qꞌue ru̱chil, tento nak te̱tok xcux li chꞌina bu̱r. Ut tento ajcuiꞌ nak te̱mayeja junak xul chokꞌ ru̱chil li xbe̱n e̱ralal. Mokon chic le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌxpatzꞌ e̱re cꞌaꞌru xya̱lal li nequeba̱nu. La̱ex te̱ye reheb, “Nakaba̱nu aꞌin re xjulticanquil nak riqꞌuin xnimal xcuanquilal li Dios corisi chak saꞌ li tenamit Egipto bar cocuan cuiꞌ chak chokꞌ rahobtesinbil mo̱s. Laj faraón quixcacuubresi xchꞌo̱l ut incꞌaꞌ coxcanab chi e̱lc saꞌ li tenamit Egipto. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌueheb chi ca̱mc chixjunileb li xbe̱n ralaleb laj Egipto. Quixqꞌueheb ajcuiꞌ chi ca̱mc li xbe̱n ral li queto̱mk. Re xjulticanquil li xba̱nu li Dios, la̱in ninmayeja chiru li Dios li xbe̱n raleb lin xul. Ut tinqꞌue chokꞌ ru̱chil li xbe̱n cualal”, chaꞌkex reheb le̱ ralal e̱cꞌajol. Li ninkꞌe aꞌan ta̱cꞌanjelak e̱re re xjulticanquil nak junelic cua̱nk saꞌ e̱chꞌo̱l li ra̱tin li Dios xban nak riqꞌuin lix nimal xcuanquil li Dios quexrisi chak Egipto, chan laj Moisés. Li Dios quicꞌamoc be chiruheb riqꞌuin jun chok ut jun xamNak laj faraón quixcanabeb chi xic laj Israel, nachꞌ raj li be li nanumeꞌ saꞌ xtenamiteb laj filisteo, aban li Dios incꞌaꞌ quixcꞌameb aran. Quixye li Dios: —Ma̱re teꞌpletik eb laj filisteo riqꞌuineb laj Israel ut ma̱re ta̱chꞌina̱k xchꞌo̱leb ut teꞌxic cuiꞌchic xcaꞌ sut Egipto, chan. Li Dios quixcꞌameb aꞌan saꞌ li chaki chꞌochꞌ saꞌ xjayal li palau Mar Rojo xcꞌabaꞌ. Nequeꞌtzololnac nak queꞌel chi junju̱nk chꞌu̱tal saꞌ li tenamit Egipto. Laj Moisés quixcꞌam xbakel li camenak José chirixeb nak queꞌco̱eb. Quicꞌameꞌ xbakel xban nak junxilaj laj José quixye reheb li ralal xcꞌajol: —Chi ya̱l li Ka̱cuaꞌ Dios texrisi saꞌ li tenamit aꞌin. Te̱cꞌam lin bakel che̱rix nak tex-e̱lk arin, chan. Ut nak queꞌel saꞌ li naꞌajej Sucot xcꞌabaꞌ, queꞌco̱eb toj saꞌ li naꞌajej Etam li cuan chire li chaki chꞌochꞌ. Cuan nak queꞌbe̱c chi kꞌek chi cutan. Chiru li cutan li Ka̱cuaꞌ Dios quicꞌamoc be chiruheb riqꞌuin jun chok ut chiru li kꞌojyi̱n quicꞌamoc be riqꞌuin jun xam saꞌ choxa re xcutanobresinquil ruheb lix beheb. Li chok ut li xam cuan chi junelic. Incꞌaꞌ napaltoꞌ chi cꞌamoc be chiruheb. Eb laj Israel queꞌnumeꞌ cuan cuiꞌ li palau Mar Rojo xcꞌabaꞌTojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Ye reheb laj Israel nak jalan li be teꞌxcꞌam toj jun pacꞌal li naꞌajej Pi-hahirot. Saꞌ xyi li naꞌajej Migdol ut li palau saꞌ xjayal li naꞌajej Baal-zefón te̱yi̱b le̱ muheba̱l chire li palau. Laj faraón tixye nak xsach li be chiruheb saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Aran incꞌaꞌ naru teꞌnumekꞌ, chaꞌak. Ut la̱in tincacuubresi xchꞌo̱l laj faraón ut laj faraón texta̱ke la̱ex aj Israel re nak texsukꞌisi chak. Ut kꞌaxal cuiꞌchic ta̱nimobresi̱k lin cꞌabaꞌ xban laj faraón ut eb lix soldado. Ut eb laj Egipto teꞌxnau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios, chan li Dios re laj Moisés. Ut eb laj Israel queꞌxba̱nu joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ Dios. Nak quirabi nak ac xeꞌel laj Israel, laj faraón joꞌ eb ajcuiꞌ laj cꞌanjel chiru queꞌyotꞌeꞌ xchꞌo̱l nak queꞌxcanabeb chi xic. Eb aꞌan queꞌxye: —¿Ma us ta biꞌ nak xkacanabeb chi xic ut xocana chi ma̱cꞌaꞌ chic kamo̱s? chanqueb. Tojoꞌnak laj faraón quixtakla xbokbaleb lix soldado. Ut quixtakla ajcuiꞌ xcꞌambaleb lix carruaje. Xbe̱n cua quixtakla li cuakib ciento (600) lix carruaje li mas cha̱bil. Chirix aꞌan quixtakla chixjunileb li incꞌaꞌ mas cha̱bil. Queꞌco̱eb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan reheb. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixcacuubresi xchꞌo̱l laj faraón lix reyeb laj Egipto re nak tixta̱keheb laj Israel. Ut eb laj Israel nequeꞌtzololnac chi xic. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios yo̱ chi cꞌamoc be chiruheb riqꞌuin lix nimal xcuanquilal. Eb laj Egipto queꞌxta̱keheb laj Israel. Queꞌco̱eb lix cacua̱y laj faraón joꞌ ajcuiꞌ eb lix carruaje. Queꞌco̱eb chixjunileb lix soldado. Ut coxeꞌxtauheb xmuheba̱l laj Israel jun pacꞌal li naꞌajej Pi-hahirot chire li palau saꞌ xjayal li naꞌajej Baal-zefón. Nak queꞌril laj Israel nak yo̱queb chi nachꞌoc laj faraón rochbeneb chak lix soldado quilajeꞌsach xchꞌo̱l ut cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac. Japjo̱queb re chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut queꞌxye re laj Moisés: —¿Ma ma̱cꞌaꞌ mukleba̱l aran Egipto? ¿Cꞌaꞌut nak xoa̱cꞌam chak arin chi ca̱mc saꞌ li chaki chꞌochꞌ? ¿Cꞌaꞌut nak xaba̱nu ke chi joꞌcaꞌin? ¿Cꞌaꞌru rajbal nak xoa̱cuisi saꞌ li tenamit Egipto? Nak toj cuanco aran xkaye a̱cue nak toa̱canab chi trabajic riqꞌuineb laj Egipto. Us raj chokꞌ ke li trabajic riqꞌuineb chiru nak toeꞌxcamsi arin saꞌ li chaki chꞌochꞌ, chanqueb. Laj Moisés quixye reheb: —Mexxucuac. Cacuubresihomak ban e̱chꞌo̱l. Ho̱n nequeril chanru nak tocolekꞌ xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Eb laj Egipto li yo̱quex chi rilbal anakcuan ma̱ jun cua chic te̱ril ruheb. La̱ex mexcꞌoxlac. Ma̱cuaꞌ la̱ex texpletik. Li Ka̱cuaꞌ Dios ban ta̱pletik riqꞌuineb chokꞌ e̱ru̱chil, chan laj Moisés. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —¿Cꞌaꞌru nequeroybeni? Ye reheb li cristian nak xicakeb. La̱at ta̱taksi la̱ xukꞌ ut ta̱teleb la̱ cuukꞌ saꞌ xbe̱n li palau re nak tixjach rib li haꞌ. Tincanab chi chaki le̱ be re nak texnumekꞌ saꞌ li palau. La̱in tincacuubresi xchꞌo̱leb laj Egipto re nak teꞌxic che̱rix. Ut riqꞌuin li tinba̱nu riqꞌuineb laj faraón joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb lix soldado, joꞌ ajcuiꞌ eb lix carruaje, kꞌaxal cuiꞌchic teꞌxqꞌue inlokꞌal eb laj Israel. Ut chixjunileb laj Egipto teꞌxqꞌue retal nak la̱in li tzꞌakal Dios. Teꞌxqꞌue incuanquil nak teꞌril nak kꞌaxal nim incuanquilal saꞌ xbe̱n laj faraón ut chixjunileb lix soldado joꞌ ajcuiꞌ eb lix carruaje, chan li Dios. Ut lix ángel li Dios li yo̱ chi cꞌamoc be chiruheb laj Israel quixjal xnaꞌaj. Quicana chi ixbej. Joꞌcan ajcuiꞌ li chok co̱ chi ixbej. Li chok quicana saꞌ xyiheb laj Israel ut laj Egipto. Chi joꞌcan quikꞌojyi̱noꞌ lix beheb laj Egipto ut eb laj Israel cutan yo̱queb cuiꞌ chi xic. Quinumeꞌ li kꞌojyi̱n ut incꞌaꞌ queꞌcuulac cuanqueb cuiꞌ laj Israel. Tojoꞌnak laj Moisés quixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱n li palau. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixtakla jun cacuil ikꞌ li nachal chak saꞌ releb li sakꞌe. Yo̱ li ikꞌ chixjunil li kꞌojyi̱n ut xban li ikꞌ li palau quixjach rib ut quixchakihobresi lix beheb laj Israel li teꞌnumekꞌ cuiꞌ saꞌ li palau. Ut eb laj Israel saꞌ chaki chꞌochꞌ queꞌnumeꞌ nak quixjach rib li haꞌ. Chanchan li tzꞌac quicana li haꞌ saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li be. Ut chixjunileb lix soldado laj faraón joꞌ eb ajcuiꞌ lix carruaje yo̱queb chixta̱kenquileb laj Israel. Queꞌoc ajcuiꞌ saꞌ xyi li palau saꞌ li chaki be. Nak yo̱ chi sake̱uc cuan li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ li chok ut saꞌ li xam. Quirileb laj Egipto ut quixtakla li raylal saꞌ xbe̱neb. Ut eb li carruaje queꞌxtiquib tꞌilc. Chꞌaꞌaj chic nak yo̱queb chi xic. Eb laj Egipto queꞌxucuac ut queꞌxye chi ribileb rib: —Us tosukꞌi̱k. Us toe̱lelik chiruheb laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ Dios yo̱ xtenkꞌanquileb aꞌan ut la̱o aj Egipto xicꞌ yo̱ chikilbal, chanqueb. Tojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Teleb la̱ cuukꞌ saꞌ xbe̱n li palau re nak tixjunaji rib li haꞌ ut ta̱xic saꞌ xbe̱neb laj Egipto rochbeneb lix carruaje, chan. Ut saꞌ li cutan aꞌan toj ekꞌela laj Moisés quixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱n li palau. Ut li haꞌ quixjunaji rib. Riqꞌuin li quixba̱nu li Dios, eb laj Egipto queꞌxsach xnaꞌleb saꞌ xyi li palau ut queꞌe̱lelic raj saꞌ li haꞌ. Aban quixcꞌul cuiꞌchic rib li haꞌ ut queꞌmukun rubel chixjunileb laj Egipto joꞌ eb ajcuiꞌ li carruaje li yo̱queb cuiꞌ chi ta̱ke̱nc reheb laj Israel. Queꞌosoꞌ chixjunileb. Ma̱ jun chic queꞌcoleꞌ. Ut eb laj Israel ac xeꞌnumeꞌ jun pacꞌal li palau saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Chanchan li tzꞌac quicana li haꞌ saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li be nak queꞌnumeꞌ. Joꞌcaꞌin nak li Ka̱cuaꞌ Dios quixcoleb laj Israel saꞌ rukꞌeb laj Egipto saꞌ li cutan aꞌan. Ut xban xcuanquil li Ka̱cuaꞌ Dios, eb laj Egipto queꞌcam saꞌ li palau. Eb laj Israel queꞌril nak camenakeb chic laj Egipto chire li palau. Ut eb laj Israel queꞌxxucua ru ut queꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ Dios nak queꞌril li quixba̱nu reheb laj Egipto. Queꞌxpa̱b li Dios ut queꞌabin chiru laj Moisés xban nak aꞌan aj cꞌanjel chiru li Dios. Lix bich laj Moisés ut lix MaríaLaj Moisés rochbeneb laj Israel queꞌbichan re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Dios. Aꞌin lix bicheb:La̱in tinbicha̱nk chiru li Ka̱cuaꞌ Dios xban nak kꞌaxal nim lix cuanquilal.Quixcanabeb chi osocꞌ saꞌ li haꞌ li cacua̱y joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb chirix. Li Ka̱cuaꞌ Dios naxqꞌue incuanquilal. Xban aꞌan ninbichan. Li Dios aꞌan quinixcol. Aꞌan lin Dios ut aꞌan tinlokꞌoni. Aꞌan ajcuiꞌ lix Dios lin yucuaꞌ ut aꞌan tinnima ru. Li Dios numtajenak xcuanquil saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Ka̱cuaꞌ Dios xcꞌabaꞌ. Quixcanabeb chi osocꞌ saꞌ li haꞌ lix carruaje laj faraón joꞌ eb ajcuiꞌ lix soldado. Lix soldado li kꞌaxal tzolbileb queꞌosoꞌ saꞌ li Caki Palau. Quixjunaji rib li haꞌ saꞌ xbe̱neb. Queꞌco̱eb rubel li haꞌ joꞌ nak nasube li pec saꞌ li haꞌ. At Ka̱cuaꞌ, kꞌaxal nim la̱ cuanquilal. Caqꞌue la̱ cuukꞌ saꞌ xbe̱neb li queꞌrahobtesin chak ke ut xeꞌosoꞌ. Riqꞌuin xnimal la̱ cuanquilal xasacheb li queꞌxyal xnimobresinquil rib cha̱cuu. Cacꞌutbesi la̱ joskꞌil chiruheb ut quilajeꞌosoꞌ joꞌ nak na-osoꞌ li qꞌuim nak nacuteꞌ saꞌ xam. Chanchan apunbil xaba̱nu nak xajach ru li palau. Chanchan li tzꞌac quicana li haꞌ saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li be saꞌ xyi li palau. Eb li xicꞌ queꞌiloc ke queꞌxye: —Takata̱keheb. Takachapeb laj Israel. Take̱chani li cꞌaꞌak re ru cuan reheb. Takaba̱nu li cꞌaꞌru takaj reheb. Riqꞌuin li kachꞌi̱chꞌ takacamsiheb, chanqueb laj Egipto. Xatakla li cacuil ikꞌ ut quixjunaji rib li haꞌ saꞌ xbe̱neb. Joꞌ li chꞌi̱chꞌ li kꞌaxal a̱l, nak quilajeꞌsubeꞌ rubel haꞌ. Ma̱cꞌaꞌ chic junak dios joꞌ la̱at, at Ka̱cuaꞌ. Ma̱ ani chic junak cuan xti̱quilal joꞌ la̱ ti̱quilal la̱at. Ma̱ ani chic junak nim xcuanquil joꞌ la̱ nimajcual cuanquilal la̱at. Ma̱ ani chic junak naru ta̱ba̱nu̱nk re li sachba chꞌo̱lej xaba̱nu la̱at. Nak xacꞌutbesi la̱ cuanquil chiruheb quilajeꞌosoꞌ chixjunileb. Xban nak kꞌaxal nim la̱ cuusilal, la̱at yo̱cat chi cꞌamoc be chiku ut xoa̱col. Riqꞌuin lix nimal a̱cuanquilal toa̱cꞌam saꞌ li naꞌajej li xayechiꞌi ke junxilaj. Eb li jalaneb xtenamit teꞌrabi resil li cꞌaꞌru xaba̱nu. Ut sicsotkeb xbaneb xxiu. Ut cꞌajoꞌ nak teꞌxucuak laj filisteo. Ma̱ caꞌchꞌin nak teꞌxucuak eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj Edom. Sicsotkeb xbaneb xxiu li cuanqueb xcuanquil saꞌ xya̱nkeb laj Moab. Teꞌsachk xchꞌo̱l chixjunileb laj cananeo. Chacuocsiheb taxak xxiuheb chixjunil li tenamit. Mem ta cheꞌcana̱k nak teꞌrabi lix nimal la̱ cuanquilal re nak la̱o li tenamit li xasicꞌ ru tonumekꞌ saꞌ xya̱nkeb. Toa̱cꞌam saꞌ li tzu̱l li sicꞌbil ru a̱ban li cuan saꞌ li naꞌajej li xayechiꞌi chak ke junxilaj. Toa̱qꞌue chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej li xakabanbil a̱ban re nak tatkalokꞌoni. Acuabej Dios, la̱at ta̱takla̱nk saꞌ kabe̱n riqꞌuin xnimal la̱ cuanquilal chi junelic kꞌe cutan. Chixjunileb lix cacua̱yeb ut lix carruaje, joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb lix soldado laj faraón quilajeꞌco̱eb rubel li haꞌ nak quixjunaji rib li palau xban xcuanquil li Ka̱cuaꞌ Dios. Abanan la̱o aj Israel conumeꞌ saꞌ chaki chꞌochꞌ saꞌ xyi li palau. Lix María li ranab laj Aarón aꞌan jun xprofeta li Dios. Lix María quixchap jun lix chꞌina cuajb pandero xcꞌabaꞌ. Ut quicꞌamoc be chiruheb li rech ixkilal chirecꞌasinquileb lix pandero ut chi xajoc re xlokꞌoninquil li Dios. Lix María quixbicha li bich aꞌin:Bichanko chiru li Ka̱cuaꞌ Dios xban nak kꞌaxal nim lix cuanquilal.Quixcuteb chi haꞌ li cacua̱y joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb chirix, chan nak quibichan. Li haꞌ cꞌa saꞌ li naꞌajej Mara xcꞌabaꞌLaj Moisés quicꞌamoc be chiruheb laj Israel nak queꞌel chire li Mar Rojo. Queꞌco̱eb saꞌ li chaki chꞌochꞌ Shur xcꞌabaꞌ. Oxib cutan queꞌbe̱c saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut ma̱ bar queꞌxtau li haꞌ. Queꞌcuulac saꞌ jun li naꞌajej bar queꞌxtau jun li haꞌ. Li haꞌ aꞌan incꞌaꞌ naru rucꞌbal xban nak cꞌa. Xban nak cꞌa li haꞌ quixcꞌabaꞌin li naꞌajej aꞌan Mara. Eb laj Israel queꞌchal xjoskꞌileb ut queꞌoc chi cuechꞌi̱nc chiru laj Moisés ut queꞌxye re: —¿Anakcuan cꞌaꞌru takucꞌ? chanqueb. Ut laj Moisés quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Li Dios quixcꞌut jun to̱n li cheꞌ chiru laj Moisés. Laj Moisés quixcut li cheꞌ aꞌan saꞌ li haꞌ ut quicha̱biloꞌ li haꞌ. Sa chic rucꞌbal. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌue jun li chakꞌrab reheb ut quixyaleb saꞌ lix pa̱ba̱leb. Quixye reheb: —Junelic te̱rabi li cua̱tin. Te̱ba̱nu li ti̱quilal chicuu. La̱ex te̱pa̱b lin chakꞌrab. Cui te̱ba̱nu chixjunil li texintakla cuiꞌ, incꞌaꞌ tinqꞌue li yajel saꞌ e̱be̱n, li quinqꞌue saꞌ xbe̱neb laj Egipto. La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱in li ninqꞌuirtesin e̱re, chan li Dios. Queꞌcuulac saꞌ jun li naꞌajej Elim xcꞌabaꞌ. Aran cuanqueb cablaju li yuꞌam haꞌ ut cuanqueb ajcuiꞌ laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) li ni̱nki cheꞌ palmera. Ut aran quilajeꞌxyi̱b xmuheba̱l chire eb li haꞌ. Li Dios quixqꞌue li tzacae̱mk maná xcꞌabaꞌJun po riqꞌuin oꞌlaju cutan reliqueb chak Egipto nak queꞌel chixjunileb laj Israel saꞌ li naꞌajej Elim. Coxeꞌxtau li chaki chꞌochꞌ Sin xcꞌabaꞌ li nacana saꞌ xyiheb li naꞌajej Elim ut Sinaí. Ut aran saꞌ li chaki chꞌochꞌ aꞌan chixjunileb queꞌoc chixchꞌiꞌchꞌiꞌinquil laj Moisés ut laj Aarón. Queꞌxye reheb: —Incꞌaꞌ ta peꞌ cuan co-el chak Egipto. Kꞌaxal us raj nak coxcamsi ta li Ka̱cuaꞌ Dios nak toj cuanco chak saꞌ li tenamit Egipto. Aran sa cuanco cuiꞌ. Cuan katib ut cuan kacaxlan cua ut nujenako chi junelic. Ut la̱ex xoe̱cꞌam chak arin saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut yo̱co chi xcuybal li kasaꞌ ut ca̱mc ke xban cueꞌej, chanqueb. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Anakcuan ta̱cuil cꞌaꞌru tinba̱nu. La̱in tintakla chak le̱ cua saꞌ choxa. Rajlal cutan eb li cristian teꞌxxoc li joꞌ qꞌuial teꞌxcuaꞌ chiru li jun cutan. Tincuil ma yo̱queb chixpa̱banquil lin chakꞌrab. Ut saꞌ xcuak li cutan teꞌxxoc tzꞌakal re cuib cutan, chan li Dios. Queꞌchakꞌoc laj Moisés ut laj Aarón, ut queꞌxye reheb chixjunileb laj Israel: —Anakcuan saꞌ li ecuu aꞌin, la̱ex te̱nau nak li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan li qui-isin chak e̱re saꞌ li tenamit Egipto. Cuulaj ekꞌela te̱ril xnimal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ Dios. Aꞌan xrabi nak yo̱quex chixchꞌiꞌchꞌiꞌinquil. ¿Aniho la̱o nak yo̱quex chikacuechꞌinquil?— Laj Moisés quixye ajcuiꞌ reheb: —Rajlal ecuu li Ka̱cuaꞌ Dios tixqꞌue chak le̱ tib re te̱tzaca ut rajlal ekꞌela tixqꞌue chak le̱ cua li joꞌ qꞌuial te̱raj. Li Ka̱cuaꞌ Dios xrabi nak yo̱quex chi cuechꞌi̱nc. ¿Aniho la̱o nak yo̱quex chikacuechꞌinquil? Moco la̱o ta yo̱quex chikacuechꞌinquil. Li Ka̱cuaꞌ Dios ban li yo̱quex chixcuechꞌinquil.— Laj Moisés quixye re laj Aarón: —Joꞌcaꞌin ta̱ye reheb chixjunileb laj Israel, “Quimkex. Chꞌutubomak e̱rib chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Aꞌan xrabi nak yo̱quex chi cuechꞌi̱nc,” chaꞌkat reheb.— Ut nak laj Aarón yo̱ chi a̱tinac riqꞌuineb laj Israel, queꞌiloc saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut aran queꞌril nak li Ka̱cuaꞌ Dios quixcꞌutbesi lix lokꞌal chiruheb saꞌ li chok. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —La̱in xcuabi nak yo̱queb chi cuechꞌi̱nc laj Israel. Ta̱ye reheb nak joꞌcaꞌin xinye la̱in. “Rajlal ecuu textiꞌok tib ut ekꞌela texcuaꞌak cua. Chi joꞌcan te̱nau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios”, chan li Dios. Ut joꞌcan qui-uxman. Nak ac ecuu chic quilajeꞌchal nabaleb laj to̱nkꞌ saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ. Ut nak quisake̱u, cꞌajoꞌ lix chuꞌque cuan aran. Nak nachakic li xchuꞌque, natꞌoroxin chic saꞌ xbe̱n chꞌochꞌ li teꞌxyi̱b chokꞌ xcuaheb. Nak eb laj Israel queꞌril aꞌan, queꞌxye chi ribileb rib: —¿Cꞌaꞌ put ru aꞌan? chanqueb xban nak ma̱ jun sut rilomeb. Ut laj Moisés quixye reheb: —Aꞌin le̱ tzacae̱mk li xqꞌue chak e̱re li Ka̱cuaꞌ Dios. Li Dios quixye nak che̱junilex te̱xoc li joꞌ qꞌuial naru te̱cuaꞌ. Te̱xoc junju̱nk cocꞌ chacach che̱ju̱nkal, chan. Ut eb laj Israel queꞌxba̱nu chi joꞌcan. Cuan queꞌxxoc nabal ut cuan queꞌxxoc caꞌchꞌin ajcuiꞌ. Tzꞌakal tzꞌakal li queꞌxxoc. Li queꞌxxoc nabal, ma̱cꞌaꞌ li qui-elaꞌan. Ut li queꞌxxoc caꞌchꞌin, tzꞌakal ajcuiꞌ reheb xban nak joꞌ xqꞌuialeb saꞌ rochocheb, joꞌcan ajcuiꞌ xqꞌuial li queꞌxxoc. Laj Moisés quixye reheb: —Ma̱cꞌaꞌ relaꞌ te̱cꞌu̱la re cuulaj, chan. Cuan li incꞌaꞌ queꞌabin chiru laj Moisés. Cuan li queꞌxcꞌu̱la re cuulaj. Ut quichuhoꞌ ut quimotzoꞌin. Ut laj Moisés quipoꞌ riqꞌuineb. Cuulaj cuulaj queꞌxxoc li joꞌ qꞌuial naru teꞌxcuaꞌ. Ut nak quitikcuoꞌ li sakꞌe quihaꞌoꞌ li joꞌ qꞌuial incꞌaꞌ queꞌxxoc. Saꞌ xcuak li cutan queꞌxxoc re cuib cutan. Caꞌcab cocꞌ chacach queꞌxxoc chixju̱nkaleb. Ut eb li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌco̱eb xpatzꞌbal re laj Moisés cꞌaꞌut nak queꞌxba̱nu chi joꞌcan. Laj Moisés quixye reheb: —Joꞌcan xye li Ka̱cuaꞌ Dios. Cuulaj li hiloba̱l cutan. Aꞌan jun lokꞌlaj cutan chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Te̱jora li joꞌ qꞌuial te̱raj ut te̱chik li joꞌ qꞌuial te̱raj ut li ta̱elaꞌa̱nk naru te̱xoc re cuulaj, chan. Joꞌ quixye laj Moisés reheb, joꞌcan queꞌxba̱nu. Ut incꞌaꞌ quichuhoꞌ chi moco quimotzoꞌin. Joꞌ cuulajak chic laj Moisés quixye reheb: —Anakcuan incꞌaꞌ tixqꞌue li tzacae̱mk li Ka̱cuaꞌ Dios xban nak anakcuan hiloba̱l cutan. Te̱cuaꞌ li qui-elaꞌan ecue̱r. Saꞌ xcuuk li cutan ma̱cꞌaꞌ ta̱cua̱nk xban nak hiloba̱l cutan aꞌan. Cuakib cutan ajcuiꞌ te̱xoc le̱ tzacae̱mk, chan laj Moisés. Saꞌ xcuuk li cutan cuan queꞌco̱eb chi xxocbal ut ma̱cꞌaꞌ queꞌxtau. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nequeꞌabin chicuu? La̱in xinqꞌue e̱re li hiloba̱l cutan re nak texhila̱nk. Xban aꞌan xinye e̱re nak saꞌ xcuak li cutan te̱xoc re cuib cutan, chan li Dios. Tojoꞌnak eb li cristian queꞌhilan saꞌ xcuuk li cutan. Eb laj Israel maná queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li tzacae̱mk aꞌan. Li maná sak ut chanchan riyajil li culantro. Lix sahil chanchan yi̱banbil caxlan cua riqꞌuin xyaꞌal cab. Laj Moisés quixye reheb. —Aꞌin li quixye li Ka̱cuaꞌ Dios. Te̱xoc jun chꞌina chacachak li maná re xcꞌutbal chiruheb le̱ ralal e̱cꞌajol chanru li tzacae̱mk li quixqꞌue chak e̱re nak cuanquex chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ re nak le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌril chanru li tzacae̱mk quetzaca chak nak quexcuisi chak saꞌ li tenamit Egipto, chan li Dios e̱re. Laj Moisés quixye re laj Aarón: —Ta̱xoc li maná aꞌin saꞌ jun cꞌu̱leba̱l ut ta̱qꞌue aꞌan saꞌ li naꞌajej bar takalokꞌoni cuiꞌ li Dios. Ut mokon te̱cꞌut chiruheb le̱ ralal e̱cꞌajol, chan. Laj Aarón quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Quixcꞌu̱la li maná re nak mokon tixqꞌue saꞌ li naꞌajej ta̱cꞌu̱la̱k cuiꞌ li pec li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li laje̱b chi chakꞌrab. Caꞌcꞌa̱l (40) chihab queꞌxcuaꞌ li maná toj retal queꞌcuulac saꞌ li nuba̱l re li cha̱bil naꞌajej. Canaán xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan. Laje̱b cocꞌ chacach li maná na-oc saꞌ jun li bisleb efa xcꞌabaꞌ. Li haꞌ qui-el saꞌ li pecEb laj Israel queꞌel saꞌ li chaki chꞌochꞌ Sin xcꞌabaꞌ. Moco yal jun ta nak queꞌco̱eb nak yo̱queb chi xic. Cocꞌ aj saꞌ nequeꞌhilan, joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Coxeꞌxtau li naꞌajej Refidim xcꞌabaꞌ ut aran queꞌxyi̱b xmuheba̱leb. Aran ma̱cꞌaꞌ haꞌ re teꞌrucꞌ. Ut eb laj Israel queꞌoc cuiꞌchic chixcuechꞌinquil laj Moisés. —Qꞌue kucꞌa, chanqueb re. Laj Moisés quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chincuechꞌinquil? ¿Cꞌaꞌut nak nequecuechꞌi rix li Dios? chan. Cꞌajoꞌ nak teꞌchakik reheb li cristian. Queꞌxcuechꞌi laj Moisés ut queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌut nak xoa̱cuisi chak Egipto? ¿Cꞌaꞌut nak xoa̱cꞌam chak arin? Yo̱ chikacamsinquil li chaki el. Eb li kacocꞌal ut eb li kaqueto̱mk teꞌca̱mk xban chaki el, chanqueb. Laj Moisés quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ Dios ut quixye: —¿Cꞌaꞌru tinba̱nu riqꞌuineb li tenamit? Oqueb re chincamsinquil chi pec, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Ayu. Numen chiruheb li tenamit. Cꞌameb cha̱cuix li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb. Ut ta̱cꞌam la̱ xukꞌ saꞌ a̱cuukꞌ li xataksi saꞌ xbe̱n li nimaꞌ Nilo xcꞌabaꞌ. Aran toxina̱tau saꞌ li nimla pec li cuan saꞌ li naꞌajej Horeb. Ta̱sacꞌ li pec ut ta̱e̱lk chak li haꞌ saꞌ li pec re nak naru teꞌucꞌak, chan li Dios. Ut eb li cui̱nk yo̱queb chi rilbal nak laj Moisés quixba̱nu joꞌ quitakla̱c cuiꞌ xban li Dios. Laj Moisés quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan Masah ut Meriba, xban nak eb laj Israel queꞌxcuechꞌi rix li Ka̱cuaꞌ Dios ut queꞌxye: —¿Ma cuan li Dios kiqꞌuin malaj incꞌaꞌ? chanqueb. Eb laj Israel queꞌpletic riqꞌuineb laj AmalecNak cuanqueb laj Israel saꞌ li naꞌajej Refidim queꞌchal eb laj Amalec chi pletic riqꞌuineb. Laj Moisés quixye re laj Josué: —Ta̱siqꞌueb ru li cui̱nk li teꞌxic chi pletic riqꞌuineb laj Amalec. Ut cuulaj tinxakli̱k saꞌ xbe̱n li tzu̱l ut cua̱nk lin xukꞌ saꞌ cuukꞌ li nacꞌutuc xcuanquil li Dios. Ut queꞌco̱eb laj Josué chi pletic riqꞌuineb laj Amalec joꞌ quiyeheꞌ re laj Josué xban laj Moisés. Queꞌco̱eb laj Moisés saꞌ xbe̱n tzu̱l rochbeneb laj Aarón ut laj Hur. Nak quixtaksi li rukꞌ laj Moisés, kꞌaxal cauheb rib laj Israel. Ut nak quixcubsi li rukꞌ laj Moisés, eb laj Amalec chic cauheb rib. Quilub chixtaksinquil li rukꞌ laj Moisés. Tojoꞌnak laj Aarón rochben laj Hur queꞌxcꞌam chak jun li pec ut queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌojariba̱l. Laj Aarón ut laj Hur queꞌoc chixtenkꞌanquil lix tel re nak incꞌaꞌ ta̱lubk chixtaksinquil. Jun quixqꞌue rib saꞌ xnim ukꞌ ut li jun chic quixqꞌue rib saꞌ xtzꞌe. Chi joꞌcan queꞌxtaksi li rukꞌ laj Moisés toj nak qui-oc li sakꞌe. Ut riqꞌuin aꞌan queꞌnumta laj Josué saꞌ xbe̱neb laj Amalec. Ut li Dios quixye re laj Moisés: —Ta̱tzꞌi̱ba retalil aꞌin saꞌ junak hu re nak junelic cua̱nk saꞌ xchꞌo̱leb. Ta̱ye re laj Josué nak la̱in tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb laj Amalec ut teꞌosokꞌ chixjunileb, chan. Laj Moisés quixyi̱b jun li artal ut quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ Jehová-nisi. Li cꞌabaꞌej aꞌan naraj naxye: “li Ka̱cuaꞌ Dios naxqꞌue kacuanquil”. Ut laj Moisés quixye: —Xban nak eb laj Amalec queꞌxtiquib li ple̱t riqꞌuineb laj Israel, li Dios ta̱pletik riqꞌuin laj Amalec ut joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb li ralal xcꞌajol ut riqꞌuineb li ri xmam, chan. Laj Jetro quirulaꞌani laj MoisésLaj Jetro, lix yucuaꞌ li rixakil laj Moisés, aꞌan laj tij aran saꞌ li tenamit Madián. Laj Jetro quirabi chanru nak li Dios quixtenkꞌa laj Moisés nak quirisiheb chak laj Israel saꞌ li tenamit Egipto. Laj Moisés quixtakla xbe̱n cua lix Séfora li rixakil saꞌ rochoch lix yucuaꞌ. Quixtakla ajcuiꞌ chi xcabichaleb li ralal. Laj Moisés quixqꞌue aj Gersón chokꞌ xcꞌabaꞌ jun li ralal xban nak jalan xtenamit laj Moisés. (Li cꞌabaꞌej Gersón naraj naxye “aj numel.”) Ut li ralal jun chic aj Eliezer xcꞌabaꞌ xban nak laj Moisés quixye: —Li Dios li quixlokꞌoni lin yucuaꞌ xinixtenkꞌa ut xinixcol nak xinixcamsi raj laj faraón.— (Li cꞌabaꞌej Eliezer naraj naxye “li Dios niquinixtenkꞌa.”) Nak laj Moisés yo̱ chi hila̱nc saꞌ li naꞌajej chiru li tzu̱l li quia̱tina̱c cuiꞌ laj Moisés xban li Dios, lix Séfora quicꞌameꞌ chak riqꞌuin laj Moisés xban lix yucuaꞌ. Quixcꞌam ajcuiꞌ chak chixcabichaleb li ralal laj Moisés. Laj Jetro quixtakla resil riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Caꞌchꞌin chic ma̱ nococuulac a̱cuiqꞌuin cuochben la̱ cuixakil ut eb la̱ cualal cuib, chan. Laj Moisés co̱ chixcꞌulbaleb. Quixcuikꞌib rib chiru lix yucuaꞌ li rixakil. Quixkꞌalu. Quirutzꞌ ru. Queꞌxpatzꞌ chi ribileb rib chanru cuanqueb ut queꞌoc saꞌ lix muheba̱l. Laj Moisés quixserakꞌi re li quilajxba̱nu li Ka̱cuaꞌ Dios riqꞌuin laj faraón joꞌ eb ajcuiꞌ laj Egipto saꞌ xcꞌabaꞌeb laj Israel. Quixserakꞌi reheb chirix chixjunil li raylal li quilajeꞌxcꞌul nak yo̱queb chi xic saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut quixye reheb chanru nak li Ka̱cuaꞌ Dios quixcoleb laj Israel. Laj Jetro quisahoꞌ xchꞌo̱l chirabinquil li usilal li quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ Dios reheb laj Israel nak quirisiheb chak saꞌ rukꞌeb laj Egipto. Laj Jetro quixye: —Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ Dios li qui-isin chak e̱re saꞌ li raylal li quexcuan cuiꞌ aran Egipto. Ut quexrisi ajcuiꞌ chak saꞌ rukꞌ laj faraón. Anakcuan ninnau nak mas nim xcuanquil li Ka̱cuaꞌ Dios chiruheb chixjunileb li jalanil dios. Aꞌan quixcoleb laj Israel saꞌ rukꞌeb laj Egipto li queꞌxnimobresi xcuanquil xjuneseb saꞌ xbe̱neb laj Israel, chan. Ut laj Jetro quixqꞌue lix cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Laj Aarón rochbeneb li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel, queꞌchal ut queꞌcuaꞌac rochben re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Dios. Eb li cui̱nk xakabanbileb chi rakoc a̱tinJoꞌ cuulajak chic laj Moisés quitzꞌiloc a̱tin chirixeb li cristian. Xakxo̱queb li cristian chiru laj Moisés chixjunil li cutan ekꞌela toj ecuu chiroybeninquil jokꞌe teꞌa̱tinak. Laj Jetro quiril li cꞌaꞌru yo̱ chixba̱nunquil laj Moisés. Quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak a̱junes yo̱cat chixba̱nunquil li cꞌanjel aꞌin? Xakxo̱queb li cristian chixjunil li cutan cha̱cuoybeninquil, ekꞌela ut ecuu.— Laj Moisés quichakꞌoc ut quixye re: —Eb li cristian nequeꞌchal chi patzꞌoc cuiqꞌuin chirix li cꞌaꞌru naxye li Dios. Nak nacuan chꞌaꞌajquilal, nequeꞌchal cuiqꞌuin. La̱in nintzꞌiloc a̱tin chirixeb ut ninchꞌolob xya̱lal lix chakꞌrab li Dios chiruheb, chan. Laj Jetro quixye re: —Incꞌaꞌ us li yo̱cat chixba̱nunquil. La̱at yo̱cat chixtacuasinquil a̱cuib ut joꞌcan ajcuiꞌ yo̱cat chixba̱nunquil reheb li cristian. Yo̱cat ajcuiꞌ chixtacuasinquileb. Nabal li cꞌanjel chokꞌ a̱cue. Incꞌaꞌ naru ta̱ba̱nu a̱junes. Abi li cꞌaꞌru tinye a̱cue. Ut li Dios taxak chitenkꞌa̱nk a̱cue chixba̱nunquil. La̱at aj jalol a̱tin chiru li Dios chirixeb li cristian. Ta̱ye re li Dios cꞌaꞌru li chꞌaꞌajquilal cuanqueb cuiꞌ li cristian. Ta̱chꞌolob xya̱lal lix chakꞌrab li Dios chiruheb. La̱at tatyehok reheb cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Ta̱sicꞌ ruheb li cui̱nk li teꞌtenkꞌa̱nk a̱cue. Ta̱siqꞌueb li cui̱nk li nequeꞌxlokꞌoni li Dios, li ti̱queb xchꞌo̱l ut li incꞌaꞌ teꞌxqꞌue rib re ta̱tumina̱k ruheb. Ta̱xakabeb li cui̱nk aꞌan chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li cristian chi ju̱nk chꞌu̱tal. Cuan teꞌrakok a̱tin saꞌ xbe̱n jun mil chi cristian. Cuan teꞌrakok a̱tin saꞌ xbe̱n jun ciento chi cristian ut cuan teꞌrakok a̱tin saꞌ xbe̱n mero ciento chi cristian ut cuan teꞌrakok a̱tin saꞌ xbe̱n laje̱b chi cristian. Eb li cui̱nk aꞌin teꞌrakok a̱tin rajlal cutan. Cui cuan junak nimla chꞌaꞌajquilal, teꞌxcꞌam a̱cuiqꞌuin. Cui incꞌaꞌ nim li chꞌaꞌajquilal, eb li cui̱nk aꞌan teꞌrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb. Chi joꞌcan eb aꞌan tateꞌxtenkꞌa ut incꞌaꞌ ta̱tacuasi a̱cuib. Cui joꞌcaꞌin ta̱ba̱nu, li Dios ta̱cꞌamok be che̱ru chixba̱nunquil li cꞌanjel aꞌin. Joꞌcan naru ta̱cuy xba̱nunquil li cꞌanjel ut eb li cristian teꞌxcꞌam rib saꞌ usilal, chan laj Jetro. Laj Moisés quixpa̱b li ra̱tin laj Jetro ut quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re. Laj Moisés quixsiqꞌueb ru li cui̱nk li tzꞌakal re ru xnaꞌlebeb joꞌ quiyeheꞌ re. Quixxakabeb chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li cristian. Cuan li queꞌrakoc a̱tin saꞌ xbe̱n jun mil chi cristian, cuan queꞌrakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb jun ciento chi cristian, cuan queꞌrakoc a̱tin saꞌ xbe̱n mero ciento chi cristian, ut cuan ajcuiꞌ queꞌrakoc a̱tin saꞌ xbe̱n laje̱b chi cristian. Ut queꞌrakoc a̱tin rajlal cutan. Cui incꞌaꞌ nim li chꞌaꞌajquilal, eb li cui̱nk aꞌan queꞌrakoc a̱tin. Ut li nimla chꞌaꞌajquilal queꞌxcꞌam riqꞌuin laj Moisés. Ut laj Moisés quixcanab chi sukꞌi̱c laj Jetro saꞌ lix tenamit. Eb laj Israel queꞌcuulac saꞌ li naꞌajej Sinaí xcꞌabaꞌSaꞌ li xbe̱n cutan re li rox po reliqueb saꞌ li tenamit Egipto nak queꞌcuulac laj Israel saꞌ li chaki chꞌochꞌ Sinaí xcꞌabaꞌ. Queꞌel saꞌ li naꞌajej Refidim xcꞌabaꞌ ut coxeꞌxtau li chaki chꞌochꞌ Sinaí. Aran queꞌxyi̱b xmuheba̱leb chiru li tzu̱l. Ut laj Moisés quitakeꞌ chiru li tzu̱l ut aran quia̱tinac li Ka̱cuaꞌ Dios riqꞌuin. Quixye re: —Tat-a̱tinak riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Jacob. La̱ex xeril chanru xinba̱nu reheb laj Egipto. La̱ex xexcuisi saꞌ xya̱nkeb ut xexincꞌam cuiqꞌuin joꞌ naxba̱nu li cꞌuch riqꞌuin li cocꞌ ral. Cui la̱ex te̱rabi li cua̱tin ut te̱ba̱nu li contrato li xkacꞌu̱b chi kibil kib, la̱exak lin tenamit raro̱quex inban. Chixjunil li ruchichꞌochꞌ cue la̱in. Abanan la̱ex li tenamit li sicꞌbil ru inban. La̱ex taxak jun santil tenamit chicuu. Texcꞌanjelak chicuu joꞌ xbe̱nil aj tij. Aꞌin li cua̱tin ta̱yeheb re laj Israel, chan li Dios re laj Moisés. Ut laj Moisés quixbokeb chixjunil li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb laj Israel. Quixye reheb li cꞌaꞌru quixye li Dios. Junajeb lix chꞌo̱l eb laj Israel nak queꞌxye: —Takaba̱nu chixjunil li quixye li Dios, chanqueb. Laj Moisés quixye re li Ka̱cuaꞌ Dios li cꞌaꞌru queꞌxye. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Re nak tateꞌxpa̱b chi junelic laj Israel, la̱in tina̱tinak a̱cuiqꞌuin saꞌ jun chok moymo ru ut eb aꞌan teꞌrabi nak yo̱kin chi a̱tinac a̱cuiqꞌuin.— Ut laj Moisés quixye reheb laj Israel li cꞌaꞌru quixye li Dios. Li Dios quixye re laj Moisés: —Tatxic riqꞌuineb li cristian. Chiru li cutan aꞌin ut cuulaj ta̱kꞌaxtesiheb saꞌ cuukꞌ. Eb aꞌan teꞌxpuchꞌ li rakꞌeb, ut teꞌxti̱cobresi lix yuꞌameb chi tzꞌakal. Teꞌati̱nk ut teꞌxpuchꞌ li rakꞌeb joꞌ retalil nak xeꞌxyi̱b xyuꞌameb. Ut cheꞌxcauresi rib xban nak saꞌ rox li cutan chiruheb chixjunileb li cristian tincuulak saꞌ li tzu̱l Sinaí. Ta̱qꞌue retalil chire li tzu̱l re nak li tenamit incꞌaꞌ teꞌnumekꞌ ut ta̱ye reheb nak cheꞌxba̱nu cue̱nt nak incꞌaꞌ teꞌtakekꞌ chiru li tzu̱l ut incꞌaꞌ naru teꞌxqꞌue li rok aran chire. Li ani tixqꞌue li rok aran ta̱ca̱mk. Usta cristian usta xul li ta̱nachꞌok aran, ta̱ca̱mk. Moco riqꞌuin ukꞌ ta ta̱camsi̱k. Riqꞌuin ban tzimaj malaj riqꞌuin pec ta̱camsi̱k. Toj teꞌrabi xya̱b li trompeta chi cau, tojoꞌnak naru teꞌtakekꞌ chiru li tzu̱l, chan li Dios. Laj Moisés quicube chak chiru li tzu̱l. Co̱ saꞌ xya̱nkeb li cristian ut quixkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌ li Dios. Ut eb li cristian quilajeꞌxpuchꞌ li rakꞌeb. Laj Moisés quixye reheb: —Checauresi e̱rib re li rox cutan. Eb li cui̱nk incꞌaꞌ teꞌcua̱nk riqꞌuin rixakileb, chan. Saꞌ rox li cutan toj ekꞌela, natenloc li ca̱k ut nareploc li rakꞌ ca̱k. Quicuan jun chok kꞌaxal moymo ru saꞌ xbe̱n li tzu̱l. Chixjunileb li tenamit queꞌrabi xya̱b li trompeta chi cau ut nequeꞌsicsot xbaneb xxiu. Tojoꞌnak laj Moisés quicꞌamoc be chiruheb nak queꞌel cuan cuiꞌ lix muheba̱leb. Queꞌco̱eb chixcꞌulbal li Dios. Queꞌxakli chi xto̱n li tzu̱l. Ut quikꞌojyi̱noꞌ saꞌ li tzu̱l Sinaí xban li sib xban nak li Ka̱cuaꞌ Dios quicuulac aran riqꞌuin xam. Li sib nakꞌujujnac joꞌ xsibel junak nimla horno. Ut li tzu̱l yo̱ chi ecꞌa̱nc saꞌ xnaꞌaj. Li trompeta yo̱ chi cacuuc xya̱b, ut laj Moisés quia̱tinac. Li Dios quichakꞌoc chi cau xya̱b cux. Li Ka̱cuaꞌ Dios quicuulac saꞌ xbe̱n li tzu̱l Sinaí ut quixbok laj Moisés aran. Ut laj Moisés quitakeꞌ chiru li tzu̱l. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Cuben. Ayu. Ta̱ye reheb li cristian nak meꞌjiloc chak arin chicuilbal. Cui nequeꞌjiloc chak arin teꞌca̱mk. Ut ta̱ye reheb li xbe̱n aj tij li teꞌnachꞌok chak cuiqꞌuin nak teꞌxkꞌaxtesi rib saꞌ cuukꞌ chi tzꞌakal, re nak incꞌaꞌ tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb, chan li Dios. Laj Moisés quixye re li Ka̱cuaꞌ Dios: —La̱at xaye ke nak takaqꞌue retalil chire li tzu̱l Sinaí xban nak sicꞌbil ru a̱ban. Eb li cristian incꞌaꞌ naru teꞌtakekꞌ chiru li tzu̱l aꞌin.— Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Ayu. Ut cꞌam chak arin laj Aarón a̱cuochben. Aban ma̱qꞌueheb chi jiloc eb laj tij chi moco eb li tenamit. Cui teꞌjilok chak arin tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb, chan. Ut laj Moisés quicube chak ut quixye reheb chixjunil li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li Dios. Li laje̱b chi chakꞌrabUt li Dios quia̱tinac ut quixye chixjunil li a̱tin aꞌin: La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. La̱in xin-isin chak e̱re saꞌ li tenamit Egipto, saꞌ li naꞌajej li xexrahobtesi̱c cuiꞌ chak. Incꞌaꞌ naru nacuan jalanil dios e̱riqꞌuin chicuu la̱in. Me̱yi̱b e̱pechꞌbil dios chi moco xjalam u̱ch ta li cuan saꞌ choxa, chi moco li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ, chi moco li cuan saꞌ haꞌ. Me̱cuikꞌib e̱rib chiruheb li yi̱banbil dios, chi moco chelokꞌoniheb. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Cau cuib. La̱in incꞌaꞌ nacuulac chicuu nak jalan te̱qꞌue xlokꞌal. Ut ninrahobtesiheb li alal cꞌajolbej riqꞌuin lix ma̱queb lix naꞌ xyucuaꞌeb toj saꞌ rox saꞌ xca̱ xtasalil li ralal xcꞌajoleb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Ut nacuuxta̱naheb ru li nequeꞌrahoc cue ut nequeꞌxpa̱b lin chakꞌrab. Me̱patzꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios saꞌ yoꞌobanbil a̱tin. Li Ka̱cuaꞌ Dios moco tixcanab ta chi incꞌaꞌ tixtoj xma̱c li ani tixpatzꞌ xcꞌabaꞌ chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Julticak e̱re li hiloba̱l cutan re nak oxlokꞌinbilak che̱ru. Cuakib cutan texcꞌanjelak ut te̱ba̱nu chixjunil le̱ trabaj. Saꞌ xcuuk li cutan aꞌan jun hiloba̱l cutan chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ma̱ jun li cꞌanjel te̱ba̱nu. Ma̱ ani ta̱trabajik chi moco la̱ex, chi moco le̱ ralal e̱cꞌajol, chi moco le̱ mo̱s cui̱nk, chi moco le̱ mo̱s ixk, chi moco le̱ xul, chi moco junak li jalan xtenamit li cuan saꞌ e̱ya̱nk. Chiru cuakib cutan li Ka̱cuaꞌ Dios quixyi̱b li choxa, li ruchichꞌochꞌ ut li palau. Quilajxyi̱b chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ joꞌ ajcuiꞌ saꞌ choxa. Ut saꞌ xcuuk li cutan quihilan. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ Dios quirosobtesi li hiloba̱l cutan ut quixsantobresi. Che-oxlokꞌi le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ re nak ta̱najtokꞌ ru le̱ yuꞌam saꞌ li chꞌochꞌ li yo̱ chixqꞌuebal e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Me̱camsi e̱ras e̱ri̱tzꞌin. Mexmuxuc caxa̱r. Mex-elkꞌac. Mexyoꞌoban a̱tin chirix le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Me̱ra ru rochoch le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Me̱ra ru rixakil le̱ ras e̱ri̱tzꞌin chi moco lix mo̱s cui̱nk, chi moco lix mo̱s ixk. Me̱ra ru lix bo̱yx chi moco lix xul nai̱kan. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌ chic re ru re le̱ ras e̱ri̱tzꞌin te̱ra ru. Nequeꞌsicsot xbaneb xxiu laj IsraelEb laj Israel queꞌrabi nak natenloc li ca̱k ut queꞌril nak nareploc. Queꞌrabi xya̱b li trompeta ut queꞌril nak nabukuknac li sib. Chixjunileb nequeꞌsicsot xbaneb xxiu ut queꞌjiloc chirixeb saꞌ junpa̱t. Ut queꞌxye re laj Moisés: —La̱at tat-a̱tinak kiqꞌuin ut to-abi̱nk cha̱cuu. Mia̱tinac li Dios kiqꞌuin xban nak ma̱re toca̱mk, chanqueb. Laj Moisés quixye reheb: —Mexxucuac. Li Dios xchal chi xyalbal le̱ pa̱ba̱l. Usan cui te̱xucua ru li Dios ut incꞌaꞌ chic texma̱cobk, chan. Li tenamit xakxo̱queb chi najt ut laj Moisés yo̱ chi nachꞌoc riqꞌuin li chok li moymo ru bar cuan cuiꞌ li Dios. Ut li Dios quixye re laj Moisés: —Ta̱ye reheb laj Israel, “Joꞌcaꞌin naxye e̱re li Ka̱cuaꞌ Dios: La̱ex xerabi ajcuiꞌ nak la̱in xina̱tinac e̱riqꞌuin saꞌ choxa. Me̱yi̱b e̱dios riqꞌuin plata chi moco riqꞌuin oro. Caꞌaj cuiꞌ la̱in li tine̱lokꞌoni. Te̱yi̱b jun li artal chokꞌ cue yi̱banbil riqꞌuin chꞌochꞌ. Ut saꞌ xbe̱n li artal aꞌan te̱qꞌue le̱ cꞌatbil mayej. Aran ajcuiꞌ te̱mayeja chicuu le̱ carner ut le̱ bo̱yx re xtzꞌa̱manquil xcuybal e̱ma̱c. Li bar tinye e̱re, aran te̱yi̱b le̱ artal ut la̱in cua̱nkin e̱riqꞌuin ut aran texcuosobtesi. Cui riqꞌuin pec yi̱banbil li artal li te̱yi̱b chokꞌ cue, me̱tukub ru li pec. Cui te̱pechꞌ riqꞌuin chꞌi̱chꞌ, te̱mux ru li pec ut incꞌaꞌ chic us chokꞌ re lin artal. Te̱yi̱b lin artal chi ma̱cꞌaꞌ xtakleba̱l, xban nak cui te̱yi̱b riqꞌuin xtakleba̱l naru te̱cꞌut e̱rib nak yo̱kex chi takecꞌ”, chan li Dios. Li chakꞌrab chirixeb li mo̱sAꞌan aꞌin li chakꞌrab li tento teꞌxba̱nu li tenamit: Cui teꞌxlokꞌ junak xmo̱seb, cuakib chihab ajcuiꞌ ta̱cꞌanjelak chiruheb. Saꞌ li xcuuk chihab libre chic ta̱cana̱k ut incꞌaꞌ tento tixtoj li relic. Cui xjunes ta̱oc riqꞌuineb, xjunes ajcuiꞌ ta̱e̱lk. Ut cui cuan rixakil nak ta̱oc, tixcꞌam chirix li rixakil joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol. Abanan cui lix patrón ta̱qꞌuehok rixakil ut cui cuan xcocꞌal riqꞌuin li ixk aꞌan, tento teꞌcana̱k riqꞌuin lix patrón lix cocꞌal rochben li rixakil. Ut li cui̱nk ta̱xic xjunes. Cui ut li lokꞌbil mo̱s naxye: “La̱in ninra lin patrón ut ninra li cuixakil joꞌ eb ajcuiꞌ lin cocꞌal. Incꞌaꞌ nacuaj xic”, li patrón tixcꞌam lix mo̱s riqꞌuin laj rakol a̱tin. Aran teꞌxxakab li mo̱s chiru li puerta malaj chiru li cheꞌ li cuan chire li puerta. Ut tixhop lix xic riqꞌuin jun li chꞌi̱chꞌ kꞌes ruꞌuj. Aꞌan retalil nak ta̱cana̱k chokꞌ xmo̱s chi junaj cua. Ut cui ani tixcꞌayi lix rabin chokꞌ lokꞌbil mo̱s, li xkaꞌal aꞌan incꞌaꞌ chic ta̱e̱lk libre joꞌ nak nequeꞌel li mo̱s cui̱nk. Cui lix patrón incꞌaꞌ naraj tixcꞌam chokꞌ rixakil xban nak incꞌaꞌ nacuulac chiru, tento tixqꞌue xlese̱ns re nak jalan ta̱lokꞌok re. Abanan incꞌaꞌ naru tixcꞌayi reheb li jalaneb xtenamit. Cui ut lix patrón tixsumub li xkaꞌal riqꞌuin li ralal, tento nak tixra li xkaꞌal joꞌ nak naxra lix rabin. Ut cui li cui̱nk aꞌan tixcꞌam jalan chic ixk chokꞌ rixakil, tento nak tixqꞌue rakꞌ ut tixqꞌue xcua li rixakil li quixcꞌam xbe̱n cua, ut tento ajcuiꞌ nak ta̱cua̱nk riqꞌuin. Cui li cui̱nk aꞌan incꞌaꞌ tixba̱nu li oxib li naxye saꞌ li chakꞌrab aꞌin, li ixk ta̱cana̱k libre ut ma̱ jun centavo tixtoj. Li chakꞌrab chirixeb li nequeꞌxrahobtesi ras ri̱tzꞌinLi ani tixsacꞌ ras ri̱tzꞌin, toj retal tixcamsi, tento nak ta̱camsi̱k ajcuiꞌ aꞌan. Li ani naxcamsi junak chi incꞌaꞌ yal naraj xchꞌo̱l, nacam ban xban nak joꞌcan naraj li Dios, li jun aꞌan naru ta̱colekꞌ. Abanan la̱in tinyehok re bar cuan li tenamit ta̱xic cuiꞌ xcolbal rib. Cui cuan junak yo̱ xjoskꞌil saꞌ xbe̱n li ras ri̱tzꞌin ut cui tixcamsi chi yal ta̱raj xchꞌo̱l, li jun aꞌan ta̱siqꞌuekꞌ toj retal teꞌxtau. Usta cuan chak saꞌ lin artal, teꞌrisi chak ut teꞌxcamsi. Li ani tixsacꞌ xnaꞌ xyucuaꞌ, aꞌan tento ta̱camsi̱k. Joꞌcan ajcuiꞌ li ani ta̱relkꞌa junak ras ri̱tzꞌin, usta ac xcꞌayi jalan aj e, malaj ut toj cua̱nk riqꞌuin, aꞌan tento ajcuiꞌ ta̱camsi̱k. Ut li ani tixmajecua xnaꞌ xyucuaꞌ, aꞌan tento ta̱camsi̱k. Cui cuanqueb cuib li cui̱nk yo̱keb chi pletic ut ma̱re li jun tixqꞌue chi pec li jun chic, malaj ut chi rukꞌ, abanan incꞌaꞌ ta̱ca̱mk li ta̱saqꞌuekꞌ, ta̱yaje̱rk ban xban li saqꞌuecꞌ, cui ta̱cuacli̱k ut ta̱be̱k cuiꞌchic, usta riqꞌuin xukꞌ, ta̱cana̱k libre li quisacꞌoc re. Abanan tento tixtoj lix banbal li quixsacꞌ ut tixtoj ajcuiꞌ jarub cutan incꞌaꞌ xcꞌanjelac. Cui junak patrón tixsacꞌ riqꞌuin cheꞌ lix lokꞌbil mo̱s cui̱nk malaj lix lokꞌbil mo̱s ixk, ut ta̱ca̱mk saꞌ rukꞌ, tento nak li patrón tixtoj xma̱c. Abanan cui toj yoꞌyo̱k jun malaj cuib cutan chic li mo̱s, li patrón incꞌaꞌ ta̱qꞌuehekꞌ chixtojbal lix ma̱c xban nak xmo̱s ajcuiꞌ li quixsacꞌ. Cui cuanqueb cuib li cui̱nk yo̱keb chi pletic ut teꞌxtochꞌ junak yaj aj ixk, ut li ixk aꞌan ta̱numekꞌ lix yajel xban nak quitochꞌeꞌ, abanan incꞌaꞌ ta̱ca̱mk li ixk, tento nak teꞌxtoj li joꞌ nimal li tixpatzꞌ li be̱lomej rochben laj rakol a̱tin. Abanan cui li ixk ta̱ca̱mk, tento nak teꞌcamsi̱k ajcuiꞌ li queꞌtochꞌoc re. Li ani ta̱risi xnakꞌ ru li ras ri̱tzꞌin, ta̱isi̱k ajcuiꞌ li xnakꞌ ru aꞌan. Ut li ani ta̱risi ruch re li ras ri̱tzꞌin, ta̱isi̱k ajcuiꞌ li ruch re aꞌan. Ut li ani ta̱risi li rukꞌ li ras ri̱tzꞌin, ta̱isi̱k ajcuiꞌ li rukꞌ aꞌan. Ut li ani ta̱risi li rok li ras ri̱tzꞌin, ta̱isi̱k ajcuiꞌ li rok aꞌan. Li ani tixcꞌat ras ri̱tzꞌin, ta̱cꞌatekꞌ ajcuiꞌ aꞌan. Ut li ani tixyocꞌ ras ri̱tzꞌin, ta̱yoqꞌuekꞌ ajcuiꞌ aꞌan. Ut li ani tixsacꞌ ras ri̱tzꞌin, ta̱saqꞌuekꞌ ajcuiꞌ aꞌan. Cui junak patrón tixsacꞌ xnakꞌ ru lix lokꞌbil mo̱s cui̱nk malaj ut lix lokꞌbil mo̱s ixk ut cui tixsach junak lix nakꞌ ru li mo̱s xban, tento nak li patrón ta̱risi libre li mo̱s aꞌan yal xban nak quixsach jun li xnakꞌ ru. Cui junak patrón tixsacꞌ saꞌ re lix lokꞌbil mo̱s cui̱nk malaj ut lix lokꞌbil mo̱s ixk, ut cui ta̱risi junak li ruch re xban, tento nak li patrón ta̱risi libre li mo̱s aꞌan yal xban nak quirisi jun li ruch re. Cui junak bo̱yx tixxekꞌ junak cui̱nk malaj ut junak ixk ut xban aꞌan ta̱ca̱mk, li bo̱yx aꞌan tento ta̱camsi̱k chi pec ut lix tibel incꞌaꞌ ta̱tiꞌekꞌ. Laj e̱chal re libre ta̱cana̱k. Abanan cui ac cꞌaynak chi xekꞌoc li bo̱yx ut ac quiyeheꞌ resil re laj e̱chal re abanan incꞌaꞌ naxbacꞌ, cui li bo̱yx aꞌan naxcamsi junak cui̱nk malaj junak ixk, li bo̱yx ta̱camsi̱k chi pec ut ta̱camsi̱k ajcuiꞌ laj e̱chal re. Cui laj rakol a̱tin tixye nak naru tixtoj re nak incꞌaꞌ ta̱camsi̱k, tento nak tixtoj li joꞌ nimal ta̱patzꞌekꞌ re, re xcolbal rix lix yuꞌam. Ut joꞌcan ajcuiꞌ ta̱uxma̱nk cui li bo̱yx naxxekꞌ junak ralal malaj ut junak xrabin laj e̱chal re. Ut cui li bo̱yx tixxekꞌ junak lokꞌbil mo̱s cui̱nk malaj ut jun lokꞌbil mo̱s ixk, tento nak laj e̱chal re li bo̱yx tixtoj laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) chi tumin plata re lix patrón li mo̱s li ta̱xekꞌekꞌ. Ut li bo̱yx ta̱camsi̱k chi pec. Li ani naxbec junak li jul ut incꞌaꞌ naxtzꞌap, malaj ut naxcanab chi teto li ac becbil, ut cui junak li bu̱r malaj junak li bo̱yx ta̱tꞌanekꞌ chi saꞌ, tento nak laj e̱chal re li jul ta̱tojok re li xul li xtꞌaneꞌ saꞌ jul. Ut li xul camenak ta̱cana̱k chokꞌ re. Cui junak bo̱yx tixxekꞌ xbo̱yx jalan chic ut tixcamsi, tento nak ta̱cꞌayi̱k li bo̱yx li xxekꞌoc ut teꞌxjach saꞌ xyi lix tzꞌak. Ut teꞌxjach ajcuiꞌ saꞌ xyi li bo̱yx li quicamsi̱c. Abanan cui nanauman nak ac cꞌaynak chi xekꞌoc li bo̱yx ut laj e̱chal re incꞌaꞌ naxbacꞌ, tento nak laj e̱chal re tixqꞌue junak re̱kaj yoꞌyo ut li bo̱yx camenak ta̱cana̱k chokꞌ re. Li chakꞌrab chirix li cꞌaꞌru ta̱sachkCui ani ta̱relkꞌa junak bo̱yx malaj ut junak carner, ut tixcamsi malaj ut tixcꞌayi, aꞌan tento nak tixqꞌue o̱b chi bo̱yx chokꞌ re̱kaj li jun li xrelkꞌa malaj ut tixqꞌue ca̱hib chi carner chokꞌ re̱kaj li jun li xrelkꞌa. Cui laj e̱lkꞌ ta̱taꞌekꞌ chiru kꞌojyi̱n nak yo̱k chi elkꞌac, ut cui saꞌ li ho̱nal aꞌan ta̱camsi̱k, li ani ta̱camsi̱nk re, ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Abanan cui ac xcutanoꞌ nak ta̱taꞌekꞌ laj e̱lkꞌ ut ta̱camsi̱k, li ani ta̱camsi̱nk re tento nak tixtoj xma̱c. Cui laj e̱lkꞌ incꞌaꞌ nacamsi̱c, tento nak tixqꞌue re̱kaj li joꞌ qꞌuial ac xrelkꞌa. Abanan cui laj e̱lkꞌ ma̱cꞌaꞌ xtumin, tento nak ta̱cꞌayi̱k aꞌan re xtojbal li joꞌ qꞌuial ac xrelkꞌa. Ut cui teꞌxtau li xul chi yoꞌyo riqꞌuin, li ac xrelkꞌa usta bo̱yx, malaj ut bu̱r, malaj ut carner, tento tixqꞌue re̱kaj cuib sut xqꞌuial chiru li ac xrelkꞌa. Cui ani tixcanab lix queto̱mk chi xic chi cuaꞌac yalak bar, ut cui lix queto̱mk tixsach chak li acui̱mk jalan aj e, tento nak laj e̱chal re li queto̱mk tixqꞌue re̱kaj riqꞌuin li racui̱mk aꞌan, li kꞌaxal cha̱bil. Cui junak yo̱ chi cꞌatoc ut saꞌ xcꞌatbal li qꞌuix naxhel rib li xam ut naxtau li acui̱mk jalan aj e li ac sicꞌbil malaj chixjunil li aubil aran, li ani ta̱qꞌuehok re li xam tento tixtoj re laj e̱chal re li acui̱mk li joꞌ qꞌuial xcꞌat. Cui ani tixqꞌue tumin malaj li cꞌaꞌak chic re ru terto xtzꞌak chi xoquecꞌ riqꞌuin junak li ras ri̱tzꞌin ut li ani ta̱xocok re ta̱elkꞌa̱k chiru saꞌ li rochoch, cui teꞌxtau laj e̱lkꞌ, tento tixtoj cuib sut xqꞌuial chiru li ac xrelkꞌa. Abanan cui incꞌaꞌ teꞌxtau laj e̱lkꞌ tento nak ta̱cꞌamekꞌ riqꞌuin laj rakol a̱tin laj e̱chal cab re nak aran ta̱tzꞌilekꞌ a̱tin chirix re rilbal ma aꞌan li qui-elkꞌan re malaj incꞌaꞌ. Riqꞌuin chixjunil li chꞌaꞌajquilal joꞌcaꞌin, usta chirix bo̱yx, malaj bu̱r, malaj carner, malaj tꞌicr, malaj chirix cꞌaꞌak chic re ru qui-elkꞌa̱c, cui junak tixye: “aꞌin cue la̱in”, tento nak teꞌxic xcabichaleb riqꞌuin laj rakol a̱tin re nak ta̱tzꞌilekꞌ a̱tin chirixeb. Ut laj rakol a̱tin tixye ani cuan xma̱c. Li ani cuan xma̱c, aꞌan ta̱tojok re li jun chic cuib sut xqꞌuial li quisach. Cui ani tixqꞌue junak xbu̱r malaj xbo̱yx, malaj xcarner, malaj cꞌaꞌak chic re ru chi xulil, chi xoquecꞌ riqꞌuin junak li ras ri̱tzꞌin, ut cui ta̱ca̱mk malaj ut ta̱yoqꞌuekꞌ malaj ut ta̱elkꞌa̱k chiru chi ma̱ ani ta̱ilok re, tento nak li jun li quicanaba̱c cuiꞌ li xul tixye li juramento saꞌ incꞌabaꞌ la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios chiru laj e̱chal re nak aꞌan incꞌaꞌ xcheꞌ. Ut tento nak ta̱cꞌojla̱k xchꞌo̱l laj e̱chal re lix xul riqꞌuin li a̱tin aꞌan. Ut li jun chic incꞌaꞌ ta̱tojok. Abanan cui ta̱elkꞌa̱k li xul chiru xban nak incꞌaꞌ yo̱k chirilbal chi us, tento nak tixtoj re laj e̱chal re. Ut cui li xul ta̱tiꞌekꞌ xban junak joskꞌ aj xul, tento nak tixcꞌam lix bakel re nak laj e̱chal re tixpa̱b nak xul quitiꞌoc re. Ut incꞌaꞌ tento nak tixtoj re laj e̱chal re. Cui ani tixtoꞌoni junak li xul ut ma̱re ta̱ca̱mk malaj ut ta̱tochꞌekꞌ chiru chi ma̱ anihak laj e̱chal re, tento nak tixtoj chiru laj e̱chal re li xul li xtoꞌoni. Abanan cui cua̱nk laj e̱chal re nak ta̱ca̱mk li xul, li xtoꞌonin re incꞌaꞌ tento tixtoj. Ut cui ac tojbil li xtoꞌoninquil, caꞌaj cuiꞌ aꞌan tixcꞌul laj e̱chal re. Li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ reheb laj IsraelCui junak cui̱nk tixbatzꞌune junak xkaꞌal ma̱jiꞌ cuanjenak riqꞌuin cui̱nk, li cui̱nk aꞌan tento tixqꞌue re lix naꞌ xyucuaꞌ li xkaꞌal li joꞌ qꞌuial tento tixqꞌue ut ta̱sumla̱k riqꞌuin li xkaꞌal aꞌan. Ut cui li yucuaꞌbej incꞌaꞌ ta̱raj xqꞌuebal li xkaꞌal re, tento ajcuiꞌ nak li cui̱nk tixtoj li joꞌ qꞌuial natojman chirixeb li xkaꞌal li toj ma̱jiꞌ cuanjenakeb riqꞌuin cui̱nk. Incꞌaꞌ ta̱canaba̱k chi yoꞌyo li ani natu̱lac. Li ani tixchꞌic rib riqꞌuin xul, tento ta̱camsi̱k. Li ani ta̱mayejak chiruheb li jalanil dios, ut cui incꞌaꞌ tixqꞌue lix mayej re li tzꞌakal Dios, aꞌan tento ta̱camsi̱k. Me̱balakꞌiheb li jalaneb xtenamit chi moco te̱ba̱nu raylal reheb, xban nak jalan ajcuiꞌ e̱tenamit la̱ex nak quexcuan chak saꞌ li tenamit Egipto. Me̱rahobtesiheb li xma̱lcaꞌan chi moco li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌeb. Cui la̱ex te̱rahobtesiheb, la̱in tincuabi nak teꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb cue. Ut la̱in tinjoskꞌokꞌ saꞌ e̱be̱n ut texinqꞌue chi camsi̱c riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Le̱ cocꞌal teꞌcana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic xyucuaꞌeb ut le̱ rixakil xma̱lcaꞌan chic teꞌcana̱k. Cui te̱qꞌue tumin chi toꞌ re junak li nebaꞌ li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk, incꞌaꞌ te̱ba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu li nequeꞌtoꞌonin tumin. Incꞌaꞌ te̱patzꞌ ral li tumin li te̱toꞌoni. Cui te̱cꞌul chi prenda li tꞌicr li naxtzꞌap cuiꞌ rib le̱ ras e̱ri̱tzꞌin, tento te̱kꞌaxtesi cuiꞌchic re lix tꞌicr nak ta̱ecuu̱k, xban nak caꞌaj cuiꞌ aꞌan li tꞌicr li naxtzꞌap cuiꞌ rib. ¿Chanru nak tixtzꞌap rib nak ta̱oc chi cua̱rc chi ma̱cꞌaꞌ lix tꞌicr? Nak tixtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil cue, la̱in tincuabi xban nak la̱in nin-uxta̱nan u. Me̱hob li nequeꞌrakoc a̱tin saꞌ e̱be̱n chi moco chetzꞌekta̱na li nataklan saꞌ le̱ tenamit. Rajlal te̱mayeja cue li xbe̱n u le̱ racui̱mk joꞌ ajcuiꞌ li xyaꞌal li ru le̱ uvas. Ut te̱kꞌaxtesi ajcuiꞌ cue li xbe̱n le̱ ralal. Joꞌcan ajcuiꞌ te̱ba̱nu riqꞌuin li xbe̱n ral le̱ cuacax ut riqꞌuin li xbe̱n ral le̱ carner. Cuukub cutan teꞌcua̱nk riqꞌuin lix naꞌ ut saꞌ lix cuakxak cutan te̱kꞌaxtesi cue la̱in. La̱ex lin tenamit. Joꞌcan nak chexcua̱nk saꞌ santilal ut me̱tiu xtibel li xul li nacamsi̱c xbaneb li joskꞌ aj xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ. Qꞌuehomak ban chixtiuheb li tzꞌiꞌ. Me̱ye ticꞌtiꞌ chirix le̱ ras e̱ri̱tzꞌin chi moco chex-oque̱nk chixtenkꞌanquil li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb riqꞌuin xyebal ticꞌtiꞌ. Usta chixjunileb li tenamit yo̱keb xba̱nunquil li ma̱usilal, abanan me̱ba̱nu e̱re la̱ex. Nak texbokekꞌ chiru laj rakol a̱tin, me̱ye ticꞌtiꞌ usta lix qꞌuial li cuanqueb aran teꞌticꞌtiꞌik. Cheba̱nu ban saꞌ ti̱quilal. Chi moco junak nebaꞌ checol rix cui incꞌaꞌ us li yo̱ chixba̱nunquil. Cui te̱tau li bo̱yx li quisach chiru li xicꞌ na-iloc e̱re, te̱cꞌam ut toxe̱kꞌaxtesi chak re. Cui te̱tau lix bu̱r li xicꞌ na-iloc e̱re xtꞌaneꞌ saꞌ be rubel li ri̱k, me̱canab chi joꞌcan. Chetenkꞌa ban chixcuaclesinquil. Chetenkꞌaheb li nebaꞌ re nak us teꞌe̱lk nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb, ut me̱canab xjuneseb. Cherisihak ban e̱rib saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌticꞌtiꞌic ut incꞌaꞌ te̱qꞌue chi camsi̱c li ti̱c xchꞌo̱l li ma̱cꞌaꞌ xma̱c xban nak la̱in tinye nak li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, aꞌan cuanqueb xma̱c. Nak texrakok a̱tin, incꞌaꞌ texcꞌuluk tumin. Li ani natumina̱c ru incꞌaꞌ narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal xban nak incꞌaꞌ chic narabi li cꞌaꞌru nequeꞌxye li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Me̱rahobtesiheb li jalaneb xtenamit. La̱ex ac nequenau chanru li cua̱nc saꞌ jalan tenamit xban nak jalan ajcuiꞌ le̱ tenamit la̱ex nak quexcuan chak Egipto. Cuakib chihab ajcuiꞌ tex-a̱uk saꞌ le̱ chꞌochꞌ ut te̱xoc li ru le̱ racui̱mk. Abanan saꞌ xcuuk li chihab te̱canab chi hila̱nc li chꞌochꞌ ut me̱xoc li na-el yal xjunes re nak ta̱ru̱k teꞌtzaca̱nk li nebaꞌ li cuanqueb saꞌ le̱ tenamit, ut re ajcuiꞌ nak teꞌcuaꞌak eb li xul li cuanqueb saꞌ cꞌaleba̱l. Joꞌcan ajcuiꞌ te̱ba̱nu riqꞌuin li acui̱mk uvas ut olivos. Chiru cuakib cutan te̱ba̱nu li joꞌ qꞌuial le̱ cꞌanjel li te̱raj xba̱nunquil. Ut saꞌ xcuuk li cutan texhila̱nk, la̱ex joꞌ ajcuiꞌ le̱ bo̱yx, ut le̱ bu̱r. Ut teꞌhila̱nk ajcuiꞌ le̱ mo̱s joꞌqueb ajcuiꞌ li jalan xtenamit li cuan e̱riqꞌuin. Cheba̱nu chixjunil li xinye e̱re. Incꞌaꞌ te̱lokꞌoni li jalanil dios chi moco te̱patzꞌ xcꞌabaꞌeb. Oxib sut saꞌ li chihab texninkꞌei̱k re xqꞌuebal inlokꞌal. Cheba̱nu li ninkꞌe nak te̱cuaꞌ li caxlan cua chi ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Cuukub cutan te̱cuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Te̱ba̱nu joꞌ quinye e̱re. Te̱ba̱nu saꞌ li po Abib xcꞌabaꞌ xban nak aꞌan li po nak quex-el chak saꞌ li tenamit Egipto. Ma̱ jun ta̱oque̱nk saꞌ li ninkꞌe aꞌan chi incꞌaꞌ tixcꞌam xmayej saꞌ lin templo. Li xcab li ninkꞌe li te̱ba̱nu, aꞌan nak te̱sicꞌ li xbe̱n ru le̱ racui̱mk li nequerau saꞌ le̱ chꞌochꞌ. Ut li rox li ninkꞌe li te̱ba̱nu, aꞌan saꞌ rosoꞌjic li chihab nak te̱xoc chixjunil li ru le̱ racui̱mk li na-el saꞌ le̱ chꞌochꞌ. Saꞌ li oxib chi ninkꞌe aꞌin li te̱ba̱nu chiru li jun chihab, tento nak chixjunileb li cui̱nk teꞌxic saꞌ li templo chinlokꞌoninquil la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Nak te̱mayeja li xul, incꞌaꞌ te̱qꞌue li quicꞌ riqꞌuin li caxlan cua cuan xchꞌamal. Chi moco li xe̱b ta̱ru̱k te̱canab chokꞌ re cuulaj. Te̱sicꞌ li xbe̱n ru le̱ racui̱mk li kꞌaxal cha̱bil. Aꞌan li te̱cꞌam saꞌ lin templo la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ut incꞌaꞌ te̱chik xtibel li chꞌina chiba̱t saꞌ xyaꞌal lix tuꞌ lix naꞌ. Li Dios quixye: —La̱in tintakla lin ángel chi cꞌamoc be che̱ru. Aꞌan ta̱ilok e̱re toj retal texcuulak saꞌ li naꞌajej li ac xincꞌu̱b chokꞌ e̱re. Chex-abi̱nk chiru ut cheba̱nu li cꞌaꞌru naxye. Me̱kꞌetkꞌeti e̱rib chiru xban nak aꞌan incꞌaꞌ tixcuy e̱ma̱c. Li cꞌaꞌru tixba̱nu aꞌan, tixba̱nu saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Cui la̱ex te̱rabi li cꞌaꞌru naxye e̱re ut te̱ba̱nu chi tzꞌakal li cꞌaꞌru xinye la̱in, la̱in xicꞌ teꞌcuil li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Ut tinba̱nu raylal reheb li nequeꞌxba̱nu raylal e̱re la̱ex. Lin ángel ta̱cꞌamok be che̱ru toj retal texcuulak saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ eb laj amorreo, eb laj heteo, eb laj ferezeo, eb laj cananeo, eb laj heveo, joꞌ eb ajcuiꞌ laj jebuseo. La̱in tinsach ruheb aꞌan. Ut me̱cuikꞌib e̱rib chiru lix yi̱banbil dios eb aꞌan, chi moco chexcꞌanjelak chiruheb. Me̱ba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu eb aꞌan. Te̱jucꞌ ban lix yi̱banbil dios ut te̱sach ruheb chi junaj cua. Chexcꞌanjelak ban chicuu, la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ut la̱in texcuosobtesi ut tinqꞌue le̱ cua e̱rucꞌa. Ut incꞌaꞌ texinqꞌue chi yaje̱rc. La̱in tincuosobtesiheb li ixk saꞌ le̱ tenamit. Chixjunileb teꞌqꞌuiresi̱nk ut ma̱ jun li yaj aj ixk ta̱numekꞌ lix yajeleb. Ut tinqꞌue chi najtocꞌ ru le̱ yuꞌam. La̱in tinqꞌueheb chixjapbal reheb xbaneb xxiu li tenamit li texnumekꞌ cuiꞌ. Ut teꞌe̱lelik li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re che̱ru la̱ex. La̱in tinqꞌueheb chi sachc xnaꞌlebeb xban xxiuheb laj heveo, eb laj cananeo joꞌ eb ajcuiꞌ laj heteo ut teꞌe̱lelik che̱ru. La̱in incꞌaꞌ teꞌcuisi chixjunileb saꞌ junpa̱t. Incꞌaꞌ tincuisiheb chiru jun chihab re nak incꞌaꞌ ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ cristian ut re ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ teꞌta̱mk saꞌ e̱ya̱nk li joskꞌ aj xul re li qꞌuicheꞌ. Timil timil tincuisiheb saꞌ li tenamit toj teꞌta̱mk le̱ ralal e̱cꞌajol ut toj te̱re̱chani chi tzꞌakal li naꞌajej. La̱in tinqꞌue retalil bar ta̱numekꞌ li nuba̱l re li naꞌajej li tinqꞌue e̱re. Li nuba̱l ta̱numekꞌ cuan cuiꞌ li Caki Palau ut ta̱cuulak cuan cuiꞌ li palau Mediterráneo li cuan saꞌ xcue̱nt lix tenamiteb laj filisteo ut ta̱cuulak cuan cuiꞌ li chaki chꞌochꞌ ut toj cuan cuiꞌ li nimaꞌ Éufrates. La̱in tinkꞌaxtesiheb saꞌ e̱rukꞌ li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan, ut la̱ex tex-isi̱nk reheb aran. Joꞌcan nak me̱ba̱nu junak contrato riqꞌuineb li tenamit, chi moco te̱qꞌue xcuanquil lix dioseb. Incꞌaꞌ te̱canabeb chi cua̱nc saꞌ le̱ naꞌaj re nak incꞌaꞌ texqꞌue chi ma̱cobc chicuu. Naru nequex-oc chixlokꞌoninquil lix dioseb, ut riqꞌuin aꞌan te̱tzꞌek e̱rib. Laj Moisés co̱ chiru li tzu̱l Sinaí rochbeneb li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc beLi Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Quimkex. Takenkex chak chiru li tzu̱l bar cuanquin cuiꞌ. Ut teꞌcha̱lk a̱cuochben laj Aarón, laj Nadab, ut laj Abiú. Teꞌcha̱lk ajcuiꞌ laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb laj Israel. Ut aran chi najt caꞌchꞌinak tineꞌxlokꞌoni. Ut la̱at, at Moisés, a̱junes tatcha̱lk toj arin cuiqꞌuin. Eb li jun chꞌol chic teꞌcana̱k aran. Chi ti̱c incꞌaꞌ teꞌtakekꞌ chak arin. Teꞌcana̱k takꞌa, chan li Dios. Ut quichal laj Moisés, quixserakꞌi re li tenamit li ra̱tin li Dios joꞌ ajcuiꞌ lix chakꞌrab. Queꞌjunajoꞌ lix chꞌo̱leb ut queꞌxye: —Chixjunil li cꞌaꞌru xye li Dios, aꞌan li takaba̱nu, chanqueb. Ut chixjunil li cꞌaꞌru quixye li Dios, quixtzꞌi̱ba retalil saꞌ jun li hu laj Moisés. Joꞌ cuulajak chic nak toj ekꞌela laj Moisés quicuacli ut quixyi̱b jun li artal saꞌ xto̱n li tzu̱l. Quixyi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin pec cablaju li okech ut quixxakab aran. Li cablaju chi okech, aꞌan retalil li cablaju xte̱paleb aj Israel. Laj Moisés quixtaklaheb li sa̱j cui̱nk aj Israel chi mayejac chiru li Dios. Queꞌxcamsi li bo̱yx ut queꞌxcꞌat chokꞌ xmayej chiru li Dios re xpatzꞌbal xcuybal xma̱queb. Laj Moisés quixxoc lix quiqꞌuel li bo̱yx. Yijach quixxoc saꞌ eb li ucꞌal ut li yijach chic quixqꞌue chiru li artal. Laj Moisés quixchap li hu li quixtzꞌi̱ba cuiꞌ chixjunil lix contrato li Dios. Quiril xsaꞌ li hu chiruheb chixjunileb li tenamit ut eb li tenamit queꞌxye: —Chixjunil li xye li Dios, takaba̱nu ut takapa̱b li cꞌaꞌru naxye, chanqueb. Ut laj Moisés quixchap li quicꞌ li xocbil saꞌ eb li ucꞌal ut quixrachrachi saꞌ xbe̱neb li tenamit. Ut quixye: —Li quicꞌ aꞌin, aꞌan retalil li contrato li quixba̱nu li Dios e̱riqꞌuin joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin, chan. Chirix aꞌan, laj Moisés rochbeneb laj Aarón, laj Nadab ut laj Abiú queꞌtakeꞌ chiru li tzu̱l. Quilajeꞌtakeꞌ ajcuiꞌ li laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb laj Israel. Ut eb laj Israel queꞌril ru li Ka̱cuaꞌ Dios li queꞌxlokꞌoni. Rubel rok li Dios cuan li quicꞌutun rax rax ut cutan ru. Chanchan li terto̱quil pec zafiro xcꞌabaꞌ li kꞌaxal rax ru. Chanchan raxil ru li choxa. Li Dios incꞌaꞌ quixcamsiheb li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb laj Israel. Queꞌril ru li Dios ut incꞌaꞌ queꞌcam. Aran saꞌ li naꞌajej aꞌan queꞌcuaꞌac ut queꞌucꞌac. Li Dios quixye re laj Moisés: —Taken chak saꞌ xbe̱n li tzu̱l li cuanquin cuiꞌ. Ut aran tat-oybeni̱nk. La̱in tinqꞌue a̱cue li perpo̱quil pec li xintzꞌi̱ba cuiꞌ lin chakꞌrab re xchꞌolobanquil xya̱lal chiruheb li tenamit, chan li Dios. Laj Moisés co̱ toj takecꞌ chiru li tzu̱l li sicꞌbil ru xban li Dios, rochben laj Josué laj cꞌanjel chiru. Nak ac xic re toj takecꞌ, laj Moisés quixye reheb li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb laj Israel: —Arin toe̱roybeni toj tosukꞌi̱k chak. Cua̱nk taxak saꞌ e̱chꞌo̱l nak laj Aarón ut laj Hur cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Cui cuan junak li chꞌaꞌajquilal, te̱ye reheb aꞌan ut eb aꞌan teꞌtzꞌilok a̱tin chirix li cuanqueb saꞌ chꞌaꞌajquilal, chan laj Moisés. Tojoꞌnak laj Moisés quitakeꞌ chiru li tzu̱l ut li tzu̱l aꞌan sutsu saꞌ chok. Aran saꞌ li tzu̱l Sinaí cuakib cutan quicuan li xlokꞌal li Dios chi mukmu saꞌ li chok. Saꞌ xcuuk li cutan li Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés. Saꞌ li chok qui-el li xya̱b xcux. Chiruheb laj Israel quicꞌutun li xlokꞌal li Dios saꞌ xbe̱n li tzu̱l. Chanchan jun nimla xam yo̱ xcꞌatbal chixjunil nak queꞌril. Tojoꞌnak laj Moisés mas cuiꞌchic quitakeꞌ chiru li tzu̱l ut qui-oc saꞌ li chok. Ut caꞌcꞌa̱l (40) cutan ut caꞌcꞌa̱l kꞌojyi̱n quicuan aran. Li mayej re xyi̱banquil li tabernáculoLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ye reheb laj Israel nak teꞌxxoc junak li cha̱bil mayej chokꞌ cue. Teꞌxqꞌue li joꞌ qꞌuial li na-ala saꞌ xchꞌo̱leb xqꞌuebal ut teꞌxqꞌue chi anchaleb xchꞌo̱l. Li mayej li teꞌxxoc, aꞌaneb aꞌin: li oro, li plata, li cobre, li tꞌicr azul, li tꞌicr púrpura, li tꞌicr cak, li cha̱bil tꞌicr lino, joꞌ ajcuiꞌ li tꞌicr yi̱banbil riqꞌuin li rismal li chiba̱t, joꞌ ajcuiꞌ lix tzꞌu̱mal li carner bonbil riqꞌuin caki bon, ut li cha̱bil tzꞌu̱m rix li tzꞌiꞌ haꞌ, joꞌ ajcuiꞌ li cha̱bil cheꞌ acacia xcꞌabaꞌ, ut li aceite re li candil joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌak re ru li nacꞌanjelac re xyi̱banquil li aceite li naqꞌueheꞌ saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxakaba̱c chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ, ut nacꞌanjelac ajcuiꞌ re xyi̱banquil li incienso li sunu̱nc, ut li terto̱quil pec ónice xcꞌabaꞌ joꞌqueb ajcuiꞌ li cha̱bil pec re xqꞌuebal xsahob ru li rakꞌSaꞌ li versículo 25:7 “Efod” ut “pectoral” xcꞌabaꞌ li rakꞌ li xbe̱nil aj tij li cuan li terto̱quil pec chiru chokꞌ xsahob ru. li xbe̱nil aj tij ut re ajcuiꞌ xqꞌuebal xsahob ru li naxqꞌue chire xchꞌo̱l. Ut te̱yi̱b junak li muheba̱l re nak ta̱ru̱k tincua̱nk aran saꞌ e̱ya̱nk. La̱in tinye e̱re chanru nak te̱yi̱b li naꞌajej li tincua̱nk cuiꞌ ut tinye e̱re chanru te̱yi̱b li cꞌaꞌru ta̱cꞌanjelak chi saꞌ. Te̱yi̱b chi tzꞌakal joꞌ tinye e̱re. Teꞌxyi̱b li Lokꞌlaj Ca̱x li teꞌxxoc cuiꞌ li contratoTe̱yi̱b junak Lokꞌlaj Ca̱x riqꞌuin li cha̱bil cheꞌ acacia xcꞌabaꞌ. Jun metro riqꞌuin laje̱b centímetro xnimal li rok. Ut o̱b xca̱cꞌa̱l (65) centímetro xnimal li ru ut o̱b xca̱cꞌa̱l (65) centímetro xteram. Ut te̱letz li tzꞌakal oro chirix ut chi saꞌ ut te̱qꞌue ajcuiꞌ lix sahob ru yi̱banbil riqꞌuin oro chire li ca̱x bar ta̱hila̱nk cuiꞌ lix tzꞌapbal re. Ut te̱yi̱b ca̱hib argolla oro ut te̱letz saꞌ xxuc li ca̱x, cuib saꞌ jun pacꞌal ut li cuib chic saꞌ li jun pacꞌal chic. Ut te̱yi̱b cuib li cheꞌ ti̱c rix yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil cheꞌ acacia ut te̱letz ajcuiꞌ oro chirix. Ut te̱numsi li cheꞌ aꞌan saꞌ li argolla li letzlo chixcꞌatk li ca̱x re nak riqꞌuin li cheꞌ aꞌan te̱pako li ca̱x. Li cheꞌ aꞌan incꞌaꞌ chic te̱risi saꞌ li argolla. Aran teꞌcana̱k. Ut saꞌ li ca̱x aꞌan te̱xoc li chakꞌrab li tinqꞌue e̱re. Te̱yi̱b jun xtzꞌapbal re li ca̱xSaꞌ li versículo 25:17 “Propiciatorio” xcꞌabaꞌ lix tzꞌapbal re li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ castellano. Aꞌan naraj naxye li naꞌajej bar nacuyeꞌ cuiꞌ li ma̱c. riqꞌuin oro jun metro riqꞌuin laje̱b centímetro xnimal li rok ut o̱b xca̱cꞌa̱l (65) centímetro xnimal li ru. Ut te̱yi̱b cuib li querubines chanchaneb li ángel riqꞌuin oro tenbil riqꞌuin martillo. Ut te̱qꞌue saꞌ xbe̱n lix tzꞌapbal re li ca̱x, junju̱nk saꞌ li ju̱nk pacꞌal. Te̱qꞌue li cuib chi querubines junju̱nk saꞌ li ju̱nk pacꞌal lix tzꞌapbal re li ca̱x. Li cuib chi querubines rochben lix tzꞌapbal re li ca̱x jun ajcuiꞌ ru nak te̱yi̱b. Eb li querubines teꞌxcaꞌya ribeb ut yo̱keb chi iloc saꞌ xbe̱n lix tzꞌapbal re li ca̱x. Lix xiqꞌueb teꞌxhel rib ut teꞌxtzꞌap xbe̱n li ca̱x. Te̱tzꞌap li ca̱x riqꞌuin lix tzꞌapbal re li xeyi̱b. Ut saꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x aꞌan, te̱xoc li chakꞌrab li tinqꞌue e̱re. Ut aran saꞌ xbe̱n li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ xyi li cuib chi querubines li cuanqueb saꞌ xbe̱n lix tzꞌapbal re, la̱in tincua̱nk saꞌ musikꞌej. Aran tina̱tinak a̱cuiqꞌuin ut tinqꞌue a̱cue li chakꞌrab li ta̱qꞌue reheb li ralal xcꞌajol laj Israel. Teꞌxyi̱b li me̱x li teꞌxqꞌue cuiꞌ li mayejanbil caxlan cuaTe̱yi̱b ajcuiꞌ junak me̱x riqꞌuin li cheꞌ acacia xcꞌabaꞌ. Laje̱b roꞌcꞌa̱l (90) centímetro lix nimal rok ut o̱b roxcꞌa̱l (45) centímetro lix nimal ru. O̱b xca̱cꞌa̱l (65) centímetro xnajtil xteram. Ut te̱letz li tzꞌakal oro chiru li me̱x ut te̱yi̱b ajcuiꞌ lix sahob ru chire yi̱banbil riqꞌuin oro. Saꞌ xca̱ pacꞌalil li me̱x te̱letz li cheꞌ cuukub centímetro xnimal ru. Ut te̱qꞌue li tzꞌakal oro chokꞌ xsahob ru chire li cheꞌ aꞌan li te̱letz saꞌ li me̱x. Te̱yi̱b ca̱hib li argolla oro ut te̱letz saꞌ xca̱ xucu̱til li me̱x bar cuanqueb cuiꞌ li rok li me̱x. Te̱letz li argollas saꞌ xca̱ xucu̱til li me̱x chixcꞌatk li cheꞌ li cuukub centímetro ru re nak teꞌxnumsi li cheꞌ li ti̱c rix saꞌ li argollas re xpakonquil li me̱x. Te̱yi̱b riqꞌuin li cheꞌ acacia li cuib chi cheꞌ ti̱c rix ut te̱letz li tzꞌakal oro chiru. Riqꞌuin li cheꞌ aꞌan te̱pako li me̱x. Te̱yi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin tzꞌakal oro li secꞌ li ta̱cꞌanjelak saꞌ li tabernáculo. Te̱yi̱b li xar ut li cuchara ut li plato joꞌ ajcuiꞌ li ni̱nki secꞌ li ta̱cꞌanjelak re li mayejac. Ut rajlal te̱qꞌue li caxlan cua saꞌ xbe̱n li me̱x. Junelic cua̱nk li mayejanbil caxlan cua aran. Teꞌxyi̱b li candelero riqꞌuin oroTe̱yi̱b ajcuiꞌ jun li candelero riqꞌuin tzꞌakal oro, tenbil riqꞌuin martillo. Te̱yi̱b li rok ut li xakxo saꞌ xyi joꞌ ajcuiꞌ lix naꞌajeb lix xamlel. Lix sahob ru li te̱yi̱b chanchan utzꞌuꞌuj ut xak. Saꞌ li candelero aꞌan, te̱yi̱b cuukub xnaꞌaj li candil. Jun xnaꞌaj candil cua̱nk saꞌ xyi ut ox ox saꞌ xcaꞌ pacꞌalil. Li junju̱nk chi xnaꞌaj li candil chanchan rukꞌ li cheꞌ almendro nak te̱yi̱b. Ta̱cua̱nk oxib lix sahob ru joꞌ rutzꞌuꞌujil li almendro. Joꞌcan nak te̱yi̱b li cuakib xnaꞌaj li candil. Ut li xnaꞌaj candil li cua̱nk saꞌ xyi ta̱cua̱nk ca̱hib lix sahob ru joꞌ rutzꞌuꞌujil li almendro. Rubel li xbe̱n cuib chi rukꞌeb li candelero saꞌ li rok te̱yi̱b jun li utzꞌuꞌuj li toj ma̱jiꞌ napuqꞌueꞌ. Rubel li cuib chic te̱yi̱b jun chic li utzꞌuꞌuj li toj ma̱jiꞌ napuqꞌueꞌ. Ut rubel li cuib chic joꞌcan cuiꞌchic te̱ba̱nu. Joꞌcan nak te̱yi̱b li cuakib chi xnaꞌajeb li candil. Chixjunil li candelero rochben lix sahob ru, junaj ru nak te̱yi̱b riqꞌuin tzꞌakal oro tenbil riqꞌuin martillo. Ut nak acak xya̱loꞌ li candelero, te̱yi̱b ajcuiꞌ cuukub li candil ut te̱qꞌue saꞌ xnaꞌaj saꞌ li candelero re nak lix xamlel tixcutanobresi li naꞌajej cua̱nk cuiꞌ. Te̱yi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin tzꞌakal oro li chꞌi̱chꞌ li ta̱cꞌanjelak re xsetbal lix mechil ut joꞌ ajcuiꞌ li plato li naxocman cuiꞌ li te̱set saꞌ lix mechil. Numenak ca̱laju xca̱cꞌa̱l libra li tzꞌakal oro li ta̱cꞌanjelak e̱re re xyi̱banquil li candelero joꞌqueb ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ li ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil lix mechil li candil. Qꞌue retal chi us re nak te̱yi̱b chi tzꞌakal re ru joꞌ xincꞌut cha̱cuu arin saꞌ li tzu̱l aꞌin. Chanru nak teꞌxyi̱b li tabernáculoTa̱yi̱b li laje̱b li ni̱nki tꞌicr re xtzꞌapbal ru li tabernáculo riqꞌuin li bakbil nokꞌ lino, li nokꞌ azul, joꞌ ajcuiꞌ púrpura ut cak. Ut te̱qꞌue querubines chiru li tꞌicr aꞌan chokꞌ xsahob ru chi cha̱bil xyi̱banquil. Li laje̱b chi tꞌicr aꞌin li te̱yi̱b, juntakꞌe̱t xni̱nkal te̱qꞌue. Cablaju metro riqꞌuin media xni̱nkal rok li junju̱nk. Ut cuib metro li xni̱nkal ru li junju̱nk. Te̱letz chi ribil li o̱b chi tꞌicr. Joꞌcan cuiꞌchic te̱ba̱nu riqꞌuin li o̱b chic. Te̱letz cuiꞌchic chi ribil. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ xnaꞌaj li gancho chire li nimla tꞌicr li o̱b ru li ac xeyi̱b. Te̱yi̱b aꞌan riqꞌuin tꞌicr azul. Joꞌcan cuiꞌchic te̱ba̱nu riqꞌuin li nimla tꞌicr jun chic li xeyi̱b. Mero ciento xchapbal li gancho te̱qꞌue chire li junju̱nk. Mero ciento re li jun ut mero ciento cuiꞌchic re li jun chic re nak teꞌxchap rib chi us li cuib chi ni̱nki tꞌicr. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ mero ciento li gancho riqꞌuin oro re li junju̱nk chi tꞌicr re teꞌxchap rib chi us riqꞌuin li jun chic re nak li rix li tabernáculo ta̱cana̱k chi tzꞌaptzꞌo ru. Te̱yi̱b ajcuiꞌ junlaju li tꞌicr yi̱banbil riqꞌuin rismal chiba̱t re xtzꞌapbal xbe̱n li tabernáculo. Li junlaju chi tꞌicr aꞌin li te̱yi̱b, juntakꞌe̱t xni̱nkal te̱qꞌue. Oxlaju metro riqꞌuin media xni̱nkal rok li junju̱nk ut cuib metro li xni̱nkal ru li junju̱nk. Li o̱b chi tꞌicr te̱letz chi ribileb rib. Joꞌcan cuiꞌchic te̱ba̱nu riqꞌuin li cuakib chic. Te̱letz cuiꞌchic chi ribil rib eb aꞌan. Ut li xcuak te̱bas ut ta̱cana̱k chiru li tabernáculo. Mero ciento xchapbal li gancho te̱qꞌue chire li junju̱nk. Mero ciento re li jun ut mero ciento cuiꞌchic re li jun chic. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ mero ciento li gancho riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ bronce re nak li tꞌicr teꞌxchap rib chi us riqꞌuin li jun chic re nak junaj ru ta̱cana̱k. Xban nak najt rok li tꞌicr aꞌin, li yijach chic ta̱sobri̱nk ta̱cana̱k chirix. Caꞌ pacꞌalil ta̱sobri̱nk o̱b roxcꞌa̱l (45) centímetro. Chi joꞌcaꞌin ta̱cana̱k chi tzꞌaptzꞌo chi us li tabernáculo. Te̱yi̱b ajcuiꞌ li rix li carner bonbil riqꞌuin caki bon ut te̱qꞌue saꞌ xbe̱n li tabernáculo. Ut saꞌ xbe̱n aꞌan te̱qꞌue cuiꞌchic li cha̱bil tzꞌu̱m rixeb li tzꞌiꞌ haꞌ. Ut riqꞌuin li cheꞌ acacia te̱yi̱b li tzꞌalam cheꞌ re ta̱oc chi xakxo. Ca̱hib metro riqꞌuin media li xni̱nkal rok li junju̱nk chi tzꞌalam cheꞌ ut o̱b xca̱cꞌa̱l centímetro (65) li xni̱nkal ru. Te̱yi̱b cuib rok li junju̱nk chi tzꞌalam cheꞌ re nak us ta̱cana̱k saꞌ lix naꞌaj. Joꞌcaꞌin te̱ba̱nu re chixjunil li tzꞌalam cheꞌ li teꞌcꞌanjelak re xyi̱banquil li tabernáculo. Te̱yi̱b junmay li tzꞌalam cheꞌ ut te̱qꞌue saꞌ li jun pacꞌal li nacana saꞌ li sur. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ caꞌcꞌa̱l xnaꞌajeb li rok li tzꞌalam cheꞌ bar teꞌqꞌuehekꞌ cuiꞌ. Aꞌan te̱yi̱b riqꞌuin plata. Caꞌcab xnaꞌaj li junju̱nk chi tzꞌalam cheꞌ. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ junmay chic li tzꞌalam cheꞌ re te̱qꞌue jun pacꞌal li tabernáculo li nacana saꞌ li norte. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ caꞌcꞌa̱l chic xnaꞌajeb li rok li tzꞌalam cheꞌ bar teꞌqꞌuehekꞌ cuiꞌ. Aꞌan te̱yi̱b riqꞌuin plata. Caꞌcab xnaꞌajeb li junju̱nk chi tzꞌalam cheꞌ. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ cuakib chic li tzꞌalam cheꞌ re te̱qꞌue chirix li tabernáculo saꞌ xjayal li na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ cuib chic li tzꞌalam cheꞌ re te̱qꞌue saꞌ xuc chirix saꞌ xcaꞌ pacꞌalil. Li cuib chi tzꞌalam cheꞌ aꞌin teꞌxchap rib takꞌa ut takecꞌ riqꞌuin gancho. Joꞌcan ta̱uxma̱nk riqꞌuin li cuib chi tzꞌalam cheꞌ li teꞌcana̱k saꞌ xxuc. Joꞌcaꞌin te̱ba̱nu riqꞌuin li cuakxakib chi tzꞌalam cheꞌ ut cuaklaju li xnaꞌaj li rokeb yi̱banbil riqꞌuin plata. Caꞌcab xnaꞌajeb li rok li junju̱nk chi tzꞌalam cheꞌ. Te̱yi̱b ajcuiꞌ o̱b li cheꞌ riqꞌuin li cheꞌ acacia re te̱qꞌue chi kꞌekꞌo chiru li tzꞌalam cheꞌ li nacana jun pacꞌal. Ut te̱yi̱b o̱b chic li cheꞌ re te̱qꞌue chi kꞌekꞌo chiru li tzꞌalam cheꞌ li cuan jun pacꞌal chic. Ut te̱yi̱b o̱b chic li cheꞌ re te̱qꞌue chi kꞌekꞌo chiru li tzꞌalam cheꞌ li cuan chirix saꞌ xjayal li na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Li cheꞌ li te̱qꞌue chi kꞌekꞌo saꞌ xyi ta̱cuulak saꞌ li xuc jun pacꞌal ut toj saꞌ li xuc jun chic. Ut te̱letz li oro chiru li tzꞌalam cheꞌ. Ut te̱letz ajcuiꞌ chiru li tzꞌalam cheꞌ li argollas yi̱banbil riqꞌuin oro li teꞌnumekꞌ cuiꞌ li cheꞌ chi kꞌekꞌo li cuan saꞌ xyi. Ut te̱letz ajcuiꞌ li oro chiru li cheꞌ aꞌin li te̱qꞌue chi kꞌekꞌo. Ye reheb laj Israel nak teꞌxyi̱b li tabernáculo chi tzꞌakal joꞌ xinye a̱cue saꞌ li tzu̱l aꞌin. Te̱yi̱b ajcuiꞌ jun li nimla tꞌicr riqꞌuin li nokꞌ azul, joꞌ ajcuiꞌ púrpura ut cak ut riqꞌuin li bakbil nokꞌ lino. Ut chokꞌ xsahob ru li tꞌicr aꞌan, te̱qꞌue li querubines chiru chi cha̱bil xyi̱banquil. Te̱letz ca̱hib li gancho oro chiru li okech ca̱hib yi̱banbil riqꞌuin li cheꞌ acacia. Ut chiru li gancho aꞌan te̱qꞌue li nimla tꞌicr. Te̱letz li oro chirixeb li okech. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin plata ca̱hib xnaꞌaj li okech. Chiru li gancho oro te̱qꞌue li nimla tꞌicr. Aꞌan ta̱cꞌanjelak chokꞌ tas saꞌ li tabernáculo. Caꞌ tasal ta̱cana̱k xsaꞌ li tabernáculo. Li xbe̱n tasal, aꞌan li Santil Naꞌajej. Ut li xcaꞌ tasal, aꞌan li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej. Saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej aꞌan, te̱qꞌue li Lokꞌlaj Ca̱x bar ta̱xocma̱nk cuiꞌ li chakꞌrab. Te̱qꞌue lix tzꞌapbal re saꞌ xbe̱n li Lokꞌlaj Ca̱x li te̱qꞌue saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej. Ut saꞌ li xbe̱n tasal li tabernáculo saꞌ li Santil Naꞌajej te̱qꞌue li me̱x saꞌ li pacꞌal li nacana saꞌ li norte. Ut saꞌ li jun pacꞌal chic li nacana saꞌ li sur saꞌ xcaꞌyaba̱l li me̱x, te̱qꞌue li candelero. Ut te̱yi̱b jun chic li nimla tꞌicr li ta̱cꞌanjelak chokꞌ xpuertil li tabernáculo. Te̱yi̱b li tꞌicr aꞌan riqꞌuin li nokꞌ azul, púrpura ut cak ut riqꞌuin li bakbil nokꞌ lino. Te̱qꞌue xsahob ru chi cha̱bil xyi̱banquil. Te̱yi̱b ajcuiꞌ o̱b li okech riqꞌuin li cheꞌ acacia bar te̱qꞌue cuiꞌ li tꞌicr. Te̱letz li tzꞌakal oro chiru li o̱b chi cheꞌ. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin bronce o̱b xnaꞌajeb li okech. Ut te̱yi̱b o̱b li ganchos li te̱chap cuiꞌ li tꞌicr chiru li okech. Teꞌxyi̱b riqꞌuin bronce li artal li teꞌmayejak cuiꞌ xulUt te̱yi̱b ajcuiꞌ jun li artal riqꞌuin li cheꞌ acacia. Te̱yi̱b chi ca̱ xucu̱t. Cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetro xnimal li ru ut cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetro xnimal li rok. Ut o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetro li xteram. Te̱yi̱b ca̱hib li xucub ut te̱qꞌue saꞌ lix ca̱ xucu̱til li artal. Chixjunil li artal rochben li xucub junaj ru nak te̱yi̱b ut te̱letz bronce chiru. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru li ta̱cꞌanjelak saꞌ li artal re li mayej, aꞌan yi̱banbilak riqꞌuin bronce. Te̱yi̱b li chꞌi̱chꞌ re xxocbal li cha, ut te̱yi̱b li pala, joꞌ ajcuiꞌ li ni̱nki secꞌ re xxocbal li quicꞌ, ut li ganchos re xchapbal li tib joꞌ ajcuiꞌ lix naꞌaj li ru xam. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin bronce lix naꞌaj li xam ut hopox ru te̱qꞌue. Te̱yi̱b ajcuiꞌ ca̱hib li argollas bronce ut te̱qꞌue saꞌ xca̱ xucu̱til li tusbil chꞌi̱chꞌ. Toj chi saꞌ li artal saꞌ xyitok te̱qꞌue li chꞌi̱chꞌ aꞌan. Te̱yi̱b ajcuiꞌ cuib li cheꞌ ti̱c rix re xpakonquil li artal. Te̱yi̱b riqꞌuin li cheꞌ acacia ut te̱letz li bronce chirix. Ut te̱numsi li cheꞌ aꞌan saꞌ li argolla li cuan saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li artal ut riqꞌuin li cuib chi cheꞌ te̱pako li artal. Ut hopho xsaꞌ li artal li te̱yi̱b. Te̱yi̱b chi tzꞌakal joꞌ quincꞌut cha̱cuu saꞌ li tzu̱l. Teꞌxyi̱b li neba̱l re li tabernáculoTe̱yi̱b ajcuiꞌ lix neba̱l li tabernáculo. Te̱sut li neba̱l riqꞌuin tꞌicr yi̱banbil riqꞌuin li bakbil nokꞌ lino. Saꞌ li jun pacꞌal li nacana saꞌ li sur o̱b roxcꞌa̱l metro xnimal rok li tꞌicr te̱qꞌue. Te̱yi̱b junmay li okech riqꞌuin bronce ut te̱yi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin bronce junmay xnaꞌajeb li okech re te̱qꞌue cuiꞌ. Li ganchos joꞌ ajcuiꞌ li argollas li te̱chap cuiꞌ li tꞌicr yi̱banbilak riqꞌuin plata. Ut joꞌcan cuiꞌchic te̱ba̱nu saꞌ li jun pacꞌal jun chic li nacana saꞌ li norte. O̱b roxcꞌa̱l metro xnimal rok li tꞌicr li te̱qꞌue aran. Te̱yi̱b junmay li okech ut junmay lix naꞌajeb te̱qꞌue cuiꞌ. Ut riqꞌuin plata te̱yi̱b li ganchos ut li argollas li te̱qꞌue cuiꞌ li tꞌicr. Li tꞌicr li te̱qꞌue saꞌ li jun pacꞌal chic li nacana saꞌ xjayal li na-oc cuiꞌ li sakꞌe, cuib xcaꞌcꞌa̱l metro riqꞌuin media lix nimal rok. Te̱yi̱b laje̱b li okech joꞌ ajcuiꞌ li laje̱b li xnaꞌajeb li te̱qꞌue cuiꞌ li okech. Ut joꞌcan ajcuiꞌ bar cuan cuiꞌ li oqueba̱l li nacana saꞌ lix jayal li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe. Aꞌan cuib xcaꞌcꞌa̱l metro riqꞌuin media lix nimal rok te̱qꞌue. Chixcꞌatk li oqueba̱l te̱qꞌue oxib li okech ut oxib lix naꞌaj li te̱qꞌue cuiꞌ. Ut cuukub metro xnimal rok li tꞌicr li te̱qꞌue chiru li okech. Ut saꞌ li jun pacꞌal chic re li oqueba̱l te̱qꞌue li oxib chi okech ut oxib lix naꞌaj li te̱qꞌue cuiꞌ ut te̱letz chiru li okech aꞌan cuukub metro li tꞌicr. Ut saꞌ li oqueba̱l re li neba̱l te̱qꞌue bele̱b metro li tꞌicr yi̱banbil riqꞌuin li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura ut li nokꞌ cak ut riqꞌuin li bakbil nokꞌ lino. Cha̱bil xyi̱banquil lix sahob ru te̱qꞌue. Ut te̱yi̱b ca̱hib li okech ut ca̱hib lix naꞌaj li te̱qꞌue cuiꞌ. Chixjunil li okech li te̱sut cuiꞌ li neba̱l cua̱nk lix argolla ut lix gancho yi̱banbil riqꞌuin plata ut yi̱banbilakeb riqꞌuin bronce lix naꞌajeb li teꞌqꞌuehekꞌ cuiꞌ li okech. O̱b roxcꞌa̱l (45) metro xnimal rok li neba̱l ut cuib xcaꞌcꞌa̱l metro riqꞌuin media (22 1/2) chiru ut chirix, ut cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l (45) centímetro xnajtil xteram. Ut li tꞌicr li ta̱tzꞌapok re li neba̱l yi̱banbilak riqꞌuin bakbil nokꞌ lino. Ut yi̱banbil riqꞌuin bronce li xnaꞌajeb li teꞌqꞌuehekꞌ cuiꞌ li okech. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru ta̱cꞌanjelak re lokꞌoni̱nc saꞌ li tabernáculo, te̱yi̱b riqꞌuin bronce. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin bronce chixjunil li chꞌi̱chꞌ li ta̱chapok re li cꞌa̱m saꞌ chꞌochꞌ. Teꞌxyi̱b li aceite li nacꞌanjelac chokꞌ xyaꞌal li candilTe̱ye reheb laj Israel nak junelic teꞌxcꞌam chak li cha̱bil aceite li na-el riqꞌuin li ru li cheꞌ olivo, li ta̱cꞌanjelak chokꞌ xyaꞌal li candil re nak junelic lochlo̱k li candil li cuan saꞌ li tabernáculo. Laj Aarón rochbeneb li ralal, aꞌaneb li teꞌilok re li candelero li cuan saꞌ li Santil Naꞌajej, li cuan chiru li tas li naramoc re li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej, li cuan cuiꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x. Teꞌril nak junelic lochlo̱k chiru li Ka̱cuaꞌ lix xamlel li candelero. Li chakꞌrab aꞌin tenebanbil saꞌ xbe̱neb laj Israel joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajoleb re nak joꞌcan teꞌxba̱nu junelic. Teꞌxyi̱b li rakꞌeb laj tijSaꞌ xya̱nkeb laj Israel ta̱sicꞌ ru la̱ cuas laj Aarón joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal. Aꞌaneb laj Nadab, laj Abiú, laj Eleazar ut laj Itamar. Aꞌaneb li ta̱xakabeb chi cꞌanjelac chicuu chokꞌ aj tij. Ta̱yi̱b li rakꞌ laj Aarón la̱ cuas chi cha̱bil xyi̱banquil. Riqꞌuin li rakꞌ aꞌan ta̱cꞌutu̱nk nak aꞌan laj tij ut lokꞌ lix cꞌanjel. Tat-a̱tinak riqꞌuineb chixjunileb laj yi̱bom tꞌicr li xinqꞌueheb xnaꞌleb. Ta̱ye reheb nak teꞌxyi̱b li rakꞌ laj Aarón xban nak aꞌan li te̱kꞌaxtesi chi cꞌanjelac chicuu chokꞌ aj tij. Joꞌcaꞌin nak te̱yi̱b li rakꞌeb: li rakꞌ li nim rok li nequeꞌxqꞌue toj chi saꞌ (túnica),Saꞌ li versículo 28:4 Túnica nayeman re saꞌ castellano. Li túnica, aꞌan yi̱banbil riqꞌuin cha̱bil nokꞌ lino. Najt rok ut nim rukꞌ. ut li rakꞌ jun chic li nequeꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n (manto),Capa malaj manto nayeman re. Moco bojbil ta. Ac joꞌcan nak yi̱banbil riqꞌuin li nokꞌ lino azul. Li akꞌej aꞌan ma̱cꞌaꞌ rukꞌ. Qꞌuebil xsahob ru chire chi cha̱bil xyi̱banquil riqꞌuin nokꞌ azul, nokꞌ púrpura, ut nokꞌ cak. Ut cuan cocꞌ campana chire. ut li rakꞌ jun chic li kꞌaxal cha̱bil xyi̱banquil li nequeꞌxqꞌue toj saꞌ xbe̱n (efod).Efod nayeman re li rakꞌ jun chic li naxqꞌue toj saꞌ xbe̱n. Ta̱yi̱b chi cha̱bil riqꞌuin li cha̱bil nokꞌ lino azul, li nokꞌ púrpura ut li nokꞌ cak. Caꞌchꞌin rok. Cuib pere̱l xyi̱banquil. Jun pere̱l chiru ut jun pere̱l chirix. Saꞌ xbe̱n xtel naxcꞌul rib. Chapcho riqꞌuin ganchos yi̱banbil riqꞌuin li terto̱quil pec ónice. Ut teꞌxyi̱b ajcuiꞌ li tꞌicr li nequeꞌxqꞌue chire xchꞌo̱l (pectoral)Pectoral nayeman re li jun pere̱l chic li naxqꞌue chire xchꞌo̱l. Li tꞌicr aꞌan yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil nokꞌ lino. Chiru li tꞌicr aꞌan letzbil jun pere̱l oro. Ut chiru li oro aꞌan, letzbil cablaju li terto̱quil pec retalil li cablaju xte̱pal li ralal xcꞌajol laj Israel. Ut li tꞌicr aꞌan basbil chire. Aran saꞌ li basbo nequeꞌxxoc li Urim ut li Tumim. joꞌ ajcuiꞌ lix cꞌa̱mal xsaꞌ (cinturón)Cinturón nayeman re lix bacꞌbal xsaꞌ. Juntakꞌe̱t xyi̱banquil riqꞌuin li Efod. ut li tꞌicr li nequeꞌxbacꞌ saꞌ xjolom (mitra).Mitra malaj turbante nayeman re li tꞌicr li nequeꞌxbacꞌ saꞌ xjolomeb. Li tꞌicr aꞌan yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil nokꞌ lino, ut cuan chiru jun retalil tzꞌi̱banbil riqꞌuin oro li a̱tin li naxye “Santilal chiru li Ka̱cuaꞌ.” Joꞌcan nak yi̱bomak chi cha̱bil li rakꞌ la̱ cuas laj Aarón joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal re nak eb aꞌan teꞌcꞌanjelak chicuu chokꞌ aj tij. Li cꞌaꞌru ta̱cꞌanjelak chiruheb li teꞌyi̱ba̱nk re li rakꞌeb, aꞌan aꞌin: li oro, li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura, li nokꞌ cak ut li bakbil nokꞌ lino. Li efod li rakꞌ li teꞌxqꞌue toj saꞌ xbe̱n, aꞌan yi̱banbilak riqꞌuin oro, ut riqꞌuin li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura ut li nokꞌ cak ut li bakbil nokꞌ lino. Teꞌxqꞌue lix sahob ru chi cha̱bil xyi̱banquil. Cuib pere̱l ru te̱qꞌue, jun pere̱l chiru ut jun pere̱l chirix. Saꞌ xbe̱n xtel teꞌxcꞌul rib. Lix bacꞌbal xsaꞌ te̱yi̱b juntakꞌe̱t xyi̱banquil riqꞌuin li efod. Te̱yi̱b riqꞌuin oro ut riqꞌuin li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura ut li nokꞌ cak ut li bakbil nokꞌ lino. Ta̱sicꞌ cuib li pec ónice ut chiru li pec aꞌan ta̱tzꞌi̱ba xcꞌabaꞌeb li cablaju chi ralal laj Israel. Ta̱tzꞌi̱ba cuakib chi cꞌabaꞌej chiru li junju̱nk chi pec chi tustu, aꞌ yal ani quiyoꞌla xbe̱n cua. Nak ta̱tzꞌi̱ba lix cꞌabaꞌeb chiru li pec aꞌan, juchꞌbil te̱ba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu nak nequeꞌxyi̱b li chꞌi̱chꞌ re li sello. Ut li pec aꞌin li tzꞌi̱banbil cuiꞌ lix cꞌabaꞌeb, te̱letz chiru li oro. Te̱letz li pec aꞌan, saꞌ xbe̱n xtel li rakꞌ efod li naxcꞌul cuiꞌ rib li cuib pere̱l retalil li ralal xcꞌajol laj Israel. Chi joꞌcan li pec aꞌan junelic ta̱cua̱nk saꞌ xbe̱n xtel laj Aarón re xjulticanquil chiru li Ka̱cuaꞌ li ralal xcꞌajoleb laj Israel. Te̱letz li pec chiru li oro, ut te̱yi̱b cuib lix cꞌa̱mal riqꞌuin tzꞌakal oro. Tzꞌulbil ru te̱qꞌue. Ut riqꞌuin lix cꞌa̱mal aꞌan, te̱chap li pec li tzꞌi̱banbil cuiꞌ lix cꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Israel. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ li pectoral li nequeꞌxqꞌue chire xchꞌo̱l retalil li ti̱quilal. Te̱yi̱b chi cha̱bil xyi̱banquil joꞌ nak te̱yi̱b li efod. Yi̱banbilak riqꞌuin oro, ut riqꞌuin li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura ut li nokꞌ cak ut li bakbil nokꞌ lino. Te̱yi̱b chi ca̱ xucu̱t, cuib xcaꞌcꞌa̱l centímetro saꞌ xca̱ pacꞌalil. Basbo li re te̱qꞌue. Ut ca̱hib tzol li terto̱quil pec te̱letz chiru. Saꞌ li xbe̱n tzol li cha̱bil pec li te̱qꞌue, aꞌan jun li sárdica, jun li topacio ut jun li carbunclo. Saꞌ li xcab tzol te̱qꞌue li cha̱bil pec esmeralda, zafiro ut diamante. Ut saꞌ li rox tzol te̱qꞌue li cha̱bil pec jacinto, ágata ut amatista. Ut saꞌ li xca̱ tzol te̱qꞌue li cha̱bil pec berilo, ónice ut jaspe. Chixjunileb li pec aꞌin te̱letz chiru li oro. Tento nak te̱qꞌue cablaju li pec xban nak cablaju xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Chiru li junju̱nk chi pec aꞌan te̱tzꞌi̱ba lix cꞌabaꞌ chixju̱nkaleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Juchꞌbil te̱ba̱nu joꞌ nak nequeꞌxyi̱b jun li chꞌi̱chꞌ re xyi̱banquil li sello. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ cuib lix cꞌa̱mal li pectoral riqꞌuin tzꞌakal oro tzꞌulbil ru. Te̱yi̱b cuib li argollas riqꞌuin oro ut te̱letz saꞌ xuc saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li nacana takecꞌ. Ut te̱numsi lix cꞌa̱mal oro saꞌ li argollas li cuan saꞌ xuc saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li pectoral. Lix cꞌa̱mal li pectoral teꞌxchap rib riqꞌuin li ónice li cuan saꞌ xbe̱n xtel li efod saꞌ li jun pere̱l li nacana chiru. Te̱yi̱b cuib chic li argollas riqꞌuin oro ut te̱letz saꞌ xxuc li pectoral xcaꞌ pacꞌalil li nacana takꞌa. Te̱letz chirix li pectoral re nak chiru li efod ta̱cana̱k. Te̱yi̱b cuib chic li argollas oro ut te̱letz chiru li efod takecꞌ caꞌchꞌin saꞌ xbe̱n xcꞌa̱mal xsaꞌ. Ut te̱bacꞌ riqꞌuin jun cꞌa̱m azul saꞌ li argollas re xchapbal li pectoral riqꞌuin li efod re nak li pectoral tixchap rib chi us riqꞌuin li efod ut incꞌaꞌ ta̱ecꞌa̱nk saꞌ xnaꞌaj. Chi joꞌcaꞌin tixcꞌam chire xchꞌo̱l laj Aarón li pectoral retalil li ti̱quilal, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ lix cꞌabaꞌeb li cablaju xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Tixcꞌam chire xchꞌo̱l li pectoral rajlal nak ta̱oc saꞌ li Santil Naꞌajej ut laj Aarón junelic tixjultica chiru li Ka̱cuaꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Israel. Ut te̱qꞌue li Urim ut li TumimSaꞌ li versículo 28:30 li Urim ut li Tumim queꞌcꞌanjelac chiruheb li xbe̱nil aj tij re xsicꞌbal cꞌaꞌru quiraj li Dios. Incꞌaꞌ nanauman chi tzꞌakal chanru nak quicꞌanjelac chiruheb. Abanan nakanau nak li Urim ut li Tumim queꞌxxoc saꞌ li pectoral li queꞌxqꞌue chire xchꞌo̱l lix be̱nil aj tij nak queꞌoc chi cꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. saꞌ li pectoral re nak cua̱nk chire xchꞌo̱l laj Aarón nak ta̱oc saꞌ li tabernáculo chiru li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak laj Aarón junelic tixcꞌam chire xchꞌo̱l li Urim ut li Tumim nak ta̱oc chiru li Ka̱cuaꞌ re nak ta̱ru̱k ta̱tzꞌilok a̱tin chirixeb laj Israel. Li rakꞌ li naxqꞌue saꞌ xbe̱n li saki túnica, te̱yi̱b riqꞌuin tꞌicr azul. Te̱canab xnaꞌaj lix cux chi teto, ut te̱quem jun li tꞌicr chokꞌ xta lix cux re nak incꞌaꞌ ta̱pejekꞌ nak ta̱rocsi saꞌ xjolom. Te̱qꞌue li granada chire chokꞌ xsahob ru yi̱banbil riqꞌuin nokꞌ azul, nokꞌ púrpura ut nokꞌ cak. Ut te̱qꞌue li cocꞌ campana yi̱banbil riqꞌuin oro. Te̱qꞌue jun li granada, jun li campana, ut jun chic li granada ut jun chic li campana. Joꞌcaꞌin te̱ba̱nu chire li rakꞌ. Laj Aarón tento nak tixqꞌue li rakꞌ aꞌin chirix nak ta̱oc chi cꞌanjelac saꞌ li tabernáculo re nak incꞌaꞌ ta̱ca̱mk. Rajlal nak ta̱oc ut nak ta̱e̱lk saꞌ li tabernáculo ta̱abi̱k nak ta̱ecꞌa̱nk li cocꞌ campana. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ jun chꞌina pere̱l tzꞌakal oro ut juchꞌbil te̱ba̱nu joꞌ nak nequeꞌxyi̱b li sello nak te̱tzꞌi̱ba chiru li a̱tin li naxye “Santilal Chiru li Ka̱cuaꞌ.” Ut riqꞌuin jun li cꞌa̱m azul te̱bacꞌ li oro chiru li mitra li tixbacꞌ saꞌ xjolom. Li mitra junelic cua̱nk saꞌ xjolom laj Aarón nak tixkꞌaxtesi chiru li Dios lix mayejeb li tenamit. Ut cui teꞌpaltok laj Israel riqꞌuin li mayej teꞌxqꞌue, lix ma̱queb ta̱cana̱k saꞌ xbe̱n laj Aarón. Abanan li Dios tixcꞌul lix mayejeb xban nak li jun chꞌina pere̱l chi oro tzꞌi̱banbil cuiꞌ li a̱tin junelic cua̱nk saꞌ xjolom laj Aarón. Li túnica te̱yi̱b riqꞌuin li cha̱bil nokꞌ lino. Joꞌcan ajcuiꞌ li mitra te̱yi̱b riqꞌuin lino. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ lix bacꞌbal xsaꞌ ut te̱qꞌue xsahob ru cha̱bil xyi̱banquil. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ li túnica ut lix bacꞌbal saꞌ joꞌ ajcuiꞌ li mitra reheb li ralal laj Aarón re xcꞌutbal xlokꞌal li cꞌanjel teꞌxba̱nu. Ta̱qꞌue li rakꞌ chirix laj Aarón la̱ cuas joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal. Ut ta̱qꞌue li aceite saꞌ xjolomeb re xxakabanquileb chokꞌ aj tij. Ta̱kꞌaxtesiheb chicuu re nak santobresinbilakeb re teꞌcꞌanjelak chicuu. Te̱yi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin li nokꞌ lino lix cue̱xeb li teꞌrocsi chokꞌ xta rakꞌeb. Ta̱cuulak saꞌ xcꞌa̱mal xsaꞌeb ut ta̱cuulak toj saꞌ xbe̱n rakeb. Rajlal teꞌxqꞌue li rakꞌeb aꞌan chirixeb nak teꞌoc saꞌ li tabernáculo ut nak teꞌoc chi cꞌanjelac saꞌ li artal li cuan saꞌ li Santil Naꞌajej re nak incꞌaꞌ teꞌpaltok chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Tento teꞌxba̱nu aꞌan re nak incꞌaꞌ teꞌca̱mk laj Aarón rochbeneb li ralal. Li chakꞌrab aꞌan tenebanbil chi junelic saꞌ xbe̱neb laj Aarón ut eb li ralal xcꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Chanru teꞌxba̱nu nak teꞌkꞌaxtesi̱k laj tij chi cꞌanjelacAꞌan aꞌin li ta̱ba̱nu nak ta̱kꞌaxtesiheb ut ta̱xakabeb chi cꞌanjelac chicuu chokꞌ aj tij: Ta̱sicꞌ jun li toro toj sa̱j ut cuib li carner te̱lom li cha̱bileb. Ma̱cꞌaꞌak xyajeleb. Ut te̱yi̱b li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal riqꞌuin li cha̱bil cꞌaj re li trigo, ut te̱yi̱b li caxlan cua jun chic li cuan aceite chi saꞌ, ut te̱yi̱b ajcuiꞌ li caxlan cua chi jay ut te̱yul li aceite chiru. Te̱qꞌue saꞌ jun li chacach ut te̱cꞌam saꞌ li tabernáculo re te̱mayeja chicuu rochben li chꞌina toro ut li cuib chi carner. Chirix aꞌan ta̱cꞌameb laj Aarón rochben li ralal saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo ut ta̱qꞌueheb chi ati̱nc. Nak acak xeꞌrakeꞌ chi ati̱nc, ta̱qꞌue chirixeb li rakꞌeb li quiyi̱ba̱c chokꞌ reheb. Xbe̱n cua ta̱qꞌue li túnica chirix laj Aarón. Saꞌ xbe̱n li túnica, ta̱qꞌue li rakꞌ rax. Ut saꞌ xbe̱n aꞌan, ta̱qꞌue li efod rochben li pectoral. Ut ta̱qꞌue lix bacꞌbal xsaꞌ. Ut ta̱qꞌue li mitra saꞌ xjolom ut chiru li mitra ta̱qꞌue li oro retalil nak aꞌan kꞌaxtesinbil re li Ka̱cuaꞌ. Ut ta̱chap li aceite ut ta̱qꞌue saꞌ xjolom laj Aarón retalil nak yo̱cat chixxakabanquil chokꞌ aj tij. Ut ta̱bokeb ajcuiꞌ li ralal laj Aarón ut ta̱qꞌue ajcuiꞌ li rakꞌeb chirixeb aꞌan. Ut ta̱qꞌue lix bacꞌbal xsaꞌeb laj Aarón joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal ut ta̱qꞌue lix mitra saꞌ xjolomeb. Riqꞌuin aꞌan kꞌaxtesinbilakeb chi cꞌanjelac chicuu chokꞌ aj tij chi junelic. Chirix aꞌan ta̱cꞌam li toro li toj sa̱j chiru li tabernáculo. Ut laj Aarón joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal teꞌxqꞌue li rukꞌeb saꞌ xjolom li toro. Ut aran saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo ta̱camsi li toro chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Ta̱xoc lix quiqꞌuel ut riqꞌuin ruꞌuj a̱cuukꞌ ta̱yul li quicꞌ chiru li ca̱hib chi xucub li cuanqueb saꞌ xca̱ xucu̱til li artal. Ut li joꞌ qꞌuial li ta̱elaꞌa̱nk ta̱hoy saꞌ xto̱n li artal. Ta̱cuisi chixjunil li xe̱b li nacuan chiru lix cꞌamcꞌot ut li xe̱b li nacuan chiru lix sa̱seb joꞌ ajcuiꞌ lix que̱nkꞌ rochben li xe̱b li cuan chiru, ut ta̱cꞌat saꞌ li artal. Abanan lix tibel li toro ut lix cꞌot ut lix tzꞌu̱mal te̱cꞌam jun pacꞌal li tꞌicr li sutsu cuiꞌ li tabernáculo, ut aran te̱cꞌat. Aꞌan li mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb laj Israel. Joꞌcan ajcuiꞌ te̱ba̱nu riqꞌuin li carner jun. Laj Aarón rochbeneb li ralal teꞌxqꞌue li rukꞌeb saꞌ xjolom li carner. Chirix aꞌan ta̱camsi li carner ut ta̱rachrachi lix quiqꞌuel saꞌ xbe̱n li artal joꞌ ajcuiꞌ chixcꞌatk. Ut te̱setꞌi lix tibel li carner ut te̱chꞌaj lix cꞌamcꞌot joꞌqueb ajcuiꞌ li rok ut te̱qꞌue saꞌ li artal rochben lix tibel ut lix jolom. Ut te̱cꞌat chixjunil li carner saꞌ xbe̱n li artal. Li cꞌatbil mayej, aꞌan re inlokꞌoninquil la̱in li Ka̱cuaꞌ. Ut lix bo̱c, aꞌan jun sununquil mayej li ta̱cuulak chicuu. Joꞌcan cuiꞌchic te̱ba̱nu riqꞌuin li carner jun chic. Laj Aarón rochbeneb li ralal teꞌxqꞌue li rukꞌeb saꞌ xjolom li carner. Ta̱camsi li carner ut ta̱qꞌue caꞌchꞌinak lix quiqꞌuel chiru lix xic laj Aarón li cuan saꞌ xnim. Joꞌcan ajcuiꞌ ta̱ba̱nu riqꞌuineb li ralal. Ut joꞌcan ajcuiꞌ ta̱ba̱nu riqꞌuin li ruꞌuj rukꞌeb li nim li cuan saꞌ lix nim ukꞌeb. Ut joꞌcan ajcuiꞌ ta̱ba̱nu riqꞌuin li ruꞌuj rokeb li cuan saꞌ xnim rokeb. Ut li quicꞌ li ta̱elaꞌa̱nk ta̱rachrachi saꞌ li artal joꞌ ajcuiꞌ chixcꞌatk. Ut li quicꞌ li cuan saꞌ li artal ta̱junaji riqꞌuin li aceite li nequeꞌxqꞌue saꞌ xbe̱neb li nequeꞌkꞌaxtesi̱c chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut ta̱rachrachi li quicꞌ rochben li aceite saꞌ xbe̱n laj Aarón ut saꞌ xbe̱neb li ralal, joꞌ ajcuiꞌ chiru li rakꞌeb re nak kꞌaxtesinbilak laj Aarón joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal chi cꞌanjelac chicuu, ut re ajcuiꞌ nak kꞌaxtesinbilak li rakꞌeb. Ta̱cuisi chixjunil lix xe̱bul li carner. Ta̱cuisi li xe̱b li cuan saꞌ lix ye ut li cuan chiru lix cꞌamcꞌot joꞌ ajcuiꞌ li cuan chiru lix sa̱seb ut lix que̱nkꞌ cuib, joꞌ ajcuiꞌ li xe̱b li cuan chiru. Joꞌcan ajcuiꞌ lix tel li cuan saꞌ xnim. Ta̱ba̱nu chi joꞌcaꞌin xban nak li carner aꞌin, aꞌan re xkꞌaxtesinquileb laj tij li teꞌcꞌanjelak chicuu. Saꞌ li chacach li cuan cuiꞌ li caxlan cua li ac xakꞌaxtesi cue la̱in li Ka̱cuaꞌ, ta̱chap jun li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal ut ta̱chap jun li caxlan cua li cuan aceite riqꞌuin ut jun li caxlan cua li jay. Li caxlan cua aꞌin ta̱qꞌue saꞌ rukꞌ laj Aarón joꞌ ajcuiꞌ saꞌ rukꞌeb li ralal. Teꞌxtaksi li rukꞌeb re xmayejanquil chicuu. Nak ac xeꞌxkꞌaxtesi li mayej, ta̱cꞌul cuiꞌchic chiruheb ut ta̱qꞌue saꞌ xbe̱n li artal re nak teꞌxcꞌat aran. Nak yo̱k chi cꞌatc lix bo̱c, aꞌan jun sununquil mayej ta̱cuulak chicuu. Ta̱chap ajcuiꞌ li re xchꞌo̱l li carner ut te̱taksi re xkꞌaxtesinquil laj Aarón chokꞌ aj tij chicuu. Nak acak xexrakeꞌ xmayejanquil ta̱cana̱k chokꞌ a̱cue li tib aꞌan. Chalen anakcuan nak ta̱xakaba̱k jalan chic aj tij, ta̱qꞌuehekꞌ re laj Aarón ut eb li ralal xcꞌajol li re xchꞌo̱l li carner joꞌ ajcuiꞌ lix tel, li ac taksinbil re xkꞌaxtesinquil chicuu. Aꞌan jun chakꞌrab tenebanbil saꞌ xbe̱neb laj Israel nak lix tibel li carner li teꞌxtaksi chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li teꞌxqꞌue re laj Aarón ut reheb li ralal. Aꞌin teꞌxba̱nu eb laj Israel re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal cuiqꞌuin la̱in li Dios. Li rakꞌ li ta̱qꞌuehekꞌ chirix laj Aarón nak ta̱xakaba̱k chokꞌ aj tij, aꞌan ajcuiꞌ ta̱kꞌaxtesi̱k cuiꞌchic reheb li ralal xcꞌajol re teꞌxqꞌue chirixeb nak teꞌxakaba̱k mokon chokꞌ aj tij chicuu la̱in li Dios. Ut li ralal laj Aarón, li ta̱oc saꞌ xnaꞌaj aꞌan, tixqꞌue li rakꞌ laj Aarón chirix chiru cuukub cutan nak ta̱oc saꞌ li tabernáculo chi cꞌanjelac saꞌ li Santil Naꞌajej. Ta̱cꞌam lix tibel li carner li xcꞌanjelac re xkꞌaxtesinquil laj Aarón chokꞌ aj tij ut ta̱chik saꞌ junak ucꞌal ac kꞌaxtesinbil chokꞌ re li mayej. Aran chire li oqueba̱l re li tabernáculo laj Aarón rochbeneb li ralal teꞌxtzaca li tib aꞌan rochben li caxlan cua li cuan saꞌ li chacach. Teꞌxtzaca li tib ut li caxlan cua aꞌan li ta̱mayeja̱k re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb nak teꞌxakaba̱k chokꞌ aj tij. Ma̱ ani chic junak jalan ta̱ru̱k tixtzaca li tzacae̱mk aꞌan xban nak ac kꞌaxtesinbilak chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Cui ta̱elaꞌa̱nk li tib ut li caxlan cua aꞌan re cuulaj, cꞌatbil te̱ba̱nu re nak ma̱ ani chic ta̱tzaca̱nk re xban nak kꞌaxtesinbilak chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Ba̱nu chi tzꞌakal re ru joꞌ xinye a̱cue nak ta̱xakabeb laj Aarón ut eb li ralal chokꞌ aj tij. Chiru cuukub cutan ta̱ba̱nu li cꞌanjel aꞌin re xxakabanquileb chokꞌ aj tij. Chiru li cuukub cutan aꞌan, rajlal cutan te̱cꞌat junju̱nk li toro re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb laj Israel. Cheqꞌue retal nak sak ru li artal ut te̱qꞌue li aceite saꞌ xbe̱n re xsantobresinquil. Cuukub cutan texmayejak saꞌ xbe̱n li artal. Joꞌcaꞌin nak te̱santobresi li artal chicuu. Ut aꞌanak jun santil artal ut chixjunil li te̱qꞌue saꞌ xbe̱n li artal, aꞌan santobresinbilak chic. Li mayej li teꞌxqꞌue rajlal cutanRajlal cutan te̱mayeja saꞌ li artal cuib li carner jun chihab cua̱nk reheb. Jun te̱mayeja ekꞌela ut li jun chic te̱mayeja ecuu. Te̱mayeja rochben li xbe̱n carner numenak ca̱hib libra li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin jun litro li aceite oliva. Ut te̱mayeja ajcuiꞌ jun litro li vino. Te̱mayeja li xcab carner nak acak oc re li kꞌojyi̱n rochben li cꞌaj ut li vino joꞌ te̱ba̱nu re li mayej ekꞌela. Ut nak yo̱k chi cꞌatc, lix bo̱c aꞌanak jun sununquil mayej ta̱cuulak chicuu. Ut chalen anakcuan junelic tatmayejak chicuu la̱at joꞌqueb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol. Texmayejak chire li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut la̱in tina̱tinak a̱cuiqꞌuin ut tincua̱nk a̱cuiqꞌuin. Ut aran ajcuiꞌ tincua̱nk riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Israel. Ut tinsantobresi li naꞌajej aꞌan riqꞌuin lin lokꞌal. La̱in tinsantobresi li tabernáculo ut tinsantobresi li artal. Tinsantobresi laj Aarón joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal re nak teꞌcꞌanjelak chicuu chokꞌ aj tij. La̱in tincua̱nk riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Israel ut La̱inak lix Dioseb. Ut eb aꞌan teꞌxnau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb aꞌan. La̱in quin-isin chak reheb saꞌ li naꞌajej Egipto re tincua̱nk riqꞌuineb. La̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Teꞌxyi̱b li artal li teꞌxcꞌat cuiꞌ li inciensoUt te̱yi̱b ajcuiꞌ jun li artal riqꞌuin li cheꞌ acacia re te̱cꞌat cuiꞌ li incienso. Te̱yi̱b chi ca̱ xucu̱t. O̱b roxcꞌa̱l (45) centímetro li ru ut o̱b roxcꞌa̱l (45) centímetro li rok ut laje̱b roꞌcꞌa̱l (90) centímetro li xteram. Junaj ru li artal rochben li xucub nak te̱yi̱b. Te̱letz li tzꞌakal oro saꞌ xbe̱n. Ut te̱letz ajcuiꞌ saꞌ xca̱ pacꞌalil ut chiru ajcuiꞌ li xucub. Ut chire te̱qꞌue lix sahob ru yi̱banbil riqꞌuin oro. Rubel lix sahob ru te̱letz li argollas yi̱banbil riqꞌuin oro. Te̱letz saꞌ xuc xcaꞌ pacꞌalil li artal re nak aran te̱numsi li cheꞌ li te̱pako cuiꞌ. Te̱yi̱b ajcuiꞌ cuib li cheꞌ acacia ti̱c rix re xpakonquil li artal. Ut te̱letz li oro chirix. Saꞌ li xbe̱n tasal li tabernáculo saꞌ li Santil Naꞌajej te̱qꞌue li artal chiru li tas yi̱banbil riqꞌuin tꞌicr, li naramoc re li Lokꞌlaj Ca̱x li xocbil cuiꞌ li chakꞌrab. Saꞌ li naꞌajej aꞌan tincua̱nk e̱riqꞌuin. Rajlal ekꞌela nak ta̱oc laj Aarón chixyi̱banquil li candil, tixcꞌat li sununquil incienso saꞌ xbe̱n li artal aꞌan. Ut tixcꞌat ajcuiꞌ rajlal ecuu nak ta̱oc chixlochbal li candil. Joꞌcan nak chalen anakcuan le̱ ralal e̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon teꞌxcꞌat li incienso chicuu. Incꞌaꞌ ta̱cꞌatma̱nk jalan chic incienso saꞌ xbe̱n li artal aꞌin, chi moco ta̱cꞌatma̱nk jalan mayej, chi moco li ru li trigo, chi moco li vino ta̱mayeja̱k aran. Li artal aꞌin kꞌaxtesinbilak chi junaj cua chicuu nak laj Aarón tixqꞌue caꞌchꞌinak lix quiqꞌuel li xul li ta̱mayeja̱k re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb laj Israel chiru li xucub li cuan saꞌ xca̱ xucu̱til li artal. Aꞌan tixba̱nu jun sut chiru li chihab. Joꞌcan ajcuiꞌ teꞌxba̱nu rajlal chihab li ralal xcꞌajol li teꞌcua̱nk mokon re xsantobresinquil li artal. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye ajcuiꞌ re laj Moisés: —Nak ta̱cuajlaheb laj Israel chi xjunju̱nkaleb teꞌmayejak chicuu re xcolbal rix lix yuꞌameb re nak incꞌaꞌ teꞌca̱mk. Chixjunileb li ac xeꞌajla̱c teꞌxqꞌue caꞌchꞌin ma̱ media onza li plata chokꞌ xmayejeb. Aꞌan li xqꞌuial lix mayejeb teꞌxqꞌue cue la̱in li Ka̱cuaꞌ joꞌ nequeꞌbisoc saꞌ li tabernáculo. Chixjunileb li ac queꞌxba̱nu junmay chihab teꞌxqꞌue li mayej aꞌin chicuu. Nak teꞌmayejak li junju̱nk re xcolbal rix lix yuꞌameb, juntakꞌe̱t xqꞌuial li teꞌxqꞌue. Li biom tixqꞌue media onza li plata ut joꞌcan ajcuiꞌ xqꞌuial tixqꞌue li nebaꞌ. Ut la̱at ta̱xoc li plata li teꞌxqꞌue laj Israel re xcolbal rix lix yuꞌameb. Ut ta̱kꞌaxtesi re li cꞌanjel li ta̱uxma̱nk saꞌ li tabernáculo. Li mayej aꞌan ta̱jultica̱nk re chicuu nak eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌxtoj rix lix yuꞌameb. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Te̱yi̱b ajcuiꞌ jun li pila xnaꞌaj li haꞌ riqꞌuin bronce re teꞌchꞌajok cuiꞌ laj tij. Ut te̱yi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin bronce lix naꞌaj li te̱qꞌue cuiꞌ. Te̱qꞌue li pila chiru li artal nachꞌ riqꞌuin li tabernáculo. Ut te̱qꞌue li haꞌ chi saꞌ. Ut riqꞌuin li haꞌ li cuan saꞌ li pila teꞌxchꞌaj li rukꞌeb ut teꞌxchꞌaj li rokeb laj Aarón joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal. Nak teꞌoc saꞌ li tabernáculo tento nak teꞌchꞌajok re nak incꞌaꞌ teꞌca̱mk. Joꞌcan ajcuiꞌ nak teꞌoc chiru li artal chixcꞌatbal li mayej chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Tento teꞌxchꞌaj li rukꞌeb ut li rokeb re nak incꞌaꞌ teꞌca̱mk. Chalen anakcuan ut chi junelic li chakꞌrab aꞌan tenebanbil saꞌ xbe̱neb laj tij joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱sicꞌ li cha̱bil ban li na-oc re xyi̱banquil li sununquil ban. Ta̱sicꞌ cablaju libra li cha̱bil mirra, cuakib libra li canela ut cuakib libra li cálamo, li sunu̱nc, cablaju libra li casia aꞌ yal chanru li bisleb li cuan saꞌ li tabernáculo ut oxib litro riqꞌuin media li aceite oliva. Riqꞌuin chixjunil aꞌin te̱yi̱b chi cha̱bil li sununquil ban re xqꞌuebal saꞌ xbe̱neb li teꞌkꞌaxtesi̱k chi cꞌanjelac chicuu. Te̱qꞌue li aceite aꞌin chiru li tabernáculo ut chiru li Lokꞌlaj Ca̱x. Te̱qꞌue chiru li me̱x ut chiruheb chixjunil li nacꞌanjelac saꞌ li me̱x. Ut te̱qꞌue li aceite chiru li candelero joꞌ ajcuiꞌ chiru chixjunil li nacꞌanjelac re xyi̱banquil lix xamlel. Te̱qꞌue ajcuiꞌ li aceite chiru li artal li ta̱cꞌatma̱nk cuiꞌ li incienso. Te̱qꞌue li aceite chiru li artal bar ta̱cꞌatma̱nk cuiꞌ li mayej ut te̱qꞌue chiru chixjunil li chꞌi̱chꞌ li ta̱cꞌanjelak saꞌ li artal. Te̱qꞌue ajcuiꞌ chiru li pila li teꞌchꞌajok cuiꞌ ut te̱qꞌue ajcuiꞌ chiru lix cꞌochleba̱l. Joꞌcaꞌin nak te̱kꞌaxtesi cue chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin ut santobresinbilakeb chic. Ut chixjunil li ta̱chꞌeꞌekꞌ riqꞌuin li cꞌaꞌak re ru aꞌin, santobresinbilak chic ta̱cana̱k. Te̱qꞌue li aceite saꞌ xjolom laj Aarón joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal ut ta̱kꞌaxtesiheb chi cꞌanjelac chokꞌ aj tij chicuu. Tat-a̱tinak riqꞌuineb laj Israel ut ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin. Chalen anakcuan aꞌin li aceite li ta̱qꞌuehekꞌ saꞌ xjolomeb le̱ ralal e̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon li teꞌkꞌaxtesi̱k chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ. Li aceite aꞌin incꞌaꞌ naru xqꞌuebal saꞌ xbe̱n yalak ani xban nak li aceite aꞌin ac santobresinbil, chi moco ta̱ru̱k te̱yi̱b jalan chic aceite chiru aꞌin, xban nak li aceite aꞌin santo ut tento te̱qꞌue xlokꞌal. Cui ani tixyi̱b jun chic li aceite joꞌ aꞌin, li jun aꞌan ta̱isi̱k saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut cui ani tixqꞌue saꞌ xbe̱n junak li ma̱cuaꞌ aj tij, aꞌan ta̱isi̱k ajcuiꞌ saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: Sicꞌ li cha̱bil ban li nacꞌanjelac re xyi̱banquil li incienso. Juntakꞌe̱t riqꞌuin li junju̱nk ta̱qꞌue. Sicꞌ lix kꞌol li cheꞌ li sunu̱nc: li estacte, li uña aromático, li incienso ut li gálbano aromático xcꞌabaꞌeb. Riqꞌuin aꞌan ta̱yi̱b jun li incienso kꞌaxal cha̱bil ut santo. Ta̱junaji ru chi us. Ta̱yi̱b chi cha̱bil joꞌ nequeꞌxyi̱b li cha̱bil sununquil ban. Ta̱queꞌ chi kꞌun yijachak ut ta̱qꞌue chiru li Lokꞌlaj Ca̱x, li cuan saꞌ li tabernáculo li tincua̱nk cuiꞌ e̱riqꞌuin. Li incienso aꞌin, aꞌan kꞌaxal lokꞌak che̱ru. Incꞌaꞌ te̱yi̱b jalan chic incienso chiru aꞌin re ta̱cꞌanjelak che̱ru. Li incienso aꞌin, aꞌan kꞌaxtesinbil chicuu ut kꞌaxal lokꞌak che̱ru. Cui ani tixyi̱b junak chic incienso joꞌ aꞌin yal re ta̱rutzꞌ, li jun aꞌan ta̱isi̱k saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Abi. La̱in xinsicꞌ ru laj Bezaleel saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Judá. Laj Bezaleel, aꞌan li ralal laj Uri ut laj Uri, aꞌan li ralal laj Hur. La̱in xinqꞌue lin musikꞌ re ut xinqꞌue xnaꞌleb re xjolominquil li cꞌanjel aꞌin. Cuan xnaꞌleb ut naxnau xcꞌoxlanquil chanru tixyi̱b chixjunil chi cha̱bil. Naxnau xcꞌanjelanquil chi cha̱bil li oro, plata ut bronce. Ut naxnau xcꞌoxlanquil chanru tixqꞌue xsahob ru li cꞌaꞌru tixyi̱b. Naxnau xyi̱banquil chi cha̱bil li terto̱quil pec ut naxnau ajcuiꞌ xyi̱banquil chi cha̱bil li cheꞌ. Naxnau xcꞌoxlanquil chanru tixba̱nu yalak cꞌaꞌru chi cꞌanjelil. Ut xinsicꞌ ajcuiꞌ ru laj Aholiab chixtenkꞌanquil laj Bezaleel. Laj Aholiab, aꞌan li ralal laj Ahisamac xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Dan. Ut xinqꞌue ajcuiꞌ xnaꞌlebeb ut xcacuilal xchꞌo̱leb chixjunileb li teꞌcꞌanjelak re nak teꞌxba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru xinye a̱cue. Teꞌxyi̱b li tabernáculo, joꞌ ajcuiꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x, ut lix tzꞌapbal, joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li ta̱cꞌanjelak saꞌ li tabernáculo. Teꞌxyi̱b li me̱x joꞌ ajcuiꞌ li secꞌ li ta̱cꞌanjelak saꞌ li me̱x. Teꞌxyi̱b li candelero riqꞌuin tzꞌakal oro joꞌ ajcuiꞌ li ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil lix mechil. Ut teꞌxyi̱b li artal li teꞌxcꞌat cuiꞌ li incienso. Ut teꞌxyi̱b li artal li teꞌxcꞌat cuiꞌ li xul li teꞌxmayeja. Teꞌxyi̱b ajcuiꞌ chixjunil li ta̱cꞌanjelak saꞌ li artal. Ut teꞌxyi̱b ajcuiꞌ li pila joꞌ ajcuiꞌ li xnaꞌaj li teꞌxqꞌue cuiꞌ. Teꞌxyi̱b li rakꞌ laj Aarón li xbe̱nil aj tij. Ut teꞌxyi̱b ajcuiꞌ li rakꞌeb li ralal li teꞌrocsi nak teꞌoc chi cꞌanjelac chokꞌ aj tij. Teꞌxyi̱b li aceite li ta̱qꞌuehekꞌ saꞌ xbe̱n li teꞌkꞌaxtesi̱k chi cꞌanjelac chicuu. Ut teꞌxyi̱b li sununquil incienso li teꞌxmayeja saꞌ li tabernáculo. Tento teꞌxba̱nu chixjunil chi tzꞌakal joꞌ xinye a̱cue, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut li Dios quixye re laj Moisés: —Ta̱ye aꞌin reheb laj Israel, “Che-oxlokꞌi li hiloba̱l cutan ut cheba̱nu li cꞌaꞌru xinye e̱re. Cui la̱ex te̱ba̱nu li cꞌaꞌru xinye e̱re, aꞌan ta̱cꞌanjelak chokꞌ retalil chicuu joꞌ ajcuiꞌ che̱ru la̱ex nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios ut la̱ex sicꞌbil e̱ru inban. Ta̱cꞌanjelak ajcuiꞌ chokꞌ retalil chiruheb le̱ ralal e̱cꞌajol. Che-oxlokꞌi li hiloba̱l cutan xban nak aꞌan li lokꞌlaj santil cutan chokꞌ e̱re. Li ani tixmux ru li hiloba̱l cutan, aꞌan ta̱camsi̱k. Li ani natrabajic chiru li hiloba̱l cutan ta̱isi̱k saꞌ e̱ya̱nk chi jun aj cua. Cuakib cutan textrabajik. Ut li xcuuk li cutan, aꞌan jun lokꞌlaj hiloba̱l cutan. Ut aꞌan jun santil cutan chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Li ani natrabajic chiru li hiloba̱l cutan, ta̱camsi̱k”, chaꞌakat reheb. La̱ex aj Israel te̱oxlokꞌi li hiloba̱l cutan. Joꞌcan ajcuiꞌ le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌx-oxlokꞌi ajcuiꞌ. Ut te̱ba̱nu li xinye e̱re chi junelic kꞌe cutan joꞌ retalil li contrato li xakxo xcuanquil kaban. Aꞌan retalil chicuu la̱in joꞌ ajcuiꞌ che̱ru la̱ex aj Israel xban nak chiru cuakib cutan xinyi̱b li choxa joꞌ ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ. Saꞌ xcuak li cutan la̱in xinrak lin cꞌanjel ut saꞌ xcuuk li cutan xinhilan, chan li Dios re laj Moisés. Nak quirakeꞌ chi a̱tinac li Dios riqꞌuin laj Moisés saꞌ li tzu̱l Sinaí, quixkꞌaxtesi li cuib chi perpo̱quil pec re, li quixtzꞌi̱ba cuiꞌ li chakꞌrab. Queꞌxyi̱b li cuacax oroEb li cristian queꞌxqꞌue retal nak laj Moisés quibay chak chi sukꞌi̱c saꞌ li tzu̱l. Queꞌxchꞌutub rib chiru laj Aarón ut queꞌxye re: —Ta̱yi̱b kadios re teꞌcꞌamok be chiku. Incꞌaꞌ nakanau cꞌaꞌru xcꞌul chak laj Moisés, li qui-isin chak ke saꞌ li tenamit Egipto, chanqueb. Ut laj Aarón quixye reheb: —Isihomakeb lix caꞌxic oro le̱ rixakil, le̱ ralal joꞌ eb ajcuiꞌ le̱ rabin ut cꞌamomak chak cue arin, chan. Ut chixjunileb li cristian queꞌrisiheb lix caꞌxic oro ut queꞌxcꞌam riqꞌuin laj Aarón. Laj Aarón quilajxcꞌul li oro li joꞌ qꞌuial queꞌxcꞌam riqꞌuin. Quixhaꞌobresi li oro ut quixyi̱b jun chꞌina cuacax chiru. Riqꞌuin chꞌi̱chꞌ quixti̱cobresi ru. Eb li cristian queꞌxye: —Aꞌin li kadios, la̱o aj Israel. Aꞌan li qui-isin chak ke saꞌ li tenamit Egipto, chanqueb. Nak quirabi aꞌin, laj Aarón quixyi̱b jun li artal chiru li cuacax oro ut quixye: —Cuulaj toninkꞌei̱k saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios, chan. Joꞌ cuulajak chic queꞌcuulac ekꞌela ut queꞌmayejac ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ lix cꞌatbil mayej. Ut eb li tenamit queꞌcuaꞌac ut queꞌucꞌac ut quilajeꞌxba̱nu li moco uxc ta naraj. Ut li Dios quixye re laj Moisés: —Ayu, cuben. Tatxic riqꞌuineb li cristian. Cꞌajoꞌ xyibal ru yo̱queb la̱ tenamit li xacuisiheb chak saꞌ li tenamit Egipto. Saꞌ junpa̱t queꞌxkꞌet li cua̱tin. Ut queꞌxyi̱b jun cuacax oro chokꞌ xdioseb. Yo̱queb chi mayejac chiru ut yo̱queb chixlokꞌoninquil. Yo̱queb chixyebal, “Li cuacax aꞌin, aꞌan li kadios, la̱o aj Israel. Li dios aꞌin, aꞌan li qui-isin chak ke saꞌ li tenamit Egipto”, chanqueb. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye ajcuiꞌ re laj Moisés: —La̱in xinqꞌue retal nak li cristian aꞌin kꞌaxal cauheb xchꞌo̱l. Incꞌaꞌ nequeꞌabin chicuu. Canabin chixba̱nunquil li tincuaj. Xchal injoskꞌil xbaneb. Tinsach ruheb chi jun aj cua. Ut la̱at, at Moisés, eb chic la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌqꞌuia̱nk ut teꞌta̱mk. Ut eb aꞌan chic li sicꞌbilakeb ru inban, chan li Dios. Laj Moisés quixtzꞌa̱ma chiru li Ka̱cuaꞌ Dios ut quixye re: —At Ka̱cuaꞌ Dios, ¿cꞌaꞌut nak mas xchal la̱ joskꞌil saꞌ xbe̱neb la̱ tenamit? Riqꞌuin lix nimal a̱cuanquilal xacuisiheb chak saꞌ li tenamit Egipto. ¿Cꞌaꞌut nak ta̱qꞌue a̱cuib chi hobecꞌ xbaneb laj Egipto? Eb aꞌan teꞌxye, “¿Cꞌaꞌut nak li Dios xrisiheb arin ut xcꞌameb saꞌ li chaki chꞌochꞌ yal re tixcamsiheb saꞌ li tzu̱l? Quixsacheb chi junaj cua”, chaꞌkeb. Ma̱qꞌue a̱joskꞌil. Jal la̱ cꞌaꞌux. Ma̱sach ruheb la̱ tenamit. Julticak a̱cue laj Abraham ut laj Isaac ut laj Jacob. Eb aꞌan aj cꞌanjeleb cha̱cuu ut la̱at xayechiꞌi chi anchal a̱chꞌo̱l reheb. Xaye reheb nak ta̱qꞌue chi qꞌuia̱nc ut chi nabalocꞌ li ralal xcꞌajoleb joꞌ xqꞌuialeb li chahim saꞌ choxa. Ut xayechiꞌi jun cha̱bil naꞌajej reheb aꞌan chi junelic ut reheb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol, chan laj Moisés. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixjal xcꞌaꞌux ut incꞌaꞌ quixsacheb lix tenamit. Laj Moisés quicube chak saꞌ li tzu̱l. Quixcꞌam saꞌ rukꞌ li cuib chi perpo̱quil pec li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li laje̱b chi chakꞌrab. Tzꞌi̱banbil li chakꞌrab chiru li perpo̱quil pec saꞌ xcaꞌ pacꞌalil. Eb li perpo̱quil pec aꞌin xba̱nuhom li Dios. Li a̱tin tzꞌi̱banbil chiru li perpo̱quil pec, aꞌ li Dios quitzꞌi̱ban re. Laj Josué quirabi li choki̱nc nak eb li tenamit yo̱queb chixjapbaleb re. Quixye re laj Moisés: —¿Cꞌaꞌru yo̱queb li tenamit? Cꞌajoꞌ nak yo̱queb chi choki̱nc. Chanchan pletic yo̱queb, chan. Laj Moisés quixye re: —Incꞌaꞌ. Li choki̱nc nacuabi la̱in ma̱cuaꞌ xya̱b pletic. La̱in nacuabi nak bicha̱nc yo̱queb, chan. Laj Moisés quijiloc chixcꞌatk lix muheba̱leb. Quiril li cuacax oro ut quiril nak yo̱queb chi xajoc chiru. Cꞌajoꞌ nak quichal xjoskꞌil. Ut xban xjoskꞌil quixcut chi chꞌochꞌ li cuib chi perpo̱quil pec li cuan saꞌ rukꞌ ut aran queꞌjoreꞌ saꞌ xto̱n li tzu̱l. Laj Moisés quixchap li cuacax oro li queꞌxyi̱b ut quixcꞌat saꞌ xam. Chirix aꞌan quixqueꞌ ut quixqꞌue lix poksil saꞌ li haꞌ ut saꞌ pue̱rs quixqꞌue chi ruqꞌueb. Ut laj Moisés quixye re laj Aarón: —¿Cꞌaꞌru xeꞌxba̱nu a̱cue nak xaqꞌueheb chi ma̱cobc li tenamit aꞌin?— Laj Aarón quixye: —Ka̱cuaꞌ Moisés, matjoskꞌoꞌ cuiqꞌuin. La̱at ac nacanau chanruheb li tenamit aꞌin. Nacanau nak teꞌraj xba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Eb aꞌan queꞌxye cue, “Yi̱b kadios re ta̱cꞌamok be chiku. Incꞌaꞌ nakanau cꞌaꞌru xcꞌul chak laj Moisés, li qui-isin chak ke saꞌ li tenamit Egipto”, chanqueb. La̱in xinye reheb nak ani cuan oro riqꞌuin xcꞌamak chak, chanquin reheb. Ut eb aꞌan xeꞌxcꞌam chak ut la̱in caꞌaj cuiꞌ xincut li oro saꞌ xam ut aran xya̱loꞌ li cuacax oro aꞌin, chan. Laj Moisés quiril nak eb li cristian incꞌaꞌ chic nequeꞌxcꞌoxla li Dios. Quiril nak cꞌajoꞌ xyibal ru yo̱queb chixba̱nunquil xban nak laj Aarón incꞌaꞌ xqꞌue xnaꞌlebeb ut queꞌxcꞌut xxuta̱neb chiruheb li xicꞌ queꞌiloc reheb. Tojoꞌnak laj Moisés quixakli saꞌ li oqueba̱l bar cuan cuiꞌ lix muheba̱leb. Quixye reheb: —Li ani naxpa̱b li Ka̱cuaꞌ Dios, cha̱lkeb cuiqꞌuin, chan. Ut chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Leví queꞌxchꞌutub rib chiru laj Moisés. Ut laj Moisés quixye reheb: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ Dios reheb laj Israel. “Chapomak le̱ chꞌi̱chꞌ ut te̱suti lix muheba̱leb. Chixjunileb li incꞌaꞌ niquineꞌxpa̱b te̱camsi. Usta e̱ras, usta e̱ri̱tzꞌin, usta e̱rechꞌalal, usta e̱rech cabal, ta̱camsi̱k,” chan. Eb laj Leví queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quixye laj Moisés. Ut oxib mil chi cristian queꞌxcamsi saꞌ li cutan aꞌan. Laj Moisés quixye reheb laj Leví: —Saꞌ li cutan aꞌin xakabanbilex chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ Dios chokꞌ aj tij. Li Dios texrosobtesi saꞌ li cutan aꞌin xban nak xeba̱nu li cꞌaꞌru quixye. Xecamsi li queꞌkꞌetoc re li ra̱tin li Dios usta e̱ras, usta e̱ri̱tzꞌin, usta le̱ ralal e̱cꞌajol, chan. Joꞌ cuulajak chic laj Moisés quixye reheb li tenamit: —La̱ex xexma̱cob. Anakcuan tintakekꞌ saꞌ li tzu̱l bar cuan cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios. Tintzꞌa̱ma chak e̱cuybal chiru li Dios ut ma̱re ta̱cuyekꞌ e̱ma̱c, chan. Tojoꞌnak laj Moisés quisukꞌi cuiꞌchic riqꞌuin li Dios ut quixye re: —Eb li tenamit aꞌin nimla ma̱c queꞌxba̱nu. Queꞌxyi̱b lix dioseb oro. Ut anakcuan tintzꞌa̱ma cha̱cuu, ba̱nu usilal, chacuy lix ma̱queb. Cui incꞌaꞌ naru ta̱cuy lix ma̱queb, ba̱nu usilal ta̱cuisi lin cꞌabaꞌ saꞌ la̱ hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ xcꞌabaꞌeb li ti̱queb xchꞌo̱l, chan. Ut li Dios quixye re laj Moisés: —Incꞌaꞌ. Li ani xeꞌma̱cob chicuu, aꞌan li tincuisi xcꞌabaꞌ saꞌ lin hu. Ayu. Cuben ut tatcꞌamok be chiruheb li tenamit. Texxic saꞌ li naꞌajej xinye a̱cue. Ut lin ángel ta̱cꞌamok be cha̱cuu. Aban nak ta̱cuulak xkꞌehil tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb, aran teꞌxtoj lix ma̱queb, chan li Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixtakla jun raylal saꞌ xbe̱neb li tenamit xban nak queꞌxqꞌue chi yi̱ba̱c li cuacax oro xban laj Aarón. Li Dios naxyechiꞌi reheb laj Israel nak ta̱rochbenihebLi Dios quixye re laj Moisés: —Ayukex, cꞌameb li tenamit li xacuisiheb chak aran Egipto. Texxic saꞌ li naꞌajej li xinyechiꞌi reheb laj Abraham, laj Isaac, joꞌ ajcuiꞌ laj Jacob nak xinye reheb, “Tinsi li naꞌajej aꞌin reheb le̱ ralal e̱cꞌajol.” Ut la̱in tintakla li ángel cha̱cuu. Ut saꞌ li naꞌajej aꞌan tincuisiheb laj cananeo, laj amorreo, laj heteo, laj ferezeo, laj heveo joꞌ eb ajcuiꞌ laj jebuseo. Texxic saꞌ li cha̱bil naꞌajej li cuan cuiꞌ li sahil echej. La̱in incꞌaꞌ texcuochbeni saꞌ li be. Naru texinsach chi junaj cua xban nak kꞌaxal cau e̱chꞌo̱l, chan li Dios. Nak queꞌrabi nak li Dios quia̱tinac riqꞌuin cacuil a̱tin, queꞌrahoꞌ xchꞌo̱leb li tenamit. Ut incꞌaꞌ chic queꞌrocsi lix sahob ru li rakꞌeb. Ac xyehom li Dios re laj Moisés nak tixye li a̱tin aꞌin reheb li tenamit. —Ye reheb laj Israel, chan, nak kꞌaxal cauheb xchꞌo̱l. Cui tincuochbeniheb junpa̱tak naru tinsacheb chi junaj cua. Incꞌaꞌ chic teꞌrocsi lix sahob ru li rakꞌeb re nak tinnau ma yo̱queb chinpa̱banquil, chan li Dios. Xban aꞌan nak eb laj Israel queꞌrisi lix sahob ru li rakꞌeb nak cuanqueb saꞌ li tzu̱l Horeb xcꞌabaꞌ ut incꞌaꞌ chic queꞌrocsi. Li tabernáculoTabernáculo xcꞌabaꞌ li muheba̱l li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb chixlokꞌoninquil li Dios. Li bar nocoxeꞌhila̱nk cuiꞌ laj Israel, laj Moisés naxqꞌue li tabernáculo chire li naꞌajej cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb li cristian. Nak junak naraj xlokꞌoninquil li Dios, naxic saꞌ li tabernáculo. Yalak jokꞌe naxic laj Moisés saꞌ li tabernáculo, chixjunileb li cristian nequeꞌxakli saꞌ li oqueba̱l re lix muheba̱leb ut aran nequeꞌoybenin toj nequeꞌril nak laj Moisés na-oc saꞌ li tabernáculo. Nak laj Moisés na-oc saꞌ li tabernáculo, li chok nacube ut nacana saꞌ li oqueba̱l. Ut li Dios naa̱tinac riqꞌuin laj Moisés. Nak eb li cristian nequeꞌril li chok saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo, nequeꞌxlokꞌoni li Dios chire li oqueba̱l re lix muheba̱leb. Ut naa̱tinac li Dios riqꞌuin laj Moisés joꞌ nak nequeꞌa̱tinac cuib li rami̱gueb rib. Nak nasukꞌi laj Moisés saꞌ xmuheba̱l, laj Josué laj cꞌanjel chiru, nacana saꞌ li tabernáculo. Li sa̱j cui̱nk aꞌin, aꞌan li ralal laj Nun. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye nak ta̱cua̱nk riqꞌuineb laj IsraelLaj Moisés quixye re li Dios: —La̱at xaye cue nak tincꞌamok be chiruheb li cristian, aban incꞌaꞌ xaye cue ani ta̱ochbeni̱nk cue. Ut xaye cue nak sicꞌbil cuu a̱ban. Xaye ajcuiꞌ cue nak xincꞌam cuib saꞌ usilal cha̱cuu. Cui la̱in xincꞌam cuib saꞌ usilal cha̱cuu, ba̱nu usilal ye cue chi tzꞌakal li cꞌaꞌru ta̱cuaj la̱at re nak tinnau chi tzꞌakal cꞌaꞌru ta̱cuaj ut tincꞌam cuib saꞌ usilal cha̱cuu. Ba̱nu usilal julticak ajcuiꞌ a̱cue nak a̱cue li tenamit aꞌin, chan. Ut li Dios quixye re laj Moisés: —La̱in cua̱nkin a̱cuiqꞌuin ut riqꞌuin aꞌan chacꞌojob a̱chꞌo̱l, chan. Ut laj Moisés quixye re: —Cui incꞌaꞌ tatcua̱nk kiqꞌuin, moa̱cuisi saꞌ li naꞌajej aꞌin. Cui incꞌaꞌ tatcua̱nk kiqꞌuin, ¿chanru nak ta̱cꞌutu̱nk chiruheb li jalan xtenamiteb nak la̱o xkacꞌam kib saꞌ usilal a̱cuiqꞌuin? Cui la̱at tatcua̱nk kiqꞌuin, chixjunileb li tenamit saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxnau nak la̱o sicꞌbil ku a̱ban, chan laj Moisés. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —La̱in tinba̱nu li cꞌaꞌru xatzꞌa̱ma chicuu xban nak la̱at xacꞌam a̱cuib saꞌ usilal cuiqꞌuin ut la̱at sicꞌbil a̱cuu inban, chan. Laj Moisés quixye cuiꞌchic re: —Tintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cꞌut chicuu lix nimal a̱lokꞌal, chan. Li Dios quixye: —La̱in tincꞌut cha̱cuu chixjunil li cuusilal ut tinye lin cꞌabaꞌ a̱cue. La̱in li nimajcual Dios. Tincuil xtokꞌoba̱leb ru li ani li tincuaj ut tincuuxta̱naheb ajcuiꞌ ru li ani tincuaj. Incꞌaꞌ naru ta̱cuil cuu. Li ani ta̱ilok cuu ta̱ca̱mk, chan li Dios. Li Dios quixye ajcuiꞌ re laj Moisés: —Tatxakli̱k saꞌ xbe̱n li pec nachꞌ cuanquin cuiꞌ. Ut la̱in tatinqꞌue saꞌ jun li chꞌina ochoch pec aran. Tatintzꞌap riqꞌuin cuukꞌ ut aran tatincol nak yo̱ chi numecꞌ inlokꞌal. Nak ac xinnumeꞌ, tincuisi li cuukꞌ ut li cuix ta̱cuil. Aban li cuu incꞌaꞌ ta̱cuil, chan li Dios. Quixqꞌue cuiꞌchic li laje̱b chi chakꞌrab li DiosLi Dios quixye re laj Moisés: —Ta̱ti̱cobresi ru cuibak li pec joꞌ li cuib li xajor junxil. Ut chiruheb aꞌan la̱in tintzꞌi̱ba lin chakꞌrab li xcuan chiruheb li xajor. Ta̱cauresi a̱cuib ut cuulaj ekꞌela, tattakekꞌ chiru li tzu̱l Sinaí. Aran tatcuulak cuiqꞌuin saꞌ xbe̱n li tzu̱l. A̱junes tatxic. Ma̱ ani ta̱cꞌam cha̱cuix. Ma̱ jun reheb li tenamit naru ta̱takekꞌ yalak bar chiru li tzu̱l chi moco li queto̱mk ta̱ichajibk saꞌ li tzu̱l, chan li Dios. Tojoꞌnak laj Moisés quixti̱cobresi li cuib chi pec chanchan ajcuiꞌ li quixjor junxil. Quicuacli ekꞌela ut quitakeꞌ chiru li tzu̱l. Quixcꞌam saꞌ rukꞌ li cuib chi pec. Joꞌ quiyeheꞌ re xban li Dios, joꞌcan quixba̱nu. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quicube saꞌ li chok. Quicuulac cuan cuiꞌ laj Moisés. Li Dios quixchꞌolob xya̱lal chirix lix nimal cuanquilal joꞌ ajcuiꞌ lix lokꞌal. Li Dios quinumeꞌ chiru laj Moisés ut quixye re: —La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱in li nimajcual Dios. La̱in li nintokꞌoban u ut la̱in ajcuiꞌ nin-uxta̱nan u. La̱in incꞌaꞌ ninjoskꞌoꞌ chi junpa̱t. Numtajenak lin rahom. Ma̱ jaruj ninpaltoꞌ. Cuanquin chi junelic. La̱in chi qꞌuila okꞌob li cristian nacuuxta̱naheb ru. Nincuy li qꞌuila ma̱c li nequeꞌxba̱nu. Eb li nequeꞌma̱cob teꞌxtoj rix lix ma̱c. Ninrahobtesiheb li alal cꞌajolbej riqꞌuin lix ma̱queb lix naꞌ xyucuaꞌeb toj saꞌ rox saꞌ xca̱ xtasalil li ralal xcꞌajoleb, chan li Dios. Saꞌ junpa̱t quixxulub lix jolom laj Moisés ut quixlokꞌoni li Dios. Ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, cui tincꞌam cuib saꞌ usilal a̱cuiqꞌuin, ba̱nu usilal tatcua̱nk saꞌ kaya̱nk. Usta cau kachꞌo̱l, chacuy kama̱c. Ut choa̱cꞌul cuiꞌchic chokꞌ a̱cualal a̱cꞌajol, chan laj Moisés. Ut li Dios quixye: —La̱in tinba̱nu lin contrato e̱riqꞌuin. Chiruheb chixjunileb li cristian tincꞌut lin cuanquilal. Ma̱ jun cua e̱rilom saꞌ ruchichꞌochꞌ li tinba̱nu la̱in. Ut chixjunileb laj Israel teꞌril li tinba̱nu ut teꞌxnau nak aꞌan xba̱nuhom li Dios xban nak nimla sachba chꞌo̱lej li tinba̱nu e̱riqꞌuin. Queꞌqꞌueheꞌ xnaꞌlebeb laj Israel re nak incꞌaꞌ teꞌxlokꞌoni li jalanil diosQꞌue retal li cꞌaꞌru tinye a̱cue anakcuan. Oc cue chirisinquileb che̱ru eb laj amorreo, eb laj cananeo, eb laj heteo, eb laj ferezeo, eb laj heveo, joꞌ eb ajcuiꞌ laj jebuseo. Cheba̱nu cue̱nt ut me̱ba̱nu junak contrato riqꞌuineb li tenamit li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li xic cuiꞌ e̱re. Naru nequeqꞌue e̱rib chi a̱le̱c xbaneb. Te̱jucꞌ chi junaj cua lix artaleb ut te̱poꞌ ajcuiꞌ lix dioseb Asera xcꞌabaꞌ. Te̱yoqꞌui li cheꞌ li nequeꞌxxakaxi aran li nequeꞌxlokꞌoni ru. Me̱lokꞌoni jalanil dios xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios ut incꞌaꞌ nacuulac chicuu nak jalan te̱qꞌue xlokꞌal. Me̱ba̱nu junak contrato riqꞌuineb xban nak cui te̱ba̱nu aꞌan naru nequejunaji e̱rib riqꞌuineb. Me̱lokꞌoni lix dioseb ut nak ta̱cua̱nk lix ninkꞌe lix dioseb, mexxic chi cuaꞌac riqꞌuineb nak texbokekꞌ xbaneb. Cui la̱ex te̱sumub le̱ ralal riqꞌuin lix rabineb, aꞌan ajcuiꞌ ta̱cꞌamok xbeheb le̱ ralal chixlokꞌoninquil lix dioseb xban nak eb aꞌan nequeꞌxlokꞌoni li jalanil dios. Me̱yi̱b e̱jalanil dios. Eb lix ninkꞌe laj IsraelJoꞌ xinye e̱re, saꞌ li po Abib xcꞌabaꞌ texninkꞌei̱k. Cuukub cutan te̱cuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Ac chꞌolchꞌo nak te̱ba̱nu aꞌin saꞌ li po Abib xban nak saꞌ li po aꞌin xex-el chak saꞌ li tenamit Egipto. Chixjunileb li xbe̱n le̱ ralal cue la̱in joꞌ eb ajcuiꞌ li xbe̱n raleb le̱ queto̱mk, li cocꞌ te̱lom. Li xbe̱n raleb li bu̱r, carner te̱qꞌue chokꞌ ru̱chil. Cui incꞌaꞌ te̱qꞌue ru̱chil tento nak te̱tok xcux li chꞌina bu̱r. Ut tento nak te̱qꞌue ru̱chil li xbe̱n e̱ralal. Chixjunilex texmayejak joꞌ xinye e̱re. Cuakib cutan textrabajik. Saꞌ xcuuk li cutan texhila̱nk. Usta xkꞌehil li a̱uc, usta xkꞌehil li kꞌoloc joꞌcaꞌin te̱ba̱nu. Texninkꞌei̱k nak te̱sicꞌ li xbe̱n ru li trigo ut texninkꞌei̱k cuiꞌchic saꞌ xkꞌehil li kꞌoloc. Oxib sut chiru li jun chihab che̱junilex la̱ex cui̱nk texxic saꞌ li tabernáculo chinlokꞌoninquil. La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱in le̱ Dios la̱ex aj Israel. La̱in tincuisiheb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li xinyechiꞌi e̱re ut tinqꞌue xtzꞌakob le̱ naꞌaj. Ma̱cꞌaꞌak chic e̱cꞌaꞌux chirix le̱ chꞌochꞌ nak texxic chinlokꞌoninquil oxib sut chiru li jun chihab. Ma̱ ani chic ta̱makꞌok che̱ru. Nak texninkꞌei̱k re xjulticanquil nak xexcuisi chak saꞌ li tenamit Egipto, te̱mayeja junak li xul chicuu ut me̱mayeja lix quiqꞌuel rochben li caxlan cua li cuan xchꞌamal. Ut me̱xoc li na-elaꞌan re cuulaj. Li xbe̱n ru le̱ racui̱mk te̱cꞌam saꞌ li naꞌajej li niquineꞌxlokꞌoni cuiꞌ. Me̱chik xtibel li chꞌina chiba̱t saꞌ xyaꞌal xtuꞌ lix naꞌ, chan li Dios. Laj Moisés quixcꞌul cuiꞌchic xcaꞌ cua li laje̱b chi chakꞌrabUt li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Ta̱tzꞌi̱baheb li a̱tin aꞌin. Riqꞌuin li a̱tin aꞌin xinba̱nu lin contrato a̱cuiqꞌuin ut joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb laj Israel.— Caꞌcꞌa̱l cutan (40) ut caꞌcꞌa̱l kꞌojyi̱n quicana aran laj Moisés riqꞌuin li Dios. Incꞌaꞌ quicuaꞌac ut incꞌaꞌ qui-ucꞌac. Ut quixtzꞌi̱ba li contrato chiru li cuib chi pec. Aꞌaneb li laje̱b chi chakꞌrab. Nak laj Moisés quicube cuiꞌchic chak chiru li tzu̱l Sinaí quixcꞌam chak saꞌ rukꞌ li cuib chi perpo̱quil pec li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li chakꞌrab. Ut quilemtzꞌun li riloba̱l laj Moisés xban nak quia̱tinac li Dios riqꞌuin. Ut laj Moisés incꞌaꞌ naxnau nak nalemtzꞌun li riloba̱l. Laj Aarón ut chixjunileb laj Israel queꞌril nak nalemtzꞌun li riloba̱l laj Moisés. Queꞌxucuac xban ut incꞌaꞌ queꞌnachꞌoc riqꞌuin. Tojoꞌnak laj Moisés quixbok laj Aarón joꞌ eb ajcuiꞌ li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb laj Israel. Queꞌnachꞌoc riqꞌuin ut laj Moisés quia̱tinac riqꞌuineb. Chirix aꞌan chixjunileb laj Israel queꞌjiloc ut laj Moisés quixserakꞌi reheb chixjunil li quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ Dios nak cuan saꞌ li tzu̱l Sinaí. Nak quirakeꞌ chi a̱tinac riqꞌuineb, laj Moisés quixtzꞌap li ru riqꞌuin jun li tꞌicr. Rajlal nak naxic chi a̱tinac riqꞌuin li Dios, laj Moisés narisi li tꞌicr saꞌ ru. Nak nasukꞌi cuiꞌchic riqꞌuineb laj Israel naxqꞌue cuiꞌchic li tꞌicr saꞌ ru ut naxye reheb li cꞌaꞌru nayeheꞌ chak re xban li Dios. Ut eb laj Israel nequeꞌril nak nalemtzꞌun li ru laj Moisés. Xban aꞌan laj Moisés naxtzꞌap cuiꞌchic li ru riqꞌuin li tꞌicr. Caꞌaj cuiꞌ nak yo̱ chi a̱tinac riqꞌuin li Dios narisi li tꞌicr saꞌ ru. Laj Moisés quixchꞌutubeb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Israel ut quixye reheb: —Li Ka̱cuaꞌ xqꞌue jun li chakꞌrab tento takaba̱nu. Aꞌan aꞌin: Cuakib cutan ajcuiꞌ textrabajik ut saꞌ li xcuuk li cutan texhila̱nk xban nak li cutan aꞌan santobresinbilak re nak te̱qꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Ani ta̱trabajik saꞌ li hiloba̱l cutan, aꞌan ta̱camsi̱k. Chi moco le̱ xam te̱tzꞌab saꞌ le̱ rochoch saꞌ li hiloba̱l cutan. Laj Moisés quia̱tinac riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Israel ut quixye reheb: —Aꞌan aꞌin li cꞌaꞌru xye li Ka̱cuaꞌ re takaba̱nu. Te̱xoc jun li mayej chokꞌ re li Ka̱cuaꞌ. Te̱qꞌue chi anchal e̱chꞌo̱l li joꞌ qꞌuial na-ala saꞌ e̱chꞌo̱l xqꞌuebal. Te̱qꞌue li oro, li plata, li bronce, li tꞌicr azul, li tꞌicr púrpura, ut li tꞌicr cak joꞌ ajcuiꞌ li cha̱bil tꞌicr lino ut li tꞌicr yi̱banbil riqꞌuin li rismal li chiba̱t. Joꞌ ajcuiꞌ lix tzꞌu̱mal li carner bonbil riqꞌuin caki bon ut li cha̱bil tzꞌu̱m rixeb li tzꞌiꞌ haꞌ, joꞌ ajcuiꞌ li cha̱bil cheꞌ acacia. Te̱qꞌue li aceite re li candil, joꞌ ajcuiꞌ li ban li nacꞌanjelac re xyi̱banquil li aceite li nequeꞌxqꞌue saꞌ xbe̱neb li teꞌkꞌaxtesi̱k chi cꞌanjelac chicuu, joꞌ ajcuiꞌ li ban li nacꞌanjelac re xyi̱banquil li sununquil incienso. Ut te̱qꞌue li terto̱quil pec ónice, joꞌqueb ajcuiꞌ li cha̱bil pec re xqꞌuebal xsahob ru li efod ut li pectoral. Cha̱lkeb chixjunileb li cuanqueb xnaꞌleb saꞌ e̱ya̱nk ut xyi̱bakeb li cꞌaꞌak re ru chi cha̱bil xyi̱banquil joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Teꞌxyi̱b chixjunil li ta̱cꞌanjelak re li tabernáculo. Teꞌxyi̱b li lokꞌlaj muheba̱l joꞌ ajcuiꞌ li ta̱oc saꞌ xbe̱n. Teꞌxyi̱b li ganchos ut li tzꞌalam cheꞌ ut li cheꞌ li na-oc chi kꞌekꞌo, joꞌ ajcuiꞌ li okech ut lix naꞌajeb li teꞌqꞌuehekꞌ cuiꞌ. Teꞌxyi̱b li Lokꞌlaj Ca̱x ut li cheꞌ re xpakonquil ut teꞌxyi̱b ajcuiꞌ lix tzꞌapbal re joꞌ ajcuiꞌ li tꞌicr li ta̱cꞌanjelak chokꞌ tas. Teꞌxyi̱b li me̱x ut li cheꞌ re xpakonquil ut teꞌxyi̱b ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌak re ru ta̱cꞌanjelak saꞌ li me̱x. Ut teꞌxyi̱b ajcuiꞌ li caxlan cua li ta̱mayeja̱k. Teꞌxyi̱b li candelero, li teꞌxqꞌue cuiꞌ li cuukub chi candil. Ut teꞌxyi̱b li chꞌi̱chꞌ li teꞌcꞌanjelak re xyi̱banquil lix mechil. Ut teꞌxyi̱b ajcuiꞌ li candil ut li aceite li ta̱cꞌanjelak chokꞌ xyaꞌal. Teꞌxyi̱b li artal li teꞌxcꞌat cuiꞌ li incienso joꞌ ajcuiꞌ li cheꞌ re xpakonquil. Teꞌxyi̱b li aceite li teꞌxqꞌue saꞌ xbe̱neb li teꞌkꞌaxtesi̱k chi cꞌanjelac chicuu ut teꞌxyi̱b ajcuiꞌ li sununquil incienso ut li tꞌicr li ta̱qꞌuehekꞌ chiru li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut teꞌxyi̱b li artal li ta̱cꞌatma̱nk cuiꞌ li mayej rochben li chꞌi̱chꞌ bronce li hopox ru. Ut teꞌxyi̱b li cheꞌ re xpakonquil, joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li ta̱cꞌanjelak saꞌ li artal. Ut teꞌxyi̱b ajcuiꞌ li pila rochben lix cꞌochleba̱l. Teꞌxyi̱b li tꞌicr li te̱sut cuiꞌ li neba̱l re li tabernáculo, joꞌqueb ajcuiꞌ li okech rochbeneb lix naꞌajeb li teꞌqꞌuehekꞌ cuiꞌ. Ut teꞌxyi̱b li nimla tꞌicr li ta̱qꞌuehekꞌ chiru li oqueba̱l re li neba̱l. Teꞌxyi̱b li cꞌa̱m joꞌ ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ li ta̱chapok re saꞌ chꞌochꞌ li rokechal li tabernáculo joꞌ ajcuiꞌ li rokechal li neba̱l. Teꞌxyi̱b li rakꞌeb laj tij li teꞌcꞌanjelak saꞌ li tabernáculo. Teꞌxyi̱b li rakꞌ laj Aarón li xbe̱nil aj tij joꞌ ajcuiꞌ li rakꞌeb li ralal re nak teꞌcꞌanjelak chokꞌ aj tij. Nak quirakeꞌ laj Moisés chi a̱tinac riqꞌuineb laj Israel, queꞌsukꞌi saꞌ lix naꞌajeb. Ut chixjunileb li qui-ala saꞌ xchꞌo̱leb, queꞌxqꞌue lix mayejeb re li Ka̱cuaꞌ chi anchaleb xchꞌo̱l re nak ta̱ru̱k teꞌxyi̱b li tabernáculo joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li ta̱cꞌanjelak aran joꞌ ajcuiꞌ re xyi̱banquil li rakꞌeb laj tij. Queꞌcuulac li cui̱nk joꞌ ajcuiꞌ li ixk ut queꞌxcꞌam lix mayejeb li joꞌ qꞌuial qui-ala saꞌ xchꞌo̱leb xqꞌuebal. Ut chi anchal xchꞌo̱leb queꞌxqꞌue lix kꞌoleb ut lix caꞌxiqueb ut lix matkꞌabeb joꞌ ajcuiꞌ li cadeneb li nequeꞌxqꞌue chi rukꞌeb joꞌ ajcuiꞌ li terto̱quil pec. Ut chixjunileb queꞌxmayeja chiru li Ka̱cuaꞌ li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin oro. Chixjunileb li cuanqueb tꞌicr riqꞌuineb, queꞌxqꞌue chokꞌ xmayejeb. Queꞌxqꞌue li tꞌicr azul, li tꞌicr púrpura, ut li tꞌicr cak. Ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li cha̱bil tꞌicr lino joꞌ ajcuiꞌ li tꞌicr yi̱banbil riqꞌuin li rismal li chiba̱t. Ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li rix li carner bonbil riqꞌuin caki bon joꞌ ajcuiꞌ li cha̱bil tzꞌu̱m, rixeb li tzꞌiꞌ haꞌ. Ut chixjunileb li cuanqueb plata malaj bronce riqꞌuineb, queꞌxcꞌam ut queꞌxmayeja re li Ka̱cuaꞌ. Ut chixjunileb li cuanqueb li cheꞌ acacia riqꞌuineb, queꞌxqꞌue chokꞌ xmayejeb re xyi̱banquil li cꞌaꞌak re ru re li tabernáculo. Ut chixjunileb li ixk li queꞌxnau quemoc, queꞌxquem li tꞌicr riqꞌuin li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura ut li nokꞌ cak ut li cha̱bil nokꞌ lino ut queꞌxqꞌue chokꞌ xmayejeb. Ut eb li ixk li queꞌxnau bakoc nokꞌ, queꞌxbak li nokꞌ riqꞌuin rismal li chiba̱t joꞌ qui-ala saꞌ xchꞌo̱leb. Eb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌxqꞌue li cha̱bil pec ónice li ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil li efod ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li terto̱quil pec li ta̱qꞌuehekꞌ chiru li pectoral. Ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li aceite re li xam ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li ban re xyi̱banquil li aceite li nequeꞌxqꞌue saꞌ xbe̱neb li teꞌkꞌaxtesi̱k chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ, ut joꞌ ajcuiꞌ re xyi̱banquil li sununquil incienso. Chixjunileb laj Israel joꞌ cui̱nk joꞌ ixk, joꞌ qui-ala saꞌ xchꞌo̱leb tenkꞌa̱nc, queꞌxqꞌue lix mayejeb chi anchal xchꞌo̱leb re nak ta̱uxma̱nk li quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Joꞌcan nak queꞌxqꞌue lix mayejeb re lix cꞌanjel li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Moisés quixye reheb laj Israel: —Qꞌuehomak retal. Li Ka̱cuaꞌ xsicꞌ ru laj Bezaleel saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Judá. Laj Bezaleel, aꞌan li ralal laj Uri. Ut laj Uri, aꞌan li ralal laj Hur. Ut li Dios quixqꞌue lix musikꞌ re ut quixqꞌue xnaꞌleb laj Bezaleel re xjolominquil li cꞌanjel aꞌin. Cuan xnaꞌleb ut naxnau xcꞌoxlanquil chanru tixyi̱b chixjunil chi cha̱bil. Naxnau xcꞌanjelanquil chi cha̱bil li oro, plata, ut bronce ut naxnau xcꞌoxlanquil chanru tixqꞌue xsahob ru li cꞌaꞌru tixyi̱b. Naxnau xyi̱banquil chi cha̱bil li terto̱quil pec ut naxnau ajcuiꞌ xyi̱banquil chi cha̱bil li cheꞌ. Naxnau xcꞌoxlanquil chanru tixba̱nu yalak cꞌaꞌru chi cꞌanjelil. Ut li Dios quixqꞌue xnaꞌleb laj Bezaleel re xcꞌutbal chiruheb li jun chꞌol chic chanru teꞌcꞌanjelak. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ xnaꞌleb laj Aholiab li ralal laj Ahisamac xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Dan. Quixqꞌue xnaꞌlebeb chixba̱nunquil chixjunil li cꞌanjel chi cha̱bil ut chi chꞌinaꞌus ut quixqꞌue ajcuiꞌ xnaꞌlebeb re xcꞌoxlanquil chanru teꞌxba̱nu. Nequeꞌxnau xyi̱banquil lix sahob ru li tꞌicr riqꞌuin li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura ut li nokꞌ cak joꞌ ajcuiꞌ li cha̱bil nokꞌ lino. Nequeꞌxnau ajcuiꞌ quemoc ut xcꞌoxlanquil chanru xqꞌuebal lix sahob ru. Laj Bezaleel ut laj Aholiab ut chixjunileb li cui̱nk li cuanqueb xnaꞌleb sicꞌbileb ru re teꞌxba̱nu li cꞌanjel aꞌin. Ut li Dios quixqꞌue xnaꞌlebeb chixba̱nunquil chi tzꞌakal re ru joꞌ quixye, chan laj Moisés. Joꞌcan nak laj Moisés quixbokeb laj Bezaleel ut laj Aholiab ut chixjunileb li cuanqueb xnaꞌleb chixba̱nunquil chi us li cꞌanjel. Queꞌala saꞌ xchꞌo̱leb oque̱nc saꞌ li cꞌanjel aꞌin, ut li Dios quiqꞌuehoc xnaꞌlebeb re xba̱nunquil. Ut laj Moisés quixkꞌaxtesi reheb li mayej li queꞌxqꞌue laj Israel re teꞌxtiquib xyi̱banquil li cꞌaꞌak re ru ta̱cꞌanjelak re li tabernáculo. Ut rajlal cutan eb laj Israel queꞌxcꞌam lix mayejeb joꞌ qui-ala saꞌ xchꞌo̱leb xqꞌuebal. Ut eb li yo̱queb chi cꞌamoc be saꞌ li cꞌanjel queꞌxcanab lix cꞌanjel ut queꞌco̱eb riqꞌuin laj Moisés. Ut queꞌxye re: —Kꞌaxal nabal cuiꞌchic li mayej yo̱queb chixqꞌuebal li tenamit. Ac xtzꞌakloc li joꞌ qꞌuial ta̱cꞌanjelak ke re xyi̱banquil chixjunil li quixye li Ka̱cuaꞌ, chanqueb. Ut laj Moisés quixtakla xyebal reheb chixjunileb nak teꞌxcanab xqꞌuebal lix mayejeb re li tabernáculo. Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌxcanab xqꞌuebal lix mayejeb, xban nak ac xtzꞌakloc chixjunil li cꞌaꞌru quicꞌanjelac reheb re li cꞌanjel ut toj cuan li qui-elaꞌan. Ut eb li nequeꞌxnau yi̱ba̱nc tꞌicr chi us saꞌ xya̱nkeb li yo̱queb chi cꞌanjelac queꞌxyi̱b li tabernáculo riqꞌuin laje̱b chi tꞌicr. Queꞌxyi̱b riqꞌuin li cha̱bil bakbil nokꞌ lino ut riqꞌuin li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura ut li nokꞌ cak. Ut queꞌxqꞌue li querubines chiru li tꞌicr aꞌan chokꞌ xsahob ru chi cha̱bil xyi̱banquil. Li laje̱b chi tꞌicr, juntakꞌe̱t xni̱nkal queꞌxqꞌue. Cablaju metro riqꞌuin media xni̱nkal rok ut cuib metro li xni̱nkal ru. Queꞌxletz chi ribil li o̱b chi tꞌicr. Ut joꞌcan cuiꞌchic queꞌxba̱nu riqꞌuin li o̱b chic. Queꞌxletz cuiꞌchic chi ribil rib. Queꞌxyi̱b ajcuiꞌ xnaꞌaj li gancho chire li nimla tꞌicr li o̱b ru li ac queꞌxyi̱b. Queꞌxyi̱b aꞌan riqꞌuin nokꞌ azul. Joꞌcan cuiꞌchic queꞌxba̱nu riqꞌuin li nimla tꞌicr jun chic li queꞌxyi̱b. Mero ciento xchapbal li gancho queꞌxqꞌue chire li junju̱nk. Mero ciento re li jun ut mero ciento cuiꞌchic re li jun chic re nak teꞌxchap rib chi us li cuib chi ni̱nki tꞌicr. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ mero ciento li gancho riqꞌuin oro re li junju̱nk chi tꞌicr re teꞌxchap rib chi us riqꞌuin li jun chic re nak li rix li tabernáculo ta̱cana̱k chi tzꞌaptzꞌo ru. Queꞌxyi̱b ajcuiꞌ junlaju li tꞌicr yi̱banbil riqꞌuin rismal li chiba̱t re xtzꞌapbal xbe̱n li tabernáculo. Li junlaju chi tꞌicr aꞌin li queꞌxyi̱b, juntakꞌe̱t xni̱nkal queꞌxqꞌue. Oxlaju metro riqꞌuin media xni̱nkal rok li junju̱nk ut cuib metro lix ni̱nkal ru li junju̱nk. Queꞌxletz chi ribil rib li o̱b chi tꞌicr. Ut joꞌcan cuiꞌchic queꞌxba̱nu riqꞌuin li cuakib chic. Queꞌxletz cuiꞌchic chi ribil. Ut queꞌxyi̱b mero ciento li xchapbal li gancho chire li junju̱nk. Mero ciento re li jun ut mero ciento cuiꞌchic chire li jun chic. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ mero ciento li gancho riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ bronce re nak teꞌxchap rib li tꞌicr chi us riqꞌuin li jun chic re nak junaj ru ta̱cana̱k. Ut queꞌxyi̱b li rix li carner bonbil riqꞌuin caki bon re teꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n li tabernáculo. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li cha̱bil tzꞌu̱m rixeb li tzꞌiꞌ haꞌ re teꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n. Ut riqꞌuin li cheꞌ acacia queꞌxyi̱b li tzꞌalam cheꞌ li ta̱oc chi xakxo. Ca̱hib metro riqꞌuin media li xni̱nkal rok li junju̱nk chi tzꞌalam cheꞌ ut o̱b xca̱cꞌa̱l (65) centímetro li xni̱nkal ru. Caꞌcab rok li junju̱nk chi tzꞌalam cheꞌ queꞌxqꞌue re nak us ta̱cana̱k saꞌ lix naꞌaj. Joꞌcan queꞌxba̱nu re chixjunil li tzꞌalam cheꞌ li ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil li tabernáculo. Queꞌxyi̱b junmay li tzꞌalam cheꞌ re li tabernáculo re teꞌxqꞌue saꞌ li jun pacꞌal li nacana saꞌ li sur. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin plata caꞌcꞌa̱l xnaꞌajeb li rok li tzꞌalam cheꞌ li teꞌqꞌuehekꞌ cuiꞌ. Caꞌcab xnaꞌaj li rok li junju̱nk chi tzꞌalam cheꞌ queꞌxyi̱b. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ junmay chic li tzꞌalam cheꞌ re teꞌxqꞌue jun pacꞌal li tabernáculo li nacana saꞌ li norte. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin plata caꞌcꞌa̱l chic xnaꞌajeb li rok li tzꞌalam cheꞌ li teꞌqꞌuehekꞌ cuiꞌ. Caꞌcab xnaꞌajeb li rok li junju̱nk chi tzꞌalam cheꞌ. Ut queꞌxyi̱b cuakib chic li tzꞌalam cheꞌ re teꞌxqꞌue chirix li tabernáculo saꞌ xjayal li na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ cuib chic li tzꞌalam cheꞌ re teꞌxqꞌue saꞌ xuc chirix saꞌ xcaꞌ pacꞌalil. Li cuib chi tzꞌalam cheꞌ aꞌin queꞌxchap rib takꞌa ut takecꞌ riqꞌuin gancho. Joꞌcan queꞌxba̱nu riqꞌuin li cuib chi tzꞌalam cheꞌ li teꞌcana̱k saꞌ xxuc. Joꞌcan nak cuakxakib li tzꞌalam cheꞌ li quicꞌanjelac ut cuaklaju li xnaꞌaj li rokeb yi̱banbil riqꞌuin plata. Caꞌcab xnaꞌajeb li rok li junju̱nk chi tzꞌalam cheꞌ. Queꞌxyi̱b o̱b li cheꞌ riqꞌuin li cheꞌ acacia re teꞌxqꞌue chi kꞌekꞌo chiru li tzꞌalam cheꞌ li nacana jun pacꞌal. Ut queꞌxyi̱b o̱b chic li cheꞌ re teꞌxqꞌue chi kꞌekꞌo chiru li tzꞌalam cheꞌ li cuan jun pacꞌal chic. Ut queꞌxyi̱b o̱b chic li cheꞌ re teꞌxqꞌue chi kꞌekꞌo chiru li tzꞌalam cheꞌ li cuan chirix saꞌ xjayal li na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Li cheꞌ li queꞌxqꞌue chi kꞌekꞌo saꞌ xyi quicuulac saꞌ li xuc jun pacꞌal ut toj saꞌ li xuc jun chic. Ut queꞌxletz li oro chiru li tzꞌalam cheꞌ. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin oro li argollas li teꞌxletz chiru li tzꞌalam cheꞌ li teꞌnumekꞌ cuiꞌ li cheꞌ chi kꞌekꞌo. Ut queꞌxletz ajcuiꞌ li oro chiru li cheꞌ aꞌin li ti̱c rix li teꞌxqꞌue chi kꞌekꞌo. Ut queꞌxyi̱b li tꞌicr li ta̱oc chokꞌ tas. Queꞌxyi̱b riqꞌuin li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura ut li nokꞌ cak, ut riqꞌuin li bakbil nokꞌ lino. Ut chokꞌ xsahob ru li tꞌicr aꞌan, queꞌxqꞌue li querubines chiru chi cha̱bil xyi̱banquil. Ut queꞌxyi̱b ca̱hib li okech riqꞌuin li cheꞌ acacia ut queꞌxqꞌue oro chirix. Queꞌxletz ca̱hib li gancho oro chiru li okech ca̱hib. Chiru li gancho aꞌan teꞌxqꞌue li nimla tꞌicr. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin plata ca̱hib xnaꞌaj li okech. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ jun li nimla tꞌicr li teꞌxqꞌue saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo. Queꞌxyi̱b li tꞌicr aꞌan riqꞌuin li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura, ut li nokꞌ cak ut riqꞌuin li bakbil nokꞌ lino. Queꞌxqꞌue xsahob ru chi cha̱bil xyi̱banquil. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ o̱b li rokechal ut queꞌxyi̱b o̱b li gancho re xchapbal li tꞌicr chiru li okech. Queꞌxletz li oro chirix li o̱b chi cheꞌ. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin bronce o̱b xnaꞌajeb li okech. Ut laj Bezaleel quijolomin reheb nak queꞌxyi̱b li Lokꞌlaj Ca̱x riqꞌuin li cha̱bil cheꞌ acacia. Jun metro riqꞌuin laje̱b centímetro li rok queꞌxqꞌue. Ut o̱b xca̱cꞌa̱l (65) centímetro xnimal li ru ut o̱b xca̱cꞌa̱l centímetro xteram queꞌxqꞌue. Ut queꞌxletz li tzꞌakal oro chirix ut chi saꞌ ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ lix sahob ru yi̱banbil riqꞌuin oro chire li ca̱x bar ta̱hila̱nk cuiꞌ lix tzꞌapbal re. Queꞌxyi̱b ca̱hib li argollas oro ut queꞌxletz saꞌ xxuc li ca̱x, cuib saꞌ jun pacꞌal ut li cuib chic saꞌ li jun pacꞌal chic. Queꞌxyi̱b cuib li cheꞌ ti̱c rix yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil cheꞌ acacia ut queꞌxletz oro chirix. Queꞌxnumsi li cheꞌ aꞌan saꞌ li argollas li letzlo saꞌ xca̱ xucu̱til li ca̱x re nak riqꞌuin li cheꞌ aꞌan teꞌxpako li ca̱x. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ jun xtzꞌapbal re li ca̱x riqꞌuin tzꞌakal oro jun metro riqꞌuin laje̱b centímetro xnimal rok ut o̱b xca̱cꞌa̱l (65) centímetro xnimal ru. Ut queꞌxyi̱b cuib li querubines chanchaneb li ángel riqꞌuin oro tenbil riqꞌuin martillo. Ut queꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n lix tzꞌapbal re li ca̱x. Queꞌxqꞌue junju̱nk saꞌ li ju̱nk pacꞌal. Li cuib chi querubines rochben lix tzꞌapbal re li ca̱x jun ajcuiꞌ ru nak queꞌxyi̱b. Eb li querubines queꞌxcaꞌya ribeb ut yo̱queb chi iloc saꞌ xbe̱n lix tzꞌapbal re li ca̱x. Lix xiqꞌueb queꞌxhel rib ut queꞌxtzꞌap xbe̱n li ca̱x. Queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li me̱x riqꞌuin li cheꞌ acacia. Laje̱b roꞌcꞌa̱l centímetro li rok (90) ut o̱b roxcꞌa̱l (65) centímetro li ru ut oꞌlaju xca̱cꞌa̱l (75) centímetro li xteram. Ut queꞌxletz li tzꞌakal oro chiru ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ lix sahob ru chire yi̱banbil riqꞌuin oro. Ut saꞌ xca̱ xucu̱til li me̱x queꞌxletz li cheꞌ cuukub centímetro xnimal ru. Ut chire li cheꞌ aꞌan, queꞌxqꞌue li tzꞌakal oro chokꞌ xsahob ru ut queꞌxletz saꞌ xxuc li me̱x. Ut queꞌxyi̱b ca̱hib li argollas oro ut queꞌxletz saꞌ xca̱ xucu̱til li me̱x bar cuanqueb cuiꞌ li rok. Li argollas queꞌqꞌueheꞌ rubel li cheꞌ li cuukub centímetro xnimal ru re teꞌxnumsi cuiꞌ li cheꞌ li ti̱c rix re xpakonquil li me̱x. Ut queꞌxyi̱b cuib li cheꞌ ti̱c rix re teꞌxpako cuiꞌ li me̱x ut queꞌxletz li oro chirix. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li secꞌ li ta̱cꞌanjelak saꞌ li me̱x aꞌan. Queꞌxyi̱b riqꞌuin tzꞌakal oro li xar, li plato, ut li cuchara joꞌ ajcuiꞌ li ni̱nki secꞌ li ta̱cꞌanjelak re mayejac. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li candelero riqꞌuin tzꞌakal oro tenbil riqꞌuin martillo. Queꞌxyi̱b li rok ut li xakxo saꞌ xyi joꞌ ajcuiꞌ lix naꞌajeb lix xamlel. Ut queꞌxqꞌue li utzꞌuꞌuj chokꞌ xsahob ru li candelero. Junaj ru li candelero nak queꞌxyi̱b. Queꞌxyi̱b cuukub xnaꞌaj li candil. Jun xnaꞌaj li xam cuan saꞌ xyi ut ox ox saꞌ xcaꞌ pacꞌalil. Li junju̱nk chi xnaꞌaj li candil chanchan rukꞌ li cheꞌ almendro nak queꞌxyi̱b. Queꞌxqꞌue oxib lix sahob ru joꞌ rutzꞌuꞌujil li almendro saꞌ li cuakib chi xnaꞌajeb li candil. Ut lix naꞌaj li candil li cuan saꞌ xyi queꞌxqꞌue ca̱hib lix sahob ru joꞌ rutzꞌuꞌujil li almendro. Rubel li xbe̱n cuib chi rukꞌeb li candelero, saꞌ li rok queꞌxyi̱b jun li utzꞌuꞌuj li toj ma̱jiꞌ napuqꞌueꞌ. Rubel li cuib chic queꞌxyi̱b jun chic li utzꞌuꞌuj li toj ma̱jiꞌ napuqꞌueꞌ. Ut rubel li cuib chic joꞌcan cuiꞌchic queꞌxba̱nu. Joꞌcan queꞌxba̱nu nak queꞌxyi̱b li cuakib chi xnaꞌajeb li candil. Chixjunil li candelero rochben lix sahob ru, junaj ru nak queꞌxyi̱b riqꞌuin tzꞌakal oro tenbil riqꞌuin martillo. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li cuukub chi candil joꞌ ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ li ta̱cꞌanjelak re xsetbal lix mechil ut li plato li naxocman cuiꞌ li teꞌxset. Chixjunil queꞌxyi̱b riqꞌuin tzꞌakal oro. Numenak ca̱laju xca̱cꞌa̱l (74) libra li tzꞌakal oro li quicꞌanjelac re xyi̱banquil li candelero joꞌqueb ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ li ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil lix mechil li candil. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li artal bar teꞌxcꞌat cuiꞌ li incienso. Queꞌxyi̱b riqꞌuin li cheꞌ acacia. Ca̱ xucu̱t nak queꞌxyi̱b. O̱b roxcꞌa̱l (45) centímetro li ru ut o̱b roxcꞌa̱l (45) centímetro li rok ut laje̱b roꞌcꞌa̱l (90) centímetro li xteram. Junaj ru li artal rochben li xucub nak queꞌxyi̱b. Ut queꞌxletz li tzꞌakal oro saꞌ xbe̱n ut saꞌ xca̱ pacꞌalil ut chiru ajcuiꞌ li xucub. Ut chire queꞌxqꞌue lix sahob ru yi̱banbil riqꞌuin oro. Ut queꞌxyi̱b ca̱hib li argollas ut queꞌxletz rubel lix sahob ru li cuan chire. Queꞌxletz saꞌ xuc xcaꞌ pacꞌalil re teꞌxnumsi cuiꞌ li cheꞌ li ti̱c rix li teꞌxpako cuiꞌ li artal. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li cuib chi cheꞌ acacia ti̱c rix ut queꞌxletz oro chirix. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ chi cha̱bil li sununquil aceite li nequeꞌxqꞌue saꞌ xbe̱neb li teꞌkꞌaxtesi̱k chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li sununquil incienso. Queꞌxyi̱b chi cha̱bil joꞌ nequeꞌxnau xyi̱banquil li nequeꞌyi̱ban re li sununquil ban aꞌan. Queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li artal riqꞌuin li cheꞌ acacia li teꞌxcꞌat cuiꞌ li xul li teꞌxmayeja. Ca̱ xucu̱t nak queꞌxyi̱b. Cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l (25) centímetro xnimal ru ut cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l (25) centímetro li rok. Ut o̱b xcaꞌcꞌa̱l (25) centímetro li xteram. Queꞌxyi̱b ca̱hib li xucub ut queꞌxqꞌue saꞌ lix ca̱ xucu̱til li artal. Chixjunil li artal rochben li xucub junaj ru nak queꞌxyi̱b ut queꞌxletz li bronce chiru. Queꞌxyi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin bronce chixjunil li cꞌaꞌak re ru li ta̱cꞌanjelak saꞌ li artal re li mayejac. Queꞌxyi̱b li chꞌi̱chꞌ re xxocbal li cha ut li pala. Queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li ni̱nki secꞌ re xxocbal li quicꞌ joꞌ ajcuiꞌ li gancho re xchapbal li tib joꞌ ajcuiꞌ lix naꞌaj li ru xam. Queꞌxyi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin bronce lix naꞌaj li xam. Hopox ru queꞌxqꞌue. Chi saꞌ li artal saꞌ xyitok queꞌxqꞌue li chꞌi̱chꞌ aꞌan. Ut queꞌxyi̱b ca̱hib li argollas riqꞌuin bronce ut queꞌxqꞌue saꞌ xca̱ xucu̱til li tusbil chꞌi̱chꞌ re teꞌxnumsi cuiꞌ li cheꞌ re xpakonquil li artal. Queꞌxyi̱b cuib li cheꞌ ti̱c rix ut queꞌxletz li bronce chirix. Queꞌxnumsi li cheꞌ aꞌan saꞌ eb li argollas li cuan saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li artal re nak ta̱ru̱k xpakonquil. Riqꞌuin tzꞌalam cheꞌ queꞌxyi̱b ut hopho xsaꞌ queꞌxqꞌue li artal nak queꞌxyi̱b. Riqꞌuin li lem bronce li quicꞌanjelac chiruheb li ixk li queꞌcꞌanjelac chire li oqueba̱l re li tabernáculo, queꞌxyi̱b jun li pila xnaꞌaj li haꞌ joꞌ ajcuiꞌ lix naꞌaj li teꞌxqꞌue cuiꞌ. Queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li neba̱l re li tabernáculo. Queꞌxsut riqꞌuin tꞌicr yi̱banbil riqꞌuin li bakbil nokꞌ lino. Saꞌ li jun pacꞌal li nacana saꞌ li sur o̱b roxcꞌa̱l (65) metro xnimal rok li tꞌicr queꞌxqꞌue. Queꞌxyi̱b junmay li okech riqꞌuin bronce ut junmay lix naꞌajeb li teꞌxqꞌue cuiꞌ. Queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li ganchos ut li argollas riqꞌuin plata li teꞌxchap cuiꞌ li tꞌicr. Ut joꞌcan cuiꞌchic queꞌxba̱nu saꞌ li jun pacꞌal chic li nacana saꞌ li norte. O̱b roxcꞌa̱l (65) metro xnimal rok li tꞌicr li teꞌxqꞌue aran. Queꞌxyi̱b riqꞌuin bronce junmay li okech ut junmay lix naꞌajeb teꞌxqꞌue cuiꞌ. Ut riqꞌuin plata queꞌxyi̱b li ganchos ut li argollas li teꞌxchap cuiꞌ li tꞌicr. Queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li tꞌicr li teꞌxqꞌue saꞌ li jun pacꞌal chic li na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Cuib xcaꞌcꞌa̱l (42) metro riqꞌuin media lix nimal rok. Queꞌxyi̱b laje̱b li okech ut laje̱b li xnaꞌajeb li teꞌxqꞌue cuiꞌ. Queꞌxyi̱b li ganchos ut li argollas riqꞌuin plata. Ut joꞌcan cuiꞌchic queꞌxba̱nu saꞌ li jun pacꞌal chic li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe. Cuib xcaꞌcꞌa̱l (42) metro riqꞌuin media xnimal rok li tꞌicr li queꞌxqꞌue aran. Chixcꞌatk li oqueba̱l queꞌxqꞌue oxib li okech ut oxib lix naꞌajeb li teꞌxqꞌue cuiꞌ. Cuukub metro xnimal rok li tꞌicr li teꞌxqꞌue aran. Ut saꞌ li jun pacꞌal chic re li oqueba̱l queꞌxyi̱b li oxib chi okech ut oxib lix naꞌajeb li teꞌxqꞌue cuiꞌ. Li tꞌicr li teꞌxqꞌue chiru li oxib chi okech, aꞌan cuukub metro xnimal rok. Chixjunil li tꞌicr li teꞌxsut cuiꞌ li neba̱l re li tabernáculo, aꞌan yi̱banbil riqꞌuin li bakbil nokꞌ lino. Queꞌxyi̱b riqꞌuin bronce lix naꞌajeb li teꞌqꞌuehekꞌ cuiꞌ li okech. Ut queꞌxyi̱b riqꞌuin plata li ganchos ut li argollas ut queꞌxletz li plata chirix li okech. Ut queꞌxletz ajcuiꞌ plata saꞌ xjolomeb li okech. Cha̱bil xyi̱banquil li tꞌicr li teꞌxqꞌue saꞌ li oqueba̱l re li neba̱l. Queꞌxyi̱b riqꞌuin li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura ut li nokꞌ cak, joꞌ ajcuiꞌ li bakbil nokꞌ lino. Bele̱b metro xnimal rok li tꞌicr ut cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l (25) centímetro lix teram. Juntakꞌe̱t xteram riqꞌuin li tꞌicr re li neba̱l. Queꞌxyi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin bronce ca̱hib li okech joꞌ ajcuiꞌ lix naꞌajeb li teꞌqꞌuehekꞌ cuiꞌ. Ut queꞌxyi̱b riqꞌuin plata li ganchos ut li argollas. Ut queꞌxletz ajcuiꞌ plata saꞌ xjolomeb li okech. Queꞌxyi̱b riqꞌuin bronce chixjunil li chꞌi̱chꞌ li ta̱chapok re saꞌ chꞌochꞌ lix cꞌa̱mal li tabernáculo joꞌqueb ajcuiꞌ lix cꞌa̱mal li okech li cuan saꞌ li neba̱l. Laj Moisés quixye reheb nak teꞌxtzꞌi̱ba retalil chixjunil li quicꞌanjelac chiruheb re xyi̱banquil lix tabernáculo li Ka̱cuaꞌ. Eb laj levita queꞌxtzꞌi̱ba retalil ut laj Itamar li ralal laj Aarón, aꞌan li quijolomin reheb. Laj Bezaleel quixba̱nu chixjunil li quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Laj Bezaleel, aꞌan li ralal laj Uri. Laj Uri, aꞌan li ralal laj Hur xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Judá. Laj Aholiab, aꞌan li quitenkꞌan re laj Bezaleel. Laj Aholiab, aꞌan li ralal laj Ahisamac xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Dan. Aꞌan aj tenol chꞌi̱chꞌ ut naxnau ajcuiꞌ quemoc tꞌicr. Ut naxnau xqꞌuebal xsahob ru li tꞌicr riqꞌuin li cha̱bil lino, ut li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura ut li nokꞌ cak. Chixjunil li oro li quicꞌanjelac re li tabernáculo, aꞌan mayejanbil xbaneb laj Israel. Lix qꞌuial li oro li queꞌxqꞌue, aꞌan cuib mil libra riqꞌuin jun ciento riqꞌuin oꞌlaju roꞌcꞌa̱l libra (2,195) joꞌ nequeꞌbisoc cuiꞌ saꞌ li tabernáculo. Li plata li queꞌxqꞌue, aꞌan cuukub mil riqꞌuin o̱b ciento libra riqꞌuin mero ciento (7,550) joꞌ nequeꞌbisoc saꞌ li tabernáculo. Chixjunileb li cuanqueb junmay chihab reheb, aꞌan cuanqueb cuakib ciento riqꞌuin oxib mil riqꞌuin o̱b ciento riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l (603,550). Li junju̱nk chi cristian queꞌxqꞌue o̱b roxcꞌa̱l (45) libra li plata joꞌ nequeꞌbisoc saꞌ li tabernáculo. Cuukub mil libra riqꞌuin o̱b ciento libra li plata (7,500) quicꞌanjelac re xyi̱banquil li jun ciento chi xnaꞌajeb li teꞌqꞌuehekꞌ cuiꞌ li okech re li tabernáculo. Ut oꞌlaju xca̱cꞌa̱l libra li plata quicꞌanjelac re xyi̱banquil li junju̱nk lix naꞌajeb li okech. Mero ciento libra chic li plata qui-elaꞌan ut riqꞌuin aꞌan queꞌxyi̱b li argollas ut li ganchos li queꞌxqꞌue chiru li okech li teꞌxqꞌue chire li oqueba̱l. Li bronce li queꞌxmayeja, aꞌan o̱b mil libras riqꞌuin oxib ciento riqꞌuin laje̱b libras (5,310). Riqꞌuin li bronce aꞌan, queꞌxyi̱b lix naꞌajeb li teꞌxqꞌue cuiꞌ li okech re li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li artal ut li xnaꞌaj li ru xam joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunil li secꞌ li teꞌcꞌanjelak saꞌ li artal. Ut queꞌxyi̱b lix naꞌajeb li okech li teꞌxqꞌue saꞌ li neba̱l ut saꞌ li oqueba̱l. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ li ta̱chapok re saꞌ chꞌochꞌ lix cꞌa̱mal li tabernáculo, joꞌ ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ li ta̱chapok re lix cꞌa̱mal li okech li sutsu cuiꞌ li neba̱l. Queꞌxyi̱b li rakꞌeb laj tij li teꞌxqꞌue chirix nak teꞌcꞌanjelak saꞌ li tabernáculo. Queꞌxyi̱b li rakꞌ riqꞌuin li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura ut li nokꞌ cak. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li rakꞌ laj Aarón li xbe̱nil aj tij joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxyi̱b li efod riqꞌuin oro, ut riqꞌuin li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura ut li nokꞌ cak joꞌ ajcuiꞌ li bakbil nokꞌ lino. Queꞌxten li oro. Chanchan li nokꞌ nak queꞌxset chi cocꞌ ru re teꞌxqꞌue xsahob ru li tꞌicr yi̱banbil riqꞌuin lino ut riqꞌuin li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura ut li nokꞌ cak, ut cha̱bil nak queꞌxyi̱b. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ cuib lix cꞌa̱mal li efod re nak teꞌxcꞌul rib chi us saꞌ xbe̱n xtel. Queꞌxyi̱b ajcuiꞌ lix bacꞌbal li efod ut juntakꞌe̱t xyi̱banquil riqꞌuin li efod nak queꞌxqꞌue. Queꞌxyi̱b riqꞌuin oro ut riqꞌuin li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura ut li nokꞌ cak ut riqꞌuin li bakbil nokꞌ lino joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxyi̱b cuib li pec ónice ut queꞌxletz chiru li oro. Queꞌxtzꞌi̱ba lix cꞌabaꞌeb li cablaju chi ralal laj Israel chiru li cuib chi pec aꞌin. Queꞌxqꞌue li pec aꞌan saꞌ xbe̱n xtel li efod re xjulticanquil chiru li Ka̱cuaꞌ li ralal xcꞌajol laj Israel, joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li pectoral chi cha̱bil. Juntakꞌe̱t xyi̱banquil riqꞌuin li efod queꞌxqꞌue. Queꞌxyi̱b riqꞌuin oro, ut riqꞌuin li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura ut li nokꞌ cak ut li bakbil nokꞌ lino. Queꞌxyi̱b ut queꞌxbas saꞌ xyi ut ca̱ xucu̱t quicana. Cuib xcaꞌcꞌa̱l (22) centímetro saꞌ xca̱ pacꞌalil. Queꞌxletz chiru ca̱hib tzol li terto̱quil pec. Saꞌ li xbe̱n tzol queꞌxqꞌue oxib li cha̱bil pec. Queꞌxqꞌue jun li sardio, jun li topacio, ut jun li carbunclo. Saꞌ li xcab tzol queꞌxqꞌue jun li esmeralda, jun li zafiro, ut jun li diamante. Saꞌ li rox tzol queꞌxqꞌue jun li jacinto, jun li ágata ut jun li amatista. Saꞌ li xca̱ tzol queꞌxqꞌue jun li berilo, jun li ónice ut jun li jaspe. Chixjunileb li cha̱bil pec aꞌin queꞌxletz chiru li oro. Cablaju li pec li queꞌxqꞌue xban nak cablaju xte̱paleb laj Israel. Chiru li junju̱nk chi pec aꞌan queꞌxtzꞌi̱ba lix cꞌabaꞌ chixju̱nkaleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Juchꞌbil queꞌxba̱nu nak queꞌxtzꞌi̱ba lix cꞌabaꞌeb chiru li pec aꞌan joꞌ nak nequeꞌxyi̱b jun li chꞌi̱chꞌ re li sello. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ cuib lix cꞌa̱mal li pectoral riqꞌuin tzꞌakal oro ut tzꞌulbil ru nak queꞌxyi̱b. Queꞌxyi̱b cuib li argollas riqꞌuin oro ut queꞌxletz saꞌ xuc saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li nacana takecꞌ. Queꞌxnumsi li cꞌa̱m oro saꞌ li argollas li cuan saꞌ xuc saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li pectoral. Lix cꞌa̱mal li pectoral queꞌxchap rib riqꞌuin li ónice li cuan saꞌ xbe̱n xtel li efod saꞌ li jun pere̱l li nacana chiru. Queꞌxyi̱b cuib chic li argollas riqꞌuin oro ut queꞌxletz saꞌ xxuc li pectoral xcaꞌ pacꞌalil li nacana takꞌa. Queꞌxletz chirix li pectoral re nak chiru li efod ta̱cana̱k. Queꞌxyi̱b cuib chic li argollas oro ut queꞌxletz chiru li efod takecꞌ caꞌchꞌin saꞌ xbe̱n xcꞌa̱mal xsaꞌ. Ut queꞌxbacꞌ riqꞌuin jun cꞌa̱m azul saꞌ li argollas re xchapbal li pectoral riqꞌuin li efod re nak li pectoral tixchap rib chi us riqꞌuin li efod ut incꞌaꞌ ta̱ecꞌa̱nk saꞌ xnaꞌaj. Queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxyi̱b riqꞌuin tꞌicr azul li rakꞌ li naqꞌueman saꞌ xbe̱n li saki túnica. Queꞌxcanab lix cux chi teto ut queꞌxqꞌue jun li tꞌicr chok xta lix cux re nak incꞌaꞌ ta̱pejekꞌ nak teꞌrocsi. Queꞌxqꞌue li granada chire li rakꞌ chokꞌ xsahob ru yi̱banbil riqꞌuin nokꞌ azul, nokꞌ púrpura ut nokꞌ cak ut li bakbil nokꞌ lino. Queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li cocꞌ campana riqꞌuin tzꞌakal oro. Ut chire li tꞌicr queꞌxqꞌue jun li granada, jun li campana, jun chic li granada, ut jun chic li campana. Joꞌcan nak queꞌxyi̱b li rakꞌeb laj tij. Queꞌxqꞌue chire jun li campana ut jun li granada, jun chic li campana ut jun chic li granada. Joꞌcan nak queꞌxyi̱b li rakꞌeb laj tij li teꞌxqꞌue chirix nak ocak reheb chi cꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. Joꞌcaꞌin nak queꞌxquem li rakꞌ laj Aarón joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal riqꞌuin li cha̱bil nokꞌ lino. Joꞌcan ajcuiꞌ li mitra li teꞌxqꞌue saꞌ xjolom ut lix sahob ru joꞌ ajcuiꞌ li cue̱x li nequeꞌxqꞌue chi saꞌ li rakꞌeb. Chixjunil aꞌan queꞌxyi̱b riqꞌuin li bakbil nokꞌ lino. Queꞌxyi̱b lix bacꞌbal xsaꞌ riqꞌuin li bakbil nokꞌ lino, li nokꞌ azul, li nokꞌ púrpura, li nokꞌ cak ut queꞌxqꞌue lix sahob ru joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxyi̱b ajcuiꞌ jun chꞌina pere̱l tzꞌakal oro ut juchꞌbil queꞌxba̱nu nak queꞌxtzꞌi̱ba chiru li a̱tin li naxye “Santilal Chiru li Ka̱cuaꞌ”. Ut riqꞌuin jun cꞌa̱m azul queꞌxbacꞌ li oro chiru li mitra li teꞌxqꞌue saꞌ xjolomeb joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcaꞌin nak queꞌrakeꞌ xyi̱banquil chixjunil li cꞌaꞌru ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil li tabernáculo. Eb laj Israel queꞌxba̱nu chixjunil chi tzꞌakal re ru joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Ut queꞌxkꞌaxtesi re laj Moisés chixjunil li cꞌaꞌru ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil li tabernáculo. Queꞌxkꞌaxtesi re chixjunil li ta̱cꞌanjelak saꞌ li tabernáculo joꞌ li gancho, joꞌqueb ajcuiꞌ li tzꞌalam cheꞌ ut li cheꞌ li teꞌxqꞌue chi kꞌekꞌo, joꞌ ajcuiꞌ li okech ut lix naꞌajeb li teꞌxqꞌue cuiꞌ. Queꞌxkꞌaxtesi ajcuiꞌ li rix li carner li bonbil chi caki bon, joꞌ ajcuiꞌ li rixeb li xul li nacuan saꞌ haꞌ, joꞌ ajcuiꞌ li tꞌicr li ta̱cꞌanjelak chokꞌ tas. Queꞌxkꞌaxtesi ajcuiꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x ut li cheꞌ re xpakonquil joꞌ ajcuiꞌ lix tzꞌapbal re, joꞌ ajcuiꞌ li me̱x rochben li secꞌ ut li mayejanbil caxlan cua li nequeꞌxqꞌue saꞌ li me̱x. Queꞌxkꞌaxtesi li candelero rochben lix naꞌajeb li candil joꞌqueb ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ li ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil lix mechil, joꞌ ajcuiꞌ li aceite li ta̱cꞌanjelak chokꞌ xyaꞌal li candil. Queꞌxkꞌaxtesi li artal li yi̱banbil riqꞌuin oro, joꞌ ajcuiꞌ li aceite li naqꞌueman saꞌ xbe̱n li teꞌkꞌaxtesi̱k chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ, joꞌ ajcuiꞌ li sununquil incienso, joꞌ ajcuiꞌ li tꞌicr li teꞌxqꞌue saꞌ li oqueba̱l. Queꞌxkꞌaxtesi ajcuiꞌ li artal yi̱banbil riqꞌuin bronce, rochben li chꞌi̱chꞌ li hopox ru li yi̱banbil riqꞌuin bronce joꞌ ajcuiꞌ li cheꞌ re xpakonquil, joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li ta̱cꞌanjelak saꞌ li artal, joꞌ ajcuiꞌ li pila ut lix naꞌaj li teꞌxqꞌue cuiꞌ. Ut queꞌxkꞌaxtesi ajcuiꞌ li tꞌicr li ta̱cꞌanjelak re xtzꞌapbal li neba̱l joꞌ ajcuiꞌ li okech ut lix naꞌajeb li teꞌxqꞌue cuiꞌ, joꞌ ajcuiꞌ li tꞌicr li teꞌxqꞌue saꞌ li oqueba̱l re li neba̱l, joꞌqueb ajcuiꞌ li cꞌa̱m ut li chꞌi̱chꞌ li ta̱chapok re li cꞌa̱m saꞌ chꞌochꞌ. Queꞌxkꞌaxtesi chixjunil li cꞌaꞌru ta̱cꞌanjelak saꞌ li tabernáculo. Queꞌxkꞌaxtesi ajcuiꞌ li rakꞌeb laj tij li teꞌrocsi nak teꞌoc chi cꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. Queꞌxkꞌaxtesi li rakꞌ laj Aarón lix be̱nil aj tij joꞌqueb ajcuiꞌ li rakꞌeb li ralal li teꞌrocsi nak teꞌoc chi cꞌanjelac chokꞌ aj tij. Eb laj Israel queꞌxba̱nu chixjunil chi tzꞌakal re ru joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Nak quiril nak queꞌxba̱nu chixjunil chi tzꞌakal joꞌ quixye reheb, laj Moisés quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱rosobtesiheb. Laj Moisés quixxakab li tabernáculoLi Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Saꞌ xticlajic li xbe̱n po re li chihab te̱yi̱b li tabernáculo. Ut aran te̱chꞌutub e̱rib re tine̱lokꞌoni. Chi saꞌ li tabernáculo te̱qꞌue li Lokꞌlaj Ca̱x li cꞌu̱lanbil cuiꞌ li laje̱b chi chakꞌrab. Ut te̱tas xsaꞌ riqꞌuin jun li tꞌicr re xrambal li Lokꞌlaj Ca̱x. Te̱rocsi li xnaꞌaj li candil ut te̱cꞌochoxiheb li candil saꞌ xbe̱n. Li artal oro, li re cꞌatoc pom, te̱qꞌue chiru li tꞌicr li naramoc re li Lokꞌlaj Ca̱x. Ut te̱tzꞌap li oqueba̱l re li tabernáculo riqꞌuin junak nimla tꞌicr. Li artal re xcꞌatbal li mayej te̱qꞌue chiru li oqueba̱l re li tabernáculo. Te̱qꞌue ajcuiꞌ li pila saꞌ xyi li artal riqꞌuin li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut te̱qꞌue haꞌ chi saꞌ. Te̱qꞌue li cheꞌ chiru li ruꞌuj neba̱l ut te̱sut saꞌ tꞌicr ut te̱tzꞌap li oqueba̱l riqꞌuin junak nimla tꞌicr. Ta̱cꞌam li aceite ut ta̱yul chiru li tabernáculo. Ut telaja̱yul chiru chixjunil li cuan chi saꞌ. Ut ta̱kꞌaxtesi saꞌ cuukꞌ chixjunil aꞌan re nak santobresinbilak chic. Ta̱yul li aceite chiru li artal re li cꞌatbil mayej. Ut ta̱yul ajcuiꞌ chiru chixjunil li nacꞌanjelac re li artal. Ta̱kꞌaxtesiheb saꞌ cuukꞌ re nak santobresinbilak chic. Ta̱yul li aceite chiru li pila joꞌ ajcuiꞌ chiru lix cꞌochleba̱l ut ta̱kꞌaxtesi saꞌ cuukꞌ. Tojoꞌnak ta̱cꞌameb laj Aarón rochbeneb li ralal chiru li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut aran ta̱chꞌajeb riqꞌuin haꞌ. Ta̱qꞌue li rakꞌ laj Aarón chirix, li sicꞌbil ru inban. Ta̱yul li aceite saꞌ xjolom ut ta̱kꞌaxtesi saꞌ cuukꞌ re nak naru ta̱cꞌanjelak chicuu chokꞌ aj tij. Ta̱qꞌueheb ajcuiꞌ li rakꞌeb li ralal. Ta̱yul ajcuiꞌ li aceite saꞌ xjolomeb joꞌ xaba̱nu re laj Aarón lix yucuaꞌeb. Aꞌan retalil nak eb aꞌan teꞌcꞌanjelak ajcuiꞌ chicuu chokꞌ aj tij. Ut aꞌan ajcuiꞌ li retalil nak mokon chic eb li ralal xcꞌajol joꞌ eb ajcuiꞌ li ri xmam teꞌcꞌanjelak chicuu chokꞌ aj tij chalen kꞌe cutan, chan li Dios re laj Moisés. Joꞌ quixye li Dios, joꞌcan quixba̱nu laj Moisés. Saꞌ xticlajic li xbe̱n po re li xcab chihab, queꞌxyi̱b li tabernáculo. Laj Moisés quiyi̱ban re li tabernáculo. Quixyi̱b li xnaꞌaj li rokechal li tabernáculo ut quixxakabeb li okech saꞌ xbe̱n. Quixqꞌueheb li cheꞌ chi kꞌekꞌo chiru ut quixxakabeb ajcuiꞌ li cheꞌ li najt xteram li queꞌxtꞌuyub cuiꞌ li tꞌicr. Quixhel li xtꞌicrul li tabernáculo saꞌ xbe̱n li cheꞌ ut quixtzꞌap chi us riqꞌuin rix li xul. Quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re xban li Dios. Ut quixqꞌue li laje̱b chi chakꞌrab chi saꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x ut quixyi̱b ajcuiꞌ li cheꞌ re xpakonquil. Quixqꞌue xtzꞌapbal re li Lokꞌlaj Ca̱x, li “Naꞌajej li Nacuyeꞌ cuiꞌ li Ma̱c” xcꞌabaꞌ. Laj Moisés quirocsi li Lokꞌlaj Ca̱x chi saꞌ li tabernáculo ut quixqꞌue jun li nimal tꞌicr re xrambal li Lokꞌlaj Ca̱x. Quixba̱nu joꞌ quixye li Dios. Quirocsi li me̱x chi saꞌ li tabernáculo ut quixqꞌue saꞌ lix nim ukꞌ chiru li tꞌicr li naramoc re li Lokꞌlaj Ca̱x. Quixtus li caxlan cua saꞌ xbe̱n li me̱x chiru li Dios. Laj Moisés quixba̱nu joꞌ quixye li Dios. Quirocsi ajcuiꞌ li xnaꞌaj li candil, ut quixqꞌue saꞌ lix tzꞌe saꞌ xcaꞌyaba̱l li me̱x. Quixloch li candil ut quixcꞌochoxiheb saꞌ xnaꞌaj chiru li Dios. Laj Moisés quixba̱nu joꞌ quixye li Dios. Quixqꞌue li artal oro chiru li tꞌicr li naramoc re li Lokꞌlaj Ca̱x. Ut quixcꞌat li sununquil pom saꞌ xbe̱n joꞌ quixye li Dios. Quixqꞌue jun li nimla tꞌicr saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut quixqꞌue li artal re li cꞌatbil mayej chiru li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut aran quixcꞌat li mayej ut quixmayeja ajcuiꞌ li ru li acui̱mk joꞌ quiyeheꞌ re xban li Dios. Quixqꞌue li pila saꞌ xyi li artal riqꞌuin li oqueba̱l re li tabernáculo ut quixqꞌue li haꞌ chi saꞌ re chꞌajoc. Ut aran naxchꞌaj li rok ut li rukꞌ laj Moisés. Ut nachꞌajoc ajcuiꞌ laj Aarón joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal. Xbe̱n cua nequeꞌxchꞌaj li rok rukꞌ, tojoꞌnak nequeꞌoc saꞌ li tabernáculo. Joꞌcan ajcuiꞌ nequeꞌxba̱nu nak nequeꞌxic cuan cuiꞌ li artal. Xbe̱n cua nequeꞌchꞌajoc joꞌ quixye li Dios re laj Moisés. Quixqꞌue li cheꞌ chiru li ruꞌuj neba̱l li tabernáculo joꞌ ajcuiꞌ li artal ut quixsut saꞌ tꞌicr. Quixtzꞌap li oqueba̱l riqꞌuin jun nimla tꞌicr. Joꞌcaꞌin nak quixchoy lix cꞌanjel laj Moisés. Li tabernáculo sutsu saꞌ li chokQuicube chak li chok ut quixtzꞌap li tabernáculo. Ut quinujac li tabernáculo riqꞌuin xlokꞌal li Dios. Laj Moisés incꞌaꞌ naru na-oc xban nak sutsu saꞌ chok li tabernáculo, ut nujenak riqꞌuin xlokꞌal li Dios. Nak natakeꞌ li chok eb laj Israel nequeꞌoc cuiꞌchic chi xic. Nak incꞌaꞌ natakeꞌ li chok incꞌaꞌ nequeꞌxic. Toj nak natakeꞌ li chok, tojoꞌnak nequeꞌxic. Chi joꞌcan li chok li quitakla̱c xban li Dios cuan saꞌ xbe̱n li tabernáculo chi cutan. Ut chi kꞌek nacꞌutun joꞌ xam. Li chok yo̱ chi cꞌamoc be chiruheb laj Israel nak yo̱queb chi xic toj retal queꞌcuulac. Li Hu LevíticoLi cꞌatbil mayejLi Dios quia̱tinac chak saꞌ li tabernáculo li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb li tenamit chi lokꞌoni̱nc. Quixbok laj Moisés ut quia̱tinac riqꞌuin. Quixye re nak tixye reheb laj Israel chanru teꞌxba̱nu nak teꞌmayejak chiru li Dios. Joꞌcaꞌin quixye re: Nak li tenamit teꞌxmayeja li xul tento nak teꞌxqꞌue jun reheb lix queto̱mk cuacax, malaj ut carner. Cui cuacax teꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌatbil mayej, tento nak teꞌxqꞌue li toro tzꞌakalak re ru. Ut teꞌxqꞌue joꞌ na-ala saꞌ xchꞌo̱leb. Teꞌxcꞌam lix mayej chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb li tenamit chixlokꞌoninquil li Dios. Li ani tixqꞌue lix cꞌatbil mayej tixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱n lix jolom li xul li tixcꞌat re nak li Ka̱cuaꞌ tixcꞌul chokꞌ re xtojbal rix lix ma̱c. Nak tixcamsi li toro toj sa̱j li tixqꞌue chokꞌ cꞌatbil mayej, tixxekꞌ chi chꞌi̱chꞌ lix cux chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut laj tij, li ralal laj Aarón, tixxoc lix quiqꞌuel ut tixrachrachi chixjun sutam li artal ut saꞌ xbe̱n li artal li cuan chixcꞌatk li oqueba̱l re li tabernáculo. Nak tixqꞌue lix cꞌatbil mayej, ta̱risi lix tzꞌu̱mal li cuacax ut tixseti lix tibel. Eb laj tij li ralal xcꞌajol laj Aarón, teꞌxtus lix siꞌ saꞌ xbe̱n li artal ut teꞌxqꞌue xxamlel. Ut chirix aꞌan, eb laj tij teꞌxqꞌue li tib li ac xeꞌxset saꞌ xbe̱n li xam. Teꞌxqꞌue lix jolom ut lix xe̱bul lix cꞌamcꞌot saꞌ xbe̱n li xam saꞌ li artal. Tixchꞌaj li cꞌamcꞌot ut li raꞌ li xul. Ut laj tij tixqꞌue chixjunil saꞌ xbe̱n li artal ut tixcꞌat. Ut aꞌanak jun li sununquil mayej ta̱cuulak chiru li Ka̱cuaꞌ. Cui carner malaj ut chiba̱t li tixqꞌue chokꞌ cꞌatbil mayej, tento nak tixqꞌue junak te̱lom tzꞌakalak re ru. Tixcamsi chiru li Ka̱cuaꞌ chixcꞌatk li artal saꞌ li pacꞌal li nacana saꞌ li norte. Ut eb laj tij teꞌxrachrachi lix quiqꞌuel saꞌ xbe̱n li artal ut chixjun sutam. Tixseti lix tibel li xul ut eb laj tij teꞌxqꞌue li setbil tib saꞌ xbe̱n li artal. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ saꞌ li xam lix jolom li xul ut lix xe̱bul li cꞌamcꞌot. Li tixqꞌue xcꞌatbil mayej tixchꞌaj lix cꞌamcꞌot ut li raꞌ li xul. Ut laj tij tixmayeja chiru li Ka̱cuaꞌ ut tixqꞌue chixjunil saꞌ xbe̱n li artal ut tixcꞌat. Ut aꞌanak jun li sununquil mayej ta̱cuulak chiru li Ka̱cuaꞌ. Cui tixmayeja chokꞌ xcꞌatbil mayej jun li xul narupupic, tento nak mucuy malaj ut jun li paloma li toj sa̱j li tixmayeja. Laj tij tixcꞌam ut ta̱risi lix jolom ut tixcꞌat saꞌ li artal. Lix quiqꞌuel ta̱hoyekꞌ chixcꞌatk li artal. Ta̱risi lix puj rochben li rix ut tixcut jun pacꞌal li artal saꞌ li este li nequeꞌxqꞌue cuiꞌ li cha. Tixchap saꞌ xxicꞌ ut tixjach saꞌ xyi li xul. Abanan incꞌaꞌ tixjach chi jun cuacaj. Ut incꞌaꞌ ta̱risi lix xicꞌ. Chirix aꞌan laj tij tixcꞌat saꞌ li artal saꞌ xbe̱n li xam. Ut aꞌanak jun li sununquil mayej ta̱cuulak chiru li Ka̱cuaꞌ. Li mayej cꞌajNak junak cristian tixmayeja ru li racui̱mk, tento nak tixqꞌue li cha̱bil cꞌaj. Tixqꞌue aceite saꞌ xbe̱n ut tixqꞌue ajcuiꞌ incienso. Chirix aꞌan tixcꞌam riqꞌuineb laj tij. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Aarón. Jun reheb laj tij tixchap jun mo̱chꞌ li cha̱bil cꞌaj rochben aceite ut incienso, ut tixcꞌat saꞌ xbe̱n li artal chokꞌ mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan retalil nak chixjunil li cꞌaj kꞌaxtesinbil re li Dios. Li mayej li ta̱cꞌatk, aꞌanak jun sununquil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut li joꞌ qꞌuial chic li mayej cꞌaj li ta̱cana̱k, aꞌan ta̱qꞌuehekꞌ re laj Aarón ut reheb li ralal. Li cꞌaj aꞌan santobresinbil chic xban li ac xcꞌatman chokꞌ mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Cui tixmayeja li caxlan cua li yi̱banbil saꞌ horno, tento nak yi̱banbilak riqꞌuin cha̱bil cꞌaj, ut tento nak ma̱cꞌaꞌak xchꞌamal. Naru tixmayeja li caxlan cua li pim, li yokꞌinbil riqꞌuin li cha̱bil aceite oliva, malaj ut naru tixmayeja li caxlan cua, sursu ut jay, li yulbil riqꞌuin aceite oliva. Cui tixmayeja li caxlan cua yi̱banbil saꞌ qꞌuil tento nak ta̱yi̱ba̱k riqꞌuin li cha̱bil cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin aceite oliva, abanan ma̱cꞌaꞌak xchꞌamal. Tixjachi ut tixqꞌue li aceite chiru. Aꞌanak jun li mayej cꞌaj. Cui li mayej cꞌaj ta̱yi̱ba̱k saꞌ jun li xartin, tento nak ta̱yi̱ba̱k riqꞌuin li cha̱bil cꞌaj ut riqꞌuin aceite. Tixcꞌam chiru li Ka̱cuaꞌ li mayej cꞌaj li yi̱banbil riqꞌuin li aceite ut tixqꞌue reheb laj tij ut eb aꞌan teꞌxqꞌue saꞌ li artal. Laj tij tixchap caꞌchꞌinak li caxlan cua ut tixcꞌat saꞌ xbe̱n li artal chokꞌ retalil nak kꞌaxtesinbil re li Ka̱cuaꞌ lix comon li mayej. Ut li mayej aꞌan, aꞌanak jun sununquil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut li joꞌ qꞌuial chic li mayej ta̱cana̱k, aꞌan ta̱qꞌuehekꞌ re laj Aarón ut reheb li ralal. Li mayej cꞌaj aꞌan li kꞌaxal santo saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌxcꞌat chokꞌ mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Nak te̱qꞌue le̱ mayej cꞌaj chiru li Ka̱cuaꞌ, incꞌaꞌ te̱qꞌue xchꞌamal. Ma̱ jun li mayej ta̱cꞌatekꞌ chi cua̱nk xchꞌamal, chi moco te̱qꞌue li xyaꞌal cab. Ta̱ru̱k te̱qꞌue li caxlan cua cuan xchꞌamal ut li xyaꞌal cab chokꞌ e̱mayej re li xbe̱n ru le̱ racui̱mk. Abanan incꞌaꞌ ta̱cꞌatekꞌ saꞌ xbe̱n li artal. Chixjunil li ru le̱ racui̱mk li te̱mayeja, tento nak te̱qꞌue ratzꞌamil. Incꞌaꞌ te̱qꞌue le̱ mayej chi ma̱cꞌaꞌ ratzꞌamil xban nak aꞌan retalil li contrato li quixba̱nu li Dios e̱riqꞌuin. Nak te̱qꞌue le̱ mayej, junelic te̱qꞌue ratzꞌamil. Nak te̱qꞌue li xbe̱n ru le̱ racui̱mk chokꞌ e̱mayej chiru li Ka̱cuaꞌ, te̱qꞌuili li ju̱nk chijil nak toj rax. Nak acak xeqꞌuili, te̱ten ut te̱qꞌue li ru chokꞌ e̱mayej. Saꞌ xbe̱n li mayej aꞌin te̱qꞌue li aceite ut li incienso. Aꞌanak jun li mayej re li ru le̱ racui̱mk. Ut laj tij tixcꞌat caꞌchꞌinak li ru li acui̱mk, li tenbil rochben li aceite ut li incienso. Aꞌanak jun li cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Li mayej re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li DiosCui te̱qꞌue li mayej re xcꞌambal e̱rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios, tento nak te̱mayeja chiru li Dios junak li cuacax tzꞌakal re ru, usta toro, usta ba̱c. Li ani tixqꞌue lix mayej cuacax, tento nak tixqꞌue li rukꞌ saꞌ xjolom ut tixcamsi saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut eb laj tij teꞌxrachrachi lix quiqꞌuel saꞌ xbe̱n li artal ut chixjun sutam. Li mayej re xcꞌambal rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios, aꞌan jun cꞌatbil mayej. Nak tixqꞌue li mayej aꞌan, tixqꞌue lix xe̱bul li cꞌamcꞌot ut chixjunil li xe̱b li cuan chi saꞌ. Tixqꞌue lix que̱nkꞌ cuib ut lix xe̱bul ut tixqꞌue ajcuiꞌ li xe̱b li cuan chixcꞌatk xsaꞌ. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ li xe̱b li letzlo chiru lix chꞌochꞌ. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Aarón teꞌxcꞌat li mayej aꞌan saꞌ li artal saꞌ xbe̱n li siꞌ. Ut aꞌanak jun li sununquil cꞌatbil mayej ta̱cuulak chiru li Ka̱cuaꞌ. Cui carner li tixqꞌue chokꞌ xmayej re xcꞌambal rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Dios, tento nak tixqꞌue junak tzꞌakalak re ru, usta te̱lom usta ixki carner. Cui tixqꞌue junak li sa̱j carner chokꞌ xmayej, tixqꞌue chiru li Ka̱cuaꞌ. Tixqꞌue li rukꞌ saꞌ lix jolom li xul ut tixcamsi chiru li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut laj tij tixrachrachi lix quiqꞌuel saꞌ xbe̱n li artal ut chixjun sutam. Li mayej re xcꞌambal rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan jun cꞌatbil mayej. Tixqꞌue li xe̱b ut tixqꞌue lix ye chi jun. Tixyocꞌ toj saꞌ xto̱nal ut tixqꞌue ajcuiꞌ lix xe̱bul chixjunil li cꞌamcꞌot joꞌ ajcuiꞌ li cuan chi saꞌ. Tixqꞌue lix que̱nkꞌ cuib ut lix xe̱bul ut tixqꞌue ajcuiꞌ li xe̱b li cuan chixcꞌatk xsaꞌ. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ li xe̱b li letzlo chiru lix chꞌochꞌ. Laj tij tixcꞌat chixjunil aꞌin saꞌ li artal. Li tzacae̱mk aꞌin, aꞌanak jun li mayej ta̱qꞌuehekꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ. Cui tixyechiꞌi junak li chiba̱t chokꞌ xmayej, tixqꞌue chiru li Ka̱cuaꞌ. Tixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱n lix jolom li xul ut tixcamsi chiru li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut laj tij tixrachrachi lix quiqꞌuel saꞌ xbe̱n li artal ut chixjun sutam. Nak tixqꞌue li cꞌatbil mayej aꞌin chiru li Ka̱cuaꞌ, tixqꞌue lix xe̱bul li cꞌamcꞌot ut tixqꞌue ajcuiꞌ li xe̱b li cuan chi saꞌ. Tixqꞌue lix que̱nkꞌ cuib ut lix xe̱bul ut tixqꞌue ajcuiꞌ li xe̱b li cuan chixcꞌatk xsaꞌ. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ li xe̱b li letzlo chiru lix chꞌochꞌ. Laj tij tixcꞌat chixjunil aꞌin saꞌ li artal. Li tzacae̱mk aꞌin, aꞌanak jun li sununquil mayej ta̱cuulak chiru li Ka̱cuaꞌ. Chixjunil li xe̱b re li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ te̱tzaca lix xe̱bul li xul chi moco lix quiqꞌuel. Aꞌin jun li chakꞌrab cua̱nk xcuanquil junelic. Yalak bar cua̱nkex la̱ex li naꞌbej yucuaꞌbej te̱ba̱nu li chakꞌrab aꞌin, joꞌ eb ajcuiꞌ le̱ ralal e̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Li mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb(1-2) Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Tat-a̱tinak riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Israel ut ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin: Cui junak nama̱cob chi incꞌaꞌ naxnau xya̱lal lin chakꞌrab tento nak tixba̱nu chi joꞌcaꞌin. (-) Cui nama̱cob junak li xbe̱nil aj tij, lix ma̱c nacana saꞌ xbe̱neb li tenamit. Tento nak li xbe̱nil aj tij tixmayeja jun li toro toj sa̱j ut tzꞌakal re ru. Joꞌcaꞌin nak tixtoj rix lix ma̱c chiru li Ka̱cuaꞌ. Laj tij tixcꞌam li toro chire li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut tixqꞌue li rukꞌ saꞌ xjolom, tojoꞌnak tixcamsi chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut laj tij tixcꞌam caꞌchꞌinak xquiqꞌuel li toro saꞌ li tabernáculo. Tixtzꞌa li ruꞌuj rukꞌ saꞌ li quicꞌ ut chiru li Ka̱cuaꞌ tixrach cuukub sut nachꞌ riqꞌuin li tꞌicr li naramoc re li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej. Chirix aꞌan tixqꞌue caꞌchꞌinak li quicꞌ saꞌ xbe̱n li xucub li cuanqueb saꞌ li artal li nacꞌateꞌ cuiꞌ li sununquil pom chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ li tabernáculo. Li relaꞌ li quicꞌ tixhoy saꞌ xto̱n li artal re li cꞌatbil mayej li cuan saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut ta̱risi lix xe̱bul li toro li xmayeja chokꞌ re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c. Tixqꞌue lix xe̱bul li cꞌamcꞌot ut tixqꞌue ajcuiꞌ li xe̱b li cuan chi saꞌ. Tixqꞌue lix que̱nkꞌ cuib ut lix xe̱bul ut tixqꞌue ajcuiꞌ li xe̱b li cuan chixcꞌatk xsaꞌ. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ li xe̱b li letzlo chiru lix chꞌochꞌ. Ta̱risi lix xe̱bul joꞌ nak nequeꞌrisi lix xe̱bul li toro li nequeꞌxqꞌue chokꞌ xmayej re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Ut laj tij tixqꞌue saꞌ xbe̱n li artal ut tixcꞌat. Tixcꞌam lix tzꞌu̱mal li toro, lix tibel, lix jolom, li rok, lix cꞌamcꞌot ut lix cꞌot. Chixjunil li relaꞌ li chꞌina toro tixcꞌam chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb li tenamit. Ut aran saꞌ li naꞌajej li moco muxbil ta tixcꞌat chixjunil saꞌ li naꞌajej li naqꞌueman cuiꞌ li cha. Cui chixjunileb laj Israel teꞌma̱cobk ut teꞌxkꞌet inchakꞌrab chi incꞌaꞌ nequeꞌxnau nak ma̱c li yo̱queb chixba̱nunquil, cua̱nk xma̱queb usta incꞌaꞌ nequeꞌxnau. Ut nak teꞌxnau nak ma̱c li xeꞌxba̱nu, li tenamit teꞌxqꞌue junak li sa̱j toro chokꞌ xmayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb. Li mayej aꞌan teꞌxcꞌam chiru li tabernáculo. Ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit teꞌxqꞌue li rukꞌ saꞌ xjolom li toro chiru li Ka̱cuaꞌ ut teꞌxcamsi. Ut li xbe̱nil aj tij tixcꞌam caꞌchꞌinak xquiqꞌuel li toro saꞌ li tabernáculo. Tixtzꞌa li ruꞌuj rukꞌ saꞌ li quicꞌ ut chiru li Ka̱cuaꞌ tixrach cuukub sut nachꞌ riqꞌuin li tꞌicr li naramoc re li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej. Chirix aꞌan tixqꞌue caꞌchꞌinak li quicꞌ saꞌ xbe̱n li xucub li cuanqueb saꞌ li artal li cuan chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ li tabernáculo. Li relaꞌ li quicꞌ tixhoy saꞌ xto̱n li artal li nacꞌatman cuiꞌ li mayej li cuan saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut ta̱risi chixjunil lix xe̱bul li toro ut tixcꞌat saꞌ xbe̱n li artal. Juntakꞌe̱t tixba̱nu riqꞌuin li chꞌina toro aꞌin joꞌ quixba̱nu riqꞌuin li toro li quixmayeja re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c aꞌan. Chi joꞌcaꞌin laj tij tixqꞌue li mayej re xtojbal rix lix ma̱queb li tenamit ut ta̱cuyekꞌ lix ma̱queb. Chirix aꞌan tixcꞌam li toro chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb li tenamit. Ut tixcꞌat chixjunil joꞌ nak quixcꞌat li toro jun. Li mayej aꞌin, aꞌan re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb li tenamit. Cui junak aj cꞌamol be ta̱ma̱cobk riqꞌuin xkꞌetbal junak reheb lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ lix Dios, aꞌan cuan xma̱c usta incꞌaꞌ naxnau nak ma̱c xba̱nu. Ut nak tixqꞌue retal nak ma̱c xba̱nu, tento nak tixqꞌue chokꞌ xmayej junak te̱lom chiba̱t toj sa̱j ut tzꞌakal re ru. Tixqꞌue li rukꞌ saꞌ xjolom li chiba̱t ut tixcamsi saꞌ li naꞌajej li nequeꞌcamsi̱c cuiꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ li xul li nequeꞌcꞌateꞌ. Li mayej aꞌin, aꞌan re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c li nacꞌamoc be chiruheb li tenamit. Chirix aꞌan, laj tij tixcꞌam caꞌchꞌinak li quicꞌ ut riqꞌuin ruꞌuj rukꞌ tixqꞌue saꞌ xbe̱neb li xucub li cuanqueb saꞌ li artal li nacꞌateꞌ cuiꞌ li mayej. Ut li ta̱elaꞌa̱nk tixhoy saꞌ xto̱n li artal. Tixcꞌat chixjunil lix xe̱bul saꞌ li artal joꞌ nak quixcꞌat lix xe̱bul li xul li queꞌxmayeja re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Riqꞌuin li mayej li tixcꞌat laj tij, tixtoj rix lix ma̱c laj cꞌamol be ut ta̱cuyekꞌ xma̱c. Cui cuan junak cristian ma̱cꞌaꞌ xcuanquil saꞌ li tenamit li naxkꞌet lix chakꞌrab li Dios chi incꞌaꞌ naxnau nak ma̱c li yo̱ chixba̱nunquil, aꞌan cuan xma̱c usta incꞌaꞌ naxnau nak ma̱c xba̱nu. Nak tixqꞌue retal nak ma̱c li quixba̱nu, tixqꞌue junak li ixki chiba̱t tzꞌakal re ru chokꞌ xmayej re nak li Ka̱cuaꞌ tixcuy li ma̱c li quixba̱nu. Tixqꞌue li rukꞌ saꞌ xjolom li xul li tixqꞌue chokꞌ xmayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱c, ut tixcamsi saꞌ li naꞌajej li nequeꞌcamsi̱c cuiꞌ li xul li nequeꞌcꞌateꞌ chokꞌ mayej. Ut chirix aꞌan laj tij tixcꞌam caꞌchꞌinak li quicꞌ ut riqꞌuin ruꞌuj rukꞌ tixqꞌue li quicꞌ saꞌ xbe̱neb li xucub li cuanqueb saꞌ li artal li nacꞌateꞌ cuiꞌ li mayej. Ut li quicꞌ li ta̱elaꞌa̱nk tixhoy saꞌ xto̱n li artal. Ut ta̱risi lix xe̱bul joꞌ nak nequeꞌrisi lix xe̱bul li xul li nequeꞌxqꞌue chokꞌ xmayej re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Ut laj tij tixqꞌue saꞌ xbe̱n li artal ut tixcꞌat. Ut aꞌanak jun li sununquil mayej ta̱cuulak chiru li Ka̱cuaꞌ. Riqꞌuin li mayej li tixcꞌat laj tij, tixtoj rix lix ma̱c li xma̱cob ut ta̱cuyekꞌ lix ma̱c. Cui tixqꞌue junak li sa̱j carner chokꞌ xmayej, tento nak tixqꞌue jun li ixki carner tzꞌakal re ru. Tixqꞌue li rukꞌ saꞌ xjolom li xul li tixmayeja re xtojbal rix lix ma̱c. Ut tixcamsi saꞌ li naꞌajej li nequeꞌcamsi̱c cuiꞌ li xul li teꞌcꞌatekꞌ chokꞌ mayej. Ut chirix aꞌan laj tij tixcꞌam caꞌchꞌinak li quicꞌ ut tixqꞌue li quicꞌ saꞌ xbe̱neb li xucub li cuanqueb saꞌ li artal li nacꞌateꞌ cuiꞌ li mayej. Ut li quicꞌ li ta̱elaꞌa̱nk tixhoy saꞌ xto̱n li artal. Ut ta̱risi lix xe̱bul li xul joꞌ nak nequeꞌrisi lix xe̱bul li xul li nequeꞌxqꞌue chokꞌ xmayej re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Ut laj tij tixqꞌue saꞌ xbe̱n li artal ut tixcꞌat. Ut aꞌanak jun li cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Riqꞌuin li mayej li tixcꞌat laj tij, tixtoj rix lix ma̱c li quima̱cob ut ta̱cuyekꞌ xma̱c. Cui junak ta̱bokekꞌ chokꞌ testigo chirix junak cꞌaꞌak re ru quiril malaj quirabi, ut aꞌan incꞌaꞌ tixye lix ya̱lal, aꞌan cuan xma̱c. Joꞌcan ajcuiꞌ junak li cristian tixchꞌeꞌ li camenak xul xcomoneb li xul li quixye li Dios nak incꞌaꞌ teꞌxtzaca, usta joskꞌ aj xul usta incꞌaꞌ, malaj ut xcomoneb li nequeꞌxquelo rib saꞌ chꞌochꞌ. Cui tixchꞌeꞌ li xul aꞌan usta incꞌaꞌ naxnau nak incꞌaꞌ us xba̱nu, tixmux rib ut cua̱nk xma̱c. Tixmux rib li ani tixchꞌeꞌ li cꞌaꞌak re ru muxbil ru xban junak cristian, usta incꞌaꞌ quixqꞌue retal nak incꞌaꞌ us xba̱nu. Ut cui mokon tixqꞌue retal nak incꞌaꞌ us xba̱nu, cuan xma̱c. Joꞌcan ajcuiꞌ li cristian li tixba̱nu li juramento saꞌ junpa̱t chi incꞌaꞌ tixcꞌoxla chi us li cꞌaꞌru tixba̱nu, usta us usta incꞌaꞌ us li tixye saꞌ li juramento. Cui mokon chic tixqꞌue retal nak incꞌaꞌ us xba̱nu, aꞌan cuan xma̱c xban nak xba̱nu li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Nak junak ta̱ma̱cobk riqꞌuin li cꞌaꞌak re ru aꞌin, tento nak tixye cꞌaꞌru lix ma̱c. Tento nak tixqꞌue chokꞌ xmayej chiru li Ka̱cuaꞌ re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c jun li ixki carner malaj ut li ixki chiba̱t. Ut laj tij tixmayeja chiru li Ka̱cuaꞌ re xtojbal rix lix ma̱c. Cui incꞌaꞌ tzꞌakal lix tumin re xlokꞌbal junak li sa̱j carner re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c chiru li Dios, tento nak tixqꞌue cuibak li mucuy malaj ut cuibak li paloma toj sa̱jeb. Jun tixqꞌue re xtojbal rix lix ma̱c ut jun tixqꞌue re ta̱cꞌatekꞌ. Tixqꞌue re laj tij. Ut laj tij xbe̱n cua tixmayeja li jun re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c. Tixyatzꞌ xcux, abanan incꞌaꞌ ta̱risi chi junaj cua lix jolom. Tixchap caꞌchꞌinak lix quiqꞌuel ut tixrachrachi chixcꞌatk li artal. Ut li quicꞌ li ta̱elaꞌa̱nk tixhoy saꞌ xto̱n li artal. Aꞌan li mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c. Ut laj tij tixcꞌat li xul jun chic joꞌ yebil reheb nak teꞌxba̱nu. Chi joꞌcaꞌin laj tij tixqꞌue li mayej re xtojbal rix lix ma̱c li ani xma̱cob ut ta̱cuyekꞌ xma̱c. Abanan cui li ani ta̱ma̱cobk incꞌaꞌ tzꞌakal lix tumin re tixlokꞌ cuibak li mucuy malaj ut cuibak li paloma sa̱jeb, tento nak tixqꞌue chokꞌ xmayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c ca̱hib libra riqꞌuin media li cha̱bil cꞌaj. Incꞌaꞌ tixqꞌue li aceite saꞌ xbe̱n chi moco tixqꞌue li incienso xban nak li mayej aꞌan re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c. Tixcꞌam riqꞌuin laj tij. Ut laj tij tixchap jun mo̱chꞌ li cha̱bil cꞌaj ut tixcꞌat saꞌ xbe̱n li artal li naqꞌueheꞌ cuiꞌ li cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan retalil nak chixjunil li cꞌaj kꞌaxtesinbil re li Dios. Li mayej aꞌin, aꞌan re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c. Laj tij tixqꞌue li mayej aꞌin re xtojbal rix li ma̱c li quixba̱nu li ani ta̱ma̱cobk chi incꞌaꞌ xqꞌue retal nak xma̱cob, ut ta̱cuyekꞌ lix ma̱c. Li joꞌ qꞌuial chic ta̱cana̱k, aꞌan ta̱qꞌuehekꞌ re laj tij joꞌ queꞌxba̱nu riqꞌuin li mayej cꞌaj. Li mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱c nak junak naxkꞌet xchakꞌrab li DiosUt li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Nak junak cristian ta̱ma̱cobk chi incꞌaꞌ naxnau nak ma̱c yo̱ chixba̱nunquil xban nak incꞌaꞌ quixqꞌue lix mayej chi tzꞌakal joꞌ naxye lix chakꞌrab li Dios, tento nak tixqꞌue junak lix carner te̱lom tzꞌakal re ru re nak ta̱cuyekꞌ xma̱c. La̱at ta̱bir rix joꞌ nimal xtzꞌak li carner li tixqꞌue chokꞌ xmayej chiru li Dios chokꞌ xtojbal rix lix mayej li incꞌaꞌ xqꞌue. Ta̱bir rix li joꞌ qꞌuial tento xqꞌuebal joꞌ xbisbal li mayej li nequeꞌxqꞌue saꞌ li tabernáculo. Tento nak tixtoj li mayej li joꞌ qꞌuial chic incꞌaꞌ xqꞌue ut tixtoj ajcuiꞌ li ju̱nk may ral li ju̱nk ciento (20%) li incꞌaꞌ quixtoj. Tixqꞌue re laj tij ut laj tij tixmayeja li carner re xtojbal rix lix ma̱c li cui̱nk li quiqꞌuehoc re li mayej. Ut ta̱cuyekꞌ lix ma̱c. Cui junak cristian naxkꞌet lix chakꞌrab li Dios chi incꞌaꞌ naxnau nak ma̱c li xba̱nu, aꞌan cuan xma̱c usta incꞌaꞌ naxnau nak ma̱c xba̱nu. Ut li ma̱c aꞌan cua̱nk saꞌ xbe̱n. Tixqꞌue re laj tij chokꞌ xmayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c jun li carner te̱lom li quixsicꞌ saꞌ xya̱nk lix queto̱mk. Tzꞌakal re ru li xul. Laj tij tixbir rix lix tzꞌak li xul li tixqꞌue chokꞌ xmayej. Laj tij tixmayeja re xtojbal rix lix ma̱c li ani ta̱ma̱cobk chi incꞌaꞌ naxnau nak ma̱c xba̱nu. Ut ta̱cuyekꞌ lix ma̱c. Relic chi ya̱l xkꞌet li chakꞌrab ut cuan xma̱c chiru li Ka̱cuaꞌ. (1-2) Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Nak junak cristian ta̱ma̱cobk riqꞌuin xbalakꞌinquil li ras ri̱tzꞌin malaj ut riqꞌuin elkꞌac, aꞌan cuan xma̱c chiru li Ka̱cuaꞌ. Cui tixcꞌul li cꞌaꞌak re ru re tixcꞌu̱la ut incꞌaꞌ chic ta̱raj xkꞌaxtesinquil nak ta̱patzꞌekꞌ re, malaj ut tixrahobtesi li ras ri̱tzꞌin, aꞌan cuan xma̱c. (-) Cui tixtau junak cꞌaꞌak re ru chi tzꞌektzꞌo ut ta̱ticꞌtiꞌik ut tixye nak incꞌaꞌ quixtau, riqꞌuineb chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin tixba̱nu, ta̱ma̱cobk chiru li Dios. Cui junak nama̱cob riqꞌuin xba̱nunquil li ma̱c aꞌin, tento nak tixqꞌue re̱kaj li quirelkꞌa, malaj ut tixkꞌaxtesi li quixcꞌu̱la junxil, malaj ut tixkꞌaxtesi li quixxoc chi tzꞌektzꞌo li incꞌaꞌ quixcꞌut. Tixkꞌaxtesi chixjunil li joꞌ qꞌuial quixcꞌul riqꞌuin balakꞌi̱nc ut tixtoj ajcuiꞌ ral li tumin. Tixtoj ju̱nk may ral li ju̱nk ciento re chixjunil li quirelkꞌa. Tixkꞌaxtesi chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin saꞌ li cutan nak ta̱mayejak chiru li Dios re xtojbal rix li ma̱c li quixba̱nu. Tento nak tixqꞌue chokꞌ xmayej junak li carner te̱lom tzꞌakal re ru li tixsicꞌ saꞌ xya̱nk lix queto̱mk. Ut laj tij tixbir rix lix tzꞌak li xul aꞌan. Tixcꞌam lix mayej riqꞌuin laj tij re nak tixmayeja chokꞌ re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c li quixba̱nu. Ut laj tij tixcꞌat li mayej aꞌin re xtojbal rix lix ma̱c li ani quixba̱nu junak reheb li ma̱c aꞌin, ut ta̱cuyekꞌ xma̱c. Joꞌcaꞌin nak teꞌxqꞌue li cꞌatbil mayejUt li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye re laj Aarón ut eb li ralal nak joꞌcaꞌin nak teꞌxqꞌue li cꞌatbil mayej. Li xul li teꞌxcꞌat teꞌxcanab saꞌ li xam saꞌ xbe̱n li artal. Aran yo̱k chi cꞌatc ta̱numekꞌ li kꞌojyi̱n toj ta̱sake̱uk. Laj tij tixqꞌue li akꞌej lino chirix. Tixqꞌue lix ta lix cue̱x. Nak ac x-osoꞌ xcꞌatic li mayej, ta̱risi li cha li cuan saꞌ xbe̱n li artal ut tixqꞌue chixcꞌatk li artal. Chirix aꞌan ta̱risi li akꞌej lino chirix ut tixqꞌue jalan chic li rakꞌ chirix. Ut tixcꞌam li cha chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb li tenamit saꞌ li naꞌajej li incꞌaꞌ muxbil. Li xam li cuan saꞌ xbe̱n li artal junelic lochlo̱k. Incꞌaꞌ ta̱chupk. Laj tij tixqꞌue li siꞌ saꞌ xbe̱n li artal rajlal ekꞌela. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ li cꞌatbil mayej ut li xe̱b saꞌ xbe̱n chokꞌ re li mayej re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Li xam li cua̱nk saꞌ li artal junelic lochlo̱k. Incꞌaꞌ ta̱chupk. Joꞌcaꞌin nak teꞌxqꞌue li mayej cꞌajUt li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Aꞌan aꞌin li chakꞌrab chirix li mayej cꞌaj. Eb laj tij li ralaleb laj Aarón teꞌxqꞌue li mayej saꞌ li artal chiru li Ka̱cuaꞌ. Laj tij tixqꞌue jun mo̱chꞌak li cha̱bil cꞌaj li ac qꞌuebil chokꞌ mayej. Tixqꞌue ajcuiꞌ li aceite ut li incienso li na-oc saꞌ xbe̱n li mayej. Tixcꞌat saꞌ xbe̱n li artal chokꞌ retalil nak kꞌaxtesinbil re li Ka̱cuaꞌ lix comon li mayej. Ut li mayej aꞌan, aꞌan jun sununquil mayej nacuulac chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut li joꞌ qꞌuial chic li mayej li ta̱elaꞌa̱nk, teꞌxtzaca laj Aarón ut eb li ralal chi ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Teꞌxtzaca saꞌ jun li naꞌajej lokꞌ. Teꞌxtzaca chiru li neba̱l li cuan chiru li Santil Naꞌajej. Nak teꞌxyi̱b li caxlan cua aꞌin incꞌaꞌ teꞌxqꞌue xchꞌamal. La̱in xinqꞌue li mayej aꞌin chokꞌ reheb xban nak aꞌan li tento teꞌtzꞌak. Li mayej aꞌin kꞌaxal lokꞌ joꞌ xlokꞌal li cuib chi mayej li nequeꞌxqꞌue re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb. Chixjunileb li ralal laj Aarón naru teꞌxtzaca li tzacae̱mk aꞌin. Aꞌin jun li chakꞌrab cua̱nk chi junelic chokꞌ reheb. Eb aꞌan li naru teꞌtzaca̱nk re xcomoneb li mayej aꞌin li nequeꞌcꞌateꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ. Cui li mayej aꞌin ta̱nak saꞌ xbe̱n cꞌaꞌak re ru, santobresinbil teꞌcana̱k. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Aꞌan aꞌin li mayej li teꞌxqꞌue laj Aarón ut eb li ralal saꞌ li cutan nak teꞌxakaba̱k chokꞌ aj tij: ca̱hib libra riqꞌuin media libra li cha̱bil cꞌaj. Yijach teꞌxqꞌue ekꞌela ut yijach teꞌxqꞌue ecuu. Ut aꞌin teꞌxba̱nu rajlal cutan. Teꞌxqꞌue saꞌ xartin li caxlan cua aꞌin li qꞌuebil aceite riqꞌuin. Ut nak acak xchakꞌak te̱cꞌam chi pedasinbil chokꞌ e̱mayej ut te̱qꞌue chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut aꞌanak jun sununquil mayej chiru. Ut laj tij li ta̱xakaba̱k chokꞌ re̱kaj laj Aarón saꞌ xya̱nkeb li ralal tixqꞌue li mayej aꞌin joꞌ quixba̱nu laj Aarón xban nak aꞌin jun xchakꞌrab li Ka̱cuaꞌ tento teꞌxba̱nu junelic. Ut ta̱cꞌatekꞌ chixjunil li mayej li tixqꞌue. Chixjunil li mayej cꞌaj li teꞌxqꞌue laj tij saꞌ xcꞌabaꞌeb aꞌan ta̱cꞌatekꞌ chixjunil. Incꞌaꞌ naru teꞌxtzaca. Joꞌcaꞌin nak teꞌxqꞌue li mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱quebLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye re laj Aarón ut eb li ralal: Aꞌan aꞌin li chakꞌrab chirix li mayej li teꞌxqꞌue re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Li xul li teꞌxqꞌue chokꞌ xmayej teꞌxcamsi chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxcamsi cuiꞌ li xul li nequeꞌxqꞌue chokꞌ cꞌatbil mayej. Li mayej aꞌin, aꞌan santobresinbil. Li mayej li tixqꞌue laj tij re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb, aꞌan ta̱ru̱k tixtzaca li tib aꞌan. Tento nak tixtzaca saꞌ li naꞌajej santo saꞌ li neba̱l re li tabernáculo. Cui li tib aꞌin ta̱nak saꞌ xbe̱n cꞌaꞌak re ru, santobresinbil chic ta̱cana̱k li cꞌaꞌak re ru ta̱nak cuiꞌ. Ut cui li quicꞌ ta̱nak chiru li rakꞌeb tento nak teꞌxpuchꞌ saꞌ junak naꞌajej santo. Cui saꞌ chꞌochꞌ ucꞌal teꞌxchik li mayej tib, tento nak teꞌxjor li ucꞌal aꞌan. Abanan cui teꞌxchik li tib saꞌ junak ucꞌal chꞌi̱chꞌ, tento nak teꞌxjiꞌ xsaꞌ chi us ut teꞌxchꞌaj. Li mayej aꞌin santobresinbil. Caꞌaj cuiꞌ eb laj tij ut eb li ralal naru nequeꞌtzacan re. Incꞌaꞌ naru nequeꞌxtzaca li mayej tib li quicꞌameꞌ lix quiqꞌuel saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb. Tento nak teꞌxcꞌat chixjunil li mayej aꞌin. Li mayej li nequeꞌxqꞌue li nequeꞌxkꞌet junak reheb lix chakꞌrab li DiosAꞌan aꞌin li chakꞌrab chirix li mayej li nequeꞌxqꞌue nak nequeꞌxkꞌet junak reheb lix chakꞌrab li Dios. Aꞌan jun mayej santobresinbil. Li mayej xul aꞌin teꞌxcamsi saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxcamsi cuiꞌ li cꞌatbil mayej. Ut lix quiqꞌuel teꞌxrach saꞌ xbe̱n li artal joꞌ ajcuiꞌ chixjun sutam. Ut teꞌxqꞌue chokꞌ xmayej lix xe̱bul, ut lix ye ut lix xe̱bul lix cꞌamcꞌot. Teꞌxqꞌue ajcuiꞌ lix que̱nkꞌ cuib ut lix xe̱bul ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li xe̱b li cuan chixcꞌatk xsaꞌ. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li xe̱b li letzlo chiru lix chꞌochꞌ. Laj tij tixcꞌat chixjunil aꞌin saꞌ li artal. Aꞌanak jun li cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb xban nak xeꞌxkꞌet li chakꞌrab. Eb laj tij ut eb li ralal naru nequeꞌtzacan re li mayej aꞌin. Tento nak teꞌxtzaca saꞌ li naꞌajej santo xban nak aꞌan jun li mayej santobresinbil. Juntakꞌe̱t lix chakꞌrabinquileb chirix xqꞌuebal li mayej li nequeꞌxqꞌue re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb riqꞌuin li mayej li nequeꞌxqꞌue nak nequeꞌxkꞌet lix chakꞌrab li Dios. Laj tij li ta̱cꞌatok reheb li mayej aꞌin, aꞌan ta̱tzꞌak li tib aꞌin. Lix tzꞌu̱mal li xul aꞌan ta̱cana̱k chokꞌ re laj tij li ta̱qꞌuehok re li cꞌatbil mayej saꞌ xcꞌabaꞌeb li tenamit. Joꞌcan ajcuiꞌ li mayej caxlan cua li nachakꞌa̱c saꞌ horno, ut li nayaloꞌ saꞌ xartin joꞌ ajcuiꞌ li naqꞌuili̱c, aꞌan re laj tij li ta̱cꞌatok re li mayej. Chixjunil li mayej cꞌaj joꞌ li yokꞌinbil riqꞌuin aceite joꞌ ajcuiꞌ li chaki, aꞌan reheb li ralal xcꞌajol laj Aarón. Juntakꞌe̱t teꞌxcꞌul li junju̱nk. Li mayej re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li DiosAꞌan aꞌin li chakꞌrab chirix li mayej li nequeꞌxqꞌue re xcꞌambal ribeb saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Dios: Li ani tixqꞌue lix mayej re xbantioxinquil chiru li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal junajinbil riqꞌuin aceite, malaj ut tixqꞌue ajcuiꞌ li caxlan cua chi jay li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal ut tixqꞌue aceite saꞌ xbe̱n. Tixqꞌue ajcuiꞌ li caxlan cua yi̱banbil riqꞌuin cha̱bil cꞌaj, yokꞌinbil chi us ut junajinbil riqꞌuin aceite. Ut rochben lix mayej re xcꞌambal rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios re bantioxi̱nc, tixqꞌue li caxlan cua li cuan xchꞌamal. Tixqꞌue re li Ka̱cuaꞌ junju̱nk li caxlan cua. Li caxlan cua aꞌan re laj tij li ta̱rachok re lix quiqꞌuel li xul li ta̱mayeja̱k re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Nak teꞌmayejak re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ re bantioxi̱nc, tento nak teꞌxchoy xtzacanquil lix tibel li xul li teꞌxmayeja chiru li cutan aꞌan. Incꞌaꞌ naru xxocbal chokꞌ re li cutan jun chic. Abanan cui tixqꞌue lix mayej yal xban nak qui-ala saꞌ xchꞌo̱l xqꞌuebal, malaj ut xban nak cuan cꞌaꞌru quixyechiꞌi re li Ka̱cuaꞌ nak tixba̱nu, ta̱tzaca̱k li tib saꞌ li cutan nak ta̱qꞌuehekꞌ lix mayej. Ut li joꞌ qꞌuial na-elaꞌan naru xtzacanquil saꞌ li cutan jun chic. Cui toj cua̱nk li tib saꞌ rox li cutan, tento ta̱cꞌatekꞌ. Incꞌaꞌ naru xtzacanquil li tib li ac oxib cutan xmayejanquil. Cui natzaca̱c, li mayej aꞌan incꞌaꞌ ta̱cꞌulekꞌ. Ta̱tzꞌekta̱na̱k xban li Dios. Ut li ani ta̱tzaca̱nk re cua̱nk xma̱c chiru li Dios. Ut cui li tib nanak chiru li muxbil ru, incꞌaꞌ naru ta̱tzaca̱k. Tento ban xcꞌatbal. Abanan li tib li incꞌaꞌ muxbil ru naru teꞌxtzaca li incꞌaꞌ queꞌxmux ribeb. Cui junak tixmux rib ut tixtiu li tib li quimayeja̱c chiru li Dios re xcꞌambal rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios, li jun aꞌan ta̱isi̱k saꞌ xya̱nkeb li rech aj Israelil. Cui ani tixmux rib riqꞌuin xchꞌeꞌbal li muxbil ru, usta cristian usta xul li tixchꞌeꞌ, ut tixtzaca li tib li mayejanbil re xcꞌambal rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios, li jun aꞌan ta̱isi̱k saꞌ xya̱nkeb li rech aj Israelil. Aꞌin li chakꞌrab chirix xtzacanquil li xe̱b ut li quicꞌQuia̱tinac li Dios riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye reheb laj Israel nak incꞌaꞌ naru teꞌxtzaca lix xe̱bul li cuacax, chi moco li carner, chi moco li chiba̱t. Chi moco naru teꞌxtzaca lix xe̱bul li xul li yal nacam, chi moco naru teꞌxtzaca lix xe̱bul li xul li nacamsi̱c xban joskꞌ aj xul. Naru nequeꞌxsicꞌ jalan xcꞌanjel li xe̱b aꞌan. Li ani tixtiu lix xe̱bul li xul li quicꞌateꞌ chokꞌ mayej chiru li Dios, li jun aꞌan ta̱isi̱k saꞌ xya̱nkeb li rech aj Israelil. Yalak bar cuanqueb laj Israel, incꞌaꞌ naru teꞌxtzaca xquiqꞌuel li xul li nequeꞌbe̱c saꞌ chꞌochꞌ chi moco li xul li nequeꞌrupupic. Cui ani tixtzaca lix quiqꞌuel li xul, li jun aꞌan ta̱isi̱k saꞌ xya̱nkeb li rech aj Israelil. Li tib li teꞌxcꞌul eb laj tijLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye reheb laj Israel nak li ani tixqꞌue lix mayej re xcꞌambal rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, tento nak aꞌan tixcꞌam lix mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Nak tixcꞌam lix mayej li ta̱cꞌatma̱nk, riqꞌuin rukꞌ aꞌan tixtaksi li xe̱b ut li re xchꞌo̱l li xul chiru li artal re xkꞌaxtesinquil chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut laj tij tixcꞌat li xe̱b saꞌ li artal. Abanan li re xchꞌo̱l, aꞌan re laj Aarón ut reheb ajcuiꞌ li ralal. Ut li rukꞌ li cuan saꞌ xnim, teꞌxqꞌue re laj tij xban nak aꞌan li tento ta̱tzꞌak. Teꞌxqꞌue li rukꞌ li cuan saꞌ xnim re laj tij li ta̱cꞌatok re li xe̱b ut ta̱mayeja̱nk re lix quiqꞌuel li xul re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. La̱in xinyehoc re nak laj Aarón laj tij ut eb li ralal teꞌxcꞌul li re xchꞌo̱l ut li rukꞌ li xul li teꞌxmayeja eb laj Israel re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Aꞌan jun chakꞌrab teꞌxba̱nu chi junelic, chan li Dios. Chalen saꞌ li cutan nak queꞌxakaba̱c laj Aarón ut eb li ralal chi cꞌanjelac chokꞌ aj tij, li Ka̱cuaꞌ quixye nak eb aꞌan teꞌtzꞌak li tib nak nequeꞌxcꞌat li mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ li cutan nak li Ka̱cuaꞌ quixsiqꞌueb ru chi cꞌanjelac chokꞌ aj tij, li Ka̱cuaꞌ quixye nak eb laj Israel junelic teꞌxqꞌue li tib aꞌan reheb laj tij. Aꞌan aꞌin li chakꞌrab chirix li cꞌatbil mayej, li mayej cꞌaj, li mayej re xtojbal rix lix ma̱queb, li mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal nak nequeꞌxkꞌet junak reheb li chakꞌrab ut li mayej re xkꞌaxtesinquileb laj tij chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ, joꞌ ajcuiꞌ li mayej re xcꞌambal ribeb saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue li chakꞌrab aꞌin re laj Moisés saꞌ li tzu̱l Sinaí nak cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Quixqꞌue reheb saꞌ li cutan nak quixye reheb laj Israel nak teꞌmayejak chiru. Laj Aarón ut eb li ralal queꞌxakaba̱c chokꞌ aj tijLi Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱xakabeb laj Aarón ut eb li ralal chi cꞌanjelac chokꞌ aj tij. Ta̱cꞌameb chiru li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut ta̱cꞌam ajcuiꞌ li rakꞌeb laj tij ut li aceite re xqꞌuebal saꞌ xjolomeb. Ta̱cꞌam junak li toro li ta̱mayeja̱k re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb. Ut ta̱cꞌameb ajcuiꞌ cuib li carner te̱lom ut li chacach li cuan cuiꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Ta̱chꞌutubeb chixjunileb li tenamit saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Moisés quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re xban li Dios. Quixchꞌutubeb li tenamit saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut quixye reheb li chꞌutchꞌu̱queb aran: —Aꞌan aꞌin li xinixtakla xba̱nunquil li Dios, chan. Tojoꞌnak laj Moisés quixcꞌameb chi ubej laj Aarón ut eb li ralal ut quixchꞌajeb re xsantobresinquileb. Ut laj Moisés quixqꞌue chirix laj Aarón li rakꞌ li nim rok li nequeꞌxqꞌue toj chi saꞌ, túnica xcꞌabaꞌ. Ut quixqꞌue lix cꞌa̱mal xsaꞌ. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ li rakꞌ jun chic li nequeꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n, manto xcꞌabaꞌ. Chirix aꞌan quixqꞌue li efod ut quixbacꞌ riqꞌuin xcꞌa̱mal. Chirix aꞌan quixqꞌue li pectoral chire xchꞌo̱l. Ut chi saꞌ li pectoral quixqꞌue li Urim ut li Tumim.Saꞌ li versículo 8:8 ta̱cuil ajcuiꞌ li Ex. 28:30. Ut chirix aꞌan laj Moisés quixqꞌue li tꞌicr li nequeꞌxbacꞌ saꞌ xjolom, mitra xcꞌabaꞌ ut chiru aꞌan quixqꞌue jun pere̱l li oro retalil nak aꞌan kꞌaxtesinbil re li Ka̱cuaꞌ. Laj Moisés quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re xban li Dios. Chirix aꞌan laj Moisés quixqꞌue li aceite chiru li tabernáculo ut chiru ajcuiꞌ chixjunil li cuan chi saꞌ. Joꞌcaꞌin nak quixsantobresi chiru li Ka̱cuaꞌ. Cuukub sut quixrachrachi li aceite chiru li artal. Ut quixrachrachi ajcuiꞌ chiru li secꞌ ut li cꞌaꞌru nacꞌanjelac saꞌ li tabernáculo, joꞌ ajcuiꞌ li pila ut lix cꞌochleba̱l re xsantobresinquileb chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut quixqꞌue li aceite saꞌ xjolom laj Aarón re xkꞌaxtesinquil chiru li Ka̱cuaꞌ chokꞌ aj tij. Chirix aꞌan quixcꞌameb li ralal laj Aarón chi ubej. Ut quixqꞌue li rakꞌeb chirixeb li najt rok li nequeꞌxqꞌue toj chi saꞌ. Ut quixqꞌue lix cꞌa̱mal xsaꞌeb. Ut quixbacꞌ ajcuiꞌ li tꞌicr saꞌ xjolomeb, joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Chirix aꞌan laj Moisés quixcꞌam chak li toro li toj sa̱j li ta̱mayeja̱k re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb. Ut laj Aarón ut eb li ralal queꞌxqꞌue li rukꞌ saꞌ xjolom li xul. Ut laj Moisés quixcamsi li toro. Quixxoc lix quiqꞌuel ut riqꞌuin li ruꞌuj rukꞌ quixqꞌue li quicꞌ chiru li xucub li cuanqueb saꞌ xca̱ xucu̱til li artal re xsantobresinquil chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut li quicꞌ li joꞌ qꞌuial chic quicana quixhoy saꞌ xto̱n li artal. Joꞌcaꞌin nak quixkꞌaxtesi li artal chiru li Ka̱cuaꞌ li teꞌmayejak cuiꞌ laj tij. Laj Moisés quirisi chixjunil li xe̱b li nacuan chiru lix cꞌamcꞌot ut li xe̱b li nacuan chiru lix chꞌochꞌ joꞌ ajcuiꞌ lix que̱nkꞌ cuib rochben li xe̱b li nacuan chiru. Ut quixcꞌat saꞌ xbe̱n li artal. Ut li toro rochben lix tzꞌu̱mal, lix tibel ut lix cꞌamcꞌot quixcꞌam laj Moisés toj chirix lix naꞌaj lix muheba̱leb. Ut aran quixcꞌat joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Chirix aꞌan laj Moisés quixcꞌam chak li carner te̱lom li ta̱qꞌuehekꞌ chokꞌ cꞌatbil mayej. Ut laj Aarón ut eb li ralal queꞌxqꞌue li rukꞌ saꞌ xjolom li carner. Ut laj Moisés quixcamsi li carner ut quixrachrachi lix quiqꞌuel chixjun sutam li artal. Quixseti lix tibel ut quixcꞌat lix jolom ut lix tibel ut lix xe̱bul. Laj Moisés quixchꞌaj lix cꞌamcꞌot ut li rok ut quixcꞌat chixjunil li carner saꞌ li artal. Ut aꞌan jun sununquil mayej quixcꞌat ut quicuulac chiru li Ka̱cuaꞌ. Laj Moisés quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Chirix aꞌan laj Moisés quixcꞌam chak li te̱lom carner jun chic li teꞌxmayeja re xxakabanquileb chokꞌ aj tij laj Aarón ut eb li ralal. Ut laj Aarón ut eb li ralal queꞌxqꞌue li rukꞌ saꞌ xjolom li carner. Laj Moisés quixcamsi li carner. Quixxoc lix quiqꞌuel ut quixqꞌue caꞌchꞌin saꞌ lix xic laj Aarón li cuan saꞌ xnim. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ saꞌ li ruꞌuj rukꞌ nim li cuan saꞌ xnim ukꞌ ut saꞌ li ruꞌuj rok nim li cuan saꞌ xnim ok. Chirix aꞌan quixcꞌam chi ubej eb li ralal laj Aarón ut quixqꞌue caꞌchꞌin li quicꞌ saꞌ eb lix xic li cuan saꞌ xnim. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ saꞌ ruꞌuj rukꞌeb li nim li cuan saꞌ xnim ukꞌ ut saꞌ ruꞌuj rok li nim li cuan saꞌ xnim ok. Ut quixrachrachi li quicꞌ chixjun sutam li artal. Quixchap lix xe̱bul li carner, lix ye rochben lix xe̱bul, ut lix xe̱bul li cuan chiru lix cꞌamcꞌot, lix chꞌochꞌ, ut lix que̱nkꞌ rochben lix xe̱bul ut quixchap ajcuiꞌ li rukꞌ li cuan saꞌ xnim. Ut laj Moisés quixchap li caxlan cua saꞌ li chacach li cuan cuiꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal li kꞌaxtesinbil re li Ka̱cuaꞌ. Quixchap jun li caxlan cua ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal, ut jun li caxlan cua yi̱banbil riqꞌuin aceite ut jun li caxlan cua jay. Quixqꞌueheb aꞌin saꞌ xbe̱n lix xe̱bul li carner ut li rukꞌ li cuan saꞌ xnim. Chixjunil aꞌin laj Moisés quixqꞌue saꞌ rukꞌ laj Aarón ut saꞌ rukꞌ eb li ralal. Ut laj Aarón ut eb li ralal queꞌxtaksi saꞌ rukꞌeb chiru li Ka̱cuaꞌ chokꞌ xmayejeb. Ut laj Moisés quixchapeb cuiꞌchic li mayej saꞌ rukꞌeb ut quixcꞌat saꞌ li artal saꞌ xbe̱n li cꞌatbil mayej chokꞌ xmayej re xxakabanquileb laj tij. Ut aꞌan jun li sununquil mayej quicuulac chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Moisés quixchap li re xchꞌo̱l li carner li ta̱tzꞌak aꞌan ut quixtaksi saꞌ rukꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ chokꞌ xmayej. Quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Chirix aꞌan laj Moisés quixchap caꞌchꞌin li quicꞌ li cuan saꞌ li artal ut quixchap ajcuiꞌ caꞌchꞌin li aceite ut quixrachrachi saꞌ xbe̱n laj Aarón ut chiru li rakꞌ. Quixrachrachi ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li ralal ut chiru li rakꞌeb. Joꞌcaꞌin nak quixkꞌaxtesi re li Ka̱cuaꞌ laj Aarón ut eb li ralal ut quixkꞌaxtesi re li Ka̱cuaꞌ li rakꞌeb. Ut laj Moisés quixye re laj Aarón ut reheb li ralal: —Te̱chik li tib aꞌin chiru li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut aran ajcuiꞌ te̱tzaca rochben li caxlan cua li cuan saꞌ li chacach, li quiqꞌueheꞌ cuiꞌ li mayejanbil caxlan cua re xkꞌaxtesinquileb laj tij chiru li Ka̱cuaꞌ. Te̱ba̱nu chi joꞌcan xban nak li Ka̱cuaꞌ quixye cue: “Laj Aarón ut eb li ralal teꞌxtzaca li tzacae̱mk aꞌin,” chan. Ut li joꞌ qꞌuial chic li tib ut li caxlan cua li incꞌaꞌ te̱choy, te̱cꞌat. Incꞌaꞌ naru tex-e̱lk chiru li oqueba̱l re li tabernáculo. Texcana̱k ban aran chiru cuukub cutan. Nak ac xnumeꞌ cuukub cutan e̱kꞌaxtesinquil chiru li Ka̱cuaꞌ, naru tex-e̱lk. Li Ka̱cuaꞌ quixye nak takaba̱nu chixjunil li xkaba̱nu chiru li cutan aꞌin re xtojbal rix le̱ ma̱c. Ut xkaba̱nu joꞌ quixye ke li Ka̱cuaꞌ. Texcana̱k chiru li oqueba̱l re li tabernáculo chiru cuukub cutan ut cuukub kꞌojyi̱n. Te̱ba̱nu joꞌ xye li Ka̱cuaꞌ re nak incꞌaꞌ texca̱mk xban nak joꞌcan quixye cue li Ka̱cuaꞌ, chan laj Moisés. Ut laj Aarón ut eb li ralal queꞌxba̱nu chixjunil li quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Lix ticlajic xcꞌanjeleb laj tij chiru li DiosSaꞌ lix cuakxak li cutan laj Moisés quixbok laj Aarón ut eb li ralal ut quixbokeb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Quixye re laj Aarón: —Chap jun li toro toj sa̱j ut ta̱mayeja re xtzꞌa̱manquil xcuybal le̱ ma̱c. Ut ta̱chap jun li te̱lom carner ut ta̱cꞌat re le̱ mayej. Tzꞌakalakeb re ru li ta̱qꞌue. Ta̱ye reheb laj Israel nak teꞌxqꞌue jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb. Teꞌxqꞌue ajcuiꞌ jun li toro ut jun li carner re teꞌxcꞌat chokꞌ xmayej. Jun chihab cua̱nk reheb ut tzꞌakalakeb re ru. Teꞌxqꞌue ajcuiꞌ jun li cuacax ut jun li te̱lom carner re teꞌxmayeja re xcꞌambal ribeb saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Teꞌxmayeja chiru li Ka̱cuaꞌ rochben li cꞌaj junajinbil riqꞌuin aceite. Teꞌxba̱nu chi joꞌcan xban nak chiru li cutan aꞌin tixcꞌutbesi rib li Ka̱cuaꞌ chiruheb, chan. Ut queꞌxcꞌam li mayej chiru li oqueba̱l re li tabernáculo joꞌ quiyeheꞌ reheb xban laj Moisés. Ut chixjunileb laj Israel queꞌcuulac aran ut queꞌxakli chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Moisés quixye reheb: —Aꞌan aꞌin li xextakla cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ. Cheba̱nuhak re nak li Ka̱cuaꞌ tixcꞌutbesi lix lokꞌal che̱ru, chan. Ut laj Moisés quixye re laj Aarón: —Jilon chak riqꞌuin li artal ut ta̱qꞌue la̱ mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal la̱ ma̱c ut ta̱qꞌue li cꞌatbil mayej re xtojbal rix la̱ ma̱c ut lix ma̱queb li tenamit. Ta̱qꞌue lix mayejeb li tenamit re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ, chan. Ut laj Aarón quijiloc riqꞌuin li artal ut quixcamsi li toro toj sa̱j re xtojbal rix lix ma̱c. Eb li ralal queꞌxxoc li quicꞌ ut queꞌxqꞌue re laj Aarón. Ut laj Aarón quixtzꞌa li rukꞌ saꞌ li quicꞌ ut quixyul chiruheb li xucub li cuan saꞌ xca̱ xucu̱til li artal. Li qui-elaꞌan quixhoy saꞌ xto̱n li artal. Quixcꞌat saꞌ li artal lix xe̱bul ut lix que̱nkꞌ ut lix xe̱bul lix chꞌochꞌ li xul li quixmayeja re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c. Quixba̱nu joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Ut lix tibel rochben lix tzꞌu̱mal quixcꞌam toj chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb ut aran quixcꞌat. Chirix aꞌan quixcamsi li xul li quixqꞌue chokꞌ xcꞌatbil mayej. Eb li ralal queꞌxqꞌue li quicꞌ re ut laj Aarón quixrachrachi chire li artal chixjun sutam. Queꞌxqꞌue re laj Aarón li setbil tib joꞌ ajcuiꞌ lix jolom li xul ut laj Aarón quixcꞌat saꞌ xbe̱n li artal chokꞌ xmayejeb. Laj Aarón quixchꞌaj lix cꞌamcꞌot ut li rok ut quixcꞌat saꞌ li artal saꞌ xbe̱n li cꞌatbil mayej. Chirix aꞌan laj Aarón quixqꞌue lix mayejeb li tenamit. Quixchap li te̱lom chiba̱t ut quixcamsi. Ut quixmayeja chiru li Ka̱cuaꞌ re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb joꞌ quixba̱nu riqꞌuin li xbe̱n mayej. Quixcꞌam ajcuiꞌ li xul li ta̱qꞌuehekꞌ chokꞌ cꞌatbil mayej ut quixmayeja. Quixba̱nu joꞌ quixye li Dios. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ li mayej cꞌaj. Quixchap jun mo̱chꞌ ut quixcꞌat saꞌ xbe̱n li artal. Li mayej aꞌan jun chic li mayej tixba̱nu chirix li cꞌatbil mayej li quixqꞌue rajlal ekꞌela. Quixcamsi li cuacax ut li carner te̱lom ut quixmayeja re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Eb li ralal queꞌxqꞌue li quicꞌ re ut laj Aarón quixrachrachi chire li artal chixjun sutam. Ut queꞌxchap lix xe̱bul li cuacax ut li carner, ut lix xe̱bul lix cꞌamcꞌot, joꞌ ajcuiꞌ lix ye rochben lix xe̱bul, ut lix que̱nkꞌ ut lix xe̱bul lix chꞌochꞌ. Eb li ralal laj Aarón queꞌxqꞌue li xe̱b saꞌ xbe̱n li re xchꞌo̱l. Ut laj Aarón quixqꞌue li xe̱b saꞌ xbe̱n li artal ut quixcꞌat. Laj Aarón quixtaksi saꞌ rukꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ li re xchꞌo̱l ut li rukꞌ li xul li cuan saꞌ xnim joꞌ quiyeheꞌ re xban laj Moisés. Nak quirakeꞌ xqꞌuebaleb li mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c ut li cꞌatbil mayej joꞌ ajcuiꞌ li mayej re xcꞌambal ribeb saꞌ usilal riqꞌuin li Dios, laj Aarón quixtaksi li rukꞌ saꞌ xbe̱neb li tenamit ut quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱rosobtesiheb li tenamit. Chirix aꞌan qui-el chiru li artal. Laj Moisés rochben laj Aarón queꞌoc saꞌ li tabernáculo. Ut nak queꞌel queꞌxtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱rosobtesiheb li tenamit. Ut li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi lix lokꞌal chiruheb chixjunileb li tenamit. Ut li Ka̱cuaꞌ quixtakla li xam ut quixcꞌat li mayej ut li xe̱b li cuan saꞌ xbe̱n li artal. Nak eb li tenamit queꞌril li xam queꞌxhupub ribeb saꞌ chꞌochꞌ ut queꞌxlokꞌoni li Dios. Li ma̱c li queꞌxba̱nu laj Nadab ut laj AbiúEb li ralal laj Aarón, laj Nadab ut laj Abiú, queꞌxqꞌue li xam chi saꞌ li sansar, abanan li xam aꞌan jalan chiru li quixye li Dios. Queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li pom ut queꞌxmayeja chiru li Dios. Incꞌaꞌ queꞌxba̱nu joꞌ quixye li Dios. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixtakla jun li xam re teꞌcꞌatekꞌ. Ut aran queꞌcam chiru li Ka̱cuaꞌ. Tojoꞌnak laj Moisés quixye re laj Aarón: —Aꞌan aꞌin li quiraj xyebal li Ka̱cuaꞌ nak quixye: “Ta̱cꞌutu̱nk lin santilal chiruheb li ani nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru ninye. Ut chiruheb chixjunileb li tenamit ta̱qꞌuehekꞌ inlokꞌal.”— Ut laj Aarón incꞌaꞌ quichakꞌoc nak quirabi li cꞌaꞌru quixye. Laj Moisés quixbokeb laj Misael ut laj Elzafán, eb li ralal laj Uziel. Laj Uziel, aꞌan li rican laj Aarón. Laj Moisés quixye reheb: —Quimkex ut isihomak le̱ camenak saꞌ li tabernáculo. Cꞌamomak toj chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ li kamuheba̱l, chan. Eb aꞌan queꞌcuulac chirisinquileb. Queꞌrisi li camenak toj chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb joꞌ quixye laj Moisés. Ut cuan li rakꞌeb laj tij chirixeb. Laj Aarón cuan rochbeneb laj Eleazar ut laj Itamar li ralal cuib. Laj Moisés quixye reheb: —Me̱risi xbatbal le̱ jolom ut me̱kꞌich le̱ rakꞌ xban xrahil e̱chꞌo̱l re nak incꞌaꞌ texca̱mk ajcuiꞌ la̱ex ut re nak incꞌaꞌ ta̱cha̱lk xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ xbe̱neb chixjunileb li tenamit. Aban le̱ rech tenamitil aj Israel teꞌrahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb xban li xam li quixtakla chak li Ka̱cuaꞌ. Ut la̱ex texcana̱k arin saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo. Cui tex-e̱lk, texca̱mk xban nak la̱ex sicꞌbil e̱ru xban li Ka̱cuaꞌ Dios nak quiqꞌueheꞌ li aceite saꞌ e̱jolom, chan. Ut queꞌxba̱nu joꞌ queꞌyeheꞌ re xban laj Moisés. Li Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Aarón ut quixye re: —La̱at ut eb la̱ cualal incꞌaꞌ ta̱ru̱k tex-oc saꞌ li tabernáculo cui yo̱quex chi ucꞌac vino malaj ut li haꞌ li nacaltesin re nak incꞌaꞌ texca̱mk. Aꞌin jun li chakꞌrab tento te̱ba̱nu la̱ex ut tento ajcuiꞌ teꞌxba̱nu eb le̱ ralal e̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Tento nak te̱qꞌue retal chi us cꞌaꞌru li santobresinbil ut cꞌaꞌru li muxbil ru. Te̱nau xsicꞌbal ru cꞌaꞌru li us ut cꞌaꞌru li incꞌaꞌ us. Tento nak te̱tzoleb laj Israel riqꞌuin chixjunil li chakꞌrab li xinqꞌue re laj Moisés, chan li Dios. Laj Moisés quia̱tinac riqꞌuineb laj Aarón ut laj Eleazar ut laj Itamar, li cuib chi ralal laj Aarón li incꞌaꞌ queꞌcamsi̱c. Quixye reheb: —Te̱cꞌam li cꞌaj li qui-elaꞌan nak quiqꞌueheꞌ li cꞌatbil mayej cꞌaj. Riqꞌuin aꞌan te̱yi̱b li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal ut te̱cuaꞌ chixcꞌatk li artal xban nak li mayej aꞌin santo. La̱at ut eb la̱ cualal te̱cuaꞌ saꞌ jun li naꞌajej santo. Aꞌan li textzꞌak la̱ex nak naqꞌueman li cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ xban nak joꞌcan quixye cue li Ka̱cuaꞌ. La̱ex ut eb le̱ ralal e̱cꞌajol naru te̱tzaca li re xchꞌo̱l ut li rukꞌ li quitaksi̱c chiru li Ka̱cuaꞌ. Te̱tiu saꞌ jun li naꞌajej santo. Aꞌan li textzꞌak la̱ex nak eb laj Israel teꞌxqꞌue lix mayej re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Riqꞌuin lix xe̱bul li mayej li nacꞌatman te̱cꞌam li re xchꞌo̱l ut li rukꞌ li teꞌxtaksi saꞌ rukꞌeb chiru li Ka̱cuaꞌ. Rajlal te̱cꞌul aꞌin chokꞌ e̱re ut reheb le̱ ralal e̱cꞌajol joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Laj Moisés quixpatzꞌ li mayej chiba̱t li quiqꞌueheꞌ re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ nak quirabi nak ac quicꞌateꞌ. Quipoꞌ riqꞌuin laj Eleazar ut laj Itamar ut quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ quetzaca li mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c saꞌ jun li naꞌajej santo? Li mayej aꞌin santo. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue e̱re li mayej aꞌin re te̱tzaca re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb li tenamit chiru li Ka̱cuaꞌ. Nequenau nak lix quiqꞌuel li xul aꞌin incꞌaꞌ quicꞌameꞌ saꞌ li Santil Naꞌajej. Joꞌcan nak xetiu raj lix tibel saꞌ li naꞌajej aꞌan joꞌ quinye e̱re, chan. Ut laj Aarón quixye re laj Moisés: —Qꞌue retal. Chiru li cutan aꞌin xeꞌmayejac re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb ut queꞌxcꞌat lix mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Abanan la̱in xincꞌul li xuta̱n aꞌin. ¿Ma xsahoꞌ ta biꞌ raj saꞌ xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ cui ta la̱in xintzaca li mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c? chan. Nak quirabi li cꞌaꞌru quixye laj Aarón, quicꞌojla xchꞌo̱l laj Moisés. Eb li xul li naru xtzacanquil joꞌ ajcuiꞌ li incꞌaꞌ naru xtzacanquilebLi Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuineb laj Moisés ut laj Aarón ut quixye reheb: —Yehomak chi joꞌcaꞌin reheb laj Israel. Saꞌ xya̱nkeb li xul li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ sicꞌbil ru li naru te̱tiu xtibel. Naru nequetiu xtibeleb li xul li jun xxa̱la rok ut cuib rixiꞌijeb, li nequeꞌxhab xcuaheb xcaꞌ sut. Abanan, eb li xul li incꞌaꞌ nequeꞌxhab xcuaheb xcaꞌ sut ut eb li ma̱cꞌaꞌ cuib rixiꞌij incꞌaꞌ naru nequetzaca. Incꞌaꞌ naru nequetzaca li camello xban nak usta naxhab xcua xcaꞌ sut, moco cuib ta rixiꞌij. Incꞌaꞌ naru nequetzaca li xul tejón xcꞌabaꞌ xban nak usta naxhab xcua xcaꞌ sut, abanan moco jun ta xxa̱la rok. Aꞌan jun li xul incꞌaꞌ us te̱tzaca. Joꞌcan ajcuiꞌ li imul. Incꞌaꞌ naru nequetzaca xban nak usta naxhab xcua xcaꞌ sut, abanan moco jun ta xxa̱la rok. Aꞌan jun li xul incꞌaꞌ us te̱tzaca. Joꞌcan ajcuiꞌ li a̱k. Incꞌaꞌ naru nequetzaca xban nak usta jun ajcuiꞌ lix xa̱la rok, abanan incꞌaꞌ naxhab xcua xcaꞌ sut. Aꞌan jun li xul incꞌaꞌ us chokꞌ e̱re. Incꞌaꞌ naru nequetiu xtibeleb li xul aꞌin ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ naru nequechꞌeꞌ nak camenakeb xban nak cui nequechꞌeꞌ, muxbil chic e̱ru texcana̱k. Saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li xul li cuanqueb saꞌ li palau ut saꞌ eb li nimaꞌ naru nequetzaca eb li car li cuan xxicꞌ ut li cuan xta rix. Abanan eb li xul li cuanqueb saꞌ eb li nimaꞌ ut li palau incꞌaꞌ te̱tzaca cui ma̱cꞌaꞌeb xxicꞌ ut ma̱cꞌaꞌeb xta rix. Tzꞌekta̱nanbilak e̱ban. Incꞌaꞌ naru te̱tzaca. Tzꞌekta̱nanbilak ban e̱ban. Incꞌaꞌ te̱tiu lix tibeleb, chi moco te̱chꞌeꞌ cui camenak. Chixjunileb li xul li cuanqueb saꞌ haꞌ tzꞌekta̱nanbilakeb e̱ban cui ma̱cꞌaꞌeb xxicꞌ ut ma̱cꞌaꞌeb xta rix. Chixjunileb li xul aꞌin li nequeꞌrupupic, tzꞌekta̱nanbilak e̱ban ut incꞌaꞌ naru te̱tiu lix tibeleb; li tꞌiu, li soꞌsol li kꞌek rix, ut li soꞌsol li cak rix; li cꞌuch li kꞌek rix joꞌ ajcuiꞌ li cak rix; joꞌ eb ajcuiꞌ li qꞌuila pa̱y ru chi tzꞌok; joꞌ ajcuiꞌ li nimla xul avestruz, ut li cuarom ut li jotz, joꞌ eb ajcuiꞌ li qꞌuila pa̱y ru chi cꞌuch; li qꞌuila pa̱y ru li cuarom ut li qꞌuila pa̱y ru li jotz; lix patux haꞌ, ut li pelícano, ut jun pa̱y chic ru li soꞌsol; li cigueña, li sakiquil, li xul abubilla, joꞌ ajcuiꞌ li sotzꞌ. Incꞌaꞌ naru te̱tzaca li cocꞌ xul li cuanqueb xxicꞌ ut cuanqueb ca̱hib li rokeb. Tzꞌekta̱nanbilak e̱ban. Abanan cuanqueb li xul li cuanqueb xxicꞌ ut cuanqueb rok naru te̱tzaca. Aꞌaneb li xul li nequeꞌpiscꞌoc. Naru te̱tzaca laj sa̱cꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ li jun chꞌol chic ut naru te̱tzaca ajcuiꞌ li cuib pa̱y ru li chiliꞌ ut li jun chꞌol chic li nequeꞌpiscꞌoc. Abanan incꞌaꞌ naru te̱tzaca li jun chꞌol chic li xul li cuanqueb xxicꞌ ut cuanqueb ca̱hib rok. Tzꞌekta̱nanbilak e̱ban. Cuanqueb li xul camenak incꞌaꞌ naru te̱chꞌeꞌ. Cui te̱chꞌeꞌ, te̱mux e̱rib ut muxbil chic ru texcana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Li ani tixcuaclesi li camenak xul aꞌin, tento nak tixpuchꞌ li rakꞌ ut li jun aꞌan muxbil chic ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Aꞌaneb aꞌin li xul aꞌin: eb li xul li cuanqueb cuib li rixiꞌij, abanan ma̱cꞌaꞌ xxa̱la li rok ut eb li incꞌaꞌ nequeꞌxhab xcuaheb xcaꞌ sut. Muxbil ru ta̱cana̱k li ani ta̱chꞌeꞌok re li camenak xul xcomoneb aꞌan. Incꞌaꞌ naru te̱tzaca li xul li cuanqueb ca̱hib li rok cui nequeꞌbe̱c tzꞌakal saꞌ xyi li rokeb. Li ani ta̱chꞌeꞌok re junak li camenak xul xcomoneb aꞌan, muxbil chic ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Li ani tixcuaclesi junak li camenak xul xcomoneb aꞌan, tento nak tixpuchꞌ li rakꞌ ut li jun aꞌan muxbil chic ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Saꞌ xya̱nkeb li xul li nequeꞌbe̱c chi cꞌachcꞌo saꞌ ruchichꞌochꞌ, aꞌaneb aꞌin li incꞌaꞌ naru te̱tzaca: li sakbin, li chꞌo, ut li amoch; li qꞌuix u̱ch, li ahin, li to̱lococ, ut li chujchuj joꞌ ajcuiꞌ li pereꞌma̱l. Aꞌaneb aꞌin li xul li incꞌaꞌ naru te̱tzaca xcomoneb li nequeꞌbe̱c saꞌ chꞌochꞌ. Li ani ta̱chꞌeꞌok re jun li camenak xul xcomoneb aꞌan muxbil chic ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Ut cui li camenak xul ta̱tꞌanekꞌ saꞌ xbe̱n li cꞌaꞌ re ru, li quinak cuiꞌ muxbilak chic ru, usta cheꞌ, usta tꞌicr, usta tzꞌu̱m, usta kꞌes ru tꞌicr ut yalak cꞌaꞌru chi cꞌanjeleba̱l. Muxbilak chic ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Ut tento nak ta̱qꞌuehekꞌ saꞌ haꞌ re nak incꞌaꞌ chic muxbilak ru. Cui jun li camenak xul ta̱tꞌanekꞌ chi saꞌ li chꞌochꞌ ucꞌal, muxbil chic ru ta̱cana̱k li ucꞌal joꞌ ajcuiꞌ li cuan chi saꞌ. Tento nak te̱jor li ucꞌal aꞌan. Ut cui li haꞌ li cuan saꞌ li ucꞌal aꞌan ta̱nak saꞌ li tzacae̱mk, muxbil chic ru ta̱cana̱k li tzacae̱mk. Ut chixjunil li haꞌ li cuan saꞌ li ucꞌal aꞌan, muxbil chic ru ta̱cana̱k. Aꞌ yal cꞌaꞌru ta̱nak cuiꞌ li camenak xul muxbil chic ru ta̱cana̱k ut lix naꞌaj li xam malaj ut li horno yi̱banbil riqꞌuin chꞌochꞌ muxbileb chic ru ut tento te̱jucꞌ. Abanan moco muxbilak ta ru li yuꞌam haꞌ ut li becbil haꞌ li ta̱nak cuiꞌ li camenak xul. Abanan li ani ta̱chꞌeꞌok re jun li camenak xul, muxbil chic ru ta̱cana̱k. Cui li camenak xul ta̱tꞌanekꞌ saꞌ xbe̱n li iyaj li oc re raubal, li iyaj aꞌan moco muxbil ta ru. Abanan cui ac qꞌuebil saꞌ haꞌ li iyaj nak li camenak xul ta̱tꞌanekꞌ saꞌ xbe̱n, li iyaj aꞌan muxbil chic ru ta̱cana̱k. Cui junak li xul ta̱ca̱mk xcomoneb li nequetiu, li ani ta̱chꞌeꞌok re tixmux rib. Ut muxbilak ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Ut cui junak tixtiu xtibel li camenak xul, li jun aꞌan tento nak tixpuchꞌ li rakꞌ. Abanan muxbilak ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Ut li ani tixpako li camenak xul tixmux rib. Tento nak tixpuchꞌ li rakꞌ ut muxbilak ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Incꞌaꞌ naru te̱tzaca li xul li nequeꞌxjucu ribeb saꞌ chꞌochꞌ. Tzꞌekta̱nanbilak ban e̱ban. Incꞌaꞌ naru te̱tzaca li xul li nequeꞌxjucuqui ribeb saꞌ chꞌochꞌ, chi moco li nequeꞌbe̱c chi cꞌachcꞌo, joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb nabal rokeb. Me̱mux e̱rib riqꞌuin xtzacanquileb li xul aꞌin. Me̱mux e̱rib riqꞌuineb chi moco te̱qꞌue e̱rib chi muxecꞌ xbaneb. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Santobresihomak e̱rib re nak santakex xban nak santin la̱in. Me̱mux e̱rib xbaneb li xul li nequeꞌxjucu ribeb saꞌ chꞌochꞌ. La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱in li quin-isin chak e̱re aran Egipto. La̱in le̱ Dios. Santobresinbilakex la̱ex xban nak santin la̱in. Aꞌan aꞌin li chakꞌrab tinqꞌue chirixeb chixjunileb li xul li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, joꞌ li nequeꞌrupupic, joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ li haꞌ, joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌxjucuqui ribeb saꞌ chꞌochꞌ. Riqꞌuin aꞌin te̱qꞌue retal cꞌaꞌru li muxbil ru ut cꞌaꞌru li incꞌaꞌ muxbil ru. Tento nak te̱nau bar cuan li xul li naru te̱tzaca ut bar cuan li xul li incꞌaꞌ naru te̱tzaca, chan li Dios. Aꞌan aꞌin li chakꞌrab reheb li ixk li ta̱cua̱nk xcꞌulaꞌalebLi Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Joꞌcaꞌin ta̱ye reheb laj Israel: Nak ta̱yoꞌla̱k xcꞌulaꞌal te̱lom junak li ixk, muxbilak ru ta̱cana̱k chiru cuukub cutan joꞌ naxba̱nu nak naxcꞌul xyajel re li po. Ut saꞌ xcuakxak li cutan li cꞌulaꞌal tixcꞌul li circuncisión.Saꞌ li versículo 12:3 ta̱cuil ajcuiꞌ li Gén. 17:11, li naa̱tinac chirix li circuncisión. Ut li ixk aꞌin ta̱roybeni oxlaju xcaꞌcꞌa̱l (33) cutan toj ta̱numekꞌ xyajel. Incꞌaꞌ naru tixchꞌeꞌ li cꞌaꞌak re ru santobresinbil, chi moco ta̱ru̱k ta̱oc saꞌ li tabernáculo toj ta̱tzꞌaklok li cutan nak tixsantobresi rib. Cui ut ta̱yoꞌla̱k junak xcꞌulaꞌal chꞌina xkaꞌal, li ixk aꞌan muxbilak ru chiru cuib xama̱n joꞌ naxba̱nu nak naxcꞌul xyajel re li po. Ut nak ac xnumeꞌ cuakib xca̱cꞌa̱l (66) cutan, ta̱tzꞌaklok li cutan nak tixsantobresi rib. Nak ac xeꞌnumeꞌ li cutan re xsantobresinquil rib chirix lix yoꞌlajic lix cꞌulaꞌal, usta te̱lom, usta chꞌina xkaꞌal, li ixk ta̱xic chixqꞌuebal lix mayej re laj tij chiru li oqueba̱l re li tabernáculo. Tixqꞌue jun li carner aj jun chihab chokꞌ re lix cꞌatbil mayej ut tixqꞌue ajcuiꞌ jun li paloma toj sa̱j malaj ut jun li mucuy re nak incꞌaꞌ chic muxbilak ru. Ut laj tij tixmayejaheb li xul chiru li Ka̱cuaꞌ re nak incꞌaꞌ chic muxbilak ru li ixk. Ut chirix aꞌan santobresinbil chic ta̱cana̱k li ixk riqꞌuin lix yajel. Aꞌan aꞌin li chakꞌrab reheb li ixk chirix lix yoꞌlajic lix cꞌulaꞌal, usta te̱lom usta xkaꞌal li ta̱yoꞌla̱k. Cui li ixk incꞌaꞌ ta̱ru̱k xlokꞌbal li carner, naru tixqꞌue cuib li mucuy malaj ut cuib li paloma toj sa̱jeb. Jun tixqꞌue re li cꞌatbil mayej ut li jun chic tixqꞌue re nak incꞌaꞌ chic muxbil ru. Chi joꞌcaꞌin laj tij tixtoj rix lix ma̱c ut li ixk ta̱santobresi̱k riqꞌuin lix yajel. Li chakꞌrab chirixeb li saklep rixebLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut laj Aarón ut quixye reheb: —Cui junak cristian cua̱nk junak li ra chiru xtibel, malaj ut xox chirix, malaj ut ta̱si̱po̱kꞌ lix tibel, li jun aꞌan tento ta̱cꞌamekꞌ riqꞌuin laj Aarón laj tij malaj ut riqꞌuin jun li ralal xcomoneb laj tij. Laj tij ta̱ril chi us li ra. Cui sak chic li rismal chiru lix ra ut cui cham xsaꞌ, aꞌan saklep rix ut laj tij tixye nak muxbil ru. Cui ut sak lix ra ut moco cham ta xsaꞌ, chi moco sak li rismal chiru, laj tij tixqꞌue li yaj xjunes chiru cuukub cutan. Ut saꞌ li xcuuk li cutan laj tij ta̱ril cuiꞌchic lix ra li yaj. Cui ta̱ril nak incꞌaꞌ yo̱ chi nima̱nc lix ra, li yaj ta̱cana̱k cuukub cutan chic xjunes. Ut laj tij ta̱ril cuiꞌchic lix ra saꞌ xcuuk li cutan. Cui lix ra yo̱ chi qꞌuira̱c ut incꞌaꞌ xniman, laj tij tixye nak yo̱ chi qꞌuira̱c lix ra. Yal xox li qui-el chirix ut moco muxbil ta ru. Li yaj tixpuchꞌ li rakꞌ ut moco muxbil ta ru. Abanan cui lix ra yo̱k chi nima̱nc chirix nak laj tij quixye nak moco muxbil ta ru, tento nak tixcꞌut cuiꞌchic lix ra chiru laj tij. Laj tij ta̱ril chi us lix ra. Ut cui yo̱ chi nima̱nc lix ra, laj tij tixye nak aꞌan saklep rix ut muxbil chic ru li yaj. Tento nak ta̱cꞌamekꞌ riqꞌuin laj tij li ani saklep rix. Laj tij ta̱ril chi us lix ra. Cui sak chic lix ra, ut cui sak chic li rismal chiru lix ra ut cui teto ru lix ra, aꞌan saklep rix. Ut laj tij tixye nak muxbil ru li yaj. Incꞌaꞌ tixqꞌue li yaj xjunes re rilbal chanru lix yajel xban nak ac muxbil ru. Ut laj tij tixqꞌue retal lix ra. Cui sak chic ru ut cuan saꞌ chixjunil lix tibel naticla chi rok ut nacuulac toj saꞌ xjolom, laj tij tixye nak moco muxbil ta ru xban nak sak chic ru lix ra. Abanan cui toj mokon ta̱tehekꞌ ru lix ra, aꞌan muxbilak chic ru. Laj tij ta̱ril cuiꞌchic lix ra. Cui teto ru lix ra, aꞌan retalil nak saklep rix. Ut laj tij tixye nak muxbil ru. Cui ta̱sakokꞌ ru ut yo̱k chi qꞌuira̱c lix ra, ta̱xic riqꞌuin laj tij. Laj tij ta̱ril chi us lix ra. Cui xsakoꞌ ru lix ra ut yo̱ chi qꞌuira̱c, laj tij tixye nak xqꞌuira li yaj ut moco muxbil ta chic ru. Cui junak cua̱nk xox chirix ut ta̱qꞌuira̱k, abanan cui li xox nasakoꞌ ut nasipoꞌ ut nacakoꞌ ru, tento nak ta̱xic riqꞌuin laj tij chixcꞌutbal lix ra chiru. Laj tij ta̱ril lix ra ut cui cham xsaꞌ ut sak chic li rismal chiru lix ra, laj tij tixye nak muxbil ru li yaj. Xsukꞌi saklep li xox li qui-el chirix. Abanan cui laj tij naril lix ra ut naxqꞌue retal nak moco cham ta xsaꞌ ut incꞌaꞌ xsakoꞌ li rismal chiru lix ra, ut yo̱ chi qꞌuira̱c, laj tij tixqꞌue li yaj xjunes chiru cuukub cutan. Cui yo̱ chi nima̱nc lix ra, laj tij tixye nak saklep ut muxbil chic ru. Abanan cui incꞌaꞌ xniman lix ra, ut caꞌaj chic retalil li xox li qui-el chirix li nacꞌutun, laj tij tixye nak xqꞌuira ut moco muxbil ta ru. Cui junak tixcꞌat rib ut lix cꞌatal nasakoꞌ ru malaj ut nacakoꞌ ru, tento nak laj tij ta̱ril lix ra. Cui sak chic li rismal li cuan chiru ut cham xsaꞌ, aꞌan saklep rix. Ut laj tij tixye nak muxbil ru. Ut cui laj tij ta̱ril nak incꞌaꞌ xsakoꞌ li rismal chiru lix ra ut incꞌaꞌ cham xsaꞌ ut yo̱ chi qꞌuira̱c, laj tij tixqꞌue li yaj xjunes chiru cuukub cutan. Saꞌ xcuuk li cutan laj tij ta̱ril cuiꞌchic lix ra. Cui yo̱ chi nima̱nc lix ra, laj tij tixye nak muxbil ru xban nak saklep rix. Cui lix ra incꞌaꞌ xniman ut yo̱ chi qꞌuira̱c, aꞌan yal retalil li cꞌatal yo̱ chi qꞌuira̱c. Ut laj tij tixye nak moco muxbil ta ru. Cui junak ixk malaj ut junak cui̱nk cuan li xox saꞌ xjolom malaj ut saꞌ xmach, laj tij ta̱ril lix ra. Cui li ra cham xsaꞌ, ut li rismal xkꞌanoꞌ ut yo̱ chi sachc, laj tij tixye nak aꞌan muxbil ru xban nak cuan saklep saꞌ xjolom malaj ut saꞌ xmach. Abanan nak laj tij ta̱ril lix ra, cui tixqꞌue retal nak incꞌaꞌ cham xsaꞌ, ut cui li rismal moco kꞌek ta, tento nak tixqꞌue li yaj xjunes chiru cuukub cutan. Saꞌ xcuuk li cutan laj tij ta̱ril cuiꞌchic lix ra. Cui lix ra incꞌaꞌ xniman, ut cui incꞌaꞌ kꞌan li rismal chiru lix ra, ut cui incꞌaꞌ cham xsaꞌ, laj tij tixye re li yaj nak tixjo li rismal xjolom malaj ut lix mach. Abanan incꞌaꞌ tixbes li rismal chiru lix ra. Ut tixqꞌue xjunes chiru cuukub cutan chic. Saꞌ xcuuk li cutan laj tij ta̱ril chi us lix ra. Cui incꞌaꞌ yo̱ chi nima̱nc, ut cui incꞌaꞌ cham xsaꞌ, laj tij tixye nak xqꞌuira ut moco muxbil ta chic. Ut li yaj tixpuchꞌ li rakꞌ. Abanan cui yo̱k chi nima̱nc lix ra nak ac xyeheꞌ nak xqꞌuira, laj tij ta̱ril cuiꞌchic lix ra. Cui xniman, incꞌaꞌ tento nak ta̱ril ma kꞌan li rismal xban nak li yaj muxbil ru. Abanan cui incꞌaꞌ yo̱ chi nima̱nc lix ra, ut cui kꞌek li rismal chiru lix ra, aꞌan retalil nak xqꞌuira. Ut laj tij tixye nak incꞌaꞌ muxbil ru. Cui junak li ixk malaj ut junak li cui̱nk nasakoꞌ lix tzꞌu̱mal, laj tij ta̱ril lix ra. Cui xsakoꞌ lix tibel ut incꞌaꞌ nalemtzꞌun, yal xox x-el chirix. Moco muxbil ta ru li cristian aꞌan. Cui junak cui̱nk ta̱tꞌanekꞌ li rismal, ut tꞌuruꞌ xjolom ta̱cana̱k, li cui̱nk aꞌan moco muxbil ta ru. Ut cui ta̱tꞌanekꞌ li rismal ut tꞌuruꞌ saꞌ xbe̱n xpe̱quem ta̱cana̱k, li cui̱nk aꞌan moco muxbil ta ru. Abanan cui na-el li xox cak ut sak saꞌ lix jolom li tꞌuruꞌ xjolom, usta chiru usta chirix, aꞌan retalil nak cuan saklep saꞌ xjolom. Tento nak laj tij ta̱ril chi us lix ra. Cui xsi̱poꞌ ut cak ut sak nacꞌutun, aꞌan retalil nak saklep cuan saꞌ xjolom. Li cui̱nk aꞌan muxbil chic ru. Laj tij tixye nak muxbil ru xban nak saklep cuan saꞌ xjolom. Li ani saklep rix ta̱rocsi li rakꞌ pejel ut incꞌaꞌ tixtzꞌap xjolom. Tixtzꞌap li ru ut tixjap re chixyebal “Saklep cuix. Incꞌaꞌ chic usin.” Muxbil ru ta̱cana̱k toj nak ta̱qꞌuira̱k. Teꞌxqꞌue chi cua̱nc xjunes toj chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb. Li chakꞌrab chirix li moꞌCui ta̱moꞌo̱nk junak li akꞌej, usta lana usta lino, malaj ut ta̱moꞌo̱nk li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin lana malaj lino, malaj ut ta̱moꞌo̱nk jun pedasak li tzꞌu̱m malaj ut li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin tzꞌu̱m, cui li moꞌ cak malaj ut rax, aꞌan xcomon li moꞌ li naxbon rib ut tento nak ta̱cꞌutekꞌ chiru laj tij. Laj tij ta̱ril li cꞌaꞌru moꞌ ru ut tixqꞌue xjunes chiru cuukub cutan. Saꞌ xcuuk li cutan ta̱ril cuiꞌchic. Cui xniman li moꞌ chiru li tꞌicr malaj chiru li tzꞌu̱m, aꞌan muxbileb chic ru xban nak li moꞌ aꞌan naxbon rib. Laj tij tento nak tixcꞌat li tꞌicr lino ut lana malaj ut li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin tzꞌu̱m. Tixcꞌat re nak tixsach ru li moꞌ aꞌan xban nak naxbon rib. Ut cui incꞌaꞌ xniman li moꞌ chiru li tꞌicr, malaj ut chiru li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin tzꞌu̱m, laj tij tixqꞌue chi puchꞌecꞌ ut tixcanab cuiꞌchic xjunes chiru cuukub cutan chic. Saꞌ xcuuk li cutan ta̱ril cuiꞌchic. Cui incꞌaꞌ xjala xbonol li moꞌ, usta incꞌaꞌ xniman, muxbil ru. Ut tento xcꞌatbal usta li moꞌ cuan chiru malaj ut saꞌ xsal. Ut cui li moꞌ yo̱ chi sachc xbonol nak ta̱ril laj tij, tixset saꞌ li tꞌicr, malaj ut saꞌ li tzꞌu̱m. Ut cui ta̱moꞌo̱nk cuiꞌchic ru li tꞌicr, malaj ut li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin tzꞌu̱m, tento nak ta̱cꞌatekꞌ xban nak naxbon rib li moꞌ. Cui tixpuchꞌ li tꞌicr aꞌan malaj ut li tzꞌu̱m ut ta̱e̱lk li moꞌ chiru, tento cuiꞌchic xpuchꞌbal xcaꞌ sut re nak ta̱e̱lk chi junaj cua li moꞌ chiru. Aꞌan aꞌin li chakꞌrab li tinqꞌue chirix li moꞌ li nanak chiru le̱ rakꞌ lana malaj ut lino, ut chiru li quembil tꞌicr malaj ut chiru li yi̱banbil riqꞌuin tzꞌu̱m. Yo̱quin chixyebal aꞌin e̱re re nak naru te̱qꞌue retal ma muxbil ru malaj ut incꞌaꞌ muxbil ru, chan li Dios. Li chakꞌrab reheb li saklep rixeb nak nequeꞌqꞌuira̱cLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Aꞌan aꞌin li chakꞌrab li tixba̱nu li saklep rix nak acak xqꞌuira. Ta̱cꞌamekꞌ riqꞌuin laj tij. Laj tij ta̱xic toj chirix lix naꞌaj lix muheba̱leb chirilbal ma ac xqꞌuira li saklep chirix. Cui ac xqꞌuira li saklep rix, laj tij tixtakla xcꞌambal chak cuibak li tzentzeyul xcomoneb li incꞌaꞌ muxbileb ru re ta̱cꞌanjelak re li ac xqꞌuira. Ta̱cꞌamekꞌ ajcuiꞌ chak jun tokolak li cheꞌ chacalteꞌ, jun li caki nokꞌ, ut jun li pim hisopo xcꞌabaꞌ. Laj tij tixtakla xcamsinquil jun reheb li tzentzeyul saꞌ xbe̱n jun li chꞌochꞌ ucꞌal cua̱nk haꞌ chi saꞌ li isinbil saꞌ junak yuꞌam haꞌ. Chirix aꞌan laj tij tixtzꞌa li tzentzeyul li yoꞌyo saꞌ xquiqꞌuel li tzentzeyul li quicamsi̱c saꞌ xbe̱n li chꞌochꞌ ucꞌal li cuan haꞌ chi saꞌ. Ut tixtzꞌa ajcuiꞌ saꞌ li quicꞌ li cheꞌ chacalteꞌ ut li caki nokꞌ ut li hisopo. Laj tij tixrach cuukub sut li quicꞌ saꞌ xbe̱n li cristian li ac xqꞌuira. Ut laj tij tixye nak ac xqꞌuira li cristian ut ta̱rachꞌab li tzentzeyul li yoꞌyo. Li ac xqꞌuira tixpuchꞌ li rakꞌ. Tixbes chixjunil li rismal ut ta̱ati̱nk re nak incꞌaꞌ chic muxbilak ru. Ta̱oc cuiꞌchic saꞌ li tenamit, aban incꞌaꞌ ta̱oc chi ticto saꞌ lix muheba̱l. Cuukub cutan ta̱cua̱nk chirix lix muheba̱l. Saꞌ xcuuk li cutan tixbes cuiꞌchic chixjunil li rismal. Tixjo rib ut ta̱risi lix ma̱tz ru. Tixpuchꞌ li rakꞌ ut ta̱ati̱nk. Ut riqꞌuin aꞌan ta̱yema̱nk nak moco muxbil ta chic ru. Saꞌ xcuakxak li cutan li cristian li ac xqꞌuira tixcꞌam saꞌ li tabernáculo cuib li cha̱bil carner te̱lom toj sa̱j ut li tzꞌakal re ru. Tixcꞌam ajcuiꞌ jun li ixki carner jun chihab cuan re ut tzꞌakal re ru. Tixcꞌam ajcuiꞌ numenak ca̱laju libra li cha̱bil cꞌaj rochben aceite re lix mayej. Tixcꞌam ajcuiꞌ mero botella li aceite. Laj tij tixcꞌam li jun li xqꞌuira rochben lix mayej saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo. Tixchap jun li carner te̱lom laj tij ut tixchap li aceite. Tixtaksi chiru li Ka̱cuaꞌ ut tixmayeja joꞌ li mayej nequeꞌxqꞌue nak nequeꞌxkꞌet lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ. Tixcamsi li carner saꞌ li santil naꞌajej li nacꞌatman cuiꞌ li xul re li cꞌatbil mayej ut re xpatzꞌbal xcuybal li ma̱c. Tento nak tixba̱nu chi joꞌcan xban nak li mayej aꞌan, joꞌ ajcuiꞌ li mayej re xtojbal rix li ma̱c, aꞌan jun santil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ ut re laj tij. Laj tij tixchap caꞌchꞌinak lix quiqꞌuel li carner ut tixqꞌue saꞌ lix xic li xqꞌuira li cuan saꞌ xnim. Tixqꞌue ajcuiꞌ saꞌ li nimla ruꞌuj rukꞌ, li cuan saꞌ xnim. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ saꞌ li nimla ruꞌuj rok li cuan saꞌ xnim. Laj tij tixchap caꞌchꞌinak li aceite ut tixqꞌue saꞌ lix tzꞌe ukꞌ. Chirix aꞌan tixtzꞌa saꞌ li aceite li ruꞌuj rukꞌ li cuan saꞌ xnim. Ut tixrachrachi li aceite cuukub sut chiru li Ka̱cuaꞌ. Tixchap caꞌchꞌinak li aceite li cuan saꞌ rukꞌ ut tixqꞌue saꞌ lix xic li cuan saꞌ xnim li jun li xqꞌuira. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ saꞌ li ruꞌuj rukꞌ nim li cuan saꞌ xnim, ut saꞌ li ruꞌuj rok nim li cuan saꞌ xnim. Tixqꞌue bar quixqꞌue cuiꞌ lix quiqꞌuel li carner li xqꞌueheꞌ re xtojbal rix li ma̱c. Ut li joꞌ qꞌuial chic li aceite li ta̱cana̱k saꞌ rukꞌ laj tij tixqꞌue saꞌ xjolom li cristian li ac xqꞌuira. Joꞌcaꞌin nak laj tij tixqꞌue li mayej re xtojbal rix lix ma̱c chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut laj tij ta̱mayejak re xtojbal rix lix ma̱c li jun li ac xqꞌuira. Chirix aꞌan tixcamsi li xul re li cꞌatbil mayej. Ut tixmayeja saꞌ xbe̱n li artal rochben li mayej cꞌaj. Chi joꞌcaꞌin tixtoj rix lix ma̱c ut moco muxbilak ta chic ru. Cui nebaꞌ li cristian li ac xqꞌuira ut incꞌaꞌ naxcuy xtzꞌak naru tixcꞌam jun ajcuiꞌ li carner te̱lom toj sa̱j re xtojbal rix lix ma̱c. Tixcꞌam ajcuiꞌ caꞌchꞌin ma̱ o̱b libra li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin aceite re lix mayej ut mero litro li aceite. Tixcꞌam cuib li mucuy. Abanan cui ma̱cꞌaꞌ xtumin re xlokꞌbal aꞌan, naru tixcꞌam cuib li paloma toj sa̱j. Jun ta̱cꞌanjelak re xpatzꞌbal xcuybal lix ma̱c ut li jun chic ta̱cꞌanjelak re lix cꞌatbil mayej. Nak ac yo̱ cuakxakib cutan xsantobresinquil rib, li yaj tixcꞌam lix mayej ut tixqꞌue re laj tij chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo. Laj tij tixchap li carner li toj sa̱j li ta̱mayeja̱k re xtojbal rix lix ma̱c li cristian li ac xqꞌuira ut tixchap ajcuiꞌ li aceite ut tixtaksiheb saꞌ rukꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ. Tixcamsi li carner li ta̱mayeja̱k re xtojbal rix li ma̱c. Tixqꞌue caꞌchꞌinak lix quiqꞌuel saꞌ lix xic li jun li ac xqꞌuira, li cuan saꞌ xnim. Tixqꞌue ajcuiꞌ saꞌ li ruꞌuj rukꞌ nim ut saꞌ li ruꞌuj rok nim li cuan saꞌ xnim. Ut laj tij tixqꞌue caꞌchꞌinak li aceite saꞌ lix tzꞌe ukꞌ. Ut riqꞌuin li ruꞌuj rukꞌ li cuan saꞌ xnim tixrachrachi li aceite chiru li Ka̱cuaꞌ cuukub sut. Tixqꞌue li aceite saꞌ lix xic li cuan saꞌ xnim ut tixqꞌue ajcuiꞌ saꞌ li ruꞌuj rukꞌ nim li cuan saꞌ xnim ut saꞌ li ruꞌuj rok nim li cuan saꞌ xnim. Tixba̱nu riqꞌuin li aceite joꞌ quixba̱nu riqꞌuin li quicꞌ re xtojbal rix lix ma̱c li jun li ac xqꞌuira. Ut li joꞌ qꞌuial chic li aceite li ta̱cana̱k saꞌ rukꞌ, laj tij tixqꞌue saꞌ xjolom li jun li ac xqꞌuira re xtojbal rix lix ma̱c chiru li Ka̱cuaꞌ. Chirix aꞌan laj tij tixmayeja jun reheb li cuib chi mucuy malaj ut jun reheb li cuib chi paloma, aꞌ yal bar cuan li jun li tixcuy xqꞌuebal li jun li ac xqꞌuira. Jun tixmayeja re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c ut li jun chic tixmayeja re li cꞌatbil mayej rochben lix mayej cꞌaj. Chi joꞌcan tixba̱nu laj tij re xtojbal rix lix ma̱c li xqꞌuira. Aꞌan aꞌin li chakꞌrab li tinqꞌue reheb li nebaꞌ li nequeꞌxyajeni li yajel saklep ut incꞌaꞌ nequeꞌxcuy xtzꞌak li jun chꞌol chic li mayej re nak ta̱qꞌuira̱k. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuineb laj Moisés ut laj Aarón ut quixye reheb: —Nak la̱ex tex-oc saꞌ li naꞌajej Canaán li tinqꞌue e̱re ut cui la̱in tintakla li moꞌ saꞌ junak li cab, tento nak laj e̱chal re li cab ta̱xic chixyebal re laj tij chi joꞌcaꞌin: “Chanchan nak cuan moꞌ saꞌ li cuochoch,” chaꞌak. Laj tij tixtakla risinquil chixjunil li cꞌaꞌru cuan saꞌ li cab nak toj ma̱jiꞌ na-oc chirilbal. Tento risinquil chixjunil re nak incꞌaꞌ tixbon rib li cꞌaꞌak re ru. Ut nak ac xeꞌrisi li cꞌaꞌ re ru, laj tij ta̱oc chirilbal ma cuan moꞌ saꞌ li cab aꞌan. Nak yo̱k chirilbal li cab laj tij, cui ta̱ril nak cuan li caki moꞌ malaj ut li raxi moꞌ chiru li tzꞌac, ut tixqꞌue retal nak cham ac xco̱, laj tij ta̱e̱lk saꞌ li cab ut tixtzꞌap li cab aꞌan chiru cuukub cutan. Saꞌ xcuuk li cutan laj tij ta̱xic cuiꞌchic chirilbal li cab. Cui yo̱k chi nima̱nc li moꞌ chiru li tzꞌac, laj tij tixtakla xbecbal li tzꞌac li cuan moꞌ chiru. Ut tixtakla xtzꞌekbal toj chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb saꞌ jun li naꞌajej li natzꞌekeꞌ cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru muxbil ru. Tento xjotzbal ru li tzꞌac chi saꞌ li cab ut tento teꞌxtzꞌek lix cꞌaj li tzꞌac saꞌ li naꞌajej chirix li tenamit li natzꞌekman cuiꞌ li muxbil ru. Jalan chic li tzꞌac li teꞌxyi̱b ut jalan chic li seb li teꞌxyul chiru. Cui li moꞌ ta̱e̱lk cuiꞌchic saꞌ li cab aꞌan nak ac isinbil li moꞌ ru, ut ac jotzbil ru li tzꞌac ut ac qꞌuebil cuiꞌchic li seb chiru, laj tij ta̱oc saꞌ li cab chirilbal. Cui tixqꞌue retalil nak yo̱ chi nima̱nc li moꞌ saꞌ li cab, aꞌan retalil nak naxbon rib li moꞌ ut muxbil chic ru li cab aꞌan. Tixtakla xjucꞌbal li cab. Ut li pec, li cheꞌ ut chixjunil li tzꞌac teꞌcꞌamekꞌ chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb saꞌ li naꞌajej li natzꞌekman cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru muxbil ru. Yalak ani ta̱oc saꞌ li cab nak tzꞌaptzꞌo̱k, aꞌan muxbilak chic ru toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Ut li ani ta̱cua̱rk saꞌ li cab aꞌan, tento tixpuchꞌ li rakꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ li ani ta̱cuaꞌak saꞌ li cab aꞌan, tixpuchꞌ li rakꞌ. Ut cui laj tij ta̱oc saꞌ li cab chirilbal ut naxqꞌue retal nak ma̱cꞌaꞌ chic li moꞌ nak ac xqꞌueheꞌ cuiꞌchic li se̱b chiru li tzꞌac, tixye nak moco muxbil ta ru xban nak ma̱cꞌaꞌ chic li moꞌ. Laj tij tixtakla xcꞌambal chak cuibak li tzentzeyul. Ut ta̱cꞌamekꞌ ajcuiꞌ chak jun tokolak li cheꞌ chacalteꞌ, jun li caki nokꞌ, ut jun li pim hisopo. Tixcamsi jun li tzentzeyul saꞌ xbe̱n jun li chꞌochꞌ ucꞌal, cua̱nk haꞌ chi saꞌ, li isinbil saꞌ junak yuꞌam haꞌ. Chirix aꞌan tixtzꞌa li tzentzeyul li yoꞌyo saꞌ xquiqꞌuel li tzentzeyul camenak li junajinbil riqꞌuin li haꞌ. Ut tixtzꞌa ajcuiꞌ li tokol li cheꞌ chacalteꞌ, li hisopo, ut li caki nokꞌ. Ut tixrachrachi li quicꞌ chiru li cab cuukub sut. Joꞌcaꞌin nak tixsantobresi li cab riqꞌuin lix quiqꞌuel li tzentzeyul li quixcamsi, ut riqꞌuin li haꞌ, ut li tzentzeyul li yoꞌyo, ut li jun tokol li cheꞌ chacalteꞌ, ut li hisopo, joꞌ ajcuiꞌ li caki nokꞌ. Ut chirix aꞌan ta̱rachꞌab li tzentzeyul li yoꞌyo toj chirix lix naꞌaj lix muheba̱leb. Aꞌin tixba̱nu re xsantobresinquil li cab ut incꞌaꞌ chic muxbil ru. Aꞌan aꞌin li chakꞌrab chirix li yajel saklep ut li moꞌ, joꞌ li moꞌ li nanak chiru li rakꞌeb malaj ut saꞌ eb li rochocheb, ut chirix li xox li nasipoꞌ ut chirix li xox li teto ru, ut chirix li yajel li nasakoꞌ lix tibel xban. Yo̱quin chixqꞌuebal e̱re li chakꞌrab aꞌin re nak te̱qꞌue retal bar cuan li muxbil ru ut bar cuan li incꞌaꞌ. Toj arin xcuulac le̱ chakꞌrabinquil li xinqꞌue chirixeb li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Li chakꞌrab chirix li namuxuc reheb li cui̱nkLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut laj Aarón ut quixye reheb: —Tex-a̱tinak riqꞌuineb laj Israel ut te̱ye reheb chi joꞌcaꞌin: Muxbil ru li cui̱nk li na-el xyaꞌal lix tzꞌejcual xban junak yajel. Muxbil ru ta̱cana̱k usta yo̱k chi e̱lc xyaꞌal lix tzꞌejcual, usta naxcanab e̱lc. Muxbil ru ta̱cana̱k li cuarib li ta̱yocla̱k cuiꞌ li cui̱nk aꞌan, joꞌ ajcuiꞌ li naꞌajej li ta̱cꞌojla̱k cuiꞌ. Ut muxbilak ru li ani ta̱chꞌeꞌok re li cuarib aꞌan. Tento nak ta̱ati̱nk ut tixpuchꞌ li rakꞌ ut muxbil ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Ut muxbilak ru li ani ta̱cꞌojla̱k saꞌ li naꞌajej li xcꞌojla cuiꞌ li cui̱nk aꞌan. Tento nak ta̱ati̱nk ut tixpuchꞌ li rakꞌ ut muxbil ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Li ani ta̱chꞌeꞌok re junak li cui̱nk yo̱ chi e̱lc xyaꞌal lix tzꞌejcual, tento nak ta̱ati̱nk ut tixpuchꞌ li rakꞌ ut muxbilak ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Ut cui li cui̱nk li yo̱ chi e̱lc xyaꞌal lix tzꞌejcual tixchu̱ba junak, li jun li quichu̱ba̱c muxbilak ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Tento nak ta̱ati̱nk ut tixpuchꞌ li rakꞌ. Ut cui li cui̱nk li yo̱ chi e̱lc xyaꞌal lix tzꞌejcual yo̱ chi xic chirix cacua̱y, muxbilak chic ru li nacꞌojla cuiꞌ li cui̱nk. Cui junak naxchꞌeꞌ li cꞌaꞌak re ru quicuan rubel li cui̱nk aꞌan, li ani xchꞌeꞌoc re muxbil chic ru. Ut muxbil ajcuiꞌ ru li ani ta̱cꞌamok re li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Tento nak ta̱ati̱nk ut tixpuchꞌ li rakꞌ ut muxbil ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Cui junak li cui̱nk yo̱ chi e̱lc xyaꞌal lix tzꞌejcual tixchꞌeꞌ junak chi incꞌaꞌ xchꞌaj li rukꞌ xbe̱n cua, li ani li tixchꞌeꞌ muxbil chic ru. Tento nak ta̱ati̱nk ut tixpuchꞌ li rakꞌ. Li jun aꞌan muxbil ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Cui li cui̱nk li yo̱ chi e̱lc xyaꞌal lix tzꞌejcual tixchꞌeꞌ junak li chꞌochꞌ ucꞌal, tento nak teꞌxjor li chꞌochꞌ ucꞌal ut cui tixchꞌeꞌ li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin cheꞌ tento nak teꞌxchꞌaj. Nak ac xqꞌuira li cui̱nk ut incꞌaꞌ chic na-el xyaꞌal lix tzꞌejcual, tento ta̱roybeni cuukub cutan. Tento nak ta̱ati̱nk ut tixpuchꞌ li rakꞌ riqꞌuin haꞌ li x-el saꞌ junak li yuꞌam haꞌ re nak incꞌaꞌ chic muxbilak ru. Saꞌ xcuakxak li cutan tixcꞌam cuib li mucuy malaj cuib li paloma toj sa̱jeb. Tixcꞌam li xul chiru li Ka̱cuaꞌ chiru li oqueba̱l re li tabernáculo ut tixkꞌaxtesi re laj tij. Ut laj tij tixmayejaheb. Li jun tixmayeja re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱c li cui̱nk. Ut li jun chic tixmayeja re lix cꞌatbil mayej. Joꞌcaꞌin tixba̱nu laj tij re nak li cui̱nk ta̱santobresi̱k chiru li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin lix yajel. Nak junak cui̱nk x-el xyaꞌal lix tzꞌejcual chi ma̱cuaꞌ xban yajel, tento nak ta̱ati̱nk ut muxbil ru ta̱cana̱k toj nak ta̱oc li kꞌojyi̱n. Cui li xyaꞌal xtzꞌejcual nanak chiru tꞌicr, malaj ut chiru li yi̱banbil riqꞌuin tzꞌu̱m, tento xpuchꞌbal. Ut muxbil ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Cui junak cui̱nk xcuan riqꞌuin junak ixk, tento nak teꞌati̱nk chixcabichaleb ut muxbilakeb chic ruheb toj nak ta̱oc li kꞌojyi̱n. Li chakꞌrab chirix li cꞌaꞌru namuxuc reheb li ixkCui junak ixk yo̱k xyajel re lix po, muxbil ru chiru cuukub cutan. Ut li ani ta̱chꞌeꞌok re li ixk muxbilak ru toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Ut muxbilak ru li ta̱yocla̱k cuiꞌ li ixk nak yo̱k xyajel re li po. Ut muxbilak ajcuiꞌ ru li ta̱cꞌojla̱k cuiꞌ. Li ani ta̱chꞌeꞌok re lix cuarib li ixk nak yo̱ xyajel re li po, tento nak ta̱ati̱nk ut tixpuchꞌ li rakꞌ ut muxbilak ru toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Cui junak tixchꞌeꞌ li cꞌaꞌru ta̱cꞌojla̱k cuiꞌ li ixk aꞌan, li ani xchꞌeꞌoc re tento nak ta̱ati̱nk ut tixpuchꞌ li rakꞌ. Ut muxbil chic ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Li ani ta̱chꞌeꞌok re lix cuarib, malaj ut li cꞌaꞌru ta̱cꞌojla̱k cuiꞌ li ixk aꞌan, muxbil ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Cui junak cui̱nk ta̱cua̱nk riqꞌuin junak ixk nak yo̱ xyajel re li po, muxbilak ru li cui̱nk chiru cuukub cutan ut muxbilak ajcuiꞌ li cuarib li ta̱yocla̱k cuiꞌ li cui̱nk. Ut cui nachal xyajel re li po junak li ixk chi toj ma̱jiꞌ xkꞌehil, ut cui nabay, li ixk aꞌan muxbilak ru joꞌ najtil ta̱ba̱yk lix yajel re li po joꞌ naxba̱nu nak naxcꞌul lix yajel. Ut muxbilak ru ajcuiꞌ li cuarib li naxyocob cuiꞌ rib li ixk. Ut muxbil ajcuiꞌ ru li nacꞌojla cuiꞌ, joꞌ naxcꞌul nak yo̱ xyajel re li po. Ut muxbilak ru li ani ta̱chꞌeꞌok re li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Tento nak ta̱ati̱nk ut tixpuchꞌ li rakꞌ. Muxbil ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Nak acak xrakeꞌ xcꞌulbal lix yajel re li po, li ixk ta̱roybeni cuukub cutan ut chirix aꞌan incꞌaꞌ chic muxbil ru. Saꞌ xcuakxak li cutan li ixk tixcꞌam cuib li mucuy malaj ut cuib li paloma toj sa̱j ut tixqꞌue re laj tij chiru li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut laj tij tixmayeja jun re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c li ixk ut li jun chic tixmayeja re lix cꞌatbil mayej. Joꞌcaꞌin nak li ixk ta̱santobresi̱k chiru li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin li yajel li quixcꞌul. La̱ex te̱ye reheb laj Israel nak teꞌxba̱nu li chakꞌrab aꞌin re nak incꞌaꞌ muxbilak ruheb nak teꞌcha̱lk saꞌ lin tabernáculo li cuan saꞌ xya̱nkeb. Cui teꞌxmux ru lin tabernáculo teꞌca̱mk. Aꞌin li chakꞌrab reheb li cui̱nk li na-el xyaꞌal lix tzꞌejcual xban nak cuan xyajel, ut reheb ajcuiꞌ li cui̱nk li na-el xyaꞌal lix tzꞌejcual chi ma̱cꞌaꞌ xyajel. Eb li cui̱nk aꞌin muxbil ruheb. Li chakꞌrab aꞌin, aꞌan reheb li ixk nak nequeꞌxcꞌul xyajel re li po. Ut reheb ajcuiꞌ li na-el xyaꞌal lix tzꞌejcual, usta cui̱nk usta ixk. Ut re ajcuiꞌ li cui̱nk li ta̱cua̱nk riqꞌuin junak ixk nak yo̱ xyajel re li po. Lix cutanquil nak na-oc laj tij saꞌ li tabernáculo chixtojbal xma̱queb laj IsraelQuia̱tinac li Dios riqꞌuin laj Moisés nak ac xeꞌcam li cuib chi ralal laj Aarón nak yo̱queb chixcꞌatbal li pom chiru li Ka̱cuaꞌ. Li Dios quixye re laj Moisés: —Ye re laj Aarón la̱ cuas nak incꞌaꞌ naru ta̱oc yalak jokꞌe cuan cuiꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x. Cui na-oc yalak jokꞌe, naru nacam xban nak aran ninhilan la̱in saꞌ li chanchan chok saꞌ xbe̱n lix tzꞌapbal re li Lokꞌlaj Ca̱x li nacuyeꞌ cuiꞌ li ma̱c. Nak ta̱oc laj Aarón cuan cuiꞌ li tabernáculo, tento nak tixcꞌam jun cuacax te̱lom li ta̱mayeja̱k re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Ut tixcꞌam ajcuiꞌ jun li carner te̱lom chokꞌ re li cꞌatbil mayej. Tento nak tixqꞌue chirix li rakꞌ lino li kꞌaxtesinbil re li Dios, li narocsi laj tij. Tixqꞌue li rakꞌ li nim rok. Tixqꞌue ajcuiꞌ lix ta lix cue̱x. Tixqꞌue lix cꞌa̱mal xsaꞌ ut tixqꞌue ajcuiꞌ lix tꞌicr xbacꞌbal xjolom. Li tꞌicr aꞌin ac kꞌaxtesinbil re li Dios. Joꞌcan nak ta̱ati̱nk xbe̱n cua, tojoꞌnak tixqꞌue li rakꞌ chirix. Eb li ralal xcꞌajol laj Israel teꞌxqꞌue cuib li te̱lom chiba̱t toj sa̱jeb re laj Aarón re nak tixmayeja re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ jun li carner te̱lom re li cꞌatbil mayej. Ut laj Aarón tixmayeja li cuacax toro re xtojbal rix lix ma̱c aꞌan ut re ajcuiꞌ xtojbal rix lix ma̱queb li cuanqueb saꞌ li rochoch. Ut chirix aꞌan tixcꞌam li cuib chi te̱lom chiba̱t ut tixkꞌaxtesi re li Ka̱cuaꞌ chiru li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut nak ac cua̱nkeb chiru li oqueba̱l re li tabernáculo, laj Aarón tixbu̱li rixeb li cuib chi chiba̱t re rilbal bar cuan li tixqꞌue chokꞌ mayej chiru li Dios ut bar cuan li ta̱rachꞌab. Nak ac xbu̱li rixeb li chiba̱t, laj Aarón tixmayeja li jun chiru li Ka̱cuaꞌ re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb li tenamit. Ut li chiba̱t jun li ta̱rachꞌab, laj Aarón tixkꞌaxtesi chi yoꞌyo chiru li Ka̱cuaꞌ ut chirix aꞌan tixtakla saꞌ li chaki chꞌochꞌ re xtojbal rix lix ma̱queb li tenamit. Joꞌcaꞌin tixba̱nu laj Aarón nak tixmayeja li toro re xtojbal rix lix ma̱c aꞌan ut re ajcuiꞌ xtojbal rix lix ma̱queb li cuanqueb saꞌ li rochoch. Tixchap li ru xam saꞌ lix artal li Ka̱cuaꞌ ut tixqꞌue saꞌ lix sansar. Tixchap cuib mo̱chꞌ li queꞌbil incienso li sunu̱nc ut tixcꞌam saꞌ rukꞌ nak ta̱xic jun pacꞌal li nimla tꞌicr saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x. Tixqꞌue li incienso saꞌ li ru xam ut tixcꞌat chiru li Ka̱cuaꞌ. Lix sibel li incienso ta̱ramok re lix tzꞌapbal re li Lokꞌlaj Ca̱x li nacuyeꞌ cuiꞌ li ma̱c, li cuan cuiꞌ li chakꞌrab, re nak laj Aarón incꞌaꞌ ta̱ca̱mk. Laj Aarón tixcꞌam caꞌchꞌinak xquiqꞌuel li toro. Riqꞌuin li ruꞌuj rukꞌ tixrach li quicꞌ saꞌ xbe̱n lix tzꞌapbal re li Lokꞌlaj Ca̱x li nacana saꞌ releb sakꞌe ut chiru li Lokꞌlaj Ca̱x tixrach cuukub sut li quicꞌ aꞌan. Ut chirix aꞌan ta̱xic chixcamsinquil li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb li tenamit. Tixcꞌam lix quiqꞌuel ut ta̱xic cuiꞌchic jun pacꞌal li nimla tꞌicr saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x. Tixrachrachi li quicꞌ saꞌ xbe̱n lix tzꞌapbal re li Lokꞌlaj Ca̱x joꞌ ajcuiꞌ chiru. Tixba̱nu joꞌ quixba̱nu riqꞌuin lix quiqꞌuel li toro. Tento nak tixba̱nu chi joꞌcan re nak li Dios tixsantobresi li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej ut tixsantobresi ajcuiꞌ li tabernáculo li cuan saꞌ xya̱nkeb xban nak eb laj Israel nequeꞌxmux ru nak nequeꞌxkꞌet lix chakꞌrab ut nequeꞌxmux ru riqꞌuin lix ma̱queb. Nak laj Aarón cua̱nk chak saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej chixqꞌuebal lix mayej re xtojbal rix lix ma̱c aꞌan ut eb li cuanqueb saꞌ li rochoch joꞌ eb ajcuiꞌ lix ma̱queb li tenamit, ma̱ ani naru na-oc saꞌ li tabernáculo toj ta̱e̱lk chak saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej. Nak ta̱e̱lk chak laj Aarón, ta̱xic chixqꞌuebal lix quiqꞌuel li toro ut li chiba̱t saꞌ xbe̱n lix artal li Ka̱cuaꞌ bar nequeꞌxcꞌat cuiꞌ li mayej re xsantobresinquil. Tixyul li quicꞌ chiru li xucub li cuan saꞌ xca̱ xucu̱til. Ut tixrach li quicꞌ cuukub sut saꞌ xbe̱n li artal riqꞌuin ruꞌuj rukꞌ re nak li Dios tixsantobresi xban nak eb laj Israel nequeꞌxmux ru riqꞌuin li incꞌaꞌ us nequeꞌxba̱nu. Nak laj Aarón ta̱rakekꞌ chixsantobresinquil li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej ut li tabernáculo joꞌ ajcuiꞌ li artal, tixtakla xcꞌambal li chiba̱t li yoꞌyo. Ut tixqꞌue xcabichal li rukꞌ saꞌ xjolom li chiba̱t ut tixye chixjunil li ma̱c ut li ma̱usilal li queꞌxba̱nu eb laj Israel. Tixba̱nu chi joꞌcan re nak ta̱cana̱k chixjunil li ma̱c saꞌ xbe̱n li chiba̱t. Ut jun li cui̱nk xakabanbil li ta̱cꞌamok re, re ta̱rachꞌab chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ut li te̱lom chiba̱t li ta̱rachꞌab chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ tixcꞌam chixjunil lix ma̱usilaleb laj Israel saꞌ li naꞌajej li ma̱cꞌaꞌ cuiꞌ cristian. Ut chirix aꞌan, ta̱oc laj Aarón saꞌ li tabernáculo. Ta̱risi li rakꞌ lino li quixqꞌue chirix nak qui-oc saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej ut tixcanab aran. Ut saꞌ ajcuiꞌ li naꞌajej aꞌan ta̱ati̱nk ut tixqꞌue li rakꞌ jun chic chirix. Ut ta̱e̱lk chak saꞌ li Santil Naꞌajej re tixqꞌue lix cꞌatbil mayej re xtojbal rix lix ma̱c aꞌan ut re ajcuiꞌ xtojbal rix lix ma̱queb li tenamit. Ut tixcꞌat saꞌ li artal lix xe̱bul lix mayejeb re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb. Ut li cui̱nk li ta̱cꞌamok re li chiba̱t saꞌ li chaki chꞌochꞌ bar ma̱cꞌaꞌ cristian, tento nak tixpuchꞌ li rakꞌ ut ta̱ati̱nk. Tojoꞌnak ta̱oc cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb laj Israel. Ut ta̱isi̱k saꞌ li naꞌajej aꞌan lix tibel li toro ut li chiba̱t li quicꞌanjelac xquiqꞌuel saꞌ li Santil Naꞌajej re xtojbal rix li ma̱c. Ut aran chirix li naꞌajej aꞌan ta̱cꞌatekꞌ lix tibel rech xiquic lix tzꞌu̱mal ut lix cꞌot. Li ani ta̱cꞌatok reheb lix tibel li xul aꞌan, tento nak ta̱ati̱nk ut tixpuchꞌ li rakꞌ. Chirix aꞌan naru na-oc saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb laj Israel. Aꞌin jun chakꞌrab tenebanbil saꞌ e̱be̱n ut cua̱nk chi junelic. Te̱ba̱nu la̱ex aj Israel joꞌ ajcuiꞌ eb li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Saꞌ li laje̱b xbe li xcuuk li po te̱ba̱nu le̱ ayu̱n ut ma̱ jun li cꞌanjel te̱ba̱nu. Saꞌ li cutan aꞌan texmayejak re xtojbal rix le̱ ma̱c. Ut ta̱cuyekꞌ le̱ ma̱c xban li Ka̱cuaꞌ ut cuybilak sachbilak chic le̱ ma̱c. Aꞌan jun li hiloba̱l cutan kꞌaxal lokꞌ chokꞌ e̱re re nak texhila̱nk ut te̱ba̱nu le̱ ayu̱n. Aꞌan jun chakꞌrab tenebanbil saꞌ e̱be̱n la̱ex re nak te̱ba̱nu chi junelic. Laj tij, li xakabanbil chokꞌ xyucuaꞌileb laj tij saꞌ xnaꞌaj lix yucuaꞌ ut qꞌuebil saꞌ xjolom li aceite, aꞌan li ta̱qꞌuehok re li mayej re xtojbal rix lix ma̱queb li tenamit. Aꞌan ta̱rocsi li rakꞌeb laj tij yi̱banbil riqꞌuin lino, li ac kꞌaxtesinbil chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Tixba̱nu chixjunil li tento xba̱nunquil re nak li Dios tixsantobresi li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej. Ut tixsantobresi ajcuiꞌ li tabernáculo ut li artal. Chi joꞌcaꞌin tixtoj rix lix ma̱queb laj tij joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit. Aꞌan aꞌin li chakꞌrab xinqꞌue e̱re. Joꞌcaꞌin te̱ba̱nu rajlal chihab re xtojbal rix li ma̱c queba̱nu la̱ex aj Israel, chan li Dios. Ut laj Aarón quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Dios. Kꞌaxal lokꞌ li quicꞌ chiruheb laj IsraelLi Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ye re laj Aarón ut eb li ralal joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb laj Israel nak la̱in tinqꞌue li chakꞌrab aꞌin reheb. Yalak ani reheb laj Israel tixcamsi junak toro, junak carner toj sa̱j, malaj ut junak chiba̱t chi saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ li muheba̱leb malaj ut chirix, ut cui incꞌaꞌ tixcꞌam chiru li oqueba̱l re li tabernáculo re tixmayeja chiru li Ka̱cuaꞌ, li cui̱nk aꞌan cua̱nk xma̱c xban nak quicamsin. Ta̱cana̱k joꞌ jun aj camsinel. Tento nak ta̱isi̱k saꞌ xya̱nkeb laj Israel xban nak quirisi xquiqꞌuel li xul. Li chakꞌrab aꞌin qꞌuebil reheb laj Israel re nak incꞌaꞌ teꞌmayejak yalak bar saꞌ li cꞌaleba̱l. Teꞌxcꞌam riqꞌuin laj tij lix mayejeb re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Ut laj tij tixmayeja li xul chiru li Dios chiru li oqueba̱l re li tabernáculo saꞌ xcꞌabaꞌeb li cristian. Laj tij tixrach lix quiqꞌuel li xul saꞌ lix artal li Ka̱cuaꞌ Dios chire li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut tixcꞌat lix xe̱bul li tib chokꞌ re jun sununquil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ chic teꞌxmayeja li xul yalak bar chiruheb li ma̱us aj musikꞌej li queꞌxlokꞌoni chak. Aꞌin jun li chakꞌrab cua̱nk chi junelic. Tento nak te̱ba̱nu la̱ex aj Israel ut tento ajcuiꞌ nak teꞌxba̱nu eb le̱ ralal e̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Ut ta̱ye ajcuiꞌ reheb nak cui junak le̱ rech aj Israelil malaj ut junak jalan xtenamit cua̱nk saꞌ e̱ya̱nk, tixqꞌue lix cꞌatbil mayej, malaj cꞌaꞌak chic re ru chi mayejil, tento nak tixcꞌam chiru li oqueba̱l re li tabernáculo. Cui ut incꞌaꞌ tixcꞌam saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo re tixmayeja chiru li Dios, li jun aꞌan ta̱isi̱k saꞌ e̱ya̱nk la̱ex aj Israel. Cui junak aj Israel, malaj ut junak jalan xtenamit cua̱nk saꞌ e̱ya̱nk, tixtiu li quicꞌ, la̱in tinjoskꞌokꞌ riqꞌuin ut tincuisi aꞌan saꞌ e̱ya̱nk la̱ex aj Israel. Li quicꞌ, aꞌan xyuꞌam ut xmetzꞌe̱u li tibelej. La̱in xinye nak te̱mayeja li quicꞌ chiru li artal re xtojbal rix le̱ ma̱c. Riqꞌuin quicꞌ te̱toj rix le̱ ma̱c xban nak li quicꞌ, aꞌan li natojoc rix le̱ yuꞌam. Joꞌcan nak la̱in xinye e̱re nak ma̱ jun saꞌ e̱ya̱nk tixtzaca li quicꞌ. Usta aj Israel usta jalan xtenamit li cua̱nk saꞌ e̱ya̱nk, incꞌaꞌ tixtzaca li quicꞌ. Cui junak aj Israel malaj ut junak jalan xtenamit li cuan saꞌ e̱ya̱nk tixchap junak li xul saꞌ qꞌuicheꞌ malaj junak li xul li narupupic li naru xtiubal xtibel, tixhoy lix quiqꞌuel ut tixqꞌue chꞌochꞌ saꞌ xbe̱n li quicꞌ. Li quicꞌ, aꞌan xyuꞌam ut xmetzꞌe̱u li tibelej. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixye reheb laj Israel nak incꞌaꞌ naru teꞌxtzaca li quicꞌ. Cui junak tixtzaca li quicꞌ, li jun aꞌan ta̱isi̱k saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Cui junak naxtzaca xtibel li xul li yal nacam xjunes malaj ut quicamsi̱c xban joskꞌ aj xul, li jun aꞌan xmux rib, usta aj Israel usta jalan xtenamit. Tento nak ta̱ati̱nk ut tixpuchꞌ li rakꞌ. Ut muxbil ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Riqꞌuin aꞌan santobresinbilak chic. Cui incꞌaꞌ ta̱ati̱nk ut cui incꞌaꞌ tixpuchꞌ li rakꞌ, ta̱cana̱k chi muxbil ru. Lix kꞌusbaleb chirix li cua̱nc riqꞌuin ixkLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ye reheb laj Israel nak la̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Texcua̱nk saꞌ xya̱lal ut incꞌaꞌ te̱ba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu li cuanqueb saꞌ li tenamit Egipto li quexcuan cuiꞌ chak. Chi moco te̱ba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Canaán li yo̱quin cuiꞌ che̱cꞌambal. Chi moco te̱tzol e̱rib chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye saꞌ lix chakꞌrabeb. Cheba̱nuhak ban li naxye saꞌ lin chakꞌrab li xinqꞌue e̱re. Cheba̱nuhak chixjunil li cꞌaꞌru xexintakla cuiꞌ. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios xinyehoc re aꞌin. Cui te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye lin chakꞌrab li xinqꞌue e̱re, ut cui te̱ba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru xexintakla cuiꞌ, ta̱cua̱nk le̱ yuꞌam. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Junak cui̱nk incꞌaꞌ naru tixchꞌic rib riqꞌuin junak ixk re ta̱cua̱nk riqꞌuin cui rechꞌalal li ixk. La̱in li Ka̱cuaꞌ yo̱quin chi yehoc e̱re. Cui junak cui̱nk naxchꞌic rib riqꞌuin lix naꞌ, li jun aꞌan naxcꞌut xxuta̱n lix yucuaꞌ. Li cui̱nk incꞌaꞌ naru ta̱cua̱nk riqꞌuin lix naꞌ, xban nak aꞌan lix naꞌ. Junak cui̱nk incꞌaꞌ naru naxchꞌic rib riqꞌuin li rixakil lix yucuaꞌ. Incꞌaꞌ naru naxcꞌut xxuta̱n lix yucuaꞌ. Junak cui̱nk incꞌaꞌ naru naxchꞌic rib riqꞌuin li ranab, malaj ut riqꞌuin li ri̱tzꞌin ixk, usta jalan xyucuaꞌ malaj ut jalan lix naꞌ. Incꞌaꞌ naru naxcꞌut xxuta̱n li ranab, usta saꞌ li rochoch quiyoꞌla malaj ut saꞌ jalan cab. Incꞌaꞌ naru ta̱cua̱nk riqꞌuin. Me̱mux e̱rib riqꞌuin xchꞌicbal e̱rib riqꞌuin lix rabin le̱ ralal, malaj ut riqꞌuin lix coꞌ le̱ rabin. Cui te̱ba̱nu aꞌan, te̱mux e̱rib. Junak cui̱nk incꞌaꞌ naru naxchꞌic rib riqꞌuin lix cab ranab, xban nak aꞌan li ranab. Incꞌaꞌ naru ta̱cua̱nk riqꞌuin. Junak cui̱nk incꞌaꞌ naru naxchꞌic rib riqꞌuin li ranab lix yucuaꞌ xban nak aꞌan xcomon lix yucuaꞌ. Junak cui̱nk incꞌaꞌ naru naxchꞌic rib riqꞌuin li ras malaj li ri̱tzꞌin lix naꞌ xban nak aꞌan xcomon lix naꞌ. Junak cui̱nk incꞌaꞌ naru naxchꞌic rib riqꞌuin li rixakil li rican. Incꞌaꞌ naru tixcꞌut xxuta̱n xban nak li ixk aꞌan rixakil li ras lix yucuaꞌ. Junak cui̱nk incꞌaꞌ naru naxchꞌic rib riqꞌuin li ralib. Incꞌaꞌ naru tixcꞌut xxuta̱n xban nak aꞌan rixakil li ralal. Junak cui̱nk incꞌaꞌ naru naxchꞌic rib riqꞌuin li rixakil li ras. Incꞌaꞌ naru tixcꞌut xxuta̱n li ras. Junak cui̱nk incꞌaꞌ naru naxchꞌic rib riqꞌuin lix cab xrabin, chi moco riqꞌuineb li ri li rixakil, xban nak xcomoneb rib. Nimla ma̱c xba̱nunquil aꞌan. Junak cui̱nk incꞌaꞌ naru naxchꞌic rib riqꞌuin li ras malaj ut li ri̱tzꞌin li rixakil nak toj yoꞌyo li rixakil re nak incꞌaꞌ xicꞌ teꞌril ribeb. Junak cui̱nk incꞌaꞌ naru naxchꞌic rib riqꞌuin junak ixk cui yo̱ xcꞌulbal xyajel re li po. Junak cui̱nk incꞌaꞌ naru naxchꞌic rib riqꞌuin li rixakil li ras ri̱tzꞌin. Cui tixba̱nu li ma̱usilal aꞌan, tixmux rib. Junak cui̱nk incꞌaꞌ naru tixqꞌue li ralal xcꞌajol chokꞌ xcꞌatbil mayej chiru li yi̱banbil dios Moloc. Incꞌaꞌ ta̱risi xlokꞌal lin cꞌabaꞌ la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios riqꞌuin xba̱nunquil aꞌin. La̱in li Ka̱cuaꞌ li yo̱quin chi yehoc re aꞌin. Junak cui̱nk incꞌaꞌ naru naxchꞌic rib riqꞌuin li rech cui̱nkilal joꞌ naxba̱nu riqꞌuin junak ixk. Nimla ma̱c xba̱nunquil aꞌan. Junak cui̱nk incꞌaꞌ naru naxchꞌic rib riqꞌuin li xul. Incꞌaꞌ naru tixmux rib xba̱nunquil li ma̱usilal aꞌan. Chi moco junak ixk tixchꞌic rib riqꞌuin li xul. Kꞌaxal yibru xba̱nunquil aꞌan. Me̱mux e̱rib xba̱nunquil li cꞌaꞌak re ru aꞌin xban nak aꞌan incꞌaꞌ us. Aꞌan lix ma̱usilaleb li tenamit li tincuisi saꞌ li naꞌajej li tex-oc cuiꞌ. Xban li ma̱usilal li queꞌxba̱nu, queꞌxmux ru li naꞌajej. Joꞌcan nak la̱in tinqꞌueheb chixtojbal rix lix ma̱queb nak teꞌisi̱k saꞌ lix naꞌajeb. Joꞌcan nak la̱ex aj Israel tento nak te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye lin chakꞌrab. Me̱ba̱nu li ma̱usilal joꞌ xeꞌxba̱nu eb aꞌan, joꞌ la̱ex aj Israel, joꞌ eb ajcuiꞌ li jalan xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Chixjunil li ma̱usilal aꞌan queꞌxba̱nu li tenamit li queꞌcuan saꞌ li naꞌajej. Ut muxbil chic ru li chꞌochꞌ quicana xbaneb li cuanqueb aran nak toj ma̱jiꞌ nequex-oc. Cui la̱ex te̱ba̱nu li ma̱usilal joꞌ queꞌxba̱nu eb aꞌan, te̱mux ru li naꞌajej ut naru nequex-isi̱c saꞌ le̱ naꞌaj joꞌ nak queꞌisi̱c eb aꞌan. Li ani tixba̱nu eb li ma̱usilal aꞌin ta̱isi̱k saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Joꞌcan nak la̱ex cheba̱nuhak li cꞌaꞌru nequexinchakꞌrabi cuiꞌ. Me̱tzol xba̱nunquil li ma̱usilal li queꞌxba̱nu li tenamit li cuanqueb aran nak toj ma̱jiꞌ nequex-oc la̱ex. Me̱mux e̱rib chixba̱nunquil aꞌan. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios xinyehoc re aꞌin. Li chakꞌrab chirix li santilal ut li ti̱quilalLi Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye reheb chixjunileb laj Israel: Santakex che̱junilex la̱ex xban nak la̱in santin. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Chexucua̱k ru le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ. Ut te̱oxlokꞌi li hiloba̱l cutan. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios xinyehoc re aꞌin. Me̱lokꞌoniheb chic li yi̱banbil dios, chi moco te̱yi̱b e̱jalanil dios chꞌi̱chꞌ re te̱lokꞌoni. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios xinyehoc re aꞌin. Nak te̱qꞌue le̱ mayej re xcꞌambal e̱rib saꞌ usilal cuiqꞌuin, te̱ba̱nu joꞌ xinye e̱re re nak tincꞌul le̱ mayej. Tento xtzacanquil li tib saꞌ li cutan nak xcamsi̱c li xul ut saꞌ li xcab li cutan. Ut li joꞌ qꞌuial chic ta̱cana̱k re li rox cutan, tento xcꞌatbal. Muxbil chic ru li tib saꞌ li rox li cutan. Cui natiuheꞌ saꞌ li rox cutan, incꞌaꞌ ta̱cꞌulekꞌ li mayej. Li ani ta̱tzaca̱nk re li tib saꞌ rox li cutan, li jun aꞌan cua̱nk xma̱c xban nak xmux ru li kꞌaxtesinbil cue la̱in. Ut li jun aꞌan ta̱isi̱k saꞌ xya̱nkeb lin tenamit Israel. Ut nak te̱sicꞌ ru le̱ racui̱mk, incꞌaꞌ te̱sicꞌ chi us, chi moco te̱molcꞌa li natꞌaneꞌ. Nak te̱sicꞌ ru le̱ uvas, incꞌaꞌ te̱sicꞌ chi us, chi moco te̱molcꞌa li natꞌaneꞌ. Te̱canab ban reheb li nebaꞌ ut reheb li jalaneb xtenamit. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios xinyehoc re aꞌin. Mex-elkꞌac, mexbalakꞌic, ut me̱ticꞌtiꞌi e̱rib chi ribil e̱rib. Me̱ba̱nu li juramento saꞌ incꞌabaꞌ la̱in chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Cui te̱ba̱nu chi joꞌcan te̱mux ru lin cꞌabaꞌ. La̱in li Ka̱cuaꞌ xinyehoc re aꞌin. Me̱rahobtesiheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin, chi moco te̱relkꞌa li cꞌaꞌru reheb. Ut te̱toj le̱ mo̱s saꞌ xkꞌehil. Me̱canab chokꞌ re cuulaj. Me̱hob li tzꞌaptzꞌo̱queb xic, chi moco te̱qꞌue chixtichbaleb li rok li mutzꞌeb ru. Te̱xucua cuu xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Nak texrakok a̱tin, cheba̱nu saꞌ xya̱lal. Me̱col rix li nebaꞌ, chi moco checol rix li biom. Saꞌ xya̱lal ban texrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb chixjunileb. Mexyoꞌoban a̱tin chirixeb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Ut me̱qꞌueheb chi camsi̱c le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios xinyehoc re aꞌin. Incꞌaꞌ te̱joskꞌi le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Te̱kꞌus saꞌ xya̱lal li ani nama̱cob re nak incꞌaꞌ textzꞌako̱nk riqꞌuin lix ma̱c. Me̱qꞌue re̱kaj li ra xi̱cꞌ riqꞌuin raylal. Ut me̱qꞌue saꞌ e̱chꞌo̱l li raylal ta̱uxk e̱re. Te̱ra ban le̱ ras e̱ri̱tzꞌin joꞌ nak nequera e̱rib. La̱in li Ka̱cuaꞌ xinyehoc re aꞌin. Cheba̱nu li chakꞌrab li yo̱quin chixqꞌuebal e̱re. Me̱qꞌue chi batzꞌu̱nc le̱ queto̱mk riqꞌuin li xul li jalan pa̱y ru. Ut incꞌaꞌ te̱rau cuib pa̱y ru li iyaj saꞌ jun chi naꞌajej. Ut incꞌaꞌ te̱rocsi le̱ rakꞌ li jalan jala̱nk pa̱y ru lix nokꞌil. Cui junak cui̱nk ta̱cua̱nk riqꞌuin jun li mo̱s ixk li ac tzꞌa̱manbil xban jalan chic cui̱nk, abanan toj ma̱jiꞌ tojbil li rachꞌabanquil, tento nak teꞌqꞌuehekꞌ chixtojbal rix lix ma̱queb. Abanan incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k xban nak li ixk lokꞌbil mo̱s. Tento nak li cui̱nk aꞌan tixcꞌam jun li carner te̱lom chiru li oqueba̱l re li tabernáculo re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut riqꞌuin li carner li tixqꞌue chokꞌ xmayej, laj tij tixtzꞌa̱ma xcuybal li ma̱c li quixba̱nu. Ut li Dios tixcuy lix ma̱c. Nak tex-oc chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej Canaán ut te̱rau li cheꞌ li nau̱chin, muxbilak ru li ru li cheꞌ chiru oxib chihab. Chiru li oxib chihab aꞌan incꞌaꞌ naru te̱tzaca li ru nak ta̱u̱chi̱nk. Saꞌ xca̱ li chihab, te̱kꞌaxtesi chixjunil li ru li cheꞌ chokꞌ cue la̱in re xbantioxinquil chicuu. Abanan saꞌ roꞌ li chihab naru te̱tzaca li ru li cheꞌ. Cui te̱ba̱nu chi joꞌcan, kꞌaxal li ru li cheꞌ ta̱ru̱chin. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios xinyehoc re aꞌin. Me̱tiu li tib li toj cuan xquiqꞌuel. Incꞌaꞌ textu̱lak chi moco texkꞌehi̱nk. Me̱bes li rismal le̱ jolom chixcꞌatk le̱ xicꞌ, chi moco te̱set ruꞌuj le̱ mach. Me̱set le̱ tibel xban xrahil e̱chꞌo̱l chirix junak camenak. Ut incꞌaꞌ te̱qꞌue e̱retalil saꞌ le̱ tibel. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios xinyehoc re aꞌin. Me̱cꞌut xxuta̱n le̱ rabin riqꞌuin xqꞌuebal xlese̱ns chixcꞌayinquil ribeb nak nequeꞌxlokꞌoni li jalanil dios. Cui te̱ba̱nu chi joꞌcan ta̱numta̱k li ma̱usilal saꞌ li naꞌajej aꞌin. Che-oxlokꞌi li hiloba̱l cutan ut te̱qꞌue xlokꞌal li naꞌajej li ninlokꞌoni̱c cuiꞌ. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin. Me̱sicꞌ le̱ naꞌleb riqꞌuineb li nequeꞌa̱tinan musikꞌej chi moco te̱sicꞌ riqꞌuineb laj kꞌe. Cui te̱ba̱nu aꞌan, te̱mux e̱rib. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios xinyehoc re aꞌin. Che-oxlokꞌi li che̱quel cristian ut cheqꞌue xlokꞌal li ti̱xeb. Chexucua cuu la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Me̱rahobtesiheb li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Te̱ba̱nu reheb joꞌ nequeba̱nu reheb le̱ rech tenamitil. Cheraheb joꞌ nak nequera e̱rib la̱ex. Chijulticokꞌ e̱re nak la̱ex jalan le̱ tenamit nak quexcuan chak Egipto. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios xinyehoc re aꞌin. Me̱balakꞌiheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin riqꞌuin li bisleb li incꞌaꞌ nabisoc chi tzꞌakal. Tzꞌakal ban texbisok. Junelic texbisok chi tzꞌakal. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. La̱in quin-isin chak e̱re saꞌ li naꞌajej Egipto. Cheba̱nu chixjunil li chakꞌrab li xinqꞌue e̱re ut te̱ba̱nu le̱ taklanquil inban. La̱in li Ka̱cuaꞌ xinyehoc re aꞌin. Lix tojbal rix li ma̱cLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye ajcuiꞌ reheb laj Israel chi joꞌcaꞌin. Yalak ani li cui̱nk aj Israel tixyechiꞌi li ralal xcꞌajol chokꞌ xmayej chiru li yi̱banbil dios Moloc, li cui̱nk aꞌan ta̱camsi̱k chi pec xbaneb li tenamit. Relic chi ya̱l ta̱camsi̱k usta aj Israel, usta jalan xtenamit li cuan arin Israel. La̱in tinjoskꞌokꞌ saꞌ xbe̱n li cui̱nk li tixqꞌue li ralal xcꞌajol chokꞌ xmayej re xlokꞌoninquil li yi̱banbil dios Moloc. Riqꞌuin aꞌan teꞌxmux ru lin tabernáculo ut teꞌxmux ajcuiꞌ ru lin santil cꞌabaꞌ. Cui teꞌxba̱nu chi joꞌcan, la̱in tincuisiheb saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Cui eb laj Israel incꞌaꞌ teꞌxqꞌue retal li ma̱usilal li xba̱nu nak xmayeja li ralal xcꞌajol ut incꞌaꞌ teꞌxcamsi, la̱in tinjoskꞌokꞌ saꞌ xbe̱n li cui̱nk, ut saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ rochoch, joꞌ eb ajcuiꞌ li teꞌoque̱nk riqꞌuin chixlokꞌoninquil li yi̱banbil dios Moloc. Ut tincuisiheb saꞌ xya̱nkeb laj Israel. La̱in xicꞌ nacuileb li nequeꞌxsicꞌ xnaꞌleb riqꞌuineb li nequeꞌa̱tinan musikꞌej, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌtzꞌekta̱nan cue ut nequeꞌxsicꞌ xnaꞌleb riqꞌuineb laj kꞌe. Tincuisiheb saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Joꞌcan nak ti̱cak e̱chꞌo̱l ut santakex xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Cheqꞌuehak retal li chakꞌrab li xinqꞌue e̱re ut cheba̱nu li cꞌaꞌru naxye xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ ninsantobresin e̱re. Li ani tixmajecua lix naꞌ, malaj ut lix yucuaꞌ, ta̱camsi̱k. Ut aꞌan cuan xma̱c nak ta̱camsi̱k. Cui junak cui̱nk naxchꞌic rib riqꞌuin li rixakil li ras ri̱tzꞌin, li cui̱nk ut li ixk teꞌcamsi̱k xban nak queꞌxmux ru lix sumlajiqueb. Li cui̱nk li tixchꞌic rib riqꞌuin li rixakil lix yucuaꞌ naxcꞌut xxuta̱n lix yucuaꞌ. Li cui̱nk ut li ixk teꞌcamsi̱k. Li cui̱nk li tixchꞌic rib riqꞌuin lix ralib, chixcabichaleb teꞌcamsi̱k. Eb aꞌan cuanqueb xma̱c nak teꞌcamsi̱k xban nak kꞌaxal yibru queꞌxba̱nu. Cui junak li cui̱nk tixchꞌic rib riqꞌuin li rech cui̱nkilal, nimla ma̱c li queꞌxba̱nu. Chixcabichaleb teꞌcamsi̱k. Ut eb aꞌan cuanqueb xma̱c nak teꞌcamsi̱k. Cui junak cui̱nk tixcꞌam chokꞌ rixakil junak li ixk ut tixcꞌam ajcuiꞌ chokꞌ rixakil lix naꞌ li ixk, nimla ma̱c li teꞌxba̱nu. Teꞌcamsi̱k chi roxichaleb. Cꞌatbil nak teꞌosokꞌ re nak incꞌaꞌ chic ta̱uxma̱nk li ma̱usilal aꞌan saꞌ e̱ya̱nk la̱ex. Cui junak cui̱nk tixchꞌic rib riqꞌuin junak xul, ta̱camsi̱k li cui̱nk ut ta̱camsi̱k li xul. Cui junak ixk tixchꞌic rib riqꞌuin junak xul, li ixk aꞌan ta̱camsi̱k ut ta̱camsi̱k ajcuiꞌ li xul. Ut eb aꞌan cuanqueb xma̱c nak teꞌcamsi̱k. Cui junak cui̱nk tixchꞌic rib riqꞌuin li ranab, malaj ut lix cab ranab, nimla ma̱c teꞌxba̱nu ut teꞌcamsi̱k chixcabichaleb. Li cui̱nk aꞌan quixmux ru li ranab ut tento nak aꞌan tixtoj rix lix ma̱c. Cui junak cui̱nk tixchꞌic rib riqꞌuin junak ixk nak yo̱ xyajel re li po, yo̱queb chixcꞌutbal xxuta̱neb. Ut li ixk xqꞌue chi naꞌecꞌ li cꞌaꞌru yo̱ chixcꞌulbal. Chixcabichaleb teꞌisi̱k saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Cui junak cui̱nk tixchꞌic rib riqꞌuin li ranab lix yucuaꞌ malaj ut riqꞌuin li ras malaj ut riqꞌuin li ri̱tzꞌin lix naꞌ, teꞌxcꞌut xxuta̱neb xban nak rechꞌalaleb rib. Chixcabichaleb teꞌxtoj rix li ma̱usilal teꞌxba̱nu. Cui junak cui̱nk tixchꞌic rib riqꞌuin li ras malaj ut riqꞌuin li rixakil li rican, li cui̱nk aꞌan tixcꞌut xxuta̱n li rican. Li cui̱nk joꞌ ajcuiꞌ li ixk teꞌxtoj rix li ma̱c queꞌxba̱nu. Teꞌca̱mk chi incꞌaꞌ teꞌcua̱nk ralal xcꞌajoleb. Cui junak cui̱nk tixchꞌic rib riqꞌuin li rixakil li ras malaj ut li rixakil li ri̱tzꞌin, li cuib aꞌan teꞌca̱mk chi ma̱cꞌaꞌ ralal xcꞌajoleb. Li cui̱nk aꞌan quixmux rib ut quixcꞌut xxuta̱n li ras malaj ut li ri̱tzꞌin. Joꞌcan nak cheba̱nu chixjunil li chakꞌrab li yo̱quin chixqꞌuebal e̱re ut te̱pa̱b le̱ taklanquil re nak incꞌaꞌ tex-isi̱k saꞌ li naꞌajej Canaán li texincꞌam cuiꞌ la̱in. Me̱tzol e̱rib chixba̱nunquil li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu li jalan xtenamiteb. La̱in tincuisiheb aꞌan saꞌ li naꞌajej li tex-oc cuiꞌ la̱ex. Eb aꞌan queꞌxba̱nu li ma̱usilal aꞌin. Joꞌcan nak xebintzꞌekta̱na. La̱in quinyechiꞌi e̱re li cha̱bil naꞌajej aꞌin li na-el cuiꞌ chi us li acui̱mk. La̱ex tex-e̱chani̱nk re li naꞌajej xban nak la̱in tinqꞌue e̱re re texcua̱nk. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. La̱in quinsicꞌoc e̱ru saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit. Joꞌcan ut tento nak te̱nau cꞌaꞌru li xul li naru te̱tzaca xtibel ut cꞌaꞌru li xul li incꞌaꞌ naru te̱tzaca joꞌ li nequeꞌrupupic ut eb li nequeꞌbe̱c saꞌ chꞌochꞌ ut eb li nequeꞌxjucuqui ribeb. Incꞌaꞌ te̱mux e̱rib riqꞌuin xtzacanquil li xul li xinye nak incꞌaꞌ naru te̱tzaca. Santakex xban nak santin la̱in li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. La̱in xinsicꞌoc e̱ru saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit re nak la̱exak li cualal incꞌajol. Cui cuanqueb cui̱nk ut ixk saꞌ e̱ya̱nk li naa̱tinac riqꞌuineb li musikꞌej malaj ut nakꞌehin, tento nak teꞌcamsi̱k chi pec. Ut eb aꞌan cuanqueb xma̱c nak teꞌcamsi̱k. Li chakꞌrab chokꞌ reheb laj tijLi Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Tat-a̱tinak riqꞌuineb laj tij li ralal xcꞌajol laj Aarón ut ta̱ye reheb nak eb laj tij incꞌaꞌ teꞌxmux ribeb riqꞌuin xchꞌeꞌbal li camenak li ta̱ca̱mk saꞌ lix tenamiteb. Abanan naru teꞌxchꞌeꞌ li camenak cui aꞌan lix naꞌ, lix yucuaꞌ, li ralal ut lix rabin, ut li ras ut li ri̱tzꞌin. Joꞌcan ajcuiꞌ naru naxchꞌeꞌ li ranab li ma̱cꞌaꞌ xbe̱lom li cuan saꞌ rochoch. Riqꞌuineb aꞌin naru naxmux rib riqꞌuin xchꞌeꞌbal xban nak xcomoneb rib. Incꞌaꞌ naru tixmux rib riqꞌuin xchꞌeꞌbal yalak ani chi camenak saꞌ li tenamit. Laj tij incꞌaꞌ tixbes li rismal xjolom chixcꞌatk lix xic, chi moco tixset ruꞌuj lix mach, chi moco tixset lix tibel xban xrahil xchꞌo̱l. Tento nak santakeb laj tij re nak incꞌaꞌ teꞌxcꞌut xxuta̱n lin cꞌabaꞌ xban nak aꞌaneb li nequeꞌxqꞌue li cꞌatbil mayej ut nequeꞌmayejac li caxlan cua chicuu la̱in lix Dioseb. Joꞌcan nak tento nak santakeb. Junak laj tij incꞌaꞌ naru ta̱sumla̱k riqꞌuin junak ixk naxcꞌayi rib, chi moco ta̱sumla̱k riqꞌuin junak ixk li ac cuanjenak riqꞌuin cui̱nk, chi moco ta̱sumla̱k riqꞌuin junak ixk jachom rib riqꞌuin lix be̱lom xban nak laj tij kꞌaxtesinbil chi cꞌanjelac chicuu la̱in lix Dioseb. Eb laj tij teꞌoxlokꞌi̱k xban nak eb aꞌan li nequeꞌmayejac caxlan cua chicuu. La̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱in santo ut la̱in ninsantobresin e̱re. Cui junak xrabin laj tij tixtiquib xcꞌayinquil rib, li jun aꞌan tixcꞌut xxuta̱n lix yucuaꞌ. Cꞌatbil ta̱uxk re nak ta̱camsi̱k. Lix yucuaꞌil eb laj tij, aꞌan quiqꞌueheꞌ li aceite saꞌ xjolom. Ut aꞌan kꞌaxtesinbil chirocsinquil li rakꞌeb laj tij. Joꞌcan nak incꞌaꞌ ta̱risi li tꞌicr li bacꞌbo saꞌ jolom ut incꞌaꞌ tixpej li rakꞌ xban xrahil xchꞌo̱l. Incꞌaꞌ naru na-oc cua̱nk cuiꞌ junak camenak, usta xnaꞌ usta xyucuaꞌ. Incꞌaꞌ naru tixmux rib riqꞌuineb aꞌan. Chi moco ta̱e̱lk saꞌ li tabernáculo, chi moco tixmux ru, xban nak aꞌan sicꞌbil ru chi cꞌanjelac chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dios ut qꞌuebil li aceite saꞌ xjolom. La̱in li Ka̱cuaꞌ xinyehoc re aꞌin. Tento nak ta̱sumla̱k riqꞌuin junak ixk toj ma̱jiꞌ cuanjenak riqꞌuin cui̱nk. Incꞌaꞌ ta̱sumla̱k riqꞌuin junak xma̱lcaꞌan, chi moco riqꞌuin junak ixk jachom rib riqꞌuin xbe̱lom, chi moco riqꞌuin junak ixk li naxcꞌayi rib. Tento ban nak ta̱sumla̱k riqꞌuin junak ixk li ma̱jiꞌ cuanjenak riqꞌuin cui̱nk ut xcomonakeb li ralal xcꞌajol laj Leví. Tento nak tixba̱nu chi joꞌcan re nak incꞌaꞌ tixmux ruheb li ralal xcꞌajol saꞌ lix tenamiteb. La̱in li Ka̱cuaꞌ li ninsantobresin re, chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Tat-a̱tinak riqꞌuin laj Aarón ut ta̱ye re chi joꞌcaꞌin: Chalen anakcuan ut chi junelic cui incꞌaꞌ tzꞌakal re ru la̱ cualal a̱cꞌajol, li jun aꞌan incꞌaꞌ naru ta̱cꞌanjelak chixqꞌuebal li mayej caxlan cua chicuu. Ma̱ jun reheb laj tij li cuan re̱cꞌ naru teꞌcꞌanjelak re xqꞌuebal li mayej chicuu. Incꞌaꞌ naru nequeꞌcꞌanjelac chi qꞌuehoc mayej li mutzꞌ, chi moco li ye̱k rok, chi moco li incꞌaꞌ tzꞌakal re ru li ruꞌuj, malaj ut lix xic. Incꞌaꞌ naru nequeꞌcꞌanjelac chi qꞌuehoc mayej li tokol rokeb chi moco li tokol rukꞌeb. Chi moco li cꞌutzcꞌu rix, chi moco li metꞌ aj cui̱nk, chi moco li cuan xyajel li xnakꞌ ru, chi moco li cuan xox chirix, chi moco li sal rix, chi moco li tochꞌol xnakꞌ xtzꞌejcual naru nequeꞌcꞌanjelac chi qꞌuehoc mayej. Ma̱ jun reheb li ralal xcꞌajol laj Aarón laj tij li cuan re̱cꞌ naru tixmayeja chicuu li cꞌatbil mayej ut li mayej caxlan cua. Naru nequeꞌxtzaca li mayej caxlan cua li kꞌaxal lokꞌ ut li cꞌaꞌak re ru li santobresinbil, abanan incꞌaꞌ naru teꞌnachꞌok riqꞌuin li artal chi moco naru teꞌxic jun pacꞌal li tꞌicr re nak incꞌaꞌ teꞌxmux ru lin tabernáculo xban nak la̱in xinsantobresin re, chan li Dios. Ut laj Moisés quixye aꞌin re laj Aarón ut reheb li ralal ut reheb chixjunileb laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye re laj Aarón ut reheb li ralal nak teꞌxqꞌue xlokꞌal li santil mayej li nequeꞌxkꞌaxtesi chicuu eb laj Israel re nak incꞌaꞌ teꞌxmux ru lin santil cꞌabaꞌ. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin. Chalen anakcuan ut chi junelic cui muxbil ru junak ralal xcꞌajol nak ta̱oc chixqꞌuebal li lokꞌlaj mayej li queꞌxkꞌaxtesi cue eb laj Israel, laj tij aꞌan ta̱isi̱k chi cꞌanjelac chicuu. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin. Ma̱ jun reheb li ralal xcꞌajol laj Aarón li cuan li yajel saklep chirix malaj ut na-el xyaꞌal lix tzꞌejcual naru tixtzaca li lokꞌlaj mayej chi toj ma̱jiꞌ xsantobresi rib. Joꞌcan ajcuiꞌ li tixmux rib riqꞌuin xchꞌeꞌbal li cꞌaꞌru quinak camenak chiru malaj ut cui xchꞌeꞌ li ani yo̱ chi e̱lc xyaꞌal lix tzꞌejcual. Ut incꞌaꞌ naru tixtzaca li lokꞌlaj mayej cui xchꞌeꞌ junak li xul xcomoneb li nequeꞌxjucuqui ribeb malaj ut junak li cristian muxbil ru, aꞌ yal cꞌaꞌru li xmux cuiꞌ rib. Cui junak laj tij tixchꞌeꞌ li cꞌaꞌru muxbil ru, li jun aꞌan muxbil ru ta̱cana̱k toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Ut incꞌaꞌ naru tixtzaca li mayejanbil tzacae̱mk toj ta̱ati̱nk. Nak ac x-oc li kꞌojyi̱n, incꞌaꞌ chic muxbil ru ut naru tixtzaca li tzacae̱mk santobresinbil xban nak aꞌan xtzacae̱mk. Incꞌaꞌ naru tixtzaca xtibel li xul li yal xcam chi joꞌcan, chi moco tixtzaca xtibel li xul li quicamsi̱c xban joskꞌ aj xul. Cui tixtzaca, tixmux rib. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin. Chixjunileb laj tij teꞌxba̱nu li chakꞌrab li quinqꞌue reheb. Cui incꞌaꞌ teꞌxba̱nu teꞌma̱cobk ut teꞌca̱mk xban nak teꞌxkꞌet li chakꞌrab. La̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱in ninsantobresin reheb. Ma̱ ani naru tixtzaca li santobresinbil tzacae̱mk cui ma̱cuaꞌ xcomon laj tij. Chi moco li rulaꞌ chi moco lix tojbil mo̱s naru nequeꞌtzacan re. Abanan naru nequeꞌxtzaca li mayejanbil tzacae̱mk lix lokꞌbil mo̱s laj tij ut eb li mo̱s li queꞌyoꞌla saꞌ li rochoch. Cui lix rabin laj tij nasumla riqꞌuin junak cui̱nk ma̱cuaꞌ aj tij, li ixk aꞌan incꞌaꞌ naru tixtzaca li santobresinbil tzacae̱mk. Abanan cui lix rabin laj tij xma̱lcaꞌan, malaj ut xjachom rib riqꞌuin lix be̱lom ut ma̱cꞌaꞌ xcocꞌal, li ixk aꞌan ta̱sukꞌi̱k saꞌ rochoch lix yucuaꞌ joꞌ nak quicuan saꞌ xsa̱jilal ut naru tixtzaca lix tzacae̱mk lix yucuaꞌ. Abanan ma̱ jun junak jalan naru natzacan re li santobresinbil tzacae̱mk. Cui junak tixtzaca li santobresinbil tzacae̱mk chi incꞌaꞌ naxnau nak incꞌaꞌ us xba̱nu, tento nak tixqꞌue re̱kaj re laj tij ut tixqꞌue li ju̱nk may ral li ju̱nk ciento chokꞌ xtzꞌakob. Eb laj tij incꞌaꞌ teꞌxqꞌue chi muxecꞌ li santobresinbil tzacae̱mk li nequeꞌxqꞌue eb laj Israel re li Ka̱cuaꞌ. Teꞌxqꞌue chi xtojbal xma̱c li cristian cui teꞌxqꞌue chixtzaca li tzacae̱mk santobresinbil. La̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱in ninsantobresin reheb li tzacae̱mk aꞌan. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Tat-a̱tinak riqꞌuin laj Aarón ut riqꞌuineb li ralal joꞌ eb ajcuiꞌ laj Israel ut ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin: Cui junak aj Israel malaj junak jalan xtenamit saꞌ e̱ya̱nk tixqꞌue lix cꞌatbil mayej, li xul li tixqꞌue chokꞌ xmayej tzꞌakalak re ru ut ma̱cꞌaꞌak re̱cꞌ, usta naxqꞌue xban nak x-ala saꞌ xchꞌo̱l malaj ut xban nak cuan li cꞌaꞌru quixyechiꞌi. Tento nak li xul te̱lom ut ma̱cꞌaꞌak re̱cꞌ, usta toro, usta carner, malaj ut chiba̱t re nak li Ka̱cuaꞌ tixcꞌul. Abanan incꞌaꞌ ta̱cꞌulekꞌ li mayej cui te̱mayeja junak li xul li cuan re̱cꞌ. Cui junak tixqꞌue lix mayej re xcꞌambal rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, tento nak li xul tzꞌakalak re ru, usta namayejac xban nak x-ala saꞌ xchꞌo̱l xba̱nunquil, malaj ut xban nak cuan li cꞌaꞌru quixyechiꞌi. Tento nak ma̱cꞌaꞌ re̱cꞌ li xul, usta toro, usta carner, re nak ta̱cꞌulekꞌ li mayej xban li Ka̱cuaꞌ. Me̱mayeja chiru li Ka̱cuaꞌ junak li xul li mutzꞌ ru, malaj ut tokol rok, malaj ut tochꞌol, malaj ut sal rix, malaj ut xox rix malaj ut cuan xpat. Li xul aꞌin incꞌaꞌ naru te̱qꞌue chokꞌ e̱cꞌatbil mayej saꞌ xbe̱n lix artal li Ka̱cuaꞌ. Cui junak tixqꞌue jun li toro malaj ut jun li carner chokꞌ xmayej xban nak x-ala saꞌ xchꞌo̱l xqꞌuebal, naru tixqꞌue junak li xul li incꞌaꞌ xniman chi us malaj ut incꞌaꞌ tzꞌakal re ru. Abanan incꞌaꞌ naru xqꞌuebal li xul aꞌan cui cuan li cꞌaꞌru quixyechiꞌi xban nak li mayej aꞌan incꞌaꞌ ta̱cꞌulekꞌ. Incꞌaꞌ naru xmayejanquil chiru li Ka̱cuaꞌ junak li xul cui tochꞌol lix nakꞌ xtzꞌejcual malaj ut setbil, malaj ut pucꞌul, malaj ut isinbil. Incꞌaꞌ naru xba̱nunquil aꞌan saꞌ le̱ naꞌaj. Incꞌaꞌ naru te̱mayeja li xul li xecꞌul riqꞌuin junak li jalan xtenamit. Eb li xul aꞌan incꞌaꞌ tzꞌakal re ruheb ut incꞌaꞌ teꞌcꞌulekꞌ xban li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Nak ta̱yoꞌla̱k junak cuacax, junak carner, malaj ut junak chiba̱t, ta̱cana̱k riqꞌuin lix naꞌ chiru cuukub cutan. Chalen saꞌ lix cuakxak li cutan ta̱cꞌulekꞌ joꞌ jun li cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Me̱camsi junak li cuacax rochben li ral saꞌ jun chi cutan. Chi moco te̱camsi li carner ut li ral saꞌ jun chi cutan. Nak texmayejak re bantioxi̱nc chiru li Ka̱cuaꞌ, te̱ba̱nu joꞌ naxye li chakꞌrab re nak ta̱cꞌulekꞌ le̱ mayej. Saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan te̱tzaca ut incꞌaꞌ te̱canab re xcab cutan. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin. Te̱ba̱nu li chakꞌrab li xinqꞌue e̱re ut te̱ba̱nu li nequexintakla cuiꞌ. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin. Me̱mux ru lin santil cꞌabaꞌ re nak ta̱cꞌutu̱nk lin santilal saꞌ xya̱nkeb laj Israel xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ ut la̱in ninsantobresin e̱re. La̱in quin-isin chak e̱re saꞌ li tenamit Egipto re nak la̱inak le̱ Dios. La̱in li Ka̱cuaꞌ, chan. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye reheb laj Israel cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab chirixeb li ninkꞌe li teꞌxba̱nu nak teꞌxchꞌutub ribeb chinlokꞌoninquil. La̱at ta̱ye resil reheb nak li ninkꞌe li teꞌxba̱nu, aꞌan kꞌaxal lokꞌ. Cuakib cutan textrabajik ut saꞌ li xcuuk li cutan ma̱ jun li cꞌanjel te̱ba̱nu xban nak aꞌan li hiloba̱l cutan kꞌaxal lokꞌ re texhila̱nk cuiꞌ. Tine̱lokꞌoni aꞌ yal bar cua̱nkex. Li ninkꞌe Pascua nak nequeꞌxcuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamalAꞌan eb aꞌin li cutan nak te̱chꞌutub e̱rib chinlokꞌoninquil. Li ninkꞌe te̱ba̱nu kꞌaxal lokꞌ. Ta̱ye resil reheb jokꞌe teꞌninkꞌei̱k re inlokꞌoninquil. Saꞌ li ca̱laju xbe li xbe̱n po te̱tiquib lin ninkꞌe Pascua nak ac oc re li kꞌojyi̱n re xjulticanquil nak quexcuisi chak saꞌ li tenamit Egipto. Ut saꞌ li oꞌlaju xbe li po aꞌan te̱ba̱nu li ninkꞌe nak nequecuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Te̱ba̱nu aꞌan re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Cuukub cutan te̱cuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Saꞌ li xbe̱n li cutan te̱chꞌutub e̱rib ut te̱ba̱nu li lokꞌlaj ninkꞌe ut ma̱ jun li cꞌanjel te̱ba̱nu. Chiru cuukub cutan te̱qꞌue le̱ cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ xcuuk li cutan te̱chꞌutub cuiꞌchic e̱rib re xba̱nunquil li lokꞌlaj ninkꞌe, ut ma̱ jun li cꞌanjel te̱ba̱nu. Li ninkꞌe nak nequeꞌxqꞌue chokꞌ xmayej li xbe̱n ru li racui̱mkLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Tat-a̱tinak riqꞌuineb laj Israel ut ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin: Nak tex-oc saꞌ li naꞌajej li tinqꞌue e̱re, nak te̱sicꞌ li xbe̱n ru le̱ racui̱mk, te̱cꞌam jun jo̱b riqꞌuin laj tij chokꞌ le̱ mayej. Nak ac xnumeꞌ li hiloba̱l cutan laj tij tixtaksi saꞌ rukꞌ le̱ mayej chiru li Ka̱cuaꞌ re nak ta̱cꞌulekꞌ. Saꞌ li cutan nak te̱mayeja li xbe̱n ru le̱ racui̱mk, te̱qꞌue ajcuiꞌ jun li carner te̱lom jun chihab cuan re chokꞌ le̱ cꞌatbil mayej. Ut tzꞌakalak re ru li te̱qꞌue. Ut te̱qꞌue numenak cuakxakib libra li cꞌaj junajinbil riqꞌuin aceite chokꞌ re le̱ cꞌatbil mayej. Aꞌanak jun sununquil mayej ta̱cuulak chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut ta̱mayeja̱k ajcuiꞌ rochben jun litro li vino. Nak te̱qꞌue le̱ mayej acui̱mk re li Dios, incꞌaꞌ naru te̱cuaꞌ li caxlan cua yi̱banbil riqꞌuin trigo, chi moco te̱tzaca li trigo chi rax, chi moco chi qꞌuilinbil. Nak acak xeqꞌue le̱ mayej, naru te̱tzaca aꞌan. Li chakꞌrab aꞌin reheb le̱ ralal e̱cꞌajol anakcuan ut chi junelic kꞌe cutan aꞌ yal bar cua̱nkex. Li mayej li nequeꞌxtaksi saꞌ rukꞌ chiru li Ka̱cuaꞌNak ac xeqꞌue li jun jo̱b le̱ trigo chokꞌ re le̱ mayej te̱roybeni cuukub xama̱n chic. Nak acak xnumeꞌ li laje̱b roxcꞌa̱l (50) cutan, te̱qꞌue cuiꞌchic le̱ mayej re le̱ racui̱mk trigo. Saꞌ le̱ rochoch te̱cꞌam chak cuib li caxlan cua chokꞌ e̱mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Li junju̱nk chi caxlan cua aꞌan yi̱banbil riqꞌuin numenak cuakxakib libra li cha̱bil cꞌaj ut cua̱nk xchꞌamal. Laj tij tixtaksi saꞌ rukꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ chokꞌ re le̱ mayej re li xbe̱n ru le̱ trigo. Rochben li caxlan cua te̱qꞌue cuukub li cocꞌ carner te̱lom jun chihab cua̱nk reheb. Te̱qꞌue ajcuiꞌ jun li toro toj sa̱j ut cuib chic li carner te̱lom. Ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb. Te̱qꞌue chokꞌ cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ rochben li mayej trigo ut li mayej vino. Aꞌanak jun li sununquil mayej ta̱cuulak chiru li Ka̱cuaꞌ. Te̱mayeja ajcuiꞌ jun li chiba̱t te̱lom re xtojbal rix le̱ ma̱c ut cuib li carner te̱lom jun chihab cuan reheb chokꞌ re li mayej re xcꞌambal e̱rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Laj tij tixtaksi chiru li Ka̱cuaꞌ li cuib li cocꞌ carner chokꞌ mayej saꞌ xcꞌabaꞌeb laj tij. Ut tixtaksi ajcuiꞌ li caxlan cua yi̱banbil riqꞌuin li xbe̱n ru li acui̱mk. Eb li mayej aꞌan santobresinbileb. Saꞌ li cutan aꞌan te̱chꞌutub e̱rib ut texninkꞌei̱k re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Ut ma̱ jun li cꞌanjel te̱ba̱nu. Eb le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌxba̱nu li chakꞌrab aꞌin chalen anakcuan ut chi junelic aꞌ yal bar cua̱nkex. Ut nak te̱sicꞌ ru le̱ racui̱mk trigo, incꞌaꞌ te̱sicꞌ chi us, chi moco te̱molcꞌa li natꞌaneꞌ. Te̱canab ban reheb li nebaꞌ ut reheb li jalaneb xtenamit. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ninyehoc re aꞌin. Li ninkꞌe re li acꞌ chihab nak nequeꞌxya̱basiheb li trompetaUt li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —A̱tinan riqꞌuineb laj Israel ut ta̱ye reheb nak li xbe̱n cutan re li xcuuk li po, aꞌan jun hiloba̱l cutan chokꞌ e̱re. Te̱chꞌutub e̱rib ut te̱ya̱basi li trompetas re xjulticanquil nak xticla li po nak teꞌxba̱nu li lokꞌlaj ninkꞌe. Te̱qꞌue le̱ cꞌatbil mayej chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Ut ma̱ jun li cꞌanjel te̱ba̱nu saꞌ li cutan aꞌan, chan li Dios. Li cutan nak queꞌxqꞌue li mayej re xtojbal rix li ma̱cUt quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés: —Saꞌ li laje̱b xbe li xcuuk po, aꞌan li cutan nak te̱qꞌue le̱ mayej re xtojbal rix le̱ ma̱c. Te̱chꞌutub e̱rib ut te̱ba̱nu li lokꞌlaj ninkꞌe. Te̱ba̱nu le̱ ayu̱n ut te̱cꞌat le̱ mayej re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Ma̱ jun li cꞌanjel te̱ba̱nu chiru li cutan aꞌan xban nak aꞌan jun cutan re xtojbal rix le̱ ma̱c. Te̱ba̱nu chi joꞌcan re nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixcuy le̱ ma̱c. Li ani incꞌaꞌ tixba̱nu lix ayu̱n saꞌ li cutan aꞌan, li jun aꞌan ta̱isi̱k saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut cui junak ta̱trabajik saꞌ li cutan aꞌan, la̱in li Dios tinqꞌue chi sachecꞌ. Ma̱ jun li cꞌanjel te̱ba̱nu. Li chakꞌrab aꞌin reheb chixjunileb le̱ ralal e̱cꞌajol anakcuan ut chi junelic kꞌe cutan, aꞌ yal bar cua̱nkex. Aꞌin jun li cutan re texhila̱nk cuiꞌ ut re ayunic. Ta̱ticla̱k nak ta̱oc li kꞌojyi̱n saꞌ xbele li cutan ut ta̱rakekꞌ nak ta̱oc li kꞌojyi̱n saꞌ li xlaje li cutan. Li ninkꞌe nak nequeꞌcuan saꞌ li cocꞌ muheba̱l yi̱banbil riqꞌuin rukꞌ cheꞌLi Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye reheb laj Israel: Saꞌ li oꞌlaju xbe li xcuuk li po te̱ba̱nu li ninkꞌe nak nequeyi̱b li cocꞌ muheba̱l riqꞌuin rukꞌ cheꞌ. Chiru cuukub cutan te̱ba̱nu li ninkꞌe aꞌin re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ li xbe̱n li cutan re li ninkꞌe te̱chꞌutub e̱rib chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ ut ma̱ jun li cꞌanjel te̱ba̱nu. Rajlal cutan, chiru cuukub cutan, te̱qꞌue le̱ cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ xcuakxak li cutan te̱chꞌutub cuiꞌchic e̱rib ut te̱qꞌue le̱ cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ re xlokꞌoninquil. Aꞌan li cutan re lokꞌoni̱nc ut ma̱ jun li cꞌanjel te̱ba̱nu. Aꞌaneb aꞌin li ninkꞌe re lokꞌoni̱nc nak nequechꞌutub e̱rib ut nequeqꞌue le̱ cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ, ut li mayejanbil tzacae̱mk, li mayej trigo, li mayej vino ut li cꞌaꞌak chic re ru chi mayej li tento te̱qꞌue saꞌ xkꞌehil joꞌ quiyeheꞌ e̱re. Eb li mayej aꞌin, aꞌan jun chic li mayej li te̱qꞌue nak nequeqꞌue le̱ mayej saꞌ li hiloba̱l cutan nak nequeqꞌue le̱ ma̱tan ut eb li mayej li xeyechiꞌi xqꞌuebal re li Ka̱cuaꞌ joꞌ ajcuiꞌ li mayej li na-ala saꞌ e̱chꞌo̱l xqꞌuebal. Saꞌ li oꞌlaju xbe li xcuuk po, nak ac xexoc ru le̱ racui̱mk, te̱ba̱nu li ninkꞌe chiru cuukub cutan re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Hiloba̱l cutan saꞌ xticlajic li ninkꞌe ut hiloba̱l cutan ajcuiꞌ saꞌ xcuakxak li cutan. Saꞌ li xbe̱n cutan te̱sicꞌ li rukꞌ li cheꞌ chꞌinaꞌus rilbal, li naxqꞌue ru. Te̱sicꞌ ajcuiꞌ rukꞌeb li cheꞌ palmera ut li cuan nabal rukꞌ. Ut te̱sicꞌ ajcuiꞌ li rukꞌ li cheꞌ li cuanqueb chire li cocꞌ rok haꞌ. Ut ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios chiru cuukub cutan. Rajlal chihab texninkꞌei̱k chiru cuukub cutan re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Te̱tiquib saꞌ li xcuuk li po re li chihab. Aꞌan jun li chakꞌrab tento te̱ba̱nu joꞌ ajcuiꞌ eb le̱ ralal e̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Chiru cuukub cutan chixjunileb li tzꞌakal aj Israel teꞌcua̱nk saꞌ li cocꞌ muheba̱l li queꞌxyi̱b riqꞌuin li rukꞌ cheꞌ. Teꞌxba̱nu chi joꞌcan re nak eb li ralal xcꞌajol laj Israel teꞌxqꞌue retal chanru quinba̱nu nak quebincuisi chak Egipto. La̱in quinqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ li cocꞌ muheba̱l yi̱banbil riqꞌuin rukꞌ cheꞌ. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, chan. Joꞌcaꞌin nak laj Moisés quixye re laj Israel chanru nak teꞌxba̱nu eb li ninkꞌe re xlokꞌoninquil li Dios. Li aceite reheb li candilLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye reheb laj Israel nak teꞌxcꞌam chak li cha̱bil aceite oliva re li candil re nak lochlo̱k chi junelic. Rajlal ecuu laj Aarón tixlocheb li candil ut lochlo̱keb toj nak ta̱sake̱uk. Aꞌaneb li candil li cuanqueb saꞌ li tabernáculo chiru li tꞌicr li naramoc re li Lokꞌlaj Ca̱x li cuan cuiꞌ lix contrato li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan jun li chakꞌrab tento teꞌxba̱nu chi junelic eb aꞌan joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Tento xcauresinquileb li candil saꞌ xbe̱n li candelero li yi̱banbil riqꞌuin oro re nak junelic lochlo̱keb chiru li Ka̱cuaꞌ. Li caxlan cua mayejanbil chiru li Ka̱cuaꞌRiqꞌuin li cha̱bil cꞌaj te̱yi̱b cablaju li caxlan cua. Numenak cuakxakib libra li cꞌaj te̱qꞌue re li junju̱nk chi caxlan cua. Chiru li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱qꞌue li cablaju chi caxlan cua saꞌ cuib tzol saꞌ xbe̱n li me̱x oro. Cuakitk chi caxlan cua ta̱qꞌue saꞌ li ju̱nk tzol. Ta̱qꞌue ajcuiꞌ li cha̱bil incienso saꞌ xbe̱n li ju̱nk tzol chi caxlan cua. Ut aꞌanak jun sununquil cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Rajlal hiloba̱l cutan laj tij tixqꞌue li caxlan cua aꞌan. Junelic cua̱nk aran chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ retalil li contrato quixba̱nu li Dios saꞌ xcꞌabaꞌeb laj Israel. Te̱ba̱nu chi joꞌcan anakcuan ut chi junelic kꞌe cutan. Li caxlan cua aꞌin, aꞌan li teꞌxcꞌul laj Aarón ut eb li ralal. Teꞌxcuaꞌ li caxlan cua saꞌ junak santil naꞌajej xban nak aꞌin jun mayej kꞌaxal santo saꞌ xya̱nkeb li cꞌatbil mayej li naqꞌueheꞌ re li Dios. Aꞌin jun chakꞌrab junelic teꞌxba̱nu. Li xtojbal xma̱queb li nequeꞌxmajecua li DiosSaꞌ eb li cutan aꞌan quicuan jun li cui̱nk aj Israel lix naꞌ ut aj Egipto lix yucuaꞌ. Li cui̱nk aꞌan qui-oc chi pletic riqꞌuin jun aj Israel saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ li muheba̱l. Li cui̱nk, lix yum li ixk aj Israel, quixhob ut quixmajecua xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak quicꞌameꞌ riqꞌuin laj Moisés. Lix naꞌ Selomit xcꞌabaꞌ. Aꞌan lix rabin laj Dibri xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Dan. Li cui̱nk quiqꞌueheꞌ saꞌ tzꞌalam ut eb laj Israel queꞌroybeni re nak li Ka̱cuaꞌ tixcꞌut chiruheb cꞌaꞌru us teꞌxba̱nu. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Cꞌamomak li cui̱nk aꞌan toj chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb laj Israel. Chixjunileb li queꞌabin re nak quixmajecua lin cꞌabaꞌ teꞌxqꞌue li rukꞌeb saꞌ xbe̱n xjolom retalil nak cuan xma̱c. Ut chirix aꞌan chixjunileb teꞌxcamsi chi pec. Ta̱ye reheb laj Israel nak li ani tixmajecua li Dios, tento nak tixtoj rix lix ma̱c. Li ani tixmajecua xcꞌabaꞌ li Dios ta̱camsi̱k, usta aj Israel usta jalan xtenamit li cuan Israel. Chixjunileb li tenamit teꞌxcamsi chi pec xban nak xmajecua xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Li ani tixcamsi ras ri̱tzꞌin tento ta̱camsi̱k. Ut li ani tixcamsi junak reheb lix queto̱mk li ras ri̱tzꞌin, tento nak tixqꞌue re̱kaj li xul li xcamsi. Li ani tixba̱nu raylal re li ras ri̱tzꞌin, joꞌcan ajcuiꞌ ta̱uxk re aꞌan. Cui naxjor xbakel li ras ri̱tzꞌin, tento nak ta̱jorekꞌ xbakel aꞌan. Cui narisi xnakꞌ ru, tento nak ta̱isi̱k xnakꞌ ru aꞌan. Cui narisi ruch re, ta̱isi̱k ajcuiꞌ ruch re aꞌan. Li cꞌaꞌru xba̱nu re li ras ri̱tzꞌin, joꞌcan ajcuiꞌ ta̱uxk re aꞌan. Li ani tixcamsi junak xul, tento tixqꞌue re̱kaj li xul li xcamsi. Ut li ani tixcamsi ras ri̱tzꞌin, tento nak ta̱camsi̱k aꞌan. Li chakꞌrab aꞌin tenebanbil saꞌ xbe̱neb laj Israel joꞌ eb ajcuiꞌ li jalaneb xtenamit. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios.— Nak laj Moisés ac xye aꞌin reheb laj Israel, queꞌxcꞌam li cui̱nk li quixmajecua li Ka̱cuaꞌ toj chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb. Ut aran queꞌxcamsi chi pec. Eb laj Israel queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Li chihab re hila̱nc ut li chihab re sahil chꞌo̱lejilLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés saꞌ li tzu̱l Sinaí ut quixye re: —Ta̱ye reheb li ralal xcꞌajol laj Israel chi joꞌcaꞌin: Nak tex-oc saꞌ li naꞌajej li tinqꞌue e̱re, tento te̱qꞌue chi hila̱nc li chꞌochꞌ re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Cuakib chihab naru tex-a̱uk saꞌ li chꞌochꞌ ut te̱sabesi ru li acui̱mk uvas ut te̱sicꞌ ajcuiꞌ li ru. Abanan saꞌ li xcuuk chihab te̱qꞌue chi hila̱nc li chꞌochꞌ re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ tex-a̱uk saꞌ li chꞌochꞌ chi moco te̱sabesi li acui̱mk uvas. Incꞌaꞌ te̱xoc li ru li trigo li yal nayoꞌla xjunes xban li iyaj li natꞌaneꞌ nak nequexoc ru li acui̱mk. Ut incꞌaꞌ te̱sabesi li uvas, chi moco te̱sicꞌ li ru. Tento nak ta̱hila̱nk li chꞌochꞌ chiru li chihab aꞌan. Usta incꞌaꞌ xex-au, abanan ta̱tzꞌaklok le̱ tzacae̱mk li ta̱yoꞌla̱k yal xjunes. Aꞌan li ta̱tzaca la̱at joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb la̱ mo̱s, li lokꞌbileb joꞌ eb ajcuiꞌ li incꞌaꞌ lokꞌbileb. Ut aꞌan ajcuiꞌ li teꞌxtzaca li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Ut aꞌan ajcuiꞌ teꞌxtzaca le̱ queto̱mk ut li xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ. Chixjunil li ta̱e̱lk saꞌ li chꞌochꞌ chi incꞌaꞌ aubil, ta̱cꞌanjelak chokꞌ re le̱ tzacae̱mk. Yo̱kex rajlanquileb li chihab chi cuukutk toj retal ta̱cuulak li bele̱b roxcꞌa̱l (49) chihab. Ut saꞌ li laje̱b xbe li xcuuk li po re li chihab aꞌan, te̱ya̱basiheb li trompeta saꞌ chixjunil li tenamit. Aꞌan li cutan nak nequexninkꞌei̱c ut nequexmayejac re xtojbal rix le̱ ma̱c. Te̱qꞌue xlokꞌal li xlaje roxcꞌa̱l li chihab (50) xban nak li chihab aꞌan santobresinbil ut re jun sahil chꞌo̱lejil. Saꞌ li chihab aꞌan te̱ye resil nak chixjunileb le̱ lokꞌbil mo̱s teꞌcana̱k libre re nak teꞌsukꞌi̱k riqꞌuineb li rechꞌalal. Ut te̱ye ajcuiꞌ resil nak eb li queꞌxcꞌayi xchꞌochꞌeb teꞌre̱chani cuiꞌchic. Li chihab aꞌan re jun sahil chꞌo̱lejil. Saꞌ li chihab aꞌan incꞌaꞌ tex-a̱uk chi moco te̱sicꞌ ru li trigo li nayoꞌla yal xjunes, chi moco te̱sicꞌ ru li uvas li incꞌaꞌ te̱sabesi. Chixjunil li chihab aꞌan re jun sahil chꞌo̱lejil ut santobresinbil chokꞌ e̱re la̱ex. Ut te̱tzaca ru li acui̱mk li xyoꞌla yal xjunes. Saꞌ li chihab aꞌin, li re sahil chꞌo̱lejil, la̱ex te̱re̱chani cuiꞌchic le̱ chꞌochꞌ. Cui te̱cꞌayi le̱ chꞌochꞌ reheb le̱ rech tenamitil, malaj ut te̱lokꞌ e̱chꞌochꞌ, me̱balakꞌi e̱rib chi ribil e̱rib. Lix xtzꞌak li chꞌochꞌ aꞌan aꞌ yal joꞌ najtil ta̱cua̱nk li chꞌochꞌ riqꞌuin li ani ta̱lokꞌok re ut aꞌ yal jarub sut ta̱e̱lk li racui̱mk saꞌ li chꞌochꞌ aꞌan toj ta̱cuulak li chihab re sahil chꞌo̱lejil. Cui toj cuan nabal li chihab, toj ta̱cuulak li chihab re sahil chꞌo̱lejil, terto xtzꞌak li chꞌochꞌ. Abanan cui incꞌaꞌ chic qꞌui li chihab, cubenak xtzꞌak li chꞌochꞌ xban nak moco nabal sut ta chic teꞌkꞌolok saꞌ li chꞌochꞌ aꞌan. Me̱balakꞌi e̱rib chi ribil e̱rib. Chexucua ban cuu la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Cheba̱nu chixjunil li chakꞌrab li quinqꞌue e̱re ut chepa̱b le̱ taklanquil inban re nak ma̱cꞌaꞌ ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk e̱re saꞌ le̱ naꞌaj. Ta̱e̱lk chi us li acui̱mk saꞌ le̱ chꞌochꞌ ut ta̱cua̱nk chi nabal le̱ tzacae̱mk. Ut texcua̱nk chi tuktu le̱ chꞌo̱l saꞌ li naꞌajej aꞌin. Ma̱re te̱ye, “¿Cꞌaꞌru takatzaca saꞌ xcuuk li chihab cui incꞌaꞌ naru toa̱uk chi moco ta̱ru̱k takaxoc ru li kacui̱mk saꞌ li chihab aꞌan?” La̱in texcuosobtesi saꞌ cuak li chihab re nak ta̱cua̱nk nabal le̱ tzacae̱mk re oxib chihab. Nak yo̱kex chi a̱uc saꞌ li xcuakxak li chihab toj yo̱kex ajcuiꞌ chixtzacanquil li xexoc saꞌ xcuak li chihab. Ut toj yo̱kex ajcuiꞌ chixcuaꞌbal li xexoc nak tex-oc cuiꞌchic chi kꞌoloc saꞌ li xbele li chihab. Incꞌaꞌ naru te̱cꞌayi li chꞌochꞌ chi junaj cua xban nak cue la̱in. La̱ex yal numelex arin. Chanchanex cuulaꞌ. Chijulticokꞌ e̱re nak nacꞌayiman junak chꞌochꞌ, laj e̱chal re naru tixlokꞌ cuiꞌchic xcaꞌ sut li naꞌajej. Cui ta̱nebaꞌokꞌ junak la̱ cuech tenamitil toj retal nak tixcꞌayi lix chꞌochꞌ, tento nak li tzꞌakal rechꞌalal tixlokꞌ cuiꞌchic li chꞌochꞌ re tixcol rix li chꞌochꞌ li quixcꞌayi li rechꞌalal. Cui junak cui̱nk ma̱cꞌaꞌ li rechꞌalal li ta̱lokꞌok re li chꞌochꞌ, cui tixtau xtumin mokon, ta̱ru̱k tixlokꞌ cuiꞌchic li naꞌajej. Tixtoj lix tzꞌak li chꞌochꞌ li joꞌ qꞌuial chic li tento tixtoj. Tixbir rix jarub chihab chic ma̱jiꞌ nacuulac li chihab re sahil chꞌo̱lejil nak tixcꞌul raj cuiꞌchic lix naꞌaj. Abanan cui incꞌaꞌ ta̱ru̱k tixtau lix tumin re tixlokꞌ cuiꞌchic lix chꞌochꞌ, li naꞌajej aꞌan ta̱cana̱k chokꞌ re li quilokꞌoc re toj ta̱cuulak li chihab re sahil chꞌo̱lejil. Saꞌ li chihab aꞌan, li chꞌochꞌ ta̱kꞌaxtesi̱k cuiꞌchic re laj e̱chal re. Cui junak li cui̱nk tixcꞌayi li rochoch li cuan saꞌ junak li tenamit sutsu saꞌ tzꞌac, li cui̱nk aꞌan naru naxlokꞌ cuiꞌchic li rochoch li ac xcꞌayi. Chiru li jun chihab naru tixlokꞌ cuiꞌchic li rochoch. Abanan cui incꞌaꞌ tixlokꞌ chiru li jun chihab, incꞌaꞌ chic naru tixlokꞌ cui ta̱numekꞌ li jun chihab. Li cab ta̱cana̱k chi junaj cua chokꞌ re li ani xlokꞌoc re ut reheb li ralal xcꞌajol. Incꞌaꞌ chic ta̱kꞌaxtesi̱k saꞌ li chihab re sahil chꞌo̱lejil. Abanan eb li cab li cuanqueb saꞌ eb li cocꞌ tenamit li moco sutsu̱queb ta saꞌ tzꞌac, chanchanakeb li cꞌaleba̱l. Laj e̱chal re naru tixlokꞌ cuiꞌchic li cab ut ta̱kꞌaxtesi̱k cuiꞌchic re saꞌ li chihab re sahil chꞌo̱lejil. Ut chirix lix tenamiteb laj levita, joꞌcaꞌin teꞌxba̱nu. Naru teꞌxlokꞌ cuiꞌchic lix naꞌajeb yalak jokꞌe saꞌ li naꞌajej li queꞌtzꞌak eb aꞌan. Cui junak cui̱nk tixlokꞌ li rochoch laj levita, li cui̱nk aꞌan tento ta̱e̱lk saꞌ li cab nak ta̱cuulak li chihab re sahil chꞌo̱lejil xban nak lix tenamiteb aꞌan, aꞌan li qꞌuebil reheb laj levita saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Abanan lix naꞌajeb lix queto̱mk li cuan chixjun sutam lix tenamit incꞌaꞌ naru teꞌxcꞌayi xban nak li naꞌajej aꞌan reheb laj levita chi junaj cua. Cui junak le̱ rech tenamitil ta̱nebaꞌokꞌ ut tixtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil e̱riqꞌuin, tento nak la̱ex te̱tenkꞌa re nak ta̱ru̱k ta̱cua̱nk saꞌ e̱ya̱nk. Te̱ba̱nu re joꞌ nequeba̱nu reheb li jalaneb xtenamit malaj ut li yal numecꞌ re, re nak ta̱ru̱k ta̱cua̱nk saꞌ e̱ya̱nk. Me̱patzꞌ ral li tumin li te̱qꞌue chi toꞌ re le̱ rech tenamitil chi moco te̱makꞌ li cꞌaꞌru reheb. Qꞌuehomak ban xnaꞌaj le̱ rech tenamitil saꞌ le̱ rochoch. Ut chexucua ru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Me̱patzꞌ ral li tumin li te̱qꞌue chi toꞌ re le̱ rech tenamitil, chi moco te̱qꞌue chi terto lix cua. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. La̱in quin-isin chak e̱re saꞌ li naꞌajej Egipto re nak tinqꞌue e̱re li naꞌajej Canaán ut re nak la̱inak le̱ Dios. Cui junak le̱ rech tenamitil ta̱nebaꞌokꞌ nak cuan saꞌ le̱ rochoch ut tixcꞌayi rib chi cꞌanjelac chokꞌ e̱mo̱s, me̱qꞌue saꞌ cacuil cꞌanjel joꞌ junak lokꞌbil mo̱s. Te̱cꞌul joꞌ junak tojbil mo̱s malaj ut joꞌ jun li jalan xtenamit. Ta̱cꞌanjelak che̱ru toj saꞌ li chihab re sahil chꞌo̱lejil. Saꞌ eb li cutan aꞌan, li cui̱nk rochbeneb li ralal xcꞌajol teꞌe̱lk saꞌ e̱rochoch ut teꞌxic cuiꞌchic saꞌ xnaꞌajeb lix te̱paleb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Eb laj Israel, aꞌaneb lin mo̱s la̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱in quin-isin chak reheb saꞌ li naꞌajej Egipto. Incꞌaꞌ naru teꞌcꞌayi̱k chokꞌ lokꞌbil mo̱s. Incꞌaꞌ naru textakla̱nk saꞌ xbe̱neb saꞌ joskꞌil. Te̱xucua ban cuu la̱in le̱ Dios. Naru te̱lokꞌ le̱ mo̱s, joꞌ ixk joꞌ cui̱nk, saꞌ xya̱nkeb li jalan xtenamiteb li cuanqueb che̱jun sutam. Naru te̱lokꞌ chokꞌ e̱mo̱s li jalan xtenamiteb li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Ut naru ajcuiꞌ te̱lokꞌ li ralal xcꞌajol eb aꞌan li teꞌyoꞌla̱k saꞌ le̱ tenamit. Eb aꞌan teꞌcana̱k chi cꞌanjelac chiruheb le̱ ralal e̱cꞌajol chi junelic. Abanan incꞌaꞌ textakla̱nk chi cau saꞌ xbe̱neb le̱ rech tenamitil. Ma̱re junak li jalan xtenamit ta̱biomokꞌ saꞌ e̱ya̱nk. Ut ma̱re junak aj Israel ta̱nebaꞌokꞌ ut tixcꞌayi rib joꞌ mo̱s re li jalan xtenamit li xbiomoꞌ malaj ut tixcꞌayi rib riqꞌuin junak li rechꞌalal li jalan xtenamit. Nak ac xcꞌayi rib, toj naru ta̱lokꞌekꞌ cuiꞌchic. Junak li ras malaj li ri̱tzꞌin naru nalokꞌoc re. Li rican malaj ut junak li ralal li rican, malaj ut jalan rechꞌalal naru tixlokꞌ. Malaj ut cui naxtau lix tumin li cui̱nk aꞌan naru tixtoj li tumin li quixcꞌayi cuiꞌ rib. Li cui̱nk tixbir rix jarub chihab ac xcꞌanjelac ut jarub chihab chic ma̱jiꞌ nacuulac li chihab re sahil chꞌo̱lejil. Ut lix tojbal li tixcꞌul, aꞌan juntakꞌe̱t riqꞌuin xtojbal junak li mo̱s. Cui toj nabal li chihab ma̱jiꞌ nacuulac li chihab re sahil chꞌo̱lejil, tento nak tixtoj nabal aꞌ yal joꞌ nimal li quitojeꞌ cuiꞌ nak quilokꞌeꞌ. Cui yal cuib oxib chihab chic ma̱ nacuulac li chihab re sahil chꞌo̱lejil, tixbir rix joꞌ nimal tixtoj aꞌ yal jarub chihab quicꞌanjelac riqꞌuin li quilokꞌoc re. Laj e̱chal re tixba̱nu re joꞌ naxba̱nu reheb li mo̱s li xqꞌue xcꞌanjel re jun chihab. Ut incꞌaꞌ naru tixrahobtesi. Cui incꞌaꞌ nalokꞌeꞌ cuiꞌchic saꞌ eb li cutan aꞌan, li cui̱nk rochbeneb li ralal xcꞌajol teꞌcana̱k libre saꞌ li chihab re sahil chꞌo̱lejil. Eb laj Israel, aꞌaneb lin mo̱s la̱in. Cueheb la̱in. La̱in quin-isin reheb aran Egipto. La̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Li Ka̱cuaꞌ ta̱rosobtesiheb li nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxyeLi Ka̱cuaꞌ Dios quixye: —Me̱yi̱b e̱jalanil dios chi moco e̱pechꞌbil dios, chi moco te̱yi̱b e̱dios pec re te̱lokꞌoniheb. Chi moco chiruheb li pec te̱yi̱b junak retalil e̱dios xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Cheqꞌuehak ban xlokꞌal li hiloba̱l cutan ut che-oxlokꞌihak lin tabernáculo. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin. Cui te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab li xinqꞌue e̱re, ut cui te̱ba̱nu li cꞌaꞌru xinye e̱re, la̱in tintakla li hab saꞌ ruchichꞌochꞌ saꞌ xkꞌehil. Ta̱e̱lk chi us li acui̱mk saꞌ li chꞌochꞌ. Ut eb li cheꞌ teꞌu̱chi̱nk. Nabal li ru li trigo tixqꞌue. Toj yo̱kex ajcuiꞌ chixsicꞌbal nak ta̱cuulak xkꞌehil xsicꞌbal ru li uvas. Ut nabal ru li uvas tixqꞌue. Toj ma̱ji ajcuiꞌ nequechoy xsicꞌbal ru li uvas nak ta̱cuulak xkꞌehil li a̱uc. Textzaca̱nk chi us toj retal ta̱cꞌojla̱k e̱chꞌo̱l. Sahak saꞌ le̱ chꞌo̱l ut cua̱nkex saꞌ xya̱lal saꞌ le̱ naꞌaj. La̱in texinqꞌue chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal saꞌ le̱ naꞌaj. Sa texcua̱rk xban nak ma̱ ani ta̱seꞌbesi̱nk e̱re. La̱in tincuisi li joskꞌ aj xul saꞌ le̱ tenamit ut ma̱ ani ta̱oc e̱riqꞌuin chi pletic. La̱ex te̱ra̱linaheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re ut te̱camsiheb chi chꞌi̱chꞌ. Yal o̱b ajcuiꞌ e̱re la̱ex te̱ra̱linaheb jun ciento li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Ut jun ciento e̱re la̱ex teꞌra̱linaheb laje̱b mil. Ut te̱camsiheb chi chꞌi̱chꞌ li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. La̱in tinba̱nu usilal e̱re. Texcuosobtesi ut texnabalokꞌ. Junelic xakxo̱k xcuanquil li contrato li quinba̱nu e̱riqꞌuin. Toj yo̱kex ajcuiꞌ chixtzacanquil li xesicꞌ jun haber ut li joꞌ qꞌuial chic li ma̱jiꞌ nequechoy te̱risi saꞌ li cab li nequexoc cuiꞌ li ru le̱ racui̱mk re te̱xoc cuiꞌ li toj yo̱kex chixsicꞌbal. La̱in tincua̱nk saꞌ e̱ya̱nk ut incꞌaꞌ texintzꞌekta̱na. La̱in junelic cua̱nkin e̱riqꞌuin. La̱inak le̱ Dios ut la̱exak lin tenamit. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. La̱in quin-isin chak e̱re Egipto re nak incꞌaꞌ chic texcua̱nk chokꞌ rahobtesinbil mo̱s. Chanchan nak cuan li yugo saꞌ e̱cux nak quexcuan rubel xcuanquileb. Abanan la̱in quexcuisi rubel xcuanquileb. Anakcuan naru te̱taksi le̱ riloba̱l nak texbe̱k. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue chixtojbal xma̱queb li tenamit cui teꞌxkꞌet lix chakꞌrabAbanan cui la̱ex incꞌaꞌ nequerabi li cꞌaꞌru ninye ut cui incꞌaꞌ nequeba̱nu li naxye saꞌ li chakꞌrab li xinqꞌue e̱re, texinqꞌue chixtojbal e̱ma̱c. Cui la̱ex te̱tzꞌekta̱na lin chakꞌrab ut incꞌaꞌ te̱cꞌu̱luban ut cui incꞌaꞌ nequeqꞌue saꞌ e̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru ninye ut cui la̱ex te̱risi xcuanquil li contrato li quinba̱nu e̱riqꞌuin, la̱in texinqꞌue chixtojbal rix le̱ ma̱c. Xiu xiu chic cua̱nkex. Ut la̱in tintakla chak li raylal saꞌ e̱be̱n. Tintakla li yajel li incꞌaꞌ naru xbanbal. Ut tintakla li caki yajel saꞌ e̱be̱n tixlubtesi le̱ tibel ut ta̱rocsi xyajel li xnakꞌ e̱ru. Tex-a̱uk raj chic, abanan moco te̱tzaca ta chic. Aꞌaneb ban chic li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re teꞌtzaca̱nk re. La̱in incꞌaꞌ chic texintenkꞌa. Texincanab e̱junes re nak li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re teꞌnumta̱k saꞌ e̱be̱n ut teꞌtakla̱nk saꞌ e̱be̱n. Tex-e̱lelik chiruheb usta incꞌaꞌ yo̱keb che̱ra̱linanquil. Abanan cui toj incꞌaꞌ ajcuiꞌ tex-abi̱nk chicuu nak acak xecꞌul chixjunil li raylal aꞌin, la̱in tinqꞌue xtzꞌakob lix tojbal rix le̱ ma̱c. Cuukub sut chic te̱toj rix le̱ ma̱c. La̱in tincuisi le̱ kꞌetkꞌetil ut incꞌaꞌ chic te̱nimobresi e̱rib. Incꞌaꞌ chic tixqꞌue li hab. Ut ta̱chakik le̱ chꞌochꞌ ut ta̱cacuu̱k joꞌ xcacuil li chꞌi̱chꞌ bronce. Ma̱cꞌaꞌak aj e nak te̱tacuasi e̱rib chi cꞌanjelac xban nak incꞌaꞌ chic ta̱e̱lk li acui̱mk saꞌ le̱ naꞌaj ut incꞌaꞌ chic teꞌu̱chi̱nk li cheꞌ. Ut cui toj yo̱kex ajcuiꞌ xkꞌetkꞌetinquil e̱rib chicuu ut incꞌaꞌ te̱ba̱nu li cꞌaꞌru ninye, la̱in texinqꞌue cuiꞌchic cuukub sut chixtojbal e̱ma̱c. Tintakla li joskꞌ aj xul saꞌ e̱ya̱nk ut telajeꞌxcamsiheb le̱ cocꞌal ut teꞌxcamsi le̱ queto̱mk. Moco qꞌuihex ta chic texcana̱k. Ut ma̱ ani chic teꞌnumekꞌ saꞌ eb li be. Ut cui ac xecꞌul chixjunil li raylal aꞌin, abanan cui toj incꞌaꞌ nequecꞌul le̱ kꞌusbal ut xicꞌ nequine̱ril, la̱in tinjoskꞌokꞌ e̱riqꞌuin ut cuukub sut chic li raylal li tintakla saꞌ e̱be̱n re xtojbal rix le̱ ma̱c. La̱in tintaklaheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re chi pletic e̱riqꞌuin re xtojbal rix le̱ ma̱c nak xekꞌet lin contrato. Nak texxic saꞌ eb li tenamit chixcolbal e̱rib, la̱in tintakla li rax ca̱mc saꞌ e̱be̱n ut la̱ex te̱kꞌaxtesi e̱rib saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk chi tzꞌakal le̱ tzacae̱mk. Laje̱b chi ixk teꞌxyi̱b li caxlan cua saꞌ jun chi horno. Ajlanbil chic li caxlan cua li te̱cꞌul. Ut nak ac xecuaꞌ chixjunil, incꞌaꞌ ta̱tzꞌaklok e̱re. Cui toj te̱kꞌetkꞌeti e̱rib chicuu nak ac xecꞌul li raylal aꞌin, ut incꞌaꞌ te̱ba̱nu li cꞌaꞌru ninye, ta̱numta̱k lin joskꞌil saꞌ e̱be̱n. Cuukub sut chic li raylal li tinqꞌue saꞌ e̱be̱n. Textzꞌoca̱k toj retal te̱tiu xtibeleb le̱ ralal e̱cꞌajol. La̱in tintꞌan li naꞌajej li najt xteram li nequexlokꞌonin cuiꞌ. Ut tinjucꞌ li artal li nequecꞌat cuiꞌ le̱ pom. Ut la̱in tintu̱b le̱ camenak saꞌ xbe̱neb le̱ yi̱banbil dios, li moco yoꞌyo̱queb ta. Ut xicꞌ chic texcuil. La̱in tinjuqꞌuiheb le̱ tenamit ut tinsacheb chi junaj cua eb li naꞌajej li nequexlokꞌonin cuiꞌ. Ut incꞌaꞌ chic tincꞌul le̱ sununquil ban li nequecꞌat chicuu. La̱in tinsach ru le̱ naꞌaj. Ut teꞌsach xchꞌo̱leb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re li cuanqueb aran. La̱in tinjeqꞌui e̱ru saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal ru tenamit. Ut tebinqꞌue li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re che̱ra̱linanquil riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Tinsach ru le̱ naꞌaj ut juqꞌuinbilakeb chic le̱ tenamit. Ut li chꞌochꞌ ta̱sahokꞌ xchꞌo̱l chi hila̱nc chixjunil li chihab nak cua̱nkex chak saꞌ xtenamiteb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Li chꞌochꞌ aꞌin ta̱hila̱nk. Chixjunil li chihab nak ma̱ anihakex saꞌ li naꞌajej aꞌin, li chꞌochꞌ ta̱sahokꞌ xchꞌo̱l ut ta̱hila̱nk xban nak la̱ex incꞌaꞌ xeqꞌue chi hila̱nc saꞌ li chihab nak tento raj xhilan. Ut eb li incꞌaꞌ teꞌsachekꞌ ru la̱in tinqꞌue xxiuheb saꞌ li naꞌajej li cua̱nkeb cuiꞌ. Teꞌxucuak chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Ut teꞌe̱lelik yal xban xya̱b li xak cheꞌ nak na-ecꞌasi̱c xban li ikꞌ. Teꞌa̱linak xban xxiuheb ut teꞌtꞌanekꞌ xban xxiuheb usta ma̱ ani yo̱k chi a̱lina̱nc reheb. Nak yo̱keb chi e̱lelic teꞌxtichi ribeb chi ribileb rib usta ma̱ ani yo̱k chi a̱lina̱nc reheb. Ut incꞌaꞌ teꞌru̱k chixcolbal ribeb chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. La̱ex tex-osokꞌ saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal ru tenamit. Ut tex-osokꞌ saꞌ xnaꞌajeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Li joꞌ qꞌuialex li incꞌaꞌ tex-osokꞌ kꞌaxal ra te̱cꞌul ut tacuasinbilakex saꞌ lix naꞌajeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re xban le̱ ma̱c ut xban lix ma̱queb le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ. La̱ex ta̱yotꞌekꞌ e̱chꞌo̱l xban li ma̱c queba̱nu ut xban li ma̱c queꞌxba̱nu chak le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ nak quineꞌxtzꞌekta̱na ut queꞌxkꞌet lin chakꞌrab. Ut la̱ex te̱qꞌue retal nak xma̱c aꞌan nak quebintakla saꞌ xtenamiteb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Nak te̱cubsi e̱rib ut te̱cꞌu̱luban saꞌ e̱be̱n lix tojbal rix le̱ ma̱c, ta̱julticokꞌ cue li contrato li quinba̱nu riqꞌuineb laj Jacob, laj Isaac, ut laj Abraham. Ut ta̱julticokꞌ cue li chꞌochꞌ. Ma̱ ani chic cua̱nk aran ut li chꞌochꞌ ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l chi hila̱nc. Tento nak la̱ex aj Israel te̱cꞌu̱luban saꞌ e̱be̱n xtojbal rix li ma̱c queba̱nu nak quekꞌet lin chakꞌrab ut xicꞌ queril li quexintakla cuiꞌ. Usta xetzꞌekta̱na lin chakꞌrab ut usta cuanquex saꞌ xtenamiteb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re, abanan la̱in incꞌaꞌ texintzꞌekta̱na, chi moco texsachk saꞌ inchꞌo̱l. Incꞌaꞌ tinsach e̱ru xban nak toj cuan saꞌ inchꞌo̱l li contrato quinba̱nu riqꞌuineb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ta̱julticokꞌ ban cue li contrato li quinba̱nu riqꞌuineb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak queꞌcuisi chak saꞌ li tenamit Egipto chiruheb li xni̱nkal ru tenamit re nak la̱inak chic lix Dioseb, chan li Ka̱cuaꞌ. Aꞌaneb aꞌin li chakꞌrab, li tijleb ut lix taklanquileb li quixqꞌue li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés saꞌ li tzu̱l Sinaí chokꞌ reheb laj Israel. Li cꞌaꞌak re ru kꞌaxtesinbil re li DiosLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Tat-a̱tinak riqꞌuineb laj Israel ut ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin. Cui junak li cristian naxyechiꞌi li cꞌaꞌak re ru re li Ka̱cuaꞌ naru naxtoj riqꞌuin tumin li cꞌaꞌru quixyechiꞌi. Aꞌan aꞌin li joꞌ qꞌuial tento xtojbal: Cui li quiyechiꞌi̱c, aꞌan cui̱nk li ac xba̱nu junmay chihab toj ta̱cuulak oxcꞌa̱l chihab (60) tento xtojbal laje̱b roxcꞌa̱l (50) chi tumin plata joꞌ xbisbal li tumin re lix tabernáculo li Ka̱cuaꞌ. Abanan cui li quiyechiꞌi̱c, aꞌan ixk, tento xtojbal laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) chi tumin plata. Abanan cui li quiyechiꞌi̱c, aꞌan chꞌina al ut cuan o̱b chihab re nacuulac toj saꞌ li junmay chihab, tento xtojbal junmay chi tumin plata. Abanan, cui xkaꞌal li quiyechiꞌi̱c, tento xtojbal laje̱b chi tumin plata. Abanan cui li quiyechiꞌi̱c, aꞌan te̱lom ut cuan jun po re nacuulac toj saꞌ li o̱b chihab tento xtojbal o̱b chi tumin plata. Abanan cui xkaꞌal, tento xtojbal oxib chi tumin plata. Cui li jun aꞌan cui̱nk ut cuan numenak oxcꞌa̱l (60) chihab re, tento xtojbal oꞌlaju (15) chi tumin plata. Abanan cui ixk tento xtojbal laje̱b chi tumin plata. Ut cui li quiyechiꞌin re li Ka̱cuaꞌ nebaꞌ ut incꞌaꞌ tixcuy xtojbal, tento nak ta̱cꞌamekꞌ riqꞌuin laj tij. Ut laj tij, aꞌan li yal re saꞌ xbe̱n joꞌ nimal naru tixtoj. Abanan cui li cꞌaꞌru teꞌxyechiꞌi, aꞌan xul xcomoneb li naqꞌueheꞌ chokꞌ mayej chiru li Ka̱cuaꞌ, li xul li qꞌuebil re li Ka̱cuaꞌ santobresinbilak. Ut li cui̱nk li quixyechiꞌi li xul incꞌaꞌ naru naxjal ru li xul li tixqꞌue, usta cha̱bil raj li tixjal usta incꞌaꞌ. Cui ut naxba̱nu, li cuib chi xul kꞌaxtesinbilakeb re li Ka̱cuaꞌ. Cui ut li cui̱nk tixqꞌue junak li xul xcomon li incꞌaꞌ naqꞌueheꞌ chokꞌ mayej, tento nak li cui̱nk tixcꞌam li xul riqꞌuin laj tij. Ut laj tij tixye joꞌ nimal xtzꞌak aꞌ yal chanru li xul, ma cha̱bil malaj ut incꞌaꞌ cha̱bil. Joꞌ tixye laj tij, joꞌcan ta̱tojekꞌ. Ut cui li cui̱nk ta̱raj tixlokꞌ cuiꞌchic li xul aꞌan, tixtoj chi tzꞌakal lix tzꞌak, ut tixqꞌue ju̱nk may ral li ju̱nk ciento saꞌ xbe̱n lix tzꞌak. Cui junak naxyechiꞌi li rochoch re li Ka̱cuaꞌ, laj tij, aꞌan li ta̱yehok re joꞌ nimal xtzꞌak aꞌ yal chanru li cab, ma cha̱bil malaj ut incꞌaꞌ. Joꞌ tixye laj tij, joꞌcan ta̱tojekꞌ. Cui ut li jun li quixyechiꞌi li rochoch naraj tixlokꞌ cuiꞌchic, tento nak tixtoj chi tzꞌakal lix tzꞌak ut tixqꞌue ju̱nk may ral li ju̱nk ciento saꞌ xbe̱n lix tzꞌak. Cui junak naxyechiꞌi lix chꞌochꞌ re li Ka̱cuaꞌ, lix tzꞌak aꞌan aꞌ yal joꞌ qꞌuial li iyaj ta̱oc saꞌ li chꞌochꞌ. Lix tzꞌak, aꞌan laje̱b roxcꞌa̱l (50) chi tumin plata re li cuib ciento riqꞌuin junmay litro li cebada. Cui ut naxyechiꞌi lix chꞌochꞌ saꞌ li chihab re sahil chꞌo̱lejil, aꞌ yal joꞌ nimal lix tzꞌak, aꞌan li tixtoj. Abanan cui naxyechiꞌi lix chꞌochꞌ nak ac xnumeꞌ li chihab re sahil chꞌo̱lejil, laj tij aꞌan li ta̱yehok re joꞌ nimal lix tzꞌak, aꞌ yal jarub chihab toj ta̱cuulak li chihab re sahil chꞌo̱lejil. Cui li cui̱nk li quixkꞌaxtesi lix chꞌochꞌ re li Ka̱cuaꞌ ta̱raj tixlokꞌ cuiꞌchic, tento nak tixtoj chi tzꞌakal lix tzꞌak. Ut tixqꞌue ju̱nk may ral li ju̱nk ciento saꞌ xbe̱n lix tzꞌak. Abanan cui ut li cui̱nk incꞌaꞌ tixlokꞌ cuiꞌchic lix chꞌochꞌ re tixcol rix, malaj ut ma̱re ta̱cꞌayi̱k re jalan cui̱nk, incꞌaꞌ chic naru tixlokꞌ. Ut nak ta̱cana̱k libre li chꞌochꞌ saꞌ li chihab re sahil chꞌo̱lejil, li chꞌochꞌ aꞌan kꞌaxtesinbil re li Ka̱cuaꞌ. Ut ta̱cana̱k chokꞌ reheb laj tij. Cui junak li cui̱nk tixkꞌaxtesi re li Ka̱cuaꞌ junak li chꞌochꞌ li quixlokꞌ, ut ma̱cuaꞌ xcomoneb li quire̱chani riqꞌuin lix yucuaꞌ, laj tij, aꞌan li ta̱yehok re joꞌ nimal xtzꞌak, aꞌ yal jarub chihab ta̱cua̱nk riqꞌuin toj ta̱cuulak li chihab re sahil chꞌo̱lejil. Ut saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan li cui̱nk tixtoj lix tzꞌak li ac yebil. Ut lix tzꞌak li chꞌochꞌ aꞌan kꞌaxtesinbil re li Ka̱cuaꞌ. Ut saꞌ li chihab re sahil chꞌo̱lejil li chꞌochꞌ ta̱cana̱k cuiꞌchic chokꞌ re laj e̱chal re li quicꞌayin re. Chixjunil lix tzꞌak li cꞌaꞌak re ru ta̱qꞌuehekꞌ aꞌ yal chanru li bisleb li nacꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. Ma̱ ani naru tixyechiꞌi re li Ka̱cuaꞌ li xbe̱n xul li nayoꞌla, xban nak aꞌan ac re li Ka̱cuaꞌ. Usta cuacax, usta carner li xbe̱n li nayoꞌla, aꞌan re li Ka̱cuaꞌ. Cui aꞌan jun li xul li incꞌaꞌ naqꞌueheꞌ chokꞌ mayej, li cui̱nk naru tixlokꞌ cuiꞌchic ut tixtoj lix tzꞌak li naxye laj tij. Ut tixqꞌue ju̱nk may ral li ju̱nk ciento saꞌ xbe̱n lix tzꞌak li xul. Cui ut li cui̱nk incꞌaꞌ tixlokꞌ, li xul ta̱cꞌayi̱k re jalan cui̱nk ut tixtoj li joꞌ nimal xtzꞌak. Abanan li cꞌaꞌak re ru kꞌaxtesinbil re li Ka̱cuaꞌ chi junaj cua incꞌaꞌ naru xcꞌayinquil chi moco naru xlokꞌbal, usta cristian, usta xul, usta chꞌochꞌ, xban nak aꞌan ac kꞌaxtesinbil chi junaj cua re li Ka̱cuaꞌ. Cui junak cristian ac tenebanbil ca̱mc saꞌ xbe̱n incꞌaꞌ naru ta̱lokꞌekꞌ re xcolbal rix. Tento nak ta̱camsi̱k. Li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li ru li acui̱mk li na-el saꞌ li chꞌochꞌ, joꞌ ajcuiꞌ li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li ru li cheꞌ re li Ka̱cuaꞌ. Ac chꞌolchꞌo nak aꞌan re li Ka̱cuaꞌ. Cui junak cui̱nk ta̱raj tixlokꞌ cuiꞌchic chokꞌ re, tento tixtoj chi tzꞌakal xtzꞌak ut tixqꞌue ajcuiꞌ ju̱nk may ral li ju̱nk ciento saꞌ xbe̱n lix tzꞌak. Li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li queto̱mk, usta cuacax usta carner, re li Ka̱cuaꞌ. Nak yo̱ rajlanquileb li xul, li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil re li Ka̱cuaꞌ. Laj e̱chal re li xul incꞌaꞌ naru tixjal ruheb li xul, chi moco tixqꞌue ru̱chileb. Cui ut naxjal ruheb li xul, li cuib chi xul kꞌaxtesinbilakeb re li Ka̱cuaꞌ ut incꞌaꞌ chic naru tixlokꞌeb. Aꞌaneb aꞌin li chakꞌrab li quixqꞌue li Dios reheb laj Israel, li quixqꞌue re laj Moisés saꞌ li tzu̱l Sinaí. Li Hu NúmerosQueꞌajla̱c eb li ralal xcꞌajol laj IsraelLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés saꞌ li xbe̱n cutan re li xcab po nak ac yo̱ chic xcab chihab reliqueb chak laj Israel aran Egipto. Quia̱tinac riqꞌuin saꞌ li tabernáculo nak cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ aran Sinaí. Quixye re: —La̱at ut laj Aarón te̱rajlaheb laj Israel. Te̱tzꞌi̱ba xcꞌabaꞌeb li junju̱nk chi cui̱nk saꞌ li junju̱nk xte̱paleb aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. La̱at a̱cuochben laj Aarón te̱tzꞌi̱ba xcꞌabaꞌeb li cui̱nk li cuan junmay chihab reheb, joꞌqueb ajcuiꞌ li ac numenakeb junmay chihab. Te̱tzꞌi̱ba xcꞌabaꞌeb li naru teꞌoque̱nk saꞌ li ple̱t. Ut cua̱nkeb ajcuiꞌ che̱tenkꞌanquil li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li junju̱nk xte̱paleb laj Israel. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li cui̱nk li teꞌtenkꞌa̱nk e̱re. Laj Elisur, li ralal laj Sedeur, aꞌan li najolomin reheb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Rubén. Laj Selumiel, li ralal laj Zurisadai, aꞌan li najolomin reheb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Simeón. Laj Naasón li ralal laj Aminadab, aꞌan li najolomin reheb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Judá. Laj Natanael li ralal laj Zuar, aꞌan li najolomin reheb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Isacar. Laj Eliab li ralal laj Helón, aꞌan li najolomin reheb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Zabulón. Ut saꞌ xya̱nkeb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj José, aꞌan laj Elisama li ralal laj Amiud li najolomin reheb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Efraín; ut laj Gamaliel li ralal laj Pedasur, aꞌan li najolomin reheb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Manasés. Laj Abidán, li ralal laj Gedeoni, aꞌan li najolomin reheb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Laj Ahiezer li ralal laj Amisadai, aꞌan li najolomin reheb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Dan. Laj Pagiel, li ralal laj Ocrán, aꞌan li najolomin reheb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Aser. Laj Eliasaf li ralal laj Deuel, aꞌan li najolomin reheb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Gad. Ut laj Ahira, li ralal laj Enán, aꞌan li najolomin reheb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Neftalí. Aꞌaneb aꞌin li cui̱nk li queꞌxakaba̱c chi tenkꞌa̱nc chi rajlanquileb li cui̱nk. Aꞌaneb li nequeꞌjolomin reheb li junju̱nk chi xte̱paleb laj Israel. Laj Moisés ut laj Aarón queꞌxbokeb li cui̱nk aꞌin li queꞌsiqꞌueꞌ ruheb. Ut saꞌ li xbe̱n cutan re li xcab po queꞌxchꞌutubeb ru chixjunileb laj Israel ut queꞌxtzꞌi̱ba xcꞌabaꞌeb chixjunileb li cui̱nk li cuan junmay chihab reheb, joꞌqueb ajcuiꞌ li ac numenakeb junmay chihab. Queꞌxtzꞌi̱ba xcꞌabaꞌeb aꞌ yal ani lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb li junju̱nk. Laj Moisés quirajlaheb saꞌ li chaki chꞌochꞌ Sinaí joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Quitzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Rubén li xbe̱n ralal laj Israel li ac xeꞌxba̱nu junmay chihab re teꞌoc chokꞌ soldado. Queꞌajla̱c aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Rubén queꞌajla̱c cuakib roxcꞌa̱l mil riqꞌuin o̱b ciento (46,500) chi cui̱nk. Queꞌtzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Simeón li ac xeꞌxba̱nu junmay chihab re teꞌoc chokꞌ soldado. Queꞌajla̱c aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Simeón queꞌajla̱c bele̱laju roxcꞌa̱l riqꞌuin oxib ciento (59,300) chi cui̱nk. Queꞌtzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Gad li ac xeꞌxba̱nu junmay chihab re teꞌoc chokꞌ soldado. Queꞌajla̱c aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Gad queꞌajla̱c o̱b roxcꞌa̱l mil riqꞌuin cuakib ciento riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l (45,650) chi cui̱nk. Queꞌtzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Judá li ac xeꞌxba̱nu junmay chihab re teꞌoc chokꞌ soldado. Queꞌajla̱c aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Judá queꞌajla̱c ca̱laju xca̱cꞌa̱l mil riqꞌuin cuakib ciento (74,600) chi cui̱nk. Queꞌtzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Isacar li ac xeꞌxba̱nu junmay chihab re teꞌoc chokꞌ soldado. Queꞌajla̱c aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Isacar queꞌajla̱c ca̱laju roxcꞌa̱l mil riqꞌuin ca̱hib ciento (54,400) chi cui̱nk. Queꞌtzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Zabulón li ac xeꞌxba̱nu junmay chihab re teꞌoc chokꞌ soldado. Queꞌajla̱c aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Zabulón queꞌajla̱c cuuklaju roxcꞌa̱l mil riqꞌuin ca̱hib ciento (57,400) chi cui̱nk. Queꞌajla̱c li ralal xcꞌajol laj José. Queꞌtzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Efraín li ac xeꞌxba̱nu junmay chihab re teꞌoc chokꞌ soldado. Queꞌajla̱c aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Efraín queꞌajla̱c caꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin o̱b ciento (40,500) chi cui̱nk. Queꞌtzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Manasés li ac xeꞌxba̱nu junmay chihab re teꞌoc chokꞌ soldado. Queꞌajla̱c aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Manasés queꞌajla̱c cablaju xcaꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin cuib ciento (32,200) chi cui̱nk. Queꞌtzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín li ac xeꞌxba̱nu junmay chihab re teꞌoc chokꞌ soldado. Queꞌajla̱c aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌajla̱c oꞌlaju xcaꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin ca̱hib ciento (35,400) chi cui̱nk. Queꞌtzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Dan li ac xeꞌxba̱nu junmay chihab re teꞌoc chokꞌ soldado. Queꞌajla̱c aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Dan queꞌajla̱c cuib xca̱cꞌa̱l mil riqꞌuin cuukub ciento (62,700) chi cui̱nk. Queꞌtzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Aser li ac xeꞌxba̱nu junmay chihab re teꞌoc chokꞌ soldado. Queꞌajla̱c aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Aser queꞌajla̱c jun roxcꞌa̱l mil riqꞌuin o̱b ciento (41,500) chi cui̱nk. Queꞌtzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌ li ralal xcꞌajol laj Neftalí li ac xeꞌxba̱nu junmay chihab re teꞌoc chokꞌ soldado. Queꞌajla̱c aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Neftalí queꞌajla̱c oxlaju roxcꞌa̱l mil riqꞌuin ca̱hib ciento (53,400) chi cui̱nk. Aꞌaneb aꞌin li cui̱nk li queꞌajla̱c xbaneb laj Moisés ut laj Aarón rochbeneb li cablaju li cui̱nk li nequeꞌjolomin reheb li junju̱nk te̱p li ralal xcꞌajol laj Israel. Queꞌajla̱c chixjunileb laj Israel li ac xeꞌxba̱nu junmay chihab li ta̱ru̱k teꞌoc chokꞌ soldado. Queꞌajla̱c aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ xte̱paleb lix yucuaꞌeb. Chixjunileb li queꞌajla̱c cuanqueb cuakib ciento mil riqꞌuin oxib mil ut riqꞌuin o̱b ciento riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l (603,550). Abanan, eb li ralal xcꞌajol laj Leví incꞌaꞌ queꞌajla̱c rochbeneb li jun chꞌol chic laj Israel, xban nak joꞌcan quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Quixye re: —Nak te̱rajlaheb laj Israel incꞌaꞌ te̱rajlaheb li ralal xcꞌajol laj Leví. Te̱xakabeb ban li ralal xcꞌajol laj Leví chi cꞌanjelac saꞌ li tabernáculo ut aꞌaneb li teꞌilok re chixjunil li nacꞌanjelac aran. Teꞌxyi̱b lix muheba̱leb chi xjun sutam li tabernáculo. Ut nak eb laj Israel teꞌxjal xnaꞌaj li tabernáculo, eb li ralal xcꞌajol laj Leví teꞌhitok re ut aꞌaneb ajcuiꞌ li teꞌxakaba̱nk re nak teꞌhila̱nk saꞌ jalan naꞌajej. Cui junak jalan ta̱jilok riqꞌuin li tabernáculo saꞌ li ho̱nal aꞌan, li jun aꞌan ta̱camsi̱k. Li junju̱nk te̱p li ralal xcꞌajol laj Israel teꞌxyi̱b lix muheba̱leb chi chꞌu̱tal rochbeneb lix solda̱d. Ut teꞌxxakab lix bandereb chixcꞌatk lix muheba̱leb. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Leví teꞌxyi̱b lix muheba̱leb chi xjun sutam li tabernáculo. Ut aꞌaneb li teꞌilok re, re nak li Dios incꞌaꞌ ta̱joskꞌokꞌ saꞌ xbe̱neb laj Israel. Ut eb laj Israel queꞌxba̱nu chixjunil li quixye li Ka̱cuaꞌ Dios re laj Moisés. Li Dios quixye reheb nak teꞌcua̱nk chi junju̱nk chꞌu̱tal eb laj IsraelLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut laj Aarón ut quixye reheb: —Eb laj Israel teꞌxyi̱b lix muheba̱leb chi xjun sutam li tabernáculo ut najt caꞌchꞌin riqꞌuin. Chi junju̱nk chꞌu̱tal teꞌxyi̱b lix muheba̱leb ut teꞌxxakab lix bandereb chokꞌ retalil lix te̱paleb lix yucuaꞌeb. Eb li ralal xcꞌajol laj Judá teꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ li este ut teꞌxxakab lix bandereb chokꞌ retalileb. Ut laj Naasón, li ralal laj Aminadab, aꞌan li ta̱cꞌamok be chiruheb. Ca̱laju xca̱cꞌa̱l mil riqꞌuin cuakib ciento (74,600) li soldado teꞌcana̱k rubel xtakl laj Naasón. Ut chixcꞌatk lix muheba̱leb li ralal xcꞌajol laj Judá teꞌxyi̱b lix muheba̱leb li ralal xcꞌajol laj Isacar. Ut laj Natanael li ralal laj Zuar, aꞌan li ta̱cꞌamok be chiruheb. Ca̱laju roxcꞌa̱l mil riqꞌuin ca̱hib ciento (54,400) li soldado li teꞌcana̱k rubel xtakl laj Natanael. Ut chixcꞌatk lix naꞌajeb laj Isacar teꞌxyi̱b lix muheba̱leb li ralal xcꞌajol laj Zabulón. Ut laj Eliab li ralal laj Helón, aꞌan li ta̱cꞌamok be chiruheb. Ut eb li soldado li teꞌcana̱k rubel xtakl laj Eliab cuanqueb cuuklaju roxcꞌa̱l mil riqꞌuin ca̱hib ciento (57,400). Jun ciento mil riqꞌuin cuakib roꞌcꞌa̱l mil ut ca̱hib ciento (186,400) chixjunileb li soldado li teꞌoque̱nk saꞌ xya̱nkeb laj Judá. Aꞌaneb li teꞌxic chi ubej nak teꞌxic saꞌ jalan naꞌajej. Eb li ralal xcꞌajol laj Rubén teꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ li sur ut teꞌxxakab lix bandereb chokꞌ retalileb. Laj Elisur li ralal laj Sedeur, aꞌan li ta̱cꞌamok be chiruheb. Cuakib roxcꞌa̱l mil riqꞌuin o̱b ciento (46,500) li soldado li teꞌcana̱k rubel xtakl laj Elisur. Chixcꞌatk lix naꞌajeb laj Rubén teꞌxyi̱b lix muheba̱leb li ralal xcꞌajol laj Simeón. Ut laj Selumiel li ralal laj Zurisadai, aꞌan li ta̱cꞌamok be chiruheb. Bele̱laju roxcꞌa̱l mil riqꞌuin oxib ciento (59,300) li soldado li teꞌcana̱k rubel xtakl laj Selumiel. Chixcꞌatk lix naꞌajeb laj Simeón teꞌxyi̱b lix muheba̱leb li ralal xcꞌajol laj Gad. Ut laj Eliasaf li ralal laj Reuel, aꞌan li ta̱cꞌamok be chiruheb. O̱b roxcꞌa̱l mil riqꞌuin cuakib ciento riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l (45,650) li soldado li teꞌcana̱k rubel xtakl laj Eliasaf. Jun ciento riqꞌuin junlaju roxcꞌa̱l mil riqꞌuin ca̱hib ciento riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l (151,450) chixjunileb li teꞌoque̱nk saꞌ xya̱nkeb laj Rubén. Aꞌaneb li teꞌxic saꞌ li xcab tasal nak teꞌxjal lix naꞌajeb. Eb laj levita teꞌxic chirixeb li ralal xcꞌajol laj Gad. Teꞌxic saꞌ xyiheb laj Israel ut teꞌxcꞌam li tabernáculo. Teꞌxic chi chꞌu̱tal joꞌ nak queꞌxyi̱b lix muheba̱leb chi chꞌu̱tal. Ac re reheb lix bandereb li teꞌxcꞌam chokꞌ retalileb. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín teꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ li oeste. Ut teꞌxxakab lix bandereb chokꞌ retalileb. Ut laj Elisama li ralal laj Amiud, aꞌan li ta̱cꞌamok be chiruheb. Caꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin o̱b ciento (40,500) li soldado li teꞌcana̱k rubel xtakl laj Elisama. Ut chixcꞌatk lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín teꞌxyi̱b lix muheba̱leb li ralal xcꞌajol laj Manasés. Ut laj Gamaliel li ralal laj Pedasur, aꞌan li ta̱cꞌamok be chiruheb. Cablaju xcaꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin cuib ciento (32,200) li soldado li teꞌcana̱k rubel xtakl laj Gamaliel. Chixcꞌatk lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Manasés teꞌxyi̱b lix muheba̱leb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut laj Abidán li ralal laj Gedeoni, aꞌan li ta̱cꞌamok be chiruheb. Oꞌlaju xcaꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin ca̱hib ciento (35,400) li soldado li teꞌcana̱k rubel xtakl laj Abidán. Jun ciento mil riqꞌuin cuakxakib mil riqꞌuin jun ciento (108,100) chixjunileb li teꞌoque̱nk saꞌ xya̱nkeb laj Efraín. Aꞌaneb li teꞌxic saꞌ li rox tasal nak teꞌxjal lix naꞌajeb. Eb li ralal xcꞌajol laj Dan teꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ li norte. Ut teꞌxxakab lix bandereb chokꞌ retalileb. Ut laj Ahiezer li ralal laj Amisadai, aꞌan li ta̱cꞌamok be chiruheb. Cuib xca̱cꞌa̱l mil riqꞌuin cuukub ciento (62,700) li soldado li teꞌcana̱k rubel xtakl laj Amisadai. Chixcꞌatk lix naꞌajeb laj Dan teꞌxyi̱b lix muheba̱leb li ralal xcꞌajol laj Aser. Ut laj Pagiel li ralal laj Ocrán, aꞌan li ta̱cꞌamok be chiruheb. Jun roxcꞌa̱l mil riqꞌuin o̱b ciento (41,500) li soldado li teꞌcana̱k rubel xtakl laj Pagiel. Chixcꞌatk lix muheba̱leb laj Aser teꞌxyi̱b lix muheba̱leb li ralal xcꞌajol laj Neftalí. Ut laj Ahira li ralal laj Enán, aꞌan li ta̱cꞌamok be chiruheb. Oxlaju roxcꞌa̱l mil riqꞌuin ca̱hib ciento (53,400) li soldado li teꞌcana̱k rubel xtakl laj Ahira. Jun ciento mil riqꞌuin cuuklaju roxcꞌa̱l mil riqꞌuin cuakib ciento (157,600) chixjunileb li teꞌoque̱nk saꞌ xya̱nkeb laj Dan. Aꞌaneb li teꞌxic chi ixbej nak teꞌxjal lix naꞌajeb. Ac reheb lix bandereb li teꞌxcꞌam chokꞌ retalileb. Cuakib ciento mil riqꞌuin oxib mil riqꞌuin o̱b ciento riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l (603,550) chixjunileb li cui̱nk li queꞌajla̱c chi chꞌu̱tal aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ xte̱paleb lix yucuaꞌeb. Eb laj levita incꞌaꞌ queꞌajla̱c rochbeneb li jun chꞌol chic laj Israel xban nak li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés nak incꞌaꞌ teꞌajla̱k. Eb laj Israel queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxyi̱b lix muheba̱leb ut queꞌxxakab xbande̱reb joꞌ quiyeheꞌ reheb. Ut queꞌbe̱c chi chꞌu̱tal, aꞌ yal chanru xqꞌuial li ralal xcꞌajol lix yucuaꞌeb. Li cꞌanjel tento teꞌxba̱nu eb laj levitaAꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Aarón ut laj Moisés saꞌ eb li cutan nak li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés saꞌ li tzu̱l Sinaí. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Aarón: laj Nadab li asbej, laj Abiú, laj Eleazar ut laj Itamar. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal laj Aarón, li sicꞌbil ruheb chi cꞌanjelac chokꞌ aj tij. Quiqꞌueheꞌ li aceite saꞌ xjolomeb nak queꞌxakaba̱c chi cꞌanjelac chokꞌ aj tij. Laj Nadab ut laj Abiú queꞌcam nak yo̱queb chi mayejac chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ Sinaí. Queꞌcam xban nak incꞌaꞌ queꞌxba̱nu joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Ma̱cꞌaꞌeb ralal. Joꞌcan nak xjuneseb chic laj Eleazar ut laj Itamar queꞌcꞌanjelac chokꞌ aj tij nak toj yoꞌyo laj Aarón lix yucuaꞌeb. Quia̱tinac li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Cꞌameb chak laj levita ut ta̱xakabeb chixtenkꞌanquil laj Aarón. Teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye laj Aarón ut teꞌcꞌanjelak chiruheb laj Israel nak teꞌxba̱nu li cꞌanjel saꞌ li tabernáculo. Aꞌaneb li teꞌxocok reheb li cꞌaꞌak re ru li nacꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. Teꞌcꞌanjelak chiruheb laj Israel nak teꞌxba̱nu li cꞌanjel li uxc naraj saꞌ li tabernáculo. Ta̱kꞌaxtesiheb laj levita chi cꞌanjelac chiruheb laj Aarón ut eb li ralal xban nak aꞌaneb li sicꞌbil ruheb saꞌ xya̱nkeb laj Israel chi cꞌanjelac chiru saꞌ li tabernáculo. Ta̱xakabeb laj Aarón ut eb li ralal chi cꞌanjelac chokꞌ aj tij. Ut li jalan teꞌnachꞌok riqꞌuin li tabernáculo teꞌca̱mk.— Ut quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés: —La̱in xinsiqꞌueb ru laj levitas saꞌ xya̱nkeb laj Israel chokꞌ ru̱chil li xbe̱n ralaleb xban nak chixjunileb li xbe̱n alalbej cueheb la̱in. Joꞌcan nak eb laj levitas cueheb la̱in, xban nak li xbe̱n li nayoꞌla cue la̱in chalen najter nak xinqꞌueheb chi camsi̱c li xbe̱n alalbej aran Egipto. Xinsiqꞌueb ru li xbe̱n alalbej ut cueheb la̱in. Usta cui̱nk, usta xul, cuehakeb la̱in li Ka̱cuaꞌ.— Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés saꞌ li chaki chꞌochꞌ Sinaí ut quixye re: —Ta̱cuajlaheb li ralal xcꞌajol laj Leví chi chꞌu̱tal, aꞌ yal chanru xqꞌuial saꞌ li junju̱nk cabal. Ta̱cuajla chixjunileb li cuanqueb jun po re joꞌ eb ajcuiꞌ li numenakeb jun po.— Ut laj Moisés quirajlaheb joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Leví: laj Gersón, laj Coat, ut laj Merari. Eb li ralal laj Gersón, aꞌaneb laj Libni ut laj Simei. Eb li ralal laj Coat, aꞌaneb laj Amram, laj Izhar, laj Hebrón ut laj Uziel. Eb li ralal laj Merari, aꞌaneb laj Mahli ut laj Musi. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Leví aꞌ yal chanru xqꞌuial lix te̱paleb. Laj Gersón, aꞌan lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ li ralal xcꞌajol laj Libni ut eb li ralal xcꞌajol laj Simei. Cuukub mil riqꞌuin o̱b ciento (7,500) chixjunileb li te̱lom li ac cuan jun po reheb, joꞌ eb ajcuiꞌ li numenakeb jun po. Eb li ralal xcꞌajol laj Gersón, aꞌaneb li teꞌxyi̱b lix muheba̱leb chirix li tabernáculo saꞌ li oeste. Laj Eliasaf, li ralal laj Lael, aꞌan li ta̱cꞌamok be chiruheb li ralal xcꞌajol laj Gersón. Eb li ralal xcꞌajol laj Gersón, aꞌaneb li teꞌilok re li tabernáculo ut li tzꞌu̱m li natzꞌapoc re, joꞌ ajcuiꞌ li tꞌicr li cuan saꞌ li oqueba̱l. Aꞌaneb ajcuiꞌ li teꞌilok re li tꞌicr li cuan saꞌ li neba̱l li cuan chi xjun sutam li tabernáculo ut teꞌilok re li artal, joꞌ ajcuiꞌ li tꞌicr li cuan saꞌ li oqueba̱l re li neba̱l, joꞌ eb ajcuiꞌ li cꞌa̱m ut chixjunil li cꞌaꞌak re ru li ta̱cꞌanjelak saꞌ li cꞌanjel aꞌan. Laj Coat, aꞌan lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Amram, laj Izhar, laj Hebrón ut laj Uziel. Cuakxakib mil riqꞌuin cuakib ciento (8,600) chixjunileb li cui̱nk. Cuanqueb saꞌ ajl chixjunileb li te̱lom usta tojaꞌ jun po cuan reheb. Eb li ralal xcꞌajol laj Coat, aꞌaneb li teꞌxyi̱b lix muheba̱leb chixcꞌatk li tabernáculo saꞌ li sur. Laj Elizafán, li ralal laj Uziel, aꞌan li ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Coat. Saꞌ xcue̱nteb aꞌan kꞌaxtesinbil li Lokꞌlaj Ca̱x, li me̱x, lix naꞌaj li candil, eb li artal, ut li cꞌaꞌak re ru li nacꞌanjelac saꞌ li tabernáculo, joꞌ ajcuiꞌ li nimla tꞌicr li naramoc re li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej, ut chixjunil li nacꞌanjelac saꞌ li Santil Naꞌajej. Laj Eleazar li ralal laj Aarón laj tij, aꞌan li najolomin reheb laj levitas li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li Santil Naꞌajej. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Merari, aꞌaneb laj Mahlita ut laj Musita. Cuakib mil riqꞌuin cuib ciento (6,200) chixjunileb li cui̱nk. Cuanqueb saꞌ ajl chixjunileb li te̱lom usta tojaꞌ jun po cuan reheb. Eb li ralal xcꞌajol laj Merari, aꞌaneb li teꞌxyi̱b lix muheba̱leb chixcꞌatk li tabernáculo saꞌ li norte. Laj Zuriel li ralal laj Abihail, aꞌan li ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb. Eb li ralal xcꞌajol laj Merari, aꞌaneb li teꞌilok reheb lix cheꞌel li tabernáculo, li okech, li cꞌochleba̱l ut chixjunil li cꞌaꞌak chic re ru li nacꞌanjelac re li tabernáculo. Aꞌaneb ajcuiꞌ li teꞌilok reheb li cheꞌ li nacꞌanjelac chixjun sutam li neba̱l, rochbeneb lix cꞌochleba̱l, joꞌ ajcuiꞌ lix cꞌa̱mal ut li cheꞌ li nachapoc re saꞌ chꞌochꞌ. Laj Moisés rochbeneb laj Aarón ut eb li ralal teꞌxyi̱b lix muheba̱leb chixcꞌatk li tabernáculo saꞌ li este chiru li oqueba̱l re li tabernáculo. Aꞌaneb li teꞌilok re li Santil Naꞌajej saꞌ xcꞌabaꞌeb laj Israel. Cui junak jalan ta̱xic cuan cuiꞌ li tabernáculo, li jun aꞌan ta̱camsi̱k. Cuib xcaꞌcꞌa̱l mil (22,000) chixjunileb li cui̱nk li queꞌajla̱c joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés ut laj Aarón. Cuanqueb saꞌ ajl chixjunileb li te̱lom, usta tojaꞌ jun po cuan reheb. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Ta̱cuajlaheb chixjunileb li xbe̱n ralaleb laj Israel li cuan jun po reheb joꞌ eb ajcuiꞌ li ac numenakeb jun po ut ta̱tzꞌi̱ba lix cꞌabaꞌeb. Ta̱kꞌaxtesiheb chokꞌ cue eb laj levitas chokꞌ ru̱chil li xbe̱n ralaleb laj Israel. Ut ta̱kꞌaxtesiheb ajcuiꞌ chokꞌ cue lix queto̱mkeb laj levita chokꞌ ru̱chil li xbe̱n ral lix queto̱mkeb laj Israel. La̱in li Ka̱cuaꞌ, chan. Ut laj Moisés quirajla chixjunileb li xbe̱n ralaleb laj Israel joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Cuib xcaꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin cuib ciento riqꞌuin oxlaju xca̱cꞌa̱l (22,273) chixjunileb li te̱lom aj Israel li ac queꞌxba̱nu jun po li ac tzꞌi̱banbil xcꞌabaꞌeb. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Ta̱kꞌaxtesiheb chokꞌ cue eb laj levita chokꞌ ru̱chileb li xbe̱n ralaleb laj Israel. Ut ta̱kꞌaxtesiheb ajcuiꞌ chokꞌ cue lix queto̱mkeb laj levita chokꞌ ru̱chil lix queto̱mkeb laj Israel. Eb laj levita cueheb la̱in li Ka̱cuaꞌ. Eb li xbe̱n ralaleb laj Israel kꞌaxal nabaleb chiruheb laj levita. Cuib ciento riqꞌuin oxlaju xca̱cꞌa̱l (273) nequeꞌxkꞌax eb laj levita. Tento nak teꞌxtoj rixeb aꞌan. Joꞌcan nak ta̱tojekꞌ o̱b chi tumin plata joꞌ li bisleb li cuan saꞌ li tabernáculo re̱kaj li junju̱nk xcomoneb li cuib ciento riqꞌuin oxlaju xca̱cꞌa̱l. Ta̱qꞌue li tumin aꞌan re laj Aarón ut reheb li ralal re xtojbal rixeb laj Israel li joꞌ qꞌuial chic xeꞌnumeꞌ saꞌ xbe̱neb laj levita, chan. Ut laj Moisés quixmol li tumin riqꞌuineb laj Israel re xtojbal rixeb li xbe̱n ralaleb laj Israel li joꞌ qꞌuial xeꞌnumeꞌ saꞌ xbe̱neb laj levita. Quixcꞌul riqꞌuineb laj Israel jun mil riqꞌuin oxib ciento riqꞌuin o̱b xca̱cꞌa̱l (1,365) chi tumin plata joꞌ li bisleb li cuan saꞌ li tabernáculo. Ut laj Moisés quixqꞌue li tumin re laj Aarón ut reheb li ralal joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Eb li ralal xcꞌajol laj CoatLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut laj Aarón ut quixye reheb: —Ta̱cuajla chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Coat xcomoneb laj levita. Ta̱cuajlaheb chi chꞌu̱tal aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Ta̱cuajlaheb chixjunileb li cui̱nk li cuan laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) chihab reheb joꞌ eb ajcuiꞌ li ac numenak laje̱b roxcꞌa̱l chihab toj ta̱cuulak laje̱b roxcꞌa̱l (50) chihab. Aꞌaneb li teꞌoc chi cꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. Li cꞌanjel li teꞌxba̱nu eb li ralal xcꞌajol laj Coat saꞌ li tabernáculo li kꞌaxal lokꞌ, aꞌan aꞌin. Nak oqueb re chixjalbal lix naꞌajeb laj Israel, laj Aarón ut eb li ralal teꞌoc chi saꞌ li tabernáculo ut teꞌrisi li nimla tꞌicr. Riqꞌuin aꞌan teꞌxtzꞌap li Lokꞌlaj Ca̱x li cuan cuiꞌ lix contrato li Ka̱cuaꞌ. Chirix aꞌan teꞌxlan li Lokꞌlaj Ca̱x riqꞌuin li cha̱bil tzꞌu̱m rix li tzꞌiꞌ haꞌ. Ut teꞌxjel jun li tꞌicr rax saꞌ xbe̱n ut teꞌxqꞌue saꞌ xnaꞌajeb li cheꞌ li teꞌxpako cuiꞌ. Teꞌxtzꞌap xbe̱n li me̱x riqꞌuin jun li raxi tꞌicr ut saꞌ xbe̱n aꞌan teꞌxqꞌueheb li plato, eb li cuchara, ut eb li secꞌ ut li xar li nequeꞌxqꞌue cuiꞌ li vino li teꞌxmayeja. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ aran li caxlan cua li nacuan aran chi junelic. Ut teꞌxtzꞌap xbe̱n chixjunil aꞌin riqꞌuin jun li caki tꞌicr. Saꞌ xbe̱n li caki tꞌicr teꞌxqꞌue rix li tzꞌiꞌ haꞌ. Ut chirix aꞌan teꞌxqꞌue saꞌ xnaꞌaj eb li cheꞌ li nequeꞌxpako cuiꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x. Ut riqꞌuin raxi tꞌicr teꞌxtzꞌap xbe̱n li candelero rochbeneb li candil ut li chꞌi̱chꞌ re xsetbal xmechil li candil ut li plato li naxocman cuiꞌ li teꞌxset ut li xar li cuan cuiꞌ li aceite reheb li candil. Ut chirix aꞌan teꞌxlan saꞌ rix li tzꞌiꞌ haꞌ ut teꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n li cheꞌ li nequeꞌxpako cuiꞌ. Teꞌxqꞌue jun li raxi tꞌicr saꞌ xbe̱n li artal li yi̱banbil riqꞌuin oro ut teꞌxlan saꞌ rix li tzꞌiꞌ haꞌ. Ut teꞌxqꞌue li cheꞌ saꞌ xnaꞌaj li nequeꞌxpako cuiꞌ. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru li nacꞌanjelac saꞌ li Santil Naꞌajej teꞌxlan saꞌ raxi tꞌicr ut teꞌxtzꞌap riqꞌuin rix li tzꞌiꞌ haꞌ ut teꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n li cheꞌ li nequeꞌxpako cuiꞌ. Teꞌrisi li cha saꞌ li artal li yi̱banbil riqꞌuin bronce ut teꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n li artal jun li tꞌicr púrpura. Teꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n li artal chixjunil li cꞌaꞌak re ru li nacꞌanjelac nak nequeꞌmayejac chiru li artal joꞌ lix naꞌaj li xam, li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxchap cuiꞌ li tib, li pala chꞌi̱chꞌ ut li ucꞌal. Ut teꞌxtzꞌap xbe̱n riqꞌuin li rix li tzꞌiꞌ haꞌ ut teꞌxqꞌue saꞌ xnaꞌajeb li cheꞌ li nequeꞌxpako cuiꞌ. Nak ac oc reheb chixjalbal lix naꞌajeb, laj Aarón ut eb li ralal teꞌxlan chixjunil li cꞌaꞌak re ru li nacꞌanjelac saꞌ li tabernáculo ut teꞌcha̱lk li ralal xcꞌajol laj Coat chixpakonquil. Abanan incꞌaꞌ naru teꞌxchꞌeꞌ li cꞌaꞌru kꞌaxtesinbil re li Ka̱cuaꞌ re nak incꞌaꞌ teꞌca̱mk. Aꞌan aꞌin lix cꞌanjeleb li ralal xcꞌajol laj Coat saꞌ li tabernáculo. Laj Eleazar li ralal laj Aarón laj tij, aꞌan li ta̱ilok re li aceite re li candil, li sununquil incienso, ut li ru li acui̱mk li namayeja̱c rajlal cutan, joꞌ ajcuiꞌ li aceite li naqꞌueman saꞌ xjolomeb. Laj Eleazar, aꞌan li ta̱takla̱nk saꞌ li tabernáculo ut saꞌ xbe̱n chixjunil li cuan chi saꞌ, chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut laj Aarón ut quixye reheb: —Te̱col rixeb li ralal xcꞌajol laj Coat re nak incꞌaꞌ teꞌosokꞌ. Cua̱nkeb ban saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Leví. Aꞌan aꞌin li te̱ba̱nu re nak incꞌaꞌ teꞌca̱mk nak teꞌoc chixcꞌambal li cꞌaꞌru kꞌaxtesinbil cue la̱in. Laj Aarón ut eb li ralal teꞌoc saꞌ li Santil Naꞌajej ut teꞌxqꞌue xcꞌanjel li junju̱nk ut teꞌxye reheb cꞌaꞌru teꞌxcꞌam. Eb li ralal xcꞌajol laj Coat incꞌaꞌ naru nequeꞌoc saꞌ li Santil Naꞌajej chirilbal li cꞌaꞌru santobresinbil nak yo̱keb chixlanbal re nak incꞌaꞌ teꞌca̱mk, chan li Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Te̱rajlaheb li ralal xcꞌajol laj Gersón chi chꞌu̱tal aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Ta̱cuajla chixjunileb li cui̱nk li cuan laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab reheb joꞌ eb ajcuiꞌ li ac numenakeb laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab toj ta̱cuulak laje̱b roxcꞌa̱l chihab. Aꞌaneb li teꞌoc chi cꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. Aꞌan aꞌin li cꞌanjel li teꞌxba̱nu eb li ralal xcꞌajol laj Gersón. Aꞌaneb li teꞌcꞌamok re li tabernáculo ut lix tꞌicrul li tabernáculo joꞌ ajcuiꞌ li tꞌicr li nequeꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n. Ut teꞌxcꞌam ajcuiꞌ li rix li tzꞌiꞌ haꞌ ut li ni̱nki tꞌicr li nacuan saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo. Aꞌaneb li teꞌcꞌamok re li tꞌicr li najelman chi xjun sutam li neba̱l re li tabernáculo ut li artal, ut li tꞌicr li cuan saꞌ li oqueba̱l re li neba̱l. Ut teꞌxcꞌam ajcuiꞌ chixjunil li nacꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. Eb li ralal xcꞌajol laj Gersón, aꞌaneb li teꞌba̱nu̱nk re li cꞌanjel aꞌin. La̱at tatxakaba̱nk reheb saꞌ xcꞌanjel li junju̱nk. Ut laj Aarón ut eb li ralal teꞌchꞌoloba̱nk chiruheb chanru teꞌxba̱nu li cꞌanjel li quiqꞌueheꞌ reheb re teꞌxba̱nu. Aꞌan aꞌin li cꞌanjel li teꞌxba̱nu eb li ralal xcꞌajol laj Gersón saꞌ li tabernáculo. Ut laj Itamar li ralal laj Aarón laj tij, aꞌan li ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb. Te̱rajlaheb li ralal xcꞌajol laj Merari chi chꞌu̱tal aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Ta̱cuajla chixjunileb li cui̱nk li cuan laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab reheb joꞌ eb ajcuiꞌ li ac numenakeb laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab toj ta̱cuulak laje̱b roxcꞌa̱l chihab. Aꞌaneb li teꞌoc chi cꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. Aꞌan aꞌin li teꞌxba̱nu saꞌ li tabernáculo. Teꞌxcꞌam li tzꞌalam cheꞌ joꞌ ajcuiꞌ li cheꞌ li nacꞌanjelac re li tabernáculo ut li rokechal joꞌ ajcuiꞌ lix cꞌochleba̱l li naxakli cuiꞌ saꞌ xnaꞌajeb. Ut teꞌxpako ajcuiꞌ li okech li nacuan chi xjun sutam li neba̱l rochbeneb li rok, li cheꞌ li nachapoc re saꞌ chꞌochꞌ lix cꞌa̱mal li tabernáculo, lix cꞌa̱mal ut chixjunil li nacꞌanjelac re xxakabanquil li tabernáculo. Ta̱ye re li junju̱nk chi cui̱nk cꞌaꞌru li tixpako. Aꞌan aꞌin li cꞌanjel li teꞌxba̱nu eb li ralal xcꞌajol laj Merari nak teꞌcꞌanjelak saꞌ li tabernáculo. Ut laj Itamar li ralal laj Aarón laj tij, aꞌan li ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb. Laj Moisés ut laj Aarón rochbeneb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌrajlaheb li ralal xcꞌajol laj Coat chi chꞌu̱tal, aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Queꞌrajla chixjunileb li cui̱nk li ac cuan laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab reheb joꞌ eb ajcuiꞌ li ac numenakeb laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab toj quicuulac laje̱b roxcꞌa̱l chihab reheb. Aꞌaneb li queꞌoc chi cꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. Ut eb li cui̱nk li queꞌajla̱c cuanqueb cuib mil riqꞌuin cuukub ciento riqꞌuin mero ciento (2,750). Aꞌaneb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Coat li teꞌcꞌanjelak saꞌ li tabernáculo. Laj Moisés ut laj Aarón queꞌrajlaheb joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Ut queꞌajla̱c ajcuiꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Gersón chi chꞌu̱tal aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Queꞌrajla chixjunileb li cui̱nk li ac cuan laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab reheb joꞌ eb ajcuiꞌ li ac numenak laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab toj quicuulac laje̱b roxcꞌa̱l chihab reheb. Aꞌaneb li queꞌoc chi cꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. Ut li cui̱nk li queꞌajla̱c cuanqueb cuib mil riqꞌuin cuakib ciento riqꞌuin laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (2,630). Aꞌaneb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Gersón li teꞌcꞌanjelak saꞌ li tabernáculo. Laj Moisés ut laj Aarón queꞌrajlaheb joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Ut queꞌajla̱c ajcuiꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Merari chi chꞌu̱tal aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Queꞌrajla chixjunileb li cui̱nk li ac cuan laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab reheb joꞌ eb ajcuiꞌ li ac numenakeb laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab toj quicuulac laje̱b roxcꞌa̱l chihab reheb. Aꞌaneb li queꞌoc chi cꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. Ut li cui̱nk li queꞌajla̱c cuanqueb oxib mil riqꞌuin cuib ciento (3,200). Aꞌaneb aꞌin chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Merari li teꞌcꞌanjelak saꞌ li tabernáculo. Laj Moisés ut laj Aarón queꞌrajlaheb joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Joꞌcan nak laj Moisés ut laj Aarón rochbeneb li nequeꞌcꞌamoc be queꞌrajlaheb chixjunileb laj levita chi chꞌu̱tal aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Aꞌaneb chixjunileb li cui̱nk li ac cuan laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab reheb joꞌ eb ajcuiꞌ li ac numenakeb laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab toj quicuulac laje̱b roxcꞌa̱l chihab reheb. Aꞌaneb li queꞌqꞌueheꞌ xcꞌanjel saꞌ li tabernáculo. Ut eb li cui̱nk li queꞌajla̱c cuanqueb cuakxakib mil riqꞌuin o̱b ciento riqꞌuin ca̱cꞌa̱l (8,580) chi cui̱nk. Li junju̱nk chꞌu̱tal queꞌqꞌueheꞌ xcꞌanjel joꞌ quixye li Dios re laj Moisés. Quiyeheꞌ reheb cꞌaꞌru li cꞌanjel teꞌxba̱nu. Joꞌcaꞌin nak queꞌajla̱c chixjunileb li cui̱nk joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Li chakꞌrab chirix li cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ us(1-2) Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés: —Ta̱ye reheb laj Israel nak teꞌrisi saꞌ xnaꞌaj lix muheba̱leb li cristian chixjunileb li saklep rixeb, ut li na-el xyaꞌal lix tzꞌejcualeb, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌxmux rib riqꞌuin xchꞌeꞌbal li camenak. (-) Teꞌrisi chixjunileb saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ lix muheba̱leb, usta cui̱nk usta ixk, re nak incꞌaꞌ teꞌxmux ru li naꞌajej li ninhilan cuiꞌ la̱in, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut eb laj Israel queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Queꞌisi̱c saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ lix muheba̱leb chixjunil li muxbileb ru. Li Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye reheb li ralal xcꞌajol laj Israel chi joꞌcaꞌin: Nak junak cui̱nk malaj ut junak ixk ta̱ma̱cobk chiru li ras ri̱tzꞌin, nama̱cob ajcuiꞌ chiru li Dios. Tento nak li jun aꞌan tixxo̱to lix ma̱c chiru li Dios ut tixtoj chiru li ras ri̱tzꞌin li incꞌaꞌ us li quixba̱nu ut tixqꞌue ajcuiꞌ ral li tumin. Ju̱nk may ral li ju̱nk ciento (20%) tixqꞌue re chixjunil. Cui li cui̱nk li quicꞌuluc re li raylal camenak chic ut ma̱cꞌaꞌ rechꞌalal ta̱cꞌuluk re li tixqꞌue chokꞌ xtojbal rix li ma̱c li quixba̱nu, tento nak tixkꞌaxtesi chiru li Dios ut laj tij tixcꞌul. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ li carner te̱lom li tixmayeja laj tij chokꞌ re xtojbal rix lix ma̱c. Chixjunileb li lokꞌlaj mayej li nequeꞌxqꞌue re li Ka̱cuaꞌ eb laj Israel teꞌcana̱k chokꞌ reheb laj tij li teꞌcꞌuluk re li mayej. Teꞌcana̱k chokꞌ re laj tij eb li mayej li nequeꞌxkꞌaxtesi re li Ka̱cuaꞌ eb laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye reheb laj Israel chi joꞌcaꞌin. Ma̱re junak ixakilbej tixmux rib riqꞌuin junak cui̱nk ma̱cuaꞌ xbe̱lom. Ma̱re li ixk ta̱cua̱nk riqꞌuin junak cui̱nk chi incꞌaꞌ naxnau lix be̱lom ut ma̱ ani ta̱naꞌok re xban nak ma̱ ani ta̱ilok re. Abanan cui li be̱lomej ta̱oc xcakal xchꞌo̱l ut naxcꞌoxla nak xmux ru xsumlajic li rixakil, tento nak tixcꞌam li rixakil riqꞌuin laj tij, usta ya̱l lix ma̱c usta incꞌaꞌ. Nak tixcꞌam li rixakil riqꞌuin laj tij tixcꞌam ajcuiꞌ numenak ca̱hib libra li cꞌaj yi̱banbil riqꞌuin cebada ut tixqꞌue chokꞌ xmayej xban xcakal xchꞌo̱l. Incꞌaꞌ tixjunaji riqꞌuin aceite chi moco riqꞌuin incienso xban nak li mayej aꞌan tixqꞌue xban xcakal xchꞌo̱l ut re ajcuiꞌ nak ta̱cꞌutu̱nk ma cuan xma̱c li ixk malaj ut ma̱cꞌaꞌ. Ut laj tij tixcꞌam li ixakilbej ut tixxakab chiru li Ka̱cuaꞌ. Laj tij tixchap chak caꞌchꞌinak li haꞌ li santobresinbil ut tixqꞌue saꞌ junak chꞌochꞌ secꞌ. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ saꞌ li haꞌ caꞌchꞌinak li poks li quixoqueꞌ nak queꞌxmesu li tabernáculo. Nak xakxo̱k chiru li Ka̱cuaꞌ li ixakilbej, laj tij tixjit li rismal xjolom li ixk ut tixqꞌue saꞌ rukꞌ caꞌchꞌinak li mayej cꞌaj li quixqꞌue li be̱lomej xban xcakal xchꞌo̱l. Ut laj tij tixchap saꞌ rukꞌ li cꞌahil haꞌ li nacꞌamoc chak raylal. Laj tij tixye re li ixk nak tixba̱nu li juramento ut tixye re, “Cui incꞌaꞌ xamux ru la̱ sumlajic ma̱cꞌaꞌ ta̱cꞌul nak ta̱cuucꞌ li cꞌahil haꞌ aꞌin li nacꞌamoc chak raylal. Abanan cui xamux ru la̱ sumlajic ut xatcuan riqꞌuin jalan cui̱nk li ma̱cuaꞌ a̱be̱lom, li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue chi si̱pocꞌ la̱ saꞌ ut incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k tatqꞌuiresi̱nk ut eb la̱ tenamit tateꞌxtzꞌekta̱na. Nak ta̱cuucꞌ li haꞌ aꞌin tixqꞌue chi si̱pocꞌ la̱ saꞌ ut incꞌaꞌ chic tatqꞌuiresi̱nk cui xamux ru la̱ sumlajic”, chaꞌak laj tij. Ut li ixk tixsume ut tixye, “Joꞌcan chi cꞌulma̱nc”. Ut laj tij tixtzꞌi̱ba retalil li raylal aꞌin ut chirix aꞌan tixchꞌaj li retalil li quixtzꞌi̱ba riqꞌuin li cꞌahil haꞌ. Chirix aꞌan laj tij tixqꞌue re li ixk li haꞌ aꞌan re nak tixcꞌul raylal cui cuan xma̱c. Ut laj tij tixchap li mayej cꞌaj li quixqꞌue li cui̱nk xban xcakal xchꞌo̱l, li cuan saꞌ rukꞌ li ixk. Tixtaksi chiru li Ka̱cuaꞌ ut tixcꞌam saꞌ li artal. Ut laj tij tixchap jun mo̱chꞌak li mayej cꞌaj chokꞌ retalil nak chixjunil li cꞌaj kꞌaxtesinbil re li Ka̱cuaꞌ. Ut tixcꞌat saꞌ li artal ut tixqꞌue chirucꞌ li ixk li cꞌahil haꞌ. Cui cuan xma̱c li ixk xban nak xmux ru lix sumlajic, li haꞌ tixqꞌue lix saꞌ chi si̱pocꞌ ut incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k ta̱qꞌuiresi̱nk. Ut li ixk tzꞌekta̱nanbilak xbaneb lix tenamit. Abanan cui li ixk incꞌaꞌ xmux ru lix sumlajic, ut ma̱cꞌaꞌ xma̱c, li haꞌ ma̱cꞌaꞌ tixba̱nu re. Ut ta̱ru̱k ta̱qꞌuiresi̱nk. Aꞌan aꞌin li chakꞌrab reheb li ixk li nequeꞌxqꞌue xcakal xchꞌo̱l lix be̱lom xban nak nequeꞌxmux ru xsumlajic. Ut aꞌan aꞌin li chakꞌrab reheb li cui̱nk li nequeꞌoc xcakal xchꞌo̱l xban nak nequeꞌxcꞌoxla nak cuan xma̱c li rixakileb. Li be̱lomej tixcꞌam li rixakil chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut laj tij tixba̱nu li chakꞌrab aꞌin saꞌ xbe̱n li ixk. Cui li ixk quixmux ru xsumlajic, tento nak tixtoj rix lix ma̱c ut li be̱lomej ma̱cꞌaꞌak xma̱c. Li chakꞌrab reheb laj NazareoLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Tat-a̱tinak riqꞌuineb laj Israel ut ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin. Cui junak cui̱nk malaj ut junak ixk tixkꞌaxtesi rib chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ chokꞌ aj nazareo, li jun aꞌan incꞌaꞌ naru ta̱rucꞌ li vino chi moco li haꞌ li nacaltesin, chi moco li vinagre. Incꞌaꞌ naru ta̱rucꞌ xyaꞌal li uvas. Ut incꞌaꞌ naru tixtzaca li uvas chi moco li chaki. Joꞌ najtil ta̱cua̱nk chokꞌ aj nazareo incꞌaꞌ naru tixtzaca li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin uva, chi moco li rix li uva, chi moco lix nakꞌ. Joꞌ najtil ta̱cua̱nk chokꞌ aj nazareo incꞌaꞌ naru tixbes li rismal xjolom. Tixcanab ban chi chamocꞌ li rismal toj ta̱rakekꞌ li cutan nak qui-oc chokꞌ aj nazareo chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut incꞌaꞌ naru nanachꞌoc riqꞌuineb li camenak joꞌ najtil ta̱cua̱nk chokꞌ aj nazareo. Usta lix naꞌ, usta lix yucuaꞌ li ta̱ca̱mk, usta li ras malaj ut li ri̱tzꞌin, malaj ut li ranab, incꞌaꞌ naru tixmux rib riqꞌuin xchꞌeꞌbaleb xban nak ac xkꞌaxtesi rib re li Ka̱cuaꞌ ut cuan saꞌ xbe̱n xba̱nunquil li quixye. Joꞌ najtil ta̱cua̱nk chokꞌ aj nazareo, kꞌaxtesinbilak re li Ka̱cuaꞌ. Muxbilak chic ru li rismal xjolom junak aj nazareo cui nacam junak chi nachꞌ riqꞌuin chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱l. Tento nak saꞌ xcuuk li cutan tixsantobresi rib ut tixjo rismal xjolom. Saꞌ xcuakxak li cutan tixcꞌam cuib li paloma malaj ut cuib li mucuy ut tixqꞌue re laj tij saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo. Laj tij tixmayeja li jun re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱c li cui̱nk ut li jun chic tixcꞌat re xtojbal rix lix ma̱c xban nak quicuan li camenak chi nachꞌ riqꞌuin. Chi joꞌcaꞌin tixsantobresi cuiꞌchic li rismal xjolom. Tixkꞌaxtesi cuiꞌchic rib re li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixba̱nu junxil chokꞌ nazareo. Incꞌaꞌ ta̱qꞌuehekꞌ saꞌ ajl eb li cutan nak quicuan chokꞌ nazareo xban nak quixmux rib riqꞌuin li camenak. Ut tixqꞌue jun li te̱lom carner aj jun chihab re xtojbal rix lix ma̱c. Aꞌan aꞌin li chakꞌrab li tixba̱nu laj nazareo nak ac xrakeꞌ li cutan nak ta̱cua̱nk chokꞌ aj nazareo. Ta̱xic saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut tixqꞌue chokꞌ xcꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ jun li te̱lom carner jun chihab cuan re. Ut tixqꞌue jun li ixki carner jun chihab cuan re, re xtojbal rix lix ma̱c. Ut tixqꞌue jun li te̱lom carner re tixcꞌam rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb li xul li tixqꞌue chokꞌ xmayej. Tixcꞌam ajcuiꞌ li mayej cꞌaj ut li mayej vino ut jun chacach li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal ut yi̱banbilak riqꞌuin li cha̱bil cꞌaj ut junajinbilak riqꞌuin aceite. Ut yulbilak li aceite chiruheb li caxlan cua. Laj tij tixqꞌue li cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ li mayej re xtojbal rix li ma̱c. Ut tixmayeja li carner re nak li cui̱nk tixcꞌam rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Tixmayeja li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal ut tixmayeja ajcuiꞌ li mayej cꞌaj ut li vino. Laj nazareo tixjo li rismal xjolom saꞌ li oqueba̱l re li tabernáculo. Tixcꞌam li rismal li ac kꞌaxtesinbil re li Ka̱cuaꞌ ut tixqꞌue saꞌ li xam li yo̱ cuiꞌ chi cꞌatc li mayej re xcꞌambal rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Nak laj nazareo ac xjo li rismal xjolom, laj tij tixqꞌue saꞌ rukꞌ laj nazareo li rukꞌ li carner chi ac chikbil. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ jun li caxlan cua li pim ut jun li jay li cuan saꞌ chacach, li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Chirix aꞌan laj tij tixchap cuiꞌchic li mayej ut tixtaksiheb saꞌ rukꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan jun li mayej santo ut re laj tij rochben li re xchꞌo̱l ut li rukꞌ jun chic. Chirix aꞌan laj nazareo ta̱ru̱k ta̱rucꞌ cuiꞌchic li vino. Aꞌan aꞌin li chakꞌrab li tixba̱nu nak tixyechiꞌi lix mayej chiru li Ka̱cuaꞌ chokꞌ aj nazareo. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ jun chic li mayej li joꞌ qꞌuial naru xqꞌuebal chiru. Tento nak tixba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi joꞌ naxye saꞌ li chakꞌrab li qꞌuebil reheb laj nazareo. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye re laj Aarón ut reheb li ralal nak joꞌcaꞌin teꞌxye nak teꞌxtzꞌa̱ma li rosobtesinquileb laj Israel. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chi-osobtesi̱nk e̱re ut aꞌan taxak ta̱ilok e̱re. Chisahokꞌ taxak xchꞌo̱l li Dios e̱riqꞌuin ut chiruxta̱na taxak e̱ru. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chi-ilok e̱re riqꞌuin lix rahom ut chixqꞌue taxak li tuktu̱quil usilal e̱re. Joꞌcaꞌin nak teꞌxya̱ba lin cꞌabaꞌ saꞌ xbe̱neb laj Israel. Ut la̱in tincuosobtesiheb, chan li Dios. Li mayej li queꞌxqꞌue nak queꞌxkꞌaxtesi re li Dios li tabernáculoNak ac xchoy xyi̱banquil li tabernáculo, laj Moisés quixqꞌue li aceite chiru re xsantobresinquil. Quixqꞌue ajcuiꞌ chiru chixjunil li nacꞌanjelac chi saꞌ. Quixsantobresi ajcuiꞌ li artal ut li secꞌ li nacꞌanjelac saꞌ li artal. Ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li junju̱nk xte̱paleb laj Israel, aꞌ li queꞌtenkꞌan riqꞌuin rajlanquileb li cui̱nk, queꞌcuulac chi mayejac chiru li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxmayeja re li Ka̱cuaꞌ cuakib li carre̱t tzꞌaptzꞌo xbe̱n, ut cablaju li bo̱yx. Jun li carre̱t queꞌxmayeja saꞌ caꞌcabil eb laj cꞌamol be. Ut junju̱nk li bo̱yx queꞌxmayeja chi xjunju̱nkaleb. Chixjunil li mayej aꞌin queꞌxcanab chiru li tabernáculo. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Cꞌul li mayej aꞌin chiruheb re teꞌcꞌanjelak saꞌ li tabernáculo. Ut ta̱qꞌue reheb laj levita re ta̱cꞌanjelak chiruheb aꞌ yal cꞌaꞌru li cꞌanjel teꞌxba̱nu, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Moisés quixcꞌul li carre̱t ut eb li bo̱yx chiruheb ut quixqꞌue reheb laj levita. Quixqꞌue cuib li carre̱t ut ca̱hib li bo̱yx reheb li ralal xcꞌajol laj Gersón, aꞌ yal chanru quiraj lix cꞌanjeleb. Ut quixqꞌue ca̱hib li carre̱t ut cuakxakib li bo̱yx reheb li ralal xcꞌajol laj Merari aꞌ yal chanru quiraj lix cꞌanjeleb. Ut laj Itamar, li ralal laj Aarón laj tij, aꞌan li quitaklan saꞌ xbe̱neb. Abanan li ralal xcꞌajol laj Coat ma̱cꞌaꞌ quixqꞌue reheb xban nak eb aꞌan teꞌxpako saꞌ xbe̱neb xtel li cꞌaꞌru santobresinbil li tenebanbil saꞌ xbe̱neb xcꞌambal. Saꞌ li cutan nak quiqꞌueheꞌ li aceite chiru li artal re xkꞌaxtesinquil re li Ka̱cuaꞌ, eb li nequeꞌjolomin reheb lix te̱paleb laj Israel queꞌxcꞌam lix mayejeb chiru li artal. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Rajlal cutan junju̱nk li nequeꞌjolomin reheb lix te̱paleb laj Israel tixqꞌue lix mayej re xkꞌaxtesinquil li artal chicuu, chan. Saꞌ li xbe̱n li cutan quixcꞌam lix mayej laj Naasón li ralal laj Aminadab xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Judá. Li mayej li quixqꞌue, aꞌan jun li nimla plato yi̱banbil riqꞌuin plata numenak oxib libra ra̱lal ut jun li nimla secꞌ yi̱banbil riqꞌuin plata, caꞌchꞌin ma̱ cuib libra ra̱lal. Lix bisbaleb aꞌan joꞌ li bisleb li cuan saꞌ li tabernáculo. Li plato ut li secꞌ nujenak riqꞌuin li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin aceite re li mayej re li ru li acui̱mk. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li cuchara yi̱banbil riqꞌuin oro ca̱hib onzas li ra̱lal nujenak riqꞌuin incienso. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li toro toj sa̱j; jun li te̱lom carner, ut jun li te̱lom carner jun chihab cuan re, re li cꞌatbil mayej. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c, ut cuib li bo̱yx ut o̱b li te̱lom carner; o̱b li te̱lom chiba̱t; o̱b li te̱lom carner jun chihab cuan reheb re teꞌmayeja̱k re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Aꞌineb li mayej li quixqꞌue laj Naasón li ralal laj Aminadab. Saꞌ li xcab li cutan quixcꞌam lix mayej laj Natanael li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Isacar. Laj Natanael, aꞌan li ralal laj Zuar. Li mayej li quixqꞌue, aꞌan jun plato yi̱banbil riqꞌuin plata numenak oxib libra ra̱lal ut jun li secꞌ yi̱banbil riqꞌuin plata caꞌchꞌin ma̱ cuib libra ra̱lal. Lix bisbaleb aꞌan joꞌ li bisleb li cuan saꞌ li tabernáculo. Li plato ut li secꞌ nujenak riqꞌuin li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin aceite re li mayej re li ru li acui̱mk. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li cuchara yi̱banbil riqꞌuin oro ca̱hib onzas li ra̱lal nujenak riqꞌuin incienso. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li toro toj sa̱j; jun li te̱lom carner, ut jun li te̱lom carner jun chihab cuan re, re li cꞌatbil mayej. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c, ut cuib li bo̱yx ut o̱b li te̱lom carner, o̱b li te̱lom chiba̱t, o̱b li te̱lom carner jun chihab cuan reheb re teꞌmayeja̱k re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Aꞌin li mayej li quixqꞌue laj Natanael li ralal laj Zuar. Saꞌ li rox li cutan quixcꞌam lix mayej laj Eliab li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Zabulón. Laj Eliab, aꞌan li ralal laj Helón. Li mayej li quixqꞌue, aꞌan jun li nimla plato yi̱banbil riqꞌuin plata numenak oxib libra ra̱lal ut jun li nimla secꞌ yi̱banbil riqꞌuin plata, caꞌchꞌin ma̱ cuib libra ra̱lal. Lix bisbaleb aꞌan joꞌ li bisleb li cuan saꞌ li tabernáculo. Li plato ut li secꞌ nujenak riqꞌuin li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin aceite re li mayej re li ru li acui̱mk. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li cuchara yi̱banbil riqꞌuin oro ca̱hib onzas li ra̱lal nujenak riqꞌuin incienso. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li toro toj sa̱j; jun li te̱lom carner, ut jun li te̱lom carner jun chihab cuan re, re li cꞌatbil mayej. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c, ut cuib li bo̱yx ut o̱b li te̱lom carner; o̱b li te̱lom chiba̱t; o̱b li te̱lom carner jun chihab cuan reheb re teꞌmayeja̱k re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Aꞌin li mayej li quixqꞌue laj Eliab li ralal laj Helón. Saꞌ li xca̱ li cutan quixcꞌam lix mayej laj Elisur li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Rubén. Laj Elisur, aꞌan li ralal laj Sedeur. Li mayej li quixqꞌue, aꞌan jun li nimla plato yi̱banbil riqꞌuin plata numenak oxib libra ra̱lal ut jun li nimla secꞌ yi̱banbil riqꞌuin plata, caꞌchꞌin ma̱ cuib libra ra̱lal. Lix bisbaleb aꞌan joꞌ li bisleb li cuan saꞌ li tabernáculo. Li plato ut li secꞌ nujenak riqꞌuin li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin aceite re li mayej re li ru li acui̱mk. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li cuchara yi̱banbil riqꞌuin oro ca̱hib onzas li ra̱lal nujenak riqꞌuin incienso. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li toro toj sa̱j, jun li te̱lom carner, ut jun li te̱lom carner jun chihab cuan re, re li cꞌatbil mayej. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c, ut cuib li bo̱yx ut o̱b li te̱lom carner, o̱b li te̱lom chiba̱t, o̱b li te̱lom carner jun chihab cuan reheb re teꞌmayeja̱k re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Aꞌan li mayej li quixqꞌue laj Elisur li ralal laj Sedeur. Saꞌ li roꞌ li cutan quixcꞌam lix mayej laj Selumiel li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Simeón. Laj Selumiel, aꞌan li ralal laj Zurisadai. Li mayej li quixqꞌue, aꞌan jun li nimla plato yi̱banbil riqꞌuin plata numenak oxib libra ra̱lal ut jun li nimla secꞌ yi̱banbil riqꞌuin plata, caꞌchꞌin ma̱ cuib libra ra̱lal. Lix bisbaleb aꞌan joꞌ li bisleb li cuan saꞌ li tabernáculo. Li plato ut li secꞌ nujenak riqꞌuin li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin aceite re li mayej re li ru li acui̱mk. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li cuchara yi̱banbil riqꞌuin oro ca̱hib onzas li ralal nujenak riqꞌuin incienso. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li toro toj sa̱j, jun li te̱lom carner, ut jun li te̱lom carner jun chihab cuan re, re li cꞌatbil mayej. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ cuib li bo̱yx ut o̱b li te̱lom carner, o̱b li te̱lom chiba̱t, ut o̱b li te̱lom carner jun chihab cuan reheb re teꞌmayeja̱k re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Aꞌin li mayej li quixqꞌue laj Selumiel li ralal laj Zurisadai. Saꞌ li xcuak li cutan quixcꞌam lix mayej laj Eliasaf li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Gad. Laj Eliasaf, aꞌan li ralal laj Deuel. Li mayej li quixqꞌue, aꞌan jun li nimla plato yi̱banbil riqꞌuin plata numenak oxib libra ra̱lal ut jun li nimla secꞌ yi̱banbil riqꞌuin plata, caꞌchꞌin ma̱ cuib libra ra̱lal. Lix bisbaleb aꞌan joꞌ li bisleb li cuan saꞌ li tabernáculo. Li plato ut li secꞌ nujenak riqꞌuin li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin aceite re li mayej re li ru li acui̱mk. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li cuchara yi̱banbil riqꞌuin oro ca̱hib onzas li ra̱lal nujenak riqꞌuin incienso. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li toro toj sa̱j, jun li te̱lom carner, ut jun li te̱lom carner jun chihab cuan re, re li cꞌatbil mayej. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c, ut cuib li bo̱yx ut o̱b li te̱lom carner, o̱b li te̱lom chiba̱t, ut o̱b li te̱lom carner jun chihab cuan reheb re teꞌmayeja̱k re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Aꞌin li mayej li quixqꞌue laj Eliasaf li ralal laj Deuel. Saꞌ xcuuk li cutan quixcꞌam lix mayej laj Elisama li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Laj Elisama aꞌan li ralal laj Amiud. Li mayej li quixqꞌue, aꞌan jun li nimla plato yi̱banbil riqꞌuin plata numenak oxib libra ra̱lal ut jun li nimla secꞌ yi̱banbil riqꞌuin plata, caꞌchꞌin ma̱ cuib libra ra̱lal. Lix bisbaleb aꞌan joꞌ li bisleb li cuan saꞌ li tabernáculo. Li plato ut li secꞌ nujenak riqꞌuin li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin aceite re li mayej re li ru li acui̱mk. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li cuchara yi̱banbil riqꞌuin oro ca̱hib onzas li ra̱lal nujenak riqꞌuin incienso. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li toro toj sa̱j, jun li te̱lom carner, ut jun li te̱lom carner jun chihab cuan re, re li cꞌatbil mayej. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li te̱lom carner, o̱b li te̱lom chiba̱t, ut o̱b li te̱lom carner jun chihab cuan reheb re teꞌmayeja̱k re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Aꞌin li mayej li quixqꞌue laj Elisama li ralal laj Amiud. Saꞌ xcuakxak li cutan quixcꞌam lix mayej laj Gamaliel li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Manasés. Laj Gamaliel, aꞌan li ralal laj Pedasur. Li mayej li quixqꞌue, aꞌan jun li nimla plato yi̱banbil riqꞌuin plata numenak oxib libra ra̱lal ut jun li nimla secꞌ yi̱banbil riqꞌuin plata, caꞌchꞌin ma̱ cuib libra ra̱lal. Lix bisbaleb aꞌan joꞌ li bisleb li cuan saꞌ li tabernáculo. Li plato ut li secꞌ nujenak riqꞌuin li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin aceite re li mayej re li ru li acui̱mk. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li cuchara yi̱banbil riqꞌuin oro ca̱hib onzas li ra̱lal nujenak riqꞌuin incienso. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li toro toj sa̱j, jun li te̱lom carner, ut jun li te̱lom carner jun chihab cuan re, re li cꞌatbil mayej. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c, ut cuib li bo̱yx ut o̱b li te̱lom carner, o̱b li te̱lom chiba̱t, ut o̱b li te̱lom carner jun chihab cuan reheb re teꞌmayeja̱k re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Aꞌin li mayej li quixqꞌue laj Gamaliel li ralal laj Pedasur. Saꞌ li xbele li cutan quixcꞌam lix mayej laj Abidán li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Laj Abidán, aꞌan li ralal laj Gedeoni. Li mayej li quixqꞌue, aꞌan jun li nimla plato yi̱banbil riqꞌuin plata numenak oxib libra ra̱lal ut jun li nimla secꞌ yi̱banbil riqꞌuin plata caꞌchꞌin ma̱ cuib libra ra̱lal. Lix bisbaleb aꞌan joꞌ li bisleb li cuan saꞌ li tabernáculo. Li plato ut li secꞌ nujenak riqꞌuin li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin aceite re li mayej re li ru li acui̱mk. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li cuchara yi̱banbil riqꞌuin oro ca̱hib onzas li ra̱lal nujenak riqꞌuin incienso. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li toro toj sa̱j, jun li te̱lom carner, ut jun li te̱lom carner jun chihab cuan re, re li cꞌatbil mayej. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c, ut cuib li bo̱yx ut o̱b li te̱lom carner, o̱b li te̱lom chiba̱t, ut o̱b li te̱lom carner jun chihab cuan reheb re teꞌmayeja̱k re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Aꞌin li mayej li quixqꞌue laj Abidán li ralal laj Gedeoni. Saꞌ li xlaje li cutan quixcꞌam lix mayej laj Ahiezer li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Dan. Laj Ahiezer, aꞌan li ralal laj Amisadai. Li mayej li quixqꞌue, aꞌan jun li nimla plato yi̱banbil riqꞌuin plata numenak oxib libra ra̱lal ut jun li nimla secꞌ yi̱banbil riqꞌuin plata, caꞌchꞌin ma̱ cuib libra ra̱lal. Lix bisbaleb aꞌan joꞌ li bisleb li cuan saꞌ li tabernáculo. Li plato ut li secꞌ nujenak riqꞌuin li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin aceite re li mayej re li ru li acui̱mk. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li cuchara yi̱banbil riqꞌuin oro ca̱hib onzas li ra̱lal nujenak riqꞌuin incienso. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li toro toj sa̱j, jun li te̱lom carner, ut jun li te̱lom carner jun chihab cuan re, re li cꞌatbil mayej. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c, ut cuib li bo̱yx ut o̱b li te̱lom carner, o̱b li te̱lom chiba̱t, ut o̱b li te̱lom carner jun chihab cuan reheb re teꞌmayeja̱k re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Aꞌin li mayej li quixqꞌue laj Ahiezer li ralal laj Amisadai. Saꞌ li xjunlaju li cutan quixcꞌam lix mayej laj Pagiel, li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Aser. Laj Pagiel, aꞌan li ralal laj Ocrán. Li mayej li quixqꞌue, aꞌan jun li nimla plato yi̱banbil riqꞌuin plata numenak oxib libra ra̱lal ut jun li nimla secꞌ yi̱banbil riqꞌuin plata, caꞌchꞌin ma̱ cuib libra ra̱lal. Lix bisbaleb aꞌan joꞌ li bisleb li cuan saꞌ li tabernáculo. Li plato ut li secꞌ nujenak riqꞌuin li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin aceite re li mayej re li ru li acui̱mk. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li cuchara yi̱banbil riqꞌuin oro ca̱hib onzas li ra̱lal nujenak riqꞌuin incienso. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li toro toj sa̱j, jun li te̱lom carner, ut jun li te̱lom carner jun chihab cuan re, re li cꞌatbil mayej. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c, ut cuib li bo̱yx ut o̱b li te̱lom carner, o̱b li te̱lom chiba̱t, ut o̱b li te̱lom carner jun chihab cuan reheb re teꞌmayeja̱k re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Aꞌin li mayej li quixqꞌue laj Pagiel li ralal laj Ocrán. Saꞌ lix cablaju li cutan quixqꞌue lix mayej laj Ahira, li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Neftalí. Laj Ahira, aꞌan li ralal laj Enán. Li mayej li quixqꞌue, aꞌan jun li nimla plato yi̱banbil riqꞌuin plata numenak oxib libra ra̱lal ut jun li nimla secꞌ yi̱banbil riqꞌuin plata, caꞌchꞌin ma̱ cuib libra ra̱lal. Lix bisbaleb aꞌan joꞌ li bisleb li cuan saꞌ li tabernáculo. Li plato ut li secꞌ nujenak riqꞌuin li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin aceite re li mayej re li ru li acui̱mk. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li cuchara yi̱banbil riqꞌuin oro ca̱hib onzas li ra̱lal nujenak riqꞌuin incienso. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li toro toj sa̱j, jun li te̱lom carner, ut jun li te̱lom carner jun chihab cuan re, re li cꞌatbil mayej. Quixqꞌue ajcuiꞌ jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c, ut cuib li bo̱yx ut o̱b li te̱lom carner, o̱b li te̱lom chiba̱t, ut o̱b li te̱lom carner jun chihab cuan reheb re teꞌmayeja̱k re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Aꞌin li mayej li quixqꞌue laj Ahira li ralal laj Enán. Aꞌin xqꞌuial li mayej li queꞌxqꞌue eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj Israel nak quikꞌaxtesi̱c chiru li Ka̱cuaꞌ li artal nak quiqꞌueheꞌ li aceite chiru: cablaju li ni̱nki plato yi̱banbil riqꞌuin plata, cablaju li ni̱nki secꞌ yi̱banbil riqꞌuin plata, ut cablaju li cuchara yi̱banbil riqꞌuin oro. Li junju̱nk chi ni̱nki plato yi̱banbil riqꞌuin plata numenak oxib libra ra̱lal li junju̱nk. Ut li junju̱nk chi ni̱nki secꞌ caꞌchꞌin ma̱ cuib libra ra̱lal. Chixjunil li yi̱banbil riqꞌuin plata numenak laje̱b roxcꞌa̱l libra ra̱lal. Lix bisbaleb, aꞌan joꞌ li bisleb cuan saꞌ li tabernáculo. Li cablaju chi cuchara oro nujenak riqꞌuin incienso numenak ca̱hib onzas ra̱lal li junju̱nk. Lix bisbaleb aꞌan joꞌ li bisleb cuan saꞌ li tabernáculo. Chixjunileb li cuchara yi̱banbil riqꞌuin oro numenak oxib libra ra̱laleb. Aꞌineb xqꞌuial li xul li queꞌxqꞌue chokꞌ re li cꞌatbil mayej: cablaju li toro, cablaju li te̱lom carner, ut cablaju li te̱lom carner jun chihab cuan reheb rochben li mayej cꞌaj. Ut cablaju li te̱lom chiba̱t li queꞌxmayeja re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Chixjunileb li mayej xul li queꞌxqꞌue re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios, aꞌan ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l (24) li toro toj sa̱j, oxcꞌa̱l li te̱lom carner, oxcꞌa̱l li te̱lom chiba̱t ut oxcꞌa̱l li te̱lom carner jun chihab cuan reheb. Aꞌin li mayej li queꞌxqꞌue re xkꞌaxtesinquil chiru li Dios li artal nak ac quiqꞌueheꞌ li aceite chiru. Nak laj Moisés qui-oc saꞌ li tabernáculo chi a̱tinac riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, quirabi xya̱b xcux li Ka̱cuaꞌ nak yo̱ chak chi a̱tinac saꞌ xyi li cuib chi querubines li cuan saꞌ xbe̱n lix tzꞌapbal re li Lokꞌlaj Ca̱x li cuan cuiꞌ lix contrato li Dios. Joꞌcaꞌin nak queꞌkꞌaxtesi̱c laj levita chi cꞌanjelac chiru li DiosLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Tat-a̱tinak riqꞌuin laj Aarón ut ta̱ye re nak tixloch xxamlel li cuukub chi candil, tixqꞌue li candelero re nak tixcutanobresi li naꞌajej li cuan chiru, chan. Ut laj Aarón quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re. Quixqꞌue li candelero re nak li candil teꞌxcutanobresi li naꞌajej li cuan chiru joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Joꞌcaꞌin xyi̱banquil li candelero. Yi̱banbil riqꞌuin oro tenbil riqꞌuin martillo naticla chak cuan cuiꞌ lix cꞌochleba̱l nacuulac cuan cuiꞌ li rutzꞌuꞌujil. Quiyi̱ba̱c chi tzꞌakal joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱cuisiheb laj levitas saꞌ xya̱nkeb laj Israel re ta̱santobresiheb. Joꞌcaꞌin ta̱ba̱nu re xsantobresinquileb. Ta̱rachrachi saꞌ xbe̱neb li haꞌ li nacꞌanjelac re santobresi̱nc ut ta̱ye reheb nak teꞌxjo li rismaleb ut teꞌxpuchꞌ li rakꞌeb re nak teꞌcana̱k chi santobresinbil. Chirix aꞌan teꞌxqꞌue junak li toro toj sa̱j chokꞌ xcꞌatbil mayejeb rochben li cha̱bil cꞌaj yokꞌbil riqꞌuin aceite. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ jun li toro toj sa̱j re teꞌxmayeja re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Ta̱ye reheb laj levitas nak teꞌjilok chiru li tabernáculo ut ta̱chꞌutubeb ajcuiꞌ chixjunileb laj Israel aran. Nak acak xachꞌutubeb laj levita chicuu, eb laj Israel teꞌxqꞌue li rukꞌeb saꞌ xjolomeb laj levita. Ut laj Aarón tixkꞌaxtesiheb laj levita chicuu chokꞌ xmayejeb laj Israel re teꞌcꞌanjelak chicuu. Chirix aꞌan eb laj levitas teꞌxqꞌue li rukꞌeb saꞌ xjolomeb li cuib chi toro toj sa̱jeb. Li jun teꞌxmayeja chicuu re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb ut li jun chic teꞌxqꞌue chokꞌ cꞌatbil mayej re xtojbal rix lix ma̱queb. Joꞌcaꞌin nak queꞌxsantobresiheb laj levita. Ta̱ye reheb laj levita nak teꞌxakli̱k chiru laj Aarón ut chiruheb li ralal. Nak xakxo̱keb aran ta̱kꞌaxtesiheb chicuu chokꞌ mayej. Joꞌcaꞌin nak ta̱cuisiheb laj levita saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut cuehakeb chic laj levita. Nak ac xasantobresiheb laj levita ut xakꞌaxtesiheb chi cꞌanjelac chicuu, naru teꞌcha̱lk chi cꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. Eb laj levita, aꞌaneb li sicꞌbil ruheb saꞌ xya̱nkeb laj Israel re nak teꞌqꞌuehekꞌ chi junaj cua chi cꞌanjelac chicuu. La̱in xinsicꞌ ruheb chokꞌ cue chokꞌ re̱kajeb li xbe̱n ralaleb laj Israel. Chixjunileb li xbe̱n ralaleb laj Israel, aꞌan cueheb la̱in. Ut cueheb ajcuiꞌ li xbe̱n raleb li xul li te̱lom. La̱in quinsiqꞌueb ru nak quinqꞌueheb chi ca̱mc li xbe̱n alalbej aran Egipto. Joꞌcan nak la̱in quinsicꞌ ruheb laj levita chokꞌ re̱kajeb li xbe̱n ralaleb laj Israel. La̱in quinsicꞌ ruheb laj levita saꞌ xya̱nkeb chixjunileb laj Israel ut xebinqꞌue chixtenkꞌanquileb laj Aarón ut eb li ralal saꞌ li tabernáculo. Eb aꞌan teꞌmayejak saꞌ xcꞌabaꞌeb laj Israel re nak ma̱cꞌaꞌ raylal teꞌxcꞌul nak teꞌnachꞌok riqꞌuin li tabernáculo eb laj Israel, chan li Dios. Laj Moisés, laj Aarón ut chixjunileb laj Israel queꞌxba̱nu reheb laj levita joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Eb laj levita queꞌxsantobresi ribeb ut queꞌxpuchꞌ li rakꞌeb. Ut laj Aarón quixkꞌaxtesiheb re li Ka̱cuaꞌ joꞌ jun mayej ut quixsantobresiheb chiru li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxba̱nu chixjunil li quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Ut eb laj levita queꞌco̱eb saꞌ li tabernáculo chixba̱nunquil lix cꞌanjeleb. Laj Aarón ut eb li ralal, aꞌaneb li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Teꞌcꞌanjelak saꞌ li tabernáculo li cuanqueb o̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab reheb, joꞌ eb ajcuiꞌ li ac numenakeb o̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab. Abanan nak teꞌxba̱nu laje̱b roxcꞌa̱l chihab, teꞌxcanab cꞌanjelac. Incꞌaꞌ chic teꞌcꞌanjelak saꞌ li tabernáculo. Naru teꞌxtenkꞌaheb li rech aj levita chixba̱nunquil lix cꞌanjel, abanan incꞌaꞌ naru teꞌcꞌanjelak xjuneseb. Joꞌcaꞌin ta̱ba̱nu riqꞌuineb laj levita, chan li Dios. Nak teꞌxninkꞌei li Pascua xjulticanquil li reliqueb chak EgiptoLi Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés saꞌ li chaki chꞌochꞌ aran Sinaí saꞌ li xbe̱n po re li xcab chihab reliqueb chak laj Israel aran Egipto. Ut quixye re chi joꞌcaꞌin: —Tento nak eb laj Israel teꞌxninkꞌei li Pascua saꞌ xkꞌehil joꞌ xinye reheb. Teꞌxba̱nu li ninkꞌe saꞌ li ca̱laju xbe li po aꞌin nak ac oc re li kꞌojyi̱n. Teꞌxba̱nu chixjunil chi tzꞌakal re ru joꞌ xinye reheb ut joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li chakꞌrab, chan. Joꞌcan nak laj Moisés quixye reheb laj Israel nak teꞌxninkꞌei li Pascua re xjulticanquil li reliqueb aran Egipto. Ut eb aꞌan queꞌxninkꞌei li Pascua saꞌ li chaki chꞌochꞌ aran Sinaí saꞌ li ca̱laju xbe li xbe̱n po nak ac oc re li kꞌojyi̱n. Queꞌxba̱nu chixjunil joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Abanan cuanqueb cuib oxib li cui̱nk li incꞌaꞌ queꞌru xninkꞌeinquil li Pascua saꞌ li cutan aꞌan xban nak queꞌxmux ribeb xban xchꞌeꞌbal li camenak. Joꞌcan nak queꞌcuulac riqꞌuin laj Moisés ut laj Aarón saꞌ li cutan aꞌan. Ut queꞌxye re laj Moisés: —La̱o xkamux kib xban xchꞌeꞌbal li camenak. Abanan, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ ta̱ru̱k takaqꞌue kamayej re li Ka̱cuaꞌ saꞌ xkꞌehil kochbeneb li kacomon? chanqueb. Laj Moisés quixye reheb: —Oybenihomak cuan toj tinpatzꞌ re li Dios cꞌaꞌru tixye che̱rix, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye reheb laj Israel nak yalak ani reheb le̱ ralal e̱cꞌajol li queꞌxmux ribeb ut li cuanqueb saꞌ xvia̱j naru nequeꞌxninkꞌei li Pascua. Abanan teꞌxninkꞌei saꞌ li ca̱laju xbe li xcab po nak oc re li kꞌojyi̱n. Teꞌxtzaca lix tibel li carner li toj sa̱j rochben li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Ut teꞌxtzaca ajcuiꞌ li cꞌahil kꞌe̱n rochben. Ma̱cꞌaꞌ naru teꞌxcanab toj cuulaj. Teꞌxchoy ban chixjunil. Ut incꞌaꞌ naru teꞌxtok xbakel li xul. Nak teꞌxninkꞌei li Pascua teꞌxba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru quinye reheb. Ut cui cuan junak li incꞌaꞌ tixninkꞌei li Pascua ut moco muxbil ta ru chi moco yo̱ ta chi viajic, li jun aꞌan ta̱isi̱k saꞌ xya̱nkeb laj Israel xban nak incꞌaꞌ quixqꞌue xmayej chicuu saꞌ xkꞌehil. Tento nak li jun aꞌan tixtoj rix lix ma̱c xban nak incꞌaꞌ quixninkꞌei li Pascua. Nak eb li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk teꞌxninkꞌei li Pascua, tento nak teꞌxba̱nu joꞌ xexinchakꞌrabi cuiꞌ. Juntakꞌe̱t le̱ chakꞌrabinquil la̱ex riqꞌuin lix chakꞌrabinquileb li jalaneb xtenamit, chan li Dios. Li chok li nacuan saꞌ xbe̱n li tabernáculoSaꞌ li cutan nak quixakaba̱c li tabernáculo, quitzꞌapeꞌ xban jun li chok. Chalen saꞌ li ecuu toj nasake̱u li chok cuan saꞌ xbe̱n. Ut li chok chanchan xam. Joꞌcan quicꞌulman junelic. Li tabernáculo quitzꞌapeꞌ xban li chok chi cutan ut chiru kꞌojyi̱n li chok chanchan xam. Nak li chok na-el saꞌ xbe̱n li tabernáculo, nequeꞌxic cuiꞌchic laj Israel. Ut nak naxakli li chok, aran nequeꞌcana laj Israel ut nequeꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak li Ka̱cuaꞌ naxye reheb laj Israel nak teꞌxic, eb aꞌan nequeꞌxic. Ut nak naxye reheb nak teꞌcana̱k saꞌ junak naꞌajej, aran nequeꞌcana ut nequeꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nequeꞌcana aran joꞌ najtil nacuan li chok saꞌ xbe̱n li tabernáculo. Cui li chok nabay saꞌ xbe̱n li tabernáculo, eb laj Israel nequeꞌbay ajcuiꞌ chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌan joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ reheb. Incꞌaꞌ nequeꞌxic. Cuan nak li chok quibay saꞌ xbe̱n li tabernáculo cuib oxib cutan. Nak naxye li Ka̱cuaꞌ nak teꞌcana̱k, aran nequeꞌcana ut nak naxye nak teꞌxic, nequeꞌxic. Cuan nak li chok nacana jun kꞌojyi̱n ajcuiꞌ. Nak nasake̱u na-el li chok ut nequeꞌxic cuiꞌchic laj Israel. Usta cutan, usta kꞌojyi̱n, nak na-el li chok nequeꞌxic cuiꞌchic laj Israel. Cui li chok cuan saꞌ xbe̱n li tabernáculo chiru cuib cutan, malaj ut chiru jun po, malaj chiru jun chihab, eb laj Israel incꞌaꞌ nequeꞌxic. Nequeꞌcana ban aran. Ut nak li chok na-el saꞌ xbe̱n li tabernáculo, eb aꞌan nequeꞌxic. Nak naxye li Ka̱cuaꞌ nak teꞌxic, eb laj Israel nequeꞌxic. Ut nak naxye nak teꞌcana̱k, nequeꞌcana. Queꞌxba̱nu chi tzꞌakal joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Li Dios quixye nak eb laj Israel teꞌxic chi tustu nak teꞌnumekꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱yi̱b cuib li trompeta riqꞌuin plata tenbil riqꞌuin martillo. Eb li trompeta aꞌin teꞌcꞌanjelak chicuu re xbokbaleb li tenamit ut re xyebal reheb nak teꞌxyi̱b li cꞌaꞌru reheb re teꞌxic. Nak teꞌya̱basi̱k li cuib chi trompeta, chixjunileb laj Israel teꞌxchꞌutub ribeb cha̱cuu chiru li oqueba̱l re li tabernáculo. Cui jun ajcuiꞌ li trompeta ta̱ya̱basi̱k, teꞌxchꞌutub ribeb cha̱cuu eb li nequeꞌjolomin reheb li junju̱nk xte̱paleb laj Israel. Nak ta̱ya̱basi̱k xbe̱n sut chi cocꞌ aj saꞌ chixjunileb li cuanqueb xmuheba̱leb saꞌ li este teꞌxyi̱b ribeb re teꞌxic. Nak ta̱ya̱basi̱k li trompeta xcaꞌ sut chi cocꞌ aj saꞌ eb li cuanqueb xmuheba̱leb saꞌ li sur teꞌxyi̱b ribeb re teꞌxic. Nak ta̱ya̱basi̱k li trompeta, aꞌan retalil nak oqueb re chi xic. Jalan cuiꞌ lix ya̱b li trompeta re xchꞌutubanquileb li tenamit. Eb laj tij, li ralaleb laj Aarón, aꞌaneb li teꞌya̱basi̱nk reheb li trompeta. Aꞌan jun li chakꞌrab chokꞌ e̱re la̱ex ut reheb le̱ ralal e̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon chi junelic kꞌe cutan. Te̱ya̱basiheb li trompetas nak texxic chi pletic saꞌ le̱ chꞌochꞌ riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re li yo̱queb chi rahobtesi̱nc e̱re. Cui te̱ba̱nu chi joꞌcan, texjulticokꞌ re li Dios ut aꞌan ta̱colok e̱re chiruheb. Teꞌya̱basi̱k li trompetas saꞌ eb li cutan nak sahak saꞌ e̱chꞌo̱l ut nak nequexninkꞌei̱c saꞌ xkꞌehil ut re li xyoꞌlajic li po. Teꞌya̱basi̱k li trompeta nak nequeqꞌue le̱ cꞌatbil mayej ut eb li mayej re xcꞌambal e̱rib saꞌ usilal cuiqꞌuin. Ut la̱in li Ka̱cuaꞌ texjulticokꞌ cue. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, chan. Saꞌ li junmay xbe li xcab po re li xcab chihab li chok qui-el saꞌ xbe̱n li tabernáculo. Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌel saꞌ li chaki chꞌochꞌ li cuan Sinaí ut queꞌco̱eb. Ut li chok yo̱ chi cꞌamoc be chiruheb toj retal quicuulac saꞌ li chaki chꞌochꞌ Parán ut aran quixakli. Queꞌco̱eb joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Eb li ralal xcꞌajol laj Judá, aꞌaneb li xbe̱n chꞌu̱tal li queꞌco̱eb chi ubej ut cuan lix bandereb. Ut laj Naasón li ralal laj Aminadab, aꞌan li najolomin reheb. Ut chirixeb li ralal xcꞌajol laj Judá queꞌco̱eb li jun chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Isacar. Ut laj Natanael li ralal laj Zuar, aꞌan li najolomin reheb. Ut chirixeb li ralal xcꞌajol laj Isacar queꞌco̱eb li jun chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Zabulón. Ut laj Eliab li ralal laj Helón, aꞌan li najolomin reheb. Nak ac xeꞌxjit li tabernáculo, eb li ralal xcꞌajol laj Gersón ut eb li ralal xcꞌajol laj Merari queꞌxcꞌam. Chirixeb aꞌan queꞌco̱eb li jun chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Rubén ut cuan lix bandereb. Laj Elisur li ralal laj Sedeur, aꞌan li najolomin reheb. Ut chirixeb li ralal xcꞌajol laj Rubén queꞌco̱eb li jun chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Simeón. Ut laj Selumiel li ralal laj Zurisadai, aꞌan li najolomin reheb. Ut chirixeb li ralal xcꞌajol laj Simeón queꞌco̱eb li jun chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Gad. Ut laj Eliasaf li ralal laj Deuel, aꞌan li najolomin reheb. Ut chirixeb li ralal xcꞌajol laj Gad queꞌco̱eb li jun chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Coat li queꞌcꞌamoc re li cꞌaꞌak re ru li nacꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. Nak nequeꞌcuulac saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxic cuiꞌ, ac xakabanbil chic li tabernáculo. Ut chirixeb li ralal xcꞌajol laj Coat, queꞌco̱eb li jun chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Efraín ut cuan xbande̱reb. Laj Elisama li ralal laj Amiud, aꞌan li najolomin reheb. Ut chirixeb li ralal xcꞌajol laj Efraín queꞌco̱eb li jun chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Manasés. Ut laj Gamaliel li ralal laj Pedasur, aꞌan li najolomin reheb. Ut chirixeb li ralal xcꞌajol laj Manasés queꞌco̱eb li jun chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut laj Abidán li ralal laj Gedeoni, aꞌan li najolomin reheb. Ut chirixeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌco̱eb li jun chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Dan ut cuan xbande̱reb. Aꞌaneb li teꞌilok reheb li teꞌxic chi ubej. Ut laj Ahiezer li ralal laj Amisadai, aꞌan li najolomin reheb. Ut chirixeb li ralal xcꞌajol laj Dan queꞌco̱eb li jun chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Aser. Laj Pagiel, li ralal laj Ocrán, aꞌan li najolomin reheb. Ut chirixeb li ralal xcꞌajol laj Aser queꞌco̱eb li jun chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Neftalí. Laj Ahira, li ralal laj Enán, aꞌan li najolomin reheb. Joꞌcaꞌin nak queꞌco̱eb chi chꞌu̱tal chixjunileb laj Israel. Ut laj Moisés quia̱tinac riqꞌuin laj Hobab lix ba̱lc. Aꞌan li ralal laj Ragüel laj Madián. Quixye re: —La̱o xic ke saꞌ li naꞌajej li quixyechiꞌi ke li Ka̱cuaꞌ. Yoꞌo chikix ut la̱o takaba̱nu usilal a̱cue. Li Ka̱cuaꞌ quixye nak torosobtesi, chan. Laj Hobab quichakꞌoc ut quixye: —La̱in incꞌaꞌ tinxic che̱rix. La̱in tinsukꞌi̱k saꞌ lin tenamit cuanqueb cuiꞌ li cuechꞌalal, chan. Laj Moisés quixye re: —La̱in tintzꞌa̱ma cha̱cuu nak incꞌaꞌ toa̱canab kajunes xban nak la̱at nacanau chi us li naꞌajej ut nacanau bar ta̱ru̱k tohila̱nk. La̱at raj tatcꞌamok be chiku. Cui la̱at tatxic chikix, la̱at tattzꞌako̱nk ajcuiꞌ riqꞌuin li usilal li tixba̱nu ke li Dios. La̱o takaba̱nu usilal a̱cue, chan. Joꞌcan nak queꞌel laj Israel saꞌ li tzu̱l Sinaí lix tzu̱l li Ka̱cuaꞌ. Oxib cutan queꞌbe̱c. Ut li Lokꞌlaj Ca̱x li xocxo cuiꞌ li contrato yo̱ chi xic chiruheb ut yo̱ chixsicꞌbal li naꞌajej bar teꞌhila̱nk cuiꞌ. Ut li chok, li taklanbil xban li Ka̱cuaꞌ, cuan saꞌ xbe̱neb ut yo̱ chi cꞌamoc be chiruheb chi cutan nak yo̱queb chi xic. Nak nequeꞌxtiquib xpakonquil li Lokꞌlaj Ca̱x laj Moisés quixye: —Choa̱tenkꞌa, at Ka̱cuaꞌ. Chajeqꞌuiheb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Cheꞌe̱lelik ta cha̱cuu.— Ut nak nequeꞌxqꞌue chi hila̱nc li Lokꞌlaj Ca̱x, laj Moisés naxye: —Chatsukꞌi̱k ta chak riqꞌuineb li qꞌuila okꞌob chi aj Israel, at Ka̱cuaꞌ.— Eb laj Israel queꞌxcuechꞌi rix li DiosSaꞌ jun li cutan eb laj Israel queꞌoc chixcuechꞌinquil rix li Ka̱cuaꞌ xban li chꞌaꞌajquilal li cuanqueb cuiꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quirabi li cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ saꞌ xbe̱neb. Quixtakla chak li xam ut eb li muheba̱leb li cuanqueb toj chire queꞌcꞌat. Eb laj Israel queꞌxjap re chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquileb chiru laj Moisés. Ut laj Moisés quixtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb chiru li Ka̱cuaꞌ ut li xam quichup. Joꞌcan nak li naꞌajej aꞌan queꞌxqꞌue Tabera chokꞌ xcꞌabaꞌ xban nak li naꞌajej aꞌan quicꞌateꞌ xban li xam li quixtakla chak li Dios. Saꞌ xya̱nkeb laj Israel cuanqueb li jalaneb xtenamit. Eb aꞌan junes cha̱bil tzacae̱mk teꞌraj xtzacanquil. Ut eb laj Israel queꞌoc cuiꞌchic chi cuechꞌi̱nc ut queꞌxye: Cuan ta ani ta̱qꞌuehok katib re takatzaca. Najulticoꞌ ke nak chi ma̱tan katzaca chak li car aran Egipto ut katzaca chak li pepino, li melón, li puerro, li cebolla ut li a̱nx. Ut anakcuan arin yo̱co chi ca̱mc xban katzꞌocajic. Ma̱cꞌaꞌ chic naru nakatzaca xban nak caꞌaj cuiꞌ maná cuan, chanqueb. Li maná chanchan riyajil li culantro ut kꞌan xbonol chanchan xkꞌol cheꞌ. Eb li cristian queꞌxmol li maná. Cuan li queꞌxqueꞌ chiruheb xcaꞌ ut cuan li tenbil queꞌxba̱nu re. Nequeꞌxchik saꞌ chꞌi̱chꞌ ucꞌal ut cuan li nequeꞌxyi̱b chokꞌ xcaxlan cua. Ut lix sahil chanchan li cha̱bil aceite. Nak natꞌaneꞌ li xchuꞌque chi kꞌek saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb, natꞌaneꞌ ajcuiꞌ li maná. Laj Moisés quirabi nak li junju̱nk cabal laj Israel yo̱queb chi ya̱bac chire lix muheba̱leb. Li Ka̱cuaꞌ cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ riqꞌuineb. Ut laj Moisés incꞌaꞌ quicuulac chiru. Joꞌcan nak laj Moisés quixye re li Ka̱cuaꞌ: —¿Cꞌaꞌut nak nacaba̱nu ra cue la̱in? La̱in laj cꞌanjel cha̱cuu. ¿Cꞌaꞌru inma̱c cha̱cuu nak yo̱cat chixqꞌuebal li i̱k saꞌ inbe̱n re xcꞌambal li tenamit aꞌin? ¿Ma la̱in ta biꞌ xyucuaꞌeb? Ut, ¿ma la̱in ta biꞌ xnaꞌeb nak ta̱ye cue nak tincꞌameb chi kꞌalkꞌo joꞌ nequeꞌkꞌalu̱c li cocꞌal li toj nequeꞌtuꞌuc? ¿Ma tento nak toj la̱in tincꞌamok reheb saꞌ li naꞌajej li cayechiꞌi reheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb? ¿Bar tintau tib la̱in re tinqꞌue reheb li tenamit aꞌin? Junes cuechꞌi̱nc ut xpatzꞌbal xtibeb nequeꞌxba̱nu. La̱in incꞌaꞌ chic nincuy cꞌamoc be chiruheb chixjunileb li tenamit aꞌin injunes. Aꞌin jun nimla i̱k chokꞌ cue la̱in. Cui la̱at yo̱cat chixba̱nunquil cue chi joꞌcaꞌin, kꞌaxal us cui ta̱cuisi lin yuꞌam cui ya̱l nak niquina̱ra, re nak incꞌaꞌ chic yo̱kin chi cꞌuluc nabal raylal, chan laj Moisés. Abanan li Ka̱cuaꞌ quichakꞌoc ut quixye re: —Chꞌutubeb laje̱b xca̱cꞌa̱lak li cui̱nk li nacanau ruheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Aꞌaneb li cuanqueb xcuanquil. Ut ta̱cꞌameb chiru li tabernáculo ut tine̱roybeni a̱cuochbeneb. La̱in tincubek chak ut tina̱tinak a̱cuiqꞌuin. Ut tinqꞌue lin musikꞌ reheb joꞌ quinqꞌue a̱cue la̱at re nak tateꞌxtenkꞌa chixcꞌambaleb xbe li tenamit aꞌin. Chi joꞌcan incꞌaꞌ ta̱cana̱k saꞌ a̱be̱n a̱junes la̱at li i̱k aꞌin. Ta̱ye ajcuiꞌ reheb chixjunileb nak teꞌxsantobresi ribeb xban nak cuulaj tinqꞌue lix tibeb re teꞌxtzaca. La̱in xcuabi nak yo̱queb chi cuechꞌi̱nc ut yo̱queb chixyebal: Us raj cuan ta tib re takatzaca. Us nak cuanco chak Egipto, chanqueb. Joꞌcan nak anakcuan tinqꞌue lix tibeb re teꞌxtzaca. Ut moco jun cutan ta ajcuiꞌ tinqꞌueheb chi tiꞌoc tib. Chi moco cuib cutan, chi moco o̱b, chi moco laje̱b cutan, chi moco junmay cutan. Tinqꞌueheb ban chi tiꞌoc tib chi cuulaj cuulaj chiru jun po toj retal teꞌnujak ut teꞌxaꞌcuak xban xqꞌuial li teꞌxtzaca. Teꞌyibok chic xban nak incꞌaꞌ chic teꞌraj ru. Tinba̱nu reheb chi joꞌcan xban nak xineꞌxtzꞌekta̱na ut xban ajcuiꞌ nak quineꞌxcuechꞌi ut queꞌxye nak kꞌaxal us raj cui incꞌaꞌ xeꞌel Egipto, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Moisés quixye re li Ka̱cuaꞌ: —La̱in yo̱quin chi cꞌamoc be chiru cuakib ciento mil (600,000) chi cui̱nk ut la̱at nacaye nak ta̱qꞌueheb chi tiꞌoc tib chiru jun po. ¿Ma cuan ta biꞌ nabalak li carner ut li cuacax re takacamsi ut takaqꞌue chixtiuheb? ¿Ma ta̱tzꞌaklok ta biꞌ reheb cui ta takaqꞌue chixtiuheb chixjunil li car li cuanqueb saꞌ li palau? chan laj Moisés. Ut li Ka̱cuaꞌ quichakꞌoc ut quixye re laj Moisés: —¿Ma nacacꞌoxla la̱at nak ma̱cꞌaꞌ incuanquil chixba̱nunquil aꞌin? Anakcuan ta̱cuil ma ta̱uxma̱nk tana li cꞌaꞌru xinye malaj ut incꞌaꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Moisés quixye reheb li tenamit cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ. Quixchꞌutubeb laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) li nequeꞌcꞌamoc be ut quixxakabeb chixjun sutam li tabernáculo. Ut li Ka̱cuaꞌ quicube chak saꞌ jun li chok ut quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés. Ut quixqꞌue lix musikꞌ reheb li laje̱b xca̱cꞌa̱l li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be joꞌ li cuan riqꞌuin laj Moisés. Nak li musikꞌ cuan riqꞌuineb, queꞌoc chi a̱tinac joꞌ profetas. Abanan incꞌaꞌ chic quicꞌulman chi joꞌcan mokon. Cuib reheb li laje̱b xca̱cꞌa̱l li cui̱nk incꞌaꞌ queꞌco̱eb cuan cuiꞌ li tabernáculo. Queꞌcana ban saꞌ lix muheba̱leb. Aꞌaneb laj Eldad ut laj Medad. Ut li musikꞌ qui-oc riqꞌuineb usta incꞌaꞌ queꞌel saꞌ lix muheba̱leb ut queꞌa̱tinac joꞌ profeta. Jun li sa̱j cui̱nk co̱ saꞌ junpa̱t riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Laj Eldad ut laj Medad yo̱queb chi yehoc ra̱tin profeta saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb, chan. Laj Josué li ralal laj Nun cuan aran. Aꞌan li natenkꞌan re laj Moisés chalen saꞌ xsa̱jilal. Quixye re laj Moisés: —At ka̱cuaꞌ Moisés, ta̱ye reheb nak teꞌxcanab a̱tinac, chan. Abanan laj Moisés quixye re: —¿Ma x-oc chi cakocꞌ la̱ chꞌo̱l chicuix? Us raj cui li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue lix musikꞌ reheb chixjunileb lix tenamit re nak chixjunileb teꞌyehok ra̱tin profeta, chan. Chirix aꞌan laj Moisés ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌsukꞌi saꞌ lix muheba̱leb. Ut li Ka̱cuaꞌ quixtakla chak saꞌ li este jun li cacuil ikꞌ li quixcꞌam chak nabaleb laj to̱nkꞌ li queꞌchal chak saꞌ xjayal li palau. Yo̱queb chi rupupic chixjun sutam li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb. Jun metro xteram li yo̱queb chi rupupic. Cuanqueb chi nachꞌ ut cuanqueb toj chi najt joꞌ xnajtil nequeꞌbe̱c chiru jun cutan. Chixjunil li cutan ut chixjunil li kꞌojyi̱n aꞌan ut li cutan jun chic yo̱queb chixchapbaleb laj to̱nkꞌ eb laj Israel. Li ani quixxoc caꞌchꞌin ajcuiꞌ quixxoc laje̱b tu̱b li xul. Ut queꞌxcanab saꞌ chꞌochꞌ chixjun sutam li naꞌajej re teꞌchakik. Toj yo̱queb ajcuiꞌ chi xtiubal xtibel laj to̱nkꞌ nak quichal xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb laj Israel. Joꞌcan nak quixtakla jun li yajel saꞌ xbe̱neb ut nabaleb queꞌcam. Joꞌcan nak li naꞌajej aꞌan queꞌxqꞌue “Kibrot-hataava” chokꞌ xcꞌabaꞌ xban nak aran queꞌxmuk li tenamit li queꞌcam xban nak junes cuaꞌac queꞌxcꞌoxla. Nak queꞌel Kibrot-hataava, eb laj Israel queꞌco̱eb toj saꞌ li naꞌajej Hazerot ut aran queꞌcana. Laj Aarón ut lix María queꞌxcuechꞌ rix laj MoisésLix María ut laj Aarón queꞌoc xcuechꞌinquil rix laj Moisés xban nak quisumla riqꞌuin jun ixk Etiopía xtenamit. Ut queꞌxye: —¿Ma caꞌaj cuiꞌ ta biꞌ riqꞌuin laj Moisés naa̱tinac li Ka̱cuaꞌ Dios? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ru̱k ta̱a̱tinak ajcuiꞌ kiqꞌuin la̱o? chanqueb. Ut li Dios quirabi li cꞌaꞌru queꞌxye. Laj Moisés, aꞌan jun cui̱nk kꞌaxal tu̱lan chiruheb chixjunileb li cui̱nk li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixye reheb laj Moisés, laj Aarón ut lix María: —Ayukex saꞌ oxibal saꞌ li tabernáculo li nequechꞌutub cuiꞌ e̱rib, chan. Ut eb aꞌan queꞌco̱eb saꞌ li tabernáculo. Ut li Ka̱cuaꞌ quicube chak saꞌ li chok ut quixakli chire li oqueba̱l re li tabernáculo. Quixbokeb laj Aarón ut lix María. Ut eb aꞌan queꞌco̱eb chi xcabichaleb cuan cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye reheb: —Anakcuan cherabihak li cꞌaꞌru tinye e̱re. Nak ta̱cua̱nk junak profeta e̱riqꞌuin la̱in tincꞌutbesi cuib chiru saꞌ visión ut saꞌ xmatcꞌ tina̱tinak riqꞌuin. Aban moco joꞌcan ta ninba̱nu riqꞌuin laj Moisés laj cꞌanjel chicuu. Aꞌan ti̱c xchꞌo̱l ut aꞌan li kꞌaxal naxqꞌue xchꞌo̱l chi cꞌanjelac saꞌ xya̱nkeb lin tenamit Israel. La̱in nina̱tinac chi tzꞌakal riqꞌuin. Incꞌaꞌ nina̱tinac riqꞌuin saꞌ jaljo̱quil ru a̱tin. Ut nincꞌutbesi cuib chiru chi tzꞌakal. Cui la̱in nina̱tinac chi tzꞌakal riqꞌuin, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xexxucuac chixcuechꞌinquil rix laj Moisés laj cꞌanjel chicuu? chan. Ut cꞌajoꞌ lix joskꞌil li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ xbe̱neb nak qui-el riqꞌuin. Nak qui-el li chok cuan cuiꞌ li tabernáculo, lix María ac saklep chic rix. Sak sak lix tibel quicana. Laj Aarón quiril lix María ut quixqꞌue retal nak saklep rix. Ut laj Aarón quixye re laj Moisés: —At ka̱cuaꞌ, ma̱qꞌue taxak saꞌ kabe̱n li ma̱c aꞌin xban nak xkaba̱nu chi incꞌaꞌ xkacꞌoxla nak ma̱c xkaba̱nu. Ut incꞌaꞌ taxak ta̱kꞌa̱k lix tibel joꞌ naxcꞌul jun li cꞌulaꞌal ac camenak nak nayoꞌla, chan. Ut laj Moisés quitijoc ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ Dios, nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱qꞌuirtesi taxak lix María.— Quichakꞌoc li Ka̱cuaꞌ ut quixye re laj Moisés: —Cui ta aꞌ lix yucuaꞌ xchu̱ban re xnakꞌ ru, ¿ma incꞌaꞌ raj tixmuk rib cuukubak cutan xban xxuta̱n? Isihomak cuukubak cutan saꞌ le̱ naꞌaj. Ut nak ac xnumeꞌ cuukub cutan, ta̱sukꞌi̱k cuiꞌchic chak saꞌ e̱ya̱nk, chan. Joꞌcan nak queꞌrisi lix María saꞌ xya̱nkeb chiru cuukub cutan, ut eb li tenamit queꞌroybeni saꞌ li naꞌajej aꞌan toj quisukꞌi lix María saꞌ xya̱nkeb. Nak ac xcꞌulun lix María saꞌ xya̱nkeb, queꞌel saꞌ li naꞌajej Hazerot. Queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej Parán ut aran queꞌcana. Laj Moisés quixtaklaheb laj qꞌuehol etal chirilbal li naꞌajej CanaánLi Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱taklaheb li cui̱nk chixqꞌuebal retal li naꞌajej Canaán, li tinqꞌue reheb laj Israel. Ta̱taklaheb li cui̱nk li cuanqueb xcuanquil, li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb li junju̱nk xte̱paleb laj Israel, chan li Dios. Joꞌcan nak laj Moisés quixtaklaheb li cui̱nk nak cuanqueb chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ Parán joꞌ quiyeheꞌ re xban li Dios. Chixjunileb li cui̱nk li queꞌtakla̱c, aꞌaneb li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb li junju̱nk xte̱paleb laj Israel. Aꞌan aꞌin lix cꞌabaꞌeb li queꞌtakla̱c: Saꞌ lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Rubén quitakla̱c laj Samúa li ralal laj Zacur. Ut saꞌ lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Simeón quitakla̱c laj Safat li ralal laj Hori. Ut saꞌ lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Judá quitakla̱c laj Caleb li ralal laj Jefone. Ut saꞌ lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Isacar, quitakla̱c laj Igal li ralal laj José. Ut saꞌ lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Efraín quitakla̱c laj Oseas li ralal laj Nun. Ut saꞌ lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Benjamín quitakla̱c laj Palti li ralal laj Rafú. Ut saꞌ lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Zabulón quitakla̱c laj Gadiel li ralal laj Sodi. Ut saꞌ lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Manasés quitakla̱c laj Gadi li ralal laj Susi. Ut laj José, aꞌan lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Ut saꞌ lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Dan quitakla̱c laj Amiel li ralal laj Gemali. Ut saꞌ lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Aser quitakla̱c laj Setur li ralal laj Micael. Ut saꞌ lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Neftalí quitakla̱c laj Nahbi li ralal laj Vapsi. Ut saꞌ lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Gad quitakla̱c laj Geuel li ralal laj Maqui. Aꞌin lix cꞌabaꞌeb li cui̱nk li queꞌtakla̱c xban laj Moisés chixqꞌuebal retal li naꞌajej Canaán: laj Oseas li ralal laj Nun quiqꞌueheꞌ aj Josué chokꞌ xcꞌabaꞌ xban laj Moisés. Nak quixtaklaheb li cui̱nk laj Moisés chixqꞌuebal retal chanru li naꞌajej Canaán, quixye reheb: —Ayukex saꞌ li naꞌajej Neguev ut texnumekꞌ saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru. Te̱qꞌue chak retal chi us li tenamit li cuan aran. Ut te̱qꞌue retal eb li cristian li cuanqueb aran ma cauheb rib malaj ut incꞌaꞌ. ¿Ma nabaleb malaj ut incꞌaꞌ qꞌuiheb? Te̱qꞌue chak retal li chꞌochꞌ li cuanqueb cuiꞌ ma cha̱bil malaj ut incꞌaꞌ. Te̱qꞌue chak retal chi us lix tenamiteb aꞌan. ¿Ma yi̱banbileb riqꞌuin tꞌicr lix muheba̱leb malaj ut yi̱banbil riqꞌuin tzꞌac? Ut te̱qꞌue ajcuiꞌ retal ma cha̱bil li chꞌochꞌ li cuanqueb cuiꞌ malaj ut incꞌaꞌ. ¿Ma na-el li acui̱mk chi us saꞌ li chꞌochꞌ malaj ut ma̱cꞌaꞌ na-el chiru? ¿Ma qꞌuicheꞌ ru malaj ut incꞌaꞌ? Mexxucuac chi oc saꞌ li naꞌajej aꞌan. Ut nacuaj ajcuiꞌ nak te̱cꞌam chak caꞌchꞌinak li ru li acui̱mk li na-el saꞌ li naꞌajej aꞌan, chan. Ac yo̱ xkꞌehil li uvas nak queꞌco̱eb li cui̱nk chixqꞌuebal retal li naꞌajej aꞌan. Eb li cui̱nk li queꞌco̱eb chixqꞌuebal retal li naꞌajej queꞌxtiquib chak xqꞌuebal retal saꞌ li chaki chꞌochꞌ Zin. Ut queꞌcuulac toj saꞌ li tenamit Rehob, li cuan nachꞌ riqꞌuin Hamat. Queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej Neguev ut queꞌcuulac saꞌ li tenamit Hebrón. Aran cuanqueb li cui̱nk laj Ahimán, laj Sesai ut laj Talmai. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Anac. Cuukub chihab xyi̱banquil li tenamit Hebrón nak queꞌxyi̱b li tenamit Zoán aran Egipto. Eb laj qꞌuehol etal queꞌcuulac cuan cuiꞌ li rok haꞌ Escol xcꞌabaꞌ. Aran queꞌxset jun rukꞌ li uvas cuan jun cu̱t li ru ut queꞌxpako saꞌ cuibal chi tuytu chiru jun li cheꞌ. Ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ li ru li granadas ut li higos. Joꞌcan nak queꞌxqꞌue Escol chokꞌ xcꞌabaꞌ li ru takꞌa aꞌan xban nak aran queꞌxyocꞌ li jun cu̱t chi uvas eb laj Israel. Ut eb li cui̱nk li queꞌco̱eb chixqꞌuebal retal li naꞌajej Canaán queꞌsukꞌi chak chiru caꞌcꞌa̱l cutan. Queꞌcuulac saꞌ li chaki chꞌochꞌ Parán li cuan cuiꞌ li tenamit Cades. Aran cuanqueb laj Moisés, laj Aarón ut chixjunileb laj Israel. Ut queꞌxserakꞌi reheb chixjunil li queꞌril chak saꞌ li naꞌajej. Ut queꞌxcꞌut chiruheb li ru li quiꞌil kꞌe̱n li queꞌxcꞌam chak. Ut queꞌxye reheb: —Xocuulac chak chirilbal li naꞌajej li xoa̱takla cuiꞌ. Relic chi ya̱l li naꞌajej kꞌaxal cha̱bil. Aran na-el nabal li sahil echej. Aꞌan aꞌin li ru li quiꞌil kꞌe̱n li xkacꞌam chak saꞌ li naꞌajej aꞌan. Abanan eb li cristian li cuanqueb aran kꞌaxal cauheb rib. Ut li tenamit ni̱nkeb ut yi̱banbil chi cha̱bil ut sutsu riqꞌuin tzꞌac. Ut moco caꞌaj cuiꞌ ta aꞌin. Xkil ajcuiꞌ chak ruheb li ralal xcꞌajol li mamaꞌ cui̱nk aj Anac. Saꞌ li naꞌajej Neguev cuan laj Amalec. Ut eb laj heteo, eb laj jebuseo ut eb laj amorreo cuanqueb saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru. Eb laj cananeo cuanqueb chire li palau ut chire li nimaꞌ Jordán, chanqueb. Ut laj Caleb quixye reheb nak teꞌxcanab a̱tinac riqꞌuin laj Moisés. Quixye reheb: —Tento toxic chi pletic riqꞌuineb. La̱o cau kib chiruheb aꞌan. La̱o naru nake̱chani li naꞌajej aꞌan, chan. Abanan eb li cui̱nk li queꞌcuulac chak chi qꞌuehoc etal rochben laj Caleb queꞌxye: —La̱o incꞌaꞌ naru toxic chi pletic riqꞌuineb li tenamit aꞌan xban nak eb aꞌan kꞌaxal cauheb rib chiku la̱o, chanqueb. Eb li cui̱nk aꞌan incꞌaꞌ us queꞌxye reheb laj Israel chirix li naꞌajej Canaán. Queꞌxye nak li ani nequeꞌxic chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌan nequeꞌcam xban nak incꞌaꞌ cha̱bil li chꞌochꞌ. Ut eb li cui̱nk li cuanqueb aran kꞌaxal ni̱nkeb rok. Ut queꞌkil ajcuiꞌ chak li ni̱nki cui̱nk li ralal xcꞌajol laj Anac. La̱o chanchano laj sa̱cꞌ nak nocoeꞌril eb aꞌan xban nak kꞌaxal cocꞌo chiruheb, chanqueb. Eb laj Israel nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru li Ka̱cuaꞌChiru li kꞌojyi̱n aꞌan chixjunileb laj Israel japjo̱queb re chi ya̱bac. Ut queꞌxcuechꞌi rix laj Moisés ut laj Aarón ut chixjunileb yo̱queb chixyebal: —Kꞌaxal us raj nak saꞌ li tenamit Egipto ta xocam chak malaj ut us raj toca̱mk arin saꞌ li chaki chꞌochꞌ. ¿Cꞌaꞌut nak xoxcꞌam chak li Ka̱cuaꞌ saꞌ li naꞌajej aꞌin yal re nak tocamsi̱k? Ut, ¿cꞌaꞌut nak tixcanabeb chi chapecꞌ li kixakil ut eb li kacocꞌal? ¿Ma incꞌaꞌ raj us nak tosukꞌi̱k cuiꞌchic Egipto? chanqueb. Ut queꞌoc chixcꞌu̱banquil chi ribileb rib nak teꞌxsicꞌ ru junak li ta̱cꞌamok be chiruheb re teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic Egipto. Ut laj Moisés ut laj Aarón queꞌxcut rib chiru chꞌochꞌ chiruheb chixjunileb laj Israel xban xrahil xchꞌo̱leb. Ut laj Josué li ralal laj Nun ut laj Caleb li ralal laj Jefone queꞌxpeji li rakꞌeb xban xrahil xchꞌo̱leb. Aꞌaneb xcomoneb li queꞌcuulac chak chixqꞌuebal retal li naꞌajej. Ut queꞌxye reheb chixjunileb laj Israel: —Li chꞌochꞌ li xocuulac chak chirilbal, aꞌan kꞌaxal cha̱bil. Cui li Dios sahak saꞌ xchꞌo̱l kiqꞌuin, aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk ke chi oc saꞌ li naꞌajej aꞌan. Aꞌan ta̱kꞌaxtesi̱nk re saꞌ kukꞌ li cha̱bil naꞌajej aꞌan, li na-el cuiꞌ nabal li sahil echej. Joꞌcan nak me̱kꞌetkꞌeti e̱rib chiru li Ka̱cuaꞌ ut mexxucuac chiruheb li tenamit li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan xban nak la̱o tonumta̱k saꞌ xbe̱neb ut take̱chaniheb. Eb aꞌan ma̱ ani natenkꞌan reheb, abanan la̱o cuan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios kiqꞌuin chikatenkꞌanquil. Joꞌcan nak mexxucuac, chanqueb laj Josué ut laj Caleb. Abanan eb laj Israel queꞌoc raj chixcutbaleb chi pec. Aꞌut li nimajcual Dios quixcꞌutbesi lix lokꞌal chiruheb saꞌ li tabernáculo. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —¿Joꞌ najtil chic tincuy nak yo̱keb chincuechꞌinquil li tenamit aꞌin? Ut, ¿joꞌ najtil chic yo̱keb chintzꞌekta̱nanquil ut incꞌaꞌ tineꞌxpa̱b, usta nabal li sachba chꞌo̱lej xincꞌut chiruheb? La̱in tinqꞌue junak caki yajel saꞌ xbe̱neb re nak teꞌca̱mk. Tinsach ruheb. Abanan la̱ cualal a̱cꞌajol la̱at tinqꞌueheb chokꞌ junak tenamit kꞌaxal nim ut kꞌaxal cauhakeb rib chiruheb aꞌan, chan li Dios. Ut laj Moisés quixye re li Ka̱cuaꞌ: —La̱at xat-isin chak reheb saꞌ li tenamit Egipto riqꞌuin xnimal la̱ cuanquil. Cui ta̱camsiheb laj Israel, eb laj Egipto teꞌrabi resil cꞌaꞌru ta̱ba̱nu. Ut teꞌxye resil reheb li cuanqueb Canaán. Eb aꞌan ac xeꞌrabi a̱cuesil. Ac nequeꞌxnau nak cuancat kiqꞌuin ut xcuil a̱cuu. Nequeꞌxnau nak la̱at catcꞌamoc be chiku riqꞌuin li chok chi cutan ut riqꞌuin li xam chiru kꞌojyi̱n. Cui la̱at ta̱sach ruheb la̱ tenamit chi junaj cua, eb aꞌan teꞌa̱tinak cha̱cuix ut teꞌxye: —Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ quiru rocsinquileb lix tenamit saꞌ li naꞌajej aꞌin usta quixyechiꞌi reheb riqꞌuin juramento. Joꞌcan nak quixcamsiheb saꞌ li chaki chꞌochꞌ, chaꞌkeb. Joꞌcan nak la̱in tintzꞌa̱ma cha̱cuu, at Ka̱cuaꞌ, nak ta̱cꞌut chiku lix nimal la̱ cuanquil. Chaba̱nu li cꞌaꞌru cayechiꞌi ke nak caye ke chi joꞌcaꞌin: La̱in li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. La̱in nin-uxta̱nan u ut nincuy li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu li tenamit usta nequeꞌxkꞌetkꞌeti rib chicuu. La̱in incꞌaꞌ ninjoskꞌoꞌ chi junpa̱t. Numtajenak lin rahom. Incꞌaꞌ nincanabeb yal chi joꞌcan li cuanqueb xma̱c. Ut ninrahobtesiheb li alal cꞌajolbej riqꞌuin lix ma̱queb lix naꞌ xyucuaꞌeb toj saꞌ li rox saꞌ xca̱ xtasalil li ralal xcꞌajoleb, chancat. Xban xnimal la̱ cuuxta̱n chacuy taxak xma̱queb li tenamit aꞌin joꞌ nak xacuy xma̱queb chalen nak xeꞌel chak Egipto toj chalen anakcuan, chan laj Moisés. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —La̱in tincuyeb xma̱c joꞌ xatzꞌa̱ma chicuu. Relic chi ya̱l tinye a̱cue nak la̱in yoꞌyo̱quin ut saꞌ xcꞌabaꞌ lin lokꞌal li naqꞌueheꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ, tinye a̱cue nak ma̱ jun reheb li cui̱nk aꞌin li xeꞌcuechꞌin cue teꞌoc saꞌ li naꞌajej li quinyechiꞌi reheb. Eb aꞌan queꞌril lin lokꞌal ut queꞌril ajcuiꞌ li sachba chꞌo̱lej li quinba̱nu aran Egipto joꞌqueb ajcuiꞌ li sachba chꞌo̱lej li quinba̱nu saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Abanan nabal sut queꞌxyal cuix ut incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quinye reheb. Joꞌcan nak incꞌaꞌ teꞌril li cha̱bil naꞌajej li quinyechiꞌi reheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Ma̱ jun reheb li xeꞌqꞌuehoc injoskꞌil teꞌoc saꞌ li cha̱bil naꞌajej li quinyechiꞌi reheb. Abanan laj Caleb li naxqꞌue xchꞌo̱l chi cꞌanjelac chicuu, aꞌan jalan xnaꞌleb chiruheb li jun chꞌol. Aꞌan tinqꞌue chi oc saꞌ li naꞌajej li quicuulac chak rilbal. Ut eb li ralal xcꞌajol teꞌe̱chani̱nk re li naꞌajej aꞌan. Eb laj Amalec ut eb laj Canaán cuanqueb saꞌ li ru takꞌa aꞌan. Joꞌcan nak la̱ex texsukꞌi̱k cuulaj saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut texxic cuan cuiꞌ li Caki Palau, chan li Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Moisés ut laj Aarón ut quixye reheb: —¿Joꞌ najtil chic tincuy nak yo̱keb chincuechꞌinquil eb laj Israel, li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb? La̱in nacuabi nak nequeꞌxcuechꞌi cuix. Ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin: —Relic chi ya̱l yoꞌyo̱quin la̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱in tinba̱nu nak te̱cꞌul li cꞌaꞌru yo̱quex chixyebal. Relic chi ya̱l ninye e̱re nak saꞌ li chaki chꞌochꞌ aꞌin texca̱mk che̱junilex la̱ex li quex-ajla̱c, li ac cuan junmay chihab e̱re, xban nak xecuechꞌi cuix. Relic chi ya̱l nak ma̱ jun e̱re la̱ex tex-oc saꞌ li naꞌajej quinyechiꞌi e̱re riqꞌuin juramento. Caꞌaj cuiꞌ eb laj Caleb li ralal laj Jefone ut laj Josué li ralal laj Nun naru teꞌoc. Abanan le̱ ralal e̱cꞌajol li queye nak teꞌchapekꞌ xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re, aꞌan eb li tebinqꞌue chi cua̱nc aran saꞌ li naꞌajej li xetzꞌekta̱na. Aꞌut la̱ex texca̱mk saꞌ li chaki chꞌochꞌ li yo̱quex cuiꞌ chi numecꞌ. Eb le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌcua̱nk saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Chiru caꞌcꞌa̱l chihab teꞌxbeni ribeb. Teꞌxcꞌul chi joꞌcan toj ta̱cuulak xkꞌehil nak texca̱mk che̱junilex saꞌ li chaki chꞌochꞌ xban nak xekꞌetkꞌeti e̱rib. Chiru caꞌcꞌa̱l chihab yo̱kex chi be̱c saꞌ li chaki chꞌochꞌ re xtojbal rix le̱ ma̱c. Jun chihab te̱toj cuiꞌ rix li ju̱nk cutan nak quexcuulac chak xqꞌuebal retal li naꞌajej. La̱ex te̱qꞌue retal nak li ani nakꞌetoc re li cua̱tin, tento nak tixtoj rix lix ma̱c. Relic chi ya̱l nak tinba̱nu e̱re joꞌ xinye xban nak junaj e̱chꞌo̱l nak xekꞌetkꞌeti e̱rib chicuu. Saꞌ li chaki chꞌochꞌ aꞌin tex-osokꞌ. Arin texca̱mk, chan li Ka̱cuaꞌ. Eb li tenamit queꞌoc chi cuechꞌi̱nc xma̱queb li cui̱nk li queꞌtakla̱c xban laj Moisés chixqꞌuebal retal li naꞌajej Canaán xban nak moco ya̱l ta li coleꞌxye chirix li naꞌajej. Eb li cui̱nk aꞌan queꞌcam xban nak li Dios quixtakla chak jun li caki yajel saꞌ xbe̱neb xban nak incꞌaꞌ us queꞌxye chirix li naꞌajej. Saꞌ xya̱nkeb li cablaju chi cui̱nk li queꞌco̱eb chirilbal li naꞌajej, caꞌaj chic eb laj Josué li ralal laj Nun ut laj Caleb li ralal laj Jefone queꞌcana chi yoꞌyo. Nak laj Moisés quixye resil reheb li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ chixjunileb laj Israel queꞌrahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Joꞌ cuulajak chic nak toj ekꞌela chi us queꞌco̱eb saꞌ xbe̱n jun li tzu̱l ut queꞌxye: —Ya̱l nak xoma̱cob, abanan anakcuan toxic saꞌ li naꞌajej li quixyechiꞌi ke li Ka̱cuaꞌ, chanqueb. Ut laj Moisés quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixkꞌetbal li cꞌaꞌru xye li Dios? Cui tex-oc saꞌ li naꞌajej aꞌan, incꞌaꞌ us tex-e̱lk. Mexxic xban nak li Ka̱cuaꞌ moco cuan ta chic e̱riqꞌuin. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re teꞌnumta̱k saꞌ e̱be̱n. Cui texpletik riqꞌuineb laj Amalec ut riqꞌuineb laj Canaán texcamsi̱k xbaneb. Li Dios incꞌaꞌ textenkꞌa xban nak xekꞌet li cꞌaꞌru quixye, chan laj Moisés reheb. Abanan incꞌaꞌ queꞌabin chiru laj Moisés. Queꞌco̱eb ban saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru. Laj Moisés ut li Lokꞌlaj Ca̱x incꞌaꞌ queꞌel saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb. Ut eb laj Amalec ut eb laj Canaán li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru, queꞌcube chi pletic riqꞌuineb ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Queꞌra̱linaheb toj saꞌ li naꞌajej Horma. Li chakꞌrab chirix li mayejacUt li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye reheb laj Israel chi joꞌcaꞌin: —Nak tex-oc saꞌ li naꞌajej li tinqꞌue e̱re re texcua̱nk, texmayejak chicuu. Te̱qꞌue li cꞌatbil mayej chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Te̱sicꞌ ru jun li toro malaj ut junak carner ut te̱cꞌat re xqꞌuebal inlokꞌal ut lix bo̱c ta̱cuulak chicuu joꞌ jun sununquil mayej. Te̱ba̱nu chi joꞌcan re nak ta̱tzꞌaklok ru li xeyechiꞌi cue, malaj ut chokꞌ re le̱ mayej li na-ala saꞌ e̱chꞌo̱l xqꞌuebal, malaj ut chokꞌ re le̱ ninkꞌe re inlokꞌoninquil, chan li Ka̱cuaꞌ. Li ani tixcꞌam lix mayej tixqꞌue ajcuiꞌ rochben lix mayej numenak ca̱hib libra li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin numenak jun litro li aceite. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ chokꞌ xmayej jun litro li vino rochben li junju̱nk chi carner li tixqꞌue chokꞌ xcꞌatbil mayej. Rochbeneb li junju̱nk chi te̱lom carner te̱qꞌue chokꞌ e̱mayej caꞌchꞌin ma̱ bele̱b libra li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin numenak jun litro li aceite. Ut chokꞌ re li mayej vino te̱qꞌue numenak jun litro li vino. Aꞌanak jun sununquil mayej ta̱cuulak chicuu. Nak te̱qꞌue jun li toro toj sa̱j chokꞌ re e̱cꞌatbil mayej, malaj ut re li mayej re xba̱nunquil li cꞌaꞌru xeyechiꞌi, malaj ut re xcꞌambal e̱rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, te̱cꞌam rochben li toro jun li mayej cꞌaj. Te̱cꞌam numenak oxlaju libra li cha̱bil cꞌaj junajinbil riqꞌuin cuib litro li aceite. Ut te̱cꞌam ajcuiꞌ cuib litro li vino. Aꞌanak jun li sununquil cꞌatbil mayej ta̱cuulak chicuu. Aꞌan aꞌin li ta̱qꞌuehekꞌ rochben li junju̱nk chi toro malaj ut li carner te̱lom malaj ut li carner toj sa̱j malaj ut li junju̱nk chi chiba̱t toj sa̱j. Joꞌcan te̱qꞌue le̱ mayej aꞌ yal jarub li xul li te̱mayeja. Te̱ba̱nu chi joꞌcan riqꞌuin li junju̱nk chi mayej xul. Chixjunileb laj Israel teꞌxba̱nu chi joꞌcan nak teꞌxqꞌue lix cꞌatbil mayej. Ut aꞌanak jun li sununquil cꞌatbil mayej ta̱cuulak chiru li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk, joꞌ ajcuiꞌ li yal numecꞌ reheb. Teꞌxba̱nu joꞌ nequeba̱nu la̱ex nak teꞌxqꞌue lix cꞌatbil mayej. Ut aꞌanak jun sununquil cꞌatbil mayej ta̱cuulak chicuu. Teꞌxba̱nu chi joꞌcan anakcuan joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Li chakꞌrab aꞌin qꞌuebil e̱re la̱ex ut qꞌuebil ajcuiꞌ reheb li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Aꞌin jun li chakꞌrab te̱ba̱nu chi junelic la̱ex joꞌ eb ajcuiꞌ li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Li chakꞌrab li te̱ba̱nu la̱ex, aꞌan ajcuiꞌ li teꞌxba̱nu li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye reheb laj Israel chi joꞌcaꞌin. Nak tex-oc saꞌ li naꞌajej li yo̱quin cuiꞌ che̱cꞌambal, ut nak te̱tiquib xtzacanquil li ru li acui̱mk li na-el saꞌ le̱ chꞌochꞌ, te̱qꞌue le̱ mayej chicuu. Te̱qꞌue chokꞌ e̱mayej jun li caxlan cua te̱yi̱b riqꞌuin li xbe̱n ru li trigo. Te̱ba̱nu joꞌ nequeba̱nu nak nequeqꞌue li mayej re li xbe̱n ru li trigo nak nequerisi saꞌ rix. Li mayej caxlan cua aꞌin junelic te̱mayeja chicuu la̱ex joꞌ eb ajcuiꞌ le̱ ralal e̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Ma̱re la̱ex te̱kꞌet eb li chakꞌrab aꞌin li quinqꞌue re laj Moisés chi incꞌaꞌ yal naraj e̱chꞌo̱l. Ma̱re chalen nak quinqꞌue li chakꞌrab aꞌin re laj Moisés toj anakcuan la̱ex incꞌaꞌ te̱ba̱nu chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Cui xexpaltoꞌ chi incꞌaꞌ yal naraj e̱chꞌo̱l, tento nak che̱junilex te̱qꞌue chokꞌ e̱cꞌatbil mayej jun li toro toj sa̱j chokꞌ sununquil mayej li ta̱cuulak chicuu. Ut te̱qꞌue rochben li mayej cꞌaj ut li mayej vino. Ut te̱qꞌue ajcuiꞌ jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Laj tij ta̱mayejak re xtojbal rix le̱ ma̱c che̱junilex la̱ex aj Israel ut la̱in tincuy le̱ ma̱c xban nak xekꞌet li chakꞌrab chi incꞌaꞌ yal xraj e̱chꞌo̱l, ut xban nak te̱qꞌue le̱ cꞌatbil mayej chicuu ut te̱qꞌue ajcuiꞌ le̱ mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal le̱ ma̱c. Ut ta̱cuyekꞌ e̱ma̱c che̱junilex la̱ex laj Israel joꞌ eb ajcuiꞌ li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk, xban nak che̱junilex la̱ex cuan e̱ma̱c nak xekꞌet li chakꞌrab. Abanan cui jun ajcuiꞌ naxkꞌet li chakꞌrab chi incꞌaꞌ yal xraj xchꞌo̱l, li jun aꞌan tixcꞌam jun li ixki chiba̱t jun chihab cuan re, re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c. Ut laj tij tixmayeja li chiba̱t chiru li Ka̱cuaꞌ re xtojbal rix lix ma̱c li ani ta̱ma̱cobk chi incꞌaꞌ yal xraj xchꞌo̱l. Ut ta̱cuyekꞌ xma̱c nak tixqꞌue lix mayej xul. Li chakꞌrab aꞌin e̱re la̱ex aj Israel ut reheb li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Jun ajcuiꞌ li chakꞌrab li tento te̱ba̱nu nak nequexma̱cob chi incꞌaꞌ yal naraj e̱chꞌo̱l. Abanan li ani naxkꞌet junak li chakꞌrab chi yal naraj xchꞌo̱l, li jun aꞌan ta̱camsi̱k usta aj Israel usta jalan xtenamit. Ta̱camsi̱k xban nak quinixtzꞌekta̱na la̱in li Ka̱cuaꞌ. Xban nak quixkꞌet li cꞌaꞌru quinye la̱in li Ka̱cuaꞌ ut quixtzꞌekta̱na lin chakꞌrab, li jun aꞌan cuan xma̱c nak ta̱camsi̱k. Saꞌ jun li cutan nak toj cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ eb laj Israel, jun li cui̱nk co̱ chixsicꞌbal xsiꞌ saꞌ li hiloba̱l cutan. Eb li queꞌtaꞌoc re chixsicꞌbal lix siꞌ queꞌxcꞌam li cui̱nk riqꞌuin laj Moisés ut laj Aarón chiruheb chixjunileb li tenamit. Ut queꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam xban nak incꞌaꞌ queꞌxnau cꞌaꞌru teꞌxba̱nu riqꞌuin. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Ma̱cꞌaꞌ xjalenquil. Tento nak ta̱camsi̱k li cui̱nk aꞌan. Chixjunileb li tenamit teꞌxcuti chi pec chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb, chan. Joꞌcan nak eb li tenamit queꞌxcꞌam chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb ut queꞌxcuti chi pec toj retal quicam joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye reheb laj Israel chi joꞌcaꞌin. Chalen anakcuan ut chi junelic la̱ex ut eb le̱ ralal e̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon te̱yi̱b xtzuc le̱ rakꞌ chire ut saꞌ xya̱nk lix tzuc te̱qꞌue li nokꞌ azul. Nak te̱ril lix sahob ru le̱ rakꞌ ta̱julticokꞌ e̱re chixjunil li chakꞌrab li quinqꞌue e̱re re te̱ba̱nu. Ut incꞌaꞌ te̱mux e̱rib riqꞌuin xba̱nunquil li nequeraj e̱junes joꞌ nequeꞌxba̱nu eb li ixk li nequeꞌxcꞌayi ribeb. La̱ex te̱ba̱nu chixjunil li chakꞌrab li xinqꞌue e̱re ut santobresinbilakex chicuu la̱in le̱ Dios. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios li quin-isin chak e̱re saꞌ li naꞌajej Egipto re nak la̱inak le̱ Dios. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru li Dios laj Coré, laj Datán ut laj AbiramQuicuan jun li cui̱nk aj Coré xcꞌabaꞌ. Laj Coré, aꞌan li ralal laj Izhar, ri laj Coat ut rixmam laj Leví. Quixkꞌetkꞌeti rib rochbeneb laj Datán ut laj Abiram li ralaleb laj Eliab, ut laj On li ralal laj Pelet. Li ca̱hibeb xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Rubén. Queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru laj Moisés rochbeneb cuib ciento riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l (250) laj Israel xcomoneb li xakabanbileb chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li tenamit. Naꞌno ruheb li cui̱nk aꞌan. Queꞌxchꞌutub ribeb ut queꞌco̱eb chixcuechꞌinquil laj Moisés ut laj Aarón. Queꞌxye reheb: —Xotitzꞌ e̱riqꞌuin. Tzꞌakal li xeba̱nu la̱ex. Chixjunileb li tenamit santobresinbileb xban li Dios ut li Ka̱cuaꞌ cuan kiqꞌuin. ¿Cꞌaꞌut nak la̱ex nequeraj takla̱nc saꞌ kabe̱n la̱o lix tenamit li Ka̱cuaꞌ? chanqueb. Nak laj Moisés quirabi li cꞌaꞌru queꞌxye, quixhupub rib saꞌ chꞌochꞌ. Ut quixye reheb laj Coré ut eb li nequeꞌoquen chirix: —Chiru li ekꞌela cuulaj li Ka̱cuaꞌ tixcꞌut chiku ani li sicꞌbil ru ut ani li santobresinbil ut tixqꞌue li jun aꞌan chi nachꞌoc riqꞌuin. Li ani tixsicꞌ ru li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue chi nachꞌoc riqꞌuin. La̱at Coré ut eb la̱ cuochben te̱ba̱nu li cꞌaꞌru ninye. Te̱cꞌam le̱ sansar. Ut cuulaj te̱cꞌat li pom chiru li Ka̱cuaꞌ. Li ani ta̱siqꞌuekꞌ ru cuulaj xban li Ka̱cuaꞌ, aꞌanak li santobresinbil. La̱ex aj levita, la̱ex li incꞌaꞌ yo̱quex chixba̱nunquil li us.— Ut quixye ajcuiꞌ laj Moisés re laj Coré: —Abihomak la̱ex aj levita. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tzꞌakal riqꞌuin nak li kaDios quisicꞌoc e̱ru la̱ex saꞌ xya̱nkeb laj Israel re nak texcꞌanjelak chiru? Quixsicꞌ e̱ru re nak texxakli̱k chiruheb li tenamit ut texcꞌanjelak saꞌ li tabernáculo saꞌ xcꞌabaꞌeb li tenamit. Li Dios quixakaban e̱re joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb le̱ rech aj levita chi cꞌanjelac chiru. Abanan la̱ex toj te̱raj texcꞌanjelak chokꞌ aj tij. La̱at ut eb la̱ cuochben xechꞌutub e̱rib chixcuechꞌbal rix laj Aarón. ¿Cꞌaꞌut nak nequecuechꞌi rix laj Aarón? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li Dios li yo̱quex chixcuechꞌinquil rix?— Chirix aꞌan laj Moisés quixtakla xbokbaleb laj Datán ut laj Abiram, eb li ralal laj Eliab. Abanan eb aꞌan queꞌxye: —La̱o incꞌaꞌ toxic aran. ¿Ma incꞌaꞌ tzꞌakal riqꞌuin nak xoa̱cuisi saꞌ li tenamit li na-el cuiꞌ chi us li acui̱mk re toca̱mk saꞌ li chaki chꞌochꞌ? ¿Ma toj ta̱cuaj tattakla̱nk saꞌ kabe̱n saꞌ joskꞌil? La̱at incꞌaꞌ xoa̱cꞌam saꞌ li naꞌajej li na-el cuiꞌ chi us li acui̱mk, chi moco xaqꞌue ke li cꞌaleba̱l, chi moco xaqꞌue xnaꞌaj ka-uvas. ¿Ma ta̱cuaj nak toa̱beresi chikajunilo joꞌ naberesi̱c li mutzꞌ? La̱o incꞌaꞌ toxic cha̱cuilbal, chanqueb. Riqꞌuin li cꞌaꞌru queꞌxye, queꞌxchikꞌ xjoskꞌil laj Moisés ut quixye re li Ka̱cuaꞌ: —At Ka̱cuaꞌ, ma̱cꞌul taxak lix mayejeb. La̱in ma̱cꞌaꞌ xinmakꞌ chiruheb. La̱in incꞌaꞌ xinmakꞌ lix bu̱r chiruheb chi moco xinba̱nu raylal reheb.— Ut laj Moisés quixye re laj Coré: —La̱at a̱cuochbeneb li nequeꞌoquen cha̱cuix texxic chiru li Ka̱cuaꞌ cuulaj. La̱ex ut laj Aarón cua̱nkex aran. Li junju̱nk e̱re te̱qꞌue li pom chi saꞌ le̱ sansar ut te̱cꞌam chiru li Ka̱cuaꞌ. Cuib ciento riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l (250) chixjunil. La̱at ut laj Aarón cua̱nk ajcuiꞌ le̱ sansar, chan laj Moisés. Ut chixjunileb queꞌxqꞌue li xam saꞌ lix sansar ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li pom ut queꞌxakli chiru li oqueba̱l re li tabernáculo rochbeneb laj Moisés ut laj Aarón. Ut laj Coré quixchꞌutubeb chiru li oqueba̱l re li tabernáculo eb li nequeꞌoquen chirix. Ut li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi lix lokꞌal chiruheb chixjunileb li tenamit. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye reheb laj Moisés ut laj Aarón: —Elenkex saꞌ xya̱nkeb li tenamit aꞌin re nak tinsach ruheb chixjunileb saꞌ junpa̱t, chan. Ut laj Moisés ut laj Aarón queꞌxhupub ribeb saꞌ chꞌochꞌ ut queꞌxye: —At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, la̱at nacatqꞌuehoc xyuꞌam li junju̱nk. Jun ajcuiꞌ li xma̱cob cha̱cuu. ¿Ma ta̱cuisi a̱joskꞌil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li tenamit?— Ut li Ka̱cuaꞌ quichakꞌoc ut quixye re laj Moisés: —Ta̱ye reheb laj Israel nak teꞌe̱lk chixcꞌatk lix muheba̱leb laj Coré, laj Datán, ut laj Abiram.— Laj Moisés co̱ riqꞌuineb laj Datán ut laj Abiram. Ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌco̱eb chirix. (26-27) Ut laj Moisés quixye reheb laj Israel: —Elenkex chixcꞌatk lix muheba̱leb li cui̱nk aꞌin li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut me̱chꞌeꞌ li cꞌaꞌru reheb ma̱re anchal texca̱mk xban lix ma̱usilaleb, chan. Joꞌcan nak queꞌel chixcꞌatk lix muheba̱leb laj Coré, laj Datán ut laj Abiram. Laj Datán ut laj Abiram queꞌel chak saꞌ lix muheba̱leb. Xakxo̱queb chiru li oqueba̱l rochbeneb li rixakil ut eb lix cocꞌal. (-) Laj Moisés quixye reheb: —Joꞌcaꞌin nak te̱nau nak li Ka̱cuaꞌ quitaklan chak cue chixba̱nunquil li cꞌaꞌru ninba̱nu. Moco injunes ta nintakla cuib. Cui eb li cui̱nk aꞌin teꞌca̱mk joꞌ nak nequeꞌcam chixjunileb li cristian, aꞌan retalil nak li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ quinixtakla chixba̱nunquil li cꞌaꞌru ninba̱nu. Abanan cui li Ka̱cuaꞌ tixba̱nu li ma̱ jun sut quicꞌulman ut cui li chꞌochꞌ ta̱jachekꞌ ut teꞌtꞌanekꞌ chi saꞌ eb li cui̱nk aꞌin chi yoꞌyo rochben chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb, aꞌan retalil nak eb li cui̱nk aꞌin queꞌxtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ, chan. Tojeꞌ ajcuiꞌ ta̱rakekꞌ chi a̱tinac laj Moisés nak li chꞌochꞌ quijacheꞌ rubeleb. Chanchan nak li chꞌochꞌ quixte li re ut quixnukꞌ laj Coré ut chixjunileb li cui̱nk li queꞌoquen chirix rochbeneb lix jun cablal ut chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. Toj yoꞌyo̱queb nak queꞌtꞌaneꞌ saꞌ xchamal li chꞌochꞌ rochbeneb chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. Ut li chꞌochꞌ quixtzꞌap cuiꞌchic rib saꞌ xbe̱neb. Joꞌcan nak queꞌsacheꞌ ruheb saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut nak queꞌrabi nak yo̱queb chixjapbal reheb li queꞌsacheꞌ ruheb, chixjunileb laj Israel queꞌe̱lelic ut queꞌxye: —Ma̱re toxnukꞌ ajcuiꞌ li chꞌochꞌ la̱o, chanqueb. Ut li Ka̱cuaꞌ quixtakla li xam ut quixcꞌateb li cuib ciento riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l (250) chi cui̱nk li queꞌcꞌatoc re li pom. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye re laj Eleazar li ralal laj Aarón laj tij nak tixxoc chak li sansar saꞌ li xam ut tixcut chi najt li ru xam li cuan chi saꞌ xban nak li sansar aꞌan santobresinbileb. (38-39) Queꞌsantobresi̱c nak queꞌqꞌueheꞌ chiru lin artal la̱in li Ka̱cuaꞌ. Cꞌameb lix sansareb li cui̱nk li queꞌsacheꞌ ruheb xban nak queꞌma̱cob. Riqꞌuin li sansar aꞌin te̱yi̱b li perpo̱quil chꞌi̱chꞌ ut li perpo̱quil chꞌi̱chꞌ aꞌin te̱letz chiru li artal. Ut aꞌanak jun retalil chiruheb laj Israel, chan li Dios. Ut laj Eleazar laj tij quixxoc lix sansareb li queꞌsacheꞌ ruheb. Ut quixtakla xyi̱banquil li perpo̱quil chꞌi̱chꞌ riqꞌuineb li sansar re nak teꞌxletz chiru li artal. (-) Quixba̱nu laj Eleazar joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Aꞌan jun retalil chiruheb laj Israel nak juneseb li ralal xcꞌajol laj Aarón naru nequeꞌxcꞌat li pom chiru li Ka̱cuaꞌ. Jalan incꞌaꞌ naru ma̱re anchal tixcꞌul joꞌ queꞌxcꞌul laj Coré ut eb li queꞌoquen chirix. Cuulajak chic chixjunileb laj Israel queꞌxcuechꞌi rixeb laj Moisés ut laj Aarón ut queꞌxye reheb: —La̱ex quecamsiheb lix tenamit li Ka̱cuaꞌ, chanqueb. Abanan nak eb li tenamit queꞌxchꞌutub ribeb chixcuechꞌinquil rixeb laj Moisés ut laj Aarón, nak queꞌiloc cuan cuiꞌ li tabernáculo, jun li chok quixtzꞌap li tabernáculo ut li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi lix lokꞌal. Laj Moisés ut laj Aarón queꞌco̱eb chiru li tabernáculo. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Isihomak e̱rib saꞌ xya̱nkeb laj Israel re nak ta̱ru̱k tinsach ruheb chi junaj cua, chan. Ut queꞌxhupub ribeb saꞌ chꞌochꞌ. Ut laj Moisés quixye re laj Aarón: —Cꞌam la̱ sansar chiru li artal ut ta̱qꞌue li ru xam chi saꞌ ut ta̱qꞌue ajcuiꞌ li pom. Ut ta̱cꞌam chi junpa̱t cuanqueb cuiꞌ li tenamit ut ta̱santobresiheb. Xnumta lix joskꞌil li Dios saꞌ xbe̱neb ut ac xticla li caki yajel, chan. Ut laj Aarón quixba̱nu joꞌ quixye laj Moisés. Co̱ saꞌ a̱nil saꞌ xya̱nkeb li tenamit. Ac xticla li caki yajel saꞌ xya̱nkeb. Abanan laj Aarón quixcꞌat li pom re xtojbal rix lix ma̱queb li tenamit. Laj Aarón quixakli saꞌ xyiheb li camenak ut li yoꞌyo̱queb. Ut queꞌxcanab ca̱mc xban li caki yajel. Ca̱laju mil riqꞌuin cuukub ciento (14,700) queꞌcam xban li caki yajel aꞌan. Ma̱cꞌaꞌeb saꞌ ajl laj Coré ut eb li queꞌoquen chirix. Ut laj Aarón co̱ riqꞌuin laj Moisés chiru li oqueba̱l re li tabernáculo nak ac xeꞌxcanab ca̱mc xban li caki yajel. Nak qui-atzꞌumac lix xukꞌ laj AarónLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye reheb li cablaju li nequeꞌjolomin reheb li junju̱nk xte̱paleb laj Israel nak teꞌxcꞌam junju̱nk li xukꞌ a̱cuiqꞌuin. Ut la̱at ta̱tzꞌi̱ba xcꞌabaꞌ li junju̱nk chiru lix xukꞌ. Saꞌ lix xukꞌ laj Leví ta̱tzꞌi̱ba lix cꞌabaꞌ laj Aarón. Tento nak cua̱nk jun xxukꞌeb li nequeꞌjolomin reheb li cablaju xte̱paleb laj Israel. Ta̱qꞌueheb li xukꞌ saꞌ li tabernáculo chiru li Lokꞌlaj Ca̱x li cuan cuiꞌ li contrato li ninhilan cuiꞌ la̱in. Lix xukꞌ li cui̱nk li tinsicꞌ ru la̱in ta̱atzꞌumak. Riqꞌuin aꞌin teꞌxcanab cuechꞌi̱nc eb laj Israel che̱rix la̱ex, chan li Dios. Joꞌcan nak laj Moisés quia̱tinac riqꞌuineb laj Israel. Ut eb li cablaju li nequeꞌjolomin reheb lix te̱paleb laj Israel queꞌxqꞌue junju̱nk li xukꞌ saꞌ xcꞌabaꞌeb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Ut lix xukꞌ laj Aarón cuan saꞌ xya̱nkeb. Ut laj Moisés quixqꞌueheb li xukꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ li tabernáculo. Cuulajak chic laj Moisés qui-oc saꞌ li tabernáculo ut quiril nak lix xukꞌ li queꞌxqꞌue saꞌ xcꞌabaꞌ laj Leví ac x-el xtux. Ut qui-atzꞌumac ut quiru̱chin li almendra. Laj Moisés quirisiheb li xukꞌ saꞌ li tabernáculo chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut quixcꞌut chiruheb laj Israel. Queꞌril ut li junju̱nk queꞌxchap lix xukꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Ta̱xoc lix xukꞌ laj Aarón ut ta̱qꞌue chiru li Lokꞌlaj Ca̱x chokꞌ retalil chiruheb li nequeꞌcuechꞌin. Riqꞌuin aꞌin teꞌxcanab li cuechꞌi̱nc chicuix re nak incꞌaꞌ teꞌca̱mk, chan. Ut laj Moisés quixba̱nu joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re. Abanan eb laj Israel queꞌxye re laj Moisés: —La̱o toca̱mk. Osocꞌ ke. Ta̱sachekꞌ ku. Yalak ani ta̱nachꞌok riqꞌuin lix tabernáculo li Ka̱cuaꞌ ta̱ca̱mk. Chikajunilo la̱o to-osokꞌ, chanqueb. Joꞌcaꞌin nak teꞌcꞌanjelak eb laj tij ut li jun chꞌoleb chic laj levitaLi Ka̱cuaꞌ quixye re laj Aarón: —Cui junak tixmux ru li tabernáculo, li ma̱c aꞌan ta̱cana̱k saꞌ a̱be̱n la̱at ut saꞌ xbe̱neb la̱ cualal ut saꞌ xbe̱neb ajcuiꞌ laj levita. Abanan cui junak ta̱paltok nak yo̱k chixba̱nunquil lix cꞌanjel eb laj tij, li ma̱c ta̱cana̱k saꞌ a̱be̱n la̱at ut saꞌ xbe̱neb la̱ cualal. Qꞌueheb xcꞌanjel la̱ cuechꞌalal, li ralal xcꞌajol laj Leví, re nak textenkꞌa nak yo̱kex chi cꞌanjelac saꞌ li tabernáculo la̱at ut eb la̱ cualal. Teꞌcua̱nk rubel la̱ takl. Teꞌcꞌanjelak saꞌ li tabernáculo. Abanan incꞌaꞌ naru teꞌnachꞌok riqꞌuin li cꞌaꞌak re ru li cuan saꞌ li Santil Naꞌajej chi moco teꞌnachꞌok riqꞌuin li artal. Cui teꞌxba̱nu aꞌan, teꞌca̱mk eb aꞌan ut texca̱mk ajcuiꞌ la̱ex. Teꞌcꞌanjelak a̱cuochben ut teꞌxba̱nu li cꞌanjel saꞌ li tabernáculo. Ma̱ jun jalan naru teꞌtenkꞌa̱nk e̱re nak yo̱kex chi cꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. Caꞌaj cuiꞌ la̱at ut eb la̱ cualal naru te̱ba̱nu li cꞌanjel saꞌ li Santil Naꞌajej ut saꞌ li artal re nak incꞌaꞌ chic tinjoskꞌokꞌ saꞌ xbe̱neb laj Israel. La̱in quinsicꞌoc ruheb laj levita la̱ comon saꞌ xya̱nkeb laj Israel re teꞌtenkꞌa̱nk e̱re. Eb aꞌan kꞌaxtesinbileb cue la̱in. Joꞌcan nak ta̱ru̱k teꞌcꞌanjelak chicuu saꞌ li tabernáculo. Abanan caꞌaj cuiꞌ la̱at ut eb la̱ cualal ta̱ru̱k teꞌcꞌanjelak chokꞌ aj tij chiru li artal ut saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej. La̱in quinxakaban e̱re la̱ex chi cꞌanjelac chokꞌ aj tij. Cui junak jalan ta̱oc chixba̱nunquil li cꞌanjel qꞌuebil e̱re saꞌ li Santil Naꞌajej, li jun aꞌan ta̱camsi̱k. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Aarón: —La̱in xinteneb ajcuiꞌ saꞌ e̱be̱n rilbal li mayej li naqꞌueheꞌ cue. Chixjunil li santil mayej li nequeꞌxqꞌue eb laj Israel la̱in tinqꞌue e̱re ut reheb la̱ cualal. Li ma̱tan aꞌan e̱rehak anakcuan ut chi junelic kꞌe cutan. Ut tinqꞌue ajcuiꞌ e̱re li santil mayej li incꞌaꞌ nacꞌatman. Textzꞌak ajcuiꞌ li mayej re li xbe̱n ru li acui̱mk, li mayej re xtojbal rix li ma̱c, ut re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c nak junak naxkꞌet junak li chakꞌrab. Chixjunil li ta̱qꞌuehekꞌ cue chokꞌ mayej, a̱cuehak la̱at ut rehakeb la̱ cualal. La̱ex aj tij saꞌ li tabernáculo te̱tzaca li mayej aꞌin. Ut la̱ex li textzaca̱nk re, te̱qꞌue retal nak santo li tzacae̱mk aꞌin. Ut tinqꞌue ajcuiꞌ a̱cue li mayej li nequeꞌxqꞌue cue eb laj Israel li nequetaksi saꞌ e̱rukꞌ chicuu chiru li artal. La̱in ninqꞌue a̱cue ut reheb la̱ cualal a̱cꞌajol. Teꞌxtzacaheb li mayej aꞌin chixjunileb li cuanqueb saꞌ la̱ cuochoch li incꞌaꞌ muxbil ruheb. Aꞌin jun li chakꞌrab li ta̱cua̱nk chi junelic. La̱in tinqꞌue e̱re chixjunil li xbe̱n ru li acui̱mk, ut li cha̱bil aceite ut li cha̱bil vino li nequeꞌxqꞌue eb laj Israel chokꞌ xmayejeb. Chixjunil li xbe̱n ru li acui̱mk li nequeꞌxqꞌue cue chokꞌ xmayejeb la̱in tinqꞌue e̱re. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ le̱ rochoch, li incꞌaꞌ muxbileb ru, naru teꞌxtzaca li mayej aꞌin. Chixjunileb li mayej li nequeꞌxyechiꞌi cue eb laj Israel, la̱in tinqꞌue e̱re. Chixjunileb li xbe̱n alalbej li nequeꞌkꞌaxtesi cue, la̱in tinqꞌue e̱re. Ut tinqꞌue e̱re li xbe̱n ral li xul. Abanan tento nak te̱cꞌul xtzꞌak li xbe̱n alalbej li ani ta̱raj tixtoj rix. Ut te̱cꞌul ajcuiꞌ xtzꞌak li xbe̱n ral li xul li te̱lom li incꞌaꞌ naru te̱tzaca xtibel. Nak ac xba̱nu jun po tento teꞌxtoj rix. Lix tzꞌak, aꞌan o̱b chi tumin plata, joꞌ nequeꞌbisoc saꞌ li tabernáculo. Abanan, incꞌaꞌ naru xtojbal rix li xbe̱n ral li cuacax, li carner ut li chiba̱t. Aꞌan cueheb la̱in. Tento nak teꞌmayeja̱k chicuu. Ta̱rachrachi lix quiqꞌuel chiru li artal ut ta̱cꞌat lix xe̱bul. Ut aꞌanak jun li sununquil cꞌatbil mayej ta̱cuulak chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Lix tibel li xul aꞌan tinqꞌue a̱cue, ut a̱cue ajcuiꞌ li re xchꞌo̱l ut li rukꞌ li cuan saꞌ xnim, li nequetaksi saꞌ e̱rukꞌ chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Chalen anakcuan ut chi junelic la̱in ninye nak a̱cue ut reheb la̱ cualal a̱cꞌajol li mayej li teꞌxqꞌue cue eb laj Israel. Aꞌin jun li contrato incꞌaꞌ najala li xinba̱nu a̱cuiqꞌuin ut riqꞌuineb la̱ cualal a̱cꞌajol chi junelic.— Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Aarón: —Incꞌaꞌ textzꞌak chꞌochꞌ saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ma̱cꞌaꞌ te̱re̱chani saꞌ li naꞌajej li tinqꞌue reheb laj Israel. Caꞌaj cuiꞌ la̱in tine̱re̱chani. Caꞌaj cuiꞌ la̱in tinqꞌuehok e̱re li cꞌaꞌru nequeraj. Eb li ralal xcꞌajol laj Leví teꞌxcꞌul li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li cꞌaꞌru cuan reheb laj Israel re xtojbal rix li cꞌanjel li teꞌxba̱nu saꞌ li tabernáculo. Eb li ma̱cuaꞌeb aj levita incꞌaꞌ naru teꞌnachꞌok riqꞌuin li tabernáculo. Cui teꞌxba̱nu aꞌan, teꞌma̱cobk chicuu ut teꞌca̱mk. Eb laj levita, aꞌaneb li teꞌba̱nu̱nk li cꞌanjel saꞌ li tabernáculo. Cui junak tixmux ru li tabernáculo, ta̱cana̱k saꞌ xbe̱neb aꞌan li ma̱c. Aꞌin jun li chakꞌrab teꞌxba̱nu eb aꞌan ut teꞌxba̱nu ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Incꞌaꞌ teꞌxcꞌul xchꞌochꞌeb laj levita saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Tinqꞌue ban e̱re la̱ex li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li teꞌxqꞌue eb laj Israel chokꞌ xmayej chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Xban aꞌan nak xinye nak ma̱cꞌaꞌ teꞌre̱chani eb li ralal xcꞌajol laj Leví saꞌ lix naꞌajeb laj Israel.— Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye reheb li ralal xcꞌajol laj Leví chi joꞌcaꞌin: Tento nak te̱toj li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li joꞌ qꞌuial li te̱cꞌul riqꞌuineb laj Israel nak nequeꞌxqꞌue li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil cue la̱in li Ka̱cuaꞌ. Nak te̱toj li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil, la̱in tincꞌul joꞌ nak nincꞌul li mayej li nequeꞌxqꞌue laj Israel nak nequeꞌxqꞌue li xbe̱n ru li racui̱mkeb trigo malaj li xyaꞌal li uvas. Joꞌcaꞌin nak te̱qꞌue le̱ mayej re li Ka̱cuaꞌ nak te̱cꞌul li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li teꞌxqꞌue re li Ka̱cuaꞌ eb laj Israel. La̱ex laj levita te̱qꞌue re laj Aarón laj tij li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li nequecꞌul. Nak te̱qꞌue li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ, te̱sicꞌ ru li kꞌaxal cha̱bil xban nak santo li kꞌaxtesinbil chicuu. Ta̱ye ajcuiꞌ reheb nak te̱toj li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil, la̱in tincꞌul joꞌ nak nincꞌul li mayej li nequeꞌxqꞌue laj Israel nak nequeꞌxqꞌue li xbe̱n ru li racui̱mkeb trigo ut li xyaꞌal li uva. La̱ex joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ le̱ rochoch naru te̱tzaca yalak bar li na-elaꞌan xban nak aꞌan xtojbal li cꞌanjel li nequeba̱nu saꞌ li tabernáculo. Cui te̱qꞌue re li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal cha̱bil, ma̱cꞌaꞌak le̱ ma̱c. Incꞌaꞌ te̱mux ru lix santil mayejeb laj Israel re nak incꞌaꞌ texca̱mk, chan li Dios. Aꞌan aꞌin li chakꞌrab chirixeb li nequeꞌxmux ribebLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuineb laj Moisés ut laj Aarón ut quixye reheb: —Aꞌin jun li chakꞌrab li yo̱quin chixtenebanquil saꞌ xbe̱neb laj Israel re teꞌxba̱nu. Te̱ye reheb laj Israel chi joꞌcaꞌin. Cꞌamomak chak jun li ba̱c cak rix ut ma̱cꞌaꞌ re̱cꞌ, li ma̱ jun sut qꞌuebil yugo chirix xcux re ta̱trabajik. Li ba̱c ta̱cꞌamekꞌ riqꞌuin laj Eleazar laj tij. Ut aꞌan tixcꞌam chirix lix naꞌaj lix muheba̱leb ut aran ta̱camsi̱k chiru laj Eleazar. Ut laj Eleazar tixchap caꞌchꞌinak lix quiqꞌuel ut riqꞌuin li ruꞌuj rukꞌ tixrach li quicꞌ cuukub sut saꞌ xjayal li tabernáculo. Ta̱cꞌatekꞌ chiru laj tij chixjunil li cuacax, joꞌ lix tzꞌu̱mal, lix tibel, lix quiqꞌuel ut lix cꞌamcꞌot. Ut laj tij tixcut saꞌ xbe̱n li cuacax li yo̱ chi cꞌatc caꞌchꞌin li cheꞌ chacalteꞌ, jun li rukꞌ li pim hisopo ut caꞌchꞌin li caki tꞌicr lana. Chirix aꞌan laj tij tixpuchꞌ li rakꞌ ut ta̱ati̱nk. Ut ta̱oc cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ lix muheba̱leb. Abanan muxbilak ru nak toj ta̱ecuu̱k. Joꞌcan ajcuiꞌ ani ta̱cꞌatok re li cuacax, tento nak tixpuchꞌ li rakꞌ ut ta̱ati̱nk. Ut aꞌan muxbilak ajcuiꞌ ru toj ta̱ecuu̱k. Ut junak li cui̱nk li incꞌaꞌ muxbil ru tixxoc lix chahil li cuacax ut tixcanab saꞌ junak li naꞌajej li incꞌaꞌ muxbil ru chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb. Eb laj Israel teꞌxxoc li cha re nak teꞌxyi̱b li haꞌ li ta̱cꞌanjelak re xsantobresinquileb. Tento nak tixpuchꞌ li rakꞌ li cui̱nk li ta̱xocok re lix chahil li cuacax. Ut muxbilak ru li cui̱nk aꞌan toj ta̱oc li kꞌojyi̱n. Aꞌin jun li chakꞌrab li te̱ba̱nu chalen anakcuan ut chi junelic, la̱ex aj Israel, joꞌ eb ajcuiꞌ li jalan xtenamiteb li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Li ani tixchꞌeꞌ junak camenak muxbil ru ta̱cana̱k chiru cuukub cutan. Saꞌ li rox li cutan ut saꞌ li xcuuk li cutan tento nak tixsantobresi rib riqꞌuin li haꞌ re santobresi̱nc. Abanan cui incꞌaꞌ naxsantobresi rib saꞌ li rox cutan ut saꞌ li xcuuk li cutan, muxbilak ajcuiꞌ ru ta̱cana̱k. Yalak ani li ta̱chꞌeꞌok re junak camenak ut incꞌaꞌ tixsantobresi rib, li jun aꞌan tixmux ru lix tabernáculo li Ka̱cuaꞌ. Tento nak ta̱isi̱k saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Muxbil ru ta̱cana̱k xban nak incꞌaꞌ quirachrachi̱c li haꞌ saꞌ xbe̱n re santobresi̱c. Aꞌin li chakꞌrab tinqꞌue chirixeb li cuanqueb saꞌ li muheba̱l bar cuiꞌ nacam junak: muxbilakeb ru li cuanqueb saꞌ li muheba̱l ut muxbilakeb ru li ani teꞌoc saꞌ li muheba̱l aꞌan. Muxbilak ruheb chiru cuukub cutan. Ut chixjunil li cuc, malaj ut li ucꞌal li ma̱cꞌaꞌ xtzꞌapbal re ut li incꞌaꞌ tzꞌaptzꞌo chi us muxbileb ru. Ut muxbilak ajcuiꞌ ru li ani ta̱chꞌeꞌok re junak camenak saꞌ cꞌaleba̱l, usta quicamsi̱c chi chꞌi̱chꞌ, malaj ut yal nacam chi joꞌcan. Ut muxbilak ru li ani ta̱chꞌeꞌok re xbakel li camenak malaj ut junak li mukleba̱l. Muxbil ru ta̱cana̱k chiru cuukub cutan. Joꞌcaꞌin nak ta̱santobresi̱k li ani tixmux rib. Ta̱qꞌuehekꞌ caꞌchꞌinak lix chahil li cuacax li cak rix li quicꞌateꞌ re xtojbal rix li ma̱c saꞌ junak ucꞌal rochben caꞌchꞌinak li haꞌ li qui-isi̱c saꞌ junak li yuꞌam haꞌ. Chirix aꞌan junak li cui̱nk li incꞌaꞌ muxbil ru tixchap jun li rukꞌ cheꞌ hisopo ut tixtzꞌa saꞌ li haꞌ. Ut riqꞌuin li rukꞌ li hisopo tixrachrachi li haꞌ chiru li muheba̱l ut chiruheb chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan saꞌ li muheba̱l. Ut tixrachrachi ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li cristian li cuanqueb aran. Tento nak ta̱rachrachi̱k li haꞌ saꞌ xbe̱neb li queꞌchꞌeꞌoc re xbakel li camenak, malaj ut li mukleba̱l, malaj ut junak li camenak li quicamsi̱c chi chꞌi̱chꞌ, malaj ut quicam yal chi joꞌcan. Li cui̱nk li incꞌaꞌ muxbil ru tixrachrachi li haꞌ saꞌ xbe̱n li muxbil ru saꞌ li rox cutan ut saꞌ li xcuuk li cutan. Saꞌ li xcuuk li cutan ta̱santobresi̱k li muxbil ru. Tento nak tixpuchꞌ li rakꞌ ut ta̱ati̱nk re nak santobresinbilak chic nak ta̱oc li kꞌojyi̱n. Abanan cui incꞌaꞌ tixsantobresi rib junak li muxbil ru, tento nak li jun aꞌan ta̱isi̱k saꞌ xya̱nkeb laj Israel xban nak quixmux ru lix tabernáculo li Ka̱cuaꞌ. Muxbil ru ta̱cana̱k xban nak incꞌaꞌ quirachrachi̱c li haꞌ saꞌ xbe̱n re santobresi̱c. Aꞌin jun li chakꞌrab tento te̱ba̱nu chalen anakcuan ut chi junelic. Ut li ani narachrachin li haꞌ re santobresi̱c, tento nak tixpuchꞌ li rakꞌ. Ut li ani ta̱chꞌeꞌok re li haꞌ re santobresi̱c muxbilak chic ru ta̱cana̱k toj ta̱ecuu̱k. Li cꞌaꞌak re ru ta̱chꞌeꞌekꞌ xban junak cristian muxbil ru, muxbilak chic ru ta̱cana̱k toj ta̱ecuu̱k. Li haꞌ qui-el saꞌ li sako̱nacSaꞌ li xbe̱n po re li chihab, eb laj Israel queꞌcuulac saꞌ li chaki chꞌochꞌ Zin ut queꞌcana saꞌ li tenamit Cades. Aran quicam lix María ut aran ajcuiꞌ quimukeꞌ. Saꞌ li naꞌajej aꞌan ma̱cꞌaꞌ haꞌ re teꞌrucꞌ. Joꞌcan nak li tenamit queꞌjoskꞌoꞌ riqꞌuin laj Moisés ut riqꞌuin laj Aarón. Ut queꞌoc chixcuechꞌinquil laj Moisés ut queꞌxye: —Us raj nak cocam rochbeneb li jun chꞌol chic laj Israel li queꞌqꞌueheꞌ chi ca̱mc xban li Ka̱cuaꞌ. ¿Cꞌaꞌut nak coa̱cuisi chak Egipto? ¿Cꞌaꞌut nak coa̱cꞌam chak arin saꞌ li chaki chꞌochꞌ aꞌin la̱o lix tenamit li Dios? ¿Ma coa̱cꞌam chak arin re toca̱mk kochbeneb li kaqueto̱mk? ¿Cꞌaꞌut nak coa̱cuisi chak Egipto ut coa̱cꞌam chak saꞌ li naꞌajej aꞌin li kꞌaxal yibru? Arin incꞌaꞌ naru a̱uc. Ma̱cꞌaꞌ li cheꞌ higo chi moco li uvas, chi moco granadas. Ut ma̱cꞌaꞌ ajcuiꞌ haꞌ re takucꞌ, chanqueb. Laj Moisés ut laj Aarón queꞌel saꞌ xya̱nkeb li tenamit ut queꞌco̱eb chiru li tabernáculo. Queꞌxhupub ribeb chiru chꞌochꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quixcꞌut lix lokꞌal chiruheb. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Chap la̱ xukꞌ. La̱at ut laj Aarón te̱chꞌutub ruheb li tenamit. Ut chiruheb chixjunileb ta̱ye re li sako̱nac nak tixqꞌue li haꞌ re teꞌrucꞌ. Ut ta̱cuisi li haꞌ saꞌ li pec ut ta̱qꞌueheb li tenamit chi ucꞌac. Ut teꞌucꞌak ajcuiꞌ lix queto̱mkeb, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Moisés quixcꞌam li xukꞌ li cuan saꞌ li tabernáculo joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Laj Moisés ut laj Aarón queꞌxchꞌutubeb li tenamit chiru li sako̱nac ut laj Moisés quixye reheb: —Abihomak la̱ex li nequexkꞌetoc re ra̱tin li Dios. ¿Ma tento nak la̱o takisi li haꞌ saꞌ li sako̱nac aꞌin re te̱rucꞌ? chan. Quixtaksi li xukꞌ ut quixsacꞌ li pec caꞌ sut ut nabal li haꞌ qui-el saꞌ li sako̱nac. Chixjunileb li tenamit queꞌucꞌac joꞌqueb ajcuiꞌ li queto̱mk. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés rochben laj Aarón: —La̱ex incꞌaꞌ xex-abin chicuu. Incꞌaꞌ xeba̱nu joꞌ xinye e̱re ut incꞌaꞌ xeqꞌue inlokꞌal chiruheb li tenamit. Joꞌcan nak la̱ex incꞌaꞌ chic texcꞌamok be chiruheb li tenamit nak teꞌoc saꞌ li naꞌajej li quinyechiꞌi reheb, chan li Dios. Aꞌin quicꞌulman saꞌ li naꞌajej Meriba li queꞌxcuechꞌi cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ eb laj Israel. Ut li Ka̱cuaꞌ quixcꞌut chiruheb nak aꞌan santo. Eb laj Edom incꞌaꞌ queꞌxcanabeb laj Israel chi numecꞌ saꞌ lix naꞌajebNak cuanqueb Cades laj Moisés quixtaklaheb lix takl chi a̱tinac riqꞌuin lix reyeb laj Edom. Nak queꞌcuulac queꞌxye re: —La̱o aj Israel kechꞌalal kib e̱riqꞌuin la̱ex. Xotakla̱c chak chixyebal a̱cue chi joꞌcaꞌin. La̱at nacanau chixjunil li raylal li yo̱co chixcꞌulbal. Eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌco̱eb Egipto ut nabal chihab xeꞌcuan aran kochbeneb. La̱o ut eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ ra queꞌxba̱nu ke eb laj Egipto. Nak kaya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ, quirabi li katij ut quixtakla jun lix ángel chikisinquil aran Egipto. Anakcuan cuanco Cades, li tenamit li cuan nachꞌ riqꞌuin lix nuba̱l la̱ naꞌaj. Nakatzꞌa̱ma cha̱cuu nak toa̱canab chi numecꞌ saꞌ la̱ naꞌaj. Incꞌaꞌ tonumekꞌ saꞌ lix naꞌajeb le̱ racui̱mk, chi moco tonumekꞌ saꞌ xnaꞌaj le̱ uvas. Chi moco takucꞌ li haꞌ li cuan saꞌ le̱ becbil haꞌ. Ti̱c tonumekꞌ saꞌ li nim be toj retal tonumekꞌ saꞌ le̱ naꞌaj. Ma̱cꞌaꞌ takachꞌeꞌ e̱re, chanqueb. Abanan lix reyeb laj Edom quichakꞌoc ut quixye reheb: —Incꞌaꞌ naru texnumekꞌ saꞌ li naꞌajej aꞌin. Cui tex-oc saꞌ li kanaꞌaj, la̱o toxic che̱cꞌulbal ut topletik e̱riqꞌuin, chan. Eb laj Israel queꞌxye re: —Ba̱nu usilal. La̱o tonumekꞌ saꞌ li nim be. Ut cui la̱o malaj ut li kaqueto̱mk takucꞌ li haꞌ cuan saꞌ le̱ chꞌochꞌ, la̱o totojok re. Caꞌaj cuiꞌ nakaj tonumekꞌ arin chi kok, chanqueb. Ut lix reyeb laj Edom quixye reheb laj Israel nak incꞌaꞌ naru teꞌnumekꞌ saꞌ lix naꞌajeb. Ut eb lix soldado laj Edom, li kꞌaxal cauheb rib, queꞌco̱eb chixcꞌulbaleb laj Israel. Xban nak eb laj Edom incꞌaꞌ queꞌxcanabeb chi numecꞌ saꞌ lix naꞌajeb, eb laj Israel queꞌco̱eb saꞌ jalan chic be. Lix camic laj AarónQueꞌel Cades chixjunileb li tenamit Israel ut queꞌco̱eb cuan cuiꞌ li tzu̱l Hor. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuineb laj Moisés ut laj Aarón saꞌ li tzu̱l Hor li cuan nachꞌ riqꞌuin lix nuba̱l eb laj Edom. Quixye reheb: —Laj Aarón ta̱ca̱mk. Incꞌaꞌ ta̱oc saꞌ li naꞌajej li tinqꞌue reheb laj Israel xban nak chixcabichalex quekꞌet lin chakꞌrab nak cuanquex chire li haꞌ li cuan Meriba li quineꞌxcuechꞌi cuiꞌ li tenamit. La̱at, Moisés, ta̱cꞌam laj Aarón rochben laj Eleazar li ralal ut texxic saꞌ li tzu̱l Hor. Aran saꞌ xbe̱n li tzu̱l ta̱cuisi li rakꞌ laj tij li cuan chirix laj Aarón ut ta̱qꞌue li rakꞌ chirix laj Eleazar li ralal xban nak aran ta̱ca̱mk laj Aarón ut toxtauheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ, chan li Dios. Laj Moisés quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Queꞌco̱eb saꞌ li tzu̱l Hor ut chixjunileb laj Israel queꞌril nak yo̱queb chi xic. Ut laj Moisés quirisi li rakꞌ laj Aarón ut quixqꞌue chirix laj Eleazar li ralal. Ut laj Aarón quicam aran saꞌ xbe̱n li tzu̱l. Chirix aꞌan, laj Moisés ut laj Eleazar queꞌcube saꞌ li tzu̱l. Nak queꞌrabi resil lix camic laj Aarón, chixjunileb laj Israel queꞌrahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Chiruheb laje̱b xcaꞌcꞌa̱l cutan queꞌrahoꞌ xchꞌo̱leb xban nak quicam laj Aarón. Eb laj Israel queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li tenamit li quilajeꞌnumeꞌ cuiꞌLix reyeb laj Canaán li cuan saꞌ li tenamit Arad li cuan saꞌ xcue̱nt Neguev quirabi resil nak eb laj Israel yo̱queb chi numecꞌ saꞌ li be li naxic Atarim. Eb laj Canaán li cuanqueb Arad queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb. Ut cuanqueb laj Israel queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil xbaneb. Joꞌcan nak eb laj Israel riqꞌuin juramento queꞌxye re li Dios: —Cui ta̱kꞌaxtesiheb saꞌ kukꞌ li tenamit aꞌin, la̱o takasach chi junaj cua lix tenamiteb, chanqueb. Ut li Ka̱cuaꞌ quirabi li cꞌaꞌru queꞌxtzꞌa̱ma chiru. Ut quixcanabeb laj Israel chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. Ut eb laj Israel queꞌxsach ruheb li cristian ut queꞌxsach ajcuiꞌ ruheb lix tenamiteb. Joꞌcan nak queꞌxqꞌue Horma chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan. Eb laj Israel queꞌel saꞌ li tzu̱l Hor ut queꞌco̱eb saꞌ xjayal li Caki Palau re nak teꞌnumekꞌ chire li naꞌajej Edom. Abanan incꞌaꞌ chic queꞌxcuy laj Israel nak yo̱queb chi xic. Queꞌxcuechꞌi rix li Dios ut queꞌxcuechꞌi ajcuiꞌ laj Moisés ut queꞌxye: —¿Cꞌaꞌut nak xoa̱cuisi chak Egipto? ¿Ma xoa̱cꞌam chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ re toca̱mk? Arin ma̱cꞌaꞌ haꞌ re takucꞌ ut ma̱cꞌaꞌ cua. Xotitzꞌ riqꞌuin li tzacae̱mk aꞌin. Incꞌaꞌ sa, chanqueb. Ut li Ka̱cuaꞌ quixtaklaheb li cꞌantiꞌ li nequeꞌcamsin saꞌ xya̱nkeb ut nabaleb li tenamit queꞌtiꞌeꞌ ut queꞌcam. Eb li cristian queꞌcuulac riqꞌuin laj Moisés ut queꞌxye re: —La̱o xoma̱cob nak xkacuechꞌi rix li Dios ut xoma̱cob ajcuiꞌ nak xatkacuechꞌi la̱at. Chatzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱risiheb saꞌ kaya̱nk li cꞌantiꞌ aꞌin, chanqueb. Ut laj Moisés quitijoc chirixeb li tenamit. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Ta̱yi̱b junak li cꞌantiꞌ chꞌi̱chꞌ ut ta̱taksi saꞌ ruꞌuj junak cheꞌ. Ut chixjunileb li teꞌtiꞌekꞌ naru teꞌril li cꞌantiꞌ li ta̱yi̱b re nak incꞌaꞌ teꞌca̱mk, chan li Dios. Ut laj Moisés quixyi̱b jun li cꞌantiꞌ riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ bronce ut quixtaksi saꞌ ruꞌuj jun li cheꞌ. Nak queꞌtiꞌeꞌ xban cꞌantiꞌ, li cristian li queꞌril li cꞌantiꞌ bronce incꞌaꞌ queꞌcam. Eb laj Israel queꞌco̱eb cuiꞌchic. Queꞌcuulac saꞌ li naꞌajej Obot ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Obot queꞌco̱eb Ije-abarim, li cuan saꞌ li este saꞌ li chaki chꞌochꞌ saꞌ xcaꞌyaba̱l lix naꞌajeb laj Moab. Nak queꞌel Ije-abarim queꞌco̱eb saꞌ li ru takꞌa re Zered ut aran queꞌxyi̱b cuiꞌchic lix muheba̱leb. Nak queꞌel saꞌ li ru takꞌa re Zered, queꞌco̱eb jun pacꞌal li nimaꞌ Arnón saꞌ li naꞌajej li cuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ nachꞌ riqꞌuin lix naꞌajeb laj Moab. Li nimaꞌ Arnón, aꞌan li nuba̱l re lix naꞌajeb laj Moab ut eb laj amorreo. Xban aꞌan nak naxye chi joꞌcaꞌin saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalileb li pletic li quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ: Li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi lix cuanquil chiku nak conumeꞌ saꞌ li Caki Palau ut saꞌ eb li nimaꞌ li cuan Arnón. Quixcꞌut ajcuiꞌ chiku lix cuanquil nak yo̱co chi numecꞌ chire li nimaꞌ li naxic Ar li cuan saꞌ li nuba̱l re lix naꞌajeb laj Moab. Nak queꞌel chire li nimaꞌ Arnón, queꞌco̱eb cuan cuiꞌ li becbil haꞌ Beer. Nak cuanqueb cuan cuiꞌ li becbil haꞌ aꞌin li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés nak tixchꞌutubeb laj Israel ut tixqꞌue lix haꞌeb, chan. Ut eb laj Israel queꞌxbicha li bich aꞌin: —At becbil haꞌ, qꞌue chak li kahaꞌ ut la̱o takabicha a̱lokꞌal. Eb li cuanqueb xcuanquil ut eb li nequeꞌcꞌamoc be queꞌxbec li jul haꞌ. Queꞌxbec riqꞌuin lix xukꞌ, chanqueb saꞌ lix bich. Ut chirix aꞌan queꞌel saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut queꞌco̱eb Matana. Nak queꞌel Matana queꞌco̱eb Nahaliel. Ut nak queꞌel Nahaliel, queꞌco̱eb Bamot. Nak queꞌel Bamot, queꞌco̱eb saꞌ li ru takꞌa re Moab. Ut queꞌco̱eb toj saꞌ li tzu̱l Pisga, li cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li chaki chꞌochꞌ. Laj Israel queꞌxtaklaheb lix takl riqꞌuin laj Sehón lix reyeb laj amorreo ut queꞌxye re: —At rey, nakatzꞌa̱ma cha̱cuu nak toa̱canab chi numecꞌ saꞌ la̱ naꞌaj. Incꞌaꞌ tonumekꞌ saꞌ lix naꞌajeb le̱ racui̱mk, chi moco tonumekꞌ saꞌ xnaꞌaj le̱ uvas, chi moco takucꞌ li haꞌ li cuan saꞌ le̱ becbil haꞌ. Ti̱c tonumekꞌ saꞌ li nim be toj retal tonumekꞌ saꞌ le̱ naꞌaj, chanqueb. Abanan li rey Sehón incꞌaꞌ quixcanabeb laj Israel chi numecꞌ saꞌ lix naꞌaj. Quixchꞌutubeb ban chixjunileb lix soldado ut queꞌco̱eb chixcꞌulbaleb laj Israel saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Nak queꞌcuulac Jahaza queꞌxtiquib pletic riqꞌuineb. Ut laj Israel queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Queꞌxchap lix naꞌaj laj Sehón, li naticla Arnón ut nacuulac toj Jaboc. Queꞌcuulac saꞌ li nuba̱l re lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Amón. Li nuba̱l aꞌan yi̱banbil chi us re nak eb laj Amón teꞌxcol ribeb. Eb laj Israel queꞌxcꞌam chokꞌ reheb lix tenamiteb laj amorreo. Queꞌre̱chani li tenamit Hesbón ut eb li cocꞌ naꞌajej li cuanqueb chixjun sutam. Ut saꞌ eb li tenamit aꞌan queꞌcuan. Hesbón, aꞌan lix tenamit laj Sehón lix reyeb laj amorreo. Aꞌaneb li queꞌpletic riqꞌuineb laj Moab junxil ut queꞌre̱chani lix naꞌaj nacuulac cuan cuiꞌ li nimaꞌ Arnón. Joꞌcan nak naxye saꞌ jun li bich: —Quimkex Hesbón ut yi̱bomak cuiꞌchic lix tenamit li rey Sehón. Quiloch li xam aran Hesbón saꞌ lix tenamit li rey Sehón. Quicꞌateꞌ li naꞌajej Ar li cuan saꞌ xcue̱nt Moab. Queꞌsacheꞌ ruheb li cuanqueb saꞌ li ni̱nki tzu̱l li cuan cuiꞌ li nimaꞌ Arnón. Raylal xchal saꞌ e̱be̱n la̱ex aj Moab. Xsacheꞌ e̱ru la̱ex lix tenamit li yi̱banbil dios Quemos. Quichapeꞌ le̱ tenamit. Eb le̱ ralal queꞌe̱lelic ut eb le̱ rabin queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil xban laj Sehón lix reyeb laj amorreo. Anakcuan la̱o aj Israel xkasach ruheb le̱ ralal e̱cꞌajol. Xkasach ruheb chixjunil naticla Hesbón nacuulac toj Dibón. Queꞌsacheꞌ ruheb li cuanqueb Nofa ut li cuanqueb Medeba.— Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌcana chi cua̱nc saꞌ lix naꞌajeb laj amorreo. Laj Moisés quixtaklaheb laj qꞌuehol etal saꞌ li tenamit Jazer. Ut eb laj Israel queꞌre̱chani li tenamit Jazer ut eb li cocꞌ cꞌaleba̱l li cuanqueb chixjun sutam. Queꞌrisiheb laj amorreo saꞌ li naꞌajej aꞌan. Chirix aꞌan eb laj Israel queꞌco̱eb saꞌ li be li naxic Basán. Ut laj Og lix reyeb laj Basán rochbeneb lix soldado queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb saꞌ li naꞌajej Edrei. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Matxucuac xbaneb. La̱in ac xinkꞌaxtesiheb saꞌ a̱cuukꞌ. Xinqꞌue a̱cue chixjunileb lix soldado ut lix naꞌajeb. Ta̱ba̱nu riqꞌuin aꞌan joꞌ xaba̱nu re laj Sehón lix reyeb laj amorreo li quicuan Hesbón, chan. Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌxcamsi laj Og ut eb li ralal. Ut queꞌxcamsiheb ajcuiꞌ lix soldado. Ma̱ jun quicana chi yoꞌyo. Eb laj Israel queꞌre̱chani chixjunil li naꞌajej. Laj Balac quixtakla xbokbal laj Balaam re tixtzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ xbe̱neb laj IsraelUt queꞌel saꞌ li naꞌajej aꞌan eb laj Israel ut queꞌco̱eb. Queꞌcuulac saꞌ li ru takꞌa re Moab ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb nachꞌ riqꞌuin li nimaꞌ Jordán saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Jericó. Laj Balac li ralal laj Zipor, aꞌan lix reyeb laj Moab. Quirabi resil nak eb laj Israel queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj amorreo. Laj Balac joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb laj Moab qui-oc xxiuheb xbaneb laj Israel xban nak kꞌaxal nabaleb. Eb laj Moab queꞌa̱tinac riqꞌuineb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Madián ut queꞌxye reheb: —Eb li tenamit aꞌan teꞌnumta̱k saꞌ kabe̱n ut teꞌxsach ku chi junaj cua joꞌ nak li cuacax nequeꞌxcuaꞌ chixjunil li pachꞌayaꞌ, chanqueb. Ut li rey Balac, li ralal laj Zipor, quixtaklaheb lix takl riqꞌuin laj Balaam li ralal laj Beor. Queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej Petor li cuan nachꞌ riqꞌuin li nimaꞌ Éufrates saꞌ lix naꞌajeb laj Amav. Quixye reheb nak teꞌcuulak riqꞌuin laj Balaam teꞌxye re: —Nabaleb li cristian queꞌchal chak Egipto. Nachꞌ cuanqueb riqꞌuin li kanaꞌaj ut teꞌraj re̱chaninquil. La̱in nacuaj nak tatcha̱lk arin re ta̱tzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ xbe̱neb li cristian aꞌan xban nak kꞌaxal nabaleb ut cauheb rib chiku la̱o. Cui ta̱ba̱nu chi joꞌcan, ma̱re ta̱ru̱k takisiheb saꞌ li kanaꞌaj. La̱in ninnau nak li ani nacatzꞌa̱ma rosobtesinquil, osobtesinbil chic nacana. Ut li ani nacatzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ xbe̱n, ma̱usilanbil chic nacana, chan lix reyeb laj Moab. Joꞌcan nak eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Moab, rochbeneb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Madián queꞌco̱eb riqꞌuin laj Balaam chixtzꞌa̱manquil chiru nak tixtzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ xbe̱neb laj Israel ut queꞌxcꞌam xtumin re xtojbal li cꞌaꞌru tixba̱nu. Queꞌxye re cꞌaꞌru quixye laj Balac. Laj Balaam quixye reheb: —Texcana̱k ut cuulaj tinye e̱re cꞌaꞌru tixye cue li Ka̱cuaꞌ, chan. Joꞌcan nak queꞌxnumsi li kꞌojyi̱n riqꞌuin laj Balaam. Ut li Dios quixcꞌutbesi rib chiru laj Balaam ut quixye re: —¿Aniheb li cui̱nk li cuanqueb a̱cuiqꞌuin? chan. Ut laj Balaam quixye re: —Eb aꞌan taklanbileb chak cuiqꞌuin xban laj Balac lix reyeb laj Moab. Xtaklaheb chak chixyebal cue nak eb li cristian li queꞌel Egipto yo̱queb chi oc saꞌ lix naꞌajeb re teꞌre̱chani. Numtajenak xqꞌuialeb. Laj Balac ta̱raj nak tinxic ut tintzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ xbe̱neb re nak ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb ut ta̱risiheb saꞌ lix naꞌaj, chan laj Balaam. Ut li Dios quixye re: —Matxic chirixeb chi moco ta̱tzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ xbe̱neb li tenamit aꞌan xban nak osobtesinbileb inban, chan li Ka̱cuaꞌ. Cuulajak chic laj Balaam quicuacli ekꞌela ut co̱ riqꞌuineb li nequeꞌtenkꞌan re laj Balac. Quixye reheb: —Sukꞌinkex saꞌ le̱ tenamit. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ naraj nak tinxic che̱rix, chan. Joꞌcan nak queꞌsukꞌi riqꞌuin laj Balac ut queꞌxye re: —Laj Balaam incꞌaꞌ xraj cha̱lc chikix, chanqueb. Ut laj Balac quixtaklaheb jalan lix takl. Kꞌaxal nabaleb ut ni̱nkeb xcuanquil chiruheb li queꞌco̱eb xbe̱n cua. Queꞌcuulac riqꞌuin laj Balaam ut queꞌxye re: —Laj Balac li ralal laj Zipor xtakla xyebal a̱cue nak ta̱ba̱nu usilal, ma̱kꞌetkꞌeti a̱cuib chi xic riqꞌuin, chanqueb. Cui tatxic tixqꞌue nabal la̱ ma̱tan ut tixba̱nu li cꞌaꞌru ta̱ye. Joꞌcan ut tatxic anakcuan ut ta̱tzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ xbe̱neb li tenamit aꞌan, chanqueb. Abanan laj Balaam quixye reheb: —Usta laj Balac tixqꞌue cue li rochoch nujenak riqꞌuin plata ut oro, abanan la̱in incꞌaꞌ tinkꞌet ra̱tin li Ka̱cuaꞌ lin Dios. Incꞌaꞌ tinkꞌet li ra̱tin riqꞌuin xba̱nunquil li us, chi moco riqꞌuin xba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Nintzꞌa̱ma che̱ru nak texcana̱k chixnumsinquil li kꞌojyi̱n cuiqꞌuin. La̱in tinpatzꞌ re li Ka̱cuaꞌ cꞌaꞌru us tinba̱nu, chan. Ut li Dios quixcꞌutbesi rib chiru laj Balaam chiru li kꞌojyi̱n ut quixye re: —Cui eb li cui̱nk aꞌin xeꞌchal cha̱cꞌambal, ayu chirixeb. Abanan ma̱cꞌaꞌ ta̱ba̱nu toj tinye a̱cue la̱in, chan. Cuulajak chic laj Balaam quicuacli ut quixyi̱b rix lix bu̱r ut co̱ chirixeb li cui̱nk aj Moab. Quijoskꞌoꞌ li Ka̱cuaꞌ xban nak laj Balaam co̱ chirixeb li cui̱nk. Nak yo̱ chi xic laj Balaam chirix lix bu̱r rochben li cuib chi mo̱s, jun lix ángel li Ka̱cuaꞌ quixxakab rib saꞌ be re nak incꞌaꞌ naru ta̱numekꞌ. Quixqꞌue retal li bu̱r nak lix ángel li Ka̱cuaꞌ xakxo saꞌ be ut cuan xchꞌi̱chꞌ saꞌ rukꞌ. Joꞌcan nak qui-el saꞌ li be ut quixjal lix be. Qui-oc chixsacꞌbal li bu̱r laj Balaam re nak ta̱xic cuiꞌchic saꞌ li be. Ut lix ángel li Ka̱cuaꞌ quixxakab rib saꞌ li be saꞌ xyi cuib si̱ril li uvas sutsu saꞌ tzꞌac saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li be. Li bu̱r quiril lix ángel li Ka̱cuaꞌ ut quixqꞌue rib chiru li tzꞌac ut quixpitzꞌ li rok laj Balaam. Ut laj Balaam quixsacꞌ cuiꞌchic lix bu̱r. Ut lix ángel li Ka̱cuaꞌ co̱ chi ubej ut quixxakab rib saꞌ jun li latzꞌ re nak li bu̱r incꞌaꞌ ta̱ru̱k ta̱xic saꞌ lix nim chi moco saꞌ li tzꞌe. Incꞌaꞌ quiru chi numecꞌ. Nak li bu̱r quiril cuiꞌchic lix ángel li Ka̱cuaꞌ, quixyocob rib saꞌ chꞌochꞌ chi toj cuan laj Balaam chirix. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ laj Balaam ut qui-oc chixsacꞌbal lix bu̱r riqꞌuin cheꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue chi a̱tinac li bu̱r. Ut li bu̱r quixye re laj Balaam: —¿Cꞌaꞌru yo̱quin a̱cue nak yo̱cat chinsacꞌbal? Oxib sut ac xina̱sacꞌ, chan. Quichakꞌoc laj Balaam ut quixye re: —Xacꞌut inxuta̱n. Cuan ta cuan inchꞌi̱chꞌ cuiqꞌuin xatincamsi raj, chan. Ut li bu̱r quixye re: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱in la̱ bu̱r? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ chicuix nacatbe̱c rajlal? ¿Ma xinba̱nu ta biꞌ jun sutak a̱cue chi joꞌcaꞌin? chan. Ut laj Balaam quixye re: —Ma̱ jun sut xaba̱nu, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi lix ángel chiru laj Balaam. Quixqꞌue retal nak xakxo saꞌ be li ángel ut cuan xchꞌi̱chꞌ saꞌ rukꞌ. Ut laj Balaam quixhupub rib saꞌ chꞌochꞌ. Lix ángel li Ka̱cuaꞌ quixpatzꞌ re laj Balaam: —¿Cꞌaꞌut nak xasacꞌ la̱ bu̱r oxib sut? La̱in cuanquin arin chixrambal a̱be xban nak incꞌaꞌ us li xic a̱cue chixba̱nunquil. La̱ bu̱r xinril. Joꞌcan nak xjal xbe oxib sut. Cui ta incꞌaꞌ xjal xbe, la̱in xatincamsi raj. Abanan incꞌaꞌ raj xincamsi la̱ bu̱r, chan. Laj Balaam quixye re lix ángel li Ka̱cuaꞌ: —La̱in xinma̱cob. La̱in incꞌaꞌ xinnau nak xakxo̱cat arin chixrambal inbe. Cui incꞌaꞌ nacacuaj nak tinxic, la̱in tinsukꞌi̱k saꞌ cuochoch, chan. Lix ángel li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Ayu chirixeb li cui̱nk aꞌin. Abanan caꞌaj cuiꞌ ta̱ye li cꞌaꞌru tinye a̱cue la̱in, chan. Joꞌcan nak laj Balaam co̱ chirixeb li cui̱nk. Nak laj Balac quirabi resil nak yo̱queb chi cha̱lc, co̱ chixcꞌulbaleb saꞌ jun li tenamit li cuan chire li nimaꞌ Arnón saꞌ li nuba̱l re lix naꞌajeb laj Moab. Quixye re laj Balaam laj Balac: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xintakla a̱bokbal? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xatcꞌulun chi junpa̱t? ¿Ma incꞌaꞌ xapa̱b nak tinqꞌue a̱lokꞌal? chan. Quichakꞌoc laj Balaam ut quixye: —Arin cuanquin anakcuan. Abanan incꞌaꞌ naru tina̱tinak yal injunes. Tento nak tinye li cꞌaꞌru naxcꞌut chicuu li Ka̱cuaꞌ, chan. Ut laj Balaam co̱ chirix laj Balac toj saꞌ li tenamit Quiriat-huzot. Laj Balac quixtakla xcamsinquileb li bo̱yx ut li carner. Ut quixtakla li tib re laj Balaam ut reheb li cuanqueb rochben. Cuulajak chic laj Balac quixcꞌam laj Balaam ut queꞌco̱eb toj Bamot-baal. Ut laj Balaam quiru rilbaleb laj Israel li cuanqueb chi nachꞌ. Quixye laj Balaam: —Takla xyi̱banquil cuukub li artal saꞌ li naꞌajej aꞌin. Ut cauresihomakeb cuukub li toro ut cuukub li te̱lom carner, chan. Laj Balac quixba̱nu joꞌ quixye laj Balaam. Ut saꞌ cuibal queꞌxmayeja junju̱nk li toro ut junju̱nk li te̱lom carner saꞌ li junju̱nk chi artal. Laj Balaam quixye re laj Balac: —Cana̱kat arin chixcꞌatk la̱ mayej. La̱in xic cue. Ma̱re li Ka̱cuaꞌ ta̱a̱tinak cuiqꞌuin. Li cꞌaꞌru tixye cue, la̱in tinye a̱cue, chan. Ut laj Balaam co̱ toj saꞌ xbe̱n jun li tzu̱l ma̱cꞌaꞌ cuan chiru. Ut li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi rib chiru laj Balaam ut laj Balaam quixye re: —La̱in xintakla xyi̱banquil cuukub li artal ut xinmayeja jun li toro ut jun li te̱lom carner saꞌ li junju̱nk chi artal, chan. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Balaam cꞌaꞌru tixye re laj Balac. Quixye re: —Ayu cuan cuiꞌ laj Balac ut ta̱ye re li cꞌaꞌru xinye a̱cue, chan. Ut laj Balaam co̱ riqꞌuin laj Balac. Laj Balac xakxo chixcꞌatk lix cꞌatbil mayej. Cuanqueb rochben li nequeꞌtenkꞌan re chi takla̱nc. Ut laj Balaam quixye li a̱tin aꞌin: —Laj Balac lix reyeb laj Moab quicꞌamoc chak cue aran Aram saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru, li cuan saꞌ li este. Quixye cue: “Quim cuiqꞌuin ut tzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ xbe̱neb laj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob”, chan cue. ¿Chanru nak tintzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ xbe̱neb li osobtesinbileb xban li Ka̱cuaꞌ? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ tintzꞌekta̱naheb li incꞌaꞌ queꞌtzꞌekta̱na̱c xban li Ka̱cuaꞌ? Toj saꞌ li tzu̱l aꞌin li cuan cuiꞌ li ni̱nki pec nequeꞌcuil. Saꞌ xbe̱n li tzu̱l aꞌin li najt xteram nequeꞌcuil. Nacuil li tenamit li nequeꞌcuan xjuneseb. Incꞌaꞌ nequeꞌxjunaji rib riqꞌuineb li xni̱nkal ru tenamit. Incꞌaꞌ naru rajlanquileb li ralal xcꞌajol laj Jacob. Chanchaneb li poks xban xqꞌuialeb. Usan cui tinca̱mk joꞌ nak nequeꞌcam li ti̱queb xchꞌo̱l. Usan cui tin-osokꞌ joꞌ nak nequeꞌosoꞌ eb aꞌan, chan laj Balaam. Quixye laj Balac re laj Balaam: —¿Cꞌaꞌru yo̱cat? La̱in xatincꞌam chak arin re nak ta̱tzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Abanan incꞌaꞌ xaba̱nu. Xatzꞌa̱ma ban usilal saꞌ xbe̱neb, chan. Ut laj Balaam quixye re: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xinye a̱cue nak la̱in tinye li cꞌaꞌru xye cue li Ka̱cuaꞌ?— Ut laj Balac quixye re: —La̱in nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak tatxic chicuix saꞌ jalan chic naꞌajej. Ut aran ta̱cuileb. Aran incꞌaꞌ ta̱cuileb chixjunileb ut naru ta̱tzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ xbe̱neb, chan. Quixcꞌam laj Balaam saꞌ li cꞌaleba̱l Zofim ut queꞌtakeꞌ saꞌ xbe̱n li tzu̱l Pisga. Quixyi̱b cuukub chic li artal ut quixmayeja jun li toro ut jun li carner saꞌ li junju̱nk chi artal. Quixye laj Balaam re laj Balac: —Cana̱kat arin chixcꞌatk la̱ cꞌatbil mayej. La̱in tinxic injunes chi a̱tinac riqꞌuin li Dios, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Balaam ut quixye re: —Ayu cuan cuiꞌ laj Balac ut ta̱ye re li cꞌaꞌru xinye a̱cue, chan. Ut laj Balaam quisukꞌi saꞌ li naꞌajej li xakxo cuiꞌ laj Balac chixcꞌatk lix cꞌatbil mayej. Cuanqueb rochben li nequeꞌtenkꞌan re chi takla̱nc. Laj Balac quixye re: —¿Cꞌaꞌru xye a̱cue li Ka̱cuaꞌ? chan. Ut laj Balaam quixye li a̱tin aꞌin: —At Balac, ralal laj Zipor, qꞌue retal li cua̱tin. Abi li cꞌaꞌru oc cue chixyebal. Li Dios moco cui̱nk ta. Li Dios incꞌaꞌ naticꞌtiꞌic chi moco naxjal xcꞌaꞌux. Junelic naxba̱nu li cꞌaꞌru naxye. Ut junelic naxba̱nu li cꞌaꞌru naxyechiꞌi. Xinixtakla chirosobtesinquileb li tenamit. Xrosobtesiheb laj Israel ut la̱in incꞌaꞌ naru tinjal li cꞌaꞌru quixye li Dios. Ma̱cꞌaꞌ raylal yo̱queb chixba̱nunquil laj Israel li ralal xcꞌajol laj Jacob. Eb aꞌan cuanqueb saꞌ xya̱lal. Li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb cuan riqꞌuineb. Ut nequeꞌxnau nak aꞌan lix reyeb. Li Dios qui-isin chak reheb saꞌ li naꞌajej Egipto. Kꞌaxal nabaleb ut cauheb rib joꞌ li bo̱yx li cuan saꞌ qꞌuicheꞌ. Ma̱ ani naru ta̱tu̱la̱nk reheb chi moco laj kꞌe ta̱ru̱k tixba̱nu ma̱usilal reheb. Anakcuan eb li tenamit teꞌxye “Qꞌuehomak retal chanru nak li Dios quirosobtesiheb laj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob.” Eb laj Israel kꞌaxal cauhak ribeb. Incꞌaꞌ teꞌhila̱nk toj teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb joꞌ li cakcoj li incꞌaꞌ nahilan toj nak ac xchap lix tib ut xtiu ut xrucꞌ lix quiqꞌuel, chan laj Balaam. Laj Balac quixye re laj Balaam: —Cui incꞌaꞌ naru ta̱tzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ xbe̱neb, chi moco rosobtesinquileb ta̱tzꞌa̱ma, chan. Ut laj Balaam quixye re: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xinye a̱cue nak li cꞌaꞌru tixye cue li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan tinba̱nu? chan. Laj Balac quixye re laj Balaam: —La̱in nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak tatxic chicuix saꞌ jalan chic naꞌajej. Ma̱re saꞌ li naꞌajej aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios tatxcanab chixtzꞌa̱manquil ma̱usilal saꞌ xbe̱neb, chan. Ut laj Balac quixcꞌam laj Balaam saꞌ xbe̱n li tzu̱l Peor li nacꞌutun cuiꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ut laj Balaam quixye re laj Balac: —Ta̱yi̱b cuukub li artal ut cauresi cuukub li toro ut cuukub li carner.— Laj Balac quixba̱nu joꞌ quixye laj Balaam. Ut quixmayeja jun li toro ut jun li carner saꞌ xbe̱n li junju̱nk chi artal. Ut laj Balaam naxnau nak li Ka̱cuaꞌ ta̱raj ta̱rosobtesiheb laj Israel. Joꞌcan nak incꞌaꞌ chic co̱ chi kꞌehi̱nc joꞌ quixba̱nu xcaꞌ sut. Quixsukꞌisi ban rib ut qui-iloc saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ut quiril lix muheba̱leb laj Israel chi te̱p chꞌutchꞌu̱queb. Ut lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ quichal riqꞌuin laj Balaam. Ut laj Balaam quixye resil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Quixye: —La̱in laj Balaam, li ralal laj Beor. Aꞌan aꞌin li cꞌaꞌru quicꞌutbesi̱c chicuu xban li Dios.— Laj Balaam quixye resil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Quixye: —La̱in laj Balaam li quin-abin re li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ. La̱in quin-iloc re li visión li quixcꞌutbesi li nimajcual Dios. La̱in quincubsi cuib chiru li Ka̱cuaꞌ, ut aꞌan quixcꞌut lix ya̱lal chicuu. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal le̱ muheba̱l la̱ex aj Israel. Kꞌaxal chꞌinaꞌus li naꞌajej li nequexcuan cuiꞌ, la̱ex li ralal xcꞌajol laj Jacob. Kꞌaxal nabal le̱ muheba̱l. Chanchaneb li rok haꞌ ut chanchaneb li xnaꞌaj li acui̱mk chire li nimaꞌ. Chanchaneb li áloe aubil xban li Ka̱cuaꞌ. Chanchaneb li cheꞌ chacalteꞌ li cuanqueb chire li nimaꞌ. Cua̱nk tzꞌakal lix haꞌeb. Tzꞌakalak lix haꞌeb re teꞌrucꞌ ut re teꞌxtꞌakresi li racui̱mkeb. Ut nima̱k xcuanquil lix reyeb chiru lix cuanquil li rey Agag. Qꞌuebilak xlokꞌal lix cuanquil. Li Ka̱cuaꞌ qui-isin reheb saꞌ li naꞌajej Egipto. Kꞌaxal cau xmetzꞌe̱uheb. Chanchan xmetzꞌe̱u li bo̱yx li cuan saꞌ qꞌuicheꞌ. Teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Teꞌxtoki lix bakeleb ut teꞌxcuteb riqꞌuin lix tzimajeb. Eb laj Israel chanchaneb li cakcoj. Nak nequeꞌoc chi hila̱nc, ma̱ ani naru na-ajsin reheb. Osobtesinbilakeb li teꞌxtzꞌa̱ma rosobtesinquileb laj Israel. Ut tzꞌekta̱nanbilakeb li teꞌxtzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ xbe̱neb, chan laj Balaam. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ laj Balac nak quirabi li quixye laj Balaam. Quixpokle li rukꞌ ut quixye re laj Balaam: —Xatinbok re nak ta̱tzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Abanan la̱at xatzꞌa̱ma rosobtesinquileb oxib sut. Elen arin saꞌ junpa̱t. Sukꞌin saꞌ la̱ cuochoch. La̱in xinye nak tinqꞌue a̱lokꞌal. Abanan li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ xraj nak ta̱cꞌul a̱lokꞌal, chan. Laj Balaam quixye re: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xinye chi tzꞌakal reheb la̱ takl nak xeꞌcuulac cuiqꞌuin? Xinye reheb: Usta tixqꞌue cue li rochoch laj Balac nujenak riqꞌuin plata ut oro, abanan ma̱cꞌaꞌ tinba̱nu injunes usta cha̱bil usta incꞌaꞌ. Incꞌaꞌ tinkꞌet li ra̱tin li Dios. Caꞌaj cuiꞌ li cꞌaꞌru tixcꞌut chicuu li Ka̱cuaꞌ tinye. Anakcuan xic cue saꞌ lin tenamit. Abanan xbe̱n cua tinye a̱cue cꞌaꞌru teꞌxba̱nu e̱re eb laj Israel saꞌ eb li cutan chalen, chan laj Balaam. Ut laj Balaam quixye resil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Quixye: —La̱in laj Balaam, li ralal laj Beor. La̱in nacuil chi tzꞌakal li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. La̱in quin-abin re li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ. La̱in li ninnaꞌoc re xcꞌaꞌux li nimajcual Dios. La̱in li quin-iloc re li visión li quixcꞌutbesi li nimajcual Dios. La̱in quincubsi cuib chiru li Ka̱cuaꞌ ut aꞌan quixcꞌut lix ya̱lal chicuu. La̱in quicuil saꞌ visión li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk saꞌ xya̱nkeb laj Israel saꞌ eb li cutan teꞌcha̱lk. Ta̱cua̱nk jun li rey saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Jacob. Chanchanak jun li chahim. Ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Moab ut tixsach ruheb li ralal xcꞌajol laj Set. Eb laj Israel teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb laj Edom. Teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb laj Seir li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Ut ta̱nima̱nk xcuanquileb laj Israel. Jun li kꞌaxal nim xcuanquil ta̱cua̱nk saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Jacob. Ut aꞌan ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc re ut aꞌan ta̱sachok reheb li tenamit li joꞌ qꞌuial teꞌcana̱k. Ut laj Balaam qui-iloc saꞌ xjayal lix tenamit laj Amalec ut quixye li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul. Quixye: —Laj Amalec, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal ru tenamit. Abanan ta̱sachekꞌ ru chi junaj cua.— Ut nak qui-iloc saꞌ xjayal lix tenamiteb laj Ceneo laj Balaam quixye li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb aꞌan. Quixye: —La̱ex aj Ceneo, quecauresi chi us le̱ naꞌaj ut saꞌ xbe̱n ni̱nki pec cuan. Abanan eb laj Asiria teꞌnumta̱k saꞌ e̱be̱n la̱ex aj Ceneo ut texcꞌam chi pre̱xil, chan. Ut quixye ajcuiꞌ laj Balaam: —¿Ani ta biꞌ ta̱ru̱k ta̱colekꞌ nak li Dios tixba̱nu li cꞌaꞌak re ru aꞌin? Teꞌcha̱lk chak Quitim saꞌ eb li jucub ut teꞌxrahobtesiheb laj Asiria ut teꞌxrahobtesiheb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Heber. Abanan eb laj Quitim teꞌsachekꞌ ajcuiꞌ ruheb, chan. Ut chirix aꞌan laj Balaam quisukꞌi saꞌ xtenamit. Joꞌcan ajcuiꞌ laj Balac quisukꞌi saꞌ li rochoch. Eb laj Israel queꞌoc chixlokꞌoninquil li yi̱banbil dios Baal-peor, lix dioseb laj MadiánEb laj Israel queꞌcana chi cua̱nc aran Sitim. Nak cuanqueb aran eb li cui̱nk queꞌxtiquib ma̱cobc riqꞌuineb li ixk aj Moab. Eb li ixk aꞌan nequeꞌxbok li cui̱nk aj Israel saꞌ lix ninkꞌeheb nak nequeꞌmayejac chiru lix dioseb. Ut eb laj Israel queꞌxlokꞌoni li jalanil dios Baal-peor ut queꞌxcuaꞌ li tzacae̱mk li mayejanbil chiruheb li yi̱banbil dios. Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌoc chixlokꞌoninquil li yi̱banbil dios Baal-peor. Ut cꞌajoꞌ nak quichal xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb laj Israel. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Ta̱chꞌutubeb chixjunileb li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut ta̱yatzꞌeb chiruheb chixjunileb li tenamit re nak ta̱e̱lk lin joskꞌil saꞌ xbe̱neb laj Israel, chan li Dios. Joꞌcan nak laj Moisés quixye reheb li nequeꞌrakoc a̱tin: —La̱ex te̱chꞌutubeb chixjunileb saꞌ le̱ te̱pal li queꞌxlokꞌoni li yi̱banbil dios Baal-peor ut te̱camsiheb, chan. Ut jun li cui̱nk aj Israel quixcꞌam riqꞌuin jun li ixk aj Madián ut quirocsi saꞌ lix muheba̱l re ta̱cua̱nk riqꞌuin. Quixba̱nu aꞌan chiru laj Moisés ut chiruheb chixjunileb laj Israel nak yo̱queb chi ya̱bac chiru li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut laj Finees li ralal laj Eleazar quiril li quixba̱nu. Laj Finees, aꞌan li ri laj Aarón laj tij. Qui-el saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Quixcꞌam jun li la̱ns saꞌ rukꞌ nak co̱. Co̱ saꞌ lix muheba̱l li cui̱nk li quicꞌamoc re li ixk aj Madián. Qui-oc saꞌ li muheba̱l ut quixnumsi lix la̱ns saꞌ xsaꞌeb li cui̱nk ut li ixk. Quixcamsiheb chixcabichaleb. Ut riqꞌuin aꞌan quichꞌana li caki yajel li yo̱ chi camsi̱nc reheb li cui̱nk aj Israel. Abanan ac xeꞌcam ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l (24,000) mil laj Israel xban li caki yajel. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Xban li cꞌaꞌru xba̱nu laj Finees li ralal laj Eleazar, xcube injoskꞌil saꞌ xbe̱neb laj Israel. Laj Finees incꞌaꞌ quixcanabeb chixlokꞌoninquileb li jalanil dios. Incꞌaꞌ quiraj nak teꞌrisi inlokꞌal la̱in. Xban aꞌan nak la̱in incꞌaꞌ quinsach ruheb chixjunileb nak yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb. Joꞌcan nak ta̱ye re laj Finees nak la̱in tinba̱nu jun li contrato riqꞌuin re tixcꞌam rib saꞌ usilal cuiqꞌuin. Xakabanbileb chi cꞌanjelac chokꞌ aj tij laj Finees joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol chalen anakcuan ut chi junelic xban nak laj Finees incꞌaꞌ quiraj nak teꞌxqꞌue xlokꞌal li yi̱banbil dios. Quiraj ban nak caꞌaj cuiꞌ la̱in tineꞌxlokꞌoni. Riqꞌuin li cꞌaꞌru quixba̱nu quixtoj rix lix ma̱queb li tenamit, chan li Dios. Li cui̱nk aj Israel li quicamsi̱c rochben li ixk aj Madián, aꞌan laj Zimri li ralal laj Salu, li quitaklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Simeón. Ut li ixk li quicamsi̱c, aꞌan lix Cozbi lix rabin laj Zur, li nataklan saꞌ xbe̱neb jun chꞌu̱tal laj Madián. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ayukex chi pletic riqꞌuineb laj Madián ut ta̱sach ruheb, xban nak aꞌan eb xeꞌqꞌuehoc reheb laj Israel chixlokꞌoninquil li yi̱banbil dios Baal-peor. Ut yo̱queb chi cꞌamoc be chiruheb chixba̱nunquil li ma̱usilal li quixba̱nu lix Cozbi lix rabin li cui̱nk aj Madián li cuan xcuanquil. Li ixk aꞌan quicamsi̱c saꞌ li cutan nak queꞌcam nabaleb xban nak queꞌxlokꞌoni laj Baal-peor, chan li Dios. Eb laj Israel queꞌajla̱c xcaꞌ sutNak ac xeꞌcam nabaleb laj Israel xban li caki yajel, li Ka̱cuaꞌ Dios quixye reheb laj Moisés ut laj Eleazar li ralal laj Aarón laj tij: —Te̱rajlaheb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Israel saꞌ li junju̱nk cabal li ac xeꞌxba̱nu junmay chihab, joꞌ eb ajcuiꞌ li ac numenak junmay chihab, li ta̱ru̱k teꞌoc chokꞌ soldado, chan. Laj Moisés ut laj Eleazar laj tij queꞌa̱tinac riqꞌuineb laj Israel saꞌ li cꞌaleba̱l re Moab, li cuan nachꞌ riqꞌuin li nimaꞌ Jordán. Li naꞌajej aꞌan cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Jericó. Ut queꞌxye reheb: —Te̱rajlaheb chixjunileb li cui̱nk li ac xeꞌxba̱nu junmay chihab, joꞌ eb ajcuiꞌ li numenak junmay chihab joꞌ quixye li Dios re laj Moisés, chanqueb. Li teꞌajla̱k, aꞌaneb li queꞌisi̱c chak Egipto. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Rubén, li xbe̱n ralal laj Israel: eb li ralal xcꞌajol laj Enoc; eb li ralal xcꞌajol laj Falú; eb li ralal xcꞌajol laj Hezrón; ut eb li ralal xcꞌajol laj Carmi. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Rubén. Oxib roxcꞌa̱l mil riqꞌuin cuukub ciento riqꞌuin laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (43,730) chixjunileb. Li ralal laj Falú, aꞌan laj Eliab. Eb li ralal laj Eliab, aꞌaneb laj Nemuel, laj Datán, ut laj Abiram. Laj Datán ut laj Abiram, aꞌaneb li queꞌqꞌuehoc xnaꞌlebeb laj Israel. Queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiruheb laj Moisés ut laj Aarón rochbeneb laj Coré ut eb li queꞌoquen chirix nak queꞌxcuechꞌi rix li Ka̱cuaꞌ. Li chꞌochꞌ quijacheꞌ ut queꞌtꞌaneꞌ chi saꞌ laj Coré ut eb li queꞌoquen chirix. Cuib ciento riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l queꞌsacheꞌ ru saꞌ li xam. Li cꞌaꞌru queꞌxcꞌul eb aꞌan, aꞌan quicꞌanjelac re teꞌoc xcꞌaꞌuxeb laj Israel. Abanan incꞌaꞌ queꞌosoꞌ chi junaj cua eb li ralal xcꞌajol laj Coré. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Simeón: eb li ralal xcꞌajol laj Nemuel; eb li ralal xcꞌajol laj Jamín; eb li ralal xcꞌajol laj Jaquín; eb li ralal xcꞌajol laj Zera; ut eb li ralal xcꞌajol laj Saúl. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Simeón. Cuib xcaꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin cuib ciento (22,200) chixjunileb. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Gad: eb li ralal xcꞌajol laj Zefón; eb li ralal xcꞌajol laj Hagui; eb li ralal xcꞌajol laj Suni; eb li ralal xcꞌajol laj Ozni; eb li ralal xcꞌajol laj Eri; eb li ralal xcꞌajol laj Arod; ut eb li ralal xcꞌajol laj Areli. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Gad. Caꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin o̱b ciento (40,500) chixjunileb. Laj Er ut laj Onán, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Judá li queꞌcam saꞌ li naꞌajej Canaán. Eb li ralal xcꞌajol laj Judá, aꞌaneb aꞌin: eb li ralal xcꞌajol laj Sela; eb li ralal xcꞌajol laj Fares; ut eb li ralal xcꞌajol laj Zera. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Fares: eb li ralal xcꞌajol laj Hezrón ut eb li ralal xcꞌajol laj Hamul. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Judá. Cuaklaju xca̱cꞌa̱l mil riqꞌuin o̱b ciento (76,500) chixjunileb. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Isacar: eb li ralal xcꞌajol laj Tola; eb li ralal xcꞌajol laj Fúa; eb li ralal xcꞌajol laj Jasub; ut eb li ralal xcꞌajol laj Simrón. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Isacar. Ca̱hib xca̱cꞌa̱l mil riqꞌuin oxib ciento (64,300) chixjunileb. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Zabulón: eb li ralal xcꞌajol laj Sered; eb li ralal xcꞌajol laj Elón; ut eb li ralal xcꞌajol laj Jahleel. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Zabulón. Oxcꞌa̱l mil riqꞌuin o̱b ciento (60,500) chixjunileb. Eb li ralal xcꞌajol laj José, aꞌaneb laj Manasés ut laj Efraín. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Manasés: eb li ralal xcꞌajol laj Maquir; ut eb li ralal xcꞌajol laj Galaad. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Galaad: eb li ralal xcꞌajol laj Jezer; eb li ralal xcꞌajol laj Helec; eb li ralal xcꞌajol laj Asriel; eb li ralal xcꞌajol laj Siquem; eb li ralal xcꞌajol laj Semida; ut eb li ralal xcꞌajol laj Hefer. Incꞌaꞌ queꞌcuan ralal laj Zelofehad li ralal laj Hefer. Caꞌaj cuiꞌ xrabin queꞌcuan. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: lix Maala, lix Noa, lix Hogla, lix Milca, ut lix Tirsa. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Manasés. Cablaju roxcꞌa̱l mil riqꞌuin cuukub ciento (52,700) chixjunileb. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Efraín: eb li ralal xcꞌajol laj Sutela; eb li ralal xcꞌajol laj Bequer; ut eb li ralal xcꞌajol laj Tahán. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Sutela: eb li ralal xcꞌajol laj Erán. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Efraín. Cablaju xcaꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin o̱b ciento (32,500) chixjunileb. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj José, aꞌ yal chanru xqꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabal. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Benjamín: eb li ralal xcꞌajol laj Bela; eb li ralal xcꞌajol laj Asbel; eb li ralal xcꞌajol laj Ahiram; eb li ralal xcꞌajol laj Sufam; ut eb li ralal xcꞌajol laj Hufam. Eb li ralal xcꞌajol laj Bela, aꞌaneb laj Ard ut laj Naamán, ut eb li ralal xcꞌajol eb aꞌan. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Oꞌlaju roxcꞌa̱l mil riqꞌuin cuakib ciento (45,600) chixjunileb. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Dan: eb li ralal xcꞌajol laj Súham. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Dan. Eb li ralal xcꞌajol laj Dan li queꞌcuan riqꞌuin laj Súham, aꞌan ca̱hib xca̱cꞌa̱l mil riqꞌuin ca̱hib ciento (64,400) chixjunileb. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Aser: eb li ralal xcꞌajol laj Imna; eb li ralal xcꞌajol laj Isúi; ut eb li ralal xcꞌajol laj Bería. Eb li ralal xcꞌajol laj Bería, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Heber ut eb li ralal xcꞌajol laj Malquiel. Laj Aser quicuan jun lix rabin xSera xcꞌabaꞌ. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Aser. Oxlaju roxcꞌa̱l mil riqꞌuin ca̱hib ciento (53,400) chixjunileb. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Neftalí: eb li ralal xcꞌajol laj Jahzeel; eb li ralal xcꞌajol laj Guni; eb li ralal xcꞌajol laj Jezer; ut eb li ralal xcꞌajol laj Silem. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Neftalí. O̱b roxcꞌa̱l mil riqꞌuin ca̱hib ciento (45,400) chixjunileb. Cuakib ciento mil riqꞌuin jun mil riqꞌuin cuukub ciento riqꞌuin laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (601,730) chixjunileb li cui̱nk aj Israel li ac queꞌxba̱nu junmay chihab. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Aꞌaneb li teꞌjeqꞌui̱k xchꞌochꞌeb aꞌ yal joꞌ qꞌuialeb li tzꞌi̱banbil xcꞌabaꞌeb. Cui nabaleb, nim li naꞌajej li ta̱qꞌuehekꞌ reheb. Cui ut incꞌaꞌ nabaleb, incꞌaꞌ ajcuiꞌ nabal li chꞌochꞌ teꞌxcꞌul. Ta̱jeqꞌui li chꞌochꞌ aꞌ yal joꞌ qꞌuialeb saꞌ li junju̱nk chꞌu̱tal. Nak te̱jeqꞌui li chꞌochꞌ aꞌin saꞌ xya̱nk li junju̱nk chꞌu̱tal, te̱jeqꞌui riqꞌuin bu̱lic ut aꞌ yal chanru tzꞌi̱banbil xcꞌabaꞌeb li junju̱nk te̱p. Te̱jeqꞌui li chꞌochꞌ aꞌin riqꞌuin bu̱lic. Li nabaleb, nabal te̱qꞌue reheb. Ut li incꞌaꞌ qꞌuiheb, incꞌaꞌ ajcuiꞌ qꞌui te̱qꞌue reheb. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Leví li queꞌajla̱c: eb li ralal xcꞌajol laj Gersón; eb li ralal xcꞌajol laj Coat; ut eb li ralal xcꞌajol laj Merari. Aꞌaneb aꞌin li jun chꞌol chic li ralal xcꞌajol laj Leví: eb li ralal xcꞌajol laj Libni, eb li ralal xcꞌajol laj Hebrón, eb li ralal xcꞌajol laj Mahli, eb li ralal xcꞌajol laj Musi, ut eb li ralal xcꞌajol laj Coré. Laj Coat, aꞌan lix yucuaꞌ laj Amram. Laj Amram quisumla riqꞌuin lix Jocabed, jun ixk xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Leví. Quiyoꞌla nak cuanqueb aran Egipto. Lix cocꞌal laj Amram li queꞌcuan riqꞌuin lix Jocabed, aꞌaneb laj Aarón, laj Moisés ut lix María. Ut eb li ralal laj Aarón, aꞌaneb laj Nadab, laj Abiú, laj Eleazar ut laj Itamar. Laj Nadab ut laj Abiú queꞌcam nak queꞌxqꞌue li xam saꞌ li sansar li incꞌaꞌ xye li Dios. Nak queꞌajla̱c chixjunileb li cui̱nk aj Leví quiticla riqꞌuineb li cuan jun po reheb. Ut queꞌajla̱c ajcuiꞌ li ni̱nkeb. Jalan nak quitzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌeb xban nak incꞌaꞌ queꞌqꞌueheꞌ xchꞌochꞌeb. Oxib xcaꞌcꞌa̱l mil (23,000) chixjunileb li cui̱nk aj levita. Aꞌaneb chixjunileb li queꞌajla̱c xban laj Moisés ut laj Eleazar laj tij nak queꞌajla̱c chixjunileb laj Israel saꞌ li ru takꞌa re Moab li cuan chire li nimaꞌ Jordán. Li naꞌajej aꞌan cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Jericó. Ma̱ jun saꞌ xya̱nkeb aꞌin li queꞌajla̱c xban laj Moisés ut laj Aarón nak cuanqueb chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ Sinaí. Ma̱ jun li queꞌajla̱c junxil cuan saꞌ xya̱nkeb xban nak li Ka̱cuaꞌ quixye nak teꞌca̱mk saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Caꞌaj cuiꞌ laj Caleb li ralal laj Jefone, ut laj Josué li ralal laj Nun queꞌcana chi yoꞌyo. Saꞌ xya̱nkeb lix te̱pal li ralal xcꞌajol laj Manasés cuanqueb o̱b li ixk ri̱tzꞌineb rib. Eb li o̱b chi ixk aꞌin, aꞌaneb lix rabin laj Zelofehad. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: lix Maala, lix Noa, lix Hogla, lix Milca ut lix Tirsa. Laj Zelofehad, aꞌan li ralal laj Hefer. Ut laj Hefer, aꞌan li ralal laj Galaad. Ut laj Galaad, aꞌan li ralal laj Maquir. Laj Maquir, aꞌan li ralal laj Manasés. Ut laj Manasés, aꞌan li ralal laj José. Eb li o̱b chi ixk, li ri̱tzꞌineb rib, queꞌcuulac chiru li oqueba̱l re li tabernáculo ut queꞌxakli chiru laj Moisés, laj Eleazar laj tij, ut chiruheb li nequeꞌcꞌamoc be ut chiruheb ajcuiꞌ li chꞌutchꞌu̱queb aran ut queꞌxye reheb: —Li kayucuaꞌ quicam saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Aꞌan ma̱cuaꞌ jun saꞌ xya̱nkeb li queꞌoquen chirix laj Coré li queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ. Li kayucuaꞌ quicam ban xban li ma̱c li quixba̱nu aꞌan. Ma̱ jun li ralal. ¿Cꞌaꞌut nak ta̱sachekꞌ xcꞌabaꞌ li kayucuaꞌ yal xban nak ma̱ jun li ralal quicuan? Ta̱qꞌue li kachꞌochꞌ saꞌ xya̱nkeb li rechꞌalal li kayucuaꞌ, chanqueb. Ut laj Moisés quixpatzꞌ re li Dios cꞌaꞌru tixba̱nu. Li Ka̱cuaꞌ quixsume laj Moisés ut quixye re: —Ya̱l li yo̱queb chixyebal lix rabin laj Zelofehad. Ta̱qꞌue lix chꞌochꞌeb saꞌ xya̱nkeb li rechꞌalal lix yucuaꞌ. Qꞌue li chꞌochꞌ reheb li xcꞌul raj lix yucuaꞌeb. Ut ta̱ye ajcuiꞌ reheb laj Israel nak cui junak cui̱nk ta̱ca̱mk ut ma̱ jun li ralal cuan, li chꞌochꞌ li quixcꞌul ta̱cana̱k chokꞌ re lix rabin. Ut cui ma̱ jun lix rabin cuan, li chꞌochꞌ aꞌan ta̱cana̱k chokꞌ reheb li ras ut li ri̱tzꞌin. Cui ma̱ jun li ras malaj ut li ri̱tzꞌin, li chꞌochꞌ aꞌan ta̱cana̱k chokꞌ reheb li ras ut li ri̱tzꞌin li yucuaꞌbej. Ut cui ma̱ jun li ras ut ma̱ jun li ri̱tzꞌin lix yucuaꞌ, li chꞌochꞌ aꞌan ta̱cana̱k chokꞌ re li rechꞌalal. Aꞌin jun li chakꞌrab tento teꞌxba̱nu junelic eb laj Israel joꞌ quinye re laj Moisés. La̱in li Ka̱cuaꞌ, chan. Laj Josué quixakaba̱c chi cꞌanjelac chokꞌ re̱kaj laj MoisésUt li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Tattakekꞌ saꞌ xbe̱n li tzu̱l Abarim ut ta̱cuil li naꞌajej li xinqꞌue reheb li ralal xcꞌajol laj Israel. Nak acak xacuil li naꞌajej la̱at tatca̱mk ut toxa̱tauheb la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ, joꞌ nak quicam laj Aarón la̱ cuas. Tatca̱mk xban nak saꞌ cuibal quekꞌet lin chakꞌrab saꞌ li chaki chꞌochꞌ Zin nak eb laj Israel quineꞌxcuechꞌi. La̱at incꞌaꞌ xaqꞌue inlokꞌal chiruheb li tenamit nak xinqꞌue li haꞌ reheb, chan. (Aꞌan quicꞌulman nak li haꞌ qui-el saꞌ li sako̱nac saꞌ li naꞌajej Cades li cuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ Zin.) Laj Moisés quixye re li Ka̱cuaꞌ: —At Ka̱cuaꞌ, la̱at li nacatqꞌuehoc ke li kayuꞌam. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱xakab junak li cui̱nk chi cꞌamoc be chiruheb li tenamit aꞌin. Li cui̱nk aꞌan ta̱xic chi ubej chi cꞌamoc be chiruheb nak teꞌxic yalak bar. Incꞌaꞌ taxak teꞌcana̱k la̱ tenamit joꞌ eb li carner li ma̱cꞌaꞌ aj ilol reheb, chan laj Moisés. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Laj Josué li ralal laj Nun, aꞌan cuan lin musikꞌ riqꞌuin. Ta̱qꞌue la̱ cuukꞌ saꞌ xjolom ut ta̱xakab chi cꞌamoc be chiruheb li tenamit. Ta̱cꞌam riqꞌuin laj Eleazar laj tij, ut ta̱xakab chiru ut chiruheb ajcuiꞌ chixjunileb laj Israel. Ut la̱at ta̱qꞌue li cꞌanjel saꞌ xbe̱n. La̱at ta̱qꞌue xcuanquil chiruheb li tenamit re nak eb aꞌan teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru tixye. Laj Josué ta̱xic riqꞌuin laj Eleazar laj tij ut tixpatzꞌ re cꞌaꞌru tixba̱nu. Ut laj Eleazar tixsicꞌ li cꞌaꞌru nacuaj riqꞌuin li Urim. Laj Josué, aꞌan li ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb laj Israel riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru teꞌxba̱nu, chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Moisés quixba̱nu li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ. Quixcꞌam laj Josué ut quixxakab chiru laj Eleazar ut chiruheb chixjunileb laj Israel. Quixqꞌue li rukꞌ saꞌ xjolom laj Josué ut quixxakab saꞌ xcꞌanjel joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Li mayej li nequeꞌxqꞌue rajlal cutanLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye reheb laj Israel nak junelic teꞌxqꞌue li cꞌatbil mayej ut li mayej caxlan cua saꞌ xkꞌehil. Aꞌan li sununquil cꞌatbil mayej li nacuulac chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan aꞌin li cꞌatbil mayej li teꞌxqꞌue cue la̱in li Ka̱cuaꞌ. Rajlal cutan teꞌxmayeja saꞌ li artal cuib li carner te̱lom jun chihab cua̱nk reheb ut ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb. Jun li carner teꞌxmayeja ekꞌela ut li jun chic teꞌxmayeja ecuu. Teꞌxmayeja rochben li carner numenak cuakxakib libra li cha̱bil cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin jun litro li aceite olivo. Aꞌan aꞌin li mayej li ta̱cꞌatma̱nk junelic joꞌ quinye chak saꞌ li tzu̱l Sinaí. Aꞌan li sununquil cꞌatbil mayej nacuulac chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Teꞌxmayeja jun litro li vino rochben li junju̱nk chi carner. Teꞌxhoy li vino saꞌ li artal li cuan saꞌ li tabernáculo re xqꞌuebal lin lokꞌal. Ut li carner li teꞌxmayeja ecuu, teꞌxmayeja rochben li cꞌaj ut li vino joꞌ teꞌxba̱nu re li mayej ekꞌela. Aꞌanak jun sununquil cꞌatbil mayej ta̱cuulak chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Li mayej re li hiloba̱l cutanUt li mayej li teꞌxqꞌue saꞌ li hiloba̱l cutan, aꞌan cuib li carner jun chihab cua̱nk reheb ut ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb. Teꞌxqꞌue ajcuiꞌ caꞌchꞌin ma̱ bele̱b libra li cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin aceite. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li vino rochben. Aꞌanak jun li cꞌatbil mayej ta̱qꞌuema̱nk saꞌ li hiloba̱l cutan. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li mayej li teꞌxqꞌue rajlal cutan rochben li mayej vino. Li mayej li naqꞌueman saꞌ li xbe̱n cutan re li poSaꞌ li xbe̱n cutan re li po teꞌxqꞌue li cꞌatbil mayej. Teꞌxqꞌue cuib li toro toj sa̱jeb, jun li te̱lom carner, ut cuukub li te̱lom carner jun chihab cua̱nk reheb ut ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb chixjunileb. Rochbeneb li junju̱nk chi toro teꞌxqꞌue numenak oxlaju libra li cha̱bil cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin aceite. Rochbeneb li junju̱nk chi carner teꞌxqꞌue caꞌchꞌin ma̱ bele̱b libra li cha̱bil cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin aceite. Ut rochbeneb li junju̱nk chi carner toj sa̱j teꞌxqꞌue numenak ca̱hib libra li cha̱bil cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin aceite. Aꞌanak jun li sununquil cꞌatbil mayej li teꞌxcꞌat chicuu. Rochben li junju̱nk chi toro teꞌxqꞌue cuib litro li vino re li mayej vino. Teꞌxqꞌue jun litro riqꞌuin mero litro li vino rochben li junju̱nk chi carner ut teꞌxqꞌue jun litro rochben li junju̱nk chi carner toj sa̱j. Aꞌaneb aꞌin li cꞌatbil mayej li teꞌxqꞌue rajlal po chiru li jun chihab. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ jun li chiba̱t rochben li cꞌatbil mayej li nequeꞌxqꞌue rajlal cutan. Li chiba̱t aꞌan ta̱cꞌatma̱nk re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Li mayej li nequeꞌxqꞌue saꞌ li PascuaSaꞌ li ca̱laju xbe li xbe̱n po teꞌxninkꞌei li Pascua re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ li oꞌlaju xbe li po aꞌin teꞌxba̱nu jun chic li ninkꞌe. Chiru cuukub cutan teꞌxcuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Saꞌ li xbe̱n li cutan teꞌxchꞌutub ribeb re teꞌlokꞌoni̱nk ut ma̱ jun li cꞌanjel teꞌxba̱nu. Teꞌxqꞌue chokꞌ xmayejeb chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ cuib li toro toj sa̱jeb, jun li te̱lom carner, ut cuukub li te̱lom carner jun chihab cua̱nk reheb. Ut ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb. Rochben li mayej toro teꞌxmayeja numenak oxlaju libra li cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin aceite. Ut rochben li carner teꞌxmayeja caꞌchꞌin ma̱ bele̱b libra li cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin aceite. Ut rochbeneb li junju̱nk chi carner toj sa̱j teꞌxmayeja numenak ca̱hib libra li cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin aceite. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ chokꞌ xmayejeb jun li te̱lom chiba̱t re xtojbal rix li ma̱c. Teꞌxqꞌue eb li cꞌatbil mayej aꞌin ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li cꞌatbil mayej li teꞌxqꞌue rajlal cutan. Chiru cuukub cutan teꞌxqꞌue li mayej aꞌin ut aꞌanak jun li sununquil cꞌatbil mayej ta̱cuulak chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li cꞌatbil mayej li teꞌxqꞌue rajlal ut li mayej vino. Saꞌ li xcuuk li cutan teꞌxchꞌutub ribeb re xqꞌuebal inlokꞌal la̱in li Ka̱cuaꞌ ut ma̱ jun li cꞌanjel teꞌxba̱nu. Li mayej re li xbe̱n ru li racui̱mkebUt saꞌ li cutan nak teꞌxmayeja li xbe̱n ru li racui̱mkeb chicuu teꞌxchꞌutub ribeb re xqꞌuebal inlokꞌal la̱in li Ka̱cuaꞌ ut ma̱ jun li cꞌanjel teꞌxba̱nu. Teꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌatbil mayejeb cuib li toro toj sa̱jeb, jun li te̱lom carner ut cuukub li te̱lom carner jun chihab cua̱nk reheb. Ut nak teꞌxcꞌat, aꞌanak jun li sununquil cꞌatbil mayej ta̱cuulak chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Rochben li junju̱nk chi toro teꞌxqꞌue chokꞌ xmayejeb numenak oxlaju libras li cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin aceite. Rochben li te̱lom carner teꞌxqꞌue caꞌchꞌin ma̱ bele̱b libra li cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin aceite. Ut rochbeneb li junju̱nk chi carner toj sa̱jeb teꞌxqꞌue numenak ca̱hib libra li cha̱bil cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin aceite. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ jun li te̱lom chiba̱t re lix cꞌatbil mayejeb re xtojbal rix lix ma̱queb. Teꞌxqꞌueheb li mayej aꞌin ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li mayej vino joꞌ eb ajcuiꞌ li cꞌatbil mayej li teꞌxqꞌue rajlal. Ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb li xul li teꞌxmayeja. Li ninkꞌe nak nequeꞌxya̱basi li trompetaSaꞌ li xbe̱n cutan re li xcuuk po teꞌxchꞌutub ribeb re xqꞌuebal inlokꞌal la̱in li Ka̱cuaꞌ. Ut ma̱ jun li cꞌanjel teꞌxba̱nu. Saꞌ li cutan aꞌan teꞌxya̱basiheb li trompeta. Chokꞌ re lix cꞌatbil mayejeb teꞌxqꞌue jun li toro toj sa̱j, jun li te̱lom carner, ut cuukub li te̱lom carner ju̱nk chihab cua̱nk reheb. Ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb li xul li teꞌxqꞌue. Ut aꞌanak jun li sununquil cꞌatbil mayej ta̱cuulak chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Rochbeneb li junju̱nk chi xul teꞌxqꞌue li cha̱bil cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin aceite. Teꞌxmayeja numenak oxlaju libra li cha̱bil cꞌaj rochben li toro, ut caꞌchꞌin ma̱ bele̱b libra li cha̱bil cꞌaj rochben li te̱lom carner. Ut rochben li junju̱nk chi carner toj sa̱j teꞌxqꞌue numenak ca̱hib libra li cha̱bil cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin aceite. Ut teꞌxqꞌue chokꞌ xmayejeb jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb. Teꞌxqꞌue li mayej aꞌin ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li mayej li teꞌxcꞌat rajlal po ut rajlal cutan rochbeneb li mayej cꞌaj ut li mayej vino. Aꞌanak li sununquil cꞌatbil mayej ta̱cuulak chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Li mayej re xtojbal rix lix ma̱quebSaꞌ li laje̱b xbe li xcuuk po teꞌxchꞌutub ribeb chixqꞌuebal inlokꞌal la̱in li Ka̱cuaꞌ. Teꞌxba̱nu lix ayu̱n ut ma̱ jun li cꞌanjel teꞌxba̱nu. Chokꞌ re lix cꞌatbil mayejeb teꞌxqꞌue jun li toro toj sa̱j, jun li te̱lom carner, ut cuukub li te̱lom carner ju̱nk chihab cua̱nk reheb. Ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb li xul li teꞌxqꞌue. Ut aꞌanak jun li sununquil cꞌatbil mayej ta̱cuulak chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Rochbeneb li junju̱nk chi xul teꞌxqꞌue li cha̱bil cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin li aceite. Teꞌxmayeja numenak oxlaju libra li cha̱bil cꞌaj rochben li toro, ut caꞌchꞌin ma̱ bele̱b libra li cha̱bil cꞌaj rochben li te̱lom carner. Ut rochben li junju̱nk chi carner toj sa̱j teꞌxqꞌue numenak ca̱hib libra li cha̱bil cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin aceite. Teꞌxqꞌue ajcuiꞌ chokꞌ xcꞌatbil mayejeb jun li te̱lom chiba̱t re xtojbal rix lix ma̱queb. Teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c ut li cꞌatbil mayej li teꞌxqꞌue rajlal rochben lix mayej cꞌaj ut lix mayej vino. Li ninkꞌe nak nequeꞌxyi̱b li cocꞌ muheba̱l riqꞌuin rukꞌ cheꞌSaꞌ li oꞌlaju xbe lix cuuk po teꞌxchꞌutub cuiꞌchic ribeb re xqꞌuebal inlokꞌal la̱in li Ka̱cuaꞌ. Ut ma̱ jun li cꞌanjel teꞌxba̱nu. Chiru cuukub cutan yo̱keb chi ninkꞌei̱k. Teꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌatbil mayej oxlaju li toro toj sa̱jeb, cuib li te̱lom carner, ut ca̱laju li te̱lom carner ju̱nk chihab cua̱nk reheb. Ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb li xul li teꞌxqꞌue. Ut aꞌanak jun li sununquil cꞌatbil mayej ta̱cuulak chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Rochbeneb li junju̱nk chi toro li toj sa̱jeb teꞌxqꞌue cuakib libra li mayej cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin aceite. Ut rochben li te̱lom carner teꞌxqꞌue ca̱hib libra li cꞌaj yokꞌinbil riqꞌuin aceite. Ut teꞌxqꞌue cuib libra li cꞌaj rochbeneb li junju̱nk chi te̱lom carner li toj sa̱jeb. Teꞌxqꞌue chokꞌ mayej jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li cꞌatbil mayej li nequeꞌxqꞌue rajlal rochben li mayej cꞌaj ut li mayej vino. Saꞌ li xcab li cutan teꞌxqꞌue chokꞌ mayej cablaju li toro toj sa̱jeb, cuib li te̱lom carner ut ca̱laju li te̱lom carner ju̱nk chihab cua̱nk reheb. Ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb li xul li teꞌxqꞌue. Rochbeneb li toro, li te̱lom carner ut li te̱lom carner li ju̱nk chihab cua̱nk reheb, teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li mayej cꞌaj ut li mayej vino aꞌ yal jarubeb li xul li teꞌxmayeja joꞌ naxye saꞌ li chakꞌrab. Teꞌxqꞌue chokꞌ mayej jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li cꞌatbil mayej li nequeꞌxqꞌue rajlal rochben li mayej cꞌaj ut li mayej vino. Saꞌ li rox li cutan teꞌxqꞌue chokꞌ cꞌatbil mayej junlaju li toro, cuib li te̱lom carner ut ca̱laju li te̱lom carner ju̱nk chihab cua̱nk reheb. Ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb li xul li teꞌxqꞌue. Rochbeneb li toro, li te̱lom carner ut li carner ju̱nk chihab cuan reheb, teꞌxqꞌue li mayej cꞌaj ut li mayej vino aꞌ yal jarubeb li xul li teꞌxmayeja joꞌ naxye saꞌ li chakꞌrab. Teꞌxqꞌue ajcuiꞌ chokꞌ mayej jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li cꞌatbil mayej li nequeꞌxqꞌue rajlal rochben li mayej cꞌaj ut li mayej vino. Saꞌ li xca̱ li cutan teꞌxqꞌue chokꞌ cꞌatbil mayej laje̱b li toro, cuib li te̱lom chiba̱t, ut ca̱laju li te̱lom carner ju̱nk chihab cua̱nk reheb. Ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb li xul li teꞌxqꞌue. Rochbeneb li toro, li te̱lom carner ut li te̱lom carner li ju̱nk chihab cua̱nk reheb, teꞌxqꞌue li mayej cꞌaj ut li mayej vino aꞌ yal jarub li xul li teꞌxmayeja joꞌ naxye saꞌ li chakꞌrab. Teꞌxqꞌue ajcuiꞌ chokꞌ mayej jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li cꞌatbil mayej li nequeꞌxqꞌue rajlal rochben li mayej cꞌaj ut li mayej vino. Saꞌ li roꞌ li cutan teꞌxqꞌue chokꞌ cꞌatbil mayej bele̱b li toro, cuib li te̱lom carner ut ca̱laju li te̱lom carner ju̱nk chihab cua̱nk reheb. Ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb li xul li teꞌxqꞌue. Rochbeneb li toro, li te̱lom carner ut li te̱lom carner ju̱nk chihab cua̱nk reheb, teꞌxqꞌue li mayej cꞌaj ut li mayej vino aꞌ yal jarub li xul li teꞌxmayeja joꞌ naxye saꞌ li chakꞌrab. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ chokꞌ mayej jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li cꞌatbil mayej li nequeꞌxqꞌue rajlal rochben li mayej cꞌaj ut li mayej vino. Saꞌ li xcuak li cutan teꞌxqꞌue chokꞌ cꞌatbil mayej cuakxakib li toro, cuib li te̱lom carner ut ca̱laju li te̱lom carner ju̱nk chihab cua̱nk reheb. Ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb li xul li teꞌxqꞌue. Rochbeneb li toro, li te̱lom carner, ut li te̱lom carner ju̱nk chihab cua̱nk reheb teꞌxqꞌue li mayej cꞌaj ut li mayej vino, aꞌ yal jarub li xul li teꞌxmayeja joꞌ naxye saꞌ li chakꞌrab. Teꞌxqꞌue ajcuiꞌ chokꞌ mayej jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li cꞌatbil mayej li nequeꞌxqꞌue rajlal rochben li mayej cꞌaj ut li mayej vino. Saꞌ li xcuuk li cutan teꞌxqꞌue chokꞌ cꞌatbil mayej cuukub li toro, cuib li te̱lom carner, ut ca̱laju li te̱lom carner ju̱nk chihab cua̱nk reheb. Ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb li xul li teꞌxqꞌue. Rochbeneb li toro, li te̱lom carner ut li te̱lom carner ju̱nk chihab cua̱nk reheb teꞌxqꞌue li mayej cꞌaj ut li mayej vino aꞌ yal jarub li xul li teꞌxmayeja joꞌ naxye saꞌ li chakꞌrab. Teꞌxqꞌue ajcuiꞌ chokꞌ mayej jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li cꞌatbil mayej li nequeꞌxqꞌue rajlal rochben li mayej cꞌaj ut li mayej vino. Saꞌ li xcuakxak li cutan teꞌxchꞌutub cuiꞌchic ribeb re inlokꞌoninquil la̱in li Ka̱cuaꞌ. Ut ma̱ jun li cꞌanjel teꞌxba̱nu. Teꞌxqꞌue chokꞌ lix cꞌatbil mayej jun li toro, jun li te̱lom carner, ut cuukub li te̱lom carner ju̱nk chihab cua̱nk reheb. Ma̱cꞌaꞌak re̱qꞌueb li xul li teꞌxqꞌue. Ut aꞌanak jun li sununquil cꞌatbil mayej ta̱cuulak chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Rochben li toro, ut li te̱lom carner ut li cuukub chi te̱lom carner ju̱nk chihab cua̱nk reheb teꞌxqꞌue lix mayej cꞌaj ut li mayej vino, aꞌ yal jarub li xul li teꞌxmayeja joꞌ naxye saꞌ li chakꞌrab. Teꞌxqꞌue ajcuiꞌ chokꞌ mayej jun li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li cꞌatbil mayej li nequeꞌxqꞌue rajlal rochben li mayej cꞌaj ut li mayej vino. Aꞌaneb aꞌin li mayej li teꞌxqꞌue re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ nak teꞌninkꞌei̱k. Teꞌxqꞌue li mayej li na-ala saꞌ xchꞌo̱leb xqꞌuebal joꞌ ajcuiꞌ li mayej li nequeꞌxqꞌue nak nequeꞌxyechiꞌi li cꞌaꞌak re ru re li Ka̱cuaꞌ, ut li cꞌatbil mayej ut li mayej cꞌaj ut li mayej vino joꞌ eb ajcuiꞌ li mayej re xcꞌambal ribeb saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Moisés quixye reheb laj Israel chixjunil joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Laj Moisés quia̱tinac riqꞌuineb li nequeꞌjolomin reheb lix te̱paleb laj Israel ut quixye reheb: —Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ Dios. Cui ani naxyechiꞌi re li Dios nak tixba̱nu li cꞌaꞌak re ru, malaj ut naxba̱nu li juramento, tento nak tixba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi xba̱nunquil. Cui junak tukꞌ ixk toj sa̱j, li toj cuan saꞌ rochoch lix naꞌ xyucuaꞌ, naxyechiꞌi re li Dios cꞌaꞌak re ru, tento nak tixba̱nu li cꞌaꞌru quixye cui lix yucuaꞌ naxnau ut ma̱cꞌaꞌ tixye re. Abanan cui li yucuaꞌbej naxnau ut naxye re lix rabin nak incꞌaꞌ naru tixba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi re li Dios, incꞌaꞌ tento nak tixba̱nu. Li Dios tixcuy xma̱c cui incꞌaꞌ naxba̱nu. Cui li ixk aꞌan nasumla nak ac xba̱nu li juramento chiru li Dios, tento nak tixba̱nu li cꞌaꞌru quixye cui lix be̱lom ma̱cꞌaꞌ naxye re nak ta̱rabi li cꞌaꞌru quixyechiꞌi re li Dios. Xakxo xcuanquil li ra̱tin li quixye. Abanan cui li be̱lomej tixnau ut tixye re li rixakil nak incꞌaꞌ naru tixba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi re li Dios, incꞌaꞌ tento nak tixba̱nu. Li Dios tixcuy xma̱c li ixk cuiꞌ incꞌaꞌ naxba̱nu. Cui junak li xma̱lcaꞌan malaj ut junak li ixk xjachom rib tixyechiꞌi cꞌaꞌak re ru re li Dios, tento nak tixba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi. Cui junak li ixk cuan xbe̱lom tixyechiꞌi cꞌaꞌak re ru re li Dios riqꞌuin juramento, tento nak tixba̱nu li cꞌaꞌru quixye cui lix be̱lom ma̱cꞌaꞌ tixye usta ta̱rabi resil li cꞌaꞌru quixyechiꞌi re li Dios riqꞌuin juramento. Abanan cui li be̱lomej ta̱rabi resil ut tixye re li rixakil nak incꞌaꞌ naru tixba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi re li Dios, incꞌaꞌ tento nak tixba̱nu. Li Dios tixcuy xma̱c li ixk cui incꞌaꞌ tixba̱nu xban nak li be̱lomej quixye nak incꞌaꞌ tixba̱nu. Li be̱lomej tixye ma ta̱ru̱k tixba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi re li Dios li ixakilbej malaj ut incꞌaꞌ naru tixba̱nu. Abanan cui li be̱lomej ta̱rabi resil li cꞌaꞌru quixyechiꞌi xba̱nunquil li rixakil ut ma̱cꞌaꞌ tixye, tento nak li ixk tixba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi. Tento xba̱nunquil xban nak ma̱cꞌaꞌ quixye lix be̱lom nak quirabi resil. Abanan cui ac xrabi li be̱lomej cꞌaꞌru quixyechiꞌi li rixakil ut mokon tixye nak incꞌaꞌ tixba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi, saꞌ xbe̱n li be̱lomej ta̱cana̱k li ma̱c cui li rixakil incꞌaꞌ tixba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi re li Dios.— Aꞌaneb aꞌin li chakꞌrab li quixqꞌue li Dios re laj Moisés ut reheb li be̱lomej ut li ixakilbej ut reheb ajcuiꞌ li yucuaꞌbej ut lix rabin li toj cuan saꞌ rochoch li yucuaꞌbej. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Qꞌue re̱kaj reheb laj Madián li ma̱usilal li queꞌxba̱nu reheb laj Israel. Nak acak xaqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb, la̱at tatca̱mk ut toxa̱tauheb la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ, chan li Dios. Joꞌcan nak laj Moisés quia̱tinac riqꞌuineb laj Israel ut quixye reheb: —Cauresihomakeb li teꞌxic chi pletic riqꞌuineb laj Madián saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios re nak teꞌxqꞌue re̱kaj reheb li ma̱usilal li queꞌxba̱nu e̱re. Ju̱nk mil chi cui̱nk teꞌe̱lk saꞌ li junju̱nk xte̱paleb laj Israel re teꞌxic chi pletic riqꞌuineb, chan. Joꞌcan nak ju̱nk mil chi cui̱nk queꞌisi̱c saꞌ li junju̱nk te̱p. Cablaju mil (12,000) chixjunileb li queꞌco̱eb chi pletic. Laj Moisés quixtaklaheb chi pletic jun mil reheb li junju̱nk xte̱paleb laj Israel. Ut quixtakla ajcuiꞌ laj Finees li ralal laj Eleazar laj tij. Laj Finees quixcꞌam li cꞌaꞌak re ru li queꞌrisi saꞌ li Lokꞌlaj Naꞌajej ut quixcꞌameb ajcuiꞌ li trompeta li teꞌxya̱basi nak teꞌoc chi pletic. Queꞌpletic riqꞌuineb laj Madián joꞌ quixye li Dios re laj Moisés ut queꞌxcamsiheb chixjunileb li cui̱nk aj Madián. Queꞌxcamsiheb li o̱b chi rey aj Madián. Aꞌaneb laj Evi, laj Requem, laj Zur, laj Hur, ut laj Reba. Ut queꞌxcamsi ajcuiꞌ chi chꞌi̱chꞌ laj Balaam li ralal laj Beor. Eb laj Israel queꞌxcꞌam chi pre̱xil li ixk aj Madián joꞌ eb ajcuiꞌ lix cocꞌaleb. Queꞌxcꞌam ajcuiꞌ lix queto̱mk, eb lix carner ut chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. Chirix aꞌan queꞌxcꞌat lix tenamit rech xiquic lix muheba̱leb. Ut queꞌxcꞌat ajcuiꞌ li cocꞌ tenamit li cuanqueb chi xjun sutam. Queꞌxcꞌam chirixeb chixjunil li cꞌaꞌru queꞌxxoc. Queꞌxcꞌam li cristian joꞌ eb ajcuiꞌ lix queto̱mkeb. Queꞌxcꞌam chixjunil riqꞌuineb laj Moisés ut laj Eleazar laj tij ut riqꞌuineb laj Israel li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa Moab li cuan chire li nimaꞌ Jordán. Li naꞌajej aꞌan nacana saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Jericó. Laj Moisés ut laj Eleazar laj tij rochbeneb li nequeꞌjolomin reheb laj Israel queꞌco̱eb chixcꞌulbaleb li soldado nak queꞌsukꞌi chak saꞌ li ple̱t. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ laj Moisés riqꞌuineb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li jun mil chi soldado. Ut quijoskꞌoꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li jun ciento chi soldado. Laj Moisés quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xecamsiheb li ixk? Aꞌaneb li ixk li queꞌtacchiꞌi̱c xban laj Balaam. Ut aꞌan eb li queꞌqꞌuehoc reheb laj Israel chi ma̱cobc chiru li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxlokꞌoni laj Baal-peor. Xbaneb aꞌan nak li Dios xtakla li raylal saꞌ xbe̱n li tenamit Israel. Anakcuan tento nak te̱camsiheb chixjunileb li cocꞌ te̱lom ut te̱camsiheb ajcuiꞌ li ixk li ac cuanjenakeb riqꞌuin cui̱nk. Caꞌaj cuiꞌ eb li xkaꞌal li incꞌaꞌ cuanjenakeb riqꞌuin cui̱nk, aꞌan incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k. Tento nak teꞌcana̱k chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ li muheba̱l chiru cuukub cutan chixjunileb li queꞌcamsin, joꞌ eb ajcuiꞌ li queꞌchꞌeꞌoc re li camenak. Saꞌ li rox ut saꞌ li xcuuk li cutan tento nak teꞌxsantobresi ribeb, joꞌ eb ajcuiꞌ li tukꞌ ixk queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil. Tento nak te̱santobresi ajcuiꞌ chixjunil li tꞌicr ut li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin tzꞌu̱m, ut li rix li chiba̱t joꞌ ajcuiꞌ li yi̱banbil riqꞌuin cheꞌ, chan. Ut laj Eleazar laj tij quixye reheb li soldado li queꞌcuulac chi pletic rochben: —Aꞌan aꞌin li naxye saꞌ li chakꞌrab li quixqꞌue li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Tento xnumsinquil saꞌ xam chixjunil li chꞌi̱chꞌ joꞌ li oro, li plata, li bronce, li hierro ut li estaña joꞌ ajcuiꞌ li plomo. Chixjunil li chꞌi̱chꞌ ut chixjunil li cꞌa chic re ru li tixcuy cꞌatecꞌ, tento xnumsinquil saꞌ xam re xsantobresinquil. Abanan tento ajcuiꞌ xsantobresinquil riqꞌuin li haꞌ re santobresi̱nc. Ut chixjunil li incꞌaꞌ naru xnumsinquil saꞌ xam ta̱chꞌajekꞌ riqꞌuin li haꞌ re santobresi̱nc. Saꞌ li xcuuk li cutan te̱puchꞌ le̱ rakꞌ re nak santobresinbilakex. Ut chirix aꞌan naru tex-oc saꞌ lin naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ li muheba̱l, chan. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —La̱at ut laj Eleazar laj tij e̱rochben chixjunileb li nequeꞌcꞌamoc be te̱rajlaheb chixjunileb li queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil, joꞌ cristian joꞌ xul. Te̱jach li cꞌaꞌru quexoc saꞌ li ple̱t. Ut li jun jachal ta̱jeqꞌui̱k reheb li soldado li queꞌpletic. Ut li jun jachal chic ta̱jeqꞌui̱k reheb li jun chꞌol chic laj Israel. Eb li soldado teꞌxqꞌue chokꞌ xmayej chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ junju̱nk re li o̱b ciento li cꞌaꞌak re ru li teꞌxcꞌul, usta cristian, usta bo̱yx, usta bu̱r, usta carner, usta chiba̱t. Ut li joꞌ qꞌuial teꞌxqꞌue eb li soldado la̱at ta̱qꞌue re laj Eleazar laj tij xban nak aꞌan cue la̱in li Ka̱cuaꞌ. Ut li yijach chic li ta̱jeqꞌui̱k saꞌ xya̱nkeb laj Israel, ta̱cuisi junju̱nk saꞌ li laje̱b roxcꞌa̱l li cꞌaꞌak re ru li teꞌxcꞌul laj Israel ut ta̱qꞌue reheb laj levita li nequeꞌiloc re li tabernáculo, joꞌ cristian, joꞌ bo̱yx, joꞌ bu̱r, joꞌ carner, joꞌ chiba̱t, joꞌ ajcuiꞌ li jun chꞌol chic li xul, chan li Dios. Ut laj Moisés ut laj Eleazar queꞌxba̱nu joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Aꞌaneb aꞌin li queꞌxxoc eb li soldado nak queꞌpletic riqꞌuineb laj Madián: cuakib ciento mil riqꞌuin oꞌlaju xca̱cꞌa̱l mil (675,000) li carner, cablaju xca̱cꞌa̱l mil (72,000) li bo̱yx, jun xca̱cꞌa̱l mil (61,000) li bu̱r, ut cablaju xcaꞌcꞌa̱l mil (32,000) li ixk li toj ma̱jiꞌ cuanjenakeb riqꞌuin cui̱nk. Aꞌin li yijach li queꞌxcꞌul li soldado li queꞌcuulac saꞌ li ple̱t: oxib ciento mil riqꞌuin cuuklaju xcaꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin o̱b ciento (337,500) li carner. Ut queꞌxqꞌue cuakib ciento riqꞌuin oꞌlaju xca̱cꞌa̱l (675) re li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxcꞌul cuaklaju xcaꞌcꞌa̱l mil (36,000) li bo̱yx ut queꞌxqꞌue cablaju xca̱cꞌa̱l (72) re li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxcꞌul laje̱b xcaꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin o̱b ciento (30,500) li bu̱r ut queꞌxqꞌue jun xca̱cꞌa̱l (61) re li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxcꞌul cuaklaju mil (16,000) li ixk ut queꞌxqꞌue cablaju xcaꞌcꞌa̱l (32) re li Ka̱cuaꞌ. Li joꞌ qꞌuial li quiqꞌueheꞌ re li Ka̱cuaꞌ laj Moisés quixqꞌue re laj Eleazar laj tij joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Li yijach chic li cꞌaꞌak re ru li queꞌxcꞌul eb laj Israel, aꞌaneb aꞌin: oxib ciento mil riqꞌuin cuuklaju xcaꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin o̱b ciento (337,500) li carner; cuaklaju xcaꞌcꞌa̱l mil (36,000) li bo̱yx; laje̱b xcaꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin o̱b ciento (30,500) li bu̱r; ut cuaklaju mil (16,000) li ixk. Laj Moisés quixsicꞌ ru jun reheb li junju̱nk laje̱b roxcꞌa̱l, joꞌ ixk joꞌ xul joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ ut quixqꞌue reheb laj levita li nequeꞌiloc re li tabernáculo. Chirix aꞌan eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li ju̱nk chꞌu̱tal li soldado li cuanqueb jun mil chi soldado ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li ju̱nk chꞌu̱tal li cuanqueb jun cien chi soldado, queꞌco̱eb riqꞌuin laj Moisés. Ut queꞌxye re: —Eb li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu queꞌrajlaheb li kasolda̱d. Ut tzꞌakaleb nak queꞌsukꞌi. Ma̱ jun quisach chak. Joꞌcan nak xkacꞌam chak li cꞌaꞌak re ru aꞌin re nak takaqꞌue li kamayej re li Ka̱cuaꞌ. Xkacꞌam li cꞌaꞌru yi̱banbil riqꞌuin oro, joꞌ li nequeꞌxqꞌue saꞌ xcux rukꞌ, li matkꞌab, ut li caꞌxic, joꞌ eb ajcuiꞌ li kꞌol. Takakꞌaxtesi re li Ka̱cuaꞌ re xtojbal rix li kayuꞌam, chanqueb. Ut laj Moisés ut laj Eleazar laj tij queꞌxcꞌul chiruheb chixjunil li cꞌaꞌak re ru li queꞌrocsi chokꞌ xsahob ru li yi̱banbil riqꞌuin oro. Numenak ca̱hib ciento (400) libra chixjunil li oro li queꞌxqꞌue re li Ka̱cuaꞌ eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado. Li junju̱nk chi soldado queꞌxxoc chokꞌ reheb li cꞌaꞌak re ru li queꞌxchap saꞌ li ple̱t. Laj Moisés ut laj Eleazar laj tij queꞌxcꞌul li oro li queꞌxsi re li Ka̱cuaꞌ eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk chꞌu̱tal li soldados, Queꞌxcꞌam saꞌ li tabernáculo ut queꞌxqꞌue re li Ka̱cuaꞌ saꞌ xcꞌabaꞌeb laj Israel. Eb li ralal xcꞌajol laj Rubén ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad queꞌre̱chani li naꞌajej chire li nimaꞌ JordánKꞌaxal nabaleb lix queto̱mkeb li ralal xcꞌajol laj Rubén ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad. Queꞌril li naꞌajej Jazer ut Galaad ut queꞌxqꞌue retal nak cha̱bil re qꞌuiresi̱nc queto̱mk. Joꞌcan nak queꞌco̱eb riqꞌuineb laj Moisés, laj Eleazar laj tij ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj Israel. Ut queꞌxye reheb: —Qꞌuehomak retal chanru eb li naꞌajej Atarot, Dibón, Jazer, Nimra, Hesbón, Eleale, Sebam, Nebo ut Beón. Li Ka̱cuaꞌ quinumta saꞌ xbe̱neb li cuanqueb aran. Li naꞌajej aꞌan cha̱bil re qꞌuiresi̱nc queto̱mk. Ut la̱o nacuulac chiku qꞌuiresi̱nc queto̱mk. Cui nequeraj xba̱nunquil usilal ke, qꞌuehomak ke li naꞌajej aꞌan chokꞌ kaherencia. Ut moe̱takla toj jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, chanqueb. Ut laj Moisés quixye reheb: —¿Ma te̱raj texcana̱k arin ut eb le̱ rech tenamitil teꞌxic jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán chi pletic? ¿Cꞌaꞌut nak te̱raj ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱leb le̱ rech tenamitil chi xic chire̱chaninquil li naꞌajej li xqꞌue ke li Ka̱cuaꞌ? Joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxba̱nu le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ aran Cades-barnea nak quintaklaheb chixqꞌuebal retal li naꞌajej aꞌan. Queꞌco̱eb toj saꞌ li nimaꞌ Escol. Nak ac queꞌril li naꞌajej queꞌxqꞌue chi chꞌina̱nc xchꞌo̱leb li rech tenamitil re nak incꞌaꞌ teꞌoc saꞌ li naꞌajej li quixqꞌue li Dios reheb. Quichal xjoskꞌil li Dios saꞌ xbe̱neb ut quixye riqꞌuin juramento: “Eb li cui̱nk li queꞌel chak Egipto li cuan junmay chihab reheb, joꞌ eb ajcuiꞌ li ac numenakeb junmay chihab, incꞌaꞌ teꞌoc saꞌ li cha̱bil naꞌajej li quinyechiꞌi riqꞌuin juramento reheb laj Abraham, laj Isaac, ut laj Jacob xban nak incꞌaꞌ queꞌxpa̱b chi anchal xchꞌo̱leb li cꞌaꞌru quinye reheb. Caꞌajeb cuiꞌ laj Caleb, li ralal laj Jefone laj cenezeo ut laj Josué li ralal laj Nun naru teꞌoc xban nak xineꞌxpa̱b chi anchal xchꞌo̱leb”, chan li Dios. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li Dios saꞌ xbe̱neb laj Israel. Joꞌcan nak quixqꞌueheb chixbeninquil ribeb saꞌ li chaki chꞌochꞌ chiru caꞌcꞌa̱l chihab toj retal queꞌosoꞌ chixjunileb li queꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut anakcuan la̱ex li ralal xcꞌajolex li queꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us, te̱raj cuiꞌchic xqꞌuebal xjoskꞌil li Dios saꞌ kabe̱n la̱o aj Israel. Cui la̱ex te̱raj xkꞌetkꞌetinquil e̱rib chiru li Dios, li Dios toxcanab chi cua̱nc saꞌ li chaki chꞌochꞌ joꞌ quixba̱nu junxil. Ut saꞌ e̱ma̱c la̱ex nak ta̱sachekꞌ ru li katenamit Israel, chan laj Moisés. Queꞌnachꞌoc ut riqꞌuin laj Moisés eb laj Rubén ut eb laj Gad ut queꞌxye re: —Tento takayi̱b li kanaꞌaj reheb li kaqueto̱mk. Ut takayi̱b ajcuiꞌ li tenamit re teꞌcua̱nk cuiꞌ li kixakil ut eb li kacocꞌal. Abanan la̱o takacauresi kib ut toxic chi ubej chi pletic toj retal take̱chani li naꞌajej li teꞌcua̱nk cuiꞌ li jun chꞌol chic laj Israel. Li kixakil ut eb li kacocꞌal teꞌcana̱k arin saꞌ eb li tenamit li ac cauresinbileb re teꞌxcol cuiꞌ ribeb chiruheb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌin. La̱o incꞌaꞌ tosukꞌi̱k saꞌ li naꞌajej aꞌin toj nak ac xeꞌre̱chani lix naꞌajeb chixjunileb laj Israel. Ut la̱o ma̱cꞌaꞌ take̱chani jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán xban nak acak xke̱chani li kanaꞌaj arin chire li nimaꞌ Jordán saꞌ li este, chanqueb. Ut laj Moisés quixye reheb: —Cui ya̱l nak yo̱quex chi a̱tinac, cauresihomak e̱rib chi pletic joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Texxic jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán joꞌ tixye e̱re li Ka̱cuaꞌ. Ut texpletik riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc ke toj texnumta̱k saꞌ xbe̱neb. Nak acak xere̱chani li naꞌajej, la̱ex naru texsukꞌi̱k saꞌ li naꞌajej aꞌin xban nak ac xeba̱nu li cꞌaꞌru xeyechiꞌi xba̱nunquil re li Dios ut reheb le̱ rech tenamitil. Ut li naꞌajej aꞌin e̱rehak chic chiru li Ka̱cuaꞌ. Abanan cui incꞌaꞌ te̱ba̱nu li cꞌaꞌru xeyechiꞌi re li Ka̱cuaꞌ, qꞌuehomak retal nak texma̱cobk chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut la̱ex te̱cꞌul xtojbal le̱ ma̱c. La̱ex naru nequeyi̱b lix tenamiteb le̱ rixakil ut eb le̱ cocꞌal ut naru nequeyi̱b xnaꞌajeb le̱ queto̱mk. Abanan te̱ba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru xeye, chan laj Moisés. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad ut eb li ralal xcꞌajol laj Rubén queꞌxye re laj Moisés: —La̱o laj cꞌanjel cha̱cuu. La̱o takaba̱nu li cꞌaꞌru xaye ke. Eb li kacocꞌal, ut eb li kixakil joꞌ eb ajcuiꞌ li kaqueto̱mk teꞌcana̱k arin saꞌ eb li tenamit li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad. Abanan la̱o tocꞌanjelak cha̱cuu. Takacauresi kib ut toxic chi pletic jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Takaba̱nu li kataklanquil xban li Ka̱cuaꞌ joꞌ xaye ke, chanqueb. Tojoꞌnak laj Moisés quia̱tinac riqꞌuin laj Eleazar laj tij ut laj Josué li ralal laj Nun ut riqꞌuineb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb lix te̱paleb laj Israel ut quixye reheb li cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Quixye reheb: —Cui eb li cui̱nk xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Gad ut eb li ralal xcꞌajol laj Rubén teꞌxic jun pacꞌal li nimaꞌ chi pletic, la̱ex te̱qꞌue reheb li naꞌajej Galaad nak ac xere̱chani li chꞌochꞌ. Abanan cui incꞌaꞌ nequeꞌxic chi pletic e̱rochben, tento nak teꞌxcꞌul lix naꞌajeb aran Canaán e̱rochben la̱ex, chan. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad ut eb li ralal xcꞌajol laj Rubén queꞌxye: —La̱o laj cꞌanjel cha̱cuu. La̱o takaba̱nu joꞌ xye ke li Ka̱cuaꞌ. La̱o toxic chi pletic jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán aran Canaán joꞌ naxye ke li Ka̱cuaꞌ. Abanan li naꞌajej li tocua̱nk cuiꞌ, aꞌan li cuan saꞌ li pacꞌal aꞌin, saꞌ li oriente, chanqueb. Joꞌcan nak laj Moisés quixqꞌue lix naꞌaj laj Sehón lix reyeb laj amorreo ut lix naꞌaj laj Og lix reyeb laj Basán reheb li ralal xcꞌajol laj Gad, ut reheb li ralal xcꞌajol laj Rubén ut reheb ajcuiꞌ yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés li ralal laj José. Quixqꞌue ajcuiꞌ reheb li tenamit ut eb li cocꞌ cꞌaleba̱l li cuanqueb chi xjun sutam. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad queꞌxyi̱b eb li tenamit Dibón, Atarot, Aroer, Atarot-sofán, Jazer, Jogbeha, Bet-nimra ut Bet-arán. Queꞌxcauresiheb li tenamit aꞌin ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ lix naꞌaj lix queto̱mkeb. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Rubén queꞌxyi̱b cuiꞌchic li tenamit Hesbón, Eleale, Quiriataim, ut Nebo ut Baal-meón, li cuib chi tenamit li queꞌxjal xcꞌabaꞌeb mokon. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li tenamit Sibma. Ut queꞌxqꞌue jalan xcꞌabaꞌeb li tenamit li queꞌxyi̱b. Eb li ralal xcꞌajol laj Maquir, li ralal laj Manasés, queꞌco̱eb Galaad ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj amorreo toj retal nak queꞌrisiheb. Joꞌcan nak laj Moisés quixqꞌue li naꞌajej Galaad reheb li ralal xcꞌajol laj Maquir li ralal laj Manasés. Ut eb aꞌan queꞌcana chi cua̱nc aran. Ut co̱ ajcuiꞌ laj Jair, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Manasés. Quinumta saꞌ xbe̱neb cuib oxib chic lix naꞌajeb laj amorreo ut queꞌxqꞌue Havot-jair chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan. Ut co̱ ajcuiꞌ laj Noba ut quire̱chani li naꞌajej Kenat rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l li cuanqueb chi xjun sutam. Ut quixqꞌue Noba chokꞌ xcꞌabaꞌ xban nak aꞌan lix cꞌabaꞌ li cui̱nk aꞌan. Resil chanru nak eb laj Israel queꞌco̱eb CanaánJoꞌcaꞌin nak queꞌel chak laj Israel aran Egipto. Chi chꞌu̱tal queꞌxqꞌue rib nak yo̱queb chi xic joꞌ nequeꞌxba̱nu li soldados. Ut laj Moisés ut laj Aarón, aꞌaneb li queꞌcꞌamoc be chiruheb. Ut laj Moisés yo̱ chixtzꞌi̱banquil lix cꞌabaꞌeb li naꞌajej li queꞌnumeꞌ cuiꞌ joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan aꞌin li retalil li reliqueb. Eb laj Israel queꞌel Ramesés saꞌ li oꞌlaju xbe li xbe̱n po. Ecue̱rak li ninkꞌe Pascua. Cauheb xchꞌo̱l nak queꞌel chiruheb chixjunileb laj Egipto. Nak yo̱queb chixmukbaleb li xbe̱n ralaleb laj Egipto li quixcamsi li Ka̱cuaꞌ, eb laj Israel queꞌco̱eb. Li Ka̱cuaꞌ quixcamsiheb li ralaleb laj Egipto re xrakbal a̱tin saꞌ xbe̱n lix dioseb. Nak queꞌel Ramesés eb laj Israel queꞌco̱eb toj Sucot ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Sucot, queꞌco̱eb toj Etam li cuan nachꞌ riqꞌuin li nuba̱l re li chaki chꞌochꞌ ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Etam, queꞌco̱eb toj Pi-hahirot li cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li naꞌajej Baal-zefón ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb nachꞌ riqꞌuin li tenamit Migdol. Nak queꞌel Pi-hahirot queꞌnumeꞌ saꞌ xyi li palau ut queꞌco̱eb saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Nak ac xeꞌbe̱c oxib cutan saꞌ li chaki chꞌochꞌ Etam, queꞌxyi̱b lix muheba̱leb aran Mara. Nak queꞌel Mara, queꞌco̱eb Elim. Saꞌ li naꞌajej aꞌan cuan cablaju li yuꞌam haꞌ ut laje̱b xca̱cꞌa̱l li cheꞌ palma. Ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Elim, queꞌco̱eb toj chire li Caki Palau ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel chire li Caki Palau, queꞌco̱eb toj saꞌ li chaki chꞌochꞌ Sin ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Sin, queꞌco̱eb toj Dofca ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Dofca, queꞌco̱eb toj Alús ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Alús, queꞌco̱eb Refidim. Saꞌ li naꞌajej aꞌan ma̱cꞌaꞌ li haꞌ re teꞌrucꞌ li tenamit. Nak queꞌel Refidim, queꞌco̱eb toj saꞌ li chaki chꞌochꞌ Sinaí ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Sinaí, queꞌco̱eb toj Kibrot-hataava ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Kibrot-hataava, queꞌco̱eb toj Hazerot ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Hazerot, queꞌco̱eb toj Ritma ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Ritma, queꞌco̱eb toj Rimón-peres ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Rimón-peres, queꞌco̱eb toj Libna ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Libna, queꞌco̱eb toj Rissa ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Rissa, queꞌco̱eb toj Ceelata ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Ceelata, queꞌco̱eb cuan cuiꞌ li tzu̱l Sefer ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel cuan cuiꞌ li tzu̱l Sefer, queꞌco̱eb toj Harada ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Harada, queꞌco̱eb toj Macelot ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Macelot, queꞌco̱eb toj Tahat ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Tahat, queꞌco̱eb toj Tara ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Tara, queꞌco̱eb toj Mitca ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Mitca, queꞌco̱eb toj Hasmona ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Hasmona, queꞌco̱eb toj Moserot ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Moserot, queꞌco̱eb toj Bene-jaacán ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Bene-jaacán, queꞌco̱eb cuan cuiꞌ li tzu̱l Gidgad ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel cuan cuiꞌ li tzu̱l Gidgad, queꞌco̱eb toj Jotbata ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Jotbata, queꞌco̱eb toj Abrona ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Abrona, queꞌco̱eb toj Ezión-geber ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Ezión-geber, queꞌco̱eb toj saꞌ li chaki chꞌochꞌ Zin, ut aran Cades queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Cades, queꞌco̱eb cuan cuiꞌ li tzu̱l Hor li cuan saꞌ li nuba̱l re li naꞌajej Edom. Ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak cuanqueb aran laj Aarón laj tij quitakeꞌ saꞌ li tzu̱l Hor joꞌ quiyeheꞌ re xban li Dios. Ut aran quicam laj Aarón saꞌ li xbe̱n cutan re li roꞌ po nak ac cuan chic caꞌcꞌa̱l chihab reliqueb laj Israel saꞌ li naꞌajej Egipto. Jun ciento riqꞌuin oxib xcaꞌcꞌa̱l (123) chihab cuan re laj Aarón nak quicam saꞌ li tzu̱l Hor. Lix reyeb laj Arad li quicuan Neguev saꞌ li naꞌajej Canaán quirabi resil lix cuulajiqueb laj Israel. Eb laj Israel queꞌel cuan cuiꞌ li tzu̱l Hor ut queꞌco̱eb toj Zalmona. Ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Zalmona, queꞌco̱eb toj Punón ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Punón, queꞌco̱eb toj Obot ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Obot, queꞌco̱eb toj Ije-abarim li cuan saꞌ li nuba̱l re Moab. Ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Ije-abarim, queꞌco̱eb toj Dibón-gad ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Dibón-gad, queꞌco̱eb toj Almón-diblataim ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel Almón-diblataim, queꞌco̱eb toj saꞌ eb li tzu̱l re Abarim, li cuanqueb saꞌ xcaꞌyaba̱l li tzu̱l Nebo ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Nak queꞌel saꞌ eb li tzu̱l re Abarim, queꞌco̱eb toj saꞌ eb li cꞌaleba̱l cuanqueb xcue̱nt Moab li cuanqueb chire li nimaꞌ Jordán saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Jericó. Aran chire li nimaꞌ Jordán queꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ eb li naꞌajej naticla Bet-jesimot nacuulac toj Abel-sitim saꞌ li cꞌaleba̱l cuan xcue̱nt Moab. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés saꞌ li ru takꞌa cuan Moab chire li nimaꞌ Jordán li cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Jericó. Ut quixye re: —Tat-a̱tinak riqꞌuineb laj Israel ut ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin. Nak texnumekꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán ut tex-oc saꞌ li naꞌajej Canaán, te̱risiheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan. Te̱sach ruheb chixjunileb lix dioseb li queꞌxyi̱b riqꞌuin pec ut riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Te̱tꞌan chixjunileb li naꞌajej li najt xteram li nequeꞌlokꞌonin cuiꞌ. Te̱risiheb chixjunileb li cristian li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan ut texcana̱k chi cua̱nc aran xban nak la̱in xinqꞌuehoc e̱re li naꞌajej aꞌan. Ta̱bu̱li rix li chꞌochꞌ nak ta̱jeqꞌui reheb laj Israel, aꞌ yal jarubeb cuanqueb saꞌ li junju̱nk xte̱pal. Cui nabaleb, nabal ajcuiꞌ li chꞌochꞌ ta̱qꞌue reheb. Ut cui incꞌaꞌ qꞌuiheb, incꞌaꞌ ajcuiꞌ qꞌui li chꞌochꞌ ta̱qꞌue. Aꞌ yal joꞌ qꞌuial ta̱tzꞌak li junju̱nk, aꞌan li ta̱qꞌue reheb. Ta̱jeqꞌui li chꞌochꞌ aꞌ yal ani lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Abanan cui incꞌaꞌ te̱risiheb saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ anakcuan, raylal te̱cꞌul mokon xbaneb. Chanchanakeb lix cꞌaj li cheꞌ x-oc saꞌ xnakꞌ e̱ru, malaj ut chanchanakeb li qꞌuix saꞌ le̱ tibel. Ra te̱cꞌul xbaneb nak ac cua̱nkex chic saꞌ li naꞌajej aꞌan. Ut la̱in tinba̱nu e̱re joꞌ quincꞌoxla xba̱nunquil reheb aꞌan, chan li Ka̱cuaꞌ. Eb li nuba̱l re li chꞌochꞌ CanaánLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Ta̱ye reheb laj Israel chi joꞌcaꞌin. Aꞌaneb aꞌin li nuba̱l re le̱ naꞌaj nak tex-oc saꞌ li naꞌajej Canaán, li tinqꞌue chokꞌ e̱re. Li nuba̱l saꞌ li sur ta̱ticla̱k saꞌ li chaki chꞌochꞌ re Zin ut ta̱cuulak toj saꞌ li nuba̱l re Edom. Ta̱ticla̱k cuan cuiꞌ li palau Mar Muerto xcꞌabaꞌ saꞌ li sur ut ta̱xic toj saꞌ li este. Ta̱cuulak toj saꞌ li tzu̱l re Acrabim. Ta̱numekꞌ Zin ut ta̱xic toj Cades-barnea. Chirix aꞌan ta̱numekꞌ Hasar-adar ut ta̱cuulak toj Asmón. Ta̱numekꞌ Asmón ut ta̱cuulak cuan cuiꞌ li nimaꞌ, li cuan saꞌ li nuba̱l re li naꞌajej Egipto, ut toxrakekꞌ toj saꞌ li palau Mediterráneo. Saꞌ li oeste li nuba̱l re le̱ naꞌaj, aꞌan li palau Mediterráneo. Aran toxrakekꞌ. Li nuba̱l saꞌ li norte ta̱ticla̱k saꞌ li palau Mediterráneo ut ta̱cuulak toj saꞌ li tzu̱l Hor. Ta̱numekꞌ saꞌ li tzu̱l Hor ut ta̱xic toj Hamat ut ta̱cuulak toj Zedad. Ta̱xic toj Zifrón ut ta̱cuulak Hazar-enán. Aran toxrakekꞌ li nuba̱l li cuan saꞌ li norte. Li nuba̱l saꞌ li este ta̱ticla̱k Hazar-enán ut ta̱cuulak Sefam. Ta̱numekꞌ Sefam ut ta̱cuulak Ribla li cuan saꞌ li este re li naꞌajej Aín xcꞌabaꞌ. Ut ta̱cuulak chire li palau Cineret saꞌ li este. Ta̱xic chire li nimaꞌ Jordán ut ta̱cuulak toj saꞌ li palau Mar Muerto. Aꞌaneb aꞌin lix nuba̱l li naꞌajej li tinqꞌue e̱re saꞌ li ca̱hib pacꞌal, chan li Dios. Ut laj Moisés quixye reheb laj Israel: —Te̱bu̱li rix li chꞌochꞌ li ta̱qꞌuehekꞌ e̱re. Li Ka̱cuaꞌ quixye nak li chꞌochꞌ aꞌin ta̱jeqꞌui̱k reheb li bele̱b chꞌu̱tal riqꞌuin media chꞌu̱tal eb laj Israel. Eb li ralal xcꞌajol laj Rubén, eb li ralal xcꞌajol laj Gad ut yijach eb li ralal xcꞌajol laj Manasés ac xeꞌxcꞌul lix chꞌochꞌeb. Li cuib chꞌu̱tal riqꞌuin media ac xeꞌxcꞌul lix chꞌochꞌeb saꞌ li este, saꞌ li pacꞌal li nimaꞌ Jordán li cuanco cuiꞌ anakcuan. Li naꞌajej aꞌin cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Jericó, chan. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li cui̱nk li teꞌjeqꞌui̱nk re li chꞌochꞌ: Laj Eleazar laj tij ut laj Josué li ralal laj Nun. Ta̱bokeb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li junju̱nk xte̱paleb laj Israel re nak teꞌtenkꞌa̱nk chixjeqꞌuinquil li chꞌochꞌ. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: laj Caleb li ralal laj Jefone saꞌ xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Judá; laj Semuel li ralal laj Amiud, saꞌ xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Simeón; laj Elidad li ralal laj Quislón, saꞌ xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Benjamín; laj Buqui li ralal laj Jogli, li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Dan; laj Haniel li ralal laj Efod, li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Manasés, li ralal laj José; laj Kemuel li ralal laj Siftán, li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li ralal laj José; laj Elizafán li ralal laj Parnac, li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Zabulón; laj Paltiel li ralal laj Azán, li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Isacar; laj Ahiud li ralal laj Selomi, li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Aser; laj Pedael li ralal laj Amiud, li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Neftalí, chan. Aꞌaneb li cui̱nk li taklanbileb xban li Ka̱cuaꞌ chixjeqꞌuinquil li naꞌajej Canaán reheb laj Israel. Eb li tenamit li queꞌqꞌueheꞌ reheb laj levitaLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés saꞌ li ru takꞌa re Moab chire li nimaꞌ Jordán saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Jericó. Quixye re: —Ta̱ye reheb laj Israel nak teꞌxqꞌue xtenamiteb laj levita re teꞌcua̱nk cuiꞌ saꞌ li naꞌajej li teꞌxcꞌul. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ xnaꞌajeb lix queto̱mk chi xjun sutam lix tenamiteb. Tento nak ta̱cua̱nk lix tenamiteb li teꞌcua̱nk cuiꞌ ut ta̱cua̱nk ajcuiꞌ lix naꞌajeb lix cuacax, lix carner ut chixjunil lix queto̱mkeb. Li cꞌaleba̱l li te̱qꞌue reheb laj levita, aꞌan ca̱hib ciento riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l metro chirix li tzꞌac li sutsu̱queb cuiꞌ lix tenamiteb. Ca̱ xucu̱t li naꞌajej aꞌan. Bele̱b ciento (900) metro saꞌ li junju̱nk pacꞌal. Juntakꞌe̱tak xbisbal saꞌ xca̱ pacꞌalil. Li tenamit ta̱cana̱k saꞌ xyi li naꞌajej ut lix naꞌajeb li queto̱mk ta̱cua̱nk chi xjun sutam. Te̱qꞌue cuakib li tenamit reheb laj levita re teꞌxcol cuiꞌ ribeb laj Israel cui xeꞌxcamsi ras ri̱tzꞌin chi incꞌaꞌ yal xraj xchꞌo̱l. Ut te̱qꞌue ajcuiꞌ cuib roxcꞌa̱l (42) chic li tenamit reheb. Eb li tenamit li ta̱ru̱k teꞌxcol cuiꞌ ribeb laj IsraelCuakxakib roxcꞌa̱l (48) chixjunileb li tenamit li teꞌqꞌuehekꞌ reheb laj levita rochbeneb lix naꞌajeb lix queto̱mk. Li tenamit li teꞌqꞌuehekꞌ reheb laj levita aꞌ yal joꞌ qꞌuial li chꞌochꞌ li xeꞌxcꞌul li junju̱nk xte̱paleb laj Israel. Cui jun xte̱paleb laj Israel nabal li chꞌochꞌ xeꞌxcꞌul, nabal ajcuiꞌ li teꞌxqꞌue reheb laj levita. Cui incꞌaꞌ qꞌui, incꞌaꞌ ajcuiꞌ qꞌui li teꞌxqꞌue reheb laj levita.— Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés ut quixye re: —Tat-a̱tinak riqꞌuineb laj Israel ut ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin: nak ac xexnumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán nak tex-oc saꞌ li naꞌajej Canaán, te̱sicꞌ ruheb li tenamit li teꞌxcol cuiꞌ ribeb li ani naxcamsi ras ri̱tzꞌin chi incꞌaꞌ yal naraj xchꞌo̱l. Saꞌ li tenamit aꞌan naru teꞌxcol ribeb li teꞌcamsi̱nk chiruheb li rechꞌalal li camenak toj ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb xbaneb laj Israel. Saꞌ xya̱nkeb li tenamit ta̱qꞌuehekꞌ reheb laj levita ta̱cua̱nk cuakib li tenamit li teꞌxcol cuiꞌ ribeb laj Israel. Oxib li tenamit aꞌan ta̱cua̱nk jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li naꞌajej Canaán. Li oxib chic teꞌcua̱nk saꞌ li pacꞌal aꞌin. Eb li tenamit aꞌin, aꞌaneb li tenamit bar ta̱ru̱k teꞌxcol cuiꞌ ribeb laj Israel li teꞌcamsi̱nk chi incꞌaꞌ yal teꞌraj xchꞌo̱l. Eb li cuakib chi tenamit aꞌin, aꞌaneb li tenamit bar ta̱ru̱k teꞌxcol cuiꞌ ribeb laj Israel joꞌ eb ajcuiꞌ li jalaneb xtenamit li nequeꞌxcamsi ras ri̱tzꞌin chi incꞌaꞌ yal naraj xchꞌo̱l. Cui junak tixsacꞌ li ras ri̱tzꞌin riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut li jun aꞌan ta̱ca̱mk xban, li quisacꞌoc re, aꞌanak aj camsinel ut ta̱teneba̱k ca̱mc saꞌ xbe̱n. Ut cui junak naxsacꞌ li ras ri̱tzꞌin riqꞌuin pec ut aꞌan ta̱ca̱mk xban, li ani xsacꞌoc re, aꞌanak aj camsinel ut ta̱teneba̱k ca̱mc saꞌ xbe̱n. Ut cui junak naxsacꞌ riqꞌuin cheꞌ li ras ri̱tzꞌin ut aꞌan ta̱ca̱mk xban, li ani xsacꞌoc re, aꞌanak aj camsinel ut ta̱teneba̱k ca̱mc saꞌ xbe̱n. Li rechꞌalal li quicamsi̱c, aꞌan li ta̱camsi̱nk re laj camsinel aꞌ yal bar tixcꞌul. Cui junak xicꞌ naril li ras ri̱tzꞌin ut naxtꞌan, malaj ut naxsacꞌ riqꞌuin cꞌaꞌak re ru, malaj ut naxsacꞌ riqꞌuin rukꞌ toj retal nacam, li jun aꞌan aj camsinel. Ut li rechꞌalal li quicamsi̱c, aꞌan li ta̱camsi̱nk re laj camsinel nak tixcꞌul. Abanan cui junak naxcamsi li ras ri̱tzꞌin chi incꞌaꞌ yal xraj xchꞌo̱l, usta naxtꞌan, malaj ut naxsacꞌ riqꞌuin li cꞌaꞌak re ru, malaj ut naxcut chi pec chi incꞌaꞌ xril li ras ri̱tzꞌin, ut li jun aꞌan nacam xban li cꞌaꞌru quixcꞌul, tento nak eb li tenamit teꞌrakok a̱tin saꞌ xbe̱n li xcamsin ras ri̱tzꞌin joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱n li rechꞌalal li camenak, xban nak moco yal xraj ta xchꞌo̱l nak xcamsi li ras ri̱tzꞌin. Tento nak eb li tenamit teꞌxcol rix li xcamsi ras ri̱tzꞌin chiru li rechꞌalal li camenak. Ut teꞌxsukꞌisi cuiꞌchic saꞌ li tenamit li quixcol cuiꞌ rib. Ut aran ta̱cana̱k toj nak ta̱ca̱mk lix yucuaꞌileb laj tij, li quiqꞌueheꞌ aceite saꞌ xjolom. Abanan cui li ani xcamsi ras ri̱tzꞌin ta̱e̱lk saꞌ li tenamit aꞌan li ta̱ru̱k tixcol cuiꞌ rib, ut cui natauheꞌ xban li rechꞌalal li quicamsi̱c ut ta̱camsi̱k xban, li rechꞌalal li camenak ma̱cꞌaꞌ xma̱c nak tixcamsi xban nak li jun x-el saꞌ li tenamit li tixcol cuiꞌ rib. Tento nak li ani xcamsi ras ri̱tzꞌin ta̱cana̱k saꞌ li tenamit li tixcol cuiꞌ rib toj ta̱ca̱mk lix yucuaꞌil eb laj tij. Nak acak xcam lix yucuaꞌileb laj tij, naru ta̱sukꞌi̱k saꞌ li rochoch. Eb li chakꞌrab aꞌin e̱re la̱ex ut reheb le̱ ralal e̱cꞌajol yalak bar cua̱nkex. Ta̱teneba̱k ca̱mc saꞌ xbe̱n li ani xcamsi ras ri̱tzꞌin cui cuanqueb cuib oxib li teꞌyehok re. Abanan incꞌaꞌ naru ta̱teneba̱k ca̱mc saꞌ xbe̱n cui jun ajcuiꞌ li ta̱jitok re. Li ani naxcamsi ras ri̱tzꞌin xban nak yal xraj xchꞌo̱l nak xcamsi incꞌaꞌ naru xtojbal rix lix ma̱c riqꞌuin tumin. Tento ban nak ta̱camsi̱k xban nak tenebanbil ca̱mc saꞌ xbe̱n. Cui junak li xcamsi ras ri̱tzꞌin xco̱ saꞌ li tenamit li naxcol cuiꞌ rib, li jun aꞌan incꞌaꞌ naru ta̱tojok re ta̱sukꞌi̱k saꞌ li rochoch. Tento nak ta̱cana̱k aran toj nak ta̱ca̱mk lix yucuaꞌileb laj tij. Me̱mux ru li naꞌajej li texcua̱nk cuiꞌ. Li camsi̱nc naxmux ru li chꞌochꞌ. Caꞌaj cuiꞌ ta̱ru̱k xtojbal rix li ma̱c nak ta̱camsi̱k li xcamsin. Ut li chꞌochꞌ ta̱cana̱k chi incꞌaꞌ chic muxbil ru. Me̱mux ru li naꞌajej li texcua̱nk cuiꞌ xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ tincua̱nk aran. La̱in tincua̱nk e̱riqꞌuin la̱ex aj Israel, chan li Dios. Aꞌin li chakꞌrab chirix li teꞌre̱chani li ixkEb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Galaad queꞌco̱eb chi a̱tinac riqꞌuin laj Moisés. Laj Galaad, aꞌan li ralal laj Maquir. Laj Maquir, aꞌan li ralal laj Manasés ut laj Manasés, aꞌan li ralal laj José. Eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Galaad queꞌxye re laj Moisés: —Li Ka̱cuaꞌ quixye a̱cue nak riqꞌuin bu̱lic ta̱jeqꞌui li chꞌochꞌ reheb laj Israel. Ut quixye ajcuiꞌ nak ta̱qꞌue reheb lix rabin laj Zelofehad li kechꞌalal li joꞌ qꞌuial li chꞌochꞌ li quitzꞌak raj aꞌan. Abanan cui eb li ixk aꞌan teꞌsumla̱k riqꞌuin cui̱nk aj Israel jalan xte̱paleb, lix chꞌochꞌeb li ixk aꞌan ta̱cana̱k reheb li jalan xte̱paleb. Ut li kachꞌochꞌ la̱o yo̱k chi cꞌosc chi joꞌcan. Ut saꞌ li chihab re sahil chꞌo̱lejil, nak ta̱qꞌuehekꞌ cuiꞌchic li chꞌochꞌ re li tzꞌakal aj e̱chal re, lix chꞌochꞌeb lix rabin laj Zelofehad ta̱kꞌaxo̱nk chi junaj cua saꞌ xcue̱nteb li jalan xte̱paleb li queꞌsumla cuiꞌ li ixk. Ut la̱o incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k take̱chani li kachꞌochꞌ, chanqueb. Ut laj Moisés quixye reheb li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Quixye: —Yal li cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal eb li ralal xcꞌajol laj José. Li Ka̱cuaꞌ xye nak eb lix rabin laj Zelofehad naru teꞌsumla̱k riqꞌuin li ani teꞌcuulak chiru, abanan tento nak li teꞌsumla̱k cuiꞌ xcomoneb lix te̱paleb lix yucuaꞌ. Li chꞌochꞌ li teꞌxcꞌul eb laj Israel incꞌaꞌ ta̱kꞌaxo̱nk saꞌ jalan xte̱paleb laj Israel. Tento ta̱cana̱k chokꞌ reheb lix te̱paleb li queꞌe̱chanin re. Li junju̱nk chi ixk li nare̱chani lix chꞌochꞌ, tento nak ta̱sumla̱k riqꞌuin jun cui̱nk xcomoneb lix te̱paleb lix yucuaꞌ. Joꞌcan nak li junju̱nk te̱p chi aj Israel teꞌre̱chani li chꞌochꞌ li quire̱chani lix yucuaꞌeb. Li chꞌochꞌ incꞌaꞌ naru ta̱kꞌaxo̱nk saꞌ xcue̱nt jalan xte̱paleb laj Israel. Tento nak ta̱cana̱k saꞌ lix te̱pal laj Israel li x-e̱chanin re, chan. Ut eb lix rabin laj Zelofehad queꞌxba̱nu joꞌ quixye li Dios re laj Moisés. Lix Maala, lix Tirsa, lix Hogla, lix Milca ut lix Noa, eb lix rabin laj Zelofehad, queꞌsumla riqꞌuineb li ralal li ras lix yucuaꞌeb. Queꞌsumla riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Manasés li ralal laj José. Ut li chꞌochꞌ li queꞌre̱chani quicana saꞌ xcue̱nt lix te̱pal lix yucuaꞌ. Aꞌaneb aꞌin lix taklanquileb laj Israel ut li chakꞌrab li quixqꞌue li Dios re laj Moisés saꞌ li ru takꞌa re Moab, li cuan chire li nimaꞌ Jordán saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Jericó. Li Hu DeuteronomioLaj Moisés naxjultica reheb laj Israel li yechiꞌinbil reheb xban li DiosAꞌan aꞌin li a̱tin li quixye laj Moisés reheb chixjunileb laj Israel nak cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ nachꞌ riqꞌuin li nimaꞌ Jordán saꞌ li este. Cuanqueb saꞌ li naꞌajej Arabá saꞌ xcaꞌyaba̱l li Caki Palau saꞌ xya̱nkeb li naꞌajej Parán, Tofel, Labán, Hazerot ut Dizahab. Junlaju cutan chi be xnajtil li naꞌajej Horeb riqꞌuin li naꞌajej Cades-barnea nak nequeꞌxic saꞌ li be li nanumeꞌ saꞌ li tzu̱l Seir. Saꞌ li xbe̱n cutan nak yo̱ li junlaju po re li caꞌcꞌa̱l chihab li reliqueb Egipto nak laj Moisés quia̱tinac riqꞌuineb laj Israel ut quixye reheb chixjunil li quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Aꞌin quicꞌulman nak ac xeꞌnumta saꞌ xbe̱n laj Sehón lix reyeb laj amorreo, li quicuan Hesbón ut saꞌ xbe̱n ajcuiꞌ laj Og lix reyeb laj Basán li quicuan Astarot saꞌ li naꞌajej Edrei. Laj Moisés quia̱tinac riqꞌuineb laj Israel nak cuanqueb chire li nimaꞌ Jordán saꞌ li este saꞌ lix naꞌajeb laj Moab ut quixye reheb cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab. Quixye: —Nak cuanco Horeb, li Ka̱cuaꞌ li kaDios quia̱tinac kiqꞌuin ut quixye ke chi joꞌcaꞌin. Ac junxil nequex-oc chi cua̱nc saꞌ li tzu̱l aꞌin. Xocomak li cꞌaꞌru e̱re ut texxic saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru li cuanqueb cuiꞌ eb laj amorreo. Texxic saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb chi xjun sutam. Texxic saꞌ li ru takꞌa re Arabá, ut saꞌ eb li tzu̱l. Ut texxic Neguev, ut chire li palau, ut saꞌ eb lix naꞌajeb laj cananeo ut li naꞌajej Líbano. Texxic toj cuan cuiꞌ li nimla nimaꞌ Éufrates. Qꞌuehomak retal. La̱in xinqꞌue e̱re li naꞌajej aꞌin. Texxic ut te̱re̱chani li naꞌajej joꞌ quinye riqꞌuin juramento reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ, laj Abraham, laj Isaac ut laj Jacob ut reheb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajoleb li teꞌcua̱nk mokon, chan li Dios. Laj Moisés quixye reheb: —Nak toj cuanquex chak saꞌ li tzu̱l Sinaí la̱in quinye e̱re nak incꞌaꞌ chic nincuy cꞌamoc be che̱ru injunes. Li Ka̱cuaꞌ li kaDios xoxqꞌue chi ta̱mc. Anakcuan chanchano chic xqꞌuial li chahim chiru li choxa. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ, ta̱qꞌuehok e̱re chi ta̱mc chi nabal chiru anakcuan ut texrosobtesi chi nabal joꞌ quixyechiꞌi xba̱nunquil ke. Abanan, ¿chan ta cuiꞌ ru nak tincuy rakoc a̱tin saꞌ e̱be̱n injunes? La̱in incꞌaꞌ tincuy rabinquil le̱ chꞌaꞌajquilal nak nequecuechꞌi e̱rib chi ribil e̱rib. Sicꞌomakeb ru saꞌ li junju̱nk xte̱paleb li tenamit li cui̱nk li cuanqueb xnaꞌleb ut nequeꞌxnau qꞌuehoc naꞌleb. Teꞌxnau takla̱nc li te̱sicꞌ ruheb ut la̱in tinxakabeb chi rakoc a̱tin saꞌ e̱be̱n. Ut la̱ex queye cue: “Us li nacacꞌoxla xba̱nunquil,” chanquex. Joꞌcan nak la̱in quinxakabeb chi rakoc a̱tin saꞌ e̱be̱n li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ e̱ya̱nk, li cuanqueb xnaꞌleb ut nequeꞌxnau takla̱nc. Cuan li queꞌrakoc a̱tin saꞌ xbe̱n jun mil li cristian, cuan li queꞌrakoc a̱tin saꞌ xbe̱n jun ciento, cuan li queꞌrakoc a̱tin saꞌ xbe̱n laje̱b roꞌcꞌa̱l, ut cuan ajcuiꞌ li queꞌrakoc a̱tin saꞌ xbe̱n laje̱b chi cristian. Ut la̱in quinye reheb li teꞌrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n, “Te̱qꞌue retal chi us li cꞌaꞌru nequeꞌxye li yo̱queb chi cuechꞌi̱nc. Ut texrakok a̱tin saꞌ xya̱lal saꞌ xbe̱neb, usta a̱cuech aj Israelil malaj ut li jalan xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Incꞌaꞌ te̱sicꞌ ru li ani te̱col rix. Texrakok ban a̱tin saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb xcuanquil. Ma̱ ani te̱xucua ru xban nak li tzꞌakal aj rakol a̱tin, aꞌan li Dios. Cui kꞌaxal nim li chꞌaꞌajquilal ut incꞌaꞌ texru̱k chixyi̱banquil, te̱cꞌameb chak cuiqꞌuin ut la̱in tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb,” chanquin reheb. Ut saꞌ li cutan aꞌan la̱in quinye e̱re chixjunil li cꞌaꞌru te̱ba̱nu. La̱o kaba̱nu joꞌ quixye ke li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Co-el saꞌ li naꞌajej Horeb ut conumeꞌ saꞌ li nimla chaki chꞌochꞌ li xiu xiu cuiꞌ numecꞌ. Queqꞌue ajcuiꞌ retal la̱ex. Conumeꞌ saꞌ lix naꞌajeb laj amorreo, li tzu̱l ru ut cocuulac toj Cades-barnea. Ut la̱in quinye e̱re, ac xocꞌulun saꞌ lix naꞌajeb laj amorreo, li tzu̱l ru. Aꞌan li naꞌajej li tixkꞌaxtesi ke li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Qꞌuehomak retal. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixkꞌaxtesi e̱re li naꞌajej. Texxic ut te̱re̱chani li naꞌajej joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Mexxucuac, chi moco ta̱chꞌina̱nk le̱ chꞌo̱l, chanquin e̱re. Abanan la̱ex quexcuulac cuiqꞌuin ut queye cue: “Takataklaheb li cui̱nk chixqꞌuebal retal li naꞌajej. Nak teꞌcꞌulu̱nk, teꞌxye ke bar cuan li be takacꞌam ut bar cuan li tenamit li to-oc cuiꞌ.” Quixcꞌul inchꞌo̱l li cꞌaꞌru queye. Ut quinsicꞌ ruheb cablaju li cui̱nk. Junju̱nk quinsicꞌ ru saꞌ xya̱nkeb lix te̱paleb laj Israel. Queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru ut queꞌcuulac toj saꞌ li ru takꞌa Escol ut queꞌoc chixqꞌuebal retal chanru li naꞌajej. Nak queꞌsukꞌi queꞌxcꞌam chak kiqꞌuin li quiꞌil kꞌe̱n re takil. Ut queꞌxye ke, “Kꞌaxal cha̱bil li naꞌajej li tixqꞌue ke li Ka̱cuaꞌ li kaDios,” chanqueb. Abanan la̱ex incꞌaꞌ queraj xic chire̱chaninquil li naꞌajej. Quekꞌet ban li chakꞌrab li quixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ut la̱ex quex-oc chi cuechꞌi̱nc saꞌ le̱ muheba̱l ut queye, “Xicꞌ nocoril li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak corisi chak Egipto re nak toxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb laj amorreo re nak teꞌxsach ku. ¿Bar ta̱ru̱k toxic anakcuan? Xchꞌinan li kachꞌo̱l xban nak eb li kacomon xeꞌxye ke nak eb li cristian aran ni̱nkeb rok chiku la̱o ut cauheb rib. Ut ni̱nkeb li tenamit ut ni̱nkeb ajcuiꞌ xteram li tzꞌac li sutsu̱queb cuiꞌ. Ut xeꞌrileb ajcuiꞌ chak ruheb li ralal xcꞌajol li nimla cui̱nk aj Anac xcꞌabaꞌ.” Ut la̱in quinye e̱re, Michꞌinan e̱chꞌo̱l chi moco texxucuak xbaneb aꞌan. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, aꞌan ta̱cꞌamok be che̱ru. Aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk e̱re chi pletic, joꞌ nak quextenkꞌa nak cuanquex Egipto. La̱ex queqꞌue retal cꞌaꞌru quixba̱nu. Ut queril chanru nak li Ka̱cuaꞌ quextenkꞌa nak cuanquex saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Chanchan nak quexkꞌalu joꞌ jun li yucuaꞌbej naxkꞌalu li ralal. Ut quicꞌamoc be che̱ru toj chalen nak quexcꞌulun saꞌ li naꞌajej aꞌin. Usta li Dios quextenkꞌa chak, abanan la̱ex incꞌaꞌ ajcuiꞌ quepa̱b li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ yo̱ chi cꞌamoc be che̱ru riqꞌuin li xam chi kꞌojyi̱n ut li chok chi cutan. Quixcꞌut che̱ru bar te̱yi̱b cuiꞌ le̱ muheba̱l ut quixcꞌut che̱ru bar cuan li be te̱cꞌam nak texxic. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li Ka̱cuaꞌ nak quirabi li cꞌaꞌru queye. Joꞌcan nak quixye chi joꞌcaꞌin riqꞌuin juramento: “Ma̱ jun e̱re la̱ex li incꞌaꞌ us le̱ naꞌleb te̱ril li cha̱bil naꞌajej li quinyechiꞌi riqꞌuin juramento reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Caꞌaj cuiꞌ laj Caleb li ralal laj Jefone ta̱ril. La̱in tinqꞌue re aꞌan li naꞌajej li quinumeꞌ cuiꞌ ut tinqꞌue ajcuiꞌ reheb li ralal xcꞌajol xban nak laj Caleb quixpa̱b chi anchal xchꞌo̱l li cꞌaꞌru quinye.” E̱ma̱c la̱ex nak quichal xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ inbe̱n la̱in ut quixye cue “Chi moco la̱at tat-oc saꞌ li naꞌajej aꞌan. Abanan laj Josué li natenkꞌan a̱cue, li ralal laj Nun, ta̱oc saꞌ li naꞌajej aꞌan. Ta̱qꞌue xcacuil xchꞌo̱l xban nak aꞌan ta̱cꞌamok be chiruheb laj Israel nak teꞌre̱chani li naꞌajej aꞌan. Teꞌoc le̱ ralal e̱cꞌajol li toj ma̱jiꞌ nequeꞌxqꞌue retal cꞌaꞌru li us ut cꞌaꞌru li incꞌaꞌ us. Aꞌaneb li queye nak teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ chi pre̱xil, abanan la̱in tinqꞌue li naꞌajej reheb aꞌan. Aꞌaneb li teꞌe̱chani̱nk re. Ut la̱ex, sukꞌinkex. Ayukex saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Te̱cꞌam li be li naxic saꞌ li Caki Palau,” chan li Dios. Tojoꞌnak la̱ex queye, “La̱o xoma̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ. La̱o toxic chi pletic. Takaba̱nu li cꞌaꞌru tixye ke li Ka̱cuaꞌ li kaDios,” chanquex. Ut quecauresi e̱rib chi xic chi pletic saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue, “Ta̱ye reheb nak incꞌaꞌ teꞌxic chi pletic xban nak la̱in incꞌaꞌ tincua̱nk riqꞌuineb. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb,” chan li Dios. La̱in quinye e̱re cꞌaꞌru quixye cue li Ka̱cuaꞌ. Abanan la̱ex incꞌaꞌ queraj rabinquil li cꞌaꞌru quinye. Quekꞌetkꞌeti ban e̱rib chiru li Ka̱cuaꞌ. Quekꞌet li ra̱tin ut co̱ex chi pletic saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru. Eb laj amorreo li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru queꞌel che̱cꞌulbal. Chanchaneb jun tu̱b li chꞌub nak queꞌchal saꞌ e̱be̱n. Ut quexra̱lina toj Horma. Queꞌnumta saꞌ e̱be̱n saꞌ li naꞌajej Seir. La̱ex texya̱bak nak quexsukꞌi chak ut quetzꞌa̱ma chiru li Dios nak aꞌan textenkꞌa. Abanan li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ quirabi nak queya̱ba lix cꞌabaꞌ. Joꞌcan nak najt quexcana Cades. Li cꞌaꞌru queꞌxcꞌuleb laj Israel nak queꞌnumeꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌChirix aꞌan cosukꞌi ut co̱o saꞌ li chaki chꞌochꞌ saꞌ li Caki Palau joꞌ quixye cue li Ka̱cuaꞌ. Najt kabeni kib saꞌ li naꞌajej Seir, li tzu̱l ru. Chirix aꞌan li Ka̱cuaꞌ quixye cue, “Anakcuan texxic saꞌ li norte xban nak ac junxil nequex-oc chixbeninquil e̱rib saꞌ li naꞌajej aꞌin. Ta̱ye reheb laj Israel chi joꞌcaꞌin: Oc e̱re chi numecꞌ saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Esaú, le̱ rechꞌalal li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Seir. Eb aꞌan teꞌxucuak che̱rilbal, abanan la̱ex te̱ba̱nu cue̱nt. Mex-oc chi pletic riqꞌuineb xban nak la̱in incꞌaꞌ tinqꞌue e̱re li naꞌajej li quinqꞌue reheb aꞌan. Chi moco caꞌchꞌin ajcuiꞌ li bar te̱xakab cuiꞌ le̱ rok tinqꞌue e̱re xban nak la̱in ac xinqꞌue re laj Esaú li naꞌajej Seir li tzu̱l ru. La̱ex te̱toj le̱ cua e̱rucꞌa li ta̱qꞌuehekꞌ e̱re aran,” chan e̱re. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios quexrosobtesi riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru queba̱nu. Aꞌan qui-iloc e̱re chiru li caꞌcꞌa̱l chihab nak yo̱quex chi numecꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ut quicuan e̱riqꞌuin ut ma̱cꞌaꞌ quipaltoꞌ che̱ru. Joꞌcan nak co-el Seir, li naꞌajej li tzu̱l ru li cuanqueb cuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Esaú li kechꞌalal. Kacanab li be re Arabá li naxic Elat ut Ezión-geber. Ut conumeꞌ cuiꞌchic saꞌ li be saꞌ li chaki chꞌochꞌ re Moab. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue, “Me̱chꞌiꞌchꞌiꞌiheb laj Moab li ralal xcꞌajol laj Lot. Me̱chikꞌ xjoskꞌileb re teꞌpletik xban nak la̱in incꞌaꞌ tinqꞌue lix naꞌajeb chokꞌ e̱re la̱ex. La̱in ac quinqꞌue li naꞌajej Ar reheb”. (Junxil queꞌcuan eb laj Emita saꞌ li naꞌajej aꞌan. Kꞌaxal nabaleb ut cauheb rib. Najt rokeb joꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Anac. Naꞌno̱queb ru nak ni̱nki cui̱nkeb joꞌ xni̱nkaleb li ralal xcꞌajol laj Anac. Eb laj Moab nequeꞌxye “Emitas” reheb. Najter eb laj horeo queꞌcuan saꞌ li naꞌajej Seir, abanan eb li ralal xcꞌajol laj Esaú queꞌrisiheb ut queꞌxsach ruheb ut queꞌcana chi cua̱nc saꞌ lix naꞌajeb. Queꞌxba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu laj Israel nak queꞌoc saꞌ li naꞌajej li quixqꞌue li Dios reheb.) Ut li Ka̱cuaꞌ quixye, “Ut anakcuan ayukex jun pacꞌal li nimaꞌ Zered” chan. Ut joꞌcan kaba̱nu. Cuakxaklaju xcaꞌcꞌa̱l (38) chihab kelic Cades-barnea toj chalen nak conumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Zered. Ac camenakeb chic chixjunileb li cui̱nk li nequeꞌxic chi pletic joꞌ quixye li Dios riqꞌuin juramento. Li Ka̱cuaꞌ quixsach ruheb chixjunileb riqꞌuin lix cuanquil ut ma̱ jun chic queꞌcana. Nak ac camenakeb chic chixjunileb li cui̱nk li nequeꞌxic chi pletic, li Ka̱cuaꞌ quixye cue, “Anakcuan texnumekꞌ saꞌ li naꞌajej Ar, li cuanqueb cuiꞌ eb laj Moab. Nak texcuulak cuanqueb cuiꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Amón,Saꞌ li versículo 2:19 eb laj Moab, aꞌaneb li ralal xcꞌajol li xbe̱n xrabin laj Lot. Ut eb laj Amón, aꞌaneb li ralal xcꞌajol lix cab xrabin. me̱chꞌiꞌchꞌiꞌiheb ut me̱chikꞌ xjoskꞌileb re teꞌpletik xban nak la̱in incꞌaꞌ tinqꞌue e̱re lix naꞌajeb. La̱in quinqꞌue li naꞌajej aꞌan chokꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Lot,” chan. (Junxil li naꞌajej aꞌin reheb li ni̱nki cui̱nk ut eb li ralal xcꞌajol laj Amón queꞌxye zomzomeo reheb. Kꞌaxal nabaleb ut cauheb rib ut najt rokeb joꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Anac. Li Ka̱cuaꞌ quixcanabeb laj Amón chixsachbal ruheb laj zomzomeo. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Amón queꞌcana chi cua̱nc saꞌ lix naꞌajeb. Joꞌcan ajcuiꞌ quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Esaú li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Seir. Queꞌxsach ruheb laj horeo ut chalen toj anakcuan cuanqueb saꞌ lix naꞌajeb. Ut eb laj Caftor queꞌxsach ruheb laj aveo li queꞌcuan saꞌ li naꞌajej nacuulac toj Gaza. Ut eb laj caftoreo queꞌcana chi cua̱nc saꞌ lix naꞌajeb.) Li Ka̱cuaꞌ quixye, “Ayukex anakcuan ut numenkex jun pacꞌal li nimaꞌ Arnón. La̱in tinkꞌaxtesi saꞌ e̱rukꞌ laj Sehón laj amorreo, lix reyeb laj Hesbón. Ut tinqꞌue e̱re li naꞌajej li cuan cuiꞌ laj Sehón. Texxic chi pletic riqꞌuineb re nak te̱re̱chani li naꞌajej. Saꞌ li cutan aꞌin la̱in tinqꞌue xxiuheb chixjunileb li tenamit li cuanqueb rubel choxa. Teꞌrabi resil li cꞌaꞌru yo̱kex ut sicsotkeb xban xxiuheb che̱ru,” chan li Dios. Nak cuanco saꞌ li chaki chꞌochꞌ re Cademot la̱in quintaklaheb lin takl riqꞌuin laj Sehón lix reyeb laj Hesbón chi a̱tinac riqꞌuin saꞌ usilal. Quinye re: Choa̱canab chi numecꞌ saꞌ la̱ naꞌaj. Yal numecꞌ takaba̱nu saꞌ li nim be. Ti̱c toxic. Ma̱cꞌaꞌ takachꞌeꞌ e̱re. Ti̱c ban tonumekꞌ. Takatoj li kacua kucꞌa. La̱o tonumekꞌ chi kok saꞌ le̱ naꞌaj. Choa̱canab chi numecꞌ saꞌ le̱ naꞌaj toj retal tonumekꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li naꞌajej li xqꞌue ke li Ka̱cuaꞌ li kaDios joꞌ nak xoeꞌxcanab chi numecꞌ saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Esaú li cuanqueb Seir ut eb li ralal xcꞌajol laj Moab li cuanqueb Ar, chanquin re li rey. Abanan laj Sehón lix reyeb laj Hesbón incꞌaꞌ coxcanab chi numecꞌ xban nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios quixcacuubresi xchꞌo̱l re nak tixkꞌaxtesi saꞌ kukꞌ li naꞌajej toj chalen anakcuan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: “Qꞌue retal. La̱in yo̱quin chixkꞌaxtesinquil saꞌ e̱rukꞌ laj Sehón ut lix naꞌaj. Anakcuan ayukex chire̱chaninquil lix naꞌajeb,” chan. Ut laj Sehón rochbeneb chixjunileb lix soldado queꞌchal chikacꞌulbal ut queꞌpletic kiqꞌuin saꞌ li tenamit Jahaza. Ut li Ka̱cuaꞌ li kaDios quixkꞌaxtesiheb saꞌ kukꞌ. Ut kasach ruheb laj Sehón rochbeneb li ralal ut chixjunileb lix soldado. Ut conumta saꞌ xbe̱neb chixjunileb lix tenamit ut kasach ruheb chixjunileb joꞌ cui̱nk, joꞌ ixk, joꞌ cocꞌal. Ma̱ jun chic queꞌcana. Caꞌaj cuiꞌ lix queto̱mk kaxoc chokꞌ ke ut li cꞌaꞌru terto xtzꞌak li cuan saꞌ eb lix tenamit. Ma̱ jun li tenamit incꞌaꞌ ta conumta saꞌ xbe̱n naticla Aroer ut nacuulac toj Galaad. Ma̱ jun li tenamit kꞌaxal cau rib chiku la̱o. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixkꞌaxtesiheb chixjunileb saꞌ kukꞌ. Abanan incꞌaꞌ kachap chokꞌ ke lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Amón, chi moco li chꞌochꞌ li cuan chire li nimaꞌ Jaboc, chi moco li tenamit li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru. Incꞌaꞌ copletic riqꞌuineb li tenamit li quixye ke li Ka̱cuaꞌ li kaDios nak incꞌaꞌ takachꞌeꞌ. Chirix aꞌan co̱o saꞌ li be li naxic Basán. Ut laj Og, lix reyeb laj Basán, rochbeneb lix soldado queꞌchal chi pletic kiqꞌuin aran Edrei. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: “Matxucuac xban laj Og xban nak la̱in tinkꞌaxtesi saꞌ e̱rukꞌ rochbeneb chixjunileb lix soldado ut lix naꞌajeb. Ta̱ba̱nu re joꞌ xaba̱nu re laj Sehón, lix reyeb laj amorreo li quicuan Hesbón,” chan. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ li kaDios quixkꞌaxtesi saꞌ kukꞌ laj Og lix reyeb laj Basán rochbeneb chixjunileb lix soldado. Kasach ruheb chixjunileb. Ma̱ jun chic queꞌcana. Ut quike̱chani chixjunileb li tenamit. Ma̱ jun incꞌaꞌ ta quike̱chani. Oxcꞌa̱l li tenamit kachap. Aꞌan chixjunil li naꞌajej Argob li quitaklan cuiꞌ li rey Og aran Basán. Chixjunileb li tenamit aꞌin cauresinbileb chi us. Najt xteram eb li tzꞌac li sutsu̱queb cuiꞌ ut tzꞌaptzꞌo̱queb li oqueba̱l riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Ut cuanqueb ajcuiꞌ nabal li tenamit li kachap li moco sutsu̱queb ta riqꞌuin tzꞌac. Kasach chixjunileb li tenamit joꞌ kaba̱nu re laj Sehón lix reyeb laj Hesbón. Ut kasach ruheb li cristian, joꞌ cui̱nk, joꞌ ixk, ut joꞌ cocꞌal. Ut kaxoc li queto̱mk chokꞌ ke ut li cꞌaꞌru cuan saꞌ eb lix tenamit. Saꞌ eb li cutan aꞌan la̱o quike̱chani lix naꞌajeb li cuib chi xreyeb laj amorreo. Quike̱chani chixjunil li naꞌajej li cuan saꞌ lix pacꞌal li nimaꞌ Jordán li cuanco cuiꞌ. Naticla cuan cuiꞌ li nimaꞌ Arnón ut nacuulac toj saꞌ li tzu̱l Hermón. (Eb laj Sidón nequeꞌxye Sirión re li naꞌajej Hermón ut eb laj amorreo nequeꞌxye Senir re.) Quike̱chani chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa, li naꞌajej Galaad, li naꞌajej Basán ut eb li naꞌajej toj Salca ut Edrei. Aꞌaneb lix naꞌaj li rey Og aran Basán. (Chirix lix camic li rey Og, ma̱ jun chic xcana xcomoneb li ni̱nki cui̱nk. Lix chꞌa̱t laj Og yi̱banbil riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Numenak ca̱hib metro rok ut numenak cuib metro ru. Toj naru rilbal saꞌ li tenamit Rabá, lix tenamiteb li ralal xcꞌajol laj Amón.) Nak quike̱chani li naꞌajej, la̱in quinqꞌue reheb li ralal xcꞌajol laj Rubén ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad li naꞌajej li cuan saꞌ li norte. Naticla Aroer chire li nimaꞌ Arnón ut quinqꞌue yijach li naꞌajej li tzu̱l ru li cuan Galaad rochbeneb li tenamit li cuanqueb aran. Ut reheb yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés quinqꞌue li yijach jun chic li tzu̱l ru li cuan Galaad, joꞌ ajcuiꞌ li naꞌajej Basán, li quicuan cuiꞌ chi takla̱nc li rey Og. Ut quinqꞌue ajcuiꞌ reheb chixjunil li naꞌajej Argob, li nequeꞌxye “xnaꞌajeb li ni̱nki cui̱nk” re. Laj Jair, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Manasés quire̱chani chixjunil li naꞌajej Argob nacuulac toj saꞌ li nuba̱l re li naꞌajej Gesur ut Maaca. Ut quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ Basán-havot-jair joꞌ lix cꞌabaꞌ aꞌan. Aꞌan lix cꞌabaꞌ toj chalen anakcuan. Li naꞌajej Galaad quinqꞌue re laj Maquir. Ut reheb li ralal xcꞌajol laj Rubén ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad quinqꞌue li naꞌajej li naticla Galaad ut nacuulac toj saꞌ li nimaꞌ Arnón ut nacuulac cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jaboc li nuba̱l re lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Amón. Saꞌ li oeste lix naꞌajeb quicuulac cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán. Naticla cuan cuiꞌ li palau Cineret ut quicuulac cuan cuiꞌ li palau Mar Muerto xcꞌabaꞌ li cuan saꞌ li sur. Nacuulac cuan cuiꞌ li tzu̱l Pisga li cuan saꞌ li este. Saꞌ li cutan aꞌan la̱in quinye e̱re, Li Ka̱cuaꞌ li kaDios xqꞌue e̱re li naꞌajej aꞌin re texcua̱nk cuiꞌ. Cauresihomakeb li cauheb xchꞌo̱l chi pletic ut taklahomakeb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán re xtenkꞌanquileb li jun chꞌol chic laj Israel chixcolbal rix lix naꞌajeb. Ut caꞌaj eb cuiꞌ li ixakilbej ut eb li cocꞌal teꞌcana̱k saꞌ eb li tenamit li xinqꞌue e̱re. Ut eb le̱ queto̱mk teꞌcana̱k xban nak ninnau nak nabaleb le̱ queto̱mk. Incꞌaꞌ naru texsukꞌi̱k saꞌ le̱ naꞌaj la̱ex toj teꞌre̱chani lix naꞌajeb li jun chꞌol chic joꞌ nak li Ka̱cuaꞌ xqꞌue e̱re la̱ex. Nak ac cua̱nkeb saꞌ lix naꞌajeb chi cꞌojcꞌo xchꞌo̱leb naru texsukꞌi̱k saꞌ li naꞌajej li xqꞌueheꞌ e̱re la̱ex. Saꞌ li cutan aꞌan la̱in quinchakꞌrabi laj Josué ut quinye re: La̱ex xeril riqꞌuin xnakꞌ e̱ru chixjunil li quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ riqꞌuineb li cuib chi rey nak coxtenkꞌa chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. Joꞌcan ajcuiꞌ tixba̱nu riqꞌuineb chixjunileb li rey li cuanqueb bar texnumekꞌ cuiꞌ. Mexxucuac xban nak moco e̱junes ta texpletik riqꞌuineb. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ban ta̱tenkꞌa̱nk e̱re chi pletic riqꞌuineb. La̱in quintijoc chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ li cutan aꞌan ut quinye re: At nimajcual Dios, la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu. Xatiquib xcꞌutbal la̱ cuanquilal chicuu. Ninnau nak kꞌaxal nim la̱ cuanquil xban nak ma̱cꞌaꞌ chic junak dios tixba̱nu joꞌ nacaba̱nu la̱at. Ma̱ jun cuan, chi moco saꞌ choxa, chi moco saꞌ ruchichꞌochꞌ. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak china̱canab chi xic jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán chirilbal li cha̱bil naꞌajej. Tincuil taxak li cha̱bil naꞌajej li tzu̱l ru ut li naꞌajej Líbano, chanquin re. Abanan e̱ma̱c la̱ex nak quijoskꞌoꞌ li Ka̱cuaꞌ cuiqꞌuin ut incꞌaꞌ quirabi li cꞌaꞌru quintzꞌa̱ma chiru. Quixye cue, “Tzꞌakal li xaye. Mat-a̱tinac chic chirix aꞌan. Ayu saꞌ xbe̱n li tzu̱l Pisga ut tat-ilok saꞌ li ca̱hib pacꞌal. Tat-ilok saꞌ li oeste, saꞌ li norte, saꞌ li sur ut saꞌ li este. Ta̱cuil chi us li naꞌajej aꞌan xban nak la̱at incꞌaꞌ naru tatnumekꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Ta̱xakab laj Josué chi cꞌanjelac. Ta̱qꞌue xcacuilal xchꞌo̱l ut ta̱qꞌue xnaꞌleb xban nak aꞌan li ta̱cꞌamok be chiruheb li tenamit nak teꞌxic jun pacꞌal li nimaꞌ chire̱chaninquil li naꞌajej li yo̱cat chirilbal anakcuan”, chan cue. Joꞌcan nak cocana saꞌ li ru takꞌa chiru li tenamit Bet-peor. Laj Moisés quixye reheb: —Anakcuan ut ex aj Israel, cherabihak li chakꞌrab ut li tijleb li yo̱quin chixyebal e̱re. Cheba̱nuhak li cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab re nak ta̱cua̱nk le̱ yuꞌam ut tex-oc saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Incꞌaꞌ te̱risi junak a̱tin saꞌ xya̱nkeb li tinye e̱re chi moco te̱qꞌue xtzꞌakob. Cheba̱nu chi tzꞌakal li naxye lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, li yo̱quin chixyebal e̱re. La̱ex queril riqꞌuin xnakꞌ e̱ru li cꞌaꞌru quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ aran Baal-peor nak quixqꞌueheb chi sachecꞌ chixjunileb li queꞌlokꞌonin re li jalanil dios Baal-peor. Abanan che̱junilex la̱ex li incꞌaꞌ quetzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ toj yoꞌyo̱quex anakcuan. Qꞌuehomak retal. La̱in quinchꞌolob che̱ru chixjunil li quixye li Ka̱cuaꞌ ut quincꞌut che̱ru chixjunil lix chakꞌrab li Dios joꞌ quinixtakla cuiꞌ. Cheba̱nu chixjunil lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ nak ac cua̱nkex saꞌ li naꞌajej li oc e̱re chire̱chaninquil anakcuan. Cheqꞌue e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil le̱ taklanquil xban li Ka̱cuaꞌ xban nak cui te̱ba̱nu chi joꞌcan chixjunileb li tenamit teꞌxqꞌue retal nak cuan e̱naꞌleb. Eb aꞌan teꞌrabi resil lix chakꞌrab li Dios ut teꞌxye: “Relic chi ya̱l li nimla tenamit aꞌan cuanqueb xnaꞌleb ut nequeꞌxnau xya̱lal” chaꞌkeb. ¿Ma cuan ta biꞌ junak tenamit ta̱qꞌuehekꞌ xcuanquil xban lix dioseb joꞌ nak naxqꞌue kacuanquil la̱o li Ka̱cuaꞌ li kaDios? Li kaDios la̱o naxqꞌue ke li cꞌaꞌru nakatzꞌa̱ma chiru nak nakaya̱ba lix cꞌabaꞌ. Ut, ¿Ma cuan ta biꞌ junak tenamit cuan xcuanquil xban nak cuan lix chakꞌrab kꞌaxal ti̱c ut cha̱bil joꞌ li kachakꞌrab la̱o li xincꞌut che̱ru anakcuan? Joꞌcan nak junelic taxak cua̱nk saꞌ e̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru xeril joꞌ najtil yoꞌyo̱kex ut incꞌaꞌ taxak ta̱sachk saꞌ e̱chꞌo̱l. Ut junelic taxak te̱serakꞌi reheb le̱ ralal e̱cꞌajol li cꞌaꞌru quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ. Chijulticokꞌ e̱re li cutan nak quexinchꞌutub chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios aran Horeb nak quixye cue li Ka̱cuaꞌ, “Chꞌutubeb chixjunileb li tenamit re teꞌrabi lin chakꞌrab re nak teꞌxqꞌue inlokꞌal joꞌ najtil chic yoꞌyo̱keb. Ut re ajcuiꞌ nak teꞌxcꞌut chiruheb li ralal xcꞌajol”, chan li Dios. La̱ex xexco̱ex saꞌ xto̱n li tzu̱l ut aran quexxakli ut li tzu̱l yo̱ xxamlel. Li xam quicuulac toj saꞌ choxa ut kꞌojyi̱n chic ru li cutan xban li sib ut li kꞌeki chok. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac e̱riqꞌuin saꞌ li xam. La̱ex querabi li xya̱b xcux li Ka̱cuaꞌ abanan incꞌaꞌ queril ru. Ut li Dios quixba̱nu li contrato e̱riqꞌuin ut quixqꞌue e̱re li laje̱b chi chakꞌrab li quixtzꞌi̱ba chiru li cuib pere̱l li pec ti̱c ru. Quixye e̱re nak tento te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab. Li Ka̱cuaꞌ quixye cue nak tento tincꞌut che̱ru chixjunil li chakꞌrab re nak te̱ba̱nu nak ac cua̱nkex chic saꞌ li naꞌajej li oc e̱re chire̱chaninquil anakcuan. Nak li Dios quia̱tinac e̱riqꞌuin saꞌ li xam saꞌ li tzu̱l Sinaí, incꞌaꞌ queꞌril ru chi tzꞌakal. Caꞌaj cuiꞌ lix ya̱b xcux querabi. Cheba̱nuhak cue̱nt. Me̱mux e̱rib riqꞌuin xyi̱banquil li jalanil dios. Me̱yi̱b li jalam u̱ch re te̱lokꞌoni, chi moco lix jalam u̱ch li cui̱nk, chi moco li ixk. Chi moco te̱yi̱b xjalam u̱ch li xul li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, chi moco li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa, chi moco li nequeꞌxjucuqui ribeb saꞌ chꞌochꞌ, chi moco li car li cuanqueb saꞌ haꞌ. Nak te̱ril li choxa, li sakꞌe, li po, ut li chahim, me̱lokꞌoniheb xban nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios quixyi̱b eb aꞌan re nak teꞌcꞌanjelak chiruheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Abanan la̱ex sicꞌbil e̱ru xban li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan qui-isin chak e̱re saꞌ li naꞌajej Egipto, li chanchan tikcual xam xban li raylal li quecꞌul. Quexrisi chak re nak texcua̱nk chokꞌ xtenamit. Ut relic chi ya̱l nak la̱ex chic lix tenamit anakcuan. Li Ka̱cuaꞌ Dios quijoskꞌoꞌ cuiqꞌuin e̱ma̱c la̱ex ut quixye nak relic chi ya̱l incꞌaꞌ naru tinnumekꞌ la̱in jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán re tin-oc saꞌ li cha̱bil naꞌajej li yo̱ chixqꞌuebal e̱re re te̱re̱chani. La̱in tinca̱mk saꞌ li naꞌajej aꞌin. Incꞌaꞌ tinnumekꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ. Abanan la̱ex texxic ut te̱re̱chani li cha̱bil naꞌajej aꞌan. Cheba̱nu cue̱nt re nak incꞌaꞌ ta̱sachk saꞌ e̱chꞌo̱l li contrato li quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios e̱riqꞌuin. Me̱yi̱b e̱pechꞌbil dios joꞌ xjalam u̱ch li cꞌaꞌak re ru li quixye li Dios nak incꞌaꞌ naru te̱lokꞌoni, xban nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios najoskꞌoꞌ nak nequelokꞌoni li jalanil dios. Chanchan jun li xam li naxsach chixjunil li incꞌaꞌ us. Mokon chic nak ac xenumsi nabal chihab saꞌ li cha̱bil naꞌajej ut nak ac cua̱nkeb chic le̱ ralal e̱cꞌajol, mexma̱cob riqꞌuin xyi̱banquil le̱ pechꞌbil dios ut yalak cꞌaꞌru chi jalam u̱chil. Aꞌan ma̱c chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut ta̱joskꞌokꞌ saꞌ e̱be̱n cui te̱ba̱nu chi joꞌcan. Cutan saken chiru li choxa ut li ruchichꞌochꞌ nak ya̱l li yo̱quin chixyebal e̱re. Cui la̱ex te̱yi̱b le̱ pechꞌbil dios, saꞌ junpa̱t ta̱sachekꞌ e̱ru. Incꞌaꞌ najt texcua̱nk saꞌ li chꞌochꞌ li oc e̱re chire̱chaninquil nak texnumekꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Li Ka̱cuaꞌ Dios tixchaꞌchaꞌi e̱ru saꞌ eb li jalan tenamit ut moco qꞌuihex ta chic li texcana̱k chi yoꞌyo saꞌ eb li naꞌajej li texcꞌamekꞌ cuiꞌ xban li Ka̱cuaꞌ. Ut saꞌ li naꞌajej li texcꞌamekꞌ cuiꞌ texcꞌanjelak chiruheb li dios li yi̱banbil xbaneb li cui̱nk riqꞌuin cheꞌ ut pec. Eb li dios aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌiloc, incꞌaꞌ nequeꞌabin, incꞌaꞌ nequeꞌcuaꞌac ut incꞌaꞌ nequeꞌutzꞌuc. Abanan cui te̱sicꞌ li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios nak cua̱nkex chak saꞌ jalan tenamit, te̱tau cui te̱sicꞌ chi anchal e̱chꞌo̱l ut chi anchal e̱ra̱m. Mokon chic nak ac xecꞌul chixjunil li raylal aꞌin, cui la̱ex texsukꞌi̱k riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye, aꞌan ta̱ruxta̱na e̱ru. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ textzꞌekta̱na chi moco tixsach e̱ru xban nak aꞌan junelic jultic re li contrato li quixba̱nu riqꞌuineb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Chetzol rix chi us li cꞌaꞌru quicꞌulman nak toj ma̱jiꞌ nequexyoꞌla chak. Chetzol rix chi us chalen nak quixyoꞌobtesi chak li cui̱nk li Dios ut chalen anakcuan. Te̱siqꞌui saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. ¿Ma ac quicꞌulman ta biꞌ jun sutak chi joꞌcaꞌin junxil? ¿Ma e̱rabiom ta biꞌ aꞌin jun sutak junxil? ¿Ma cuanqueb ta biꞌ jalan tenamit queꞌabin re nak li Dios quia̱tinac chak saꞌ li xam ut incꞌaꞌ queꞌcam xban? Abanan la̱ex querabi nak quia̱tinac li Dios ut incꞌaꞌ quexcam. ¿Ma cuan ta biꞌ junak Dios quixsicꞌ ta ru junak tenamit saꞌ xya̱nkeb li jun chꞌol chic? Li Dios quixcꞌutbesi nabal li retalil nak quexrisi chak saꞌ li naꞌajej Egipto. Quixba̱nu riqꞌuin milagro ut sachba chꞌo̱lej ut riqꞌuin pletic. Riqꞌuin xnimal xcuanquil quixba̱nu li cꞌaꞌak re ru xiu xiu rilbal. La̱ex queril nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios quixba̱nu li sachba chꞌo̱lej nak quexrisi chak saꞌ li naꞌajej Egipto. Li Ka̱cuaꞌ quixba̱nu chixjunil aꞌin re xcꞌutbal che̱ru nak aꞌan li tzꞌakal Dios. Ut ma̱cꞌaꞌ chic junak Dios. Caꞌaj cuiꞌ aꞌan. Toj saꞌ choxa quia̱tinac chak e̱riqꞌuin re xcꞌutbal che̱ru cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Ut arin saꞌ ruchichꞌochꞌ quixcꞌut che̱ru li xam ut querabi lix ya̱b xcux saꞌ li xam nak quexra̱tina. Cꞌajoꞌ nak quixraheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Joꞌcan nak quixsiqꞌueb ru li ralal xcꞌajoleb chokꞌ xtenamit. Aꞌan qui-isin chak e̱re Egipto riqꞌuin xnimal xcuanquil. Ut quirisiheb saꞌ lix naꞌajeb li xni̱nkal ru tenamit li kꞌaxal nabaleb ut kꞌaxal cauheb rib che̱ru re nak tixkꞌaxtesi lix naꞌajeb e̱re la̱ex ut reheb ajcuiꞌ le̱ ralal e̱cꞌajol joꞌ yo̱ chi cꞌulma̱nc anakcuan. Joꞌcan nak junelic cua̱nk saꞌ e̱chꞌo̱l nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li nimajcual Dios, joꞌ saꞌ choxa joꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ma̱ jun chic Dios cuan. Caꞌaj cuiꞌ aꞌan. Junelic cheba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab ut te̱ba̱nu le̱ taklanquil xban li Dios li yo̱quin chixyebal e̱re anakcuan re nak us tex-e̱lk, joꞌqueb ajcuiꞌ le̱ ralal e̱cꞌajol; ut re ajcuiꞌ nak najt texcua̱nk saꞌ li cha̱bil naꞌajej li yo̱ chixqꞌuebal e̱re anakcuan li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios re te̱re̱chani chi junaj cua. Ut laj Moisés quixsicꞌ ru oxib li tenamit li cuan jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li este, bar naru teꞌxcol cuiꞌ ribeb li ani naxcamsi ras ri̱tzꞌin chi yal incꞌaꞌ xraj xchꞌo̱l. Naru ta̱xic saꞌ eb li tenamit aꞌan re tixcol rix lix yuꞌam. Li oxib chi tenamit, aꞌaneb aꞌin: Beser li cuan saꞌ li ru takꞌa saꞌ li chaki chꞌochꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Rubén; Ramot li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad reheb li ralal xcꞌajol laj Gad; ut Golán li cuan saꞌ xcue̱nt Basán reheb li ralal xcꞌajol laj Manasés. Aꞌan aꞌin li chakꞌrab li quixqꞌue laj Moisés reheb laj Israel. Aꞌaneb aꞌin li chakꞌrab, li xtaklanquileb ut li tijleb li quixqꞌue laj Moisés nak ac xeꞌel chak Egipto. Toj cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li este chiru li tenamit Bet-peor. Aꞌan lix naꞌaj laj Sehón lix reyeb laj amorreo. Laj Sehón quicuan chi takla̱nc aran Hesbón. Nak queꞌel chak Egipto, laj Moisés ut eb laj Israel queꞌnumta saꞌ xbe̱n li rey Sehón. Eb laj Israel queꞌre̱chani lix naꞌaj li rey Sehón ut queꞌre̱chani ajcuiꞌ lix naꞌaj laj Og lix reyeb laj Basán. Aꞌaneb li cuib xreyeb laj amorreo li queꞌcuan jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li este. Li naꞌajej aꞌin quiticla Aroer li cuan chire li nimaꞌ Arnón ut nacuulac toj saꞌ li tzu̱l Sión li nayeman ajcuiꞌ Hermón re. Ut nacuulac toj saꞌ li naꞌajej Arabá li cuan jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li este ut nacuulac toj saꞌ li palau li cuan Arabá li cuan saꞌ li ru takꞌa re li tzu̱l Pisga. Eb li laje̱b chi chakꞌrabLaj Moisés quixchꞌutubeb chixjunileb laj Israel ut quixye reheb: —La̱ex aj Israel, abihomak li chakꞌrab ut le̱ taklanquil li oc cue chixyebal e̱re anakcuan. Chetzolak chi us li chakꞌrab ut qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil. Li Ka̱cuaꞌ li kaDios quixba̱nu jun li contrato kiqꞌuin saꞌ li tzu̱l Horeb. Moco caꞌaj cuiꞌ ta riqꞌuineb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ quixba̱nu li contrato. Quixba̱nu ban ajcuiꞌ kiqꞌuin la̱o li cuanco arin anakcuan. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac e̱riqꞌuin chi tzꞌakal saꞌ li xam aran saꞌ li tzu̱l. La̱in quinqꞌue cuib saꞌ e̱yi la̱ex ut li Ka̱cuaꞌ re nak tinye e̱re cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ. La̱ex quexxucuac xban li xam. Joꞌcan nak incꞌaꞌ quextakeꞌ saꞌ li tzu̱l. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye, “La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. La̱in quin-isin chak e̱re saꞌ li tenamit Egipto, saꞌ li naꞌajej li xexrahobtesi̱c cuiꞌ chak. Incꞌaꞌ naru nacuan jalanil dios e̱riqꞌuin chicuu la̱in. Me̱yi̱b e̱pechꞌbil dios chi moco xjalam u̱ch ta li cuan saꞌ choxa, chi moco li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ, chi moco li cuan saꞌ haꞌ. Me̱cuikꞌib e̱rib chiruheb li yi̱banbil dios, chi moco chelokꞌoniheb. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Cau cuib. La̱in incꞌaꞌ nacuulac chicuu nak jalan te̱qꞌue xlokꞌal. Ut ninrahobtesiheb li alal cꞌajolbej riqꞌuin lix ma̱queb lix naꞌ xyucuaꞌeb toj saꞌ rox saꞌ xca̱ xtasalil li ralal xcꞌajoleb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Ut nacuuxta̱naheb ru chixjunileb li nequeꞌrahoc cue li nequeꞌxpa̱b lin chakꞌrab. Me̱patzꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios saꞌ yoꞌobanbil a̱tin. Li Ka̱cuaꞌ Dios moco tixcanab ta chi incꞌaꞌ tixtoj xma̱c li ani tixpatzꞌ lix cꞌabaꞌ chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Julticak e̱re li hiloba̱l cutan re nak oxlokꞌinbilak che̱ru, joꞌ quixye e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Cuakib cutan texcꞌanjelak ut te̱ba̱nu chixjunil le̱ trabaj. Saꞌ xcuuk li cutan aꞌan jun hiloba̱l cutan chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ma̱ jun li cꞌanjel te̱ba̱nu. Ma̱ ani ta̱trabajik chi moco la̱ex, chi moco le̱ ralal e̱cꞌajol, chi moco le̱ mo̱s cui̱nk, chi moco le̱ mo̱s ixk, chi moco le̱ bo̱yx, chi moco le̱ bu̱r. Ma̱ jun reheb le̱ xul te̱qꞌue chi cꞌanjelac, chi moco junak li jalan xtenamit li cuan saꞌ le̱ rochoch re nak teꞌhila̱nk le̱ mo̱s cui̱nk le̱ mo̱s ixk joꞌ nak texhila̱nk la̱ex. Chijulticokꞌ e̱re la̱ex nak quexcuan chak chokꞌ rahobtesinbil mo̱s aran Egipto. Abanan li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios quexrisi chak saꞌ li naꞌajej aꞌan riqꞌuin lix nimal xcuanquilal. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ yo̱ chixyebal e̱re nak te̱qꞌue xlokꞌal li hiloba̱l cutan. Che-oxlokꞌi le̱ naꞌ le̱ yucuaꞌ joꞌ xextakla cuiꞌ li Dios re nak ta̱najtokꞌ ru le̱ yuꞌam ut re ajcuiꞌ nak us tex-e̱lk saꞌ li chꞌochꞌ li yo̱ chixqꞌuebal e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Me̱camsi e̱ras e̱ri̱tzꞌin. Mexmuxuc caxa̱r. Mex-elkꞌac. Mexyoꞌoban a̱tin chirix le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Me̱ra ru rixakil le̱ ras e̱ri̱tzꞌin, chi moco li rochoch, chi moco lix chꞌochꞌ, chi moco lix mo̱s cui̱nk, chi moco lix mo̱s ixk. Me̱ra ru lix bo̱yx chi moco lix bu̱r. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌak chic re ru, re le̱ ras e̱ri̱tzꞌin te̱ra ru”, chan li Ka̱cuaꞌ. Aꞌaneb aꞌin li chakꞌrab li quixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ nak chꞌutchꞌu̱quex che̱junilex saꞌ xto̱n li tzu̱l. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac chi cau xya̱b xcux saꞌ li xam, ut saꞌ li chok li kꞌojyi̱n ru. Ut ma̱cꞌaꞌ chic quixye. Chirix aꞌan quixtzꞌi̱ba li chakꞌrab aꞌan chiru li cuib chi perpo̱quil pec, ut quixqꞌue cue li pec aꞌan. Nak querabi lix ya̱b xcux li Ka̱cuaꞌ nak quia̱tinac chak saꞌ li kꞌojyi̱n ru ut yo̱ chi cꞌatc li tzu̱l, eb li nequeꞌcꞌamoc be ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk xte̱paleb laj Israel queꞌcuulac cuiqꞌuin. Ut queꞌxye cue, “Li Ka̱cuaꞌ li kaDios quixcꞌut chiku lix lokꞌal ut lix cuanquilal. Xkabi lix ya̱b xcux nak quia̱tinac chak saꞌ li xam. Nakanau nak li Dios naru naa̱tinac riqꞌuineb li cui̱nk ut incꞌaꞌ teꞌca̱mk li cui̱nk. Abanan, ¿cꞌaꞌut nak takaqꞌue kib chi ca̱mc? To-osokꞌ xban li xam li kꞌaxal xiu xiu. Incꞌaꞌ chic takacuy cui li Dios ta̱a̱tinak cuiꞌchic kiqꞌuin. ¿Ma cuan ta biꞌ chic junak qui-abin re lix ya̱b xcux li yoꞌyo̱quil Dios nak quia̱tinac saꞌ xam joꞌ nak quikabi la̱o ut incꞌaꞌ xcam? At Ka̱cuaꞌ Moisés, tatjilok cuiꞌchic la̱at ut ta̱cuabi chixjunil li cꞌaꞌru tixye li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Chirix aꞌan ta̱ye ke cꞌaꞌru tixye ut la̱o takabi ut takaba̱nu li cꞌaꞌru tixye ke”, chanqueb. Li Ka̱cuaꞌ quirabi li cꞌaꞌru xeye cue ut quixye cue, “La̱in xcuabi chixjunil li queꞌxye a̱cue eb li tenamit aꞌin. Us li cꞌaꞌru xeꞌxye. Us raj nak eb li cualal incꞌajol incꞌaꞌ teꞌxjal xcꞌaꞌuxeb. Junelic raj teꞌxxucua cuu. Junelic raj teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ lin chakꞌrab re nak junelic us teꞌe̱lk joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajoleb. Tatxic ut ta̱ye reheb nak teꞌsukꞌi̱k saꞌ lix muheba̱leb. Abanan, la̱at tatcha̱lk cuiꞌchic ut tatcana̱k arin cuiqꞌuin re nak ta̱ru̱k tinqꞌue a̱cue chixjunileb li chakꞌrab, ut le̱ taklanquil ut le̱ tijbal. Ut la̱at ta̱cꞌut chiruheb re nak teꞌxba̱nu chi joꞌcan saꞌ li naꞌajej li tinqꞌue reheb”, chan li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak cheqꞌuehak retal ut te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Me̱canab xba̱nunquil. Te̱ba̱nu ban chixjunil li naxye li Ka̱cuaꞌ. Cheba̱nu chixjunil li naxye e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios re nak cua̱nk le̱ yuꞌam ut us tex-e̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru te̱ba̱nu ut re ajcuiꞌ nak najt texcua̱nk saꞌ li naꞌajej li quixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ re te̱re̱chani. Lix chakꞌrabinquileb laj IsraelAꞌaneb aꞌin li chakꞌrab ut le̱ taklanquil li quixye li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios nak tincꞌut che̱ru re nak te̱ba̱nu nak cua̱nkex saꞌ li naꞌajej li oc e̱re chire̱chaninquil anakcuan. Tincꞌut li chakꞌrab che̱ru re nak la̱ex ut eb le̱ ralal e̱cꞌajol ut eb le̱ ri te̱xucua ru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Junelic te̱ba̱nu lix chakꞌrab ut le̱ taklanquil xban re nak ta̱najtokꞌ rok le̱ yuꞌam. La̱ex aj Israel, abihomak li yo̱quin chixyebal. Qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Ka̱cuaꞌ re nak us tex-e̱lk ut re nak texnabalokꞌ nak cua̱nkex saꞌ li cha̱bil naꞌajej li na-el cuiꞌ chi nabal li sahil echej joꞌ quixye e̱re li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Abihomak, la̱ex aj Israel, li Ka̱cuaꞌ li kaDios, aꞌan jun ajcuiꞌ. Te̱ra li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios chi anchal e̱chꞌo̱l, chi anchal e̱cꞌaꞌux ut chi anchal e̱metzꞌe̱u. Le̱ chakꞌrabinquil li yo̱quin chixyebal e̱re anakcuan, tento ta̱cana̱k saꞌ e̱chꞌo̱l. Ut te̱chꞌolob xya̱lal chiruheb le̱ ralal e̱cꞌajol. Rajlal te̱cꞌut lix ya̱lal chiruheb saꞌ le̱ rochoch, ut nak yo̱kex chi be̱c, joꞌ ajcuiꞌ nak oc e̱re chi cua̱rc ut nak texcuacli̱k. Te̱bacꞌ che̱rukꞌ li chakꞌrab aꞌin ut te̱bacꞌ ajcuiꞌ saꞌ e̱pe̱quem re nak junelic cua̱nk saꞌ e̱chꞌo̱l. Te̱tzꞌi̱ba ajcuiꞌ chiru rokechal le̱ rochoch joꞌ ajcuiꞌ chiru le̱ puerta. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios texqꞌue chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej li quixyechiꞌi chak reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ, laj Abraham, laj Isaac ut laj Jacob. Quixye nak tixqꞌue e̱re li xni̱nkal ru tenamit li kꞌaxal chꞌinaꞌus, usta ma̱cuaꞌ la̱ex xexyi̱ban re. La̱ex te̱re̱chani eb li cab ac yi̱banbil chi cha̱bil rochben li cꞌaꞌak re ru cuan chi saꞌ, usta ma̱cuaꞌ la̱ex xexyi̱ban re. Te̱re̱chani ajcuiꞌ eb li becbil haꞌ, usta ma̱cuaꞌ la̱ex xexbecoc re. Ut te̱re̱chani eb li acui̱mk uvas ut olivos. Te̱re̱chani chixjunil aꞌin ut textzaca̱nk chi cha̱bil usta ma̱cuaꞌ la̱ex xex-acuoc re. Nak sa cua̱nkex, incꞌaꞌ taxak ta̱sachk saꞌ e̱chꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, li qui-isin chak e̱re Egipto, li quexcuan cuiꞌ chak chokꞌ rahobtesinbil mo̱s. Chelokꞌonihak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut caꞌaj cuiꞌ chiru aꞌan texcꞌanjelak. Ut nak te̱ba̱nu junak juramento, te̱ba̱nu saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan. Incꞌaꞌ te̱lokꞌoni li jalanil dios li nequeꞌxlokꞌoni li cuanqueb chi xjun sutam le̱ tenamit. Xban nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios li cuan e̱riqꞌuin najoskꞌoꞌ nak te̱lokꞌoni li jalanil dios. Naru najoskꞌoꞌ saꞌ e̱be̱n ut ma̱re tixsach e̱ru chi junaj cua. Joꞌcan nak me̱yal rix li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios joꞌ queba̱nu nak cuanquex chak saꞌ li naꞌajej Masah. Qꞌuehomak ban e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li naxye e̱re li Ka̱cuaꞌ Dios. Cheba̱nuhak chi anchal e̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab li quixqꞌue e̱re. Me̱canab xba̱nunquil le̱ taklanquil xban li Dios. Cheba̱nuhak li ti̱quilal ut li cha̱bilal joꞌ nacuulac chiru li Ka̱cuaꞌ re nak us tex-e̱lk ut tex-oc chi cua̱nc saꞌ li cha̱bil naꞌajej li quixyechiꞌi riqꞌuin juramento li Ka̱cuaꞌ reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut te̱risiheb saꞌ li naꞌajej eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re nak yo̱kex chi xic saꞌ le̱ naꞌaj joꞌ quixye e̱re li Ka̱cuaꞌ. Ut saꞌ eb li cutan teꞌcha̱lk eb le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌxpatzꞌ e̱re cꞌaꞌru aj e chixjunil li chakꞌrab ut li taklanquil li quixqꞌue ke li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Ut la̱ex te̱ye reheb, “Najter cuanco chak Egipto chokꞌ rahobtesinbil mo̱s chiru laj faraón. Abanan li Ka̱cuaꞌ corisi chak Egipto riqꞌuin xnimal xcuanquilal. Riqꞌuin xnakꞌ ku xkil li sachba chꞌo̱lej ut li milagros li quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ. Xkil li xni̱nkal ru raylal li quixtakla li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb laj Egipto ut saꞌ xbe̱n laj faraón rochbeneb li ralal xcꞌajol. Abanan li Ka̱cuaꞌ coxrisi chak aran Egipto ut coxcꞌam chak arin re tixqꞌue ke li naꞌajej aꞌin li quixyechiꞌi riqꞌuin juramento reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye ke nak takaba̱nu chixjunil li chakꞌrab aꞌin ut takaxucua ru li Ka̱cuaꞌ li kaDios re nak ta̱najtokꞌ rok li kayuꞌam ut us toe̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru takaba̱nu joꞌ nak cuanco anakcuan. Joꞌcan nak takaqꞌue retal ut takaba̱nu chixjunil li naxye saꞌ li chakꞌrab, joꞌ quixye ke li Ka̱cuaꞌ re nak cua̱nko saꞌ ti̱quilal chiru li Dios”, chaꞌakex reheb. Eb laj Israel incꞌaꞌ teꞌxlokꞌoniheb li jalanil diosLi Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ta̱ocsi̱nk e̱re saꞌ li naꞌajej li te̱re̱chani la̱ex. Ta̱risiheb che̱ru li cuukub chi xni̱nkal ru tenamit. Aꞌaneb laj heteo, eb laj gergeseo, eb laj amorreo, eb laj cananeo, eb laj ferezeo, eb laj heveo, joꞌ eb ajcuiꞌ laj jebuseo. Eb li tenamit aꞌin cauheb rib ut kꞌaxal ni̱nkeb xcuanquil che̱ru la̱ex. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixkꞌaxtesiheb saꞌ e̱rukꞌ re nak texpletik riqꞌuineb ut texnumta̱k saꞌ xbe̱neb. Incꞌaꞌ te̱ba̱nu li contrato riqꞌuineb, chi moco te̱ril xtokꞌoba̱l ruheb. Te̱sach ban ruheb chi junaj cua. Incꞌaꞌ texsumla̱k riqꞌuineb ut incꞌaꞌ te̱sumubeb le̱ rabin riqꞌuineb li ralal eb aꞌan, chi moco te̱sumubeb le̱ ralal riqꞌuin lix rabin eb aꞌan. Cui texsumla̱k riqꞌuineb, teꞌrisi ribeb le̱ ralal e̱cꞌajol riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ ut teꞌoc chixlokꞌoninquil li jalanil dios. Riqꞌuin aꞌan ta̱cha̱lk xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ e̱be̱n ut saꞌ junpa̱t ta̱sachekꞌ e̱ru chi junaj cua. Li cꞌaꞌru tento te̱ba̱nu, aꞌan aꞌin: te̱sach chi junaj cua lix artaleb. Te̱sach chixjunil li joꞌ qꞌuial cuan saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ li jalanil dios. Te̱sach lix jalam u̱cheb lix Asera xcꞌabaꞌ ut te̱cꞌat chixjunileb lix yi̱banbil dios. Te̱ba̱nu chi joꞌcan xban nak la̱ex jun xsantil tenamit li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios quisicꞌoc e̱ru saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ re nak la̱exak lix tenamit. Ut kꞌaxal lokꞌex chiru li Dios. Moco xban ta nak kꞌaxal nabalex joꞌ eb li tenamit jun chꞌol chic nak quixsicꞌ e̱ru li Dios ut quexra, xban nak la̱ex moco qꞌuihex ta. Quixsicꞌ ban e̱ru xban nak nequexra ut xban nak quiraj xba̱nunquil li quixyechiꞌi reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak texrisi Egipto. Joꞌcan nak quexrisi riqꞌuin xcuanquil saꞌ li naꞌajej li quexcuan cuiꞌ chokꞌ rahobtesinbil mo̱s rubel xcuanquil laj faraón. Joꞌcan nak chenauhak nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, aꞌan li tzꞌakal Dios. Aꞌan cha̱bil ut ti̱c xchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naxyechiꞌi ut naruxta̱na ruheb li nequeꞌrahoc re li Dios ut nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye toj saꞌ xnabalil xtasalil li ralal xcꞌajol. Abanan li Ka̱cuaꞌ moco tixcanab ta chi incꞌaꞌ tixqꞌue chixtojbal xma̱c li ani xicꞌ na-iloc re. Tixqꞌue ban chixtojbal xma̱c. Ut tixsach ruheb li nequeꞌtzꞌekta̱nan re. Joꞌcan nak cheqꞌuehak retal ut te̱ba̱nu chixjunil li naxye li chakꞌrab ut te̱ba̱nu le̱ taklanquil li quixqꞌue li Dios. Te̱ba̱nu chixjunil li tinye e̱re anakcuan. Cui la̱ex te̱qꞌue retal li chakꞌrab aꞌin ut cui te̱qꞌue e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil, li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixba̱nu joꞌ quixye saꞌ li contrato ut ta̱ruxta̱na e̱ru joꞌ quixyechiꞌi reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ texra ut texrosobtesi ut tixqꞌue chi qꞌuia̱nc le̱ ralal e̱cꞌajol ut ta̱rosobtesiheb. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ chi nabalocꞌ li ru le̱ racui̱mk. Tixqꞌue nabal le̱ trigo, le̱ vino ut le̱ aceite. Tixqꞌue nabal li ral le̱ cuacax ut le̱ carner saꞌ li naꞌajej li quixyechiꞌi riqꞌuin juramento reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Kꞌaxal cuiꞌchic nabal le̱ rosobtesinquil tixqꞌue li Ka̱cuaꞌ chiruheb chixjunileb li tenamit. Ma̱ jun e̱re incꞌaꞌ ta teꞌcua̱nk ralal xcꞌajol, joꞌ cui̱nk joꞌ ixk. Ut teꞌcua̱nk ajcuiꞌ li raleb le̱ queto̱mk. Li Ka̱cuaꞌ ta̱colok e̱re chiruheb li yajel. Incꞌaꞌ te̱yajeni li yibru yajel li queꞌxcꞌul eb laj Egipto nak cuanquex chak aran. Tixtakla ban li yajel saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Tento nak te̱sach ruheb chixjunileb li tenamit li tixkꞌaxtesi saꞌ e̱rukꞌ li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Incꞌaꞌ te̱ruxta̱na ruheb chi moco te̱ril xtokꞌoba̱l ruheb. Ut me̱lokꞌoniheb lix yi̱banbil dios re nak incꞌaꞌ ta̱sachekꞌ e̱ru. Ma̱re te̱ye chi ribil e̱rib, “Eb li tenamit aꞌin kꞌaxal cauheb rib chiku la̱o. ¿Chanru nak ta̱ru̱k takisiheb saꞌ li naꞌajej aꞌin?” Abanan, mexxucuac chiruheb. Chinak ban saꞌ e̱chꞌo̱l cꞌaꞌru quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios re laj faraón ut reheb chixjunileb laj Egipto. Riqꞌuin xnakꞌ e̱ru la̱ex xeril li sachba chꞌo̱lej ut li milagro li quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin xnimal xcuanquil nak quexrisi saꞌ li raylal li cuanquex cuiꞌ. Ut joꞌcan ajcuiꞌ tixba̱nu li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios riqꞌuineb li tenamit aꞌin li yo̱queb chixqꞌuebal e̱xiu. Ut tixseꞌbesiheb xbaneb li chꞌub li tixtakla re xtiubaleb toj retal nak teꞌosokꞌ chixjunileb, usta yo̱keb chixmukbal ribeb che̱ru. Mexxucuac chiruheb xban nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios li cuan e̱riqꞌuin, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil che̱tenkꞌanquil. Chi caꞌchꞌinkil li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ta̱risiheb li tenamit aꞌan che̱ru nak yo̱kex chi xic. Incꞌaꞌ naru te̱sacheb ru chi junaj cua re nak incꞌaꞌ teꞌta̱mk li joskꞌ aj xul saꞌ le̱ naꞌaj re nak incꞌaꞌ texchꞌiꞌchꞌiꞌi̱k xbaneb. Ta̱cuulak xkꞌehil nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixkꞌaxtesiheb saꞌ e̱rukꞌ. Tixsach lix cuanquileb ut tixsacheb ru chi junaj cua. Li Ka̱cuaꞌ tixkꞌaxtesiheb lix reyeb saꞌ e̱rukꞌ. Te̱camsiheb ut ma̱ ani chic ta̱jultica̱nk reheb. Ma̱ ani tixcuy e̱sumenquil la̱ex. Te̱sach ban ruheb chixjunileb. Te̱cꞌat chixjunileb lix yi̱banbil dios. Me̱rahi ru li plata ut li oro li cuan chiru lix dioseb ut me̱xoc chokꞌ e̱re ma̱re anchal te̱tzꞌek e̱rib xbaneb, xban nak li Ka̱cuaꞌ xicꞌ narileb lix yi̱banbil dios. Me̱rocsi saꞌ le̱ rochoch li cꞌaꞌ re ru tzꞌekta̱nanbil xban li Dios. Me̱qꞌue e̱rib chi sachecꞌ xbaneb re nak incꞌaꞌ texsachekꞌ ajcuiꞌ la̱ex. Xicꞌ ban te̱ril chixjunileb. Tento nak teꞌsachekꞌ ru chi junaj cua xban nak ac kꞌaxtesinbil re sachecꞌ. Li naꞌleb li quixqꞌue laj Moisés reheb laj IsraelQꞌuehomak e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil chixjunil li chakꞌrab li yo̱quin chixyebal e̱re anakcuan re nak ta̱cua̱nk le̱ yuꞌam ut texnabalokꞌ ut tex-oc chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej li quixyechiꞌi li Dios reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ riqꞌuin juramento. Chijulticokꞌ e̱re chanru nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios quicꞌamoc be che̱ru chiru caꞌcꞌa̱l chihab nak cuanquex chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Quixtakla li raylal saꞌ e̱be̱n re xyalbal e̱rix, ut re te̱cubsi e̱rib, ut re ajcuiꞌ nak tixnau cꞌaꞌru cuan saꞌ le̱ chꞌo̱l, ma te̱ba̱nu lix chakꞌrab malaj ut incꞌaꞌ. Usta quexcanab chixcuybal raylal ut chixcuybal e̱tzꞌocajic, abanan mokon quixqꞌue li maná re te̱cuaꞌ, li ma̱ jun sut e̱cuaꞌom chi moco le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌcuaꞌoc re. Quixba̱nu chi joꞌcan re nak te̱qꞌue retal nak ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin li cua yoꞌyo cuiꞌ li cui̱nk. Riqꞌuin ban li a̱tin li naxye li Ka̱cuaꞌ. Chiru li caꞌcꞌa̱l chihab incꞌaꞌ quikꞌeloꞌ le̱ rakꞌ chi moco quisi̱poꞌ le̱ rok nak cuanquex aran. Chijulticokꞌ e̱re nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios naxtijeb li ralal xcꞌajol joꞌ nak li yucuaꞌbej naxtij li ralal xcꞌajol. Joꞌcan nak cheba̱nuhak li cꞌaꞌru nequexchakꞌrabi cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Cheba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Dios ut chexucua ru. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios yo̱ che̱cꞌambal saꞌ jun li cha̱bil naꞌajej. Aran cuan nabal li rok haꞌ, li yuꞌam haꞌ, ut li nimaꞌ, joꞌ eb ajcuiꞌ li haꞌ li nequeꞌel chak saꞌ eb li tzu̱l. Saꞌ li chꞌochꞌ aꞌan na-el chi us li acui̱mk. Na-el li trigo, li cebada, li uvas, li higos ut li granadas. Ut na-el ajcuiꞌ li olivo. Ut cuan chi nabal li aceite ut li xyaꞌal cab. Saꞌ li naꞌajej aꞌan ma̱cꞌaꞌ ta̱paltok e̱re. Incꞌaꞌ ta̱paltokꞌ che̱ru le̱ tzacae̱mk. Saꞌ eb li pec li cuanqueb aran te̱risi li hierro. Ut saꞌ eb li tzu̱l te̱risi li cobre. Sa texcuaꞌak toj retal ta̱cꞌojla̱k e̱chꞌo̱l. Ut texbantioxi̱nk chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios xban li cha̱bil naꞌajej li tixqꞌue e̱re. Cheqꞌuehak retal chi us re nak incꞌaꞌ te̱canab xpa̱banquil li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Junelic te̱ba̱nu li chakꞌrab li quixqꞌue e̱re. Cheba̱nuhak le̱ taklanquil li quixqꞌue. Junelic taxak te̱ba̱nu chixjunil li yo̱quin chixyebal e̱re anakcuan. Ta̱cuulak xkꞌehil nak te̱yi̱b le̱ rochoch chi cha̱bil ut ta̱cua̱nk ajcuiꞌ le̱ tzacae̱mk chi nabal. Nabalakeb chic le̱ cuacax ut le̱ carner. Ut ta̱ta̱mk ajcuiꞌ le̱ plata ut le̱ oro. Chixjunil li cꞌaꞌru cuan e̱re ta̱nabalokꞌ. Nak acak xtam li cꞌaꞌru e̱re, incꞌaꞌ taxak te̱nimobresi e̱rib. Ut incꞌaꞌ taxak ta̱sachk saꞌ e̱chꞌo̱l nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, aꞌan li qui-isin chak e̱re Egipto, li quexcuan cuiꞌ chak chokꞌ rahobtesinbil mo̱s. Aꞌan quicꞌamoc be che̱ru nak quexnumeꞌ chak saꞌ li nimla chaki chꞌochꞌ li xiu xiu cuiꞌ cua̱nc. Aran cuanqueb li cꞌantiꞌ li nequeꞌcamsin. Cuanqueb ajcuiꞌ eb laj xo̱cꞌ. Ut xecuy ajcuiꞌ li chaki el. Ut nak ma̱cꞌaꞌ li haꞌ, li Ka̱cuaꞌ quirisi li haꞌ saꞌ li cacuil sako̱nac re te̱rucꞌ. Nak cuanquex saꞌ li chaki chꞌochꞌ quixqꞌue li maná re te̱cuaꞌ, li incꞌaꞌ naubil ru xbaneb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Quixtakla li raylal saꞌ e̱be̱n re te̱cubsi e̱rib ut re xyalbal e̱rix re nak us tex-e̱lk mokon nak cua̱nkex saꞌ li naꞌajej aꞌan. Incꞌaꞌ taxak te̱cꞌoxla nak riqꞌuin le̱ cuanquil ut riqꞌuin le̱ metzꞌe̱u cuan chixjunil li cꞌaꞌru e̱re. Chinak ban saꞌ e̱chꞌo̱l nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li naqꞌuehoc le̱ cuanquil chi biomocꞌ. Naxba̱nu aꞌan re nak ta̱tzꞌaklok ru li contrato li quixba̱nu riqꞌuineb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ joꞌ yo̱ chixba̱nunquil e̱re anakcuan. Abanan cui la̱ex ta̱sachk saꞌ e̱chꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut cui te̱cuikꞌib e̱rib chiruheb li jalanil dios re xlokꞌoninquileb, la̱in ninye e̱re nak relic chi ya̱l ta̱sachekꞌ e̱ru. Joꞌ nak quixsach ruheb li xni̱nkal ru tenamit li Dios li quexnumeꞌ cuiꞌ chak, joꞌcan ajcuiꞌ nak tixsach e̱ru la̱ex cui nequecanab xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, chan laj Moisés. Abihomak la̱ex aj Israel. Anakcuan texnumekꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán re texnumta̱k saꞌ xbe̱neb li qꞌuila tenamit li cuanqueb aran ut te̱re̱chani lix naꞌajeb. Eb aꞌan kꞌaxal cauheb rib che̱ru la̱ex. Ut lix tenamiteb ni̱nkeb ut sutsu̱queb saꞌ tzꞌac kꞌaxal najt xteram. Ut ni̱nkeb ajcuiꞌ li cristian ut kꞌaxal cauheb rib. Ac e̱rabiom resil nak ma̱ ani naru naxcol rib chiruheb li ralal xcꞌajol laj Anac, li nimla cui̱nk. Joꞌcan ut chenauhak nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ta̱xic che̱ru. Chanchanak li xam li yo̱ chixcꞌatbal chixjunil. Aꞌan ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb nak yo̱kex chi xic. Aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk e̱re chirisinquileb saꞌ li naꞌajej aꞌan ut tixsach ruheb chi junpa̱t. Li Ka̱cuaꞌ tixba̱nu joꞌ quixyechiꞌi e̱re. Nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ta̱risiheb li cristian aꞌan saꞌ li tenamit li xic cuiꞌ e̱re, me̱ye nak xban xti̱quilal le̱ chꞌo̱l nak li Dios tixqꞌue chere̱chani li naꞌajej aꞌan. Li Dios xrisiheb aꞌan xban lix ma̱usilaleb. Moco xban ta xti̱quilal le̱ chꞌo̱l nak li Dios tixqꞌue chere̱chani li naꞌajej aꞌan. Ta̱risiheb ban xban nak kꞌaxal yibru lix naꞌlebeb ut xban ajcuiꞌ nak tento tixba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi riqꞌuin juramento reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ, laj Abraham, laj Isaac, ut laj Jacob. Joꞌcan nak chenauhak nak ma̱cuaꞌ xban xti̱quilal le̱ chꞌo̱l nak li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue e̱re li cha̱bil naꞌajej. La̱ex cau e̱chꞌo̱l ut incꞌaꞌ nequetau xya̱lal. Chijulticokꞌ e̱re chanru nak quechikꞌ chak xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios nak cuanquex saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Chalen saꞌ li cutan nak quex-el chak Egipto toj chalen anakcuan nak cuanquex saꞌ li naꞌajej aꞌin, yo̱quex chixkꞌetkꞌetinquil e̱rib chiru li Ka̱cuaꞌ. Nak cuanquex Horeb quechikꞌ xjoskꞌil li Dios. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixsach raj e̱ru. Nak la̱in quintakeꞌ saꞌ xbe̱n li tzu̱l chixcꞌulbal li perpo̱quil pec li tzꞌi̱banbil cuiꞌ lix contrato li Dios, quincana saꞌ li tzu̱l caꞌcꞌa̱l cutan ut caꞌcꞌa̱l kꞌojyi̱n. Incꞌaꞌ quincuaꞌac chi moco quin-ucꞌac. Ut li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue cue li cuib chi perpo̱quil pec li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li contrato. Li Dios quixtzꞌi̱ba riqꞌuin ruꞌuj rukꞌ li a̱tin li quixye e̱re nak quia̱tinac chak saꞌ li xam nak chꞌutchꞌu̱quex la̱ex saꞌ xto̱n li tzu̱l. Nak ac xnumeꞌ li caꞌcꞌa̱l cutan ut li caꞌcꞌa̱l kꞌojyi̱n li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue cue li perpo̱quil pec li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li contrato li quixba̱nu e̱riqꞌuin. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue, “Ayu. Cuben chi junpa̱t xban nak eb li cristian li cacuisiheb chak Egipto incꞌaꞌ us yo̱queb chixba̱nunquil. Queꞌxtzꞌekta̱na lin chakꞌrab li quinqꞌue reheb ut queꞌxyi̱b lix dios chꞌi̱chꞌ re teꞌxlokꞌoni. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: La̱in quinqꞌue retal nak li cristian aꞌin kꞌaxal cauheb xchꞌo̱l. Incꞌaꞌ nequeꞌabin chicuu. Canabin chixba̱nunquil li tincuaj. Tinsach ruheb chi junaj cua ut incꞌaꞌ chic ta̱patzꞌekꞌ lix cꞌabaꞌ jun sut rubel choxa. Ut la̱in tinqꞌueheb chi ta̱mc la̱ cualal a̱cꞌajol la̱at. Kꞌaxal nabalakeb chiruheb aꞌan. Ut riqꞌuineb aꞌan tinyi̱b jun tenamit kꞌaxal cauheb rib chiruheb aꞌan”, chan li Dios. Ut la̱in quincube chak saꞌ li tzu̱l nak toj lochlo li xam. Ut cuanqueb saꞌ cuukꞌ li cuib chi perpo̱quil pec li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li contrato. Ut la̱in quicuil nak yo̱quex chi ma̱cobc chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Queyi̱b jun li cuacax oro re te̱lokꞌoni. Saꞌ junpa̱t quetzꞌekta̱na li chakꞌrab li quixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ. Quekꞌet li ra̱tin. Ut la̱in quincut chi chꞌochꞌ li cuib chi perpo̱quil pec li cuan saꞌ cuukꞌ, ut quinjor che̱ru. Ut quincut cuib saꞌ chꞌochꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ quinba̱nu junxil. Ut chiru caꞌcꞌa̱l cutan ut caꞌcꞌa̱l kꞌojyi̱n incꞌaꞌ quincuaꞌac chi moco quin-ucꞌac xban chixjunil li ma̱c li queba̱nu. Queba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ ut quechikꞌ xjoskꞌil. Cꞌajoꞌ nak quinxucuac xban nak quinumta xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ ut naru texcamsi. Abanan jun sut chic li Ka̱cuaꞌ quirabi li cꞌaꞌru quintzꞌa̱ma chiru. Ut quijoskꞌoꞌ ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin laj Aarón ut quiraj xsachbal. Abanan la̱in quintijoc chirix laj Aarón re nak ta̱colekꞌ. Ut la̱in quinchap li cuacax oro li queyi̱b nak quexma̱cob chiru li Dios ut quincꞌat saꞌ xam. Chirix aꞌan quinjori ut quinqueꞌi ut lix poksil quincut saꞌ li nimaꞌ li yo̱ chi xic saꞌ li ru takꞌa. Ut quechikꞌ ajcuiꞌ xjoskꞌil li Dios saꞌ eb li naꞌajej Tabera, Masah, ut Kibrot-hataava. Ut aran Cades-barnea li Ka̱cuaꞌ quixye e̱re: Texxic anakcuan chire̱chaninquil li naꞌajej li quinqꞌue e̱re, chan. Abanan la̱ex quekꞌet li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Incꞌaꞌ quepa̱b li cꞌaꞌru quixye e̱re chi moco queba̱nu li quixye. Junelic yo̱quex chixkꞌetkꞌetinquil e̱rib chiru li Ka̱cuaꞌ chalen saꞌ li cutan nak quinnau e̱ru. Joꞌcan nak la̱in quincut cuib saꞌ chꞌochꞌ chi tijoc chiru li Ka̱cuaꞌ chiru caꞌcꞌa̱l cutan ut caꞌcꞌa̱l kꞌojyi̱n xban nak li Ka̱cuaꞌ quixye nak tixsach e̱ru. Quintijoc chiru li Ka̱cuaꞌ ut quinye re: At nimajcual Dios, ma̱sach ru li tenamit aꞌin xban nak aꞌineb la̱ tenamit li cacoleb riqꞌuin lix nimal a̱cuanquil nak cacuisiheb chak Egipto. Chijulticokꞌ taxak a̱cue eb laj cꞌanjel cha̱cuu, laj Abraham, laj Isaac ut laj Jacob. Ma̱qꞌue saꞌ a̱chꞌo̱l lix cacuilal xchꞌo̱leb li tenamit aꞌin ut chacuy taxak lix ma̱usilaleb ut lix ma̱queb. Cui ta̱sach ruheb, eb laj Egipto li coa̱cuisi cuiꞌ chak, teꞌxye, “Li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb incꞌaꞌ quixcuy xcꞌambaleb saꞌ li naꞌajej li quixyechiꞌi reheb. Xicꞌ quirileb. Joꞌcan nak quixcꞌameb saꞌ li chaki chꞌochꞌ re nak tixcamsiheb,” chaꞌakeb. At Ka̱cuaꞌ, aꞌaneb la̱ tenamit. Aꞌaneb li sicꞌbil ruheb a̱ban. La̱at cat-isin reheb Egipto riqꞌuin xnimal la̱ cuanquilal, chanquin re li Dios. Li chakꞌrab quiqꞌueheꞌ xcaꞌ sut re laj MoisésTojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ quixye cue, “Ta̱yi̱b cuib chic li perpo̱quil pec joꞌ li cuib li queꞌjoreꞌ ut ta̱cꞌam cuiqꞌuin saꞌ li tzu̱l. Ut ta̱yi̱b ajcuiꞌ jun li ca̱x riqꞌuin cheꞌ. La̱in tintzꞌi̱ba chiru li pec li a̱tin li quintzꞌi̱ba chiru li pec li xajor. Ut la̱at ta̱xoqueb saꞌ li ca̱x li ta̱yi̱b”, chan. Joꞌcan nak la̱in quinyi̱b li ca̱x riqꞌuin li cheꞌ acacia ut quinyi̱b ajcuiꞌ cuib li perpo̱quil pec joꞌ li queꞌjoreꞌ. Ut quincꞌam saꞌ cuukꞌ li cuib chi pec nak quintakeꞌ saꞌ li tzu̱l. Ut li Ka̱cuaꞌ quixtzꞌi̱ba cuiꞌchic li laje̱b chi chakꞌrab joꞌ nak quixtzꞌi̱ba xbe̱n cua. Aꞌan li chakꞌrab li quixqꞌue e̱re saꞌ li tzu̱l nak quia̱tinac chak saꞌ li xam saꞌ li cutan nak quechꞌutub e̱rib. Ut chirix aꞌan li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue cue. Ut la̱in quincube cuiꞌchic riqꞌuineb ut quinqꞌue li pec saꞌ li ca̱x li quinyi̱b joꞌ quixye cue li Ka̱cuaꞌ. Ut aran xocxo anakcuan. Chirix aꞌan eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌel Beerot-bene-jaacán ut queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej Mosera. Ut laj Aarón quicam ut quimukeꞌ Mosera. Ut laj Eleazar qui-oc chokꞌ aj tij chokꞌ ru̱chil laj Aarón lix yucuaꞌ. Nak queꞌel Mosera, queꞌco̱eb Gudgoda. Queꞌel aran ut queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej Jotbata, li cuan cuiꞌ nabal li rok haꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ quixxakabeb li ralal xcꞌajol laj Leví chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ ut chixpakonquil li Lokꞌlaj Ca̱x li cuan cuiꞌ lix contrato li Ka̱cuaꞌ, ut chixtzꞌa̱manquil li rosobtesinquileb li tenamit. Ut joꞌcan queꞌxba̱nu toj chalen anakcuan. Xban aꞌan nak eb laj levita incꞌaꞌ teꞌxcꞌul lix chꞌochꞌ joꞌ teꞌxcꞌul eb li rech aj Israel. Lix ma̱taneb aꞌan, aꞌan li cꞌanjelac chiru li Dios, joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. La̱in quincana saꞌ li tzu̱l chiru caꞌcꞌa̱l cutan ut caꞌcꞌa̱l kꞌojyi̱n joꞌ quinba̱nu xbe̱n cua. Ut li Ka̱cuaꞌ quirabi li cꞌaꞌru quintzꞌa̱ma chiru. Ut incꞌaꞌ quixsach e̱ru. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue, “Ayu anakcuan ut tatcꞌamok be chiruheb li tenamit nak teꞌxic re nak teꞌoc saꞌ li cha̱bil naꞌajej ut teꞌre̱chani joꞌ xinye reheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ riqꞌuin juramento.” ¿Cꞌaꞌru naraj li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios e̱riqꞌuin nak nequecꞌoxla la̱ex aj Israel? Li cꞌaꞌru naraj li Dios, aꞌan nak la̱ex te̱xucua ru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, ut texcua̱nk joꞌ naraj aꞌan. Te̱ra ut texcꞌanjelak chiru chi anchal le̱ chꞌo̱l ut chi anchal le̱ ra̱m. Te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ lix chakꞌrab li yo̱quin chixyebal e̱re anakcuan. Cui te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ, us texcua̱nk. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, aꞌan laj e̱chal re chixjunil li choxa, joꞌ ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ ut li joꞌ qꞌuial cuan chi saꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixsicꞌ ruheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ ut quixraheb. Ut quixsicꞌ ajcuiꞌ e̱ru la̱ex xban nak la̱ex li ralal xcꞌajoleb aꞌan. La̱ex li quixsicꞌ e̱ru saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li tenamit, joꞌ yo̱quex chirilbal anakcuan. Joꞌcan ut chalen anakcuan isihomak saꞌ le̱ ra̱m chixjunil li incꞌaꞌ us. Chanchan nak te̱ba̱nu li circuncisión. Cheba̱nu ban li cꞌaꞌru naraj li Ka̱cuaꞌ ut me̱cacuubresi chic le̱ chꞌo̱l. Xban nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, aꞌan li nimajcual Dios. Ma̱cꞌaꞌ chic junak Dios chiru aꞌan. Kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb xcuanquil ut xucuajel ru. Aꞌan incꞌaꞌ naxsicꞌ ru li ani tixra ut ma̱ ani naru ta̱tumina̱nk ru. Aꞌan na-iloc reheb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌ xyucuaꞌ joꞌ ajcuiꞌ eb li xma̱lcaꞌan. Naxraheb li jalaneb xtenamit ut naxqꞌue xcua rucꞌaheb ut naxqꞌue ajcuiꞌ rakꞌeb. Joꞌcan nak la̱ex cherahakeb li jalaneb xtenamit xban nak la̱ex jalan ajcuiꞌ e̱tenamit nak quexcuan chak Egipto. Chexucua ru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut caꞌaj cuiꞌ chiru aꞌan texcꞌanjelak. Chexcua̱nk saꞌ ti̱quilal chiru. Ut caꞌaj cuiꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan te̱ba̱nu li juramento. Li Ka̱cuaꞌ aꞌan li te̱lokꞌoni xban nak aꞌan le̱ Dios. La̱ex queril li sachba chꞌo̱lej li quixba̱nu riqꞌuin lix nimal xcuanquilal. Laje̱b xca̱cꞌa̱leb (70) ajcuiꞌ le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak queꞌco̱eb Egipto najter. Abanan li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios xexqꞌue chi qꞌuia̱nc joꞌ xqꞌuial li chahim li cuanqueb chiru choxa. Cherahak biꞌ li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab ut le̱ taklanquil xban. Junelic te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye ut li cꞌaꞌru tenebanbil saꞌ e̱be̱n xba̱nunquil. Anakcuan cheqꞌuehak retal nak eb le̱ cocꞌal incꞌaꞌ queꞌril nak li Ka̱cuaꞌ quexkꞌus. La̱ex ban quex-iloc re lix lokꞌal, lix cuanquilal ut li sachba chꞌo̱lej, ut li milagros li quixba̱nu. La̱ex queril cꞌaꞌru quixba̱nu re lix reyeb laj Egipto ut reheb chixjunileb lix tenamit. La̱ex queril chanru nak li Ka̱cuaꞌ quixsach ruheb chixjunileb li soldado aj Egipto ut quixsach ajcuiꞌ eb lix cacua̱y ut lix carruaje. Queꞌosoꞌ saꞌ li Caki Palau nak yo̱queb che̱ra̱linanquil. Ut la̱ex nequenau chanru nak li Ka̱cuaꞌ quextenkꞌa chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ nak toj ma̱jiꞌ nequexcꞌulun saꞌ li naꞌajej aꞌin. La̱ex nequenau cꞌaꞌru quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ re laj Datán ut laj Abiram, eb li ralal laj Eliab li ralal laj Rubén. Chixjunileb laj Israel yo̱queb chirilbal nak quixjach rib li chꞌochꞌ ut laj Datán ut laj Abiram queꞌtꞌaneꞌ toj chi saꞌ rochbeneb lix jun cablal, lix muheba̱leb, ut chixjunil lix queto̱mk. La̱ex queril riqꞌuin xnakꞌ e̱ru chixjunil li quilajxba̱nu li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin lix nimal xcuanquilal. Joꞌcan nak cheba̱nu chi tzꞌakal re ru chixjunil li naxye saꞌ lix chakꞌrab li Dios li yo̱quin chixkꞌaxtesinquil e̱re anakcuan re nak cauhak e̱chꞌo̱l chire̱chaninquil li naꞌajej aꞌan li yechiꞌinbil e̱re. Cui te̱ba̱nu li naxye li chakꞌrab, ta̱najtokꞌ rok le̱ yuꞌam saꞌ li naꞌajej li quiyechiꞌi̱c reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ joꞌ ajcuiꞌ e̱re la̱ex li ralal xcꞌajolex. Saꞌ li naꞌajej aꞌan natauman li cha̱bil echej joꞌ li leche ut li xyaꞌal cab. Li naꞌajej li xic e̱re chire̱chaninquil, aꞌan moco joꞌ ta li naꞌajej Egipto li quex-el cuiꞌ chak. Nak quexcuan chak saꞌ li naꞌajej aꞌan, la̱ex nequex-au. Abanan toj nequetacuasi e̱rib xtꞌakresinquil. Abanan li naꞌajej li xic cuiꞌ e̱re, aꞌan jun cha̱bil naꞌajej. Cuan tzu̱l ut cuan ru takꞌa ut tꞌakresinbil xban li hab li naxqꞌue chak li Dios. Li naꞌajej aꞌan lokꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Aꞌan na-iloc re junelic chalen saꞌ xticlajic li chihab junju̱nk toj saꞌ rosoꞌjic. Joꞌcan nak cheba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab li xinqꞌue e̱re anakcuan. Te̱ra li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut texcꞌanjelak chiru chi anchal le̱ chꞌo̱l ut chi anchal le̱ ra̱m. Cui te̱ba̱nu chi joꞌcan, li Dios tixqꞌue li hab saꞌ xbe̱n le̱ chꞌochꞌ saꞌ xkꞌehil. Tixqꞌue saꞌ sakꞌehil ut tixqꞌue saꞌ habalkꞌe re nak ta̱e̱lk chi cha̱bil li ru le̱ racui̱mk. Ta̱cua̱nk nabal le̱ trigo, le̱ vino ut le̱ aceite. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ chi qꞌui̱c li rax pim saꞌ le̱ cꞌaleba̱l re nak ta̱cua̱nk xtzacae̱mkeb le̱ cuacax. Ut re ajcuiꞌ nak ta̱cua̱nk chi nabal le̱ tzacae̱mk la̱ex toj retal ta̱cꞌojla̱k e̱chꞌo̱l. Joꞌcan nak cheba̱nuhak cue̱nt re nak incꞌaꞌ te̱qꞌue e̱rib chi balakꞌic. Ut incꞌaꞌ te̱canab xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ xban xlokꞌoninquil li jalanil dios chi moco te̱cuikꞌib e̱rib chiruheb. Cui te̱lokꞌoni li jalanil Dios, li Ka̱cuaꞌ ta̱joskꞌokꞌ saꞌ e̱be̱n ut incꞌaꞌ chic tixqꞌue chak li hab saꞌ xbe̱n li chꞌochꞌ. Ut incꞌaꞌ chic ta̱e̱lk chi cha̱bil li ru le̱ racui̱mk. Ut la̱ex texca̱mk chi junpa̱t saꞌ li cha̱bil chꞌochꞌ li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan ut nak ninye e̱re nak checꞌu̱la li ra̱tin li Dios saꞌ le̱ chꞌo̱l ut saꞌ le̱ ra̱m. Te̱bacꞌ chiru le̱ rukꞌ ut saꞌ le̱ pe̱quem re nak incꞌaꞌ ta̱sachk saꞌ e̱chꞌo̱l xba̱nunquil li naxye. Ut te̱cꞌut ajcuiꞌ li ra̱tin li Dios chiruheb le̱ ralal e̱cꞌajol. Junelic te̱serakꞌi reheb nak cua̱nkex saꞌ le̱ rochoch ut nak yo̱kex chi be̱c, nak oc e̱re chi cua̱rc, ut joꞌcan ajcuiꞌ nak texcuacli̱k. Ut te̱tzꞌi̱ba ajcuiꞌ chiru li rokechal le̱ rochoch, joꞌ ajcuiꞌ chire le̱ be chiru li oqueba̱l. Cui te̱ba̱nu li yo̱quin chixyebal e̱re, ta̱najtokꞌ rok le̱ yuꞌam ut ta̱najtokꞌ rok lix yuꞌameb le̱ cocꞌal saꞌ li naꞌajej li quixqꞌue li Ka̱cuaꞌ reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Texcua̱nk aran joꞌ najtil ta̱cua̱nk li choxa saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Cheba̱nu chi anchal e̱chꞌo̱l chixjunil li chakꞌrab li xinye e̱re. Ut cherahak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut cheba̱nu chixjunil le̱ taklanquil xban. Te̱ba̱nu chi anchal e̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru naxye e̱re. Cui te̱ba̱nu chi joꞌcan, li Ka̱cuaꞌ ta̱risiheb li tenamit che̱ru nak yo̱kex chi oc saꞌ li naꞌajej aꞌan. La̱ex texnumta̱k saꞌ xbe̱neb li tenamit ni̱nkeb xcuanquil ut kꞌaxal cauheb rib che̱ru. Chixjunil li naꞌajej li texnumekꞌ cuiꞌ, e̱rehak la̱ex. Naticla chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ nacuulac Líbano. Naticla cuan cuiꞌ li nimaꞌ Éufrates ut nacuulac toj cuan cuiꞌ li palau Mediterráneo. Chixjunil li naꞌajej li texbe̱k cuiꞌ, e̱rehak. Ma̱ ani tixcuy e̱sumenquil. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixba̱nu joꞌ quixye e̱re. Tixqꞌueheb xxiuheb chixjunileb ut teꞌxucuak e̱ban yalak bar texxic. Anakcuan oc cue chixyebal e̱re chanru nak naru tex-osobtesi̱k ut chanru nak naru textzꞌekta̱na̱k. Tex-osobtesi̱k cui te̱ba̱nu li naxye saꞌ li chakꞌrab li quixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, li chakꞌrab li yo̱quin chixchꞌolobanquil che̱ru anakcuan. Ut textzꞌekta̱na̱k cui incꞌaꞌ te̱ba̱nu li chakꞌrab li quixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Textzꞌekta̱na̱k cui te̱tzꞌekta̱na le̱ taklanquil li xinye e̱re ut cui te̱lokꞌoni li jalanil dios li incꞌaꞌ xenau ru junxil. Nak li Ka̱cuaꞌ texcꞌam saꞌ li naꞌajej li te̱re̱chani, te̱ye resilal le̱ rosobtesinquil saꞌ li tzu̱l Gerizim. Ut saꞌ li tzu̱l Ebal te̱ye resilal le̱ tzꞌekta̱nanquil. Eb li tzu̱l aꞌin cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ xjayal li na-oc cuiꞌ li sakꞌe saꞌ li ru takꞌa Arabá li cuanqueb cuiꞌ eb laj cananeo. Nachꞌ cuanqueb riqꞌuineb li ni̱nki ji re More chiru li tenamit Gilgal. Chi se̱b texxic jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán chire̱chaninquil li naꞌajej li quixyechiꞌi e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Te̱re̱chani ut texcua̱nk aran. Nak ac xere̱chani li naꞌajej ut nak cua̱nkex chic aran, te̱ba̱nu chixjunil li chakꞌrab ut le̱ taklanquil li yo̱quin chixchꞌolobanquil che̱ru anakcuan. Li jun chi naꞌajej li teꞌlokꞌoni̱nk cuiꞌ eb laj IsraelAꞌaneb aꞌin li chakꞌrab ut le̱ taklanquil li tento te̱ba̱nu nak cua̱nkex saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Cheba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab aꞌin joꞌ najtil texcua̱nk saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ. Te̱sach chi junaj cua chixjunileb li naꞌajej li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ li jalanil dios eb li tenamit li te̱re̱chani. Te̱jucꞌ chi junaj cua lix artal li cuanqueb saꞌ eb li tzu̱l, ut saꞌ xbe̱n bol, joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb rubel li cheꞌ li ni̱nkeb xmu. Te̱jucꞌ chi junaj cua lix artaleb. Te̱jori li pec li nequeꞌlokꞌonin cuiꞌ ut te̱cꞌat ajcuiꞌ li cheꞌ li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ lix Asera lix dioseb. Sachomak ruheb chi junaj cua chixjunil li yi̱banbil dios re nak ma̱ ani chic ta̱jultica̱nk re lix cꞌabaꞌeb. Abanan nak la̱ex te̱lokꞌoni li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, me̱ba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu eb aꞌan nak nequeꞌxlokꞌoni li jalanil dios. Li Ka̱cuaꞌ ban ta̱sicꞌok ru li naꞌajej bar te̱lokꞌoni cuiꞌ lix cꞌabaꞌ. Ut la̱ex texxic saꞌ li naꞌajej aꞌan chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Ut aran te̱cꞌam le̱ mayej xul ut te̱camsi ut te̱cꞌat re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Ut te̱cꞌam ajcuiꞌ le̱ mayej li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil joꞌ ajcuiꞌ li mayej li na-ala saꞌ e̱chꞌo̱l xqꞌuebal. Te̱cꞌam ajcuiꞌ le̱ mayej li ac xeyechiꞌi re li Ka̱cuaꞌ. Ut aran ajcuiꞌ te̱mayeja li xbe̱n ral le̱ cuacax ut li xbe̱n ral le̱ carner. Saꞌ li naꞌajej aꞌan texcuaꞌak chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex e̱rochben le̱ ralal e̱cꞌajol xban nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios xexrosobtesi. Saꞌ li naꞌajej aꞌan incꞌaꞌ chic te̱ba̱nu joꞌ nakaba̱nu la̱o saꞌ li naꞌajej aꞌin. Anakcuan nakaba̱nu joꞌ nakaj la̱o chikaju̱nkal. Toj ma̱jiꞌ nequexcuulac saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ li texcua̱nk cuiꞌ saꞌ tuktu̱quil usilal. Nak acak xexcuulac jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, li Ka̱cuaꞌ texcanab chi cua̱nc aran. Texcua̱nk saꞌ tuktu̱quil usilal xban nak incꞌaꞌ chic tixqꞌueheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re chi pletic e̱riqꞌuin, usta cuanqueb chi xjun sutam le̱ naꞌaj. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixsicꞌ ru jun li naꞌajej li ta̱lokꞌoni̱k cuiꞌ. Ut la̱ex te̱cꞌam aran le̱ mayej li te̱qꞌue re li Ka̱cuaꞌ. Te̱cꞌam aran le̱ cꞌatbil mayej ut li mayej li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil, ut li mayej li na-ala saꞌ e̱chꞌo̱l xqꞌuebal, joꞌ ajcuiꞌ li mayej li te̱qꞌue nak nequeyechiꞌi xba̱nunquil li cꞌaꞌak re ru re li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut nak cua̱nkex saꞌ li naꞌajej aꞌan ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex e̱rochben le̱ ralal e̱cꞌajol, ut eb le̱ mo̱s cui̱nk ut eb le̱ mo̱s ixk ut e̱rochben ajcuiꞌ eb laj levita li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxcꞌul lix naꞌajeb. Cheba̱nu cue̱nt nak incꞌaꞌ te̱cꞌat le̱ mayej yalak bar. Caꞌaj cuiꞌ saꞌ li naꞌajej li tixsicꞌ ru li Ka̱cuaꞌ saꞌ lix naꞌajeb li jun xte̱paleb laj Israel naru te̱qꞌue le̱ cꞌatbil mayej. Ut aran ajcuiꞌ te̱ba̱nu li yo̱quin chixyebal e̱re. Abanan naru te̱camsiheb li xul li te̱tzaca yalak bar cuanquex, joꞌ nak nequetzaca xtibel li quej. Naru te̱tzaca li joꞌ qꞌuial te̱raj, aꞌ yal joꞌ qꞌuial tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ. Naru nequextzacan usta muxbil e̱ru, usta incꞌaꞌ muxbil e̱ru. Caꞌaj cuiꞌ lix quiqꞌuel li xul incꞌaꞌ naru te̱tzaca. Tento nak te̱hoy saꞌ chꞌochꞌ joꞌ nak nequehoy li haꞌ. Abanan li mayej li nequeqꞌue chiru li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ naru te̱tzaca saꞌ le̱ tenamit, joꞌ li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li ru le̱ racui̱mk, ut le̱ vino, ut le̱ aceite, joꞌ ajcuiꞌ li xbe̱n ral le̱ cuacax, ut li xbe̱n ral le̱ carner. Ut incꞌaꞌ naru te̱tzaca saꞌ le̱ tenamit li mayej li nequeqꞌue nak nequeyechiꞌi re li Dios xba̱nunquil li cꞌaꞌak re ru, ut li mayej li na-ala saꞌ e̱chꞌo̱l xqꞌuebal, joꞌ ajcuiꞌ li mayej li nequetaksi chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ le̱ rukꞌ. Te̱tzaca ban li mayej aꞌan chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ li naꞌajej li tixsicꞌ ru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Joꞌcan te̱ba̱nu la̱ex, ut eb le̱ ralal e̱cꞌajol, eb le̱ mo̱s ixk ut eb le̱ mo̱s cui̱nk, joꞌ eb ajcuiꞌ laj levita li cua̱nkeb saꞌ le̱ tenamit. Ut ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l chiru li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin chixjunil li cꞌanjel te̱ba̱nu. Cheba̱nuhak cue̱nt re nak incꞌaꞌ te̱canabeb laj levita chi ma̱cꞌaꞌ cuan reheb joꞌ najtil texcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios naxnimobresi le̱ naꞌaj joꞌ quixye e̱re, naru te̱tzaca li tib yalak jokꞌe te̱raj. Cui najt cuan li naꞌajej li tixsicꞌ ru li Dios re ta̱lokꞌoni̱k cuiꞌ, naru te̱camsi li xul li te̱sicꞌ ru saꞌ xya̱nkeb le̱ queto̱mk li quixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ. Ut naru te̱tzaca saꞌ le̱ tenamit lix tibel li joꞌ qꞌuial te̱raj. Joꞌ nak nequetzaca xtibel li quej, joꞌcan ajcuiꞌ nak te̱tzaca. Eb li cristian li muxbil ruheb naru teꞌxtzaca, joꞌ eb ajcuiꞌ li incꞌaꞌ muxbil ruheb. Abanan, incꞌaꞌ naru te̱tzaca lix quiqꞌueleb li xul xban nak li quicꞌ, aꞌan li naqꞌuehoc xyuꞌam li xul. Ut incꞌaꞌ naru te̱tzaca li naqꞌuehoc yuꞌam rochben li tib. Incꞌaꞌ naru te̱tzaca li quicꞌ. Te̱hoy ban saꞌ chꞌochꞌ joꞌ nak nequehoy li haꞌ. Me̱tzaca li quicꞌ re nak us tex-e̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Ut re ajcuiꞌ nak us teꞌe̱lk le̱ ralal e̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon xban nak yo̱kex chixba̱nunquil li ti̱quilal chiru li Ka̱cuaꞌ. Abanan te̱cꞌam le̱ mayej li ac kꞌaxtesinbil re Dios saꞌ li naꞌajej li sicꞌbil ru xban li Ka̱cuaꞌ ut te̱cꞌam ajcuiꞌ aran li ac yechiꞌinbil. Aran saꞌ li naꞌajej li sicꞌbil ru te̱qꞌue li mayej li ta̱cꞌatma̱nk chi jun saꞌ xbe̱n lix artal li Ka̱cuaꞌ. Ut te̱qꞌue ajcuiꞌ li mayej li te̱tzaca xtibel ut te̱mayeja xquiqꞌuel saꞌ xbe̱n lix artal li Ka̱cuaꞌ. Cheba̱nu chi anchal e̱chꞌo̱l chixjunil li yo̱quin chixyebal e̱re re nak us tex-e̱lk joꞌ eb ajcuiꞌ le̱ ralal e̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Us tex-e̱lk xban nak yo̱kex chixba̱nunquil li us ut li ti̱c chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Li Ka̱cuaꞌ tixsach ruheb li nequeꞌlokꞌonin reheb li jalanil diosLi Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixsach ruheb chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li texxic cuiꞌ chi cua̱nc la̱ex. Nak ac cua̱nkex chic saꞌ li naꞌajej ut nak ac xeꞌsacheꞌ ruheb, me̱qꞌue e̱rib chi balakꞌi̱c xbaneb. Me̱patzꞌi lix jalanil dios ut me̱ye nak te̱lokꞌoniheb li jalanil dios joꞌ nak nequeꞌxlokꞌoni eb aꞌan. Nak texlokꞌoni̱nk chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, me̱ba̱nu li incꞌaꞌ us joꞌ nequeꞌxba̱nu li jalan xtenamiteb nak nequeꞌxlokꞌoni lix yi̱banbil dioseb. Nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal toj retal nak nequeꞌxcꞌat li ralal xcꞌajol chokꞌ xmayejeb chiru lix jalanil dios. Te̱ba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru xinye e̱re. Me̱qꞌue xtzꞌakob li cua̱tin, chi moco te̱cꞌos li cꞌaꞌru xinye e̱re. Ma̱re junak profeta malaj junak li naxye xya̱lal li matcꞌ ta̱cuulak e̱riqꞌuin ut tixye resil junak milagro malaj ut junak sachba chꞌo̱lej. Cui nacꞌulman li cꞌaꞌru tixye ut tixye ajcuiꞌ e̱re “Takalokꞌoni li jalanil dios ut tocꞌanjelak chiruheb”, me̱pa̱b li cꞌaꞌru tixye e̱re li profeta aꞌan, chi moco li naxye xya̱lal li matcꞌ. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios yo̱k chixyalbal e̱rix re rilbal ma nequera li Ka̱cuaꞌ chi anchal e̱chꞌo̱l ut chi anchal e̱metzꞌe̱u. Aꞌ li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, aꞌan li te̱pa̱b ut aꞌan li te̱lokꞌoni. Cheba̱nuhak li chakꞌrab li quixqꞌue e̱re ut te̱ba̱nu le̱ taklanquil xban. Chexcꞌanjelak chiru ut chepa̱b chi anchal e̱chꞌo̱l. Te̱qꞌue chi camsi̱c li profeta aj balakꞌ malaj ut li naxchꞌolob xya̱lal li matcꞌ cui teꞌxye e̱re nak te̱kꞌetkꞌeti e̱rib chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios li qui-isin chak e̱re Egipto li quexcuan cuiꞌ chokꞌ rahobtesinbil mo̱s. Incꞌaꞌ cha̱bil aꞌan xban nak quixye e̱re nak te̱tzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ ut te̱canab xba̱nunquil li chakꞌrab li quixqꞌue e̱re. Tento nak te̱risi li ma̱usilal saꞌ e̱ya̱nk. Cui ani tixye e̱re saꞌ mukmu nak te̱lokꞌoni li jalanil dios, me̱ba̱nu chi joꞌcan. Me̱ba̱nu aꞌan usta le̱ ras, usta le̱ ralal malaj ut le̱ rabin, usta le̱ rixakil li nequera, usta li tzꞌakal e̱rami̱g li ta̱yehok e̱re nak te̱lokꞌoniheb li jalanil dios li incꞌaꞌ xelokꞌoni ruheb, chi moco xeꞌxlokꞌoni le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ. Ma̱re tixye e̱re nak te̱lokꞌoni lix dioseb li tenamit li cuanqueb yalak bar saꞌ li naꞌajej aꞌin, joꞌ li cuanqueb chi nachꞌ ut li cuanqueb chi najt. Me̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye chi moco te̱rabi. Me̱ril xtokꞌoba̱l ru, chi moco te̱ruxta̱na ru, chi moco te̱col rixeb. Abanan te̱camsi li xyehoc e̱re nak te̱lokꞌoniheb li jalanil dios. Ut la̱ex xbe̱n texcutuk re chi pec. Ut chirix aꞌan, eb li tenamit teꞌcutuk re chi pec. Ta̱cutekꞌ chi pec toj retal ta̱ca̱mk xban nak quixye e̱re nak te̱tzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios li qui-isin chak e̱re Egipto li quexcuan cuiꞌ chak chokꞌ rahobtesinbil mo̱s. Ut chixjunileb laj Israel teꞌxucuak nak teꞌrabi resil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Ut ma̱ ani chic saꞌ e̱ya̱nk tixba̱nu li ma̱usilal aꞌan. Nak cua̱nkex chic saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ, ma̱re ta̱abi̱k resil nak cuanqueb cui̱nk incꞌaꞌ useb xnaꞌleb yo̱keb chixcꞌambal xbe li tenamit chixlokꞌoninquil li jalan Dios li incꞌaꞌ xelokꞌoni la̱ex. Cui te̱rabi resil te̱tzꞌil rix chi us. Cui te̱qꞌue retal nak ya̱l nak cuan li yo̱queb chixba̱nunquil li ma̱usilal aꞌan, tento nak teꞌcamsi̱k chi chꞌi̱chꞌ chixjunileb li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan. Teꞌsachekꞌ ru chi junaj cua, joꞌ cristian, joꞌ eb ajcuiꞌ lix queto̱mk. Te̱chꞌutub saꞌ xyi li tenamit chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan saꞌ li tenamit aꞌan ut te̱cꞌat chixjunil li tenamit joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌru cuan chi saꞌ chokꞌ cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ut poꞌbilak chic li tenamit aꞌan chi junaj cua. Incꞌaꞌ chic ta̱yi̱ba̱k. Ut me̱xoc chokꞌ e̱re li cꞌaꞌru ac kꞌaxtesinbil re sachecꞌ re nak ta̱numekꞌ xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ ta̱ril xtokꞌoba̱l e̱ru ut aꞌan ta̱uxta̱na̱nk e̱ru. Texqꞌue chi nabalocꞌ joꞌ quixye reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ riqꞌuin juramento. Tixba̱nu chi joꞌcan cui te̱ba̱nu li quixye e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Cheba̱nu chixjunil li chakꞌrab li yo̱quin chixyebal e̱re anakcuan. Ut cua̱nkex saꞌ ti̱quilal chiru li Ka̱cuaꞌ. Li tzacae̱mk li naru xtzacanquil ut li incꞌaꞌ naru xtzacanquilLa̱ex ralal xcꞌajol li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Joꞌcan nak incꞌaꞌ te̱set le̱ tibel xban xrahil e̱chꞌo̱l chirix junak camenak, chi moco te̱jo le̱ rismal li cuan saꞌ xbe̱n le̱ pe̱quem. La̱ex jun santil tenamit chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ li Dios quixsicꞌ e̱ru ut la̱ex li tenamit li kꞌaxal lokꞌ saꞌ xya̱nkeb li jun chꞌol chic. Incꞌaꞌ te̱tzaca li cꞌaꞌru tzꞌekta̱nanbil xban li Ka̱cuaꞌ. Aꞌaneb aꞌin li xul li naru te̱tzaca xtibel: li bo̱yx, li carner, li chiba̱t, ut li qꞌuila pa̱y ru li quej ut li yuc, joꞌ ajcuiꞌ li carner li nacuan saꞌ qꞌuicheꞌ. Naru te̱tzaca xtibel li xul li jun ajcuiꞌ lix xa̱la rok ut cuib rixiꞌij, li nequeꞌxhab xcuaheb xcaꞌ sut. Incꞌaꞌ naru te̱tzaca li xul li incꞌaꞌ nequeꞌxhab xcuaheb xcaꞌ sut ut ma̱cꞌaꞌ cuib rixiꞌij. Incꞌaꞌ naru nequetzaca li camello, chi moco li imul, chi moco li tejón xban nak usta nequeꞌxhab xcuaheb xcaꞌ sut, abanan moco cuib ta li rixiꞌij. Incꞌaꞌ naru te̱tzaca xtibel li xul aꞌan xban nak muxbil ru. Joꞌcan ajcuiꞌ li a̱k. Incꞌaꞌ naru nequetzaca xban nak usta cuib li rixiꞌij, abanan incꞌaꞌ nequeꞌxhab xcuaheb xcaꞌ sut. Incꞌaꞌ naru te̱tzaca xtibel chi moco naru te̱chꞌeꞌ cui camenak. Ut xcomoneb li xul li cuanqueb saꞌ li palau ut saꞌ eb li nimaꞌ, naru nequetzaca li car li cuanqueb xxicꞌ ut li cuan xta rixeb. Cui ma̱cꞌaꞌ xxicꞌ ut ma̱cꞌaꞌ xta rix incꞌaꞌ naru nequetzaca xban nak muxbil ru. Cuanqueb li xul li nequeꞌrupupic naru xtzacanquil. Ut eb li incꞌaꞌ naru nequetzaca, aꞌaneb aꞌin: laj tꞌiu, li soꞌsol li kꞌek rix, ut li soꞌsol li cak rix, li cꞌuch li kꞌek rix joꞌ ajcuiꞌ li cak rix ut li cꞌaꞌ chic ru chi cꞌuchil, ut li qꞌuila pa̱y ru li tzꞌok, li nimla xul avestruz, ut li cuarom ut li jotz, li qꞌuila pa̱y ru li cocꞌ cuarom ut li qꞌuila pa̱y ru li jotz, li pelícano, ut li qꞌuila pa̱y ru li ni̱nki cuarom, li cigueña, li sakiquil, li abubilla, joꞌ ajcuiꞌ li sotzꞌ. Incꞌaꞌ naru te̱tzaca li cocꞌ xul li nequeꞌrupupic ut nequeꞌxmululi ribeb, insecto xcꞌabaꞌeb. Abanan cuanqueb xul li nequeꞌrupupic naru te̱tzaca. Incꞌaꞌ naru te̱tzaca xtibel li xul li nacam yal xjunes. Naru te̱qꞌue reheb li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk ut eb aꞌan naru teꞌxtzaca. Malaj ut naru te̱cꞌayi reheb li jalan xtenamit li yo̱queb chi numecꞌ saꞌ le̱ naꞌaj. Incꞌaꞌ naru te̱tzaca xtibel li xul aꞌan xban nak la̱ex jun santil tenamit chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ut me̱chik xtibel li chꞌina chiba̱t saꞌ xyaꞌal xtuꞌ lix naꞌ. Li mayej li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkilRajlal chihab tento nak te̱qꞌue re li Ka̱cuaꞌ li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li ru le̱ racui̱mk. Ut texxic saꞌ li naꞌajej li sicꞌbil ru xban li Ka̱cuaꞌ bar te̱lokꞌoni cuiꞌ. Ut aran chiru li Ka̱cuaꞌ te̱tzaca li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li ru le̱ racui̱mk, li acꞌ vino ut li aceite joꞌ ajcuiꞌ li xbe̱n ral le̱ cuacax ut li xbe̱n ral le̱ carner. Te̱ba̱nu chi joꞌcan re nak te̱tzol e̱rib chixxucuanquil ru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios chi junelic. Abanan, cui kꞌaxal najt cuan li naꞌajej li quixsicꞌ ru li Dios re te̱lokꞌoni cuiꞌ, ut cui incꞌaꞌ naru xcꞌambal le̱ mayej toj aran xban xnajtil, naru te̱jal ru le̱ mayej riqꞌuin tumin. Ut li tumin aꞌan te̱cꞌam saꞌ li naꞌajej li quixsicꞌ ru li Dios re te̱lokꞌoni cuiꞌ. Ut chiru li tumin aꞌan te̱lokꞌ li cꞌaꞌru te̱raj chokꞌ re le̱ mayej. Naru te̱lokꞌ li cuacax, li carner, li vino, malaj ut jalan ucꞌa ac xchꞌamoꞌ. Ut la̱ex rochbeneb le̱ jun cablal textzaca̱nk aran chiru li Ka̱cuaꞌ ut ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l. Ut julticokꞌ e̱re xqꞌuebal reheb laj levita li cuanqueb saꞌ le̱ tenamit xban nak eb aꞌan incꞌaꞌ xeꞌxcꞌul lix chꞌochꞌ joꞌ nak xecꞌul la̱ex. Rajlal ox ox chihab, nak rakecꞌ re li chihab, te̱cꞌam li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil chixjunil li ru le̱ racui̱mk re xcꞌu̱lanquil saꞌ le̱ tenamit. Li tzacae̱mk aꞌin reheb laj levita xban nak incꞌaꞌ xeꞌxcꞌul lix chꞌochꞌeb. Ut reheb ajcuiꞌ li jalaneb xtenamit, li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌ ut reheb ajcuiꞌ li xma̱lcaꞌan li cuanqueb saꞌ le̱ tenamit. Eb aꞌan ta̱ru̱k teꞌtzaca̱nk toj ta̱cꞌojla̱k xchꞌo̱leb. Ut li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios texrosobtesi re nak us tex-e̱lk riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Rajlal cuukub chihab te̱cuy xma̱queb li ani cuanqueb xcꞌas e̱riqꞌuin. Joꞌcaꞌin te̱ba̱nu. Li ani quixqꞌue chi toꞌ lix tumin tixcuy xma̱c li ani cuan xcꞌas riqꞌuin. Incꞌaꞌ naru tixye reheb li rech aj Israel nak tixtoj lix cꞌas xban nak li Ka̱cuaꞌ quixye nak incꞌaꞌ chic tento nak teꞌxtoj xcꞌas. Li jalan xtenamiteb teꞌxtoj lix cꞌaseb, abanan le̱ rech tenamitil te̱cuy xma̱queb. Incꞌaꞌ teꞌxtoj lix cꞌaseb. Cui te̱ba̱nu chi joꞌcan, incꞌaꞌ ta̱cua̱nk nebaꞌil saꞌ e̱ya̱nk. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios texrosobtesi chi us saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re. Texrosobtesi cui te̱pa̱b chi anchal le̱ chꞌo̱l li cꞌaꞌru xye e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab li yo̱quin chixyebal e̱re anakcuan. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios texrosobtesi joꞌ quixyechiꞌi e̱re. Ut ta̱cua̱nk nabal le̱ tumin re te̱qꞌue chi toꞌ reheb nabal li xni̱nkal ru tenamit. Abanan la̱ex ma̱ bar te̱patzꞌ e̱tumin chi toꞌ. La̱ex nimak le̱ cuanquil saꞌ xbe̱neb nabal li tenamit. Abanan ma̱ ani ta̱cua̱nk xcuanquil saꞌ e̱be̱n la̱ex. Cui junak le̱ rech tenamitil nebaꞌ saꞌ junak reheb le̱ tenamit li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, me̱kꞌetkꞌeti e̱rib chixtenkꞌanquil. Te̱tenkꞌa ban chi incꞌaꞌ minbilak e̱ru. Te̱tenkꞌa chi anchal e̱chꞌo̱l ut te̱toꞌoni re li joꞌ qꞌuial li ta̱raj ru. Micuan yibru naꞌleb saꞌ le̱ chꞌo̱l ut me̱ye “La̱in incꞌaꞌ tinqꞌue cꞌaꞌru re chi toꞌ xban nak cuulac re li xcuuk li chihab nak incꞌaꞌ teꞌxqꞌue re̱kaj li nequeꞌxtoꞌoni.” Cui incꞌaꞌ nequeqꞌue chi toꞌ li cꞌaꞌru naraj, naru tixya̱ba xcꞌabaꞌ li Dios ut li Dios tixqꞌue saꞌ e̱be̱n li ma̱c xeba̱nu. Cheqꞌue ban chi anchal e̱chꞌo̱l ut chi nabal li cꞌaꞌru ta̱raj. Ut li Ka̱cuaꞌ texrosobtesi riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru nequeba̱nu. Junelic ta̱cua̱nk nebaꞌ saꞌ le̱ tenamit. Joꞌcan nak la̱in ninye e̱re nak te̱tenkꞌaheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin ut te̱tenkꞌaheb ajcuiꞌ li nebaꞌ ut li tenkꞌa̱c nequeꞌraj saꞌ e̱tenamit. Li chakꞌrab chirixeb li mo̱sCui te̱lokꞌ junak e̱mo̱s e̱rech aj Israel, usta cui̱nk usta ixk, cuakib chihab ajcuiꞌ ta̱cꞌanjelak che̱ru. Saꞌ xcuuk li chihab te̱risi. Libre chic ta̱cana̱k ut incꞌaꞌ tento tixtoj li relic. Ut nak ta̱e̱lk e̱riqꞌuin, me̱takla chi ma̱cꞌaꞌ cuan re. Te̱qꞌue ban lix queto̱mk li te̱risi saꞌ xya̱nk le̱ re. Ut te̱qꞌue chi nabal li ru le̱ racui̱mk ut le̱ vino. Joꞌ chanru nak quexrosobtesi li Ka̱cuaꞌ, joꞌcan nak te̱qꞌue li cꞌaꞌru re. Chijulticokꞌ e̱re chanru nak quexcuan chak la̱ex chokꞌ rahobtesinbil mo̱s aran Egipto ut li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios quicoloc chak e̱re. Joꞌcan nak la̱in xinqꞌue e̱re li chakꞌrab aꞌin anakcuan. Abanan, ma̱re le̱ mo̱s tixye e̱re nak incꞌaꞌ naraj e̱lc e̱riqꞌuin xban nak nequexra ut naxraheb ajcuiꞌ le̱ ralal e̱cꞌajol, ut naxnau nak us cua̱nk e̱riqꞌuin. Cui naxye e̱re chi joꞌcan, te̱xakab le̱ mo̱s chiru li puerta ut te̱hop lix xic riqꞌuin jun li chꞌi̱chꞌ kꞌes ruꞌuj. Aꞌan retalil nak ta̱cana̱k chokꞌ e̱mo̱s chi junaj cua. Joꞌcan te̱ba̱nu riqꞌuin le̱ mo̱s, usta ixk, usta cui̱nk. Me̱cꞌoxla nak chꞌaꞌaj chokꞌ e̱re xcanabanquil libre le̱ mo̱s. Julticokꞌ e̱re nak quicꞌanjelac che̱ru chiru cuakib chihab ut incꞌaꞌ terto xtojbal joꞌ eb li tojbil mo̱s. Cui te̱ba̱nu chi joꞌcan, li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios texrosobtesi ut us tex-e̱lk riqꞌuin chixjunil li te̱ba̱nu. Te̱kꞌaxtesi re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios li xbe̱n ral le̱ cuacax li te̱lom, ut li xbe̱n ral le̱ carner li te̱lom. Incꞌaꞌ te̱qꞌue chi cꞌanjelac li xbe̱n ral le̱ bo̱yx ut me̱bes rix li xbe̱n ral le̱ carner. Rajlal chihab e̱rochben le̱ ralal e̱cꞌajol te̱tzaca xtibel li xul aꞌan chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ li naꞌajej li tixsicꞌ ru re te̱lokꞌoni cuiꞌ. Abanan incꞌaꞌ naru te̱qꞌue chokꞌ mayej chiru li Ka̱cuaꞌ junak xul cui cuan re̱cꞌ, malaj ut cui ye̱k rok, malaj ut mutzꞌ li ru. Cui incꞌaꞌ tzꞌakal re ru incꞌaꞌ naru te̱mayeja chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Te̱tzaca li xul aꞌan saꞌ eb le̱ tenamit. Usta muxbil e̱ru usta incꞌaꞌ muxbil e̱ru, naru te̱tzaca joꞌ nak nequetzacaheb li quej. Abanan, incꞌaꞌ naru te̱tzaca xquiqꞌuel. Te̱hoy ban lix quiqꞌuel saꞌ chꞌochꞌ joꞌ nak nequehoy li haꞌ. Li ninkꞌe PascuaSaꞌ li po Abib te̱ba̱nu li ninkꞌe Pascua re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios xban nak chiru li po Abib quexrisi chak li Ka̱cuaꞌ saꞌ li naꞌajej Egipto chiru kꞌojyi̱n. Nak te̱ba̱nu li ninkꞌe Pascua re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, texxic saꞌ li naꞌajej li tixsicꞌ ru li Ka̱cuaꞌ re te̱lokꞌoni cuiꞌ. Ut aran te̱camsi jun li xul li te̱sicꞌ ru saꞌ xya̱nkeb le̱ queto̱mk chokꞌ re le̱ mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ te̱tzaca tib riqꞌuin li caxlan cua cuan xchꞌamal. Chiru cuukub cutan te̱cuaꞌ li caxlan cua ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal, li caxlan cua re rahil chꞌo̱lej. Te̱ba̱nu chi joꞌcan re nak junelic ta̱julticokꞌ e̱re chanru nak quex-el chak Egipto saꞌ junpa̱t, li bar quexrahobtesi̱c cuiꞌ. Chiru cuukub cutan incꞌaꞌ ta̱cua̱nk li cꞌaꞌru nachꞌamobresin saꞌ le̱ naꞌaj. Tento nak te̱choy xtzacanquil saꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan lix tibel li xul li te̱mayeja saꞌ li ecuu re li xbe̱n cutan. Incꞌaꞌ te̱canab li relaꞌ re cuulaj. Incꞌaꞌ naru te̱mayeja li xul re li ninkꞌe Pascua yalak bar saꞌ eb le̱ tenamit li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Te̱mayeja ban saꞌ li naꞌajej li tixsicꞌ ru li Dios re te̱lokꞌoni cuiꞌ. Aran texmayejak re li ninkꞌe Pascua saꞌ li ecuu nak oc re li sakꞌe, saꞌ li ho̱nal nak quex-el chak aran Egipto. Te̱pom li tib ut te̱tzaca saꞌ li naꞌajej li tixsicꞌ ru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ut cuulajak chic texsukꞌi̱k saꞌ le̱ muheba̱l. Chiru cuakib cutan te̱cuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Saꞌ xcuuk li cutan te̱chꞌutub e̱rib chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, ut ma̱ jun li cꞌanjel te̱ba̱nu. Cuukub xama̱n xtiquibanquil xxocbal li ru le̱ trigo nak texninkꞌei̱k. Li ninkꞌe li te̱ba̱nu, aꞌan re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ut li mayej li te̱qꞌue, aꞌan li joꞌ qꞌuial na-ala saꞌ e̱chꞌo̱l xqꞌuebal, aꞌ yal chanru le̱ rosobtesinquil xban li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ut ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios saꞌ li naꞌajej li quixsicꞌ ru re te̱lokꞌoni cuiꞌ. Ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex e̱rochben le̱ ralal e̱cꞌajol joꞌ eb ajcuiꞌ le̱ mo̱s ixk ut le̱ mo̱s cui̱nk. Ut ta̱sahokꞌ ajcuiꞌ saꞌ xchꞌo̱leb laj levita ut eb li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk ut eb li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ li xma̱lcaꞌan li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Julticak e̱re nak junxil la̱ex chak rahobtesinbil mo̱s aran Egipto. Joꞌcan nak qꞌuehomak le̱ chꞌo̱l chixba̱nunquil chixjunil li chakꞌrab aꞌin. Nak ac xesicꞌ ru le̱ racui̱mk trigo ut nak ac xesicꞌ ru le̱ uvas, te̱yi̱b le̱ cocꞌ muheba̱l riqꞌuin rukꞌ cheꞌ ut te̱ba̱nu le̱ ninkꞌe. Ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex e̱rochben le̱ ralal e̱cꞌajol, eb le̱ mo̱s ixk ut eb le̱ mo̱s cui̱nk. Ut ta̱sahokꞌ ajcuiꞌ saꞌ xchꞌo̱leb laj levita, eb li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ le̱ naꞌaj, ut eb li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ li xma̱lcaꞌan li cuanqueb saꞌ le̱ tenamit. Cuukub cutan texninkꞌei̱k re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios saꞌ li naꞌajej li tixsicꞌ ru. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ta̱osobtesi̱nk e̱re ut tixqꞌue e̱re nabal li ru le̱ racui̱mk. Ta̱rosobtesi chixjunil li cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Relic chi ya̱l ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l. Oxib sut chiru li chihab chixjunileb li cui̱nk teꞌxic chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios saꞌ li naꞌajej li tixsicꞌ ru. Aꞌaneb aꞌin li oxib sut: li ninkꞌe nak nequecuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal, li ninkꞌe nak nequemayeja li xbe̱n ru le̱ racui̱mk, ut li ninkꞌe nak nequeyi̱b le̱ cocꞌ muheba̱l riqꞌuin rukꞌ cheꞌ. Ma̱ ani tixcꞌut rib chiru li Ka̱cuaꞌ chi ma̱cꞌaꞌ li tixcꞌam chokꞌ xmayej. Li junju̱nk tixqꞌue lix mayej aꞌ yal chanru li rosobtesinquil quiqꞌueheꞌ xban li Ka̱cuaꞌ. Te̱xakab laj rakol a̱tin ut eb li teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱neb li junju̱nk xte̱paleb saꞌ eb le̱ tenamit li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ut eb aꞌan teꞌrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb le̱ tenamit saꞌ ti̱quilal. Laj rakol a̱tin li te̱xakab incꞌaꞌ teꞌrisi xcuanquil li ti̱quilal ut incꞌaꞌ teꞌxsicꞌ ru li ani teꞌxba̱nu usilal re. Incꞌaꞌ cheꞌtumina̱k ruheb xban nak li ani naxcꞌul xtumin incꞌaꞌ chic naxtau xya̱lal ut incꞌaꞌ narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Chesicꞌak li rakba a̱tin saꞌ ti̱quilal re nak ta̱najtokꞌ rok le̱ yuꞌam ut te̱re̱chani li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Me̱rau li cheꞌ re xlokꞌoninquil li jalanil dios lix Asera, chi moco te̱qꞌue chixcꞌatk lix artal li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ut micuan e̱jalam u̱ch re te̱lokꞌoni, xban nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios xicꞌ naril eb aꞌan. Me̱mayeja chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios li bo̱yx malaj ut li carner li cuanqueb xpaltil. Xicꞌ naril li Ka̱cuaꞌ li mayej li cuan xpaltil. Ma̱re cua̱nk junak cui̱nk malaj ixk saꞌ eb li tenamit li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ li tixkꞌet li contrato ut ta̱ma̱cobk chiru li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin xlokꞌoninquil li jalanil dios, malaj li sakꞌe, li po ut li chahim chi ac xye e̱re li Ka̱cuaꞌ nak incꞌaꞌ te̱ba̱nu. Cui la̱ex te̱rabi resil li cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil, tento nak te̱tzꞌil rix chi us re rilbal ma ya̱l nak yo̱queb chixba̱nunquil li ma̱usilal aꞌan saꞌ li tenamit Israel. Cui ya̱l, te̱cꞌam li cui̱nk malaj ut li ixk aꞌan chirix li tenamit ut te̱cuti chi pec toj retal ta̱ca̱mk. Abanan tento nak cua̱nk cuib malaj oxib ta̱yehok re nak cuan xma̱c. Incꞌaꞌ naru ta̱camsi̱k cui jun ajcuiꞌ li ta̱yehok nak cuan xma̱c. Li ani teꞌyehok re nak cuan xma̱c, aꞌaneb li xbe̱n li teꞌcutuk re chi pec. Chirix aꞌan, eb li jun chꞌol chic teꞌxcut chi pec. Chi joꞌcaꞌin te̱risi saꞌ e̱ya̱nk li naꞌleb li incꞌaꞌ us. Cui cuan li nimla chꞌaꞌajquil li incꞌaꞌ naru te̱rak a̱tin saꞌ xbe̱n, usta camsi̱nc, usta pletic malaj ut cuechꞌi̱nc, te̱cꞌameb li cristian saꞌ li naꞌajej li quixsicꞌ ru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Texxic riqꞌuineb laj tij xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Leví ut texxic riqꞌuin laj rakol a̱tin. Eb aꞌan teꞌxtzꞌil rix le̱ chꞌaꞌajquilal ut teꞌxye e̱re cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Abanan tento nak te̱ba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌxye eb aꞌan saꞌ li naꞌajej li tixsicꞌ ru li Dios. Cheqꞌue retal nak te̱ba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru teꞌxye e̱re. Checꞌu̱luban saꞌ e̱chꞌo̱l li chakꞌrab li teꞌxcꞌut che̱ru ut le̱ tijbal xbaneb. Te̱ba̱nu chi tzꞌakal re ru li cꞌaꞌru teꞌxye e̱re. Cui cuan junak naxkꞌetkꞌeti rib chiruheb laj tij ut laj rakol a̱tin ut incꞌaꞌ tixba̱nu li teꞌxye eb aꞌan li yo̱queb chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, tento nak ta̱teneba̱k ca̱mc saꞌ xbe̱n aꞌan. Tento nak te̱risi li ma̱usilal saꞌ e̱ya̱nk la̱ex aj Israel. Chixjunileb li tenamit teꞌrabi resil li ta̱cꞌulma̱nk ut teꞌxucuak. Ut ma ani chic tixkꞌetkꞌeti rib chiruheb laj tij ut laj rakol a̱tin. Nak tex-oc saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ, nak ac xere̱chani ut cua̱nkex chic aran, ma̱re te̱ye, “Takaj junak karey re ta̱takla̱nk saꞌ kabe̱n joꞌ eb li tenamit li cuanqueb chi xjun sutam li kanaꞌaj”, chaꞌkex. Naru te̱xakab le̱ rey, abanan li rey li te̱xakab, tento nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ta̱sicꞌok ru saꞌ e̱ya̱nk. Incꞌaꞌ naru te̱xakab junak chi takla̱nc saꞌ e̱be̱n cui ma̱cuaꞌ e̱rech tenamitil. Li rey li te̱xakab incꞌaꞌ naru nak cua̱nk nabalak xcacua̱y. Chi moco ta̱ru̱k tixtaklaheb li tenamit chixsicꞌbal xtzꞌakob lix cacua̱y saꞌ li tenamit Egipto xban nak li Ka̱cuaꞌ quixye nak incꞌaꞌ chic naru texsukꞌi̱k saꞌ li naꞌajej aꞌan. Chi moco naru ta̱cua̱nk nabalak rixakil xban nak naru naxjal lix naꞌleb xbaneb. Chi moco naru nacuan nabalak x-oro ut nabalak xplata. Nak ta̱oc saꞌ xcuanquil li rey tixtakla xtzꞌi̱banquil saꞌ junak hu retalil li chakꞌrab li cuan riqꞌuineb laj levita aj tij re nak junelic cua̱nk riqꞌuin. Li chakꞌrab aꞌan cua̱nk riqꞌuin ut rajlal cutan ta̱ril xsaꞌ joꞌ najtil yoꞌyo re nak tixtzol rib chixxucuanquil ru li Ka̱cuaꞌ lix Dios ut re ajcuiꞌ nak tixba̱nu lix taklanquil joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab. Incꞌaꞌ tixnimobresi rib chiruheb li rech tenamitil. Ut incꞌaꞌ tixcanab xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab. Tixqꞌue ban xchꞌo̱l chixba̱nunquil chi tzꞌakal re ru saꞌ e̱ya̱nk la̱ex aj Israel re nak najt ta̱cua̱nk saꞌ lix cuanquil joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol. Li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb laj tij ut eb laj levitaEb laj tij ut li jun chꞌol chic li ralal xcꞌajol laj Leví incꞌaꞌ teꞌre̱chani lix chꞌochꞌeb joꞌ eb li jun chꞌol chic laj Israel. Eb aꞌan teꞌxcꞌul xcomon li mayej li nacꞌatman chiru li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan li teꞌre̱chani. Ma̱cꞌaꞌ teꞌxcꞌul rochbeneb li ras ri̱tzꞌin xban nak lix ma̱taneb aꞌan, aꞌan li cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ. Nak eb laj levita teꞌxqꞌue jun li bo̱yx malaj ut jun li carner li toj sa̱j re lix cꞌatbil mayej, eb laj tij teꞌxcꞌul lix tel, lix ca̱lam re, ut lix puj. Te̱qꞌue reheb laj tij li xbe̱n ru le̱ racui̱mk, li acꞌ vino, li aceite, ut li rix li carner li tojeꞌ xbe̱n cua te̱bes. Teꞌxcꞌul aꞌin xban nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios quixsicꞌ ruheb rochbeneb li ralal xcꞌajol saꞌ xya̱nkeb chixjunileb laj Israel re nak teꞌcꞌanjelak chiru chi junelic kꞌe cutan. Ma̱re junak laj levita ta̱raj e̱lc saꞌ junak reheb le̱ tenamit aran Israel, ut ta̱recꞌa saꞌ xchꞌo̱l nak ta̱xic chi cꞌanjelac saꞌ jalan naꞌajej li tixsicꞌ ru li Ka̱cuaꞌ Dios re ta̱lokꞌoni̱k. Naru teꞌcꞌanjelak chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb saꞌ li naꞌajej aꞌan, joꞌ nequeꞌxba̱nu li jun chꞌol chic laj levita li nequeꞌcꞌanjelac chiru li Dios. Juntakꞌe̱t xqꞌuial li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul riqꞌuin li nequeꞌxcꞌul li jun chꞌol chic laj levita, usta cuan cꞌaꞌru xeꞌre̱chani riqꞌuin lix yucuaꞌeb. Nak tex-oc saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ, incꞌaꞌ te̱tzol e̱rib chixba̱nunquil li yibru naꞌleb li nequeꞌxba̱nu li cuanqueb saꞌ eb li tenamit li texxic cuiꞌ. Ut ma̱ jun e̱re tixcꞌat lix cocꞌal chokꞌ xmayej, chi moco texkꞌehi̱nk, chi moco textu̱lak, chi moco texxic chi patzꞌoc riqꞌuineb laj tu̱l ut eb laj kꞌe. Chi moco texxic chi patzꞌoc riqꞌuineb laj kꞌe li nequeꞌa̱tinac riqꞌuineb li musikꞌej ut riqꞌuineb lix musikꞌ li camenak, chi moco te̱qꞌue cꞌaꞌak re ru che̱cux re nak ma̱cꞌaꞌ te̱cꞌul, chi moco te̱cuaꞌtesi le̱ yajel. Li Ka̱cuaꞌ xicꞌ narileb li nequeꞌxba̱nu li yibru naꞌleb aꞌin. Aꞌan xma̱queb li cristian li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li tex-oc cuiꞌ. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ta̱risiheb saꞌ li naꞌajej aꞌan. Tzꞌakalak re ru le̱ yuꞌam la̱ex chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Eb li cristian li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan, li te̱re̱chani, nequeꞌpatzꞌoc riqꞌuineb laj kꞌe ut riqꞌuineb laj tu̱l. Abanan li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios xye nak la̱ex incꞌaꞌ te̱ba̱nu li incꞌaꞌ us joꞌ nequeꞌxba̱nu eb aꞌan. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixqꞌue junak profeta saꞌ e̱ya̱nk sicꞌbil ru xban joꞌ la̱in. E̱comon ajcuiꞌ la̱ex. Tento nak chiru aꞌan tex-abi̱nk. Saꞌ li cutan nak chꞌutchꞌu̱quex che̱junilex saꞌ li tzu̱l Horeb queye chi joꞌcaꞌin, “Incꞌaꞌ chic nakaj rabinquil li xya̱b xcux li Ka̱cuaꞌ li kaDios, chi moco nakaj rilbal li nimla xam. Incꞌaꞌ chic takacuy. Toca̱mk xban,” chanquex. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixye cue, “Us li cꞌaꞌru xeꞌxye. La̱in tinqꞌue junak profeta saꞌ e̱ya̱nk joꞌ la̱at. E̱comon ajcuiꞌ la̱ex. La̱in tinqꞌue li cua̱tin re ut aꞌan tixye reheb li tenamit chixjunil li cꞌaꞌru tinye la̱in. Ut la̱in tinqꞌue chixtojbal xma̱c li ani incꞌaꞌ ta̱rabi li cꞌaꞌru tixye li profeta saꞌ incꞌabaꞌ. Cui junak profeta tixqꞌue rib chi a̱tinac saꞌ incꞌabaꞌ chi incꞌaꞌ xinye la̱in, malaj ut cui ta̱a̱tinak saꞌ xcꞌabaꞌeb li jalanil dios, li jun aꞌan ta̱camsi̱k”, chan li Dios. Ma̱re te̱ye saꞌ e̱chꞌo̱l, “¿Chanru nak takaqꞌue retal nak ma̱cuaꞌ ra̱tin li Ka̱cuaꞌ Dios li yo̱ chixyebal junak profeta?” Cui junak profeta naxye nak naa̱tinac saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios ut incꞌaꞌ nacꞌulman li cꞌaꞌru naxye, la̱ex te̱nau nak ma̱cuaꞌ ra̱tin li Ka̱cuaꞌ Dios li yo̱ chixyebal. Li profeta aꞌan yo̱ chixyebal li cꞌaꞌru naraj xjunes. Ut la̱ex mexxucuac xban. Eb li tenamit li teꞌxcol cuiꞌ ribeb li nequeꞌcamsin chi yal incꞌaꞌ nequeꞌraj xchꞌo̱lNak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ac xsach ruheb chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ, nak acak xere̱chani ut cua̱nkex chic saꞌ lix tenamiteb ut saꞌ li rochocheb, la̱ex te̱sicꞌ ru chokꞌ e̱re oxib li tenamit li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ. Te̱yi̱b li be li ta̱xic saꞌ eb li tenamit aꞌin. Ut te̱jach saꞌ oxib jachal li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ. Ut cui junak tixcamsi li ras ri̱tzꞌin chi incꞌaꞌ yal xraj xchꞌo̱l nak tixcamsi, li jun aꞌan ta̱ru̱k ta̱xic saꞌ junak reheb li oxib chi tenamit aꞌin re tixcol rib. Li ani tixcamsi li ras ri̱tzꞌin chi incꞌaꞌ yal xraj xchꞌo̱l nak tixcamsi, ut cui incꞌaꞌ xicꞌ naril, naru ta̱xic saꞌ li tenamit re tixcol rib. Ma̱re junak cui̱nk ta̱xic chixyocꞌbal xsiꞌ, saꞌ qꞌuicheꞌ ut nak ta̱oc chi yocꞌoc, ta̱tobekꞌ lix ma̱l ut tixyocꞌ li rochben ut ta̱ca̱mk. Li cui̱nk aꞌan li xcamsin re chi incꞌaꞌ yal xraj xchꞌo̱l naru ta̱xic saꞌ jun reheb li oxib chi tenamit aꞌin re tixcol chak rib. Cui kꞌaxal najt cuan li tenamit, ma̱re incꞌaꞌ ta̱ru̱k ta̱cuulak saꞌ li tenamit re tixcol rib. Li rechꞌalal li camenak naru toxtau saꞌ be ut xban xjoskꞌil tixcamsi chokꞌ re̱kaj li camenak, usta li cui̱nk aꞌan incꞌaꞌ tenebanbil ca̱mc saꞌ xbe̱n xban nak incꞌaꞌ yal xraj xchꞌo̱l nak xcamsi li rochben. Joꞌcan nak la̱in ninye e̱re nak te̱sicꞌ ruheb li oxib chi tenamit aꞌin. Ut li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixnimobresi le̱ naꞌaj joꞌ quixyechiꞌi riqꞌuin juramento reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ, ut tixqꞌue e̱re li naꞌajej joꞌ quixye. Cherahak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ lix chakꞌrab. Junelic chexcua̱nk joꞌ naraj aꞌan ut li Ka̱cuaꞌ tixnimobresi le̱ naꞌaj. Tojoꞌnak la̱ex te̱sicꞌ ru oxib chic li tenamit bar ta̱ru̱k teꞌxcol cuiꞌ ribeb li cristian li nequeꞌxcamsi ras ri̱tzꞌin chi incꞌaꞌ yal xraj xchꞌo̱l. Chesicꞌ ruheb li tenamit aꞌin re nak incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k saꞌ le̱ naꞌaj li ani ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Cheba̱nu aꞌan re nak incꞌaꞌ texma̱cobk riqꞌuin xcamsinquil li ani ma̱cꞌaꞌ xma̱c saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Abanan ma̱re junak cui̱nk xicꞌ ta̱ril li ras ri̱tzꞌin ut tixcꞌu̱b ru chanru nak tixcamsi. Ut nak tixcamsi li ras ri̱tzꞌin ta̱e̱lelik ut ta̱xic saꞌ junak reheb li tenamit aꞌin re xcolbal rib. Eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit li qui-el cuiꞌ li cui̱nk teꞌxtakla xcꞌambal ut teꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ li rechꞌalal li camenak re tixcamsi. Incꞌaꞌ te̱ril xtokꞌoba̱l ru li ani nama̱cob riqꞌuin xcamsinquil ras ri̱tzꞌin. Tento nak te̱risi li ma̱c saꞌ le̱ naꞌaj re nak us tex-e̱lk. Ut incꞌaꞌ naru te̱jal li nuba̱l re lix chꞌochꞌ le̱ ras e̱ri̱tzꞌin li quixakaba̱c junxil saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios re texcua̱nk cuiꞌ. Incꞌaꞌ tzꞌakal cui jun ajcuiꞌ ta̱yehok re nak cuan xma̱c junak cristian. Tento nak ta̱cua̱nk cuib malaj ut oxib li teꞌyehok re cuan xma̱c. Cui junak cristian ta̱xic chixyebal ticꞌtiꞌ chirix li ras ri̱tzꞌin, tento nak li cuib chi cristian li yo̱queb chi pletic teꞌxic chiru li Ka̱cuaꞌ ut chiruheb laj tij ut chiruheb ajcuiꞌ laj rakol a̱tin li cuanqueb saꞌ xcuanquil. Ut laj rakol a̱tin teꞌxtzꞌil rix chi us li chꞌaꞌajquilal. Cui nacꞌutun nak li jun quixye ticꞌtiꞌ chirix ras ri̱tzꞌin, tojoꞌnak te̱ba̱nu re aꞌan joꞌ quiraj raj xba̱nunquil re li ras ri̱tzꞌin. Tento nak te̱risi li ma̱usilal saꞌ e̱ya̱nk. Ut chixjunileb li tenamit teꞌrabi resil li quicꞌulman ut teꞌxucuak. Ut incꞌaꞌ chic ta̱ba̱numa̱nk li ma̱usilal aꞌan saꞌ e̱ya̱nk. Incꞌaꞌ te̱ril xtokꞌoba̱l ruheb li nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal. Cui junak tixcamsi ras ri̱tzꞌin, ta̱camsi̱k ajcuiꞌ aꞌan. Cui junak ta̱risi xnakꞌ ru li ras ri̱tzꞌin, ta̱isi̱k ajcuiꞌ xnakꞌ ru aꞌan; cui junak ta̱risi ruch re li ras ri̱tzꞌin, ta̱isi̱k ajcuiꞌ ruch re aꞌan; cui junak ta̱risi li rukꞌ li ras ri̱tzꞌin, ta̱isi̱k ajcuiꞌ li rukꞌ aꞌan; cui junak ta̱risi li rok li ras ri̱tzꞌin, ta̱isi̱k ajcuiꞌ li rok aꞌan. Nak texxic chi pletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re ut te̱ril nak kꞌaxal nabaleb lix soldado ut lix cacua̱y ut lix carruaje chiru le̱ re la̱ex, mexxucuac xbaneb. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios li qui-isin chak e̱re aran Egipto, aꞌan cua̱nk e̱riqꞌuin ut ta̱tenkꞌa̱nk e̱re. Nak oc e̱re chi pletic, laj tij ta̱cha̱lk chi a̱tinac riqꞌuineb le̱ soldado. Ut tixye reheb, “Abihomak la̱ex aj Israel. Anakcuan texxic chi pletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱k e̱chꞌo̱l chi moco texxucuak. Incꞌaꞌ texcꞌoxlak chi moco ta̱sachk e̱chꞌo̱l xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, aꞌan li ta̱cua̱nk e̱riqꞌuin. Aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk e̱re chi pletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re re texnumta̱k saꞌ xbe̱neb.” Ut eb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb li soldados teꞌxye, “Cui cuan junak saꞌ e̱ya̱nk xyi̱b junak rochoch ut toj ma̱jiꞌ naxsul, mas us nak ta̱sukꞌi̱k saꞌ li rochoch re nak tixsul xban nak ma̱re ta̱ca̱mk chak saꞌ li ple̱t ut ma̱re jalan chic ta̱suluk re li rochoch. ¿Ma cuan junak saꞌ e̱ya̱nk xrau lix uvas ut toj ma̱jiꞌ naxyal xsahil? Cui cuan, li jun aꞌan ta̱sukꞌi̱k saꞌ rochoch re nak tixyal xsahil xban nak ma̱re ta̱camsi̱k saꞌ li ple̱t ut ma̱re jalan chic ta̱yalok xsahil. ¿Ma cuan junak xtzꞌa̱ma rixakil ut toj ma̱jiꞌ nasumla? Cui cuan, li jun aꞌan ta̱sukꞌi̱k saꞌ rochoch xban nak ma̱re ta̱camsi̱k saꞌ li ple̱t ut jalan chic cui̱nk ta̱cꞌamok re.” Ut eb li nequeꞌtaklan teꞌxye ajcuiꞌ, “¿Ma cuan junak xchꞌinan xchꞌo̱l ut ta̱xucuak? Cui cuan, chisukꞌi̱k saꞌ rochoch re nak eb li ras ri̱tzꞌin incꞌaꞌ teꞌchꞌina̱nk xchꞌo̱leb xban.” Ut nak teꞌrakekꞌ chi a̱tinac, eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado teꞌoc chi cꞌamoc be chiruheb. Ut nak tex-oc chi pletic riqꞌuin junak li tenamit li te̱re̱chani, xbe̱n cua te̱ye reheb nak naru teꞌxcꞌam ribeb saꞌ usilal e̱riqꞌuin. Cui teꞌxcꞌul xchꞌo̱l ut saꞌ usilal teꞌxte li oqueba̱l re li tenamit che̱ru, chixjunileb li cuanqueb saꞌ li tenamit teꞌcꞌanjelak che̱ru chokꞌ e̱mo̱s. Abanan cui eb aꞌan incꞌaꞌ teꞌxcꞌam ribeb saꞌ usilal e̱riqꞌuin ut teꞌraj pletic, la̱ex te̱sut rix lix tenamiteb. Ut nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixkꞌaxtesi li tenamit aꞌan saꞌ e̱rukꞌ, tento nak te̱camsiheb chi chꞌi̱chꞌ chixjunileb li cui̱nk li cuanqueb saꞌ li tenamit. Abanan naru te̱cꞌam chokꞌ e̱re eb li ixk, eb li cocꞌal, li queto̱mk ut chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan saꞌ li tenamit li tixkꞌaxtesi chokꞌ e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Joꞌcaꞌin te̱ba̱nu riqꞌuineb chixjunileb li tenamit li najt cuanqueb li ma̱cuaꞌ saꞌ xcue̱nteb li tenamit li nachꞌ cuanqueb e̱riqꞌuin. Abanan saꞌ eb li tenamit li tixqꞌue e̱re li Dios re texcua̱nk cuiꞌ, ma̱ jun cristian ta̱ru̱k te̱canab chi yoꞌyo. Te̱sach ruheb chi junaj cua eb laj heteo, eb laj amorreo, eb laj cananeo, eb laj ferezeo, ut eb laj heveo, joꞌ eb ajcuiꞌ laj jebuseo, joꞌ quixye e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Cui incꞌaꞌ te̱sach ruheb, eb aꞌan teꞌxcꞌut che̱ru li incꞌaꞌ us joꞌ nequeꞌxba̱nu eb aꞌan nak nequeꞌxlokꞌoni li jalanil dios. Ut la̱ex texma̱cobk chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Nak yo̱kex chi pletic re te̱re̱chani junak li tenamit, cui texba̱yk chi pletic riqꞌuineb, me̱tꞌaneb li cheꞌ li nequeꞌu̱chin xban nak ta̱ru̱k te̱tzaca li ru li nequeꞌxqꞌue. Li cheꞌ ma̱cuaꞌeb cui̱nk re nak te̱sach ruheb. Abanan naru te̱tꞌaneb li cheꞌ li incꞌaꞌ nequeꞌu̱chin. Naru teꞌcꞌanjelak re xyi̱banquil li takleba̱l re tex-oc saꞌ li tenamit toj retal te̱re̱chani. Ma̱re te̱tau junak li camenak saꞌ cꞌaleba̱l saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut incꞌaꞌ te̱nau ani xcamsin re. Eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ e̱ya̱nk rochbeneb laj rakol a̱tin teꞌxic ut teꞌxbis joꞌ najtil cuan li camenak riqꞌuineb li tenamit. Ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit li cuan chi nachꞌ riqꞌuin li camenak teꞌxchap jun li cuacax li toj ma̱jiꞌ xcꞌanjelac, li ma̱ jun sut qꞌuebil yugo chirix xcux. Teꞌxcꞌam li cuacax saꞌ junak li ru takꞌa li ma̱ jun sut quibequeꞌ li chꞌochꞌ chi moco qui-ux a̱uc aran. Saꞌ li naꞌajej aꞌan teꞌxtok xcux li cuacax. Teꞌcha̱lk eb laj tij, li ralal xcꞌajol laj Leví, xban nak aꞌaneb li sicꞌbil ruheb xban li Dios chi cꞌanjelac chiru ut chixtzꞌa̱manquil nak li Dios ta̱rosobtesiheb li tenamit. Aꞌaneb li teꞌrakok re li ple̱t ut li cuechꞌi̱nc. Ut chixjunileb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit, li cuanqueb nachꞌ riqꞌuin li naꞌajej li queꞌxtau cuiꞌ li camenak, teꞌxchꞌaj li rukꞌ saꞌ xbe̱n li cuacax li quitokeꞌ xcux saꞌ li ru takꞌa. Ut teꞌxye, “Ma̱cuaꞌ la̱o xocamsin re li cui̱nk aꞌan, chi moco xkil li ani xba̱nun re. At Ka̱cuaꞌ, chacuy xma̱queb la̱ tenamit Israel li cacuisiheb chak Egipto. Ma̱qꞌue taxak saꞌ kabe̱n lix camic li cui̱nk aꞌin li ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Ut riqꞌuin li teꞌxba̱nu tojbil chic rix lix camic li cui̱nk.” Ut xban nak la̱ex xeba̱nu li us chiru li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ ta̱teneba̱k saꞌ e̱be̱n lix camic li cui̱nk li ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Nak texxic chi pletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re ut nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixkꞌaxtesi saꞌ e̱rukꞌ li tenamit, cuanqueb li te̱cꞌam chi pre̱xil. Cui junak cui̱nk saꞌ e̱ya̱nk ta̱ril jun li ixk chꞌinaꞌus saꞌ xya̱nkeb li queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil ut tixra ru, naru tixcꞌam chokꞌ rixakil. Tixcꞌam li ixk saꞌ rochoch ut tixye re nak tixjo li rismal xjolom ut tixset li rixiꞌij. Li ixk tixjal li rakꞌ li quirocsi saꞌ li jalan tenamit ut ta̱cua̱nk saꞌ li rochoch li cui̱nk. Ut chiru jun po ta̱rahokꞌ xchꞌo̱l xban xcamic lix naꞌ xyucuaꞌ. Chirix li jun po li cui̱nk naru ta̱cua̱nk riqꞌuin. Aꞌanak chic li rixakil, ut aꞌanak chic lix be̱lom. Cui li cui̱nk incꞌaꞌ cꞌojcꞌo xchꞌo̱l riqꞌuin li ixk, naru tixcanab chi xic. Abanan incꞌaꞌ naru tixcꞌayi li ixk, chi moco naru tixba̱nu re joꞌ naxba̱nu reheb lix lokꞌbil mo̱s, xban nak li cui̱nk, aꞌan li xmux ru li ixk. Ma̱re cuan junak cui̱nk ta̱cua̱nk cuib li rixakil. Naxra li jun, abanan xicꞌ naril li jun chic. Ut ma̱re cua̱nk ralal riqꞌuineb li cuib chi ixk. Abanan ma̱re riqꞌuin li ixk li incꞌaꞌ naxra ta̱cua̱nk li xbe̱n ralal. Li cui̱nk incꞌaꞌ naru tixsicꞌ ru li ralal li tixra. Nak tixjeqꞌui li cꞌaꞌru cuan re, tento nak tixqꞌue li ma̱tan re li xbe̱n alalbej li xcꞌulub xcꞌulbal, usta aꞌan li ralal li cuan riqꞌuin li ixk li incꞌaꞌ naxra. Tento nak tixqꞌue cuib sut xqꞌuial li cꞌaꞌak re ru re li xbe̱n alalbej usta aꞌan ma̱cuaꞌ li ralal li cuan riqꞌuin li rixakil li naxra. Tento nak tixqꞌue re li joꞌ qꞌuial xcꞌulub xcꞌulbal xban nak aꞌan li xbe̱n alalbej. Ma̱re cua̱nk junak cui̱nk cua̱nk junak ralal li incꞌaꞌ na-abin. Naxkꞌetkꞌeti ban rib. Usta nakꞌuseꞌ, incꞌaꞌ naxcꞌul lix kꞌusbal xbaneb lix naꞌ xyucuaꞌ. Tento nak li naꞌbej yucuaꞌbej teꞌxcꞌam li al aꞌan saꞌ li oqueba̱l re lix tenamiteb ut teꞌxxakab chiruheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit aꞌan. Teꞌxye reheb li nequeꞌcꞌamoc be, “Li al aꞌin naxkꞌetkꞌeti rib chiku. Incꞌaꞌ na-abin chiku ut incꞌaꞌ naxpa̱b lix kꞌusbal. Junes cuaꞌac naraj ut aj calajenak.” Ut chixjunileb li cui̱nk li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan teꞌxcuti chi pec toj retal ta̱ca̱mk. Chi joꞌcaꞌin te̱risi li ma̱usilal saꞌ e̱ya̱nk. Ut chixjunileb laj Israel teꞌrabi resil ut teꞌxucuak xban. Cui junak cui̱nk naxba̱nu li ma̱c ut nateneba̱c ca̱mc saꞌ xbe̱n ut natꞌuyuba̱c chiru cheꞌ, incꞌaꞌ naru te̱canab li camenak chi tꞌuytꞌu chiru li kꞌojyi̱n. Tento nak ta̱mukekꞌ saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan xban nak tzꞌekta̱nanbil xban li Dios li ani natꞌuyuba̱c chiru cheꞌ. Incꞌaꞌ naru te̱mux ru li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Cui junak le̱ ras e̱ri̱tzꞌin ta̱sachk lix bo̱yx malaj ut lix carner ut la̱ex te̱ril ru, incꞌaꞌ te̱canab chi joꞌcan. Te̱chap ut te̱cꞌam riqꞌuin laj e̱chal re. Cui laj e̱chal re li xul ma̱cuaꞌ e̱rechcablal, malaj ut incꞌaꞌ nequenau ani, te̱cꞌam li xul saꞌ le̱ rochoch ut ta̱cua̱nk aran toj nak ta̱cuulak laj e̱chal re chixsicꞌbal. Nak ta̱cuulak te̱kꞌaxtesi re lix xul. Joꞌcan ajcuiꞌ te̱ba̱nu riqꞌuin junak li bu̱r, malaj ut junak tꞌicr malaj ut li cꞌaꞌak chic re ru li te̱tau chi tzꞌektzꞌo. Me̱canab yal chi joꞌcan. Cui te̱ril lix bu̱r malaj lix bo̱yx le̱ ras e̱ri̱tzꞌin tꞌantꞌo saꞌ be, me̱canab yal chi joꞌcan. Te̱tenkꞌa ban chi cuacli̱c cuiꞌchic. Junak ixk incꞌaꞌ naru ta̱rocsi li rakꞌ li cui̱nk, chi moco li cui̱nk ta̱ru̱k ta̱rocsi li rakꞌ li ixk xban nak aꞌan incꞌaꞌ nacuulac chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Cui te̱tau junak xul chi huphu saꞌ lix soc chire be malaj saꞌ rukꞌ junak li cheꞌ, ut cuan li cocꞌ ral, malaj ut lix mol chi rubel, incꞌaꞌ naru te̱chꞌeꞌ li naꞌbej. Naru te̱cꞌam li ral, abanan te̱rachꞌab li naꞌbej re nak us tex-e̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeba̱nu ut re ajcuiꞌ nak ta̱najtokꞌ rok le̱ yuꞌam. Nak te̱yi̱b le̱ rochoch, tento nak te̱qꞌue xramleb nak te̱yi̱b re nak incꞌaꞌ ta̱cana̱k saꞌ e̱be̱n li chꞌaꞌajquilal cui junak ta̱tꞌanekꞌ aran ut nacam. Me̱rau jalanil iyaj saꞌ xnaꞌaj le̱ uvas. Cui te̱rau jalanil iyaj, naru nequesach li ru le̱ uvas ut te̱sach ajcuiꞌ li iyaj li te̱rau. Me̱qꞌue chi trabajic junak bo̱yx rochben junak bu̱r re te̱bec cuiꞌ xnaꞌaj le̱ racui̱mk. Me̱rocsi li tꞌicr cui lana rochben lino lix nokꞌil. Te̱qꞌue xmach le̱ rakꞌ saꞌ xca̱ xucu̱til. Ma̱re junak cui̱nk tixcꞌam jun li xkaꞌal chokꞌ rixakil. Ut nak ac xcuan riqꞌuin incꞌaꞌ chic ta̱raj ru. Nak ac xmux ru li xkaꞌal, li cui̱nk ta̱ticꞌtiꞌik ut tixye, “Ac cuanjenak riqꞌuin cui̱nk li ixk aꞌin nak xincꞌam,” chaꞌak. Tojoꞌnak lix naꞌ xyucuaꞌ li xkaꞌal teꞌxcꞌam li tꞌicr retalil nak ya̱l nak toj ma̱jiꞌ cuanjenak riqꞌuin cui̱nk nak xcꞌameꞌ xban li cui̱nk. Ut teꞌxcꞌut li tꞌicr chiruheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li tenamit. Li yucuaꞌbej tixye reheb, “La̱in xinsumub lin rabin riqꞌuin li cui̱nk aꞌin, abanan xicꞌ chic naril. Anakcuan xmux ru lin rabin ut naxye nak ac cuanjenak riqꞌuin cui̱nk nak quixcꞌam. Abanan arin cuan li tꞌicr retalil nak ya̱l nak toj ma̱jiꞌ cuanjenak riqꞌuin cui̱nk.” Ut li naꞌbej ut li yucuaꞌbej teꞌxcꞌut li tꞌicr chiruheb li nequeꞌcꞌamoc be. Ut eb laj cꞌamol be teꞌxchap li cui̱nk ut teꞌxqꞌue chixtojbal xma̱c. Tento nak li cui̱nk tixtoj jun ciento chi tumin plata re li yucuaꞌbej xban nak quixyoꞌob ticꞌtiꞌ chirix li tukꞌ ixk aj Israel. Ut tento ajcuiꞌ nak ta̱cana̱k riqꞌuin li rixakil ut incꞌaꞌ ta̱ru̱k tixjach rib riqꞌuin joꞌ najtil chic yoꞌyo̱k li cui̱nk. Abanan cui ya̱l nak cuanjenak riqꞌuin cui̱nk nak xtauheꞌ xban li cui̱nk ut cui li naꞌbej ut li yucuaꞌbej incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌam li retalil lix tukꞌ ixkilal, li xkaꞌal ta̱cꞌamekꞌ chiru li puerta re li rochoch lix yucuaꞌ ut eb li cui̱nk saꞌ li tenamit aꞌan teꞌxcuti chi pec toj retal teꞌxcamsi xban nak xba̱nu li incꞌaꞌ us nak toj cuan saꞌ rochoch lix yucuaꞌ. Chi joꞌcaꞌin te̱risi li ma̱usilal aꞌan saꞌ e̱ya̱nk la̱ex. Cui junak cui̱nk natauheꞌ chi cua̱rc riqꞌuin junak ixk ac sumsu, teꞌcamsi̱k chi xcabichaleb. Chi joꞌcaꞌin ta̱sachma̱nk li ma̱usilal saꞌ e̱ya̱nk la̱ex aj Israel. Cui junak xkaꞌal ac tzꞌa̱manbil ta̱tauhekꞌ xban junak chic cui̱nk saꞌ be ut li ixk tixsume ut li cui̱nk ta̱cua̱nk riqꞌuin, aꞌaneb tento nak teꞌcꞌamekꞌ chi xcabichaleb chiruheb laj rakol a̱tin saꞌ li oqueba̱l re li tenamit ut teꞌcutekꞌ chi pec toj retal teꞌcamsi̱k. Ta̱camsi̱k li ixk xban nak incꞌaꞌ quixjap re saꞌ li tenamit chixcolbal rib. Ut li cui̱nk ta̱camsi̱k xban nak quixmux ru li rixakil li ras ri̱tzꞌin. Chi joꞌcaꞌin te̱risi li ma̱usilal saꞌ e̱ya̱nk. Abanan cui junak cui̱nk tixtau saꞌ cꞌaleba̱l junak xkaꞌal ac tzꞌa̱manbil ut tixchap chi pue̱rs ut ta̱cua̱nk riqꞌuin, li cui̱nk aꞌan ta̱camsi̱k. Abanan ma̱cꞌaꞌ te̱ba̱nu re li xkaꞌal xban nak ma̱cꞌaꞌ xma̱c ut moco xcꞌulub ta nak ta̱camsi̱k. Li cui̱nk aꞌin xcꞌulub ca̱mc joꞌ quixcꞌul li cui̱nk li quixcamsi ras ri̱tzꞌin, xban nak li cui̱nk quixcꞌul li xkaꞌal saꞌ cꞌaleba̱l ut ma̱ ani quiru quicoloc re, usta quixjap re. Cui junak cui̱nk tixtau jun li tukꞌ ixk li incꞌaꞌ tzꞌa̱manbil ut tixchap ut ta̱cua̱nk riqꞌuin, ut nequeꞌtaꞌli chi ma̱cobc, li cui̱nk li quicuan riqꞌuin li xkaꞌal tento nak tixtoj laje̱b roxcꞌa̱l (50) chi tumin plata re lix yucuaꞌ li xkaꞌal. Ut tento ajcuiꞌ nak li cui̱nk ta̱sumla̱k riqꞌuin li xkaꞌal xban nak quixmux ru. Ut incꞌaꞌ ta̱ru̱k tixjach rib riqꞌuin joꞌ najtil yoꞌyo̱k li cui̱nk. Ma̱ jun li cui̱nk naru tixchꞌic rib riqꞌuin rixakil lix yucuaꞌ. Incꞌaꞌ naru tixcꞌut xxuta̱n lix yucuaꞌ. Cui jun li cui̱nk pucꞌul xnakꞌ lix tzꞌejcual malaj ut tokbil lix tzꞌejcual, aꞌan incꞌaꞌ naru ta̱oc chokꞌ xcomoneb laj Israel, lix tenamit li Dios. Li incꞌaꞌ sumsu̱queb lix naꞌ xyucuaꞌeb, incꞌaꞌ naru teꞌoc chokꞌ xcomoneb laj Israel, chi moco li ralal xcꞌajol, usta toj saꞌ li laje̱b xte̱paleb li ralal xcꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Incꞌaꞌ naru teꞌoc chokꞌ xcomoneb laj Israel lix tenamit li Dios eb laj amonita, chi moco laj moabita, chi moco li ralal xcꞌajol usta toj chirix li laje̱b xte̱paleb li ralal xcꞌajol. Incꞌaꞌ naru teꞌoc chokꞌ xcomoneb laj Israel xban nak incꞌaꞌ queꞌcuulac che̱cꞌulbal, chi moco queꞌxqꞌue e̱cua e̱rucꞌa nak quex-el chak Egipto. Ut queꞌxtoj laj Balaam chixtzꞌa̱manquil ma̱usilal saꞌ e̱be̱n. Laj Balaam, aꞌan li ralal laj Beor. Petor xtenamit, li cuan saꞌ xcue̱nt Mesopotamia. Abanan, li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios incꞌaꞌ quirabi li cꞌaꞌru quixye laj Balaam. Quixsukꞌisi ban chokꞌ usilal li ma̱usilal li quixtzꞌa̱ma saꞌ e̱be̱n xban nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios kꞌaxal nequexra. Incꞌaꞌ te̱cꞌam e̱rib saꞌ usilal riqꞌuineb li tenamit aꞌan, chi moco te̱sicꞌ li us chokꞌ reheb joꞌ najtil yoꞌyo̱kex. Incꞌaꞌ xicꞌ te̱ril eb laj Edom xban nak eb aꞌan le̱ rechꞌalal. Ut incꞌaꞌ xicꞌ te̱ril eb laj Egipto xban nak quexcuan saꞌ lix tenamiteb. Li rox xte̱paleb li ralal xcꞌajol eb aꞌan naru teꞌoc chokꞌ xcomoneb laj Israel lix tenamit li Dios. Nak acak xic e̱re chi pletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re cheqꞌuehak retal re nak incꞌaꞌ te̱ba̱nu li cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ us. Cui cuan junak cui̱nk saꞌ e̱ya̱nk ac xmux rib xban nak x-el xyaꞌal lix tzꞌejcual chiru kꞌojyi̱n, li jun aꞌan ta̱e̱lk saꞌ e̱ya̱nk ut ta̱xic chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ le̱ muheba̱l. Incꞌaꞌ chic naru ta̱oc saꞌ li naꞌajej li cuanquex cuiꞌ chiru chixjunil li cutan. Nak ta̱ecuu̱k, ta̱ati̱nk ut naru na-oc cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej li cua̱nkex cuiꞌ. Tento nak cua̱nk junak naꞌajej chirix li naꞌajej li cuan cuiꞌ le̱ muheba̱l re texxic cuiꞌ xtzꞌekbal e̱rib. Ut te̱cꞌam ajcuiꞌ junak le̱ cheꞌ kꞌes ruꞌuj re te̱bec xnaꞌaj le̱ tzꞌekom ut te̱tzꞌap li xbe̱n riqꞌuin chꞌochꞌ. Te̱ba̱nu chi joꞌcan xban nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios cua̱nk saꞌ li naꞌajej li cua̱nkex cuiꞌ re texcol ut re ajcuiꞌ nak texqꞌue chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Joꞌcan nak li naꞌajej li cua̱nkex cuiꞌ santak re nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios incꞌaꞌ ta̱ril li cꞌaꞌak re ru tzꞌaj saꞌ e̱ya̱nk. Ut re ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ texcanab e̱junes yal xban li cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ us. Cui junak li lokꞌbil mo̱s nacuulac e̱riqꞌuin chixcolbal rib, me̱kꞌaxtesi chic re lix patrón. Te̱canab chi cua̱nc e̱riqꞌuin saꞌ li tenamit li naraj ut saꞌ li naꞌajej li nacuulac chiru. Ut incꞌaꞌ te̱rahobtesi. Ma̱ jun aj Israel tixcꞌayi rib, usta ixk, usta cui̱nk, joꞌ nequeꞌxba̱nu li nequeꞌxlokꞌoni li jalanil dios. Ut incꞌaꞌ naru teꞌxqꞌue chokꞌ xmayej saꞌ lix tabernáculo li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios li tumin li nequeꞌxcꞌul li nequeꞌxcꞌayi ribeb. Incꞌaꞌ naru nequeꞌxtoj riqꞌuin li tumin aꞌan li cꞌaꞌru xeꞌxyechiꞌi re li Dios. Li Ka̱cuaꞌ xicꞌ naril li ma̱c aꞌan. Nak te̱toꞌoni li cꞌaꞌak re ru reheb le̱ rech tenamitil, usta tumin, usta tzacae̱mk, usta cꞌaꞌak chic re ru, incꞌaꞌ naru te̱patzꞌ ral. Caꞌaj cuiꞌ li jalaneb xtenamit naru te̱patzꞌ ral li cꞌaꞌru te̱toꞌoni reheb. Abanan le̱ rech tenamitil incꞌaꞌ naru te̱patzꞌ ral li cꞌaꞌru te̱toꞌoni reheb. Cheba̱nuhak aꞌin re nak texrosobtesi li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut re ajcuiꞌ nak us tex-e̱lk riqꞌuin chixjunil li te̱ba̱nu saꞌ li naꞌajej li ta̱qꞌuehekꞌ e̱re xban li Dios re texcua̱nk cuiꞌ. Cui cuan li cꞌaꞌru te̱yechiꞌi re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, mexbay chixqꞌuebal. Li Ka̱cuaꞌ tixcanab saꞌ e̱be̱n xtojbal ut cuan e̱ma̱c cui incꞌaꞌ nequetoj. Abanan ma̱cꞌaꞌak le̱ ma̱c cui incꞌaꞌ nequeyechiꞌi cꞌaꞌak re ru re li Ka̱cuaꞌ. Li cꞌaꞌru nequeyechiꞌi re li Dios xba̱nunquil, tento nak te̱ba̱nu, xban nak yal e̱junes xeyechiꞌi chi incꞌaꞌ minbil e̱re xba̱nunquil. Cui nequexxic saꞌ xnaꞌajeb lix uvas le̱ rech cabal, naru te̱lou li ru toj ta̱cꞌojla̱k e̱chꞌo̱l, abanan incꞌaꞌ naru te̱xoc li ru saꞌ le̱ chacach re te̱cꞌam che̱rix. Ut nak tex-oc saꞌ xnaꞌaj lix trigo le̱ ras e̱ri̱tzꞌin, naru te̱risi li ru riqꞌuin le̱ rukꞌ, abanan incꞌaꞌ naru te̱set riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Cui junak cui̱nk tixcꞌam junak rixakil ut ta̱sumla̱k riqꞌuin, abanan nak ac xsumla riqꞌuin incꞌaꞌ nacuulac chiru xban nak tixqꞌue retal nak incꞌaꞌ us xnaꞌleb, naru tixyi̱b junak li hu re tixjach rib riqꞌuin. Tixqꞌue li hu re li ixk ut ta̱risi saꞌ li rochoch. Nak ac x-el saꞌ rochoch li cui̱nk, li ixk naru nasumla cuiꞌchic riqꞌuin jalan cui̱nk. Abanan cui li cui̱nk li ta̱cꞌamok re xcaꞌ sut xicꞌ cuiꞌchic naril ut tixyi̱b cuiꞌchic lix hu re tixjach rib riqꞌuin ut ta̱risi saꞌ li rochoch, malaj ut ta̱ca̱mk li cui̱nk aꞌan li quicꞌamoc cuiꞌchic re li ixk, li cui̱nk li quicꞌamoc re xbe̱n cua incꞌaꞌ chic naru naxcꞌam li ixk aꞌan chokꞌ rixakil xban nak li ixk aꞌan ac xmux rib. Aꞌan incꞌaꞌ nacuulac chiru li Dios. La̱ex incꞌaꞌ naru te̱sach xlokꞌal le̱ naꞌaj li tixqꞌue e̱re li Dios riqꞌuin xba̱nunquil li ma̱c aꞌan. Incꞌaꞌ naru xtaklanquil chi pletic junak li cui̱nk li tojeꞌ xsumla, ut ma̱ jun cꞌanjel ta̱teneba̱k saꞌ xbe̱n. Ta̱cua̱nk ban jun chihab saꞌ rochoch re xqꞌuebal xsahil xchꞌo̱l li rixakil. Incꞌaꞌ te̱cꞌul junak li caꞌ, chi moco li rukꞌ, chokꞌ prenda xban nak riqꞌuin lix caꞌ naxsicꞌ lix tumin li cristian re xnumsinquil li cutan junju̱nk. Cui junak li cui̱nk ta̱relkꞌa li rech aj Israelil ut tixqꞌue joꞌ jun lix mo̱s malaj ut naxcꞌayi, tento nak ta̱camsi̱k li ani qui-elkꞌan re. Tento nak te̱risi saꞌ e̱ya̱nk chixjunil li ma̱usilal aꞌan. Te̱ba̱nu reheb li saklep rixeb chi tzꞌakal re ru chixjunil li nequeꞌxye eb laj tij. Tento te̱ba̱nu joꞌ xinye reheb aꞌan. Julticokꞌ e̱re li cꞌaꞌru quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios re lix María nak quex-el chak Egipto ut yo̱quex chi xic. Nak te̱toꞌoni li cꞌaꞌak re ru re le̱ ras e̱ri̱tzꞌin, mex-oc saꞌ rochoch chixcꞌulbal li tꞌicr tixqꞌue e̱re chokꞌ prenda. Texcana̱k ban chirix cab ut li cui̱nk li xtoꞌonin e̱riqꞌuin tixcꞌam li prenda ut tixqꞌue e̱re. Cui nebaꞌ li xtoꞌonin e̱riqꞌuin, me̱xoc li tꞌicr li xqꞌue chokꞌ prenda chiru jun kꞌojyi̱n. Te̱kꞌaxtesi ban lix prenda nak toj ma̱jiꞌ na-oc li sakꞌe re nak tixtzꞌap rib riqꞌuin lix tꞌicr nak oc re chi cua̱rc. Li cui̱nk tixbantioxi che̱ru ut ta̱cuulak chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios li cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Me̱rahobtesiheb le̱ mo̱s nebaꞌ li tenkꞌa̱c naraj, usta le̱ rech aj Israelil usta jalan xtenamit li cuan saꞌ e̱ya̱nk. Te̱toj le̱ mo̱s rajlal cutan nak toj ma̱jiꞌ na-oc li sakꞌe. Me̱canab chokꞌ re cuulaj xban nak nebaꞌ ut naraj ru lix tojbal re xnumsinquil li cutan. Ma̱re anchal tixya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ xban nak incꞌaꞌ xe̱toj chi ticto ut saꞌ e̱be̱n ta̱cana̱k li ma̱c. Eb li naꞌbej yucuaꞌbej incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k xban lix ma̱queb li ralal xcꞌajol, chi moco li alal cꞌajolbej teꞌcamsi̱k xban lix ma̱queb lix naꞌ xyucuaꞌeb. Li junju̱nk tixtoj rix lix ma̱c. Me̱ba̱nu ma̱usilal reheb li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk, joꞌ eb ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌ. Ut incꞌaꞌ te̱cꞌul chokꞌ prenda li rakꞌ li xma̱lcaꞌan. Chijulticokꞌ e̱re nak la̱ex rahobtesinbil mo̱s nak quexcuan chak Egipto ut li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios qui-isin chak e̱re saꞌ li naꞌajej aꞌan. Joꞌcan nak la̱in yo̱quin chixqꞌuebal e̱re li chakꞌrab aꞌin re nak te̱ba̱nu. Ut nak yo̱kex chixsicꞌbal li ru le̱ racui̱mk, cui xsach saꞌ e̱chꞌo̱l jarubak jo̱b le̱ trigo, mexsukꞌi chixxocbal. Canabomak ban reheb li jalan xtenamiteb, ut reheb li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌ, joꞌ eb ajcuiꞌ li xma̱lcaꞌan re nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios texrosobtesi riqꞌuin chixjunil li te̱ba̱nu. Nak te̱sicꞌ ru li cheꞌ olivo, me̱sicꞌ xcaꞌ sut. Canabomak ban reheb li jalan xtenamiteb, ut reheb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌ xyucuaꞌ, joꞌ eb ajcuiꞌ li xma̱lcaꞌan. Ut nak te̱sicꞌ ru li uvas, me̱sicꞌ ru xcaꞌ sut. Te̱canab ban reheb li jalan xtenamiteb, ut reheb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌ xyucuaꞌ, ut reheb ajcuiꞌ li xma̱lcaꞌan. Chijulticokꞌ e̱re nak quexcuan chak Egipto chokꞌ rahobtesinbil mo̱s. Joꞌcan nak yo̱quin chixqꞌuebal e̱re li chakꞌrab aꞌin re te̱ba̱nu. Cui cuan li yo̱queb chi pletic, eb aꞌan teꞌxic riqꞌuin laj rakol a̱tin. Ut laj rakol a̱tin tixtzꞌil rix li ani cuan xma̱c ut li ani ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Ut li cuan xma̱c ta̱teneba̱k li saqꞌuecꞌ saꞌ xbe̱n. Ut laj rakol a̱tin tixye re nak tixhupub rib saꞌ chꞌochꞌ ut ta̱qꞌuehekꞌ lix tzꞌu̱m chiru laj rakol a̱tin, aꞌ yal chanru lix ma̱c. Abanan incꞌaꞌ tixcꞌul numenak caꞌcꞌa̱l chi tzꞌu̱m. Cui tixcꞌul numenak caꞌcꞌa̱l chi tzꞌu̱m ta̱cꞌutekꞌ xxuta̱n chiruheb li tenamit. Me̱bacꞌ xtzꞌu̱mal re le̱ bo̱yx nak yo̱ chi cꞌanjelac re risinquil rix li trigo. Cui cuibak cui̱nk cuanqueb saꞌ jun chi cab, ut li jun ta̱ca̱mk ut tixcanab li rixakil chi ma̱cꞌaꞌ ralal xcꞌajol, li ixk aꞌan tento ta̱cꞌamekꞌ xban li ri̱tzꞌin li camenak re nak ta̱cua̱nk ralal xcꞌajol saꞌ xcꞌabaꞌ li camenak. Incꞌaꞌ ta̱sumla̱k li ixk riqꞌuin junak ma̱cuaꞌ xcomon li camenak. Ut li xbe̱n ralal ta̱cua̱nk tento nak tixcꞌam xcꞌabaꞌ li camenak re nak lix cꞌabaꞌ incꞌaꞌ ta̱sachekꞌ saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut cui li i̱tzꞌinbej incꞌaꞌ naraj xcꞌambal li rixakil li ras camenak, li ixk aꞌan ta̱xic saꞌ li oqueba̱l re li tenamit chi a̱tinac riqꞌuineb li nequeꞌcꞌamoc be. Ut tixye reheb, “Li ri̱tzꞌin lin be̱lom camenak incꞌaꞌ naraj incꞌambal chokꞌ rixakil re nak ta̱cua̱nk cocꞌal saꞌ xcꞌabaꞌ li camenak joꞌ tento xba̱nunquil.” Ut eb li nequeꞌcꞌamoc be teꞌxtakla xbokbal li ri̱tzꞌin li camenak re teꞌa̱tinak riqꞌuin. Ut cui aꞌan tixye nak incꞌaꞌ naraj sumla̱c riqꞌuin li ixk, li rixakil li camenak ta̱xic riqꞌuin li cui̱nk chiruheb li nequeꞌcꞌamoc be. Ta̱risi jun lix xa̱b li cui̱nk ut tixchu̱ba saꞌ xnakꞌ ru ut tixye re, “Joꞌcaꞌin ta̱uxma̱nk re li cui̱nk li incꞌaꞌ naraj xqꞌuebal ralal xcꞌajol li ras camenak.” Ut aran Israel eb li ralal xcꞌajol li cui̱nk aꞌan teꞌqꞌuehekꞌ chokꞌ xcꞌabaꞌ “ralal xcꞌajol li cui̱nk li qui-isi̱c xxa̱b.” Cui yo̱keb chi pletic cuib li cui̱nk ut li rixakil li jun ta̱xic chixcolbal lix be̱lom, cui li ixk aꞌan tixchap lix yoꞌleba̱l li cui̱nk li yo̱ chi sacꞌoc re lix be̱lom, li ixk aꞌan ta̱isi̱k li rukꞌ. Incꞌaꞌ ta̱cuyekꞌ xma̱c. Me̱balakꞌi le̱ ras e̱ri̱tzꞌin riqꞌuin li bisleb li nequexbisoc cuiꞌ. Incꞌaꞌ ta̱cua̱nk cuib le̱ bisleb, jun ta tzꞌakal ut jun ta incꞌaꞌ. Tento nak texbisok chi tzꞌakal, usta li ra̱lal usta lix nimal yo̱kex chixbisbal. Texbisok chi tzꞌakal re nak ta̱najtokꞌ rok le̱ yuꞌam saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Li Ka̱cuaꞌ xicꞌ narileb li nequeꞌxbalakꞌi ras ri̱tzꞌin ut incꞌaꞌ nequeꞌbisoc chi tzꞌakal. Chijulticokꞌ e̱re li cꞌaꞌru queꞌxba̱nu e̱re eb li ralal xcꞌajol laj Amalec nak quex-el chak Egipto nak yo̱quex chi numecꞌ saꞌ lix naꞌajeb. Nak lublu̱quex ut tacuajenakex, eb li ralal xcꞌajol laj Amalec queꞌpletic e̱riqꞌuin ut queꞌxcamsiheb li ma̱cꞌaꞌ chic xmetzꞌe̱uheb. Incꞌaꞌ queꞌxxucua ru li Dios. Nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios texqꞌue chi hila̱nc ut incꞌaꞌ chic texpletik riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re li cuanqueb chi xjun sutam li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ, tento nak te̱camsi chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Amalec re nak ta̱sachk xcꞌabaꞌeb chi junaj cua saꞌ ruchichꞌochꞌ. Misach saꞌ e̱chꞌo̱l xba̱nunquil aꞌan. Li mayej re li xbe̱n ru li acui̱mkNak ac tex-oc chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, re nak texcua̱nk aran, te̱sicꞌ li xbe̱n ru le̱ racui̱mk li x-el saꞌ li chꞌochꞌ li xqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Te̱qꞌue li ru le̱ racui̱mk saꞌ jun li chacach ut te̱cꞌam saꞌ li naꞌajej li tixsicꞌ ru li Ka̱cuaꞌ re te̱lokꞌoni cuiꞌ. Ut texxic riqꞌuineb laj tij li cua̱nkeb saꞌ li cutan aꞌan ut te̱ye reheb, “La̱in ninye anakcuan chiru li Ka̱cuaꞌ lin Dios nak xo-oc saꞌ li naꞌajej li quixye reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ riqꞌuin juramento nak tixqꞌue ke.” Ut laj tij tixcꞌul li chacach li cuan saꞌ e̱rukꞌ, ut tixqꞌue chiru lix artal li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ut la̱ex te̱ye chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, “Eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ, aꞌaneb jun chꞌina chꞌu̱tal chi arameo li queꞌco̱eb chi cua̱nc Egipto. Aran queꞌtam ut queꞌnabaloꞌ. Cuanqueb xcuanquil joꞌ jun xnimal ru tenamit, ut cuanqueb xmetzꞌe̱u. Eb laj Egipto queꞌnumta saꞌ kabe̱n ut coeꞌxrahobtesi ut coeꞌxqꞌue saꞌ cacuil trabaj. La̱o kaya̱ba lix cꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quirabi li katij ut quiril xtokꞌoba̱l ku. Quixqꞌue retal nak cuanco saꞌ cacuil cꞌanjel ut rahobtesinbilo. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ corisi chak Egipto riqꞌuin xnimal xcuanquil. Quixba̱nu li milagro ut sachba chꞌo̱lej nak corisi chak Egipto. Ut aꞌan quicꞌamoc chak ke saꞌ li naꞌajej aꞌin, ut quixqꞌue ke li cha̱bil naꞌajej aꞌin li na-el cuiꞌ chi us li acui̱mk. Joꞌcan nak la̱o xkacꞌam chak li xbe̱n ru li kacui̱mk li x-el saꞌ li chꞌochꞌ aꞌin li xaqꞌue ke, at Ka̱cuaꞌ”, chaꞌkex. Chirix aꞌan te̱qꞌue li chacach chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut te̱cuikꞌib e̱rib chiru. Ut la̱ex, ut eb laj levita, joꞌ eb ajcuiꞌ li jalan xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk teꞌsahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l xban li sahil echej li quixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut reheb ajcuiꞌ le̱ jun cablal. Rajlal oxib chihab te̱qꞌue li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li ru le̱ racui̱mk reheb laj levita ut li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌ ut reheb li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk joꞌ eb ajcuiꞌ li xma̱lcaꞌan. Te̱qꞌue reheb re nak naru teꞌtzaca̱nk saꞌ le̱ tenamit ut ta̱cꞌojla̱k xchꞌo̱leb. Ut te̱ye re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, “La̱in xcuisi saꞌ li cuochoch li lokꞌlaj mayej. Xinqꞌue reheb laj levita, eb li jalaneb xtenamit, ut eb li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ li xma̱lcaꞌan. Xinba̱nu joꞌ xaye cue. Incꞌaꞌ xinkꞌet la̱ chakꞌrab chi moco xsach saꞌ inchꞌo̱l li xaye cue. Incꞌaꞌ xintzaca nak ra saꞌ inchꞌo̱l xban xcamic junak, chi moco xcuisi saꞌ cuochoch nak muxbil cuu, chi moco xinqꞌue reheb li camenak. La̱in xinba̱nu li chakꞌrab ut xinba̱nu ajcuiꞌ chixjunil li xaye cue. China̱cuil, at Ka̱cuaꞌ, toj saꞌ la̱ santil naꞌaj saꞌ choxa. Chacuosobtesiheb laj Israel la̱ tenamit. Ut chacuosobtesi li naꞌajej li xaqꞌue ke joꞌ xaye reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ nak xaba̱nu li juramento. Xaqꞌue ke li cha̱bil naꞌajej li na-el cuiꞌ chi us li acui̱mk,” chaꞌkex. Anakcuan li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios yo̱ chixyebal e̱re nak te̱ba̱nu chi tzꞌakal li chakꞌrab ut le̱ taklanquil xban. Cheba̱nuhak biꞌ chi anchal le̱ chꞌo̱l ut chi anchal le̱ ra̱m. La̱ex xechꞌolob saꞌ li cutan aꞌin nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan le̱ Dios. Xeyechiꞌi nak te̱pa̱b aꞌan ut te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye. Xeyechiꞌi nak junelic te̱ba̱nu li chakꞌrab li xqꞌue e̱re ut te̱ba̱nu le̱ taklanquil xban. Ut saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌin li Ka̱cuaꞌ quixye nak la̱ex lix lokꞌlaj tenamit. Ut rehex chic chi tzꞌakal joꞌ quixyechiꞌi e̱re. Ut aꞌan naraj nak te̱ba̱nu chixjunil li chakꞌrab li quixqꞌue e̱re. Aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk e̱re re nak la̱exak jun nimla tenamit. Kꞌaxal nimak e̱cuanquil ut e̱lokꞌal chiruheb chixjunileb li tenamit li quixyoꞌobtesi. Ut yalak bar ta̱abi̱k e̱resilal. La̱exak jun xsantil tenamit joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Li artal li cuan saꞌ li tzu̱l EbalLaj Moisés rochbeneb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel, quixye reheb li tenamit: —Cheba̱nu chixjunil li chakꞌrab li oc cue chixyebal e̱re anakcuan. Nak la̱ex texnumekꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán re tex-oc saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, saꞌ li cutan aꞌan te̱xakab li ni̱nki pec ut te̱boneb riqꞌuin chun. Ut te̱tzꞌi̱ba chiru chixjunil li chakꞌrab ut li tijleb aꞌin nak ac xex-oc saꞌ li cha̱bil naꞌajej li na-el cuiꞌ chi us li acui̱mk, li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ, joꞌ quixye e̱re. Nak ac xexnumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, te̱xakabeb li pec joꞌ yo̱quin chixyebal e̱re anakcuan ut te̱boneb riqꞌuin chun. Te̱yi̱b jun li artal aran re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Incꞌaꞌ te̱rocsi li chꞌi̱chꞌ re xyi̱banquil li artal. Te̱yi̱b li artal re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios riqꞌuineb li pec li incꞌaꞌ setbil riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Ut saꞌ li artal aꞌan te̱qꞌue li mayej li te̱cꞌat re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ut aran ajcuiꞌ te̱qꞌue le̱ mayej re xcꞌambal e̱rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios ut te̱tzaca ut ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Te̱tzꞌi̱ba chi cha̱bil chiru li pec aꞌin li chakꞌrab li xinqꞌue e̱re, chan. Ut laj Moisés, rochbeneb laj tij quixye reheb laj Israel: —La̱ex aj Israel, abihomak li cꞌaꞌru tinye e̱re ut cheqꞌuehak retal. Anakcuan la̱ex chic lix tenamit li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Joꞌcan nak tento nak te̱ba̱nu li cꞌaꞌru tixye e̱re ut te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab li yo̱quin chixqꞌuebal e̱re anakcuan. Saꞌ li cutan aꞌan laj Moisés quixye reheb laj Israel: —Nak ac xexnumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, aꞌineb li xte̱paleb laj Israel li teꞌxakli̱k saꞌ li tzu̱l Gerizim chixyebal resil li rosobtesinquileb li tenamit: eb li ralal xcꞌajol laj Simeón, eb li ralal xcꞌajol laj Leví, eb li ralal xcꞌajol laj Judá, eb li ralal xcꞌajol laj Isacar, eb li ralal xcꞌajol laj José ut eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut aꞌineb li xte̱paleb laj Israel li teꞌxakli̱k saꞌ li tzu̱l Ebal chixyebal resil li xtzꞌekta̱nanquileb li tenamit: eb li ralal xcꞌajol laj Rubén, eb li ralal xcꞌajol laj Gad, eb li ralal xcꞌajol laj Aser, eb li ralal xcꞌajol laj Zabulón, eb li ralal xcꞌajol laj Dan ut eb li ralal xcꞌajol laj Neftalí. Ut eb laj levita teꞌa̱tinak chi cau xya̱b xcuxeb ut teꞌxye li a̱tin aꞌin reheb chixjunileb laj Israel: Tzꞌekta̱nanbil li ani tixyi̱b lix jalanil dios ut xjalam u̱ch riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut riqꞌuin cheꞌ usta tixqꞌue saꞌ junak naꞌajej mukmu re tixlokꞌoni xban nak li Ka̱cuaꞌ xicꞌ naril aꞌan. Ut chixjunileb li tenamit teꞌchakꞌok ut teꞌxye: Joꞌcan taxak. Tzꞌekta̱nanbil li ani tixtzꞌekta̱na xnaꞌ xyucuaꞌ. Ut chixjunileb li tenamit teꞌxye: Joꞌcan taxak. Tzꞌekta̱nanbil li ani tixjal xnuba̱l lix chꞌochꞌ li rech cabal. Ut chixjunileb li tenamit teꞌxye: Joꞌcan taxak. Tzꞌekta̱nanbil li ani tixjal xbe junak li mutzꞌ. Ut chixjunileb li tenamit teꞌxye: Joꞌcan taxak. Tzꞌekta̱nanbil li ani naxba̱nu ma̱usilal reheb li jalan xtenamiteb, malaj ut li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌ, malaj ut li xma̱lcaꞌan. Ut chixjunileb li tenamit teꞌxye: Joꞌcan taxak. Tzꞌekta̱nanbil li tixchꞌic rib riqꞌuin li rixakil lix yucuaꞌ ut tixcꞌut xxuta̱n lix yucuaꞌ. Ut chixjunileb li tenamit teꞌxye: Joꞌcan taxak. Tzꞌekta̱nanbil li ani tixchꞌic rib riqꞌuin junak xul. Ut chixjunileb li tenamit teꞌxye: Joꞌcan taxak. Tzꞌekta̱nanbil li ani tixchꞌic rib riqꞌuin li ranab, usta jalan xnaꞌ, ut usta jalan xyucuaꞌ. Ut chixjunileb li tenamit teꞌxye: Joꞌcan taxak. Tzꞌekta̱nanbil li ani tixchꞌic rib riqꞌuin lix naꞌ li rixakil. Ut chixjunileb li tenamit teꞌxye: Joꞌcan taxak. Tzꞌekta̱nanbil li ani tixcamsi ras ri̱tzꞌin usta chi mukmu naxba̱nu. Ut chixjunileb li tenamit teꞌxye: Joꞌcan taxak. Tzꞌekta̱nanbil li ani ta̱tumina̱k ru re nak tixcamsi li ras ri̱tzꞌin li ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Ut chixjunileb li tenamit teꞌxye: Joꞌcan taxak. Tzꞌekta̱nanbil li ani incꞌaꞌ tixqꞌue xcuanquil chixjunil li chakꞌrab aꞌin, chi moco tixba̱nu li tijleb li xqꞌue li Ka̱cuaꞌ. Ut chixjunileb li tenamit teꞌxye: Joꞌcan taxak. Osobtesinbilak li ani naxba̱nu li cꞌaꞌru naraj li DiosCui la̱ex tex-abi̱nk chiru li Ka̱cuaꞌ ut te̱ba̱nu chi anchal e̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru naxye ut cui te̱ba̱nu lix chakꞌrab li yo̱quin chixyebal e̱re anakcuan, kꞌaxal cuiꞌchic tixnimobresi le̱ cuanquil saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li tenamit saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cui te̱ba̱nu li cꞌaꞌru xye li Ka̱cuaꞌ, aꞌan ta̱osobtesi̱nk e̱re. Li Ka̱cuaꞌ texrosobtesi saꞌ le̱ tenamit ut texrosobtesi ajcuiꞌ saꞌ le̱ cꞌaleba̱l. Li Ka̱cuaꞌ texrosobtesi ut tixqꞌue nabal e̱ralal e̱cꞌajol. Tixqꞌue nabal li ru le̱ racui̱mk ut tixqꞌue ajcuiꞌ nabal li ral le̱ cuacax ut le̱ carner. Osobtesinbilak li naꞌajej li nequexoc cuiꞌ li ru le̱ racui̱mk ut osobtesinbilak ajcuiꞌ li nequeyi̱b cuiꞌ lix kꞌemal le̱ tzacae̱mk. Ut osobtesinbilak ajcuiꞌ chixjunil li cꞌanjel li te̱ba̱nu. Li Ka̱cuaꞌ tixkꞌaxtesiheb saꞌ e̱rukꞌ li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Tzololnakeb nak teꞌcha̱lk chi pletic e̱riqꞌuin, abanan sachso̱keb chic xnaꞌleb nak teꞌe̱lelik che̱ru ut teꞌxchaꞌchaꞌi ribeb. Li Ka̱cuaꞌ ta̱rosobtesi le̱ cꞌanjel ut ta̱rosobtesi le̱ racui̱mk ut junelic cua̱nk chi nujenak li naꞌajej li nequexoc cuiꞌ li ru le̱ racui̱mk. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios texrosobtesi saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re. Cui la̱ex te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut incꞌaꞌ te̱kꞌet lix chakꞌrab, li Ka̱cuaꞌ texxakab chokꞌ jun xsantil tenamit joꞌ quixye e̱re. Ut chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue retal nak li Ka̱cuaꞌ quisicꞌoc chak e̱ru chokꞌ ralal xcꞌajol ut teꞌxucuak e̱ban. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue nabal le̱ ralal e̱cꞌajol ut nabal le̱ queto̱mk ut nabal le̱ racui̱mk saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re joꞌ quixyechiꞌi riqꞌuin juramento reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ toj saꞌ choxa tixtakla chak li hab saꞌ xkꞌehil ut ta̱rosobtesi le̱ cꞌanjel. Eb li xni̱nkal ru tenamit teꞌxpatzꞌ chi toꞌ cꞌaꞌruheb re e̱riqꞌuin, abanan la̱ex incꞌaꞌ te̱patzꞌ cꞌaꞌru e̱re chi toꞌ riqꞌuineb aꞌan. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue e̱cuanquil saꞌ xbe̱neb li jun chꞌol chic. Cui te̱ba̱nu le̱ chakꞌrabinquil xban li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios li yo̱quin chixyebal e̱re anakcuan, la̱ex junelic texcꞌamok be ut incꞌaꞌ texcana̱k chi ixbej. Me̱canab xba̱nunquil li chakꞌrab li yo̱quin chixqꞌuebal e̱re anakcuan. Ut me̱lokꞌoni li jalanil dios chi moco texcꞌanjelak chiruheb. Abanan cui incꞌaꞌ te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Dios, ut cui incꞌaꞌ nequeba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ lix chakꞌrab ut le̱ taklanquil xban joꞌ yo̱quin chixyebal e̱re anakcuan, ta̱cha̱lk li raylal aꞌin saꞌ e̱be̱n: Tzꞌekta̱nanbilakex saꞌ le̱ tenamit ut saꞌ ajcuiꞌ le̱ cꞌaleba̱l. Tzꞌekta̱nanbilakeb li nequexoc cuiꞌ li ru le̱ racui̱mk ut tzꞌekta̱nanbilak ajcuiꞌ li nequeyi̱b cuiꞌ lix kꞌemal le̱ tzacae̱mk. Incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk le̱ ralal e̱cꞌajol ut incꞌaꞌ chic ta̱e̱lk le̱ racui̱mk chi moco teꞌcua̱nk chic raleb le̱ queto̱mk. Ut incꞌaꞌ us tex-e̱lk riqꞌuin li cꞌanjel te̱ba̱nu xban nak moco osobtesinbilakex ta chic. Li Ka̱cuaꞌ tixtakla li raylal saꞌ e̱be̱n ut textzꞌekta̱na xban chixjunil li cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Sachso e̱chꞌo̱l texcana̱k ut texsachekꞌ chi junpa̱t xban li ma̱usilal te̱ba̱nu nak te̱tzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue li caki yajel saꞌ e̱be̱n toj retal texsachekꞌ saꞌ li naꞌajej li tex-oc cuiꞌ. Tixtakla nabal pa̱y ru li yajel saꞌ e̱be̱n joꞌ li caki yajel. Texsipokꞌ ut cꞌajoꞌak le̱ tik. Incꞌaꞌ chic tixqꞌue li hab saꞌ xbe̱n le̱ racui̱mk ut cꞌajoꞌ xtikcual. Ta̱moꞌo̱nk le̱ racui̱mk. Cꞌajoꞌ li raylal te̱cꞌul toj retal texca̱mk. Li choxa ta̱kꞌanokꞌ ru joꞌ li kꞌan chꞌi̱chꞌ bronce xban xtikcual ut li chꞌochꞌ ta̱cacuu̱k ru joꞌ li cacuil chꞌi̱chꞌ hierro. Li Ka̱cuaꞌ toj saꞌ choxa tixtakla chak li poks ut li samaib saꞌ e̱be̱n chokꞌ re̱kaj li hab toj retal tex-osokꞌ. Li Ka̱cuaꞌ texcanab saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Tzololnakex nak texxic chi pletic, abanan sachso chic e̱naꞌleb nak tex-e̱lelik ut te̱chaꞌchaꞌi e̱rib. Ut chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌsachk xchꞌo̱leb che̱rilbal xban nak ma̱cꞌaꞌ chic le̱ cuanquil. Eb laj xicꞌanel xul ut eb li joskꞌ aj xul teꞌxtiu le̱ tibel nak camenakex chic ut ma̱ ani ta̱chikꞌok reheb. Li Ka̱cuaꞌ tixtakla li xox che̱rix joꞌ xeꞌxcꞌul eb laj Egipto. Ta̱cua̱nk li raylal saꞌ chixjunil le̱ tibel ut tixpati rib le̱ raylal ut cꞌajoꞌ nak ta̱cuotzꞌocokꞌ ut ma̱cꞌaꞌak xbanol. Li Ka̱cuaꞌ texcanab chi lo̱cocꞌ ut texmutzꞌi̱rk ut sachso̱k le̱ naꞌleb texcana̱k. Yal te̱chꞌeꞌ aj chic le̱ be nak yo̱kex chi be̱c joꞌ nequeꞌxba̱nu li mutzꞌ nak nequeꞌxchꞌeꞌ lix be, usta chi cutan yo̱kex chi be̱c. Ut incꞌaꞌ te̱tau li be li texxic raj cuiꞌ. Incꞌaꞌ tex-e̱lk chi us riqꞌuin li cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Junelic rahobtesinbilakex ut ta̱elkꞌa̱k li cꞌaꞌru e̱re. Ma̱ ani ta̱tenkꞌa̱nk e̱re. Usta tzꞌa̱manbilak junak xkaꞌal e̱ban, abanan jalan ta̱cꞌamok re. Texcablak, abanan incꞌaꞌ texcua̱nk saꞌ li cab li te̱yi̱b. Te̱rau le̱ racui̱mk uvas, abanan incꞌaꞌ te̱yal xsahil li ru li tixqꞌue. Teꞌcamsi̱k le̱ bo̱yx che̱ru, abanan la̱ex incꞌaꞌ te̱yal xtibel. Yo̱kex chi iloc nak teꞌmakꞌekꞌ che̱ru le̱ bu̱r ut incꞌaꞌ chic ta̱kꞌaxtesi̱k e̱re. Eb le̱ carner teꞌqꞌuehekꞌ reheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re ut ma̱ ani ta̱tenkꞌa̱nk e̱re re xcolbaleb. Eb le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌcꞌamekꞌ chokꞌ rahobtesinbil mo̱seb saꞌ jalan tenamit. Cuulaj cuulaj te̱siqꞌuiheb le̱ ralal e̱cꞌajol, abanan incꞌaꞌ chic te̱tauheb. Ut li jalaneb xtenamit tixmakꞌ che̱ru le̱ racui̱mk li xetacuasi e̱rib xcꞌanjelanquil. Xicꞌ chic tex-ilekꞌ ut junes raylal chic te̱cꞌul. Ta̱sachekꞌ le̱ naꞌleb xban li raylal li yo̱kex chixcꞌulbal. Li Ka̱cuaꞌ tixcanab chi xoxi̱rc le̱ tibel. Ta̱ticla̱k chak che̱rok ut ta̱cuulak toj le̱ jolom. Kꞌaxal ra te̱cꞌul ut ma̱cꞌaꞌak xbanbal le̱ yajel. Li Ka̱cuaꞌ texqꞌue chi cꞌamecꞌ la̱ex joꞌ ajcuiꞌ le̱ rey saꞌ jalan tenamit li incꞌaꞌ nequenau ru, chi moco le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxnau ru. Ut aran te̱lokꞌoni li jalanil dios li yi̱banbileb riqꞌuin cheꞌ ut riqꞌuin pec. Ut chixjunileb li tenamit teꞌsachk xchꞌo̱leb che̱rilbal. Xicꞌ tex-ilekꞌ ut texseꞌe̱k ut tex-etzꞌu̱k saꞌ li naꞌajej li textakla̱k cuiꞌ xban li Dios. Nabal li iyaj li te̱rau, abanan caꞌchꞌin ajcuiꞌ li ru li te̱xoc xban nak eb laj sa̱cꞌ teꞌxcuaꞌ le̱ racui̱mk. Te̱rau le̱ uvas ut te̱sabesi, abanan incꞌaꞌ te̱rucꞌ li xyaꞌal le̱ uvas, chi moco te̱sicꞌ li ru xban nak eb li motzoꞌ teꞌxcuaꞌ. Cua̱nk li cheꞌ olivo saꞌ chixjunil le̱ naꞌaj. Abanan ma̱cꞌaꞌak le̱ aceite re te̱yul che̱rix xban nak ta̱tꞌanekꞌ li ru. Teꞌcua̱nk le̱ ralal e̱cꞌajol, abanan incꞌaꞌ teꞌcua̱nk e̱riqꞌuin xban nak teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ saꞌ jalan tenamit. Eb le̱ cheꞌ ut eb le̱ racui̱mk teꞌsachekꞌ chi junaj cua xbaneb laj sa̱cꞌ. Ta̱nima̱nk xcuanquileb li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk, ut la̱ex ta̱sachk le̱ cuanquil chi timil timil. Ta̱cua̱nk xtumineb li jalan xtenamit re teꞌxqꞌue chi toꞌ e̱re, abanan la̱ex ma̱cꞌaꞌak le̱ tumin re te̱qꞌue chi toꞌ. Ta̱nima̱k xcuanquileb toj retal teꞌtakla̱nk saꞌ e̱be̱n. Eb aꞌan teꞌxic chi ubej ut la̱ex texcana̱k chi ixbej. Chixjunil li raylal aꞌin ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n toj retal nak ta̱sachekꞌ e̱ru xban nak incꞌaꞌ te̱ba̱nu li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Incꞌaꞌ te̱ba̱nu li chakꞌrab li quixqꞌue e̱re. Aꞌanak jun retalil chokꞌ e̱re ut reheb le̱ ralal e̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon nak li Ka̱cuaꞌ quirakoc a̱tin saꞌ e̱be̱n. Li Ka̱cuaꞌ qui-osobtesin e̱re riqꞌuin chixjunil. Abanan la̱ex incꞌaꞌ quexcꞌanjelac chiru chi anchal e̱chꞌo̱l, chi moco chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l, riqꞌuin chixjunil li quixqꞌue e̱re. Joꞌcan nak la̱ex texcꞌanjelak chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re li tixtakla chak li Ka̱cuaꞌ. Textzꞌoca̱k ut ta̱chakik e̱re ut ma̱cꞌaꞌak le̱ rakꞌ. Ut ma̱cꞌaꞌak chic cꞌaꞌru e̱re. Li Ka̱cuaꞌ texqꞌue chi cꞌanjelac chokꞌ rahobtesinbil mo̱s chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re toj retal nak tex-osokꞌ. Li Ka̱cuaꞌ tixcꞌameb chak chi najt eb li jalan xtenamit. La̱ex incꞌaꞌ te̱tau ru li ra̱tinoba̱leb. Chanchanakeb li xul tꞌiu nak teꞌcha̱lk chi junpa̱t chixsachbal e̱ru. Kꞌaxal joskꞌeb. Incꞌaꞌ teꞌril xtokꞌoba̱l e̱ru, chi moco li cocꞌal, chi moco li ac ti̱xeb. Eb aꞌan teꞌxtzacaheb li ral le̱ queto̱mk joꞌ ajcuiꞌ li ru le̱ racui̱mk. Ma̱cꞌaꞌak chic le̱ trigo, chi moco le̱ vino, chi moco le̱ aceite. Ut ma̱cꞌaꞌak chic le̱ cuacax chi moco le̱ carner toj retal tex-osokꞌ xban cueꞌej. Teꞌpletik riqꞌuin chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ut eb li tzꞌac li najt xteram li cꞌojcꞌo̱k cuiꞌ le̱ chꞌo̱l telajeꞌtꞌanekꞌ chixjunileb. Xban li raylal li te̱cꞌul saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re nak yo̱keb chixsutinquil le̱ tenamit, textzꞌoca̱k toj retal te̱tiu xtibeleb le̱ ralal e̱cꞌajol li xqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Chi moco li cui̱nk li kꞌaxal tu̱lan ut kꞌun xchꞌo̱l li cuan saꞌ e̱ya̱nk ta̱ril xtokꞌoba̱l ruheb li ras ri̱tzꞌin, chi moco li rixakil li raro xban, chi moco lix cocꞌal. Incꞌaꞌ tixsi reheb caꞌchꞌinak xtibel lix cocꞌal li yo̱k chixtzacanquil. Caꞌaj cuiꞌ aꞌan ta̱tiꞌok re xban li raylal li yo̱k chixcꞌulbal saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re nak yo̱keb chi numta̱c saꞌ xbe̱neb le̱ tenamit. Ut li ixakilbej li kꞌaxal kꞌun xchꞌo̱l ut ma̱ jun sut quixyal be̱c chi ma̱cꞌaꞌ xxa̱b, xicꞌ chic ta̱ril lix be̱lom joꞌ eb ajcuiꞌ lix cocꞌal, li raro̱queb raj xban, ut incꞌaꞌ chic tixqꞌue xtzacae̱mkeb. Xban tzꞌocajic tixmuk lix cꞌulaꞌal li tojeꞌ xyoꞌla re tixtzaca xjunes chi mukmu xban nak ma̱cꞌaꞌak re teꞌxtzaca nak eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb yo̱keb chi numta̱c saꞌ xbe̱neb le̱ tenamit. Cui incꞌaꞌ te̱ba̱nu chi anchal e̱chꞌo̱l chixjunil li chakꞌrab li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin, ut cui incꞌaꞌ te̱xucua ru li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios li kꞌaxal lokꞌ, li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixqꞌue xtzꞌakob li raylal saꞌ e̱be̱n. Tixqꞌue li caki yajel saꞌ e̱be̱n ut incꞌaꞌ chic ta̱e̱lk. Kꞌaxal yibru li yajel li tixqꞌue saꞌ e̱be̱n ut saꞌ xbe̱neb ajcuiꞌ le̱ ralal e̱cꞌajol. Tixqꞌue saꞌ e̱be̱n eb li yajel li quixqꞌue saꞌ xbe̱neb laj Egipto, li kꞌaxal xiu xiu, ut incꞌaꞌ chic tex-usa̱k. Tixtakla ajcuiꞌ saꞌ e̱be̱n qꞌuila pa̱y ru li yajel li incꞌaꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu aꞌin, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ lix chakꞌrab li Dios. Tixtakla li raylal saꞌ e̱be̱n toj retal ta̱sachekꞌ e̱ru. Incꞌaꞌ chic qꞌuihex texcana̱k, usta kꞌaxal nabalex nak quexcuan chak joꞌ xqꞌuial li chahim chiru li choxa, xban nak incꞌaꞌ xeba̱nu li naxye li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Joꞌ nak quisahoꞌ xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ nak quexqꞌue chi nabalocꞌ, joꞌcan ajcuiꞌ nak ta̱sahokꞌ xchꞌo̱l nak texqꞌue chi sachecꞌ. Tex-isi̱k saꞌ li naꞌajej li oc e̱re chire̱chaninquil. Li Ka̱cuaꞌ tixchaꞌchaꞌi e̱ru yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut saꞌ eb li naꞌajej aꞌan te̱lokꞌoni li jalanil dios li yi̱banbil riqꞌuin cheꞌ ut pec, chi moco la̱ex chi moco le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxlokꞌoniheb junxil. Incꞌaꞌ texcua̱nk saꞌ tuktu̱quil usilal saꞌ eb li jalan tenamit. Ma̱cꞌaꞌak chic le̱ naꞌaj. Li Ka̱cuaꞌ ta̱ba̱nu̱nk re nak xiu xiu cua̱nkex ut incꞌaꞌ chic sahak saꞌ e̱chꞌo̱l. Ta̱chꞌina̱nk le̱ chꞌo̱l xban li raylal li tixqꞌue saꞌ e̱be̱n li Ka̱cuaꞌ. Yo̱k le̱ cꞌaꞌux chi kꞌek chi cutan ut yo̱kex chixcꞌoxlanquil nak ma̱re texcamsi̱k xban nak junelic xiu xiu cua̱nkex. Nak ta̱sake̱uk te̱ye, “Us raj ac ta x-oc li kꞌojyi̱n,” ut nak ta̱kꞌojyi̱nokꞌ, te̱ye, “Us raj ac ta xsake̱u,” chaꞌkex xban le̱ xiu ut xban li raylal li yo̱quex chixcꞌulbal. Li Ka̱cuaꞌ textakla cuiꞌchic Egipto saꞌ eb li ni̱nki jucub usta quixye e̱re nak ma̱ jaruj chic texsukꞌi̱k aran. Nak cua̱nkex aran texcꞌayi̱k raj chokꞌ rahobtesinbil mo̱s reheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re, abanan ma̱ ani ta̱ajok lokꞌoc e̱re. Lix contrato li Dios riqꞌuineb laj IsraelAꞌan aꞌin li contrato li quixye li Dios re laj Moisés re tixba̱nu riqꞌuineb laj Israel nak cuanqueb saꞌ li naꞌajej Moab. Aꞌan aꞌin lix comon li contrato li quixba̱nu li Dios riqꞌuineb saꞌ li tzu̱l Horeb. Laj Moisés quixchꞌutubeb chixjunileb laj Israel ut quixye reheb: —La̱ex queril li cꞌaꞌru quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ re laj faraón lix reyeb laj Egipto ut reheb chixjunileb li nequeꞌtenkꞌan reheb joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit. La̱ex queril chixjunil li raylal, li milagro ut li sachba chꞌo̱lej li quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ. Ut toj chalen anakcuan li Dios incꞌaꞌ xexqꞌue chixtaubal ru li cꞌaꞌru xeril ut li cꞌaꞌru xerabi. Chiru caꞌcꞌa̱l chihab nak la̱in xincꞌamoc be che̱ru saꞌ li chaki chꞌochꞌ, incꞌaꞌ x-osoꞌ le̱ rakꞌ chi moco le̱ xa̱b li cuan che̱rok. Quima̱cꞌaꞌoꞌ le̱ caxlan cua ut le̱ vino. Ut quima̱cꞌaꞌoꞌ ajcuiꞌ le̱ rucꞌa li nachꞌamoꞌ. Abanan li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue e̱re re nak te̱nau nak aꞌan li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ut nak xocꞌulun saꞌ li naꞌajej aꞌin, laj Sehón lix reyeb laj Hesbón ut laj Og lix reyeb laj Basán queꞌchal chi pletic kiqꞌuin. Abanan la̱o xonumta saꞌ xbe̱neb. La̱o xke̱chani lix naꞌajeb ut xkajeqꞌui reheb li ralal xcꞌajol laj Rubén, ut reheb li ralal xcꞌajol laj Gad, ut reheb ajcuiꞌ yi jach li ralal xcꞌajol laj Manasés. Cheba̱nu chi tzꞌakal re ru chixjunil li naxye saꞌ li contrato aꞌin re nak us tex-e̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Anakcuan xakxo̱quex arin chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Cuanquex che̱junilex joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌamoc be che̱ru ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ e̱be̱n. Cuanqueb chixjunileb li cui̱nk. Ut cuanqueb li ixk ut eb li cocꞌal joꞌ eb ajcuiꞌ li jalan xtenamiteb li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk, li nequeꞌyocꞌoc re le̱ siꞌ ut nequeꞌbelan re le̱ haꞌ. Cuanquex arin anakcuan re nak te̱ba̱nu li contrato riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Riqꞌuin juramento tixba̱nu li contrato li Ka̱cuaꞌ, re nak texxakab chokꞌ ralal xcꞌajol. La̱exak lix tenamit ut aꞌanak le̱ Dios joꞌ quixyechiꞌi riqꞌuin juramento reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ, laj Abraham, laj Isaac, ut laj Jacob. Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ e̱riqꞌuin la̱ex aj Israel li xakxo̱quex arin tixba̱nu li contrato riqꞌuin juramento li Ka̱cuaꞌ. Xakxo aj ban cuiꞌ lix cuanquil chiru chixjunileb le̱ ralal e̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. La̱ex jultic e̱re chanru le̱ yuꞌam nak quexcuan Egipto ut cꞌaꞌru xecꞌul nak yo̱quex chak chi numecꞌ saꞌ lix naꞌajeb li jalaneb xtenamit. La̱ex xerileb lix jalanil dios li yi̱banbil riqꞌuin cheꞌ, pec, plata ut oro, li xicꞌ naril li Dios. Cheqꞌue retal nak ma̱ jun saꞌ e̱ya̱nk tixtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios re tixlokꞌoniheb lix jalanil dios li jalaneb xtenamit. Ma̱ jun taxak saꞌ e̱ya̱nk tixba̱nu aꞌan, chi moco li cui̱nk, chi moco li ixk, chi moco jun cabalak, chi moco jun xte̱paleb. Incꞌaꞌ te̱ba̱nu chi joꞌcan re nak ma̱cuaꞌakex joꞌ li cꞌahil kꞌe̱n li nacamsin. Cui cuan junak saꞌ kaya̱nk ta̱rabi chixjunil li tenebanbil saꞌ kabe̱n ut incꞌaꞌ tixqꞌue xcuanquil ut tixcꞌoxla “us tine̱lk usta tinba̱nu li cꞌaꞌru nacuaj injunes” chaꞌak, xban li jun aꞌan ta̱sachekꞌ e̱ru che̱junilex, li cha̱bil xnaꞌleb joꞌ ajcuiꞌ li incꞌaꞌ us xnaꞌleb. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ tixcuy xma̱c li ani tixba̱nu chi joꞌcan. Ta̱joskꞌokꞌ ban riqꞌuin ut tixtakla saꞌ xbe̱n chixjunil li raylal li tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu aꞌin toj retal ta̱sachekꞌ ru ut incꞌaꞌ ta̱cua̱nk ralal xcꞌajol. Li Ka̱cuaꞌ ta̱risi li cui̱nk aꞌan saꞌ e̱ya̱nk la̱ex aj Israel ut tixtakla li raylal saꞌ xbe̱n joꞌ naxye saꞌ lix contrato li Dios, li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin. Eb le̱ ralal e̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon ut eb li jalan xtenamiteb li teꞌcha̱lk chi najt teꞌril li raylal li te̱cꞌul nak li Ka̱cuaꞌ tixsach ru le̱ naꞌaj. Ma̱cꞌaꞌ chic ta̱e̱lk saꞌ eb le̱ cꞌaleba̱l. Junes azufre ut atzꞌam ta̱cua̱nk saꞌ le̱ chꞌochꞌ. Incꞌaꞌ ta̱e̱lk li acui̱mk chi moco li rax pim. Le̱ naꞌaj chanchanak chic li tenamit Sodoma ut Gomorra ut eb li tenamit Adma ut Zeboim, li queꞌsacheꞌ xban li Ka̱cuaꞌ nak yo̱ xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb. Ut chixjunileb li cuanqueb saꞌ li xni̱nkal ru tenamit teꞌxye: ¿Cꞌaꞌut nak quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ chi joꞌcan re lix naꞌajeb laj Israel? ¿Cꞌaꞌru xya̱lal nak quinumta lix joskꞌil saꞌ xbe̱neb? Ut ta̱yehekꞌ reheb, “Quixba̱nu chi joꞌcan li Ka̱cuaꞌ xban nak queꞌxkꞌet li contrato li queꞌxba̱nu riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb nak li Dios qui-isin chak reheb saꞌ li naꞌajej Egipto. Queꞌxlokꞌoniheb li jalanil dios li ma̱ jun sut queꞌxlokꞌoni junxil. Queꞌxcuikꞌib ribeb chiruheb li jalanil dios usta ma̱cꞌaꞌ quiqꞌueheꞌ reheb xbaneb. Joꞌcan nak quichal xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb lix tenamit ut quixqꞌue saꞌ lix naꞌajeb chixjunil li raylal li tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu aꞌin. Xban nak quinumta xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb, joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quirisiheb saꞌ li naꞌajej aꞌin. Xban xjoskꞌil quixtaklaheb saꞌ jalan naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ toj chalen anakcuan,” chuꞌuxk reheb. Cuan li naꞌleb li incꞌaꞌ quixcꞌutbesi chiku li Ka̱cuaꞌ xban nak aꞌan re li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Abanan li cꞌaꞌru quixcꞌutbesi chiku, aꞌan ke la̱o ut reheb li kalal kacꞌajol li teꞌcua̱nk mokon re nak takaba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab aꞌin. Nak acak xecꞌul chixjunil le̱ rosobtesinquil ut le̱ xtzꞌekta̱nanquil li xinye e̱re anakcuan, te̱cꞌoxla chi us saꞌ li naꞌajej li textakla̱k cuiꞌ xban li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal ru tenamit. Nak la̱ex joꞌ eb ajcuiꞌ le̱ ralal e̱cꞌajol te̱jal e̱cꞌaꞌux ut texsukꞌi̱k riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, chi anchal e̱chꞌo̱l ut chi anchal e̱metzꞌe̱u te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan joꞌ yo̱quin chixyebal e̱re anakcuan. Nak texsukꞌi̱k riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios texrosobtesi cuiꞌchic ut ta̱ril xtokꞌoba̱l e̱ru. Ut texrisi saꞌ eb li jalan tenamit li quixjeqꞌui cuiꞌ e̱ru. Usta kꞌaxal najt quextakla li Ka̱cuaꞌ, abanan toj aran tixchꞌutub chak e̱ru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut texcꞌam cuiꞌchic saꞌ le̱ naꞌaj. Texcꞌam cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ ut la̱ex te̱re̱chani li naꞌajej. Texrosobtesi ut kꞌaxal cuiꞌchic texta̱mk chiruheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ ut kꞌaxal biomakex. Chanchan nak te̱ba̱nu li circuncisión nak li Ka̱cuaꞌ ta̱risi saꞌ le̱ ra̱m li incꞌaꞌ us, joꞌ tixba̱nu reheb le̱ ralal e̱cꞌajol re nak te̱ra li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios chi anchal e̱chꞌo̱l ut chi anchal le̱ ra̱m ut ta̱cua̱nk le̱ yuꞌam chi junelic. Ut li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixtakla chixjunil li raylal aꞌin saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re, li nequeꞌrahobtesin e̱re. Te̱ba̱nu cuiꞌchic li cꞌaꞌru naraj li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut te̱ba̱nu chixjunil li chakꞌrab li yo̱quin chixqꞌuebal e̱re saꞌ li cutan aꞌin. Ut li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios texrosobtesi re nak us tex-e̱lk riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Teꞌnabalokꞌ le̱ ralal e̱cꞌajol ut teꞌta̱mk le̱ queto̱mk. Ut nabalak ajcuiꞌ li ru le̱ racui̱mk. Li Ka̱cuaꞌ ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l e̱riqꞌuin ut texrosobtesi joꞌ quixba̱nu reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Abanan tento nak te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Te̱ba̱nu chixjunil li chakꞌrab li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin. Tento nak te̱sicꞌ li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios chi anchal le̱ chꞌo̱l ut chi anchal le̱ ra̱m. Moco chꞌaꞌaj ta xba̱nunquil le̱ chakꞌrabinquil li yo̱quin chixqꞌuebal e̱re anakcuan. Naru te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye xban nak moco najt ta cuan e̱riqꞌuin. Moco saꞌ choxa ta cuan chak. Ut incꞌaꞌ naru te̱ye: ¿Ani ta̱takekꞌ saꞌ choxa chixcꞌambal chak li chakꞌrab ut tixye ke cꞌaꞌru naxye re nak naru takaba̱nu? Chi moco jun pacꞌal li palau cuan chak, re nak te̱ye: ¿Ani takatakla jun pacꞌal li palau re ta̱xic chixcꞌambal chak li chakꞌrab ut tixye ke cꞌaꞌru naxye re nak naru takaba̱nu? Me̱ye chi joꞌcan xban nak li chakꞌrab cuan e̱riqꞌuin. Cuan chi xtzꞌu̱mal e̱re ut cuan saꞌ le̱ chꞌo̱l re nak ta̱ru̱k te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye. Cheqꞌuehak retal anakcuan li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal e̱re. Xinye e̱re chanru naru ta̱cua̱nk le̱ yuꞌam ut le̱ cha̱bilal. Ut xinye ajcuiꞌ e̱re chanru nacuan li ca̱mc ut li ma̱usilal. Tento te̱sicꞌ ru bar cuan li te̱ba̱nu. Anakcuan yo̱quin chixyebal e̱re nak te̱ra li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan. Cheba̱nu le̱ taklanquil xban ut te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ lix chakꞌrab. Cui te̱ba̱nu aꞌan, ta̱cua̱nk le̱ yuꞌam ut teꞌcua̱nk nabal le̱ ralal e̱cꞌajol. Ut li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ta̱osobtesi̱nk e̱re saꞌ li naꞌajej li oc e̱re chire̱chaninquil anakcuan. Abanan cui te̱jal e̱cꞌaꞌux ut incꞌaꞌ te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ, ut cui nequetiquib xpa̱banquil li jalanil dios ut nequecuikꞌib e̱rib chiru chixlokꞌoninquil, relic chi ya̱l ninye e̱re nak texca̱mk. Ut incꞌaꞌ chic najt texcua̱nk saꞌ li cha̱bil naꞌajej li cuan jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán li oc e̱re chire̱chaninquil anakcuan. Chiru li choxa ut chiru li ruchichꞌochꞌ ninye e̱re nak te̱sicꞌ ru li cꞌaꞌru te̱raj. ¿Ma te̱raj le̱ yuꞌam malaj ut te̱raj li ca̱mc? ¿Ma te̱raj te̱cꞌul le̱ rosobtesinquil malaj ut te̱raj le̱ tzꞌekta̱nanquil? Sicꞌomak ru li yuꞌam re nak yoꞌyo̱kex ut yoꞌyo̱keb ajcuiꞌ le̱ ralal e̱cꞌajol. Te̱ra taxak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut te̱ba̱nu taxak li cꞌaꞌru naxye aꞌan. Ti̱cak taxak le̱ chꞌo̱l chiru ut me̱jal taxak e̱cꞌaꞌux. Li Ka̱cuaꞌ ta̱qꞌuehok re le̱ yuꞌam re nak najt texcua̱nk saꞌ li naꞌajej li quixyechiꞌi riqꞌuin juramento reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ, laj Abraham, laj Isaac ut laj Jacob, chan laj Moisés. Laj Josué quixakaba̱c chokꞌ ru̱chil laj MoisésSaꞌ jun li cutan laj Moisés quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuineb laj Israel ut quixye reheb: —Anakcuan ac ti̱xin chic chi us. Cuakcꞌa̱l (120) chihab cuan cue. Incꞌaꞌ chic nincuy cꞌamoc be che̱ru. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye cue nak la̱in incꞌaꞌ tinnumekꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, aꞌan ta̱cꞌamok be che̱ru nak texnumekꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ. Aꞌan ta̱sachok reheb li tenamit nak yo̱kex chi xic re nak texnumta̱k saꞌ xbe̱neb ut te̱re̱chani li naꞌajej. Laj Josué, aꞌan li ta̱cꞌamok re le̱ be joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ tixba̱nu reheb li tenamit aꞌin joꞌ quixba̱nu reheb laj Sehón ut laj Og, lix reyeb laj amorreo. Quixsach ruheb aꞌan, joꞌ ajcuiꞌ lix tenamiteb. Li Ka̱cuaꞌ tixkꞌaxtesiheb saꞌ e̱rukꞌ ut texnumta̱k saꞌ xbe̱neb. Tento nak te̱ba̱nu reheb chixjunil li xinye e̱re. Cacuubresihomak e̱chꞌo̱l ut chicua̱nk e̱metzꞌe̱u. Mexxucuak chi moco texcꞌoxlak xbaneb, xban nak li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ texcanab e̱junes. Cua̱nk ban e̱riqꞌuin chi junelic, chan laj Moisés. Ut chirix aꞌan laj Moisés quixbok laj Josué ut chiruheb chixjunileb laj Israel quixye re: —Cacuubresi a̱chꞌo̱l, at Josué, ut cauhak taxak a̱cuib, xban nak la̱at tatcꞌamok be chiruheb li tenamit nak teꞌoc saꞌ li naꞌajej li quixyechiꞌi li Ka̱cuaꞌ reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. La̱at ta̱cꞌam xbeheb chire̱chaninquil li naꞌajej. Li Ka̱cuaꞌ ta̱cua̱nk a̱cuiqꞌuin. Aꞌan ta̱cꞌamok be cha̱cuu. Incꞌaꞌ tatxcanab a̱junes chi moco tatxtzꞌekta̱na. Joꞌcan nak matxucuac chi moco ta̱chꞌina̱nk a̱chꞌo̱l, chan laj Moisés. Ut laj Moisés quixtzꞌi̱ba li chakꞌrab aꞌin ut quixqꞌue reheb laj tij, eb li ralal laj Leví. Aꞌan eb li nequeꞌcꞌamoc re li Lokꞌlaj Ca̱x li cuan cuiꞌ li contrato li quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ reheb li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut laj Moisés quixye reheb: —Rajlal saꞌ li xcuuk chihab nak nacuyeꞌ xma̱queb riqꞌuin lix cꞌaseb, ta̱cuil li chakꞌrab chiruheb li tenamit nak yo̱keb chi ninkꞌei̱c saꞌ li cocꞌ muheba̱l yi̱banbil riqꞌuin rukꞌ cheꞌ. Nak teꞌxchꞌutub ribeb chixjunileb laj Israel chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ saꞌ li naꞌajej li tixye e̱re, aran te̱ril xsaꞌ li chakꞌrab aꞌin saꞌ xxiqueb chixjunileb. Ta̱chꞌutub ruheb chixjunileb laj Israel, joꞌ cui̱nk, joꞌ ixk, joꞌ cocꞌal. Ut joꞌcan ajcuiꞌ li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Ta̱chꞌutubeb chixjunileb re nak teꞌrabi ut teꞌxtzol rib chixba̱nunquil li naxye saꞌ li chakꞌrab aꞌin. Cheꞌxxucua ru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut teꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil li naxye li chakꞌrab. Tento nak teꞌrabi eb li ralal xcꞌajoleb, li toj ma̱jiꞌ nequeꞌrabi li chakꞌrab aꞌin. Teꞌxtzol ribeb chixxucuanquil ru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios joꞌ najtil teꞌcua̱nk saꞌ li naꞌajej li xic e̱re chire̱chaninquil nak te̱kꞌax li nimaꞌ Jordán, chan laj Moisés. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Cuulac re xkꞌehil nak tatca̱mk. Ta̱bok chak laj Josué ut saꞌ cuibal texxic saꞌ li tabernáculo re nak tinxakab laj Josué saꞌ xcꞌanjel, chan. Ut laj Moisés ut laj Josué queꞌco̱eb saꞌ li tabernáculo ut queꞌxakli chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi rib saꞌ jun li chok ut quixakli saꞌ xbe̱n li oqueba̱l re li tabernáculo. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —La̱at tatxic chi hila̱nc a̱cuochbeneb la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Chi se̱b li tenamit aꞌin teꞌxtiquib xlokꞌoninquileb li jalanil dios saꞌ li naꞌajej li teꞌxic cuiꞌ. Chanchanakeb chic li ixk li nequeꞌxcꞌayi ribeb. Tineꞌxtzꞌekta̱na ut teꞌxkꞌet li contrato li quinba̱nu riqꞌuineb. Saꞌ li cutan aꞌan la̱in tinjoskꞌokꞌ saꞌ xbe̱neb ut tintzꞌekta̱naheb. Tincanabeb xjuneseb ut teꞌsachekꞌ ruheb. Nabal li raylal ut li chꞌaꞌajquilal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb. Ut eb aꞌan teꞌxye: —Yo̱co chixcꞌulbal li raylal aꞌin xban nak li Ka̱cuaꞌ li kaDios xoxcanab kajunes, chaꞌkeb. Ut la̱in incꞌaꞌ tincuabi lix tijeb saꞌ li cutan aꞌan. Tinmuk ban cuib chiruheb xban li ma̱usilal teꞌxba̱nu nak teꞌxlokꞌoniheb li jalanil Dios. Chatzꞌi̱ba biꞌ li bich aꞌin ut ta̱cꞌut chiruheb laj Israel re nak aꞌaneb teꞌxbicha. Li bich aꞌin tixchꞌolob xya̱lal chiruheb nak incꞌaꞌ us queꞌxba̱nu. La̱in tincꞌameb saꞌ li naꞌajej li kꞌaxal cha̱bil li na-el cuiꞌ chi us li acui̱mk joꞌ quinyechiꞌi reheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Ta̱cua̱nk chixjunil li tzacae̱mk li teꞌraj ut teꞌcua̱nk aran chi saheb saꞌ xchꞌo̱l. Abanan eb aꞌan teꞌxjal xnaꞌlebeb ut teꞌxlokꞌoniheb li jalanil dios. Tineꞌxtzꞌekta̱na ut teꞌrisi xcuanquil lin contrato. Nabal li raylal ut li chꞌaꞌajquilal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb. Abanan ta̱bicha̱k li bich aꞌin chokꞌ retalil li ma̱usilal queꞌxba̱nu. La̱in ninnau cꞌaꞌru cuan saꞌ xchꞌo̱leb usta toj ma̱jiꞌ xincꞌameb saꞌ li naꞌajej li quinyechiꞌi reheb, chan li Dios. Ut saꞌ li cutan aꞌan laj Moisés quixtzꞌi̱ba li bich ut quixcꞌut chiruheb laj Israel. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Josué li ralal laj Nun ut quixye re: —Cacuubresi a̱chꞌo̱l ut chicua̱nk a̱metzꞌe̱u xban nak la̱at tatcꞌamok reheb laj Israel saꞌ li naꞌajej li xinyechiꞌi reheb riqꞌuin juramento. Ut la̱in tincua̱nk a̱cuiqꞌuin, chan. Ut laj Moisés quixchoy xtzꞌi̱banquil li chakꞌrab saꞌ xticlajic toj saꞌ rosoꞌjic. Chirix aꞌan quixye reheb laj levita li nequeꞌpakon re li Lokꞌlaj Ca̱x li cuan cuiꞌ lix contrato li Ka̱cuaꞌ: —Cꞌamomak li hu aꞌin li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li chakꞌrab ut te̱qꞌue chixcꞌatk li Lokꞌlaj Ca̱x li cuan cuiꞌ lix contrato li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Aran ta̱cua̱nk chokꞌ retalil che̱ru. La̱in ninnau nak aj kꞌetoleb a̱tin li tenamit aꞌin ut kꞌaxal cauheb xchꞌo̱l. Xeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ nak cuanquin riqꞌuineb. Ut kꞌaxal cuiꞌchic teꞌxba̱nu nak ac xincam nak ma̱ anihakin chic riqꞌuineb. Ta̱chꞌutubeb chicuu chixjunileb li nequeꞌcꞌamoc be joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan re nak la̱in tina̱tinak riqꞌuineb. Ut cutan saken chiru li choxa ut li ruchichꞌochꞌ nak nequenau cꞌaꞌru te̱cꞌul cui te̱kꞌet li chakꞌrab li xinye anakcuan. La̱in ninnau nak chirix lin camic eb li tenamit teꞌxba̱nu li ma̱usilal ut teꞌxtzꞌekta̱na li cꞌaꞌru xinye reheb. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb chiruheb li cutan cha̱lel xban nak teꞌxba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ. Teꞌxqꞌue xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin li cꞌaꞌru teꞌxyi̱b riqꞌuin li rukꞌeb.— Ut laj Moisés quixye li ra̱tinal li bich aꞌin reheb chixjunileb laj Israel li chꞌutchꞌu̱queb aran. Quixye reheb chalen saꞌ xticlajic toj saꞌ rosoꞌjic li bich. Lix bich laj MoisésCherabihak la̱ex li cuanquex saꞌ choxa, li cꞌaꞌru tinye. Cherabihak la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ, li cꞌaꞌru tinye riqꞌuin xtzꞌu̱mal cue. Li tijleb li tinye chanchanak li hab. Li cua̱tin li tinye chanchanak li xchuꞌque. Chanchanak li hab cocꞌ ru li naxtꞌakresi li rax pim. Chanchanak li hab li naxtꞌakresi li acui̱mk. La̱in tinnima xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Ut lix tenamit teꞌxye nak nim xcuanquil. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li nacoloc ke joꞌ jun li sako̱nac li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb li tenamit. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan kꞌaxal cha̱bil ut ti̱c xchꞌo̱l. Naxba̱nu li ti̱quilal. Li Ka̱cuaꞌ kꞌaxal cha̱bil. Incꞌaꞌ naxba̱nu li incꞌaꞌ us. Junelic ban naxba̱nu li us ut li ti̱quilal. La̱ex lix tenamit li Ka̱cuaꞌ queba̱nu li ma̱usilal. Quecꞌut e̱xuta̱n. Moco e̱cꞌulub ta nak la̱ex li ralal xcꞌajol. Nequexma̱cob ut incꞌaꞌ us le̱ naꞌleb. ¿Ma joꞌcaꞌin nak te̱qꞌue re̱kaj li usilal li naxba̱nu li Ka̱cuaꞌ? Incꞌaꞌ us le̱ naꞌleb. Incꞌaꞌ nequetau xya̱lal. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios li quiqꞌuehoc e̱yuꞌam? Aꞌan quiyoꞌobtesin e̱re ut quexxakab saꞌ le̱ naꞌaj. Chijulticokꞌ e̱re cꞌaꞌru quicꞌulman junxil. Ut cꞌoxlankex chirixeb li chihab li ac xelajeꞌnumeꞌ. Ut patzꞌomak reheb le̱ yucuaꞌ. Aꞌan teꞌxye e̱re lix ya̱lal. Ut eb li ti̱xil cui̱nk teꞌxserakꞌi e̱re cꞌaꞌru quicꞌulman. Li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil quixqꞌue xnaꞌajeb li xni̱nkal ru tenamit. Quixye reheb bar cuan xnuba̱l lix chꞌochꞌeb. Ut quixqꞌue lix chꞌochꞌeb laj Israel aꞌ yal jarubeb saꞌ li junju̱nk xte̱paleb. La̱ex li ralal xcꞌajol laj Jacob, la̱ex lix tenamit li Ka̱cuaꞌ. Quextau nak yo̱quex chixbeninquil e̱rib saꞌ li chaki chꞌochꞌ, li naꞌajej li ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ. Quexcol ut quexril ut quextenkꞌa xban nak lokꞌex chiru joꞌ li xnakꞌ ru. Li Ka̱cuaꞌ quitenkꞌan e̱re ut quicꞌamoc be che̱ru joꞌ nak li tꞌiu naxcoleb li cocꞌ ral saꞌ lix soc ut naxcꞌameb saꞌ xbe̱n lix xicꞌ nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌxnau rupupic. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quicꞌamoc be che̱ru. Ma̱cuaꞌ junak jalanil dios li quitenkꞌan e̱re. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue e̱cuanquil saꞌ xbe̱neb li tenamit ut saꞌ xbe̱neb li tzu̱l. Ut quixqꞌue li ru li acui̱mk re te̱tzaca. Saꞌ xya̱nkeb li pec quetau li xyaꞌal cab ut saꞌ xya̱nkeb li sako̱nac quicuan le̱ cheꞌ olivo. Quixqꞌue le̱ cuacax re ta̱cua̱nk le̱ leche ut le̱ queso. Quixqꞌue le̱ cha̱bil carner ut chiba̱t li cuanqueb Basán re nak ta̱cua̱nk le̱ tib. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ li cha̱bil trigo. Ut querucꞌ li xyaꞌal li uvas li chanchan quicꞌ xban xcakal. Eb laj JesurúnSaꞌ li versículo 32:15 Israel nayeman ajcuiꞌ “Jesurún” re. queꞌni̱nkan ut queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb. Nalemtzꞌun nequeꞌiloc xban xni̱nkaleb. Ut queꞌxtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ li quiyi̱ban reheb. Queꞌxtzꞌekta̱na laj Colol reheb. Queꞌxchikꞌ xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ nak queꞌxlokꞌoni li jalanil dios. Quinumta xjoskꞌil xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Queꞌmayejac chiruheb li ma̱us aj musikꞌej ut queꞌxlokꞌoniheb li moco dioseb ta. Queꞌxlokꞌoni li jalanil dios li incꞌaꞌ queꞌxlokꞌoni lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ chi moco queꞌrabi resil. Queꞌxtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ li quicoloc reheb. Queꞌxtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ li quiyoꞌobtesin reheb. Li Ka̱cuaꞌ quiril li queꞌxba̱nu. Joꞌcan nak quixtzꞌekta̱naheb. Queꞌxqꞌue xjoskꞌil xban lix ma̱usilaleb. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱in incꞌaꞌ chic tincuileb chi moco tincuabiheb. Toj tincuil cꞌaꞌru teꞌxcꞌul xban nak incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chicuu ut ma̱cꞌaꞌeb xpa̱ba̱l. Queꞌxchikꞌ injoskꞌil riqꞌuin xlokꞌoninquil jalanil dios. Queꞌxqꞌue injoskꞌil riqꞌuin xlokꞌoninquil li ma̱cuaꞌ Dios. Joꞌcan ajcuiꞌ tinba̱nu reheb. La̱in tinchikꞌ xjoskꞌileb riqꞌuin jalan tenamit. Tinqꞌueheb xjoskꞌileb xban jun tenamit incꞌaꞌ nequeꞌraj xtaubal xya̱lal. Cꞌajoꞌ nak queꞌxqꞌue injoskꞌil. Lin joskꞌil chanchan li xam yo̱ chixcꞌatbal chixjunil toj saꞌ xchamal li ruchichꞌochꞌ. Chanchan nak tixcꞌat li ruchichꞌochꞌ ut li acui̱mk li cuan chiru. Tixcꞌat lix to̱n li tzu̱l. Kꞌaxal nabaleb li raylal li tintakla saꞌ xbe̱neb. Chanchan nak tincuteb riqꞌuin tzimaj. Telajeꞌca̱mk xban cueꞌej ut xban li caki yajel ut li tik. Tintaklaheb li joskꞌ aj xul chixtiubaleb. Ut teꞌtiꞌekꞌ xbaneb li cꞌantiꞌ li nequeꞌcamsin. Telajeꞌcamsi̱k riqꞌuin chꞌi̱chꞌ li cuanqueb saꞌ be. Ut cꞌajoꞌ nak teꞌxucuak saꞌ li rochocheb. Telajeꞌca̱mk li sa̱jeb, joꞌ chꞌajom, joꞌ xkaꞌal. Telajeꞌca̱mk li cꞌulaꞌal ut li ac ti̱xeb. Ut xinye nak tinjeqꞌuiheb yalak bar. Ut incꞌaꞌ chic teꞌpatzꞌekꞌ xcꞌabaꞌeb. Xinsach raj ruheb chi junaj cua, abanan incꞌaꞌ xcuaj nak eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb teꞌxnimobresi ribeb chixyebal, “La̱o xosachoc reheb. Ma̱cuaꞌ li Ka̱cuaꞌ,” chaꞌakeb. Eb laj Israel ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb ut incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal. Us raj cui cuan xnaꞌlebeb. Us raj nak teꞌxqꞌue retal li raylal li teꞌxcꞌul. Ut us raj ajcuiꞌ cui teꞌxqꞌue retal chanru nak teꞌosokꞌ. ¿Chanru nak jun chi cui̱nk ta̱ra̱lina jun mil chi cristian? Ut, ¿chanru nak cuib chi cui̱nk teꞌra̱lina laje̱b mil? Teꞌxcꞌul chi joꞌcan xban nak li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb ac quixcanabeb xjuneseb ut quixtzꞌekta̱naheb. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb nequeꞌxqꞌue retal nak lix jalanil dios moco juntakꞌe̱t ta riqꞌuin lix Dioseb laj Israel. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb chanchaneb laj Sodoma ut chanchaneb laj Gomorra. Li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu chanchaneb ru li uvas li cꞌa li nacamsin. Lix tijleb chanchan li vino li yi̱banbil riqꞌuin xmay li cꞌantiꞌ. Li Ka̱cuaꞌ naxnau cꞌaꞌru queꞌxba̱nu li xicꞌ nequeꞌiloc reheb laj Israel. Cuan saꞌ xchꞌo̱l li cꞌaꞌru queꞌxba̱nu. Cuulac re xkꞌehil nak li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue re̱kaj reheb li incꞌaꞌ us queꞌxba̱nu ut telajeꞌtꞌanekꞌ. Cuulac re xkꞌehil nak teꞌsachekꞌ ruheb ut teꞌosokꞌ. Li Ka̱cuaꞌ ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb lix tenamit. Abanan, xban nak naxraheb ta̱ril xtokꞌoba̱l ruheb nak tixqꞌue retal nak ma̱cꞌaꞌ chic xmetzꞌe̱uheb. Ta̱ruxta̱na ruheb nak ta̱ril nak ma̱cꞌaꞌeb xmetzꞌe̱uheb li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Ut li Ka̱cuaꞌ tixye reheb: —¿Bar cuanqueb le̱ dios li cꞌojcꞌo cuiꞌ le̱ chꞌo̱l? Quemayeja le̱ cha̱bil mayej chiruheb ut quemayeja le̱ vino chiruheb. Cha̱lk anakcuan. Xtenkꞌakex ut xcolakex. ¿Ma incꞌaꞌ nequenau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios? Ma̱cꞌaꞌ chic junak dios chicuu la̱in. Caꞌaj cuiꞌ la̱in. La̱in nincamsin ut la̱in ninqꞌuehoc yuꞌam. La̱in ninqꞌuehoc raylal ut la̱in ninbanoc. Ut ma̱ ani ta̱ru̱k tixcol rib saꞌ cuukꞌ. La̱in nintaksi li cuukꞌ saꞌ choxa ut ninye: La̱in li yoꞌyo̱quil Dios chi junelic kꞌe cutan. La̱in tinqꞌue xkꞌesnal lin chꞌi̱chꞌ ut la̱in tinrakok a̱tin. La̱in tinqꞌue re̱kaj reheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue ut tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb. Ta̱tꞌanekꞌ li quicꞌ chiru lin tzimaj nak tincamsiheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Ma̱ ani ta̱colekꞌ chicuu nak tinpletik riqꞌuineb. Telajeꞌcamsi̱k chixjunileb joꞌ eb li tochꞌol ut eb li cuanqueb chi pre̱xil, joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb xcuanquil saꞌ xya̱nkeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue, chan li Dios. La̱ex li xni̱nkal ru tenamit, te̱qꞌue xlokꞌal lix tenamit li Ka̱cuaꞌ xban nak li Ka̱cuaꞌ tixsach ruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue re̱kaj reheb li queꞌcamsin reheb lix tenamit, abanan tixcuy xma̱queb lix tenamit ut ta̱risi li ma̱usilal saꞌ lix naꞌajeb. Laj Moisés quicuulac rochben laj Josué li ralal laj Nun ut quixye reheb li tenamit li ra̱tinal li bich aꞌin. Laj Moisés quirakeꞌ xyebal li ra̱tinal li bich reheb chixjunileb laj Israel. Tojoꞌnak quixye reheb: —Qꞌuehomak retal chixjunil li xinye e̱re chiru li cutan aꞌin ut cheba̱nuhak. Ut te̱ye reheb le̱ ralal e̱cꞌajol nak teꞌxba̱nu chixjunil li naxye saꞌ li chakꞌrab aꞌin. Li chakꞌrab li quixqꞌue li Dios ma̱cuaꞌ yal a̱tin. Cuan ban rajbal xban nak aꞌan ta̱qꞌuehok e̱yuꞌam. Cui te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab, najt texcua̱nk saꞌ li naꞌajej li xic e̱re chire̱chaninquil jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, chan laj Moisés. Saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Tatxic saꞌ xbe̱n li tzu̱l Nebo li cuan saꞌ xya̱nkeb li tzu̱l re Abarim saꞌ lix naꞌajeb laj Moab, li cuan chiru li tenamit Jericó. Ut aran saꞌ xbe̱n li tzu̱l Nebo ta̱cuil li naꞌajej Canaán li tinqꞌue reheb laj Israel re teꞌre̱chani. Ut saꞌ li tzu̱l aꞌan tatca̱mk ut ta̱tauheb la̱ cuechꞌalal li ac camenakeb joꞌ nak laj Aarón la̱ cuas quicam saꞌ li tzu̱l Hor ut coxtauheb li rechꞌalal li ac camenakeb. Ta̱cꞌulma̱nk chi joꞌcan xban nak chixcabichalex xekꞌet li cua̱tin chiruheb laj Israel nak cuanquex chiru li haꞌ li cuan Meriba li cuan Cades saꞌ li chaki chꞌochꞌ Zin. La̱ex incꞌaꞌ xeqꞌue inlokꞌal chiruheb laj Israel. Joꞌcan nak yal ta̱cuil li naꞌajej chi najt. Incꞌaꞌ naru tat-oc saꞌ li naꞌajej li tinqꞌue reheb li ralal xcꞌajol laj Israel. Li rosobtesinquileb li cablaju xte̱pal laj IsraelLaj Moisés, li sicꞌbil ru xban li Dios, quixtzꞌa̱ma li rosobtesinquileb laj Israel chiru li Dios nak toj ma̱jiꞌ nacam. Quixye: —Li Ka̱cuaꞌ quichal chak saꞌ li tzu̱l Sinaí. Toj Seir quicꞌutun lix saken. Quicꞌutun xlokꞌal toj saꞌ li tzu̱l Parán. Quicꞌulun rochben lix qꞌuila okꞌob chi ángel. Ut saꞌ lix nim ukꞌ cuan li chakꞌrab chanchan xam. Li Ka̱cuaꞌ naxraheb lix tenamit ut naxcoleb. Joꞌcan nak nequeꞌxcuikꞌib ribeb chiru ut nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye. La̱in laj Moisés quinqꞌue e̱re lix chakꞌrab li Dios, li kꞌaxal lokꞌ chiku la̱o li ralal xcꞌajol laj Jacob. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li rey aran Jesurún nak queꞌxchꞌutub ribeb li nequeꞌcꞌamoc be rochbeneb lix te̱paleb laj Israel.— Laj Moisés quixye chirixeb li ralal xcꞌajol laj Rubén: Incꞌaꞌ teꞌsachekꞌ ruheb li ralal xcꞌajol laj Rubén. Cheꞌnabalokꞌ ban ut teꞌta̱mk. Ut quixye chirixeb li ralal xcꞌajol laj Judá: At Ka̱cuaꞌ, chacuabiheb taxak nak nequeꞌxya̱ba la̱ cꞌabaꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Judá. Chacꞌameb riqꞌuineb li rech tenamitil. Chatenkꞌaheb riqꞌuin la̱ cuanquil nak nequeꞌpletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb ut chacoleb chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Quixye chirixeb li ralal xcꞌajol laj Leví: At Ka̱cuaꞌ, chaqꞌue la̱ Tumin ut la̱ Urim reheb li ralal xcꞌajol laj Leví, li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu. Cayal rixeb aran Masah ut cayal rixeb aran Meriba. Kꞌaxal cateꞌxra chiruheb lix naꞌ xyucuaꞌeb ut chiruheb ajcuiꞌ li rechꞌalaleb ut lix cocꞌaleb. Queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab ut incꞌaꞌ queꞌxkꞌet li contrato caba̱nu riqꞌuineb. Eb aꞌan nequeꞌxcꞌut li chakꞌrab chiruheb laj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob. Nequeꞌxcꞌat li incienso cha̱cuu ut nequeꞌxcꞌat ajcuiꞌ li mayej saꞌ la̱ artal. At Ka̱cuaꞌ, chacuosobtesi li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Ta̱sahokꞌ taxak saꞌ a̱chꞌo̱l riqꞌuin lix yehom xba̱nuhomeb. Chasacheb ru li nequeꞌpletic riqꞌuineb. Ut chasacheb ru li xicꞌ nequeꞌiloc reheb toj retal teꞌosokꞌ. Laj Moisés quixye chirixeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín: Cheꞌcua̱nk chi cꞌojcꞌo xchꞌo̱leb li ralal xcꞌajol laj Benjamín li raro̱queb xban li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan junelic nacoloc reheb ut nacuan riqꞌuineb ut na-iloc reheb. Ut quixye chirixeb li ralal xcꞌajol laj José: Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chi osobtesi̱nc re lix naꞌajeb ut tixtꞌakresi lix chꞌochꞌeb riqꞌuin li hab ut li xchuꞌque ut riqꞌuin li haꞌ li na-el saꞌ chꞌochꞌ. Tixqꞌueheb li ru li racui̱mkeb li kꞌaxal cha̱bil li nakꞌanoꞌ chiru li sakꞌe ut li nequeꞌqꞌui rajlal po. Ta̱cua̱nk chi nabal li ru li racui̱mkeb li kꞌaxal cha̱bil saꞌ eb li tzu̱l li cuan chalen najter kꞌe cutan ut chi junelic. Nujenak taxak lix naꞌajeb riqꞌuin li cha̱bil echej. Osobtesinbilak taxak lix chꞌochꞌeb xban li Ka̱cuaꞌ, li quia̱tinac chak saꞌ li qꞌuix li yo̱ xxamlel. Cheꞌxcꞌul taxak chixjunil li usilal aꞌin eb li ralal xcꞌajol laj José xban nak laj José, aꞌan li nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb li ras. Lix metzꞌe̱u li ralal xcꞌajol laj José chanchan xmetzꞌe̱u li xbe̱n ral jun li toro. Chanchan xcacuilal lix xucub li bo̱yx li cuan saꞌ qꞌuicheꞌ. Riqꞌuin lix cacuilaleb teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal ru tenamit ut teꞌra̱linaheb toj saꞌ xmaril li ruchichꞌochꞌ. Aꞌan li usilal li tintzꞌa̱ma reheb li qꞌuila ralal xcꞌajol laj Efraín ut reheb li qꞌuila ralal xcꞌajol laj Manasés. Laj Moisés quixye chirixeb li ralal xcꞌajol laj Zabulón ut eb li ralal xcꞌajol laj Isacar: Cheꞌsahokꞌ taxak saꞌ xchꞌo̱leb li ralal xcꞌajol laj Zabulón nak teꞌe̱lk chi us nak nequeꞌxic chi cꞌayi̱nc yalak bar. Ut teꞌbiomokꞌ taxak li ralal xcꞌajol laj Isacar saꞌ lix naꞌajeb. Teꞌxbokeb li tenamit saꞌ eb li tzu̱l ut aran teꞌmayejak saꞌ ti̱quilal. Teꞌxtau lix biomaleb saꞌ eb li palau ut saꞌ li samaib li cuan chire li palau. Laj Moisés quixye chirixeb li ralal xcꞌajol laj Gad: Lokꞌoninbilak taxak li Ka̱cuaꞌ li quixnimobresi lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Gad. Chanchaneb li cakcoj li yo̱ chiroybeninquil li ani tixchap re ta̱risi lix tel malaj ut lix jolom. Queꞌxsicꞌ ru li naꞌajej li kꞌaxal cha̱bil chokꞌ reheb. Ut quiqꞌueheꞌ reheb li naꞌajej joꞌ quiqꞌueheꞌ reheb li nequeꞌcꞌamoc be. Ut queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quiraj li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxba̱nu li ti̱quilal nak chꞌutchꞌu̱queb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Laj Moisés quixye chirixeb li ralal xcꞌajol laj Dan: Eb li ralal xcꞌajol laj Dan chanchaneb li cakcoj toj sa̱jeb, li nequeꞌel chak toj Basán. Laj Moisés quixye chirixeb li ralal xcꞌajol laj Neftalí: Eb li ralal xcꞌajol laj Neftalí numtajenak li rosobtesinquileb xban li Ka̱cuaꞌ. Nabal li usilal quixba̱nu reheb. Reheb li naꞌajej li cuan saꞌ li roqueba̱l li sakꞌe joꞌ ajcuiꞌ li cuan saꞌ li sur nacuulac toj cuan cuiꞌ li palau Galilea. Laj Moisés quixye chirixeb li ralal xcꞌajol laj Aser: Kꞌaxal nabal li rosobtesinquileb li ralal xcꞌajol laj Aser chiruheb li jun chꞌol chic. Oxlokꞌinbilakeb xbaneb li rech aj Israel. Ut nabalakeb li cheꞌ olivo li ta̱e̱lk saꞌ lix naꞌajeb. Li oqueba̱l re lix tenamit yi̱banbilakeb riqꞌuin bronce ut hierro. Ut junelic cua̱nkeb xmetzꞌe̱u joꞌ najtil yoꞌyo̱keb. La̱ex aj Jesurún te̱nau nak ma̱cꞌaꞌ chic junak dios juntakꞌe̱t riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Li Ka̱cuaꞌ nachal chak saꞌ choxa re textenkꞌa. Chanchan nak nachal saꞌ xbe̱n li chok riqꞌuin lix nimal xcuanquil ut riqꞌuin lix nimal xlokꞌal. Li Ka̱cuaꞌ li cuan chi junelic, aꞌan li nacoloc e̱re. Aꞌan natenkꞌan e̱re riqꞌuin lix cuanquil li incꞌaꞌ na-osoꞌ. Aꞌan li ta̱isi̱nk reheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re saꞌ li naꞌajej li tixqꞌue e̱re. Aꞌan li quixye e̱re nak te̱sach ruheb. Joꞌcan nak la̱ex li ralal xcꞌajol laj Israel texcua̱nk chi tuktu le̱ chꞌo̱l. Ma̱cꞌaꞌ ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk e̱re la̱ex li ralal xcꞌajol laj Jacob. Kꞌaxal nabal li ru le̱ racui̱mk ut kꞌaxal nabal li vino saꞌ le̱ naꞌaj li ta̱tꞌakresi̱k riqꞌuin li hab li nachal saꞌ choxa. Us xak e̱re la̱ex aj Israel. ¿Ma cuan ta biꞌ junak chic tenamit juntakꞌe̱t e̱riqꞌuin la̱ex? La̱ex colbilex xban li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li ta̱tenkꞌa̱nk e̱re ut aꞌan li ta̱colok e̱re. Aꞌan ta̱qꞌuehok e̱re chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re teꞌxcuikꞌib ribeb che̱ru xban xxiuheb ut la̱ex texnumta̱k saꞌ xbe̱neb lix tenamit li queꞌxnimobresi cuiꞌ ribeb. Lix camic laj MoisésLaj Moisés qui-el saꞌ li ru takꞌa aran Moab ut quitakeꞌ chiru li tzu̱l Nebo ut co̱ saꞌ xbe̱n li tzu̱l Pisga li cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Jericó. Ut li Ka̱cuaꞌ quixcꞌut chiru chixjunil li nimla naꞌajej li cuan Galaad toj saꞌ li naꞌajej li teꞌre̱chani li ralal xcꞌajol laj Dan. Quixcꞌut ajcuiꞌ chiru li naꞌajej li teꞌre̱chani li ralal xcꞌajol laj Neftalí, laj Efraín, ut laj Manasés joꞌ ajcuiꞌ li naꞌajej li teꞌre̱chani li ralal xcꞌajol laj Judá. Li chꞌochꞌ li quixcꞌut chiru quicuulac cuan cuiꞌ li palau Mediterráneo. Quixcꞌut ajcuiꞌ chiru li naꞌajej Neguev ut eb li ru takꞌa Jordán ut Jericó, li tenamit li cuanqueb cuiꞌ li cheꞌ palmera toj saꞌ li naꞌajej Zoar. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Moisés: —Aꞌan aꞌin li naꞌajej li quinyechiꞌi reheb laj Abraham, laj Isaac ut laj Jacob. Quinye riqꞌuin juramento nak tinqꞌue reheb li ralal xcꞌajoleb. La̱in nacuaj nak ta̱cuil, usta incꞌaꞌ naru tat-oc saꞌ li naꞌajej aꞌan, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Moisés, laj cꞌanjel chiru li Dios, quicam saꞌ li naꞌajej Moab joꞌ yebil xban li Ka̱cuaꞌ. Ut aran ajcuiꞌ quimukeꞌ xban li Dios saꞌ li ru takꞌa li cuan Moab saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Bet-peor. Ut ma̱ ani nanaꞌoc re li naꞌajej li quimukeꞌ cuiꞌ toj chalen anakcuan. Cuakcꞌa̱l (120) chihab cuan re laj Moisés nak quicam. Toj saken na-iloc ut toj cau rib chi us. Laje̱b xcaꞌcꞌa̱l cutan queꞌrahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb laj Israel ut queꞌxya̱ba lix camic laj Moisés saꞌ li naꞌajej Moab. Joꞌcaꞌin nak queꞌxnumsiheb li cutan re rahil chꞌo̱lejil ut ya̱bac xban lix camic. Ut laj Josué li ralal laj Nun quiqꞌueheꞌ xnaꞌleb xban nak laj Moisés quixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱n retalil nak aꞌan chic ta̱cꞌamok be chiruheb laj Israel. Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌabin chiru ut queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Chalen saꞌ li cutan aꞌan, ma̱ jun chic profeta quicuan saꞌ xya̱nkeb laj Israel joꞌ laj Moisés queꞌril ta ru li Dios chi tzꞌakal joꞌ quixba̱nu aꞌan. Ma̱ ani chic quiru xba̱nunquil li sachba chꞌo̱lej ut li milagros li quixba̱nu laj Moisés aran Egipto chiru laj faraón, ut chiruheb laj cꞌanjel chiru, joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit. Quixba̱nu joꞌ quitakla̱c cuiꞌ xban li Dios. Ma̱ ani chic quiru xba̱nunquil li sachba chꞌo̱lej ut li milagros joꞌ li quixba̱nu laj Moisés chiruheb chixjunileb laj Israel, chi moco quicuan xcuanquileb joꞌ li xcuanquil laj Moisés. Li Hu JosuéLaj Josué quisiqꞌueꞌ ru xban li Dios re ta̱cꞌanjelak chiruNak ac xcam laj Moisés, laj cꞌanjel chiru li Dios, laj Josué li ralal laj Nun quia̱tina̱c xban li Dios. Laj Josué, aꞌan li quitenkꞌan re laj Moisés. Ut li Dios quixye re: —Anakcuan xcam laj Moisés laj cꞌanjel chicuu. Joꞌcan nak la̱at chic tatcꞌamok be chiruheb li tenamit aꞌin. Anakcuan texnumekꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán a̱cuochbeneb chixjunileb li tenamit aꞌin. Texxic saꞌ li naꞌajej li oc cue chixkꞌaxtesinquil e̱re la̱ex li ralal xcꞌajol laj Israel. Anakcuan la̱in tinqꞌue e̱re li naꞌajej aꞌin. Chixjunil li naꞌajej li talajexnumekꞌ cuiꞌ, e̱rehak chic la̱ex, joꞌ quinye chak re laj Moisés junxil. Tinqꞌue e̱re li naꞌajej li naticla chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ li cuan saꞌ li sur ut toj cuan cuiꞌ li tzu̱l Líbano li cuan saꞌ li norte. Ut tinqꞌue e̱re lix naꞌajeb laj heteo. Nacuulac toj cuan cuiꞌ li nimaꞌ Éufrates li cuan saꞌ li este. Ut ta̱cuulak toj cuan cuiꞌ li nimla palau Mediterráneo li cuan saꞌ li oeste. E̱rehak chic chixjunil li naꞌajej aꞌan. Ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱numta̱k saꞌ a̱be̱n joꞌ najtil yoꞌyo̱kat xban nak la̱in cua̱nkin a̱cuiqꞌuin cha̱tenkꞌanquil joꞌ nak quintenkꞌa laj Moisés. Incꞌaꞌ tatincanab a̱junes. Cua̱nkin ban a̱cuiqꞌuin junelic. Cacuubresi a̱chꞌo̱l ut chicua̱nk a̱metzꞌe̱u xban nak la̱at tatjecꞌok re li naꞌajej aꞌin reheb laj Israel. Aꞌan aꞌin li naꞌajej li quinyechiꞌi reheb la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Caꞌaj cuiꞌ li tinye a̱cue nak yal a̱kꞌe ut cacuubresi a̱chꞌo̱l chixba̱nunquil chi tzꞌakal chixjunil li chakꞌrab li quixqꞌue a̱cue laj Moisés laj cꞌanjel chicuu. Ba̱nu chi tzꞌakal re ru. Ma̱canab xba̱nunquil re nak us tat-e̱lk riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru ta̱ba̱nu. Incꞌaꞌ ta̱canab xyebal li chakꞌrab li xinqꞌue e̱re. Chi kꞌek chi cutan yo̱kat chixcꞌoxlanquil li chakꞌrab re nak incꞌaꞌ ta̱canab xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye, ut re ajcuiꞌ nak sa tatcua̱nk ut chixjunil ta̱e̱lk chi us cha̱cuu. La̱in li yo̱quin chi takla̱nc a̱cue. Yal a̱kꞌe ut cacuubresi a̱chꞌo̱l. Matxucuac chi moco ta̱chꞌina̱nk a̱chꞌo̱l xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios cua̱nkin a̱cuiqꞌuin yalak bar tatxic, chan li Dios. Laj Josué quixbokeb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit, ut quixye reheb: —Talajexnumekꞌ saꞌ lix muheba̱leb li tenamit ut te̱ye reheb nak teꞌxcauresi ribeb ut teꞌxyi̱b xtzacae̱mk xban nak saꞌ oxib cutan tonumekꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Toxic ut take̱chani li naꞌajej li tixqꞌue ke li Ka̱cuaꞌ li kaDios, chaꞌakex reheb. Ut laj Josué quia̱tinac riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Rubén ut laj Gad ut quia̱tinac ajcuiꞌ riqꞌuineb li yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés ut quixye reheb: —Chijulticokꞌ e̱re li cꞌaꞌru quixye chak e̱re laj Moisés laj cꞌanjel chiru li Dios nak quixye, “Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixqꞌue le̱ naꞌaj re texhila̱nk cuiꞌ”, chan. Chixjunileb le̱ rixakil, le̱ cocꞌal ut le̱ queto̱mk teꞌcana̱k arin saꞌ li naꞌajej aꞌin li xqꞌue e̱re laj Moisés. Ut la̱ex cui̱nk, li joꞌ qꞌuialex cau e̱chꞌo̱l ut cau e̱rib chi pletic, texxic jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán chi pletic rochbeneb le̱ rech aj Israelil ut te̱tenkꞌaheb chi pletic. Te̱tenkꞌaheb toj retal teꞌre̱chani li naꞌajej re teꞌhila̱nk cuiꞌ joꞌ yechiꞌinbil reheb xban li Dios. Te̱tenkꞌaheb toj teꞌre̱chani lix naꞌajeb joꞌ nak xere̱chani le̱ re la̱ex. Ut nak ac xeꞌre̱chani lix naꞌajeb, la̱ex texsukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ le̱ naꞌaj li cuan saꞌ li pacꞌal aꞌin saꞌ li este. Aꞌin li naꞌajej li quixqꞌue e̱re li Dios joꞌ quiyeheꞌ e̱re xban laj Moisés laj cꞌanjel chiru li Dios, chan laj Josué. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Rubén, laj Gad ut laj Manasés queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re laj Josué: —Takaba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru xaye ke. La̱o toxic bar toa̱takla cuiꞌ. Junelic takaba̱nu li cꞌaꞌru ta̱ye ke joꞌ nak kaba̱nu li cꞌaꞌru coxtakla cuiꞌ laj Moisés. Ut chicua̱nk taxak li Dios a̱cuiqꞌuin joꞌ nak quicuan riqꞌuin laj Moisés. Chixjunileb li incꞌaꞌ teꞌabi̱nk cha̱cuu, ut incꞌaꞌ teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru ta̱ye, eb aꞌan teꞌcamsi̱k. Li cꞌaꞌru nakaj la̱o, aꞌan nak incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk a̱chꞌo̱l. Cauhak ban a̱chꞌo̱l chi cꞌamoc be chiku, chanqueb li tenamit re laj Josué. Laj Josué quixtaklaheb laj qꞌuehol etal aran JericóLaj Josué, li ralal laj Nun, toj Sitim quixtakla cuibeb laj qꞌuehol etal chi mukmu ut quixye reheb: —Ayukex xqꞌuebal retal li naꞌajej Canaán ut li tenamit Jericó, chan. Eb aꞌan queꞌco̱eb ut queꞌcuulac saꞌ rochoch jun li ixk xcomoneb li nequeꞌxcꞌayi rib, xRahab xcꞌabaꞌ. Ut aran queꞌcana chixnumsinquil li kꞌojyi̱n. Abanan cuan li queꞌyehoc resil re li rey li cuan Jericó. Ut queꞌxye: —Cuanqueb aj Israel xeꞌchal chixqꞌuebal retal li tenamit chiru li kꞌojyi̱n aꞌin, chanqueb. Ut li rey quixtakla xyebal re lix Rahab: —Isiheb li cui̱nk aꞌan li cuanqueb saꞌ la̱ cuochoch xban nak eb aꞌan xeꞌchal chi qꞌuehoc etal, chan. Abanan lix Rahab quixmukeb li cui̱nk ut quixye reheb li takl: —Ya̱l nak xeꞌcꞌulun li cui̱nk cuiqꞌuin. Abanan incꞌaꞌ xinnau bar xeꞌchal chak. Nak x-ecuu, xco̱eb xban nak saꞌ li o̱r aꞌan nequeꞌxtzꞌap li oqueba̱l re li tenamit ut incꞌaꞌ ninnau bar xco̱eb. Cui la̱ex texxic chirixeb saꞌ junpa̱t ma̱re toxe̱tauheb, chan lix Rahab. Abanan lix Rahab ac xtaklaheb li cuib chi cui̱nk saꞌ xbe̱n li cab bar yo̱ cuiꞌ chixchinanquil lix cheꞌel li acui̱mk lino. Ut quixmukeb saꞌ xya̱nk li lino. Li cui̱nk li quixtaklaheb li rey chixta̱kenquileb laj qꞌuehol etal co̱eb toj chire li nimaꞌ Jordán bar incꞌaꞌ cham li haꞌ. Nak ac xeꞌco̱eb li soldado li quixtaklaheb li rey, queꞌxtzꞌap li oqueba̱l re li tenamit. Nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌcuar laj qꞌuehol etal, co̱ lix Rahab saꞌ xbe̱n li cab chirilbaleb ut quixye reheb: —La̱in ninnau nak li Ka̱cuaꞌ xqꞌue e̱re li naꞌajej aꞌin. Ut aꞌan ajcuiꞌ xqꞌuehoc kaxiu chikajunilo. Chixjunileb li cuanqueb arin ca̱mqueb re xban xxiuheb e̱ban la̱ex. La̱o nakanau nak quex-el chak Egipto li Dios quixchakihobresi li haꞌ saꞌ li Caki Palau re nak texnumekꞌ jun pacꞌal. Ut nakanau ajcuiꞌ nak la̱ex quesach ruheb chi junaj cua li cuib chi rey laj Sehón ut laj Og, lix reyeb laj amorreo li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Cꞌajoꞌ nak coxucuac nak xkanau nak ma̱ ani naru napletic e̱riqꞌuin la̱ex xban nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios cuan xcuanquil saꞌ choxa ut cuan ajcuiꞌ xcuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ. Joꞌcan nak la̱in nintzꞌa̱ma che̱ru nak te̱ba̱nu li juramento saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios nak te̱ba̱nu usilal reheb li cuechꞌalal joꞌ nak xinba̱nu usilal e̱re la̱in. Te̱qꞌue junak retalil cue re nak tinnau nak ya̱l nak te̱ba̱nu li cꞌaꞌru yo̱quin chixtzꞌa̱manquil che̱ru. Checol rix xyuꞌam lin naꞌ ut lin yucuaꞌ joꞌ ajcuiꞌ eb li cuas ut eb li cui̱tzꞌin joꞌ ixk joꞌ cui̱nk ut chixjunil li cꞌaꞌruheb re. Choe̱col taxak re nak incꞌaꞌ toca̱mk, chan lix Rahab. Ut eb aꞌan queꞌxye: —Joꞌ nak xacol rix li kayuꞌam la̱o, joꞌcan ajcuiꞌ nak takacol rix le̱ yuꞌam la̱ex cui ma̱ ani aj e ta̱ye li cꞌaꞌru yo̱co chixba̱nunquil. Ut nak ac xkꞌaxtesi saꞌ kukꞌ li naꞌajej aꞌin li Ka̱cuaꞌ, la̱o takaba̱nu usilal e̱re ut saꞌ xya̱lal tocua̱nk e̱riqꞌuin, chanqueb. Li rochoch lix Rahab, aꞌan yi̱banbil saꞌ xbe̱n li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit. Joꞌcan nak quixcubsiheb li cui̱nk saꞌ li ventana riqꞌuin jun li nimla cꞌa̱m. Ut quixye reheb: —Ayukex saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru re nak incꞌaꞌ textaꞌekꞌ xbaneb li yo̱queb chi sicꞌoc e̱re. Mukumak e̱rib aran chiru oxib cutan. Nak ac xeꞌsukꞌi chak li soldado saꞌ li tenamit, naru nequexxic la̱ex, chan. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —La̱o takaba̱nu li cꞌaꞌru xkaye saꞌ li juramento joꞌ xatzꞌa̱ma chiku. Nak to-oc chire̱chaninquil li tenamit aꞌin, la̱at ta̱tꞌuyub li caki cꞌa̱m aꞌin saꞌ li ventana, li xoa̱cubsi cuiꞌ. Ut ta̱chꞌutubeb saꞌ la̱ cuochoch la̱ naꞌ ut la̱ yucuaꞌ rochbeneb la̱ cuas ut eb la̱ cui̱tzꞌin, ut chixjunileb li cuanqueb saꞌ rochoch la̱ yucuaꞌ. Abanan cui ta̱e̱lk junak saꞌ la̱ cuochoch, aꞌan cuan xma̱c cui nacam. Ma̱cuaꞌ chic kama̱c la̱o. La̱o cuan kama̱c cui junak nacuulac chixcamsinquil junak reheb li cuanqueb saꞌ la̱ cuochoch. Cui la̱at toa̱jit, la̱o incꞌaꞌ chic tento takaba̱nu li cꞌaꞌru xkaye saꞌ li juramento li xkaba̱nu a̱cuiqꞌuin, chanqueb. —Us. Joꞌcan takaba̱nu, chan li ixk ut quixchakꞌrabiheb. Eb aꞌan queꞌco̱eb. Chirix aꞌan li ixk quixbacꞌ li caki cꞌa̱m saꞌ lix ventana. Li cuibeb laj qꞌuehol etal queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru ut aran queꞌxmuk ribeb chiru oxib cutan. Ut eb li soldado yo̱queb chixsicꞌbal yalak bar. Ut ma̱ bar queꞌxtauheb. Joꞌcan nak queꞌsukꞌi Jericó eb li soldado. Ut eb laj qꞌuehol etal queꞌcube saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru ut queꞌco̱eb. Queꞌxkꞌax li nimaꞌ Jordán ut coxeꞌxtau laj Josué. Queꞌxserakꞌi re li cꞌaꞌru queꞌxcꞌul. Queꞌxye re: —Li Ka̱cuaꞌ xkꞌaxtesi saꞌ kukꞌ li naꞌajej aꞌan xban nak chixjunileb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan ca̱mqueb re xban xxiuheb kaban la̱o, chanqueb. Eb laj Israel queꞌnumeꞌ saꞌ li nimaꞌ JordánJoꞌ cuulajak chic ekꞌela queꞌel Sitim laj Josué rochbeneb chixjunileb laj Israel ut queꞌco̱eb. Queꞌcuulac cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán. Abanan incꞌaꞌ queꞌnumeꞌ jun pacꞌal. Toj queꞌcana chi hila̱nc aran. Nak ac xnumeꞌ oxib cutan, eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌxsuti li naꞌajej li yo̱queb cuiꞌ chi hila̱nc. Ut queꞌxye reheb chixjunileb chi joꞌcaꞌin: —Nak te̱ril nak yo̱k chak chi cha̱lc li Lokꞌlaj Ca̱x li yo̱keb chak chixcꞌambal eb laj levita laj tij, la̱ex tex-e̱lk chak saꞌ le̱ naꞌaj ut texxic chirix, re nak te̱nau li be bar yo̱kex chi xic, xban nak la̱ex ma̱ jun sut numenakex saꞌ li be aꞌan. Abanan mexjiloc chi nachꞌ riqꞌuin li Lokꞌlaj Ca̱x li xocxo cuiꞌ lix contrato li Dios. Jun kilómetro ban xnajtil cua̱nkex chirix, chanqueb laj cꞌamol be. Laj Josué quixye reheb li tenamit: —Santobresihomak e̱rib xban nak cuulaj tixba̱nu xni̱nkal ru milagro li Ka̱cuaꞌ saꞌ kaya̱nk.— Ut laj Josué quixye ajcuiꞌ reheb laj tij: —Pakomak li Lokꞌlaj Ca̱x ut numenkex chiruheb li tenamit, chan. Ut eb aꞌan queꞌxpako li Lokꞌlaj Ca̱x ut queꞌnumeꞌ chiruheb li tenamit. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Josué: —Chalen anakcuan tinqꞌue a̱cuanquil re nak eb laj Israel teꞌxqꞌue a̱lokꞌal ut teꞌxnau nak la̱in cuanquin a̱cuiqꞌuin joꞌ nak quincuan riqꞌuin laj Moisés. Ta̱ye reheb laj tij li yo̱keb chi cꞌamoc re li Lokꞌlaj Ca̱x, “Nak tex-oc saꞌ li nimaꞌ Jordán, aran texxakli̱k,” chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Josué quixye reheb laj Israel: —Jilonkex chak ut abihomak li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal li Ka̱cuaꞌ li kaDios.— Ut quixye ajcuiꞌ reheb: —Nak li Lokꞌlaj Ca̱x ta̱numekꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, te̱nau nak li yoꞌyo̱quil Dios cuan saꞌ kaya̱nk ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱isi̱nk reheb laj cananeo, eb laj heteo, eb laj heveo, eb laj ferezeo, eb laj gergeseo, eb laj amorreo ut eb laj jebuseo saꞌ li kabe li bar tonumekꞌ cuiꞌ. Ut lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ laj e̱chal re chixjunil li ruchichꞌochꞌ, aꞌan ta̱cꞌamok be chiku nak tonumekꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ. Anakcuan ut ta̱sicꞌ ruheb cablaju chi cui̱nk. Junju̱nk chi cui̱nk ta̱sicꞌ saꞌ xya̱nkeb li junju̱nk xte̱paleb laj Israel. Nak teꞌxxakab li rokeb saꞌ li nimaꞌ Jordán eb laj tij li yo̱keb chi cꞌamoc re lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ laj e̱chal re chixjunil li ruchichꞌochꞌ, li haꞌ tixjach rib chi ribil rib. Li rok li haꞌ li nachal chak takecꞌ tixtu̱b rib. Incꞌaꞌ chic ta̱be̱k, chan laj Josué. Eb laj Israel queꞌel chak saꞌ lix naꞌajeb li cuanqueb cuiꞌ ut eb laj tij li yo̱queb chi cꞌamoc re li Lokꞌlaj Ca̱x, aꞌaneb li yo̱queb chi cꞌamoc be chiruheb. Li nimaꞌ Jordán cau yo̱ chi be̱c rok xban nak nabutꞌin saꞌ xkꞌehil li sicꞌoc trigo. Ut eb laj tij li yo̱queb chi cꞌamoc re li Lokꞌlaj Ca̱x queꞌxqꞌue li rokeb saꞌ li haꞌ chire li nimaꞌ. Ut li rok li haꞌ li nachal chak takecꞌ quixakli nachꞌ riqꞌuin li tenamit Adam li cuan chixcꞌatk li naꞌajej Saretán. Li tenamit aꞌan najt cuan riqꞌuin li naꞌajej li yo̱queb cuiꞌ chi numecꞌ laj Israel. Ut incꞌaꞌ chic naxic li haꞌ takꞌa saꞌ li palau Mar Muerto xcꞌabaꞌ.Saꞌ li versículo 3:16 Mar Salado nayeman ajcuiꞌ re li palau aꞌan. Joꞌcan nak quixjach rib li haꞌ nak quixakli. Ut eb laj Israel queꞌnumeꞌ jun pacꞌal saꞌ xjayal li naꞌajej Jericó. Ut chaki li chꞌochꞌ queꞌnumeꞌ cuiꞌ chixjunileb laj Israel saꞌ li nimaꞌ Jordán. Ut eb laj tij li yo̱queb chi cꞌamoc re lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ xakxo̱queb saꞌ xyi li nimaꞌ Jordán nak yo̱queb chi numecꞌ li tenamit, ut chaki li chꞌochꞌ li xakxo̱queb cuiꞌ. Eb laj Israel queꞌxchꞌutub li cablaju chi pec re xjulticanquil nak li Dios quixtenkꞌaheb chi numecꞌ saꞌ li nimaꞌ JordánNak ac xeꞌnumeꞌ chixjunileb laj Israel jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Josué: —Siqꞌueb ru cablaju chi cui̱nk. Junju̱nk chi cui̱nk ta̱sicꞌ saꞌ xya̱nkeb li junju̱nk xte̱paleb laj Israel. Ta̱ye reheb nak teꞌxxoc junju̱nkak xpequeb saꞌ xyi li nimaꞌ bar xakxo̱queb cuiꞌ laj tij ut teꞌxcꞌam. Ut teꞌxtus saꞌ li naꞌajej bar texhila̱nk cuiꞌ chiru li kꞌojyi̱n aꞌin, chan. Ut laj Josué quixbokeb li cablaju chi cui̱nk li quixsiqꞌueb ru saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Israel. Junju̱nk quixsicꞌ ru saꞌ li ju̱nk te̱p. Ut quixye reheb: —Numenkex chi ubej chiru lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ, li cuan saꞌ xyi li nimaꞌ. Che̱junju̱nkal te̱sicꞌ jun li pec ut te̱cꞌam saꞌ xbe̱n e̱tel ut texnumekꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ. Li cablaju chi pec, aꞌan retalil li cablaju te̱p chi tenamit. Li pec aꞌin ta̱cꞌanjelak ke chokꞌ retalil li cꞌaꞌru quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ. Mokon eb le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌxpatzꞌ e̱re, “¿Cꞌaꞌru aj e li pec aꞌin?” chaꞌkeb. Ut la̱ex texchakꞌok ut te̱ye reheb, “Li pec aꞌin, aꞌan retalil nak quixakli li nimaꞌ Jordán ut incꞌaꞌ chic quibe̱c nak yo̱queb chixnumsinquil jun pacꞌal li nimaꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x li xocxo cuiꞌ lix contrato li Dios. Eb li pec aꞌin, aꞌan retalil chiruheb laj Israel re nak julticak reheb chi junelic li cꞌaꞌru quixba̱nu li Dios,” chan laj Josué. Ut eb li cablaju chi cui̱nk queꞌxba̱nu joꞌ quixye laj Josué. Queꞌxxoc li cablaju chi pec saꞌ xyi li nimaꞌ Jordán joꞌ quiyeheꞌ re laj Josué xban li Dios. Aꞌan retalil li cablaju te̱p chi tenamit re Israel. Queꞌxcꞌam li pec ut queꞌxchꞌutub saꞌ li naꞌajej bar queꞌhilan cuiꞌ. Ut quixtus ajcuiꞌ cablaju li pec laj Josué saꞌ xyi li nimaꞌ bar queꞌxakli cuiꞌ laj tij li yo̱queb chi cꞌamoc re li Lokꞌlaj Ca̱x. Ut eb li pec aꞌan toj cuanqueb ajcuiꞌ aran chalen anakcuan. Ut eb li tenamit queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quixye laj Josué. Eb laj tij li yo̱queb chi cꞌamoc re li Lokꞌlaj Ca̱x queꞌcana chi xakxo saꞌ xyi li nimaꞌ Jordán toj queꞌxba̱nu li joꞌ qꞌuial quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Josué, joꞌ quiyeheꞌ re junxil xban laj Moisés. Ut eb li tenamit queꞌnumeꞌ chi junpa̱t jun pacꞌal li nimaꞌ. Nak ac xeꞌnumeꞌ chixjunileb li tenamit, queꞌnumeꞌ ajcuiꞌ laj tij li yo̱queb chi cꞌamoc re lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ ut queꞌco̱eb chi ubej. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Rubén ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad joꞌqueb ajcuiꞌ yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés ac cauresinbileb re pletic nak queꞌnumeꞌ. Aꞌaneb li xbe̱n li queꞌnumeꞌ joꞌ quiyeheꞌ reheb xban laj Moisés. Caꞌcꞌa̱l mil (40,000) na chi cui̱nk li ac cauresinbileb re teꞌxic chi pletic. Queꞌco̱eb saꞌ li ru takꞌa Jericó. Ut li Ka̱cuaꞌ cuan riqꞌuineb. Saꞌ li cutan aꞌan laj Josué quiqꞌueheꞌ xlokꞌal xban li Dios re nak eb laj Israel teꞌx-oxlokꞌi joꞌ najtil ta̱cua̱nk saꞌ xya̱nkeb, joꞌ nak queꞌx-oxlokꞌi laj Moisés junxil. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Josué: —Ye reheb laj tij li yo̱queb chi cꞌamoc re li Lokꞌlaj Ca̱x nak teꞌe̱lk chak saꞌ li nimaꞌ Jordán, chan. Laj Josué quixye reheb laj tij nak teꞌe̱lk saꞌ li nimaꞌ. Ut eb laj tij li yo̱queb chi cꞌamoc re li Lokꞌlaj Ca̱x queꞌel saꞌ xyi li nimaꞌ ut queꞌco̱eb chire li nimaꞌ. Nak ac xeꞌel saꞌ li nimaꞌ, qui-oc cuiꞌchic chi be̱c li haꞌ chi cau rok ut quixcꞌul cuiꞌchic rib ut yo̱ chi butꞌu̱nc. Eb laj Israel queꞌnumeꞌ saꞌ li nimaꞌ Jordán saꞌ li laje̱b xbe li xbe̱n po re li chihab aꞌan. Ut queꞌxqꞌue lix muheba̱leb saꞌ li naꞌajej Gilgal saꞌ xbehil li tenamit Jericó. Saꞌ ajcuiꞌ li naꞌajej aꞌan quixtus li cablaju chi pec laj Josué li queꞌrisi saꞌ li nimaꞌ Jordán. Ut quixye reheb laj Israel: —Mokon eb le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌxpatzꞌ e̱re: “¿Cꞌaꞌru aj e li pec aꞌin?” chaꞌkeb. Ut la̱ex te̱chꞌolob chiruheb chanru nak eb laj Israel queꞌnumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán ut chaki li queꞌnumeꞌ cuiꞌ. Li Ka̱cuaꞌ li kaDios quixchakihobresi li nimaꞌ Jordán li joꞌ nimal tonumekꞌ cuiꞌ joꞌ nak quixchakihobresi li Caki Palau li joꞌ nimal conumeꞌ cuiꞌ chak junxil. Quixba̱nu chi joꞌcan re nak chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue retal nak kꞌaxal nim xcuanquil li Ka̱cuaꞌ ut re ajcuiꞌ nak la̱ex junelic te̱xucua ru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, chan laj Josué. Chixjunileb lix reyeb laj amorreo li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li oeste, ut chixjunileb lix reyeb laj cananeo li cuanqueb chi nachꞌ riqꞌuin li palau Mediterráneo queꞌrabi resil nak li Ka̱cuaꞌ quixchakihobresi li nimaꞌ li joꞌ nimal teꞌnumekꞌ cuiꞌ re nak teꞌnumekꞌ jun pacꞌal eb laj Israel. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac ut incꞌaꞌ chic cauheb xchꞌo̱l chi pletic riqꞌuineb. Eb li cui̱nk aj Israel queꞌxcꞌul li circuncisión saꞌ li naꞌajej GilgalSaꞌ eb li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Josué: —Ta̱yi̱b li kꞌesnal pec ut ta̱tiquib cuiꞌchic xba̱nunquil li circuncisión reheb laj Israel. Ta̱ba̱nu circuncidar li toj ma̱jiꞌ nequeꞌxcꞌul, chan. Quixyi̱b li kꞌesnal pec laj Josué ut quixba̱nu circuncidar eb li cui̱nk aj Israel saꞌ li tzu̱l Aralot. Laj Josué quixba̱nu chi joꞌcaꞌin xban nak ac camenakeb chic chixjunileb li cui̱nk li queꞌel chak Egipto, li tzꞌakal xchihabeb re xic chi pletic. Queꞌcam nak yo̱queb chi numecꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Eb li cui̱nk li queꞌel chak Egipto ac xeꞌxcꞌul li circuncisión, abanan toj ma̱jiꞌ xeꞌxcꞌul li circuncisión eb li queꞌyoꞌla nak yo̱queb chi numecꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Eb laj Israel queꞌbe̱c saꞌ li chaki chꞌochꞌ chiru caꞌcꞌa̱l chihab toj retal queꞌcam chixjunileb li cui̱nk li queꞌel chak Egipto, li tzꞌakal xchihabeb re xic chi pletic. Queꞌcam xban nak incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li quixye li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak li Dios quixye riqꞌuin juramento nak incꞌaꞌ naru teꞌoc saꞌ li cha̱bil naꞌajej li quixyechiꞌi reheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ, li naꞌajej bar na-el cuiꞌ chi us li acui̱mk ut li sahil echej. Eb chic li ralal xcꞌajol eb aꞌan queꞌcana chokꞌ re̱kajeb xban nak joꞌcan quixye li Dios. Xban nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌxcꞌul li circuncisión nak yo̱queb chi numecꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ, joꞌcan nak laj Josué quixba̱nu li circuncisión reheb. Nak ac xeꞌxcꞌul li circuncisión chixjunileb, queꞌcana saꞌ li naꞌajej aꞌan chi hila̱nc saꞌ lix muheba̱leb toj queꞌqꞌuira. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Josué: —Anakcuan xcuisi le̱ xuta̱n xban nak quexcuan chak chokꞌ rahobtesinbil mo̱s nak cuanquex aran Egipto, chan. Joꞌcan nak Gilgal xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan chalen anakcuan. Nak yo̱queb chi hila̱nc aran Gilgal saꞌ li ru takꞌa nachꞌ riqꞌuin li tenamit Jericó, queꞌxba̱nu li ninkꞌe Pascua chiru li ecuu saꞌ li ca̱laju xbe li po. Saꞌ li cutan jun chic queꞌxcuaꞌ xbe̱n cua li tzacae̱mk yi̱banbil riqꞌuin li ru li acui̱mk li na-el saꞌ li naꞌajej Canaán. Queꞌxcuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal ut queꞌxcuaꞌ ajcuiꞌ li ru li trigo chi qꞌuilinbil. Chalen saꞌ li cutan aꞌan incꞌaꞌ chic quiqꞌueheꞌ li maná chixcuaꞌeb. Aꞌ chic li ru li acui̱mk li na-el saꞌ li chꞌochꞌ Canaán queꞌxtzaca chiru li chihab aꞌan. Li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldado li Dios quixcꞌutbesi rib chiru laj JosuéNak laj Josué nachꞌ cuan riqꞌuin li tenamit Jericó, quiril jun li cui̱nk xakxo chiru. Li cui̱nk aꞌan cuan xchꞌi̱chꞌ saꞌ rukꞌ. Laj Josué quinachꞌoc riqꞌuin ut quixye re: —¿Ma la̱at xcomoneb li kasolda̱d malaj ut la̱at xcomoneb li xicꞌ nequeꞌiloc ke? chan. Li cui̱nk quixye re: —Ma̱cuaꞌin xcomoneb la̱ soldado chi moco la̱in xcomoneb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. La̱in nintaklan saꞌ xbe̱neb lix soldado li nimajcual Dios, chan. Ut laj Josué quixcuikꞌib rib chiru toj quixtochꞌ li chꞌochꞌ riqꞌuin lix jolom ut quixlokꞌoni ut quixye re: —La̱in aj cꞌanjel cha̱cuu. ¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj tinba̱nu? chan. Ut li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldado li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Isi la̱ xa̱b cha̱cuok xban nak li naꞌajej li cuancat cuiꞌ, aꞌan santil naꞌajej, chan. Ut laj Josué quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re. Eb laj Israel queꞌre̱chani li tenamit JericóEb li cuanqueb Jericó queꞌxtzꞌap li oqueba̱l re lix tenamit chi us xban nak yo̱queb xxiu chiruheb laj Israel. Ma̱ ani naru na-oc chi moco naru nequeꞌel. Abanan li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Josué: —La̱in xinkꞌaxtesi li tenamit Jericó saꞌ a̱cuukꞌ, ut xinkꞌaxtesi ajcuiꞌ li rey joꞌ eb ajcuiꞌ lix soldado. La̱ex soldado aj Israel te̱suti rix li tenamit jun sut chiru li cutan. Joꞌcaꞌin te̱ba̱nu chiru cuakib cutan. Cuukub eb laj tij teꞌxcꞌam junju̱nk xxucubeb li carner re teꞌxya̱basi. Aꞌaneb li teꞌcꞌamok be chiru li Lokꞌlaj Ca̱x. Ut saꞌ lix cuuk li cutan te̱suti rix li tenamit cuukub sut. Ut eb laj tij yo̱keb chixya̱basinquil li xucub. Te̱rabi nak incꞌaꞌ teꞌxcanab xya̱basinquil li xucub carner. Che̱junilex la̱ex te̱jap e̱re chi cau. Ut li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit ta̱tꞌanekꞌ. Nak ac xtꞌaneꞌ li tzꞌac li sutsu cuiꞌ, la̱ex saꞌ junpa̱t tex-oc saꞌ li tenamit chi pletic, chan li Dios. Laj Josué quixbokeb laj tij ut quixye reheb: —Cꞌamomak lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ. Ut cuukub e̱re teꞌxcꞌam lix xucub li carner re teꞌxya̱basi ut teꞌxic chi ubej chiru lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ.— Ut quixye ajcuiꞌ reheb lix soldado: —Che̱junilex texxic chixsutinquil li tenamit. Li cuanqueb xchꞌi̱chꞌ teꞌxic chi ubej chiru lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ, chan. Ut chixjunileb queꞌxba̱nu joꞌ quixye laj Josué reheb. Cuukubeb laj tij li yo̱queb chi xic chi ubej chiru lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ, yo̱queb chixya̱basinquil lix xucub li carner. Ut li Lokꞌlaj Ca̱x yo̱ chi xic chirixeb. Cuanqueb li soldado li yo̱queb chi xic chi ubej chiruheb laj tij li yo̱queb chixya̱basinquil li xucub carner. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li soldado li yo̱queb chi xic chirix li Lokꞌlaj Ca̱x. Ut eb laj tij incꞌaꞌ nequeꞌxcanab xya̱basinquil lix xucub li carner. Laj Josué quixye reheb lix soldado: —Incꞌaꞌ tex-ecꞌa̱nk chi moco te̱jap e̱re. Ma̱ jun a̱tin te̱ye toj tinye e̱re “Japomak e̱re”. Tojoꞌnak te̱jap e̱re, chan. Laj Josué quixye reheb nak lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ tixsuti li tenamit jun sut. Ut chirix aꞌan queꞌsukꞌi saꞌ lix muheba̱leb li yo̱queb cuiꞌ chi hila̱nc ut aran queꞌxnumsi li kꞌojyi̱n. Joꞌ cuulajak chic laj Josué quicuacli toj ekꞌela ut eb laj tij queꞌxcꞌam lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ. Ut eb li cuukub chi aj tij yo̱queb chi xic chiru lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ ut incꞌaꞌ queꞌxcanab be̱c chi moco queꞌxcanab xya̱basinquil li xucub. Cuanqueb li soldado yo̱queb chi xic chiruheb laj tij li yo̱queb chixya̱basinquil li xucub ut cuanqueb li soldado li yo̱queb chi xic chirix li Lokꞌlaj Ca̱x. Ut eb laj tij incꞌaꞌ queꞌxcanab xya̱basinquil li xucub. Ut saꞌ xcab li cutan queꞌxsuti cuiꞌchic rix li tenamit ut queꞌsukꞌi cuiꞌchic saꞌ lix naꞌajeb. Joꞌcaꞌin queꞌxba̱nu chiru cuakib cutan. Saꞌ li xcuuk li cutan queꞌcuacli toj ekꞌela chi us ut queꞌco̱eb chixsutinquil rix li tenamit joꞌ queꞌxba̱nu xbe̱n cua. Abanan anakcuan cuukub sut queꞌxsuti rix li tenamit. Ut nak eb laj tij queꞌxya̱basi li xucub saꞌ li xcuuk sut, laj Josué quixye reheb lix soldado: —Japomak e̱re xban nak li Ka̱cuaꞌ xkꞌaxtesi saꞌ kukꞌ li tenamit Jericó. Li tenamit aꞌan, ut chixjunil li cuan chi saꞌ ta̱sachma̱nk ru joꞌ quixye ke li Ka̱cuaꞌ. Caꞌaj cuiꞌ lix Rahab xcomoneb li nequeꞌxcꞌayi rib, aꞌan ta̱colekꞌ rochbeneb li cuanqueb saꞌ li rochoch xban nak aꞌan li quimukuc reheb li cui̱nk li queꞌtakla̱c chi qꞌuehoc etal. Abanan la̱ex cheba̱nu cue̱nt. Ma̱cꞌaꞌ te̱xoc saꞌ li tenamit aꞌan xban nak li Ka̱cuaꞌ ac xkꞌaxtesi re ta̱sachekꞌ li tenamit ut chixjunil li cuan chi saꞌ. Cui te̱xoc li cꞌaꞌak re ru naru nachal chꞌaꞌajquilal ut raylal saꞌ kabe̱n la̱o aj Israel. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin oro, plata, bronce ut hierro ta̱xocma̱nk ut ta̱kꞌaxtesima̱nk chiru li Ka̱cuaꞌ, chan laj Josué. Eb laj tij queꞌxya̱basi li xucub ut eb li soldado queꞌxjap re. Ut nak queꞌrabi xya̱b li xucub eb li soldados queꞌxjap re chi cau ut quilajeꞌtꞌaneꞌ li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit. Ut eb li soldado saꞌ junpa̱t queꞌoc saꞌ li tenamit ut queꞌre̱chani li naꞌajej. Queꞌxcamsi chi chꞌi̱chꞌ chixjunileb li cristian, joꞌ cui̱nk, joꞌ ixk, joꞌ ti̱x, joꞌ toj sa̱jeb. Ut queꞌxcamsi ajcuiꞌ chixjunileb li bo̱yx, li carner ut li bu̱r. Joꞌcaꞌin nak queꞌxsach ru chixjunil li cuan saꞌ li tenamit aꞌan. Ut laj Josué quixye reheb li cuib chi cui̱nk li queꞌcuulac Jericó chi qꞌuehoc etal: —Ayukex saꞌ rochoch lix Rahab li naxcꞌayi rib ut te̱risi aran joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan re, joꞌ queyechiꞌi re, chan. Queꞌco̱eb ut li cuib chi cui̱nk ut queꞌrisi lix Rahab rochben lix naꞌ, lix yucuaꞌ ut eb li ras ut eb li ri̱tzꞌin, joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li rechꞌalal. Ut queꞌxcꞌam saꞌ jun naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ teꞌxcꞌul toj chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ chi hila̱nc laj Israel. Ut chirix aꞌan queꞌxcꞌat li tenamit. Ma̱cꞌaꞌ chic quicana. Caꞌaj cuiꞌ li oro, li plata, ut li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin bronce ut hierro, aꞌan queꞌxxoc ut queꞌxqꞌue saꞌ li naꞌajej li xocxo cuiꞌ li cꞌaꞌru nacꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ. Abanan laj Josué quixcol lix yuꞌam lix Rahab li naxcꞌayi rib ut quixcoleb li rechꞌalal joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌru cuan re xban nak quixmuk li cuib chi cui̱nk li queꞌcuulac Jericó chi qꞌuehoc etal. Ut aꞌan quicana chi cua̱nc saꞌ xya̱nkeb laj Israel chalen anakcuan. Saꞌ eb li cutan aꞌan laj Josué quixba̱nu jun li juramento ut quixye: —Raylal ta chiqꞌuehekꞌ saꞌ xbe̱n xban li Ka̱cuaꞌ li ani ta̱oc cuiꞌchic chixcuaclesinquil li tenamit aꞌin. Chica̱mk ta li xbe̱n ralal li ani ta̱qꞌuehok cuiꞌchic lix cimiento li tenamit aꞌin. Ut chica̱mk ta ajcuiꞌ li i̱tzꞌinbej cui tixyi̱b li oqueba̱l, chan. Li Ka̱cuaꞌ quitenkꞌan re laj Josué ut yalak bar quicuulac resil li cꞌaꞌru quixba̱nu. Laj Acán quima̱cob chiru li DiosJun li cui̱nk aj Acán xcꞌabaꞌ, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Judá, quixxoc chokꞌ re li cꞌaꞌru ac kꞌaxtesinbil xban li Dios re sachecꞌ. Laj Acán, aꞌan li ralal laj Carmi. Laj Carmi, aꞌan li ralal laj Zabdi ut laj Zabdi, aꞌan li ralal laj Zera. Li ma̱c quixba̱nu laj Acán, li Dios quixqꞌue saꞌ xbe̱neb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Israel, ut cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ saꞌ xbe̱neb. Mokon chic laj Josué quixtakla cuib oxibeb li cui̱nk saꞌ li tenamit Hai, li cuan nachꞌ riqꞌuin li naꞌajej Bet-avén li cuan saꞌ li este riqꞌuin li tenamit Bet-el. Quixye reheb li cui̱nk: —Ayukex ut qꞌuehomak chak retal li tenamit Hai.— Ut eb aꞌan queꞌco̱eb ut queꞌxqꞌue retal li tenamit. Ut nak queꞌsukꞌi chak queꞌxye re laj Josué: —Incꞌaꞌ tento nak ta̱taklaheb nabaleb li soldado chi pletic. Incꞌaꞌ naru ta̱lubtesiheb li soldado chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Ma̱re cuib mil malaj oxib mil ajcuiꞌ teꞌxic chi pletic. Tzꞌakal riqꞌuin aꞌan xban nak incꞌaꞌ qꞌuiheb li yo̱queb chi iloc re li tenamit Hai, chanqueb. Joꞌcan nak queꞌco̱eb li oxib mil chi cui̱nk chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb Hai re nak teꞌre̱chani. Abanan aꞌaneb chic li cuanqueb Hai queꞌnumta saꞌ xbe̱neb toj retal queꞌe̱lelic eb laj Israel. Queꞌcamsi̱c cuaklaju xcaꞌcꞌa̱l (36) eb laj Israel. Ut eb lix comoneb queꞌe̱lelic. Queꞌxtiquib ra̱linanquileb saꞌ li tenamit Hai. Queꞌcuulac cuan cuiꞌ li cubsi̱nc li nequeꞌisin cuiꞌ pec ut aran queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌchꞌinan xchꞌo̱l. Incꞌaꞌ chic queꞌcacuu xchꞌo̱leb chi pletic. Laj Josué ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌxkꞌich li rakꞌeb ut queꞌxcut rib saꞌ chꞌochꞌ chiru li Lokꞌlaj Ca̱x xban xrahil xchꞌo̱leb ut queꞌxqꞌue poks saꞌ xjolomeb ut queꞌcana aran toj qui-ecuu. Laj Josué quixye: —At Ka̱cuaꞌ Dios, ¿cꞌaꞌut nak xoa̱qꞌue chak chi numecꞌ saꞌ li nimaꞌ Jordán yal re nak toa̱kꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb laj amorreo re teꞌxsach ku? Kꞌaxal us raj chokꞌ ke nak xocana chak jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. At Ka̱cuaꞌ, ¿cꞌaꞌru ta̱ru̱k takaye anakcuan? Eb li soldado aj Israel incꞌaꞌ xeꞌxcuy pletic riqꞌuineb laj Hai. Xeꞌe̱lelic ban chiruheb. Nak teꞌrabi eb laj cananeo ut chixjunileb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌin li cꞌaꞌru xkacꞌul, ma̱re teꞌxchꞌutub chak rib ut teꞌcha̱lk chi pletic kiqꞌuin ut ma̱re ma̱ ani chic ke ta̱colekꞌ. Cui joꞌcan takacꞌul, ¿cꞌaꞌru ta̱ba̱nu la̱at re xcolbal rix la̱ lokꞌal? chan. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Josué: —¡Cuaclin! ¿Cꞌaꞌut nak nacacut a̱cuib saꞌ chꞌochꞌ? Eb laj Israel xeꞌma̱cob ut xeꞌxkꞌet li contrato li xinba̱nu riqꞌuineb nak xinye reheb nak incꞌaꞌ teꞌxxoc li cꞌaꞌak re ru ac kꞌaxtesinbil re ta̱sachekꞌ. Eb aꞌan xeꞌrelkꞌa li cꞌaꞌru incꞌaꞌ raj xeꞌxchꞌeꞌ ut xeꞌticꞌtiꞌic. Ut li cꞌaꞌru xeꞌxxoc, xeꞌxqꞌue saꞌ xya̱nk li cꞌaꞌruheb re. Joꞌcan nak eb laj Israel incꞌaꞌ teꞌxcuy pletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Teꞌe̱lelik ban chiruheb xban nak xeꞌxbok raylal saꞌ xbe̱neb xban nak xeꞌxxoc li ac kꞌaxtesinbil re sachecꞌ. La̱in incꞌaꞌ chic tincua̱nk e̱riqꞌuin cui incꞌaꞌ te̱sach ru li cꞌaꞌru xeꞌxxoc. ¡Cuaclin! Ut ye reheb li tenamit nak teꞌxsantobresi ribeb re cuulaj xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios la̱ex aj Israel, ninye chi joꞌcaꞌin: “La̱ex aj Israel, xexoc li cꞌaꞌak re ru li tento raj xesach ru chi junaj cua. Ut xexoc chokꞌ e̱re li xkꞌaxtesi̱c raj chi cꞌanjelac chicuu. Cui la̱ex incꞌaꞌ te̱risi aꞌan saꞌ e̱ya̱nk ma̱ jokꞌe te̱cuy pletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re.” Cuulaj teꞌcha̱lk chicuu chixjunileb lix te̱paleb laj Israel. Chi junju̱nk te̱p teꞌnumekꞌ chicuu. Li jun te̱p li tincꞌut la̱in, aꞌaneb li teꞌnumekꞌ chi ju̱nk chꞌu̱tal li rechꞌalaleb rib. Li jun chꞌu̱tal chi rechꞌalaleb rib li tincꞌut la̱in, aꞌaneb li teꞌnumekꞌ chi junju̱nk cabal chicuu. Ut li jun cabal li tincꞌut la̱in, tento nak teꞌnumekꞌ chicuu li junju̱nk chi cui̱nk re li jun cabal aꞌan. Ut li cui̱nk li xxococ re li cꞌaꞌru tento raj xsachman, aꞌan li cuan xma̱c. Aꞌan ta̱cꞌatekꞌ rochben li rixakil ut li ralal xcꞌajol joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan re xban nak xba̱nu li incꞌaꞌ us saꞌ xya̱nkeb laj Israel nak quixkꞌet li contrato li quinba̱nu riqꞌuineb, chan li Ka̱cuaꞌ. Joꞌ cuulajak chic laj Josué quicuacli toj ekꞌela. Ut quixye reheb nak teꞌnumekꞌ laj Israel chi te̱p. Ut lix te̱pal li ralal xcꞌajol laj Judá quicꞌuteꞌ chiru laj Josué xban li Dios. Ut queꞌqꞌueheꞌ chi numecꞌ chi ubej li ju̱nk chꞌu̱tal li rechꞌalaleb rib. Ut saꞌ xya̱nkeb aꞌan, quicꞌuteꞌ li ralal xcꞌajol laj Zera. Ut chirix aꞌan queꞌnumeꞌ li junju̱nk cabal li ralal xcꞌajol laj Zera. Ut quicꞌuteꞌ li ralal xcꞌajol laj Zabdi. Ut nak queꞌnumeꞌ chi xjunju̱nkaleb lix cui̱nkilaleb li ralal xcꞌajol laj Zabdi, li Dios quixcꞌut laj Acán, li ralal laj Carmi. Laj Carmi, aꞌan li ralal laj Zabdi. Ut laj Zabdi, aꞌan li ralal laj Zera. Aꞌaneb xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Judá. Ut laj Josué quixye re laj Acán: —At Acán, la̱in nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱qꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ, li kaDios la̱o aj Israel. Ye lix ya̱lal. Ta̱ye cue cꞌaꞌru xaba̱nu. Ma̱muk chicuu, chan laj Josué. Laj Acán quichakꞌoc ut quixye: —Ya̱l nak la̱in xinma̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel. Aꞌin li ma̱c li xinba̱nu. Nak xo-oc aran Jericó, xcuil saꞌ xya̱nkeb li cꞌaꞌak re ru jun cha̱bil tꞌicr xcomon li akꞌej li nequeꞌrocsi laj Babilonia. Xcuil ajcuiꞌ cuib ciento chi tumin plata ut numenak na jun libra li oro. La̱in quinra ru. Joꞌcan nak quinxoc chokꞌ cue. Xinbec jun li jul saꞌ li naꞌajej li cuanquin cuiꞌ chi hila̱nc ut aran xinmuk. Xinqꞌue li tumin rubel li tꞌicr, chan laj Acán. Laj Josué quixtakla cuib oxib li takl saꞌ li naꞌajej li nahilan cuiꞌ laj Acán. Queꞌxtau chixjunil li cꞌaꞌru quixmuk laj Acán. Li plata cuan rubel li tꞌicr. Nak queꞌxtau li cꞌaꞌru quixxoc laj Acán, queꞌxcꞌam chak chiru laj Josué ut eb laj Israel ut chiru ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios. Laj Josué ut chixjunileb laj Israel queꞌxchap laj Acán ut queꞌxcꞌam saꞌ li ru takꞌa Acor rochben li plata, li tꞌicr, li oro, ut eb li ralal xcꞌajol joꞌ ixk joꞌ cui̱nk. Queꞌxcꞌam ajcuiꞌ lix bo̱yx, lix bu̱r ut eb lix carner. Ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ lix muheba̱l. Chixjunil li cꞌaꞌru cuan re queꞌxcꞌam. Laj Josué quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak xacꞌam chak li raylal aꞌin saꞌ kabe̱n? Anakcuan li Ka̱cuaꞌ xqꞌuehak chatoj li raylal li xacꞌam chak saꞌ kabe̱n.— Nak quixye aꞌin laj Josué, chixjunileb laj Israel queꞌxcamsi chi pec laj Acán joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cuanqueb rochben. Ut chirix aꞌan queꞌxcꞌat. Ut queꞌxtu̱b nabal li pec saꞌ xbe̱n ut eb li pec aꞌan toj cuanqueb anakcuan. Riqꞌuin aꞌin qui-el xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb laj Israel. Toj chalen anakcuan nequeꞌxye re li naꞌajej aꞌan “Li ru takꞌa re Acor”. Eb laj Israel queꞌxsach ru li tenamit HaiTojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Josué: —Matxucuac chi moco chichꞌina̱nk a̱chꞌo̱l. Cꞌameb chixjunileb la̱ soldado ut ayukex chire̱chaninquil li tenamit Hai. La̱in tintenkꞌa̱nk e̱re chi numta̱c saꞌ xbe̱n lix reyeb ut saꞌ xbe̱neb li tenamit. Li tenamit ut chixjunil li naꞌajej aꞌan e̱rehak chic. Joꞌ xaba̱nu re li tenamit Jericó ut lix reyeb, joꞌcan cuiꞌchic ta̱ba̱nu re li tenamit Hai ut lix reyeb. Abanan anakcuan la̱ex naru nequexoc chokꞌ e̱re lix queto̱mkeb joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. Cauresihomak e̱rib chi oc saꞌ li tenamit aꞌan chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Texxic chirix li tenamit ut aran te̱muk e̱rib, chan. Joꞌcan nak laj Josué quixchꞌutubeb lix soldado re tixtakla chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ li tenamit Hai. Quixsicꞌ ruheb laje̱b xcaꞌcꞌa̱l mil (30,000) chi soldado cauheb xchꞌo̱l chi pletic re tixtaklaheb chiru kꞌojyi̱n. Ut quixye reheb: —Abihomak chi us. La̱ex texxic chirix li tenamit ut te̱muk e̱rib nachꞌ riqꞌuin li tenamit. Acak yo̱kex chi oybeni̱nc jokꞌe tex-oc chi pletic. La̱in ut eb li soldado jun chꞌol chic toxic nachꞌ riqꞌuin li tenamit. Ut nak eb li cuanqueb saꞌ li tenamit Hai teꞌcha̱lk chi pletic kiqꞌuin joꞌ xeꞌxba̱nu xbe̱n cua, la̱o toe̱lelik chiruheb. Eb aꞌan toeꞌra̱lina xban nak teꞌxcꞌoxla nak yo̱ko chi e̱lelic joꞌ kacꞌul xbe̱n cua. La̱ex te̱ril nak ac xeꞌel saꞌ li tenamit Hai. Tojoꞌnak tex-e̱lk chak saꞌ li naꞌajej li mukmu̱kex cuiꞌ ut tex-oc saꞌ li tenamit chi pletic xban nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixkꞌaxtesi saꞌ e̱rukꞌ li tenamit aꞌan. Ut nak acak xex-oc, te̱cꞌat li tenamit aꞌan joꞌ xye li Ka̱cuaꞌ. Aꞌin le̱ taklanquil tinqꞌue, chan laj Josué. Chirix chic aꞌan laj Josué quixtaklaheb lix soldado re nak teꞌxic chixmukbal ribeb saꞌ jun li naꞌajej li cuan saꞌ xyi li cuib chi tenamit Bet-el ut Hai. Ut laj Josué quicana saꞌ xya̱nkeb li jun chꞌol chic lix soldado chiru li kꞌojyi̱n aꞌan. Cuulajak chic laj Josué quicuacli toj ekꞌela ut quixchꞌutub lix soldado. Ut laj Josué rochbeneb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel, aꞌan eb li queꞌcꞌamoc be chiruheb li soldado nak queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb laj Hai. Ut eb li soldado li queꞌco̱eb chi pletic rochben laj Josué queꞌcuulac nachꞌ riqꞌuin li tenamit ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ li ru takꞌa saꞌ li norte li cuan chiru li oqueba̱l re li tenamit. O̱b mil (5,000) tana li soldado li quixtaklaheb re teꞌxmuk rib saꞌ li naꞌajej li cuan saꞌ li oeste saꞌ xyi li cuib chi tenamit Bet-el ut Hai. Joꞌcaꞌin nak quixjach ruheb lix soldado laj Josué. Jun chꞌu̱tal queꞌcana saꞌ li norte cuan cuiꞌ lix muheba̱leb. Ut li jun chꞌu̱tal chic mukmu̱queb chirix li tenamit Hai saꞌ li oeste. Ut chiru li kꞌojyi̱n aꞌan laj Josué rochbeneb lix soldado queꞌcube saꞌ li ru takꞌa. Nak eb laj Josué cuanqueb saꞌ li ru takꞌa, li rey re li tenamit Hai quirileb. Ut saꞌ junpa̱t quixchꞌutubeb lix soldado re nak teꞌxic chi pletic riqꞌuineb laj Israel saꞌ li ru takꞌa Jordán. Abanan incꞌaꞌ queꞌxnau nak cuanqueb ta yijach lix soldado eb aj Israel mukmu̱queb chirix lix tenamiteb. Laj Josué ut eb lix soldado queꞌxba̱nu rib joꞌ yo̱queb chi e̱lelic chiruheb li soldado re li tenamit Hai. Eb aꞌan queꞌco̱eb saꞌ li be li naxic saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Chixjunileb li soldado li cuanqueb Hai queꞌxchꞌutub rib re teꞌra̱linaheb lix soldado laj Josué. Xban ra̱linanquileb lix soldado laj Josué, chixjunileb queꞌxcanab lix tenamit. Ut ma̱ jun chic li cui̱nk quicana saꞌ li tenamit Hai chi moco saꞌ li tenamit Bet-el. Chixjunileb ban queꞌco̱eb chira̱linanquileb laj Israel. Ut queꞌxcanab lix tenamiteb chi ma̱ ani chic ta̱ilok re. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Josué: —Taksi la̱ chꞌi̱chꞌ cuan saꞌ la̱ cuukꞌ re xyebal reheb nak teꞌoc saꞌ li tenamit xban nak la̱in tinkꞌaxtesi e̱re li tenamit Hai, chan. Laj Josué quixtaksi lix chꞌi̱chꞌ cuan saꞌ rukꞌ saꞌ xbe̱n li tenamit Hai. Ut eb li soldados li mukmu̱queb chak chirix li tenamit nak queꞌril nak quixtaksi lix chꞌi̱chꞌ laj Josué saꞌ junpa̱t queꞌel chak ut queꞌoc saꞌ li tenamit ut queꞌre̱chani. Ut saꞌ junpa̱t queꞌoc xcꞌatbal li tenamit. Ut eb li soldado re li tenamit Hai queꞌiloc chirixeb ut queꞌxqꞌue retal nak lix tenamiteb yo̱ chi cꞌatc. Yo̱ chi takecꞌ lix sibel saꞌ choxa. Ma̱cꞌaꞌ chic quiru queꞌxba̱nu. Ma̱ bar chic quiru queꞌe̱lelic xban nak eb li soldado aj Israel li yo̱queb chi e̱lelic toj saꞌ li chaki chꞌochꞌ, queꞌsukꞌi saꞌ xbe̱neb ut queꞌoc chi pletic riqꞌuineb. Laj Josué ut eb lix soldados queꞌril nak eb li soldados li mukmu̱queb chak ac xeꞌoc saꞌ li tenamit chixcꞌatbal. Eb lix soldado laj Josué queꞌsukꞌi ut queꞌoc chi pletic riqꞌuineb li soldado re li tenamit Hai. Ut eb li soldados li queꞌoc chixcꞌatbal li tenamit queꞌel chak saꞌ li tenamit ut queꞌoc ajcuiꞌ chi pletic re nak eb li soldados aj Hai incꞌaꞌ naru teꞌe̱lelik. Queꞌcana ban saꞌ xyiheb laj Israel ut quilajeꞌcamsi̱c chixjunileb. Ma̱ jun chic queꞌcoleꞌ. Caꞌaj cuiꞌ li rey re li tenamit Hai incꞌaꞌ quicamsi̱c. Quichapeꞌ ban ut quicꞌameꞌ riqꞌuin laj Josué. Nak queꞌrakeꞌ chixcamsinquileb chixjunileb li soldado li queꞌa̱linan reheb toj saꞌ li chaki chꞌochꞌ, eb li soldados aj Israel queꞌsukꞌi cuiꞌchic saꞌ li tenamit ut queꞌxcamsiheb li joꞌ qꞌuial chic queꞌcana saꞌ li tenamit Hai. Cablaju mil (12,000) xqꞌuialeb chixjunileb li queꞌcamsi̱c saꞌ li cutan aꞌan nak queꞌxsach chi junaj cua li tenamit Hai, joꞌ cui̱nk joꞌ ixk. Laj Josué incꞌaꞌ quixcubsi lix chꞌi̱chꞌ ut eb lix soldados incꞌaꞌ queꞌxcanab pletic toj retal queꞌosoꞌ chixjunileb li cuanqueb saꞌ li tenamit Hai. Abanan chixjunileb lix queto̱mk ut chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb laj Hai, queꞌxxoc laj Israel chokꞌ reheb joꞌ quixye li Dios re laj Josué. Laj Josué ut eb lix soldados queꞌxcꞌat li tenamit Hai. Queꞌxpoꞌi chi junaj cua toj chalen anakcuan. Ut li rey li quicuan saꞌ li tenamit Hai, yatzꞌbil queꞌxba̱nu re. Ut quixnumsi li cutan chi tꞌuytꞌu aran. Nak qui-ecuu laj Josué quixtakla xcubsinquil li camenak re teꞌxcut saꞌ li oqueba̱l re li tenamit. Ut queꞌxtu̱b nabal li pec saꞌ xbe̱n. Toj tu̱btu ajcuiꞌ li pec aꞌan toj chalen anakcuan. Laj Josué quixyi̱b jun li artal saꞌ li tzu̱l Ebal re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Eb laj Israel queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb xban laj Moisés laj cꞌanjel chiru li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxyi̱b li artal joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Queꞌxyi̱b li artal riqꞌuin pec incꞌaꞌ ti̱cobresinbil ru chi moco juchꞌbil riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Ut queꞌxcꞌat lix mayejeb saꞌ xbe̱n li artal chiru li Ka̱cuaꞌ. Queꞌmayejac re xcꞌambal ribeb saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Ut aran chiruheb chixjunileb, laj Josué quixjuchꞌ chiruheb li pec li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Ut chixjunileb laj Israel, rochbeneb li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb xcuanquil, ut eb laj rakol a̱tin, joꞌ eb ajcuiꞌ li jalan xtenamiteb, queꞌxakli saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li Lokꞌlaj Ca̱x li cuan cuiꞌ lix contrato li Dios. Yo̱queb chi iloc cuanqueb cuiꞌ laj levita laj tij li yo̱queb chi pako̱nc re li Lokꞌlaj Ca̱x. Jun jachal li tenamit cuanqueb saꞌ xjayal li tzu̱l Gerizim ut li jun jachal chic cuanqueb saꞌ xjayal li tzu̱l Ebal. Queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb junxil xban laj Moisés laj cꞌanjel chiru li Dios re nak teꞌosobtesi̱k xban li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Josué quiril xsaꞌ li chakꞌrab chiruheb. Quiril chi tzꞌakal chixjunil li tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab chirix li osobtesi̱c ut li majecua̱c. Laj Josué quiril xsaꞌ li chakꞌrab chiruheb li tenamit. Ma̱ jun li a̱tin li quixtzꞌi̱ba laj Moisés incꞌaꞌ ta qui-ileꞌ chiruheb chixjunileb laj Israel, joꞌ cui̱nk, joꞌ ixk, joꞌ cocꞌal, joꞌeb ajcuiꞌ li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Eb li cristian li cuanqueb saꞌ li tenamit Gabaón queꞌxbalakꞌi laj JosuéEb li rey li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li oeste queꞌrabi resil li cꞌaꞌru queꞌxba̱nu laj Israel. Eb li rey aꞌan cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej li tzu̱l ru ut li ru takꞌa ut cuanqueb ajcuiꞌ chire li Palau Mediterráneo chiru li naꞌajej Líbano. Aꞌaneb laj heteo, eb laj amorreo, eb laj cananeo, eb laj ferezeo, eb laj heveo ut eb laj jebuseo. Chixjunileb aꞌan queꞌxcꞌu̱b rib re nak teꞌoc chi pletic saꞌ comonil riqꞌuin laj Josué ut eb lix soldado. Eb laj heveo li cuanqueb Gabaón queꞌrabi resil chixjunil li quixba̱nu laj Josué riqꞌuineb li tenamit Jericó ut Hai. Queꞌxcꞌu̱b ru chanru nak teꞌxbalakꞌiheb laj Israel. Teꞌxba̱nu rib nak aꞌaneb li yo̱queb chi xic chi a̱tinac saꞌ xcꞌabaꞌ lix tenamiteb. Queꞌxsicꞌ xtzacae̱mkeb ut queꞌxqꞌue saꞌ eb li kꞌel coxtal ut queꞌxtaksi chirix lix bu̱reb. Ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ li bo̱ls tzꞌu̱m re li vino pejel ut xitinbileb. Queꞌxqꞌue kꞌel xa̱b chi rokeb xitinbileb ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ rakꞌeb kꞌel chirixeb. Ut lix tzacae̱mkeb li queꞌxcꞌam re teꞌxcuaꞌ saꞌ be moꞌ ru. Queꞌcuulac Gilgal saꞌ li naꞌajej li yo̱queb cuiꞌ chi hila̱nc laj Israel. Ut queꞌxye re laj Josué: —La̱o xochal saꞌ najtil tenamit ut takaj nak ta̱ba̱nu junak contrato kiqꞌuin, chanqueb. Ut eb laj Israel queꞌxchakꞌbe laj heveo ut queꞌxye: —Ma̱re anchal nachꞌ cuanquex kiqꞌuin. ¿Chanru nak takaba̱nu junak contrato e̱riqꞌuin la̱ex?— Eb laj Gabaón queꞌxye re laj Josué: —La̱o tocꞌanjelak che̱ru, chanqueb re. Ut laj Josué quixye reheb: —¿Anihex tzꞌakal la̱ex? Ut, ¿bar xexchal chak?— Ut eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —La̱o xochal chak saꞌ najtil tenamit xban nak xkabi chixjunil li yo̱ chixba̱nunquil li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Xkabi resil chixjunil li quilajxba̱nu chak aran Egipto. Ut xkabi ajcuiꞌ resil li quixba̱nu reheb li cuib chi rey li queꞌcuan chokꞌ xreyeb laj amorreo li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Xkabi resil nak queꞌsach ruheb li rey Sehón aran Hesbón ut laj Og, lix rey eb laj Basán, li quicuan Astarot. Joꞌcan nak eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ kaya̱nk ut eb li kech tenamitil xeꞌxye ke: “Cꞌamomak le̱ tzacae̱mk ut ayukex riqꞌuineb laj Israel. Ut te̱ye reheb nak la̱o tocꞌanjelak chiruheb. Ut te̱ye ajcuiꞌ reheb nak la̱o takaj xba̱nunquil junak contrato riqꞌuineb.” Saꞌ li cutan nak co-el chak saꞌ li kochoch tik chi us li kacaxlan cua li kacꞌam chak re takacuaꞌ saꞌ li be. Ut anakcuan ac xchakic ut moꞌ chic ru. Joꞌcan ajcuiꞌ li bo̱ls tzꞌu̱m toj acꞌ nak kaqꞌue li vino chi saꞌ ut anakcuan kꞌel chic chi us. Ut xeꞌkꞌeloꞌ li kakꞌ ut li kaxa̱b xban xnajtil xochal cuiꞌ chak, chanqueb. Eb laj Israel queꞌxchap lix cuaheb ut queꞌril. Abanan incꞌaꞌ queꞌxtzꞌa̱ma chiru li Dios cꞌaꞌru us teꞌxba̱nu. Joꞌcan nak laj Josué quixba̱nu li contrato re nak teꞌxcꞌam rib saꞌ usilal riqꞌuineb laj Gabaón. Ut quixyechiꞌi reheb nak incꞌaꞌ tixcamsiheb. Ut joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxba̱nu eb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Nak ac xnumeꞌ chic oxib cutan xba̱nunquil li contrato riqꞌuineb laj Gabaón, eb laj Israel queꞌrabi resil nak eb aꞌan nachꞌ cuan lix naꞌajeb riqꞌuineb. Nak ac xnumeꞌ oxib cutan chic queꞌco̱eb laj Israel chixsicꞌbaleb saꞌ lix tenamiteb. Eb li tenamit aꞌan, aꞌaneb Gabaón, Cafira, Beerot, ut Quiriat-jearim. Abanan eb laj Israel incꞌaꞌ queꞌxcamsiheb li tenamit aꞌan xban nak eb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj Israel ac xeꞌxba̱nu li contrato riqꞌuineb saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Joꞌcan nak chixjunileb laj Israel yo̱queb chixcuechꞌinquil rixeb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb. Chixjunileb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb queꞌxye re li tenamit: —Ma̱cꞌaꞌ naru takaba̱nu reheb xban nak ac xkaba̱nu jun li contrato riqꞌuineb saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios. Incꞌaꞌ takacamsiheb. Ma̱re ta̱cha̱lk xjoskꞌil li Dios saꞌ kabe̱n cui takakꞌet li contrato li xkaba̱nu riqꞌuineb. Incꞌaꞌ takacamsiheb. Abanan teꞌcana̱k chokꞌ aj sicꞌol siꞌ ut aj cꞌamol haꞌ chokꞌ ke la̱o aj Israel, chanqueb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Joꞌcan queꞌxba̱nu re nak teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru queꞌxyechiꞌi reheb. Ut chirix aꞌan laj Josué quixbokeb laj Gabaón ut quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak xoe̱balakꞌi? ¿Cꞌaꞌut nak xeye ke nak najt e̱tenamit? Moco ya̱l ta nak najt cuanquex kiqꞌuin. Nachꞌ ban cuanquex. Xban nak xoe̱balakꞌi, anakcuan tenebanbil li raylal saꞌ e̱be̱n. La̱ex texcana̱k joꞌ mo̱s junelic. Junes yocꞌoc siꞌ te̱ba̱nu ut bela̱nc haꞌ nak ta̱ajma̱nk ru li haꞌ ut li siꞌ nak takalokꞌoni li Dios, chan laj Josué. Eb aꞌan queꞌxye re laj Josué: —La̱o xexkabalakꞌi xban kaxiu. Xkabi resil nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios quixye re laj Moisés laj cꞌanjel chiru nak tixkꞌaxtesi e̱re li naꞌajej aꞌin ut te̱sach ruheb chixjunileb li cuanqueb arin. La̱o xkacꞌoxla nak toe̱camsi. Anakcuan takacanab kib rubel a̱cuanquil. Ba̱nu li cꞌaꞌru nacacꞌoxla nak us xba̱nunquil, chanqueb laj Gabaón. Ut laj Josué incꞌaꞌ quixcanabeb re nak teꞌcamsi̱k xbaneb laj Israel. Abanan quixqꞌueheb chi cꞌanjelac joꞌ mo̱s. Queꞌyocꞌoc siꞌ ut queꞌbelan haꞌ re ta̱cꞌanjelak chiruheb laj Israel ut re ajcuiꞌ ta̱cꞌanjelak saꞌ lix artal li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ li naꞌajej li quisiqꞌueꞌ ru xban li Ka̱cuaꞌ. Ut toj chalen anakcuan aꞌan ajcuiꞌ li cꞌanjel li nequeꞌxba̱nu. Eb laj Israel queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj amorreoLi rey Adonisedec li cuan Jerusalén quirabi resil nak laj Josué quinumta saꞌ xbe̱n li tenamit Hai ut quisach ru ut quixcamsi lix reyeb. Ut quirabi ajcuiꞌ resil nak quixsach ru li tenamit Jericó ut quixcamsi li rey. Ut quirabi ajcuiꞌ resil nak eb li cuanqueb aran Gabaón queꞌxba̱nu jun li contrato re nak teꞌxcꞌam ribeb saꞌ usilal riqꞌuineb laj Israel ut cuanqueb chic saꞌ xya̱nkeb. Cꞌajoꞌ nak quixucuac li rey nak quirabi aꞌan xban nak li tenamit Gabaón, aꞌan nimla tenamit ut kꞌaxal nim xcuanquil chiru li tenamit Hai. Ut chixjunileb li cui̱nk aꞌan cauheb rib. Joꞌcan nak laj Adonisedec lix rey eb laj Jerusalén quixtakla xbokbaleb laj Hoham li rey re li tenamit Hebrón, ut laj Piream li rey re li tenamit Jarmut, ut laj Jafía li rey re li tenamit Laquis joꞌ ajcuiꞌ laj Debir li rey re li tenamit Eglón. Quixye reheb: —Cha̱lkex arin ut kachꞌutubak kib chi pletic riqꞌuin li tenamit Gabaón xban nak eb aꞌan xeꞌxcꞌam rib saꞌ usilal riqꞌuin laj Josué ut riqꞌuineb laj Israel, chan. Joꞌcan nak queꞌxchꞌutub ribeb li o̱b chi rey reheb laj amorreo li cuanqueb saꞌ eb li tenamit Jerusalén, Hebrón, Jarmut, Laquis ut Eglón. Queꞌxchꞌutubeb lix soldado ut queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb laj Gabaón. Aran queꞌxqꞌue lix muheba̱leb nachꞌ riqꞌuin li tenamit Gabaón re teꞌoc chi pletic riqꞌuineb. Ut eb li cuanqueb saꞌ li tenamit Gabaón queꞌxtakla xyebal re laj Josué toj aran Gilgal bar cuan cuiꞌ lix muheba̱l: —Takaj nak tatcha̱lk chikatenkꞌanquil la̱o aj cꞌanjel cha̱cuu. Moa̱canab kajunes. Tatcha̱lk chi junpa̱t chikacolbal xban nak chixjunileb li rey reheb laj amorreo, li cuanqueb saꞌ li tzu̱l ru, xeꞌchal chi pletic kiqꞌuin.— Laj Josué qui-el chak Gilgal rochbeneb chixjunileb li soldado li cauheb rib chi pletic. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Josué: —Matxucuac chiruheb aꞌan xban nak la̱in tinkꞌaxtesiheb saꞌ a̱cuukꞌ ut ma̱ jun reheb aꞌan teꞌnumta̱k saꞌ a̱be̱n, chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Josué qui-el Gilgal rochbeneb lix soldado. Chiru kꞌojyi̱n queꞌbe̱c toj retal queꞌcuulac nachꞌ riqꞌuin li tenamit Gabaón. Ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb laj amorreo nak queꞌcuulac chi pletic riqꞌuineb. Li Ka̱cuaꞌ Dios quirocsi xxiuheb laj amorreo nak queꞌril eb laj Israel. Ut nabaleb li cuanqueb Gabaón queꞌcamsi̱c. Ut li incꞌaꞌ queꞌcam, queꞌa̱linac ut eb laj Israel queꞌxta̱keheb toj saꞌ li naꞌajej Bet-horón. Ut cuanqueb cuiꞌchic li queꞌcamsi̱c nak yo̱queb chi numecꞌ saꞌ eb li naꞌajej Azeca ut Maceda. Nak eb laj amorreo yo̱queb chi e̱lelic chiruheb laj Israel, li Ka̱cuaꞌ nabal li sakbach quixtakla chak saꞌ xbe̱neb nak yo̱queb chi cubec saꞌ li tzu̱l Bet-horón. Chanchan li ni̱nki pec. Ut kꞌaxal cuiꞌchic nabal li queꞌcam xban li sakbach chiru li queꞌcamsi̱c chi chꞌi̱chꞌ xbaneb laj Israel. Saꞌ li cutan nak li Ka̱cuaꞌ quixkꞌaxtesiheb laj amorreo saꞌ rukꞌeb laj Israel, laj Josué quia̱tinac riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ chiruheb li tenamit ut quixye: —Chixakli̱k li sakꞌe saꞌ xbe̱n li naꞌajej Gabaón. Ut chixakli̱k li po saꞌ xbe̱n li ru takꞌa Ajalón, chan. Li sakꞌe ut li po queꞌxakli. Incꞌaꞌ chic queꞌbe̱c toj retal nak queꞌnumta laj Israel saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tzꞌi̱banbil retalil aꞌin saꞌ li hu li quixtzꞌi̱ba laj Jaser nak li sakꞌe quixakli saꞌ xyi li choxa caꞌchꞌin chic ma̱ jun cutan ut incꞌaꞌ quixse̱ba rib chi oc? Ma̱ jun sut quicꞌulman chi joꞌcan joꞌ li quicꞌulman saꞌ li cutan aꞌan, chi moco junxil chi moco mokon. Li Dios quixsume lix tij laj Josué, usta yal cui̱nk, ut quixtenkꞌaheb laj Israel chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Nak ac xcꞌulman aꞌin, laj Josué rochbeneb lix soldado queꞌsukꞌi cuiꞌchic Gilgal saꞌ lix muheba̱leb. Ut eb li o̱b chi rey queꞌe̱lelic ut queꞌxmuk ribeb saꞌ jun li ochoch pec aran Maceda. Abanan cuan jun qui-iloc reheb ut quixye re laj Josué nak li o̱b chi rey mukmu̱queb saꞌ jun li ochoch pec aran Maceda. Laj Josué quixye reheb li soldado: —Te̱tolcꞌosi ni̱nki pec re te̱tzꞌap li oqueba̱l re li ochoch pec ut te̱qꞌue aj cꞌacꞌalehom re li ochoch pec. Abanan la̱ex me̱bay e̱rib. Me̱canab ra̱linanquileb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Texxic chirixeb ut te̱camsiheb. Incꞌaꞌ te̱canabeb chi xic saꞌ lix tenamiteb xban nak li Ka̱cuaꞌ Dios ac xkꞌaxtesiheb saꞌ e̱rukꞌ, chan laj Josué. Nak laj Josué ut eb laj Israel queꞌxsach ru chi junaj cua eb laj amorreo, nabaleb li queꞌcamsi̱c. Abanan cuanqueb ajcuiꞌ junju̱nk queꞌe̱lelic. Eb aꞌan queꞌco̱eb chixcolbaleb rib saꞌ eb li tenamit li sutsu̱queb saꞌ tzꞌac. Ut chixjunileb lix soldado queꞌsukꞌi riqꞌuin laj Josué saꞌ li naꞌajej Maceda bar queꞌxqꞌue cuiꞌ lix muheba̱leb. Ma̱ jun quicamsi̱c saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut ma̱ jun saꞌ li naꞌajej aꞌan quiraj xcuechꞌinquileb laj Israel. Laj Josué quixye reheb li soldados: —Tehomak li oqueba̱l re li ochoch pec ut teꞌrisiheb li o̱b chi rey, chan. Joꞌcan nak queꞌxte li ochoch pec ut queꞌrisiheb lix reyeb li tenamit Jerusalén, Hebrón, Jarmut, Laquis, ut Eglón. Ut queꞌxcꞌameb riqꞌuin laj Josué. Nak ac cuanqueb li rey riqꞌuin laj Josué, quixtakla xbokbaleb chixjunileb li cui̱nk aj Israel. Quixye reheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb nak teꞌxxakab li rokeb saꞌ xbe̱n lix cuxeb li rey. Ut joꞌcan queꞌxba̱nu. Ut laj Josué quixye reheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel: —Mexxucuac chi moco chichꞌina̱nk e̱chꞌo̱l. Cauhak ban e̱chꞌo̱l xban nak joꞌcaꞌin nak tixkꞌaxtesiheb saꞌ kukꞌ li Ka̱cuaꞌ chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc ke, chan. Chirix chic aꞌan laj Josué quixcamsiheb li o̱b chi rey ut quixtakla xtꞌuyubanquileb saꞌ ruꞌuj o̱b li cheꞌ. Ut aran queꞌxnumsi li cutan chi tꞌuytꞌu toj retal qui-ecuu. Nak ac x-ecuu, laj Josué quixtakla xcubsinquileb li camenak. Ut quixye ajcuiꞌ nak teꞌcutekꞌ chak saꞌ li ochoch pec bar queꞌxmuk cuiꞌ chak ribeb. Ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ ni̱nki pec saꞌ li oqueba̱l re li ochoch pec. Ut toj cuanqueb ajcuiꞌ li pec aꞌan chalen anakcuan. Saꞌ eb li cutan aꞌan laj Josué ut eb lix soldado queꞌpletic riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ li tenamit Maceda. Queꞌnumta saꞌ xbe̱neb ut queꞌxcamsiheb. Ma̱ jun chic queꞌcana chi yoꞌyo saꞌ li tenamit aꞌan. Joꞌ nak quixcamsi lix reyeb laj Jericó, joꞌcan cuiꞌchic quixba̱nu re lix reyeb laj Maceda. Nak ac xsacheb ru li cuanqueb Maceda, laj Josué co̱ aran Libna rochbeneb lix soldado ut queꞌpletic riqꞌuineb li cuanqueb Libna. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixkꞌaxtesi ajcuiꞌ li tenamit aꞌan saꞌ rukꞌeb laj Israel. Queꞌxcamsi chi chꞌi̱chꞌ chixjunileb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan. Ma̱ jun chic queꞌcana chi yoꞌyo. Ut queꞌxcamsi ajcuiꞌ lix reyeb joꞌ nak queꞌxcamsi li rey re Jericó. Nak laj Josué qui-el Libna rochbeneb lix soldados queꞌco̱eb Laquis chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan. Ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit. Ut saꞌ xcab li cutan li Ka̱cuaꞌ quixkꞌaxtesi li tenamit saꞌ rukꞌeb laj Israel. Joꞌ nak quilajeꞌxcamsi chixjunileb saꞌ li naꞌajej Libna, joꞌcan cuiꞌchic queꞌxba̱nu aran Laquis. Ma̱ jun chic queꞌcana chi yoꞌyo saꞌ li tenamit aꞌan. Laj Horam li rey li cuan saꞌ li tenamit Gezer co̱ rochbeneb lix soldados chixtenkꞌanquil li tenamit Laquis. Abanan laj Josué rochbeneb lix soldados queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li tenamit aꞌan toj retal quixsacheb ru chixjunileb. Ma̱ jun chic quixcanabeb chi yoꞌyo. Chirix chic aꞌan laj Josué qui-el Laquis rochbeneb lix soldados ut queꞌco̱eb Eglón chi pletic. Ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb nachꞌ riqꞌuin li tenamit. Saꞌ li cutan aꞌan, queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Eglón ut quilajeꞌxcamsiheb chi chꞌi̱chꞌ chixjunileb li cuanqueb aran. Ma̱ jun chic queꞌxcanabeb chi yoꞌyo joꞌ queꞌxba̱nu aran Laquis. Nak queꞌel Eglón, laj Josué rochbeneb lix soldados queꞌco̱eb Hebrón ut queꞌoc chi pletic riqꞌuineb. Queꞌoc saꞌ li tenamit Hebrón ut queꞌnumta saꞌ xbe̱n li rey joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb aran. Ut queꞌnumta ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li cocꞌ tenamit li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan. Quilajeꞌxcamsi chi chꞌi̱chꞌ chixjunileb li cuanqueb aran joꞌ queꞌxba̱nu aran Eglón. Ma̱ jun chic queꞌxcanabeb chi yoꞌyo. Chirix chic aꞌan laj Josué rochbeneb lix soldados queꞌco̱eb saꞌ li tenamit Debir ut queꞌpletic riqꞌuineb aꞌan. Queꞌoc saꞌ li tenamit ut queꞌxcamsi li rey chi chꞌi̱chꞌ joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb aran. Ut queꞌxsach ruheb chixjunileb li cocꞌ tenamit li cuanqueb chi nachꞌ. Queꞌxcamsiheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ eb li tenamit aꞌan joꞌ queꞌxba̱nu re li tenamit Hebrón ut Libna. Ma̱ jun chic queꞌxcanab chi yoꞌyo. Joꞌcaꞌin nak queꞌxsach ru li tenamit Debir ut queꞌxsach ru lix reyeb. Joꞌcaꞌin nak laj Josué quinumta saꞌ xbe̱neb li rey li cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej aꞌan. Queꞌre̱chani chixjunileb li naꞌajej li tzu̱l ru, li naꞌajej Neguev, joꞌ ajcuiꞌ eb li ru takꞌa. Ut queꞌxcamsiheb chixjunileb li cuanqueb aran, joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Laj Josué ut eb lix soldados queꞌxcamsiheb chixjunileb ut queꞌre̱chani chixjunil li naꞌajej Cades-barnea toj saꞌ li naꞌajej Gaza. Ut queꞌre̱chani ajcuiꞌ li naꞌajej Gosén. Quicuulac toj saꞌ li tenamit Gabaón. Saꞌ li ple̱t aꞌan laj Josué quinumta saꞌ xbe̱neb chixjunileb li rey ut queꞌre̱chani lix naꞌajeb xban nak li Ka̱cuaꞌ yo̱ chi tenkꞌa̱nc reheb laj Israel. Ut laj Josué rochbeneb lix soldados queꞌsukꞌi cuiꞌchic aran Gilgal saꞌ li naꞌajej li yo̱queb cuiꞌ chi hila̱nc. Eb laj Israel queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li tenamit li queꞌxchꞌutub ribeb chi pletic riqꞌuinebNak li rey Jabín li cuan saꞌ li tenamit Hazor quirabi li cꞌaꞌru queꞌxba̱nu laj Israel, quixtakla xyebal resil re laj Jobab li rey li cuan saꞌ li tenamit Madón. Ut quixtakla ajcuiꞌ resil riqꞌuin li rey li cuan saꞌ li tenamit Simrón joꞌ ajcuiꞌ li rey li cuan saꞌ li tenamit Acsaf. Ut quixtakla ajcuiꞌ xyebal resil reheb li rey li cuanqueb saꞌ li norte saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru, li cuan cuiꞌ li Palau Cineret, joꞌ ajcuiꞌ eb li rey li cuanqueb saꞌ li sur saꞌ li naꞌajej Arabá. Ut quixtakla resil reheb li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa ut eb li cuanqueb saꞌ li oeste saꞌ li tenamit Dor. Ut quixtakla ajcuiꞌ xyebal resil reheb laj cananeo li cuanqueb saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li nimaꞌ Jordán ut reheb laj amorreo, eb laj heteo, eb laj ferezeo, eb laj jebuseo, li cuanqueb saꞌ li tzu̱l ru joꞌ eb ajcuiꞌ laj heveo li cuanqueb nachꞌ riqꞌuin li tzu̱l Hermón li cuan saꞌ li naꞌajej Mizpa. Queꞌxjunaji ribeb chixjunileb rochbeneb lix soldados re teꞌxic chi pletic riqꞌuineb laj Israel. Kꞌaxal cuiꞌchic nabaleb. Chanchan xqꞌuial li samaib chire li palau. Ut nabaleb lix cacua̱yeb joꞌ ajcuiꞌ lix carruajeb re pletic. Chixjunileb li rey aꞌin queꞌxchꞌutub ribeb ut queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb laj Israel. Ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb chire li palau Merom. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Josué: —Matxucuac chiruheb li cuanqueb Canaán xban nak cuulaj ajcuiꞌ joꞌcaꞌin ho̱nal acak xeꞌcam chixjunileb xban nak la̱in tinkꞌaxtesiheb saꞌ e̱rukꞌ la̱ex aj Israel. Te̱tok rokeb lix cacua̱yeb ut te̱cꞌateb lix carruaje, chan li Dios. Joꞌcan nak laj Josué rochbeneb chixjunileb lix soldados queꞌco̱eb nachꞌ riqꞌuin li palau Merom chi pletic riqꞌuineb chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb laj Israel chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. Ut queꞌra̱linaheb toj saꞌ li nimla tenamit Sidón ut toj saꞌ li naꞌajej Misrefot-maim ut toj saꞌ li ru takꞌa Mizpa li cuan saꞌ li este. Ut queꞌxcamsi chixjunileb. Ma̱ jun chic reheb queꞌcana chi yoꞌyo. Laj Josué quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Quixtok rokeb lix cacua̱yeb ut quixcꞌateb lix carruaje. Ut chirix aꞌan queꞌsukꞌi laj Josué rochbeneb lix soldados ut queꞌoc saꞌ li tenamit Hazor ut queꞌxcamsi lix reyeb. Li tenamit Hazor, aꞌan li nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li tenamit jun chꞌol chic. Ut eb laj Israel queꞌxcamsi chi chꞌi̱chꞌ chixjunileb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan. Queꞌxsach ru chi junaj cua. Ma̱cꞌaꞌ chic queꞌxcanab chi yoꞌyo ut queꞌxcꞌat li tenamit. Queꞌxsach ruheb chi junaj cua chixjunileb li tenamit li queꞌoquen chi pletic riqꞌuineb laj Israel ut queꞌxcamsiheb chi chꞌi̱chꞌ joꞌ ajcuiꞌ lix reyeb joꞌ quiyeheꞌ reheb xban laj Moisés laj cꞌanjel chiru li Dios. Chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ xbe̱n bol incꞌaꞌ queꞌxcꞌat eb laj Israel. Caꞌaj cuiꞌ li tenamit Hazor. Eb laj Israel quilajeꞌxcamsi chixjunileb li cuanqueb saꞌ eb li tenamit aꞌan. Ma̱ jun queꞌxcanab chi yoꞌyo. Ut quicana chokꞌ reheb lix queto̱mkeb ut chixjunil li cꞌaꞌru reheb. Joꞌ quixye li Dios re laj Moisés laj cꞌanjel chiru, joꞌcan qui-uxman xban nak laj Moisés quixye re laj Josué li cꞌaꞌru quixye li Dios. Ut laj Josué quixba̱nu chi tzꞌakal re ru li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban laj Moisés. Ma̱ jun li quixye li Dios incꞌaꞌ ta quixba̱nu laj Josué. Joꞌcan nak laj Josué quire̱chani chixjunil li naꞌajej aꞌan. Quire̱chani li naꞌajej li tzu̱l ru, ut li naꞌajej Neguev, ut chixjunil li naꞌajej Gosén ut eb li ru takꞌa re Arabá joꞌ eb ajcuiꞌ li tzu̱l ut li ru takꞌa li cuan Israel. Li naꞌajej li queꞌre̱chani naticla chak cuan cuiꞌ li tzu̱l Halac li cuan cuiꞌ li naꞌajej Seir ut nacuulac toj Baal-gad li cuan saꞌ li ru takꞌa li cuan Líbano nachꞌ riqꞌuin li tzu̱l Hermón. Eb laj Israel queꞌxchap chixjunileb li rey ut queꞌxcamsiheb. Laj Josué najt quipletic riqꞌuineb li rey aꞌan. Ma̱ jun li tenamit quixcꞌam rib saꞌ usilal riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Israel. Caꞌaj cuiꞌ eb laj heveo li cuanqueb aran Gabaón. Chixjunileb li jun chꞌol chic tenamit riqꞌuin ple̱t queꞌre̱chani. Li Ka̱cuaꞌ quixcacuubresi lix chꞌo̱leb li tenamit li cuanqueb Canaán re nak teꞌpletik, re nak teꞌsachekꞌ ruheb chixjunileb xbaneb laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ Dios ac quixye re laj Moisés nak incꞌaꞌ teꞌril xtokꞌoba̱l ruheb. Teꞌxcamsiheb ban chixjunileb. Ut eb laj Israel queꞌxsach ajcuiꞌ ruheb li ralal xcꞌajol laj Anac li cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej li tzu̱l ru. Aꞌaneb aꞌin li naꞌajej aꞌan: Hebrón, Debir, Anab, ut eb li naꞌajej tzu̱l ru re Judá ut Israel. Queꞌxsach ruheb chixjunileb li cuanqueb aran joꞌ ajcuiꞌ lix tenamiteb. Ma̱ jun chic ralal xcꞌajol laj Anac quicana saꞌ lix naꞌajeb laj Israel. Abanan cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌcana saꞌ eb li tenamit Gaza, Gat ut Asdod. Joꞌcaꞌin nak laj Josué quire̱chani chixjunil lix naꞌajeb, joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Dios. Ut quixjeqꞌui li naꞌajej reheb li cablaju xte̱paleb laj Israel. Ut incꞌaꞌ chic quicuan li ple̱t saꞌ eb li naꞌajej aꞌan. Eb laj Israel queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li rey li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li esteAꞌaneb aꞌin li rey li queꞌsacheꞌ ruheb xbaneb laj Israel. Li naꞌajej li queꞌcuan cuiꞌ, aꞌan cuan jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ xjayal li na-el cuiꞌ li sakꞌe. Naticla cuan cuiꞌ li nimaꞌ Arnón. Nacuulac cuan cuiꞌ li tzu̱l Hermón ut saꞌ chixjunil li naꞌajej Arabá li cuan saꞌ li este. Laj Sehón lix reyeb laj amorreo li cuan saꞌ li tenamit Hesbón, aꞌan nataklan saꞌ xbe̱n li naꞌajej li naticla chak Aroer li cuan chire li nimaꞌ Arnón. Ut yijach re li ru takꞌa ut yijach li naꞌajej re Galaad. Nacuulac cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jaboc saꞌ li nuba̱l re lix tenamiteb li ralal xcꞌajol laj Amón. Ut aꞌan ajcuiꞌ nataklan saꞌ xbe̱neb li naꞌajej li cuan saꞌ li este, li cuan saꞌ li ru takꞌa nachꞌ riqꞌuin li nimaꞌ Jordán. Naticla cuan cuiꞌ li palau Cineret. Nacuulac cuan cuiꞌ li palau Mar Muerto saꞌ xjayal li tenamit Bet-jesimot li cuan saꞌ li sur cuan cuiꞌ li tzu̱l Pisga. Laj Og li rey re Basán, aꞌan jun xcomoneb li queꞌchal chak saꞌ li naꞌajej Refaim. Laj Og quicuan aran Astarot ut Edrei. Aꞌan quitaklan saꞌ xbe̱neb li naꞌajej aꞌin. Quiticla chak cuan cuiꞌ li tzu̱l Hermón. Nacuulac cuan cuiꞌ li naꞌajej Salca, ut chixjunil li naꞌajej Basán. Ut nacuulac saꞌ li nuba̱l re li naꞌajej Gesur ut Maaca ut yijach re li naꞌajej Galaad li nataklan cuiꞌ laj Sehón li rey re Hesbón. Junxil laj Moisés rochbeneb lix soldado queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li rey Sehón ut li rey Og. Ut li naꞌajej li queꞌre̱chani, laj Moisés quixjecꞌ reheb li jun te̱p chi ralal xcꞌajol laj Rubén, reheb li jun te̱p chi ralal xcꞌajol laj Gad ut reheb ajcuiꞌ yijach xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Manasés. Eb laj Israel queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li rey li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li oesteAꞌaneb aꞌin li rey li queꞌsacheꞌ ruheb xban laj Josué rochbeneb lix soldados. Eb li naꞌajej aꞌan cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ saꞌ li oeste li na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Naticla chak cuan cuiꞌ li tenamit Baal-gad saꞌ li ru takꞌa Líbano. Nacuulac cuan cuiꞌ li tzu̱l Halac ut nacuulac cuan cuiꞌ li naꞌajej Seir. Ut li chꞌochꞌ li queꞌre̱chani laj Josué quixjeqꞌui reheb chixjunju̱nkaleb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Li naꞌajej li quixjeqꞌui, aꞌaneb aꞌin: li tzu̱l ru ut li ru takꞌa re li nimaꞌ Jordán, ut li chaki chꞌochꞌ joꞌ ajcuiꞌ li cuan jun pacꞌal, joꞌ ajcuiꞌ li naꞌajej Neguev. Chixjunil li naꞌajej aꞌin, aꞌan li queꞌcuan cuiꞌ eb laj heteo, eb laj amorreo, eb laj cananeo, eb laj ferezeo, ut eb laj heveo ut eb laj jebuseo. Lix cꞌabaꞌeb li rey li queꞌsacheꞌ ruheb, aꞌaneb aꞌin: li rey re Jericó, li rey re Hai li cuan nachꞌ riqꞌuin Bet-el, ut li rey re Jerusalén, li rey re Hebrón, li rey re Jarmut, ut li rey re Laquis, li rey re Eglón, ut li rey re Gezer, li rey re Debir, ut li rey re Geder, li rey re Horma, ut li rey re Arad, li rey re Libna ut li rey re Adulam, li rey re Maceda, ut li rey re Bet-el, li rey re Tapúa, ut li rey re Hefer, li rey re Afec, ut li rey re Sarón, li rey re Madón, ut li rey re Hazor, li rey re Simron-merón, ut li rey re Acsaf, li rey re Taanac, ut li rey re Meguido, li rey re Cedes, ut li rey re Jocneam li cuan saꞌ xcue̱nt Carmelo, li rey re Dor, ut li rey re li tenamit Goim li cuan aran Gilgal, ut li rey re li tenamit Tirsa. Junlaju xcaꞌcꞌa̱l (31) chixjunileb li rey li queꞌsacheꞌ ru xbaneb laj Israel. Toj cuan li naꞌajej ma̱jiꞌ nequeꞌre̱chani laj IsraelNak ac ti̱x chic chi us laj Josué, li Ka̱cuaꞌ quixye re: —La̱at yo̱cat chi ti̱xc chi us ut toj cuan nabal li naꞌajej toj ma̱jiꞌ nequere̱chani. Li naꞌajej li ma̱jiꞌ nequere̱chani, aꞌan lix naꞌajeb laj filisteo ut lix naꞌajeb laj gesureo. Li naꞌajej aꞌan naticla chak saꞌ li nimaꞌ Sihor saꞌ li este re li tenamit Egipto li nacuulac toj saꞌ li nuba̱l re li tenamit Ecrón li cuan saꞌ li norte li nequeꞌxye nak reheb laj cananeo. Saꞌ li naꞌajej aꞌan cuanqueb o̱b li rey. Ut aꞌaneb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj filisteo li cuanqueb saꞌ eb li tenamit Gaza, Asdod, Ascalón, Gat ut Ecrón, joꞌ ajcuiꞌ eb laj aveo; chixjunil li naꞌajej li cuan saꞌ li sur lix naꞌajeb laj cananeo, joꞌ ajcuiꞌ li naꞌajej Mehara lix naꞌajeb laj Sidón li nacuulac toj saꞌ li tenamit Afec saꞌ li nuba̱l re lix naꞌajeb laj amorreo; ut lix naꞌajeb laj giblita, ut chixjunil li naꞌajej Líbano li cuan saꞌ li este li nacuulac toj saꞌ li tenamit Baal-gad li cuan saꞌ li tzu̱l Hermón saꞌ li oqueba̱l re li tenamit Hamat. La̱in texintenkꞌa chirisinquileb chi junaj cua saꞌ li naꞌajej Sidón. Te̱sach ruheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej tzu̱l ru toj saꞌ li naꞌajej Líbano ut toj saꞌ li naꞌajej Misrefot-maim. Abanan tento nak ta̱jeqꞌui riqꞌuin bu̱lic li naꞌajej reheb laj Israel joꞌ xinye a̱cue. Li chꞌochꞌ aꞌin ta̱jeqꞌui reheb li bele̱b xte̱paleb laj Israel ut li yijach lix te̱pal li ralal xcꞌajol laj Manasés.— Aꞌaneb aꞌin li naꞌajej li quixjeqꞌui laj MoisésEb li ralal xcꞌajol laj Rubén ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad ac xeꞌxcꞌul lix chꞌochꞌeb joꞌ eb ajcuiꞌ li yijach chic li ralal xcꞌajol laj Manasés queꞌxcꞌul lix chꞌochꞌeb nak laj Moisés quixjeqꞌui lix chꞌochꞌeb joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Li naꞌajej li queꞌxcꞌul, aꞌan cuan jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li este. Li chꞌochꞌ li queꞌxcꞌul eb aꞌan naticla chak saꞌ li tenamit Aroer li cuan chire li nimaꞌ Arnón joꞌ ajcuiꞌ li tenamit li cuan saꞌ li ru takꞌa ut chixjunil li ru takꞌa Medeba. Nacuulac toj saꞌ li tenamit Dibón. Joꞌcan ajcuiꞌ lix tenamit laj Sehón lix reyeb laj amorreo, li quicuan chokꞌ rey aran Hesbón, li quicuulac toj saꞌ li nuba̱l re lix naꞌajeb laj Amón. Ut quijeqꞌui̱c ajcuiꞌ reheb li naꞌajej Galaad ut lix tenamiteb laj gesureo ut lix naꞌajeb laj maacateo, ut chixjunil li tzu̱l Hermón ut chixjunil li naꞌajej Basán. Nacuulac toj saꞌ li tenamit Salca. Queꞌxcꞌul chokꞌ reheb chixjunil li naꞌajej Basán, li quicuan rubel xcuanquil laj Og, li quicuan chokꞌ rey aran Astarot ut Edrei. Laj Og, aꞌan jun reheb laj refaítas, li queꞌcoleꞌ nak laj Moisés quinumta saꞌ xbe̱neb nak quirisiheb saꞌ li naꞌajej aꞌan. Caꞌaj cuiꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Gesur ut eb li ralal xcꞌajol laj Maaca incꞌaꞌ queꞌisi̱c saꞌ lix naꞌajeb xbaneb laj Israel. Queꞌcana ban chi cua̱nc saꞌ xya̱nkeb toj chalen anakcuan. Lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Leví incꞌaꞌ quiqꞌueheꞌ xnaꞌajeb xban laj Moisés xban nak eb aꞌan tento nak teꞌtzꞌak xcomon li mayej li nacꞌatman chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Dios. Laj Moisés quixjeqꞌui li naꞌajej aꞌin reheb li ralal xcꞌajol laj Rubén aꞌ yal chanru xqꞌuial li junju̱nk chꞌu̱tal. Li naꞌajej li quixqꞌue reheb, aꞌan naticla chak saꞌ li naꞌajej Aroer. Nacuulac cuan cuiꞌ li nimaꞌ Arnón. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ reheb li tenamit li cuan saꞌ xyi li ru takꞌa ut chixjunil li ru takꞌa li cuan Medeba. Queꞌxcꞌul ajcuiꞌ li naꞌajej Hesbón ut chixjunil li tenamit li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa xcue̱nt Hesbón. Aꞌaneb aꞌin li cocꞌ tenamit: Dibón, Bamot-baal, Bet-baal-meón, Jahaza, Cademot, Mefaat, Quiriataim, Sibma, Zaret-sahar li cuan saꞌ xbe̱n bol cuan cuiꞌ li ru takꞌa, Bet-peor, li tzu̱l Pisga, ut Bet-jesimot. Queꞌxcꞌul ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa ut li naꞌajej li queꞌcuan rubel xcuanquil li rey Sehón, lix reyeb laj amorreo li quicuan chokꞌ rey aran Hesbón. Laj Moisés queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Sehón ut eb li queꞌtenkꞌan re laj Sehón chi takla̱nc saꞌ li naꞌajej Madián. Aꞌaneb laj Evi, laj Requem, laj Zur, laj Hur, ut laj Reba. Nabaleb li cristian li queꞌcamsi̱c xbaneb laj Israel. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan, cuan laj Balaam laj kꞌe, li ralal laj Beor. Li nuba̱l re li naꞌajej li queꞌre̱chani li ralal xcꞌajol laj Rubén, aꞌan li nimaꞌ Jordán. Aꞌaneb aꞌin li tenamit rochbeneb li cocꞌ naꞌajej li quiqꞌueheꞌ chokꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Rubén, aꞌ yal chanru xqꞌuialeb li junju̱nk chꞌu̱tal. Laj Moisés quixqꞌue xnaꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Gad, aꞌ yal chanru xqꞌuialeb li junju̱nk chꞌu̱tal. Aꞌan aꞌin li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb: li naꞌajej Jazer ut chixjunileb li tenamit li cuanqueb Galaad, ut yijach lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Amón. Nacuulac toj saꞌ li tenamit Aroer li cuan chiru li naꞌajej Rabá. Li naꞌajej aꞌan nacuulac cuan cuiꞌ li tenamit Hesbón ut toj saꞌ li naꞌajej Ramat-mizpa ut saꞌ li tenamit Betonim. Nacuulac cuan cuiꞌ li tenamit Mahanaim. Nacuulac toj cuan cuiꞌ li tenamit Debir. Joꞌ ajcuiꞌ li tenamit Bet-aram li cuan saꞌ li ru takꞌa, li tenamit Bet-nimra, ut eb li tenamit Sucot ut Zafón. Aꞌaneb aꞌin li yijach chic li naꞌajej li quicuan rubel xcuanquil laj Sehón li quicuan chokꞌ rey aran Hesbón. Saꞌ li oeste, lix nuba̱l li naꞌajej aꞌan, aꞌan li nimaꞌ Jordán. Ut saꞌ li norte lix nuba̱l, aꞌan li palau Cineret. Aꞌaneb aꞌin li tenamit rochbeneb li cocꞌ naꞌajej li quiqꞌueheꞌ chokꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Gad, aꞌ yal chanru xqꞌuialeb li junju̱nk chꞌu̱tal. Laj Moisés quixqꞌue xnaꞌajeb li yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés, aꞌ yal chanru xqꞌuialeb li junju̱nk chꞌu̱tal. Li naꞌajej aꞌan naticla chak toj saꞌ li tenamit Mahanaim, ut quiqꞌueheꞌ reheb chixjunil li naꞌajej Basán, ut chixjunil li naꞌajej li quicuan rubel xcuanquil laj Og lix reyeb laj Basán, ut chixjunileb li cocꞌ tenamit li cuanqueb saꞌ xcue̱nt Jair, li cuan saꞌ li naꞌajej Basán. Oxcꞌa̱l (60) chixjunil li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb li yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés. Yijach li naꞌajej Galaad quiqꞌueheꞌ reheb ut li nimla tenamit Astarot joꞌ ajcuiꞌ li nimla tenamit Edrei, li queꞌcuan rubel xcuanquil laj Og, lix reyeb laj Basán. Chixjunil li naꞌajej aꞌin quiqꞌueheꞌ reheb yijach li ralal xcꞌajol laj Maquir, li ralal laj Manasés, aꞌ yal chanru xqꞌuialeb li junju̱nk chꞌu̱tal. Laj Moisés quixjeqꞌui reheb laj Israel li ru takꞌa Moab, li cuan saꞌ li este jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, li nacana saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Jericó. Laj Moisés incꞌaꞌ quixqꞌue xchꞌochꞌeb li ralal xcꞌajol laj Leví. Quixye reheb: —Li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel, aꞌan li te̱re̱chani joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ e̱re, chan. Laj Josué quixjeqꞌui li naꞌajej CanaánLi naꞌajej Canaán quiqꞌueheꞌ chokꞌ reheb laj Israel xbaneb laj Eleazar laj tij, ut laj Josué li ralal laj Nun, rochbeneb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Riqꞌuin bu̱lic quijeqꞌui̱c reheb li naꞌajej aꞌan, joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Queꞌxjeqꞌui reheb li bele̱b te̱p li ralal xcꞌajol laj Israel ut li yijach chic li ralal xcꞌajol laj Manasés. Li cuib te̱p chi ralal xcꞌajol laj Israel ac xeꞌxcꞌul li reheb aꞌan jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán rochbeneb li yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés. Eb li ralal xcꞌajol laj Leví incꞌaꞌ quiqꞌueheꞌ xchꞌochꞌeb. Cuib te̱p li ralal xcꞌajol laj José. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Manasés ut eb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Ut incꞌaꞌ queꞌqꞌueheꞌ xchꞌochꞌeb li ralal xcꞌajol laj Leví. Caꞌaj cuiꞌ quiqꞌueheꞌ xnaꞌajeb bar naru teꞌcua̱nk saꞌ eb li tenamit ut quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ xnaꞌajeb re teꞌxqꞌuiresi xqueto̱mkeb. Eb laj Israel queꞌxjeqꞌui li chꞌochꞌ joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Li naꞌajej Hebrón, aꞌan li quiqꞌueheꞌ re laj Caleb ut reheb li ralal xcꞌajolSaꞌ jun li cutan queꞌcuulac Gilgal li ralal xcꞌajol laj Judá chi a̱tinac riqꞌuin laj Josué. Laj Caleb, li ralal laj Jefone, Cenaz xtenamit, quixye re laj Josué: —La̱at ac nacanau li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés, laj cꞌanjel chiru, nak quia̱tinac riqꞌuin saꞌ li naꞌajej Cades-barnea cha̱cuix la̱at ut chicuix ajcuiꞌ la̱in. Caꞌcꞌa̱l (40) chihab cuan cue nak cuanquin Cades-barnea ut laj Moisés laj cꞌanjel chiru li Dios quinixtakla chak chirilbal li naꞌajej aꞌin. Ut nak quinsukꞌi quinchꞌolob chi tzꞌakal chiru li cꞌaꞌru quicuil chak saꞌ li naꞌajej aꞌan ut li cꞌaꞌru cuan saꞌ inchꞌo̱l. Eb li queꞌcuulac chicuix queꞌxqꞌue xxiuheb li tenamit riqꞌuin li cꞌaꞌru queꞌxye chirix li naꞌajej aꞌan. Abanan la̱in quinba̱nu joꞌ li quixye li Ka̱cuaꞌ lin Dios. Saꞌ li cutan aꞌan laj Moisés quixye cue chi joꞌcaꞌin: “Chi ya̱l tinye a̱cue, li naꞌajej li bar xatnumeꞌ cuiꞌ, a̱cuehak la̱at ut rehakeb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol chi junelic, xban nak xaba̱nu li cꞌaꞌru quiyeheꞌ a̱cue xban li Ka̱cuaꞌ lin Dios,” chan. Anakcuan ac xnumeꞌ o̱b roxcꞌa̱l (45) chihab nak li Dios quixye aꞌin re laj Moisés nak toj yo̱queb chak chi numecꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ eb laj Israel. Joꞌ quixyechiꞌi chak cue, chalen anakcuan toj yo̱ chixqꞌuebal inyuꞌam. Anakcuan o̱b roꞌcꞌa̱l (85) chihab chic cuan cue. Abanan lin metzꞌe̱u toj cuan ajcuiꞌ anakcuan joꞌ saꞌ li cutan aꞌan nak quinixtakla laj Moisés chixqꞌuebal retal li naꞌajej. Chanru lin metzꞌe̱u saꞌ li cutan aꞌan, joꞌcan ajcuiꞌ xcacuilal inmetzꞌe̱u anakcuan. Toj cau cuib re xic chi pletic, malaj ut re xba̱nunquil li cꞌaꞌru tincuaj. Joꞌcan nak nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱qꞌue chokꞌ cue li naꞌajej li tzu̱l ru joꞌ quixyechiꞌi chak cue li Ka̱cuaꞌ. La̱at ac nacanau nak cuanqueb li ralal xcꞌajol laj Anac saꞌ li naꞌajej aꞌan. Cuanqueb ni̱nki tenamit ut cauheb rib chi pletic. Abanan la̱in ninnau nak li Dios ta̱cua̱nk cuiqꞌuin ut tinixtenkꞌa chirisinquileb saꞌ li naꞌajej aꞌan joꞌ quixye chak cue, chan laj Caleb. Ut laj Josué quixye re laj Caleb li ralal laj Jefone: —Aꞌ taxak li Dios chi-osobtesi̱nk a̱cue, chan. Ut quixqꞌue li tenamit Hebrón re aꞌan ut reheb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol. Joꞌcan nak li tenamit Hebrón quicana chokꞌ re laj Caleb li ralal laj Jefone aj cenezeo. Ut quicana ajcuiꞌ reheb li ralal xcꞌajol toj chalen anakcuan xban nak laj Caleb quixba̱nu chi tzꞌakal li quiraj li Ka̱cuaꞌ, lix Dios eb laj Israel. Najter kꞌe cutan lix cꞌabaꞌ li tenamit Hebrón, aꞌan Quiriat-arba, xban nak laj Arba, aꞌan jun cui̱nk kꞌaxal naꞌno ru saꞌ xya̱nkeb laj anaceo. Ut nak ac xeꞌre̱chani li tenamit Hebrón, incꞌaꞌ chic quicuan li ple̱t saꞌ li naꞌajej aꞌan. Aꞌaneb aꞌin li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj JudáAꞌaneb aꞌin li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Judá riqꞌuin bu̱lic, aꞌ yal chanru xqꞌuialeb li junju̱nk chꞌu̱tal:Li naꞌajej aꞌan naticla chak saꞌ li nuba̱l re li naꞌajej Edom. Nacuulac saꞌ li sur toj saꞌ li chaki chꞌochꞌ re Zin. Ut li nuba̱l li cuan saꞌ li sur, aꞌan nacuulac cuan cuiꞌ li palau Mar Muerto xcꞌabaꞌ. Saꞌ li sur nacuulac cuan cuiꞌ li tzu̱l Acrabim ut nacuulac toj saꞌ li chaki chꞌochꞌ aran Zin, ut toj saꞌ li tenamit Cades-barnea. Ut nacuulac toj Hezrón ut nacuulac ajcuiꞌ saꞌ li tzu̱l Adar. Toj saꞌ li naꞌajej Carca naxqꞌue chak vue̱lt. Nacuulac cuan cuiꞌ li naꞌajej Asmón, ut nacuulac cuan cuiꞌ li nimaꞌ re Egipto ut nocoxrakekꞌ cuan cuiꞌ li palau Mediterráneo. Aꞌan aꞌin li nuba̱l li nacana saꞌ li sur. Ut li nuba̱l saꞌ li este, aꞌan li palau Mar Muerto. Nacuulac toj saꞌ li naꞌajej na-oc cuiꞌ li nimaꞌ Jordán. Ut aran naticla li nuba̱l li cuan saꞌ li norte. Naxic toj saꞌ li naꞌajej Bet-hogla ut nacuulac toj saꞌ li naꞌajej Bet-arabá. Ut naxic toj cuan cuiꞌ li sako̱nac li cuan saꞌ lix naꞌaj laj Bohán li ralal laj Rubén. Chirix aꞌan naxic saꞌ li naꞌajej Debir cuan cuiꞌ li ru takꞌa Acor. Naxqꞌue chak vue̱lt saꞌ li naꞌajej Gilgal li cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li tzu̱l Adumín, li cuan saꞌ li sur re li nimaꞌ. Ut naxic saꞌ li yuꞌam haꞌ En-semes xcꞌabaꞌ ut nocox-e̱lk cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ Rogel. Li nuba̱l aꞌin naxic toj saꞌ li ru takꞌa cuan cuiꞌ lix naꞌaj li ralal laj Hinom. Li naꞌajej aꞌan nacana saꞌ li sur li cuanqueb cuiꞌ laj jebuseo. Aꞌan li Jerusalén. Li nuba̱l nacuulac saꞌ xbe̱n li tzu̱l li cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li ru takꞌa re Hinom li nacana saꞌ li oeste re li ru takꞌa li cuan xcue̱nt Refaim, li nacana saꞌ li norte. Li nuba̱l naxqꞌue chak vue̱lt saꞌ xbe̱n li tzu̱l ut nacuulac cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ li cuan Neftoa. Ut nacuulac ajcuiꞌ toj saꞌ eb li tenamit li cuanqueb saꞌ li tzu̱l Efrón, ut nocoxnumekꞌ saꞌ li naꞌajej Baala, li nequeꞌxye ajcuiꞌ Quiriat-jearim re. Aran Baala, lix nuba̱l li naꞌajej aꞌin naxqꞌue chak vue̱lt ut naxic saꞌ li oeste saꞌ li tzu̱l Seir ut nanumeꞌ chixcꞌatk li tzu̱l Jearim. Nacuulac toj Quesalón, li nacana saꞌ xcaꞌyaba̱l li norte. Nacuulac toj Bet-semes ut nocoxnumekꞌ saꞌ li tenamit Timna. Ut li nuba̱l saꞌ li norte naticla chak saꞌ li tzu̱l Ecrón. Naxic toj saꞌ li naꞌajej Sicrón. Nocoxnumekꞌ saꞌ li tzu̱l Baala ut nocoxnumekꞌ saꞌ li naꞌajej Jabneel ut nocoxrakekꞌ saꞌ li palau Mediterráneo. Li nuba̱l re lix naꞌajeb laj Judá saꞌ li oeste, aꞌan li palau Mediterráneo. Aꞌin li naꞌajej li quijeqꞌui̱c reheb li ralal xcꞌajol laj Judá, aꞌ yal chanru xqꞌuialeb li junju̱nk chꞌu̱tal. Laj Caleb quire̱chani li naꞌajej Hebrón ut DebirLaj Josué quixqꞌue xnaꞌaj laj Caleb saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Judá. Laj Caleb aꞌan li ralal laj Jefone. Quiqꞌueheꞌ lix naꞌaj joꞌ quiyeheꞌ re laj Josué xban li Dios. Li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ re, aꞌan Quiriat-arba li nequeꞌxye ajcuiꞌ Hebrón re. Li tenamit aꞌan, aꞌan lix tenamiteb li ralal xcꞌajol li nimla cui̱nk aj Anac xcꞌabaꞌ. Ut laj Caleb quirisiheb saꞌ li naꞌajej aꞌan li oxib chi ralal laj Anac. Aꞌaneb laj Sesai, laj Ahimán ut laj Talmai. Nak ac quire̱chani lix naꞌajeb aꞌan, co̱ chirisinquileb li cuanqueb saꞌ li tenamit Debir. (Li tenamit Debir, Quiriat-sefer nequeꞌxye re junxil.) Laj Caleb quixye: —Li ani ta̱xic chi pletic ut ta̱re̱chani li tenamit Quiriat-sefer, la̱in tinqꞌue lix Acsa lin rabin chokꞌ rixakil, chan. Ut laj Otoniel li ralal laj Cenaz, aꞌan li quie̱chanin chak re li tenamit. Joꞌcan nak laj Caleb quixqꞌue lix Acsa chokꞌ rixakil laj Otoniel. Laj Cenaz, lix yucuaꞌ, aꞌan li ri̱tzꞌin laj Caleb. Nak ac xiqueb re saꞌ rochocheb, laj Otoniel quixye re lix Acsa nak tixtzꞌa̱ma chiru lix yucuaꞌ nak tixqꞌue xchꞌochꞌ re a̱uc. Ut lix Acsa quicube chirix lix bu̱r. Ut laj Caleb quixye re: —¿Cꞌaꞌ raj ru ta̱cuaj? chan. Ut lix Acsa quixye: —Nintzꞌa̱ma junak usilal cha̱cuu. Ta̱qꞌueheb li yuꞌam haꞌ cue xban nak li naꞌajej li xintzꞌak li cuan saꞌ xcue̱nt Neguev, junes chaki chꞌochꞌ, chan. Ut laj Caleb quixqꞌueheb li yuꞌam haꞌ re, li cuan takecꞌ joꞌ ajcuiꞌ li cuan takꞌa. Aꞌaneb aꞌin xcꞌabaꞌeb li tenamit li queꞌtzꞌak li ralal xcꞌajol laj JudáAꞌaneb aꞌin li naꞌajej li quijeqꞌui̱c reheb li ralal xcꞌajol laj Judá, aꞌ yal chanru xqꞌuialeb li junju̱nk chꞌu̱tal. Li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb, li cuan saꞌ li sur, aꞌan li cuan saꞌ li nuba̱l re li tenamit Edom. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: Cabseel, Edar, Jagur, Cina, Dimona, Adada, Cedes, Hazor, Itnán, Zif, Telem, Bealot, Hazor-hadata, Queriot ut Hezrón li nequeꞌxye ajcuiꞌ Hazor re, Amam, Sema, Molada, Hazar-gada, Hesmón, Bet-pelet, Hazar-sual, Beerseba, Bizotia, Baala, Iim, Esem, Eltolad, Quesil, Horma, Siclag, Madmana, Sansana, Lebaot, Silhim, Aín ut Rimón. Bele̱b xcaꞌcꞌa̱l (29) chixjunileb li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Ut saꞌ eb li ru takꞌa, aꞌaneb aꞌin li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb: Estaol, Zora, Asena, Zanoa, En-ganim, Tapúa, Enam, Jarmut, Adulam, Soco, Azeca, Saaraim, Aditaim, Gedera ut Gederotaim. Ca̱laju (14) chixjunileb li tenamit aꞌin, li quiqꞌueheꞌ reheb, rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li tenamit Zenán, Hadasa, Migdal-gad, Dileán, Mizpa, Jocteel, Laquis, Boscat, Eglón, Cabón, Lahmam, Quitlis, Gederot, Bet-dagón, Naama ut Maceda. Cuaklaju (16) chixjunileb li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb, rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Libna, Eter, Asán, Jifta, Asena, Nezib, Keila, Aczib ut Maresa. Bele̱b chixjunileb li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb, rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Joꞌcan ajcuiꞌ li naꞌajej Ecrón rochbeneb li tenamit ut li cocꞌ cꞌaleba̱l. Naticla chak cuan cuiꞌ li tenamit Ecrón ut nacuulac cuan cuiꞌ li palau Mediterráneo ut chixjunil li naꞌajej li cuan chixcꞌatk li tenamit Asdod rochbeneb chixjunileb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Li naꞌajej Asdod rochbeneb li tenamit ut eb li cocꞌ cꞌaleba̱l, li naꞌajej Gaza rochbeneb li tenamit ut eb li cocꞌ cꞌaleba̱l nacuulac cuan cuiꞌ li nimaꞌ re Egipto ut nacuulac cuan cuiꞌ li palau Mediterráneo. Ut saꞌ eb li naꞌajej li tzu̱l ru, quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ reheb li naꞌajej aꞌin: Samir, Jatir, Soco, Dana, Quiriat-sana li nequeꞌxye ajcuiꞌ Debir re, Anab, Estemoa, Anim, Gosén, Holón, ut Gilo. Junlaju chixjunileb li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Arab, Duma, Esán, Janum, Bet-tapúa, Afeca, Humta, Quiriat-arba li nequeꞌxye ajcuiꞌ Hebrón re, ut Sior. Bele̱b chixjunileb li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Maón, Carmel, Zif, Juta, Jezreel, Jocdeam, Zanoa, Caín, Gabaa ut Timna. Laje̱b chixjunileb li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Halhul, Bet-sur, Gedor, Maarat, Bet-anot ut Eltecón. Cuakib chixjunileb li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Quiriat-baal li nequeꞌxye ajcuiꞌ Quiriat-jearim re, ut Rabá. Cuibeb chixjunileb li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Saꞌ li chaki chꞌochꞌ quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ reheb li naꞌajej aꞌin: Bet-arabá, Midín ut Secaca. Li tenamit Nibsán ut li tenamit li na-el cuiꞌ li atzꞌam joꞌ ajcuiꞌ li tenamit En-gadi. Cuakib chixjunileb li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Abanan eb li ralal xcꞌajol laj Judá incꞌaꞌ queꞌru risinquileb laj jebuseo saꞌ li tenamit Jerusalén. Eb laj jebuseo toj cuanqueb saꞌ li tenamit Jerusalén toj chalen anakcuan rochbeneb li ralal xcꞌajol laj Judá. Aꞌaneb aꞌin li naꞌajej li queꞌtzꞌak eb li ralal xcꞌajol laj EfraínAꞌan aꞌin li naꞌajej li queꞌtzꞌak li ralal xcꞌajol laj José riqꞌuin bu̱lic. Naticla chak saꞌ li este cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán. Nacuulac cuanqueb cuiꞌ li yuꞌam haꞌ Jericó. Naxic toj saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut li tzu̱l ru li cuan saꞌ xyi Jericó ut Bet-el. Nocox-e̱lk Bet-el li nequeꞌxye ajcuiꞌ Luz re, ut naxic toj saꞌ li tenamit Atarot saꞌ lix naꞌajeb laj arquitas. Naxic toj saꞌ li oeste saꞌ lix naꞌajeb laj jafletitas. Nacuulac toj saꞌ li nuba̱l re li tenamit Bet-horón. Nacuulac cuan cuiꞌ li tenamit Gezer ut nocox-e̱lk cuan cuiꞌ li palau Mediterráneo. Aꞌaneb aꞌin li naꞌajej li queꞌtzꞌak li ralal xcꞌajol laj Manasés ut eb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li cuib chi ralal laj José. Aꞌan aꞌin li naꞌajej li queꞌxcꞌul eb li ralal xcꞌajol laj Efraín, aꞌ yal chanru xqꞌuialeb li junju̱nk chꞌu̱tal: Li nuba̱l saꞌ li este naticla chak saꞌ li tenamit Atarot-adar. Nacuulac toj Bet-horón li cuan saꞌ xbe̱n bol. Ut saꞌ li norte naticla chak cuan cuiꞌ li palau Mediterráneo. Nacuulac saꞌ eb li tenamit Micmetat. Naxqꞌue vue̱lt ut naxic saꞌ li este toj saꞌ li tenamit Taanat-silo ut nocoxnumekꞌ saꞌ li tenamit Janoa. Naxic toj saꞌ eb li tenamit Atarot ut Naarat. Nacuulac toj saꞌ li tenamit Jericó ut nocox-e̱lk cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán. Li nuba̱l aꞌan naticla saꞌ li tenamit Tapúa ut nacuulac cuan cuiꞌ li nimaꞌ Caná ut cuan cuiꞌ li palau Mediterráneo. Aꞌan aꞌin li naꞌajej li quijeqꞌui̱c reheb li ralal xcꞌajol laj Efraín, aꞌ yal chanru xqꞌuialeb li junju̱nk chꞌu̱tal. Cuanqueb ajcuiꞌ cuib oxib li tenamit ut li cocꞌ cꞌaleba̱l li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Efraín saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Manasés. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín incꞌaꞌ queꞌrisiheb laj cananeo li cuanqueb saꞌ li tenamit Gezer. Toj cuanqueb ajcuiꞌ saꞌ li tenamit aꞌan rochbeneb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Abanan tento nak teꞌtojok. Aꞌaneb aꞌin li naꞌajej li queꞌxcꞌul eb li ralal xcꞌajol laj ManasésUt queꞌbu̱lic chirix li naꞌajej li tixcꞌul laj Manasés li xbe̱n ralal laj José. Laj Maquir, aꞌan li xbe̱n ralal laj Manasés. Laj Maquir, aꞌan lix yucuaꞌ laj Galaad. Eb li ralal xcꞌajol laj Maquir cauheb rib chi pletic. Joꞌcan nak queꞌre̱chani li naꞌajej Galaad ut Basán. Ut queꞌbu̱lic ajcuiꞌ chirix li naꞌajej li teꞌxcꞌul li jun chꞌol chic li ralal xcꞌajol laj Manasés, aꞌ yal chanru xqꞌuialeb li junju̱nk chꞌu̱tal. Aꞌaneb aꞌin li queꞌcꞌuluc re li naꞌajej li cuan jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li oeste: laj Abiezer, laj Helec, laj Asriel, laj Siquem, laj Hefer, ut laj Semida. Eb li cui̱nk aꞌin, aꞌaneb li ralal laj Manasés ut lix yucuaꞌchineb, aꞌan laj José. Ut eb aꞌan queꞌcuan ralal xcꞌajol. Laj Manasés, aꞌan xyucuaꞌ laj Maquir. Laj Maquir, aꞌan xyucuaꞌ laj Galaad. Laj Galaad, aꞌan xyucuaꞌ laj Hefer. Ut laj Hefer, aꞌan xyucuaꞌ laj Zelofehad. Abanan laj Zelofehad incꞌaꞌ quicuan ralal. Junes xrabin. Aꞌaneb aꞌin xcꞌabaꞌeb lix rabin: lix Maala, lix Noa, lix Hogla, lix Milca ut lix Tirsa. Eb li ixk aꞌin queꞌco̱eb riqꞌuineb laj Eleazar laj tij ut laj Josué li ralal laj Nun, rochbeneb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li tenamit ut queꞌxye reheb: —Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés nak ta̱qꞌue kachꞌochꞌ la̱o, joꞌ eb ajcuiꞌ li kechꞌalal, chanqueb. Joꞌcan nak laj Josué quixqꞌue xchꞌochꞌeb aꞌan joꞌ nak quixqꞌue reheb li rechꞌalal, joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Joꞌcaꞌin nak queꞌxcꞌul laje̱b jachal chic li chꞌochꞌ saꞌ xbe̱n li ac xeꞌxcꞌul aran Galaad ut Basán. Li naꞌajej aꞌan nacana jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, li cuan saꞌ li este. Quixcꞌul laje̱b jachal chic li chꞌochꞌ laj Manasés xban nak li o̱b chi xrabin laj Zelofehad queꞌqꞌueheꞌ xchꞌochꞌeb joꞌ nak queꞌqꞌueheꞌ xchꞌochꞌeb li cui̱nk. Li naꞌajej Galaad, aꞌan li quiqꞌueheꞌ reheb li jun chꞌol chic li ralal xcꞌajol laj Manasés. Li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Manasés naticla chak saꞌ li naꞌajej Aser. Nacuulac saꞌ li naꞌajej Micmetat li cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li naꞌajej Siquem. Naxic toj cuan cuiꞌ li naꞌajej Tapúa. Eb li naꞌajej li cuanqueb xcue̱nt Tapúa, aꞌan reheb li ralal xcꞌajol laj Manasés. Abanan li tenamit Tapúa li cuan saꞌ li nuba̱l, aꞌan reheb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Cuan ajcuiꞌ naꞌajej queꞌtzꞌak li ralal xcꞌajol laj Efraín xcomon lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Manasés. Li tenamit aꞌin li queꞌtzꞌak li ralal xcꞌajol laj Manasés, aꞌan naticla chak cuan cuiꞌ li nimaꞌ Caná li cuan saꞌ li sur ut nacuulac saꞌ li nuba̱l li nacana saꞌ li norte. Nacuulac toj saꞌ li na-oc cuiꞌ li nimaꞌ saꞌ li palau Mediterráneo. Li naꞌajej li quitzꞌak laj Efraín, aꞌan li cuan saꞌ li sur. Ut li naꞌajej li quitzꞌak laj Manasés, aꞌan li cuan saꞌ li norte. Ut li nuba̱l reheb li naꞌajej aꞌan, aꞌan li palau Mediterráneo saꞌ li oeste. Naxcꞌul rib lix naꞌajeb riqꞌuin lix naꞌaj laj Aser saꞌ li norte ut naxcꞌul ajcuiꞌ rib lix naꞌajeb riqꞌuin lix naꞌaj laj Isacar saꞌ li este. Cuan li naꞌajej quitzꞌak laj Manasés xcomon lix naꞌajeb laj Isacar. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: Aser ut Bet-seán rochben li cocꞌ cꞌaleba̱l; Ibleam rochben li cocꞌ cꞌaleba̱l joꞌ ajcuiꞌ li tenamit Dor ut li tenamit Endor rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l; li tenamit Taanac ut eb li cocꞌ cꞌaleba̱l joꞌ ajcuiꞌ li tenamit Meguido rochbeneb li oxib chi tenamit li cuanqueb saꞌ xbe̱n bol. Eb li ralal xcꞌajol laj Manasés incꞌaꞌ queꞌru risinquileb laj cananeo saꞌ xya̱nkeb xban nak eb laj cananeo incꞌaꞌ queꞌraj e̱lc saꞌ li naꞌajej aꞌan. Joꞌcan nak queꞌcana chi cua̱nc saꞌ xya̱nkeb. Abanan nak eb laj Israel queꞌrecꞌa nak queꞌcacuu xmetzꞌe̱uheb, queꞌxye reheb laj cananeo nak tento teꞌtojok. Ut incꞌaꞌ queꞌrisiheb aran. Eb li ralal xcꞌajol laj José queꞌa̱tinac riqꞌuin laj Josué ut queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ qꞌui li kanaꞌaj li xaqꞌue ke? La̱o nabalo xban nak li Ka̱cuaꞌ yo̱ chikosobtesinquil toj chalen anakcuan, chan. Laj Josué quichakꞌoc ut quixye reheb: —Cui la̱ex nabalex, ayukex saꞌ li qꞌuicheꞌ ut te̱cꞌale ru. Saꞌ li naꞌajej aꞌan cuanqueb laj ferezeo ut eb laj refaíta. Ayukex aran xban nak li naꞌajej aꞌin incꞌaꞌ chic natzꞌakloc chokꞌ e̱re, chan. Eb li ralal xcꞌajol laj José queꞌxye: —Li naꞌajej li tzu̱l ru incꞌaꞌ ta̱tzꞌaklok chokꞌ ke. Ut eb laj cananeo li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan, joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa cuanqueb xcarruaje re pletic. Joꞌcan ajcuiꞌ li cuanqueb Bet-seán, joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ li cꞌaleba̱l. Joꞌcan ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa Jezreel, chanqueb. Laj Josué quixye reheb li ralal xcꞌajol laj Efraín ut reheb li ralal xcꞌajol laj Manasés: —La̱ex kꞌaxal nabalex ut cau e̱rib. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ru̱k te̱re̱chani li naꞌajej aꞌan? La̱ex te̱re̱chani chixjunil li naꞌajej li tzu̱l ru ut te̱cꞌale. Ta̱cꞌanjelak che̱ru li qꞌuicheꞌ. Te̱risiheb laj cananeo saꞌ li naꞌajej aꞌan. Usta cuanqueb xcarruaje re pletic ut usta kꞌaxal cauheb rib, la̱ex tex-e̱chani̱nk re, chan. Queꞌxcꞌul ajcuiꞌ lix naꞌajeb li cuukub te̱p chic laj IsraelChixjunileb laj Israel queꞌxchꞌutub ribeb aran Silo ut queꞌxyi̱b li tabernáculo re teꞌxchꞌutub ribeb chixlokꞌoninquil li Dios. Aꞌin quicꞌulman nak ac xeꞌre̱chani li naꞌajej aꞌan. Toj cuanqueb cuukub te̱p chic laj Israel li toj ma̱jiꞌ nequeꞌre̱chani lix naꞌajeb. Laj Josué quixye reheb: —¿Joꞌ najtil chic toj yo̱kex chiroybeninquil le̱ naꞌaj? ¿Ma incꞌaꞌ naru te̱cꞌul le̱ naꞌaj li xqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ? Sicꞌomak ruheb ox ox chi cui̱nk saꞌ xya̱nkeb li junju̱nk te̱p re nak tebintakla chi rilbal li naꞌajej. Teꞌxqꞌue chak retal chi us ut teꞌcha̱lk cuiqꞌuin ut teꞌxye cue chanru nak takajeqꞌui li naꞌajej aꞌan. Cuukub jachal teꞌrisi nak teꞌxjeqꞌui. Ut li naꞌajej li ta̱qꞌuehekꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Judá, aꞌan li cuan saꞌ li sur. Ut li naꞌajej li ta̱qꞌuehekꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj José, aꞌan li cuan saꞌ li norte. Nak acak xeꞌxbis ut ac xeꞌxjachi chi cuukub jachal, teꞌxtzꞌi̱ba retalil ut teꞌxcꞌam chak cuiqꞌuin re nak takabu̱li rix li naꞌajej chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Li ralal xcꞌajol laj Leví incꞌaꞌ ta̱qꞌuehekꞌ xnaꞌajeb xban nak eb aꞌan teꞌcꞌanjelak chokꞌ aj tij chiru li Ka̱cuaꞌ. Eb li ralal xcꞌajol laj Gad ut eb li ralal xcꞌajol laj Rubén, ut yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés, eb aꞌan ac xeꞌxcꞌul lix naꞌajeb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, li nacana saꞌ li este. Aran quiqꞌueheꞌ xnaꞌajeb xban laj Moisés laj cꞌanjel chiru li Dios, chan laj Josué. Eb li cui̱nk li queꞌsiqꞌueꞌ ru queꞌco̱eb riqꞌuin laj Josué. Ut laj Josué quixtaklaheb ut quixye reheb: —Ayukex ut qꞌuehomak chak retal li naꞌajej aꞌin. Te̱bis chak ut nak acak xebis, te̱cꞌam chak li retalil cuiqꞌuin arin Silo, re nak la̱in tinbu̱li rix chiru li Ka̱cuaꞌ Dios, chan. Queꞌco̱eb ut eb li cui̱nk aꞌin ut queꞌxbis chak li naꞌajej chi cuukub jachal ut queꞌxtzꞌi̱ba retalileb li tenamit saꞌ jun li hu. Ut chirix aꞌan queꞌsukꞌi cuiꞌchic riqꞌuin laj Josué saꞌ lix muheba̱leb aran Silo. Laj Josué quibu̱lic chirix li naꞌajej chiru li Ka̱cuaꞌ Dios aran Silo. Chi joꞌcaꞌin quixjeqꞌui li chꞌochꞌ aꞌin reheb li ralal xcꞌajol laj Israel. Aꞌin li naꞌajej li queꞌtzꞌak li ralal xcꞌajol laj BenjamínNak ac xeꞌxbu̱li rix li naꞌajej, eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌxcꞌul li naꞌajej li cuan saꞌ xyi lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Judá ut eb li ralal xcꞌajol laj José. Li naꞌajej li queꞌtzꞌak eb aꞌan naticla cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán saꞌ li norte. Ut nacuulac cuan cuiꞌ li tenamit Jericó saꞌ li norte. Naxic cuan cuiꞌ li tzu̱l li cuan saꞌ li oeste. Ut nocox-e̱lk saꞌ li chaki chꞌochꞌ Bet-avén. Li nuba̱l naxic toj cuan cuiꞌ li naꞌajej Luz li nequeꞌxye ajcuiꞌ Bet-el re ut naxic saꞌ li sur. Ut nacuulac saꞌ li tenamit Atarot-adar li cuan cuiꞌ li tzu̱l li cuan saꞌ li sur riqꞌuin li tenamit Bet-horón li cuan takꞌa. Li nuba̱l naxqꞌue chak vue̱lt saꞌ li oeste saꞌ xjayal li tenamit Bet-horón li cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li palau Mediterráneo ut nacuulac saꞌ li tenamit Quiriat-baal li nequeꞌxye ajcuiꞌ Quiriat-jearim re. Li naꞌajej aꞌan reheb li ralal xcꞌajol laj Judá. Aꞌan li nuba̱l li cuan saꞌ li oeste. Li nuba̱l li cuan saꞌ li sur naticla saꞌ li tenamit Quiriat-jearim ut naxic cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ Neftoa li cuan saꞌ li oeste. Li nuba̱l naticla chak cuan cuiꞌ li tzu̱l li cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li ru takꞌa Ben-hinom, li cuan saꞌ li norte riqꞌuin li ru takꞌa re Refaim. Naxic saꞌ li ru takꞌa re Hinom li cuan saꞌ li sur cuanqueb cuiꞌ laj jebuseo ut chirix aꞌan naxic cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ Rogel. Naxqꞌue chak vue̱lt saꞌ li naꞌajej En-semes ut naxic toj Gelilot li cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li tzu̱l Adumín ut nacuulac toj cuan cuiꞌ li sako̱nac li cuan saꞌ lix naꞌaj laj Bohán li ralal laj Rubén. Nocoxnumekꞌ cuan cuiꞌ li tzu̱l li cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li naꞌajej Arabá, li cuan saꞌ li norte. Ut naxic toj saꞌ li naꞌajej Arabá. Nacuulac Bet-hogla saꞌ li norte ut nocoxrakekꞌ saꞌ li naꞌajej li nocox-ocak cuiꞌ rok li nimaꞌ Jordán saꞌ li palau Mar Muerto xcꞌabaꞌ. Aꞌan aꞌin li nuba̱l saꞌ li sur. Li nimaꞌ Jordán, aꞌan li nuba̱l saꞌ li este. Aꞌan aꞌin li naꞌajej li quijeqꞌui̱c reheb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, aꞌ yal chanru xqꞌuial li junju̱nk chꞌu̱tal. Eb li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, aꞌaneb aꞌin: Jericó, Bet-hogla, li ru takꞌa Casis, Bet-arabá, Zemaraim, Bet-el, Avim, Pará, Ofra, Quefar-haamoni, Ofni ut Geba. Cablaju chixjunileb li tenamit rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ reheb li tenamit Gabaón, Ramá, Beerot, Mizpa, Cafira, Mozah, Requem, Irpeel, Tarala, Zela, Elef, Jebús li nequeꞌxye ajcuiꞌ Jerusalén re, Gabaa ut Quiriat. Ca̱laju chixjunileb li tenamit rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Aꞌan aꞌin li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, aꞌ yal chanru xqꞌuial li junju̱nk chꞌu̱tal. Aꞌan aꞌin li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj SimeónLi xcab li queꞌxbu̱li rix, aꞌan li naꞌajej li queꞌtzꞌak li ralal xcꞌajol laj Simeón. Li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Simeón, aꞌan cuan saꞌ xya̱nk lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Judá. Ut aꞌaneb aꞌin li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb: Beerseba, Seba, Molada, Hazar-sual, Bala, Ezem, Eltolad, Betul, Horma, Siclag, Bet-marcabot, Hazar-susa, Bet-lebaot ut Saruhén. Oxlaju chi tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Ut quiqꞌueheꞌ reheb eb li tenamit Aín, Rimón, Eter ut Asán. Ca̱hib chi tenamit rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Ut quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ reheb eb li cꞌaleba̱l li cuanqueb toj saꞌ li naꞌajej Baalat-beer, li cuan saꞌ xcue̱nt li tenamit Ramat, li cuan Neguev. Aꞌan aꞌin li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Simeón aꞌ yal chanru xqꞌuial li junju̱nk chꞌu̱tal. Li ralal xcꞌajol laj Simeón queꞌqꞌueheꞌ xnaꞌajeb saꞌ xya̱nk lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Judá xban nak kꞌaxal cuiꞌchic nabal lix chꞌochꞌeb. Joꞌcan nak queꞌqꞌueheꞌ xnaꞌajeb saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Judá. Aꞌan aꞌin li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj ZabulónLi rox li queꞌxbu̱li rix, aꞌan li naꞌajej li queꞌtzꞌak li ralal xcꞌajol laj Zabulón. Li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Zabulón quicuulac toj saꞌ li tenamit Sarid. Ut naxic toj saꞌ li oeste ut nacuulac toj saꞌ li naꞌajej Marala. Chirix aꞌan naxic toj Dabeset ut nocoxrakekꞌ cuan cuiꞌ li nimaꞌ li cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Jocneam. Ut aran Sarid naxqꞌue chak vue̱lt saꞌ li este li na-el cuiꞌ li sakꞌe. Ut nacuulac toj saꞌ li naꞌajej Quislot-tabor. Nocox-e̱lk saꞌ li naꞌajej Daberat ut naxic saꞌ li tzu̱l Jafía. Nocoxnumekꞌ saꞌ li este cuan cuiꞌ li naꞌajej Gat-hefer ut cuan cuiꞌ li naꞌajej Ita-cazín. Nocox-e̱lk cuan cuiꞌ li naꞌajej Rimón ut naxqꞌue chak vue̱lt saꞌ li naꞌajej Nea. Ut saꞌ li norte li nuba̱l naxic Hanatón ut nocox-e̱lk saꞌ li ru takꞌa Jefte-el. Li nuba̱l nanumeꞌ ajcuiꞌ saꞌ eb li tenamit Catat, Naalal, Simrón, Idala ut Belén. Cablaju chixjunil li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Zabulón rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Aꞌaneb aꞌin li naꞌajej rochbeneb li tenamit ut eb li cocꞌ cꞌaleba̱l li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Zabulón, aꞌ yal chanru xqꞌuial li junju̱nk chꞌu̱tal. Aꞌan aꞌin li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj IsacarLi xca̱ li queꞌxbu̱li rix, aꞌan li naꞌajej li queꞌtzꞌak li ralal xcꞌajol laj Isacar aꞌ yal chanru xqꞌuial li junju̱nk chꞌu̱tal. Li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb, aꞌaneb aꞌin: Jezreel, Quesulot, Sunem, Hafaraim, Sihón, Anaharat, Rabit, Quisión, Abez, Remet, En-ganim, En-hada ut Bet-pases. Li nuba̱l re li naꞌajej aꞌin, aꞌan nacuulac saꞌ eb li tenamit Tabor, Sahazima, ut Bet-semes ut nocoxrakekꞌ cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán. Cuaklaju chixjunileb li tenamit rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Aꞌan aꞌin li naꞌajej rochbeneb li tenamit ut eb li cocꞌ cꞌaleba̱l li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Isacar, aꞌ yal chanru xqꞌuial li junju̱nk chꞌu̱tal. Aꞌaneb aꞌin li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj AserLi roꞌ li queꞌxbu̱li rix, aꞌan li naꞌajej li queꞌtzꞌak li ralal xcꞌajol laj Aser, aꞌ yal chanru xqꞌuial li junju̱nk chꞌu̱tal. Li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb, aꞌaneb aꞌin: Helcat, Halí, Betén, Acsaf, Alamelec, Amad ut Miseal. Nacuulac cuan cuiꞌ li tzu̱l Carmelo li cuan saꞌ li oeste ut nacuulac cuan cuiꞌ li naꞌajej Sihor-libnat. Chirix aꞌan naxqꞌue chak vue̱lt ut naxic saꞌ li este toj saꞌ li naꞌajej Bet-dagón ut naxcꞌul rib riqꞌuin lix naꞌajeb laj Zabulón li cuan saꞌ li ru takꞌa re Jefte-el, li cuan saꞌ li norte riqꞌuineb li naꞌajej Bet-emec ut Neiel. Nocox-e̱lk saꞌ li naꞌajej Cabul li cuan saꞌ li norte. Nacuulac toj saꞌ eb li tenamit Hebrón, Rehob, Hamón ut Caná. Nacuulac toj cuan cuiꞌ li nimla tenamit Sidón. Li nuba̱l naxqꞌue chak vue̱lt toj saꞌ li naꞌajej Ramá ut nacuulac cuan cuiꞌ li tenamit Tiro, li sutsu saꞌ tzꞌac. Ut naxic cuan cuiꞌ li naꞌajej Hosa ut nocox-e̱lk saꞌ lix naꞌaj laj Aczib, cuan cuiꞌ li palau Mediterráneo. Ut nacuulac ajcuiꞌ toj saꞌ eb li tenamit Uma, Afec, ut Rehob. Cuib xcaꞌcꞌa̱l chixjunileb li tenamit rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Aꞌaneb aꞌin li naꞌajej rochbeneb li tenamit ut eb li cocꞌ cꞌaleba̱l li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Aser, aꞌ yal chanru xqꞌuial li junju̱nk chꞌu̱tal. Aꞌan aꞌin li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj NeftalíLi xcuak li queꞌxbu̱li rix, aꞌan li naꞌajej li queꞌtzꞌak li ralal xcꞌajol laj Neftalí, aꞌ yal chanru xqꞌuial li junju̱nk chꞌu̱tal. Li nuba̱l re li naꞌajej li queꞌxcꞌul nacuulac toj saꞌ eb li tenamit Helef, Alón-saananim, Adami-neceb ut Jabneel. Nacuulac cuan cuiꞌ li naꞌajej Lacum ut nocox-e̱lk cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán. Li nuba̱l naxic saꞌ li naꞌajej Aznot-tabor saꞌ li oeste. Chirix aꞌan naxic toj saꞌ li naꞌajej Hucoc ut naxcꞌul rib saꞌ li sur riqꞌuin lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Zabulón. Ut naxcꞌul ajcuiꞌ rib saꞌ li oeste riqꞌuin lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Aser, joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuin lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Judá cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán saꞌ li este. Aꞌaneb aꞌin li tenamit li sutsu saꞌ tzꞌac li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Neftalí: Sidim, Zer, Hamat, Racat, Cineret, Adama, Ramá, Hazor, Cedes, Edrei, En-hazor, Irón, Migdal-el, Horem, Bet-anat ut Bet-semes. Bele̱laju chixjunileb li tenamit rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Aꞌaneb aꞌin li naꞌajej rochbeneb li tenamit ut eb li cocꞌ cꞌaleba̱l li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Neftalí, aꞌ yal chanru xqꞌuial li junju̱nk chꞌu̱tal. Aꞌan aꞌin li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj DanLi xcuuk li queꞌxbu̱li rix, aꞌan li naꞌajej li queꞌtzꞌak li ralal xcꞌajol laj Dan, aꞌ yal chanru xqꞌuial li junju̱nk chꞌu̱tal. Aꞌaneb aꞌin li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb: Zora, Estaol, Ir-semes, Saalabín, Ajalón, Jetla, Elón, Timnat, Ecrón, Elteque, Gibetón, Baalat, Jehúd, Bene-berac, Gat-rimón, Mejarcón ut Racón, rochbeneb li tenamit li cuanqueb saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Jope. Eb li ralal xcꞌajol laj Dan incꞌaꞌ quitzꞌakloc lix naꞌajeb. Joꞌcan nak queꞌco̱eb chi pletic saꞌ li tenamit Lesem. Queꞌxcamsiheb chi chꞌi̱chꞌ li cristian ut queꞌre̱chani li naꞌajej ut aran queꞌcana chi cua̱nc. Li tenamit aꞌan Lesem xcꞌabaꞌ, abanan eb aꞌan queꞌxqꞌue Dan chokꞌ xcꞌabaꞌ xban nak aꞌan xcꞌabaꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Aꞌaneb aꞌin li naꞌajej rochbeneb li tenamit ut eb li cocꞌ cꞌaleba̱l li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Dan, aꞌ yal chanru xqꞌuial li junju̱nk chꞌu̱tal. Aꞌan aꞌin li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ re laj JosuéNak ac xeꞌxchoy xjeqꞌuinquil li naꞌajej reheb laj Israel, quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ xnaꞌaj laj Josué, li ralal laj Nun, saꞌ xya̱nkeb lix naꞌajeb laj Israel. Quiqꞌueheꞌ li naꞌajej li quixtzꞌa̱ma laj Josué, joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Quiqꞌueheꞌ re li tenamit Timnat-sera li cuan saꞌ li naꞌajej tzu̱l ru re laj Efraín. Ut laj Josué quixyi̱b cuiꞌchic li tenamit ut aran quicana chi cua̱nc. Aꞌaneb aꞌin li naꞌajej li queꞌxjeqꞌui laj Eleazar laj tij, ut laj Josué li ralal laj Nun, rochbeneb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Israel. Queꞌxbu̱li rix li naꞌajej chiru li Dios chiru li oqueba̱l re li tabernáculo nak cuanqueb aran Silo. Joꞌcaꞌin nak queꞌxchoy xjeqꞌuinquil li naꞌajej reheb laj Israel. Eb laj Israel queꞌxye nak teꞌxsicꞌ junak li naꞌajej re teꞌxcol cuiꞌ ribLi Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Josué ut quixye re: —Ta̱ye reheb laj Israel nak teꞌxsicꞌ ruheb li tenamit li teꞌxcol cuiꞌ chak ribeb, joꞌ quinye re laj Moisés. Saꞌ li tenamit aꞌan teꞌxcol chak rib li ani naxcamsi ras ri̱tzꞌin chi incꞌaꞌ yal naraj xchꞌo̱l nak tixcamsi. Saꞌ li tenamit li teꞌxsicꞌ ru, aran teꞌxcol chak ribeb chiru li rechꞌalal li camenak li yo̱k chi sicꞌoc re. Li ani ta̱xic chixcolbal rib saꞌ junak reheb li tenamit aꞌan, tento nak ta̱xic saꞌ li oqueba̱l re li tenamit ut tixye reheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit aꞌan cꞌaꞌru xma̱c re nak teꞌxcꞌul saꞌ lix tenamiteb ut teꞌxqꞌue xnaꞌaj re nak ta̱cua̱nk aran. Cui li rechꞌalal li camenak ta̱xic chixsicꞌbal saꞌ li tenamit aꞌan, eb li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit incꞌaꞌ naru teꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li cui̱nk li quixcamsi li ras ri̱tzꞌin chi incꞌaꞌ yal xraj xchꞌo̱l xban nak eb li cui̱nk aꞌan moco quicuan ta xple̱teb chi ribileb rib. Li cui̱nk aꞌan ta̱cana̱k saꞌ li tenamit aꞌan toj ta̱rakekꞌ a̱tin chirix xbaneb li tenamit ut toj ta̱ca̱mk lix yucuaꞌil laj tij li cua̱nk saꞌ eb li cutan aꞌan. Chirix aꞌan naru ta̱xic cuiꞌchic saꞌ li rochoch ut saꞌ li tenamit li qui-el cuiꞌ chak, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut eb laj Israel queꞌxsicꞌ ruheb li tenamit aꞌin: Cedes li cuan aran Galilea saꞌ li tzu̱l ru saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Neftalí: li tenamit Siquem li tzu̱l ru li cuan saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín: ut li tenamit Quiriat-arba li nequeꞌxye ajcuiꞌ Hebrón re. Li tenamit aꞌan cuan saꞌ li naꞌajej tzu̱l ru saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Judá. Ut queꞌxsicꞌ ajcuiꞌ ruheb li tenamit aꞌin jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán li nacana saꞌ li este re li tenamit Jericó: Beser li cuan saꞌ li ru takꞌa saꞌ li chaki chꞌochꞌ saꞌ lix chꞌochꞌeb li ralal xcꞌajol laj Rubén, joꞌ ajcuiꞌ li tenamit Ramot aran Galaad saꞌ lix chꞌochꞌeb li ralal xcꞌajol laj Gad, ut li tenamit Golán aran Basán saꞌ lix chꞌochꞌeb li ralal xcꞌajol laj Manasés. Aꞌaneb aꞌin li tenamit li quisiqꞌueꞌ ruheb xbaneb laj Israel re teꞌxcol ribeb ut re ajcuiꞌ nak teꞌxcol ribeb li jalaneb xtenamit li naxcamsi ras ri̱tzꞌin chi incꞌaꞌ yal naraj xchꞌo̱l. Teꞌxcol rib saꞌ li tenamit aꞌan re nak incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k xbaneb li rechꞌalal li camenak toj ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb. Aꞌaneb aꞌin li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj LevíEb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Leví queꞌco̱eb riqꞌuin laj Eleazar laj tij ut riqꞌuin laj Josué li ralal laj Nun, joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Queꞌa̱tinac riqꞌuineb aran Silo saꞌ li naꞌajej Canaán ut queꞌxye reheb: —Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Moisés nak te̱qꞌue ke eb li tenamit re tocua̱nk cuiꞌ joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaleba̱l re teꞌcua̱nk cuiꞌ li kaqueto̱mk, chanqueb. Eb laj Israel queꞌxqꞌue eb lix tenamiteb chokꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Leví, joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li cꞌaleba̱l reheb. Ut nak queꞌbu̱lic chirix li naꞌajej li teꞌxcꞌul eb laj levita, li xbe̱n li queꞌtzꞌak, aꞌaneb li ralal xcꞌajol aj Coat li ralal laj Aarón laj tij. Oxlaju li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb xbaneb laj Judá, laj Simeón, ut laj Benjamín. Ut eb li jun chꞌol chic li ralal xcꞌajol laj Coat queꞌxcꞌul laje̱b li tenamit riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Efraín, laj Dan ut yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés li cuanqueb saꞌ li oeste. Ut queꞌxcꞌul ajcuiꞌ lix tenamiteb li ralal xcꞌajol laj Gersón riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Isacar, laj Aser, laj Neftalí ut li yijach chic li ralal xcꞌajol laj Manasés, li queꞌcuan saꞌ li este. Oxlaju chixjunileb li tenamit li queꞌxcꞌul aran Basán. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Merari queꞌxcꞌul ajcuiꞌ lix tenamiteb riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Rubén, laj Gad, ut laj Zabulón. Cablaju chixjunil li tenamit li queꞌxcꞌul, aꞌ yal chanru xqꞌuial li junju̱nk chꞌu̱tal. Eb laj Israel queꞌxjeqꞌui eb li tenamit aꞌin reheb li ralal xcꞌajol laj Leví riqꞌuin bu̱lic. Ut quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ li cꞌaleba̱l reheb lix queto̱mkeb joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Leví xbaneb li ralal xcꞌajol laj Judá ut xbaneb li ralal xcꞌajol laj Simeón. Nak queꞌbu̱lic, li ani quiqꞌueheꞌ xnaꞌajeb xbe̱n cua, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Coat li ralal laj Aarón. Aꞌ li tenamit Quiriat-arba quiqꞌueheꞌ reheb. Saꞌ li naꞌajej aꞌan quicuan li mamaꞌ cui̱nk laj Anac. Hebrón nequeꞌxye ajcuiꞌ re li tenamit aꞌan li cuan saꞌ li tzu̱l ru saꞌ lix naꞌajeb laj Judá. Ut quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ reheb li xnaꞌajeb lix queto̱mk li cuan chi nachꞌ. Abanan li cꞌaleba̱l re li tenamit aꞌan, joꞌ ajcuiꞌ li cocꞌ cꞌaleba̱l, aꞌan quiqꞌueheꞌ chokꞌ xnaꞌaj laj Caleb, li ralal laj Jefone. Li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Aarón laj tij, aꞌan li tenamit Hebrón. Aꞌan ajcuiꞌ li tenamit li quisiqꞌueꞌ ru re teꞌxcol cuiꞌ rib li ani naxcamsi ras ri̱tzꞌin chi incꞌaꞌ yal naraj xchꞌo̱l. Ut quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ eb li tenamit Libna, Jatir, Estemoa, Holón, Debir, Aín, Juta, Bet-semes. Bele̱b chixjunileb li tenamit joꞌ ajcuiꞌ li cocꞌ cꞌaleba̱l li quiqꞌueheꞌ reheb xbaneb li ralal xcꞌajol laj Judá ut eb li ralal xcꞌajol laj Simeón. Ut eb li naꞌajej li queꞌxqꞌue eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, aꞌaneb aꞌin: Gabaón, Geba, Anatot ut Almón. Aꞌaneb aꞌin li ca̱hib chi tenamit rochbeneb li naꞌajej li teꞌxqꞌuiresi cuiꞌ lix queto̱mkeb, li quiqꞌueheꞌ reheb xbaneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Oxlaju chixjunileb li tenamit rochbeneb li naꞌajej li teꞌxqꞌuiresi cuiꞌ lix queto̱mkeb, li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Aarón, laj tij. Eb li jun chꞌol chic li ralal xcꞌajol laj Coat, li ralal laj Leví, queꞌxcꞌul lix tenamiteb riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Quiqꞌueheꞌ reheb li tenamit Siquem li tzu̱l ru, li cuan saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Aꞌan li tenamit li quisiqꞌueꞌ ru re teꞌxcol cuiꞌ rib eb li nequeꞌxcamsi ras ri̱tzꞌin chi incꞌaꞌ yal naraj xchꞌo̱l. Ut quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ reheb li tenamit Gezer, Kibsaim ut Bet-horón. Ca̱hib chi tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb rochbeneb lix naꞌajeb lix queto̱mk. Ut li naꞌajej li queꞌxqꞌue eb li ralal xcꞌajol laj Dan, aꞌaneb aꞌin: eb li tenamit Elteque ut Gibetón, eb li tenamit Ajalón ut Gat-rimón. Ca̱hib chi tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb rochbeneb lix naꞌajeb lix queto̱mkeb. Ut li queꞌxcꞌul riqꞌuineb li yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés, aꞌaneb aꞌin: eb li tenamit Taanac, ut Gat-rimón. Cuib chi tenamit quiqꞌueheꞌ reheb rochbeneb lix naꞌajeb li queto̱mkeb. Laje̱b chixjunileb li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Coat, rochbeneb lix naꞌajeb lix queto̱mkeb. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Gersón, li ralal laj Leví, queꞌxcꞌul eb li tenamit aꞌin riqꞌuineb yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés: li tenamit Beestera, joꞌ ajcuiꞌ li tenamit Golán li cuan Basán, li quisiqꞌueꞌ ru re teꞌxcol cuiꞌ rib li teꞌxcamsi ras ri̱tzꞌin chi incꞌaꞌ yal teꞌraj xchꞌo̱l. Ut riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Isacar queꞌxcꞌul eb li tenamit aꞌin: Cisón, Daberat, Jarmut ut En-ganim. Ca̱hib chi tenamit rochbeneb lix naꞌajeb lix queto̱mkeb. Ut riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Aser queꞌxcꞌuleb li tenamit aꞌin: Miseal, Abdón, Helcat ut Rehob. Ca̱hib chi tenamit rochbeneb lix naꞌajeb lix queto̱mkeb. Ut riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Neftalí queꞌxcꞌuleb li tenamit aꞌin: Hamot-dor, Cartán ut Cedes li cuan Galilea. Aꞌan ajcuiꞌ li quisiqꞌueꞌ ru re teꞌxcol cuiꞌ rib li nequeꞌxcamsi ras ri̱tzꞌin chi incꞌaꞌ yal naraj xchꞌo̱l. Oxlaju chixjunileb li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Gersón, rochbeneb lix naꞌajeb lix queto̱mkeb. Eb li ralal xcꞌajol laj Merari, li ralal laj Leví, li toj ma̱jiꞌ nequeꞌxcꞌul reheb, eb aꞌan queꞌqꞌueheꞌ xtenamiteb xbaneb li ralal xcꞌajol laj Zabulón. Aꞌaneb aꞌin li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb: Jocneam, Carta, Dimna ut Naalal. Ca̱hib chi tenamit rochbeneb lix naꞌajeb lix queto̱mkeb. Ut queꞌxcꞌul ajcuiꞌ eb li tenamit aꞌin riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Rubén: Beser, Jahaza, Cademot, ut Mefaat. Ca̱hib chi tenamit rochbeneb lix naꞌajeb lix queto̱mkeb. Ut eb li tenamit li queꞌxcꞌul riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Gad, aꞌaneb aꞌin: Mahanaim ut Ramot li cuan Galaad, li quisiqꞌueꞌ ru re teꞌxcol cuiꞌ rib li nequeꞌxcamsi ras ri̱tzꞌin chi incꞌaꞌ yal nequeꞌraj xchꞌo̱l. Ut queꞌxcꞌul ajcuiꞌ eb li tenamit aꞌin: Hesbón, ut Jazer. Ca̱hib chi tenamit rochbeneb lix naꞌajeb lix queto̱mkeb. Aꞌaneb aꞌin chixjunileb li tenamit li queꞌxcꞌul li ralal xcꞌajol laj Merari, li ralal laj Leví, li toj ma̱jiꞌ queꞌxcꞌul xnaꞌajeb. Cablaju chixjunil li tenamit li queꞌxcꞌul riqꞌuin bu̱lic. Cuakxakib roxcꞌa̱l chixjunileb li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Leví. Li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb, aꞌan cuan saꞌ lix naꞌajeb laj Israel. Ut quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ xnaꞌajeb lix queto̱mkeb chi xjun sutam lix tenamiteb. Eb li tenamit aꞌin xjunes cuanqueb ut cuan lix naꞌajeb lix queto̱mk chi xjun sutam. Joꞌcaꞌin nak quiqꞌueheꞌ xnaꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Leví. Joꞌcaꞌin nak li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb lix chꞌochꞌ laj Israel, joꞌ quixyechiꞌi chak reheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ riqꞌuin juramento. Queꞌxcꞌul chokꞌ reheb ut queꞌcuan aran. Ut li Ka̱cuaꞌ quixba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi reheb. Quixqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ usilal saꞌ lix tenamiteb. Ut ma̱ jun reheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb queꞌru chi pletic riqꞌuineb xban nak li Ka̱cuaꞌ naxqꞌueheb laj Israel chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. Chixjunil li us li quixyechiꞌi reheb laj Israel, li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue. Ma̱ jun li cꞌaꞌak re ru li quixyechiꞌi quicana ta yal chi joꞌcan. Quixba̱nu ban chixjunil li quixye. Eb li ralal xcꞌajol laj Rubén, laj Gad ut li yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés queꞌsukꞌi saꞌ lix naꞌajeb saꞌ li esteLaj Josué quixbokeb li ralal xcꞌajol laj Rubén ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad joꞌ eb ajcuiꞌ li yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés. Ut quixye reheb: —La̱ex xex-abin chiru laj Moisés laj cꞌanjel chiru li Dios ut xeba̱nu li cꞌaꞌru quinye la̱in. Chalen chak junxil ut toj chalen anakcuan ma̱ jun sut xecanabeb xjuneseb laj Israel le̱ rech tenamitil. Xeba̱nu ban chi tzꞌakal re ru le̱ chakꞌrabinquil xban li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Anakcuan ac xqꞌue ke li Ka̱cuaꞌ li cꞌaꞌru quixyechiꞌi ut eb le̱ rech tenamitil cuanqueb saꞌ xya̱lal. Anakcuan tintzꞌa̱ma che̱ru nak texsukꞌi̱k saꞌ le̱ naꞌaj aran jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, li quiqꞌueheꞌ e̱re xban laj Moisés laj cꞌanjel chiru li Ka̱cuaꞌ. Caꞌaj cuiꞌ li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma che̱ru, aꞌan nak te̱ba̱nu chi anchal e̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru naxye saꞌ lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ li quixqꞌue e̱re laj Moisés laj cꞌanjel chiru. La̱in nacuaj nak te̱ra li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Ut texcua̱nk joꞌ naraj aꞌan. Chexocak saꞌ le̱ chꞌo̱l lix chakꞌrab. Chexpa̱ba̱nk ut chexcꞌanjelak chiru chi anchal e̱chꞌo̱l, chan laj Josué. Ut chirix aꞌan laj Josué quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱rosobtesiheb, tojoꞌnak quixtaklaheb saꞌ lix muheba̱leb. Yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés quiqꞌueheꞌ xnaꞌajeb aran Basán saꞌ li este xban laj Moisés. Ut li yijach chic li ralal xcꞌajol laj Manasés quiqꞌueheꞌ xnaꞌajeb xban laj Josué saꞌ xya̱nkeb laj Israel, li xeꞌcana chi cua̱nc aran jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li oeste. Ut eb li yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés, li quiqꞌueheꞌ xnaꞌajeb saꞌ li este, laj Josué quixtaklaheb saꞌ rochocheb nak acak xtzꞌa̱ma rosobtesinquileb chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut quixye ajcuiꞌ reheb: —Ayukex saꞌ le̱ muheba̱l ut yalomak xsahil li biomal li xere̱chani riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Nabaleb li queto̱mk, li plata, li oro, ut li bronce ut nabal li akꞌej re te̱jeqꞌui che̱rix la̱ex, joꞌ ajcuiꞌ chirixeb le̱ rech tenamitil, chan. Joꞌcaꞌin nak queꞌxjach ribeb li ralal xcꞌajol laj Rubén ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad, joꞌ ajcuiꞌ li yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés riqꞌuineb li jun chꞌol chic laj Israel. Queꞌxjach ribeb aran Silo saꞌ li naꞌajej Canaán ut queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej Galaad, li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Queꞌxyi̱b jun li artal chire li nimaꞌ JordánNak queꞌcuulac saꞌ li nuba̱l cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán, queꞌxyi̱b jun nimla artal saꞌ li naꞌajej Canaán eb li ralal xcꞌajol laj Rubén ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad, joꞌ ajcuiꞌ li yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés. Ut eb laj Israel queꞌrabi resil nak eb li ralal xcꞌajol laj Rubén ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad, joꞌ ajcuiꞌ li yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés queꞌxyi̱b jun li artal saꞌ li nuba̱l re lix chꞌochꞌeb laj Israel chire li nimaꞌ Jordán. Queꞌxchꞌutub ribeb chixjunileb laj Israel li cuanqueb saꞌ li oeste re teꞌxic chi pletic riqꞌuineb. Eb laj Israel queꞌxtaklaheb saꞌ li naꞌajej Galaad laj Finees li ralal laj Eleazar laj tij riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Rubén, li ralal xcꞌajol laj Gad ut li yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés. Queꞌxtakla ajcuiꞌ laje̱b li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li junju̱nk te̱p. Queꞌco̱eb saꞌ xcꞌabaꞌ li junju̱nk chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Israel. Eb aꞌan queꞌtakla̱c saꞌ li naꞌajej Galaad chi a̱tinac riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Rubén, li ralal xcꞌajol laj Gad, ut li yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés. Ut queꞌxye reheb: —La̱o xochal chi a̱tinac e̱riqꞌuin saꞌ xcꞌabaꞌeb laj Israel, le̱ rech tenamitil. ¿Cꞌaꞌut nak xeba̱nu li ma̱c aꞌin chiru li kaDios? ¿Cꞌaꞌut nak xex-oc chixyi̱banquil li artal aꞌin? ¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixkꞌetbal lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ Dios? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nabal li ma̱c xkaba̱nu nak xkalokꞌoni li yi̱banbil dios saꞌ li naꞌajej Peor? Li ma̱c aꞌan toj cuan ajcuiꞌ saꞌ kabe̱n chalen anakcuan. Xban li ma̱c aꞌan, nabaleb lix tenamit li Dios queꞌcam. Ut la̱ex yo̱quex chixcanabanquil li Ka̱cuaꞌ Dios ut yo̱quex chixkꞌetkꞌetinquil e̱rib chiru. Cui joꞌcan yo̱quex, ta̱cha̱lk xjoskꞌil li Dios saꞌ kabe̱n la̱o aj Israel. Cui la̱ex nequecꞌoxla nak le̱ naꞌaj muxbil ru naru nequexnumeꞌ saꞌ kaya̱nk ut naru nequexcuan saꞌ li naꞌajej cuan cuiꞌ lix tabernáculo li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱o incꞌaꞌ nakaj nak te̱kꞌetkꞌeti e̱rib chiru li Ka̱cuaꞌ, chi moco te̱kꞌetkꞌeti e̱rib chiku la̱o riqꞌuin xyi̱banquil jalan chic artal chiru lix artal li Ka̱cuaꞌ Dios. Chijulticokꞌ e̱re nak laj Acán li ralal laj Zera quima̱cob riqꞌuin xchapbal li ta̱cꞌanjelak chiru li Dios ut riqꞌuin xchapbal li ac kꞌaxtesinbil re sachecꞌ. Xban li ma̱c li quixba̱nu, li Ka̱cuaꞌ quijoskꞌoꞌ saꞌ kabe̱n chikajunilo ut moco caꞌaj cuiꞌ ta aꞌan quicam xban li ma̱c li quixba̱nu, chanqueb. Eb li ralal xcꞌajol laj Rubén ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad, joꞌ eb ajcuiꞌ yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés queꞌchakꞌoc ut queꞌxye reheb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj Israel: —Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, aꞌan naxnau chixjunil. Aꞌan naxnau cꞌaꞌru aj e nak xkayi̱b li artal aꞌin. Ut aꞌan ta̱cꞌutuk re lix ya̱lal che̱ru. Cui la̱o xkayi̱b li artal aꞌin re takakꞌetkꞌeti kib chiru, malaj ut re xtzꞌekta̱nanquil li Dios, choxqꞌuehak ta chi ca̱mc. Aꞌ ta li Ka̱cuaꞌ chiqꞌuehok ke chixtojbal li kama̱c cui la̱o xkayi̱b li artal aꞌin re xtzꞌekta̱nanquil li Dios malaj ut re li mayej re xcꞌambal kib saꞌ usilal, malaj ut re xqꞌuebal li cꞌatbil mayej. La̱o xkayi̱b li artal aꞌin xban nak xkacꞌoxla nak mokon eb le̱ ralal e̱cꞌajol ma̱re teꞌxye ke: “La̱ex incꞌaꞌ naru nequexchal arin chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel.” Ut ma̱re teꞌxye: “Li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌue li nimaꞌ Jordán chokꞌ nuba̱l re li kanaꞌaj. Ut aꞌan najachoc re li kanaꞌaj riqꞌuin le̱ re la̱ex li ralal xcꞌajol laj Rubén, ut li ralal xcꞌajol laj Gad,” ma̱re chaꞌkeb reheb li kalal kacꞌajol. Ut ma̱re teꞌxcanab xxucuanquil ru li Ka̱cuaꞌ Dios. Joꞌcan nak xkacꞌu̱b ru nak takayi̱b junak li artal. Ma̱cuaꞌ re qꞌuehoc mayej chi moco re cꞌatoc xul. Xkayi̱b ban joꞌ retalil chokꞌ ke ut chokꞌ e̱re la̱ex ut reheb ajcuiꞌ li kalal kacꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Xkayi̱b re xcꞌutbal nak la̱o naru ajcuiꞌ nakalokꞌoni li Ka̱cuaꞌ Dios ut naru ajcuiꞌ toxic saꞌ li tabernáculo re xqꞌuebal li kamayej ut li cꞌatbil mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal li kama̱c ut re ajcuiꞌ xcꞌambal kib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Chi joꞌcan eb le̱ ralal e̱cꞌajol incꞌaꞌ naru teꞌxye reheb li kalal kacꞌajol nak incꞌaꞌ naru teꞌxic chixlokꞌoninquil li Dios. La̱o xkacꞌoxla nak cui ani ta̱yehok reheb li kalal kacꞌajol chi joꞌcan, eb aꞌan teꞌxye, “Qꞌuehomak retal. Eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxyi̱b li artal aꞌin chokꞌ re li Ka̱cuaꞌ. Ma̱cuaꞌ re qꞌuehoc mayej chi moco re xcꞌatbal li xul. Re ban nak ta̱cꞌanjelak chokꞌ retalil chiku la̱o ut che̱ru la̱ex.” Incꞌaꞌ taxak chicꞌulma̱nk chi joꞌcan. Incꞌaꞌ taxak takakꞌetkꞌeti kib chiru li Ka̱cuaꞌ chi moco takatzꞌekta̱na riqꞌuin xyi̱banquil li artal re li cꞌatbil mayej, chi moco re qꞌuehoc mayej, chi moco re li cꞌatbil xul, xban nak ma̱cꞌaꞌ chic junak artal chiru lix artal li Ka̱cuaꞌ Dios li cuan chiru li tabernáculo, chanqueb. Laj Finees laj tij ut eb li nequeꞌcꞌamoc be, joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk chꞌu̱tal queꞌrabi li cꞌaꞌru queꞌxye li ralal xcꞌajol laj Rubén, ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad, ut li yijach li ralal xcꞌajol laj Manasés. Ut queꞌxcꞌul xchꞌo̱l li cꞌaꞌru queꞌxye. Ut laj Finees li ralal laj Eleazar laj tij quixye reheb: —Anakcuan nakanau nak li Ka̱cuaꞌ Dios cuan kiqꞌuin. La̱ex incꞌaꞌ xekꞌet xchakꞌrab li Dios nak xeyi̱b li artal aꞌin. Anakcuan nakanau nak li Dios incꞌaꞌ tixqꞌue raylal saꞌ kabe̱n la̱o aj Israel, chan. Chirix aꞌan laj Finees laj tij rochbeneb li queꞌco̱eb chirix queꞌel riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Rubén ut laj Gad saꞌ li naꞌajej Galaad. Queꞌsukꞌi Canaán saꞌ lix naꞌajeb ut queꞌxye reheb chixjunileb laj Israel li cꞌaꞌru quiyeheꞌ reheb. Eb laj Israel queꞌxcꞌul xchꞌo̱l li cꞌaꞌru queꞌxye chak. Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌxlokꞌoni li Dios ut incꞌaꞌ chic queꞌxcꞌoxla xic chi pletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Rubén, ut li ralal xcꞌajol laj Gad chixsachbal ru li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Rubén ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad queꞌxqꞌue “Ed” chokꞌ xcꞌabaꞌ li artal ut queꞌxye: —Li artal aꞌin, aꞌan retalil chokꞌ ke nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li tzꞌakal Dios, chanqueb. Laj Josué quixqꞌueheb xnaꞌleb laj IsraelLi Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb laj Israel chixnumsinquil nabal chihab chi saheb saꞌ xchꞌo̱leb chi ma̱cꞌaꞌ chic ple̱t riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Laj Josué ac ti̱x chic chi us. Joꞌcan nak laj Josué quixtakla xbokbaleb laj Israel ut eb li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb, ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb, joꞌ eb ajcuiꞌ laj rakol a̱tin ut li cuanqueb xcuanquil. Ut quixye reheb: —La̱in xinti̱x. Incꞌaꞌ chic nincuy. Ac xeril chixjunil li quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios reheb li tenamit aꞌin saꞌ e̱cꞌabaꞌ la̱ex. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, aꞌan li quitenkꞌan e̱re saꞌ li ple̱t. La̱in xinye e̱re bar cuan li naꞌajej li textzꞌak usta toj ma̱jiꞌ nake̱chani chixjunil. Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ li naꞌajej li ac xke̱chani xinjeqꞌui e̱re riqꞌuin bu̱lic. Xinjeqꞌui aj ban cuiꞌ e̱re chixjunil li naꞌajej li toj ma̱jiꞌ nake̱chani, li naticla chak cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán ut nacuulac toj saꞌ li palau Mediterráneo li cuan saꞌ li oeste. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ta̱tenkꞌa̱nk e̱re chirisinquileb chi junaj cua li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan re nak te̱re̱chaniheb lix naꞌajeb joꞌ quixyechiꞌi e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Joꞌcan nak checacuubresi e̱chꞌo̱l ut cheqꞌuehak retal chi us re nak te̱ba̱nu chi tzꞌakal chixjunil li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Ut incꞌaꞌ te̱canab xba̱nunquil li naxye saꞌ li chakꞌrab. Me̱junaji e̱rib riqꞌuineb li tenamit li toj cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk, chi moco te̱ba̱nu li juramento saꞌ xcꞌabaꞌ lix dioseb, chi moco te̱lokꞌoniheb, chi moco te̱cuikꞌib e̱rib chiruheb. Junelic te̱pa̱b li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios joꞌ yo̱quex chixba̱nunquil chalen anakcuan. Li Ka̱cuaꞌ quitenkꞌan e̱re chirisinquileb saꞌ li naꞌajej aꞌin li xni̱nkal ru tenamit li kꞌaxal cauheb rib. Ut chalen anakcuan ma̱ jun nequeꞌru chi numta̱c saꞌ e̱be̱n. Jun li cui̱nk saꞌ e̱ya̱nk naru ta̱ra̱linaheb jun mil chi cui̱nk, usta jun ajcuiꞌ, xban nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios yo̱ che̱tenkꞌanquil chi pletic joꞌ quixyechiꞌi e̱re junxil. Joꞌcan nak tento te̱ba̱nu cue̱nt ut cherahak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Abanan cui te̱canab xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ, ut cui te̱junaji e̱rib riqꞌuineb li tenamit li toj cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk, ut cui texsumla̱k riqꞌuineb, ut cui te̱rochbeniheb, chenauhak nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios incꞌaꞌ chic textenkꞌa chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li tenamit nak yo̱kex chi pletic riqꞌuineb. Aꞌaneb ban chic teꞌnumta̱k saꞌ e̱be̱n. Teꞌcꞌanjelak joꞌ raꞌal chokꞌ e̱re, re nak textꞌanekꞌ saꞌ rukꞌeb. Chanchan yo̱keb chixqꞌuebal e̱tzꞌu̱m xban nak teꞌxba̱nu raylal e̱re. Chanchanakeb li qꞌuix li ta̱oc saꞌ xnakꞌ e̱ru. Cui te̱ba̱nu li incꞌaꞌ us, eb aꞌan teꞌnumta̱k saꞌ e̱be̱n ut ma̱ jun e̱re ta̱cana̱k saꞌ li cha̱bil naꞌajej aꞌin li xqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. La̱in cuulac re xkꞌehil lin camic. La̱in nacuaj nak te̱qꞌue retal chi anchal e̱chꞌo̱l ut chi anchal e̱ra̱m nak chixjunil li cha̱bil li quixyechiꞌi e̱re li Ka̱cuaꞌ, xqꞌue e̱re. Ut ma̱ jun li cꞌaꞌru quixyechiꞌi e̱re incꞌaꞌ ta xqꞌue. Joꞌ nak xqꞌue chixjunil li cha̱bil li quixyechiꞌi e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, joꞌcan ajcuiꞌ nak tixqꞌue chak raylal saꞌ e̱be̱n joꞌ quixye e̱re, cui incꞌaꞌ te̱ba̱nu li us. Tixsach e̱ru re nak incꞌaꞌ chic texcua̱nk saꞌ li cha̱bil naꞌajej aꞌin li quixqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ. Cui incꞌaꞌ te̱ba̱nu li naxye saꞌ li contrato li quixba̱nu li Dios e̱riqꞌuin, malaj ut cui te̱lokꞌoni li jalanil dios ut texcꞌanjelak chiruheb, ta̱cha̱lk xjoskꞌil li Dios saꞌ e̱be̱n, ut saꞌ junpa̱t tex-isi̱k saꞌ li cha̱bil naꞌajej aꞌin li quixqꞌue e̱re li Dios, chan laj Josué. Laj Josué quixchakꞌrabiheb laj IsraelLaj Josué quixchꞌutubeb chixjunileb lix te̱paleb laj Israel aran Siquem. Quixbokeb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb, ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb, ut eb laj rakol a̱tin, joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb xcuanquil. Queꞌxchꞌutub ribeb chiru li Dios. Ut laj Josué quixye reheb chixjunileb li tenamit: —Aꞌan aꞌin li xye li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel: “Najter kꞌe cutan eb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ, laj Taré lix yucuaꞌeb laj Abraham, ut laj Nacor, queꞌcuan jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates ut queꞌxlokꞌoniheb li jalanil dios. La̱in quincꞌamoc re laj Abraham la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates. La̱in quincꞌamoc be chiru nak quinumeꞌ saꞌ chixjunil li naꞌajej Canaán. Quinqꞌue laj Isaac li ralal ut quinqꞌue ajcuiꞌ chi ta̱mc li ralal xcꞌajol. Ut quinqꞌue cuib li ralal laj Isaac. Aꞌaneb laj Jacob ut laj Esaú. Re laj Esaú quinqꞌue li naꞌajej li tzu̱l ru. Ut laj Jacob ut li ralal xcꞌajol queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej Egipto. Mokon chic quintakla laj Moisés ut laj Aarón aran Egipto re risinquileb laj Israel aran. Ut nabal li raylal quintakla saꞌ xbe̱neb laj Egipto toj retal quexcuisi saꞌ li naꞌajej aꞌan. Nak quicuisiheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ aran, eb laj Egipto queꞌxta̱keheb laj Israel saꞌ lix carruaje ut chirixeb lix cacua̱y. Ut queꞌcuulac cuan cuiꞌ li Caki Palau. Ut eb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxjap re chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquil chicuu. Ut quinqꞌue li kꞌojyi̱n saꞌ xyiheb aꞌan ut eb laj Egipto. Ut la̱in quintakla li haꞌ re nak tixjunaji rib saꞌ xbe̱neb laj Egipto ut queꞌosoꞌ. La̱ex nequenau cꞌaꞌru quinba̱nu. Ut najt quexcuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Chirix aꞌan quexincꞌam saꞌ lix naꞌajeb laj amorreo li queꞌcuan jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li este bar na-el chak li sakꞌe. Eb aꞌan queꞌpletic e̱riqꞌuin, abanan la̱in quexintenkꞌa chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. La̱in quexintenkꞌa chixsachbal ruheb ut quere̱chani lix naꞌajeb. Ut lix reyeb laj Moab, laj Balac li ralal laj Zipor, quipletic e̱riqꞌuin. Ut quixtakla xbokbal laj Balaam li ralal laj Beor re nak tixtzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ e̱be̱n. Abanan la̱in incꞌaꞌ quinsume li cꞌaꞌru quixtzꞌa̱ma chicuu laj Balaam. Joꞌcan nak nabal sut quixtzꞌa̱ma e̱rosobtesinquil ut la̱in xincoloc e̱re chiru laj Balac. Joꞌcan nak quexnumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán ut quexcuulac saꞌ li tenamit Jericó. Ut eb li cuanqueb aran queꞌpletic e̱riqꞌuin. Ut queꞌpletic ajcuiꞌ e̱riqꞌuin eb laj amorreo, eb laj ferezeo, eb laj cananeo, eb laj heteo, eb laj gergeseo, eb laj heveo, ut eb laj jebuseo. Ut la̱in xexintenkꞌa chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. Nak yo̱quex chi xic, la̱in quinsach lix naꞌlebeb re nak ta̱ru̱k te̱risiheb li cuib chi rey li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj amorreo. Ma̱cuaꞌ la̱ex li quexba̱nun re riqꞌuin le̱ tzimaj, chi moco riqꞌuin le̱ chꞌi̱chꞌ. La̱in ban quin-isin reheb. La̱in xinqꞌue li chꞌochꞌ e̱re ac cꞌanjelanbil, ac aubil xsaꞌ. Li tenamit li cuanquex cuiꞌ anakcuan, moco toj xeyi̱b ta. Ac cuan ban nak xexcuulac. Ac aubil li uvas ut li cheꞌ olivos nak xexcuulac. Moco toj xerau ta li yo̱quex chixtzacanquil anakcuan”, chan li Ka̱cuaꞌ e̱re. Laj Josué quixye ajcuiꞌ reheb laj Israel: —Anakcuan ut chexucua ru li Ka̱cuaꞌ ut chexcꞌanjelak chiru chi anchal le̱ chꞌo̱l ut chi tzꞌakal re ru. Isihomakeb saꞌ e̱ya̱nk li yi̱banbil dios li queꞌxlokꞌoni le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak cuanqueb aran jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates ut nak cuanqueb aran Egipto. Chexcꞌanjelak ban chiru li Ka̱cuaꞌ chi anchal e̱chꞌo̱l. Cui la̱ex nequecꞌoxla nak incꞌaꞌ us cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ Dios, sicꞌomak ani te̱cꞌanjela ru. ¿Ma texcꞌanjelak chiruheb li yi̱banbil dios li queꞌxcꞌanjela chak ru le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ nak queꞌcuan jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates, malaj ut texcꞌanjelak chiruheb lix dioseb laj amorreo li cuanqueb arin saꞌ li naꞌajej aꞌin? Abanan, la̱in joꞌqueb ajcuiꞌ li cualal incꞌajol tocꞌanjelak chiru li Ka̱cuaꞌ Dios, chan laj Josué. Ut eb li tenamit queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Incꞌaꞌ taxak takacanab li Ka̱cuaꞌ li kaDios. La̱o incꞌaꞌ naru takacanab xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ yal xban xlokꞌoninquil li yi̱banbil dios. Li Ka̱cuaꞌ li kaDios, aꞌan li qui-isin chak reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ joꞌ ajcuiꞌ la̱o saꞌ li naꞌajej Egipto bar cocuan cuiꞌ chak chokꞌ rahobtesinbil mo̱s. Aꞌan quixba̱nu qꞌuila milagro chiku ut aꞌan ajcuiꞌ li qui-iloc ke nak quilajonumeꞌ chak saꞌ eb li naꞌajej aꞌan. Li Ka̱cuaꞌ quikꞌaxtesin saꞌ kukꞌ chixjunileb li tenamit ut quixkꞌaxtesiheb ajcuiꞌ laj amorreo li queꞌcuan saꞌ li chꞌochꞌ aꞌin. Joꞌcan nak la̱o tocꞌanjelak ajcuiꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ nacatcꞌanjelac la̱at xban nak aꞌan li kaDios, chanqueb. Ut laj Josué quixye reheb: —La̱ex incꞌaꞌ texru̱k chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ xban nak aꞌan jun Dios Santo. Aꞌan incꞌaꞌ tixcuy e̱ma̱c cui yo̱kex chixlokꞌoninquil li yi̱banbil dios. Aꞌan incꞌaꞌ tixcuy e̱ma̱c riqꞌuin le̱ kꞌetkꞌetil chi moco tixcuy e̱ma̱c riqꞌuin le̱ ma̱usilal. Cui la̱ex te̱tzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ ut te̱lokꞌoni li yi̱banbil dios, li Ka̱cuaꞌ ta̱qꞌuehok e̱re chixtojbal rix le̱ ma̱c ut tixsach e̱ru usta ac xexrosobtesi, chan laj Josué. Ut eb li tenamit queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Incꞌaꞌ ta̱cꞌulma̱nk chi joꞌcan. La̱o tocꞌanjelak chiru li Ka̱cuaꞌ, chanqueb. Ut laj Josué quixye ajcuiꞌ reheb: —Anakcuan xeye nak texcꞌanjelak chiru li Ka̱cuaꞌ. La̱ex ajcuiꞌ xexyehoc re. Cheqꞌuehak retal le̱ ra̱tin, chan. Queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Ya̱l nak la̱o xoyehoc re, chanqueb. Ut laj Josué quixye reheb: —Cui ya̱l nak te̱raj cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ, tento te̱risiheb chi junaj cua chixjunileb li jalanil dios li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Ut chi anchal le̱ chꞌo̱l te̱kꞌaxtesi e̱rib chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel, chan. Ut queꞌxye re: —La̱o tocꞌanjelak chiru li Ka̱cuaꞌ li kaDios ut takaba̱nu li cꞌaꞌru tixye ke, chanqueb. Saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan saꞌ li naꞌajej Siquem, laj Josué quixba̱nu jun li contrato riqꞌuineb laj Israel. Quixqꞌue li chakꞌrab reheb ut quixye reheb chanru teꞌxba̱nu. Ut laj Josué quixtzꞌi̱ba retalil li queꞌxba̱nu saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ lix chakꞌrab li Dios. Ut quixchap jun li nimla pec ut quixxakab rubel jun to̱n li ji li cuan aran chixcꞌatk li tabernáculo. Ut quixye reheb laj Israel: —Li pec aꞌin ta̱cꞌanjelak e̱re chokꞌ retalil nak la̱ex xesume xba̱nunquil chixjunil li joꞌ qꞌuial xye ke li Ka̱cuaꞌ Dios. Nak te̱ril li pec aꞌin, ta̱julticokꞌ e̱re li cꞌaꞌru xeye cui incꞌaꞌ yo̱quex chixba̱nunquil li cꞌaꞌru quesume xba̱nunquil. Li pec aꞌin ta̱cꞌanjelak re nak incꞌaꞌ texcana̱k chokꞌ aj ticꞌtiꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ li kaDios, chan laj Josué. Chirix aꞌan laj Josué quixtaklaheb chixjunju̱nkaleb saꞌ li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb. Nak quicam laj JosuéNak ac xcꞌulman chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, quicam laj Josué, laj cꞌanjel chiru li Dios. Laj Josué aꞌan li ralal laj Nun. Oꞌcꞌa̱l chihab riqꞌuin laje̱b (110) chihab cuan re nak quicam. Quimukeꞌ saꞌ li tenamit Timnat-sera li quiqꞌueheꞌ re, li cuan saꞌ eb li tzu̱l Efraín. Li naꞌajej aꞌan cuan jun pacꞌal li tzu̱l Gaas saꞌ xjayal li norte. Ut eb laj Israel queꞌcꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ nak toj yoꞌyo laj Josué. Joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxba̱nu chiruheb laj cꞌamol be li toj queꞌcana nak quicam laj Josué xban nak eb aꞌan queꞌxnau chixjunil li joꞌ qꞌuial li usilal quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ reheb laj Israel. Nak queꞌxmuk lix bakel laj José aran SiquemEb laj Israel queꞌxcꞌam chak lix bakel laj José nak queꞌel chak Egipto ut queꞌxmuk aran Siquem saꞌ li chꞌochꞌ li quixlokꞌ laj Jacob junxil riqꞌuineb li ralal laj Hamor. Laj Hamor, aꞌan lix yucuaꞌ laj Siquem. Jun ciento chi tumin plata quixtoj cuiꞌ laj Jacob ut li naꞌajej aꞌan quicana chokꞌ xnaꞌajeb li ralal xcꞌajol laj José. Nak quicam laj Eleazar laj tijNak quicam laj Eleazar li ralal laj Aarón quimukeꞌ aran saꞌ jun li chꞌina tzu̱l li cuan saꞌ li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ re laj Finees, li ralal laj Eleazar. Li naꞌajej aꞌan cuan saꞌ xya̱nkeb li tzu̱l re laj Efraín. Li Hu JuecesEb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌpletic riqꞌuineb laj CanaánNak ac xcam laj Josué, eb laj Israel queꞌtijoc chiru li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxye re: —¿Ani ke xbe̱n cua teꞌxic chi pletic riqꞌuineb laj Canaán? chanqueb. Quichakꞌoc li Ka̱cuaꞌ ut quixye reheb: —Aꞌaneb laj Judá li teꞌxic xbe̱n cua. La̱in tinkꞌaxtesi li naꞌajej saꞌ rukꞌeb aꞌan, chan. Eb li ralal xcꞌajol laj Judá queꞌa̱tinac riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Simeón ut queꞌxye reheb: —Choe̱tenkꞌa chi pletic riqꞌuineb laj Canaán re nak take̱chani li naꞌajej. Ut la̱o toxic ajcuiꞌ che̱tenkꞌanquil chi pletic chirix li naꞌajej li textzꞌak la̱ex, chanqueb. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Simeón queꞌxsume xic chixtenkꞌanquileb. Joꞌcan nak eb li ralal xcꞌajol laj Judá queꞌco̱eb chi pletic. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixtenkꞌaheb chi numta̱c saꞌ xbe̱neb laj cananeo ut laj ferezeo. Queꞌxcamsiheb laje̱b mil (10,000) chi cui̱nk saꞌ li naꞌajej Bezec. Aran Bezec queꞌxtau laj Adoni-bezec lix reyeb ut queꞌpletic riqꞌuin. Queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj cananeo ut eb laj ferezeo. Laj Adoni-bezec quie̱lelic chiruheb laj Israel. Abanan queꞌxta̱ke toj retal queꞌxchap ut queꞌrisiheb lix mamaꞌil li ruꞌuj rok ut lix mamaꞌil li ruꞌuj rukꞌ. Ut laj Adoni-bezec quixye: —Junxil la̱in xintakla xyocꞌbal xmamaꞌil li ruꞌuj rokeb ut lix mamaꞌil li ruꞌuj rukꞌeb laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) chi rey ut nequeꞌxxoc lix cꞌaj li cua li natꞌaneꞌ rubel lin me̱x re nak teꞌcuaꞌak. Anakcuan li Dios xba̱nu cue joꞌ xinba̱nu reheb aꞌan, chan. Ut laj Adoni-bezec quicꞌameꞌ Jerusalén ut aran quicam. Eb li ralal xcꞌajol laj Judá queꞌpletic riqꞌuineb li cuanqueb Jerusalén ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Queꞌxcamsiheb li cristian ut queꞌxcꞌat lix tenamiteb. Chirix aꞌan queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb laj Canaán li cuanqueb saꞌ li tzu̱l ru ut saꞌ li ru takꞌa, joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb Neguev. Ut queꞌco̱eb ajcuiꞌ chi pletic riqꞌuineb laj cananeo li cuanqueb saꞌ li tenamit Hebrón li nequeꞌxye ajcuiꞌ Quiriat-arba re junxil. Ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Sesai, eb laj Ahimán, ut eb laj Talmai. Chirix aꞌan queꞌco̱eb chi pletic saꞌ li tenamit Debir, li queꞌxye Quiriat-sefer re junxil. Ut laj Caleb quixye: —Li ani ta̱xic chire̱chaninquil li tenamit Quiriat-sefer, la̱in tinqꞌue lin rabin, lix Acsa xcꞌabaꞌ, chokꞌ rixakil, chan. Ut laj Otoniel li ralal laj Cenaz, aꞌan li quie̱chanin chak re li tenamit. Joꞌcan nak laj Caleb quixqꞌue lix Acsa chokꞌ rixakil laj Otoniel. Laj Cenaz, aꞌan li ri̱tzꞌin laj Caleb. Nak ac xiqueb re saꞌ rochocheb, laj Otoniel quixye re lix Acsa nak tixtzꞌa̱ma chiru lix yucuaꞌ nak tixqꞌue xchꞌochꞌ re a̱uc. Ut lix Acsa quicube chirix lix bu̱r ut laj Caleb quixye re: —¿Cꞌaꞌ raj ru ta̱cuaj? chan. Ut lix Acsa quixye re: —Nintzꞌa̱ma junak usilal cha̱cuu. Ac xaqꞌue cue li chꞌochꞌ li cuan saꞌ xcue̱nt Neguev. Ta̱qꞌueheb ajcuiꞌ li yuꞌam haꞌ cue, chan. Ut laj Caleb quixqꞌue re eb li yuꞌam haꞌ li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru. Eb li ralal xcꞌajol lix yucuaꞌ li rixakil laj Moisés, aꞌaneb laj Ceneo. Eb aꞌan queꞌrochbeni li ralal xcꞌajol laj Judá nak queꞌel saꞌ li tenamit Jericó bar cuanqueb cuiꞌ nabal chi cheꞌ palmera. Queꞌco̱eb saꞌ li chaki chꞌochꞌ li cuan nachꞌ riqꞌuin li tenamit Arad saꞌ xcue̱nt Neguev. Ut aran queꞌcana chi cua̱nc saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Judá queꞌco̱eb rochbeneb li ralal xcꞌajol laj Simeón chi pletic riqꞌuineb laj cananeo li cuanqueb saꞌ li tenamit Sefat ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Xban nak queꞌxsach ru li tenamit, joꞌcan nak queꞌxqꞌue Horma chokꞌ xcꞌabaꞌ li tenamit aꞌan. Eb li ralal xcꞌajol laj Judá queꞌre̱chaniheb li tenamit Gaza, Ascalón ut Ecrón rochbeneb li naꞌajej li cuanqueb chi xjun sutam. Li Ka̱cuaꞌ cuan riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Judá ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru. Abanan incꞌaꞌ queꞌru queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa xban nak eb aꞌan cuanqueb lix carruaje yi̱banbil riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Li tenamit Hebrón quiqꞌueheꞌ re laj Caleb joꞌ quixye laj Moisés. Ut laj Caleb quirisiheb saꞌ li naꞌajej aꞌan li oxib chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Anac. Abanan eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín incꞌaꞌ queꞌrisiheb laj jebuseo saꞌ li tenamit Jerusalén. Toj chalen anakcuan eb laj jebuseo cuanqueb saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Eb li ralal xcꞌajol laj José queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb Bet-el. Ut li Ka̱cuaꞌ cuan riqꞌuineb. Eb li ralal xcꞌajol laj José queꞌxtaklaheb laj qꞌuehol etal saꞌ li tenamit Bet-el, li quiyeman ajcuiꞌ Luz re junxil. Queꞌril jun li cui̱nk eb laj qꞌuehol etal nak yo̱ chi e̱lc saꞌ li tenamit ut queꞌxye re: —Ta̱cꞌut chiku chanru naru to-oc saꞌ li tenamit ut takuxta̱na a̱cuu nak tonumta̱k saꞌ xbe̱n li tenamit, chanqueb re. Joꞌcan nak li cui̱nk quixcꞌut chiruheb chanru nak teꞌoc saꞌ li tenamit. Ut nak queꞌoc, queꞌxcamsi chixjunileb li cuanqueb aran. Caꞌaj cuiꞌ li cui̱nk aꞌan rochbeneb li ralal xcꞌajol ut li rixakil queꞌxcanab chi e̱lc saꞌ li naꞌajej aꞌan. Li cui̱nk aꞌan co̱ chi cua̱nc saꞌ lix naꞌajeb laj heteo. Quixyi̱b jun li tenamit aran ut quixqꞌue Luz chokꞌ xcꞌabaꞌ. Toj chalen anakcuan Luz nayeman re li tenamit aꞌan. Eb li ralal xcꞌajol laj Manasés incꞌaꞌ queꞌru risinquileb li cuanqueb saꞌ eb li tenamit Bet-seán ut Taanac, joꞌ ajcuiꞌ li tenamit Dor. Chi moco queꞌrisiheb saꞌ li cocꞌ cꞌaleba̱l li cuanqueb chi xjun sutam. Ut incꞌaꞌ queꞌrisiheb saꞌ eb li tenamit Ibleam ut Meguido, chi moco queꞌrisiheb saꞌ li cocꞌ cꞌaleba̱l li cuanqueb chi xjun sutam. Joꞌcan nak eb laj cananeo queꞌcana chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌan. Nak quicacuu xmetzꞌe̱uheb laj Israel, queꞌxpuersiheb laj cananeo chixtojbal rix lix naꞌajeb. Ut incꞌaꞌ queꞌrisiheb saꞌ li naꞌajej aꞌan. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Efraín incꞌaꞌ queꞌrisiheb laj cananeo saꞌ li naꞌajej Gezer. Queꞌcana ban chi cua̱nc saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Eb li ralal xcꞌajol laj Zabulón incꞌaꞌ queꞌrisiheb laj cananeo saꞌ eb li tenamit Quitrón ut Naalal. Queꞌcana ban chi cua̱nc aran. Abanan eb li ralal xcꞌajol laj Zabulón queꞌxpuersiheb chixtojbal rix lix naꞌajeb. Chi moco eb li ralal xcꞌajol laj Aser queꞌrisiheb li cuanqueb saꞌ eb li tenamit Aco, Sidón, Alab, Aczib, Helba ut Afec joꞌ ajcuiꞌ Rehob. Joꞌcan nak eb li ralal xcꞌajol laj Aser queꞌcuan saꞌ xya̱nkeb laj cananeo xban nak incꞌaꞌ queꞌrisiheb saꞌ li naꞌajej aꞌan. Eb li ralal xcꞌajol laj Neftalí incꞌaꞌ ajcuiꞌ queꞌrisiheb li cuanqueb saꞌ eb li tenamit Bet-semes ut Bet-anat. Queꞌcuan ban saꞌ xya̱nkeb. Abanan eb li ralal xcꞌajol laj Neftalí queꞌxpuersiheb laj Canaán chixtojbal rix lix naꞌajeb. Eb laj amorreo incꞌaꞌ queꞌxcanabeb li ralal xcꞌajol laj Dan chi oc saꞌ li ru takꞌa. Queꞌcana ban saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru. Eb laj amorreo queꞌcana chi cua̱nc saꞌ li tzu̱l Heres, ut saꞌ eb li tenamit Ajalón ut Saalbim. Nak queꞌcacuu xmetzꞌe̱uheb li ralal xcꞌajol laj José queꞌxpuersiheb chixtojbal rix lix naꞌajeb. Li nuba̱l re lix naꞌajeb laj amorreo naticla cuan cuiꞌ li tzu̱l Acrabim xcꞌabaꞌ. Nacuulac toj saꞌ li tenamit Sela li cuan saꞌ li norte. Qui-el ut lix ángel li Ka̱cuaꞌ saꞌ li tenamit Gilgal ut co̱ toj Boquim. Quixye reheb laj Israel: —La̱in quin-isin chak e̱re Egipto ut la̱in xexincꞌam chak saꞌ li naꞌajej aꞌin li xinyechiꞌi reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ riqꞌuin juramento. Quinye e̱re, “La̱in ma̱ jaruj tinkꞌet li contrato li xinba̱nu e̱riqꞌuin. Abanan tento nak la̱ex incꞌaꞌ te̱ba̱nu junak contrato riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌin. Te̱juqꞌui ban lix artaleb.” Abanan la̱ex incꞌaꞌ xeba̱nu li quinye e̱re. Xekꞌet ban li cua̱tin. Joꞌcan nak la̱in ninye e̱re nak incꞌaꞌ tincuisiheb li tenamit che̱ru saꞌ li naꞌajej aꞌin. Xicꞌ tex-ilekꞌ xbaneb ut texqꞌuehekꞌ chi ma̱cobc xbaneb lix dioseb, chan li ángel. Nak queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye li ángel, eb laj Israel queꞌoc chi ya̱bac chi cau. Joꞌcan nak queꞌxqꞌue Boquim chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan. Ut aran queꞌmayejac chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Josué quixchakꞌrabiheb laj Israel ut queꞌco̱eb chi xjunju̱nkaleb chi cua̱nc saꞌ lix naꞌajeb li queꞌre̱chani. Eb li tenamit queꞌcꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ najtil quicuan laj Josué saꞌ xya̱nkeb. Ut nak ac xcam laj Josué, queꞌxlokꞌoni ajcuiꞌ li Dios joꞌ najtil yoꞌyo̱queb li queꞌcꞌamoc be chiruheb, li queꞌril riqꞌuin xnakꞌeb ru li quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ re xcolbaleb laj Israel. Oꞌcꞌa̱l chihab riqꞌuin laje̱b chihab (110) cuan re laj Josué, laj cꞌanjel chiru li Dios, nak quicam. Laj Josué, aꞌan li ralal laj Nun. Ut queꞌxmuk aran Timnat-sera saꞌ li naꞌajej li quire̱chani aꞌan. Li naꞌajej aꞌan cuan jun pacꞌal li tzu̱l Gaas saꞌ li norte saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru. Ut queꞌcam ajcuiꞌ chixjunileb laj Israel li cuanqueb nak toj yoꞌyo laj Josué. Ut eb li ralal xcꞌajol li queꞌyoꞌla mokon incꞌaꞌ chic queꞌxpa̱b li Ka̱cuaꞌ, chi moco queꞌxnau chixjunil li usilal li quixba̱nu li Dios reheb laj Israel. Ut queꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ. Queꞌoc chixlokꞌoninquileb li yi̱banbil dios Baal. Queꞌxtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ, li qui-isin chak reheb saꞌ li naꞌajej Egipto. Ut queꞌxtiquib xlokꞌoninquileb li yi̱banbil dios li nequeꞌxlokꞌoni li tenamit li cuanqueb chi nachꞌ riqꞌuineb. Ut riqꞌuin xlokꞌoninquil li yi̱banbil dios, queꞌxchikꞌ xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxtzꞌekta̱na li tzꞌakal Dios ut queꞌxlokꞌoniheb li yi̱banbil dios Baal, ut eb li yi̱banbil dios AstarotSaꞌ li versículo 2:13 li yi̱banbil dios Baal, queꞌxcꞌoxla nak aꞌan cui̱nk ut queꞌxcꞌoxla nak ixk li yi̱banbil dios Astarot. xcꞌabaꞌeb. Cꞌajoꞌ nak quichal xjoskꞌil li Dios saꞌ xbe̱neb laj Israel. Joꞌcan nak quixkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb laj e̱lkꞌ ut qui-elkꞌa̱c chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. Quixkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, li cuanqueb chi nachꞌ riqꞌuineb ut eb aꞌan chic queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Ut eb laj Israel incꞌaꞌ queꞌxcuy xcolbaleb rib chiruheb. Nak nequeꞌxic chi pletic yalak bar, li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ chic naxtenkꞌaheb. Incꞌaꞌ chic naxcoleb chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Quixcanabeb ban chi rahobtesi̱c joꞌ quixye reheb. Kꞌaxal ra queꞌxcꞌul joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ. Li Dios quixqꞌueheb laj rakol a̱tin chi cꞌamoc be chiruheb laj IsraelUsta yo̱ xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb, abanan quixxakabeb laj rakol a̱tin chixtenkꞌanquileb laj Israel re nak teꞌxcol ribeb chiruheb li yo̱queb chi makꞌoc re li cꞌaꞌru reheb. Abanan eb laj Israel incꞌaꞌ ajcuiꞌ queꞌabin chiruheb laj rakol a̱tin. Toj yo̱queb ajcuiꞌ chixlokꞌoninquil li jalanil dios. Eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li naxye lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ joꞌ queꞌxba̱nu chak lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb najter. Nak li Ka̱cuaꞌ naxxakab junak aj rakol a̱tin, aꞌan ajcuiꞌ natenkꞌan re. Ut aꞌan ajcuiꞌ nacoloc reheb laj Israel saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb joꞌ najtil yoꞌyo laj rakol a̱tin. Li Ka̱cuaꞌ quiril xtokꞌoba̱l ruheb nak yo̱queb chi ya̱bac xban li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Ut nak nacam laj rakol a̱tin, nequeꞌoc cuiꞌchic xba̱nunquil li ma̱usilal eb laj Israel ut kꞌaxal cuiꞌchic yibru li nequeꞌxba̱nu chiru li queꞌxba̱nu chak lix naꞌ xyucuaꞌeb. Nequeꞌxlokꞌoni li jalanil dios ut nequeꞌcꞌanjelac chiruheb. Ut incꞌaꞌ nequeꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal xban nak kꞌaxal cauheb xchꞌo̱l. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb laj Israel. Ut quixye: —Eb li tenamit aꞌin xeꞌxkꞌet li contrato li quinba̱nu riqꞌuineb lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb. Incꞌaꞌ nequeꞌraj xba̱nunquil li cꞌaꞌru ninye reheb. Joꞌcan nak incꞌaꞌ teꞌcuisi saꞌ lix naꞌajeb li tenamit li incꞌaꞌ quirisiheb laj Josué nak toj ma̱jiꞌ nacam. Tinba̱nu chi joꞌcaꞌin re xyalbal rixeb laj Israel ma teꞌxba̱nu na li cꞌaꞌru ninye joꞌ queꞌxba̱nu lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb malaj ut incꞌaꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixcanabeb li tenamit chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌan. Incꞌaꞌ quirisiheb saꞌ junpa̱t li tenamit li incꞌaꞌ quixkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌ laj Josué nak toj yoꞌyo. Li Ka̱cuaꞌ quixcanabeb lix xicꞌ nequeꞌiloc reheb saꞌ lix naꞌajeb laj Israel re xyalbal rixeb li ralal xcꞌajol eb laj Israel li toj teꞌyoꞌla̱k mokon xban nak incꞌaꞌ queꞌpletic chire̱chaninquil li naꞌajej Canaán. Quixba̱nu chi joꞌcan yal re nak teꞌxtzol rib chi pletic eb laj Israel, li ma̱jiꞌ nequeꞌyoꞌla nak quicuan li ple̱t junxil. Aꞌaneb aꞌin li tenamit li queꞌcanaba̱c saꞌ li naꞌajej Canaán: eb li o̱b chi rey li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj filisteo, chixjunileb laj cananeo, eb laj Sidón, ut eb laj heveo li queꞌcuan saꞌ eb li tzu̱l re Líbano, li naticla saꞌ li tzu̱l Baal-hermón toj saꞌ li naꞌajej Hamat. Eb aꞌan queꞌcanaba̱c aran re xyalbal rixeb laj Israel ut re rilbal ma teꞌxba̱nu na li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ reheb lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb. Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌcuan saꞌ xya̱nkeb laj cananeo, eb laj hiteo, eb laj amorreo, eb laj ferezeo, eb laj heveo ut eb laj jebuseo. Ut eb laj Israel queꞌxsumubeb li ralal xcꞌajol riqꞌuineb li ralal xcꞌajoleb li tenamit li queꞌcana aran. Ut queꞌxcꞌam ribeb saꞌ usilal riqꞌuineb ut queꞌxlokꞌoni ajcuiꞌ lix dioseb. Laj OtonielEb laj Israel queꞌxba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxcanab xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Aꞌ chic eb li yi̱banbil dios Baal ut eb li yi̱banbil dios Asera queꞌxlokꞌoni. Xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu, cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li Dios saꞌ xbe̱neb ut quixcanabeb saꞌ rukꞌeb laj Cusan-risataim, lix reyeb laj Mesopotamia. Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌcuan rubel xtakl li rey aꞌan chiru cuakxakib chihab. Tojoꞌnak eb laj Israel queꞌxya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quixsicꞌ ru jun li cui̱nk re ta̱colok reheb chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Li cui̱nk aꞌan, aꞌan laj Otoniel, li ralal laj Cenaz. Laj Cenaz, aꞌan li ri̱tzꞌin laj Caleb. Lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ cuan riqꞌuin laj Otoniel ut aꞌan chic laj cꞌamol be chiruheb laj Israel. Laj Otoniel quipletic riqꞌuin laj Cusan-risataim. Ut li Ka̱cuaꞌ quixtenkꞌa laj Otoniel chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. Incꞌaꞌ chic quicuan li pletic chiru caꞌcꞌa̱l chihab nak toj yoꞌyo laj Otoniel li ralal laj Cenaz. Laj AodQueꞌma̱cob cuiꞌchic chiru li Ka̱cuaꞌ eb laj Israel. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue xmetzꞌe̱u laj Eglón chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. Laj Eglón, aꞌan lix reyeb laj Moab. Kꞌaxal cau rib laj Eglón chiruheb laj Israel. Eb laj Eglón queꞌxjunaji ribeb riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Amón ut riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Amalec. Queꞌcuulac chi pletic riqꞌuineb laj Israel ut queꞌre̱chani li tenamit Jericó li cuan cuiꞌ nabal li cheꞌ palmera. Chiru cuakxaklaju chihab eb laj Israel queꞌcuan rubel xtakl laj Eglón lix reyeb laj Moab. Ut eb laj Israel queꞌxya̱ba cuiꞌchic xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ quixsicꞌ ru jun li cui̱nk re ta̱colok reheb chiruheb laj Moab. Li cui̱nk li quisiqꞌueꞌ ru, aꞌan laj Aod li ralal laj Gera ut xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Laj Aod nacꞌanjelac riqꞌuin lix tzꞌe ukꞌ. Eb laj Israel queꞌxtakla laj Aod riqꞌuin laj Eglón lix reyeb laj Moab re tixqꞌue jun lix ma̱tan. Laj Aod quixyi̱b jun lix chꞌi̱chꞌ caꞌ pacꞌal xkꞌesnal. Mero vara tana li rok. Quixchꞌic saꞌ xcꞌa̱mal xsaꞌ saꞌ li rakꞌ saꞌ lix nim. Tojoꞌnak co̱ chixkꞌaxtesinquil lix ma̱tan laj Eglón, li kꞌaxal nim xtibel. Nak ac xqꞌue lix ma̱tan laj Eglón, laj Aod quixtaklaheb cuiꞌchic saꞌ rochocheb li cui̱nk li queꞌcꞌamoc chak re li ma̱tan. Nak quicuulac nachꞌ riqꞌuin li naꞌajej Gilgal bar cuanqueb cuiꞌ li jalam u̱ch, laj Aod quisukꞌi riqꞌuin li rey Eglón ut quixye re: —At rey, cuan cꞌaꞌru nacuaj xyebal a̱cue a̱junes, chan. Tojoꞌnak li rey Eglón quixye reheb li cuanqueb rochben nak teꞌxcanab xjunes. Ut eb aꞌan queꞌel chixjunileb. Nak cꞌojcꞌo xjunes li rey saꞌ xcaꞌ tasal li rochoch li naxnumsi cuiꞌ li sakꞌehil, laj Aod quinachꞌoc riqꞌuin ut quixye re: —Li Ka̱cuaꞌ Dios quinixtakla chixyebal a̱cue li a̱tin aꞌin, chan. Ut li rey Eglón quicuacli chirabinquil. Ut laj Aod quixchꞌic lix tzꞌe ukꞌ rubel li rakꞌ ut quirisi saꞌ rochoch lix chꞌi̱chꞌ ut quixchꞌic chi cau saꞌ xsaꞌ laj Eglón. Kꞌaxal cau quixchꞌic saꞌ lix saꞌ toj retal qui-oc chixjunil li chꞌi̱chꞌ rech xxiquic lix chapbal. Ut qui-el lix cꞌamcꞌot. Incꞌaꞌ chic quicꞌutun lix chꞌi̱chꞌ xban nak kꞌaxal nim xtibel laj Eglón. Ut aran quicana li chꞌi̱chꞌ. Laj Aod incꞌaꞌ chic quirisi. Ut laj Aod quixqꞌue saꞌ lau li puerta nak qui-el saꞌ li ventana. Nak ac x-el laj Aod, eb lix mo̱s li rey Eglón queꞌsukꞌi. Queꞌxqꞌue retal nak cuan saꞌ lau li puerta. Abanan queꞌxcꞌoxla nak li rey quiqꞌuehoc re saꞌ lau re nak ta̱xic chi chuꞌuc. Najt queꞌroybeni, abanan nak incꞌaꞌ quixte li puerta li rey, queꞌoc xcꞌaꞌuxeb. Queꞌxsicꞌ li lau ut queꞌxte li puerta ut queꞌxtau li rey tꞌantꞌo aran. Camenak chic. Nak eb li mo̱s toj yo̱queb chi oybeni̱nc, laj Aod quie̱lelic, ut co̱ chi najt. Quinumeꞌ cuiꞌchic cuanqueb cuiꞌ li jalam u̱ch ut aran quixcol rib saꞌ li naꞌajej Seirat. Nak quicuulac saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru, laj Aod quixya̱basi li trompeta re xbokbaleb laj Israel. Ut chixjunileb queꞌco̱eb chirix. Laj Aod yo̱ chi cꞌamoc be chiruheb. Laj Aod quixye reheb: —Tine̱ta̱ke. Li Ka̱cuaꞌ ac xkꞌaxtesi saꞌ kukꞌ eb laj Moab, li xicꞌ nequeꞌiloc ke, chan. Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌxta̱ke laj Aod. Li Dios quixtenkꞌaheb chi pletic ut queꞌre̱chani li naꞌajej bar nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Ma̱ jun queꞌxcanab chi numecꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ. Saꞌ li cutan aꞌan eb laj Israel queꞌxcamsi laje̱b mil (10,000) tana lix soldado laj Moab, li kꞌaxal cauheb rib. Ma̱ jun quiru quie̱lelic chiruheb laj Israel. Joꞌcaꞌin nak eb laj Israel queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Moab saꞌ li cutan aꞌan. Ut incꞌaꞌ chic queꞌpletic chiru ca̱cꞌa̱l chihab. Li jun chic li quicꞌamoc be chiruheb laj Israel, aꞌan laj Samgar li ralal laj Anat. Laj Samgar quicoloc reheb laj Israel chiruheb laj filisteo xban nak quixcamsi cuakib ciento (600) aj filisteo riqꞌuin lix cheꞌ re xberesinquil bo̱yx. Lix Débora ut laj BaracNak ac xcam laj Aod, eb laj Israel queꞌoc cuiꞌchic chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌ laj Jabín lix reyeb laj Canaán. Aꞌan nataklan saꞌ li tenamit Hazor. Li cui̱nk li nacꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb lix soldado li rey Jabín, aꞌan laj Sísara. Aꞌan nacuan saꞌ li naꞌajej Haroset-goim. Li rey Jabín cuan bele̱b ciento lix carruaje re pletic yi̱banbil riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Cꞌajoꞌ li raylal yo̱ chixba̱nunquil reheb laj Israel ut kꞌaxal cau quitaklan saꞌ xbe̱neb chiru junmay chihab. Xban li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal, eb laj Israel queꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Saꞌ eb li cutan aꞌan yo̱ chi cꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel jun li ixk, xDébora xcꞌabaꞌ. Aꞌan rixakil laj Lapidot ut xprofeta li Ka̱cuaꞌ. Lix Débora rajlal naxic chi chunla̱c rubel jun to̱n li palmera chi rakoc a̱tin. Li naꞌajej aꞌan “Palmera re lix Débora” nequeꞌxye re. Li cheꞌ aꞌan cuan saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín li tzu̱l ru li cuan saꞌ xyi li tenamit Ramá ut Bet-el. Ut eb laj Israel rajlal nequeꞌxic riqꞌuin re teꞌxyi̱b ru lix chꞌaꞌajquilaleb. Saꞌ jun li cutan lix Débora quixtakla xbokbal laj Barac li ralal laj Abinoam li cuan saꞌ li tenamit Cedes li cuanqueb cuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Neftalí, ut quixye re: —Li Ka̱cuaꞌ lix Dios eb laj Israel xye a̱cue chi joꞌcaꞌin, “Ta̱chꞌutubeb ru laje̱b mil chi cui̱nk xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Neftalí ut laj Zabulón ut texxic saꞌ li tzu̱l Tabor. La̱in tinba̱nu̱nk re nak teꞌcha̱lk laj Sísara cuan cuiꞌ li nimaꞌ Cisón. Laj Sísara, aꞌan li nacꞌamoc be chiruheb lix soldado li rey Jabín. Teꞌcha̱lk chi pletic e̱riqꞌuin rochbeneb lix soldado ut lix carruaje re pletic. La̱in tatinqꞌue chi numta̱c saꞌ xbe̱neb,” chan li Ka̱cuaꞌ.— Laj Barac quichakꞌoc ut quixye re: —La̱in incꞌaꞌ tinxic cui incꞌaꞌ nacatxic chicuix. Cui tatxic la̱at, tinxic la̱in, chan. Ut lix Débora quixye re laj Barac: —La̱in tinxic cha̱cuix. Abanan ma̱cuaꞌ la̱at ta̱qꞌuehekꞌ a̱lokꞌal nak ta̱cue̱chani li ple̱t, xban nak li Ka̱cuaꞌ tixkꞌaxtesi laj Sísara saꞌ rukꞌ jun li ixk, chan. Ut lix Débora co̱ chirix laj Barac saꞌ li tenamit Cedes. Ut laj Barac quixchꞌutubeb li ralal xcꞌajol laj Zabulón joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Neftalí aran Cedes. Laje̱b mil chi cui̱nk li queꞌcana rubel xtakl laj Barac ut queꞌco̱eb. Ut co̱ ajcuiꞌ lix Débora. Quicuan jun li cui̱nk aj Heber xcꞌabaꞌ. Aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Hobab, lix yucuaꞌ li rixakil laj Moisés. Saꞌ jun li cutan laj Heber quixcanabeb lix comon ut qui-el saꞌ li tenamit Ceneo. Coxyi̱b lix muheba̱l rubel jun to̱n li ji saꞌ li ru takꞌa Zaanaim nachꞌ riqꞌuin li naꞌajej Cedes. Laj Sísara quirabi resil nak laj Barac li ralal laj Abinoam ac xcuulac saꞌ li tzu̱l Tabor. Ut quixchꞌutubeb bele̱b ciento (900) lix carruaje re pletic ut quixchꞌutubeb ajcuiꞌ chixjunileb lix soldado. Queꞌel aran Haroset-goim ut co̱eb cuan cuiꞌ li nimaꞌ Cisón. Ut lix Débora quixye re laj Barac: —Anakcuan xcuulac xkꞌehil. Ayukex chi pletic xban nak li Ka̱cuaꞌ ac xkꞌaxtesi saꞌ a̱cuukꞌ laj Sísara. Li Ka̱cuaꞌ yo̱ chi tenkꞌa̱nc e̱re, chan. Ut queꞌcube saꞌ li tzu̱l Tabor laj Barac rochbeneb li laje̱b mil chi soldado. Nak queꞌoc chi pletic riqꞌuin chꞌi̱chꞌ laj Barac, li Dios quixsach xnaꞌleb laj Sísara joꞌqueb ajcuiꞌ lix soldado ut eb li yo̱queb chi beresi̱nc reheb li carruaje. Laj Sísara quicube saꞌ lix carruaje ut chi rok chic co̱ nak quie̱lelic. Ut laj Barac quira̱linaheb li soldado ut li carruaje toj saꞌ li naꞌajej Haroset-goim ut quixsach ruheb chixjunileb li soldado. Ma̱ jun chic lix soldado laj Sísara quicana chi yoꞌyo. Chixjunileb queꞌcamsi̱c riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Laj Heber aj Ceneo ut laj Jabín lix reyeb laj Hazor cuanqueb saꞌ usilal chi ribileb rib. Joꞌcan nak laj Sísara co̱ chixcolbal rib saꞌ lix muheba̱l lix Jael li rixakil laj Heber. Lix Jael qui-el chak saꞌ lix muheba̱l chixcꞌulbal laj Sísara ut quixye re: —Ocan chak, ka̱cuaꞌ. Arin tat-oc chak. Matxucuac, chan re. Ut laj Sísara qui-oc saꞌ lix muheba̱l lix Jael, ut quiqꞌueheꞌ jun li tꞌicr saꞌ xbe̱n xban li ixk. Laj Sísara quixye re lix Jael: —Ba̱nu usilal, si bayak inhaꞌ. Ta̱chakik cue, chan. Lix Jael quixcꞌam chak li bo̱ls tzꞌu̱m cuan cuiꞌ li leche ut quixqꞌue li leche chirucꞌ. Ut nak ac xrucꞌ lix leche, lix Jael quixqꞌue cuiꞌchic li tꞌicr saꞌ xbe̱n. Ut laj Sísara quixye re lix Jael: —Cua̱nkat aran chire li oqueba̱l. Cui ani nachal ut tixye a̱cue: “¿Ma ma̱ ani xol-ocak a̱cuiqꞌuin?” la̱at ta̱ye nak ma̱ ani, chan. Ut laj Sísara quicube xcuara xban nak kꞌaxal lublu. Lix Jael quixchap chak jun li cheꞌ kꞌes ruꞌuj xcomon li nequeꞌxtꞌoj saꞌ chꞌochꞌ re xchapbal li muheba̱l. Ut quixchap lix martillo ut quijiloc riqꞌuin laj Sísara chi timil timil ut quixnumsi li kꞌesnal cheꞌ saꞌ xjolom toj retal qui-oc li cheꞌ saꞌ chꞌochꞌ. Joꞌcaꞌin nak quicam laj Sísara. Laj Barac toj yo̱ chixsicꞌbal laj Sísara. Nak quicuulac aran, qui-el lix Jael chixcꞌulbal ut quixye re: —Quim arin, chola̱cuil li cui̱nk li yo̱cat chixsicꞌbal, chan. Ut laj Barac qui-oc toj saꞌ lix muheba̱l lix Jael ut aran quixtau laj Sísara jiljo saꞌ chꞌochꞌ. Ac camenak chic ut toj laplo ajcuiꞌ li cheꞌ saꞌ lix jolom. Joꞌcaꞌin nak li Dios quixcubsi xcuanquil laj Jabín lix reyeb laj Canaán chiruheb laj Israel. Ut chalen aꞌan, eb laj Israel yo̱queb chi pletic riqꞌuin laj Jabín lix rey eb laj Canaán toj retal queꞌxsach ru. Aꞌan aꞌin lix bich lix DéboraSaꞌ li cutan aꞌan, lix Débora ut laj Barac li ralal laj Abinoam queꞌbichan ut queꞌxye chi joꞌcaꞌin: —Cheqꞌuehak taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ che̱junilex la̱ex xban nak saꞌ li tenamit Israel toj cuanqueb cui̱nk cauheb xchꞌo̱l chi pletic ut xban ajcuiꞌ nak toj cuanqueb cui̱nk teꞌraj oque̱nc saꞌ li ple̱t. Chine̱rabihak la̱ex rey. Chine̱rabihak la̱ex li nequextaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit. Cheqꞌuehak retal xban nak la̱in oc cue chi bicha̱nc re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Tinbicha xlokꞌal li nimajcual Dios li nakalokꞌoni la̱o aj Israel. At Ka̱cuaꞌ, nak cat-el saꞌ li naꞌajej Seir, qui-ecꞌan li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj. Ut nak cat-el saꞌ li naꞌajej Edom, cꞌajoꞌ li hab quixqꞌue. At Ka̱cuaꞌ, xban nak nim a̱cuanquil, eb li tzu̱l quilajeꞌecꞌan saꞌ xnaꞌaj. Li tzu̱l Sinaí qui-ecꞌan saꞌ xnaꞌaj xban la̱ cuanquil la̱at, at kaDios la̱o aj Israel. Saꞌ eb li cutan nak queꞌcuan laj Samgar, li ralal laj Anat, ut lix Jael, eb laj cꞌay incꞌaꞌ chic queꞌnumeꞌ saꞌ li nim be ut eb laj viaje junes jalbe aj chic queꞌnumeꞌ cuiꞌ. Eb li queꞌcuan saꞌ li cocꞌ tenamit li cuanqueb saꞌ xcue̱nt Israel quilajeꞌel. Eb li naꞌajej queꞌcana chi ma̱ ani cuan aran toj nak la̱in lix Débora xin-oc chixtenkꞌanquileb. Chanchanin lix naꞌeb laj Israel nak xin-oc chixtenkꞌanquileb. Nak nequeꞌoc chixlokꞌoninquil li jalanil dios, naticla cuiꞌchic li ple̱t. Ut ma̱ jun saꞌ xya̱nkeb li caꞌcꞌa̱l mil (40,000) chi cui̱nk quicuan xchꞌi̱chꞌ malaj xla̱ns re teꞌxcol cuiꞌ ribeb nak queꞌchal chi pletic li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Junelic ninqꞌue inchꞌo̱l chixtenkꞌanquileb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel, li xoleꞌxqꞌue rib chi anchaleb xchꞌo̱l saꞌ xya̱nkeb li queꞌpletic re xcolbaleb laj Israel. Chinima̱k taxak ru li Ka̱cuaꞌ. Cheyehak resilal che̱junilex la̱ex li nequexxic chirixeb li bu̱r li sak rixeb ut la̱ex li nequexrakoc a̱tin. Cheyehak ajcuiꞌ resilal la̱ex li nequexxic che̱rok. Chicuulak ta xya̱b lix bicheb toj saꞌ eb li naꞌajej li cuan cuiꞌ li haꞌ. Najt riqꞌuineb li nequeꞌpletic, cheꞌxbicha resil li usilal quilajxba̱nu li Ka̱cuaꞌ reheb laj Israel. Cheꞌxbicha resil chanru nak quixtenkꞌaheb laj Israel chixcolbal ribeb. Ut lix tenamit li Dios queꞌco̱eb saꞌ li oqueba̱l re li tenamit. Chacuabi, at Débora. Chacuabi. Bicha junak li bich. Ut la̱at, at Barac, ralal laj Abinoam, ayu. Cꞌameb chixjunileb li tenamit li queꞌchapeꞌ chak saꞌ li ple̱t. Eb laj Israel queꞌco̱eb chi pletic. Eb laj Israel, lix tenamit li Dios, queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb xcuanquil. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li queꞌcuan cuiꞌ laj Amalec, queꞌco̱eb saꞌ li ru takꞌa. Queꞌco̱eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut queꞌco̱eb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj Maquir, joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb xcuanquil saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Zabulón. Eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Isacar queꞌco̱eb rochben lix Débora. Queꞌco̱eb laj Isacar joꞌ nak co̱ laj Barac. Eb li ralal xcꞌajol laj Isacar queꞌxta̱ke laj Barac toj saꞌ li ru takꞌa. Abanan eb li ralal xcꞌajol laj Rubén queꞌchꞌinan xchꞌo̱leb. Incꞌaꞌ queꞌco̱eb chi pletic. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ queꞌco̱eb li ralal xcꞌajol laj Rubén? ¿Cꞌaꞌut nak queꞌcana chirabinquil lix carner nak nequeꞌya̱bac? Eb li ralal xcꞌajol laj Rubén cauheb raj rib. Abanan queꞌxucuac. Incꞌaꞌ queꞌco̱eb li ralal xcꞌajol laj Galaad li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li este. Ut incꞌaꞌ queꞌco̱eb li ralal xcꞌajol laj Dan li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li ni̱nki jucub. Chi moco queꞌco̱eb li ralal xcꞌajol laj Aser li cuanqueb saꞌ li naꞌajej chire li nimla palau. Abanan eb li ralal xcꞌajol laj Zabulón ut eb li ralal xcꞌajol laj Neftalí incꞌaꞌ queꞌxra lix yuꞌameb. Queꞌco̱eb ban chi pletic. Queꞌchal eb li rey aj Canaán chi pletic saꞌ li tenamit Taanac, li cuan nachꞌ riqꞌuin li haꞌ li cuan Meguido. Abanan ma̱cꞌaꞌ queꞌre̱chani. Eb li chahim li cuanqueb saꞌ choxa queꞌpletic. Nak queꞌxbeni ribeb chiru choxa queꞌpletic riqꞌuin laj Sísara. Quilajeꞌcꞌameꞌ xban haꞌ nak quibutꞌir li nimaꞌ Cisón, li junelic cau rok. La̱in tinpletik. Incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk inchꞌo̱l, chan lix Débora. Kꞌaxal cau xya̱b rokeb li cacua̱y nak queꞌa̱linac chi cau. Nequeꞌtꞌilicbac nak yo̱queb chi xic. Lix ángel li Ka̱cuaꞌ quixye, “Chetzꞌekta̱naheb li cuanqueb saꞌ li tenamit Meroz xban nak incꞌaꞌ queꞌco̱eb chi pletic. Chetzꞌekta̱naheb xban nak incꞌaꞌ queꞌxtenkꞌaheb lix soldado li Ka̱cuaꞌ nak queꞌpletic riqꞌuineb li cuanqueb xcuanquil.” Us xak re lix Jael li rixakil laj Heber laj Ceneo. Qꞌuebil taxak xlokꞌal saꞌ xya̱nkeb li ixk li nequeꞌcuan saꞌ eb li muheba̱l yi̱banbil riqꞌuin tꞌicr. Laj Sísara quixtzꞌa̱ma li haꞌ re ta̱rucꞌ ut lix Jael quixqꞌue leche re ta̱rucꞌ. Cha̱bil lech quixqꞌue re saꞌ jun cha̱bil secꞌ. Ut quixchap jun li cheꞌ kꞌes ruꞌuj li naxxakab cuiꞌ li muheba̱l. Ut riqꞌuin li rukꞌ jun quixchap li martillo. Quixten li cheꞌ chi cau riqꞌuin li martillo toj retal quinumeꞌ saꞌ xjolom laj Sísara ut quijoreꞌ lix bakel xjolom. Laj Sísara yo̱ chixtolcꞌosinquil rib chi rok lix Jael ut aran quicam. Quicana chi tꞌantꞌo saꞌ chꞌochꞌ. Yo̱ chi iloc saꞌ ventana lix naꞌ laj Sísara. Aran saꞌ lix ventana yo̱ chi iloc ut yo̱ chixyebal, “¿Cꞌaꞌut nak xbay chak laj Sísara? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nequeꞌxse̱ba chak ribeb li cacua̱y li yo̱queb chi quelo̱nc re lix carruaje?” chan. Ut eb li ixk li kꞌaxal cuanqueb xnaꞌleb li nequeꞌochbenin re queꞌxsume li quixye. Ut junaj ru lix cꞌaꞌux li naꞌbej riqꞌuineb. Queꞌxye re, “¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ yo̱queb chixjeqꞌuinquil chi ribileb rib li queꞌre̱chani saꞌ li ple̱t? Jun malaj cuib chi ixk li teꞌxcꞌul li junju̱nk chi soldado. Laj Sísara tixcꞌul li cha̱bil tꞌicr li cuan xsahob ru li nabal xbonol. Teꞌxcꞌul li tꞌicr li yi̱banbil chi us saꞌ xcaꞌ pacꞌalil eb li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados saꞌ li ple̱t.” Joꞌcaꞌin taxak nak cheꞌosokꞌ chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue, at Ka̱cuaꞌ. Ut eb li nequeꞌrahoc a̱cue, chanchanakeb taxak li sakꞌe nak nalemtzꞌun cuaꞌleb, chanqueb saꞌ lix bich.Nak ac xnumeꞌ li ple̱t aꞌin, li tenamit Israel queꞌcuan saꞌ usilal chiru caꞌcꞌa̱l chihab. Laj GedeónUt eb laj Israel queꞌxba̱nu cuiꞌchic li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb laj Madián chiru cuukub chihab. Eb laj Madián cꞌajoꞌ nak queꞌxrahobtesiheb laj Israel. Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌxmuk ribeb saꞌ eb li ochoch pec ut saꞌ eb li tzu̱l. Queꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ eb li naꞌajej bar incꞌaꞌ teꞌtaꞌekꞌ cuiꞌ. Rajlal nak eb laj Israel yo̱queb chi a̱uc, eb laj Madián, ut eb laj Amalec rochbeneb li cuanqueb saꞌ li oriente queꞌxjunaji ribeb, ut queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb laj Israel. Nequeꞌxyi̱b lix muheba̱leb ut nequeꞌcuan aran. Nequeꞌxsach ru chixjunil li racui̱mkeb laj Israel nacuulac toj saꞌ li naꞌajej Gaza. Ut nequeꞌcꞌameꞌ eb lix carner, eb lix bu̱r, ut eb lix cuacaxeb laj Israel. Ut nequeꞌcanaba̱c chi ma̱cꞌaꞌ xtzacae̱mkeb. Nak nequeꞌxic eb laj Madián chixsachbal chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb laj Israel, queꞌxcꞌam chirixeb lix queto̱mk ut eb lix muheba̱l. Chanchaneb laj sa̱cꞌ nak queꞌchal xban nak kꞌaxal cuiꞌchic nabaleb. Incꞌaꞌ naru rajlanquileb chi moco naru rajlanquileb lix camello. Eb laj Israel nequeꞌcanaba̱c saꞌ nebaꞌil xbaneb laj Madián. Joꞌcan nak queꞌxtzꞌa̱ma cuiꞌchic xtenkꞌanquil chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Queꞌxya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ eb laj Israel xban li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal saꞌ rukꞌeb laj Madián. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixtakla jun li profeta riqꞌuineb. Li profeta quixye reheb: —Joꞌcaꞌin xye e̱re li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel, “La̱in quin-isin chak e̱re aran Egipto saꞌ li naꞌajej li quexcuan cuiꞌ chokꞌ rahobtesinbil mo̱s. La̱in quexincol chiruheb laj Egipto ut quexincol ajcuiꞌ chiruheb li queꞌrahobtesin e̱re. La̱in quin-isin reheb saꞌ li naꞌajej li cuanquex cuiꞌ ut quinqꞌue e̱re lix naꞌajeb. Ut quinye ajcuiꞌ e̱re nak la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Quinye e̱re nak incꞌaꞌ te̱lokꞌoni lix dioseb laj amorreo li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li xex-oc cuiꞌ chi cua̱nc. Abanan la̱ex incꞌaꞌ queba̱nu li cꞌaꞌru quinye e̱re,” chan li Dios.— Ut quichal lix ángel li Ka̱cuaꞌ ut quicꞌojla rubel jun to̱n li ji cuan saꞌ li tenamit Ofra. Li naꞌajej aꞌan re laj Joás xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Abiezer. Laj Gedeón, li ralal laj Joás, yo̱ chixpuxinquil ru li trigo saꞌ li naꞌajej bar nequeꞌxyatzꞌ cuiꞌ li uvas re nak incꞌaꞌ ta̱ilekꞌ xbaneb laj Madián. Quixcꞌutbesi rib lix ángel li Ka̱cuaꞌ chiru laj Gedeón ut quixye re: —At cui̱nk, li Ka̱cuaꞌ cuan a̱cuiqꞌuin. La̱at cau a̱chꞌo̱l ut cau a̱cuib, chan. Quichakꞌoc laj Gedeón ut quixye re: —At Ka̱cuaꞌ, cui li Dios cuan kiqꞌuin, ¿cꞌaꞌut nak yo̱co chixcꞌulbal li raylal aꞌin? ¿Bar cuan li milagros queꞌxserakꞌi ke li kanaꞌ kayucuaꞌ nak queꞌxye: “¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xorisi chak li Ka̱cuaꞌ Egipto?” chanqueb. Anakcuan li Ka̱cuaꞌ xoxtzꞌekta̱na ut xoxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb laj Madián, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quiril laj Gedeón ut quixye re: —Ayu ut ta̱coleb laj Israel riqꞌuin la̱ metzꞌe̱u chiruheb laj Madián. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱in yo̱quin chi takla̱nc a̱cue? chan. Quichakꞌoc laj Gedeón ut quixye: —Chacuy inma̱c, at Ka̱cuaꞌ. ¿Chan ta cuiꞌ ru nak tincoleb li tenamit Israel? Lin naꞌ inyucuaꞌ, aꞌaneb li kꞌaxal nebaꞌeb saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Manasés. Ut la̱in caꞌchꞌin incuanquil saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb saꞌ rochoch lin yucuaꞌ, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —La̱in cua̱nkin a̱cuiqꞌuin. La̱at tatnumta̱k saꞌ xbe̱neb laj Madián. Chanchanakeb jun chi cui̱nk nak ta̱sacheb ru, chan li Ka̱cuaꞌ. Quichakꞌoc laj Gedeón ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, cui sa a̱chꞌo̱l cuiqꞌuin, qꞌue junak retalil re nak la̱in tinnau nak relic chi ya̱l la̱at li Ka̱cuaꞌ li yo̱cat chi a̱tinac cuiqꞌuin. Ba̱nu usilal. China̱cuoybeni junpa̱tak. Toj xic cue chixcꞌambal lin mayej re tinqꞌue a̱cue, chan laj Gedeón. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye: —Arin cua̱nkin cha̱cuoybeninquil, chan. Ut laj Gedeón co̱ saꞌ rochoch ut quixcamsi jun li chiba̱t toj sa̱j ut quixchik. Riqꞌuin junmay litro li harina quixyi̱b li caxlan cua ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Quixqꞌue li tib saꞌ jun li chacach ut quixqꞌue li caldo saꞌ jun li ucꞌal. Quixcꞌam chixjunil aran rubel li cheꞌ ji ut quixqꞌue re li ángel. Ut lix ángel li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Qꞌue li tib ut li caxlan cua saꞌ xbe̱n li pec aꞌin ut ta̱hoy li caldo saꞌ xbe̱n, chan. Ut laj Gedeón quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re. Ut li ángel quixchꞌeꞌ li tib ut li caxlan cua riqꞌuin li ruꞌuj li xukꞌ li cuan saꞌ rukꞌ. Ut quiloch xxamlel li pec ut quixcꞌat li tib ut li caxlan cua. Ut incꞌaꞌ chic qui-ileꞌ ru li ángel xban laj Gedeón. Laj Gedeón quixqꞌue retal nak relic chi ya̱l aꞌan lix ángel li Ka̱cuaꞌ Dios ut cꞌajoꞌ nak quixucuac. Quixye: —At nimajcual Dios, la̱in xcuil ru chi tzꞌakal la̱ ángel, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Matxucuac xban nak incꞌaꞌ tatca̱mk. Chicua̱nk taxak a̱cuiqꞌuin li tuktu̱quil usilal, chan. Laj Gedeón quixyi̱b jun li artal saꞌ li naꞌajej aꞌan re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ ut Jehová-salom quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Chalen anakcuan toj cuan ajcuiꞌ li artal aꞌan saꞌ li naꞌajej Ofra li cuan saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Abiezer. Saꞌ ajcuiꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan, li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Gedeón: —Cꞌam lix toro la̱ yucuaꞌ, li xcab toro li cuan cuukub chihab re. Ta̱jucꞌ li artal li quixyi̱b la̱ yucuaꞌ re xlokꞌoninquil li yi̱banbil dios Baal. Ut ta̱yocꞌ ajcuiꞌ li cheꞌ li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ lix Asera lix dioseb li cuan chixcꞌatk li yi̱banbil dios Baal. Ut ta̱yi̱b chi cha̱bil jun chic li artal saꞌ xbe̱n li bol aꞌin re inlokꞌoninquil la̱in li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios. Ut saꞌ li artal li ta̱yi̱b, ta̱cꞌat li toro chokꞌ a̱mayej. Lix cheꞌel li dios Asera li xayocꞌ, aꞌan li ta̱cꞌanjelak chokꞌ a̱siꞌ re xcꞌatbal li toro, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Gedeón, rochbeneb laje̱b lix mo̱s, queꞌxba̱nu joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Abanan incꞌaꞌ quixba̱nu chi cutan. Chiru kꞌojyi̱n ban quixba̱nu xban nak quixucuac chiruheb lix comon ut chiruheb ajcuiꞌ li cui̱nk li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan. Nak quisake̱u, eb li cuanqueb saꞌ li tenamit queꞌcuacli ut queꞌril nak jucꞌbil chic lix artal laj Baal. Ut queꞌxqꞌue retal nak yocꞌbil li cheꞌ li queꞌxlokꞌoni cuiꞌ li yi̱banbil dios xAsera. Ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ retal nak quicꞌateꞌ li toro li cuukub chihab cuan re saꞌ xbe̱n li artal li tojeꞌ quiyi̱ba̱c aran. Queꞌxye chiribileb rib: —¿Ani xba̱nun re aꞌin? chanqueb. Queꞌtzꞌiloc a̱tin chirix toj retal queꞌxnau nak laj Gedeón li ralal laj Joás, aꞌan li quiba̱nun re. Ut eb li cui̱nk li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan queꞌxye re laj Joás: —Cꞌam chak la̱ cualal kiqꞌuin. Takacamsi xban nak aꞌan quixjucꞌ lix artal li dios Baal ut quixyocꞌ ajcuiꞌ li cheꞌ re li dios Asera li cuan chixcꞌatk li artal, chanqueb. Laj Joás quixye reheb li cui̱nk li yo̱queb chi sutuc re: —¿Ma tex-oque̱nk chirix laj Baal? ¿Ma te̱yal xcolbal rix? Li ani tixyal xcolbal rix camenak chic nak ta̱sake̱uk cuulaj. Cui ya̱l nak Dios laj Baal, chixcolak rib chiruheb li queꞌjucꞌuc re lix artal, chan laj Joás. Chalen saꞌ li cutan aꞌan “Jerobaal” quiyeheꞌ re laj Gedeón xban nak saꞌ li a̱tinoba̱l hebreo, aꞌan naraj naxye: “Laj Baal, aꞌan li tixyal xcolbal rib”. Queꞌxye chi joꞌcan xban nak laj Gedeón, aꞌan li quijucꞌuc re lix artal. Queꞌxjunaji ribeb li ralal xcꞌajol laj Madián ut eb li ralal xcꞌajol laj Amalec, joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb saꞌ li oriente ut coleꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ li ru takꞌa re Jezreel li cuan jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Ut lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ quichal riqꞌuin laj Gedeón ut quixcꞌut chiru cꞌaꞌru tixba̱nu. Joꞌcan nak laj Gedeón quixya̱basi lix xucub re xbokbaleb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Abiezer. Ut quixtakla xbokbaleb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Manasés. Queꞌchal ut queꞌxchꞌutub ribeb riqꞌuin laj Gedeón. Ut quixtakla ajcuiꞌ xbokbaleb li ralal xcꞌajol laj Aser, eb li ralal xcꞌajol laj Zabulón ut eb li ralal xcꞌajol laj Neftalí. Eb aꞌan queꞌchal ut queꞌxchꞌutub ribeb riqꞌuin. Laj Gedeón quixye re li Dios: —Cui ya̱l nak la̱at tattenkꞌa̱nk cue chixcolbaleb laj Israel, cꞌut chicuu junak li retalil. La̱in tinqꞌue jun rix li carner saꞌ li naꞌajej bar nequeꞌxpuxi cuiꞌ ru li trigo. Cui tꞌaktꞌakak rix li xul nak ta̱sake̱uk ut incꞌaꞌ ta̱tꞌaka̱k li chꞌochꞌ chi xjun sutam li rix li xul, aꞌanak li retalil chicuu nak la̱at tattenkꞌa̱nk cue chixcolbaleb laj Israel joꞌ xaye, chan laj Gedeón. Ut li Dios quixba̱nu joꞌ quixtzꞌa̱ma laj Gedeón. Nak quisake̱u, laj Gedeón quixtau li rix li xul chi tꞌaktꞌak. Quixyatzꞌ li rix li xul ut jun secꞌ li haꞌ quirisi saꞌ li rix. Ut laj Gedeón quixye cuiꞌchic re li Dios: —Chacuy inma̱c, at inDios. Incꞌaꞌ taxak tatjoskꞌokꞌ cuiqꞌuin. Tintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cꞌut jun chic li retalil chicuu. Tinqꞌue cuiꞌchic li rix li carner. Ut anakcuan nacuaj nak incꞌaꞌ ta̱tꞌaka̱k li rix li carner. Caꞌaj cuiꞌ chi xjun sutam ta̱tꞌakresi li chꞌochꞌ, chan laj Gedeón re li Dios. Ut saꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan li Dios quixba̱nu joꞌ quixtzꞌa̱ma laj Gedeón. Li rix li xul incꞌaꞌ quitꞌaka. Caꞌaj cuiꞌ li chꞌochꞌ chi xjun sutam quitꞌaka. Quicuacli toj ekꞌela laj Gedeón, li nequeꞌxye ajcuiꞌ Jerobaal re. Ut chixjunileb li queꞌco̱eb chirix queꞌxchꞌutub ribeb cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ Harod. Lix muheba̱leb laj Madián cuan saꞌ li norte jun pacꞌal li tzu̱l More saꞌ li ru takꞌa. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Gedeón: —Kꞌaxal nabaleb li soldado cuanqueb a̱cuochben. Cui tincanabeb chi numta̱c saꞌ xbe̱neb laj Madián, teꞌxye nak xjuneseb xeꞌxba̱nu ut teꞌxqꞌue xlokꞌal xjuneseb rib ut incꞌaꞌ teꞌxqꞌue inlokꞌal la̱in. Ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin: “Li joꞌ qꞌuialex li yo̱ e̱xiu texsukꞌi̱k saꞌ le̱ rochoch. Ut eb li ani incꞌaꞌ yo̱queb xxiu teꞌcana̱k arin saꞌ li tzu̱l Galaad cuochben la̱in, chaꞌkat reheb,” chan li Dios. Ut laj Gedeón quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re xban li Dios. Joꞌcan nak queꞌsukꞌi saꞌ rochocheb li cuib xcaꞌcꞌa̱l (22,000) mil chi cui̱nk. Ut li laje̱b mil chic queꞌcana rochben laj Gedeón. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cuiꞌchic re laj Gedeón: —Toj nabaleb li soldado li cuanqueb a̱cuochben. Cꞌameb chire li nimaꞌ chi ucꞌac. Ut aran tinyal rixeb. La̱in tinye a̱cue bar cuan li teꞌxic cha̱cuix ut bar cuan li incꞌaꞌ teꞌxic cha̱cuix, chan li Dios. Laj Gedeón quixcꞌameb chire li haꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re: —Chixjunileb li nequeꞌxlec chi rukꞌeb li haꞌ ut nequeꞌxrekꞌ joꞌ nequeꞌxba̱nu li tzꞌiꞌ ta̱cuisiheb saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌxcuikꞌib ribeb chi ucꞌac, chan. Oxib ciento ajcuiꞌ chi cui̱nk li queꞌxlec li haꞌ chi rukꞌeb ut queꞌxrekꞌ. Ut eb li jun chꞌol chic queꞌxcuikꞌib ribeb chi ucꞌac. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Gedeón: —Eb li oxib ciento chi cui̱nk li queꞌxrekꞌ li haꞌ, aꞌan eb li teꞌxic cha̱cuix chi pletic riqꞌuineb laj Madián. Ut eb li jun chꞌol chic, taklaheb saꞌ rochocheb. La̱in tincolok e̱re chiruheb laj Madián ut tinkꞌaxtesiheb saꞌ e̱rukꞌ la̱ex, chan. Joꞌcan nak laj Gedeón quixtaklaheb chixjunileb saꞌ lix muheba̱leb. Caꞌaj chic li oxib ciento queꞌcana rochben. Ut quicana rochbeneb li cꞌaꞌru ta̱cꞌanjelak chiruheb joꞌqueb ajcuiꞌ li trompeta. Lix muheba̱leb laj Israel cuan takecꞌ ut lix muheba̱leb laj Madián cuan saꞌ li ru takꞌa. Saꞌ ajcuiꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan li Dios quixye re laj Gedeón: —Ayu cuan cuiꞌ lix muheba̱leb laj Madián xban nak anakcuan tinkꞌaxtesiheb aꞌan saꞌ a̱cuukꞌ. Abanan cui nacatxucuac chi pletic riqꞌuineb, ayu a̱cuochben laj Fura la̱ mo̱s cuan cuiꞌ lix muheba̱leb. Ta̱cuabi nak yo̱keb chi a̱tinac eb laj Madián. Nak ta̱cuabi li cꞌaꞌru yo̱keb chixyebal, ta̱cacuu̱k a̱chꞌo̱l chi pletic riqꞌuineb, chan li Dios. Ut laj Gedeón rochben laj Fura lix mo̱s queꞌco̱eb cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb laj Madián. Eb laj Madián ut eb laj Amalec ut eb li queꞌchal saꞌ li oriente chanchaneb jun tu̱b chi aj sa̱cꞌ saꞌ li ru takꞌa xban nak kꞌaxal nabaleb. Nabaleb lix camellos. Chanchan xqꞌuial li samaib li cuan chire li palau. Nak quicuulac aran, laj Gedeón quirabi nak jun li cui̱nk yo̱ chixserakꞌinquil lix matcꞌ re li jun chic. Quixye re: —Joꞌcaꞌin xinmatqꞌue. Saꞌ lin matcꞌ xcuil nak jun li caxlan cua yi̱banbil riqꞌuin cebada yo̱ chak chi tolcꞌoc chiru tzu̱l. Quichal arin saꞌ li kanaꞌaj. Quixtochꞌ jun li kamuheba̱l ut li muheba̱l quitꞌaneꞌ saꞌ chꞌochꞌ, chan. Ut li rochben quixye re: —Aꞌan retalil lix chꞌi̱chꞌ laj Gedeón, li ralal laj Joás laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ Dios toxkꞌaxtesi chikajunilo la̱o aj Madián saꞌ rukꞌ aꞌan, chan. Nak laj Gedeón quirabi lix matcꞌ li cui̱nk ut lix ya̱lal, quixlokꞌoni li Dios. Quisukꞌi cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb laj Israel. Quixye reheb: —Cuaclinkex chi junpa̱t. Li Ka̱cuaꞌ Dios toxtenkꞌa chi numta̱c saꞌ xbe̱neb lix soldado laj Madián, chan. Laj Gedeón quixchꞌutubeb li oxib ciento chi soldado. Oxib chꞌu̱tal quirisiheb. Ut quixqꞌueheb junju̱nk xtrompeta saꞌ rukꞌeb chixjunileb ut quixqꞌue ajcuiꞌ junju̱nk xcuqueb cuan xam chi saꞌ. Ut quixye reheb: —Te̱qꞌue retal li cꞌaꞌru tinba̱nu la̱in. Nak acak xocuulac cuan cuiꞌ lix muheba̱leb, la̱ex te̱ba̱nu li cꞌaꞌru tinba̱nu la̱in. Nak tinya̱basi li trompeta la̱in cuochbeneb li cuanqueb cuochben, te̱ya̱basi ajcuiꞌ le̱ re la̱ex li cuanquex chi xjun sutam lix muheba̱leb laj Madián. Ut te̱jap e̱re chixyebal: “Saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios ut saꞌ xcꞌabaꞌ ajcuiꞌ laj Gedeón tonumta̱k saꞌ e̱be̱n,” chaꞌkex.— Ut queꞌcuulac jun pacꞌal lix muheba̱leb laj Madián laj Gedeón rochbeneb li jun ciento chi soldado li queꞌco̱eb chirix. Tuktu kꞌojyi̱n queꞌcuulac laj Gedeón. Tojeꞌ ajcuiꞌ teꞌxjal ribeb li soldado aj Madián li nequeꞌcꞌacꞌalen re li naꞌajej aꞌan. Queꞌxya̱basi lix trompeta laj Gedeón ut eb li rochben ut queꞌxjor li cuc li yo̱queb chixcꞌambal saꞌ rukꞌeb. Ut li oxib chꞌu̱tal chi soldado quilajeꞌxya̱basi lix trompeta ut quilajeꞌxjor lix cuqueb. Saꞌ lix nim ukꞌeb cuan lix trompeta ut saꞌ lix tzꞌe ukꞌeb cuan lix xameb. Ut queꞌxjap reheb chixyebal: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios ut saꞌ xcꞌabaꞌ ajcuiꞌ laj Gedeón tonumta̱k saꞌ e̱be̱n, chanqueb. Ut chixjunileb lix soldado laj Gedeón queꞌcana saꞌ xnaꞌajeb chi xjun sutam lix muheba̱leb laj Madián. Ut eb li soldado aj Madián japjo̱queb re xban xxiuheb nak yo̱queb chi e̱lelic. Ut eb li oxib ciento chi soldado yo̱queb chixya̱basinquil lix trompeta. Ut li Ka̱cuaꞌ quixsach xnaꞌlebeb li soldado aj Madián ut chi ribileb rib queꞌxcamsi ribeb. Joꞌ qꞌuial li incꞌaꞌ queꞌxcamsi ribeb queꞌe̱lelic ut queꞌco̱eb toj Bet-sita saꞌ xjayal li naꞌajej Zerera ut queꞌcuulac toj saꞌ li naꞌajej Abel-mehola li cuan nachꞌ riqꞌuin Tabat. Laj Gedeón quixtakla xbokbaleb laj Israel. Aꞌan eb li ralal xcꞌajol laj Neftalí, joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Aser ut eb li ralal xcꞌajol laj Manasés. Ut co̱eb chirixeb laj Madián chixchapbaleb. Ut laj Gedeón quixtakla lix takl saꞌ lix naꞌaj laj Efraín, li tzu̱l ru, ut quixye reheb: —Cauresihomak e̱rib chixcꞌulbaleb laj Madián. Texxic saꞌ eb li naꞌajej Bet-bara bar incꞌaꞌ cham chi us li haꞌ, ut te̱ram xbeheb laj Madián re nak incꞌaꞌ teꞌnumekꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, chan. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Efraín queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb. Ut queꞌxchap cuibeb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj Madián. Aꞌaneb laj Oreb ut laj Zeeb. Laj Oreb queꞌxcamsi saꞌ li sako̱nac Oreb xcꞌabaꞌ. Ut queꞌxcamsi laj Zeeb saꞌ li naꞌajej li naxyatzꞌ cuiꞌ lix uvas laj Zeeb. Nak queꞌsukꞌi chak chira̱linanquileb laj Madián, queꞌxcꞌam chak lix jolomeb laj Oreb ut laj Zeeb ut queꞌxkꞌaxtesi re laj Gedeón jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín queꞌjoskꞌoꞌ ut queꞌxcuechꞌi laj Gedeón ut queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌut nak xaba̱nu chi joꞌcan? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xatakla kabokbal nak xco̱ex chi pletic riqꞌuineb laj Madián? chanqueb re. Ut laj Gedeón quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru xinba̱nu la̱in? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱ex nabal xeba̱nu chiku la̱o? La̱o caꞌchꞌin ajcuiꞌ xkaba̱nu. Abanan la̱ex nabal xeba̱nu. Li Dios quixkꞌaxtesi saꞌ e̱rukꞌ la̱ex laj Oreb ut laj Zeeb, li cuib li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj Madián. La̱ex nabal xeba̱nu chiru li xkaba̱nu la̱o, chan. Riqꞌuin li quixye laj Gedeón, quinumeꞌ lix joskꞌileb. Laj Gedeón rochbeneb li oxib ciento chi cui̱nk queꞌcuulac chire li nimaꞌ Jordán ut queꞌnumeꞌ jun pacꞌal. Lublu̱queb ut tacuajenakeb, abanan toj queꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixchapbaleb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Nak queꞌcuulac saꞌ li tenamit Sucot, laj Gedeón quixye reheb li cuanqueb aran: —Nintzꞌa̱ma che̱ru nak te̱ba̱nu li usilal. Te̱qꞌue xtzacae̱mkeb li cui̱nk li cuanqueb cuochben xban nak tacuajenakeb. La̱o yo̱co chira̱linanquileb re takachapeb laj Zeba ut laj Zalmuna lix reyeb laj Madián, chan. Abanan eb li nequeꞌtaklan aran Sucot queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌut nak takaqꞌue xcuaheb la̱ soldado? ¿Ma ac xechapeb ta biꞌ laj Zeba ut laj Zalmuna? chanqueb. Laj Gedeón quixye reheb: —Nak li Ka̱cuaꞌ acak xkꞌaxtesiheb saꞌ kukꞌ laj Zeba ut laj Zalmuna, la̱in tinsukꞌi̱k e̱riqꞌuin ut tinqꞌue e̱lo̱b ut texinrahobtesi riqꞌuin li qꞌuix li nacuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ, chan. Ut laj Gedeón rochbeneb lix soldado queꞌco̱eb Peniel. Ut quixtzꞌa̱ma cuiꞌchic usilal chiruheb joꞌ quixba̱nu aran Sucot. Ut eb li cuanqueb Peniel queꞌxye re joꞌ li queꞌxye li cuanqueb aran Sucot. Joꞌcan nak laj Gedeón quixye reheb: —Nak acak xonumta saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc ke, la̱o tosukꞌi̱k arin, ut takatꞌan li ochoch aꞌin li najt xteram, chan. Laj Zeba ut laj Zalmuna cuanqueb saꞌ li naꞌajej Carcor rochbeneb oꞌlaju mil (15,000) lix soldado. Caꞌaj cuiꞌ eb aꞌan li toj yoꞌyo̱queb. Li jun ciento mil riqꞌuin junmay mil chic ac queꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t. Laj Gedeón rochbeneb lix soldado yo̱queb chi xic saꞌ li be li cuan saꞌ xnuba̱l li chaki chꞌochꞌ li cuan saꞌ xjayal li oriente riqꞌuineb li tenamit Noba ut Jogbeha. Nak ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb laj Madián, laj Gedeón rochbeneb lix soldado queꞌoc chi pletic riqꞌuineb. Laj Zeba ut laj Zalmuna li cuib chi xreyeb laj Madián, queꞌoc chi e̱lelic chiruheb, abanan eb laj Gedeón queꞌra̱linaheb toj retal queꞌxchap laj Zeba ut laj Zalmuna. Ut eb lix soldado queꞌsach xchꞌo̱leb xban xxiuheb. Nak laj Gedeón li ralal laj Joás queꞌsukꞌi chak chi pletic, queꞌnumeꞌ saꞌ li be li naxic saꞌ li naꞌajej Heres. Ut aran queꞌxchap jun li sa̱j al aj Sucot ut queꞌxpatzꞌ re ani xcꞌabaꞌeb li nequeꞌtaklan aran Sucot. Li al quixtzꞌi̱ba xcꞌabaꞌeb li cuuklaju xca̱cꞌa̱l (77) chi cui̱nk li nequeꞌtaklan joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit aꞌan. Ut laj Gedeón rochbeneb lix soldado queꞌco̱eb Sucot. Laj Gedeón quixye reheb li cuanqueb aran: —¿Ma jultic e̱re chanru nak xine̱hob saꞌ xcꞌabaꞌ laj Zeba ut laj Zalmuna? ¿Ma toj cuan saꞌ e̱chꞌo̱l nak incꞌaꞌ xeqꞌue xcuaheb lin soldado, usta tacuajenakeb, nak xinpatzꞌ e̱re? “¿Ma ac xexnumta ta biꞌ saꞌ xbe̱neb laj Zeba ut laj Zalmuna?” chanquex ke. Arin cuanqueb anakcuan, chan laj Gedeón. Laj Gedeón quixchap li qꞌuix li nacuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ut riqꞌuin aꞌan quixrahobtesiheb li nequeꞌtaklan aran Sucot. Ut queꞌxjucꞌ ajcuiꞌ li cab li najt xteram aran Peniel ut queꞌxcamsiheb li cui̱nk li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan. Laj Gedeón quixpatzꞌ reheb laj Zeba ut laj Zalmuna: ¿Chanruheb li cui̱nk li quecamsiheb aran Tabor? chan. Queꞌxye re: —Chanchaneb ajcuiꞌ la̱at. Chanchaneb ralal rey, chanqueb. Laj Gedeón quixye reheb: —Aꞌaneb li cuas. Junaj li kanaꞌ. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios ninye e̱re, cui ta incꞌaꞌ quecamsiheb incꞌaꞌ raj texincamsi la̱ex, chan. Ut laj Gedeón quixye re laj Jeter li xbe̱n ralal: —Camsiheb anakcuan, chan. Abanan laj Jeter incꞌaꞌ quirisi lix chꞌi̱chꞌ. Quixucuac ban chixcamsinquileb xban nak toj sa̱j al. Tojoꞌnak laj Zeba ut laj Zalmuna queꞌxye re: —Choa̱camsi la̱at. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at li cui̱nk cau a̱cuib? chanqueb. Joꞌcan nak laj Gedeón quixcamsiheb ut quixcꞌam chokꞌ re li xsahob ruheb lix camellos li nacuan saꞌ xcuxeb. Chirix chic aꞌan, eb laj Israel queꞌxye re laj Gedeón: —La̱at chic tattakla̱nk saꞌ kabe̱n joꞌqueb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol xban nak la̱at xatcoloc ke saꞌ rukꞌeb laj Madián, chanqueb. Laj Gedeón quixye reheb: —Chi moco la̱in, chi moco li cualal ta̱takla̱nk saꞌ e̱be̱n. Aꞌ ban li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱takla̱nk saꞌ e̱be̱n, chan. Laj Gedeón quixye ajcuiꞌ reheb: —Jun ajcuiꞌ li nintzꞌa̱ma che̱ru. Li junju̱nk e̱re te̱kꞌaxtesi cue li caꞌ xic li xexoc riqꞌuineb laj Madián li ralal xcꞌajoleb laj Ismael, chan. (Eb li queꞌcuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ cꞌaynakeb chirocsinquil li caꞌxic yi̱banbil riqꞌuin oro.) Eb laj Israel queꞌxye re chi saheb saꞌ xchꞌo̱l: —Takaqꞌue a̱cue li caꞌxic, chanqueb. Ut queꞌxhel saꞌ chꞌochꞌ jun li tꞌicr ut aran queꞌxqꞌue li caꞌxic li quexoc chixju̱nkaleb. Aꞌan aꞌin xqꞌuial li ra̱lal li caꞌxic oro: Numenak caꞌcꞌa̱l libra xbisbal li caꞌxic aꞌan. Incꞌaꞌ queꞌxqꞌue li jun chꞌol chic joꞌ li kꞌol ut li terto̱quil pec, chi moco li cha̱bil akꞌej yi̱banbil riqꞌuin li tꞌicr púrpura li nequeꞌrocsi lix reyeb laj Madián. Chi moco queꞌxqꞌue li kꞌol li nequeꞌrocsi saꞌ xcuxeb li camello. Ut riqꞌuin li caꞌxic li quikꞌaxtesi̱c re, laj Gedeón quixyi̱b jun li efod oro ut quixqꞌue aran Ofra saꞌ lix tenamit. Ut chixjunileb laj Israel queꞌxcanab xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Aꞌ chic li efod queꞌxqꞌue xlokꞌal. Joꞌcan nak laj Gedeón quixbalakꞌi rib ut quixbalakꞌiheb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol. Eb laj Israel queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Madián. Ut incꞌaꞌ chic queꞌpletic riqꞌuineb laj Israel. Chiru caꞌcꞌa̱l (40) chihab eb laj Israel queꞌcuan saꞌ tuktu̱quil usilal nak toj yoꞌyo laj Gedeón. Laj Gedeón li ralal laj Joás, li nequeꞌxye ajcuiꞌ Jerobaal re, quisukꞌi saꞌ li rochoch ut aran quicana chi cua̱nc. Ut queꞌcuan laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) li ralal xban nak nabaleb li rixakil. Quicuan jun li ralal riqꞌuin jun reheb li ixk li nequeꞌcuan riqꞌuin. Li ixk aꞌan cuan aran Siquem. Aj Abimelec quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li ralal aꞌan. Laj Gedeón, li ralal laj Joás, ac ti̱x chic chi us nak quicam. Quimukeꞌ saꞌ li naꞌajej li quimukeꞌ cuiꞌ laj Joás lix yucuaꞌ. Li mukleba̱l aꞌan cuan saꞌ li tenamit Ofra, lix tenamiteb li ralal xcꞌajol laj Abiezer. Nak ac xcam laj Gedeón, eb laj Israel queꞌoc cuiꞌchic chixba̱nunquil li ma̱usilal. Queꞌxlokꞌoniheb li yi̱banbil dios Baal. Ut queꞌxsicꞌ ru chokꞌ xdioseb laj Baal-berit xcꞌabaꞌ. Ut eb laj Israel incꞌaꞌ chic quijulticoꞌ reheb li Ka̱cuaꞌ Dios li quicoloc reheb chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, li cuanqueb chi xjun sutam lix naꞌajeb. Chi moco queꞌxbantioxi chiruheb li ralal xcꞌajol laj Gedeón chixjunil li usilal li quixba̱nu reheb. Laj Abimelec ut laj JotamLaj Abimelec, li ralal laj Jerobaal,Saꞌ li versículo 9:1 aj Gedeón nayeman ajcuiꞌ re laj Jerobaal xban nak laj Gedeón, aꞌan li quixjucꞌ lix artal li yi̱banbil dios aj Baal. quicuulac Siquem chi a̱tinac riqꞌuineb li ras lix naꞌ ut riqꞌuineb chixjunileb li cuanqueb saꞌ rochoch lix yucuaꞌ lix naꞌ. Ut quixye reheb: —Nintzꞌa̱ma che̱ru nak te̱patzꞌ reheb chixjunileb li cuanqueb Siquem cꞌaꞌru li kꞌaxal us chokꞌ reheb. ¿Ma us nak li laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) chi ralal laj Jerobaal teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱neb? ¿Malaj ut us nak jun ajcuiꞌ ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb? Chijulticokꞌ e̱re nak la̱in le̱ comon, chan. Eb li ras lix naꞌ laj Abimelec queꞌxserakꞌi chixjunil aꞌin reheb li cuanqueb Siquem. Ut queꞌxcꞌul xchꞌo̱leb nak laj Abimelec ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb xban nak aꞌan xcomoneb, chanqueb. Queꞌrisi laje̱b xca̱cꞌa̱l chi tumin plata saꞌ li rochoch li yi̱banbil dios Baal-berit ut queꞌxsi re laj Abimelec. Laj Abimelec quixsiqꞌueb li cui̱nk li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, li junes subuc cutan nequeꞌxba̱nu, ut riqꞌuin li tumin aꞌan quixtojeb chixtenkꞌanquil. Queꞌco̱eb aran Ofra saꞌ li rochoch laj Jerobaal lix yucuaꞌ. Ut aran chiru jun chi pec queꞌxcamsiheb li laje̱b xca̱cꞌa̱l chi ralal laj Jerobaal, ri̱tzꞌineb rib riqꞌuin laj Abimelec. Caꞌaj cuiꞌ laj Jotam li i̱tzꞌinbej quixmuk rib. Joꞌcan nak quicoleꞌ. Chirix chic aꞌan, chixjunileb li cuanqueb Siquem queꞌxjunaji ribeb riqꞌuineb li cuanqueb Bet-milo ut queꞌco̱eb bar cuan cuiꞌ li cheꞌ ji ut li pec li quixakaba̱c aran Siquem. Ut aran queꞌxxakab laj Abimelec chokꞌ xreyeb. Nak laj Jotam quirabi resil li queꞌxba̱nu, quitakeꞌ saꞌ xbe̱n li tzu̱l Gerizim. Ut toj aran quixjap chak re chixyebal: —Ex cui̱nk aj Siquem, cherabihak li cꞌaꞌru oc cue chixyebal ut chirabihak ta ajcuiꞌ li Dios li cꞌaꞌru te̱ye la̱ex. Saꞌ jun li cutan queꞌxchꞌutub ribeb li cheꞌ re nak teꞌxxakab junak lix reyeb, ut queꞌxye re li cheꞌ olivo, “Tatkaxakab chi takla̱nc saꞌ kabe̱n”, chanqueb. Quichakꞌoc li cheꞌ olivo ut quixye: ¿Ma tincanab ta biꞌ xqꞌuebal li aceite li na-el saꞌ lin cheꞌel yal re nak tinxic chi cꞌanjelac chokꞌ e̱rey? Li aceite li ninqꞌue la̱in, aꞌan nacꞌanjelac chiru li Dios ut chiruheb li cui̱nk, chan li cheꞌ olivo. Ut eb li cheꞌ queꞌxye re li cheꞌ higo: —Tatkaxakab la̱at chokꞌ karey, chanqueb re li higo. Ut li cheꞌ higo quixye reheb: —La̱in incꞌaꞌ naru nincanab ru̱chininquil li quiꞌil kꞌe̱n kꞌaxal cha̱bil yal re nak tincꞌanjelak chokꞌ e̱rey la̱ex, chan. Ut eb li cheꞌ queꞌxye re lix cheꞌel li uvas: —La̱at tatkaxakab chokꞌ karey, chanqueb. Aꞌut lix cheꞌel li uvas quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut? ¿Ma naru ta biꞌ tincanab xqꞌuebal li vino li nasahoꞌ cuiꞌ xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ ut eb li cui̱nk yal re nak tincꞌanjelak chokꞌ e̱rey? chan. Tojoꞌnak eb li cheꞌ queꞌxye re li tun qꞌuix: —La̱at tatkaxakab chokꞌ karey, chanqueb. Ut li tun qꞌuix quixye reheb: —Cui ya̱l nak la̱ex te̱raj nak la̱in tin-oc chokꞌ e̱rey, quimkex biꞌ anakcuan. Qꞌuehomak e̱rib chi rubel lin mu. Cui ut incꞌaꞌ nequeraj chi joꞌcan, chie̱lk li xam cuiqꞌuin ut chixcꞌatak li chacalteꞌ re Líbano, chan. Ut laj Jotam quixpatzꞌ reheb: —¿Ma chi anchal e̱chꞌo̱l ut ma saꞌ xya̱lal xexakab laj Abimelec chokꞌ rey? ¿Ma xeba̱nu usilal re laj Gedeón ut reheb li ralal xcꞌajol joꞌ nak laj Gedeón quixba̱nu usilal e̱re la̱ex? Laj Gedeón lin yucuaꞌ incꞌaꞌ quixra lix yuꞌam nak co̱ chi pletic riqꞌuineb laj Madián re e̱colbal la̱ex. Abanan anakcuan la̱ex xeba̱nu ma̱usilal reheb li ralal lin yucuaꞌ. Chiru jun chi pec xecamsiheb li laje̱b xca̱cꞌa̱l chi ralal laj Gedeón. Ut xexakab laj Abimelec chokꞌ e̱rey, xban nak aꞌan e̱rechꞌalal. Aꞌan ralal laj Gedeón riqꞌuin jun lix mo̱s ixk. Cui xexcuan saꞌ xya̱lal riqꞌuin laj Gedeón ut riqꞌuineb li ralal xcꞌajol chiru li cutan aꞌin, naru texcua̱nk chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l riqꞌuin laj Abimelec. Ut laj Abimelec chicua̱nk chi sa saꞌ xchꞌo̱l e̱riqꞌuin. Cui ut incꞌaꞌ xexcuan saꞌ xya̱lal, chie̱lk ta xam riqꞌuin laj Abimelec ut cheꞌcꞌatk ta chixjunileb li cui̱nk aj Siquem ut eb laj Bet-milo. Ut chie̱lk ta xam riqꞌuineb laj Siquem ut eb laj Bet-milo ut chicꞌatk ta laj Abimelec, chan laj Jotam. Ut xban nak laj Jotam quixucuac chiru laj Abimelec li ras, joꞌcan nak quie̱lelic chiru ut co̱ chi cua̱nc saꞌ li tenamit Beer. Oxib chihab queꞌcuan laj Israel rubel xcuanquilal laj Abimelec. Ut li Dios quixtakla jun chꞌaꞌajquilal saꞌ xbe̱neb laj Abimelec ut eb laj Siquem re nak xicꞌ chic teꞌril ribeb chi ribileb rib. Ut eb laj Siquem queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru laj Abimelec. Li Dios quixba̱nu chi joꞌcan re nak laj Abimelec rochbeneb li cui̱nk aj Siquem teꞌxtoj rix li ma̱c li queꞌxba̱nu nak queꞌxcamsiheb li laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) chi ralal laj Jerobaal. Eb laj Siquem queꞌxxakabeb li cui̱nk re nak teꞌxmuk ribeb saꞌ eb li tzu̱l. Ut queꞌrelkꞌa chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb li nequeꞌnumeꞌ aran. Abanan laj Abimelec quirabi resil li cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil. Laj Gaal, li ralal laj Ebed, co̱ chi cua̱nc Siquem rochbeneb li ras ut eb li ri̱tzꞌin. Ut eb laj Siquem queꞌxserakꞌi re li cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil. Queꞌco̱eb chixsicꞌbal ru li uvas ut queꞌxyatzꞌ re risinquil lix yaꞌal. Chirix aꞌan queꞌxba̱nu jun li ninkꞌe saꞌ rochoch lix dioseb. Nak yo̱queb chi cuaꞌac ut chi ucꞌac, yo̱queb chixmajecuanquil laj Abimelec. Ut laj Gaal, ralal laj Ebed, quixye: —¿Ani laj Abimelec ut aniho la̱o nak takaqꞌue kib rubel xtakl? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ laj Abimelec ralal laj Jerobaal? Ut laj Zebul cuan rubel xtakl. ¿Cꞌaꞌut nak tocꞌanjelak chiru aꞌan? Tocꞌanjelak ban chiruheb li ralal xcꞌajol laj Hamor li quiyi̱ban re li tenamit aꞌan. Cui ta la̱in nintaklan saꞌ e̱be̱n, ac xkasach raj ru laj Abimelec. Ac raj xinye re nak tixcauresiheb lix soldado re teꞌcha̱lk chi pletic kiqꞌuin, chan laj Gaal. Nak quirabi resil li cꞌaꞌru quixye laj Gaal, ralal laj Ebed, cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ laj Zebul li nataklan saꞌ xbe̱neb li tenamit aꞌan. Saꞌ mukmu quixtakla resil riqꞌuin laj Abimelec ut quixye re: —Laj Gaal, ralal laj Ebed, rochbeneb li ras ut eb li ri̱tzꞌin cuanqueb arin Siquem ut yo̱queb chixtacchiꞌinquileb li tenamit re nak incꞌaꞌ chic teꞌabi̱nk cha̱cuu. Joꞌcan nak chiru li kꞌojyi̱n aꞌin la̱at a̱cuochbeneb li soldados texcha̱lk ut te̱muk e̱rib chire li tenamit. Nak ta̱sake̱uk cuulaj texcuacli̱k ut tex-oc chi pletic saꞌ li tenamit. Nak teꞌe̱lk laj Gaal rochbeneb lix soldado, la̱at ta̱cuil cꞌaꞌru ta̱ba̱nu riqꞌuineb, chan. Joꞌcan nak chiru kꞌojyi̱n laj Abimelec rochbeneb lix soldado queꞌco̱eb chire li tenamit Siquem ut queꞌxmuk ribeb chirix li tenamit. Ca̱hib chꞌu̱tal queꞌel nak queꞌxjachi ribeb. Nak laj Gaal qui-el ut quixakli chire li oqueba̱l re li tenamit, laj Abimelec ut eb li soldado queꞌel chak saꞌ eb li naꞌajej li mukmu̱queb cuiꞌ. Laj Gaal quirileb ut quixye re laj Zebul: —¡Il! Cuanqueb cui̱nk yo̱queb chak chi cubec saꞌ li tzu̱l, chan. Ut laj Zebul quixye: —Ma̱cuaꞌeb cui̱nk nacacuil. Yal mu nacꞌutun saꞌ li tzu̱l, chan. Laj Gaal quixye cuiꞌchic: —Ya̱l nak cui̱nk yo̱queb chak chi cubec saꞌ li tzu̱l. Ut yo̱queb ajcuiꞌ chi cha̱lc saꞌ li be cuan cuiꞌ li ji li nequeꞌcuan cuiꞌ laj kꞌe, chan. Laj Zebul quixye re: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ cau a̱cuib? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ yo̱cat chixhobbal laj Abimelec nak xaye, “¿Cꞌaꞌru aj e nak tocꞌanjelak chiru aꞌan?” chancat. Ayu chi pletic riqꞌuineb anakcuan, chan laj Zebul. Ut laj Gaal quicꞌamoc be chiruheb li cui̱nk aj Siquem nak queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb laj Abimelec. Laj Abimelec quira̱linaheb laj Gaal ut nabaleb queꞌcam nak yo̱queb chi xic saꞌ li oqueba̱l re li tenamit. Ut laj Abimelec quicana chi cua̱nc saꞌ li tenamit Aruma. Ut laj Zebul quirisi laj Gaal saꞌ li tenamit Siquem rochbeneb li ras ut eb li ri̱tzꞌin re nak incꞌaꞌ chic teꞌcua̱nk aran. Cuulajak chic laj Abimelec quirabi resil nak eb laj Siquem teꞌxic saꞌ li cꞌaleba̱l. Joꞌcan nak quixjachi lix soldado chi oxib chꞌu̱tal ut quixtaklaheb chixmukbal ribeb saꞌ li cꞌaleba̱l roybeninquil nak teꞌe̱lk saꞌ li tenamit Siquem. Nak queꞌel saꞌ li tenamit, eb laj Abimelec queꞌel saꞌ lix naꞌajeb ut queꞌxcamsiheb. Nak eb laj Abimelec ut eb li soldado li cuanqueb rochben yo̱queb chi oc chi pletic saꞌ li tenamit, li cuib chꞌu̱tal chic chi soldado yo̱queb chixcamsinquileb li cuanqueb saꞌ cꞌaleba̱l. Chiru chixjunil li cutan yo̱queb chi pletic toj retal nak laj Abimelec quinumta saꞌ xbe̱neb laj Siquem. Quixcamsiheb ut quixjucꞌ li tenamit ut quixpaji atzꞌam saꞌ li naꞌajej aꞌan. Nak eb li cuanqueb saꞌ li cab li najt xteram queꞌrabi li cꞌaꞌru yo̱ chi cꞌulma̱nc, queꞌcube ut queꞌco̱eb chixcolbal ribeb saꞌ li cab cuan cuiꞌ laj Baal-berit, lix dioseb. Ut laj Abimelec quirabi resil nak chꞌutchꞌu̱queb aran. Co̱ rochbeneb lix soldado saꞌ li tzu̱l Salmón. Quixchap lix ma̱l laj Abimelec ut quixyocꞌ jun li rukꞌ cheꞌ ut quixqꞌue saꞌ xbe̱n xtel. Quixye reheb li rochben: —Cheba̱nu joꞌ xinba̱nu la̱in. Ut se̱bahomak e̱rib, chan. Ut chixjunileb queꞌxyocꞌ li rukꞌ cheꞌ ut queꞌxpako saꞌ xbe̱n xteleb ut queꞌco̱eb chirix laj Abimelec saꞌ li cab li chꞌutchꞌu̱queb cuiꞌ laj Siquem. Queꞌxqꞌue li rukꞌ cheꞌ chirix li cab ut queꞌxloch xxamlel ut queꞌcꞌateꞌ li cuanqueb chi saꞌ. Joꞌcan nak queꞌcam li cristian li cuanqueb Siquem. Numenak tana jun mil li queꞌcam, joꞌ cui̱nk, joꞌ ixk. Chirix chic aꞌan laj Abimelec queꞌco̱eb toj saꞌ li tenamit Tebes ut queꞌxtiquib pletic toj retal queꞌre̱chani li tenamit. Saꞌ li tenamit aꞌan cuan jun li nimla cab najt xteram re teꞌxcol cuiꞌ ribeb. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ li tenamit queꞌco̱eb aran, joꞌ cui̱nk, joꞌ ixk. Ut queꞌco̱eb ajcuiꞌ eb li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit aꞌan. Queꞌxqꞌue saꞌ lau lix puertil ut queꞌtakeꞌ saꞌ xbe̱n li cab. Laj Abimelec co̱ cuan cuiꞌ li oqueba̱l re li cab aꞌan re tixcꞌat. Abanan jun li ixk quixcut jun tokol li pec re li molino. Li pec aꞌan quinak saꞌ xjolom laj Abimelec ut quijoreꞌ lix jolom. Laj Abimelec quixbok saꞌ junpa̱t li cui̱nk li nacꞌamoc re lix chꞌi̱chꞌ ut quixye re: —Isi chak la̱ chꞌi̱chꞌ ut tina̱camsi re nak ma̱ ani ta̱yehok re nak ixk xcamsin cue, chan. Ut li cui̱nk quixnumsi lix chꞌi̱chꞌ saꞌ xsaꞌ. Joꞌcaꞌin nak quicam laj Abimelec. Nak queꞌxqꞌue retal laj Israel nak ac xcam laj Abimelec, queꞌsukꞌi cuiꞌchic saꞌ li rochocheb. Joꞌcaꞌin nak quiqꞌueheꞌ laj Abimelec xban li Dios chixtojbal rix li ma̱c quixba̱nu chiru lix naꞌ xyucuaꞌ nak quixcamsiheb li laje̱b xca̱cꞌa̱l (77) li ras ut li ri̱tzꞌin. Ut li Dios quixqꞌueheb ajcuiꞌ chixtojbal rix lix ma̱queb li cui̱nk li cuanqueb Siquem. Queꞌxcꞌul joꞌ quixye laj Jotam li ralal laj Jerobaal. Nak ac xcam laj Abimelec, jun li cui̱nk xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Isacar qui-oc chi tenkꞌa̱nc reheb laj Israel. Li cui̱nk aꞌan aj Tola xcꞌabaꞌ. Cuan saꞌ li tenamit Samir li nacana saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru. Laj Tola, aꞌan li ralal laj Fúa. Ut laj Fúa, aꞌan li ralal laj Dodo. Laj Tola quitaklan saꞌ xbe̱neb laj Israel chiru oxib xcaꞌcꞌa̱l (23) chihab toj nak quicam ut quimukeꞌ saꞌ li tenamit Samir. Nak ac xcam laj Tola, laj Jair Galaad xtenamit qui-oc chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb laj Israel. Ut aꞌan quitaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit cuib xcaꞌcꞌa̱l (22) chihab. Ut queꞌcuan laje̱b xcaꞌcꞌa̱l li ralal laj Jair. Junes chirix bu̱r nequeꞌbe̱c. Queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi tenamit saꞌ li naꞌajej Galaad. Toj chalen anakcuan nequeꞌxye “Lix tenamit laj Jair” reheb li tenamit aꞌan. Ut quicam laj Jair, ut quimukeꞌ saꞌ li tenamit Camón. Laj JeftéUt eb laj Israel queꞌxba̱nu cuiꞌchic li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Queꞌxlokꞌoniheb li yi̱banbil dios Baal ut Astarot. Ut queꞌxlokꞌoniheb ajcuiꞌ lix dioseb laj Siria, ut lix dioseb laj Sidón, joꞌ ajcuiꞌ lix dioseb laj Moab. Ut queꞌxlokꞌoniheb lix dioseb laj Amón ut eb laj filisteo. Eb laj Israel queꞌxtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ Dios ut incꞌaꞌ chic queꞌcꞌanjelac chiru. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quijoskꞌoꞌ saꞌ xbe̱neb laj Israel. Joꞌcan nak quixkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb laj filisteo ut saꞌ rukꞌeb laj Amón. Eb laj filisteo ut eb laj Amón queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Cuakxaklaju chihab queꞌrahobtesi̱c laj Israel aran Galaad jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ xnaꞌajeb laj amorreo. Ut eb laj Amón queꞌnumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán chi pletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Judá, ut eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, joꞌ ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Efraín. Ut kꞌaxal ra queꞌxcꞌul eb laj Israel. Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌxya̱ba cuiꞌchic xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxye: —At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, la̱o xoma̱cob cha̱cuu xban nak xatkatzꞌekta̱na. Xoma̱cob cha̱cuu xban nak xkalokꞌoniheb li yi̱banbil dios Baal, chanqueb. Li Ka̱cuaꞌ quixye reheb: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ quexrahobtesi̱c xbaneb laj Egipto ut eb laj amorreo? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ quexrahobtesi̱c xbaneb laj Amón ut xbaneb laj filisteo? Ut, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ quexrahobtesi̱c xbaneb laj Sidón ut eb laj Amalec, joꞌqueb ajcuiꞌ laj Madián? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xexincol saꞌ rukꞌeb nak xetzꞌa̱ma chicuu nak texintenkꞌa? Abanan, la̱ex xine̱tzꞌekta̱na ut xelokꞌoniheb li jalanil dios. Joꞌcan nak la̱in incꞌaꞌ chic texincol saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Ayukex ut ya̱bahomak xcꞌabaꞌeb li jalanil dios li xesicꞌ ruheb. Ma̱re eb aꞌan chic teꞌcolok e̱re chiru li raylal li cuanquex cuiꞌ anakcuan, chan li Dios. Eb laj Israel queꞌxye re li Dios: —La̱o xoma̱cob cha̱cuu. Ba̱nu li cꞌaꞌru ta̱cuaj kiqꞌuin. Caꞌaj cuiꞌ nakatzꞌa̱ma cha̱cuu nak toa̱col anakcuan, chanqueb. Ut queꞌrisi eb li jalanil dios saꞌ xya̱nkeb ut queꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ. Ut li Dios quirahoꞌ xchꞌo̱l chirilbal li raylal li cuanqueb cuiꞌ. Queꞌxchꞌutub ribeb laj Amón ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb aran Galaad. Ut joꞌcan ajcuiꞌ eb laj Israel. Queꞌxchꞌutub ribeb ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb aran Mizpa. Ut eb laj Israel li cuanqueb Galaad ut eb li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb queꞌxye chi ribileb rib: —¿Ani ta̱cꞌamok be chiku nak topletik riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Amón? Li ani ta̱cꞌamok be chiku, aꞌan li ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb Galaad, chanqueb. Laj Jefté, aꞌan jun cui̱nk aj Galaad. Cau rib ut cau xchꞌo̱l chi pletic. Lix naꞌ li cui̱nk aꞌan, aꞌan jun li ixk xcomoneb li nequeꞌxcꞌayi rib. Ut lix yucuaꞌ aj Galaad xcꞌabaꞌ. Laj Galaad quicuan xcocꞌal riqꞌuin li rixakil. Ut nak queꞌni̱nkan li cocꞌal queꞌpoꞌ saꞌ xbe̱n laj Jefté ut queꞌra̱lina ut queꞌxye re: —La̱at incꞌaꞌ tattzꞌak li cꞌaꞌru re li kayucuaꞌ xban nak la̱at jalan a̱naꞌ, chanqueb re laj Jefté. Joꞌcan nak quie̱lelic laj Jefté chiruheb li ri̱tzꞌin. Co̱ chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej Tob. Ut queꞌxchꞌutub ribeb riqꞌuin jun chꞌu̱tal li cui̱nk li nequeꞌcuulac chiru pletic ut aꞌan chic nataklan saꞌ xbe̱neb. Mokon chic eb li ralal xcꞌajol laj Amón queꞌcuulac chi pletic riqꞌuineb laj Israel. Nak ac yo̱queb chi pletic riqꞌuineb laj Israel saꞌ li tenamit Galaad, eb laj cꞌamol be queꞌxtakla xcꞌambal laj Jefté li cuan chak saꞌ li naꞌajej Tob. Ut queꞌxye re laj Jefté: —La̱o aj Galaad takaj nak la̱at tatcꞌamok be chiku nak topletik riqꞌuineb laj amonita, chanqueb re. Ut laj Jefté quichakꞌoc ut quixye reheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit Galaad: —¿Cꞌaꞌut nak xexchal chinsicꞌbal? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱ex xicꞌ xex-iloc cue? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱ex xex-isin chak cue saꞌ rochoch lin yucuaꞌ? ¿Cꞌaꞌut nak xexchal chinsicꞌbal anakcuan nak cuanquex saꞌ raylal? chan. Ut queꞌchakꞌoc li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Galaad ut queꞌxye re: —Aꞌan aj e nak xochal cha̱sicꞌbal. La̱o takaj nak tatxic chikix re tatpletik riqꞌuineb laj Amón. Ut la̱akat chic aj cꞌamol be saꞌ kaya̱nk chikajunilo li cuanco Galaad, chanqueb re. Quichakꞌoc laj Jefté ut quixye reheb: —Cui la̱ex te̱raj nak tinxic chi pletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Amón, ut cui li Ka̱cuaꞌ tixkꞌaxtesiheb saꞌ cuukꞌ, ¿ma tine̱qꞌue chi takla̱nc saꞌ e̱be̱n? chan. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Li Ka̱cuaꞌ nanaꞌoc re nak takaba̱nu li cꞌaꞌru nacacuaj, chanqueb. Ut laj Jefté co̱ chirixeb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj Galaad. Ut eb li tenamit queꞌxxakab aꞌan re nak aꞌan chic ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb li tenamit ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱cꞌamok be chiruheb li soldados. Ut aran Mizpa laj Jefté quixye cuiꞌchic chiru li Ka̱cuaꞌ chixjunil li a̱tin li ac xye. Chirix aꞌan laj Jefté quixtaklaheb lix takl riqꞌuin lix reyeb laj Amón chixyebal re: —¿Cꞌaꞌut nak xicꞌ nocoe̱ril? ¿Cꞌaꞌut nak te̱raj cha̱lc chi pletic kiqꞌuin? chan laj Jefté. Lix reyeb laj Amón quixye reheb lix takl laj Jefté: —Nak queꞌel chak Egipto, eb laj Israel queꞌrelkꞌa lin chꞌochꞌ. Naticla saꞌ li nimaꞌ Arnón. Nacuulac toj saꞌ li nimaꞌ Jaboc ut toj saꞌ li nimaꞌ Jordán. Nintzꞌa̱ma che̱ru nak te̱kꞌaxtesi ke saꞌ xya̱lal, chan. Ut laj Jefté quixtakla cuiꞌchic xyebal re lix reyeb laj Amón: —Eb laj Israel incꞌaꞌ queꞌxchap lix naꞌajeb laj Moab, chi moco queꞌxchap le̱ naꞌaj la̱ex aj Amón. Nak eb laj Israel queꞌel chak Egipto, queꞌnumeꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ toj cuan cuiꞌ li Caki Palau ut queꞌcuulac aran Cades. Ut eb laj Israel queꞌxtaklaheb lix takl riqꞌuin lix reyeb laj Edom. Queꞌxye re, “La̱o nakatzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱canabeb laj Israel chi numecꞌ saꞌ la̱ naꞌaj.” Abanan lix reyeb laj Edom incꞌaꞌ quixcanabeb chi numecꞌ. Ut queꞌxtzꞌa̱ma ajcuiꞌ chiru lix reyeb laj Moab nak teꞌcanaba̱k chi numecꞌ saꞌ lix naꞌajeb. Chi moco lix reyeb laj Moab quixcanabeb chi numecꞌ saꞌ lix naꞌajeb. Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌcana aran Cades. Nak queꞌoc cuiꞌchic chi xic, eb laj Israel toj saꞌ li chaki chꞌochꞌ coxeꞌxqꞌue chak vue̱lt. Queꞌnumeꞌ chire lix naꞌajeb laj Edom ut eb laj Moab toj retal queꞌcuulac jun pacꞌal li nimaꞌ Arnón saꞌ xjayal lix naꞌajeb laj Moab, li cuan saꞌ li este. Ut aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb. Abanan incꞌaꞌ queꞌnumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Arnón xban nak aꞌan lix naꞌajeb laj Moab. Ut eb laj Israel queꞌxtakla lix takl aran Hesbón chixtzꞌa̱manquil chiru laj Sehón lix reyeb laj amorreo nak tixcanabeb chi numecꞌ saꞌ lix naꞌajeb nak yo̱queb chi xic saꞌ lix naꞌajeb laj Israel. Abanan laj Sehón incꞌaꞌ cꞌojcꞌo xchꞌo̱l riqꞌuineb laj Israel. Joꞌcan nak incꞌaꞌ quixcanabeb chi numecꞌ saꞌ lix naꞌajeb. Quixchꞌutubeb ban lix soldado ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb aran Jahaza ut queꞌxtiquib pletic riqꞌuineb laj Israel. Abanan li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel, coxtenkꞌa chi numta̱c saꞌ xbe̱neb laj Sehón. Joꞌcan nak xke̱chani lix naꞌajeb laj amorreo li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan. Quike̱chani chixjunil lix naꞌajeb laj amorreo, li naticla cuan cuiꞌ li nimaꞌ Arnón ut nacuulac saꞌ li nimaꞌ Jaboc. Saꞌ xjayal li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe naticla saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut nacuulac toj saꞌ li nimaꞌ Jordán saꞌ xjayal li na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel, aꞌan li quikꞌaxtesin saꞌ kukꞌ chixjunil lix naꞌajeb laj amorreo. ¿Ma la̱ex texmakꞌok re chiku chi joꞌcanan? Cui ta laj Quemos le̱ dios tixsi e̱chꞌochꞌ, ¿ma ma̱cuaꞌak ta biꞌ e̱re? Joꞌcan ajcuiꞌ la̱o. Chixjunil li xsi ke li kaDios, aꞌan ke ajcuiꞌ la̱o. ¿Ma kꞌaxal cau ta biꞌ a̱cuib chiru laj Balac li ralal laj Zipor, lix reyeb laj Moab? ¿Ma quixcacuubresi ta biꞌ rib laj Balac ut quichal ta chi pletic kiqꞌuin? Ac cuan oxib ciento chihab koquic la̱o aj Israel saꞌ li naꞌajej Hesbón ut saꞌ eb lix cꞌaleba̱l. Cuanqueb ajcuiꞌ saꞌ li naꞌajej Aroer ut saꞌ eb lix cꞌaleba̱l. Ut cuanqueb ajcuiꞌ saꞌ chixjunil li naꞌajej Arnón. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xamakꞌ chiku li naꞌajej chiru li oxib ciento chihab aꞌin? La̱o incꞌaꞌ xoma̱cob che̱ru la̱ex. La̱o incꞌaꞌ yo̱co chi pletic e̱riqꞌuin. Abanan la̱ex incꞌaꞌ us yo̱quex nak xexchal chi pletic kiqꞌuin. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan laj rakol a̱tin. Aꞌan li ta̱rakok a̱tin saꞌ kabe̱n la̱o aj Israel ut saꞌ e̱be̱n ajcuiꞌ la̱ex aj Amón, chan laj Jefté. Abanan lix reyeb laj Amón incꞌaꞌ quixcꞌul xchꞌo̱l li cꞌaꞌru quixtakla xyebal laj Jefté. Lix musikꞌ li Dios quichal riqꞌuin laj Jefté, ut quixcꞌut chiru cꞌaꞌru tixba̱nu. Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌnumeꞌ saꞌ li naꞌajej Galaad ut Manasés ut queꞌnumeꞌ ajcuiꞌ Mizpa, li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad re nak teꞌre̱chani lix naꞌajeb laj Amón. Ut laj Jefté quixye re li Ka̱cuaꞌ: —Xakꞌaxtesi ta saꞌ cuukꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Amón. Cui ta̱kꞌaxtesiheb saꞌ cuukꞌ, la̱in tinmayeja cha̱cuu li xbe̱n li ta̱e̱lk chak chincꞌulbal nak tinsukꞌi̱k saꞌ cuochoch. Cꞌatbil nak tinmayeja cha̱cuu, chan laj Jefté. Ut laj Jefté quinumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ chi pletic riqꞌuineb laj Amón. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixkꞌaxtesiheb laj Amón saꞌ rukꞌeb laj Israel. Queꞌnumta saꞌ xbe̱neb junmay chi tenamit saꞌ eb li naꞌajej Aroer, Minit ut Abel-keramim. Joꞌcaꞌin nak queꞌnumta laj Israel saꞌ xbe̱neb laj Amón. Laj Jefté quisukꞌi Mizpa saꞌ li rochoch. Ut lix rabin qui-el chak chixcꞌulbal lix yucuaꞌ. Yo̱ chi xajoc ut yo̱ chixchꞌeꞌbal lix pandero li cuan saꞌ rukꞌ. Jun ajcuiꞌ lix rabin laj Jefté. Ma̱ jun chic xcocꞌal cuan. Cꞌajoꞌ nak quirahoꞌ xchꞌo̱l laj Jefté nak quiril lix rabin. Quixpej li rakꞌ xban xrahil xchꞌo̱l ut quixye: —At inrabin, cꞌajoꞌ xrahil inchꞌo̱l nachal a̱ban. ¿Cꞌaꞌut nak la̱at li xbe̱n li xat-el chak chincꞌulbal? Ac xinyechiꞌi re li Dios nak tinmayejak chiru ut incꞌaꞌ naru tinkꞌet li cua̱tin, chan. Lix rabin quixye: —At inyucuaꞌ, cui xayechiꞌi re li Ka̱cuaꞌ Dios nak tatmayejak, ba̱nu cuiqꞌuin li cꞌaꞌru xayechiꞌi re li Ka̱cuaꞌ Dios xban nak aꞌan xkꞌaxtesi saꞌ a̱cuukꞌ eb laj Amón, li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Caꞌaj cuiꞌ nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak tina̱canab chi yoꞌyo cuibak po chic re nak tinxic saꞌ eb li tzu̱l cuochbeneb li cuami̱g chi kꞌaxal ra saꞌ inchꞌo̱l xban nak tento tinca̱mk chi toj ma̱jiꞌ ninsumla, chan. Ut laj Jefté quixcanab chi yoꞌyo cuib po chic re ta̱xic rochbeneb li xkaꞌal chi kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱l xban nak tento ta̱ca̱mk chi toj ma̱jiꞌ sumsu. Nak ac xnumeꞌ li cuib po, quisukꞌi riqꞌuin lix yucuaꞌ ut aꞌan quixba̱nu joꞌ quixyechiꞌi re li Dios. Ut lix rabin quicam nak toj tukꞌ ixk ut toj ma̱jiꞌ cuanjenak riqꞌuin cui̱nk. Xban aꞌan, eb li sa̱j ixk nequeꞌxic saꞌ eb li tzu̱l rajlal chihab chi ya̱bac chirix lix camic lix rabin laj Jefté aj Galaad. Ca̱hib cutan nequeꞌcuan chak aran. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín queꞌxchꞌutub ribeb chi xic chi pletic. Queꞌnumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán ut queꞌco̱eb saꞌ li tenamit Zafón. Queꞌcuulac riqꞌuin laj Jefté ut queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌut nak quexco̱ex chi pletic riqꞌuineb laj Amón ut incꞌaꞌ coe̱bok che̱rix? Anakcuan takacꞌat la̱ cuochoch ut aran ajcuiꞌ tatcꞌatk la̱at, chanqueb. Ut laj Jefté quixye reheb: —La̱in ut eb lin tenamit cau xopletic riqꞌuineb laj Amón. Xexkabok re nak toe̱tenkꞌa, abanan incꞌaꞌ xoe̱tenkꞌa chi pletic. Nak xinqꞌue retal nak incꞌaꞌ toe̱tenkꞌa, incꞌaꞌ xinra lin yuꞌam. Xco̱in ban chi pletic riqꞌuineb laj Amón. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixkꞌaxtesiheb saꞌ cuukꞌ. ¿Cꞌaꞌut nak la̱ex xexchal anakcuan chi pletic kiqꞌuin? chan laj Jefté. Ut laj Jefté quixchꞌutubeb chixjunileb li cui̱nk li cuanqueb Galaad. Queꞌpletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Efraín ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Queꞌxba̱nu chi joꞌcan xban nak eb li ralal xcꞌajol laj Efraín queꞌxye nak eb laj Galaad, li cuanqueb saꞌ xya̱nkeb laj Efraín ut laj Manasés, queꞌxtzꞌekta̱naheb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li rech tenamitil. Eb laj Galaad queꞌxrameb li naꞌajej li incꞌaꞌ cham cuiꞌ li haꞌ bar nequeꞌru cuiꞌ chi numecꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán re nak eb li ralal xcꞌajol laj Efraín incꞌaꞌ teꞌe̱lelik chiruheb. Nak eb laj Efraín queꞌraj xic saꞌ xnaꞌajeb, tento nak teꞌxpatzꞌ xlese̱ns chi numecꞌ. Ut eb laj Galaad queꞌxpatzꞌ reheb ma aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Cui eb aꞌan teꞌxye nak incꞌaꞌ, quiyeheꞌ reheb nak teꞌxye li a̱tin “Xibolet”.Saꞌ li versículo 12:6 cuan li a̱tin “Xibolet”. Saꞌ li versión Reina Valera li a̱tin aꞌan tzꞌi̱banbil joꞌ “Shibolet”. Ut eb laj Efraín queꞌxye “Sibolet” xban nak incꞌaꞌ queꞌru chixyebal chi tzꞌakal li a̱tin aꞌan. Riqꞌuin aꞌan queꞌxnau nak aꞌaneb xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Queꞌchapeꞌ ut queꞌcamsi̱c saꞌ li naꞌajej li na-ux cuiꞌ numecꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Joꞌcan nak queꞌcamsi̱c cuib roxcꞌa̱l (42,000) mil li ralal xcꞌajol laj Efraín. Laj Jefté quitaklan saꞌ xbe̱neb laj Israel chiru cuakib chihab. Nak quicam, quimukeꞌ saꞌ li tenamit li quiyoꞌla cuiꞌ aran Galaad. Nak ac xcam laj Jefté, aꞌ chic laj Ibzán qui-oc chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb laj Israel. Laj Ibzán, aꞌan Belén xtenamit. Laj Ibzán quicuan laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) li ralal ut laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) lix rabin. Ut chixjunileb quixsumubeb riqꞌuineb li jalaneb xtenamit. Ut quitaklan saꞌ xbe̱neb laj Israel chiru cuukub chihab. Nak quicam, quimukeꞌ aran Belén. Nak ac xcam laj Ibzán, aꞌ chic laj Elón, li xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Zabulón, qui-oc chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb laj Israel. Ut quitaklan saꞌ xbe̱neb chiru laje̱b chihab. Nak quicam laj Elón, quimukeꞌ saꞌ li tenamit Ajalón li cuan saꞌ li naꞌajej Zabulón. Nak ac xcam laj Elón, aꞌ chic laj Abdón, li ralal laj Hilel, quitaklan saꞌ xbe̱neb laj Israel. Piratón xtenamit. Laj Abdón quicuan caꞌcꞌa̱l (40) li ralal ut laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) li ri. Eb li ralal xcꞌajol junes chirix bu̱r nequeꞌbe̱c. Laj Abdón quitaklan saꞌ xbe̱neb laj Israel chiru cuakxakib chihab. Nak quicam, laj Abdón ralal laj Hilel quimukeꞌ saꞌ li tenamit Piratón saꞌ xcue̱nteb laj Efraín saꞌ lix naꞌaj laj Amalec, li tzu̱l ru. Nak quiyoꞌla laj SansónEb laj Israel queꞌxba̱nu cuiꞌchic li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixkꞌaxtesiheb rubel xcuanquileb laj filisteo chiru caꞌcꞌa̱l (40) chihab. Saꞌ li naꞌajej Zora quicuan jun li cui̱nk aj Manoa xcꞌabaꞌ. Li cui̱nk aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Dan. Ma̱ jun xcocꞌal quicuan xban nak li rixakil incꞌaꞌ naqꞌuiresin. Jun x-ángel li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi rib chiru li ixk ut quixye re: —La̱at ma̱ jun a̱cocꞌal cuanjenak xban nak incꞌaꞌ nacatqꞌuiresin. Abanan anakcuan tatcana̱k chi yaj aj ixk ut ta̱cua̱nk jun a̱cꞌulaꞌal chꞌina te̱lom. Incꞌaꞌ tat-ucꞌak vino chi moco li cꞌaꞌak re ru nacaltesin ut incꞌaꞌ ta̱tzaca li cꞌaꞌak re ru li quixye li Dios nak incꞌaꞌ naru xtzacanquil. Ta̱cua̱nk jun la̱ cꞌulaꞌal te̱lom. Incꞌaꞌ ta̱besma̱nk rismal, xban nak chalen saꞌ xyoꞌlajic li cꞌulaꞌal aꞌan aj nazareo.Saꞌ li versículo 13:5 ut 13:7 naxye “nazareo”. Li a̱tin “nazareo” naraj naxye “Kꞌaxtesinbil chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ.” Ac kꞌaxtesinbil re li Dios ut aꞌan ta̱oc chi coloc reheb laj Israel saꞌ rukꞌeb laj filisteo, chan li ángel. Ut li ixk quixserakꞌi re lix be̱lom li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li ángel. Quixye re: —Jun li cui̱nk taklanbil xban li Dios xcuulac cuiqꞌuin. Cꞌajoꞌ nak x-oc incꞌaꞌux xban. Joꞌ li aꞌan x-ángel li Ka̱cuaꞌ nak xcuil, ut la̱in incꞌaꞌ xinpatzꞌ re bar xchal chak ut ani, chi moco aꞌan xye cue ani xcꞌabaꞌ. Aꞌan quixye cue nak ta̱cua̱nk jun incꞌulaꞌal chꞌina te̱lom. Quixye ajcuiꞌ cue nak chalen anakcuan incꞌaꞌ tin-ucꞌak vino chi moco tincuucꞌ li cꞌaꞌru nacaltesin ut incꞌaꞌ tintzaca li cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ naru xtzacanquil joꞌ quixye li Dios, xban nak li cꞌulaꞌal li ta̱yoꞌla̱k aj nazareo. Kꞌaxtesinbilak re li Ka̱cuaꞌ chalen saꞌ xyoꞌlajic ut toj chalen nak ta̱ca̱mk, chan li ixk. Ut laj Manoa quitijoc ut quixye re li Ka̱cuaꞌ: —At Ka̱cuaꞌ, at inDios, nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱takla cuiꞌchic li cui̱nk aꞌan. Chicꞌulu̱nk taxak kiqꞌuin re nak tixchꞌolob chiku chanru takaba̱nu riqꞌuin li cꞌulaꞌal li ta̱yoꞌla̱k, chan. Ut li Dios quixsume lix tij laj Manoa. Saꞌ jun li cutan nak li ixakilbej cuan saꞌ cꞌaleba̱l xjunes, lix ángel li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi cuiꞌchic rib chiru. Abanan laj Manoa lix be̱lom ma̱ ani rochben. Co̱ saꞌ junpa̱t li ixakilbej chixbokbal lix be̱lom. Quixye re: —Quim. Xcꞌulun cuiꞌchic li cui̱nk li quia̱tinac cuiqꞌuin saꞌ li cutan quinumeꞌ, chan. Laj Manoa co̱ chirix li rixakil chirilbal li cui̱nk. Ut quixye re: —¿Ma la̱at li cat-a̱tinac riqꞌuin li cuixakil? chan. Ut lix ángel li Ka̱cuaꞌ Dios quixye: —La̱in.— Laj Manoa quixye re: —Nak ta̱cuulak xkꞌehil xyoꞌlajic li cꞌulaꞌal li xaye, ¿chanru nak takaqꞌuiresi? Ut, ¿chanru nak ta̱cua̱nk? chan. Lix ángel li Dios quixye re: —Tento nak la̱ cuixakil tixba̱nu chi tzꞌakal re ru chixjunil li xinye re. Incꞌaꞌ naru tixtzaca li cꞌaꞌru yi̱banbil riqꞌuin li ru li uvas. Incꞌaꞌ naru ta̱rucꞌ li vino chi moco ta̱rucꞌ li haꞌ li nacaltesin. Chi moco tixtzaca li naxye saꞌ li chakꞌrab nak incꞌaꞌ naru xtzacanquil. Tixba̱nu chixjunil li xinye re, chan li ángel. Ut laj Manoa quixye re lix ángel li Ka̱cuaꞌ: —Matxic cuan. Oybeni cuan junpa̱tak re nak takachik junak li chiba̱t ut takaqꞌue xtibel a̱cua, chan. Abanan li ángel quixye re: —Usta tincana̱k e̱riqꞌuin junpa̱tak, incꞌaꞌ tintzaca li cꞌaꞌru nacayi̱b. Abanan cui nacacuaj xba̱nunquil, ta̱mayeja li xul aꞌan chiru li Ka̱cuaꞌ, chan. Laj Manoa incꞌaꞌ quixnau nak li cui̱nk aꞌan x-ángel li Ka̱cuaꞌ. Quixye laj Manoa re: —Ye ke ani a̱cꞌabaꞌ re nak takabantioxi cha̱cuu nak ta̱cꞌulma̱nk li cꞌaꞌru xaye ke, chan. Lix ángel li Ka̱cuaꞌ quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak ta̱cuaj ta̱nau ani incꞌabaꞌ? La̱at incꞌaꞌ naru ta̱nau xban nak lin cꞌabaꞌ la̱in kꞌaxal lokꞌ, chan. Joꞌcan nak laj Manoa quixcꞌam li chiba̱t ut quixcꞌam ajcuiꞌ li ru li racui̱mk ut quixmayeja saꞌ xbe̱n jun li pec chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi jun li milagro chiruheb laj Manoa ut li rixakil. Nak yo̱ chi cꞌatc li mayej saꞌ li artal, laj Manoa ut li rixakil queꞌril lix ángel li Dios yo̱ chi takecꞌ saꞌ choxa saꞌ xxamlel li mayej. Laj Manoa ut li rixakil queꞌxhupub ribeb saꞌ chꞌochꞌ. Laj Manoa quixqꞌue retal nak aꞌan x-ángel li Ka̱cuaꞌ. Chalen aꞌan lix ángel li Dios incꞌaꞌ chic quixcꞌutbesi rib chiruheb, chi moco chiru li cui̱nk, chi moco chiru li rixakil. Laj Manoa quixye re li rixakil: —Relic chi ya̱l nak toca̱mk xban nak xkil ru li Dios, chan. Abanan li rixakil quixye re: —Incꞌaꞌ toca̱mk. Cui ta li Dios kacamsinquil ta̱raj, incꞌaꞌ raj xcꞌul li kacꞌatbil mayej chi moco quixcꞌul raj li mayej li xkaqꞌue. Ut incꞌaꞌ raj xcꞌutbesi chiku chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, ut incꞌaꞌ raj xye ke li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk, chan. Ut li ixk quicuan jun lix cꞌulaꞌal te̱lom. Aj Sansón quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Li cꞌulaꞌal quiniman ut li Ka̱cuaꞌ qui-osobtesin re. Ut lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ li Dios qui-oc chirecꞌasinquil xchꞌo̱l laj Sansón nak cuan saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb li ralal xcꞌajol laj Dan, li cuan saꞌ xyiheb li cuib chi tenamit Zora ut Estaol. Laj Sansón quisumla riqꞌuin jun li ixk xcomoneb laj filisteoSaꞌ jun li cutan laj Sansón co̱ saꞌ li tenamit Timnat. Ut aran quiril jun li sa̱j ixk xcomoneb laj filisteo. Co̱ cuiꞌchic saꞌ rochoch ut quixye re lix naꞌ ut lix yucuaꞌ: —Xcuil ru jun li sa̱j ixk aj filisteo aran Timnat. Nintzꞌa̱ma che̱ru nak te̱tzꞌa̱ma chak chokꞌ cuixakil, chan. Ut lix naꞌ xyucuaꞌ queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌut nak tatxic xsicꞌbal la̱ cuixakil saꞌ xya̱nkeb li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios? ¿Ma ma̱cꞌaꞌ ta biꞌ ixk saꞌ kaya̱nk la̱o? ¿Ma ma̱cꞌaꞌ ta biꞌ ixk saꞌ li katenamit? chanqueb. Abanan laj Sansón quixye cuiꞌchic reheb: —Aꞌ li ixk aꞌan, aꞌan li nacuulac chicuu. Te̱tzꞌa̱ma aꞌan chokꞌ cuixakil, chan. Lix naꞌ xyucuaꞌ incꞌaꞌ nequeꞌxnau nak li Ka̱cuaꞌ yo̱ chixcꞌutbal li ixk aꞌan chiru laj Sansón. Saꞌ eb li cutan aꞌan eb laj filisteo yo̱queb chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb laj Israel ut li Ka̱cuaꞌ yo̱ chixsicꞌbal chanru nak eb laj Israel teꞌpletik riqꞌuineb. Joꞌcan nak laj Sansón co̱ Timnat rochbeneb lix naꞌ xyucuaꞌ. Nak yo̱queb chi numecꞌ saꞌ xnaꞌaj li acui̱mk uvas, laj Sansón quirabi jun li cakcoj sa̱j yo̱ chixjapbal re ut yo̱ chi cha̱lc riqꞌuin laj Sansón. Lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ quichal riqꞌuin laj Sansón ut quixqꞌue xmetzꞌe̱u. Joꞌcan nak laj Sansón quixchap li cakcoj ut quixpedasi riqꞌuin rukꞌ. Chanchan jun li chꞌina chiba̱t chiru. Ut laj Sansón co̱ cuiꞌchic riqꞌuin lix naꞌ xyucuaꞌ, abanan incꞌaꞌ quixye reheb li cꞌaꞌru quixba̱nu. Chirix aꞌan laj Sansón co̱ chi a̱tinac riqꞌuin li ixk ut li ixk quicuulac chiru laj Sansón. Nak quinumeꞌ cuib oxib cutan, laj Sansón co̱ chi sumla̱c riqꞌuin li ixk. Nak yo̱ chi xic, quinumeꞌril li cakcoj camenak. Nak quicuulac aran, quixqꞌue retal nak saꞌ xsaꞌ li cakcoj camenak cuan xsoc li cꞌap ut cuan ajcuiꞌ xyaꞌal cab. Quirisi li xyaꞌal cab riqꞌuin rukꞌ ut yo̱ chixloubal nak yo̱ chi xic. Nak quixtauheb lix naꞌ xyucuaꞌ, quixqꞌue li xyaꞌal cab reheb aꞌan. Ut queꞌxlou ajcuiꞌ eb aꞌan, abanan laj Sansón incꞌaꞌ quixye reheb nak xrisi saꞌ xsaꞌ li cakcoj li quixcamsi. Lix yucuaꞌ co̱ saꞌ rochoch li ixk ut laj Sansón quixba̱nu jun li ninkꞌe aran joꞌ cꞌaynakeb xba̱nunquil li sa̱j cui̱nk li oqueb re chi sumla̱c. Nak eb laj filisteo queꞌxqꞌue retal li ninkꞌe, queꞌxtakla laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) li sa̱j cui̱nk riqꞌuineb saꞌ li ninkꞌe. Laj Sansón quixye reheb: —La̱in tinye e̱re jun li serakꞌ chꞌaꞌaj xtaubal ru. Cui la̱ex te̱ye cue cꞌaꞌru lix ya̱lal chiru li cuukub cutan nak yo̱co chi ninkꞌei̱c, la̱in tinqꞌue junju̱nk le̱ rakꞌ lino, ut tinqꞌue ajcuiꞌ junju̱nk le̱ cha̱bil akꞌ re li ninkꞌe. Cui la̱ex incꞌaꞌ te̱ye cue cꞌaꞌru xya̱lal li tinye e̱re, tento nak la̱ex te̱qꞌue cue laje̱b xcaꞌcꞌa̱l li cha̱bil akꞌej ut laje̱b xcaꞌcꞌa̱l li cha̱bil tꞌicr lino, chan laj Sansón. Ut queꞌxye re: —Ye ke li serakꞌ aꞌan, li chꞌaꞌaj xtaubal ru. Nakaj rabinquil, chanqueb. Laj Sansón quixye reheb: —Saꞌ xsaꞌ li nacuaꞌac quichal li nacuaꞌeꞌ. Ut saꞌ xsaꞌ li kꞌaxal cau rib quichal li quiꞌ, chan. Ac xnumeꞌ oxib cutan ut eb li sa̱j cui̱nk aꞌin ma̱jiꞌ nequeꞌxtau ru cꞌaꞌru xya̱lal li serakꞌ aꞌan. Saꞌ xca̱ li cutan queꞌco̱eb riqꞌuin li rixakil laj Sansón ut queꞌxye re: —Ye re la̱ be̱lom nak tixye a̱cue cꞌaꞌru xya̱lal li serakꞌ aꞌan ut ta̱ye ke la̱o. Cui incꞌaꞌ naxba̱nu, takacꞌat li rochoch la̱ yucuaꞌ ut tatkacꞌat ajcuiꞌ la̱at. ¿Ma xoe̱bok arin re xmakꞌbal chiku li cꞌaꞌru cuan ke? chanqueb. Joꞌcan nak li rixakil laj Sansón ta̱ya̱bak nak co̱ riqꞌuin lix be̱lom ut quixye re: —Incꞌaꞌ niquina̱ra. Xicꞌ ban niquina̱cuil. Xaye jun li serakꞌ chꞌaꞌaj xtaubal ru reheb li cuech tenamitil ut incꞌaꞌ xaye cue cꞌaꞌru xya̱lal, chan. Laj Sansón quixye re: —Chi moco lin naꞌ inyucuaꞌ xinye lix ya̱lal reheb. ¿Ma tojaꞌ ta chic la̱at tinye a̱cue? chan. Chiru cuukub cutan yo̱ chi ya̱bac li ixakilbej nak yo̱ li ninkꞌe toj retal nak saꞌ xcuuk li cutan laj Sansón quixye re cꞌaꞌru xya̱lal xban nak incꞌaꞌ naxcanab xpatzꞌbal. Nak ac xnau, li ixk coxye xya̱lal reheb li rech tenamitil. Saꞌ xcuuk li cutan nak toj ma̱jiꞌ na-oc li kꞌojyi̱n, eb li cui̱nk queꞌxye re laj Sansón: —¿Cꞌaꞌru kꞌaxal quiꞌ chiru li xyaꞌal cab? ¿Cꞌaꞌru mas cau rib chiru li cakcoj? chanqueb. Laj Sansón quixye reheb: —Cui ta incꞌaꞌ xeqꞌue chi cꞌanjelac lin tukꞌ ixk ba̱c, incꞌaꞌ raj xenau xsumenquil li serakꞌ aꞌan, chan. Ut lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ quichal riqꞌuin laj Sansón ut quixqꞌue xmetzꞌe̱u. Co̱ saꞌ li tenamit Ascalón. Aran quixcamsi laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi cui̱nk ut quixcꞌam li cha̱bil akꞌ li cuan chirixeb. Ut coxqꞌue li rakꞌ reheb li cui̱nk li queꞌyehoc cꞌaꞌru lix ya̱lal li serakꞌ li quixye. Chirix aꞌan co̱ cuiꞌchic saꞌ rochoch ut cꞌajoꞌ lix joskꞌil xban li cꞌaꞌru quicꞌulman. Ut li rixakil laj Sansón quiqꞌueheꞌ re li cui̱nk li quixcꞌoxla laj Sansón nak tzꞌakal rami̱g. Mokon chic saꞌ xkꞌehil li sicꞌoc trigo, co̱ laj Sansón chirilbal li rixakil. Quixcꞌam jun li chꞌina chiba̱t re tixsi re. Quixye re lix yucuaꞌ li rixakil: —Tincuaj xic saꞌ cab riqꞌuin li cuixakil, chan. Abanan li yucuaꞌbej incꞌaꞌ quixcanab chi oc. Quixye re laj Sansón: —Saꞌ inchꞌo̱l la̱in nak incꞌaꞌ chic nacacuaj ru la̱ cuixakil. Joꞌcan nak xinqꞌue re la̱ cuami̱g. Abanan cuan li ri̱tzꞌin naru ta̱cꞌam chokꞌ re̱kaj. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ kꞌaxal chꞌinaꞌus li ri̱tzꞌin chiru aꞌan? chan. Laj Sansón quixye re: —La̱in ma̱cꞌaꞌ inma̱c cui cꞌaꞌru incꞌaꞌ us tinba̱nu reheb laj filisteo, chan. Ut laj Sansón co̱ ut quixchap oxib ciento li yac. Quixbacꞌ saꞌ caꞌcab riqꞌuin xyeheb ut quixbaqꞌueb ajcuiꞌ li chaj chiru lix yeheb. Quixloch xxamlel li chaj ut quirachꞌabeb li yac saꞌ li naꞌajej li aubil cuiꞌ lix trigo eb laj filisteo. Ut quixcꞌat li trigo li ac sicꞌbil, joꞌ ajcuiꞌ li toj ma̱jiꞌ sicꞌbil. Ut quicꞌat ajcuiꞌ li uvas joꞌ eb ajcuiꞌ li cheꞌ olivo. Eb laj filisteo queꞌxpatzꞌi ani xba̱nun re aꞌan. Ut quiyeheꞌ reheb nak aꞌan laj Sansón lix hiꞌ li cui̱nk laj Timnat xtenamit. Quixcꞌat li racui̱mkeb xban nak quiqꞌueheꞌ li rixakil re li rami̱g xban li yucuaꞌbej. Ut eb laj filisteo queꞌco̱eb ut queꞌxcꞌat li yucuaꞌbej ut queꞌxcꞌat ajcuiꞌ li rixakil laj Sansón. Laj Sansón quixye reheb: —Xban nak xeba̱nu aꞌan, relic chi ya̱l ninye e̱re nak la̱in incꞌaꞌ ta̱sahokꞌ inchꞌo̱l toj tinqꞌue re̱kaj e̱re, chan. Qui-oc chi pletic riqꞌuineb ut quixcamsi nabaleb. Chirix aꞌan, laj Sansón co̱ chi cua̱nc saꞌ jun li ochoch pec saꞌ li sako̱nac cuan saꞌ li naꞌajej Etam. Ut eb laj filisteo queꞌco̱eb Judá. Aran queꞌxyi̱b lix muheba̱leb ut queꞌxjeqꞌui ribeb ut queꞌcuulac toj saꞌ li naꞌajej Lehi. Eb laj Judá li cuanqueb Lehi queꞌxpatzꞌ reheb: —¿Cꞌaꞌut nak xexchal chi pletic kiqꞌuin? chanqueb reheb. Ut eb laj filisteo queꞌxye: —Xochal chixchapbal laj Sansón re nak takaqꞌue chixtoj li incꞌaꞌ us xba̱nu ke, chanqueb. Oxib mil li cui̱nk xcomoneb laj Judá queꞌco̱eb saꞌ li ochoch pec aran Etam chi a̱tinac riqꞌuin laj Sansón. Queꞌxye re: —¿Ma incꞌaꞌ nacanau nak eb laj filisteo nequeꞌtaklan saꞌ kabe̱n? ¿Cꞌaꞌut nak xabok raylal saꞌ kabe̱n? chanqueb. Ut laj Sansón quixye: —La̱in xinba̱nu reheb joꞌ xeꞌxba̱nu cue la̱in, chan. Xeꞌxye re: —Xochal cha̱chapbal re nak tatkakꞌaxtesi reheb laj filisteo, chanqueb. Laj Sansón quixye reheb: —¿Ma tzꞌakal ya̱l nak incꞌaꞌ tine̱camsi? chan. Queꞌxye re: —Incꞌaꞌ tatkacamsi. Caꞌaj cuiꞌ tatkabacꞌ ut tatkakꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb, chanqueb. Ut queꞌxbacꞌ riqꞌuin cuib li laso toj acꞌ ut queꞌrisi saꞌ li ochoch pec. Nak queꞌxcꞌam aran Lehi, eb laj filisteo japjo̱queb re nak queꞌco̱eb chixcꞌulbal laj Sansón. Abanan lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ quichal riqꞌuin laj Sansón ut quixqꞌue xmetzꞌe̱u. Joꞌcan nak laj Sansón quixtꞌupi li laso li bacꞌbo cuiꞌ li rukꞌ. Chanchan cꞌatbil li cꞌa̱m nak quixtꞌupi. Laj Sansón quixtau jun xbakel xca̱lam re bu̱r toj rax bak. Quixchap ut chiru aꞌan quixcamsiheb jun mil chi cui̱nk xcomoneb laj filisteo. Laj Sansón quibichan ut quixye: —Riqꞌuin xbakel xca̱lam re bu̱r quincamsi jun mil chi cui̱nk. Riqꞌuin xbakel xca̱lam re jun li bu̱r xincanabeb chi tu̱btu, chan. Chirix aꞌan quixtzꞌek xbakel xca̱lam re li bu̱r. Ut quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan Ramat-lehi. Cꞌajoꞌ nak ta̱chakik re laj Sansón nak quixye re li Ka̱cuaꞌ: —Xina̱tenkꞌa chi numta̱c saꞌ xbe̱neb laj filisteo. Ut anakcuan, ¿ma tina̱canab chi ca̱mc xban chaki el ut tineꞌxcꞌam eb laj filisteo, li incꞌaꞌ nacateꞌxpa̱b? chan. Tojoꞌnak li Dios quixqꞌue chi e̱lc haꞌ saꞌ li jul li cuan aran Lehi. Qui-ucꞌac laj Sansón ut quicꞌojla xchꞌo̱l. Xban aꞌan, En-hacore quiqꞌueheꞌ chokꞌ xcꞌabaꞌ li yuꞌam haꞌ aꞌan. Toj cuan ajcuiꞌ li yuꞌam haꞌ aꞌan aran anakcuan. Ut laj Sansón yo̱ chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb laj Israel chiru junmay chihab nak cuanqueb rubel xcuanquil eb laj filisteo. Saꞌ jun li cutan co̱ laj Sansón saꞌ li tenamit Gaza. Quiril jun li ixk xcomoneb li nequeꞌxcꞌayi ribeb ut co̱ chi cua̱rc riqꞌuin. Eb li cuanqueb Gaza queꞌrabi resil nak laj Sansón cuan saꞌ li tenamit aꞌan. Queꞌxsut li naꞌajej li cuan cuiꞌ ut chixjunil li cutan yo̱queb chixcꞌacꞌalenquil li oqueba̱l re li tenamit. Chiru li kꞌojyi̱n queꞌoc chi hila̱nc. Queꞌxcꞌoxla nak toj ta̱sake̱uk nak teꞌxcamsi. Abanan laj Sansón incꞌaꞌ quicuar chixjunil li kꞌojyi̱n. Quicuacli ban saꞌ tuktu kꞌojyi̱n. Nak qui-el aran quixnumeꞌcꞌam lix puertil li oqueba̱l re li tenamit, rech xiquic li rokechal ut li chꞌi̱chꞌ li natzꞌapoc re. Quixqꞌue saꞌ xbe̱n xtel ut quixcꞌam saꞌ li tzu̱l li cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Hebrón. Laj Sansón ut lix DalilaUt mokon chic co̱ xchꞌo̱l laj Sansón chirix jun li ixk cuan saꞌ li ru takꞌa aran Sorec. Li ixk aꞌan xDalila xcꞌabaꞌ. Eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj filisteo queꞌxye re lix Dalila: —Balakꞌi laj Sansón re nak tixye a̱cue cꞌaꞌut nak kꞌaxal cuan xmetzꞌe̱u ut chanru nak ta̱ru̱k tonumta̱k saꞌ xbe̱n re nak takachap ut takabacꞌ. Cui ta̱ye ke, la̱o takaqꞌue a̱tumin. Jun mil riqꞌuin jun ciento chi tumin plata takaqꞌue a̱cue chikaju̱nkal, chanqueb laj filisteo. Joꞌcan nak lix Dalila quixye re laj Sansón: —Ba̱nu usilal, ye cue cꞌaꞌut nak kꞌaxal cau a̱cuib. Cui cuan anihak ta̱raj a̱bacꞌbal re ta̱numta̱k saꞌ a̱be̱n, ¿chanru nak tixba̱nu? chan. Laj Sansón quixye: —Cui tineꞌxbacꞌ riqꞌuin cuukub chi xcꞌa̱mal li tzimaj li toj ma̱jiꞌ chaki, la̱in ma̱cꞌaꞌak chic inmetzꞌe̱u, chan laj Sansón. Ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj filisteo queꞌxcꞌam cuukub chi xcꞌa̱mal li tzimaj li toj ma̱jiꞌ chaki ut queꞌxqꞌue re lix Dalila re nak tixbacꞌ laj Sansón. Ac cuanqueb cui̱nk mukmu̱queb saꞌ rochoch lix Dalila nak quixbacꞌ laj Sansón. Quixjap re chixyebal: —At Sansón, xeꞌchal laj filisteo cha̱chapbal, chan. Abanan laj Sansón quixtꞌupi lix cꞌa̱mal li tzimaj. Chanchan cꞌatbil cꞌa̱m nak queꞌtꞌupeꞌ. Ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ queꞌxnau chanru nak kꞌaxal cau rib laj Sansón. Lix Dalila quixye re laj Sansón: —Yo̱cat chinbalakꞌinquil. Ticꞌtiꞌ li xaye cue. Ba̱nu usilal, ye cue chanru nak ta̱ru̱k a̱bacꞌbal, chan. Laj Sansón quixye re: —Cui tineꞌxbacꞌ riqꞌuin li laso li toj acꞌ, li toj ma̱jiꞌ ocsinbil, ma̱cꞌaꞌak chic inmetzꞌe̱u. Chanchanakin chic joꞌ chixjunileb li cui̱nk, chan. Ut lix Dalila quixsicꞌ li laso toj acꞌ ut quixbacꞌ laj Sansón. Tojoꞌnak quixye: —At Sansón, xeꞌchal laj filisteo cha̱chapbal, chan. Ac cuanqueb aj filisteo mukmu̱queb chak saꞌ li rochoch lix Dalila roybeninquil nak teꞌxchap laj Sansón. Abanan laj Sansón quixtꞌupi li laso. Chanchan nokꞌ nak quixtꞌupi. Lix Dalila quixye re: —Toj yo̱cat ajcuiꞌ chinbalakꞌinquil ut yo̱cat chi ticꞌtiꞌic. Ye cue lix ya̱lal. ¿Chanru naru tatinbacꞌ? chan. Laj Sansón quixye re: —Cui la̱at ta̱quem li cuukub jo̱b li cuismal saꞌ li tꞌicr ut ta̱chꞌic chi cau saꞌ chꞌochꞌ riqꞌuin lix cheꞌel la̱ quemleb, ma̱cꞌaꞌak chic inmetzꞌe̱u. Chanchanakin chic joꞌ chixjunileb li cui̱nk, chan. Joꞌcan nak lix Dalila quixcuartesi laj Sansón. Quixchap li cuukub jo̱b li rismal laj Sansón ut quixquem rochben lix tꞌicr. Nak yo̱ chi cua̱rc, quixchap chi us riqꞌuin lix cheꞌel lix quemleb. Ut quixjap re: —At Sansón, xeꞌchal laj filisteo cha̱chapbal, chan. Ut laj Sansón qui-aj ru, ut quixmichꞌ li cheꞌ li chapcho cuiꞌ li rismal rochben li tꞌicr. Ut lix Dalila quixye re laj Sansón: —¿Cꞌaꞌut nak nacaye cue nak niquina̱ra? La̱at moco la̱in ta niquina̱cꞌoxla xban nak ac xina̱balakꞌi oxib sut ut toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ nacaye cue cꞌaꞌut nak kꞌaxal cau a̱cuib, chan. Lix Dalila rajlal yo̱ chixchꞌiꞌchꞌiꞌinquil laj Sansón ut yo̱ chixpatzꞌbal re nak tixye re chanru nak cuan xmetzꞌe̱u toj retal quititzꞌ rabinquil ut incꞌaꞌ chic quixcuy. Ut quixye lix ya̱lal re: —La̱in ma̱ jun sut quibeseꞌ injolom xban nak la̱in aj nazareo. Ac kꞌaxtesinbilin re li Dios nak toj ma̱jiꞌ ninyoꞌla. Cui ta̱besekꞌ li cuismal, ma̱cꞌaꞌ chic inmetzꞌe̱u tincana̱k. Chanchanakin chic joꞌ chixjunileb li cui̱nk, chan. Lix Dalila quixqꞌue retal nak laj Sansón quixye lix ya̱lal re. Joꞌcan nak quixtakla xbokbaleb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj filisteo ut quixye reheb: —Cha̱lkex anakcuan xban nak laj Sansón ac xchꞌolob chicuu chixjunil lix ya̱lal. Anakcuan ninnau cꞌaꞌut nak kꞌaxal cau rib, chan. Ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj filisteo queꞌco̱eb riqꞌuin lix Dalila. Queꞌxcꞌam li tumin li queꞌxyechiꞌi re. Ut li ixk quixqꞌue chi cua̱rc laj Sansón chi ruch raꞌ. Ut quixbok jun li cui̱nk re tixbes li rismal. Quixset li rismal li tzꞌulbil chi cuukub jo̱b. Ut ma̱cꞌaꞌ chic xmetzꞌe̱u quicana laj Sansón. Lix Dalila qui-oc chixhobbal laj Sansón. Ut quixye re: —At Sansón, xeꞌchal laj filisteo cha̱chapbal, chan. Nak qui-aj ru laj Sansón quixye: —Tine̱lelik chiruheb joꞌ ninba̱nu rajlal, chan. Abanan incꞌaꞌ quixqꞌue retal nak ac xcanaba̱c xban li Ka̱cuaꞌ. Eb laj filisteo queꞌxchap laj Sansón. Queꞌrisi li xnakꞌ ru ut queꞌxcꞌam aran Gaza ut queꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam. Queꞌxbacꞌ riqꞌuin cadena ut queꞌxqꞌue aꞌan chi trabajic chi cau saꞌ li molino li cuan saꞌ li tzꞌalam. Usta ac besbil li rismal, abanan nak cuan saꞌ tzꞌalam quixtiquib cuiꞌchic chamocꞌ li rismal. Lix camic laj SansónQueꞌxchꞌutub ribeb chi ninkꞌei̱c chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj filisteo. Queꞌmayejac chiru laj Dagón lix dioseb ut queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Ut queꞌxye: —Laj Dagón li kadios quixkꞌaxtesi saꞌ kukꞌ laj Sansón li xicꞌ na-iloc ke, chanqueb. Nak queꞌril ru laj Sansón, eb li tenamit queꞌxlokꞌoni laj Dagón lix dioseb, ut queꞌxye: —Li kadios xkꞌaxtesi saꞌ kukꞌ laj Sansón, li xicꞌ na-iloc ke. Aꞌan li quicamsin reheb nabal li kacomon ut aꞌan ajcuiꞌ quisachoc re li katenamit, chanqueb. Cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li tenamit ut queꞌxye: —Cꞌamomak chak laj Sansón. Aꞌan tixqꞌue xsahil kachꞌo̱l, chanqueb. Ut queꞌrisi laj Sansón saꞌ tzꞌalam ut queꞌoc chixseꞌenquil ut chixhobbal. Ut queꞌxxakab saꞌ xyi cuib li rokechal li nimla cab. Ut laj Sansón quixye re li al li yo̱ chi chꞌilo̱nc re: —Qꞌue li cuukꞌ chiruheb li rokechal li cab li nacu̱tun re. Nacuaj tinhila̱nk chiruheb, chan. Nabaleb li cristian cuanqueb chi saꞌ li cab, joꞌ cui̱nk, joꞌ ixk. Cuanqueb ajcuiꞌ chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj filisteo. Numenak tana oxib mil chi cristian cuanqueb saꞌ xcab tasal li cab yo̱queb chirilbal li cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil re laj Sansón. Laj Sansón quitijoc ut quixye re li Ka̱cuaꞌ: —At nimajcual Dios, chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu ut china̱tenkꞌa taxak. Chaqꞌue taxak inmetzꞌe̱u usta yal jun sut raj chic re nak tinqꞌue re̱kaj chi junaj cua reheb laj filisteo li raylal xeꞌxba̱nu cue nak queꞌrisi li xnakꞌ cuu, chan. Ut laj Sansón quixtiquisi chi cau li cuib chi okech li cuan saꞌ xyi li cab. Eb li okech aꞌan, aꞌaneb li nequeꞌcu̱tun re li cab. Riqꞌuin lix nim ukꞌ quixtiquisi jun li okech ut riqꞌuin lix tzꞌe quixtiquisi li jun chic. Ut laj Sansón quixjap re chi cau ut quixye: —Anakcuan chinca̱mk cuochbeneb laj filisteo, chan. Quixtiquisi chi kꞌaxal cau li cab ut quitꞌaneꞌ saꞌ xbe̱neb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj filisteo, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb chixjunileb li tenamit li cuanqueb aran. Saꞌ xcamic laj Sansón kꞌaxal nabaleb li cristian quixcamsi chiruheb li quixcamsi nak toj yoꞌyo̱k. Eb li ri̱tzꞌin ut eb li rechꞌalal laj Sansón queꞌxcꞌam li camenak ut queꞌxmuk saꞌ li naꞌajej li mukbil cuiꞌ laj Manoa lix yucuaꞌ. Li mukleba̱l aꞌan nacana saꞌ xyi li cuib chi tenamit Zora ut Estaol. Laj Sansón quicꞌamoc be chiruheb laj Israel chiru junmay chihab. Laj Micaía quixyi̱b jun lix dios ut quixxakab jun li cui̱nk chi cꞌanjelac chiruQuicuan jun li cui̱nk aj Micaía xcꞌabaꞌ saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru. Laj Micaía quixye re lix naꞌ: —Nak qui-elkꞌa̱c cha̱cuu li jun mil riqꞌuin jun ciento chi tumin plata, la̱at xatzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ xbe̱n li ani qui-elkꞌan re. La̱in xin-elkꞌan re la̱ tumin. Cueꞌ li tumin cuan cuiqꞌuin. Anakcuan tinkꞌaxtesi a̱cue, chan. Ut li naꞌbej quixye: —Li Ka̱cuaꞌ Dios taxak chi-osobtesi̱nk a̱cue, chan. Ut laj Micaía quixkꞌaxtesi li tumin re lix naꞌ. Ut li naꞌbej quixye: —Relic chi ya̱l nak li tumin ac xinkꞌaxtesi re li Ka̱cuaꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ lin yum re xyi̱banquil indios. Tinqꞌue chi yi̱ba̱c indios cheꞌ ut li ru yi̱banbilak riqꞌuin plata, chan. Laj Micaía quixqꞌue li tumin re lix naꞌ. Ut lix naꞌ quixqꞌue cuib ciento li tumin plata re jun aj tenol chꞌi̱chꞌ re nak tixyi̱b lix dios cheꞌ ut tixletz li plata chiru. Ut li yi̱banbil dios aꞌan quiqꞌueheꞌ saꞌ rochoch laj Micaía. Saꞌ li rochoch laj Micaía quicuan jun li naꞌajej re xlokꞌoninquil lix dioseb. Quixyi̱b jun li efod ut quixyi̱beb ajcuiꞌ lix dios. Ut quixxakab jun li ralal chi cꞌanjelac chokꞌ aj tij chiruheb li yi̱banbil dios. Saꞌ eb li cutan aꞌan li junju̱nk queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru queꞌraj xba̱nunquil xban nak ma̱cꞌaꞌ junak rey chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb. Saꞌ eb li cutan aꞌan jun li sa̱j cui̱nk aj levita cuan saꞌ li tenamit Belén xcue̱nt Judá, usta aꞌan ma̱cuaꞌ tzꞌakal ralal xcꞌajol laj Judá. Li sa̱j cui̱nk aꞌan qui-el Belén ut yo̱ chixsicꞌbal lix naꞌaj re ta̱cua̱nk cuiꞌ. Nak yo̱ chixsicꞌbal lix naꞌaj, quicuulac saꞌ li rochoch laj Micaía li cuan saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru. Laj Micaía quixpatzꞌ re: —¿Bar xatchal chak? chan. Li sa̱j cui̱nk quixye re: —La̱in laj levita. Xinchal chak Belén xcue̱nt Judá. Yo̱quin chixsicꞌbal junak innaꞌaj re tincua̱nk cuiꞌ, chan. Laj Micaía quixye re: —Cana̱kat cuiqꞌuin. La̱at tatcꞌanjelak chicuu chokꞌ aj tij ut ta̱qꞌue innaꞌleb joꞌ junak yucuaꞌbej. Tinqꞌue a̱cue laje̱b chi tumin plata rajlal chihab ut tinqꞌue a̱cuakꞌ ut tinqꞌue a̱tzacae̱mk, chan laj Micaía. Quixcꞌul xchꞌo̱l laj levita ut quicana aran joꞌ jun reheb li ralal laj Micaía. Laj Micaía quixxakab li sa̱j cui̱nk chi cꞌanjelac chokꞌ aj tij. Ut li sa̱j cui̱nk quicana chi cua̱nc saꞌ rochoch laj Micaía. Laj Micaía quixye: —Anakcuan li Ka̱cuaꞌ ta̱osobtesi̱nk cue xban nak jun aj levita yo̱ chi cꞌanjelac chicuu joꞌ aj tij, chan. Saꞌ eb li cutan aꞌan toj ma̱cꞌaꞌak rey aran Israel. Eb li ralal xcꞌajol laj Dan yo̱queb chixsicꞌbal lix naꞌajeb xban nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌxcꞌul lix naꞌajeb saꞌ xya̱nkeb li cablaju xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Joꞌcan nak eb li ralal xcꞌajol laj Dan queꞌxsicꞌ ruheb o̱b chi cui̱nk cauheb xchꞌo̱l saꞌ xya̱nkeb ut queꞌxtaklaheb chixqꞌuebal retal chanru li naꞌajej. Queꞌxye reheb: —Ayukex ut qꞌuehomak chak retal chanru li naꞌajej, chanqueb. Queꞌel saꞌ eb li tenamit Zora ut Estaol ut queꞌco̱eb saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru, ut queꞌxnumsi li kꞌojyi̱n saꞌ li rochoch laj Micaía. Nak yo̱queb chi nachꞌoc riqꞌuin li rochoch laj Micaía, queꞌrabi nak yo̱ chi a̱tinac li sa̱j cui̱nk. Queꞌxqꞌue retal nak aꞌan aj Leví xban li ra̱tinoba̱l. Nak queꞌcuulac queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌru yo̱cat arin? ¿Ani xcꞌamoc chak a̱cue arin? ¿Cꞌaꞌru aj e nak cuancat arin? chanqueb. Li sa̱j cui̱nk quixye: —Laj Micaía quixye cue nak tincꞌanjelak chiru chokꞌ aj tij ut niquinixtoj, chan. Ut eb li cui̱nk queꞌxye re: —Patzꞌ re li Dios ma us ta̱e̱lk chiku li yo̱co chixba̱nunquil arin, chanqueb. Laj tij quichakꞌoc ut quixye reheb: —Naru nequexxic chi ma̱cꞌaꞌ e̱cꞌaꞌux. Li Ka̱cuaꞌ ta̱tenkꞌa̱nk e̱re saꞌ le̱ viaje yalak bar texxic, chan. Ut eb li o̱b chi cui̱nk queꞌel aran ut queꞌco̱eb saꞌ li tenamit Lais. Nak queꞌcuulac aran, queꞌxqꞌue retal nak eb li tenamit cꞌojcꞌo̱queb xchꞌo̱l. Chanchaneb laj Sidón. Cuanqueb saꞌ xya̱lal ut ma̱ ani nachꞌiꞌchꞌiꞌin reheb. Cuan chixjunil li cꞌaꞌruheb re. Najt xya̱nkeb riqꞌuineb laj Sidón. Ut incꞌaꞌ nequeꞌlokꞌoc chi moco nequeꞌcꞌayin riqꞌuineb li jalaneb xtenamit. Li o̱b chi cui̱nk queꞌsukꞌi saꞌ eb li tenamit Zora ut Estaol. Ut eb lix comon queꞌxpatzꞌ reheb: —¿Cꞌaꞌru xeril chak? chanqueb. Eb li o̱b chi cui̱nk queꞌxye: —Yoꞌkeb chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb Lais. Xkaqꞌue retal chi us li naꞌajej. Aꞌan cha̱bil naꞌajej. ¿Cꞌaꞌut nak tocana̱k chi ma̱cꞌaꞌ takaba̱nu? Se̱bahomak e̱rib. Yoꞌkeb chire̱chaninquil li naꞌajej aꞌan, chanqueb. Tocuulak chi pletic riqꞌuineb chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li cuanqueb aran. Toxkatau jun nimla naꞌajej. Saꞌ li naꞌajej aꞌan ma̱cꞌaꞌ pa̱lt. Cuan ban chixjunil. Li Dios ac xkꞌaxtesi li naꞌajej aꞌan saꞌ kukꞌ, chanqueb. Joꞌcan nak queꞌco̱eb li cuakib ciento chi cui̱nk xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Dan. Queꞌel saꞌ eb li tenamit Zora ut Estaol. Cuanqueb lix chꞌi̱chꞌ re pletic riqꞌuineb nak queꞌco̱eb. Queꞌco̱eb ut eb li ralal xcꞌajol laj Dan ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb nachꞌ riqꞌuin li naꞌajej Quiriat-jearim li cuan saꞌ xcue̱nt Judá saꞌ xjayal li na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Li naꞌajej aꞌan nequeꞌxye re: “Xnaꞌaj xmuheba̱leb laj Dan” toj chalen anakcuan. Nak queꞌel aran queꞌco̱eb saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru. Ut queꞌcuulac saꞌ li rochoch laj Micaía. Li o̱beb chi cui̱nk li queꞌco̱eb chi qꞌuehoc etal saꞌ li naꞌajej Lais queꞌxye reheb lix comon: —Cꞌoxlahomak cꞌaꞌru te̱ba̱nu xban nak saꞌ li rochoch li cui̱nk aꞌan cuan jun li efod ut cuanqueb li yi̱banbil dios. Ut cuan lix dios yi̱banbil riqꞌuin cheꞌ ut li ru yi̱banbil riqꞌuin plata. ¿Cꞌaꞌru nequecꞌoxla? ¿Cꞌaꞌru takaba̱nu? chanqueb. Joꞌcan nak queꞌoc saꞌ li rochoch laj Micaía chi a̱tinac riqꞌuin li sa̱j cui̱nk aj levita. Ut queꞌxpatzꞌ re chanru cuan. Nak yo̱ chi cꞌulma̱nc aꞌin, eb li cuakib ciento chi soldado xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Dan cuanqueb saꞌ li oqueba̱l. Ac cauresinbileb re teꞌpletik. Ut eb li o̱b chi aj qꞌuehol etal queꞌoc saꞌ li rochoch laj Micaía ut queꞌxcꞌam lix efod ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ lix dios yi̱banbil riqꞌuin cheꞌ joꞌ ajcuiꞌ li dios yi̱banbil riqꞌuin plata. Queꞌxcꞌam chixjunil li yi̱banbil dios. Ut laj tij xakxo saꞌ li oqueba̱l rochbeneb li cuakib ciento chi soldado. Nak laj tij quiril nak li o̱b chi cui̱nk queꞌoc saꞌ li rochoch laj Micaía ut yo̱queb chixcꞌambal chixjunileb li yi̱banbil dios ut li efod, quixye reheb: ¿Cꞌaꞌru yo̱quex chixba̱nunquil? chan. Ut eb aꞌan queꞌxye re: —Matchokin. Yoꞌo chikix. La̱o takaj nak tatcꞌanjelak chokꞌ aj tij kiqꞌuin. Chanchanakat kayucuaꞌ nak tatcua̱nk. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ us nak tatcꞌanjelak chokꞌ aj tij chiruheb li jun chꞌu̱tal chi ralal xcꞌajol laj Israel chiru nak yo̱kat chi cꞌanjelac chiru jun cabal ajcuiꞌ? chanqueb re. Li cꞌaꞌru queꞌxye eb aꞌan quicuulac chiru laj tij. Joꞌcan nak quixchapeb li yi̱banbil dios ut li efod joꞌ ajcuiꞌ li dios li queꞌxtakla xyi̱banquil. Ut co̱ chirixeb li ralal xcꞌajol laj Dan. Queꞌxqꞌue chi ubej eb li cocꞌal, li queto̱mk ut chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb ut queꞌco̱eb. Najt ac xeꞌbe̱c nak laj Micaía quixbokeb li rech cabal re teꞌxic rochben chi pletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Dan. Queꞌxtauheb ut queꞌxjap reheb chixbokbaleb. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Dan queꞌxsukꞌisi ribeb ut queꞌxye re laj Micaía: —¿Cꞌaꞌru nequecꞌul? ¿Cꞌaꞌut nak nequejap e̱re chikix? chanqueb. Laj Micaía quixye reheb: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xecꞌam lin dios li xinyi̱b la̱in? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xecꞌam che̱rix laj tij li yo̱ chi cꞌanjelac chicuu? ¿Cꞌaꞌut nak nequepatzꞌ cue cꞌaꞌru nincꞌul? chan. Eb li ralal xcꞌajol laj Dan queꞌxye re: —Matchokin chic. Cuanqueb cui̱nk arin kꞌaxal joskꞌeb. Ma̱chikꞌ xjoskꞌileb. Naru teꞌxtiquib pletic e̱riqꞌuin. Naru tatcamsi̱k la̱at ut teꞌcamsi̱k ajcuiꞌ chixjunileb la̱ cuechꞌalal, chanqueb. Laj Micaía quixqꞌue retal nak nabaleb li ralal xcꞌajol laj Dan ut incꞌaꞌ quiraj pletic riqꞌuineb. Ti̱c quisukꞌi saꞌ rochoch. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Dan queꞌoc cuiꞌchic chi xic. Queꞌxcꞌam li cꞌaꞌru re laj Micaía. Queꞌxcꞌameb li dios li quixyi̱b ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ laj tij. Queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej Lais. Eb li cuanqueb aran cuanqueb saꞌ xya̱lal ut ma̱cꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla. Abanan eb li ralal xcꞌajol laj Dan queꞌxcamsiheb chi chꞌi̱chꞌ li cristian ut queꞌxcꞌat lix tenamiteb. Ma̱ ani quicoloc reheb li cuanqueb Lais xban nak najt cuan li tenamit Sidón riqꞌuineb ut xban ajcuiꞌ nak ma̱ ani aj iqꞌuin nequeꞌxcꞌam ribeb. Li tenamit Lais cuan saꞌ li ru takꞌa chixcꞌatk li tenamit Bet-rehob. Eb li ralal xcꞌajol laj Dan queꞌxyi̱b cuiꞌchic li tenamit ut aran queꞌcana chi cua̱nc. Queꞌxjal xcꞌabaꞌ li tenamit aꞌan. Incꞌaꞌ chic queꞌxye “Lais” re. “Dan” chic queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ xban nak aj Dan xcꞌabaꞌ lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb. Laj Dan, aꞌan li ralal laj Jacob. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Dan queꞌxxakab li yi̱banbil dios re teꞌxlokꞌoni. Ut laj Jonatán, li ralal laj Gersón, rochben li ralal xcꞌajol queꞌcꞌanjelac chokꞌ aj tij chiruheb li ralal xcꞌajol laj Dan chalen toj nak queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ chi najt. Laj Gersón, aꞌan li ralal laj Moisés. Ut li yi̱banbil dios, li quixyi̱b laj Micaía, quicuan saꞌ xya̱nkeb laj Dan joꞌ najtil quicuan li rochoch li Ka̱cuaꞌ Dios aran Silo. Nak queꞌxcamsi li ixk li cuan riqꞌuin laj levitaSaꞌ eb li cutan nak eb laj Israel toj ma̱cꞌaꞌ xreyeb quicuan jun li cui̱nk xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Leví saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru. Li cui̱nk aꞌan quixsicꞌ jun li ixk re ta̱cua̱nk riqꞌuin. Li ixk aꞌan, Belén xtenamit xcue̱nt Judá. Abanan li ixk aꞌan incꞌaꞌ us xnaꞌleb. Quixcanab li cui̱nk, ut quisukꞌi Belén saꞌ rochoch lix yucuaꞌ ut aran quicuan chiru ca̱hib po. Nak ac cuan aran ca̱hib po, co̱ li cui̱nk aj levita chi a̱tinac riqꞌuin chixtzꞌa̱manquil chiru nak ta̱xic cuiꞌchic riqꞌuin. Quixcꞌam jun lix mo̱s chirix ut quixcꞌam ajcuiꞌ cuib li bu̱r. Li ixk quirocsi li cui̱nk saꞌ rochoch lix yucuaꞌ. Li yucuaꞌbej quixqꞌue xsahil xchꞌo̱l ut quixye re nak ta̱cana̱k riqꞌuineb. Ut li cui̱nk aj levita quicana aran oxib cutan. Quiqꞌueheꞌ xcua ut quiqꞌueheꞌ rucꞌa ut quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ xnaꞌaj re ta̱cua̱rk. Saꞌ li xca̱ li cutan nak quisake̱u, queꞌcuacli toj ekꞌela ut laj levita quixcauresi rib re ta̱xic saꞌ xtenamit. Abanan lix yucuaꞌ li ixk quixye re: —Cuaꞌin cuan, tojoꞌnak tatxic re nak cauhak a̱cuib chi be̱c, chan. Ut queꞌchunla chi xcabichaleb ut queꞌcuaꞌac ut queꞌucꞌac. Ut li yucuaꞌbej quixye re li cui̱nk: —Ba̱nu usilal, chanumsi li kꞌojyi̱n arin ut chisahokꞌ saꞌ a̱chꞌo̱l, chan. Cuulajak chic quicuacli laj levita re ta̱xic. Abanan li yucuaꞌbej quixpuersi chi cana̱c. Ut li cui̱nk quixsume cana̱c jun kꞌojyi̱n chic. Saꞌ roꞌ li cutan quicuacli ekꞌela re ta̱xic. Abanan lix yucuaꞌ li ixk quixye: —Ba̱nu usilal, cuaꞌin cuan tojoꞌnak tatxic, chan. Ut chi xcabichaleb queꞌoc chi cuaꞌac toj retal quicuaꞌleboꞌ. Ut li cui̱nk rochben li ixk queꞌoc cuiꞌchic chi xic saꞌ lix viaje rochben lix mo̱s. Abanan li yucuaꞌbej quixye reheb: —Qꞌuehomak retal. Ac yo̱ chi ecuu̱c. Chenumsi li kꞌojyi̱n arin ut cuulaj ekꞌela naru nequexxic saꞌ le̱ rochoch, chan. Abanan li cui̱nk incꞌaꞌ quixcꞌul xchꞌo̱l nak teꞌcana̱k jun kꞌojyi̱nak chic. Quixcꞌam li ixk ut lix mo̱s ut li cuib chi bu̱r. Nak ac nachꞌ cuanqueb riqꞌuin li tenamit Jebús, li nayeman Jerusalén re, lix mo̱s quixye re laj levita: —¿Ma incꞌaꞌ raj us nak toxic saꞌ li tenamit Jebús? Takanumsi li kꞌojyi̱n saꞌ li tenamit aꞌan saꞌ xya̱nkeb laj jebuseo, chan. Abanan li cui̱nk quixye re: —Incꞌaꞌ tocana̱k chi cua̱rc saꞌ junak tenamit ma̱cuaꞌ xcomoneb laj Israel. Toxic ban toj Gabaa, chan. Quixye ajcuiꞌ re lix mo̱s: —Kayalak kakꞌe chi xic toj Gabaa malaj ut toj Ramá re nak aran tocana̱k chi cua̱rc, chan. Ut queꞌnumeꞌ saꞌ li tenamit Jebús ut queꞌco̱eb. Ac x-ecuu chi us nak queꞌcuulac Gabaa, li cuan saꞌ xcue̱nt lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Queꞌoc saꞌ li tenamit Gabaa re teꞌxnumsi li kꞌojyi̱n aran. Queꞌcꞌojla saꞌ xyi li tenamit, abanan ma̱ ani quiyechiꞌin xnaꞌajeb re teꞌcua̱rk cuiꞌ. Quinumeꞌ jun li che̱quel cui̱nk quisukꞌi chak saꞌ cꞌaleba̱l chi cꞌanjelac. Yo̱ chi xic saꞌ rochoch. Li cui̱nk aꞌan cuan Gabaa, aban chalenak chak saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru. Eb li cristian li cuanqueb saꞌ li tenamit Gabaa, aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Li che̱quel cui̱nk quiril li cui̱nk li yal numecꞌ yo̱ chunchu saꞌ xyi li tenamit. Quixpatzꞌ re: —¿Bar xatchal? Ut, ¿bar xic a̱cue? chan re. Laj levita quixye re: —Yal numecꞌ yo̱co arin. Belén xochal chak, li cuan xcue̱nt Judá. Xic ke saꞌ kochoch. Najt cuanco chak toj saꞌ xnaꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru. Xincuulac chak Belén ut anakcuan xic ke saꞌ rochoch li Dios. Ma̱ ani nayechiꞌin kanaꞌaj re tocua̱rk cuiꞌ. Cuan kacaxlan cua ut cuan vino chokꞌ cue la̱in ut reheb ajcuiꞌ li cuixakil ut lin mo̱s. Ut cuan ajcuiꞌ richaj li kabu̱r. Ma̱cꞌaꞌ pa̱lt ke.— Li che̱quel cui̱nk quixye reheb: —Cꞌulbilex saꞌ li cuochoch. Naru nequexxic chi cua̱rc saꞌ li cuochoch. Incꞌaꞌ naru nequexincanab arin. La̱in tinqꞌue e̱re chixjunil li cꞌaꞌru te̱raj, chan. Ut quixcꞌameb saꞌ li rochoch ut quixqꞌue richaj lix bu̱reb. Li cui̱nk ut eb li cuanqueb rochben queꞌxchꞌaj li rokeb ut queꞌcuaꞌac ut queꞌucꞌac. Nak sa saꞌ xchꞌo̱leb, queꞌcuulac jun chꞌu̱tal li cui̱nk li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Queꞌxsut li cab ut yo̱queb chixtꞌochbal li puerta ut queꞌxye re li che̱quel cui̱nk, laj e̱chal re li cab: —Isi chak li cui̱nk li xacꞌul saꞌ la̱ cuochoch. Takaj ma̱cobc riqꞌuin, chanqueb. Li che̱quel cui̱nk qui-el chirix cab ut quixye reheb: —Ex cuas cui̱tzꞌin, me̱ba̱nu li ma̱c aꞌan. Li cui̱nk aꞌin cuulaꞌ. Me̱ba̱nu ma̱usilal re. Cuan jun li ixk riqꞌuin ut cuan ajcuiꞌ lin rabin ma̱jiꞌ cuanjenak riqꞌuin cui̱nk. La̱in tinkꞌaxtesiheb saꞌ e̱rukꞌ ut naru te̱ba̱nu li cꞌaꞌru te̱raj riqꞌuineb. Abanan me̱ba̱nu ma̱usilal re li cui̱nk aꞌin, chan. Abanan eb li cui̱nk incꞌaꞌ queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye li che̱quel cui̱nk. Joꞌcan nak laj levita quirisi chirix cab li ixk. Queꞌxbatzꞌune ut queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru queꞌraj re chixjunil li kꞌojyi̱n toj quisake̱u. Li ixk co̱ cuiꞌchic saꞌ rochoch li cui̱nk ut quitꞌaneꞌ chire xpuertil li cab li cuan cuiꞌ laj levita. Aran cuan nak quicutanoꞌ. Nak quicuacli laj levita, quixte li puerta re ta̱xic. Quiril li ixk tꞌantꞌo aran chire li puerta. Yo̱ raj xyalbal xtebal li puerta. Li cui̱nk quixye re: —Cuaclin, yoꞌo, chan. Abanan li ixk incꞌaꞌ quichakꞌoc xban nak ac camenak chic. Li cui̱nk quixqꞌue li camenak chirix li bu̱r ut co̱ saꞌ rochoch. Nak quicuulac saꞌ rochoch quixchap jun lix chꞌi̱chꞌ ut quixseti li camenak ut cablaju jachal qui-el. Quixtakla lix tibel li camenak saꞌ lix tenamiteb laj Israel. Jun jachal quixtakla riqꞌuineb li junju̱nk xte̱paleb laj Israel re teꞌril. Chixjunileb li queꞌiloc re aꞌan queꞌxye: —Ma̱ jun cua kilom aꞌin chalen kelic chak Egipto. ¿Cꞌaꞌru xcꞌulman? Tento takacꞌoxla chi us cꞌaꞌru takaba̱nu, chanqueb. Quilajeꞌxchꞌutub ribeb chixjunileb li cui̱nk aj Israel saꞌ li naꞌajej cuan cuiꞌ li tabernáculo aran Mizpa. Eb aꞌan queꞌchal chak saꞌ eb li naꞌajej li naticla chak Dan ut nacuulac Beerseba ut toj Galaad. Queꞌxchꞌutub ajcuiꞌ ribeb chixjunileb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut cuanqueb ajcuiꞌ ca̱hib ciento (400,000) mil chi soldado xcomoneb li nequeꞌxic chi rokeb. Quicuulac resil riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Benjamín nak eb li jun chꞌol chic aj Israel queꞌxchꞌutub ribeb aran Mizpa. Ut eb laj Israel queꞌxpatzꞌ re laj levita: —¿Chanru nak xcuan li ma̱usilal aꞌin? chanqueb re. Ut li cui̱nk laj levita li quicamsi̱c rixakil quixye reheb: —La̱in cuochben li cuixakil xo-oc chi cua̱rc saꞌ li tenamit Gabaa li cuan saꞌ xnaꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Chiru li kꞌojyi̱n aꞌan, eb laj Gabaa queꞌxsut li cab li cuanco cuiꞌ. Queꞌraj raj incamsinquil. Ut queꞌxba̱nu raylal re li cuixakil toj retal queꞌxcamsi. Joꞌcan nak la̱in xinseti li camenak ut xintakla saꞌ le̱ tenamit re nak te̱nau nak arin Israel xcuan camsi̱nc ut xcuan ma̱usilal. Che̱junilex li cuanquex arin, la̱ex aj Israel. La̱ex te̱ye cꞌaꞌru takaba̱nu anakcuan, chan. Ut chixjunileb laj Israel chi junajeb xchꞌo̱l queꞌxye: —Ma̱ jun ke ta̱sukꞌi̱k saꞌ rochoch. Ma̱ ani ta̱xic saꞌ xmuheba̱l. Li cꞌaꞌru tento takaba̱nu, aꞌan bu̱lic chirix li ani teꞌxic chi pletic riqꞌuineb laj Gabaa. Laje̱tk chi cui̱nk takisi saꞌ xya̱nkeb li ju̱nk ciento chi cui̱nk re nak teꞌxic chixsicꞌbal li tzacae̱mk. Ut li jun chꞌol chic teꞌxic saꞌ li tenamit Gabaa chi pletic toj retal teꞌxqꞌueheb laj Gabaa chixtojbal li ma̱usilal xeꞌxba̱nu saꞌ li tenamit Israel, chanqueb. Ut junajeb xchꞌo̱l chixjunileb li cui̱nk aj Israel nak queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb Gabaa. Ut queꞌxtakla resil saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín ut queꞌxye: —¿Cꞌaꞌut nak xeꞌxba̱nu li ma̱usilal aꞌin saꞌ e̱ya̱nk? Kꞌaxtesihomakeb saꞌ kukꞌ eb li cui̱nk aj Gabaa, li xeꞌxba̱nu li ma̱usilal. Takacamsiheb re nak ta̱e̱lk li ma̱usilal saꞌ li katenamit Israel, chanqueb. Abanan eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li cꞌaꞌru queꞌxye li rech aj Israelil. Chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌchal yalak bar. Queꞌxchꞌutub ribeb aran Gabaa chi pletic riqꞌuineb li rech aj Israelil. Chixjunileb li cui̱nk li queꞌxchꞌutub rib saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín cuanqueb cuakib xcaꞌcꞌa̱l mil chi cui̱nk cuanqueb xchꞌi̱chꞌ. Ut cuanqueb ajcuiꞌ cuukub ciento li cui̱nk li sicꞌbileb ru saꞌ li tenamit Gabaa. Saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li cui̱nk cuanqueb cuukub ciento li nequeꞌcutuc chi rantꞌin riqꞌuin lix tzꞌe ukꞌ. Kꞌaxal ti̱c rukꞌeb. Usta jun chi chꞌina ismal teꞌxcut, ho̱n nequeꞌxtau riqꞌuin li pec. Ut eb li cui̱nk aj Israel li queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb laj Benjamín, cuanqueb ca̱hib ciento mil li cui̱nk li cuanqueb xchꞌi̱chꞌ. Chixjunileb li cui̱nk aꞌan nequeꞌxnau pletic. Eb laj Israel queꞌco̱eb Bet-el saꞌ li rochoch li Dios chi tijoc. Queꞌxye re li Dios: —At Ka̱cuaꞌ, ba̱nu usilal, cꞌut chiku aniheb li teꞌxic xbe̱n cua chi pletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, chanqueb. Ut li Dios quixye reheb: —Eb li ralal xcꞌajol laj Judá, aꞌaneb li teꞌxic xbe̱n cua, chan. Cuulajak chic eb laj Israel queꞌco̱eb ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb nachꞌ riqꞌuin li tenamit Gabaa. Queꞌco̱eb li ralal xcꞌajol laj Israel chi pletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut queꞌcana nachꞌ riqꞌuin li tenamit Gabaa. Queꞌxtus ribeb re nak teꞌxtiquib pletic. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌel saꞌ li tenamit Gabaa ut queꞌxcamsiheb cuib xcaꞌcꞌa̱l mil (22,000) chi soldado aj Israel saꞌ li cutan aꞌan. Eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌxcacuubresi cuiꞌchic xchꞌo̱leb re nak teꞌxic cuiꞌchic chi pletic saꞌ li naꞌajej li queꞌco̱eb cuiꞌ saꞌ li xbe̱n cutan. Eb laj Israel queꞌco̱eb saꞌ li rochoch li Dios. Chalen ekꞌela toj retal qui-ecuu queꞌya̱bac. Queꞌtijoc ut queꞌxye re li Ka̱cuaꞌ Dios: —¿Ma toxic cuiꞌchic chi pletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, li kech aj Israelil? chanqueb. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye reheb: —Texxic, chan. Joꞌcan nak queꞌco̱eb cuiꞌchic chi pletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Benjamín saꞌ xcab li cutan. Ut joꞌcan cuiꞌchic queꞌxcꞌul. Eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌel saꞌ li tenamit Gabaa ut queꞌxcamsiheb cuakxaklaju mil (18,000) chic li soldado li nequeꞌxnau pletic chi us. Ut chixjunileb laj Israel queꞌco̱eb Bet-el. Queꞌxchꞌutub ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ. Queꞌtijoc ut queꞌayunic toj qui-ecuu. Queꞌxmayeja li cꞌatbil xul ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li mayej re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌtijoc chiru li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxpatzꞌ re cꞌaꞌru us teꞌxba̱nu. (Saꞌ eb li cutan aꞌan li Lokꞌlaj Ca̱x xocxo cuiꞌ li laje̱b chi chakꞌrab cuan aran Bet-el.) Ut laj Finees, aꞌan laj tij saꞌ eb li cutan aꞌan. Laj Finees, aꞌan li ralal laj Eleazar. Ut laj Eleazar, aꞌan li ralal laj Aarón. Eb laj Israel queꞌxye re li Dios: —¿Ma us nak toxic cuiꞌchic cuulaj chi pletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, li kech aj Israelil, malaj ut incꞌaꞌ chic toxic? chanqueb. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye reheb: —Texxic cuiꞌchic chi pletic riqꞌuineb xban nak cuulaj la̱in tinkꞌaxtesiheb saꞌ e̱rukꞌ, chan. Cuanqueb cui̱nk aj Israel queꞌxmuk ribeb chi xjun sutam li tenamit Gabaa. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌco̱eb ut queꞌxtus ribeb re nak teꞌxtiquib cuiꞌchic pletic riqꞌuineb laj Benjamín joꞌ nak queꞌxba̱nu xbe̱n sut ut xcaꞌ sut. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌel saꞌ li tenamit chixcꞌulbaleb. Najt caꞌchꞌin riqꞌuin li tenamit queꞌxtiquib xcamsinquileb laj Israel. Saꞌ eb li be li nequeꞌxic Bet-el ut Gabaa queꞌxcamsiheb laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi soldado xcomoneb laj Israel. Eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌxye: —Xonumta saꞌ xbe̱neb joꞌ junxil, chanqueb. Abanan eb li ralal xcꞌajol laj Israel ac cuan saꞌ xchꞌo̱leb nak teꞌe̱lelik chiruheb re nak teꞌe̱lk saꞌ li tenamit ut teꞌxic saꞌ eb li be. Nak ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌxtus ribeb re teꞌpletik aran Baal-tamar. Ut eb laj Israel li mukmu̱queb chi xjun sutam li tenamit Gabaa queꞌel chak saꞌ li pim li mukmu̱queb cuiꞌ. Laje̱b mil chi soldado, li sicꞌbileb ru saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Israel, queꞌxtiquib pletic saꞌ li tenamit Gabaa ut cau queꞌpletic. Ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li ralal xcꞌajol laj Benjamín nak oc re xsachbal ruheb. Li Ka̱cuaꞌ quixtenkꞌaheb li ralal xcꞌajol laj Israel chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. O̱b xcaꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin jun ciento (25,100) lix soldado li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌcamsi̱c saꞌ li cutan aꞌan. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌxqꞌue retal nak incꞌaꞌ queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Israel. Lix qꞌuialeb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌa̱linac chiruheb laj Benjamín xban nak cꞌojcꞌo̱queb xchꞌo̱l riqꞌuineb li mukmu̱queb chi xjun sutam li tenamit Gabaa. Eb li cui̱nk mukmu̱queb, queꞌco̱eb chi junpa̱t. Queꞌxjeqꞌui ribeb saꞌ li tenamit Gabaa ut quilajeꞌxcamsi chi chꞌi̱chꞌ chixjunileb li cuanqueb saꞌ li tenamit Gabaa. Ac queꞌxcꞌu̱b riqꞌuineb li queꞌxmuk rib nak teꞌril li sib yo̱ chi takecꞌ saꞌ li tenamit, teꞌsukꞌi̱k chirix re teꞌoc chi pletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Eb laj Israel queꞌxba̱nu ribeb nak yo̱queb chi e̱lelic chiruheb laj Benjamín. Eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín ac queꞌxcamsiheb li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) chi cui̱nk aj Israel. Joꞌcan nak queꞌxye: —Ac xonumta saꞌ xbe̱neb joꞌ xkaba̱nu xbe̱n cua, chanqueb. Tojoꞌnak queꞌiloc chirixeb ut queꞌril li sib li yo̱ chi takecꞌ saꞌ xbe̱n li tenamit Gabaa. Cꞌajoꞌ nak queꞌsach xchꞌo̱leb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌxsukꞌisi ribeb ut queꞌxtiquib cuiꞌchic pletic riqꞌuineb. Qui-oc xxiuheb li ralal xcꞌajol laj Benjamín xban nak queꞌxqꞌue retal nak teꞌsachekꞌ ruheb. Ut queꞌxtiquib e̱lelic chiruheb li ralal xcꞌajol laj Israel. Queꞌco̱eb saꞌ xjayal li chaki chꞌochꞌ. Abanan incꞌaꞌ queꞌru chi e̱lelic. Eb laj Israel li yo̱queb chi e̱lc saꞌ li tenamit quilajeꞌxcamsiheb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌxsut eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut quilajeꞌxcamsiheb. Naticla chak cuan cuiꞌ li tenamit Menúha ut nacuulac saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Gabaa li cuan saꞌ li na-el cuiꞌ li sakꞌe. Cuakxaklaju mil (18,000) chi xsoldado xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌcamsi̱c. Chixjunileb li queꞌcamsi̱c kꞌaxal cauheb rib chi pletic. Eb li jun chꞌol chic li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌsukꞌi chirixeb ut queꞌoc chi e̱lelic saꞌ li sako̱nac re Rimón li cuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ. O̱b mil chic li queꞌcamsi̱c saꞌ xya̱nkeb saꞌ eb li be. Eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌra̱linaheb toj saꞌ li naꞌajej Gidom ut queꞌxcamsi cuib mil chic. Chixjunileb li soldado reheb laj Benjamín li queꞌcamsi̱c saꞌ li cutan aꞌan cuanqueb o̱b xcaꞌcꞌa̱l mil chi cui̱nk, li kꞌaxal cauheb rib chi pletic. Abanan cuakib ciento chi cui̱nk queꞌe̱lelic ut queꞌxmuk ribeb saꞌ li sako̱nac li cuan Rimón ut aran queꞌcuan ca̱hib po. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌco̱eb saꞌ chixjunileb li tenamit li cuanqueb cuiꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Queꞌxcamsi chi chꞌi̱chꞌ chixjunil li queꞌxtau, joꞌ cristian, joꞌqueb ajcuiꞌ li xul. Ut quilajeꞌxcꞌat chixjunileb lix tenamiteb. Eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌxba̱nu jun li juramento aran Mizpa ut queꞌxye nak ma̱ jun reheb teꞌxsumub lix rabineb riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut chixjunileb laj Israel queꞌxchꞌutub ribeb aran Bet-el. Queꞌxnumsi li cutan aꞌan chiru li Ka̱cuaꞌ toj qui-ecuu. Queꞌya̱bac chi cau ut queꞌxye: —At Ka̱cuaꞌ, la̱at li kaDios la̱o aj Israel. ¿Cꞌaꞌut nak xkacꞌul chi joꞌcaꞌin? ¿Cꞌaꞌut nak teꞌosokꞌ chi junaj cua li jun xte̱paleb laj Israel? chanqueb. Cuulajak chic eb laj Israel queꞌcuacli ekꞌela ut queꞌxyi̱b jun li artal. Queꞌxqꞌue lix cꞌatbil mayej ut queꞌmayejac re nak teꞌxcꞌam cuiꞌchic rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxye chi ribileb rib: —¿Ma cuanqueb kacomon incꞌaꞌ queꞌcuulac nak kachꞌutub kib aran Mizpa re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ? La̱o kaba̱nu li juramento nak teꞌcamsi̱k li incꞌaꞌ queꞌcuulac chixchꞌutubanquil ribeb Mizpa, chanqueb. Ut queꞌyotꞌeꞌ xchꞌo̱leb xban li cꞌaꞌru queꞌxcꞌul eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín ut queꞌxye: —Anakcuan teꞌosokꞌ li jun xte̱paleb laj Israel. ¿Cꞌaꞌru takaba̱nu re nak teꞌcua̱nk rixakileb li ralal xcꞌajol laj Benjamín li toj yoꞌyo̱queb? La̱o ac xkaba̱nu li juramento nak incꞌaꞌ takasumub li karabin riqꞌuineb, chanqueb. Ut queꞌxye chi ribileb rib: —¿Ma cuanqueb saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Israel li incꞌaꞌ queꞌxchꞌutub ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ arin Mizpa? chanqueb. Ut queꞌxqꞌue retal nak eb li cuanqueb Jabes-galaad incꞌaꞌ queꞌcuan aran nak queꞌxchꞌutub ribeb. Queꞌxnau nak ma̱ aniheb xban nak queꞌpatzꞌeꞌ xcꞌabaꞌeb ut ma̱ jun re li tenamit Jabes-galaad queꞌchakꞌoc xban nak ma̱ aniheb. Ut eb li chꞌutchꞌu̱queb aran queꞌxsiqꞌueb ru cablaju mil lix soldado li kꞌaxal cauheb rib chi pletic ut queꞌxye reheb: —Texxic aran Jabes-galaad ut te̱camsiheb chixjunileb li cuanqueb aran, joꞌ ixk, joꞌ cocꞌal. Te̱camsiheb ajcuiꞌ chixjunileb li cui̱nk ut eb li ixk li ac cuanjenakeb riqꞌuin cui̱nk, chanqueb. Ca̱hib ciento li tukꞌ ixk li ma̱jiꞌ cuanjenakeb riqꞌuin cui̱nk li queꞌxtau aran. Ut queꞌxcꞌameb saꞌ li muheba̱l li cuan aran Silo xcue̱nt Canaán. Ut eb li chꞌutchꞌu̱queb queꞌxtakla resil riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Benjamín li cuanqueb saꞌ li sako̱nac aran Rimón. Queꞌxbokeb re nak teꞌxcꞌam cuiꞌchic ribeb saꞌ usilal. Joꞌcan nak eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌsukꞌi cuiꞌchic ut eb li tukꞌ ixk li incꞌaꞌ queꞌcamsi̱c aran Jabes-galaad queꞌqꞌueheꞌ reheb chokꞌ rixakileb. Abanan incꞌaꞌ quitzꞌakloc xban nak nabaleb li cui̱nk. Ut eb laj Israel queꞌrahoꞌ xchꞌo̱leb chirixeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín xban nak jun te̱p li ralal xcꞌajoleb laj Israel incꞌaꞌ chic tzꞌakal ruheb. Ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb queꞌxye: —¿Cꞌaꞌru takaba̱nu riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Benjamín li ma̱cꞌaꞌ rixakileb xban nak quilajeꞌcamsi̱c chixjunileb li ixk? chanqueb. Tento nak ta̱cua̱nk ralal xcꞌajoleb li ralal laj Benjamín re nak incꞌaꞌ teꞌe̱lk saꞌ xya̱nkeb laj Israel li xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, chanqueb. Queꞌxye ajcuiꞌ: —La̱o incꞌaꞌ naru takaqꞌueheb li karabin reheb xban nak xkaba̱nu li juramento ut xkaye nak tzꞌekta̱nanbilakeb li ani teꞌxqꞌueheb xrabin chokꞌ rixakileb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Rajlal chihab nacuan jun li ninkꞌe aran Silo re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ, chanqueb. Li tenamit Silo cuan saꞌ xyiheb li cuib chi tenamit Bet-el ut Lebona. Bet-el nacana saꞌ li sur. Lebona nacana saꞌ li norte. Ut nachꞌ riqꞌuin li tenamit Silo, saꞌ li oriente, nanumeꞌ li be li naxic toj Siquem. Eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit queꞌxtakla resil riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Benjamín ut queꞌxye reheb: —Ayukex aran Silo ut mukumak e̱rib saꞌ xya̱nk li acui̱mk uvas. Aran yo̱kex chi oybeni̱nc. Kꞌesak e̱ru chi iloc. Nak yo̱keb chi ninkꞌei̱k, eb li xkaꞌal teꞌe̱lk chi chꞌu̱tal re teꞌxajok. Che̱junilex la̱ex tex-e̱lk saꞌ li naꞌajej li mukmu̱kex cuiꞌ. Ut chi ju̱nkal te̱chap ju̱nkak le̱ rixakil saꞌ xya̱nkeb li yo̱keb chi xajoc ut texxic chi junpa̱t saꞌ le̱ tenamit. Ut cui teꞌcuulak lix yucuaꞌeb malaj ut li raseb chixyebal ke cꞌaꞌut nak xcꞌulman chi joꞌcaꞌin, la̱o takaye reheb, “Nakatzꞌa̱ma che̱ru nak te̱ba̱nu usilal reheb, ut te̱canabeb li xkaꞌal chokꞌ rixakileb. La̱o xocuulac saꞌ li ple̱t ut incꞌaꞌ xoru chixtaubal tzꞌakal li ixk re takaqꞌue chokꞌ rixakileb. Moco xekꞌet ta li contrato li xeba̱nu, xban nak moco la̱ex ta xexqꞌuehoc reheb. Yal elkꞌanbil ban xeꞌxba̱nu,” chaꞌko reheb.— Ut eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb. Queꞌrelkꞌa li xkaꞌal re teꞌxcꞌam chokꞌ rixakileb nak yo̱queb chi xajoc li tukꞌ ixk. Queꞌsukꞌi saꞌ li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb junxil ut queꞌxyi̱b cuiꞌchic lix tenamiteb ut aran queꞌcana chi cua̱nc. Ut chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌsukꞌi saꞌ lix naꞌajeb, li quiqꞌueheꞌ reheb junxil bar cuan cuiꞌ li rochocheb ut eb li ralal xcꞌajol. Saꞌ eb li cutan aꞌan ma̱cꞌaꞌ xreyeb laj Israel. Chixjunileb queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru queꞌraj xba̱nunquil xjuneseb. Li Hu RutLix Rut incꞌaꞌ quiraj xcanabanquil lix Noemí lix naꞌ lix be̱lom li quicamSaꞌ eb li cutan nak cuanqueb laj rakol a̱tin chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li tenamit Israel, quicuan jun li cueꞌej saꞌ chixjunil li naꞌajej aꞌan. Ut cuan jun li cui̱nk aj Belén xcue̱nt Judá co̱ chi cua̱nc saꞌ li tenamit Moab rochben li rixakil. Ut xcabichaleb li ralal quixcꞌam chirix. Li cui̱nk aꞌan aj Elimelec xcꞌabaꞌ ut li rixakil, aꞌan lix Noemí. Jun li ralal aj Mahlón xcꞌabaꞌ ut li jun chic aj Quelión. Aꞌaneb laj efrateo li cuanqueb aran Belén xcue̱nt Judá. Queꞌcuulac saꞌ li naꞌajej Moab ut aran queꞌcana. Ac cuanqueb chic aran, nak quicam laj Elimelec xbe̱lom lix Noemí. Ut lix Noemí quicana xjunes rochbeneb li cocꞌal cuib. Mokon chic queꞌsumla li cuib chi al. Ut li cuib chi ixk li queꞌsumla cuiꞌ, aꞌaneb aj Moab. Li jun xOrfa xcꞌabaꞌ ut li jun chic xRut xcꞌabaꞌ. Laje̱b chihab na queꞌcuan aran. Ut queꞌcam ajcuiꞌ laj Mahlón ut laj Quelión. Ut lix Noemí quicana xjunes chi ma̱cꞌaꞌ chic xbe̱lom ut chi ma̱cꞌaꞌ chic lix yum cuib. Saꞌ jun li cutan lix Noemí quirabi resil aran Moab nak li Ka̱cuaꞌ quirosobtesi cuiꞌchic lix tenamit ut cuanqueb chic xcua aran Judá. Joꞌcan nak lix Noemí quixcauresi rib chi e̱lc saꞌ li naꞌajej cuan cuiꞌ re ta̱sukꞌi̱k saꞌ lix tenamit. Queꞌel Moab lix Noemí rochbeneb li ralib ut yo̱queb chi xic saꞌ li tenamit Judá. Ut lix Noemí quixye reheb li ralib: —Ayukex che̱cabichalex. Sukꞌinkex saꞌ rochoch le̱ naꞌ. Ut aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chi-ilok xtokꞌoba̱l e̱ru la̱ex joꞌ xeba̱nu nak quexcuan riqꞌuineb lin yum ut joꞌ ajcuiꞌ xeba̱nu cuiqꞌuin la̱in. Ut aꞌ taxak li Dios chiqꞌuehok e̱re nak texsumla̱k cuiꞌchic ut chexcua̱nk taxak chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ rochoch, chan lix Noemí reheb. Ut quixchakꞌrabiheb ut quirutzꞌ ruheb. Ut eb li alibej queꞌoc chi ya̱bac. Ut eb aꞌan queꞌxye: —La̱o incꞌaꞌ tosukꞌi̱k. Toxic ban cha̱cuix saꞌ la̱ tenamit, chanqueb. Abanan lix Noemí quixpuersi ruheb ut quixye reheb: —Ex incoꞌ, sukꞌinkex. ¿Cꞌaꞌut nak te̱raj xic chicuix? ¿Ma toj teꞌcua̱nk ta biꞌ chic incocꞌal la̱in re texsumla̱k cuiꞌchic riqꞌuineb? Sukꞌinkex, ex incoꞌ. La̱in ac ti̱xin chic re ta̱cua̱nk inbe̱lom. Ut usta toj naru ninsumla chiru li cutan aꞌin, ut cui ta teꞌcua̱nk incocꞌal, ¿ma ta̱ru̱k ta biꞌ toj te̱roybeni nak teꞌcui̱nkilokꞌ? ¿Ma toj texcana̱k chi joꞌcan chi incꞌaꞌ texsumla̱k roybeninquil eb aꞌan? Incꞌaꞌ, ex incoꞌ. Ma̱ jokꞌe ta̱ru̱k. Kꞌaxal nim li raylal xqꞌue saꞌ inbe̱n li Ka̱cuaꞌ. Ut kꞌaxal cuiꞌchic ta̱rahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l chirilbal nak yo̱kex chixcꞌulbal li raylal la̱ex inban la̱in, chan. Ut eb li ralib queꞌoc cuiꞌchic chi ya̱bac chi cau. Ut lix Orfa quirutzꞌ ru lix Noemí ut quixchakꞌrabi ut quisukꞌi. Abanan lix Rut quicana rochben. Ut lix Noemí quixye re lix Rut: —La̱ cuech alibejil xsukꞌi saꞌ lix tenamit. Xsukꞌi riqꞌuineb lix dios. Ayu chirix aꞌan, chan lix Noemí. Abanan lix Rut quichakꞌoc ut quixye re: —Ma̱ye cue chi joꞌcan. La̱in incꞌaꞌ tatincanab. Bar tatxic la̱at, aran ajcuiꞌ tinxic la̱in. Bar tatcua̱nk la̱at, aran ajcuiꞌ tincua̱nk la̱in. La̱ tenamit, aꞌanak ajcuiꞌ lin tenamit la̱in. Ut la̱ Dios, aꞌanak ajcuiꞌ lin Dios la̱in. Bar tatca̱mk la̱at, aran ajcuiꞌ tinca̱mk la̱in ut aran ajcuiꞌ tinmukekꞌ. Joꞌcan taxak chixba̱nu cue li Ka̱cuaꞌ ut joꞌcan taxak chixqꞌue cue nak caꞌaj cuiꞌ li ca̱mc ta̱jachok ke nak takacanab kib, chan lix Rut. Ut nak quixqꞌue retal lix Noemí nak kꞌaxal ta̱raj xic chirix, ma̱cꞌaꞌ chic quixye. Queꞌco̱eb chixcabichaleb toj queꞌcuulac Belén. Nak queꞌoc saꞌ li tenamit, chixjunileb queꞌsach xchꞌo̱l chirilbal ut queꞌoc chi a̱tinac chi ribileb rib ut queꞌxye: —¿Ma aꞌan ta cuiꞌ lix Noemí? chanqueb. Ut lix Noemí quixye reheb: —Me̱ye chic xNoemí cue; xMara chic te̱ye cue xban nak li nimajcual Dios xqꞌue jun nimla raylal saꞌ inbe̱n.Saꞌ li versículo 1:20 li cꞌabaꞌej Noemí naraj naxye “sahil chꞌo̱lej”. Ut li cꞌabaꞌej Mara naraj naxye “rahil chꞌo̱lej”. Nak xin-el arin, numtajenak xsaylal saꞌ inchꞌo̱l. Aꞌut nak xinsukꞌi chak, ma̱cꞌaꞌ chic cuan cue xban nak joꞌcan quiraj li Dios. ¿Cꞌaꞌut nak te̱ye Noemí cue? Li Ka̱cuaꞌ xqꞌue jun raylal saꞌ inbe̱n. Li nimajcual Dios xinixrahobtesi, chan. Quisukꞌi ut lix Noemí saꞌ lix tenamit rochben li ralib li quixcꞌam chak aran Moab. Queꞌel saꞌ li tenamit Moab ut queꞌcuulac aran Belén saꞌ xkꞌehil xtiquibanquil xsicꞌbal li cebada. Lix Rut xco̱ chi xococ cebada saꞌ lix chꞌochꞌ laj BoozCuan jun li cui̱nk rechꞌalal lix be̱lom lix Noemí. Li cui̱nk aꞌan biom ut cuan xcuanquil. Aj Booz xcꞌabaꞌ. Saꞌ jun li cutan lix Rut quixye re lix Noemí: —Tincuaj raj xic chixxocbal caꞌchꞌinak li cebada li natꞌaneꞌ chiruheb laj xocol cebada. La̱in tinxocok chirixeb li ani teꞌcꞌuluk cue saꞌ xya̱lal, chan. Ut lix Noemí quichakꞌoc ut quixye: —Us. Ayu, at incoꞌ.— Ut lix Rut co̱ saꞌ li naꞌajej yo̱queb cuiꞌ chi sicꞌoc cebada. Incꞌaꞌ naxnau nak laj e̱chal re li chꞌochꞌ, aꞌan laj Booz li rechꞌalal laj Elimelec li quicam aran Moab. Saꞌ li ho̱nal aꞌan laj Booz quicꞌulun chak Belén ut quixqꞌue xsahil xchꞌo̱leb laj sicꞌol cebada ut quixye reheb: —Li Ka̱cuaꞌ taxak chicua̱nk e̱riqꞌuin, chan. Ut eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Li Ka̱cuaꞌ taxak chi-osobtesi̱nk a̱cue la̱at, chanqueb. Laj Booz quixpatzꞌ re li na-iloc re li cꞌanjel: —¿Ani li ixk aꞌan? chan. Li mo̱s li na-iloc re li cꞌanjel quichakꞌoc ut quixye re: —Li ixk aꞌan aj Moab. Aꞌan li quichal chirix lix Noemí nak quisukꞌi chak saꞌ li naꞌajej Moab. Aꞌan xtzꞌa̱ma chicuu nak tincanab re tixxoc caꞌchꞌinak xcebada chirixeb laj sicꞌol cebada. Cau yo̱ chi cꞌanjelac chalen nak xtiquib ekꞌela toj chalen anakcuan. Junpa̱t ajcuiꞌ xhilan, chan re laj Booz. Ut laj Booz quixye re lix Rut: —At Kanaꞌ, abi li cꞌaꞌru tinye a̱cue. Ma̱ bar chic tatxic chixsicꞌbal a̱cebada; caꞌaj cuiꞌ arin. Arin tatcua̱nk rochbeneb lin mo̱s ixk. Chaqꞌue retal li naꞌajej bar ac xeꞌsicꞌoc cuiꞌ. Aran tatxic la̱at chixsicꞌbal a̱cue. Ac xinye reheb lin mo̱s nak incꞌaꞌ tateꞌxchꞌiꞌchꞌiꞌi. Ut cui nachakic a̱cue, tatxic bar cuanqueb cuiꞌ li cuc ut chacuucꞌ a̱cue li haꞌ li ac xeꞌrisi chak lin mo̱s, chan laj Booz re lix Rut. Lix Rut quixxulub lix jolom ut quixcuikꞌib rib chiru ut quixye re: —Ka̱cuaꞌ, la̱in ma̱cuaꞌin aj arin. Jalan lin tenamit. ¿Cꞌaꞌut nak nacacuil xtokꞌoba̱l cuu? chan. Quichakꞌoc laj Booz ut quixye re: —Ac cuabiom resil nak kꞌaxal cha̱bilat riqꞌuin lix Noemí chalen nak xcam la̱ be̱lom. Xacanabeb chak la̱ naꞌ a̱yucuaꞌ ut xacanab chak la̱ tenamit ut xatchal arin chi cua̱nc saꞌ xya̱nkeb li tenamit li incꞌaꞌ a̱nauhom ruheb junxil. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chi-osobtesi̱nk a̱cue. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel, chikꞌajca̱mu̱nk a̱cue riqꞌuin li yo̱cat chixba̱nunquil. Rubel rok rukꞌ aꞌan xakꞌaxtesi a̱cuib ut xacꞌojob a̱chꞌo̱l riqꞌuin, chan. Lix Rut quichakꞌoc ut quixye re: —Kꞌaxal cha̱bilat, at Ka̱cuaꞌ. Saꞌ xya̱lal xat-a̱tinac cuiqꞌuin ut xacꞌojob inchꞌo̱l. Xacuil xtokꞌoba̱l cuu usta la̱in moco incꞌulub ta xban nak la̱in ma̱cuaꞌin jun xcomoneb la̱ mo̱s ixk, chan. Nak quicuulac x-o̱ril li cuaꞌac, laj Booz quixbok lix Rut ut quixye re: —Quim arin chi cuaꞌac, chan re. Cueꞌ li cua. Cuaꞌin. Tzꞌa la̱ cua saꞌ li vinagre li cuan saꞌ li secꞌ aꞌin, chan. Ut lix Rut quichunla chixcꞌatkeb laj sicꞌol cebada ut laj Booz quixqꞌue lix tzacae̱mk. Lix Rut quicuaꞌac toj retal quicꞌojla xchꞌo̱l ut toj cuan relaꞌ lix tzacae̱mk li quicana. Ut chirix aꞌan qui-oc cuiꞌchic lix Rut chixxocbal xcebada. Ut laj Booz quixye reheb lix mo̱s: —Canabomak li ixk aꞌan chixxocbal caꞌchꞌinak re saꞌ xya̱nkeb li ac bacꞌbo chi jo̱b ut ma̱cꞌaꞌ te̱ye re, re nak incꞌaꞌ ta̱xuta̱na̱k. Checanabak ju̱nk jo̱bak aran re nak aꞌan tixxoc ut ma̱cꞌaꞌ te̱ye re, chan laj Booz. Ac ecuu chic chi us nak quixcanab xxocbal lix cebada lix Rut. Tojoꞌnak quixten ru li joꞌ qꞌuial quixxoc. Ut numenak na caꞌcꞌa̱l libra li ru li cebada quixxoc. Quixcꞌam li joꞌ qꞌuial quixxoc ut co̱ saꞌ rochoch lix Noemí. Lix Noemí quixqꞌue retal li joꞌ qꞌuial quixxoc. Ut lix Rut quixqꞌue ajcuiꞌ re li relaꞌ lix tzacae̱mk li quixxoc. Ut lix Noemí quixpatzꞌ re: —¿Bar xatcuulac chixsicꞌbal la̱ cebada anakcuan? Kꞌaxal nabal xacꞌam chak. Osobtesinbil taxak li ani x-iloc chak xtokꞌoba̱l a̱cuu, chan. Ut lix Rut quixserakꞌi re lix Noemí ani aj iqꞌuin quicuulac chixsicꞌbal lix cebada. Quixye re: —Laj e̱chal re li chꞌochꞌ li xincuulac cuiꞌ chixsicꞌbal incebada, aꞌan aj Booz xcꞌabaꞌ, chan. Lix Noemí quixye re li ralib: —Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chi-osobtesi̱nk re li cui̱nk aꞌan. Li Ka̱cuaꞌ quiruxta̱na ku joꞌ quixba̱nu junxil riqꞌuineb li queꞌcam. Tento saꞌ xbe̱n li cui̱nk aꞌan katenkꞌanquil xban nak aꞌan kechꞌalal, chan lix Noemí. Ut quixye ajcuiꞌ lix Rut re lix Noemí: —Li cui̱nk aꞌan xye cue nak toj ta̱ru̱k tinxoc incebada aran saꞌ xya̱nkeb lix mo̱s ixk toj ta̱osokꞌ xsicꞌbal ru li cebada, chan. Ut lix Noemí quixye re li ralib: —Us ajcuiꞌ, at incoꞌ, cui tatxic aran chixxocbal la̱ cebada rochbeneb lix mo̱s ixk. Incꞌaꞌ tatxic saꞌ jalan naꞌajej re nak incꞌaꞌ tateꞌxchꞌiꞌchꞌiꞌi, chan. Joꞌcan nak lix Rut quixxoc lix cebada saꞌ xya̱nkeb lix mo̱s ixk laj Booz toj retal quirakeꞌ xxocbal ru li trigo ut li cebada. Ut lix Rut aran quicuan riqꞌuin lix Noemí. Qui-ileꞌ xtokꞌoba̱l ru lix Rut xban laj BoozSaꞌ jun li cutan lix Noemí quixye re lix Rut: —At incoꞌ, la̱in tincuaj xsicꞌbal junak a̱be̱lom re tatcua̱nk saꞌ a̱jun cablal chi sa saꞌ a̱chꞌo̱l. Cꞌoxla. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ kechꞌalal laj Booz, lix patroneb li ixk li xatxococ cuiꞌ chak cebada? Aꞌan ta̱xic saꞌ xcꞌaleba̱l chiru a kꞌojyi̱n aꞌin re risinquil saꞌ rix lix cebada. Ba̱nu li cꞌaꞌru tinye a̱cue. Tat-ati̱nk ut ta̱qꞌue a̱sununquil ban. Ta̱tikib a̱cuib chi cha̱bil ut tatxic aran. Abanan ma̱cꞌut a̱cuib chiru laj Booz nak toj ma̱jiꞌ narakeꞌ chi cuaꞌac ut chi ucꞌac. Ta̱qꞌue retal chi us bar tixyocob rib chi cua̱rc. Nak ac yo̱k chi cua̱rc, tatxic aran. Ta̱cuisi li ris chi rok ut tatyocla̱k aran chi rok. Chirix aꞌan, laj Booz tixye a̱cue cꞌaꞌru ta̱ba̱nu, chan lix Noemí. Lix Rut quichakꞌoc ut quixye: —Tinba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru xaye cue, chan. Ut lix Rut co̱ saꞌ li naꞌajej li bar yo̱queb cuiꞌ chirisinquil saꞌ rix li cebada. Ut quixba̱nu chixjunil li quiyeheꞌ re xban lix Noemí. Ut nak ac xrakeꞌ chi cuaꞌac ut chi ucꞌac, quicꞌojla xchꞌo̱l laj Booz. Tojoꞌnak quixyocob rib aran chixcꞌatk jun tu̱b li cebada ut quicuar. Mokon lix Rut quicuulac. Incꞌaꞌ na-ecꞌan nak quirisi li ris chi rok ut quixyocob rib aran. Tuktu kꞌojyi̱n qui-aj ru laj Booz. Quixsukꞌisi rib ut quisach xchꞌo̱l nak quixqꞌue retal nak cuan jun li ixk yocyo chi rok. Laj Booz quixpatzꞌ re: —¿Anihat la̱at? chan. Lix Rut quichakꞌoc ut quixye re: —At Ka̱cuaꞌ, la̱in lix Rut laj cꞌanjel cha̱cuu. La̱at kechꞌalal ut tento nak la̱at tat-ilok cue. La̱in tincuaj nak tatsumla̱k cuiqꞌuin, chan. Laj Booz quichakꞌoc ut quixye re: —Li Ka̱cuaꞌ Dios taxak chi-osobtesi̱nk a̱cue xban nak kꞌaxal nabal cuiꞌchic li usilal yo̱cat chixba̱nunquil riqꞌuin aꞌin. Xru raj xasicꞌ junak cui̱nk toj sa̱j chicuu la̱in, usta biom usta nebaꞌ. Abanan incꞌaꞌ xaba̱nu chi joꞌcan. At Kanaꞌ, matcꞌoxlac chirix li yo̱cat chixtzꞌa̱manquil. Chixjunileb li tenamit nequeꞌxnau nak ti̱c a̱chꞌo̱l. La̱in tinba̱nu li cꞌaꞌru yo̱cat chixtzꞌa̱manquil chicuu. Ya̱l nak la̱in rechꞌalal la̱ be̱lom camenak. Abanan cuan jun chic cui̱nk tzꞌakal ajcuiꞌ rechꞌalal chicuu la̱in. Numsi li kꞌojyi̱n arin. Cuulaj tina̱tinak riqꞌuin li cui̱nk aꞌan. Cui aꞌan ta̱raj tixba̱nu li tenebanbil saꞌ xbe̱n xba̱nunquil, chixba̱nuhak. Cui ut aꞌan incꞌaꞌ naraj, relic chi ya̱l ninye a̱cue chiru li Dios, la̱in tinba̱nu li cꞌaꞌru nacacuaj. Tintoj li joꞌ qꞌuial tento xtojbal ut tinsumla̱k a̱cuiqꞌuin re nak la̱in chic tin-ilok a̱cue. Anakcuan cuarin arin toj ta̱sake̱uk, chan. Ut lix Rut quixnumsi li kꞌojyi̱n aran chi rok laj Booz. Ut cuulajak chic nak toj ma̱jiꞌ nacutanoꞌ quicuacli lix Rut. Laj Booz incꞌaꞌ quiraj nak ta̱naꞌekꞌ nak quicuar jun li ixk saꞌ li naꞌajej bar nequeꞌrisi cuiꞌ rix li cebada. Ut laj Booz quixye re lix Rut: —Cꞌam chak la̱ tꞌicr ut hel ru, chan. Nak lix Rut quixhel lix tꞌicr chiru, laj Booz quixqꞌue li cebada saꞌ li tꞌicr. Numenak na cuakib bisoc li quixqꞌue re. Tojoꞌnak quixtaksi saꞌ xbe̱n xtel ut lix Rut co̱ saꞌ li tenamit. Nak quicuulac cuiꞌchic saꞌ li rochoch, lix Noemí quixpatzꞌ re: —¿Cꞌaꞌru xatcana cuiꞌ, at incoꞌ? ¿Ma us x-el li xaba̱nu? chan. Ut lix Rut quixserakꞌi re chixjunil li quixye laj Booz. Ut quixye ajcuiꞌ re lix Noemí: —Xqꞌue cue li cuakib bisoc chi cebada aꞌin. Xye cue nak incꞌaꞌ us cui tinsukꞌi̱k cuiꞌchic a̱cuiqꞌuin chi ma̱cꞌaꞌ tincꞌam chak, chan lix Rut. Ut lix Noemí quixye re: —Anakcuan, at incoꞌ, koybenihak cꞌaꞌ na ru ta̱cꞌulma̱nk. La̱in ninnau nak laj Booz incꞌaꞌ tixcanab chi joꞌcan. Toj retal tixyi̱b ru chiru ajcuiꞌ li cutan aꞌin, chan lix Noemí. Lix Rut quisumla riqꞌuin laj Booz ut quicuan jun lix cꞌulaꞌalUt laj Booz co̱ ut quicꞌojla saꞌ li oqueba̱l re li tenamit bar cꞌaynakeb cuiꞌ chixchꞌutubanquil ribeb li cristian. Saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan quinumeꞌ li rechꞌalal, ut laj Booz quixbok riqꞌuin ut quixye re: —Quim arin. Chunlan chincꞌatk, chan. Ut li rechꞌalal quicꞌojla chixcꞌatk. Tojoꞌnak laj Booz quixbokeb chak laje̱b li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit ut quixtzꞌa̱ma ajcuiꞌ chiruheb nak teꞌcꞌojla̱k aran. Ut eb aꞌan queꞌcꞌojla. Ut nak ac chunchu̱queb chixjunileb, laj Booz quixye re li rechꞌalal: —Lix Noemí li quisukꞌi chak Moab ta̱raj tixcꞌayi lix chꞌochꞌ laj Elimelec li kechꞌalal li quicam chak Moab. La̱in xincꞌoxla nak tento tinye a̱cue. Cui ta̱cuaj xlokꞌbal li chꞌochꞌ aꞌan, ta̱ye cue chiruheb chixjunileb li cꞌojcꞌo̱queb arin ut chiruheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit. Cui la̱at ta̱cuaj ta̱lokꞌ li chꞌochꞌ, lokꞌ. Cui ut incꞌaꞌ nacacuaj xlokꞌbal, ta̱ye cue, re nak tinnau, xban nak caꞌaj cuiꞌ la̱at ut la̱in li rechꞌalal li camenak. Caꞌaj cuiꞌ la̱o li ta̱ru̱k tolokꞌok re li chꞌochꞌ aꞌan, chan. Ut li rechꞌalal quixye re: —La̱in tinlokꞌ li chꞌochꞌ aꞌan, chan. Ut laj Booz quixye cuiꞌchic re: —Cui ta̱lokꞌ li chꞌochꞌ chiru lix Noemí, tento ajcuiꞌ nak tatsumla̱k riqꞌuin lix Rut li xma̱lcaꞌan aj Moab re nak cua̱nk ajcuiꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ li camenak li chꞌochꞌ aꞌan, chan laj Booz. Nak quirabi aꞌan li rechꞌalal quichakꞌoc ut quixye re: —La̱in incꞌaꞌ naru tinlokꞌ li chꞌochꞌ aꞌan. La̱in incꞌaꞌ nacuaj ta̱cua̱nk chꞌaꞌajquilal mokon riqꞌuineb li cualal incꞌajol. Cui la̱at ta̱cuaj xlokꞌbal, lokꞌ xban nak la̱in incꞌaꞌ ta̱ru̱k tinlokꞌ, chan. Saꞌ eb li cutan aꞌan, eb laj Israel cꞌaynakeb chixba̱nunquil li contrato chi joꞌcaꞌin: Li ani incꞌaꞌ ta̱raj xlokꞌbal junak cꞌaꞌak re ru tenebanbil saꞌ xbe̱n xlokꞌbal, tento nak li jun aꞌan ta̱risi lix xa̱b ut tixqꞌue re li ani ta̱lokꞌok re. Aꞌan retalil nak incꞌaꞌ chic naru tixpatzꞌ mokon. Joꞌcan nak li cui̱nk quirisi lix xa̱b ut quixqꞌue re laj Booz ut quixye re: —Lokꞌ la̱at li chꞌochꞌ. La̱in incꞌaꞌ tinlokꞌ, chan. Ut laj Booz quixye reheb laj cꞌamol be saꞌ li tenamit joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li chꞌutchꞌu̱queb aran: —La̱ex xerabi ut xeril anakcuan nak la̱in tinlokꞌok re chiru lix Noemí chixjunil li cꞌaꞌru reheb laj Elimelec, laj Quelión joꞌ ajcuiꞌ laj Mahlón. Ut xban nak tinlokꞌ li chꞌochꞌ, tinsumla̱k ajcuiꞌ riqꞌuin lix Rut laj Moab li quicuan chokꞌ rixakil laj Mahlón re nak ta̱cua̱nk ralal xcꞌajol saꞌ xcꞌabaꞌ li camenak. Ut lix cꞌabaꞌeb li camenak incꞌaꞌ ta̱sachk saꞌ xchꞌo̱leb lix comon chi moco ta̱sachk saꞌ xchꞌo̱leb li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌin. La̱ex xerabi ut xeril li xkaba̱nu anakcuan, chan laj Booz. Eb laj cꞌamol be ut chixjunileb li cuanqueb aran queꞌxye: —La̱o xkil ut xkanau. Ut aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chiqꞌuehok re li ixk aꞌan chi cua̱nc saꞌ la̱ cuochoch chi cha̱bil. Chicua̱nk taxak joꞌ nak queꞌcuan chak lix Raquel ut lix Lea, li kaxeꞌ kato̱nal chikajunilo la̱o aj Israel. Ut la̱atak taxak jun cui̱nk kꞌaxal nim a̱cuanquil ut kꞌaxal naꞌno̱k taxak a̱cuu arin Belén Efrata. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chiqꞌuehok nabalak e̱ralal e̱cꞌajol. Kꞌaxal taxak nabalakeb joꞌ li ralal xcꞌajol laj Fares, li ralal laj Judá li quicuan riqꞌuin lix Tamar, chanqueb re laj Booz. Laj Booz quixcꞌam lix Rut chokꞌ rixakil. Li Dios qui-osobtesin re ut quicana chi yaj aj ixk. Quicuan jun lix cꞌulaꞌaleb chꞌina te̱lom. Ut eb li ixk queꞌxye re lix Noemí: —Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ li xqꞌuehoc a̱cue jun a̱cui. Naꞌno̱k taxak ru la̱ cui saꞌ li katenamit Israel. Ut aꞌan taxak ta̱cꞌojoba̱nk a̱chꞌo̱l ut tixqꞌue xcacuil a̱chꞌo̱l saꞌ a̱ti̱xilal. La̱ cualib, li kꞌaxal narahoc a̱cue, xqꞌuehoc a̱cue la̱ cui. La̱ cualib, aꞌan li kꞌaxal lokꞌ cha̱cuu chiru cuukub chi cocꞌal, chanqueb re lix Noemí. Ut lix Noemí quixcꞌul li cꞌulaꞌal ut quixkꞌalu ut aꞌan quiqꞌuiresin re. Ut eb li rech cabal queꞌril aꞌan ut queꞌxye: —Xyoꞌla jun xcꞌulaꞌal lix Noemí, chanqueb. Ut aj Obed queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li cꞌulaꞌal. Laj Obed, aꞌan lix yucuaꞌ laj Isaí. Ut laj Isaí, aꞌan lix yucuaꞌ laj David. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajoleb laj Fares: Laj Fares, aꞌan lix yucuaꞌ laj Hezrón. Laj Hezrón, aꞌan lix yucuaꞌ laj Ram; ut laj Ram, aꞌan lix yucuaꞌ laj Aminadab. Laj Aminadab, aꞌan lix yucuaꞌ laj Naasón; ut laj Naasón, aꞌan lix yucuaꞌ laj Salmón. Laj Salmón, aꞌan lix yucuaꞌ laj Booz. Ut laj Booz, aꞌan lix yucuaꞌ laj Obed. Laj Obed, aꞌan lix yucuaꞌ laj Isaí; ut laj Isaí, aꞌan lix yucuaꞌ li rey David. Li Xbe̱n Hu SamuelLaj Elcana ut lix AnaQuicuan jun li cui̱nk aj Elcana xcꞌabaꞌ saꞌ li tenamit Ramá, li cuan saꞌ xnaꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru. Laj Elcana, aꞌan li ralal laj Jeroham. Lix yucuaꞌ laj Jeroham, aꞌan laj Eliú. Ut laj Eliú, aꞌan li ralal laj Tohu ut laj Tohu, aꞌan li ralal laj Zuf xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Laj Elcana quicuan cuib li rixakil. Li jun, xAna xcꞌabaꞌ ut li jun chic xPenina xcꞌabaꞌ. Lix Penina cuan xcocꞌal, abanan lix Ana ma̱cꞌaꞌ xcocꞌal. Laj Elcana rajlal chihab naxic Silo chi lokꞌoni̱nc ut chixqꞌuebal lix mayej chiru li nimajcual Dios. Aran Silo cuan laj Elí laj tij rochbeneb li cuib chi ralal, laj Ofni ut laj Finees. Aꞌan aj tijeb ajcuiꞌ chiru li Dios. Nak nacuulac xkꞌehil laj Elcana naxqꞌue lix mayej chiru li Dios. Ut naxqꞌue ajcuiꞌ re lix Penina li rixakil li joꞌ qꞌuial li natzꞌak. Ut naxqꞌue ajcuiꞌ reheb li ralal xcꞌajol. Naxqꞌue ajcuiꞌ re lix Ana, abanan sicꞌbil ru li naxqꞌue re xban nak kꞌaxal naxra, usta li Dios incꞌaꞌ quixqꞌue chi qꞌuiresi̱nc. Joꞌcan nak lix Penina li xcab rixakil naxchꞌiꞌchꞌiꞌi lix Ana ut naxqꞌue xrahil xchꞌo̱l rajlal xban nak li Dios incꞌaꞌ quixqꞌue chi qꞌuiresi̱nc. Rajlal chihab nak nequeꞌxic chi lokꞌoni̱nc saꞌ li rochoch li Dios, lix Penina rajlal naxqꞌue chi rahocꞌ xchꞌo̱l lix Ana. Joꞌcan nak lix Ana naya̱bac ut incꞌaꞌ chic nacuaꞌac xban xrahil xchꞌo̱l. Ut laj Elcana lix be̱lom lix Ana quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak nacatya̱bac? Ut, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ chic nacatcuaꞌac? ¿Cꞌaꞌut nak junelic ra a̱chꞌo̱l? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ kꞌaxal us nak cuanquin la̱in chiru laje̱bak chi cocꞌal? chan re. Nak cuan lix Ana aran Silo, co̱ saꞌ rochoch li Dios nak ac xrakeꞌ chi tzaca̱nc. Ut laj Elí laj tij chunchu chire li oqueba̱l saꞌ jun li tem. Lix Ana qui-oc chi tijoc chiru li Ka̱cuaꞌ chi ra saꞌ xchꞌo̱l ut cꞌajoꞌ nak quiya̱bac. Quitijoc chiru li Dios ut quixye: —At nimajcual Dios, chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu xban nak cꞌajoꞌ xrahil saꞌ inchꞌo̱l. Chinjulticokꞌ taxak a̱cue ut incꞌaꞌ taxak ta̱sachk saꞌ a̱chꞌo̱l. Ta̱qꞌue taxak junak incꞌulaꞌal te̱lom ut la̱in tinkꞌaxtesi ajcuiꞌ a̱cue chalen nak ta̱yoꞌla̱k toj chirix lix camic ut incꞌaꞌ ta̱besma̱nk li rismal xjolom, chan. Najt quitijoc chiru li nimajcual Dios ut laj Elí yo̱ chixqꞌuebal retal lix tzꞌu̱mal re lix Ana nak yo̱ chi tijoc. Nak lix Ana yo̱ chi tijoc, caꞌaj cuiꞌ lix tzꞌu̱mal re na-ecꞌan ut laj Elí incꞌaꞌ narabi li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal. Joꞌcan nak laj Elí quixcꞌoxla nak ta̱cala̱k. Ut quixye re: —¿Jokꞌe ta̱canab cala̱c? Ma̱cuucꞌ chic li vino, chan. Ut lix Ana quixye re: —La̱in incꞌaꞌ yo̱quin chi ucꞌac, at Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ nincala. Yo̱quin ban xyotꞌbal inchꞌo̱l chiru li Ka̱cuaꞌ xban nak cꞌajoꞌ li raylal nincꞌul. Ma̱cꞌoxla nak la̱in jun ixk incꞌaꞌ us innaꞌleb. La̱in yo̱quin chi tijoc chiru li Dios xban nak cꞌajoꞌ li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal, chan. Ut laj Elí quixye re lix Ana: —Ayu chi cꞌojcꞌo a̱chꞌo̱l. Ut aꞌ taxak li Dios li nequeꞌxlokꞌoni laj Israel chi qꞌuehoc a̱cue li cꞌaꞌru xatzꞌa̱ma chiru, chan. Lix Ana quixchakꞌrabi laj Elí ut quixye re: —Kꞌaxal us raj nak tincꞌul ta li xintzꞌa̱ma joꞌ xaye, chan. Ut chirix aꞌan lix Ana quisukꞌi saꞌ li naꞌajej li yo̱ cuiꞌ chi hila̱nc ut quicuaꞌac. Ut chalen aꞌan, incꞌaꞌ chic quirahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l. Lix yoꞌlajic laj SamuelJoꞌ cuulajak chic queꞌcuacli toj ekꞌela ut co̱eb chixlokꞌoninquil li Dios. Ut chirix aꞌan queꞌsukꞌi saꞌ li rochocheb aran Ramá. Ut laj Elcana quicuan riqꞌuin lix Ana li rixakil ut quicana chi yaj aj ixk. Joꞌcaꞌin nak li Dios quixsume lix tij lix Ana. Quicuulac xkꞌehil nak quiyoꞌla lix cꞌulaꞌal lix Ana. Ut aj Samuel quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ xban nak li cꞌulaꞌal aꞌan tzꞌa̱manbil chiru li Dios. Ut laj Elcana co̱ cuiꞌchic Silo chixqꞌuebal lix mayej chiru li Ka̱cuaꞌ rochbeneb li ralal xcꞌajol joꞌ naxba̱nu rajlal chihab. Quixba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi re li Dios. Abanan lix Ana incꞌaꞌ co̱ chirixeb. Joꞌcan nak quixye re lix be̱lom: —La̱in incꞌaꞌ tinxic. Toj tinmakꞌ xtuꞌ lin cꞌulaꞌal, tojoꞌnak tinxic chixkꞌaxtesinquil re li Ka̱cuaꞌ. Ut aran ta̱cana̱k chi junaj cua, chan re. Laj Elcana quixye re lix Ana: —Ba̱nu joꞌ nacacꞌoxla nak us xba̱nunquil. Cana̱kat toj ta̱makꞌ xtuꞌ li cꞌulaꞌal. Ut aꞌ taxak li Dios chitenkꞌa̱nk a̱cue chixba̱nunquil li cꞌaꞌru xayechiꞌi re li Dios, chan. Ut lix Ana quicana saꞌ rochoch ut quixqꞌuiresi li cꞌulaꞌal toj quixmakꞌ xtuꞌ. Ut nak ac xmakꞌ xtuꞌ li cꞌulaꞌal, quixcꞌam saꞌ rochoch li Dios aran Silo, usta toj caꞌchꞌin. Quixcꞌam ajcuiꞌ oxib cuacax toj sa̱jeb, jun chacach li cꞌaj ut jun cuc vino. Queꞌxcamsi li cuacax ut queꞌxcꞌam li cꞌulaꞌal chiru laj Elí. Ut lix Ana quixye re laj Elí: —At ka̱cuaꞌ, relic chi ya̱l nak la̱in li ixk li quincꞌulun chi tijoc arin chiru li nimajcual Dios nak chunchu̱cat chire li oqueba̱l. La̱in quintzꞌa̱ma chiru li Dios nak tixqꞌue junak lin cꞌulaꞌal. Ut aꞌan xqꞌue cue li cꞌulaꞌal aꞌin. Joꞌcan nak xinchal chixkꞌaxtesinquil chiru li nimajcual Dios li cꞌulaꞌal aꞌin re ta̱cꞌanjelak chiru joꞌ najtil ta̱cua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan. Ut queꞌxlokꞌoni li Dios. Lix tij lix AnaLix Ana quitijoc chiru li Dios ut quixye chi joꞌcaꞌin:—At Ka̱cuaꞌ, la̱in nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱la̱cuiqꞌuin xban nak la̱at nacaqꞌue incacuilal re nak naru ninsumeheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Cꞌajoꞌ xsahil inchꞌo̱l xban nak la̱at xattenkꞌan cue, chan lix Ana saꞌ lix tij. Ut quixye ajcuiꞌ: —Ma̱cꞌaꞌ chic junak Dios santo joꞌ li nimajcual Dios. Ma̱ ani naru nacoloc ke. Caꞌaj cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ. Ma̱ ani chic junak joꞌ aꞌan. Ma̱ ani ta teꞌxnimobresi rib chi moco teꞌxkꞌetkꞌeti rib riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxye xban nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan naxnau chixjunil. Ut aꞌan naxqꞌue retal ut narakoc a̱tin saꞌ xbe̱n li junju̱nk riqꞌuin li cꞌaꞌru naxba̱nu. Aꞌan quixsach ru li tzimaj li nacꞌanjelac chiruheb li cauheb rib chi pletic ut aꞌ chic li ma̱cꞌaꞌeb xmetzꞌe̱u, aꞌaneb chic li cauheb rib. Li cuanqueb nabal cꞌaꞌru eb re nak xeꞌcuan, anakcuan ma̱cꞌaꞌ chic cꞌaꞌru reheb. Yo̱queb chi trabajic chi cau re nak ta̱cua̱nk caꞌchꞌinak xtzacae̱mkeb. Ut eb li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb re teꞌtzaca̱nk nak xeꞌcuan, anakcuan cuan chic cꞌaꞌruheb re. Ut li ixk li incꞌaꞌ naqꞌuiresin, xeꞌcuan cuukub xcocꞌal. Abanan li ixk li xcuan nabal xcocꞌal, anakcuan incꞌaꞌ chic naqꞌuiresin. Li nimajcual Dios, aꞌan li ya̱l re saꞌ xbe̱n chixjunil. Li ani naraj naxqꞌue xyuꞌam ut li ani naraj narisi xyuꞌam. Cui ani naraj tixcuaclesiheb cuiꞌchic chi yoꞌyo, ut cui aꞌan naraj tixcanabeb chi camenak. Cui li Dios naraj nak nebaꞌak junak, li jun aꞌan nebaꞌ. Ut cui li Dios naraj nak biomak, biomak ajcuiꞌ. Ut li ani naraj, narisi xcuanquil. Ut li ani naraj xqꞌuebal xcuanquil, naxqꞌue xcuanquil. Aꞌan narisiheb li nebaꞌ saꞌ nebaꞌil ut aꞌan ajcuiꞌ na-isin reheb saꞌ nebaꞌil li nequeꞌxtzꞌa̱ma xcua chire cablal. Naxqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb xcuanquil ut naxqꞌueheb saꞌ jun li naꞌajej kꞌaxal lokꞌ. Naxba̱nu chi joꞌcan xban nak aꞌan ya̱l re saꞌ xbe̱n li nacu̱tun re li ruchichꞌochꞌ, ut aꞌan ajcuiꞌ li quiqꞌuehoc re li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj. Aꞌan narileb li ti̱queb xchꞌo̱l, aban eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb naxcanabeb chi ca̱mc saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c xban nak ma̱ ani cau rib yal xjunes rib. Li Ka̱cuaꞌ tixsacheb ru li xicꞌ nequeꞌiloc re. Aꞌan ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chanchan nak na-ecꞌan chak li ca̱k toj saꞌ choxa. Aꞌan tixqꞌue xcuanquil li rey li quixsicꞌ ru ut tixqꞌue ajcuiꞌ xlokꞌal lix cuanquil, chan lix Ana. Chirix aꞌan, laj Elcana quisukꞌi saꞌ rochoch aran Ramá. Abanan laj Samuel, li chꞌina al, quicana ut yo̱ chi cꞌanjelac chiru li Dios. Ut laj Elí, laj tij, yo̱ chi cꞌamoc be chiru. Eb li ralal laj Elí queꞌxba̱nu li ma̱usilalEb li ralal laj Elí incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ut incꞌaꞌ queꞌxqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ Dios. Ac chꞌolchꞌo chanru teꞌxba̱nu eb laj tij nak li tenamit nequeꞌmayejac. Nak yo̱ chixchikbal li tib, lix mo̱s laj tij tixcꞌam jun li chꞌi̱chꞌ oxib ruꞌuj. Lix mo̱s naxchꞌic li chꞌi̱chꞌ saꞌ li ucꞌal, malaj li secꞌ, li yo̱ cuiꞌ chi chakꞌac li tib. Nak quirisi li chꞌi̱chꞌ, li joꞌ qꞌuial li narisi chak chi ruꞌuj li chꞌi̱chꞌ, aꞌan re laj tij. Joꞌcan nequeꞌxba̱nu riqꞌuineb chixjunileb laj Israel li queꞌchal chi mayejac aran Silo. Ut nak toj ma̱jiꞌ nacꞌatman lix xe̱bul li tib li ta̱mayeja̱k, lix mo̱s laj tij nachal ut naxye reheb li cristian: —Qꞌue caꞌchꞌinak xtib laj tij re tixpom, xban nak aꞌan incꞌaꞌ naxcꞌul li tib nak ac chikbil. Caꞌaj cuiꞌ li tib toj rax naxcꞌul, chan. Abanan cuan nak li cristian queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Incꞌaꞌ. Kaba̱nuhak ban saꞌ xya̱lal. Kacꞌatak cuan xbe̱n cua lix xe̱b, tojoꞌnak te̱cꞌam li joꞌ qꞌuial te̱raj.— Ut cui xsume chi joꞌcan, quijoskꞌoꞌ lix mo̱s laj tij ut quixye: —Qꞌue cue anakcuan. Cui incꞌaꞌ nacaqꞌue cue anakcuan, la̱in tinchap chi pue̱rs, chan. Kꞌaxal cuiꞌchic nimla ma̱c chiru li Ka̱cuaꞌ li queꞌxba̱nu li ralal laj Elí nak queꞌxmux ru li mayej li queꞌxmayeja li tenamit chiru li Ka̱cuaꞌ. Laj Samuel, li sa̱j al, yo̱ chi cꞌanjelac chiru li Dios, ut quixqꞌue chirix li efod yi̱banbil riqꞌuin lino joꞌ nequeꞌrocsi laj tij. Rajlal chihab naxic lix naꞌ saꞌ rochoch li Dios rochben lix be̱lom chixqꞌuebal lix mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Naxyi̱b jun rakꞌ laj Samuel, naxcꞌam ut naxqꞌue re. Ut laj Elí naxtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱rosobtesi laj Elcana ut lix Ana ut quixye reheb: —Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue nabal chic a̱cualal a̱cꞌajol riqꞌuin li ixk aꞌin chokꞌ re̱kaj li xakꞌaxtesi re li nimajcual Dios, chan reheb. Ut chirix aꞌan, queꞌsukꞌi saꞌ li rochocheb. Li Dios quirosobtesi lix Ana. Queꞌcuan oxib chic lix yum ut cuib lix coꞌ. Ut laj Samuel yo̱ chi qꞌui̱c ut yo̱ chi cꞌanjelac chiru li Dios. Ac ti̱x chic chi us laj Elí ut yo̱ chirabinquil resil li incꞌaꞌ us nequeꞌxba̱nu eb li ralal riqꞌuineb chixjunileb laj Israel. Quirabi ajcuiꞌ resil nak nequeꞌcuar riqꞌuineb li ixk li nequeꞌtrabajic chire li oqueba̱l re li tabernáculo li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ. Laj Elí quixye reheb li ralal: —¿Cꞌaꞌut nak nequeba̱nu li incꞌaꞌ us aꞌin? Chixjunileb li tenamit yo̱queb chixyebal cue nak incꞌaꞌ us yo̱quex. Ex cualal, canabomak xba̱nunquil li ma̱usilal. Yibru li yo̱queb chixyebal che̱rix lix tenamit li Dios. Cui junak cui̱nk nama̱cob chiru li ras ri̱tzꞌin, narakeꞌ a̱tin saꞌ xbe̱n xban laj rakol a̱tin. Abanan, li ani nama̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ, ¿ma cuan ta biꞌ junak ta̱oque̱nk chirix? chan. Abanan incꞌaꞌ queꞌabin chiru lix yucuaꞌeb xban nak ac cuan saꞌ xchꞌo̱l li Dios nak tento nak teꞌca̱mk. Nak yo̱ chi cꞌulma̱nc aꞌin, laj Samuel yo̱ chi qꞌui̱c. Quiraheꞌ xban li Dios ut quiraheꞌ ajcuiꞌ xbaneb li tenamit. Jun lix profeta li Dios quicuulac riqꞌuin laj Elí ut quixye re: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ: “La̱in quincꞌutbesi cuib chiru laj Aarón, la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ, nak aꞌan joꞌ eb ajcuiꞌ lix comon cuanqueb chak chokꞌ rahobtesinbil mo̱s aran Egipto. Saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel la̱in xinsicꞌ ru laj Aarón joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol, re nak teꞌcꞌanjelak chicuu chokꞌ aj tij. Teꞌmayejak chicuu chiru li artal. Teꞌxcꞌat li incienso ut teꞌrocsi li efod nak teꞌtijok chicuu. Ut xinye ajcuiꞌ reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak tento teꞌxcꞌul caꞌchꞌinak eb li mayej li nequeꞌxqꞌue eb laj Israel. ¿Cꞌaꞌut nak nacamux ru li mayej li xinye reheb li tenamit nak teꞌxmayeja chicuu chiru li tabernáculo? ¿Cꞌaꞌut nak kꞌaxal nacaqꞌue xlokꞌaleb la̱ cualal chicuu la̱in? ¿Cꞌaꞌut nak yo̱queb chi ni̱nka̱nc riqꞌuin lix cha̱bilal li tib li nequeꞌxmayeja chicuu lin tenamit Israel? chan li Ka̱cuaꞌ.” Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ li nequeꞌxlokꞌoni laj Israel quixye chi joꞌcaꞌin, “Quinye nak eb li ralal xcꞌajol la̱ yucuaꞌ teꞌcꞌanjelak chicuu chokꞌ aj tij chi junelic kꞌe cutan. Abanan anakcuan incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k texcꞌanjelak chicuu xban nak la̱in ninqꞌue xlokꞌal li nalokꞌonin cue ut nintzꞌekta̱na li ani natzꞌekta̱nan cue. Chacuabi li tinye a̱cue. Ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱in tincuisi la̱ cuanquil ut lix cuanquileb la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Chixjunileb la̱ cualal teꞌca̱mk nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌti̱x. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ a̱be̱n. Ut ta̱rahokꞌ a̱chꞌo̱l nak ta̱cuil nak yo̱quin chirosobtesinquileb laj Israel, ut chixjunileb li cui̱nk saꞌ xya̱nkeb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌca̱mk nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌti̱x. Jun reheb la̱ cuechꞌalal, li incꞌaꞌ tincamsi, tixqꞌue nabal xrahil a̱chꞌo̱l. Incꞌaꞌ chic sa tat-ilok xban li ya̱bac ta̱ba̱nu. Ut chixjunileb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌca̱mk nak toj sa̱jeb. Aꞌan aꞌin li retalil li tinqꞌue a̱cue re nak ta̱nau nak tzꞌakal ya̱l li yo̱quin chixyebal a̱cue. Saꞌ ajcuiꞌ li cutan nak ta̱ca̱mk la̱ cualal aj Ofni, ta̱ca̱mk ajcuiꞌ la̱ cualal aj Finees. La̱in tinsicꞌ ru jun chic li ta̱cꞌanjelak chicuu chokꞌ aj tij. Aꞌan tixba̱nu lix cꞌanjel chi cha̱bil joꞌ nacuaj la̱in. La̱in tinqꞌue ralal xcꞌajol re nak junelic teꞌcꞌanjelak chokꞌ aj tij ut re ajcuiꞌ nak teꞌcꞌanjelak chiru li rey li tinsicꞌ ru la̱in. Ut eb la̱ cuechꞌalal li incꞌaꞌ teꞌca̱mk teꞌxic riqꞌuin laj tij li tinsicꞌ ru ut teꞌxtzꞌa̱ma xtzacae̱mkeb ut xtumineb re. Ut teꞌxtzꞌa̱ma chiru nak tixcanabeb chi cꞌanjelac saꞌ xya̱nkeb laj tij re nak teꞌtzaca̱nk,” chan li Ka̱cuaꞌ.— Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj SamuelLaj Samuel yo̱ chi cꞌanjelac chiru li Dios saꞌ xsa̱jilal ut laj Elí naxcꞌut chiru chanru tixba̱nu. Saꞌ eb li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ quira̱tinaheb li tenamit rajlal, ut moco junelic ta quixcꞌut li visión chiruheb. Laj Elí ac ti̱x chic ut ac yo̱ chi mutzꞌocꞌ li xnakꞌ ru. Saꞌ jun li kꞌojyi̱n yocyo saꞌ xcuarib. Ut laj Samuel yo̱ chi cua̱rc saꞌ li tabernáculo bar cuan cuiꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x. Lix lámpara li Ka̱cuaꞌ toj lochlo. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye: —At Samuel.— Quichakꞌoc laj Samuel ut quixye: —Cueꞌquin, chan. Ut co̱ saꞌ junpa̱t cuan cuiꞌ laj Elí ut quixye: —Cueꞌquin, ka̱cuaꞌ. ¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj tinba̱nu? chan. Ut laj Elí quixye re: —La̱in incꞌaꞌ xatinbok. Ayu cuiꞌchic chi cua̱rc, chan. Ut laj Samuel co̱ cuiꞌchic chi yoclac. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye: —At Samuel.— Ut laj Samuel quicuacli ut co̱ cuiꞌchic riqꞌuin laj Elí ut quixye re: —Cueꞌquin, ka̱cuaꞌ. Xcuabi nak xina̱bok, chan. Laj Elí quixye re: —At Samuel, la̱in incꞌaꞌ xatinbok. Ayu cuiꞌchic chi cua̱rc, chan. Laj Samuel toj ma̱jiꞌ naxnau nak li Ka̱cuaꞌ Dios yo̱ chi bokoc re xban nak li Ka̱cuaꞌ toj ma̱ jun sut naa̱tinac riqꞌuin. Ut laj Samuel quia̱tina̱c cuiꞌchic xban li Ka̱cuaꞌ saꞌ rox sut. Quicuacli ut co̱ riqꞌuin laj Elí ut quixye re: —Xcuabi nak xina̱bok. Cueꞌquin. ¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj tinba̱nu? chan. Ut laj Elí quixqꞌue retal nak aꞌ li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quibokoc re. Joꞌcan nak quixye re: —Ayu cuiꞌchic saꞌ la̱ cuarib ut cui tatbokekꞌ cuiꞌchic ta̱ye re, “A̱tinan, at Ka̱cuaꞌ. La̱in aj cꞌanjel cha̱cuu. Tincuabi li cꞌaꞌru ta̱ye,” chaꞌkat re.— Ut laj Samuel co̱ cuiꞌchic saꞌ xcuarib. Quicuulac li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin laj Samuel ut quixbok cuiꞌchic joꞌ quixba̱nu xbe̱n sut ut quixye re: —At Samuel, at Samuel, chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Samuel quichakꞌoc ut quixye re: —La̱in aj cꞌanjel cha̱cuu, at Ka̱cuaꞌ. Ye cue cꞌaꞌru ta̱cuaj, chan. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Samuel: —La̱in tinba̱nu jun li naꞌleb reheb laj Israel. Ut ta̱rahokꞌ saꞌ xxiqueb li teꞌabi̱nk re xban nak nimla raylal li tinba̱nu. Saꞌ li cutan aꞌan la̱in tinba̱nu riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Elí chixjunil li xinye re. Ac xinye nak tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Elí. Tinsach ruheb chi junaj cua xban lix ma̱usilaleb. Laj Elí naxnau nak ac xnumta xyibal ru xnaꞌlebeb li ralal ut incꞌaꞌ naxkꞌuseb. Joꞌcan nak ac xinye nak tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Elí. Lix ma̱usilal ma̱ jokꞌe ta̱ru̱k xcuybal xsachbal riqꞌuin li mayejac xul chi moco riqꞌuin lix mayejeb, chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Samuel quicana saꞌ xcuarib toj quisake̱u. Tojoꞌnak quicuacli ut quixte li oqueba̱l re li tabernáculo. Abanan quixucuac ut incꞌaꞌ quixye re laj Elí cꞌaꞌru quicꞌutbesi̱c chiru xban li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak laj Elí quixbok laj Samuel ut quixye re: —At Samuel.— Ut laj Samuel quixye: —Cueꞌquin, chan. Laj Elí quixye: —¿Cꞌaꞌru xye a̱cue li Ka̱cuaꞌ? Ma̱muk chicuu li cꞌaꞌru quixye. Li Dios taxak ta̱qꞌuehok a̱cue chixtojbal a̱ma̱c cui incꞌaꞌ ta̱ye cue chixjunil li quixye a̱cue, chan. Joꞌcan nak laj Samuel quixye re chixjunil li quixye li Ka̱cuaꞌ. Ma̱cꞌaꞌ quixmuk chiru. Ut laj Elí quixye: —Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li nimajcual Dios. Chixba̱nu taxak li cꞌaꞌru naxcꞌoxla nak us xba̱nunquil, chan. Laj Samuel quiniman ut li Ka̱cuaꞌ cuan riqꞌuin ut aꞌan yo̱ chi tenkꞌa̱nc re. Ut quicꞌulman chixjunil joꞌ quixye laj Samuel. Ut chixjunileb laj Israel li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Dan toj saꞌ li naꞌajej Beerseba queꞌxqꞌue retal nak laj Samuel, aꞌan tzꞌakal xprofeta li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi cuiꞌchic rib chiru laj Samuel saꞌ li naꞌajej Silo bar naa̱tinac cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin. Laj Samuel quixye reheb laj Israel li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ.Saꞌ eb li cutan aꞌan eb laj filisteo queꞌxchꞌutub ribeb re nak teꞌxic chi pletic riqꞌuineb laj Israel. Eb laj Israel queꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ li naꞌajej Eben-ezer ut eb laj filisteo queꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ li naꞌajej Afec. Eb laj filisteo queꞌxtiquib pletic. Cau queꞌpletic toj retal queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Israel. Ca̱hib mil na chi soldado aj Israel queꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t aꞌan. Eb laj Israel li incꞌaꞌ queꞌcamsi̱c queꞌsukꞌi saꞌ lix muheba̱leb. Eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌxye: —¿Cꞌaꞌut nak li Ka̱cuaꞌ xoxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb laj filisteo? Toxic Silo ut takacꞌam chak arin li Lokꞌlaj Ca̱x re nak cua̱nk saꞌ kaya̱nk ut li Ka̱cuaꞌ toxcol chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc ke, chanqueb. Joꞌcan nak queꞌxtaklaheb li cui̱nk aran Silo re nak teꞌxcꞌam chak lix Lokꞌlaj Ca̱x li nimajcual Dios, li cuan li cuib chi querubines saꞌ xbe̱n. Ut eb laj Ofni ut laj Finees, li cuib chi ralal laj Elí, yo̱queb chi cha̱lc chixcꞌatk li Lokꞌlaj Ca̱x. Cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb laj Israel nak quicuulac li Lokꞌlaj Ca̱x riqꞌuineb. Qui-ecꞌan li chꞌochꞌ nak queꞌxjap reheb xban xsahil xchꞌo̱leb. Eb laj filisteo queꞌrabi nak yo̱queb chixjapbal reheb ut queꞌxye: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱queb chixjapbal reheb laj Israel? chanqueb. Ut queꞌrabi resil nak ac xeꞌxcꞌam chak li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ lix naꞌajeb laj Israel. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac ut queꞌxye: —Li Dios cuan saꞌ xya̱nkeb. Ma̱ jun sut quicꞌulman joꞌ aꞌin. Anakcuan xo-osoꞌ. ¿Ani ta̱ru̱k ta̱colok ke chiruheb lix dioseb li ni̱nkeb xcuanquil? Eb li dios aꞌan, aꞌan eb li queꞌtaklan re nabal li raylal saꞌ xbe̱neb laj Egipto saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut queꞌxsach ruheb. Cauhak taxak kachꞌo̱l la̱o aj filisteo. Cau taxak topletik riqꞌuineb re nak incꞌaꞌ teꞌnumta̱k saꞌ kabe̱n. Ma̱re anchal tocana̱k rubel xcuanquileb joꞌ nak xeꞌcuan rubel kacuanquil la̱o, chanqueb. Joꞌcan nak eb laj filisteo queꞌpletic chi cau ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Israel. Eb laj Israel queꞌe̱lelic chiruheb ut queꞌco̱eb saꞌ lix muheba̱leb. Abanan kꞌaxal cuiꞌchic nabaleb li queꞌcamsi̱c. Laje̱b xcaꞌcꞌa̱l mil (30,000) eb laj Israel li nequeꞌxic chi rokeb queꞌcam saꞌ li cutan aꞌan. Ut eb laj filisteo queꞌxcꞌam li Lokꞌlaj Ca̱x ut queꞌxcamsi laj Ofni ut laj Finees, li cuib chi ralal laj Elí. Jun li cui̱nk xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín quie̱lelic chiruheb laj filisteo. Co̱ saꞌ a̱nil ut saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan quicuulac Silo. Ac xpej li rakꞌ ut xqꞌue li poks saꞌ xjolom retalil nak ra saꞌ xchꞌo̱l. Nak quicuulac Silo, laj Elí chunchu chire li be. Yo̱ xcꞌaꞌux chirix li Lokꞌlaj Ca̱x. Li cui̱nk quixye reheb li tenamit cꞌaꞌru quicꞌulman. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac ut queꞌxjap reheb li tenamit. Laj Elí quirabi li choki̱nc ut quixye: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱queb chixjapbal reheb li tenamit? chan. Ut li cui̱nk co̱ saꞌ a̱nil riqꞌuin laj Elí re nak tixye re cꞌaꞌru quicꞌulman. Laj Elí ac ti̱x chic chi us. Cuakxaklaju roꞌcꞌa̱l (98) chihab cuan re. Ut incꞌaꞌ chic na-iloc li ru. Li cui̱nk quixye re: —La̱in xine̱lelic chiruheb laj filisteo anakcuan ut xinchal saꞌ a̱nil, chan. Laj Elí quixye re li cui̱nk: —¿Cꞌaꞌru xcꞌulman? chan. Ut li cui̱nk quixye re: —Eb laj filisteo xeꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Israel. Nabaleb li kech solda̱dil xeꞌcam. Ut xeꞌcamsi̱c la̱ cualal cuib, laj Ofni ut laj Finees. Ut eb laj filisteo xeꞌxcꞌam li Lokꞌlaj Ca̱x, chan. Nak laj Elí quirabi nak quicꞌameꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x xbaneb laj filisteo, quitꞌaneꞌ saꞌ li tem li chunchu cuiꞌ chire li oqueba̱l. Nak quitꞌaneꞌ chirix, quitokeꞌ lix cux ut quicam xban nak ac ti̱x chic ut nim xtibel. Caꞌcꞌa̱l chihab quirakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb laj Israel. Li ralib laj Elí, li rixakil laj Finees, aꞌan yaj aj ixk ut ac cuulac re xkꞌehil nak ta̱qꞌuira̱k. Nak quirabi resil nak quicꞌameꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x ut nak queꞌcam lix be̱lom ut laj Elí, quiticla lix raylal saꞌ junpa̱t ut quiyoꞌla lix cꞌulaꞌal. Eb li ixk li yo̱queb chi iloc re queꞌxqꞌue retal nak ca̱mc re li naꞌbej ut queꞌxye re: —Matxucuac. Xyoꞌla jun a̱cꞌulaꞌal te̱lom, chanqueb. Abanan li naꞌbej incꞌaꞌ quichakꞌoc. Quixsach xnaꞌleb. Ut quixqꞌue aj Icabod chokꞌ xcꞌabaꞌ li cꞌulaꞌal ut quixye: “Lix lokꞌal li Dios qui-el saꞌ xya̱nkeb laj Israel”. Quixye chi joꞌcan xban nak quicꞌameꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x xban jalan tenamit, ut queꞌcam lix be̱lom ut laj Elí, lix yucuaꞌ. Quixye nak qui-el xlokꞌal eb laj Israel xban nak quicꞌameꞌ lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ xban jalan tenamit. Ra queꞌxcꞌul eb laj filisteo nak cuan li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ lix tenamitebNak queꞌre̱chani li Lokꞌlaj Ca̱x eb laj filisteo, queꞌel aran Eben-ezer ut queꞌxcꞌam toj saꞌ li tenamit Asdod. Queꞌxcꞌam li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ li rochoch laj Dagón lix dioseb ut queꞌxqꞌue chixcꞌatk lix dioseb. Joꞌ cuulajak chic eb li cuanqueb Asdod queꞌcuulac aran ut queꞌxtau lix dioseb tꞌantꞌo saꞌ chꞌochꞌ chiru li Lokꞌlaj Ca̱x. Queꞌxcuaclesi laj Dagón ut queꞌxxakab cuiꞌchic saꞌ xnaꞌaj. Saꞌ li cutan jun chic eb laj Asdod queꞌcuulac cuiꞌchic aran ut queꞌxtau cuiꞌchic laj Dagón tꞌantꞌo saꞌ chꞌochꞌ chiru lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ. Tokol lix cux ut tokoleb ajcuiꞌ li rukꞌ chi xcabichal ut cuanqueb aran chiru li oqueba̱l re li ochoch. Caꞌaj chic lix nimal quicana chi incꞌaꞌ quijoreꞌ. Xban nak quijoreꞌ laj Dagón, chalen toj anakcuan aran saꞌ li tenamit Asdod nequeꞌoc chi piscꞌonbil saꞌ li oqueba̱l re li rochoch laj Dagón eb laj tij ut eb li nequeꞌlokꞌonin re li yi̱banbil dios aꞌan. Incꞌaꞌ nequeꞌraj nequeꞌxyekꞌ li bar quinak cuiꞌ nak quitꞌaneꞌ lix dioseb. Ut li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb li cuanqueb Asdod. Quixtakla chak jun li yajel saꞌ xbe̱neb. Ut nabal li tumor qui-el saꞌ lix tibeleb. Ut qui-el ajcuiꞌ saꞌ xtibeleb li cuanqueb chi xjun sutam li tenamit Asdod. Ut eb li cuanqueb saꞌ li tenamit Asdod queꞌxye: —Incꞌaꞌ naru ta̱cana̱k arin lix Lokꞌlaj Ca̱x lix Dioseb laj Israel. Kꞌaxal cau li raylal xqꞌue saꞌ kabe̱n lix Dioseb aꞌan ut saꞌ xbe̱n ajcuiꞌ laj Dagón li kadios, chanqueb. Queꞌxtakla resil riqꞌuineb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj filisteo ut queꞌxpatzꞌ reheb: —¿Cꞌaꞌru takaba̱nu riqꞌuin lix Lokꞌlaj Ca̱x lix Dioseb laj Israel? chanqueb. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Cꞌamomak saꞌ li tenamit Gat, chanqueb. Ut queꞌxcꞌam li Lokꞌlaj Ca̱x aran. Nak ac cuan chic aran li Lokꞌlaj Ca̱x, li Dios quixqꞌue jun nimla raylal saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ li tenamit Gat. Ut nabal li tumor queꞌel saꞌ lix tibeleb li cristian, joꞌ ni̱nk, joꞌ cocꞌ. Joꞌcan nak queꞌxtakla li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ li tenamit Ecrón. Eb li cuanqueb aran queꞌxucuac. Japjo̱queb re chixyebal: —Xeꞌxtakla chak arin lix Lokꞌlaj Ca̱x lix Dios eb laj Israel re kacamsinquil la̱o ut eb li katenamit, chanqueb. Joꞌcan nak queꞌxtakla xchꞌutubanquileb chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj filisteo ut queꞌxye reheb: —Taklahomak saꞌ xnaꞌaj lix Lokꞌlaj Ca̱x lix Dios eb laj Israel. Incꞌaꞌ nakaj nak toxcamsi la̱o ut li katenamit, chanqueb. Cꞌajoꞌ nak yo̱queb chi xucuac xban nak yalak bar yo̱queb chi ca̱mc xban nak yo̱ xjoskꞌil li Dios saꞌ xbe̱neb. Ut eb li incꞌaꞌ queꞌcam, ra cuanqueb xbaneb li tumor li queꞌel saꞌ xtibeleb. Yo̱queb chixjapbal reheb xban li raylal yo̱queb chixcꞌulbal. Ut quicuulac toj saꞌ choxa lix ya̱beb. Eb laj filisteo queꞌxkꞌaxtesi cuiꞌchic li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ xtenamit eb laj IsraelCuukub po quicuan lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ saꞌ lix tenamiteb laj filisteo. Eb laj filisteo queꞌxbokeb laj tij li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Dagón ut queꞌxbokeb ajcuiꞌ laj kꞌe ut queꞌxye reheb: —¿Cꞌaꞌru takaba̱nu riqꞌuin lix Lokꞌlaj Ca̱x li Dios, li nequeꞌxlokꞌoni laj Israel? Yehomak ke chanru takaba̱nu nak takatakla cuiꞌchic saꞌ lix naꞌaj, chanqueb. Eb laj tij ut eb laj kꞌe queꞌxye reheb: —Cui te̱takla lix Lokꞌlaj Ca̱x lix Dioseb laj Israel, tento te̱takla jun xma̱tan re xtojbal rix li ma̱c xeba̱nu. Cui te̱ba̱nu aꞌan, texqꞌuira̱k ut te̱nau cꞌaꞌut nak xqꞌue chak li raylal aꞌin saꞌ e̱be̱n, chanqueb. Li tenamit queꞌxye reheb: —¿Cꞌaꞌru takatakla re xtojbal rix li kama̱c? chanqueb. Eb laj tij ut laj kꞌe queꞌxye: —Te̱takla o̱b retalil li tumor yi̱banbil riqꞌuin oro ut o̱b li chꞌo yi̱banbil riqꞌuin oro. Jun reheb li junju̱nk le̱ rey xban nak juntakꞌe̱t li raylal li xqꞌue saꞌ e̱be̱n la̱ex joꞌ ajcuiꞌ le̱ rey. Te̱yi̱b li retalil li tumor li cuan che̱rix ut li retalil li chꞌo li yo̱queb chi sachoc re le̱ racui̱mk. Qꞌuehomak xlokꞌal lix Dioseb laj Israel. Chi joꞌcan ma̱re tixcanab xqꞌuebal li raylal saꞌ e̱be̱n ut saꞌ xbe̱neb le̱ dios ut le̱ racui̱mk. ¿Cꞌaꞌut nak te̱cacuubresi le̱ chꞌo̱l joꞌ queꞌxba̱nu laj Egipto ut laj faraón? Eb aꞌan nabal li raylal quiqꞌueheꞌ saꞌ xbe̱neb xban li Dios, tojoꞌnak queꞌxcanabeb laj Israel chi e̱lc saꞌ lix tenamiteb. Cauresihomak jun li carre̱t toj acꞌ. Sicꞌomak cuib li ba̱c cuan ral, li ma̱ jun sut qꞌuebil yugo chiri̱kaheb. Te̱qꞌueheb chixquelonquil li carre̱t ut incꞌaꞌ te̱takla li raleb chirixeb. Te̱qꞌue li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ li carre̱t. Saꞌ jun li caxon chixcꞌatk li Lokꞌlaj Ca̱x te̱qꞌue li ma̱tan li te̱takla re lix Dioseb re xtojbal rix le̱ ma̱c. Te̱qꞌue li ba̱c chixquelonquil li carre̱t xjuneseb. Ma̱ ani ta̱beresi̱nk reheb. Te̱qꞌue retal cui eb li ba̱c teꞌoc chi xic saꞌ li be li naxic saꞌ li tenamit Bet-semes, lix naꞌajeb laj Israel. Cui aran teꞌxic, te̱nau nak lix Dioseb laj Israel, aꞌan li quiqꞌuehoc chak re li raylal aꞌin saꞌ kabe̱n. Cui ut incꞌaꞌ teꞌxic aran, riqꞌuin aꞌan te̱qꞌue retal nak moco aꞌan ta li quiqꞌuehoc re li raylal aꞌin saꞌ kabe̱n. Yal xkacꞌul ban, chanqueb. Ut eb li cui̱nk queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb. Queꞌxcꞌam cuib li ba̱c ut queꞌxqꞌue li yugo chirix xcuxeb re teꞌxquelo li carre̱t. Ut queꞌxtzꞌapeb li ral saꞌ xnaꞌajeb. Queꞌxqꞌue li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ li carre̱t. Ut chixcꞌatk aꞌan queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li caxon li cuan cuiꞌ li retalil li tumor ut li chꞌo yi̱banbil riqꞌuin oro. Ut eb li ba̱c ti̱c queꞌco̱eb saꞌ li tenamit Bet-semes. Yo̱queb chi ya̱bac nak yo̱queb chi xic. Incꞌaꞌ queꞌxjal xbeheb saꞌ li nim chi moco saꞌ li tzꞌe. Ti̱c ban queꞌco̱eb. Eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj filisteo queꞌco̱eb chirix toj saꞌ li nuba̱l re li tenamit Bet-semes. Eb li cuanqueb Bet-semes yo̱queb chi sicꞌoc trigo saꞌ li ru takꞌa. Nak queꞌril li Lokꞌlaj Ca̱x yo̱ chi cha̱lc, cꞌajoꞌ nak quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Li carre̱t quicuulac saꞌ lix naꞌaj li racui̱mk laj Josué li cuan saꞌ li tenamit Bet-semes ut eb li ba̱c queꞌxakli aran cuan cuiꞌ jun li nimla pec. Eb laj Israel queꞌxjor li carre̱t ut queꞌxyi̱b jun li xam. Queꞌxcamsiheb li ba̱c ut queꞌxcꞌat chokꞌ xmayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Nak toj ma̱jiꞌ queꞌxjor li carre̱t, eb li ralal xcꞌajol laj Leví queꞌxcubsi li Lokꞌlaj Ca̱x joꞌ ajcuiꞌ li caxon li cuan cuiꞌ li retalil yi̱banbil riqꞌuin oro. Ut queꞌxqꞌueheb saꞌ xbe̱n li pec. Saꞌ li cutan aꞌan eb laj Israel li cuanqueb Bet-semes queꞌxmayeja li cꞌatbil xul chiru li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ xmayejeb. Nak ac xeꞌril li queꞌxba̱nu eb laj Israel, li o̱b chi cui̱nk li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj filisteo queꞌsukꞌi Ecrón saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan. Li o̱b chi retalil li tumor yi̱banbil riqꞌuin oro quitakla̱c xbaneb laj filisteo saꞌ xcꞌabaꞌ li o̱b chi tenamit Asdod, Gaza, Ascalón, Gat ut Ecrón. Quitakla̱c re xtojbal rix lix ma̱queb chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Quitakla̱c ajcuiꞌ li chꞌo yi̱banbil riqꞌuin oro aꞌ yal chanru xqꞌuialeb lix tenamiteb laj filisteo li cuanqueb rubel xcuanquil li o̱b chi rey, ut eb li tenamit li sutsu riqꞌuin tzꞌac, joꞌ ajcuiꞌ li cocꞌ tenamit li ma̱cuaꞌ sutsu riqꞌuin tzꞌac. Li nimla pec li queꞌxqꞌue cuiꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x toj cuan ajcuiꞌ anakcuan saꞌ lix naꞌaj li racui̱mk laj Josué aran Bet-semes. Ut li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue chi ca̱mc laje̱b xca̱cꞌa̱lSaꞌ li versículo 6:19 cuanqueb manuscritos nequeꞌxye nak laje̱b roxcꞌa̱l mil riqꞌuin laje̱b xca̱cꞌa̱l chi cui̱nk queꞌcam. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li manuscritos nequeꞌxye nak caꞌaj cuiꞌ laje̱b xca̱cꞌa̱l chi cui̱nk li queꞌcam. (70) li cui̱nk li cuanqueb Bet-semes xban nak queꞌiloc chi saꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x. Ut eb li tenamit queꞌya̱bac xban nak li Ka̱cuaꞌ quixsach ruheb. Ut eb li cuanqueb Bet-semes queꞌxye: —¿Ani ta̱ru̱k tixcol rib chiru li Ka̱cuaꞌ, li Dios santo? Ut, ¿ani aj iqꞌuin takatakla lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ? chanqueb. Ut queꞌxtaklaheb lix takl aran Quiriat-jearim re nak teꞌxye reheb: —Eb laj filisteo queꞌxcanab arin li Lokꞌlaj Ca̱x. Joꞌcan nak cha̱lkex arin re nak te̱cꞌam li Lokꞌlaj Ca̱x aran e̱riqꞌuin, chanqueb. Joꞌcan nak eb li cuanqueb Quiriat-jearim queꞌcuulac Bet-semes ut queꞌxcꞌam lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxqꞌue saꞌ rochoch laj Abinadab li cuan saꞌ xbe̱n bol. Ut queꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ li Dios laj Eleazar li ralal, re nak aꞌan ta̱ilok re li Lokꞌlaj Ca̱x. Laj Samuel narakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb laj IsraelLix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ quicuan aran Quiriat-jearim junmay chihab. Ut chixjunileb laj Israel teꞌraj raj nak teꞌtenkꞌa̱k xban li Dios. Ut laj Samuel quixye reheb laj Israel: —Cui la̱ex texsukꞌi̱k cuiꞌchic riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ chi anchal e̱chꞌo̱l, tento nak te̱tzꞌekta̱na chi junaj cua chixjunileb li jalanil dios li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk joꞌ ajcuiꞌ li yi̱banbil dios xAstarot ut kꞌaxtesihomak e̱rib re li Ka̱cuaꞌ. Junes aꞌan chic te̱lokꞌoni. Ut li Ka̱cuaꞌ ta̱colok e̱re saꞌ rukꞌeb laj filisteo, chan. Joꞌcan nak eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌxtzꞌekta̱naheb li yi̱banbil dios laj Baal ut lix Astarot ut caꞌaj chic li Ka̱cuaꞌ queꞌxlokꞌoni. Laj Samuel quixye reheb: —Che̱junilex la̱ex aj Israel, chꞌutubomak e̱rib aran Mizpa ut la̱in tintijok che̱rix chiru li Ka̱cuaꞌ, chan. Ut queꞌxchꞌutub ribeb aran Mizpa. Queꞌrisi li haꞌ saꞌ li becbil haꞌ ut queꞌxhoy chiru li Ka̱cuaꞌ chokꞌ xmayejeb. Queꞌxba̱nu x-ayu̱n chiru li cutan aꞌan. Queꞌxxo̱to xma̱queb ut queꞌxye: —Xoma̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ, chanqueb. Ut aran Mizpa laj Samuel quicana chokꞌ aj rakol a̱tin saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Israel. Eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj filisteo queꞌrabi nak cuanqueb aran Mizpa eb laj Israel. Queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb. Nak queꞌrabi resil nak yo̱queb chi cha̱lc laj filisteo, cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac laj Israel. Queꞌxye re laj Samuel: —Ma̱canab xtzꞌa̱manquil chiru li Ka̱cuaꞌ li kaDios re nak aꞌan toxcol chiruheb laj filisteo, chanqueb. Laj Samuel quixcamsi jun li chꞌina carner ut quixcꞌat chi jun chokꞌ xmayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Quixtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb laj Israel. Ut li Ka̱cuaꞌ quirabi lix tij. Nak laj Samuel yo̱ chixmayejanquil li cꞌatbil mayej, eb laj filisteo queꞌcuulac chi pletic riqꞌuineb laj Israel. Abanan li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi lix cuanquil saꞌ choxa nak quixqꞌue chi mok chi kꞌaxal cau li ca̱k saꞌ xbe̱neb ut eb laj filisteo queꞌxsach xnaꞌleb ut queꞌe̱lelic chiruheb laj Israel. Eb laj Israel queꞌel aran Mizpa ut queꞌco̱eb chira̱linanquileb laj filisteo. Yo̱queb chixcamsinquileb nak yo̱queb chi xic saꞌ li takꞌa li cuan nachꞌ riqꞌuin Bet-car. Laj Samuel quixchap jun li pec ut quixxakab saꞌ xyi li cuib chi tenamit Mizpa ut Sen. Ut quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ “Eben-ezer” ut quixye: —Toj chalen anakcuan li Ka̱cuaꞌ yo̱ chi tenkꞌa̱nc ke, chan. Joꞌcaꞌin nak queꞌnumta laj Israel saꞌ xbe̱neb laj filisteo. Incꞌaꞌ chic queꞌoc saꞌ lix tenamiteb laj Israel chi pletic. Joꞌ najtil yoꞌyo laj Samuel, li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ quixcanabeb laj filisteo chi oc saꞌ lix naꞌajeb. Ut eb laj Israel queꞌre̱chani cuiꞌchic li tenamit li queꞌmakꞌeꞌ chiruheb xbaneb laj filisteo. Eb li tenamit aꞌan naticla Ecrón ut nacuulac toj Gat. Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌxcol cuiꞌchic lix chꞌochꞌeb chiruheb laj filisteo. Ut queꞌcuan saꞌ usilal riqꞌuineb laj amorreo. Ut laj Samuel quicuan chi takla̱nc saꞌ xbe̱n li tenamit Israel joꞌ najtil yoꞌyo. Rajlal chihab naxic saꞌ eb li tenamit Bet-el, Gilgal, ut Mizpa ut narakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb laj Israel li cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej aꞌan. Ut chirix aꞌan nasukꞌi Ramá xban nak aran cuan li rochoch. Toj aran narakoc chak a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamit Israel. Ut quixyi̱b jun li artal re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ saꞌ li tenamit aꞌan. Eb laj Israel teꞌraj xreyebNak ac xti̱x laj Samuel, quixxakabeb li ralal chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamit Israel. Lix cꞌabaꞌ li xbe̱n ralal, aꞌan aj Joel. Ut lix cꞌabaꞌ li i̱tzꞌinbej, aꞌan aj Abías. Eb aꞌan nequeꞌrakoc a̱tin saꞌ li tenamit Beerseba. Abanan eb li alalbej incꞌaꞌ queꞌrakoc a̱tin saꞌ xya̱lal joꞌ quixba̱nu li yucuaꞌbej. Yo̱queb chixrahinquil ru li tumin. Nequeꞌtumina̱c ru. Ut incꞌaꞌ nequeꞌrakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Joꞌcan nak eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌxchꞌutub ribeb ut queꞌco̱eb Ramá chi a̱tinac riqꞌuin laj Samuel. Ut queꞌxye re: —La̱at ac ti̱xat chic ut eb la̱ cualal incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li us joꞌ nacaba̱nu la̱at. Joꞌcan nak nakatzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱xakab junak karey re nak aꞌan chic ta̱takla̱nk saꞌ kabe̱n joꞌ na-uxman saꞌ eb li xni̱nkal ru tenamit, chanqueb. Ut laj Samuel incꞌaꞌ quicuulac chiru nak queꞌxtzꞌa̱ma xreyeb. Joꞌcan nak quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Samuel: —Ba̱nu li yo̱queb chixtzꞌa̱manquil a̱cue li tenamit. Ma̱cuaꞌ la̱at yo̱queb cha̱tzꞌekta̱nanquil. La̱in ban yo̱queb chintzꞌekta̱nanquil xban nak eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌraj nak la̱in tintakla̱nk saꞌ xbe̱neb. Chalen nak queꞌcuisi chak Egipto, yo̱queb chintzꞌekta̱nanquil toj chalen anakcuan nak yo̱queb chixlokꞌoninquil li jalanil dios. Joꞌcan ajcuiꞌ yo̱queb a̱cue la̱at anakcuan. Joꞌcan ut ba̱nu li yo̱queb chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu. Abanan ta̱ye reheb chi tzꞌakal lix ya̱lal chanru li cua̱nc rubel xcuanquil junak rey, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Samuel quixye reheb li tenamit li yo̱queb chixpatzꞌbal xreyeb chixjunil li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ. Laj Samuel quixye reheb: —Aꞌan aꞌin li tixba̱nu li rey. Tixchapeb le̱ ralal re teꞌoc chokꞌ soldado. Cuanqueb li tixqꞌue chi be̱c saꞌ eb li carruaje. Cuanqueb li teꞌxic chirix cacua̱y ut cuanqueb ajcuiꞌ li teꞌxic chi rokeb chiru lix carruaje li rey. Cuanqueb li tixxakab chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb jun mil chi soldado. Cuanqueb ajcuiꞌ li tixqꞌue chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb laje̱b roxcꞌa̱l. Ut cuanqueb li tixqꞌue chixtrabajinquil lix chꞌochꞌ ut chixkꞌolbal li ru li racui̱mk. Cuanqueb li tixqꞌue chixyi̱banquil li chꞌi̱chꞌ re pletic. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li tixqꞌue chixyi̱banquil lix carruaje re pletic. Ut tixqꞌueheb ajcuiꞌ le̱ rabin chi cꞌanjelac chiru. Cuanqueb li tixqꞌueheb chixyi̱banquil lix sununquil ban. Cuanqueb ajcuiꞌ li tixqꞌueheb chixyi̱banquil lix tzacae̱mk. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li tixqꞌueheb chixyi̱banquil lix caxlan cua. Tixmakꞌ che̱ru li cha̱bil chꞌochꞌ ut li uvas li kꞌaxal cha̱bil, joꞌ eb ajcuiꞌ li cha̱bil cheꞌ olivo. Ut tixqꞌue reheb li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Tixye e̱re nak tento te̱qꞌue xlaje̱tkil le̱ racui̱mk trigo ut uvas re tixqꞌue reheb li nequeꞌtenkꞌan re ut reheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit. Tixmakꞌ ajcuiꞌ che̱ru le̱ mo̱s, joꞌ cui̱nk joꞌ ixk. Tixmakꞌ ajcuiꞌ che̱ru le̱ cha̱bil bo̱yx ut le̱ bu̱r ut tixqꞌueheb chi cꞌanjelac saꞌ lix cꞌanjel. Tixye e̱re nak tento te̱qꞌue li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil le̱ queto̱mk. Ut tento nak la̱ex texcꞌanjelak chiru. Ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱ex incꞌaꞌ chic te̱cuy li raylal li tixba̱nu e̱re li rey li te̱xakab. Te̱ya̱ba raj chic xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ saꞌ eb li cutan aꞌan. Abanan, li Dios incꞌaꞌ chic ta̱rabi le̱ tij. Abanan eb li tenamit incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li cꞌaꞌru quixye laj Samuel. Queꞌxye: —Incꞌaꞌ ta̱cꞌulma̱nk chi joꞌcan. La̱o takaj junak karey re ta̱takla̱nk saꞌ kabe̱n. La̱o takaj junak karey re nak aꞌan chic ta̱takla̱nk saꞌ kabe̱n joꞌ na-uxman saꞌ eb li xni̱nkal ru tenamit. Aꞌan ta̱cꞌamok be chiku nak toxic chi pletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc ke, chanqueb. Laj Samuel quirabi li cꞌaꞌru queꞌxye ut quixnumsi chixjunil chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Ba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌraj. Ta̱xakab junak lix reyeb, chan. Ut laj Samuel quixtaklaheb li cui̱nk saꞌ lix tenamiteb. Laj Saúl quisiqꞌueꞌ ru re ta̱oc chokꞌ reySaꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín quicuan jun li cui̱nk aj Cis xcꞌabaꞌ. Aꞌan jun li cui̱nk naꞌno ru. Aꞌan li ralal laj Abiel. Ut laj Abiel, aꞌan li ralal laj Zeror. Ut laj Zeror, aꞌan li ralal laj Becorat. Ut laj Becorat, aꞌan li ralal laj Afía. Laj Cis cuan jun li ralal aj Saúl xcꞌabaꞌ. Toj sa̱j ut cꞌajoꞌ xchakꞌal ru. Aꞌan li kꞌaxal chꞌinaꞌus ut li kꞌaxal najt rok saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Saꞌ jun li cutan queꞌsach lix bu̱r laj Cis. Quixye re laj Saúl: —Cauresi a̱cuib ut tatxic chixsicꞌbaleb lin bu̱r. Ta̱cꞌam jun li mo̱s cha̱cuix nak tatxic, chan. Co̱ laj Saúl ut quixsiqꞌui saꞌ chixjunil lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru. Ut quixsiqꞌui ajcuiꞌ saꞌ li naꞌajej Salisa. Abanan incꞌaꞌ quixtauheb lix bu̱r lix yucuaꞌ. Quixsiqꞌui ajcuiꞌ saꞌ li naꞌajej Saalim ut saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Chi moco aran quixtauheb. Nak queꞌcuulac saꞌ lix naꞌaj laj Zuf, laj Saúl quixye re lix mo̱s: —Sukꞌi̱ko saꞌ kochoch. Ma̱re incꞌaꞌ chic naxcꞌoxlaheb lix bu̱r lin yucuaꞌ. Ma̱re chikix chic la̱o yo̱ xcꞌaꞌux, chan. Li mo̱s quixye re: —Saꞌ li tenamit aꞌin cuan jun li profeta naꞌno ru xban nak chixjunil li cꞌaꞌru naxye nacꞌulman. Toxic chirilbal. Ma̱re aꞌan tixye ke bar takatau eb li bu̱r, chan. Laj Saúl quixye re: —Us. Yoꞌo riqꞌuin. Aban, ¿cꞌaꞌru takasi re li profeta? Ma̱cꞌaꞌ chic cuan ke. Ma̱cꞌaꞌ chic kacua saꞌ li kabo̱ls, chan. Li mo̱s quixye: —Cuan jun inchꞌina tumin plata. Takasi aꞌan re li profeta re nak tixcꞌut chiku li be takacꞌam, chan. (Saꞌ eb li cutan aꞌan cui queꞌraj xnaubal cꞌaꞌru naraj li Dios, queꞌxye, “Yoꞌo riqꞌuin laj kꞌe”, chanqueb, xban nak junxil “aj kꞌe” nequeꞌxye reheb. Anakcuan profeta chic nequeꞌxye reheb.) Ut laj Saúl quixye re: —Us li xaye. Yoꞌo.— Ut queꞌco̱eb saꞌ li tenamit riqꞌuin lix profeta li Dios. Nak yo̱queb chi taksi̱nc saꞌ li tzu̱l, queꞌxcꞌul li tukꞌ ixk li yo̱queb chi xic chixcꞌambal xhaꞌeb. Queꞌxpatzꞌ reheb: —¿Ma arin cuan laj kꞌe? chanqueb. Eb li tukꞌ ixk queꞌxye re: —Arin cuan. Caꞌchꞌin chic ma̱ nequexcuulac. Se̱bahomak e̱rib chi xic re nak te̱tau. Xcꞌulun anakcuan xban nak tento nak ta̱mayejak chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱n li artal li cuan saꞌ li tzu̱l. Nak tex-oc saꞌ li tenamit, texxic riqꞌuin saꞌ junpa̱t nak toj ma̱jiꞌ naxic chi mayejac saꞌ li tzu̱l saꞌ xcꞌabaꞌeb li tenamit. Eb li bokbileb incꞌaꞌ teꞌcuaꞌak cui toj ma̱jiꞌ nacuulac aꞌan. Tento nak li profeta ta̱rosobtesi li mayej xbe̱n cua, tojoꞌnak teꞌcuaꞌak li tenamit. Ayukex anakcuan ut te̱tau li profeta, chanqueb. Eb aꞌan yo̱queb chi xic toj retal queꞌcuulac saꞌ li tenamit. Nak yo̱queb chi oc saꞌ li oqueba̱l, queꞌril laj Samuel yo̱ chak chi cha̱lc cuanqueb cuiꞌ. Yo̱ chi xic saꞌ xbe̱n li tzu̱l re ta̱mayejak. Jun cutan chic ma̱ nacuulac laj Saúl, nak li Dios quia̱tinac riqꞌuin ut quixye re: —Saꞌ ajcuiꞌ li o̱r aꞌin cuulaj tintakla a̱cuiqꞌuin jun li cui̱nk. Li cui̱nk aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. La̱at ta̱qꞌue li aceite saꞌ xjolom xban nak aꞌan li xinsicꞌ ru re ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb laj Israel lin tenamit. Aꞌan ta̱colok reheb chiruheb laj filisteo. La̱in nacuil xtokꞌoba̱l ruheb lin tenamit nak nequeꞌxya̱ba incꞌabaꞌ, chan. Nak laj Samuel quiril ru laj Saúl, li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Aꞌan aꞌin li cui̱nk li xinye a̱cue. Aꞌan ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb lin tenamit, chan. Nak cuanqueb saꞌ li oqueba̱l re li tenamit, laj Saúl quinachꞌoc riqꞌuin laj Samuel ut quixye re: —Ba̱nu usilal, ye cue bar cuan li rochoch laj kꞌe, chan. Laj Samuel quixye re: —La̱in li profeta li nacasicꞌ. Yoꞌo saꞌ xbe̱n li tzu̱l. La̱at tatxic xbe̱n cua chicuu xban nak anakcuan tatcuaꞌak cuochben. Cuulaj tinye a̱cue li cꞌaꞌru ta̱cuaj xnaubal ut naru ajcuiꞌ tatxic cuulaj. Matcꞌoxlac chic chirixeb li bu̱r li ac cuan oxib cutan xsachiqueb. Ac xeꞌtauheꞌ chic. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol la̱ yucuaꞌ li yo̱queb chirajbal ru chixjunileb laj Israel? chan. Laj Saúl quixye re: —La̱in xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, li incꞌaꞌ qꞌuiheb saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut la̱o li ralal xcꞌajol li kayucuaꞌ, ma̱cꞌaꞌ kacuanquil saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. ¿Cꞌaꞌut nak nacaye cue chixjunil aꞌin? chan. Tojoꞌnak laj Samuel quixcꞌam laj Saúl rochben lix mo̱s saꞌ li nimla naꞌajej li oqueb cuiꞌ re chi cuaꞌac. Quixqꞌueheb xnaꞌajeb saꞌ xjolom li me̱x li chunchu̱queb cuiꞌ li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi ulaꞌ. Laj Samuel quixye re laj cꞌu̱banel: —Cꞌam chak li tib li xinqꞌue a̱cue re ta̱xoc xjunes, chan. Ut laj cꞌu̱banel quixcꞌam chak li raꞌ li carner ut quixqꞌue saꞌ me̱x chiru laj Saúl. Laj Samuel quixye re: —Cueꞌ lix tibel a̱cua xocbil chokꞌ a̱cue. Cuaꞌin. Li xtibel a̱cua aꞌin xocbil chokꞌ a̱cue re ta̱tzaca saꞌ li cutan aꞌin nak xinbokeb li ulaꞌ chi cuaꞌac, chan. Ut laj Saúl quicuaꞌac rochben laj Samuel saꞌ li cutan aꞌan. Chirix aꞌan, queꞌcube chak saꞌ li tzu̱l ut queꞌco̱eb saꞌ xbe̱n li rochoch. Aran quia̱tinac laj Samuel riqꞌuin. Cuulajak chic nak ac sake̱uc re, laj Samuel quixbok laj Saúl ut quixye re: —Cauresi a̱cuib chi xic xban nak anakcuan tatinchakꞌrabi, chan. Laj Saúl quicuacli ut queꞌco̱eb xcabichaleb. Nak queꞌcuulac chire li tenamit, laj Samuel quixye re laj Saúl: —Ye re la̱ mo̱s nak xicak chi ubej. Abanan la̱at tatcana̱k arin xban nak la̱in tinye a̱cue li cꞌaꞌru quixye li Dios, chan laj Samuel. Laj Samuel quixqꞌue li aceite saꞌ xjolom laj Saúl. Aꞌan retalil nak aꞌanak xreyeb laj Israel.Ut laj Samuel quixchap jun li chꞌina botella li aceite. Quixhoy saꞌ xjolom laj Saúl. Quirutzꞌ ru ut quixye re: —Li Ka̱cuaꞌ xsicꞌ a̱cuu re tattakla̱nk saꞌ xbe̱n li tenamit Israel. Anakcuan nak tat-e̱lk cuiqꞌuin ta̱cꞌuleb cuib li cui̱nk cuan cuiꞌ li mukleba̱l re lix Raquel aran Selsa, saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Eb li cui̱nk aꞌan teꞌxye a̱cue, “Eb li bu̱r li yo̱cat chixsicꞌbal ac xeꞌtauheꞌ. Incꞌaꞌ chic yo̱ chi cꞌoxlac la̱ yucuaꞌ chirixeb. Ra ban xchꞌo̱l cha̱cuix la̱at. Ut yo̱ chixyebal, ¿Cꞌaꞌru tinba̱nu? Incꞌaꞌ nacꞌulun li cualal,” chan. La̱at tat-e̱lk saꞌ li naꞌajej aꞌan ut tatxic toj tatcuulak cuan cuiꞌ li nimla cheꞌ ji aran Tabor. Aran ta̱cꞌuleb oxib li cui̱nk li yo̱queb chi xic Bet-el chixlokꞌoninquil li Dios. Li jun yo̱k chixcꞌambal oxib li cocꞌ chiba̱t. Li xcab yo̱k chixcꞌambal oxib li caxlan cua. Ut li rox yo̱k chixcꞌambal jun botella li vino. Teꞌxqꞌue xsahil a̱chꞌo̱l ut teꞌxqꞌue a̱cue cuib li caxlan cua. Chacꞌulak li caxlan cua chiruheb. Laj Samuel quixye ajcuiꞌ re laj Saúl: —Chirix chic aꞌan la̱at tatxic toj Gabaa bar nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ li Dios saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ lix muheba̱leb laj filisteo. Nak tat-oc saꞌ li tenamit aꞌan, ta̱cꞌuleb jun chꞌu̱tal li profeta li yo̱keb chi cubec saꞌ li tzu̱l. Yo̱keb chixchꞌeꞌbal lix salterio, lix pandero, lix xo̱lb joꞌ eb ajcuiꞌ lix arpa re xlokꞌoninquil li Dios. Ut la̱at ta̱cuecꞌa lix cuanquil lix musikꞌ li Dios nak ta̱cha̱lk saꞌ a̱be̱n. Tat-oc chi lokꞌoni̱nc rochbeneb. Ut chalen saꞌ li cutan aꞌan jalanak chic la̱ naꞌleb. Nak ta̱cꞌul li cꞌaꞌak re ru aꞌin, la̱at ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru nacacuecꞌa nak us xba̱nunquil xban nak li Ka̱cuaꞌ cua̱nk a̱cuiqꞌuin. La̱at xbe̱n cua tatxic chicuu aran Gilgal. Aran tina̱cuoybeni cuukub cutan toj tincuulak. Ut tinmayeja li cꞌatbil xul ut tinmayejak ajcuiꞌ re xcꞌambal kib saꞌ usilal chiru li Dios. Toj aran tinye a̱cue cꞌaꞌru ta̱ba̱nu, chan laj Samuel. Nak laj Saúl quixsukꞌisi rib re nak ta̱e̱lk riqꞌuin laj Samuel, li Dios quixjalanobresi lix naꞌleb. Ut quilajcꞌulman chixjunil li cꞌaꞌru quixye laj Samuel saꞌ li cutan aꞌan. Mokon nak laj Saúl quicuulac Gabaa rochben lix mo̱s, queꞌxcꞌul li jun chꞌu̱tal li profetas yo̱queb chi cubec saꞌ li tzu̱l. Yo̱queb chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Saúl quirecꞌa lix cuanquil li Dios nak quichal saꞌ xbe̱n ut qui-oc chi yehoc ra̱tin profeta rochbeneb. Eb li queꞌnaꞌoc ru laj Saúl nak toj ma̱jiꞌ naxcꞌul xcuanquil li Dios, queꞌril nak yo̱ chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ rochbeneb li profeta. Queꞌxye chi ribileb rib: —¿Cꞌaꞌru xcꞌul laj Saúl li ralal laj Cis? Joꞌ li profeta chic, chanqueb. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌxye: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan li ralal laj Cis? chanqueb. Ut riqꞌuin aꞌan queꞌxtiquib xyebal li a̱tin: “¿Ma profeta ajcuiꞌ laj Saúl?” Nak laj Saúl quirakeꞌ chi lokꞌoni̱nc saꞌ xya̱nkeb li profetas, co̱ saꞌ rochoch. Jun li rican laj Saúl quixye re laj Saúl ut re lix mo̱s: —¿Bar xexcuulac chak?— Ut laj Saúl quixye re: —Xocuulac chak chixsicꞌbaleb lix bu̱r lin yucuaꞌ. Abanan incꞌaꞌ xkatauheb. Xco̱o riqꞌuin laj Samuel, chan. Li rican quixye re: —Ba̱nu usilal. Ye cue cꞌaꞌru xye a̱cue laj Samuel, chan. Laj Saúl quixye re: —Laj Samuel xye ke nak ac xeꞌtauheꞌ lix bu̱r lin yucuaꞌ, chan. Abanan incꞌaꞌ quixye re li rican nak laj Samuel quixye nak aꞌan ta̱oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Mokon chic laj Samuel quixtakla xchꞌutubanquileb li tenamit chiru li Ka̱cuaꞌ aran Mizpa. Ut quixye reheb: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios la̱ex aj Israel. “La̱in quin-isin chak e̱re aran Egipto. Quexincol saꞌ rukꞌeb laj Egipto ut quexincol ajcuiꞌ saꞌ rukꞌeb chixjunileb li tenamit li queꞌrahobtesin chak e̱re.” Abanan la̱ex xetzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, li quicoloc e̱re chiruheb li raylal ut li chꞌaꞌajquilal li cuanquex cuiꞌ. Anakcuan la̱ex nequeye: La̱o takaj junak karey, chanquex. Joꞌcan nak anakcuan us te̱chꞌutub e̱rib chiru li Ka̱cuaꞌ chi te̱p, aꞌ yal chanru xqꞌuial li junju̱nk chꞌu̱tal, chan laj Samuel. Laj Samuel quixbokeb chixjunileb lix te̱paleb laj Israel. Ut li Ka̱cuaꞌ quixsicꞌ ru lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut queꞌbokeꞌ li junju̱nk chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut li jun chꞌu̱tal li ralal xcꞌajol laj Matri queꞌsiqꞌueꞌ ru. Ut saꞌ xya̱nkeb aꞌan quisiqꞌueꞌ ru laj Saúl, li ralal laj Cis. Queꞌxsicꞌ saꞌ xya̱nkeb, abanan ma̱ ani aran. Nak incꞌaꞌ queꞌxtau, queꞌxye re li Ka̱cuaꞌ: —¿Ma cuan saꞌ kaya̱nk li cui̱nk li xasicꞌ ru? chanqueb. Ut li Dios quixye reheb: —Laj Saúl cuan saꞌ e̱ya̱nk. Xmuk rib saꞌ xya̱nk li i̱k, chan. Queꞌco̱eb saꞌ junpa̱t ut coxeꞌxcꞌam chak laj Saúl. Queꞌxxakab chiruheb li tenamit, ut queꞌxqꞌue retal nak laj Saúl, aꞌan li kꞌaxal najt rok chiruheb chixjunileb. Laj Samuel quixye reheb li tenamit: —Aꞌan aꞌin li quixsicꞌ ru li Ka̱cuaꞌ. Ma̱ ani naru xjuntakꞌe̱tanquil riqꞌuin li cui̱nk aꞌin, chan. Ut eb li tenamit queꞌxjap re chi saheb saꞌ xchꞌo̱l ut queꞌxye: —Najt taxak chicua̱nk li karey, chanqueb. Ut laj Samuel quixye reheb li tenamit chanru nak ta̱takla̱nk li rey saꞌ xbe̱neb ut quixtzꞌi̱ba li chakꞌrab aꞌan saꞌ jun li hu. Li hu aꞌan queꞌxcꞌu̱la saꞌ li rochoch li Dios. Tojoꞌnak laj Samuel quixtaklaheb li tenamit saꞌ li rochocheb. Ut laj Saúl co̱ ajcuiꞌ saꞌ li rochoch aran Gabaa. Ut queꞌco̱eb chirix li cui̱nk li cauheb rib chi pletic, eb li cui̱nk li queꞌecꞌasi̱c xchꞌo̱leb xban li Dios. Abanan cuanqueb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Queꞌxye: —¿Ma aꞌan li cui̱nk li ta̱colok ke? chanqueb. Ut xicꞌ queꞌril laj Saúl ut incꞌaꞌ queꞌxqꞌue xma̱tan. Abanan laj Saúl incꞌaꞌ quixqꞌue saꞌ xchꞌo̱l li cꞌaꞌru queꞌxba̱nu. Laj Nahas, lix reyeb laj Amón, quixcauresiheb lix soldado ut queꞌco̱eb Jabes re Galaad re teꞌpletik riqꞌuineb. Eb li cui̱nk li cuanqueb Jabes re Galaad queꞌxye re: —Ba̱nu jun li contrato kiqꞌuin ut la̱o takacanab kib rubel a̱cuanquil, chanqueb. Ut laj Nahas quixye reheb: —La̱in tinba̱nu jun li contrato e̱riqꞌuin. Abanan tento nak che̱ju̱nkalex tine̱canab chirisinquil li xnakꞌ e̱ru li cuan saꞌ le̱ nim, re nak tincꞌut e̱xuta̱n la̱ex aj Israel, chan. Eb li nequeꞌtaklan aran Jabes queꞌxye re: —Oybenihomak cuukubak cutan re nak takataklaheb li katakl riqꞌuineb chixjunileb laj Israel. Cui ma̱ ani nachal chi coloc ke, la̱o takakꞌaxtesi kib rubel e̱cuanquil, chanqueb. Eb li takl queꞌcuulac aran Gabaa saꞌ lix tenamit laj Saúl ut queꞌxye reheb li cꞌaꞌru teꞌxba̱nu eb laj Amón. Nak queꞌrabi li resil aꞌan, queꞌrahoꞌ xchꞌo̱leb ut queꞌoc chi ya̱bac chixjunileb li tenamit. Laj Saúl yo̱ chak chi sukꞌi̱c saꞌ cꞌaleba̱l rochben lix bo̱yx. Quixye: —¿Cꞌaꞌru xeꞌxcꞌul li tenamit nak yo̱queb chi ya̱bac? chan. Ut queꞌxye re li cꞌaꞌru queꞌxye li takl li queꞌchal chak Jabes. Laj Saúl quirecꞌa nak lix musikꞌ li Dios quichal saꞌ xbe̱n ut cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ nak quirabi li queꞌxye li takl. Quixchap cuib li bo̱yx ut quixsetiheb. Quixtakla li tib saꞌ chixjunileb li tenamit Israel. Quixtakla xyebal reheb: —Joꞌcaꞌin takaba̱nu reheb lix bo̱yxeb li incꞌaꞌ teꞌoque̱nk chixtenkꞌanquil chi pletic laj Saúl ut laj Samuel, chan. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac eb laj Israel. Chi junajeb xchꞌo̱leb queꞌxchꞌutub ribeb re teꞌxic chi pletic. Laj Saúl quixchꞌutubeb li cui̱nk aran Bezec ut queꞌajla̱c. Cuanqueb oxib ciento mil (300,000) chi cui̱nk aj Israel ut cuanqueb ajcuiꞌ laje̱b xcaꞌcꞌa̱l mil (30,000) chi cui̱nk aj Judá. Quixye reheb li takl li queꞌchal chak Jabes re Galaad: —Saꞌ cuaꞌleb texkacol, chan. Ut eb li takl queꞌco̱eb cuiꞌchic ut queꞌxye reheb li cuanqueb Jabes li cꞌaꞌru quixye laj Saúl. Cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Queꞌxye reheb laj Amón: —Cuulaj takakꞌaxtesi kib saꞌ e̱rukꞌ ut te̱ba̱nu li cꞌaꞌru nequeraj kiqꞌuin, chanqueb. Cuulajak chic nak toj ekꞌela, laj Saúl quixjachi lix soldado saꞌ oxib jachal. Nak quisake̱u, queꞌco̱eb saꞌ junpa̱t saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb laj Amón ut queꞌoc chi pletic riqꞌuineb. Nak quicuaꞌleboꞌ ac xeꞌxcamsiheb laj Amón ut li incꞌaꞌ queꞌcamsi̱c queꞌxjeqꞌui ribeb ut queꞌe̱lelic chi xjunju̱nkaleb. Ma̱ jun reheb quicana chi cuan rochben. Eb laj Israel queꞌxye re laj Samuel: —¿Aniheb li cui̱nk li queꞌxye nak laj Saúl incꞌaꞌ ta̱takla̱nk saꞌ kabe̱n? Kꞌaxtesiheb saꞌ kukꞌ re takacamsiheb, chanqueb. Ut laj Saúl quixye reheb: —Ma̱ jun reheb laj Israel ta̱camsi̱k anakcuan xban nak saꞌ li cutan aꞌin li Ka̱cuaꞌ coxcol la̱o aj Israel, chan. Chirix chic aꞌan, laj Samuel quixye reheb li tenamit: —Quimkex. Yoꞌkeb Gilgal re nak takaxakab chi junaj cua laj Saúl chokꞌ rey, chan. Chixjunileb li tenamit queꞌco̱eb Gilgal ut queꞌxxakab laj Saúl chokꞌ rey chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut aran queꞌmayejac ut queꞌxqꞌue xmayejeb re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l laj Saúl ut queꞌsahoꞌ ajcuiꞌ saꞌ xchꞌo̱leb chixjunileb li tenamit. Tojoꞌnak laj Samuel quixye reheb li tenamit: —Qꞌuehomak retal. La̱in xinba̱nu chixjunil li xeye cue. Ut xinxakab le̱ rey. Anakcuan cuan le̱ rey chi cꞌamoc be che̱ru. La̱in ac ti̱xin chic. Sak chic injolom. Eb li cualal cuanqueb arin e̱riqꞌuin. La̱in xincꞌamoc be che̱ru chalen saꞌ insa̱jilal toj anakcuan. Xakxo̱quin che̱ru anakcuan. Yehomak cue lix ya̱lal chiru li Ka̱cuaꞌ Dios ut chiru ajcuiꞌ li rey li quixsicꞌ ru chi cꞌamoc be che̱ru. ¿Ma cuan junak xinmakꞌ xbo̱yx? ¿Ma cuan junak xinmakꞌ xbu̱r? ¿Ma cuan junak xincuelkꞌa cꞌaꞌru re? ¿Ma cuan junak xinrahobtesi? ¿Ma xinqꞌue cuib chi tumina̱c re nak incꞌaꞌ tinye li ya̱l? Cui cuan li incꞌaꞌ us xinba̱nu, yehomak cue anakcuan re nak naru tinyi̱b ru li incꞌaꞌ us xinba̱nu, chan. Ut eb li tenamit queꞌxye re: —Incꞌaꞌ xaba̱nu li incꞌaꞌ us. Incꞌaꞌ xat-elkꞌac chiku chi moco xoa̱rahobtesi, chanqueb. Laj Samuel quixye reheb: —Li Ka̱cuaꞌ xrabi li cꞌaꞌru xeye. Ut li rey li sicꞌbil ru xban li Dios xrabi ajcuiꞌ. Ma̱cꞌaꞌ li incꞌaꞌ us xinba̱nu e̱re, chan. Ut eb li tenamit queꞌxye: —Ya̱l. Li Ka̱cuaꞌ naxnau, chanqueb. Laj Samuel quixye reheb li tenamit: —Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quixakaban reheb laj Moisés ut laj Aarón chirisinquileb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ saꞌ li naꞌajej Egipto. Qꞌuehomak retal. La̱in tinjultica e̱re chiru li Ka̱cuaꞌ chixjunil li usilal li quixba̱nu chak e̱re la̱ex ut reheb ajcuiꞌ le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak quixcoleb. Nak queꞌco̱eb Egipto laj Jacob ut eb li ralal xcꞌajol, queꞌrahobtesi̱c. Eb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Ut aꞌan quixtaklaheb laj Moisés ut laj Aarón chixtenkꞌanquileb. Eb aꞌan queꞌcꞌamoc be chiruheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak queꞌel chak Egipto ut aꞌaneb li queꞌcꞌamoc chak reheb chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌin. Abanan eb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Joꞌcan nak li Dios quixkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌ laj Sísara li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldado laj Jabín lix reyeb laj Hazor. Quixcanabeb ajcuiꞌ rubel xcuanquileb laj filisteo ut rubel xcuanquileb lix reyeb laj Moab. Queꞌpletic riqꞌuineb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Nak ac cuanqueb chic saꞌ raylal, queꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb chiru li Dios ut queꞌxye, “La̱o xoma̱cob xban nak xatkatzꞌekta̱na ut xkalokꞌoniheb li yi̱banbil dios Baal ut Astarot. At Ka̱cuaꞌ, choa̱col taxak chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc ke ut tocꞌanjelak cha̱cuu,” chanqueb. Ut li Ka̱cuaꞌ quixtaklaheb laj Jerobaal, laj Barac, laj Jefté, ut laj Samuel che̱tenkꞌanquil re texcolekꞌ chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re ut quexcuan chi ma̱cꞌaꞌ chic e̱cꞌaꞌux. Nak queqꞌue retal nak laj Nahas lix reyeb laj Amón oc re chi pletic e̱riqꞌuin, la̱ex xetzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ Dios ut aꞌan raj li tzꞌakal le̱ rey. Ut xeye, “Takaj junak karey re ta̱takla̱nk saꞌ kabe̱n,” chanquex. Anakcuan cueꞌ le̱ rey li xesicꞌ ru. Li Ka̱cuaꞌ xqꞌue le̱ rey li xetzꞌa̱ma. Cui la̱ex te̱xucua ru li Ka̱cuaꞌ ut texcꞌanjelak chiru ut cui la̱ex joꞌ ajcuiꞌ le̱ rey, te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Dios ut incꞌaꞌ te̱kꞌetkꞌeti e̱rib chiru, us tex-e̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Abanan cui incꞌaꞌ te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye, ut cui te̱kꞌet li chakꞌrab li quixqꞌue e̱re, li Dios texqꞌue chixtojbal rix le̱ ma̱c joꞌ quixba̱nu riqꞌuin le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Oybenihomak cuan toj te̱ril li sachba chꞌo̱lej li tixba̱nu li Dios che̱ru. Qꞌuehomak retal. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ anakcuan xkꞌehil li sicꞌoc trigo? Anakcuan ma̱cuaꞌ xkꞌehil li hab. Abanan la̱in tintzꞌa̱ma chiru li Dios nak tixqꞌue chak li ca̱k ut li hab re nak te̱qꞌue retal nak ma̱c xeba̱nu chiru li Dios nak xetzꞌa̱ma le̱ rey, chan laj Samuel. Ut laj Samuel quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak tixtakla li hab. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan li Dios quixtakla li ca̱k ut li hab. Ut cꞌajoꞌ nak queꞌxxucua ru li Dios ut queꞌxxucua ajcuiꞌ ru laj Samuel. Ut queꞌxye re laj Samuel: —Chattijok chikix la̱o aj cꞌanjel cha̱cuu. Tzꞌa̱ma chiru li Dios nak incꞌaꞌ toxcanab chi ca̱mc xban nak ma̱c xkaba̱nu nak xkapatzꞌ karey, chanqueb. Laj Samuel quixye reheb: —Mexxucuac. Ya̱l nak xexma̱cob. Abanan me̱tzꞌekta̱na chic li Ka̱cuaꞌ. Chexcꞌanjelak ban chiru chi anchal le̱ chꞌo̱l, chan. Me̱lokꞌoni chic li jalanil dios. Eb aꞌan incꞌaꞌ naru nequextenkꞌa chi moco naru nequexcol xban nak eb aꞌan ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Saꞌ xcꞌabaꞌ lix lokꞌal, li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ textzꞌekta̱na, xban nak aꞌan naraj nak la̱exak lix tenamit. La̱in incꞌaꞌ nacuaj ma̱cobc chiru li Ka̱cuaꞌ Dios riqꞌuin xcanabanquil tijoc che̱rix. Nacuaj xqꞌuebal e̱naꞌleb ut nacuaj ajcuiꞌ xcꞌutbal che̱ru cꞌaꞌru li us xba̱nunquil re nak cha̱bilakex ut texcua̱nk saꞌ ti̱quilal. Qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ ut chexucua ru. Cheqꞌuehak retal li sachba chꞌo̱lej ut li xni̱nkal usilal quixba̱nu e̱re. Abanan cui yal yo̱kex chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us, ta̱sachekꞌ e̱ru ut ta̱sachekꞌ ajcuiꞌ ru le̱ rey, chan laj Samuel. Ac cuan xchihab laj Saúl nak quixtiquib takla̱nc saꞌ xbe̱neb laj Israel. Nak ac cuan cuib chihab roquic chokꞌ rey aran Israel, quixsiqꞌueb ru oxib mil li soldado saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Cuib mil queꞌcana rochben laj Saúl aran Micmas, ut saꞌ eb li tzu̱l Bet-el. Ut eb li jun mil chic queꞌcana rochben laj Jonatán aran Gabaa saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut eb li jun chꞌol chic queꞌtakla̱c saꞌ xmuheba̱leb. Laj Jonatán quixcamsiheb jun chꞌu̱tal chi xsoldado laj filisteo aran Gabaa. Ut eb laj filisteo queꞌrabi resil. Tojoꞌnak laj Saúl quixtakla xya̱basinquil li trompeta saꞌ chixjunil li tenamit re nak chixjunileb teꞌxnau cꞌaꞌru quicꞌulman. Joꞌcan nak chixjunileb laj Israel queꞌrabi resil nak laj Saúl ac xeꞌxcamsi li jun chꞌu̱tal chi soldado li yo̱queb chi cꞌacꞌale̱nc aran Gabaa. Queꞌxnau nak xicꞌ nequeꞌileꞌ xbaneb laj filisteo. Ut chixjunileb queꞌco̱eb Gilgal re teꞌxchꞌutub ribeb riqꞌuin laj Saúl. Ut eb laj filisteo queꞌxchꞌutub ribeb chi pletic riqꞌuineb laj Israel. Cuanqueb laje̱b xcaꞌcꞌa̱l mil (30,000) chi carruaje re pletic, cuanqueb cuakib mil (6,000) li soldado li nequeꞌxic chirix cacua̱y, ut cuanqueb ajcuiꞌ nabaleb li soldado li nequeꞌxic chi rokeb joꞌ xqꞌuial li samaib li cuan chire li palau. Queꞌco̱eb ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb aran Micmas li nacana saꞌ xjayal li tenamit Bet-avén, li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe. Eb laj Israel queꞌril nak cuanqueb saꞌ chꞌaꞌajquilal ut incꞌaꞌ chic queꞌxtau cꞌaꞌru teꞌxba̱nu re xcolbaleb rib. Queꞌxmuk ribeb saꞌ eb li ochoch pec, saꞌ eb li jul, saꞌ eb li sako̱nac, ut saꞌ xya̱nkeb li ni̱nki pec ut queꞌxmuk ajcuiꞌ ribeb saꞌ eb li rok haꞌ li ma̱cꞌaꞌ haꞌ chi saꞌ. Cuanqueb ajcuiꞌ laj Israel li queꞌco̱eb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán xbaneb xxiu saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Gad ut laj Galaad. Abanan laj Saúl quicana aran Gilgal. Ut nequeꞌsicsot xbaneb xxiu chixjunileb li cuanqueb rochben. Ut laj Saúl quiroybeni cuukub cutan, joꞌ quiyeheꞌ re xban laj Samuel. Abanan laj Samuel quibay ut incꞌaꞌ quicuulac Gilgal. Xban aꞌan nak queꞌoc chi xic li soldados. Joꞌcan nak laj Saúl quixye reheb: —Cꞌamomak chak li xul re takacꞌat ut tomayejak ajcuiꞌ re xcꞌambal kib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios, chan. Ut laj Saúl quixcꞌat li mayej xul. Ut nak quirakeꞌ chixcꞌatbal li mayej xul quicuulac laj Samuel. Co̱ laj Saúl chixcꞌulbal ut chixqꞌuebal xsahil xchꞌo̱l. Tojoꞌnak quixye laj Samuel: —¿Cꞌaꞌru xaba̱nu? Ut quixye laj Saúl: —La̱in xcuil nak eb li soldado yo̱queb chi xic xban nak la̱at incꞌaꞌ xatcꞌulun chiru li jarub cutan xaye cue. Ut xinqꞌue retal nak eb laj filisteo ac xeꞌxchꞌutub ribeb aran Micmas. La̱in xincꞌoxla nak teꞌxtiquib pletic cuiqꞌuin arin Gilgal, ut la̱in toj ma̱jiꞌ nintzꞌa̱ma rusilal li Ka̱cuaꞌ saꞌ inbe̱n. Joꞌcan nak xinmayeja li cꞌatbil xul chiru li Dios, chan laj Saúl. Ut laj Samuel quixye re laj Saúl: —Xma̱cꞌaꞌil a̱naꞌleb xakꞌet cuiꞌ xchakꞌrab li Dios. Incꞌaꞌ xaba̱nu li naxye saꞌ li chakꞌrab li quixqꞌue a̱cue li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios. Cui ta xaba̱nu li quixye a̱cue, li Ka̱cuaꞌ xxakab raj la̱ cuanquil saꞌ xnaꞌaj chi junelic, la̱at ut eb la̱ cualal a̱cꞌajol. Abanan anakcuan incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk a̱cuanquil chi junelic xban nak xakꞌet xchakꞌrab li Dios. Li Ka̱cuaꞌ ac xsicꞌ ru jun chic li cui̱nk li tixba̱nu joꞌ naraj li Dios. Ut aꞌan chic ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb laj Israel xban nak xakꞌet li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ, chan. Laj Samuel qui-el Gilgal ut co̱ Gabaa saꞌ xnaꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Laj Saúl quirajla lix soldados li cuanqueb rochben ut cuakib ciento (600) aj chic li soldados li cuanqueb rochben. Laj Saúl ut laj Jonatán li ralal joꞌqueb ajcuiꞌ li soldado li cuanqueb rochbeneb queꞌcana aran Gabaa saꞌ xnaꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut eb laj filisteo cuanqueb lix muheba̱leb aran Micmas. Oxib chꞌu̱taleb lix soldado laj filisteo queꞌco̱eb chixmakꞌbal li cꞌaꞌru reheb laj Israel. Li xbe̱n chꞌu̱tal queꞌco̱eb saꞌ li be li naxic Ofra saꞌ li naꞌajej Sual. Li xcab chꞌu̱tal queꞌco̱eb Bet-horón ut li rox chꞌu̱tal queꞌco̱eb saꞌ li nuba̱l re li ru takꞌa re laj Zeboim saꞌ xjayal li chaki chꞌochꞌ. Ma̱ jun aj tenol chꞌi̱chꞌ cuan saꞌ xya̱nkeb laj Israel xban nak eb laj filisteo incꞌaꞌ queꞌraj nak eb laj Israel teꞌxyi̱b lix chꞌi̱chꞌ re pletic. Tento nak eb laj Israel nequeꞌxic riqꞌuineb laj filisteo re nak eb aꞌan teꞌxqꞌue xkꞌesnal lix chꞌi̱chꞌeb, lix ma̱leb, lix asaroneb, joꞌ eb ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxbec cuiꞌ lix chꞌochꞌ. Queꞌxtoj cuib chi tumin plata re nak ta̱qꞌuehekꞌ xkꞌesnal lix chꞌi̱chꞌeb re becoc chꞌochꞌ ut li asaron. Ut queꞌxtoj jun chi tumin plata re ta̱qꞌuehekꞌ xkꞌesnal li ma̱l ut li chꞌi̱chꞌ. Xban aꞌan nak quicuulac xkꞌehil li pletic ma̱ jun li soldado aj Israel cuan xchꞌi̱chꞌ re pletic. Caꞌaj cuiꞌ laj Saúl ut laj Jonatán cuanqueb xchꞌi̱chꞌ saꞌ rukꞌeb. Jun chꞌu̱tal chi soldados aj filisteo yo̱queb chi cꞌacꞌale̱nc saꞌ li be li naxic Micmas. Saꞌ jun li cutan laj Jonatán quixye re lix mo̱s li nacꞌamoc re lix chꞌi̱chꞌ li napletic cuiꞌ: —Yoꞌo. Numeko jun pacꞌal li nimaꞌ re topletik riqꞌuineb lix solda̱deb aj filisteo li yo̱queb chi cꞌacꞌale̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌan, chan. Ut laj Jonatán incꞌaꞌ quixye re laj Saúl lix yucuaꞌ nak ta̱xic. Laj Saúl cuan lix muheba̱l chire li tenamit Gabaa rubel jun li nimla cheꞌ granado li cuan saꞌ li naꞌajej Migrón. Cuakib ciento na li soldados cuanqueb rochben. (Laj tij li cuan lix efod chirix, aꞌan laj Ahías li ralal laj Ahitob. Laj Ahitob, aꞌan li ri̱tzꞌin laj Icabod. Ut laj Icabod, aꞌan li ralal laj Finees. Laj Finees, aꞌan li ralal laj Elí laj tij li nacꞌanjelac chiru li Dios aran Silo.) Ma̱ ani quinaꞌoc re nak laj Jonatán co̱ bar cuanqueb cuiꞌ laj filisteo. Saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li be re Micmas cuan li ni̱nki sako̱nac. Li jun Boses xcꞌabaꞌ ut li jun chic Sene xcꞌabaꞌ. Laj Jonatán tento ta̱numekꞌ aran re ta̱xic saꞌ li naꞌajej cuanqueb cuiꞌ li jun chꞌu̱tal chi soldados aj filisteo. Li sako̱nac jun cuan saꞌ li norte saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Micmas. Li jun chic cuan saꞌ li sur saꞌ xcꞌayaba̱l li tenamit Gabaa. Laj Jonatán quixye re li natenkꞌan re: —Numeko jun pacꞌal bar cuanqueb cuiꞌ laj filisteo li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios. Ma̱re chan nak li Ka̱cuaꞌ toxtenkꞌa xban nak chiru aꞌan ma̱cꞌaꞌ chꞌaꞌaj. Li Dios toxtenkꞌa chi numta̱c saꞌ xbe̱neb, usta nabalo, usta cuibo ajcuiꞌ, chan. Ut li cui̱nk li natenkꞌan re quixye: —Ba̱nu li cꞌaꞌru nacacuaj xba̱nunquil. La̱in tatintenkꞌa, chan. Laj Jonatán quixye re: —Yoꞌo cuanqueb cuiꞌ ut takacꞌut kib chiruheb. Cui eb aꞌan teꞌxye ke “Choe̱roybeni aran. La̱o toxic cuanquex cuiꞌ”, chaꞌkeb, la̱o takoybeniheb ut incꞌaꞌ toxic cuanqueb cuiꞌ. Cui ut eb aꞌan teꞌxye nak toxic riqꞌuineb, la̱o toxic xban nak aꞌan retalil chiku nak li Ka̱cuaꞌ tixkꞌaxtesiheb saꞌ kukꞌ, chan laj Jonatán. Joꞌcan nak queꞌco̱eb ut queꞌxcꞌut ribeb chiruheb laj filisteo. Ut eb laj filisteo queꞌxye: —¡Ilomakeb! Eb laj Israel yo̱queb chi e̱lc saꞌ li ochoch pec li queꞌxmuk cuiꞌ ribeb, chanqueb. Ut queꞌxjap reheb chixyebal re laj Jonatán ut li natenkꞌan re: —Quimkex arin. Cuan cꞌaꞌru takaye e̱re, chanqueb. Laj Jonatán quixye re laj te̱nkꞌ re: —Yoꞌo riqꞌuineb xban nak li Ka̱cuaꞌ ac xkꞌaxtesiheb laj filisteo saꞌ kukꞌ la̱o aj Israel, chan. Ut laj Jonatán quitakeꞌ saꞌ li naꞌajej cuanqueb cuiꞌ laj filisteo. Ut li natenkꞌan re yo̱ chi xic chirix. Laj Jonatán naxtolcꞌosiheb chak eb laj filisteo ut laj te̱nkꞌ re naxcamsiheb. Saꞌ li xbe̱n ple̱t aꞌan junmay tana li soldado li queꞌxcamsiheb laj Jonatán ut li natenkꞌan re saꞌ li chꞌina naꞌajej aꞌan. Chixjunileb laj filisteo li cuanqueb saꞌ lix muheba̱leb queꞌxucuac joꞌ eb ajcuiꞌ li soldados li yo̱queb chi cꞌacꞌale̱nc. Ut queꞌxucuac ajcuiꞌ li nequeꞌxic chi elkꞌac. Nequeꞌsicsot xban xxiuheb. Qui-ecꞌan li chꞌochꞌ ut li Dios quixsach xnaꞌlebeb. Ut eb lix soldado laj Saúl li yo̱queb chi cꞌacꞌale̱nc aran Gabaa saꞌ xnaꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌril nak yo̱queb chi xucuac laj filisteo ut yo̱queb chi e̱lelic yalak bar. Laj Saúl quixye reheb li cuanqueb rochben: —Chꞌutubomak chixjunileb li soldado ut te̱ril ani li ma̱ aniheb saꞌ kaya̱nk, chan. Nak queꞌxchꞌutubeb chixjunileb li soldados queꞌxqꞌue retal nak ma̱ ani laj Jonatán, chi moco li cui̱nk li natenkꞌan re. Laj Saúl quixye re laj Ahías laj tij: —Cꞌam chak arin lix efod li Ka̱cuaꞌ, chan. (Saꞌ eb li cutan aꞌan laj Ahías yo̱ chixcꞌambal li efodSaꞌ li versículo 14:18 saꞌ li versión Reina Valera naxye “arca”. chiruheb laj Israel.) Toj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac laj Saúl riqꞌuin laj tij nak quiril nak eb laj filisteo yo̱queb chixpokokinquil ribeb ut incꞌaꞌ chic nequeꞌxtau cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Ut laj Saúl quixye re laj Ahías: —Ma̱cꞌam chak li efod. Canab cuan, chan. Ut queꞌxchꞌutub ribeb chixjunileb lix soldados li cuanqueb rochben laj Saúl ut queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb laj filisteo. Eb laj filisteo yo̱queb chixcamsinquil ribeb chi ribileb rib xban nak sachso̱queb chic xnaꞌlebeb. Cuanqueb xcomoneb laj Israel queꞌco̱eb saꞌ xya̱nkeb laj filisteo junxil. Queꞌxjal xcꞌaꞌuxeb ut queꞌoquen cuiꞌchic chirixeb laj Israel li cuanqueb rochben laj Saúl ut laj Jonatán. Joꞌcan ajcuiꞌ eb laj Israel li queꞌxmuk ribeb saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru. Queꞌril nak yo̱queb chi e̱lelic laj filisteo. Queꞌco̱eb ajcuiꞌ eb aꞌan chi pletic riqꞌuineb laj filisteo. Queꞌpletic toj retal queꞌcuulac saꞌ li tenamit Bet-avén. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixcoleb laj Israel saꞌ li cutan aꞌan. Saꞌ li cutan aꞌan tacuajenakeb li soldado aj Israel xban nak laj Saúl ac xba̱nu li juramento ut quixye: —Tzꞌekta̱nanbilak li ani ta̱cuaꞌak nak toj ma̱jiꞌ na-oc li kꞌojyi̱n cui toj ma̱jiꞌ nequeꞌke̱chaniheb laj filisteo, chan. Joꞌcan nak incꞌaꞌ queꞌcuaꞌac eb li soldados aj Israel. Eb li soldado aj Israel queꞌcuulac saꞌ jun li qꞌuicheꞌ. Ut aran queꞌxtau li xyaꞌal cab saꞌ li chꞌochꞌ. Nabal li xyaꞌal cab. Yo̱ chi be̱c rok. Abanan ma̱ ani quixchap re xban nak queꞌxucuac xban li juramento li quixye laj Saúl. Abanan laj Jonatán incꞌaꞌ quirabi li cꞌaꞌru quixye laj Saúl reheb li soldado. Joꞌcan nak quixchꞌic lix xukꞌ saꞌ li xyaꞌal cab ut quixlou li xyaꞌal cab li cuan chiru lix xukꞌ. Nak quixlou li xyaꞌal cab quicꞌulun xchꞌo̱l. Jun li soldado quixye re laj Jonatán: —La̱ yucuaꞌ quixba̱nu jun li juramento riqꞌuineb li soldados ut quixye nak tzꞌekta̱nanbilak li ani ta̱tzaca̱nk chiru li cutan aꞌin. Joꞌcan nak tacuajenako, chan. Laj Jonatán quixye re: —Incꞌaꞌ us xba̱nu lin yucuaꞌ. Qꞌue retal. La̱in xcꞌulun inchꞌo̱l xban li xyaꞌal cab li xinlou. Us raj cui ta eb li kasoldados queꞌxtzaca li tzacae̱mk li queꞌre̱chani riqꞌuineb laj filisteo. Kꞌaxal raj cuiꞌchic nabaleb laj filisteo xeꞌkacamsi, chan. Saꞌ li cutan aꞌan eb laj Israel queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj filisteo chalen saꞌ li tenamit Micmas toj saꞌ li tenamit Ajalón. Abanan kꞌaxal tacuajenakeb li tenamit. Queꞌco̱eb saꞌ junpa̱t bar cuan cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru li xeꞌre̱chani saꞌ li ple̱t. Ut aran queꞌxcamsiheb li cuacax ut li cocꞌ ral. Ut queꞌxcamsiheb ajcuiꞌ li carner ut queꞌxtiu li tib rech xiquic lix quiqꞌuel. Quiyeheꞌ resil re laj Saúl nak eb laj Israel yo̱queb chi ma̱cobc chiru li Dios xban nak yo̱queb chixtzacanquil li tib li toj cuan xquiqꞌuel. Laj Saúl quixye reheb: —La̱ex xekꞌet li ra̱tin li Dios. Ayukex ut cꞌamomak chak junak li nimla pec arin, chan reheb. Ut quixye ajcuiꞌ reheb: —Yehomak reheb li tenamit nak chi xjunju̱nkaleb teꞌxcꞌam chak eb lix cuacax ut eb lix carner. Teꞌxcamsiheb arin ut teꞌxtiu re nak incꞌaꞌ teꞌma̱cobk chiru li Dios riqꞌuin xtiubal lix quiqꞌuel li xul, chan. Saꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan chixju̱nkaleb queꞌxcꞌam lix cuacax ut lix carner ut queꞌxcamsiheb saꞌ li naꞌajej aꞌan re teꞌxtiu. Ut laj Saúl quixyi̱b jun li artal re li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan li xbe̱n artal li quixyi̱b chiru li Dios. Laj Saúl quixye reheb lix soldado: —Yoꞌkeb chi pletic riqꞌuineb laj filisteo chiru li kꞌojyi̱n aꞌin. Topletik riqꞌuineb toj ta̱sake̱uk re nak ma̱ jun chic reheb ta̱cana̱k chi yoꞌyo, chan. Eb li soldados queꞌxye: —La̱o takaba̱nu joꞌ ta̱ye, chanqueb. Abanan laj tij quixye: —Kapatzꞌak xbe̱n cua re li Dios ma us toxic chi pletic malaj ut incꞌaꞌ us, chan. Ut laj Saúl quitijoc ut quixye re li Dios: —¿Ma us toxic chi pletic riqꞌuineb laj filisteo? ¿Ma ta̱kꞌaxtesiheb saꞌ kukꞌ? chan. Abanan li Dios incꞌaꞌ quixsume lix tij saꞌ li cutan aꞌan. Joꞌcan nak laj Saúl quixbokeb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li soldados ut quixye reheb: —Quimkex arin. Takatzꞌil a̱tin re xnaubal ani xma̱cob chiru li cutan aꞌin. Saꞌ xcꞌabaꞌ li yoꞌyo̱quil Dios li nacoloc ke la̱o aj Israel, la̱in ninye e̱re nak ta̱camsi̱k li ani cuan xma̱c, usta aꞌan laj Jonatán li cualal, chan laj Saúl. Abanan ma̱ jun saꞌ xya̱nkeb quichakꞌoc. Ut laj Saúl quixye reheb: —La̱ex texxakli̱k aran ut la̱in tinxakli̱k arin cuochben laj Jonatán li cualal, chan. Ut eb li soldados queꞌxye: —Ba̱nu li cꞌaꞌru nacacꞌoxla nak us xba̱nunquil, chanqueb. Laj Saúl quitijoc ut quixye re li Ka̱cuaꞌ: —At Ka̱cuaꞌ, at kaDios la̱o aj Israel, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xasume lin tij anakcuan? Cui la̱in ut laj Jonatán cuan kama̱c, nak tobu̱lik, ta̱e̱lk li Urim. Cui ut eb li soldados cuanqueb xma̱queb, ta̱e̱lk li Tumin, chan. Ut nak queꞌbu̱lic, quicꞌutun nak laj Saúl ut laj Jonatán cuanqueb xma̱c. Ma̱cuaꞌeb li soldados li cuanqueb xma̱c. Ut laj Saúl quixye reheb: —Texbu̱lik re rilbal ma la̱in cuan inma̱c, malaj ut laj Jonatán cuan xma̱c, chan. Ut nak queꞌbu̱lic, quicꞌutun nak laj Jonatán cuan xma̱c. Laj Saúl quixye re laj Jonatán: —Ye cue cꞌaꞌru li ma̱c xaba̱nu, chan. Laj Jonatán quixye re: —La̱in xinlou caꞌchꞌin li xyaꞌal cab li xcana chi ruꞌuj lin xukꞌ. ¿Ma yal xban aꞌan nak tinca̱mk? chan. Laj Saúl quixye re laj Jonatán: —At Jonatán, li Dios tinixqꞌue chixtojbal inma̱c cui incꞌaꞌ tatca̱mk la̱at anakcuan, chan. Abanan eb li soldados queꞌxye re laj Saúl: —¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱ca̱mk laj Jonatán? Incꞌaꞌ, xban nak aꞌan xcoloc ke la̱o aj Israel chiruheb laj filisteo. Incꞌaꞌ ta̱ru̱k ta̱camsi̱k. Saꞌ xcꞌabaꞌ li yoꞌyo̱quil Dios nakaye nak chi moco jun li rismal xjolom ta̱isi̱k xban nak li cꞌaꞌru quixba̱nu anakcuan, quixba̱nu xban nak li Ka̱cuaꞌ quitenkꞌan re, chanqueb. Joꞌcan nak eb li soldados queꞌxcol laj Jonatán ut incꞌaꞌ quicamsi̱c. Ut laj Saúl quixcanab pletic riqꞌuineb laj filisteo ut eb laj filisteo queꞌsukꞌi cuiꞌchic saꞌ xnaꞌajeb. Nak ac x-oc laj Saúl chokꞌ xreyeb laj Israel, quipletic riqꞌuineb chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Quipletic riqꞌuineb laj Moab, ut eb laj Amón, ut eb laj Edom. Ut quipletic ajcuiꞌ riqꞌuineb lix reyeb laj Soba, joꞌ eb ajcuiꞌ laj filisteo. Saꞌ chixjunil li tenamit li queꞌpletic cuiꞌ, eb laj Israel queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Cau xchꞌo̱l chi pletic laj Saúl. Quixchꞌutubeb lix soldados ut quinumta saꞌ xbe̱neb laj Amalec. Ut quixcoleb laj Israel chiruheb chixjunileb li nequeꞌelkꞌan re li cꞌaꞌru reheb. Cuanqueb oxibeb li ralal laj Saúl. Aꞌaneb laj Jonatán, laj Isúi, ut laj Malquisúa. Ut cuanqueb ajcuiꞌ cuib xrabin. Li asbej, aꞌan lix Merab xcꞌabaꞌ ut li i̱tzꞌinbej, aꞌan lix Mical. Li rixakil laj Saúl, aꞌan lix Ahinoam, lix rabin laj Ahimaas. Ut li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldados, aꞌan laj Abner, li ralal laj Ner. Laj Ner, aꞌan rican laj Saúl. Lix yucuaꞌ laj Saúl, aꞌan laj Cis. Ut laj Ner, aꞌan lix yucuaꞌ laj Abner. Laj Cis ut laj Ner, aꞌaneb li ralal laj Abiel. Joꞌ najtil quiyoꞌyo, laj Saúl cau quipletic riqꞌuineb laj filisteo. Joꞌcan nak quixqꞌue saꞌ xya̱nkeb lix soldados chixjunileb li cui̱nk li cauheb xchꞌo̱l ut cauheb rib. Saꞌ jun li cutan laj Samuel quixye re laj Saúl: —Li Ka̱cuaꞌ quinixtakla re nak tatinxakab chokꞌ xreyeb laj Israel lix tenamit. Joꞌcan ut nak anakcuan chacuabi li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ Dios. Aꞌan aꞌin li naxye li nimajcual Dios; “La̱in tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb li ralal xcꞌajol laj Amalec xban nak incꞌaꞌ queꞌxcanabeb laj Israel chi numecꞌ saꞌ lix naꞌajeb nak queꞌel chak aran Egipto. Texxic anakcuan chi pletic riqꞌuineb laj Amalec. Te̱sach ruheb chixjunil li cꞌaꞌruheb re. Me̱ril xtokꞌoba̱l ruheb. Te̱camsiheb chixjunileb joꞌ cui̱nk, joꞌ ixk, joꞌqueb ajcuiꞌ li cocꞌal ut eb li toj cꞌulaꞌaleb. Te̱camsiheb ajcuiꞌ lix cuacax, ut eb lix carner, eb lix camelleb joꞌ eb ajcuiꞌ lix bu̱reb”, chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Saúl quixtakla xchꞌutubanquileb li tenamit saꞌ li naꞌajej Telaim ut aran quirajlaheb. Cuanqueb cuib oꞌcꞌa̱l mil (200,000) chi soldado re Israel li nequeꞌxic chi rokeb ut laje̱b mil (10,000) chi soldados re Judá. Chirix aꞌan laj Saúl queꞌco̱eb saꞌ lix tenamiteb laj Amalec ut aran queꞌcana chi oybeni̱nc saꞌ li ru takꞌa. Quixtakla xyebal reheb laj Ceneo: —Elenkex saꞌ xya̱nkeb laj Amalec re nak incꞌaꞌ texsachekꞌ rochbeneb aꞌan. Incꞌaꞌ texsachekꞌ xban nak la̱ex xeril xtokꞌoba̱l ruheb laj Israel nak queꞌel Egipto, chan. Ut eb laj Ceneo queꞌel saꞌ xya̱nkeb laj Amalec. Ut laj Saúl quipletic riqꞌuineb laj Amalec ut queꞌra̱linaheb saꞌ li tenamit Havila toj saꞌ li tenamit Shur li cuan saꞌ xnuba̱l li naꞌajej Egipto. Laj Saúl quinumta saꞌ xbe̱neb. Queꞌxchap chi yoꞌyo laj Agag lix reyeb laj Amalec. Abanan chixjunileb li tenamit queꞌxcamsi chi chꞌi̱chꞌ. Laj Saúl ut eb lix soldado incꞌaꞌ queꞌxcamsi laj Agag, chi moco queꞌxcamsiheb li carner li cha̱bil, chi moco li cuacax li ni̱nkeb xtibel. Ut incꞌaꞌ queꞌxsach ru li cꞌaꞌru terto xtzꞌak. Caꞌaj cuiꞌ li cꞌaꞌru ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ, aꞌan li queꞌxsach. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Samuel ut quixye: —Incꞌaꞌ sa saꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin laj Saúl. Incꞌaꞌ raj xinqꞌue chokꞌ xreyeb laj Israel. Quinixtzꞌekta̱na ut quixkꞌet lin chakꞌrab, chan. Qui-oc xcꞌaꞌux laj Samuel ut quixnumsi li kꞌojyi̱n aꞌan chi tijoc chiru li Ka̱cuaꞌ. Cuulajak chic nak toj ekꞌela, laj Samuel co̱ chixsicꞌbal laj Saúl. Quirabi resil nak co̱ aran Carmel laj Saúl ut nak quixxakab jun li retalil najt xteram re nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal. Ut chirix aꞌan laj Saúl co̱ Gilgal. Laj Samuel co̱ cuan cuiꞌ laj Saúl ut laj Saúl quixye re: —Osobtesinbilat taxak xban li Ka̱cuaꞌ. La̱in xinba̱nu li cꞌaꞌru quixye cue li Ka̱cuaꞌ, chan. Laj Samuel quixye re: —Cui xaba̱nu li cꞌaꞌru xye a̱cue li Ka̱cuaꞌ, ¿cꞌaꞌut nak yo̱quin chirabinquil li carner ut li cuacax nak yo̱queb chi ya̱bac? chan. Quichakꞌoc laj Saúl ut quixye: —Riqꞌuineb laj Amalec xkacꞌameb chak. Eb li soldados incꞌaꞌ queꞌxcamsi li cha̱bil saꞌ xya̱nkeb li carner ut li cuacax. Queꞌxsicꞌ ruheb re takamayeja chiru li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios. Ut li jun chꞌol chic xkasach ruheb, chan. Quixye laj Samuel re laj Saúl: —Canab a̱tinac. Abi li cꞌaꞌru quixye cue li Ka̱cuaꞌ ecue̱r chi kꞌek, chan. Ut laj Saúl quixye re: —Us. Ye, chan. Quixye laj Samuel: —Usta la̱at xaye nak ma̱cꞌaꞌ a̱cuanquil, abanan la̱at xatqꞌueheꞌ chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ quisicꞌoc a̱cuu re nak tat-oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Ut li Ka̱cuaꞌ catxtakla chi pletic riqꞌuineb laj Amalec. Ut quixye a̱cue nak tento ta̱sacheb ru chixjunileb xban nak aj ma̱queb. ¿Cꞌaꞌut nak xakꞌet li cꞌaꞌru quixye a̱cue li Ka̱cuaꞌ? ¿Cꞌaꞌut nak xexoc li cꞌaꞌru reheb? ¿Cꞌaꞌut nak xaba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ? chan laj Samuel. Laj Saúl quixye: —La̱in xinba̱nu li xye cue li Ka̱cuaꞌ. Xinba̱nu lin taklanquil xqꞌue cue. Xinchap ut xincꞌam laj Agag lix reyeb laj Amalec ut xkasacheb ruheb chixjunileb laj Amalec. Abanan eb lin soldados queꞌxchapeb li cha̱bil carner ut li cha̱bil cuacax li ac kꞌaxtesinbil re sachecꞌ ut queꞌxcꞌameb chak re teꞌxmayejaheb chiru li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios aran Gilgal, chan. Laj Samuel quixye re: —¿Cꞌaꞌru li kꞌaxal lokꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ? ¿Ma li mayejac malaj ut li abi̱nc? Chiru li Ka̱cuaꞌ li abi̱nc, aꞌan li kꞌaxal lokꞌ chiru li mayejac. Li xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye li Dios, aꞌan kꞌaxal lokꞌ chiru xcꞌatbal xxe̱bul li carner. Li xkꞌetbal xchakꞌrab li Dios, aꞌan nimla ma̱c joꞌ li kꞌehi̱nc. Ut li xtzꞌekta̱nanquil li ra̱tin li Dios, aꞌan nimla ma̱c ajcuiꞌ joꞌ li xlokꞌoninquil li yi̱banbil dios. Joꞌ nak la̱at xatzꞌekta̱na li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ, joꞌcan ajcuiꞌ nak li Ka̱cuaꞌ xatxtzꞌekta̱na la̱at ut xatrisi saꞌ la̱ cuanquil. Incꞌaꞌ chic tatcꞌanjelak chokꞌ rey, chan laj Samuel. Tojoꞌnak laj Saúl quixye re laj Samuel: —La̱in xinma̱cob. Xinkꞌet li ra̱tin li Dios ut xinkꞌet ajcuiꞌ la̱ cua̱tin la̱at. Xban nak xinxucuac chiruheb li tenamit, joꞌcan nak xinba̱nu li cꞌaꞌru xeꞌxye. Ba̱nu usilal, chacuy inma̱c. Ba̱nu usilal, yoꞌo chicuix re nak tinlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ aran Gilgal, chan laj Saúl. Laj Samuel quixye re: —Incꞌaꞌ tinxic cha̱cuix xban nak xatzꞌekta̱na li ra̱tin li Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ xatxtzꞌekta̱na la̱at re nak incꞌaꞌ chic tatcua̱nk chokꞌ xreyeb laj Israel, chan. Nak laj Samuel quixsukꞌisi rib re ta̱xic, laj Saúl quixchap li rakꞌ ut quipejeꞌ. Laj Samuel quixye re laj Saúl: —Li Ka̱cuaꞌ quixmakꞌ cha̱cuu la̱ cuanquil anakcuan ut quixqꞌue re jun chic kꞌaxal cha̱bil cha̱cuu la̱at. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan lix lokꞌaleb laj Israel. Aꞌan incꞌaꞌ naticꞌtiꞌic, chi moco naxjal xcꞌaꞌux. Li Dios, aꞌan ma̱cuaꞌ yal cui̱nk re nak tixjal xcꞌaꞌux, chan. Laj Saúl quixye re: —La̱in xinma̱cob. Abanan nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱qꞌue inlokꞌal chiruheb li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb lin tenamit Israel ut chiruheb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit. Tatsukꞌi̱k cuochben re nak tinlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios, chan. Joꞌcan nak laj Samuel co̱ chirix laj Saúl ut laj Saúl quixlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Samuel quixye: —Cꞌamomak chak arin laj Agag, lix rey eb laj Amalec, chan. Quichal riqꞌuin laj Samuel laj Agag chi sa saꞌ xchꞌo̱l ut quixye saꞌ xchꞌo̱l, “Incꞌaꞌ chic tineꞌxcamsi” chan. Laj Samuel quixye re: —Riqꞌuin la̱ chꞌi̱chꞌ xacamsiheb li tenamit ut eb li naꞌbej queꞌcana chi ma̱cꞌaꞌeb chic xcocꞌal. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ naꞌ ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic xcocꞌal, chan. Ut laj Samuel quixcamsi ut quixpedasi laj Agag chiru li Ka̱cuaꞌ aran Gilgal. Chirix aꞌan laj Samuel co̱ Ramá ut laj Saúl co̱ saꞌ rochoch aran Gabaa saꞌ lix naꞌaj. Ut laj Samuel incꞌaꞌ chic co̱ chirilbal laj Saúl chalen toj nak quicam. Abanan cꞌajoꞌ nak quirahoꞌ xchꞌo̱l xban. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l nak quixxakab laj Saúl chokꞌ xreyeb laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Samuel: —¿Joꞌ najtil chic rahak a̱chꞌo̱l chirix laj Saúl? La̱in incꞌaꞌ chic nacuaj ta̱cua̱nk chokꞌ rey. Ta̱qꞌue li aceite saꞌ li xucub ut tatxic aran Belén riqꞌuin laj Isaí xban nak la̱in xinsicꞌ ru jun reheb li ralal re ta̱oc chokꞌ rey, chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Samuel quixye: —At Ka̱cuaꞌ, la̱in incꞌaꞌ naru ninba̱nu aꞌan. Cui laj Saúl ta̱rabi resil, tinixcamsi, chan. Li Dios quixye re: —Ta̱cꞌam jun li chꞌina ba̱c nak tatxic. Ut ta̱ye re laj Saúl nak xic a̱cue chi mayejac chicuu. Nak tatcuulak Belén, ta̱ye re laj Isaí nak ta̱xic cha̱cuix nak ta̱qꞌue li mayej. La̱in tincꞌut cha̱cuu cꞌaꞌru ta̱ba̱nu. Li ani tinye a̱cue la̱in, ta̱qꞌue li aceite saꞌ xjolom retalil nak aꞌan ta̱oc chokꞌ rey, chan li Dios. Ut laj Samuel quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Quicuulac saꞌ li tenamit Belén. Ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit queꞌel chixcꞌulbal chi yo̱queb xxiu ut queꞌxpatzꞌ re: —¿Ma saꞌ usilal xatchal saꞌ li katenamit? chanqueb. Laj Samuel quixye: —Saꞌ usilal xinchal. La̱in tinmayejak chiru li Ka̱cuaꞌ. Santobresihomak e̱rib ut texxic chicuix, chan. Ut laj Samuel quixsantobresi laj Isaí ut eb li ralal ut quixye reheb nak teꞌxic chirix nak ta̱mayejak. Nak queꞌcuulac saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ laj Samuel, laj Samuel quiril laj Eliab ut quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Relic chi ya̱l li cui̱nk aꞌin, aꞌan li sicꞌbil ru xban li Dios, chan. Ut li Dios quixye re: —Ma̱cuaꞌ li riloba̱l ta̱qꞌue retal, chi moco lix najtil rok. Aꞌan ma̱cuaꞌ li sicꞌbil ru inban. La̱in ma̱cuaꞌ riqꞌuin li riloba̱l ninsicꞌ ruheb joꞌ nequeꞌxba̱nu li cui̱nk. Li cui̱nk naril chanru na-iloc junak. Abanan la̱in nacuil chanru lix naꞌleb, chan li Dios. Ut laj Isaí quixbok laj Abinadab li ralal jun chic ut quixxakab chiru laj Samuel. Ut laj Samuel quixye: —Chi moco aꞌin li sicꞌbil ru xban li Dios, chan. Ut laj Isaí quixbok laj Sama li ralal jun chic. Ut laj Samuel quixye cuiꞌchic: —Chi moco aꞌin li sicꞌbil ru xban li Dios, chan. Ut laj Isaí quixcꞌuteb cuukub li ralal chiru laj Samuel. Abanan laj Samuel quixye re nak ma̱ jun reheb aꞌan li sicꞌbileb ru xban li Dios. Ut quixye re: —¿Ma caꞌaj eb cuiꞌ aꞌin la̱ cualal? chan. Laj Isaí quixye: —Cuan chic jun li i̱tzꞌinbej. Aꞌan li yo̱ chak chi iloc reheb li carner, chan. Ut laj Samuel quixye re: —Takla xbokbal chi junpa̱t xban nak incꞌaꞌ tocuaꞌak cui toj ma̱jiꞌ nacꞌulun, chan. Ut laj Isaí quixtakla xbokbal li i̱tzꞌinbej. Li al aꞌan cꞌajoꞌ xchakꞌal ru ut cau rib. Chꞌinaꞌus na-iloc. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Samuel: —Qꞌue li aceite saꞌ xjolom xban nak aꞌan aꞌin li sicꞌbil ru inban, chan. Ut laj Samuel quixchap li xucub ut quixqꞌue li aceite saꞌ xjolom chiruheb chixjunileb li ras. Li al aꞌan aj David xcꞌabaꞌ. Chalen saꞌ li ho̱nal aꞌan lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ quicuan riqꞌuin laj David. Ut chirix aꞌan laj Samuel quisukꞌi cuiꞌchic saꞌ li tenamit Ramá. Ut incꞌaꞌ chic quicuan lix musikꞌ li Dios riqꞌuin laj Saúl. Li Dios quixtakla jun li ma̱us aj musikꞌej chixchꞌiꞌchꞌiꞌinquil. Eb lix mo̱s queꞌxye re laj Saúl: —Qꞌue retal, at rey. Li Dios quixqꞌue jun li ma̱us aj musikꞌej re tatxchꞌiꞌchꞌiꞌi. La̱at naru nacaye ke la̱o aj cꞌanjel cha̱cuu nak takasicꞌ junak li cui̱nk naxnau xchꞌeꞌbal li arpa. Nak ta̱cha̱lk li ma̱us aj musikꞌej cha̱chꞌiꞌchꞌiꞌinquil, li cui̱nk aꞌan tixchꞌeꞌ li arpa, ut li ma̱us aj musikꞌej tixcanab a̱chꞌiꞌchꞌiꞌinquil ut ta̱cꞌojla̱k cuiꞌchic a̱chꞌo̱l, chanqueb. Joꞌcan nak laj Saúl quixye reheb: —Ayukex biꞌ ut te̱sicꞌ chak junak li cui̱nk naxnau chi us xchꞌeꞌbal li arpa. Ut cꞌamomak chak cuiqꞌuin, chan. Jun reheb lix mo̱s quixye re: —Laj Isaí li cuan aran Belén cuan jun li ralal naxnau xchꞌeꞌbal li arpa. Li al aꞌan cau rib ut naxnau pletic ut naxnau a̱tinac. Cꞌajoꞌ chakꞌal ru. Ut li Dios cuan riqꞌuin, chan. Joꞌcan nak laj Saúl quixtaklaheb lix takl riqꞌuin laj Isaí ut queꞌxye re: —Li rey Saúl naraj nak ta̱takla chak riqꞌuin laj David la̱ cualal li nacꞌacꞌalen reheb li carner, chanqueb. Ut laj Isaí quixtakla laj David riqꞌuin laj Saúl. Ut quixtakla ajcuiꞌ nabal li caxlan cua, li vino ut jun li chiba̱t toj sa̱j chokꞌ re laj Saúl. Ut quixtakla ajcuiꞌ jun li bu̱r li ta̱i̱ka̱nk re chixjunil. Ut laj David co̱ riqꞌuin laj Saúl ut quicana chi cꞌanjelac chiru. Laj Saúl quixra laj David ut quixye nak aꞌan li ta̱cꞌamok re lix chꞌi̱chꞌ re pletic. Laj Saúl quixtakla xyebal re laj Isaí: —Ba̱nu usilal cue. Cana̱k laj David cuiqꞌuin xban nak aꞌan naqꞌuehoc xsahil inchꞌo̱l, chan. Joꞌcan nak laj David quicana riqꞌuin laj Saúl. Nak li Dios naxtakla chak li ma̱us aj musikꞌej chixchꞌiꞌchꞌiꞌinquil, laj David naxchap lix arpa ut naxchꞌeꞌ chiru. Ut li ma̱us aj musikꞌej naxcanab xchꞌiꞌchꞌiꞌinquil ut nacꞌojla cuiꞌchic xchꞌo̱l laj Saúl. Eb laj filisteo queꞌxchꞌutub ruheb lix soldados re teꞌxic chi pletic. Queꞌxchꞌutub ribeb aran Soco, li cuan saꞌ xcue̱nt Judá. Ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ li naꞌajej Efes-damim li cuan saꞌ xyi li cuib chi tenamit Soco ut Azeca. Ut laj Saúl ut eb lix soldado laj Israel queꞌxchꞌutub ajcuiꞌ ribeb ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ li ru takꞌa Ela. Ut queꞌxtzolob ribeb re teꞌpletik riqꞌuineb laj filisteo. Eb laj filisteo cuanqueb saꞌ xbe̱n jun li tzu̱l ut eb laj Israel cuanqueb saꞌ xbe̱n jun chic li tzu̱l. Ut li ru takꞌa nacana saꞌ xyi li cuib chi tzu̱l. Qui-el chak saꞌ xya̱nkeb laj filisteo jun li cui̱nk cau rib chi pletic. Numenak oxib vara xnajtil rok. Li cui̱nk aꞌan aj Goliat xcꞌabaꞌ. Gat xtenamit. Cuan xpunit chꞌi̱chꞌ saꞌ xjolom yi̱banbil riqꞌuin bronce. Ut li rakꞌ cuan chirix yi̱banbil ajcuiꞌ riqꞌuin bronce. Li rakꞌ jun quintal riqꞌuin jun arroba ra̱lal. Ramro lix tzelec riqꞌuin chꞌi̱chꞌ bronce. Ut cuan ajcuiꞌ jun xkꞌesnal chꞌi̱chꞌ saꞌ xbe̱n xtel. Lix la̱ns, aꞌan jun cacuil cheꞌ ut chꞌi̱chꞌ li ruꞌuj. Ut numenak cablaju libra li ra̱lal. Li cui̱nk li nacꞌamoc re li perpo̱quil chꞌi̱chꞌ re xrambal li re xchꞌo̱l yo̱ chi xic chiru. Laj Goliat quixakli aran ut quixjap re chixyebal reheb laj Israel: —¿Cꞌaꞌut nak xechꞌutub e̱rib arin chi pletic kiqꞌuin? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱in aj filisteo? Ut, ¿ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱ex xmo̱sex laj Saúl? Sicꞌomak ru junak li cui̱nk saꞌ e̱ya̱nk re ta̱pletik cuiqꞌuin, chan. Cui li cui̱nk aꞌan tinixcamsi, la̱o aj filisteo tocana̱k chokꞌ e̱mo̱s. Ut cui la̱in tincamsi li cui̱nk li te̱sicꞌ ru, la̱ex texcana̱k chokꞌ kamo̱s la̱o. Anakcuan yo̱quin chixyebal e̱re la̱ex, lix soldado laj Israel, nak te̱takla chak junak li cui̱nk re ta̱pletik cuiqꞌuin, chan. Cꞌajoꞌ nak quixucuac laj Saúl joꞌqueb ajcuiꞌ lix soldados nak queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye laj Goliat. Nequeꞌsicsot xbaneb xxiu. Laj David, aꞌan jun reheb li cuakxakib chi ralal laj Isaí. Lix tenamit laj Isaí, aꞌan Belén Efrata li cuan saꞌ xcue̱nt Judá. Ac ti̱x chic laj Isaí nak laj Saúl quicuan chokꞌ rey. Oxibeb li ralal laj Isaí ac cuanqueb saꞌ xya̱nkeb lix soldado laj Saúl re teꞌxic chi pletic. Li xbe̱n ralal, aꞌan laj Eliab; li xcab, aꞌan laj Abinadab; ut li rox, aꞌan laj Sama. Laj David, aꞌan li i̱tzꞌinbej saꞌ xya̱nkeb li cuakxakib chi ralal. Eb li oxib chi asbej queꞌco̱eb chirix laj Saúl chi pletic. Laj David rajlal nacuulac riqꞌuin laj Saúl ut nasukꞌi cuiꞌchic Belén chixcꞌacꞌalenquil lix carner lix yucuaꞌ. Rajlal ekꞌela ut rajlal ecuu naxic laj Goliat chixchikꞌbal xjoskꞌileb laj Israel. Caꞌcꞌa̱l cutan quixba̱nu chi joꞌcan. Saꞌ jun li cutan laj Isaí quixye re laj David; —Ta̱cꞌam li jun chacach chi trigo aꞌin li qꞌuilinbil ut li laje̱b chi caxlan cua. Tatxic chi junpa̱t saꞌ lix muheba̱leb li soldados. Ut ta̱qꞌue li trigo ut li caxlan cua reheb la̱ cuas. Ut ta̱cꞌam ajcuiꞌ li laje̱b chi queso aꞌin re li nataklan saꞌ xbe̱neb li jun mil chi soldado. Ta̱cuil ma cauheb la̱ cuas. Ut teꞌxtakla chak junak retalil cha̱cuix re nak tinnau nak saheb saꞌ xchꞌo̱l, chan laj Isaí. Li rey Saúl ut chixjunileb li soldado aj Israel cuanqueb saꞌ li ru takꞌa re Ela. Yo̱queb chi pletic riqꞌuineb laj filisteo. Cuulajak chic nak toj ekꞌela laj David quicuacli ut quixcanabeb li carner saꞌ rukꞌ jalan chic re nak aꞌan chic ta̱ilok reheb. Quixcꞌam li tzacae̱mk ut co̱ joꞌ quiyeheꞌ re xban laj Isaí lix yucuaꞌ. Nak quicuulac cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb li soldados, ac xiqueb re chi pletic ut yo̱queb chixjapbal reheb. Lix solda̱deb laj Israel joꞌ eb ajcuiꞌ lix solda̱deb laj filisteo queꞌxtzolob ribeb re teꞌpletik. Ut yo̱queb chixcaꞌyanquil ribeb. Laj David quixcanab li ri̱k riqꞌuin laj ilol re li cꞌaꞌak re ru reheb li soldados. Co̱ saꞌ a̱nil bar chꞌutchꞌu̱queb cuiꞌ li soldados re ta̱ril chanruheb li ras. Toj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac riqꞌuineb nak laj Goliat, li nimla cui̱nk li quichal saꞌ li tenamit Gat, quixxakab rib saꞌ xyiheb laj Israel ut eb laj filisteo. Qui-oc cuiꞌchic chixhobbaleb laj Israel joꞌ naxba̱nu rajlal cutan. Ut laj David quirabi li yo̱ chixyebal. Nak eb laj Israel queꞌril laj Goliat, quichal xxiuheb ut queꞌe̱lelic chiru. Ut queꞌxye chi ribileb rib: —¿Ma xeqꞌue retal li cui̱nk aꞌan li nachal rajlal chikahobbal? Li ani ta̱camsi̱nk re li cui̱nk aꞌan, li rey tixqꞌue nabal xbiomal. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ lix rabin chokꞌ rixakil. Ut incꞌaꞌ chic teꞌpatzꞌekꞌ xtoj li rechꞌalal, chanqueb. Laj David quia̱tinac riqꞌuineb li cuanqueb chixcꞌatk. Quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru ta̱qꞌuehekꞌ re li ani ta̱camsi̱nk re li cui̱nk li incꞌaꞌ naxpa̱b li Dios? ¿Ani ta̱isi̱nk re li xuta̱n li xqꞌue saꞌ xbe̱neb laj Israel? ¿Cꞌaꞌru xcuanquil nak naxhobeb lix soldados li yoꞌyo̱quil Dios? chan. Eb li cui̱nk queꞌxye re laj David cꞌaꞌru ta̱qꞌuehekꞌ re li ani ta̱camsi̱nk re laj Goliat. Laj Eliab li asbej quirabi li yo̱ chixyebal laj David ut quijoskꞌoꞌ riqꞌuin. Quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak xatchal arin? ¿Ani yo̱ chi iloc reheb li cuib oxibeb li carner li nacacꞌacꞌale saꞌ li chaki chꞌochꞌ? Ninnau nak la̱at kꞌetkꞌetat ut incꞌaꞌ us nacacꞌoxla. ¿Ma caꞌaj cuiꞌ rilbal li pletic xatchal? chan. Laj David quixye re: —¿Cꞌaꞌru li incꞌaꞌ us xinba̱nu anakcuan? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ naru tina̱tinak? chan. Laj David qui-el riqꞌuin li ras ut quipatzꞌoc riqꞌuin jun chic. Ut quiyeheꞌ cuiꞌchic re joꞌ quiyeheꞌ re xbe̱n cua. Cuanqueb li queꞌabin re li quixye laj David. Coxeꞌxye resil re laj Saúl. Ut laj Saúl quixtakla xbokbal laj David. Laj David quixye re laj Saúl: —At rey, ma̱ ani taxak chichꞌina̱nk xchꞌo̱l xban laj filisteo. La̱in aj cꞌanjel cha̱cuu. La̱in tinxic chi pletic riqꞌuin, chan. Abanan laj Saúl quixye re: —Incꞌaꞌ. La̱at incꞌaꞌ naru tatxic chi pletic riqꞌuin aꞌan. La̱at toj sa̱jat. Ut li cui̱nk aꞌan chalen saꞌ xchꞌajomal cau rib chi pletic, chan. Laj David quixye re laj Saúl: —At rey, la̱in nin-iloc reheb lix carner lin yucuaꞌ. Nak queꞌchal li cakcoj malaj ut li oso chixchapbal li carner saꞌ xya̱nkeb lix comon, la̱in co̱in chirixeb toj retal quinmakꞌ li carner chiru. Nak li cakcoj malaj ut li oso queꞌraj intiubal, la̱in quinchap saꞌ xxuqueb re ut quincamsiheb. Usta cakcoj, usta oso, la̱in quincamsiheb. Ut li cui̱nk aꞌin li incꞌaꞌ naxpa̱b li Dios, joꞌcan ajcuiꞌ tixcꞌul xban nak yo̱ chixhobbal lix soldados li yoꞌyo̱quil Dios, chan. Ut quixye cuiꞌchic laj David: —Li Ka̱cuaꞌ quicoloc cue chiruheb li cakcoj ut li oso. Ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱colok cue chiru li cui̱nk aꞌin aj filisteo, chan. Ut laj Saúl quixye re: —Ayu, ut li Ka̱cuaꞌ Dios taxak chitenkꞌa̱nk a̱cue.— Laj Saúl quixqꞌue li rakꞌ chꞌi̱chꞌ chirix laj David. Saꞌ xjolom quixqꞌue lix punit chꞌi̱chꞌ yi̱banbil riqꞌuin bronce. Ut quixqꞌue lix kꞌesnal chꞌi̱chꞌ saꞌ xcꞌa̱mal xsaꞌ saꞌ xbe̱n li rakꞌ. Ut laj David qui-oc chi be̱c, abanan incꞌaꞌ quiru chi be̱c xban nak toj ma̱jiꞌ cꞌaynak chi be̱c riqꞌuin rakꞌ soldado. Laj David quixye re laj Saúl: —La̱in incꞌaꞌ ninru chi be̱c riqꞌuin li akꞌej aꞌin xban nak moco cꞌaynakin ta, chan. Ut quirisi chirix li rakꞌ chꞌi̱chꞌ. Quixchap lix xukꞌ. Quixxoc saꞌ li nimaꞌ o̱b li cocꞌ pec ti̱c ru ut quixqꞌueheb saꞌ lix bo̱ls. Cuan li rantꞌin saꞌ rukꞌ. Ut co̱ cuan cuiꞌ laj filisteo. Ut laj filisteo yo̱ chi nachꞌoc riqꞌuin laj David. Li cui̱nk li nacꞌamoc re li chꞌi̱chꞌ li naxram cuiꞌ li re xchꞌo̱l yo̱ chi xic chiru. Laj filisteo quiril nak chꞌinaꞌus na-iloc laj David. Xban nak toj sa̱j al, incꞌaꞌ quixqꞌue xcuanquil. Quixye re laj David: —¿Ma la̱in ta biꞌ tzꞌiꞌ nak tatcha̱lk chi pletic cuiqꞌuin riqꞌuin cheꞌ? chan. Ut quixmajecua laj David saꞌ xcꞌabaꞌ lix dioseb laj filisteo. Quim arin, chan, ut tinqꞌue la̱ tibel reheb li xul li nequeꞌrupupic li nequeꞌtiꞌoc tib ut reheb ajcuiꞌ li xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ, chan. Laj David quixye re laj Goliat: —La̱at xatchal chi pletic cuiqꞌuin riqꞌuin chꞌi̱chꞌ, la̱ns ut kꞌesnal cheꞌ. Abanan la̱in xinchal chi pletic a̱cuiqꞌuin saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ, li nimajcual Dios, li nequeꞌxlokꞌoni lix solda̱deb laj Israel li yo̱cat chixchikꞌbal xjoskꞌileb. Anakcuan ajcuiꞌ tatxkꞌaxtesi saꞌ cuukꞌ li Ka̱cuaꞌ. La̱in tinnumta̱k saꞌ a̱be̱n ut tinset la̱ cux. Ut tinqꞌue lix tibeleb li soldados aj filisteo chixtiuheb li xul li nequeꞌrupupic, joꞌ ajcuiꞌ li joskꞌ aj xul. Ut chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue retal nak lix Dios eb laj Israel kꞌaxal nim xcuanquil. Chixjunileb li chꞌutchꞌu̱queb arin teꞌxqꞌue retal nak li chꞌi̱chꞌ ut li la̱ns ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ chiru li Dios. Aꞌ li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li ta̱e̱chani̱nk re li ple̱t aꞌin ut aꞌan ta̱kꞌaxtesi̱nk e̱re saꞌ kukꞌ la̱o aj Israel, chan laj David. Laj filisteo qui-oc chi nachꞌoc riqꞌuin laj David. Ut laj David co̱ saꞌ junpa̱t cuan cuiꞌ laj filisteo. Quixchꞌic li rukꞌ saꞌ lix bo̱ls, quirisi jun li pec ut quixqꞌue saꞌ lix rantꞌin ut quixcut chi cau riqꞌuin lix rantꞌin. Li pec quinak saꞌ xpe̱quem ut quicana chi tꞌiltꞌo saꞌ xpe̱quem. Ut laj Goliat quitꞌaneꞌ chi huphu saꞌ chꞌochꞌ. Joꞌcaꞌin nak quixcamsi laj Goliat laj David, usta ma̱cꞌaꞌ xchꞌi̱chꞌ riqꞌuin. Quixcamsi ban riqꞌuin rantꞌin ut pec. Chirix aꞌan, laj David co̱ saꞌ a̱nil riqꞌuin laj Goliat. Quixakli saꞌ xbe̱n. Quixbotzꞌ lix chꞌi̱chꞌ laj Goliat ut riqꞌuin aꞌan quixset xcux. Ut eb laj filisteo queꞌxqꞌue retal nak camenak chic li nacꞌamoc be chiruheb ut queꞌe̱lelic. Ut eb li soldados aj Israel ut eb aj Judá queꞌxjap re ut queꞌra̱linaheb laj filisteo toj saꞌ li oqueba̱l reheb li tenamit Gat ut Ecrón. Ut yalak bar saꞌ eb li be re Saaraim ut Gat ut Ecrón nequeꞌtꞌanaxin li camenak. Ut eb laj Israel queꞌsukꞌi saꞌ xmuheba̱leb laj filisteo ut quilajeꞌxxoc li cꞌaꞌru reheb. Ut laj David quixcꞌam aran Jerusalén lix jolom laj Goliat. Abanan lix chꞌi̱chꞌ re pletic quixxoc saꞌ lix muheba̱l. Nak laj David co̱ chi pletic riqꞌuin laj Goliat, laj Saúl quixpatzꞌ re laj Abner li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldados: —¿Ani aj alal li al aꞌan? chan. Quichakꞌoc laj Abner ut quixye: —Relic chi ya̱l, at rey, la̱in incꞌaꞌ ninnau, chan. Ut laj Saúl quixye re: —Patzꞌi ani lix yucuaꞌ, chan re. Nak quisukꞌi chak laj David saꞌ li ple̱t, cuan chak saꞌ rukꞌ lix jolom laj Goliat. Ut laj Abner quixcꞌam laj David riqꞌuin laj Saúl. Laj Saúl quixye re: —¿Ani la̱ yucuaꞌ? chan. Laj David quixye re: —La̱in ralal laj Isaí, laj cꞌanjel cha̱cuu. Belén xtenamit, chan. Nak quirakeꞌ chi a̱tinac laj David riqꞌuin laj Saúl, laj Jonatán quixcꞌam rib saꞌ amiguil riqꞌuin laj David ut cꞌajoꞌ nak quixra. Chalen saꞌ li cutan aꞌan laj Saúl incꞌaꞌ quixcanab laj David chi sukꞌi̱c saꞌ rochoch lix yucuaꞌ. Quicana ban riqꞌuin re ta̱cꞌanjelak chiru. Laj Jonatán ut laj David queꞌxba̱nu li juramento chi ribileb rib, ut queꞌxye nak junelic teꞌxcꞌam rib saꞌ usilal ut incꞌaꞌ teꞌxchꞌeꞌ rib xban nak laj Jonatán quixra laj David joꞌ nak naxra rib aꞌan. Laj Jonatán quirisi chirix lix tꞌicr li naxqꞌue saꞌ xbe̱n li rakꞌ ut quixsi re laj David ut quixsi ajcuiꞌ re lix tzimaj, lix cꞌa̱mal xsaꞌ joꞌ ajcuiꞌ lix chꞌi̱chꞌ. Joꞌ qꞌuial li quitakla̱c xba̱nunquil laj David xban laj Saúl, us qui-el xban nak naxcꞌoxla chi us cꞌaꞌru tixba̱nu. Joꞌcan nak laj Saúl quixqꞌue xcuanquil chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb lix soldado. Ut queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li tenamit riqꞌuin laj David, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Saúl. Nak laj David ac xcamsi laj Goliat, eb li soldados queꞌsukꞌi chak saꞌ li ple̱t. Eb li ixk saꞌ chixjunileb li tenamit Israel queꞌel chixcꞌulbal li rey Saúl. Cuanqueb xpanderos saꞌ rukꞌ. Yo̱queb chi xajoc ut yo̱queb chi bicha̱nc xban xsahileb xchꞌo̱l. Ut yo̱queb chixchꞌeꞌbal lix cuajbeb. Nak yo̱queb chi xajoc ut yo̱queb chi bicha̱nc, queꞌxye: —Laj Saúl quixcamsiheb jun mil chi cristian. Abanan laj David quixcamsiheb laje̱b mil, chanqueb. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ laj Saúl nak quirabi li yo̱queb chixyebal. Quixye: —Yo̱queb chixyebal nak laj David quixcamsi laje̱b mil ut la̱in jun mil ajcuiꞌ. Caꞌchꞌin chic ma̱ nequeꞌxxakab chokꞌ rey, chan. Joꞌcan nak chalen saꞌ li cutan aꞌan, laj Saúl incꞌaꞌ chic sa naril laj David. Quixcakali ban. Saꞌ li cutan jun chic li Dios quixtakla li ma̱us aj musikꞌej chixchꞌiꞌchꞌiꞌinquil laj Saúl saꞌ rochoch. Chanchan li lo̱c ru laj Saúl. Cuan xla̱ns saꞌ rukꞌ. Ut laj David yo̱ chixchꞌeꞌbal li arpa chiru joꞌ naxba̱nu rajlal. Laj Saúl quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Tinnumsi li la̱ns saꞌ xsaꞌ laj David chiru li tzꞌac, chan. Ut quixcut lix la̱ns. Aꞌut laj David caꞌ sut quixcol rib chiru. Laj Saúl qui-oc xxiu xban laj David xban nak li Dios cuan riqꞌuin laj David ut incꞌaꞌ chic nacuan riqꞌuin laj Saúl. Joꞌcan nak laj Saúl quirisi laj David saꞌ li rochoch. Ut quixxakab chi takla̱nc saꞌ xbe̱n jun mil chi soldados. Laj David nacꞌamoc be chiruheb nak nequeꞌxic chi pletic. Nequeꞌxic ut nequeꞌsukꞌi cuiꞌchic. Li Ka̱cuaꞌ cuan riqꞌuin laj David. Joꞌcan nak us na-el riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru naxba̱nu. Laj David naxnau xcꞌoxlanquil chi us li cꞌaꞌru naxba̱nu. Joꞌcan nak laj Saúl kꞌaxal cuiꞌchic quixucuac chiru. Chixjunileb laj Israel ut eb laj Judá queꞌxra laj David xban nak nacꞌamoc be chi us chiruheb nak nequeꞌxic chi pletic ut nak nequeꞌsukꞌi chak. Saꞌ jun li cutan laj Saúl quixye re laj David: —La̱in tinqꞌue lix Merab, li xbe̱n inrabin, chokꞌ a̱cuixakil. Caꞌaj cuiꞌ li nacuaj la̱in nak cauhak a̱chꞌo̱l chi pletic saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ, chan. Laj Saúl quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Ma̱cuaꞌ la̱in tincamsi̱nk re laj David. Aꞌaneb ban laj filisteo teꞌcamsi̱nk re, chan saꞌ xchꞌo̱l. Laj David quixye: —¿Ma cuan ta biꞌ incuanquil la̱in nak tin-oc chokꞌ a̱hiꞌ, at rey? Ut, ¿ma cuanqueb ta biꞌ xcuanquil lin yucuaꞌ ut eb lix comon arin Israel? chan. Abanan nak quicuulac xkꞌehil nak teꞌsumla̱k, laj Saúl quixsumub lix rabin riqꞌuin laj Adriel, Mehola xtenamit. Ut lix Mical, lix rabin jun chic, quixra laj David. Quiyeheꞌ resil re laj Saúl nak lix Mical naxra laj David. Ut quixcꞌul xchꞌo̱l laj Saúl nak quirabi. Laj Saúl quixye saꞌ xchꞌo̱l: —La̱in tinsumub lix Mical riqꞌuin laj David yal re tixbalakꞌi ut ta̱camsi̱k xbaneb laj filisteo, chan. Joꞌcan nak quixye cuiꞌchic re laj David: —La̱at tat-oc chokꞌ inhiꞌ, chan. Laj Saúl quixtaklaheb lix mo̱s ut quixye reheb nak teꞌa̱tinak riqꞌuin laj David chi ma̱ ani ta̱abi̱nk re ut teꞌxye re chi joꞌcaꞌin: —Laj Saúl nacatxra ut chikajunilo la̱o lix mo̱s nacatkara ajcuiꞌ. Us ta̱sume oc chokꞌ xhiꞌ li rey, chanqueb. Queꞌxye re laj David joꞌ quiyeheꞌ reheb xban laj Saúl. Ut laj David quixye reheb: —¿Ma nequecꞌoxla la̱ex nak kꞌaxal us chokꞌ re junak cui̱nk joꞌ la̱in oc chokꞌ xhiꞌ li rey? La̱in ma̱cꞌaꞌ incuanquil ut nebaꞌin, chan. Ut eb li mo̱s co̱eb chixyebal re laj Saúl li cꞌaꞌru quixye laj David. Ut laj Saúl quixye reheb nak teꞌxye re laj David li a̱tin aꞌin: —Li rey incꞌaꞌ naraj ta̱toj rix lix rabin. Caꞌaj cuiꞌ naraj nak ta̱kꞌaxtesi re jun ciento li ruꞌuj xtzꞌejcualeb laj filisteo. Chi joꞌcan tixqꞌue re̱kaj li incꞌaꞌ us xeꞌxba̱nu li xicꞌ nequeꞌiloc re, chan. Laj Saúl quixcꞌoxla nak riqꞌuin aꞌin ta̱camsi̱k laj David xbaneb laj filisteo. Nak laj David quirabi li cꞌaꞌru quitakla̱c xyebal re xban li rey, quixcꞌul xchꞌo̱l laj David nak aꞌan ta̱oc chokꞌ xhiꞌ li rey. Ma̱jiꞌ ajcuiꞌ nacuulac xkꞌehil xba̱nunquil li quixtakla laj Saúl nak laj David rochbeneb lix soldados queꞌco̱eb ut queꞌxcamsiheb cuib ciento laj filisteo. Ut quixcꞌameb chak li ruꞌuj lix tzꞌejcualeb re tixkꞌaxtesi re li rey re nak naru ta̱oc chokꞌ xhiꞌ. Joꞌcan nak laj Saúl quixsume xqꞌuebal lix Mical chokꞌ rixakil laj David. Laj Saúl quixqꞌue retal nak li Ka̱cuaꞌ natenkꞌan re laj David. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ retal nak lix Mical lix rabin naxra laj David. Cꞌajoꞌ nak quixucuac laj Saúl xban laj David. Ut chalen saꞌ li cutan aꞌan, xicꞌ chic quiril laj David joꞌ najtil yoꞌyo. Rajlal nak nequeꞌchal eb laj filisteo chi pletic riqꞌuineb laj Israel, laj David, aꞌan li kꞌaxal us na-el chiruheb li jun chꞌol chic li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Saúl. Joꞌcan nak chixjunileb queꞌxqꞌue saꞌ xnakꞌ ruheb laj David. Laj Saúl quixye re laj Jonatán ut reheb ajcuiꞌ chixjunileb lix mo̱s nak teꞌxcamsi laj David. Abanan laj Jonatán, li ralal laj Saúl, quixra laj David. Joꞌcan nak laj Jonatán quixye re laj David: —Lin yucuaꞌ ta̱raj a̱camsinquil. Joꞌcan nak cuulaj ta̱ba̱nu cue̱nt. Muk a̱cuib saꞌ junak naꞌajej bar incꞌaꞌ tateꞌril. La̱in tinxic cuochben lin yucuaꞌ saꞌ li cꞌaleba̱l nachꞌ cuancat cuiꞌ. Tina̱tinak cha̱cuix. Cꞌaꞌ na ru tixye lin yucuaꞌ, la̱in tinye cuiꞌchic a̱cue, chan. Ut laj Jonatán quia̱tinac riqꞌuin lix yucuaꞌ. Us li quixye chirix laj David. Quixye re: —At inyucuaꞌ, matma̱cob riqꞌuin xba̱nunquil li incꞌaꞌ us re laj David laj cꞌanjel cha̱cuu. Aꞌan ma̱cꞌaꞌ xba̱nu incꞌaꞌ ta us. Us ban chixjunil li quixba̱nu re a̱tenkꞌanquil. Quixkꞌaxtesi rib chi ca̱mc nak quixcamsi laj Goliat. Ut li Ka̱cuaꞌ quixcoleb laj Israel. La̱at xacuil nak xcamsi laj Goliat ut quisahoꞌ saꞌ a̱chꞌo̱l. ¿Cꞌaꞌut nak tatma̱cobk anakcuan riqꞌuin xcamsinquil laj David? Aꞌan ma̱cꞌaꞌ xma̱c cha̱cuu, chan. Quixcꞌul xchꞌo̱l li cꞌaꞌru quixye laj Jonatán ut quixba̱nu li juramento ut quixye: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li yoꞌyo̱quil Dios, incꞌaꞌ ta̱camsi̱k laj David, chan. Joꞌcan nak laj Jonatán quixbok laj David ut quixye re chixjunil li quixye laj Saúl. Quixcꞌam cuiꞌchic riqꞌuin laj Saúl ut laj David quicꞌanjelac chiru joꞌ junxil. Eb laj filisteo queꞌoc cuiꞌchic chi pletic riqꞌuineb laj Israel. Laj David cau quipletic ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb toj retal nak eb laj filisteo queꞌe̱lelic chiruheb. Saꞌ jun li cutan li Dios quixtakla cuiꞌchic li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin laj Saúl nak chunchu saꞌ rochoch ut cuan lix la̱ns saꞌ rukꞌ. Laj David yo̱ chixchꞌeꞌbal lix arpa. Laj Saúl quixcut lix la̱ns re tixcamsi laj David. Abanan laj David quixcol rib chiru ut lix la̱ns quixlap rib saꞌ li tzꞌac. Joꞌcan nak laj David quie̱lelic saꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan. Saꞌ ajcuiꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan laj Saúl quixtaklaheb li cui̱nk chixcꞌacꞌalenquil li rochoch laj David re teꞌxcamsi nak ta̱sake̱uk. Abanan, lix Mical li rixakil quixye re laj David: —Cui incꞌaꞌ tate̱lelik ut ta̱col a̱cuib chiru li kꞌojyi̱n aꞌin, cuulaj tateꞌxcamsi, chan re. Ut lix Mical quixcubsi laj David saꞌ li ventana. Laj David quie̱lelic re nak tixcol rib. Lix Mical quixchap jun li yi̱banbil dios ut quixyocob saꞌ li cuarib. Quixqꞌue li rix jun li chiba̱t saꞌ xjolom ut quixtzꞌap riqꞌuin tꞌicr. Nak laj Saúl quixtaklaheb lix takl re teꞌxchap laj David, lix Mical quixye reheb: —Laj David yaj, chan. Laj Saúl quixtaklaheb cuiꞌchic lix takl ut quixye reheb: —Cꞌamomak chak laj David, usta yaj, re nak tincamsi, chan. Nak eb li takl queꞌoc saꞌ li rochoch, queꞌxtau li yi̱banbil dios saꞌ lix cuarib. Ut cuan li rix chiba̱t saꞌ xjolom. Laj Saúl quixye re lix Mical: —¿Cꞌaꞌut nak xina̱balakꞌi chi joꞌcaꞌin? ¿Cꞌaꞌut nak xacanab chi e̱lelic li xicꞌ na-iloc cue? chan. Ut lix Mical quixye re: —Aꞌan xye cue nak tinixcamsi cui incꞌaꞌ tintenkꞌa chi e̱lelic, chan. Joꞌcan nak laj David quie̱lelic chiru laj Saúl ut co̱ riqꞌuin laj Samuel aran Ramá. Ut quixserakꞌi re laj Samuel chixjunil li qui-ux re xban laj Saúl. Ut laj David rochben laj Samuel queꞌco̱eb chi cua̱nc aran Naiot. Quiyeheꞌ resil re laj Saúl nak laj David cuan aran Naiot xcue̱nt Ramá. Joꞌcan nak quixtaklaheb li cui̱nk re teꞌxchap ut teꞌxcꞌam riqꞌuin. Queꞌril nak eb li profeta yo̱queb chixlokꞌoninquil li Dios ut laj Samuel yo̱ chi cꞌamoc be chiruheb. Ut lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ quichal riqꞌuineb li takl li quixtakla laj Saúl. Ut eb aꞌan quisach xchꞌo̱leb ut queꞌoc ajcuiꞌ chixlokꞌoninquil li Dios. Laj Saúl quirabi resil li cꞌaꞌru yo̱queb ut quixtakla jalan chic lix takl. Ut eb aꞌan queꞌxtiquib ajcuiꞌ xajoc ut chixjapbal reheb chixlokꞌoninquil li Dios. Ut laj Saúl quixtaklaheb cuiꞌchic rox sut lix takl. Ut joꞌcan cuiꞌchic queꞌxcꞌul. Chirix chic aꞌan, laj Saúl co̱ Ramá. Nak quicuulac cuan cuiꞌ li nimla jul haꞌ aran Secú, quixye reheb li tenamit: —¿Bar cuanqueb laj Samuel ut laj David? chan. Ut jun li cuan aran quixye: —Cuanqueb aran Naiot xcue̱nt Ramá, chan. Laj Saúl co̱ aran Naiot xcue̱nt Ramá. Ut lix musikꞌ li Dios quichal riqꞌuin. Riqꞌuin xcuanquil lix musikꞌ li Dios, laj Saúl qui-oc chi xajoc ut chixjapbal re chixlokꞌoninquil li Dios toj retal quicuulac Naiot xcue̱nt Ramá. Ut laj Saúl quirisi lix tꞌicr li cuan saꞌ xbe̱n li rakꞌ joꞌ ajcuiꞌ lix chꞌi̱chꞌ re pletic. Ut qui-oc chi xajoc ut chixjapbal re chiru laj Samuel. Ut joꞌcan quixnumsi li cutan ut li kꞌojyi̱n. Chalen aꞌan quiticla xyebal: “¿Ma xcomoneb li profeta laj Saúl?” chanqueb. Chirix aꞌan laj David quie̱lelic Naiot xcue̱nt Ramá ut co̱ riqꞌuin laj Jonatán. Quixye re: —¿Cꞌaꞌru li incꞌaꞌ us xinba̱nu? ¿Cꞌaꞌru inma̱c chiru la̱ yucuaꞌ? ¿Cꞌaꞌut nak ta̱raj incamsinquil? chan. Quixye laj Jonatán: —Moco ya̱l ta. La̱at incꞌaꞌ tatxcamsi. Lin yucuaꞌ ma̱cꞌaꞌ naxba̱nu chi incꞌaꞌ ta tixye cue la̱in. Yalak cꞌaꞌru naxba̱nu, naxye cue. Ma̱ jokꞌe tixmuk chicuu li cꞌaꞌru tixba̱nu. Aꞌan incꞌaꞌ tatxcamsi, chan laj Jonatán. Laj David quixye re: —La̱ yucuaꞌ naxnau nak raro̱quin a̱ban. Incꞌaꞌ naraj xqꞌuebal xrahil a̱chꞌo̱l. Joꞌcan nak incꞌaꞌ naxye a̱cue. Saꞌ xcꞌabaꞌ li nimajcual Dios ut saꞌ a̱cꞌabaꞌ ajcuiꞌ la̱at, la̱in ninye a̱cue nak ta̱raj incamsinquil, chan. Laj Jonatán quixye re: —¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj tinba̱nu? Ye cue ut la̱in tinba̱nu, chan. Laj David quixye re: —Cuulaj nequeꞌxninkꞌei li xyoꞌlajic li po ut la̱in cꞌaynakin chi cꞌojla̱c saꞌ li me̱x cuochben la̱ yucuaꞌ. Abanan ta̱qꞌue inlese̱ns re nak la̱in tinmuk cuib saꞌ li cꞌaleba̱l toj saꞌ li ecuu saꞌ rox li cutan. Cui la̱ yucuaꞌ tinixpatzꞌ, la̱at ta̱ye re nak xintzꞌa̱ma cha̱cuu nak tina̱canab chi xic saꞌ lin tenamit Belén xban nak eb li cuechꞌalal nequeꞌninkꞌei̱c aran rajlal chihab. Cui la̱ yucuaꞌ tixye nak us nak xco̱in, ta̱cꞌojla̱k inchꞌo̱l. Abanan cui najoskꞌoꞌ, aꞌan retalil cha̱cuu nak aꞌan ta̱raj incamsinquil. Ba̱nu usilal cue saꞌ xcꞌabaꞌ li juramento li kaba̱nu chi kibil kib. China̱tenkꞌa la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu. Cui ut la̱in cuan inma̱c, china̱camsi la̱at anakcuan. Incꞌaꞌ tento nak tina̱cꞌam riqꞌuin la̱ yucuaꞌ re nak aꞌan tinixcamsi, chan laj David. Laj Jonatán quixye re: —Matcꞌoxlac. Cui la̱in tinnau nak lin yucuaꞌ ac xcꞌoxla xba̱nunquil ma̱usilal a̱cue, la̱in tinye resil a̱cue, chan. Laj David quixye: —¿Ani ta̱yehok cue nak la̱ yucuaꞌ tatxsume saꞌ joskꞌil? chan. Laj Jonatán quixye re: —Yoꞌo saꞌ cꞌaleba̱l, chan. Ut queꞌco̱eb xcabichaleb saꞌ li cꞌaleba̱l. Ut laj Jonatán quixye re laj David: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel, la̱in ninye a̱cue nak saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌin cuulaj malaj ut caꞌbej, la̱in tina̱tinak riqꞌuin lin yucuaꞌ. Cui sa saꞌ xchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin, la̱in tintakla xyebal a̱cue. Cui ut ta̱raj tixba̱nu raylal a̱cue, li Ka̱cuaꞌ chixba̱nuhak raylal cue cui incꞌaꞌ tintakla resil a̱cue ut tatintenkꞌa xcolbal a̱cuib. Li Ka̱cuaꞌ taxak chicua̱nk a̱cuiqꞌuin joꞌ nak quicuan riqꞌuin lin yucuaꞌ. Cui ut toj yoꞌyo̱kin chaba̱nuhak usilal cue joꞌ nak naxba̱nu usilal a̱cue la̱at li Ka̱cuaꞌ re nak incꞌaꞌ tincamsi̱k. Chaba̱nuhak usilal reheb li cuechꞌalal chi junelic. Ut nak li Ka̱cuaꞌ acak xsach ruheb chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue, incꞌaꞌ taxak chisachk lin cꞌabaꞌ chi junaj cua, chan laj Jonatán. Joꞌcaꞌin nak laj Jonatán quixba̱nu li pacto riqꞌuin laj David ut quixye: —Aꞌ taxak li Dios chiqꞌuehok reheb chixtojbal xma̱queb li xicꞌ nequeꞌiloc re laj David joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol, chan. Jun sut chic laj Jonatán quixye nak teꞌxba̱nu li juramento xban nak kꞌaxal cuiꞌchic naxra laj David joꞌ nak naxra rib aꞌan. Tojoꞌnak laj Jonatán quixye re laj David: —Cuulaj nequeꞌxninkꞌei li xyoꞌlajic li po. Teꞌxqꞌue retal nak ma̱ anihakat xban nak yamyo̱k la̱ naꞌaj. Ut saꞌ rox li cutan kꞌaxal cuiꞌchic ta̱cꞌutu̱nk nak ma̱ anihakat. Tatxic saꞌ li naꞌajej li camuk cuiꞌ chak a̱cuib junxil. Ut ta̱muk a̱cuib chirix li jun tu̱b chi pec Ezel xcꞌabaꞌ. La̱in tincut oxib lin tzimaj chixcꞌatk li pec. Tinba̱nu cuib nak yo̱quin chixtzolbal cutuc. Chirix aꞌan tintakla lin mo̱s chixsicꞌbal. Cui la̱in tinye re, “Lin tzimaj cuan nachꞌ riqꞌuin li pec. Cꞌam chak”, aꞌan retalil nak ma̱cꞌaꞌ ta̱cꞌul. Tatcha̱lk cuiꞌchic xban nak saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ ninye a̱cue nak ma̱cꞌaꞌ ta̱cꞌul. Abanan cui tinye re lin mo̱s, “Lin tzimaj toj jun pacꞌal li pec xnak”, aꞌan retalil nak tate̱lelik xban nak li Ka̱cuaꞌ naraj nak tatxic. Ut li Ka̱cuaꞌ ta̱tenkꞌa̱nk ke re nak incꞌaꞌ takakꞌet li ka̱tin li xkaye chi kibil kib.— Joꞌcan nak laj David co̱ ut quixmuk rib saꞌ li cꞌaleba̱l. Nak yo̱ li ninkꞌe re xyoꞌlajic li po, laj Saúl quichunla saꞌ me̱x chi cuaꞌac. Laj Saúl quichunla saꞌ li naꞌajej li nachunla cuiꞌ rajlal chiru li tzꞌac. Ut laj Jonatán quichunla saꞌ xcaꞌyaba̱l. Ut laj Abner quichunla chixcꞌatk laj Saúl. Abanan li naꞌajej li nachunla cuiꞌ laj David yamyo. Saꞌ xbe̱n li cutan ma̱cꞌaꞌ quixye laj Saúl. Saꞌ xchꞌo̱l aꞌan nak laj David quixba̱nu cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ us ut incꞌaꞌ quixsantobresi rib re ta̱ru̱k ta̱cuaꞌak saꞌ li ninkꞌe. Joꞌcan nak ma̱cꞌaꞌ quixye. Joꞌ cuulajak chic saꞌ xcab li cutan re li ninkꞌe, laj Saúl quiril nak ma̱ ani laj David. Quixye re laj Jonatán: —Laj David incꞌaꞌ xcꞌulun chi cuaꞌac chi moco ecue̱r, chi moco anakcuan. ¿Cꞌaꞌut? chan. Laj Jonatán quixye re: —Laj David quixtzꞌa̱ma chicuu nak tinqꞌue xlese̱ns chi xic Belén. Quixye cue, “Ba̱nu usilal, ta̱qꞌue inlese̱ns chi xic xban nak li cuechꞌalal yo̱queb chi mayejac saꞌ li tenamit Belén. Li cuas xtakla inbokbal. Cui sa saꞌ a̱chꞌo̱l cuiqꞌuin, ta̱qꞌue inlese̱ns chi xic chirilbaleb li cuechꞌalal,” chan. Joꞌcan nak incꞌaꞌ xcꞌulun chi cuaꞌac a̱cuochben, at rey, chan laj Jonatán. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ laj Saúl riqꞌuin laj Jonatán ut quixye re: —La̱at incꞌaꞌ us a̱naꞌleb. Ralalat jun ixk kꞌetkꞌet ut incꞌaꞌ us xnaꞌleb. Anakcuan ninnau nak la̱at tzꞌakal rami̱g li ralal laj Isaí. Xuta̱nal chokꞌ a̱cue ut chokꞌ re ajcuiꞌ la̱ naꞌ. ¿Ma incꞌaꞌ nacaqꞌue retal nak cui li ralal laj Isaí yoꞌyo̱k, incꞌaꞌ naru tat-oc chokꞌ rey la̱at, chi moco eb la̱ cualal a̱cꞌajol? Joꞌcan nak ayu. Sicꞌ chak ut ta̱cꞌam chak cuiqꞌuin. Aꞌan tento nak ta̱ca̱mk, chan laj Saúl. Laj Jonatán quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak ta̱camsi laj David? ¿Cꞌaꞌru xma̱c cha̱cuu? chan. Xban xjoskꞌil laj Saúl quixcut lix la̱ns re tixcamsi laj Jonatán. Riqꞌuin aꞌan laj Jonatán quixqꞌue retal nak relic chi ya̱l lix yucuaꞌ ta̱raj xcamsinquil laj David. Ma̱ caꞌchꞌin xjoskꞌil laj Jonatán nak qui-el saꞌ li me̱x ut incꞌaꞌ quicuaꞌac saꞌ xcab li cutan nak yo̱queb chixninkꞌeinquil li xyoꞌlajic li po. Cꞌajoꞌ nak yo̱ chi cꞌoxlac chirix laj David xban nak lix yucuaꞌ ta̱raj xcamsinquil. Saꞌ li cutan jun chic nak toj ekꞌela laj Jonatán co̱ saꞌ cꞌaleba̱l joꞌ quixye re laj David. Ut quixcꞌam jun li sa̱j al chirix. Quixye re li al: —A̱linan ut ta̱xoc chak li tzimaj li tincut, chan. Li al quia̱linac ut laj Jonatán quixcut lix tzimaj toj jun pacꞌal li al. Nak li al quicuulac saꞌ li naꞌajej li quixcut cuiꞌ li tzimaj, laj Jonatán quixjap re chixyebal re li al: —Ayu jun pacꞌal li cuancat cuiꞌ. Aran ta̱tau. Ayu saꞌ junpa̱t, chan. Ut li al quixxoc li tzimaj ut quixcꞌam riqꞌuin laj Jonatán. Abanan incꞌaꞌ quixnau cꞌaꞌru xya̱lal li quixye laj Jonatán. Caꞌaj cuiꞌ laj Jonatán ut laj David queꞌnaꞌoc re. Ut laj Jonatán quixqꞌue lix tzimaj re li al ut quixtakla cuiꞌchic saꞌ li tenamit. Nak ac xco̱ li al, laj David qui-el chak chirix li jun tu̱b chi pec. Quixcuikꞌib rib oxib sut saꞌ chꞌochꞌ. Queꞌrutzꞌ ru chi ribileb rib. Ut cꞌajoꞌ nak queꞌya̱bac. Laj David kꞌaxal cuiꞌchic quiya̱bac toj retal quicꞌojla xchꞌo̱l. Laj Jonatán quixye re laj David: —Ayu chi ma̱cꞌaꞌ a̱cꞌaꞌux. La̱o ac xkaba̱nu li juramento saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk ke re nak incꞌaꞌ takakꞌet li ka̱tin, la̱o joꞌqueb ajcuiꞌ li kalal kacꞌajol, chan. Ut laj David co̱ ut laj Jonatán quisukꞌi saꞌ li tenamit. Laj David co̱ aran Nob riqꞌuin laj Ahimelec laj tij. Laj Ahimelec quisach xchꞌo̱l chirilbal laj David ut quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak xatchal arin a̱junes? chan. Laj David quixye re: —Li rey xqꞌue jun intaklanquil. Ut xye cue nak ma̱ ani aj iqꞌuin tinserakꞌi cꞌaꞌru lin taklanquil. La̱in xinye reheb lin soldado bar tineꞌxcꞌul. Ye cue cꞌaꞌru chi tzacae̱mkil cuan a̱cuiqꞌuin. Qꞌue cue o̱b li caxlan cua malaj ut li cꞌaꞌru cuan a̱cuiqꞌuin, chan. Laj tij quixye re laj David: —Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌak re ru chi tzacae̱mkil. Caꞌaj cuiꞌ li mayejanbil caxlan cua. Naru tinqꞌue a̱cue cui eb li cui̱nk incꞌaꞌ xeꞌcuan riqꞌuin ixk, chan. Laj David quixye re: —Chalen cabajer eb li cui̱nk incꞌaꞌ xeꞌcuan riqꞌuin ixk. Junelic nequeꞌxra rib nak nequeꞌel chixba̱nunquil junak taklanquil. Kꞌaxal cuiꞌchic teꞌxra rib nak yo̱queb chixba̱nunquil li taklanquil aꞌin, chan. Ut laj tij quixqꞌue li mayejanbil caxlan cua re laj David xban nak ma̱cꞌaꞌ chic cuan re. Caꞌaj cuiꞌ li caxlan cua li qui-isi̱c saꞌ li me̱x nak quiqꞌueheꞌ li caxlan cua li toj qui-el saꞌ li horno. Jun lix mo̱s laj Saúl cuan aran saꞌ li cutan aꞌan chixba̱nunquil jun lix taklanquil chiru li Dios. Li cui̱nk aꞌan aj Doeg xcꞌabaꞌ. Edom xtenamit. Aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb li nequeꞌiloc reheb lix queto̱mk laj Saúl. Laj David quixye re laj Ahimelec: —¿Ma cuan arin jun chꞌi̱chꞌ malaj la̱ns? Li rey xinixtakla chi junpa̱t. Joꞌcan nak incꞌaꞌ xqꞌue rib chicuu xcꞌambal chak inla̱ns, chi moco eb lin chꞌi̱chꞌ re pletic, chan. Laj tij quixye re: —Cuan arin lix chꞌi̱chꞌ laj Goliat aj filisteo li camakꞌ chiru nak cacamsi aran saꞌ li ru takꞌa re Ela. Lanlo saꞌ tꞌicr chirix li Efod. Naru ta̱cꞌam aꞌan cui ta̱cuaj. Arin ma̱cꞌaꞌ chic jalan chꞌi̱chꞌ re pletic, chan. Ut laj David quixye re: —Qꞌue cue. Ma̱cꞌaꞌ chic chꞌi̱chꞌ cha̱bil joꞌ aꞌan, chan. Saꞌ li cutan aꞌan laj David quie̱lelic chiru laj Saúl ut co̱ riqꞌuin laj Aquis, lix reyeb laj Gat. Eb lix mo̱s laj Aquis queꞌxye re: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌin laj David li nacꞌanjelac chiru li rey Saúl? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ chirix aꞌan queꞌxye eb li ixk nak queꞌxajoc ut queꞌbichan: “Laj Saúl quixcamsiheb jun mil chi cui̱nk. Abanan laj David quixcamsiheb laje̱b mil?” chanqueb. Laj David quixqꞌue retal li cꞌaꞌru queꞌxye ut cꞌajoꞌ nak qui-oc xxiu chiru laj Aquis, lix reyeb laj Gat. Nak cuan riqꞌuineb quixjal lix naꞌleb ut quixba̱nu rib nak lo̱c ru. Quitzꞌi̱bac chiru li oqueba̱l re li tenamit ut lix yaꞌal re yo̱ chi tꞌanecꞌ saꞌ lix mach. Ut li rey Aquis quixye reheb li nequeꞌtenkꞌan re: —Li cui̱nk aꞌin lo̱c ru. ¿Cꞌaꞌut nak xecꞌam chak cuiqꞌuin? ¿Ma pa̱lt ta biꞌ nequeꞌxba̱nu li lo̱c saꞌ li naꞌajej aꞌin? ¿Cꞌaꞌut nak xecꞌam chak saꞌ li cuochoch li cui̱nk aꞌin? chan. Laj David qui-el saꞌ li tenamit Gat ut quixmuk rib saꞌ li ochoch pec li cuan saꞌ li tenamit Adulam. Nak eb lix naꞌ xyucuaꞌ, ut eb li ras, joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb lix comoneb queꞌxnau nak laj David cuan aran, queꞌco̱eb riqꞌuin. Eb li rahobtesinbileb, li cuanqueb xcꞌas ut eb li cuanqueb saꞌ raylal queꞌco̱eb riqꞌuin. Ca̱hib ciento (400) na chi cui̱nk li cuanqueb rochben. Ut laj David quicꞌamoc be chiruheb. Laj David qui-el aran ut co̱ Mizpa, li cuan aran Moab, chi a̱tinac riqꞌuin li rey. Quixye re: —Nintzꞌa̱ma usilal cha̱cuu nak ta̱qꞌue inlese̱ns chixcanabanquil lin naꞌ ut lin yucuaꞌ a̱cuiqꞌuin toj tinnau cꞌaꞌru tixba̱nu cuiqꞌuin li Dios, chan. Ut laj David quixcꞌam lix naꞌ xyucuaꞌ riqꞌuin lix reyeb laj Moab. Ut aran queꞌcana joꞌ najtil yo̱ chixmukbal rib laj David saꞌ li ochoch pec. Li profeta Gad quixye re laj David: —Incꞌaꞌ naru tatcana̱k saꞌ li naꞌajej aꞌin. Ayu ban chi junpa̱t saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Judá, chan. Joꞌcan nak laj David qui-el aran ut co̱ saꞌ li qꞌuicheꞌ re Haret. Saꞌ jun li cutan laj Saúl quirabi nak qui-ileꞌ laj David ut eb li cuanqueb rochben. Laj Saúl cuan aran Gabaa saꞌ jun li tzu̱l. Chunchu rubel jun li cheꞌ tamarisco ut cuan xla̱ns saꞌ rukꞌ. Chꞌutchꞌu̱queb riqꞌuin chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Laj Saúl quixye reheb li cuanqueb rochben: —Ex ralal xcꞌajol laj Benjamín, abihomak li tinye. ¿Ma nequecꞌoxla la̱ex nak laj David li ralal laj Isaí tixqꞌue e̱chꞌochꞌ che̱junilex la̱ex ut tixqꞌue le̱ racui̱mk uvas? ¿Ma texqꞌue che̱junilex la̱ex chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb lix soldados nak nequecꞌoxla? ¿Cꞌaꞌut nak che̱junilex la̱ex xecꞌu̱b ru xba̱nunquil raylal cue? Ma̱ jun chic e̱re narahoc cue. Ma̱ ani xyehoc cue nak li cualal xba̱nu li juramento riqꞌuin li ralal laj Isaí. Ma̱ jun e̱re xyehoc cue nak li ralal laj Isaí yo̱ chinsicꞌbal re tinixcamsi. Ut li cualal yo̱ chi tenkꞌa̱nc re, chan. Cuan aran laj Doeg li nataklan saꞌ xbe̱neb li nequeꞌiloc re lix queto̱mk laj Saúl. Edom xtenamit. Laj Doeg quixye re laj Saúl: —Xcuil nak xcuulac li ralal laj Isaí aran Nob riqꞌuin laj Ahimelec li ralal laj Ahitob. Laj Ahimelec quixpatzꞌ re li Dios cꞌaꞌru tixba̱nu laj David. Quixqꞌue xtzacae̱mk ut quixqꞌue ajcuiꞌ lix chꞌi̱chꞌ laj Goliat laj filisteo re, chan. Joꞌcan nak laj Saúl quixtakla xbokbal laj Ahimelec laj tij ut chixjunileb li rechꞌalal li nequeꞌcꞌanjelac chokꞌ aj tij aran Nob. Ut chixjunileb queꞌcuulac riqꞌuin li rey. Laj Saúl quixye: —At Ahimelec, abi li tinye, chan. Laj Ahimelec quixye: —At rey, a̱tinan. Tincuabi li cꞌaꞌru ta̱ye, chan. Laj Saúl quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak xacꞌu̱b ru li incꞌaꞌ us chicuix a̱cuochben laj David? ¿Cꞌaꞌut nak xaqꞌue xtzacae̱mk? Ut xaqꞌue ajcuiꞌ xchꞌi̱chꞌ re pletic. Ut xapatzꞌ re li Dios cꞌaꞌru tixba̱nu. Ut anakcuan yo̱ chinsicꞌbal re tinixcamsi, chan. Laj Ahimelec quixye re: —¿Ma cuan ta biꞌ junak reheb li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu kꞌaxal cha̱bil chiru laj David? At rey, aꞌan a̱hiꞌ ut aꞌan ajcuiꞌ nataklan saꞌ xbe̱neb la̱ soldados. Xcꞌulub nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal saꞌ la̱ cuochoch. ¿Ma tojeꞌ ta biꞌ anakcuan tinpatzꞌok chiru li Dios chirix aꞌan? Ma̱cꞌoxla nak la̱in yo̱quin chixcꞌu̱banquil li incꞌaꞌ us cha̱cuix, chi moco eb li cuechꞌalal. Chi ti̱c ma̱cꞌaꞌ ninnau chirix li naꞌleb aꞌan, chan. Abanan li rey quixye re: —At Ahimelec, relic chi ya̱l nak tatcamsi̱k la̱at, joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ cuechꞌalal, chan. Ut quixye reheb lix soldado li cuanqueb chixcꞌatk: —Camsihomakeb laj tij li nequeꞌcꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ xban nak queꞌxcꞌu̱b ru rochben laj David chanru nak tineꞌxcamsi. Usta nequeꞌxnau nak e̱lelic yo̱, incꞌaꞌ queꞌxye cue, chan. Abanan eb li soldados incꞌaꞌ queꞌraj xcamsinquileb laj tij. Laj Saúl quixye re laj Doeg laj Edom: —Camsiheb la̱at, chan. Ut laj Doeg quixcamsiheb chixjunileb laj tij. O̱b roꞌcꞌa̱leb (85) laj tij, li nequeꞌrocsi li efod queꞌcamsi̱c saꞌ li cutan aꞌan. Ut laj Saúl quixtakla ajcuiꞌ xcamsinquil chixjunileb li cuanqueb saꞌ li tenamit Nob, lix tenamiteb laj tij. Chixjunileb queꞌcamsi̱c, joꞌ cui̱nk, joꞌ ixk, joꞌ cocꞌal, joꞌ cꞌulaꞌal. Ut queꞌcamsi̱c ajcuiꞌ lix bo̱yx, lix bu̱r, ut lix carner. Abanan laj Abiatar, jun reheb li ralal laj Ahimelec li ralal laj Ahitob, incꞌaꞌ queꞌxcamsi xban nak quie̱lelic ut co̱ riqꞌuin laj David. Coxixye re laj David chanru nak laj Saúl quixtakla xcamsinquileb laj tij li nequeꞌcꞌanjelac chiru li Dios. Laj David quixye re: —Saꞌ li cutan nak quicuil ru laj Doeg laj Edom, ticto quincꞌoxla nak aꞌan tixye resil re laj Saúl. La̱in cuan cue nak xeꞌcamsi̱c chixjunileb lix comoneb la̱ yucuaꞌ. Cana̱kat arin cuiqꞌuin. Matxucuac. Li ani ta̱ajok re a̱camsinquil la̱at ta̱raj ajcuiꞌ incamsinquil la̱in. La̱at ma̱cꞌaꞌ ta̱cꞌul cui cua̱nkat cuiqꞌuin, chan. Saꞌ jun li cutan laj David quirabi resil nak eb laj filisteo yo̱queb chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ li tenamit Keila. Ut yo̱queb chixmakꞌbal chiruheb lix trigo li tojeꞌ xeꞌrisi saꞌ rix. Laj David quitijoc ut quixye re li Dios: —¿Ma tinxic chi pletic riqꞌuineb laj filisteo malaj ut incꞌaꞌ? chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Ayu. Pletin chak riqꞌuineb laj filisteo ut ta̱coleb li cuanqueb aran Keila, chan. Abanan eb li cui̱nk li cuanqueb rochben laj David queꞌxye re: —La̱o nocoxucuac nak cuanco arin Judá. ¿Ma tojaꞌ ta chic incꞌaꞌ toxucuak chiruheb laj filisteo cui toxic chixtenkꞌanquileb laj Keila? chanqueb. Joꞌcan nak laj David co̱ cuiꞌchic chi tijoc chiru li Ka̱cuaꞌ re xnaubal ma ta̱xic Keila chi pletic riqꞌuineb laj filisteo, malaj ut incꞌaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Ayu chi pletic riqꞌuineb laj filisteo xban nak la̱in tinkꞌaxtesiheb saꞌ a̱cuukꞌ, chan. Laj David rochbeneb lix soldados queꞌco̱eb Keila ut queꞌxcamsiheb nabal laj filisteo ut queꞌre̱chani lix cuacax. Chi joꞌcaꞌin quixcoleb li tenamit Keila chiruheb laj filisteo. Nak laj Abiatar li ralal laj Ahimelec quie̱lelic chiru laj Saúl, quixcꞌam li efod chirix. Ut quixcꞌam ajcuiꞌ chirix nak co̱ riqꞌuin laj David aran Keila. Laj Saúl quirabi nak laj David co̱ Keila ut quixye: —Li Dios xkꞌaxtesi saꞌ cuukꞌ laj David xban nak x-oc saꞌ jun tenamit sutsu saꞌ tzꞌac. Ut li oqueba̱l re li tenamit tzꞌaptzꞌo chi us, chan. Ut quixtakla xchꞌutubanquil lix soldados re teꞌxsut rix li tenamit Keila ut teꞌpletik riqꞌuin laj David ut riqꞌuineb li cuanqueb rochben. Nak laj David quirabi nak laj Saúl ta̱cha̱lk chi pletic riqꞌuin, quixye re laj Abiatar laj tij: —Cꞌam chak li efod, chan. Laj David quitijoc ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, la̱at li kaDios la̱o aj Israel. Xcuabi resil nak laj Saúl ta̱cha̱lk chixsachbal li tenamit Keila saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. ¿Ma tineꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ laj Saúl eb li cuanqueb Keila? ¿Ma ya̱l nak ta̱cha̱lk laj Saúl? At Ka̱cuaꞌ, at kaDios la̱o aj Israel, nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱sume taxak intij, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Laj Saúl ta̱cha̱lk, chan. Ut laj David quixye cuiꞌchic: —Ut eb li cuanqueb Keila, ¿ma tineꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ laj Saúl la̱in joꞌ eb ajcuiꞌ li cui̱nk li cuanqueb cuochben? chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Eb aꞌan texkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌ laj Saúl, chan. Joꞌcan nak laj David ut eb li cuanqueb rochben queꞌel Keila ut queꞌxbeni ribeb yalak bar. Cuakib ciento (600) ta na li cuanqueb rochben laj David. Nak laj Saúl quirabi nak ac x-el Keila laj David, quixjal xcꞌaꞌux ut incꞌaꞌ chic co̱ Keila. Laj David quicana chi cua̱nc saꞌ li chaki chꞌochꞌ saꞌ jun li tzu̱l aran Zif. Rajlal cutan laj Saúl quixsicꞌ laj David. Abanan li Dios incꞌaꞌ quixkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ. Laj David quixqꞌue retal nak yo̱ xsicꞌbal xban laj Saúl re xcamsinquil. Joꞌcan nak junes aj chic saꞌ li naꞌajej Hores nacuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ Zif. Saꞌ jun li cutan laj Jonatán, li ralal laj Saúl, co̱ chirilbal laj David aran Zif saꞌ li naꞌajej Hores. Quixqꞌue xcacuil xchꞌo̱l saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Quixye re: —Matxucuac, at David. Lin yucuaꞌ, laj Saúl, incꞌaꞌ tatxtau. La̱at tat-oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Ut la̱inak li xcabil chi takla̱nc. Laj Saúl lin yucuaꞌ ac naxnau aꞌan, chan. Ut chi xcabichaleb queꞌxye cuiꞌchic chiru li Ka̱cuaꞌ nak junelic teꞌxra ribeb. Ut laj David quicana aran saꞌ li naꞌajej Hores li cuan Zif. Ut laj Jonatán co̱ cuiꞌchic saꞌ rochoch. Eb li cristian li cuanqueb Zif queꞌco̱eb aran Gabaa chirilbal laj Saúl. Queꞌxye re: —Laj David mukmu saꞌ li kanaꞌaj aran Hores saꞌ li tzu̱l Haquila li cuan saꞌ li sur saꞌ li chaki chꞌochꞌ re Judá. At rey, la̱o nakanau nak ta̱cuaj xchapbal laj David. Yoꞌo saꞌ li katenamit ut takakꞌaxtesi saꞌ a̱cuukꞌ, chanqueb. Laj Saúl quixye reheb: —Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chi-osobtesi̱nk e̱re xban nak xeril xtokꞌoba̱l cuu nak xeye cue. Ayukex ut tzꞌilomak a̱tin chirix re te̱nau chi tzꞌakal bar cuan ut ani xeꞌiloc re. Xcuabi resil nak kꞌaxal cuan xnaꞌleb chixcolbal rib. Qꞌuehomak retal chi us bar cuanqueb li naꞌajej li naxmuk cuiꞌ rib. Texcha̱lk cuiꞌchic chi junpa̱t ut te̱ye cue cꞌaꞌru xerabi. Ut la̱in tinxic che̱rix cui toj cuan aran ut tinsiqꞌui toj retal tintau usta tinsiqꞌui saꞌ chixjunil li naꞌajej Judá, chan. Eb li cuanqueb saꞌ li tenamit Zif queꞌel xbe̱n cua chiru laj Saúl. Ut laj David ut eb li cuanqueb rochben cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ aran Maón xcue̱nt Arabá li cuan saꞌ li sur. Laj Saúl rochbeneb lix soldados queꞌco̱eb chixsicꞌbal laj David. Laj David quirabi resil nak yo̱queb chi cha̱lc, ut co̱ saꞌ li chaki chꞌochꞌ aran Maón, li tzu̱l ru ut quixmuk rib saꞌ xya̱nk li pec. Ut laj Saúl co̱ chixsicꞌbal laj David. Laj Saúl ut eb lix soldados yo̱queb chi xic jun pacꞌal li tzu̱l ut laj David ut li cuanqueb rochben yo̱queb chi xic saꞌ li pacꞌal jun chic. Laj David yo̱ chi xic chi junpa̱t re nak ta̱e̱lelik chiru laj Saúl. Laj Saúl ut eb li cuanqueb rochben yo̱queb chi nachꞌoc riqꞌuineb re teꞌxchap. Quicuulac jun li takl saꞌ a̱nil ut quixye re laj Saúl: —Quimkex chi junpa̱t. Eb laj filisteo xeꞌoc saꞌ li kanaꞌaj chi pletic, chan. Joꞌcan nak laj Saúl quixcanab xsicꞌbal laj David ut co̱ chi pletic riqꞌuineb laj filisteo. Xban aꞌan nak queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan “Sela-hama-lecot”. Ut laj David qui-el saꞌ li naꞌajej aꞌan ut co̱ chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej En-gadi ut aran quixmuk rib. Nak quirakeꞌ chi pletic riqꞌuineb laj filisteo, quiyeheꞌ resil re laj Saúl nak laj David cuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ aran En-gadi. Laj Saúl quixsiqꞌueb ru oxib mil chi cui̱nk saꞌ xya̱nkeb laj Israel ut queꞌco̱eb chixsicꞌbal laj David ut eb li cuanqueb rochben saꞌ xya̱nkeb li pec li nequeꞌcuan cuiꞌ li yuc. Yo̱queb chi numecꞌ saꞌ jun li naꞌajej cuanqueb cuiꞌ xcorral li carner. Cuan jun li ochoch pec aran. Laj Saúl qui-oc saꞌ li ochoch pec chixtzꞌekbal rib. Ut saꞌ li ochoch pec aꞌan mukmu̱queb laj David ut eb li cui̱nk li cuanqueb rochben. Toj chi saꞌ cuanqueb chak. Eb li rochben queꞌxye re laj David: —Li Ka̱cuaꞌ quixye a̱cue nak tixkꞌaxtesi saꞌ a̱cuukꞌ li xicꞌ na-iloc a̱cue ut ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru ta̱cuaj riqꞌuin. Anakcuan xcuulac xkꞌehil li cutan aꞌan, chanqueb. Timil timil laj David quinachꞌoc riqꞌuin laj Saúl ut quixset caꞌchꞌin li rakꞌ ut laj Saúl incꞌaꞌ quixqꞌue retal. Abanan quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l nak quixset jun peda̱s li rakꞌ laj Saúl. Joꞌcan nak quixye reheb lix soldado: —Li Ka̱cuaꞌ taxak ta̱tenkꞌa̱nk cue re nak incꞌaꞌ tinba̱nu raylal re lin rey. Aꞌan cuan chokꞌ rey xban nak li Ka̱cuaꞌ quisicꞌoc ru, chan. Ut laj David quixkꞌuseb chi cau lix soldados re nak ma̱cꞌaꞌ teꞌxba̱nu re laj Saúl. Joꞌcan nak laj Saúl qui-el saꞌ li ochoch pec ut qui-oc cuiꞌchic chi xic. Laj David qui-el chak saꞌ li ochoch pec ut quixjap re chixyebal re laj Saúl: —At rey, chan. Ut laj Saúl qui-iloc chirix ut laj David quixcuikꞌib rib chiru re xcꞌutbal nak naxqꞌue xlokꞌal. Laj David quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak nacapa̱b li cꞌaꞌru nequeꞌxye li cui̱nk li nequeꞌxye nak tincuaj xba̱nunquil ma̱usilal a̱cue? Qꞌue retal. Li Ka̱cuaꞌ xatxkꞌaxtesi saꞌ cuukꞌ anakcuan arin saꞌ li ochoch pec. Cuanqueb li xeꞌxye cue nak tatincamsi. Abanan xincuy a̱ma̱c ut xinye reheb nak ma̱cꞌaꞌ tinba̱nu a̱cue, at rey, xban nak la̱at li sicꞌbil a̱cuu xban li Dios. At inrey, il li tꞌicr li cuan saꞌ cuukꞌ. Aꞌan jun peda̱s la̱ cuakꞌ li xinset nak cuancat saꞌ li ochoch pec re xcꞌutbal cha̱cuu nak xru raj xatincamsi. Joꞌcan nak ta̱qꞌue retal nak la̱in incꞌaꞌ tinba̱nu raylal a̱cue. Chi moco tatintzꞌekta̱na. La̱at ban ta̱cuaj incamsinquil. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chiyehok re ani cuan xma̱c, ma la̱in malaj ut la̱at. Aꞌan taxak ta̱qꞌuehok a̱cue chixtojbal a̱ma̱c xban nak yo̱cat xba̱nunquil raylal cue. Abanan la̱in ma̱cꞌaꞌ tinba̱nu a̱cue. Cuan jun li naꞌleb queꞌxye li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. “Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, aꞌaneb li nequeꞌba̱nun ma̱usilal”, chanqueb. Joꞌcan nak la̱in ma̱cꞌaꞌ tinba̱nu a̱cue. At rey, ¿cꞌaꞌut nak yo̱cat chinsicꞌbal? ¿Cꞌaꞌut nak ta̱cuaj incamsinquil? La̱in ma̱cꞌaꞌ nin-oc cuiꞌ. La̱in chanchanin jun li tzꞌiꞌ ca̱mc re. Malaj ut chanchanin jun li cꞌak. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li ta̱rakok a̱tin saꞌ kabe̱n saꞌ cuibal. Li Ka̱cuaꞌ naril xtokꞌoba̱l cuu. Aꞌan li natenkꞌan cue ut aꞌan ajcuiꞌ li ta̱colok cue cha̱cuu la̱at, chan laj David. Nak quirakeꞌ chi a̱tinac laj David, laj Saúl quixye: —At David, at cualal, ¿ma la̱at li yo̱cat chi a̱tinac? chan. Ut qui-oc chi ya̱bac laj Saúl nak quirabi xya̱b xcux laj David. Ut quixye ajcuiꞌ re: —Ya̱l ajcuiꞌ li nacaye. La̱in cuan inma̱c. Saꞌ xya̱lal cuancat cuiqꞌuin. Ut la̱in incꞌaꞌ us li ninba̱nu a̱cue. Anakcuan xacꞌut chicuu nak cuancat saꞌ usilal cuiqꞌuin. Li Ka̱cuaꞌ xinixkꞌaxtesi saꞌ a̱cuukꞌ, abanan incꞌaꞌ xina̱camsi. Cui junak cui̱nk naxchap li xicꞌ na-iloc re, ¿ma tixcanab ta biꞌ chi yoꞌyo chi incꞌaꞌ tixcamsi? Li Ka̱cuaꞌ Dios taxak chi qꞌuehoc re̱kaj li usilal xaba̱nu cue anakcuan. Anakcuan ninnau chi tzꞌakal nak la̱at tat-oc chokꞌ xrey eb laj Israel ut saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at ta̱xakli̱k xcuanquil li tenamit Israel. Caꞌaj cuiꞌ nintzꞌa̱ma cha̱cuu. Ba̱nu li juramento ut ye cue nak incꞌaꞌ ta̱camsiheb li cualal incꞌajol. Incꞌaꞌ taxak ta̱sachekꞌ lin cꞌabaꞌ chi moco lix cꞌabaꞌ lin yucuaꞌ, chan laj Saúl. Ut laj David quixba̱nu li juramento ut quixye nak incꞌaꞌ tixcamsiheb li ralal xcꞌajol laj Saúl. Chirix aꞌan laj Saúl quisukꞌi saꞌ rochoch ut laj David ut eb li cuanqueb rochben queꞌco̱eb cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxmuk cuiꞌ ribeb. Laj Samuel quicamNak laj Samuel quicam, chixjunileb laj Israel queꞌxchꞌutub ribeb. Queꞌya̱bac xban xrahil xchꞌo̱leb. Laj Samuel quimukeꞌ saꞌ lix chꞌochꞌ aran Ramá. Chirix aꞌan laj David co̱ saꞌ li chaki chꞌochꞌ aran Parán. Quicuan jun li cui̱nk biom aj Nabal xcꞌabaꞌ saꞌ li naꞌajej Maón. Cuan xchꞌochꞌ aran Carmel. Oxib mil lix carner ut jun mil lix chiba̱t. Saꞌ jun li cutan yo̱ chixbesbal rix lix carner aran Carmel. Laj Nabal, aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Caleb. Laj Nabal cau xchꞌo̱l ut joskꞌ. Li rixakil xAbigail xcꞌabaꞌ. Li ixk aꞌan, chꞌinaꞌus na-iloc ut cuan xnaꞌleb. Nak laj David cuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ, quirabi resil nak laj Nabal yo̱ chixbesbal rix lix carner. Quixbok riqꞌuin laje̱b li sa̱j cui̱nk ut quixye reheb: —Texxic riqꞌuin laj Nabal aran Carmel. Te̱qꞌue xsahil xchꞌo̱l saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Ut te̱ye re, “Aꞌ taxak li tuktu̱quil usilal chicua̱nk a̱cuiqꞌuin ut riqꞌuineb ajcuiꞌ chixjunileb la̱ cuechꞌalal, joꞌ eb ajcuiꞌ li cꞌaꞌru cuan a̱cue, chan laj David. La̱in xcuabi resil nak yo̱cat chixbesbal rix la̱ carner. Joꞌcan nak xintakla xyebal a̱cue nak eb li nequeꞌiloc reheb la̱ xul xeꞌcuan cuiqꞌuin ut ma̱cꞌaꞌ xinba̱nu reheb. Ma̱cꞌaꞌ xcuelkꞌa chiruheb nak xeꞌcuan cuiqꞌuin aran Carmel. Naru ta̱patzꞌ reheb la̱ mo̱s ut teꞌxye a̱cue nak ya̱l li yo̱quin chixyebal. Xintakla lin takl a̱cuiqꞌuin anakcuan saꞌ li cutan nak sa saꞌ a̱chꞌo̱l ut nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cꞌuleb saꞌ xya̱lal. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱qꞌue li joꞌ qꞌuial cuan cha̱cuu reheb lin takl ut cue ajcuiꞌ la̱in, la̱ cuami̱g”, chan laj David. Queꞌco̱eb li sa̱j cui̱nk li queꞌtakla̱c xban laj David ut queꞌxye re laj Nabal chixjunil li quiyeheꞌ reheb xban laj David ut queꞌroybeni cꞌaꞌru teꞌsume̱k cuiꞌ. Laj Nabal quichakꞌoc ut quixye reheb: —¿Ani li cui̱nk aꞌan? ¿Ani laj David li ralal laj Isaí? Anakcuan cꞌajoꞌeb li lokꞌbil mo̱s yo̱queb chi e̱lelic chiru lix patrón. ¿Ma tinqꞌue ta biꞌ reheb lix cua rucꞌaheb li yo̱queb chi besoc rix lin carner? ¿Ma tinqꞌue ta biꞌ reheb li tib li ninyi̱b chokꞌ reheb lin mo̱s? ¿Ma ninnau ta biꞌ bar xeꞌchal chak nak tinqꞌue xtzacae̱mkeb li cui̱nk aꞌan? chan laj Nabal. Eb li sa̱j cui̱nk queꞌsukꞌi riqꞌuin laj David ut queꞌxye re chixjunil li quixye laj Nabal. Tojoꞌnak laj David quixye reheb: —Chapomak le̱ chꞌi̱chꞌ, chan. Ut chixjunileb queꞌxqꞌue xchꞌi̱chꞌeb saꞌ xcꞌa̱mal xsaꞌ. Ut laj David quixchap ajcuiꞌ lix chꞌi̱chꞌ ut quixcꞌam chirix ca̱hib ciento li soldados nak co̱ riqꞌuin laj Nabal. Cuib ciento queꞌcana aran chixcꞌacꞌalenquil li cꞌaꞌruheb re. Jun lix mo̱s laj Nabal quixye re lix Abigail: —¿Ma xacuabi nak laj David xtakla chak lix mo̱s toj saꞌ li chaki chꞌochꞌ re xqꞌuebal xsahil xchꞌo̱l li kapatrón? Abanan aꞌan incꞌaꞌ xcꞌuleb saꞌ xya̱lal. Quixhobeb ban. Eb aꞌan cha̱bileb kiqꞌuin nak cocuan chak riqꞌuineb saꞌ cꞌaleba̱l. Ma̱cꞌaꞌ queꞌxba̱nu ke chi moco queꞌxchꞌeꞌ li cꞌaꞌru ke. Eb aꞌan coeꞌxcol chi kꞌek chi cutan ut queꞌxcol ajcuiꞌ li kaqueto̱mk. Ba̱nu usilal, cꞌoxla rix chi us cꞌaꞌru ta̱ba̱nu. Relic chi ya̱l ta̱cha̱lk raylal saꞌ xbe̱n li kapatrón ut saꞌ xbe̱n ajcuiꞌ chixjunileb lix jun cablal. Xban nak kꞌaxal joskꞌ, ma̱ ani naru naa̱tinac riqꞌuin, chan. Lix Abigail saꞌ junpa̱t quixchꞌutub cuib ciento li caxlan cua, cuib bo̱ls li vino, o̱b li carner ac pombil, cuib ni̱nki chacach li trigo ac qꞌuilinbil, jun ciento jo̱b li uvas, ut cuib ciento li caxlan cua yi̱banbil riqꞌuin chaki higos. Quixqꞌue chixjunil aꞌin chirixeb lix bu̱r. Ut quixye reheb lix mo̱s: —La̱ex ayukex chi ubej ut la̱in tinxic mokon, chan. Abanan incꞌaꞌ quixye re lix be̱lom. Lix Abigail yo̱ chi xic chi mukmu chirix lix bu̱r saꞌ li cubsi̱nc. Ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱l nak quiril laj David rochbeneb lix soldados yo̱queb chak chi cha̱lc. Laj David yo̱ chi cꞌoxlac ut quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Ma̱cꞌaꞌ rajbal nak xincol rix li cꞌaꞌru cuan re li cui̱nk aꞌan saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ma̱ jun li cꞌaꞌru cuan re xkachꞌeꞌ. Abanan aꞌan ma̱usilal xba̱nu ke chokꞌ re̱kaj li usilal xkaba̱nu re. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chiqꞌuehok cue chixtojbal inma̱c cui toj yoꞌyo̱keb li cui̱nk xcomoneb laj Nabal nak ta̱sake̱uk cuulaj, chan laj David. Nak lix Abigail quiril laj David, quicube chirix lix bu̱r saꞌ junpa̱t ut quixcuikꞌib rib saꞌ chꞌochꞌ chiru laj David re xqꞌuebal xlokꞌal. Quixcut rib chi rok laj David ut quixye re: —At ka̱cuaꞌ, chicana̱k ta saꞌ inbe̱n li ma̱c li xba̱nu laj Nabal. Caꞌaj cuiꞌ nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak tina̱canab chi a̱tinac a̱cuiqꞌuin ut ta̱cuabi taxak li cꞌaꞌru tinye a̱cue. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak incꞌaꞌ ta̱qꞌue saꞌ a̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru xye a̱cue li cui̱nk aꞌan, li incꞌaꞌ us xnaꞌleb. Joꞌcan nak aj Nabal queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ xban nak ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. La̱in laj cꞌanjel cha̱cuu, incꞌaꞌ xcuileb ru li sa̱j cui̱nk li xataklaheb kiqꞌuin. Li Ka̱cuaꞌ xtenkꞌan a̱cue. Joꞌcan nak incꞌaꞌ xacamsiheb chixjunileb li cristian aꞌin. Incꞌaꞌ xaqꞌue re̱kaj li incꞌaꞌ us xba̱nu cue joꞌ xacꞌoxla xba̱nunquil. Cheꞌxcꞌulak taxak joꞌ li tixcꞌul laj Nabal chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue ut li teꞌraj xba̱nunquil raylal a̱cue. Li cꞌaꞌak re ru aꞌin li xincꞌam chak, at ka̱cuaꞌ David, chijeqꞌui̱k reheb la̱ soldados li cuanqueb a̱cuochben. Chacuy taxak inma̱c cui xinpaltoꞌ cha̱cuu. Li Ka̱cuaꞌ Dios tatxxakab chokꞌ rey, joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol xban nak la̱at yo̱cat chi pletic saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Toj chalen anakcuan ma̱ jun li ma̱usilal nacaba̱nu. Usta cuan li ani nasicꞌoc a̱cue re a̱camsinquil, li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios ta̱colok a̱cue. Ut tixtzꞌekta̱naheb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue joꞌ li pec li nequeꞌcuteꞌ riqꞌuin rantꞌin xbaneb li cui̱nk. Nak acak xacꞌul li quixye chak cha̱cuix li Ka̱cuaꞌ ut nak acak xat-oc chokꞌ xreyeb laj Israel, la̱at incꞌaꞌ ta̱rahokꞌ a̱chꞌo̱l xban nak ma̱ ani xacamsi chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Incꞌaꞌ ta̱yotꞌekꞌ a̱chꞌo̱l xban nak incꞌaꞌ xaqꞌue re̱kaj li ma̱usilal joꞌ xacuaj la̱at. Joꞌcan ut ma̱ba̱nu junak ma̱usilal. Ut nak acak xatxqꞌue li Ka̱cuaꞌ saꞌ la̱ cuanquilal, chinjulticokꞌ taxak a̱cue, chan lix Abigail. Laj David quixye re: —Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel, xban nak xatxtakla chak anakcuan re nak tina̱cꞌul arin. Ut osobtesinbilat taxak xban li Dios xban nak xanau xcꞌoxlanquil chanru ta̱ba̱nu. Xaram chicuu re nak incꞌaꞌ tincamsiheb li cristian chi ma̱cꞌaꞌ rajbal ut re ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ tinqꞌue re̱kaj li ma̱usilal joꞌ xcuaj la̱in. Li Ka̱cuaꞌ Dios xinixtenkꞌa anakcuan. Joꞌcan nak incꞌaꞌ xinba̱nu raylal a̱cue. Cui ta incꞌaꞌ xatchal chi junpa̱t cuiqꞌuin, ninye a̱cue saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ nak cuulaj ma̱ jun raj chic li nequeꞌtenkꞌan re laj Nabal quicana chi yoꞌyo. Xincamsiheb raj chixjunileb, chan. Chirix aꞌan laj David quixcꞌul chixjunil li ma̱tan li quixcꞌam lix Abigail ut quixye re: —Ayu saꞌ la̱ cuochoch chi ma̱cꞌaꞌ a̱cꞌaꞌux. La̱in xcuabi li cꞌaꞌru xaye cue ut tinba̱nu joꞌ xatzꞌa̱ma chicuu, chan laj David. Lix Abigail co̱ cuiꞌchic saꞌ rochoch. Ut laj Nabal yo̱ chi ninkꞌei̱c chi sa saꞌ xchꞌo̱l nak quicuulac joꞌ nak nequeꞌninkꞌei̱c li rey ut ta̱cala̱k. Joꞌcan nak lix Abigail ma̱cꞌaꞌ quixye re toj saꞌ li cutan jun chic. Cuulajak chic nak ac xnumeꞌ xcalajic laj Nabal, li rixakil quixserakꞌi re li cꞌaꞌru quicꞌulman. Cꞌajoꞌ nak qui-oc xcꞌaꞌux laj Nabal chirabinquil aꞌan. Quisach xnaꞌleb ut incꞌaꞌ chic qui-ecꞌan. Nak ac xnumeꞌ laje̱b cutan chic, li Ka̱cuaꞌ quixrak xyuꞌam laj Nabal ut quicam. Nak laj David quirabi resil nak quicam laj Nabal, quixye: —Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ xban nak aꞌan xqꞌuehoc re̱kaj re laj Nabal li incꞌaꞌ us xba̱nu cue. Quinixtenkꞌa re nak incꞌaꞌ quinba̱nu li incꞌaꞌ us. Li Ka̱cuaꞌ xqꞌue chixtojbal xma̱c laj Nabal, chan. Ut laj David quixtakla resil riqꞌuin lix Abigail nak ta̱raj sumla̱c riqꞌuin. Eb lix mo̱s laj David queꞌco̱eb Carmel riqꞌuin lix Abigail ut queꞌxye re: —Laj David xoxtakla chak a̱cuiqꞌuin. Aꞌan ta̱raj nak tatxic chikix. Ta̱raj a̱cꞌambal chokꞌ rixakil, chanqueb. Lix Abigail quixcuikꞌib rib chiruheb ut quixye reheb: —La̱in aj cꞌanjel chiru laj David. La̱in tinchꞌaj li rokeb lix mo̱s cui joꞌcan naraj aꞌan tinba̱nu, chan. Lix Abigail quixcauresi rib re ta̱xic chirixeb lix mo̱s laj David. Quitakeꞌ chirix lix bu̱r ut quixcꞌameb ajcuiꞌ o̱b lix mo̱s ixk ut queꞌco̱eb chirixeb lix mo̱s laj David. Ut lix Abigail quisumla riqꞌuin laj David. Laj David ac quisumla riqꞌuin lix Ahinoam ut quisumla cuiꞌchic riqꞌuin lix Abigail. Cabichaleb queꞌcuan chokꞌ rixakil. Lix Mical lix rabin laj Saúl quicuan chokꞌ rixakil laj David. Abanan laj Saúl quixqꞌue lix Mical chokꞌ rixakil laj Palti li ralal laj Lais. Galim lix tenamit laj Lais. Eb li cui̱nk li cuanqueb saꞌ li tenamit Zif queꞌco̱eb cuiꞌchic riqꞌuin laj Saúl ut queꞌxye re nak laj David mukmu saꞌ li tzu̱l Haquila saꞌ li chaki chꞌochꞌ li cuan saꞌ li na-el cuiꞌ li sakꞌe. Laj Saúl quixsicꞌ ruheb oxib mil lix soldados ut queꞌco̱eb saꞌ junpa̱t chixsicꞌbal laj David saꞌ li chaki chꞌochꞌ aran Zif. Queꞌxyi̱b lix muheba̱leb chire be saꞌ li tzu̱l Haquila chire li chaki chꞌochꞌ. Ut laj David quixqꞌue retal nak laj Saúl yo̱ chixsicꞌbal saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Laj David quixtaklaheb aj qꞌuehol etal ut queꞌril nak relic chi ya̱l laj Saúl cuan aran. Laj David co̱ saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb laj Saúl ut quixsiqꞌui bar yo̱ chi cua̱rc laj Saúl ut laj Abner li ralal laj Ner. Laj Abner, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldados. Laj Saúl yo̱ chi cua̱rc saꞌ xyi ut eb lix soldados yo̱queb chi cua̱rc chi xjun sutam. Rochbeneb laj David cuanqueb laj Ahimelec aj heteo ut laj Abisai, lix yum lix Sarvia. Laj Abisai, aꞌan li ri̱tzꞌin laj Joab. Laj David quixye reheb: —¿Ani e̱re ta̱xic chicuix saꞌ lix muheba̱l laj Saúl? chan. —La̱in tinxic cha̱cuix, chan laj Abisai. Chiru li kꞌojyi̱n aꞌan laj David ut laj Abisai queꞌco̱eb saꞌ lix muheba̱l laj Saúl. Laj Saúl yo̱ chi cua̱rc ut lix la̱ns xakxo saꞌ chꞌochꞌ chixcꞌatk xjolom. Laj Abner ut lix soldados yo̱queb chi cua̱rc chi xjun sutam. Laj Abisai quixye re laj David: —Anakcuan li Dios xkꞌaxtesi saꞌ a̱cuukꞌ li xicꞌ na-iloc a̱cue. Anakcuan china̱canab chixcamsinquil riqꞌuin lix la̱ns. Jun sut ajcuiꞌ tincut li la̱ns ut tinxekꞌ saꞌ chꞌochꞌ, chan. Abanan laj David quixye re: —Ma̱camsi aꞌan. ¿Cꞌaꞌut nak ta̱camsi li rey li quisiqꞌueꞌ ru xban li Ka̱cuaꞌ? Cuan a̱ma̱c cui ta̱camsi aꞌan, chan. Ut quixye ajcuiꞌ laj David: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li yoꞌyo̱quil Dios la̱in ninye nak li Ka̱cuaꞌ ta̱qꞌuehok re chi ca̱mc. Nak ta̱cuulak xkꞌehil, laj Saúl ta̱ca̱mk. Ma̱re xban yajel malaj ut ta̱camsi̱k saꞌ ple̱t. Li Ka̱cuaꞌ Dios taxak chitenkꞌa̱nk cue re nak incꞌaꞌ tinba̱nu raylal re li sicꞌbil ru xban li Dios. Anakcuan takacꞌam chikix lix la̱ns li cuan saꞌ xjolom ut takacꞌam ajcuiꞌ lix su li cuan haꞌ chi saꞌ, chan laj David. Laj David ut laj Abisai queꞌxcꞌam lix la̱ns ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ xnaꞌaj lix haꞌ ut queꞌco̱eb. Ma̱ ani qui-iloc reheb. Ut ma̱ ani qui-abin reheb. Ma̱ ani qui-aj ru xban nak li Ka̱cuaꞌ Dios quixcuartesiheb. Laj David co̱ jun pacꞌal li ru takꞌa toj saꞌ xbe̱n li tzu̱l najt riqꞌuin laj Saúl. Ut quixjap re ut quixye reheb lix soldado laj Saúl: —At Abner, ¿ma nacacuabi li yo̱quin chixyebal e̱re? chan. Ut laj Abner quixye: —¿Anihat la̱at nak nacajap chak a̱cue saꞌ xbe̱n li rey? chan. Laj David quixye re: —At Abner, ¿ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at li kꞌaxal cau a̱cuib chi pletic saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li cui̱nk aj Israel? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ yo̱cat chixcolbal rix li rey? Cuanqueb li xeꞌoc saꞌ lix muheba̱l re raj teꞌxcamsi li rey. Incꞌaꞌ us li xaba̱nu. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios ninye e̱re nak e̱cꞌulub ca̱mc, la̱at joꞌqueb ajcuiꞌ la̱ soldados xban nak incꞌaꞌ yo̱quex chixcolbal rix li rey li sicꞌbil ru xban li Dios. Qꞌuehomak retal. ¿Bar cuan lix la̱ns li rey ut lix naꞌaj lix haꞌ li cuan saꞌ xjolom li rey? Sicꞌomak ut te̱ril ma te̱tau, chan. Laj Saúl quirabi nak yo̱ chi a̱tinac laj David ut quixnau nak aꞌan xya̱b xcux. Quixye: —¿Ma ma̱cuaꞌat ta biꞌ la̱at, at David, li yo̱cat chi a̱tinac? chan. Laj David quixye re: —At rey, ya̱l li xaye. La̱in laj David, chan. Ut quixye ajcuiꞌ re: —At rey, ¿cꞌaꞌut nak toj yo̱cat chinsicꞌbal re tina̱camsi? ¿Cꞌaꞌru inma̱c cha̱cuu? ¿Cꞌaꞌru li incꞌaꞌ us xinba̱nu a̱cue? At rey, chacuabi taxak li cꞌaꞌru tinye, la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu. Cui li Ka̱cuaꞌ quixye a̱cue nak xicꞌ chic tina̱cuil, us raj tixcꞌu̱luban ta junak mayej re nak tixjal xcꞌaꞌux. Abanan, cui ut yal cui̱nk li yo̱queb chi yehoc a̱cue nak ta̱ba̱nu raylal cue, aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chimajecua̱nk reheb xban nak xineꞌrisi saꞌ lin tenamit bar nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ. Ut yo̱queb chintaklanquil re nak tinlokꞌoni li jalanil dios. La̱in incꞌaꞌ nacuaj ca̱mc saꞌ jalan naꞌajej bar incꞌaꞌ nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ li tzꞌakal Dios. At rey, ¿cꞌaꞌut nak yo̱cat chinsicꞌbal joꞌ nak nasiqꞌueꞌ junak li cꞌak? Ut, ¿cꞌaꞌut nak yo̱cat chinsicꞌbal joꞌ nak nequeꞌxsicꞌ li xul li nequeꞌrupupic saꞌ qꞌuicheꞌ?— Ut laj Saúl quixye re: —At David, at cualal, sukꞌin chak cuiqꞌuin. Ma̱cꞌaꞌ tinba̱nu a̱cue xban nak incꞌaꞌ xina̱camsi anakcuan. Ma̱cꞌaꞌ innaꞌleb. Incꞌaꞌ us li xinba̱nu, chan laj Saúl. Laj David quixye re: —At rey, cueꞌ la̱ la̱ns. Naru nacatakla chak junak la̱ soldado re tixxoc. Li Ka̱cuaꞌ naxkꞌajca̱mu li junju̱nk riqꞌuin li ti̱quilal ut li usilal li naxba̱nu. Anakcuan li Ka̱cuaꞌ xatxkꞌaxtesi saꞌ cuukꞌ, abanan la̱in incꞌaꞌ xcuaj a̱camsinquil xban nak la̱at li sicꞌbil a̱cuu xban li Dios. Joꞌ nak la̱in xcuil xtokꞌoba̱l a̱cuu la̱at ut incꞌaꞌ xatincamsi anakcuan, joꞌcan ajcuiꞌ nak li Ka̱cuaꞌ taxak ta̱ril xtokꞌoba̱l cuu la̱in ut tinixcol taxak ajcuiꞌ chiru li raylal li nachal saꞌ inbe̱n, chan. Laj Saúl quixye re: —At David, osobtesinbilat taxak xban li Dios. La̱in ninnau nak us tat-e̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru ta̱ba̱nu, chan. Chirix aꞌan laj Saúl quisukꞌi saꞌ rochoch ut laj David co̱ cuiꞌchic. Laj David quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Ta̱cuulak xkꞌehil nak laj Saúl tinixcamsi. Kꞌaxal us cui tine̱lk saꞌ xya̱nkeb laj Israel ut tinxic chi cua̱nc saꞌ xya̱nkeb laj filisteo re nak laj Saúl tixcanab insicꞌbal, chan. Joꞌcan nak laj David rochbeneb li cuakib ciento lix soldados queꞌco̱eb riqꞌuin laj Aquis, lix reyeb laj Gat. Laj Aquis, aꞌan li ralal laj Maoc. Laj David ut eb lix soldados queꞌcuan riqꞌuin laj Aquis aran Gat rochbeneb li rixakileb ut eb lix cocꞌal. Cuib li rixakil laj David cuan rochben. Aꞌaneb lix Ahinoam re Jezreel ut lix Abigail li quicuan chokꞌ rixakil laj Nabal aran Carmel. Laj Saúl quirabi resil nak laj David co̱ saꞌ li tenamit Gat. Joꞌcan nak quixcanab xsicꞌbal laj David. Laj David quixye re laj Aquis: —At rey, cui la̱at sa a̱chꞌo̱l cuiqꞌuin, nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱qꞌue innaꞌaj saꞌ jun li chꞌina tenamit re nak aran tocana̱k. Moco incꞌulub ta nak tincua̱nk saꞌ la̱ tenamit, at rey, chan. Joꞌcan nak laj Aquis quixqꞌue re li tenamit Siclag. Ut chalen toj anakcuan li tenamit Siclag quicana chokꞌ reheb lix reyeb laj Judá. Jun chihab riqꞌuin ca̱hib po quicuan laj David saꞌ lix tenamiteb laj filisteo. Saꞌ eb li cutan aꞌan laj David ut eb li soldado li cuanqueb rochben, rajlal nequeꞌxic chi pletic riqꞌuineb laj Gesur, eb laj Gezer ut eb laj Amalec re teꞌxcꞌam li cꞌaꞌru reheb. Eb li naꞌajej li queꞌcuan cuiꞌ li cristian aꞌan naticla chak Telaim li nacana saꞌ xjayal li naꞌajej Shur ut nacuulac toj Egipto. Naxcamsiheb li cui̱nk ut eb li ixk. Ma̱ jun chic naxcanabeb chi yoꞌyo. Ut naxcꞌameb li queto̱mk, eb li carner, eb li bu̱r, ut eb li camello, joꞌ ajcuiꞌ li akꞌej. Ut nequeꞌsukꞌi cuiꞌchic riqꞌuin laj Aquis. Ut laj Aquis naxye reheb: —¿Bar xexcuulac chi pletic anakcuan?— Ut laj David naxye re: —Xocuulac Judá saꞌ li sur.— Malaj ut naxye: —Xocuulac Jerameel saꞌ li sur.— Malaj ut naxye: —Xocuulac saꞌ li sur cuanqueb cuiꞌ eb laj Ceneo, chan. Ma̱ jun chic reheb li cristian naxcanabeb chi yoꞌyo xban nak incꞌaꞌ quiraj nak teꞌxic aran Gat chixyebal resil li cꞌaꞌru yo̱ chixba̱nunquil laj David. Joꞌcan quixba̱nu laj David joꞌ najtil quicuan aran saꞌ xya̱nkeb laj filisteo. Laj Aquis cꞌojcꞌo xchꞌo̱l riqꞌuin laj David. Quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Laj David ta̱cꞌanjelak chicuu joꞌ najtil yoꞌyo̱k xban nak kꞌaxal xicꞌ chic ta̱ilekꞌ xbaneb laj Israel, li rech tenamitil, riqꞌuin li cꞌaꞌru yo̱ chixba̱nunquil, chan. Saꞌ jun li cutan eb lix solda̱deb laj filisteo queꞌxchꞌutub ribeb re teꞌxic chi pletic riqꞌuineb laj Israel. Laj Aquis quixye re laj David: —Tento nak la̱at ut eb la̱ soldados texxic chikix chi pletic, chan. Laj David quixye: —Matcꞌoxlac. La̱o aj cꞌanjel cha̱cuu. La̱at ta̱cuil cꞌaꞌru takaba̱nu, chan. Laj Aquis quixye re: —Tatinxakab chokꞌ aj cꞌamol be chiruheb li nequeꞌcꞌacꞌalen cue, chan. Laj Samuel ac quicam ut eb laj Israel queꞌrahoꞌ xchꞌo̱leb ut queꞌya̱bac chirix. Aran Ramá queꞌxmuk saꞌ lix tenamit. Ut laj Saúl ac xrisiheb aran Judá eb laj kꞌe ut eb laj ilonel. Nak queꞌxchꞌutub ribeb laj filisteo, queꞌco̱eb ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb aran Sunem. Ut laj Saúl quixchꞌutubeb laj Israel ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb aran Gilboa. Nak laj Saúl quiril lix muheba̱leb laj filisteo, cꞌajoꞌ nak quixucuac ut qui-oc xcꞌaꞌux. Laj Saúl quixpatzꞌ re li Dios cꞌaꞌru tixba̱nu. Abanan li Dios incꞌaꞌ chic quixsume chi moco saꞌ xmatcꞌ, chi moco riqꞌuin li Urim, chi moco xbaneb li profetas. Laj Saúl quixbokeb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb lix soldados. Quixye reheb: —Sicꞌomak chak junak li ixk aj kꞌe ut la̱in tinxic chi a̱tinac riqꞌuin aꞌan, chan. Eb li cui̱nk queꞌxye re: —Cuan jun li ixk aj kꞌe aran Endor li naxnau kꞌehi̱nc, chanqueb. Laj Saúl jalan li rakꞌ li quixqꞌue chirix. Aꞌan quiraj nak incꞌaꞌ ta̱naꞌekꞌ ru. Ut quixcꞌam chirix cuib li cui̱nk nak co̱ chi kꞌek chirilbal li ixk. Quixye re: —Nacuaj nak tat-a̱tinak riqꞌuineb li musikꞌej re nak ta̱ye cue cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Ta̱bok lix musikꞌ li cui̱nk li tinye a̱cue, chan. Li ixk quixye re: —La̱at nacanau nak li rey Saúl quirisiheb chixjunileb laj kꞌe saꞌ li naꞌajej aꞌin. ¿Cꞌaꞌru yo̱cat chixba̱nunquil? ¿Cꞌaꞌut nak yo̱cat chinqꞌuebal saꞌ chꞌaꞌajquilal? ¿Ma ta̱cuaj nak tineꞌxcamsi? chan. Laj Saúl quixye re: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li nimajcual Dios, la̱in ninye a̱cue nak ma̱ jun raylal ta̱cha̱lk saꞌ a̱be̱n cui ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu, chan. Li ixk quixye re: —¿Ani ta̱cuaj tinbok xmusikꞌ? chan. Laj Saúl quixye re: —Nacuaj nak ta̱bok xmusikꞌ laj Samuel, chan. Nak li ixk quiril laj Samuel, quixjap re xban xxiu ut quixye: —¿Cꞌaꞌut nak xina̱balakꞌi? La̱at li rey Saúl, chan. Laj Saúl quixye re: —Matxucuac. Ye cue cꞌaꞌru yo̱cat chirilbal, chan. Li ixk quixye: —Nacuil jun chanchan dios yo̱ chi e̱lc saꞌ chꞌochꞌ, chan. Laj Saúl quixye: —¿Chanru na-iloc? chan. Li ixk quixye: —Aꞌan jun ti̱xil cui̱nk. Cuan jun xtꞌicr najt rok chirix, chan. Ut laj Saúl saꞌ junpa̱t quixnau nak aꞌan laj Samuel ut quixcuikꞌib rib saꞌ chꞌochꞌ re xqꞌuebal xlokꞌal. Laj Samuel quixye re laj Saúl: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱cat chinchꞌiꞌchꞌiꞌinquil? ¿Cꞌaꞌut nak xina̱bok arin? chan. Laj Saúl quixye: —Cꞌajoꞌ li raylal yo̱quin chixcꞌulbal. Eb laj filisteo yo̱queb chi pletic cuiqꞌuin. Ut li Dios xinixtzꞌekta̱na. Incꞌaꞌ chic naxsume lin tij, chi moco saꞌ inmatcꞌ, chi moco xbaneb li profetas. Joꞌcan nak xatinbok re nak ta̱ye cue cꞌaꞌru tinba̱nu, chan laj Saúl. Laj Samuel quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak nacapatzꞌ cue cꞌaꞌru ta̱ba̱nu? Li Ka̱cuaꞌ ac xatxcanab a̱junes ut xicꞌ chic nacatril. Li Ka̱cuaꞌ yo̱ chixba̱nunquil li cꞌaꞌru quixye nak tixba̱nu joꞌ xinye a̱cue la̱in. Li Ka̱cuaꞌ xrisi la̱ cuanquil ut xqꞌue re laj David li quicuan chokꞌ a̱cuochben. La̱at incꞌaꞌ xaba̱nu li quixye a̱cue nak yo̱ xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb laj Amalec. Xakꞌet ban li ra̱tin. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ xrisi la̱ cuanquil anakcuan. Li Ka̱cuaꞌ tatxkꞌaxtesi la̱at ut eb laj Israel saꞌ rukꞌeb laj filisteo. Cuulaj la̱at ut eb la̱ cualal cua̱nkex arin cuiqꞌuin. Ut li Ka̱cuaꞌ tixcanabeb li soldados laj Israel saꞌ rukꞌeb laj filisteo, chan. Usta kꞌaxal nim, abanan quixucuac laj Saúl nak quirabi li cꞌaꞌru quixye laj Samuel. Quitꞌaneꞌ saꞌ chꞌochꞌ. Ma̱cꞌaꞌ chic xmetzꞌe̱u xban nak incꞌaꞌ quicuaꞌac chiru li cutan aꞌan ut chiru li kꞌojyi̱n. Li ixk quinachꞌoc riqꞌuin ut quiril nak ma̱cꞌaꞌ chic xmetzꞌe̱u xban xxiu. Quixye re: —At rey, la̱in xinba̱nu li cꞌaꞌru xaye cue, usta naru tincamsi̱k xban. Joꞌcan nak nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru tinye a̱cue. Tinqꞌue caꞌchꞌinak a̱tzacae̱mk re nak ta̱cua̱nk a̱metzꞌe̱u chi sukꞌi̱c, chan. Laj Saúl incꞌaꞌ raj quiraj cuaꞌac. Abanan eb li rochben queꞌxye re nak tento ta̱cuaꞌak. Joꞌcan nak quicuacli ut quichunla saꞌ li cuarib. Li ixk aꞌan cuan jun li cuacax toj sa̱j riqꞌuin ut nim xtibel. Quixcamsi ut quixcꞌu̱b. Quixchap li cꞌaj ut quixyi̱b ajcuiꞌ li caxlan cua ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Quixqꞌue li tzacae̱mk reheb laj Saúl ut eb li cuanqueb rochben ut queꞌxtzaca. Nak queꞌrakeꞌ chi cuaꞌac, queꞌco̱eb chiru li kꞌojyi̱n aꞌan. Eb laj filisteo queꞌxchꞌutub lix solda̱deb aran Afec ut eb laj Israel cuanqueb aran Jezreel cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ. Yo̱queb chi numecꞌ chi ubej eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xbe̱neb laj filisteo. Queꞌco̱eb chi pletic chi chꞌu̱tal. Cuanqueb chꞌu̱tal jun mil lix solda̱deb. Ut cuanqueb ajcuiꞌ jun ciento lix solda̱deb. Laj David rochbeneb lix soldados yo̱queb chi xic chirixeb rochben laj Aquis. Eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj filisteo queꞌxye re laj Aquis: —¿Cꞌaꞌru yo̱queb laj hebreo saꞌ kaya̱nk la̱o? chanqueb. Laj Aquis quixye reheb: —Aꞌin laj David, jun li xtaklan saꞌ xya̱nkeb lix soldados laj Saúl. Junxil na-oc cuiqꞌuin. Ma̱cꞌaꞌ xpaltil chicuu chalen xchalic cuiqꞌuin toj chalen anakcuan, chan. Eb laj filisteo queꞌjoskꞌoꞌ riqꞌuin laj Aquis ut queꞌxye re: —Taklaheb cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej li xaqꞌue reheb. Incꞌaꞌ teꞌxic chi pletic kochben. Ma̱re anchal aꞌan chic teꞌsukꞌi̱k chak saꞌ kabe̱n nak yo̱ko chi pletic. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱sahokꞌ cuiꞌchic xchꞌo̱l laj Saúl riqꞌuin cui toxcamsi la̱o? chanqueb. Cꞌoxla chi us. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ chirix aꞌan queꞌxajoc eb li ixk ut queꞌbichan nak queꞌxye, “Laj Saúl xcamsiheb jun mil li cui̱nk; abanan laj David xcamsiheb laje̱b mil”? chanqueb. Ut laj Aquis quixbok laj David riqꞌuin ut quixye re: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li yoꞌyo̱quil Dios, la̱in ninye a̱cue nak la̱at ti̱c a̱chꞌo̱l. Ma̱cꞌaꞌ a̱paltil chicuu chalen nak xatcꞌulun cuiqꞌuin. Nacuaj raj nak tatxic chicuix saꞌ li ple̱t aꞌin. Abanan eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados incꞌaꞌ nequeꞌraj nak tatxic kochben. Joꞌcan nak nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak tatsukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ la̱ naꞌaj saꞌ usilal. Incꞌaꞌ nacuaj nak eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li soldado teꞌxic chi pletic chi incꞌaꞌ sa saꞌ xchꞌo̱leb, chan. Laj David quixye re: —At rey, ¿cꞌaꞌru incꞌaꞌ us xinba̱nu? ¿Cꞌaꞌru inma̱c cha̱cuu nak incꞌaꞌ ta̱ru̱k tinxic cha̱cuix chi pletic? chan. Laj Aquis quixye re: —La̱in ninnau nak la̱at cha̱bilat. Chanchanat jun x-ángel li Dios. Abanan eb li nequeꞌtaklan xeꞌxye nak incꞌaꞌ naru texxic chikix saꞌ li ple̱t. Joꞌcan nak tatcuacli̱k ekꞌela cuulaj ut tatsukꞌi̱k la̱at a̱cuochbeneb chixjunileb li cui̱nk li xeꞌel riqꞌuin laj Saúl, chan. Cuulajak chic nak toj ekꞌela, laj David ut eb li cuanqueb rochben, queꞌcuacli ut queꞌsukꞌi cuiꞌchic saꞌ xtenamiteb laj filisteo. Ut eb laj filisteo queꞌco̱eb Jezreel. Saꞌ rox li cutan laj David ut eb li cuanqueb rochben queꞌcuulac saꞌ lix tenamit Siclag. Queꞌxqꞌue retal nak eb laj Amalec ac xeꞌoc saꞌ eb li naꞌajej Neguev ut Siclag. Queꞌxcꞌam li cꞌaꞌru cuan aran ut queꞌxcꞌat li tenamit. Ma̱ jun reheb queꞌxcamsi, abanan queꞌxchapeb li ixk ut queꞌxcꞌameb chirixeb nak queꞌco̱eb saꞌ xtenamiteb. Nak queꞌoc saꞌ li tenamit, laj David ut li cuanqueb rochben queꞌxqꞌue retal nak cꞌatbil chic lix tenamiteb ut ac xeꞌcꞌameꞌ li rixakileb, joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajoleb. Laj David ut eb li cuanqueb rochben queꞌxjap reheb chi ya̱bac. Ut incꞌaꞌ queꞌxcanab toj retal queꞌlub. Queꞌcꞌameꞌ ajcuiꞌ li cuib chi rixakil laj David. Aꞌaneb lix Ahinoam, Jezreel xtenamit, ut lix Abigail, li quicuan chokꞌ rixakil laj Nabal aran Carmel. Cꞌajoꞌ lix cꞌaꞌux laj David xban nak eb li cuanqueb rochben queꞌxye nak teꞌxcut chi pec laj David xban xrahil xchꞌo̱leb. Abanan li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue xcacuilal xchꞌo̱l laj David. Laj David quixye re laj Abiatar, laj tij, li ralal laj Ahimelec: —Ba̱nu usilal, cꞌam chak li efod, chan. Ut laj Abiatar quixcꞌam li efod riqꞌuin. Laj David quitijoc ut quixye re li Dios: —¿Ma us cui tinxic chirixeb chixchapbaleb laj Amalec? ¿Ma toj toxebintau saꞌ be? chan. Li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Ayukex. Relic chi ya̱l ta̱tauheb ut ta̱coleb li xeꞌxchap ut xeꞌxcꞌam chirixeb, chan. Joꞌcan nak queꞌco̱eb laj David rochbeneb li cuakib ciento chi cui̱nk chixsicꞌbaleb laj Amalec. Nak queꞌcuulac cuan cuiꞌ li nimaꞌ Besor, aran queꞌcana cuib ciento li cui̱nk xban nak queꞌlub chi numecꞌ saꞌ li nimaꞌ. Ut li ca̱hib ciento chic queꞌco̱eb chirix laj David. Eb li cui̱nk li cuanqueb rochben laj David queꞌxtau jun li cui̱nk aj Egipto saꞌ li cꞌaleba̱l ut queꞌxcꞌam riqꞌuin laj David. Queꞌxqꞌue xcua rucꞌa. Queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li chaki higo ut cuib cu̱t li chaki uvas. Ut quicꞌulun cuiꞌchic xchꞌo̱l li cui̱nk xban nak ac cuan oxib cutan ut oxib kꞌojyi̱n incꞌaꞌ naxyal cua. Laj David quixye re: —¿Ani a̱patrón? ¿Bar xatchal chak? chan. Li cui̱nk quixye re: —La̱in aj Egipto. La̱in xmo̱s jun li cui̱nk xcomoneb laj Amalec. Oxib cutan incanabanquil arin xban lin patrón xban nak yajin. La̱o xocuulac aran Neguev bar cuanqueb cuiꞌ eb laj cereteo. Ut xocuulac ajcuiꞌ aran Judá ut aran Neguev saꞌ lix naꞌaj laj Caleb. Ut xkacꞌat ajcuiꞌ li tenamit Siclag, chan. Laj David quixye re: —¿Ma ta̱ru̱k tina̱cꞌam cuanqueb cuiꞌ li jun chꞌu̱tal chi aj e̱lkꞌ aꞌan? chan. Ut li cui̱nk quixye re: —Cui la̱at ta̱ye cue saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios nak incꞌaꞌ tina̱camsi, chi moco tina̱kꞌaxtesi saꞌ rukꞌ lin patrón, la̱in tatincꞌam bar cuanqueb cuiꞌ, chan. Ut li cui̱nk aꞌan quixcꞌameb laj David bar cuanqueb cuiꞌ laj e̱lkꞌ. Eb laj Amalec cuanqueb yalak bar saꞌ li naꞌajej aꞌan. Yo̱queb chi ninkꞌei̱c. Yo̱queb chi cuaꞌac ut yo̱queb chi ucꞌac xban xsahil xchꞌo̱leb xban nak nabal li cꞌaꞌak re ru queꞌrelkꞌa. Nak quisake̱u, laj David ut li cuanqueb rochben queꞌpletic riqꞌuineb chalen ekꞌela toj retal qui-ecuu saꞌ li cutan aꞌan. Quilajeꞌxcamsiheb chixjunileb. Caꞌaj cuiꞌ ca̱hib ciento chi sa̱j cui̱nk queꞌe̱lelic chirix camello. Laj David quixmakꞌ chiruheb chixjunil li cꞌaꞌru queꞌrelkꞌa eb laj Amalec, joꞌ ajcuiꞌ li cuib chi rixakil. Queꞌre̱chani cuiꞌchic chixjunil li cꞌaꞌru quimakꞌeꞌ chiruheb. Ma̱cꞌaꞌ quisach chiruheb. Quixcoleb ajcuiꞌ li ixk ut eb li cocꞌal. Ut queꞌxcꞌam chixjunil li carner ut li cuacax. Queꞌxberesiheb chiruheb nak queꞌsukꞌi cuiꞌchic saꞌ xtenamiteb. Ut eb li cuanqueb rochben yo̱queb chixyebal: —Chixjunil aꞌin xre̱chani chak laj David, chanqueb. Queꞌsukꞌi cuiꞌchic saꞌ li nimaꞌ Besor li queꞌcana cuiꞌ li cuib ciento chi cui̱nk li incꞌaꞌ queꞌru chi xic chirix laj David xban xlubiqueb. Chi saheb saꞌ xchꞌo̱l queꞌco̱eb chixcꞌulbal laj David ut li cuanqueb rochben. Ut laj David quixqꞌue xsahileb xchꞌo̱l. Abanan cuanqueb saꞌ xya̱nkeb li queꞌco̱eb chirix laj David incꞌaꞌ us xnaꞌlebeb. Queꞌxye re laj David: —Eb aꞌan incꞌaꞌ xeꞌco̱eb chikix. Incꞌaꞌ naru teꞌxcꞌul li cꞌaꞌru xke̱chani chak. Caꞌaj cui li rixakileb ut lix cocꞌaleb teꞌqꞌuehekꞌ reheb, chanqueb. Abanan laj David quixye reheb: —Ex cuas cui̱tzꞌin, incꞌaꞌ naru takaba̱nu chi joꞌcan. Aꞌ li Dios, aꞌan li xqꞌuehoc re chixjunil li xke̱chani. Aꞌan li quicoloc ke ut aꞌan ajcuiꞌ xtenkꞌan ke chi numta̱c saꞌ xbe̱neb laj Amalec, li queꞌelkꞌan re li cꞌaꞌru ke. Ma̱ ani tixcꞌul xchꞌo̱l li cꞌaꞌru yo̱quex chixyebal. Juntakꞌe̱t takacꞌul chikajunilo, joꞌ li nequeꞌcana riqꞌuin li cꞌaꞌru cuan ke, joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌxic chi pletic. Juntakꞌe̱t takacꞌul chikajunilo, chan. Chalen saꞌ li cutan aꞌan toj anakcuan, joꞌcan nequeꞌxba̱nu eb laj Israel. Nak laj David quicuulac aran Siclag, quixtakla xma̱taneb li rami̱g li nequeꞌcꞌamoc be aran Judá. Quixye reheb: —Li ma̱tan aꞌin xcomon li xkamakꞌ chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc re li Ka̱cuaꞌ Dios, chan. Ut quixtakla ajcuiꞌ xma̱taneb li cuanqueb Bet-el, li cuanqueb Ramot re Neguev, ut reheb ajcuiꞌ li cuanqueb Jatir, joꞌ ajcuiꞌ eb li cuanqueb Aroer, eb li cuanqueb Sifmot, eb li cuanqueb Estemoa, eb li cuanqueb Racal, joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ eb li tenamit aran Jerameel ut eb lix tenamiteb laj Ceneo. Quixtakla ajcuiꞌ reheb li cuanqueb Horma, ut eb li cuanqueb Corasán, ut eb li cuanqueb Atac, joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb Hebrón. Ut quixtakla ajcuiꞌ reheb chixjunileb li naꞌajej li quicuan cuiꞌ laj David rochbeneb li cui̱nk li nequeꞌoquen chirix. Eb laj filisteo queꞌpletic riqꞌuineb laj Israel. Ut eb laj Israel yo̱queb chi e̱lelic chiruheb. Nabaleb laj Israel queꞌcamsi̱c saꞌ li tzu̱l Gilboa. Ut eb laj filisteo queꞌra̱linaheb laj Saúl ut eb li ralal. Queꞌcamsi̱c li ralal laj Saúl. Aꞌaneb laj Jonatán, laj Abinadab, ut laj Malquisúa. Cau yo̱queb chi pletic nachꞌ riqꞌuin laj Saúl. Eb laj filisteo queꞌxtau chi tzimaj laj Saúl. Ut cꞌajoꞌ nak qui-oc xxiu. Laj Saúl quixye re li cui̱nk li nacꞌamoc re lix chꞌi̱chꞌ re pletic: —Chap chak la̱ chꞌi̱chꞌ ut tina̱camsi. Incꞌaꞌ nacuaj nak eb laj filisteo tineꞌxseꞌe nak tineꞌxcamsi. Eb li cristian aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios, chan. Abanan li cui̱nk incꞌaꞌ quiraj xban nak ta̱xucuak. Joꞌcan nak laj Saúl quixchap lix chꞌi̱chꞌ ut quixcut rib saꞌ xbe̱n. Li cui̱nk quiril nak camenak chic laj Saúl. Quixchap lix chꞌi̱chꞌ ut quixcamsi rib. Rochben laj Saúl nak quicam. Joꞌcaꞌin nak quicam laj Saúl saꞌ li cutan aꞌan rochbeneb li oxib chi ralal, ut li cui̱nk li nacꞌamoc re lix chꞌi̱chꞌ re pletic ut rochbeneb ajcuiꞌ lix soldados. Eb laj Israel li cuanqueb jun pacꞌal li ru takꞌa ut eb li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán queꞌril nak queꞌe̱lelic lix solda̱deb laj Israel. Queꞌrabi nak quicamsi̱c laj Saúl rochbeneb li ralal. Queꞌxcanab lix tenamiteb ut queꞌe̱lelic. Ut eb laj filisteo queꞌoc saꞌ lix tenamiteb ut aran queꞌcana chi cua̱nc. Saꞌ li cutan jun chic eb laj filisteo queꞌco̱eb chixxocbal li cꞌaꞌru reheb li camenak. Queꞌxtau laj Saúl ut eb li oxib chi ralal jiljo̱queb chi camenak saꞌ li tzu̱l Gilboa. Queꞌxset xcux laj Saúl ut queꞌxcꞌam lix jolom rochben lix chꞌi̱chꞌ re pletic ut queꞌxtaklaheb laj takl saꞌ chixjunil lix tenamiteb laj filisteo re nak teꞌrabi resil nak camenak chic laj Saúl. Queꞌxye ajcuiꞌ resil saꞌ rochocheb lix dioseb. Chirix chic aꞌan queꞌxqꞌue lix chꞌi̱chꞌ laj Saúl saꞌ li rochoch lix Astarot, lix dioseb. Ut queꞌxtꞌuyub li camenak chiru li tzꞌac aran Bet-sán. Eb li cuanqueb aran Jabes re Galaad queꞌrabi li cꞌaꞌru queꞌxba̱nu re laj Saúl eb laj filisteo. Queꞌxchꞌutub rib chixjunileb li cui̱nk li cauheb xchꞌo̱l chi pletic ut queꞌco̱eb. Chixjunil li kꞌojyi̱n queꞌbe̱c. Nak queꞌcuulac aran Bet-sán, queꞌrisiheb li camenak chiru li tzꞌac, laj Saúl joꞌ eb ajcuiꞌ li oxib chi ralal. Queꞌxcꞌameb li camenak toj Jabes ut aran queꞌxcꞌat. Queꞌxxoc lix bakel ut queꞌxmuk aran Jabes rubel jun li nimla cheꞌ. Ut queꞌayunic chiru cuukub cutan. Li Xcab Hu SamuelNak quicuulac resil lix camiqueb laj Saúl ut laj Jonatán riqꞌuin laj DavidChirix lix camic laj Saúl, laj David quisukꞌi Siclag nak ac xnumta saꞌ xbe̱neb laj Amalec ut aran quicuan cuib cutan. Saꞌ rox li cutan quicuulac jun li sa̱j cui̱nk riqꞌuin laj David. Li cui̱nk aꞌan xcomoneb lix soldados laj Saúl. Pejel li rakꞌ ut cuan li poks saꞌ xjolom retalil lix rahil xchꞌo̱l. Quixcuikꞌib rib saꞌ chꞌochꞌ re xqꞌuebal xlokꞌal laj David. Laj David quixye re: —¿Bar xatchal chak? chan. Li cui̱nk quixye re: —Yal xine̱lelic chak saꞌ xya̱nkeb lix soldados laj Saúl, chan. Laj David quixye re: —Ye cue cꞌaꞌru xcꞌulman.— Li cui̱nk quixye re: —Eb li soldados aj Israel queꞌe̱lelic saꞌ li ple̱t. Nabaleb li xeꞌcamsi̱c. Xeꞌxcamsi laj Saúl ut xeꞌxcamsi ajcuiꞌ laj Jonatán li ralal, chan. Laj David quixye re li sa̱j cui̱nk li quicꞌamoc re li esilal: —¿Chanru nak nacanau nak xeꞌcamsi̱c laj Saúl ut laj Jonatán? chan re. Li cui̱nk quixye re: —La̱in yo̱quin chi numecꞌ aran saꞌ li tzu̱l Gilboa nak xcuil nak laj Saúl xakxo aran. Yo̱ chixcu̱tunquil rib riqꞌuin lix la̱ns. Ut eb li soldados li xicꞌ nequeꞌiloc re yo̱queb chi cha̱lc saꞌ xcarruaje ut yo̱queb ajcuiꞌ chi cha̱lc chirix cacua̱y. Quixsukꞌisi rib laj Saúl chicuilbal ut quixye cue, “Quim arin.” Ut la̱in co̱in riqꞌuin ut quinye re, “Cueꞌquin. ¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj tinba̱nu?” chanquin re. Quixye cue, “¿Anihat la̱at?” chan. Ut la̱in quinye re, “La̱in xcomoneb laj Amalec” chanquin re. Ut aꞌan quixye cue, “Hilon chak cuiqꞌuin ut china̱camsi. Toj yoꞌyo̱quin, abanan kꞌaxal ra cuanquin,” chan laj Saúl. Joꞌcan nak quinnachꞌoc riqꞌuin ut quincamsi xban nak quinqꞌue retal nak incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk xyuꞌam xban nak ac xtꞌaneꞌ saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Chirix aꞌan quinxoc lix corona li cuan saꞌ xjolom ut quinxoc ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ li cuan saꞌ xtel ut quincꞌam chak chokꞌ a̱cue, at ka̱cuaꞌ David, chan li sa̱j cui̱nk. Laj David, joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li cui̱nk li cuanqueb rochben, queꞌxpej li rakꞌeb xban xrahil xchꞌo̱leb. Queꞌya̱bac xban xrahil xchꞌo̱leb ut queꞌxba̱nu x-ayu̱n toj qui-ecuu xban nak queꞌcamsi̱c laj Saúl ut laj Jonatán ut xban ajcuiꞌ nak kꞌaxal nabaleb laj Israel, lix tenamit li Dios, queꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t. Ut laj David quia̱tinac riqꞌuin li cui̱nk li quiyehoc re nak quicamsi̱c laj Saúl. Quixye re: —¿Bar a̱tenamit? chan. Li cui̱nk quixye: —La̱in saꞌ jalan tenamit xinchal chak. La̱in xcomoneb laj Amalec, chan. Laj David quixye ajcuiꞌ re: —¿Ma incꞌaꞌ xatxucuac chixcamsinquil li rey? ¿Cꞌaꞌut nak xacamsi li rey li sicꞌbil ru xban li Dios? chan. Ut laj David quixbok jun li cui̱nk riqꞌuin ut quixye re: —Camsi li cui̱nk aꞌin, chan. Ut aꞌan quixcamsi li cui̱nk aj Amalec. Ut laj David quixye re li cui̱nk aj Amalec: —Xma̱c nak xaye nak xacamsi li rey li sicꞌbil ru xban li Dios, joꞌcan nak xatcamsi̱c la̱at, chan. Laj David quixbicha jun li bich re rahil chꞌo̱lej chirix lix camiqueb laj Saúl ut laj Jonatán, li ralal. Ut quixye nak chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Judá teꞌxtzol. Li bich aꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li hu li quixtzꞌi̱ba laj Jaser. Aꞌan aꞌin li bich: Quisacheꞌ ru lix lokꞌal li tenamit Israel saꞌ xbe̱neb li tzu̱l. Li kꞌaxal cauheb rib chi pletic queꞌcamsi̱c. Me̱ye resil aran Gat, chi moco te̱ye resil saꞌ eb li be aran Ascalón, re nak incꞌaꞌ teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb lix rabineb laj filisteo. Me̱ye resil re nak incꞌaꞌ teꞌpiscꞌok xban xsahileb xchꞌo̱l li ixk li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios. La̱ex li tzu̱l li cuanquex Gilboa, incꞌaꞌ ta chic chitꞌanekꞌ li hab saꞌ e̱be̱n, chi moco li xchuꞌque. Ut incꞌaꞌ ta chic chie̱lk li acui̱mk chiru li chꞌochꞌ xban nak saꞌ e̱be̱n la̱ex xeꞌsacheꞌ xcuanquileb lix chꞌi̱chꞌeb li cauheb rib chi pletic. Ut saꞌ e̱be̱n ajcuiꞌ la̱ex quisacheꞌ xcuanquil lix chꞌi̱chꞌ laj Saúl. Chanchan ta li incꞌaꞌ sicꞌbil ru xban li Dios. Ma̱ jun sut queꞌsukꞌi saꞌ li ple̱t laj Saúl ut laj Jonatán chi incꞌaꞌ ta nequeꞌxcamsi chak nabaleb riqꞌuineb lix tzimaj ut riqꞌuin lix chꞌi̱chꞌeb. Laj Saúl ut laj Jonatán kꞌaxal cha̱bileb ut raro̱queb. Laj Saúl ut laj Jonatán incꞌaꞌ queꞌxcanab ribeb nak toj yoꞌyo̱queb. Chi moco nak queꞌcam queꞌxcanab ribeb. Kꞌaxal se̱beb joꞌ li xul tꞌiu xcꞌabaꞌ. Ut kꞌaxal cauheb rib joꞌ li cakcoj. Ex ixk aj Israel, chexya̱bak chirix lix camic laj Saúl xban nak aꞌan natikiban e̱re riqꞌuin li cha̱bil tꞌicr púrpura. Ut aꞌan ajcuiꞌ naxqꞌue li oro chokꞌ xsahob ru le̱ rakꞌ. Qꞌuehomak retal. Xeꞌcamsi̱c li cauheb rib chi pletic ut xcamsi̱c ajcuiꞌ laj Jonatán saꞌ xbe̱n li tzu̱l. At Jonatán, la̱at chanchanat li cuas. Cꞌajoꞌ xrahil inchꞌo̱l xban nak kꞌaxal raro̱cat inban. Kꞌaxal lokꞌ chokꞌ cue nak xina̱ra. Kꞌaxal lokꞌ nak xinraheꞌ a̱ban chiru nak xinraheꞌ xbaneb li ixk. Xeꞌosoꞌ li cauheb rib chi pletic ut eb lix chꞌi̱chꞌ ma̱cꞌaꞌ chic nequeꞌoc cuiꞌ, chan laj David saꞌ lix bich. Laj David quixakaba̱c chokꞌ xreyeb laj JudáMokon chic laj David quixpatzꞌ re li Ka̱cuaꞌ cꞌaꞌru tixba̱nu ut quixye: —¿Ma us tinxic saꞌ junak tenamit cuan xcue̱nt Judá? chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quichakꞌoc ut quixye re: —Us tatxic, chan. Ut laj David quixpatzꞌ cuiꞌchic re: —¿Cꞌaꞌru tenamitil tinxic cuiꞌ?— Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Ayu saꞌ li tenamit Hebrón, chan. Ut laj David co̱ saꞌ li tenamit aꞌan rochbeneb xcabichaleb li rixakil. Aꞌaneb lix Ahinoam, Jezreel xtenamit, ut lix Abigail, Carmel xtenamit, li quicuan chokꞌ rixakil laj Nabal. Ut quixcꞌameb ajcuiꞌ chirix li cui̱nk li nequeꞌtenkꞌan re joꞌqueb ajcuiꞌ li rixakileb, ut eb li ralal xcꞌajol. Ut queꞌcana chi cua̱nc saꞌ eb li tenamit li cuanqueb saꞌ xcue̱nt Hebrón. Chirix chic aꞌan queꞌcuulac li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Judá ut aran queꞌxxakab laj David chokꞌ xreyeb laj Judá. Ut queꞌxye re nak eb li cuanqueb Jabes li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad, aꞌaneb li queꞌmukuc re laj Saúl. Ut laj David quixtaklaheb lix takl riqꞌuineb laj Jabes li cuan xcue̱nt Galaad ut quixye reheb: —Aꞌ taxak li Dios chi-osobtesi̱nk e̱re riqꞌuin li usilal xeba̱nu re li rey Saúl nak xemuk. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chi-uxta̱na̱nk e̱ru la̱ex ut aꞌ taxak li usilal chicua̱nk e̱riqꞌuin. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱in tinba̱nu usilal e̱re riqꞌuin li usilal li xeba̱nu. Checacuubresihak le̱ chꞌo̱l usta ac xcam li rey Saúl. Ut tinye ajcuiꞌ e̱re nak la̱in xineꞌxxakab chokꞌ xreyeb laj Judá, chan laj David. Laj Abner, li ralal laj Ner, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldados laj Saúl. Laj Abner co̱ saꞌ li naꞌajej Mahanaim. Quixcꞌam chirix laj Is-boset li ralal laj Saúl nak co̱. Ut quixxakab laj Is-boset chokꞌ xreyeb li cuanqueb Galaad, ut eb li cuanqueb Gesuri, joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb Jezreel. Ut quixxakab ajcuiꞌ chokꞌ xreyeb li ralal xcꞌajol laj Efraín ut eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Quixxakab chokꞌ xreyeb chixjunileb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Israel. Caꞌcꞌa̱l chihab cuan re laj Is-boset nak qui-oc chokꞌ rey aran Israel. Cuib chihab quicuan chokꞌ rey. Caꞌaj cuiꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Judá queꞌoquen chirix laj David. Cuukub chihab riqꞌuin cuakib po quicuan laj David chokꞌ xreyeb li ralal xcꞌajol laj Judá aran Hebrón. Laj Abner, li ralal laj Ner, qui-el saꞌ li tenamit Mahanaim ut co̱ saꞌ li tenamit Gabaón rochbeneb li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Is-boset li ralal laj Saúl. Laj Joab, lix yum lix Sarvia, rochbeneb li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj David queꞌco̱eb ut queꞌxcꞌul ribeb aran Gabaón cuan cuiꞌ li haꞌ. Li jun chꞌu̱tal queꞌxakli saꞌ jun pacꞌal li haꞌ ut li jun chꞌu̱tal chic queꞌxakli saꞌ li jun pacꞌal chic. Laj Abner quixye re laj Joab: —Cheꞌpletik li sa̱j cui̱nk re teꞌkil ani na cauheb rib chi pletic, chan. Ut laj Joab quixye: —Us. Cheꞌpletik, chan. Joꞌcan nak queꞌnumeꞌ chi ubej cablaju xcomoneb laj Is-boset ut li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut queꞌnumeꞌ ajcuiꞌ chi ubej cablaju xcomoneb lix soldados laj David. Ut queꞌxchap xjolomeb chi ribileb rib ut queꞌxcuj chi chꞌi̱chꞌ saꞌ xcꞌatk xsaꞌeb chi ribileb rib. Ut jun xiquic nak queꞌcam saꞌ li ho̱nal aꞌan. Joꞌcan nak xeꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan “Helcat-hazurim”. Li naꞌajej aꞌan cuan saꞌ xcue̱nt Gabaón. Chirix chic aꞌan queꞌoc chi pletic chi cau. Ut eb lix soldados laj David queꞌnumta saꞌ xbe̱n laj Abner ut eb lix soldados. Cuanqueb saꞌ li ple̱t aꞌan laj Joab, laj Abisai ut laj Asael, li oxib chi xyum lix Sarvia. Laj Asael cau naa̱linac. Chanchan li quej li cuan saꞌ qꞌuicheꞌ. Laj Asael quira̱lina laj Abner. Incꞌaꞌ quixcanab ra̱linanquil. Laj Abner qui-iloc chirix ut quixye: —¿Ma la̱at laj Asael? chan. Ut laj Asael quixye re: —La̱in, chan. Laj Abner quixye re: —Canab cua̱linanquil. Chap junak reheb lin soldados ut cꞌam chokꞌ a̱cue li cꞌaꞌru cuan riqꞌuin, chan. Abanan laj Asael incꞌaꞌ quixcanab ra̱linanquil. Ut laj Abner quixye cuiꞌchic re: —Canab cua̱linanquil. ¿Ma tina̱puersi cha̱camsinquil? ¿Chanru nak tinru̱k chi a̱tinac riqꞌuin laj Joab la̱ cuas cui tatincamsi? chan. Abanan laj Asael incꞌaꞌ quixcanab ra̱linanquil. Joꞌcan nak laj Abner quixcuj lix la̱ns saꞌ xcꞌatk xsaꞌ laj Asael ut li la̱ns qui-el jun pacꞌal. Ut laj Asael quitꞌaneꞌ saꞌ chꞌochꞌ ut quicam. Chixjunileb li yo̱queb chi numecꞌ saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ li camenak nequeꞌxakli chirilbal. Ut laj Joab ut laj Abisai queꞌra̱lina laj Abner. Ac ecuu chic nak queꞌcuulac saꞌ li tzu̱l Amma, li cuan chiru li tenamit Gía chire li be li naxic saꞌ li chaki chꞌochꞌ li cuan aran Gabaón. Eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌxchꞌutub ribeb riqꞌuin laj Abner re nak teꞌpletik rochben. Ut queꞌxakli saꞌ xbe̱n li tzu̱l. Laj Abner quixjap re chixyebal re laj Joab: —¿Ma tento nak junelic yo̱ko chixcamsinquil kib? ¿Ma incꞌaꞌ nacanau nak junes raylal tixqꞌue saꞌ kabe̱n? La̱o kacomon kib chikajunilo. ¿Ma incꞌaꞌ ta̱ye reheb la̱ soldados nak teꞌxcanab ka̱linanquil? chan. Laj Joab quixye re: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li yoꞌyo̱quil Dios, la̱in ninye a̱cue, cui ta incꞌaꞌ xat-a̱tinac chak, eb lin soldados incꞌaꞌ raj xeꞌxcanab e̱ra̱linanquil toj chalen nak ta̱sake̱uk cuulaj, chan. Ut laj Joab quixya̱basi lix trompeta re xyebal reheb lix soldados nak teꞌxcanab ra̱linanquileb laj Abner. Joꞌcan nak queꞌxcanab pletic. Laj Abner rochbeneb lix soldados, queꞌbe̱c saꞌ li ru takꞌa Arabá chixjunil li kꞌojyi̱n. Queꞌnumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán ut queꞌnumeꞌ ajcuiꞌ Bitrón toj retal queꞌcuulac Mahanaim. Laj Joab quixcanab ra̱linanquileb. Quixchꞌutub chixjunileb lix soldados ut quixqꞌue retal nak queꞌcamsi̱c bele̱laju lix soldados. Joꞌcan ajcuiꞌ laj Asael queꞌxcamsi. Ut eb lix soldados laj David queꞌxcamsiheb oxib ciento riqꞌuin oxcꞌa̱l (360) lix soldados laj Abner, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Laj Joab queꞌxxoc li camenak Asael ut queꞌxmuk aran Belén saꞌ li naꞌajej li quimukeꞌ cuiꞌ lix yucuaꞌ. Chirix chic aꞌan queꞌbe̱c chiru li kꞌojyi̱n. Yo̱ chi sake̱uc nak queꞌcuulac Hebrón. Najt queꞌpletic lix soldados laj Saúl riqꞌuineb lix soldados laj David. Yo̱queb chi cacuu̱c ribeb lix soldados laj David ut incꞌaꞌ chic cau ribeb lix soldados laj Saúl. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj David li queꞌyoꞌla nak cuan Hebrón: li xbe̱n ralal, aꞌan laj Amnón. Lix naꞌ, aꞌan lix Ahinoam li chalenak Jezreel. Li xcab, aꞌan laj Quileab. Lix naꞌ, aꞌan lix Abigail li quicuan chokꞌ rixakil laj Nabal aran Carmel. Li rox, aꞌan laj Absalón. Lix naꞌ, aꞌan lix Maaca lix rabin laj Talmai li quicuan chokꞌ rey aran Gesur. Li xca̱, aꞌan laj Adonías. Lix naꞌ, aꞌan lix Haguit. Ut li roꞌ, aꞌan laj Sefatías. Lix naꞌ, aꞌan lix Abital. Li xcuak li ralal laj David, aꞌan laj Itream. Lix naꞌ, aꞌan lix Egla, jun chic li rixakil laj David. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj David li queꞌyoꞌla aran Hebrón. Nak yo̱queb chi pletic li soldados li nequeꞌoquen chirix li ralal laj Saúl riqꞌuineb li soldados li nequeꞌoquen chirix laj David, yo̱ chi nima̱nc xcuanquil laj Abner saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌoquen chirix li ralal laj Saúl. Quicuan jun li ixk riqꞌuin laj Saúl, xRizpa xcꞌabaꞌ. Aꞌan lix rabin laj Aja. Saꞌ jun li cutan laj Is-boset quixye re laj Abner: —¿Cꞌaꞌut nak xachꞌic a̱cuib riqꞌuin li ixk li quicuan riqꞌuin lin yucuaꞌ camenak? chan. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ laj Abner nak quirabi li quixye. Ut quixye re laj Is-boset: —¿Ma la̱in ta biꞌ tzꞌiꞌ? ¿Ma yo̱quin ta biꞌ chi cꞌanjelac chiruheb li ralal xcꞌajol laj Judá? La̱in ti̱c inchꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru laj Saúl la̱ yucuaꞌ ut eb li rechꞌalal ut eb li rami̱g. Incꞌaꞌ xatinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ laj David. ¿Cꞌaꞌut nak nacaye nak yo̱quin chi ma̱cobc riqꞌuin li ixk aꞌin? Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chiqꞌuehok cue chixtojbal inma̱c cui incꞌaꞌ tintenkꞌa laj David joꞌ quixyechiꞌi li Ka̱cuaꞌ re. Li Ka̱cuaꞌ quixye nak ta̱risi xcuanquileb li ralal xcꞌajol laj Saúl ut tixqꞌue re laj David. Laj David ta̱oc chokꞌ xreyeb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Israel, joꞌ ajcuiꞌ chokꞌ xreyeb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Judá. Ta̱takla̱nk saꞌ chixjunil li naꞌajej li naticla aran Dan toj Beerseba, chan laj Abner. Ma̱ jun li a̱tin quisumen cuiꞌ laj Is-boset xban nak quixucuac chiru. Ut laj Abner quixtakla resil riqꞌuin laj David ut quixye re: —¿Ma jalan ta biꞌ aj e li naꞌajej aꞌin? Ba̱nu junak contrato cuiqꞌuin ut la̱in tatintenkꞌa re nak chixjunileb li cuanqueb arin Israel teꞌoque̱nk cha̱cuix, chan. Laj David quixye re: —Us. La̱in tinba̱nu li contrato a̱cuiqꞌuin. Abanan, tento nak ta̱cꞌam chak cuiqꞌuin lix Mical lix rabin laj Saúl. Incꞌaꞌ tatcha̱lk chicuilbal cui incꞌaꞌ nacacꞌam chak lix Mical cha̱cuix, chan. Ut laj David quixtaklaheb lix takl riqꞌuin laj Is-boset, li ralal laj Saúl re teꞌxye re: —Kꞌaxtesi cuiꞌchic cue lix Mical, li cuixakil xban nak la̱in ac xintoj rix riqꞌuin jun ciento ruꞌuj xtzꞌejcualeb li cui̱nk aj filisteo, chan. Joꞌcan nak laj Is-boset quixtakla xmakꞌbal lix Mical chiru laj Paltiel lix be̱lom. Aꞌan li ralal laj Lais. Laj Paltiel quixta̱ke lix Mical toj Bahurim ut yo̱ chi ya̱bac. Abanan laj Abner quixye re laj Paltiel nak ta̱sukꞌi̱k saꞌ rochoch. Joꞌcan nak quisukꞌi. Mokon chic laj Abner co̱ chi a̱tinac riqꞌuineb li nequeꞌcꞌamoc be aran Israel. Quixye: —Junxil nequex-oc chi xyebal nak laj David ta̱oc chokꞌ e̱rey. Anakcuan naru te̱xakab chokꞌ e̱rey xban nak li Ka̱cuaꞌ quixye re laj David chi joꞌcaꞌin, “La̱in tatintenkꞌa chixcolbaleb lin tenamit Israel chiruheb laj filisteo ut chiruheb ajcuiꞌ chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb,” chan. Ut quia̱tinac ajcuiꞌ riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Benjamín ut co̱ Hebrón chixyebal re laj David li cꞌaꞌru queꞌxcꞌoxla nak us reheb li ralal xcꞌajol laj Israel ut reheb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Laj Abner quicuulac aran Hebrón riqꞌuin laj David rochbeneb junmay chi cui̱nk. Ut laj David quixba̱nu jun li ninkꞌe re xcꞌulbal laj Abner ut eb li rochben. Laj Abner quixye re laj David: —La̱in tinxic chixchꞌutubanquileb chixjunileb li cuanqueb aran Israel re nak teꞌxba̱nu junak li contrato a̱cuiqꞌuin. Ut la̱atak chic xreyeb joꞌ nacacꞌoxla nak us xba̱nunquil, chan. Nak quichakꞌrabi̱c xban laj David, laj Abner co̱ chi sa saꞌ xchꞌo̱l. Chirix chic aꞌan laj Joab rochbeneb lix soldados laj David queꞌsukꞌi chi pletic. Queꞌxcꞌam chak nabal li cꞌaꞌak re ru queꞌre̱chani saꞌ li ple̱t. Laj Abner ma̱ ani chic riqꞌuin laj David aran Hebrón. Ac quichakꞌrabi̱c xban laj David ut co̱ chi sa saꞌ xchꞌo̱l. Nak quicuulac laj Joab ut li rochben, queꞌrabi resil nak laj Abner li ralal laj Ner quicuulac chirilbal laj David. Quicꞌuleꞌ saꞌ xya̱lal ut co̱ cuiꞌchic chi sa saꞌ xchꞌo̱l. Laj Joab co̱ riqꞌuin laj David ut quixye re: —¿Cꞌaꞌru xaba̱nu? Laj Abner xcꞌulun a̱cuiqꞌuin. ¿Cꞌaꞌut nak xacanab chi xic chi sa saꞌ a̱chꞌo̱l? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nacanau nak re a̱balakꞌinquil nak xcꞌulun arin? Aꞌan yal xqꞌuebal retal cꞌaꞌru nacaba̱nu xcꞌulun, chan. Nak laj Joab qui-el riqꞌuin laj David, quixtaklaheb lix takl chixsicꞌbal laj Abner re teꞌxcꞌam riqꞌuin. Queꞌxtau cuan cuiꞌ li jul haꞌ aran Sira ut queꞌxcꞌam riqꞌuin laj Joab. Abanan laj David incꞌaꞌ quixnau cꞌaꞌru yo̱queb. Nak laj Abner quicuulac Hebrón, laj Joab quixcꞌam chi mukmu saꞌ li oqueba̱l re ta̱a̱tinak riqꞌuin xjunes. Ut quixcuj lix chꞌi̱chꞌ saꞌ xcꞌatk xsaꞌ ut quixcamsi. Quixcamsi re tixtoj rix li ma̱c li quixba̱nu nak quixcamsi laj Asael li ri̱tzꞌin laj Joab. Mokon chic laj David quirabi resil li cꞌaꞌru quixba̱nu laj Joab. Quixye: —Li Ka̱cuaꞌ naxnau nak la̱in ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Chi moco eb li cuanqueb rubel incuanquil cuanqueb xma̱c nak quicamsi̱c laj Abner li ralal laj Ner. Chicana̱k ta li ma̱c aꞌin saꞌ xbe̱n laj Joab ut saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol junelic ta̱cua̱nk li raylal. Ta̱cua̱nk li xox li naxyaꞌali rib, ut li saklep rix. Ta̱cua̱nk li ye̱k rok. Ta̱cua̱nk li teꞌcamsi̱k saꞌ ple̱t, malaj ut incꞌaꞌ ta̱tzꞌaklok lix tzacae̱mkeb, chan laj David. Laj Joab ut laj Abisai queꞌxcamsi laj Abner xban nak aꞌan li quicamsin re laj Asael, li ri̱tzꞌineb saꞌ li ple̱t aran Gabaón. Laj David quixye reheb laj Joab ut eb li cuanqueb rochben nak tento nak teꞌxpej li rakꞌ ut teꞌxqꞌue li rakꞌ li kꞌes ru chirixeb ut chirahokꞌ xchꞌo̱leb xban xcamic laj Abner. Nak yo̱queb chi xic re teꞌxmuk li camenak, li rey David yo̱ chi xic chirix li camenak. Queꞌxmuk li camenak aran Hebrón. Laj David cau quiya̱bac chixcꞌatk li mukleba̱l ut queꞌya̱bac ajcuiꞌ eb li cristian. Li rey David quixbicha li bich aꞌin re rahil chꞌo̱lej chirix lix camic laj Abner: —¿Cꞌaꞌut nak xatcam, at Abner? ¿Cꞌaꞌut nak xatcam chi ma̱cꞌaꞌ rajbal? ¿Ma bacꞌbo̱queb ta biꞌ la̱ cuukꞌ ut ma bacꞌbo̱queb ta biꞌ la̱ cuok riqꞌuin cadena? La̱at xatcamsi̱c xbaneb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, chan saꞌ lix bich. Ut chixjunileb li cristian queꞌya̱bac. Queꞌxye re laj David nak tento nak ta̱cuaꞌak. Abanan laj David incꞌaꞌ quicuaꞌac ut quixye: —Li Dios taxak chiqꞌuehok cue chixtojbal inma̱c cui tintzaca yalak cꞌaꞌru chi tzacae̱mkil nak toj ma̱jiꞌ na-ecuu, chan. Chixjunileb li tenamit queꞌxqꞌue retal li quixba̱nu li rey David ut queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Chixjunil li quixba̱nu li rey David quicuulac chiruheb. Riqꞌuin aꞌin chixjunileb li tenamit li queꞌoquen chirix laj David, joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb aran Israel queꞌxqꞌue retal nak laj David incꞌaꞌ qui-oquen riqꞌuin lix camic laj Abner, li ralal laj Ner. Ut li rey David quixye reheb li nequeꞌcꞌanjelac chiru: —¿Ma incꞌaꞌ nequeqꞌue retal nak li cui̱nk li quicamsi̱c, aꞌan jun li nataklan ut nim xcuanquil saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb Israel? Usta la̱in li rey li sicꞌbil cuu xban li Dios, abanan nacuecꞌa nak ma̱cꞌaꞌ incuanquil. Eb li cui̱nk aꞌin, lix yum lix Sarvia, kꞌaxal cauheb rib chicuu la̱in. Li Ka̱cuaꞌ chiqꞌuehok reheb chixtojbal xma̱queb joꞌ xcꞌulubeb xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu, chan laj David. Cꞌajoꞌ nak quixucuac laj Is-boset, li ralal laj Saúl, nak quirabi nak quicamsi̱c laj Abner aran Hebrón. Ut queꞌxucuac ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb aran Israel. Laj Is-boset li ralal laj Saúl cuanqueb cuib li cui̱nk nequeꞌcꞌanjelac chiru. Aꞌaneb li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados li nequeꞌxic chi pletic re teꞌre̱chani li cꞌaꞌak re ru. Li jun aj Baana xcꞌabaꞌ ut li jun chic aj Recab xcꞌabaꞌ. Ralaleb laj Rimón li quicuan Beerot. Aꞌan eb xcomoneb li ralal xcꞌajoleb laj Benjamín xban nak Beerot, aꞌan cuan saꞌ xcue̱nt li cuanqueb cuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Benjamín. (Eb li queꞌcuan Beerot junxil queꞌe̱lelic ut queꞌco̱eb Gitaim ut aran cuanqueb toj chalen anakcuan.) Quicuan jun li ralal laj Jonatán, li ralal laj Saúl. Aꞌan laj Mefi-boset xcꞌabaꞌ. O̱b chihab cuan re nak eb li cuanqueb Jezreel queꞌxtakla resil nak queꞌcamsi̱c laj Jonatán ut laj Saúl. Li ixk li na-iloc re laj Mefi-boset quixkꞌalu ut quie̱lelic. Abanan xban nak yo̱ chixse̱banquil rib, quitꞌaneꞌ li chꞌina al saꞌ rukꞌ ut quicana chi incꞌaꞌ chic nabe̱c. Laj Recab ut laj Baana, li cuib chi ralal laj Rimón, Beerot xtenamit, queꞌco̱eb saꞌ rochoch laj Is-boset. Queꞌcuulac saꞌ li ho̱nal nak kꞌaxal tik li sakꞌe nak laj Is-boset yo̱ chi hila̱nc. Joꞌcan ajcuiꞌ li ixk, li nacꞌacꞌalen re li oqueba̱l, quicube xcuara nak yo̱ chi tzꞌiloc trigo. Joꞌcan nak laj Recab ut laj Baana li ri̱tzꞌin queꞌoc saꞌ li cab ut ma̱ ani qui-iloc reheb. Nak queꞌoc saꞌ li cab, laj Is-boset yo̱ chi cua̱rc saꞌ xcuarib. Queꞌoc saꞌ li naꞌajej li yo̱ cuiꞌ chi cua̱rc ut queꞌxcamsi. Queꞌxset lix cux ut queꞌxcꞌam lix jolom chirixeb nak co̱eb. Queꞌbe̱c chixjunil li kꞌojyi̱n saꞌ li be li naxic Arabá. Queꞌxcꞌam lix jolom li camenak re teꞌxkꞌaxtesi re li rey David aran Hebrón. Queꞌxye re laj David: —At rey, xkacꞌam chak chokꞌ a̱cue lix jolom laj Is-boset li ralal laj Saúl, li xicꞌ qui-iloc a̱cue li quixyal a̱camsinquil. Abanan saꞌ li cutan aꞌin li Dios quixqꞌue chixtojbal rix lix ma̱c laj Saúl joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol, chanqueb. Laj David quichakꞌoc ut quixye reheb: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, li quicoloc cue chiru li raylal, la̱in ninye e̱re: —Nak cuanco aran Siclag, quicuulac cuiqꞌuin li cui̱nk chixyebal cue nak quicam laj Saúl. Saꞌ xchꞌo̱l aꞌan nak cha̱bil esil li tixye cue. Saꞌ xchꞌo̱l aꞌan nak ta̱sahokꞌ inchꞌo̱l chirabinquil nak camenak chic laj Saúl. Abanan la̱in xintakla xchapbal ut xcamsinquil re xtojbal rix li esilal li quixye cue. Joꞌcan ajcuiꞌ tinba̱nu e̱re la̱ex xban nak kꞌaxal cuiꞌchic yibru xeba̱nu nak xex-oc saꞌ li rochoch li cui̱nk aꞌin ut xecamsi nak yo̱ chi cua̱rc. La̱in texinqꞌue chixtojbal e̱ma̱c joꞌ e̱cꞌulub xcꞌulbal xban nak xecamsi li cui̱nk aꞌin chi ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Tintakla e̱camsinquil, chan. Ut laj David quixye reheb li queꞌcꞌanjelac chiru nak teꞌxcamsiheb laj Recab ut laj Baana. Queꞌxcamsiheb ut queꞌrisi li rokeb ut li rukꞌeb ut queꞌxtꞌuyub chixcꞌatk li haꞌ li cuan aran Hebrón. Chirix aꞌan, queꞌxcꞌam lix jolom laj Is-boset ut queꞌxmuk saꞌ li mukleba̱l li quimukeꞌ cuiꞌ laj Abner aran Hebrón. Laj David quixakaba̱c ajcuiꞌ chokꞌ xreyeb laj IsraelQueꞌco̱eb Hebrón chixjunileb li xte̱paleb laj Israel re nak teꞌa̱tinak riqꞌuin laj David. Ut queꞌxye re: —La̱at moco jalanat ta kiqꞌuin. La̱o kechꞌalal kib chi kibil kib, chanqueb. Chalen nak toj cua̱nk laj Saúl chokꞌ karey, la̱at catcꞌamoc be chiruheb li soldados aj Israel saꞌ eb li ple̱t. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye nak la̱at tat-ilok reheb lix tenamit ut la̱atak lix reyeb, chanqueb. Joꞌcan nak chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌcuulac riqꞌuin li rey David aran Hebrón. Laj David quixba̱nu jun li contrato riqꞌuineb saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Ut queꞌxqꞌue li aceite saꞌ xjolom ut queꞌxxakab chokꞌ xreyeb laj Israel. Laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab cuan re laj David nak qui-oc chokꞌ rey. Ut caꞌcꞌa̱l chihab quicuan chokꞌ rey. Cuukub chihab riqꞌuin cuakib po quicuan Hebrón chokꞌ xreyeb laj Judá. Ut oxlaju xcaꞌcꞌa̱l chihab quicuan Jerusalén chokꞌ xreyeb chixjunileb laj Israel joꞌ eb ajcuiꞌ laj Judá. Co̱ ut li rey David aran Jerusalén rochbeneb li cui̱nk li nequeꞌtenkꞌan re. Co̱eb chi pletic riqꞌuineb laj jebuseo li cuanqueb aran. Eb laj jebuseo queꞌxye re laj David: —La̱at incꞌaꞌ tatru̱k chi oc arin xban nak la̱at incꞌaꞌ ta̱cuy usta yal riqꞌuineb li mutzꞌ ut eb li ye̱k rok tatpletik, chanqueb. Queꞌxye chi joꞌcan re xhobbal xban nak queꞌxcꞌoxla nak laj David incꞌaꞌ tixcuy pletic riqꞌuin li tenamit aꞌan. Usta ac cauresinbil chi us li tenamit, abanan laj David quinumta saꞌ xbe̱neb ut qui-oc saꞌ li naꞌajej Sión. Toj chalen anakcuan “Xtenamit laj David” nayeheꞌ re li naꞌajej aꞌan. Saꞌ li cutan aꞌan laj David quixye: —Li ani ta̱raj ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb laj jebuseo, tento ta̱oc chak cuan cuiꞌ li rok li haꞌ ut tixcamsiheb laj jebuseo, li chanchaneb mutzꞌ ut chanchan ye̱k rokeb, li kꞌaxal xicꞌ nequeꞌcuil, chan laj David. (Chalen aꞌan cuan jun li a̱tin naxye, “Chi moco li mutzꞌ chi moco li ye̱k rok teꞌoc saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ.”) Ut nak ac xre̱chani lix nimal ru tenamit, laj David quicana chi cua̱nc aran Sión ut quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ “Xtenamit laj David”. Ut quixyi̱b li tzꞌac chi xjun sutam lix tenamit. Naticla chak li tzꞌac cuan cuiꞌ jun li cab najt xteram Milo xcꞌabaꞌ ut nacuulac toj saꞌ li tenamit. Us yo̱ chi e̱lc chiru laj David li cꞌaꞌru naxba̱nu ut yo̱ chi nima̱nc xcuanquil xban nak li nimajcual Dios cuan riqꞌuin ut aꞌan yo̱ chi tenkꞌa̱nc re. Laj Hiram, li rey re li tenamit Tiro, quixtaklaheb lix takl riqꞌuin laj David. Quixtakla ajcuiꞌ li cha̱bil cheꞌ chacalteꞌ ut quixtaklaheb laj pechꞌ ut laj tzꞌac. Queꞌxyi̱b chi cha̱bil li rochoch laj David. Ut laj David quixtau ru nak li Dios, aꞌan li quisicꞌoc ru chokꞌ rey ut chi takla̱nc saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut quixtau ajcuiꞌ xya̱lal nak li Dios quixnimobresi xcuanquil xban nak naxraheb lix tenamit Israel. Nak qui-el Hebrón, laj David co̱ Jerusalén ut quixcꞌam nabal li ixk li yal queꞌcuan riqꞌuin chi joꞌcan. Ut quixcꞌameb ajcuiꞌ li rixakil. Ut quicuan chic ralal xcꞌajol riqꞌuineb. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal li queꞌyoꞌla Jerusalén: laj Samúa, laj Sobab, laj Natán, laj Salomón, laj Ibhar, laj Elisúa, laj Nefeg, laj Jafía, laj Elisama, laj Eliada, ut laj Elifelet. Eb laj filisteo queꞌrabi resil nak laj David quixakaba̱c chokꞌ xreyeb laj Israel. Joꞌcan nak queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuin. Laj David quirabi resil nak eb laj filisteo ac yo̱queb chi cha̱lc chi pletic riqꞌuin. Joꞌcan nak co̱ saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb. Eb laj filisteo queꞌcana saꞌ li ru takꞌa re Refaim. Laj David quitijoc ut quixye re li Dios: —¿Ma tinxic chi pletic riqꞌuineb laj filisteo? ¿Ma tina̱tenkꞌa chi numta̱c saꞌ xbe̱neb? chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Ayu chi pletic riqꞌuineb. La̱in tinkꞌaxtesiheb saꞌ a̱cuukꞌ, chan. Joꞌcan nak laj David co̱ saꞌ li naꞌajej Baal-perazim ut quinumta saꞌ xbe̱neb laj filisteo ut quixye: —Li Ka̱cuaꞌ quixsach ruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Chanchan nak xeꞌcꞌameꞌ xban butꞌ, chan. Joꞌcan nak queꞌxqꞌue Baal-perazim chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan. Eb laj filisteo queꞌe̱lelic chiru laj David ut queꞌxcanab lix yi̱banbil dios nak queꞌco̱eb. Ut laj David ut eb li cuanqueb rochben queꞌxcꞌat lix dioseb. Chirix chic aꞌan, eb laj filisteo queꞌco̱eb cuiꞌchic aran saꞌ li ru takꞌa re Refaim. Ut laj David quitijoc cuiꞌchic ut quixpatzꞌ re li Dios cꞌaꞌru us tixba̱nu. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Incꞌaꞌ tat-oc chi ubej. Te̱sut rix lix naꞌajeb ut texpletik riqꞌuineb cuanqueb cuiꞌ li cheꞌ bálsamo. Nak ta̱cuabi li ecꞌa̱nc saꞌ rukꞌeb li cheꞌ chanchan yo̱queb chi be̱c li soldados, tatxic chi pletic riqꞌuineb xban nak la̱in tinxic chi ubej ut tinsach xcuanquileb lix solda̱deb laj filisteo, chan li Dios. Ut laj David quixba̱nu joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Quixcamsiheb laj filisteo. Naticla saꞌ li tenamit Geba ut quicuulac toj cuan cuiꞌ li tenamit Gezer. Nak queꞌxcꞌam li Lokꞌlaj Ca̱x JerusalénLaj David quixchꞌutubeb cuiꞌchic laje̱b xcaꞌcꞌa̱l mil (30,000) chi soldados aj Israel, li sicꞌbileb ru. Ut quixcꞌameb aran Baala li cuan saꞌ xcue̱nt Judá re nak teꞌxcꞌam lix Lokꞌlaj Ca̱x li Dios, li nequeꞌxya̱ba cuiꞌ xcꞌabaꞌ li nimajcual Dios li nahilan saꞌ xya̱nkeb li querubines. Queꞌrisi li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ rochoch laj Abinadab li cuan saꞌ xbe̱n bol ut queꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n jun li carre̱t toj acꞌ. Laj Uza ut laj Ahío, eb li ralal laj Abinadab, yo̱queb chi beresi̱nc re li acꞌ carre̱t. Ut laj Ahío cꞌamol be chiru li Lokꞌlaj Ca̱x nak yo̱queb chi xic. Laj David ut chixjunileb laj Israel yo̱queb chi xajoc ut yo̱queb chi bicha̱nc chi anchaleb xchꞌo̱l re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ ut yo̱queb chi cuajbac. Cuanqueb x-arpa, cuanqueb xsalterios, cuanqueb xtambor, ut cuanqueb xxo̱lb ut yo̱queb ajcuiꞌ chixtꞌochbal li sursu̱quil chꞌi̱chꞌ. Nak queꞌcuulac saꞌ li naꞌajej li narisi cuiꞌ rix lix trigo laj Nacón, eb li bo̱yx queꞌxtich rokeb. Ut laj Uza quixchap lix Lokꞌlaj Ca̱x li Dios re nak incꞌaꞌ ta̱tꞌanekꞌ. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li Dios riqꞌuin laj Uza, ut quixcamsi xban nak quixchꞌeꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x riqꞌuin rukꞌ. Ut aran chixcꞌatk li Lokꞌlaj Ca̱x quicana chi camenak laj Uza. Cꞌajoꞌ nak quirahoꞌ xchꞌo̱l laj David xban nak li Ka̱cuaꞌ quixrak xyuꞌam laj Uza. Li naꞌajej aꞌan Pérez-uza queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ toj chalen anakcuan. Laj David qui-oc xxiu saꞌ li cutan aꞌan xban li cꞌaꞌru quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ ut quixye: —Ma̱min ta̱ru̱k tincꞌam cuiqꞌuin lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ, chan. Ut incꞌaꞌ chic quixcꞌam li Lokꞌlaj Ca̱x toj Jerusalén saꞌ lix tenamit laj David. Quixtakla ban xcanabanquil saꞌ rochoch laj Obed-edom saꞌ li tenamit Gat. Li Lokꞌlaj Ca̱x quicuan aran oxib po. Ut li Ka̱cuaꞌ quirosobtesi laj Obed-edom joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb saꞌ li rochoch. Quiyeheꞌ resil re li rey David chanru nak li Ka̱cuaꞌ quirosobtesi laj Obed-edom joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan re saꞌ xcꞌabaꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x. Joꞌcan nak co̱ chirisinquil li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ rochoch laj Obed-edom re tixcꞌam Jerusalén ut kꞌaxal sa saꞌ xchꞌo̱l. Nak ac xeꞌxqꞌue cuakib yoc li yo̱queb chi cꞌamoc re li Lokꞌlaj Ca̱x, laj David quixmayeja chiru li Ka̱cuaꞌ jun li bo̱yx ut jun li carner nim xtibel. Laj David cuan chirix jun li efod yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil tꞌicr lino ut yo̱ chi xajoc chi anchal xchꞌo̱l re xqꞌuebal xlokꞌal li Dios. Chi joꞌcaꞌin laj David ut chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌxcꞌam li Lokꞌlaj Ca̱x. Yo̱queb chixjapbal reheb xban xsahil xchꞌo̱leb ut yo̱queb chixya̱basinquil lix trompeta. Nak yo̱queb chirocsinquil li Lokꞌlaj Ca̱x Jerusalén, saꞌ lix tenamit laj David, lix Mical lix rabin laj Saúl yo̱ chi iloc saꞌ li ventana. Nak quiril nak laj David yo̱ chi xajoc ut yo̱ chi piscꞌoc re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ, xicꞌ quirecꞌa. Queꞌxcꞌam lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxqꞌue saꞌ xnaꞌaj saꞌ xyi li muheba̱l li quixyi̱b laj David. Ut laj David quixcꞌat li mayejanbil xul chiru li Ka̱cuaꞌ ut quixqꞌue xmayej re xcꞌambal ribeb saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Nak laj David ac xrakeꞌ chixqꞌuebal li cꞌatbil mayej ut li mayej re xcꞌambal ribeb saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, quixtzꞌa̱ma chiru li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios nak ta̱rosobtesiheb lix tenamit. Ut laj David quixjeqꞌui li tzacae̱mk reheb li tenamit. Quixqꞌue li caxlan cua, li pombil tib ut li chaki uvas reheb li junju̱nk chi aj Israel, joꞌ ixk, joꞌ cui̱nk. Ut chixjunileb queꞌco̱eb saꞌ rochocheb. Ut laj David co̱ saꞌ rochoch chixtzꞌa̱manquil chiru li Dios nak ta̱rosobtesiheb li cuanqueb saꞌ li rochoch. Lix Mical qui-el chixcꞌulbal ut quixhob ut quixye re: —Anakcuan qꞌuebil chic a̱lokꞌal, at rey, riqꞌuin li cꞌaꞌru xaba̱nu chiruheb li ixk, lix mo̱seb li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu. Riqꞌuin li cꞌaꞌru xaba̱nu, xacꞌutbesi a̱cuib joꞌ nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ nequeꞌxnau xuta̱nac, chan. Laj David quixye re: —La̱in xinxajoc re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ li quisicꞌoc cuu chokꞌ re̱kaj la̱ yucuaꞌ ut eb li ralal xcꞌajol. Li Ka̱cuaꞌ xinixxakab chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb laj Israel, lix tenamit. Joꞌcan nak la̱in tinxajok cuiꞌchic re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Kꞌaxal cuiꞌchic tincubsi cuib anakcuan chiru xbe̱n cua. Cha̱cuu la̱at ma̱cꞌaꞌak inlokꞌal. Abanan qꞌuebilak inlokꞌal xbaneb li mo̱s ixk li yo̱cat chixyebal, chan. Lix Mical lix rabin laj Saúl, ma̱ jun lix cocꞌal quicuan chalen nak quicam. Laj David ac cuan chic saꞌ rochoch. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ usilal riqꞌuin laj David eb li xicꞌ nequeꞌiloc re, li cuanqueb chi xjun sutam. Laj David quixye re li profeta Natán: —¡Qꞌue retal! La̱in cuanquin saꞌ cha̱bil cab yi̱banbil riqꞌuin li cheꞌ chacalteꞌ. Abanan li muheba̱l li cuan cuiꞌ lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ, aꞌan yal riqꞌuin tꞌicr yi̱banbil, chan. Ut laj Natán quixye re: —At rey, ba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru cuan saꞌ a̱chꞌo̱l xba̱nunquil, xban nak li Ka̱cuaꞌ Dios cuan a̱cuiqꞌuin, chan. Abanan, chiru li kꞌojyi̱n aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Natán ut quixye re: —Tatxic riqꞌuin laj David laj cꞌanjel chicuu ut ta̱ye re chi joꞌcaꞌin, “Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ. At David, ma̱cuaꞌ la̱at li tatyi̱ba̱nk re lin templo re tincua̱nk cuiꞌ. Relic chi ya̱l nak la̱in incꞌaꞌ xincuan saꞌ junak cha̱bil cab chalen saꞌ li cutan nak quicuisiheb lin tenamit aran Egipto toj chalen anakcuan. Nincuan ban saꞌ li tabernáculo, li muheba̱l yi̱banbil riqꞌuin tꞌicr. Chalen nak xeꞌcuochbeni chak li ralal xcꞌajol laj Israel incꞌaꞌ xinye reheb li yo̱queb chi cꞌamoc be chiruheb nak teꞌxyi̱b junak li templo riqꞌuin chacalteꞌ re tincua̱nk cuiꞌ.” Li Dios quixye re laj Natán: —Ta̱ye re laj David laj cꞌanjel chicuu, “Joꞌcaꞌin xye a̱cue li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: La̱in quinsicꞌoc a̱cuu nak yo̱cat chak chi iloc carner saꞌ cꞌaleba̱l, ut catinxakab chokꞌ xreyeb lin tenamit Israel. La̱in xintenkꞌan a̱cue saꞌ chixjunil li naꞌajej xatcuulac cuiꞌ ut xinkꞌaxtesi saꞌ a̱cuukꞌ chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Xinqꞌue a̱cuanquil joꞌ lix cuanquileb li xni̱nkal ru cui̱nk li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱in xinqꞌue xnaꞌajeb lin tenamit Israel ut xinqꞌueheb chi cua̱nc aran chi sa saꞌ xchꞌo̱leb. Ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱isi̱nk reheb. Chi moco eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌxrahobtesiheb joꞌ queꞌxba̱nu chak junxil. Chalen nak xebinxakab chak laj rakol a̱tin chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb lin tenamit Israel, nabal li raylal xeꞌxcꞌul xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Anakcuan la̱in tatinqꞌue chi hila̱nc riqꞌuin li raylal aꞌin. Incꞌaꞌ chic texchꞌiꞌchꞌiꞌi̱k xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Ut tinqꞌueheb a̱cualal a̱cꞌajol. Nak ta̱cuulak xkꞌehil nak tatca̱mk, tatxic chi hila̱nc saꞌ xya̱nkeb la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. La̱in tinqꞌue chokꞌ a̱cue̱kaj jun reheb la̱ cualal. Ut tinxakab saꞌ xnaꞌaj lix cuanquilal. Aꞌan li ta̱yi̱ba̱nk re li templo li tineꞌxlokꞌoni cuiꞌ li tenamit. Ut la̱in tinxakaba̱nk re saꞌ xnaꞌaj lix cuanquil chi junelic. La̱inak lix yucuaꞌ ut aꞌanak li cualal. Nak tixba̱nu li incꞌaꞌ us, la̱in tinkꞌusuk re, ut tinqꞌue chixtojbal xma̱c, joꞌ nak naxkꞌus ut naxqꞌue chi tzꞌu̱m li ralal junak yucuaꞌbej. Abanan incꞌaꞌ tincanab ruxta̱nanquil ru joꞌ nak quincanab ruxta̱nanquil ru laj Saúl. Quicuisi saꞌ xcuanquil re nak la̱at chic tat-oc chokꞌ rey. Junelic teꞌcua̱nk a̱cualal a̱cꞌajol, ut aꞌaneb li teꞌoc chokꞌ rey mokon chi junelic kꞌe cutan. Ut la̱ cuanquil xakxo̱k saꞌ xnaꞌaj chi junelic,” chan li Ka̱cuaꞌ. Li profeta Natán quixye re laj David chixjunil li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re ut li cꞌaꞌru quicꞌutbesi̱c chiru saꞌ visión xban li Ka̱cuaꞌ. Ut laj David qui-oc saꞌ li muheba̱l li cuan cuiꞌ lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ. Quitijoc ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, ¿anihin la̱in ut aniheb li cualal incꞌajol nak xaqꞌue li usilal aꞌin cue? At Ka̱cuaꞌ Dios, cha̱cuu la̱at toj ma̱jiꞌ tzꞌakal li xaye xban nak xaye ajcuiꞌ nak junelic xakxo̱k xcuanquileb li cualal incꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Ma̱ jun cui̱nk naba̱nun re li nacaba̱nu la̱at, at Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios. ¿Cꞌaꞌ chic ru naru tinye a̱cue? La̱at nacanau chanru lin naꞌleb la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu, at Ka̱cuaꞌ, at inDios. La̱at xaba̱nu chixjunil li xni̱nkal ru naꞌleb aꞌin joꞌ xaye ut joꞌ xacuaj la̱at. Ut anakcuan la̱at xaye cue re nak la̱in tinnau. At nimajcual Dios, kꞌaxal nim la̱ cuanquilal. Ma̱ jun chic nim xcuanquil joꞌ la̱at. Ma̱ jun chic Dios cuan. Caꞌaj cuiꞌ la̱at, joꞌ ac kabiom resil. Ma̱ jun chic tenamit cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ joꞌ la̱ tenamit Israel. Caꞌaj cuiꞌ aꞌan. At Ka̱cuaꞌ, la̱at xatcoloc reheb re nak teꞌoc chokꞌ a̱tenamit. Xaba̱nu li milagros, li sachba chꞌo̱lej ut li xni̱nkal ru naꞌleb re xcolbaleb, re nak naꞌno̱k ruheb la̱ tenamit. La̱at cat-isin chak reheb saꞌ xya̱nkeb li jalanil tenamit ut lix dioseb nak cacuisiheb chak Egipto. Caba̱nu chixjunil aꞌan xban xra̱baleb. La̱at catsicꞌoc ruheb laj Israel re nak aꞌanakeb la̱ tenamit chi junelic. Ut la̱at, at Ka̱cuaꞌ, la̱atak lix Dioseb. At Ka̱cuaꞌ Dios, chaba̱nu taxak joꞌ xayechiꞌi cue. Ta̱xakab taxak lin cuanquil chi junelic joꞌ ajcuiꞌ lix cuanquileb li cualal incꞌajol joꞌ xaye. Chinima̱k taxak xlokꞌal la̱ cꞌabaꞌ chi junelic ut chixjunileb taxak teꞌyehok re nak la̱at, li nimajcual Dios, la̱at lix Dioseb laj Israel. Ut ta̱xakab taxak saꞌ xnaꞌaj lix cuanquileb li cualal incꞌajol chi junelic. At nimajcual Dios, la̱at li kaDios la̱o aj Israel. La̱at xacꞌutbesi chicuu nak xakxo̱k saꞌ xnaꞌaj lin cuanquil chi junelic. La̱at xaye cue nak eb li cualal incꞌajol teꞌoc chokꞌ rey chi junelic. Joꞌcan nak la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu, yo̱quin chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu li usilal aꞌin. At Ka̱cuaꞌ, la̱at li nimajcual Dios. Ut la̱ cua̱tin tzꞌakal ya̱l. La̱at xatyechiꞌin li usilal aꞌin cue la̱in laj cꞌanjel cha̱cuu. La̱in nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cuosobtesiheb li cualal incꞌajol. Junelic xakxo̱k taxak saꞌ xnaꞌaj lix cuanquileb. Osobtesinbilakeb a̱ban chi junelic xban nak xaye nak ta̱cuosobtesiheb, chan laj David. Mokon chic li rey David quipletic cuiꞌchic riqꞌuineb laj filisteo ut quinumta saꞌ xbe̱neb. Joꞌcan nak queꞌsach xcuanquileb laj filisteo saꞌ li naꞌajej Meteg-ama. Chirix chic aꞌan laj David quinumta saꞌ xbe̱neb laj Moab. Quixtusubeb chi yocyo saꞌ chꞌochꞌ ut quixbiseb riqꞌuin cꞌa̱m. Li caꞌcab tusul quixcamsiheb ut li cuanqueb saꞌ li rox tusul incꞌaꞌ quixcamsiheb. Eb li incꞌaꞌ queꞌcamsi̱c queꞌcana rubel xcuanquil laj David ut queꞌxtoj rix lix naꞌajeb. Laj Hadad-ezer, li ralal laj Rehob, aꞌan lix reyeb laj Soba. Nak yo̱ raj chi xic laj Hadad-ezer chire̱chaninquil cuiꞌchic li naꞌajej chire li nimaꞌ Éufrates, laj David quinumta saꞌ xbe̱neb. Laj David quixchapeb jun mil riqꞌuin cuukub ciento lix solda̱deb li nequeꞌxic chirix cacua̱y. Ut quixchapeb ajcuiꞌ junmay mil chi cui̱nk li nequeꞌxic chi rokeb. Quixtok li rokeb chixjunileb lix cacua̱yeb. Abanan incꞌaꞌ quixtok rokeb li cacua̱y li joꞌ qꞌuial li teꞌcꞌanjelak re xquelonquil li jun ciento chi carruaje. Eb laj Siria li cuanqueb Damasco queꞌchal chixtenkꞌanquil laj Hadad-ezer li rey re Soba. Abanan laj David quinumta saꞌ xbe̱neb laj Siria ut quixcamsiheb cuib xcaꞌcꞌa̱l mil (22,000) chi cui̱nk. Chirix aꞌan laj David quixyi̱b xnaꞌajeb li soldados re teꞌcꞌacꞌale̱nk saꞌ li tenamit Damasco. Ut eb laj Siria queꞌcana rubel xcuanquil ut queꞌxtoj rix lix naꞌajeb. Yalak bar co̱ chi pletic laj David, li Ka̱cuaꞌ quitenkꞌan re, re nak us qui-el. Laj David quixxoc li chꞌi̱chꞌ oro li nequeꞌxcol cuiꞌ re xchꞌo̱leb li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb lix soldados laj Hadad-ezer ut quixcꞌameb Jerusalén. Ut saꞌ li cuib chi tenamit Beta ut Berotai, li queꞌcuan rubel xcuanquil li rey Hadad-ezer, li rey David quixxoc nabal li chꞌi̱chꞌ bronce. Ut laj Toi, lix reyeb li cuanqueb saꞌ li tenamit Hamat, quirabi resil nak laj David quinumta saꞌ xbe̱neb chixjunileb lix soldados laj Hadad-ezer. Joꞌcan nak laj Toi quixtakla laj Joram li ralal re nak tixqꞌue xsahil xchꞌo̱l laj David ut ta̱a̱tinak riqꞌuin saꞌ xya̱lal. Laj Toi quipletic nabal sut riqꞌuin laj Hadad-ezer. Joꞌcan nak quisahoꞌ xchꞌo̱l nak laj David quinumta saꞌ xbe̱neb. Ut quixtakla lix ma̱tan laj David yi̱banbil riqꞌuin oro, plata ut bronce. Li rey David quixkꞌaxtesiheb li ma̱tan aꞌan chiru li Ka̱cuaꞌ, rochben li oro ut li plata li quire̱chani nak quipletic riqꞌuineb laj Siria, eb laj Moab, eb laj Amón, eb laj filisteo, eb laj Amalec, joꞌ ajcuiꞌ nak quipletic riqꞌuin laj Hadad-ezer li ralal laj Rehob, li quicuan chokꞌ rey aran Soba. Kꞌaxal cuiꞌchic naꞌno ru laj David yalak bar nak quisukꞌi chixcamsinquileb laj Siria xban nak quixcamsiheb ajcuiꞌ cuakxaklaju mil (18,000) chi cui̱nk aj Edom saꞌ li ru takꞌa cuan cuiꞌ li atzꞌam. Li rey David quixyi̱b lix naꞌajeb lix soldados saꞌ chixjunil li naꞌajej Edom. Ut eb li cuanqueb aran queꞌcana rubel xcuanquil laj David. Li Ka̱cuaꞌ quitenkꞌan re laj David chi numta̱c saꞌ xbe̱neb chixjunileb li quicuulac cuiꞌ chi pletic. Laj David quicuan chokꞌ xreyeb laj Israel ut junelic quitaklan saꞌ xya̱lal ut saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb chixjunileb lix tenamit. Li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldado, aꞌan laj Joab, xyum lix Sarvia. Ut laj Josafat, ralal laj Ahilud, aꞌan li quitzꞌi̱ban re li cꞌaꞌru quicꞌulman. Laj Sadoc, ralal laj Ahitob, ut laj Ahimelec, ralal laj Abiatar, aꞌan eb laj tij. Ut laj Seraías, aꞌan laj tzꞌi̱b. Laj Benaía, li ralal laj Joiada, aꞌan li quitaklan saꞌ xbe̱neb laj cereteo ut eb laj peleteo. Eb li ralal laj David, aꞌaneb li ni̱nkeb xcuanquil saꞌ xya̱nkeb. Saꞌ jun li cutan li rey David quixye: —¿Ma toj yoꞌyo junak ralal xcꞌajol laj Saúl re tinba̱nu usilal re saꞌ xcꞌabaꞌ laj Jonatán? chan. Quicuan jun xmo̱s laj Saúl aj Siba xcꞌabaꞌ. Quibokeꞌ riqꞌuin laj David. Li rey David quixye re: —¿Ma la̱at laj Siba?— Ut li cui̱nk quixye: —At rey, la̱in laj Siba, chan. Li rey David quixye re: —¿Ma toj yoꞌyo junak ralal xcꞌajol laj Saúl? La̱in nacuaj tinba̱nu usilal re joꞌ xinye re li Dios tinba̱nu, chan. Laj Siba quixye re: —Toj yoꞌyo jun li ralal laj Jonatán. Aꞌan incꞌaꞌ nabe̱c, chan. Li rey David quixye: —¿Bar cuan li cui̱nk aꞌan?— Laj Siba quixye re: —Cuan aran Lodebar saꞌ li rochoch laj Maquir li ralal laj Amiel, chan. Ut laj David quixtakla xcꞌambal chak laj Mefi-boset saꞌ rochoch laj Maquir, li ralal laj Amiel li cuan aran Lodebar. Laj Mefi-boset, li ralal laj Jonatán quicuulac riqꞌuin laj David. Laj Mefi-boset, aꞌan li ri laj Saúl. Quixcuikꞌib rib chiru laj David re xqꞌuebal xlokꞌal. Laj David quixye re: —At Mefi-boset, chan. Ut aꞌan quixye re: —La̱in aj cꞌanjel cha̱cuu, chan. Laj David quixye re: —Matxucuac xban nak la̱in tinba̱nu usilal a̱cue saꞌ xcꞌabaꞌ laj Jonatán la̱ yucuaꞌ. Tinkꞌaxtesi a̱cue chixjunil li chꞌochꞌ li quicuan re laj Saúl la̱ yucuaꞌchin. Ut la̱at junelic tatcuaꞌak cuochben saꞌ lin me̱x, chan. Ut laj Mefi-boset quixcuikꞌib cuiꞌchic rib ut quixye re: —¿Anihin ta biꞌ la̱in nak ta̱cuil xtokꞌoba̱l cuu? La̱in chanchanin jun li tzꞌiꞌ ca̱mc re, chan. Ut laj David quixbok laj Siba lix mo̱s laj Saúl ut quixye re: —Chixjunil li quicuan re laj Saúl la̱ patrón ut reheb li ralal xcꞌajol la̱in xinqꞌue re laj Mefi-boset, li ri. La̱at ut eb la̱ cualal, joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu teꞌxcꞌanjela ru lix chꞌochꞌ laj Saúl ut te̱qꞌue li ru li racui̱mk reheb li ralal xcꞌajol. Abanan laj Mefi-boset, li ri laj Saúl, ta̱cuaꞌak saꞌ lin me̱x cuochben.— Laj Siba cuanqueb oꞌlaju li ralal ut junmay lix mo̱s. Quichakꞌoc laj Siba ut quixye: —At rey, la̱in tinba̱nu chixjunil li xaye. La̱in aj cꞌanjel cha̱cuu, chan. Ut laj Mefi-boset junelic quicuaꞌac saꞌ lix me̱x li rey joꞌ jun reheb li ralal laj David. Laj Mefi-boset cuan jun li ralal toj caꞌchꞌin, aj Micaía xcꞌabaꞌ. Chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Siba queꞌcuan chokꞌ xmo̱s laj Mefi-boset. Laj Mefi-boset incꞌaꞌ nequeꞌbe̱c chixcabichaleb li rok. Aꞌan quicuan Jerusalén ut junelic quicuaꞌac saꞌ lix me̱x li rey David. Mokon chic quicam laj Nahas, lix reyeb li ralal xcꞌajol laj Amón. Ut aꞌ chic laj Hanún li ralal qui-oc chokꞌ xreyeb. Li rey David quixye: —La̱in tincua̱nk saꞌ usilal riqꞌuin laj Hanún joꞌ nak quicuan saꞌ usilal cuiqꞌuin laj Nahas lix yucuaꞌ, chan. Joꞌcan nak quixtaklaheb lix takl riqꞌuin laj Hanún re teꞌxye re nak ra saꞌ xchꞌo̱l xban nak quicam laj Nahas, lix yucuaꞌ. Nak queꞌcuulac lix takl laj David saꞌ xnaꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Amón, eb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Amón queꞌxye re laj Hanún: —¿Ma nacapa̱b la̱at nak li rey David xtaklaheb chak lix takl arin caꞌaj cuiꞌ re xqꞌuebal xlokꞌal la̱ yucuaꞌ ut re xcꞌojobanquil a̱chꞌo̱l? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xtaklaheb chak arin yal re xqꞌuebal retal li katenamit re tixsach ru? chanqueb. Joꞌcan nak laj Hanún quixchapeb li cui̱nk ut quixtakla xjobal yijach lix macheb ut queꞌxset li rakꞌeb toj chiru li raꞌeb. Quixchakꞌrabiheb ut quixtaklaheb cuiꞌchic saꞌ xnaꞌajeb. Nak laj David quirabi resil li cꞌaꞌru queꞌxcꞌul lix takl, quixtakla xcꞌulbaleb xban nak cꞌajoꞌ nak yo̱ xxuta̱neb. Quixtakla xyebal reheb nak teꞌcana̱k Jericó toj ta̱chamokꞌ cuiꞌchic lix macheb. Eb li ralal xcꞌajol laj Amón queꞌxqꞌue retal nak xicꞌ chic teꞌilekꞌ xban laj David. Joꞌcan nak queꞌxtoj junmay mil chi soldados re Siria li queꞌcuan saꞌ li cuib chi tenamit Bet-rehob ut Soba. Queꞌxtoj ajcuiꞌ lix reyeb laj Maaca rochben jun mil chi soldados. Joꞌcan ajcuiꞌ cablaju mil chi soldados re Is-tob. Laj David quirabi resil ut quixtakla laj Joab rochbeneb chixjunileb li soldados li cauheb rib chi pletic. Eb li ralal xcꞌajol laj Amón queꞌco̱eb chi pletic ut queꞌxxakab ribeb saꞌ li oqueba̱l re li tenamit. Ut eb li soldados aj Siria li queꞌcuan saꞌ eb li tenamit Soba ut Rehob rochbeneb lix soldados laj Maaca ut eb li re Is-tob cuanqueb saꞌ cꞌaleba̱l. Laj Joab quiril nak teꞌcha̱lk chiru ut chirix chi pletic. Joꞌcan nak quixsicꞌ ruheb lix soldados li kꞌaxal cauheb rib chi pletic saꞌ xya̱nkeb laj Israel ut quixqꞌueheb chi ubej re teꞌpletik riqꞌuineb li soldados aj Siria. Ut quixcanabeb li jun chꞌu̱tal chi soldados rubel xtakl laj Abisai li ri̱tzꞌin re teꞌpletik riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Amón. Quixye re laj Abisai: —Cui ta̱cuil nak eb li solda̱deb laj Siria yo̱keb chi numta̱c saꞌ inbe̱n, la̱at tattenkꞌa̱nk cue. Ut cui eb li ralal xcꞌajol laj Amón yo̱keb chi numta̱c saꞌ a̱be̱n, la̱in tintenkꞌa̱nk a̱cue. Cauhak taxak a̱chꞌo̱l. Chikacacuubresi kachꞌo̱l chi pletic. Chikacolak rix li katenamit la̱o aj Israel, lix tenamit li Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ taxak tixba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan, chan. Laj Joab ut eb li soldados li cuanqueb rochben queꞌnachꞌoc riqꞌuineb li soldados aj Siria re teꞌpletik riqꞌuineb. Abanan eb laj Siria queꞌe̱lelic chiruheb. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Amón queꞌril nak queꞌe̱lelic eb li soldados laj Siria. Joꞌcan nak queꞌe̱lelic ajcuiꞌ eb aꞌan chiruheb laj Abisai. Queꞌoc saꞌ lix tenamit re teꞌxcol ribeb. Ut laj Joab quixcanab pletic riqꞌuineb ut quisukꞌi cuiꞌchic Jerusalén. Eb li soldados re Siria queꞌxqꞌue retal nak eb laj Israel queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Joꞌcan nak queꞌxchꞌutub cuiꞌchic ribeb chixjunileb. Li rey Hadad-ezer quixbokeb li soldados aj Siria li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates. Queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej Helam. Laj Sobac, li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldados laj Hadad-ezer, aꞌan li yo̱ chi cꞌamoc xbeheb. Nak li rey David quirabi resil, quixchꞌutub chixjunileb li solda̱deb laj Israel. Queꞌco̱eb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán toj saꞌ li naꞌajej Helam. Ut eb li soldados re Siria queꞌxtzolob ribeb re teꞌpletik riqꞌuineb lix soldados laj David. Abanan eb laj Siria queꞌe̱lelic cuiꞌchic chiruheb laj Israel. Ut laj David ut eb lix soldados queꞌxcamsiheb cuukub ciento li soldados li nequeꞌxic saꞌ li carruajes ut queꞌxcamsiheb ajcuiꞌ caꞌcꞌa̱l mil chi soldado li nequeꞌbe̱c chirix cacua̱y. Ut queꞌxcamsi laj Sobac li nataklan saꞌ xbe̱neb li solda̱deb laj Siria. Quicam saꞌ li naꞌajej li queꞌpletic cuiꞌ. Eb li rey li cuanqueb rubel xcuanquil laj Hadad-ezer queꞌril nak eb laj Israel queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Joꞌcan nak queꞌxqꞌue ribeb rubel xcuanquileb laj Israel. Ut queꞌxcꞌam cuiꞌchic ribeb saꞌ usilal riqꞌuineb. Ut eb laj Siria incꞌaꞌ chic queꞌraj xtenkꞌanquileb li ralal xcꞌajol laj Amón xban nak queꞌxucuac. Laj David quima̱cob riqꞌuin lix BetsabéSaꞌ li chihab jun chic saꞌ li sakꞌehil nak eb li rey nequeꞌxic chi pletic, laj David quixtaklaheb chi pletic laj Joab rochbeneb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li soldados aj Israel. Queꞌxsach ruheb li ralal xcꞌajol laj Amón. Ut queꞌxsut rix li tenamit Rabá. Abanan laj David quicana aran Jerusalén. Saꞌ jun li ecuu nak quicuacli chak laj David saꞌ lix chꞌa̱t, co̱ saꞌ xbe̱n li rochoch. Nak yo̱ chi be̱c aran, quiril jun li ixk yo̱ chi ati̱nc. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal li ixk aꞌan. Laj David quixtakla xpatzꞌbal ani li ixk aꞌan. Queꞌxye re: —Aꞌan lix Betsabé, lix rabin laj Eliam ut rixakil laj Urías laj heteo.— Laj David quixtakla xbokbal li ixk aꞌan. Nak quicuulac lix Betsabé, laj David quicuan riqꞌuin. Ut lix Betsabé quisukꞌi saꞌ rochoch. (Tojeꞌ quirakeꞌ chixsantobresinquil rib li ixk aꞌan riqꞌuin lix yajel re li po, joꞌ cꞌaynakeb xba̱nunquil.) Lix Betsabé quicana chi yaj aj ixk ut quixtakla resil riqꞌuin laj David. Laj David quixtakla xyebal re laj Joab: —Takla chak cuiqꞌuin laj Urías laj heteo, chan. Ut laj Joab quixtakla laj Urías riqꞌuin laj David. Nak laj Urías quicuulac, laj David quixye re: —¿Ma sa saꞌ xchꞌo̱l laj Joab? ¿Ma saheb saꞌ xchꞌo̱l li soldados? ¿Chanru yo̱ li ple̱t? ¿Ma us yo̱ chi e̱lc? chan. Chirix aꞌan laj David quixye re: —Tatxic saꞌ la̱ cuochoch ut tathila̱nk caꞌchꞌinak, chan. Nak ac xco̱ laj Urías, laj David quixtakla li tzacae̱mk saꞌ li rochoch xcomon li naxtzaca li rey. Abanan laj Urías incꞌaꞌ co̱ saꞌ rochoch. Quicana ban chi cua̱rc saꞌ li oqueba̱l re li rochoch li rey bar nequeꞌcuar cuiꞌ li soldados li nequeꞌcꞌacꞌalen re li rey. Nak laj David quirabi resil nak laj Urías incꞌaꞌ co̱ saꞌ rochoch, quixye re: —La̱at tojeꞌ xatsukꞌi chak saꞌ li ple̱t. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xatco̱at saꞌ la̱ cuochoch? chan. Laj Urías quixye re: —Eb li soldados aj Israel ut eb laj Judá najt cuanqueb chak saꞌ li ple̱t. Li Lokꞌlaj Ca̱x cuan rochbeneb. Laj Joab li nataklan saꞌ inbe̱n joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados yo̱queb chi cua̱rc yal saꞌ muheba̱l yi̱banbil riqꞌuin rukꞌ cheꞌ. ¿Cꞌaꞌut nak tinxic la̱in saꞌ cuochoch chi cuaꞌac ut chi cua̱nc riqꞌuin li cuixakil? Saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at, at rey, la̱in ninye nak incꞌaꞌ tinba̱nu aꞌan, chan. Ut laj David quixye re: —Cana̱kat arin anakcuan. Cuulaj tatintakla cuiꞌchic riqꞌuineb li soldados, chan. Joꞌcan nak laj Urías quicana Jerusalén saꞌ li cutan aꞌan ut li cutan jun chic. Laj David quixbok laj Urías chi cuaꞌac riqꞌuin ut quixcaltesi. Abanan laj Urías incꞌaꞌ co̱ chi cua̱rc saꞌ li rochoch. Quicana ban chi cua̱rc saꞌ li naꞌajej li nequeꞌcuar cuiꞌ li soldados li nequeꞌcꞌacꞌalen re li rochoch li rey. Cuulajak chic laj David quixtzꞌi̱ba jun li hu re tixtakla re laj Joab. Ut laj Urías, aꞌan li quicꞌamoc re li hu. Saꞌ li hu quixye re laj Joab: —Ta̱qꞌue laj Urías chi ubej nak yo̱k chi cau li pletic ut ta̱canab xjunes re nak ta̱camsi̱k saꞌ li ple̱t, chan. Joꞌcan nak laj Joab nak queꞌxsut rix li tenamit quixqꞌue chi ubej laj Urías bar cuanqueb cuiꞌ li soldados li cauheb rib chi pletic. Saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan queꞌel chak li soldados li cuanqueb saꞌ li tenamit chi pletic riqꞌuineb. Cuanqueb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb lix soldados laj David li queꞌcamsi̱c. Ut saꞌ xya̱nkeb aꞌan quicam laj Urías laj heteo. Laj Joab quixtakla resil re laj David chanru yo̱ li ple̱t. Quixtakla lix takl ut quixye re: —Nak acak xatrakeꞌ chixyebal re li rey chirix li ple̱t, ma̱re li rey ta̱joskꞌokꞌ ut tixye a̱cue, “¿Cꞌaꞌut nak xexnachꞌoc saꞌ li tenamit chi pletic? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequenau nak naru teꞌxcut chak lix tzimaj saꞌ xbe̱n li tzꞌac? ¿Ma incꞌaꞌ jultic e̱re chanru nak quicamsi̱c laj Abimelec li ralal laj Jerobaal? ¿Ma incꞌaꞌ jultic e̱re chanru nak li ixk quixcut jun tokol li pec re li molino saꞌ xbe̱n laj Abimelec ut quixcamsi aran Tebes? ¿Cꞌaꞌut nak xexnachꞌoc riqꞌuin li tzꞌac?” ma̱re chaꞌak. Ut la̱at ta̱ye re, “Quicamsi̱c ajcuiꞌ laj Urías laj heteo, laj cꞌanjel cha̱cuu,” chaꞌkat re, chan laj Joab. Co̱ li takl ut quixserakꞌi re laj David chixjunil li quiyeheꞌ re xban laj Joab. Quixye re: —Kꞌaxal cauheb rib chiku la̱o li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Queꞌel chak li tenamit chi pletic kiqꞌuin toj saꞌ li cꞌaleba̱l. Abanan queꞌka̱lina toj saꞌ li oqueba̱l. Ut queꞌxcut chak eb lix tzimaj toj saꞌ xbe̱n li tzꞌac. Cuanqueb li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu li queꞌcamsi̱c. Ut quicamsi̱c ajcuiꞌ laj Urías, laj heteo, laj cꞌanjel cha̱cuu, chan. Laj David quixye re li takl: —Ye re laj Joab chi joꞌcaꞌin, “Matcꞌoxlac chirix aꞌin xban nak joꞌcaꞌin nacꞌulman saꞌ li ple̱t. Cacuubresi a̱chꞌo̱l. Tatpletik cuiꞌchic riqꞌuin chi cau toj retal te̱re̱chani li tenamit,” chan. Nak lix Betsabé quirabi resil nak quicamsi̱c lix be̱lom saꞌ li ple̱t, quirahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l ut quiya̱bac chirix. Nak quinumeꞌ lix rahil xchꞌo̱l, laj David quixtakla xcꞌambal lix Betsabé saꞌ rochoch. Ut lix Betsabé quicana chokꞌ rixakil laj David. Quiyoꞌla jun lix cꞌulaꞌal chꞌina te̱lom. Abanan incꞌaꞌ quicuulac chiru li Ka̱cuaꞌ li cꞌaꞌru quixba̱nu laj David. Li Ka̱cuaꞌ quixtakla li profeta Natán riqꞌuin laj David. Nak quicuulac riqꞌuin, laj Natán quixye re: —Queꞌcuan cuib li cui̱nk saꞌ jun li tenamit. Jun li cui̱nk biom ut li jun chic nebaꞌ. Li biom nabal lix carner ut nabal ajcuiꞌ lix cuacax cuan. Ut li nebaꞌ jun ajcuiꞌ lix chꞌina carner quixlokꞌ. Quixchꞌolani chi us lix chꞌina carner ut quixqꞌuiresi saꞌ li rochoch rochbeneb lix cocꞌal. Rochben nak nacuaꞌac ut saꞌ xsecꞌ na-ucꞌac ut riqꞌuin nacuar. Li chꞌina carner chanchan lix rabin nak cuan chiru. Saꞌ jun li cutan quicuulac jun rulaꞌ li cui̱nk biom. Li cui̱nk aꞌan incꞌaꞌ quiraj xcamsinquil junak reheb lix queto̱mk re tixyi̱b xtibel xcua li rulaꞌ. Joꞌcan nak co̱ ut quixchap lix carner li nebaꞌ ut quixcamsi re tixyi̱b xtzacae̱mk li rulaꞌ, chan laj Natán. Nak quirabi li cꞌaꞌru quixye laj Natán, cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ laj David xban li cꞌaꞌru quixba̱nu li biom. Quixye: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li yoꞌyo̱quil Dios, la̱in ninye nak xcꞌulub ca̱mc li cui̱nk aꞌan. Tento nak tixtoj ca̱hib sut xqꞌuial xtzꞌak li carner li quixcamsi. Kꞌaxal yibru li quixba̱nu xban nak incꞌaꞌ quiril xtokꞌoba̱l ru li cui̱nk nebaꞌ, chan laj David. Ut laj Natán quixye re: —At David, la̱at li cui̱nk aꞌan. Joꞌcaꞌin xye a̱cue li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel, “La̱in xatinxakab chokꞌ xreyeb laj Israel ut xatincol chiru laj Saúl. Xinqꞌue a̱cuanquil joꞌ nak quinqꞌue xcuanquil aꞌan. Ut xinkꞌaxtesiheb a̱cue chixjunileb li ixk li queꞌcuan riqꞌuin laj Saúl. Ut xinqꞌue a̱cuanquil saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Israel ut saꞌ xbe̱neb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Judá. Toj raj xinqꞌue xtzꞌakob a̱cue cui ta xaye cue nak incꞌaꞌ tzꞌakal li xinqꞌue a̱cue. ¿Cꞌaꞌut nak xatzꞌekta̱na li chakꞌrab li xinqꞌue a̱cue? ¿Cꞌaꞌut nak xaba̱nu li ma̱usilal aꞌin? Xatakla laj Urías laj heteo chi camsi̱c. ¿Cꞌaꞌut nak xaqꞌue chi camsi̱c xbaneb laj Amón ut xacꞌam chokꞌ a̱cue li rixakil? Chalen anakcuan junelic cua̱nk li camsi̱nc saꞌ xya̱nkeb la̱ cualal a̱cꞌajol xban nak xina̱tzꞌekta̱na ut xamakꞌ li rixakil laj Urías. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninye a̱cue nak tintakla li raylal saꞌ a̱be̱n. Ut eb la̱ cuechꞌalal, aꞌaneb chic li teꞌxba̱nu li raylal a̱cue. Yo̱kat chirilbal nak la̱in tinmakꞌeb la̱ cuixakil cha̱cuu ut tinqꞌueheb re jalan cui̱nk re teꞌcua̱nk riqꞌuin. Aꞌin ta̱uxma̱nk chiruheb chixjunileb laj Israel. La̱at xaba̱nu la̱ ma̱c chi mukmu. Abanan la̱in incꞌaꞌ tinba̱nu aꞌin chi mukmu. Chiruheb ban chixjunileb laj Israel tinba̱nu aꞌin,” chan li Ka̱cuaꞌ a̱cue, chan laj Natán. Ut laj David quixye: —Ya̱l nak la̱in xinma̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ, chan. Laj Natán quixye re: —Li Ka̱cuaꞌ quixcuy la̱ ma̱c. Incꞌaꞌ tatca̱mk la̱at. Abanan xban li ma̱c xaba̱nu, xaqꞌue li Dios chi hobecꞌ xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Joꞌcan nak la̱ cualal li tojeꞌ xyoꞌla ta̱ca̱mk, chan. Laj Natán co̱ saꞌ rochoch nak quirakeꞌ chixyebal li a̱tin aꞌin. Ut li Dios quixtakla jun nimla yajel saꞌ xbe̱n lix cꞌulaꞌal laj David, li quicuan riqꞌuin li rixakil laj Urías. Ut laj David quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱qꞌuira̱k li chꞌina al. Quixba̱nu x-ayu̱n. Ut naxnumsi li kꞌojyi̱n chi yocyo saꞌ li chꞌochꞌ. Ut eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru saꞌ li rochoch li rey David queꞌcuulac riqꞌuin ut queꞌxye re nak ta̱cuacli̱k. Abanan laj David incꞌaꞌ quicuacli, chi moco quicuaꞌac rochbeneb. Nak quinumeꞌ cuukub cutan quicam li cꞌulaꞌal. Cꞌajoꞌ nak queꞌoc xcꞌaꞌuxeb li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj David. Queꞌxye: —Nak toj ma̱jiꞌ nacam li cꞌulaꞌal, xoa̱tinac riqꞌuin laj David. Abanan incꞌaꞌ quirabi li cꞌaꞌru kaye. ¿Chanru nak takaye re nak xcam li ralal? Ma̱re cꞌaꞌru tixba̱nu xban xrahil xchꞌo̱l, chanqueb. Laj David quixqꞌue retal nak saꞌ has yo̱queb chi a̱tinac chi ribileb rib. Joꞌcan nak quixnau nak ac xcam li cꞌulaꞌal. Quixye reheb: —¿Ma xcam li cꞌulaꞌal? chan. Ut eb aꞌan queꞌxye re: —Xcam, chanqueb. Laj David quicuacli. Qui-atin ut quixqꞌue li sununquil ban ut quixjal li rakꞌ. Co̱ saꞌ li rochoch li Dios ut quixlokꞌoni. Chirix aꞌan, quisukꞌi saꞌ rochoch. Quixtzꞌa̱ma xtzacae̱mk ut quicuaꞌac. Ut eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey David queꞌxye re: —Incꞌaꞌ nakatau ru cꞌaꞌru yo̱cat. Nak toj ma̱jiꞌ nacam la̱ cualal, yo̱cat chi ayunic ut yo̱cat chi ya̱bac. Anakcuan, nak ac xcam, xatcuacli ut xatcuaꞌac, chanqueb. Laj David quixye reheb: —Ya̱l nak xin-ayunic ut xinya̱bac nak toj ma̱jiꞌ nacam. Xincꞌoxla nak ma̱re li Ka̱cuaꞌ ta̱ril xtokꞌoba̱l cuu ut tixqꞌuirtesi li cualal. Anakcuan ma̱cꞌaꞌ chic aj e nak tin-ayunik xban nak ac xcam li cualal. La̱in moco naru ta chic tincuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyo. Aꞌan incꞌaꞌ chic naru ta̱cha̱lk cuiqꞌuin. Abanan saꞌ jun cutan la̱in toxintau li cualal, chan laj David. Laj David quixcꞌojob xchꞌo̱l lix Betsabé li rixakil ut quicuan cuiꞌchic riqꞌuin. Quicuan jun chic lix cꞌulaꞌal. Aj Salomón queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quixra laj Salomón. Li Ka̱cuaꞌ quixye re li profeta Natán nak tixqꞌue aj Jedidías chokꞌ xcꞌabaꞌ xban nak li cꞌabaꞌej aꞌan naraj naxye “Raro xban li Ka̱cuaꞌ”. Laj Joab yo̱ chak chi pletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Amón re ta̱re̱chani li tenamit Rabá, li nacuan cuiꞌ li rey. Quixtaklaheb lix takl riqꞌuin laj David ut quixye re: —Yo̱quin chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ li tenamit Rabá ut xcue̱chani li naꞌajej li nequeꞌxcꞌam cuiꞌ lix haꞌeb, chan. Ta̱chꞌutubeb li jun chꞌol chic la̱ soldados ut tatpletik la̱at. La̱in incꞌaꞌ nacuaj nak tincue̱chani li tenamit ut teꞌxqꞌue saꞌ incꞌabaꞌ.— Joꞌcan nak laj David quixchꞌutubeb lix soldados ut queꞌco̱eb Rabá. Queꞌpletic riqꞌuineb ut queꞌre̱chani li tenamit. Laj David quirisi li corona saꞌ xjolom lix reyeb ut quiqꞌueheꞌ saꞌ xjolom li rey David. Li corona aꞌan yi̱banbil riqꞌuin oro ut qꞌuebil chokꞌ xsahob ru li terto̱quil pec. Oxib arroba na ra̱lal li corona. Nabal chic li cꞌaꞌak re ru li quire̱chani laj David saꞌ li tenamit aꞌan. Li joꞌ qꞌuial chic li tenamit li queꞌcana quirisiheb aran ut quixqꞌueheb chi jachoc cheꞌ ut chi picꞌoc chꞌochꞌ, ut chi yocꞌoc cheꞌ riqꞌuin ma̱l. Quixqꞌueheb ajcuiꞌ chixyi̱banquil li xan ut chixcꞌatbaleb saꞌ li horno. Joꞌcan ajcuiꞌ quixba̱nu riqꞌuineb chixjunileb li tenamit li cuanqueb cuiꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Amón. Chirix aꞌan, laj David rochbeneb chixjunileb lix soldados queꞌsukꞌi Jerusalén. Laj Amnón ut lix TamarLaj Absalón, li ralal laj David, quicuan jun li ranab, xTamar xcꞌabaꞌ. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal li xkaꞌal aꞌan. Laj Amnón, aꞌan jun chic li ralal laj David. Laj Amnón co̱ xchꞌo̱l chirix lix Tamar. Cꞌajoꞌ nak quixra ru lix Tamar toj retal quiyajer xban xcꞌoxlanquil ut incꞌaꞌ naru ta̱ril ru. Xban nak lix Tamar ma̱jiꞌ cuanjenak riqꞌuin cui̱nk, laj Amnón quixcꞌoxla nak ma̱cꞌaꞌ ta̱ru̱k tixba̱nu re. Cuan jun li rami̱g laj Amnón. Li rami̱g, aꞌan laj Jonadab, li ralal laj Simea. Ut laj Simea, aꞌan li ras laj David. Laj Jonadab se̱b xchꞌo̱l chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Laj Jonadab quixye re laj Amnón: —La̱at ralalat li rey David. Ye cue cꞌaꞌut nak rajlal cutan yo̱cat chi bakocꞌ, chan. Ut laj Amnón quixye re: —La̱in xco̱ inchꞌo̱l chirix lix Tamar, li ranab laj Absalón li cuas, chan. Laj Jonadab quixye re: —Yoclan saꞌ a̱cuarib ut ba̱nu a̱cuib joꞌ nak yajat. Nak ta̱cha̱lk la̱ yucuaꞌ cha̱cuilbal, ta̱ye re, “Ba̱nu usilal, takla lix Tamar li cui̱tzꞌin chixqꞌuebal lin tzacae̱mk. La̱in nacuaj nak ta̱cha̱lk arin re tixyi̱b intzacae̱mk chicuu ut tixqꞌue cue re tintzaca,” chaꞌakat re, chan laj Jonadab. Joꞌcan nak laj Amnón quiyocla ut quixba̱nu rib joꞌ nak yaj. Li rey David co̱ chirilbal ut laj Amnón quixye re: —Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱takla lix Tamar arin re nak tixyi̱b chicuu cuibak incaxlan cua ut tixqꞌue cue re tintzaca, chan. Ut laj David quixye re lix Tamar: —Tatxic saꞌ rochoch laj Amnón la̱ cuas ut ta̱yi̱b lix tzacae̱mk, chan. Joꞌcan nak lix Tamar co̱ saꞌ rochoch laj Amnón ut quiril nak cuan saꞌ xcuarib. Quixcꞌam li cꞌaj ut quixyi̱b li caxlan cua chiru laj Amnón ut quixqꞌue chi chakꞌac. Quixcꞌam li xartin ut quixqꞌue li caxlan cua re. Abanan laj Amnón incꞌaꞌ quixcuaꞌ. Quixye re: —Ta̱ye reheb chixjunileb nak teꞌe̱lk arin, chan. Ut chixjunileb queꞌel aran. Ut laj Amnón quixye re lix Tamar: —Cꞌam chak li tzacae̱mk arin saꞌ incuarib ut ta̱qꞌue cue re tincuaꞌ.— Ut lix Tamar quixchap li caxlan cua ut co̱ cuan cuiꞌ lix cuarib laj Amnón li ras. Lix Tamar quixqꞌue li tzacae̱mk re, abanan laj Amnón quixchap lix Tamar ut quixye re: —At cuanab, yoclan cuiqꞌuin, chan. Lix Tamar quixye re: —At cuas, incꞌaꞌ. Mina̱puersi chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us aꞌin. La̱o aj Israel incꞌaꞌ nakaba̱nu chi joꞌcan. Cui tinba̱nu li ma̱c aꞌin, ¿chanru tincana̱k la̱in? Xuta̱nal tine̱lk la̱in. Ut la̱at tatcana̱k joꞌ jun cui̱nk incꞌaꞌ us xnaꞌleb arin Israel. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak tat-a̱tinak riqꞌuin li rey. Aꞌan tinixkꞌaxtesi chokꞌ a̱cuixakil, chan. Abanan laj Amnón incꞌaꞌ qui-abin chiru. Aꞌan kꞌaxal cau rib chiru lix Tamar. Quixchap chi pue̱rs ut quicuan riqꞌuin. Laj Amnón xbe̱n cua quixra lix Tamar. Abanan nak ac xchap lix Tamar chi pue̱rs, kꞌaxal cuiꞌchic xicꞌ quiril. Quixye re: —Cuaclin ut elen arin, chan. Ut lix Tamar quixye re: —Incꞌaꞌ. Cui tina̱cua̱lina anakcuan, aꞌan kꞌaxal cuiꞌchic yibru chiru li xaba̱nu cue, chan. Abanan laj Amnón incꞌaꞌ quirabi li cꞌaꞌru quixye. Quixbok lix mo̱s ut quixye re: —Isi li ixk arin, ut tzꞌap chi us li puerta, chan. Li mo̱s quirisi chirix cab ut quixtzꞌap chi us li puerta. Lix Tamar cuan jun lix cha̱bil akꞌ chirix xcomon li nequeꞌrocsi eb lix rabin li rey, li toj ma̱jiꞌ cuanjenakeb cui̱nk riqꞌuin. Lix Tamar quixqꞌue li cha saꞌ xjolom. Quixpej li rakꞌ. Quixtzꞌap li ru riqꞌuin li rukꞌ ut yo̱ chi ya̱bac nak co̱. Nak laj Absalón quiril lix Tamar, quixye re: —¿Ma xatxchap chi pue̱rs laj Amnón? Matya̱bac, at cuanab. Laj Amnón, aꞌan la̱ cuas. Ma̱ ani aj iqꞌuin ta̱serakꞌi li cꞌaꞌru xba̱nu a̱cue, chan. Joꞌcan nak lix Tamar quicana saꞌ rochoch laj Absalón ut kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱l. Nak quirabi li cꞌaꞌru quicꞌulman li rey David, cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ. Laj Absalón xicꞌ chic quiril laj Amnón xban nak quixchap chi pue̱rs lix Tamar, li ranab. Abanan chi ti̱c ma̱cꞌaꞌ quixye re. Nak ac xnumeꞌ chic cuib chihab, yo̱queb chixbesbal rix lix carner laj Absalón aran Baal-hazor, nachꞌ riqꞌuin li tenamit Efraín. Laj Absalón quixbok chixjunileb li ralal li rey re nak teꞌxic chi cuaꞌac riqꞌuin. Co̱ riqꞌuin li rey David ut quixye: —At rey, yo̱queb chixbesbal rixeb lin carner. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak la̱at, a̱cuochbeneb li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu, texxic cuiqꞌuin re ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l cuochben, chan. Li rey quixye: —At cualal, incꞌaꞌ toxic chikajunilo xban nak kꞌaxal nabalo. Kꞌaxal terto ta̱e̱lk chokꞌ a̱cue, chan. Usta laj Absalón quixpuersi ru re ta̱xic, abanan li rey incꞌaꞌ co̱. Abanan quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱rosobtesi laj Absalón. Ut laj Absalón quixye re: —Cui incꞌaꞌ ta̱ru̱k tatxic la̱at, chixicak laj Amnón li cuas, chan. Ut li rey quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak ta̱cuaj nak ta̱xic laj Amnón? chan. Laj Absalón quirelaji ru li rey nak ta̱xic laj Amnón toj retal nak li rey quixtaklaheb laj Amnón ut chixjunileb li ralal. Laj Absalón quixye reheb lix mo̱s: —Qꞌuehomak retal nak ta̱cala̱k chi us laj Amnón. Nak tinye e̱re, te̱camsi. Mexcꞌoxlac chixcamsinquil xban nak la̱in yo̱quin chi takla̱nc e̱re. Cacuubresihomak e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li ninye e̱re, chan. Eb lix mo̱s queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb xban laj Absalón. Queꞌxcamsi laj Amnón. Ut eb li ralal li rey queꞌtakeꞌ chirixeb lix mu̱l ut queꞌe̱lelic. Nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌcuulac li ralal, quicuulac resil riqꞌuin laj David nak queꞌcamsi̱c chixjunileb li ralal xban laj Absalón. Ma̱ jun chic quicana chi yoꞌyo. Laj David quicuacli ut quixpej li rakꞌ ut quixcut rib saꞌ chꞌochꞌ xban xrahil xchꞌo̱l. Eb lix mo̱s li cuanqueb rochben queꞌxpej ajcuiꞌ li rakꞌeb. Abanan, laj Jonadab li ralal li ras laj David quixye re: —At rey, incꞌaꞌ xcamsiheb chixjunileb. Caꞌaj cuiꞌ laj Amnón xcamsi. Laj Absalón ac cuan saꞌ xchꞌo̱l nak tixcamsi laj Amnón chalen nak laj Amnón quixchap chi pue̱rs lix Tamar li ranab. Ma̱pa̱b li cꞌaꞌru queꞌxye a̱cue. Moco xeꞌcamsi̱c ta chixjunileb la̱ cualal. Caꞌaj cuiꞌ laj Amnón quicamsi̱c, chan. Nak laj Absalón yo̱ chi e̱lelic, jun li soldado li yo̱ chi cꞌacꞌale̱nc quixqꞌue retal nak nabaleb yo̱queb chak chi cubec saꞌ li tzu̱l saꞌ li be li naxic Horonaim. Laj Jonadab quixye re laj David: —Aꞌaneb la̱ cualal li yo̱queb chi cha̱lc joꞌ xinye a̱cue, chan. Tojeꞌ ajcuiꞌ ta̱rakekꞌ chi a̱tinac laj Jonadab nak queꞌcuulac li ralal laj David ut japjo̱queb re chi ya̱bac. Cꞌajoꞌ nak queꞌya̱bac laj David ut eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Laj Absalón quie̱lelic ut co̱ Gesur riqꞌuin li rey Talmai li ralal laj Amiud. Ut laj David rajlal cutan naya̱bac xban xcamic laj Amnón li ralal. Nak quie̱lelic laj Absalón, co̱ aran Gesur ut aran quicuan oxib chihab. Nak ac xnumeꞌ xrahil xchꞌo̱l laj David chirix li ralal li quicam, quiraj cuiꞌchic rilbal ru laj Absalón. Laj Joab quixnau nak kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱l li rey David chirix laj Absalón. Quixtakla xcꞌambal jun li ixk cuan aran Tecoa. Li ixk aꞌan cuan xnaꞌleb chixba̱nunquil cꞌaꞌak re ru chi naꞌlebil. Nak li ixk quicuulac riqꞌuin, quixye re: —Ba̱nu a̱cuib joꞌ nak ra saꞌ a̱chꞌo̱l chirix xcamic jun la̱ cuechꞌalal. Qꞌue cha̱cuix li tꞌicr li naxcꞌut nak ra saꞌ a̱chꞌo̱l. Ma̱qꞌue li sununquil ban. Ba̱nu chi joꞌcan re nak ta̱cꞌutu̱nk nak ac junxil na-oc xrahil a̱chꞌo̱l. Tatxic riqꞌuin li rey David ut ta̱ye re li cꞌaꞌru tinye a̱cue, chan. Ut laj Joab quixye re chanru tixye re laj David. Li ixk co̱ riqꞌuin li rey David ut quixcuikꞌib rib saꞌ chꞌochꞌ re xqꞌuebal xlokꞌal, ut quixye: —At rey, ba̱nu usilal. China̱tenkꞌa, chan. Laj David quixye re: —¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj tinba̱nu? chan. Li ixk quixye re: —La̱in jun xma̱lcaꞌan nebaꞌin. Camenak inbe̱lom. At rey, cuanqueb cuib inyum. Abanan xeꞌpletic saꞌ cꞌaleba̱l. Ut ma̱ ani xeꞌjachoc reheb chi pletic. Li jun quixcamsi li jun chic. Anakcuan chixjunileb li cuechꞌalal xeꞌjoskꞌoꞌ saꞌ inbe̱n. Teꞌraj nak tinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb lin yum re teꞌxcamsi xban nak aꞌan quicamsin re li ras. Cui teꞌxcamsi lin yum, ma̱cꞌaꞌak chic inyoꞌon ut ma̱cꞌaꞌak chic li ralal xcꞌajol lin be̱lom mokon. Ta̱sachekꞌ lix cꞌabaꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan li ixk. Li rey David quixye re: —Ayu saꞌ la̱ cuochoch. Matcꞌoxlac xban nak la̱in tinqꞌue junak chakꞌrab re a̱tenkꞌanquil, chan. Li ixk quixye re: —At rey, li ma̱c aꞌin chicana̱k saꞌ inbe̱n la̱in ut saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol lin yucuaꞌ. Incꞌaꞌ chicana̱k saꞌ a̱be̱n la̱at, at rey, chi moco saꞌ xbe̱n la̱ cuanquilal, chan. Li rey quixye re: —Cui ani ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk a̱cue, cꞌam chak cuiqꞌuin. La̱in ninye a̱cue nak aꞌan incꞌaꞌ chic tatxchꞌiꞌchꞌiꞌi, chan. Li ixk quixye cuiꞌchic re laj David: —At rey, ba̱nu usilal, ta̱tzꞌa̱ma chiru li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios nak li cuechꞌalal li ta̱raj tixqꞌue re̱kaj xcamic li jun, incꞌaꞌ tixcamsi re nak incꞌaꞌ tixnimobresi ru li raylal, chan. Li rey David quixye re: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios, la̱in ninye a̱cue nak la̱ yum ma̱cꞌaꞌ tixcꞌul. Ma̱ ani ta̱chꞌeꞌok re, chan. Ut li ixk quixye re: —At rey, china̱canab chi a̱tinac junpa̱tak chic a̱cuiqꞌuin, chan. Ut li rey David quixye re: —Us. A̱tinan, chan. Li ixk quixye re: —At rey, ¿Cꞌaꞌut nak xaba̱nu li incꞌaꞌ us aꞌin reheb lix tenamit li Dios? Riqꞌuin li cꞌaꞌru xaye, nacꞌutun nak cuan a̱ma̱c. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nacaqꞌue xlese̱ns re ta̱cha̱lk cuiꞌchic arin laj Absalón la̱ cualal? Chikajunilo toca̱mk. Chanchano li haꞌ hoybil saꞌ chꞌochꞌ. Incꞌaꞌ chic naru xxocbal. Li Ka̱cuaꞌ Dios ma̱ ani narisi xyuꞌam. Naxsicꞌ ban xya̱lal chanru nak ta̱sukꞌi̱k cuiꞌchic riqꞌuin li najt cuan riqꞌuin. La̱in xinchal chi a̱tinac a̱cuiqꞌuin xban nak xinxucuac xban li cꞌaꞌru xeꞌxye cue li tenamit. La̱in xinye nak tina̱tinak a̱cuiqꞌuin xban nak ma̱re ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru tintzꞌa̱ma cha̱cuu. At rey, cui la̱at ta̱cuabi li cꞌaꞌru yo̱quin chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu, la̱at ta̱ru̱k toa̱col re nak incꞌaꞌ teꞌxsach ku saꞌ li naꞌajej aꞌin li xqꞌue ke li Ka̱cuaꞌ. La̱in ninnau nak li cꞌaꞌru tina̱sume cuiꞌ tixcꞌojob inchꞌo̱l. La̱at chanchanat lix ángel li Ka̱cuaꞌ. Nacanau xqꞌuebal retal cꞌaꞌru li us ut cꞌaꞌru li incꞌaꞌ us. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios chicua̱nk a̱cuiqꞌuin, chan li ixk. Li rey David quixye re li ixk: —Nacuaj patzꞌoc a̱cue ut nacuaj nak ta̱sume chi tzꞌakal li cꞌaꞌru tinpatzꞌ a̱cue, chan. Ut li ixk quixye: —Us. Patzꞌ li cꞌaꞌru ta̱cuaj, chan. Li rey David quixye re: —¿Ma ma̱cuaꞌ laj Joab li xtaklan chak a̱cue chi a̱tinac cuiqꞌuin? chan. Ut li ixk quixye re: —At rey, saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at tinsume li cꞌaꞌru xapatzꞌ cue ut tinye lix ya̱lal a̱cue. Laj Joab, li nacꞌanjelac cha̱cuu, aꞌan li xyehoc cue nak tincha̱lk a̱cuiqꞌuin chi a̱tinac. Ut aꞌan ajcuiꞌ xyehoc cue li cꞌaꞌru xinye a̱cue. Laj Joab xba̱nu chixjunil aꞌin re a̱tenkꞌanquil. Aꞌan naraj nak ta̱yi̱ba̱k ru li chꞌaꞌajquilal aꞌin. At rey, la̱at cuan a̱naꞌleb joꞌ jun x-ángel li Dios. La̱at nacanau chixjunil li na-uxman saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan. Ut li rey David quixye re laj Joab: —Ac xinyi̱b ru li chꞌaꞌajquil. La̱in tinba̱nu li xatzꞌa̱ma chicuu. Ayu ut ta̱cꞌam chak laj Absalón, chan. Laj Joab quixcuikꞌib rib saꞌ chꞌochꞌ re xqꞌuebal xlokꞌal laj David ut quixye: —Aꞌ taxak li Dios chi-osobtesi̱nk a̱cue, at rey. Anakcuan ninnau nak xsahoꞌ a̱chꞌo̱l cuiqꞌuin xban nak xaba̱nu li cꞌaꞌru xintzꞌa̱ma cha̱cuu, chan. Laj Joab quicuacli ut co̱ Gesur. Ut quixcꞌam cuiꞌchic chak laj Absalón saꞌ li tenamit Jerusalén. Abanan li rey David quixye re nak laj Absalón ti̱c ta̱xic saꞌ rochoch. Incꞌaꞌ ta̱cꞌamekꞌ saꞌ rochoch laj David xban nak incꞌaꞌ quiraj rilbal ru. Joꞌcan nak laj Absalón quicuan saꞌ rochoch ut incꞌaꞌ quicuulac saꞌ rochoch laj David. Ma̱ jun chic cui̱nk cuan Israel joꞌ laj Absalón. Tzꞌakal re ru lix tibel. Ma̱cꞌaꞌ xpaltil. Xban nak cꞌajoꞌ xchakꞌal ru, chixjunileb nequeꞌxqꞌue xlokꞌal. Rajlal, nak ac rakecꞌ re li chihab, naxqꞌue chi besecꞌ lix jolom xban nak kꞌaxal nabal li rismal ut nachꞌiꞌchꞌiꞌi̱c xban. Li rismal li nabeseꞌ numenak o̱b libras ra̱lal joꞌ nequeꞌbisoc cuiꞌ saꞌ rochoch li rey. Queꞌcuan oxib li ralal laj Absalón ut jun lix rabin kꞌaxal chꞌinaꞌus, xTamar xcꞌabaꞌ. Laj Absalón quicuan Jerusalén cuib chihab chi incꞌaꞌ quiril ru li rey. Quixtakla xbokbal laj Joab re nak ta̱xic chi a̱tinac riqꞌuin li rey saꞌ xcꞌabaꞌ laj Absalón. Abanan laj Joab incꞌaꞌ quiraj xic riqꞌuin laj Absalón. Quixtakla cuiꞌchic xbokbal xcaꞌ sut, abanan laj Joab incꞌaꞌ ajcuiꞌ quiraj xic. Joꞌcan nak laj Absalón quixye reheb lix mo̱s: —Qꞌuehomak retal. Lix naꞌaj lix cebada laj Joab cuan chixcꞌatk li cue. Texxic ut te̱cꞌat lix cebada laj Joab, chan. Ut eb lix mo̱s queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb. Ut laj Joab co̱ saꞌ li rochoch laj Absalón ut quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak xeꞌxcꞌat lin cebada eb la̱ mo̱s? chan. Laj Absalón quixye re: —Xeꞌxcꞌat xban nak xintakla a̱bokbal ut incꞌaꞌ xatcꞌulun chicuilbal. Xcuaj raj nak tatxic chi a̱tinac riqꞌuin li rey saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Xatintakla raj chixyebal re, “¿Cꞌaꞌru aj e nak xatakla incꞌambal arin? Us raj chokꞌ cue cui ta xincana aran Gesur”. La̱in tincuaj rilbal ru li rey. Cui cuan inma̱c chiru, chinixcamsihak, chan laj Absalón. Joꞌcan nak laj Joab co̱ chi a̱tinac riqꞌuin li rey David ut quixye re li cꞌaꞌru quixye laj Absalón. Li rey quixtakla xbokbal laj Absalón. Co̱ laj Absalón riqꞌuin ut quixcuikꞌib rib saꞌ chꞌochꞌ. Li rey quixcꞌul ut quirutzꞌ ru. Laj Absalón naraj xmakꞌbal lix cuanquil laj DavidMokon chic laj Absalón quicuan jun lix carruaje quelonbil xbaneb lix cacua̱y. Ut cuanqueb ajcuiꞌ mero ciento (50) li cui̱nk li queꞌoquen chirix. Rajlal cutan nacuacli ekꞌela laj Absalón ut naxakli chire be bar cuan cuiꞌ li oqueba̱l re li tenamit. Nak nequeꞌcuulac aran li tenamit re nak ta̱yi̱ba̱k lix chꞌaꞌajquilaleb xban li rey, laj Absalón naxbokeb riqꞌuin ut naxpatzꞌ reheb bar xeꞌchal chak. Cui eb aꞌan teꞌxye re nak xcomoneb laj Israel, laj Absalón naxye reheb: —Kꞌaxal us la̱ cua̱tin ut ti̱c, abanan ma̱ ani junak ta̱a̱tinak cha̱cuix chiru li rey, chan reheb. Ut quixye ajcuiꞌ reheb: —Us raj cui la̱in ta jun aj rakol a̱tin. Cui ta la̱in rey, chixjunileb raj li cuanqueb xchꞌaꞌajquil teꞌcha̱lk cuiqꞌuin ut la̱in tinrakok raj a̱tin saꞌ xbe̱neb saꞌ ti̱quilal, chan. Nak queꞌcuulac riqꞌuin laj Absalón re nak teꞌxcuikꞌib rib chiru, laj Absalón naxkꞌaluheb ut narutzꞌeb ru. Laj Absalón quixba̱nu chi joꞌcan riqꞌuineb chixjunileb laj Israel li queꞌcuulac chirilbal li rey. Joꞌcan nak quixkꞌunbesiheb laj Israel. Nak ac xnumeꞌ ca̱hib chihab, laj Absalón quixye re li rey David: —At rey, nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱qꞌue inlese̱ns chi xic Hebrón re nak tinqꞌue lin mayej li quinyechiꞌi re li Ka̱cuaꞌ. Nak toj cuanquin aran Siria saꞌ li tenamit Gesur, la̱in quinye re li Ka̱cuaꞌ nak la̱in tinlokꞌoni ru cui tinixcꞌam cuiꞌchic Jerusalén, chan. Ut li rey quixye re: —Naru nacatxic chi sa saꞌ a̱chꞌo̱l, chan. Joꞌcan nak laj Absalón co̱ Hebrón. Abanan, saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan laj Absalón quixtakla xyebal reheb chixjunileb li cuanqueb Israel: —Nak te̱rabi xya̱b li trompetas, te̱jap e̱re chixyebal “Laj Absalón quixakaba̱c chokꞌ rey aran Hebrón,” chaꞌkex.— Laj Absalón quixbokeb cuib ciento chi cui̱nk re Jerusalén. Eb aꞌan queꞌco̱eb chi incꞌaꞌ nequeꞌxnau cꞌaꞌru oc re chixba̱nunquil laj Absalón. Nak laj Absalón yo̱ chi mayejac, quixtakla ajcuiꞌ xbokbal laj Ahitofel saꞌ li tenamit Gilo. Laj Ahitofel, aꞌan xcomoneb li nequeꞌqꞌuehoc xnaꞌleb li rey David. Chi joꞌcan yo̱queb chi ta̱mc li nequeꞌta̱ken re laj Absalón ut yo̱queb chi cacuu̱c xchꞌo̱leb riqꞌuin li yo̱queb chixba̱nunquil. Jun li takl quichal riqꞌuin laj David ut quixye re: —Chixjunileb laj Israel queꞌxqꞌue xchꞌo̱l chi oque̱nc chirix laj Absalón. Ut laj David quixye reheb chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac chiru aran Jerusalén: —Choe̱lelik chiru laj Absalón. Se̱bahomak e̱rib. Cui incꞌaꞌ takase̱ba kib, incꞌaꞌ ta̱ru̱k takacol kib chiru laj Absalón. Ma̱re anchal teꞌcha̱lk ut teꞌnumta̱k saꞌ kabe̱n ut teꞌxcamsiheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ li tenamit, chan. Eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru queꞌxye re: —At rey, la̱o takaba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru ta̱ye la̱at, chanqueb. Joꞌcan nak li rey David qui-el aran rochbeneb chixjunileb li cuanqueb saꞌ li rochoch. Quixcanab laje̱b li ixk li nequeꞌcuan riqꞌuin re teꞌxcꞌacꞌale li rochoch. Najt ac xeꞌbe̱c nak coxeꞌxakli̱k laj David ut chixjunileb li cuanqueb rochben. Chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb lix soldados, queꞌxakli chixcꞌatk li rey. Eb laj cereteo ut eb laj peleteo li nequeꞌcꞌacꞌalen re li rey saꞌ li ple̱t queꞌnumeꞌ chiru. Ut queꞌnumeꞌ ajcuiꞌ eb li cuakib ciento li soldados li queꞌchal Gat. Li rey David quixye re laj Itai laj Gat: —¿Cꞌaꞌut nak xatchal chikix? Us raj nak tatsukꞌi̱k Jerusalén saꞌ la̱ naꞌaj, ut tatcana̱k riqꞌuin li rey li toj x-oc. La̱at jalan la̱ tenamit ut isinbilat saꞌ la̱ tenamit. Tojeꞌ ajcuiꞌ xatcꞌulun arin. ¿Ma tento ta biꞌ nak ta̱beni a̱cuib chikix? La̱in naru ninxic yalak bar, abanan kꞌaxal us chokꞌ a̱cue nak tatsukꞌi̱k ut ta̱cꞌam cha̱cuix eb la̱ cuech tenamitil. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ Dios chi-osobtesi̱nk a̱cue chi junelic, chan laj David. Abanan laj Itai quixye re laj David: —At rey, saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ, ut saꞌ a̱cꞌabaꞌ ajcuiꞌ la̱at, la̱in ninye a̱cue nak tinxic cha̱cuix yalak bar, usta yoꞌyo̱kin malaj ut tincamsi̱k, chan. Joꞌcan nak laj David quixye re: —Us. Ma̱cꞌaꞌ naxye. Tatxic chicuix, chan. Ut laj Itai laj geteo quinumeꞌ chiru laj David rochbeneb li rech tenamitil ut eb li ralal xcꞌajoleb. Chixjunileb li tenamit li yo̱queb chi iloc re queꞌya̱bac chi cau nak co̱ li rey David rochbeneb li cristian li yo̱queb chi ochbeni̱nc re. Chixjunileb queꞌnumeꞌ jun pacꞌal li haꞌ Cedrón, ut li rey quinumeꞌ ajcuiꞌ. Eb li tenamit queꞌco̱eb chi ubej nak yo̱queb chi xic saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Laj Sadoc laj tij cuan rochben, joꞌqueb ajcuiꞌ laj levita li yo̱queb chi pako̱nc re lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxqꞌue saꞌ chꞌochꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x cuan cuiꞌ laj Abiatar laj tij toj retal queꞌel chixjunileb li cristian saꞌ li tenamit. Li rey quixye re laj Sadoc: —Cꞌam cuiꞌchic li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ li tenamit. Cui li Ka̱cuaꞌ Dios sahak xchꞌo̱l cuiqꞌuin, aꞌan ta̱qꞌuehok cuiꞌchic cue chi sukꞌi̱c re nak ta̱ru̱k tincuil cuiꞌchic li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ lix naꞌaj. Abanan cui incꞌaꞌ sa saꞌ xchꞌo̱l cuiqꞌuin, chixba̱nuhak cuiqꞌuin joꞌ naraj aꞌan, chan. Ut li rey David quixye ajcuiꞌ re laj Sadoc laj tij: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at aj kꞌe? Sukꞌin anakcuan saꞌ li tenamit chi ma̱cꞌaꞌ a̱cꞌaꞌux ut ta̱cꞌameb cha̱cuix laj Ahimaas la̱ cualal joꞌ ajcuiꞌ laj Jonatán li ralal laj Abiatar. La̱in tincana̱k saꞌ li naꞌajej bar nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ toj ta̱takla junak esilal cuiqꞌuin, chan laj David. Joꞌcan nak laj Sadoc ut laj Abiatar queꞌxcꞌam li Lokꞌlaj Ca̱x Jerusalén ut aran queꞌroybeni cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Nak laj David yo̱ chi taksi̱nc saꞌ li tzu̱l Olivos, yo̱ chi ya̱bac. Tzꞌaptzꞌo xjolom ut ma̱cꞌaꞌ xxa̱b chi rok xban xrahil xchꞌo̱l. Ut chixjunileb li yo̱queb chi ta̱ke̱nc re queꞌxtzꞌap lix jolomeb ut yo̱queb ajcuiꞌ chi ya̱bac. Laj David quiyeheꞌ resil re nak laj Ahitofel, aꞌan xcomoneb li nequeꞌoquen chirix laj Absalón. Joꞌcan nak laj David quitijoc ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, ta̱poꞌ taxak ru lix cꞌaꞌux laj Ahitofel re nak incꞌaꞌ us ta̱e̱lk li naꞌleb li tixqꞌue, chan. Nak laj David quicuulac saꞌ xbe̱n li tzu̱l li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ li Dios, quichal laj Husai laj arquita chixcꞌulbal. Pejel li rakꞌ ut cuan poks saꞌ xjolom. Laj David quixye re: —Chꞌaꞌaj chokꞌ cue cui tatxic chicuix. Abanan cui tatxic cuiꞌchic Jerusalén ut ta̱ye re laj Absalón nak tatcꞌanjelak chiru joꞌ nak xatcꞌanjelac chicuu la̱in, chi joꞌcan naru niquina̱tenkꞌa chixpoꞌbal ru li yo̱ chixcꞌu̱banquil ru laj Ahitofel. Aran cuanqueb laj Sadoc ut laj Abiatar, eb laj tij. Chixjunil li cꞌaꞌru ta̱cuabi saꞌ li rochoch li rey, ta̱ye reheb. Laj Ahimaas ut laj Jonatán li ralaleb cuanqueb rochbeneb. Naru nacatakla chak resil li cꞌaꞌru ta̱cuabi chirixeb aꞌan, chan laj David. Joꞌcan nak laj Husai, li rami̱g laj David, quicuulac saꞌ li tenamit Jerusalén. Saꞌ li ho̱nal aꞌan yo̱ chi oc saꞌ li tenamit laj Absalón. Nak laj David yo̱ chi cubec jun pacꞌal li tzu̱l, quixcꞌul laj Siba lix mo̱s laj Mefi-boset. Laj Siba yo̱ chi cha̱lc chixcꞌulbal laj David. Quixcꞌameb chak cuib li bu̱r cuan ri̱keb. Li bu̱r yo̱queb chak chiri̱kanquil cuib ciento li caxlan cua, jun ciento cu̱t li chaki uvas ut jun ciento li caxlan cua yi̱banbil riqꞌuin chaki higo ut jun bo̱ls tzꞌu̱m li vino. Li rey David quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱cat chixcꞌambal chak chixjunil aꞌin? chan. Laj Siba quixye re: —At rey, la̱at ut eb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌxic chirix li bu̱r. Chixjunileb li cui̱nk teꞌxcuaꞌ li tzacae̱mk. Ut li vino, aꞌan re teꞌrucꞌ li teꞌlubk saꞌ li chaki chꞌochꞌ, chan. Li rey quixye re: —¿Bar cuan laj Mefi-boset, li ri laj Saúl la̱ patrón? chan. Laj Siba quixye re: —Xcana chak Jerusalén xban nak naxcꞌoxla nak eb laj Israel teꞌxxakab saꞌ xcuanquil chokꞌ re̱kaj laj Saúl lix yucuaꞌchin, chan. Li rey David quixye re: —Chixjunil li cꞌaꞌru cuan re laj Mefi-boset, ta̱cana̱k chokꞌ a̱cue, chan. Laj Siba quixye re laj David: —At rey, la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu. Junelic taxak sahak a̱chꞌo̱l cuiqꞌuin, chan. Li rey David quicuulac Bahurim. Aran cuan jun li cui̱nk aj Simei xcꞌabaꞌ. Aꞌan ralal laj Gera xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Saúl. Qui-oc chixmajecuanquil laj David. Laj Simei qui-oc chixcutinquil chi pec laj David ut eb laj cꞌanjel chiru, usta sutsu̱queb xbaneb li soldado li nequeꞌcꞌacꞌalen re. Laj Simei yo̱ chixmajecuanquil laj David ut quixye re: —Elen arin. La̱at aj camsinel. La̱at jun cui̱nk incꞌaꞌ us a̱naꞌleb. Li Ka̱cuaꞌ Dios xqꞌuehoc a̱cue chixtojbal a̱ma̱c xban nak xacamsiheb nabal li ralal xcꞌajol laj Saúl ut la̱at chic xat-oc saꞌ lix naꞌaj. Li Ka̱cuaꞌ xatrisi saꞌ la̱ cuanquil ut aꞌ chic la̱ cualal laj Absalón xqꞌue saꞌ la̱ naꞌaj. Xat-isi̱c saꞌ la̱ cuanquil xban nak la̱at aj camsinel, chan. Ut laj Abisai, lix yum lix Sarvia, quixye re laj David: —At rey, ¿cꞌaꞌut nak yo̱ cha̱majecuanquil li cui̱nk aꞌin, li chanchan tzꞌiꞌ ca̱mc re? Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱qꞌue inlese̱ns re tinxic chixsetbal lix cux, chan. Abanan li rey quixye re: —Me̱ye cue chi joꞌcan, la̱ex lix yum lix Sarvia. Cui aꞌan yo̱ chinmajecuanquil, naxba̱nu xban nak li Ka̱cuaꞌ xyehoc re nak tixba̱nu chi joꞌcan. ¿Ani ta biꞌ ta̱ru̱k ta̱yehok re cꞌaꞌut nak yo̱ chixba̱nunquil chi joꞌcan? chan. Ut laj David quixye re laj Abisai ut reheb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac chiru: —Cui li tzꞌakal cualal ta̱raj incamsinquil, ¿ma tojaꞌ ta chic li cui̱nk aꞌin, li xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín? Canabomak chinmajecuanquil xban nak li Ka̱cuaꞌ xyehoc re nak tixba̱nu chi joꞌcan. Ma̱re li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱ril li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal ut ma̱re ta̱ril xtokꞌoba̱l cuu ut tinrosobtesi chokꞌ re̱kaj li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal anakcuan, chan. Ut nak laj David yo̱ chi xic saꞌ li be rochbeneb li cui̱nk, laj Simei yo̱ ajcuiꞌ chi xic chiru li tzu̱l. Yo̱ chixhobbaleb ut yo̱ chixcutbaleb chi pec ut yo̱ chixcutbal li poks saꞌ xbe̱neb. Tacuajenakeb li rey ut eb li cuanqueb rochben nak queꞌcuulac saꞌ jun li naꞌajej chire li nimaꞌ Jordán. Ut aran queꞌcana chi hila̱nc. Ut laj Absalón ut chixjunileb li cuanqueb rochben, queꞌoc saꞌ li tenamit Jerusalén. Laj Ahitofel cuan rochbeneb. Nak laj Husai, li rami̱g laj David, quixcꞌul laj Absalón, quixjap re ut quixye: —¡Najt taxak chicua̱nk xyuꞌam li rey! ¡Najt taxak chicua̱nk xyuꞌam li rey! chan. Laj Absalón quixye re laj Husai: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at li tzꞌakal rami̱g laj David? Cui la̱at li tzꞌakal rami̱g, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xco̱at chirix? chan. Laj Husai quixye re laj Absalón: —Li jun li sicꞌbil ru xban li Dios, ut xbaneb li tenamit aꞌin ut xbaneb chixjunileb laj Israel, aꞌan li tincꞌanjelak chiru. La̱in tincana̱k a̱cuiqꞌuin. ¿Ani chi aj u tincꞌanjelak? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ chiru li ralal laj David tincꞌanjelak? Chanru nak xincꞌanjelac chiru la̱ yucuaꞌ, joꞌcan ajcuiꞌ nak tincꞌanjelak cha̱cuu la̱at, chan laj Husai. Laj Absalón quixye re laj Ahitofel: —Qꞌue kanaꞌleb. ¿Cꞌaꞌru takaba̱nu anakcuan? chan. Laj Ahitofel quixye re: —Tatcua̱nk riqꞌuineb li ixk li xeꞌcuan riqꞌuin la̱ yucuaꞌ, li xeꞌcanaba̱c arin chi iloc cab. Cui ta̱ba̱nu chi joꞌcan, chixjunileb teꞌxnau nak la̱at xicꞌ chic nacat-ileꞌ xban la̱ yucuaꞌ ut teꞌcacuu̱k xchꞌo̱leb, chan. Ut queꞌxqꞌue jun lix muheba̱l laj Absalón saꞌ xbe̱n li rochoch laj David. Ut chiruheb chixjunileb laj Absalón co̱ chi cua̱nc riqꞌuineb li ixk li queꞌcuan riqꞌuin lix yucuaꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan, li naꞌleb li quixqꞌue laj Ahitofel quicꞌuleꞌ xbaneb chixjunileb joꞌ nak aꞌan ra̱tin li Dios. Ut joꞌ nak laj David quixba̱nu li cꞌaꞌru quixye laj Ahitofel, joꞌcan ajcuiꞌ nak laj Absalón quixba̱nu li cꞌaꞌru quixye. Mokon chic laj Ahitofel quixye re laj Absalón: —Anakcuan tinsicꞌ ruheb cablaju mil chi soldados ut chiru ajcuiꞌ li kꞌojyi̱n aꞌin toxic chixsicꞌbal laj David. Tinpletik riqꞌuin nak lublu̱queb ut ma̱cꞌaꞌ xmetzꞌe̱uheb. Teꞌxucuak chiku ut chixjunileb li cui̱nk teꞌe̱lelik. Caꞌaj cuiꞌ li rey tincamsi. Tinye reheb chixjunileb li cristian li yo̱queb chi oque̱nc chirix laj David nak teꞌsukꞌi̱k a̱cuiqꞌuin. Eb aꞌan incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k. La̱at caꞌaj cuiꞌ li rey ta̱cuaj ta̱ca̱mk. Nak acak xeꞌsukꞌi saꞌ li tenamit, incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk ple̱t, chan. Laj Absalón quixcꞌul xchꞌo̱l li cꞌaꞌru quixye ut queꞌxcꞌul ajcuiꞌ xchꞌo̱leb laj Israel li nequeꞌcꞌamoc be. Laj Absalón quixye re: —Bok chak laj Husai laj arquita, re takabi li cꞌaꞌru tixye aꞌan, chan. Nak quicuulac laj Husai, laj Absalón quixserakꞌi re li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban laj Ahitofel. Quixye: —Aꞌin li naꞌleb li xqꞌue laj Ahitofel. ¿Ma us xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye malaj ut incꞌaꞌ us? ¿Cꞌaꞌru nacaye la̱at? chan. Laj Husai quixye re: —Li naꞌleb li xqꞌue laj Ahitofel anakcuan incꞌaꞌ us. La̱at nacanau nak la̱ yucuaꞌ ut eb lix soldados cauheb rib chi pletic. Yo̱queb xjoskꞌil anakcuan. Chanchaneb li oso li namakꞌeꞌ li ral chiru. La̱ yucuaꞌ naxnau pletic chi us. Aꞌan incꞌaꞌ tixnumsi li kꞌojyi̱n saꞌ xya̱nkeb li tenamit. Ma̱re ac xmuk rib saꞌ junak ochoch pec malaj ut saꞌ junak chic naꞌajej. Nak acak xeꞌoc chi pletic laj David riqꞌuineb la̱ soldados, eb li tenamit teꞌxye nak laj David xeꞌre̱chani li ple̱t. Usta eb la̱ soldados cauheb rib joꞌ xcacuil rib li cakcoj, teꞌxucuak xban nak chixjunileb laj Israel nequeꞌxnau nak la̱ yucuaꞌ kꞌaxal cau rib chi pletic. Ut eb li cuanqueb rochben cauheb ajcuiꞌ rib chi pletic. La̱in ninye a̱cue nak kꞌaxal us nak ta̱chꞌutubeb ru chixjunileb laj Israel, li cuanqueb saꞌ li tenamit Dan toj saꞌ li tenamit Beerseba. Eb aꞌan kꞌaxal nabaleb. Chanchaneb li cocꞌ ru li samaib chire li palau. Ut la̱at tatcꞌamok xbeheb nak texxic chi pletic. La̱o topletik riqꞌuin la̱ yucuaꞌ aꞌ yal bar takatau ut aꞌ yal bar cuan. Chi ma̱cꞌaꞌeb saꞌ xchꞌo̱l tocuulak. Chi moco aꞌan, chi moco eb lix soldados teꞌcana̱k chi yoꞌyo. Ut cui naxic chixcolbal rib saꞌ junak tenamit, chixjunileb laj Israel teꞌxcꞌam xla̱seb ut takaquelo li tenamit toj saꞌ li nimaꞌ. Ma̱ jun chic li pec ta̱cana̱k saꞌ xnaꞌaj, chan. Laj Absalón ut chixjunileb li cuanqueb rochben queꞌxye: —Kꞌaxal us li naꞌleb li xqꞌue laj Husai chiru li xqꞌue laj Ahitofel, chanqueb. Queꞌxye nak us xban nak ac cuan saꞌ xchꞌo̱l li Dios nak ta̱poꞌekꞌ ru li naꞌleb li quixqꞌue laj Ahitofel ut nak laj Absalón tixcꞌul li raylal. Ut laj Husai quixye reheb laj Sadoc ut laj Abiatar laj tij: —Aꞌan aꞌin li naꞌleb li xqꞌue laj Ahitofel re laj Absalón ut reheb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut aꞌan aꞌin li naꞌleb li xinqꞌue la̱in, chan. Ut quixye ajcuiꞌ reheb nak teꞌxtakla resil chi junpa̱t riqꞌuin laj David re nak incꞌaꞌ teꞌxnumsi li kꞌojyi̱n saꞌ li chaki chꞌochꞌ bar nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ. Teꞌxic ban jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ junpa̱t re nak incꞌaꞌ ta̱camsi̱k li rey joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb rochben. Laj Jonatán ut laj Ahimaas cuanqueb chire li haꞌ Rogel. Incꞌaꞌ naru teꞌoc Jerusalén xban nak naru nequeꞌileꞌ. Joꞌcan nak jun li mo̱s ixk naxic chixyebal reheb cꞌaꞌru yo̱ chicꞌulma̱nk saꞌ li tenamit. Ut chirix aꞌan, laj Jonatán ut laj Ahimaas nequeꞌxic chixyebal re li rey David. Abanan queꞌileꞌ xban jun li sa̱j al. Li sa̱j al co̱ chixyebal resil re laj Absalón. Laj Jonatán ut laj Ahimaas queꞌco̱eb chi junpa̱t. Queꞌcuulac saꞌ rochoch jun li cui̱nk cuan Bahurim. Cuan jun li becbil haꞌ saꞌ li neba̱l ut aran queꞌxmuk ribeb chi saꞌ li becbil haꞌ. Li rixakil li cui̱nk quixtzꞌap li becbil haꞌ riqꞌuin jun li tꞌicr ut quixhel li ru li trigo saꞌ xbe̱n. Ut ma̱ ani quinaꞌoc re nak mukmu̱queb li cui̱nk chi saꞌ li becbil haꞌ. Eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Absalón queꞌcuulac saꞌ li cab aꞌan ut queꞌxpatzꞌ re li ixk: —¿Bar cuanqueb laj Ahimaas ut laj Jonatán? chanqueb. Li ixk quixye reheb: —Ac xeꞌnumeꞌ arin. Xeꞌco̱eb saꞌ li nimaꞌ, chan. Queꞌxsiqꞌui abanan incꞌaꞌ queꞌxtauheb. Joꞌcan nak queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén. Nak ac xeꞌco̱eb li cui̱nk, laj Ahimaas ut laj Jonatán queꞌel saꞌ li becbil haꞌ ut queꞌco̱eb riqꞌuin laj David chixyebal re li cꞌaꞌru queꞌrabi. Queꞌxye re: —Se̱bahomak e̱rib. Texxic jun pacꞌal li nimaꞌ xban nak laj Ahitofel ac xye reheb nak chiru ajcuiꞌ li kꞌojyi̱n aꞌin teꞌcha̱lk chi pletic e̱riqꞌuin, chanqueb. Joꞌcan nak laj David ut chixjunileb li cuanqueb rochben queꞌco̱eb jun pacꞌal li nimaꞌ. Nak quisake̱u, ac xeꞌxkꞌax li nimaꞌ Jordán chixjunileb. Laj Ahitofel quixqꞌue retal nak incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quixye reheb. Joꞌcan nak quixyi̱b rix lix bu̱r ut quitakeꞌ chirix ut quisukꞌi saꞌ xtenamit. Quixyi̱b ru li cꞌaꞌru re saꞌ li rochoch. Ut chirix aꞌan quixyatzꞌ rib. Joꞌcaꞌin nak quicam laj Ahitofel. Quimukeꞌ saꞌ li mukleba̱l li quimukeꞌ cuiꞌ lix yucuaꞌ. Nak laj David ut eb li rochben yo̱queb chi cuulac saꞌ li tenamit Mahanaim, laj Absalón rochbeneb chixjunileb lix soldados aj Israel yo̱queb chi numecꞌ saꞌ li nimaꞌ Jordán. Laj Absalón quixxakab laj Amasa chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li soldados chokꞌ re̱kaj laj Joab. Laj Amasa, aꞌan ralal laj Itra, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Ismael. Laj Itra, aꞌan lix be̱lom lix Abigail lix rabin laj Nahas. Lix Abigail, aꞌan li ras lix Sarvia. Ut lix Sarvia, aꞌan lix naꞌ laj Joab. Laj Absalón ut eb li cui̱nk aj Israel li cuanqueb rochben queꞌxyi̱b lix muheba̱leb aran Galaad. Nak quicuulac laj David Mahanaim, laj Sobi, laj Maquir ut laj Barzilai queꞌcuulac riqꞌuin. Laj Sobi, aꞌan li ralal laj Nahas. Rabá xtenamit, li cuan saꞌ xcue̱nteb li ralal xcꞌajol laj Amón. Laj Maquir, aꞌan li ralal laj Amiel. Lodebar xtenamit. Ut laj Barzilai, Rogelim xtenamit, li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad. Queꞌxcꞌam li cꞌaꞌru teꞌxsi re laj David ut reheb li cuanqueb rochben. Queꞌxcꞌam eb li cuarib, li chꞌochꞌ ucꞌal, ut li cuc. Ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ li trigo ut li cebada, li cꞌaj ut li ru li trigo qꞌuilinbil. Ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ cuib pa̱y ru li que̱nkꞌ reheb. Ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ xyaꞌal cab, mante̱c, carner, ut queso re nak teꞌcuaꞌak xban nak queꞌxnau nak laj David ut eb li rochben tacuajenakeb ut teꞌtzꞌoca̱k ut ta̱chakik reheb. Laj David quire̱chani li ple̱t ut laj Absalón quicamsi̱cLaj David quixchꞌutubeb lix soldados li cuanqueb rochben. Quixxakabeb li teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱neb li junju̱nk chꞌu̱tal. Cuanqueb chi mil ut cuanqueb chi ciento. Quixtaklaheb saꞌ oxib chꞌu̱tal. Laj Joab yo̱ chi takla̱nc saꞌ xbe̱n li jun chꞌu̱tal. Laj Abisai, lix yum lix Sarvia, yo̱ chi takla̱nc saꞌ xbe̱n li xcaꞌ chꞌu̱tal. Laj Abisai, aꞌan li ri̱tzꞌin laj Joab. Ut laj Itai li chalenak Gat, aꞌan li yo̱ chi takla̱nc saꞌ xbe̱n li rox chꞌu̱tal. Ut li rey David quixye reheb: —Tinxic ajcuiꞌ la̱in che̱rix, chan. Abanan eb li cui̱nk queꞌxye re: —Incꞌaꞌ tatxic la̱at. Cui la̱o toe̱lelik chiruheb incꞌaꞌ toeꞌra̱lina. Usta yijach li kasoldados teꞌca̱mk, eb aꞌan ma̱cꞌaꞌ nequeꞌraj re. La̱at li kꞌaxal lokꞌ chiru laje̱b mil saꞌ kaya̱nk. Kꞌaxal us nak tatcana̱k arin saꞌ li tenamit aꞌin ut ta̱takla katenkꞌanquil, chanqueb. Ut li rey David quixye reheb: —La̱in tinba̱nu li cꞌaꞌru nequecꞌoxla nak us xba̱nunquil, chan. Ut quixakli jun pacꞌal li oqueba̱l nak queꞌco̱eb lix soldados chi chꞌu̱tal chi ciento ut chi mil. Laj David quixye reheb laj Joab, laj Abisai ut laj Itai: —Saꞌ incꞌabaꞌ la̱in me̱ba̱nu raylal re laj Absalón, li sa̱j cui̱nk, chan. Ut chixjunileb li soldados queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye li rey David chirix laj Absalón. Eb lix soldados laj David queꞌco̱eb saꞌ li cꞌaleba̱l ut queꞌpletic riqꞌuineb laj Israel saꞌ li qꞌuicheꞌ li cuan saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Eb lix soldados laj David queꞌnumta saꞌ xbe̱neb ut kꞌaxal ra queꞌxcꞌul lix soldados laj Absalón. Junmay mil chi cui̱nk queꞌcamsi̱c saꞌ li cutan aꞌan. Queꞌpletic yalak bar saꞌ li cꞌaleba̱l aꞌan, ut kꞌaxal nabal queꞌcam saꞌ li qꞌuicheꞌ chiru li queꞌcamsi̱c riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Laj Absalón yo̱ chi xic chirix lix mu̱l nak quixcꞌuleb lix soldados laj David. Lix mu̱l quinumeꞌ rubel jun to̱n li nimla ji ut li rismal xjolom quixbaqꞌui rib saꞌ xya̱nkeb li rukꞌ li cheꞌ. Li mu̱l quia̱linac ut laj Absalón quicanaba̱c chi tꞌuytꞌu saꞌ li rukꞌ li cheꞌ. Jun lix soldado laj David quiril ut quixye re laj Joab: —La̱in xcuil laj Absalón tꞌuytꞌu saꞌ ruꞌuj jun to̱n li ji.— Laj Joab quixye re li cui̱nk: —Cui xacuil, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xacamsi chi junaj cua? La̱in xinqꞌue raj a̱cue laje̱b chi tumin plata ut jun li xcꞌa̱mal a̱saꞌ, chan. Abanan li cui̱nk quixye re laj Joab: —Usta ta̱qꞌue cue jun mil chi tumin plata, abanan ma̱cꞌaꞌ tinba̱nu re li ralal li rey. La̱o xkabi nak li rey quixye a̱cue ut reheb laj Abisai ut laj Itai nak te̱ril nak ma̱cꞌaꞌ tixcꞌul li ralal, chan. Cui ta la̱in xincamsi laj Absalón, la̱in ajcuiꞌ raj xinqꞌue cuib saꞌ chꞌaꞌajquilal xban nak ma̱cꞌaꞌ naru xmukbal chiru li rey. Ut la̱at xatpoꞌ raj saꞌ inbe̱n, chan. Laj Joab quixye re: —La̱in incꞌaꞌ tinsach intie̱mp chi a̱tinac a̱cuiqꞌuin, chan. Ut quixchap oxib lix la̱ns ut quixcut chire xchꞌo̱l laj Absalón nak toj cuan chi yoꞌyo saꞌ ruꞌuj li cheꞌ. Chirix aꞌan, laje̱b lix soldados laj Joab queꞌnachꞌoc riqꞌuin laj Absalón ut queꞌxchoy xcamsinquil. Laj Joab quixtakla xya̱basinquil li trompeta re teꞌxcanab pletic. Ut chixjunileb lix soldados queꞌxcanab ra̱linanquileb lix soldados laj Absalón. Queꞌxcꞌam laj Absalón ut queꞌxcut saꞌ jun chamal jul saꞌ li qꞌuicheꞌ ut queꞌxtu̱b jun mamaꞌ tu̱b li pec saꞌ xbe̱n. Ut chixjunileb laj Israel queꞌe̱lelic ut queꞌco̱eb saꞌ rochocheb. Nak toj yoꞌyo laj Absalón quixtus li pec chi najt xteram saꞌ li ru takꞌa re li rey, re nak eb li tenamit teꞌxqꞌue xlokꞌal laj Absalón. Quixye: —Ma̱ jun cualal cuan re nak ta̱jultica̱k incꞌabaꞌ, chan. Joꞌcan nak quixqꞌue “Absalón” chokꞌ xcꞌabaꞌ li tusbil pec aꞌan. Ut chalen anakcuan li tusbil pec aꞌan “Absalón” nayeman re. Laj Ahimaas, li ralal laj Sadoc, quixye re laj Joab: —Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak tina̱canab chi xic saꞌ a̱nil chixyebal re li rey nak li Ka̱cuaꞌ quixcol saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc re, chan. Laj Joab quixye re: —Ma̱cuaꞌ la̱at tatxic chixyebal li esilal aꞌin anakcuan xban nak xcam li ralal li rey. Ma̱re saꞌ jun chic cutan naru tatxic, chan. Tojoꞌnak laj Joab quixye re jun li soldado Etiopía xtenamit: —La̱at tatxic ut ta̱ye re li rey cꞌaꞌru xacuil, chan. Ut li cui̱nk quixxulub rib chiru laj Joab re xqꞌuebal xlokꞌal ut co̱ saꞌ a̱nil. Laj Ahimaas quixye cuiꞌchic re laj Joab: —Ma̱cꞌaꞌ nacuaj re cꞌaꞌru tincꞌul. Tinxic ajcuiꞌ la̱in saꞌ a̱nil chirix li cui̱nk Etiopía xtenamit, chan. Laj Joab quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak tento nak tatxic? Li rey incꞌaꞌ tixqꞌue a̱kꞌajca̱munquil, chan. Laj Ahimaas quixye: —La̱in ma̱cꞌaꞌ nacuaj re aꞌan. La̱in nacuaj xic, chan. Ut laj Joab quixye re: —Ayu. A̱linan, chan. Ut laj Ahimaas co̱ saꞌ junpa̱t saꞌ li ru takꞌa ut coxkꞌax laj Etiopía. Li rey David chunchu saꞌ xyi li cuib chi oqueba̱l re li tenamit. Li soldado li yo̱ chi cꞌacꞌale̱nc re li tenamit co̱ saꞌ xbe̱n li tzꞌac cuan cuiꞌ li oqueba̱l ut yo̱ chi iloc. Quiril jun li cui̱nk yo̱ chak chi cha̱lc saꞌ a̱nil xjunes. Li soldado li yo̱ chi cꞌacꞌale̱nc quixjap re chixyebal re laj David. Laj David quixye: —Cui xjunes yo̱ chi cha̱lc, cha̱bil li esilal yo̱ chak chixcꞌambal, chan. Nak yo̱ chi nachꞌoc li cui̱nk, li soldado li yo̱ chi cꞌacꞌale̱nc quiril nak yo̱ chi cha̱lc saꞌ a̱nil jun chic. Ut quixye re li na-iloc re li oqueba̱l: —Yo̱ chi cha̱lc jun chic saꞌ a̱nil xjunes, chan. Laj David quixye: —Cha̱bil esilal yo̱ chak chixcꞌambal, chan. Li soldado, li yo̱ chi cꞌacꞌale̱nc, quixye: —Joꞌ li aꞌan anchal laj Ahimaas li ralal laj Sadoc li yo̱ chak chi a̱linac, chan. Li rey quixye: —Li cui̱nk aꞌan cha̱bil xnaꞌleb. Yo̱ chak chixcꞌambal cha̱bil esilal, chan. Laj Ahimaas quixqꞌue xsahil xchꞌo̱l li rey. Quixcut rib saꞌ chꞌochꞌ ut quixye re: —Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios, at rey, xban nak xatxtenkꞌa chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li cui̱nk xeꞌraj numta̱c saꞌ a̱be̱n, chan. Li rey David quixye re: —¿Ma ma̱cꞌaꞌ xcꞌul laj Absalón li sa̱j cui̱nk? chan. Ut laj Ahimaas quixye re: —At rey, nak laj Joab xinixtakla arin, xcuil nak yo̱queb chixmululinquil ribeb. Abanan incꞌaꞌ xinnau cꞌaꞌru yo̱queb, chan. Li rey quixye re: —Xaklin arin jun pacꞌal, chan. Ut laj Ahimaas quinumeꞌ jun pacꞌal ut aran quicana chi xakxo. Saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan quicuulac li cui̱nk laj Etiopía ut quixye re li rey: —At rey, xincꞌam chak cha̱bil esilal chokꞌ a̱cue. Anakcuan li Ka̱cuaꞌ xcoloc a̱cue saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue, chan. Li rey quixye re li cui̱nk laj Etiopía: —¿Ma ma̱cꞌaꞌ xcꞌul laj Absalón? chan. Ut li cui̱nk quixye re: —Us raj nak chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue li teꞌraj numta̱c saꞌ a̱be̱n, teꞌxcꞌul joꞌ xcꞌul laj Absalón, chan. Cꞌajoꞌ nak quirahoꞌ xchꞌo̱l laj David. Co̱ xjunes saꞌ li naꞌajej saꞌ xbe̱n li oqueba̱l ut cꞌajoꞌ nak quiya̱bac. Nak yo̱ chi xic, quixye: —¡At Absalón, at cualal! ¡At Absalón, at cualal! Us raj nak la̱in xincam ut la̱at toj yoꞌyo̱cat. ¡At Absalón, at cualal! chan. Queꞌxye resil re laj Joab nak li rey David yo̱ chi ya̱bac ut ra saꞌ xchꞌo̱l chirix lix camic laj Absalón. Lix sahileb saꞌ xchꞌo̱l nak nequeꞌre̱chani li ple̱t quisukꞌi chokꞌ rahil chꞌo̱lej xban nak ra saꞌ xchꞌo̱l li rey David chirix lix camic li ralal. Nak eb li soldados queꞌcuulac, chi mukmu queꞌoc saꞌ li tenamit joꞌ nequeꞌxba̱nu li yo̱queb xxuta̱n nak nequeꞌe̱lelic chak saꞌ li ple̱t. Li rey David quixtzꞌap li ru ut quiya̱bac chi cau. Quixye: —¡At Absalón! ¡At cualal! ¡At cualal! chan. Laj Joab co̱ saꞌ rochoch li rey ut quixye re: —Anakcuan xacꞌut xxuta̱neb la̱ soldados li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu. Aꞌaneb xeꞌcoloc a̱cue ut xeꞌxcol ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol ut eb la̱ cuixakil joꞌ eb li ixk li cuanqueb a̱cuiqꞌuin. La̱at xicꞌ nacacuileb li nequeꞌrahoc a̱cue ut li incꞌaꞌ nequeꞌrahoc a̱cue nacaraheb. Cha̱cuu la̱at ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ li soldados li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu, chi moco li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb. Anakcuan ninnau nak cui ta toj yoꞌyo laj Absalón, sa raj saꞌ a̱chꞌo̱l usta ac xocamsi̱c chikajunilo la̱o. Ayu chirix cab ut ta̱cꞌojob xchꞌo̱leb la̱ soldados xban nak cui incꞌaꞌ nacaba̱nu aꞌan, saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ, la̱in ninye a̱cue nak ma̱ jun chic reheb la̱ soldados teꞌoque̱nk cha̱cuix. Chiru ajcuiꞌ li kꞌojyi̱n aꞌin tateꞌxcanab a̱junes. Ut ma̱re aꞌan li kꞌaxal ra ta̱cꞌul chiruheb li raylal xacꞌul chalen saꞌ a̱sa̱jilal, chan. Joꞌcan nak laj David co̱ ut quichunla cuiꞌchic chire li oqueba̱l re li tenamit. Eb li tenamit queꞌrabi resil nak cuan aran ut chixjunileb li soldados queꞌxchꞌutub ribeb riqꞌuin. Nak yo̱ chi cꞌulma̱nc aꞌin, chixjunileb laj Israel, li queꞌoquen chirix laj Absalón yo̱queb chi e̱lelic ut queꞌco̱eb saꞌ li rochocheb. Yalak bar saꞌ chixjunil li naꞌajej Israel yo̱queb chixcuechꞌinquil ribeb chi ribileb rib. Yo̱queb chixyebal: —Li rey David coxcol chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Xoxcol chiruheb laj filisteo. Abanan anakcuan xcanab lix tenamit ut x-e̱lelic chiru laj Absalón xban xxiu. La̱o xkaxakab laj Absalón chokꞌ karey ut anakcuan xcamsi̱c chak saꞌ li ple̱t. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xeꞌxtzꞌa̱ma chiru li rey David nak ta̱sukꞌi̱k chak? chanqueb. Li rey David quirabi resil li cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal. Joꞌcan nak quixtakla xyebal reheb laj Sadoc ut laj Abiatar, eb laj tij: —Tex-a̱tinak riqꞌuineb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Judá ut patzꞌomak reheb cꞌaꞌut nak yo̱queb chi ba̱yc chixtzꞌa̱manquil chicuu nak tinsukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ li cuochoch. Eb aꞌan raj li xbe̱n li xeꞌxtzꞌa̱ma chicuu nak tinsukꞌi̱k. La̱ex cuechꞌalal. Kacomon kib. ¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chi ba̱yc chixtzꞌa̱manquil chicuu nak tinsukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ cuochoch? La̱ex raj li xbe̱n li xetzꞌa̱ma chicuu nak tinsukꞌi̱k, chan. Laj David quixye reheb nak teꞌxye re laj Amasa chi joꞌcaꞌin: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at cuechꞌalal? Chalen anakcuan la̱at chic tattakla̱nk saꞌ xbe̱neb lin soldados chokꞌ re̱kaj laj Joab. Aꞌ taxak li Dios chiqꞌuehok cue chixtojbal inma̱c cui incꞌaꞌ tinba̱nu li cꞌaꞌru yo̱quin chixyechiꞌinquil a̱cue, chan. Ut queꞌxcꞌul xchꞌo̱l li cꞌaꞌru quitakla̱c xyebal reheb xban laj David. Ut chixjunileb li cuanqueb Judá junajeb xchꞌo̱l nak queꞌxtakla resil nak laj David ta̱sukꞌi̱k rochbeneb chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Quisukꞌi ut li rey David. Quicuulac cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán. Eb li cuanqueb Judá queꞌco̱eb Gilgal re xcꞌulbal li rey ut re ajcuiꞌ nak teꞌxtenkꞌaheb chi numecꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ. Ut laj Simei quixse̱ba rib chi xic chixcꞌulbal li rey David chirixeb laj Judá. Laj Simei, aꞌan ralal laj Gera. Bahurim xtenamit. Ut laj Gera, aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Laj Simei quixcꞌameb chirix jun mil chi cui̱nk xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Cuan rochbeneb aꞌan laj Siba, li quicuan chokꞌ xmo̱s laj Saúl. Laj Siba quixcꞌam chirix oꞌlaju li ralal ut junmay lix mo̱seb. Eb aꞌan queꞌnumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán nak toj ma̱jiꞌ nacuulac li rey. Queꞌnumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ re nak teꞌxtenkꞌa li rey chi numecꞌ saꞌ li nimaꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb rochben. Queꞌraj nak li rey ta̱sahokꞌ xchꞌo̱l riqꞌuineb. Nak li rey quicuulac saꞌ li nimaꞌ, laj Simei li ralal laj Gera quixcuikꞌib rib chiru. Ut quixye re: —At rey, nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cuy inma̱c. Ma̱qꞌue saꞌ a̱chꞌo̱l li ma̱c li quinba̱nu cha̱cuu nak cat-el aran Jerusalén. Incꞌaꞌ taxak ta̱qꞌue saꞌ inbe̱n li incꞌaꞌ us xinba̱nu. La̱in ninnau nak quinma̱cob cha̱cuu. Joꞌcan nak la̱in li xbe̱n li xincꞌulun anakcuan cha̱cꞌulbal, at rey. La̱in xbe̱n cua xincꞌulun chiruheb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj José, chan. Ut laj Abisai, lix yum lix Sarvia, quixye: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xcꞌulub nak ta̱ca̱mk laj Simei xban nak catxmajecua la̱at, li sicꞌbil a̱cuu xban li Ka̱cuaꞌ? chan. Ut li rey David quixye: —La̱ex lix yum lix Sarvia, ma̱cuaꞌ la̱ex texyehok cue cꞌaꞌru tinba̱nu. ¿Cꞌaꞌut nak te̱raj nak tine̱takla? La̱in lix reyeb laj Israel. La̱in ninye nak ma̱ ani ta̱camsi̱k saꞌ li cutan aꞌin, chan. Ut li rey David quixba̱nu li juramento ut quixye re laj Simei nak incꞌaꞌ ta̱camsi̱k. Laj Mefi-boset, li ri laj Saúl, co̱ ajcuiꞌ chixcꞌulbal li rey. Chalen nak co̱ li rey incꞌaꞌ quixchꞌaj li rok, chi moco quixjo lix mach, chi moco quixpuchꞌ li rakꞌ toj retal nak quisukꞌi chak chi sa saꞌ xchꞌo̱l. Nak ac xcꞌulun Jerusalén, li rey quixye re: —At Mefi-boset, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ co̱at chicuix? chan. Laj Mefi-boset quixye re: —At rey, la̱at nacanau nak incꞌaꞌ ninbe̱c. La̱in quinye re lin mo̱s nak tixyi̱b rix lin bu̱r re nak tinxic cha̱cuix. Abanan lin mo̱s xinixbalakꞌi. Lin mo̱s xyoꞌob ticꞌtiꞌ chicuix cha̱cuu, at rey. Abanan, la̱at chanchanat lix ángel li Dios. La̱at ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru nacanau nak us xba̱nunquil. Chixjunileb lix comon lin yucuaꞌ xcꞌulubeb raj nak catakla xcamsinquileb chixjunileb, at rey. Abanan la̱at xina̱qꞌue chi cuaꞌac a̱cuochben. Ma̱cuaꞌ incꞌulub nak tintzꞌa̱ma usilal cha̱cuu, at rey, chan. Li rey quixye re: —¿Cꞌaꞌru aj e nak toj yo̱co chi a̱tinac chirix aꞌan? Ac xinye nak te̱jach li chꞌochꞌ che̱rix a̱cuochben laj Siba, chan. Ut laj Mefi-boset quixye: —Cana̱k chokꞌ re laj Siba chixjunil li chꞌochꞌ. Li kꞌaxal us chokꞌ cue la̱in, aꞌan nak xatcꞌulun cuiꞌchic saꞌ la̱ cuochoch chi sa saꞌ a̱chꞌo̱l, chan. Laj Barzilai qui-el saꞌ xtenamit Rogelim li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad ut co̱ cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán re nak ta̱rochbeni li rey nak ta̱numekꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ. Laj Barzilai ac ti̱x chic. Ca̱cꞌa̱l chihab cuan re. Aꞌan li cui̱nk li quiqꞌuehoc xtzacae̱mk li rey nak cuan aran Mahanaim xban nak kꞌaxal biom. Li rey David quixye re laj Barzilai: —Yoꞌo chicuix Jerusalén ut la̱in tinchꞌolani̱nk a̱cue, chan. Abanan laj Barzilai quixye re: —At rey, la̱in incꞌaꞌ chic najt tincua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. ¿Cꞌaꞌru aj e nak tinxic Jerusalén cha̱cuix? La̱in cuan ca̱cꞌa̱l chihab cue anakcuan. Ma̱cꞌaꞌ chic naxqꞌue xsahil inchꞌo̱l. Incꞌaꞌ chic ninnau cꞌaꞌru li sa xtzacanquil, chi moco naru tincuutzꞌ ma sunu̱nc malaj ut incꞌaꞌ sunu̱nc li cua cuucꞌa. Chi moco naru chic nacuabi lix bicheb li nequeꞌbichan. ¿Cꞌaꞌut nak tinqꞌue i̱k saꞌ a̱be̱n re cuilbal? La̱in xinchal cha̱cuochbeninquil nak tatnumekꞌ saꞌ li nimaꞌ Jordán. ¿Cꞌaꞌut nak tina̱kꞌajca̱mu riqꞌuin aꞌan? At rey, nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱qꞌue inlese̱ns chi sukꞌi̱c saꞌ lin tenamit re nak aran tinca̱mk ut tinmukekꞌ chixcꞌatk lix mukleba̱leb lin naꞌ inyucuaꞌ. Cuan arin laj Quimam, li cualal. Aꞌan aj cꞌanjel cha̱cuu. Aꞌan ta̱xic cha̱cuix, at rey. Ta̱ba̱nu riqꞌuin aꞌan li cꞌaꞌru nacacꞌoxla nak us xba̱nunquil, chan. Li rey quixye re laj Barzilai: —Xicak chicuix laj Quimam joꞌ xaye. La̱in tinba̱nu riqꞌuin joꞌ nacacꞌoxla nak us xba̱nunquil. La̱in tinba̱nu li cꞌaꞌru ta̱ye cue, chan laj David. Chixjunileb li tenamit queꞌnumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Ut quinumeꞌ ajcuiꞌ li rey. Quirutzꞌ ru laj Barzilai ut quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱rosobtesi. Chirix aꞌan laj Barzilai co̱ cuiꞌchic saꞌ rochoch. Li rey quinumeꞌ Gilgal ut laj Quimam cuan rochben. Chixjunileb li cuanqueb Judá queꞌco̱eb rochben li rey, joꞌ eb ajcuiꞌ yijach li cuanqueb Israel. Ut chixjunileb laj Israel queꞌco̱eb riqꞌuin li rey ut queꞌxye re: —At rey, ¿cꞌaꞌut nak eb li kas ki̱tzꞌin li cuanqueb Judá xeꞌochbenin a̱cue nak xatnumeꞌ saꞌ li nimaꞌ Jordán a̱cuochbeneb chixjunileb la̱ cualal a̱cꞌajol ut eb la̱ soldados? chanqueb. Eb li ralal xcꞌajol laj Judá queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —La̱o xo-ochbenin re li rey xban nak kechꞌalal kib riqꞌuin. ¿Cꞌaꞌut nak xexjoskꞌoꞌ kiqꞌuin? ¿Ma yo̱co ta biꞌ chi cuaꞌac riqꞌuin li rey? ¿Ma xqꞌue ta biꞌ kama̱tan? chanqueb. Eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌxye reheb: —La̱o yal ke saꞌ xbe̱n li rey. ¿Cꞌaꞌut nak nocoe̱tzꞌekta̱na? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱o kꞌaxal nabalo che̱ru la̱ex? Ut la̱o li xbe̱n li xkaye nak ta̱sukꞌi̱k cuiꞌchic li rey, chanqueb. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Judá kꞌaxal cau cuiꞌchic queꞌa̱tinac chiruheb li ralal xcꞌajol laj Israel. Saꞌ li tenamit Gilgal quicuan jun li cui̱nk incꞌaꞌ us xnaꞌleb. Aꞌan laj Seba, ralal laj Bicri. Xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Laj Seba quixya̱basi li trompeta re xchꞌutubanquileb li tenamit, ut quixye reheb: —La̱o ma̱cꞌaꞌ nakara chirix laj David li ralal laj Isaí. Ma̱cꞌaꞌ tixqꞌue ke. Chikajunilo toxic saꞌ kamuheba̱l, chan. Joꞌcaꞌin nak chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌxtzꞌekta̱na laj David ut queꞌoquen chirix laj Seba, ralal laj Bicri. Abanan eb li ralal xcꞌajol laj Judá queꞌoquen chirix laj David lix reyeb. Queꞌco̱eb chirix nak queꞌel cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán ut queꞌco̱eb toj Jerusalén. Nak li rey David quicuulac saꞌ li rochoch aran Jerusalén, quixqꞌue xjuneseb li laje̱b chi ixk li queꞌcuan riqꞌuin li quixcanabeb chi iloc cab. Quixqꞌue xtzacae̱mkeb, abanan incꞌaꞌ chic quicuan riqꞌuineb. Joꞌcan nak queꞌcana chi tzꞌaptzꞌo̱queb. Chanchaneb chic li xma̱lcaꞌan chalen nak queꞌcam. Mokon chic li rey quixye re laj Amasa: —Ta̱chꞌutubeb chixjunileb li cui̱nk li cuanqueb Judá. Saꞌ oxib cutan cua̱nkeb arin ut cua̱nkat ajcuiꞌ la̱at, chan. Laj Amasa co̱ chixbokbaleb li cui̱nk, abanan incꞌaꞌ quicuulac saꞌ li cutan li quiyeheꞌ re xban li rey David. Joꞌcan nak li rey quixye re laj Abisai: —Laj Seba, li ralal laj Bicri, kꞌaxal cuiꞌchic nabal li chꞌaꞌajquilal tixcꞌam chak saꞌ kabe̱n chiru laj Absalón. Joꞌcan nak cꞌameb li cui̱nk li nequeꞌcꞌanjelac chicuu ut texxic chixsicꞌbal. Ma̱re anchal ta̱oc saꞌ eb li tenamit sutsu saꞌ tzꞌac ut incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k takachap, chan. Joꞌcan nak queꞌco̱eb chixjunileb li cuanqueb rubel xtakl laj Joab. Queꞌco̱eb ajcuiꞌ eb laj cereteo, eb laj peleteo, joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li cauheb xchꞌo̱l chi pletic. Queꞌel Jerusalén re teꞌxic chixsicꞌbal laj Seba, li ralal laj Bicri. Nak queꞌcuulac nachꞌ cuan cuiꞌ li nimla pec aran Gabaón, queꞌcꞌuleꞌ xban laj Amasa. Laj Joab cuan rakꞌ soldado chirix. Lix chꞌi̱chꞌ cuan saꞌ xcꞌa̱mal xsaꞌ. Nak yo̱ chi nachꞌoc riqꞌuin laj Amasa, lix chꞌi̱chꞌ laj Joab quitꞌaneꞌ saꞌ chꞌochꞌ. Laj Joab quixye re laj Amasa: —¿Chan xacuil, at cuami̱g?— Ut quixchap lix mach laj Amasa riqꞌuin li rukꞌ nim re ta̱rutzꞌ ru. Laj Amasa incꞌaꞌ quixqꞌue retal nak cuan xchꞌi̱chꞌ laj Joab saꞌ li rukꞌ jun chic. Ut laj Joab quixcuj chi chꞌi̱chꞌ laj Amasa ut qui-el lix cꞌamcꞌot ut quitꞌaneꞌ saꞌ chꞌochꞌ ut quicam saꞌ junpa̱t. Jun sut ajcuiꞌ quixcuj chi chꞌi̱chꞌ. Chirix aꞌan laj Joab rochben laj Abisai li ri̱tzꞌin queꞌco̱eb chixsicꞌbal laj Seba. Jun lix soldado laj Joab quixakli chixcꞌatk li camenak ut quixjap re chixyebal: —Li ani ta̱raj oque̱nc chirixeb laj Joab ut laj David cheꞌxicak chirix laj Joab anakcuan, chan. Laj Amasa tꞌantꞌo saꞌ xyi be saꞌ lix quiqꞌuel. Lix soldado laj Joab quiril nak chixjunileb yo̱queb chi xakli̱c cuan cuiꞌ li camenak. Joꞌcan nak quixquelo li camenak chire li be ut quixtzꞌap riqꞌuin jun tꞌicr. Nak ac xrisi li camenak saꞌ li be, chixjunileb queꞌco̱eb chirix laj Joab chixsicꞌbal laj Seba li ralal laj Bicri. Laj Seba quinumeꞌ riqꞌuineb chixjunileb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel toj quicuulac aran Abel-bet-maaca. Ut chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Bicri queꞌxchꞌutub ribeb ut queꞌoc saꞌ li tenamit chirix laj Seba. Nak eb lix soldados laj Joab queꞌcuulac Abel-bet-maaca, queꞌxtu̱b li chꞌochꞌ chirix li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit re ta̱ru̱k teꞌpletik riqꞌuineb. Ut queꞌxtiquib ajcuiꞌ xtꞌanbal li tzꞌac. Jun li ixk cuan xnaꞌleb quixjap re toj saꞌ xbe̱n li tzꞌac ut quixye: —Ba̱nuhomak usilal. Yehomak re laj Joab nak ta̱nachꞌok chak cuiqꞌuin. La̱in nacuaj a̱tinac riqꞌuin, chan. Laj Joab quinachꞌoc riqꞌuin ut li ixk quixye re: —¿Ma la̱at laj Joab?— Ut aꞌan quixye re: —La̱in laj Joab.— Li ixk quixye re: —La̱in aj cꞌanjel cha̱cuu. Ba̱nu usilal, chacuabi li cꞌaꞌru tinye, chan. Ut laj Joab quixye re: —La̱in tincuabi. Ye cue cꞌaꞌru ta̱cuaj.— Li ixk quixye re: —Najter eb li tenamit queꞌxye, “cui ani naraj ta̱qꞌuehekꞌ xnaꞌleb ta̱xic chixpatzꞌbal xnaꞌleb aran Abel” chanqueb. Joꞌcaꞌin nak queꞌxyi̱b ru li chꞌaꞌajquilal junju̱nk. Li katenamit nacuan saꞌ tuktu̱quil usilal ut nacuan saꞌ xya̱lal arin Israel. Aꞌin jun tenamit kꞌaxal nim xcuanquil. ¿Cꞌaꞌut nak ta̱cuaj xsachbal katenamit? Li tenamit aꞌin re li Dios, chan. Laj Joab quixye re: —La̱o incꞌaꞌ takasach la̱ tenamit chi moco xkacꞌoxla xpoꞌbal ru li cꞌaꞌru cuan e̱re. Ma̱cuaꞌ aꞌan li nakaj la̱o. Jun li cui̱nk aj Seba xcꞌabaꞌ xchal chak saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru. Li cui̱nk aꞌan ta̱raj pletic riqꞌuin li rey David. Cui te̱kꞌaxtesi ke li cui̱nk aꞌan, la̱o toxic ut incꞌaꞌ to-oc saꞌ le̱ tenamit, chan laj Joab. Li ixk quixye re: —La̱o takacamsi ut takacut lix jolom jun pacꞌal li tzꞌac, chan. Ut li ixk quixserakꞌi reheb li cuanqueb saꞌ li tenamit cꞌaꞌru us xba̱nunquil. Queꞌxcamsi laj Seba li ralal laj Bicri ut queꞌxcut lix jolom jun pacꞌal li tzꞌac cuan cuiꞌ laj Joab. Ut laj Joab quixya̱basi lix trompeta re nak teꞌxcanab pletic ut chixjunileb li cuanqueb rochben queꞌco̱eb saꞌ li rochocheb. Ut laj Joab co̱ Jerusalén riqꞌuin li rey David. Laj Joab quicana chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb chixjunileb lix soldados aj Israel. Ut laj Benaía li ralal laj Joiada quicana chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb laj cereteo ut eb laj peleteo. Laj Adoram quitaklan saꞌ xbe̱neb li queꞌpuersi̱c ruheb chi trabajic. Ut laj Josafat, li ralal laj Ahilud, aꞌan li quitzꞌi̱ban re li retalil li cꞌaꞌru quicꞌulman. Laj Seva, aꞌan laj tzꞌi̱b. Ut laj Sadoc ut laj Abiatar, aꞌaneb laj tij. Laj Ira, Jair xtenamit, aꞌan laj tij li quicuan riqꞌuin laj David. Nak laj David cuan chokꞌ rey quicuan jun li cueꞌej. Chiru oxib chihab ma̱cꞌaꞌ xtzacae̱mkeb. Laj David quitijoc ut quixpatzꞌ re li Dios cꞌaꞌut nak yo̱ li cueꞌej. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re: —Yo̱ li cueꞌej aꞌin xban li ma̱usilal li quixba̱nu laj Saúl ut eb li ralal xcꞌajol nak queꞌxcamsiheb li cuanqueb Gabaón, chan. Laj David quixbokeb li cuanqueb Gabaón re ta̱a̱tinak riqꞌuineb. (Eb li cuanqueb Gabaón ma̱cuaꞌ xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Israel. Xcomoneb ban laj amorreo. Ut eb laj Israel queꞌxye junxil saꞌ juramento nak incꞌaꞌ teꞌxcamsiheb. Abanan laj Saúl quixsicꞌ xya̱lal chanru nak tixcamsiheb xban nak quiraj li us chokꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Israel ut reheb li ralal xcꞌajol laj Judá.) Laj David quixye reheb: —¿Chanru naru tinba̱nu usilal e̱re re xtojbal rix li incꞌaꞌ us quixba̱nu laj Saúl? La̱in nacuaj nak te̱tzꞌa̱ma chiru li Dios nak torosobtesi cuiꞌchic, la̱o lix tenamit li Dios, chan. Ut eb laj Gabaón queꞌxye re: —Li kachꞌaꞌajquilal riqꞌuin laj Saúl ut eb li ralal xcꞌajol incꞌaꞌ naru xyi̱banquil ru riqꞌuin tumin, chi moco riqꞌuin xcamsinquil junak saꞌ e̱ya̱nk la̱ex aj Israel, chan. Laj David quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru te̱raj takaba̱nu e̱re chi joꞌcanan?— Eb aꞌan queꞌxye re li rey: —Laj Saúl quiraj kasachbal chi junaj cua. Quixcꞌu̱b ru nak ma̱ jun chic ke teꞌcana̱k chi yoꞌyo arin Israel. La̱o nakaj nak ta̱kꞌaxtesi saꞌ kukꞌ cuukubeb li cui̱nk xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Saúl. La̱o takayatzꞌeb chiru li Ka̱cuaꞌ aran Gabaa, lix tenamit laj Saúl, li sicꞌbil ru xban li Ka̱cuaꞌ, chanqueb. Ut li rey David quixye reheb: —Us. La̱in tinkꞌaxtesiheb e̱re, chan. Li rey David quiril xtokꞌoba̱l ru laj Mefi-boset li ralal laj Jonatán li ralal laj Saúl xban li juramento li queꞌxba̱nu laj David ut laj Jonatán saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios. Abanan li rey David quixtakla xchapbaleb laj Armoni ut laj Mefi-boset, li cuib chi ralal laj Saúl riqꞌuin lix Rizpa lix rabin laj Aja. Ut quixtakla ajcuiꞌ xchapbaleb li o̱b chi ralal laj Adriel, li quixqꞌuiresi lix Micael lix rabin laj Saúl. Laj Adriel, aꞌan li ralal laj Barzilai, Mehola xtenamit. Laj David quixkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb laj Gabaón. Ut queꞌyatzꞌeꞌ xbaneb laj Gabaón saꞌ li tzu̱l chiru li Ka̱cuaꞌ. Cuotz queꞌcamsi̱c li cuukub saꞌ xkꞌehil nak xticla xsicꞌbal ru li cebada. Ut lix Rizpa, lix rabin laj Aja, quixcꞌam jun li kꞌes ru tꞌicr ut quixyi̱b jun lix muheba̱l saꞌ li pec li cuanqueb cuiꞌ li camenak. Aran quicana lix Rizpa chalen saꞌ xticlajic li xsicꞌbal ru li cebada toj nak quiticla li habalkꞌe. Aran quicana re nak eb li soꞌsol incꞌaꞌ teꞌxchꞌeꞌ li camenak chi cutan, chi moco li joskꞌ aj xul chiru li kꞌojyi̱n. Laj David quirabi resil li cꞌaꞌru quixba̱nu lix Rizpa, li ixk li quicuan riqꞌuin laj Saúl. Joꞌcan nak co̱ riqꞌuineb li cui̱nk li cuanqueb Jabes, li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad, re tixcꞌam lix bakeleb laj Saúl ut laj Jonatán. (Eb li cui̱nk aꞌan queꞌrelkꞌa li camenak aran Bet-sán saꞌ li naꞌajej li queꞌtꞌuyuba̱c cuiꞌ xbaneb laj filisteo saꞌ li cutan nak queꞌcamsi̱c saꞌ li tzu̱l Gilboa.) Li rey David quixtakla xcꞌambal lix bakeleb laj Saúl ut laj Jonatán, joꞌ eb ajcuiꞌ li cuukub chi camenak li queꞌyatzꞌeꞌ. Ut queꞌxmuk lix bakeleb laj Saúl ut laj Jonatán saꞌ li mukleba̱l li quimukeꞌ cuiꞌ laj Sis lix yucuaꞌ. Li mukleba̱l aꞌan cuan aran Zela saꞌ lix chꞌochꞌeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Queꞌxba̱nu chixjunil li quiyeheꞌ reheb xban li rey David. Ut chirix aꞌan, li Dios quirosobtesi cuiꞌchic li tenamit joꞌ queꞌxtzꞌa̱ma chiru. Mokon chic eb laj filisteo queꞌoc cuiꞌchic chi pletic riqꞌuineb laj Israel. Laj David co̱ rochbeneb lix soldados chi pletic riqꞌuineb. Abanan laj David quilub chi pletic. Quicuan jun li nimla cui̱nk aj Isbi-benob xcꞌabaꞌ. Lix la̱ns numenak oxcꞌa̱l (60) libra li ra̱lal, ut toj acꞌ lix chꞌi̱chꞌ re pletic. Li cui̱nk aꞌan quixyal xcamsinquil laj David. Abanan laj Abisai, lix yum lix Sarvia, quicuulac chixcolbal laj David ut quixcamsi li nimla cui̱nk. Chirix aꞌan, eb li soldados aj Israel queꞌxba̱nu li juramento ut queꞌxye re laj David: —Chalen anakcuan la̱at incꞌaꞌ chic tatxic chikix chi pletic. Ma̱re anchal tatcamsi̱k. La̱at chanchanat li kasaken la̱o aj Israel xban nak la̱at li kayoꞌon, chanqueb. Chirix chic aꞌan, quicuan cuiꞌchic li ple̱t aran Gob riqꞌuineb laj filisteo. Ut laj Sibecai laj husatita quixcamsi li cui̱nk aj Saf xcꞌabaꞌ, xcomoneb li cui̱nk li kꞌaxal ni̱nkeb. Quicuan jun chic li ple̱t aran Gob riqꞌuineb laj filisteo. Saꞌ li ple̱t aꞌan, laj Elhanán li ralal laj Jaare-oregim, Belén xtenamit, quixcamsi laj Goliat laj geteo. Lix cheꞌel lix la̱ns laj Goliat kꞌaxal pim. Chanchan xcheꞌel li quemleb. Toj quicuan jun chic ple̱t aran Gat. Saꞌ li ple̱t aꞌan quicuan jun chic li cui̱nk kꞌaxal najt rok. Li cui̱nk aꞌan cablaju li ruꞌuj rukꞌ ut cablaju li ruꞌuj rok. Li cui̱nk aꞌan xcomoneb ajcuiꞌ li ni̱nki cui̱nk. Li cui̱nk aꞌan quixhobeb laj Israel. Joꞌcan nak quicamsi̱c xban laj Jonatán li ralal laj Simea. Laj Simea, aꞌan ras laj David. Eb li ca̱hib chi ni̱nki cui̱nk aꞌin Gat xtenamiteb. Xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Refa, li nimla cui̱nk. Li ca̱hib chi cui̱nk aꞌin queꞌcamsi̱c xban laj David ut xbaneb li nequeꞌtenkꞌan re. Laj David quixlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin lix bich xban nak quicoleꞌ chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reAꞌan aꞌin li bich li quixbicha laj David re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ xban nak li Ka̱cuaꞌ quixcol aꞌan chiru laj Saúl ut chiruheb chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc re: Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li na-iloc cue. Aꞌan li nacoloc cue. Chanchan jun sako̱nac bar nincol cuiꞌ cuib. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan lin Dios. Aꞌan li nacoloc cue. Cau inchꞌo̱l riqꞌuin. Chanchan li chꞌi̱chꞌ li nincol cuiꞌ cuib. Aꞌan nacoloc cue riqꞌuin xnimal xcuanquil. Chanchan jun naꞌajej najt xteram bar ninmuk cuiꞌ cuib. Aꞌan li nacoloc cue chiru li ra xi̱cꞌ. Tinqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ xban nak xcꞌulub nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal. Tinya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ ut aꞌan ta̱colok cue chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Chanchan ac ca̱mc cue xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu cue. Chanchan lix cacuil rok li palau li ma̱usilal nak xchal saꞌ inbe̱n ut xqꞌue inxiu. Chanchan nak li ca̱mc yo̱ chi numta̱c saꞌ inbe̱n. Ut chanchan nak xeꞌxqꞌue li raꞌal chokꞌ cue re tineꞌxcamsi. Nak kꞌaxal ra cuanquin, quinya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quirabi lin tij toj saꞌ lix templo. Quirabi nak quinjap cue chixtzꞌa̱manquil intenkꞌanquil chiru. Li ruchichꞌochꞌ qui-ecꞌan saꞌ xnaꞌaj. Ut qui-ecꞌan ajcuiꞌ saꞌ xnaꞌaj li nacu̱tun re li choxa xban nak yo̱ xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ. Chanchan nak qui-el li sib saꞌ ruꞌuj. Chanchan nak qui-el chak xam saꞌ re, re sachoc. Chanchan li ru xam lochlo xxamlel. Chanchan nak quixte li choxa ut quicube saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut cuan chak li kꞌeki chok rubel rok. Co̱ saꞌ junpa̱t chirix jun li querubín. Quichal saꞌ li ikꞌ li chanchan cuan xxicꞌ. Quixmuk rib saꞌ li kꞌeki chok. Sutsu xban li kꞌeki chok, li chok li naqꞌuehoc re li hab. Xban nak nalemtzꞌun lix lokꞌal, chanchan nak narepoc li rakꞌ ca̱k. Chanchan nak namok li ca̱k nak quia̱tinac li Ka̱cuaꞌ chi cau xya̱b xcux. Ut qui-abi̱c xya̱b xcux li nimajcual Dios. Chanchan nak narepoc li ca̱k nak quixcut lix tzimaj. Quixsach xnaꞌlebeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue ut quixchaꞌchaꞌi ruheb. Nak li Ka̱cuaꞌ quikꞌusuc, quicꞌutun li chꞌochꞌ rubel li palau. Ut quicana chi cutanquil li nacu̱tun re li ruchichꞌochꞌ. Chanchan yal apunbil quixba̱nu re. Toj takecꞌ quixqꞌue chak li rukꞌ cue ut quinrisi saꞌ li raylal. Chanchan nak quinrisi saꞌ xchamal li palau. Quinixcol chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue, li kꞌaxal cauheb rib. Quinixcol chiruheb, usta kꞌaxal cau xmetzꞌe̱uheb chicuu la̱in. Nak cuanquin saꞌ raylal queꞌchal chi pletic cuiqꞌuin eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Abanan li Ka̱cuaꞌ quinixtenkꞌa. Quinixtenkꞌa re nak ma̱ ani chic ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk cue. Quinixcol xban nak sa saꞌ xchꞌo̱l cuiqꞌuin. Li Ka̱cuaꞌ xqꞌue inkꞌajca̱munquil xban nak ti̱c inchꞌo̱l chiru. Li Ka̱cuaꞌ x-osobtesin cue xban nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c. La̱in xinba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ lix chakꞌrab. Ut incꞌaꞌ xintzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ. La̱in ninba̱nu chixjunil lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ. Ut incꞌaꞌ ninkꞌet lin taklanquil xban. La̱in incꞌaꞌ xinma̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut incꞌaꞌ xinba̱nu li ma̱usilal. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ naxqꞌue inkꞌajca̱munquil aꞌ yal chanru xti̱quilal inchꞌo̱l. Naxqꞌue inkꞌajca̱munquil xban nak naxnau nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c chiru. At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacacuuxta̱na ru li ani na-uxta̱nan u. Ut kꞌaxal cha̱bilat riqꞌuineb li nequeꞌxba̱nu li us. La̱at nacacuosobtesiheb li ti̱queb xchꞌo̱l cha̱cuu. Aban li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb cau nacakꞌuseb. La̱at nacatcoloc reheb li tenamit li nequeꞌxcubsi ribeb cha̱cuu. Abanan nacacubsiheb xcuanquil li nequeꞌxnimobresi ribeb cha̱cuu. At Ka̱cuaꞌ Dios, la̱at li nacatcutanobresin re lin cꞌaꞌux. Niquina̱cuisi saꞌ kꞌojyi̱n ut niquina̱qꞌue saꞌ cutan. La̱at nacatqꞌuehoc xcacuilal inchꞌo̱l chi pletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Ut la̱at nacatqꞌuehoc incacuilal chi numecꞌ saꞌ xbe̱neb li tzꞌac li sutsu̱queb cuiꞌ. Chixjunil li cꞌaꞌru naxba̱nu li Ka̱cuaꞌ, aꞌan cha̱bil ut tzꞌakal re ru. Ut li cꞌaꞌru naxyechiꞌi ke, nakanau chi tzꞌakal nak tixqꞌue ke. Li Dios naxtenkꞌaheb li ani cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin. ¿Ma cuan ta biꞌ chic junak Dios joꞌ li kaDios la̱o? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ caꞌaj cuiꞌ li kaDios naru nacoloc ke? Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan li naqꞌuehoc incacuilal. Ut aꞌan li nacꞌutuc re lin be chicuu. Aꞌan na-iloc cue yalak bar ninnumeꞌ re nak ma̱cꞌaꞌ nincꞌul. Chanchanin li quej li naa̱linac yalak bar saꞌ qꞌuicheꞌ. Li Ka̱cuaꞌ natzoloc cue re nak tinnau pletic ut naxqꞌue inmetzꞌe̱u chi cutuc riqꞌuin li tzimaj yi̱banbil riqꞌuin bronce. At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacatcoloc cue, ut xban xnimal la̱ cuusilal xniman incuanquil. Junelic niquina̱tenkꞌa saꞌ lin yuꞌam. Chanchan nak xanimobresi ru li be chicuu re nak incꞌaꞌ ta̱jolcꞌok li cuok. Xincua̱linaheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue toj retal xinnumta saꞌ xbe̱neb. Incꞌaꞌ xincanabeb toj xinnumta saꞌ xbe̱neb. La̱in xinchoy xcamsinquileb re nak incꞌaꞌ chic teꞌcuacli̱k. Xeꞌtꞌaneꞌ ban chi cuok. La̱at xatqꞌuehoc inmetzꞌe̱u re tinpletik. La̱at xakꞌaxtesiheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue rubel incuanquil. La̱at xakꞌaxtesiheb saꞌ cuukꞌ li xicꞌ nequeꞌiloc cue toj retal xinsach ruheb. Xeꞌxjap reheb chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquil, abanan ma̱ ani quicoloc reheb. Queꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb a̱cue, at Ka̱cuaꞌ. Abanan la̱at incꞌaꞌ casume lix tijeb. Chanchaneb li poks li nacꞌameꞌ xban ikꞌ nak xinsach ruheb. Chanchan yekꞌinbileb joꞌ li sulul saꞌ be xinba̱nu reheb. La̱at xatcoloc cue chiruheb li yo̱queb chi pletic cuiqꞌuin. Ut xina̱qꞌue chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal ru tenamit. Nequeꞌcꞌanjelac chicuu li toj ma̱jiꞌ ninnau ruheb. Eb li jalaneb xtenamit nequeꞌxcuikꞌib ribeb chicuu, ut nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru ninye reheb. Li jalaneb xtenamit nequeꞌchꞌinan xchꞌo̱leb ut nequeꞌsicsot xban xxiuheb nak nequeꞌel saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxmuk cuiꞌ ribeb. Yoꞌyo li Ka̱cuaꞌ Dios li nacoloc cue. Ut lokꞌoninbil taxak ru. Chinima̱k taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ laj Colol cue. Li Dios xtenkꞌan cue chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Ut xqꞌueheb li tenamit rubel incuanquil. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li nacoloc cue chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Ut aꞌan naqꞌuehoc incuanquil chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li nequeꞌraj pletic cuiqꞌuin. Ut aꞌan ajcuiꞌ nacoloc cue chiruheb li nequeꞌrahobtesin cue. Joꞌcan nak la̱in tinye resilal saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal ru tenamit. Ut tinbicha lix lokꞌal li Ka̱cuaꞌ Dios. Riqꞌuin xnimal xcuanquil li Ka̱cuaꞌ xinixcol xban nak la̱in li quinixxakab chokꞌ rey. Ut aꞌan ta̱uxta̱na̱nk cuu, la̱in li sicꞌbil cuu. Ut ta̱ruxta̱na ajcuiꞌ ruheb li cualal incꞌajol chi junelic, chan laj David. Riqꞌuin li a̱tin aꞌin quixrak a̱tinac laj David: Aꞌan aꞌin li a̱tin li quixye laj David li ralal laj Isaí. Aꞌin li ra̱tin laj David li quitaksi̱c xcuanquil xban li Ka̱cuaꞌ. Aꞌin ra̱tin li rey li quisiqꞌueꞌ ru xban li Ka̱cuaꞌ, lix Dios laj Jacob. Aꞌan li quixbicha nabal li bich reheb laj Israel. “Lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios naa̱tinac cuiqꞌuin. Joꞌcan nak ninye li ra̱tin. Lix Dioseb laj Israel quia̱tinac. Li nacoloc reheb laj Israel quixye cue: ‘Ta̱cua̱nk junak ti̱c xchꞌo̱l ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb li tenamit. Li jun aꞌan ta̱cua̱nk xcuanquil saꞌ xbe̱neb li tenamit ut tixxucua ru li Dios. Li rey aꞌan chanchanak li sakꞌe na-el chak ekꞌela nak ma̱cꞌaꞌ li chok saꞌ li choxa. Chanchanak li hab li naxqꞌue chi mokc li pim saꞌ li chꞌochꞌ.’ Usta ma̱cuaꞌ joꞌcaneb li cualal incꞌajol riqꞌuin li Dios, abanan li Dios quixba̱nu li contrato cuiqꞌuin ut xakxo̱k xcuanquil chi junelic. Aꞌan xyehoc re chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, ut tento ta̱uxma̱nk usta toj ma̱jiꞌ nacꞌulman. Ninnau nak laj Colol cue tixba̱nu li cꞌaꞌru nacuaj. Abanan eb li nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal chanchaneb li qꞌuix li michꞌbil ut tzꞌekta̱nanbil. Ut ma̱ ani naru nachꞌeꞌoc re riqꞌuin li rukꞌ. Li ani nachꞌeꞌoc re naxba̱nu riqꞌuin xchꞌi̱chꞌ malaj ut riqꞌuin xla̱ns. Nequeꞌxqꞌue xxamlel ut aran na-osoꞌ. Joꞌcaꞌin nak teꞌosokꞌ li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal.” Lix cꞌabaꞌeb lix soldado laj David li cauheb rib chi pleticAꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb lix soldados laj David, li kꞌaxal cauheb xchꞌo̱l chi pletic. Li xbe̱n, aꞌan laj Joseb-basebet, Tacmón xtenamit. Nequeꞌxye ajcuiꞌ Adino re. Aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb li oxibeb li cauheb xchꞌo̱l chi pletic. Saꞌ jun li ple̱t quixcamsiheb cuakxakib ciento chi cui̱nk riqꞌuin lix la̱ns. Li xcab, aꞌan laj Eleazar li ralal laj Dodo aj ahohíta. Laj Eleazar, aꞌan jun saꞌ xya̱nkeb li oxibeb li cauheb xchꞌo̱l chi pletic li queꞌcuan rochben laj David nak queꞌpletic riqꞌuineb laj filisteo aran Pasdamim. Saꞌ li ple̱t aꞌan eb laj Israel queꞌe̱lelic chiruheb laj filisteo. Abanan laj Eleazar incꞌaꞌ quie̱lelic. Quipletic ban riqꞌuineb toj retal quilub li rukꞌ ut quiletz lix chꞌi̱chꞌ saꞌ li rukꞌ. Saꞌ li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ quixkꞌaxtesiheb laj filisteo saꞌ rukꞌ ut eb laj Israel queꞌsukꞌi yal re xxocbal li cꞌaꞌak re ru xeꞌre̱chani saꞌ li ple̱t. Li rox, aꞌan laj Sama li ralal laj Age laj ararita. Eb laj filisteo queꞌxchꞌutub ribeb aran Lehi saꞌ jun chꞌina naꞌajej aubil cuiꞌ jun si̱ril que̱nkꞌ. Li soldados aj Israel queꞌe̱lelic chiruheb laj filisteo. Abanan laj Sama incꞌaꞌ quie̱lelic. Quicana ban saꞌ xnaꞌaj li acui̱mk ut quixcamsiheb laj filisteo. Li Dios quitenkꞌan re chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. Saꞌ xkꞌehil li kꞌoloc oxib reheb li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l li nequeꞌtaklan queꞌco̱eb riqꞌuin laj David saꞌ li ochoch pec li cuan Adulam. Eb lix muheba̱leb laj filisteo cuan saꞌ li ru takꞌa re Refaim. Saꞌ li cutan aꞌan laj David cuan saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb. Ut cuan jun xnaꞌajeb li soldados aj filisteo aran Belén. Laj David quixye nak ta̱raj ru li rucꞌa. Quixye: —Us raj cuan ta junak tixcꞌam chak cuucꞌa saꞌ li becbil haꞌ li cuan chire li oqueba̱l re li tenamit Belén, chan. Li oxib chi cui̱nk li cauheb rib chi pletic, queꞌnumeꞌ saꞌ lix naꞌajeb laj filisteo. Queꞌrisi li haꞌ saꞌ li becbil haꞌ li cuan chire li oqueba̱l re Belén. Queꞌxcꞌam ut queꞌxqꞌue re laj David. Abanan laj David incꞌaꞌ quirucꞌ. Quixhoy ban li haꞌ re xmayejanquil chiru li Dios. Ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, ma̱min ta̱ru̱k tincuucꞌ li haꞌ aꞌin. Chanchan raj nak tincuucꞌ xquiqꞌueleb li cui̱nk aꞌin xban nak xeꞌxkꞌaxtesi raj lix yuꞌameb chi ca̱mc nak queꞌco̱eb chixcꞌambal li haꞌ chokꞌ cue, chan. Ut laj David incꞌaꞌ quirucꞌ li haꞌ. Aꞌan aꞌin li queꞌxba̱nu li oxib chi cui̱nk li cauheb xchꞌo̱l chi pletic. Laj Abisai, li ri̱tzꞌin laj Joab, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l. Aꞌan lix yum lix Sarvia. Laj Abisai quixcamsiheb oxib ciento chi cui̱nk. Joꞌcan nak quiniman xcuanquil joꞌ li oxibeb li cauheb rib chi pletic. Laj Abisai, aꞌan li kꞌaxal naꞌno ru saꞌ xya̱nkeb li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l. Aꞌan quicꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb. Abanan lix cuanquil incꞌaꞌ quixtau lix cuanquil li oxibeb li cauheb rib chi pletic. Joꞌcan ajcuiꞌ laj Benaía naꞌno ru. Laj Benaía, aꞌan li ralal laj Joiada li chalenak saꞌ li tenamit Cabseel. Cau xchꞌo̱l laj Benaía ut nabal li cꞌaꞌru xba̱nu xban xcacuilal xchꞌo̱l. Quixcamsi cuibeb li ralal laj Ariel aj Moab. Saꞌ jun li cutan laj Benaía quicube saꞌ jun chamal jul nak quixcamsi jun li cakcoj nak yo̱ chak chi tꞌanecꞌ saꞌ choxa li nieve li chanchan li ratzꞌam que. Quixcamsi ajcuiꞌ jun li cui̱nk aj Egipto. Li cui̱nk aꞌan kꞌaxal najt rok ut cuan xla̱ns saꞌ rukꞌ. Laj Benaía quixchap jun cheꞌ ut qui-oc chi pletic riqꞌuin toj retal quixmakꞌ lix la̱ns chiru. Ut riqꞌuin ajcuiꞌ li la̱ns aꞌan quixcamsi laj Egipto. Aꞌan li quixba̱nu laj Benaía li ralal laj Joiada. Ut riqꞌuin aꞌan quiqꞌueheꞌ xcuanquil saꞌ xya̱nkeb li oxibeb li cauheb rib chi pletic. Quiqꞌueheꞌ xcuanquil saꞌ xya̱nkeb li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l. Abanan moco joꞌ ta li oxibeb li kꞌaxal ni̱nkeb xcuanquil. Laj David quixqꞌue laj Benaía chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li soldados li nequeꞌcꞌacꞌalen re. Aꞌaneb aꞌin li cuanqueb saꞌ xya̱nkeb li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi soldados: laj Asael li ri̱tzꞌin laj Joab; laj Elhanán li ralal laj Dodo, Belén xtenamit; laj Sama, Harod xtenamit; laj Elica, Harod xtenamit; laj Heles, Paltit xtenamit, laj Ira li ralal laj Iques, Tecoa xtenamit; laj Abiezer, Anatot xtenamit; laj Mebunai, Husah xtenamit; laj Salmón, Ahoh xtenamit; laj Maharai, Netofa xtenamit; laj Heleb, li ralal laj Baana, Netofa xtenamit; laj Itai li ralal laj Ribai, Gabaa xtenamit li cuan saꞌ xcue̱nt lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín; laj Benaía, Piratón xtenamit; laj Hidai, aꞌan chalenak cuan cuiꞌ li rok haꞌ li cuan Gaas; laj Abi-albón, Arabá xtenamit; laj Azmavet, Bahurim xtenamit; laj Eliaba, Saalbón xtenamit; eb li ralal laj Jasén; laj Jonatán, li ralal laj Sama, Arar xtenamit; laj Ahíam li ralal laj Sarar, Arar xtenamit; laj Elifelet li ralal laj Ahasbai, li ralal laj Maaca; laj Eliam li ralal laj Ahitofel, Gilón xtenamit; laj Hezrai, Carmel xtenamit; laj Paarai, Arba xtenamit; laj Igal li ralal laj Natán, Soba xtenamit; laj Bani, Gad xtenamit; laj Selec, Amón xtenamit; laj Naharai, Beerot xtenamit, aꞌan li nacꞌamoc re lix chꞌi̱chꞌ laj Joab lix yum lix Sarvia; laj Ira, Itra xtenamit; laj Gareb, Itra xtenamit; ut laj Urías, laj heteo. Chixjunileb aꞌin cuanqueb cuuklaju xcaꞌcꞌa̱l (37). Quichal cuiꞌchic xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ xbe̱neb laj Israel. Joꞌcan nak quixqꞌue xjoskꞌil laj David saꞌ xbe̱neb. Quiyeheꞌ re laj David nak ta̱rajlaheb chixjunileb laj Israel ut eb laj Judá. Joꞌcan nak li rey David quixye re laj Joab li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb li soldados: —Tatxic a̱cuochbeneb chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados. Te̱rajla chixjunileb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Israel. Naticla chak saꞌ li tenamit Dan ut nacuulac toj saꞌ li tenamit Beerseba. Nacuaj xnaubal jarubeb li cristian, chan. Laj Joab quixye re: —At rey, aꞌ taxak li Dios chiqꞌuehok re chi ta̱mc chi nabal eb laj Israel. Ut ta̱cuileb taxak chixjunileb. Abanan nacuaj xpatzꞌbal a̱cue cꞌaꞌut nak nasahoꞌ a̱chꞌo̱l chirajlanquileb laj Israel, chan. Abanan li rey quixpuersi laj Joab ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados chixba̱nunquil. Joꞌcan nak queꞌel riqꞌuin li rey ut queꞌco̱eb chirajlanquileb chixjunileb laj Israel. Queꞌnumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ li sur re li tenamit Aroer. Li tenamit aꞌan cuan saꞌ xyi li ru takꞌa saꞌ xjayal li cuib chi tenamit Gad ut Jazer. Chirix aꞌan queꞌco̱eb saꞌ eb li tenamit Galaad ut Hodsi saꞌ lix naꞌajeb laj hititas. Nak queꞌel aran queꞌco̱eb saꞌ li tenamit Dan-jaán. Ut chirix aꞌan queꞌco̱eb Sidón ut saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb chi xjun sutam. Mokon chic, queꞌco̱eb saꞌ li tenamit Tiro, li kꞌaxal cau rib chi pletic. Ut queꞌco̱eb saꞌ chixjunileb lix tenamiteb laj heveo ut eb laj cananeo. Ut queꞌco̱eb saꞌ li tenamit Beerseba, li cuan saꞌ xcue̱nt Judá ut queꞌcuulac toj Neguev. Nak ac xeꞌnumeꞌ rajlanquil chixjunileb li tenamit, queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén. Bele̱b po riqꞌuin junmay cutan queꞌxnumsi chixbeninquil xsaꞌ chixjunil li tenamit. Ut laj Joab quixye re li rey David jarubeb li cristian. Cuakxakib ciento mil chi cui̱nk cuanqueb Israel cauheb rib chi pletic. Ut o̱b ciento mil chi cui̱nk cuanqueb Judá. Nak ac queꞌajla̱c chixjunileb laj Israel, quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l laj David. Quitijoc ut quixye re li Dios: —At Ka̱cuaꞌ, nimla ma̱c li xinba̱nu la̱in. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cuy ta̱sach taxak lin ma̱c. Xma̱cꞌaꞌil innaꞌleb xinba̱nu cuiꞌ, chan. Cuulajak chic, nak ac xcuacli laj David, li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin li profeta Gad, li naqꞌuehoc xnaꞌleb laj David. Quixye re: —Tatxic riqꞌuin laj David ut ta̱ye re, “Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ. Tinye a̱cue oxib pa̱y ru li raylal naru tinba̱nu. Ta̱sicꞌ ru li bar cuan ta̱cuaj la̱at tinba̱nu”, chan li Dios. Laj Gad co̱ riqꞌuin laj David ut quixye re: —¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj tixba̱nu li Ka̱cuaꞌ? ¿Ma ta̱cuaj nak ta̱cua̱nk cuukub chihab li cueꞌej saꞌ la̱ tenamit? ¿Malaj ut ta̱cuaj nak tate̱lelik oxibak po chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue? ¿Malaj ut ta̱cuaj nak teꞌca̱mk li tenamit xban li caki yajel chiru oxib cutan? Cꞌoxla chi us cꞌaꞌru ta̱cuaj ut ye cue cꞌaꞌru tinye re li Ka̱cuaꞌ, chan laj Gad. Laj David quixye: —Kꞌaxal ra saꞌ inchꞌo̱l ut incꞌaꞌ nintau cꞌaꞌru tinba̱nu. Abanan takacanab kib saꞌ rukꞌ li Dios xban nak nim li rusilal. Incꞌaꞌ nakaj nak totꞌanekꞌ saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc ke, chan laj David. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixtakla li caki yajel saꞌ xbe̱neb laj Israel saꞌ li ekꞌela aꞌan toj quicuulac li ho̱nal li quixye li Ka̱cuaꞌ. Queꞌcam laje̱b xca̱cꞌa̱l mil (70,000) chi cui̱nk. Quixtiquib chak saꞌ li tenamit Dan ut quicuulac toj saꞌ li tenamit Beerseba. Oc raj re chixsachbal ru li tenamit Jerusalén lix ángel li Dios, abanan quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l li Dios chirilbal li raylal yo̱queb chixcꞌulbal. Ut li Dios quixye re li ángel li yo̱ chi camsi̱nc reheb: —Tzꞌakal li xaba̱nu. Ma̱rahobtesiheb chic, chan. Saꞌ li ho̱nal aꞌan lix ángel li Dios cuan chire li naꞌajej li narisi cuiꞌ rix li trigo laj Arauna laj jebuseo. Laj David quiril li ángel li yo̱ chi camsi̱nc reheb li cristian ut quixye re li Dios: —At Ka̱cuaꞌ, la̱in xinba̱nun re li ma̱usilal aꞌin. La̱in cuan inma̱c. Eb li cristian aꞌin ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Chanchaneb li carner. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱qꞌue li raylal saꞌ inbe̱n la̱in ut saꞌ xbe̱neb li cualal incꞌajol, chan. Saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan laj Gad quicuulac riqꞌuin laj David ut quixye re: —Tatxic saꞌ li naꞌajej li narisi cuiꞌ rix lix trigo laj Arauna laj jebuseo. Ut aran ta̱yi̱b jun li artal re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ, chan. Joꞌcan nak li rey David co̱ chixba̱nunquil li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban laj Gad, joꞌ quitakla̱c cuiꞌ xban li Ka̱cuaꞌ. Laj Arauna quiril nak li rey David ut eb li nequeꞌtenkꞌan re yo̱queb chak chi cha̱lc riqꞌuin. Qui-el ut quixcuikꞌib rib saꞌ chꞌochꞌ chiru li rey David. Laj Arauna quixye: —At rey, ¿cꞌaꞌ raj ru ta̱cuaj nak xatchal chicuilbal la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu? chan. Laj David quixye re: —La̱in tincuaj xlokꞌbal la̱ naꞌaj li nacacuisi cuiꞌ rix la̱ trigo. Tinyi̱b jun li artal arin re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Dios re nak teꞌxcanab ca̱mc li tenamit, chan. Laj Arauna quixye re: —At rey, ba̱nu joꞌ nacacꞌoxla nak us xba̱nunquil. Qꞌue la̱ mayej chiru li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios. Naru ta̱camsi li cuib chi bo̱yx aꞌin chokꞌ re la̱ cꞌatbil mayej. Ut li cheꞌ li naqꞌueman saꞌ xcuxeb ta̱cꞌanjelak re la̱ siꞌ joꞌ ajcuiꞌ lix cheꞌel li naꞌajej aꞌin, chan. Laj Arauna quixqꞌue chixjunil re li rey David ut quixye re: —Chixcꞌulak taxak li Ka̱cuaꞌ la̱ mayej, chan. Li rey David quixye re: —Incꞌaꞌ tincꞌul yal chi joꞌcan. Incꞌaꞌ naru tinmayeja chiru li Ka̱cuaꞌ li incꞌaꞌ xintoj rix la̱in, chan. Joꞌcan nak quixlokꞌ li naꞌajej li narisi cuiꞌ rix lix trigo laj Arauna, joꞌ eb ajcuiꞌ lix bo̱yx. Laje̱b roxcꞌa̱l (50) chi tumin plata quixqꞌue re. Quixyi̱b lix artal laj David saꞌ li naꞌajej aꞌan. Quixqꞌue lix cꞌatbil mayej. Ut quixqꞌue lix mayej re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quirabi li cꞌaꞌru queꞌxtzꞌa̱ma chiru ut quirisi li caki yajel saꞌ xbe̱neb laj Israel. Li Xbe̱n Hu ReyesNak quiti̱x li rey DavidAc ti̱x chic li rey David. Usta nequeꞌxqꞌue nabal li ris saꞌ xbe̱n, abanan incꞌaꞌ nakꞌixnoꞌ. Joꞌcan nak eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru queꞌxye re: —At rey, tento takasicꞌ junak xkaꞌal ma̱jiꞌ cuanjenak riqꞌuin cui̱nk. Li xkaꞌal aꞌan ta̱ilok a̱cue ut ta̱cua̱rk cha̱cꞌatk ut tatxkꞌixna, chanqueb. Joꞌcan nak queꞌxsicꞌ saꞌ chixjunil li naꞌajej Israel jun li xkaꞌal chꞌinaꞌus toj retal queꞌxtau lix Abisag saꞌ li tenamit Sunem. Ut queꞌxcꞌam riqꞌuin li rey David. Li xkaꞌal aꞌan cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal. Aꞌan qui-iloc re li rey ut quicꞌanjelac chiru. Abanan li rey incꞌaꞌ quicuan riqꞌuin. Laj Adonías quiraj oc chokꞌ rey abanan aꞌ chic laj Salomón qui-oc chokꞌ reyLaj Adonías, li ralal li rey li quicuan riqꞌuin lix Haguit, quixkꞌetkꞌeti rib ut quixye: —La̱in tin-oc chokꞌ rey, chan. Joꞌcan nak quixcauresiheb lix carruaje ut lix cacua̱y ut quixsicꞌ ruheb laje̱b roxcꞌa̱l (50) li cui̱nk re teꞌoque̱nk chirix. Lix yucuaꞌ ma̱ jun sut quixye re nak incꞌaꞌ us naxba̱nu. Laj Adonías cꞌajoꞌ xchakꞌal ru. Aꞌan quiyoꞌla nak ac xyoꞌla laj Absalón. Laj Adonías quixcꞌu̱b ru chiribileb rib riqꞌuin laj Joab lix yum lix Sarvia ut riqꞌuin ajcuiꞌ laj Abiatar laj tij nak eb aꞌan teꞌoque̱nk chirix. Abanan laj Sadoc laj tij ut laj Benaía li ralal laj Joiada incꞌaꞌ queꞌoquen chirix laj Adonías. Ut li profeta Natán ut laj Simei ut laj Rei incꞌaꞌ queꞌoquen chirix. Joꞌcaneb ajcuiꞌ lix soldado laj David, li kꞌaxal cha̱bileb. Saꞌ jun li cutan laj Adonías quixba̱nu jun li ninkꞌe. Quixcamsi eb li bo̱yx, li carner, ut eb li cuacax li toj sa̱jeb li ni̱nkeb xtibeleb. Quixcamsiheb nachꞌ riqꞌuin li nimla pec Zohelet xcꞌabaꞌ li cuan nachꞌ riqꞌuin li haꞌ Rogel. Quixbokeb chixjunileb li ralal li rey re teꞌxic saꞌ lix ninkꞌe. Ut quixbokeb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey li chalenakeb Judá. Abanan incꞌaꞌ quixbok li profeta Natán, chi moco laj Benaía. Ut incꞌaꞌ quixbokeb lix soldados laj David, li kꞌaxal cha̱bileb. Chi moco quixbok laj Salomón li ri̱tzꞌin. Laj Natán quia̱tinac riqꞌuin lix Betsabé lix naꞌ laj Salomón ut quixye re: —¿Ma xacuabi nak laj Adonías lix yum lix Haguit quixxakab rib chokꞌ rey chi incꞌaꞌ naxnau li rey David? Anakcuan ba̱nu li cꞌaꞌru tinye a̱cue re nak ta̱col a̱cuib la̱at ut ta̱col ajcuiꞌ rix lix yuꞌam la̱ yum laj Salomón. Tatxic anakcuan riqꞌuin li rey David ut ta̱ye re, “At inrey, ¿ma incꞌaꞌ xaba̱nu li juramento ut xaye nak lin yum laj Salomón ta̱oc chokꞌ rey chokꞌ a̱cue̱kaj? ¿Cꞌaꞌut nak laj Adonías x-oc chokꞌ rey anakcuan?” chaꞌkat re. Ut nak toj yo̱kat chi a̱tinac riqꞌuin li rey, la̱in tin-oc ut tinye re nak ya̱l li cꞌaꞌru yo̱cat chixyebal, chan. Joꞌcan nak lix Betsabé qui-oc saꞌ xcuariba̱l li rey. Ac ti̱x chic li rey ut lix Abisag, Sunam xtenamit, aꞌan li yo̱ chi iloc re. Lix Betsabé quixcuikꞌib rib re xqꞌuebal xlokꞌal li rey. Ut li rey David quixye re: —¿Cꞌaꞌ raj ru ta̱cuaj? chan re. Lix Betsabé quixye re: —At rey, xaba̱nu li juramento saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ ut xaye cue nak lin yum laj Salomón ta̱oc chokꞌ rey chokꞌ a̱cue̱kaj. Ut xaye nak aꞌan ta̱cꞌojla̱k saꞌ la̱ cꞌojariba̱l. Abanan laj Adonías ac x-oc chokꞌ rey chi incꞌaꞌ nacanau, at rey. Xcamsiheb nabaleb li bo̱yx ut li carner, ut li cuacax li toj sa̱jeb li ni̱nkeb xtibel. Quixbokeb la̱ cualal saꞌ lix ninkꞌe. Ut quixbokeb ajcuiꞌ laj Abiatar laj tij ut laj Joab li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldados. Abanan incꞌaꞌ quixbok la̱ cualal laj Salomón. At rey, chixjunileb laj Israel yo̱queb chiroybeninquil nak la̱at ta̱ye ani ta̱oc chokꞌ rey chokꞌ a̱cue̱kaj. Cui la̱at incꞌaꞌ ta̱ye ani ta̱oc chokꞌ rey, teꞌxcamsi laj Salomón ut tineꞌxcamsi ajcuiꞌ la̱in, chan. Toj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac lix Betsabé nak quicuulac li profeta Natán riqꞌuin li rey. Queꞌxye re li rey: —Li profeta Natán xchal chi a̱tinac a̱cuiqꞌuin, chanqueb. Nak qui-oc cuan cuiꞌ li rey, laj Natán quixcuikꞌib rib chiru li rey. Ut quixye re: —At rey, ¿ma la̱at xatyehoc re nak ta̱oc laj Adonías chokꞌ rey? ¿Ma aꞌan chic li ta̱cꞌojla̱k saꞌ la̱ cꞌojariba̱l? Anakcuan laj Adonías xco̱ ut xmayeja nabaleb li bo̱yx, li carner ut li cuacax toj sa̱j, li ni̱nkeb xtibeleb. Xbokeb la̱ cualal, ut laj Joab li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldados, ut laj Abiatar laj tij. Anakcuan yo̱queb chi ninkꞌei̱c rochben ut yo̱queb chixjapbal reheb chixyebal, “Chicua̱nk taxak xyuꞌam laj Adonías li karey,” chanqueb. Abanan laj Adonías incꞌaꞌ xinixbok la̱in. Ut incꞌaꞌ xbok laj Sadoc laj tij, chi moco laj Benaía li ralal laj Joiada. Ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ xbok laj Salomón la̱ cualal. At rey, ¿ma xaye nak teꞌxba̱nu aꞌin ut incꞌaꞌ xaye ke la̱o li nococꞌanjelac cha̱cuu? ¿Ma incꞌaꞌ xaye ke ani ta̱cꞌojla̱k saꞌ la̱ cꞌojariba̱l chok a̱cue̱kaj la̱at? chan. Ut li rey David quixye: —Bok chak cuiꞌchic lix Betsabé, chan. Ut lix Betsabé qui-oc cuiꞌchic riqꞌuin li rey ut quixakli chiru. Ut li rey David quixye re: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li yoꞌyo̱quil Dios li quicoloc cue chiru li raylal, la̱in ninye a̱cue nak tinba̱nu joꞌ xinye a̱cue saꞌ xcꞌabaꞌ li kaDios la̱o aj Israel. Laj Salomón la̱ yum ta̱oc chokꞌ rey chokꞌ cue̱kaj la̱in ut aꞌan chic ta̱cꞌojla̱k saꞌ lin cꞌojariba̱l chi takla̱nc. Anakcuan ajcuiꞌ tinba̱nu aꞌin, chan. Ut lix Betsabé quixcuikꞌib rib saꞌ chꞌochꞌ ut quixye: —Chicua̱nk taxak a̱yuꞌam chi junelic, at rey David, chan. Li rey David quixye reheb: —Bokomakeb chak laj Sadoc laj tij, ut li profeta Natán joꞌ ajcuiꞌ laj Benaía li ralal laj Joiada, chan. Ut eb aꞌan queꞌcuulac riqꞌuin li rey. Ut li rey David quixye reheb: —Cꞌamomakeb che̱rix eb li nequeꞌcꞌanjelac chicuu. Ut qꞌuehomak laj Salomón chirix lin mu̱l. Texxic toj saꞌ li naꞌajej cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ Gihón. Nak ac cua̱nkex aran, li profeta Natán ut laj Sadoc laj tij teꞌxqꞌue li aceite saꞌ xjolom laj Salomón ut teꞌxxakab chokꞌ xreyeb laj Israel. Te̱ya̱basi li trompeta ut te̱ye, “¡Chicua̱nk taxak xyuꞌam li karey Salomón!” chaꞌkex. Nak acak xexakab chokꞌ rey, texcha̱lk chirix laj Salomón nak ta̱cha̱lk cuiꞌchic arin chi cꞌojla̱c saꞌ lin cꞌojariba̱l ut aꞌan chic ta̱oc chokꞌ rey xban nak aꞌan li sicꞌbil ru inban ta̱oc chokꞌ xreyeb laj Israel ut eb laj Judá, chan. Laj Benaía li ralal laj Joiada quixye: —¡Joꞌcan taxak! Ut aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ, li nacalokꞌoni la̱at at rey, chixakaba̱nk xcuanquil la̱ cua̱tin. Joꞌ nak quicuan a̱cuiqꞌuin, at rey, joꞌcan taxak nak chicua̱nk riqꞌuin laj Salomón. Ut kꞌaxal taxak nimak xcuanquil laj Salomón chiru la̱ cuanquil la̱at, chan. Queꞌco̱eb laj Sadoc laj tij rochbeneb li profeta Natán ut laj Benaía li ralal laj Joiada, joꞌqueb ajcuiꞌ laj cereteo ut eb laj peleteo. Queꞌxqꞌue laj Salomón chirix li mu̱l li nabe̱c cuiꞌ li rey David. Queꞌxcꞌam saꞌ li naꞌajej cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ Gihón. Nak queꞌcuulac aran laj Sadoc laj tij quixchap li xucub li cuan aceite chi saꞌ li cuan saꞌ li tabernáculo. Quixqꞌue li aceite saꞌ xjolom laj Salomón, ut quixkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ li Dios re ta̱oc chokꞌ rey. Chirix aꞌan queꞌxya̱basi lix xucub li carner. Ut chixjunileb li tenamit queꞌxjap reheb chixyebal: —Chicua̱nk taxak xyuꞌam li karey Salomón, chanqueb. Ut chixjunileb li tenamit queꞌco̱eb chirix. Yo̱queb chixya̱basinquil lix xo̱lb. Ut li chꞌochꞌ qui-ecꞌan saꞌ xnaꞌaj xban nak japjo̱queb re xban xsahil xchꞌo̱leb. Nak yo̱queb chi rakecꞌ chi cuaꞌac laj Adonías ut eb li cuanqueb rochben queꞌrabi li choki̱nc. Laj Joab quirabi xya̱b li trompeta ut quixye: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱queb chi choki̱nc eb li tenamit? chan. Toj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac nak laj Jonatán li ralal laj Abiatar laj tij quicuulac. Laj Adonías quixye re: —Ocan. La̱at cha̱bilat. Ninnau nak cha̱bil esilal xatchal chixyebal ke, chan. Laj Jonatán quixye re laj Adonías: —Li rey David xxakab laj Salomón chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Ut quixtakla laj Sadoc laj tij ut li profeta Natán chirochbeninquil joꞌ eb ajcuiꞌ laj Benaía li ralal laj Joiada ut eb laj cereteo ut eb laj peleteo. Ut queꞌxqꞌue laj Salomón chirix lix mu̱l li rey David. Laj Sadoc laj tij ut li profeta Natán queꞌxqꞌue li aceite saꞌ xjolom laj Salomón ut queꞌxxakab chokꞌ rey aran cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ Gihón. Ut queꞌsukꞌi chi sa saꞌ xchꞌo̱leb. Aꞌan aꞌin li choki̱nc li yo̱quex chirabinquil. Ut laj Salomón ac x-oc saꞌ xcuanquil. Ut eb li nequeꞌtenkꞌan re li rey David queꞌco̱eb riqꞌuin laj David chixqꞌuebal xsahil xchꞌo̱l ut queꞌxye re, “Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios chi-osobtesi̱nk re laj Salomón ut naꞌno̱k taxak ru yalak bar. Kꞌaxal nimak taxak lix cuanquil chiru la̱ cuanquil la̱at,” chanqueb. Ut li rey quixxulub rib saꞌ lix cuarib ut quixlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ. Li rey David quixye, “Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Anakcuan la̱in xcuil nak li Ka̱cuaꞌ xxakab chokꞌ rey jun reheb li cualal incꞌajol chokꞌ cue̱kaj,” chan laj Jonatán. Nak queꞌrabi nak ac x-oc chokꞌ rey laj Salomón, cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac li bokbileb xban laj Adonías. Nequeꞌsicsot xbaneb xxiu. Ut yalak bar quilajeꞌco̱eb chixju̱nkaleb. Quixucuac ajcuiꞌ laj Adonías xban laj Salomón. Joꞌcan nak co̱ saꞌ li artal ut quixchap li xucub li cuan saꞌ xxuc.Saꞌ li versículo 1:50 eb laj Israel nequeꞌxpa̱b nak cui chapcho li xucub chꞌi̱chꞌ li cuan saꞌ xxuc li artal xban li ani cuan xma̱c incꞌaꞌ naru ta̱camsi̱k. Queꞌco̱eb chixyebal re li rey Salomón: —At rey, laj Adonías yo̱ xxiu cha̱cuu. Co̱ saꞌ li artal ut quixchap li xucub li cuan saꞌ xxuc ut quixye, “Tixba̱nu taxak li juramento li rey Salomón ut tixye taxak nak incꞌaꞌ tinixcamsi,” chanqueb. Laj Salomón quixye reheb: —Cui cha̱bil tixba̱nu laj Adonías, ma̱cꞌaꞌ tixcꞌul. Abanan cui incꞌaꞌ us tixba̱nu, ta̱ca̱mk, chan. Ut li rey Salomón quixtaklaheb li cui̱nk re teꞌxcꞌam laj Adonías riqꞌuin. Queꞌco̱eb li cui̱nk cuan cuiꞌ li artal ut queꞌxcꞌam laj Adonías riqꞌuin li rey. Laj Adonías quixcuikꞌib rib chiru li rey Salomón ut laj Salomón quixye re: —Ayu saꞌ la̱ cuochoch, chan. Laj David quixchakꞌrabi li rey SalomónNak ac ca̱mc re laj David, quixbok laj Salomón riqꞌuin ut quixchakꞌrabi riqꞌuin li a̱tin aꞌin: —La̱in ca̱mc cue joꞌ nak nequeꞌcam chixjunileb li cristian saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cauhak taxak a̱chꞌo̱l ut ta̱yal taxak a̱kꞌe chixba̱nunquil li us. Chaba̱nu la̱ taklanquil li xqꞌue li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios. Ta̱ba̱nu taxak li cꞌaꞌru naxye a̱cue. Ba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Ka̱cuaꞌ re nak us tat-e̱lk riqꞌuin chixjunil li ta̱ba̱nu yalak bar tatxic. Cui tatcua̱nk saꞌ ti̱quilal chiru li Dios, li Dios tixba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru quixyechiꞌi cue. Aꞌan quixye cue, “Cui eb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌcua̱nk saꞌ ti̱quilal chicuu ut cui teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru ninye chi anchaleb xchꞌo̱l ut chi anchaleb li ra̱m, junelic eb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌoc chokꞌ xreyeb laj Israel.” La̱at nacanau cꞌaꞌru quixba̱nu cue laj Joab lix yum lix Sarvia. Nacanau nak quixcamsiheb li cuib li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados aj Israel. Quixcamsi laj Abner li ralal laj Ner ut quixcamsi ajcuiꞌ laj Amasa li ralal laj Jeter. Incꞌaꞌ yo̱ li ple̱t nak quixcamsiheb re xqꞌuebal re̱kaj li camsi̱nc queꞌxba̱nu nak yo̱ li ple̱t. Ut riqꞌuin li camsi̱nc li quixba̱nu, quixqꞌue saꞌ inbe̱n la̱in li ma̱c, usta aꞌan raj li cuan xma̱c. La̱at cuan a̱naꞌleb ut ta̱nau cꞌaꞌru us ta̱ba̱nu. Abanan, tento nak camsinbil laj Joab nak ta̱osokꞌ. Abanan ta̱ba̱nu usilal reheb li ralal xcꞌajol laj Barzilai, Galaad xtenamit. Chaqꞌueheb chi cuaꞌac saꞌ la̱ me̱x. Aꞌaneb li xeꞌtenkꞌan cue nak xine̱lelic chiru laj Absalón la̱ cuas. Cuan a̱cuiqꞌuin laj Simei li ralal laj Gera. Aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, Bahurim xtenamit. Laj Simei, aꞌan cꞌajoꞌ nak quinixmajecua saꞌ li cutan nak co̱in Mahanaim. Mokon chic co̱ chincꞌulbal saꞌ li nimaꞌ Jordán. La̱in xinye re saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ nak incꞌaꞌ tincamsi. Abanan, la̱at incꞌaꞌ ta̱cuy xma̱c. La̱at cuan a̱naꞌleb, ut ta̱nau chanru ta̱ba̱nu re nak camsinbil nak ta̱osokꞌ, chan laj David. Laj David quicam ut coxixtauheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut quimukeꞌ Jerusalén saꞌ lix tenamit. Laj David quicuan chokꞌ rey caꞌcꞌa̱l chihab. Cuukub chihab quicuan chokꞌ rey aran Hebrón ut oxlaju xcaꞌcꞌa̱l (33) chihab quicuan chokꞌ rey aran Jerusalén. Chirix aꞌan, laj Salomón quicuan chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj laj David lix yucuaꞌ. Xakxo saꞌ xnaꞌaj lix cuanquil ut quiniman xcuanquil. Laj Adonías lix yum lix Haguit co̱ chirilbal lix Betsabé lix naꞌ laj Salomón. Lix Betsabé quixye re: —¿Ma saꞌ usilal xatchal chicuilbal? chan. Ut laj Adonías quixye re: —Saꞌ usilal xinchal cha̱cuilbal, chan re. Ut laj Adonías quixye ajcuiꞌ re: —Cuan cꞌaꞌru nacuaj xyebal a̱cue, chan. Lix Betsabé quixye re: —Ye cꞌaꞌru ta̱cuaj xyebal, chan. Laj Adonías quixye re: —La̱at nacanau nak la̱in raj xin-oc chokꞌ rey. Chixjunileb li tenamit Israel xeꞌraj raj nak la̱in xin-oc chokꞌ rey. Abanan aꞌ chic li cui̱tzꞌin quixakaba̱c chokꞌ rey xban nak joꞌcan quiraj li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱n. Li cꞌaꞌru nacuaj xtzꞌa̱manquil cha̱cuu, aꞌan aꞌin. Usan cui ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru tintzꞌa̱ma cha̱cuu, chan. Ut lix Betsabé quixye re: —Ye cue cꞌaꞌru ta̱cuaj tinba̱nu, chan. Ut laj Adonías quixye re: —Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak tat-a̱tinak riqꞌuin li rey Salomón xban nak aꞌan tixba̱nu li cꞌaꞌru ta̱tzꞌa̱ma la̱at. Ta̱ye re nak tixqꞌue chokꞌ cuixakil lix Abisag, Sunem xtenamit, chan. Ut lix Betsabé quixye re: —Us. Tinba̱nu li cꞌaꞌru xaye. La̱in tina̱tinak riqꞌuin li rey saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at, chan. Joꞌcan nak lix Betsabé co̱ chi a̱tinac riqꞌuin li rey Salomón saꞌ xcꞌabaꞌ laj Adonías. Li rey quixakli chixcꞌulbal lix naꞌ ut quixxulub rib chiru. Chirix aꞌan quicꞌojla cuiꞌchic saꞌ lix cꞌojariba̱l ut quixtakla xcꞌambal jun tem re nak lix naꞌ ta̱chunla̱k. Ut lix naꞌ quichunla saꞌ lix nim ukꞌ. Lix Betsabé quixye re: —Nacuaj xtzꞌa̱manquil junak usilal cha̱cuu. Usan cui ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru tintzꞌa̱ma cha̱cuu, chan. Li rey quixye re: —At innaꞌ, ye cue cꞌaꞌru ta̱cuaj ut la̱in tinba̱nu, chan. Lix Betsabé quixye re: —Nacuaj raj nak ta̱qꞌue lix Abisag, Sunem xtenamit, chok rixakil laj Adonías la̱ cuas, chan. Li rey Salomón quixye: —¿Cꞌaꞌut nak ta̱cuaj lix Abisag chokꞌ rixakil laj Adonías? Ma̱re yo̱cat ajcuiꞌ xcꞌoxlanquil xpatzꞌbal cue nak tinqꞌue lin cuanquil re yal xban nak aꞌan li cuas. Ut laj Abiatar laj tij ut laj Joab lix yum lix Sarvia nequeꞌoquen chirix, chan. Ut li rey Salomón quixba̱nu li juramento saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios ut quixye: —Aꞌ taxak li Dios tinixqꞌue chixtojbal inma̱c cui incꞌaꞌ tinqꞌue chi ca̱mc laj Adonías xban li cꞌaꞌru xtzꞌa̱ma chicuu. Saꞌ xcꞌabaꞌ li yoꞌyo̱quil Dios li quixakaban cue chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj lin yucuaꞌ, li Dios li quiqꞌuehoc re li cuanquil saꞌ inbe̱n ut saꞌ xbe̱neb li cualal incꞌajol, la̱in ninye nak laj Adonías ta̱camsi̱k chiru ajcuiꞌ li cutan aꞌin, chan. Joꞌcan nak li rey Salomón quixtakla laj Benaía li ralal laj Joiada chixcamsinquil laj Adonías. Ut laj Benaía quixba̱nu li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re. Ut li rey Salomón quixye re laj Abiatar laj tij: —Ayu Anatot saꞌ la̱ tenamit. A̱cꞌulub raj li ca̱mc, abanan incꞌaꞌ tatincamsi xban nak la̱at catcꞌamoc re li Lokꞌlaj Ca̱x nak laj David lin yucuaꞌ quicuan chokꞌ rey. Ut xattzꞌakon ajcuiꞌ riqꞌuin li raylal li quixcꞌul lin yucuaꞌ, chan. Joꞌcan nak li rey Salomón quirisi laj Abiatar chokꞌ aj tij. Arin quitzꞌakloc ru li quixye li Ka̱cuaꞌ aran Silo chirixeb li ralal xcꞌajol laj Elí. Nak laj Joab quirabi resil quie̱lelic saꞌ junpa̱t ut co̱ saꞌ li artal ut quixchap li xucub li cuan saꞌ xxuc. Quixucuac xban nak qui-oquen chirix laj Adonías, usta incꞌaꞌ qui-oquen chirix laj Absalón. Li rey Salomón quirabi resil nak laj Joab quie̱lelic ut co̱ saꞌ li artal chixcolbal rib. Joꞌcan nak laj Salomón quixbok laj Benaía li ralal laj Joiada ut quixye re: —Tatxic ut ta̱camsi laj Joab, chan. Laj Benaía co̱ cuan cuiꞌ li artal ut quixye re laj Joab: —Li rey Salomón quixye nak tat-e̱lk arin, chan. Abanan laj Joab quixye: —Incꞌaꞌ tine̱lk. Arin tinca̱mk, chan. Ut laj Benaía co̱ cuiꞌchic chixyebal re li rey cꞌaꞌru quixye laj Joab. Ut li rey Salomón quixye re laj Benaía: —Camsi aran joꞌ xye a̱cue ut ta̱muk re nak ta̱e̱lk saꞌ inbe̱n li ma̱c li quixba̱nu laj Joab nak quixcamsiheb li cui̱nk chi ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Ut ta̱e̱lk ajcuiꞌ li ma̱c aꞌin saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj David lin yucuaꞌ. Li Dios ta̱qꞌuehok re chi ca̱mc laj Joab xban nak laj Joab quixcamsiheb li cuib chi cui̱nk li kꞌaxal ti̱c xchꞌo̱leb ut cha̱bileb xnaꞌleb chiru laj Joab. Quixcamsiheb chi incꞌaꞌ quixnau laj David lin yucuaꞌ. Aꞌaneb laj Abner, li quitaklan saꞌ xbe̱neb lix soldados laj Israel, ut laj Amasa, li quitaklan saꞌ xbe̱neb lix soldados laj Judá. Lix tojbal rix li ma̱c aꞌan ta̱tꞌanekꞌ saꞌ xbe̱n laj Joab ut saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol. Abanan li Ka̱cuaꞌ ta̱rosobtesiheb li ralal xcꞌajol laj David lin yucuaꞌ. Ut xakxo̱k saꞌ xnaꞌaj junelic lix cuanquilal li ralal xcꞌajol laj David li teꞌoc chokꞌ xreyeb laj Israel, chan laj Salomón. Joꞌcan nak laj Benaía co̱ saꞌ li artal. Quixcamsi laj Joab ut quixtakla xmukbal saꞌ lix naꞌaj saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ut li rey Salomón quixqꞌue laj Benaía li ralal laj Joiada chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li soldados chokꞌ re̱kaj laj Joab. Ut quixqꞌue laj Sadoc laj tij chi cꞌanjelac chokꞌ re̱kaj laj Abiatar. Chirix aꞌan li rey quixtakla xbokbal laj Simei ut quixye re: —Ta̱yi̱b la̱ cuochoch arin Jerusalén. Tatcana̱k arin ut ma̱ bar tat-e̱lk. Cui tat-e̱lk saꞌ li tenamit ut tatnumekꞌ jun pacꞌal li haꞌ Cedrón, relic chi ya̱l ninye a̱cue nak tatcamsi̱k. Ut la̱at cua̱nk a̱ma̱c cui tatcamsi̱k, chan. Ut laj Simei quixye: —Us. Ma̱cꞌaꞌ naxye, at rey. La̱in tinba̱nu li cꞌaꞌru xaye, chan. Ut laj Simei najt quicuan Jerusalén. Nak ac xnumeꞌ chic oxib chihab, cuibeb lix lokꞌbil mo̱s laj Simei queꞌe̱lelic ut queꞌco̱eb riqꞌuin laj Aquis li ralal laj Maaca. Laj Aquis, aꞌan li rey aran Gat. Quiyeheꞌ resil re laj Simei nak eb lix mo̱s cuanqueb Gat. Joꞌcan nak laj Simei quixyi̱b rix lix bu̱r ut co̱ riqꞌuin laj Aquis aran Gat chixsicꞌbaleb lix mo̱s. Nak quixtauheb, quixcꞌameb cuiꞌchic Jerusalén. Li rey Salomón quirabi resil nak laj Simei qui-el Jerusalén ut co̱ Gat ut ac xsukꞌi chak cuiꞌchic. Tojoꞌnak li rey Salomón quixtakla xbokbal laj Simei ut quixye re: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xinye a̱cue saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios nak tatcamsi̱k saꞌ li cutan nak tat-e̱lk arin Jerusalén? Ut la̱at xaye cue, “Us, ma̱cꞌaꞌ naxye. Tinba̱nu li cꞌaꞌru xaye,” chancat. ¿Cꞌaꞌut nak xakꞌet li cꞌaꞌru xinye a̱cue? ¿Cꞌaꞌut nak xakꞌet li juramento li xaba̱nu chiru li Ka̱cuaꞌ? La̱at nacanau chanru nak xatma̱cob chiru laj David lin yucuaꞌ. Anakcuan li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue saꞌ a̱be̱n chixjunil li ma̱usilal li xaba̱nu. Abanan li Dios ta̱osobtesi̱nk cue la̱in ut aꞌan tixxakab saꞌ xnaꞌaj lix cuanquileb li ralal xcꞌajol laj David chi junelic kꞌe cutan, chan. Ut chirix aꞌan, li rey Salomón quixtakla laj Benaía li ralal laj Joiada chixcamsinquil laj Simei. Joꞌcan nak lix cuanquil laj Salomón quicana chi xakxo saꞌ xnaꞌaj. Li rey Salomón quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak tixqꞌue xnaꞌlebLi rey Salomón quixba̱nu li contrato riqꞌuin laj faraón lix reyeb laj Egipto ut quisumla riqꞌuin lix rabin laj faraón. Quixcꞌam li rixakil Jerusalén saꞌ lix Tenamit laj David nak toj yo̱queb chixchoybal xyi̱banquil li rochoch ut li templo, joꞌ ajcuiꞌ li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Jerusalén. Eb li cristian yo̱queb chixqꞌuebal lix mayej saꞌ eb li tzu̱l li najt xteram xban nak toj ma̱jiꞌ quiyi̱ba̱c lix templo li Dios saꞌ eb li cutan aꞌan. Laj Salomón quixra li Ka̱cuaꞌ Dios ut quixba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab li xakabanbil xcuanquil xban laj David lix yucuaꞌ. Abanan naxmayeja li xul ut naxcꞌat li incienso saꞌ eb li artal li yi̱banbil saꞌ li tzu̱l. Co̱ Gabaón chixqꞌuebal lix cꞌatbil mayej xban nak li naꞌajej aꞌan najt xteram ut kꞌaxal lokꞌ chiruheb. Ut aran quixmayeja jun mil li xul saꞌ li artal. Saꞌ jun li kꞌojyi̱n li Ka̱cuaꞌ Dios quixcꞌutbesi rib chiru laj Salomón saꞌ li naꞌajej Gabaón nak yo̱ chi cua̱rc ut quixye re: —Tzꞌa̱ma li cꞌaꞌru ta̱cuaj ut la̱in tinqꞌue a̱cue, chan. Laj Salomón quixye re: —Junelic cacuuxta̱na ru laj David lin yucuaꞌ, laj cꞌanjel cha̱cuu xban nak junelic quixqꞌue xchꞌo̱l chi cua̱nc saꞌ xya̱lal cha̱cuu. Aꞌan ti̱c xchꞌo̱l ut quixba̱nu li us. Joꞌcan nak catenkꞌa ut caqꞌue li ralal chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj aꞌan. At Ka̱cuaꞌ, at inDios, la̱at catxakaban cue chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj laj David lin yucuaꞌ. Abanan la̱in toj sa̱jin. Toj ma̱cꞌaꞌ innaꞌleb re tincꞌanjelak chokꞌ rey. Abanan quina̱xakab chokꞌ xreyeb li nimla tenamit li sicꞌbileb ru a̱ban. Incꞌaꞌ naru rajlanquileb xban xqꞌuialeb. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱qꞌue taxak innaꞌleb re nak tinnau takla̱nc saꞌ xbe̱neb la̱ tenamit saꞌ ti̱quilal. Tinnau taxak xqꞌuebal retal bar cuan li us ut bar cuan li incꞌaꞌ us. Cui incꞌaꞌ tina̱tenkꞌa, ¿chan ta cuiꞌ ru nak ta̱ru̱k tintakla̱nk saꞌ xbe̱neb li tenamit aꞌin? chan laj Salomón. Li Ka̱cuaꞌ quicuulac chiru li cꞌaꞌru quixtzꞌa̱ma laj Salomón. Quixye re: —La̱at incꞌaꞌ xatzꞌa̱ma nak tinnajtobresi rok la̱ yuꞌam, chi moco xatzꞌa̱ma a̱biomal, chi moco xatzꞌa̱ma chicuu nak teꞌca̱mk li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Xatzꞌa̱ma ban chicuu nak tinqꞌue a̱naꞌleb re nak tattakla̱nk saꞌ xya̱lal saꞌ xbe̱neb lin tenamit. Joꞌcan nak la̱in tinqꞌue a̱cue li cꞌaꞌru xatzꞌa̱ma. Kꞌaxal nabal la̱ naꞌleb tinqꞌue. Ma̱ ani junak ta̱cua̱nk xnaꞌleb joꞌ la̱ naꞌleb la̱at. Chi moco anakcuan chi moco mokon ta̱cua̱nk junak joꞌ la̱at. Tinqꞌue a̱lokꞌal ut tinqꞌue a̱biomal usta incꞌaꞌ xatzꞌa̱ma chicuu. Ma̱ jun chic rey ta̱cua̱nk joꞌ la̱at joꞌ najtil yoꞌyo̱kat saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱in tinnajtobresi rok la̱ yuꞌam cui ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru tinye a̱cue ut cui ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab joꞌ quixba̱nu laj David la̱ yucuaꞌ, chan. Nak qui-aj ru laj Salomón quixqꞌue retal nak li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi rib chiru saꞌ xmatcꞌ. Co̱ Jerusalén ut quixakli chiru lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ ut quixmayeja lix cꞌatbil mayej. Quixqꞌue ajcuiꞌ lix mayej re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Chirix aꞌan quixba̱nu jun li ninkꞌe reheb chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Saꞌ jun li cutan queꞌcuulac riqꞌuin li rey Salomón cuib li ixk xcomoneb li nequeꞌxcꞌayi rib. Jun li ixk quixye re: —At rey, li ixk aꞌin ut la̱in cuanco saꞌ jun chi cab. Quiyoꞌla jun incꞌulaꞌal chꞌina te̱lom ut li ixk aꞌin cuan cuochben. Ac xnumeꞌ oxib cutan xyoꞌlajic lin cꞌulaꞌal la̱in nak quiyoꞌla lix cꞌulaꞌal aꞌan. Kajunes cuanco saꞌ li cab. Ma̱ ani chic cuan aran. Saꞌ jun li kꞌojyi̱n lix cꞌulaꞌal li ixk aꞌin quicam xban nak aꞌan quiyocla saꞌ xbe̱n nak yo̱ chi cua̱rc. Tuktu na kꞌojyi̱n nak quicuacli chirisinquil lin cꞌulaꞌal chincꞌatk. Quixqꞌue chixcꞌatk aꞌan ut li cꞌulaꞌal li camenak quixqꞌue chincꞌatk la̱in nak yo̱quin chi cua̱rc. Ac sake̱uc re nak quincuacli chixqꞌuebal xtuꞌ lin cꞌulaꞌal. Quinqꞌue retal nak camenak. Nak ac cutan chic quicuil nak ma̱cuaꞌ cue li cꞌulaꞌal, chan. Ut li ixk jun chic quixye: —Moco ya̱l ta li cꞌaꞌru nacaye. Li cꞌulaꞌal li yoꞌyo cue la̱in. Aꞌ li camenak, aꞌan la̱ cꞌulaꞌal la̱at, chan. Ut li ixk jun chic quixye: —Incꞌaꞌ. Moco ya̱l ta li nacaye. Li cꞌulaꞌal yoꞌyo, aꞌan li cue la̱in. Li camenak, aꞌan a̱cue la̱at, chan. Ut yo̱queb chixcuechꞌinquil ribeb chiru li rey. Li rey Salomón quixye: —Li jun naxye nak li cꞌulaꞌal yoꞌyo re aꞌan ut li camenak, aꞌan re li jun chic. Ut li jun chic ixk naxye nak li yoꞌyo re aꞌan, ut li camenak re li jun, chan. Ut li rey quixye reheb li nequeꞌtenkꞌan re: —Cꞌamomak chak junak li chꞌi̱chꞌ, chan. Ut queꞌxcꞌam chak li chꞌi̱chꞌ riqꞌuin li rey. Ut li rey quixye: —Jach saꞌ xyi li cꞌulaꞌal. Jun jachal ta̱qꞌue re li ixk jun ut li jun jachal chic ta̱qꞌue re li ixk jun chic, chan. Abanan li tzꞌakal naꞌbej cꞌajoꞌ nak quirahoꞌ xchꞌo̱l xban nak quixra lix cꞌulaꞌal. Quixye: —At rey, nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak incꞌaꞌ ta̱camsi li cꞌulaꞌal. Qꞌue re li ixk aꞌan, chan. Abanan li ixk jun chic quixye re: —Incꞌaꞌ. Ma̱qꞌue cue, chi moco ta̱qꞌue re aꞌan. Jach saꞌ xyi li cꞌulaꞌal, chan. Ut li rey Salomón quixye re li cui̱nk: —Ma̱camsi li cꞌulaꞌal. Qꞌue re li ixk li incꞌaꞌ naraj nak ta̱camsi̱k xban nak aꞌan li tzꞌakal xnaꞌ, chan. Nak eb laj Israel queꞌrabi resil li cꞌaꞌru quixba̱nu li rey, chixjunileb queꞌxqꞌue saꞌ xnakꞌ ruheb. Queꞌxqꞌue retal nak li Ka̱cuaꞌ quiqꞌuehoc xnaꞌleb re nak ta̱rakok a̱tin saꞌ ti̱quilal. Laj Salomón, aꞌan li cuan chokꞌ xreyeb chixjunileb laj Israel. Ut aꞌaneb aꞌin li queꞌtenkꞌan re: Laj Azarías, aꞌan li ralal laj Sadoc laj tij. Laj Elihoref ut laj Ahías, eb li ralal laj Sisa, aꞌan eb li queꞌtzꞌi̱ban re li cꞌaꞌru quicꞌulman; ut laj Josafat li ralal laj Ahilud, aꞌan laj tzꞌi̱b li quicꞌanjelac chiru li rey. Laj Benaía li ralal laj Joiada, aꞌan li quitaklan saꞌ xbe̱neb li soldados; laj Sadoc ut laj Abiatar, aꞌaneb laj tij. Laj Azarías li ralal laj Natán, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb li nequeꞌtaklan. Ut laj Zabud, aꞌan jun chic ralal laj Natán, aꞌan li quiqꞌuehoc xnaꞌleb li rey ut tzꞌakal rami̱g. Laj Ahisar, aꞌan li qui-iloc re li rochoch li rey; ut laj Adoniram li ralal laj Abda, aꞌan laj titzꞌol toj. Li rey Salomón quixxakabeb cablaju li cui̱nk re teꞌtakla̱nk saꞌ li junju̱nk chi tenamit aran Israel. Li junju̱nk chi tenamit queꞌqꞌuehoc re lix tzacae̱mk li rey ut eb li cuanqueb saꞌ li rochoch. Jun po saꞌ li chihab quitzꞌak li junju̱nk. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li cui̱nk ut li naꞌajej li queꞌcꞌanjelac cuiꞌ: Laj Ben-hur quicꞌanjelac saꞌ xnaꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru. Laj Ben-decar quicꞌanjelac aran Maaca, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ eb li tenamit Saalbim, Bet-semes, Elón, ut Bet-hanán. Laj Ben-hesed quicꞌanjelac aran Arubot joꞌ ajcuiꞌ aran Soco ut saꞌ chixjunil li naꞌajej Hefer. Laj Ben-abinadab quicꞌanjelac saꞌ chixjunil li naꞌajej Dor. Li rixakil, aꞌan lix Tafat, lix rabin laj Salomón. Laj Baana li ralal laj Ahilud quicꞌanjelac saꞌ eb li tenamit Taanac, ut Meguido, ut saꞌ chixjunil li naꞌajej Bet-seán li cuan chixcꞌatk li naꞌajej Saretán, li cuan saꞌ li sur re li tenamit Jezreel. Naticla Bet-seán ut nacuulac toj Abel-mehola ut naxic toj jun pacꞌal Jocmeam. Laj Ben-geber quicꞌanjelac aran Ramot, li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad. Quicꞌanjelac ajcuiꞌ saꞌ eb li cꞌaleba̱l re laj Jair li ralal laj Manasés li cuanqueb saꞌ xcue̱nt Galaad. Quicꞌanjelac ajcuiꞌ saꞌ li naꞌajej Argob li cuan Basán. Aran cuanqueb oxcꞌa̱l li ni̱nki tenamit, li sutsu̱queb saꞌ tzꞌac ut cuan li chꞌi̱chꞌ bronce saꞌ eb li oqueba̱l. Laj Ahinadab li ralal laj Iddo quicꞌanjelac aran Mahanaim. Laj Ahimaas quicꞌanjelac saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Neftalí. Aꞌan li quisumla riqꞌuin lix Basemat, lix rabin laj Salomón. Laj Baana li ralal laj Husai quicꞌanjelac saꞌ eb li tenamit Aser ut Alot. Laj Josafat li ralal laj Parúa quicꞌanjelac saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Isacar. Laj Simei li ralal laj Ela quicꞌanjelac saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Laj Geber li ralal laj Uri quicꞌanjelac saꞌ li naꞌajej Galaad, saꞌ lix tenamit li rey Sehón, lix reyeb laj amorreo, ut saꞌ li naꞌajej Basán li quicuan cuiꞌ chokꞌ rey laj Og. Caꞌaj cuiꞌ laj Geber quitaklan saꞌ eb li naꞌajej aꞌin. Eb laj Israel ut eb laj Judá kꞌaxal nabaleb joꞌ xqꞌuial li cocꞌ ru li samaib chire li palau. Nequeꞌcuaꞌac ut nequeꞌucꞌac chi sa saꞌ xchꞌo̱leb. Laj Salomón cuan xcuanquil saꞌ chixjunil li naꞌajej li naticla cuan cuiꞌ li nimaꞌ Éufrates ut nacuulac toj cuanqueb cuiꞌ laj filisteo ut nacuulac toj saꞌ li nuba̱l re li tenamit Egipto. Eb aꞌan cuanqueb rubel xcuanquil li rey Salomón ut nequeꞌxtoj chiru li rey li joꞌ qꞌuial tento xtojbal joꞌ najtil yoꞌyo. Aꞌan aꞌin xqꞌuial li cꞌaꞌak re ru li nacꞌanjelac chiru li rey Salomón rajlal cutan: numenak oxlaju xcaꞌcꞌa̱l (33) quintal li cha̱bil cꞌaj, numenak bele̱laju roxcꞌa̱l (99) quintal li cꞌaj re trigo, laje̱b li cuacax li ni̱nk xtibeleb, junmay li cuacax li junes ichaj queꞌxcuaꞌ, ut jun ciento li carner. Ma̱cꞌaꞌeb saꞌ ajl li quej, li yuc, ut li acꞌach ut li caxlan li ni̱nk xtibeleb. Laj Salomón quicuan xcuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil li naꞌajej li cuan saꞌ li oeste. Naticla cuan cuiꞌ li nimaꞌ Éufrates. Naticla saꞌ li naꞌajej Tifsa ut nacuulac toj Gaza. Chixjunileb li rey li cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej aꞌin cuanqueb rubel xcuanquil laj Salomón. Quicuan saꞌ usilal riqꞌuineb chixjunileb li cuanqueb chi xjun sutam. Nak cuan chokꞌ rey laj Salomón chixjunileb li cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej Israel ut Judá saheb saꞌ xchꞌo̱l chalen saꞌ li tenamit Dan toj saꞌ li tenamit Beerseba. Li junju̱nk cabal cuan li racui̱mkeb uvas ut higos. Laj Salomón cuan caꞌcꞌa̱l mil (40,000) lix cacua̱y saꞌ lix naꞌajeb. Aꞌaneb li nequeꞌquelon re lix carruajes. Ut cuanqueb ajcuiꞌ cablaju mil (12,000) li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc re li carruajes. Li cablaju li queꞌxakaba̱c chi takla̱nc queꞌxcꞌam li cꞌaꞌak re ru li ta̱cꞌanjelak re xtzacae̱mk li rey Salomón ut xtzacae̱mkeb li nequeꞌcuaꞌac rochben. Ac chꞌolchꞌo cꞌaꞌru chi pohil ta̱cha̱lk li junju̱nk chi cui̱nk riqꞌuin li cꞌaꞌru ta̱cꞌanjelak chiru laj Salomón re nak ma̱cꞌaꞌ ta̱paltok chiru. Ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ li cebada ut li qꞌuim li ta̱cꞌanjelak reheb li cacua̱y ut eb li xul li nequeꞌi̱kan. Ac chꞌolchꞌo cꞌaꞌru chi pohil teꞌcha̱lk li junju̱nk chixchꞌolaninquileb. Kꞌaxal nabal lix naꞌleb laj Salomón quiqꞌueheꞌ re xban li Dios. Chanchan xqꞌuial li samaib chire li palau. Naxnau xcꞌoxlanquil li cꞌaꞌru naxba̱nu ut chixjunil naxtau ru. Kꞌaxal cuiꞌchic cuan xnaꞌleb laj Salomón chiruheb li cuanqueb Egipto ut chiruheb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ li este. Laj Salomón, aꞌan li kꞌaxal nabal xnaꞌleb chiruheb li cuanqueb xnaꞌlebeb, joꞌ laj Etán aj ezraíta, ut laj Hemán ut laj Calcol ut laj Darda, eb li ralal laj Mahol. Naꞌno ru laj Salomón saꞌ chixjunileb li naꞌajej li cuanqueb chi xjun sutam. Laj Salomón quixye oxib mil (3,000) li cha̱bil a̱tin proverbios xcꞌabaꞌ. Ut jun mil riqꞌuin o̱b (1,005) li bich li quixyi̱b. Quia̱tinac chirixeb chixjunil li pim ut li cheꞌ li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ, joꞌ li cocꞌ, joꞌ li ni̱nk. Quia̱tinac chirix li hisopo li nayoꞌla chiru li tzꞌac ut quia̱tinac chirixeb li ni̱nki cheꞌ chacalteꞌ li cuan Líbano. Ut quia̱tinac ajcuiꞌ chirixeb chixjunileb li xul. Quia̱tinac ajcuiꞌ chirixeb li xul li nequeꞌrupupic, ut chirixeb li nequeꞌxjucuqui rib saꞌ chꞌochꞌ, ut chirixeb ajcuiꞌ li car. Eb li rey li cuanqueb yalak bar queꞌrabi resil nak laj Salomón cuan xnaꞌleb ut queꞌcuulac li tenamit chirabinquil li naꞌleb li naxqꞌue. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li tenamit queꞌcuulac chirabinquil. Laj Salomón quixyi̱b lix templo li DiosLaj Hiram lix reyeb laj Tiro quirabi resil nak laj Salomón quixakaba̱c chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj laj David lix yucuaꞌ. Joꞌcan nak quixtakla lix takl riqꞌuin. Laj Hiram junelic naxra laj David. Joꞌcan nak laj Salomón quixtakla xyebal re laj Hiram: —La̱at nacanau nak laj David lin yucuaꞌ incꞌaꞌ quiru xyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ lix Dios xban nak junelic yo̱ chi pletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc re toj retal nak li Ka̱cuaꞌ quixkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌ. Abanan anakcuan li Ka̱cuaꞌ lin Dios quinixtenkꞌa. Cuanco saꞌ tuktu̱quil usilal chikajunilo joꞌ eb ajcuiꞌ li tenamit li cuanqueb yalak bar. Ma̱ ani xicꞌ nequeꞌiloc ke ut ma̱cꞌaꞌ chꞌaꞌajquilal. Joꞌcan nak la̱in tinyi̱b li templo li ta̱lokꞌoni̱k cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ lin Dios xban nak li Dios quixye re laj David lin yucuaꞌ, “La̱ cualal, li tinxakab chokꞌ rey chokꞌ a̱cue̱kaj, aꞌan li ta̱yi̱ba̱nk re li templo re tinlokꞌoni̱k cuiꞌ,” chan. Joꞌcan nak nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱taklaheb aran Líbano li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu re nak teꞌxyocꞌ li ni̱nki cheꞌ chacalteꞌ. La̱in tintojeb la̱ mo̱s li joꞌ nimal ta̱cuaj la̱at. Eb li nequeꞌcꞌanjelac chicuu incꞌaꞌ nequeꞌxnau xcꞌanjelanquil chi cha̱bil li cheꞌ, abanan teꞌxtenkꞌaheb li cuanqueb Sidón, li nequeꞌxnau xcꞌanjelanquil chi us li chacalteꞌ.— Cꞌajoꞌ nak quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l laj Hiram nak quirabi li cꞌaꞌru quixye laj Salomón ut quixye: —¡Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ xban nak quixqꞌue jun ralal li rey David cuan xnaꞌleb ut aꞌan li xxakaba̱c chi takla̱nc saꞌ li nimla tenamit aꞌin! chan. Ut laj Hiram quixtakla xyebal re laj Salomón: —Xoleꞌxye cue li cꞌaꞌru xatakla chak xyebal cue. La̱in tinba̱nu li cꞌaꞌru xatzꞌa̱ma chicuu. Tintakla a̱cue li cheꞌ chacalteꞌ ut li cheꞌ ciprés. Eb li nequeꞌcꞌanjelac chicuu teꞌxyocꞌ li cheꞌ aran Líbano ut teꞌxcꞌam toj saꞌ li palau. Aran teꞌxyi̱b li poyteꞌ ut teꞌxtakla toj saꞌ junak li naꞌajej li ta̱ye la̱at nak us. Aran teꞌxhit li poyteꞌ ut ta̱takla xxocbal li cheꞌ. Caꞌaj cuiꞌ nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱takla xtzacae̱mkeb li cuanqueb saꞌ li cuochoch, chan laj Hiram. Joꞌcan nak laj Hiram quixtakla chixjunil li cheꞌ li quiraj laj Salomón. Quixtakla li cheꞌ chacalteꞌ ut li cheꞌ ciprés. Ut li rey Salomón quixtakla lix tzacae̱mkeb li cuanqueb saꞌ li rochoch laj Hiram. Rajlal chihab quixtakla junmay mil bis li trigo ut cuukub mil riqꞌuin ca̱hib ciento litros li cha̱bil aceite. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌue xnaꞌleb laj Salomón joꞌ quixyechiꞌi re. Li rey Salomón ut li rey Hiram queꞌxcꞌam ribeb saꞌ usilal ut queꞌxba̱nu li contrato chi ribileb rib. Saꞌ chixjunil li naꞌajej Israel laj Salomón quixchꞌutub ruheb laje̱b xcaꞌcꞌa̱l mil (30,000) chi cui̱nk ut quixtaklaheb chi cꞌanjelac. Laje̱b mil nequeꞌxic chi cꞌanjelac jun po aran Líbano. Chirix aꞌan nequeꞌsukꞌi saꞌ rochocheb chi cꞌanjelac cuib po. Rajlal po nequeꞌxjal ribeb. Laj Adoniram, aꞌan li quixakaba̱c chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb. Laj Salomón quixxakabeb laje̱b xca̱cꞌa̱l mil (70,000) chi cui̱nk re teꞌi̱ka̱nk ut ca̱cꞌa̱l mil (80,000) chi cui̱nk re teꞌisi̱nk pec saꞌ eb li tzu̱l. Ut cuanqueb ajcuiꞌ oxib mil riqꞌuin oxib ciento (3,300) chi cui̱nk li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li yo̱queb chi cꞌanjelac. Li rey Salomón quixtakla xcꞌambaleb chak li ni̱nki pec li kꞌaxal cha̱bil re teꞌcꞌanjelak chokꞌ xcimiento li templo. Ut quixtakla ajcuiꞌ xcꞌambal li pec li ti̱cobresinbil ruheb. Eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Salomón ut eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Hiram ut eb li cui̱nk li queꞌchal aran Gebal queꞌxyocꞌ ut queꞌxpechꞌ li cheꞌ. Ut queꞌxyi̱b li pec li ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil li templo. Li templo quiticla xyi̱banquil nak ac xnumeꞌ ca̱hib ciento chihab riqꞌuin ca̱cꞌa̱l chihab reliqueb laj Israel aran Egipto. Li rey Salomón quixtiquib xyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ nak yo̱ xca̱ chihab roquic chokꞌ rey saꞌ li po Zif, li xcab po re li chihab aꞌan. Lix templo li Ka̱cuaꞌ li quixyi̱b li rey Salomón, aꞌan cuan cuukub xcaꞌcꞌa̱l metro xnajtil rok, ut bele̱b metro xnajtil ru, ut numenak oxlaju metro xnajtil xteram. Li naꞌajej li cuan saꞌ li oqueba̱l, aꞌan bele̱b metro xnajtil rok, joꞌ xnimal ru li templo. Ut li xnajtil ru, aꞌan numenak ca̱hib metro. Laj Salomón quixqꞌue chi yi̱ba̱c xventanil li templo. Ni̱nk li re chi saꞌ quixqꞌue ut cocꞌ li re chirix. Ut quilajeꞌxyi̱b cocꞌ cab chi xjun sutam li templo chiru li tzꞌac. Queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li cocꞌ cab chiru li tzꞌac cuan cuiꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej. Li cocꞌ cab li queꞌxyi̱b oxib tasal xteram. Li xbe̱n tasaleb li cab cuan cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetro xni̱nkal xsaꞌ. Li xcab tasaleb li cab cuan cuib metro riqꞌuin laje̱b xca̱cꞌa̱l centímetro xni̱nkal xsaꞌ. Ut li rox tasaleb li cab cuan oxib metro riqꞌuin oꞌlaju centímetro xni̱nkal xsaꞌ. Incꞌaꞌ mas nim ru li cab queꞌxqꞌue takꞌa re nak incꞌaꞌ coxinak li tzꞌamba chiru li tzꞌac re li templo. Nak queꞌxyi̱b lix templo li Dios, incꞌaꞌ queꞌocsin martillo, chi moco queꞌocsin ma̱l, chi moco queꞌocsin chꞌi̱chꞌ xban nak ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru queꞌxtoj chiru. Li pec li queꞌxyi̱b cuiꞌ li templo ac ti̱cobresinbileb ru chi us nak queꞌxcꞌam chak. Lix puertil li cocꞌ cab re li xbe̱n tasal nacana saꞌ li nim re li templo. Ut li takleba̱l li naxic saꞌ li xcab ut li rox tasal li cab, aꞌan naxkꞌoti rib. Joꞌcan nak queꞌxchoy xyi̱banquil li templo. Ut queꞌxtzꞌap li xbe̱n riqꞌuin li tzꞌalam cheꞌ chacalteꞌ. Ut li cocꞌ cab li queꞌxyi̱b chirix li templo cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetro xteram. Ut lix tzꞌambahil li cocꞌ cab yi̱banbil riqꞌuin li cheꞌ chacalteꞌ ut nequeꞌhilan saꞌ xbe̱n li tzꞌac re li templo. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Salomón ut quixye re: —Nacuaj a̱tinac a̱cuiqꞌuin chirix li templo li xayi̱b. Cui la̱at tatcua̱nk saꞌ xya̱lal chicuu ut ta̱ba̱nu joꞌ naxye lin chakꞌrab ut cui incꞌaꞌ ta̱kꞌet li cua̱tin, la̱in tinqꞌue a̱cue chixjunil li quinyechiꞌi re laj David la̱ yucuaꞌ. La̱in tincua̱nk saꞌ li templo aꞌin saꞌ xya̱nkeb laj Israel lin tenamit. Ut incꞌaꞌ tincanabeb xjuneseb, chan li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak laj Salomón quixchoy xyi̱banquil li templo. Queꞌxtzꞌap li tzꞌac chi saꞌ riqꞌuin li tzꞌalam cheꞌ chacalteꞌ. Quiticla saꞌ chꞌochꞌ ut quicuulac toj saꞌ li tzꞌamba. Ut chiru li chꞌochꞌ queꞌxqꞌue li tzꞌalam cheꞌ ciprés. Queꞌxyi̱b li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej toj chi saꞌ li templo. Bele̱b metro li ru. Queꞌxyi̱b li tas riqꞌuin li tzꞌalam cheꞌ chacalteꞌ. Quiticla toj takꞌa ut quicuulac toj takecꞌ. Lix nimal li naꞌajej li nacana chiru li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej, aꞌan cuan cuakxaklaju metro xnajtil rok. Chixjunil lix saꞌ li templo tzꞌaptzꞌo riqꞌuin li tzꞌalam cheꞌ chacalteꞌ. Chiru li cheꞌ yi̱banbil lix sahob ru joꞌ li ru cheꞌ ut li utzꞌuꞌuj. Tzꞌaptzꞌo chi us ut ma̱ jun li pec queꞌcana chi cutanquil. Li rey Salomón quixqꞌue chi yi̱ba̱c li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej saꞌ li templo re tixqꞌue cuiꞌ lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ. Li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej queꞌxyi̱b chak toj chi saꞌ li templo. Bele̱b metro xnajtil xteram, bele̱b metro xnajtil rok ut bele̱b metro xnajtil ru. Ut chi saꞌ queꞌxletz li tzꞌakal oro ut queꞌxletz ajcuiꞌ li tzꞌakal oro chiru li artal li yi̱banbil riqꞌuin li cheꞌ chacalteꞌ. Ut queꞌxletz ajcuiꞌ li tzꞌakal oro chi saꞌ chixjunil li templo. Ut queꞌxtzꞌap li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej riqꞌuin cadena yi̱banbil riqꞌuin tzꞌakal oro. Laj Salomón quixtakla xletzbal li tzꞌakal oro saꞌ chixjunil li templo. Naticla takꞌa ut nacuulac toj takecꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ li artal li cuan chi saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej. Queꞌxletz li tzꞌakal oro chiru. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin li cheꞌ olivo cuib li querubines chanchaneb li ángel. Ca̱hib metro riqꞌuin media xnajtil xteram li junju̱nk chi querubín. Juntakꞌe̱t xni̱nkal lix xiqꞌueb. Cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetro xni̱nkal li junju̱nk. Ca̱hib metro riqꞌuin media xnimal ru chi xcabichal li xicꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ li querubín jun chic. Ca̱hib metro riqꞌuin media xnimal. Juntakꞌe̱t xni̱nkaleb ut juntakꞌe̱t xyi̱banquileb li junju̱nk chi querubín. Ca̱hib metro riqꞌuin media xnajtil xterameb li junju̱nk chi querubines. Laj Salomón quixqꞌueheb li cuib chi querubines saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej. Lix xicꞌ li jun nocoxtau li tzꞌac jun pacꞌal. Joꞌcan cuiꞌchic li jun nocoxixtau li tzꞌac jun pacꞌal chic. Ut lix xiqꞌueb jun pacꞌal chic nequeꞌxcꞌul rib saꞌ xyi li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej. Ut queꞌxletz oro chirixeb li cuib chi querubines. Queꞌxyi̱b ajcuiꞌ xsahob ru li templo chiruheb li tzꞌac joꞌ chi saꞌ joꞌ chirix. Chanchaneb li querubín ut li cheꞌ palmera joꞌ ajcuiꞌ li utzꞌuꞌuj. Ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li oro chiru li cheꞌ li queꞌxqꞌue chiru chꞌochꞌ, joꞌ chi saꞌ joꞌ chirix. Li puerta li queꞌxqꞌue saꞌ li oqueba̱l re li Santil Naꞌajej, aꞌan yi̱banbil riqꞌuin li cheꞌ olivo. Ut li cheꞌ li nachapoc re li puerta, aꞌan o̱b xucu̱t queꞌxqꞌue. Li cuib chi puerta yi̱banbil riqꞌuin li cheꞌ olivo ut qꞌuebil xsahob ru chiruheb yi̱banbil riqꞌuin querubines, palmeras ut utzꞌuꞌuj. Ut queꞌxletz oro chiruheb lix sahob ru. Queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li cheꞌ li nachapoc re lix puertil li templo. Queꞌxyi̱b chi ca̱ xucu̱t riqꞌuin li cheꞌ olivo. Queꞌxyi̱b riqꞌuin li cheꞌ ciprés cuib li puertas cuib pere̱l ru. Li ca̱hib pere̱l nequeꞌecꞌan saꞌ xnaꞌajeb. Naru xtebal li cuib pere̱l malaj ut li ca̱hib pere̱l. Ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ xsahob ruheb li puertas yi̱banbil riqꞌuin querubines, palmeras, ut utzꞌuꞌuj. Ut queꞌxletz oro chiruheb lix sahob ru. Ut queꞌxyi̱b li neba̱l li cuan chiru li templo. Queꞌxyi̱b li tzꞌac riqꞌuin li pec ti̱cobresinbil ru chi us. Oxib tzol li pec ut jun tzol li cheꞌ chacalteꞌ queꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n li pec. Saꞌ li po Zif queꞌxqꞌue lix cimiento lix templo li Ka̱cuaꞌ nak ac yo̱ xca̱ chihab roquic chokꞌ rey laj Salomón. Nak ac yo̱ junlaju chihab roquic chokꞌ rey laj Salomón, queꞌxchoy xyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ saꞌ li po Bul saꞌ li xcuakxak po re li chihab aꞌan. Chiru cuukub chihab queꞌxyi̱b li templo. Queꞌxyi̱b chixjunil chi tzꞌakal re ru joꞌ quiyeheꞌ reheb. Chirix chic aꞌan li rey Salomón quixqꞌue chi yi̱ba̱c lix palacio. Ut chiru oxlaju chihab quiya̱loꞌ. Quixyi̱b jun li cab ut quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ “Qꞌuicheꞌ re Líbano”. Aꞌan aꞌin lix nimal: o̱b roxcꞌa̱l (55) metro xnimal rok, cuib xcaꞌcꞌa̱l metro riqꞌuin media xnimal xsaꞌ ut oxlaju metro riqꞌuin media xnimal xteram. Ca̱hib tzol li rokechal. Li ca̱hib tzol chi okech, aꞌan chacalteꞌ joꞌ ajcuiꞌ li tzꞌamba. Ut saꞌ xbe̱neb li okech aꞌan queꞌhilan li tzꞌamba. Li o̱b roxcꞌa̱l chi tzꞌamba queꞌhilan saꞌ xbe̱n li o̱b roxcꞌa̱l chi okech. Saꞌ li junju̱nk tzol cuan oꞌlaju chi okech. Ut queꞌxtzꞌap li xbe̱n riqꞌuin li tzꞌalam cheꞌ chacalteꞌ. Oxib tzol li ventana cuan saꞌ li jun pacꞌal ut oxib tzol chic cuan saꞌ li jun pacꞌal chic. Eb li ventana aꞌin cuanqueb chi ox ox ut cuanqueb saꞌ xcaꞌyaba̱l li cuanqueb jun pacꞌal. Eb li puertas ut eb li cheꞌ li nequeꞌxchap cuiꞌ ribeb, aꞌan ca̱ xucu̱teb. Ut eb li ventana cuanqueb oxib tzol ut nequeꞌxcaꞌya ribeb. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ jun lix mu li cab cuanqueb cuiꞌ li okech. Lix nimal, aꞌan cuib xcaꞌcꞌa̱l (22) metro riqꞌuin media xnimal rok, ut oxlaju metro riqꞌuin media lix nimal ru. Li xmu cab aꞌin nacana chiru li jun chꞌol chic. Cuan li okech ut li cheꞌ li queꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n. Quixyi̱b ajcuiꞌ jun chic li naꞌajej re ta̱cua̱nk cuiꞌ lix cꞌojariba̱l. Ut quixtzꞌap ru riqꞌuin tzꞌalam cheꞌ chacalteꞌ. Naticla takꞌa nacuulac toj takecꞌ. Li naꞌajej aꞌan ta̱cꞌanjelak ajcuiꞌ re rakoc a̱tin. Li rochoch laj Salomón, aꞌan cuan jun lix neba̱l chirix. Joꞌcan ajcuiꞌ li cab li quixyi̱b re li rixakil cuan xmu juntakꞌe̱t riqꞌuin li rochoch aꞌan. Li rixakil laj Salomón, aꞌan xrabin laj faraón. Eb li cab aꞌin yi̱banbileb riqꞌuin li cha̱bil pec ti̱cobresinbil ruheb. Setbil riqꞌuin chꞌi̱chꞌ aꞌ yal chanru xni̱nkal li naraj, joꞌ chi saꞌ joꞌ chirix. Naticla chak saꞌ li cimiento. Nacuulac toj takecꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ chirix. Nacuulac toj saꞌ li neba̱l. Lix cimiento eb li cab aꞌan yi̱banbileb riqꞌuin li ni̱nki pec terto xtzꞌak. Cuan li pec ca̱hib metro riqꞌuin media xni̱nkaleb. Ut cuanqueb ajcuiꞌ oxib metro riqꞌuin oxcꞌa̱l (60) centímetro xni̱nkaleb. Joꞌcan ajcuiꞌ li tzꞌac yi̱banbileb riqꞌuin li pec terto xtzꞌak. Ti̱cobresinbil ruheb aꞌ yal chanru xni̱nkal naraj. Ut quirocsi ajcuiꞌ li cheꞌ chacalteꞌ. Chi xjun sutam li nimla neba̱l cuan oxib tzol li pec ut jun tzol li cheꞌ. Chacalteꞌ queꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n. Li neba̱l aꞌin juntakꞌe̱t riqꞌuin li neba̱l li cuan chiru lix templo li Dios. Laj Hiram quixyi̱b riqꞌuin bronce li cꞌaꞌak ru li ta̱cꞌanjelak saꞌ li templo joꞌ ajcuiꞌ lix sahob ruLi rey Salomón quixtakla xcꞌambal laj Hiram saꞌ li tenamit Tiro. Laj Hiram aꞌan xyum jun li ixk xma̱lcaꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Neftalí. Lix yucuaꞌ, aꞌan aj Tiro xtenamit ut naxnau chi us xcꞌanjelanquil li chꞌi̱chꞌ bronce. Joꞌcan ajcuiꞌ laj Hiram. Cuan xnaꞌleb chi us ut se̱b xchꞌo̱l chixcꞌanjelanquil li chꞌi̱chꞌ bronce. Joꞌcan nak laj Hiram quichal riqꞌuin li rey Salomón ut quixba̱nu chixjunil li cꞌanjel li quiqꞌueheꞌ chixba̱nu. Laj Hiram quixyi̱b cuib li okech riqꞌuin bronce. Cuakxakib metro xni̱nkal rok ut o̱b metro riqꞌuin media xni̱nkal xsaꞌ. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ cuib li chꞌi̱chꞌ bronce re tixchꞌic saꞌ xjolomeb li cuib chi okech. Li junju̱nk chi chꞌi̱chꞌ cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetro xnajtil rok. Ut cuanqueb ajcuiꞌ cꞌa̱m quixyi̱b riqꞌuin chꞌi̱chꞌ tzꞌulbil ru chanchan li cadena re xqꞌuebal saꞌ xbe̱n li okech. Cuukutk re li junju̱nk. Quixyi̱b ajcuiꞌ cuib tzol li granadas chokꞌ xsahob ru re xtzꞌapbal ruheb li chꞌi̱chꞌ li quixqꞌue saꞌ xjolomeb li okech. Chanru quixba̱nu re li jun, joꞌcan cuiꞌchic quixba̱nu re li okech jun chic. Li xyi̱banquileb li chꞌi̱chꞌ li quixqꞌue saꞌ xjolomeb li okech li cuan saꞌ xmu li cab, aꞌan chanchaneb li utzꞌuꞌuj azucena. Caꞌchꞌin chic ma̱ cuib metro xni̱nkaleb li junju̱nk. Chi xjun sutam li chꞌi̱chꞌ li cuan saꞌ xjolomeb li cuib chi okech cuanqueb cuib ciento chi granado. Cuib tzol ru nak cuanqueb chi xjun sutam li junju̱nk chi okech. Laj Hiram quixxakabeb li cuib chi okech saꞌ li oqueba̱l re li templo. Li okech li quicana saꞌ lix nim quixqꞌue Jaquín chokꞌ xcꞌabaꞌ. Ut li okech jun chic li quicana saꞌ li tzꞌe quixqꞌue Boaz chokꞌ xcꞌabaꞌ. Li xyi̱banquil li chꞌi̱chꞌ li quixqꞌue saꞌ xjolomeb li okech, aꞌan chanchaneb li utzꞌuꞌuj azucena. Joꞌcaꞌin nak quixchoy xyi̱banquileb li okech. Ut laj Hiram quixyi̱b ajcuiꞌ jun li nimla pila sursu riqꞌuin bronce. Aꞌan ta̱cꞌanjelak re xnaꞌaj li haꞌ. Ca̱hib metro riqꞌuin media xnimal li re. Cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetro xteram. Oxlaju metro riqꞌuin media xnimal xsaꞌ. Ut chire li pila queꞌxyi̱b cuib tzol li granado. O̱b roxcꞌa̱l centímetro xya̱nk li laje̱tk chi granado. Jun cuacaj queꞌxyi̱b lix sahob ru nak queꞌxyi̱b li pila. Li pila aꞌin queꞌxtochob saꞌ xbe̱neb cablaju chi bo̱yx yi̱banbileb riqꞌuin bronce. Oxib li bo̱yx nequeꞌiloc saꞌ li norte. Li oxib chic nequeꞌiloc saꞌ li occidente. Ut li oxib chic nequeꞌiloc saꞌ li sur. Ut li oxib chic nequeꞌiloc saꞌ li oriente. Li pila queꞌxchunub saꞌ xbe̱neb li bo̱yx ut li rokeb li bo̱yx li cuan chirixeb queꞌcana rubel li pila. Cuakxakib centímetros xpimal li tzꞌac re li pila. Lix sahob ru re li pila chanchan li utzꞌuꞌuj azucena. Ca̱hib roxcꞌa̱l mil (44,000) litro li haꞌ na-oc chi saꞌ li pila aꞌan. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ laje̱b li cꞌochleba̱l riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ bronce. Jun metro riqꞌuin caꞌcꞌa̱l centímetro xni̱nkal rok li junju̱nk. Ut joꞌcan ajcuiꞌ xnimal ru ut jun metro riqꞌuin oꞌlaju xcaꞌcꞌa̱l centímetro xteram. Joꞌcaꞌin nak yi̱banbileb li cꞌochleba̱l: tzꞌaptzꞌo ru chi perpo̱quil chꞌi̱chꞌ. Ac xnaꞌaj xnaꞌaj li junju̱nk. Ut eb li perpo̱quil chꞌi̱chꞌ bronce qꞌuebileb xsahob ru joꞌ li cakcoj, li bo̱yx, ut li querubín. Ut yi̱banbil ajcuiꞌ xsahob ru riqꞌuin utzꞌuꞌuj, joꞌ takecꞌ joꞌ takꞌa. Li junju̱nk chi cꞌochleba̱l cuan ca̱ ca̱ xruedil yi̱banbileb riqꞌuin bronce. Joꞌcan ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌchapoc reheb. Saꞌ li xuc xca̱ pacꞌalil cuanqueb li chꞌi̱chꞌ li nahilan saꞌ xbe̱n li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌchapoc re li ruedas. Ut saꞌ xbe̱n li ca̱hib chi chꞌi̱chꞌ aꞌin nacꞌochla li pila. Li chꞌi̱chꞌ aꞌin yi̱banbileb ajcuiꞌ xsahob ru. Li cꞌochleba̱l re li pila, aꞌan sursu. O̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetros xnajtil xteram ut lix nimal xsaꞌ, aꞌan oxcꞌa̱l centímetros. Ca̱ xucu̱t li re li cꞌochleba̱l. Moco sursu ta ut yi̱banbil lix sahob ru. Rubel li perpo̱quil chꞌi̱chꞌ cuanqueb li ca̱hib chi ruedas joꞌ eb ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌchapoc reheb. Cuakxakib xca̱cꞌa̱l centímetros xni̱nkaleb lix ruedil. Li ruedas juntakꞌe̱teb riqꞌuin lix ruedil li carruajes. Li chꞌi̱chꞌ li nachapoc re li ruedas, ut li cocꞌ chꞌi̱chꞌ li cuan saꞌ li ruedas, joꞌ eb ajcuiꞌ li sursu̱quil chꞌi̱chꞌ yi̱banbil riqꞌuin bronce. Li ca̱hib chi chꞌi̱chꞌ li nacu̱tun re li ruedas junaj xyi̱banquil riqꞌuin li cꞌochleba̱l. Chire li cꞌochleba̱l cuan jun li sursu̱quil chꞌi̱chꞌ, cuib xcaꞌcꞌa̱l centímetro riqꞌuin media xnajtil xteram. Junaj xyi̱banquil riqꞌuin li cꞌochleba̱l. Chiruheb li perpo̱quil chꞌi̱chꞌ laj Hiram quixyi̱b li retalil li querubines, joꞌ ajcuiꞌ li cakcoj ut li cheꞌ palmera, aꞌ ya̱l chanru lix naꞌaj naraj. Ut quilajxyi̱b ajcuiꞌ retalil li utzꞌuꞌuj. Joꞌcaꞌin nak quixyi̱b li laje̱b chi cꞌochleba̱l, juntakꞌe̱t xbisbaleb, juntakꞌe̱t xni̱nkaleb ut juntakꞌe̱t xyi̱banquileb. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin bronce laje̱b li pila. Li junju̱nk chi pila ju̱nk metro riqꞌuin ca̱cꞌa̱l centímetros xni̱nkal. Ut li haꞌ li na-oc chi saꞌ eb li pila aꞌan, cuan cuakxakib ciento riqꞌuin ca̱cꞌa̱l (880) litro chi haꞌ. Eb li laje̱b chi pila aꞌan quixqꞌueheb saꞌ xbe̱n li laje̱b chi cꞌochleba̱l. Eb li pila aꞌin rochbeneb lix cꞌochleba̱leb queꞌqꞌueheꞌ chixcꞌatk li templo. O̱b queꞌcana saꞌ lix nim ut li o̱b chic queꞌqꞌueheꞌ saꞌ li tzꞌe. Ut li nimla pila queꞌxqꞌue saꞌ xxuc li templo saꞌ li sureste. Laj Hiram quixyi̱beb ajcuiꞌ li ucꞌal, ut li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxchap cuiꞌ li ru xam, ut li ni̱nki secꞌ. Joꞌcaꞌin nak quixchoy li cꞌanjel quiqꞌueheꞌ chixyi̱b xban laj Salomón. Aꞌaneb aꞌin li quixyi̱b laj Hiram re lix templo li Dios: Cuib li okech, ut li cuib li sursu̱quil chꞌi̱chꞌ li queꞌxqꞌue saꞌ xjolomeb ut li chꞌi̱chꞌ li tzꞌulbil ru chanchan cadena re xqꞌuebal saꞌ xbe̱n li okech. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin bronce ca̱hib ciento li granadas re teꞌxqꞌue chokꞌ xsahob ru li chꞌi̱chꞌ li queꞌxqꞌue saꞌ jolomeb li okech. Cuib tzol nak queꞌxqꞌue. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ laje̱b li cꞌochleba̱l ut laje̱b li pilas re teꞌxqꞌue saꞌ xbe̱neb li laje̱b chi cꞌochleba̱l. Quixyi̱b jun li nimla pila ut li cablaju chi bo̱yx bronce li yo̱queb chi i̱ka̱nc re li pila. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ li ucꞌal ut li ni̱nki secꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ re xchapbal li ru xam. Aꞌan aꞌin chixjunil li cꞌanjeleba̱l li quiqꞌueheꞌ chixyi̱b laj Hiram xban li rey Salomón re teꞌcꞌanjelak saꞌ lix templo li Dios. Chixjunil yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil bronce. Chixjunil aꞌin quixtakla xyi̱banquil li rey saꞌ li ru takꞌa re Jordán saꞌ xyi li cuib chi tenamit Sucot ut Saretán. Li rey Salomón incꞌaꞌ quixbis joꞌ qꞌuial li bronce li qui-oc saꞌ eb li secꞌ xban nak kꞌaxal cuiꞌchic nabal. Li rey Salomón quixtakla xyi̱banquileb riqꞌuin oro chixjunil li quicꞌanjelac saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Quixyi̱b jun li artal riqꞌuin oro, ut jun li me̱x yi̱banbil riqꞌuin oro li nequeꞌxqꞌue cuiꞌ li mayejanbil caxlan cua. Quixyi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin tzꞌakal oro laje̱b xnaꞌajeb li candil. O̱b quixqꞌue saꞌ lix nim ut o̱b quixqꞌue saꞌ lix tzꞌe chiru li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ xsahob ru riqꞌuin utzꞌuꞌuj. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ riqꞌuin oro li candil, joꞌ ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ re xchapbal li ru xam. Quixyi̱b li secꞌ ut li ucꞌal, ut li chꞌi̱chꞌ re xchupbal lix xamlel li candil joꞌ eb ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ re xchapbal li ru xam. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ li sansar re xcꞌatbal li pom. Joꞌcaneb ajcuiꞌ li bisagras re lix puertil li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej ut eb li bisagras re lix puertil li templo yi̱banbileb riqꞌuin oro. Joꞌcaꞌin nak quixchoy xyi̱banquil li cꞌaꞌru quicꞌanjelac saꞌ lix templo li Dios li quixtakla xyi̱banquil li rey Salomón. Ut quixcꞌameb ajcuiꞌ li secꞌ ut li plata ut li oro li ac kꞌaxtesinbil re li Dios xban laj David lix yucuaꞌ. Quixkꞌaxtesiheb saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxxoc cuiꞌ li nacꞌanjelac saꞌ li templo. Nak queꞌxkꞌaxtesi li templo saꞌ rukꞌ li DiosMokon chic laj Salomón quixchꞌutubeb aran Jerusalén eb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj Israel, joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱n xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Quixchꞌutubeb re nak teꞌxcꞌam chak saꞌ li templo lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ, li xocxo cuiꞌ lix contrato li Dios saꞌ lix tenamit laj David aran Sión. Eb li cui̱nk aj Israel queꞌxchꞌutub ribeb riqꞌuin laj Salomón saꞌ xcutanquil li ninkꞌe saꞌ xcuuk li po re li chihab aꞌan, saꞌ li po Etanim. Nak ac chꞌutchꞌu̱queb chixjunileb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj Israel, eb laj tij queꞌrisi saꞌ li tabernáculo li Lokꞌlaj Ca̱x ut queꞌxcꞌam saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Eb li ralal xcꞌajol laj Leví ut eb laj tij queꞌxcꞌam li tabernáculo li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru nacꞌanjelac saꞌ li tabernáculo ut queꞌxcꞌam saꞌ li templo. Li rey Salomón ut eb laj Israel queꞌxchꞌutub ribeb chiru li Lokꞌlaj Ca̱x ut queꞌxmayeja li carner ut li bo̱yx. Incꞌaꞌ quiru rajlanquil li xul li queꞌxmayeja xban xqꞌuialeb. Eb laj tij queꞌrocsi li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ li templo ut queꞌxcanab saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej rubel lix xiqꞌueb li querubines. Eb li cuib chi querubines aꞌin helho̱queb lix xiqꞌueb saꞌ xbe̱n li Lokꞌlaj Ca̱x joꞌ ajcuiꞌ li cheꞌ li nequeꞌxpako cuiꞌ. Caꞌaj cuiꞌ li ruꞌuj li cheꞌ li nequeꞌxpako cuiꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x nacꞌutun chak toj saꞌ li Santil Naꞌajej. Abanan incꞌaꞌ nacꞌutun chak toj chirix cab. Ut joꞌcan nak queꞌcana toj chalen anakcuan. Ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x aꞌan. Caꞌaj cuiꞌ li cuib pere̱l chi pec li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li chakꞌrab. Laj Moisés quixqꞌueheb saꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x aran Horeb nak li Dios quixba̱nu li contrato riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Israel nak queꞌel chak saꞌ li tenamit Egipto. Nak ac xeꞌel laj tij saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej, saꞌ junpa̱t quinujac li templo riqꞌuin xlokꞌal li Dios. Chanchan li chok nak quicꞌutun. Ut eb laj tij incꞌaꞌ queꞌru xba̱nunquil lix cꞌanjel xban nak lix lokꞌal li Dios quixnujobresi li Templo. Ut laj Salomón quitijoc ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, la̱at caye nak nacatcuan saꞌ li chok kꞌojyi̱n ru. Abanan la̱in xinyi̱b jun la̱ cuochoch re tatcua̱nk cuiꞌ chi junelic, chan. Ut li rey Salomón quixsukꞌisi rib ut quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱rosobtesiheb laj Israel li xakxo̱queb aran. Ut quixye: —Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel, xban nak xba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi re laj David lin yucuaꞌ, nak quixye re, “Chalen nak quicuisiheb chak lin tenamit Israel aran Egipto la̱in incꞌaꞌ quinsicꞌ ru saꞌ xya̱nkeb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel junak li tenamit li teꞌxyi̱b cuiꞌ li cuochoch bar tineꞌxlokꞌoni cuiꞌ, usta ac xinsicꞌ ru laj David chokꞌ xreyeb lin tenamit Israel,” chan li Dios.— Ut laj Salomón quixye ajcuiꞌ: —Laj David lin yucuaꞌ qui-ala saꞌ xchꞌo̱l xyi̱banquil jun li templo re teꞌxlokꞌoni cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ lix Dios eb laj Israel. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj David lin yucuaꞌ, “Us nak x-ala saꞌ a̱chꞌo̱l xyi̱banquil junak li cab re tineꞌxlokꞌoni cuiꞌ. Abanan ma̱cuaꞌ la̱at tatyi̱ba̱nk re li cab aꞌan. La̱ cualal ban ta̱yi̱ba̱nk re li cab re tineꞌxlokꞌoni cuiꞌ,” chan li Dios. Ut anakcuan xtzꞌakloc ru li quixye chak li Ka̱cuaꞌ xban nak la̱in xin-oc chokꞌ re̱kaj lin yucuaꞌ. Ut xkꞌaxtesi̱c saꞌ cuukꞌ li cuanquilal re tintakla̱nk saꞌ xbe̱neb li tenamit. Anakcuan la̱in xinyi̱b li templo re takalokꞌoni cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel. Ut xinyi̱b ajcuiꞌ saꞌ li templo lix naꞌaj li Lokꞌlaj Ca̱x li xocxo cuiꞌ lix contrato li Ka̱cuaꞌ li quixba̱nu chak riqꞌuineb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ nak quirisiheb chak aran Egipto, chan laj Salomón. Chirix aꞌan laj Salomón quixxakab rib chiru lix artal li Ka̱cuaꞌ chiruheb chixjunileb laj Israel li cuanqueb aran. Quixtaksi li rukꞌ saꞌ choxa ut quitijoc. Quixye: —At Ka̱cuaꞌ, at kaDios la̱o aj Israel, ma̱cꞌaꞌ junak chic Dios joꞌ la̱at, chi moco saꞌ choxa, chi moco saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱at nacaba̱nu li cꞌaꞌru nacayechiꞌi. Ut nacacuuxta̱na ruheb li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu chi anchaleb xchꞌo̱l ut nequeꞌcuan saꞌ ti̱quilal cha̱cuu. Anakcuan xaba̱nu li cꞌaꞌru cayechiꞌi chak re laj David lin yucuaꞌ. La̱at caye nak ta̱qꞌue ut anakcuan xaba̱nu chiru li cutan aꞌin. Joꞌcan ut at Ka̱cuaꞌ, at kaDios la̱o aj Israel, chaba̱nu taxak li cꞌaꞌru cayechiꞌi chak re laj David lin yucuaꞌ nak caye chi joꞌcaꞌin, “Junelic ta̱cua̱nk junak reheb la̱ cualal a̱cꞌajol li teꞌoc saꞌ li cuanquilal. Abanan tento nak teꞌcua̱nk saꞌ xya̱lal chicuu ut teꞌcua̱nk saꞌ ti̱quilal.” Joꞌcan ut at Ka̱cuaꞌ, at kaDios la̱o aj Israel, chaba̱nu taxak li cꞌaꞌru cayechiꞌi chak re laj David laj cꞌanjel cha̱cuu. ¿Ma naru ta biꞌ nacatcuan saꞌ ruchichꞌochꞌ? Li choxa kꞌaxal nim, abanan aꞌan incꞌaꞌ tzꞌakal chokꞌ a̱naꞌaj, at Ka̱cuaꞌ. ¿Ma tojaꞌ ta chic li cab li xinyi̱b ta̱tzꞌaklok chokꞌ a̱naꞌaj? Joꞌcan ut, at Ka̱cuaꞌ at inDios, chacuabi taxak lin tij. Chacuabi taxak li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu anakcuan. La̱in laj cꞌanjel cha̱cuu. Junelic taxak chacuilak li naꞌajej aꞌin. Chi kꞌek chi cutan ta̱cuil li templo aꞌin li tatcua̱nk cuiꞌ. Chacuabi taxak lin tij, la̱in laj cꞌanjel cha̱cuu. Chacuabihak taxak lin tij. Ut chacuabihak taxak lix tijeb laj Israel nak teꞌtijok saꞌ li naꞌajej aꞌin. Chacuabihak taxak li katij saꞌ li naꞌajej aꞌin li tatcua̱nk cuiꞌ. Toj saꞌ choxa taxak ta̱cuabi li katij ut ta̱cuy ta̱sach li kama̱c. Cui cuan junak ta̱ma̱cobk chiru li ras ri̱tzꞌin ut tixpuersi ru chixba̱nunquil li juramento chiru li artal saꞌ li templo aꞌin, la̱at ta̱cuabi toj saꞌ choxa li cꞌaꞌru teꞌxtzꞌa̱ma cha̱cuu. Tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb ut ta̱qꞌueheb chixtojbal xma̱c li cuanqueb xma̱queb. Ta̱coleb rix li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c saꞌ xcꞌabaꞌ la̱ ti̱quilal. Nak eb laj Israel teꞌnumta̱k li xicꞌ nequeꞌiloc reheb saꞌ xbe̱neb xban li ma̱c li teꞌxba̱nu cha̱cuu, ut cui eb aꞌan teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic a̱cuiqꞌuin ut teꞌxya̱ba la̱ cꞌabaꞌ ut teꞌtijok cha̱cuu saꞌ li naꞌajej aꞌin, la̱at toj saꞌ choxa ta̱cuabi li cꞌaꞌru teꞌxtzꞌa̱ma cha̱cuu ut ta̱cuyeb xma̱c la̱ tenamit Israel. Ut ta̱qꞌueheb cuiꞌchic chi sukꞌi̱c saꞌ li naꞌajej li caqꞌue reheb lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb laj Israel. Ut cui incꞌaꞌ chic tixqꞌue li hab xban li ma̱c li teꞌxba̱nu cha̱cuu, ut cui teꞌxjal xcꞌaꞌuxeb ut teꞌxya̱ba la̱ cꞌabaꞌ ut teꞌtijok cha̱cuu, xban li raylal xaqꞌue saꞌ xbe̱neb, ta̱cuabi taxak li cꞌaꞌru teꞌxtzꞌa̱ma cha̱cuu. La̱at, at Ka̱cuaꞌ, toj saꞌ choxa ta̱cuabi lix tijeb ut ta̱cuyeb xma̱queb laj Israel li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu. Ta̱cꞌut chiruheb chanru nak teꞌcua̱nk saꞌ xya̱lal ut ta̱takla cuiꞌchic li hab saꞌ xbe̱n li chꞌochꞌ li caqꞌue reheb la̱ tenamit. Ut cui ta̱cua̱nk cueꞌej saꞌ xya̱nkeb laj Israel, malaj ut li caki yajel, malaj ut li acui̱mk ta̱chakik xban li tik malaj ut ta̱cha̱lk jalan xyajel li acui̱mk joꞌ li moꞌ, joꞌ laj sa̱cꞌ, ut li motzoꞌ, malaj ut teꞌcha̱lk li xicꞌ nequeꞌiloc ke chixsutbal li katenamit, malaj ut yajel malaj ut cꞌaꞌak chic re ru chi raylalil ta̱cha̱lk saꞌ kabe̱n, chacuabi taxak lix tijeb laj Israel nak teꞌcha̱lk chixya̱banquil la̱ cꞌabaꞌ ut chi tijoc cha̱cuu saꞌ li naꞌajej aꞌin. Chacuabi lix tijeb yalak ani li ta̱cha̱lk chi tijoc saꞌ li naꞌajej aꞌin. Ma̱re la̱ tenamit Israel teꞌcha̱lk chi tijoc cha̱cuu nak teꞌrecꞌa xrahil li raylal li yo̱keb chixcꞌulbal. Ut ma̱re teꞌxtaksi li rukꞌeb chi tijoc saꞌ li templo aꞌin. Ut la̱at ta̱cuabi lix tijeb toj saꞌ li choxa li cuancat cuiꞌ chak. Ut ta̱cuy xma̱queb. La̱at tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb aꞌ yal chanru lix naꞌlebeb cha̱cuu. La̱at nacanau cꞌaꞌru cuan saꞌ li ra̱meb xban nak la̱at nacanau cꞌaꞌru cuan saꞌ lix cꞌaꞌuxeb li cuanqueb saꞌ li ruchichꞌochꞌ. Cui ta̱ba̱nu chi joꞌcan riqꞌuineb, teꞌxxucua a̱cuu joꞌ najtil teꞌcua̱nk saꞌ li chꞌochꞌ li caqꞌue reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ma̱re cuanqueb jalan xtenamit ma̱cuaꞌ xcomoneb la̱ tenamit Israel teꞌcha̱lk saꞌ najtil tenamit chixya̱banquil la̱ cꞌabaꞌ saꞌ li naꞌajej aꞌin. Eb li jalaneb xtenamit teꞌrabi a̱cuesil. Teꞌrabi nak kꞌaxal nim la̱ cuanquil ut nim la̱ cuuxta̱n ut teꞌcha̱lk chi tijoc cha̱cuu saꞌ li templo aꞌin. Ut la̱at, at Ka̱cuaꞌ, toj saꞌ li choxa li cuancat cuiꞌ, ta̱cuabi lix tijeb. Ut ta̱sume li cꞌaꞌru teꞌxtzꞌa̱ma cha̱cuu li jalaneb xtenamit re nak chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxnau nak nim a̱cuanquil ut teꞌxxucua a̱cuu joꞌ nakaba̱nu la̱o aj Israel. Ut re ajcuiꞌ nak teꞌxqꞌue retal nak la̱at li tatlokꞌoni̱k saꞌ li templo aꞌin li xinyi̱b la̱in. Cui eb la̱ tenamit teꞌxic chi pletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, yalak bar ta̱taklaheb nak teꞌtijok teꞌilok cuan cuiꞌ li tenamit li sicꞌbil ru a̱ban, ut cuan cuiꞌ li templo aꞌin li xinyi̱b chokꞌ re a̱lokꞌoninquil. Ut la̱at toj saꞌ choxa ta̱cuabi lix tijeb nak tateꞌxya̱ba. Ut la̱at ta̱tenkꞌaheb saꞌ ti̱quilal. Ma̱ ani incꞌaꞌ ta nama̱cob. Nak eb la̱ tenamit ta̱ma̱cobk cha̱cuu, la̱at tatjoskꞌokꞌ riqꞌuineb. Ut ta̱kꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb re nak teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ saꞌ xtenamiteb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, usta najt, usta nachꞌ. Abanan nak chapcho̱keb xbaneb li jalaneb xtenamit, ma̱re ta̱julticokꞌ reheb nak incꞌaꞌ us xeꞌxba̱nu ut teꞌxjal xcꞌaꞌuxeb. Ut ma̱re teꞌtijok chak saꞌ li tenamit bar cua̱nkeb cuiꞌ chak ut teꞌxye: “Xoma̱cob. Incꞌaꞌ us xkaba̱nu. Xkaba̱nu li ma̱usilal,” chaꞌkeb. Ut cui eb aꞌan teꞌxjal xcꞌaꞌuxeb chi anchaleb xchꞌo̱l ut chi anchaleb li ra̱m, nak cua̱nkeb chak saꞌ lix tenamit li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, teꞌtijok. Nak yo̱keb chi tijoc, teꞌilok saꞌ xjayal li chꞌochꞌ li caqꞌue reheb lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌ. Teꞌilok saꞌ xjayal li tenamit li casicꞌ ru, li xinyi̱b cuiꞌ li templo re a̱lokꞌoninquil. Ut la̱at toj saꞌ choxa li cuancat cuiꞌ ta̱cuabi lix tijeb nak tateꞌxya̱ba. Ut la̱at ta̱tenkꞌaheb saꞌ ti̱quilal. La̱at ta̱cuy ta̱sach xma̱queb la̱ tenamit nak xeꞌma̱cob cha̱cuu ut xeꞌxkꞌet la̱ cua̱tin. Chakꞌunobresi lix chꞌo̱leb li tenamit li queꞌchapoc reheb re nak teꞌxtokꞌoba ruheb la̱ tenamit. Chatenkꞌaheb xban nak aꞌan eb la̱ tenamit. Ut aꞌaneb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol. La̱at cat-isin chak reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ saꞌ li tenamit Egipto li queꞌxcꞌul cuiꞌ chak li nimla raylal. Joꞌcan ut, at Ka̱cuaꞌ, chacuabi taxak lin tij la̱in laj cꞌanjel cha̱cuu. Ut chacuabi ta ajcuiꞌ lix tijeb la̱ tenamit Israel. Chasume taxak chixjunil li cꞌaꞌru teꞌxtzꞌa̱ma cha̱cuu. At Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, la̱at catsicꞌoc ruheb saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut caqꞌueheb chokꞌ a̱cualal a̱cꞌajol joꞌ caye re laj Moisés laj cꞌanjel cha̱cuu nak cacuisiheb chak li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ aran Egipto, chan laj Salomón. Nak quitijoc laj Salomón, quicuikꞌla chiru li artal ut quixtaksi li rukꞌ. Nak quirakeꞌ chi tijoc, quixakli ut quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱rosobtesiheb li tenamit Israel li chꞌutchꞌu̱queb aran. Ut quixye chi cau xya̱b xcux: —Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ Dios xban nak xqꞌue tuktu̱quil usilal saꞌ lix tenamit Israel joꞌ quixyechiꞌi. Ma̱ jun li cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ ta xba̱nu. Quixba̱nu ban chixjunil li quixye chak re laj Moisés laj cꞌanjel chiru. Chicua̱nk taxak li Ka̱cuaꞌ kiqꞌuin joꞌ nak quicuan chak riqꞌuineb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut incꞌaꞌ taxak toxtzꞌekta̱na chi moco toxcanab kajunes. Chikaqꞌuehak taxak kachꞌo̱l chi cua̱nc saꞌ xya̱lal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Dios. Chikaba̱nuhak joꞌ naraj aꞌan. Ut chocua̱nk taxak joꞌ naxye lix chakꞌrab joꞌ quixtaklaheb cuiꞌ li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin li xintzꞌa̱ma saꞌ lin tij chiru li Ka̱cuaꞌ, junelic taxak chijulticokꞌ re chi kꞌek chi cutan. Tinixtenkꞌa taxak la̱in laj cꞌanjel chiru ut tixtenkꞌa taxak lix tenamit Israel, aꞌ yal cꞌaꞌru teꞌraj cuiꞌ tenkꞌa̱c. Choxtenkꞌa taxak re nak eb li tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue retal nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li tzꞌakal Dios. Ma̱cꞌaꞌ chic junak joꞌ aꞌan. Joꞌcan nak cheqꞌuehak e̱chꞌo̱l chicua̱nk saꞌ ti̱quilal chiru li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Chexcua̱nk saꞌ xya̱lal ut cheba̱nuhak li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab joꞌ yo̱quex anakcuan.— Ut chirix chic aꞌan, li rey joꞌ eb ajcuiꞌ li tenamit Israel queꞌxcamsi li xul re teꞌxmayeja chiru li Ka̱cuaꞌ. Laj Salomón quixqꞌue li mayej chiru li Dios re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin. Cuib xcaꞌcꞌa̱l mil (22,000) li cuacax quixmayeja. Ut quixmayeja ajcuiꞌ jun ciento mil riqꞌuin junmay mil (120,000) li carner. Joꞌcaꞌin nak queꞌxkꞌaxtesi li templo chiru li Dios li rey ut eb li ralal xcꞌajol laj Israel. Saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan li rey quixkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ li Dios li neba̱l li cuan chiru lix templo li Dios. Aran quixqꞌue chak li cꞌatbil mayej ut lix xe̱bul li xul li queꞌcꞌateꞌ chokꞌ xmayejeb re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Ut aran ajcuiꞌ queꞌxqꞌue li cꞌaꞌak chic re ru chi mayejil. Aran quixqꞌue li mayej xban nak incꞌaꞌ qui-oc chixjunil saꞌ xbe̱n li artal yi̱banbil riqꞌuin bronce, li cuan chiru li naꞌajej li nahilan cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ xban nak caꞌchꞌin li artal aꞌan. Saꞌ eb li cutan aꞌan laj Salomón quixba̱nu jun li ninkꞌe rochbeneb chixjunileb laj Israel. Kꞌaxal nabaleb li chꞌutchꞌu̱queb aran. Eb aꞌan queꞌchal chak saꞌ eb li naꞌajej Hamat ut toj cuan cuiꞌ li nimaꞌ re Egipto. Li ninkꞌe aꞌin queꞌxba̱nu cuukub cutan ut chirix aꞌan queꞌxba̱nu cuukub cutan chic. Ca̱laju cutan queꞌninkꞌei̱c re xlokꞌoninquil li Dios. Nak ac xnumeꞌ li ca̱laju cutan, li rey Salomón quixchakꞌrabiheb li tenamit. Ut eb li tenamit queꞌxtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱rosobtesi li rey. Chirix chic aꞌan queꞌco̱eb saꞌ li rochocheb chi saheb saꞌ xchꞌo̱l ut chi cꞌojcꞌo̱queb xchꞌo̱l xban chixjunil li usilal li quixba̱nu li Dios riqꞌuineb saꞌ xcꞌabaꞌ laj David laj cꞌanjel chiru. Li Dios quixcꞌutbesi cuiꞌchic rib chiru laj SalomónLaj Salomón quixchoy xyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ joꞌ ajcuiꞌ lix palacio ut chixjunil li quiraj xyi̱banquil. Li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi rib chiru laj Salomón xcaꞌ sut joꞌ nak quixcꞌutbesi rib chiru aran Gabaón. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Xcuabi la̱ tij nak xatzꞌa̱ma chicuu. La̱in xinsantobresi li templo aꞌin li xayi̱b re tinlokꞌoni̱k cuiꞌ chi junelic. La̱in junelic tincua̱nk saꞌ li templo ut la̱in tin-ilok re chi junelic. Chatcua̱nk saꞌ xya̱lal chicuu joꞌ nak quicuan laj David la̱ yucuaꞌ. Chaba̱nu saꞌ ti̱quilal chixjunil li naxye saꞌ li chakꞌrab. Cui ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru xinye a̱cue, la̱in tinxakab saꞌ xnaꞌaj la̱ cuanquilal, ut la̱at junelic tattakla̱nk saꞌ xbe̱neb laj Israel joꞌ quinye re laj David la̱ yucuaꞌ nak junelic ta̱cua̱nk junak reheb li ralal xcꞌajol chokꞌ xreyeb laj Israel. Abanan cui la̱at ut eb la̱ cualal a̱cꞌajol te̱canab xba̱nunquil li naxye lin chakꞌrab, ut incꞌaꞌ te̱ba̱nu li cꞌaꞌru xinye e̱re, ut cui la̱ex tex-oc chixlokꞌoninquil li jalanil dios ut texcꞌanjelak chiruheb, cui te̱ba̱nu chi joꞌcan la̱in texcuisi che̱junilex la̱ex aj Israel saꞌ li chꞌochꞌ li xinqꞌue e̱re. Ut li templo aꞌin li xinsantobresi chokꞌ re inlokꞌoninquil tinsach ru. Ut le̱ tenamit Israel ta̱hobekꞌ ut ta̱seꞌe̱k xbaneb li jalan tenamiteb. Li ani teꞌnumekꞌ aran teꞌsachk xchꞌo̱leb ut teꞌxseꞌe li templo li qꞌuebil xlokꞌal ut teꞌxye, “¿Cꞌaꞌut nak li Ka̱cuaꞌ xba̱nu chi joꞌcaꞌin re li tenamit aꞌin ut re li templo aꞌin?” chaꞌkeb. Ut eb li jun chꞌol chic teꞌxye, “Joꞌcaꞌin xeꞌxcꞌul xban nak xeꞌxtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ Dios li qui-isin chak reheb lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb aran Egipto. Ut xeꞌoc chixlokꞌoninquil li jalanil dios ut chi cꞌanjelac chiruheb. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ xqꞌue li raylal aꞌin saꞌ xbe̱neb,” chaꞌkeb.— Quinumeꞌ junmay chihab xyi̱banquil lix templo li Dios ut lix palacio li rey Salomón. Laj Hiram lix reyeb laj Tiro quixqꞌue li cꞌaꞌru quicꞌanjelac chiru laj Salomón re li cablac. Quixqꞌue nabal li cheꞌ chacalteꞌ ut ciprés ut quixqꞌue ajcuiꞌ nabal li oro. Joꞌcan nak laj Salomón quixqꞌue re laj Hiram junmay chi tenamit li cuanqueb Galilea. Laj Hiram co̱ chirilbaleb li tenamit li quiqꞌueheꞌ re xban laj Salomón. Abanan incꞌaꞌ quicuulac chiru. Ut quixye: —¿Ma aꞌin eb li tenamit xaqꞌue cue, at cha̱bil cuami̱g? chan re laj Salomón. Ut quixqꞌue “Cabul” chokꞌ xcꞌabaꞌeb li tenamit aꞌan toj chalen anakcuan. Laj Hiram quixsi re laj Salomón caꞌchꞌin chic ma̱ jun ciento quintal li oro re li cablac. Laj Salomón quixpuersiheb li tenamit chi cꞌanjelac re xyi̱banquil li templo ut lix palacio, ut li cab Milo xcꞌabaꞌ. Ut quixtakla ajcuiꞌ xyi̱banquil li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Jerusalén. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li tenamit Hazor, Meguido ut Gezer. Laj faraón, lix reyeb laj Egipto, co̱ chi pletic saꞌ li tenamit Gezer. Quixcꞌat li tenamit ut quixcamsiheb laj cananeo li cuanqueb aran. Ut quixsi re lix rabin nak quisumla li naꞌajej li quire̱chani. Lix rabin, aꞌan li rixakil laj Salomón. Laj Salomón quixtakla cuiꞌchic xyi̱banquil li tenamit Gezer, joꞌ ajcuiꞌ li tenamit Bet-horón li cuan takꞌa. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li tenamit Baalat ut Tadmor li cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ut laj Salomón quixtakla ajcuiꞌ xyi̱banquil eb li tenamit li xocxo cuiꞌ li tzacae̱mkeb, ut li tenamit li xocxo cuiꞌ lix carruajeb, li tenamit li cuanqueb cuiꞌ lix soldados li nequeꞌxic chirix cacua̱y. Quixtakla xyi̱banquil li joꞌ qꞌuial quiraj xyi̱banquil aran Jerusalén ut Líbano ut saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb rubel xcuanquil. Cuanqueb li ma̱cuaꞌeb aj Israel li toj queꞌcana saꞌ eb li tenamit aꞌan. Aꞌaneb aꞌin li queꞌcana: eb laj amorreo, eb laj heteo, eb laj ferezeo, eb laj heveo, ut eb laj jebuseo. Eb li ralal xcꞌajoleb li queꞌcana chi cua̱nc saꞌ li tenamit Israel queꞌqꞌueheꞌ chi cꞌanjelac chi cau xban laj Salomón re xtojbal rix lix naꞌajeb. Eb aꞌan queꞌcana chi cua̱nc aran xban nak eb laj Israel incꞌaꞌ queꞌru chirisinquileb saꞌ lix naꞌajeb. Ma̱ jun reheb laj Israel queꞌqꞌueheꞌ chi cꞌanjelac joꞌ queꞌcꞌanjelac li jalaneb xtenamit xban nak laj Salomón quixqꞌueheb laj Israel chi cꞌanjelac chokꞌ xsoldado. Cuanqueb li queꞌqꞌueheꞌ xcꞌanjel saꞌ li palacio ut cuanqueb queꞌqꞌueheꞌ chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxic saꞌ li carruaje re pletic. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌqꞌueheꞌ chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li soldado li nequeꞌxic chirix cacua̱y. O̱b ciento riqꞌuin mero ciento (550) eb li cui̱nk li quixxakabeb laj Salomón chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li jalaneb xtenamiteb li puersinbileb chi cꞌanjelac. Lix rabin laj faraón qui-el saꞌ li tenamit li quicuan cuiꞌ laj David ut quikꞌaxon saꞌ li rochoch li quiyi̱ba̱c xban laj Salomón. Ut laj Salomón quixqꞌue chi yi̱ba̱c li cab Milo. Laj Salomón quixqꞌue lix cꞌatbil mayej oxib sut chiru li chihab. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ saꞌ li artal li quixyi̱b re li Ka̱cuaꞌ. Quixqꞌue lix mayej re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Ut quixcꞌat ajcuiꞌ li incienso saꞌ li artal li cuan chiru li naꞌajej li nahilan cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ nak queꞌrakeꞌ chixyi̱banquil li templo. Ut li rey Salomón quixyi̱b nabaleb li ni̱nki jucub saꞌ li tenamit Ezión-geber li cuan nachꞌ riqꞌuin li tenamit Elot chire li Caki Palau li cuan saꞌ xcue̱nt Edom. Ut li rey Hiram quixtaklaheb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li nequeꞌxnau chi us xchꞌeꞌbal li jucub. Ut queꞌco̱eb rochbeneb li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Salomón. Eb aꞌan queꞌco̱eb saꞌ li jucub saꞌ li tenamit Ofir ut queꞌxcꞌam chak caꞌchꞌin chic ma̱ cuaklaju quintal li oro ut queꞌxqꞌue re li rey Salomón. Li reina li cuan Sabá quicuulac chirulaꞌaninquil laj SalomónLi reina li cuan aran Sabá quirabi resil nak kꞌaxal cuan xnaꞌleb laj Salomón xban nak naxqꞌue xlokꞌal li Dios. Joꞌcan nak co̱ aran Jerusalén chi patzꞌoc riqꞌuin re rilbal ma tixsume tana li patzꞌoc li kꞌaxal chꞌaꞌaj xsumenquil. Joꞌcan nak co̱ Jerusalén riqꞌuin laj Salomón rochbeneb nabal aj cꞌanjel chiru. Ut nabaleb li camellos li yo̱queb chi i̱ka̱nc re li cꞌaꞌru quixcꞌam. Nabal li sununquil ban quixcꞌam ut nabal li oro. Ut quixcꞌam ajcuiꞌ li terto̱quil pec. Nak quicuulac riqꞌuin laj Salomón quixye re li joꞌ qꞌuial li cuan saꞌ xchꞌo̱l nak tixye. Li rey Salomón quixsume chixjunil li cꞌaꞌru quixpatzꞌ li reina. Ut ma̱ jun li patzꞌoc incꞌaꞌ ta quixsume. Li reina re Sabá quixqꞌue retal nak laj Salomón cuan xnaꞌleb ut quixqꞌue ajcuiꞌ retal li palacio li quixyi̱b. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ retal li tzacae̱mk li nequeꞌxtzaca joꞌ ajcuiꞌ lix naꞌajeb li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Salomón. Quixqꞌue ajcuiꞌ retal li rakꞌeb li nequeꞌtaklan, joꞌ ajcuiꞌ li rakꞌeb li nequeꞌcꞌanjelac. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ retal li cꞌatbil mayej li naxqꞌue saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Riqꞌuin chixjunil li quiril, quisach xchꞌo̱l. Ut li reina quixye re li rey Salomón: —Tzꞌakal ya̱l li quicuabi resil saꞌ lin tenamit nak nabal li cꞌaꞌru a̱cue ut kꞌaxal cuiꞌchic cuan a̱naꞌleb. La̱in incꞌaꞌ ninpa̱b toj xinchal arin ut riqꞌuin xnakꞌ cuu xcuil chixjunil. Ya̱l nak kꞌaxal cuan a̱naꞌleb ut nabal li cꞌaꞌru a̱cue. Ya̱l li cꞌaꞌru quicuabi resil cha̱cuix. Riqꞌuin aꞌin ninqꞌue retal nak moco tzꞌakal ta yi jach li queꞌxserakꞌi cue. Us xak reheb chixjunileb li cuanqueb a̱cuiqꞌuin. Us xak reheb li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu xban nak junelic yo̱queb chirabinquil li cha̱bil naꞌleb a̱cuiqꞌuin. Lokꞌoninbil taxak ru li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios xban nak xcꞌojob xchꞌo̱l saꞌ a̱be̱n ut xatxxakab saꞌ li cuanquilal saꞌ xbe̱neb laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ junelic naxraheb laj Israel. Joꞌcan nak xatxxakab chokꞌ xreyeb re nak tattakla̱nk saꞌ xbe̱neb saꞌ xya̱lal ut saꞌ ti̱quilal, chan. Li reina re li tenamit Sabá quixsi re li rey Salomón caꞌchꞌin chic ma̱ jun ciento quintal li oro. Ut quixsi ajcuiꞌ re nabal li sununquil ban joꞌ ajcuiꞌ li terto̱quil pec. Ma̱ jun sut quisiheꞌ nabal li sununquil ban re li rey Salomón joꞌ li quixsi li reina. Eb li jucub li quixtakla li rey Hiram, li quicꞌamoc chak re li oro aran Ofir, queꞌxcꞌam ajcuiꞌ chak nabal li cha̱bil cheꞌ sándalo xcꞌabaꞌ joꞌ ajcuiꞌ li terto̱quil pec. Li cha̱bil cheꞌ sándalo quicꞌanjelac chiru laj Salomón re xyi̱banquileb li gradas re li templo ut re ajcuiꞌ li palacio. Ut quixyi̱beb ajcuiꞌ li arpa chiru joꞌ ajcuiꞌ li salterio re ta̱cꞌanjelak chiruheb li nequeꞌcuajbac. Ma̱ jun sut chic quicuulac li cha̱bil cheꞌ aran Israel ut ma̱ jun sut chic queꞌril ru toj chalen anakcuan. Li rey Salomón quixqꞌue xma̱tan li reina re Sabá ut quixsi ajcuiꞌ re li joꞌ qꞌuial quiraj. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ re chixjunil li joꞌ qꞌuial quixpatzꞌ re. Chirix aꞌan li reina quisukꞌi saꞌ lix tenamit rochbeneb lix mo̱s. Numenak o̱b ciento quintal li oro li naxcꞌul laj Salomón rajlal chihab. Ut ma̱cꞌaꞌ saꞌ ajl li naxcꞌul riqꞌuineb laj yaconel ut eb laj cꞌay, joꞌ eb ajcuiꞌ li naxcꞌul riqꞌuineb chixjunileb li rey re Arabia joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ li junju̱nk chi tenamit. Riqꞌuin li oro aꞌan quixtakla xyi̱banquil cuib ciento li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxcol cuiꞌ re xchꞌo̱leb li soldados. Numenak oxlaju libra li cha̱bil oro li queꞌxyi̱b cuiꞌ li junju̱nk chi ni̱nki chꞌi̱chꞌ. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ chi yi̱ba̱c oxib ciento li cocꞌ chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxcol cuiꞌ reheb xchꞌo̱l. Numenak oxib libra li cha̱bil oro li queꞌxyi̱b cuiꞌ li junju̱nk chi chꞌi̱chꞌ. Chixjunileb li chꞌi̱chꞌ aꞌin quixoqueꞌ saꞌ li palacio “Qꞌuicheꞌ re Líbano” xcꞌabaꞌ. Li rey quixtakla ajcuiꞌ xyi̱banquil jun li nimla cꞌojariba̱l riqꞌuin marfil ut queꞌxletz li cha̱bil oro chiru. Li cꞌojariba̱l aꞌan cuan cuakib tasal lix takleba̱l. Ut lix cꞌa̱n li rix aꞌan sursu. Xcaꞌ pacꞌalil cuan xnaꞌaj li rukꞌ. Ut yi̱banbil retalil li cakcoj chiru li cꞌojariba̱l saꞌ xcaꞌ pacꞌalil. Ut saꞌ xbe̱neb li takleba̱l yi̱banbileb retalil cablaju li cakcoj. Junju̱nk saꞌ xcaꞌ pacꞌalil. Ma̱ jun reheb li tenamit queꞌxyi̱b jun li cꞌojariba̱l joꞌ li cꞌojariba̱l aꞌan. Chixjunil lix secꞌ li rey Salomón, aꞌan junes cha̱bil oro, joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunil li secꞌ li cuan saꞌ li palacio “Qꞌuicheꞌ re Líbano” xcꞌabaꞌ. Ma̱cꞌaꞌ li secꞌ plata riqꞌuin xban nak li plata saꞌ eb li cutan aꞌan ma̱cꞌaꞌ xtzꞌak. Rajlal oxib chihab lix jucub laj Salomón nequeꞌchal chak Tarsis joꞌ eb ajcuiꞌ lix jucub li rey Hiram ut nequeꞌxcꞌam chak li oro, li plata, ut li marfil. Ut nequeꞌxcꞌam ajcuiꞌ chak li batzꞌ ut li pavo real. Li rey Salomón aꞌan li kꞌaxal cuan xnaꞌleb ut kꞌaxal biom chiruheb chixjunileb li rey li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chixjunileb li cristian li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ queꞌraj xnaubal ru laj Salomón. Ut queꞌraj rabinquil li naꞌleb li qꞌuebil re xban li Dios. Rajlal chihab nabaleb li nequeꞌxic chirilbal laj Salomón nequeꞌxcꞌam xma̱tan. Nequeꞌxsi re li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin oro ut plata, li tꞌicr, li sununquil ban, li chꞌi̱chꞌ re pletic, joꞌ eb ajcuiꞌ li cacua̱y ut eb li mu̱l. Laj Salomón quixchꞌutubeb lix carruajes ut eb lix soldados li nequeꞌxic chirix cacua̱y. Cuanqueb jun mil riqꞌuin ca̱hib ciento (1,400) lix carruajes ut cablaju mil (12,000) li cui̱nk li nequeꞌxic chirix cacua̱y. Cuan li quixcꞌameb saꞌ li tenamit li quixyi̱b re xxocbaleb lix carruaje ut cuan queꞌcana Jerusalén cuan cuiꞌ li rey. Nak cuan chokꞌ rey laj Salomón aran Jerusalén, quixchꞌutub nabal li plata. Chanchan xqꞌuial li pec. Joꞌcan ajcuiꞌ li cheꞌ chacalteꞌ. Nabal cuan. Chanchan xqꞌuial li cheꞌ higo li cuan aran Sefela. Li cacua̱y li naxlokꞌ li rey Salomón nequeꞌchal chak aran Egipto. Li jun chꞌu̱taleb lix mo̱s laj Salomón nequeꞌxic saꞌ li tenamit aꞌan chixlokꞌbal li cacua̱y. Nequeꞌchal nequeꞌxic aran Egipto chi lokꞌoc. Nequeꞌxlokꞌ li carruaje aran Egipto chi cuakib ciento (600) chi tumin plata. Ut li cacua̱y nequeꞌxlokꞌ chi jun ciento riqꞌuin mero ciento (150). Joꞌcan nequeꞌxlokꞌ cuiꞌ eb aꞌan. Ut eb lix reyeb laj heteo, ut eb li rey re Siria nequeꞌxlokꞌ li cacua̱y ut li carruaje riqꞌuineb aꞌan. Usta ac cuan lix rabin laj faraón chokꞌ rixakil laj Salomón, abanan toj cuanqueb cuiꞌchic nabaleb li ixk jalaneb xtenamit quixraheb. Ut quixcꞌameb chokꞌ rixakil. Eb li ixk aꞌan, jalan jala̱nk xtenamiteb. Aꞌaneb laj Moab, laj Amón, laj Edom, laj Sidón ut eb laj hetea. Aꞌan eb li tenamit li quixye li Dios reheb laj Israel nak incꞌaꞌ ta̱ru̱k teꞌxcꞌam chokꞌ rixakileb xban nak eb li tenamit aꞌan nequeꞌxlokꞌoni li jalanil dios. Quixye li Dios chi joꞌcan xban nak ac naxnau nak cui teꞌxcꞌam chokꞌ rixakileb eb li ixk aꞌan, teꞌoc chixlokꞌoninquil lix dioseb aꞌan. Abanan laj Salomón quixcꞌameb chokꞌ rixakil eb li ixk aꞌan. Laj Salomón quisumla riqꞌuin cuukub ciento li ixk xrabineb rey. Ut quicuan ajcuiꞌ riqꞌuin oxib ciento chic li ixk ma̱cuaꞌ tzꞌakal rixakil. Ut saꞌ xcꞌabaꞌeb li ixk aꞌan, laj Salomón quixcanab xlokꞌoninquil li Dios. Nak ac ti̱x chic laj Salomón quijala xcꞌaꞌux xbaneb li rixakil ut qui-oc chixlokꞌoninquil li jalanil dios. Ut incꞌaꞌ yo̱ chixba̱nunquil li ti̱quilal chi anchal xchꞌo̱l chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixba̱nu laj David lix yucuaꞌ. Laj Salomón quixlokꞌoni lix dioseb laj Sidón, lix Astoret xcꞌabaꞌ. Ut quixlokꞌoni ajcuiꞌ laj Milcom lix dioseb laj Amón, ut kꞌaxal yibru queꞌxba̱nu nak queꞌxlokꞌoni aꞌan. Laj Salomón quixba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ xban nak incꞌaꞌ quixpa̱b li Ka̱cuaꞌ chi anchal xchꞌo̱l joꞌ quixba̱nu laj David lix yucuaꞌ. Ut laj Salomón quixtakla xyi̱banquil lix naꞌajeb li jalanil dios Quemos ut Moloc saꞌ li tzu̱l li cuan jun pacꞌal li tenamit Jerusalén bar na-el cuiꞌ li sakꞌe. Laj Quemos, aꞌan lix dioseb laj Moab. Ut laj Moloc aꞌan lix dioseb laj Amón, li kꞌaxal yibru nequeꞌxba̱nu nak nequeꞌxlokꞌoniheb. Joꞌcan quixba̱nu laj Salomón reheb chixjunileb li rixakil, li jalan xtenamiteb. Quixyi̱b li naꞌajej re teꞌxcꞌat li pom ut teꞌmayejak chiruheb lix dioseb. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ xbe̱n laj Salomón xban nak quixcanab xlokꞌoninquil li Dios li nequeꞌxlokꞌoni laj Israel, li quixcꞌutbesi rib chiru caꞌ sut. Li Dios quixye re nak incꞌaꞌ tixlokꞌoni jalanil dios. Abanan laj Salomón quixkꞌet li ra̱tin li Dios. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Salomón: —Xban nak incꞌaꞌ xaba̱nu li cꞌaꞌru xinye a̱cue saꞌ lin contrato ut xakꞌet lin chakꞌrab, joꞌcan nak la̱in tincuisi la̱ cuanquil ut tinqꞌue re li yo̱ chi cꞌanjelac cha̱cuu. Abanan saꞌ xcꞌabaꞌ laj David la̱ yucuaꞌ incꞌaꞌ tinmakꞌ cha̱cuu la̱ cuanquil nak toj yoꞌyo̱kat. Tinba̱nu ban nak la̱ cualal ta̱oc saꞌ xcuanquil. La̱ cualal incꞌaꞌ chic ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb chixjunileb li tenamit. Jun te̱peb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Israel li tincanab rubel xcuanquil. Tinba̱nu chi joꞌcaꞌin xban nak ninra laj David laj cꞌanjel chicuu ut xban nak ninra li tenamit Jerusalén li sicꞌbil ru inban, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Dios quixqꞌue jun li cui̱nk re nak xicꞌ ta̱ril laj Salomón. Li cui̱nk aꞌan aj Hadad xcꞌabaꞌ xcomoneb li ralal xcꞌajol lix reyeb laj Edom. Xicꞌ quiril laj Salomón xban nak junxil laj David quinumta saꞌ xbe̱neb laj Edom. Ut laj Joab, li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldados, queꞌco̱eb chixmukbaleb li camenak. Nak cuanqueb aran quilajeꞌxcamsi chixjunileb li cui̱nk li cuanqueb Edom. Quicana aran cuakib po laj Joab rochbeneb chixjunileb laj Israel toj retal queꞌxsach ruheb chixjunileb li cui̱nk li cuanqueb Edom. Abanan laj Hadad, li sa̱j al, quie̱lelic ut co̱ Egipto rochbeneb cuib oxib laj Edom li queꞌcꞌanjelac chiru lix yucuaꞌ. Queꞌel saꞌ li naꞌajej Madián ut queꞌco̱eb Parán. Aran queꞌxjunaji ribeb riqꞌuineb li cuanqueb Parán ut queꞌco̱eb Egipto. Laj faraón quixqꞌue lix chꞌochꞌ laj Hadad. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ li rochoch ut lix tzacae̱mkeb. Laj faraón quisahoꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin laj Hadad. Joꞌcan nak quixsumub riqꞌuin li ri̱tzꞌin lix Tahpenes, li rixakil. Li ri̱tzꞌin li reina Tahpenes quicuan jun lix cꞌulaꞌal riqꞌuin laj Hadad. Aj Genubat xcꞌabaꞌ li cꞌulaꞌal. Ut lix Tahpenes quixqꞌuiresi saꞌ li palacio rochbeneb li ralal laj faraón. Nak cuan Egipto, laj Hadad quirabi resil nak ac camenak chic li rey David, joꞌ ajcuiꞌ laj Joab li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldado. Joꞌcan nak laj Hadad quixye re laj faraón: —Qꞌue inlese̱ns re nak naru tinsukꞌi̱k saꞌ lin tenamit, chan. Quixye laj faraón: —¿Cꞌaꞌut nak ta̱cuaj xic? ¿Ma pa̱lt cꞌaꞌru a̱cue cuiqꞌuin? chan. Laj Hadad quixye re: —Ma̱cꞌaꞌ napaltoꞌ chicuu. Caꞌaj cuiꞌ nacuaj nak tina̱canab chi xic saꞌ lin tenamit, chan. Li Dios quixba̱nu nak laj Rezón, li ralal laj Eliada, quijoskꞌoꞌ riqꞌuin laj Salomón ut xicꞌ chic ta̱ilekꞌ xban. Laj Rezón, aꞌan li quie̱lelic chiru laj Hadad-ezer lix reyeb laj Soba. Laj Rezón, aꞌan li nacꞌamoc be chiruheb jun chꞌu̱tal li cui̱nk incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. (Aꞌin quicꞌulman junxil nak laj David ac xsach ruheb li tenamit Soba.) Laj Rezón ut eb li rochben queꞌco̱eb chi cua̱nc aran Damasco. Ut laj Rezón qui-oc chokꞌ xreyeb laj Damasco, li cuan saꞌ xcue̱nt Siria. Laj Rezón quicuan ajcuiꞌ chokꞌ xreyeb laj Siria. Ut xicꞌ quirileb laj Israel joꞌ najtil quicuan chokꞌ rey laj Salomón. Laj Hadad, aꞌan jun chic li cui̱nk xicꞌ na-iloc reheb laj Israel. Joꞌcan ajcuiꞌ laj Jeroboam, li ralal laj Nebat, quixkꞌetkꞌeti rib chiru li rey Salomón nak yo̱ chi cꞌanjelac chiru. Laj Jeroboam, aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Sereda lix tenamit. Lix naꞌ, aꞌan xma̱lcaꞌan, Zerúa xcꞌabaꞌ. Aꞌan aꞌin lix ya̱lal nak quijoskꞌoꞌ saꞌ xbe̱n li rey laj Jeroboam: Li rey Salomón yo̱ chixyi̱banquil li cab Milo joꞌ ajcuiꞌ li tzꞌac li sutsu cuiꞌ lix tenamit laj David lix yucuaꞌ. Li rey Salomón quixqꞌue retal nak laj Jeroboam, aꞌan jun sa̱j cui̱nk cuan xnaꞌleb ut cau natrabajic. Joꞌcan nak quixxakab laj Jeroboam chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li mo̱s li yo̱queb chi cꞌanjelac saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj José. Saꞌ jun cutan laj Jeroboam qui-el chak Jerusalén ut quicꞌuleꞌ saꞌ be xban li profeta Ahías, Silo xtenamit. Laj Ahías lanlo chak saꞌ jun li tꞌicr toj acꞌ. Xjuneseb nak queꞌxcꞌul ribeb saꞌ cꞌaleba̱l. Li profeta Ahías quirisi li aqꞌuil tꞌicr li lanlo cuiꞌ ut quixpej. Cablaju peda̱s quirisi nak quixpej. Ut quixye re laj Jeroboam: —Xoc chokꞌ a̱cue li laje̱b peda̱s xban nak li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel, naxye a̱cue, “La̱in tinmakꞌ chiru laj Salomón lix cuanquilal ut la̱at chic tatinqꞌue chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li laje̱b xte̱pal li ralal xcꞌajol laj Israel. Jun te̱peb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Israel tincanab rubel xcuanquil. Tinba̱nu chi joꞌcaꞌin xban nak ninra laj David laj cꞌanjel chicuu ut xban nak ninra li tenamit Jerusalén li sicꞌbil ru inban saꞌ xya̱nkeb chixjunil li tenamit, chan li Ka̱cuaꞌ. Tinjach ruheb lin tenamit xban nak eb laj Israel quineꞌxtzꞌekta̱na ut queꞌxlokꞌoniheb li jalanil dios, lix Astoret lix dioseb laj Sidón, laj Quemos lix dioseb laj Moab, ut laj Moloc lix dioseb laj Amón. Incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quinye reheb chi moco queꞌcuan saꞌ ti̱quilal chicuu. Incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quinye saꞌ lin contrato ut saꞌ lin chakꞌrab, joꞌ quixba̱nu laj David lix yucuaꞌ laj Salomón. Abanan, la̱in incꞌaꞌ tinmakꞌ chiru laj Salomón lix cuanquil. Ta̱cua̱nk ban xcuanquil joꞌ najtil yoꞌyo̱k. Tinba̱nu chi joꞌcan saꞌ xcꞌabaꞌ laj David laj cꞌanjel chicuu, li quinsicꞌ ru la̱in. Aꞌan junelic quixba̱nu li cꞌaꞌru quinye saꞌ lin contrato joꞌ ajcuiꞌ saꞌ lin chakꞌrab. Tinmakꞌ chiru li ralal laj Salomón lix cuanquilal, ut la̱at chic tatinqꞌue chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li laje̱b xte̱pal li ralal xcꞌajol laj Israel. Li ralal laj Salomón tinxakab chi takla̱nc saꞌ xbe̱n jun te̱p li ralal xcꞌajol laj Israel re nak junelic cua̱nk junak reheb li ralal xcꞌajol laj David li ta̱oc chokꞌ rey aran Jerusalén, li tenamit li sicꞌbil ru inban li tineꞌxlokꞌoni cuiꞌ. At Jeroboam, anakcuan la̱at tatinxakab chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb laj Israel. Ut la̱at naru nacattaklan saꞌ xbe̱n chixjunil joꞌ ta̱cuaj la̱at. Cui la̱at ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru tatintakla cuiꞌ, ut cui tatcua̱nk saꞌ ti̱quilal chicuu, ut cui ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye lin chakꞌrab joꞌ quixba̱nu laj David laj cꞌanjel chicuu, la̱in cua̱nkin a̱cuiqꞌuin. Ut tinxakab saꞌ xnaꞌaj la̱ cuanquilal, la̱at joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol, joꞌ nak quinxakab xcuanquil laj David. La̱in tebinqꞌue chi cꞌuluc raylal li ralal xcꞌajol laj David xban li ma̱c quixba̱nu laj Salomón. Abanan moco chi junaj cua ta,” chan li Ka̱cuaꞌ.— Joꞌcan nak laj Salomón quiraj xcamsinquil laj Jeroboam. Abanan laj Jeroboam quie̱lelic ut co̱ Egipto riqꞌuin li rey Sisac. Ut aran quicana toj quicam laj Salomón. Chixjunil li cꞌaꞌru quixba̱nu li rey Salomón, joꞌ ajcuiꞌ lix naꞌleb, tzꞌi̱banbil saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajxba̱nu laj Salomón nak cuan chokꞌ rey. Laj Salomón quicuan chokꞌ rey caꞌcꞌa̱l chihab aran Jerusalén ut quitaklan saꞌ xbe̱neb chixjunileb laj Israel. Laj Salomón quicam ut quimukeꞌ saꞌ lix tenamit laj David lix yucuaꞌ, li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut laj Roboam, li ralal, aꞌan chic li qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Laj Roboam qui-oc chokꞌ xreyeb laj JudáCo̱ laj Roboam Siquem xban nak aran co̱eb chixjunileb laj Israel re teꞌxxakab chokꞌ rey. Laj Jeroboam, li ralal laj Nabat, cuan chak Egipto nak quirabi resil xban nak aran co̱ nak quie̱lelic chiru li rey Salomón. Queꞌxtakla xbokbal laj Jeroboam. Ut aꞌan quichal ut chixjunileb laj Israel queꞌa̱tinac riqꞌuin laj Roboam ut queꞌxye re: —La̱ yucuaꞌ kꞌaxal cau xtaklan saꞌ kabe̱n. Abanan la̱at naru tattakla̱nk chi kꞌun caꞌchꞌinak saꞌ kabe̱n re nak ta̱ru̱k tohila̱nk caꞌchꞌinak riqꞌuin li cacuil cꞌanjel quixqꞌue saꞌ kabe̱n la̱ yucuaꞌ. Cui ta̱ba̱nu chi joꞌcan, la̱o tocꞌanjelak cha̱cuu, chanqueb. Ut laj Roboam quixye reheb li tenamit: —Sukꞌinkex anakcuan ut chiru oxib cutan texcha̱lk cuiꞌchic cuiqꞌuin, chan. Ut eb li tenamit queꞌco̱eb. Ut li rey Roboam quixpatzꞌ xnaꞌleb riqꞌuineb li che̱quel cui̱nk li queꞌcꞌanjelac riqꞌuin lix yucuaꞌ nak toj yoꞌyo. Quixpatzꞌ reheb: —¿Cꞌaꞌru us tinsumeheb cuiꞌ li tenamit? chan. Ut eb li che̱quel cui̱nk queꞌxye: —Cui la̱at tattakla̱nk saꞌ xbe̱neb li tenamit saꞌ xya̱lal, ut cui ta̱cua̱tinaheb riqꞌuin kꞌunil a̱tin, eb aꞌan junelic teꞌcꞌanjelak cha̱cuu, chanqueb. Abanan laj Roboam incꞌaꞌ quixba̱nu li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xbaneb li che̱quel cui̱nk. Co̱ ban riqꞌuineb li sa̱j cui̱nk li xeꞌqꞌui rochben, li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Ut quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru nequeye la̱ex? ¿Chanru nak tebinsume li tenamit aꞌin, li yo̱queb chixyebal cue nak tincuisi li cacuil trabaj li quiqꞌueheꞌ saꞌ xbe̱neb xban lin yucuaꞌ? chan. Eb li sa̱j cui̱nk li queꞌqꞌui rochben queꞌxye re laj Roboam: —Joꞌcaꞌin ta̱sumeheb cuiꞌ li tenamit li yo̱queb chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu nak incꞌaꞌ cau tattakla̱nk saꞌ xbe̱neb. La̱at ta̱ye reheb, “Cui lin yucuaꞌ cau xtaklan saꞌ e̱be̱n, la̱in kꞌaxal cuiꞌchic cau tintakla̱nk saꞌ e̱be̱n. Cui lin yucuaꞌ xqꞌue li cacuil trabaj saꞌ e̱be̱n, la̱in kꞌaxal cuiꞌchic cau li trabaj tinqꞌue. Lin yucuaꞌ xexsacꞌ chi tzꞌu̱m, abanan la̱in texinsacꞌ riqꞌuin li tzꞌu̱m li cuan chꞌi̱chꞌ saꞌ ruꞌuj,” chaꞌkat reheb.— Saꞌ rox li cutan eb li tenamit rochben laj Jeroboam queꞌchal riqꞌuin li rey Roboam xban nak joꞌcan quiyeheꞌ reheb xban li rey. Li rey Roboam cau quira̱tinaheb li tenamit ut incꞌaꞌ quixba̱nu li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xbaneb li che̱quel cui̱nk. Li rey quixye reheb li tenamit li cꞌaꞌru queꞌxye li sa̱j cui̱nk. Quixye reheb: —Lin yucuaꞌ cau quitaklan saꞌ e̱be̱n. Ut la̱in kꞌaxal cuiꞌchic cau tintakla̱nk saꞌ e̱be̱n. Aꞌan riqꞌuin tzꞌu̱m quexrahobtesi. Abanan la̱in riqꞌuin li tzꞌu̱m cuan chꞌi̱chꞌ saꞌ ruꞌuj texinrahobtesi, chan. Li rey incꞌaꞌ quixba̱nu li queꞌxtzꞌa̱ma li tenamit xban nak ac joꞌcan chak saꞌ xchꞌo̱l li Dios. Ut re ajcuiꞌ nak ta̱tzꞌaklok ru li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re laj Jeroboam, li ralal laj Nabat xban li profeta Ahías Silo xtenamit nak quixye re li cꞌaꞌru quixye li Dios. Eb li tenamit queꞌril nak incꞌaꞌ quirabi li rey li queꞌxtzꞌa̱ma chiru. Eb aꞌan queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌru takara la̱o riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj David? La̱o ma̱cꞌaꞌ junak cꞌaꞌak re ru teꞌxqꞌue ke. Joꞌcan nak la̱o takil kib kajunes. Ut la̱at taklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj David, chanqueb. Ut eb aꞌan queꞌsukꞌi saꞌ lix naꞌajeb. Joꞌcan nak laj Roboam quitaklan saꞌ xbe̱neb laj Israel li cuanqueb aran Judá. Li rey Roboam quixtakla laj Adoram, li xakabanbil chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li qꞌuebileb chi cꞌanjelac chi cau. Abanan laj Adoram quicamsi̱c chi pec xbaneb laj Israel. Tojoꞌnak laj Roboam quie̱lelic. Qui-oc saꞌ xcarruaje ut co̱ Jerusalén. Joꞌcaꞌin nak queꞌrisi ribeb laj Israel rubel xcuanquil li ralal xcꞌajol laj David toj chalen anakcuan. Nak eb laj Israel queꞌrabi nak quisukꞌi chak laj Jeroboam, queꞌxchꞌutub ribeb. Queꞌxbok riqꞌuineb laj Jeroboam ut queꞌxxakab chokꞌ xreyeb. Caꞌaj cuiꞌ eb laj Judá queꞌcana rubel xcuanquil laj Roboam, li ri laj David. Nak laj Roboam quicuulac Jerusalén quixchꞌutubeb chixjunileb laj Judá joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Cuanqueb jun ciento mil riqꞌuin ca̱cꞌa̱l mil chi cui̱nk li quixchꞌutubeb re teꞌxic chi pletic riqꞌuineb laj Israel, li rech tenamitil. Ut re ajcuiꞌ nak teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic rubel xcuanquil laj Roboam li ralal laj Salomón. Abanan li Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Semaías laj cꞌanjel chiru, ut quixye re: —Tat-a̱tinak riqꞌuin laj Roboam li ralal laj Salomón, li cuan chokꞌ rey aran Judá, ut riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Judá ut eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín ut chixjunileb li tenamit li cuanqueb aran. Ta̱ye reheb, “Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ. Mexxic chi pletic riqꞌuineb laj Israel le̱ rech tenamitil. Sukꞌinkex ban saꞌ le̱ rochoch che̱junilex xban nak la̱in xinba̱nun re li cꞌaꞌru quicꞌulman,” chan li Dios. Ut eb aꞌan queꞌxba̱nu li quixye li Ka̱cuaꞌ. Queꞌsukꞌi saꞌ rochocheb joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Dios. Ut laj Jeroboam quixtakla xyi̱banquil chi cha̱bil li tenamit Siquem li cuan saꞌ li tzu̱l aran Efraín ut quicana chi cua̱nc aran. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ chi cha̱bil li tenamit Penuel. Quixye saꞌ xchꞌo̱l laj Jeroboam: —Anakcuan ma̱re li tenamit teꞌraj sukꞌi̱c rubel xcuanquil li ralal xcꞌajol laj David. Cui yo̱keb chi xic chi mayejac chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ li templo aran Jerusalén, ma̱re teꞌxcꞌam cuiꞌchic ribeb saꞌ usilal riqꞌuin laj Roboam li cuan chokꞌ rey aran Judá. Ut tineꞌxcamsi la̱in ut teꞌxxakab cuiꞌchic laj Roboam chokꞌ xreyeb, chan saꞌ xchꞌo̱l laj Jeroboam. Joꞌcan nak laj Jeroboam quixpatzꞌ xnaꞌleb riqꞌuin laj qꞌuehol naꞌleb ut quixba̱nu joꞌ queꞌxye. Quixqꞌue chi yi̱ba̱c cuib li cuacax oro ut quixye reheb li tenamit: —La̱ex aj Israel, nabal sut ac xexcuulac chak Jerusalén chi lokꞌoni̱nc. Joꞌcan nak anakcuan arin chic texlokꞌoni̱nk. Arin cuan le̱ dios. Aꞌaneb aꞌin li xeꞌisin chak e̱re saꞌ li naꞌajej Egipto, chan laj Jeroboam reheb. Quixyi̱b xnaꞌaj jun li cuacax oro aran Bet-el ut li jun chic quixyi̱b xnaꞌaj aran Dan. Ut riqꞌuin aꞌan eb laj Israel queꞌma̱cob xban nak queꞌco̱eb aran Bet-el ut aran Dan chi lokꞌoni̱nc. Laj Jeroboam quixyi̱b rochocheb li yi̱banbil dios saꞌ eb li naꞌajej najt xteram. Ut saꞌ xya̱nkeb li tenamit quixsiqꞌueb ru li quixxakab chokꞌ aj tij li ma̱cuaꞌeb ralal xcꞌajol laj Leví. Ut quixye nak saꞌ li oꞌlaju xbe li cuakxak li po teꞌxba̱nu jun li nimla ninkꞌe. Chanchan li ninkꞌe li nequeꞌxba̱nu aran Judá. Ut quimayejac chiru li artal aran Bet-el chiru li cuacax oro li quixqꞌue chi yi̱ba̱c. Ut quixxakab eb ajcuiꞌ aj tij re teꞌcꞌanjelak saꞌ eb li naꞌajej li najt xteram li quixyi̱b. Joꞌcan ut nak laj Jeroboam quixba̱nu li ninkꞌe reheb laj Israel saꞌ li oꞌlaju xbe lix cuakxak li po joꞌ quixcꞌoxla xjunes. Co̱ aran Bet-el ut quimayejac saꞌ li artal li quixyi̱b ut quixcꞌat li pom. Lix profeta li Dios li quibalakꞌi̱cNak laj Jeroboam yo̱ chixcꞌatbal lix incienso saꞌ li artal li quixyi̱b aran Bet-el, jun li profeta quichal chak Judá taklanbil xban li Dios. Li profeta quia̱tinac chi cau xya̱b xcux ut quixye cꞌaꞌru tixcꞌul li artal joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Quixye: —At artal, joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ Dios: Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol li rey David ta̱yoꞌla̱k jun li cꞌulaꞌal aj Josías xcꞌabaꞌ. Ut aꞌan ta̱camsi̱nk reheb laj tij li nequeꞌcꞌatoc incienso saꞌ a̱be̱n re xlokꞌoninquil li jalanil dios. Ut saꞌ a̱be̱n tixcꞌateb aꞌan, chan li profeta. Ut saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan li profeta quixqꞌue jun li retalil ut quixye: —Aꞌan aꞌin li retalil nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li xyehoc re aꞌin. Li artal aꞌin ta̱jorekꞌ ut lix chahil li cuan chi saꞌ ta̱pajekꞌ, chan. Nak li rey quirabi li cꞌaꞌru quixye lix profeta li Dios chirix li artal li cuan Bet-el, quichal xjoskꞌil. Quixcꞌut li profeta riqꞌuin li rukꞌ ut quixye: —¡Chapomak li cui̱nk aꞌan! chan. Ut li rukꞌ quicana chi telto. Incꞌaꞌ chic quiru quirecꞌasi saꞌ xnaꞌaj. Saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan li artal quijacheꞌ ut li cha cuan saꞌ xbe̱n quipajeꞌ joꞌ quiyeheꞌ re li profeta xban li Dios. Li rey Jeroboam quixye re lix profeta li Dios: —Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak tattijok chiru li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios ut ta̱tzꞌa̱ma chiru nak tixqꞌuirtesi li cuukꞌ, chan. Ut lix profeta li Dios quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ ut li rukꞌ li rey quiqꞌuira ut quicana joꞌ nak quicuan junxil. Li rey quixye re lix profeta li Dios: —Yoꞌo chicuix saꞌ cuochoch. Tatcuaꞌak cuiqꞌuin ut tinqꞌue junak a̱ma̱tan, chan. Ut lix profeta li Dios quixye re li rey: —Usta ta̱qꞌue cue yi jachak li cꞌaꞌru a̱cue, la̱in incꞌaꞌ tinxic a̱cuiqꞌuin, chi moco tincuaꞌak chi moco tin-ucꞌak haꞌ saꞌ li naꞌajej aꞌin, xban nak joꞌcan taklanbilin cuiꞌ xban li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan quixye cue nak incꞌaꞌ tincuaꞌak, chi moco tin-ucꞌak, chi moco tinsukꞌi̱k saꞌ li be li xinchal cuiꞌ, chan li profeta. Joꞌcan nak li profeta quisukꞌi saꞌ jalan chic be. Incꞌaꞌ co̱ saꞌ li be li quinumeꞌ cuiꞌ nak co̱ Bet-el. Saꞌ li tenamit Bet-el cuan jun profeta ac che̱c. Queꞌcꞌulun li ralal riqꞌuin ut queꞌxserakꞌi re li cꞌaꞌru quixba̱nu lix profeta li Dios aran Bet-el saꞌ li cutan aꞌan. Ut queꞌxye ajcuiꞌ re li cꞌaꞌru quixye li rey. Ut lix yucuaꞌeb quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru behil xco̱ cuiꞌ? chan. Ut eb li ralal queꞌxcꞌut chiru li be li quisukꞌi cuiꞌ lix profeta li Dios li quichal chak Judá. Li yucuaꞌbej quixye reheb li ralal: —Yi̱bomak rix li bu̱r, chan reheb. Ut eb aꞌan queꞌxyi̱b rix li bu̱r ut lix yucuaꞌeb quitakeꞌ chirix li bu̱r. Ut co̱ chirix lix profeta li Dios. Coxixtau saꞌ be chunchu rubel jun to̱n li ji ut quixye re: —¿Ma la̱at lix profeta li Dios li xatchal chak Judá? chan. Ut li profeta quixye: —La̱in, chan. Aꞌan quixye re: —Yoꞌo saꞌ cuochoch ut tatcuaꞌak cuiqꞌuin, chan. Lix profeta li Dios quixye re: —Incꞌaꞌ naru ninxic cha̱cuix, chi moco naru tincuaꞌak tin-ucꞌak a̱cuiqꞌuin, xban nak li Ka̱cuaꞌ quixye cue nak incꞌaꞌ tincuaꞌak, chi moco tin-ucꞌak saꞌ li naꞌajej aꞌin, chi moco tinsukꞌi̱k saꞌ li be li xinchal cuiꞌ, chan. Abanan li profeta jun chic quixticꞌtiꞌi ut quixye re: —La̱in profetin ajcuiꞌ joꞌ la̱at. Ut jun lix ángel li Ka̱cuaꞌ x-a̱tinac cuiqꞌuin ut xye cue, “Li Ka̱cuaꞌ xye, Cꞌam saꞌ la̱ cuochoch li profeta re ta̱cuaꞌak ut ta̱ucꞌak”, chan. Joꞌcan nak lix profeta li Dios co̱ chirix saꞌ li rochoch ut quicuaꞌac qui-ucꞌac riqꞌuin. Ut nak chunchu̱queb saꞌ li me̱x li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin li profeta li quisukꞌisin re lix profeta li Dios li quichal Judá. Quira̱tina chi cau ut quixye re: —Li Ka̱cuaꞌ Dios xye nak xakꞌet li cꞌaꞌru quixye a̱cue ut incꞌaꞌ xaba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru xatxtakla cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱at xatsukꞌi ut xatcuaꞌac xat-ucꞌac saꞌ li naꞌajej li quixye a̱cue nak incꞌaꞌ tatcuaꞌak tat-ucꞌak. Xban nak xaba̱nu aꞌan, tatcamsi̱k ut incꞌaꞌ tatmukekꞌ saꞌ li mukleba̱l li queꞌmukeꞌ cuiꞌ la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ, chan. Ut nak queꞌrakeꞌ chi cuaꞌac chi ucꞌac, li profeta li quisukꞌisin re quixyi̱b rix lix bu̱r re ta̱xic ut lix profeta li Dios co̱. Nak yo̱ chi xic quixcꞌul jun li cakcoj saꞌ li be ut quicamsi̱c xban. Ut lix tibel quicana chi tꞌantꞌo saꞌ li be. Ut li bu̱r ut li cakcoj cuanqueb chixcꞌatk li camenak. Cuanqueb cuib oxib li cui̱nk queꞌnumeꞌ aran ut queꞌril li camenak tꞌantꞌo aran. Ut li cakcoj cuan chixcꞌatk li camenak. Eb li cui̱nk queꞌcuulac saꞌ li tenamit Bet-el cuan cuiꞌ li profeta ut queꞌxye resil li cꞌaꞌru queꞌril. Nak quirabi li profeta li cuan Bet-el li cꞌaꞌru quixcꞌul li profeta li quicuaꞌac rochben saꞌ rochoch, quixye: —Aꞌan li profeta li xkꞌet ra̱tin li Dios. Li Ka̱cuaꞌ xkꞌaxtesin re li cakcoj. Li cakcoj quixchap ut quixcamsi joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ, chan. Li profeta quixye reheb li ralal: —Yi̱bomak rix li bu̱r, chan. Ut eb li ralal queꞌxyi̱b rix li bu̱r. Co̱ ut li profeta ut coxtau li camenak tꞌantꞌo saꞌ be rochben lix bu̱r. Ut li cakcoj cuan chixcꞌatk. Li cakcoj incꞌaꞌ quixtiu lix tibel li camenak chi moco quixchꞌeꞌ li bu̱r. Li profeta quixxoc li camenak ut quixqꞌue chirix li bu̱r ut quixcꞌam saꞌ lix tenamit re nak teꞌxyoꞌle ut teꞌxmuk. Quixmuk li camenak saꞌ lix mukleba̱l aꞌan ut queꞌya̱bac chirix ut queꞌxye: —Tokꞌob xak a̱cuu, at cuech aj cꞌanjelil. Xat-osoꞌ, chanqueb. Ut nak ac xeꞌxmuk li camenak, li profeta quixye reheb li ralal: —Nak tinca̱mk la̱in, chine̱muk saꞌ li mukleba̱l li x-oc cuiꞌ lix profeta li Dios. Saꞌ li mukleba̱l li x-oc cuiꞌ aꞌan tincuaj nak ta̱mukekꞌ lin tibel, chan. Li profeta quixye li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li Dios. Chꞌolchꞌo nak ta̱cꞌulma̱nk li cꞌaꞌru quixye chirix li artal li cuan arin Bet-el ut chirixeb li naꞌajej re lokꞌoni̱nc li najt xteram li yi̱banbil aran Samaria, chan. Usta ac xqꞌue retal chixjunil li cꞌaꞌru quicꞌulman li rey Jeroboam, incꞌaꞌ quixcanab xba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Quixxakabeb ban chic saꞌ xya̱nkeb li tenamit aj tij re teꞌcꞌanjelak saꞌ eb li naꞌajej li najt xteram li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ li jalanil dios. Li ani naraj aꞌan naxxakab chokꞌ aj tij. Aꞌan aꞌin li ma̱c li quixba̱nu laj Jeroboam. Joꞌcan nak qui-isi̱c chokꞌ rey chi junaj cua ut queꞌcam chixjunileb li ralal xcꞌajol. Saꞌ eb li cutan aꞌan quiticla xyajel laj Abías li ralal laj Jeroboam. Laj Jeroboam quixye re li rixakil: —Tikib a̱cuib chi jalan re nak incꞌaꞌ teꞌxnau nak la̱at li cuixakil. Ut tatxic aran Silo riqꞌuin li profeta Ahías xban nak aꞌan li quiyehoc cue nak la̱in tin-oc chokꞌ rey saꞌ li tenamit aꞌin. Ut ta̱cꞌam laje̱b li caxlan cua joꞌ ajcuiꞌ li caxlan cua corech rix ut jun chꞌina cuc li yaꞌal cab. Ta̱qꞌue re, re nak aꞌan tixye a̱cue cꞌaꞌru ta̱cana̱k cuiꞌ li chꞌina al aꞌin, chan laj Jeroboam. Ut li rixakil laj Jeroboam quixba̱nu li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re. Co̱ aran Silo saꞌ rochoch laj Ahías. Laj Ahías, aꞌan incꞌaꞌ chic saken na-iloc xban nak ti̱x chi us. Abanan li Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Ahías ut quixye re nak li rixakil laj Jeroboam ta̱cuulak riqꞌuin chixpatzꞌbal re cꞌaꞌru tixba̱nu riqꞌuin li chꞌina al yaj. Li Dios quixye ajcuiꞌ re nak li ixk aꞌan ta̱cuulak chi jalan xtikibanquil re nak incꞌaꞌ teꞌxnau nak aꞌan li rixakil laj Jeroboam. Ut quixye re cꞌaꞌru tixsume cuiꞌ li ixk. Laj Ahías quirabi li rok li ixk nak yo̱ chak chi oc saꞌ li oqueba̱l ut quixye re: —Ocan chak, at rixakil laj Jeroboam. ¿Cꞌaꞌut nak nacaqꞌue a̱cuib chi jalan? Li Dios xtakla jun esilal a̱cue ra rabinquil. Ayu ut ye re laj Jeroboam: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel, “La̱in xinsicꞌoc a̱cuu saꞌ xya̱nkeb li tenamit ut xatinxakab chi takla̱nc saꞌ xbe̱n lin tenamit Israel. La̱in xcuisiheb li tenamit aꞌin rubel xcuanquil li ralal xcꞌajol laj David ut xinkꞌaxtesi rubel a̱cuanquil la̱at. Abanan la̱at incꞌaꞌ yo̱cat chi takla̱nc saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb joꞌ quixba̱nu laj David laj cꞌanjel chicuu. Aꞌan quixba̱nu joꞌ naxye saꞌ lin chakꞌrab ut quicuan saꞌ xya̱lal chicuu. Junelic quicuan saꞌ ti̱quilal chicuu chi anchal xchꞌo̱l. La̱at kꞌaxal cuiꞌchic yibru xaba̱nu chiruheb li queꞌcuan junxil. Xachikꞌ injoskꞌil nak xayi̱b a̱jalanil dios. Xayi̱b a̱jalam u̱ch chꞌi̱chꞌ ut xina̱tzꞌekta̱na la̱in. Joꞌcan nak anakcuan la̱in tinqꞌue li raylal saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Jeroboam. Tinsach ruheb chixjunileb li ralal, joꞌ cocꞌ joꞌ ni̱nk. Tinsach ruheb chi junaj cua joꞌ nak namesuman li mul saꞌ junak cab. Ma̱ jun chic tebincanab. Eb li ralal xcꞌajol laj Jeroboam li teꞌca̱mk saꞌ tenamit teꞌtiꞌekꞌ xbaneb li tzꞌiꞌ. Ut eb li teꞌca̱mk saꞌ cꞌaleba̱l teꞌtiꞌekꞌ xbaneb li soꞌsol xban nak joꞌcan xye li Ka̱cuaꞌ.” Ut la̱at, at ixk, ayu saꞌ la̱ cuochoch. Ut nak yo̱kat chi cuulac saꞌ li tenamit, ta̱ca̱mk li chꞌina al. Chixjunileb laj Israel teꞌya̱bak chirix nak teꞌxmuk. Caꞌaj cuiꞌ aꞌan li ta̱mukekꞌ saꞌ xya̱lal xban nak li Dios xqꞌue retal nak caꞌaj cuiꞌ aꞌan li us xchꞌo̱l saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Jeroboam. Li Ka̱cuaꞌ tixxakab jun chic li cui̱nk chokꞌ xreyeb laj Israel. Li rey aꞌan tixsach ruheb chi junaj cua li ralal xcꞌajol laj Jeroboam saꞌ ajcuiꞌ li cutan nak ta̱xakaba̱k chokꞌ rey. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌueheb chi rahobtesi̱c laj Israel. Chanchan nak na-ecꞌasi̱c li caxlan ajl xban li haꞌ nak teꞌisi̱k saꞌ li cha̱bil naꞌajej li quixqꞌue li Dios reheb lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb. Tixchaꞌchaꞌi ruheb ut tixtaklaheb jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates xban nak queꞌxchikꞌ xjoskꞌil li Dios nak queꞌxyi̱b lix dios Asera ut queꞌxlokꞌoni. Li Ka̱cuaꞌ tixkꞌaxtesiheb laj Israel saꞌ rukꞌeb li jalaneb xtenamiteb xban nak quima̱cob laj Jeroboam ut xban ajcuiꞌ nak laj Jeroboam, aꞌan li quicꞌamoc be chiruheb laj Israel re nak teꞌma̱cobk ajcuiꞌ eb aꞌan, chan li profeta Ahías. Nak quirabi li cꞌaꞌru quixye laj Ahías, li rixakil laj Jeroboam quicuacli ut co̱ saꞌ li tenamit Tirsa. Nak yo̱ chi oc saꞌ li rochoch, li chꞌina al quicam. Queꞌxmuk li camenak ut chixjunileb laj Israel queꞌya̱bac joꞌ quixye li Dios re li profeta Ahías li nacꞌanjelac chiru. Chixjunil li quilajxba̱nu li rey Jeroboam, joꞌ ajcuiꞌ li ple̱t quixba̱nu, tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ chixjunil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Laj Jeroboam quicuan chokꞌ rey cuib xcaꞌcꞌa̱l chihab. Quicam ut quimukeꞌ saꞌ li naꞌajej li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌ. Aꞌ chic laj Nadab li ralal qui-oc saꞌ xcuanquil chokꞌ re̱kaj. Eb lix rey laj JudáJun roxcꞌa̱l chihab cuan re laj Roboam, li ralal laj Salomón, nak qui-oc chokꞌ rey aran Judá. Cuuklaju chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén, li tenamit li sicꞌbil ru xban li Dios saꞌ xya̱nkeb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Li Dios quixsicꞌ ru li tenamit Jerusalén re nak aran ta̱lokꞌoni̱k. Lix naꞌ laj Roboam, aꞌan lix Naama. Amón xtenamit. Eb li cuanqueb Judá queꞌma̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ. Kꞌaxal cuiꞌchic yibru li queꞌxba̱nu chiru li queꞌxba̱nu lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb. Riqꞌuin aꞌin, queꞌxchikꞌ xjoskꞌil li Dios. Queꞌxyi̱b li naꞌajej najt xteram re teꞌxlokꞌoniheb li jalanil dios. Ut queꞌxyi̱b riqꞌuin pec ut cheꞌ li yi̱banbil dios Asera ut queꞌxlokꞌoni saꞌ chixjunil li tzu̱l ut rubel chixjunileb li cheꞌ li ni̱nk xmuheb. Eb li ixk ut eb li cui̱nk kꞌaxal cuiꞌchic yibru queꞌxba̱nu chiribileb rib re xqꞌuebal xlokꞌal lix dioseb li queꞌxyi̱b. Queꞌxba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu li jalan xtenamiteb li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios, li queꞌisi̱c xban li Ka̱cuaꞌ saꞌ li naꞌajej li queꞌoc cuiꞌ eb laj Israel. Nak yo̱ roꞌ chihab roquic chokꞌ rey laj Roboam, laj Sisac lix reyeb laj Egipto quichal Jerusalén chi pletic riqꞌuineb. Ut quixcꞌam chokꞌ re chixjunil li terto xtzꞌak li xocxo saꞌ li palacio, joꞌ ajcuiꞌ li xocxo saꞌ li templo. Ut quixcꞌam eb ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxram cuiꞌ re xchꞌo̱l, li quixyi̱b riqꞌuin oro laj Salomón. Ut li rey Roboam quixyi̱b riqꞌuin bronce re̱kajeb li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxram cuiꞌ re xchꞌo̱leb ut quixkꞌaxtesi reheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado li nequeꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l re li rochoch li rey. Rajlal nak naxic saꞌ lix templo li Dios li rey, eb li soldados li nequeꞌcꞌacꞌalen re nequeꞌxcꞌam li chꞌi̱chꞌ aꞌan ut mokon queꞌxxoc cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxoqueꞌ cuiꞌ. Chixjunil li quilajxba̱nu li rey Roboam tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá. Rajlal queꞌxpleti ribeb laj Roboam riqꞌuin laj Jeroboam. Laj Roboam quicam ut quimukeꞌ saꞌ li naꞌajej li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌ saꞌ lix tenamit laj David. Lix naꞌ laj Roboam, aꞌan lix Naama. Amón xtenamit. Ut aꞌ chic laj AbiamSaꞌ li versículo 14:31 li rey Abiam nequeꞌxye ajcuiꞌ aj Abías re saꞌ li 2 Crón. 12:16. li ralal qui-oc saꞌ xcuanquil chokꞌ re̱kaj. Yo̱ cuakxaklaju (18) chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Israel laj Jeroboam li ralal laj Nabat, nak laj Abiam qui-oc chokꞌ rey aran Jerusalén. Oxib chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Lix naꞌ laj Abiam, aꞌan lix Maaca, lix rabin laj Abisalom. Laj Abiam quixba̱nu li ma̱usilal joꞌ quixba̱nu laj Roboam lix yucuaꞌ. Incꞌaꞌ quixlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ chi anchal xchꞌo̱l joꞌ quixba̱nu laj David lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios incꞌaꞌ quirisi lix cuanquileb li ralal xcꞌajol laj David. Quixqꞌue ban jun li ralal laj Abiam chi oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj re nak tixcol li tenamit Jerusalén. Quixba̱nu aꞌan xban nak naxra laj David laj cꞌanjel chiru. Li Ka̱cuaꞌ quixba̱nu chi joꞌcan xban nak laj David quicuan saꞌ ti̱quilal chiru. Junelic quixba̱nu li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ toj chalen nak quicam. Caꞌaj cuiꞌ quima̱cob chiru laj Urías laj heteo. Junelic queꞌpletic chi ribileb rib laj Roboam ut laj Jeroboam toj chalen nak quicam laj Roboam. Ut queꞌxpleti ajcuiꞌ ribeb laj Abiam ut laj Jeroboam. Chixjunil li quilajxba̱nu laj Abiam tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá. Laj Abiam quicam ut quimukeꞌ saꞌ lix tenamit laj David saꞌ li mukleba̱l li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌ. Ut aꞌ chic laj Asa, li ralal, qui-oc saꞌ xcuanquil chokꞌ re̱kaj laj Abiam. Nak yo̱ junmay chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Israel laj Jeroboam, laj Asa qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. Laj Asa quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén jun roxcꞌa̱l (41) chihab. Lix naꞌ, aꞌan lix Maaca, lix rabin laj Abisalom. Laj Asa quicuan saꞌ ti̱quilal chiru li Dios joꞌ quixba̱nu laj David lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌ. Quirisi saꞌ li tenamit eb li ixk ut eb li cui̱nk li kꞌaxal yibru queꞌxba̱nu chi ribileb rib re xqꞌuebal xlokꞌal lix dioseb li queꞌxyi̱b. Ut quirisiheb ajcuiꞌ chixjunil li yi̱banbil dios li quilajeꞌxyi̱b lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb. Ut quirisi xcuanquil chokꞌ reina lix Maaca lix naꞌ xban nak quixyi̱b jun lix dios Asera. Laj Asa quixjor lix dios ut quixcꞌat chire li haꞌ Cedrón. Usta incꞌaꞌ quixpoꞌ chixjunileb li naꞌajej li queꞌxlokꞌoni cuiꞌ li jalanil dios, abanan laj Asa junelic cuan saꞌ ti̱quilal chiru li Dios toj chalen nak quicam. Ut quixqꞌue cuiꞌchic saꞌ lix templo li Dios li cꞌaꞌru terto xtzꞌak, li oro ut li plata li quixkꞌaxtesi lix yucuaꞌ re li Ka̱cuaꞌ, joꞌ ajcuiꞌ li quixkꞌaxtesi aꞌan. Laj Asa, lix reyeb laj Judá, ut laj Baasa, lix reyeb laj Israel, junelic queꞌxpleti ribeb chi ribileb rib toj chalen nak queꞌcam. Laj Baasa, lix reyeb laj Israel, co̱ Judá chi pletic. Quixyi̱b chi cha̱bil li tenamit Ramá re nak ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱oc ut ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱e̱lk riqꞌuin laj Asa, lix reyeb laj Judá. Joꞌcan nak li rey Asa quixchap li oro, li plata ut chixjunil li terto xtzꞌak li xocxo saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ, ut quixcꞌam ajcuiꞌ li cuan saꞌ li palacio. Ut quixtakla chirixeb li nequeꞌcꞌanjelac chiru re teꞌxcꞌam aran Damasco ut teꞌxsi re laj Ben-adad lix reyeb laj Siria. Laj Ben-adad, aꞌan li ralal laj Tabrimón. Ut laj Tabrimón, aꞌan li ralal laj Hezión. Laj Asa quixtakla xyebal re laj Ben-adad: —Kaba̱nuhak junak li contrato chi kibil kib joꞌ queꞌxba̱nu lin yucuaꞌ riqꞌuin la̱ yucuaꞌ. Xintakla li oro ut li plata chokꞌ a̱cue. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak incꞌaꞌ chic ta̱qꞌue xcuanquil li contrato li xaba̱nu riqꞌuin laj Baasa, lix reyeb laj Israel, re nak incꞌaꞌ chic toxchꞌiꞌchꞌiꞌi, chan laj Asa. Li rey Ben-adad quixcꞌul xchꞌo̱l li quixye laj Asa. Joꞌcan nak quixtaklaheb lix soldado joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb re nak teꞌpletik aran Israel. Ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li tenamit Ijón, Dan, Abel-bet-maaca, ut quinumta ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb chixjunileb li naꞌajej Cineret joꞌ ajcuiꞌ chixjunil lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Neftalí. Nak li rey Baasa quirabi resil li cꞌaꞌru quicꞌulman, quixcanab xyi̱banquil li tenamit Ramá ut quisukꞌi cuiꞌchic Tirsa. Li rey Asa quixtakla xbokbaleb chixjunileb li cuanqueb Judá ut quixye reheb nak ma̱ jun ta̱paltok. Ut quixtaklaheb aran Ramá chixxocbal li pec ut li cheꞌ li yo̱ chi cꞌanjelac chiru laj Baasa re xyi̱banquil chi cha̱bil li tenamit Ramá. Ut riqꞌuin aꞌan li rey Asa quixyi̱b chi cha̱bil li cuib chi tenamit Mizpa ut Geba, lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Chixjunil li quilajxba̱nu li rey Asa, ut chanru nak quicuan saꞌ xcuanquil, tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá. Ut tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ retalileb li tenamit li quixyi̱b. Nak ac ti̱x chic, quiyajer nak quirahoꞌ li rok. Ut laj Asa quicam ut quimukeꞌ saꞌ lix tenamit laj David saꞌ li mukleba̱l li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌ. Ut aꞌ chic laj Josafat, li ralal, qui-oc saꞌ xcuanquil chokꞌ re̱kaj. Eb lix rey laj IsraelNak yo̱ xcab chihab roquic laj Asa chokꞌ xreyeb laj Judá, laj Nadab li ralal laj Jeroboam qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Cuib chihab quicuan saꞌ xcuanquil. Laj Nadab quixba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixba̱nu lix yucuaꞌ nak quicꞌamoc be chiruheb laj Israel chi ma̱cobc chiru li Ka̱cuaꞌ. Laj Baasa, li ralal laj Ahías, aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Isacar. Quixcꞌu̱b ru chanru nak tixcamsi li rey Nadab. Quixcamsi nak laj Nadab ut lix soldados queꞌoc chi pletic saꞌ li tenamit Gibetón. Li tenamit Gibetón, aꞌan xnaꞌajeb laj filisteo. Laj Nadab quicamsi̱c nak ac yo̱ rox chihab roquic laj Asa chokꞌ xreyeb laj Judá. Laj Baasa qui-oc chokꞌ xrey eb laj Israel chokꞌ re̱kaj laj Nadab. Laj Baasa ticto qui-oc chixcamsinquileb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Jeroboam. Quicꞌulman joꞌ quixye li Dios re li profeta Ahías, Silo xtenamit. Chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Jeroboam quilajeꞌcamsi̱c. Ma̱ jun chic quicana chi yoꞌyo. Queꞌcamsi̱c xban nak laj Jeroboam quixchikꞌ xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel nak quixba̱nu li ma̱usilal ut xban nak quixcꞌameb xbe laj Israel chi ma̱cobc chiru li Ka̱cuaꞌ. Chixjunil li quixba̱nu li rey Nadab tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Laj Asa, lix reyeb laj Judá, ut laj Baasa, lix reyeb laj Israel, junelic queꞌpletic chi ribil ribeb toj chalen nak queꞌcam. Nak yo̱ rox chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Asa, laj Baasa li ralal laj Ahías, qui-oc chokꞌ xreyeb chixjunileb laj Israel. Ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l (24) chihab quicuan saꞌ xcuanquil laj Baasa aran Tirsa. Laj Baasa quixba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixba̱nu laj Jeroboam ut quixcꞌam xbeheb laj Israel chi ma̱cobc chiru li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin li profeta Jehú, li ralal laj Hanani ut quixye re nak tixye re li rey Baasa nak incꞌaꞌ us yo̱. Laj Jehú quixye re laj Baasa: —Joꞌcaꞌin quixye a̱cue li Ka̱cuaꞌ. “La̱at ma̱cꞌaꞌ a̱cuanquil nak xatcuan. La̱in xinqꞌue a̱cuanquil nak xatinxakab chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb laj Israel, lin tenamit. Abanan la̱at xaba̱nu li ma̱usilal joꞌ quixba̱nu laj Jeroboam. Xacꞌameb xbe laj Israel chi ma̱cobc. Xban li ma̱c xaba̱nu, xachikꞌ injoskꞌil. Joꞌcan nak la̱in tinsach a̱cuu ut tinsach ruheb la̱ cualal a̱cꞌajol joꞌ nak xinsach ru laj Jeroboam, li ralal laj Nabat, joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol. Eb la̱ cualal a̱cꞌajol li teꞌca̱mk saꞌ tenamit teꞌtiꞌekꞌ xbaneb li tzꞌiꞌ. Ut eb li teꞌca̱mk saꞌ cꞌaleba̱l teꞌtiꞌekꞌ xbaneb li soꞌsol,” chan li Ka̱cuaꞌ.— Chixjunil li quixba̱nu li rey Baasa ut chanru nak quicuan saꞌ xcuanquil, tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Laj Baasa quicam ut quimukeꞌ Tirsa. Ut aꞌ chic laj Ela, li ralal, qui-oc saꞌ xcuanquil chokꞌ re̱kaj. Li profeta Jehú, li ralal laj Hanani, quixye li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ chirix laj Baasa ut chirixeb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol xban li ma̱usilal li quixba̱nu chiru li Ka̱cuaꞌ. Laj Baasa quixba̱nu joꞌ quixba̱nu laj Jeroboam ut quixchikꞌ xjoskꞌil li Dios xban li ma̱c quixba̱nu ut xban ajcuiꞌ nak quixsach ruheb li ralal xcꞌajol laj Jeroboam. Nak yo̱ cuakib xcaꞌcꞌa̱l (26) chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Asa, laj Ela, li ralal laj Baasa, qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Cuib chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Tirsa. Laj Zimri, li nacꞌanjelac chiru laj Ela, quixcꞌu̱b ru chanru nak tixcamsi. Laj Zimri, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb yi jach lix carruaje laj Ela. Saꞌ jun li cutan laj Ela cuan saꞌ rochoch laj Arsa, li na-iloc re lix jun cablal. Qui-ucꞌac ut quicala. Laj Zimri qui-oc cuan cuiꞌ laj Ela ut quixcamsi. Chirix aꞌan laj Zimri qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá chokꞌ re̱kaj laj Ela. Aꞌin quicꞌulman nak yo̱ cuukub xcaꞌcꞌa̱l (27) chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Asa. Nak laj Zimri qui-oc saꞌ xcuanquil quixcamsiheb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Baasa. Chixjunileb li cui̱nk, joꞌ rechꞌalal, joꞌ rami̱g, queꞌcamsi̱c. Quicꞌulman joꞌ quixye li Dios re li profeta Jehú chirix laj Baasa. Laj Zimri quixcamsi chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Baasa. Queꞌcamsi̱c laj Baasa ut laj Ela li ralal xban li ma̱c queꞌxba̱nu ut xban ajcuiꞌ nak queꞌxcꞌam xbeheb laj Israel chi ma̱cobc nak queꞌxlokꞌoni li jalanil dios li ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ ut queꞌxchikꞌ xjoskꞌil li Dios. Chixjunil li quixba̱nu li rey Ela tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Nak yo̱ cuukub xcaꞌcꞌa̱l (27) chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Asa, laj Zimri qui-oc saꞌ xcuanquil. Cuukub cutan quicuan chokꞌ rey aran Tirsa. Eb lix soldados laj Israel cuanqueb Gibetón, saꞌ lix tenamiteb laj filisteo. Eb li soldados aj Israel queꞌrabi resil nak laj Zimri quixcamsi li rey Ela. Saꞌ junpa̱t queꞌxxakab laj Omri chokꞌ xreyeb laj Israel saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ. Laj Omri, aꞌan li quitaklan saꞌ xbe̱neb li soldados nak toj ma̱jiꞌ na-oc chokꞌ rey. Chirix aꞌan laj Omri rochbeneb chixjunileb laj Israel queꞌel saꞌ li tenamit Gibetón ut queꞌco̱eb chi pletic saꞌ li tenamit Tirsa. Laj Zimri quixqꞌue retal nak queꞌoc chi pletic saꞌ li tenamit. Joꞌcan nak co̱ saꞌ li palacio ut quixloch xxamlel. Ut aran quicꞌat laj Zimri saꞌ li palacio. Quicam xban li ma̱c quixba̱nu. Quixba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ, joꞌ quixba̱nu laj Jeroboam. Quixchikꞌ xjoskꞌil li Dios xban nak quixcꞌam xbeheb laj Israel chi ma̱cobc chiru li Ka̱cuaꞌ. Chixjunil li quixba̱nu li rey Zimri tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ retalil chanru nak quixcamsi li rey Ela. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌxjach ribeb. Yi jach queꞌajoc re nak laj Tibni li ralal laj Ginat ta̱oc chokꞌ rey ut queꞌoquen chirix. Ut li yi jach chic queꞌoquen chirix laj Omri. Eb li yo̱queb chi oque̱nc chirix laj Omri queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li jun jachal chic. Laj Tibni quicam ut laj Omri qui-oc chokꞌ rey. Nak yo̱ junlaju xcaꞌcꞌa̱l (31) chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Asa, laj Omri qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Cablaju chihab quicuan chokꞌ rey. Li xbe̱n cuakib chihab quicuan saꞌ li tenamit Tirsa. Laj Omri quixlokꞌ riqꞌuin laj Semer li tzu̱l li cuan Samaria. Quixlokꞌ chi jun ciento riqꞌuin o̱b roxcꞌa̱l (145) libras li plata. Ut saꞌ li naꞌajej aꞌan quixyi̱b jun li tenamit chi cha̱bil. Samaria quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li tenamit aꞌan. Quixqꞌue li xcꞌabaꞌ aꞌan xban nak aj Semer xcꞌabaꞌ laj e̱chal re li naꞌajej junxil. Laj Omri quixba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ. Kꞌaxal cuiꞌchic yibru quixba̱nu chiru li queꞌxba̱nu eb li rey li quilajeꞌcuan. Quixba̱nu li ma̱usilal joꞌ quixba̱nu laj Jeroboam. Quixchikꞌ xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ xban li ma̱c quixba̱nu ut xban ajcuiꞌ nak quixcꞌam xbeheb laj Israel chi ma̱cobc chiru li Ka̱cuaꞌ nak queꞌxlokꞌoni li jalanil dios. Chixjunil li quixba̱nu li rey Omri, joꞌ ajcuiꞌ li quixba̱nu riqꞌuin xcacuilal xchꞌo̱l, tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Li rey Omri quicam ut quimukeꞌ saꞌ li tenamit Samaria. Ut aꞌ chic laj Acab li ralal qui-oc saꞌ xcuanquil chokꞌ re̱kaj. Ac yo̱ cuakxaklaju xcaꞌcꞌa̱l (38) chihab roquic chokꞌ rey laj Asa saꞌ li naꞌajej Judá nak laj Acab li ralal laj Omri qui-oc chokꞌ rey aran Israel. Cuib xcaꞌcꞌa̱l (22) chihab quicuan saꞌ xcuanquil saꞌ li tenamit Samaria. Quima̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ ut kꞌaxal cuiꞌchic numtajenak li ma̱usilal li quixba̱nu chiru li queꞌxba̱nu li queꞌcuan chokꞌ rey nak toj ma̱jiꞌ na-oc saꞌ xcuanquil aꞌan. Incꞌaꞌ quicꞌoxlac chixba̱nunquil li ma̱c li quixba̱nu laj Jeroboam li ralal laj Nabat. Ut kꞌaxal cuiꞌchic yibru quixba̱nu nak quixcꞌam chok rixakil lix Jezabel lix rabin laj Et-baal lix reyeb laj Sidón. Ut laj Acab quixlokꞌoni li jalanil dios Baal. Quixqꞌue chi yi̱ba̱c jun li artal ut jun li templo aran Samaria re teꞌxlokꞌoni cuiꞌ laj Baal. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ chi yi̱ba̱c jun li jalam u̱ch Asera xcꞌabaꞌ. Ut kꞌaxal cuiꞌchic quixtaksi xjoskꞌil li Dios xban nak kꞌaxal cuiꞌchic yibru quixba̱nu chiru li queꞌxba̱nu li rey li queꞌcuan junxil aran Israel nak toj ma̱jiꞌ na-oc laj Acab saꞌ xcuanquil. Chiruheb li cutan aꞌan jun li cui̱nk Bet-el xtenamit, aj Hiel xcꞌabaꞌ, quixyi̱b cuiꞌchic li tenamit Jericó. Ut nak quixqꞌue lix cimiento, quicam laj Abiram li xbe̱n ralal. Ut nak queꞌxqꞌue saꞌ xnaꞌajeb lix puertil li tzꞌac, quicam laj Segub li i̱tzꞌinbej. Joꞌcaꞌin nak quitzꞌakloc ru li quixye laj Josué li ralal laj Nun nak quixye li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Li profeta ElíasQuicuan jun li profeta aj Elías xcꞌabaꞌ. Lix tenamit, aꞌan Tisbe li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad. Laj Elías quixye re li rey Acab: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel li nincꞌanjelac chiru, la̱in ninye a̱cue nak chiru cuib oxib chihab incꞌaꞌ chic tixqꞌue li hab toj tinye la̱in, chan. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Elías: —Tat-e̱lk saꞌ li naꞌajej aꞌin. Tatxic saꞌ li este, li na-el cuiꞌ li sakꞌe ut ta̱muk a̱cuib nachꞌ riqꞌuin li haꞌ Querit li cuan jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. La̱in tintakla li tzꞌok chixqꞌuebal la̱ cua nak cua̱nkat aran. Ut saꞌ li rok haꞌ tat-ucꞌak, chan li Dios. Ut laj Elías quixba̱nu li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Co̱ chi cua̱nc aran cuan cuiꞌ li rok haꞌ Querit, li cuan jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Ut eb li tzꞌok nequeꞌxcꞌam lix cua ut lix tib rajlal ekꞌela ut rajlal ecuu. Ut laj Elías quirucꞌ li haꞌ li cuan saꞌ li rok haꞌ Querit. Abanan mokon chic li rok haꞌ quichakic xban nak incꞌaꞌ chic quixqꞌue li hab. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Elías: —Tat-e̱lk saꞌ li naꞌajej aꞌin ut tatxic saꞌ li tenamit Sarepta li cuan saꞌ xcue̱nt Sidón ut aran tatcua̱nk. Saꞌ li naꞌajej aꞌan cuan jun li xma̱lcaꞌan. Ac xinye re nak aꞌan ta̱chꞌolani̱nk a̱cue, chan li Dios. Joꞌcan nak laj Elías qui-el saꞌ li naꞌajej aꞌan ut co̱ saꞌ li tenamit Sarepta. Nak quicuulac saꞌ li oqueba̱l re li tenamit, quiril jun li xma̱lcaꞌan yo̱ chixxocbal xsiꞌ. Quixbok li ixk ut quixye re: —Ba̱nu usilal, cꞌam chak bayak inhaꞌ re tincuucꞌ, chan re. Ac yo̱ chi xic li ixk nak laj Elías quixbok cuiꞌchic ut quixye re: —Ta̱ba̱nu usilal, ta̱cꞌam ajcuiꞌ chak caꞌchꞌinak incaxlan cua, chan re. Li ixk quichakꞌoc ut quixye re laj Elías: —Ma̱cꞌaꞌ caxlan cua cuiqꞌuin ac yi̱banbil. Li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios naxnau nak ya̱l li yo̱quin chixyebal. Caꞌchꞌin ajcuiꞌ li cꞌaj cuan saꞌ jun li ucꞌal ut caꞌchꞌin ajcuiꞌ li aceite cuan saꞌ lin chꞌina cuc. Ut anakcuan xinchal xxocbal coꞌxibak insiꞌ re nak tinyi̱b li caxlan cua chokꞌ re lin yum ut chokꞌ cue ajcuiꞌ la̱in. Nak takachoy aꞌan, ma̱re toca̱mk xban katzꞌocajic xban nak ma̱cꞌaꞌ chic cuan ke, chan. Laj Elías quixye re: —Matcꞌoxlac. Ayu saꞌ la̱ cuochoch. Ba̱nu joꞌ xaye. Abanan xbe̱n cua ta̱yi̱b jun chꞌina caxlan cua ut ta̱cꞌam chak chokꞌ cue. Chirix aꞌan ta̱yi̱b re la̱ yum ut la̱ cue la̱at. Ba̱nu chi joꞌcan xban nak joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ Dios li nakalokꞌoni la̱o aj Israel: Incꞌaꞌ ta̱lajk li cꞌaj li cuan saꞌ li ucꞌal chi moco ta̱osokꞌ li aceite li cuan saꞌ cuc toj tixqꞌue chak li hab saꞌ ruchichꞌochꞌ li Ka̱cuaꞌ, chan laj Elías. Li ixk quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re xban laj Elías. Ut quicuan xtzacae̱mkeb laj Elías, li ixk ut lix yum re nabal cutan. Ut quicꞌulman joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Elías. Li cꞌaj li cuan saꞌ li ucꞌal incꞌaꞌ qui-osoꞌ chi moco li aceite li cuan saꞌ li chꞌina cuc. Mokon chic quiyajer lix yum li xma̱lcaꞌan. Quiniman xyajel toj retal quicam. Li naꞌbej quixye re laj Elías: —¿Cꞌaꞌru inma̱c cha̱cuu, at xprofeta li Dios? ¿Ma xatchal cuiqꞌuin chixjulticanquil lin ma̱c ut chixcamsinquil lin chꞌina yum? chan. Laj Elías quixye re: —Qꞌue cue la̱ chꞌina yum, chan. Quixcꞌul li chꞌina al chiru ut quixcꞌam takecꞌ saꞌ xcaꞌ tasalil li cab cuan cuiꞌ lix cuariba̱l ut quixyocob chiru lix cuarib. Quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ ut quixye re: —At Ka̱cuaꞌ, at inDios, ¿cꞌaꞌut nak xaqꞌue li raylal saꞌ xbe̱n li xma̱lcaꞌan aꞌin li yo̱ chi qꞌuehoc innaꞌaj saꞌ rochoch? ¿Cꞌaꞌut nak xaqꞌue chi ca̱mc lix chꞌina yum? chan. Quixhupub rib saꞌ xbe̱n li chꞌina al oxib sut ut quixya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Quixye re: —At Ka̱cuaꞌ, at inDios, chaqꞌue ta cuiꞌchic lix yuꞌam li chꞌina al aꞌin, chan. Li Ka̱cuaꞌ quirabi lix tij li profeta Elías ut quixqꞌue cuiꞌchic lix yuꞌam ut quiyoꞌla cuiꞌchic. Laj Elías quixkꞌalu cuiꞌchic li chꞌina al ut quixcꞌam cuiꞌchic takꞌa saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ lix naꞌ. Quixkꞌaxtesi re li naꞌbej ut quixye re: —Cueꞌ la̱ chꞌina yum yoꞌyo chic, chan. Ut li xma̱lcaꞌan quixye re: —Riqꞌuin aꞌin ninqꞌue retal nak la̱at xprofeta li Dios ut chixjunil li nacaye, aꞌan ya̱l xban nak li Ka̱cuaꞌ naxcꞌut cha̱cuu, chan. Mokon chic nak yo̱ rox chihab li cueꞌej li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Elías: —Tatxic cuiꞌchic riqꞌuin li rey Acab ut ta̱ye re nak la̱in tintakla cuiꞌchic li hab, chan. Joꞌcan nak laj Elías co̱ riqꞌuin laj Acab. Yo̱ chi us li cueꞌej aran Samaria. Li rey Acab quixbok riqꞌuin laj Abdías, li na-iloc re li cꞌaꞌru cuan re saꞌ li palacio. Laj Abdías, aꞌan cꞌajoꞌ nak naxxucua ru li Ka̱cuaꞌ ut naxqꞌue xlokꞌal. Junxil nak lix Jezabel yo̱ chixcamsinquileb lix profeta li Ka̱cuaꞌ, laj Abdías quixcꞌam jun ciento li profeta ut quixmukeb saꞌ li ochoch pec. Laje̱b roxcꞌa̱l (50) quixmuk saꞌ li junju̱nk chi ochoch pec. Ut quixqꞌueheb xcua rucꞌa. Laj Acab quixye re laj Abdías: —Yoꞌo takasuti li tenamit chirilbaleb li yuꞌam haꞌ ut li nimaꞌ. Ma̱re anchal takatau caꞌchꞌinak richajeb li cacua̱y ut li mu̱l. Cui incꞌaꞌ nakatau xcuaheb, teꞌca̱mk ut tocana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic kacacua̱y ut chi ma̱cꞌaꞌ chic kamu̱l, chan. Joꞌcan nak queꞌxjach ribeb ut queꞌco̱eb chixsicꞌbal richajeb li xul. Li rey Acab co̱ saꞌ li jun pacꞌal ut laj Abdías co̱ saꞌ li jun chic. Laj Abdías quixcꞌul saꞌ be laj Elías nak yo̱ chi xic riqꞌuin li rey. Laj Abdías quixnau ru. Quixcuikꞌib rib chiru ut quixye: —Joꞌ li la̱at biꞌ li ka̱cuaꞌ Elías, chan. Laj Elías quixye re: —Ya̱l. La̱in laj Elías. Anakcuan la̱at tatxic riqꞌuin li rey ut ta̱ye re nak cuanquin arin, chan. Laj Abdías quixye: —¿Ma cuan junak ma̱c xinba̱nu la̱in nak tina̱qꞌue chixcamsi li rey? Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios la̱in ninye a̱cue nak ma̱cꞌaꞌ junak tenamit chi moco junak naꞌajej incꞌaꞌ ta quixtakla cuiꞌ a̱sicꞌbal li rey. Nak xeꞌxye nak ma̱ anihat, li rey quixpuersiheb chixba̱nunquil li juramento re nak teꞌxye li ya̱l. Abanan la̱at yo̱cat chixyebal nak la̱in tinxic chixyebal re li rey nak cuancat arin. Ma̱re lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ tatxcꞌam saꞌ jalan chic naꞌajej nak ac xin-el arin. Cui la̱in ninye re li rey Acab nak cuancat arin ut cui ma̱ anihakat nak ta̱cha̱lk cha̱sicꞌbal, relic chi ya̱l tinixtakla chi camsi̱c. La̱at nacanau nak chalen saꞌ insa̱jilal la̱in ninxucua ru li Ka̱cuaꞌ. At ka̱cuaꞌ Elías, ¿ma incꞌaꞌ cacuabi resil nak la̱in xinmuk jun ciento lix profeta li Dios nak lix Jezabel yo̱ chixcamsinquileb? Xinmukeb saꞌ li ochoch pec. Laje̱b roxcꞌa̱l (50) xinmuk saꞌ jun li ochoch pec ut laje̱b roxcꞌa̱l saꞌ li jun chic ut xinqꞌueheb ajcuiꞌ lix cua rucꞌaheb. ¿Cꞌaꞌut nak tina̱takla chixyebal re li rey Acab nak cuancat arin? Li rey tinixcamsi cui tinye re nak xcuil a̱cuu, chan. Laj Elías quixye re: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li nimajcual Dios li nincꞌanjela ru, la̱in ninye a̱cue nak saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌin, la̱in tina̱tinak riqꞌuin li rey Acab, chan. Joꞌcan nak laj Abdías co̱ riqꞌuin li rey Acab ut quixye re nak laj Elías cuan aran. Ut li rey Acab co̱ chi a̱tinac riqꞌuin. Nak laj Acab quiril ru laj Elías quixye re: —Arin peꞌ cuancat la̱at li yo̱cat chi qꞌuehoc raylal saꞌ xbe̱n li tenamit Israel, chan laj Acab. Laj Elías quixye re: —Ma̱cuaꞌ la̱in li yo̱quin chi qꞌuehoc raylal saꞌ xbe̱n li tenamit Israel. La̱at ban li yo̱cat chi qꞌuehoc raylal a̱cuochben la̱ yucuaꞌ xban nak xetzꞌekta̱na lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ ut yo̱quex chixlokꞌoninquileb li yi̱banbil dios Baal, chan. Ut quixye ajcuiꞌ re li rey Acab nak tixchꞌutubeb li ca̱hib ciento riqꞌuin mero ciento li profeta li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Baal ut tixchꞌutubeb ajcuiꞌ li ca̱hib ciento chi profeta li nequeꞌcꞌanjelac chiru lix Asera, li nequeꞌtzacan riqꞌuin lix Jezabel, li rixakil li rey. Joꞌcan nak li rey Acab quixtakla xchꞌutubanquileb laj Israel ut quixchꞌutubeb ajcuiꞌ lix profeta laj Baal saꞌ li tzu̱l Carmelo. Ut laj Elías quijiloc cuanqueb cuiꞌ chixjunil li tenamit ut quixye reheb: —¿Joꞌ najtil chic texcua̱nk chi cuib ru le̱ cꞌaꞌux? Cui li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li tzꞌakal Dios, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ te̱pa̱b? Ut cui laj Baal, aꞌan li tzꞌakal Dios, ta̱kehomak aꞌan, chan. Ut eb li tenamit ma̱ jun a̱tin queꞌxye. Ut quixye ajcuiꞌ reheb li tenamit: —Caꞌaj cuiꞌ la̱in lix profeta li Ka̱cuaꞌ quincana. Abanan lix profeta laj Baal, aꞌan cuanqueb ca̱hib ciento riqꞌuin mero ciento (450). Te̱cꞌam chak cuibak li cuacax. Ut eb aꞌan teꞌxsicꞌ ru li bar cuan teꞌraj. Teꞌxcamsi, teꞌxseti, ut teꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n li siꞌ. Abanan incꞌaꞌ teꞌxqꞌue xxamlel. Joꞌcan ajcuiꞌ tinba̱nu la̱in riqꞌuin li cuacax jun. Tinqꞌue saꞌ xbe̱n li siꞌ ut incꞌaꞌ tinqꞌue xxamlel. Nak ac xeyi̱b, te̱ya̱ba xcꞌabaꞌeb le̱ dios. Ut joꞌcan ajcuiꞌ tinba̱nu la̱in. Tinya̱ba xcꞌabaꞌ li nimajcual Dios. Ut li Dios li tixtakla chak li xam saꞌ choxa, aꞌan li tzꞌakal Dios, chan laj Elías. Ut chixjunileb li tenamit queꞌxye: —Us chi joꞌcan, chanqueb. Ut laj Elías quixye reheb lix profeta laj Baal: —Sicꞌomak ru li cuacax ut yi̱bomak le̱ re la̱ex xbe̱n cua xban nak la̱ex nabalex. Abanan, incꞌaꞌ te̱qꞌue xxamlel. Chirix aꞌan te̱ya̱ba xcꞌabaꞌ le̱ dios, chan reheb. Ut eb aꞌan queꞌxchap li cuacax li quikꞌaxtesi̱c reheb ut queꞌxyi̱b. Ut queꞌxya̱ba xcꞌabaꞌ laj Baal lix dioseb chalen ekꞌela toj cuaꞌleb. Yo̱queb chi xajoc chiru li artal li queꞌxyi̱b ut yo̱queb chixyebal: —At Baal, choa̱sume, chanqueb. Abanan ma̱ ani quisumen reheb. Nak ac xcuulac cuaꞌleb laj Elías qui-oc chixseꞌenquileb ut quixye reheb: —Japomak e̱re chi cau. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan le̱ dios? Ma̱re yo̱ chi cꞌoxlac malaj ut yo̱ chi cꞌanjelac. Ma̱re xco̱ chi be̱c malaj ut yo̱ chi cua̱rc. Ma̱re tento nak te̱rajsi, chan reheb. Ut eb aꞌan kꞌaxal cuiꞌchic cau yo̱queb chixjapbal reheb chi tijoc ut yo̱queb chixyocꞌbal ribeb riqꞌuin chꞌi̱chꞌ joꞌ cꞌaynakeb chixba̱nunquil toj retal queꞌxchꞌulaqui ribeb saꞌ lix quiqꞌueleb. Quinumeꞌ li cuaꞌleb ut toj yo̱queb ajcuiꞌ chixjapbal reheb chixya̱banquil lix dioseb toj quicuulac x-o̱ril li mayejac ut ma̱ ani queꞌabin reheb ut ma̱ ani queꞌsumen reheb. Ut laj Elías quixye reheb li tenamit: —Jilonkex arin cuanquin cuiꞌ, chan reheb. Ut chixjunileb li tenamit queꞌjiloc riqꞌuin laj Elías. Ut aꞌan qui-oc chixyi̱banquil lix artal li Ka̱cuaꞌ li poꞌbil. Laj Elías quixchap cablaju li pec. Aꞌan retalil li cablaju xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Jacob, li quiqꞌueheꞌ aj Israel chokꞌ xcꞌabaꞌ xban li Ka̱cuaꞌ. Ut riqꞌuin li pec aꞌan quixyi̱b li artal re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Ut chi xjun sutam quixbec jun li rok haꞌ tzꞌakal ta̱oc cuibak ni̱nki cuc li ru li trigo chi saꞌ. Quixtus li siꞌ saꞌ xbe̱n li artal. Quixcamsi li cuacax, quixseti ut quixqꞌue saꞌ xbe̱n li siꞌ. Ut quixye reheb: —Nujtesihomak ca̱hib cuc chi haꞌ ut hoyomak saꞌ xbe̱n li mayej ut saꞌ xbe̱n li siꞌ, chan. Ut queꞌxhoy li haꞌ saꞌ xbe̱n li artal. Ut quixye cuiꞌchic reheb: —Qꞌuehomak cuiꞌchic li haꞌ saꞌ xbe̱n li artal xcaꞌ sut, chan. Ut queꞌxqꞌue cuiꞌchic li haꞌ. Ut oxib sut queꞌxhoy li haꞌ saꞌ xbe̱n li artal joꞌ quiyeheꞌ reheb xban laj Elías. Queꞌxqꞌue li haꞌ saꞌ xbe̱n li artal toj retal quibe̱c rok ut quinujac ajcuiꞌ li rok haꞌ li quixyi̱b chi xjun sutam. Nak quicuulac x-o̱ril xcꞌatbal li mayej, li profeta Elías quixye: —At nimajcual Dios, la̱at lix Dios laj Abraham, laj Isaac ut laj Israel. Chicꞌutu̱nk taxak chiruheb anakcuan nak la̱at li tzꞌakal Dios arin Israel ut nak la̱in laj cꞌanjel cha̱cuu. Ut li cꞌaꞌru yo̱quin chixba̱nunquil anakcuan, la̱at xattaklan cue chixba̱nunquil. At nimajcual Dios, chacuabi taxak li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu. China̱sume taxak re nak eb li tenamit aꞌin teꞌxqꞌue retal nak la̱at li tzꞌakal Dios. Chacꞌut taxak chiruheb nak la̱at ta̱cuaj nak teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic a̱cuiqꞌuin, chan laj Elías. Saꞌ li ho̱nal aꞌan li Ka̱cuaꞌ quixtakla chak li xam. Quixcꞌat li mayej, ut quixcꞌat li siꞌ ut li pec joꞌ ajcuiꞌ li poks ut li haꞌ li cuan saꞌ li rok haꞌ, li quixyi̱b chi xjun sutam li artal. Chixjunileb li tenamit li cuanqueb aran queꞌril li quicꞌulman. Queꞌxhupub ribeb saꞌ chꞌochꞌ ut queꞌxye: —Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li tzꞌakal Dios. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li nimajcual Dios, chanqueb. Laj Elías quixye reheb: —Chapomakeb lix profeta laj Baal. Ma̱ jun reheb te̱canab chi e̱lelic, chan. Ut queꞌxchap eb li profeta aj balakꞌ. Ut laj Elías quixye reheb nak teꞌxcꞌameb saꞌ li nimaꞌ Cisón ut aran quixcamsiheb chi chꞌi̱chꞌ. Chirix chic aꞌan laj Elías quixye re li rey Acab: —Ayu chi cuaꞌac chi ucꞌac anakcuan xban nak la̱in ac yo̱quin chirabinquil li xya̱b li hab yo̱ chak chi cha̱lc, chan. Nak li rey Acab co̱ chi cuaꞌac chi ucꞌac, li profeta Elías quitakeꞌ saꞌ xbe̱n li tzu̱l Carmelo. Quicꞌojla aran ut quixxulub lix jolom saꞌ xya̱nk rok. Ut quixye re lix mo̱s li cuan rochben: —Tatxic ut tat-ilok toj cuan cuiꞌ li palau, chan. Ut lix mo̱s co̱ ut quisukꞌi cuiꞌchic riqꞌuin laj Elías ut quixye re: —Ma̱cꞌaꞌ nacꞌutun, chan. Cuukub sut quixtakla lix mo̱s chi iloc. Saꞌ xcuuk sut nak quisukꞌi, li mo̱s quixye re laj Elías: —Xcuil jun li chꞌina chok joꞌ na xnimal junak ukꞌej. Li chok aꞌan yo̱ chi e̱lc chak saꞌ li palau, chan. Ut laj Elías quixye re lix mo̱s: —Tatxic riqꞌuin li rey Acab ut ye re nak tixyi̱b lix carruaje ut xicak saꞌ rochoch chi junpa̱t nak toj ma̱jiꞌ nachal li cacuil hab. Cui ta̱ba̱yk, moco ta̱ru̱k ta chic chi xic xban li hab, chan laj Elías. Ut quikꞌojyi̱noꞌ ru li choxa. Quixqꞌue li cacuil ikꞌ. Ut quichal li cacuil hab. Li rey Acab qui-oc saꞌ lix carruaje ut co̱ saꞌ li tenamit Jezreel. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue xmetzꞌe̱u li profeta Elías. Quixbacꞌ chi us li rakꞌ riqꞌuin lix cꞌa̱mal xsaꞌ ut quia̱linac chi cau ut aꞌan xbe̱n cua quicuulac chiru laj Acab saꞌ li tenamit Jezreel. Li rey Acab quixye re lix Jezabel, li rixakil, chixjunil li quixba̱nu li profeta Elías. Quixye re chanru nak quixcamsi chi chꞌi̱chꞌ chixjunileb lix profeta laj Baal. Ut lix Jezabel quixtakla jun lix takl riqꞌuin li profeta Elías chixyebal re nak tixcamsi chi chꞌi̱chꞌ joꞌ quixba̱nu reheb lix profeta lix Jezabel. Quixye: —Chineꞌxcamsihak lin dios cui toj ma̱jiꞌ nacatcam saꞌ li ho̱nal aꞌin cuulaj, chan re laj Elías. Laj Elías quixqꞌue retal li chꞌaꞌajquilal cuan cuiꞌ. Qui-oc xcꞌaꞌux ut qui-el saꞌ li naꞌajej aꞌan re xcolbal rib. Co̱ toj Beerseba li cuan xcue̱nt Judá ut aran quixcanab lix mo̱s. Ut laj Elías co̱ xjunes saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Jun cutan quibe̱c. Nak yo̱ chi ecuu̱c, qui-oc chi hila̱nc rubel jun to̱n li cheꞌ enebro xcꞌabaꞌ. Quiraj raj ca̱mc ut xban xrahil xchꞌo̱l quixye re li Dios: —At Ka̱cuaꞌ, tzꞌakal li raylal ac xincꞌul. Us raj cui tina̱qꞌue chi ca̱mc. La̱in moco kꞌaxal cha̱bilin ta chiruheb lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ, chan. Laj Elías quixyocob rib rubel li cheꞌ ut quicube xcuara. Nak yo̱ chi cua̱rc, quicuulac jun x-ángel li Dios riqꞌuin ut quixtochꞌtochꞌi ut quixye re: —Ajsi a̱cuu. Cuaclin ut cuaꞌin, chan. Ut laj Elías quiril nak cuan cuiꞌ lix jolom cuan jun li caxlan cua pombil saꞌ ru xam, ut jun xar li haꞌ. Quicuacli, quicuaꞌac qui-ucꞌac ut quicuar cuiꞌchic. Ut quicuulac cuiꞌchic xcaꞌ sut lix ángel li Dios riqꞌuin laj Elías ut quixye re: —Ajsi a̱cuu. Cuaclin ut cuaꞌin xban nak najt tatxic, chan. Quicuacli laj Elías, quicuaꞌac ut qui-ucꞌac. Riqꞌuin lix tzacae̱mk li quixtzaca, cau chic rib re ta̱be̱k chiru caꞌcꞌa̱l cutan ut caꞌcꞌa̱l kꞌojyi̱n toj ta̱cuulak saꞌ li tzu̱l Horeb li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ. Nak quicuulac laj Elías cuan cuiꞌ li tzu̱l Horeb, qui-oc saꞌ li ochoch pec saꞌ li tzu̱l aꞌan ut aran quixnumsi li kꞌojyi̱n. Ut nak ac cuan aran quia̱tinac li Dios riqꞌuin ut quixye re: —At Elías, ¿cꞌaꞌru yo̱cat arin? chan. Laj Elías quichakꞌoc ut quixye: —La̱in narahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l xban nak xinqꞌue inchꞌo̱l chi cꞌanjelac cha̱cuu, at nimajcual Dios. Eb li ralal xcꞌajol laj Israel xeꞌxcanab xba̱nunquil li naxye saꞌ li contrato li xaba̱nu riqꞌuineb. Ut xelajeꞌxpoꞌ la̱ artal ut xelajeꞌxcamsi chi chꞌi̱chꞌ eb la̱ profetas. Caꞌaj chic la̱in xincana injunes ut yo̱queb ajcuiꞌ chinsicꞌbal la̱in re tineꞌxcamsi, chan laj Elías. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Elen saꞌ li ochoch pec ut xaklin saꞌ xbe̱n li tzu̱l arin chicuu, chan. Saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan quinumeꞌ li Ka̱cuaꞌ ut quinumeꞌ ajcuiꞌ jun cacuil ikꞌ re xcꞌutbesinquil lix cuanquil. Kꞌaxal cau quinumeꞌ li ikꞌ toj retal quilajjacheꞌ li tzu̱l ut eb li pec quilajeꞌjoreꞌ. Abanan li Dios toj ma̱jiꞌ naa̱tinac riqꞌuin laj Elías. Nak ac xnumeꞌ li ikꞌ, quixqꞌue hi̱c, abanan toj ma̱jiꞌ naa̱tinac li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin laj Elías. Nak ac xnumeꞌ li hi̱c, quinumeꞌ li xam, abanan li Dios toj ma̱jiꞌ naa̱tinac riqꞌuin. Ut nak ac xnumeꞌ li xam, quirabi jun li ecꞌa̱nc chi timil. Laj Elías quixtzꞌap li xnakꞌ ru riqꞌuin li rakꞌ. Qui-el saꞌ li ochoch pec ut quixakli saꞌ li oqueba̱l. Quirabi xya̱b xcux li Dios nak quiyeheꞌ re: —At Elías, ¿cꞌaꞌru yo̱cat arin? chan. Laj Elías quichakꞌoc ut quixye: —La̱in narahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l xban nak xinqꞌue inchꞌo̱l chi cꞌanjelac cha̱cuu, at nimajcual Dios. Eb li ralal xcꞌajol laj Israel xeꞌxcanab xba̱nunquil li naxye saꞌ li contrato li xaba̱nu riqꞌuineb. Ut xelajeꞌxpoꞌ la̱ artal ut xelajeꞌxcamsi chi chꞌi̱chꞌ eb la̱ profetas. Caꞌaj chic la̱in xincana injunes ut yo̱queb ajcuiꞌ chinsicꞌbal la̱in re tineꞌxcamsi, chan laj Elías. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Elías: —Sukꞌin saꞌ li be li xatchal cuiꞌ ut tatxic saꞌ li chaki chꞌochꞌ li cuan xcue̱nt Damasco. Nak tatcuulak aran ta̱qꞌue li aceite saꞌ xjolom laj Hazael ut ta̱xakab chokꞌ rey aran Siria. Ta̱qꞌue li aceite saꞌ xjolom laj Jehú ralal laj Nimsi re ta̱xakab chokꞌ rey aran Israel. Ut joꞌcan ajcuiꞌ laj Eliseo li ralal laj Safat li cuan aran Abel-mehola. Ta̱qꞌue li aceite saꞌ xjolom re ta̱xakab chokꞌ profeta chokꞌ a̱cue̱kaj la̱at. Chi joꞌcaꞌin li joꞌ qꞌuial incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k xban laj Hazael, aꞌan teꞌcamsi̱k xban laj Jehú. Ut eb li incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k xban laj Jehú, aꞌan teꞌcamsi̱k xban laj Eliseo. Tincanabeb chi yoꞌyo li cuukub mil laj Israel li incꞌaꞌ queꞌxcuikꞌib rib chixlokꞌoninquil laj Baal, chi moco queꞌrutzꞌ ru, chan li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak laj Elías qui-el saꞌ li naꞌajej aꞌan. Coxixtau laj Eliseo li ralal laj Safat. Yo̱ chi becoc chꞌochꞌ riqꞌuin cablaju sumal li bo̱yx. Laj Eliseo yo̱ chi beresi̱nc re li cuan chak chi ixbej. Laj Elías quirisi li tꞌicr cuan saꞌ xbe̱n li rakꞌ ut quixqꞌue chirix laj Eliseo. Saꞌ junpa̱t quixcanab lix bo̱yx laj Eliseo ut quia̱linac chirix laj Elías ut quixye re: —Inchakꞌrabihakeb cuan chak lin naꞌ inyucuaꞌ xbe̱n cua ut chirix aꞌan tinxic cha̱cuix, chan. Ut laj Elías quixye re: —Us biꞌ. Abanan, chicua̱nk taxak saꞌ a̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru xinba̱nu a̱cue, chan. Laj Eliseo quisukꞌi cuan cuiꞌ lix bo̱yx. Quixcamsiheb li bo̱yx cuib ut quixchik lix tibeleb. Li cheꞌ li naqꞌueman saꞌ xcux li bo̱yx quicꞌanjelac chokꞌ xsiꞌil. Nak ac xchakꞌac li tib, laj Eliseo quixqꞌue chixtiu eb li tenamit. Chirix chic aꞌan laj Eliseo co̱ chirix laj Elías ut quicꞌanjelac chiru. Li rey Acab quipletic riqꞌuineb laj SiriaLaj Ben-adad, lix reyeb laj Siria, quixchꞌutub chixjunileb lix soldados. Ut quixchꞌutubeb ajcuiꞌ cablaju xcaꞌcꞌa̱l (32) chic li rey rochbeneb lix cacua̱y ut eb lix carruaje. Ut rochbeneb aꞌan co̱ chi pletic saꞌ li tenamit Samaria. Quixtaklaheb lix takl saꞌ li tenamit chi a̱tinac riqꞌuin laj Acab, lix reyeb laj Israel. Queꞌxye re: —Joꞌcaꞌin xtakla chak xyebal a̱cue li rey Ben-adad. Ta̱qꞌue chokꞌ cue la̱ oro ut la̱ plata. Ut ta̱qꞌueheb ajcuiꞌ chokꞌ cue la̱ cuixakil ut la̱ cocꞌal li cꞌajoꞌ xchakꞌaleb ru, chan. Laj Acab, lix reyeb laj Israel, quixye: —Yehomak re li rey nak ta̱uxma̱nk joꞌ quixye. La̱in ut chixjunil li cuan cue re chic aꞌan, chan. Laj Ben-adad quixtaklaheb cuiꞌchic lix takl riqꞌuin laj Acab ut queꞌxye re: —Joꞌcaꞌin xye chak a̱cue li rey: Xinye a̱cue nak ta̱qꞌue cue la̱ oro ut la̱ plata ut ta̱qꞌueheb ajcuiꞌ cue la̱ cuixakil ut eb la̱ cocꞌal. Abanan anakcuan yo̱quin chixtaklanquil xyebal a̱cue nak joꞌcaꞌin ho̱nal cuulaj teꞌcuulak li nequeꞌcꞌanjelac chicuu chixsiqꞌuinquil saꞌ la̱ cuochoch ut saꞌ rochocheb li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu. Teꞌxxoc ut teꞌxcꞌam chixjunil li cꞌaꞌru terto xtzꞌak li teꞌxtau aran, chan. Li rey Acab quixbok riqꞌuin chixjunileb li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be ut quixye reheb: —Qꞌuehomak retal nak li cui̱nk aꞌin ta̱raj tixmakꞌ chiku chixjunil li cꞌaꞌru cuan ke. Nak quixtakla xpatzꞌbaleb li cuixakil ut lin cocꞌal, joꞌ ajcuiꞌ lin oro ut lin plata, la̱in incꞌaꞌ xinkꞌetkꞌeti cuib chixqꞌuebal re li cꞌaꞌru quixtakla chak xpatzꞌbal cue, chan. Eb li tenamit ut eb li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb queꞌxye re: —Ma̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye. Ut ma̱sume xqꞌuebal li cꞌaꞌru yo̱ chixpatzꞌbal, chanqueb. Joꞌcan nak li rey Acab quixye reheb lix takl laj Ben-adad: —Te̱ye re li rey Ben-adad nak tinqꞌue li cꞌaꞌru xtakla xpatzꞌbal xbe̱n cua. Abanan li cꞌaꞌru xtakla xpatzꞌbal anakcuan incꞌaꞌ naru ninba̱nu, chan. Ut eb li takl queꞌco̱eb cuiꞌchic riqꞌuin laj Ben-adad ut queꞌxye re li cꞌaꞌru quixye laj Acab. Laj Ben-adad quixtakla cuiꞌchic xyebal re laj Acab: —Tinsach ru la̱ tenamit Samaria. Chinixcamsihak ta lin Dios cui incꞌaꞌ tinsach ru. Ma̱cꞌaꞌ ta̱cana̱k chi moco lix poksil ta̱tzꞌaklok re nak lin soldados teꞌxcꞌam saꞌ rukꞌeb, chan. Ut lix reyeb laj Israel quixtakla cuiꞌchic xyebal re laj Ben-adad: —At rey, ma̱nimobresi a̱cuib chixyebal nak ta̱sach ru lin tenamit. Nak acak xacue̱chani naru nacanimobresi a̱cuib, chan. Laj Ben-adad yo̱ chi ucꞌac saꞌ lix muheba̱l rochbeneb li rey li queꞌoquen chirix nak quirabi resil li quixtakla xyebal laj Acab. Laj Ben-adad quixtaklaheb lix soldados chixcauresinquil ribeb chi xic chi pletic. Ut eb aꞌan queꞌxcauresi ribeb. Ut li Ka̱cuaꞌ quixtakla jun lix profeta riqꞌuin laj Acab chixyebal re: —Matxucuac chirilbaleb lix soldado laj Ben-adad usta nabaleb, xban nak li Dios textenkꞌa chi numta̱c saꞌ xbe̱neb re nak ta̱nau nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li tzꞌakal Dios, chan. Laj Acab quixye re: —¿Ani saꞌ aj ukꞌ tixkꞌaxtesiheb laj Siria? chan. Ut li profeta quixye re: —Li Ka̱cuaꞌ xye nak tixkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb li toj sa̱jeb li nequeꞌtenkꞌan reheb li nequeꞌtaklan saꞌ li junju̱nk chi naꞌajej, chan. Ut li rey Acab quixye re: —¿Ani ta̱tiquiba̱nk re li ple̱t? chan. Ut lix profeta li Ka̱cuaꞌ quixye re: —La̱at tattiquiba̱nk re li ple̱t, chan. Joꞌcan nak li rey Acab quixtakla xbokbaleb li soldado li toj sa̱jeb li nequeꞌtenkꞌan saꞌ li junju̱nk chi naꞌajej. Cuanqueb cuib ciento riqꞌuin cablaju xcaꞌcꞌa̱l (232) chi cui̱nk. Ut chirix aꞌan quixtakla xchꞌutubanquileb chixjunileb li soldado. Cuanqueb cuukub mil (7,000) chi cui̱nk. Cuaꞌleb re cutan queꞌco̱eb laj Acab chi pletic nak yo̱queb chi cala̱c saꞌ lix muheba̱leb laj Ben-adad rochbeneb li cablaju xcaꞌcꞌa̱l (32) chi rey li queꞌoquen chirix. Eb li sa̱j cui̱nk yo̱queb chi xic chi ubej. Eb laj qꞌuehol etal li taklanbileb xban laj Ben-adad queꞌril nak yo̱queb chi cha̱lc. Queꞌco̱eb riqꞌuin laj Ben-adad chixyebal resil. Laj Ben-adad quixye: —Usta saꞌ xya̱lal xeꞌchal, usta chi pletic xeꞌchal, chapomakeb chi yoꞌyo, chan. Queꞌel saꞌ li tenamit li sa̱j cui̱nk li nequeꞌtenkꞌan reheb li nequeꞌtaklan saꞌ li junju̱nk chi naꞌajej. Ut chirixeb aꞌan yo̱queb chi xic li soldados li jun chꞌol chic. Li junju̱nk chi soldado aj Israel queꞌxcamsiheb li nequeꞌchal chi pletic riqꞌuineb. Eb laj Siria yo̱queb chi e̱lelic ut eb laj Israel yo̱queb chira̱linanquileb. Aban li rey Ben-adad quie̱lelic chirix cacua̱y rochbeneb cuib oxib lix soldado li nequeꞌxic chirix cacua̱y. Li rey Acab quira̱linaheb toj retal quixchapeb li cacua̱y ut li carruaje ut quinumta saꞌ xbe̱neb li soldados aj Siria. Kꞌaxal nabaleb li queꞌcamsi̱c. Chirix aꞌan lix profeta li Dios quicuulac cuiꞌchic riqꞌuin li rey Acab ut quixye re: —Sukꞌin saꞌ la̱ tenamit ut ta̱cauresiheb chi us la̱ soldado xban nak saꞌ jun chihab ta̱cha̱lk cuiꞌchic lix reyeb laj Siria chi pletic a̱cuiqꞌuin, chan. Eb li nequeꞌtenkꞌan re li rey Ben-adad queꞌxye re: —Eb lix dioseb laj Israel cuanqueb xcuanquileb saꞌ eb li tzu̱l. Joꞌcan nak eb laj Israel xeꞌnumta saꞌ kabe̱n. Abanan cui topletik saꞌ li ru takꞌa, la̱o chic tonumta̱k saꞌ xbe̱neb. Ta̱cuisiheb li cablaju xcaꞌcꞌa̱l chi rey li xaqꞌueheb chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li soldado ut ta̱qꞌue jalan saꞌ xnaꞌajeb xcomoneb li nequeꞌxnau pletic chi us. Naru ta̱chꞌutubeb cuiꞌchic ruheb nabalak la̱ soldados joꞌ xqꞌuialeb li xeꞌsach cha̱cuu. Juntakꞌe̱tak xqꞌuialeb li cacua̱y ut li carruajes. Topletik cuiꞌchic riqꞌuineb laj Israel saꞌ li ru takꞌa. Toj aran teꞌril ma incꞌaꞌ tana tonumta̱k saꞌ xbe̱neb saꞌ li ple̱t aꞌin, chanqueb. Quixcꞌul xchꞌo̱l laj Ben-adad li cꞌaꞌru queꞌxye ut quixba̱nu joꞌ queꞌxye re. Nak ac xnumeꞌ jun chihab laj Ben-adad quixchꞌutubeb lix soldado ut co̱ rochbeneb toj saꞌ li tenamit Afec re teꞌpletik riqꞌuineb laj Israel. Eb li soldados aj Israel queꞌchꞌutuba̱c ajcuiꞌ ruheb. Queꞌxcꞌam li cꞌaꞌru ta̱cꞌanjelak chiruheb ut queꞌco̱eb chi pletic. Queꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ xcaꞌyaba̱l lix muheba̱leb laj Siria. Eb laj Israel chanchaneb cuib chꞌu̱tal chi chiba̱t xban nak moco qꞌuiheb ta. Abanan eb laj Siria kꞌaxal nabaleb ut queꞌxhel ribeb saꞌ chixjunil li ru takꞌa. Jun xprofeta li Ka̱cuaꞌ Dios quicuulac riqꞌuin li rey Acab ut quixye re: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ. “Xban nak eb laj Siria xeꞌxye nak caꞌaj cuiꞌ saꞌ eb li tzu̱l cuan incuanquil ut xeꞌxye nak ma̱cꞌaꞌ incuanquil saꞌ li ru takꞌa, joꞌcan nak la̱in tinkꞌaxtesiheb laj Siria saꞌ a̱cuukꞌ, usta kꞌaxal nabaleb. La̱at ta̱nau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ,” chan. Chiru cuukub cutan eb laj Siria ut eb laj Israel cuanqueb saꞌ lix muheba̱leb ut yo̱queb chirilbal ribeb. Saꞌ xcuuk li cutan queꞌxtiquib pletic ut eb laj Israel queꞌxcamsiheb jun ciento mil (100,000) lix solda̱deb laj Siria li nequeꞌxic chi rokeb. Eb li incꞌaꞌ queꞌcamsi̱c queꞌe̱lelic ut queꞌco̱eb saꞌ li tenamit Afec re teꞌxcol raj ribeb. Abanan li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit quitꞌaneꞌ saꞌ xbe̱neb ut queꞌcamsi̱c cuukub xcaꞌcꞌa̱l mil (27,000) chic li soldado aj Siria. Abanan li rey Ben-adad quixcol rib saꞌ eb li cab cuan aran. Eb li nequeꞌtenkꞌan re li rey queꞌxye: —Kabiom resil nak eb lix reyeb laj Israel nequeꞌuxta̱nan u. Kabacꞌak li cꞌa̱m saꞌ li kacux ut kaqꞌuehak kꞌes ru tꞌicr chikix ut toxic riqꞌuin laj Acab. Ma̱re tixcuy kama̱c ut incꞌaꞌ toxcamsi, chanqueb. Queꞌxqꞌue li kꞌes ru tꞌicr chirixeb ut queꞌxbacꞌ li cꞌa̱m chixcuxeb. Queꞌco̱eb riqꞌuin lix reyeb laj Israel ut queꞌxye re: —Laj Ben-adad, laj cꞌanjel cha̱cuu, naxtzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cuy xma̱c ut incꞌaꞌ ta̱camsi, chanqueb. Ut laj Acab quixye reheb: —¿Ma toj yoꞌyo laj Ben-adad? Chanchan li cuas chicuu nak nacuil, chan. Eb li nequeꞌtenkꞌan re laj Ben-adad queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak queꞌrabi nak quixye chi joꞌcan. Saꞌ junpa̱t queꞌxye: —Toj yoꞌyo laj Ben-adad, li chanchan la̱ cuas cha̱cuu, chanqueb. Ut laj Acab quixye reheb: —¡Cꞌamomak chak cuiqꞌuin! chan. Nak laj Ben-adad quicuulac, laj Acab quixye re nak ta̱oc saꞌ lix carruaje rochben. Laj Ben-adad quixye re: —Tinkꞌaxtesi cuiꞌchic a̱cue li tenamit li quixmakꞌ lin yucuaꞌ chiru la̱ yucuaꞌ, chan. Ut quixye ajcuiꞌ re: —Ut naru ajcuiꞌ ta̱yi̱b la̱ cꞌayiba̱l saꞌ li tenamit Damasco joꞌ quixba̱nu lin yucuaꞌ saꞌ li tenamit Samaria, chan. Ut laj Acab quixye re: —La̱in tinqꞌue a̱lese̱ns chi xic xban li contrato li xaba̱nu cuiqꞌuin, chan. Joꞌcaꞌin nak queꞌxba̱nu li contrato chi ribileb rib ut laj Acab quixcanab chi xic laj Ben-adad ut incꞌaꞌ quixcamsi. Jun lix profeta li Dios quixye re jun li rech profetil joꞌ quixye li Dios re: —China̱yocꞌ riqꞌuin la̱ chꞌi̱chꞌ, chan. Abanan li profeta jun chic incꞌaꞌ quiraj xba̱nunquil. Ut lix profeta li Dios quixye re: —Xban nak xakꞌet ra̱tin li Dios ut incꞌaꞌ xina̱yocꞌ, joꞌcan nak tatcamsi̱k xban jun li cakcoj nak tat-e̱lk cuiqꞌuin, chan. Ut joꞌcan quicꞌulman. Nak qui-el riqꞌuin, quixcꞌul jun li cakcoj ut quicamsi̱c xban. Ut lix profeta li Dios co̱ riqꞌuin jun chic li cui̱nk ut quixye re: —China̱yocꞌ, chan. Ut li cui̱nk quixsacꞌ ut quixyocꞌ. Ut li profeta li Dios quixlan li ru riqꞌuin jun tꞌicr re nak incꞌaꞌ ta̱naꞌekꞌ ru. Co̱ ut quixakli chire li be roybeninquil nak ta̱numekꞌ aran lix reyeb laj Israel. Nak yo̱ chi numecꞌ li rey, li profeta quixye re: —At rey, la̱in yo̱quin chi pletic nak xcuulac jun li soldado cuiqꞌuin ut quixye cue, “Il chi us li cui̱nk aꞌin re nak incꞌaꞌ ta̱e̱lelik. Cui ta̱e̱lelik cha̱cuu, ta̱toj rix riqꞌuin la̱ yuꞌam malaj ut ta̱toj rix riqꞌuin oꞌlaju libra chi tumin plata” chan li profeta. Abanan nak la̱in yo̱quin chi pletic, li cui̱nk quie̱lelic, chan li profeta. Ut li rey quixye re: —La̱at ajcuiꞌ xatyehoc re nak tenebanbil saꞌ a̱be̱n xtojbal rix. Ut joꞌcan ajcuiꞌ ta̱cꞌul joꞌ xaye, chan li rey. Abanan li profeta saꞌ junpa̱t quirisi li tꞌicr saꞌ xnakꞌ ru ut li rey quixqꞌue retal nak aꞌan jun lix profeta li Dios. Ut li profeta quixye re li rey: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ: “La̱at xacuachꞌab li cui̱nk li xinye nak ta̱ca̱mk. Joꞌcan nak la̱at tatca̱mk chokꞌ re̱kaj, ut la̱ tenamit teꞌsachekꞌ ruheb chokꞌ re̱kaj lix tenamit aꞌan”, chan li Dios.— Ut li rey co̱ saꞌ li palacio aran Samaria chi ra saꞌ xchꞌo̱l ut chi yo̱ xjoskꞌil. Aran Samaria cuan jun li cui̱nk aj Nabot xcꞌabaꞌ. Jezreel xtenamit. Li cui̱nk aꞌan cuan jun xsir li racui̱mk uvas nachꞌ riqꞌuin lix palacio laj Acab, lix reyeb laj Samaria. Saꞌ jun li cutan li rey Acab quixye re laj Nabot: —Qꞌue cue lix naꞌaj la̱ cuacui̱mk uvas. Nachꞌ cuan riqꞌuin lin palacio. La̱in nacuaj raubal li cuacui̱mk aran. Tinqꞌue jun chic li naꞌajej chokꞌ re̱kaj malaj ut tintoj cha̱cuu riqꞌuin tumin, chan. Abanan laj Nabot quixye re: —Incꞌaꞌ taxak chixqꞌue inlese̱ns li Dios chixcꞌayinquil a̱cue li naꞌajej aꞌin xban nak la̱in xcue̱chani riqꞌuin lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ, chan. Laj Acab co̱ saꞌ xpalacio chi ra saꞌ xchꞌo̱l ut chi yo̱ xjoskꞌil xban nak laj Nabot quixye re nak incꞌaꞌ tixqꞌue re li naꞌajej li quire̱chani riqꞌuin lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌ. Nak quicuulac saꞌ rochoch, quixyocob rib saꞌ xcuarib ut yo̱ chi iloc chiru li tzꞌac ut incꞌaꞌ quiraj cuaꞌac. Ut lix Jezabel, li rixakil, quicuulac riqꞌuin ut quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak ra saꞌ a̱chꞌo̱l? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nacacuaj cuaꞌac? chan. Laj Acab quixye re: —Xina̱tinac riqꞌuin laj Nabot, Jezreel xtenamit. Xinye re nak tixcꞌayi chokꞌ cue lix naꞌaj lix uvas, malaj ut tinjal chiru. Abanan aꞌan xye cue nak incꞌaꞌ tixqꞌue cue, chan. Ut lix Jezabel li rixakil quixye re: —La̱at li rey. La̱at nacattaklan arin Israel. Cuaclin ut cuaꞌin. Cꞌojob a̱chꞌo̱l. La̱in tinsicꞌ xya̱lal chanru tinba̱nu re nak aꞌan tixqꞌue a̱cue lix naꞌaj li racui̱mk, chan. Ut lix Jezabel quixtzꞌi̱ba li hu saꞌ xcꞌabaꞌ li rey Acab ut quixqꞌue li retalil lix matkꞌab chiru. Quixtakla li hu aꞌan riqꞌuineb laj cꞌamol be ut riqꞌuineb li nequeꞌtaklan saꞌ lix tenamit laj Nabot. Saꞌ eb li hu aꞌan quixye: —Yehomak resil nak ta̱cua̱nk li ayu̱n. Te̱chunub laj Nabot chiruheb li tenamit. Te̱sicꞌ cuibakeb li cui̱nk li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Te̱cꞌam chak chiru laj Nabot re teꞌxye nak xmajecua li Dios ut xmajecua ajcuiꞌ li rey Acab. Chirix aꞌan te̱cꞌam laj Nabot chire tenamit ut te̱cuti chi pec toj retal ta̱ca̱mk, chan saꞌ li hu. Eb li nequeꞌcꞌamoc be ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ lix tenamit laj Nabot queꞌxba̱nu joꞌ queꞌtakla̱c cuiꞌ xban lix Jezabel joꞌ quixtzꞌi̱ba saꞌ li hu li quixtakla riqꞌuineb. Queꞌxye resil nak teꞌxba̱nu x-ayu̱n li tenamit ut queꞌxchunub laj Nabot chiruheb. Ut queꞌcuulac li cui̱nk li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Queꞌchunla chiru laj Nabot ut queꞌxye li ticꞌtiꞌ chiruheb li tenamit. Queꞌxye nak laj Nabot quixmajecua li Dios ut quixmajecua ajcuiꞌ li rey. Ut queꞌxcꞌam laj Nabot chire tenamit ut queꞌxcuti chi pec toj retal quicam. Chirix chic aꞌan queꞌxtakla resil riqꞌuin lix Jezabel ut queꞌxye re nak queꞌxcuti chi pec laj Nabot ut quicam. Nak quirabi resil lix camic, lix Jezabel quixye re laj Acab: —Ayu ut chap chokꞌ a̱cue lix naꞌaj lix uvas laj Nabot li incꞌaꞌ quixcꞌayi a̱cue xban nak laj Nabot ma̱ ani chic. Xcam, chan. Nak laj Acab quirabi resil nak xcam laj Nabot, co̱ chixchapbal lix naꞌaj lix uvas re tixcꞌam chokꞌ re. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin li profeta Elías, Tisbe xtenamit, ut quixye re: —Tatxic chixtaubal laj Acab lix reyeb laj Israel, li cuan Samaria. Anakcuan cuan saꞌ lix naꞌaj lix uvas laj Nabot xban nak co̱ chixchapbal chokꞌ re. Ta̱ye re, “Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ: ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at li xatcamsin re laj Nabot? Ut anakcuan yo̱cat chixchapbal lix naꞌaj li racui̱mk chokꞌ a̱cue”. Ut ta̱ye ajcuiꞌ re, “Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ li naꞌajej li xeꞌxrekꞌ cuiꞌ lix quiqꞌuel laj Nabot eb li tzꞌiꞌ, aran ajcuiꞌ teꞌxrekꞌ la̱ quiqꞌuel la̱at, at rey,” chaꞌkat re laj Acab.— Nak laj Elías quicuulac aran, laj Acab quixye re: —At Elías, la̱at li xicꞌ nacat-iloc cue. Xina̱tau chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us, chan. Ut laj Elías quixye re: —Ya̱l. Xatintau chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us xban nak la̱at cꞌaynakat chixba̱nunquil li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ xye a̱cue chi joꞌcaꞌin: “La̱in tinqꞌue raylal saꞌ a̱be̱n. Tinsach ruheb chixjunileb la̱ cualal a̱cꞌajol li cuanqueb Israel ut tinsach ruheb chixjunileb li cui̱nk li cuanqueb saꞌ la̱ cuochoch, joꞌ mo̱s joꞌ ajcuiꞌ li ma̱cuaꞌeb mo̱s. Tinsach ruheb la̱ cualal a̱cꞌajol joꞌ quinba̱nu reheb li ralal xcꞌajol li rey Jeroboam li ralal laj Nabat. Teꞌxcꞌul joꞌ quixcꞌul laj Baasa li ralal laj Ahías xban nak xachikꞌ injoskꞌil nak xacꞌameb xbe laj Israel chi ma̱cobc chicuu”, chan li Dios. Li Dios x-a̱tinac ajcuiꞌ chirix li tixcꞌul lix Jezabel. Quixye: —Lix tibel lix Jezabel ta̱cꞌuxekꞌ xbaneb li tzꞌiꞌ cuan cuiꞌ li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Jezreel. Ut eb la̱ cualal a̱cꞌajol li teꞌca̱mk saꞌ tenamit teꞌcꞌuxekꞌ xbaneb li tzꞌiꞌ. Ut eb li teꞌca̱mk saꞌ cꞌaleba̱l teꞌcꞌuxekꞌ xbaneb li soꞌsol, chan li Dios. Kꞌaxal quinumta li ma̱usilal quixba̱nu laj Acab chiru li Dios. Ma̱ ani junak reheb li rey quixba̱nu ma̱usilal joꞌ quixba̱nu aꞌan. Ut lix Jezabel li rixakil, aꞌan li quicꞌamoc be chiru chixba̱nunquil li ma̱usilal. Kꞌaxal yibru li quixba̱nu laj Acab nak quixlokꞌoniheb li yi̱banbil dios joꞌ queꞌxba̱nu eb laj amorreo li queꞌisi̱c xban li Ka̱cuaꞌ saꞌ lix tenamiteb laj Israel. Nak laj Acab quirabi li quixye li Dios, quixpej li rakꞌ. Ut quixqꞌue chirix li kꞌes ru tꞌicr ut quixba̱nu lix ayu̱n. Quicuar chirix li kꞌes ru tꞌicr ut kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱l. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Elías, Tisbe xtenamit: —¿Ma xaqꞌue retal nak laj Acab xcubsi rib chicuu? Xban nak xcubsi rib, la̱in incꞌaꞌ tintakla li raylal saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol nak toj yoꞌyo̱k. Abanan tinqꞌue li raylal saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol nak ac cuan chic li ralal chokꞌ rey, chan. Eb laj Israel ut eb laj Siria incꞌaꞌ queꞌpletic chi ribileb rib chiru oxib chihab. Saꞌ li rox chihab laj Josafat lix reyeb laj Judá co̱ chi a̱tinac riqꞌuin lix reyeb laj Israel. Lix reyeb laj Israel quixye reheb li nequeꞌtenkꞌan re: —¿Ma incꞌaꞌ nequenau nak li tenamit Ramot, li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad, ke la̱o? Cui ke la̱o, ¿cꞌaꞌut nak ma̱cꞌaꞌ yo̱co? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nakisi rubel xcuanquil lix reyeb laj Siria? chan. Quixpatzꞌ re laj Josafat: —¿Ma tina̱tenkꞌa chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb Ramot, xcue̱nt Galaad? chan. Ut laj Josafat quixye re: —La̱in ut eb lin soldado texkatenkꞌa. Lin soldado ut eb lin cacua̱y teꞌxic che̱tenkꞌanquil chi pletic. Abanan, nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱patzꞌ re li Dios ma ta̱raj aꞌan nak toxic chi pletic, chan. Ut lix reyeb laj Israel quixchꞌutubeb li profeta. Cuanqueb na ca̱hib ciento chi profeta. Ut li rey quixpatzꞌ reheb: —¿Ma us nak toxic chi pletic aran Ramot xcue̱nt Galaad? chan. Ut eb li profeta queꞌxye re: —Us texxic chi pletic xban nak li Ka̱cuaꞌ tixkꞌaxtesi li tenamit Ramot saꞌ a̱cuukꞌ la̱at, chanqueb. Abanan laj Josafat quixpatzꞌ: —¿Ma ma̱cꞌaꞌ junak chic xprofeta li Dios arin naru topatzꞌok cuiꞌ? chan. Ut lix reyeb laj Israel quixye re laj Josafat: —Cuan jun chic naru naxye ke cꞌaꞌru naraj li Dios. Li jun aꞌan, aꞌan laj Micaías, li ralal laj Imla. Abanan xicꞌ nacuil xban nak ma̱ jun sut naxye cue cha̱bil esilal. Junes incꞌaꞌ us naxye cue, chan. Abanan laj Josafat quixye re: —At rey, ma̱ye chi joꞌcan, chan. Chirix aꞌan lix reyeb laj Israel quixbok jun li natenkꞌan re ut quixye re: —¡Cꞌam chak saꞌ junpa̱t laj Micaías, li ralal laj Imla! chan. Li cuib chi rey chunchu̱queb saꞌ lix cꞌojariba̱l chire li oqueba̱l re li tenamit Samaria. Tikibanbileb riqꞌuin li cha̱bil akꞌ li nequeꞌrocsi li rey. Chixjunileb li profeta yo̱queb chixyebal li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Li profeta Sedequías, li ralal laj Quenaana, quixyi̱b li xucub riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut yo̱ chixjapbal re chixyebal: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ, “Riqꞌuineb li xucub aꞌin ta̱xekꞌeb laj Siria toj retal ta̱sach ruheb chixjunileb”, chan. Juntakꞌe̱t li yo̱queb chixyebal chixjunileb li profeta. Queꞌxye: —Ayukex chi pletic riqꞌuineb laj Ramot li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad. Texnumta̱k saꞌ xbe̱neb xban nak li Ka̱cuaꞌ tixkꞌaxtesiheb saꞌ e̱rukꞌ, chanqueb li profeta. Nak yo̱ chi cꞌulma̱nc aꞌin, li cui̱nk li quitakla̱c xban li rey chixcꞌambal chak laj Micaías quixye re: —Chixjunileb li profeta yo̱queb chixyebal nak teꞌre̱chani li ple̱t. Joꞌcan ajcuiꞌ ta̱ye la̱at, chan re. Abanan laj Micaías quixye: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li yoꞌyo̱quil Dios, la̱in tinye reheb li cꞌaꞌru tixye cue li Ka̱cuaꞌ, chan. Chirix aꞌan laj Micaías co̱ ut quixakli chiru li rey, ut li rey quixye re: —At Micaías, ¿ma us cui topletik riqꞌuineb laj Ramot li cuan xcue̱nt Galaad malaj ut incꞌaꞌ toxic? chan. Ut laj Micaías quixye re: —Texxic chi pletic. Te̱re̱chani li ple̱t xban nak li Ka̱cuaꞌ tixkꞌaxtesi saꞌ e̱rukꞌ, chan. Li rey quixye re: —¿Jarub sut tinye a̱cue nak tat-a̱tinak saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios junelic ta̱ye li ya̱l? chan. Ut li profeta Micaías quixye re: —La̱in xcuil nak chixjunileb li soldado aj Israel yo̱queb chixchaꞌchaꞌinquil ribeb chiru li tzu̱l. Chanchaneb li carner li ma̱cꞌaꞌ aj ilol reheb. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue, “Eb li cristian aꞌin ma̱cꞌaꞌ aj ilol reheb. Cheꞌsukꞌi̱k saꞌ li rochocheb chixju̱nkaleb chi cꞌojcꞌo xchꞌo̱leb,” chan.— Ut li rey Acab quixye re laj Josafat: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xinye a̱cue nak li cui̱nk aꞌin junes ma̱usilal naxye cue? Ma̱ jun sut naxye li us chicuix, chan. Li profeta Micaías quixye ajcuiꞌ: —Qꞌuehomak retal li cꞌaꞌru quixcꞌutbesi chicuu li Ka̱cuaꞌ. Xcuil li Ka̱cuaꞌ cꞌojcꞌo saꞌ lix cꞌojariba̱l saꞌ choxa. Ut chixjunileb lix ángel xakxo̱queb chixcꞌatk. Cuanqueb saꞌ lix nim ukꞌ ut cuanqueb saꞌ lix tzꞌe. Li Ka̱cuaꞌ quixye, “Cuan ta junak ta̱xic chixbalakꞌinquil laj Acab re nak ta̱xic Ramot xcue̱nt Galaad re ta̱camsi̱k”, chan. Cuanqueb li ángel queꞌxye jun naꞌleb ut cuanqueb li queꞌxye jalan. Ut jun li musikꞌej quichal chi ubej ut quixye, “La̱in tinxic chixbalakꞌinquil laj Acab” chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye: “¿Chanru ta̱ba̱nu nak tatxic chixbalakꞌinquil?” chan. Li musikꞌej quixye, “La̱in tin-oc riqꞌuineb chixjunileb li profeta re nak teꞌxye ticꞌtiꞌ re laj Acab,” chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re, “Us. Ayu ut balakꞌi laj Acab. Ta̱uxma̱nk joꞌ xaye” chan.— Ut laj Micaías quixye ajcuiꞌ re: —Aꞌan aꞌin li quicꞌulman. Li Ka̱cuaꞌ quixtakla jun li musikꞌej riqꞌuineb la̱ profeta re nak teꞌxye ticꞌtiꞌ a̱cue, xban nak ac tenebanbil chak raylal saꞌ a̱be̱n xban li Ka̱cuaꞌ, chan laj Micaías. Ut li profeta Sedequías, li ralal laj Quenaana, quinachꞌoc riqꞌuin laj Micaías ut quixtzꞌaj chi rukꞌ saꞌ xnakꞌ ru ut quixye re: —¿Ma x-el ta biꞌ cuiqꞌuin lix musikꞌ li Dios re ta̱a̱tinak a̱cuiqꞌuin? chan. Ut laj Micaías quixye re: —Nak yo̱kat chixmukbal a̱cuib saꞌ eb li cab, tojoꞌnak ta̱qꞌue retal ma ya̱l na li yo̱quin chixyebal, chan. Chirix aꞌan li rey Acab quixye: —Chapomak laj Micaías ut te̱cꞌam riqꞌuin laj Amón li nataklan saꞌ li tenamit. Ut te̱cꞌam riqꞌuin laj Joás li cualal. Yehomak reheb nak teꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam ut junes caxlan cua ut haꞌ teꞌxqꞌue re toj retal tinsukꞌi̱k chak la̱in chi sa saꞌ inchꞌo̱l, chan. Ut laj Micaías quixye re: —Cui la̱at tatsukꞌi̱k chak chi sa saꞌ a̱chꞌo̱l, ma̱cuaꞌ li Ka̱cuaꞌ xyehoc cue li xinye, chan. Ut quixye reheb li tenamit —Che̱junilex la̱ex qꞌuehomak retal li xinye, chan. Queꞌco̱eb ut lix reyeb laj Israel, ut laj Josafat, lix reyeb laj Judá, chi pletic saꞌ li tenamit Ramot li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad. Ut lix reyeb laj Israel quixye re laj Josafat: —La̱in tinjal li cuakꞌ re nak incꞌaꞌ teꞌxnau cuu. Ut la̱at ta̱qꞌue la̱ cuakꞌ li nacacuocsi junelic, chan. Ut li rey Acab quixjal li rakꞌ ut co̱ chi pletic. Lix reyeb laj Siria ac quixye reheb li cablaju xcaꞌcꞌa̱l li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxic saꞌ li carruaje nak incꞌaꞌ teꞌpletik riqꞌuineb lix soldado laj Israel. Caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin lix reyeb laj Israel teꞌpletik. Nak queꞌril li rey Josafat, queꞌxcꞌoxla nak aꞌan laj Acab. Ut queꞌco̱eb chixcamsinquil. Abanan laj Josafat quixjap re. Nak queꞌxqꞌue retal nak ma̱cuaꞌ laj Acab, lix reyeb laj Israel, queꞌxcanab ra̱linanquileb. Abanan jun li soldado laj Siria quixcut lix tzimaj chi incꞌaꞌ quixcꞌoxla nak toxixtau li rey. Ut li tzimaj aꞌan quixtau li rey Acab ut qui-oc saꞌ xcꞌulbal rib lix chꞌi̱chꞌ li naxcol cuiꞌ rib. Laj Acab quixjap re ut quixye: —Ca̱mc cue. Sukꞌisi li carruaje aꞌin. Tina̱cuisi saꞌ li ple̱t, chan. Cau yo̱queb chi pletic saꞌ li cutan aꞌan. Nak yo̱queb chi pletic, queꞌxxakab li rey Acab saꞌ lix carruaje ut yo̱ chi iloc cuanqueb cuiꞌ li soldado aj Siria. Yo̱ chi hoyecꞌ lix quiqꞌuel saꞌ li carruaje. Nak qui-ecuu li rey Acab quicam. Nak qui-ecuu quiyeheꞌ resil reheb laj Israel nak tento teꞌsukꞌi̱k saꞌ xtenamiteb ut saꞌ rochocheb chi xju̱nkaleb. Nak quicam laj Acab, queꞌxcꞌam Samaria ut aran queꞌxmuk. Aran Samaria cuan jun li haꞌ li nequeꞌatin cuiꞌ li ixk li nequeꞌxcꞌayi ribeb. Saꞌ li haꞌ aꞌan queꞌxcꞌam chi chꞌajecꞌ lix carruaje li rey Acab. Ut eb li tzꞌiꞌ queꞌxrekꞌ lix quiqꞌuel joꞌ quixye li Dios. Chixjunil li quixba̱nu li rey Acab tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Ut tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ retalil li palacio li quixyi̱b riqꞌuin marfil. Tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ retalileb li tenamit li quixyi̱b. Laj Acab quicam, ut aꞌ chic laj Ocozías li ralal qui-oc saꞌ xcuanquil chokꞌ re̱kaj. Nak yo̱ xca̱ chihab roquic chokꞌ rey laj Acab aran Israel, laj Josafat li ralal laj Asa qui-oc chokꞌ rey aran Judá. Oꞌlaju xcaꞌcꞌa̱l chihab cuan re laj Josafat nak qui-oc chokꞌ rey. O̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Lix naꞌ laj Josafat, aꞌan lix Azuba, lix rabin laj Silhi. Laj Josafat quixba̱nu li us chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixba̱nu laj Asa lix yucuaꞌ. Incꞌaꞌ quixcanab xba̱nunquil. Junelic ban cuan saꞌ ti̱quilal. Abanan incꞌaꞌ quirisiheb li artal li najt xteram li queꞌxlokꞌoniheb cuiꞌ li yi̱banbil dios. Ut eb li tenamit queꞌmayejac chiruheb li artal aꞌan ut queꞌxcꞌat li pom re xlokꞌoninquil lix dioseb. Li rey Josafat quixcꞌam rib saꞌ usilal riqꞌuin lix reyeb laj Israel. Chixjunil li quixba̱nu li rey Josafat, joꞌ ajcuiꞌ li quixba̱nu riqꞌuin xcacuilal xchꞌo̱l, ut li pletic li quixba̱nu, tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá. Laj Josafat qui-isin reheb li cui̱nk ut li ixk li queꞌxcꞌayi ribeb chiruheb li artal re xlokꞌoninquil li jalanil dios li cuanqueb saꞌ eb li cutan nak quicuan chokꞌ rey laj Asa, lix yucuaꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan ma̱cꞌaꞌ xreyeb li cuanqueb Edom. Lix reyeb laj Judá quixxakab jun li cui̱nk chi takla̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌan. Li rey Josafat quixqꞌue chi yi̱ba̱c li ni̱nki jucub joꞌ li cuan Tarsis re teꞌxic chiru li palau toj Ofir chixcꞌambal chak li oro. Abanan incꞌaꞌ queꞌcuulac xban nak queꞌjacheꞌ li jucub aran Ezión-geber. Li rey Ocozías li ralal laj Acab, quixye re laj Josafat nak tixtaklaheb lix soldado saꞌ lix jucub, abanan laj Josafat incꞌaꞌ quiraj xcꞌambaleb lix soldado laj Ocozías. Laj Josafat quicam ut quimukeꞌ saꞌ li mukleba̱l li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌ saꞌ lix tenamit li rey David. Ut aꞌ chic laj Joram li ralal qui-oc saꞌ xcuanquil chokꞌ re̱kaj. Nak yo̱ cuuklaju chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Josafat, laj Ocozías li ralal laj Acab, qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Cuib chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Samaria. Li rey Ocozías quixba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ queꞌxba̱nu laj Acab lix yucuaꞌ ut lix Jezabel lix naꞌ. Ut quixba̱nu ajcuiꞌ joꞌ quixba̱nu laj Jeroboam, li quicꞌamoc xbeheb laj Israel chixba̱nunquil li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ. Laj Jeroboam, aꞌan li ralal laj Nabat. Laj Ocozías quixlokꞌoniheb li yi̱banbil dios Baal ut quicꞌanjelac chiru joꞌ quixba̱nu lix yucuaꞌ. Riqꞌuin li ma̱usilal quixba̱nu quixchikꞌ xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel. Li Xcab Hu ReyesLi profeta Elías quixye nak ta̱ca̱mk li rey OcozíasNak ac camenak chic li rey Acab, eb laj Moab queꞌpoꞌ saꞌ xbe̱neb laj Israel. Li rey Ocozías quitꞌaneꞌ saꞌ li ventana saꞌ xcaꞌ tasalil li rochoch li cuan Samaria ut quixtochꞌ rib. Nak nim xyajel quixye reheb lix takl: —Ayukex riqꞌuin laj Baal-zebub lix dioseb laj Ecrón. Patzꞌomak chak re ma tinqꞌuira̱k malaj ut incꞌaꞌ, chan. Abanan jun x-ángel li Dios quia̱tinac riqꞌuin li profeta Elías, Tisbe xtenamit, ut quixye re: —Ayu chixcꞌulbaleb lix takl li rey ut ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin, “¿Cꞌaꞌut nak texxic chi patzꞌoc riqꞌuin laj Baal-zebub lix dioseb laj Ecrón? ¿Ma ma̱cꞌaꞌ ta biꞌ li Dios arin Israel?” Ta̱ye reheb nak teꞌxye re li rey nak ta̱ca̱mk ut incꞌaꞌ chic ta̱usa̱k, chan li ángel. Ut laj Elías quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re xban lix ángel li Ka̱cuaꞌ ut co̱. Ut eb li takl queꞌsukꞌi chak ut li rey quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak xexsukꞌi chak chi junpa̱t? chan reheb. Eb aꞌan queꞌxye: —Xkacꞌul jun li cui̱nk saꞌ be. Aꞌan quixye ke nak tosukꞌi̱k chixyebal a̱cue chi joꞌcaꞌin, “¿Cꞌaꞌut nak ta̱takla la̱ takl chi a̱tinac riqꞌuin laj Baal-zebub, lix dioseb laj Ecrón? ¿Ma ma̱cꞌaꞌ ta biꞌ li Dios arin Israel? Xban nak xaba̱nu aꞌan la̱at tatca̱mk ut incꞌaꞌ chic tat-usa̱k,” chan. Aꞌan li naxye a̱cue li Ka̱cuaꞌ, chanqueb. Ut li rey quixye: —¿Chanru na-iloc li cui̱nk li xyehoc e̱re chi joꞌcan? chan. Eb li takl queꞌxye: —Li rakꞌ yi̱banbil riqꞌuin rix li xul. Ut lix cꞌa̱mal xsaꞌ yi̱banbil riqꞌuin tzꞌu̱m, chanqueb. Li rey quixye reheb: —Aꞌan laj Elías nacuabi, chan. Tojoꞌnak li rey quixtakla jun li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldado rochbeneb laje̱b roxcꞌa̱l chi soldado re teꞌxic chixcꞌambal chak laj Elías. Li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldado quixtau laj Elías chunchu saꞌ xbe̱n bol. Li cui̱nk quixye re: —At xprofeta li Dios, li rey xtakla xyebal a̱cue nak tatcubek saꞌ li tzu̱l aꞌin ut tatxic riqꞌuin, chan. Quixye laj Elías: —Cui la̱in tzꞌakal xprofeta li Dios, chicha̱lk ta xam saꞌ choxa re tatxcꞌat ut re ajcuiꞌ nak tixcꞌateb li soldado cuanqueb a̱cuochben, chan. Saꞌ junpa̱t quichal li xam ut queꞌcꞌat li soldado joꞌ ajcuiꞌ li nataklan saꞌ xbe̱neb. Li rey quixtakla jun chic li cui̱nk li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldado rochbeneb laje̱b roxcꞌa̱l chic li soldado. Queꞌco̱eb riqꞌuin laj Elías ut queꞌxye re: —At xprofeta li Dios, li rey xtakla xyebal a̱cue nak tatcubek chi junpa̱t ut tatxic riqꞌuin, chan. Laj Elías quixye re: —Cui ya̱l nak la̱in tzꞌakal xprofeta li Dios, chicha̱lk ta xam saꞌ choxa re tatxcꞌat la̱at ut re ajcuiꞌ nak tixcꞌateb la̱ laje̱b roxcꞌa̱l chi soldado, chan. Ut li xam quichal chak saꞌ choxa ut queꞌcꞌat chixjunileb li soldado joꞌ ajcuiꞌ li nataklan saꞌ xbe̱neb. Ut li rey quixtakla rox sut laje̱b roxcꞌa̱l chic li soldado rochben li nataklan saꞌ xbe̱neb. Queꞌtakeꞌ saꞌ li tzu̱l. Li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldado quixcuikꞌib rib chiru laj Elías ut quixye re: —At xprofeta li Dios, chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu, la̱in joꞌ eb ajcuiꞌ li soldado. Incꞌaꞌ taxak tina̱qꞌue chi ca̱mc la̱in ut incꞌaꞌ taxak ta̱qꞌueheb chi ca̱mc li laje̱b roxcꞌa̱l chi soldado, li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu. Li jun chꞌol chic li xeꞌcꞌulun a̱cuiqꞌuin queꞌcamsi̱c xban li xam li xchal chak saꞌ choxa, eb li soldado joꞌ eb ajcuiꞌ li xeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb. At Elías, ta̱cuil taxak xtokꞌoba̱l ku. Incꞌaꞌ taxak toca̱mk la̱o, chan. Ut lix ángel li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Elías: —Matxucuac. Cuben ut tatxic chirixeb, chan. Joꞌcan nak laj Elías quixta̱keheb li soldado ut co̱ riqꞌuin li rey. Laj Elías quixye re li rey: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ Dios, “¿Cꞌaꞌut nak xatakla xpatzꞌbal a̱naꞌleb riqꞌuin laj Baal-zebub, lix dioseb laj Ecrón? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ cuan li tzꞌakal Dios arin Israel? Xapatzꞌ raj re aꞌan. Xban nak xatakla xpatzꞌbal a̱naꞌleb re laj Baal-zebub, incꞌaꞌ chic tatqꞌuira̱k. Tatca̱mk,” chan.— Quicam li rey Ocozías joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re li profeta Elías. Ut aꞌ chic laj Joram li ri̱tzꞌin qui-oc saꞌ xcuanquil chokꞌ re̱kaj xban nak laj Ocozías ma̱ jun ralal quicuan. Laj Joram qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel nak yo̱ xcab chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Joram li ralal laj Josafat. Chixjunil li quixba̱nu li rey Ocozías nak cuan saꞌ xcuanquil tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Laj Elías quicꞌameꞌ saꞌ choxaQuicuulac xkꞌehil nak laj Elías ta̱cꞌamekꞌ saꞌ choxa xban li Dios saꞌ li ikꞌ li naxsuti rib. Laj Elías rochben laj Eliseo queꞌel chak saꞌ li tenamit Gilgal. Laj Elías quixye re laj Eliseo: —Cana̱kat cuan arin la̱at, xban nak li Ka̱cuaꞌ Dios xinixtakla Bet-el, chan. Abanan laj Eliseo quixye: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios ut saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at, la̱in ninye a̱cue nak incꞌaꞌ tatincanab a̱junes, chan. Ut queꞌco̱eb xcabichaleb Bet-el. Eb li profeta li cuanqueb Bet-el queꞌco̱eb chixcꞌulbal laj Eliseo ut queꞌxye re: —¿Ma nacanau nak anakcuan li Ka̱cuaꞌ ta̱risi cha̱cuu laj Elías laj tzolol a̱cue? chanqueb. Laj Eliseo quixye reheb: —Ninnau. Abanan canabomak a̱tinac, chan. Ut laj Elías quixye cuiꞌchic re laj Eliseo: —Cana̱kat cuan arin. La̱in tento nak tinxic Jericó xban nak li Ka̱cuaꞌ xinixtakla aran, chan. Laj Eliseo quixye re: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ ut saꞌ a̱cꞌabaꞌ ajcuiꞌ la̱at, la̱in ninye a̱cue nak incꞌaꞌ tatincanab a̱junes, chan. Ut queꞌco̱eb Jericó xcabichaleb. Eb li profeta li cuanqueb Jericó queꞌel chak chixcꞌulbal laj Eliseo ut queꞌxye re: —¿Ma nacanau nak chiru li cutan aꞌin li Ka̱cuaꞌ ta̱risi cha̱cuu laj tzolol a̱cue? chanqueb. Ut laj Eliseo quixye reheb: —Ninnau, abanan canabomak a̱tinac, chan. Mokon chic laj Elías quixye re laj Eliseo: —Anakcuan tatcana̱k arin. Li Ka̱cuaꞌ xinixtakla saꞌ li nimaꞌ Jordán, chan. Ut laj Eliseo quixye re: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ ut saꞌ a̱cꞌabaꞌ ajcuiꞌ la̱at, la̱in ninye a̱cue nak incꞌaꞌ tatincanab a̱junes, chan. Ut queꞌco̱eb cuiꞌchic xcabichaleb toj saꞌ li nimaꞌ Jordán. Laje̱b roxcꞌa̱l li profeta queꞌco̱eb chirixeb toj saꞌ li nimaꞌ Jordán. Laj Elías ut laj Eliseo queꞌxakli chire li nimaꞌ ut eb li profeta queꞌxakli ajcuiꞌ nachꞌ chiruheb. Ut laj Elías quirisi li tꞌicr li cuan chirix. Quixbas ru ut chiru aꞌan quixsacꞌ li haꞌ. Ut li nimaꞌ quixjach rib. Laj Elías ut laj Eliseo queꞌnumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ ut chaki li chꞌochꞌ li queꞌnumeꞌ cuiꞌ. Nak cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, laj Elías quixye re laj Eliseo: —Ye cue cꞌaꞌru ta̱cuaj tinqꞌue a̱cue nak toj ma̱jiꞌ nincꞌameꞌ xban li Ka̱cuaꞌ, chan. Ut laj Eliseo quixye re: —Chiqꞌuehekꞌ taxak cue la̱ cuanquilal. Nacuaj raj xcꞌulbal cuib sut li cuanquilal li cuan a̱cuiqꞌuin, chan. Ut laj Elías quixye re: —Chꞌaꞌaj xsumenquil xqꞌuebal li cꞌaꞌru xatzꞌa̱ma. Abanan cui la̱at ta̱ru̱k ta̱cuil nak tincꞌamekꞌ ta̱cꞌul li cꞌaꞌru xatzꞌa̱ma. Cui ut incꞌaꞌ ta̱ru̱k ta̱cuil, incꞌaꞌ ajcuiꞌ ta̱cꞌul li cꞌaꞌru xatzꞌa̱ma, chan. Yo̱queb chi xic ut yo̱queb chi a̱tinac chi ribileb rib. Saꞌ junpa̱t quichal jun li carruaje chanchan xam ut quelonbil xbaneb li cacua̱y chanchaneb xam. Li carruaje quinumeꞌ saꞌ xyiheb ut laj Elías quicꞌameꞌ saꞌ choxa saꞌ jun li ikꞌ yo̱ chixsutinquil rib. Laj Eliseo quiril li quicꞌulman ut quixjap re chi cau ut quixye: —At inyucuaꞌ, at inyucuaꞌ, at Elías, la̱at chanchanat li kayucuaꞌ, la̱o aj Israel, chan. Ut incꞌaꞌ chic quiril ru laj Elías. Xban xrahil xchꞌo̱l laj Eliseo quixchap li rakꞌ li cuan chirix ut quixpej. Cuib jachal qui-el. Chirix aꞌan quixxoc lix tꞌicr laj Elías li quitꞌaneꞌ chiru ut co̱ cuiꞌchic chire li nimaꞌ Jordán. Quixsacꞌ li haꞌ riqꞌuin lix tꞌicr laj Elías ut quixye: —¿Bar cuan li Ka̱cuaꞌ lix Dios laj Elías? chan. Nak ac xsacꞌ li haꞌ riqꞌuin lix tꞌicr laj Elías, li haꞌ quixjach rib ut laj Eliseo quinumeꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ. Nak qui-ileꞌ xbaneb li profeta li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ saꞌ li tenamit Jericó, eb aꞌan queꞌxye: —Li cuanquilal li quiqꞌueheꞌ re laj Elías xqꞌueheꞌ re laj Eliseo, chanqueb. Queꞌco̱eb chixcꞌulbal laj Eliseo ut queꞌxcuikꞌib ribeb chiru. Queꞌxye re: —La̱o cuanco laje̱b roxcꞌa̱l ut cau kib. La̱o toxic chixsicꞌbal li profeta Elías, laj tzolol a̱cue. Ma̱re quicꞌameꞌ xban lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ, ut ma̱re quitzꞌekeꞌ toj saꞌ junak tzu̱l malaj ut saꞌ junak ru takꞌa, chanqueb. Abanan laj Eliseo quixye reheb: —Ma̱ ani ta̱xic, chan. Queꞌxpuersi laj Eliseo toj retal quixcanabeb chi xic chixsicꞌbal li profeta Elías. Eb li laje̱b roxcꞌa̱l chi profeta queꞌco̱eb chixsicꞌbal. Oxib cutan queꞌxsicꞌ, abanan ma̱ bar queꞌxtau. Eb aꞌan queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jericó riqꞌuin laj Eliseo. Ut laj Eliseo quixye reheb: —La̱in xinye e̱re nak incꞌaꞌ texxic, chan. Li sachba chꞌo̱lej li quilajxba̱nu laj EliseoEb li cuanqueb saꞌ li tenamit Jericó queꞌxye re laj Eliseo: —At xprofeta li Dios, li katenamit cha̱bil joꞌ yo̱cat chirilbal. Caꞌaj cuiꞌ li haꞌ incꞌaꞌ us. Ut incꞌaꞌ na-el li acui̱mk saꞌ li chꞌochꞌ aꞌin, chanqueb. Li profeta Eliseo quixye reheb: —Qꞌuehomak li atzꞌam saꞌ junak secꞌ toj acꞌ ut cꞌamomak chak cue, chan. Ut queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb. Nak queꞌxqꞌue li secꞌ re, laj Eliseo quixcꞌam cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ. Quixcut li atzꞌam saꞌ li haꞌ ut quixye: —Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye chi joꞌcaꞌin, “La̱in xinban li haꞌ aꞌin. Ma̱cꞌaꞌ chic xyajel. Incꞌaꞌ chic teꞌca̱mk li teꞌucꞌak re li haꞌ aꞌin, ut eb li yaj aj ixk teꞌyoꞌla̱k chic lix cꞌulaꞌaleb,” chan.— Ut chalen anakcuan li haꞌ aꞌan cha̱bil chic joꞌ quixye li profeta Eliseo. Chirix aꞌan laj Eliseo qui-el Jericó ut co̱ toj Bet-el Ut nak yo̱ chi xic, eb li sa̱j al queꞌel saꞌ li tenamit ut queꞌxhob li profeta Eliseo ut queꞌxye: —Ayu la̱at, at tꞌuruꞌ saꞌ a̱jolom, ayu la̱at at tꞌuruꞌ saꞌ a̱jolom, chanqueb. Li profeta Eliseo quixsukꞌisi rib ut quirileb. Ut saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios quixtzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ xbe̱neb. Ut cuib li joskꞌ aj xul oso xcꞌabaꞌ queꞌel saꞌ li qꞌuicheꞌ ut queꞌxcamsiheb cuib roxcꞌa̱l li sa̱j al. Pedasinbil queꞌxba̱nu reheb. Ut li profeta Eliseo co̱ saꞌ li tzu̱l Carmelo ut chirix aꞌan quisukꞌi cuiꞌchic Samaria. Nak yo̱ cuakxaklaju chihab roquic laj Josafat chokꞌ xreyeb laj Judá, laj Joram li ralal laj Acab qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel aran Samaria. Cablaju chihab quicuan saꞌ xcuanquil. Laj Joram quixba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ, abanan incꞌaꞌ quinumta lix ma̱usilal joꞌ lix ma̱usilal lix naꞌ xyucuaꞌ. Laj Joram quixjor li pec li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ laj Baal, li quixyi̱b lix yucuaꞌ junxil. Abanan laj Joram quixba̱nu li ma̱usilal joꞌ quixba̱nu laj Jeroboam li ralal laj Nabat, li quicꞌamoc xbeheb laj Israel chi ma̱cobc. Ut laj Joram incꞌaꞌ quixcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Laj Mesa, lix reyeb laj Moab, aꞌan aj qꞌuiresihom carner. Ut rajlal chihab tento nak naxqꞌue jun ciento mil (100,000) chi carner toj sa̱j re lix reyeb laj Israel. Ut naxqꞌue ajcuiꞌ jun ciento mil li carner li ma̱jiꞌ besbileb rix. Abanan nak quicam li rey Acab, laj Mesa lix reyeb laj Moab incꞌaꞌ chic quiraj xqꞌuebal li carner li tento xqꞌuebal re lix reyeb laj Israel. Joꞌcan nak li rey Joram qui-el aran Samaria ut quixchꞌutubeb ru li soldados li cuanqueb saꞌ xcue̱nt Israel. Quixtakla resil riqꞌuin lix reyeb laj Judá. Quixye re: —Lix reyeb laj Moab quixkꞌetkꞌeti rib chicuu. ¿Ma ta̱cuaj tina̱tenkꞌa chi pletic riqꞌuin? chan. Ut lix reyeb laj Judá quixye re: —Tatintenkꞌa chi pletic riqꞌuineb laj Moab. Eb lin soldado ut eb lin cacua̱y cuanqueb cha̱tenkꞌanquil. ¿Bar cuan li be takacꞌam nak toxic chi pletic riqꞌuineb? chan. Ut laj Joram quixye: —Takacꞌam li be li nanumeꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ aran Edom, chan. Joꞌcan nak queꞌco̱eb chi pletic li rey Joram rochbeneb lix reyeb laj Judá ut lix reyeb laj Edom. Xban nak toj saꞌ li chaki chꞌochꞌ queꞌxqꞌue chak kꞌo̱t, joꞌcan nak queꞌbay cuukub cutan aran. Ut qui-osoꞌ rucꞌaheb li soldado, joꞌ ajcuiꞌ rucꞌaheb li xul. Li rey Joram, lix reyeb laj Israel, quixye: —La̱o li oxibo chi rey to-osokꞌ. Li Ka̱cuaꞌ xoxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Moab, chan. Abanan li rey Josafat quixye: —¿Ma ma̱cꞌaꞌ junak xprofeta li Dios arin re nak tixtzꞌa̱ma chiru li Dios cꞌaꞌru us takaba̱nu? chan. Jun li cui̱nk li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldado laj Israel quixye: —Cuan arin laj Eliseo, li ralal laj Safat. Laj Eliseo quicꞌanjelac chiru li profeta Elías, chan. Li rey Josafat quixye: —Laj Eliseo tixye ke cꞌaꞌru tixye li Dios, chan. Joꞌcan nak li oxib chi rey queꞌco̱eb chi a̱tinac riqꞌuin li profeta. Abanan laj Eliseo quixye re lix reyeb laj Israel: —¿Cꞌaꞌ aj e nak texintenkꞌa la̱in? Ayukex. Patzꞌomak e̱naꞌleb riqꞌuineb li profeta li queꞌcꞌanjelac chiru le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ, chan. Li rey Joram quixye re: —Incꞌaꞌ naru toxic riqꞌuineb aꞌan. Aꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan xchꞌutuban ku la̱o li oxib chi rey re toxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb laj Moab, chan. Li profeta Eliseo quixye re: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li yoꞌyo̱quil Dios li nincꞌanjela ru, la̱in ninye e̱re cui ta incꞌaꞌ ninqꞌue saꞌ xnakꞌ cuu li rey Josafat li cuan e̱rochben incꞌaꞌ raj tina̱tinak e̱riqꞌuin chi moco texintenkꞌa. Anakcuan cꞌamomak chak cuiqꞌuin junak cui̱nk nachꞌeꞌoc arpa, chan. Ut nak li cui̱nk yo̱ chi cuajbac, li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Eliseo ut quixye re cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Ut laj Eliseo quixye reheb: —Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ e̱re: Te̱bec nabal li rok haꞌ saꞌ li ru takꞌa aꞌin. Usta incꞌaꞌ tixqꞌue hab ut usta incꞌaꞌ ta̱numekꞌ li ikꞌ saꞌ li naꞌajej aꞌin, abanan li rok haꞌ teꞌnujak chi haꞌ. Ut la̱ex ta̱cua̱nk chi tzꞌakal le̱ haꞌ, joꞌ ajcuiꞌ reheb le̱ xul. Moco chꞌaꞌaj ta chiru li Ka̱cuaꞌ xba̱nunquil aꞌin. Ut tixkꞌaxtesiheb ajcuiꞌ laj Moab saꞌ e̱rukꞌ. La̱ex tex-e̱chani̱nk re chixjunileb li tenamit li chꞌinaꞌus ut yi̱banbil chi cha̱bil. Talaje̱yocꞌ chixjunil li cha̱bil cheꞌ. Te̱butꞌeb li yuꞌam haꞌ. Ut telaje̱tu̱b li pec saꞌ li cha̱bil chꞌochꞌ re xpoꞌbal, chan laj Eliseo. Cuulajak chic saꞌ x-o̱ril li mayejac, yo̱ chak chi be̱c rok li haꞌ saꞌ xjayal Edom ut quinujac chi haꞌ li naꞌajej aꞌin. Eb laj Moab queꞌrabi resil nak eb li oxib chi rey queꞌchal chi pletic riqꞌuineb. Joꞌcan nak chixjunileb li cui̱nk, joꞌ ti̱x joꞌ cocꞌ, li queꞌxcuy xcꞌambal lix chꞌi̱chꞌ re pletic queꞌxchꞌutub ribeb saꞌ li nuba̱l chi pletic. Cuulajak chic nak queꞌcuacli, yo̱ chi iloc li sakꞌe. Ut li haꞌ cak cak quicꞌutun xban li sakꞌe. Chanchan quicꞌ. Saꞌ xchꞌo̱leb laj Moab nak tzꞌakal quicꞌ. Queꞌxye chi ribileb rib: —Quicꞌ aꞌan. Eb li oxib chi rey queꞌxcamsi ribeb. Yoꞌkeb anakcuan ut take̱chani li cꞌaꞌru reheb, chanqueb. Nak eb laj Moab queꞌcuulac cuan cuiꞌ lix muheba̱leb laj Israel, eb laj Israel queꞌxtiquib pletic riqꞌuineb toj retal queꞌe̱lelic laj Moab. Abanan eb laj Israel queꞌxta̱keheb ut queꞌxcamsiheb. Ut queꞌxsach ruheb lix naꞌajeb. Nak queꞌnumeꞌ cuan cuiꞌ li racui̱mkeb, eb laj Israel quilajeꞌxtu̱b li pec toj retal queꞌxpoꞌi chixjunil lix naꞌajeb li racui̱mkeb. Ut queꞌxbutꞌ eb li yuꞌam haꞌ. Ut quilajeꞌxtꞌan eb li cha̱bil cheꞌ. Caꞌaj cuiꞌ li nimla tenamit Kir-hareset quicana. Eb li cui̱nk li nequeꞌcutuc riqꞌuin rantꞌin queꞌxsuti li tenamit aꞌan, ut queꞌxcut chi pec toj retal queꞌxsach ru. Nak lix reyeb laj Moab quixqꞌue retal nak incꞌaꞌ quire̱chani li ple̱t, quixcꞌam chirix cuukub ciento li soldado li nequeꞌpletic riqꞌuin chꞌi̱chꞌ re teꞌxic chi pletic riqꞌuin lix reyeb laj Edom. Abanan incꞌaꞌ ajcuiꞌ queꞌru. Joꞌcan nak lix reyeb laj Moab quixchap li xbe̱n ralal li ta̱oc raj chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj ut quixmayeja saꞌ xbe̱n li tzꞌac chokꞌ xmayej re lix dioseb laj Moab. Ut queꞌjoskꞌoꞌ laj Israel ut queꞌsukꞌi cuiꞌchic saꞌ lix naꞌajeb. Cuan jun li ixk quicam xbe̱lom. Lix be̱lom, aꞌan profeta nak quicuan. Li ixk quicuulac riqꞌuin li profeta Eliseo ut quixye re: —Ka̱cuaꞌ, lin be̱lom quicam. La̱at nacanau nak aꞌan quixxucua ru li Dios. Abanan cuan xcꞌas. Ut li cui̱nk li cuan cuiꞌ lix cꞌas yo̱ chixpatzꞌbal li kacꞌas. Aꞌan ta̱raj xcꞌambaleb lin yum cuib chokꞌ xmo̱s chokꞌ re̱kaj li kacꞌas, chan. Quichakꞌoc laj Eliseo ut quixye re: —¿Cꞌaꞌru ta̱ru̱k tinba̱nu re nak tatintenkꞌa? ¿Cꞌaꞌru cuan a̱cue saꞌ la̱ cuochoch? chan. Ut li ixk quixye: —Ma̱cꞌaꞌ cuan cue. Jun chꞌina cuc ajcuiꞌ chi aceite cuan cuiqꞌuin, chan. Laj Eliseo quixye re: —Ayu riqꞌuineb chixjunileb la̱ cuechcabal ut ta̱toꞌoni nabalak li cuc yamyo xsaꞌ. Tat-oc saꞌ la̱ cuochoch ut ta̱tzꞌap a̱cuib aran a̱cuochbeneb la̱ cocꞌal. Ut ta̱nujobresiheb li cuc li xatoꞌoni riqꞌuin li aceite li cuan saꞌ la̱ chꞌina cuc. Ut nak ac xanujtesiheb li junju̱nk, ta̱qꞌueheb jun pacꞌal, chan laj Eliseo. Ut li ixk qui-el riqꞌuin laj Eliseo ut co̱. Quixtzꞌap rib saꞌ li rochoch rochbeneb lix cocꞌal. Ut qui-oc chixnujtesinquileb li cuc riqꞌuin li aceite. Ut lix cocꞌal yo̱queb chixnumsinquil li cuc re tixnujtesi. Nak ac xnujtesiheb chixjunil li cuc, quixye re jun reheb lix cocꞌal: —Cꞌam chak junak chic li cuc, chan re. Ut li al quixye re: —Ma̱cꞌaꞌ chic cuc, chan. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan quixcanab e̱lc li aceite saꞌ lix chꞌina cuc. Ut li ixk co̱ cuiꞌchic riqꞌuin li profeta Eliseo ut quixye re cꞌaꞌru quicꞌulman. Ut laj Eliseo quixye re: —Ayu. Cꞌayi li aceite ut toj la̱ cꞌas chiru lix tzꞌak. Ut li joꞌ qꞌuial chic li ta̱elaꞌa̱nk ta̱cana̱k chokꞌ e̱re re xnumsinquil li cutan junju̱nk, chan. Saꞌ jun li cutan li profeta Eliseo quinumeꞌ saꞌ li tenamit Sunem. Ut aran cuan jun li ixk nim xcuanquil. Li ixk aꞌan quirelaji ru laj Eliseo re ta̱xic chi cuaꞌac saꞌ rochoch. Joꞌcan nak rajlal nak nanumeꞌ saꞌ li tenamit aꞌan, laj Eliseo naxic saꞌ li rochoch li ixk chi cuaꞌac. Ut li ixk quixye re lix be̱lom, —La̱in ninqꞌue retal nak li cui̱nk li nanumeꞌ rajlal chi cuaꞌac kiqꞌuin, aꞌan jun xsantil profeta li Dios. La̱in nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak takayi̱b junak xnaꞌaj takecꞌ saꞌ xbe̱n li cab. Ut takaqꞌue junak cuarib chi saꞌ, ut junak me̱x, junak silla ut junak lámpara. Ut aran ta̱hila̱nk li profeta nak ta̱cꞌulu̱nk, chan li ixk. Quicuulac xkꞌehil nak quinumeꞌ cuiꞌchic aran laj Eliseo. Qui-oc saꞌ li cab aꞌan ut aran quicana chi cua̱rc. Quixye re laj Giezi lix mo̱s nak ta̱xic chixbokbal li ixk. Ut li ixk co̱ riqꞌuin. Laj Eliseo quixye re laj Giezi: —Patzꞌ re li ixk cꞌaꞌru ta̱ru̱k takaba̱nu re takatenkꞌa chokꞌ re̱kaj li usilal naxba̱nu ke. ¿Ma tina̱tinak riqꞌuin li rey malaj ut li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldado re nak teꞌxba̱nu usilal re? chan laj Eliseo. Laj Giezi quixba̱nu li quitakla̱c cuiꞌ xban laj Eliseo ut li ixk quixye re: —La̱in us cuanquin arin saꞌ xya̱nkeb li cuech tenamitil, chan. Ut li profeta Eliseo quixye cuiꞌchic re laj Giezi: —¿Cꞌaꞌru ta̱ru̱k tinba̱nu re xtenkꞌanquil? chan. Laj Giezi quixye re: —Li ixk aꞌan ma̱ jun xcocꞌal cuan ut lix be̱lom, aꞌan ac ti̱x chic, chan. Li profeta Eliseo quixye re: —Bok chak li ixk, chan. Quicuulac ut li ixk ut quixakli chire li oqueba̱l. Ut laj Eliseo quixye re: —Joꞌcaꞌin saꞌ jun chihab la̱at ac cuan chic junak a̱cꞌulaꞌal te̱lom yo̱kat chixkꞌalunquil, chan. Ut li ixk quixye re: —Ka̱cuaꞌ, la̱at xprofeta li Dios. Ba̱nu usilal, mina̱balakꞌi, chan. Abanan quicꞌulman joꞌ quixye li profeta Eliseo. Saꞌ li chihab jun chic quiyoꞌla jun xcꞌulaꞌal te̱lom li ixk aꞌan. Nak ac nim chic li chꞌina al co̱ saꞌ cꞌaleba̱l riqꞌuin lix yucuaꞌ bar yo̱queb cuiꞌ chi sicꞌoc trigo. Nak cuan rochben lix yucuaꞌ saꞌ junpa̱t quixjap re ut quixye: —¡Ra injolom! ¡Ra injolom! chan. Ut li yucuaꞌbej quixye re lix mo̱s: —Cꞌam li chꞌina al riqꞌuin lix naꞌ, chan. Ut li mo̱s quixkꞌalu li chꞌina al ut quixcꞌam riqꞌuin lix naꞌ. Lix naꞌ quixkꞌalu li chꞌina al, ut quixchunub chi ruch raꞌ toj quicuulac cuaꞌleb ut quicam. Li naꞌbej quixcꞌam li chꞌina camenak toj saꞌ xcaꞌ tasalil li cab saꞌ li naꞌajej li queꞌxyi̱b chokꞌ re li profeta ut quixyocob saꞌ li cuarib. Chirix aꞌan qui-el ut quixtzꞌap li puerta. Quixbok lix be̱lom ut quixye re: —Takla junak li mo̱s chicuix ut junak li bu̱r re tinxic saꞌ junpa̱t riqꞌuin lix profeta li Dios. Chirix aꞌan tinsukꞌi̱k chak, chan. Lix be̱lom quixpatzꞌ re: —¿Cꞌaꞌut nak tatxic riqꞌuin li profeta anakcuan? Anakcuan moco toj xyoꞌla li po chi moco hiloba̱l cutan, chan. Li rixakil quixye re: —Matcꞌoxlac chirix aꞌan, chan. Li ixk quixtakla xyi̱banquil rix li bu̱r ut quitakeꞌ chirix. Quixye re li mo̱s: —La̱at tatcꞌamok be chi junpa̱t ut ma̱ bar tatxakli̱k toj tinye a̱cue la̱in, chan. Co̱ ut li ixk riqꞌuin lix profeta li Dios saꞌ li tzu̱l Carmelo. Toj cuan chak chi najt nak qui-ileꞌ xban lix profeta li Dios. Laj Eliseo quixye re laj Giezi lix mo̱s: —Cueꞌ chak li ixk Sunem xtenamit. Ayu. Cꞌul chak ut ta̱patzꞌ re ma sa saꞌ xchꞌo̱l aꞌan ut ma sa saꞌ xchꞌo̱l lix be̱lom joꞌ ajcuiꞌ li chꞌina al, chan laj Eliseo. Li ixk quixye re laj Giezi nak saheb saꞌ xchꞌo̱l. Nak li ixk quicuulac saꞌ li tzu̱l cuan cuiꞌ li profeta Eliseo, quixcuikꞌib rib chiru, ut quixchap li rok. Laj Giezi quirisi raj, abanan li profeta quixye re: —Canab cuan. ¿Ma incꞌaꞌ nacacuil nak kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱l? Ut li Ka̱cuaꞌ toj ma̱jiꞌ naxye cue cꞌaꞌru xcꞌul, chan li profeta. Li ixk quixye re: —¿Ma xintzꞌa̱ma ta biꞌ incꞌulaꞌal a̱cue? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xinye a̱cue nak incꞌaꞌ tina̱balakꞌi? chan. Laj Eliseo quixye re laj Giezi: —Yi̱b a̱cuib ut tatxic saꞌ rochoch li ixk. Cꞌam lin xukꞌ. Cui ani ta̱a̱tina̱nk a̱cue, ma̱sume. Ti̱c ban tatxic. Ut ta̱qꞌue lin xukꞌ saꞌ xnakꞌ ru li chꞌina al, chan. Ut lix naꞌ li chꞌina al quixye re laj Eliseo: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li nimajcual Dios ut saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at la̱in ninye a̱cue nak incꞌaꞌ tinsukꞌi̱k saꞌ cuochoch cui la̱at incꞌaꞌ tatxic chirilbal lin cꞌulaꞌal, chan. Ut laj Eliseo co̱ rochben li ixk. Laj Giezi ac co̱ chi ubej. Nak quicuulac quixqꞌue lix xukꞌ li profeta Eliseo saꞌ xnakꞌ ru li chꞌina al, abanan li chꞌina al incꞌaꞌ quicꞌulun xchꞌo̱l. Joꞌcan nak laj Giezi co̱ chixcꞌulbal laj Eliseo ut quixye re nak li chꞌina al incꞌaꞌ qui-aj ru. Nak quicuulac saꞌ rochoch li ixk, li profeta Eliseo quixtau li chꞌina al jiljo saꞌ lix cuarib. Camenak chic. Quixtzꞌap li puerta ut quicana xjunes riqꞌuin li camenak. Ut quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Chirix aꞌan laj Eliseo quixhupub rib saꞌ xbe̱n li camenak. Quixqꞌue lix tzꞌu̱mal re saꞌ xtzꞌu̱mal re li chꞌina al, joꞌ ajcuiꞌ li xnakꞌ ru ut eb li rukꞌ. Nak huphu saꞌ xbe̱n, li chꞌina al qui-oc chi kꞌixnocꞌ. Laj Eliseo quicuacli ut yo̱ chi be̱c saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ li chꞌina al. Aꞌan quixhupub cuiꞌchic rib saꞌ xbe̱n. Li chꞌina camenak qui-atꞌisimac cuukub sut ut chirix aꞌan quixte li xnakꞌ ru. Laj Eliseo quixbok laj Giezi ut quixye re nak tixbok lix naꞌ li chꞌina al. Ut laj Giezi quixbok li ixk. Nak qui-oc li ixk, laj Eliseo quixye re: —Cueꞌ la̱ chꞌina yum, chan. Li naꞌbej quixcut rib chi rok laj Eliseo. Chirix aꞌan quixcꞌam lix chꞌina yum ut qui-el aran. Chirix aꞌan laj Eliseo quisukꞌi Gilgal. Saꞌ eb li cutan aꞌan yo̱ li cueꞌej. Jun chꞌu̱tal chi profeta queꞌxchꞌutub ribeb riqꞌuin. Laj Eliseo quixye re lix mo̱s: —Qꞌue li nimla ucꞌal saꞌ xam ut yi̱b lix tzacae̱mkeb, chan. Jun reheb li profeta co̱ saꞌ cꞌaleba̱l chixsicꞌbal li ichaj re tixchik. Quixtau jun to̱n li pim cuan ru. Chanchan cꞌum. Quixsicꞌ nabal li ru ut quixcꞌam saꞌ lix tꞌicr. Quixseti ut quixqꞌue saꞌ li ucꞌal, usta incꞌaꞌ quixnau cꞌaꞌru aꞌan. Nak quiya̱loꞌ li tzacae̱mk queꞌoc chi tzaca̱nc. Nak queꞌxyal queꞌxjap re ut queꞌxye: —At xprofeta li Dios, li tzacae̱mk aꞌin veneno xsaꞌ, chanqueb. Ut incꞌaꞌ chic queꞌxtzaca. Li profeta Eliseo quixye reheb: —Cꞌamomak chak caꞌchꞌinak li cꞌaj, chan. Nak queꞌxqꞌue re, quixcut saꞌ li ucꞌal ut quixye re lix mo̱s: —Qꞌue lix tzacae̱mkeb, chan. Ut nak queꞌxyal queꞌxqꞌue retal nak ma̱cꞌaꞌ re̱cꞌ. Cha̱bil chic. Saꞌ jun chic li cutan jun li cui̱nk quicuulac riqꞌuin laj Eliseo. Chalenak chak saꞌ li tenamit Baal-salisa. Quixcꞌam junmay li caxlan cua yi̱banbil riqꞌuin li xbe̱n ru li cebada ut quixcꞌam ajcuiꞌ li xbe̱n ru li trigo. Quixsi re laj Eliseo. Laj Eliseo quixye re lix mo̱s nak tixqꞌue reheb li tenamit re teꞌcuaꞌak. Lix mo̱s quixye re: —¿Chanru nak tebinqꞌue chi cuaꞌac li jun ciento chi cui̱nk? ¿Ma ta̱tzꞌaklok ta biꞌ aꞌin? chan. Abanan laj Eliseo quixye re: —Qꞌueheb chi cuaꞌac. Li Ka̱cuaꞌ quixye cue nak teꞌcuaꞌak chixjunileb ut toj cuan ta̱elaꞌa̱nk, chan. Joꞌcan nak li mo̱s quixqꞌue li tzacae̱mk reheb. Ut qui-uxman joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Chixjunileb li profetas queꞌcuaꞌac ut toj cuan li qui-elaꞌan. Laj Naamán li saklep rix quiqꞌuiraQuicuan jun li cui̱nk aj Naamán xcꞌabaꞌ. Laj Naamán, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldado re li tenamit Siria. Lix reyeb laj Siria quixqꞌue xlokꞌal laj Naamán xban nak saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb laj Siria chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Laj Naamán naxnau pletic chi us ut cau rib. Abanan cuan lix yajel. Saklep rix. Jun sut nak queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb laj Israel, eb laj Siria queꞌxchap jun li chꞌina xkaꞌal ut queꞌxcꞌam saꞌ xtenamiteb. Li xkaꞌal aꞌan qui-oc chokꞌ xmo̱s li rixakil laj Naamán. Saꞌ jun li cutan li xkaꞌal quixye re lix patrón: —Us raj cui li ka̱cuaꞌ Naamán ta̱xic riqꞌuin li profeta cuan Samaria. Li profeta aꞌan tixqꞌuirtesi raj lix yajel, chan. Laj Naamán co̱ riqꞌuin li rey ut quixye re chixjunil li quixye li xkaꞌal li queꞌxcꞌam chak Israel. Ut li rey quixye re: —Ayu riqꞌuin lix reyeb laj Israel. La̱in tintakla jun li hu cha̱cuix re ta̱qꞌue re li rey aꞌan, chan. Joꞌcan ut nak co̱ laj Naamán. Quixcꞌam laje̱b xcaꞌcꞌa̱l mil (30,000) chi tumin plata ut cuakib mil chi tumin oro. Ut quixcꞌam ajcuiꞌ laje̱b sumal li cha̱bil tꞌicr. Ut quixcꞌam ajcuiꞌ li hu re lix reyeb laj Israel. Saꞌ li hu naxye chi joꞌcaꞌin: Nak ta̱cuil li hu aꞌin ta̱nau nak laj Naamán, aꞌan jun li nacꞌanjelac chicuu ut nim xcuanquil. Nacuaj nak ta̱qꞌuirtesi li saklep chirix, chan. Nak lix reyeb laj Israel quiril xsaꞌ li hu, quisach xchꞌo̱l ut quixpej li rakꞌ xban xcꞌaꞌux ut quixye: —¿Ma la̱in ta biꞌ Dios nak tinqꞌuirtesi li cui̱nk aꞌin? ¿Cꞌaꞌut nak xtakla chak li cui̱nk aꞌin cuiqꞌuin re tinqꞌuirtesi? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ tincuisi xyuꞌam junak ut tinqꞌue cuiꞌchic? Qꞌuehomak retal. Li cui̱nk aꞌan yo̱ chixsicꞌbal xya̱lal chanru nak ta̱pletik cuiqꞌuin, chan. Laj Eliseo, lix profeta li Dios, quirabi resil nak li rey quixpej li rakꞌ xban li hu li quitakla̱c riqꞌuin. Joꞌcan nak quixtakla xyebal re li rey: —¿Cꞌaꞌut nak xapej la̱ cuakꞌ? Takla laj Naamán cuiqꞌuin. Aꞌan tixqꞌue retal nak cuan jun xprofeta li Dios arin Israel, chan. Laj Naamán co̱ rochben lix carruaje ut eb lix cacua̱y ut quixakli saꞌ li oqueba̱l re li rochoch laj Eliseo. Ut li profeta quixtakla jun lix takl re tixye re laj Naamán nak ta̱xic chi ati̱nc cuukub sut saꞌ li nimaꞌ Jordán re nak ta̱qꞌuira̱k lix tibel. Laj Naamán quisukꞌi chi yo̱ xjoskꞌil. Ut quixye: —Saꞌ inchꞌo̱l la̱in nak laj Eliseo ta̱e̱lk chak chincꞌulbal. Xxakli raj chicuu ut quixya̱ba raj xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ lix Dios. Xtochꞌ raj riqꞌuin rukꞌ lin tibel re tinqꞌuira̱k. ¿Ma ma̱cꞌaꞌ ta biꞌ nimaꞌ aran Damasco? Cuanqueb li nimaꞌ Abana ut Farfar. Eb li nimaꞌ aꞌan kꞌaxal us chiru li nimaꞌ arin Israel. La̱in xin-atin raj saꞌ li nimaꞌ aꞌan ut quinqꞌuira raj, chan. Ut cꞌajoꞌ xjoskꞌil nak co̱. Abanan eb li mo̱s queꞌjiloc riqꞌuin laj Naamán ut queꞌxye: —Chacuy li kama̱c, ka̱cuaꞌ. Cui ta li profeta xye a̱cue nak ta̱ba̱nu junak cꞌaꞌru chꞌaꞌaj xba̱nunquil, ¿ma incꞌaꞌ raj xaba̱nu? Aꞌan moco chꞌaꞌaj ta xba̱nunquil. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ ta̱sub a̱cuib saꞌ li haꞌ re nak tatqꞌuira̱k? chanqueb. Joꞌcan nak laj Naamán co̱ saꞌ li nimaꞌ Jordán ut quixsub rib cuukub sut saꞌ li nimaꞌ joꞌ quiyeheꞌ re xban lix profeta li Dios. Ut quiqꞌuira. Lix tibel kꞌun kꞌun quicana joꞌ xtibel junak sa̱j al. Laj Naamán qui-el saꞌ li nimaꞌ ut co̱ cuiꞌchic saꞌ rochoch li profeta Eliseo rochben chixjunileb lix mo̱s. Ut laj Naamán quixye re laj Eliseo: —Anakcuan xinqꞌue retal nak ma̱cꞌaꞌ chic junak Dios saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Caꞌaj cuiꞌ arin Israel. Joꞌcan nak nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cꞌul junak la̱ ma̱tan tinsi a̱cue, chan laj Naamán. Laj Eliseo quixye re: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li yoꞌyo̱quil Dios li nincꞌanjela ru, la̱in ninye a̱cue nak incꞌaꞌ tincꞌul li cꞌaꞌru yo̱cat chixyechiꞌinquil cue, chan. Laj Naamán quixpuersi raj chixcꞌulbal, abanan laj Eliseo incꞌaꞌ quixcꞌul. Ut laj Naamán quixye re: —Nintzꞌa̱ma junak usilal cha̱cuu. Si chokꞌ cue cuib i̱k li chꞌochꞌ aꞌin re teꞌxcꞌam lin bu̱r saꞌ lin tenamit xban nak chalen anakcuan incꞌaꞌ chic tinmayejak chiru jalanil dios chi moco tincꞌat inmayej chiru. Caꞌaj cuiꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ li tzꞌakal Dios tinmayejak. Chixcuyak taxak inma̱c li Ka̱cuaꞌ Dios nak tinxic chirix lin rey nak ta̱xic chi lokꞌoni̱nc saꞌ lix templo laj Rimón lix dios. Aꞌ taxak li Dios chicuyuk inma̱c cui tincuikꞌib cuib nak yo̱quin chixtenkꞌanquil li rey, chan. Li profeta Eliseo quixye re: —Naru tatxic chi cꞌojcꞌo a̱chꞌo̱l, chan. Ut laj Naamán qui-el riqꞌuin. Toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ najt nabe̱c, nak laj Giezi lix mo̱s li profeta Eliseo quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Lin patrón xcanab chi xic laj Naamán laj Siria chi ma̱cꞌaꞌ xcꞌul. Incꞌaꞌ xcꞌul li cꞌaꞌru xcꞌam chak re tixsi re. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios, tinxic chi junpa̱t re nak tixsi bayak cue, chan. Joꞌcan nak laj Giezi quia̱linac chirix laj Naamán. Laj Naamán quiril nak yo̱ chi a̱linac chirix. Quixxakab lix carruaje ut quicube saꞌ chꞌochꞌ chixcꞌulbal ut quixye re: —¿Cꞌaꞌru xecꞌul? ¿Ma us cuanquex? chan. Laj Giezi quixye re: —Ma̱cꞌaꞌ nakacꞌul. Lin patrón xinixtakla chixyebal a̱cue nak xeꞌcuulac riqꞌuin cuibeb li profeta sa̱jeb. Xeꞌchal chak saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru. Naxtzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱qꞌue reheb oxib mil li tumin plata ut cuib sumal li tꞌicr, chan. Laj Naamán quixye re: —Cꞌul cuakib mil chi tumin plata, chan. Ut quixpuersi laj Giezi chixcꞌulbal. Quixqꞌue li plata saꞌ cuib li bo̱ls ut quixqꞌue ajcuiꞌ cuib sumal li cha̱bil tꞌicr. Ut laj Naamán quixtakla cuib lix mo̱s chixcanabanquil. Queꞌco̱eb chi ubej chiru laj Giezi. Nak queꞌcuulac saꞌ xbe̱n li bol, laj Giezi quixchap li cuib bo̱ls chi tumin joꞌ ajcuiꞌ li tꞌicr ut quixcꞌam saꞌ rochoch chi mukmu. Ut quixsukꞌisiheb cuiꞌchic lix mo̱s laj Naamán. Chirix aꞌan laj Giezi co̱ cuiꞌchic riqꞌuin lix patrón ut lix patrón quixye re: —¿Bar xatcuulac chak? chan. Laj Giezi quixye: —Ma̱ bar nincuulac, chan. Laj Eliseo quixye re: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ninnau nak laj Naamán x-el saꞌ lix carruaje cha̱cꞌulbal? Anakcuan ma̱cuaꞌ xkꞌehil xcꞌulbal li tumin ut li cha̱bil tꞌicr, chi moco lix naꞌaj li acui̱mk uva ut olivo, chi moco li carner ut li cuacax, chi moco li mo̱s. Anakcuan ta̱letz cha̱cuix lix yajel laj Naamán. Chalen anakcuan saklep chic a̱cuix joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol saklep chic rixeb, chan. Ut nak co̱ laj Giezi, saklep chic rix. Sak sak joꞌ li ratzꞌam que. Saꞌ jun li cutan li jun chꞌu̱tal chi profeta queꞌxye re laj Eliseo: —¡Qꞌue retal! Li naꞌajej li cuanco cuiꞌ a̱cuochben caꞌchꞌin ut latzꞌ. Qꞌue kalese̱ns chi xic cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán re nak chikaju̱nkal takatꞌan ju̱nkak kacheꞌ ut takayi̱b jun li naꞌajej re tocua̱nk cuiꞌ, chanqueb. Ut laj Eliseo quixye: —Naru nequexxic, chan. Jun reheb quixtzꞌa̱ma chiru nak ta̱xic rochbeneb. Quixcꞌul xchꞌo̱l laj Eliseo nak ta̱xic. Joꞌcan nak li profeta Eliseo co̱ chirixeb. Nak queꞌcuulac cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán, queꞌoc chixyocꞌbal li cheꞌ. Nak yo̱ chixtꞌanbal jun li cheꞌ jun li cui̱nk, quitobeꞌ lix ma̱l ut quitꞌaneꞌ saꞌ li haꞌ. Li cui̱nk quixjap re ut quixye: —At tzolonel, li ma̱l aꞌan xintoꞌoni. Moco cue ta, chan. Li profeta Eliseo quixye re: —¿Bar xtꞌaneꞌ cha̱cuu? chan. Li cui̱nk quixcꞌut chiru bar quitꞌaneꞌ cuiꞌ li ma̱l. Li profeta quixyocꞌ jun li rukꞌ cheꞌ, ut quixcut saꞌ li nimaꞌ. Ut li ma̱l quitakeꞌ chak saꞌ xbe̱n haꞌ. Ut laj Eliseo quixye re li cui̱nk: —Chap chak la̱ ma̱l, chan. Ut li cui̱nk quixchap chak lix ma̱l. Eb laj Israel queꞌpletic riqꞌuineb laj SiriaLix reyeb laj Siria yo̱ chi pletic riqꞌuineb laj Israel. Quixchꞌutub ruheb lix soldados ut quixye reheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb bar teꞌxyi̱b lix muheba̱leb li soldado. Abanan lix profeta li Dios quixtakla xyebal re lix reyeb laj Israel nak incꞌaꞌ teꞌnumekꞌ saꞌ li naꞌajej aꞌan xban nak yo̱queb chi xic aran li soldado aj Siria re teꞌpletik riqꞌuineb laj Israel. Li rey re Israel quixtaklaheb lix takl saꞌ li naꞌajej li quixye li profeta li cuanqueb cuiꞌ chi ramoc laj Siria. Quixye reheb nak teꞌxba̱nu cue̱nt. Joꞌcaꞌin nak queꞌxcol ribeb nabal sut chiruheb li soldado aj Siria. Cꞌajoꞌ nak qui-oc xcꞌaꞌux lix reyeb laj Siria. Ut quixbokeb riqꞌuin chixjunil li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb lix soldado ut quixye reheb: —¿Ani e̱re la̱ex yo̱ chi oque̱nc chirix lix reyeb laj Israel? chan. Jun saꞌ xya̱nkeb quixye re: —At rey, ma̱ jun ke yo̱ chi oque̱nc chirix li rey aꞌan. Aran cuan li profeta Eliseo ut aꞌan naxye re li rey chixjunil li nacacꞌu̱b ru, usta nayeman chi mukmu saꞌ la̱ cuariba̱l, chan. Lix reyeb laj Siria quixye reheb: —Patzꞌomak bar cuan li profeta aꞌan re nak ta̱ru̱k tintakla xchapbal, chan. Ut queꞌxye re nak li profeta cuan aran Dotán. Joꞌcan nak lix reyeb laj Siria quixtaklaheb lix soldado li nequeꞌxic chirix cacua̱y, joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌxic saꞌ carruaje ut eb li nequeꞌxic chi rokeb. Queꞌco̱eb chiru kꞌojyi̱n ut queꞌxsut li tenamit Dotán. Cuulajak chic nak toj ekꞌela, lix mo̱s lix profeta li Dios quicuacli ut co̱ chirix cab. Quixqꞌue retal nak sutsu li tenamit xbaneb li soldado aj Siria. Quirileb lix cacua̱yeb ut lix carruaje. Co̱ saꞌ cab ut quixye re laj Eliseo: —At Ka̱cuaꞌ, ¿cꞌaꞌru takaba̱nu? Osocꞌ ke.— Lix profeta li Dios quixye re: —Matxucuac. Kꞌaxal nabal li teꞌoque̱nk chikix la̱o chiru li teꞌoque̱nk chirix eb aꞌan, chan. Chirix aꞌan li profeta quitijoc ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, at inDios, chaqꞌue taxak chiril la̱ cuanquilal, chan. Ut li Dios quixsume lix tij. Nak qui-iloc saꞌ li tzu̱l li mo̱s, quiril nabaleb li cuanqueb chirix cacua̱y re xam. Ut quiril ajcuiꞌ nabaleb li carruaje re xam. Sutsu li naꞌajej cuan cuiꞌ laj Eliseo xbaneb. Nak ac oqueb re laj Siria chi pletic saꞌ li tenamit Dotán, li profeta quitijoc ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, at inDios, cheꞌmutzꞌokꞌ ta li xnakꞌ ruheb laj Siria, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixsume lix tij ut quixqꞌueheb chi mutzꞌocꞌ lix nakꞌeb ru ut incꞌaꞌ chic queꞌiloc. Nak incꞌaꞌ chic queꞌiloc, li profeta co̱ riqꞌuineb ut quixye: —Ma̱cuaꞌ aꞌin li be li yo̱quex chi xic cuiꞌ, chi moco aꞌin li tenamit li yo̱quex chixsicꞌbal. Chine̱ta̱ke. La̱in tincꞌamok be che̱ru re nak te̱tau li cui̱nk li yo̱quex chixsicꞌbal, chan. Ut li profeta quixcꞌameb saꞌ li tenamit Samaria. Nak acak xeꞌoc saꞌ li tenamit Samaria, laj Eliseo quixye re li Dios: —At Ka̱cuaꞌ, cheꞌilok ta cuiꞌchic lix nakꞌ ru eb li cui̱nk aꞌin, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb cuiꞌchic chi iloc. Ut queꞌxqꞌue retal nak cuanqueb saꞌ li tenamit Samaria. Ut lix reyeb laj Israel quirileb laj Siria. Quixye re laj Eliseo: —At Ka̱cuaꞌ, ¿ma tintakla xcamsinquileb? chan. Quichakꞌoc li profeta ut quixye: —Incꞌaꞌ ta̱camsiheb. ¿Ma nacacamsiheb ta biꞌ li nequeꞌchapeꞌ chak nak nequexxic chi pletic riqꞌuin le̱ chꞌi̱chꞌ ut le̱ tzimaj? Chaqꞌueheb ban xcua rucꞌaheb ut ta̱canabeb chi sukꞌi̱c riqꞌuin lix reyeb, chan. Joꞌcan nak lix reyeb laj Israel quixtakla xyi̱banquil li cha̱bil tzacae̱mk chokꞌ reheb. Queꞌcuaꞌac ut queꞌucꞌac. Chirix chic aꞌan li rey quixtaklaheb cuiꞌchic riqꞌuin li rey aran Siria. Ut li rey aꞌan incꞌaꞌ chic quixtaklaheb lix soldado chixchꞌiꞌchꞌiꞌinquileb laj Israel saꞌ lix naꞌajeb. Mokon chic laj Ben-adad, lix reyeb laj Siria, quixchꞌutubeb chixjunileb lix soldados. Queꞌco̱eb chixsutbal li tenamit Samaria re teꞌoc chi pletic riqꞌuineb. Ut xban nak sutsu li tenamit qui-osoꞌ lix tzacae̱mkeb saꞌ chixjunil li tenamit. Queꞌxterkꞌusi xtzꞌak chixjunil toj retal queꞌxcꞌayi xjolom li bu̱r chi ca̱cꞌa̱l chi tumin plata. Ut o̱b chi tumin plata xtzꞌak li mero libra li pim, li “xcꞌot mucuy” xcꞌabaꞌ. Saꞌ jun li cutan lix reyeb laj Israel yo̱ chi numecꞌ saꞌ xbe̱n li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit. Jun li ixk quixjap re ut quixye: —At rey, china̱tenkꞌa. Li rey quixye re: —Cui li Ka̱cuaꞌ Dios incꞌaꞌ nacatxtenkꞌa, ¿chanru nak tatintenkꞌa la̱in? ¿Ma cuan ta biꞌ intrigo ut invino re tinsi a̱cue? ¿Cꞌaꞌru xacꞌul? chan li rey. Li ixk quixye re: —At rey, li ixk aꞌin quixye cue, “Kacamsihak la̱ cꞌulaꞌal re takatiu. Ut cuulaj takacamsi lin cꞌulaꞌal la̱in” chan cue. Takachik lin cꞌulaꞌal ut takatiu. Anakcuan la̱in xinye re nak takacamsi li re aꞌan joꞌ xye cue. Abanan li ixk incꞌaꞌ naraj xqꞌuebal. Xmuk ban chiku, chan. Quisach xchꞌo̱l li rey nak quirabi li cꞌaꞌru quixye. Quixpej li rakꞌ ut yo̱ chi be̱c saꞌ xbe̱n li tzꞌac. Ut eb li tenamit li cuanqueb chi nachꞌ queꞌril nak kꞌes ru tꞌicr li cuan chi saꞌ li rakꞌ. Li rey quixye: —Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chicamsi̱nk cue cui chiru ajcuiꞌ a cutan aꞌin incꞌaꞌ tintakla xsetbal lix cux laj Eliseo li ralal laj Safat.— Li rey quixtakla lix takl chixcꞌambal laj Eliseo. Laj Eliseo chunchu saꞌ rochoch rochbeneb laj cꞌamol be. Toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ nacuulac lix takl li rey nak laj Eliseo quixye reheb li cui̱nk: —Laj camsinel xtakla chak lix takl chixsetbal lin cux. Nak ta̱cꞌulu̱nk te̱tzꞌap li puerta chiru ut me̱rocsi. Yo̱ ajcuiꞌ chak li rey chi cha̱lc chirix, chan. Toj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac li profeta Eliseo nak lix takl li rey quicuulac riqꞌuin ut quixye re: —Relic chi ya̱l li Ka̱cuaꞌ Dios xtakla li raylal aꞌin saꞌ kabe̱n. ¿Cꞌaꞌ aj e nak tincuoybeni re nak li Ka̱cuaꞌ toxtenkꞌa? chan. Laj Eliseo quixye re: —Abihomak li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ. Cuulaj saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌin che̱junilex ta̱ru̱k texlokꞌok saꞌ li oqueba̱l re Samaria. Te̱lokꞌ cuukub litro li cꞌaj riqꞌuin yal jun chi tumin plata ut te̱lokꞌ ajcuiꞌ oꞌlaju litro li cebada riqꞌuin yal jun chi tumin plata, chan. Li cui̱nk li natenkꞌan re li rey quixye re laj Eliseo: —Usta li Ka̱cuaꞌ Dios naxtakla chak saꞌ choxa li cebada chi nabal, ma̱ jaruj ta̱cꞌulma̱nk joꞌ xaye, chan. Ut laj Eliseo quixye re: —La̱at ta̱cuil nak ta̱cꞌulma̱nk joꞌ xinye. Abanan la̱at incꞌaꞌ ta̱tzaca li tzacae̱mk aꞌan, chan. Cuanqueb ca̱hib li cui̱nk saklep rixeb chire li oqueba̱l re li tenamit. Queꞌxye chi ribileb rib: —¿Cꞌaꞌut nak cuanco arin roybeninquil kacamic? Ma̱cꞌaꞌ rajbal nak to-oc saꞌ li tenamit. Toca̱mk xban cueꞌej. Abanan cui tocana̱k arin toca̱mk ajcuiꞌ. Toxic saꞌ lix naꞌajeb li soldado aj Siria. Cui eb aꞌan incꞌaꞌ toeꞌxcamsi, us. Cui ut toeꞌxcamsi toca̱mk, chanqueb. Nak ac oc re li kꞌojyi̱n queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb laj Siria. Nak queꞌcuulac eb laj Siria ma̱ aniheb chic saꞌ lix muheba̱leb. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb laj Siria chirabinquil jun li choki̱nc. Chanchan xya̱b li carruaje ut li cacua̱y nak yo̱queb chi cha̱lc nabaleb li soldado. Saꞌ xchꞌo̱leb laj Siria nak lix reyeb laj Israel queꞌxjunaji ribeb riqꞌuineb laj hiteo ut eb laj Egipto ut yo̱queb chi cha̱lc chi pletic riqꞌuineb. Joꞌcan nak eb laj Siria queꞌe̱lelic saꞌ li ecuu aꞌan. Queꞌxcanab lix muheba̱leb, lix cacua̱yeb ut eb lix bu̱reb. Queꞌcana lix muheba̱leb joꞌ nak cuan ut queꞌe̱lelic re nak teꞌxcol rix lix yuꞌameb. Eb li cui̱nk saklep rixeb queꞌcuulac cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb laj Siria. Queꞌoc chi saꞌ jun li muheba̱l ut queꞌcuaꞌac ut queꞌucꞌac. Queꞌxxoc li plata, li oro ut li tꞌicr li queꞌxtau saꞌ li muheba̱l ut queꞌco̱eb ut queꞌxmuk. Queꞌsukꞌi cuiꞌchic xcaꞌ sut saꞌ li naꞌajej li xeꞌcuan cuiꞌ laj Siria ut queꞌoc saꞌ jun chic li muheba̱l. Queꞌxxoc li cꞌaꞌru cuan aran ut queꞌco̱eb cuiꞌchic chixmukbal. Chirix aꞌan queꞌxye chi ribileb rib: —Incꞌaꞌ us yo̱co chixba̱nunquil. Cha̱bil esilal li xkatau. Tento nak takaye ajcuiꞌ reheb li kech tenamitil. Cui takoybeni toj cuulaj, teꞌxye nak xoma̱cob chiruheb. Toxic saꞌ tenamit ut takaye resil saꞌ li rochoch li rey, chanqueb. Joꞌcan nak queꞌel saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ lix muheba̱leb laj Siria ut queꞌco̱eb saꞌ li tenamit Samaria. Nak queꞌcuulac saꞌ li oqueba̱l re li tenamit, queꞌxjap reheb chixbokbaleb li soldado li yo̱queb chi cꞌacꞌale̱nc. Queꞌxye reheb: —La̱o xocuulac chak saꞌ lix muheba̱leb laj Siria. Ma̱ aniheb chic aran. Ma̱ ani na-ecꞌan aran. Eb lix cacua̱y ut eb lix bu̱r bacꞌbo̱queb. Yi̱banbil ajcuiꞌ lix muheba̱leb xeꞌcana, chanqueb. Eb li soldado li yo̱queb chi cꞌacꞌale̱nc re li oqueba̱l queꞌxjap reheb chixyebal resil saꞌ li palacio. Li rey quicuacli chak saꞌ lix cuariba̱l xban nak ac kꞌojyi̱n. Quixye reheb: —La̱in tinchꞌolob xya̱lal e̱re li cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌoxlanquil xba̱nunquil ke eb laj Siria. Eb aꞌan nequeꞌxnau nak ma̱cꞌaꞌ chic katzacae̱mk. Joꞌcan nak xeꞌel saꞌ lix muheba̱leb ut xeꞌxmuk ribeb chi nachꞌ. Saꞌ xchꞌo̱leb aꞌan nak toe̱lk saꞌ li tenamit ut toeꞌxchap chi yoꞌyo ut teꞌoc saꞌ li katenamit, chan. Jun reheb li nequeꞌtenkꞌan re li rey quixye: —Katakla̱keb cuib oxibak li cui̱nk chirixeb li o̱b chi cacua̱y li xeꞌcana saꞌ li tenamit chirilbal chi tzꞌakal cꞌaꞌru yo̱queb laj Siria. Cui teꞌcamsi̱k, cꞌaꞌru xjalenquil xban nak juntakꞌe̱t ajcuiꞌ takacꞌul chikajunilo arin saꞌ li tenamit, chan. Joꞌcan nak queꞌxsicꞌ ru cuib li cacua̱y ut jun li carruaje. Ut li rey quixtaklaheb li cui̱nk ut quixye reheb: —Ayukex ut toxe̱qꞌue chak retal lix muheba̱leb laj Siria, chan. Queꞌco̱eb ut queꞌcuulac toj saꞌ li nimaꞌ Jordán. Ut queꞌxqꞌue retal nak yalak bar natꞌanaxin li rakꞌeb ut li cꞌaꞌru reheb laj Siria li queꞌxtzꞌek nak yo̱queb chi e̱lelic. Queꞌsukꞌi cuiꞌchic riqꞌuin li rey ut queꞌxye re cꞌaꞌru queꞌril chak. Joꞌcan nak eb laj Israel queꞌel saꞌ li tenamit ut queꞌco̱eb saꞌ lix muheba̱leb laj Siria chixxocbal chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. Quicꞌulman joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxcꞌayi cuukub litro li cꞌaj yal riqꞌuin jun li tumin plata, ut queꞌxcꞌayi ajcuiꞌ oꞌlaju litro li cebada yal riqꞌuin jun li tumin plata. Lix reyeb laj Israel quixqꞌue li soldado li natenkꞌan re chi cꞌacꞌale̱nc saꞌ li oqueba̱l re li tenamit. Eb li tenamit queꞌnumeꞌ saꞌ xbe̱n ut queꞌxpitzꞌ xsaꞌ ut quicam. Quicꞌulman joꞌ quixye lix profeta li Ka̱cuaꞌ nak quicuulac li rey riqꞌuin. Ut quicꞌulman ajcuiꞌ li cꞌaꞌru quixye li profeta nak quixye: Saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌin cuulaj cuukub litro li cha̱bil trigo ta̱cꞌayi̱k yal riqꞌuin jun li tumin plata joꞌ ajcuiꞌ oꞌlaju litro li cebada. Li cui̱nk li natenkꞌan re li rey quixye: —Usta li Ka̱cuaꞌ Dios naxtakla chak saꞌ choxa li cebada chi nabal, ma̱ jaruj ta̱cꞌulma̱nk joꞌ xaye, chan. Ut laj Eliseo quixye re: —La̱at ta̱cuil nak ta̱cꞌulma̱nk, abanan la̱at incꞌaꞌ ta̱tzaca li tzacae̱mk aꞌan, chan. Ut li cui̱nk quixcꞌul joꞌ quiyeheꞌ re xban nak eb li tenamit queꞌnumeꞌ saꞌ xbe̱n saꞌ li oqueba̱l re li tenamit ut quicam. Li profeta Eliseo quia̱tinac riqꞌuin li ixk li quiqꞌuirtesi̱c lix yum ut quixye re nak li Ka̱cuaꞌ tixtakla li cueꞌej saꞌ li naꞌajej aꞌan chiru cuukub chihab. Quixye re nak ta̱xic chi cua̱nc saꞌ jalan naꞌajej. Li ixk quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re. Co̱ rochbeneb li rechꞌalal chi cua̱nc saꞌ lix naꞌajeb laj filisteo. Cuukub chihab quicuan aran. Nak quinumeꞌ li cuukub chihab, li ixk quisukꞌi cuiꞌchic Israel. Co̱ riqꞌuin li rey chixtzꞌa̱manquil chiru nak tixqꞌue cuiꞌchic re li rochoch ut lix chꞌochꞌ. Li rey yo̱ chi a̱tinac riqꞌuin laj Giezi, lix mo̱s li profeta Eliseo. Li rey quixye re laj Giezi nak tixserakꞌi re chixjunil li sachba chꞌo̱lej ut li milagros li quixba̱nu li profeta. Laj Giezi yo̱ chixyebal re nak li profeta quixqꞌue cuiꞌchic xyuꞌam jun li camenak nak li ixk quicuulac riqꞌuin chixtzꞌa̱manquil chiru nak ta̱qꞌuehekꞌ cuiꞌchic re li rochoch ut lix chꞌochꞌ. Laj Giezi quixye: —At rey, aꞌan aꞌin li ixk li quiqꞌueheꞌ cuiꞌchic xyuꞌam lix yum xban li profeta. Ut aꞌan aꞌin li al li quiyoꞌobtesi̱c, chan. Li rey quixye re li ixk nak tixserakꞌi re chixjunil li quicꞌulman. Li ixk quixba̱nu joꞌ quixye li rey. Chirix aꞌan li rey quixye re jun li cui̱nk li natenkꞌan re nak tixtenkꞌa li ixk. Quixye re: —Ta̱kꞌaxtesi re li ixk chixjunil li quicuan re junxil ut ta̱qꞌue ajcuiꞌ re lix tzꞌak li acui̱mk li qui-el saꞌ lix naꞌaj chiru li cuukub chihab nak ma̱ ani, chan. Laj Hazael, qui-oc chokꞌ xreyeb aj SiriaChirix aꞌan li profeta Eliseo co̱ saꞌ li tenamit Damasco. Laj Ben-adad, lix reyeb laj Siria yaj. Quiyeheꞌ resil re nak cuan li profeta Eliseo aran Damasco. Li rey quixye re laj Hazael: —Ayu riqꞌuin lix profeta li Dios ut ta̱cꞌam junak xma̱tan. Ta̱ye re nak ta̱tijok ut tixpatzꞌ re lix Dios ma ta̱numekꞌ li yajel li cuanquin cuiꞌ, chan. Laj Hazael co̱ riqꞌuin laj Eliseo. Quixcꞌam chirix caꞌcꞌa̱l chi camello li yo̱queb chiri̱kanquil li cꞌaꞌak re ru cha̱bil li na-el Damasco re tixsi re li profeta. Laj Hazael quicuulac cuan cuiꞌ laj Eliseo ut quixye re: —Li rey Ben-adad li nacatxra joꞌ jun yucuaꞌbej, xinixtakla chixpatzꞌbal a̱cue ma ta̱numekꞌ li yajel li cuan cuiꞌ malaj ut incꞌaꞌ, chan. Li profeta Eliseo quixye re: —Ye re nak ta̱qꞌuira̱k usta li Ka̱cuaꞌ xcꞌut chicuu nak ta̱ca̱mk, chan. Li profeta Eliseo quixlema saꞌ ru laj Hazael ut laj Hazael chꞌiꞌchꞌiꞌ quirecꞌa. Laj Eliseo qui-oc chi ya̱bac. Laj Hazael quixye re: —At profeta Eliseo, ¿cꞌaꞌut nak yo̱cat chi ya̱bac? chan. Ut li profeta quixye re: —Yo̱quin chi ya̱bac xban nak ninnau nak la̱at tatrahobtesi̱nk reheb laj Israel. La̱at ta̱cꞌat li rochocheb li teꞌxcol cuiꞌ ribeb. Ta̱camsiheb li sa̱j cui̱nk ut ta̱saqꞌueb chiru pec li cocꞌal nak ta̱camsiheb. Ut ta̱set chi chꞌi̱chꞌ lix saꞌeb li yaj aj ixk, chan. Laj Hazael quixye re: —¿Chanru nak tinba̱nu chi joꞌcan? La̱in ma̱cꞌaꞌ nin-oc cuiꞌ. Chanchanin tzꞌiꞌ, chan. Laj Eliseo quixye re: —Li Ka̱cuaꞌ xcꞌutbesi chicuu nak la̱at tat-oc chokꞌ xreyeb laj Siria, chan. Ut laj Hazael quisukꞌi riqꞌuin li rey Ben-adad. Nak li rey quixpatzꞌ re cꞌaꞌru quixye li profeta Eliseo, laj Hazael quixye re: —Li profeta xye cue nak tatqꞌuira̱k, chan. Abanan, saꞌ li cutan jun chic laj Hazael quixchap jun li pimil tꞌicr. Quixtzꞌa saꞌ haꞌ ut quixqꞌue saꞌ xnakꞌ ru li rey re ta̱tzꞌap xmusikꞌ toj retal quixcamsi. Ut laj Hazael qui-oc saꞌ xcuanquil chokꞌ re̱kaj. Eb lix reyeb laj JudáYo̱ roꞌ chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Israel laj Joram li ralal laj Acab nak laj Joram li ralal laj Josafat qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. Cablaju xcaꞌcꞌa̱l chihab cuan re nak qui-oc chokꞌ rey. Cuakxakib chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Li rixakil, aꞌan lix rabin laj Acab. Laj Joram quixba̱nu li ma̱usilal joꞌ queꞌxba̱nu chixjunileb lix reyeb laj Israel. Quixba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ. Abanan li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ quixsach ruheb li ralal xcꞌajol laj Judá xban nak quixyechiꞌi re laj David laj cꞌanjel chiru nak junelic cua̱nk junak reheb li ralal xcꞌajol ta̱oc chokꞌ rey. Nak laj Joram cuan saꞌ xcuanquil aran Judá, eb laj Edom queꞌpletic riqꞌuin. Eb laj Edom queꞌrisi ribeb rubel xcuanquil ut queꞌxxakab xreyeb. Laj Joram co̱ Zair rochbeneb chixjunileb lix carruaje. Eb laj Edom queꞌxsut li tenamit. Abanan chiru li kꞌojyi̱n laj Joram ut eb li nequeꞌchꞌeꞌoc reheb lix carruaje queꞌru chi e̱lelic. Ut eb li soldados queꞌxjeqꞌui ribeb ut queꞌco̱eb saꞌ rochocheb. Eb laj Edom queꞌrisi ribeb rubel xcuanquileb laj Judá. Toj chalen anakcuan nequeꞌxtakla ribeb xjuneseb. Joꞌcan ajcuiꞌ li tenamit Libna. Saꞌ eb ajcuiꞌ li cutan aꞌan queꞌpletic riqꞌuineb laj Judá ut queꞌrisi ribeb rubel xcuanquil. Lix comon li cꞌaꞌak re ru li quixba̱nu li rey Joram tzꞌi̱banbil retal saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá. Li rey Joram quicam ut quimukeꞌ saꞌ lix tenamit li rey David bar queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌ. Ut aꞌ chic laj Ocozías li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj laj Joram. Yo̱ cablaju chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Israel laj Joram, li ralal laj Acab, nak laj Ocozías li ralal laj Joram qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. Cuib xcaꞌcꞌa̱l chihab cuan re laj Ocozías nak qui-oc chokꞌ rey. Jun chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Lix naꞌ, aꞌan lix Atalía li ri laj Omri, li quicuan chokꞌ xreyeb laj Israel. Laj Ocozías quixba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ queꞌxba̱nu eb li ralal xcꞌajol laj Acab xban nak laj Joram, aꞌan xhiꞌ laj Acab. Laj Ocozías lix reyeb aj Judá quixjunaji rib riqꞌuin lix reyeb laj Israel re teꞌxic chi pletic riqꞌuin laj Hazael lix reyeb laj Siria. Lix reyeb laj Israel, aꞌan laj Horam li ralal laj Acab. Queꞌpletic aran Ramot li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad. Eb laj Siria queꞌrocsi xyajel laj Joram. Laj Joram quisukꞌi Jezreel re tixban rib xban nak quitochꞌeꞌ chak nak quicuulac chi pletic aran Ramot riqꞌuin laj Hazael lix reyeb laj Siria. Xban nak yaj laj Joram, joꞌcan nak laj Ocozías co̱ Jezreel chirilbal laj Joram, li ralal laj Acab. Li profeta Eliseo quixbok jun li sa̱j cui̱nk xcomoneb li profeta li cuanqueb aran, ut quixye re: —Yi̱b a̱cuib re tatxic saꞌ li naꞌajej Ramot li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad ut cꞌam li aceite aꞌin. Nak tatcuulak saꞌ li tenamit aꞌan, ta̱sicꞌ laj Jehú li ralal laj Josafat. Laj Jehú, aꞌan ri laj Nimsi. Nak ta̱tau, tat-oc aran cuan cuiꞌ. Ta̱cuisi saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb rochben ut ta̱cꞌam xjunes saꞌ jalan naꞌajej. Nak ac cua̱nk xjunes ta̱qꞌue li aceite saꞌ xjolom ut ta̱ye re, “Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ: Anakcuan xatinxakab chokꞌ xreyeb laj Israel,” chan. Nak acak xaqꞌue li aceite saꞌ xjolom, ta̱te li puerta ut tat-e̱lk saꞌ junpa̱t. Matbay aran, chan laj Eliseo. Co̱ ut li sa̱j profeta saꞌ li tenamit Ramot li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad. Nak quicuulac saꞌ li tenamit aꞌan, chunchu̱queb nak quixtauheb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb li soldado. Quixye reheb: —La̱in nacuaj a̱tinac riqꞌuin li nataklan xban nak cuan cꞌaꞌru tinye re, chan. Ut laj Jehú quichakꞌoc ut quixye re: —¿Ani ke ta̱cuaj ra̱tinanquil? chan re li profeta. Ut li profeta quixye re: —At Ka̱cuaꞌ, a̱cuiqꞌuin la̱at tincuaj a̱tinac, chan. Quicuacli ut laj Jehú ut queꞌoc saꞌ cab xjuneseb. Ut li profeta quixqꞌue li aceite saꞌ xjolom ut quixye re: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ li nequeꞌxlokꞌoni eb laj Israel, “Anakcuan xatinxakab chokꞌ xreyeb lin tenamit Israel. La̱at tatsachok ruheb li ralal xcꞌajol laj Acab li nataklan saꞌ a̱be̱n. Chi joꞌcaꞌin ta̱qꞌueheb chixtojbal rix lix camiqueb lin profetas li queꞌcꞌanjelac chicuu li quixtakla xcamsinquil lix Jezabel. Ta̱camsiheb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Acab. Ta̱sacheb ru chixjunileb li cui̱nk li cuanqueb saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol. Ma̱ jun chic reheb teꞌcana̱k chi yoꞌyo. Tinsach ruheb li ralal xcꞌajol laj Acab joꞌ nak quinsach ruheb li ralal xcꞌajol laj Jeroboam li ralal laj Nabat. Tinsach ruheb joꞌ nak quinsach ruheb li ralal xcꞌajol laj Baasa li ralal laj Ahías. Ut lix Jezabel ma̱ ani ta̱mukuk re nak ta̱ca̱mk. Tzꞌiꞌ ta̱cꞌuxuk re saꞌ li ru takꞌa Jezreel”, chan.— Nak quirakeꞌ chixyebal li profeta li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ, quixte li puerta ut co̱ saꞌ junpa̱t. Laj Jehú co̱ cuiꞌchic riqꞌuineb li rochben ut queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌru xraj a̱cuiqꞌuin li lo̱c aj cui̱nk aꞌan? chanqueb. Laj Jehú quixye reheb: —La̱ex ac nequenau ru li cui̱nk aꞌan. La̱ex nequenau chanru naa̱tinac, chan. Queꞌxye re: —Moco ya̱l ta aꞌan. La̱o incꞌaꞌ nakanau cꞌaꞌru naraj, chanqueb. Ut laj Jehú quixye reheb: —Li cui̱nk aꞌan xye cue: Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ Dios: La̱in xatinxakab chokꞌ xreyeb laj Israel, chan laj Jehú. Saꞌ junpa̱t queꞌxcꞌam chak lix tꞌicreb li rech solda̱dil ut queꞌxhel saꞌ li gradas re nak laj Jehú ta̱xakli̱k saꞌ xbe̱n ut queꞌxya̱basiheb lix trompeta ut queꞌxjap reheb chixyebal: —Laj Jehú, aꞌan li karey, chanqueb. Joꞌcan nak laj Jehú quixcꞌu̱b ru chanru nak tixcamsi li rey Joram. Laj Jehú, aꞌan li ralal laj Josafat. Ut laj Josafat, aꞌan li ralal laj Nimsi. Laj Joram yo̱ chixcolbal li tenamit Ramot cuan saꞌ xcue̱nt Galaad chiru laj Hazael lix reyeb laj Siria. Chixjunileb li soldados aj Israel cuanqueb rochben laj Joram. Li rey Joram ac xsukꞌi saꞌ li tenamit Jezreel re ta̱qꞌuira̱k xban nak quitochꞌeꞌ xbaneb laj Siria nak co̱ chi pletic riqꞌuineb li rey Hazael. Laj Jehú quixye reheb li soldado: —Cui junaj kacꞌaꞌux, cheba̱nu cue̱nt nak ma̱ ani ta̱e̱lk saꞌ li tenamit Ramot re teꞌxic chixyebal resil reheb li cuanqueb Jezreel, chan. Chirix aꞌan, laj Jehú quitakeꞌ saꞌ lix carruaje ut co̱ saꞌ li tenamit Jezreel xban nak aran cuan laj Joram. Toj yaj. Laj Ocozías lix reyeb laj Judá yo̱ chirulaꞌaninquil. Li cui̱nk li yo̱ chixcꞌacꞌalenquil li tenamit Jezreel cuan saꞌ li cab najt xteram. Quiril nak yo̱queb chak chi cha̱lc lix soldados laj Jehú. Quixjap re chixyebal: —Cueꞌqueb chak jun chꞌu̱tal li soldados, chan. Li rey Joram quixye re: —Takla junak li cui̱nk chirix cacua̱y chixpatzꞌbal reheb ma saꞌ usilal xeꞌchal, chan. Li cui̱nk li queꞌxtakla co̱ chixcꞌulbal laj Jehú ut quixye re: —Li rey ta̱raj tixnau ma saꞌ usilal xatchal, chan re. Ut laj Jehú quixye re: —¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj re aꞌan la̱at? Qꞌue a̱cuib chicuix, chan. Ut li cui̱nk quixta̱ke laj Jehú. Li cui̱nk li yo̱ chi cꞌacꞌale̱nc re li tenamit quixye re li rey Joram: —Li takl xcuulac riqꞌuineb, abanan incꞌaꞌ chic xsukꞌi chak, chan. Ut li rey Joram quixtakla jun chic lix takl chirix cacua̱y re tixpatzꞌ re laj Jehú ma saꞌ usilal xchal. Co̱ ut li cui̱nk. Nak quicuulac riqꞌuin laj Jehú, quixye re: —Li rey Joram xtakla xpatzꞌbal a̱cue ma saꞌ usilal xatchal, chan. Ut laj Jehú quixye re: —¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj re aꞌan la̱at? Qꞌue a̱cuib chicuix, chan. Li cui̱nk li yo̱ chi cꞌacꞌale̱nc saꞌ li tenamit quixye re li rey Joram: —Li takl xcuulac riqꞌuineb. Abanan chi moco aꞌan xsukꞌi chak. Li carruaje yo̱ chi cha̱lc saꞌ junpa̱t. Riqꞌuin aꞌan nacꞌutun nak ma̱re aꞌan laj Jehú li ralal laj Nimsi xban nak aꞌan naxberesi lix carruaje saꞌ junpa̱t. Chanchan li lo̱c, chan. Li rey Joram quixye: —Cauresihomak lin carruaje re tinxic la̱in chixcꞌulbal, chan. Nak ac xya̱loꞌ li carruaje, laj Joram quitakeꞌ saꞌ lix carruaje ut li rey Ocozías quitakeꞌ ajcuiꞌ saꞌ lix carruaje aꞌan. Ut queꞌco̱eb chixcꞌulbal laj Jehú. Queꞌxcꞌul ribeb saꞌ lix naꞌaj laj Nabot, Jezreel xtenamit. Nak li rey Joram quiril laj Jehú quixye re: —At Jehú, ¿ma saꞌ usilal xatchal? chan. Laj Jehú quixye re: —¿Chanru nak tocua̱nk saꞌ usilal nak lix Jezabel la̱ naꞌ toj yo̱ chixlokꞌoninquileb li yi̱banbil dios ut cꞌajoꞌ li tu̱lac yo̱? chan. Laj Joram quixsukꞌisi lix carruaje re ta̱e̱lelik ut quixjap re chixyebal re laj Ocozías: —¡At Ocozías, xoxbalakꞌi! chan. Abanan laj Jehú quixti̱ca laj Joram riqꞌuin lix tzimaj. Nak quixcut chi cau, lix tzimaj saꞌ xyi rix laj Joram qui-oc ut quinumeꞌ saꞌ li ra̱m. Ut laj Joram quitꞌaneꞌ saꞌ lix carruaje chi camenak. Laj Jehú quixye re laj Bidcar li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldado: —Cutumak li camenak saꞌ lix chꞌochꞌ laj Nabot aj Jezreel. ¿Ma jultic a̱cue nak cuotz yo̱co chi xic chirix laj Acab, lix yucuaꞌ laj Joram, nak li Ka̱cuaꞌ Dios quixteneb li raylal aꞌin saꞌ xbe̱n laj Acab? Quixye, “Ecue̱r quicuil nak queꞌcamsi̱c laj Nabot ut eb li ralal. Ninye a̱cue nak tatinqꞌue chixtojbal a̱ma̱c saꞌ ajcuiꞌ li naꞌajej aꞌin. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin,” chan. Joꞌcan nak cꞌam li camenak ut cut aꞌan saꞌ lix chꞌochꞌ laj Nabot joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ, chan laj Jehú. Laj Ocozías lix reyeb laj Judá quiril li quicꞌulman. Joꞌcan nak quie̱lelic toj Bet-hagan. Abanan laj Jehú quixta̱ke ut quixye reheb lix soldados nak teꞌxcamsi laj Ocozías. Queꞌxcut chi tzimaj saꞌ lix carruaje saꞌ li taksi̱nc Gur li cuan chixcꞌatk Ibleam. Abanan laj Ocozías co̱ toj Meguido ut aran quicam. Ut eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Ocozías queꞌxcꞌam li camenak toj Jerusalén ut queꞌxmuk saꞌ lix tenamit laj David saꞌ li naꞌajej li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌ. (Nak yo̱ junlaju chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Israel laj Joram li ralal laj Acab, laj Ocozías qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá.) Nak quicamsi̱c lix JezabelChirix chic aꞌan laj Jehú quisukꞌi Jezreel ut lix Jezabel quirabi resil. Quixbon li ru ut quixyi̱b chi us li rismal ut quixxakab rib chi iloc saꞌ ventana. Nak laj Jehú qui-oc saꞌ li tenamit, lix Jezabel quixye re: —¿Ma saꞌ usilal xatchal, at Zimri? La̱at li xacamsi la̱ rey.Saꞌ li versículo 9:31 lix Jezabel quixye Zimri re laj Jehú xban nak saꞌ xchꞌo̱l aꞌan laj Jehú tixcꞌul joꞌ quixcꞌul laj Zimri. Laj Jehú qui-iloc saꞌ li ventana ut quixjap re chixyebal: —¿Ani ta̱oque̱nk chicuix? chan. Cuib oxibeb li cui̱nk eunuco yo̱queb chi iloc saꞌ li ventana. Laj Jehú quixye reheb: —Cutumak li ixk aꞌan takꞌa, chan. Ut queꞌxcut li ixk takꞌa. Quirachoc lix quiqꞌuel chiru li tzꞌac ut chirixeb ajcuiꞌ li cacua̱y. Ut laj Jehú quixnumsiheb lix cacua̱y ut eb lix carruaje saꞌ xbe̱n lix Jezabel. Chirix aꞌan laj Jehú qui-oc saꞌ li palacio ut quicuaꞌac ut qui-ucꞌac. Tojoꞌnak quixye reheb: —Anakcuan texxic chixmukbal li ma̱us aj ixk aꞌan. Te̱muk xban nak aꞌan xrabin jun li rey, chan. Abanan nak queꞌcuulac cuan cuiꞌ li camenak re teꞌxmuk, incꞌaꞌ chic queꞌxtau. Caꞌaj cuiꞌ lix bakel lix jolom, li rok ut li rukꞌ. Nak li cui̱nk queꞌsukꞌi, queꞌxye re laj Jehú. Ut laj Jehú quixye: —Xcꞌulman joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ Dios re li profeta Elías, Tisbe xtenamit, nak quixye, “Eb li tzꞌiꞌ teꞌxtiu lix tibel lix Jezabel saꞌ li naꞌajej Jezreel.” Lix tibel, aꞌan chanchanak li cꞌot saꞌ li chꞌochꞌ aran Jezreel re nak ma̱ ani ta̱yehok re, “Cueꞌ lix tibel lix Jezabel”, chan laj Jehú. Laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) li ralal laj Acab cuanqueb saꞌ li tenamit Samaria. Laj Jehú quixtzꞌi̱baheb li hu ut quixtakla reheb li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit Jezreel ut reheb li nequeꞌcꞌamoc be. Quixtakla ajcuiꞌ reheb li nequeꞌiloc reheb li ralal laj Acab. Saꞌ li hu quixye chi joꞌcaꞌin: —La̱ex li nequextaklan saꞌ xbe̱neb li ralal laj Acab. La̱ex yal e̱re saꞌ xbe̱neb li carruajes, li cacua̱y, li cꞌaꞌak re ru nacꞌanjelac re pletic, joꞌ ajcuiꞌ li tenamit li teꞌxcol cuiꞌ ribeb. Nak te̱cꞌul li hu aꞌin, te̱sicꞌ ru saꞌ xya̱nkeb li ralal li kꞌaxal ti̱c xchꞌo̱l ut cha̱bil. Te̱xakab aꞌan chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj lix yucuaꞌ. Ut texpletik re xcolbal rix, chan. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac eb li nequeꞌtaklan. Queꞌxye chi ribileb rib: —¿Ani ta cuiꞌ ta̱cuyuk pletic riqꞌuin laj Jehú? Chi moco li rey Joram chi moco li rey Ocozías queꞌxcuy pletic riqꞌuin, chanqueb. Joꞌcan nak li nataklan saꞌ li palacio ut li nataklan saꞌ xbe̱n li tenamit rochbeneb li nequeꞌcꞌamoc be ut li nequeꞌiloc reheb li ralal laj Acab queꞌxjunaji ribeb ut queꞌxtakla resil riqꞌuin laj Jehú. Queꞌxye chi joꞌcaꞌin: —La̱o aj cꞌanjel cha̱cuu. Takaba̱nu li cꞌaꞌru ta̱cuaj la̱at. Ma̱ ani takaxakab chokꞌ karey. Ba̱nu li cꞌaꞌru nacacꞌoxla nak us xba̱nunquil, chanqueb. Laj Jehú quitzꞌi̱ba cuiꞌchic xcaꞌ sut riqꞌuineb ut quixye chi joꞌcaꞌin saꞌ lix hu: —Cui ya̱l nak tex-oque̱nk chicuix ut te̱ba̱nu li cꞌaꞌru ninye e̱re, te̱cꞌameb chak cuiqꞌuin lix jolomeb li ralal li rey Acab. Joꞌcaꞌin ho̱nal cuulaj cua̱nkex arin Jezreel, chan. Li laje̱b xca̱cꞌa̱l chi ralal laj Acab cuanqueb rochbeneb li nequeꞌcꞌamoc be aran Samaria xban nak aꞌaneb li queꞌqꞌuiresin reheb. Nak queꞌxcꞌul li hu li quixtakla laj Jehú, eb li nequeꞌcꞌamoc be aran Samaria queꞌxcamsiheb li laje̱b xca̱cꞌa̱l chi ralal laj Acab. Queꞌxqꞌue lix jolomeb saꞌ chacach ut queꞌxtakla Jezreel riqꞌuin laj Jehú. Li takl quicuulac riqꞌuin laj Jehú ut quixye re: —Xeꞌcꞌulun li xeꞌcꞌamoc chak re lix jolomeb li ralal li rey Acab, chan. Laj Jehú quixye re: —Qꞌuehomak saꞌ cuib tu̱b saꞌ li oqueba̱l re li tenamit ut canabomak aran toj cuulaj, chan. Cuulajak chic laj Jehú co̱ saꞌ li oqueba̱l re li tenamit. Quixakli chiruheb li tenamit ut quixye reheb: —La̱in xincꞌu̱b ru nak xincamsi li rey Joram. La̱ex ma̱cꞌaꞌ e̱ma̱c. Abanan, ¿aniheb li xeꞌcamsin reheb li ralal xcꞌajol? Chenauhak nak li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ Dios chirixeb li ralal xcꞌajol laj Acab ta̱cꞌulma̱nk. Incꞌaꞌ ta̱cana̱k yal chi joꞌcan. Li Ka̱cuaꞌ xba̱nu anakcuan li cꞌaꞌru quixye re li profeta Elías, chan laj Jehú. Joꞌcan nak laj Jehú quixtakla xcamsinquil chixjunileb li rechꞌalal laj Acab, li cuanqueb Jezreel. Queꞌcamsi̱c chixjunileb li nequeꞌtaklan, chixjunileb li rechꞌalal joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb laj tij li queꞌcꞌanjelac chiru laj Acab. Ma̱ jun chic reheb queꞌcana chi yoꞌyo. Laj Jehú qui-el Jezreel re ta̱xic Samaria. Quicuulac Bet-equed saꞌ lix naꞌajeb laj ilol xul. Aran quixcꞌul li ralal xcꞌajol laj Ocozías, li quicuan chokꞌ xreyeb laj Judá. Laj Jehú quixye reheb: —¿Anihex la̱ex? chan. Queꞌxye re: —La̱o ralal xcꞌajol laj Ocozías. Xic ke Jezreel chirilbal lix cocꞌaleb li reina Jezabel, joꞌqueb ajcuiꞌ li rechꞌalal, chanqueb. Laj Jehú quixye reheb li cui̱nk li yo̱queb chi ta̱ke̱nc re: —Chapomakeb chi yoꞌyo, chan. Joꞌcan nak queꞌchapeꞌ chi yoꞌyo. Ut laj Jehú quixcamsiheb chi chꞌi̱chꞌ chixcꞌatk li chamal jul cuan aran saꞌ li naꞌajej li nequeꞌbeseꞌ cuiꞌ rix li carner. Cuib roxcꞌa̱l chi cui̱nk li queꞌcamsi̱c ut ma̱ jun chic reheb queꞌcana chi yoꞌyo. Laj Jehú qui-el saꞌ li naꞌajej aꞌan ut co̱. Nak yo̱ chi xic, quixcꞌul laj Jonadab li ralal laj Recab. Laj Jehú quixqꞌue xsahil xchꞌo̱l ut quixye re: —¿Ma junaj la̱ cꞌaꞌux cuiqꞌuin? ¿Ma tat-oque̱nk chicuix? chan. Laj Jonadab quixye: —Junaj. Tin-oque̱nk cha̱cuix, chan. Laj Jehú quixye re: —Cui ya̱l nak joꞌcan, qꞌue la̱ cuukꞌ cue, chan. Laj Jonadab quixqꞌue li rukꞌ re ut laj Jehú quixtenkꞌa chi takecꞌ saꞌ li carruaje. Laj Jehú quixye re: —Yoꞌo chicuix ut ta̱cuil chanru nak xicꞌ nacuil nak incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ, chan. Ut cuotz queꞌco̱eb Samaria saꞌ li carruaje. Nak queꞌcuulac Samaria, laj Jehú quixcamsiheb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Acab li joꞌ qꞌuial chic incꞌaꞌ queꞌcamsi̱c. Ut ma̱ jun chic reheb queꞌcana chi yoꞌyo. Quicꞌulman joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re li profeta Elías. Chirix chic aꞌan, laj Jehú quixtakla xchꞌutubanquileb chixjunileb li tenamit ut quixye reheb: —Li rey Acab caꞌchꞌin ajcuiꞌ quixlokꞌoni li yi̱banbil dios aj Baal. Abanan la̱in kꞌaxal cuiꞌchic tinqꞌue xlokꞌal, chan. Joꞌcan nak taklahomak xbokbaleb chixjunileb lix profeta laj Baal ut chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac chiru, joꞌ eb ajcuiꞌ laj tij. Ma̱ jun e̱re ta̱paltok chi cha̱lc xban nak la̱in xincauresi jun li cha̱bil mayej re xqꞌuebal xlokꞌal laj Baal. Ut li ani incꞌaꞌ ta̱cꞌulu̱nk ta̱camsi̱k, chan. Abanan laj Jehú yo̱ chixbalakꞌinquileb li tenamit. Quixba̱nu chi joꞌcan re nak ta̱ru̱k tixcamsiheb chixjunileb li nequeꞌlokꞌonin re li yi̱banbil dios Baal. Laj Jehú quixtaklaheb xtakl xyebal resil nak ta̱cua̱nk jun xnimal ninkꞌe re xlokꞌoninquil laj Baal. Ut joꞌcan qui-uxman. Ut quixtaklaheb ajcuiꞌ lix takl chixyebal resil saꞌ chixjunil li naꞌajej Israel. Ut chixjunileb li nequeꞌlokꞌonin re laj Baal queꞌco̱eb. Ma̱ jun reheb incꞌaꞌ quicuulac. Queꞌoc saꞌ li templo li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ laj Baal ut quinujac li naꞌajej xban xqꞌuialeb. Laj Jehú quixye re li naxococ re li tꞌicr nak tixjeqꞌui reheb chixjunil li tꞌicr li nequeꞌrocsi nak nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Baal. Tojoꞌnak laj Jehú qui-oc saꞌ lix templo laj Baal rochben laj Jonadab li ralal laj Recab. Laj Jehú quixye reheb li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Baal: —Qꞌuehomak retal nak incꞌaꞌ teꞌoc chak li nequeꞌlokꞌonin re li tzꞌakal Dios. Caꞌaj cuiꞌ la̱ex li nequexlokꞌonin re laj Baal naru nequexcuan arin, chan. Nak eb aꞌan queꞌoc chixqꞌuebaleb lix cꞌatbil mayej, laj Jehú quixxakab ca̱cꞌa̱l li cui̱nk chirix li templo ut quixye reheb: —Cui nae̱lelic junak li cui̱nk aꞌin che̱ru, la̱ex texcamsi̱k chokꞌ re̱kaj, chan. Nak queꞌrakeꞌ chixqꞌuebal lix cꞌatbil mayej, laj Jehú quixye reheb li ca̱cꞌa̱l chi cui̱nk: —Ocankex chi saꞌ ut camsihomakeb chixjunileb. Ma̱ jun reheb te̱canab chi yoꞌyo, chan. Ut eb li cui̱nk queꞌxba̱nu joꞌ quixye laj Jehú. Queꞌoc ut queꞌxcamsi riqꞌuin chꞌi̱chꞌ chixjunileb ut queꞌxqueloheb chirix cab. Chirix aꞌan queꞌoc toj chi saꞌ lix templo laj Baal. Ut queꞌrisiheb chak li yi̱banbil dios Baal ut queꞌxcꞌat. Queꞌxpoꞌ li artal ut queꞌxjucꞌ lix templo laj Baal ut queꞌxqꞌue chokꞌ xnaꞌaj li cumum ut chalen anakcuan, aꞌan chic lix cꞌanjel li naꞌajej aꞌan. Joꞌcaꞌin nak laj Jehú quixsach ru li yi̱banbil dios Baal aran Israel. Usta quixba̱nu aꞌin laj Jehú, abanan incꞌaꞌ quixcanab xba̱nunquil li ma̱usilal li quixba̱nu li rey Jeroboam, li ralal laj Nabat, li quicꞌamoc xbeheb laj Israel chi ma̱cobc. Laj Jehú incꞌaꞌ quirisiheb li cuacax oro, li queꞌxlokꞌoni aran Bet-el ut Dan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Jehú: —La̱at xaba̱nu li us chicuu xban nak xasach ruheb li ralal xcꞌajol laj Acab joꞌ xcuaj la̱in. Joꞌcan nak la̱in ninye a̱cue nak jun reheb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌoc chokꞌ rey toj saꞌ li xca̱ tasalileb la̱ cualal a̱cꞌajol. Abanan laj Jehú incꞌaꞌ quixba̱nu chi anchal xchꞌo̱l li cꞌaꞌru naxye saꞌ lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Incꞌaꞌ quixcanab xba̱nunquil li ma̱usilal li quixba̱nu laj Jeroboam li quicꞌamoc xbeheb laj Israel chi ma̱cobc chiru li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ quixtiquib xcꞌosbal lix naꞌajeb laj Israel. Laj Hazael quinumta saꞌ xbe̱neb laj Israel saꞌ eb li nuba̱l re lix naꞌajeb. Laj Hazael, lix reyeb laj Siria quixchap chokꞌ reheb li naꞌajej jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ xcaꞌyaba̱l li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe. Queꞌxchap lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Gad, ut eb li ralal xcꞌajol laj Rubén ut queꞌxchap ajcuiꞌ lix naꞌajeb yi jach li ralal xcꞌajol laj Manasés. Naticla saꞌ li tenamit Aroer cuan cuiꞌ li nimaꞌ Arnón. Ut nacuulac toj Galaad ut Basán. Li quixba̱nu li rey Jehú riqꞌuin xcacuilal xchꞌo̱l, tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Li rey Jehú quicam ut coxtau lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌ ut quimukeꞌ Samaria. Ut aꞌ chic laj Joacaz li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Cuakxakib xcaꞌcꞌa̱l chihab quicuan laj Jehú chokꞌ xreyeb laj Israel aran Samaria. Nak lix Atalía lix naꞌ laj Ocozías quirabi resil nak quicamsi̱c laj Ocozías, quixtakla xcamsinquil chixjunileb li ralal xcꞌajol li rey Ocozías, lix yum. Abanan lix Josaba lix rabin li rey Joram quixcol laj Joás li ralal laj Ocozías. Quirisi saꞌ xya̱nkeb li ralal laj Ocozías li oqueb re chi camsi̱c. Quixcꞌam laj Joás rochben li ixk li na-iloc re ut quixmukeb saꞌ jun li cuariba̱l re nak incꞌaꞌ teꞌtaꞌekꞌ xban lix Atalía. Joꞌcaꞌin nak lix Josaba li ranab laj Ocozías quixcol laj Joás re nak incꞌaꞌ ta̱camsi̱k. Lix Josaba quixmuk laj Joás saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ ut aꞌan qui-iloc re chiru cuakib chihab nak lix Atalía cuan chokꞌ reina saꞌ li tenamit. Nak yo̱ chic xcuuk chihab laj Joiada laj tij quixtakla xbokbaleb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado ut eb li capitán joꞌ eb ajcuiꞌ li soldado li nequeꞌcꞌacꞌalen. Nak queꞌcuulac, quirocsiheb saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Nak cuanqueb aran queꞌxcꞌu̱b ru cꞌaꞌru teꞌxba̱nu ut queꞌxba̱nu li juramento saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Tojoꞌnak laj Joiada quixcꞌut chiruheb laj Joás li ralal li rey Ocozías. Ut quixye reheb: —Te̱cauresi oxib chꞌu̱tal chi soldados li teꞌcꞌanjelak saꞌ li hiloba̱l cutan. Jun chꞌu̱tal te̱qꞌueheb saꞌ li palacio chi cꞌacꞌale̱nc. Li jun chꞌu̱tal chic te̱qꞌueheb saꞌ li oqueba̱l re li templo Shur xcꞌabaꞌ. Ut li rox chꞌu̱tal te̱qꞌueheb saꞌ li oqueba̱l li cuan chak chirix li templo. Ut li cuib chꞌu̱tal li incꞌaꞌ nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li hiloba̱l cutan, eb aꞌan teꞌcꞌacꞌale̱nk saꞌ lix templo li Dios chixcꞌacꞌalenquil li rey Joás. Sutsu̱k e̱ban li naꞌajej li cuan cuiꞌ li rey. Cua̱nk saꞌ le̱ rukꞌ le̱ chꞌi̱chꞌ nak yo̱kex chixcꞌacꞌalenquil. Texxic chirix yalak bar ta̱xic. Li ani ta̱raj numecꞌ saꞌ e̱ya̱nk ta̱camsi̱k, chan. Ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado queꞌxba̱nu joꞌ quixye laj Joiada laj tij. Queꞌxcꞌam riqꞌuin chixjunileb li soldado li nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li hiloba̱l cutan, joꞌ eb ajcuiꞌ li incꞌaꞌ nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li hiloba̱l cutan. Laj tij quixkꞌaxtesi reheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado li lanza ut li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxcol cuiꞌ re xchꞌo̱leb. Li chꞌi̱chꞌ aꞌan, aꞌan li queꞌcꞌanjelac re li rey David ut xocxo̱queb saꞌ li templo. Eb li soldado queꞌxtau xnaꞌajeb saꞌ li templo. Jun tzol queꞌxqꞌue rib saꞌ li nim ut jun tzol chic queꞌxqꞌue rib saꞌ li tzꞌe chi xjun sutam li artal. Chixjunju̱nkaleb cuan lix chꞌi̱chꞌeb saꞌ rukꞌeb ut yo̱queb chixcꞌacꞌalenquil li rey. Nak cuanqueb saꞌ xnaꞌajeb li soldado, laj Joiada quirisi chak laj Joás li ralal li rey Ocozías. Quixqꞌue li corona saꞌ xjolom retalil nak xeꞌxxakab chokꞌ rey. Ut quixqꞌue saꞌ rukꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li chakꞌrab. Quixqꞌue li aceite saꞌ xjolom ut queꞌxxakab chokꞌ xreyeb. Queꞌxpokꞌpokꞌi li rukꞌeb ut queꞌxjap re chixyebal: —¡Najt taxak chicua̱nk li karey! chanqueb. Lix Atalía quirabi nak yo̱queb chixjapbal reheb li yo̱queb chi cꞌacꞌale̱nc joꞌ eb ajcuiꞌ li tenamit. Co̱ saꞌ junpa̱t saꞌ li templo ut qui-oc saꞌ xya̱nkeb li tenamit. Quiril li rey xakxo chixcꞌatk li rokechal li templo li cuan saꞌ li oqueba̱l joꞌ cꞌaynakeb chixba̱nunquil li rey. Laj Joás sutsu xbaneb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌxya̱basi li trompeta. Eb li tenamit yo̱queb chixjapbal reheb xban xsahil xchꞌo̱leb ut yo̱queb chixya̱basinquil li trompeta. Lix Atalía quixpej li rakꞌ ut quixjap re chixyebal: —¡Xineꞌxbalakꞌi! chan. Laj Joiada quixye reheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado: —Isihomak lix Atalía saꞌ lix neba̱l li templo ut camsihomak li ani nata̱ken re, chan. Quixye chi joꞌcan xban nak incꞌaꞌ quiraj nak ta̱camsi̱k saꞌ li templo. Eb li soldado queꞌxchap lix Atalía ut queꞌrisi saꞌ li be li nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ li nequeꞌxic chirix cacua̱y re teꞌoc saꞌ li palacio. Ut aran queꞌxcamsi. Laj Joiada quixba̱nu li contrato riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ ut riqꞌuin li rey, joꞌ eb ajcuiꞌ li tenamit. Joꞌcan ajcuiꞌ li rey quixba̱nu li contrato riqꞌuineb li tenamit ut queꞌxye nak aꞌanakeb chic lix tenamit li Dios. Chirix aꞌan eb li tenamit queꞌco̱eb saꞌ lix templo li dios Baal ut queꞌxtꞌan. Ut queꞌxjuqꞌui chixjunileb li artal ut queꞌxjucꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li yi̱banbil dios. Ut queꞌxcamsi chiru li artal laj Matán laj tij li quicꞌanjelac chiru laj Baal. Ut laj Joiada laj tij quixqꞌueheb li soldado chixcꞌacꞌalenquil lix templo li Ka̱cuaꞌ Dios. Laj Joiada rochbeneb li capitán ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado, joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌacꞌalen, queꞌel chak saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxcꞌam li rey Joás saꞌ li templo. Ut chixjunileb li tenamit yo̱queb chixta̱kenquileb. Laj Joás qui-oc saꞌ li palacio saꞌ li oqueba̱l li nacꞌacꞌale̱c cuiꞌ li rochoch li rey. Quicꞌojla saꞌ lix cꞌojariba̱l li queꞌcꞌojla cuiꞌ eb li rey. Chixjunileb li tenamit saheb saꞌ xchꞌo̱l ut queꞌcuan saꞌ xya̱lal nak ac xcamsi̱c lix Atalía nachꞌ riqꞌuin li rochoch li rey. Cuukub chihab cuan re laj Joás nak qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. Nak yo̱ xcuuk chihab roquic chokꞌ rey laj Jehú aran Israel, laj Joás qui-oc chokꞌ rey aran Judá. Caꞌcꞌa̱l chihab quicuan saꞌ xcuanquil Jerusalén. Lix naꞌ laj Joás, aꞌan lix Sibia, Beerseba xtenamit. Laj Joás quixba̱nu li us chiru li Ka̱cuaꞌ xban nak laj Joiada laj tij junelic yo̱ chixqꞌuebal xnaꞌleb. Laj Joás us quixba̱nu, abanan incꞌaꞌ quirisiheb li naꞌajej li najt xteram li nequeꞌlokꞌoni̱c cuiꞌ li yi̱banbil dios. Eb li tenamit toj yo̱queb chixcꞌatbal lix mayej ut yo̱queb chixcꞌatbal lix incienso saꞌ xbe̱neb li artal li cuanqueb aran. Saꞌ jun li cutan laj Joás quixye reheb laj tij: —Te̱xoc ut te̱chꞌutub ru chixjunil li tumin li naqꞌueman saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ, joꞌ ajcuiꞌ li joꞌ qꞌuial li tento teꞌxtoj li junju̱nk joꞌ ajcuiꞌ li na-ala saꞌ xchꞌo̱leb xqꞌuebal. Li junju̱nk chi aj tij ta̱cꞌuluk re li tumin li naqꞌueman. Ut li tumin aꞌan ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil chi us li templo bar yi̱ba̱c naraj.— Nak ac yo̱ chic oxib xcaꞌcꞌa̱l chihab roquic laj Joás chokꞌ rey, toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ queꞌxyi̱b chi us li templo eb laj tij. Joꞌcan nak laj Joás quixbok laj Joiada, lix yucuaꞌileb laj tij, ut quixbokeb ajcuiꞌ li jun chꞌoleb chic aj tij. Quixpatzꞌ reheb: —¿Cꞌaꞌut nak toj ma̱jiꞌ nequeyi̱b li templo? Chalen anakcuan incꞌaꞌ chic te̱cꞌul li tumin li nequeꞌxqꞌue li tenamit. Te̱kꞌaxtesi ban li tumin re nak ta̱yi̱ba̱k chi us li templo, chan. Eb laj tij queꞌxcꞌul xchꞌo̱l nak incꞌaꞌ chic teꞌxcꞌul li tumin. Ut queꞌxcꞌul ajcuiꞌ xchꞌo̱leb nak ma̱cuaꞌeb aꞌan li teꞌjolomi̱nk re li cꞌanjel re xyi̱banquil li templo. Ut laj Joiada lix be̱nil aj tij quixsicꞌ jun li ca̱x. Quixhop saꞌ xbe̱n lix tzꞌapbal re. Ut quixqꞌue li ca̱x chixcꞌatk li artal saꞌ li nim li nequeꞌoc cuiꞌ saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ut eb laj tij li nequeꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l re li templo queꞌxqꞌue chi saꞌ li ca̱x chixjunil li tumin li nequeꞌxqꞌue li tenamit. Nak ac cuan nabal li tumin saꞌ li ca̱x li cuan saꞌ li templo, naxic laj tzꞌi̱b li nacꞌanjelac chiru li rey rochben li xbe̱nil aj tij. Nequeꞌrajla li tumin ut nequeꞌxxoc. Nak ac xeꞌxtzꞌi̱ba retalil li tumin, nequeꞌxkꞌaxtesi reheb li nequeꞌjolomin re li cꞌanjel saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ut aꞌan eb chic li nequeꞌtojoc reheb laj cablanel ut eb laj pechꞌ, joꞌqueb ajcuiꞌ laj tzꞌac ut eb li nequeꞌjoroc pec. Ut nequeꞌxqꞌue ajcuiꞌ xtzꞌak li cheꞌ ut li pec li ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil li templo. Abanan li tumin aꞌan incꞌaꞌ queꞌrocsi re xyi̱banquil li secꞌ plata, chi moco li ucꞌal, chi moco li trompeta. Incꞌaꞌ quicꞌanjelac re xyi̱banquil li chꞌi̱chꞌ li nacꞌanjelac re xyi̱banquil li lámparas, chi moco quicꞌanjelac re li cꞌaꞌak chic re ru yi̱banbil riqꞌuin oro ut plata li ta̱cꞌanjelak saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Quikꞌaxtesi̱c ban reheb li nequeꞌjolomin re li cꞌanjel re nak chiru li tumin aꞌan teꞌxyi̱b lix templo li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ tento nak nequeꞌxbir rix li tumin li joꞌ qꞌuial nequeꞌxsach xban nak eb li cui̱nk aꞌan queꞌcꞌanjelac saꞌ xya̱lal ut ti̱queb xchꞌo̱l. Ut li tumin li nequeꞌxqꞌue re xpatzꞌbal xcuybal xma̱queb, aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue saꞌ li ca̱x xban nak li tumin aꞌan nacꞌanjelac chiruheb laj tij. Saꞌ eb li cutan aꞌan laj Hazael lix reyeb laj Siria co̱ saꞌ li tenamit Gat chi pletic ut quire̱chani li tenamit. Ut quixye ajcuiꞌ nak ta̱xic chi pletic aran Jerusalén. Ut laj Joás lix reyeb laj Judá, quixchꞌutub chixjunil li mayej li ac kꞌaxtesinbil chi cꞌanjelac saꞌ li templo xbaneb laj Josafat, laj Joram, ut laj Ocozías lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ, li queꞌcuan chok xreyeb laj Judá junxil. Ut laj Joás quixcꞌam li oro li cꞌu̱lanbil saꞌ li templo ut saꞌ li palacio. Quixcꞌam ajcuiꞌ li quixxoc aꞌan. Ut quixqꞌue chixjunil re laj Hazael. Joꞌcan nak laj Hazael incꞌaꞌ chic quipletic riqꞌuineb laj Jerusalén. Chixjunil li quixba̱nu li rey Joás tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá. Eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey Joás queꞌxcꞌu̱b ru chanru nak teꞌxcamsi. Ut queꞌxcamsi laj Joás saꞌ li cab li cuan Milo nak yo̱ chi xic Sila. Laj Josacar, li ralal laj Simeat ut laj Jozabad, li ralal laj Somer, li queꞌcꞌanjelac chiru laj Joás, aꞌaneb li queꞌcamsin re. Nak quicam, laj Joás quimukeꞌ saꞌ li naꞌajej li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌ saꞌ lix tenamit laj David. Ut aꞌ chic laj Amasías li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Yo̱ chic oxib xcaꞌcꞌa̱l chihab roquic chokꞌ rey saꞌ li tenamit Judá laj Joás li ralal laj Ocozías nak laj Joacaz li ralal laj Jehú qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Ut cuuklaju chihab quicuan chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb laj Israel aran Samaria. Laj Joacaz quixba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixba̱nu laj Jeroboam, li ralal laj Nabat, li quicꞌamoc xbeheb laj Israel chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Laj Joacaz incꞌaꞌ quixcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Xban li ma̱usilal li queꞌxba̱nu, quichal xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ xbe̱neb laj Israel. Najt quixcanabeb rubel xcuanquil laj Hazael lix reyeb laj Siria joꞌ ajcuiꞌ laj Ben-adad li ralal. Laj Joacaz quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ ut quixtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb. Ut li Ka̱cuaꞌ quixsume lix tij xban nak quiril nak yo̱queb chi rahobtesi̱c laj Israel xban laj Hazael lix reyeb laj Siria. Li Dios quixye nak tixqꞌue jun li cui̱nk re ta̱isi̱nk reheb laj Israel rubel xcuanquileb laj Siria re nak naru teꞌcua̱nk cuiꞌchic saꞌ lix naꞌajeb saꞌ xya̱lal chi ma̱cꞌaꞌ ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk reheb joꞌ nak queꞌcuan junxil. Abanan eb laj Israel incꞌaꞌ queꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱c li quicꞌameꞌ cuiꞌ xbeheb xbaneb li ralal xcꞌajol laj Jeroboam. Queꞌxba̱nu ban li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ ut incꞌaꞌ queꞌrisi lix jalam u̱ch lix Asera aran Samaria. Ma̱cꞌaꞌ chic xsoldado laj Joacaz queꞌcana. Mero ciento aj chic lix soldado li nequeꞌxic chirix cacua̱y, laje̱b aj chic lix carruaje ut laje̱b mil aj chic li soldado li nequeꞌxic chi rokeb. Ut eb li jun chꞌol chic queꞌsacheꞌ ruheb xbaneb laj Asiria. Chanchan nak nayekꞌi̱c li poks saꞌ chꞌochꞌ nak queꞌsacheꞌ ruheb. Chixjunil li quixba̱nu laj Joacaz, joꞌ ajcuiꞌ li quixba̱nu riqꞌuin xcacuilal xchꞌo̱l tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Laj Joacaz quicam ut coxtau lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ ut quimukeꞌ aran Samaria. Ut aꞌ chic laj Joás li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Nak yo̱ cuuklaju xcaꞌcꞌa̱l chihab roquic chokꞌ rey aran Judá laj Joás li ralal laj Ocozías, laj Joás li ralal laj Joacaz qui-oc chokꞌ xrey eb laj Israel. Cuaklaju chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Samaria. Laj Joás li ralal laj Joacaz quixba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ quixcanab xba̱nunquil li ma̱c li quixba̱nu li rey Jeroboam, li ralal laj Nabat, li quicꞌamoc xbeheb laj Israel chi ma̱cobc chiru li Ka̱cuaꞌ. Chixjunil li quixba̱nu li rey Joás ut chanru nak quixqꞌue xchꞌo̱l chi pletic riqꞌuin laj Amasías lix reyeb laj Judá, tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Quicam laj Joás ut coxtau lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ ut quimukeꞌ Samaria li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix reyeb laj Israel. Ut aꞌ chic laj Jeroboam qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Saꞌ eb li cutan aꞌan li profeta Eliseo nim xyajel ut ca̱mc re. Laj Joás lix reyeb laj Israel quicuulac riqꞌuin. Ta̱ya̱bak nak quixye re: —At Eliseo, la̱at chanchanat lin yucuaꞌ. La̱at nacatcoloc reheb laj Israel, chan. Laj Eliseo quixye re: —Chap la̱ tzimaj ut chap cuib oxib li jutzꞌju̱quil cheꞌ re ta̱cut, chan. Ut li rey quixchap lix tzimaj ut li jutzꞌju̱quil cheꞌ. Li profeta Eliseo quixye re li rey nak tixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱n li tzimaj. Ut li rey quixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱n li tzimaj. Ut laj Eliseo quixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱n li rukꞌ li rey. Laj Eliseo quixye re li rey: —Te li ventana li cuan saꞌ li este, chan. Nak quixte li ventana, laj Eliseo quixye re: —Cutun riqꞌuin la̱ tzimaj, chan. Ut li rey quicutuc riqꞌuin lix tzimaj. Ut li profeta quixye re: —Li tzimaj aꞌin, aꞌan retalil nak li Ka̱cuaꞌ ta̱colok e̱re. Li tzimaj aꞌin, aꞌan retalil nak la̱ex aj Israel texnumta̱k saꞌ xbe̱neb laj Siria. La̱ex texpletik riqꞌuineb laj Siria saꞌ li naꞌajej Afec toj retal te̱sach ruheb, chan. Ut laj Eliseo quixye re li rey nak tixtochꞌ li chꞌochꞌ riqꞌuin lix tzimaj. Ut li rey quixtochꞌ li chꞌochꞌ oxib sut. Quichal xjoskꞌil li profeta Eliseo saꞌ xbe̱n li rey ut quixye re: —Cui ta xatochꞌ o̱bak sut malaj ut cuakibak sut li chꞌochꞌ, la̱at raj tatnumta̱k saꞌ xbe̱neb laj Siria toj retal ta̱sach ruheb chi junaj cua. Abanan anakcuan oxib sut ajcuiꞌ tatnumta̱k saꞌ xbe̱neb laj Siria, chan. Ut li profeta Eliseo quicam ut quimukeꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan rajlal chihab nequeꞌchal laj moabitas chi elkꞌa̱c saꞌ lix naꞌajeb laj Israel. Saꞌ jun li cutan eb laj Israel yo̱queb chixmukbal jun li camenak. Queꞌril nak yo̱queb chak chi cha̱lc laj Moab. Cuanqueb chak xchꞌi̱chꞌ saꞌ rukꞌeb. Eb laj Israel queꞌxcut li camenak saꞌ li mukleba̱l li mukbil cuiꞌ laj Eliseo. Nak li camenak quinak saꞌ xbe̱n lix bakel li profeta Eliseo, li camenak quiyoꞌla cuiꞌchic ut quixakli. Laj Hazael, lix reyeb laj Siria, quixrahobtesiheb laj Israel joꞌ najtil quicuan laj Joacaz chokꞌ xreyeb laj Israel. Abanan li Ka̱cuaꞌ Dios quiruxta̱naheb ru laj Israel ut quiril xtokꞌoba̱leb ru. Incꞌaꞌ quixcanabeb chi sachecꞌ ruheb xban li contrato li quixba̱nu riqꞌuineb laj Abraham, laj Isaac ut laj Jacob. Incꞌaꞌ quixtzꞌekta̱naheb toj chalen anakcuan. Quicam laj Hazael lix reyeb laj Siria. Ut aꞌ chic laj Ben-adad li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Ut laj Joás li ralal laj Hazael, quixmakꞌ chiru laj Ben-adad chixjunil li tenamit li quixmakꞌ laj Ben-adad chiru laj Hazael lix yucuaꞌ laj Joás. Oxib sut quinumta laj Joás saꞌ xbe̱n laj Ben-adad. Yo̱ xcab chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Israel laj Joás, li ralal laj Joacaz, nak qui-oc laj Amasías li ralal laj Joás chokꞌ xreyeb laj Judá. O̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab cuan re laj Amasías nak qui-oc chokꞌ rey. Bele̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab quicuan saꞌ xcuanquil saꞌ li tenamit Jerusalén. Lix naꞌ xJoadán xcꞌabaꞌ. Jerusalén xtenamit. Laj Amasías quixba̱nu li us chiru li Ka̱cuaꞌ. Abanan incꞌaꞌ quicuan saꞌ xya̱lal chi tzꞌakal joꞌ li rey David lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Quixba̱nu ban joꞌ quixba̱nu laj Joás lix yucuaꞌ. Incꞌaꞌ quirisi li naꞌajej li najt xteram li queꞌlokꞌoni̱c cuiꞌ li yi̱banbil dios. Ut eb li tenamit toj yo̱queb chixqꞌuebal lix cꞌatbil mayej ut yo̱queb chixcꞌatbal li incienso saꞌ eb li naꞌajej aꞌan. Nak ac xakxo saꞌ xnaꞌaj lix cuanquil li rey Amasías quixcamsiheb li queꞌcamsin re lix yucuaꞌ nak cuan chokꞌ rey. Aꞌaneb li queꞌcꞌanjelac chiru. Abanan incꞌaꞌ quixcamsiheb li ralal xcꞌajoleb. Quixba̱nu ban li quixye li Ka̱cuaꞌ joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés nak li Ka̱cuaꞌ quixye: —Eb li naꞌbej yucuaꞌbej incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k xban li ma̱c li queꞌxba̱nu li alal cꞌajolbej, chi moco li alalbej cꞌajolbej teꞌcamsi̱k xban lix ma̱queb lix naꞌ xyucuaꞌeb. Li junju̱nk ta̱ca̱mk xban li ma̱c tixba̱nu.— Laj Amasías quixcamsiheb laje̱b mil chi soldado aj Edom saꞌ li ru takꞌa cuan cuiꞌ li atzꞌam. Saꞌ li ple̱t aꞌan quire̱chani li tenamit Sela ut Jocteel quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ toj chalen anakcuan. Li rey Amasías quixtakla xyebal re laj Joás lix reyeb laj Israel nak ta̱cha̱lk chi pletic riqꞌuin. Laj Joás, aꞌan li ralal laj Joacaz ut ri laj Jehú. Abanan laj Joás lix reyeb laj Israel quixtakla xyebal re laj Amasías lix reyeb laj Judá chi joꞌcaꞌin: —Saꞌ jun li cutan jun li to̱n qꞌuix cuan aran Líbano quixtakla xyebal re li cheꞌ cedro li a̱tin aꞌin, “Qꞌue la̱ rabin chokꞌ rixakil li cualal,” chan. Ut jun li joskꞌ aj xul quinumeꞌ ut quixyekꞌi saꞌ rok li jun to̱n chi qꞌuix. At rey Amasías, la̱in ninnau nak xatnumta saꞌ xbe̱neb laj Edom. Joꞌcan nak yo̱cat chixnimobresinquil a̱cuib. Ma̱cꞌaꞌ nacuaj re nak ta̱nimobresi a̱cuib. Cana̱kat saꞌ la̱ tenamit. ¿Cꞌaꞌru aj e nak ta̱chꞌic a̱cuib saꞌ chꞌaꞌajquilal la̱at ut ta̱chꞌiqueb laj Judá saꞌ chꞌaꞌajquilal? chan li rey Joás. Abanan li rey Amasías incꞌaꞌ qui-abin chiru. Joꞌcan nak laj Joás lix reyeb laj Israel co̱ chi pletic riqꞌuineb laj Judá aran Bet-semes li cuan saꞌ xcue̱nt Judá. Eb lix soldado laj Joás, lix reyeb laj Israel, queꞌnumta saꞌ xbe̱neb lix soldado laj Amasías, lix reyeb laj Judá. Ut eb li soldado aj Judá queꞌe̱lelic ut queꞌco̱eb saꞌ rochocheb. Laj Joás lix reyeb laj Israel quixchap laj Amasías lix reyeb laj Judá saꞌ li tenamit Bet-semes. Laj Amasías, aꞌan li ralal laj Joás ut ri laj Ocozías. Chirix aꞌan laj Joás lix reyeb laj Israel co̱ Jerusalén. Queꞌxjucꞌ jun ciento metro riqꞌuin ca̱cꞌa̱l metro (180) li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Jerusalén. Naticla cuan cuiꞌ li oqueba̱l Efraín ut nacuulac cuan cuiꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ xuc. Li rey Joás quixcꞌam chixjunil li oro ut li plata joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunil li secꞌ li quixtau saꞌ li templo. Quixcꞌam ajcuiꞌ chixjunil li terto xtzꞌak li cuan saꞌ rochoch li rey. Ut quixcꞌameb chi pre̱xil nabaleb li cristian nak quisukꞌi cuiꞌchic Samaria. Chixjunil li quixba̱nu li rey Joás, joꞌ ajcuiꞌ li pletic li quixba̱nu riqꞌuin laj Amasías lix reyeb laj Judá, tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Laj Joás lix reyeb laj Israel quicam ut coxtau lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Quimukeꞌ aran Samaria bar queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix reyeb laj Israel. Ut aꞌ chic laj Jeroboam li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Ut laj Amasías, li ralal laj Joás, lix reyeb laj Judá, oꞌlaju chihab chic quicuan chi yoꞌyo nak ac xcam laj Joás li ralal laj Joacaz. Laj Joás, aꞌan lix reyeb laj Israel. Chixjunil li quixba̱nu li rey Amasías tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá. Eb li tenamit queꞌxcꞌu̱b ru chanru nak teꞌxcamsi laj Amasías aran Jerusalén. Laj Amasías quie̱lelic chiruheb. Abanan queꞌxta̱ke toj saꞌ li tenamit Laquis ut aran queꞌxcamsi. Nak ac xeꞌxcamsi, queꞌxcꞌam Jerusalén chirix cacua̱y ut quimukeꞌ saꞌ lix tenamit laj David, li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌ. Chirix chic aꞌan, eb li tenamit queꞌxxakab laj Azarías chokꞌ xreyeb laj Judá chokꞌ re̱kaj laj Amasías lix yucuaꞌ. Cuaklaju chihab cuan re laj Azarías nak quixakaba̱c chokꞌ rey. Laj Azarías, aꞌan li quixyi̱b cuiꞌchic li tenamit Elat ut quixkꞌaxtesi reheb laj Judá chirix lix camic lix yucuaꞌ. Laj Jeroboam II qui-oc chokꞌ xreyeb laj IsraelYo̱ oꞌlaju chihab roquic chokꞌ rey laj Amasías li ralal laj Joás li quicuan chokꞌ xreyeb laj Judá nak laj Jeroboam qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel chokꞌ re̱kaj laj Joás lix yucuaꞌ. Jun roxcꞌa̱l (41) chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Samaria. Laj Jeroboam quixba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ. Junelic quixba̱nu li ma̱usilal joꞌ quixba̱nu laj Jeroboam li ralal laj Nabat li quicꞌamoc xbeheb laj Israel chi ma̱cobc. Laj Jeroboam quixyi̱b cuiꞌchic lix nuba̱l lix chꞌochꞌeb laj Israel joꞌ nak quicuan junxil. Naticla saꞌ li oqueba̱l re Hamat saꞌ li norte ut nacuulac toj saꞌ li palau li cuan Arabá. Quixba̱nu joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel re li profeta Jonás li ralal laj Amitai, li chalenak chak saꞌ li naꞌajej Gat-hefer. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue retal nak kꞌaxal ra yo̱queb chixcꞌulbal eb laj Israel ut ma̱ jun reheb naru natenkꞌan reheb xban nak chixjunileb yo̱queb chi cꞌuluc raylal. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ quixye nak teꞌsachekꞌ ruheb laj Israel chi junaj cua. Joꞌcan nak quixtakla laj Jeroboam li ralal laj Joás chixcolbaleb. Chixjunil li quixba̱nu laj Jeroboam, ut li pletic li quixba̱nu xban xcacuilal xchꞌo̱l tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Ut tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ retalil chanru nak quire̱chani cuiꞌchic chokꞌ reheb laj Israel eb li tenamit Damasco ut Hamat li queꞌcuan rubel xcuanquileb laj Judá. Laj Jeroboam quicam ut coxtau lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Quimukeꞌ saꞌ li naꞌajej li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix reyeb laj Israel. Ut aꞌ chic laj Zacarías li ralal qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel chokꞌ re̱kaj. Yo̱ cuukub xcaꞌcꞌa̱l (27) chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Israel laj Jeroboam nak qui-oc laj Azarías, li ralal laj Amasías chok xreyeb laj Judá. Cuuklaju chihab cuan re nak qui-oc chokꞌ rey. Cablaju roxcꞌa̱l (52) chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Lix naꞌ, aꞌan xJecolías xcꞌabaꞌ Jerusalén xtenamit. Laj Azarías quixba̱nu li us chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixba̱nu laj Amasías lix yucuaꞌ. Abanan incꞌaꞌ quixjuqꞌueb li naꞌajej najt xteram li queꞌlokꞌoni̱c cuiꞌ li jalanil dios. Ut eb li tenamit toj yo̱queb chixqꞌuebal lix cꞌatbil mayej ut yo̱queb chixcꞌatbal lix incienso saꞌ eb li artal aꞌan. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌue jun li yajel saklep chirix li rey Azarías. Joꞌcan nak quicuan xjunes saꞌ rochoch toj chalen nak quicam. Ut laj Jotam li ralal quicuan saꞌ li palacio ut quitaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit. Chixjunil li quixba̱nu li rey Azarías tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá. Li rey Azarías quicam ut coxtau lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Quimukeꞌ saꞌ lix tenamit laj David. Ut aꞌ chic laj Jotam qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá chokꞌ re̱kaj. Yo̱ cuakxaklaju xcaꞌcꞌa̱l (38) chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Azarías nak laj Zacarías li ralal laj Jeroboam qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Cuakib po quicuan chokꞌ rey aran Samaria. Laj Zacarías quixba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ queꞌxba̱nu lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Incꞌaꞌ quixcanab xba̱nunquil li ma̱usilal li quixba̱nu laj Jeroboam li ralal laj Nabat li quicꞌamoc xbeheb laj Israel chi ma̱cobc. Laj Salum li ralal laj Jabes quixcꞌu̱b ru chanru nak tixcamsi li rey Zacarías. Quipletic riqꞌuin aran Ibleam ut quixcamsi chiruheb li tenamit ut qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Chixjunil li quixba̱nu li rey Zacarías tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Joꞌcaꞌin nak quitzꞌakloc ru li quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Jehú nak quixye: —Jun reheb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌoc chokꞌ xreyeb laj Israel toj saꞌ li xca̱ tasalil.— Ut joꞌcan quicꞌulman. Yo̱ bele̱laju xcaꞌcꞌa̱l (39) chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj UzíasSaꞌ li versículo 15:13 laj Azarías nayeman ajcuiꞌ re laj Uzías. nak laj Salum li ralal laj Jabes qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Jun po quicuan chokꞌ rey aran Samaria. Laj Manahem li ralal laj Gadi qui-el Tirsa ut co̱ Samaria chixcamsinquil laj Salum li ralal laj Jabes. Quixcamsi ut qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel chokꞌ re̱kaj. Chixjunil li quixba̱nu li rey Salum, ut chanru nak quixcꞌu̱b ru xcamsinquil laj Zacarías, tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Nak laj Manahem qui-el Tirsa, quixsach ru li tenamit Tifsa. Quixcamsiheb li cuanqueb aran. Ut quixset xsaꞌeb li yaj aj ixk. Quixba̱nu chi joꞌcan xban nak incꞌaꞌ queꞌraj xcꞌulbal chokꞌ rey. Yo̱ bele̱laju xcaꞌcꞌa̱l (39) chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Azarías, nak laj Manahem li ralal laj Gadi qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Laje̱b chihab quicuan chokꞌ rey aran Samaria. Laj Manahem quixba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ quixcanab xba̱nunquil li ma̱usilal li quixba̱nu laj Jeroboam li ralal laj Nabat, li quicꞌamoc xbeheb laj Israel chi ma̱cobc. Quicuulac laj Pul lix reyeb laj Asiria chi pletic riqꞌuineb laj Israel. Li rey Manahem quixqꞌue re cuakib ciento quintal riqꞌuin oxcꞌa̱l quintal (660) li plata re nak tixtenkꞌa ut tixxakab saꞌ xnaꞌaj lix cuanquil. Li rey Manahem quixpuersiheb laj Israel li cuanqueb xtumin chixqꞌuebal numenak jun libra li plata re laj Pul lix reyeb laj Asiria. Joꞌcan nak laj Pul co̱ cuiꞌchic saꞌ xtenamit ut incꞌaꞌ quicana Israel. Chixjunil li quixba̱nu laj Manahem tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Laj Manahem quicam ut quimukeꞌ bar queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌ. Aꞌ chic laj Pekaía li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Yo̱ laje̱b roxcꞌa̱l (50) chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Azarías nak laj Pekaía li ralal laj Manahem qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Cuib chihab quicuan chokꞌ rey aran Samaria. Li rey Pekaía quixba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ. Quixba̱nu li ma̱usilal li quixba̱nu laj Jeroboam li ralal laj Nabat li quicꞌamoc xbeheb laj Israel chi ma̱cobc. Laj Peka li ralal laj Remalías, aꞌan jun reheb li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldado laj Pekaía. Laj Peka quixcꞌu̱b ru rochbeneb laj Argob ut laj Arie chanru nak teꞌxcamsi li rey Pekaía. Cuanqueb ajcuiꞌ rochbeneb laje̱b roxcꞌa̱l (50) li cui̱nk aj Galaad. Queꞌxcamsi li rey saꞌ li palacio aran Samaria ut aꞌ chic laj Peka qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel chokꞌ re̱kaj. Chixjunil li quixba̱nu laj Pekaía nak cuan saꞌ xcuanquil tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Yo̱ cablaju roxcꞌa̱l (52) chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Azarías nak laj Peka li ralal laj Remalías qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Junmay chihab quicuan chokꞌ rey aran Samaria. Quixba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ. Quixba̱nu li ma̱usilal li quixba̱nu laj Jeroboam li ralal laj Nabat li quicꞌamoc xbeheb laj Israel chi ma̱cobc. Saꞌ eb li cutan nak laj Peka cuan chokꞌ rey aran Israel, laj Tiglat-pileser lix reyeb laj Asiria quichal chi pletic riqꞌuineb laj Israel. Quinumta saꞌ xbe̱neb li tenamit Ijón, Abel-bet-maaca, Janoa, Cedes, Hazor, Galaad, Galilea ut chixjunil lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Neftalí. Quixchapeb li cristian ut quixcꞌameb chi pre̱xil aran Asiria. Nak yo̱ junmay chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Jotam li ralal laj Uzías, laj Oseas li ralal laj Ela quixcꞌu̱b ru chanru nak tixcamsi laj Peka li ralal laj Remalías. Nak quixcamsi qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel chokꞌ re̱kaj. Chixjunil li quixba̱nu laj Peka nak cuan saꞌ xcuanquil tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Yo̱ xcab chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Israel laj Peka li ralal laj Remalías nak laj Jotam li ralal laj Uzías qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. O̱b xcaꞌcꞌa̱l (25) chihab cuan re nak qui-oc chokꞌ rey. Cuaklaju chihab quicuan chokꞌ rey aran Jerusalén. Lix naꞌ, aꞌan lix Jerusa lix rabin laj Sadoc. Li rey Jotam quixba̱nu li us chiru li Ka̱cuaꞌ, joꞌ quixba̱nu laj Uzías lix yucuaꞌ. Abanan li rey Jotam incꞌaꞌ quixjuqꞌueb li naꞌajej li najt xteram. Ut eb li cristian toj yo̱queb chixqꞌuebal li cꞌatbil mayej ut yo̱queb ajcuiꞌ chixcꞌatbal lix incienso re xlokꞌoninquil li jalanil dios. Li rey Jotam quixyi̱b cuiꞌchic li nimla oqueba̱l saꞌ li rochoch li Ka̱cuaꞌ Dios. Chixjunil li quixba̱nu li rey Jotam tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá. Nak toj cuan saꞌ xcuanquil li rey Jotam, li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌueheb chi pletic riqꞌuineb laj Judá laj Rezín lix reyeb laj Siria ut laj Peka li ralal laj Remalías. Li rey Jotam quicam ut coxtau lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Quimukeꞌ saꞌ lix tenamit laj David. Ut aꞌ chic laj Acaz li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Yo̱ cuuklaju chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Israel laj Peka li ralal laj Remalías nak laj Acaz li ralal laj Jotam qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. Junmay chihab cuan re laj Acaz nak qui-oc chokꞌ rey. Cuaklaju chihab quicuan chokꞌ rey aran Jerusalén. Laj Acaz incꞌaꞌ quixba̱nu li us chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dios joꞌ quixba̱nu laj David lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Quixba̱nu ban li incꞌaꞌ us joꞌ queꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel toj retal quixqꞌue chokꞌ cꞌatbil mayej li ralal re xlokꞌoninquil li yi̱banbil dios. Quixba̱nu li ma̱usilal joꞌ queꞌxba̱nu li tenamit li queꞌisi̱c xban li Ka̱cuaꞌ saꞌ li naꞌajej li queꞌoc cuiꞌ eb laj Israel. Quixqꞌue lix cꞌatbil mayej ut quixcꞌat li incienso saꞌ eb li naꞌajej li najt xteram ut saꞌ eb li tzu̱l ut rubel eb li cheꞌ li ni̱nk xmuheb. Laj Rezín lix reyeb laj Siria ut laj Peka lix reyeb laj Israel queꞌco̱eb Jerusalén chi pletic riqꞌuin li rey Acaz. Abanan incꞌaꞌ queꞌru chi numta̱c saꞌ xbe̱n. Laj Peka, aꞌan li ralal laj Remalías. Saꞌ eb li cutan aꞌan laj Rezín lix reyeb laj Siria quire̱chani li tenamit Elat ut quicana cuiꞌchic saꞌ xcue̱nt Edom. Quirisiheb saꞌ li naꞌajej aꞌan chixjunileb laj Judá. Ut eb laj Edom queꞌco̱eb chi cua̱nc Elat. Toj chalen anakcuan cuanqueb aran. Laj Acaz lix reyeb laj Judá quixtaklaheb lix takl riqꞌuin laj Tiglat-pileser lix reyeb laj Asiria. Quixye re: —La̱in aj cꞌanjel cha̱cuu. Chanchanin a̱cualal. Ba̱nu usilal, cha̱lkat chintenkꞌanquil chixcolbal cuib saꞌ rukꞌeb lix reyeb laj Siria ut lix reyeb laj Israel xban nak eb aꞌan teꞌraj numta̱c saꞌ inbe̱n, chan. Ut li rey Acaz quixchap li oro ut li plata li cuan saꞌ li templo, joꞌ ajcuiꞌ li terto xtzꞌak li cuan saꞌ rochoch li rey ut quixsi re lix reyeb laj Asiria. Lix reyeb laj Asiria quixba̱nu li cꞌaꞌru quiraj li rey Acaz. Quipletic riqꞌuineb laj Siria ut quire̱chani li tenamit Damasco. Quixcamsi li rey Rezín ut quixchapeb li cuanqueb Damasco ut quixcꞌameb chi pre̱xil toj saꞌ li tenamit Kir. Tojoꞌnak li rey Acaz co̱ Damasco chixtaubal li rey Tiglat-pileser lix reyeb laj Asiria. Nak quicuulac Damasco quiril li artal cuan aran. Quixtakla retalil lix yi̱banquil riqꞌuin laj Urías laj tij re nak tixyi̱b jun li artal juntakꞌe̱t riqꞌuin aꞌan. Joꞌcan nak laj Urías laj tij quixyi̱b jun li artal juntakꞌe̱t riqꞌuin li cuan Damasco joꞌ li retalil li quitakla̱c xban li rey Acaz. Nak quisukꞌi chak li rey Acaz, ac xya̱loꞌ li artal. Nak quicuulac saꞌ lix tenamit, li rey Acaz quiril li artal, quinachꞌoc riqꞌuin ut quixcꞌat lix mayej saꞌ xbe̱n. Quixmayeja lix cꞌatbil mayej, joꞌ ajcuiꞌ lix mayej re li ru li trigo ut li uvas. Ut quixrach lix quiqꞌuel li xul li quixmayeja chiru li artal re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal. Quirisi saꞌ xnaꞌaj li artal li yi̱banbil riqꞌuin bronce li cuan chiru lix templo li Ka̱cuaꞌ ut quixqꞌue chixcꞌatk li artal li toj quixyi̱b laj Urías saꞌ li norte. Li artal bronce quicana saꞌ xyi li acꞌ artal ut lix templo li Ka̱cuaꞌ. Li rey Acaz quixtakla xyebal re laj Urías laj tij: —Chiru li ekꞌela ta̱cꞌat li mayej saꞌ xbe̱n li nimla artal aꞌin, joꞌ ajcuiꞌ li mayej re ecuu. Ta̱cꞌat lin mayej la̱in joꞌ eb ajcuiꞌ lix mayejeb li cristian ut te̱qꞌue ajcuiꞌ le̱ mayej vino. Ta̱rach saꞌ xbe̱n li artal aꞌin chixjunil lix quiqꞌuel li xul li teꞌmayeja̱k. Abanan li artal yi̱banbil riqꞌuin bronce, ta̱cꞌanjelak chicuu la̱in re tinpatzꞌ cꞌaꞌru us tinba̱nu, chan. Ut laj Urías laj tij quixba̱nu chixjunil li quitakla̱c cuiꞌ xban li rey Acaz. Li rey Acaz quixjuqꞌueb li carre̱t yi̱banbil riqꞌuin bronce li queꞌcꞌanjelac saꞌ li templo ut quirisiheb li pila li cuanqueb saꞌ xbe̱neb li carre̱t. Quirisi ajcuiꞌ li nimal pila bronce li cuan saꞌ xbe̱neb li cablaju chi cuacax yi̱banbil riqꞌuin bronce. Quixqꞌue li nimla pila saꞌ xbe̱n jun li cimiento yi̱banbil riqꞌuin pec. Ut quirisi ajcuiꞌ lix naꞌaj lix cꞌojariba̱l li rey ut quixtzꞌap li oqueba̱l re li templo li qui-oc cuiꞌ li rey. Quixba̱nu chi joꞌcan re nak ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l lix reyeb laj Asiria. Chixjunil li quixba̱nu li rey Acaz tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá. Li rey Acaz quicam ut coxtau lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Quimukeꞌ saꞌ lix tenamit laj David saꞌ li naꞌajej li queꞌmukeꞌ cuiꞌ eb li rey. Ut aꞌ chic laj Ezequías li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Yo̱ cablaju chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Acaz nak laj Oseas li ralal laj Ela qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Bele̱b chihab quicuan chokꞌ rey aran Samaria. Laj Oseas quixba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ. Abanan incꞌaꞌ quinumta lix ma̱usilal joꞌ xma̱usilaleb lix reyeb laj Israel li queꞌcuan xbe̱n cua. Laj Salmanasar lix reyeb laj Asiria quipletic riqꞌuin laj Oseas ut quire̱chani li ple̱t. Joꞌcan nak laj Oseas quicꞌanjelac chiru ut quixtoj rix lix naꞌajeb. Saꞌ jun li cutan laj Salmanasar lix reyeb laj Asiria quixqꞌue retal nak laj Oseas yo̱ chixbalakꞌinquil xban nak naxtaklaheb lix takl riqꞌuin laj So lix reyeb laj Egipto ut incꞌaꞌ chic naxtakla lix toj rajlal chihab joꞌ naxba̱nu. Joꞌcan nak lix reyeb laj Asiria quixtakla xchapbal laj Oseas ut quixqꞌue saꞌ tzꞌalam. Chirix aꞌan lix reyeb laj Asiria qui-oc chi pletic riqꞌuineb laj Israel. Oxib chihab quipletic riqꞌuineb li cuanqueb Samaria. Yo̱ chic xbele chihab roquic laj Oseas chokꞌ xreyeb laj Israel nak lix reyeb laj Asiria quire̱chani li tenamit Samaria ut quixcꞌameb chi pre̱xil laj Israel aran Asiria. Cuan li quixcanabeb saꞌ li naꞌajej Halah. Cuan li quixcanabeb saꞌ li naꞌajej Habor li cuan nachꞌ riqꞌuin li nimaꞌ Gozán. Ut cuan ajcuiꞌ li quixcanabeb saꞌ eb li tenamit li cuanqueb saꞌ xcue̱nt li tenamit Medo. Queꞌxcꞌul chi joꞌcan eb laj Israel xban nak queꞌma̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ Dios li qui-isin chak reheb rubel xcuanquil laj faraón aran Egipto. Ut queꞌxlokꞌoniheb li jalanil dios. Eb laj Israel queꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us joꞌ queꞌxba̱nu li jalaneb xtenamit li queꞌisi̱c xban li Dios saꞌ li naꞌajej li queꞌoc cuiꞌ. Ut queꞌxba̱nu ajcuiꞌ li incꞌaꞌ us li queꞌcꞌameꞌ cuiꞌ xbeheb xbaneb li rey li queꞌcuan aran Israel. Eb laj Israel queꞌxba̱nu chi mukmu li incꞌaꞌ quicuulac chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Queꞌxyi̱b li naꞌajej re xlokꞌoninquileb li yi̱banbil Dios saꞌ chixjunileb li tenamit. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ saꞌ eb li cocꞌ cab najt xteram li nequeꞌcuan cuiꞌ li nequeꞌiloc re li tenamit, joꞌ eb ajcuiꞌ li tenamit li cauresinbileb re xcolbaleb rib. Ut queꞌxyi̱b lix jalam u̱ch lix Asera lix dioseb ut queꞌxqꞌue saꞌ eb li tzu̱l ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ rubeleb li cheꞌ li ni̱nk xmuheb. Ut queꞌxxakab ajcuiꞌ li okech yi̱banbil riqꞌuin pec re xlokꞌoninquil lix dioseb. Ut queꞌxcꞌat li pom saꞌ eb li naꞌajej li najt xteram li queꞌxyi̱b re xlokꞌoninquil li yi̱banbil dios joꞌ queꞌxba̱nu li tenamit li queꞌisi̱c saꞌ li naꞌajej aꞌan xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Riqꞌuin li ma̱usilal queꞌxba̱nu, queꞌxchikꞌ xjoskꞌil li Dios. Eb aꞌan queꞌxlokꞌoni li jalanil dios usta li Ka̱cuaꞌ Dios quixye nak incꞌaꞌ teꞌxlokꞌoni. Li Ka̱cuaꞌ quixtaklaheb lix profeta ut eb lix takl riqꞌuineb laj Israel ut riqꞌuineb laj Judá. Queꞌxye chi joꞌcaꞌin: —Canabomak xba̱nunquil li ma̱usilal. Cheba̱nuhak ban li cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab li quixqꞌue li Dios reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Cheba̱nuhak chixjunil li cꞌaꞌru xextakla̱c cuiꞌ, chanqueb li profetas laj cꞌanjel chiru li Ka̱cuaꞌ. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌabin. Queꞌxcacuubresi ban lix chꞌo̱leb joꞌ queꞌxba̱nu lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb. Incꞌaꞌ queꞌxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li Dios. Queꞌxtzꞌekta̱na ban li chakꞌrab li quixqꞌue li Dios ut queꞌxtzꞌekta̱na ajcuiꞌ li contrato li quixba̱nu li Dios riqꞌuineb lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb. Queꞌxkꞌet li ra̱tin li Dios ut queꞌxlokꞌoniheb li yi̱banbil dios li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Joꞌcan nak eb aꞌan queꞌcana chi ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ xban nak queꞌxba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu li jalan tenamit li cuanqueb chi nachꞌ riqꞌuineb, usta li Dios quixye nak incꞌaꞌ teꞌxba̱nu. Queꞌxtzꞌekta̱na chixjunil li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Ut queꞌxyi̱b riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ cuib xjalam u̱ch li cuacax ut queꞌxlokꞌoni. Queꞌxyi̱b lix jalam u̱ch lix Asera lix dioseb. Ut queꞌxlokꞌoni ajcuiꞌ laj Baal ut eb li chahim, li sakꞌe ut li po. Queꞌxcꞌat li ralal xcꞌajoleb chokꞌ xmayejeb chiru li yi̱banbil dios. Queꞌco̱eb chi patzꞌoc riqꞌuineb laj kꞌe ut riqꞌuineb laj tu̱l. Ut junes li ma̱usilal queꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil. Joꞌcan nak queꞌxchikꞌ xjoskꞌil li Dios. Cꞌajoꞌ nak quichal xjoskꞌil li Dios saꞌ xbe̱neb laj Israel xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Joꞌcan nak quirisiheb saꞌ lix naꞌajeb. Caꞌaj chic eb li ralal xcꞌajol laj Judá queꞌcana saꞌ li naꞌajej aꞌan. Abanan chi moco eb li ralal xcꞌajol laj Judá queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Queꞌxqꞌue ban xcuanquil li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ xbaneb li ralal xcꞌajol laj Israel. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixtzꞌekta̱naheb chixjunileb laj Israel. Quixtakla li raylal saꞌ xbe̱neb ut quixcanabeb saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb toj retal nak queꞌisi̱c saꞌ lix naꞌajeb. Nak li Ka̱cuaꞌ quirisiheb li ralal xcꞌajol laj Israel saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj David, eb laj Israel queꞌxxakab laj Jeroboam li ralal laj Nabat chokꞌ xreyeb. Ut laj Jeroboam, aꞌan li quiqꞌuehoc reheb laj Israel chixtzꞌekta̱nanquil li Ka̱cuaꞌ ut kꞌaxal nimla ma̱c queꞌxba̱nu. Eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌxba̱nu li ma̱usilal li quixba̱nu li rey Jeroboam ut incꞌaꞌ queꞌxcanab ma̱cobc chiru li Dios, toj retal nak li Dios quixcanabeb re nak teꞌchapekꞌ xbaneb jalan tenamit joꞌ quiyeheꞌ reheb xbaneb lix profeta li Dios. Joꞌcan nak queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ Asiria. Ut aran cuanqueb toj chalen anakcuan. Lix reyeb laj Asiria quixcꞌameb laj Babilonia aran Israel. Quixcꞌameb laj Cuta, eb laj Ava ut eb laj Hamat, joꞌ eb ajcuiꞌ laj Sefarvaim. Quixqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ eb li tenamit li cuanqueb saꞌ xcue̱nt Samaria saꞌ lix naꞌajeb laj Israel. Nak queꞌxtiquib cua̱nc aran eb li cristian incꞌaꞌ queꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixtaklaheb li cakcoj chixcamsinquileb. Quiyeheꞌ re lix reyeb laj Asiria: —Eb li cristian li xataklaheb chi cua̱nc Samaria incꞌaꞌ nequeꞌxnau xlokꞌoninquil li Dios li queꞌxlokꞌoniheb laj Israel li queꞌcuan Samaria. Xban nak incꞌaꞌ yo̱queb chixba̱nunquil li naraj li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb, joꞌcan nak quixtaklaheb li cakcoj chixcamsinquileb.— Ut lix reyeb laj Asiria quixye: —Sicꞌomak chak junak aj tij li xecꞌam chak Samaria. Li jun aꞌan ta̱xic cuiꞌchic Samaria. Ta̱cua̱nk aran ut tixcꞌut chiruheb chanru xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel, chan. Joꞌcan nak queꞌxtakla jun reheb laj tij li qui-isi̱c Samaria chi cua̱nc Bet-el re tixcꞌut chiruheb li tenamit chanru nak teꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ. Abanan li junju̱nk chi tenamit queꞌxyi̱b lix dioseb ut queꞌxqꞌue saꞌ eb li cab li queꞌxyi̱b laj Israel saꞌ eb li naꞌajej li najt xteram aran Samaria. Eb li queꞌchal Babilonia queꞌxyi̱b xjalam u̱ch laj Sucot-benot. Eb li queꞌchal Cuta queꞌxyi̱b xjalam u̱ch laj Nergal. Ut eb li queꞌchal Hamat queꞌxyi̱b xjalam u̱ch laj Asima. Eb laj aveo queꞌxyi̱b xjalam u̱ch laj Nibhaz ut laj Tartac. Ut eb li queꞌchal Sefarvaim queꞌxcꞌat li ralal xcꞌajoleb chokꞌ xmayejeb re xlokꞌoninquil laj Adramelec ut laj Anamelec li cuib chi xdioseb laj Sefarvaim. Queꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ, abanan moco anchaleb ta xchꞌo̱l. Queꞌxxakab yalak ani chi cꞌanjelac chokꞌ aj tij saꞌ eb li naꞌajej li najt xteram li queꞌxlokꞌoni cuiꞌ lix dioseb. Yo̱queb chixqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ, abanan yo̱queb ajcuiꞌ chixqꞌuebal xlokꞌal lix dioseb joꞌ cꞌaynakeb chixba̱nunquil saꞌ eb li tenamit li queꞌchal cuiꞌ chak. Toj chalen anakcuan nequeꞌxba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu chak najter. Incꞌaꞌ nequeꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ chi moco nequeꞌxba̱nu li chakꞌrab ut li xtaklanquil, chi moco nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Jacob, li quixqꞌue “aj Israel” chokꞌ xcꞌabaꞌ. Nak li Ka̱cuaꞌ quixba̱nu li contrato riqꞌuineb laj Israel quixchakꞌrabiheb ut quixye reheb: —Me̱lokꞌoni li jalanil dios, chi moco te̱cuikꞌib e̱rib chiruheb. Incꞌaꞌ texcꞌanjelak chiruheb chi moco texmayejak chiruheb. La̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱in quin-isin chak e̱re saꞌ li naꞌajej Egipto riqꞌuin xnimal incuanquil ut riqꞌuin sachba chꞌo̱lej. Caꞌaj cuiꞌ la̱in te̱xucua cuu. Tine̱lokꞌoni ut texmayejak chicuu. Junelic te̱ba̱nu li cꞌaꞌru xinye e̱re. Te̱ba̱nu li chakꞌrab xinqꞌue e̱re. Te̱ba̱nu chixjunil li nacuaj joꞌ tzꞌi̱banbil retalil. Ut me̱lokꞌoni li jalanil dios. Misach saꞌ e̱chꞌo̱l li contrato li xinba̱nu e̱riqꞌuin. Ut me̱lokꞌoni li jalanil dios. Chexucua ban cuu la̱in li Ka̱cuaꞌ, le̱ Dios. La̱in li Ka̱cuaꞌ tincolok e̱re saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re, chan li Dios. Abanan eb li tenamit aꞌan incꞌaꞌ queꞌxba̱nu joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Toj yo̱queb ajcuiꞌ chixba̱nunquil lix najter naꞌlebeb. Yo̱queb chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ, abanan moco anchaleb ta xchꞌo̱l xban nak toj yo̱queb chixlokꞌoninquileb li yi̱banbil dios. Ut toj chalen anakcuan eb li ralal xcꞌajol nequeꞌxba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb. Yo̱ rox chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Israel laj Oseas li ralal laj Ela nak laj Ezequías li ralal laj Acaz qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. O̱b xcaꞌcꞌa̱l (25) chihab cuan re laj Ezequías nak qui-oc saꞌ xcuanquil. Bele̱b xcaꞌcꞌa̱l (29) chihab quicuan chokꞌ rey aran Jerusalén. Lix naꞌ, aꞌan lix Abi, lix rabin laj Zacarías. Laj Ezequías quixba̱nu li us chiru li Dios joꞌ quixba̱nu laj David lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Laj Ezequías quixjuqꞌui li naꞌajej najt xteram li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ li yi̱banbil dios. Quixjori li ni̱nki jalam u̱ch Asera xcꞌabaꞌ. Ut quixpuqꞌui li yi̱banbil dios. Ut quixjori ajcuiꞌ li cꞌantiꞌ yi̱banbil riqꞌuin bronce li quixyi̱b laj Moisés xban nak eb laj Israel yo̱queb chixcꞌatbal lix incienso chiru. Nehustán quiqꞌueheꞌ chokꞌ xcꞌabaꞌ li cꞌantiꞌ aꞌan. Laj Ezequías quixcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Dios li nequeꞌxlokꞌoni eb laj Israel. Saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li rey li queꞌcuan Judá ma̱ jun ti̱c xchꞌo̱l joꞌ laj Ezequías, chi moco li queꞌcuan xbe̱n cua chi moco li queꞌcuan mokon. Chi anchal xchꞌo̱l quixpa̱b li Dios ut ma̱ jun sut quixkꞌet li ra̱tin. Quixba̱nu ban chixjunil li quixye saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ cuan riqꞌuin ut quirosobtesi. Ut us qui-el chixjunil li quixba̱nu. Laj Ezequías incꞌaꞌ quixqꞌue rib rubel xcuanquil lix reyeb laj Asiria chi moco quixba̱nu li cꞌaꞌru quixye. Ut quinumta saꞌ xbe̱neb laj filisteo ut quire̱chani chixjunil lix naꞌajeb. Quire̱chani li naꞌajej li naticla cuan cuiꞌ li tenamit Gaza ut nacuulac toj saꞌ lix nuba̱l li naꞌajej Judá li cuanqueb cuiꞌ li cab li queꞌxyi̱b re xcolbaleb rib joꞌ ajcuiꞌ li cab najt xteram li queꞌxcꞌacꞌale cuiꞌ lix tenamiteb. Ac yo̱ chic xcuuk chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Israel laj Oseas li ralal laj Ela nak quicuulac chi pletic riqꞌuineb laj Salmanasar lix reyeb laj Asiria. Queꞌxsut li tenamit Samaria ut queꞌoc chi pletic riqꞌuineb. Aꞌin quicꞌulman nak yo̱ xca̱ chihab roquic chokꞌ rey laj Ezequías aran Judá. Oxib chihab quixpleti rix li tenamit Samaria toj retal quire̱chani. Yo̱ chic xbele chihab roquic laj Oseas chokꞌ xreyeb laj Israel nak laj Salmanasar quire̱chani li tenamit Samaria. Aꞌin quicꞌulman nak ac yo̱ chic xcuak chihab roquic laj Ezequías chokꞌ rey aran Judá. Ut eb laj Israel queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ Asiria. Cuan li quixcanabeb saꞌ li naꞌajej Halah ut cuan ajcuiꞌ li quixcanabeb saꞌ li naꞌajej Habor li cuan nachꞌ riqꞌuin li nimaꞌ Gozán. Ut cuan ajcuiꞌ li quixcanabeb saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Medo. Joꞌcaꞌin queꞌxcꞌul laj Israel li cuanqueb Samaria xban nak incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li quixye li Ka̱cuaꞌ Dios. Queꞌxkꞌet ban li contrato. Incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li cꞌaꞌru quixye laj Moisés laj cꞌanjel chiru li Dios, chi moco queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quixye. Yo̱ ca̱laju chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Ezequías nak laj Senaquerib lix reyeb laj Asiria qui-oc chi pletic riqꞌuineb laj Judá saꞌ eb li tenamit li cuanqueb cuiꞌ li cab li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb. Laj Senaquerib quire̱chaniheb li tenamit aꞌan saꞌ li ple̱t. Joꞌcan nak laj Ezequías lix reyeb laj Judá quixtakla xyebal re lix reyeb laj Asiria li cuan saꞌ li tenamit Laquis: —Incꞌaꞌ us xinba̱nu la̱in. Chex-e̱lk saꞌ li katenamit ut la̱in tintoj a̱cue joꞌ nimal ta̱patzꞌ, chan. Ut lix reyeb laj Asiria quixye re laj Ezequías nak tixtakla cuib ciento quintal li plata ut junmay quintal li oro. Ut li rey Ezequías quixtakla chixjunil li plata li cuan saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ ut quixtakla ajcuiꞌ li cuan saꞌ li rochoch li rey. Ut quirisi ajcuiꞌ li oro li quixletz chiruheb lix puertil lix templo li Ka̱cuaꞌ joꞌ ajcuiꞌ li oro li quixletz chiru lix marquileb li puertas. Ut li oro aꞌan quixtakla re lix reyeb laj Asiria. Lix reyeb laj Asiria quixtaklaheb oxibeb li cui̱nk ni̱nkeb xcuanquil aran Jerusalén chi pletic riqꞌuin laj Ezequías. Aꞌaneb aꞌin: laj Tartán, laj Rabsaris ut laj Rabsaces. Ut quixtaklaheb ajcuiꞌ jun chꞌu̱tal li soldado chirixeb. Nak queꞌcuulac Jerusalén, queꞌcana saꞌ li be li nequeꞌcꞌanjelac cuiꞌ eb laj puchꞌunel. Li naꞌajej aꞌan cuan chire li rok haꞌ li nanumeꞌ cuiꞌ li haꞌ li nachal saꞌ li pila li cuan toj takecꞌ. Eb li oxib chi cui̱nk li ni̱nkeb xcuanquil queꞌxtakla xbokbal li rey Ezequías. Oxib li cui̱nk li nequeꞌtenkꞌan re laj Ezequías queꞌco̱eb chi a̱tinac riqꞌuineb. Aꞌaneb aꞌin li oxib chi cui̱nk: laj Eliaquim, li ralal laj Hilcías, li na-iloc re li palacio; laj Sebna laj tzꞌi̱b; ut laj Joa, li ralal laj Asaf, li najolomin re li nequeꞌxococ re li hu. Laj Rabsaces quixye reheb: —Joꞌcaꞌin ta̱ye re li rey Ezequías: “Aꞌan aꞌin li naxtakla xyebal a̱cue lix reyeb laj Asiria li nim xcuanquil: ¿Ani aj iqꞌuin cꞌojcꞌo a̱chꞌo̱l? Ma̱re nacacꞌoxla nak riqꞌuin a̱tinac naru ta̱col a̱cuib chicuu. ¿Ma aꞌan ta̱qꞌuehok xcacuil a̱chꞌo̱l nak nacacꞌoxla? ¿Ani aj iqꞌuin cau a̱chꞌo̱l nak incꞌaꞌ nacatxucuac chicuu? La̱o nakanau nak la̱at cꞌojcꞌo a̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱neb laj Egipto. Eb laj Egipto moco cauheb ta rib. Chanchaneb li caxlan ajl. Cui ta̱chap chokꞌ re a̱xukꞌ, tixhop la̱ cuukꞌ. Li ani tixcꞌojob xchꞌo̱l saꞌ xbe̱n laj faraón, lix reyeb laj Egipto, ra tixcꞌul. Ma̱re la̱ex te̱ye cue nak cꞌojcꞌo e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ isinbil saꞌ e̱ya̱nk chixjunileb li artal xban li rey Ezequías? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan quiyehoc reheb laj Judá ut laj Jerusalén nak chiru jun ajcuiꞌ li artal teꞌlokꞌoni̱nk aran Jerusalén? Joꞌcan nak la̱in nintzꞌa̱ma che̱ru nak takacꞌu̱b ru junak li naꞌleb. La̱in tinqꞌue e̱re cuib mil li cacua̱y ut la̱ex te̱ril ma te̱tau li ani te̱taklaheb chirixeb. La̱at incꞌaꞌ ta̱cuy pletic riqꞌuin jun reheb lin soldado usta aꞌan incꞌaꞌ cau rib. ¿Ma nequecꞌoxla nak laj faraón tixqꞌue e̱carruaje ut tixqꞌueheb li soldado li teꞌxic chirix cacua̱y? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li Ka̱cuaꞌ xtaklan chak cue saꞌ li naꞌajej aꞌin chi pletic? ¿Ma xinchal ta biꞌ chixsachbal ru yal injunes?” chan. Tojoꞌnak laj Eliaquim li ralal laj Hilcías ut laj Sebna ut laj Joa queꞌxye re laj Rabsaces: —Nakatzꞌa̱ma cha̱cuu nak toa̱cua̱tina saꞌ li a̱tinoba̱l arameo xban nak la̱o nakatau ru li a̱tin aꞌan. Moa̱cua̱tina saꞌ li ra̱tinoba̱leb laj Judá xban nak chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ xbe̱n li tzꞌac yo̱queb chirabinquil li yo̱cat chixyebal, chan. Abanan laj Rabsaces quixye reheb: —La̱in incꞌaꞌ xintakla̱c chak chi a̱tinac caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin le̱ rey, chi moco caꞌaj cuiꞌ e̱riqꞌuin la̱ex. Xintakla̱c ban chi a̱tinac riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ xbe̱n li tzꞌac. Ta̱cuulak xkꞌehil nak eb aꞌan joꞌ ajcuiꞌ la̱ex te̱lou e̱cꞌot ut te̱rucꞌ le̱ chuꞌ, chan. Ut chirix aꞌan, quixakli ut quixjap re chixyebal saꞌ li ra̱tinoba̱leb laj Judá: —Abihomak che̱junilex li cꞌaꞌru naxye e̱re lix reyeb laj Asiria, li nim xcuanquil. Joꞌcaꞌin xtakla chak xyebal e̱re li rey li nim xcuanquil: Me̱qꞌue e̱rib chixbalakꞌi laj Ezequías. Aꞌan incꞌaꞌ ta̱ru̱k texcol saꞌ cuukꞌ la̱in. Ma̱re laj Ezequías tixye e̱re, “Cꞌojobomak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Relic chi ya̱l li Ka̱cuaꞌ ta̱colok ke. Aꞌan incꞌaꞌ toxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Asiria” chaꞌak e̱re. Me̱pa̱b li cꞌaꞌru tixye e̱re nak texkꞌunbesi. Me̱pa̱b li ra̱tin laj Ezequías. Aꞌan aꞌin li naxye e̱re lix reyeb laj Asiria, “Cꞌamomak e̱rib saꞌ usilal cuiqꞌuin. Cui te̱cꞌam e̱rib saꞌ usilal cuiqꞌuin, chi ju̱nkal te̱tzaca li ru le̱ uvas ut te̱tzaca li ru le̱ higo ut naru ajcuiꞌ te̱rucꞌ li haꞌ li na-el saꞌ le̱ jul haꞌ, toj retal nak texincꞌam chi cua̱nc saꞌ junak chic naꞌajej kꞌaxal cha̱bil joꞌ le̱ naꞌaj. Aran na-el nabal li uvas ut na-el nabal li trigo. Cua̱nk e̱vino ut cua̱nk e̱caxlan cua. Cua̱nk nabal li olivos ut li aceite joꞌ ajcuiꞌ li xyaꞌal cab. Cui te̱ba̱nu li cꞌaꞌru ninye la̱in, sa chic texcua̱nk ut incꞌaꞌ texca̱mk. Me̱pa̱b li cꞌaꞌru naxye laj Ezequías xban nak yo̱ che̱balakꞌinquil nak naxye e̱re nak li Ka̱cuaꞌ ta̱colok e̱re. ¿Ma cuan ta biꞌ junak dios quixcol ta lix tenamit saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Asiria? ¿Bar cuan lix dioseb li tenamit Hamat ut Arfad? ¿Bar cuan lix dioseb li tenamit Sefarvaim ut Hena ut Iva? ¿Ma queꞌxcol ta biꞌ li tenamit Samaria saꞌ cuukꞌ la̱in? ¿Ma cuan ta biꞌ junak dios saꞌ li naꞌajej aꞌin li quixcuy xcolbal lix tenamit saꞌ cuukꞌ la̱in? ¿Chanru nak li Ka̱cuaꞌ Dios tixcol li tenamit Jerusalén saꞌ cuukꞌ?” chan li rey.— Eb laj Judá ma̱ jun a̱tin queꞌxye xban nak li rey quixye reheb nak incꞌaꞌ teꞌsume̱nk. Ut laj Eliaquim, li ralal laj Hilcías, li na-iloc re li palacio ut laj Sebna laj tzꞌi̱b joꞌ ajcuiꞌ laj Joa li ralal laj Asaf, li najolomin reheb li nequeꞌxococ re li hu, queꞌxpej li rakꞌeb ut queꞌco̱eb riqꞌuin laj Ezequías ut queꞌxye re chixjunil li quixye laj Rabsaces. Nak quirabi li cꞌaꞌru queꞌxye, li rey Ezequías quixpej li rakꞌ ut quixqꞌue li kꞌes ru tꞌicr chirix retalil lix rahil xchꞌo̱l ut co̱ saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ut quixtaklaheb laj Eliaquim li na-iloc re li palacio rochben laj Sebna laj tzꞌi̱b ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj tij riqꞌuin li profeta Isaías, li ralal laj Amoz. Cuan li kꞌes ru tꞌicr chirixeb nak queꞌco̱eb. Queꞌxye re laj Isaías: —Aꞌan aꞌin li naxye laj Ezequías. Chiru li cutan aꞌin yo̱co chi cꞌuluc raylal xban li ma̱c xkaba̱nu. Yo̱queb chikamajecuanquil li xicꞌ nequeꞌiloc ke ut yo̱queb chikahobbal. Chanchano jun li ixk oc re chi qꞌuira̱c, ut ma̱cꞌaꞌ chic xmetzꞌe̱u. Lix reyeb laj Asiria quixtakla laj Rabsaces li nim xcuanquil chixhobbal li yoꞌyo̱quil Dios. Ma̱re xrabi ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios li hoboc ut tixqꞌue taxak chixtojbal xma̱c li ani xhoboc re. Chattijok chirixeb li katenamit li joꞌ qꞌuial chic xeꞌcana.— Queꞌxye re laj Isaías li cꞌaꞌru quixye laj Ezequías. Laj Isaías quixtakla xyebal re laj Ezequías chi joꞌcaꞌin: —Li Ka̱cuaꞌ naxye a̱cue nak incꞌaꞌ tatxucuak xban li cꞌaꞌru nequeꞌxye e̱re. Matxucuac xban li cꞌaꞌru xeꞌxye re inmajecuanquil eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru lix reyeb laj Asiria. La̱in tintakla jun esilal. Nak lix reyeb laj Asiria ta̱rabi, ta̱xucuak ut ta̱xic cuiꞌchic saꞌ xtenamit. Nak ac cua̱nk chic aran, ta̱camsi̱k chi chꞌi̱chꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ. Nak quisukꞌi saꞌ xtenamit laj Rabsaces, quirabi resil nak li rey ma̱ ani Laquis. Co̱ ut quixtau li rey nak yo̱ chi pletic riqꞌuineb laj Libna. Li rey Senaquerib quirabi resil nak laj Tirhaca lix reyeb laj Etiopía quichal chi pletic. Joꞌcan nak quixtakla cuiꞌchic lix takl riqꞌuin laj Ezequías ut quixye reheb: —Joꞌcaꞌin te̱ye re laj Ezequías lix reyeb laj Judá, “Li Dios li cꞌojcꞌo cuiꞌ a̱chꞌo̱l quixye a̱cue nak incꞌaꞌ textꞌanekꞌ saꞌ cuukꞌ. Abanan ma̱qꞌue a̱cuib chi balakꞌi̱c xban. Nacanau cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu lix reyeb laj Asiria. Nequeꞌxsach ruheb chi junaj cua chixjunileb li tenamit li nequeꞌpletic riqꞌuin. ¿Ma texcolekꞌ ta biꞌ la̱ex saꞌ rukꞌ aꞌan? Eb lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxsach ruheb li tenamit Gozán, Harán, Resef, joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Edén li queꞌcuan Telasar. ¿Ma queꞌcoleꞌ ta biꞌ li tenamit aꞌan xban lix dioseb? ¿Ma cuanqueb ta biꞌ xcuanquil lix reyeb laj Hamat, lix reyeb laj Arfad, lix reyeb laj Sefarvaim, Hena ut Iva?” chan laj Senaquerib. Nak ac xcꞌul li hu riqꞌuineb lix takl lix reyeb laj Asiria, laj Ezequías quiril xsaꞌ. Chirix aꞌan co̱ saꞌ li templo ut quixhel ru li hu chiru li Ka̱cuaꞌ. Quitijoc ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, la̱at li kaDios la̱o aj Israel. La̱at li cuancat saꞌ xyi li querubines. Caꞌaj cuiꞌ la̱at li Dios. La̱at cuan a̱cuanquil saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal ru tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱at catyi̱ban re li choxa ut li ruchichꞌochꞌ. Abi, at Ka̱cuaꞌ, li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Ut chacuil taxak li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Chacuabi li a̱tin li xtakla xyebal laj Senaquerib re a̱majecuanquil, la̱at li yoꞌyo̱quil Dios. At Ka̱cuaꞌ, ya̱l nak eb laj Asiria queꞌxsach ruheb li tenamit joꞌ ajcuiꞌ lix naꞌajeb. Queꞌxcꞌat lix dioseb xban nak moco tzꞌakal dioseb ta. Yal pec ut cheꞌ yi̱banbil xbaneb li cui̱nk. Joꞌcan nak queꞌsacheꞌ ruheb. At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, choa̱col taxak saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Asiria re nak chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue retal nak caꞌaj cuiꞌ la̱at li Ka̱cuaꞌ li tzꞌakal Dios, chan laj Ezequías. Li profeta Isaías, li ralal laj Amoz, quixtakla xyebal re laj Ezequías: —Aꞌan aꞌin li naxye a̱cue li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel. “La̱in xcuabi li cꞌaꞌru xatzꞌa̱ma chicuu chirix laj Senaquerib lix reyeb laj Asiria. Aꞌan aꞌin li quixye li Ka̱cuaꞌ Dios chirix lix reyeb laj Asiria: Li tenamit Jerusalén chanchan jun li tukꞌ ixk yo̱ cha̱seꞌenquil ut yo̱ cha̱tzꞌekta̱nanquil, at Senaquerib. Li tenamit Jerusalén narecꞌasi lix jolom cha̱hobbal nak yo̱cat chi e̱lelic chiru. ¿Ani li xahob ut ani li xamajecua? ¿Ani li xataksi a̱cua̱tin saꞌ xbe̱n ut xakꞌetkꞌeti a̱cuib chiru? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ chiru li Dios Santo reheb laj Israel? Xataklaheb la̱ takl chixhobbal li Dios ut xaye: Riqꞌuin lin qꞌuila carruaje re pletic xintakeꞌ saꞌ eb li ni̱nki tzu̱l. Toj saꞌ xbe̱neb li tzu̱l re Líbano li najt xteram xintakeꞌ. Xinyocꞌ li ni̱nki cheꞌ chacalteꞌ, li najt rok, ut xintꞌaneb ajcuiꞌ li ciprés li raro xbaneb. Xincuulac toj saꞌ li qꞌuicheꞌ li cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal. Xinbec xjulel li haꞌ saꞌ jalan tenamit ut xcuucꞌ li haꞌ x-el aran. Riqꞌuin li cuok xinqꞌueheb chi chakic li nimaꞌ li cuanqueb Egipto, chancat. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nacanau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ? La̱in quincꞌoxlan re chixjunil li ta̱uxma̱nk. Najter kꞌe cutan la̱in quincꞌu̱b chak ru chanru ta̱cꞌulma̱nk. Ut anakcuan la̱in xatincanab chixsachbal ruheb li tenamit li cauheb rib chi pletic. Tu̱btu aj chic xacanabeb nak xapoꞌeb. Eb li tenamit li cuanqueb aran ma̱cꞌaꞌeb xmetzꞌe̱u. Nequeꞌxucuac ut sachso̱queb xnaꞌleb. Chanchaneb chic li pim li cuan saꞌ cꞌaleba̱l. Chanchaneb li raxi pim. Chanchaneb li pim li namok saꞌ xbe̱neb li cab ut nachakic nak toj ma̱jiꞌ nache̱coꞌ. La̱in ninnau chanru nak cuancat. Ninnau chixjunil li cꞌaꞌru nacaba̱nu. Ut ninnau ajcuiꞌ nak cꞌajoꞌ la̱ joskꞌil cuiqꞌuin. Xban nak ninnau nak yo̱ a̱joskꞌil ut xakꞌetkꞌeti a̱cuib chicuu, joꞌcan nak la̱in tinram la̱ be. Chanchan nak tinqꞌue jun li chꞌi̱chꞌ saꞌ la̱ cuuꞌuj ut jun li chꞌi̱chꞌ saꞌ a̱cue ut tatinqꞌue cuiꞌchic chi sukꞌi̱c saꞌ li be li xatchal cuiꞌ chak,” chan li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Isaías quixye re laj Ezequías: —Aꞌan aꞌin li retalil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Saꞌ li chihab aꞌin ut saꞌ li chihab ta̱cha̱lk la̱ex te̱tzaca li ru li trigo li namok yal xjunes. Abanan saꞌ li rox chihab la̱ex tex-a̱uk ut texkꞌolok re nak textzaca̱nk. Te̱rau le̱ uvas ut te̱tzaca li ru li naxqꞌue. Eb li ralal xcꞌajol laj Judá li incꞌaꞌ teꞌca̱mk teꞌta̱mk cuiꞌchic. Chanchanakeb li acui̱mk li naxchap xxeꞌ ut naxqꞌue li ru chi nabal. Cuanqueb li ralal xcꞌajol laj Judá li teꞌcana̱k aran Jerusalén. Saꞌ li tzu̱l Sión teꞌcana̱k. Joꞌcan ta̱cꞌulma̱nk xban nak joꞌcan naraj li Ka̱cuaꞌ xban xnimal xrahom. Li Ka̱cuaꞌ Dios naxye chi joꞌcaꞌin chirix lix reyeb laj Asiria, “Li cui̱nk aꞌan incꞌaꞌ ta̱oc saꞌ li tenamit Jerusalén chi pletic chi moco riqꞌuin tzimaj, chi moco riqꞌuin chꞌi̱chꞌ, chi moco tixyi̱b lix takleba̱l re ta̱oc saꞌ li tenamit. Saꞌ li be li xchal cuiꞌ, aran cuiꞌchic ta̱sukꞌi̱k. Incꞌaꞌ ta̱oc saꞌ li tenamit Jerusalén. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin. La̱in tin-ilok re li tenamit ut la̱in ajcuiꞌ tincolok re. Tinba̱nu aꞌin saꞌ incꞌabaꞌ la̱in ut saꞌ xcꞌabaꞌ laj David li quicꞌanjelac chicuu,” chan li Ka̱cuaꞌ.— Saꞌ ajcuiꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan jun x-ángel li Dios quicuulac saꞌ xmuheba̱leb laj Asiria ut quixcamsi jun ciento riqꞌuin o̱b roxcꞌa̱l mil (185,000) chi soldado aj Asiria. Joꞌ cuulajak chic nak quisake̱u ac camenakeb chic chixjunil. Ut laj Senaquerib lix reyeb laj Asiria, quirisi lix muheba̱leb. Quisukꞌi Nínive saꞌ xnaꞌaj ut aran quicana. Saꞌ jun li cutan laj Senaquerib yo̱ chixlokꞌoninquil lix dios Nisroc xcꞌabaꞌ saꞌ lix templo. Queꞌcuulac laj Adramelec ut laj Sarezer, li cuib chi ralal. Queꞌxcamsi chi chꞌi̱chꞌ ut queꞌe̱lelic. Queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej Ararat. Ut aꞌ chic laj Esar-hadón li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj laj Senaquerib. Saꞌ eb li cutan aꞌan quiyajer laj Ezequías. Nak nim xyajel quicuulac li profeta Isaías li ralal laj Amoz riqꞌuin ut quixye re: —Joꞌcaꞌin xye a̱cue li Ka̱cuaꞌ. Ta̱yi̱b ru li cꞌaꞌru tento ta̱yi̱b ru saꞌ la̱ cuochoch xban nak ca̱mc a̱cue. Incꞌaꞌ chic tatqꞌuira̱k, chan. Laj Ezequías quixsukꞌisi rib saꞌ lix chꞌa̱t ut quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ Dios ut quixye: —La̱in nintzꞌa̱ma cha̱cuu, at Ka̱cuaꞌ Dios, chijulticokꞌ taxak a̱cue nak la̱in xincꞌanjelac cha̱cuu chi anchal inchꞌo̱l ut xinba̱nu li us joꞌ nacuulac cha̱cuu, chan. Ut quiya̱bac chi kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱l. Toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ na-el laj Isaías saꞌ li neba̱l re li rochoch li rey nak quia̱tinac cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin. Ut quixye re: —Sukꞌin riqꞌuin laj Ezequías, li nacꞌamoc be chiruheb lin tenamit. Ut ta̱ye re, “Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ, lix Dios laj David la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ: La̱in xcuabi la̱ tij ut xinqꞌue retal nak yo̱cat chi ya̱bac. Anakcuan tatinqꞌuirtesi. Ut saꞌ oxib cutan naru chic tatxic saꞌ lin templo. Ut oꞌlaju chihab chic tatcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱in tincolok a̱cue la̱at ut la̱in ajcuiꞌ tincolok reheb lin tenamit saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Asiria. Tincoleb lin tenamit re xcolbal rix lin lokꞌal ut xban ajcuiꞌ nak quinra laj David li quicꞌanjelac chicuu,” chan li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Isaías quixye reheb: —Te̱yi̱b caꞌchꞌinak li higo, chan. Ut queꞌxyi̱b li higo ut queꞌxqꞌue chiru lix ra li rey ut quiqꞌuira. Ut laj Ezequías quixye re laj Isaías: —¿Cꞌaꞌru li retalil ta̱qꞌue re nak tinnau nak li Ka̱cuaꞌ tinixqꞌuirtesi ut re ajcuiꞌ nak tinnau nak saꞌ oxib cutan naru tinxic cuiꞌchic saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ? chan. Ut laj Isaías quixye re laj Ezequías: —Aꞌan aꞌin li retalil li tixqꞌue li Ka̱cuaꞌ re nak ta̱nau nak tixba̱nu li quixye: ¿Ma ta̱cuaj nak ta̱numekꞌ chi ubej li sakꞌe o̱bak o̱r malaj ut ta̱cuaj nak ta̱sukꞌi̱k chirix o̱bak o̱r? chan. Ut laj Ezequías quixye: —Moco chꞌaꞌaj ta nak li sakꞌe ta̱xic chi ubej o̱bak o̱r, abanan nak ta̱sukꞌi̱k chirix o̱bak o̱r, aꞌan chꞌaꞌaj, chan. Ut li profeta Isaías quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak tixqꞌue li retalil. Ut li Dios quixqꞌue li sakꞌe chi sukꞌi̱c chirix o̱b o̱r joꞌ naxcꞌut saꞌ lix relo̱j laj Acaz, li naxbis cuiꞌ li o̱r riqꞌuin li sakꞌe. Saꞌ eb li cutan aꞌan laj Merodac-baladán lix reyeb laj Babilonia quirabi resil nak quiyajer laj Ezequías. Joꞌcan nak quixtakla xhu ut quixtakla ajcuiꞌ lix ma̱tan. (Laj Merodac-baladán, aꞌan li ralal laj Baladán.) Laj Ezequías quixcꞌuleb saꞌ xya̱lal lix takl laj Merodac-baladán ut quixcꞌut chiruheb lix plata, lix oro, lix especias ut li sununquil ban. Quixcꞌut ajcuiꞌ chiruheb lix chꞌi̱chꞌ re pletic. Chixjunil li cꞌaꞌru cuan re saꞌ lix naꞌaj quixcꞌut chiruheb. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru re li rey Ezequías incꞌaꞌ ta quixcꞌut chiruheb lix takl laj Merodac-baladán. Laj Isaías quicuulac riqꞌuin li rey Ezequías ut quixye re: —At rey, ¿bar xeꞌchal chak eb li cui̱nk aꞌan? Ut, ¿cꞌaꞌru xeꞌxye a̱cue? chan. Ut li rey Ezequías quixye re: —Toj Babilonia xeꞌchal chak saꞌ xnajtil tenamit, chan. Quixye cuiꞌchic laj Isaías: —¿Cꞌaꞌru xeꞌril saꞌ li palacio?— Ut laj Ezequías quixye re: —Xeꞌril chixjunil li cꞌaꞌru cuan saꞌ li cuochoch joꞌ ajcuiꞌ li cuan saꞌ eb li naꞌajej li naxocman cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌ re ru cue incꞌaꞌ ta xincꞌut chiruheb, chan. Ut laj Isaías quixye re: —Abi li cꞌaꞌru xye li Ka̱cuaꞌ. “Ta̱cuulak xkꞌehil nak chixjunil li cuan saꞌ la̱ cuochoch ta̱cꞌamekꞌ aran Babilonia. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru li queꞌxxoc eb la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ toj chalen anakcuan ta̱cꞌamekꞌ. Ma̱cꞌaꞌ chic ta̱cana̱k.” Ut teꞌcꞌamekꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol aran Babilonia. Eb aꞌan teꞌcua̱nk chokꞌ eunucosSaꞌ li versículo 20:18 li a̱tin “eunuco” naraj naxye nak li cui̱nk aꞌan pokꞌbil xbaneb li rech cui̱nkilal re nak incꞌaꞌ ta̱cua̱nk rixakil. saꞌ li rochoch lix reyeb laj Babilonia, chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Ezequías quixye re laj Isaías: —Sa rabinquil li ra̱tin li Dios li xaye cue, chan. Quixye chi joꞌcan xban nak quixcꞌoxla nak joꞌ najtil toj yoꞌyo̱k ta̱cua̱nk li tuktu̱quil usilal ut ma̱cꞌaꞌ tixcꞌul. Chixjunil li quixba̱nu laj Ezequías nak cuan saꞌ xcuanquil chokꞌ rey, tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá. Tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ retalil chanru nak quixyi̱b li pila ut li rok haꞌ li quinumeꞌ cuiꞌ li haꞌ saꞌ li tenamit. Ut laj Ezequías quicam ut coxtauheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut aꞌ chic laj Manasés li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Cablaju chihab cuan re laj Manasés nak qui-oc chokꞌ rey. Ut oꞌlaju roxcꞌa̱l chihab quicuan chokꞌ rey aran Jerusalén. Lix naꞌ laj Manasés, xHepsiba xcꞌabaꞌ. Laj Manasés quima̱cob chiru li Dios xban nak quixba̱nu li ma̱usilal li queꞌxba̱nu li tenamit li queꞌisi̱c saꞌ li naꞌajej aꞌan xban li Dios nak queꞌoc laj Israel. Laj Manasés quilajxyi̱b cuiꞌchic eb li naꞌajej najt xteram re xlokꞌoninquileb li jalanil dios. Aꞌan eb li naꞌajej li quilajxjuqꞌui laj Ezequías lix yucuaꞌ. Quixxakab li artal re xlokꞌoninquil laj Baal li jalanil dios. Quixyi̱b ajcuiꞌ lix jalam u̱ch lix Asera lix dioseb joꞌ quixba̱nu laj Acab li quicuan chokꞌ xreyeb laj Israel. Ut quixlokꞌoniheb ajcuiꞌ li chahim, li po ut li sakꞌe. Ut aran saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ quixyi̱b li artal re xlokꞌoninquil li jalanil dios saꞌ li naꞌajej li quixye li Dios nak caꞌaj cuiꞌ aꞌan ta̱lokꞌoni̱k aran Jerusalén. Ut saꞌ li cuib chi neba̱l re li templo laj Manasés quixyi̱beb li artal re xlokꞌoninquileb li chahim. Quixcꞌat li ralal chokꞌ xmayej chiruheb li yi̱banbil dios. Ut naxic riqꞌuineb laj kꞌe ut riqꞌuineb laj tu̱l chixpatzꞌbal cꞌaꞌru tixba̱nu. Cꞌajoꞌ nak quichal xjoskꞌil li Dios xban li ma̱usilal quixba̱nu. Quixqꞌue lix jalam u̱ch li yi̱banbil dios xAsera saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Li Dios quixye chi joꞌcaꞌin reheb laj David ut laj Salomón li ralal: —La̱in tinqꞌue lin cꞌabaꞌ chi junelic saꞌ li templo aran Jerusalén saꞌ li naꞌajej li xinsicꞌ ru saꞌ xya̱nkeb chixjunil lix naꞌajeb li cablaju xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Saꞌ li naꞌajej aꞌan la̱in tinlokꞌoni̱k chi junelic. Ut incꞌaꞌ chic tincanabeb laj Israel chi isi̱c saꞌ li naꞌajej li xinqꞌue reheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb, cui teꞌxba̱nu chixjunil li xinye reheb ut cui teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab li xinqꞌue re laj Moisés laj cꞌanjel chicuu, chan li Ka̱cuaꞌ. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ. Laj Manasés quicꞌamoc be chiruheb chixba̱nunquil li ma̱usilal. Kꞌaxal cuiꞌchic yibru queꞌxba̱nu chiru li queꞌxba̱nu eb li jalan tenamit li queꞌisi̱c saꞌ eb li naꞌajej aꞌan xban li Dios nak queꞌoc laj Israel. Joꞌcan nak eb li profetas queꞌxye li cꞌaꞌru quiyeheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxye: —Cꞌajoꞌ li ma̱usilal quixba̱nu li rey Manasés. Kꞌaxal yibru chiru li ma̱usilal queꞌxba̱nu eb laj amorreo li queꞌcuan saꞌ li naꞌajej aꞌin junxil. Aꞌan xcꞌamoc be chiruheb laj Judá chixlokꞌoninquileb li jalanil dios. Xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu, la̱in tintakla li raylal saꞌ xbe̱neb laj Jerusalén ut saꞌ xbe̱neb laj Judá. Ta̱rahokꞌ saꞌ xxiqueb chixjunileb li teꞌabi̱nk re resil li raylal teꞌxcꞌul, chan li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. La̱in tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb laj Jerusalén joꞌ xinba̱nu reheb laj Samaria ut eb li ralal xcꞌajol laj Acab. La̱in tincuisi li ma̱usilal aran Jerusalén. Chanchan chꞌajbil tinba̱nu reheb joꞌ nak nachꞌajeꞌ junak li secꞌ tzꞌaj ru ut nahupuba̱c. La̱in tintzꞌekta̱naheb li tenamit li incꞌaꞌ teꞌsachekꞌ ruheb. Tincanabeb saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb ut teꞌxchap chokꞌ reheb lix naꞌajeb ut li cꞌaꞌru cuan reheb. La̱in tinqꞌue li raylal aꞌin saꞌ xbe̱neb xban nak eb lin tenamit xeꞌma̱cob chicuu. Queꞌxchikꞌ injoskꞌil chalen nak queꞌel chak Egipto lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb ut toj chalen anakcuan, chan li Dios. Kꞌaxal cuiꞌchic nabaleb li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c quixcamsi laj Manasés. Chanchan nak quinujac li tenamit Jerusalén chi quicꞌ. Ut quixcꞌameb ajcuiꞌ xbeheb laj Judá chi ma̱cobc chiru li Ka̱cuaꞌ. Chixjunil li quilajxba̱nu laj Manasés nak cuan chokꞌ rey joꞌ ajcuiꞌ li ma̱usilal quixba̱nu, tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá. Laj Manasés quicam ut quimukeꞌ saꞌ lix naꞌaj li utzꞌuꞌuj re laj Uza nachꞌ riqꞌuin li palacio. Ut aꞌ chic laj Amón li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Cuib xcaꞌcꞌa̱l chihab cuan re laj Amón nak qui-oc chokꞌ rey. Cuib chihab quicuan chokꞌ rey aran Jerusalén. Lix naꞌ, aꞌan lix Mesulemet lix rabin laj Haruz. Jotba xtenamit. Laj Amón quixba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixba̱nu laj Manasés lix yucuaꞌ. Joꞌ quixba̱nu lix yucuaꞌ, joꞌcan ajcuiꞌ quixba̱nu laj Amón. Quixlokꞌoni li yi̱banbil dios li quixlokꞌoni lix yucuaꞌ ut quicꞌanjelac chiruheb. Quixtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut quixkꞌet li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ. Eb li nequeꞌtenkꞌan re laj Amón queꞌxcꞌu̱b ru chanru nak teꞌxba̱nu ut queꞌxcamsi laj Amón saꞌ li palacio. Chirix chic aꞌan eb laj Judá queꞌxcamsiheb li queꞌcꞌu̱ban ru xcamsinquil li rey Amón. Ut aꞌ chic laj Josías li ralal quixakaba̱c chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Chixjunil li quixba̱nu laj Amón nak cuan chokꞌ rey tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá. Laj Amón quicam ut quimukeꞌ saꞌ lix naꞌaj li utzꞌuꞌuj re laj Uza nachꞌ riqꞌuin li palacio. Ut aꞌ chic laj Josías li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Cuakxakib chihab cuan re laj Josías nak qui-oc chokꞌ rey. Junlaju xcaꞌcꞌa̱l chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Lix naꞌ xJedida xcꞌabaꞌ. Ut lix Jedida, aꞌan xrabin laj Adaía. Boscat xtenamit. Laj Josías cha̱bil xnaꞌleb nak quicuan chokꞌ rey. Quixba̱nu li ti̱quilal chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Quixba̱nu li us chi anchal xchꞌo̱l joꞌ quixba̱nu laj David lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ ut incꞌaꞌ quixcanab xba̱nunquil li us. Yo̱ cuakxaklaju chihab roquic chokꞌ rey laj Josías nak quixtakla laj Safán laj tzꞌi̱b saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Laj Safán, aꞌan li ralal laj Azalía ut laj Azalía, aꞌan li ralal laj Mesulam. Li rey Josías quixye re laj Safán: —Ayu riqꞌuin laj Hilcías li xbe̱nil aj tij. Ta̱ye re nak tixchꞌutub chixjunil li tumin li nequeꞌxqꞌue li tenamit reheb li nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li oqueba̱l re li templo. Ta̱ye re laj Hilcías nak tixqꞌue li tumin reheb li cui̱nk li nequeꞌjolomin re li xyi̱banquil li templo. Li tumin aꞌan ta̱cꞌanjelak chiruheb re xtojbal li yo̱queb chi cꞌanjelac. Teꞌxqꞌue xtojbal eb laj pechꞌ, ut eb laj tzꞌac ut eb li nequeꞌjolomin re li cꞌanjel. Ut chiru ajcuiꞌ li tumin aꞌan teꞌxtoj li cheꞌ ut li pec li ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil li templo. Eb li cui̱nk li yo̱queb chi jolomi̱nc re li cꞌanjel cha̱bileb xnaꞌleb. Joꞌcan nak incꞌaꞌ te̱bir rix li joꞌ qꞌuial teꞌxsach, chan laj Josías. Saꞌ jun li cutan laj Hilcías li xbe̱nil aj tij quixye re laj Safán: —La̱in xintau saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ lix chakꞌrab li Dios, chan. Laj Hilcías quixqꞌue li hu re laj Safán ut laj Safán quiril xsaꞌ. Chirix aꞌan laj Safán laj tzꞌi̱b quixcꞌam li hu ut co̱ riqꞌuin li rey Josías ut quixye re: —Eb laj cꞌanjel cha̱cuu queꞌxchꞌutub li tumin li cuan saꞌ li templo ut queꞌxqꞌue reheb li nequeꞌjolomin re li cꞌanjel, chan. Ut laj Safán quixye ajcuiꞌ re li rey: —Laj Hilcías laj tij quixqꞌue cue li hu aꞌin, chan ut laj Safán quiril xsaꞌ li hu chiru li rey. Nak li rey Josías quirabi li chakꞌrab li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌan, quixpej li rakꞌ. Ut quixtaklaheb laj Hilcías laj tij ut laj Ahicam li ralal laj Safán, ut laj Acbor li ralal laj Micaías ut laj Safán laj tzꞌi̱b joꞌ ajcuiꞌ laj Asaías laj cꞌanjel chiru li rey. Quixye reheb: —Ayukex ut patzꞌomak re li Ka̱cuaꞌ chicuix la̱in ut chirixeb li tenamit ut chirixeb laj Judá. Patzꞌomak cꞌaꞌru takaba̱nu riqꞌuin li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin. Li Ka̱cuaꞌ yo̱ xjoskꞌil saꞌ kabe̱n xban nak eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin, chan li rey Josías. Laj Hilcías laj tij, rochbeneb laj Ahicam, laj Acbor, laj Safán ut laj Asaías queꞌco̱eb riqꞌuin lix Hulda chi patzꞌoc. Lix Hulda, aꞌan jun xprofeta li Dios. Aꞌan rixakil laj Salum. Laj Salum, aꞌan li ralal laj Ticva. Laj Ticva, aꞌan li ralal laj Harhas. Laj Salum, aꞌan li na-iloc re li akꞌej li nacꞌanjelac saꞌ li templo. Lix Hulda cuan rochoch Jerusalén saꞌ li naꞌajej li quiyi̱ba̱c mokon. Eb li cui̱nk queꞌa̱tinac riqꞌuin. Lix Hulda quixye reheb li cui̱nk: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Ye re li ani xtaklan chak e̱re, “Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱in tintakla chak raylal saꞌ xbe̱n li tenamit Jerusalén ut saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb aran. Tinba̱nu chixjunil li tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu li quiril xsaꞌ lix reyeb laj Judá. Xinteneb li raylal aꞌin saꞌ xbe̱neb xban nak xineꞌxtzꞌekta̱na ut xeꞌxcꞌat li incienso chiruheb li jalanil dios. Xeꞌxchikꞌ injoskꞌil nak xeꞌxyi̱b riqꞌuin rukꞌeb li jalanil dios ut xeꞌxlokꞌoni. Yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb laj Jerusalén. Incꞌaꞌ ta̱numekꞌ lin joskꞌil cui incꞌaꞌ tinba̱nu li cꞌaꞌru xinye,” chan li Dios. Joꞌcaꞌin te̱ye re lix reyeb laj Judá li xtaklan chak e̱re chixsicꞌbal cꞌaꞌru nacuaj. Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ lix Dios eb laj Israel, “La̱at xaqꞌue xcuanquil li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu. Xyotꞌeꞌ a̱chꞌo̱l ut xacubsi a̱cuib chicuu nak xacuabi nak tintakla raylal saꞌ xbe̱n Jerusalén joꞌ eb ajcuiꞌ li tenamit. Xacuabi nak xinye nak tinsach ruheb ut tinpoꞌ lix naꞌajeb. Xapej la̱ cuakꞌ xban xrahil a̱chꞌo̱l ut xatya̱bac chicuu. La̱in xcuabi li cꞌaꞌru xaye. La̱in incꞌaꞌ tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb nak toj yoꞌyo̱kat. La̱at incꞌaꞌ ta̱cuil li raylal li tintakla saꞌ xbe̱neb. Tatca̱mk ut toxa̱tauheb la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut tatmukekꞌ saꞌ xya̱lal,” chan li Dios.— Ut eb li takl queꞌsukꞌi riqꞌuin li rey Josías ut queꞌxye re li cꞌaꞌru quixye li Dios. Li rey Josías quixtakla xbokbaleb riqꞌuin chixjunileb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Judá ut saꞌ xya̱nkeb laj Jerusalén. Co̱ saꞌ lix templo li Dios rochbeneb li cui̱nk aj Judá ut rochbeneb li cui̱nk li cuanqueb Jerusalén. Queꞌco̱eb rochben eb laj tij ut eb li profeta. Queꞌco̱eb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit, joꞌ ni̱nk, joꞌ cocꞌ. Ut li rey quiril chiruheb chixjunil li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu re li contrato, li hu li queꞌxtau saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Quixakli li rey chixcꞌatk li rokechal li templo ut quixba̱nu jun li contrato riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Quixye re li Ka̱cuaꞌ nak tixba̱nu lix chakꞌrab ut chi anchal xchꞌo̱l tixba̱nu li naxtakla li Ka̱cuaꞌ. Quixye nak chi anchal xchꞌo̱l tixqꞌue xcuanquil li contrato li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu. Ut chixjunileb li tenamit queꞌxye nak teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li contrato. Li rey Josías quixtakla laj Hilcías li xbe̱nil aj tij, joꞌqueb ajcuiꞌ li xcabil aj tij ut eb li nequeꞌcꞌacꞌalen re li templo. Quixye reheb nak teꞌrisi saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ chixjunil li quicꞌanjelac re xlokꞌoninquil laj Baal ut lix Asera. Teꞌrisi ajcuiꞌ chixjunil li quicꞌanjelac re xlokꞌoninquil li sakꞌe, li po ut eb li chahim. Ut li rey Josías quixcꞌat chixjunil chire li tenamit Jerusalén saꞌ li cꞌaleba̱l Cedrón ut quixtakla lix chahil aran Bet-el. Quirisiheb laj tij li queꞌcꞌanjelac chiruheb li jalanil dios, li queꞌxakaba̱c xbaneb li rey junxil chixcꞌatbal li incienso saꞌ eb li naꞌajej li najt xteram li cuanqueb Judá ut Jerusalén. Ut quirisiheb ajcuiꞌ li queꞌcꞌatoc incienso re xlokꞌoninquileb laj Baal, li sakꞌe ut li po joꞌ eb ajcuiꞌ li chahim. Quixtakla ajcuiꞌ risinquil saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ lix jalam u̱ch lix Asera. Queꞌrisi Jerusalén ut queꞌxcꞌam toj saꞌ li ru takꞌa re Cedrón ut aran queꞌxcꞌat. Ut lix chahil queꞌxcut saꞌ xbe̱neb lix mukleba̱l li tenamit. Ut quixtakla ajcuiꞌ xjucꞌbal saꞌ li templo lix naꞌajeb li nequeꞌxcꞌayi ribeb re xlokꞌoninquil lix dioseb. Aꞌan lix naꞌajeb li nequeꞌquemoc re li tꞌicr li nacꞌanjelac re xlokꞌoninquil li yi̱banbil dios xAsera. Quixtakla xcꞌambal Jerusalén chixjunileb laj tij li cuanqueb Judá ut quixtakla xpoꞌbaleb chixjunileb li naꞌajej najt xteram li queꞌxcꞌat cuiꞌ li incienso eb laj tij. Naticla saꞌ li naꞌajej Geba ut nacuulac toj saꞌ li naꞌajej Beerseba. Quixtakla xjucꞌbal eb li artal li cuanqueb saꞌ li oqueba̱l re laj Josué, li quitaklan saꞌ li tenamit. Eb li artal aꞌan queꞌcuan saꞌ xtzꞌe li oqueba̱l re li tenamit. Eb laj tij aꞌan incꞌaꞌ queꞌru chi cꞌanjelac saꞌ li templo, abanan queꞌxcuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal rochbeneb laj tij li queꞌcꞌanjelac saꞌ li templo. Li rey Josías quixtakla xpoꞌbal li naꞌajej Tofet li cuan saꞌ li ru takꞌa saꞌ lix chꞌochꞌ laj Ben-hinom. Quixpoꞌ li naꞌajej aꞌan re nak ma̱ ani chic tixcꞌat li ralal malaj ut lix rabin chokꞌ xmayej chiru li yi̱banbil dios Moloc. Ut quixtakla ajcuiꞌ risinquileb li cacua̱y li queꞌxkꞌaxtesiheb lix reyeb laj Judá re xlokꞌoninquil li sakꞌe. Eb li cacua̱y aꞌin queꞌcuan saꞌ li neba̱l re li templo nachꞌ riqꞌuin li oqueba̱l ut nachꞌ ajcuiꞌ riqꞌuin lix naꞌaj laj Natán-melec li eunuco li nim xcuanquil. Ut quixcꞌateb ajcuiꞌ li carruaje li queꞌcꞌanjelac re xlokꞌoninquil li sakꞌe. Ut quixjucꞌ ajcuiꞌ eb li artal li queꞌcuan saꞌ xbe̱n cab nachꞌ riqꞌuin li naꞌajej li quicuan cuiꞌ laj Acaz, li queꞌyi̱ba̱c xbaneb lix reyeb laj Judá. Ut quixtakla ajcuiꞌ xjucꞌbal li cuib chi artal li queꞌyi̱ba̱c xban laj Manasés li queꞌcuan saꞌ li cuib chi neba̱l re lix templo li Ka̱cuaꞌ. Queꞌrisi aran ut queꞌxjor ut li xcꞌaj quicuteꞌ saꞌ li nimaꞌ Cedrón. Ut quixtakla ajcuiꞌ xpoꞌbal eb li artal li quixyi̱b laj Salomón lix reyeb laj Israel. Eb li artal aꞌan queꞌcuan saꞌ li este re Jerusalén ut saꞌ li sur re li tzu̱l Olivos.Saꞌ li versículo 23:13 li tzu̱l aꞌin nequeꞌxye ajcuiꞌ “Monte de la Destrucción” re. Eb li artal aꞌan queꞌyi̱ba̱c re xlokꞌoninquileb li jalanil dios li kꞌaxal yibeb ru. Aꞌaneb lix Astoret lix dioseb laj Sidón, laj Quemos lix dioseb laj Moab ut laj Milcom lix dioseb li ralal xcꞌajol laj Amón. Quixtakla ajcuiꞌ xpoꞌbal li pec ut li cheꞌ li quicꞌanjelac re xlokꞌoninquil lix Asera. Ut quixcut xbakeleb li camenak saꞌ li naꞌajej li queꞌcuan cuiꞌ. Quixtakla ajcuiꞌ xpoꞌbal li artal li cuan Bet-el ut li naꞌajej li najt xteram li quixyi̱b laj Jeroboam li ralal laj Nabat. Laj Jeroboam, aꞌan li quicꞌamoc xbeheb laj Israel chi ma̱cobc. Queꞌxcꞌat li artal li najt xteram ut queꞌxcꞌat ajcuiꞌ lix jalam u̱ch li yi̱banbil dios xAsera. Li rey Josías qui-iloc chi xjun sutam li naꞌajej aꞌan. Quiril li mukleba̱l cuan saꞌ li tzu̱l. Quixtakla risinquileb lix bakel li camenak. Queꞌrisiheb chak lix bakeleb ut queꞌxcꞌat saꞌ xbe̱n li artal aꞌan re xmuxbal ru, joꞌ quiyeheꞌ reheb xban lix profeta li Dios li quiyehoc resil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Ut li rey quixye: —¿Cꞌaꞌru chi mukleba̱lil li yo̱quin chirilbal? chan. Eb li cui̱nk queꞌxye re: —Saꞌ li mukleba̱l aꞌan mukbil lix profeta li Dios li quichal chak Judá. Li cui̱nk aꞌan quixye resil chixjunil li cꞌaꞌru tixcꞌul li artal Bet-el. Ut aꞌan ajcuiꞌ quiyehoc resil chixjunil li cꞌaꞌru yo̱ chi cꞌulma̱nc anakcuan, chanqueb. Ut li rey quixye reheb: —Me̱chꞌeꞌ li mukleba̱l aꞌan. Eb lix bakel li cui̱nk aꞌan incꞌaꞌ teꞌchꞌeꞌekꞌ, chan. Joꞌcan nak incꞌaꞌ queꞌrisi xbakel li profeta aꞌan chi moco queꞌrisi xbakel li profeta li quichal Samaria. Joꞌ quixba̱nu aran Bet-el, joꞌcan ajcuiꞌ quixba̱nu saꞌ chixjunileb li tenamit li cuanqueb Samaria. Quixtakla xjucꞌbal chixjunileb li artal saꞌ eb li naꞌajej najt xteram li queꞌxyi̱b lix reyeb laj Israel li queꞌchikꞌoc re xjoskꞌil li Dios. Quixtakla xcamsinquileb laj tij li queꞌcꞌanjelac saꞌ eb li naꞌajej li najt xteram. Ut queꞌxcꞌat xbakeleb li cristian saꞌ xbe̱neb li artal. Chirix chic aꞌan quisukꞌi cuiꞌchic Jerusalén. Li rey Josías quixye reheb li tenamit nak teꞌoc cuiꞌchic chixninkꞌeinquil li reliqueb aran Egipto. Pascua nayeman re li ninkꞌe aꞌan. Teꞌxninkꞌei re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li contrato. Ma̱ jun sut queꞌxba̱nu li ninkꞌe aꞌin chi tzꞌakal re ru toj saꞌ eb li cutan aꞌin chalen nak eb laj rakol a̱tin queꞌcꞌamoc be chiruheb, chi moco queꞌxba̱nu nak queꞌcuan li rey aran Israel ut Judá. Ac yo̱ chic xcuakxaklaju chihab roquic chokꞌ rey laj Josías nak queꞌxninkꞌei cuiꞌchic li Pascua aran Jerusalén re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut laj Josías quirisiheb ajcuiꞌ laj tu̱l ut eb laj kꞌe li cuanqueb Jerusalén ut saꞌ chixjunil li naꞌajej Judá. Quirisiheb ajcuiꞌ li yi̱banbil dios saꞌ eb li junju̱nk chi cab, joꞌ ajcuiꞌ li jalam u̱ch ut chixjunil li cꞌaꞌak re ru li quicꞌanjelac re xlokꞌoninquil li jalanil dios. Quixba̱nu chi joꞌcan re nak ta̱tzꞌaklok ru xba̱nunquil chixjunil li chakꞌrab li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu li quixtau laj Hilcías laj tij saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ma̱ jun chic rey quicuan joꞌ li rey Josías, chi moco junxil chi moco mokon. Ma̱ ani chic quixkꞌaxtesi rib chi tzꞌakal chiru li Dios joꞌ quixba̱nu laj Josías. Chi anchal xchꞌo̱l, chi anchal ra̱m, ut chi anchal xmetzꞌe̱u quicꞌanjelac chiru li Dios joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Abanan li Ka̱cuaꞌ toj yo̱ ajcuiꞌ xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb laj Judá xban li ma̱usilal li quixba̱nu laj Manasés nak quixchikꞌ xjoskꞌil li Dios. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱in tinsach ruheb laj Judá joꞌ nak xinsach ruheb laj Israel. Tintzꞌekta̱na li tenamit Jerusalén li sicꞌbil ru inban. Tintzꞌekta̱na li templo usta xinye nak aran tinlokꞌoni̱k chi junelic, chan li Dios. Chixjunil li quixba̱nu li rey Josías tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li cꞌaꞌru quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá. Nak laj Josías cuan chokꞌ xreyeb laj Judá laj Necao lix reyeb laj Egipto co̱ saꞌ li nimaꞌ Éufrates chi pletic riqꞌuin lix reyeb laj Asiria. Li rey Josías co̱ chi pletic riqꞌuin laj Necao. Nak laj Necao quiril laj Josías, ticto quixcamsi aran Meguido. Eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey Josías queꞌxxoc li camenak ut queꞌxqꞌue saꞌ jun carruaje re teꞌxcꞌam Jerusalén ut aran queꞌxmuk. Ut eb li tenamit queꞌxxakab laj Joacaz li ralal chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj laj Josías lix yucuaꞌ. Oxib xcaꞌcꞌa̱l chihab cuan re laj Joacaz nak qui-oc chokꞌ rey. Oxib po quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Lix naꞌ, aꞌan lix Hamutal lix rabin laj Jeremías. Libna xtenamit. Laj Joacaz quixba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ queꞌxba̱nu lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ li queꞌcuan chokꞌ rey junxil. Li rey Necao quixchap laj Joacaz ut quixqꞌue chi pre̱xil aran Ribla li cuan saꞌ xcue̱nt Hamat. Quixba̱nu chi joꞌcan re nak laj Joacaz incꞌaꞌ chic ta̱takla̱nk aran Jerusalén. Ut laj Necao quixpuersiheb laj Judá chi xtojbal numenak cuuklaju xca̱cꞌa̱l quintal (72) li plata ut caꞌchꞌin chic ma̱ oxib arroba li oro. Ut li rey Necao quixxakab chokꞌ xreyeb laj Judá laj Eliaquim chokꞌ re̱kaj laj Josías lix yucuaꞌ. Quixjal xcꞌabaꞌ laj Eliaquim. Aj Joacim chic quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Laj Necao quixcꞌam toj Egipto laj Joacaz ut aran quicam. Laj Joacim quixtoj re li rey Necao li plata ut li oro li quixpatzꞌ. Quixpuersiheb li tenamit chixtojbal aꞌan, aꞌ yal joꞌ qꞌuial lix naꞌajeb cuan. Li junju̱nk queꞌxqꞌue li joꞌ qꞌuial li queꞌyeheꞌ re ut laj Joacim quixqꞌue li plata ut li oro re li rey. O̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab cuan re laj Joacim nak qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. Junlaju chihab quicuan chokꞌ rey aran Jerusalén. Lix naꞌ, aꞌan lix Zebuda lix rabin laj Pedaías. Ruma xtenamit. Ut li rey Joacim quixba̱nu li ma̱usilal chiru li Dios joꞌ queꞌxba̱nu lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ li queꞌcuan chokꞌ rey junxil. Nak cuan chokꞌ xreyeb laj Judá laj Joacim, laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia quipletic riqꞌuineb laj Judá. Oxib chihab quicuan laj Joacim rubel xcuanquil. Chirix aꞌan laj Joacim quixkꞌetkꞌeti rib chiru laj Nabucodonosor. Abanan li Ka̱cuaꞌ quixtaklaheb laj Babilonia, eb laj Siria, eb laj Moab, ut eb laj Amón chi pletic riqꞌuineb laj Judá re teꞌxsach ruheb joꞌ quiyeheꞌ reheb li profeta xban li Ka̱cuaꞌ. Relic chi ya̱l li Ka̱cuaꞌ quixba̱nu aꞌin re nak eb laj Israel teꞌisi̱k saꞌ li naꞌajej Judá xban li ma̱usilal li quixba̱nu laj Manasés. Ut xban ajcuiꞌ nak nabaleb li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c quixcamsiheb laj Manasés. Chanchan nak quinujac li tenamit riqꞌuin lix quiqꞌueleb. Ut li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ chic quiraj xcuybal xma̱c. Chixjunil li quixba̱nu li rey Joacim tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Crónicas li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá. Laj Joacim quicam ut coxtau lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut aꞌ chic laj Joaquín li ralal qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá chokꞌ re̱kaj. Ma̱ bar chic quiraj xic chi pletic lix reyeb laj Egipto xban nak lix reyeb laj Babilonia ac quire̱chani chixjunil li naꞌajej nak quipletic chak riqꞌuineb. Naticla cuan cuiꞌ li nimaꞌ re Egipto ut nacuulac toj saꞌ li nimaꞌ Éufrates. Cuakxaklaju chihab cuan re laj Joaquín nak qui-oc chokꞌ rey. Ut oxib po quicuan chokꞌ rey aran Jerusalén. Lix naꞌ, aꞌan lix Nehusta lix rabin laj Elnatán. Jerusalén xtenamit. Li rey Joaquín quixba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixba̱nu lix yucuaꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan eb li nequeꞌtenkꞌan re laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia queꞌco̱eb chi pletic Jerusalén. Ut queꞌxsut li tenamit. Li rey Nabucodonosor co̱ ajcuiꞌ Jerusalén nak ac sutsu li tenamit xbaneb. Li rey Joaquín quixkꞌaxtesi rib rubel xcuanquil li rey Nabucodonosor rochben lix naꞌ ut eb li ralal, joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌiloc re laj Joaquín ut eb li nequeꞌtenkꞌan re chi takla̱nc. Laj Nabucodonosor quixchapeb ut quixcꞌameb chi pre̱xil. Aꞌin quicꞌulman nak ac yo̱ cuakxakib chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Babilonia laj Nabucodonosor. Quicꞌulman joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Li rey Nabucodonosor quirisi saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ chixjunil li terto xtzꞌak ut quixcꞌam chokꞌ re. Ut quixcꞌam ajcuiꞌ li terto xtzꞌak li cuan saꞌ li rochoch li rey. Ut quixcꞌam ajcuiꞌ chixjunil li nacꞌanjelac saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ li quixyi̱b riqꞌuin oro laj Salomón lix reyeb laj Israel. Li rey Nabucodonosor quixcꞌameb chi pre̱xil chixjunileb li queꞌcuan Jerusalén. Quixcꞌameb li soldado joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb. Quixcꞌam chixjunileb li nequeꞌxnau cꞌanjelac chi cha̱bil, joꞌ eb ajcuiꞌ laj tenol chꞌi̱chꞌ. Laje̱b mil chixjunileb li cristian li quixcꞌam Babilonia. Caꞌaj chic eb li nebaꞌeb queꞌcana Jerusalén. Quixcꞌam chi pre̱xil li rey Joaquín toj Babilonia joꞌ ajcuiꞌ lix naꞌ ut eb li rixakil ut eb li cui̱nk li nequeꞌtenkꞌan re chi taklac. Ut quixcꞌameb ajcuiꞌ chi pre̱xil li cui̱nk li cuanqueb xcuanquil saꞌ li tenamit Jerusalén. Quixtaklaheb ajcuiꞌ Babilonia chixjunileb lix soldados laj Judá. Cuukub mil chi soldado cauheb rib ut nequeꞌxnau pletic chi us. Ut quixtaklaheb ajcuiꞌ jun mil li cui̱nk li nequeꞌxnau cꞌanjelac chi us joꞌ eb ajcuiꞌ laj tenol chꞌi̱chꞌ. Ut li rey Nabucodonosor quixxakab chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj laj Joaquín laj Matanías li rican. Quixjal xcꞌabaꞌ laj Matanías. Aj Sedequías chic quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Jun xcaꞌcꞌa̱l chihab cuan re laj Sedequías nak qui-oc chokꞌ rey. Junlaju chihab quicuan chokꞌ rey aran Jerusalén. Lix naꞌ, aꞌan lix Hamutal lix rabin laj Jeremías. Libna xtenamit. Li rey Sedequías quixba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixba̱nu laj Joacim. Ut quichal xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb laj Jerusalén ut saꞌ xbe̱neb laj Judá toj retal nak quixcanabeb chi cꞌamecꞌ saꞌ jalan tenamit. Mokon chic li rey Sedequías quipletic riqꞌuin lix reyeb laj Babilonia. Yo̱ chic bele̱b chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Sedequías. Saꞌ li laje̱b xbe li xlaje li po re li chihab aꞌan nak co̱ laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia rochbeneb chixjunileb lix soldados chi pletic riqꞌuin li tenamit Jerusalén. Queꞌxyi̱b lix muheba̱leb chire li tenamit ut queꞌxyi̱b lix takleba̱l chi xjun sutam. Li tenamit sutsu xbaneb toj saꞌ li junlaju chihab roquic chokꞌ rey laj Sedequías. Saꞌ li bele̱b xbe li xca̱ po re li chihab quinumta li cueꞌej saꞌ xbe̱neb li cuanqueb Jerusalén. Ut ma̱cꞌaꞌ chic xtzacae̱mkeb. Eb laj Jerusalén queꞌxhop li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit ut queꞌe̱lelic chi kꞌek chixjunileb li cui̱nk li cauheb rib chi pletic rochben li rey. Queꞌel saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ xyi li cuib chi tzꞌac chixcꞌatk lix naꞌaj li rutzꞌuꞌuj li rey, usta cuanqueb lix soldado laj Babilonia chi xjun sutam li tenamit. Queꞌco̱eb saꞌ li be li naxic Arabá. Abanan eb li soldado aj Babilonia queꞌxta̱ke li rey Sedequías ut coxeꞌxchap saꞌ li ru takꞌa re Jericó. Ut chixjunileb lix soldado laj Sedequías queꞌe̱lelic yalak bar. Nak ac xeꞌxchap li rey Sedequías queꞌxcꞌam aran Ribla riqꞌuin lix reyeb laj Babilonia. Ut aran quirakeꞌ a̱tin saꞌ xbe̱n. Ut chiru laj Sedequías queꞌxchꞌic chi chꞌi̱chꞌ saꞌ cuxeb li ralal. Chirix aꞌan queꞌrisi lix nakꞌ ru xcabichal laj Sedequías, queꞌxbacꞌ riqꞌuin cadena ut queꞌxcꞌam toj Babilonia. Yo̱ chic bele̱laju chihab roquic laj Nabucodonosor chokꞌ xreyeb laj Babilonia. Cuukub cutan chic xticlajic li roꞌ po re li chihab aꞌan nak laj Nabuzaradán quicuulac Jerusalén. Aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldado li nequeꞌcꞌacꞌalen re li rey aran Babilonia. Nak quicuulac laj Nabuzaradán Jerusalén quixcꞌat lix templo li Ka̱cuaꞌ ut quixcꞌat ajcuiꞌ li rochoch li rey. Ut quixcꞌat ajcuiꞌ li rochocheb chixjunileb li cuanqueb xcuanquil. Chixjunileb li cab li cuanqueb Jerusalén quilajxcꞌat. Eb li soldado aj BabiloniaSaꞌ li versículo 25:10 nequeꞌxye ajcuiꞌ aj Caldea reheb aj Babilonia. li queꞌco̱eb chirix laj Nabuzaradán queꞌxjuqꞌui chixjunil li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Jerusalén. Ut laj Nabuzaradán quixchapeb li joꞌ qꞌuialeb chic li tenamit li queꞌcana ut quixcꞌameb Babilonia joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li tenamit. Ut quixcꞌameb ajcuiꞌ li queꞌoquen chirix lix reyeb laj Babilonia. Caꞌaj cuiꞌ li nebaꞌeb quixcanabeb re nak teꞌxcꞌanjela li chꞌochꞌ ut teꞌxrakꞌi li uvas. Eb laj Babilonia queꞌxjori li okech yi̱banbil riqꞌuin bronce ut lix naꞌaj li haꞌ rochbeneb lix cꞌojleba̱l. Ut queꞌxcꞌam Babilonia chixjunil li bronce. Queꞌxcꞌam ajcuiꞌ li ni̱nki ucꞌal. Ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ li pala li queꞌcꞌanjelac saꞌ li artal joꞌqueb ajcuiꞌ lix naꞌajeb li cha ut li chꞌi̱chꞌ li quicꞌanjelac re xyi̱banquil li lámpara, joꞌ ajcuiꞌ li quicꞌateꞌ cuiꞌ li incienso. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin bronce li quicꞌanjelac saꞌ li templo, quilajeꞌxcꞌam Babilonia. Laj Nabuzaradán, li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldados li nequeꞌcꞌacꞌalen re li rey, quixcꞌam chixjunil li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin oro ut plata joꞌ li secꞌ ut li ucꞌal li quicꞌanjelac re li ru xam. Li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin bronce xban li rey Salomón kꞌaxal nabal. Li cuib chi ni̱nki okech, li pila joꞌ eb ajcuiꞌ li cablaju chi cuacax bronce li queꞌhilan cuiꞌ li pila, ma̱ ani nanaꞌoc re joꞌ qꞌuial tzꞌakal li ra̱lal xban nak incꞌaꞌ quiru xbisbal. Cuakxakib metro xni̱nkal rok li ni̱nki okech bronce. Ut numenak cuib metro xteram li cuan saꞌ xbe̱n li okech. Ut lix sahob ru li cuan saꞌ xbe̱n yi̱banbil ajcuiꞌ riqꞌuin bronce chanchan ru li cheꞌ granada. Juntakꞌe̱teb li cuib chi okech. Ut laj Seraías li xbe̱nil aj tij quichapeꞌ ut quicꞌameꞌ xbaneb lix soldado laj Nabuzaradán. Ut quicꞌameꞌ ajcuiꞌ laj Sofonías li xcab aj tij. Ut queꞌcꞌameꞌ li oxib chi cui̱nk li queꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l re li templo. Ut queꞌcꞌameꞌ o̱b li nequeꞌqꞌuehoc xnaꞌleb li rey li toj cuanqueb saꞌ li tenamit. Ut quicꞌameꞌ li cui̱nk li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldado aj Israel rochben li cui̱nk li natzꞌi̱ban re lix cꞌabaꞌeb li tenamit. Ut queꞌcꞌameꞌ oxcꞌa̱l li cui̱nk li toj cuanqueb saꞌ li tenamit. Chixjunileb queꞌcꞌameꞌ saꞌ li tenamit Ribla li cuan saꞌ li naꞌajej Hamat. Aran queꞌcꞌameꞌ riqꞌuin li rey Nabucodonosor. Aran saꞌ li tenamit Ribla li rey quixtakla xcamsinquileb. Joꞌcaꞌin nak queꞌchapeꞌ ut queꞌisi̱c laj Judá saꞌ lix tenamiteb. Laj Nabucodonosor quixxakab chokꞌ gobernador aran Judá laj Gedalías li ralal laj Ahicam. Lix yucuaꞌ laj Ahicam, aꞌan laj Safán. Ut laj Gedalías, aꞌan chic li quicuan xcuanquil saꞌ xbe̱neb li queꞌcana Judá. Eb li cuanqueb xcuanquil saꞌ xbe̱neb li soldado aj Israel queꞌrabi resil nak laj Gedalías, aꞌan chic li gobernador ut co̱eb Mizpa chi a̱tinac riqꞌuin. Aꞌaneb laj Ismael li ralal laj Netanías; laj Johanán li ralal laj Carea; laj Seraías li ralal laj Tanhumet, Netofa xtenamit; ut laj Jaazanías li ralal jun li cui̱nk Maaca xtenamit. Ut co̱eb ajcuiꞌ li cui̱nk li cuanqueb rochbeneb. Ut laj Gedalías quixba̱nu jun li juramento riqꞌuineb ut quixye reheb: —Mexxucuac chi cana̱c joꞌ aj cꞌanjel chiruheb laj Babilonia. Texcana̱k saꞌ li naꞌajej aꞌin ut cꞌanjelankex chiru li rey Nabucodonosor ut aꞌan tixba̱nu usilal e̱re, chan laj Gedalías reheb. Laj Ismael aꞌan li ralal laj Netanías li ralal laj Elisama xcomoneb lix reyeb laj Judá. Saꞌ li xcuuk li po, laj Ismael rochben laje̱b chi cui̱nk queꞌcuulac ut queꞌxcamsi laj Gedalías. Ut queꞌxcamsiheb ajcuiꞌ laj Judá ut eb laj Babilonia li cuanqueb rochben aran Mizpa. Chirix chic aꞌan, chixjunileb laj Judá, joꞌ ni̱nk joꞌ cocꞌ, rochbeneb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado aj Israel queꞌe̱lelic ut queꞌco̱eb Egipto xban nak queꞌxucuac chiruheb laj Babilonia. Nak yo̱ cuuklaju xcaꞌcꞌa̱l chihab roquic chi pre̱xil aran Babilonia laj Joaquín lix reyeb laj Judá, laj Evil-merodac qui-oc chokꞌ xreyeb laj Babilonia. Saꞌ li cuukub xcaꞌcꞌa̱l xbe li cablaju po re li chihab aꞌan laj Evil-merodac quirisi laj Joaquín saꞌ tzꞌalam. Quixqꞌue xcuanquil ut kꞌaxal quixba̱nu usilal re chiruheb li jun chꞌol chic li rey li queꞌcuan aran Babilonia. Laj Joaquín quirisi li rakꞌ li pre̱x chirix. Ut quicuaꞌac saꞌ lix me̱x li rey joꞌ najtil chic quicuan chi yoꞌyo. Rajlal quiqꞌueheꞌ cꞌaꞌru re laj Joaquín xban li rey. Quichꞌolani̱c toj chalen nak quicam. Li Xbe̱n Hu CrónicasAꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj AdánLaj Adán, aꞌan lix yucuaꞌ laj Set; ut laj Set, aꞌan lix yucuaꞌ laj Enós; laj Enós, aꞌan lix yucuaꞌ laj Cainán; ut laj Cainán, aꞌan lix yucuaꞌ laj Mahalaleel; laj Mahalaleel, aꞌan lix yucuaꞌ laj Jared. Laj Jared, aꞌan lix yucuaꞌ laj Enoc; ut laj Enoc, aꞌan lix yucuaꞌ laj Matusalén; ut laj Matusalén, aꞌan lix yucuaꞌ laj Lamec. Laj Lamec, aꞌan lix yucuaꞌ laj Noé.Eb li ralal laj Noé, aꞌaneb laj Sem, laj Cam ut laj Jafet. Eb li ralal laj Jafet, aꞌaneb aꞌin: laj Gomer, laj Magog, laj Madai, laj Javán, laj Tubal, laj Mesec ut laj Tiras. Eb li ralal laj Gomer, aꞌaneb aꞌin: laj Askenaz, laj Rifat, ut laj Togarma. Eb li ralal laj Javán, aꞌaneb aꞌin: laj Elisa, laj Tarsis, laj Quitim ut laj Dodanim. Eb li ralal laj Cam, aꞌaneb aꞌin: Laj Cus, laj Mizraim, Laj Fut, ut laj Canaán. Eb li ralal laj Cus, aꞌaneb aꞌin: laj Seba, laj Havila, laj Sabta, laj Raama ut laj Sabteca. Eb li ralal laj Raama, aꞌaneb laj Seba ut laj Dedán. Laj Cus, aꞌan lix yucuaꞌ laj Nimrod li quiniman xcuanquil saꞌ li naꞌajej aꞌan. Laj Mizraim, aꞌan lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb laj Ludim, eb laj Anamim, eb laj Lehabim, eb laj Naftuhim, eb laj Patrusim ut eb laj Casluhim. Laj Patrusim ut laj Casluhim, aꞌaneb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb laj filisteo ut laj caftoreo. Laj Canaán, aꞌan lix yucuaꞌ laj Sidón li asbej ut laj Het. Laj Canaán, aꞌan lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb laj jebuseo, eb laj amorreo, eb laj gergeseo, eb laj heveo, eb laj araceo, eb laj sineo, eb laj arvadeo, eb laj zemareo ut eb laj hamateo. Eb li ralal xcꞌajol laj SemEb li ralal laj Sem, aꞌaneb aꞌin: laj Elam, laj Asur, laj Arfaxad, laj Lud ut laj Aram. Ut eb li ralal laj Aram, aꞌaneb aꞌin: laj Us, laj Hul, laj Geter ut laj Mesec. Laj Arfaxad, aꞌan lix yucuaꞌ laj Sela. Laj Sela, aꞌan lix yucuaꞌ laj Heber. Cuib li ralal laj Heber. Li xbe̱n ralal, aꞌan laj Peleg xcꞌabaꞌ xban nak saꞌ eb li cutan aꞌan queꞌjequi̱c chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li jun chic, aꞌan aj Joctán xcꞌabaꞌ. Laj Joctán, aꞌan lix yucuaꞌeb laj Almodad, laj Selef, laj Hazar-mavet ut laj Jera. Ut aꞌan ajcuiꞌ lix yucuaꞌ laj Adoram, laj Uzal, laj Dicla, laj Ebal, laj Abimael, laj Seba, laj Ofir, laj Havila ut laj Jobab. Chixjunileb aꞌan ralaleb laj Joctán. Laj Sem, aꞌan lix yucuaꞌ laj Arfaxad. Laj Arfaxad, aꞌan lix yucuaꞌ laj Sela, ut laj Sela, aꞌan lix yucuaꞌ laj Heber; laj Heber, aꞌan lix yucuaꞌ laj Peleg; ut laj Peleg, aꞌan lix yucuaꞌ laj Reu. Laj Reu, aꞌan lix yucuaꞌ laj Serug; laj Serug, aꞌan lix yucuaꞌ laj Nacor; ut laj Nacor, aꞌan lix yucuaꞌ laj Taré. Ut laj Taré, aꞌan lix yucuaꞌ laj Abram, li nequeꞌxye ajcuiꞌ Abraham re. Eb li ralal laj Abraham, aꞌaneb laj Isaac ut laj Ismael. Eb li ralal xcꞌajol laj Ismael ut lix CeturaAꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Ismael: laj Nebaiot, li xbe̱n ralal; laj Cedar, laj Abdeel, laj Mibsam, laj Misma, laj Duma, laj Massa, laj Hadad, laj Tema, laj Jetur, laj Nafis ut laj Cedema. Aꞌaneb li ralal laj Ismael. Aꞌaneb aꞌin lix yum lix Cetura, li quicuan riqꞌuin laj Abraham: laj Zimram, laj Jocsán, laj Medán, laj Madián, laj Isbac ut laj Súa. Eb li ralal laj Jocsán, aꞌaneb laj Seba ut laj Dedán. Eb li ralal laj Madián, aꞌaneb aꞌin: laj Efa, laj Efer, laj Hanoc, laj Abida ut laj Elda. Chixjunileb aꞌan li ralal xcꞌajol lix Cetura. Laj Abraham, aꞌan lix yucuaꞌ laj Isaac. Ut laj Isaac, aꞌan lix yucuaꞌeb laj Esaú ut laj Israel, li nequeꞌxye ajcuiꞌ aj Jacob re. Eb li ralal xcꞌajol laj EsaúEb li ralal xcꞌajol laj Esaú, aꞌaneb aꞌin: laj Elifaz, laj Reuel, laj Jeús, laj Jaalam ut laj Coré. Eb li ralal laj Elifaz, aꞌaneb aꞌin: laj Temán, laj Omar, laj Zefo, laj Gatam, laj Cenaz, ut laj Amalec, li quicuan riqꞌuin lix Timna. Eb li ralal laj Reuel, aꞌaneb aꞌin: laj Nahat, laj Zera, laj Sama ut laj Miza. Eb li ralal laj Seir, aꞌaneb aꞌin: laj Lotán, laj Sobal, laj Zibeón, laj Aná, laj Disón, laj Ezer ut laj Disán. Eb li ralal laj Lotán, aꞌaneb aꞌin: laj Hori ut laj Homam. Lix Timna, aꞌan li ranab laj Lotán. Eb li ralal laj Sobal, aꞌaneb aꞌin: laj Alván, laj Manahat, laj Ebal, laj Sefo ut laj Onam. Eb li ralal laj Zibeón, aꞌaneb laj Aja ut laj Aná. Laj Disón, aꞌan li ralal laj Aná. Ut eb li ralal laj Disón, aꞌaneb laj Amram, laj Esbán, laj Itrán ut laj Querán. Eb li ralal laj Ezer, aꞌaneb laj Bilhán, laj Zaaván, ut laj Jaacán. Eb li ralal laj Disán, aꞌaneb laj Uz ut laj Arán. Aꞌaneb aꞌin li rey li queꞌcuan saꞌ li naꞌajej Edom nak toj ma̱jiꞌ queꞌcuan lix reyeb li ralal xcꞌajol laj Israel. Li xbe̱n, aꞌan laj Bela li ralal laj Beor, Dinaba xtenamit. Nak quicam laj Bela, laj Jobab li ralal laj Zera qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Bosra xtenamit. Nak quicam laj Jobab, laj Husam qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Lix tenamit, aꞌan xtenamiteb laj temanita. Nak quicam laj Husam, laj Hadad li ralal laj Bedad qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Laj Hadad, aꞌan li quinumta saꞌ xbe̱neb laj Madián saꞌ li naꞌajej Moab. Avit xcꞌabaꞌ lix tenamit. Nak quicam laj Hadad, laj Samla qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Masreca xtenamit. Nak laj Samla quicam, laj Saúl qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Rehobot xtenamit, li cuan chire li nimaꞌ Éufrates. Nak quicam laj Saúl, laj Baal-hanán li ralal laj Acbor qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Nak quicam laj Baal-hanán, laj Hadad qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Pai xcꞌabaꞌ lix tenamit. Ut li rixakil, aꞌan lix Mehetabel, lix coꞌ lix Matred. Ut lix Matred, aꞌan lix rabin laj Mezaab. Nak quicam laj Hadad, eb li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit Edom, aꞌaneb aꞌin: laj Timna, laj Alva, laj Jetet, laj Aholibama, laj Ela, laj Pinón, laj Cenaz, laj Temán, laj Mibzar, laj Magdiel ut laj Iram. Aꞌaneb li queꞌtaklan aran Edom. Eb li ralal laj Israel (Jacob)Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Israel: laj Rubén, laj Simeón, laj Leví, laj Judá, laj Isacar, laj Zabulón, laj Dan, laj José, laj Benjamín, laj Neftalí, laj Gad ut laj Aser. Eb li ralal laj JudáAꞌaneb aꞌin li ralal laj Judá: laj Er, laj Onán ut laj Sela. Lix naꞌ li oxibeb aꞌin, aꞌan lix rabin laj Súa, laj cananea. Laj Er, li xbe̱n ralal laj Judá, aꞌan quixba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ Dios ut xban aꞌan li Dios quixcamsi. Ut lix Tamar li ralib laj Judá, aꞌan lix naꞌ laj Fares ut laj Zera. O̱beb chixjunileb li ralal laj Judá. Eb li ralal laj Fares, aꞌaneb laj Hezrón ut laj Hamul. Ut eb li ralal laj Zera, aꞌaneb aꞌin: laj Zimri, laj Etán, laj Hemán, laj Calcol ut laj Dara. O̱beb chixjunileb. Li ralal laj Carmi, aꞌan laj Acán, li quixbok raylal saꞌ xbe̱neb laj Israel xban nak quixxoc chokꞌ re li re li Dios. Laj Azarías, aꞌan li ralal laj Etán. Eb li ralal laj Hezrón, aꞌaneb laj Jerameel, laj Ram ut laj Quelubai. Laj Ram, aꞌan lix yucuaꞌ laj Aminadab. Ut laj Aminadab aꞌan lix yucuaꞌ laj Naasón, li nim xcuanquil saꞌ xya̱nkeb li ralal laj Judá. Laj Naasón, aꞌan lix yucuaꞌ laj Salmón. Ut laj Salmón, aꞌan lix yucuaꞌ laj Booz. Laj Booz, aꞌan lix yucuaꞌ laj Obed. Ut laj Obed, aꞌan lix yucuaꞌ laj Isaí. Eb li ralal xcꞌajol laj IsaíLi xbe̱n ralal laj Isaí, aꞌan laj Eliab. Ut li xcab, aꞌan laj Abinadab. Li rox, aꞌan laj Simea. Lix ca̱, aꞌan laj Natanael. Li roꞌ, aꞌan laj Radai. Li xcuak, aꞌan laj Ozem. Li xcuuk, aꞌan laj David. Lix Sarvia ut lix Abigail, aꞌaneb li ranab li cuukub chi ralal laj Isaí. Eb lix yum lix Sarvia, aꞌaneb laj Abisai, laj Joab ut laj Asael. Oxibeb lix yum lix Sarvia. Lix Abigail aꞌan lix naꞌ laj Amasa. Laj Jeter laj ismaelita, aꞌan lix yucuaꞌ. Eb li ralal xcꞌajol laj CalebLaj Caleb li ralal laj Hezrón, aꞌan lix yucuaꞌ laj Jeriot. Lix Azuba, aꞌan lix naꞌ. Ut laj Jeser, laj Sobab ut laj Ardón, aꞌaneb ajcuiꞌ li ralal. Nak lix Azuba quicam, laj Caleb quixcꞌam lix Efrata ut quicuan jun chic li ralal riqꞌuin. Aj Hur queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Laj Hur, aꞌan lix yucuaꞌ laj Uri. Ut laj Uri, aꞌan lix yucuaꞌ laj Bezaleel. Eb li ralal xcꞌajol laj Hezrón, lix yucuaꞌ laj Caleb, li queꞌcuan riqꞌuin lix rabin laj MaquirOxcꞌa̱l (60) chihab cuan re laj Hezrón nak quisumla riqꞌuin lix rabin laj Maquir lix yucuaꞌ laj Galaad. Laj Hezrón quicuan jun li ralal riqꞌuin lix rabin laj Maquir. Aj Segub xcꞌabaꞌ li ralal. Laj Segub, aꞌan lix yucuaꞌ laj Jair, li quitaklan saꞌ xbe̱neb oxib xcaꞌcꞌa̱l (23) chi tenamit aran Galaad. Abanan laj Gesur ut laj Aram quixchap chokꞌ reheb li roxcꞌa̱l (60) chi xtenamit laj Jair. Quixchap li tenamit Kenat rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l. Chixjunileb aꞌin, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Maquir, lix yucuaꞌ laj Galaad. Laj Hezrón quicam aran Caleb li cuan saꞌ xcue̱nt Efrata. Chirix lix camic laj Hezrón, quiyoꞌla jun li ralal riqꞌuin lix Abías li rixakil. Aj Asur xcꞌabaꞌ li ralal. Laj Asur, aꞌan li quitiquiban re li tenamit Tecoa. Eb li ralal laj Jerameel li xbe̱n ralal laj Hezrón, aꞌaneb aꞌin: laj Ram li xbe̱n ralal, laj Buna, laj Orén, laj Ozem ut laj Ahías. Quicuan jun chic li rixakil laj Jerameel, xAtara xcꞌabaꞌ. Lix Atara, aꞌan lix naꞌ laj Onam. Eb li ralal laj Ram, li xbe̱n ralal laj Jerameel, aꞌaneb aꞌin: laj Maaz, laj Jamín ut laj Equer. Eb li ralal laj Onam, aꞌaneb laj Samai ut laj Jada. Eb li ralal laj Samai, aꞌaneb laj Nadab ut laj Abisur. Li rixakil laj Abisur, aꞌan lix Abihail, lix naꞌ laj Ahbán ut laj Molid. Eb li ralal laj Nadab, aꞌaneb laj Seled ut laj Apaim. Laj Seled quicam chi ma̱ jun lix cocꞌal. Laj Isi, aꞌan li ralal laj Apaim. Laj Sesán, aꞌan li ralal laj Isi. Ut laj Ahlai, aꞌan li ralal laj Sesán. Eb li ralal laj Jada li ri̱tzꞌin laj Samai, aꞌaneb laj Jeter ut laj Jonatán. Laj Jeter quicam chi ma̱cꞌaꞌ xcocꞌal. Eb li ralal laj Jonatán, aꞌaneb laj Pelet ut laj Zaza. Chixjunileb aꞌan, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Jerameel. Eb li ralal xcꞌajol laj SesánLaj Sesán ma̱cꞌaꞌ ralal. Cuan ban xrabin. Laj Sesán quicuan jun lix mo̱s aj Egipto. Laj Jarha xcꞌabaꞌ. Laj Sesán quixqꞌue lix rabin chokꞌ rixakil laj Jarha ut quicuan jun li ralal aj Atai xcꞌabaꞌ. Laj Atai, aꞌan lix yucuaꞌ laj Natán. Ut laj Natán, aꞌan lix yucuaꞌ laj Zabad. Laj Zabad, aꞌan lix yucuaꞌ laj Eflal. Laj Eflal, aꞌan lix yucuaꞌ laj Obed. Laj Obed, aꞌan lix yucuaꞌ laj Jehú. Laj Jehú, aꞌan lix yucuaꞌ laj Azarías. Laj Azarías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Heles. Laj Heles, aꞌan lix yucuaꞌ laj Elasa. Laj Elasa, aꞌan lix yucuaꞌ laj Sismai. Laj Sismai, aꞌan lix yucuaꞌ laj Salum. Laj Salum, aꞌan lix yucuaꞌ laj Jecamías. Laj Jecamías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Elisama. Eb li ralal laj Caleb li ri̱tzꞌin laj Jerameel, aꞌaneb aꞌin: Li xbe̱n ralal, aꞌan laj Mesa lix yucuaꞌ laj Zif; li xcab ralal, aꞌan laj Maresa, lix yucuaꞌ laj Hebrón. Eb li ralal laj Hebrón, aꞌaneb aꞌin: laj Coré, laj Tapúa, laj Requem, ut laj Sema. Laj Sema, aꞌan lix yucuaꞌ laj Raham. Laj Raham, aꞌan lix yucuaꞌ laj Jorcoam. Ut laj Requem, aꞌan lix yucuaꞌ laj Samai. Laj Maón, aꞌan li ralal laj Samai ut laj Maón, aꞌan ajcuiꞌ lix yucuaꞌ laj Bet-sur. Lix Efa, li quicuan chokꞌ xconcubina laj Caleb, quicuan oxib lix yum. Aꞌaneb laj Harán, laj Mosa, ut laj Gazez. Laj Harán, aꞌan lix yucuaꞌ laj Gazez jun chic. Eb li ralal laj Jahdai, aꞌaneb aꞌin: laj Regem, laj Jotam, laj Gesam, laj Pelet, laj Efa ut laj Saaf. Lix Maaca, li quicuan chokꞌ xconcubina laj Caleb, quicuan cuib lix yum. Aꞌaneb laj Seber ut laj Tirhana. Lix Maaca, aꞌan ajcuiꞌ lix naꞌ laj Saaf lix yucuaꞌ laj Madmana, ut xnaꞌ ajcuiꞌ laj Seva lix yucuaꞌ laj Macbena ut laj Gibea. Lix Acsa, aꞌan lix rabin laj Caleb. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Caleb. Laj Hur, aꞌan li xbe̱n li ralal laj Caleb li quicuan riqꞌuin lix Efrata. Eb li ralal laj Hur, aꞌaneb laj Sobal, laj Salma ut laj Haref. Laj Sobal, aꞌan li quitiquiban re li tenamit Quiriat-jearim. Laj Salma, aꞌan li quitiquiban re li tenamit Belén. Ut laj Haref, aꞌan li quitiquiban re li tenamit Bet-gader. Laj Sobal li quitiquiban re li tenamit Quiriat-jearim, aꞌan lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ eb laj Haroe ut yi jach eb laj manahetitas. Laj Sobal, aꞌan ajcuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb li queꞌcuan Quiriat-jearim. Aꞌaneb laj itritas, eb laj futitas, eb laj sumatitas, ut eb laj misraítas. Eb laj misraítas, aꞌaneb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ eb laj zoratitas ut eb laj estaolitas. Laj Salma, aꞌan lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb laj Belén, eb laj netofatitas, eb laj Atrot-bet-joab ut yi jacheb laj manahetitas ut eb laj zoraítas. Laj Salma, aꞌan ajcuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ eb laj tzꞌi̱b li queꞌcuan aran Jabes. Aꞌaneb laj tirateo, eb laj simeateo ut eb laj sucateo. Aꞌaneb laj quenitas li ralal xcꞌajol laj Hamat lix yucuaꞌ laj Bet-recab. Eb li ralal xcꞌajol laj DavidAꞌaneb aꞌin li ralal laj David li queꞌyoꞌla aran Hebrón. Li xbe̱n, aꞌan laj Amnón. Lix naꞌ, aꞌan lix Ahinoam, Jezreel xtenamit. Li xcab, aꞌan laj Daniel. Lix naꞌ, aꞌan lix Abigail, Carmel xtenamit. Li rox, aꞌan laj Absalón. Lix naꞌ, aꞌan lix Maaca lix rabin laj Talmai li quicuan chokꞌ rey aran Gesur. Li xca̱, aꞌan laj Adonías. Lix naꞌ laj Adonías, aꞌan lix Haguit. Li roꞌ, aꞌan laj Sefatías. Lix naꞌ laj Sefatías, aꞌan lix Abital. Li xcuak, aꞌan laj Itream. Lix naꞌ laj Itream, aꞌan lix Egla, jun chic li rixakil laj David. Eb li cuakib aꞌin queꞌyoꞌla aran Hebrón li quicuan cuiꞌ chokꞌ rey laj David cuukub chihab riqꞌuin cuakib po. Oxlaju xcaꞌcꞌa̱l (33) chihab laj David quicuan chokꞌ rey aran Jerusalén. Eb li ca̱hib chi ralal aꞌin queꞌyoꞌla aran Jerusalén: laj Simea, laj Sobab, laj Natán, ut laj Salomón. Lix naꞌ laj Salomón, aꞌan lix BetsabéSaꞌ li versículo 3:5 lix Bet-súa nayeman ajcuiꞌ re lix Betsabé, li rixakil laj David. lix rabin laj Amiel. Li bele̱b chic li ralal laj David, aꞌaneb aꞌin: laj Ibhar, laj Elisama, laj Elifelet, laj Noga, laj Nefeg, laj Jafía, laj Elisama, laj Eliada, ut laj Elifelet. Chixjunileb aꞌin, aꞌaneb li ralal laj David. Ut queꞌcuan chic li ralal riqꞌuineb lix concubinas. Lix Tamar, aꞌan lix rabin laj David. Eb li ralal xcꞌajol laj SalomónAꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Salomón: laj Salomón, aꞌan lix yucuaꞌ laj Roboam. Laj Roboam, aꞌan lix yucuaꞌ laj Abías. Laj Abías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Asa. Ut laj Asa, aꞌan lix yucuaꞌ laj Josafat. Laj Josafat, aꞌan lix yucuaꞌ laj Joram. Laj Joram, aꞌan lix yucuaꞌ laj Ocozías. Laj Ocozías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Joás. Laj Joás, aꞌan lix yucuaꞌ laj Amasías. Laj Amasías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Azarías. Laj Azarías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Jotam. Laj Jotam, aꞌan lix yucuaꞌ laj Acaz. Laj Acaz, aꞌan lix yucuaꞌ laj Ezequías. Laj Ezequías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Manasés. Laj Manasés, aꞌan lix yucuaꞌ laj Amón. Laj Amón, aꞌan lix yucuaꞌ laj Josías. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Josías: li xbe̱n, aꞌan laj Johanán; li xcab, aꞌan laj Joacim; li rox, aꞌan laj Sedequías; ut li xca̱, aꞌan laj Salum. Cuib li ralal laj Joacim. Aꞌaneb laj Jeconías ut laj Sedequías. Eb li ralal xcꞌajol laj JeconíasEb li ralal xcꞌajol laj Jeconías, aꞌaneb laj Asir ut laj Salatiel, laj Malquiram, laj Pedaías, laj Senazar, laj Jecamías, laj Hosama ut laj Nedabías. Eb li ralal laj Pedaías, aꞌaneb laj Zorobabel ut laj Simei. Ut eb li ralal laj Zorobabel, aꞌaneb laj Mesulam ut laj Hananías. Ut lix Selomit, aꞌan lix rabin. Laj Zorobabel quicuan o̱b chic li ralal. Aꞌaneb aꞌin: laj Hasuba, laj Ohel, laj Berequías, laj Hasadías, ut laj Jusab-hesed. Li cuib chi ralal laj Hananías, aꞌaneb laj Pelatías ut laj Jesaías. Laj Jesaías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Refaías. Laj Refaías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Arnán. Laj Arnán, aꞌan lix yucuaꞌ laj Abdías. Ut laj Abdías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Secanías. Laj Secanías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Semaías. Eb li ralal laj Semaías, aꞌaneb aꞌin: laj Hatús, laj Igal, laj Barías, laj Nearías, ut laj Safat. Cuakibeb chixjunileb. Oxibeb li ralal laj Nearías. Aꞌaneb aꞌin: laj Elioenai, laj Ezequías, ut laj Azricam. Cuukubeb li ralal laj Elioenai. Aꞌaneb aꞌin: laj Hodavías, laj Eliasib, laj Pelaías, laj Acub, laj Johanán, laj Dalaías ut laj Anani. Eb li ralal xcꞌajol laj JudáEb li ralal laj Judá, aꞌaneb aꞌin: laj Fares, laj Hezrón, laj Carmi, laj Hur ut laj Sobal. Laj Reaía li ralal laj Sobal, aꞌan lix yucuaꞌ laj Jahat. Laj Jahat, aꞌan lix yucuaꞌ laj Ahumai ut laj Lahad. Aꞌaneb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb laj zoratitas. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Etam: laj Jezreel, laj Isma ut laj Ibdas. Lix Haze-lelponi, aꞌan lix rabin laj Etam. Laj Penuel, aꞌan lix yucuaꞌ laj Gedor. Ut laj Ezer, aꞌan lix yucuaꞌ laj Husa. Aꞌaneb li ralal laj Hur, li xbe̱n xyum lix Efrata. Laj Hur, aꞌan lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb laj Belén. Laj Asur li quitiquiban re li tenamit Tecoa quicuan cuib li rixakil, lix Hela ut lix Naara. Laj Asur quicuan ca̱hib li ralal riqꞌuin lix Naara. Aꞌaneb aꞌin: laj Ahuzam, laj Hefer, laj Temeni ut laj Ahastari. Aꞌaneb lix yum lix Naara. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Asur riqꞌuin lix Hela: laj Zeret, laj Jezoar ut laj Etnán. Laj Cos, aꞌan lix yucuaꞌ laj Anub ut laj Zobeba. Aꞌan ajcuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ li ralal xcꞌajol laj Aharhel li ralal laj Harum. Laj Jabes, aꞌan jun li cui̱nk kꞌaxal cuiꞌchic naꞌno ru chiruheb li ras ri̱tzꞌin. Lix naꞌ quixqꞌue aj Jabes chokꞌ xcꞌabaꞌ xban nak cꞌajoꞌ li raylal quixcꞌul nak quiyoꞌla laj Jabes. Laj Jabes quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, china̱cuosobtesi. Ta̱qꞌue taxak cue nabal li chꞌochꞌ. Chatcua̱nk taxak cuiqꞌuin ut china̱col chiru li ma̱usilal li tixbok chak raylal saꞌ inbe̱n, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quirabi lix tij ut quixba̱nu joꞌ quixtzꞌa̱ma chiru. Laj Quelub li ras laj Súa, aꞌan lix yucuaꞌ laj Mehir. Ut laj Mehir, aꞌan lix yucuaꞌ laj Estón. Laj Estón, aꞌan lix yucuaꞌ laj Bet-rafa, laj Paseah, ut laj Tehina. Laj Tehina, aꞌan li quitiquiban re li tenamit Nahas. Aꞌaneb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb li queꞌcuan aran Reca. Eb li ralal laj Cenaz, aꞌaneb laj Otoniel ut laj Seraías. Eb li ralal laj Otoniel, aꞌaneb laj Hatat, ut laj Meonotai. Laj Meonotai, aꞌan lix yucuaꞌ laj Ofra. Ut laj Seraías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Joab. Ut laj Joab, aꞌan lix yucuaꞌeb li queꞌcuan saꞌ li ru takꞌa re Carisim xban nak eb aꞌan nequeꞌxnau cꞌanjelac chi us. Eb li ralal laj Caleb li ralal laj Jefone, aꞌaneb laj Iru, laj Ela ut laj Naam. Li ralal laj Ela, aꞌan laj Cenaz. Eb li ralal laj Jehalelel, aꞌaneb laj Zif, laj Zifa, laj Tirías ut laj Asareel. (17-18) Ut eb li ralal laj Esdras, aꞌaneb aꞌin: laj Jeter, laj Mered, laj Efer ut laj Jalón. Laj Mered quisumla riqꞌuin lix Bitia, lix rabin laj faraón. Eb li ralal laj Mered li queꞌcuan riqꞌuin lix Bitia, aꞌaneb laj María, laj Samai ut laj Isba. Laj Isba, aꞌan lix yucuaꞌ laj Estemoa. Laj Mered quicuan ajcuiꞌ li ralal riqꞌuin jun li ixk aj Judá. Aꞌaneb aꞌin: laj Jered lix yucuaꞌ laj Gedor, laj Heber lix yucuaꞌ laj Soco ut laj Jecutiel lix yucuaꞌ laj Zanoa. (-) Eb li ralal laj Hodías li queꞌcuan riqꞌuin li ranab laj Naham, aꞌaneb lix yucuaꞌ laj Keila aj garmita ut laj Estemoa aj maacateo. Eb li ralal laj Simón, aꞌaneb laj Amnón, laj Rina, laj Ben-hanán ut laj Tilón. Eb li ralal laj Isi, aꞌaneb laj Zohet ut laj Benzohet. Eb li ralal laj Sela li ralal laj Judá, aꞌaneb aꞌin: laj Er lix yucuaꞌ laj Leca, laj Laada lix yucuaꞌ laj Maresa ut li ralal xcꞌajol li nequeꞌcꞌanjelac riqꞌuin li tꞌicr lino aran Bet-asbea, ut laj Joacim, ut eb li queꞌcuan saꞌ li tenamit Cozeba, laj Joás, ut laj Saraf. Laj Joás ut laj Saraf queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj Moab, ut queꞌsukꞌi Lehem joꞌ nequeꞌxye laj tzꞌi̱b li queꞌcuan najter. Eb aꞌan aj pacꞌonel ut queꞌcuan saꞌ eb li tenamit Netaim ut Gedera. Queꞌcꞌanjelac chiru li rey. Eb li ralal xcꞌajol laj Simeón, aꞌaneb laj Nemuel, laj Jamín, laj Jarib, laj Zera, ut laj Saúl. Li ralal laj Saúl, aꞌan laj Salum. Li ralal laj Salum, aꞌan laj Mibsam. Li ralal laj Mibsam, aꞌan laj Misma. Li ralal laj Misma, aꞌan laj Hamuel. Li ralal laj Hamuel, aꞌan laj Zacur. Ut li ralal laj Zacur, aꞌan laj Simei. Cuaklaju li ralal laj Simei ut cuakib lix rabin. Abanan moco qꞌuiheb ta li ralal xcꞌajol li ras ut li ri̱tzꞌin laj Simei. Incꞌaꞌ queꞌtam li ralal xcꞌajol laj Simeón joꞌ nak queꞌtam li ralal xcꞌajol laj Judá. Eb li ralal xcꞌajol laj Simeón queꞌcuan saꞌ eb li tenamit Beerseba, Molada, Hazar-sual, Bilha, Ezem, Tolad, Betuel, Horma, Siclag, Bet-marcabot, Hazar-susim, Bet-birai ut Saaraim. Aꞌan eb lix tenamiteb toj nak qui-oc laj David chokꞌ rey. Queꞌcuan ajcuiꞌ saꞌ li o̱b chi cocꞌ cꞌaleba̱l aꞌin: Etam, Aín, Rimón, Toquén ut Asán. Queꞌcuan ajcuiꞌ saꞌ eb li cocꞌ cꞌaleba̱l li queꞌcuan chi xjun sutam eb li tenamit aꞌin toj saꞌ li naꞌajej Baal. Aꞌaneb li naꞌajej li queꞌcuan cuiꞌ ut aꞌin li retalil eb li ralal xcꞌajol. Aꞌaneb aꞌin li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk xte̱paleb chi tenamit: Laj Mesobab; laj Jamlec; laj Josías li ralal laj Amasías; laj Joel; laj Jehú; li ralal laj Josibías (laj Josibías, aꞌan li ralal laj Seraías ut laj Seraías, aꞌan li ralal laj Asiel); laj Elioenai; laj Jaacoba; laj Jesohaía; laj Asaías; laj Adiel; laj Jesimiel; laj Benaía; laj Ziza li ralal laj Sifi (laj Sifi, aꞌan li ralal laj Alón; ut laj Alón, aꞌan li ralal laj Jedaías; ut laj Jedaías, aꞌan li ralal laj Simri; ut laj Simri, aꞌan li ralal laj Semaías.) Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li queꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li junju̱nk chꞌu̱tal li rechꞌalaleb rib. Eb li ralal xcꞌajol li junju̱nk cabal yo̱queb chi ta̱mc chi nabal. Xban nak nabaleb, incꞌaꞌ chic quitzꞌakloc lix naꞌajeb. Joꞌcan nak queꞌco̱eb toj saꞌ li oqueba̱l re Gedor li cuan saꞌ li este saꞌ li ru takꞌa. Yo̱queb chixsicꞌbal junak naꞌajej bar teꞌxtau cuiꞌ nabal xcuaheb lix queto̱mk. Queꞌxtau nabal li cha̱bil chꞌochꞌ ut li cha̱bil pim. Nim li naꞌajej. Ma̱cꞌaꞌ nachꞌiꞌchꞌiꞌin reheb xban nak eb li ralal xcꞌajol laj Cam, aꞌaneb li queꞌcuan aran junxil. Aꞌin quicꞌulman saꞌ eb li cutan nak laj Ezequías cuan chokꞌ xreyeb laj Judá. Eb li tzꞌi̱banbil xcꞌabaꞌ queꞌco̱eb Gedor ut quilajeꞌxpoꞌ lix muheba̱leb ut li rochocheb li cuanqueb aran re nak eb aꞌan chic teꞌcua̱nk aran. Ut chalen anakcuan cuanqueb aran ut cha̱bil li naꞌajej cuanqueb cuiꞌ lix queto̱mk. O̱b ciento chic li ralal xcꞌajol laj Simeón queꞌco̱eb saꞌ li tzu̱l Seir. Eb li yo̱queb chi cꞌamoc be chiruheb, aꞌaneb laj Pelatías, laj Nearías, laj Refaías ut laj Uziel. Aꞌaneb li ralal laj Isi. Aran saꞌ li tzu̱l Seir quilajeꞌxcamsiheb laj Amalec ut chalen anakcuan eb li ralal xcꞌajol laj Simeón cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Rubén, li xbe̱n ralal laj Israel: Xban nak laj Rubén quixchꞌic rib riqꞌuin li ixk li quicuan riqꞌuin lix yucuaꞌ, nak incꞌaꞌ quiqꞌueheꞌ re li tento raj tixcꞌul joꞌ xbe̱n alalbej, aꞌ chic li ralal laj José quicꞌuluc re li tento raj tixcꞌul laj Rubén. Incꞌaꞌ chic quiqꞌueheꞌ xcuanquil joꞌ xbe̱n alalbej. Eb li ralal xcꞌajol laj Judá, aꞌaneb li queꞌniman xcuanquil saꞌ xya̱nkeb li rech tenamitil, ut saꞌ xya̱nkeb aꞌan quiyoꞌla li jun li ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb aꞌan. Abanan laj José li quie̱chanin re li tento raj tixcꞌul li xbe̱n alalbej. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Rubén, li xbe̱n ralal laj Israel: laj Hanoc, laj Falú, laj Hezrón ut laj Carmi. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Joel: li ralal laj Joel, aꞌan laj Semaías; li ralal laj Semaías, aꞌan laj Gog; li ralal laj Gog, aꞌan laj Simei; li ralal laj Simei, aꞌan laj Micaía; li ralal laj Micaía, aꞌan laj Reaía; li ralal laj Reaía, aꞌan laj Baal; li ralal laj Baal, aꞌan laj Beera li quichapeꞌ ut quicꞌameꞌ xban laj Tiglat-pileser lix reyeb laj asiria. Laj Beera, aꞌan li quitaklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Rubén. Eb li ri̱tzꞌin laj Beera, tzꞌi̱banbil retalil aꞌ yal chanru xqꞌuialeb li ralal xcꞌajol. Aꞌaneb aꞌin: eb li queꞌcꞌamoc be, aꞌaneb laj Jeiel ut laj Zacarías; laj Bela li ralal laj Azaz; laj Azaz, aꞌan li ralal laj Sema; laj Sema, aꞌan li ralal laj Joel. Eb aꞌin queꞌcuan aran Aroer toj saꞌ li tenamit Nebo ut Baal-meón. Queꞌcuan saꞌ li oriente. Naticla saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut nacuulac cuan cuiꞌ li nimaꞌ Éufrates xban nak queꞌqꞌuian lix queto̱mkeb aran Galaad. Nak cuan laj Saúl chokꞌ xreyeb, eb li ralal xcꞌajol laj Rubén queꞌpletic riqꞌuineb laj agareno ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Joꞌcan nak queꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ chixjunil li naꞌajej Galaad li cuan saꞌ li oriente. Eb li ralal xcꞌajol laj Gad queꞌcuan saꞌ li naꞌajej li cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Rubén. Lix naꞌajeb aꞌan Basán. Nacuulac toj Salca. Laj Joel, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil aran Basán. Chirix aꞌan, cuan laj Safán ut chirix aꞌan cuan laj Jaanai ut chirix laj Jaanai, cuan laj Safat. Eb li jun chꞌol chic li ralal xcꞌajol, aꞌ yal chanru xqꞌuialeb, aꞌaneb laj Micael, laj Mesulam, laj Seba, laj Jorai, laj Jacán, laj Zía ut laj Heber. Cuukubeb chixjunileb. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Abihail li ralal laj Huri: laj Huri, aꞌan li ralal laj Jaroa; laj Jaroa, aꞌan li ralal laj Galaad; laj Galaad, aꞌan li ralal laj Micael; laj Micael, aꞌan li ralal laj Jesisai; laj Jesisai, aꞌan li ralal laj Jahdo; laj Jahdo, aꞌan li ralal laj Buz; ut laj Ahí li ralal laj Abdiel. Laj Abdiel, aꞌan li ralal laj Guni. Laj Ahí, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb aꞌan. Queꞌcuan saꞌ eb li naꞌajej Galaad, ut Basán, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ eb li cocꞌ cꞌaleba̱l, ut saꞌ chixjunil li naꞌajej Sarón li cuan cuiꞌ li cha̱bil pachꞌayaꞌ. Chixjunileb aꞌin ajlanbileb chi chꞌu̱tal saꞌ eb li cutan nak laj Jotam cuan chokꞌ xreyeb laj Judá ut nak laj Jeroboam cuan chokꞌ xreyeb laj Israel. Eb li ralal xcꞌajol laj Rubén, ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad ut li yi jach li ralal xcꞌajol laj Manasés, aꞌan cha̱bileb soldados. Cauheb rib chi pletic. Cuanqueb xchꞌi̱chꞌ re pletic ut cuanqueb ajcuiꞌ xchꞌi̱chꞌ re xcolbal re xchꞌo̱leb. Nequeꞌxnau pletic riqꞌuin tzimaj. Queꞌxtzol rib chi us chi pletic. Ca̱hib roxcꞌa̱l mil riqꞌuin cuukub ciento riqꞌuin oxcꞌa̱l (44,760) chixjunileb li nequeꞌxnau pletic chi us. Eb aꞌan queꞌpletic riqꞌuineb laj agareno ut riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Jetur, laj Nafis ut laj Nodab. Li Dios quixtenkꞌaheb xban nak queꞌxcꞌojob xchꞌo̱leb riqꞌuin ut queꞌxya̱ba xcꞌabaꞌ nak yo̱queb chi pletic. Eb laj agareno ut eb li yo̱queb chi tenkꞌa̱nc reheb queꞌxkꞌaxtesi ribeb saꞌ rukꞌeb xban nak li Dios quixtenkꞌaheb. Queꞌxcꞌam chokꞌ reheb lix queto̱mkeb laj agareno. Queꞌxchap laje̱b roxcꞌa̱l mil lix camellos (50,000), cuib ciento mil riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l mil (250,000) lix carner, ut cuib mil (2,000) lix bu̱r. Ut queꞌxchap ajcuiꞌ jun ciento mil (100,000) li cristian. Nabaleb li queꞌcamsi̱c xban nak li Dios, aꞌan li quitenkꞌan reheb laj Israel chire̱chaninquil li ple̱t. Queꞌcuan saꞌ li naꞌajej aꞌan toj nak queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil saꞌ jalan tenamit. Ut li yi jach li ralal xcꞌajol laj Manasés cꞌajoꞌ nak queꞌtam. Queꞌcuan saꞌ eb li naꞌajej Basán, Baal-hermón ut Senir ut nacuulac toj saꞌ li tzu̱l Hermón. Aꞌaneb aꞌin li queꞌjolomin reheb li junju̱nk chꞌu̱tal: laj Efer, laj Isi, laj Eliel, laj Azriel, laj Jeremías, laj Hodavías ut laj Jahdiel. Eb li cui̱nk aꞌin cauheb rib chi pletic, naꞌno̱queb ruheb, ut aj cꞌamol beheb. Abanan eb aꞌan queꞌxtzꞌekta̱na li Dios li queꞌxlokꞌoni lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Ut queꞌoc chixlokꞌoninquil lix yi̱banbil dios li tenamit li queꞌisi̱c xban li Dios nak eb laj Israel yo̱queb chi oc saꞌ li naꞌajej aꞌan. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel quixqꞌue saꞌ xchꞌo̱l laj Tiglat-pileser lix reyeb laj Asiria nak ta̱xic chi pletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Rubén, ut eb li ralal xcꞌajol laj Gad ut li yi jach li ralal xcꞌajol laj Manasés. Ut quixcꞌameb chi pre̱xil saꞌ eb li tenamit Halah, Habor ut Hara cuan cuiꞌ li nimaꞌ Gozán. Ut aran cuanqueb toj chalen anakcuan. (Li rey Tiglat-pileser aꞌan nequeꞌxye ajcuiꞌ aj Pul re.) Eb li ralal laj Leví, aꞌaneb aꞌin: laj Gersón, laj Coat ut laj Merari. Eb li ralal laj Coat, aꞌaneb aꞌin: laj Amram, laj Izhar, laj Hebrón ut laj Uziel. Eb li ralal laj Amram, aꞌaneb laj Aarón ut laj Moisés. Lix rabin, aꞌan lix María. Eb li ralal laj Aarón, aꞌaneb aꞌin: laj Nadab, laj Abiú, laj Eleazar ut laj Itamar. Laj Eleazar, aꞌan lix yucuaꞌ laj Finees; laj Finees, aꞌan lix yucuaꞌ laj Abisúa; laj Abisúa, aꞌan lix yucuaꞌ laj Buqui; laj Buqui, aꞌan lix yucuaꞌ laj Uzi; laj Uzi, aꞌan lix yucuaꞌ laj Zeraías; laj Zeraías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Meraiot; laj Meraiot, aꞌan lix yucuaꞌ laj Amarías; laj Amarías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Ahitob; laj Ahitob, aꞌan lix yucuaꞌ laj Sadoc; laj Sadoc, aꞌan lix yucuaꞌ laj Ahimaas; laj Ahimaas, aꞌan lix yucuaꞌ laj Azarías; laj Azarías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Johanán; ut laj Johanán, aꞌan lix yucuaꞌ laj Azarías li quicꞌanjelac chokꞌ aj tij saꞌ li templo li quixyi̱b laj Salomón aran Jerusalén. Laj Azarías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Amarías; laj Amarías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Ahitob; laj Ahitob, aꞌan lix yucuaꞌ laj Sadoc; laj Sadoc, aꞌan lix yucuaꞌ laj Salum; laj Salum, aꞌan lix yucuaꞌ laj Hilcías; laj Hilcías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Azarías; laj Azarías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Seraías; laj Seraías, aꞌan lix yucuaꞌ laj Josadac; laj Josadac, aꞌan li quichapeꞌ nak li Ka̱cuaꞌ quixcanabeb laj Judá ut eb laj Jerusalén saꞌ rukꞌ li rey Nabucodonosor re nak tixcꞌameb chi pre̱xil saꞌ jalan tenamit. Eb li ralal laj Leví, aꞌaneb laj Gersón, laj Coat ut laj Merari. Eb li ralal laj Gersón, aꞌaneb laj Libni ut laj Simei. Eb li ralal laj Coat, aꞌaneb laj Amram, laj Izhar, laj Hebrón ut laj Uziel. Eb li ralal laj Merari, aꞌaneb laj Mahli ut laj Musi. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Leví, aꞌ yal chanru li ralal xcꞌajoleb. Eb li ralal xcꞌajol laj Gersón, aꞌaneb aꞌin: Li ralal laj Gersón, aꞌan laj Libni; li ralal laj Libni, aꞌan laj Jahat; li ralal laj Jahat, aꞌan laj Zima; li ralal laj Zima, aꞌan laj Joa; li ralal laj Joa, aꞌan laj Iddo; li ralal laj Iddo, aꞌan laj Zera; li ralal laj Zera, aꞌan laj Jeatrai. Eb li ralal xcꞌajol laj Coat, aꞌaneb aꞌin: li ralal laj Coat, aꞌan laj Aminadab; li ralal laj Aminadab, aꞌan laj Coré; li ralal laj Coré, aꞌan laj Asir; li ralal laj Asir, aꞌan laj Elcana; li ralal laj Elcana, aꞌan laj Ebiasaf; li ralal laj Ebiasaf, aꞌan laj Asir; li ralal laj Asir, aꞌan laj Tahat; li ralal laj Tahat, aꞌan laj Uriel; li ralal laj Uriel, aꞌan laj Uzías; li ralal laj Uzías, aꞌan laj Saúl. Eb li ralal laj Elcana, aꞌaneb laj Amasai ut laj Ahimot. Eb li ralal xcꞌajol laj Ahimot aꞌaneb aꞌin: li ralal laj Ahimot, aꞌan laj Elcana; li ralal laj Elcana, aꞌan laj Zofai; li ralal laj Zofai, aꞌan laj Nahat; li ralal laj Nahat, aꞌan laj Eliab; li ralal laj Eliab, aꞌan laj Jeroham; li ralal laj Jeroham, aꞌan laj Elcana. Eb li ralal laj Samuel, aꞌaneb laj Vasni li xbe̱n ralal ut laj Abías. Eb li ralal xcꞌajol laj Merari, aꞌaneb aꞌin: li ralal laj Merari, aꞌan laj Mahli; li ralal laj Mahli, aꞌan laj Libni; li ralal laj Libni, aꞌan laj Simei; li ralal laj Simei, aꞌan laj Uza; li ralal laj Uza, aꞌan laj Simea; li ralal laj Simea, aꞌan laj Haguía; li ralal laj Haguía, aꞌan laj Asaías. Eb li queꞌxakaba̱c chi bicha̱nc saꞌ li templo xban laj DavidAꞌaneb aꞌin li cui̱nk li queꞌxakaba̱c xban laj David chi bicha̱nc saꞌ li rochoch li Dios nak acak xeꞌxqꞌue li Lokꞌlaj Ca̱x aran. Queꞌxjal ribeb chi cꞌanjelac chire li tabernáculo li queꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb li tenamit toj nak laj Salomón quixyi̱b lix templo li Dios aran Jerusalén. Chirix aꞌan queꞌcꞌanjelac joꞌ cꞌaynakeb xba̱nunquil. Aꞌaneb aꞌin li queꞌcꞌanjelac joꞌ queꞌcꞌanjelac ajcuiꞌ li ralal xcꞌajoleb. Eb li ralal xcꞌajol laj Coat, aꞌaneb aꞌin: li quicꞌamoc be chiruheb li xbe̱n chꞌu̱tal, aꞌan laj Hemán, li ralal laj Joel. Laj Joel, aꞌan li ralal laj Samuel; laj Samuel, aꞌan li ralal laj Elcana; laj Elcana, aꞌan li ralal laj Jeroham; laj Jeroham, aꞌan li ralal laj Eliel; laj Eliel, aꞌan li ralal laj Toa; laj Toa, aꞌan li ralal laj Zuf; laj Zuf, aꞌan li ralal laj Elcana; laj Elcana, aꞌan li ralal laj Mahat; laj Mahat, aꞌan li ralal laj Amasai, laj Amasai, aꞌan li ralal laj Elcana; laj Elcana, aꞌan li ralal laj Joel; laj Joel, aꞌan li ralal laj Azarías; laj Azarías, aꞌan li ralal laj Sofonías; laj Sofonías, aꞌan li ralal laj Tahat; laj Tahat, aꞌan li ralal laj Asir; laj Asir, aꞌan li ralal laj Ebiasaf; laj Ebiasaf, aꞌan li ralal laj Coré; laj Coré, aꞌan li ralal laj Izhar; laj Izhar, aꞌan li ralal laj Coat; laj Coat, aꞌan li ralal laj Leví; laj Leví, aꞌan li ralal laj Israel. Saꞌ lix nim ukꞌ laj Hemán quicuan laj Asaf, li ralal laj Berequías. Laj Berequías, aꞌan li ralal laj Simea; laj Simea, aꞌan li ralal laj Micael; laj Micael, aꞌan li ralal laj Baasías; laj Baasías, aꞌan li ralal laj Malquías; laj Malquías, aꞌan li ralal laj Etni; laj Etni, aꞌan li ralal laj Zera; laj Zera, aꞌan li ralal laj Adaía; laj Adaía, aꞌan li ralal laj Etán; laj Etán, aꞌan li ralal laj Zima; laj Zima, aꞌan li ralal laj Simei; laj Simei, aꞌan li ralal laj Jahat; laj Jahat, aꞌan li ralal laj Gersón; laj Gersón, aꞌan li ralal laj Leví. Saꞌ lix tzꞌe laj Hemán queꞌcuan li ralal xcꞌajol laj Merari. Aꞌaneb aꞌin: laj Etán, aꞌan li ralal laj Quisi; laj Quisi, aꞌan li ralal laj Abdi; laj Abdi, aꞌan li ralal laj Maluc; laj Maluc, aꞌan li ralal laj Hasabías; laj Hasabías, aꞌan li ralal laj Amasías; laj Amasías, aꞌan li ralal laj Hilcías; laj Hilcías, aꞌan li ralal laj Amsi; laj Amsi, aꞌan li ralal laj Bani; laj Bani, aꞌan li ralal laj Semer; laj Semer, aꞌan li ralal laj Mahli; laj Mahli, aꞌan li ralal laj Musi; laj Musi, aꞌan li ralal laj Merari; laj Merari, aꞌan li ralal laj Leví. Ut eb li rech aj levita queꞌxakaba̱c chixba̱nunquil chixjunil li cꞌanjel jun chꞌol chic saꞌ lix tabernáculo li Dios. Laj Aarón ut eb li ralal xcꞌajol queꞌxcꞌat li incienso ut queꞌxcꞌat ajcuiꞌ li mayej saꞌ xbe̱n li artal li quicꞌateꞌ cuiꞌ li cꞌatbil mayej. Aꞌaneb li queꞌcꞌanjelac saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej. Queꞌxqꞌue li mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb laj Israel chiru li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxba̱nu chixjunil joꞌ chanru quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Eb li ralal xcꞌajol laj Aarón, aꞌaneb aꞌin: laj Eleazar, li ralal laj Aarón; laj Finees, li ralal laj Eleazar; laj Abisúa, li ralal laj Finees; laj Buqui, li ralal laj Abisúa; laj Uzi, li ralal laj Buqui; laj Zeraías, li ralal laj Uzi; laj Meraiot li ralal laj Zeraías; laj Amarías li ralal laj Meraiot; laj Ahitob li ralal laj Amarías; laj Sadoc li ralal laj Ahitob; laj Ahimaas li ralal laj Sadoc. Aꞌan aꞌin li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Aarón nak queꞌxbu̱li rix li chꞌochꞌ aꞌ yal chanru li ralal xcꞌajol laj Coat. Quiqꞌueheꞌ reheb li tenamit Hebrón li cuan saꞌ xcue̱nt Judá, joꞌ eb ajcuiꞌ li cocꞌ cꞌaleba̱l li cuan chi xjun sutam. Abanan li tenamit ut lix cꞌaleba̱l quiqꞌueheꞌ re laj Caleb, li ralal laj Jefone. Quiqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Aarón li tenamit li naru teꞌxcol cuiꞌ ribeb li nequeꞌxcamsi ras ri̱tzꞌin chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Li tenamit aꞌan Hebrón xcꞌabaꞌ. Ut quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ reheb li tenamit Libna rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, Jatir, Estemoa rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, Hilén rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, Debir rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, Asán rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l ut Bet-semes rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l. Ut quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ reheb lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Aꞌaneb aꞌin: Geba rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, Alemet rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, ut Anatot rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l. Oxlaju chixjunileb li tenamit li quiqꞌueheꞌ reheb aꞌ yal chanru li ralal xcꞌajoleb. Reheb li jun chꞌol chic li ralal xcꞌajol laj Coat quiqꞌueheꞌ laje̱b chi tenamit li queꞌcuan reheb yi jach li ralal xcꞌajol laj Manasés. Reheb li ralal xcꞌajol laj Gersón oxlaju chi tenamit li cuanqueb Basán queꞌqꞌueheꞌ xbaneb li ralal xcꞌajol laj Isacar, li ralal xcꞌajol laj Aser, li ralal xcꞌajol laj Neftalí, ut eb li ralal xcꞌajol laj Manasés. Ut cablaju chi tenamit queꞌqꞌueheꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Merari xbaneb li ralal xcꞌajol laj Rubén, eb li ralal xcꞌajol laj Gad, ut eb li ralal xcꞌajol laj Zabulón. Eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌxqꞌue li tenamit reheb laj levitas rochbeneb lix cocꞌ cꞌaleba̱l. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Judá, ut eb li ralal xcꞌajol laj Simeón, ut eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌxqꞌue reheb laj levitas li tenamit li queꞌqꞌueheꞌ xcꞌabaꞌeb. Cuanqueb laj levitas li queꞌxcꞌul lix naꞌajeb li quiqꞌueheꞌ xbaneb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Ut quiqꞌueheꞌ reheb li tenamit Siquem li naru teꞌxcol cuiꞌ ribeb li cuan saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru re laj Efraín. Quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ reheb lix cocꞌ cꞌaleba̱l ut li tenamit Gezer, Jocmeam rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, Bet-horón rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, Ajalón rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, ut Gat-rimón rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l. Li yi jach li ralal xcꞌajol laj Manasés queꞌxqꞌue li tenamit Aner rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l ut Bileam rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l reheb li ralal xcꞌajol laj Coat li toj ma̱jiꞌ queꞌxcꞌul li reheb aꞌan. Yi jach li ralal xcꞌajol laj Manasés queꞌxqꞌue reheb li ralal xcꞌajol laj Gersón li tenamit Golán li cuan saꞌ xcue̱nt Basán rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l ut li tenamit Astarot rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l. Eb li ralal xcꞌajol laj Isacar queꞌxqꞌue li tenamit Cedes rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l ut Daberat rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, ut Ramot rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l ut Anem rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l. Eb li ralal xcꞌajol laj Aser queꞌxqꞌue Masal rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l ut Abdón rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, Hucoc rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l ut Rehob rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l. Eb li ralal xcꞌajol laj Neftalí queꞌxqꞌue Cedes li cuan saꞌ xcue̱nt Galilea rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, Hamón rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l ut Quiriataim rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l. Eb li ralal xcꞌajol laj Zabulón queꞌxqꞌue Rimón rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l ut Tabor rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l reheb li ralal xcꞌajol laj Merari li toj ma̱jiꞌ queꞌxcꞌul li reheb aꞌan. Eb li ralal xcꞌajol laj Rubén queꞌxqꞌue li naꞌajej li cuan jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, li cuan chiru li tenamit Jericó saꞌ li oriente riqꞌuin li nimaꞌ Jordán. Queꞌxqꞌue Beser li cuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l ut Jaza rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, Cademot rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l ut Mefaat rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l. Eb li ralal xcꞌajol laj Gad queꞌxqꞌue Ramot li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, Mahanaim rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, Hesbón rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l ut Jazer rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l. Ca̱hibeb li ralal laj Isacar. Aꞌaneb aꞌin: laj Tola, laj Fúa, laj Jasub ut laj Simrón. Eb li ralal laj Tola, aꞌaneb aꞌin: laj Uzi, laj Refaías, laj Jeriel, laj Jahmai, laj Jibsam ut laj Semuel. Eb aꞌan li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Tola. Eb aꞌan cha̱bil soldados. Ajlanbileb saꞌ eb li cutan nak laj David cuan chokꞌ rey. Cuib xcaꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin cuakib ciento chi cui̱nk. Li ralal laj Uzi, aꞌan laj Israhías. Ca̱hib li ralal laj Israhías. Aꞌaneb aꞌin: Laj Micael, laj Obadías, laj Joel ut laj Isías. Eb li o̱beb aꞌin queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk chꞌu̱tal chi tenamit. Nabaleb li rixakileb ut nabaleb li ralal xcꞌajol. Joꞌcan nak cuaklaju xcaꞌcꞌa̱l mil chi soldado li cuanqueb saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol. Saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Isacar ajlanbileb cuukub roꞌcꞌa̱l mil (87) chi soldados. Oxibeb li ralal laj Benjamín. Aꞌaneb aꞌin: laj Bela, laj Bequer ut laj Jediael. O̱beb li ralal laj Bela. Aꞌaneb aꞌin: laj Ezbón, laj Uzi, laj Uziel, laj Jerimot, ut laj Iri. Li o̱b chi cui̱nk aꞌin queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Bela. Cuib xcaꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin ca̱laju xcaꞌcꞌa̱l (22,034) chi soldado cauheb rib chi pletic. Bele̱b li ralal laj Bequer. Aꞌaneb aꞌin: laj Zemira, laj Joás, laj Eliezer, laj Elioenai, laj Omri, laj Jerimot, laj Abías, laj Anatot ut laj Alamet. Eb aꞌan li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk xte̱paleb li ralal laj Bequer. Junmay mil riqꞌuin cuib ciento (20,200) chi cui̱nk li cauheb rib chi pletic. Li ralal laj Jediael, aꞌan laj Bilhán. Ut eb li ralal laj Bilhán, aꞌaneb aꞌin: laj Jeús, laj Benjamín, laj Aod, laj Quenaana, laj Zetán, laj Tarsis ut laj Ahisahar. Chixjunileb aꞌan queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Jediael ut cauheb rib. Cuuklaju mil riqꞌuin cuib ciento chi cui̱nk (17,200) li queꞌco̱eb chi pletic. Eb li ralal laj Hir, aꞌaneb laj Supim ut laj Hupim. Ut li ralal laj Aher, aꞌan laj Husim. Ca̱hibeb li ralal laj Neftalí. Aꞌaneb laj Jahzeel, laj Guni, laj Jezer ut laj Salum. (Aꞌaneb ralal xcꞌajol laj Bilha.) Laj Manasés quicuan cuib li ralal riqꞌuin lix concubina aj Siria. Aꞌaneb laj Asriel ut laj Maquir. Laj Maquir, aꞌan lix yucuaꞌ laj Galaad. Laj Maquir quisumla riqꞌuin jun li ixk rechꞌalal laj Hupim ut laj Supim. Li ranab laj Maquir, aꞌan lix Maaca xcꞌabaꞌ. Li xcab ralal laj Maquir cuan xrabin, abanan ma̱ jun li ralal. Lix Maaca li rixakil laj Maquir quicuan cuib lix yum. Li xbe̱n, aꞌan laj Peres ut li xcab, aꞌan laj Seres. Eb li ralal laj Seres, aꞌaneb laj Ulam ut laj Requem. Li ralal laj Ulam, aꞌan laj Bedán. Chixjunileb aꞌan ralal xcꞌajoleb laj Galaad, li ralal laj Maquir. Laj Maquir, aꞌan li ralal laj Manasés. Lix Hamolequet, aꞌan lix ranab laj Galaad. Oxibeb lix yum lix Hamolequet. Aꞌaneb laj Isod, laj Abiezer ut laj Mahala. Eb li ralal laj Semida, aꞌaneb laj Ahián, laj Siquem, laj Likhi ut laj Aniam. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Efraín: li ralal, aꞌan laj Sutela; li ralal laj Sutela, aꞌan laj Bered; li ralal laj Bered, aꞌan laj Tahat; li ralal laj Tahat, aꞌan laj Elada; li ralal laj Elada, aꞌan laj Tahat jun chic; li ralal laj Tahat, aꞌan laj Zabad; li ralal laj Zabad, aꞌan laj Sutela jun chic. Cuib chic li ralal laj Efraín. Aꞌaneb laj Ezer ut laj Elad. Laj Ezer ut laj Elad queꞌcamsi̱c nak yo̱queb chirelkꞌanquil lix queto̱mkeb li ralal xcꞌajol laj Gat li queꞌcuan saꞌ li naꞌajej aꞌan. Laj Efraín quiya̱bac nabal li cutan xban xrahil xchꞌo̱l nak queꞌcamsi̱c laj Ezer ut laj Elad. Eb li rechꞌalal queꞌcuulac riqꞌuin chixcꞌojobanquil xchꞌo̱l. Chirix chic aꞌan laj Efraín quicuan riqꞌuin li rixakil ut li rixakil quicana chi yaj aj ixk. Laj Bería queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li ralal aꞌan xban nak cꞌajoꞌ li chꞌaꞌajquilal saꞌ li rochoch. Lix rabin laj Efraín, aꞌan lix Seera. Lix Seera quixtiquib li cuib chi tenamit Bet-horón, li cuan takecꞌ ut li cuan takꞌa. Ut quixtiquib ajcuiꞌ li tenamit Uzen-seera. Eb li ralal xcꞌajol laj Bería, aꞌaneb aꞌin: li ralal, aꞌan laj Refa; li ralal laj Refa, aꞌan laj Resef; li ralal laj Resef, aꞌan laj Telah; li ralal laj Telah, aꞌan laj Tahán; li ralal laj Tahán, aꞌan laj Laadán; li ralal laj Laadán, aꞌan laj Amiud; li ralal laj Amiud, aꞌan laj Elisama; li ralal laj Elisama, aꞌan laj Nun; li ralal laj Nun, aꞌan laj Josué. Li naꞌajej li queꞌcuan cuiꞌ, aꞌan laj Bet-el rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l. Saꞌ li oriente xcuulac toj Naarán, saꞌ li oeste xcuulac toj Gezer rochbeneb lix cocꞌ cꞌaleba̱l. Queꞌcuan ajcuiꞌ Siquem rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l toj Gaza rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l. Eb li ralal xcꞌajol laj Manasés queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit Bet-seán rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, Taanac rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, Meguido rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l, ut Dor rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l. Saꞌ eb li naꞌajej aꞌin queꞌcuan eb li ralal xcꞌajol laj José li ralal laj Israel. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Aser. Ca̱hib li ralal. Aꞌaneb laj Imna, laj Isúa, laj Isúi, ut laj Bería. Lix rabin, aꞌan lix Sera. Eb li ralal laj Bería, aꞌaneb laj Heber ut laj Malquiel lix yucuaꞌ laj Birzavit. Laj Heber, aꞌan lix yucuaꞌeb laj Jaflet, laj Somer, laj Hotam ut lix Súa. Eb li ralal laj Jaflet, aꞌaneb laj Pasac, laj Bimhal, ut laj Asvat. Aꞌaneb li ralal laj Jaflet. Eb li ralal laj Semer, aꞌaneb laj Ahí, laj Rohga, laj Jehúba, ut laj Aram. Eb li ralal laj Helem li ri̱tzꞌin laj Semer, aꞌaneb laj Zofa, laj Imna, laj Seles ut laj Amal. Eb li ralal xcꞌajol laj Zofa, aꞌaneb laj Súa, laj Harnefer, laj Súal, laj Beri, laj Imra, laj Beser, laj Hod, laj Sama, laj Silsa, laj Itrán ut laj Beera. Eb li ralal laj Jeter, aꞌaneb aꞌin: laj Jefone, laj Pispa ut laj Ara. Eb li ralal laj Ula, aꞌaneb aꞌin: laj Ara, laj Haniel ut laj Rezia. Chixjunileb aꞌin ralal xcꞌajoleb laj Aser. Eb aꞌan li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Aser. Aj cꞌamol beheb. Cauheb rib chi pletic. Cuakib xcaꞌcꞌa̱l mil chi cui̱nk li nequeꞌxic chi pletic. O̱beb li ralal laj Benjamín. Li xbe̱n, aꞌan laj Bela. Li xcab, aꞌan laj Asbel ut li rox, aꞌan laj Ahara. Li xca̱, aꞌan laj Noha ut li roꞌ, aꞌan laj Rafa. Eb li ralal xcꞌajol laj Bela, aꞌaneb aꞌin: laj Adar, laj Gera, laj Abiud, laj Abisúa, laj Naamán, laj Ahoa, laj Gera, laj Sefufán ut laj Hiram. Eb li ralal laj Aod, aꞌaneb li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Queꞌcuan aran Geba, abanan queꞌcꞌameꞌ toj Manahat. Eb li ralal laj Aod, aꞌaneb aꞌin: laj Naamán, laj Ahías ut laj Gera. Laj Gera, aꞌan lix yucuaꞌ laj Uza ut laj Ahiud. Laj Gera quicꞌamoc reheb aran Manahat. Laj Saharaim quixjach rib riqꞌuin li cuib chi rixakil, lix Husim ut lix Baara. Mokon chic quicuan li ralal nak cuan aran Moab. Li ralal li queꞌcuan riqꞌuin li rixakil jun chic, xHodes xcꞌabaꞌ, aꞌaneb aꞌin: laj Jobab, laj Sibia, laj Mesa, laj Malcam, laj Jeúz, laj Saquías, ut laj Mirma. Eb li ralal aꞌin queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Cuib chic li ralal laj Saharaim riqꞌuin lix Hodes. Aꞌaneb laj Abitob ut Elpaal. Eb li ralal laj Elpaal, aꞌaneb laj Heber, laj Misam ut laj Semed li quitiquiban re li tenamit Ono ut Lod rochben lix cocꞌ cꞌaleba̱l. Laj Bería ut laj Sema queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Benjamín li queꞌcuan aran Ajalón. Aꞌaneb li queꞌisin reheb li tenamit li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Gat. Eb li ralal xcꞌajol laj Bería, aꞌaneb aꞌin: laj Ahío, laj Sasac, laj Jeremot, laj Zebadías, laj Arad, laj Ader, laj Micael, laj Ispa ut laj Joha. Eb li ralal xcꞌajol laj Elpaal, aꞌaneb aꞌin: laj Zebadías, laj Mesulam, laj Hizqui, laj Heber, laj Ismerai, laj Jezlías, ut laj Jobab. Eb li ralal xcꞌajol laj Simei, aꞌaneb aꞌin: laj Jaquim, laj Zicri, laj Zabdi, laj Elienai, laj Ziletai, laj Eliel, laj Adaías, laj Beraías, ut laj Simrat. Eb li ralal xcꞌajol laj Sasac, aꞌaneb aꞌin: laj Ispán, laj Heber, laj Eliel, laj Abdón, laj Zicri, laj Hanán, laj Hananías, laj Elam, laj Anatotías, laj Ifdaías, ut laj Peniel. Eb li ralal xcꞌajol laj Jeroham, aꞌaneb aꞌin: laj Samserai, laj Seharías, laj Atalías, laj Jaresías, laj Elías ut laj Zicri. Aꞌaneb aꞌin li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Benjamín li queꞌcuan aran Jerusalén. Saꞌ li tenamit Gabaón quicuan laj Abigabaón, li nequeꞌxye ajcuiꞌ Jehiel re. Li rixakil, aꞌan lix Maaca. Aꞌaneb aꞌin li ralal: li xbe̱n ralal, aꞌan laj Abdón, laj Zur, laj Cis, laj Baal, laj Nadab, laj Gedor, laj Ahío ut laj Zequer, ut laj Miclot lix yucuaꞌ laj Simea. Eb aꞌin queꞌcuan aran Jerusalén, chiruheb li jun chꞌol chic li rechꞌalal. Eb li ralal xcꞌajol laj Saúl ut laj JonatánLaj Ner, aꞌan lix yucuaꞌ laj Cis; laj Cis, aꞌan lix yucuaꞌ laj Saúl; ut laj Saúl, aꞌan lix yucuaꞌ laj Jonatán, laj Malquisúa, laj Abinadab ut laj Es-baal. Laj Jonatán, aꞌan lix yucuaꞌ laj Merib-baal. Laj Merib-baal, aꞌan lix yucuaꞌ laj Micaía. Eb li ralal laj Micaía, aꞌaneb laj Pitón, laj Melec, laj Tarea ut laj Acaz. Laj Acaz, aꞌan lix yucuaꞌ laj Joada. Laj Joada, aꞌan lix yucuaꞌ laj Alemet, laj Azmavet, ut laj Zimri. Laj Zimri, aꞌan lix yucuaꞌ laj Mosa. Laj Mosa, aꞌan lix yucuaꞌ laj Bina. Laj Bina, aꞌan lix yucuaꞌ laj Rafa. Laj Rafa, aꞌan lix yucuaꞌ laj Elasa. Ut laj Elasa, aꞌan lix yucuaꞌ laj Azel. Cuakib li ralal laj Azel. Aꞌaneb aꞌin: laj Azricam, laj Bocru, laj Ismael, laj Searías, laj Obadías, ut laj Hanán. Chixjunileb aꞌin, aꞌaneb li ralal laj Azel. Laj Esec li ri̱tzꞌin laj Azel, aꞌan lix yucuaꞌ li oxibeb aꞌin: li xbe̱n ralal, aꞌan laj Ulam; li xcab, aꞌan laj Jehús; ut li rox, aꞌan laj Elifelet. Eb li ralal laj Ulam cha̱bil soldado ut cauheb rib chi pletic. Queꞌxnau chi us cutuc riqꞌuin tzimaj. Nabaleb li ralal ut nabaleb li ri. Jun ciento riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l (150) chixjunileb. Chixjunileb aꞌin, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Chixjunileb laj Israel tzꞌi̱banbil xcꞌabaꞌeb saꞌ li hu reheb lix reyeb laj Israel. Tzꞌi̱banbil xcꞌabaꞌeb aꞌ yal chanru li ralal xcꞌajoleb. Ut chixjunileb laj Judá queꞌcꞌameꞌ aran Babilonia xban nak queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru li Dios. Eb li xbe̱n li queꞌsukꞌi saꞌ lix naꞌajeb, aꞌaneb laj Israel, eb laj tij, eb laj levita, ut eb li queꞌcꞌanjelac saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Cuanqueb li ralal xcꞌajol laj Judá, li ralal xcꞌajol laj Benjamín, li ralal xcꞌajol laj Efraín ut li ralal xcꞌajol laj Manasés li queꞌco̱eb chi cua̱nc aran Jerusalén. Laj Utai, aꞌan li quicꞌamoc be chiruheb li ralal xcꞌajol laj Fares, li ralal laj Judá. Laj Utai, aꞌan li ralal laj Amiud. Laj Amiud, aꞌan li ralal laj Omri. Laj Omri, aꞌan li ralal laj Imri. Laj Imri, aꞌan li ralal laj Bani; ut laj Bani, aꞌan xcomoneb li ralal laj Fares, li ralal laj Judá. Laj Asaías, aꞌan li quicꞌamoc be chiruheb li ralal xcꞌajol laj Sela, li ralal laj Judá. Laj Asaías, aꞌan nataklan saꞌ xbe̱neb li jun xte̱paleb li tenamit. Laj Jeuel, aꞌan li quicꞌamoc be chiruheb li ralal xcꞌajol laj Zera, li ralal laj Judá. Cuakib ciento riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Judá. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Benjamín li queꞌcuan Jerusalén: laj Salú, li ralal laj Mesulam; laj Mesulam, aꞌan li ralal laj Hodavías; laj Hodavías, aꞌan li ralal laj Asenúa; ut laj Ibneías li ralal laj Jeroham; laj Ela li ralal laj Uzi; laj Uzi, aꞌan li ralal laj Micri; ut laj Mesulam li ralal laj Sefatías, li ralal laj Reuel; laj Reuel, aꞌan li ralal laj Ibnías. Bele̱b ciento riqꞌuin cuaklaju roxcꞌa̱l (956) li ralal laj Benjamín li queꞌcuan Jerusalén. Chixjunileb li cui̱nk aꞌin queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk xte̱paleb li tenamit. Aꞌaneb aꞌin laj tij li queꞌcuan aran Jerusalén: laj Jedaías; laj Joiarib; laj Jaquín; ut laj Azarías li ralal laj Hilcías. Laj Hilcías, aꞌan li ralal laj Mesulam. Laj Mesulam, aꞌan li ralal laj Sadoc. Laj Sadoc, aꞌan li ralal laj Meraiot. Laj Meraiot, aꞌan li ralal laj Ahitob, li najolomin re li cꞌanjel saꞌ li templo. Ut quicuan ajcuiꞌ laj Adaía, li ralal laj Jeroham. Laj Jeroham, aꞌan li ralal laj Pasur. Laj Pasur, aꞌan li ralal laj Malquías. Ut quicuan ajcuiꞌ laj Masai, li ralal laj Adiel. Laj Adiel, aꞌan li ralal laj Jazera. Laj Jazera, aꞌan li ralal laj Mesulam. Laj Mesulam, aꞌan li ralal laj Mesilemit. Laj Mesilemit, aꞌan li ralal Imer. Eb laj tij li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk xte̱paleb li tenamit, aꞌaneb jun mil riqꞌuin cuukub ciento riqꞌuin oxcꞌa̱l (1,760). Queꞌxnau xba̱nunquil chi us li cꞌanjel li qui-uxman saꞌ li templo. Eb laj levita li queꞌcuan aran Jerusalén, aꞌaneb aꞌin: laj Semaías li ralal laj Hasub. Laj Hasub, aꞌan li ralal laj Azricam. Laj Azricam, aꞌan li ralal laj Hasabías. Laj Hasabías, aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Merari. Ut queꞌcuan ajcuiꞌ laj Bacbacar, laj Heres, laj Galal, laj Matanías li ralal laj Micaía. Laj Micaía, aꞌan li ralal laj Zicri. Laj Zicri, aꞌan li ralal laj Asaf. Ut quicuan ajcuiꞌ laj Obadías, li ralal laj Semaías. Laj Semaías, aꞌan li ralal laj Galal. Laj Galal, aꞌan li ralal laj Jedutún. Ut quicuan ajcuiꞌ laj Berequías li ralal laj Asa. Laj Asa, aꞌan li ralal laj Elcana. Eb aꞌan queꞌcuan saꞌ lix naꞌajeb laj netofatitas. Eb li queꞌcꞌacꞌalen saꞌ eb li oqueba̱l re li templo, aꞌaneb aꞌin: Laj Salum, laj Acub, laj Talmón, laj Ahimán ut eb li ri̱tzꞌin. Laj Salum, aꞌan li quicꞌamoc be chiruheb. Chalen ut anakcuan queꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l li quinumeꞌ cuiꞌ li rey, li quicuan saꞌ li este. Laj Salum ut eb li rechꞌalal, aꞌan eb li queꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l re li templo, joꞌ nak queꞌxcꞌacꞌalen re li oqueba̱l re li tabernáculo lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Laj Salum, aꞌan li ralal laj Coré. Laj Coré, aꞌan li ralal laj Ebiasaf. Laj Ebiasaf, aꞌan li ralal laj Coré jun chic. Junxil, laj Finees li ralal laj Eleazar, aꞌan li quitaklan saꞌ xbe̱neb. Ut li Ka̱cuaꞌ quicuan riqꞌuin. Laj Zacarías, li ralal laj Meselemías, aꞌan li quicꞌacꞌalen re li oqueba̱l re li tabernáculo. Cuib ciento riqꞌuin cablaju chixjunileb li queꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l. Queꞌajla̱c aꞌ yal chanru li ralal xcꞌajol li junju̱nk. Li rey David ut laj Samuel li profeta, aꞌaneb li queꞌxakaban reheb saꞌ lix cꞌanjel. Joꞌcan nak eb aꞌan ut eb li ralal xcꞌajol nequeꞌxjal ribeb chixcꞌacꞌalenquil li oqueba̱l re lix templo li Ka̱cuaꞌ ut re li tabernáculo. Queꞌcuan saꞌ li ca̱hib pacꞌal. Queꞌcuan saꞌ li oriente, saꞌ li poniente, saꞌ li sur, ut saꞌ li norte. Eb li cuanqueb saꞌ li cꞌaleba̱l queꞌchal rajlal cuukub cutan chixcꞌacꞌalenquil li oqueba̱l. Abanan li ca̱hib chi cui̱nk li queꞌcꞌamoc be chi cꞌacꞌale̱nc re li oqueba̱l, aꞌaneb queꞌcuan junelic. Aꞌaneb ajcuiꞌ li queꞌiloc reheb li cocꞌ naꞌajej li cuan saꞌ li templo, ut queꞌiloc ajcuiꞌ reheb li naꞌajej li queꞌxoqueꞌ cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru terto xtzꞌak re li templo. Eb aꞌan cuanqueb xnaꞌaj saꞌ xjun sutam lix templo li Dios, xban nak tento nak eb aꞌan teꞌcꞌacꞌale̱nk re li templo. Ut tento nak teꞌxte li oqueba̱l rajlal ekꞌela. Cuanqueb li queꞌiloc reheb li cꞌaꞌak re ru li quicꞌanjelac saꞌ li templo. Aꞌaneb li queꞌxococ reheb ut aꞌaneb ajcuiꞌ li queꞌisin reheb nak oqueb re chi cꞌanjelac. Cuanqueb chic li queꞌiloc reheb li cꞌaꞌak re ru li quicꞌanjelac saꞌ li Lokꞌlaj Naꞌajej, ut li cꞌaj, li vino, li aceite, li incienso ut li sununquil ban. Cuanqueb ajcuiꞌ li ralal eb laj tij li queꞌyi̱ban re li sununquil ban li quicꞌanjelac saꞌ li templo. Laj Matatías li xbe̱n ralal laj Salum li coreíta, aꞌan aj levita. Aꞌan li qui-iloc re li caxlan cua li quimayeja̱c. Cuanqueb li ralal laj Coat ut li ralaleb li ri̱tzꞌin, li queꞌyi̱ban re li cablaju chi caxlan cua li quiqꞌueheꞌ saꞌ xbe̱n li me̱x saꞌ li Santil Naꞌajej. Cuanqueb ajcuiꞌ laj bichanel. Li queꞌtaklan saꞌ xbe̱n li junju̱nk xte̱paleb li tenamit queꞌcuan saꞌ li naꞌajej li cuan saꞌ li templo. Ma̱cꞌaꞌ chic lix cꞌanjeleb xban nak queꞌcꞌanjelac saꞌ li templo chi kꞌek chi cutan. Aꞌaneb aꞌin li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk xte̱paleb li tenamit aj levita, aꞌ yal chanru li ralal xcꞌajoleb. Aꞌaneb aj cꞌamol be li queꞌcuan aran Jerusalén. Laj Jehiel aꞌan li quitiquiban re li tenamit Gabaón. Li rixakil, aꞌan lix Maaca xcꞌabaꞌ. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Jehiel: laj Abdón li xbe̱n ralal, laj Zur, laj Cis, laj Baal, laj Ner, laj Nadab, laj Gedor, laj Ahío, laj Zacarías ut laj Miclot. Laj Miclot, aꞌan lix yucuaꞌ laj Simeam. Chixjunileb queꞌcuan ajcuiꞌ aran Jerusalén rochbeneb li ras ut li ri̱tzꞌin. Laj Ner, aꞌan lix yucuaꞌ laj Cis. Laj Cis, aꞌan lix yucuaꞌ laj Saúl. Ut laj Saúl, aꞌan lix yucuaꞌ laj Jonatán, laj Malquisúa, laj Abinadab ut laj Es-baal. Li ralal laj Jonatán, aꞌan laj Merib-baal. Laj Merib-baal, aꞌan lix yucuaꞌ laj Micaía. Eb li ralal laj Micaía, aꞌaneb aꞌin: laj Pitón, laj Melec, laj Tarea ut laj Acaz. Laj Acaz, aꞌan lix yucuaꞌ laj Jara. Laj Jara, aꞌan lix yucuaꞌ laj Alemet, laj Azmavet ut laj Zimri. Ut laj Zimri, aꞌan lix yucuaꞌ laj Mosa. Laj Mosa, aꞌan lix yucuaꞌ laj Bina. Li ralal laj Bina, aꞌan li Refaías. Ut li ralal laj Refaías, aꞌan laj Elasa. Li ralal laj Elasa, aꞌan laj Azel. Cuakib li ralal laj Azel. Aꞌaneb aꞌin: laj Azricam, laj Bocru, laj Ismael, laj Searías, laj Obadías ut laj Hanán. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Azel. Laj Saúl quicamsi̱cEb laj filisteo queꞌpletic riqꞌuineb laj Israel. Ut laj Israel queꞌe̱lelic chiruheb. Nabaleb li queꞌcamsi̱c saꞌ li tzu̱l re Gilboa. Eb laj filisteo queꞌra̱lina laj Saúl ut eb li ralal toj retal queꞌxcamsiheb laj Jonatán, laj Abinadab ut laj Malquisúa, li ralaleb laj Saúl. Chirix aꞌan queꞌpletic chi cau re xcamsinquil laj Saúl. Cau queꞌpletic toj retal queꞌxtau laj Saúl chi tzimaj. Laj Saúl quixye re li cui̱nk li nacꞌamoc re lix chꞌi̱chꞌ re pletic: —Chap chak la̱ chꞌi̱chꞌ, ut tina̱camsi. Incꞌaꞌ nacuaj nak eb li incꞌaꞌ nequeꞌxnau ru li Dios tineꞌxseꞌe nak tineꞌxcamsi, chan. Abanan li cui̱nk incꞌaꞌ quiraj xban nak ta̱xucuak. Joꞌcan nak laj Saúl quixchap lix chꞌi̱chꞌ ut quixcut rib saꞌ xbe̱n. Nak li cui̱nk quiril nak camenak chic laj Saúl, quixchap lix chꞌi̱chꞌ ut quixcamsi ajcuiꞌ rib aꞌan. Joꞌcan nak quicam laj Saúl saꞌ li cutan aꞌan rochbeneb li oxib chi ralal joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol. Eb laj Israel li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa queꞌxqꞌue retal nak laj Saúl ut li oxib chi ralal queꞌcam. Joꞌcan nak queꞌe̱lelic ut queꞌxcanab lix tenamiteb. Ut aꞌ chic eb laj filisteo queꞌoc chi cua̱nc saꞌ lix tenamiteb. Saꞌ li cutan jun chic eb laj filisteo queꞌco̱eb chixxocbal li cꞌaꞌru reheb li camenak. Queꞌxtau laj Saúl ut eb li oxib chi ralal jiljo̱queb chi camenak saꞌ li tzu̱l Gilboa. Nak ac queꞌrisi li rakꞌ re pletic, queꞌxcꞌam lix jolom laj Saúl ut queꞌxcꞌam lix chꞌi̱chꞌ re pletic. Queꞌxtakla resil saꞌ chixjunil lix tenamiteb laj filisteo re nak teꞌrabi resil nak camenak chic laj Saúl. Ut queꞌxye ajcuiꞌ resil saꞌ rochoch lix dioseb. Chirix chic aꞌan queꞌxqꞌue lix chꞌi̱chꞌ laj Saúl saꞌ lix templo lix dioseb ut queꞌxtꞌuyub lix jolom li camenak saꞌ lix templo laj Dagón lix dioseb. Ut chixjunileb li cuanqueb aran Jabes re Galaad queꞌrabi resil li cꞌaꞌru queꞌxba̱nu re laj Saúl eb laj filisteo. Joꞌcan nak queꞌxchꞌutub ribeb chixjunileb li cui̱nk aj Jabes li cauheb xchꞌo̱l chi pletic ut queꞌco̱eb. Queꞌxchap li camenak Saúl joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal oxib ut queꞌxcꞌameb toj Jabes. Aran queꞌxmukeb rubel jun to̱n li cheꞌ ji. Ut queꞌxba̱nu x-ayu̱n chiru cuukub cutan. Joꞌcaꞌin nak quicam laj Saúl xban nak quixtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ. Quixkꞌet li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ ut quixpatzꞌ xnaꞌleb riqꞌuin jun li ixk aj kꞌe. Incꞌaꞌ quixtzꞌa̱ma xnaꞌleb riqꞌuin li Dios. Xban aꞌan nak li Ka̱cuaꞌ quixcamsi ut quixxakab laj David ralal laj Isaí chokꞌ xreyeb laj Israel. Laj David quixakaba̱c chokꞌ reyChixjunileb laj Israel queꞌxchꞌutub ribeb ut queꞌco̱eb aran Hebrón riqꞌuin laj David. Queꞌxye re: —La̱o kacomon kib a̱cuiqꞌuin. Junxil nak laj Saúl toj cuan chokꞌ karey, la̱at xatcꞌamoc be chiruheb laj Israel chi pletic. Ut li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios quixye a̱cue: “La̱at tatcꞌamok be chiruheb laj Israel lin tenamit ut la̱at ajcuiꞌ tat-oc chokꞌ rey chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb,” chan li Dios.— Ut chixjunileb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌcuulac riqꞌuin li rey David aran Hebrón. Laj David quixba̱nu jun li contrato riqꞌuineb chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut queꞌxqꞌue li aceite saꞌ xjolom ut queꞌxxakab chokꞌ xreyeb joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Samuel. Laj David rochbeneb chixjunileb laj Israel queꞌco̱eb Jerusalén, li nequeꞌxye ajcuiꞌ Jebús re. Cuanqueb laj jebuseo saꞌ li tenamit aꞌan. Eb laj jebuseo queꞌxye re laj David: —La̱at incꞌaꞌ tatru̱k chi oc arin, chanqueb. Abanan laj David qui-oc ut quinumta saꞌ xbe̱neb ut quire̱chani li naꞌajej Sión li ac cauresinbil chi us. Ut queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej “Lix tenamit laj David”. Laj David ac quixye: —Li ani ta̱oc xbe̱n cua chi pletic riqꞌuineb laj jebuseo, aꞌan li ta̱xakaba̱k chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li soldado, chan. Ut laj Joab lix yum lix Sarvia, aꞌan li xbe̱n li qui-oc chi pletic. Joꞌcan nak laj Joab quiqꞌueheꞌ xcuanquil chi takla̱nc. Laj David co̱ chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej li nequeꞌcuan cuiꞌ li soldados. Joꞌcan nak queꞌxqꞌue “Xtenamit laj David” chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan. Laj David quixyi̱b cuiꞌchic li naꞌajej aꞌan joꞌ tenamit. Quixtiquib saꞌ li naꞌajej Milo ut quixyi̱b toj cuan cuiꞌ li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit. Ut li yi jach chic quixyi̱b laj Joab. Ut laj David yo̱ chi nima̱nc xcuanquil xban nak li nimajcual Dios cuan riqꞌuin. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb lix soldados laj David li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li kꞌaxal cauheb rib chi pletic. Aꞌaneb li queꞌtenkꞌan re laj David rochbeneb chixjunileb laj Israel nak queꞌxxakab chokꞌ xreyeb joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Aꞌaneb aꞌin xcꞌabaꞌeb li cauheb rib chi pletic, li queꞌtenkꞌan re laj David: li xbe̱n, aꞌan laj Jasobeam li ralal laj Hacmoni. Aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi soldado li cauheb rib chi pletic. Saꞌ jun li ple̱t laj Jasobeam quixcamsiheb oxib ciento chi cui̱nk riqꞌuin lix la̱ns. Li xcab, aꞌan laj Eleazar li ralal laj Dodo. Aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Ahoha. Laj Eleazar, aꞌan jun saꞌ xya̱nkeb li oxibeb li cauheb xchꞌo̱l chi pletic. Laj Eleazar cuan rochben laj David nak queꞌpletic riqꞌuineb laj filisteo aran Pasdamim. Saꞌ li naꞌajej aꞌan cuan jun si̱ril li cebada aubil. Eb laj Israel queꞌe̱lelic chiruheb laj filisteo. Laj Eleazar rochbeneb lix soldado queꞌxxakab ribeb saꞌ xyi li acui̱mk ut queꞌpletic riqꞌuineb laj filisteo re teꞌxcol ribeb. Queꞌpletic toj retal queꞌnumta saꞌ xbe̱neb xban nak li Ka̱cuaꞌ quitenkꞌan reheb. Oxib xcomoneb li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados queꞌco̱eb cuan cuiꞌ li nimla pec li cuan nachꞌ riqꞌuin li ochoch pec Adulam, xban nak aran cuan laj David. Ut eb laj filisteo cuan xmuheba̱leb saꞌ li ru takꞌa re Refaim. Laj David cuan saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb. Jun chꞌu̱tal eb laj filisteo ac xeꞌoc saꞌ li tenamit Belén. Laj David quiraj ru ucꞌac. Quixye: —Us raj cuan ta junak tixcꞌam chak cuucꞌa saꞌ li becbil haꞌ li cuan chire li oqueba̱l re li tenamit Belén, chan. Li oxib chi cui̱nk li cauheb rib chi pletic, queꞌnumeꞌ saꞌ lix naꞌajeb laj filisteo. Queꞌrisi li haꞌ saꞌ li becbil haꞌ li cuan chire li oqueba̱l re Belén. Queꞌxcꞌam ut queꞌxqꞌue re laj David. Abanan laj David incꞌaꞌ quirucꞌ. Quixhoy ban li haꞌ re xmayejanquil chiru li Dios. Ut quixye: —Aꞌ taxak li Dios tinixtenkꞌa re nak incꞌaꞌ tincuucꞌ li haꞌ aꞌin. Chanchan raj nak tincuucꞌ xquiqꞌueleb li cui̱nk aꞌin xban nak xeꞌxkꞌaxtesi raj lix yuꞌameb chi ca̱mc nak queꞌco̱eb chixcꞌambal li haꞌ aꞌin, chan. Ut laj David incꞌaꞌ quirucꞌ li haꞌ. Aꞌan aꞌin li queꞌxba̱nu li oxib chi cui̱nk li cauheb xchꞌo̱l chi pletic. Laj Abisai, li ri̱tzꞌin laj Joab, aꞌan li quitaklan saꞌ xbe̱neb li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi soldado. Laj Abisai quixcamsiheb oxib ciento chi cui̱nk riqꞌuin lix la̱ns. Joꞌcan nak quiniman xcuanquil joꞌ li oxibeb li cauheb rib chi pletic. Laj Abisai, aꞌan li kꞌaxal naꞌno ru saꞌ xya̱nkeb li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi soldado ut aꞌan ajcuiꞌ li quicꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb. Abanan lix cuanquil incꞌaꞌ quixtau lix cuanquileb li oxibeb li cauheb rib chi pletic. Joꞌcan ajcuiꞌ laj Benaía naꞌno ru. Laj Benaía, aꞌan li ralal laj Joiada li chalenak saꞌ li tenamit Cabseel. Nabal li cꞌaꞌru quixba̱nu xban xcacuilal xchꞌo̱l. Quixcamsi cuibeb li cui̱nk aj Moab. Saꞌ jun li cutan nak yo̱ chi tꞌanecꞌ li nieve, laj Benaía cuan saꞌ jun chamal jul nak quixcamsi jun li cakcoj. Quixcamsi ajcuiꞌ jun li cui̱nk aj Egipto. Li cui̱nk aꞌan kꞌaxal najt rok. Numenak cuib metro xteram ut cuan xla̱ns saꞌ rukꞌ chanchan xcheꞌel li quemleb. Laj Benaía quixchap jun li cheꞌ ut qui-oc chi pletic riqꞌuin toj retal quixmakꞌ lix la̱ns chiru. Ut riqꞌuin ajcuiꞌ li la̱ns aꞌan quixcamsi laj Egipto. Aꞌan aꞌin li quixba̱nu laj Benaía li ralal laj Joiada. Ut riqꞌuin aꞌan naꞌno ru joꞌ eb li oxibeb li cauheb rib chi pletic. Quiqꞌueheꞌ xcuanquil saꞌ xya̱nkeb li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi soldado. Abanan moco joꞌ ta li oxibeb li kꞌaxal ni̱nkeb xcuanquil. Laj David quixqꞌue laj Benaía chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li soldado li nequeꞌcꞌacꞌalen re. Aꞌaneb aꞌin xcꞌabaꞌeb li soldado li kꞌaxal cauheb rib chi pletic: laj Asael li ri̱tzꞌin laj Joab; laj Elhanán li ralal laj Dodo, Belén xtenamit; laj Samot, Harod xtenamit; laj Heles, Pelón xtenamit; laj Ira li ralal laj Iques, Tecoa xtenamit; laj Abiezer, Anatot xtenamit; laj Sibecai, Husat xtenamit; laj Ilai, Ahoh xtenamit; laj Maharai ut laj Heled li ralal laj Baana, Netofa xtenamiteb; laj Itai li ralal laj Ribai, Gabaa xtenamiteb, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín; laj Benaía, Piratón xtenamit; laj Hurai li chalenak cuan cuiꞌ li rok haꞌ li cuan Gaas; laj Abiel, Arabá xtenamit; laj Azmavet, Bahurim xtenamit; laj Eliaba, Saalbón xtenamit; eb li ralal laj Hasem, Gizón xtenamit; laj Jonatán li ralal laj Sage, Arar xtenamit; laj Ahíam li ralal laj Sacar, Arar xtenamit; laj Elifal li ralal laj Ur; laj Hefer, Mequer xtenamit; laj Ahías, Pelón xtenamit; laj Hezro, Carmel xtenamit; laj Naarai li ralal laj Ezbai; laj Joel li ri̱tzꞌin laj Natán; laj Mibhar li ralal laj Hagrai; laj Selec, Amón xtenamit; laj Naharai, Beerot xtenamit, (laj Naharai, aꞌan li nacꞌamoc re lix chꞌi̱chꞌ re pletic laj Joab lix yum lix Sarvia); laj Ira ut laj Gareb, Itra xtenamiteb; laj Urías, laj heteo; laj Zabad li ralal laj Ahlai; laj Adina, li ralal laj Siza xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Rubén; (Laj Adina, aꞌan li nacꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Rubén. Cuanqueb ajcuiꞌ laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi soldado li nataklan saꞌ xbe̱neb). Laj Hanán li ralal laj Maaca; laj Josafat, Mitná xtenamit; laj Uzías, Astarot xtenamit; laj Sama ut laj Jehiel, eb li ralal laj Hotam, Aroer xtenamit; laj Jediael li ralal laj Simri; ut laj Joha li ri̱tzꞌin, aj tizita; laj Eliel, Mahava xtenamit; laj Jerebai ut laj Josavía, eb li ralal laj Elnaam; laj Itma, Moab xtenamit; laj Eliel, laj Obed ut laj Jaasiel, Mesoba xtenamiteb. Aꞌaneb aꞌin li cui̱nk li queꞌchal riqꞌuin laj David saꞌ li naꞌajej Siclag nak laj David toj yo̱ chixmukbal rib chiru laj Saúl, li ralal laj Sis. Eb li cui̱nk aꞌin cauheb rib chi pletic ut aꞌaneb ajcuiꞌ li queꞌtenkꞌan re chi pletic. Eb li cui̱nk aꞌin cuanqueb xtzimaj riqꞌuineb. Ut naru nequeꞌcutuc riqꞌuin lix nim ukꞌ ut riqꞌuin lix tzꞌe ukꞌ. Nequeꞌcutuc ajcuiꞌ pec riqꞌuin rantꞌin. Aꞌaneb rechꞌalal laj Saúl ut xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Laj Ahiezer, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb. Chirix laj Ahiezer cuan laj Joás. Aꞌaneb li ralal laj Semaa, Gabaa xtenamiteb. Aꞌaneb aꞌin li soldados: laj Jeziel ut laj Pelet, eb li ralal laj Azmavet; laj Beraca; laj Jehú, Anatot xtenamit; laj Ismaías, Gabaón xtenamit, li kꞌaxal cau xchꞌo̱l chi pletic saꞌ xya̱nkeb li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado; laj Jeremías; laj Jahaziel, laj Johanán; laj Jozabad, Geder xtenamit; laj Eluzai; laj Jerimot; laj Bealías; laj Semarías; laj Sefatías, Haruf xtenamit; laj Elcana; laj Isías; laj Azareel; laj Joezer; ut laj Jasobeam, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Coré; laj Joela ut laj Zebadías, eb li ralal laj Jeroham, Gedor xtenamiteb. Cuanqueb ajcuiꞌ xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Gad queꞌco̱eb riqꞌuin laj David re teꞌoque̱nk chirix nak cuan chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ saꞌ li cab li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb. Eb li cui̱nk aꞌin nequeꞌcuulac chiru pletic. Cauheb rib ut nequeꞌxnau pletic chi us. Cuanqueb xchꞌi̱chꞌ re xcolbal ribeb ut cuanqueb xla̱ns saꞌ rukꞌeb. Joskꞌ nequeꞌiloc. Chanchaneb li cakcoj. Nequeꞌxnau a̱linac saꞌ eb li tzu̱l. Chanchaneb li quej. Li xbe̱n, aꞌan laj Ezer; li xcab, aꞌan laj Obadías; li rox, aꞌan laj Eliab; li xca̱, aꞌan laj Mismana; li roꞌ, aꞌan laj Jeremías; li xcuak, aꞌan laj Atai; ut li xcuuk, aꞌan laj Eliel; li xcuakxak, aꞌan laj Johanán; ut li xbele, aꞌan laj Elzabad; li xlaje, aꞌan laj Jeremías; ut li xjunlaju, aꞌan laj Macbanai. Aꞌaneb aꞌin li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb lix soldado li ralal xcꞌajol laj Gad. Li incꞌaꞌ mas cau rib chi pletic nataklan saꞌ xbe̱n jun ciento chi soldado ut li kꞌaxal cau rib chi pletic nataklan saꞌ xbe̱n jun mil chi soldado. Aꞌaneb ajcuiꞌ aꞌin li queꞌnumeꞌ saꞌ li nimaꞌ Jordán nak yo̱ chi butꞌi̱rc saꞌ xbe̱n li po re li chihab aꞌan. Ut queꞌra̱linaheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa saꞌ li oriente ut saꞌ li poniente. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Benjamín ut eb li ralal xcꞌajol laj Judá queꞌco̱eb riqꞌuin laj David saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb. Qui-el laj David chixcꞌulbaleb ut quixye reheb: —Cui saꞌ sahil chꞌo̱lej xexchal cuiqꞌuin chintenkꞌanquil, texincꞌul chi sa saꞌ inchꞌo̱l. Abanan cui xexchal re tine̱kꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue chi ma̱cꞌaꞌ inma̱c, aꞌ taxak li Dios li queꞌxlokꞌoni inxeꞌto̱nil yucuaꞌ chi qꞌuehoc e̱re chixtojbal e̱ma̱c.— Quichal lix musikꞌ li Dios riqꞌuin laj Amasai li nataklan saꞌ xbe̱neb li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi cui̱nk. Ut laj Amasai quixye: —Chicua̱nk taxak li tuktu̱quil usilal a̱cuiqꞌuin, at David. La̱at li ralal laj Isaí. Chicua̱nk taxak li tuktu̱quilal a̱cuiqꞌuin la̱at joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb li yo̱queb chi tenkꞌa̱nc a̱cue xban nak li Ka̱cuaꞌ cuan a̱cuiqꞌuin, chan re. Chirix aꞌan laj David quixcꞌuleb ut quixqꞌueheb saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb lix soldado. Cuanqueb ajcuiꞌ xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Manasés queꞌco̱eb riqꞌuin laj David nak yo̱ chi xic rochbeneb laj filisteo chi pletic riqꞌuineb lix soldado laj Saúl. Abanan laj David incꞌaꞌ quixtenkꞌaheb xban nak eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb lix soldado laj filisteo incꞌaꞌ queꞌraj nak ta̱xic chirixeb chi pletic. Queꞌxcꞌoxla nak ma̱re tixjunaji rib riqꞌuin lix soldado laj Saúl. Nak yo̱ chi xic laj David Siclag, eb li ralal xcꞌajol laj Manasés queꞌoc saꞌ xya̱nkeb. Aꞌaneb aꞌin li queꞌoc saꞌ xya̱nkeb: laj Adnas, laj Jozabad, laj Jediaiel, laj Micael, laj Jozabad, laj Eliú ut laj Ziletai. Li junju̱nk nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb ju̱nk mil chi soldado xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Manasés. Aꞌaneb li queꞌtenkꞌan re laj David chi pletic riqꞌuineb laj e̱lkꞌ li queꞌoc saꞌ lix naꞌajeb chi elkꞌac xban nak chixjunileb li cui̱nk aꞌan cauheb rib ut aꞌaneb li queꞌqꞌueheꞌ chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li soldados. Rajlal cutan yo̱queb chi cha̱lc li teꞌraj oque̱nc chirix laj David toj retal queꞌnabaloꞌ lix soldado ut kꞌaxal cauheb chic rib chi pletic. Aꞌan aꞌin xqꞌuialeb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li ac cauresinbileb chi pletic. Queꞌco̱eb riqꞌuin laj David aran Hebrón re nak teꞌxxakab chokꞌ rey saꞌ xnaꞌaj laj Saúl joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ Dios. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Judá cuanqueb cuakib mil riqꞌuin cuakxakib ciento (6,800) chi cui̱nk cauresinbileb re pletic. Cuanqueb xchꞌi̱chꞌ re xcolbaleb rib ut cuanqueb xla̱ns. Ut saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Simeón cuanqueb cuukub mil riqꞌuin jun ciento (7,100) chi cui̱nk ac cauresinbileb re pletic. Ut saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Leví cuanqueb ca̱hib mil riqꞌuin cuakib ciento (4,600) chi cui̱nk. Joꞌcan ajcuiꞌ laj Joiada li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Aarón. Cuanqueb oxib mil riqꞌuin cuukub ciento (3,700) chi cui̱nk rochben. Laj Sadoc, li sa̱j cui̱nk, cau rib ut cauresinbil. Cuanqueb rochben cuib xcaꞌcꞌa̱l (22) chi cui̱nk li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol lix yucuaꞌ. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, li rechꞌalal laj Saúl, oxib mil (3,000) ajcuiꞌ chi cui̱nk li queꞌoquen chirix laj David xban nak lix qꞌuialeb toj yo̱queb chi oque̱nc chirix laj Saúl. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Efraín cuanqueb junmay mil riqꞌuin cuakxakib ciento (20,800) chi cui̱nk cauheb xchꞌo̱l chi pletic ut naꞌno̱queb ru saꞌ xya̱nkeb lix comoneb. Saꞌ xya̱nkeb li yi jach li ralal xcꞌajol laj Manasés cuanqueb cuakxaklaju mil (18,000) chi cui̱nk. Aꞌaneb li queꞌsiqꞌueꞌ ru re nak teꞌxic chixxakabanquil laj David chokꞌ rey. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Isacar cuanqueb cuib ciento chi cui̱nk. Eb li cui̱nk aꞌin cuanqueb xnaꞌleb. Queꞌxnau cꞌaꞌru us teꞌxba̱nu eb laj Israel. Li cꞌaꞌru nequeꞌxye aꞌan, aꞌan li nequeꞌxba̱nu li rech tenamitil. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Zabulón cuanqueb laje̱b roxcꞌa̱l mil (50,000) chi cui̱nk ac cauresinbileb ut se̱beb chi pletic. Nak nequeꞌxic chi pletic moco nequeꞌxcuiba ta xchꞌo̱leb. Nequeꞌxnau rocsinquil qꞌuila pa̱y ru chi chꞌi̱chꞌ re pletic. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Neftalí cuanqueb jun mil chi cui̱nk li nequeꞌtaklan. Ut cuanqueb rochbeneb cuuklaju xcaꞌcꞌa̱l mil (37,000) chi cui̱nk li cuanqueb xchꞌi̱chꞌ re xcolbal re xchꞌo̱leb ut cuanqueb xla̱ns. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Dan cuanqueb cuakxakib xcaꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin cuakib ciento (28,600) chi cui̱nk ac cauresinbileb chi pletic. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Aser cuanqueb caꞌcꞌa̱l mil (40,000) chi cui̱nk ac cauresinbileb ut tzolbileb chi pletic. Saꞌ xya̱nkeb li cui̱nk li queꞌchal jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li este cuanqueb jun ciento riqꞌuin junmay mil (120,000) chi cui̱nk. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Rubén, eb li ralal xcꞌajol laj Gad ut eb li ralal xcꞌajol li yi jach li ralal xcꞌajol laj Manasés. Ut qꞌuila pa̱y ru li chꞌi̱chꞌ cuan riqꞌuineb re pletic. Chixjunileb li cui̱nk aꞌin ac cauresinbileb chi pletic nak queꞌco̱eb Hebrón chi anchaleb xchꞌo̱l chixxakabanquil laj David chokꞌ xreyeb chixjunileb laj Israel. Junaj lix chꞌo̱leb chixjunileb laj Israel nak teꞌxxakab chokꞌ rey laj David. Oxib cutan queꞌcuan riqꞌuin laj David. Yo̱queb chi cuaꞌac ut yo̱queb chi ucꞌac xban nak eb li rech tenamitil queꞌxyi̱b xtzacae̱mkeb. Eb li tenamit li cuanqueb chi nachꞌ queꞌxcꞌam chak xtzacae̱mkeb. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Isacar, eb li ralal xcꞌajol laj Zabulón ut eb li ralal xcꞌajol laj Neftalí. Queꞌxcꞌam nabal li tzacae̱mk chirixeb li bu̱r ut chirixeb li camello ut chirixeb li mu̱l. Ut cuan ajcuiꞌ quelonbil xbaneb li bo̱yx. Li tzacae̱mk li queꞌxcꞌam chak, aꞌan cꞌaj, caxlan cua yi̱banbil riqꞌuin higo, chaki uvas, vino ut aceite. Ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ bo̱yx ut carner. Kꞌaxal nabal li cꞌaꞌak re ru queꞌxcꞌam re teꞌxtzaca xban nak kꞌaxal sa saꞌ xchꞌo̱leb laj Israel. Laj David quia̱tinac riqꞌuineb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk chꞌu̱tal chi soldado. Cuanqueb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb jun mil chi soldado ut cuanqueb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb jun ciento chi soldado. Chirix aꞌan quixye reheb chixjunileb laj Israel li cuanqueb aran: —Cui tixcꞌul e̱chꞌo̱l, ut cui joꞌcan naraj li Ka̱cuaꞌ li kaDios, takatakla xbokbaleb chixjunileb li kacomon li cuanqueb saꞌ chixjunil li tenamit Israel, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ eb li cocꞌ cꞌaleba̱l. Ut takatakla ajcuiꞌ resil riqꞌuineb laj tij ut eb laj levita li cuanqueb saꞌ xtenamiteb re nak teꞌoque̱nk saꞌ kaya̱nk. Ut takacꞌam ajcuiꞌ chak kiqꞌuin lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ xban nak chalen nak cuan laj Saúl chokꞌ rey ma̱cꞌaꞌ kaba̱nu re xcꞌambal chak, chan. Ut chixjunileb li tenamit li cuanqueb aran queꞌxcꞌul xchꞌo̱l ut queꞌxye nak us chi-uxma̱nk li cꞌaꞌru xye. Joꞌcan nak laj David quixchꞌutubeb chixjunileb laj Israel re nak teꞌxcꞌam Jerusalén lix Lokꞌlaj Ca̱x li Dios li cuan chak saꞌ li tenamit Quiriat-jearim. Quixchꞌutubeb chixjunileb li cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej naticla chak cuan cuiꞌ li tenamit Sihor li cuan saꞌ li nuba̱l re li tenamit Egipto ut nacuulac toj saꞌ li oqueba̱l re li tenamit Hamat. Ut laj David rochbeneb laj Israel co̱ Baala aran Quiriat-jearim saꞌ xcue̱nt Judá re nak teꞌxcꞌam lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ li nequeꞌxya̱ba cuiꞌ xcꞌabaꞌ li nimajcual Dios li nahilan saꞌ xya̱nkeb li querubines. Queꞌrisi li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ rochoch laj Abinadab ut queꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n jun li carre̱t toj acꞌ. Laj Uza ut laj Ahío yo̱queb chi beresi̱nc re li carre̱t. Laj David ut chixjunileb laj Israel yo̱queb chi xajoc ut yo̱queb chi bicha̱nc chi anchaleb xchꞌo̱l xban xsahileb xchꞌo̱l re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ ut yo̱queb chi cuajbac. Cuanqueb x-arpa, cuanqueb xsalterios, cuanqueb xtambor, ut cuanqueb xxo̱lb ut yo̱queb ajcuiꞌ chixtꞌochbal li sursu̱quil chꞌi̱chꞌ. Nak queꞌcuulac saꞌ li naꞌajej li narisi cuiꞌ rix lix trigo laj Quidón, eb li bo̱yx queꞌxtich li rokeb. Ut laj Uza quixchap lix Lokꞌlaj Ca̱x li Dios re nak incꞌaꞌ ta̱tꞌanekꞌ. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li Dios riqꞌuin laj Uza, ut quixcamsi xban nak quixchꞌeꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x riqꞌuin rukꞌ. Ut aran chiru li Ka̱cuaꞌ quicana chi camenak laj Uza. Incꞌaꞌ quicuulac chiru laj David nak li Ka̱cuaꞌ quixcamsi laj Uza. Li naꞌajej aꞌan Pérez-uza queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ toj chalen anakcuan. Laj David qui-oc xxiu saꞌ li cutan aꞌan xban li cꞌaꞌru quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ ut quixye: —Ma̱min ta̱ru̱k tincꞌam cuiqꞌuin lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ, chan. Ut incꞌaꞌ chic quixcꞌam li Lokꞌlaj Ca̱x toj Jerusalén saꞌ lix tenamit laj David. Quixtakla ban xcanabanquil saꞌ rochoch laj Obed-edom saꞌ li tenamit Gat. Lix Lokꞌlaj Ca̱x li Dios quicuan saꞌ rochoch laj Obed-edom oxib po. Ut li Ka̱cuaꞌ quirosobtesi laj Obed-edom joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan re. Laj Hiram lix reyeb laj Tiro quixtaklaheb lix takl riqꞌuin laj David. Ut quixtaklaheb ajcuiꞌ laj tzꞌac ut eb laj pechꞌ joꞌ ajcuiꞌ li cha̱bil cheꞌ chacalteꞌ re nak teꞌxyi̱b chi cha̱bil li rochoch. Ut laj David quixtau ru nak li Dios, aꞌan li quixakaban re saꞌ xnaꞌaj lix cuanquilal saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut quixtau ajcuiꞌ ru nak li Dios quixnimobresi xcuanquil xban nak naxraheb lix tenamit Israel. Laj David toj quixcꞌameb chic nabal rixakil ut queꞌcuan ralal ut xrabin riqꞌuineb. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li ralal li queꞌyoꞌla aran Jerusalén: laj Samúa, laj Sobab, laj Natán, laj Salomón, laj Ibhar, laj Elisúa, laj Elpelet, laj Noga, laj Nefeg, laj Jafía, laj Elisama, laj Beeliada, ut laj Elifelet. Eb laj filisteo queꞌrabi resil nak laj David quixakaba̱c chokꞌ xreyeb chixjunileb laj Israel. Joꞌcan nak queꞌco̱eb chixjunileb laj filisteo chi pletic riqꞌuin. Laj David quirabi resil nak eb laj filisteo ac xeꞌco̱eb chi pletic riqꞌuin. Joꞌcan nak co̱ chi pletic riqꞌuineb. Eb laj filisteo queꞌnachꞌoc ut queꞌcana saꞌ li ru takꞌa re Refaim. Laj David quitijoc ut quixye re li Dios: —¿Ma tinxic chi pletic riqꞌuineb laj filisteo? ¿Ma tina̱tenkꞌa chi numta̱c saꞌ xbe̱neb? chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Ayu chi pletic riqꞌuineb. La̱in tinkꞌaxtesiheb saꞌ a̱cuukꞌ, chan. Joꞌcan nak laj David rochbeneb lix soldado queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej Baal-perazim ut aran queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj filisteo ut laj David quixye: —Li Ka̱cuaꞌ quixsach ruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Chanchan nak xeꞌcꞌameꞌ xban butꞌ, chan. Joꞌcan nak quixqꞌue Baal-perazim chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan. Eb laj filisteo queꞌxcanab lix dioseb aran nak queꞌe̱lelic ut laj David quixtakla xcꞌatbaleb. Chirix chic aꞌan, eb laj filisteo queꞌco̱eb cuiꞌchic saꞌ li ru takꞌa re Refaim. Laj David quitijoc cuiꞌchic ut quixpatzꞌ re li Dios cꞌaꞌru us tixba̱nu. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Incꞌaꞌ tat-oc chi ubej. Te̱sut rix lix naꞌajeb ut texpletik riqꞌuineb cuanqueb cuiꞌ li cheꞌ bálsamo. Nak ta̱cuabi li choki̱nc saꞌ ruꞌujeb li cheꞌ, la̱at tatxic chi pletic riqꞌuineb xban nak la̱in tinxic chi ubej ut tinsach xcuanquileb lix solda̱deb aj filisteo, chan li Dios. Ut laj David quixba̱nu joꞌ quixye li Dios. Quixcamsiheb lix solda̱deb laj filisteo. Naticla saꞌ li tenamit Gabaón ut quicuulac toj cuan cuiꞌ li tenamit Gezer. Joꞌcan nak qui-abi̱c resil yalak bar li cꞌaꞌru quixba̱nu laj David. Ut li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb xxiuheb chixjunileb li jalan tenamit nak queꞌrabi resil. Laj David quixcꞌam li Lokꞌlaj Ca̱x JerusalénLaj David quixtakla xyi̱banquileb li rochoch Jerusalén, li nequeꞌxye “Xtenamit laj David” re. Quixyi̱b ajcuiꞌ li naꞌajej re ta̱cua̱nk cuiꞌ lix Lokꞌlaj Ca̱x li Dios ut quixyi̱b li muheba̱l. Ut laj David quixye: —Lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ naru nacꞌameꞌ xban yalak ani. Caꞌaj eb cuiꞌ laj levita naru nequeꞌcꞌamoc re xban nak aꞌaneb li queꞌsiqꞌueꞌ ruheb xban li Ka̱cuaꞌ chixcꞌambal li Lokꞌlaj Ca̱x ut chi cꞌanjelac chiru chi junelic, chan. Laj David quixchꞌutubeb chixjunileb laj Israel aran Jerusalén re nak teꞌxcꞌam lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ saꞌ li naꞌajej li quixyi̱b laj David. Ut quixchꞌutubeb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Aarón ut eb laj levita. Aꞌaneb aꞌin li quixchꞌutubeb. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Coat cuanqueb jun ciento riqꞌuin junmay (120) chi cui̱nk rechꞌalaleb rib. Laj Uriel, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Merari cuanqueb cuib ciento riqꞌuin junmay (220) chi cui̱nk rechꞌalaleb rib. Laj Asaías, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Gersón, cuanqueb jun ciento riqꞌuin laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (130) chi cui̱nk rechꞌalaleb rib. Laj Joel, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Elizafán, cuanqueb cuib ciento (200) chi cui̱nk rechꞌalaleb rib. Laj Semaías, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Hebrón, cuanqueb ca̱cꞌa̱l (80) chi cui̱nk rechꞌalaleb rib. Laj Eliel, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Uziel, cuanqueb jun ciento riqꞌuin cablaju (112) chi cui̱nk. Laj Aminadab, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb. Laj David quixtakla xbokbaleb riqꞌuin eb laj tij ut eb laj levita. Eb laj tij, aꞌaneb laj Sadoc ut laj Abiatar. Ut eb laj levita, aꞌaneb laj Uriel, laj Asaías, laj Joel, laj Semaías, laj Eliel, ut laj Aminadab. Quixye reheb: —La̱ex laj cꞌamol be chiruheb laj levita. Santobresihomak e̱rib la̱ex ut santobresihomakeb ajcuiꞌ laj levitas, le̱ rechꞌalal, re nak naru te̱numsi lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel saꞌ li naꞌajej li xinyi̱b. Xban nak ma̱cuaꞌ la̱ex li quexcꞌamoc re li Lokꞌlaj Ca̱x xbe̱n cua, joꞌcan nak cuan li quicamsi̱c xban li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ kapatzꞌ re chanru takaba̱nu, chan. Joꞌcan nak eb laj tij ut eb laj levita queꞌxsantobresi ribeb re nak naru teꞌxcꞌam lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Eb laj tij, li ralal xcꞌajol laj Leví, queꞌxcꞌam lix Lokꞌlaj Ca̱x li Dios chi pakpo saꞌ xbe̱neb xtel riqꞌuin li cheꞌ li nequeꞌxpako cuiꞌ joꞌ quiyeheꞌ re laj Moisés xban li Dios. Ut laj David quixye reheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj levita nak teꞌxsicꞌ ruheb saꞌ xya̱nkeb li rechꞌalal li teꞌbicha̱nk chi sa saꞌ xchꞌo̱leb ut teꞌxchꞌeꞌ li arpa, li salterio ut li sursu̱quil chꞌi̱chꞌ. Eb laj levita queꞌxxakab laj Hemán li ralal laj Joel. Ut queꞌxxakab ajcuiꞌ laj Asaf li ralal laj Berequías. Aꞌan xcomoneb laj Hemán. Ut saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Merari queꞌxxakab laj Etán li ralal laj Cusaías. Ut li queꞌxakaba̱c chi oque̱nc saꞌ li xcab chꞌu̱tal, aꞌan xcomoneb ajcuiꞌ. Aꞌaneb laj Zacarías, laj Jaaziel, laj Semiramot, laj Jehiel, laj Uni, laj Eliab, laj Benaía, laj Maasías, laj Matatías, laj Elifelehu, ut laj Micnías. Ut queꞌxakaba̱c ajcuiꞌ li nequeꞌcuan saꞌ li oqueba̱l. Aꞌaneb laj Obed-edom ut laj Jeiel. Laj Hemán, laj Asaf ut laj Etán, aꞌaneb laj bichanel li queꞌxakaba̱c chixchꞌeꞌbal li sursu̱quil chꞌi̱chꞌ yi̱banbil riqꞌuin bronce. Ut eb li queꞌxakaba̱c chixchꞌeꞌbal li xbe̱n xcuxil li bich riqꞌuin li salterios, aꞌaneb laj Zacarías, laj Aziel, laj Semiramot, laj Jehiel, laj Uni, laj Eliab, laj Maasías ut laj Benaía. Ut eb li queꞌxakaba̱c chixchꞌeꞌbal li xcab xcuxil li bich riqꞌuin li arpa, aꞌaneb laj Matatías, laj Elifelehu, laj Micnías, laj Obed-edom, laj Jeiel, ut laj Azazías. Ut laj Quenanías xakabanbil chi cꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌcuajbac xban nak aꞌan naxnau chi us li cuajbac ut li bicha̱nc. Laj Berequías ut laj Elcana, aꞌaneb li queꞌcꞌacꞌalen re li Lokꞌlaj Ca̱x. Ut eb li yo̱queb chixya̱basinquil lix trompeta chiru li Lokꞌlaj Ca̱x nak yo̱queb chi xic, aꞌan eb laj tij. Aꞌan eb laj Sebanías, laj Josafat, laj Natanael, laj Amasai, laj Zacarías, laj Benaía ut laj Eliezer. Ut laj Obed-edom ut laj Jehías, aꞌaneb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌacꞌalen re li Lokꞌlaj Ca̱x. Laj David ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk chꞌu̱tal chi soldado queꞌco̱eb chi saheb saꞌ xchꞌo̱l saꞌ rochoch laj Obed-edom chirisinquil lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ. Li Dios quitenkꞌan reheb laj levita li yo̱queb chixcꞌambal li Lokꞌlaj Ca̱x Jerusalén. Queꞌxmayeja cuukub li toro ut cuukub li carner te̱lom re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Li rakꞌ laj David cuan chirix yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil tꞌicr lino. Joꞌcaneb ajcuiꞌ laj levita li yo̱queb chi pako̱nc re li Lokꞌlaj Ca̱x, joꞌqueb ajcuiꞌ laj bichanel ut laj Quenanías. Aꞌan li nacꞌamoc be chiruheb laj bichanel. Laj David quirocsi ajcuiꞌ li efod yi̱banbil riqꞌuin lino. Joꞌcan nak chixjunileb laj Israel queꞌxcꞌam lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ. Japjo̱queb re xban xsahileb saꞌ xchꞌo̱l. Yo̱queb chixya̱basinquil li xucub ut li trompeta ut yo̱queb chixchꞌeꞌbal li arpa ut li salterio ut li sursu̱quil chꞌi̱chꞌ. Nak yo̱ chi cuulac saꞌ lix tenamit laj David li Lokꞌlaj Ca̱x, lix Mical lix rabin laj Saúl qui-iloc saꞌ li ventana. Quiril nak laj David yo̱ chi piscꞌoc ut yo̱ chi xajoc xban xsahil xchꞌo̱l. Ut quichal xjoskꞌil saꞌ xbe̱n. Joꞌcaꞌin nak queꞌxcꞌam lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxqꞌue saꞌ xyi li muheba̱l li quixyi̱b laj David. Queꞌxcꞌat li mayejanbil xul chiru li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxqꞌue xmayej re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Nak ac xrakeꞌ laj David chixqꞌuebal li cꞌatbil mayej ut li mayej re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, quixtzꞌa̱ma chiru li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios nak ta̱rosobtesiheb lix tenamit. Ut quixjeqꞌui li tzacae̱mk reheb chixjunileb li tenamit, joꞌ cui̱nk joꞌ ixk. Chixju̱nkaleb quiqꞌueheꞌ junju̱nk xcaxlan cuaheb, li pombil tib joꞌ ajcuiꞌ li chaki uvas. Laj David quixsicꞌ ruheb saꞌ xya̱nkeb laj levita li ani teꞌcꞌanjelak chiru li Lokꞌlaj Ca̱x chi tzꞌa̱ma̱nc chiru li Dios, chi bantioxi̱nc ut chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ lix Dios eb laj Israel. Li xbe̱n li quisiqꞌueꞌ ru, aꞌan laj Asaf; li xcab, aꞌan laj Zacarías; ut chirixeb aꞌan cuanqueb laj Jeiel, laj Semiramot, laj Jehiel, laj Matatías, laj Eliab, laj Benaía, laj Obed-edom, ut laj Jeiel jun chic. Cuanqueb xcuajb, cuanqueb xsalterios ut cuanqueb x-arpa. Laj Asaf, aꞌan li quitochꞌoc re li sursu̱quil chꞌi̱chꞌ. Ut li cuib chi aj tij laj Benaía ut laj Jahaziel, rajlal queꞌxya̱basi li trompeta chiru lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ li cutan aꞌan laj David quixye re laj Asaf ut eb lix comon nak teꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin li bich aꞌin: —Cheqꞌuehak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Cheya̱ba lix cꞌabaꞌ. Yehomak resil reheb chixjunileb li tenamit li cꞌaꞌru quilajxba̱nu. Chebicha̱k li bich re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Ut yehomak resil li sachba chꞌo̱lej li naxba̱nu riqꞌuin lix cuanquil. Cheqꞌuehak xlokꞌal lix santil cꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Chisahokꞌ taxak saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex li nequecꞌoxla li Dios. Chetzꞌa̱ma e̱tenkꞌanquil riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Junelic riqꞌuin aꞌan te̱tzꞌa̱ma e̱tenkꞌanquil. Chijulticokꞌ e̱re li sachba chꞌo̱lej li quixba̱nu riqꞌuin lix cuanquil. Chijulticokꞌ e̱re chanru nak quirakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. La̱ex li ralal xcꞌajol laj Israel. La̱ex laj cꞌanjel chiru li Ka̱cuaꞌ. La̱ex li ralal xcꞌajol laj Jacob, li sicꞌbil e̱ru xban li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan li Ka̱cuaꞌ, li nimajcual Dios. Aꞌan li narakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Junelic jultic re li contrato li quixba̱nu riqꞌuineb laj Israel. Usta ta̱numekꞌ qꞌuila chihab, abanan ma̱ jokꞌe ta̱sachk saꞌ xchꞌo̱l. Jultic re nak quixba̱nu li contrato riqꞌuin laj Abraham. Ut jultic ajcuiꞌ re nak quixba̱nu li contrato aꞌan riqꞌuin laj Isaac. Quixba̱nu ajcuiꞌ li contrato aꞌan riqꞌuin laj Jacob. Ut quixxakab xcuanquil li contrato chokꞌ reheb laj Israel chi junelic. Quixye reheb chi joꞌcaꞌin, “La̱in tinqꞌue e̱re li naꞌajej Canaán. La̱ex tex-e̱chani̱nk re chi junaj cua,” chan li Dios. Moco nabaleb ta laj Israel nak quiyechiꞌi̱c lix naꞌajeb xban li Dios. Ut yal aj numeleb saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ. Quilajeꞌxbeni ribeb saꞌ eb li tenamit. Jalan jala̱nk li tenamit li quilajeꞌnumeꞌ cuiꞌ. Li Dios qui-iloc reheb re nak ma̱ ani ta̱rahobtesi̱nk reheb. Ut quixkꞌuseb li rey li cuanqueb saꞌ xcuanquil re nak ma̱cꞌaꞌ teꞌxba̱nu reheb laj Israel xban nak naxraheb. Quixye reheb, “Ma̱cꞌaꞌ te̱ba̱nu reheb laj Israel li sicꞌbileb ru inban. Chi moco te̱ba̱nu raylal reheb lin profeta,” chan. Bichahomak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ che̱junilex la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut rajlal cutan te̱ye nak aꞌan laj Colol ke. Bichahomak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ chiruheb li tenamit ut te̱ye resil li sachba chꞌo̱lej li nalajxba̱nu. Kꞌaxal nim xcuanquil li nimajcual Dios ut xcꞌulub nak takaqꞌue xlokꞌal. Aꞌan li tento ta̱xucuak ru xban nak aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil chiruheb chixjunileb li jalanil dios. Eb li dios li nequeꞌxlokꞌoni li jalanil tenamit yal yi̱banbileb dios. Abanan li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li tzꞌakal Dios. Aꞌan li quiyi̱ban re li choxa. Cꞌajoꞌ xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ ut kꞌaxal nim xcuanquil. Li ralal xcꞌajol nequeꞌxqꞌue xlokꞌal ut nequeꞌrecꞌa lix cuanquil ut li sahil chꞌo̱lej saꞌ li templo. Cheqꞌuehak xlokꞌal li nimajcual Dios che̱junilex la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cheqꞌuehak xcuanquil ut cheqꞌuehak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Qꞌuehomak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ xban nak xcꞌulub nak te̱qꞌue xlokꞌal. Ut cꞌamomak le̱ mayej saꞌ lix templo. Te̱cuikꞌib e̱rib chiru li Ka̱cuaꞌ xban nak kꞌaxal lokꞌ ut santo. Chexucua ru li Ka̱cuaꞌ che̱junilex la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak aꞌan li quixakaban re li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj re nak incꞌaꞌ ta̱ecꞌa̱nk. Chisahokꞌ taxak saꞌ xchꞌo̱l li choxa joꞌ ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ. Yehomak resil saꞌ chixjunileb li tenamit nak li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan li tzꞌakal Rey. Chi-ecꞌa̱nk taxak ru li palau joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cuan chi saꞌ xban xsahileb saꞌ xchꞌo̱l. Ut cheꞌsahokꞌ ta ajcuiꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li cꞌaꞌak re ru cuanqueb saꞌ cꞌaleba̱l. Cheꞌsahokꞌ ta saꞌ xchꞌo̱leb chiru li Ka̱cuaꞌ chixjunileb li cheꞌ li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ, xban nak li Ka̱cuaꞌ ta̱cha̱lk chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chexbantioxi̱nk chiru li Ka̱cuaꞌ xban nak aꞌan cha̱bil ut junelic na-uxta̱nan u. Yehomak, “Choa̱col taxak, at Ka̱cuaꞌ, at kaDios. La̱at laj Colol ke. Choa̱cuisi taxak saꞌ xya̱nkeb li jalaneb xtenamit. Choa̱cꞌam taxak saꞌ kanaꞌaj re nak ta̱ru̱k takaye resil la̱ santil cꞌabaꞌ ut takaqꞌue a̱lokꞌal chi sa saꞌ kachꞌo̱l. Chikaqꞌuehak taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel chi junelic kꞌe cutan,” chan laj David. Ut chixjunileb li tenamit queꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxye, “Joꞌcan taxak”. Joꞌcan nak laj David quixcanab laj Asaf rochbeneb li rechꞌalal saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ re nak teꞌcꞌanjelak rajlal cutan joꞌ tento xba̱nunquil. Ut quixcanab ajcuiꞌ laj Obed-edom rochbeneb li rechꞌalal. Cuakxakib xca̱cꞌa̱l (68) li cui̱nk li queꞌcana chixtenkꞌanquil. Laj Hosa ut laj Obed-edom, li ralal laj Jedutún, aꞌaneb li teꞌcꞌacꞌale̱nk reheb li oqueba̱l. Laj Sadoc rochbeneb li rech aj tijul, aꞌaneb li queꞌxakaba̱c chi cꞌamoc be chi lokꞌoni̱nc saꞌ lix tabernáculo li Dios li cuan aran Gabaón saꞌ jun li naꞌajej najt xteram. Ut aꞌaneb li teꞌqꞌuehok chiru li Ka̱cuaꞌ li cꞌatbil mayej rajlal ekꞌela ut rajlal ecuu. Teꞌlokꞌoni̱nk chi tzꞌakal re ru joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li chakꞌrab li quixqꞌue li Ka̱cuaꞌ reheb laj Israel. Ut queꞌcanaba̱c ajcuiꞌ laj Hemán ut laj Jedutún chixtenkꞌanquileb li queꞌsiqꞌueꞌ ru chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ xban nak junelic na-uxta̱nan u. Eb li cui̱nk aꞌan queꞌxya̱basi li trompeta, ut queꞌxtochꞌ li sursu̱quil chꞌi̱chꞌ ut queꞌcuajbac ut queꞌbichan re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Ut eb li ralal laj Jedutún, aꞌaneb li queꞌcꞌacꞌalen reheb li oqueba̱l. Chirix chic aꞌan, chixjunileb li tenamit queꞌco̱eb saꞌ li rochocheb. Joꞌcan ajcuiꞌ laj David quisukꞌi saꞌ rochoch chixqꞌuebal xsahileb xchꞌo̱l li ralal xcꞌajol. Li rey David ac cuan chic saꞌ rochoch nak quixye re li profeta Natán: —¡Qꞌue retal! La̱in cuanquin saꞌ cha̱bil cab yi̱banbil riqꞌuin li cheꞌ chacalteꞌ. Abanan li muheba̱l li cuan cuiꞌ lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ, aꞌan yal riqꞌuin tꞌicr yi̱banbil, chan. Ut laj Natán quixye re: —At rey, ba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru cuan saꞌ a̱chꞌo̱l xba̱nunquil xban nak li Ka̱cuaꞌ cuan a̱cuiqꞌuin, chan. Abanan chiru li kꞌojyi̱n aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Natán ut quixye re: —Tatxic riqꞌuin laj David ut ta̱ye re chi joꞌcaꞌin, “Joꞌcaꞌin xye a̱cue li Ka̱cuaꞌ: At David, ma̱cuaꞌ la̱at tatyi̱ba̱nk re lin templo re tincua̱nk cuiꞌ. Relic chi ya̱l nak la̱in incꞌaꞌ xincuan saꞌ junak cha̱bil cab chalen saꞌ li cutan nak quicuisiheb lin tenamit aran Egipto toj chalen anakcuan. Nincuan ban saꞌ li tabernáculo, li muheba̱l yi̱banbil riqꞌuin tꞌicr. Chalen nak xeꞌcuochbeni chak li ralal xcꞌajol laj Israel incꞌaꞌ xinye reheb li yo̱queb chi cꞌamoc be chiruheb nak teꞌxyi̱b junak li templo riqꞌuin chacalteꞌ re tincua̱nk cuiꞌ,” chan. Ut li Dios quixye re laj Natán: —Ta̱ye re laj David laj cꞌanjel chicuu, “Joꞌcaꞌin xye a̱cue li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: La̱in quinsicꞌoc a̱cuu nak yo̱cat chak chi iloc carner saꞌ cꞌaleba̱l ut catinxakab chokꞌ xreyeb lin tenamit Israel. La̱in xintenkꞌan a̱cue saꞌ chixjunil li naꞌajej xatcuulac cuiꞌ ut xinkꞌaxtesi saꞌ a̱cuukꞌ chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Ut xinqꞌue a̱cuanquil joꞌ xcuanquil li ni̱nkeb xcuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱in quinqꞌue xnaꞌajeb lin tenamit Israel joꞌ quinye. Ut quinqꞌueheb chi cua̱nc aran chi sa saꞌ xchꞌo̱leb. Ma̱ ani chic ta̱ru̱k ta̱isi̱nk reheb, chi moco eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌchꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk reheb joꞌ queꞌxba̱nu junxil, chalen nak quebinxakab chak eb laj rakol a̱tin chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb lin tenamit Israel. Anakcuan la̱in tincuisi xcuanquileb chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Ut nacuaj ajcuiꞌ xyebal a̱cue nak la̱in tinqꞌue a̱cualal a̱cꞌajol. Nak ta̱cuulak xkꞌehil nak tatca̱mk, tatxic chi hila̱nc saꞌ xya̱nkeb la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. La̱in tinqꞌue chokꞌ a̱cue̱kaj jun reheb la̱ cualal. Ut tinxakab saꞌ xnaꞌaj lix cuanquilal. Aꞌan li ta̱yi̱ba̱nk re li templo li tineꞌxlokꞌoni cuiꞌ li tenamit. Ut la̱in tinxakaba̱nk re saꞌ xnaꞌaj lix cuanquil chi junelic. La̱inak lix yucuaꞌ ut aꞌanak li cualal. Incꞌaꞌ tincanab ruxta̱nanquil ru joꞌ quinba̱nu riqꞌuin li quicuan chokꞌ rey nak toj ma̱jiꞌ nacat-oc chokꞌ rey la̱at. La̱in tinqꞌue xcuanquil saꞌ xbe̱neb lin tenamit ut tinxakab chi junelic saꞌ xnaꞌaj lix cuanquilal. Ut junelic cua̱nk jun reheb la̱ cualal a̱cꞌajol li ta̱oc chokꞌ rey”, chan li Dios. Li profeta Natán quixye re laj David chixjunil li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re ut li cꞌaꞌru quicꞌutbesi̱c chiru xban li Ka̱cuaꞌ. Tojoꞌnak li rey David qui-oc saꞌ li muheba̱l ut quitijoc ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, ¿anihin la̱in ut aniheb li cualal incꞌajol nak xaqꞌue li usilal aꞌin ke? At Ka̱cuaꞌ, cha̱cuu la̱at toj ma̱jiꞌ tzꞌakal li xaye xban nak xaye ajcuiꞌ nak junelic xakxo̱k xcuanquileb li cualal incꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. At Ka̱cuaꞌ, at inDios, cha̱cuu la̱at la̱in jun cui̱nk kꞌaxal cha̱bil. ¿Cꞌaꞌ chic ru ta̱ru̱k tinye la̱in chirix lin lokꞌal li xaqꞌue? La̱at nacanau chanru lin naꞌleb, la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu. At Ka̱cuaꞌ, xban nak niquina̱ra, saꞌ a̱chꞌo̱l x-ala chak nak xaba̱nu lix ni̱nkal ru naꞌleb aꞌin cuiqꞌuin. Xaba̱nu ajcuiꞌ chi joꞌcan re nak ta̱cꞌutu̱nk li sachba chꞌo̱lej li nacaba̱nu. At nimajcual Dios, ma̱cꞌaꞌ chic junak Dios juntakꞌe̱t a̱cuiqꞌuin. Ma̱ jun chic Dios cuan. Caꞌaj cuiꞌ la̱at. Li cꞌaꞌru quilaja̱ba̱nu ac kabiom resil. Ma̱ jun chic tenamit cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ joꞌ la̱ tenamit Israel. At Ka̱cuaꞌ, la̱at catcoloc reheb re nak teꞌoc chokꞌ a̱tenamit. La̱at caba̱nu milagros ut sachba chꞌo̱lej nak cacuisiheb li jalanil tenamit saꞌ lix naꞌajeb la̱ tenamit li cacoleb nak cacuisiheb chak Egipto. Caba̱nu aꞌan re xcꞌutbesinquil nak la̱at kꞌaxal nim la̱ cuanquil. La̱at catqꞌuehoc reheb laj Israel chokꞌ a̱tenamit chi junelic. Ut la̱at, at Ka̱cuaꞌ, la̱at chic lix Dioseb. Anakcuan, at Ka̱cuaꞌ, chi-uxma̱nk ta joꞌ xaye chicuix ut chirixeb li cualal incꞌajol li teꞌcua̱nk. Ut xakxo̱k ta xcuanquil chi junelic li cꞌaꞌru xaye. Chinima̱k taxak xlokꞌal la̱ cꞌabaꞌ chi junelic ut chixjunileb taxak tixye nak la̱at, li nimajcual Dios, la̱at lix Dioseb laj Israel. Ut ta̱xakab taxak saꞌ xnaꞌaj lix cuanquileb li cualal incꞌajol chi junelic. At nimajcual Dios, la̱at li kaDios la̱o aj Israel. La̱at xacꞌutbesi chicuu nak xakxo̱k saꞌ xnaꞌaj lin cuanquil chi junelic. La̱at xaye cue nak eb li cualal incꞌajol teꞌoc chokꞌ rey chi junelic. Joꞌcan nak la̱in yo̱quin chi tijoc cha̱cuu. At Ka̱cuaꞌ, la̱at li nimajcual Dios. La̱at xatyechiꞌin li usilal aꞌin cue la̱in laj cꞌanjel cha̱cuu. Ut anakcuan la̱at xacuaj rosobtesinquil li cualal incꞌajol. Ut xaye nak xakxo̱k xcuanquileb chi junelic cha̱cuu. La̱at, at Ka̱cuaꞌ, xacuosobtesiheb ut osobtesinbilakeb a̱ban chi junelic, chan laj David. Mokon chic li rey David quipletic cuiꞌchic riqꞌuineb laj filisteo ut quinumta saꞌ xbe̱neb. Quirisi xcuanquileb ut quixmakꞌ chiruheb li tenamit Gat joꞌ eb ajcuiꞌ li cocꞌ cꞌaleba̱l cuanqueb chi xjun sutam. Ut quinumta ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb laj Moab. Queꞌcana rubel xcuanquil laj David ut queꞌxtoj rix lix naꞌajeb. Ut quinumta ajcuiꞌ laj David saꞌ xbe̱neb laj Hadad-ezer, lix reyeb laj Soba aran Hamat nak yo̱ raj chi xic chixxakabanquil lix cuanquil saꞌ li naꞌajej li cuan chire li nimaꞌ Éufrates. Laj David quixchapeb jun mil li carruaje ut quixchapeb ajcuiꞌ cuukub mil (7,000) lix solda̱deb li nequeꞌxic chirix cacua̱y. Ut quixchapeb ajcuiꞌ junmay mil (20,000) li soldado li nequeꞌxic chi rokeb. Quixtok li rokeb chixjunileb lix cacua̱yeb. Abanan incꞌaꞌ quixtok rokeb li cacua̱y li joꞌ qꞌuial li teꞌcꞌanjelak re xquelonquil li jun ciento chi carruaje. Eb laj Siria li cuanqueb Damasco queꞌchal chixtenkꞌanquil laj Hadad-ezer lix reyeb laj Soba. Abanan laj David quinumta saꞌ xbe̱neb laj Siria ut quixcamsiheb cuib xcaꞌcꞌa̱l mil (22,000) chi cui̱nk. Chirix aꞌan laj David quixyi̱b xnaꞌajeb li soldados re teꞌcꞌacꞌale̱nk saꞌ li tenamit Damasco li cuan saꞌ xcue̱nt Siria. Ut eb laj Siria queꞌcana rubel xcuanquil ut queꞌxtoj rix lix naꞌajeb. Yalak bar co̱ chi pletic laj David, li Ka̱cuaꞌ quitenkꞌan re, re nak us qui-el. Laj David quixxoc li chꞌi̱chꞌ oro li nequeꞌxcol cuiꞌ re xchꞌo̱leb li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb lix soldados laj Hadad-ezer ut quixcꞌameb Jerusalén. Ut saꞌ li cuib chi tenamit Tibhat ut Cun, li queꞌcuan rubel xcuanquil laj Hadad-ezer li rey David quixxoc nabal li chꞌi̱chꞌ bronce. Ut riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ aꞌan, laj Salomón quixyi̱b li nimla pila bronce, ut li okech joꞌ eb ajcuiꞌ li secꞌ li queꞌcꞌanjelac saꞌ lix templo li Dios. Ut laj Toi, lix reyeb li cuanqueb saꞌ li tenamit Hamat, quirabi resil nak laj David quinumta saꞌ xbe̱neb chixjunileb lix soldado laj Hadad-ezer, lix reyeb laj Soba. Joꞌcan nak quixtakla laj Adoram li ralal re nak tixqꞌue xsahil xchꞌo̱l laj David ut tixye re nak sa saꞌ xchꞌo̱l laj Toi nak laj David quinumta saꞌ xbe̱neb laj Hadad-ezer. Laj Toi quixtakla xma̱tan laj David yi̱banbil riqꞌuin bronce, oro, ut plata. Laj Toi ac quipletic riqꞌuin laj Hadad-ezer. Joꞌcan nak quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l nak laj David quinumta saꞌ xbe̱n. Li rey David quixkꞌaxtesiheb li ma̱tan aꞌan chiru li Ka̱cuaꞌ rochben li oro ut li plata li quire̱chani nak quipletic riqꞌuineb laj Edom, eb laj Moab, eb laj Amón, eb laj filisteo, ut eb laj Amalec. Joꞌcan ajcuiꞌ laj Abisai lix yum lix Sarvia. Quixcamsiheb cuakxaklaju mil (18,000) laj Edom saꞌ li ru takꞌa li cuan cuiꞌ li atzꞌam. Li rey David quixyi̱b lix naꞌajeb lix soldado saꞌ chixjunileb li naꞌajej Edom. Ut eb li cuanqueb aran queꞌcana rubel xcuanquil laj David. Li Ka̱cuaꞌ quitenkꞌan re laj David chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li quicuulac cuiꞌ chi pletic. Laj David quicuan chokꞌ xreyeb laj Israel ut junelic quitaklan saꞌ xya̱lal ut saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb chixjunileb lix tenamit. Li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldado, aꞌan laj Joab, xyum lix Sarvia. Ut laj Josafat, ralal laj Ahilud, aꞌan li quitzꞌi̱ban re li cꞌaꞌru quicꞌulman. Laj Sadoc, ralal laj Ahitob, ut laj Abimelec, ralal laj Abiatar, aꞌaneb laj tij. Ut laj Savsa, aꞌan laj tzꞌi̱b. Laj Benaía, li ralal laj Joiada, aꞌan li quitaklan saꞌ xbe̱neb laj cereteo ut eb laj peleteo. Eb li ralal laj David, aꞌaneb li ni̱nkeb xcuanquil saꞌ xya̱nkeb. Mokon chic quicam laj Nahas, lix reyeb li ralal xcꞌajol laj Amón. Ut aꞌ chic laj Hanún li ralal qui-oc chokꞌ xreyeb laj Siria chokꞌ re̱kaj lix yucuaꞌ. Li rey David quixye: —La̱in tincua̱nk saꞌ usilal riqꞌuin laj Hanún joꞌ nak quicuan saꞌ usilal cuiqꞌuin laj Nahas lix yucuaꞌ, chan. Joꞌcan nak quixtaklaheb lix takl riqꞌuin laj Hanún chixcꞌojobanquil xchꞌo̱l xban xcamic lix yucuaꞌ. Queꞌcuulac lix takl laj David saꞌ xnaꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Amón, chi xcꞌojobanquil xchꞌo̱l laj Hanún. Abanan eb li cuanqueb xcuanquil saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Amón queꞌxye re laj Hanún: —¿Ma nacapa̱b la̱at nak li rey David xtaklaheb chak lix takl arin yal re xqꞌuebal xlokꞌal la̱ yucuaꞌ ut re xcꞌojobanquil a̱chꞌo̱l? ¿Ma incꞌaꞌ nacaqꞌue retal nak quixtaklaheb chak arin chixqꞌuebal retal li katenamit? chanqueb. Joꞌcan nak laj Hanún quixchapeb lix takl laj David ut quixtakla xjobal lix macheb ut queꞌxjach saꞌ xyi li rakꞌeb. Quicuulac toj chiru li raꞌeb. Quixtaklaheb cuiꞌchic saꞌ lix tenamiteb. Eb aꞌan queꞌco̱eb. Nak laj David quirabi li cꞌaꞌru queꞌxcꞌul, quixtakla xcꞌulbaleb xban nak yo̱ xxuta̱neb. Quixtakla xyebal reheb nak teꞌcana̱k Jericó toj ta̱chamokꞌ cuiꞌchic lix macheb. Chirix aꞌan teꞌsukꞌi̱k saꞌ lix tenamiteb. Eb li ralal xcꞌajol laj Amón queꞌxqꞌue retal nak xicꞌ chic teꞌilekꞌ xban laj David. Joꞌcan nak laj Hanún ut eb li ralal xcꞌajol laj Amón queꞌxtakla cuakib ciento riqꞌuin oxcꞌa̱l (660) quintal li plata re xtojbal li carruaje re pletic joꞌ eb ajcuiꞌ li teꞌchꞌeꞌok reheb re teꞌxic chi pletic riqꞌuin laj David. Eb aꞌan queꞌchal chak saꞌ eb li naꞌajej Mesopotamia, ut Siria, Maaca ut Soba. Queꞌxtoj cablaju xcaꞌcꞌa̱l mil (32,000) chi carruaje, joꞌ eb ajcuiꞌ li teꞌchꞌeꞌok reheb li carruajes. Ut queꞌxtoj ajcuiꞌ li rey re Maaca. Eb aꞌan queꞌchal ut queꞌxyi̱b lix naꞌajeb saꞌ xcaꞌyaba̱l li tenamit Medeba. Ut queꞌxchꞌutub ajcuiꞌ ribeb laj Amón saꞌ lix tenamiteb ut queꞌco̱eb chi pletic. Laj David quirabi resil ut quixtakla laj Joab rochbeneb chixjunileb li soldado li cauheb rib chi pletic. Eb li ralal xcꞌajol laj Amón queꞌco̱eb chi pletic ut queꞌxxakab ribeb saꞌ li oqueba̱l re lix tenamiteb. Ut eb li rey li queꞌchal chi pletic rochbeneb, jalan queꞌxqꞌue cuiꞌ ribeb saꞌ li cꞌaleba̱l. Laj Joab quiril nak teꞌcha̱lk chiru ut chirix chi pletic. Joꞌcan nak quixsicꞌ ruheb lix soldado li kꞌaxal cauheb rib saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ut quixye reheb nak teꞌxic chi pletic riqꞌuineb laj Siria. Ut quixcanabeb li jun chꞌu̱tal chic chi soldado rubel xtakl laj Abisai li ri̱tzꞌin ut quixye reheb nak teꞌxic chi pletic riqꞌuineb laj Amón. Quixye re laj Abisai: —Cui ta̱cuil nak eb li soldado laj Siria yo̱keb chi numta̱c saꞌ inbe̱n, la̱at tattenkꞌa̱nk cue. Ut cui eb li ralal xcꞌajol laj Amón yo̱keb chi numta̱c saꞌ a̱be̱n, la̱in tintenkꞌa̱nk a̱cue. Cauhak taxak a̱chꞌo̱l. Chikacacuubresi kachꞌo̱l chi pletic. Chikacolak rix li katenamit la̱o aj Israel, lix tenamit li Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ taxak tixba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan, chan. Laj Joab ut eb li soldado li cuanqueb rochben queꞌnachꞌoc riqꞌuineb li soldado aj Siria re teꞌpletik riqꞌuineb. Abanan eb laj Siria queꞌe̱lelic chiruheb. Eb li ralal xcꞌajol laj Amón queꞌril nak queꞌe̱lelic eb li soldado laj Siria. Joꞌcan nak queꞌe̱lelic ajcuiꞌ eb aꞌan chiruheb laj Abisai. Queꞌoc saꞌ lix tenamit re teꞌxcol ribeb. Ut laj Joab quisukꞌi cuiꞌchic Jerusalén. Eb laj Siria queꞌxqꞌue retal nak queꞌnumta laj Israel saꞌ xbe̱neb. Joꞌcan nak queꞌxtakla lix takleb riqꞌuineb laj Siria li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates. Laj Sofac, li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldado laj Hadad-ezer, aꞌan li yo̱ chi cꞌamoc xbeheb. Nak li rey David quirabi resil, queꞌxchꞌutub ribeb chixjunileb li solda̱deb laj Israel ut queꞌco̱eb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Ut queꞌxcauresi ribeb re teꞌpletik riqꞌuineb. Ut nak ac xtaklaheb queꞌoc chi pletic. Ut eb laj Siria queꞌe̱lelic cuiꞌchic chiruheb laj Israel. Abanan laj David ut eb lix soldado queꞌxcamsiheb cuukub mil (7,000) xcomoneb li nequeꞌxic saꞌ li carruaje. Ut queꞌxcamsiheb ajcuiꞌ caꞌcꞌa̱l mil (40,000) chi cui̱nk li nequeꞌxic chi rokeb. Ut queꞌxcamsi ajcuiꞌ laj Sofac li nataklan saꞌ xbe̱neb lix solda̱deb laj Siria. Eb li rey li cuanqueb rubel xcuanquil laj Hadad-ezer queꞌril nak eb laj Israel queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Joꞌcan nak queꞌxqꞌue ribeb rubel xcuanquileb laj Israel. Ut queꞌxcꞌam cuiꞌchic ribeb saꞌ usilal riqꞌuin li rey David. Ut eb laj Siria incꞌaꞌ chic queꞌraj xtenkꞌanquileb laj Amón. Saꞌ li chihab jun chic saꞌ li sakꞌehil nak eb li rey nequeꞌxic chi pletic, laj Joab quixcꞌameb lix soldado chi pletic. Ut queꞌxsach ru lix tenamiteb laj Amón. Ut queꞌxsut ajcuiꞌ rix li tenamit Rabá ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb ut queꞌxsach ru. Abanan laj David quicana Jerusalén. Nak laj David quicuulac Rabá, quirisi li corona saꞌ xjolom lix reyeb laj Rabá. Li corona aꞌan yi̱banbil riqꞌuin oro ut qꞌuebil chokꞌ xsahob ru li terto̱quil pec. Oxib arroba na ra̱lal li corona. Ut li corona quiqꞌueheꞌ saꞌ xjolom laj David. Ut toj nabal chic li cꞌaꞌak re ru li quire̱chani laj David saꞌ li tenamit aꞌan. Li joꞌ qꞌuial chic li tenamit li queꞌcana quirisiheb aran ut quixqꞌueheb chi jachoc cheꞌ ut chi picꞌoc chꞌochꞌ riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut chi yocꞌoc cheꞌ riqꞌuin ma̱l. Joꞌcan ajcuiꞌ quixba̱nu riqꞌuineb chixjunileb li tenamit li cuanqueb cuiꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Amón. Chirix aꞌan laj David rochbeneb chixjunileb lix soldado queꞌsukꞌi Jerusalén. Chirix chic aꞌan queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb laj filisteo li cuanqueb Gezer. Laj Sibecai, Husa xtenamit, quixcamsi laj Sipai xcomoneb li ni̱nki cui̱nk. Joꞌcan nak quirisi xcuanquileb laj filisteo. Queꞌco̱eb cuiꞌchic chi pletic riqꞌuineb laj filisteo. Ut laj Elhanán li ralal laj Jair, quixcamsi laj Lahmi li ri̱tzꞌin laj Goliat laj geteo. Lix la̱ns laj Lahmi kꞌaxal nim. Chanchan xnimal lix cheꞌel jun li nimla quemleb. Toj quicuan jun chic ple̱t aran Gat. Saꞌ li ple̱t aꞌan quicuan jun li cui̱nk kꞌaxal najt rok. Li cui̱nk aꞌan cablaju li ruꞌuj rukꞌ ut cablaju li ruꞌuj rok. Ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l chixjunil. Xcomoneb li ralal xcꞌajol li ni̱nki cui̱nk. Li cui̱nk aꞌan quixhobeb laj Israel. Joꞌcan nak quicamsi̱c xban laj Jonatán li ralal laj Simea. Laj Simea, aꞌan ras laj David. Eb li cui̱nk aꞌin li kꞌaxal najt rokeb, aꞌaneb xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Refa, li mamaꞌ cui̱nk. Gat xtenamit. Eb aꞌan queꞌcamsi̱c xban laj David ut xbaneb li nequeꞌtenkꞌan re. Laj tza quiraj xtaklanquil li raylal saꞌ xbe̱neb laj Israel. Joꞌcan nak quixqꞌue saꞌ xchꞌo̱l laj David rajlanquileb chixjunileb laj Israel. Joꞌcan nak laj David quixtaklaheb laj Joab ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit. Quixye reheb: —Ayukex. Ajlahomakeb chak chixjunileb laj Israel. Naticla saꞌ li tenamit Beerseba ut nacuulac toj saꞌ li tenamit Dan. Ut tole̱ye cue jarubeb chixjunileb re nak tinnau, chan. Ut laj Joab quixye re: —At rey, aꞌ taxak li Dios chiqꞌuehok reheb chi ta̱mc chi nabal eb laj Israel. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ rubel a̱cuanquil cuanqueb chixjunileb? ¿Cꞌaꞌut nak nasahoꞌ saꞌ a̱chꞌo̱l chirajlanquileb? ¿Cꞌaꞌut nak ta̱qꞌueheb chi ma̱cobc eb laj Israel? chan. Abanan li rey quixpuersi laj Joab chixba̱nunquil. Joꞌcan nak queꞌco̱eb ut queꞌnumeꞌ saꞌ chixjunil li naꞌajej Israel. Tojoꞌnak queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén. Ut laj Joab quixye re li rey David jarubeb chixjunileb li cristian. Saꞌ chixjunil li naꞌajej Israel cuanqueb jun millón riqꞌuin jun ciento mil (1,100,000) chi cui̱nk li naru teꞌpletik riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Ut cuanqueb ajcuiꞌ ca̱hib ciento riqꞌuin laje̱b xca̱cꞌa̱l (470,000) mil chi cui̱nk aran Judá li naru teꞌpletik riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Abanan laj Joab incꞌaꞌ quirajlaheb li ralal xcꞌajol laj Leví chi moco eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín xban nak incꞌaꞌ quicuulac chiru nak laj David quixtakla rajlanquileb. Ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ quicuulac chiru li Dios nak laj David quixtakla rajlanquileb laj Israel. Joꞌcan nak quixtakla raylal saꞌ xbe̱neb. Laj David quitijoc ut quixye re li Dios: —At Ka̱cuaꞌ, nimla ma̱c li xinba̱nu. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cuy ta̱sach taxak lin ma̱c. Xma̱cꞌaꞌil innaꞌleb xinba̱nu cuiꞌ, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin li profeta Gad, li naqꞌuehoc xnaꞌleb laj David ut quixye re: —Tatxic riqꞌuin laj David ut ta̱ye re, “Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ. Tinye a̱cue bar cuan li oxib chi raylal naru tinba̱nu. Ta̱sicꞌ ru saꞌ xya̱nkeb li oxib li bar cuan ta̱cuaj la̱at tinba̱nu,” chan li Dios. Laj Gad co̱ riqꞌuin laj David ut quixye re: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ. Ta̱sicꞌ ru li raylal li ta̱cuaj la̱at. ¿Ma ta̱cuaj oxib chihab li cueꞌej saꞌ la̱ tenamit? ¿Malaj ut ta̱cuaj nak teꞌnumta̱k saꞌ a̱be̱n li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue chiru oxib po? ¿Malaj ut ta̱cuaj nak tixqꞌue chak li caki yajel li Ka̱cuaꞌ chiru oxib cutan nak lix ángel li Ka̱cuaꞌ tolxcamsiheb li tenamit saꞌ chixjunil li naꞌajej Israel? Cꞌoxla chi us cꞌaꞌru ta̱cuaj ut ye cue cꞌaꞌru tinye re li ani xtaklan chak cue, chan laj Gad. Laj David quixye: —Kꞌaxal ra saꞌ inchꞌo̱l xban li chꞌaꞌajquilal cuanquin cuiꞌ. Kꞌaxal us nak li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue chak li raylal saꞌ inbe̱n xban nak kꞌaxal nim li rusilal. Incꞌaꞌ nacuaj nak tintꞌanekꞌ saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue, chan laj David. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixtakla li caki yajel saꞌ xbe̱neb laj Israel ut queꞌcam laje̱b xca̱cꞌa̱l mil (70,000) chi cui̱nk. Ut li Dios quixtakla ajcuiꞌ lix ángel chixsachbal li tenamit Jerusalén. Abanan nak yo̱ chixsachbal ru li tenamit, quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ chirilbal li raylal yo̱queb chixcꞌulbal. Quixye re lix ángel: —Tzꞌakal li xaba̱nu. Ma̱rahobtesiheb chic, chan. Saꞌ li ho̱nal aꞌan lix ángel li Dios cuan chire li naꞌajej li narisi cuiꞌ rix li trigo laj Ornán laj jebuseo. Laj David qui-iloc takecꞌ ut quiril lix ángel li Ka̱cuaꞌ xakxo saꞌ xyi li choxa ut li ruchichꞌochꞌ. Ac cauresinbil lix chꞌi̱chꞌ saꞌ rukꞌ re xsachbal ru li tenamit Jerusalén. Laj David ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌxhupub ribeb saꞌ chꞌochꞌ. Ut cuan li kꞌes ru tꞌicr chirixeb. Ut laj David quixye: —At Ka̱cuaꞌ, la̱in xintaklan rajlanquileb li tenamit. La̱in xinba̱nun re li ma̱usilal aꞌin. La̱in cuan inma̱c. Eb li tenamit aꞌin, li chanchaneb carner, ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱qꞌue li raylal aꞌin saꞌ inbe̱n la̱in ut saꞌ xbe̱neb li cualal incꞌajol. Ma̱qꞌue saꞌ xbe̱neb la̱ tenamit, chan. Ut lix ángel li Dios quixtakla laj Gad chixyebal re laj David nak tixyi̱b jun li artal re xlokꞌoninquil li Dios saꞌ li naꞌajej li narisi cuiꞌ rix lix trigo laj Ornán laj jebuseo. Joꞌcan nak laj David co̱ chixba̱nunquil saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban laj Gad. Laj Ornán yo̱ chirisinquil li rix lix trigo nak quiril lix ángel li Dios. Li ca̱hib chi ralal li cuanqueb rochben queꞌxmuk ribeb. Nak laj Ornán quiril nak yo̱ chi cha̱lc laj David, qui-el saꞌ li naꞌajej li narisi cuiꞌ rix lix trigo ut co̱ chixcꞌulbal. Ut quixcuikꞌib rib saꞌ chꞌochꞌ chiru. Laj David quixye re laj Ornán: —La̱in tincuaj xlokꞌbal la̱ naꞌaj li nacacuisi cuiꞌ rix la̱ trigo. Tinyi̱b jun li artal arin re xlokꞌoninquil li Dios re nak teꞌxcanab ca̱mc li tenamit. La̱in tintoj chi tzꞌakal li naꞌajej, chan. Laj Ornán quixye: —At rey, ba̱nu joꞌ nacacꞌoxla nak us xba̱nunquil. Tinqꞌue li naꞌajej a̱cue ut tinqꞌueheb li bo̱yx aꞌin chokꞌ re la̱ cꞌatbil mayej. Ut tinqꞌue ajcuiꞌ chokꞌ re la̱ siꞌ li cheꞌ li nacꞌanjelac re risinquil li rix li trigo. Ut tinqꞌue li trigo chokꞌ re la̱ mayej, chan. Laj David quixye re: —Incꞌaꞌ tincꞌul yal chi joꞌcan. La̱in tintoj chi tzꞌakal lix tzꞌak. Incꞌaꞌ naru tinmayeja chiru li Ka̱cuaꞌ li incꞌaꞌ xintoj rix. Incꞌaꞌ tinmayeja chiru li moco cue ta, chan. Joꞌcan nak laj David quixlokꞌ li naꞌajej aꞌan chiru laj Ornán chi cuakib ciento (600) chi tumin oro. Laj David quixyi̱b li artal saꞌ li naꞌajej aꞌan re xlokꞌoninquil li Dios. Quixqꞌue lix mayej re xcꞌambal rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios ut quixqꞌue lix cꞌatbil mayej. Ut quixya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quirabi li cꞌaꞌru quixtzꞌa̱ma chiru ut quixtakla chak li xam saꞌ choxa saꞌ li artal. Li Ka̱cuaꞌ quixye re lix ángel nak tixxoc cuiꞌchic saꞌ xnaꞌaj lix chꞌi̱chꞌ. Laj David quixqꞌue retal nak li Ka̱cuaꞌ quixsume lix tij saꞌ li naꞌajej li narisi cuiꞌ rix lix trigo laj Ornán. Joꞌcan nak quimayejac aran. Lix tabernáculo li Ka̱cuaꞌ li quixyi̱b laj Moisés saꞌ li chaki chꞌochꞌ joꞌ ajcuiꞌ li artal li naqꞌueman cuiꞌ li cꞌatbil mayej, toj cuan chak saꞌ li tzu̱l li cuan Gabaón. Abanan laj David incꞌaꞌ co̱ aran chi tzꞌa̱ma̱nc chiru li Ka̱cuaꞌ xban nak quixucuac. Quixcꞌoxla nak ma̱re lix ángel li Dios ta̱oc cuiꞌchic chixcamsinquileb li cristian. Joꞌcan nak laj David quixye: —Arin ta̱yi̱ba̱k lix templo li Dios. Ut arin ajcuiꞌ ta̱cua̱nk li artal bar ta̱cꞌatma̱nk cuiꞌ lix mayejeb laj Israel, chan. Laj David quixye nak teꞌxchꞌutub ribeb chixjunileb li jalaneb xtenamit li cuanqueb aran Israel re teꞌcꞌanjelak chixti̱cobresinquil ru li pec re xyi̱banquil li templo. Ut quixtakla ajcuiꞌ xyi̱banquil nabal li chꞌi̱chꞌ li ta̱cꞌanjelak chokꞌ re li claux ut li chapleb chꞌi̱chꞌ re li oqueba̱l. Quixyi̱b nabal li chꞌi̱chꞌ bronce. Incꞌaꞌ naru xbisbal xban xqꞌuial. Eb li cuanqueb saꞌ eb li tenamit Tiro ut Sidón queꞌxcꞌam nabal li cha̱bil cheꞌ chacalteꞌ ut queꞌxkꞌaxtesi re laj David. Laj David quixye: —Tento nak lix templo li Dios yi̱banbilak chi cha̱bil ut qꞌuebilak xlokꞌal xbaneb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Laj Salomón li cualal toj sa̱j al. Joꞌcan nak la̱in tincanab chixjunil yi̱banbil chi us, chan. Joꞌcan nak nabal quixcauresi laj David nak toj yoꞌyo aꞌan. Laj David quixtakla xbokbal laj Salomón li ralal ut quixye re nak aꞌan ta̱yi̱ba̱nk re lix templo li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel. Ut quixye re: —At cualal, la̱in quicuaj raj xyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ lin Dios. Abanan li Ka̱cuaꞌ quixye cue, “Nabal li ple̱t xaba̱nu ut nabal li camsi̱nc xaba̱nu saꞌ li ple̱t. Joꞌcan nak la̱at incꞌaꞌ naru ta̱yi̱b lin templo”, chan cue. Quixye ajcuiꞌ cue, “Ta̱yoꞌla̱k jun la̱ cualal incꞌaꞌ ta̱pletik. Ta̱cua̱nk ban saꞌ tuktu̱quil usilal. Ut la̱in tintenkꞌa̱nk re ut eb li xicꞌ nequeꞌiloc re incꞌaꞌ teꞌpletik riqꞌuin. Aj Salomón ta̱qꞌuehekꞌ chokꞌ xcꞌabaꞌ. Ut eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re la̱ex aj Israel incꞌaꞌ teꞌpletik e̱riqꞌuin nak aꞌan cua̱nk chokꞌ rey. Aꞌan li ta̱yi̱ba̱nk re lin templo li tinlokꞌoni̱k cuiꞌ. Aꞌanak li cualal ut la̱inak lix yucuaꞌ. La̱in tinxakab saꞌ xnaꞌaj lix cuanquil saꞌ xbe̱neb laj Israel chi junelic,” chan li Ka̱cuaꞌ. Anakcuan ut, at cualal, aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chicua̱nk a̱cuiqꞌuin. Ut us taxak tat-e̱lk riqꞌuin chixjunil li ta̱ba̱nu nak ta̱yi̱b lix templo li Ka̱cuaꞌ li kaDios, joꞌ quixye chak cha̱cuix. Li Ka̱cuaꞌ taxak chitenkꞌa̱nk a̱cue ut chixqꞌuehak taxak la̱ naꞌleb re nak ta̱ba̱nu chixjunil li naxye saꞌ li chakꞌrab nak tatxqꞌue chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb laj Israel. Us tat-e̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru ta̱ba̱nu cui ta̱ba̱nu chixjunil li naxye saꞌ li chakꞌrab li quixqꞌue li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés chokꞌ reheb laj Israel. Chaba̱nu chixjunil li taklanbilat cuiꞌ xban li Ka̱cuaꞌ. Cauhak taxak a̱chꞌo̱l. Matxucuac chi moco ta̱chꞌina̱nk a̱chꞌo̱l. Xinqꞌue inchꞌo̱l chixchꞌutubanquil li cꞌaꞌru ta̱cꞌanjelak re lix templo li Ka̱cuaꞌ. Cuakib xca̱cꞌa̱l mil (66,000) quintal li oro xinxoc joꞌ ajcuiꞌ cuakib ciento riqꞌuin oxcꞌa̱l mil (660,000) quintal li plata li ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil li templo. Ut cuan ajcuiꞌ nabal li hierro ut li bronce incꞌaꞌ naru xbisbal xban xqꞌuial. Cuan ajcuiꞌ li pec ut li cheꞌ, abanan tento nak ta̱chꞌutub xtzꞌakob. Nabaleb laj cꞌanjel li teꞌtenkꞌa̱nk a̱cue. Cuanqueb li teꞌti̱cobresi̱nk ru li pec; cuanqueb laj tzꞌac ut eb laj pechꞌ. Ut nabaleb ajcuiꞌ li nequeꞌxnau chi us xba̱nunquil li qꞌuila pa̱y ru chi cꞌanjelil. Li oro, li plata, li bronce ut li hierro moco bisbil ta joꞌ qꞌuial. Anakcuan tiquib cꞌanjelac ut li Dios taxak chicua̱nk a̱cuiqꞌuin, chan laj David. Ut laj David quixtakla chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj Israel chixtenkꞌanquil laj Salomón li ralal. Quixye reheb: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ cuan li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios e̱riqꞌuin? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan xqꞌuehoc e̱re chi cua̱nc saꞌ li tuktu̱quil usilal? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan xkꞌaxtesin re saꞌ cuukꞌ chixjunileb li cuanqueb chi xjun sutam li kanaꞌaj? Li kanaꞌaj cuan rubel xcuanquil li Dios ut rubel ajcuiꞌ le̱ cuanquil la̱ex lix tenamit. Anakcuan ut qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chixsicꞌbal li Ka̱cuaꞌ. Yalomak e̱kꞌe chixyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios re nak takacꞌam chak lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru nacꞌanjelac saꞌ li templo. Ut takaqꞌueheb saꞌ li templo li te̱yi̱b re xlokꞌoninquil li Dios, chan laj David. Ac ti̱x chic laj David. Joꞌcan nak quixxakab laj Salomón li ralal chokꞌ xreyeb laj Israel chok re̱kaj. Li rey David quixtakla xchꞌutubanquileb chixjunileb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Quixchꞌutubeb ajcuiꞌ laj tij ut chixjunileb laj levita. Quixtakla rajlanquileb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Leví li cuanqueb laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab reheb, joꞌ ajcuiꞌ li numenakeb laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab. Nak queꞌajla̱c cuanqueb cuakxaklaju xcaꞌcꞌa̱l mil (38,000) chi cui̱nk. Li rey David quixye nak li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l mil teꞌcꞌanjelak re xyi̱banquil li templo ut li cuakib mil teꞌcꞌanjelak chi takla̱nc ut chi rakoc a̱tin. Ut ca̱hib mil teꞌcꞌacꞌale̱nk saꞌ eb li oqueba̱l. Ut eb li ca̱hib mil chic teꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin xchꞌeꞌbal li cuajb li quixqꞌue chi yi̱ba̱c laj David. Ut laj David quixjachi ruheb ut quixqꞌueheb chi chꞌu̱tal eb li ralal xcꞌajol laj Leví, aꞌ yal jarub li ralal laj Leví. Li oxib chi ralal, aꞌaneb laj Gersón, laj Coat ut laj Merari. Eb li ralal laj Gersón, aꞌaneb laj Laadán ut laj Simei. Oxibeb li ralal laj Laadán. Li xbe̱n, aꞌan laj Jehiel; li xcab, aꞌan laj Zetam; ut li rox, aꞌan laj Joel. Oxibeb li ralal laj Simei. Aꞌaneb laj Selomit, laj Haziel, ut laj Harán. Aꞌaneb li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Laadán. Ca̱hibeb li ralal laj Simei. Aꞌaneb laj Jahat, laj Zina, laj Jeús, ut laj Bería. Aꞌaneb aꞌin li ca̱hib chi ralal laj Simei. Laj Jahat, aꞌan li asbej. Laj Zina, aꞌan li xcab. Abanan laj Jeús ut laj Bería incꞌaꞌ queꞌcuan nabal ralal xcꞌajoleb. Joꞌcan nak queꞌajla̱c chi jun cabal ajcuiꞌ. Ut eb li ralal laj Coat ca̱hibeb. Aꞌaneb laj Amram, laj Izhar, laj Hebrón ut laj Uziel. Eb li ralal laj Amram, aꞌan laj Aarón ut laj Moisés. Laj Aarón, joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol, aꞌaneb li queꞌsiqꞌueꞌ ruheb chi cꞌanjelac chi junelic chiru li Dios chokꞌ aj tij re xba̱nunquil li santil cꞌanjel li kꞌaxal lokꞌ. Queꞌxakaba̱c chixcꞌatbal li incienso ut chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ ut chixtzꞌa̱manquil chiru li Ka̱cuaꞌ nak ta̱rosobtesiheb li tenamit. Eb li ralal xcꞌajol laj Moisés, laj cꞌanjel chiru li Dios, ajlanbileb saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Leví. Eb li ralal laj Moisés, aꞌaneb laj Gersón ut laj Eliezer. Li xbe̱n ralal laj Gersón, aꞌan laj Sebuel li nacꞌamoc be. Ut li ralal laj Eliezer, aꞌan laj Rehabías li nacꞌamoc be. Laj Eliezer incꞌaꞌ chic quicuan ralal xcꞌajol. Abanan laj Rehabías, aꞌan nabal li ralal xcꞌajol queꞌcuan. Li xbe̱n ralal laj Izhar, aꞌan laj Selomit, li nacꞌamoc be. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Hebrón: li xbe̱n, aꞌan laj Jerías; li xcab, aꞌan laj Amarías; li rox, aꞌan laj Jahaziel; ut li xca̱, aꞌan laj Jecamán. Cuibeb li ralal laj Uziel. Li xbe̱n, aꞌan laj Micaía li nacꞌamoc be. Ut li xcab, aꞌan laj Isías. Eb li ralal laj Merari, aꞌaneb laj Mahli ut laj Musi. Ut li ralal laj Mahli, aꞌaneb laj Eleazar ut laj Cis. Laj Eleazar quicam. Ut ma̱ jun li ralal quicuan. Caꞌaj cuiꞌ xrabin queꞌcuan. Ut eb li ralal laj Cis quixcꞌameb chokꞌ rixakileb. Aꞌaneb rechꞌalaleb rib. Oxibeb li ralal laj Musi. Aꞌaneb laj Mahli, laj Edar ut laj Jeremot. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Leví aꞌ yal chanru xqꞌuialeb li ralal xcꞌajol. Queꞌtzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌeb nak queꞌajla̱c. Aꞌaneb li queꞌcꞌamoc be. Eb aꞌan cuanqueb junmay chihab re joꞌ ajcuiꞌ li ac numenakeb junmay chihab. Chixjunileb aꞌin queꞌcꞌanjelac saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Laj David quixye: —Li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel xoxqꞌue chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal. Ut aꞌan ta̱cua̱nk arin Jerusalén chi junelic, chan. Chi joꞌcan eb laj levita incꞌaꞌ chic tento nak teꞌxcꞌam yalak bar lix tabernáculo li Ka̱cuaꞌ, chi moco li cꞌaꞌru nacꞌanjelac saꞌ li tabernáculo, chan laj David. Ut qui-uxman joꞌ quixye laj David nak quixrak lix cꞌanjel. Queꞌajla̱c chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Leví li cuanqueb junmay chihab re joꞌ eb ajcuiꞌ li ac numenakeb junmay. Eb li ralal xcꞌajol laj Leví queꞌcanaba̱c saꞌ xcue̱nteb li ralal xcꞌajol laj Aarón chi cꞌanjelac saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Cuan queꞌcanaba̱c chi cꞌanjelac saꞌ li neba̱l ut cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌxakaba̱c chi cꞌanjelac saꞌ eb li naꞌajej li cuan cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru li nacꞌanjelac saꞌ li templo. Ut teꞌcꞌanjelak ajcuiꞌ re xsantobresinquil li cꞌaꞌru nacꞌanjelac saꞌ li templo. Teꞌxba̱nu chixjunil li cꞌanjel saꞌ lix templo li Dios. Aꞌaneb li teꞌilok re li caxlan cua li naqꞌueheꞌ saꞌ li me̱x ut li cꞌaj li nacꞌanjelac re li mayej re li ru li acui̱mk. Aꞌaneb ajcuiꞌ teꞌilok re li xyi̱banquil li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Aꞌaneb li teꞌilok re li mayej li yi̱banbil saꞌ li xartin joꞌ ajcuiꞌ li xbisbal li mayej li ta̱mayeja̱k saꞌ lix templo li Dios. Rajlal ekꞌela ut rajlal ecuu teꞌlokꞌoni̱nk ut teꞌbantioxi̱nk chiru li Ka̱cuaꞌ. Aꞌaneb li teꞌcꞌatok re li mayejanbil xul chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ eb li hiloba̱l cutan joꞌ ajcuiꞌ nak nequeꞌxninkꞌei lix yoꞌlajic li po, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ eb li ninkꞌe li jun chꞌol chic. Ac chꞌolchꞌo jarubeb li teꞌxba̱nu li cꞌanjel ut jokꞌe teꞌcꞌanjelak li junju̱nk. Rajlal teꞌxba̱nu li cꞌanjel aꞌan chiru li Ka̱cuaꞌ, chan. Eb li ralal xcꞌajol laj Leví, aꞌan eb li queꞌiloc re lix templo li Dios joꞌ ajcuiꞌ li Santil Naꞌajej. Nak yo̱queb chi cꞌanjelac saꞌ li templo, cuanqueb rubel xcuanquil li ralal xcꞌajol laj Aarón, li rechꞌalaleb. Eb li ralal xcꞌajol laj Aarón queꞌjachi̱c ut queꞌqꞌueheꞌ chi chꞌu̱tal. Ca̱hibeb li ralal laj Aarón. Aꞌaneb laj Nadab, laj Abiú, laj Eleazar ut laj Itamar. Abanan laj Nadab ut laj Abiú, aꞌaneb li queꞌcam xbe̱n cua chiruheb lix yucuaꞌeb ut incꞌaꞌ queꞌcuan li ralal xcꞌajoleb. Joꞌcan nak laj Eleazar ut laj Itamar, aꞌaneb chic li queꞌoc chi cꞌanjelac chokꞌ aj tij. Laj Sadoc xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Eleazar, ut laj Ahimelec xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Itamar, aꞌaneb li queꞌtenkꞌan re laj David chixqꞌuebaleb chi chꞌu̱tal eb laj levita re nak teꞌqꞌuehekꞌ xcꞌanjeleb. Nabaleb li cui̱nk saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Eleazar li cuanqueb xcuanquil chiruheb li ralal xcꞌajol laj Itamar. Ut queꞌqꞌueheꞌ chi chꞌu̱tal. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Eleazar cuanqueb cuaklaju chi cui̱nk li nequeꞌjolomin re li junju̱nk cabal. Ut saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Itamar cuanqueb cuakxakib chi cui̱nk li nequeꞌjolomin re li junju̱nk cabal. Queꞌbu̱lic chirix li cꞌanjel re rilbal jokꞌe teꞌtzꞌak cꞌanjelac li junju̱nk xban nak saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Eleazar joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Itamar cuanqueb li teꞌtakla̱nk saꞌ li templo ut cuanqueb ajcuiꞌ li teꞌcꞌanjelak chokꞌ aj tij. Laj Semaías li ralal laj Natanael xcomoneb laj levita, aꞌan li quitzꞌi̱ban re lix cꞌabaꞌeb chiru li rey ut chiruheb ajcuiꞌ li queꞌtenkꞌan re. Aꞌaneb aꞌin: laj Sadoc laj tij, laj Ahimelec li ralal laj Abiatar, ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj tij ut eb laj levita. Xbe̱n cua queꞌbu̱lic chirixeb li ralal xcꞌajol laj Eleazar ut chirix aꞌan queꞌbu̱lic chirixeb li ralal xcꞌajol laj Itamar. Nak queꞌbu̱lic li xbe̱n li quitzꞌak cꞌanjelac, aꞌan laj Joiarib; ut li xcab, aꞌan laj Jedaías; li rox, aꞌan laj Harim; li xca̱, aꞌan laj Seorim; li roꞌ, aꞌan laj Malquías; li xcuak, aꞌan laj Mijamín; li xcuuk, aꞌan laj Cos; li xcuakxak, aꞌan laj Abías; li xbele, aꞌan laj Jesúa; ut li xlaje, aꞌan laj Secanías. Li xjunlaju, aꞌan laj Eliasib; ut li xcablaju, aꞌan laj Jaquim; li roxlaju, aꞌan laj Hupa; li xca̱laju, aꞌan laj Jesebeab; li roꞌlaju, aꞌan laj Bilga; li xcuaklaju, aꞌan laj Imer; li xcuuklaju, aꞌan laj Hezir; li xcuakxaklaju, aꞌan laj Afses; li xbele̱laju, aꞌan laj Petaías; li xjunmay, aꞌan laj Hezequiel; li jun xcaꞌcꞌa̱l, aꞌan laj Jaquín; li cuib xcaꞌcꞌa̱l, aꞌan laj Gamul; li oxib xcaꞌcꞌa̱l, aꞌan laj Delaía; ut li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l, aꞌan laj Maazías. Joꞌcaꞌin nak queꞌjachi̱c ruheb li cui̱nk aꞌin re teꞌcꞌanjelak ut re teꞌoc saꞌ lix templo li Dios joꞌ quixye laj Aarón lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Aꞌaneb aꞌin li jun chꞌol chic li ralal xcꞌajol laj Leví. Laj Subael, aꞌan li ralal laj Amram; ut laj Jehedías, aꞌan li ralal laj Subael; laj Isías, aꞌan li xbe̱n ralal laj Rehabías; laj Selomot, aꞌan li ralal laj Izhar; ut li ralal laj Selomot, aꞌan laj Jahat. Eb li ralal laj Hebrón, aꞌaneb aꞌin: li xbe̱n, aꞌan laj Jerías; li xcab, aꞌan laj Amarías; li rox, aꞌan laj Jahaziel; ut li xca̱, aꞌan laj Jecamán. Li ralal laj Uziel, aꞌan laj Micaía; li ralal laj Micaía, aꞌan laj Samir. Li ralal laj Isías li ri̱tzꞌin laj Micaía, aꞌan laj Zacarías. Eb li ralal laj Merari, aꞌaneb laj Mahli ut laj Musi; ut li ralal laj Jaazías, aꞌan laj Beno. Eb li ralal laj Jaazías, aꞌaneb laj Beno, laj Soham, laj Zacur ut laj Ibri. Laj Merari, aꞌan lix yucuaꞌchineb. Li ralal laj Mahli, aꞌan laj Eleazar li incꞌaꞌ quicuan ralal. Li ralal laj Cis, aꞌan laj Jerameel. Eb li ralal laj Musi, aꞌaneb laj Mahli, laj Edar ut laj Jerimot. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajoleb laj levita, aꞌ yal chanru xqꞌuialeb li ralal xcꞌajol lix yucuaꞌ. Eb aꞌan queꞌbu̱lic ajcuiꞌ chiru li rey David ut chiruheb ajcuiꞌ laj Sadoc, laj Ahimelec ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj tij ut eb laj levita. Eb li ralal xcꞌajol li asbej, juntakꞌe̱t queꞌxba̱nu riqꞌuin li queꞌxba̱nu li ralal xcꞌajol li i̱tzꞌinbej. Queꞌxba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu li ralal xcꞌajol laj Aarón. Laj David ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌxsicꞌ ruheb li ralal xcꞌajol laj Asaf ut laj Hemán joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Jedutún re teꞌxye resil li cꞌaꞌru nacꞌutbesi̱c chiruheb xban li Dios. Nak yo̱queb chixyebal resil, cuanqueb li yo̱queb chixchꞌeꞌbal li arpa, li salterio ut li sursu̱quil chꞌi̱chꞌ. Aꞌaneb aꞌin xcꞌabaꞌeb li queꞌsiqꞌueꞌ ruheb. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Asaf, aꞌaneb laj Zacur, laj José, laj Netanías, ut laj Asarela. Laj Asaf, aꞌan li quicꞌamoc be chiruheb. Eb aꞌan queꞌxye resil li cꞌaꞌru quicꞌuteꞌ chiruheb xban li Dios joꞌ queꞌtakla̱c cuiꞌ xban li rey David. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Jedutún, aꞌaneb laj Gedalías, laj Zeri, laj Jesaías, laj Hasabías, laj Matatías, ut laj Simei. Li cuakibeb aꞌan queꞌcꞌanjelac joꞌ queꞌtakla̱c cuiꞌ xban laj Jedutún lix yucuaꞌeb. Nak yo̱queb chixyebal resil li cꞌaꞌru quicꞌutbesi̱c chiru xban li Dios, cuanqueb li yo̱queb chixchꞌeꞌbal li arpa re bantioxi̱nc ut re xqꞌuebal xlokꞌal li nimajcual Dios. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Hemán, aꞌan eb laj Buquías, laj Matanías, laj Uziel, laj Sebuel, laj Jeremot, laj Hananías, laj Hanani, laj Eliata, laj Gidalti, laj Romanti-ezer, laj Josbecasa, laj Maloti, laj Hotir ut laj Mahaziot. Chixjunileb aꞌin, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Hemán li quicuan chok xprofeta li Dios chiru li rey David. Ca̱lajuheb li ralal ut oxib lix rabin quiqꞌueheꞌ re laj Hemán xban li Dios re xqꞌuebal xlokꞌal. Laj Asaf, laj Jedutún ut laj Hemán queꞌcꞌamoc be chiruheb li ralal xcꞌajol chi cuajbac re xlokꞌoninquil li Dios saꞌ lix templo joꞌ queꞌtakla̱c cuiꞌ xban li rey David. Chixjunileb li alalbej queꞌxlokꞌoni li Dios riqꞌuin li arpa, li salterio, ut li sursu̱quil chꞌi̱chꞌ. Cuib ciento riqꞌuin cuakxaklaju roꞌcꞌa̱l (288) xqꞌuialeb chixjunileb li queꞌoquen riqꞌuin li bicha̱nc ut li cuajbac re xlokꞌoninquil li Dios. Tzolbileb chi us ut xcomoneb rib. Queꞌxbu̱li rix li cꞌanjel li teꞌtzꞌak li junju̱nk. Jun xiquic queꞌxba̱nu joꞌ eb li ti̱x, joꞌ eb li toj sa̱j, joꞌ eb li ac nequeꞌxnau cꞌanjelac, joꞌ eb ajcuiꞌ li toj yo̱queb chixtzolbal rib chi cꞌanjelac. Nak ac xeꞌbu̱lic chirix li cꞌanjel, li xbe̱n li quitzꞌak, aꞌan laj José xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Asaf; li xcab, aꞌan laj Gedalías. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li rox, aꞌan laj Zacur. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal, cablajuheb chixjunileb. Li xca̱, aꞌan laj Izri. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li roꞌ, aꞌan laj Netanías. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li xcuak, aꞌan laj Buquías. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li xcuuk, aꞌan laj Jesarela. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li xcuakxak, aꞌan laj Jesahías. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li xbele, aꞌan laj Matanías. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li xlaje, aꞌan laj Simei. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li xjunlaju, aꞌan laj Azareel. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li xcablaju, aꞌan laj Hasabías. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li roxlaju, aꞌan laj Subael. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li xca̱laju, aꞌan laj Matatías. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li roꞌlaju, aꞌan laj Jeremot. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li xcuaklaju, aꞌan laj Hananías. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li xcuuklaju, aꞌan laj Josbecasa. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li xcuakxaklaju, aꞌan laj Hanani. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li xbele̱laju, aꞌan laj Maloti. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li xjunmay, aꞌan laj Eliata. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li xjun xcaꞌcꞌa̱l, aꞌan laj Hotir. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li xcuib xcaꞌcꞌa̱l, aꞌan laj Gidalti. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li oxib xcaꞌcꞌa̱l, aꞌan laj Mahaziot. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l, aꞌan laj Romanti-ezer. Li alalbej rochbeneb li rechꞌalal cablajuheb chixjunileb. Ut queꞌjachi̱c ajcuiꞌ ruheb li queꞌqꞌueheꞌ chi cꞌacꞌale̱nc saꞌ eb li oqueba̱l. Laj Meselemías, aꞌan li ralal laj Coré. Ut laj Coré, aꞌan li ralal laj Asaf. Aꞌaneb aꞌin li ralal laj Meselemías: li xbe̱n, aꞌan laj Zacarías; li xcab, aꞌan laj Jediael; li rox, aꞌan laj Zebadías; ut li xca̱, aꞌan laj Jatniel; li roꞌ, aꞌan laj Elam; li xcuak, aꞌan laj Johanán; ut li xcuuk, aꞌan laj Elioenai. Eb li ralal laj Obed-edom, aꞌaneb aꞌin: li xbe̱n, aꞌan laj Semaías; li xcab, aꞌan laj Jozabad; li rox, aꞌan laj Joa; li xca̱, aꞌan laj Sacar; li roꞌ, aꞌan laj Natanael; li xcuak, aꞌan laj Amiel; li xcuuk, aꞌan laj Isacar; li xcuakxak, aꞌan laj Peultai. (Li Dios quirosobtesi laj Obed-edom ut quixqꞌue nabal li ralal.) Joꞌcan ajcuiꞌ laj Semaías, li ralal laj Obed-edom. Queꞌcuan nabal li ralal. Ut aꞌaneb chic li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li rechꞌalal. Cauheb xchꞌo̱l ut cauheb rib. Eb li ralal laj Semaías, aꞌaneb aꞌin: laj Otni, laj Rafael, laj Obed, laj Elzabad, laj Eliú, ut laj Samaquías. Aꞌaneb cauheb rib. Chixjunileb aꞌin, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Obed-edom. Cuib xca̱cꞌa̱l chixjunileb rochbeneb li ralal ut eb li rechꞌalal. Cauheb rib ut cauheb xchꞌo̱l chixba̱nunquil lix cꞌanjel. Ut eb li ralal ut eb li rechꞌalal laj Meselemías, aꞌan cuanqueb cuakxaklaju ut cauheb rib. Laj Hosa, aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Merari. Laj Simri, aꞌan li quicꞌamoc be chiruheb li ralal laj Hosa usta ma̱cuaꞌ aꞌan li xbe̱n alalbej. Quixakaba̱c chi takla̱nc xban lix yucuaꞌ. Li xcab, aꞌan laj Hilcías; li rox, aꞌan laj Tebalías; ut li xca̱, aꞌan laj Zacarías. Eb li ralal ut eb li rechꞌalal laj Hosa, oxlajuheb chixjunileb. Aꞌaneb aꞌin li queꞌtzꞌak cꞌacꞌale̱nc saꞌ eb li oqueba̱l re lix templo li Ka̱cuaꞌ. Eb li nequeꞌcꞌamoc be queꞌcꞌanjelac joꞌ queꞌcꞌanjelac chixjunileb li rechꞌalal. Queꞌxbu̱li rix li cꞌanjel re rilbal ani ta̱tzꞌak cꞌacꞌale̱nc saꞌ li junju̱nk chi oqueba̱l, joꞌ li ac che̱c joꞌ ajcuiꞌ li toj sa̱jeb, aꞌ yal joꞌ qꞌuialeb saꞌ li junju̱nk cabaleb. Nak queꞌbu̱lic laj Selemías, aꞌan li quitzꞌak cꞌacꞌale̱nc saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li oriente li na-el cuiꞌ li sakꞌe. Ut laj Zacarías li ralal, li naxnau qꞌuehoc naꞌleb, aꞌan li quicꞌacꞌalen saꞌ li norte. Ut laj Obed-edom, aꞌan li quitzꞌak cꞌacꞌale̱nc saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li sur. Ut eb li ralal queꞌtzꞌak cꞌanjelac saꞌ li naꞌajej li naxocman cuiꞌ li tzacae̱mk li nacꞌanjelac saꞌ li templo. Laj Supim ut laj Hosa, aꞌaneb li nequeꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l re Salequet, li cuan saꞌ li taksi̱nc saꞌ li oeste. Ac chꞌolchꞌo jokꞌe teꞌcꞌanjelak li junju̱nk. Saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li este cuanqueb cuakib laj levita li queꞌcꞌacꞌalen rajlal cutan. Saꞌ li norte queꞌcuan ca̱hib ut queꞌcuan ajcuiꞌ ca̱hib saꞌ li sur. Ut caꞌcab queꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l re li cab li xocxo cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru. Ut saꞌ li naꞌajej li xocxo cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru li nacꞌanjelac saꞌ li templo, cuanqueb ca̱hib chi cꞌacꞌale̱nc saꞌ be saꞌ li oeste ut cuib queꞌcuan saꞌ li naꞌajej. Joꞌcaꞌin nak queꞌjachi̱c ruheb saꞌ li cꞌanjel. Eb li ralal xcꞌajoleb laj Coré ut laj Merari, aꞌaneb li queꞌcꞌacꞌalen reheb li oqueba̱l re li templo. Laj Ahías, aꞌan jun xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Leví. Ut aꞌan li qui-iloc re li naꞌajej li xocxo cuiꞌ li cꞌaꞌru re li templo li terto xtzꞌak, joꞌ ajcuiꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru li santobresinbil. Eb li ralal xcꞌajol laj Laadán, aꞌaneb li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk cabal. Laj Laadán, aꞌan li ralal laj Gersón. Laj Gersón, aꞌan lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Jehieli. Eb li ralal laj Jehieli, aꞌaneb laj Zetam ut laj Joel. Aꞌaneb laj ilol re li terto xtzꞌak li cuan saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ut queꞌqꞌueheꞌ ajcuiꞌ xcꞌanjeleb li ralal xcꞌajol laj Amram, joꞌ ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Izhar, joꞌ ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Hebrón, joꞌ ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Uziel. Laj Sebuel, li ralal laj Gersón, aꞌan li quijolomin re rilbal li cꞌaꞌak re ru li terto xtzꞌak. Laj Gersón, aꞌan li ralal laj Moisés. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Eliezer, li ri̱tzꞌin laj Gersón. Li ralal laj Eliezer, aꞌan laj Rehabías; li ralal laj Rehabías, aꞌan laj Jesaías; li ralal laj Jesaías, aꞌan laj Joram; li ralal laj Joram, aꞌan laj Zicri; li ralal laj Zicri, aꞌan laj Selomit. Laj Selomit ut eb li ri̱tzꞌin, aꞌaneb li queꞌcꞌacꞌalen re li cꞌaꞌak re ru li queꞌxkꞌaxtesi chi cꞌanjelac chiru li Dios li rey David, joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk cabal, ut eb li ni̱nkeb xcuanquil, joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk chꞌu̱tal chi soldado. Li cꞌaꞌak re ru li queꞌre̱chani chak saꞌ eb li ple̱t, aꞌan li queꞌxkꞌaxtesi chi cꞌanjelac re xyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ. Cuanqueb ajcuiꞌ aran li cꞌaꞌak re ru li quikꞌaxtesi̱c chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ xbaneb li profeta Samuel, laj Saúl li ralal laj Cis, laj Abner li ralal laj Ner, ut laj Joab lix yum lix Sarvia. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru li kꞌaxtesinbil chiru li Ka̱cuaꞌ, aꞌaneb laj Selomit ut eb li rechꞌalal li queꞌcꞌacꞌalen re. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Izhar, laj Quenanías ut eb li ralal queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit ut queꞌrakoc a̱tin. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Hebrón, laj Hasabías rochbeneb li rechꞌalal queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj Israel li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li oeste. Cauheb rib. Queꞌcꞌanjelac chiru li Dios ut queꞌcꞌanjelac ajcuiꞌ chiru li rey. Eb aꞌan cuanqueb jun mil riqꞌuin cuukub ciento (1,700). Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Hebrón, laj Jerías aꞌan li quitaklan saꞌ xbe̱neb, aꞌ yal chanru tzꞌi̱banbil lix cꞌabaꞌeb li junju̱nk chꞌu̱tal. Nak yo̱ ca̱cꞌa̱l chihab roquic laj David chokꞌ xreyeb laj Israel, queꞌoc chirilbal aꞌ yal chanru tzꞌi̱banbil lix cꞌabaꞌeb ut queꞌxtau nak cuanqueb li cui̱nk cauheb rib saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb saꞌ li tenamit Jazer xcue̱nt Galaad. Laj David quixsiqꞌueb ru li cuib mil riqꞌuin cuukub ciento (2,700) chi cui̱nk li cauheb rib ut aꞌaneb li nequeꞌjolomin re li junju̱nk cabal. Quixqꞌueheb chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Rubén, ut saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Gad, joꞌ ajcuiꞌ li yi jach li ralal xcꞌajol laj Manasés. Queꞌcꞌanjelac chiru li Dios ut queꞌcꞌanjelac ajcuiꞌ chiru li rey. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li nequeꞌjolomin re li junju̱nk cabal. Aꞌaneb li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk chꞌu̱taleb laj cꞌanjel ut eb li soldados aj Israel li queꞌcꞌanjelac chiru li rey. Queꞌtzꞌak cꞌanjelac jun po chiru li jun chihab, ut cuanqueb ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l mil (24,000) chi cui̱nk rubel xcuanquileb li junju̱nk. Li xbe̱n chꞌu̱tal li teꞌcꞌacꞌale̱nk tenamit saꞌ li xbe̱n po cuanqueb rubel xcuanquil laj Jasobeam li ralal laj Zabdiel. Saꞌ li jun chꞌu̱tal aꞌan cuanqueb ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l mil chi cui̱nk. Laj Jasobeam, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Fares, aꞌan li quitaklan saꞌ xbe̱neb li soldado li queꞌcꞌacꞌalen re li tenamit saꞌ li xbe̱n po. Laj Dodai laj Ahoh, aꞌan li quitaklan saꞌ xbe̱neb li soldado li queꞌcꞌacꞌalen re li tenamit saꞌ li xcab po. Laj Miclot, aꞌan li quicꞌamoc be chiruheb. Saꞌ li jun chꞌu̱tal aꞌan cuanqueb ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l mil chi cui̱nk. Laj Benaía li ralal laj Joiada li xbe̱nil aj tij, aꞌan li quitaklan saꞌ xbe̱n li rox chꞌu̱tal li queꞌcꞌacꞌalen re li tenamit saꞌ li rox po. Saꞌ li jun chꞌu̱tal aꞌan cuanqueb ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l mil chi cui̱nk. Laj Benaía, aꞌan li quicꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi soldado li kꞌaxal cauheb rib chi pletic. Ut laj Amisabad li ralal, aꞌan li quitaklan saꞌ xbe̱neb li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l mil chi cui̱nk. Li quitaklan saꞌ xbe̱neb li jun chꞌu̱tal li queꞌcꞌacꞌalen re li tenamit saꞌ li xca̱ po, aꞌan laj Asael li ri̱tzꞌin laj Joab. Chirix aꞌan aꞌ laj Zebadías li ralal qui-oc chi takla̱nc. Ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l mil chi cui̱nk cuanqueb saꞌ li chꞌu̱tal aꞌan. Ut li quitaklan saꞌ xbe̱neb li roꞌ chꞌu̱tal li queꞌcꞌacꞌalen re li tenamit saꞌ li roꞌ po, aꞌan laj Samhut aj izraíta. Ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l mil chi cui̱nk cuanqueb saꞌ li chꞌu̱tal aꞌan. Li quitaklan saꞌ li xcuak chꞌu̱tal saꞌ li cuak po, aꞌan laj Ira li ralal laj Iques. Tecoa xtenamit. Ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l mil chi cui̱nk cuanqueb saꞌ li chꞌu̱tal aꞌan. Li quitaklan saꞌ li xcuuk chꞌu̱tal saꞌ li xcuuk po, aꞌan laj Heles. Pelón xtenamit. Laj Heles, aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l mil chi cui̱nk cuanqueb saꞌ li chꞌu̱tal aꞌan. Li quitaklan saꞌ li xcuakxak chꞌu̱tal saꞌ li xcuakxak po, aꞌan laj Sibecai xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Zera. Husa xtenamit. Ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l mil chi cui̱nk cuanqueb saꞌ li chꞌu̱tal aꞌan. Li quitaklan saꞌ li xbele chꞌu̱tal saꞌ li xbele po, aꞌan laj Abiezer. Anatot xtenamit. Aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l mil chi cui̱nk cuanqueb saꞌ li chꞌu̱tal aꞌan. Li quitaklan saꞌ li xlaje chꞌu̱tal saꞌ li xlaje po, aꞌan laj Maharai. Netofa xtenamit. Aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Zera. Ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l mil chi cui̱nk cuanqueb saꞌ li chꞌu̱tal aꞌan. Li quitaklan saꞌ xbe̱n li xjunlaju chꞌu̱tal saꞌ li xjunlaju po, aꞌan laj Benaía. Piratón xtenamit. Aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l mil chi cui̱nk cuanqueb saꞌ li chꞌu̱tal aꞌan. Li quitaklan saꞌ li xcablaju chꞌu̱tal saꞌ li xcablaju po, aꞌan laj Heldai. Netofa xtenamit. Aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Otoniel. Ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l mil chi cui̱nk cuanqueb saꞌ li chꞌu̱tal aꞌan. Aꞌaneb aꞌin li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li cablaju xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Rubén, aꞌan laj Eliezer li ralal laj Zicri; li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Simeón, aꞌan laj Sefatías, li ralal laj Maaca. Li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Leví, aꞌan laj Hasabías li ralal laj Kemuel; li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Aarón, aꞌan laj Sadoc. Li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Judá, aꞌan laj Eliú, jun reheb li ras laj David; li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Isacar, aꞌan laj Omri li ralal laj Micael. Li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Zabulón, aꞌan laj Ismaías li ralal laj Abdías; li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Neftalí, aꞌan laj Jerimot li ralal laj Azriel. Li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Efraín, aꞌan laj Oseas li ralal laj Azazías; li nataklan saꞌ xbe̱n li yi jach li ralal xcꞌajol laj Manasés, aꞌan laj Joel li ralal laj Pedaías. Li nataklan saꞌ xbe̱n li yi jach chic li ralal xcꞌajol laj Manasés li cuanqueb Galaad, aꞌan laj Iddo li ralal laj Zacarías. Li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, aꞌan laj Jaasiel li ralal laj Abner. Li nataklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Dan, aꞌan laj Azareel, li ralal laj Jeroham. Aꞌaneb aꞌin li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li cablaju xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Laj David incꞌaꞌ quirajlaheb li toj ma̱cꞌaꞌ junmay chihab reheb xban nak li Ka̱cuaꞌ quixye nak tixqꞌueheb chi qꞌuia̱nc chi nabal laj Israel. Chanchanakeb xqꞌuial li chahim li cuanqueb chiru choxa. Laj Joab lix yum lix Sarvia quixtiquib rajlanquileb, abanan incꞌaꞌ quixchoy. Quichal xjoskꞌil li Dios xban nak queꞌrajlaheb laj Israel. Joꞌcan nak incꞌaꞌ quitzꞌi̱ba̱c retalil lix qꞌuialeb laj Israel saꞌ li hu li quitzꞌi̱ba̱c cuiꞌ retalil li quilajxba̱nu li rey David. Laj Azmavet li ralal laj Adiel, aꞌan li quicꞌacꞌalen re li cꞌaꞌru terto xtzꞌak re li rey. Ut laj Jonatán li ralal laj Uzías, aꞌan li quicꞌacꞌalen re li cꞌaꞌak re ru terto xtzꞌak reheb li cꞌaleba̱l, li tenamit ut eb li cocꞌ naꞌajej li cuanqueb chi xjun sutam joꞌ eb ajcuiꞌ li cab najt xteram li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb. Laj Ezri li ralal laj Quelub, aꞌan li najolomin reheb li nequeꞌcꞌanjelan re li chꞌochꞌ. Laj Simei, Ramat xtenamit, aꞌan li najolomin re li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ xnaꞌajeb li uvas. Ut laj Zabdi, Sefam xtenamit, aꞌan li najolomin reheb li nequeꞌxococ re li vino. Laj Baal-hanán, Gedera xtenamit, aꞌan li najolomin reheb li nequeꞌcꞌanjelan re li cheꞌ olivo ut higo, li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa Sefela. Ut laj Joás, aꞌan li najolomin reheb li nequeꞌxococ re li aceite. Laj Sitrai, Sarón xtenamit, aꞌan li najolomin reheb li nequeꞌcꞌacꞌalen reheb li queto̱mk li cuanqueb aran Sarón. Ut laj Safat li ralal laj Adlai, aꞌan li najolomin reheb li nequeꞌcꞌacꞌalen reheb li queto̱mk li cuanqueb saꞌ eb li ru takꞌa. Laj Obil, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Ismael, aꞌan li najolomin reheb li nequeꞌcꞌacꞌalen reheb li camello. Laj Jehedías, Meronot xtenamit, aꞌan li najolomin reheb li nequeꞌcꞌacꞌalen reheb lix bu̱r li rey David. Laj Jaziz, li agareno, aꞌan li najolomin reheb li nequeꞌcꞌacꞌalen reheb li carner. Chixjunileb aꞌin, aꞌaneb li queꞌjolomin reheb li queꞌiloc re li cꞌaꞌru cuan re li rey David. Laj Jonatán, li rican laj David, aꞌan li quiqꞌuehoc naꞌleb. Aꞌan tzolbil chi us ut cha̱bil xnaꞌleb. Laj Jehiel li ralal laj Hacmoni, aꞌan li na-iloc reheb li ralal xcꞌajol li rey. Laj Ahitofel, aꞌan li naxtenkꞌa li rey chi cꞌoxlac cꞌaꞌru tixba̱nu. Ut laj Husai aj arquita, aꞌan lix cha̱bil amigo li rey. Laj Joiada li ralal laj Benaía ut laj Abiatar, aꞌaneb li queꞌoc chokꞌ re̱kaj laj Ahitofel. Ut laj Joab, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldado li rey. Laj David quixtakla xchꞌutubanquileb aran Jerusalén li cuanqueb xcuanquil. Quixtakla xchꞌutubanquileb chixjunileb li nequeꞌjolomin reheb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel, joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado li cuanqueb chi chꞌu̱tal. Queꞌxchꞌutub ajcuiꞌ ribeb chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li nequeꞌiloc re chixjunil li cꞌaꞌru re li rey, joꞌ ajcuiꞌ reheb li ralal xcꞌajol. Ut queꞌxchꞌutub ajcuiꞌ ribeb li ni̱nkeb xcuanquil ut li cauheb rib ut li cauheb xchꞌo̱l chi pletic. Li rey David quixakli chiruheb ut quixye reheb: —Ex cuas cui̱tzꞌin, la̱ex lin tenamit, cherabihak li tinye e̱re. X-ala saꞌ inchꞌo̱l nak tinyi̱b lix templo li Ka̱cuaꞌ bar takaqꞌue cuiꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x li ta̱hila̱nk cuiꞌ li Dios, bar xocxo cuiꞌ li contrato li quixyi̱b. Ac xincauresi chixjunil li ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil. Abanan li Dios quixye cue, “Ma̱cuaꞌ la̱at li tatyi̱ba̱nk re lin templo xban nak la̱at nabal li ple̱t xaba̱nu ut nabaleb xacamsiheb,” chan cue. Abanan li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel, aꞌan li quisicꞌoc cuu saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li ralal lin yucuaꞌ re tin-oc chokꞌ xreyeb laj Israel chi junelic. Quixsicꞌ ru laj Judá re nak eb li ralal xcꞌajol aꞌan teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱neb laj Israel. Ut saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Judá quixsicꞌ ruheb li ralal xcꞌajol lin yucuaꞌ. Ut saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol lin yucuaꞌ, quixsicꞌ cuu la̱in re tin-oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Li Dios xqꞌue cue nabaleb li cualal. Ut saꞌ xya̱nkeb aꞌan quixsicꞌ ru laj Salomón re nak aꞌan chic ta̱oc chokꞌ xreyeb laj Israel lix tenamit li Dios. Ut li Dios quixye cue, “Laj Salomón la̱ cualal, aꞌan li ta̱yi̱ba̱nk re lin templo ut eb li neba̱l. La̱in xinsicꞌ ru re nak aꞌanak li cualal ut la̱inak lix yucuaꞌ. Ut la̱in tinxakab saꞌ xnaꞌaj lix cuanquil chi junelic. Abanan tento nak aꞌan tixqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil li chakꞌrab li xinqꞌue joꞌ yo̱ chixba̱nunquil anakcuan,” chan cue li Dios. Joꞌcan ut anakcuan, ex cuas cui̱tzꞌin, chiru li nimajcual Dios ut chiruheb chixjunileb laj Israel, lix tenamit li Dios, yo̱quin chixtzꞌa̱manquil che̱ru nak te̱qꞌue e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil chixjunil li chakꞌrab li quixqꞌue ke li Ka̱cuaꞌ li kaDios re nak te̱col rix li cha̱bil naꞌajej aꞌin ut te̱canab reheb le̱ ralal e̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Ut la̱at, at Salomón, at cualal, chapa̱b li Ka̱cuaꞌ lix Dios la̱ yucuaꞌ ut chatcꞌanjelak chiru chi anchal a̱chꞌo̱l ut saꞌ ti̱quilal. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan naxnau cꞌaꞌru cuan saꞌ xchꞌo̱l li junju̱nk ut naxnau chanru lix naꞌleb. Cui la̱at ta̱sicꞌ li Dios, aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk a̱cue. Cui ut ta̱tzꞌekta̱na, aꞌan tatxtzꞌekta̱na ajcuiꞌ la̱at chi junaj cua. Qꞌue retal. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan li xsicꞌoc a̱cuu re nak ta̱yi̱b lix templo li Ka̱cuaꞌ re ta̱cua̱nk cuiꞌ lix Lokꞌlaj Ca̱x. Cauhak a̱chꞌo̱l ut ba̱nu li cꞌanjel, chan li rey David. Laj David quixqꞌue re laj Salomón li ralal li retalil li templo li teꞌxyi̱b, ut li retalileb li ochoch, joꞌ eb ajcuiꞌ li naꞌajej li cuan takecꞌ, joꞌ eb ajcuiꞌ li naꞌajej re xxocbal li cꞌaꞌak re ru, joꞌ ajcuiꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej li nacuyeꞌ cuiꞌ li ma̱c. Quixqꞌue re li retalil chixjunil li quixcꞌoxla xyi̱banquil. Quixqꞌue re li retalil li neba̱l ut eb li naꞌajej li cuan chire li neba̱l. Quixqꞌue ajcuiꞌ li retalileb li naꞌajej li xocxo̱k cuiꞌ li nacꞌanjelac saꞌ lix templo li Dios, joꞌ ajcuiꞌ li mayej li santobresinbil. Quixqꞌue ajcuiꞌ retalil chanru nak teꞌcꞌanjelak eb laj tij ut eb li ralal xcꞌajol laj Leví. Quixye re chanru nak teꞌcꞌanjelak saꞌ li templo ut chanru nak teꞌril li cꞌaꞌak re ru ta̱cꞌanjelak saꞌ li templo. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ re li oro ut li plata li joꞌ qꞌuial li ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil li cꞌaꞌak re ru li ta̱cꞌanjelak saꞌ li templo, joꞌ li lámpara ut lix naꞌaj, joꞌ ajcuiꞌ li candelero ut lix naꞌaj, joꞌ eb ajcuiꞌ li me̱x yi̱banbil riqꞌuin plata ut oro, li ta̱qꞌuema̱nk cuiꞌ li mayejanbil caxlan cua. Quixqꞌue ajcuiꞌ re li cha̱bil oro ut li plata li ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil li chapleb chꞌi̱chꞌ, li secꞌ ut li ucꞌal. Quixqꞌue ajcuiꞌ re li cha̱bil oro li ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil li artal li ta̱cꞌanjelak re xcꞌatbal li incienso, ut quixqꞌue ajcuiꞌ re li oro li ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil lix carre̱t li querubines li teꞌxjel xxiqꞌueb saꞌ xbe̱n li Lokꞌlaj Ca̱x, li xocxo̱k cuiꞌ lix contrato li Dios. Li rey David quixye re laj Salomón: —Chixjunil li xye cue li Dios chirix li templo li ta̱yi̱b, tzꞌi̱banbil retalil re nak tinqꞌue a̱cue. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan li quicꞌutuc chicuu chanru nak ta̱yi̱b li templo. Cauhak taxak la̱ chꞌo̱l ut yal a̱kꞌe chixba̱nunquil li cꞌanjel. Matxucuac chi moco ta̱chꞌina̱nk la̱ chꞌo̱l xban nak li Ka̱cuaꞌ lin Dios cua̱nk a̱cuiqꞌuin. Aꞌan incꞌaꞌ tatxcanab a̱junes toj retal ta̱choy xyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ. Li junju̱nk chꞌu̱tal chi aj tij ut eb li ralal xcꞌajol laj Leví ac cauresinbileb chi cꞌanjelac saꞌ lix templo li Dios. Chixjunileb li cui̱nk li queꞌxtzol ribeb chi cꞌanjelac teꞌoque̱nk saꞌ li cꞌanjel, eb li na-ala saꞌ xchꞌo̱leb xba̱nunquil. Eb li cuanqueb saꞌ xcuanquil ut chixjunileb li tenamit teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru ta̱ye la̱at, chan laj David. Chirix aꞌan li rey David quia̱tinac riqꞌuineb chixjunileb li chꞌutchꞌu̱queb aran. Quixye reheb: —Laj Salomón li cualal, li sicꞌbil ru xban li Dios, aꞌan toj sa̱j ut li cꞌanjel kꞌaxal nim xban nak li templo li tixyi̱b moco re cui̱nk ta. Re ban li nimajcual Dios. La̱in xinyal inkꞌe chixchꞌutubanquil chixjunil li ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil lix templo li Dios. Xinchꞌutub li oro re li cꞌaꞌak re ru li ta̱yi̱ba̱k riqꞌuin oro, ut xinchꞌutub li plata re li ta̱yi̱ba̱k riqꞌuin plata ut li bronce re li ta̱yi̱ba̱k riqꞌuin bronce. Xinchꞌutub li hierro re li ta̱yi̱ba̱k riqꞌuin hierro ut li cheꞌ re li ta̱yi̱ba̱k riqꞌuin cheꞌ. Xinchꞌutub ajcuiꞌ li cha̱bil pec ónice ut li pec li terto xtzꞌak, joꞌ ajcuiꞌ li kꞌeki pec ut li pec jalan jala̱nk xbonol. Ut cuan ajcuiꞌ nabal li cha̱bil pec mármol. Usta ac xchꞌutla chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, la̱in tinqꞌue lin oro ut lin plata li xocxo inban, xban nak kꞌaxal cuan jun inrahom saꞌ xbe̱n lix templo li Ka̱cuaꞌ lin Dios. Tinqꞌue cuib mil riqꞌuin cuib ciento (2,200) quintal li tzꞌakal oro ut o̱b mil riqꞌuin oxcꞌa̱l (5,060) quintal li tzꞌakal plata li ac isinbil xtzꞌajnil. Aꞌan li ta̱cꞌanjelak re xletzbal chiru li tzꞌac saꞌ eb li cab. Li oro ut li plata, aꞌan ta̱cꞌanjelak chiruheb li teꞌcꞌanjelak riqꞌuin li oro ut li plata. ¿Ma cuan saꞌ e̱ya̱nk la̱ex na-ala saꞌ xchꞌo̱l xqꞌuebal xmayej re xyi̱banquil lix templo li Dios? chan laj David. Ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li junju̱nk xte̱paleb laj Israel, joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado, ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱n li cꞌaꞌru re li rey, queꞌxqꞌue xmayejeb joꞌ qui-ala saꞌ xchꞌo̱leb. Aꞌin xqꞌuial li queꞌxqꞌue re xyi̱banquil li templo: Oxib mil riqꞌuin cuakxakib ciento quintal riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l quintal (3,850) li oro, ut laje̱b mil chi tumin oro. Queꞌxqꞌue ajcuiꞌ cuukub mil quintal riqꞌuin cuib ciento riqꞌuin oxcꞌa̱l (7,260) quintal li plata, ut oxlaju mil quintal riqꞌuin cuib ciento (13,200) quintal li kꞌan chꞌi̱chꞌ bronce, ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ cablaju xca̱cꞌa̱l mil quintal riqꞌuin cuakib ciento (72,600) quintal li cacuil chꞌi̱chꞌ hierro. Ut eb li cuan terto̱quil pec riqꞌuineb queꞌxqꞌue re ta̱qꞌuehekꞌ saꞌ li naꞌajej li naxocman cuiꞌ li terto xtzꞌak re li templo. Laj Jehiel, ralal laj Gersón, aꞌan li na-iloc re li terto xtzꞌak. Cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ xchꞌo̱leb li cristian xban nak chi anchaleb xchꞌo̱l queꞌxqꞌue re li Ka̱cuaꞌ li joꞌ qꞌuial qui-ala saꞌ xchꞌo̱leb. Joꞌcan ajcuiꞌ li rey David. Cꞌajoꞌ nak quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l. Ut quixlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ Dios chiruheb chixjunileb li chꞌutchꞌu̱queb aran ut quixye: —Lokꞌoninbilat taxak, at nimajcual Dios. La̱at lix Dios laj Israel li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ chalen chak junxil ut toj chalen anakcuan. At Ka̱cuaꞌ, a̱cue la̱at li cuanquilal, li lokꞌal ut li lokꞌoni̱c. A̱cꞌulub nak ta̱qꞌuehekꞌ a̱lokꞌal ut ta̱nima̱k a̱cuu. Chixjunil li cꞌaꞌru cuan, a̱cue la̱at, joꞌ li cuan saꞌ choxa, joꞌ ajcuiꞌ li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. A̱cue la̱at li cuanquilal. La̱at li kꞌaxal nim a̱cuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil. La̱at nacatqꞌuehoc re li biomal ut li lokꞌal. La̱at yal a̱cue saꞌ xbe̱n chixjunil. Saꞌ a̱cuukꞌ cuan li cacuilal ut li cuanquilal. La̱at nacatqꞌuehoc re li junju̱nk lix cacuilal ut lix cuanquilal. Joꞌcan ut nak la̱o nakanima a̱cuu ut nakaqꞌue xlokꞌal la̱ santil cꞌabaꞌ, at Ka̱cuaꞌ, at kaDios. ¿Chanru nak la̱in tinqꞌue cꞌaꞌru a̱cue? Ut, ¿chanru nak eb lin tenamit teꞌxqꞌue li na-ala saꞌ xchꞌo̱leb xqꞌuebal a̱cue? La̱o ma̱cꞌaꞌ cuan ke. Chixjunil li nakaqꞌue a̱cue, la̱at ajcuiꞌ xatqꞌuehoc ke. La̱o chanchano li jalaneb xtenamit cha̱cuu xban nak la̱o yal numelo joꞌ eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Li kayuꞌam arin saꞌ ruchichꞌochꞌ saꞌ junpa̱t ta̱osokꞌ. At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, chixjunil li xkachꞌutub re takayi̱b la̱ templo re xlokꞌoninquil la̱ santil cꞌabaꞌ, la̱at xatqꞌuehoc ke. La̱at aj e̱chal re chixjunil. At inDios, la̱in ninnau nak la̱at nacanau li cꞌaꞌru nanumeꞌ saꞌ li kacꞌaꞌux. Nacuulac cha̱cuu li ti̱quilal. Joꞌcan nak la̱in chi anchal inchꞌo̱l xinqꞌue a̱cue chixjunil aꞌin. Ut anakcuan xinqꞌue retal nak chi saheb saꞌ xchꞌo̱leb chixjunileb la̱ tenamit li chꞌutchꞌu̱queb arin xeꞌxqꞌue a̱cue lix mayejeb. At nimajcual Dios, la̱at lix Dioseb laj Abraham, laj Isaac, ut laj Israel li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Chatenkꞌaheb la̱ tenamit re nak junelic taxak cua̱nk saꞌ xchꞌo̱leb li naꞌleb aꞌin ut ti̱cakeb xchꞌo̱l cha̱cuu. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱tenkꞌa laj Salomón li cualal. Ti̱cak taxak xchꞌo̱l re nak tixba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab. Tixba̱nu taxak chixjunil li cꞌanjel ut tixyi̱b taxak la̱ templo li ac xincauresi chixjunil li cꞌaꞌak re ru re xyi̱banquil, chan laj David. Chirix aꞌan laj David quixye reheb chixjunileb li tenamit li chꞌutchꞌu̱queb aran: —Lokꞌonihomak li Ka̱cuaꞌ li kaDios, chan. Ut chixjunileb queꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Queꞌxcuikꞌib ribeb saꞌ chꞌochꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ ut chiru ajcuiꞌ li rey. Cuulajak chic queꞌmayejac chiru li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxcꞌat lix mayejeb. Queꞌxmayeja jun mil li toro, jun mil li carner, ut jun mil li carner li toj sa̱jeb. Ut queꞌxmayeja ajcuiꞌ li vino. Queꞌxmayeja nabal lix mayej saꞌ xcꞌabaꞌeb chixjunileb laj Israel. Queꞌcuaꞌac ut queꞌucꞌac chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ li cutan aꞌan chi kꞌaxal sa saꞌ xchꞌo̱leb. Ut queꞌxxakab cuiꞌchic xcaꞌ sut laj Salomón li ralal laj David chokꞌ xreyeb. Ut chiru li Ka̱cuaꞌ queꞌxqꞌue li aceite saꞌ xjolom re xxakabanquil chokꞌ rey ut queꞌxxakab laj Sadoc chokꞌ aj tij. Ut laj Salomón qui-oc chokꞌ rey saꞌ xbe̱neb lix tenamit li Dios chokꞌ re̱kaj laj David lix yucuaꞌ. Us na-el chiru chixjunil li naxba̱nu. Ut chixjunileb laj Israel queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quixye laj Salomón. Chixjunileb li cuanqueb xcuanquil joꞌ eb ajcuiꞌ li cauheb rib chi pletic ut chixjunileb li ralal laj David queꞌxqꞌue xlokꞌal li rey Salomón. Ut li Ka̱cuaꞌ quixnimobresi xcuanquil laj Salomón chiruheb chixjunileb laj Israel. Ma̱ jun chic rey quicuan nak toj ma̱jiꞌ na-oc saꞌ xcuanquil laj Salomón quiqꞌueheꞌ xlokꞌal joꞌ laj Salomón. Laj David li ralal laj Isaí quicuan chokꞌ xreyeb li tenamit Israel. Caꞌcꞌa̱l chihab quicuan chokꞌ xreyeb laj Israel. Cuukub chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Hebrón. Ut oxlaju xcaꞌcꞌa̱l chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Ac ti̱x chic chi us laj David nak quicam. Najt rok lix yuꞌam ut cuan xlokꞌal ut xbiomal. Ut aꞌ chic laj Salomón li ralal, aꞌan li qui-oc chokꞌ xreyeb laj Israel chokꞌ re̱kaj laj David. Chixjunil li quilajxba̱nu laj David, chalen saꞌ xticlajic nak qui-oc chokꞌ rey ut toj nak quixrak lix cꞌanjel tzꞌi̱banbil retal saꞌ lix hu li profeta Samuel ut tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ retalil saꞌ eb lix hu li profeta Natán ut li profeta Gad. Tzꞌi̱banbil retalil chanru nak quitaklan ut chanru lix cuanquil li rey David. Ut tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ retalil li cꞌaꞌru quixcꞌul aꞌan joꞌ eb ajcuiꞌ laj Israel. Ut tzꞌi̱banbil retalil li cꞌaꞌru queꞌxcꞌul eb li jalan tenamit. Li Xcab Hu CrónicasLi rey Salomón naxtzꞌa̱ma xnaꞌleb chiru li DiosLix cuanquil laj Salomón, li ralal laj David, quixakaba̱c saꞌ xnaꞌaj ut kꞌaxal cuiꞌchic quiniman xucuanquil xban nak li Ka̱cuaꞌ lix Dios cuan riqꞌuin. Laj Salomón quixtakla xchꞌutubanquileb chixjunileb laj Israel. Queꞌxchꞌutub ribeb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk chꞌu̱tal chi soldado, ut eb laj rakol a̱tin, joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj Israel, ut eb li nequeꞌjolomin reheb li junju̱nk cabal. Ut laj Salomón rochbeneb chixjunileb li queꞌxchꞌutub ribeb queꞌco̱eb Gabaón saꞌ li naꞌajej li najt xteram xban nak aran cuan lix tabernáculo li Dios li quixyi̱b saꞌ li chaki chꞌochꞌ laj Moisés laj cꞌanjel chiru li Dios. Abanan lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ cuan Jerusalén saꞌ li muheba̱l li quixyi̱b laj David nak quixcꞌam chak li Lokꞌlaj Ca̱x toj Quiriat-jearim. Ut li artal yi̱banbil riqꞌuin bronce cuan aran Gabaón chiru lix tabernáculo li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan li artal li quixyi̱b laj Bezaleel, li ralal laj Uri. Laj Uri, aꞌan li ralal laj Hur. Aran co̱ laj Salomón rochbeneb li tenamit chixpatzꞌbal chiru li Dios cꞌaꞌru us tixba̱nu. Laj Salomón co̱ chiru li artal yi̱banbil riqꞌuin bronce, li cuan chiru lix tabernáculo li Ka̱cuaꞌ. Ut aran quixmayeja jun mil li xul saꞌ li artal. Saꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan li Dios quixcꞌutbesi rib chiru laj Salomón ut quixye re: —Tzꞌa̱ma li cꞌaꞌru ta̱cuaj ut la̱in tinqꞌue a̱cue, chan. Ut laj Salomón quixye re li Dios: —Junelic cacuuxta̱na ru laj David lin yucuaꞌ. Ut la̱at catxakaban cue chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Joꞌcan ut, at Ka̱cuaꞌ, at inDios, chaba̱nu joꞌ cayechiꞌi re laj David inyucuaꞌ. La̱at catxakaban cue chokꞌ rey saꞌ xbe̱n jun tenamit kꞌaxal nim. Chanchaneb li poks xban nak kꞌaxal nabaleb. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱qꞌue taxak innaꞌleb re nak tinnau takla̱nc saꞌ xbe̱neb. ¿Ani ta biꞌ ta̱ru̱k ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb la̱ tenamit xban nak kꞌaxal nabaleb? chan laj Salomón. Li Ka̱cuaꞌ quirabi lix tij laj Salomón ut quixye re: —Us li xatzꞌa̱ma chicuu. La̱at incꞌaꞌ xatzꞌa̱ma nak tinnajtobresi rok la̱ yuꞌam, chi moco xatzꞌa̱ma la̱ biomal, chi moco la̱ lokꞌal. Chi moco xatzꞌa̱ma chicuu nak teꞌca̱mk li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Xatzꞌa̱ma ban chicuu nak tinqꞌue a̱naꞌleb re nak ta̱nau takla̱nc saꞌ xya̱lal saꞌ xbe̱neb lin tenamit li xatinxakab cuiꞌ chokꞌ rey. La̱ naꞌleb li xatzꞌa̱ma tinqꞌue a̱cue. Ut tinqꞌue ajcuiꞌ a̱biomal ut tinqꞌue a̱lokꞌal. Ma̱ jun rey ta̱cua̱nk joꞌ la̱at, chi moco junxil, chi moco mokon, chan li Ka̱cuaꞌ. Tojoꞌnak laj Salomón qui-el Gabaón saꞌ li naꞌajej li najt xteram li cuan cuiꞌ lix tabernáculo li Ka̱cuaꞌ ut co̱ Jerusalén. Ut aran quitaklan saꞌ xbe̱neb laj Israel. Laj Salomón quixchꞌutubeb lix carruajes ut eb lix soldados li nequeꞌxic chirix cacua̱y. Cuanqueb jun mil riqꞌuin ca̱hib ciento (1,400) lix carruajes ut cablaju mil (12,000) li cui̱nk li nequeꞌxic chirix cacua̱y. Cuan li quixcꞌameb saꞌ li tenamit li quixyi̱b re xxocbaleb lix carruaje ut cuan queꞌcana Jerusalén cuan cuiꞌ li rey. Nak cuan chokꞌ rey laj Salomón nabal li plata ut li oro quixchꞌutub aran Jerusalén. Chanchan chic xqꞌuial li pec. Joꞌcan ajcuiꞌ li cha̱bil cheꞌ chacalteꞌ. Kꞌaxal cuiꞌchic nabal cuan. Chanchan li cheꞌ higo li cuan saꞌ li naꞌajej Sefela. Li jun chꞌu̱taleb lix mo̱s laj Salomón nequeꞌxic aran Egipto chixlokꞌbal chak li cacua̱y ut li cha̱bil tꞌicr chokꞌ re li rey Salomón. Nequeꞌchal nequeꞌxic aran Egipto chi lokꞌoc. Nequeꞌxlokꞌ li carruaje aran Egipto chi cuakib ciento (600) chi tumin plata. Ut li cacua̱y nequeꞌxlokꞌ chi jun ciento riqꞌuin mero ciento (150). Joꞌcan nequeꞌxlokꞌ cuiꞌ eb aꞌan. Ut eb lix reyeb laj heteo ut eb li rey re Siria nequeꞌxlokꞌ li cacua̱y ut li carruaje riqꞌuineb aꞌan. Li rey Salomón quixye nak tixyi̱b jun li templo re teꞌxlokꞌoni cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ ut tixyi̱b ajcuiꞌ li rochoch aꞌan. Quixsiqꞌueb li ani teꞌba̱nu̱nk re li cꞌanjel. Quixxakabeb laje̱b xca̱cꞌa̱l (70,000) mil chi cui̱nk re teꞌi̱ka̱nk re li cꞌaꞌak re ru teꞌcꞌanjelak. Ut quixxakabeb ca̱cꞌa̱l mil (80,000) chi cui̱nk chi isi̱nc pec. Ut quixxakabeb oxib mil riqꞌuin cuakib ciento chi cui̱nk re teꞌjolomi̱nk re li cꞌanjel. Li rey Salomón quitzꞌi̱bac riqꞌuin laj Hiram lix reyeb laj Tiro ut quixye re: —¿Ma incꞌaꞌ ta̱ru̱k ta̱takla caꞌchꞌinak incheꞌ chacalteꞌ joꞌ caba̱nu riqꞌuin laj David lin yucuaꞌ nak quixyi̱b li rochoch aꞌan? La̱in oc cue chixyi̱banquil jun li templo re takalokꞌoni cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ lin Dios. Aꞌanak jun santil naꞌajej bar tolokꞌoni̱nk cuiꞌ cuochbeneb lin tenamit. Aran tocꞌatok sununquil ban ut aran tomayejak caxlan cua junelic. Rajlal ekꞌela ut rajlal ecuu takacꞌat li xul li takamayeja chiru li Dios. Joꞌcan ajcuiꞌ takaba̱nu rajlal saꞌ eb li hiloba̱l cutan ut saꞌ xyoꞌlajic li po ut saꞌ eb li ninkꞌe re lokꞌoni̱nc joꞌ cꞌaynako chixba̱nunquil chalen chak junxil. Li templo oc cue chixyi̱banquil, aꞌan kꞌaxal nim xban nak li kaDios, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li yi̱banbil dios. Abanan, ¿ani ta cuiꞌ kꞌaxal cau rib chixyi̱banquil rochoch li Dios xban nak li Dios incꞌaꞌ nacuan caꞌaj cuiꞌ saꞌ junak ochoch? Cuan ban saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ joꞌ ajcuiꞌ saꞌ li choxa. ¿Anihin ta cuiꞌ la̱in nak tinyi̱b li templo usta caꞌaj cuiꞌ re xcꞌatbal li sununquil ban re xlokꞌoninquil li Dios? Joꞌcan nak yo̱quin chixyebal a̱cue nak tina̱tenkꞌa. Ta̱takla chak cue junak cui̱nk naxnau cꞌanjelac chi us riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ oro, plata, bronce, ut hierro. Ut tixnau ajcuiꞌ cꞌanjelac riqꞌuin li cha̱bil tꞌicr púrpura, cak ut azul. Aꞌan ta̱trabajik rochbeneb laj Judá ut laj Jerusalén, li ac tzolbileb chi cꞌanjelac. Aꞌaneb li ac sicꞌbileb ru xban laj David inyucuaꞌ chi cꞌanjelac chiru. Ut ta̱takla ajcuiꞌ chak cue li cheꞌ chacalteꞌ, li ciprés, ut li sándalo li cuan aran Líbano. Ninnau nak eb li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu nequeꞌxnau xyocꞌbal chi cha̱bil li cheꞌ. Ut la̱in tintaklaheb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac chicuu re nak teꞌxtenkꞌaheb. Tintaklaheb re nak teꞌrisi nabal li tzꞌalam cheꞌ xban nak li templo li tinyi̱b, aꞌan kꞌaxal nim ut cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal. Ut la̱in tintakla lix tzacae̱mkeb li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu, eb li ta̱takla chi tꞌanoc cheꞌ. Tintakla laje̱b roxcꞌa̱l mil quintal li trigo, ut laje̱b roxcꞌa̱l mil quintal li cebada. Tintakla ca̱hib ciento mil riqꞌuin caꞌcꞌa̱l mil litro li vino ut tintakla ajcuiꞌ nabal li aceite, chan laj Salomón. Ut laj Hiram, lix reyeb laj Tiro quixtakla re̱kaj lix hu laj Salomón ut quixye re chi joꞌcaꞌin: —Xban nak li Ka̱cuaꞌ naxraheb lix tenamit, joꞌcan nak catxqꞌue chokꞌ xreyeb. Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel, li quiyi̱ban re li choxa joꞌ ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ. Aꞌan quiqꞌuehoc re li rey David jun li ralal cha̱bil ut cuan xnaꞌleb. (Li ralal aꞌan, aꞌan la̱at.) La̱at ta̱yi̱b lix templo li Ka̱cuaꞌ ut ta̱yi̱b ajcuiꞌ la̱ cuochoch. Joꞌcan nak la̱in tintakla a̱cue jun li cui̱nk naxnau cꞌanjelac chi us, aj Hiram-abi xcꞌabaꞌ. Lix naꞌ, aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Dan ut lix yucuaꞌ yoꞌlajenak arin Tiro. Naxnau chi us xcꞌanjelanquil li oro, plata, bronce ut hierro ut naxnau xqꞌuebal xsahob ru. Naxnau ajcuiꞌ xcꞌanjelanquil li pec ut li cheꞌ. Ut naxnau ajcuiꞌ xcꞌanjelanquil li cha̱bil tꞌicr lino, li púrpura, li azul ut li cak. Ut naxnau xyi̱banquil chi us aꞌ yal chanru ta̱cuaj. Aꞌan ta̱cꞌanjelak rochbeneb li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu ut rochbeneb ajcuiꞌ li queꞌcꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ David, la̱ yucuaꞌ. Joꞌcan nak ka̱cuaꞌ Salomón, ta̱takla chak li trigo, li cebada, li aceite ut li vino li xayechiꞌi. Takayocꞌ li cheꞌ saꞌ li naꞌajej Líbano, li joꞌ qꞌuial ta̱cꞌanjelak cha̱cuu. Ut saꞌ xbe̱n poyteꞌ takatakla li cheꞌ li ta̱cuaj saꞌ li palau toj Jope. Ut la̱at ta̱sicꞌ chanru nak ta̱cꞌam li cheꞌ toj Jerusalén, chan laj Hiram lix reyeb laj Tiro. Ut li rey Salomón quixtakla rajlanquileb chixjunileb li jalaneb xtenamit li cuanqueb Israel. Quixba̱nu joꞌ quixba̱nu li rey David lix yucuaꞌ. Oꞌcꞌa̱l riqꞌuin oxlaju roxcꞌa̱l mil riqꞌuin cuakib ciento (153,600) li jalaneb xtenamit li cuanqueb Israel. Quixye nak laje̱b xca̱cꞌa̱l mil chi cui̱nk teꞌi̱ka̱nk, ca̱cꞌa̱l mil chi cui̱nk teꞌisi̱nk pec saꞌ eb li tzu̱l, ut oxib mil riqꞌuin cuakib ciento chi cui̱nk teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱neb li teꞌcꞌanjelak. Laj Salomón quixtiquib xyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ aran Jerusalén saꞌ li tzu̱l Moriah saꞌ li naꞌajej li quixcꞌutbesi cuiꞌ rib li Ka̱cuaꞌ chiru laj David lix yucuaꞌ. Li naꞌajej aꞌan, aꞌan li naꞌajej li quirisi cuiꞌ rix lix trigo laj Ornán aj jebuseo, li ac cauresinbil xban laj David re xyi̱banquil li templo. Laj Salomón quixtiquib xyi̱banquil li templo saꞌ li cuib xbe li xcab po re li xca̱ chihab roquic chokꞌ rey. Aꞌan aꞌin xbisbal lix cimiento lix templo li Ka̱cuaꞌ li quixyi̱b li rey Salomón: lix nimal rok, aꞌan cuukub xcaꞌcꞌa̱l metro ut lix nimal ru, aꞌan bele̱b metro. Li naꞌajej li cuan saꞌ li oqueba̱l, aꞌan bele̱b metro xnajtil rok, joꞌ xnimal ru li templo. Ut lix najtil xteram, aꞌan bele̱b metro. Ut quixletz li tzꞌakal oro chi saꞌ. Saꞌ li Santil Naꞌajej quixtzꞌap li tzꞌac chi saꞌ riqꞌuin li cheꞌ ciprés. Ut quixtzꞌap li ru riqꞌuin li tzꞌakal oro. Ut quixqꞌue xsahob ru retalil li cheꞌ palmera ut li cadena. Ut quixletz li terto̱quil pec chiru li templo re xqꞌuebal xsahob ru. Li oro, aꞌan li quichal chak Parvaim. Joꞌcaꞌin nak quixletz li oro saꞌ li templo chiru li tzꞌamba, chiru lix marquil li puertas, ut chiruheb li tzꞌac, joꞌ eb ajcuiꞌ li puertas. Ut quixyi̱b li retalileb li querubín chiruheb li tzꞌac. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej. Bele̱b metro xnimal rok. Ut lix nimal ru, aꞌan bele̱b metro joꞌ xnimal ru li templo. Li cha̱bil oro li quixletz chiru, aꞌan numenak o̱b ciento (500) quintal. Li claux yi̱banbil riqꞌuin oro ut numenak jun libra ra̱lal li junju̱nk. Quixletz ajcuiꞌ li oro chiruheb li cocꞌ cab li cuanqueb saꞌ xcaꞌ tasalil li templo. Saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej quixyi̱b cuib li querubines riqꞌuin cheꞌ. Ut quixletz li oro chiruheb. Bele̱b metro xnimal ru lix xiqꞌueb li cuib chi querubines. Cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetro xni̱nkal li junju̱nk. Jun li xicꞌ nocoxtau li tzꞌac jun pacꞌal. Ut li xicꞌ jun chic nocoxcꞌul rib riqꞌuin lix xicꞌ li querubín jun chic. Joꞌcan ajcuiꞌ li querubín jun chic. Jun lix xicꞌ cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetro xnimal ut nocoxtau li tzꞌac li cuan saꞌ li jun pacꞌal chic. Ut lix xicꞌ jun chic nocoxcꞌul rib riqꞌuin lix xicꞌ li querubín jun chic. Eb li querubines aꞌin helho lix xiqꞌueb. Bele̱b metro oquenak chixjunil. Xakxo̱queb li querubines ut yo̱queb chi iloc saꞌ li Santil Naꞌajej. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ li nimla tꞌicr li ta̱ramok re lix Lokꞌlaj Santil Naꞌajej riqꞌuin li nokꞌ azul, joꞌ ajcuiꞌ púrpura ut cak. Yi̱banbil riqꞌuin li bakbil nokꞌ lino. Chokꞌ xsahob ru quixqꞌue retalil li querubines chiru. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ cuib li ni̱nki okech re tixqꞌue chiru li templo. Caꞌchꞌin ma̱ cuaklaju metro xni̱nkal rok. Ut li chꞌi̱chꞌ li quixyi̱b re xchꞌicbal saꞌ xjolomeb li cuib chi okech, aꞌan cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetro xni̱nkal rok. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ li cadena re xqꞌuebal saꞌ xbe̱n li okech. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ jun ciento li granadas riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut quixletz chiru li cadena. Quixqꞌue li okech chiru li templo. Li jun li quicana saꞌ lix nim quixqꞌue Jaquín chokꞌ xcꞌabaꞌ Ut li okech jun chic li quicana saꞌ li tzꞌe quixqꞌue Boaz chokꞌ xcꞌabaꞌ. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ jun li artal bronce. Bele̱b metro xnajtil rok, bele̱b metro xnajtil ru, ut ca̱hib metro riqꞌuin media metro lix najtil xteram. Quixyi̱b ajcuiꞌ jun li nimla pila sursu riqꞌuin bronce. Aꞌan ta̱cꞌanjelak chokꞌ xnaꞌaj li haꞌ. Ca̱hib metro riqꞌuin media metro xnimal li re. Cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetro xteram. Ut oxlaju metro riqꞌuin media metro xnimal xsaꞌ. Ut chire li pila queꞌxyi̱b cuib tzol retalil li cꞌum. O̱b roxcꞌa̱l centímetro xya̱nk li laje̱tk chi cꞌum. Jun cuacaj queꞌxyi̱b lix sahob ru nak queꞌxyi̱b li pila. Li pila aꞌin queꞌxtochob saꞌ xbe̱neb cablaju chi bo̱yx yi̱banbileb riqꞌuin bronce. Oxib li bo̱yx nequeꞌiloc saꞌ li norte. Ut oxib nequeꞌiloc saꞌ li occidente. Ut oxib chic nequeꞌiloc saꞌ li sur ut oxib nequeꞌiloc saꞌ li oriente. Li pila queꞌxchunub saꞌ xbe̱neb li bo̱yx ut li rokeb li bo̱yx li cuan chirix queꞌcana rubel li pila. Cuakxakib centímetros xpimal li tzꞌac re li pila. Li xyi̱banquil li re li pila chanchan li utzꞌuꞌuj azucena. Cuakib xca̱cꞌa̱l mil (66,000) litro li haꞌ na-oc chi saꞌ li pila aꞌan. Quixyi̱b ajcuiꞌ laje̱b li cocꞌ pila. O̱b quixqꞌue saꞌ xnim li templo ut li o̱b chic quixqꞌue saꞌ xtzꞌe. Saꞌ eb li pila aꞌin queꞌxchꞌaj li tib li teꞌxcꞌat chokꞌ xmayejeb. Abanan li nimla pila quicꞌanjelac reheb laj tij re teꞌchꞌajok. Quixyi̱b ajcuiꞌ laje̱b li candelero joꞌ li retalil li quiqꞌueheꞌ re. Ut quixqꞌueheb saꞌ li templo. O̱b quixqꞌue saꞌ li nim ut li o̱b chic quixqꞌue saꞌ li tzꞌe. Quixyi̱b ajcuiꞌ laje̱b li me̱x ut quixqꞌueheb saꞌ li templo. O̱b quixqꞌue saꞌ li nim ut o̱b quixqꞌue saꞌ li tzꞌe. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ jun ciento li ni̱nki secꞌ riqꞌuin oro. Quixyi̱b ajcuiꞌ li neba̱l reheb laj tij ut li nimla neba̱l joꞌ eb ajcuiꞌ lix puertas. Ut quixletz li bronce chiruheb li puertas. Ut quixqꞌue li nimla pila saꞌ li nim re li templo li nacana saꞌ li sureste. Laj Hiram quixyi̱beb ajcuiꞌ li ucꞌal ut eb li pala joꞌ eb ajcuiꞌ li ni̱nki secꞌ. Joꞌcan nak laj Hiram quixchoy li cꞌanjel li quixba̱nu re li rey Salomón chokꞌ re lix templo li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan aꞌin li quixba̱nu. Quixyi̱b li cuib chi okech ut li cuib chi sursu̱quil chꞌi̱chꞌ li queꞌqꞌueheꞌ saꞌ xjolomeb li cuib chi okech, joꞌ ajcuiꞌ li cadena li tzꞌulbil ru. Quixyi̱b li ca̱hib ciento retalil li granada li queꞌqꞌueheꞌ saꞌ cuib tzol chiru li sursu̱quil chꞌi̱chꞌ li quiqꞌueheꞌ saꞌ xjolomeb li cuib chi okech. Quixyi̱b ajcuiꞌ li cꞌochleba̱l ut saꞌ xbe̱neb aꞌan quixqꞌueheb li laje̱b chi cocꞌ pila. Quixyi̱b li nimla pila ut eb li cablaju chi bo̱yx li quicꞌochoba̱c cuiꞌ li nimla pila. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ eb li ucꞌal, li pala ut eb li chꞌi̱chꞌ li queꞌxchap cuiꞌ li tib. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru li ta̱cꞌanjelak saꞌ lix templo li Dios li quixyi̱b laj Hiram-abi re li rey Salomón, aꞌan yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil bronce. Li rey quixtakla xyi̱banquileb saꞌ li ru takꞌa re li nimaꞌ Jordán saꞌ li naꞌajej li se̱b ru li cuan saꞌ xyi li cuib chi tenamit Sucot ut Seredata. Kꞌaxal cuiꞌchic nabal li cꞌaꞌak re ru li quixqꞌue chi yi̱ba̱c riqꞌuin bronce li rey Salomón. Incꞌaꞌ queꞌru xbisbal xban xqꞌuial. Laj Salomón quixqꞌue chi yi̱ba̱c chixjunil li cꞌaꞌak re ru li quicꞌanjelac saꞌ lix templo li Dios. Aꞌaneb aꞌin li quiyi̱ba̱c: li artal yi̱banbil riqꞌuin oro, eb li me̱x li quiqꞌueheꞌ cuiꞌ li mayejanbil caxlan cue, eb li candelero joꞌ eb ajcuiꞌ li candil li nequeꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n yi̱banbil riqꞌuin cha̱bil oro li queꞌqꞌueheꞌ chiru li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej ut queꞌxloch xxamlel joꞌ quiyeheꞌ reheb; ut li retalil li utzꞌuꞌuj qꞌuebil chokꞌ xsahob ru li candelero, joꞌ eb ajcuiꞌ li candil ut eb li chapleb chꞌi̱chꞌ. Eb aꞌan yi̱banbileb riqꞌuin cha̱bil oro. Quixqꞌue ajcuiꞌ chi yi̱ba̱c riqꞌuin cha̱bil oro eb li chꞌi̱chꞌ re xyi̱banquil lix mechil li candil, eb li secꞌ li quixoqueꞌ cuiꞌ li quicꞌ, eb li lecleb joꞌ eb ajcuiꞌ li sansar. Ut quixqꞌue chi yi̱ba̱c riqꞌuin oro li oqueba̱l re li templo, eb li puertas re li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej, joꞌ eb ajcuiꞌ li puertas re li Santil Naꞌajej. Nak ac xchoy xyi̱banquil lix templo li Dios laj Salomón, quixtakla rocsinquil saꞌ li templo li secꞌ oro ut li secꞌ plata joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li nacꞌanjelac aran, li quikꞌaxtesi̱c saꞌ rukꞌ li Dios xban laj David lix yucuaꞌ. Ut quixxoqueb saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxcꞌu̱la cuiꞌ li cꞌaꞌru terto xtzꞌak. Ut laj Salomón quixtakla xchꞌutubanquileb aran Jerusalén eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj Israel, ut chixjunileb li nequeꞌjolomin reheb li junju̱nk chi xte̱paleb, joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ li junju̱nk cabal. Queꞌxchꞌutub ribeb re nak teꞌrisi Sión saꞌ lix tenamit laj David li Lokꞌlaj Ca̱x, li xocxo cuiꞌ lix contrato li Dios. Ut chixjunileb li cui̱nk aj Israel queꞌxchꞌutub ribeb riqꞌuin li rey re nak teꞌxba̱nu li ninkꞌe saꞌ xcuuk li po. Nak queꞌcuulac chixjunileb li nequeꞌcꞌamoc be, eb laj levita queꞌxchap li Lokꞌlaj Ca̱x, joꞌ ajcuiꞌ li tabernáculo ut chixjunil li kꞌaxtesinbil re li Dios li nacꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. Eb laj tij ut eb laj levita, aꞌaneb li queꞌpakon reheb. Ut li rey ut chixjunileb laj Israel li cuanqueb rochben cuanqueb chi ubej. Yo̱queb chixmayejanquil eb li carner ut eb li bo̱yx. Incꞌaꞌ naru rajlanquileb li xul li queꞌmayeja̱c xban nak kꞌaxal nabaleb. Chirix aꞌan eb laj tij queꞌrocsi saꞌ li templo li Lokꞌlaj Ca̱x li xocxo cuiꞌ li contrato. Queꞌxqꞌue saꞌ xnaꞌaj saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej rubel lix xicꞌ eb li cuib chi querubines. Helho lix xiqꞌueb saꞌ xbe̱n li Lokꞌlaj Ca̱x ut queꞌxtzꞌap li Lokꞌlaj Ca̱x joꞌ eb ajcuiꞌ li cheꞌ li queꞌxpako cuiꞌ. Li cheꞌ li queꞌxpako cuiꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x najt rok. Li ruꞌuj quicꞌutun saꞌ li Santil Naꞌajej. Abanan incꞌaꞌ quicꞌutun toj chirix li Santil Naꞌajej. Ut aran cuanqueb toj chalen anakcuan. Ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x. Caꞌaj cuiꞌ li cuib chi perpo̱quil pec li quixqꞌue laj Moisés chi saꞌ nak cuan chak saꞌ li tzu̱l Horeb. Chiru li pec aꞌan tzꞌi̱banbil li contrato li quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ riqꞌuineb laj Israel nak queꞌel chak saꞌ li tenamit Egipto. Eb laj tij queꞌel saꞌ li Santil Naꞌajej. Ac santobresinbileb chixjunileb laj tij li cuanqueb aran, usta toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil nak teꞌcꞌanjelak. Ut chixjunileb laj levitas li nequeꞌbichan queꞌxakli chixcꞌatk li artal saꞌ li este. Aꞌaneb laj Asaf, laj Hemán, ut laj Jedutún rochbeneb li ralal ut eb li rechꞌalal. Li rakꞌeb yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil tꞌicr lino. Cuanqueb saꞌ rukꞌeb lix cuajbeb, li sursu̱quil chꞌi̱chꞌ, li arpa, ut li salterio. Ut cuanqueb ajcuiꞌ jun ciento riqꞌuin junmay (120) laj tij li nequeꞌxya̱basi li trompeta. Yo̱queb chixchꞌeꞌbal lix cuajbeb ut yo̱queb chi bicha̱nc chi junaj xya̱b lix cuxeb re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxbicha xlokꞌal ut queꞌxye: Kꞌaxal cha̱bil li Ka̱cuaꞌ ut nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic, chanqueb. Ut quinujac li templo riqꞌuin xlokꞌal li Dios. Chanchan li chok. Ut eb laj tij incꞌaꞌ queꞌru xba̱nunquil lix cꞌanjeleb xban nak lix lokꞌal li Dios quixnujobresi li templo. Ut laj Salomón quixye: —At Ka̱cuaꞌ, la̱at caye nak nacatcuan saꞌ li chok kꞌojyi̱n ru. Abanan la̱in xinyi̱b jun li templo re tatcua̱nk cuiꞌ. Aꞌan li naꞌajej li tatcua̱nk cuiꞌ chi junelic, chan. Chirix aꞌan li rey Salomón quixsukꞌisi rib ut quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱rosobtesiheb laj Israel li xakxo̱queb aran. Ut quixye: —Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ, li kaDios la̱o aj Israel, xban nak xba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi re laj David lin yucuaꞌ nak quixye re, “Chalen nak queꞌcuisi chak lin tenamit aran Egipto ma̱ jun li tenamit quinsicꞌ ru saꞌ xya̱nk lix te̱paleb laj Israel re ta̱yi̱ba̱k junak li templo bar tineꞌxlokꞌoni cuiꞌ, chi moco quinsicꞌ ru junak cui̱nk ta̱cꞌamok be saꞌ lin tenamit Israel. Abanan anakcuan xinsicꞌ ru li tenamit Jerusalén re nak aran teꞌxyi̱b jun li templo re tineꞌxlokꞌoni cuiꞌ. Ut xinsicꞌ ru laj David re nak aꞌan ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb lin tenamit Israel,” chan li Dios re lin yucuaꞌ. Laj David lin yucuaꞌ qui-ala saꞌ xchꞌo̱l xyi̱banquil li templo re takalokꞌoni cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel. Ut li Dios quixye re laj David lin yucuaꞌ, “Us nak xacꞌoxla xyi̱banquil junak li templo re tineꞌxlokꞌoni cuiꞌ. Us xaba̱nu nak xacꞌoxla xyi̱banquil li templo. Abanan ma̱cuaꞌ la̱at li tatyi̱ba̱nk re li templo re tineꞌxlokꞌoni cuiꞌ. Aꞌan la̱ cualal li ta̱cua̱nk li ta̱yi̱ba̱nk re li templo,” chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ xba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi chak. La̱in xin-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj laj David lin yucuaꞌ. Xin-oc chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb laj Israel joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Ut xinyi̱b li templo re takalokꞌoni cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel. Ut saꞌ li templo aꞌan xinqꞌue li Lokꞌlaj Ca̱x li xocxo cuiꞌ li contrato li quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ riqꞌuineb laj Israel, chan laj Salomón. Laj Salomón quixqꞌue rib chiru lix artal li Ka̱cuaꞌ chiruheb chixjunileb laj Israel li cuanqueb aran ut quixtaksi li rukꞌ. Laj Salomón ac quixyi̱b riqꞌuin bronce jun li naꞌajej najt xteram bar ta̱xakli̱k cuiꞌ. Li naꞌajej aꞌan cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetro xnimal rok ut cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetro xnimal ru ut jun metro riqꞌuin oꞌlaju xcaꞌcꞌa̱l centímetro xteram. Li naꞌajej aꞌan quixyi̱b saꞌ xyi li neba̱l. Chirix aꞌan quixcuikꞌib rib chiruheb laj Israel ut quixtaksi li rukꞌ saꞌ choxa. Quitijoc ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, at kaDios la̱o aj Israel, ma̱cꞌaꞌ junak Dios juntakꞌe̱t a̱cuiqꞌuin la̱at, chi moco saꞌ choxa, chi moco saꞌ ruchichꞌochꞌ. Nacaba̱nu li cꞌaꞌru nacayechiꞌi ut nacacuuxta̱na ruheb li ti̱queb xchꞌo̱l li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu chi anchaleb xchꞌo̱l. La̱at xaba̱nu li cꞌaꞌru cayechiꞌi re laj David lin yucuaꞌ. La̱at catyechiꞌin re ut saꞌ li cutan aꞌin xaba̱nu li cꞌaꞌru cayechiꞌi. Joꞌcan ut at Ka̱cuaꞌ, at kaDios la̱o aj Israel, chaba̱nu taxak li cꞌaꞌru cayechiꞌi chak re laj David lin yucuaꞌ nak caye chak re nak junelic ta̱cua̱nk jun reheb li ralal ta̱oc chokꞌ xreyeb laj Israel cui teꞌcua̱nk saꞌ ti̱quilal ut teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab joꞌ yo̱cat chixba̱nunquil la̱at, chancat re. Joꞌcan nak anakcuan, at Ka̱cuaꞌ at kaDios la̱o aj Israel, chaba̱nu taxak li cꞌaꞌru cayechiꞌi chak re laj David laj cꞌanjel cha̱cuu. At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, ¿ma naru ta biꞌ nacatcuan saꞌ kaya̱nk la̱o arin saꞌ ruchichꞌochꞌ? Xban nak kꞌaxal nim a̱cuanquil li choxa incꞌaꞌ natzꞌakloc chokꞌ a̱naꞌaj. Cui li choxa incꞌaꞌ tzꞌakal chokꞌ a̱naꞌaj, ¿ma tojaꞌ ta chic li templo aꞌin li xinyi̱b ta̱tzꞌaklok chokꞌ a̱naꞌaj? Abanan, la̱at at Ka̱cuaꞌ at inDios, ta̱cuabi lin tij la̱in li nincꞌanjelac cha̱cuu. Ut chacuabi taxak nak ninya̱ba la̱ cꞌabaꞌ saꞌ lin tij. La̱at taxak tat-ilok re li templo aꞌin chi kꞌek chi cutan. La̱at caye nak junelic tatcua̱nk saꞌ li templo aꞌin. Ut china̱cuabi taxak nak yo̱quin chi tijoc saꞌ li naꞌajej aꞌin. At Ka̱cuaꞌ, chacuabi taxak li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu. Ut chacuabi ta ajcuiꞌ lix tijeb la̱ tenamit Israel nak teꞌtijok saꞌ li naꞌajej aꞌin. Toj saꞌ choxa taxak li cuancat cuiꞌ ta̱cuabi li katij ut chacuy taxak li kama̱c. Cui cuan junak ta̱ma̱cobk chiru li ras ri̱tzꞌin, ut tixpuersi ru chixba̱nunquil li juramento chiru li artal saꞌ li templo aꞌin, la̱at toj saꞌ choxa ta̱cuabi lix tij ut tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb saꞌ ti̱quilal. Ta̱qꞌue chixtojbal xma̱c li incꞌaꞌ us xnaꞌleb ut ta̱col rix li ma̱cꞌaꞌ xma̱c saꞌ xcꞌabaꞌ la̱ ti̱quilal. Cui la̱ tenamit Israel teꞌxic chi pletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc re, ut cui eb li xicꞌ nequeꞌiloc re teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb xban nak xeꞌma̱cob cha̱cuu, abanan cui teꞌyotꞌekꞌ xchꞌo̱l ut teꞌxjal xcꞌaꞌux ut cui teꞌxpatzꞌ xcuybal xma̱queb cha̱cuu ut teꞌcha̱lk arin saꞌ li templo chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquil cha̱cuu, la̱at toj saꞌ choxa ta̱cuabi lix tijeb ut ta̱cuy xma̱queb la̱ tenamit Israel. Ut ta̱qꞌueheb cuiꞌchic chi sukꞌi̱c saꞌ li naꞌajej li caqꞌue reheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. At Ka̱cuaꞌ, cui eb li tenamit teꞌma̱cobk cha̱cuu la̱at incꞌaꞌ chic ta̱qꞌue chak li hab. Abanan cui teꞌilok saꞌ xjayal li naꞌajej aꞌin ut cui teꞌxya̱ba la̱ cꞌabaꞌ xban li raylal li xaqꞌue saꞌ xbe̱neb, ut cui teꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal, la̱at ta̱cuabi lix tijeb. Toj saꞌ choxa ta̱cuabi li teꞌxtzꞌa̱ma cha̱cuu ut ta̱cuy ta̱sach lix ma̱queb la̱ tenamit Israel. Ut ta̱cꞌut ajcuiꞌ chiruheb chanru nak teꞌcua̱nk saꞌ ti̱quilal cha̱cuu. Ut la̱at ta̱qꞌue cuiꞌchic li hab saꞌ xbe̱n li chꞌochꞌ li caqꞌue chokꞌ reheb la̱ tenamit. Ut cui ta̱cua̱nk cueꞌej saꞌ xya̱nkeb laj Israel, malaj ut li caki yajel, malaj ut li acui̱mk ta̱chakik xban li tik, malaj ut ta̱cha̱lk jalan xyajel li acui̱mk joꞌ li moꞌ, joꞌ laj sa̱cꞌ, ut li motzoꞌ, malaj ut teꞌcha̱lk li xicꞌ nequeꞌiloc ke chixsutbal li katenamit, malaj ut yajel malaj ut cꞌaꞌak chic re ru chi raylalil ta̱cha̱lk saꞌ kabe̱n, chacuabi taxak lix tijeb yalak ani li teꞌilok saꞌ xjayal li naꞌajej aꞌin nak teꞌxya̱ba la̱ cꞌabaꞌ. Chacuabi taxak la̱ tenamit Israel nak teꞌxtaksi li rukꞌeb chi tijoc cha̱cuu nak teꞌrecꞌa xrahil li raylal li yo̱keb chixcꞌulbal. Ut la̱at ta̱cuabi lix tijeb toj saꞌ li choxa li cuancat cuiꞌ chak. Ut ta̱cuy xma̱queb. La̱at tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb aꞌ yal chanru lix naꞌlebeb cha̱cuu. La̱at nacanau cꞌaꞌru cuan saꞌ li ra̱meb xban nak la̱at nacanau cꞌaꞌru cuan saꞌ lix cꞌaꞌuxeb li cuanqueb saꞌ li ruchichꞌochꞌ. Cui ta̱ba̱nu chi joꞌcan riqꞌuineb, teꞌxxucua a̱cuu ut teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nacacuaj joꞌ najtil teꞌcua̱nk saꞌ li chꞌochꞌ li caqꞌue reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ma̱re cuanqueb jalan xtenamit ma̱cuaꞌ xcomoneb la̱ tenamit Israel teꞌcha̱lk saꞌ najtil tenamit chixya̱banquil la̱ cꞌabaꞌ saꞌ li templo aꞌin xban nak teꞌrabi nak kꞌaxal nim la̱ cuanquil ut nim la̱ cuuxta̱n. Ut la̱at, toj saꞌ li choxa li cuancat cuiꞌ, ta̱cuabi lix tijeb. Ut ta̱sume li cꞌaꞌru teꞌxtzꞌa̱ma cha̱cuu li jalaneb xtenamit re nak chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxnau nak nim a̱cuanquil ut teꞌxxucua a̱cuu joꞌ nakaba̱nu la̱o aj Israel. Ut re ajcuiꞌ nak teꞌxqꞌue retal nak la̱at li ta̱lokꞌoni̱k saꞌ li templo aꞌin li xinyi̱b la̱in. Cui eb la̱ tenamit teꞌxic chi pletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, yalak bar ta̱taklaheb nak teꞌtijok, teꞌilok cuan cuiꞌ li tenamit li sicꞌbil ru a̱ban, ut cuan cuiꞌ li templo aꞌin li xinyi̱b chokꞌ re a̱lokꞌoninquil. Ut la̱at toj saꞌ choxa ta̱cuabi lix tijeb nak tateꞌxya̱ba. Ut la̱at ta̱tenkꞌaheb saꞌ ti̱quilal. Ma̱ ani incꞌaꞌ ta nama̱cob. Nak eb la̱ tenamit ta̱ma̱cobk cha̱cuu, la̱at tatjoskꞌokꞌ riqꞌuineb. Ut ta̱kꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb re nak teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ saꞌ xtenamiteb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, usta najt, usta nachꞌ. Abanan nak chapcho̱keb xbaneb li jalaneb xtenamit, ma̱re ta̱julticokꞌ reheb nak incꞌaꞌ us xeꞌxba̱nu ut teꞌxjal xcꞌaꞌuxeb. Ut teꞌtijok chak saꞌ li tenamit li cua̱nkeb cuiꞌ chak ut teꞌxye, “Xoma̱cob. Incꞌaꞌ us xkaba̱nu. Xkaba̱nu li ma̱usilal,” chaꞌkeb. Ut cui eb aꞌan teꞌxjal xcꞌaꞌuxeb chi anchaleb xchꞌo̱l ut chi anchaleb li ra̱m nak cua̱nkeb chak saꞌ lix tenamit li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, teꞌtijok. Nak yo̱keb chi tijoc, teꞌilok saꞌ xjayal li chꞌochꞌ li caqꞌue reheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Teꞌilok saꞌ xjayal li tenamit li casicꞌ ru li xinyi̱b cuiꞌ li templo re a̱lokꞌoninquil. Ut la̱at toj saꞌ choxa li cuancat cuiꞌ ta̱cuabi lix tijeb nak tateꞌxya̱ba. Ut la̱at ta̱tenkꞌaheb saꞌ ti̱quilal. La̱at ta̱cuy ta̱sach xma̱queb la̱ tenamit nak xeꞌma̱cob cha̱cuu. Joꞌcan ut at Ka̱cuaꞌ, at inDios, chaqꞌue taxak retal ut chacuabi taxak lix tijeb li teꞌtijok saꞌ li naꞌajej aꞌin. At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, cha̱lkat chi cua̱nc saꞌ la̱ naꞌaj li tathila̱nk cuiꞌ a̱cuochben la̱ Lokꞌlaj Ca̱x li nahilan cuiꞌ la̱ cuanquil. Junelic ta cheꞌcua̱nk saꞌ ti̱quilal laj tij, ut cheꞌsahokꞌ ta saꞌ xchꞌo̱leb li ti̱queb xchꞌo̱l cha̱cuu. At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, chasume taxak li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu. La̱in li rey li sicꞌbil cuu a̱ban. Ut chijulticokꞌ taxak a̱cue la̱ rahom saꞌ xbe̱n laj David laj cꞌanjel cha̱cuu, chan laj Salomón. Nak quirakeꞌ chi tijoc laj Salomón, quicube chak li xam saꞌ choxa ut quixcꞌat li xul li queꞌxmayeja ut li templo quinujac riqꞌuin lix lokꞌal li nimajcual Dios. Ut eb laj tij incꞌaꞌ queꞌru chi oc saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ xban nak quinujac riqꞌuin lix lokꞌal. Nak eb laj Israel queꞌril nak quicube chak saꞌ choxa li xam ut lix lokꞌal li Dios quinujac saꞌ li templo chixjunileb queꞌxcuikꞌib ribeb ut queꞌxxulub lix jolom saꞌ chꞌochꞌ ut queꞌxnima ru li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxqꞌue xlokꞌal. Queꞌxye: —Kꞌaxal cha̱bil li Ka̱cuaꞌ ut kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic, chanqueb. Ut chirix aꞌan li rey joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit Israel queꞌmayejac chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut li rey Salomón quixmayeja cuib xcaꞌcꞌa̱l mil (22,000) li bo̱yx ut jun ciento mil riqꞌuin junmay mil (120,000) li carner. Joꞌcaꞌin nak queꞌxkꞌaxtesi li templo chiru li Dios li rey ut eb li tenamit Israel. Eb laj tij ac saꞌ xnaꞌaj cuanqueb. Joꞌcaneb ajcuiꞌ laj levita riqꞌuin lix cuajb li quixqꞌue laj David, li kꞌaxtesinbil re xlokꞌoninquil li Dios. Yo̱queb chixchꞌeꞌbal lix cuajbeb nak yo̱queb chixbichanquil li bich li naxye: —Kꞌaxal nim li ruxta̱n li Ka̱cuaꞌ saꞌ kabe̱n junelic.— Queꞌxba̱nu joꞌ quicꞌuteꞌ chiruheb xban laj David. Ut eb laj tij yo̱queb chixya̱basinquil li trompeta chi ubej ut xakxo̱queb chixjunileb laj Israel. Li rey Salomón quixkꞌaxtesi ajcuiꞌ chiru li Dios li neba̱l li cuan chiru li templo. Aran quixcꞌat chak li mayej ut lix xe̱bul li xul li queꞌxcꞌat chokꞌ xmayejeb re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Incꞌaꞌ quixcꞌat saꞌ li artal li quixyi̱b riqꞌuin bronce laj Salomón xban nak kꞌaxal nabaleb li cꞌatbil mayej, lix xe̱bul ut li jun chꞌol chic li mayej. Saꞌ eb li cutan aꞌan laj Salomón quixba̱nu jun li ninkꞌe chiru cuukub cutan rochbeneb chixjunileb laj Israel. Kꞌaxal nabaleb li chꞌutchꞌu̱queb aran. Eb aꞌan queꞌchal chak saꞌ eb li naꞌajej Hamat ut toj cuan cuiꞌ li nimaꞌ re Egipto. Saꞌ li xcuakxak li cutan queꞌxba̱nu jun li ninkꞌe riqꞌuineb chixjunileb li tenamit xban nak chiru li cuukub cutan aꞌan xeꞌxkꞌaxtesi li artal saꞌ rukꞌ li Dios. Chiru cuukub cutan chic queꞌxba̱nu li nimla ninkꞌe. Saꞌ li oxib xcaꞌcꞌa̱l xbe li xcuuk li po, li rey Salomón quixchakꞌrabiheb li tenamit re teꞌxic saꞌ rochocheb chi saheb saꞌ xchꞌo̱l ut chi cꞌojcꞌo̱queb xchꞌo̱l xban chixjunil li usilal li quixba̱nu li Dios reheb laj David ut laj Salomón, joꞌ eb ajcuiꞌ li tenamit Israel. Li rey Salomón quixchoy xyi̱banquil lix templo li Dios ut quixyi̱b ajcuiꞌ li rochoch li ta̱cua̱nk cuiꞌ. Quixba̱nu li joꞌ qꞌuial li quixcꞌoxla xba̱nunquil ut us qui-el chiru. Ut saꞌ jun li kꞌojyi̱n li Dios quixcꞌutbesi rib chiru laj Salomón ut quixye re: —La̱in xcuabi la̱ tij. La̱in xinsicꞌ ru li naꞌajej aꞌin chokꞌ xnaꞌaj lin templo re teꞌmayejak cuiꞌ. Cui eb lin tenamit nequeꞌma̱cob, la̱in tinba̱nu nak incꞌaꞌ tixqꞌue li hab saꞌ ruchichꞌochꞌ. Malaj ut tintakla laj sa̱cꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ re teꞌxsach ru chixjunil li pim. Malaj ut tinqꞌue junak li caki yajel saꞌ xbe̱neb lin tenamit. Cui teꞌxcubsi ribeb ut teꞌxjal xcꞌaꞌux teꞌyotꞌekꞌ xchꞌo̱l ut teꞌxjal xcꞌaꞌux lin tenamit, li nequeꞌxcꞌabaꞌin incꞌabaꞌ, ut cui teꞌxtzꞌa̱ma xcuybal chicuu ut teꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal, la̱in tincuabi lix tijeb toj saꞌ choxa ut tincuy lix ma̱queb ut tincuosobtesi cuiꞌchic lix chꞌochꞌeb. Chalen anakcuan la̱in tincuileb lin tenamit ut tincuabi lix tijeb nak teꞌtijok saꞌ li naꞌajej aꞌin. La̱in xinsicꞌ ru ut xinsantobresi li templo aꞌin re nak la̱in tincua̱nk arin chi junelic. La̱in tin-ilok re ut junelic cua̱nk saꞌ inchꞌo̱l. At Salomón, cui la̱at tatcua̱nk saꞌ ti̱quilal chicuu joꞌ nak quicuan laj David la̱ yucuaꞌ, ut cui ta̱ba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru tinye a̱cue, ut ta̱ba̱nu la̱ taklanquil ut li cꞌaꞌru naxye lin chakꞌrab, la̱in tinxakab saꞌ xnaꞌaj la̱ cuanquil joꞌ quinyechiꞌi re laj David la̱ yucuaꞌ nak quinye re nak junelic cua̱nk junak reheb li ralal xcꞌajol ta̱oc chokꞌ xreyeb lin tenamit Israel. Abanan cui la̱ex te̱jal le̱ naꞌleb ut te̱canab xba̱nunquil le̱ taklanquil li yo̱quin chixqꞌuebal e̱re, ut cui te̱canab xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye saꞌ lin chakꞌrab li xinqꞌue e̱re, ut cui la̱ex tex-oc chixlokꞌoninquil jalanil dios ut texcꞌanjelak chiruheb, la̱in texcuisi saꞌ li chꞌochꞌ li xinqꞌue e̱re. Ut tintzꞌekta̱na li templo aꞌin li xinsantobresi chokꞌ re inlokꞌoninquil ut tinqꞌue chi hobecꞌ ut chi seꞌe̱c xbaneb chixjunileb li tenamit. Li templo aꞌin, li cꞌajoꞌ xchakꞌal ru anakcuan, chixjunileb li ani teꞌnumekꞌ teꞌril ut teꞌxucuak xban ut teꞌxye, “¿Cꞌaꞌut nak xba̱nu li Ka̱cuaꞌ chi joꞌcaꞌin re li tenamit aꞌin ut re li templo aꞌin?” Cuanqueb li teꞌxye, “Xeꞌxcꞌul chi joꞌcan xban nak queꞌxtzꞌekta̱na li Dios li queꞌxlokꞌoni chak lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Li Dios, aꞌan li qui-isin chak reheb saꞌ li tenamit Egipto. Eb aꞌan queꞌxlokꞌoni li jalanil dios ut queꞌcꞌanjelac chiruheb. Joꞌcan nak li Dios xqꞌue li raylal aꞌin saꞌ xbe̱neb,” chaꞌkeb.— Junmay chihab quiya̱loꞌ cuiꞌ lix templo li Dios ut lix palacio li rey Salomón. Ut laj Salomón quixyi̱beb cuiꞌchic li tenamit li quikꞌaxtesi̱c rubel xcuanquil xban li rey Hiram ut quixqꞌueheb chi cua̱nc eb laj Israel saꞌ eb li tenamit aꞌan. Chirix aꞌan laj Salomón co̱ saꞌ li tenamit Hamat li cuan saꞌ xcue̱nt Soba ut quixchap chokꞌ re. Quixyi̱b li tenamit Tadmor saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ut quixyi̱beb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit li nequeꞌxxoc cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru re tzacae̱mk aran saꞌ li tenamit Hamat. Ut quixyi̱beb ajcuiꞌ li tenamit Bet-horón li cuan takecꞌ joꞌ ajcuiꞌ li tenamit Bet-horón li cuan takꞌa. Eb li tenamit aꞌan sutsu̱queb saꞌ tzꞌac ut lix puertileb natꞌbileb chi us. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ li tenamit Baalat joꞌ eb ajcuiꞌ li tenamit li naxxoc cuiꞌ li tzacae̱mk li rey Salomón. Ut quixyi̱beb ajcuiꞌ chixjunil li tenamit li cuanqueb cuiꞌ li carruaje joꞌ eb ajcuiꞌ li soldado li nequeꞌxic chirix cacua̱y. Laj Salomón quixba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru quiraj xyi̱banquil aran Jerusalén ut Líbano ut saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb rubel xcuanquil. Ut chixjunileb li tenamit li queꞌcana li incꞌaꞌ queꞌsacheꞌ ru xbaneb laj Israel, aꞌaneb laj heteo, eb laj amorreo, eb laj ferezeo, eb laj heveo ut eb laj jebuseo. Eb aꞌan ma̱cuaꞌeb aj Israel. Laj Salomón quixqꞌueheb chi cacuil cꞌanjelac eb li ralal xcꞌajoleb li queꞌcana saꞌ lix tenamit, li incꞌaꞌ queꞌsacheꞌ ru xbaneb laj Israel. Abanan laj Salomón incꞌaꞌ quixqꞌueheb laj Israel chi cacuil cꞌanjelac. Quixqꞌueheb ban chokꞌ soldados. Cuan li quixqꞌueheb chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li soldados. Ut cuan li quixqꞌueheb chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li nequeꞌcꞌamoc re li carruaje re pletic, ut cuan li quixqꞌueheb chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li soldado li nequeꞌxic chirix cacua̱y. Cuanqueb cuib ciento riqꞌuin mero ciento chi cui̱nk li cuanqueb xcuanquil. Aꞌaneb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit. Laj Salomón quirisi li rixakil saꞌ lix tenamit laj David ut quixqꞌue chi cua̱nc saꞌ li palacio li quixyi̱b chokꞌ re. Li rixakil, aꞌan lix rabin laj faraón. Laj Salomón quixcꞌoxla nak li rixakil incꞌaꞌ naru nacuan saꞌ li rochoch laj David li quicuan chokꞌ xreyeb laj Israel xban nak li naꞌajej aꞌan lokꞌ xban nak aran quicuan lix Lokꞌlaj Ca̱x li Dios. Laj Salomón quixqꞌue lix cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ li artal li quixyi̱b chiru li oqueba̱l re li templo. Quixqꞌue li mayej aꞌin saꞌ eb li cutan nak tento xqꞌuebal joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Quixqꞌue lix mayej saꞌ eb li hiloba̱l cutan ut saꞌ lix yoꞌlajic li po, ut saꞌ li oxib chi ninkꞌe li queꞌxba̱nu rajlal chihab. Li xbe̱n li ninkꞌe, aꞌan nak queꞌxcuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal; li xcab, aꞌan li ninkꞌe re li xama̱n; ut li rox, aꞌan nak queꞌxyi̱b lix cocꞌ muheba̱leb. Laj Salomón quixqꞌueheb chi cꞌanjelac eb laj tij joꞌ quixye laj David. Joꞌcan eb ajcuiꞌ laj levita. Queꞌxba̱nu lix cꞌanjeleb. Queꞌbichan re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxtenkꞌaheb laj tij joꞌ tento xba̱nunquil rajlal cutan. Quixqꞌueheb ajcuiꞌ saꞌ lix cꞌanjeleb li queꞌcanaba̱c chi cꞌacꞌale̱nc saꞌ eb li oqueba̱l. Queꞌxba̱nu lix cꞌanjel joꞌ quixye laj David laj cꞌanjel chiru li Dios. Eb laj tij ut eb laj levitas queꞌxba̱nu chi tzꞌakal re ru lix cꞌanjeleb joꞌ queꞌchakꞌrabi̱c cuiꞌ xban li rey. Ut queꞌril ajcuiꞌ li naꞌajej li naxocman cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru terto xtzꞌak. Li cꞌanjel li quixba̱nu li rey Salomón ac cꞌu̱banbil chak ru chalen nak queꞌxqꞌue chak lix cimiento lix templo li Ka̱cuaꞌ toj retal queꞌxchoy xyi̱banquil. Joꞌcan nak quiyi̱ba̱c lix templo li Ka̱cuaꞌ chi tzꞌakal re ru. Chirix aꞌan, laj Salomón co̱ saꞌ eb li tenamit Ezión-geber ut Elot saꞌ lix naꞌajeb laj Edom li cuan chire li palau. Ut laj Hiram quixtaklaheb li jucub rochbeneb li nequeꞌcꞌanjelac chiru joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌxnau chi us xchꞌeꞌbal li jucub saꞌ li palau. Eb aꞌan queꞌco̱eb aran Ofir chirixeb li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Salomón. Queꞌxcꞌam chak oxib ciento riqꞌuin junmay quintal li oro ut queꞌxkꞌaxtesi re laj Salomón. Li reina li cuan aran Sabá quirabi resil nak kꞌaxal cuan xnaꞌleb laj Salomón. Joꞌcan nak co̱ aran Jerusalén chi patzꞌoc riqꞌuin re rilbal ma tixsume ta na li patzꞌoc li kꞌaxal chꞌaꞌaj xsumenquil. Co̱ Jerusalén riqꞌuin laj Salomón rochbeneb nabaleb aj cꞌanjel chiru. Ut nabaleb li camellos li yo̱queb chi i̱ka̱nc re li cꞌaꞌru quixcꞌam. Nabal li sununquil ban quixcꞌam ut nabal li oro. Ut quixcꞌam ajcuiꞌ nabal li terto̱quil pec. Nak quicuulac riqꞌuin laj Salomón quixye re li joꞌ qꞌuial li cuan saꞌ xchꞌo̱l nak tixye. Li rey Salomón quixsume chixjunil li cꞌaꞌru quixpatzꞌ li reina. Ut ma̱ jun li patzꞌoc incꞌaꞌ ta quixsume. Li reina re Sabá quixqꞌue retal nak laj Salomón cuan xnaꞌleb ut quixqꞌue ajcuiꞌ retal li palacio li quixyi̱b. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ retalil li tzacae̱mk li queꞌxtzaca joꞌ ajcuiꞌ lix naꞌajeb li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Salomón. Quixqꞌue ajcuiꞌ retal li rakꞌeb li nequeꞌtaklan, joꞌ ajcuiꞌ li rakꞌeb li nequeꞌcꞌanjelac. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ retal li cꞌatbil mayej li naxqꞌue saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Riqꞌuin chixjunil li quiril, quisach xchꞌo̱l. Ut li reina quixye re li rey Salomón: —Tzꞌakal ya̱l li quicuabi resil saꞌ lin tenamit nak nabal li cꞌaꞌru a̱cue ut kꞌaxal cuiꞌchic cuan a̱naꞌleb. La̱in incꞌaꞌ ninpa̱b toj xinchal arin ut riqꞌuin xnakꞌ cuu xcuil chixjunil. Ya̱l nak kꞌaxal cuan a̱naꞌleb. Ya̱l li cꞌaꞌru quicuabi resil cha̱cuix. Riqꞌuin aꞌin ninqꞌue retal nak moco tzꞌakal ta yi jach li queꞌxserakꞌi cue. Us xak reheb chixjunileb li cuanqueb a̱cuiqꞌuin. Us xak reheb li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu xban nak junelic yo̱queb chirabinquil li cha̱bil naꞌleb a̱cuiqꞌuin. Lokꞌoninbil taxak ru li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios xban nak xcꞌojob xchꞌo̱l saꞌ a̱be̱n ut xatxxakab saꞌ li cuanquilal saꞌ xbe̱neb laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ junelic naxraheb laj Israel. Aꞌan naraj nak xakxo̱keb saꞌ xnaꞌajeb chi junelic. Joꞌcan nak xatxxakab chokꞌ xreyeb re nak tattakla̱nk saꞌ xbe̱neb saꞌ xya̱lal ut saꞌ ti̱quilal, chan. Li reina re li tenamit Sabá quixsi re li rey Salomón caꞌchꞌin chic ma̱ jun ciento quintal li oro. Ut quixsi ajcuiꞌ re nabal li sununquil ban joꞌ ajcuiꞌ li terto̱quil pec. Ma̱ jun sut quisiheꞌ nabal li sununquil ban re li rey Salomón joꞌ li quixsi li reina. Eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey Hiram ut eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey Salomón, li queꞌcꞌamoc chak re li oro aran Ofir, queꞌxcꞌam ajcuiꞌ chak li cha̱bil cheꞌ sándalo xcꞌabaꞌ joꞌ ajcuiꞌ li terto̱quil pec. Li cha̱bil cheꞌ sándalo quicꞌanjelac chiru laj Salomón re xyi̱banquileb li gradas re li templo ut re ajcuiꞌ li palacio. Ut quixyi̱beb ajcuiꞌ li arpa chiru joꞌ ajcuiꞌ li salterio re ta̱cꞌanjelak chiruheb li nequeꞌcuajbac. Ma̱ jun sut chic quicuulac li cha̱bil cheꞌ aran Israel ut ma̱ jun sut chic queꞌril ru toj chalen anakcuan. Li rey Salomón quixsi re li reina re Sabá li joꞌ qꞌuial li quiraj. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ re chixjunil li joꞌ qꞌuial quixpatzꞌ re. Kꞌaxal cuiꞌchic nabal li quixcꞌam li reina chiru li quixsi re laj Salomón. Chirix aꞌan li reina quisukꞌi saꞌ lix tenamit rochbeneb lix mo̱s. Numenak o̱b ciento quintal li oro li naxcꞌul laj Salomón rajlal chihab. Ut ma̱cꞌaꞌ saꞌ ajl li naxcꞌul riqꞌuineb laj yaconel ut eb laj cꞌay. Ut chixjunileb li rey re Arabia joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ li junju̱nk chi tenamit queꞌxcꞌam li oro ut li plata riqꞌuin laj Salomón. Riqꞌuin li oro aꞌan quixtakla xyi̱banquil cuib ciento li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxcol cuiꞌ re xchꞌo̱leb li soldados. Numenak oxlaju libra li cha̱bil oro li tenbil li queꞌxyi̱b cuiꞌ li junju̱nk chi ni̱nki chꞌi̱chꞌ. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ chi yi̱ba̱c oxib ciento li cocꞌ chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxcol cuiꞌ reheb xchꞌo̱l. Numenak cuakib libra li cha̱bil oro li tenbil li queꞌxyi̱b cuiꞌ li junju̱nk chi chꞌi̱chꞌ. Chixjunileb li chꞌi̱chꞌ aꞌin quixoqueꞌ saꞌ li palacio “Qꞌuicheꞌ re Líbano” xcꞌabaꞌ. Li rey quixtakla ajcuiꞌ xyi̱banquil jun li nimla cꞌojariba̱l riqꞌuin marfilSaꞌ li versículo 9:17 li marfil, aꞌan lix tzi e li nimla xul elefante. ut queꞌxletz li cha̱bil oro chiru. Li cꞌojariba̱l aꞌan cuan cuakib tasal lix takleba̱l. Ut lix naꞌaj li rok, aꞌan yi̱banbil riqꞌuin oro. Xcaꞌ pacꞌalil cuan xnaꞌaj li rukꞌ. Ut xcaꞌ pacꞌalil xnaꞌaj li rukꞌ cuan retalil li cakcoj. Ut saꞌ xbe̱neb li takleba̱l yi̱banbileb retalil cablaju li cakcoj. Junju̱nk saꞌ xcaꞌ pacꞌalil. Ma̱ jun reheb li tenamit queꞌxyi̱b jun li cꞌojariba̱l joꞌ li cꞌojariba̱l aꞌan. Chixjunil lix secꞌ li rey Salomón, aꞌan junes cha̱bil oro, joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunil li secꞌ li cuan saꞌ li palacio “Qꞌuicheꞌ re Líbano” xcꞌabaꞌ. Ma̱cꞌaꞌ li secꞌ plata riqꞌuin xban nak saꞌ eb li cutan nak quicuan laj Salomón chokꞌ rey li plata ma̱cꞌaꞌ xtzꞌak. Rajlal oxib chihab lix jucub laj Salomón nequeꞌchal chak Tarsis rochbeneb li cui̱nk li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey Hiram ut nequeꞌxcꞌam chak li oro, li plata, ut li marfil. Ut nequeꞌxcꞌam ajcuiꞌ chak li batzꞌ ut li pavo real. Li rey Salomón aꞌan li kꞌaxal cuan xnaꞌleb ut kꞌaxal biom chiruheb chixjunileb li rey li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chixjunileb li rey li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ queꞌraj xnaubal ru laj Salomón. Ut queꞌraj rabinquil li naꞌleb li qꞌuebil re xban li Dios. Rajlal chihab li nequeꞌxic chirilbal laj Salomón nequeꞌxcꞌam nabal xma̱tan. Nequeꞌxsi re li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin oro ut plata, li rakꞌeb, li sununquil ban, li chꞌi̱chꞌ re pletic, joꞌ eb ajcuiꞌ li cacua̱y ut eb li mu̱l. Ca̱hib mil lix naꞌajeb lix cacua̱y ut lix carruaje li rey Salomón. Ut cablaju mil li cui̱nk li nequeꞌxic chirix cacua̱y. Cuanqueb li quixcanabeb saꞌ li tenamit li naxocman cuiꞌ lix carruaje ut cuanqueb li quixcanabeb Jerusalén. Li rey Salomón, aꞌan li nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li rey li cuanqueb saꞌ eb li tenamit cuan cuiꞌ li nimaꞌ Éufrates ut nacuulac toj saꞌ lix naꞌajeb laj filisteo ut nacuulac ajcuiꞌ toj saꞌ li nuba̱l re Egipto. Nak cuan chokꞌ rey laj Salomón aran Jerusalén quixchꞌutub nabal li plata. Chanchan xqꞌuial li pec. Joꞌcan ajcuiꞌ li cheꞌ chacalteꞌ. Nabal cuan. Chanchan xqꞌuial li cheꞌ higo li cuan aran Sefela. Eb lix cacua̱y li rey Salomón nequeꞌcꞌameꞌ chak saꞌ li tenamit Egipto joꞌ ajcuiꞌ saꞌ eb li jun chꞌol chic tenamit. Chixjunil li quixba̱nu li rey Salomón chalen saꞌ xticlajic toj saꞌ rosoꞌjic tzꞌi̱banbil retalil saꞌ eb li hu li queꞌxtzꞌi̱ba li profeta Natán, li profeta Ahías Silón xtenamit, ut li profeta Iddo li quiyehoc re li cꞌaꞌru tixcꞌul laj Jeroboam li ralal laj Nabat. Laj Salomón quicuan chokꞌ rey caꞌcꞌa̱l chihab aran Jerusalén ut quitaklan saꞌ xbe̱neb chixjunileb laj Israel. Laj Salomón quicam ut quimukeꞌ saꞌ lix tenamit laj David lix yucuaꞌ, li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut laj Roboam, li ralal, aꞌan chic li qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Nak queꞌxjach ribeb laj IsraelCo̱ laj Roboam Siquem xban nak aran co̱eb chixjunileb laj Israel re teꞌxxakab chokꞌ rey. Laj Jeroboam, li ralal laj Nabat, cuan chak Egipto xban nak aran co̱ nak quie̱lelic chiru li rey Salomón. Nak quirabi resil li cꞌaꞌru quicꞌulman, quisukꞌi cuiꞌchic Jerusalén. Queꞌxtakla xbokbal laj Jeroboam. Ut aꞌan quichal ut chixjunileb laj Israel queꞌa̱tinac riqꞌuin laj Roboam ut queꞌxye re: —La̱ yucuaꞌ kꞌaxal cau xtaklan saꞌ kabe̱n. Abanan la̱at naru tattakla̱nk chi kꞌun caꞌchꞌinak saꞌ kabe̱n re nak ta̱ru̱k tohila̱nk caꞌchꞌinak riqꞌuin li cacuil cꞌanjel quixqꞌue saꞌ kabe̱n la̱ yucuaꞌ. Cui ta̱ba̱nu chi joꞌcan, la̱o tocꞌanjelak cha̱cuu, chanqueb. Ut laj Roboam quixye reheb li tenamit: —Chiru oxib cutan texcha̱lk cuiꞌchic cuiqꞌuin, chan. Ut eb li tenamit queꞌco̱eb. Ut li rey Roboam quixpatzꞌ xnaꞌleb riqꞌuineb li che̱quel cui̱nk li queꞌcꞌanjelac chiru lix yucuaꞌ nak toj yoꞌyo. Quixpatzꞌ reheb: —¿Cꞌaꞌru us tinsumeheb cuiꞌ li tenamit? chan. Ut eb li che̱quel cui̱nk queꞌxye: —Cui la̱at tattakla̱nk saꞌ xbe̱neb li tenamit saꞌ xya̱lal, ut cui ta̱cua̱tinaheb riqꞌuin kꞌunil a̱tin, eb aꞌan junelic teꞌcꞌanjelak cha̱cuu, chanqueb. Abanan laj Roboam quixtzꞌekta̱na li naꞌleb li quiyeheꞌ re xbaneb li che̱quel cui̱nk. Co̱ ban riqꞌuineb li sa̱j cui̱nk li xeꞌqꞌui rochben, li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Ut quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru nequeye la̱ex? ¿Chanru nak tebinsume li tenamit aꞌin, li yo̱queb chixyebal cue nak tincuisi li cacuil trabaj li quiqꞌueheꞌ saꞌ xbe̱neb xban lin yucuaꞌ? chan. Eb li sa̱j cui̱nk li queꞌqꞌui rochben queꞌxye re laj Roboam: —Joꞌcaꞌin ta̱sumeheb cuiꞌ li tenamit li yo̱queb chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu nak incꞌaꞌ cau tattakla̱nk saꞌ xbe̱neb. La̱at ta̱ye reheb, “Cui lin yucuaꞌ cau xtaklan saꞌ e̱be̱n, la̱in kꞌaxal cuiꞌchic cau tintakla̱nk saꞌ e̱be̱n. Cui lin yucuaꞌ xqꞌue li cacuil trabaj saꞌ e̱be̱n, la̱in kꞌaxal cuiꞌchic cau li trabaj tinqꞌue. Lin yucuaꞌ xexsacꞌ chi tzꞌu̱m, abanan la̱in texinsacꞌ riqꞌuin li tzꞌu̱m li cuan chꞌi̱chꞌ saꞌ ruꞌuj,” chaꞌkat reheb.— Saꞌ rox li cutan eb li tenamit rochben laj Jeroboam queꞌchal riqꞌuin li rey Roboam xban nak joꞌcan quiyeheꞌ reheb xban li rey. Li rey Roboam cau quira̱tinaheb li tenamit ut incꞌaꞌ quixba̱nu li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xbaneb li che̱quel cui̱nk. Li rey quixye reheb li tenamit li cꞌaꞌru queꞌxye li sa̱j cui̱nk. Quixye reheb: —Lin yucuaꞌ cau quitaklan saꞌ e̱be̱n. Ut la̱in kꞌaxal cuiꞌchic cau tintakla̱nk saꞌ e̱be̱n. Aꞌan riqꞌuin tzꞌu̱m quexrahobtesi. Abanan la̱in riqꞌuin li tzꞌu̱m cuan chꞌi̱chꞌ saꞌ ruꞌuj texinrahobtesi, chan. Li rey incꞌaꞌ quixba̱nu li queꞌxtzꞌa̱ma li tenamit xban nak ac joꞌcan chak saꞌ xchꞌo̱l li Dios. Ut re ajcuiꞌ nak ta̱tzꞌaklok ru li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re laj Jeroboam li ralal laj Nabat xban li profeta Ahías Silo xtenamit nak quixye re li cꞌaꞌru quixye li Dios. Eb laj Israel queꞌril nak incꞌaꞌ quirabi li rey li queꞌxtzꞌa̱ma chiru. Eb aꞌan queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌru takara la̱o riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj David? La̱o ma̱cꞌaꞌ junak cꞌaꞌak re ru teꞌxqꞌue ke. Joꞌcan nak la̱o takil kib kajunes. Ut la̱at taklan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj David, chanqueb. Ut eb aꞌan queꞌsukꞌi saꞌ lix naꞌajeb. Joꞌcan nak laj Roboam quitaklan caꞌaj cuiꞌ saꞌ xbe̱neb laj Israel li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Judá. Li rey Roboam quixtakla laj Adoram, li xakabanbil chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li qꞌuebileb chi cꞌanjelac chi cua. Abanan laj Adoram quicamsi̱c chi pec xbaneb laj Israel. Tojoꞌnak laj Roboam quie̱lelic. Qui-oc saꞌ xcarruaje ut co̱ Jerusalén. Joꞌcaꞌin nak queꞌrisi ribeb laj Israel rubel xcuanquil li ralal xcꞌajol laj David toj chalen anakcuan. Nak laj Roboam quicuulac Jerusalén quixchꞌutubeb chixjunileb laj Judá joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Cuanqueb jun ciento mil riqꞌuin ca̱cꞌa̱l mil chi cui̱nk li quixchꞌutubeb re teꞌxic chi pletic riqꞌuineb laj Israel, li rech tenamitil. Ut re ajcuiꞌ nak teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic rubel xcuanquil laj Roboam li ralal laj Salomón. Abanan li Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Semaías laj cꞌanjel chiru, ut quixye re: —Tat-a̱tinak riqꞌuin laj Roboam li ralal laj Salomón li cuan chokꞌ rey aran Judá ut riqꞌuineb chixjunileb laj Israel li cuanqueb saꞌ xnaꞌajeb laj Judá ut saꞌ xnaꞌajeb laj Benjamín. Ta̱ye reheb, “Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ. Mexxic chi pletic riqꞌuineb laj Israel le̱ rech tenamitil. Sukꞌinkex ban saꞌ le̱ rochoch che̱junilex xban nak la̱in xinba̱nun re li cꞌaꞌru quicꞌulman,” chan li Dios. Ut eb aꞌan queꞌxba̱nu li quixye li Ka̱cuaꞌ. Queꞌsukꞌi saꞌ rochocheb ut incꞌaꞌ queꞌpletic riqꞌuin laj Jeroboam. Ut laj Roboam quicuan aran Jerusalén ut quixsut saꞌ tzꞌac nabal li tenamit re xcolbaleb rib aran Judá. Quixyi̱beb li tenamit Belén, Etam, Tecoa, Bet-sur, Soco, Adulam, Gat, Maresa, Zif, Adoraim, Laquis, Azeca, Zora, Ajalón, ut Hebrón. Aꞌaneb aꞌin li tenamit li cauresinbil chi pletic ut sutsu̱queb saꞌ tzꞌac saꞌ lix naꞌajeb laj Judá ut eb laj Benjamín. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ eb li cab li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb. Ut aran cuanqueb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados, ut cuan ajcuiꞌ tzacae̱mk, vino, ut aceite xocxo aran. Saꞌ chixjunileb li tenamit quixqꞌueheb xchꞌi̱chꞌ re xcolbal re xchꞌo̱leb ut quixqꞌue ajcuiꞌ xla̱nseb. Quixyi̱beb chi us eb li tenamit. Ut eb li cuanqueb Judá ut eb li cuanqueb saꞌ xnaꞌajeb laj Benjamín cuanqueb rubel xcuanquil. Eb laj tij ut eb laj levita queꞌchal chak yalak bar saꞌ eb li naꞌajej xcue̱nt Israel ut queꞌxchꞌutub ribeb riqꞌuin li rey. Eb laj levita queꞌxcanab lix naꞌajeb ut li cꞌaꞌru reheb ut queꞌco̱eb Judá ut Jerusalén xban nak laj Jeroboam ut eb li ralal queꞌrisiheb saꞌ li cꞌanjel li nequeꞌxba̱nu chiru li Ka̱cuaꞌ. Laj Jeroboam quixxakab jalaneb cui̱nk re teꞌcꞌanjelak chokꞌ aj tij chiru lix dioseb li cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej li najt xteram re teꞌxlokꞌoni cuiꞌ li ma̱us ut eb li cuacax li quixyi̱b. Abanan eb laj Israel, li toj yo̱queb chixqꞌuebal xchꞌo̱l chixlokꞌoninquil li Dios, queꞌchal saꞌ chixjunil li naꞌajej Israel ut queꞌco̱eb Jerusalén chixqꞌuebal lix cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut chiru oxib chihab queꞌoquen chirix laj Roboam lix reyeb laj Judá ut xakxo saꞌ xnaꞌaj lix cuanquil xban nak chiru li oxib chihab aꞌan laj Roboam li ralal laj Salomón quixba̱nu li us joꞌ queꞌxba̱nu laj David ut laj Salomón nak queꞌcuan chokꞌ rey. Ut laj Roboam quixcꞌam chokꞌ rixakil lix Mahalat lix rabin laj Jerimot. Laj Jerimot aꞌan li ralal laj David riqꞌuin lix Abigail. Ut lix Abigail, aꞌan lix rabin laj Eliab li ralal laj Isaí. Riqꞌuin lix Mahalat quicuan oxib li ralal laj Roboam. Aꞌaneb aꞌin: laj Jeús, laj Semarías ut laj Zaham. Ut quixcꞌam ajcuiꞌ chokꞌ rixakil lix Maaca lix rabin laj Absalón. Riqꞌuin aꞌan queꞌcuan li ralal. Aꞌaneb aꞌin: laj Abías, laj Atai, laj Ziza, ut laj Selomit. Laj Roboam kꞌaxal quixra lix Maaca chiruheb li jun chꞌol chic li rixakil joꞌ eb ajcuiꞌ li ixk li ma̱cuaꞌ tzꞌakal rixakil. Queꞌcuan cuakxaklajuheb li tzꞌakal rixakil ut queꞌcuan oxcꞌa̱l eb li ixk li ma̱cuaꞌ tzꞌakal rixakil. Ut queꞌcuan cuakxakib xcaꞌcꞌa̱l (28) li ralal ut oxcꞌa̱l (60) lix rabin. Laj Roboam quixxakab laj Abías li ralal li quicuan riqꞌuin lix Maaca chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li jun chꞌol chic li ralal xban nak quiraj nak aꞌan li ta̱oc chokꞌ rey. Laj Roboam quixnau xcꞌoxlanquil cꞌaꞌru tixba̱nu. Quixtaklaheb li ralal xcꞌajol chi cua̱nc saꞌ eb li tenamit li sutsu̱queb saꞌ tzꞌac li cuanqueb saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Judá ut saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut quixqꞌueheb nabal li cꞌaꞌru reheb ut nabaleb li rixakileb. Nak laj Roboam quirecꞌa nak xakxo chic saꞌ xnaꞌaj lix cuanquil ut cau chic rib, quixcanab xba̱nunquil li naxye saꞌ lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ. Ut joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxba̱nu chixjunileb laj Israel. Xban nak laj Roboam quixkꞌet lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ, joꞌcan nak laj Sisac, lix reyeb laj Egipto, quichal chi pletic riqꞌuineb laj Jerusalén. Aꞌin quicꞌulman nak ac yo̱ chic roꞌ chihab roquic chokꞌ rey laj Roboam. Eb laj Egipto queꞌxcꞌam jun mil riqꞌuin cuib ciento (1,200) li carruaje re pletic ut oxcꞌa̱l mil (60,000) li cui̱nk li nequeꞌxic chirix cacua̱y. Nabaleb li tenamit li queꞌchal chi pletic chirixeb laj Egipto. Incꞌaꞌ naru rajlanquileb xban xqꞌuialeb. Aꞌaneb li tenamit laj Libia, eb laj suquienos, ut eb li tenamit Etiopía. Queꞌre̱chaniheb li tenamit li cuanqueb aran Judá, li sutsu̱queb saꞌ tzꞌac toj retal queꞌcuulac Jerusalén. Li profeta Semaías quicuulac riqꞌuin li rey Roboam ut riqꞌuineb li nequeꞌtenkꞌan re aran Judá. Chꞌutchꞌu̱queb aran xban nak laj Sisac yo̱ chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. Laj Semaías quixye reheb: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ. “Xban nak la̱ex xine̱tzꞌekta̱na, joꞌcan nak la̱in texincanab saꞌ rukꞌ laj Sisac”, chan. Ut li rey rochbeneb li nequeꞌtenkꞌan re queꞌxcubsi ribeb ut queꞌxye: —Li Ka̱cuaꞌ naxba̱nu chixjunil saꞌ ti̱quilal, chanqueb. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue retal nak queꞌxcubsi ribeb. Quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin li profeta Semaías ut quixye re: —Eb aꞌan xeꞌxcubsi ribeb. Joꞌcan nak incꞌaꞌ tinsach ruheb. Tebincol ban junpa̱tak. Incꞌaꞌ tincuisi injoskꞌil saꞌ xbe̱neb laj Israel li cuanqueb Jerusalén. Incꞌaꞌ tincanab laj Sisac chixcamsinquileb. Incꞌaꞌ tebinsach ru, abanan tebinqꞌue chi cꞌanjelac chiru laj Sisac. Ut aran texqꞌue retal chanru li cꞌanjelac chicuu la̱in ut chanru li cꞌanjelac chiruheb lix reyeb li jalaneb xtenamit.— Laj Sisac lix reyeb laj Egipto quichal Jerusalén chi pletic riqꞌuineb. Ut quixcꞌam chokꞌ re chixjunil li terto xtzꞌak li xocxo saꞌ lix templo li Dios, joꞌ ajcuiꞌ li xocxo saꞌ li palacio. Ut quixcꞌam ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxram cuiꞌ re xchꞌo̱l li quixyi̱b riqꞌuin oro laj Salomón. Ut li rey Roboam quixyi̱b riqꞌuin bronce re̱kajeb li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxram cuiꞌ re xchꞌo̱leb ut quixkꞌaxtesi reheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado li nequeꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l re li rochoch li rey. Rajlal nak naxic saꞌ lix templo li Dios li rey, eb li soldados li nequeꞌcꞌacꞌalen re nequeꞌxcꞌam li chꞌi̱chꞌ aꞌan ut mokon queꞌxxoc cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxoqueꞌ cuiꞌ. Xban nak li rey Roboam quixcubsi rib, quinumeꞌ xjoskꞌil li Dios ut incꞌaꞌ quixsach ruheb chi junaj cua. Ut cuan ajcuiꞌ li cꞌaꞌru us li quicꞌulman aran Judá. Quiniman xcuanquil laj Roboam nak cuan chokꞌ rey aran Jerusalén. Jun roxcꞌa̱l chihab cuan re nak qui-oc chokꞌ rey. Cuuklaju chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén saꞌ li tenamit li quixsicꞌ ru li Dios saꞌ xya̱nkeb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel re nak aran ta̱lokꞌoni̱k. Lix naꞌ laj Roboam, aꞌan lix Naama, Amón xtenamit. Li rey Roboam quixba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ xban nak incꞌaꞌ quixqꞌue xchꞌo̱l chixlokꞌoninquil li Dios. Chixjunil li quilajxba̱nu laj Roboam nak cuan saꞌ xcuanquil tzꞌi̱banbil retalil saꞌ eb li hu li queꞌxtzꞌi̱ba li profeta Semaías ut li profeta Iddo, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ xcꞌabaꞌeb li junju̱nk cabal. Laj Roboam ut laj Jeroboam junelic queꞌxpleti ribeb. Laj Roboam quicam ut quimukeꞌ saꞌ li naꞌajej li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ saꞌ lix tenamit laj David. Ut aꞌ chic laj Abías li ralal qui-oc saꞌ xcuanquil chokꞌ re̱kaj. Yo̱ cuakxaklaju chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Israel laj Jeroboam nak laj Abías qui-oc chokꞌ rey aran Judá. Oxib chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Lix naꞌ laj Abías, aꞌan lix MicaíasSaꞌ li versículo 13:2 li ixk aꞌin nequeꞌxye ajcuiꞌ Maaca re. lix rabin laj Uriel, Gabaón xtenamit. Laj Abías ut laj Jeroboam queꞌpletic chi ribileb rib. Laj Abías cuan ca̱hib ciento mil li soldados sicꞌbileb ru ut cauheb rib. Joꞌcan ajcuiꞌ laj Jeroboam quixsiqꞌueb ru cuakxakib ciento mil chi soldado ut cauheb rib. Laj Abías quixakli saꞌ xbe̱n li tzu̱l Zemaraim li cuan saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li tzu̱l ru. Ut quixye reheb, —China̱cuabi, at Jeroboam, joꞌ ajcuiꞌ la̱ex aj Israel. ¿Ma incꞌaꞌ nequenau la̱ex nak li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel quixqꞌue li cuanquil aꞌin re laj David? Quixye nak aꞌan ut eb li ralal teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱neb laj Israel chi junelic. Li Dios quixba̱nu li contrato riqꞌuineb riqꞌuin atzꞌam. Abanan laj Jeroboam li ralal laj Nabat, li quicꞌanjelac chiru laj Salomón li ralal laj David, quijoskꞌoꞌ saꞌ xbe̱n lix rey. Ut queꞌxchꞌutub ribeb nabaleb li cui̱nk li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb riqꞌuin laj Jeroboam. Ut eb aꞌan queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru laj Roboam xban nak laj Roboam toj sa̱j ut toj ma̱jiꞌ cau xchꞌo̱l chi takla̱nc. Joꞌcan nak incꞌaꞌ quiru xcolbal rib chiruheb. Ut anakcuan la̱ex te̱raj pletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj David li sicꞌbileb ru xban li Dios re texcua̱nk saꞌ li cuanquilal. La̱ex nabalex ut cuan chak e̱riqꞌuin li cuacax oro li quixyi̱b chokꞌ e̱dios laj Jeroboam. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xerisiheb chak laj tij li ralal xcꞌajoleb laj Aarón ut eb laj levitas li nequeꞌcꞌanjelac chiru li Dios? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xexakabeb jalaneb laj tij chi cꞌanjelac chiruheb le̱ dios joꞌ nequeꞌxba̱nu li jalan tenamit? Che̱ru la̱ex yalak ani naru ta̱xakaba̱k chokꞌ aj tij cui tixcꞌam junak toro toj sa̱j malaj ut cuukubak xcarner re nak tixkꞌaxtesi rib chokꞌ aj tij chiruheb li ma̱cuaꞌeb tzꞌakal Dios. Abanan, li kaDios la̱o, aꞌan li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ yo̱co chixtzꞌekta̱nanquil. Eb laj tij li yo̱queb chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Aarón ut eb li nequeꞌtenkꞌan reheb, aꞌaneb laj levitas. Rajlal ekꞌela ut rajlal ecuu nequeꞌxqꞌue li cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ ajcuiꞌ li incienso li sunu̱nc. Ut nequeꞌxqꞌue li caxlan cua chiru li me̱x li kꞌaxtesinbil re li Dios. Ut nalochman rajlal ecuu li candil li cuan saꞌ xbe̱neb li candelero li yi̱banbil riqꞌuin oro. La̱o yo̱co chixba̱nunquil joꞌ taklanbilo cuiꞌ xban li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Abanan la̱ex xetzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ Dios. Cheqꞌuehak retal. Li Dios cuan kiqꞌuin. Aꞌan yo̱ chi cꞌamoc kabe. Ut eb laj tij oqueb re chixya̱basinquil lix trompe̱teb re takatiquib pletic e̱riqꞌuin. Joꞌcan ut, ex ralal xcꞌajol laj Israel, mexpletic riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ xban nak incꞌaꞌ texnumta̱k saꞌ kabe̱n, chan laj Abías. Abanan laj Jeroboam ac xtaklaheb lix soldado chirix li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ eb laj Judá. Cuanqueb li soldados yo̱queb chi cha̱lc chiruheb ut cuanqueb li soldado li yo̱queb chi cha̱lc chirixeb. Nak queꞌiloc chirixeb laj Judá queꞌril nak yo̱queb chi cha̱lc chirixeb ut yo̱queb chi cha̱lc chiruheb re teꞌpletik riqꞌuineb. Ut queꞌxya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ ut eb laj tij queꞌxya̱basi lix trompe̱teb. Eb laj Judá queꞌxjap reheb chi cau ut queꞌoc chi pletic. Ut li Dios quixkꞌaxtesiheb laj Jeroboam ut eb laj Israel saꞌ rukꞌeb li rey Abías ut eb laj Judá. Eb laj Israel queꞌoc chi e̱lelic, abanan li Ka̱cuaꞌ ac xkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb laj Judá. Eb laj Judá queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Israel ut queꞌxcamsiheb o̱b ciento mil (500,000) li soldado li sicꞌbileb ru. Joꞌcaꞌin nak quicubsi̱c xcuanquileb laj Israel saꞌ eb li cutan aꞌan. Eb laj Judá queꞌre̱chani li ple̱t xban nak queꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Ut laj Abías quinumta saꞌ xbe̱n laj Jeroboam ut quire̱chaniheb li tenamit Bet-el rochbeneb li cꞌaleba̱l, Jesana rochbeneb li cꞌaleba̱l, ut Efraín rochbeneb li cꞌaleba̱l. Laj Jeroboam incꞌaꞌ chic quicuan xcuanquil saꞌ eb li cutan nak laj Abías quicuan chokꞌ xreyeb laj Judá. Ut li Ka̱cuaꞌ quiqꞌuehoc re chi ca̱mc. Laj Abías quiniman xcuanquil. Quixcꞌam chokꞌ rixakil ca̱laju li ixk ut queꞌcuan cuib xcaꞌcꞌa̱l li ralal ut cuaklaju lix rabin. Chixjunil li quilajxba̱nu ut li cꞌaꞌru quixye nak cuan saꞌ xcuanquil tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu li quixtzꞌi̱ba li profeta Iddo. Laj Abías quicam ut quimukeꞌ saꞌ lix tenamit laj David saꞌ li naꞌajej li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut aꞌ chic laj Asa li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Ut li tenamit cuanqueb saꞌ tuktu̱quil usilal chiru laje̱b chihab nak cuan chokꞌ rey laj Asa. Laj Asa quicuan saꞌ ti̱quilal ut quixba̱nu li us chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dios. Quirisiheb li artal li queꞌxlokꞌoni cuiꞌ li jalanil dios ut quixpoꞌ eb li naꞌajej li najt xteram. Quixjoreb lix jalam u̱ch lix dioseb ut quixjor ajcuiꞌ lix jalam u̱ch lix Asera. Quixye ajcuiꞌ reheb laj Judá nak teꞌxsicꞌ li Ka̱cuaꞌ lix dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ ut teꞌxba̱nu chi tzꞌakal lix taklanquileb li naxye saꞌ li chakꞌrab. Ut quirisiheb ajcuiꞌ li naꞌajej li najt xteram li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ li jalanil dios ut quixpoꞌ eb li artal li queꞌxcꞌat cuiꞌ li incienso saꞌ chixjunileb li tenamit li cuanqueb Judá. Ut chirix aꞌan quicuan tuktu̱quil usilal joꞌ najtil quicuan saꞌ xcuanquil. Laj Asa quixyi̱beb chi us li tenamit re teꞌxcol cuiꞌ ribeb nak toj cuanqueb saꞌ tuktu̱quil usilal. Ma̱ ani aj iqꞌuin yo̱queb chi pletic chiruheb li chihab aꞌan xban nak li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal. Laj Asa quixye reheb laj Judá: —Takayi̱beb chi us li tenamit aꞌin. Takasut saꞌ tzꞌac ut takayi̱beb li cab li najt xteram re cꞌacꞌale̱nc. Ut takaqꞌue li puertas joꞌ ajcuiꞌ lix natꞌbaleb. Li naꞌajej aꞌin ke la̱o xban nak xkasicꞌ li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Ut aꞌan xoxqꞌue chi cua̱nc saꞌ xya̱lal riqꞌuineb chixjunileb li cuanqueb chi xjun sutam li katenamit, chan. Joꞌcan nak queꞌxyi̱beb chi us li tenamit ut us queꞌel riqꞌuin li cꞌaꞌru queꞌxba̱nu. Oxib ciento mil (300,000) lix soldados laj Asa saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Judá. Cuanqueb xchꞌi̱chꞌ re xcolbal re xchꞌo̱l ut cuanqueb ajcuiꞌ xla̱ns. Cuanqueb ajcuiꞌ cuib ciento riqꞌuin ca̱cꞌa̱l mil (280,000) chi soldados saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Cuanqueb xchꞌi̱chꞌ re xcolbal re xchꞌo̱l ut cuanqueb xtzimaj. Chixjunileb li cui̱nk aꞌin cauheb rib chi pletic. Laj Zera lix reyeb laj Etiopía queꞌco̱eb toj saꞌ li tenamit Maresa chi pletic riqꞌuin laj Asa. Cuanqueb jun millón lix soldado ut oxib ciento lix carruaje re pletic. Li rey Asa co̱ chixcꞌulbal ut queꞌxxakab ribeb chi pletic aran Sefata saꞌ li ru takꞌa li cuan nachꞌ riqꞌuin li tenamit Maresa. Laj Asa quixya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ lix Dios ut quixye re: —At Ka̱cuaꞌ, at inDios, la̱at nacattenkꞌan reheb li cuanqueb xcuanquil joꞌ eb ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Choa̱tenkꞌa, at Ka̱cuaꞌ at kaDios, xban nak a̱cuiqꞌuin cau kachꞌo̱l. Xochal chi pletic riqꞌuineb li cui̱nk aꞌin saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at. At Ka̱cuaꞌ, la̱at li kaDios. Incꞌaꞌ naru nanumta junak cui̱nk cha̱cuu la̱at, chan. Ut li Dios quixtenkꞌaheb li rey Asa joꞌ eb ajcuiꞌ laj Judá chi numta̱c saꞌ xbe̱neb laj Etiopía toj retal queꞌe̱lelic. Laj Asa rochbeneb lix soldados queꞌra̱linaheb toj Gerar. Ut li incꞌaꞌ queꞌcamsi̱c incꞌaꞌ chic queꞌru chi pletic xban nak li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue xxiuheb. Queꞌsacheꞌ ruheb xban li Dios ut xbaneb laj Judá. Kꞌaxal nabal li cꞌaꞌak re ru queꞌre̱chani laj Judá saꞌ li ple̱t aꞌan. Eb laj Judá queꞌpletic riqꞌuineb chixjunil li tenamit li cuanqueb chi xjun sutam li tenamit Gerar xban nak li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb xxiu. Ut eb laj Judá queꞌxxoc li cꞌaꞌak re ru cuan saꞌ lix tenamiteb. Ut eb laj Judá queꞌpletic ajcuiꞌ riqꞌuineb li cuanqueb xqueto̱mk ut queꞌxchap chokꞌ reheb nabaleb li carner ut eb li camello. Ut chirix aꞌan queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén. Ut lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ quichal riqꞌuin laj Azarías li ralal laj Obed. Joꞌcan nak laj Azarías qui-el chixcꞌulbal laj Asa ut quixye re: —At rey Asa, chacuabi taxak li cꞌaꞌru tinye a̱cue. Ut cherabihak ajcuiꞌ la̱ex li ralal xcꞌajol laj Judá ut la̱ex li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Li Ka̱cuaꞌ ta̱cua̱nk e̱riqꞌuin cui la̱ex cua̱nkex riqꞌuin aꞌan. Cui te̱sicꞌ li Dios, aꞌan tixcꞌutbesi rib che̱ru. Abanan cui te̱tzꞌekta̱na, li Dios textzꞌekta̱na ajcuiꞌ la̱ex. Najt queꞌcuan laj Israel chi incꞌaꞌ yo̱queb chixlokꞌoninquil li tzꞌakal Dios. Ma̱cꞌaꞌeb laj tij chixcꞌutbal lix ya̱lal chiruheb ut ma̱cꞌaꞌ lix chakꞌrab li Dios riqꞌuineb. Abanan nak quichal li raylal saꞌ xbe̱neb laj Israel, queꞌxsicꞌ li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb, ut li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi rib chiruheb. Saꞌ eb li cutan aꞌan, ma̱ ani naru na-el saꞌ junak tenamit chi moco na-oc yal chi joꞌcan xban nak eb li tenamit yalak bar cuanqueb saꞌ raylal. Eb li cristian yo̱queb chixrahobtesinquil ribeb chi ribileb rib. Joꞌcaneb ajcuiꞌ li tenamit xban nak li Dios yo̱ chixrahobtesinquileb riqꞌuin nabal pa̱y ru chi raylal. Anakcuan ut la̱ex, michꞌinan e̱chꞌo̱l. Cauhak ban e̱chꞌo̱l xban nak le̱ cꞌanjel, aꞌan cuan xkꞌajca̱munquil, chan laj Azarías. Ut quicacuuc xchꞌo̱l li rey Asa nak quirabi li cꞌaꞌru quixye li profeta Azarías li ralal laj Obed. Quirisi chixjunileb li jalam u̱ch saꞌ li naꞌajej Judá joꞌ ajcuiꞌ saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ eb li tenamit li quire̱chani saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru li cuan saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Ut quixyi̱b cuiꞌchic li artal li cuan saꞌ li neba̱l chiru lix templo li Dios. Chirix aꞌan quixchꞌutubeb li ralal xcꞌajol laj Judá ut eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut quixchꞌutubeb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Efraín, ut eb li ralal xcꞌajol laj Simeón, joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Manasés, li queꞌel saꞌ li naꞌajej Israel ut queꞌco̱eb chi cua̱nc Judá. Nabaleb li queꞌco̱eb Judá xban nak queꞌxqꞌue retal nak li Ka̱cuaꞌ cuan riqꞌuin laj Asa. Queꞌxchꞌutub ribeb aran Jerusalén saꞌ li rox po re li chihab aꞌan nak yo̱ oꞌlaju chihab roquic chokꞌ rey laj Asa. Saꞌ eb li cutan aꞌan queꞌxmayeja chiru li Ka̱cuaꞌ cuukub ciento chi bo̱yx ut cuukub mil chi carner li queꞌre̱chani saꞌ eb li ple̱t. Ut queꞌxba̱nu jun li contrato ut queꞌxye nak teꞌxsicꞌ li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ chi anchaleb xchꞌo̱l ut chi anchaleb li ra̱m. Ut li ani li incꞌaꞌ tixsicꞌ li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel, ta̱camsi̱k, joꞌ cocꞌ, joꞌ ni̱nk, joꞌ cui̱nk, joꞌ ixk. Queꞌxba̱nu jun li juramento chiru li Ka̱cuaꞌ chi cau xya̱b xcuxeb ut chi saheb saꞌ xchꞌo̱l ut queꞌxya̱basiheb li trompeta ut eb li xucub. Chixjunileb laj Judá queꞌsahoꞌ xchꞌo̱leb xban li contrato li queꞌxba̱nu xban nak queꞌxba̱nu chi anchaleb xchꞌo̱l. Queꞌxsicꞌ li Ka̱cuaꞌ chi anchaleb xchꞌo̱l ut queꞌxtau. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal riqꞌuineb li cuanqueb chi xjun sutam. Lix Maaca lix naꞌchin laj Asa quixyi̱b jun lix dios Asera. Joꞌcan nak laj Asa quirisi xcuanquil chokꞌ reina. Quixjor li yi̱banbil dios li quixyi̱b lix naꞌchin ut quixcꞌat chire li haꞌ Cedrón. Usta incꞌaꞌ queꞌisi̱c chixjunileb li naꞌajej li queꞌxlokꞌoni cuiꞌ li jalanil dios aran Israel, abanan laj Asa junelic cuan saꞌ ti̱quilal chiru li Dios joꞌ najtil quicuan chi yoꞌyo. Ut quixqꞌue cuiꞌchic saꞌ lix templo li Dios li cꞌaꞌru terto xtzꞌak, li oro ut li plata li quixkꞌaxtesi re li Ka̱cuaꞌ lix yucuaꞌ joꞌ ajcuiꞌ li quixkꞌaxtesi aꞌan. Ut incꞌaꞌ quicuan li ple̱t toj nak ac yo̱ oꞌlaju xcaꞌcꞌa̱l (35) chihab roquic chokꞌ rey laj Asa. Nak yo̱ cuaklaju xcaꞌcꞌa̱l chihab roquic laj Asa chokꞌ xreyeb laj Judá, laj Baasa lix reyeb laj Israel co̱ chi pletic riqꞌuineb laj Judá. Ut laj Baasa quixyi̱b chi cha̱bil li tenamit Ramá re nak ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱oc ut ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱e̱lk aran Judá cuan cuiꞌ li rey Asa. Joꞌcan nak li rey Asa quixchap li oro ut li plata li xocxo saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Quixcꞌam ajcuiꞌ li xocxo saꞌ li palacio ut quixtakla riqꞌuin laj Ben-adad lix reyeb laj Siria, li cuan Damasco. Ut quixtakla xyebal re laj Ben-adad: —Kaba̱nuhak junak contrato chi kibil kib joꞌ queꞌxba̱nu lin yucuaꞌ riqꞌuin la̱ yucuaꞌ. Yo̱quin chixtaklanquil li oro ut li plata chokꞌ a̱cue. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak incꞌaꞌ chic ta̱qꞌue xcuanquil li contrato li xaba̱nu riqꞌuin laj Baasa lix reyeb laj Israel re nak aꞌan tixcanab inchꞌiꞌchꞌiꞌinquil, chan laj Asa. Li rey Ben-adad quixcꞌul xchꞌo̱l li quixye laj Asa. Joꞌcan nak quixtaklaheb lix soldado joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb re nak teꞌpletik aran Israel. Ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li tenamit Ijón, Dan, Abel-maim ut eb li tenamit li cuanqueb aran Neftalí, li nequeꞌxxoc cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru. Nak li rey Baasa quirabi resil li cꞌaꞌru quicꞌulman, quixcanab xyi̱banquil li tenamit Ramá. Incꞌaꞌ chic quixyi̱b. Ut li rey Asa quixcꞌameb chixjunileb li cui̱nk li cuanqueb Judá ut queꞌco̱eb Ramá chixxocbal li pec ut li cheꞌ li yo̱ chi cꞌanjelac chiru laj Baasa re xyi̱banquil li tenamit Ramá. Queꞌxcꞌam chixjunil ut riqꞌuin aꞌan queꞌxyi̱b li cuib chi tenamit Geba ut Mizpa. Saꞌ eb li cutan aꞌan, li profeta Hanani co̱ riqꞌuin laj Asa lix reyeb laj Judá, ut quixye re: —La̱at incꞌaꞌ xacꞌojob a̱chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios. Xacꞌojob ban a̱chꞌo̱l riqꞌuin laj Ben-adad lix reyeb laj Siria. Riqꞌuin aꞌin xeꞌxcol ribeb laj Siria cha̱cuu. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ kꞌaxal cuiꞌchic nabaleb li soldados aj Etiopía ut aj Libia? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nabaleb lix cacua̱y ut lix carruaje re pletic? Abanan, xban nak xacꞌojob a̱chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, joꞌcan nak quixkꞌaxtesiheb saꞌ a̱cuukꞌ. Li nimajcual Dios junelic yo̱ chixqꞌuebal retal li cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌulbal li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ re nak tixqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb li ani ti̱queb xchꞌo̱l chiru. Abanan anakcuan la̱at incꞌaꞌ us xaba̱nu. Joꞌcan nak chalen anakcuan junelic ta̱cua̱nk li pletic saꞌ le̱ tenamit, chan li profeta Hanani. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li rey Asa. Quixtakla xqꞌuebal saꞌ tzꞌalam li profeta Hanani. Ut cuan li quixrahobtesiheb saꞌ xya̱nkeb li tenamit. Chixjunil li quilajxba̱nu li rey Asa chalen saꞌ xticlajic toj saꞌ rosoꞌjic tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá ut lix reyeb laj Israel. Nak yo̱ bele̱laju xcaꞌcꞌa̱l chihab roquic chokꞌ rey laj Asa quiyajer nak quirahoꞌ li rok. Usta nim xyajel, abanan incꞌaꞌ quixtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil chiru li Dios. Quixsiqꞌueb ban ru laj banonel. Nak yo̱ jun roxcꞌa̱l (41) chihab roquic chokꞌ rey laj Asa quicam ut coxtau lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Quimukeꞌ saꞌ lix tenamit laj David saꞌ li naꞌajej li quixcauresi laj Asa. Saꞌ li naꞌajej li queꞌxmuk cuiꞌ queꞌxqꞌue nabal pa̱y ru li sununquil ban yi̱banbil xbaneb li nequeꞌxnau yi̱ba̱nc sununquil ban. Nak ac xeꞌxmuk, queꞌxloch jun nimla xam re xqꞌuebal xlokꞌal. Nak quicam laj Asa, aꞌ chic laj Josafat li ralal qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá chokꞌ re̱kaj. Laj Josafat quixcauresiheb lix soldado re teꞌxcol ribeb chiruheb li ralal xcꞌajol laj Israel. Quixqꞌueheb lix soldados saꞌ eb li tenamit li cuanqueb cuiꞌ li cab li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb ut quixqꞌueheb ajcuiꞌ li soldado saꞌ chixjunileb li tenamit aran Judá ut saꞌ eb li tenamit li cuanqueb cuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Efraín li quire̱chani laj Asa lix yucuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ cuan riqꞌuin laj Josafat xban nak saꞌ xticlajic lix cuanquil quixba̱nu li us joꞌ quixba̱nu laj David lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Incꞌaꞌ quixlokꞌoni li yi̱banbil dios Baal. Quicꞌanjelac ban chiru li Ka̱cuaꞌ Dios li quixlokꞌoni lix yucuaꞌ. Quixba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Dios ut incꞌaꞌ quixba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu eb laj Israel. Joꞌcan nak li Dios quixxakab saꞌ xnaꞌaj lix cuanquil laj Josafat ut chixjunileb laj Judá queꞌxqꞌue xma̱tan. Nabal lix biomal quicuan ut quiqꞌueheꞌ xlokꞌal. Kꞌaxal cuiꞌchic quixqꞌue xchꞌo̱l laj Josafat chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Dios. Quilajxpoꞌi chixjunileb li naꞌajej li najt xteram li queꞌxlokꞌoni cuiꞌ li yi̱banbil dios xAsera ut quixpoꞌi lix jalam u̱ch lix Asera li cuanqueb aran Judá. Yo̱ rox chihab roquic chokꞌ rey laj Josafat nak quixtaklaheb li nequeꞌcꞌanjelac chiru chixchꞌolobanquil xya̱lal saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Judá. Aꞌaneb aꞌin li cui̱nk li queꞌtakla̱c: laj Ben-hail, laj Abdías, laj Zacarías, laj Natanael, ut laj Micaías. Eb laj levita li queꞌtakla̱c rochbeneb, aꞌaneb aꞌin: laj Semaías, laj Netanías, laj Zebadías, laj Asael, laj Semiramot, laj Jonatán, laj Adonías, laj Tobías ut laj Tobadonías. Ut eb laj tij li queꞌco̱eb chirixeb, aꞌaneb laj Elisama ut laj Joram. Queꞌxcꞌam li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ lix chakꞌrab li Dios. Ut queꞌxbeni saꞌ chixjunileb li tenamit li cuanqueb Judá. Queꞌxchꞌolob xya̱lal li naxye li chakꞌrab. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb xxiu chixjunileb li tenamit li cuanqueb chi xjun sutam li naꞌajej Judá. Joꞌcan nak incꞌaꞌ chic queꞌpletic riqꞌuin li rey Josafat. Cuanqueb laj filisteo queꞌxqꞌue xma̱tan laj Josafat ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li plata chokꞌ xtojeb. Joꞌcaneb ajcuiꞌ laj árabes. Queꞌxsi xqueto̱mk laj Josafat. Queꞌxqꞌue cuukub mil riqꞌuin cuukub ciento li te̱lom carner ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ cuukub mil riqꞌuin cuukub ciento li te̱lom chiba̱t. Cꞌajoꞌ nak quiniman xcuanquil laj Josafat. Quixyi̱beb li cab li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb aran Judá ut quixyi̱beb ajcuiꞌ li tenamit re teꞌxxoc cuiꞌ li cꞌaꞌru reheb. Quicuan nabal cꞌaꞌru re saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Judá. Ut aran Jerusalén queꞌcuan nabaleb lix soldados cauheb rib chi pletic. Aꞌan aꞌin xqꞌuialeb li junju̱nk chꞌu̱tal saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Judá. Li nataklan saꞌ xbe̱neb li oxib ciento mil (300,000) chi soldado, aꞌan laj Adnas. Chixjunileb li soldados aꞌin tzolbileb chi us chi pletic. Laj Johanán nataklan saꞌ xbe̱neb cuib ciento riqꞌuin ca̱cꞌa̱l mil (280,000) chi soldados. Ut laj Amasías li ralal laj Zicri nataklan saꞌ xbe̱neb cuib ciento mil (200,000) chi soldado. Laj Amasías, aꞌan li qui-ala saꞌ xchꞌo̱l xkꞌaxtesinquil rib chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, laj Eliada li cau xchꞌo̱l chi pletic, nataklan saꞌ xbe̱neb cuib ciento mil (200,000) chi soldado li cuanqueb xchꞌi̱chꞌ re xcolbal re xchꞌo̱l ut cuanqueb ajcuiꞌ xtzimaj. Ut laj Jozabad nataklan saꞌ xbe̱neb jun ciento riqꞌuin ca̱cꞌa̱l mil (180,000) chi soldado ac cauresinbileb chi pletic. Aꞌaneb aꞌin li cui̱nk li queꞌcꞌanjelac chiru li rey. Ma̱cꞌaꞌeb saꞌ ajl eb li soldados li quixqꞌueheb saꞌ eb li tenamit li sutsu̱queb saꞌ tzꞌac aran Judá. Nabal lix lokꞌal ut lix biomal li rey Josafat. Ut qui-oc chokꞌ rechꞌalal li rey Acab xban nak queꞌsumla li ralal xcꞌajoleb. Nak ac xnumeꞌ cuib oxib chihab chic laj Josafat co̱ Samaria chirulaꞌaninquil li rey Acab. Laj Acab quixcamsi nabaleb li carner ut li bo̱yx re teꞌxninkꞌei lix cꞌulunic laj Josafat ut eb li cuanqueb rochben. Ut laj Acab quixkꞌunbesi laj Josafat re ta̱xic chirix chi pletic riqꞌuineb laj Ramot li cuanqueb saꞌ xcue̱nt Galaad. Laj Acab lix reyeb laj Israel quixye re laj Josafat lix reyeb laj Judá: —¿Ma ta̱cuaj xic chicuix chi pletic riqꞌuineb li tenamit Ramot li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad? chan. Ut laj Josafat quixye re: —La̱in, joꞌ eb ajcuiꞌ lin soldados cuanco re e̱tenkꞌanquil. La̱o toxic chi pletic e̱rochben, chan. Abanan nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱patzꞌ re li Dios ma ta̱raj aꞌan nak toxic chi pletic malaj ut incꞌaꞌ, chan. Joꞌcan nak lix reyeb laj Israel quixchꞌutubeb ca̱hib ciento li profetas ut quixye reheb: —¿Ma us nak toxic chi pletic aran Ramot xcue̱nt Galaad? chan. Ut eb li profetas queꞌxye: —Us texxic chi pletic xban nak li Ka̱cuaꞌ tixkꞌaxtesi li tenamit Ramot saꞌ a̱cuukꞌ la̱at, chanqueb. Abanan laj Josafat quixpatzꞌ: —¿Ma ma̱cꞌaꞌ ta biꞌ junak xprofeta li Dios arin naru topatzꞌok cuiꞌ? chan. Ut lix reyeb laj Israel quixye re laj Josafat: —Cuan jun chic profeta naru naxye ke cꞌaꞌru naraj li Dios. Aꞌan laj Micaías li ralal laj Imla. Abanan xicꞌ nacuil xban nak ma̱ jun sut naxye cha̱bil esilal cue. Junes incꞌaꞌ us naxye cue, chan. Abanan laj Josafat quixye re: —At rey, ma̱ye chi joꞌcan, chan. Ut lix reyeb laj Israel quixbok jun li natenkꞌan re ut quixye re: —¡Cꞌam chak saꞌ junpa̱t laj Micaías, li ralal laj Imla! chan. Lix reyeb laj Israel ut laj Josafat lix reyeb laj Judá chunchu̱queb saꞌ lix cꞌojariba̱l chire li oqueba̱l re li tenamit Samaria. Tikibanbileb riqꞌuin li cha̱bil akꞌ li nequeꞌrocsi li rey. Chixjunileb li profeta yo̱queb chixyebal reheb li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Li profeta Sedequías, li ralal laj Quenaana, quixyi̱b li xucub riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut yo̱ chixjapbal re chixyebal: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ. “Riqꞌuineb li xucub aꞌin ta̱xekꞌeb laj Siria toj retal ta̱sach ruheb chixjunileb” chan. Juntakꞌe̱t li yo̱queb chixyebal chixjunileb li profeta. Queꞌxye: —Ayukex chi pletic riqꞌuineb laj Ramot li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad. Texnumta̱k saꞌ xbe̱neb xban nak li Ka̱cuaꞌ tixkꞌaxtesiheb saꞌ a̱cuukꞌ, at rey, chanqueb. Nak yo̱ chi cꞌulma̱nc aꞌin, li cui̱nk li quitakla̱c chixcꞌambal chak laj Micaías quixye re: —Chixjunileb li profeta yo̱queb chixyebal nak teꞌre̱chani li ple̱t. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak joꞌcan ajcuiꞌ ta̱ye la̱at, chan re. Abanan laj Micaías quixye: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li yoꞌyo̱quil Dios, la̱in tinye reheb li cꞌaꞌru tixye cue li Ka̱cuaꞌ lin Dios, chan. Ut co̱ riqꞌuin li rey. Li rey Acab quixye re: —At Micaías, ¿ma us toxic chi pletic riqꞌuineb laj Ramot li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad malaj ut incꞌaꞌ toxic? chan. Ut laj Micaías quixye re: —Texxic chi pletic. Te̱re̱chani li ple̱t xban nak li Ka̱cuaꞌ tixkꞌaxtesi saꞌ e̱rukꞌ, chan. Li rey quixye re: —¿Jarub sut tinye a̱cue nak tat-a̱tinak saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios junelic ta̱ye li ya̱l? chan. Ut li profeta Micaías quixye re: —La̱in xcuil nak chixjunileb li soldado aj Israel yo̱queb chixchaꞌchaꞌinquil ribeb chiru li tzu̱l. Chanchaneb li carner li ma̱cꞌaꞌ aj ilol reheb. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue, “Eb li cristian aꞌin ma̱cꞌaꞌ aj ilol reheb. Cheꞌsukꞌi̱k saꞌ li rochocheb chixju̱nkaleb chi cꞌojcꞌo xchꞌo̱leb,” chan. Ut laj Acab lix reyeb laj Israel quixye re laj Josafat: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xinye a̱cue nak li cui̱nk aꞌin junes incꞌaꞌ us naxye cue? Ma̱ jun sut naxye li us, chan. Li profeta Micaías quixye ajcuiꞌ: —Qꞌuehomak retal li cꞌaꞌru quixcꞌutbesi chicuu li Ka̱cuaꞌ. Xcuil li Ka̱cuaꞌ cꞌojcꞌo saꞌ lix cꞌojariba̱l saꞌ choxa. Ut chixjunileb lix ángel xakxo̱queb chixcꞌatk. Cuanqueb saꞌ lix nim ukꞌ ut cuanqueb saꞌ lix tzꞌe. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye, “Cuan ta junak ta̱xic chixbalakꞌinquil laj Acab lix reyeb laj Israel re nak ta̱xic Ramot xcue̱nt Galaad re ta̱camsi̱k,” chan. Cuanqueb li ángel queꞌxye jun naꞌleb ut cuanqueb li queꞌxye jalan. Ut jun li musikꞌej quichal chi ubej ut quixye, “La̱in tinxic chixbalakꞌinquil laj Acab,” chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re, “¿Chanru ta̱ba̱nu nak ta̱balakꞌi?” chan. Li musikꞌej quixye: La̱in tin-oc riqꞌuineb chixjunileb li profeta re nak teꞌxye ticꞌtiꞌ re laj Acab, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: Us. Ayu ut balakꞌi laj Acab. Ba̱nu joꞌ xaye, chan. Ut laj Micaías quixye ajcuiꞌ re: —Aꞌan aꞌin li quicꞌulman. Li Ka̱cuaꞌ quixtakla jun li musikꞌej riqꞌuineb la̱ profeta re nak teꞌxye ticꞌtiꞌ a̱cue, xban nak ac tenebanbil chak raylal saꞌ a̱be̱n xban li Ka̱cuaꞌ, chan laj Micaías. Ut li profeta Sedequías, li ralal laj Quenaana, quinachꞌoc riqꞌuin laj Micaías ut quixsacꞌ chi rukꞌ saꞌ xnakꞌ ru ut quixye re: —¿Ma x-el ta biꞌ cuiqꞌuin lix musikꞌ li Dios re ta̱xic chi a̱tinac a̱cuiqꞌuin? chan. Ut laj Micaías quixye re: —Nak yo̱kat chixmukbal a̱cuib saꞌ eb li cab, tojoꞌnak ta̱qꞌue retal ma ya̱l na li yo̱quin chixyebal, chan. Chirix aꞌan li rey Acab quixye: —Chapomak laj Micaías ut te̱cꞌam riqꞌuin laj Amón li nataklan saꞌ li tenamit. Ut te̱cꞌam riqꞌuin laj Joás li cualal. Ut te̱ye reheb nak la̱in xinye nak teꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam ut junes caxlan cua ut haꞌ teꞌxqꞌue re toj retal tinsukꞌi̱k chak la̱in chi sa saꞌ inchꞌo̱l, chan. Ut laj Micaías quixye re: —Cui la̱at tatsukꞌi̱k chak chi sa saꞌ a̱chꞌo̱l, ma̱cuaꞌ li Ka̱cuaꞌ xyehoc cue li xinye, chan. Ut quixye reheb li tenamit: —Che̱junilex la̱ex qꞌuehomak retal li xinye, chan. Queꞌco̱eb ut lix reyeb laj Israel ut laj Josafat lix reyeb laj Judá chi pletic saꞌ li tenamit Ramot, li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad. Ut lix reyeb laj Israel quixye re laj Josafat: —La̱in tinjal li cuakꞌ nak tintiquib pletic re nak incꞌaꞌ teꞌxnau cuu. Ut la̱at ta̱qꞌue la̱ cuakꞌ li nacacuocsi junelic, chan. Ut li rey Acab quixjal li rakꞌ ut co̱ chi pletic. Lix reyeb laj Siria ac quixye reheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxic saꞌ eb li carruaje nak incꞌaꞌ teꞌpletik riqꞌuineb lix solda̱deb laj Israel. Caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin lix reyeb laj Israel teꞌpletik. Nak queꞌril li rey Josafat, queꞌxcꞌoxla nak aꞌan laj Acab, lix reyeb laj Israel. Ut queꞌco̱eb chixcamsinquil. Laj Josafat quixjap re ut li Ka̱cuaꞌ quitenkꞌan re ut quixram xbeheb li soldado aj Siria re nak incꞌaꞌ teꞌxcamsi laj Josafat. Nak queꞌxqꞌue retal nak ma̱cuaꞌ laj Acab, lix reyeb laj Israel, queꞌxcanab ra̱linanquil. Abanan jun li soldado laj Siria quixcut lix tzimaj chi incꞌaꞌ quixcꞌoxla nak toxtau li rey. Ut li tzimaj aꞌan quixtau li rey Acab. Qui-oc saꞌ xcꞌulbal rib li rakꞌ chꞌi̱chꞌ li naxcol cuiꞌ rib. Laj Acab quixye re li ani nachꞌeꞌoc re li carruaje: —Ca̱mc cue. Sukꞌisi li carruaje aꞌin. Tina̱cuisi saꞌ li ple̱t, chan. Cau yo̱queb chi pletic chiru chixjunil li cutan aꞌan. Nak yo̱queb chi pletic, quixxakab rib li rey Acab saꞌ lix carruaje ut yo̱ chi iloc cuanqueb cuiꞌ li soldado aj Siria. Nak qui-ecuu, li rey Acab quicam. Laj Josafat lix reyeb laj Judá co̱ cuiꞌchic saꞌ li rochoch aran Jerusalén chi ma̱cꞌaꞌ quixcꞌul saꞌ li ple̱t. Li profeta Jehú li ralal laj Hanani co̱ chixcꞌulbal li rey Josafat ut quixye re: —Nacatenkꞌaheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Nacaraheb li xicꞌ nequeꞌiloc re li Ka̱cuaꞌ Dios. Li Dios xjoskꞌoꞌ saꞌ a̱be̱n xban li cꞌaꞌru xaba̱nu. Abanan cuan li us xaba̱nu. Xacuisiheb li yi̱banbil dios Asera saꞌ li naꞌajej aꞌin ut xaqꞌue a̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Dios, chan laj Jehú. Laj Josafat quicuan aran Jerusalén. Abanan quilajxbeni chixjunileb li naꞌajej li cuan Beerseba toj saꞌ li naꞌajej li tzu̱l ru li cuanqueb cuiꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Ut quixye reheb nak teꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixsicꞌbal li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Laj Josafat quixxakabeb laj rakol a̱tin saꞌ eb li tenamit li cauresinbileb chixcolbal ribeb saꞌ li naꞌajej Judá. Quixye reheb laj rakol a̱tin: —Cheqꞌuehak retal li cꞌaꞌru te̱ba̱nu nak texrakok a̱tin xban nak ma̱cuaꞌ saꞌ xcꞌabaꞌeb li cui̱nk texrakok a̱tin. Saꞌ xcꞌabaꞌ ban li Dios. Ut aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk e̱re nak texrakok a̱tin. Chexucua ru li Ka̱cuaꞌ ut cheqꞌuehak retal li cꞌaꞌru te̱ba̱nu xban nak li Ka̱cuaꞌ li kaDios incꞌaꞌ naraj nak te̱sicꞌ ru ani te̱col rix chi moco naraj nak ta̱tumina̱k e̱ru. Naraj ban nak texrakok a̱tin saꞌ xya̱lal, chan. Joꞌcan ajcuiꞌ quixba̱nu aran Jerusalén laj Josafat. Quixxakabeb laj levita, eb laj tij ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱n li junju̱nk cabal chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li nequeꞌkꞌetoc re lix chakꞌrab li Dios ut eb li nequeꞌxpleti ribeb saꞌ li tenamit Jerusalén. Ut quixye reheb: —Tento nak te̱xucua ru li Ka̱cuaꞌ ut texcꞌanjelak saꞌ ti̱quilal ut chi anchal e̱chꞌo̱l. Yalak cꞌaꞌru toleꞌjitok cuiꞌ che̱ru le̱ ras e̱ri̱tzꞌin cuanqueb chak saꞌ eb li naꞌajej, cheqꞌuehak xnaꞌleb re nak incꞌaꞌ teꞌma̱cobk chiru li Ka̱cuaꞌ. Usta aj camsineleb, usta xeꞌxkꞌet li chakꞌrab malaj ut lix kꞌusbaleb ut lix tijbaleb, chekꞌuseb re nak incꞌaꞌ ta̱cha̱lk xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ e̱be̱n chi moco saꞌ xbe̱neb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Cui te̱ba̱nu chi joꞌcan incꞌaꞌ texma̱cobk. Laj Amarías li xbe̱nil aj tij, aꞌan li ta̱cꞌamok be che̱ru nak yo̱kex chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ. Laj Zebadías li ralal laj Ismael, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb laj Judá. Aꞌan ta̱cꞌamok be che̱ru nak yo̱kex chi cꞌanjelac chiru li rey. Ut eb laj levita teꞌtenkꞌa̱nk e̱re. Cauhak taxak e̱chꞌo̱l chi cꞌanjelac. Li Ka̱cuaꞌ ta̱cua̱nk riqꞌuineb li nequeꞌxba̱nu li us, chan laj Josafat. Mokon chic eb li soldado aj Moab ut eb li soldado aj Amón queꞌxjunaji ribeb riqꞌuineb laj meunita ut queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuin laj Josafat. Queꞌcuulac li takl riqꞌuin laj Josafat ut queꞌxye re: —Nabaleb li yo̱queb chak chi cha̱lc chi pletic a̱cuiqꞌuin. Yo̱queb chi cha̱lc li cuanqueb jun pacꞌal li palau Mar Muerto ut yo̱queb chi cha̱lc li cuanqueb Siria. Ac cuanqueb Hazezon-tamar. Li naꞌajej aꞌan nequeꞌxye “En-gadi” re, chanqueb. Cꞌajoꞌ nak qui-oc xxiu laj Josafat. Quixcubsi rib ut quixpatzꞌ xnaꞌleb riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ ut quixye nak teꞌxba̱nu lix ayu̱n saꞌ chixjunil li naꞌajej Judá. Ut eb li tenamit queꞌxchꞌutub ribeb ut queꞌxpatzꞌ xtenkꞌanquileb chiru li Dios. Quilajeꞌchal saꞌ chixjunileb li tenamit li cuanqueb Judá chi tijoc chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Josafat quixakli chiruheb laj Judá ut eb laj Jerusalén li chꞌutchꞌu̱queb saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ chiru li neba̱l li tojeꞌ xya̱loꞌ. Ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, la̱at lix Dioseb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at li Dios li cuancat saꞌ choxa? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at li nacattaklan saꞌ xbe̱neb chixjunileb li xni̱nkal tenamit? Saꞌ a̱cuukꞌ la̱at cuan li metzꞌe̱u ut li cuanquilal. Ma̱ ani naru ta̱numta̱k cha̱cuu. At kaDios, ¿ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at cat-isin reheb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌin nak yo̱queb chi oc arin eb laj Israel la̱ tenamit? Ut caqꞌue li naꞌajej aꞌin reheb re teꞌcua̱nk chi junelic xban nak eb aꞌan ralal xcꞌajol laj Abraham li raro a̱ban. Ut anakcuan arin cuanqueb laj Israel. Queꞌxyi̱b jun li templo re teꞌxlokꞌoni cuiꞌ la̱ cꞌabaꞌ ut queꞌxye, “Cui ta̱cha̱lk raylal saꞌ kabe̱n nak teꞌcha̱lk chi pletic kiqꞌuin, malaj li caki yajel, malaj ut cueꞌej xban li ma̱c takaba̱nu, la̱o toxakli̱k cha̱cuu chiru li templo aꞌin li nacatkalokꞌoni cuiꞌ ut takaya̱ba la̱ cꞌabaꞌ xban li raylal li yo̱ko chixcꞌulbal. Ut la̱at ta̱cuabi li katij ut toa̱col, chanqueb. Anakcuan yo̱queb chi cha̱lc chi pletic kiqꞌuin eb laj Amón, eb laj Moab, ut eb li cuanqueb saꞌ li tzu̱l Seir. Xeꞌchal saꞌ eb li naꞌajej li incꞌaꞌ cacuaj nak teꞌnumekꞌ eb laj Israel nak queꞌel chak Egipto. Joꞌcan nak eb laj Israel incꞌaꞌ queꞌxsach ruheb li tenamit aꞌan. Chaqꞌue taxak retal chanru nak yo̱queb chixkꞌajca̱munquil chiku nak incꞌaꞌ xkaba̱nu raylal reheb. Teꞌraj nak toeꞌrisi saꞌ li naꞌajej li xaqꞌue chokꞌ ke chi junelic. At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, ¿ma incꞌaꞌ tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb? La̱o ma̱cꞌaꞌ kametzꞌe̱u re takacol kib chiruheb xban nak kꞌaxal nabaleb li yo̱queb chi cha̱lc chikasachbal. Incꞌaꞌ nacanau cꞌaꞌru takaba̱nu. Joꞌcan nak yo̱co chixya̱banquil la̱ cꞌabaꞌ,” chanqueb. Chixjunileb li cui̱nk aj Judá xakxo̱queb aran chiru li Ka̱cuaꞌ rochbeneb li rixakil ut eb li ralal xcꞌajol, joꞌ ni̱nk, joꞌ cocꞌ. Ut lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ quichal riqꞌuin laj Jahaziel nak chꞌutchꞌu̱queb aran eb laj Judá. Laj Jahaziel, aꞌan li ralal laj Zacarías. Laj Zacarías, aꞌan li ralal laj Benaía. Laj Benaía, aꞌan li ralal laj Jeiel. Laj Jeiel, aꞌan li ralal laj Matanías. Laj Jahaziel, aꞌan aj levita xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Asaf. Laj Jahaziel quixye reheb: —Chacuabihak, at rey Josafat. Ut cherabihak ajcuiꞌ la̱ex li cuanquex Judá ut Jerusalén. Li Ka̱cuaꞌ yo̱ chixyebal e̱re chi joꞌcaꞌin, “Mexxucuac, chi moco chi-oc e̱cꞌaꞌux chirilbal li qꞌuila tenamit li xeꞌchal chi pletic e̱riqꞌuin xban nak ma̱cuaꞌ la̱ex texpletik. Li Dios ban ta̱pletik riqꞌuineb.” Cuulaj texxic chixcꞌulbaleb ut teꞌpletik riqꞌuineb. Cua̱nkeb chak saꞌ li taksi̱nc Sis. Aran te̱tauheb cuan cuiꞌ li rok haꞌ nak toj ma̱jiꞌ texcuulak saꞌ li chaki chꞌochꞌ re Jeruel. La̱ex incꞌaꞌ texpletik. Te̱xakab e̱rib aran ut incꞌaꞌ tex-ecꞌa̱nk. Cauhak taxak e̱chꞌo̱l xban nak te̱ril chanru nak li Dios texcol la̱ex aj Judá ut aj Jerusalén. Mexxucuac chi moco ta̱chꞌina̱nk e̱chꞌo̱l. Texxic cuulaj chixcꞌulbaleb ut li Dios cua̱nk e̱riqꞌuin, chan. Laj Josafat quixxulub rib saꞌ chꞌochꞌ. Ut chixjunileb laj Judá ut eb laj Jerusalén queꞌxcuikꞌib ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxlokꞌoni. Chirix aꞌan eb laj levita, li ralal laj Coat ut eb li ralal laj Coré, queꞌxakli ut queꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel chi cau xya̱b xcuxeb. Cuulajak chic nak toj ekꞌela queꞌcuacli ut queꞌco̱eb saꞌ li chaki chꞌochꞌ Tecoa. Nak ac e̱lqueb re, laj Josafat quixakli chiruheb ut quixye reheb: —Cherabihak la̱ex aj Judá ut la̱ex aj Jerusalén. Chepa̱b li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios re nak aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk e̱re. Ut cꞌojobomak e̱chꞌo̱l riqꞌuineb lix profetas re nak us tex-e̱lk, chan. Nak quirakeꞌ chi a̱tinac riqꞌuineb li tenamit, cuanqueb li queꞌxakaba̱c xban laj Josafat chi bicha̱nc re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Tikto̱queb riqꞌuin li akꞌej li kꞌaxtesinbil re li Ka̱cuaꞌ. Aꞌaneb li yo̱queb chi cꞌamoc be nak queꞌco̱eb chiruheb li soldados ut yo̱queb chixyebal, “Cheqꞌuehak taxak xlokꞌal li nimajcual Dios xban nak aꞌan cha̱bil ut kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic.” Saꞌ li ho̱nal nak queꞌxtiquib bicha̱nc laj Judá ut laj Jerusalén re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ, eb laj Amón ut eb laj Moab joꞌ ajcuiꞌ eb li queꞌchal chak saꞌ li tzu̱l Seir, eb li yo̱queb chi cha̱lc chi pletic riqꞌuineb laj Judá, queꞌoc chixpletinquil ribeb chi ribileb rib xban nak li Dios quixsach xnaꞌlebeb. Eb laj Moab ut eb laj Amón queꞌxjunaji ribeb ut queꞌxcamsiheb laj Seir. Nak ac queꞌxsach ruheb, queꞌxcamsi ribeb chi ribileb rib. Nak eb laj Judá queꞌcuulac saꞌ li cab li najt xteram li cuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ queꞌril nak tꞌantꞌo̱queb saꞌ chꞌochꞌ chixjunileb li xicꞌ queꞌiloc reheb laj Judá. Ac camenakeb chic chixjunileb. Ma̱ jun chic reheb yoꞌyo̱queb. Laj Josafat ut eb lix soldado queꞌco̱eb chixxocbal li cꞌaꞌru queꞌre̱chani saꞌ li ple̱t. Nabal li cꞌanjeleba̱l ut li cha̱bil tꞌicr ut li cꞌaꞌak re ru li queꞌre̱chani. Oxib cutan queꞌbay xxocbal chixjunil. Saꞌ li xca̱ cutan queꞌxchꞌutub ribeb laj Judá saꞌ li ru takꞌa re Beraca ut queꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak toj chalen anakcuan “Ru Takꞌa re Beraca” nequeꞌxye re li naꞌajej aꞌan. Chirix chic aꞌan laj Josafat quicꞌamoc be chiruheb laj Judá ut laj Jerusalén nak queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén chi kꞌaxal sa saꞌ xchꞌo̱leb xban nak li Ka̱cuaꞌ quicoloc reheb saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Nak queꞌcuulac Jerusalén, queꞌoc saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ ut yo̱queb chixchꞌeꞌbaleb li arpa ut li salterio ut yo̱queb chixya̱basinquil lix trompeta. Ut chixjunileb li ni̱nki tenamit cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac nak queꞌrabi resil chanru nak li Ka̱cuaꞌ quipletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb laj Israel. Ut laj Josafat quicuan saꞌ xcuanquil chi sa saꞌ xchꞌo̱l xban nak li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal eb li cuanqueb chi xjun sutam laj Judá. Oꞌlaju xcaꞌcꞌa̱l chihab cuan re laj Josafat nak qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. O̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Lix naꞌ, aꞌan lix Azuba, lix rabin laj Silhi. Laj Josafat quicuan saꞌ ti̱quilal chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ laj Asa lix yucuaꞌ. Ut incꞌaꞌ quixcanab xba̱nunquil li us. Abanan incꞌaꞌ queꞌisi̱c li naꞌajej li najt xteram li queꞌlokꞌoni̱c cuiꞌ li jalanil dios. Ut eb li tenamit incꞌaꞌ queꞌxsicꞌ chi anchaleb xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Chixjunil li quilajxba̱nu laj Josafat nak cuan saꞌ xcuanquil, chalen saꞌ xticlajic toj saꞌ rosoꞌjic, tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu li quixtzꞌi̱ba laj Jehú li ralal laj Hanani. Ut tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Mokon chic laj Josafat lix reyeb laj Judá quixcꞌam rib saꞌ usilal riqꞌuin laj Ocozías lix reyeb laj Israel. Laj Ocozías, aꞌan incꞌaꞌ us lix naꞌleb chiru li Ka̱cuaꞌ. Laj Josafat ut laj Ocozías queꞌxcꞌu̱b ru nak saꞌ cuibal teꞌxyi̱b li ni̱nki jucub re teꞌxic Tarsis. Ut queꞌxyi̱beb li jucub aran Ezión-geber. Ut li profeta Eliezer, li ralal laj Dodava re Maresa, quixye cꞌaꞌru tixcꞌul li rey Josafat. Quixye: —Xban nak xacꞌam a̱cuib saꞌ usilal riqꞌuin laj Ocozías, li Ka̱cuaꞌ Dios tixsach ruheb li jucub li xayi̱b, chan. Ut eb li ni̱nki jucub queꞌxtochꞌ ribeb ut queꞌjoreꞌ ut incꞌaꞌ queꞌru chi xic Tarsis. Laj Josafat quicam ut quimukeꞌ saꞌ lix tenamit laj David bar quimukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut aꞌ chic laj Joram li ralal qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá chokꞌ re̱kaj. Eb li ri̱tzꞌin laj Joram, aꞌaneb laj Azarías, laj Jehiel, laj Zacarías, laj Azarías, laj Micael ut laj Sefatías. Chixjunileb aꞌan ralal laj Josafat li quicuan chokꞌ xreyeb laj Judá. Lix yucuaꞌeb quixsi reheb nabal li oro, li plata ut cꞌaꞌak chic re ru li terto xtzꞌak. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ reheb li tenamit li ac cauresinbileb re teꞌxcol cuiꞌ ribeb aran Judá. Abanan quixxakab laj Joram chi oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj xban nak aꞌan li xbe̱n alalbej. Nak ac xakxo saꞌ xnaꞌaj lix cuanquil laj Joram quixcamsiheb chi chꞌi̱chꞌ chixjunileb li ri̱tzꞌin. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan sa xya̱nkeb laj Israel quixcamsiheb. Cablaju xcaꞌcꞌa̱l (32) chihab cuan re nak qui-oc chokꞌ rey. Cuakxakib chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Laj Joram quixba̱nu li ma̱usilal joꞌ queꞌxba̱nu eb li rey li queꞌcuan Israel xban nak quixcꞌam chokꞌ rixakil lix rabin laj Acab. Ut quixba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ. Abanan li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ quiraj xsachbal ruheb li ralal xcꞌajol laj David xban li contrato li quixba̱nu riqꞌuin laj David nak quixye re nak junelic cua̱nk junak reheb li ralal xcꞌajol ta̱oc chokꞌ rey. Saꞌ eb li cutan nak laj Joram cuan saꞌ xcuanquil aran Judá, eb laj Edom queꞌpletic riqꞌuineb. Queꞌrisi ribeb rubel xcuanquil ut queꞌxxakab xreyeb. Joꞌcan nak laj Joram queꞌco̱eb rochbeneb lix soldados ut chixjunileb lix carruaje re pletic. Eb laj Edom queꞌxsut lix solda̱deb laj Joram. Abanan chiru li kꞌojyi̱n laj Joram ut eb lix soldados queꞌcuacli ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Edom. Abanan eb laj Edom queꞌrisi ajcuiꞌ ribeb rubel xcuanquileb laj Judá toj chalen anakcuan. Joꞌcan ajcuiꞌ li tenamit Libna. Saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan queꞌrisi ribeb rubel xcuanquil. Quicꞌulman chi joꞌcan xban nak laj Joram quixtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ eb li naꞌajej li najt xteram saꞌ eb li tzu̱l aran Judá. Ut quicꞌamoc be chiruheb li tenamit li cuanqueb Jerusalén ut Judá chixtzꞌekta̱nanquil li Ka̱cuaꞌ ut chixlokꞌoninquil li jalanil dios. Laj Joram quixcꞌul li hu li quitakla̱c re xban li profeta Elías. Quixye chi joꞌcaꞌin saꞌ li hu: “Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ lix Dios laj David la̱ yucuaꞌ. La̱at incꞌaꞌ xaba̱nu li us joꞌ xba̱nu laj Josafat la̱ yucuaꞌ, chi moco xaba̱nu joꞌ quixba̱nu laj Asa li quicuan chokꞌ xreyeb laj Judá. La̱at xaba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu eb li rey li queꞌcuan Israel. La̱at xatcꞌamoc be chiruheb laj Judá ut chiruheb laj Jerusalén chixtzꞌekta̱nanquil li Ka̱cuaꞌ ut chixlokꞌoninquil li jalanil dios joꞌ queꞌxba̱nu li ralal xcꞌajol laj Acab. Ut xacamsiheb la̱ cui̱tzꞌin junaj raj e̱yucuaꞌ. Aꞌaneb ti̱queb xchꞌo̱l cha̱cuu la̱at. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ tixtakla li yajel saꞌ a̱be̱n. Kꞌaxal ra teꞌxcꞌul le̱ tenamit, joꞌ la̱ cuixakil, joꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol, joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan a̱cue. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ jun nimla yajel saꞌ a̱be̱n la̱at toj retal ta̱e̱lk la̱ cꞌamcꞌot.” Chirix aꞌan li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue saꞌ xchꞌo̱leb laj filisteo nak teꞌjoskꞌokꞌ saꞌ xbe̱n laj Joram. Joꞌcan ajcuiꞌ eb laj árabes li cuanqueb nachꞌ riqꞌuineb laj Etiopía. Ut xicꞌ chic queꞌril laj Joram. Ut queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb laj Judá. Queꞌoc saꞌ lix tenamit ut queꞌxcꞌam chokꞌ reheb chixjunil li terto xtzꞌak li queꞌxtau saꞌ rochoch li rey. Ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ chokꞌ reheb eb li ralal ut eb li rixakil. Ma̱ jun chic li ralal laj Joram queꞌcana. Caꞌaj chic laj Joacaz li i̱tzꞌinbej, li nequeꞌxye ajcuiꞌ Ocozías re. Chirix aꞌan li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue jun xyajel lix saꞌ li rey Joram. Ma̱cꞌaꞌ xbanol. Yo̱ chic xcab chihab nak quiniman xyajel toj retal qui-el lix cꞌamcꞌot ut riqꞌuin aꞌan quicam. Kꞌaxal ra quixcꞌul. Eb li tenamit incꞌaꞌ queꞌxloch li xam re xqꞌuebal xlokꞌal joꞌ queꞌxba̱nu nak queꞌcam eb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Cablaju xcaꞌcꞌa̱l (32) chihab cuan re laj Joram nak qui-oc chokꞌ rey. Cuakxakib chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Ma̱ ani quirahoꞌ xchꞌo̱l nak quicam. Quimukeꞌ saꞌ lix tenamit laj David, abanan ma̱cuaꞌ saꞌ li naꞌajej li queꞌmukeꞌ cuiꞌ eb li rey. Eb li cuanqueb Jerusalén queꞌxxakab laj Ocozías li i̱tzꞌinbej chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj laj Joram lix yucuaꞌ. Queꞌxba̱nu chi joꞌcan xban nak queꞌchal jun chꞌu̱tal laj e̱lkꞌ rochbeneb laj árabe nak queꞌoc saꞌ lix muheba̱leb lix soldado aj Judá ut quilajeꞌxcamsiheb li ralal laj Joram. Joꞌcan nak laj Ocozías li ri̱tzꞌin qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. Cuib roxcꞌa̱l (42) chihab cuan re laj Ocozías nak qui-oc chokꞌ rey. Jun chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Lix naꞌ, aꞌan lix Atalía li ri laj Omri. Laj Ocozías quixba̱nu li ma̱usilal joꞌ queꞌxba̱nu eb li ralal xcꞌajol laj Acab xban nak lix naꞌ naqꞌuehoc xnaꞌleb chixba̱nunquil li ma̱usilal. Laj Ocozías quixba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ queꞌxba̱nu li ralal xcꞌajol laj Acab xban nak aꞌaneb chic queꞌqꞌuehoc xnaꞌleb chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us nak ac xcam lix yucuaꞌ. Joꞌcan nak xjunes tixsach rib xjunes. Li rey Ocozías junelic quixba̱nu li quiyeheꞌ re xban li ralal xcꞌajol laj Acab. Joꞌcan nak co̱ rochben laj Joram lix reyeb laj Israel chi pletic riqꞌuin laj Hazael lix reyeb laj Siria. Queꞌpletic aran Ramot li cuan saꞌ xcue̱nt Galaad bar cuiꞌ queꞌxqꞌue jun xyocꞌolal laj Joram eb laj Siria. Laj Joram lix reyeb laj Israel quisukꞌi Jezreel re tixban rib xban nak quitochꞌeꞌ chak nak quicuulac Ramot chi pletic riqꞌuin laj Hazael lix reyeb laj Siria. Xban nak yaj laj Joram li ralal laj Acab, laj Ocozías li ralal laj Joram li quicuan chokꞌ xreyeb laj Judá, co̱ Jezreel chirilbal laj Joram. Ac cuan saꞌ xchꞌo̱l li Dios nak laj Ocozías ta̱ca̱mk nak ta̱xic chirilbal laj Joram. Tojeꞌ ajcuiꞌ ta̱cuulak nak qui-el rochben laj Joram chixcꞌulbal laj Jehú li ralal laj Nimsi, li ac sicꞌbil ru xban li Dios chixsachbaleb ru chi junaj cua li ralal xcꞌajol laj Acab. Nak laj Jehú yo̱ chixcamsinquileb li ralal xcꞌajol laj Acab, quixcꞌuleb li nequeꞌtaklan aran Judá joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Ocozías li nequeꞌtenkꞌan re. Ut laj Jehú quixcamsiheb. Chirix chic aꞌan, co̱ chixsicꞌbal laj Ocozías li mukmu chak Samaria. Eb li nequeꞌoquen chirix laj Jehú queꞌxtau laj Ocozías ut queꞌxcꞌam riqꞌuin laj Jehú ut queꞌxcamsi. Ut queꞌxmuk xban nak queꞌxye: —Li cui̱nk aꞌin, aꞌan ralal laj Josafat li quixqꞌue xlokꞌal li Dios chi anchal xchꞌo̱l.— Ut ma̱ jun chic ralal xcꞌajol laj Ocozías quicana re ta̱ru̱k ta̱oc chokꞌ rey. Nak lix Atalía lix naꞌ laj Ocozías quirabi resil nak quicamsi̱c laj Ocozías, quixtakla xcamsinquil chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Ocozías, lix reyeb laj Judá. Abanan lix Josabet lix rabin li rey Joram quixcol laj Joás li ralal laj Ocozías. Quirisi saꞌ xya̱nkeb li ralal laj Ocozías li oqueb re chixcamsinquileb. Quixcꞌam laj Joás rochben li ixk li na-iloc re ut quixmukeb saꞌ jun li naꞌajej re cua̱rc re nak incꞌaꞌ teꞌtaꞌekꞌ xban lix Atalía. Lix Josabet lix rabin laj Joram ut rixakil laj Joiada laj tij, aꞌan li ranab laj Ocozías. Joꞌcan nak quixmuk laj Joás re nak incꞌaꞌ ta̱camsi̱k. Cuakib chihab quimukeꞌ laj Joás saꞌ lix templo li Dios xban lix Josabet. Ut lix Atalía cuan chokꞌ reina saꞌ li tenamit. Nak yo̱ chic xcuuk chihab xmukbal laj Joás, laj Joiada laj tij quixtakla xbokbaleb li cui̱nk aꞌin li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados: laj Azarías li ralal laj Jeroham, laj Ismael li ralal laj Johanán, laj Azarías li ralal laj Obed, laj Maasías li ralal laj Adaía ut laj Elisafat li ralal laj Zicri. Nak queꞌcuulac riqꞌuin laj Joiada queꞌxcꞌu̱b ru cꞌaꞌru teꞌxba̱nu ut queꞌxba̱nu li juramento saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios. Queꞌco̱eb saꞌ eb li tenamit Judá ut queꞌxchꞌutubeb laj levita ut eb li nequeꞌjolomin reheb li junju̱nk cabal saꞌ chixjunileb li tenamit. Nak queꞌcuulac Jerusalén, chixjunileb li chꞌutchꞌu̱queb aran queꞌxba̱nu jun li contrato riqꞌuin li rey saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Laj Joiada quixye reheb: —Cueꞌ li ralal li rey. Aꞌan ta̱oc chokꞌ rey joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ chirixeb li ralal xcꞌajol laj David. Anakcuan ba̱nuhomak chi joꞌcaꞌin: Te̱cauresi oxib chꞌu̱tal chi cui̱nk. Li jun chꞌu̱tal la̱ex aj tij ut la̱ex aj levita lix texcꞌanjelak saꞌ li hiloba̱l cutan. Texcꞌacꞌale̱nk saꞌ eb li oqueba̱l re li templo. Li xcab chꞌu̱tal teꞌcꞌacꞌale̱nk saꞌ li rochoch li rey ut rox chꞌu̱tal teꞌcꞌacꞌale̱nk saꞌ li oqueba̱l li cuan cuiꞌ li cimiento. Ut chixjunileb li tenamit teꞌcua̱nk saꞌ eb li neba̱l re lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ma̱ ani naru ta̱oc saꞌ li templo. Caꞌaj eb cuiꞌ laj tij ut eb laj levita li yo̱queb chi cꞌanjelac. Eb aꞌan naru nequeꞌoc xban nak ac santobresinbileb chi cꞌanjelac. Chixjunileb li cui̱nk li jun chꞌol chic teꞌcꞌacꞌale̱nk joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Li rey Joás sutsu̱k xbaneb laj levita nak ta̱e̱lk ut nak cua̱nk saꞌ li templo. Ut cua̱nk xchꞌi̱chꞌeb re pletic saꞌ rukꞌeb. Ut li ani ta̱oc saꞌ li templo ta̱camsi̱k.— Eb laj levita ut chixjunileb li cui̱nk aj Judá queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb xban laj Joiada laj tij. Queꞌxcꞌam chixjunileb li soldados li nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li hiloba̱l cutan joꞌ eb ajcuiꞌ li incꞌaꞌ teꞌcꞌanjelak chiru li hiloba̱l cutan. Laj Joiada laj tij ma̱ jun quixqꞌue xlese̱ns chi hila̱nc. Chirix aꞌan laj Joiada quixqꞌue reheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li junju̱nk chꞌu̱tal chi soldado eb lix la̱ns ut li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxcol cuiꞌ re xchꞌo̱leb, joꞌ li ni̱nki chꞌi̱chꞌ, joꞌ li cocꞌ. Li chꞌi̱chꞌ aꞌan, aꞌan li queꞌcꞌanjelac re li rey David, li xocxo̱queb saꞌ lix templo li Dios. Quixtzolobeb chixjunileb li soldado saꞌ xnaꞌajeb saꞌ li templo. Jun tzol quixqꞌueheb saꞌ li nim ut jun tzol quixqꞌueheb saꞌ li tzꞌe. Ut cuan quixqꞌueheb chixcꞌatk li artal. Li junju̱nk cuan xchꞌi̱chꞌeb saꞌ rukꞌeb re xcolbal li rey. Nak cuanqueb saꞌ xnaꞌajeb li soldado, laj Joiada ut eb li ralal queꞌrisi chak laj Joás li ralal laj Ocozías. Queꞌxqꞌue li corona saꞌ xjolom. Ut queꞌxqꞌue saꞌ rukꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li chakꞌrab. Queꞌxqꞌue li aceite saꞌ xjolom ut queꞌxxakab chokꞌ xreyeb. Ut queꞌxjap reheb chixyebal: —¡Chicua̱nk taxak xyuꞌam li karey! chanqueb. Nak lix Atalía quirabi nak li tenamit yo̱queb chi a̱linac ut yo̱queb chixjapbal reheb re xqꞌuebal xlokꞌal li rey, co̱ saꞌ junpa̱t saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ, li chꞌutchꞌu̱queb cuiꞌ li tenamit. Quiril li rey xakxo chixcꞌatk li rokechal li templo li cuan saꞌ li oqueba̱l li nequeꞌxxakab cuiꞌ ribeb li rey. Laj Joás sutsu xbaneb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌxya̱basi li trompetas. Eb li tenamit yo̱queb chixjapbal reheb xban xsahil xchꞌo̱leb ut yo̱queb chixya̱basinquil li trompetas. Eb laj bichanel yo̱queb chixchꞌeꞌbaleb lix cuajb ut yo̱queb chi cꞌamoc be chixlokꞌoninquil li Dios. Lix Atalía quixpej li rakꞌ ut quixjap re chixyebal: —¡Xineꞌxbalakꞌi! chan. Laj Joiada quixbokeb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados ut quixye reheb: —Isihomak lix Atalía saꞌ lix neba̱l li templo ut camsihomak li ani ta̱ta̱ke̱nk re, chan. Quixye chi joꞌcan xban nak incꞌaꞌ quiraj nak ta̱camsi̱k saꞌ li templo. Eb li soldados queꞌxchap lix Atalía ut queꞌxcꞌam saꞌ li oqueba̱l re li palacio li nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ li cacua̱y. Ut aran queꞌxcamsi. Ut laj Joiada quixba̱nu jun li contrato. Saꞌ li contrato quixye nak aꞌan ut eb li tenamit joꞌ ajcuiꞌ li rey teꞌxqꞌue xchꞌo̱l chi cua̱nc chokꞌ xtenamit li Dios. Chixjunileb li tenamit queꞌco̱eb saꞌ lix templo li yi̱banbil dios Baal ut queꞌxjucꞌ. Queꞌxjucꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li artal ut eb li yi̱banbil dios. Ut queꞌxcamsi chiru li artal laj Matán laj tij li quicꞌanjelac chiru laj Baal. Ut laj Joiada quixxakabeb laj tij ut eb laj levita chixjolominquil li cꞌanjel saꞌ li templo. Eb aꞌan queꞌxba̱nu li cꞌanjel joꞌ quixye li rey David junxil. Ut queꞌxcꞌat li mayej chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ lix chakꞌrab laj Moisés. Ut queꞌbichan ajcuiꞌ chi sa saꞌ xchꞌo̱leb joꞌ quiyeheꞌ chak reheb xban laj David. Ut laj Joiada quixqꞌueheb ajcuiꞌ li teꞌcꞌacꞌale̱nk saꞌ eb li oqueba̱l re lix templo li Ka̱cuaꞌ re nak incꞌaꞌ teꞌoc li incꞌaꞌ santobresinbileb. Chirix aꞌan laj Joiada quixcꞌam rochben eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado, eb li cuanqueb xcuanquil ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit, joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit. Queꞌrisi li rey Joás saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ut queꞌxcꞌam saꞌ li palacio. Queꞌoc saꞌ li nimla oqueba̱l. Ut queꞌxcꞌojob li rey Joás saꞌ li cꞌojariba̱l li nequeꞌcꞌojla cuiꞌ eb li rey. Chixjunileb li tenamit saheb saꞌ xchꞌo̱leb ut queꞌcuan chic saꞌ xya̱lal xban nak ac xcamsi̱c lix Atalía. Cuukub chihab cuan re laj Joás nak qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. Caꞌcꞌa̱l chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Lix naꞌ laj Joás, aꞌan lix Sibia. Beerseba xtenamit. Laj Joás quixba̱nu li us chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ najtil yoꞌyo laj Joiada laj tij. Laj Joiada quixsicꞌ ruheb cuib li rixakil laj Joás ut queꞌcuan li ralal ut eb lix rabin riqꞌuineb li ixk aꞌan. Mokon chic laj Joás quixye nak tixyi̱b chi us lix templo li Ka̱cuaꞌ. Quixbokeb laj tij ut eb laj levita riqꞌuin ut quixye reheb: —Texxic saꞌ chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ xcue̱nt Judá ut te̱xoc li tumin li naqꞌueman rajlal chihab xbaneb laj Israel. Li tumin aꞌan ta̱cꞌanjelak re xyi̱banquil chi us lix templo li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Te̱ba̱nu chi junpa̱t, chan. Abanan eb laj levita incꞌaꞌ queꞌxse̱ba ribeb chixba̱nunquil. Joꞌcan nak li rey Joás quixbok laj Joiada li xbe̱nil aj tij ut quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xataklaheb laj levita chixxocbal chak li tumin riqꞌuineb laj Judá ut laj Jerusalén re xyi̱banquil li tabernáculo li xocxo cuiꞌ li contrato joꞌ quixye laj Moisés reheb li tenamit?— (Junxil eb li queꞌoquen chirix lix Atalía li incꞌaꞌ us xnaꞌleb queꞌoc saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxchap li cꞌaꞌak re ru li santobresinbil ut aꞌan quicꞌanjelac chiruheb re xlokꞌoninquil eb lix yi̱banbil dios.) Li rey quixqꞌue chi yi̱ba̱c jun li ca̱x ut queꞌxqꞌue chirix lix templo li Ka̱cuaꞌ chixcꞌatk li oqueba̱l. Ut queꞌxtakla resil reheb chixjunileb li cuanqueb Judá ut Jerusalén nak teꞌxcꞌam chak lix mayej ut teꞌxqꞌue re li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixye laj Moisés laj cꞌanjel chiru li Dios reheb laj Israel nak cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ut chixjunileb li cuanqueb xcuanquil ut chixjunileb li tenamit queꞌxqꞌue lix mayej chi saheb saꞌ xchꞌo̱l toj retal quinujac li ca̱x. Ut eb laj levita queꞌxcꞌam li ca̱x riqꞌuin laj tzꞌi̱b li nacꞌanjelac chiru li rey. Nak queꞌril nak nabal li tumin cuan chi saꞌ, laj tzꞌi̱b ut li xbe̱nil aj tij queꞌxcꞌul li ca̱x ut queꞌrisi li tumin cuan chi saꞌ. Tojoꞌnak queꞌxqꞌue cuiꞌchic saꞌ xnaꞌaj. Joꞌcan queꞌxba̱nu cuulaj cuulaj ut queꞌxxoc nabal li tumin. Li rey ut laj Joiada queꞌxqꞌue li tumin reheb li nequeꞌjolomin re li cꞌanjel saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ut eb aꞌan chic queꞌtojoc reheb laj cablanel ut eb laj pechꞌ, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ hierro ut bronce re nak teꞌxyi̱b chi us lix templo li Ka̱cuaꞌ. Eb li cui̱nk li nequeꞌjolomin re li cꞌanjel cha̱bileb xnaꞌleb ut li cꞌanjel us qui-el chiruheb. Queꞌxyi̱b lix templo li Dios ut cha̱bil queꞌxcanab joꞌ nak quicuan junxil. Nak queꞌxchoy li cꞌanjel queꞌxcꞌam li tumin li qui-elaꞌan ut queꞌxkꞌaxtesi re li rey ut laj Joiada. Ut chiru li tumin aꞌan queꞌxyi̱b li cꞌaꞌak re ru li ta̱cꞌanjelak saꞌ li templo, joꞌ li cꞌanjeleba̱l re xqꞌuebal li cꞌatbil mayej ut eb li lecb ut li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin oro ut plata. Joꞌ najtil yoꞌyo laj Joiada junelic yo̱queb chixqꞌuebal lix cꞌatbil mayej saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ac ti̱x chic chi us laj Joiada nak quicam. Jun ciento chihab riqꞌuin laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (130) chihab cuan re nak quicam. Quimukeꞌ saꞌ lix tenamit laj David saꞌ li naꞌajej li queꞌmukeꞌ cuiꞌ eb li rey xban nak quicuan saꞌ ti̱quilal saꞌ xya̱nkeb laj Israel ut chiru li Dios. Ut quixba̱nu ajcuiꞌ li us saꞌ lix templo li Dios. Nak camenak chic laj Joiada, eb li cuanqueb xcuanquil aran Judá queꞌcuulac riqꞌuin li rey ut queꞌxye re nak teꞌxqꞌue xcuanquil. Ut li rey quixpa̱b li cꞌaꞌru queꞌxye. Queꞌxtzꞌekta̱na lix templo li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ ut aꞌ chic li yi̱banbil dios xAsera ut eb li jalam u̱ch queꞌxlokꞌoni. Xban li ma̱c queꞌxba̱nu, cꞌajoꞌ nak quichal xjoskꞌil li Dios saꞌ xbe̱neb laj Judá ut eb laj Jerusalén. Li Ka̱cuaꞌ quixtaklaheb lix profeta chi a̱tinac riqꞌuineb li tenamit ut chixyebal reheb nak teꞌsukꞌi̱k riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxye reheb nak incꞌaꞌ us yo̱queb. Abanan li tenamit incꞌaꞌ queꞌabin chiruheb. Ut lix musikꞌ li Dios quichal riqꞌuin laj Zacarías li ralal laj Joiada laj tij. Ut laj Zacarías quixakli saꞌ jun li naꞌajej najt xteram ut quixye reheb li tenamit: —Joꞌcaꞌin xye e̱re li Ka̱cuaꞌ. “¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nequeba̱nu li cꞌaꞌru naxye lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ? Incꞌaꞌ us tex-e̱lk. Xetzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ xextzꞌekta̱na ajcuiꞌ la̱ex,” chan. Abanan eb li tenamit queꞌxcꞌu̱b ru cꞌaꞌru teꞌxba̱nu re laj Zacarías. Ut li rey quixtaklaheb li tenamit chixcutbal chi pec toj retal queꞌxcamsi saꞌ li neba̱l re lix templo li Ka̱cuaꞌ. Quisach saꞌ xchꞌo̱l li rey Joás li usilal li qui-ux re xban laj Joiada lix yucuaꞌ laj Zacarías. Quixqꞌue ban chi camsi̱c laj Zacarías. Nak yo̱ chi ca̱mc, laj Zacarías quixye re: —Aꞌ taxak li Dios chi-ilok re li cꞌaꞌru xaba̱nu ut aꞌan taxak chiqꞌuehok re̱kaj a̱cue, chan. Saꞌ li sakꞌehil eb li soldados aj Siria queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuin laj Joás. Queꞌcuulac Judá ut queꞌcuulac ajcuiꞌ Jerusalén. Queꞌxcamsiheb chixjunileb li nequeꞌcꞌamoc be aran ut queꞌxcꞌam Damasco riqꞌuin lix reyeb chixjunil li cꞌaꞌak re ru li queꞌre̱chani saꞌ li ple̱t. Moco nabaleb ta li soldado aj Siria li queꞌchal chi pletic. Abanan queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Judá usta kꞌaxal nabaleb. Li Ka̱cuaꞌ quixkꞌaxtesiheb aꞌan saꞌ rukꞌeb laj Siria xban nak eb aꞌan queꞌxtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixtakla raylal saꞌ xbe̱n li rey Joás. Nak queꞌco̱eb laj Siria queꞌxcanab chi tꞌantꞌo chi ca̱mc re li rey Joás. Eb li queꞌcꞌanjelac chiru queꞌxcꞌu̱b ru cꞌaꞌru teꞌxba̱nu re xqꞌuebal re̱kaj nak quixqꞌue chi camsi̱c laj Zacarías li ralal laj Joiada laj tij. Queꞌxcamsi laj Joás nak cuan saꞌ xchꞌa̱t. Chirix aꞌan queꞌxmuk saꞌ lix tenamit laj David, abanan ma̱cuaꞌ saꞌ li naꞌajej li queꞌmukeꞌ cuiꞌ eb li rey. Eb li queꞌcꞌu̱ban re xcamsinquil li rey Joás, aꞌaneb aꞌin: laj Zabad lix yum lix Simeat, Amón xtenamit; ut laj Jozabad lix yum lix Simrit, Moab xtenamit. Ut eb li ralal laj Joás, aꞌan tzꞌi̱banbil retalileb saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li cꞌaꞌru quilajeꞌxba̱nu eb li rey. Ut tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ retalil li cꞌaꞌru quixye li profeta chirix laj Joás joꞌ ajcuiꞌ chanru nak laj Joás quixqꞌue chi yi̱ba̱c cuiꞌchic lix templo li Dios. Ut aꞌ chic laj Amasías li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. O̱b xcaꞌcꞌa̱l (25) chihab cuan re laj Amasías nak qui-oc chokꞌ rey. Bele̱b xcaꞌcꞌa̱l (29) chihab quicuan saꞌ xcuanquil saꞌ li tenamit Jerusalén. Lix naꞌ, aꞌan xJoadán xcꞌabaꞌ. Jerusalén xtenamit. Laj Amasías quixba̱nu li us chiru li Ka̱cuaꞌ. Abanan moco anchal ta xchꞌo̱l nak quixba̱nu. Nak ac xakxo saꞌ xnaꞌaj lix cuanquil li rey Amasías quixtakla xcamsinquileb laj cꞌanjel chiru li queꞌcamsin re li rey Joás lix yucuaꞌ. Abanan incꞌaꞌ quixtakla xcamsinquil li ralal xcꞌajoleb. Quixba̱nu ban li quixye li Ka̱cuaꞌ joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés nak li Ka̱cuaꞌ quixye: —Eb li naꞌbej yucuaꞌbej incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k xban li ma̱c li queꞌxba̱nu li alal cꞌajolbej, chi moco li alal cꞌajolbej teꞌcamsi̱k xban lix ma̱queb lix naꞌ xyucuaꞌeb. Tixtoj ban xma̱c li ani cuan xma̱c. Li rey Amasías quixchꞌutubeb chixjunileb li cui̱nk xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Judá ut laj Benjamín. Quixqꞌueheb chi chꞌu̱tal aꞌ yal aniheb li rechꞌalal. Quixxakabeb li teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱neb li ju̱nk mil chi soldado joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li ju̱nk ciento chi soldado. Li cui̱nk li queꞌajla̱c ac xeꞌxba̱nu junmay chihab. Oxib ciento mil chixjunileb. Sicꞌbileb ru ut cauresinbileb re teꞌxic chi pletic riqꞌuin la̱ns ut riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ re xcolbal re xchꞌo̱leb. Quixbok ajcuiꞌ jun ciento mil chi soldado aj Israel ut quixtojeb riqꞌuin oxlaju xca̱cꞌa̱l (73) quintal li plata. Jun xprofeta li Dios quicuulac riqꞌuin laj Amasías ut quixye re: —At rey, eb li soldado aj Israel incꞌaꞌ naru nequeꞌxic chi pletic cha̱cuix xban nak moco cuan ta li Dios riqꞌuineb laj Israel, chi moco cuan ta riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Usta cau e̱chꞌo̱l nak yo̱kex chi pletic, abanan li Dios texkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Li Dios, aꞌan cuan xcuanquil chi tenkꞌa̱nc ut cuan ajcuiꞌ xcuanquil che̱canabanquil chi sachecꞌ, chan. Laj Amasías quixye re: —¿Cꞌaꞌru ta̱cana̱k cuiꞌ li oxlaju xca̱cꞌa̱l quintal li plata li xinqꞌue reheb li soldado aꞌin? chan. Ut li profeta quixye re: —Li Dios naru tixqꞌue a̱cue nabal chic chiru aꞌan, chan. Joꞌcan nak laj Amasías quixtaklaheb saꞌ rochocheb lix solda̱deb laj Efraín. Ma̱ caꞌchꞌin nak quichal xjoskꞌileb saꞌ xbe̱neb laj Judá nak queꞌsukꞌi saꞌ li rochocheb. Ut li rey Amasías quixcacuubresi xchꞌo̱l ut quixcꞌameb lix soldados saꞌ li ru takꞌa cuan cuiꞌ li atzꞌam. Ut aran queꞌxcamsiheb laje̱b mil li soldado re li tenamit Seir. Eb li soldado aj Judá queꞌxchap ajcuiꞌ laje̱b mil chi cui̱nk chi yoꞌyo̱queb. Ut queꞌxcꞌameb toj saꞌ xbe̱n jun li sako̱nac ut aran queꞌxtolcꞌosiheb ut pedasinbileb chic nak coxeꞌnak toj takꞌa. Nak yo̱ chi cꞌulma̱nc aꞌan, eb li soldado aj Israel li queꞌtakla̱c saꞌ rochocheb, queꞌoc saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Judá naticla chak Samaria ut nacuulac toj Bet-horón. Queꞌxcamsiheb oxib mil chi cristian ut nabal li cꞌaꞌak re ru queꞌrelkꞌa saꞌ eb li tenamit aꞌan. Nak laj Amasías quisukꞌi chixcamsinquileb laj Edom, quixcꞌameb saꞌ lix tenamit lix dioseb laj Seir ut qui-oc chixlokꞌoninquileb. Quixcuikꞌib rib chiruheb ut quixcꞌat lix mayej chiruheb. Cꞌajoꞌ nak quixchikꞌ xjoskꞌil li Dios laj Amasías. Li Dios quixtakla lix profeta riqꞌuin ut li profeta quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak nacalokꞌoniheb li yi̱banbil dios aꞌin li incꞌaꞌ queꞌru xcolbaleb laj Edom cha̱cuu la̱ex? chan. Toj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac nak li rey quixye re: —¿Ani xxakaban a̱cue chi qꞌuehoc innaꞌleb? Cui incꞌaꞌ ta̱canab a̱tinac, la̱in tintakla a̱camsinquil, chan. Ut li profeta quixcanab xqꞌuebal xnaꞌleb ut quixye re: —La̱in ninnau nak li Dios tixsach a̱cuu xban nak xaba̱nu li incꞌaꞌ us aꞌin ut incꞌaꞌ xacꞌul li naꞌleb li xinqꞌue raj a̱cue, chan. Ut li rey Amasías quia̱tinac riqꞌuineb li nequeꞌqꞌuehoc xnaꞌleb ut queꞌxcꞌu̱b ru cꞌaꞌru tixba̱nu. Chirix aꞌan quixtakla xyebal re laj Joás lix reyeb laj Israel nak ta̱cha̱lk chi pletic riqꞌuin. Laj Joás, aꞌan li ralal laj Joacaz ut ri laj Jehú. Abanan laj Joás lix reyeb laj Israel quixtakla xyebal li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin re laj Amasías lix reyeb laj Judá: —Sa jun li cutan jun to̱n li qꞌuix quixtakla xyebal re li cheꞌ chacalteꞌ li cuan Líbano li a̱tin aꞌin, “Qꞌue la̱ rabin chokꞌ rixakil li cualal”, chan. Ut jun li joskꞌ aj xul quinumeꞌ ut quixyekꞌi saꞌ rok li jun to̱n chi qꞌuix. At rey Amasías, la̱at yo̱cat chixyebal nak xatnumta saꞌ xbe̱neb laj Edom. Joꞌcan nak yo̱cat chixnimobresinquil a̱cuib ut ta̱cuaj nak ta̱qꞌuehekꞌ a̱lokꞌal. Kꞌaxal us nak tatcana̱k saꞌ la̱ tenamit. ¿Cꞌaꞌru aj e nak ta̱chꞌic a̱cuib la̱at saꞌ chꞌaꞌajquilal ut ta̱chꞌiqueb laj Judá saꞌ chꞌaꞌajquilal? chan li rey Joás. Laj Amasías incꞌaꞌ qui-abin chiru xban nak ac cuan saꞌ xchꞌo̱l li Dios nak tixkꞌaxtesi laj Amasías saꞌ rukꞌ li rey Joás. Quixba̱nu chi joꞌcan xban nak quixtiquib xlokꞌoninquil li jalanil dios li queꞌxlokꞌoni eb laj Edom. Joꞌcan nak laj Joás lix reyeb laj Israel co̱ aran Bet-semes li cuan saꞌ xcue̱nt Judá chi pletic riqꞌuin laj Amasías lix reyeb laj Judá. Eb lix soldado laj Judá queꞌtꞌaneꞌ saꞌ rukꞌeb laj Israel. Joꞌcan nak queꞌe̱lelic ut queꞌco̱eb saꞌ rochocheb. Laj Joás lix reyeb laj Israel quixchap laj Amasías lix reyeb laj Judá saꞌ li tenamit Bet-semes. Laj Amasías, aꞌan li ralal laj Joás ut ri laj Joacaz. Chirix aꞌan laj Joás quixcꞌam laj Amasías Jerusalén. Ut queꞌxjucꞌ jun ciento metro riqꞌuin ca̱cꞌa̱l metro li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Jerusalén. Naticla cuan cuiꞌ li oqueba̱l Efraín ut nacuulac toj cuan cuiꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ xuc. Li rey Joás quixcꞌam chixjunil li oro ut li plata joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunil li secꞌ li cuan saꞌ lix templo li Dios li cuanqueb saꞌ xcue̱nt laj Obed-edom. Quixcꞌam ajcuiꞌ chixjunil li terto xtzꞌak li cuan saꞌ rochoch li rey. Ut quixcꞌameb chi pre̱xil nabaleb li cuanqueb xcuanquil ut quisukꞌi cuiꞌchic Samaria. Laj Amasías, li ralal laj Joás lix reyeb laj Judá, toj quicuan oꞌlaju chihab chic nak ac xcam laj Joás lix reyeb laj Israel. Laj Joás aꞌan li ralal laj Joacaz li quicuan chokꞌ xreyeb laj Israel. Chixjunil li quixba̱nu li rey Amasías saꞌ xticlajic toj saꞌ rosoꞌjic tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu eb lix reyeb laj Judá ut lix reyeb laj Israel. Chalen nak laj Amasías quixcanab xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ, eb li tenamit li cuanqueb Jerusalén queꞌxcꞌu̱b ru chanru nak teꞌxcamsi. Laj Amasías quie̱lelic chiruheb ut co̱ toj Laquis. Abanan queꞌxta̱ke ut aran queꞌxcamsi. Nak ac queꞌxcamsi, queꞌxcꞌam cuiꞌchic Jerusalén chirix cacua̱y ut queꞌxmuk saꞌ lix tenamit laj David li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Chirix chic aꞌan eb li tenamit queꞌxxakab laj Uzías chokꞌ xreyeb laj Judá chokꞌ re̱kaj laj Amasías lix yucuaꞌ. Cuaklaju chihab cuan re laj Uzías nak qui-oc chokꞌ rey. Laj Uzías quixyi̱b cuiꞌchic li tenamit Elot ut quixkꞌaxtesi reheb laj Judá nak ac xcam lix yucuaꞌ. Cuaklaju chihab cuan re laj Uzías nak qui-oc chokꞌ rey. Cablaju roxcꞌa̱l (52) chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Lix naꞌ laj Uzías, aꞌan lix Jecolías xcꞌabaꞌ. Jerusalén xtenamit. Laj Uzías quixba̱nu li us chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixba̱nu laj Amasías lix yucuaꞌ. Quixsicꞌ li Dios saꞌ eb li cutan nak laj Zacarías yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal li Dios chiru. Nak quixsicꞌ li Dios, li Dios quirosobtesi ut us qui-el riqꞌuin li cꞌaꞌru quixba̱nu. Laj Uzías co̱ chi pletic riqꞌuineb laj filisteo ut quixjuqꞌueb li tzꞌac li sutsu̱queb cuiꞌ li tenamit Gat, Jabnia, ut Asdod. Ut quixyi̱beb li tenamit li cuan saꞌ xcue̱nt Asdod joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb cuiꞌ eb laj filisteo. Li Dios quixtenkꞌa laj Uzías nak quipletic riqꞌuineb laj filisteo ut riqꞌuineb laj árabes li cuanqueb Gur-baal ut riqꞌuineb ajcuiꞌ laj amonita. Eb laj amonita queꞌxsi xma̱tan laj Uzías. Cꞌajoꞌ nak quiniman xcuanquil laj Uzías ut naꞌno chixjunil li quilajxba̱nu saꞌ eb li naꞌajej toj saꞌ li nuba̱l re Egipto. Laj Uzías quixyi̱beb li cab li najt xteram saꞌ xbe̱n li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Jerusalén re teꞌxcol cuiꞌ ribeb. Quixyi̱b jun chixcꞌatk li oqueba̱l li cuan saꞌ xuc ut jun saꞌ li oqueba̱l li na-iloc saꞌ li ru takꞌa ut jun chic quixyi̱b saꞌ li xuc jun chic. Quixyi̱beb ajcuiꞌ li cab li najt xteram saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ut quixbec nabal li haꞌ xban nak cuan nabal lix queto̱mk saꞌ li ru takꞌa ut saꞌ li naꞌajej Sefela li tzu̱l ru. Ut cuanqueb ajcuiꞌ lix mo̱s li queꞌcꞌanjelac saꞌ lix naꞌaj lix uvas joꞌ saꞌ li tzu̱l ut saꞌ li ru takꞌa saꞌ li cha̱bil chꞌochꞌ xban nak aꞌan quicuulac ajcuiꞌ chiru li a̱uc. Nabaleb lix soldado laj Uzías. Eb aꞌan nequeꞌxic chi pletic chi chꞌu̱tal joꞌ queꞌxcꞌu̱b ru laj Jeiel laj tzꞌi̱b, ut laj Maasías li nim xcuanquil, ut laj Hananías xcomoneb li nequeꞌtenkꞌan re li rey. Cuib mil riqꞌuin cuakib ciento (2,600) chi cui̱nk li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados. Aꞌaneb li queꞌjolomin reheb li junju̱nk cabal ut cauheb xchꞌo̱l chi pletic. Eb aꞌan queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb oxib ciento mil riqꞌuin cuukub mil riqꞌuin o̱b ciento (307,500) chi soldado tzolbileb chi pletic ut cauheb xchꞌo̱l chixtenkꞌanquil li rey chi pletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Li rey Uzías quixtakla xyi̱banquil xchꞌi̱chꞌeb li junju̱nk chi soldado. Queꞌyi̱ba̱c lix chꞌi̱chꞌ re xcolbal re xchꞌo̱l, lix la̱ns, lix punit chꞌi̱chꞌ, li rakꞌ chꞌi̱chꞌ, lix tzimaj ut lix rantꞌin. Quixqꞌueheb li cui̱nk li cuanqueb xnaꞌleb aran Jerusalén chixyi̱banquil li cꞌanjeleba̱l re pletic. Eb li chꞌi̱chꞌ aꞌin queꞌqꞌueheꞌ saꞌ eb li cab li najt xteram ut saꞌ xbe̱n li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit re xcutbal li ni̱nki pec ut li tzimaj. Quiniman xcuanquil laj Uzías xban nak cꞌajoꞌ nak quitenkꞌa̱c xban li Dios ut naꞌno ru yalak bar. Abanan nak quiniman chi us lix cuanquil laj Uzías, quixnimobresi rib xjunes rib. Ut xban aꞌan quixqꞌue rib saꞌ raylal. Quixkꞌet li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ lix Dios ut qui-oc saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ re nak tixcꞌat li pom saꞌ xbe̱n li artal li nacꞌatman cuiꞌ li pom. Laj Azarías laj tij qui-oc saꞌ li templo chirix li rey Uzías. Ca̱cꞌa̱l (80) chic laj tij li cauheb xchꞌo̱l cuanqueb rochben laj Azarías. Queꞌxye re li rey nak incꞌaꞌ us li yo̱ chixba̱nunquil. Queꞌxye re: —At rey Uzías, ma̱cuaꞌ a̱cue la̱at xcꞌatbal li pom chiru li Ka̱cuaꞌ. Eb li ralal laj Aarón, aꞌaneb laj tij. Aꞌaneb li sicꞌbil ruheb chixcꞌatbal li pom chiru li Ka̱cuaꞌ. At rey, elen saꞌ li santil naꞌajej aꞌin. La̱at xakꞌet li ra̱tin li Dios. Ut incꞌaꞌ ta̱qꞌuehekꞌ a̱lokꞌal xban li Dios, chanqueb. Li rey Uzías xakxo chiru li artal saꞌ li templo. Cuan saꞌ rukꞌ jun li sansar, xnaꞌaj xcꞌatbal li pom. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ riqꞌuineb laj tij. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan qui-el li xox saklep xcꞌabaꞌ saꞌ xpe̱quem. Ut eb laj tij li xakxo̱queb chixcꞌatk li artal yo̱queb chirilbal. Laj Azarías li xbe̱nil aj tij quiril nak saklep chic rix laj Uzías. Ut queꞌril ajcuiꞌ chixjunileb laj tij. Joꞌcan nak queꞌrisi chi junpa̱t saꞌ li templo. Ut laj Uzías quiraj e̱lc xban nak quiril nak li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue li yajel aꞌin saꞌ xbe̱n. Ut li rey Uzías quicuan chi saklep rix toj retal quicam. Quicuan xjunes saꞌ jun li cab joꞌ eb chixjunileb li saklep rix. Incꞌaꞌ chic quiru chi oc saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Jotam, li ralal, qui-oc chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li tenamit chokꞌ ru̱chil. Chixjunil li quilajxba̱nu laj Uzías nak cuan chokꞌ rey chalen saꞌ xticlajic toj saꞌ rosoꞌjic tzꞌi̱banbil retalil xban li profeta Isaías li ralal laj Amoz. Quicam laj Uzías ut quimukeꞌ saꞌ chꞌochꞌ saꞌ li naꞌajej li queꞌmukeꞌ cuiꞌ eb li rey, li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Eb li tenamit queꞌxye nak aꞌan saklep rix. Ut aꞌ chic laj Jotam li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. O̱b xcaꞌcꞌa̱l (25) chihab cuan re laj Jotam nak qui-oc chokꞌ rey. Cuaklaju (16) chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Lix naꞌ xJerusa xcꞌabaꞌ. Aꞌan lix rabin laj Sadoc. Laj Jotam quixba̱nu li us chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixba̱nu laj Uzías lix yucuaꞌ, abanan incꞌaꞌ qui-oc saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ut eb li tenamit incꞌaꞌ queꞌxcanab xlokꞌoninquil li jalanil dios. Li rey Jotam quixyi̱b cuiꞌchic li nimla oqueba̱l saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ ut quixqꞌue ajcuiꞌ chi yi̱ba̱c li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit. Quixyi̱beb li tenamit saꞌ eb li tzu̱l aran Judá. Ut saꞌ eb li qꞌuicheꞌ quixyi̱b li cab li najt xteram re xcolbaleb rib. Laj Jotam quipletic riqꞌuin lix reyeb li ralal xcꞌajol laj Amón. Saꞌ li chihab aꞌan eb laj Amón queꞌxtoj re laj Jotam numenak oxlaju xca̱cꞌa̱l quintal li plata ut laje̱b mil quintal li trigo ut laje̱b mil quintal li cebada. Joꞌcan queꞌxba̱nu saꞌ li xcab chihab ut saꞌ li rox chihab. Quiniman xcuanquil li rey Jotam xban nak quixba̱nu li us chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dios. Chixjunil li quixba̱nu li rey Jotam, joꞌ ajcuiꞌ li ple̱t li quixba̱nu, tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel ut lix reyeb laj Judá. O̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab cuan re nak qui-oc chokꞌ rey. Ut cuaklaju chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Laj Jotam quicam ut quimukeꞌ saꞌ li naꞌajej li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ saꞌ lix tenamit laj David. Ut aꞌ chic laj Acaz li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Junmay chihab cuan re laj Acaz nak qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. Cuaklaju chihab quicuan chokꞌ rey aran Jerusalén. Abanan incꞌaꞌ quicuan saꞌ ti̱quilal chiru li Dios joꞌ nak quicuan laj David, lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Quixba̱nu ban joꞌ queꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Ut quixyi̱b lix jalanil dios chꞌi̱chꞌ Baal xcꞌabaꞌ. Ut quixcꞌat li pom saꞌ li ru takꞌa Hinom. Ut quixcꞌateb chokꞌ xmayej lix cocꞌal joꞌ queꞌxba̱nu li tenamit li queꞌisi̱c saꞌ li naꞌajej aꞌan xban li Dios nak eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌoc aran. Li rey Acaz quixqꞌue ajcuiꞌ li cꞌatbil mayej ut quixcꞌat li pom saꞌ eb li naꞌajej li najt xteram ut saꞌ eb li tzu̱l ut rubeleb li cheꞌ li ni̱nk xmuheb. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ Dios quixkꞌaxtesi li rey Acaz saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Siria. Eb laj Siria queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Judá ut queꞌxchap nabaleb ut queꞌxcꞌam chi pre̱xil toj Damasco. Ut quitꞌaneꞌ ajcuiꞌ li rey Acaz saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Israel ut nabaleb li queꞌcamsi̱c xban. Chiru jun cutan li rey Peka li ralal laj Remalías quixcamsiheb aran Judá jun ciento riqꞌuin junmay mil (120,000) chi soldado cauheb xchꞌo̱l chi pletic. Quicꞌulman chi joꞌcan xban nak eb laj Judá queꞌxtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Laj Zicri, aꞌan jun li cui̱nk nim xcuanquil saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Laj Zicri quixcamsi laj Maasías li ralal li rey. Ut quixcamsi laj Azricam li na-iloc re lix jun cablal li rey ut quixcamsi ajcuiꞌ laj Elcana li xcab chi takla̱nc. Eb laj Israel queꞌxcꞌam chi pue̱rs cuib ciento mil (200,000) laj Judá, joꞌ ixk ut joꞌ cocꞌal, usta rech tenamitil. Ut nabal ajcuiꞌ li cꞌaꞌak re ru li queꞌre̱chani saꞌ li ple̱t li queꞌxcꞌam Samaria. Saꞌ li tenamit Samaria cuan jun lix profeta li Dios, aj Obed xcꞌabaꞌ. Qui-el chixcꞌulbaleb li soldado aj Israel nak oqueb re saꞌ li tenamit. Li profeta quixye reheb: —Li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ quijoskꞌoꞌ riqꞌuineb laj Judá. Joꞌcan nak quixkꞌaxtesiheb saꞌ e̱rukꞌ la̱ex. Abanan li Ka̱cuaꞌ toj saꞌ choxa quixqꞌue chak retal nak xecamsiheb chi yo̱ e̱joskꞌil. Ut anakcuan la̱ex te̱raj te̱qꞌue chokꞌ rahobtesinbil mo̱s eb laj Judá ut eb laj Jerusalén. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xexma̱cob la̱ex chiru li Ka̱cuaꞌ li kaDios? Joꞌcan nak anakcuan abihomak li cꞌaꞌru tinye e̱re. Canabomakeb chi sukꞌi̱c eb laj Judá le̱ rech tenamitil li xecꞌameb chak chi pre̱xil xban nak yo̱ xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ e̱be̱n, chan. Ca̱hib li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Efraín incꞌaꞌ queꞌxcꞌul xchꞌo̱l li cꞌaꞌru li yo̱queb chixba̱nunquil li soldado laj Israel. Aꞌaneb aꞌin li ca̱hib chi cui̱nk: Laj Azarías li ralal laj Johanán, laj Berequías li ralal laj Mesilemot, laj Ezequías li ralal laj Salum, ut laj Amasa li ralal laj Hadlai. Eb aꞌan queꞌxye: —Incꞌaꞌ nakaj te̱rocsiheb chak li pre̱x aꞌan saꞌ li katenamit. Cui te̱rocsiheb ta̱numta̱k li kama̱c chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Li cꞌaꞌru yo̱quex la̱ex, aꞌan xqꞌuebal xtzꞌakob li ma̱c saꞌ kabe̱n. ¿Ma te̱raj te̱qꞌue xtzꞌakob li raylal yo̱co chixcꞌulbal? Ac cuan kama̱c ut yo̱ xjoskꞌil li Dios saꞌ kabe̱n, chanqueb. Joꞌcan nak eb li soldado queꞌxcanabeb laj Judá joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌak re ru li queꞌxxoc chak saꞌ li ple̱t chiruheb li nequeꞌtaklan ut chiruheb li chꞌutchꞌu̱queb aran. Eb li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be queꞌxsicꞌ li tꞌicr saꞌ xya̱nk li cꞌaꞌru quicanaba̱c ut queꞌxqꞌue rakꞌeb laj Judá li tꞌustꞌu̱queb. Queꞌxqꞌue ajcuiꞌ lix xa̱beb ut lix cua rucꞌaheb, joꞌ ajcuiꞌ lix ban. Eb li tacuajenakeb queꞌxqꞌue chirix li bu̱r ut queꞌxcꞌam saꞌ li tenamit Jericó li cuan cuiꞌ nabal li cheꞌ palma ut queꞌxcanabeb riqꞌuineb li rechꞌalal. Ut chirix aꞌan queꞌsukꞌi cuiꞌchic Samaria eb li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be. Saꞌ eb li cutan aꞌan li rey Acaz quixtaklaheb lix takl riqꞌuineb lix reyeb laj Asiria chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquil chiruheb. Quiraj xtenkꞌanquil xban nak eb laj Edom queꞌchal ut queꞌpletic riqꞌuineb laj Judá ut nabaleb li cristian li queꞌxcꞌam chi pre̱xil. Ut eb laj filisteo queꞌpletic riqꞌuineb saꞌ eb li tenamit li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa Sefela ut Neguev li cuan saꞌ xcue̱nt Judá. Eb laj filisteo queꞌre̱chaniheb li tenamit Bet-semes, Ajalón, Gederot, Soco rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l li cuanqueb chi xjun sutam, Timna rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l li cuanqueb chi xjun sutam, ut Gimzo rochbeneb li cocꞌ cꞌaleba̱l li cuanqueb chi xjun sutam. Ut aran queꞌcana chi cua̱nc eb laj filisteo. Xban nak laj Acaz lix reyeb laj Judá quixtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ ut quicꞌamoc be chiruheb laj Judá chi ma̱cobc, joꞌcan nak li Dios quixcubsi xcuanquileb laj Judá. Laj Tiglat-pileser, lix reyeb laj Asiria, quicuulac riqꞌuin laj Acaz. Abanan incꞌaꞌ quixtenkꞌa. Raylal ban quixba̱nu re. Li rey Acaz quirisi saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ li terto xtzꞌak ut quixsi re laj Tiglat-pileser. Quixsi ajcuiꞌ re li terto xtzꞌak li quicuan saꞌ li palacio ut li quicuan riqꞌuineb li cuanqueb xcuanquil. Usta chixjunil aꞌin quiqꞌueheꞌ re laj Tiglat-pileser, abanan incꞌaꞌ ajcuiꞌ quixtenkꞌa li rey Acaz. Usta cuan saꞌ raylal li rey Acaz, abanan kꞌaxal cuiꞌchic quima̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ. Quixqꞌue xmayej chiruheb lix dioseb laj Damasco li queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Judá. Ut quixye: —Eb lix reyeb laj Siria queꞌtenkꞌa̱c xbaneb lix dioseb. Joꞌcan nak la̱in tinmayejak chiruheb re nak tineꞌxtenkꞌa ajcuiꞌ la̱in, chan. Abanan xban li ma̱c aꞌan li quixba̱nu laj Acaz, joꞌcan nak qui-isi̱c xcuanquil ut qui-isi̱c ajcuiꞌ xcuanquil chixjunileb laj Judá. Moco caꞌaj cuiꞌ aꞌan ta li quixba̱nu li rey Acaz. Quirisiheb ban saꞌ lix templo li Dios chixjunil li cꞌaꞌru nacꞌanjelac aran. Quixtzꞌapeb li oqueba̱l re li templo ut quixyi̱beb li artal saꞌ chixjunileb li be li cuanqueb Jerusalén. Li rey Acaz quixyi̱b li artal saꞌ chixjunileb li naꞌajej li najt xteram aran Judá re nak ta̱cꞌatma̱nk li mayej chiruheb li jalanil dios. Joꞌcan nak quixchikꞌ xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Chixjunil li quixba̱nu laj Acaz nak cuan chokꞌ rey, chalen saꞌ xticlajic toj saꞌ rosoꞌjic, tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu eb lix reyeb laj Judá ut lix reyeb laj Israel. Laj Acaz quicam ut quimukeꞌ saꞌ li tenamit Jerusalén li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Abanan incꞌaꞌ quimukeꞌ saꞌ li mukleba̱l li queꞌmukeꞌ cuiꞌ eb lix reyeb laj Israel. Ut aꞌ chic laj Ezequías li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. O̱b xcaꞌcꞌa̱l (25) chihab cuan re laj Ezequías nak qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. Bele̱b xcaꞌcꞌa̱l (29) chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Lix naꞌ, aꞌan lix Abías lix rabin laj Zacarías. Laj Ezequías quicuan saꞌ ti̱quilal chiru li nimajcual Dios joꞌ nak quicuan laj David lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Saꞌ li xbe̱n po re li xbe̱n chihab roquic chokꞌ rey laj Ezequías quixte li oqueba̱l re lix templo li nimajcual Dios ut quixtakla xyi̱banquil. Quixtakla xbokbaleb laj tij ut eb laj levita ut quixchꞌutubeb saꞌ li neba̱l li nacana saꞌ li este. Ut quixye reheb: —Chine̱rabihak la̱ex aj levita. Santobresihomak e̱rib la̱ex ut santobresihomak lix templo li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut isihomak saꞌ li templo chixjunil li cꞌaꞌru namuxuc ru. Eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ li kaDios ut queꞌxba̱nu li incꞌaꞌ nacuulac chiru. Queꞌxcanab xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ lix templo ut queꞌxtzꞌekta̱na. Queꞌxtzꞌap li oqueba̱l re lix templo ut incꞌaꞌ chic queꞌxqꞌue xxamleleb li candil. Incꞌaꞌ chic queꞌxcꞌat li incienso chi moco queꞌxqꞌue lix cꞌatbil mayejeb saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Joꞌcan nak quichal xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb laj Judá ut saꞌ xbe̱neb laj Jerusalén. Quixqꞌueheb chi seꞌe̱c ut chi hobecꞌ. Ut xiu xiu rilbaleb quixcanabeb joꞌ yo̱quex chirilbal la̱ex anakcuan. Eb li kayucuaꞌ queꞌcamsi̱c chi chꞌi̱chꞌ. Ut eb li kalal kacꞌajol ut eb li kixakil queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil xban li incꞌaꞌ us queꞌxba̱nu. Joꞌcan nak anakcuan xinye nak tinba̱nu junak li contrato riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel re nak ta̱e̱lk xjoskꞌil saꞌ kabe̱n. La̱ex aj levita, me̱canab cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ, xban nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quisicꞌoc e̱ru re nak junelic cua̱nkex riqꞌuin ut texcꞌanjelak chiru ut re nak te̱cꞌat li incienso chiru, chan laj Ezequías. Eb laj levita li queꞌxtiquib cꞌanjelac chi ticto, aꞌaneb aꞌin: eb li ralal xcꞌajol laj Coat, aꞌaneb laj Mahat li ralal laj Amasai ut laj Joel li ralal laj Azarías; eb li ralal xcꞌajol laj Merari, aꞌaneb laj Cis li ralal laj Abdi, ut laj Azarías li ralal laj Jehalelel; eb li ralal xcꞌajol laj Gersón, aꞌaneb laj Joa li ralal laj Zima ut laj Edén li ralal laj Joa. Eb li queꞌoc chi cꞌanjelac saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Elizafán, aꞌaneb laj Simri ut laj Jeiel; eb li ralal xcꞌajol laj Asaf, aꞌaneb laj Zacarías ut laj Matanías. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Hemán, aꞌaneb laj Jehiel ut laj Simei; ut eb li ralal xcꞌajol laj Jedutún, aꞌaneb laj Semaías ut laj Uziel. Eb laj levita aꞌin queꞌxchꞌutubeb lix comoneb. Queꞌxsantobresi ribeb ut chirix aꞌan queꞌoc chixsantobresinquil li templo joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ ut li rey. Eb laj tij queꞌoc saꞌ li templo re teꞌxsabesi ut queꞌrisi saꞌ li templo chixjunil li moco xcꞌulub ta cua̱nc aran. Queꞌxcꞌam saꞌ li neba̱l re li templo. Chirix aꞌan eb laj levita chic queꞌcꞌamoc re toj saꞌ li nimaꞌ Cedrón. Queꞌxtiquib xsantobresinquil li templo saꞌ li xbe̱n cutan re li xbe̱n po. Chiru cuakxakib cutan queꞌrakeꞌ xsantobresinquil chixjunil toj saꞌ li oqueba̱l re li templo. Ut chiru li cuakxakib cutan chic yo̱queb chixcauresinquil li templo re teꞌlokꞌoni̱nk cuiꞌ. Queꞌxchoy li cꞌanjel saꞌ li cuaklaju xbe li xbe̱n po. Chirix chic aꞌan queꞌco̱eb riqꞌuin li rey Ezequías ut queꞌxye re: —Ac xkasabesi chixjunil lix templo li Ka̱cuaꞌ. Xkasantobresi li artal li nacꞌatman cuiꞌ li mayej joꞌ ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ li nacꞌanjelac, joꞌ ajcuiꞌ li me̱x li naqꞌueman cuiꞌ li kꞌaxtesinbil caxlan cua joꞌ ajcuiꞌ li secꞌ. Xkacauresi ut xkasantobresi chixjunil li cꞌanjeleba̱l li quirisi li rey Acaz saꞌ li templo nak quixtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ. Anakcuan eb li cꞌanjeleba̱l cuan chiru lix artal li nimajcual Dios, chanqueb. Joꞌ cuulajak chic nak toj ekꞌela li rey Ezequías quixchꞌutubeb chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit ut queꞌco̱eb saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxcꞌam cuukub li bo̱yx toj sa̱jeb, cuukub li te̱lom carner, ut cuukub chic li te̱lom carner li toj sa̱jeb joꞌ ajcuiꞌ cuukub li te̱lom chiba̱t. Queꞌxcꞌameb li xul aꞌin re teꞌxmayeja re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱c li rey ut li ralal xcꞌajol joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb Judá. Ut re ajcuiꞌ xsantobresinquil lix templo li Ka̱cuaꞌ. Li rey quixye reheb laj tij nak aꞌaneb li teꞌcꞌatok re li xul saꞌ xbe̱n lix artal li Ka̱cuaꞌ. Eb laj tij, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Aarón. Eb laj tij queꞌxcamsiheb li toro ut queꞌxxoc lix quiqꞌueleb. Queꞌxrachrachi saꞌ xbe̱n li artal. Ut queꞌxcamsi ajcuiꞌ eb li carner li che̱queb, joꞌ ajcuiꞌ li carner li toj sa̱jeb ut queꞌxrachrachi lix quiqꞌueleb saꞌ xbe̱n li artal. Chirix aꞌan queꞌxcꞌam li te̱lom chiba̱t chiru li rey ut chiruheb li tenamit li chꞌutchꞌu̱queb aran re nak teꞌxqꞌue li rukꞌeb saꞌ xbe̱neb. Eb li xul aꞌan teꞌmayeja̱k re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb. Ut eb laj tij queꞌxcamsiheb li chiba̱t ut queꞌxqꞌue lix quiqꞌuel saꞌ li artal. Aꞌan li mayej re xtojbal rix lix ma̱queb chixjunileb laj Israel xban nak li rey quixtaklaheb chixcꞌatbal li mayej saꞌ xcꞌabaꞌeb chixjunileb laj Israel. Ut li rey Ezequías quixqꞌueheb cuiꞌchic laj levita saꞌ lix templo li Dios re teꞌcuajbak riqꞌuin li sursu̱quil chꞌi̱chꞌ, li salterio ut li arpa. Queꞌxba̱nu joꞌ quicꞌuteꞌ chiruheb xban li rey David ut xban laj Gad lix profeta li Dios li quicꞌanjelac chiru laj David, joꞌ ajcuiꞌ li profeta Natán. Queꞌxba̱nu chi joꞌcan xban nak li Dios quixye reheb lix profeta nak joꞌcan teꞌxba̱nu. Eb laj levita xakxo̱queb saꞌ lix naꞌajeb ut cuanqueb lix cuajb riqꞌuineb li quiqꞌueheꞌ reheb xban li rey David junxil. Ut eb laj tij cuanqueb lix trompeta riqꞌuineb. Li rey Ezequías quixtakla xcꞌatbal li mayej saꞌ xbe̱n li artal. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan queꞌxtiquib xya̱basinquil li trompeta ut xchꞌeꞌbal li cuajb li quiqꞌueheꞌ reheb xban laj David li quicuan chokꞌ xreyeb laj Israel. Ut queꞌbichan re xqꞌuebal xlokꞌal li Dios. Chixjunileb li tenamit li cuanqueb aran yo̱queb chixlokꞌoninquil li Dios. Eb laj bichanel yo̱queb chi bicha̱nc ut eb li cuanqueb xtrompeta yo̱queb chixya̱basinquil li trompeta toj retal qui-osoꞌ xcꞌatic li mayej. Ut nak ac x-osoꞌ xcꞌatic li mayej, li rey Ezequías ut chixjunileb li cuanqueb rochben queꞌxcuikꞌib ribeb chixlokꞌoninquil li Dios. Ut chirix aꞌan, li rey rochbeneb li cuanqueb xcuanquil queꞌxye reheb laj levita nak teꞌxqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin li bich li queꞌxyi̱b li rey David ut li profeta Asaf. Ut eb aꞌan queꞌxbicha xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ Dios chi saheb saꞌ xchꞌo̱l. Queꞌxcuikꞌib ribeb ut queꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ. Ut li rey Ezequías quixye reheb: —La̱ex ac xesantobresi e̱rib chiru li Ka̱cuaꞌ. Anakcuan naru te̱cꞌam saꞌ li templo li xul re te̱mayeja joꞌ ajcuiꞌ li mayej re bantioxi̱nc chiru li Ka̱cuaꞌ, chan. Ut li qꞌuila tenamit li chꞌutchꞌu̱queb aran queꞌxqꞌue li xul re teꞌxmayeja joꞌ ajcuiꞌ li mayej re bantioxi̱nc chiru li Dios. Ut eb li qui-ala saꞌ xchꞌo̱leb queꞌxcꞌat lix mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan aꞌin xqꞌuial li xul li queꞌxqꞌue li tenamit chokꞌ xcꞌatbil mayej: laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) li bo̱yx, jun ciento (100) li te̱lom carner, ut cuib ciento (200) li cocꞌ carner. Ut queꞌxcꞌat chokꞌ xmayejeb chiru li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan aꞌin xqꞌuial chixjunil li mayej li queꞌxqꞌue: cuakib ciento (600) li bo̱yx ut oxib mil (3,000) li carner. Eb laj tij incꞌaꞌ qꞌuiheb ut incꞌaꞌ queꞌtzꞌakloc chixcamsinquil chixjunileb li xul li queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌatbil mayej. Joꞌcan nak eb laj levita queꞌxtenkꞌaheb toj retal queꞌxchoy li cꞌanjel ut toj nak chixjunileb laj tij queꞌxsantobresi ribeb. (Eb laj levita, aꞌaneb li kꞌaxal queꞌxqꞌue xchꞌo̱leb chixsantobresinquil ribeb chiruheb laj tij.) Joꞌcan ut nak cuan nabal li mayej joꞌ ajcuiꞌ lix xe̱bul li cꞌatbil mayej re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Ut cuan ajcuiꞌ li vino li queꞌxqꞌue rochben li cꞌatbil mayej. Joꞌcaꞌin nak queꞌxtiquib cuiꞌchic xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ saꞌ lix templo. Li rey Ezequías ut chixjunileb li tenamit queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb xban nak li Ka̱cuaꞌ quixtenkꞌaheb chixba̱nunquil li cꞌanjel aꞌin saꞌ junpa̱t. Li rey Ezequías quixtakla li hu riqꞌuineb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Israel ut eb laj Judá ut quixtakla ajcuiꞌ resil riqꞌuineb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Efraín ut laj Manasés. Quixbokeb chixjunileb Jerusalén saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ re nak teꞌxba̱nu li ninkꞌe Pascua re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Li rey ac x-a̱tinac riqꞌuineb li nequeꞌtenkꞌan re ut riqꞌuineb li chꞌutchꞌu̱queb aran Jerusalén ut queꞌxcꞌu̱b ru nak teꞌxba̱nu li ninkꞌe saꞌ li xcab po, xban nak incꞌaꞌ queꞌru xba̱nunquil li ninkꞌe saꞌ xkꞌehil xban nak moco nabaleb ta laj tij li queꞌxsantobresi ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ ut chixjunileb li tenamit incꞌaꞌ queꞌxchꞌutub ribeb aran Jerusalén. Li rey quixcꞌul xchꞌo̱l joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit li chꞌutchꞌu̱queb aran xba̱nunquil li ninkꞌe. Joꞌcan nak queꞌxcꞌu̱b ru nak teꞌxtakla resil saꞌ chixjunil li naꞌajej Israel naticla chak saꞌ li naꞌajej Beerseba nacuulac toj saꞌ li naꞌajej Dan re nak teꞌcha̱lk Jerusalén chixninkꞌeinquil li Pascua re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Queꞌxba̱nu chi joꞌcan xban nak ac junxil chic incꞌaꞌ queꞌxninkꞌei li Pascua joꞌ tzꞌi̱banbil retalil. Li rey ut eb li nequeꞌtenkꞌan re queꞌxtaklaheb lix takl saꞌ chixjunil li naꞌajej Israel ut Judá. Queꞌxcꞌam li hu li quixye chi joꞌcaꞌin: —La̱ex aj Israel, sukꞌinkex riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Abraham, laj Isaac, ut laj Israel re nak li Dios ta̱sukꞌi̱k cuiꞌchic e̱riqꞌuin la̱ex li joꞌ qꞌuial chic quexcoleꞌ saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Asiria. Me̱ba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu eb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ ut eb le̱ rechꞌalal li queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Li Dios quixkꞌaxtesiheb chi sachecꞌ xban li cꞌaꞌru queꞌxba̱nu joꞌ yo̱quex chirilbal anakcuan. Me̱cacuubresi le̱ chꞌo̱l chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ queꞌxba̱nu le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Cubsihomak ban e̱rib chiru li Ka̱cuaꞌ. Quimkex saꞌ lix templo li quixsantobresi chi junelic. Chelokꞌoni li Ka̱cuaꞌ re nak ta̱e̱lk lix joskꞌil saꞌ e̱be̱n. Cui texsukꞌi̱k riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, teꞌuxta̱na̱k ruheb le̱ rechꞌalal ut eb le̱ ralal e̱cꞌajol xbaneb li queꞌcꞌamoc reheb chi pre̱xil ut teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej aꞌin xban nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, aꞌan na-uxta̱nan u ut natokꞌoban u. Incꞌaꞌ textzꞌekta̱na cui texsukꞌi̱k cuiꞌchic riqꞌuin, chan li rey saꞌ li hu li quixtakla. Eb li takl queꞌco̱eb saꞌ li junju̱nk chi tenamit saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Efraín ut laj Manasés. Queꞌcuulac toj saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Zabulón. Eb li tenamit incꞌaꞌ queꞌabin chiruheb. Yo̱queb chixhobbal ut yo̱queb chixseꞌenquil. Abanan cuanqueb ajcuiꞌ li tenamit li queꞌxcubsi ribeb saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Aser, laj Manasés ut laj Zabulón. Eb aꞌan queꞌco̱eb Jerusalén. Ut li Ka̱cuaꞌ quitenkꞌan reheb li cuanqueb Judá re nak junaj lix chꞌo̱leb chixba̱nunquil li cꞌaꞌru queꞌxye li rey ut eb li nequeꞌtenkꞌan re joꞌ quixye li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ. Ut kꞌaxal nabaleb queꞌxchꞌutub ribeb Jerusalén saꞌ li ninkꞌe nak queꞌxcuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal saꞌ li xcab po. Ut queꞌrisiheb li artal li queꞌxlokꞌoni cuiꞌ li jalanil dios aran Jerusalén ut queꞌrisi ajcuiꞌ li artal li queꞌxcꞌat cuiꞌ li pom ut quilajeꞌxcut saꞌ li nimaꞌ aran Cedrón. Saꞌ li ca̱laju xbe li xcab po queꞌxcamsi li carner re li ninkꞌe Pascua. Cꞌajoꞌ nak queꞌxuta̱nac eb laj tij ut eb laj levita. Joꞌcan nak queꞌxsantobresi ribeb ut queꞌxcꞌam lix cꞌatbil mayej saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Queꞌoc cuiꞌchic chi cꞌanjelac saꞌ li templo joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ lix chakꞌrab laj Moisés laj cꞌanjel chiru li Dios. Ut eb laj levita queꞌxnumsi xquiqꞌuel li carner reheb laj tij. Ut eb laj tij queꞌxrachrachi chiru li artal. Nabaleb li tenamit toj ma̱jiꞌ nequeꞌxsantobresi ribeb. Joꞌcan nak eb laj levita queꞌxcamsiheb li mayej xul re li Pascua saꞌ xcꞌabaꞌeb li toj ma̱jiꞌ nequeꞌxsantobresi ribeb ut queꞌxkꞌaxtesiheb chiru li Ka̱cuaꞌ. Nabaleb li tenamit li queꞌchal chak saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, laj Manasés, laj Isacar ut laj Zabulón incꞌaꞌ queꞌxsantobresi ribeb re teꞌcuaꞌak saꞌ li ninkꞌe Pascua. Abanan, queꞌcuaꞌac saꞌ li ninkꞌe Pascua, usta tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab nak incꞌaꞌ teꞌxba̱nu. Li rey Ezequías quitijoc chirixeb ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, kꞌaxal nim la̱ cuuxta̱n. Chacuy ta xma̱queb chixjunileb li nequeꞌsicꞌoc a̱cue chi anchaleb xchꞌo̱l. At Ka̱cuaꞌ, la̱at lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Chacuyeb xma̱c usta toj ma̱jiꞌ nequeꞌxsantobresi ribeb joꞌ naraj li chakꞌrab chirix li santobresi̱c saꞌ li templo, chan laj Ezequías. Ut li Ka̱cuaꞌ quirabi lix tij laj Ezequías ut quixcuy xma̱queb li tenamit. Eb laj Israel li chꞌutchꞌu̱queb aran Jerusalén queꞌninkꞌei̱c ut queꞌxcuaꞌ li caxlan cua ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal chiru cuukub cutan chi kꞌaxal sa saꞌ xchꞌo̱leb. Eb laj levita ut eb laj tij yo̱queb chixqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ rajlal cutan. Yo̱queb chi bicha̱nc ut yo̱queb chixchꞌeꞌbal lix cuajbeb re xqꞌuebal xlokꞌal li Dios. Li rey Ezequías quixqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb laj levita li queꞌxba̱nu chi us lix cꞌanjel chiru li Ka̱cuaꞌ. Cuukub cutan queꞌtzacan saꞌ li ninkꞌe ut queꞌxqꞌue xmayejeb re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut queꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Chixjunileb li chꞌutchꞌu̱queb aran queꞌxcꞌul xchꞌo̱l xninkꞌeinquil cuukub cutan chic. Joꞌcan nak queꞌxba̱nu li ninkꞌe cuukub cutan chic chi sa saꞌ xchꞌo̱leb. Li rey Ezequías quixsi reheb li tenamit jun mil li bo̱yx ut cuukub mil li carner re teꞌxmayeja. Ut eb li cuanqueb xcuanquil queꞌxsi jun mil li bo̱yx ut laje̱b mil li carner. Ut nabaleb laj tij queꞌxsantobresi ribeb. Chixjunileb laj Judá li chꞌutchꞌu̱queb aran queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Joꞌcan ajcuiꞌ eb laj tij ut eb laj levita. Chixjunileb laj Israel li queꞌxchꞌutub ribeb aran ut eb li jalaneb xtenamit li queꞌchal Israel ut eb li cuanqueb Judá queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Cꞌajoꞌ li sahil chꞌo̱lejil quicuan aran Jerusalén. Ma̱ jun sut qui-uxman chi joꞌcan chalen saꞌ eb li cutan nak quicuan laj Salomón li ralal laj David li quicuan chokꞌ rey aran Israel. Eb laj tij ut eb laj levita queꞌxakli chixtzꞌa̱manquil chiru li Dios nak ta̱rosobtesiheb li tenamit. Ut li Dios quirabi lix tijeb toj saꞌ choxa bar nacuan cuiꞌ. Nak queꞌrakeꞌ chi ninkꞌei̱c, eb laj Israel li cuanqueb Jerusalén queꞌco̱eb saꞌ eb li tenamit li cuanqueb saꞌ xcue̱nt Judá. Queꞌxjuqꞌui li ni̱nki pec li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ li yi̱banbil dios ut queꞌxjori lix jalam u̱ch lix Asera. Queꞌxjuqꞌui li naꞌajej li najt xteram ut eb li artal li cuanqueb yalak bar saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Judá, laj Benjamín, laj Efraín ut laj Manasés. Nak queꞌxchoy xsachbal chixjunil, eb laj Israel quilajeꞌco̱eb saꞌ lix naꞌajeb saꞌ lix tenamiteb. Li rey Ezequías quixqꞌueheb cuiꞌchic chi chꞌu̱tal eb laj tij ut eb laj levita, aꞌ yal cꞌaꞌru lix cꞌanjeleb li junju̱nk. Queꞌxcꞌat li mayej ut queꞌmayejac re xcꞌambaleb rib li tenamit saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Queꞌcꞌanjelac chiru li Dios ut queꞌbantioxin ut queꞌxbicha xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ saꞌ eb li oqueba̱l re lix templo li Dios. Li rey quixqꞌue li mayej xul li nequeꞌxcꞌat rajlal ekꞌela ut rajlal ecuu joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌxcꞌat saꞌ li hiloba̱l cutan. Quixqꞌue ajcuiꞌ li nequeꞌxmayeja saꞌ xyoꞌlajic li po, ut reheb li ninkꞌe li queꞌxba̱nu joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ lix chakꞌrab li Dios. Li rey quixye reheb li tenamit li cuanqueb Jerusalén nak teꞌxqꞌue li mayej li tento teꞌxcꞌul laj tij ut eb laj levita re nak teꞌxkꞌaxtesi ribeb chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ. Nak queꞌrabi resil li esilal aꞌin, queꞌxqꞌue chi nabal li xbe̱n ru li racui̱mkeb laj Israel. Queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li vino, li aceite, li xyaꞌal cab, ut li xbe̱n ru li racui̱mkeb. Ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil re chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. Eb laj Israel ut eb laj Judá li cuanqueb saꞌ eb li tenamit saꞌ xcue̱nt Judá queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil reheb lix cuacax ut lix carner. Queꞌxqꞌue chixjunil li queꞌxyechiꞌi re li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Ut queꞌxchꞌutub aran chiru li Dios. Queꞌxtiquib xchꞌutubanquil li mayej aꞌin saꞌ li rox po ut queꞌrakeꞌ saꞌ li xcuuk po. Nak laj Ezequías ut eb li nequeꞌtenkꞌan re queꞌril chixjunil li mayej tu̱btu aran, queꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxbantioxi chiruheb laj Israel lix tenamit. Laj Ezequías quixpatzꞌ reheb laj tij ut eb laj levita chirix li mayej li tu̱btu aran. Laj Azarías li xbe̱nil aj tij xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Sadoc quixye: —Chalen nak eb li tenamit queꞌxtiquib xqꞌuebal lix mayej junelic cuan li katzacae̱mk. Nocotzacan chi us xban nak li Ka̱cuaꞌ quirosobtesiheb lix tenamit. Chixjunil li cuan arin, aꞌan li na-elaꞌan, chan. Laj Ezequías quixye reheb nak teꞌxyi̱b eb li naꞌajej saꞌ li templo li ta̱xocma̱nk cuiꞌ li mayej li nequeꞌxqꞌue li tenamit. Ut joꞌcan qui-uxman. Ut saꞌ eb li naꞌajej aꞌan queꞌxxoc li xbe̱n ru li racui̱mkeb li queꞌxqꞌue chokꞌ xmayejeb ut li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li mayej li ac kꞌaxtesinbil chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut queꞌxxakab laj Conanías laj levita re nak aꞌan ta̱cꞌuluk re rochben laj Simei li ri̱tzꞌin. Ut queꞌxxakabeb ajcuiꞌ eb li cui̱nk aꞌin chixtenkꞌanquileb: laj Jehiel, laj Azazías, laj Nahat, laj Asael, laj Jerimot, laj Jozabad, laj Eliel, laj Ismaquías, laj Mahat ut laj Benaía. Aꞌaneb aꞌin li queꞌxakaba̱c chixtenkꞌanquileb laj Conanías ut laj Simei li ri̱tzꞌin xbaneb li rey Ezequías ut laj Azarías li nataklan saꞌ lix templo li Dios. Laj Coré li ralal laj Imna laj levita, aꞌan li nacꞌacꞌalen saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li este, ut aꞌan ajcuiꞌ li quixakaba̱c chixcꞌulbal li mayej li qui-ala saꞌ xchꞌo̱leb xqꞌuebal re li Dios. Ut aꞌan ajcuiꞌ li najeqꞌuin re li mayej li kꞌaxtesinbil re li Dios. Cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌtenkꞌan re laj Coré chixjeqꞌuinquil saꞌ ti̱quilal li cꞌaꞌruheb re laj tij aꞌ yal cꞌaꞌru lix cꞌanjeleb, joꞌ ti̱x, joꞌ toj sa̱jeb. Eb li cui̱nk aꞌin cuanqueb saꞌ eb li tenamit li cuanqueb cuiꞌ eb laj tij. Aꞌaneb aꞌin li cui̱nk: laj Edén, laj Miniamín, laj Jesúa, laj Semaías, laj Amarías ut laj Secanías. Ut queꞌxjeqꞌui ajcuiꞌ reheb li cocꞌ te̱lom li ac xeꞌxba̱nu oxib chihab li tzꞌi̱banbil xcꞌabaꞌeb saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ xcꞌabaꞌeb li junju̱nk. Aꞌaneb li teꞌoc saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ chi cꞌanjelac aꞌ yal cꞌaꞌru xcꞌanjel li junju̱nk. Ut queꞌxjeqꞌui ajcuiꞌ reheb laj tij li tzꞌi̱banbil xcꞌabaꞌeb saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ xcꞌabaꞌeb laj tij, ut reheb ajcuiꞌ laj levita li ac xeꞌxba̱nu junmay chihab aꞌ yal joꞌ qꞌuialeb saꞌ li ju̱nk chꞌu̱tal ut aꞌ yal cꞌaꞌru lix cꞌanjeleb. Eb aꞌin tzꞌi̱banbileb xcꞌabaꞌ rochbeneb li rixakil ut eb li ralal ut eb lix rabin. Queꞌxcꞌul li cꞌaꞌru reheb xban nak eb aꞌan kꞌaxtesinbileb chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ chixjunileb li tenamit cuanqueb cui̱nk xakabanbileb re teꞌxjeqꞌui li cꞌaꞌruheb re laj tij, li ralal xcꞌajol laj Aarón, li cuanqueb saꞌ eb li tenamit malaj ut saꞌ cꞌaleba̱l. Ut queꞌxjeqꞌui ajcuiꞌ li cꞌaꞌru reheb laj levita li tzꞌi̱banbil xcꞌabaꞌeb. Joꞌcaꞌin quixba̱nu li rey Ezequías saꞌ chixjunil li naꞌajej Judá. Quixba̱nu li us chiru li Ka̱cuaꞌ. Quicuan saꞌ ti̱quilal ut saꞌ xya̱lal chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dios. Quixqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌanjel saꞌ lix templo li Dios ut quixba̱nu li naxye saꞌ li chakꞌrab. Xban nak quixsicꞌ li Dios chi anchal xchꞌo̱l, joꞌcan nak us qui-el riqꞌuin li cꞌaꞌru quixba̱nu. Mokon chic nak ac xcꞌulman chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin nak eb laj Israel cuanqueb saꞌ ti̱quilal chiru li Ka̱cuaꞌ, quichal laj Senaquerib lix reyeb laj Asiria ut qui-oc saꞌ xchꞌochꞌeb laj Judá. Quixqꞌue lix naꞌajeb nachꞌ riqꞌuineb li tenamit li sutsu̱queb saꞌ tzꞌac re teꞌxcol cuiꞌ ribeb. Li cuan saꞌ lix cꞌaꞌux, aꞌan re̱chaninquileb li tenamit aꞌan. Li rey Ezequías quixqꞌue retal nak queꞌcuulac laj Senaquerib ut quixnau nak teꞌraj pletic riqꞌuineb laj Jerusalén. Quixtakla xbokbaleb li nequeꞌtenkꞌan re joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado. Quixye reheb nak teꞌbutꞌma̱nk chixjunil li yuꞌam haꞌ li cuan chirix li tenamit. Ut eb aꞌan queꞌxcꞌul xchꞌo̱leb li quixye. Nabaleb li cui̱nk queꞌxchꞌutub ribeb ut queꞌxbutꞌ chixjunil li yuꞌam haꞌ joꞌ ajcuiꞌ li rok haꞌ li nanumeꞌ saꞌ chixjunil li chꞌochꞌ. Queꞌxye chi ribileb rib: —Takabutꞌeb li haꞌ re nak incꞌaꞌ teꞌxtau xhaꞌeb laj Asiria nak teꞌcha̱lk chi pletic kiqꞌuin, chanqueb. Ut laj Ezequías quixcacuubresi xchꞌo̱l. Quixqꞌue chi yi̱ba̱c chixjunil li tzꞌac li tꞌanenak. Ut quixyi̱beb cuiꞌchic li cab li najt xteram saꞌ xbe̱n li tzꞌac re teꞌxcol cuiꞌ ribeb. Quixqꞌue ajcuiꞌ chi yi̱ba̱c jun chic li nimla tzꞌac chirix li tenamit. Quixyi̱b chi us li cab li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb, Milo xcꞌabaꞌ, li cuan saꞌ lix tenamit laj David. Ut quixqꞌue chi yi̱ba̱c nabal li chꞌi̱chꞌ re pletic ut re xcolbal reheb xchꞌo̱l. Quixxakabeb li teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱neb li soldado ut quixchꞌutubeb chixjunileb cuan cuiꞌ li oqueba̱l chire li tenamit re ta̱a̱tinak riqꞌuineb. Quixqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb ut quixye reheb: Michꞌinan e̱chꞌo̱l. Cheqꞌuehak ban e̱chꞌo̱l ut cheyalak e̱kꞌe. Mexxucuac chiru lix reyeb laj Asiria chi moco chiruheb li qꞌuila soldado li cuanqueb chak rochben xban nak la̱o moco kajunes ta. Yal cui̱nkeb li cuanqueb rochben aꞌan. Abanan li Ka̱cuaꞌ li kaDios cuan kiqꞌuin la̱o chikatenkꞌanquil. Aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk ke chi pletic, chan. Ut eb li tenamit queꞌxcacuubresi xchꞌo̱leb riqꞌuin li cꞌaꞌru quixye laj Ezequías lix reyeb laj Judá. Nak laj Senaquerib lix reyeb laj Asiria yo̱ chi pletic riqꞌuineb li tenamit Laquis, quixtaklaheb lix takl Jerusalén chi a̱tinac riqꞌuin laj Ezequías lix reyeb laj Judá, ut riqꞌuineb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb Jerusalén. Eb li takl queꞌxye reheb: —Joꞌcaꞌin naxye e̱re laj Senaquerib lix reyeb laj Asiria, “¿Ani aj iqꞌuin cꞌojcꞌo e̱chꞌo̱l? ¿Cꞌaꞌut nak nequexcana saꞌ le̱ tenamit Jerusalén chi ma̱cꞌaꞌ e̱cꞌaꞌux? ¿Ma incꞌaꞌ nequeqꞌue retal nak sutsu le̱ tenamit kaban? Laj Ezequías yo̱ che̱balakꞌinquil nak naxye e̱re nak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ta̱colok e̱re saꞌ cuukꞌ la̱in, lix reyeb laj Asiria. La̱in texincanab chi ca̱mc xban cueꞌej ut chaki el. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ laj Ezequías li qui-isin reheb li artal saꞌ li naꞌajej li najt xteram li nequelokꞌoni cuiꞌ le̱ Dios? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan li quiyehoc reheb laj Jerusalén ut eb laj Judá nak caꞌaj cuiꞌ saꞌ li artal li cuan Jerusalén teꞌlokꞌoni̱nk ut teꞌxcꞌat li incienso? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequenau nak eb lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ ut la̱in quike̱chani chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ? ¿Ma quiru ta biꞌ queꞌcoleꞌ xban lix Dioseb li tenamit aꞌan? ¿Ma quiru ta biꞌ queꞌcoleꞌ saꞌ cuukꞌ la̱in? ¿Ma cuan ta biꞌ junak dios saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal ru tenamit li quiru raj quicoloc reheb li tenamit aꞌan saꞌ rukꞌeb lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak queꞌsacheꞌ ruheb? ¿Chanru nak nequecꞌoxla nak texcolekꞌ saꞌ cuukꞌ xban le̱ Dios la̱ex? Joꞌcan nak me̱canab e̱rib chixbalakꞌi laj Ezequías. Me̱pa̱b li cꞌaꞌru tixye xban nak ma̱ jun dios cuan saꞌ eb li tenamit quiru xcolbaleb li tenamit saꞌ cuukꞌ ut saꞌ rukꞌeb lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ. ¿Ma tojaꞌ ta chic le̱ Dios la̱ex ta̱ru̱k ta̱colok e̱re saꞌ cuukꞌ?” chan. Toj cuan chic cꞌaꞌak re ru queꞌxye re xhobbal li Ka̱cuaꞌ Dios ut laj Ezequías laj cꞌanjel chiru. Ut cuan ajcuiꞌ li hu quixtzꞌi̱ba laj Senaquerib. Saꞌ li hu aꞌan quixmajecua li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel ut quixye chi joꞌcaꞌin: —Cui lix dioseb li xni̱nkal ru tenamit incꞌaꞌ queꞌxcol li tenamit saꞌ cuukꞌ, joꞌcan ajcuiꞌ lix Dios laj Ezequías incꞌaꞌ ta̱ru̱k tixcol lix tenamit saꞌ cuukꞌ, chan. Queꞌxjap reheb chi cau chi a̱tinac riqꞌuineb li tenamit li cuanqueb saꞌ xbe̱n li tzꞌac saꞌ hebreo li ra̱tinoba̱leb laj Israel yal re xqꞌuebal xxiuheb re nak naru teꞌre̱chani li tenamit. Queꞌxhob li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Jerusalén ut queꞌxjuntakꞌe̱ta riqꞌuineb lix dioseb li tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, eb li dios yal yi̱banbileb riqꞌuin rukꞌ cui̱nk. Joꞌcan nak li rey Ezequías ut li profeta Isaías li ralal laj Amoz queꞌtijoc ut queꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb chiru li Dios cuan saꞌ choxa. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixtakla jun li ángel re tixsach ruheb li cauheb rib chi pletic joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb ut li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb lix soldado lix reyeb laj Asiria. Ut lix reyeb laj Asiria quisukꞌi saꞌ lix tenamit chi yo̱ xxuta̱n. Nak qui-oc saꞌ lix templo lix dios, eb li ralal queꞌxcamsi chi chꞌi̱chꞌ. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixcol laj Ezequías ut eb li cuanqueb Jerusalén saꞌ rukꞌ laj Senaquerib lix reyeb laj Asiria. Quixcoleb chiruheb chixjunileb. Ut quixqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal riqꞌuineb chixjunileb li tenamit li cuanqueb chi xjun sutam. Nabaleb queꞌxcꞌam lix mayej Jerusalén ut queꞌxqꞌue re li Ka̱cuaꞌ. Ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ xma̱tan laj Ezequías lix reyeb laj Judá. Nak ac xcꞌulman chixjunil aꞌan, cꞌajoꞌ nak quiniman xcuanquil laj Ezequías chiruheb chixjunileb li tenamit. Saꞌ eb li cutan aꞌan laj Ezequías quichapeꞌ xban jun nimla yajel ut ca̱mc re. Abanan quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ ut li Ka̱cuaꞌ quirabi lix tij ut quixcꞌutbesi jun li milagro chiru. Abanan laj Ezequías incꞌaꞌ quixqꞌue saꞌ xchꞌo̱l li usilal qui-ux re xban li Dios. Quixkꞌetkꞌeti ban rib. Joꞌcan nak quijoskꞌoꞌ li Dios saꞌ xbe̱n laj Ezequías ut saꞌ xbe̱neb laj Judá ut laj Jerusalén. Quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l laj Ezequías ut quixcubsi rib chiru li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxba̱nu li cuanqueb Jerusalén. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ quixqꞌueheb chixtojbal xma̱queb nak toj yoꞌyo laj Ezequías. Laj Ezequías nabal lix biomal quicuan ut lix lokꞌal. Quixchꞌutub nabal lix plata, lix oro, ut lix cha̱bil pec li terto xtzꞌak, joꞌ ajcuiꞌ lix sununquil ban, lix chꞌi̱chꞌ ut chixjunil li cꞌaꞌak re ru terto xtzꞌak. Quixyi̱beb li naꞌajej li ta̱xocma̱nk cuiꞌ ru li trigo, li vino ut li aceite. Quixyi̱b ajcuiꞌ lix naꞌajeb li qꞌuila pa̱y ru chi xul joꞌ li cuacax ut li carner. Nabal li tenamit li quixyi̱b laj Ezequías ut nabaleb lix queto̱mk ut lix carner xban nak li Ka̱cuaꞌ quirosobtesi ut quixqꞌue nabal lix biomal. Laj Ezequías, aꞌan li quijaloc xbe li haꞌ Gihón toj takecꞌ saꞌ lix yoꞌleba̱l ut quixqꞌue chi be̱c toj chi saꞌ lix tenamit laj David saꞌ xcaꞌyaba̱l li na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Ut us qui-el riqꞌuin chixjunil li quixba̱nu. Nak eb li cuanqueb xcuanquil Babilonia queꞌxtaklaheb lix takl chixpatzꞌbal chirix li sachba chꞌo̱lej li quicꞌulman Judá, li Dios quixcanab xjunes laj Ezequías chixsumenquil yal re xyalbal rix laj Ezequías. Quiraj rilbal cꞌaꞌru cuan saꞌ xchꞌo̱l. Chixjunil li cꞌaꞌak chic re ru li quixba̱nu laj Ezequías tzꞌi̱banbil retalil xban li profeta Isaías li ralal laj Amoz saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu eb lix reyeb laj Judá ut lix reyeb laj Israel. Tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ retalil chanru nak qui-uxta̱nan u. Laj Ezequías quicam ut quimukeꞌ saꞌ lix tenamit laj David saꞌ li mukleba̱l li najt xteram. Chixjunileb laj Judá ut laj Jerusalén queꞌxqꞌue xlokꞌal nak quicam. Ut aꞌ chic laj Manasés li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Cablaju chihab cuan re laj Manasés nak qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. Oꞌlaju roxcꞌa̱l (55) chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Laj Manasés quixba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ. Quixba̱nu li ma̱usilal li queꞌxba̱nu li tenamit li queꞌisi̱c xban li Ka̱cuaꞌ nak eb laj Israel queꞌoc saꞌ li naꞌajej aꞌan. Quixyi̱b cuiꞌchic li naꞌajej li najt xteram li quilajxpoꞌi laj Ezequías lix yucuaꞌ. Quixyi̱b ajcuiꞌ eb li artal li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ eb li yi̱banbil dios Baal ut quixyi̱b cuiꞌchic lix jalam u̱ch li dios xAsera. Ut quixlokꞌoniheb li chahim, joꞌ ajcuiꞌ li po ut li sakꞌe. Ut quixyi̱beb ajcuiꞌ lix artal li yi̱banbil dios saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ, usta li Ka̱cuaꞌ quixye nak aꞌan li ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal aran Jerusalén. Ut quixyi̱beb ajcuiꞌ li artal saꞌ li cuib chi neba̱l re li templo re teꞌxlokꞌoni cuiꞌ li chahim joꞌ ajcuiꞌ li po ut li sakꞌe. Quixcꞌateb li ralal chokꞌ xmayej saꞌ li ru takꞌa re Ben-hinom. Naxic riqꞌuineb laj kꞌe chixpatzꞌbal cꞌaꞌru ta̱cha̱lk chiru mokon. Quixqꞌueheb xcuanquil laj kꞌe ut eb laj tu̱l ut eb li nequeꞌxnau xba̱nunquil li magia ut quixpatzꞌ xnaꞌleb riqꞌuineb li musikꞌej. Numtajenak li ma̱usilal li quixba̱nu toj retal nak quinumta xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱n. Laj Manasés quixxakab saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ li jalam u̱ch li quixyi̱b, usta naxnau nak li Dios quixye re li rey David ut laj Salomón li ralal chi joꞌcaꞌin: —Saꞌ xya̱nkeb lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Israel, la̱in xinsicꞌ ru li tenamit Jerusalén re nak aran ta̱cua̱nk li templo li tinlokꞌoni̱k cuiꞌ chi junelic. Ut incꞌaꞌ tinqꞌueheb laj Israel chi isi̱c saꞌ li naꞌajej aꞌin li quinqꞌue reheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Abanan tento nak teꞌxba̱nu chixjunil li chakꞌrab ut lix taklanquileb joꞌ quinye re laj Moisés, chan li Dios. Abanan, laj Manasés quixcꞌam xbeheb li cuanqueb Judá ut Jerusalén chixba̱nunquil li ma̱usilal. Kꞌaxal cuiꞌchic numtajenak xyibal ru li ma̱c queꞌxba̱nu chiru li queꞌxba̱nu li tenamit li queꞌisi̱c xban li Dios nak eb laj Israel queꞌoc saꞌ li naꞌajej aꞌan. Li Ka̱cuaꞌ quixkꞌus laj Manasés ut quixkꞌuseb ajcuiꞌ li tenamit. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌabin chiru. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb lix soldados lix reyeb laj Asiria chi numta̱c saꞌ xbe̱neb laj Judá. Queꞌxchap laj Manasés. Queꞌxbacꞌ riqꞌuin chꞌi̱chꞌ li rukꞌ ut li rok ut queꞌxcꞌam aran Babilonia. Nak ac cuan chic saꞌ raylal, laj Manasés quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dios. Quixcubsi rib chiru li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Li Dios quirabi lix tij. Quiril xtokꞌoba̱l ru ut quixcꞌam cuiꞌchic Jerusalén ut quixqꞌue cuiꞌchic saꞌ xcuanquil. Ut riqꞌuin aꞌan laj Manasés quixnau nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li tzꞌakal Dios. Chirix chic aꞌan, laj Manasés quixtakla xyi̱banquil li tzꞌac li sutsu cuiꞌ lix tenamit laj David. Naticla chak Gihón cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ. Ut nacuulac toj saꞌ li oqueba̱l li nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ laj cꞌay car. Quixsut saꞌ tzꞌac li naꞌajej Ofel. Quixyi̱b li tzꞌac chi kꞌaxal najt xteram. Quixtaklaheb ajcuiꞌ li soldados li ni̱nkeb xcuanquil chi cua̱nc saꞌ eb li tenamit Judá li cuanqueb cuiꞌ li cab li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb li tenamit. Laj Manasés quilajxpoꞌi eb li yi̱banbil dios ut quirisi li jalam u̱ch li quixqꞌue saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Quirisiheb ajcuiꞌ li artal li quixqꞌue junxil saꞌ li tzu̱l li cuan cuiꞌ li templo joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb Jerusalén ut quixtzꞌek toj chirix li tenamit. Chirix aꞌan quixyi̱b cuiꞌchic lix artal li Dios. Saꞌ xbe̱n li artal aꞌan quixqꞌue li cꞌatbil mayej re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios ut re bantioxi̱nc. Quixye reheb li cuanqueb Judá nak teꞌcꞌanjelak chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Eb li tenamit toj yo̱queb chi mayejac saꞌ eb li naꞌajej li najt xteram, abanan re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Chixjunil li cꞌaꞌru quixba̱nu laj Manasés nak cuan chokꞌ rey tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel. Tzꞌi̱banbil retalil chanru nak quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ ut cꞌaꞌru quiyeheꞌ re laj Manasés xbaneb li profeta nak queꞌa̱tinac riqꞌuin saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Ut tzꞌi̱banbil retalil lix tij li rey Manasés ut chanru nak li Dios quixsume. Tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ retalil li ma̱usilal li quixba̱nu nak toj ma̱jiꞌ nayotꞌeꞌ xchꞌo̱l ut najal xcꞌaꞌux. Tzꞌi̱banbil retalil li incꞌaꞌ us quixba̱nu ut tzꞌi̱banbil retalil li naꞌajej li najt xteram li quilajxyi̱b re xlokꞌoninquil li jalanil dios, joꞌ ajcuiꞌ lix jalam u̱ch li yi̱banbil dios xAsera. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu li queꞌxtzꞌi̱ba eb li profeta. Quicam laj Manasés ut quimukeꞌ saꞌ li naꞌajej cuan cuiꞌ li palacio. Ut aꞌ chic laj Amón li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Cuib xcaꞌcꞌa̱l (24) chihab cuan re laj Amón nak qui-oc chokꞌ rey. Ut cuib chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Quixba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixba̱nu laj Manasés lix yucuaꞌ. Quixlokꞌoniheb chixjunileb li jalanil dios li quixyi̱b lix yucuaꞌ ut quimayejac chiruheb. Abanan incꞌaꞌ quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l joꞌ nak quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l laj Manasés lix yucuaꞌ. Ut incꞌaꞌ quixcubsi rib chiru li Ka̱cuaꞌ. Quinumta ban li ma̱usilal li quixba̱nu. Eb li nequeꞌtenkꞌan re laj Amón queꞌxcꞌu̱b ru chanru teꞌxba̱nu nak teꞌxcamsi laj Amón ut queꞌxcamsi saꞌ li palacio. Ut eb laj Judá queꞌxcamsiheb li queꞌcamsin re li rey Amón. Ut aꞌ chic laj Josías li ralal queꞌxxakab chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. Cuakxakib chihab cuan re laj Josías nak qui-oc chokꞌ rey. Junlaju xcaꞌcꞌa̱l (31) chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Laj Josías quixba̱nu li us chiru li Ka̱cuaꞌ Dios joꞌ quixba̱nu laj David lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Cha̱bil xnaꞌleb nak quicuan chokꞌ rey. Ut incꞌaꞌ quixcanab xba̱nunquil li us. Ac yo̱ chic cuakxakib chihab roquic chokꞌ rey laj Josías ut toj sa̱j chi us nak qui-oc chixsicꞌbal li Dios li quixlokꞌoni li rey David lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut nak ac yo̱ chic cablaju chihab roquic saꞌ lix cuanquil, qui-oc chirisinquileb li yi̱banbil dios saꞌ li tenamit Judá ut Jerusalén, joꞌ ajcuiꞌ lix naꞌajeb li yi̱banbil dios, ut eb lix jalam u̱ch lix Asera. Quirisiheb ajcuiꞌ li jalanil dios li yi̱banbileb riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut pec. Ut quixtakla ajcuiꞌ xpoꞌbal eb li artal li queꞌxlokꞌoni cuiꞌ laj Baal lix dioseb. Queꞌxpoꞌi ajcuiꞌ eb li yi̱banbil dios li cuanqueb saꞌ xbe̱neb li artal. Ut queꞌxpuqꞌui ajcuiꞌ lix jalam u̱ch lix Asera, joꞌ ajcuiꞌ eb lix dios li yi̱banbil riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut pec. Cocꞌ muchꞌ queꞌcana. Ut lix cꞌaj eb li yi̱banbil dios queꞌxchap ut queꞌxcut saꞌ xbe̱neb li mukleba̱l li cuanqueb cuiꞌ li queꞌlokꞌonin re li yi̱banbil dios. Ut quixtakla ajcuiꞌ xcꞌatbal saꞌ xbe̱n li artal lix bakeleb li queꞌcꞌanjelac chokꞌ aj tij chiruheb li yi̱banbil dios. Joꞌcaꞌin nak queꞌxsabesi li tenamit Judá ut Jerusalén. Joꞌcan ajcuiꞌ quixba̱nu saꞌ lix tenamiteb laj Manasés ut laj Efraín ut laj Simeón joꞌ ajcuiꞌ laj Neftalí. Ut joꞌcan ajcuiꞌ quixba̱nu saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb chi xjun sutam. Nak queꞌrakeꞌ chixpoꞌbaleb li artal joꞌ eb ajcuiꞌ lix yi̱banbil dios Asera, ut nak ac queꞌxpuqꞌui chixjunil lix dioseb li yi̱banbil riqꞌuin pec, laj Josías quisukꞌi Jerusalén. Ac yo̱ chic cuakxaklaju chihab roquic chokꞌ rey laj Josías nak ac xsabesiheb li tenamit ut li templo. Quia̱tinac riqꞌuineb laj Safán li ralal laj Azalía, ut laj Maasías li nataklan saꞌ li tenamit, ut laj Joa laj tzꞌi̱b, li ralal laj Joacaz, ut quixye reheb nak teꞌxyi̱b cuiꞌchic lix templo li Ka̱cuaꞌ Dios. Eb aꞌan queꞌco̱eb riqꞌuin laj Hilcías li xbe̱nil aj tij. Queꞌxkꞌaxtesi li tumin re li queꞌxchꞌutub laj levita saꞌ li templo, li quixoqueꞌ saꞌ xya̱nkeb laj Manasés, ut eb laj Efraín ut eb li cuanqueb saꞌ li norte, ut saꞌ xya̱nkeb ajcuiꞌ laj Judá ut laj Benjamín ut eb laj Jerusalén. Ut chirix aꞌan queꞌxkꞌaxtesi li tumin reheb li xakabanbileb chixjolominquil li cꞌanjel re xyi̱banquil li templo re nak teꞌxtoj li yo̱queb chi cꞌanjelac. Ut queꞌxkꞌaxtesi ajcuiꞌ li tumin reheb laj pechꞌ ut eb laj tzꞌac re nak teꞌxlokꞌ li pec ut li cheꞌ li ta̱cꞌanjelak chiruheb re xyi̱banquil li templo, li queꞌxcanab chi poꞌecꞌ lix reyeb laj Judá. Eb laj cꞌanjel queꞌtrabajic saꞌ xya̱lal. Eb laj levita li queꞌjolomin re li cꞌanjel, aꞌaneb laj Jahat ut laj Abdías li ralaleb laj Merari, joꞌ eb ajcuiꞌ laj Zacarías ut laj Mesulam li ralaleb laj Coat. Eb laj levita nequeꞌxnau cuajbac chi us. Ut cuanqueb ajcuiꞌ aj levita queꞌcꞌamoc be chixcꞌambal li cꞌaꞌak re ru quicꞌanjelac chiruheb laj pechꞌ ut eb laj tzꞌac. Saꞌ xya̱nkeb laj levita cuanqueb li queꞌjolomin re li junju̱nk chi cꞌanjel. Cuanqueb aj tzꞌi̱b ut cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l. Nak yo̱queb chirisinquil li tumin saꞌ li naꞌajej li quixoqueꞌ cuiꞌ saꞌ lix templo li Dios, laj Hilcías li xbe̱nil aj tij quixtau li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ. Co̱ saꞌ junpa̱t riqꞌuin laj Safán laj tzꞌi̱b ut quixkꞌaxtesi li hu saꞌ rukꞌ ut quixye re: —Xintau saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li chakꞌrab li quixqꞌue li Dios, chan. Laj Safán quixcꞌam li hu riqꞌuin li rey ut quixserakꞌi re chanru yo̱queb chi cꞌanjelac. Quixye re: —Eb laj cꞌanjel cha̱cuu yo̱queb chixba̱nunquil chixjunil li xaye. Queꞌxkꞌaxtesi li tumin li quixoqueꞌ saꞌ li templo reheb li nequeꞌjolomin re li cꞌanjel ut reheb ajcuiꞌ laj cꞌanjel, chan. Ut quixye ajcuiꞌ re: —Laj Hilcías li xbe̱nil aj tij xqꞌue cue li hu li xtau saꞌ li templo, chan. Ut laj Safán laj tzꞌi̱b quiril xsaꞌ li hu chiru li rey. Nak li rey quirabi li a̱tin li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu, quixpej li rakꞌ xban xrahil xchꞌo̱l. Quixtakla xyebal reheb laj Hilcías ut laj Ahicam li ralal laj Safán, laj Abdón li ralal laj Micaía, ut laj Safán laj tzꞌi̱b joꞌ ajcuiꞌ laj Asaías li nacꞌanjelac chiru li rey. Quixye reheb: —Ayukex. Patzꞌomak chak re li Dios cꞌaꞌru tinba̱nu la̱in ut cꞌaꞌru teꞌxba̱nu li joꞌ qꞌuial chic queꞌcana Israel ut Judá riqꞌuin li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin, li xeꞌxtau saꞌ li templo. Cꞌajoꞌ xjoskꞌil li Dios saꞌ kabe̱n xban nak eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxkꞌet li ra̱tin li Dios ut incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin, chan li rey reheb. Laj Hilcías rochbeneb li queꞌtakla̱c xban li rey queꞌco̱eb chi a̱tinac riqꞌuin lix Hulda lix profeta li Dios. Lix Hulda, aꞌan rixakil laj Salum li ralal laj Ticva: Ut laj Ticva, aꞌan li ralal laj Harhas li naxococ re li rakꞌeb laj tij saꞌ li templo. Li rochoch eb aꞌan cuan Jerusalén saꞌ li acꞌ naꞌajej. Ut queꞌxserakꞌi re li profeta chixjunil li quicꞌulman. Lix Hulda quixye reheb: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ Dios. Te̱ye re li cui̱nk li xtaklan chak e̱re nak li Ka̱cuaꞌ xye chi joꞌcaꞌin, “Tintakla raylal saꞌ xbe̱n li naꞌajej aꞌin ut saꞌ xbe̱neb ajcuiꞌ li cristian li cuanqueb arin. Tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb. Tintakla saꞌ xbe̱neb chixjunil li raylal li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu li qui-ileꞌ xsaꞌ chiru lix reyeb laj Judá. Eb aꞌan quineꞌxtzꞌekta̱na nak queꞌxcꞌat xmayejeb chiru li jalanil dios. Queꞌxchikꞌ injoskꞌil riqꞌuin li incꞌaꞌ us queꞌxba̱nu. Incꞌaꞌ tincanabeb chi joꞌcan. Toj tincuisi injoskꞌil saꞌ xbe̱neb li tenamit aꞌin. Joꞌcaꞌin te̱ye re lix reyeb laj Judá li xtaklan chak e̱re chi a̱tinac riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ: Aꞌan aꞌin xye li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel: Xban nak xacuabi li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li hu, xyotꞌeꞌ a̱chꞌo̱l ut xacubsi a̱cuib chiru li Ka̱cuaꞌ. Xapej la̱ cuakꞌ ut xatya̱bac nak xacuabi li raylal li tixcꞌul li tenamit aꞌin ut eb li cristian li cuanqueb arin. Xban nak xaba̱nu chi joꞌcan, la̱in li Ka̱cuaꞌ xcuabi li cꞌaꞌru xaye. Incꞌaꞌ tintakla li raylal aꞌin saꞌ xbe̱neb laj Jerusalén nak toj cua̱nkat la̱at. Tatca̱mk ut tatmukekꞌ saꞌ xya̱lal saꞌ li naꞌajej li xeꞌmukeꞌ cuiꞌ la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ,” chan li Dios re li rey. Ut eb li cui̱nk queꞌsukꞌi cuiꞌchic riqꞌuin li rey Josías ut queꞌxye re chixjunil li quixye li Ka̱cuaꞌ. Ut li rey Josías quixtakla xchꞌutubanquil chixjunileb li cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Judá ut saꞌ xya̱nkeb laj Jerusalén. Li rey co̱ saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ rochbeneb laj Judá joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb Jerusalén. Queꞌco̱eb ajcuiꞌ eb laj tij ut eb laj levita, rochbeneb chixjunileb li tenamit, joꞌ ni̱nk joꞌ cocꞌ. Ut li rey quiril chiruheb chixjunil li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li contrato li queꞌxtau saꞌ li templo. Li rey xakxo saꞌ lix naꞌaj ut quixba̱nu li juramento chiru li Dios. Quixye nak tixpa̱b li ra̱tin. Quixye nak chi anchal xchꞌo̱l tixba̱nu chixjunil li naxye saꞌ li chakꞌrab ut saꞌ li contrato li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu. Ut li rey quixye reheb li ralal xcꞌajol laj Benjamín ut reheb chixjunileb li cuanqueb Jerusalén nak teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li contrato. Ut eb aꞌan queꞌxye nak teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li contrato li quixba̱nu li Dios riqꞌuineb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut li rey Josías quixtakla xsachbal chixjunileb li jalanil dios li cuanqueb saꞌ chixjunileb lix naꞌajeb laj Israel. Quixye reheb nak tento teꞌcꞌanjelak chiru li Dios chixjunileb laj Israel. Ut incꞌaꞌ queꞌxcanab xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ li queꞌxlokꞌoni lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ joꞌ najtil yoꞌyo laj Josías. Li rey Josías quixninkꞌei li Pascua aran Jerusalén. Ut queꞌxcamsi li carner re xninkꞌeinquil li Pascua saꞌ li ca̱laju xbe li xbe̱n po. Quixxakabeb laj tij chixba̱nunquil lix cꞌanjeleb ut quixqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb chi cꞌanjelac saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Quia̱tinac riqꞌuineb laj levita li ac nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru li Dios ut chixchꞌolobanquil xya̱lal chiruheb li tenamit. Quixye reheb: —Qꞌuehomak lix Lokꞌlaj Ca̱x li Ka̱cuaꞌ saꞌ li templo li quixyi̱b laj Salomón li ralal laj David. Incꞌaꞌ chic te̱pako saꞌ xbe̱n e̱tel. Chexcꞌanjelak chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut chiruheb ajcuiꞌ lix tenamit. Cꞌu̱bumak ru saꞌ li junju̱nk cabal chanru nak texcꞌanjelak chi chꞌu̱tal joꞌ tzꞌi̱banbil retalil xban laj David lix reyeb laj Israel ut xban ajcuiꞌ laj Salomón li ralal. Tex-oc saꞌ le̱ cꞌanjel saꞌ li templo aꞌ yal cꞌaꞌru le̱ cꞌanjel chi ju̱nkal. Cua̱nkeb aj levita teꞌtenkꞌa̱nk re li ju̱nk chꞌu̱tal chi aj Israel. Santobresihomak e̱rib. Te̱camsiheb li carner re li ninkꞌe Pascua ut cauresihomakeb reheb le̱ rech tenamitil. Ut ba̱nuhomak joꞌ quixye li Dios re laj Moisés, chan laj Josías. Laj Josías quixsi reheb li tenamit laje̱b xcaꞌcꞌa̱l mil (30,000) chi carner ut chiba̱t re teꞌxninkꞌei li Pascua. Ut quixsi ajcuiꞌ reheb oxib mil chi bo̱yx. Chixjunil li quixsi reheb, aꞌan re li rey Josías. Eb li nequeꞌtenkꞌan re li rey queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li xul chi sa saꞌ xchꞌo̱l re nak li tenamit ut eb laj tij, joꞌ eb ajcuiꞌ laj levita teꞌxninkꞌei li Pascua. Laj Hilcías, laj Zacarías, ut laj Jehiel, li nequeꞌtaklan saꞌ li templo, queꞌxqꞌue cuib mil riqꞌuin cuakib ciento li carner ut oxib ciento li bo̱yx reheb laj tij re teꞌxninkꞌei li Pascua. Ut laj Conanías, ut laj Semaías, ut laj Natanael li ri̱tzꞌineb, ut laj Hasabías, laj Jeiel, ut laj Jozabad, li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj levita, queꞌxqꞌue reheb laj levita o̱b mil li carner ut o̱b ciento li bo̱yx re teꞌxninkꞌei li Pascua. Nak ac xeꞌxcꞌu̱b chixjunil li cꞌaꞌak re ru re li ninkꞌe Pascua, eb laj tij ut eb laj levita queꞌxakli saꞌ lix naꞌajeb ut queꞌoc chixba̱nunquil lix cꞌanjeleb li ac yebil xban li rey nak teꞌxba̱nu. Ut queꞌcamsi̱c eb li carner re li ninkꞌe Pascua. Eb laj levita queꞌxnumsi li quicꞌ reheb laj tij ut eb aꞌan queꞌxrachrachi li quicꞌ. Ut eb laj levita li jun chꞌol chic yo̱queb chirisinquil li rixeb li carner li queꞌcamsi̱c. Chirix aꞌan queꞌxjeqꞌui li tib reheb li junju̱nk cabal re nak teꞌxcꞌat chokꞌ xmayej joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Ut joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxba̱nu riqꞌuineb li bo̱yx. Queꞌxpom li tib re li ninkꞌe. Ut li tib li ac kꞌaxtesinbil chiru li Ka̱cuaꞌ queꞌxchik saꞌ eb li ni̱nki ucꞌal ut queꞌxjeqꞌui reheb li tenamit saꞌ junpa̱t. Chirix chic aꞌan eb laj levita queꞌxyi̱b li tib reheb aꞌan ut reheb ajcuiꞌ laj tij, li ralal xcꞌajol laj Aarón, xban nak eb laj tij latzꞌeb ru chixcꞌatbal li mayej xul ut lix xe̱bul li xul toj retal qui-oc li kꞌojyi̱n. Joꞌcan nak eb laj levita queꞌyi̱ban re lix tzacae̱mkeb. Eb laj levita li nequeꞌbichan, xcomoneb li ralal laj Asaf, cuanqueb saꞌ xnaꞌajeb joꞌ queꞌxye li rey David, laj Asaf, ut laj Hemán, joꞌ ajcuiꞌ li profeta Jedutún li quicꞌanjelac chiru li rey. Eb li queꞌcꞌacꞌalen saꞌ eb li oqueba̱l incꞌaꞌ tento nak queꞌel saꞌ lix cꞌanjeleb xban nak eb laj levita jun chꞌol chic queꞌxyi̱b lix tzacae̱mkeb. Joꞌcan nak queꞌxcauresi chixjunil re xninkꞌeinquil li Pascua ut re xmayejanquil li cꞌatbil mayej saꞌ lix artal li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixye li rey Josías. Eb laj Israel li cuanqueb Jerusalén queꞌxninkꞌei li Pascua saꞌ eb li cutan aꞌan ut queꞌxba̱nu ajcuiꞌ li ninkꞌe nak nequeꞌxcuaꞌ li caxlan cua ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal chiru cuukub cutan. Ma̱ jun sut qui-uxman li ninkꞌe Pascua chi joꞌcaꞌin joꞌ najtil quicuan li profeta Samuel. Ut ma̱ jun rey quixba̱nu li ninkꞌe joꞌ quixba̱nu li rey Josías rochbeneb laj tij, laj levita, chixjunileb laj Judá ut eb laj Israel li cuanqueb aran Jerusalén. Queꞌxninkꞌei li Pascua aꞌin nak yo̱ cuakxaklaju chihab roquic chokꞌ rey laj Josías. Chirix chic chixjunil aꞌin nak ac yi̱banbil chi us li templo xban laj Josías, laj Necao lix reyeb laj Egipto co̱ chi pletic saꞌ li tenamit Carquemis li cuan chire li nimaꞌ Éufrates. Ut li rey Josías co̱ chi pletic riqꞌuin. Laj Necao quixtaklaheb lix takl riqꞌuin laj Josías chixyebal re chi joꞌcaꞌin: —At xreyeb laj Judá, nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ma̱chꞌic a̱cuib cuiqꞌuin xban nak ma̱cuaꞌ a̱cuiqꞌuin xinchal chi pletic. Xinchal ban chi pletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Li Dios quixye cue nak tinse̱ba cuib ut aꞌan yo̱ chi tenkꞌa̱nc cue. Joꞌcan nak ma̱ram li be chicuu ma̱re anchal li Dios tixtakla raylal saꞌ a̱be̱n, chan. Abanan laj Josías incꞌaꞌ quiraj rabinquil li cꞌaꞌru quixye laj Necao ut incꞌaꞌ quixqꞌue retal nak li Dios yo̱ chi tenkꞌa̱nc re. Joꞌcan nak quixqꞌue li rakꞌ re pletic ut co̱ chi pletic riqꞌuin laj Necao saꞌ li ru takꞌa re Meguido. Eb lix soldado laj Necao queꞌxcut chi tzimaj li rey Josías. Ut li rey Josías quixye reheb lix soldado: —Chine̱risi saꞌ li ple̱t xban nak ca̱mc cue, chan. Ut queꞌrisi laj Josías saꞌ lix carruaje. Queꞌxqꞌue saꞌ jun chic carruaje ut queꞌxcꞌam cuiꞌchic Jerusalén ut aran quicam. Quimukeꞌ saꞌ li naꞌajej li queꞌmukeꞌ cuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut chixjunileb laj Judá ut eb laj Jerusalén queꞌya̱bac xban xcamic li rey Josías. Laj Jeremías quixtzꞌi̱ba jun li bich re rahil chꞌo̱lej saꞌ xcꞌabaꞌ li rey Josías. Toj chalen anakcuan chixjunileb li cui̱nk ut li ixk nequeꞌxbicha li bich aꞌin re xjulticanquil lix camic li rey Josías. Anakcuan cꞌaynakeb chixba̱nunquil aꞌan saꞌ li tenamit Israel. Li bich aꞌan tzꞌi̱banbil saꞌ li hu li queꞌtzꞌi̱ba̱c cuiꞌ li bich re rahil chꞌo̱lej. Chixjunil li us li quixba̱nu laj Josías nak cuan chokꞌ rey tzꞌi̱banbil retalil. Tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ retalil chanru nak quixba̱nu li cꞌaꞌru naxye lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ Dios. Chixjunil li cꞌaꞌru quixba̱nu, chalen saꞌ xticlajic toj saꞌ rosoꞌjic, tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Judá ut lix reyeb laj Israel. Eb li tenamit queꞌxxakab laj Joacaz li ralal laj Josías chokꞌ rey aran Jerusalén chokꞌ re̱kaj lix yucuaꞌ. Oxib xcaꞌcꞌa̱l chihab cuan re laj Joacaz nak qui-oc chokꞌ rey. Oxib po quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Lix reyeb laj Egipto quirisi laj Joacaz saꞌ xcuanquil aran Jerusalén ut quixpuersiheb laj Judá chixtojbal oxlaju ca̱cꞌa̱l quintal li plata ut oxib arroba li oro. Ut lix reyeb laj Egipto quixxakab chokꞌ xreyeb laj Judá ut laj Jerusalén laj Eliaquim li ri̱tzꞌin laj Joacaz. Quixjal xcꞌabaꞌ. Aj Joacim chic quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Ut laj Necao quixcꞌam Egipto laj Joacaz li ras laj Joacim. O̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab cuan re laj Joacim nak qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. Junlaju chihab quicuan chokꞌ rey aran Jerusalén. Li rey Joacim quixba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dios. Laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia quipletic riqꞌuineb laj Judá ut quixchap laj Joacim. Quixbacꞌ riqꞌuin cadena ut quixcꞌam toj Babilonia. Laj Nabucodonosor quirisi saꞌ lix templo li Dios li cꞌaꞌru nacꞌanjelac aran. Quixcꞌam Babilonia ut quixqꞌueheb saꞌ li rochoch lix dios. Chixjunil li quixba̱nu laj Joacim ut li ma̱usilal li quixba̱nu tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Israel ut lix reyeb laj Judá. Ut aꞌ chic laj Joaquín li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj. CuakxakibSaꞌ li versículo 36:9 cuanqueb manuscritos nequeꞌxye nak cuakxaklaju chihab cuan re laj Joaquín nak qui-oc chokꞌ rey. chihab cuan re laj Joaquín nak qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. Oxib po riqꞌuin laje̱b cutan quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Quixba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ li sakꞌehil re li chihab aꞌan laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia quixtakla xcꞌambal laj Joaquín re ta̱xic Babilonia. Laj Joaquín quicꞌameꞌ rochbeneb li cꞌaꞌak re ru terto xtzꞌak li cuan saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Nabucodonosor quixxakab laj Sedequías li rechꞌalal laj Joaquín chokꞌ xreyeb laj Judá ut eb laj Jerusalén. Jun xcaꞌcꞌa̱l chihab cuan re laj Sedequías nak qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. Junlaju chihab quicuan chokꞌ rey aran Jerusalén. Quixba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dios. Ut incꞌaꞌ quixcubsi rib chiru li profeta Jeremías li nayehoc re li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ. Quixkꞌetkꞌeti rib chiru li rey Nabucodonosor ut incꞌaꞌ chic quiraj xba̱nunquil li juramento li quixba̱nu saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios riqꞌuin laj Nabucodonosor. Quixcacuubresi ban lix chꞌo̱l ut incꞌaꞌ quiraj sukꞌi̱c riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Eb li xbe̱nil aj tij queꞌxba̱nu li ma̱usilal. Ut eb li tenamit numtajenak li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Kꞌaxal yibru queꞌxba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu li jalanil tenamit. Ut riqꞌuin aꞌan queꞌxmux ru lix templo li Ka̱cuaꞌ, li ac santobresinbil xban aran Jerusalén. Li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb nabal sut quixtakla lix profeta riqꞌuineb chixkꞌusbaleb xban nak quiril xtokꞌoba̱leb ru ut xban ajcuiꞌ nak saꞌ li tenamit aꞌan cuan lix templo. Abanan eb laj Judá queꞌxseꞌeheb lix profeta li Dios ut queꞌxhob. Ut queꞌxtzꞌekta̱na li ra̱tin toj retal queꞌxchikꞌ xjoskꞌil li Dios saꞌ xbe̱neb. Ut incꞌaꞌ chic quixcuy xma̱queb. Xban lix ma̱usilaleb laj Judá, li Ka̱cuaꞌ quixcanab lix reyeb laj Babilonia chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. Queꞌxcamsiheb chi chꞌi̱chꞌ saꞌ li templo li toj sa̱jeb. Incꞌaꞌ queꞌril xtokꞌoba̱l ruheb li sa̱j cui̱nk ut li sa̱j ixk, chi moco queꞌril xtokꞌoba̱l ruheb li ti̱xeb ut eb li incꞌaꞌ nequeꞌbe̱c. Quixkꞌaxtesiheb ban chixjunileb saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Babilonia. Lix reyeb laj Babilonia quirelkꞌa chixjunil li secꞌ li nacꞌanjelac saꞌ lix templo li Dios, joꞌ ni̱nk joꞌ cocꞌ. Quixcꞌam chixjunil li nacꞌanjelac saꞌ li templo li terto xtzꞌak. Ut quixcꞌam ajcuiꞌ li terto xtzꞌak li cuan saꞌ rochoch li rey joꞌ ajcuiꞌ li cuan saꞌ li rochocheb li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Chixjunil li quirelkꞌa quixcꞌam Babilonia. Ut queꞌxcꞌat lix templo li Dios. Queꞌxjucꞌ li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Jerusalén. Queꞌxcꞌat li rochoch li rey ut queꞌxpoꞌ chixjunil li cꞌaꞌru raro xbaneb laj Judá. Chixjunileb li incꞌaꞌ queꞌcamsi̱c, queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ Babilonia. Ut aran queꞌcana chokꞌ xmo̱seb li rey ut chokꞌ xmo̱seb li ralal xcꞌajol toj quicuulac xkꞌehil nak eb laj Persia queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Babilonia. Joꞌcaꞌin quicꞌulman re nak ta̱tzꞌaklok ru chixjunil li quicꞌutbesi̱c chiru li profeta Jeremías xban li Ka̱cuaꞌ Dios nak quixye: —Li chꞌochꞌ quicana chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chiru. Chi joꞌcan quihilan li chꞌochꞌ chiru laje̱b xca̱cꞌa̱l chihab xban nak eb laj Israel incꞌaꞌ queꞌxqꞌue chi hila̱nc li chꞌochꞌ rajlal saꞌ li xcuuk li chihab.— Saꞌ li xbe̱n chihab roquic chokꞌ rey aran Persia laj Ciro, nak quicꞌulman li cꞌaꞌru quixye li profeta Jeremías, joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue saꞌ xchꞌo̱l li rey Ciro nak tixtakla li resil aꞌin saꞌ chixjunil li tenamit li cuanqueb rubel xcuanquil. Ut quixtakla resil riqꞌuin a̱tin ut chi tzꞌi̱banbil. Aꞌan aꞌin li resil li quixtakla: —Joꞌcaꞌin naxye laj Ciro lix reyeb laj Persia. Li Ka̱cuaꞌ Dios li cuan saꞌ choxa xqꞌueheb rubel incuanquil chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut xqꞌue ajcuiꞌ saꞌ inbe̱n xyi̱banquil li templo aran Jerusalén xcue̱nt Judá. Che̱junilex la̱ex, li ralal xcꞌajol li Dios, naru texxic Jerusalén chixyi̱banquil li templo. Ut li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios chicua̱nk e̱riqꞌuin, chan laj Ciro. Li Hu EsdrasLi rey Ciro quixcanabeb chi sukꞌi̱c saꞌ xtenamiteb laj IsraelYo̱ xbe̱n chihab roquic chokꞌ rey aran Persia laj Ciro nak quicꞌulman li cꞌaꞌru quixye li profeta Jeremías joꞌ quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Li Ka̱cuaꞌ quixtochꞌ xchꞌo̱l li rey Ciro nak tixtakla li resil aꞌin saꞌ chixjunil li tenamit li cuanqueb rubel xcuanquil. Ut quixtakla li resil riqꞌuin a̱tin ut chi tzꞌi̱banbil. Aꞌan aꞌin li resil li quixtakla: —Joꞌcaꞌin naxye laj Ciro lix reyeb laj Persia: Li Ka̱cuaꞌ Dios li cuan saꞌ choxa xqꞌue rubel incuanquil chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut xqꞌue ajcuiꞌ saꞌ inbe̱n xyi̱banquil li templo aran Jerusalén xcue̱nt Judá. Joꞌcan nak cui la̱ex xcomonex lix tenamit li Dios, ayukex saꞌ li tenamit Jerusalén xcue̱nt Judá ut aran te̱yi̱b li rochoch li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel. Aꞌan li tzꞌakal Dios li nequeꞌxlokꞌoni aran Jerusalén. Ut aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chicua̱nk e̱riqꞌuin. Ut li joꞌ qꞌuial chic teꞌcana̱k cheꞌxtenkꞌaheb li xiqueb re chi cablac riqꞌuin xqꞌuebal li plata, li oro, ut li cꞌaꞌak re ru ta̱cꞌanjelak chiruheb. Teꞌxqꞌue li queto̱mk ut teꞌxqꞌue lix mayejeb li joꞌ qꞌuial ta̱ala̱k saꞌ xchꞌo̱leb xqꞌuebal re lix templo li Ka̱cuaꞌ Dios aran Jerusalén.— Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixtochꞌ lix chꞌo̱leb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Judá ut laj Benjamín joꞌqueb ajcuiꞌ laj tij ut eb laj levita. Ut queꞌxcauresi ribeb chi xic Jerusalén re xyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ut chixjunileb li cuanqueb chi nachꞌ riqꞌuineb queꞌxtenkꞌaheb. Queꞌxqꞌue li plata, queꞌxqꞌue li oro ut li cꞌaꞌak re ru li ta̱cꞌanjelak chiruheb. Queꞌxqꞌue li xul li nequeꞌi̱kan ut nabal li cꞌaꞌak re ru terto xtzꞌak. Ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ lix mayej aꞌ yal joꞌ nimal x-ala chak saꞌ xchꞌo̱l li junju̱nk. Ut li rey Ciro quirisi chak li secꞌ li nacꞌanjelac saꞌ li rochoch li Dios, li queꞌelkꞌa̱c ut queꞌqꞌueheꞌ saꞌ rochocheb lix dioseb laj Babilonia xban li rey Nabucodonosor. Li rey Ciro quixye re laj Mitrídates laj xocol tumin nak ta̱rajlaheb li secꞌ. Nak ac xrajlaheb, quixkꞌaxtesiheb re laj Sesbasar li gobernador re Judá. Aꞌin xqꞌuial li secꞌ li quixkꞌaxtesi li rey: laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) li ni̱nki secꞌ oro; jun mil (1,000) li ni̱nki secꞌ plata; bele̱b xcaꞌcꞌa̱l (29) li chꞌi̱chꞌ; laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) li secꞌ oro; ca̱hib ciento riqꞌuin laje̱b (410) li secꞌ plata ut jun mil (1,000) li yalak cꞌaꞌru chi secꞌul. Chixjunil li secꞌ li quikꞌaxtesi̱c re laj Sesbasar, aꞌan o̱b mil riqꞌuin ca̱hib ciento (5,400) li secꞌ oro ut li secꞌ plata. Ut queꞌxcꞌam li secꞌ nak queꞌel Babilonia li chapcho̱queb cuiꞌ ut queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén. Aꞌan aꞌin xqꞌuialeb li queꞌco̱eb Jerusalén rochben laj ZorobabelAꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajoleb laj Israel li yoꞌlajenakeb aran Judá li queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ Babilonia. Queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén ut saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb Judá. Ac saꞌ xnaꞌajeb queꞌcana li junju̱nk. Ut li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb, aꞌaneb laj Zorobabel, laj Jesúa, laj Nehemías, laj Seraías, laj Reelaías, laj Mardoqueo, laj Bilsán, laj Mispar, laj Bigvai, laj Rehum, ut laj Baana. Aꞌaneb aꞌin lix qꞌuialeb li cui̱nk aj Israel. Li ralal xcꞌajol laj Paros, aꞌan cuib mil riqꞌuin jun ciento riqꞌuin cablaju xca̱cꞌa̱leb (2,172). Li ralal xcꞌajol laj Sefatías, aꞌan oxib ciento riqꞌuin cablaju xca̱cꞌa̱l (372). Li ralal xcꞌajol laj Ara, aꞌan cuukub ciento riqꞌuin oꞌlaju xca̱cꞌa̱l (775). Li ralal xcꞌajol laj Pahat-moab, xcomoneb laj Jesúa ut laj Joab, aꞌan cuib mil riqꞌuin cuakxakib ciento riqꞌuin cablaju (2,812). Li ralal xcꞌajol laj Elam, aꞌan jun mil riqꞌuin cuib ciento riqꞌuin ca̱laju roxcꞌa̱l. (1,254) Li ralal xcꞌajol laj Zatu, aꞌan bele̱b ciento riqꞌuin o̱b roxcꞌa̱l (945). Li ralal xcꞌajol laj Zacai, aꞌan cuukub ciento riqꞌuin oxcꞌa̱l (760). Li ralal xcꞌajol laj Bani, aꞌan cuakib ciento riqꞌuin cuib roxcꞌa̱l (642). Li ralal xcꞌajol laj Bebai, aꞌan cuakib ciento riqꞌuin oxib xcaꞌcꞌa̱l (623). Li ralal xcꞌajol laj Azgad, aꞌan jun mil riqꞌuin cuib ciento riqꞌuin cuib xcaꞌcꞌa̱l (1,222). Li ralal xcꞌajol laj Adonicam, aꞌan cuakib ciento riqꞌuin cuakib xca̱cꞌa̱l (666). Li ralal xcꞌajol laj Bigvai, aꞌan cuib mil riqꞌuin cuaklaju roxcꞌa̱l (2,056). Li ralal xcꞌajol laj Adín, aꞌan ca̱hib ciento riqꞌuin ca̱laju roxcꞌa̱l (454). Li ralal xcꞌajol laj Ater, xcomon laj Ezequías, aꞌan cuakxaklaju roꞌcꞌa̱l (98). Li ralal xcꞌajol laj Bezai, aꞌan oxib ciento riqꞌuin oxib xcaꞌcꞌa̱l (323). Li ralal xcꞌajol laj Jora, aꞌan jun ciento riqꞌuin cablaju (112). Li ralal xcꞌajol laj Hasum, aꞌan cuib ciento riqꞌuin oxib xcaꞌcꞌa̱l (223). Li ralal xcꞌajol laj Gibar, aꞌan oꞌlaju roꞌcꞌa̱l (95). Li ralal xcꞌajol laj Belén, aꞌan jun ciento riqꞌuin oxib xcaꞌcꞌa̱l (123). Li ralal xcꞌajol laj Netofa, aꞌan cuaklaju roxcꞌa̱l (56). Li ralal xcꞌajol laj Anatot, aꞌan jun ciento riqꞌuin cuakxakib xcaꞌcꞌa̱l (128). Li ralal xcꞌajol laj Azmavet, aꞌan cuib roxcꞌa̱l (42). Li ralal xcꞌajol laj Quiriat-jearim, laj Cafira ut laj Beerot, aꞌan cuukub ciento riqꞌuin oxib roxcꞌa̱l (743). Li ralal xcꞌajol laj Ramá ut laj Geba, aꞌan cuakib ciento riqꞌuin jun xcaꞌcꞌa̱l (621). Li ralal xcꞌajol laj Micmas, aꞌan jun ciento riqꞌuin cuib xcaꞌcꞌa̱l (122). Li ralal xcꞌajol laj Bet-el ut laj Hai, aꞌan cuib ciento riqꞌuin oxib xcaꞌcꞌa̱l (223). Li ralal xcꞌajol laj Nebo, aꞌan cablaju roxcꞌa̱l (52). Li ralal xcꞌajol laj Magbis, aꞌan jun ciento riqꞌuin cuaklaju roxcꞌa̱l (156). Li ralal xcꞌajol laj Elam jun chic, aꞌan jun mil riqꞌuin cuib ciento riqꞌuin ca̱laju roxcꞌa̱l (1,254). Li ralal xcꞌajol laj Harim, aꞌan oxib ciento riqꞌuin junmay (320). Li ralal xcꞌajol laj Lod, laj Hadid ut laj Ono, aꞌan cuukub ciento riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l (725). Li ralal xcꞌajol laj Jericó, aꞌan oxib ciento riqꞌuin o̱b roxcꞌa̱l (345). Li ralal xcꞌajol laj Senaa, aꞌan oxib mil riqꞌuin cuakib ciento riqꞌuin laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (3,630). Eb laj tij aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Jedaías xcomoneb laj Jesúa. Aꞌan bele̱b ciento riqꞌuin oxlaju xca̱cꞌa̱leb (973). Li ralal xcꞌajol laj Imer, aꞌan jun mil riqꞌuin cablaju roxcꞌa̱l (1,052). Li ralal xcꞌajol laj Pasur, aꞌan jun mil riqꞌuin cuib ciento riqꞌuin cuukub roxcꞌa̱l (1,247). Li ralal xcꞌajol laj Harim, aꞌan jun mil riqꞌuin cuuklaju (1,017). Eb laj levita, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Jesúa ut laj Cadmiel, xcomoneb laj Hodavías. Aꞌan ca̱laju xca̱cꞌa̱leb (74). Eb laj bichanel, li ralal xcꞌajol laj Asaf, aꞌan jun ciento riqꞌuin cuakxakib xcaꞌcꞌa̱l (128). Eb li nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li oqueba̱l re li templo, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Salum, laj Ater, laj Talmón, laj Acub, laj Hatita, ut laj Sobai. Aꞌan jun ciento riqꞌuin bele̱laju xcaꞌcꞌa̱l (139). Eb li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Ziha, laj Hasufa, laj Tabaot, laj Queros, laj Siaha, laj Padón, laj Lebana, laj Hagaba, laj Acub, laj Hagab, laj Salmai, laj Hanán, laj Gidel, laj Gahar, laj Reaía, li ralal xcꞌajol laj Rezín, laj Necoda, ut laj Gazam, li ralal xcꞌajol laj Uza, laj Paseah, ut laj Besai, li ralal xcꞌajol laj Asena, laj Meunim, ut laj Nefusim, li ralal xcꞌajol laj Bacbuc, laj Hacufa, ut laj Harhur, li ralal xcꞌajol laj Bazlut, laj Mehída, ut laj Harsa, li ralal xcꞌajol laj Barcos, laj Sísara, ut laj Tema, li ralal xcꞌajol laj Nezía, ut laj Hatifa. Eb li ralal xcꞌajol li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Salomón, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Sotai, laj Soferet, ut laj Peruda, ut li ralal xcꞌajoleb laj Jaala, laj Darcón ut laj Gidel, ut li ralal xcꞌajol laj Sefatías ut laj Hatil, ut laj Poqueret-hazebaim ut laj Amón. Chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo ut eb li ralal xcꞌajol li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Salomón, aꞌan oxib ciento riqꞌuin cablaju roꞌcꞌa̱l (392). Aꞌaneb aꞌin li queꞌcuulac Tel-mela, Tel-harsa, Querub, Addán ut Imer. Abanan incꞌaꞌ chꞌolchꞌo ma xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Israel malaj ut incꞌaꞌ. Eb li ralal xcꞌajol laj Delaía ut li ralal xcꞌajol laj Tobías ut li ralal xcꞌajol laj Necoda, aꞌan cuakib ciento riqꞌuin cablaju roxcꞌa̱l (652). Eb li ralal xcꞌajol laj tij, aꞌaneb lix comoneb laj Habaía, laj Cos, laj Barzilai, li quisumla riqꞌuin jun li ixk xcomoneb lix rabin laj Barzilai aj Galaad. Quiqꞌueheꞌ xcꞌabaꞌ joꞌ li xcꞌabaꞌ eb aꞌan. Queꞌxsicꞌ xcꞌabaꞌeb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ lix cꞌabaꞌeb laj tij ut incꞌaꞌ queꞌxtau. Joꞌcan nak incꞌaꞌ chic queꞌqꞌueheꞌ chokꞌ aj tij. Ut li gobernador quixye nak incꞌaꞌ naru teꞌxtzaca li kꞌaxtesinbil tzacae̱mk toj cua̱nk junak aj tij ta̱tzꞌilok a̱tin chirixeb riqꞌuin li Urim ut li Tumim.Saꞌ li versículo 2:63 li Urim ut li Tumim queꞌcꞌanjelac chiruheb li xbe̱nil aj tij re xsicꞌbal cꞌaꞌru quiraj li Dios. Incꞌaꞌ nanauman chi tzꞌakal chanru nak quicꞌanjelac chiruheb. Abanan nakanau nak li Urim ut li Tumim queꞌxxoc saꞌ li pectoral li queꞌxqꞌue chire xchꞌo̱l lix be̱nil aj tij nak queꞌoc chi cꞌanjelac saꞌ li tabernáculo. Lix qꞌuialeb chixjunileb lix comoneb rib, aꞌan cuib roxcꞌa̱l mil riqꞌuin oxib ciento riqꞌuin oxcꞌa̱l (42,360). Cuanqueb ajcuiꞌ cuukub mil riqꞌuin oxib ciento riqꞌuin cuuklaju xcaꞌcꞌa̱l (7,337) xmo̱seb, ixk ut cui̱nk. Ut cuanqueb ajcuiꞌ cuib ciento (200) aj bichanel, joꞌ cui̱nk joꞌ ixk. Cuanqueb cuukub ciento riqꞌuin cuaklaju xcaꞌcꞌa̱l (736) xcacua̱yeb. Ut eb lix mu̱l cuib ciento riqꞌuin o̱b roxcꞌa̱l (265). Ut eb lix camello ca̱hib ciento riqꞌuin oꞌlaju xcaꞌcꞌa̱l (435). Ut cuanqueb ajcuiꞌ cuakib mil riqꞌuin cuukub ciento riqꞌuin junmay (6,720) lix bu̱reb. Ut li junju̱nk chi cui̱nk li nequeꞌjolomin re li junju̱nk cabal, nak queꞌcuulac Jerusalén queꞌxkꞌaxtesi lix mayejeb re xyi̱banquil cuiꞌchic li templo saꞌ ajcuiꞌ lix naꞌaj li quicuan cuiꞌ junxil. Queꞌxqꞌue aꞌ yal joꞌ qꞌuial li queꞌru xqꞌuebal. Queꞌxqꞌue jun mil riqꞌuin laje̱b xcaꞌcꞌa̱l libras (1,030) li oro ut o̱b mil (5,000) libra li plata. Ut jun ciento li rakꞌeb laj tij queꞌxqꞌue. Cuanqueb xcomoneb laj Israel queꞌcana chi cua̱nc saꞌ li tenamit Jerusalén. Queꞌcana aran eb laj tij ut eb laj levita, eb laj bichanel, eb li queꞌcꞌacꞌalen chire xpuertil li templo joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo ut li joꞌ qꞌuial chic laj Israel queꞌcana chi cua̱nc saꞌ xtenamiteb. Ac re reheb li junju̱nk lix tenamiteb. Queꞌxyi̱b li artal re mayejacSaꞌ xcuuk li po, ac cuanqueb li ralal xcꞌajol laj Israel saꞌ eb li cocꞌ tenamit li cuanqueb nachꞌ riqꞌuin Jerusalén. Queꞌchꞌutla chixjunileb li tenamit aran Jerusalén. Ut laj Jesúa, li ralal laj Josadac, ut eb laj tij, lix comoneb, ut laj Zorobabel ralal laj Salatiel rochbeneb lix comoneb queꞌoc chixyi̱banquil lix artal li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel re teꞌxmayeja cuiꞌ li xul joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés laj cꞌanjel chiru li Dios. Usta yo̱ xxiuheb xbaneb li jalaneb xtenamit li cuanqueb Jerusalén, queꞌxyi̱b li artal chi cha̱bil saꞌ lix naꞌaj ut queꞌxmayeja li cꞌatbil xul saꞌ xbe̱n li artal rajlal ekꞌela ut rajlal ecuu re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Tojoꞌnak queꞌxyi̱b li cocꞌ muheba̱l re nak teꞌxba̱nu li ninkꞌe re xbantioxinquil chiru li Dios nak queꞌcoleꞌ, joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Rajlal cutan queꞌxmayeja li cꞌatbil xul joꞌ cꞌaynakeb xba̱nunquil ut saꞌ xcutanquil quilajeꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb. Ut queꞌmayejac joꞌ nequeꞌxba̱nu junelic ut queꞌmayejac saꞌ xyoꞌlajic li po ut saꞌ eb li cutan joꞌ yebil chak reheb xban li Ka̱cuaꞌ ut cuanqueb ajcuiꞌ li qui-ala saꞌ xchꞌo̱leb xqꞌuebal xmayejeb. Saꞌ li xbe̱n cutan re li xcuuk li po queꞌxtiquib xmayejanquil li cꞌatbil xul re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ, usta toj ma̱jiꞌ nequeꞌxyi̱b li cimiento re lix templo li Ka̱cuaꞌ. Queꞌtojeꞌ laj tzꞌac ut eb laj pechꞌ. Ut queꞌqꞌueheꞌ ajcuiꞌ xcua rucꞌa ut x-aceite eb laj Tiro ut eb laj Sidón re nak teꞌxcꞌam chak li cha̱bil cheꞌ chacalteꞌ li cuan Líbano. Teꞌxcꞌam chak Jope chiru li palau joꞌ quiyeheꞌ reheb xban laj Ciro lix reyeb laj Persia. Ac yo̱ chic xcab po xcab chihab xsukꞌijiqueb Jerusalén laj Israel li queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ saꞌ jalan tenamit, nak laj Zorobabel li ralal laj Salatiel ut laj Jesúa li ralal laj Josadac, queꞌoc chixyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ Dios, rochbeneb laj tij ut eb laj levita. Eb laj levita li ac queꞌxba̱nu junmay chihab, aꞌaneb li queꞌcꞌamoc be chi cꞌanjelac. Eb li queꞌcꞌamoc be chixyi̱banquil li rochoch li Dios, aꞌaneb aꞌin: laj Jesúa rochbeneb li ralal xcꞌajol ut li rechꞌalal; ut laj Cadmiel, li ralal laj Hodavías, rochbeneb li ralal xcꞌajol; joꞌ ajcuiꞌ laj Henadad rochbeneb li ralal xcꞌajol ut li rechꞌalal. Chixjunileb aꞌan aj levita. Ut nak eb laj tzꞌac yo̱queb chixqꞌuebal li cimiento re lix templo li Ka̱cuaꞌ, eb laj tij queꞌxqꞌue chirixeb li rakꞌ li nequeꞌrocsi nak nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo ut cuanqueb xtrompeta saꞌ rukꞌeb. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Asaf laj levita cuanqueb saꞌ rukꞌ lix chꞌi̱chꞌeb címbalos xcꞌabaꞌ. Yo̱queb chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixye laj David li quicuan chokꞌ xreyeb laj Israel junxil. Yo̱queb chi bicha̱nc ut yo̱queb chi lokꞌoni̱nc. Yo̱queb chi bantioxi̱nc chiru li Ka̱cuaꞌ ut yo̱queb chixyebal: —Kꞌaxal cha̱bil li Ka̱cuaꞌ. Junelic naruxta̱na ruheb laj Israel, chanqueb. Ut chixjunileb li tenamit yo̱queb chixjapbal reheb xban xsahil xchꞌo̱leb ut yo̱queb chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ xban nak queꞌxqꞌue li cimiento li ta̱cu̱tu̱nk re li rochoch li Dios. Nabaleb laj levita xcomoneb laj tij, ut eb li ac ti̱xeb li nequeꞌjolomin reheb li junju̱nk cabaleb, yo̱queb chi ya̱bac chi cau xya̱b xcuxeb nak queꞌril nak yo̱ chi oc li cimiento re lix templo li Dios xban nak quinak saꞌ xchꞌo̱leb li templo li quicuan junxil. Ut nabaleb chic yo̱queb chixjapbal reheb xban xsahil xchꞌo̱leb. Chi najt qui-abi̱c chak lix ya̱beb, ut incꞌaꞌ quicꞌutun chiruheb li tenamit aniheb li yo̱queb chixjapbal reheb xban xsahil xchꞌo̱leb ut aniheb li yo̱queb chi ya̱bac. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb laj Israel queꞌraj nak teꞌxcanab xyi̱banquil li temploEb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb li ralal xcꞌajol laj Judá ut eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, queꞌrabi resil nak eb aꞌan, li queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ chi najt, queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén ut yo̱queb chixyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Queꞌcuulac riqꞌuin laj Zorobabel ut riqꞌuineb li nequeꞌjolomin re li junju̱nk cabal ut queꞌxye reheb: —Cheqꞌue ta kalese̱ns re texkatenkꞌa chi cablac xban nak la̱o nakaqꞌue ajcuiꞌ xlokꞌal le̱ Dios ut nocomayejac chiru chalen saꞌ eb li cutan nak laj Esar-hadón cuan chokꞌ rey aran Asiria, li quitaklan chak ke arin, chanqueb. Queꞌchakꞌoc laj Zorobabel ut laj Jesúa joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌjolomin reheb li junju̱nk cabal ut queꞌxye: —Incꞌaꞌ ta̱ru̱k toe̱tenkꞌa chixyi̱banquil lix templo li kaDios. La̱o aj Israel takayi̱b kajunes lix templo li kaDios joꞌ quixye ke laj Ciro, lix reyeb laj Persia, chanqueb. Joꞌcan nak eb li tenamit li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan queꞌxseꞌbesi laj Israel re nak ta̱oc xxiuheb ut teꞌxcanab xyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb queꞌxtacchiꞌi ut queꞌxtumina ruheb li cuanqueb xcuanquil saꞌ li tenamit re nak eb li ralal xcꞌajol laj Judá incꞌaꞌ teꞌqꞌuehekꞌ xlese̱ns chixyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ chalen saꞌ eb li cutan nak laj Ciro cuan chokꞌ xreyeb laj Persia toj saꞌ eb li cutan nak laj Darío qui-oc chokꞌ rey aran Persia. Saꞌ eb li cutan nak laj Asuero qui-oc chokꞌ rey, queꞌtzꞌi̱bac riqꞌuin re xjitbaleb li cuanqueb Judá ut li cuanqueb Jerusalén. Ut nak laj Artajerjes cuan chokꞌ rey aran Persia, laj Bislam, laj Mitrídates, laj Tabeel joꞌqueb ajcuiꞌ li rochben queꞌtzꞌi̱bac riqꞌuin li rey Artajerjes. Queꞌxtzꞌi̱ba li hu saꞌ li ra̱tinoba̱leb laj arameo ut joꞌ nequeꞌtzꞌi̱bac eb aꞌan. Laj Rehum li capitán ut laj Simsai laj tzꞌi̱b queꞌtzꞌi̱bac riqꞌuin li rey Artajerjes chixjitbaleb laj judío li cuanqueb Jerusalén. Saꞌ li cutan aꞌan queꞌtzꞌi̱bac laj Rehum ut laj Simsai laj tzꞌi̱b rochbeneb laj rakol a̱tin joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj Persia, eb laj Erec, eb laj Babilonia ut eb laj Susa, laj elamita. Ut rochbeneb ajcuiꞌ li jalan chic tenamit li queꞌtakla̱c chi cua̱nc saꞌ li tenamit Samaria xban laj Asnapar li nim xcuanquil ut rochbeneb ajcuiꞌ li queꞌtakla̱c saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates. Joꞌcaꞌin naxye li hu li queꞌxtakla riqꞌuin li rey: —At rey Artajerjes, la̱o laj cꞌanjel cha̱cuu li cuanco jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates, nakatakla xsahil a̱chꞌo̱l. Chanauhak taxak at rey, nak eb laj judío li queꞌel chak saꞌ li tenamit cuancat cuiꞌ, queꞌcꞌulun arin Jerusalén. Yo̱queb cuiꞌchic chixyi̱banquil li tenamit aꞌin laj kꞌetol a̱tin li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Yo̱queb chixyi̱banquil li cimiento ut li tzꞌac. Chanauhak taxak at rey, cui teꞌxyi̱b cuiꞌchic li tenamit aꞌan, ut cui teꞌxyi̱b cuiꞌchic li tzꞌac, incꞌaꞌ chic teꞌxqꞌue lix tojeb chi moco teꞌxtoj a̱cue li cꞌaꞌru tento teꞌxtoj cha̱cuu, at rey, ut nabal li tumin ta̱sachk. Xban nak la̱o aj cꞌanjel cha̱cuu ut tojbilo a̱ban, incꞌaꞌ naru nak yal takil nak teꞌxkꞌet li chakꞌrab li qꞌuebil a̱ban. Joꞌcan nak xkatzꞌi̱ba li hu aꞌin re xyebal a̱cue li cꞌaꞌru yo̱ chi cꞌulma̱nc arin. Naru ta̱sicꞌ saꞌ eb li hu li xocbil a̱ban, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li cꞌaꞌru quicꞌulman chiruheb la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ta̱cuil saꞌ li hu aꞌan nak li tenamit Jerusalén, aꞌan jun tenamit aj kꞌetol a̱tin ut incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Chꞌaꞌaj chokꞌ a̱cue la̱at ut chokꞌ reheb li tenamit. Xban nak incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, joꞌcan nak quisacheꞌ ruheb junxil. Nakaye a̱cue, at rey, cui li tenamit Jerusalén ta̱yi̱ba̱k cuiꞌchic, ut cui li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit ta̱yi̱ba̱k cuiꞌchic, li tenamit aꞌin li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ incꞌaꞌ chic teꞌcana̱k rubel la̱ cuanquil, chanqueb. Ut li rey quixsume lix huheb ut quixye reheb: —Yo̱quin chixtzꞌi̱banquil li hu aꞌin re laj Rehum li capitán ut re ajcuiꞌ laj Simsai laj tzꞌi̱b, ut reheb ajcuiꞌ li rochbeneb li cuanqueb Samaria. Reheb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb aran jun pacꞌal li nimaꞌ. Nintakla xsahil e̱chꞌo̱l. Chicua̱nk taxak e̱riqꞌuin li tuktu̱quil usilal. Xeꞌril xsaꞌ li hu chi us chicuu li xetakla chak. Ut xinqꞌue li chakꞌrab nak teꞌxsicꞌ saꞌ li hu joꞌ xeye. Xkatau nak najter li tenamit aꞌan aj kꞌetoleb a̱tin. Queꞌxkꞌet li ra̱tineb li rey ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Eb li rey li queꞌcuan aran Jerusalén kꞌaxal ni̱nkeb xcuanquil. Queꞌtaklan saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ. Ut queꞌxqꞌue xtojeb ut queꞌxtoj rix li cꞌaꞌak re ru tento xtojbal. Joꞌcan ut anakcuan la̱ex te̱qꞌue jun li chakꞌrab re nak teꞌxcanab cꞌanjelac li cui̱nk aꞌan ut incꞌaꞌ chic teꞌxyi̱b li tenamit toj tinye reheb nak naru teꞌxba̱nu. Cheqꞌuehak retal nak te̱ba̱nu chi us chixjunil. Incꞌaꞌ takacanabeb chi qꞌui̱c li tenamit aꞌan yal re teꞌnumta̱k saꞌ kabe̱n la̱o li cuanco saꞌ kacuanquil, chan. Nak queꞌril xsaꞌ li hu li quixtakla li rey Artajerjes, laj Rehum, ut laj Simsai laj tzꞌi̱b, joꞌqueb ajcuiꞌ li rochben, saꞌ junpa̱t queꞌco̱eb Jerusalén. Queꞌxye reheb laj judío chi pue̱rs ut chi yo̱ xjoskꞌileb nak tento teꞌxcanab li cꞌanjel li queꞌxtiquib xba̱nunquil. Joꞌcan nak queꞌxcanab xyi̱banquil lix templo li Dios aran Jerusalén. Quicanaba̱c toj saꞌ li xcab chihab roquic chokꞌ rey laj Darío, lix reyeb laj Persia. Queꞌoc cuiꞌchic xyi̱banquil li temploLi profeta Hageo ut li profeta Zacarías li ralal laj Iddo queꞌxye reheb laj judío li cuanqueb Judá joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb Jerusalén li cꞌaꞌru quiyeheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel li natenkꞌan reheb. Ut laj Zorobabel li ralal laj Salatiel rochben laj Jesúa li ralal laj Josadac, queꞌoc cuiꞌchic chixyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ aran Jerusalén. Ut eb lix profeta li Ka̱cuaꞌ Dios cuanqueb rochbeneb ut yo̱queb chixtenkꞌanquileb. Saꞌ eb li cutan aꞌan laj Tatnai li nataklan saꞌ li tenamit li cuan jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates quicuulac riqꞌuineb. Queꞌcuulac ajcuiꞌ riqꞌuineb laj Setar-boznai joꞌqueb ajcuiꞌ li rochben. Ut queꞌxye reheb: —¿Ani xqꞌuehoc e̱lese̱ns nak xex-oc cuiꞌchic chixyi̱banquil li cab aꞌin ut li tzꞌac? chanqueb. Ut queꞌxpatzꞌ ajcuiꞌ: —¿Ani xcꞌabaꞌeb li yo̱queb chi yi̱ba̱nc re?— Abanan li Ka̱cuaꞌ Dios yo̱ chi iloc reheb li yo̱queb chi cꞌamoc be chiruheb laj judío ut incꞌaꞌ quixakaba̱c li cꞌanjel. Quitakla̱c jun li hu riqꞌuin li rey Darío re nak tixsume chak ut tixye reheb ma teꞌxcanab li cꞌanjel malaj ut incꞌaꞌ. Joꞌcaꞌin naxye li hu li queꞌxtakla riqꞌuin li rey Darío laj Tatnai ut laj Setar-boznai rochbeneb li nequeꞌtaklan saꞌ li naꞌajej li cuan jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates saꞌ li oeste li na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Aꞌan aꞌin li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu: —At rey Darío, nakatakla xsahil a̱chꞌo̱l. Nakaj xyebal a̱cue nak xocuulac saꞌ li naꞌajej Judá chirilbal lix templo li nimajcual Dios li yo̱queb chixyi̱banquil. Yo̱queb chixyi̱banquil li templo riqꞌuin ni̱nki pec. Li cheꞌ ac qꞌuebil saꞌ xnaꞌaj saꞌ li tzꞌac. Yo̱queb chixse̱banquil ribeb ut li cꞌanjel us yo̱ chi e̱lc chiruheb. Xkapatzꞌ reheb laj cꞌamol be li yo̱queb chi jolomi̱nc re li cꞌanjel ani xqꞌuehoc xlese̱nseb chixyi̱banquil li cab ut li tzꞌac. Xkapatzꞌ ajcuiꞌ ani xcꞌabaꞌeb re nak totzꞌi̱bak a̱cuiqꞌuin, at rey, ut takaye a̱cue aniheb li yo̱queb chi jolomi̱nc re li cꞌanjel. Eb aꞌan queꞌxye ke chi joꞌcaꞌin, “La̱o aj cꞌanjel chiru li Dios li kꞌaxal nim xcuanquil joꞌ saꞌ choxa joꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Yo̱co cuiꞌchic chixyi̱banquil li templo li quixakaba̱c najter xban jun lix nimal ru rey li quicuan Israel.” Ut queꞌxye ajcuiꞌ, “Eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxchikꞌ xjoskꞌil li Dios li cuan saꞌ choxa. Joꞌcan nak li Dios quixkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌ laj Nabucodonosor laj Caldea lix reyeb laj Babilonia. Li rey aꞌan quixjucꞌ li templo ut quixchapeb ut quixcꞌameb Babilonia li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Abanan yo̱ chic xbe̱n chihab roquic chokꞌ rey aran Babilonia laj Ciro nak quixqꞌue cuiꞌchic kalese̱ns chixyi̱banquil lix templo li Dios,” chanqueb. Ut xeꞌxye ajcuiꞌ nak li rey Ciro quirisi saꞌ xnaꞌajeb lix dioseb laj Babilonia chixjunil li secꞌ oro ut plata li quixxoc chak laj Nabucodonosor saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ aran Jerusalén. Quixkꞌaxtesiheb li secꞌ re laj Sesbasar li nataklan saꞌ xbe̱neb laj Judá. Ut quixye re, “Cꞌam li secꞌ aꞌin ut tatxic Jerusalén bar quicuan cuiꞌ li templo. Ut te̱yi̱b cuiꞌchic li templo saꞌ lix naꞌaj li quicuan cuiꞌ,” chan laj Ciro. Joꞌcan nak quicꞌulun laj Sesbasar ut quixqꞌue li cimiento re lix templo li Dios li cuan Jerusalén ut queꞌxtiquib xyi̱banquil li templo. Ut chalen anakcuan toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ nayaloꞌ. Joꞌcan nak cui nacacuaj xba̱nunquil aꞌin, at rey, nakatzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱sicꞌ saꞌ li hu li cuan saꞌ li palacio aran Babilonia. Ta̱tzꞌil a̱tin chirixeb re rilbal ma ya̱l nak li rey Ciro quiqꞌuehoc xlese̱nseb chixyi̱banquil lix templo li Dios aran Jerusalén. Ut chaba̱nu usilal, chatakla resil li cꞌaꞌru ta̱cuaj takaba̱nu, chanqueb. Ut li rey Darío quixtakla xsicꞌbal saꞌ li hu li xocbil saꞌ li palacio aran Babilonia. Quitauman jun li botbil hu aran Acmeta saꞌ li palacio li cuan Media. Aꞌan aꞌin li tzꞌi̱banbil chiru li hu. Chijultica̱k aꞌin: —Yo̱ xbe̱n chihab roquic chokꞌ rey laj Ciro nak quixqꞌue li chakꞌrab aꞌin chirix lix templo li Ka̱cuaꞌ Dios li quicuan Jerusalén: Teꞌxqꞌue li cimiento re lix templo li Dios, ut teꞌxyi̱b cuiꞌchic re nak teꞌmayejak aran. Cuukub xcaꞌcꞌa̱l metro xteram li tzꞌac teꞌxqꞌue nak teꞌxyi̱b ut cuukub xcaꞌcꞌa̱l metro li ru. Teꞌxyi̱b li tzꞌac chi cha̱bil re nak cau ta̱cana̱k. Nak teꞌxyi̱b li tzꞌac teꞌxqꞌue oxib tzol li ni̱nki pec ut jun tzol li cheꞌ toj acꞌ. Ut li rey, aꞌan li ta̱tojok re chixjunil li ta̱sachma̱nk. Ut li secꞌ oro ut li secꞌ plata li quirisi chak li rey Nabucodonosor saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ aran Jerusalén li quixcꞌam Babilonia, aꞌan ta̱kꞌaxtesi̱k reheb laj judío. Ta̱cꞌamekꞌ cuiꞌchic Jerusalén ut ta̱qꞌuehekꞌ saꞌ lix naꞌajeb saꞌ lix templo li Dios, chan saꞌ li hu. Ut anakcuan, at Tatnai, la̱at li nacattaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit li cuan jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates, joꞌ ajcuiꞌ laj Setar-boznai ut eb le̱ rochben, la̱in tinye e̱re nak tex-e̱lk aran Jerusalén. Canabomak li cui̱nk li nataklan saꞌ xbe̱neb joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb riqꞌuin li cꞌanjel li yo̱queb chixba̱nunquil. Canabomakeb re nak teꞌxyi̱b lix templo li Dios saꞌ lix naꞌaj li quicuan cuiꞌ junxil. La̱in xinqꞌuehoc re li chakꞌrab aꞌin chanru te̱ba̱nu nak te̱tenkꞌaheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío re xyi̱banquil lix templo li Dios. Li toj li nequeꞌxqꞌue chak aran jun pacꞌal li nimaꞌ chokꞌ re li rey, aꞌan li ta̱qꞌuema̱nk rajlal reheb li cui̱nk aꞌan re xtenkꞌanquileb re nak incꞌaꞌ ta̱xakli̱k li cꞌanjel. Rajlal ta̱qꞌuema̱nk reheb laj tij li cuanqueb Jerusalén li cꞌaꞌru ta̱cꞌanjelak chiruheb joꞌ li toro, li carner, ut li carner li toj sa̱jeb re xcꞌatbal chokꞌ xmayej chiru li Ka̱cuaꞌ Dios li cuan saꞌ choxa, joꞌ ajcuiꞌ li trigo, li atzꞌam, li vino malaj li aceite. Ta̱qꞌuehekꞌ reheb chi cuulaj cuulaj chi incꞌaꞌ ta̱paltok. Ta̱qꞌuehekꞌ reheb re nak ta̱ru̱k teꞌxqꞌue li mayej li ta̱cuulak chiru li Dios li cuan saꞌ choxa ut teꞌtijok chicuix la̱in li rey ut chirixeb ajcuiꞌ li cualal incꞌajol. La̱in xinqꞌue li chakꞌrab aꞌin: Li ani ta̱kꞌetok re li chakꞌrab li xinqꞌue, ta̱isi̱k jun li tzꞌamba re li rochoch ut chiru ajcuiꞌ li cheꞌ aꞌan ta̱camsi̱k. Ut li rochoch ta̱cana̱k chi jun tu̱b chi mul. Aꞌ taxak li Dios, li quisicꞌoc ru Jerusalén chokꞌ xnaꞌaj, aꞌan taxak chisachok ruheb li rey malaj ut li tenamit li teꞌraj chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nc malaj ut teꞌraj xsachbal ru lix templo li Dios. La̱in, li rey Darío, xinqꞌue li chakꞌrab aꞌin. Ut chi-uxma̱nk chi junpa̱t joꞌ xinye.— Queꞌrakeꞌ xyi̱banquil li templo ut queꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ li DiosJoꞌcan nak laj Tatnai li nataklan saꞌ eb li tenamit li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates, ut laj Setar-boznai joꞌqueb ajcuiꞌ li rochben queꞌxba̱nu chi tzꞌakal joꞌ quixye li rey Darío. Ut eb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj judío yo̱queb chi cablac ut yo̱ chi e̱lc chi us lix cꞌanjeleb joꞌ quiyeheꞌ reheb xbaneb li profeta Hageo ut li profeta Zacarías li ralal laj Iddo. Queꞌcablac ut queꞌxchoy lix cꞌanjeleb joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel ut joꞌ queꞌxye lix reyeb laj Persia, laj Ciro, laj Darío ut laj Artajerjes. Oxib xbe li po Adar nak queꞌxchoy xyi̱banquil lix templo li Dios. Ac yo̱ chic xcuak chihab roquic chokꞌ rey laj Darío aran Persia. Chixjunileb laj Israel ut eb laj tij joꞌ eb ajcuiꞌ laj levita li queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén queꞌxkꞌaxtesi re li Dios li templo li queꞌxyi̱b. Queꞌxninkꞌei chi cꞌajoꞌ xsahil xchꞌo̱leb. Nak queꞌxninkꞌei ru lix templo li Dios, queꞌxmayeja jun ciento li toro, cuib ciento li carner, ut ca̱hib ciento li carner li toj sa̱jeb. Ut queꞌxmayeja ajcuiꞌ cablaju li te̱lom chiba̱t re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb chixjunileb laj Israel. Queꞌxmayeja li cablaju chi chiba̱t xban nak cablaju xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Eb laj tij queꞌqꞌueheꞌ saꞌ xcꞌanjeleb chi xjunju̱nkaleb. Joꞌcan ajcuiꞌ laj levita. Ac xcꞌanjel xcꞌanjel li junju̱nk queꞌqꞌueheꞌ re teꞌcꞌanjelak chiru li Dios joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li chakꞌrab xban laj Moisés. Chixjunileb laj Israel li queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén queꞌxba̱nu ajcuiꞌ li ninkꞌe PascuaSaꞌ li versículo 6:19 li Pascua, aꞌan jun ninkꞌe kꞌaxal lokꞌ chiruheb laj Israel. Rajlal chihab nequeꞌxninkꞌei saꞌ li ca̱laju xbe li po Nisán re xjulticanquil chanru nak queꞌcoleꞌ saꞌ rukꞌeb laj Egipto. Li a̱tin pascua saꞌ li ra̱tinoba̱leb aꞌan naraj naxye “numecꞌ chi ti̱c”. Nequeꞌxba̱nu li ninkꞌe aꞌan re xjulticanquil chanru nak li ángel quinumeꞌ saꞌ xbe̱n li rochocheb laj Israel ut incꞌaꞌ quixcamsi li xbe̱n alalbej saꞌ li junju̱nk chi cab xban nak queꞌxqꞌue li quicꞌ chiru lix puertil li rochocheb joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak li xbe̱n ralaleb laj Israel incꞌaꞌ queꞌcamsi̱c xban li ángel nak quinumeꞌ saꞌ xbe̱n li cab. saꞌ li ca̱laju xbe li xbe̱n po re li chihab. Eb laj tij ut eb laj levita queꞌxcauresi ribeb re xba̱nunquil li ninkꞌe Pascua, joꞌ cꞌaynakeb xba̱nunquil. Eb laj levita queꞌxmayeja li carner saꞌ xcꞌabaꞌeb chixjunileb li queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén. Queꞌxmayeja ajcuiꞌ saꞌ xcꞌabaꞌeb laj tij jun chꞌol chic, ut saꞌ xcꞌabaꞌeb ajcuiꞌ eb aꞌan. Queꞌcuaꞌac chixjunileb laj Israel, eb li queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ saꞌ jalan tenamit li queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén. Queꞌcuaꞌac ajcuiꞌ chixjunileb li ma̱cuaꞌeb aj judío li queꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal ut queꞌoc saꞌ xya̱nkeb laj judío ut queꞌxqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel. Cuukub cutan queꞌninkꞌei̱c chi sa saꞌ xchꞌo̱leb ut queꞌxcuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal, joꞌ nequeꞌxcuaꞌ saꞌ li ninkꞌe aꞌan. Cꞌajoꞌ xsahil xchꞌo̱leb xban nak li Ka̱cuaꞌ quixjal xcꞌaꞌux lix reyeb laj Persia ut aꞌan quixtenkꞌaheb chixyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel. Li rey Artajerjes quixcanab chi xic Jerusalén laj EsdrasNak quicuan laj Artajerjes chokꞌ xreyeb laj Persia, quicuan jun li cui̱nk aj Esdras xcꞌabaꞌ. Aꞌan ralal laj Seraías. Ut laj Seraías, aꞌan ralal laj Azarías. Ut laj Azarías, aꞌan ralal laj Hilcías. Laj Hilcías, aꞌan ralal laj Salum. Laj Salum, aꞌan ralal laj Sadoc. Ut laj Sadoc, aꞌan ralal laj Ahitob. Laj Ahitob, aꞌan ralal laj Amarías. Laj Amarías, aꞌan ralal laj Azarías. Ut laj Azarías, aꞌan ralal laj Meraiot. Laj Meraiot, aꞌan ralal laj Zeraías. Laj Zeraías, aꞌan ralal laj Uzi. Ut laj Uzi, aꞌan ralal laj Buqui. Laj Buqui, aꞌan ralal laj Abisúa. Laj Abisúa, aꞌan ralal laj Finees. Ut laj Finees, aꞌan ralal laj Eleazar. Laj Eleazar, aꞌan ralal laj Aarón, li xbe̱n aj tij. Laj Esdras aꞌan tzolbil chi us riqꞌuin li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Ut xban nak li Ka̱cuaꞌ quitenkꞌan re laj Esdras, chixjunil li cꞌaꞌru quixtzꞌa̱ma chiru li rey, quiqꞌueheꞌ re. Laj Esdras qui-el Babilonia ut co̱ Jerusalén. Ut nabaleb laj Israel queꞌco̱eb Jerusalén rochben nak ac yo̱ chic xcuuk chihab roquic chokꞌ rey laj Artajerjes. Saꞌ xya̱nkeb li queꞌsukꞌi cuanqueb laj tij, cuanqueb laj levita, cuanqueb laj bichanel, cuanqueb li nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li oqueba̱l re li templo, ut cuanqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo. O̱b po xcuuk chihab roquic chokꞌ rey laj Artajerjes nak laj Esdras quicuulac Jerusalén. Laj Esdras qui-el Babilonia saꞌ li xbe̱n cutan re li xbe̱n po. Ut quicuulac Jerusalén saꞌ li xbe̱n cutan re li roꞌ po. Li Ka̱cuaꞌ cuan riqꞌuin ut aꞌan yo̱ chi tenkꞌa̱nc re. Laj Esdras quixqꞌue xchꞌo̱l chixtzolbal ut chixba̱nunquil li naxye saꞌ li chakꞌrab li qꞌuebil xban li Ka̱cuaꞌ. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ xchꞌo̱l chixchꞌolobanquil lix ya̱lal li tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab reheb laj Israel. Aꞌan aj tij ut aj tzolonel ajcuiꞌ. Quixtzol rib chi us riqꞌuin li chakꞌrab, li quiqꞌueheꞌ reheb laj Israel xban li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li hu li quixtzꞌi̱ba li rey Artajerjes re laj Esdras nak toj ma̱jiꞌ naxic Jerusalén. —La̱in li rey Artajerjes, li kꞌaxal nim incuanquil chiruheb li jun chꞌol chic rey. Li hu aꞌin re laj Esdras laj tij, laj cꞌutul re li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ xban li Ka̱cuaꞌ Dios li cuan saꞌ choxa. Chicua̱nk taxak li tuktu̱quil usilal a̱cuiqꞌuin. La̱in xinqꞌue jun li chakꞌrab nak chixjunileb laj Israel li cuanqueb rubel incuanquil, joꞌ eb laj tij ut eb laj levita, cui teꞌraj xic Jerusalén, naru nequeꞌxic cha̱cuix. La̱in li rey, yo̱quin chi takla̱nc a̱cue joꞌqueb ajcuiꞌ li cuukub chi cui̱nk li nequeꞌqꞌuehoc naꞌleb. Tatxic chirilbal chanru cuanqueb aran Judá ut Jerusalén, ma yo̱queb chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab li qꞌuebil reheb xban li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios. La̱at nacanau chi tzꞌakal cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab. Ta̱cꞌam li oro ut li plata ut ta̱qꞌue re lix templo lix Dioseb laj Israel li cuan Jerusalén, li x-ala saꞌ kachꞌo̱l xqꞌuebal, la̱in ut eb laj qꞌuehol naꞌleb. Ta̱cꞌam ajcuiꞌ chixjunil li plata ut li oro li joꞌ qꞌuial teꞌxchꞌutub li cuanqueb Babilonia. Ut ta̱cꞌam ajcuiꞌ li mayej li x-ala saꞌ xchꞌo̱leb xqꞌuebal eb laj tij ut eb laj Israel li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan re xyi̱banquil lix templo li Dios aran Jerusalén. Chiru li tumin aꞌan ta̱lokꞌ li toro, li carner ut li carner li toj sa̱jeb, joꞌ ajcuiꞌ li ru li acui̱mk ut li vino re teꞌxmayeja chiru li artal li cuan saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios aran Jerusalén. La̱at ut eb laj tij jun chꞌol chic te̱ba̱nu li cꞌaꞌru te̱raj riqꞌuin li plata ut li oro li ta̱elaꞌa̱nk. Te̱ba̱nu joꞌ naraj li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Chixjunil li secꞌ li quikꞌaxtesi̱c a̱cue re xcꞌanjel li Dios saꞌ li templo aran Jerusalén, kꞌaxtesi re li Dios la̱at. Ut li cꞌaꞌak chic re ru li ta̱cꞌanjelak che̱ru aran saꞌ lix templo le̱ Dios, naru ta̱lokꞌ riqꞌuin lin tumin la̱in, chan li rey. Anakcuan la̱in, li rey Artajerjes, yo̱quin xqꞌuebal li chakꞌrab reheb chixjunileb laj xocol tumin li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates nak teꞌxqꞌue chi junpa̱t chixjunil li cꞌaꞌru ta̱patzꞌ la̱at, Esdras. La̱at aj tij ut nacanau chi us li chakꞌrab li qꞌuebil e̱re xban li Dios cuan saꞌ choxa. Naru teꞌxqꞌue oxib mil riqꞌuin oxib ciento (3,300) kilos li plata. Naru teꞌxqꞌue cuib xcaꞌcꞌa̱l mil (22,000) bisoc li trigo, ut cuib mil riqꞌuin cuib ciento (2,200) botella li vino. Naru teꞌxqꞌue cuib mil riqꞌuin cuib ciento (2,200) botella li aceite ut li atzꞌam ta̱qꞌuehekꞌ chi incꞌaꞌ bisbil. Chixjunil li ta̱raj li Dios, li cuan saꞌ choxa re lix templo, tento xqꞌuebal re nak incꞌaꞌ ta̱cha̱lk raylal saꞌ xbe̱neb li cuanqueb rubel incuanquil chi moco saꞌ xbe̱neb li cualal incꞌajol. Ut ninye ajcuiꞌ a̱cue nak incꞌaꞌ ta̱patzꞌ xtojeb laj tij chi moco eb laj levita, chi moco eb laj bichanel, chi moco eb li nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li oqueba̱l re li templo, chi moco riqꞌuineb li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo. Incꞌaꞌ ta̱patzꞌ xtojeb. La̱at, Esdras, joꞌ naxcꞌut cha̱cuu li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios, ta̱xakab aj rakol a̱tin ut ta̱xakab aj cꞌamol be re nak aꞌaneb chic teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱neb chixjunileb li tenamit li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates. Ta̱cua̱nk xcuanquileb saꞌ xbe̱neb chixjunileb li nequeꞌxnau li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios. Ut eb li incꞌaꞌ nequeꞌxnau li chakꞌrab, la̱at ta̱cꞌut chiruheb. Ut li ani incꞌaꞌ tixba̱nu chi tzꞌakal li naxye saꞌ lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios, ut li chakꞌrab li xinqꞌue la̱in, chirakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱n li jun aꞌan chi junpa̱t. Ut chiqꞌuehekꞌ chixtojbal rix lix ma̱c. Ta̱camsi̱k, malaj ta̱isi̱k saꞌ li naꞌajej cuan cuiꞌ, malaj tixtoj rix lix ma̱c riqꞌuin tumin, malaj ut ta̱qꞌuehekꞌ saꞌ tzꞌalam, chan li rey. Laj Esdras quitijoc ut quixye chi joꞌcaꞌin: —Lokꞌoninbilak taxak li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ, xban nak aꞌan xcꞌutuc chiru li rey nak tixqꞌue xlokꞌal li templo, li cuan Jerusalén, li nakalokꞌoni cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Nimanbil taxak ru li Ka̱cuaꞌ li qui-osobtesin cue chiru li rey, joꞌ ajcuiꞌ chiruheb laj qꞌuehol naꞌleb ut chiruheb ajcuiꞌ chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey. Xban nak li Ka̱cuaꞌ cuan cuiqꞌuin ut quixqꞌue xcacuil inchꞌo̱l, la̱in quinsicꞌ ruheb li teꞌcꞌamok be chiruheb laj Israel re nak teꞌxic Jerusalén cuochben, chan laj Esdras. Aꞌan aꞌin xqꞌuialeb li queꞌco̱eb Jerusalén rochben laj EsdrasLaj Esdras quixye: —Aꞌan aꞌin lix cꞌabaꞌeb li queꞌjolomin reheb li junju̱nk cabal ut li tzꞌi̱banbileb xcꞌabaꞌ. Aꞌaneb li queꞌel Babilonia cuochben la̱in saꞌ eb li cutan nak laj Artajerjes cuan chokꞌ rey. Laj Gersón xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Finees; laj Daniel, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Itamar; laj Hatús, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj David ut li ralal xcꞌajol laj Secanías; laj Zacarías xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Paros, aꞌan cuanqueb jun ciento riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l (150). Laj Elioenai, li ralal laj Zeraías xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Pahat-moab, aꞌan cuanqueb cuib ciento (200). Li ralal laj Jahaziel, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Secanías, aꞌan cuanqueb oxib ciento (300). Laj Ebed ralal laj Jonatán xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Adín, aꞌan cuanqueb laje̱b roxcꞌa̱l (50). Laj Jesaías li ralal laj Atalías xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Elam, aꞌan cuanqueb laje̱b xca̱cꞌa̱l (70). Laj Zebadías li ralal laj Micael xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Sefatías, aꞌan cuanqueb ca̱cꞌa̱l (80). Laj Obadías li ralal laj Jehiel, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Joab, aꞌan cuanqueb cuib ciento riqꞌuin cuakxaklaju (218). Li ralal laj Josifías, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Selomit, aꞌan cuanqueb jun ciento riqꞌuin oxcꞌa̱l (160). Laj Zacarías li ralal laj Bebai, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Bebai aꞌan cuanqueb cuakxakib xcaꞌcꞌa̱l (28). Laj Johanán li ralal laj Hacatán, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Azgad, aꞌan cuanqueb jun ciento riqꞌuin laje̱b (110). Laj Elifelet, laj Jeiel ut laj Semaías, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Adonicam, li queꞌcuan mokon. Aꞌan cuanqueb oxcꞌa̱l (60). Laj Utai ut laj Zabud xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Bigvai, aꞌan cuanqueb oxcꞌa̱l (60). Aran kachꞌutub kib chire li nimaꞌ Ahava. Xocana aran oxib cutan cuochbeneb li xeꞌchal chicuix. Quin-oc xsiqꞌuinquil laj levita saꞌ xya̱nkeb ut ma̱ jun quintau. Joꞌcan nak quinbokeb laj Eliezer, laj Ariel, laj Semaías, laj Elnatán, laj Jarib, laj Elnatán jun chic, laj Natán, laj Zacarías ut laj Mesulam. Eb li cui̱nk aꞌin, aꞌaneb laj cꞌamol be. Ut quinbokeb ajcuiꞌ laj Joiarib ut laj Elnatán. Aꞌaneb laj tzolonel. Quintaklaheb riqꞌuin laj Iddo, li nataklan saꞌ li naꞌajej Casifia. Quinye reheb cꞌaꞌru teꞌxye re laj Iddo ut reheb ajcuiꞌ li rochben li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo li cuan saꞌ li naꞌajej Casifia. Quintaklaheb aran re nak teꞌxsicꞌ ani teꞌxic chi cꞌanjelac saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ut xban nak li Dios yo̱ chi tenkꞌa̱nc ke, queꞌxtau chak laj Serebías re ta̱xic chi cꞌanjelac. Aꞌan jun cui̱nk cha̱bil xnaꞌleb xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Mahli laj levita. Queꞌchal rochben li ralal ut li ras. Cuakxaklajuheb (18) chixjunileb. Ut queꞌchal ajcuiꞌ laj Hasabías rochben laj Jesaías xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Merari. Queꞌchal rochben li ralal ut li ras. Junmayeb (20) chixjunileb. Queꞌchal ajcuiꞌ cuib ciento riqꞌuin junmay (220) chi cꞌanjelac saꞌ li templo. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol li queꞌxakaba̱c junxil xban laj David ut xbaneb li nequeꞌtaklan re nak eb aꞌan teꞌcꞌanjelak saꞌ li templo chixtenkꞌanquileb laj levita. Ut quitzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌeb li junju̱nk. Aran chire li nimaꞌ Ahava, la̱in quinye reheb nak to-ayuni̱k ut takacubsi kib chiru li Ka̱cuaꞌ. Takatzꞌa̱ma chiru nak aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk ke ut ta̱ilok ke re nak ma̱cꞌaꞌ takacꞌul la̱o, chi moco li kacocꞌal chi moco li cꞌaꞌru cuan ke nak yo̱ko chi xic. Quinxuta̱nac xtzꞌa̱manquil chiru li rey nak tixtaklaheb lix soldado ut lix carruaje chikacolbal chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc ke nak yo̱ko chi xic. Ac xinye re li rey chi joꞌcaꞌin: —Li Ka̱cuaꞌ li kaDios cuan riqꞌuineb li ani nequeꞌqꞌuehoc xlokꞌal ut aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk reheb. Abanan najoskꞌoꞌ saꞌ xbe̱neb li ani natzꞌekta̱nan re, chanquin. Joꞌcan nak co-ayunic ut katzꞌa̱ma katenkꞌanquil chiru li Dios. Ut li Dios quirabi li katij. Ut quinsicꞌ ruheb cablaju laj tij. Aꞌaneb laj Serebías, ut laj Hasabías rochbeneb laje̱b chic laj tij. Ut quinbis chiruheb li plata, li oro ut li secꞌ li queꞌxqꞌue chokꞌ xmayej re li Ka̱cuaꞌ li kaDios li rey, ut eb laj qꞌuehol naꞌleb li rey, ut eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey, joꞌqueb ajcuiꞌ laj Israel li cuanqueb aran. Aꞌan aꞌin xqꞌuial li quinbis ut quinkꞌaxtesi reheb: jun xcaꞌcꞌa̱l mil riqꞌuin ca̱hib ciento riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l (21,450) bis li plata, jun ciento li secꞌ plata, ut oxib mil riqꞌuin oxib ciento (3,300) bis li oro. Ut quinkꞌaxtesi ajcuiꞌ reheb junmay li secꞌ oro, cuaklaju libra ra̱lal, ut cuib li cha̱bil secꞌ bronce jiꞌbil chi us ut nalemtzꞌun, kꞌaxal terto xtzꞌak joꞌ li oro. Ut quinye reheb: —La̱ex kꞌaxtesinbilex saꞌ rukꞌ li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ li secꞌ aꞌin ut li plata ut li oro. Qui-ala saꞌ xchꞌo̱leb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ xqꞌuebal chokꞌ xmayejeb re li Ka̱cuaꞌ Dios. Te̱ril ut te̱xoc chi us re nak ma̱cꞌaꞌ teꞌxcꞌul chalen toj te̱bis chiruheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judío ut chiruheb laj tij. Ut te̱bis chiruheb laj levita ut chiruheb li nequeꞌjolomin re li junju̱nk cabal li cuanqueb Jerusalén. Te̱bis aran saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ, chanquin reheb. Eb laj tij ut eb laj levita queꞌxcꞌul li plata ut li oro ut li secꞌ li quibiseꞌ chiruheb re teꞌxcꞌam Jerusalén saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Cablaju xbe li xbe̱n po co-el aran cuan cuiꞌ li nimaꞌ Ahava ut co̱o Jerusalén. Li Ka̱cuaꞌ cuan kiqꞌuin ut aꞌan quicoloc ke chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc ke joꞌqueb ajcuiꞌ chiruheb laj e̱lkꞌ li cuanqueb saꞌ li be li co̱o cuiꞌ. Cocuulac Jerusalén ut aran cohilan oxib cutan. Ut saꞌ xca̱ li cutan kabis li oro, li plata ut li secꞌ li kacꞌam saꞌ rochoch li Dios ut kakꞌaxtesi re laj Meremot laj tij li ralal laj Urías. Rochben aꞌan cuan laj Eleazar ralal laj Finees, ut cuanqueb ajcuiꞌ rochbeneb laj levita, laj Jozabad ralal laj Jesúa ut laj Noadías ralal laj Binúi. Chiru ajcuiꞌ li cutan aꞌan quibiseꞌ ut qui-ajla̱c ut quikꞌaxtesi̱c ajcuiꞌ li queꞌxcꞌam. Ut quitzꞌi̱ba̱c retalil joꞌ qꞌuial qui-el chixjunil. Chirix aꞌan, chixjunileb li queꞌsukꞌi Jerusalén queꞌxmayeja li cꞌatbil xul chiru li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel. Queꞌxmayeja cablaju li toro reheb li cablaju xte̱paleb laj Israel. Queꞌxmayeja ajcuiꞌ cuaklaju roꞌcꞌa̱l (96) li te̱lom carner ut cuuklaju xca̱cꞌa̱l (77) li cocꞌ carner ut queꞌxmayeja ajcuiꞌ cablaju li te̱lom chiba̱t re xpatzꞌbal xcuybal xma̱queb. Chixjunil aꞌin queꞌxcꞌat chiru li Ka̱cuaꞌ chokꞌ xmayejeb. Ut queꞌxkꞌaxtesi li chakꞌrab li quixqꞌue li rey reheb li cuanqueb saꞌ xcuanquil ut reheb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ eb li tenamit li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates. Ut eb aꞌan queꞌxtenkꞌaheb li tenamit ut queꞌoquen ajcuiꞌ chixyi̱banquil lix templo li Dios. Laj Esdras quitijoc chirixeb li queꞌsumla riqꞌuineb li jalaneb xtenamitUt chirix chic aꞌan, eb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌcuulac cuiqꞌuin ut queꞌxye cue: —Cuanqueb aj Israel yo̱queb chixjunajinquil ribeb riqꞌuineb li jalaneb xtenamit. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuanqueb laj tij ut laj levita. Yo̱queb chixjunajinquil ribeb riqꞌuineb laj cananeo, eb laj heteo, eb laj ferezeo, eb laj jebuseo, eb laj amonita, eb laj moabita, eb laj Egipto ut eb laj amorreo ut yo̱queb chixba̱nunquil li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu eb aꞌan. Yo̱queb chi sumla̱c riqꞌuineb ut yo̱queb ajcuiꞌ chixsumubanquil eb li ralal riqꞌuineb lix rabin li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan. Lix tenamit li Dios, li ti̱queb raj xchꞌo̱l, queꞌxjunaji ribeb riqꞌuineb li jalaneb xtenamit. Ut eb li queꞌcꞌamoc xbe chixba̱nunquil li ma̱c aꞌan, aꞌaneb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ xcuanquil ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit, chanqueb. Nak quicuabi li a̱tin aꞌan, quinpej li cuakꞌ ut quinmichꞌ li cuismal ut lin mach. Ut quincꞌojla chi kꞌaxal ra saꞌ inchꞌo̱l. Ut queꞌxchꞌutub ribeb cuiqꞌuin chixjunileb li queꞌoc xxiu nak lix Dioseb laj Israel tixqꞌue raylal saꞌ xbe̱neb xban lix ma̱queb li rech tenamitil. Ut la̱in cꞌajoꞌ xrahil inchꞌo̱l ut quincana aran toj quicuulac x-o̱ril li mayejac re li ecuu. Saꞌ x-o̱ril li mayejac re li ecuu, quincuacli saꞌ li naꞌajej bar quincꞌojla cuiꞌ chi ra saꞌ inchꞌo̱l. Ac xinpej li cuakꞌ nak quincuikꞌib cuib. Quintaksi li cuukꞌ ut quin-oc chi tijoc chiru li Ka̱cuaꞌ lin Dios. Ut quinye: —At Ka̱cuaꞌ, at inDios, sachso innaꞌleb ut ninxuta̱nac chixtaksinquil li cuiloba̱l cha̱cuu xban nak kꞌaxal numtajenak li kama̱usilal. At Ka̱cuaꞌ, xban nak kꞌaxal nabal li kama̱c chanchan nak ac xcuulac toj saꞌ choxa. Chalen nak toj cuanqueb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ toj anakcuan yo̱co chi ma̱cobc cha̱cuu. Xban li kama̱usilal, ut xban ajcuiꞌ lix ma̱usilaleb li karey ut eb laj tij, la̱o cokꞌaxtesi̱c saꞌ rukꞌeb li rey li jalan xtenamiteb. Cochapeꞌ ut cocꞌameꞌ chi najt saꞌ jalan tenamit. Cuan queꞌcamsi̱c riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Queꞌrelkꞌa li cꞌaꞌru cuan ke ut quicꞌuteꞌ kaxuta̱n toj chalen anakcuan. Abanan anakcuan, at Ka̱cuaꞌ, at kaDios, la̱at xacuil xtokꞌoba̱l ku ut xoa̱col la̱o la̱ cualal a̱cꞌajol li joꞌ qꞌuial chic xocana. Xaqꞌue kanaꞌaj saꞌ li santil naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ na-oc ke. La̱at nacacutanobresi li kabe ut xoa̱qꞌue chi hila̱nc junpa̱t. La̱o cuanco rubel xtakl lix reyeb laj Persia, abanan incꞌaꞌ xoa̱canab kajunes. Chiruheb li rey xacꞌut chiku lix nimal la̱ cuusilal ut xaqꞌue li kayuꞌam re nak ta̱ru̱k takayi̱b cuiꞌchic la̱ templo li quijuqꞌueꞌ. Ut la̱at xat-iloc ke arin Judá ut Jerusalén. Abanan anakcuan, at Ka̱cuaꞌ, at kaDios, ¿Cꞌaꞌru ta̱ru̱k takaye chirix chixjunil aꞌin? La̱o xkakꞌet la̱ chakꞌrab, li caqꞌue reheb li profeta, li queꞌcꞌanjelac cha̱cuu. Eb aꞌan queꞌxye ke cꞌaꞌru caye saꞌ la̱ chakꞌrab. La̱at caye reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ nak li naꞌajej li xiqueb cuiꞌ re chi cua̱nc, numtajenak chi ma̱usilal xban li incꞌaꞌ us li nequeꞌxba̱nu li tenamit li cuanqueb aran. La̱at caye nak incꞌaꞌ takasumubeb li karabin riqꞌuineb li ralal eb aꞌan chi moco li kalal teꞌsumla̱k riqꞌuineb lix rabin eb aꞌan. Ut caye ajcuiꞌ ke nak incꞌaꞌ tocua̱nk chi sum a̱tin riqꞌuineb chi moco takatenkꞌaheb re nak us teꞌe̱lk. Incꞌaꞌ takatenkꞌaheb re nak cauhako ut takatzaca li cha̱bil tzacae̱mk li ta̱e̱lk saꞌ li chꞌochꞌ ut re ajcuiꞌ nak li kalal kacꞌajol teꞌe̱chani̱nk re li naꞌajej aꞌin chi junaj cua. Li raylal li xkacꞌul, aꞌan xban li kama̱usilal ut xban li kama̱c. Abanan la̱at incꞌaꞌ xoa̱qꞌue chixtojbal rix li kama̱c joꞌ kacꞌulub raj xcꞌulbal. Xacuy ban li kama̱c ut incꞌaꞌ xasach ku chi junaj cua. ¿Ma toj yo̱ko ajcuiꞌ chixkꞌetbal la̱ chakꞌrab? Ut, ¿ma toj yo̱ko ajcuiꞌ chixjunajinquil kib riqꞌuineb li tenamit aꞌin li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tatjoskꞌokꞌ saꞌ kabe̱n cui toj yo̱ko chixba̱nunquil li ma̱c? Ut, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ru̱k raj ta̱sach ku chi junaj cua chikajunilo? At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, la̱at li kaDios la̱o aj Israel. La̱at ti̱c la̱ chꞌo̱l. Joꞌcan nak toj yoꞌyo̱co la̱o anakcuan, li joꞌ qꞌuial chic xocoleꞌ. Ya̱l nak cuan li kama̱c cha̱cuu. Joꞌcan nak incꞌaꞌ naru nococuan chi sum a̱tin a̱cuiqꞌuin, chan laj Esdras nak quitijoc. Quilajeꞌrisi saꞌ lix tenamiteb chixjunileb li jalaneb xtenamit li queꞌsumla cuiꞌNak yo̱ chi tijoc laj Esdras, cuikꞌcuo chiru lix templo li Dios. Yo̱ chi ya̱bac ut yo̱ chixpatzꞌbal xcuybal xma̱queb li tenamit. Queꞌcuulac riqꞌuin jun chꞌu̱taleb laj Israel, joꞌ cui̱nk, joꞌ ixk, joꞌ cocꞌal. Yo̱queb chi ya̱bac chi cꞌajoꞌ xrahil xchꞌo̱leb. Ut laj Secanías li ralal laj Jehiel xcomoneb laj Elam quia̱tinac ut quixye re laj Esdras: —La̱o xoma̱cob chiru li kaDios xban nak xosumla riqꞌuineb li ixk li jalan xtenamiteb. Abanan toj naru teꞌcolekꞌ laj Israel. Anakcuan la̱o takaba̱nu jun li contrato riqꞌuin li Dios. Takacanabeb li ixk aꞌan rochbeneb li kacocꞌal li cuan riqꞌuineb. Takaba̱nu joꞌ ta̱cuaj la̱at joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌxxucua ru li naxye li Dios. Chi-uxma̱nk taxak joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab. Xaklin, at Esdras, xban nak saꞌ a̱be̱n tenebanbil xba̱nunquil aꞌin ut la̱o tatkatenkꞌa. Cacuubresi a̱chꞌo̱l ut ba̱nu li tento xba̱nunquil, chanqueb. Joꞌcan nak laj Esdras quixakli ut quixye reheb li xbe̱nil aj tij ut eb laj levita, joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb laj Israel nak riqꞌuin juramento teꞌxye ma teꞌxba̱nu joꞌ queꞌxye. Ut eb aꞌan queꞌxba̱nu li juramento ut queꞌxsume xba̱nunquil li cꞌaꞌru queꞌxye. Laj Esdras qui-el chiru lix templo li Dios ut co̱ saꞌ lix cuariba̱l laj Johanán li ralal laj Eliasib. Nak cuan aran incꞌaꞌ quicuaꞌac chi moco qui-ucꞌac xban nak cꞌajoꞌ xrahil xchꞌo̱l xban li ma̱usilal li queꞌxba̱nu laj Israel li queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén. Quixtakla xchꞌutubanquileb aran Jerusalén chixjunileb li cuanqueb Judá joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb Jerusalén. Eb li cuanqueb saꞌ xcuanquil ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío queꞌxcꞌu̱b ru nak li ani incꞌaꞌ ta̱cuulak chiru oxib cutan, ta̱isi̱k chiru chixjunil li cꞌaꞌru cuan re ut ta̱isi̱k ajcuiꞌ aꞌan saꞌ xya̱nkeb laj Israel li queꞌsukꞌi Jerusalén. Joꞌcan nak chiru li oxib cutan chixjunileb li cui̱nk xcomoneb laj Judá ut laj Benjamín queꞌxchꞌutub ribeb aran Jerusalén saꞌ li junmay xbe li xbele po re li chihab aꞌan. Ut chixjunileb queꞌcꞌojla saꞌ li neba̱l re lix templo li Dios. Nequeꞌsicsot xbaneb xxiu riqꞌuin li ta̱cꞌulma̱nk ut xban ajcuiꞌ li cacuil hab li quichal saꞌ xbe̱neb. Qui-oc chi a̱tinac laj Esdras laj tij ut quixye reheb: —La̱ex xexma̱cob xban nak xecꞌam chokꞌ e̱rixakil li ixk jalan xtenamiteb. Joꞌcan nak xnumta le̱ ma̱c la̱ex aj Israel. Anakcuan ut qꞌuehomak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ. Cheba̱nu joꞌ naraj li Ka̱cuaꞌ. Isihomak e̱rib saꞌ xya̱nkeb li jalaneb xtenamit ut jachomak e̱rib riqꞌuineb li ixk aꞌan, chan. Queꞌchakꞌoc chixjunileb li chꞌutchꞌu̱queb aran ut queꞌxye chi cau xya̱b xcuxeb: —Takaba̱nu joꞌ xaye la̱at. Abanan kꞌaxal nabal li tenamit ut cau li hab. Incꞌaꞌ naru cua̱nko chirix cab chiru li hab chi moco ta̱ru̱k takacꞌu̱b ru chiru jun malaj cuib cutan xban nak nabalo li xoma̱cob riqꞌuin xba̱nunquil li ma̱c aꞌan. Naru teꞌcana̱k li nequeꞌtaklan saꞌ kabe̱n chi a̱tinac chikix la̱o li joꞌ qꞌuialo cuanco arin. Ut li ani queꞌxcꞌam chokꞌ rixakileb li ixk li jalan xtenamiteb naru nequeꞌchal jokꞌe teꞌyehekꞌ reheb nak teꞌcha̱lk. Teꞌcha̱lk li cuanqueb saꞌ li junju̱nk chi tenamit rochbeneb laj rakol a̱tin ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb. Takaba̱nu chi joꞌcaꞌin re nak ta̱e̱lk xjoskꞌil li Dios saꞌ kabe̱n, chanqueb. Laj Jonatán li ralal laj Asael ut laj Jahazías li ralal laj Ticva, ut cuib reheb laj levita, laj Mesulam ut laj Sabetai, incꞌaꞌ queꞌxcꞌul xchꞌo̱leb li cꞌaꞌru queꞌxye li jun chꞌol chic. Caꞌaj cuiꞌ eb aꞌan li incꞌaꞌ queꞌxcꞌul xchꞌo̱leb. Qui-uxman joꞌ queꞌxye li tenamit. Laj Esdras, laj tij quixsiqꞌueb ru li cui̱nk li teꞌtenkꞌa̱nk re. Aꞌaneb li nequeꞌjolomin re li junju̱nk cabal. Quixbokeb xcꞌabaꞌ chixjunju̱nkaleb. Saꞌ li xbe̱n cutan re li xlaje po queꞌxtiquib tzꞌiloc a̱tin chirixeb li tenamit. Ut saꞌ li xbe̱n cutan re li xbe̱n po queꞌrakeꞌ chi tzꞌiloc a̱tin chirixeb chixjunileb li queꞌxcꞌam rixakileb jalaneb xtenamit. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajoleb laj tij li queꞌxsicꞌ rixakileb saꞌ xya̱nkeb li jalaneb xtenamit: xcomoneb li ralal laj Jesúa, ralal laj Josadac, ut xcomoneb li ri̱tzꞌin, aꞌaneb laj Maasías, laj Eliezer, laj Jarib ut laj Gedalías. Ut queꞌxqꞌue li rukꞌ chi ribileb rib re xcꞌutbal nak teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru queꞌxye. Ut queꞌxye chi tzꞌakal nak teꞌxcanab li rixakil ut teꞌxmayeja jun li carner re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb. Xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Imer, aꞌaneb laj Hanani ut laj Zebadías. Xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Harim, aꞌaneb laj Maasías, laj Elías, laj Semaías, laj Jehiel, ut laj Uzías. Xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Pasur, aꞌaneb laj Elioenai, laj Maasías, laj Ismael, laj Natanael, laj Jozabad ut laj Elasa. Xcomoneb li ralal xcꞌajol laj levitas, aꞌaneb laj Jozabad, laj Simei, laj Kelaía (aꞌan laj Kelita), laj Petaías, laj Judá ut laj Eliezer. Xcomoneb laj bichanel, aꞌan laj Eliasib; xcomoneb li nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li oqueba̱l re li templo, aꞌaneb laj Salum, laj Telem ut laj Uri. Eb laj Israel (li incꞌaꞌ queꞌcꞌanjelac saꞌ li templo), aꞌaneb aꞌin: xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Paros, aꞌaneb laj Ramía, laj Jezías, laj Malquías, laj Mijamín, laj Eleazar, laj Malquías ut laj Benaía. Xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Elam, aꞌaneb aꞌin: laj Matanías, laj Zacarías, laj Jehiel, laj Abdi, laj Jeremot ut laj Elías. Xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Zatu, aꞌaneb aꞌin: laj Elioenai, laj Eliasib, laj Matanías, laj Jeremot, laj Zabad, ut laj Aziza. Xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Bebai, aꞌaneb aꞌin: laj Johanán, laj Hananías, laj Zabai ut laj Atlai. Xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Bani, aꞌaneb aꞌin: laj Mesulam, laj Maluc, laj Adaía, laj Jasub, laj Seal ut laj Ramot. Xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Pahat-moab, aꞌaneb aꞌin: laj Adna, laj Quelal, laj Benaía, laj Maasías, laj Matanías, laj Bezaleel, laj Binúi, ut laj Manasés. Xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Harim, aꞌaneb aꞌin: laj Eliezer, laj Isías, laj Malquías, laj Semaías, laj Simeón, laj Benjamín, laj Maluc, ut laj Semarías. Xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Hasum, aꞌaneb aꞌin: laj Matenai, laj Matata, laj Zabad, laj Elifelet, laj Jeremai, laj Manasés ut laj Simei. Xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Bani, aꞌaneb aꞌin: laj Madai, laj Amram, ut laj Uel, laj Benaía, laj Bedías, laj Quelúhi, laj Vanías, laj Meremot, laj Eliasib, laj Matanías, laj Matenai, laj Jaasai, laj Bani, laj Binúi, laj Simei, laj Selemías, laj Natán, laj Adaía, laj Macnadebai, laj Sasai, laj Sarai, laj Azareel, laj Selemías, laj Semarías, laj Salum, laj Amarías, ut laj José. Ut xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Nebo, aꞌaneb aꞌin: laj Jeiel, laj Matatías, laj Zabad, laj Zebina, laj Jadau, laj Joel ut laj Benaía. Chixjunileb aꞌan queꞌxcꞌam rixakileb jalaneb xtenamit. Abanan queꞌxcanab li rixakileb rochbeneb lix cocꞌal. Li Hu NehemíasLaj Nehemías natijoc chirix li tenamit JerusalénAꞌan aꞌin li a̱tin li quixtzꞌi̱ba li profeta Nehemías, li ralal laj Hacalías. Ac yo̱ chic junmay chihab roquic chokꞌ rey laj Artajerjes saꞌ li po Quisleu nak cuanquin saꞌ li tenamit Susa bar nacuan cuiꞌ chi takla̱nc li rey. Quicuulac cuiqꞌuin li cuas laj Hanani rochbeneb cuib oxib li cui̱nk aj Judá. Quinpatzꞌ reheb chanru cuanqueb laj judío li queꞌcꞌameꞌ Babilonia ut queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén. Ut quinpatzꞌ ajcuiꞌ chanru cuan li tenamit Jerusalén. Ut eb aꞌan queꞌxye cue nak eb laj judío li queꞌsukꞌi Jerusalén cuanqueb saꞌ raylal ut xuta̱nal yo̱queb chixcꞌulbal. Juqꞌuinbil li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit joꞌ ajcuiꞌ li oqueba̱l ut cꞌatbil lix puertil. Nak quicuabi resil cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌulbal, cꞌajoꞌ nak quirahoꞌ inchꞌo̱l. Quinchunub cuib ut quin-oc chi ya̱bac. Quintijoc chiru lin Dios cuan saꞌ choxa ut quinba̱nu in-ayu̱n cuib oxib cutan. Ut quinye: —At Ka̱cuaꞌ, at inDios, li cuancat saꞌ choxa, kꞌaxal nim a̱cuanquil ut xiu xiu a̱cuu. Nintzꞌa̱man cha̱cuu xban nak la̱at junelic nacaba̱nu li cꞌaꞌru cayechiꞌi xba̱nunquil saꞌ li contrato li caba̱nu riqꞌuineb la̱ tenamit. Nacacuuxta̱na ruheb li nequeꞌrahoc a̱cue ut eb li nequeꞌba̱nun re li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cuabi taxak ut chaqꞌue taxak retal li cꞌaꞌru yo̱quin chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu, la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu. Chi kꞌek chi cutan yo̱quin chixtzꞌa̱manquil xcuybaleb xma̱c eb li ralal xcꞌajol laj Israel laj cꞌanjeleb cha̱cuu. Ya̱l nak xoma̱cob cha̱cuu, la̱in joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li ralal xcꞌajol lin yucuaꞌ. Junes ma̱usilal yo̱co chixba̱nunquil cha̱cuu. Incꞌaꞌ yo̱co chixba̱nunquil li naxye la̱ chakꞌrab. Yo̱co ban chixkꞌetbal la̱ chakꞌrab li caqꞌue re laj Moisés laj cꞌanjel cha̱cuu. La̱at jultic a̱cue li cꞌaꞌru caye chak chikix junxil nak caye chak re laj Moisés nak cui la̱o toma̱cobk cha̱cuu, la̱at ta̱chaꞌchaꞌi ku saꞌ eb li junju̱nk chi tenamit. Abanan caye ajcuiꞌ nak cui tosukꞌi̱k cuiꞌchic a̱cuiqꞌuin ut cui takaba̱nu li cꞌaꞌru caye saꞌ la̱ chakꞌrab, toa̱cꞌam cuiꞌchic saꞌ li tenamit li casicꞌ ru chokꞌ a̱naꞌaj, usta ac chaꞌchaꞌinbil ku saꞌ eb li najtil tenamit. Joꞌcan ut, at Ka̱cuaꞌ, misach saꞌ a̱chꞌo̱l xban nak la̱o aj cꞌanjel cha̱cuu. La̱o la̱ cualal a̱cꞌajol li coa̱col riqꞌuin la̱ cuanquilal ut riqꞌuin la̱ metzꞌe̱u. Joꞌcan nak nintzꞌa̱ma cha̱cuu, at Ka̱cuaꞌ, chasume taxak lin tij. Chacuabi taxak li cꞌaꞌru nequeꞌxtzꞌa̱ma laj cꞌanjel cha̱cuu. La̱o takaj xqꞌuebal a̱lokꞌal. China̱tenkꞌa re nak us ta̱e̱lk chicuu li cꞌaꞌru tintzꞌa̱ma chiru li rey. Chiruxta̱na taxak cuu li rey, chanquin nak quintijoc. Saꞌ eb li cutan aꞌan, la̱in aj qꞌuehol rucꞌa li rey nak quincuan. Li rey Artajerjes quixtakla laj Nehemías JerusalénAꞌin quicꞌulman saꞌ li po Nisán nak ac yo̱ chic junmay chihab roquic chokꞌ rey laj Artajerjes. La̱in quincꞌam li vino ut quinqꞌue re li rey. Nak quincuulac riqꞌuin li rey quixqꞌue retal nak la̱in ra saꞌ inchꞌo̱l. La̱in ma̱ jun sut quincuulac riqꞌuin chi ra saꞌ inchꞌo̱l. Ut li rey quixye cue: —¿Cꞌaꞌut nak kꞌaxal ra saꞌ a̱chꞌo̱l? La̱at moco yajat ta. ¿Cꞌaꞌru na-oc a̱cue? Ma̱re cuan junak chꞌaꞌajquilal yo̱ cuiꞌ a̱cꞌaꞌux, chan. La̱in cꞌajoꞌ nak qui-oc inxiu nak quixye cue chi joꞌcan li rey. La̱in quinchakꞌoc ut quinye re: —At rey, chicua̱nk taxak la̱ yuꞌam chi junelic. La̱in ra saꞌ inchꞌo̱l xban nak li tenamit li mukbileb cuiꞌ lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ juqꞌuinbil ut cꞌatbileb lix puertil. Aꞌan aꞌin lix ya̱lal nak ra saꞌ inchꞌo̱l.— Ut li rey quixye cue: —¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj tinba̱nu?— Ut saꞌ li ho̱nal aꞌan quinpatzꞌ intenkꞌanquil riqꞌuin li Dios li cuan saꞌ choxa. Ut quinye re li rey: —At rey, cui cꞌojcꞌo a̱chꞌo̱l cuiqꞌuin ut cui la̱at tixcꞌul a̱chꞌo̱l, ta̱ba̱nu raj li usilal cue. La̱in nacuaj raj xic Judá re nak tinyi̱b cuiꞌchic li tenamit li mukbileb cuiꞌ lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ.— Li rixakil chunchu chixcꞌatk nak li rey quixpatzꞌ cue: —¿Joꞌ najtil tatba̱yk chak nak tatxic? Ut, ¿jokꞌe tatsukꞌi̱k chak?— La̱in quinye re joꞌ najtil tinba̱yk chak ut quixcꞌul xchꞌo̱l li rey nak tinxic Judá. Ut quintzꞌa̱ma ajcuiꞌ chiru li rey nak cui aꞌan tixcꞌul xchꞌo̱l, tixtzꞌi̱ba li hu reheb li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit li cuanqueb jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates re nak ta̱ru̱k tinnumekꞌ aran toj tincuulak Judá chi ma̱cꞌaꞌ chꞌaꞌajquilal. Ut quinye ajcuiꞌ re nak tixtzꞌi̱ba junak li hu re laj Asaf li na-iloc re li qꞌuicheꞌ bar narisi cuiꞌ xcheꞌ li rey. Tixye re nak tixqꞌue incheꞌ re tinyi̱b cuiꞌchic xpuertil li oqueba̱l re li tenamit joꞌ ajcuiꞌ li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit ut re nak tinyi̱b ajcuiꞌ li cuochoch bar tincua̱nk cuiꞌ la̱in. Ut li rey quixqꞌue cue chixjunil li quintzꞌa̱ma xban nak li Ka̱cuaꞌ Dios yo̱ chi tenkꞌa̱nc cue. Nak quincuulac jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates co̱in riqꞌuineb li nequeꞌtaklan aran ut quinkꞌaxtesi li hu reheb li quixtzꞌi̱ba li rey. Cuanqueb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li soldado li queꞌtakla̱c chicuix xban li rey ut cuanqueb ajcuiꞌ li soldado li nequeꞌbe̱c chirix cacua̱y li queꞌco̱eb chicuix. Laj Sanbalat, Horón xtenamit ut laj Tobías li nataklan saꞌ li tenamit Amón, cꞌajoꞌ nak queꞌjoskꞌoꞌ nak queꞌrabi nak quincuulac chixtenkꞌanquileb laj Israel. Nak ac cuan chic oxib cutan incuulajic Jerusalén, quincuacli chi kꞌek cuochbeneb cuib oxib li cui̱nk. Abanan ma̱ ani aj e quinye li cꞌaꞌru quixye cue li Dios tinba̱nu re xtenkꞌanquil li tenamit Jerusalén. Ma̱ ani chic quixcꞌam xcacua̱y. Caꞌaj cuiꞌ la̱in. Toj kꞌojyi̱n ajcuiꞌ nak quin-el saꞌ li puerta li na-iloc saꞌ li ru takꞌa saꞌ xjayal li yuꞌam haꞌ Dragón xcꞌabaꞌ ut co̱in toj saꞌ li puerta li nequeꞌrisi cuiꞌ li mul. Nak yo̱quin chi xic yo̱quin chirilbal chanru li tzꞌac li juqꞌuinbil li sutsu cuiꞌ li tenamit Jerusalén ut yo̱quin ajcuiꞌ chirilbaleb li puerta li cꞌatbileb. Chirix aꞌan quinnumeꞌ saꞌ li puerta cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ ut co̱in quicuan cuiꞌ lix pila li rey. Abanan ma̱ bar quiru chi numecꞌ lin cacua̱y. Toj kꞌojyi̱n ajcuiꞌ nak quinnumeꞌ saꞌ li rok haꞌ ut yo̱quin chirilbaleb li tzꞌac li jucꞌbileb. Chirix aꞌan quinsukꞌi cuiꞌchic saꞌ li oqueba̱l li na-iloc saꞌ li ru takꞌa. Eb li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit incꞌaꞌ queꞌxnau bar co̱in chi moco queꞌxnau cꞌaꞌru quinba̱nu chak. Chi moco quinye reheb laj judío, chi moco laj tij, chi moco li cuanqueb saꞌ xcuanquil. Chi moco eb li teꞌtenkꞌa̱nk saꞌ li cꞌanjel aꞌin queꞌxnau cꞌaꞌru yo̱quin. La̱in quinye reheb: —La̱ex nequenau li raylal cuanco cuiꞌ. La̱ex nequenau nak li tenamit Jerusalén juqꞌuinbil ut eb lix puertil cꞌataleb. Joꞌcan nak quimkex ut qꞌuehomak e̱chꞌo̱l re nak takayi̱b cuiꞌchic li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit re nak incꞌaꞌ chic toxuta̱na̱k xban li katenamit Jerusalén.— Ut la̱in quinserakꞌi reheb chanru nak quinixtenkꞌa li Dios riqꞌuin xnimal rusilal. Ut quinserakꞌi ajcuiꞌ reheb li cꞌaꞌru quixye cue li rey. Ut eb aꞌan queꞌxye: —Ocako chi cꞌanjelac. Takayi̱b cuiꞌchic li katenamit, chanqueb. Ut queꞌxqꞌue xchꞌo̱l chi cꞌanjelac chixju̱nkaleb. Nak queꞌrabi laj Sanbalat aj Horón ut laj Tobías li nataklan aran Amón, ut laj Gesem aj árabe, queꞌoc chikaseꞌenquil ut coeꞌxhob ut queꞌxye ke: —¿Cꞌaꞌru yo̱quex la̱ex? ¿Ma te̱kꞌet xchakꞌrab li rey saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex? chanqueb. Ut la̱in quinchakꞌoc ut quinye reheb: —Li Dios li cuan saꞌ choxa, aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk ke. Ut la̱o li nococꞌanjelac chiru, takayi̱b cuiꞌchic li tenamit Jerusalén. Ut la̱ex incꞌaꞌ naru te̱chꞌic e̱rib kiqꞌuin xban nak ma̱cuaꞌ la̱ex yal e̱re ut xban nak ma̱cꞌaꞌ cuan e̱re Jerusalén.— Queꞌxtiquib xyi̱banquil li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit JerusalénLaj Eliasib li xyucuaꞌil aj tij rochbeneb li jun chꞌol chic laj tij queꞌoc chi cꞌanjelac. Queꞌxyi̱b cuiꞌchic li oqueba̱l bar queꞌnumeꞌ cuiꞌ li carner. Queꞌxqꞌue li puerta ut queꞌxyi̱b li tzꞌac toj cuan cuiꞌ li torre Hamea xcꞌabaꞌ ut toj cuan cuiꞌ li torre Hananeel xcꞌabaꞌ. Ut li tzꞌac cuan chixcꞌatk li queꞌxyi̱b laj tij, aꞌan queꞌxyi̱b eb li cui̱nk aj Jericó. Ut laj Zacur ralal laj Imri quixyi̱b li tzꞌac li cuan chixcꞌatk aꞌan. Eb li ralal xcꞌajol laj Senaa queꞌxyi̱b li oqueba̱l bar nequeꞌxcꞌayi cuiꞌ li car. Queꞌxqꞌue li cheꞌ saꞌ li tzꞌac queꞌxyi̱b cuiꞌ li puerta. Queꞌxqꞌue li puerta ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ re nak ta̱tzꞌapo̱nk chi us. Ut li tzꞌac cuan chixcꞌatk, aꞌan quixyi̱b laj Meremot li ralal laj Urías. Laj Urías, aꞌan ralal laj Cos. Ut li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Meremot, aꞌan quixyi̱b laj Mesulam, li ralal laj Berequías. Laj Berequías, aꞌan li ralal laj Mesezabeel. Ut li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Mesulam, aꞌan quixyi̱b laj Sadoc, li ralal laj Baana. Ut li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Sadoc, aꞌan queꞌxyi̱b eb li cuanqueb Tecoa. Abanan eb li cuanqueb xcuanquil saꞌ li naꞌajej aꞌan incꞌaꞌ queꞌraj oque̱nc saꞌ lix cꞌanjel li Ka̱cuaꞌ. Laj Joiada ralal laj Paseah rochben laj Mesulam ralal laj Besodías queꞌxyi̱b li najter oqueba̱l. Queꞌxqꞌue li cheꞌ saꞌ li tzꞌac queꞌxyi̱b cuiꞌ li puerta. Queꞌxqꞌue li puerta ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ re nak ta̱tzꞌapo̱nk chi us. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li queꞌxyi̱b laj Joiada ut laj Mesulam, aꞌan queꞌxyi̱b laj Melatías rochbeneb li cui̱nk aj Gabaón ut laj Jadón aj Meronot rochbeneb laj Mizpa. Lix tenamiteb aꞌan cuanqueb rubel xcuanquil li nataklan jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li queꞌxyi̱b laj Joiada ut laj Mesulam, aꞌan quixyi̱b laj Uziel ralal laj Harhaía xcomoneb laj tenol plata. Ut li tzꞌac li cuan chixcꞌatk aꞌan, quixyi̱b laj Hananías ralal li cui̱nk li nayi̱ban sununquil ban. Joꞌcaꞌin nak queꞌxyi̱b li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Jerusalén. Quicuulac toj cuan cuiꞌ li tzꞌac nim ru. Ut li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Hananías, aꞌan quixyi̱b laj Refaías li ralal laj Hur li quicuan chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb yijach li tenamit Jerusalén. Ut li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Refaías li cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li rochoch laj Jedaías li ralal laj Harumaf, aꞌan quixyi̱b laj Jedaías. Ut li cuan chixcꞌatk aꞌan, quixyi̱b laj Hatús li ralal laj Hasabnías. Ut li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Hatús, aꞌan queꞌxyi̱b laj Malquías li ralal laj Harim ut laj Hasub li ralal laj Pahat-moab. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ li torre li cuan cuanqueb cuiꞌ li horno. Ut li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li queꞌxyi̱b laj Malquías ut laj Hasub, aꞌan quixyi̱b laj Salum li ralal laj Halohes li nataklan saꞌ xbe̱neb li yijach chic li tenamit li cuanqueb Jerusalén. Ut queꞌtenkꞌan ajcuiꞌ lix rabin. Li puerta li na-iloc saꞌ li ru takꞌa, aꞌan queꞌxyi̱b laj Hanún rochbeneb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Zanoa. Queꞌxqꞌue li puerta ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ re ta̱tzꞌapo̱nk chi us. Cuib ciento riqꞌuin mero ciento metro li tzꞌac li queꞌxyi̱b. Quicuulac toj saꞌ li oqueba̱l bar nequeꞌrisi cuiꞌ li mul. Li oqueba̱l li nequeꞌrisi cuiꞌ li mul, aꞌan quixyi̱b laj Malquías li ralal laj Recab li nataklan saꞌ li naꞌajej Bet-haquerem. Ut quixqꞌue li puerta ut quixqꞌue ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ re ta̱tzꞌapo̱nk chi us. Li oqueba̱l li cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ, aꞌan quixyi̱b laj Salum li ralal laj Colhoze li nataklan saꞌ li naꞌajej Mizpa. Quixqꞌue li cheꞌ saꞌ li tzꞌac quixyi̱b cuiꞌ li puerta. Quixqꞌue li puerta ut quixqꞌue ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ re ta̱tzꞌapo̱nk chi us. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ li tzꞌac li cuan cuiꞌ li pila Siloé li cuan nachꞌ riqꞌuin li naꞌajej li nequeꞌrau cuiꞌ li rutzꞌuꞌuj li rey nak quicuan. Li tzꞌac li quixyi̱b quicuulac toj cuan cuiꞌ li gradas re lix tenamit laj David nak quicuan. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Salum, aꞌan quixyi̱b laj Nehemías, li ralal laj Azbuc li nataklan saꞌ xbe̱neb yijach li tenamit li cuanqueb Bet-sur. Li tzꞌac li quixyi̱b quicuulac toj saꞌ xcaꞌyaba̱l li bar quimukeꞌ cuiꞌ laj David ut quicuulac cuan cuiꞌ li pila li yi̱banbil, ut toj cuan cuiꞌ li xnaꞌajeb li soldado nak quicuan. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Nehemías, aꞌan queꞌxyi̱b eb laj levita. Laj Rehum li ralal laj Bani, aꞌan li quicꞌamoc be chiruheb. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk aꞌan quixyi̱b laj Hasabías li nataklan saꞌ xbe̱neb yijach li tenamit li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Keila. Li cꞌanjel aꞌan quixba̱nu saꞌ xcꞌabaꞌ lix tenamit. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Hasabías, aꞌan quixyi̱b laj Bavai rochbeneb li rech tenamitil. Laj Bavai, aꞌan li ralal laj Henadad li nataklan saꞌ xbe̱neb li yijach chic li tenamit Keila. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Bavai, aꞌan quixyi̱b laj Ezer li ralal laj Jesúa li nataklan saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ li tenamit Mizpa. Li tzꞌac li queꞌxyi̱b cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li naꞌajej li nequeꞌxxoc cuiꞌ chixjunil li chꞌi̱chꞌ li nacꞌanjelac re pletic. Li tzꞌac li queꞌxyi̱b quicuulac toj saꞌ xuc. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Ezer, aꞌan quixyi̱b laj Baruc li ralal laj Zabai. Laj Baruc cau quicꞌanjelac. Li tzꞌac li quixyi̱b quiticla saꞌ xuc ut quicuulac toj saꞌ li oqueba̱l re li rochoch laj Eliasib li xyucuaꞌil aj tij. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Baruc, aꞌan quixyi̱b laj Meremot li ralal laj Urías. Laj Urías, aꞌan li ralal laj Cos. Li tzꞌac li quixyi̱b laj Meremot quiticla saꞌ li oqueba̱l re li rochoch laj Eliasib ut quicuulac toj bar coxrakeꞌ cuiꞌ li rochoch. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Baruc, aꞌan queꞌxyi̱b eb laj tij li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li queꞌxyi̱b eb laj tij, aꞌan queꞌxyi̱b laj Benjamín rochben laj Hasub. Li tzꞌac li queꞌxyi̱b cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li rochocheb. Ut li cuan chixcꞌatk, aꞌan quixyi̱b laj Azarías li ralal laj Maasías. Laj Maasías, aꞌan li ralal laj Ananías. Li tzꞌac li quixyi̱b laj Azarías, aꞌan nachꞌ cuan riqꞌuin li rochoch. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Azarías, aꞌan quixyi̱b laj Binúi li ralal laj Henadad. Li tzꞌac li quixyi̱b laj Binúi quiticla cuan cuiꞌ li rochoch laj Azarías ut quicuulac toj saꞌ xuc. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Binúi, aꞌan quixyi̱b laj Palal li ralal laj Uzai. Li tzꞌac li quixyi̱b quiticla saꞌ xuc bar cuan cuiꞌ li torre li cuan saꞌ xbe̱n li rochoch li rey nak quicuan. Aꞌan nachꞌ cuan riqꞌuin li neba̱l re li tzꞌalam. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Palal, aꞌan quixyi̱b laj Pedaías li ralal laj Faros. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Faros, aꞌan queꞌxyi̱b li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo li cuanqueb saꞌ li tzu̱l Ofel xcꞌabaꞌ. Li tzꞌac li queꞌxyi̱b quicuulac toj saꞌ xcaꞌyaba̱l li oqueba̱l bar nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ li nequeꞌbelan haꞌ. Nacana saꞌ li este li na-el cuiꞌ li sakꞌe. Nachꞌ cuan riqꞌuin li torre li quicuan saꞌ xbe̱n li rochoch li rey. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Pedaías, aꞌan queꞌxyi̱b eb laj Tecoa. Li tzꞌac li queꞌxyi̱b quiticla saꞌ xcaꞌyaba̱l li nimla torre ut quicuulac toj cuan cuiꞌ li naꞌajej Ofel. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li queꞌxyi̱b laj Tecoa, aꞌan queꞌxyi̱b eb laj tij. Li tzꞌac li queꞌxyi̱b quiticla saꞌ li oqueba̱l li cuan nachꞌ riqꞌuin lix naꞌajeb li cacua̱y. Chixju̱nkaleb laj tij queꞌxyi̱b li tzꞌac li cuan chiru li rochocheb. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li queꞌxyi̱b laj tij, aꞌan quixyi̱b laj Sadoc, li ralal laj Imer. Li tzꞌac li quixyi̱b cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li rochoch. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Sadoc, aꞌan quixyi̱b laj Semaías li ralal laj Secanías. Laj Semaías, aꞌan li quicꞌacꞌalen re li oqueba̱l li cuan saꞌ li este li na-el cuiꞌ li sakꞌe. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Semaías, aꞌan quixyi̱b laj Hananías li ralal laj Selemías rochben laj Hanún li xcuak ralal laj Salaf. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li queꞌxyi̱b laj Hananías ut laj Hanún, aꞌan quixyi̱b laj Mesulam li ralal laj Berequías. Li tzꞌac li quixyi̱b laj Mesulam aꞌan li cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li rochoch. Li tzꞌac li cuan chixcꞌatk li quixyi̱b laj Mesulam, aꞌan quixyi̱b laj Malquías li ralal laj tenol plata. Li tzꞌac li quixyi̱b quicuulac toj cuanqueb cuiꞌ li rochocheb li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo ut quicuulac bar cuanqueb cuiꞌ li rochocheb laj cꞌay. Li tzꞌac aꞌan cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li oqueba̱l li nequeꞌrocsi cuiꞌ li xul li nequeꞌxmayeja. Li tzꞌac aꞌan nachꞌ cuan riqꞌuin li cab li cuan saꞌ xbe̱n li tzꞌac saꞌ xuc. Ut li tzꞌac li queꞌxyi̱b laj tenol plata ut eb laj cꞌay, aꞌan naticla saꞌ xuc cuan cuiꞌ li cab li cuan saꞌ xbe̱n li tzꞌac ut quicuulac toj bar cuan cuiꞌ li oqueba̱l li nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ li carner. Eb laj Israel incꞌaꞌ quichꞌinan xchꞌo̱leb xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc rehebCꞌajoꞌ nak quichal xjoskꞌil laj Sanbalat nak quirabi nak yo̱co cuiꞌchic chixyi̱banquil li tzꞌac ut xban xjoskꞌil qui-oc chikahobbal la̱o aj judío. Ut quixye reheb li rochben ut reheb li soldado aj Samaria: —¿Cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil eb laj judío? ¿Ma cuan ta biꞌ xmetzꞌe̱u eb aꞌan? ¿Cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌoxlanquil? ¿Ma nequeꞌxcꞌoxla ta biꞌ nak ta̱ru̱k teꞌxqꞌue cuiꞌchic lix mayejeb? ¿Ma teꞌxchoy ta biꞌ xyi̱banquil li tzꞌac chiru jun cutan? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ teꞌrisi saꞌ li poks li pec ut teꞌxyi̱b cuiꞌchic li tzꞌac riqꞌuin li pec li ac xcꞌat? chan. Ut laj Tobías, Amón xtenamit, cuan rochben laj Sanbalat. Quixye re: —Ilomak li tzꞌac li yo̱queb chixyi̱banquil riqꞌuin li pec. Cui ta̱takekꞌ raj junak yac saꞌ xbe̱n, yal aꞌan raj ta̱tꞌanok re, chan. La̱in quintijoc ut quinye re li Dios: —At Ka̱cuaꞌ at inDios chacuabi taxak chanru nak yo̱queb chikahobbal ut yo̱queb chikatzꞌekta̱nanquil. Li tzꞌekta̱na̱nc li yo̱queb chixba̱nunquil ke chisukꞌi̱k taxak saꞌ xbe̱neb. Cheꞌchapekꞌ ta xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb ut cheꞌcꞌamekꞌ ta saꞌ jalan tenamit. Incꞌaꞌ taxak ta̱cuy xma̱queb ut incꞌaꞌ taxak ta̱sachk saꞌ a̱chꞌo̱l li ma̱usilal li yo̱queb chixba̱nunquil ke xban nak yo̱queb xjoskꞌil saꞌ kabe̱n nak yo̱co chixyi̱banquil li tzꞌac, chanquin. Quicuulac yitok xteram li tzꞌac kayi̱b xban nak li tenamit queꞌxqꞌue xchꞌo̱l chi cꞌanjelac. Cꞌajoꞌ nak queꞌjoskꞌoꞌ laj Sanbalat ut laj Tobías nak queꞌrabi nak ma̱ bar chic teto re li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Jerusalén. Ut queꞌjoskꞌoꞌ ajcuiꞌ eb laj árabes, eb laj amonita ut eb laj Asdod. Chixjunileb queꞌxjunaji ribeb chixcꞌu̱banquil chanru nak ta̱ru̱k teꞌcha̱lk chi pletic kiqꞌuin re kaqꞌuebal saꞌ chꞌaꞌajquilal. Joꞌcan nak cotijoc chiru li kaDios ut kaxakabeb laj cꞌacꞌalenel chi kꞌek ut chi cutan re rilbaleb nak teꞌcha̱lk. Eb laj Judá queꞌxye: —Ma̱cꞌaꞌeb chic xmetzꞌe̱u laj i̱kanel. Incꞌaꞌ chic nequeꞌxcuy ut toj cuan li tzꞌac li puqꞌuinbil isi̱c ta̱raj. Incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k takayi̱b li tzꞌac, chanqueb. Li xicꞌ nequeꞌiloc ke queꞌxcꞌoxla nak la̱o incꞌaꞌ takaqꞌue retal li cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌoxlanquil saꞌ kabe̱n. Saꞌ xchꞌo̱leb aꞌan nak incꞌaꞌ takil nak teꞌoc saꞌ li katenamit chikacamsinquil re nak takacanab xba̱nunquil li cꞌanjel aꞌin. Abanan eb laj judío li cuanqueb nachꞌ riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc ke queꞌrabi cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌu̱banquil saꞌ kabe̱n ut coleꞌxye ke nabal sut bar teꞌoc chak nak teꞌcha̱lk chi pletic kiqꞌuin. La̱in quebintakla li junju̱nk cabal re nak teꞌxakli̱k chirix li tzꞌac bar cubenak cuiꞌ xteram joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xya̱nk li tzꞌac li toj ma̱jiꞌ naxcꞌul rib. Cua̱nkeb xchꞌi̱chꞌ re camsi̱nc, cua̱nkeb xla̱ns ut cua̱nkeb ajcuiꞌ xtzimaj saꞌ rukꞌeb. Ut nak queꞌcuil nak cuanqueb saꞌ xnaꞌajeb, quinxakli chiruheb ut quina̱tinac riqꞌuineb li queꞌtaklan ut eb li queꞌcꞌamoc be joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit. Quinye reheb: —Mexxucuac chiruheb. Julticak e̱re nak li Ka̱cuaꞌ li nakaxucua ru, aꞌan kꞌaxal nim xcuanquil. Pletinkex re xcolbaleb le̱ rech tenamitil, ut le̱ ralal e̱cꞌajol ut re ajcuiꞌ xcolbal rix le̱ rixakil joꞌ ajcuiꞌ le̱ jun cablal, chanquin reheb. Ut eb li xicꞌ nequeꞌiloc ke queꞌrabi resil nak la̱o kaqꞌue retal li cꞌaꞌru queꞌxcꞌu̱b ru saꞌ kabe̱n. Ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ retal nak li Dios quixpoꞌ ru li cꞌaꞌru queꞌxcꞌoxla xba̱nunquil ke. Ut nak ac xcꞌulman aꞌan co-oc cuiꞌchic chikajunilo chixyi̱banquil li tzꞌac. Chalen saꞌ li cutan aꞌan yijach li nequeꞌcꞌanjelac chicuu yo̱queb chixyi̱banquil li tzꞌac ut li yijach chic cuanqueb xchꞌi̱chꞌeb re camsi̱nc, cuanqueb xla̱ns, ut cuanqueb ajcuiꞌ lix tzimaj saꞌ rukꞌeb. Ut cuanqueb ajcuiꞌ xchꞌi̱chꞌ re xcolbal ribeb. Ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit Judá cuanqueb aran ut yo̱queb chi oque̱nc. Ut eb li yo̱queb chi yi̱ba̱nc re li tzꞌac joꞌ ajcuiꞌ li yo̱queb chi i̱ka̱nc riqꞌuin jun li rukꞌ yo̱queb chi cꞌanjelac ut riqꞌuin li rukꞌ jun chic chapcho lix chꞌi̱chꞌeb re pletic. Ut eb li yo̱queb chi yi̱ba̱nc re li tzꞌac bacꞌbo lix chꞌi̱chꞌeb re pletic saꞌ xcꞌa̱mal xsaꞌeb nak yo̱queb chi cꞌanjelac. Ut li naya̱basin re li trompeta, aꞌan cuan chincꞌatk. Ut quinye reheb li queꞌtaklan ut eb li queꞌcꞌamoc be joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit: —Li cꞌanjel aꞌin kꞌaxal nim ut kꞌaxal nabal. Ut la̱o nak yo̱co chixyi̱banquil li tzꞌac najt kaya̱nk chikajunju̱nkal. Li bar te̱rabi cuiꞌ chi ecꞌa̱nc li trompeta, aran texxic chixchꞌutubanquil e̱rib kiqꞌuin. Ut li Ka̱cuaꞌ li kaDios, aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk ke chi pletic, chanquin reheb. Joꞌcaꞌin nak quiru kaba̱nu li cꞌanjel aꞌin. Yijach laj cꞌanjel cuanqueb xchꞌi̱chꞌeb re pletic saꞌ rukꞌeb chalen ekꞌela toj nocox-ecuu̱k. Ut quinye ajcuiꞌ reheb li tenamit nak chixjunileb teꞌcana̱k saꞌ li tenamit Jerusalén, joꞌ li nequeꞌtaklan, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌtenkꞌan reheb. Chi kꞌek teꞌxcꞌacꞌale li tenamit ut chi cutan teꞌxyi̱b li tzꞌac. La̱in incꞌaꞌ quicuisi li cuakꞌ chicuix nak oc cue chi cua̱rc. Chi moco eb li cuechꞌalal, chi moco li queꞌtenkꞌan cue, chi moco li soldado li queꞌchal chicuix queꞌrisi li rakꞌeb. Caꞌaj cuiꞌ nak noco-atin nakisi li kakꞌ chikix. Laj Nehemías quixkꞌuseb li biom re nak incꞌaꞌ teꞌxrahobtesiheb li nebaꞌSaꞌ eb li cutan aꞌan eb li cui̱nk joꞌqueb ajcuiꞌ li ixk queꞌoc chixcuechꞌbal rixeb li rech tenamitil. Cuan queꞌyehoc re: —La̱o nabalo ut nabaleb ajcuiꞌ li kalal kacꞌajol ut tzaca̱nc teꞌraj. Tento takasicꞌ bar takatau katrigo re tocuaꞌak ut incꞌaꞌ toca̱mk.— Ut cuan ajcuiꞌ queꞌyehoc re: —Xban li cueꞌej xkaqꞌue chi prenda li kachꞌochꞌ joꞌ ajcuiꞌ li kacui̱mk ut li kochoch re ta̱ru̱k takalokꞌ katrigo re tocuaꞌak.— Ut cuan cuiꞌchic queꞌyehoc re: —La̱o xkapatzꞌ katumin chi toꞌ re ta̱ru̱k takatoj li tento xtojbal re li rey. Ut xkaqꞌue li kachꞌochꞌ chi prenda joꞌ ajcuiꞌ li kacui̱mk, chanqueb. —La̱o kacomon kib riqꞌuineb li biom. Ut li kalal kacꞌajol juntakꞌe̱teb ajcuiꞌ riqꞌuineb li ralal xcꞌajol eb aꞌan. Moco jalaneb ta chic aꞌan chiku la̱o. Abanan la̱o tento nak takacꞌayiheb li kalal kacꞌajol chokꞌ xmo̱seb aꞌan. Cuanqueb karabin ac xkacꞌayiheb chokꞌ xmo̱seb aꞌan ut incꞌaꞌ chic naru nakisiheb riqꞌuineb xban nak ma̱cꞌaꞌ chic cuan ke. Li kachꞌochꞌ ut li kacui̱mk jalan chic aj e, chanqueb. Ut la̱in, cꞌajoꞌ nak quichal injoskꞌil nak quicuabi li cꞌaꞌru queꞌxye. Quincꞌoxla chi us cꞌaꞌru tinba̱nu. Ut quinkꞌuseb li biomeb ut li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit ut quinye reheb: —¿Ma us nak nequepatzꞌ ral li tumin li nequetoꞌoni reheb le̱ rech tenamitil?— Ut quinye ajcuiꞌ reheb nak teꞌxchꞌutub ribeb re nak takacꞌu̱b ru cꞌaꞌru takaba̱nu. Ut quinye reheb: —Xkisiheb rubel xcuanquil li jalan tenamit li kech tenamitil. Xkaba̱nu li joꞌ qꞌuial coru xba̱nunquil. Ut la̱ex chic yo̱quex chi rahobtesi̱nc reheb li kech tenamitil. Ut anakcuan, ¿ma toj takisiheb cuiꞌchic rubel e̱cuanquil la̱ex? chanquin reheb. Ut ma̱ jun reheb quichakꞌoc xban nak incꞌaꞌ chic queꞌxtau cꞌaꞌru queꞌxye. Ut quinye ajcuiꞌ reheb: —Li cꞌaꞌru yo̱quex chixba̱nunquil, aꞌan incꞌaꞌ us. La̱ex incꞌaꞌ nequexucua ru li Dios. Yo̱quex ban chixba̱nunquil joꞌ nequeꞌxba̱nu li jalan tenamit li xicꞌ nequeꞌiloc ke, re nak incꞌaꞌ texrahobtesi̱k xban eb aꞌan. La̱in ut eb li cuechꞌalal joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac chicuu yo̱co ajcuiꞌ chixqꞌuebaleb xtrigo ut xtumineb chi toꞌ. Abanan nintzꞌa̱ma che̱ru nak incꞌaꞌ chic takapatzꞌ reheb lix cꞌaseb. Ut nintzꞌa̱ma ajcuiꞌ che̱ru nak anakcuan ajcuiꞌ te̱kꞌaxtesi cuiꞌchic reheb lix chꞌochꞌeb, li racui̱mkeb uvas ut olivos, joꞌ ajcuiꞌ li rochocheb. Ut te̱kꞌaxtesi ajcuiꞌ reheb li ral li tumin li ac xecꞌul joꞌ ajcuiꞌ li trigo, li aceite ut li uvas li ac xecꞌul.— Ut eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Takakꞌaxtesi reheb chixjunil li ac xkacꞌul ut incꞌaꞌ chic takapatzꞌ reheb. Takaba̱nu joꞌ xaye ke, chanqueb. Joꞌcan nak quinbokeb laj tij re nak chiruheb aꞌan teꞌxye riqꞌuin juramento nak teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru ac xeꞌxye. Ut quinchikꞌ ru li cuakꞌ chiruheb ut quinye reheb: —Joꞌcaꞌin taxak tixba̱nu li Ka̱cuaꞌ Dios nak ta̱risi saꞌ rochoch ut saꞌ lix cꞌanjel li ani incꞌaꞌ ta̱ba̱nu̱nk re li cꞌaꞌru xye. Chi-isi̱k ta chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan re, chanquin reheb. Ut chixjunileb li tenamit queꞌxye: —Joꞌcan taxak ta̱uxma̱nk, chanqueb. Ut chixjunileb li tenamit queꞌxba̱nu joꞌ queꞌxye ut queꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ. Ac yo̱ chic junmay chihab roquic laj Artajerjes chokꞌ rey nak quinixxakab chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb laj Judá. Chalen saꞌ li cutan aꞌan toj quicuulac li cablaju xcaꞌcꞌa̱l (32) chihab roquic chokꞌ rey, chi moco la̱in, chi moco li cuechꞌalal kacꞌul li tzacae̱mk li kacꞌulub raj xtzacanquil joꞌ queꞌxtzaca li nequeꞌtaklan. Chiru li cablaju chihab nak cuanquin chi takla̱nc incꞌaꞌ quinpuersi li tzacae̱mk incꞌulub raj xcꞌulbal. Eb li queꞌcuan chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li tenamit nak toj ma̱jiꞌ nin-oc la̱in, kꞌaxal cuiꞌchic nabal li tumin queꞌxpatzꞌ reheb li tenamit. Rajlal cutan numenak caꞌcꞌa̱l chi tumin plata queꞌxpatzꞌ re xcuaheb ut xvino. Ut eb li nequeꞌcꞌanjelac chiruheb queꞌxrahobtesi li tenamit. Abanan la̱in incꞌaꞌ quinba̱nu chi joꞌcan xban nak ninxucua ru li Dios. Ut la̱in quinqꞌue inchꞌo̱l chi cꞌanjelac riqꞌuin xyi̱banquil li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit. Ut eb li nequeꞌtrabajic chicuu queꞌxqꞌue ajcuiꞌ xchꞌo̱leb chi oque̱nc saꞌ li cꞌanjel. Ut incꞌaꞌ kacꞌoxla xlokꞌbal kachꞌochꞌ. Jun ciento riqꞌuin mero ciento laj judío li nequeꞌcuaꞌac saꞌ li cuochoch. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuanqueb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit. Ut ma̱cꞌaꞌeb saꞌ ajl li nequeꞌchal chak saꞌ eb li tenamit li cuanqueb chi nachꞌ kiqꞌuin. Chixjunil li nasachman rajlal cutan re li katzacae̱mk, aꞌan aꞌin xqꞌuial: jun cuacax, cuakib cha̱bil carner xcomoneb li sicꞌbil ruheb, ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ caxlan. Rajlal laje̱b cutan nequeꞌxcꞌam chak chi nabal li vino. Usta nabal li nasachman, abanan ma̱ jun sut xinpatzꞌ reheb li tenamit li cꞌaꞌru tento raj xincꞌul la̱in, joꞌ li queꞌxcꞌul li queꞌcuan chi takla̱nc saꞌ li tenamit nak kꞌaxal nabal li i̱k cuan saꞌ xbe̱neb li tenamit. Chinjulticokꞌ taxak a̱cue, at inDios, riqꞌuin li joꞌ qꞌuial li us li xinba̱nu reheb li tenamit aꞌin. Queꞌxyoꞌob a̱tin chirix laj Nehemías re xjitbalNak queꞌrabi laj Sanbalat, laj Tobías ut laj Gesem laj árabe, ut eb lix comon li xicꞌ nequeꞌiloc ke nak la̱in xinyi̱b li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit ut ma̱ bar chic teto re, ut usta toj ma̱jiꞌ ninqꞌue lix puertil li oqueba̱l saꞌ li cutan aꞌan, laj Sanbalat ut laj Gesem queꞌxtakla chak inbokbal ut queꞌxye cue: —Cha̱lkat re takachꞌutub kib saꞌ li cꞌaleba̱l Ono, chanqueb. Abanan eb aꞌan quineꞌxbok yal re teꞌxba̱nu ma̱usilal cue. Joꞌcan nak la̱in quintaklaheb lin takl riqꞌuineb chixyebal reheb nak incꞌaꞌ ta̱ru̱k tinxic riqꞌuineb xban nak latzꞌ cuu xba̱nunquil jun nimla cꞌanjel. —Incꞌaꞌ naru nincanab xba̱nunquil li cꞌanjel yal re nak tinxic aran e̱riqꞌuin, chanquin reheb nak quintakla li resil. Ca̱hib sut queꞌxtakla inbokbal, ut joꞌcan cuiꞌchic quebinsume cuiꞌ. Saꞌ roꞌ sut laj Sanbalat quixtakla cuiꞌchic jun lix mo̱s cuiqꞌuin ut quixcꞌam jun li hu chi teto. Joꞌcaꞌin naxye saꞌ li hu li quixtakla: —X-el resil saꞌ eb li tenamit nak la̱at ut eb la̱ cuech tenamitil yo̱quex chixcꞌu̱banquil chanru nak te̱risi e̱rib rubel xcuanquil li rey. Xban aꞌan nak yo̱quex chixyi̱banquil li tzꞌac li sutsu cuiꞌ le̱ tenamit. Ut xkabi ajcuiꞌ resil nak la̱at ta̱cuaj oc chokꞌ xreyeb. Ut laj Gesem xye nak ya̱l li cꞌaꞌru yo̱queb xyebal. Ut x-el ajcuiꞌ resil nak ac xaxakabeb li profeta re teꞌxye resil Jerusalén nak la̱at chic tat-oc chokꞌ rey aran Judá. Ut chixjunil aꞌan naru nacuulac resil riqꞌuin li rey Artajerjes. Joꞌcan nak yo̱quin chixyebal a̱cue nak tatcha̱lk cuiqꞌuin re nak takacꞌu̱b ru cꞌaꞌru takaba̱nu, chan cue. Ut la̱in quintakla cuiꞌchic xyebal re chi joꞌcaꞌin: —Chixjunil li cꞌaꞌru yo̱cat chixyebal, aꞌan moco ya̱l ta. Yal la̱at nacatcꞌoxlan re chixjunil aꞌan, chanquin re. Chixjunil li cꞌaꞌru xeꞌxba̱nu ke, aꞌan yal re kaseꞌbesinquil. Eb aꞌan xeꞌxcꞌoxla nak ta̱chꞌina̱nk kachꞌo̱l ut takacanab xba̱nunquil li cꞌanjel ut incꞌaꞌ takachoy xyi̱banquil li tzꞌac. Joꞌcan nak quintijoc ut quinye: —At kaDios, chaqꞌue taxak xcacuilal kachꞌo̱l re takachoy li cꞌanjel.— Ut chirix aꞌan co̱in saꞌ li rochoch laj Semaías li ralal laj Delaía. Laj Delaía, aꞌan ralal laj Mehetabel. Laj Semaías aꞌan tzꞌaptzꞌo saꞌ li rochoch. Aꞌan quixye cue: —Anakcuan chiru li kꞌojyi̱n aꞌin teꞌcha̱lk cha̱camsinquil. Takachꞌutub kib saꞌ lix templo li Dios. Ocako aran ut takatzꞌap kib toj chi saꞌ, chan. Ut la̱in quinchakꞌoc ut quinye re: —Junak cui̱nk joꞌ la̱in, ¿ma naru ta biꞌ ta̱xucuak chiruheb aꞌan? ¿Ma tinxic ta biꞌ saꞌ li templo chixmukbal cuib yal re xcolbal rix lin yuꞌam? La̱in incꞌaꞌ tin-oc saꞌ li templo chixmukbal cuib, chanquin re. La̱in quinqꞌue retal nak ma̱cuaꞌ li Dios li quitaklan re chixyebal li cꞌaꞌru quixye cue. Quixye cue chi joꞌcan xban nak laj Sanbalat ut laj Tobías queꞌxtumina ru chixyebal chi joꞌcan. Queꞌxtumina ru aꞌan yal re tineꞌxseꞌbesi ut re nak tinma̱cobk. Ut riqꞌuin aꞌan ta̱e̱lk resil nak incꞌaꞌ us yo̱quin ut incꞌaꞌ chic tineꞌxqꞌue saꞌ ruheb li tenamit. —At inDios, chaqꞌue taxak retal li raylal li yo̱queb chixba̱nunquil cue laj Sanbalat ut laj Tobías. Ut misach taxak saꞌ a̱chꞌo̱l li quixba̱nu lix Noadías li profeta ixk rochbeneb li jun chꞌol chic profetas li queꞌajoc xqꞌuebal inxiu.— Queꞌxchoy xyi̱banquil li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit JerusalénKachoy xyi̱banquil li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit saꞌ li o̱b xcaꞌcꞌa̱l xbe li po Elul. Cablaju roxcꞌa̱l cutan quiya̱loꞌ cuiꞌ. Queꞌrabi nak ac xya̱loꞌ li cꞌanjel. Chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc ke queꞌxucuac, joꞌqueb ajcuiꞌ li tenamit li cuanqueb chi nachꞌ kiqꞌuin. Xuta̱nal queꞌel xban nak queꞌxqꞌue retal nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quitenkꞌan ke chixyi̱banquil li tzꞌac. Saꞌ eb li cutan aꞌan nak yo̱co chixyi̱banquil li tzꞌac, cuanqueb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj Judá queꞌtzꞌi̱bac riqꞌuin laj Tobías. Joꞌcan nak laj Tobías naxtakla cuiꞌchic lix hu aran Judá. Nabaleb li cuanqueb aran Judá queꞌoquen chirix laj Tobías xban nak laj Tobías aꞌan lix hiꞌ laj Secanías li ralal laj Ara ut xban ajcuiꞌ nak laj Johanán quixcꞌam chokꞌ rixakil lix rabin laj Mesulam, li ralal laj Berequías. Ut chicuu nequeꞌxye nak laj Tobías, aꞌan kꞌaxal us naxba̱nu. Ut li cꞌaꞌru ninye, nequeꞌxye cuiꞌchic re laj Tobías. Ut riqꞌuin li cꞌaꞌru nayeheꞌ re, laj Tobías naxtakla cuiꞌchic nabal li hu cuiqꞌuin re inseꞌbesinquil. Laj Nehemías quixxakabeb li teꞌcꞌanjelakUt nak ac xya̱loꞌ li tzꞌac ut nak ac xeꞌqꞌueheꞌ saꞌ xnaꞌajeb li puerta re li oqueba̱l, queꞌxakaba̱c laj levita chi cꞌanjelac saꞌ li templo. Cuan li queꞌqꞌueheꞌ chi cꞌacꞌale̱nc saꞌ eb li oqueba̱l, ut cuan li queꞌqꞌueheꞌ chokꞌ aj bichanel. Quinxakab li cui̱tzꞌin laj Hanani ut laj Hananías re nak eb aꞌan teꞌilok re li tenamit Jerusalén. Laj Hananías aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldados. Quinxakab aꞌan xban nak aꞌan kꞌaxal ti̱c xchꞌo̱l chiruheb li jun chꞌol chic ut naxxucua ru li Dios. Ut quinye reheb nak acak xcutanoꞌ chi us nak teꞌxte li puerta re li oqueba̱l. Ut nak toj cuanqueb laj cꞌacꞌalenel, teꞌxtzꞌap cuiꞌchic li puerta ut teꞌxnatꞌ rix chi us. Ut quinye ajcuiꞌ reheb nak teꞌxxakabeb laj cꞌacꞌalenel re li tenamit Jerusalén re chi kꞌek. Li cuanqueb rochocheb nachꞌ riqꞌuin li tzꞌac, aꞌaneb teꞌcꞌacꞌale̱nk chiru li rochocheb. Li tenamit nim chi us, abanan toj ma̱jiꞌ qꞌuiheb li cristian xban nak toj ma̱jiꞌ yi̱banbileb chixjunileb li cab saꞌ li tenamit. Aꞌan aꞌin xqꞌuialeb li queꞌsukꞌi JerusalénLi Dios quixcꞌut chicuu nak tento tebinchꞌutub li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit ut eb li nequeꞌcꞌamoc be joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit re nak teꞌajla̱k li junju̱nk cabal. Quintau li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ lix cꞌabaꞌeb li queꞌsukꞌi chak xbe̱n cua. Tzꞌi̱banbil retalil chi joꞌcaꞌin: Aꞌan aꞌin lix cꞌabaꞌeb laj Israel li queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ Babilonia xban li rey Nabucodonosor ut queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén ut Judá. Ac saꞌ xtenamit queꞌcana li junju̱nk. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb li queꞌcꞌamoc be chiruheb laj Israel li queꞌchal xbe̱n cua: laj Zorobabel, laj Jesúa, laj Nehemías, laj Azarías, laj Raamías, laj Nahamani, laj Mardoqueo, laj Bilsán, laj Misperet, laj Bigvai, laj Nehum, ut laj Baana. Ut aꞌan aꞌin lix qꞌuialeb li cui̱nk aj Israel li queꞌsukꞌi rochbeneb laj cꞌamol be: Eb li ralal xcꞌajol laj Paros, aꞌan cuib mil riqꞌuin jun ciento riqꞌuin cablaju xca̱cꞌa̱l (2,172). Eb li ralal xcꞌajol laj Sefatías, aꞌan oxib ciento riqꞌuin cablaju roxcꞌa̱l (372). Eb li ralal xcꞌajol laj Ara, aꞌan cuakib ciento riqꞌuin cablaju roxcꞌa̱l (652). Eb li ralal xcꞌajol laj Pahat-moab, eb li ralal xcꞌajol laj Jesúa ut eb li ralal xcꞌajol laj Joab, aꞌan cuib mil riqꞌuin cuakxakib ciento riqꞌuin cuakxaklaju (2,818). Eb li ralal xcꞌajol laj Elam, aꞌan jun mil riqꞌuin cuib ciento riqꞌuin ca̱laju roxcꞌa̱l (1,254). Eb li ralal xcꞌajol laj Zatu, aꞌan cuakxakib ciento riqꞌuin o̱b roxcꞌa̱l (845). Eb li ralal xcꞌajol laj Zacai, aꞌan cuukub ciento riqꞌuin oxcꞌa̱l (760). Eb li ralal xcꞌajol laj Binúi, aꞌan cuakib ciento riqꞌuin cuakxakib roxcꞌa̱l (648). Eb li ralal xcꞌajol laj Bebai, aꞌan cuakib ciento riqꞌuin cuakxakib xcaꞌcꞌa̱l (628). Eb li ralal xcꞌajol laj Azgad, aꞌan cuib mil riqꞌuin cuakib ciento riqꞌuin cuib xcaꞌcꞌa̱l (2,622). Eb li ralal xcꞌajol laj Adonicam, aꞌan cuakib ciento riqꞌuin cuukub xca̱cꞌa̱l (667). Eb li ralal xcꞌajol laj Bigvai, aꞌan cuib mil riqꞌuin cuukub xca̱cꞌa̱l (2,067). Eb li ralal xcꞌajol laj Adín, aꞌan cuakib ciento riqꞌuin oꞌlaju roxcꞌa̱l (655). Eb li ralal xcꞌajol laj Ater, ut eb li ralal xcꞌajol laj Ezequías, aꞌan cuakxaklaju roꞌcꞌa̱l (98). Eb li ralal xcꞌajol laj Hasum, aꞌan oxib ciento riqꞌuin cuakxakib xcaꞌcꞌa̱l (328). Eb li ralal xcꞌajol laj Bezai, aꞌan oxib ciento riqꞌuin ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l (324). Eb li ralal xcꞌajol laj Harif, aꞌan jun ciento riqꞌuin cablaju (112). Eb li ralal xcꞌajol laj Gabaón, aꞌan oꞌlaju roꞌcꞌa̱l (95). Eb li cui̱nk li cuanqueb Belén ut eb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Netofa, aꞌaneb jun ciento riqꞌuin cuakxakib roꞌcꞌa̱l (188). Eb li cui̱nk li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Anatot, aꞌan jun ciento riqꞌuin cuakxakib xca̱cꞌa̱l (128). Eb li cui̱nk li cuanqueb Bet-azmavet, aꞌaneb cuib roxcꞌa̱l (42). Ut eb li cui̱nk li cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej Quiriat-jearim, ut Cafira ut Beerot, aꞌan cuukub ciento riqꞌuin oxib roxcꞌa̱l (743). Eb li cui̱nk li cuanqueb Ramá ut Geba, aꞌan cuakib ciento riqꞌuin jun xcaꞌcꞌa̱l (621). Eb li cui̱nk li cuanqueb Micmas, aꞌaneb jun ciento riqꞌuin cuib xcaꞌcꞌa̱l (122). Eb li cui̱nk li cuanqueb Bet-el ut Hai, aꞌan jun ciento riqꞌuin oxib xcaꞌcꞌa̱l (123). Eb li cui̱nk re li tenamit jun chic Nebo xcꞌabaꞌ, aꞌan cablaju roxcꞌa̱l (52). Eb li ralal xcꞌajol laj Elam jun chic, aꞌan jun mil riqꞌuin cuib ciento riqꞌuin ca̱laju roxcꞌa̱l (1,254). Eb li ralal xcꞌajol laj Harim, aꞌan oxib ciento riqꞌuin junmay (320). Eb li ralal xcꞌajol laj Jericó, aꞌan oxib ciento riqꞌuin o̱b roxcꞌa̱l (345). Eb li ralal xcꞌajol laj Lod, eb li ralal xcꞌajol laj Hadid ut eb li ralal xcꞌajol laj Ono, aꞌan cuukub ciento riqꞌuin jun xca̱cꞌa̱l (721). Eb li ralal xcꞌajol laj Senaa, aꞌan oxib mil riqꞌuin bele̱b ciento riqꞌuin laje̱b xca̱cꞌa̱l (3,930). Eb laj tij: aꞌan ralal xcꞌajoleb laj Jedaía. Ut laj Jedaía, aꞌan li ralal laj Jesúa. Aꞌan bele̱b ciento riqꞌuin oxlaju xca̱cꞌa̱l (973). Eb li ralal xcꞌajol laj Imer, aꞌan jun mil riqꞌuin cablaju roxcꞌa̱l (1,052). Eb li ralal xcꞌajol laj Pasur, aꞌan jun mil riqꞌuin cuib ciento riqꞌuin cuukub roxcꞌa̱l (1,247). Eb li ralal xcꞌajol laj Harim, aꞌan jun mil riqꞌuin cuuklaju (1,017). Eb laj levitas: aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Jesúa. Laj Jesúa, aꞌan li ralal laj Cadmiel ut laj Cadmiel, aꞌan li ralal laj Hodavías. Aꞌan ca̱laju xca̱cꞌa̱leb (74). Eb li nequeꞌbichan, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Asaf. Aꞌan jun ciento riqꞌuin cuakxakib roxcꞌa̱l (148). Eb li nequeꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Salum, laj Ater, laj Talmón, laj Acub, laj Hatita ut laj Sobai. Aꞌan jun ciento riqꞌuin cuakxaklaju xcaꞌcꞌa̱l (138). Eb li nequeꞌcꞌanjelac sa li templo, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Ziha, laj Hasufa, laj Tabaot, laj Queros, laj Siaha, laj Padón, laj Lebana, laj Hagaba, laj Salmai, laj Hanán, laj Gidel, laj Gahar, laj Reaía, laj Rezín, laj Necoda, laj Gazam, laj Uza, laj Paseah, laj Besai, laj Mehunim, laj Nefisesim, laj Bacbuc, laj Hacufa, laj Harhur, laj Bazlut, laj Mehída, laj Harsa, laj Barcos, laj Sísara ut laj Tema, laj Nezía ut laj Hatifa. Eb li ralal xcꞌajol li queꞌcꞌanjelac chiru laj Salomón, aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Sotai, laj Soferet ut laj Perida, eb li ralal xcꞌajol laj Jaala, laj Darcón, ut laj Gidel, eb li ralal xcꞌajol laj Sefatías, laj Hatil, laj Poqueret-hazebaim, ut laj Amón. Chixjunileb li queꞌcꞌanjelac saꞌ li templo rochbeneb li ralal xcꞌajol li queꞌcꞌanjelac chiru laj Salomón, aꞌan oxib ciento riqꞌuin cablaju roꞌcꞌa̱l (392). Aꞌaneb aꞌin li queꞌsukꞌi saꞌ li tenamit Tel-mela, Tel-harsa, Querub, Adón ut Imer. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌru xyebal ma aꞌaneb tzꞌakal laj Israel malaj ut incꞌaꞌ xban nak incꞌaꞌ queꞌru xyebal ani tzꞌakal lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Eb li ralal xcꞌajol laj Delaía, eb li ralal xcꞌajol laj Tobías, ut eb li ralal xcꞌajol laj Necoda, aꞌan cuakib ciento riqꞌuin cuib roxcꞌa̱l (642). Eb laj tij: aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Habaía, laj Cos ut laj Barzilai li quixsicꞌ rixakil saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Barzilai jun chic, Galaad xtenamit. Li ixk aꞌan quiqꞌueheꞌ xcꞌabaꞌ joꞌ xcꞌabaꞌeb aꞌan. Quisiqꞌueꞌ xcꞌabaꞌeb saꞌ li hu tzꞌi̱banbil cuiꞌ xcꞌabaꞌeb laj tij. Abanan incꞌaꞌ quitaꞌeꞌ. Joꞌcan nak queꞌisi̱c saꞌ xya̱nkeb laj tij. Ut li gobernador quixye nak incꞌaꞌ naru teꞌxtzaca li kꞌaxtesinbil tzacae̱mk toj cua̱nk junak aj tij ta̱tzꞌilok a̱tin chirix riqꞌuin li Urim ut Tumim. Lix qꞌuialeb chixjunileb lix comoneb rib, aꞌan cuib roxcꞌa̱l mil riqꞌuin oxib ciento riqꞌuin oxcꞌa̱l (42,360). Cuanqueb ajcuiꞌ cuukub mil riqꞌuin oxib ciento riqꞌuin cuuklaju xcaꞌcꞌa̱l (7,337) xmo̱seb, ixk ut cui̱nk. Ut saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuanqueb cuib ciento riqꞌuin o̱b roxcꞌa̱l (245) laj bichanel, joꞌ ixk joꞌ cui̱nk. Cuanqueb cuukub ciento riqꞌuin cuaklaju xcaꞌcꞌa̱l (736) xcacua̱yeb. Ut lix mu̱leb cuib ciento riqꞌuin o̱b roxcꞌa̱l (245). Ut lix camelleb ca̱hib ciento riqꞌuin oꞌlaju xcaꞌcꞌa̱l (435). Ut cuanqueb ajcuiꞌ cuakib mil riqꞌuin cuukub ciento riqꞌuin junmay (6,720) lix bu̱reb. Ut cuanqueb junju̱nk li nequeꞌjolomin re li junju̱nk cabal queꞌxqꞌue xmayejeb re li cꞌanjel. Li gobernador quixqꞌue re laj xocol tumin numenak cuuklaju (17) libra li oro, laje̱b roxcꞌa̱l (50) li ni̱nki secꞌ, ut o̱b ciento riqꞌuin laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (530) li rakꞌeb laj tij. Chixjunil li mayej li queꞌxqꞌue li nequeꞌjolomin re li junju̱nk cabal, aꞌan aꞌin: oxib ciento riqꞌuin cablaju roxcꞌa̱l (352) libra li oro, ut cuib mil riqꞌuin cuakib ciento riqꞌuin cuib xca̱cꞌa̱l libra (2,662) li plata. Chixjunil li mayej li queꞌxqꞌue li tenamit, aꞌan aꞌin: oxib ciento riqꞌuin cablaju roxcꞌa̱l (352) libra li oro, ut cuib mil riqꞌuin ca̱hib ciento riqꞌuin junmay (2,420) libra li plata ut cuukub xca̱cꞌa̱l (67) li rakꞌeb laj tij. Eb laj tij, ut eb laj levita joꞌ eb ajcuiꞌ li queꞌcꞌacꞌalen chire xpuertil li templo, eb li nequeꞌbichan, ut eb li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo ut chixjunileb laj Israel ac saꞌ xtenamiteb queꞌcana chi cua̱nc. Laj Esdras quiril xsaꞌ li Santil Hu chiruheb li tenamitSaꞌ xcuuk li po eb laj Israel queꞌxchꞌutub ribeb chixjunileb aran Jerusalén saꞌ li neba̱l li cuan chiru li oqueba̱l bar nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ li nequeꞌbelan haꞌ. Queꞌxtzꞌa̱ma chiru laj Esdras laj tzꞌi̱b nak tixcꞌam chak li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés xban li Dios chokꞌ reheb laj Israel. Saꞌ xbe̱n li cutan re li xcuuk li po laj Esdras laj tij quixcꞌam chak li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li chakꞌrab re ta̱ril xsaꞌ chiruheb chixjunileb li chꞌutchꞌu̱queb aran, joꞌ cui̱nk, joꞌ ixk ut joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li teꞌru̱k xtaubal ru lix ya̱lal li a̱tin li ta̱ril saꞌ li hu. Ut laj Esdras quiril xsaꞌ li hu chiruheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ li neba̱l li cuan chiru li oqueba̱l bar nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ li nequeꞌbelan haꞌ. Quixtiquib rilbal saꞌ li hu tzꞌi̱banbil cuiꞌ li chakꞌrab chalen ekꞌela toj quicuulac cuaꞌleb chiruheb chixjunileb li cuanqueb aran, joꞌ cui̱nk, joꞌ ixk, ut joꞌ ajcuiꞌ chiruheb li queꞌru xtaubal ru. Ut chixjunileb queꞌxcanab rib chirabinquil li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab. Laj Esdras, li nacꞌutuc re li chakꞌrab chiruheb li tenamit, xakxo saꞌ xbe̱n li tusbil cheꞌ li queꞌxyi̱b re ta̱xakli̱k cuiꞌ. Ut eb li cui̱nk aꞌin xakxo̱queb chixcꞌatk saꞌ lix nim ukꞌ laj Esdras: laj Matatías, laj Sema, laj Anías, laj Urías, laj Hilcías, ut laj Maasías. Ut saꞌ lix tzꞌe xakxo̱queb laj Pedaías, laj Misael, laj Malquías, laj Hasum, laj Hasbadana, laj Zacarías ut laj Mesulam. Chixjunileb li tenamit li cuanqueb aran queꞌril nak laj Esdras quixte li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li chakꞌrab xban nak najt xteram li naꞌajej li xakxo cuiꞌ. Nak quixte li hu, chixjunileb li tenamit queꞌxakli. Laj Esdras quixlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios ut chixjunileb li tenamit queꞌxtaksi li rukꞌeb ut queꞌxye: —¡Joꞌcan taxak! ¡Joꞌcan taxak!— Queꞌxcubsi ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxxulub lix jolomeb, ut queꞌxlokꞌoni li Dios. Ut eb laj levita yo̱queb chixchꞌolobanquil xya̱lal li chakꞌrab chiruheb li tenamit. Ut eb li tenamit queꞌxqꞌue xchꞌo̱l chirabinquil. Eb laj levita, aꞌaneb aꞌin: laj Jesúa, laj Bani, laj Serebías, laj Jamín, laj Acub, laj Sabetai, laj Hodías, laj Maasías, laj Kelita, laj Azarías, laj Jozabed, laj Hanán ut laj Pelaía. Eb aꞌan yo̱queb chirilbal xsaꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li chakꞌrab chi tzꞌakal re ru ut queꞌxchꞌolob xya̱lal re nak li tenamit teꞌxtau ru chi us. Nak queꞌrabi cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab queꞌoc chi ya̱bac. Ut laj Nehemías li gobernador, ut laj Esdras laj tij, ut laj tzꞌi̱b, ut eb laj levita li yo̱queb chixchꞌolobanquil lix ya̱lal reheb li tenamit, queꞌxye reheb: —Miyotꞌeꞌ e̱chꞌo̱l ut mexya̱bac xban nak li cutan aꞌin kꞌaxal lokꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ li kaDios.— Ut queꞌxye ajcuiꞌ reheb: —Chenima ru li cutan aꞌin xban nak li cutan aꞌin kꞌaxal lokꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ. Mirahoꞌ e̱chꞌo̱l. Tzacahomak li cha̱bil tzacae̱mk ut ucꞌumak li cha̱bil vino li quiꞌ ut qꞌuehomak xtzacae̱mk li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb yi̱banbil. Ut chisahokꞌ taxak saꞌ e̱chꞌo̱l xban nak li sahil chꞌo̱lej li naxqꞌue li Ka̱cuaꞌ, aꞌan naxqꞌue xcacuil kachꞌo̱l.— Eb laj levita yo̱queb ajcuiꞌ xcꞌojobanquil xchꞌo̱leb li tenamit ut queꞌxye reheb: —Mirahoꞌ chic le̱ chꞌo̱l. Canabomak ya̱bac xban nak li cutan aꞌin kꞌaxal lokꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ, chanqueb. Ut chixjunileb li tenamit queꞌxninkꞌei ru li cutan. Queꞌco̱eb chi cuaꞌac ut chi ucꞌac ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ xcuaheb li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb. Ut cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb xban nak queꞌxtau ru li a̱tin li quiyeheꞌ saꞌ xxiqueb. Queꞌoc cuiꞌchic xba̱nunquil li ninkꞌe li nequeꞌxba̱nu saꞌ eb li cocꞌ muheba̱lUt joꞌ cuulajak chic queꞌxchꞌutub ribeb riqꞌuin laj Esdras laj tzꞌi̱b, eb laj levita ut eb laj tij joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li nequeꞌjolomin re li junju̱nk cabal re xtaubal ru chi us li naxye saꞌ li chakꞌrab. Ut queꞌxtau retalil tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés xban li Ka̱cuaꞌ nak eb laj Israel teꞌxyi̱b lix cocꞌ muheba̱leb re teꞌcua̱nk cuiꞌ nak teꞌninkꞌei̱k saꞌ xcuuk li po. Ut queꞌxtakla resil saꞌ eb li tenamit joꞌ ajcuiꞌ Jerusalén ut queꞌxye reheb: —Ayukex saꞌ eb li tzu̱l ut te̱sicꞌ chak rukꞌeb li cheꞌ Olivo, li cheꞌ mirto, li cheꞌ palma ut li chaj joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li cheꞌ li cuan xxak chi us re xyi̱banquil le̱ cocꞌ muheba̱l joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab, chanqueb. Joꞌcan nak co̱eb chixjunileb li tenamit ut queꞌxsicꞌ rukꞌeb li cheꞌ re teꞌxyi̱b lix cocꞌ muheba̱leb. Cuan queꞌxyi̱b lix cocꞌ muheba̱leb saꞌ li neba̱l li cuan saꞌ xbe̱n li rochocheb. Ut cuan queꞌxyi̱b saꞌ li neba̱l re li rochocheb. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ saꞌ li neba̱l re lix templo li Dios. Ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ saꞌ li neba̱l li cuan cuiꞌ li oqueba̱l bar nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ li nequeꞌbelan haꞌ ut queꞌxyi̱b ajcuiꞌ cuan cuiꞌ li oqueba̱l Efraín xcꞌabaꞌ. Chixjunileb li queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén queꞌxyi̱b lix cocꞌ muheba̱leb ut aran queꞌcuan chi saꞌ nak yo̱queb chi ninkꞌei̱c. Chalen saꞌ eb li cutan nak quicuan laj Josué li ralal laj Nun, ma̱ jun sut queꞌxba̱nu chi joꞌcan. Ut cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb laj Israel. Laj Esdras rajlal cutan quiril xsaꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ reheb xban li Dios. Saꞌ li xbe̱n cutan quixtiquib rilbal xsaꞌ li hu chiruheb li tenamit toj quirakeꞌ li ninkꞌe. Ut saꞌ lix cuakxak li cutan queꞌxchꞌutub ribeb re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ joꞌ cꞌaynakeb xba̱nunquil. Eb laj Israel queꞌyotꞌe xchꞌo̱leb ut queꞌxtzꞌa̱ma xcuybaleb xma̱cQueꞌxchꞌutub ribeb chixjunileb saꞌ li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l xbe li po aꞌan ut queꞌxba̱nu lix ayu̱n. Queꞌxqꞌue li kꞌesnal tꞌicr chirixeb ut queꞌxqꞌue li poks saꞌ xjolomeb retalil nak ra saꞌ xchꞌo̱leb xban lix ma̱queb. Queꞌrisi ribeb saꞌ xya̱nkeb li ma̱cuaꞌeb aj Israel. Queꞌxxakab ribeb ut queꞌxye: —Xoma̱cob la̱o ut queꞌma̱cob ajcuiꞌ chak li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ, chanqueb. Ut nak ac xakxo̱queb saꞌ lix naꞌajeb chiru oxib o̱r qui-ileꞌ xsaꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Ut chiru li oxib o̱r chic yo̱queb chixpatzꞌbal xcuybal xma̱queb ut queꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Ut chirix aꞌan queꞌnumeꞌ chi ubej eb laj levita. Aꞌaneb aꞌin: laj Jesúa, laj Bani, laj Cadmiel, laj Sebanías, laj Buni, laj Serebías, laj Bani ut laj Quenani. Queꞌxya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb chi cau xya̱b xcuxeb. Laj Jesúa, laj Cadmiel, laj Bani, laj Hasabnías, laj Serebías, laj Hodías, laj Sebanías, ut laj Petaías queꞌxye reheb li tenamit: —Cuaclinkex. Qꞌuehomak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ li kaDios, li kꞌaxal nim xcuanquil. Qꞌuehomak xlokꞌal chi junelic. Chiqꞌuehekꞌ taxak xlokꞌal lix lokꞌlaj cꞌabaꞌ ut chinima̱k taxak ru chi junelic kꞌe cutan.— Ut laj Esdras quitijoc ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, caꞌaj cuiꞌ la̱at li Dios. Ma̱ ani chic junak Dios. Caꞌaj cuiꞌ la̱at. La̱at catyi̱ban re li choxa joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cuan chiru. La̱at catyi̱ban re li ruchichꞌochꞌ ut chixjunil li cuan chiru. La̱at catyi̱ban re li palau joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cuan chi saꞌ. La̱at nacaqꞌue xyuꞌameb chixjunil li cꞌaꞌru cuan. Joꞌcan nak chixjunileb li cuanqueb saꞌ choxa nacateꞌxlokꞌoni. At Ka̱cuaꞌ Dios, la̱at catsicꞌoc ru laj Abram ut la̱at ajcuiꞌ cat-isin chak re Ur, saꞌ lix tenamiteb laj Caldea. Ut la̱at catqꞌuehoc Abraham chokꞌ xcꞌabaꞌ. La̱at caqꞌue retal nak aꞌan ti̱c xchꞌo̱l cha̱cuu. Joꞌcan nak caba̱nu li contrato riqꞌuin ut caye re nak ta̱qꞌue reheb li ralal xcꞌajol lix chꞌochꞌeb laj cananeo, eb laj heteo ut eb laj amorreo ut eb laj ferezeo, ut eb laj jebuseo ut eb laj gergeseo. La̱at caqꞌue reheb li cꞌaꞌru cayechiꞌi re laj Abraham xban nak la̱at ti̱c a̱chꞌo̱l. Ut caqꞌue ajcuiꞌ retal chanru nak yo̱queb chi cꞌuluc raylal li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ aran Egipto ut cacuabi nak queꞌxya̱ba la̱ cꞌabaꞌ nak cuanqueb chire li Caki Palau. Caba̱nu lix ni̱nkal ru milagro sachba chꞌo̱lej rilbal re risinquil xcuanquil laj faraón, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac chiru, joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb laj Egipto xban nak la̱at caqꞌue retal chanru nak queꞌrahobtesi̱c li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ xbaneb. Joꞌcan nak chalen anakcuan naꞌno saꞌ chixjunil li tenamit nak la̱at nacaba̱nu li xni̱nkal ru milagro. La̱at cajach li palau chi ribil re nak chaki li chꞌochꞌ teꞌnumekꞌ cuiꞌ laj Israel saꞌ xyi li palau. Ut eb li yo̱queb chi ta̱ke̱nc reheb re teꞌxchap, casach ruheb saꞌ li haꞌ. Chanchan nak nacuteꞌ junak nimla pec saꞌ xchamal li haꞌ nak queꞌosoꞌ. La̱at catcꞌamoc be chiruheb laj Israel chi cutan riqꞌuin jun li chok ut chi kꞌek catcꞌamoc be chiruheb riqꞌuin jun li xam re nak teꞌril lix beheb bar yo̱keb chi xic. Saꞌ xbe̱n li tzu̱l Sinaí cat-a̱tinac riqꞌuineb. Toj saꞌ choxa cacua̱tinaheb chak. Caqꞌue la̱ chakꞌrab reheb re nak teꞌcua̱nk saꞌ ti̱quilal. Tzꞌakal re ru ut cha̱bil li chakꞌrab li caqꞌue reheb. Ut caqꞌue ajcuiꞌ reheb li chakꞌrab chirix li hiloba̱l cutan li kꞌaxal lokꞌ cha̱cuu. Li chakꞌrab aꞌin ac quicꞌuteꞌ ajcuiꞌ chak chiruheb xban laj Moisés laj cꞌanjel cha̱cuu. Ut nak queꞌtzꞌoca, saꞌ choxa quichal chak li cua caqꞌue chixcuaꞌeb. Ut nak ta̱chakik reheb, cacuisi li haꞌ saꞌ li sako̱nac ut caqꞌue reheb. Caye ajcuiꞌ reheb nak teꞌoc saꞌ li naꞌajej li cayechiꞌi reheb riqꞌuin juramento. Abanan eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxkꞌet la̱ cua̱tin. Queꞌxcacuubresi lix chꞌo̱leb ut incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li chakꞌrab li caqꞌue reheb. Incꞌaꞌ queꞌraj xba̱nunquil li cꞌaꞌru caye reheb chi moco queꞌjulticoꞌ reheb li xni̱nkal ru milagro caba̱nu chak reheb junxil. Queꞌxcacuubresi ban xchꞌo̱leb ut queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb cha̱cuu. Xban xcacuil xchꞌo̱leb queꞌoc xsicꞌbal junak re ta̱cꞌamok be chiruheb re teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic Egipto. Abanan la̱at, at Dios, kꞌaxal nim la̱ cuyum. Incꞌaꞌ nacatjoskꞌoꞌ saꞌ junpa̱t. Kꞌaxal cha̱bilat ut nacat-uxta̱nan u. Joꞌcan nak incꞌaꞌ catzꞌekta̱naheb. Ut queꞌxyi̱b jun li cuacax oro ut queꞌxqꞌue chokꞌ xdioseb. Queꞌxye nak aꞌan lix dioseb li qui-isin chak reheb Egipto ut cꞌajoꞌ li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Chi moco riqꞌuin aꞌan catzꞌekta̱naheb. Xban xnimal la̱ cuusilal la̱at incꞌaꞌ catzꞌekta̱naheb nak yo̱queb chak chi numecꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ. La̱at ban catcꞌamoc be chiruheb xban nak li chok incꞌaꞌ quisach chiruheb nak yo̱queb chi be̱c chi cutan. Joꞌcan ajcuiꞌ chiru kꞌojyi̱n, incꞌaꞌ quisach li xam chiruheb li yo̱ chi cꞌutuc lix beheb nak yo̱queb chi xic. Caqꞌue chak la̱ Santil Musikꞌ reheb re xcꞌutbal lix ya̱lal chiruheb. Incꞌaꞌ quipaltoꞌ chiruheb lix cuaheb. Junelic catakla chak li maná re teꞌxcuaꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ li rucꞌaheb, incꞌaꞌ quipaltoꞌ chiruheb. Caꞌcꞌa̱l chihab cachꞌolaniheb nak yo̱queb chak chi numecꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut ma̱cꞌaꞌ quipaltoꞌ reheb. Li rakꞌeb incꞌaꞌ quikꞌeloꞌ chi moco li rokeb quisi̱poꞌ chi be̱c. La̱at cakꞌaxtesiheb li tenamit saꞌ rukꞌeb rochbeneb lix reyeb. Queꞌre̱chani chixjunil li naꞌajej Hesbón bar quicuan cuiꞌ li rey Sehón, joꞌ ajcuiꞌ li naꞌajej Basán bar quicuan cuiꞌ li rey Og. Caqꞌueheb chi ta̱mc li ralal xcꞌajoleb joꞌ xqꞌuial li chahim chiru choxa. Ut cacꞌameb chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej li cayechiꞌi reheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Eb li ralal xcꞌajol laj Israel queꞌoc saꞌ li naꞌajej Canaán ut caqꞌueheb chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li cuanqueb aran. Queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj cananeo, ut saꞌ xbe̱neb ajcuiꞌ lix reyeb. Cakꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb re nak eb aꞌan chic teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱neb. Eb li tenamit li caqꞌue reheb ac sutsu̱queb saꞌ tzꞌac ut yi̱banbil chi us. Cha̱bil li chꞌochꞌ li caqꞌue reheb. Ut eb li cab li queꞌoc cuiꞌ ac yi̱banbil chi us ut ac yi̱banbileb lix becbil haꞌ. Ac aubil li acui̱mk uvas ut olivos saꞌ li chꞌochꞌ. Ut cuan ajcuiꞌ nabal li cheꞌ li naxqꞌue ru. Ut eb laj Israel queꞌcuaꞌac chi us ut queꞌnujac. Queꞌcꞌojla xchꞌo̱leb xban xnimal la̱ cuusilal. Abanan queꞌxchikꞌ a̱joskꞌil xban nak queꞌxkꞌet la̱ cua̱tin. Queꞌxtzꞌekta̱na li chakꞌrab li caqꞌue reheb. Queꞌxcamsiheb li profeta li queꞌyehoc reheb nak teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic a̱cuiqꞌuin. Cꞌajoꞌ li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Joꞌcan nak cakꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb ut saꞌ rukꞌeb aꞌan nabal li raylal queꞌxcꞌul. Nak ac cuanqueb chic saꞌ raylal queꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb a̱cue. Ut la̱at toj saꞌ choxa cacuabi chak lix tijeb. Xban nak kꞌaxal nim la̱ cuuxta̱n caxakabeb li ani teꞌcolok reheb saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Abanan nak ac sa chic saꞌ xchꞌo̱leb nak cuanqueb, nequeꞌoc cuiꞌchic chixba̱nunquil li ma̱usilal cha̱cuu. Joꞌcan nak nacacanabeb cuiꞌchic saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Ut eb aꞌan nequeꞌoc cuiꞌchic xtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquil a̱cue. Ut la̱at xban nak kꞌaxal nim la̱ cuusilal, toj saꞌ choxa nacacuabi lix tijeb ut nabal sut xacoleb chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. La̱at caye reheb nak teꞌxba̱nu joꞌ naxye li chakꞌrab. Abanan eb aꞌan queꞌxkꞌetkꞌeti rib ut incꞌaꞌ queꞌraj xba̱nunquil. Incꞌaꞌ queꞌxba̱nu joꞌ caye reheb. Queꞌxtzꞌekta̱na ban li chakꞌrab. Ut li chakꞌrab li caqꞌue reheb, aꞌan raj quiqꞌuehoc xyuꞌameb. Queꞌxcacuubresi ban lix chꞌo̱leb ut incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li cꞌaꞌru caye reheb. Nabal chihab cacuyeb xma̱queb. Ut caqꞌue la̱ Santil Musikꞌ reheb la̱ profeta re nak teꞌxchꞌolob lix ya̱lal chiruheb. Abanan incꞌaꞌ queꞌabin. Joꞌcan nak cacanabeb saꞌ rukꞌeb li jalan xtenamiteb. La̱at kꞌaxal nim la̱ cuuxta̱n. Joꞌcan nak incꞌaꞌ casach ruheb chi junaj cua, chi moco catzꞌekta̱naheb. La̱at kꞌaxal nim la̱ rahom ut kꞌaxal nim la̱ cuusilal. Aꞌut anakcuan, at Ka̱cuaꞌ, at kaDios, la̱at li kꞌaxal nim a̱cuanquil. Kꞌaxal cau a̱cuib ut xiu xiu a̱cuu. Junelic nacaba̱nu li cꞌaꞌru caye saꞌ li contrato ut kꞌaxal nim la̱ cuuxta̱n. Incꞌaꞌ taxak ta̱cana̱k yal chi joꞌcan li raylal li queꞌxcꞌul li karey, eb li nequeꞌcꞌamoc be chiku, eb laj tij, eb li kaprofeta, eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ, joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb la̱ cualal a̱cꞌajol. Chalen saꞌ eb li cutan nak queꞌcuan lix reyeb laj Asiria ut toj anakcuan yo̱co chixcꞌulbal li raylal. Riqꞌuin chixjunil li raylal li yo̱co chixcꞌulbal nacꞌutun la̱ ti̱quilal xban nak xaba̱nu joꞌ caye. La̱at saꞌ ti̱quilal nacaba̱nu chixjunil. Abanan la̱o junes ma̱usilal nakaba̱nu. Eb li karey, ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ kaya̱nk, eb laj tij, ut eb li kanaꞌ kayucuaꞌ incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab li caqꞌue ke. Incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li caye reheb ut incꞌaꞌ queꞌxpa̱b la̱ cua̱tin li caqꞌue chokꞌ re xkꞌusbaleb. La̱at cacuosobtesiheb ut caqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej li cayechiꞌi reheb. Cuanqueb chic saꞌ lix cuanquil ut cuan chic chixjunil li cꞌaꞌru reheb. Cuanqueb chic saꞌ li nimla chꞌochꞌ bar na-el cuiꞌ chi nabal li acui̱mk. Abanan usta xaqꞌue reheb chixjunil aꞌan, incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru cacuaj la̱at ut incꞌaꞌ queꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Ut anakcuan chaqꞌue taxak retal li raylal li yo̱co chixcꞌulbal. Anakcuan la̱o chic mo̱s saꞌ li chꞌochꞌ li caqꞌue reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ re nak teꞌcua̱nk chi sa saꞌ xchꞌo̱leb ut teꞌxtzaca li ru li acui̱mk. Kꞌaxal nabal cuiꞌchic ru li acui̱mk naxqꞌue saꞌ li cha̱bil chꞌochꞌ aꞌin. Abanan chixjunil naxic chokꞌ re li rey li xaqꞌue chi takla̱nc saꞌ kabe̱n xban nak xoma̱cob cha̱cuu. Eb aꞌan nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌraj ke la̱o joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li kaqueto̱mk ut kꞌaxal ra cuanco. Ut riqꞌuin chixjunil aꞌin at Ka̱cuaꞌ, at kaDios, anakcuan takaba̱nu jun li contrato a̱cuiqꞌuin ut takaxakab xcuanquil li ka̱tin cha̱cuu. Takatzꞌi̱ba retalil ut teꞌxtzꞌi̱ba xcꞌabaꞌeb chiru li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li contrato eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ kaya̱nk, ut eb laj levita joꞌqueb ajcuiꞌ laj tij, chan saꞌ lix tij. Li tenamit queꞌxye saꞌ li contrato nak teꞌxba̱nu li naxye li chakꞌrabAꞌaneb aꞌin li queꞌxqꞌue xcꞌabaꞌ saꞌ li contrato li kayi̱b: La̱in laj Nehemías li gobernador. La̱in li ralal laj Hacalías. Ut eb laj tij li queꞌxqꞌue xcꞌabaꞌ, aꞌaneb aꞌin: laj Sedequías, laj Seraías, laj Azarías, laj Jeremías, laj Pasur, laj Amarías, laj Malquías, laj Hatús, laj Sebanías, laj Maluc, laj Harim, laj Meremot, laj Obadías, laj Daniel, laj Ginetón, laj Baruc, laj Mesulam, laj Abías, laj Mijamín, laj Maazías, laj Bilgai ut laj Semaías. Chixjunileb aꞌan aj tijeb. Ut eb laj levita li queꞌxqꞌue xcꞌabaꞌeb, aꞌan eb aꞌin: laj Jesúa, li ralal laj Azanías, laj Binúi xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Henadad, laj Cadmiel, joꞌ eb ajcuiꞌ li rech aj cꞌanjelil laj Sebanías, laj Hodías, laj Kelita, laj Pelaías, laj Hanán, laj Micaía, laj Rehob, laj Hasabías, laj Zacur, laj Serebías, laj Sebanías, laj Hodías, laj Bani ut laj Beninu. Ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li katenamit li queꞌxqꞌue xcꞌabaꞌeb, aꞌaneb aꞌin: laj Paros, laj Pahat-moab, laj Elam, laj Zatu, laj Bani, laj Buni, laj Azgad, laj Bebai, laj Adonías, laj Bigvai, laj Adín, laj Ater, laj Ezequías, laj Azur, laj Hodías, laj Hasum, laj Bezai, laj Harif, laj Anatot, laj Nebai, laj Magpías, laj Mesulam, laj Hezir, laj Mesezabeel, laj Sadoc, laj Jadúa, laj Pelatías, laj Hanán, laj Anaías, laj Oseas, laj Hananías, laj Hasub, laj Halohes, laj Pilha, laj Sobec, laj Rehum, laj Hasabna, laj Maasías, laj Ahías, laj Hanán, laj Anán, laj Maluc, laj Harim ut laj Baana. Chikajunilo la̱o aj Israel xkaye nak takaba̱nu joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li contrato li quikaba̱nu. Eb laj tij, ut eb laj levitas, ut eb li nequeꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l, ut eb li nequeꞌbichan, ut eb li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo, joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li queꞌrisi ribeb saꞌ xya̱nkeb li jalaneb xtenamit re teꞌxba̱nu joꞌ naxye saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ reheb xban li Dios, rochbeneb li rixakil ut chixjunileb li ralal xcꞌajol li ac nequeꞌxnau cꞌoxlac, queꞌxcꞌul xchꞌo̱l xba̱nunquil li cꞌaꞌru kaye saꞌ li contrato. Ut chixjunileb chi junajeb xchꞌo̱l rochbeneb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb queꞌxba̱nu li juramento ut queꞌxye nak teꞌxba̱nu joꞌ naxye li chakꞌrab li quixqꞌue li Dios re laj Moisés laj cꞌanjel chiru. Queꞌxye nak teꞌxba̱nu chi tzꞌakal chixjunil li naxye saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Xkaye nak incꞌaꞌ takaqꞌue li kalal kacꞌajol chi sumla̱c riqꞌuineb li ralal xcꞌajoleb li jalaneb xtenamit. Ut xkaye ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ tolokꞌok riqꞌuineb li jalaneb xtenamit cui teꞌcha̱lk chi cꞌayi̱nc saꞌ li hiloba̱l cutan. Incꞌaꞌ takalokꞌ li tzacae̱mk chi moco li cꞌaꞌak re ru teꞌxcꞌam chak chi cꞌay saꞌ li hiloba̱l cutan ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ tolokꞌok saꞌ eb li cutan li santobresinbil re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Ut saꞌ li xcuuk li chihab incꞌaꞌ toa̱uk. Takacanab ban chi hila̱nc li chꞌochꞌ. Ut chiru ajcuiꞌ li chihab aꞌan incꞌaꞌ takapatzꞌ re̱kaj lix cꞌaseb li ani queꞌcꞌasoc kiqꞌuin. Ut xkacꞌu̱b ajcuiꞌ ru nak tento takaqꞌue junju̱nk chi tumin plata rajlal chihab re ta̱cꞌanjelak saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ Dios. Li tumin aꞌan ta̱cꞌanjelak re li caxlan cua li naqꞌueman rajlal saꞌ lix templo li Dios ut ta̱cꞌanjelak ajcuiꞌ re xlokꞌbal li ru li trigo li namayeja rajlal cutan, ut re ajcuiꞌ li mayej li nequeꞌxcꞌat. Ut ta̱cꞌanjelak ajcuiꞌ re li mayej li naqꞌueman saꞌ li hiloba̱l cutan, ut nak nequeꞌxninkꞌei lix yoꞌlajic li po ut re ajcuiꞌ chixjunileb li ninkꞌe li nequeꞌxba̱nu. Ut ta̱cꞌanjelak re li cꞌaꞌak re ru li kꞌaxal lokꞌ ut re li mayej li nequeꞌxqꞌue re xpatzꞌbal xcuybal xma̱queb laj Israel ut re chixjunil li cꞌanjel li na-uxman saꞌ lix templo li Dios. Ut kacꞌu̱b ajcuiꞌ ru nak rajlal chihab eb laj tij, eb laj levitas ut chixjunileb li tenamit teꞌbu̱lik re rilbal chanru nak te̱tzꞌak qꞌuehoc siꞌ li junju̱nk cabal. Li siꞌ aꞌan li nacꞌatman saꞌ li artal saꞌ xtemplo li Ka̱cuaꞌ li kaDios joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li chakꞌrab. Ut kacꞌu̱b ajcuiꞌ ru nak rajlal chihab takacꞌam li xbe̱n ru li kacui̱mk saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ joꞌ ajcuiꞌ li xbe̱n ru li cheꞌ li naloꞌeꞌ. Ut takacꞌameb ajcuiꞌ saꞌ lix templo li Dios li xbe̱n kalal joꞌ ajcuiꞌ li xbe̱n ral li kacuacax ut eb li kacarner joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab ut takakꞌaxtesi reheb laj tij li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo. Ut kaye ajcuiꞌ nak rajlal takacꞌam saꞌ li naꞌajej bar naxocman cuiꞌ li nacꞌanjelac saꞌ li templo ut takakꞌaxtesi reheb laj tij li kꞌem li yi̱banbil riqꞌuin li xbe̱n ru li trigo ut takacꞌam ajcuiꞌ li vino ut li aceite joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li xbe̱n ru li cheꞌ li naloꞌeꞌ. Ut li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li ru li kacui̱mk takakꞌaxtesi reheb laj levita, xban nak eb aꞌan li nequeꞌxococ re li mayej aꞌan saꞌ chixjunileb li tenamit. Tento nak cua̱nk junak laj tij xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Aarón rochbeneb laj levita nak teꞌxcꞌul li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil. Ut eb laj levita teꞌxcꞌam li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil saꞌ li cab bar naxocman cuiꞌ li cꞌaꞌru re lix templo li Dios. Chixjunileb laj Israel joꞌqueb ajcuiꞌ laj levitas tento nak teꞌxcꞌam li trigo ut li vino ut li aceite saꞌ li cab li xocxo cuiꞌ li secꞌ li nacꞌanjelac saꞌ li templo. Saꞌ ajcuiꞌ li cab aꞌan cuanqueb xnaꞌajeb laj tij li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l, ut eb laj bichanel. Ut kaye nak incꞌaꞌ takacanab lix templo li kaDios. Junelic ban takachꞌolani chi us. Aꞌaneb aꞌin chixjunileb li ralal xcꞌajol laj IsraelEb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌcana chi cua̱nc saꞌ li santil tenamit Jerusalén. Ut li joꞌ qꞌuial chic queꞌbu̱lic re rilbal ani na reheb teꞌcana̱k chi cua̱nc aran Jerusalén. Ju̱nk cabal saꞌ xya̱nk li laje̱tk cabal queꞌcana aran ut eb li bele̱tk cabal chic queꞌco̱eb chi cua̱nc saꞌ eb li tenamit li cuanqueb xcue̱nt Jerusalén. Ut eb li tenamit queꞌxbantioxi chiruheb li junju̱nk cabal li queꞌala saꞌ xchꞌo̱leb cana̱c Jerusalén. Nabaleb laj Israel, joꞌ eb laj tij, eb laj levita, eb li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo ut eb li ralal xcꞌajol li queꞌcꞌanjelac chiru laj Salomón, queꞌcana chi cua̱nc saꞌ eb li tenamit xcue̱nt Judá. Ac saꞌ xnaꞌajeb queꞌcana li junju̱nk. Ut eb laj Israel li queꞌtaklan, li queꞌcana chi cua̱nc Jerusalén, aꞌaneb aꞌin: Saꞌ xya̱nkeb li queꞌcana Jerusalén, cuanqueb li ralal xcꞌajol laj Judá ut eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Eb li ralal xcꞌajol laj Judá, aꞌaneb aꞌin: laj Ataías li ralal laj Uzías. Ut laj Uzías, aꞌan li ralal laj Zacarías. Ut laj Zacarías, aꞌan li ralal laj Amarías. Ut laj Amarías, aꞌan li ralal laj Sefatías. Ut laj Sefatías, aꞌan li ralal laj Mahalaleel. Ut laj Mahalaleel, aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Fares. Ut joꞌcan ajcuiꞌ laj Maasías, li ralal laj Baruc. Ut laj Baruc, aꞌan li ralal laj Colhoze. Ut laj Colhoze, aꞌan li ralal laj Hazaías. Ut laj Hazaías, aꞌan li ralal laj Adaías. Ut laj Adaías, aꞌan li ralal laj Joiarib. Ut laj Joiarib, aꞌan li ralal laj Zacarías. Ut laj Zacarías, aꞌan li ralal laj Siloni. Chixjunil li ralal xcꞌajol laj Fares li queꞌcana Jerusalén, aꞌan ca̱hib ciento riqꞌuin cuakxaklaju xca̱cꞌa̱l (478) chi cui̱nk kꞌaxal cauheb rib. Aꞌaneb aꞌin li ralal xcꞌajol laj Benjamín: Laj Salú, li ralal laj Mesulam. Ut laj Mesulam, aꞌan li ralal laj Joed. Ut laj Joed, aꞌan li ralal laj Pedaías. Ut laj Pedaías, aꞌan li ralal laj Colaías. Ut laj Colaías, aꞌan li ralal laj Maasías. Ut laj Maasías, aꞌan li ralal laj Itiel. Ut laj Itiel, aꞌan li ralal laj Jesaías. Ut cuanqueb ajcuiꞌ laj Gabai ut laj Salai. Bele̱b ciento riqꞌuin cuakxakib xcaꞌcꞌa̱l (928) chixjunileb aꞌan. Laj Joel li ralal laj Zicri, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb li tenamit. Ut laj Judá, li ralal laj Senúa, aꞌan li quitenkꞌan re chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb. Ut saꞌ xya̱nkeb laj tij cuan laj Jedaías li ralal laj Joiarib, ut laj Jaquín. Ut laj Seraías li ralal laj Hilcías. Ut laj Hilcías, aꞌan li ralal laj Mesulam. Ut laj Mesulam, aꞌan li ralal laj Sadoc. Ut laj Sadoc, aꞌan li ralal laj Meraiot. Ut laj Meraiot, aꞌan li ralal laj Ahitob, li xbe̱nil aj tij saꞌ lix templo li Dios. Eb laj tij li queꞌcꞌanjelac saꞌ li templo, aꞌan cuakxakib ciento riqꞌuin cuib xcaꞌcꞌa̱l (822). Laj Adaías, aꞌan li ralal laj Jeroham. Ut laj Jeroham, aꞌan li ralal laj Pelalías. Ut laj Pelalías, aꞌan li ralal laj Amsi. Ut laj Amsi, aꞌan li ralal laj Zacarías. Ut laj Zacarías, aꞌan li ralal laj Pasur. Ut laj Pasur, aꞌan li ralal laj Malquías. Ut eb li rechꞌalal li nequeꞌjolomin re li junju̱nk cabal, aꞌan cuib ciento riqꞌuin cuib roxcꞌa̱l (242). Aꞌaneb aꞌin: laj Amasai li ralal laj Azareel. Ut laj Azareel, aꞌan li ralal laj Azai. Ut laj Azai, aꞌan ralal laj Mesilemot. Ut laj Mesilemot, aꞌan li ralal laj Imer. Ut eb li rechꞌalal, li junes cui̱nk li cauheb rib, aꞌan jun ciento riqꞌuin cuakxakib xcaꞌcꞌa̱l (128). Laj Zabdiel li ralal laj Gedolim, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb. Ut saꞌ xya̱nkeb laj levita, cuan laj Semaías li ralal laj Hasub. Ut laj Hasub aꞌan li ralal laj Azricam. Ut laj Azricam, aꞌan li ralal laj Hasabías. Ut laj Hasabías, aꞌan li ralal laj Buni. Ut cuanqueb ajcuiꞌ laj Sabetai ut laj Jozabad, li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj levita, li queꞌcꞌanjelac chirix li templo. Ut cuan ajcuiꞌ laj Matanías li ralal laj Micaía. Ut laj Micaía, aꞌan li ralal laj Zabdi. Ut laj Zabdi, aꞌan li ralal laj Asaf. Laj Matanías, aꞌan li quicꞌamoc be chiruheb li nequeꞌbichan re xlokꞌoninquil ut re bantioxi̱nc chiru li Dios. Ut cuan ajcuiꞌ laj Bacbuquías li natenkꞌan re laj Matanías. Ut cuan ajcuiꞌ laj Abda li ralal laj Samúa. Laj Samúa, aꞌan li ralal laj Galal. Ut laj Galal, aꞌan li ralal laj Jedutún. Chixjunileb laj levita li queꞌcana saꞌ li santil tenamit, aꞌan cuib ciento riqꞌuin ca̱hib roꞌcꞌa̱l (284). Ut eb li queꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l, aꞌaneb aꞌin: laj Acub ut laj Talmón rochbeneb li rechꞌalal. Eb li queꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l, aꞌan jun ciento riqꞌuin cablaju xca̱cꞌa̱l (172). Ut li joꞌ qꞌuial chic laj Israel, li incꞌaꞌ queꞌcana Jerusalén, joꞌ eb laj tij ut eb laj levita, queꞌco̱eb chi cua̱nc saꞌ eb li tenamit xcue̱nt Judá. Ac saꞌ xnaꞌajeb queꞌcana li junju̱nk. Eb li mo̱s li queꞌcꞌanjelac saꞌ li templo queꞌcana chi cua̱nc Ofel. Laj Ziha ut laj Gispa queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb aꞌan. Laj Uzi li ralal laj Bani, aꞌan li quitaklan saꞌ xbe̱neb laj Levitas li queꞌcana Jerusalén. Laj Bani, aꞌan li ralal laj Hasabías. Ut laj Hasabías, aꞌan li ralal laj Matanías. Ut laj Matanías, aꞌan li ralal laj Micaía, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Asaf. Aꞌaneb li nequeꞌbichan nak nequeꞌlokꞌonin saꞌ lix templo li Dios. Ac yebil reheb xban li rey nak ta̱qꞌuehekꞌ reheb li cꞌaꞌru tento teꞌxcꞌul re xnumsinquil li cutan junju̱nk. Laj Petaías, aꞌan li ralal laj Mesezabeel, xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Zera li ralal laj Judá. Laj Petaías aꞌan li xakabanbil xban li rey chokꞌ ru̱chil chiruheb laj Israel riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌu̱b ru. Aꞌaneb aꞌin li tenamit li queꞌcana cuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Judá: Quiriat-arba, Dibón ut Jecabseel. Cuan li queꞌcana saꞌ tenamit ut cuan ajcuiꞌ li queꞌco̱eb saꞌ cꞌaleba̱l. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌco̱eb chi cua̱nc saꞌ eb li tenamit Jesúa, Molada, ut Bet-pelet. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌco̱eb chi cua̱nc saꞌ li tenamit Hazar-sual, ut Beerseba. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌco̱eb saꞌ cꞌaleba̱l. Ut cuan cuiꞌchic li queꞌcana saꞌ li tenamit Siclag ut Mecona, ut cuanqueb li queꞌco̱eb saꞌ cꞌaleba̱l. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌco̱eb chi cua̱nc saꞌ eb li tenamit En-rimón, Zora ut Jarmut. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌco̱eb chi cua̱nc saꞌ eb li tenamit Zanoa ut Adulam. Ut cuanqueb li queꞌco̱eb saꞌ li cꞌaleba̱l. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌco̱eb Laquis ut Azeca. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌco̱eb saꞌ li cꞌaleba̱l. Queꞌco̱eb laj Israel chi cua̱nc saꞌ li tenamit Beerseba nacuulac toj saꞌ li ru takꞌa re Hinom. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín queꞌcana chi cua̱nc saꞌ eb li tenamit Geba, Micmas, Aía, ut Bet-el joꞌ ajcuiꞌ saꞌ eb li cꞌaleba̱l. Ut cuan ajcuiꞌ li queꞌcana saꞌ eb li tenamit Anatot, Nob ut Ananías. Ut cuan ajcuiꞌ li queꞌcana saꞌ eb li tenamit Hazor, Ramá ut Gitaim. Ut cuan ajcuiꞌ li queꞌcana saꞌ eb li tenamit Hadid, Seboim, ut Nebalat. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌcana saꞌ eb li tenamit Lod ut Ono saꞌ li ru takꞌa cuanqueb cuiꞌ laj tenol chꞌi̱chꞌ. Ut cuanqueb aj levita queꞌco̱eb chi cua̱nc saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Judá ut cuanqueb li queꞌco̱eb chi cua̱nc saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Aꞌaneb aꞌin laj tij ut eb laj levita li queꞌsukꞌi Jerusalén rochben laj Zorobabel li ralal laj Salatiel ut laj Jesúa li xbe̱nil aj tij. Aꞌaneb aꞌin laj tij: laj Seraías, laj Jeremías, laj Esdras, laj Amarías, laj Maluc, laj Hatús, laj Secanías, laj Rehum, laj Meremot, laj Iddo, laj Gineto, laj Abías, laj Mijamín, laj Maadías, laj Bilga, laj Semaías, laj Joiarib, laj Jedaías, laj Salú, laj Amoc, laj Hilcías, ut laj Jedaías. Aꞌaneb aꞌin li queꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb chixjunileb laj tij saꞌ eb li cutan nak quicuan chokꞌ xbe̱nil aj tij laj Jesúa. Aꞌaneb aꞌin laj levita: laj Jesúa, laj Binúi, laj Cadmiel, laj Serebías, laj Judá ut laj Matanías. Eb aꞌan li queꞌcꞌamoc be chi bicha̱nc re lokꞌoni̱nc. Ut eb laj Bacbuquías ut laj Uni li rech aj bichanelil cuanqueb chi ubej ut yo̱queb chixtenkꞌanquileb riqꞌuin li bicha̱nc. Nequeꞌxsume rib nak nequeꞌbichan laj bichanel. Laj Jesúa aꞌan lix yucuaꞌ laj Joacim. Ut laj Joacim, aꞌan lix yucuaꞌ laj Eliasib. Ut laj Eliasib, aꞌan lix yucuaꞌ laj Joiada. Laj Joiada, aꞌan lix yucuaꞌ laj Jonatán. Ut laj Jonatán, aꞌan lix yucuaꞌ laj Jadúa. Saꞌ eb li cutan nak quicuan laj Joiacim chokꞌ aj tij, eb laj tij li queꞌjolomin reheb li junju̱nk cabal, aꞌaneb aꞌin: laj Meraías, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Seraías: ut laj Hananías, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Jeremías. Laj Mesulam, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Esdras. Ut laj Johanán, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Amarías. Ut laj Jonatán, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Melicú. Ut laj José, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Sebanías. Laj Adna, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Harim. Ut laj Helcai, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Meraiot. Laj Zacarías, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Iddo. Ut laj Mesulam, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Ginetón. Laj Zicri, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Abías. Ut laj Piltai, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Miniamín ut eb li ralal xcꞌajol laj Moadías. Laj Samúa, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Bilga. Ut laj Jonatán, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Semaías. Laj Matenai, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Joiarib. Ut laj Uzi, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Jedaías. Ut laj Calai, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Salai. Ut laj Eber, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Amoc. Ut laj Hasabías, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Hilcías. Ut laj Natanael, aꞌan li quijolomin reheb li ralal xcꞌajol laj Jedaías. Saꞌ eb li cutan nak queꞌcuan laj Eliasib, laj Joiada, laj Johanán ut laj Jadúa toj chalen nak qui-oc laj Darío chokꞌ xreyeb laj Persia, queꞌtzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌeb laj levita ut eb laj tij li queꞌjolomin reheb li junju̱nk cabal. Eb li ralal xcꞌajol laj Leví li queꞌjolomin reheb li junju̱nk cabal, quitzꞌi̱ba̱c xcꞌabaꞌeb saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil chixjunil li cꞌaꞌru na-uxman saꞌ li tenamit chalen toj saꞌ eb li cutan nak quicuan chokꞌ aj tij laj Johanán li ralal laj Eliasib. Eb li cuanqueb saꞌ xcuanquil saꞌ xya̱nkeb laj levita, aꞌaneb aꞌin: laj Hasabías, laj Serebías, ut laj Jesúa li ralal laj Cadmiel. Eb li rech aj cꞌanjelil cuanqueb chi ubej ut yo̱queb chi lokꞌoni̱nc ut chi bantioxi̱nc. Nequeꞌxsume rib nak nequeꞌbichan laj bichanel joꞌ queꞌchakꞌrabi̱c cuiꞌ junxil xban li rey David laj cꞌanjel chiru li Dios. Ut eb li queꞌcꞌacꞌalen reheb li oqueba̱l, aꞌaneb aꞌin: laj Matanías, laj Bacbuquías, laj Obadías, laj Mesulam, laj Talmón ut laj Acub. Eb aꞌan queꞌcuan chi cꞌanjelac saꞌ eb li cutan nak quicuan chokꞌ xbe̱nil aj tij laj Joiacim, li ralal laj Jesúa. Laj Jesúa, aꞌan li ralal laj Josadac. Ut saꞌ eb ajcuiꞌ li cutan aꞌan laj Nehemías quicuan chokꞌ gobernador ut laj Esdras laj tij, aꞌan li quicꞌutuc re li chakꞌrab. Queꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ li Dios li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit JerusalénNak quicuulac xkꞌehil nak teꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ li Dios li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Jerusalén, queꞌxtakla xbokbaleb chixjunileb laj levita li cuanqueb saꞌ li junju̱nk chi tenamit. Queꞌbokeꞌ Jerusalén re xsulbal li tzꞌac re nak teꞌxqꞌue sahil chꞌo̱lej riqꞌuin li bicha̱nc ut riqꞌuin xchꞌeꞌbal li cuajb, li arpa, li címbalos, ut li salterios. Ut queꞌxchꞌutub ribeb Jerusalén chixjunileb laj levita li nequeꞌbichan, eb li cuanqueb nachꞌ riqꞌuin Jerusalén joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ li cꞌaleba̱l Netofa. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌchal chak saꞌ li tenamit Gilgal ut saꞌ eb li cꞌaleba̱l xcue̱nt Geba ut Azmavet, bar queꞌxyi̱b cuiꞌ li rochocheb laj bichanel. Eb li naꞌajej aꞌan cuanqueb nachꞌ riqꞌuin Jerusalén. Ut eb laj tij ut eb laj levita queꞌxba̱nu joꞌ naxye saꞌ li chakꞌrab. Queꞌxsantobresi ribeb ut queꞌxsantobresiheb ajcuiꞌ li tenamit joꞌ ajcuiꞌ li tzꞌac ut eb li oqueba̱l. Ut quinye ajcuiꞌ reheb li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit Judá nak teꞌtakekꞌ saꞌ xbe̱n li tzꞌac. Ut quincꞌu̱b ajcuiꞌ ruheb cuib ni̱nki chꞌu̱taleb laj bichanel. Li jun chꞌu̱tal yo̱queb chi xic chi tzoltzo saꞌ xbe̱n li tzꞌac li nacana saꞌ li nim saꞌ xjayal li oqueba̱l bar nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ laj tzꞌekol mul. Ut chirixeb aꞌan yo̱queb chi xic laj Osaías rochbeneb yijach li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit Judá. Joꞌcan ajcuiꞌ laj Azarías, laj Esdras, ut laj Mesulam, joꞌqueb ajcuiꞌ laj Judá, laj Benjamín, laj Semaías, ut laj Jeremías. Ut cuanqueb ajcuiꞌ laj tij li cuanqueb xtrompeta nak yo̱queb chi xic. Aꞌaneb aꞌin: laj Zacarías li ralal laj Jonatán. Laj Jonatán, aꞌan li ralal laj Semaías. Ut laj Semaías, aꞌan li ralal laj Matanías. Ut laj Matanías, aꞌan li ralal laj Micaías. Ut laj Micaías, aꞌan li ralal laj Zacur. Ut laj Zacur, aꞌan li ralal laj Asaf. Ut eb li i̱tzꞌinbej yo̱queb ajcuiꞌ chi xic. Aꞌaneb laj Semaías, laj Azareel, laj Milalai, laj Gilalai, laj Maai, laj Natanael, laj Judá ut laj Hanani. Yo̱queb chixcꞌambal lix cuajbeb saꞌ rukꞌeb joꞌ quiyeheꞌ reheb junxilaj xban li rey David laj cꞌanjel chiru li Dios. Ut laj Esdras laj tzꞌi̱b, yo̱ chi cꞌamoc be chiruheb. Ut saꞌ li oqueba̱l cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ queꞌtakeꞌ saꞌ xbe̱n li tzꞌac li quicuan cuiꞌ lix naꞌaj li rey David. Queꞌnumeꞌ cuan cuiꞌ li tzꞌac li najt xteram li cuan chiru li quicuan cuiꞌ li rochoch li rey David, ut queꞌcuulac cuan cuiꞌ li oqueba̱l bar nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ li nequeꞌbelan haꞌ, li cuan saꞌ li este li na-el cuiꞌ li sakꞌe. Ut eb laj bichanel jun chꞌu̱tal chic yo̱queb chi xic saꞌ xbe̱n li tzꞌac saꞌ li tzꞌe. Ut la̱in yo̱quin chi xic chirixeb cuochbeneb li yijach chic li tenamit. Co-el cuan cuiꞌ li torre li cuan nachꞌ riqꞌuineb li horno ut co̱o cuan cuiꞌ li tzꞌac li nim ru. Ut conumeꞌ saꞌ xbe̱n li oqueba̱l Efraín xcꞌabaꞌ ut conumeꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱n li najter oqueba̱l ut saꞌ xbe̱n li oqueba̱l li bar nequeꞌxcꞌayi cuiꞌ li car, ut conumeꞌ ajcuiꞌ cuan cuiꞌ li torre Hananeel xcꞌabaꞌ ut conumeꞌ ajcuiꞌ cuan cuiꞌ li torre Hamea xcꞌabaꞌ. Ut conumeꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱n li oqueba̱l li nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ li carner, ut coxoxakli̱k cuan cuiꞌ li oqueba̱l li cuan nachꞌ riqꞌuin li tzꞌalam. Ut eb li cuib chꞌu̱taleb laj bichanel queꞌcuulac saꞌ lix templo li Dios. Ut quincuulac ajcuiꞌ la̱in cuochbeneb li yijach chic li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit. Ut queꞌcuulac ajcuiꞌ eb laj tij. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: Laj Eliacim, laj Maaseías, laj Miniamín, laj Micaías, laj Elioenai, laj Zacarías ut laj Hananías. Ut cuanqueb lix trompeta riqꞌuineb. Ut queꞌcuulac ajcuiꞌ laj bichanel. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: laj Maasías, laj Semaías, laj Eleazar, laj Uzi, laj Johanán, laj Malquías, laj Elam ut laj Ezer. Yo̱queb chi bicha̱nc chi cau xya̱b xcuxeb. Laj Izrahías, aꞌan li yo̱ chi cꞌamoc be chiruheb. Nabaleb li xul xkamayeja saꞌ li cutan aꞌan. Cꞌajoꞌ nak quisahoꞌ saꞌ kachꞌo̱l xban nak li Dios quixqꞌue jun sahil chꞌo̱lejil ke. Eb li ixk ut eb li cocꞌal queꞌsahoꞌ ajcuiꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Ut toj chi najt qui-abi̱c chak nak cꞌajoꞌ xsahil saꞌ kachꞌo̱l Jerusalén. Saꞌ eb li cutan aꞌan queꞌxakaba̱c laj ilol re li cab bar naxocman cuiꞌ chixjunil li mayej li naqꞌueman re li templo, joꞌ li tumin, joꞌ li xbe̱n ru li acui̱mk, joꞌ ajcuiꞌ li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil. Queꞌxcꞌul chixjunil li joꞌ qꞌuial queꞌxqꞌue saꞌ eb li cꞌaleba̱l joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab. Li joꞌ qꞌuial li queꞌxcꞌul quiqꞌueheꞌ reheb laj tij ut reheb laj levita. Eb li ralal xcꞌajol laj Judá saheb saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuineb laj tij ut eb laj levita li cuanqueb saꞌ xcꞌanjel. Eb aꞌan queꞌxba̱nu chi tzꞌakal re ru lix cꞌanjel li Dios. Ut queꞌxba̱nu chixjunil li tento xba̱nunquil re nak ta̱ru̱k teꞌxpatzꞌ xcuybal xma̱queb. Joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxba̱nu laj bichanel ut eb li queꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l. Queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb junxil xban li rey David ut xban ajcuiꞌ laj Salomón li ralal. Chalen najter nak quicuan chokꞌ rey laj David ut nak quicuan laj Asaf chokꞌ aj cꞌamol be reheb laj bichanel, ut toj anakcuan cuanqueb li ani nequeꞌcꞌamoc be chi bicha̱nc re xlokꞌoninquil li Dios ut re bantioxi̱nc. Saꞌ eb li cutan nak queꞌcuan laj Zorobabel ut laj Nehemías, chixjunileb laj Israel queꞌxqꞌue li cꞌaꞌru reheb laj bichanel joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l re nak teꞌxnumsi li cutan junju̱nk. Ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ reheb laj levita li joꞌ qꞌuial xcꞌulubeb xcꞌulbal. Ut eb laj levita queꞌxqꞌue ajcuiꞌ reheb laj tij, li ralal xcꞌajol laj Aarón. Laj Nehemías quicꞌamoc be chiruheb laj Israel re nak teꞌcua̱nk saꞌ ti̱quilalSaꞌ jun li cutan qui-ileꞌ chiruheb li tenamit li hu li quixtzꞌi̱ba laj Moisés. Ut saꞌ li hu aꞌan tzꞌi̱banbil retalil nak eb laj amonita ut eb laj moabitas incꞌaꞌ ta̱ru̱k teꞌcua̱nk saꞌ xya̱nkeb laj Israel, lix tenamit li Dios. Incꞌaꞌ naru teꞌcua̱nk saꞌ xya̱nkeb xban nak junxil eb laj amonita ut eb aj moabitas incꞌaꞌ queꞌxcꞌul saꞌ usilal li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ nak queꞌnumeꞌ saꞌ lix tenamiteb ut incꞌaꞌ queꞌxqꞌue xcua rucꞌaheb. Queꞌxtumina ban ru laj Balaam re nak tixbok ma̱usilal saꞌ xbe̱neb. Abanan li Ka̱cuaꞌ Dios quixsukꞌisi li ma̱usilal chokꞌ usilal chokꞌ reheb. Caꞌaj cuiꞌ queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye saꞌ li chakꞌrab, queꞌoc risinquil saꞌ xya̱nkeb li jalaneb xtenamit. Junxil nak ac cuan chokꞌ xyucuaꞌil aj tij laj Eliasib, li nataklan saꞌ xbe̱n li cab li naxocman cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru re lix templo li Ka̱cuaꞌ, aꞌan qui-oc chokꞌ rechꞌalal laj Tobías li ma̱cuaꞌ aj Israel. Ut laj Eliasib quixqꞌue ajcuiꞌ chokꞌ xnaꞌaj laj Tobías li nimla cuarto li cuan saꞌ li templo li nequeꞌxxoc cuiꞌ li mayej, li incienso, li secꞌ, li trigo li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil, joꞌ ajcuiꞌ li vino ut li aceite, li tento xqꞌuebal reheb laj levita, reheb laj bichanel, ut reheb li nequeꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l. Ut nequeꞌxxoc ajcuiꞌ saꞌ li cuarto aꞌan li mayej li tento xqꞌuebal reheb laj tij. Nak quicꞌulman chixjunil aꞌin, ac ma̱ anihin chic Jerusalén xban nak co̱in cuiꞌchic Persia riqꞌuin li rey Artajerjes nak ac yo̱ chic cablaju xcaꞌcꞌa̱l (32) chihab roquic chokꞌ rey. Abanan incꞌaꞌ ajcuiꞌ najt quincuan aran nak quixqꞌue cuiꞌchic inlese̱ns li rey re tinsukꞌi̱k Jerusalén. Ut nak quincuulac Jerusalén, quinqꞌue retal nak incꞌaꞌ us li quixba̱nu laj Eliasib nak quixqꞌue li nimla cuarto li cuan saꞌ lix templo li Dios chokꞌ xnaꞌaj laj Tobías yal re xba̱nunquil usilal re. Cꞌajoꞌ nak quirahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l chirilbal li quixba̱nu laj Eliasib. Joꞌcan nak quinchap li cꞌaꞌru re laj Tobías ut quicuisi chirix cab. Ut la̱in quintakla xsabesinquileb li cuartos li quicuan cuiꞌ laj Tobías. Ut quinye ajcuiꞌ reheb nak teꞌxqꞌue cuiꞌchic saꞌ xnaꞌaj li secꞌ re lix templo li Dios, joꞌ ajcuiꞌ li mayej ut li incienso. Ut queꞌxye ajcuiꞌ cue nak eb laj levita incꞌaꞌ queꞌxcꞌul li cꞌaꞌru eb re li tento raj queꞌqꞌueheꞌ reheb re xnumsinquil li cutan junju̱nk. Joꞌcan nak eb laj levita ut eb laj bichanel li nequeꞌba̱nun re li cꞌanjel, queꞌel Jerusalén ut queꞌco̱eb chi xju̱nkaleb saꞌ lix cꞌaleba̱leb. Ut la̱in quinjoskꞌoꞌ ut quinchꞌilaheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit ut quinye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixtzꞌekta̱nanquil lix templo li Dios? chanquin reheb. Ut quinchꞌutub ajcuiꞌ ruheb laj tij ut eb laj levita ut quebinxakab cuiꞌchic chi xju̱nkaleb saꞌ lix cꞌanjeleb. Ut chixjunileb laj Judá queꞌoc cuiꞌchic xqꞌuebal li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil re li trigo, re li vino ut re li aceite. Ut coxeꞌxcanab saꞌ li cab li nequeꞌxxoc cuiꞌ li mayej. Ut la̱in quinxakabeb chokꞌ merto̱m laj Selemías laj tij, laj Sadoc laj tzꞌi̱b, ut laj Pedaías xcomoneb laj levita. Eb aꞌan teꞌilok reheb li cab li naxoqueꞌ cuiꞌ chixjunil li mayej. Ut quinxakab ajcuiꞌ laj Hanán li ralal laj Zacur chixtenkꞌanquileb. Laj Zacur, aꞌan li ralal laj Matanías. Quinxakabeb li cui̱nk aꞌin xban nak ti̱queb xchꞌo̱l. Ut aꞌaneb ajcuiꞌ li teꞌjeqꞌui̱nk re li mayej reheb li rech aj cꞌanjelil re nak cua̱nk cꞌaꞌru reheb re xnumsinquil li cutan junju̱nk. —At inDios, chijulticokꞌ taxak a̱cue li joꞌ qꞌuial li us ninba̱nu. Ut misach taxak saꞌ a̱chꞌo̱l chixjunil li us ninba̱nu chokꞌ re la̱ templo ut re la̱ cꞌanjel.— Saꞌ eb li cutan aꞌan quinqꞌue ajcuiꞌ retal nak cuanqueb laj Judá yo̱queb chi cꞌanjelac saꞌ li hiloba̱l cutan. Cuan yo̱queb chi yatzꞌoc uvas. Ut cuan yo̱queb chixqꞌuebal chi i̱ka̱nc lix bu̱reb. Nequeꞌxcꞌam Jerusalén lix trigo, lix vino, lix uvas, lix higo ut chixjunil li ru li racui̱mkeb saꞌ li hiloba̱l cutan. Ut la̱in quebinkꞌus ut quinye reheb nak incꞌaꞌ teꞌcꞌayi̱nk saꞌ li hiloba̱l cutan. Ut cuanqueb Jerusalén xcomoneb laj Tiro nequeꞌxcꞌam Jerusalén li car joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌak chic re ru re teꞌxcꞌayi reheb laj Judá saꞌ li hiloba̱l cutan. La̱in quebinkꞌus li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Judá ut quinye reheb: —Incꞌaꞌ us yo̱quex chixba̱nunquil xban nak yo̱quex chixmuxbal ru li hiloba̱l cutan. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ joꞌcan queꞌxba̱nu chak le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ junxil? Ut, ¿ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ xma̱c aꞌan nak li Dios quixqꞌue chak chixjunil li raylal aꞌin saꞌ kabe̱n la̱o ut saꞌ xbe̱n li katenamit? ¿Ma toj te̱raj ajcuiꞌ xchikꞌbal xjoskꞌil li Dios saꞌ xbe̱n li tenamit Israel riqꞌuin xmuxbal ru li hiloba̱l cutan? chanquin reheb. Ut quinye ajcuiꞌ reheb nak acak cuulac re xcutanquil li hiloba̱l cutan nak teꞌxtzꞌapeb li oqueba̱l re li tenamit nak toj ma̱jiꞌ nakꞌojyi̱noꞌ chi us. Ut incꞌaꞌ teꞌxte toj ta̱numekꞌ li hiloba̱l cutan. Ut quinxakabeb li mo̱s saꞌ eb li oqueba̱l ut quebinye re nak ma̱ jun teꞌrocsi riqꞌuineb ri̱k saꞌ li hiloba̱l cutan. Eb laj yaconel ut eb laj cꞌay cꞌaꞌak re ru queꞌxnumsi li kꞌojyi̱n chirix li tenamit cuib oxib sut. Ut la̱in quebinkꞌus ut quinye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak nequexcana chixnumsinquil li kꞌojyi̱n chirix li tzꞌac? Cui te̱ba̱nu cuiꞌchic aꞌan texinchap ut texinqꞌue saꞌ tzꞌalam, chanquin reheb. Ut chalen nak quinye chi joꞌcan reheb incꞌaꞌ chic queꞌcuulac chi cꞌayi̱nc saꞌ li hiloba̱l cutan. Chirix aꞌan quinye ajcuiꞌ reheb laj levita nak teꞌxsantobresi ribeb joꞌ naxye saꞌ li chakꞌrab. Ut quinye ajcuiꞌ reheb nak teꞌxcꞌacꞌaleheb li oqueba̱l re li tenamit re nak ma̱ ani ta̱muxuk re li hiloba̱l cutan. —At inDios, riqꞌuin aꞌin chijulticokꞌ taxak a̱cue li joꞌ qꞌuial li us ninba̱nu ut chacuy taxak inma̱c xban xnimal la̱ cuuxta̱n.— Ut quinqꞌue ajcuiꞌ retal nak cuanqueb laj Israel li queꞌsumla riqꞌuineb li ixk aj Asdod, ut aj amonita ut eb laj moabitas. Ut cuanqueb li ralal xcꞌajoleb queꞌa̱tinac saꞌ ra̱tinoba̱leb laj Asdod ut incꞌaꞌ queꞌxnau a̱tinac saꞌ ra̱tinoba̱leb laj Israel. Joꞌcan nak nequeꞌa̱tinac saꞌ ra̱tinoba̱leb jalan tenamit. La̱in quincuechꞌiheb ut quinbok raylal saꞌ xbe̱neb. Cuan quinsaqꞌueb ut cuan quinmichꞌeb chi rismal ut quinpuersiheb nak teꞌxye riqꞌuin juramento nak incꞌaꞌ chic teꞌxqꞌue li ralal xcꞌajoleb chi sumla̱c riqꞌuineb li ralal xcꞌajoleb li jalaneb xtenamit, chi moco teꞌxcꞌam rixakileb saꞌ xya̱nkeb li jalaneb xtenamit, chanquin reheb. La̱in quinye ajcuiꞌ reheb: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan li quiqꞌuehoc re chi ma̱cobc laj Salomón li quicuan chokꞌ xreyeb laj Israel junxil? Ma̱ ani chic rey quicuan xcuanquil joꞌ aꞌan. Li Dios quirahoc re ut aꞌan ajcuiꞌ li quixakaban re saꞌ xbe̱neb chixjunileb laj Israel. Abanan, eb li ixk li jalaneb xtenamit queꞌqꞌuehoc re chi ma̱cobc li rey Salomón. Joꞌcan nak ¿ma yal takacuy ta biꞌ nak yo̱kex chi ma̱cobc chiru li Dios riqꞌuin xsicꞌbal le̱ rixakil saꞌ xya̱nkeb li jalaneb xtenamit? chanquin reheb. Laj Joiada, aꞌan li ralal laj Eliasib li xbe̱nil aj tij. Jun li ralal laj Joiada quixcꞌam chokꞌ rixakil lix rabin laj Sanbalat laj horonita. Joꞌcan nak quicuisi aꞌan saꞌ li tenamit Jerusalén. At inDios, chaqꞌue taxak retal eb laj tij li xeꞌxmux ru lix cꞌanjeleb ut queꞌxkꞌet li contrato li caba̱nu riqꞌuineb laj tij ut riqꞌuineb laj levita. Joꞌcan nak quicuisiheb saꞌ xya̱nkeb laj tij chixjunileb li jalaneb xtenamit. Ut quinqꞌue xcꞌanjeleb laj tij ut eb laj levita. Ac xcꞌanjel xcꞌanjel li junju̱nk. Ut quinxakabeb ajcuiꞌ li ani teꞌcꞌamok chak li siꞌ saꞌ xkꞌehil. Ut quinye reheb li tenamit nak teꞌxkꞌaxtesi li xbe̱n ru li racui̱mkeb saꞌ xkꞌehil. —At inDios, chaqꞌue taxak retal chixjunil li us li xinba̱nu ut ta̱cuuxta̱na taxak cuu.— Li Hu EsterLix Vasti qui-isi̱c chokꞌ reina aran PersiaAꞌan aꞌin li quicꞌulman saꞌ eb li cutan nak quicuan chokꞌ rey laj Asuero. Aꞌan quitaklan saꞌ xbe̱n li tenamit La India. Ut aꞌan ajcuiꞌ quitaklan saꞌ xbe̱neb chixjunileb li tenamit quicuulac toj saꞌ li tenamit Etiopía. Jun ciento riqꞌuin cuukub xcaꞌcꞌa̱l (127) chi tenamit queꞌcuan rubel xcuanquil laj Asuero. Saꞌ li tenamit Susa quicuan lix naꞌaj li quitaklan cuiꞌ. Yo̱ rox chihab roquic chokꞌ rey laj Asuero nak quixba̱nu jun li ninkꞌe chokꞌ reheb li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Ut quixbokeb saꞌ li ninkꞌe li nequeꞌtaklan saꞌ li junju̱nk chi tenamit joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb lix soldado eb laj Persia ut eb laj Media. Quixbokeb chixjunileb re xcꞌutbal chiruheb lix nimal ut lix lokꞌal lix cuanquilal ut lix biomal. Li ninkꞌe aꞌan quicuan cuakib po. Nak ac xeꞌnumeꞌ li cutan aꞌan, quixba̱nu jun chic li ninkꞌe chiru li neba̱l re li rochoch li rey Asuero. Cuukub cutan chic quibay li ninkꞌe aꞌan. Chixjunileb li cuanqueb Susa queꞌbokeꞌ saꞌ li ninkꞌe, li cuanqueb xcuanquil joꞌqueb ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Queꞌxyi̱b chi cha̱bil li neba̱l. Queꞌxqꞌue li cha̱bil tꞌicr sak, rax ut azul ut queꞌxbacꞌ chiru li ni̱nki pilar yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil pec mármol. Li tꞌicr chapcho riqꞌuin cꞌa̱m lino morado. Li cꞌa̱m chapcho saꞌ li junju̱nk chi pilar riqꞌuin argollas yi̱banbil riqꞌuin plata. Li cꞌojariba̱l, li queꞌhilan cuiꞌ li ulaꞌ yi̱banbil riqꞌuin oro ut plata. Li xan yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil pec pórfido ut mármol ut riqꞌuin li pec alabastro ut jacinto. Eb li pec aꞌan kꞌaxal terto̱queb xtzꞌak. Li secꞌ li queꞌucꞌac cuiꞌ junes oro ut jalan jala̱nk xyi̱banquil. Kꞌaxal nabal li vino xcomon li cha̱bil li narucꞌ li rey ut quiqꞌueheꞌ chi nabal joꞌ quiraj aꞌan. Li rey quixqꞌue jun li chakꞌrab reheb laj jecꞌol vino ut quixye reheb nak ma̱ ani teꞌxmin ruheb chi ucꞌac. Aꞌ yal re li junju̱nk cꞌaꞌru ta̱raj rucꞌbal. Ut li reina Vasti, li rixakil li rey, quixba̱nu ajcuiꞌ jun li ninkꞌe reheb li ixk saꞌ li rochoch li rey Asuero. Saꞌ xcuuk li cutan re li ninkꞌe, cꞌajoꞌ xsahil xchꞌo̱l li rey Asuero xban lix calajic. Quixtaklaheb li cuukub chi eunucos li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Aꞌaneb laj Mehumán, laj Bizta, laj Harbona, laj Bigta, laj Abagta, laj Zetar ut laj Carcas. Li rey quixye reheb nak teꞌxbok chak li reina Vasti. Ut quixye reheb nak cua̱nk chak lix corona saꞌ xjolom nak ta̱cha̱lk chiru li rey re xcꞌutbal lix chꞌinaꞌusal chiruheb li tenamit ut chiruheb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ li junju̱nk chi tenamit xban nak kꞌaxal chꞌinaꞌus lix Vasti. Li cuukub chi cui̱nk queꞌcuulac riqꞌuin li reina Vasti ut queꞌxye re li cꞌaꞌru quixye li rey. Abanan lix Vasti incꞌaꞌ quixba̱nu li cꞌaꞌru quiraj li rey. Joꞌcan nak cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li rey. Xban nak yo̱ xjoskꞌil li rey quipatzꞌoc reheb li cuanqueb xnaꞌleb cꞌaꞌru us xba̱nunquil. Saꞌ eb li cutan aꞌan cꞌaynakeb li rey chixpatzꞌbal xnaꞌlebeb riqꞌuineb li nequeꞌxnau li chakꞌrab. Cuanqueb riqꞌuin li rey laj Carsena, laj Setar, laj Admata ut laj Tarsis. Ut cuanqueb ajcuiꞌ laj Meres, laj Marsena ut laj Memucán. Aꞌaneb li cuukub chi xni̱nkal ru cui̱nk saꞌ xya̱nkeb laj Persia ut laj Media. Junelic cuanqueb aran chixqꞌuebal xnaꞌleb li rey ut kꞌaxal ni̱nkeb xcuanquil. Li rey Asuero quixpatzꞌ reheb: —¿Cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab? ¿Cꞌaꞌru us takaba̱nu riqꞌuin li reina Vasti? Xintaklaheb laj cꞌanjel chicuu chixbokbal. Abanan aꞌan incꞌaꞌ xba̱nu li cꞌaꞌru xinye, chan. Ut laj Memucán quichakꞌoc ut quixye re li rey ut reheb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb xcuanquil saꞌ eb li tenamit: —Moco caꞌaj cuiꞌ ta chiru li rey xma̱cob nak quixkꞌet li ra̱tin. Xma̱cob ajcuiꞌ chiruheb li cuanqueb xcuanquil joꞌ ajcuiꞌ chiruheb chixjunileb li tenamit li cuanqueb rubel xcuanquil li rey. Li cꞌaꞌru xba̱nu li reina ta̱cuulak saꞌ xxiqueb chixjunileb li ixk. Cui teꞌrabi aꞌan, eb li ixk incꞌaꞌ chic teꞌxqꞌue saꞌ ruheb lix be̱lomeb. Eb aꞌan teꞌxye, “Li rey Asuero xtakla xbokbal li reina Vasti ut aꞌan incꞌaꞌ qui-abin chiru,” chaꞌkeb. Ut anakcuan eb li rixakil li cuanqueb xcuanquil saꞌ xya̱nkeb laj Media ut eb laj Persia cau chic teꞌra̱tina lix be̱lomeb xban nak teꞌrabi li cꞌaꞌru xba̱nu li reina Vasti. Teꞌjoskꞌokꞌ chiruheb lix be̱lom ut ta̱cua̱nk chꞌaꞌajquilal chi joꞌcan. Cui la̱at tixcꞌul a̱chꞌo̱l, at rey, ta̱qꞌue junak chakꞌrab ut tzꞌi̱banbilak retalil saꞌ li chakꞌrab re Persia ut re Media re nak ma̱ ani ta̱kꞌetok re. Li chakꞌrab aꞌan tixye nak li reina Vasti incꞌaꞌ chic tixcꞌut rib chi junaj cua chiru li rey ut ta̱isi̱k chokꞌ reina. Ut junak chic kꞌaxal cha̱bil chiru aꞌan ta̱qꞌuehekꞌ chokꞌ reina. Nak ta̱e̱lk resil li chakꞌrab li ta̱qꞌue, at rey, teꞌrabi chixjunileb li cuanqueb rubel a̱cuanquil. Ut chixjunileb li ixk teꞌxqꞌue xlokꞌal lix be̱lom, usta cuan xcuanquil usta ma̱cꞌaꞌ xcuanquil, chan. Li cꞌaꞌru quixye laj Memucán quixcꞌul xchꞌo̱l li rey joꞌqueb ajcuiꞌ li ni̱nkeb xcuanquil li cuanqueb aran. Ut li rey Asuero quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re xban laj Memucán. Ut li rey quixtaklaheb li hu saꞌ li junju̱nk chi tenamit. Quixtzꞌi̱ba saꞌ li ra̱tinoba̱leb ut quixtzꞌi̱ba ajcuiꞌ joꞌ nequeꞌtzꞌi̱bac saꞌ eb li junju̱nk chi tenamit. Quixye reheb nak eb li cui̱nk, aꞌaneb li teꞌtakla̱nk saꞌ li rochocheb. Ut quixye ajcuiꞌ nak ta̱yehekꞌ resil li chakꞌrab aꞌan reheb chixjunileb li tenamit saꞌ li ra̱tinoba̱leb li junju̱nk chi tenamit. Li rey quixxakab lix Ester chokꞌ reinaMokon chic nak ac xnumeꞌ xjoskꞌil li rey Asuero, quijulticoꞌ re lix Vasti li quicuan chokꞌ rixakil. Quijulticoꞌ re li quixba̱nu ut quijulticoꞌ ajcuiꞌ re chanru nak quirisi chokꞌ reina. Ut eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey queꞌxye: —Tento takasiqꞌueb li tukꞌ ixk chꞌinaꞌuseb li ma̱jiꞌ cuanjenakeb riqꞌuin cui̱nk chokꞌ re li rey. Li rey tixxakabeb li teꞌxic saꞌ chixjunileb li tenamit li cuanqueb rubel xcuanquil chixsicꞌbaleb li tukꞌ ixk li cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusaleb. Teꞌcꞌamekꞌ chak Susa li tukꞌ ixk saꞌ li rochoch li rey ut teꞌqꞌuehekꞌ chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej li nequeꞌcuan cuiꞌ li ixk. Teꞌcanaba̱k saꞌ xcue̱nt laj Hegai li na-iloc reheb li ixk. Aꞌan li eunuco li nacꞌanjelac chiru li rey. Ut aꞌan ta̱qꞌuehok reheb chixjunil li cꞌaꞌak re ru re teꞌxtikib ribeb chi cha̱bil. Ut li tukꞌ ixk li kꞌaxal ta̱cuulak chiru li rey, aꞌan li ta̱qꞌuehekꞌ chokꞌ reina chokꞌ re̱kaj lix Vasti, chanqueb. Ut quixcꞌul xchꞌo̱l li rey li naꞌleb aꞌin. Ut quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re. Aran Susa cuan jun li cui̱nk aj judío aj Mardoqueo xcꞌabaꞌ. Aꞌan ralal laj Jair. Laj Jair, aꞌan li ralal laj Simei. Laj Simei, aꞌan li ralal laj Cis. Eb aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Eb aꞌan xcomoneb li qꞌuila tenamit li queꞌisi̱c Jerusalén xban laj Nabucodonosor, lix reyeb laj Babilonia. Rochbeneb laj Jeconías lix reyeb laj Judá nak queꞌcꞌameꞌ aran Babilonia. Quicuan jun lix rabin li rican laj Mardoqueo. Nak quicam lix naꞌ xyucuaꞌ li xkaꞌal, laj Mardoqueo quixxoc ut quixqꞌuiresi joꞌ jun tzꞌakal xrabin, xHadasa xcꞌabaꞌ. Ester nayeman ajcuiꞌ re. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal li xkaꞌal aꞌan. Nak qui-el resil li chakꞌrab li quixqꞌue li rey, nabaleb li tukꞌ ixk queꞌchꞌutuba̱c saꞌ li tenamit Susa saꞌ li rochoch li rey. Ut laj Hegai aꞌan li na-iloc reheb. Saꞌ xya̱nkeb li tukꞌ ixk cuan lix Ester. Laj Hegai quixqꞌue retal nak cha̱bil lix Ester ut quisahoꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin. Joꞌcan nak junpa̱t quixqꞌue chixjunil li cꞌaꞌru re, re nak tixtikib rib chi cha̱bil ut quixqꞌue li cha̱bil tzacae̱mk re. Quixqꞌue cuukub li tukꞌ ixk li kꞌaxal cha̱bileb li cuanqueb saꞌ li rochoch li rey re nak teꞌcꞌanjelak chiru lix Ester. Ut quixqꞌue jun xnaꞌaj lix Ester kꞌaxal cha̱bil re nak ta̱cua̱nk aran rochbeneb li cuukub chi tukꞌ ixk. Lix Ester incꞌaꞌ quixye bar xtenamit chi moco quixye nak aꞌan xcomoneb laj Israel xban nak ac yebil re xban laj Mardoqueo nak incꞌaꞌ tixye. Rajlal cutan nanumeꞌ laj Mardoqueo chiru lix neba̱l li rochoch li rey bar cuanqueb cuiꞌ li tukꞌ ixk re xnaubal chanru lix Ester, ma sa saꞌ xchꞌo̱l ut ma cha̱bileb riqꞌuin. Nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌxcꞌut rib chiru li rey, tento nak teꞌxyi̱b rib chiru jun chihab joꞌ cꞌaynakeb xba̱nunquil eb li ixk aꞌan. Li xbe̱n cuakib po teꞌxyul li aceite mirra chirixeb ut li cuakib po chic teꞌxqꞌue li sununquil ban chirixeb. Nak acak xeꞌrakeꞌ xyi̱banquil ribeb, chi xjunju̱nkaleb teꞌcꞌamekꞌ riqꞌuin li rey. Ut li tukꞌ ixk, li ta̱xic riqꞌuin li rey, tento nak ta̱qꞌuehekꞌ re chixjunil li cꞌaꞌru ta̱raj re xyi̱banquil rib chi kꞌaxal cha̱bil re nak ta̱xic saꞌ li rochoch li rey. Chiru kꞌojyi̱n ta̱xic riqꞌuin li rey ut cuulajak chic ta̱xic saꞌ lix naꞌajeb li ixk li ac xeꞌcuan riqꞌuin li rey. Li eunuco aj Saasgaz aꞌan li na-iloc reheb. Ut li ixk incꞌaꞌ chic ta̱xic riqꞌuin li rey cui incꞌaꞌ ta̱cuulak chiru li rey ut cui incꞌaꞌ ta̱bokekꞌ xban. Nak quicuulac xkꞌehil, quicꞌameꞌ lix Ester riqꞌuin li rey. Ma̱cꞌaꞌ quixtzꞌa̱ma. Caꞌaj cuiꞌ quirocsi li cꞌaꞌru quiqꞌueheꞌ re xban laj Hegai li eunuco li na-iloc reheb li tukꞌ ixk. Ut chixjunileb li queꞌiloc re lix Ester, cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin. Lix Ester li quiqꞌuiresi̱c xban laj Mardoqueo, aꞌan xrabin laj Abihail. Saꞌ li xlaje po Tebet xcꞌabaꞌ re li xcuuk chihab roquic chokꞌ rey laj Asuero, nak quicꞌameꞌ lix Ester riqꞌuin li rey. Ut li rey Asuero nak quiril ru lix Ester, cꞌajoꞌ nak quicuulac chiru ut aꞌan li kꞌaxal quixra chiruheb chixjunileb li ixk li ac queꞌcuulac riqꞌuin. Quixqꞌue lix corona saꞌ xjolom ut quixqꞌue chokꞌ reina chokꞌ re̱kaj lix Vasti. Li rey quixba̱nu jun li ninkꞌe re xqꞌuebal xlokꞌal lix Ester ut quixbokeb saꞌ li ninkꞌe chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Incꞌaꞌ qꞌui li tumin quixpatzꞌ reheb li junju̱nk chi tenamit. Quixqꞌue ban xma̱taneb joꞌ quiraj li rey. Nak queꞌchꞌutuba̱c cuiꞌchic xcaꞌ sut li tukꞌ ixk, laj Mardoqueo chunchu aran chire li oqueba̱l re li rochoch li rey. Lix Ester incꞌaꞌ quixye reheb bar xtenamit chi moco quixye reheb nak aꞌan xcomoneb laj judío xban nak joꞌcan quiyeheꞌ re xban laj Mardoqueo. Aꞌan naxba̱nu li cꞌaꞌru naxye laj Mardoqueo joꞌ quixba̱nu nak toj cuan chiru. Nak chunchu chire li oqueba̱l re li rochoch li rey, laj Mardoqueo quirabi li cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal chi ribileb rib laj Bigtán ut laj Teres. Li cuib chi cui̱nk aꞌan, aꞌaneb li nequeꞌcuan saꞌ li oqueba̱l chi cꞌacꞌale̱nc. Cꞌajoꞌ xjoskꞌileb ut yo̱queb xcꞌu̱banquil chanru nak teꞌxcamsi li rey. Nak quirabi nak teꞌraj teꞌxcamsi li rey, laj Mardoqueo quixye re lix Ester. Ut lix Ester quixye re li rey li cꞌaꞌru quirabi ut quixye ajcuiꞌ nak laj Mardoqueo, aꞌan li quiyehoc re. Queꞌxtzꞌil a̱tin chirix li cꞌaꞌru quixye laj Mardoqueo. Nak queꞌxqꞌue retal nak ya̱l li quixye, queꞌxtakla xyatzꞌbaleb li cuib chi cui̱nk li queꞌajoc xcamsinquil li rey. Ut chixjunil aꞌin quitzꞌi̱ba̱c retalil saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil chixjunil li nacꞌulman saꞌ li tenamit aꞌan. Laj Amán quixcꞌu̱b ru chanru nak tixsach ruheb chi junaj cua laj IsraelMokon chic li rey Asuero quixqꞌue xcuanquil laj Amán chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ eb li tenamit. Laj Amán aꞌan li ralal laj Hamedata, xcomoneb aj agagueo. Nak quinumeꞌ laj Amán, chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey saꞌ li rochoch queꞌxcuikꞌib ribeb chiru ut queꞌxxulub xjolomeb re xqꞌuebal xlokꞌal xban nak joꞌcan quixye li rey. Abanan laj Mardoqueo incꞌaꞌ quixcuikꞌib rib chiru chi moco quixqꞌue xlokꞌal. Ut eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey queꞌxpatzꞌ re laj Mardoqueo cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ naxba̱nu li cꞌaꞌru quixye li rey. Junelic yo̱queb xpatzꞌbal re laj Mardoqueo cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ quixba̱nu li cꞌaꞌru quixye li rey. Abanan laj Mardoqueo incꞌaꞌ qui-abin chiruheb. Joꞌcan nak queꞌco̱eb riqꞌuin laj Amán ut queꞌxye re nak laj Mardoqueo incꞌaꞌ naxcuikꞌib rib chiru xban nak quixye reheb nak aꞌan aj judío. Queꞌraj rilbal ma tixye na chiru laj Amán nak aꞌan aj judío. Nak laj Amán quixqꞌue retal nak laj Mardoqueo incꞌaꞌ naxcuikꞌib rib chiru, chi moco naxxulub xjolom nak nanumeꞌ, cꞌajoꞌ nak quichal xjoskꞌil. Ac quirabi resil nak laj Mardoqueo aj judío. Incꞌaꞌ quiraj xcamsinquil xjunes laj Mardoqueo. Quixcꞌoxla nak kꞌaxal us xcamsinquileb chixjunileb laj judío li cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb rubel xtakl li rey Asuero. Saꞌ li xbe̱n po Nisán xcꞌabaꞌ nak yo̱ cablaju chihab roquic chokꞌ rey laj Asuero, queꞌbu̱lic chiru laj Amán re xnaubal jokꞌe us xba̱nunquil li quixye laj Amán. Nak queꞌbu̱lic chirix li cutan ut chirix li po qui-el nak teꞌxba̱nu saꞌ li oxlaju xbe lix cablaju po. Li po aꞌan Adar xcꞌabaꞌ. Li bu̱lic nequeꞌxba̱nu, Pur nequeꞌxye re. Laj Amán quixye re li rey Asuero: —Saꞌ xya̱nkeb li tenamit li cuanqueb rubel la̱ takl, cuan jun te̱p li tenamit xjuneseb nequeꞌxcꞌam ribeb. Incꞌaꞌ nequeꞌxjunaji rib riqꞌuineb li jun chꞌol chic. Jalan lix chakꞌrabeb ut incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nacaye la̱at. Ma̱cꞌaꞌ aj e nak cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb rubel la̱ cuanquil. Joꞌcan nak cui naxcꞌul a̱chꞌo̱l, at rey, ta̱qꞌue jun li chakꞌrab re nak teꞌsachekꞌ ru chixjunileb laj judío. Ut la̱in tincꞌam chak chokꞌ a̱cue oxib ciento millón riqꞌuin laje̱b xcaꞌcꞌa̱l mil kilo li tumin li takamakꞌ chiruheb. Tinqꞌue aꞌan saꞌ xnaꞌaj la̱ tumin, chan laj Amán. Ut quirisi lix matkꞌab li rey Asuero ut quixqꞌue re laj Amán. Aꞌan retalil nak quixcꞌul xchꞌo̱l li quixye laj Amán, li xicꞌ na-iloc reheb laj judío. Ut quixye re: —Xoc chokꞌ a̱cue li tumin aꞌan. Ut ba̱nu li cꞌaꞌru ta̱cuaj riqꞌuineb li tenamit aꞌan, chan li rey. Joꞌcan nak saꞌ li oxlaju xbe li xbe̱n po re li chihab aꞌan, queꞌbokeꞌ laj tzꞌi̱b li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey. Ut queꞌxtzꞌi̱ba li chakꞌrab joꞌ quixye laj Amán reheb. Li chakꞌrab aꞌan quitakla̱c riqꞌuineb chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ li junju̱nk chi tenamit li cuanqueb rubel xtakl li rey. Ut quitakla̱c riqꞌuineb laj cꞌamol be. Queꞌtzꞌi̱bac saꞌ ra̱tinoba̱leb ut joꞌ nequeꞌtzꞌi̱bac saꞌ li junju̱nk chi tenamit. Eb li hu aꞌan queꞌtzꞌi̱ba̱c saꞌ xcꞌabaꞌ li rey Asuero ut quiqꞌueheꞌ retalil lix matkꞌab li rey chiruheb. Chirix aꞌan eb li hu queꞌcꞌameꞌ saꞌ li junju̱nk chi tenamit xbaneb lix takl li rey. Ut yalak bar queꞌrabi lix chakꞌrab li rey nak teꞌcamsi̱k chixjunileb laj judío saꞌ li oxlaju xbe li cablaju po Adar xcꞌabaꞌ. Jun xxiquic nak teꞌsachekꞌ ruheb laj judío. Teꞌcamsi̱k li ti̱x joꞌqueb ajcuiꞌ li sa̱jeb, ut eb li ixk joꞌqueb ajcuiꞌ li cocꞌal. Ut ta̱xoquekꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. Li chakꞌrab li quixqꞌue li rey quitakla̱c saꞌ li junju̱nk chi tenamit. Ut qui-el resil yalak bar re nak ta̱cuulak xkꞌehil, ac cauresinbilakeb chixba̱nunquil li cꞌaꞌru quixye li rey. Eb li hu aꞌan queꞌtakla̱c xbaneb lix takl li rey ut qui-el ajcuiꞌ resil saꞌ li tenamit Susa. Ut li rey Asuero rochben laj Amán queꞌcꞌojla ut queꞌoc chi ucꞌac chi saheb saꞌ xchꞌo̱l. Abanan chixjunileb li cuanqueb saꞌ li tenamit Susa, queꞌyotꞌeꞌ xchꞌo̱leb ut sachso̱queb xchꞌo̱l queꞌcana. Laj Mardoqueo quixtzꞌa̱ma chiru lix Ester nak tixcoleb lix tenamitNak quirabi li cꞌaꞌru quicꞌulman, laj Mardoqueo quixpej li rakꞌ xban xrahil xchꞌo̱l ut quixqꞌue li kꞌes ru tꞌicr chirix ut quixqꞌue li cha chirix. Ut co̱ saꞌ li tenamit. Japjo re chi ya̱bac xban xrahil xchꞌo̱l. Quicuulac saꞌ li oqueba̱l re li rochoch li rey. Abanan incꞌaꞌ qui-oc xban nak ma̱ ani naru na-oc saꞌ li rochoch li rey cui cuan li kꞌes ru tꞌicr chirix. Saꞌ eb li tenamit li cuanqueb rubel xcuanquil li rey Asuero quicuulac resil li chakꞌrab li quixqꞌue. Quicuan jun nimla rahil chꞌo̱lej saꞌ xya̱nkeb laj judío. Queꞌayunic ut queꞌya̱bac. Queꞌxqꞌue li kꞌes ru tꞌicr chirixeb ut nabaleb queꞌxyocob rib saꞌ cha xban xrahil xchꞌo̱leb. Eb li ixk ut eb li eunucos li nequeꞌcꞌanjelac chiru li reina Ester queꞌxye re li cꞌaꞌru yo̱ laj Mardoqueo. Cꞌajoꞌ nak quirahoꞌ xchꞌo̱l lix Ester. Quixtakla li cha̱bil akꞌ re laj Mardoqueo re nak ta̱risi li kꞌes ru tꞌicr li cuan chirix ut tixtikib rib chi cha̱bil. Abanan laj Mardoqueo incꞌaꞌ quiraj xcꞌulbal li quixtakla li reina. Li reina Ester quixbok laj Hatac xcomoneb laj cꞌanjel chiru li rey li quiqꞌueheꞌ re ta̱cꞌanjelak chiru xban li rey. Quixtakla aꞌan riqꞌuin laj Mardoqueo re nak tixpatzꞌ re cꞌaꞌru yo̱ chixcꞌulbal ut cꞌaꞌut nak yo̱ chixba̱nunquil chi joꞌcan. Laj Hatac co̱ chi a̱tinac riqꞌuin laj Mardoqueo. Aꞌan cuan saꞌ li be li cuan chiru li oqueba̱l re li rochoch li rey. Laj Mardoqueo quixserakꞌi re chixjunil ut quixye ajcuiꞌ re li joꞌ qꞌuial li tumin li quixyechiꞌi laj Amán re tixqꞌue saꞌ lix naꞌaj lix tumin li rey cui ta̱sachekꞌ ruheb chixjunileb laj judío. Quixqꞌue jun li hu re, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li chakꞌrab li quixqꞌue li rey, li naxye nak teꞌcamsi̱k chixjunileb laj judío. Quixye re nak tixkꞌaxtesi li hu re lix Ester re tixnau cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌulbal. Ut quixtakla ajcuiꞌ xyebal re lix Ester nak ta̱xic chi a̱tinac riqꞌuin li rey, ut tixtzꞌa̱ma chiru li rey nak ta̱ril taxak xtokꞌoba̱l ruheb laj judío, li rech tenamitil lix Ester. Laj Hatac quisukꞌi riqꞌuin lix Ester ut quixserakꞌi re chixjunil li quiyeheꞌ re xban laj Mardoqueo. Ut lix Ester quixtakla cuiꞌchic laj Hatac riqꞌuin laj Mardoqueo re nak tixye re li a̱tin aꞌin: —Chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey, joꞌqueb ajcuiꞌ li tenamit li cuanqueb rubel xcuanquil, nequeꞌxnau nak li chakꞌrab naxye nak ta̱camsi̱k li ani ta̱oc riqꞌuin li rey chi incꞌaꞌ bokbil xban li rey, usta cui̱nk usta ixk. Caꞌaj cuiꞌ nacoleꞌ cui li rey tixtaksi li xukꞌ oro saꞌ xbe̱n retalil nak incꞌaꞌ ta̱camsi̱k. Ac xnumeꞌ laje̱b xcaꞌcꞌa̱l cutan ut la̱in toj ma̱jiꞌ chic ninbokeꞌ xban li rey, chan lix Ester. Ut queꞌxye re laj Mardoqueo li cꞌaꞌru quixye lix Ester. Ut laj Mardoqueo quixtakla xyebal re lix Ester li a̱tin aꞌin: —Ma̱cꞌoxla nak tatcolekꞌ la̱at yal xban nak cuancat saꞌ rochoch li rey. Cui tocamsi̱k la̱o, tatcamsi̱k ajcuiꞌ la̱at. Cui ti̱c ma̱cꞌaꞌ nacaba̱nu la̱at anakcuan, la̱in ninnau nak cuan jun li ta̱colok reheb laj judío. Aꞌut la̱at joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol la̱ yucuaꞌ texcamsi̱k. Ma̱re anchal re xtenkꞌanquileb la̱ tenamit nak xatqꞌueheꞌ chokꞌ reina, chan laj Mardoqueo. Ut lix Ester quixtakla xyebal re laj Mardoqueo chi joꞌcaꞌin: —Tatxic ut ta̱chꞌutubeb chixjunileb laj judío li cuanqueb Susa. Ye reheb nak teꞌayunik ut teꞌtijok chicuix. Incꞌaꞌ teꞌucꞌak chi moco teꞌcuaꞌak chiru oxib cutan ut oxib kꞌojyi̱n. Ut joꞌcan ajcuiꞌ tinba̱nu la̱in cuochbeneb li ixk li nequeꞌcꞌanjelac chicuu. Chirix aꞌan la̱in tinxic chi a̱tinac riqꞌuin li rey, usta tinkꞌet li chakꞌrab. Ut cui tincamsi̱k, chincamsi̱k, chan lix Ester. Ut laj Mardoqueo co̱ ut quixba̱nu chixjunil li quiyeheꞌ re xban lix Ester. Lix Ester quixbok li rey ut laj Amán saꞌ li ninkꞌe li tixba̱nuNak ac xnumeꞌ li oxib cutan, lix Ester quixtikib rib chi cha̱bil joꞌ xcꞌulub xban nak aꞌan li reina. Qui-oc saꞌ li rochoch li rey ut quixakli saꞌ li oqueba̱l re li naꞌajej chunchu cuiꞌ li rey saꞌ lix cꞌojariba̱l. Lix cꞌojariba̱l na-iloc bar cuan cuiꞌ li puerta. Li rey quisahoꞌ xchꞌo̱l chirilbal li reina Ester xakxo aran chire li oqueba̱l ut quixtaksi lix xukꞌ oro. Ut lix Ester quinachꞌoc riqꞌuin ut quixchꞌeꞌ li ruꞌuj lix xukꞌ li rey. Li rey Asuero quixpatzꞌ re: —¿Cꞌaꞌru xacꞌul, at reina Ester? Ye cue cꞌaꞌru ta̱cuaj ut la̱in tinqꞌue a̱cue. Usta yijach lin biomal ta̱patzꞌ cue, la̱in tinqꞌue a̱cue, chan. Ut lix Ester quichakꞌoc ut quixye re: —Cui tixcꞌul a̱chꞌo̱l, at rey, nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak tatxic ho̱n a̱cuochben laj Amán saꞌ li ninkꞌe li xincꞌu̱b chokꞌ a̱cue.— Li rey quixye reheb laj cꞌanjel chiru: —Bokomak chak saꞌ junpa̱t laj Amán ut takaba̱nu li cꞌaꞌru naraj li reina Ester, chan. Joꞌcan nak li rey rochben laj Amán queꞌco̱eb saꞌ li ninkꞌe li quixba̱nu lix Ester. Nak yo̱queb chi ucꞌac vino, li rey quixye re lix Ester: —Tzꞌa̱ma chicuu li cꞌaꞌru ta̱cuaj. La̱in tinqꞌue a̱cue. Ye cue cꞌaꞌru ta̱cuaj. Usta yijach lin biomal ta̱tzꞌa̱ma, la̱in tinqꞌue a̱cue, chan li rey. Ut lix Ester quichakꞌoc ut quixye re: —Li cꞌaꞌru nacuaj, aꞌan aꞌin: Cui la̱at ta̱cuaj xba̱nunquil li cꞌaꞌru tintzꞌa̱ma cha̱cuu ut cui la̱at ta̱cuaj xba̱nunquil usilal cue, tatcha̱lk raj cuiꞌchic cuulaj a̱cuochben laj Amán saꞌ li ninkꞌe li tinba̱nu chokꞌ e̱re. Ut cuulaj la̱in tinsume li cꞌaꞌru xapatzꞌ cue, at rey, chan lix Ester. Laj Amán qui-el saꞌ li ninkꞌe chi sa saꞌ xchꞌo̱l. Abanan cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ nak quiril laj Mardoqueo saꞌ li oqueba̱l re li rochoch li rey xban nak incꞌaꞌ quixcuikꞌib rib chiru chi moco qui-ecꞌan saꞌ xnaꞌaj nak quinumeꞌ. Laj Amán incꞌaꞌ quixcꞌut lix joskꞌil chiru laj Mardoqueo. Nak quicuulac saꞌ li rochoch quixtakla xbokbaleb li rami̱g joꞌ ajcuiꞌ lix Zeres li rixakil. Laj Amán qui-oc chixserakꞌinquil reheb chixjunil lix biomal. Quixye reheb nak nabaleb li ralal xcꞌajol ut nak sicꞌbil ru xban li rey. Ut quixye chanru nak quiqꞌueheꞌ xlokꞌal chiruheb chixjunileb ut quiqꞌueheꞌ xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey. Ut quixye reheb: —Caꞌaj cuiꞌ la̱in xinixbok saꞌ li ninkꞌe li quixcꞌu̱b li reina chokꞌ re li rey. Ut xinixbok ajcuiꞌ chirochbeninquil li rey saꞌ li ninkꞌe li tixba̱nu cuulaj. Abanan chixjunil aꞌan ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ chicuu nak nacuil nak chunchu laj Mardoqueo laj judío chire li oqueba̱l re li rochoch li rey, chan laj Amán. Ut lix Zeres li rixakil joꞌqueb ajcuiꞌ li rami̱g queꞌxye re: —Takla xyi̱banquil junak li naꞌajej cuib xcaꞌcꞌa̱l (22) metro xteram ut ta̱yi̱b li cꞌa̱m re xyatzꞌbal laj Mardoqueo. Ut ekꞌela cuulaj ta̱tzꞌa̱ma chiru li rey nak tixtakla xyatzꞌbal laj Mardoqueo re nak naru tatxic saꞌ li ninkꞌe a̱cuochben li rey chi ma̱cꞌaꞌ a̱cꞌaꞌux, chanqueb. Ut quisahoꞌ xchꞌo̱l laj Amán riqꞌuin li naꞌleb aꞌan ut quixtakla xyi̱banquil li naꞌajej re xyatzꞌbal laj Mardoqueo. Laj Mardoqueo quiqꞌueheꞌ xlokꞌal xban li reySaꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan nak incꞌaꞌ quicube xcuara li rey, quixtakla xcꞌambal chak li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil chixjunil li ac quilajcꞌulman, ut queꞌoc chirilbal xsaꞌ li hu aꞌan chiru. Saꞌ li hu aꞌan queꞌxtau retalil chanru nak laj Mardoqueo quixye resil nak laj Bigtán ut laj Teres queꞌraj xcamsinquil li rey Asuero. Li cuib chi cui̱nk aꞌan xcomoneb li queꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l re li rochoch li rey. Li rey quixpatzꞌ reheb li yo̱queb chi cꞌanjelac chiru: —¿Cꞌaꞌru xkaqꞌue re laj Mardoqueo? ¿Ma xkaqꞌue xkꞌajca̱munquil li usilal xba̱nu cue? chan. Eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru queꞌxye: —Ma̱cꞌaꞌ quiqꞌueheꞌ re, chanqueb. Saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan laj Amán qui-oc saꞌ li neba̱l cuan cuiꞌ lix naꞌaj li rey. Quiraj xtzꞌa̱manquil chiru li rey nak tixqꞌue chi yatzꞌecꞌ laj Mardoqueo saꞌ li naꞌajej li quixqꞌue chi yi̱ba̱c laj Amán. Li rey quixpatzꞌ: —¿Ani yo̱ chi be̱c saꞌ li neba̱l? chan. —Aꞌan laj Amán, chanqueb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey. Ut li rey quixye: —Ocsimak chak, chan. Ut laj Amán qui-oc cuan cuiꞌ li rey ut li rey quixpatzꞌ re: —¿Cꞌaꞌru us tinba̱nu re junak li cui̱nk li nacuaj xqꞌuebal xlokꞌal? chan. Saꞌ xchꞌo̱l laj Amán nak aꞌan li ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal. Quixye saꞌ xchꞌo̱l: —¿Ani ta chic tixqꞌue xlokꞌal? Caꞌaj cuiꞌ la̱in, chan. Joꞌcan nak laj Amán quixye re li rey: —Cui ta̱qꞌue xlokꞌal li cui̱nk aꞌan, at rey, ta̱cꞌamekꞌ chak li cha̱bil akꞌ xcomon li nacaqꞌue cha̱cuix, at rey. Ut ta̱cꞌamekꞌ ajcuiꞌ chak li cacua̱y li nacatbe̱c cuiꞌ la̱at ut ta̱qꞌuehekꞌ lix corona li cacua̱y saꞌ xjolom li narocsi nak nacatbe̱c chirix la̱at. Ut ta̱kꞌaxtesi li rakꞌ ut li corona re junak li nim xcuanquil li nacꞌanjelac cha̱cuu. Ut aꞌan ta̱qꞌuehok re chirix li cui̱nk li ta̱qꞌue xlokꞌal. Ut laj cꞌanjel cha̱cuu tixberesi li cacua̱y saꞌ eb li be ut tixjap re chixyebal: —Joꞌcaꞌin naxba̱nu li rey re li ani ta̱raj xqꞌuebal xlokꞌal, chan. Ut li rey quixye re laj Amán: —Se̱ba a̱cuib. Cꞌam li cuakꞌ aꞌin ut cꞌam li cacua̱y ut ba̱nu joꞌ xaye. Ba̱nu aꞌan re laj Mardoqueo laj judío li chunchu aran saꞌ li oqueba̱l re li cuochoch. Ba̱nu chixjunil li xaye, chan li rey. Laj Amán quixcꞌam li rakꞌ li rey riqꞌuin laj Mardoqueo ut quixcꞌam ajcuiꞌ li cacua̱y. Quixqꞌue li rakꞌ chirix laj Mardoqueo. Ut nak cuan chirix li cacua̱y laj Mardoqueo, laj Amán quixberesi li cacua̱y saꞌ eb li be ut quixjap re chixyebal: —Joꞌcaꞌin naxba̱nu li rey re li ani naraj xqꞌuebal xlokꞌal, chan. Nak quisukꞌi chak laj Mardoqueo chi be̱c co̱ cuiꞌchic saꞌ li oqueba̱l re li rochoch li rey. Ut laj Amán quixxulub xjolom xban xxuta̱n ut co̱ saꞌ junpa̱t saꞌ rochoch chi ra saꞌ xchꞌo̱l. Nak quicuulac saꞌ rochoch, quixserakꞌi chixjunil li quixcꞌul re lix Zeres li rixakil ut reheb ajcuiꞌ li rami̱g li nequeꞌqꞌuehoc xnaꞌleb. Ut eb aꞌan queꞌxye re: —Xatiquib xsachbal la̱ cuanquil chiru laj Mardoqueo. Xban nak aꞌan aj judío la̱at incꞌaꞌ naru tatnumta̱k saꞌ xbe̱n. Aꞌan ban ta̱numta̱k saꞌ a̱be̱n la̱at, chanqueb. Ma̱jiꞌ ajcuiꞌ nequeꞌrakeꞌ chi a̱tinac nak queꞌcuulac li eunucos li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey chixcꞌambal laj Amán saꞌ junpa̱t saꞌ li ninkꞌe li quixcꞌu̱b lix Ester. Nak quicamsi̱c laj AmánLi rey Asuero rochben laj Amán co̱eb saꞌ li ninkꞌe li quixba̱nu lix Ester. Ut nak ac cuanqueb saꞌ li ninkꞌe yo̱queb chi ucꞌac vino ut li rey quixye cuiꞌchic re lix Ester: —Ye cue cꞌaꞌru ta̱cuaj ut la̱in tinqꞌue a̱cue usta yijach lin biomal ta̱patzꞌ cue, chan. Ut li reina Ester quixye re: —At rey, cui la̱at ta̱cuaj xba̱nunquil usilal cue, caꞌaj cuiꞌ tintzꞌa̱ma cha̱cuu nak incꞌaꞌ taxak tincamsi̱k la̱in ut incꞌaꞌ taxak teꞌcamsi̱k li cuech tenamitil, chan. —La̱in ut eb li cuech tenamitil, xokꞌaxtesi̱c re camsi̱c. Ta̱sachekꞌ ku chi junaj cua. Cui ta xoxkꞌaxtesi̱c chokꞌ cꞌayinbil mo̱s, ma̱cꞌaꞌ raj tinye. Incꞌaꞌ raj xatinchꞌiꞌchꞌiꞌi. Aban cui la̱o tocamsi̱k, ta̱cha̱lk jun nimla chꞌaꞌajquilal saꞌ a̱be̱n la̱at, at rey, chan lix Ester. Ut li rey Asuero quixpatzꞌ re: —¿Ani xcꞌoxlan re xba̱nunquil li ma̱usilal aꞌan? ¿Bar cuan li cui̱nk aꞌan? chan. Ut lix Ester quixye re: —Li xicꞌ na-iloc ke li naraj xba̱nunquil raylal ke, aꞌan ajcuiꞌ laj Amán li cuan arin, li incꞌaꞌ us xnaꞌleb, chan. Nak quirabi li cꞌaꞌru quixye, cꞌajoꞌ nak quixucuac laj Amán chiru li rey ut chiru li reina. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li rey. Quicuacli saꞌ junpa̱t ut co̱ chirix cab bar aubil cuiꞌ li utzꞌuꞌuj. Laj Amán quicana aran chixtzꞌa̱manquil chiru lix Ester nak incꞌaꞌ ta̱camsi̱k xban nak ac naxnau nak ta̱takla̱k xcamsinquil xban li rey. Xban nak cꞌajoꞌ lix xiu laj Amán, quitꞌaneꞌ chi rok lix Ester. Nak quisukꞌi saꞌ cab li rey, quiril nak laj Amán quitꞌaneꞌ saꞌ li cꞌojariba̱l bar yo̱ cuiꞌ chi hila̱nc lix Ester. Li rey quixjap re ut quixye: —¿Ma yo̱cat ajcuiꞌ xcꞌoxlanquil xba̱nunquil li incꞌaꞌ us re li reina chicuu arin saꞌ li cuochoch? chan. Toj yo̱ ajcuiꞌ xyebal aꞌan li rey nak queꞌxchap laj Amán ut queꞌxtzꞌap li ru. Ut laj Harbona, jun reheb li eunucos li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey quixye: —Saꞌ rochoch laj Amán cuan li cheꞌ cuib xcaꞌcꞌa̱l metro xteram li quixqꞌue chi yi̱ba̱c laj Amán. Ac cuan aran li cꞌa̱m li quixqꞌue re xyatzꞌbal laj Mardoqueo, li cui̱nk li quiyehoc re nak queꞌraj a̱camsinquil, at rey, chan. Ut li rey quixye reheb: —Cꞌamomak laj Amán ut aran te̱yatzꞌ, chan. Joꞌcan nak laj Amán quiyatzꞌeꞌ saꞌ li cꞌa̱m li quixqꞌue chi yi̱ba̱c re xyatzꞌbal laj Mardoqueo. Ut nak ac xcam laj Amán, quicube xjoskꞌil li rey. Eb laj Israel queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li queꞌajoc xcamsinquilebSaꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan li rey quixkꞌaxtesi re lix Ester li rochoch laj Amán, li xicꞌ qui-iloc reheb laj judío. Laj Mardoqueo quicuulac riqꞌuin li rey xban nak lix Ester quixye re li rey nak aꞌan rechꞌalal. Ut li rey quirisi chi ruꞌuj rukꞌ lix matkꞌab li quixmakꞌ chiru laj Amán ut quixqꞌue re laj Mardoqueo. Ut lix Ester quixxakab laj Mardoqueo re nak aꞌan chic ta̱ilok re chixjunil li cꞌaꞌru quicuan chokꞌ re laj Amán. Lix Ester quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin li rey. Ta̱ya̱bak nak quixcut rib chi rok li rey ut quixye: —Ta̱sach taxak xcuanquil li chakꞌrab li quixqꞌue laj Amán xban xma̱usilal. Incꞌaꞌ taxak ta̱uxma̱nk li raylal li quixcꞌoxla xba̱nunquil reheb laj judío, chan lix Ester. Li rey quixtaksi lix xukꞌ oro ut lix Ester quicuacli ut quixxakab rib chiru li rey. Ut quixye re: —At rey, cui la̱at ta̱cuaj xba̱nunquil usilal cue, ut cui nacacꞌoxla nak us xba̱nunquil ut cui niquina̱ra, ta̱qꞌue taxak junak li chakꞌrab li tixsach xcuanquil li hu li quixtakla laj Amán li ralal laj Hamedata aj agagueo re xcamsinquil chixjunileb laj judío yalak bar cuanqueb saꞌ eb li tenamit li cuanqueb rubel la̱ cuanquil. ¿Chanru nak tincuy rilbal li raylal li teꞌraj xba̱nunquil reheb li cuech tenamitil? La̱in incꞌaꞌ tincuy cui teꞌcamsi̱k li cuechꞌalal, chan lix Ester. Li rey Asuero quichakꞌoc ut quixye re li reina Ester ut re ajcuiꞌ laj Mardoqueo laj judío: —Xban nak laj Amán quiraj xsachbaleb ru laj judío, la̱in xintakla xyatzꞌbal ut xinqꞌue re lix Ester chixjunil li cꞌaꞌru re laj Amán. Anakcuan te̱tzꞌi̱ba jun chic li hu saꞌ incꞌabaꞌ la̱in ut te̱tzꞌi̱ba li cꞌaꞌru te̱raj re xtenkꞌanquileb laj judío. Ut te̱qꞌue retalil lin matkꞌab chiru xban nak cui tzꞌi̱banbil saꞌ incꞌabaꞌ, ut cui cuan retalil li matkꞌab chiru, incꞌaꞌ naru xjalbal ru li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil, chan li rey. Saꞌ junpa̱t queꞌbokeꞌ laj tzꞌi̱b li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey saꞌ li oxib xcaꞌcꞌa̱l xbe li rox po Siván xcꞌabaꞌ. Ut queꞌxtzꞌi̱ba chixjunil li quixye laj Mardoqueo. Li hu quicuulac saꞌ li jun ciento riqꞌuin cuukub xcaꞌcꞌa̱l chi tenamit li cuanqueb rubel xcuanquil li rey saꞌ li tenamit La India, toj saꞌ li tenamit Etiopía. Li hu quicuulac riqꞌuineb laj judío ut riqꞌuineb li cuanqueb xcuanquil ut riqꞌuineb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado. Li hu quitzꞌi̱ba̱c saꞌ li ra̱tinoba̱leb ut joꞌ nequeꞌtzꞌi̱bac saꞌ li junju̱nk chi tenamit. Ut quitzꞌi̱ba̱c ajcuiꞌ li hu saꞌ li ra̱tinoba̱leb laj judío ut joꞌ nequeꞌtzꞌi̱bac eb aꞌan. Laj Mardoqueo quixtzꞌi̱ba li hu saꞌ xcꞌabaꞌ li rey ut quixqꞌue retalil lix matkꞌab li rey chiruheb li hu. Quixtaklaheb li cui̱nk chixcanabanquileb li hu. Queꞌco̱eb chirixeb lix cacua̱y li rey, li kꞌaxal cau nequeꞌa̱linac. Saꞌ li hu li quixtakla li rey quiyeheꞌ reheb laj judío nak teꞌxchꞌutub ribeb saꞌ li junju̱nk chi tenamit cuanqueb cuiꞌ, ut teꞌpletik re xcolbaleb rib chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Ta̱ru̱k teꞌxcamsiheb ut teꞌxsach ruheb yalak ani li teꞌcha̱lk chi camsi̱nc reheb aꞌ yal bar xtenamiteb, usta cui̱nk, usta ixk, usta cocꞌal. Ut teꞌxxoc li cꞌaꞌru cuan reheb, chan li rey saꞌ li hu. Chixjunil aꞌin teꞌxba̱nu chiru jun cutan, saꞌ li oxlaju xbe li po Adar. Aꞌan lix cablaju po re li chihab. Ut li hu aꞌin li quixtakla li rey quicana joꞌ chakꞌrab ut qui-el resilal saꞌ chixjunileb li tenamit re nak ac cauresinbilakeb laj judío chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb nak ta̱cuulak xkꞌehil li ac yebil resil. Eb lix takl li rey queꞌco̱eb saꞌ junpa̱t chirixeb lix cacua̱y li rey, li kꞌaxal cau nequeꞌa̱linac, joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li rey. Ut qui-el ajcuiꞌ resilal li hu saꞌ li tenamit Susa bar cuan cuiꞌ li rey. Nak laj Mardoqueo qui-el riqꞌuin li rey cuan chirix li cha̱bil akꞌ joꞌ narocsi li rey, rax ut sak. Cuan saꞌ xjolom jun nimla corona oro. Ut cuan li tꞌicr saꞌ xbe̱n li rakꞌ. Li tꞌicr aꞌan yi̱banbil riqꞌuin cha̱bil tꞌicr lino morado. Nak queꞌril laj Mardoqueo, cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ xchꞌo̱l li cuanqueb saꞌ li tenamit Susa. Ut eb laj judío queꞌsahoꞌ xchꞌo̱l ut queꞌqꞌueheꞌ xlokꞌal. Saꞌ li junju̱nk chi tenamit li quitakla̱c cuiꞌ li chakꞌrab li quixqꞌue li rey, cꞌajoꞌ nak quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb laj judío ut queꞌninkꞌei̱c xban nak aꞌan jun nimla cutan chokꞌ reheb. Ut nabaleb li ma̱cuaꞌeb aj judío queꞌoc saꞌ xya̱nkeb xban nak qui-oc xxiuheb xbaneb laj judío. Li oxlaju xbe li cablaju po Adar, aꞌan li cutan xakabanbil xban li rey nak teꞌsachekꞌ ruheb laj judío, ut aꞌan ajcuiꞌ li cutan li yo̱queb chiroybeninquil li xicꞌ nequeꞌiloc reheb laj judío re nak teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb. Abanan incꞌaꞌ queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj judío. Laj judío ban queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Ut saꞌ eb li tenamit li cuanqueb rubel xcuanquil li rey Asuero, eb laj judío queꞌxchꞌutub ribeb chi pletic riqꞌuineb li queꞌajoc xsachbal ruheb. Ut ma̱ jun quiru xcolbal rib chiruheb laj judío xban nak qui-oc xxiuheb chiruheb. Chixjunileb li cuanqueb xcuanquil ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ eb li tenamit, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado, queꞌxtenkꞌaheb laj judío xban nak queꞌxucuac chiru laj Mardoqueo. Queꞌxucuac xban nak laj Mardoqueo nim xcuanquil saꞌ li rochoch li rey ut naꞌno ru yalak bar saꞌ eb li tenamit li cuanqueb rubel xcuanquil li rey. Ut rajlal yo̱ chi nima̱nc lix cuanquil li quiqꞌueheꞌ re. Ut eb laj judío queꞌxcamsiheb chi chꞌi̱chꞌ chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Queꞌxba̱nu reheb li cꞌaꞌru queꞌraj. Saꞌ li tenamit Susa bar cuan cuiꞌ li rey queꞌxcamsi o̱b ciento chi cui̱nk. Ut queꞌcamsi̱c li laje̱b chi cui̱nk ralaleb laj Amán. Aꞌaneb aꞌin lix cꞌabaꞌeb: laj Parsandata, laj Dalfón, ut laj Aspata, laj Porata, laj Adalía, ut laj Aridata, laj Parmasta, laj Arisai, laj Aridai ut laj Vaizata. Aꞌaneb li laje̱b chi ralal laj Amán li ralal laj Hamedata, li xicꞌ queꞌiloc reheb laj judío. Eb laj judío queꞌxcamsiheb, abanan incꞌaꞌ queꞌxcꞌam li cꞌaꞌru cuan reheb. Saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan quicuulac resil riqꞌuin li rey joꞌ qꞌuial li queꞌcamsi̱c aran Susa, li tenamit cuan cuiꞌ li rey. Ut li rey quixye re lix Ester: —Arin Susa queꞌcamsi̱c o̱b ciento li cui̱nk xbaneb laj judío. Ut queꞌcamsi̱c li laje̱b chi ralal laj Amán. ¿Ani ta cuiꞌ ta̱naꞌok re chanru xcꞌulman saꞌ eb li junju̱nk chi tenamit li cuanqueb rubel incuanquil? Ye cue cꞌaꞌ chic ru ta̱cuaj anakcuan, ut la̱in tinqꞌue a̱cue. Ye cue cꞌaꞌru ta̱cuaj, ut ta̱uxma̱nk joꞌ ta̱cuaj, chan li rey. Lix Ester quichakꞌoc ut quixye: —Eb laj judío xeꞌxba̱nu anakcuan joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li xaqꞌue reheb. Cui la̱at ta̱cuaj, ta̱takla xyebal reheb laj judío li cuanqueb arin Susa nak ta̱ru̱k teꞌxba̱nu ajcuiꞌ cuulaj joꞌ xeꞌxba̱nu anakcuan. Ut nacuaj ajcuiꞌ nak teꞌtꞌuyuba̱k riqꞌuin cꞌa̱m chiruheb li tenamit li laje̱b chi camenak li ralal laj Amán, chan. Li rey quixtakla xyebal nak ta̱uxma̱nk joꞌ quixye lix Ester. Ut qui-el resil saꞌ li tenamit Susa. Ut eb li laje̱b chi ralal laj Amán, li queꞌcamsi̱c queꞌtꞌuyuba̱c aran Susa chiruheb li tenamit. Eb laj judío li cuanqueb Susa queꞌxchꞌutub cuiꞌchic rib saꞌ li ca̱laju xbe li po Adar. Ut queꞌxcamsi oxib ciento chic li cui̱nk, abanan incꞌaꞌ queꞌxchꞌeꞌ li cꞌaꞌru cuan reheb. Ut eb laj judío li cuanqueb saꞌ eb li tenamit li cuanqueb rubel xcuanquil li rey queꞌxchꞌutub ribeb re xcolbaleb rib chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Queꞌxcamsi oꞌlaju xca̱cꞌa̱l mil (75,000) chi cui̱nk abanan incꞌaꞌ queꞌxchꞌeꞌ li cꞌaꞌru cuan reheb. Aꞌin quicꞌulman saꞌ li oxlaju xbe li po Adar. Ut saꞌ li ca̱laju xbe li po Adar queꞌhilan ut queꞌninkꞌei̱c xban xsahil xchꞌo̱leb. Aꞌut eb laj judío li cuanqueb Susa queꞌxchꞌutub ribeb re xcolbaleb rib saꞌ li oxlaju ut saꞌ li ca̱laju xbe li po. Ut saꞌ li oꞌlaju xbe li po queꞌhilan ut queꞌninkꞌei̱c xban xsahil xchꞌo̱leb. Joꞌcan nak eb laj judío li cuanqueb saꞌ eb li cꞌaleba̱l li incꞌaꞌ sutsu xnaꞌajeb saꞌ tzꞌac, nequeꞌxninkꞌei li ca̱laju xbe li po Adar re xjulticanquil chanru nak queꞌcoleꞌ. Nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb ut nequeꞌxqꞌue xma̱taneb chi ribileb rib. Eb laj Israel queꞌxba̱nu li ninkꞌe “Purim” xcꞌabaꞌUt laj Mardoqueo quixtzꞌi̱ba retalil li cꞌaꞌru quicꞌulman ut quixtakla li hu reheb laj judío li cuanqueb saꞌ eb li tenamit li cuanqueb rubel xcuanquil li rey Asuero, li cuanqueb chi nachꞌ joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb chi najt. Quixye reheb nak teꞌxninkꞌei ru li cutan li ca̱laju ut li oꞌlaju xbe li po Adar. Teꞌxninkꞌei rajlal chihab, chan. Teꞌxninkꞌei ru li cutan aꞌan xban nak aꞌan li cutan queꞌcoleꞌ cuiꞌ chiruheb li xicꞌ queꞌiloc reheb. Ut saꞌ li po aꞌan quisukꞌi chokꞌ sahil chꞌo̱lej li rahil chꞌo̱lej li cuanqueb cuiꞌ. Teꞌxninkꞌei ruheb li cutan aꞌan ut teꞌxqꞌue xma̱taneb chi ribileb rib ut teꞌxqꞌue xma̱taneb li nebaꞌ. Ut eb laj judío queꞌcꞌay chixba̱nunquil joꞌ queꞌyeheꞌ reheb xban laj Mardoqueo saꞌ li hu li quixtakla reheb. Teꞌxninkꞌei rajlal re xjulticanquil chanru nak laj Amán li ralal laj Hamedata laj agagueo, li xicꞌ qui-iloc reheb laj judío quixcꞌu̱b ru chanru nak xsacheb raj ru laj judío ut queꞌbu̱lic re xxakabanquil lix cutanquil. Li bu̱lic “Pur” xcꞌabaꞌ saꞌ ra̱tinoba̱leb. Abanan lix Ester quia̱tinac riqꞌuin li rey. Ut li rey quixqꞌue li chakꞌrab nak chixjunil li raylal li quixcꞌoxla xba̱nunquil reheb laj judío ta̱tꞌanekꞌ saꞌ xbe̱n laj Amán. Ut quixtakla xyatzꞌbal laj Amán joꞌ ajcuiꞌ li laje̱b chi ralal. Joꞌcan nak Purim nayeman reheb li cutan li nequeꞌxninkꞌei ru. Li cꞌabaꞌej aꞌan isinbil riqꞌuin li a̱tin “pur”. Li a̱tin “pur” naraj naxye “suerte”. Xban li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li hu ut xban li cꞌaꞌru quicꞌulman, li cꞌaꞌru queꞌril ut li cꞌaꞌru queꞌrabi resil, chixjunileb laj judío queꞌxye nak teꞌxba̱nu li ninkꞌe aꞌin rajlal chihab. Ut queꞌxcꞌaytesi ajcuiꞌ li ralal xcꞌajoleb xninkꞌeinquil li cutan aꞌan. Ut queꞌxye nak li joꞌ qꞌuialeb li queꞌoc saꞌ xya̱nkeb laj judío teꞌxninkꞌei ajcuiꞌ li cutan aꞌan. Junelic teꞌxninkꞌei ru li cuib chi cutan aꞌan rajlal chihab. Saꞌ eb li tenamit li cua̱nkeb cuiꞌ laj judío rajlal chihab teꞌxba̱nu li ninkꞌe Purim joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Incꞌaꞌ teꞌxcanab xba̱nunquil li ninkꞌe Purim re nak incꞌaꞌ ta̱sachk saꞌ xchꞌo̱leb laj judío li cꞌaꞌru quicꞌulman. Ut li reina Ester, lix rabin laj Abihail, rochben laj Mardoqueo laj judío, queꞌxtzꞌi̱ba jun chic li hu. Ut queꞌxye nak tento xba̱nunquil li ninkꞌe Purim. Ut xban nak cuanqueb xcuanquil chi takla̱nc, tento nak ta̱uxma̱nk li cꞌaꞌru queꞌxtzꞌi̱ba saꞌ li hu. Ut queꞌxtakla li hu reheb chixjunileb laj judío li cuanqueb saꞌ li jun ciento riqꞌuin cuukub xcaꞌcꞌa̱l chi tenamit li cuanqueb rubel xcuanquil li rey Asuero. Ut queꞌxtakla xsahil xchꞌo̱leb ut queꞌxqꞌue xcacuil xchꞌo̱leb. Ut queꞌxqꞌue li chakꞌrab nak rajlal teꞌxba̱nu li ninkꞌe Purim. Teꞌxba̱nu joꞌ quixye laj Mardoqueo laj judío, ut joꞌ quixye li reina Ester. Eb laj judío ac queꞌxcꞌu̱b ru nak teꞌxba̱nu aꞌin ut nak teꞌxcꞌut chiruheb li ralal xcꞌajol li teꞌcua̱nk mokon re xjulticanquil chanru nak queꞌayunic nak queꞌxcꞌul li raylal. Li chakꞌrab li quixqꞌue lix Ester quixqꞌue xcuanquil li ninkꞌe Purim ut quitzꞌi̱ba̱c retalil saꞌ li hu. Nak quiqꞌueheꞌ saꞌ xcuanquil laj MardoqueoLi rey Asuero quixtitzꞌ xtojeb chixjunileb li cuanqueb rubel xcuanquil. Quixtitzꞌ xtojeb li junju̱nk chi tenamit joꞌqueb ajcuiꞌ li naꞌajej li sutsu̱queb xban li palau. Tzꞌi̱banbil retalil chixjunil li quixba̱nu li rey Asuero riqꞌuin xnimal xcuanquil. Ut tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ retalil li cuanquil li quixqꞌue re laj Mardoqueo. Chixjunil aꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li hu natzꞌi̱ba̱c cuiꞌ chixjunil li quilajeꞌxba̱nu lix reyeb laj Media ut eb laj Persia. Nim li cuanquil li quiqꞌueheꞌ re laj Mardoqueo. Caꞌaj cuiꞌ li rey Asuero nakꞌaxoc re lix cuanquil. Nim xcuanquil laj Mardoqueo saꞌ xya̱nkeb laj judío. Quiqꞌueheꞌ xlokꞌal xbaneb chixjunileb li rech tenamitil xban nak quixsicꞌ li us chokꞌ reheb ut quixtenkꞌaheb chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal. Li Hu JobLaj tza quixyal rix lix pa̱ba̱l laj JobQuicuan jun li cui̱nk aj Job xcꞌabaꞌ saꞌ li naꞌajej Uz. Li cui̱nk aꞌin tzꞌakal re ru lix yuꞌam ut ti̱c xchꞌo̱l. Naxxucua ru li Dios ut incꞌaꞌ naxba̱nu li ma̱usilal. Queꞌcuan cuukub ralal ut oxib xrabin. Laj Job kꞌaxal nabal cꞌaꞌru re cuan. Cuukub mil lix carner ut oxib mil lix camello, o̱b ciento sumal lix bo̱yx ut o̱b ciento lix bu̱r. Kꞌaxal nabaleb lix mo̱s. Laj Job, aꞌan li kꞌaxal biom saꞌ chixjunil li naꞌajej li cuan saꞌ li oriente. Eb li ralal nequeꞌxba̱nu xninkꞌeheb rajlal saꞌ li rochocheb chi xjunju̱nkaleb nak nequeꞌxba̱nu xchihabeb. Ut nequeꞌxtakla xbokbaleb li ranab oxib re teꞌcuaꞌak rochbeneb. Nak nequeꞌrakeꞌ chi ninkꞌei̱c, laj Job naxqꞌue lix cꞌatbil mayej re xsantobresinquileb li ralal xcꞌajol. Nacuacli toj ekꞌela ut naxqꞌue lix mayej aꞌ yal jarub li ralal xcꞌajol cuan. —Ma̱re eb li cualal incꞌajol queꞌma̱cob ut queꞌxmajecua li Dios saꞌ xchꞌo̱leb, chan laj Job. Ut rajlal naxba̱nu chi joꞌcan. Quicuulac xkꞌehil nak queꞌxchꞌutub rib chiru li Dios eb li ángel. Ut saꞌ xya̱nkeb aꞌan quicuulac laj tza. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj tza: —¿Bar xatchal chak? chan re. Ut laj tza quixye re li Dios: —Yo̱quin chak chixsutinquil li ruchichꞌochꞌ. Ut yo̱quin chixbeninquil cuib yalak bar, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj tza: —¿Ma incꞌaꞌ nacacuil laj Job laj cꞌanjel chicuu? Ma̱ ani chic junak cui̱nk joꞌ aꞌan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌan tzꞌakal re ru lix yuꞌam ut ti̱c xchꞌo̱l. Aꞌan naxxucua cuu ut incꞌaꞌ naxba̱nu ma̱usilal, chan. Ut laj tza quichakꞌoc ut quixye re li Ka̱cuaꞌ Dios: —¿Ma ya̱l naxxucua ta biꞌ a̱cuu yal chi joꞌcan? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ xban li cꞌaꞌru cuan re nak naxxucua a̱cuu? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at yo̱cat chi coloc rix lix jun cablal ut chixjunil li cꞌaꞌru cuan re? Ut la̱at ajcuiꞌ yo̱cat chi osobtesi̱nc re riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru naxba̱nu. Joꞌcan nak yo̱ chi qꞌuia̱nc li cꞌaꞌru re saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cui la̱at ta̱cuisi chixjunil li cꞌaꞌru cuan re chiru, aran ta̱cuil ma incꞌaꞌ na tatxmajecua saꞌ xnakꞌ a̱cuu, chan laj tza. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj tza: —Us. Ba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru ta̱cuaj riqꞌuin li cꞌaꞌru cuan re. Abanan laj Job ma̱cꞌaꞌ ta̱ba̱nu re, chan. Ut chirix aꞌan qui-el laj tza riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ jun li cutan eb li ralal ut eb lix rabin laj Job yo̱queb chi cuaꞌac ut yo̱queb chi ucꞌac vino saꞌ rochoch li xbe̱n alalbej. Saꞌ li ho̱nal aꞌan quicuulac jun li takl riqꞌuin laj Job ut quixye re: —Eb la̱ bo̱yx yo̱queb chi picꞌoc chꞌochꞌ riqꞌuin arado ut eb li bu̱r yo̱queb chi cuaꞌac nachꞌ riqꞌuineb. Ma̱cꞌaꞌ saꞌ kachꞌo̱l nak queꞌcuulac eb laj sabeo ut queꞌrelkꞌa li bo̱yx ut eb li bu̱r. Ut xeꞌxcamsi chi chꞌi̱chꞌ eb la̱ mo̱s. La̱in xinchal chixyebal resil a̱cue xban nak caꞌaj chic la̱in xincoleꞌ, chan. Toj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac li cui̱nk aꞌan nak quicuulac jun chic li mo̱s. Quixye: —Xmok li ca̱k ut xcamsiheb la̱ carner ut xcamsiheb ajcuiꞌ laj ilol reheb. Caꞌaj chic la̱in xincoleꞌ. Joꞌcan nak xinchal chixyebal a̱cue, chan. Toj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac li cui̱nk aꞌan nak quicuulac jun chic li mo̱s. Quixye re laj Job: —Xeꞌcuulac oxib chꞌu̱tal laj Caldea chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ kachꞌo̱l. Xeꞌrelkꞌaheb la̱ camello ut xeꞌxcamsiheb chi chꞌi̱chꞌ la̱ mo̱s. La̱in xinchal chixyebal resil a̱cue xban nak caꞌaj chic la̱in xincoleꞌ, chan. Toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ narakeꞌ chi a̱tinac li cui̱nk aꞌan nak quicuulac jun chic li mo̱s ut quixye re laj Job: —Eb la̱ cualal ut eb la̱ rabin yo̱queb chi cuaꞌac ut chi ucꞌac vino saꞌ rochoch li xbe̱n a̱cualal. Saꞌ junpa̱t xchal chak jun li cacuil ikꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ut quixsacꞌ rib saꞌ xca̱ pacꞌalil li cab ut quitꞌaneꞌ li cab saꞌ xbe̱neb la̱ cualal a̱cꞌajol. Ut xeꞌcam chixjunileb. Caꞌaj chic la̱in xincoleꞌ ut xinchal chixyebal resil a̱cue, chan. Nak quirabi aꞌan, laj Job quicuacli ut quixpej li rakꞌ ut quixbes li rismal retalil lix rahil xchꞌo̱l ut quixcuikꞌib rib saꞌ chꞌochꞌ ut quixlokꞌoni li Dios. Ut quixye: —Ma̱cꞌaꞌ cuan cue saꞌ li ruchichꞌochꞌ aꞌin nak quinyoꞌla ut ma̱cꞌaꞌ ajcuiꞌ tincꞌam chicuix nak tinca̱mk. Li Ka̱cuaꞌ xqꞌuehoc cue chixjunil li cꞌaꞌru cuan cue ut aꞌan x-isin re chicuu. Lokꞌoninbil taxak xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ, chan. Riqꞌuin chixjunil li raylal li quixcꞌul laj Job, incꞌaꞌ quima̱cob chiru li Dios, chi moco quixqꞌue saꞌ xbe̱n li Dios li cꞌaꞌru quicꞌulman. Quicuulac xkꞌehil nak queꞌxchꞌutub cuiꞌchic rib chiru li Dios eb li ángel. Ut saꞌ xya̱nkeb aꞌan quicuulac cuiꞌchic laj tza. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj tza: —¿Bar xatchal chak? chan re. Ut laj tza quixye re li Dios: —Yo̱quin chak chixsutinquil li ruchichꞌochꞌ. Yo̱quin chixbeninquil cuib yalak bar, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj tza: —¿Ma incꞌaꞌ nacacuil laj Job laj cꞌanjel chicuu? Ma̱ ani chic junak cui̱nk joꞌ aꞌan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌan tzꞌakal re ru lix yuꞌam ut ti̱c xchꞌo̱l. Aꞌan naxxucua cuu ut incꞌaꞌ naxba̱nu ma̱usilal. Usta la̱at xaye cue nak tincanab chixcꞌulbal li raylal re chi ma̱cꞌaꞌ rajbal, abanan laj Job toj cuan saꞌ ti̱quilal ut toj cau xchꞌo̱l cuiqꞌuin, chan li Dios. Abanan laj tza quixye re li Dios: —Cui ma̱cꞌaꞌ naxcꞌul lix tibel li cui̱nk, ma̱cꞌaꞌ naxye, usta naxqꞌue chi tzꞌekecꞌ li cꞌaꞌru cuan re xban xcolbal rix lix yuꞌam. Qꞌue junak yajel saꞌ lix tibel ut aran ta̱cuil ma incꞌaꞌ na tatxtzꞌekta̱na, chan. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj tza: —Us. Ma̱cꞌaꞌ naxye. Ba̱nu li cꞌaꞌru ta̱cuaj re, abanan incꞌaꞌ ta̱camsi, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut laj tza qui-el riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Ut quixtakla jun li yajel yibru saꞌ xbe̱n laj Job ut quixoxoꞌ chixjunil li rix. Ut laj Job co̱ chixchunubanquil rib saꞌ li cha. Quixchap jun peda̱s xcꞌaj ucꞌal ut riqꞌuin aꞌan quixjoch li rix. Ut li rixakil quixye re: —¿Ma toj nacacuaj xba̱nunquil li us? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ ta̱tzꞌekta̱na li Dios ut tatca̱mk? chan re. Laj Job quixye re li rixakil: —¿Cꞌaꞌut nak nacat-a̱tinac chi joꞌcan? La̱at to̱ntil naꞌleb nacaye. Cui nakacꞌul li us li naxqꞌue ke li Dios, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ takacꞌul li raylal li nachal saꞌ kabe̱n? chan re. Ut riqꞌuin chixjunil li raylal li quixcꞌul ma̱ jun a̱tin quixye re xtzꞌekta̱nanquil li Dios. Cuanqueb oxib rami̱g laj Job: laj Elifaz, Temán xtenamit; ut laj Bildad, Súa xtenamit; ut laj Zofar, Naamat xtenamit. Eb li oxib chi cui̱nk aꞌin queꞌrabi resil nak laj Job yo̱ chixcꞌulbal raylal. Joꞌcan nak queꞌxcꞌu̱b rib chi xic chirilbal re nak teꞌxcꞌojob xchꞌo̱l ut teꞌxtenkꞌa. Cuanqueb chak chi najt nak queꞌril laj Job ut incꞌaꞌ queꞌxnau nak aꞌan. Nak queꞌxqꞌue retal nak aꞌan, queꞌoc chixjapbal re chi ya̱bac. Chi xju̱nkaleb queꞌxpej li rakꞌeb ut queꞌxcut li poks saꞌ ikꞌ ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ saꞌ xjolomeb xban xrahil xchꞌo̱leb. Ut chirix aꞌan queꞌchunla saꞌ chꞌochꞌ chixcꞌatk chiru cuukub cutan ut cuukub kꞌojyi̱n. Ut ma̱ jun a̱tin queꞌxye xban nak queꞌxqꞌue retal nak kꞌaxal ra yo̱ chixcꞌulbal laj Job. Li rami̱g laj Job queꞌxye nak yo̱ chixcꞌulbal li raylal xban nak cuan xma̱cQuicuulac xkꞌehil nak laj Job quia̱tinac ut quixmajecua li cutan nak quiyoꞌla. Ut quixye: —Tzꞌekta̱nanbil taxak li kꞌojyi̱n nak quiqꞌueheꞌ inyuꞌam. Tzꞌekta̱nanbil taxak li cutan nak quinyoꞌla. Us raj quicana ta chi kꞌojyi̱n li ho̱nal nak quinyoꞌla. Ut incꞌaꞌ raj chic quisake̱u. Us raj incꞌaꞌ ta quinjulticoꞌ re li Dios. Us raj nak xsukꞌi ta chokꞌ kꞌojyi̱n li cutan nak quinyoꞌla. Us raj nak ta̱cha̱lk li kꞌeki chok re nak incꞌaꞌ chic ta̱cꞌutu̱nk. Chiyibokꞌ ru li cutan aꞌan. Chisachk ta chi junaj cua retalil li kꞌojyi̱n nak quiqꞌueheꞌ inyuꞌam. Chisachma̱nk ta chi junaj cua li retalil li cutan nak quinyoꞌla ut li chihab aꞌan. Ut incꞌaꞌ ta chic chijulticama̱nk. Us raj nak junes rahil chꞌo̱lej quicuan saꞌ li kꞌojyi̱n nak quinyoꞌla. Ut ma̱ ani raj quibichan xban xsahil xchꞌo̱l. Us raj nak teꞌxmajecua li cutan aꞌan li nequeꞌmajecuan, li cuanqueb xcuanquil saꞌ xbe̱n li nimla xul Leviatán. Us raj nak saꞌ li cutan aꞌan incꞌaꞌ chic ta̱lemtzꞌu̱nk li cak chahim. Us raj nak incꞌaꞌ ta quicꞌutun li cutan aꞌan li yo̱queb chiroybeninquil ut incꞌaꞌ ta chic quisake̱u. Tzꞌekta̱nanbil ta chi junaj cua li kꞌojyi̱n aꞌan nak li Dios quinixqꞌue chi yoꞌla̱c ut incꞌaꞌ xinixcol chiru li raylal aꞌin li yo̱quin chixcꞌulbal anakcuan. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ quincam nak toj ma̱jiꞌ ninyoꞌla? Us raj nak quincam ta nak yo̱quin chi yoꞌla̱c. ¿Cꞌaꞌut nak quineꞌril nak quinyoꞌla? Ut, ¿cꞌaꞌut nak queꞌxqꞌue intuꞌ? Cui ta quincam, us raj. Ma̱ anihin raj saꞌ ruchichꞌochꞌ. Yo̱quin raj chi hila̱nc chi sa saꞌ inchꞌo̱l. Cuochbeneb raj li rey li queꞌcuan saꞌ ruchichꞌochꞌ ut eb li nequeꞌqꞌuehoc naꞌleb, li queꞌxyi̱b xni̱nkal ru cab nak toj yoꞌyo̱queb. Malaj ut cuochbeneb raj li queꞌcuan saꞌ xcuanquil li queꞌxchꞌutub li oro ut li plata saꞌ li rochocheb. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ quincam chi toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil inyoꞌlajic, joꞌ nequeꞌxcꞌul li cꞌulaꞌal li incꞌaꞌ nequeꞌiloc cutan? Eb li yibeb ru xnaꞌleb nequeꞌxcanab xba̱nunquil li incꞌaꞌ us nak nequeꞌcam. Ut eb li lublu̱queb chi cꞌanjelac nequeꞌhilan nak nequeꞌcam. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li pre̱x. Nak nequeꞌcam, nequeꞌhilan xban nak incꞌaꞌ chic nequeꞌrabi lix ya̱b xcux laj ilol tzꞌalam. Nak ac camenakeb chic, juntakꞌe̱teb li cuanqueb xcuanquil riqꞌuineb li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Ut eb li lokꞌbil mo̱s incꞌaꞌ chic cuanqueb rubel xcuanquil lix patrón. ¿Cꞌaꞌut nak li Dios naxqꞌue xyuꞌam li junju̱nk yal re nak tixcꞌul raylal saꞌ ruchichꞌochꞌ? ¿Cꞌaꞌut nak naxqꞌue xyuꞌam li junelic ra saꞌ xchꞌo̱l? Eb aꞌan yo̱queb chiroybeninquil li ca̱mc ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ nequeꞌcam, usta nequeꞌxsicꞌ joꞌ nak nasiqꞌueꞌ li cꞌaꞌru terto xtzꞌak. Nak nacuulac xkꞌehil nak nequeꞌcam, cꞌajoꞌ nak nasahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. ¿Cꞌaꞌru aj e nak li Dios naxqꞌue xyuꞌam li junju̱nk cui incꞌaꞌ naxcꞌut chiru cꞌaꞌru tixcꞌul mokon? ¿Cꞌaꞌut nak naxqꞌue xyuꞌam li ani incꞌaꞌ chic naxtau chanru tixcol rib chiru li raylal? Incꞌaꞌ chic nincuaꞌac xban nak junes ya̱bac chic ninba̱nu. Incꞌaꞌ chic nin-ucꞌac xban nak nin-ayaynac xban li raylal nincꞌul. Li raylal li yo̱quin chiroybeninquil, aꞌan ajcuiꞌ li xincꞌul. Xban nak ninxucuac chixcꞌulbal li raylal, joꞌcan nak nabal li raylal xchal saꞌ inbe̱n. Incꞌaꞌ sa cuanquin. Incꞌaꞌ ninhilan chi moco nincꞌojob inchꞌo̱l. Incꞌaꞌ chic naru nincuan saꞌ tuktu̱quil usilal xban nak nabal li raylal yo̱ chi tꞌanecꞌ saꞌ inbe̱n, chan laj Job. Laj Elifaz, Temán xtenamit, quixye re laj Job: —Cui cꞌaꞌru takaye a̱cue, ma̱re incꞌaꞌ ta̱cuulak cha̱cuu. Abanan incꞌaꞌ naru nak incꞌaꞌ nakaye a̱cue li cꞌaꞌru nakacꞌoxla. La̱at catcꞌutuc lix ya̱lal chiruheb nabal ut caqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb li incꞌaꞌ cauheb xchꞌo̱l. La̱at caqꞌue xcacuil xchꞌo̱leb li ac tꞌaneqꞌueb re. Ut caqꞌue xnaꞌlebeb li yo̱queb chi chꞌina̱nc xchꞌo̱l. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nacacꞌojob a̱chꞌo̱l la̱at nak xchal li raylal saꞌ a̱be̱n? Ut, ¿cꞌaꞌut nak nacatxucuac? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ti̱c a̱chꞌo̱l la̱at chiru li Dios? Ut, ¿ma ma̱cuaꞌat ta biꞌ aj cꞌanjel chiru? ¿Ma ma̱cuaꞌat ta biꞌ jun cui̱nk cha̱bil a̱naꞌleb? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ cꞌojcꞌo a̱chꞌo̱l riqꞌuin li Dios? Cꞌoxlan caꞌchꞌinak. ¿Ma cuan ta biꞌ junak ti̱c xchꞌo̱l ta̱sachekꞌ ru xban li raylal? Eb li ti̱queb xchꞌo̱leb incꞌaꞌ nequeꞌsacheꞌ ru. La̱in ninqꞌue retal nak li ani naxba̱nu ma̱usilal, ma̱usilal ajcuiꞌ naxcꞌul. Li Dios naxqꞌueheb chi sachc. Xban xjoskꞌil li Dios, naxsacheb ru chi junaj cua. Usta teꞌxjap re xbaneb xjoskꞌil, joꞌ nak nequeꞌxjap re li cakcoj, li Dios ta̱risi lix cuanquileb ut tixsacheb ru re nak teꞌxcanab xjapbal reheb. Teꞌca̱mk chi incꞌaꞌ teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil joꞌ nak nequeꞌcam li cakcoj chi incꞌaꞌ nequeꞌxchap lix tibeb. Ut eb li ralal xcꞌajoleb teꞌxchaꞌchaꞌi ribeb yalak bar. Xcꞌulun jun li esilal cuiqꞌuin. Chanchan xoleꞌxhasba saꞌ inxic. Chi kꞌek nak ac yo̱queb chi cua̱rc chixjunileb li cristian, quinmatqꞌue jun li matcꞌ kꞌaxal xiu xiu. Quichal jun inxiu ut ninsicsot xincana. Nasicsot chixjunil intibel xban inxiu. Quicuecꞌa nak quinumeꞌ jun li ikꞌ saꞌ xnakꞌ cuu, ut quixakli li cuismal xban inxiu. Quixakli jun chicuu, abanan incꞌaꞌ quicuil ani. Ma̱cꞌaꞌ na-ecꞌan. Junpa̱t na chic nak quicuabi jun xya̱b cux quixye, “¿Ma kꞌaxal ti̱c ta biꞌ xchꞌo̱l li cui̱nk chiru li Dios? ¿Ma kꞌaxal tzꞌakal ta biꞌ re ru lix yuꞌam chiru li Dios li quiyi̱ban re? Incꞌaꞌ, xban nak li Dios incꞌaꞌ naxcꞌojob xchꞌo̱l saꞌ xbe̱neb li ángel li cuanqueb saꞌ choxa, xban nak naxnau nak cuanqueb xpaltil. ¿Ma tojaꞌ ta chic riqꞌuin li cui̱nk tixcꞌojob xchꞌo̱l li Dios? Li cui̱nk kꞌaxal kꞌun xchꞌo̱l xban nak chꞌochꞌ oquenak ut teꞌosokꞌ joꞌ nak na-osoꞌ li cab xban li cꞌa̱ms. Li cristian ma̱re yoꞌyo̱k chiru li ekꞌela ut chiru li ecuu ma̱ anihak chic. Ac x-osoꞌ. Ta̱ca̱mk chi junaj cua ut ma̱ ani chic ta̱patzꞌok re. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱osokꞌ lix chꞌinaꞌusal nak ta̱ca̱mk? Ta̱ca̱mk chi toj ma̱jiꞌ naxtau xnaꞌleb”, chan li yo̱ chak chi a̱tinac. Ut quixye ajcuiꞌ laj Elifaz re laj Job: —Jap a̱cue. Ani ta na ta̱sume̱nk a̱cue. Malaj ut ta̱patzꞌ a̱tenkꞌanquil re junak ángel. La̱at nacanau nak li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, aꞌ ajcuiꞌ lix joskꞌil nacamsin reheb. Ut li ani nacakalin, aꞌan ajcuiꞌ lix cakal naqꞌuehoc re chi osocꞌ. La̱in ninqꞌue retal nak eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌoc chi biomocꞌ. Abanan saꞌ junpa̱t nequeꞌsacheꞌ ruheb ut na-osoꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌru cuan reheb. Eb li ralal xcꞌajol ma̱ ani natenkꞌan reheb. Ut nak cuanqueb chiruheb laj rakol a̱tin, ma̱ ani na-oquen chirixeb ut ma̱ ani nacoloc reheb. Ut li ru li racui̱mkeb aꞌ eb chic li teꞌtzꞌoca̱k nequeꞌtzacan re. Usta saꞌ qꞌuix cuan, nequeꞌxsicꞌ. Ut eb li teꞌchakik re, teꞌre̱chani lix biomaleb. Li ma̱usilal ma̱cuaꞌ saꞌ chꞌochꞌ na-el chak. Chi moco saꞌ chꞌochꞌ na-el chak li raylal. Aban li cui̱nk, aꞌan li naxbok raylal saꞌ xbe̱n xjunes rib joꞌ nak napiscꞌoc ratzꞌum li xam. Cui ta la̱in yo̱quin chi cꞌuluc re li raylal li yo̱cat chixcꞌulbal la̱at, ac raj xinkꞌaxtesi cuib saꞌ rukꞌ li Dios. Ut tincanab raj saꞌ rukꞌ aꞌan li raylal li yo̱kin chixcꞌulbal. Aꞌan kꞌaxal nim xcuanquil chixba̱nunquil li sachba chꞌo̱lej. Ut ma̱ ani nataꞌoc ru li cꞌaꞌak re ru naxba̱nu. Aꞌan naqꞌuehoc re li hab ut naxtꞌakresi li acui̱mk. Ut naxqꞌueheb xcuanquil li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Ut eb li raheb xchꞌo̱l, naxqꞌue xsahil xchꞌo̱leb. Aꞌan napoꞌoc ru li incꞌaꞌ us nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil li se̱beb xchꞌo̱l chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Ma̱cꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu xban nak aꞌan naxpoꞌ ru li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil. Ut aꞌan ajcuiꞌ naqꞌuehoc reheb chi tꞌanecꞌ saꞌ li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu eb li se̱beb xchꞌo̱l chixba̱nunquil li ma̱usilal. Ut incꞌaꞌ us na-el chiruheb li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil. Usta yo̱queb chi be̱c chi cutan, abanan chanchan saꞌ kꞌojyi̱n yo̱queb chi be̱c chi incꞌaꞌ nequeꞌxtau cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Abanan li Dios naxcoleb li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil, li yo̱queb chi cꞌuluc raylal saꞌ rukꞌeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Riqꞌuin li Dios nequeꞌyoꞌonin li incꞌaꞌ nequeꞌxcuy xcolbaleb rib xjuneseb. Ut eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ma̱cꞌaꞌ chic naru nequeꞌxye. Us xak re li cui̱nk li nakꞌuseꞌ xban li Dios. Joꞌcan nak ma̱tzꞌekta̱na la̱ kꞌusbal li naxqꞌue li nimajcual Dios. Cui li Dios naxqꞌue junak raylal saꞌ kabe̱n, aꞌan ajcuiꞌ ta̱tenkꞌa̱nk ke chixcuybal. Cui aꞌan naqꞌuehoc ke chi cꞌuluc raylal, aꞌan ajcuiꞌ ta̱cꞌojoba̱nk re li kachꞌo̱l. Aꞌan junelic tatxcol chiru li raylal ut incꞌaꞌ tixcanab chi numta̱c saꞌ a̱be̱n li raylal. Nak yo̱k li cueꞌej, aꞌan ta̱colok a̱cue chiru li ca̱mc. Ut nak yo̱k li pletic, aꞌan ta̱colok a̱cue re nak incꞌaꞌ tateꞌxcamsi. Aꞌan ta̱colok a̱cue re nak incꞌaꞌ teꞌxye li incꞌaꞌ us cha̱cuix. Ut incꞌaꞌ tatxucuak nak teꞌcha̱lk chixsachbal li cꞌaꞌru a̱cue. Usta ta̱cha̱lk li cueꞌej ut li chꞌaꞌajquilal saꞌ a̱be̱n, incꞌaꞌ tatxucuak xban nak incꞌaꞌ ta̱numta̱k saꞌ a̱be̱n. Ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ tatxucuak xbaneb li joskꞌ aj xul. Eb li pec li cuanqueb saꞌ xya̱nkeb la̱ cuacui̱mk incꞌaꞌ tateꞌxchꞌiꞌchꞌiꞌi. Ut eb li joskꞌ aj xul sahakeb xchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. Ut saꞌ la̱ cuochoch cua̱nk sahil chꞌo̱lej. Ut nak tatxic chirilbaleb la̱ queto̱mk, tzꞌakalakeb nak ta̱tau. Nabalakeb a̱cualal a̱cꞌajol teꞌcua̱nk. Chanchanakeb xqꞌuial li pim saꞌ cꞌaleba̱l. Ti̱xakat chic chi us nak tatca̱mk. Moco tatca̱mk ta chi toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil joꞌ nak li trigo nakꞌanoꞌ saꞌ xkꞌehil. La̱o ac nakanau nak joꞌcan nacꞌulman. Qꞌue retal ut cꞌojob a̱chꞌo̱l xban nak relic chi ya̱l nak joꞌcan nacꞌulman, chan laj Elifaz. Laj Job quixye: —Cui ta ta̱bisekꞌ saꞌ junak bisleb chixjunil li raylal yo̱quin chixcꞌulbal, kꞌaxal raj cuiꞌchic a̱l chiru ra̱lal li samaib li cuan chire li palau. Joꞌcan nak yo̱quin chixyebal li a̱tin aꞌin chi kꞌaxal ra saꞌ inchꞌo̱l. Chanchan nak li Dios yo̱ chincutbal riqꞌuin lix tzimaj nak yo̱quin chixcꞌulbal li raylal aꞌin. Ut chanchan nak lix may li tzimaj xjeqꞌui rib saꞌ intibel. Li Dios yo̱ chixqꞌuebal inxiu nak yo̱ chixqꞌuebal li raylal aꞌin saꞌ inbe̱n. ¿Ma tixjap ta biꞌ re li bu̱r nak cua̱nk richaj chiru? Ut, ¿ma tixjap ta biꞌ re li cuacax nak cua̱nk xcua chiru? ¿Ma cuan ta biꞌ junak cristian tixtzaca li cꞌaꞌak re ru chi ma̱cꞌaꞌ ratzꞌamil? ¿Ma sa ta biꞌ xtzacanquil li cꞌaꞌak re ru chi ma̱cꞌaꞌ xsahil? ¿Ma sa ta biꞌ lix sakal li mol yal xjunes? Li raylal li incꞌaꞌ raj nacuaj xcꞌulbal, aꞌan chic li yo̱quin chixcꞌulbal anakcuan. Chanchan junes aꞌan chic nintzaca. Ta̱rabi taxak li Dios nak yo̱quin chi tijoc chiru. Ut tixqꞌue taxak cue li cꞌaꞌru yo̱quin chixtzꞌa̱manquil chiru. Us raj nak tixsach ta cuu li Dios chi junaj cua. Chi-osokꞌ ta lin yuꞌam. Cui ta li Dios tixsach cuu, tincꞌojob raj inchꞌo̱l. Usta kꞌaxal ra yo̱quin chixcꞌulbal ma̱cꞌaꞌ raj nacuaj re. Ninnau nak incꞌaꞌ chic najt tincꞌul li raylal. La̱in junelic xinba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Dios santo. La̱in nacuecꞌa nak ma̱cꞌaꞌ chic inmetzꞌe̱u re xcꞌulbal li raylal. ¿Cꞌaꞌ chic ru aj e nak yoꞌyo̱kin cui ma̱cꞌaꞌ chic ninyoꞌoni? ¿Ma chanchan ta biꞌ xcacuil li pec lin tibel nak tixcuy xcꞌulbal li raylal aꞌin? Ut, ¿ma chanchan ta biꞌ xcacuil li chꞌi̱chꞌ bronce? Ma̱cꞌaꞌ chic inmetzꞌe̱u re tincol cuib chiru li raylal. Ut ma̱ ani aj iqꞌuin nintau intenkꞌanquil. Junak cristian yo̱ chi cꞌuluc raylal, tento nak li rami̱g tixcꞌojob xchꞌo̱l usta ac xtzꞌekta̱na li Dios usta incꞌaꞌ. Abanan eb li cuami̱g la̱in incꞌaꞌ nequeꞌraj intenkꞌanquil. Chanchaneb li rok haꞌ yal nanumeꞌ. Chanchaneb li rok haꞌ tzꞌaptzꞌo xbe̱n xban li nieve. Ut chanchaneb li nimaꞌ mukmu xban li hielo li cuan saꞌ xbe̱n. Nak natikcuoꞌ ru li cutan, nahaꞌoꞌ li hielo. Ut nak nachal li sakꞌehil, nachaki li rok haꞌ. Eb li nequeꞌnumeꞌ aran nequeꞌxic saꞌ jalan naꞌajej xsicꞌbal lix haꞌeb xban nak ac xchakic li rok haꞌ. Nequeꞌxbeni rib saꞌ li chaki chꞌochꞌ toj retal nequeꞌcam xban chaki el. Queꞌnumeꞌ laj cꞌay li nequeꞌchal chak Temán. Queꞌxsicꞌ li haꞌ ut incꞌaꞌ queꞌxtau. Ut queꞌnumeꞌ ajcuiꞌ laj cꞌay li nequeꞌchal chak Sabá. Queꞌxsicꞌ xhaꞌeb ut incꞌaꞌ queꞌxtau ut aꞌan raj lix yoꞌoneb. Abanan sachso̱queb xchꞌo̱l queꞌcana xban nak incꞌaꞌ queꞌxtau li haꞌ. Relic chi ya̱l nak la̱ex chanchanex li haꞌ aꞌan xban nak incꞌaꞌ niquine̱tenkꞌa. Xucuac chic nequeba̱nu xban li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal. ¿Ma yo̱quin ta biꞌ xyebal e̱re nak te̱qꞌue intumin re tine̱col? ¿Ma xinye ta biꞌ e̱re nak tine̱col chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue? Ut, ¿ma xinye ta biꞌ e̱re nak tine̱risi saꞌ rukꞌeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb? Yehomak cue cꞌaꞌru inma̱c. La̱in ma̱cꞌaꞌ tinye. Yehomak cue cꞌaꞌru incꞌaꞌ us xinba̱nu. La̱in incꞌaꞌ naru nintzꞌekta̱na li naꞌleb te̱qꞌue cui cha̱bil. Abanan la̱ex yo̱quex chinkꞌabanquil chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. ¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixcuechꞌbal rix li cꞌaꞌru ninye? Yo̱quin chixyebal aꞌan xban nak incꞌaꞌ chic nintau cꞌaꞌru tinba̱nu. La̱ex te̱raj xba̱nunquil cue joꞌ nequeꞌxba̱nu reheb li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌ. Te̱raj inbalakꞌinquil joꞌ nak nequeꞌxbalakꞌiheb li rami̱g. Ilomak li xnakꞌ cuu. Ut te̱ye cue ma ticꞌtiꞌ li yo̱quin chixyebal. Canabomak incuechꞌinquil. Me̱ba̱nu li incꞌaꞌ us cue. La̱in ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Ti̱c ban inchꞌo̱l. ¿Ma la̱in ta biꞌ aj ticꞌtiꞌ? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ninqꞌue retal li cꞌaꞌru ninye? Lix yuꞌam li cui̱nk arin saꞌ ruchichꞌochꞌ kꞌaxal chꞌaꞌaj joꞌ junak li cui̱nk naxnumsi cutan chi trabajic. Chanchan jun li mo̱s naxra ru cua̱nc saꞌ mu. Ut chanchan jun li mo̱s naraj ru nak ta̱ecuu̱k re nak ta̱hila̱nk. La̱in nabal po cuoquic chixcꞌulbal li chꞌaꞌajquilal aꞌin. Ut rajlal kꞌojyi̱n yo̱quin chixcꞌulbal li raylal. Nak ninyocla, incꞌaꞌ naru nincuar. Nacuecꞌa nak li kꞌojyi̱n kꞌaxal najt rok. Nintitzꞌ chixqꞌuebal vue̱lt saꞌ incuarib. ¿Jokꞌe ta̱sake̱uk re nak tincuacli̱k? chanquin. Lin tibel yo̱ chi motzoꞌi̱nc ut yo̱ chi pate̱nc. Lin tibel chu chic xban nak yo̱ chi kꞌa̱c. Lin yuꞌam yo̱ chi osocꞌ saꞌ junpa̱t xban li raylal. Chanchan nak nacuteꞌ xcua li nokꞌ. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru ninyoꞌoni. At Ka̱cuaꞌ, at inDios, lin yuꞌam yo̱ chi osocꞌ saꞌ junpa̱t. Ma̱cꞌaꞌ chic xsahil inchꞌo̱l. Nak tinca̱mk, ma̱ ani chic ta̱ilok cuu. Nak ta̱cuaj rilbal cuu, incꞌaꞌ chic tina̱cuil xban nak acak xincam. Li yuꞌam, aꞌan joꞌ li chok yal nanumeꞌ ut incꞌaꞌ chic na-ilman. Nak nacam junak, ma̱ jokꞌe chic ta̱sukꞌi̱k chak. Incꞌaꞌ chic ta̱sukꞌi̱k saꞌ li rochoch chi moco ta̱ril chic li naꞌajej li quicuan cuiꞌ. La̱in yo̱quin chi a̱tinac chi joꞌcaꞌin xban xrahil inchꞌo̱l. A̱canin xban li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal. ¿Ma la̱in ta biꞌ li joskꞌ aj xul li cuan saꞌ li palau nak ta̱xakabeb aj ilol cue? La̱in nincꞌoxla nak tinyocla̱k, ta̱cꞌojla̱k inchꞌo̱l ut tinhila̱nk riqꞌuin li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal. Abanan incꞌaꞌ ajcuiꞌ ninhilan xban nak la̱at niquina̱qꞌue chixmatqꞌuenquil cꞌaꞌak re ru yibru li naxqꞌue inxiu. Joꞌcan nak kꞌaxal us raj nak ta̱tzꞌap inmusikꞌ. Chokꞌ cue la̱in kꞌaxal us nak tinca̱mk chiru nak yoꞌyo̱kin. Incꞌaꞌ chic nincuy. Incꞌaꞌ chic nacuaj cua̱nc saꞌ ruchichꞌochꞌ. Canabin injunes. Lin yuꞌam ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. At inDios, ¿cꞌaꞌru xcuanquileb li cui̱nk nak nacacꞌoxlaheb? ¿Cꞌaꞌut nak nacaqꞌue a̱chꞌo̱l chirixeb? ¿Cꞌaꞌut nak nacaqꞌue a̱chꞌo̱l chirilbaleb rajlal cutan? Ut, ¿cꞌaꞌut nak nacayal rixeb chi cocꞌ aj xsaꞌ? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nacacanab xba̱nunquil raylal cue? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ tina̱canab chixnukꞌbal xyaꞌal cue? Cui cuan inma̱c, ¿cꞌaꞌru li ma̱c xinba̱nu cha̱cuu la̱at aj ilol reheb li cui̱nk? ¿Cꞌaꞌut nak la̱in niquina̱ti̱ca riqꞌuin la̱ tzimaj? ¿Ma yo̱quin ta biꞌ cha̱chꞌiꞌchꞌiꞌinquil la̱in? ¿Ma incꞌaꞌ naru ta̱cuy inma̱c? ¿Ma incꞌaꞌ ta̱cuy li ma̱usilal xinba̱nu? Chi se̱b nincam ut tinsukꞌi̱k cuiꞌchic chꞌochꞌ. Ta̱cuaj raj chic rilbal cuu, abanan incꞌaꞌ chic ta̱cuil cuu xban nak acak xincam, chan laj Job. Ut laj Bildad, Súa xtenamit, quixye re laj Job: —¿Jokꞌe ta̱canab a̱tinac chi joꞌcan? Li a̱tin li nacaye chanchan li cacuil ikꞌ. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ saꞌ ti̱quilal narakoc a̱tin li Dios? ¿Ma tixjal ta biꞌ ru li ti̱quilal li nimajcual Dios? Ma̱re eb la̱ cualal a̱cꞌajol xeꞌma̱cob chiru li Dios. Joꞌcan nak xqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb. Sicꞌ li nimajcual Dios chi anchal a̱chꞌo̱l ut tzꞌa̱ma chiru re nak ta̱ruxta̱na a̱cuu. Cui la̱at ti̱c a̱chꞌo̱l chiru, aꞌan tatxtenkꞌa ut tixqꞌue cuiꞌchic chi cua̱nc cꞌaꞌru a̱cue. Cui la̱at ti̱c a̱chꞌo̱l, kꞌaxal cuiꞌchic nabal a̱biomal tixqꞌue li Dios chiru li quicuan junxil. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ tatcꞌoxlak chirix li cꞌaꞌru queꞌxye le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ ta̱tzol a̱cuib riqꞌuin lix naꞌlebeb aꞌan? La̱o li cuanco anakcuan, ma̱cꞌaꞌ nakanau. Li kayuꞌam saꞌ li ruchichꞌochꞌ aꞌin junpa̱t na-osoꞌ. Abanan riqꞌuineb la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ naru nacatau a̱naꞌleb. Naru ta̱tzol a̱cuib riqꞌuineb li a̱tin aꞌin li queꞌxye: ¿Ma ta̱qꞌui̱k ta biꞌ li caxlan aj bar ma̱cꞌaꞌ cuiꞌ li xsa̱b haꞌ? Ut, ¿Ma ta̱qꞌui̱k ta biꞌ li aj chi ma̱cꞌaꞌ li haꞌ nachꞌ riqꞌuin? Usta rax rax ru, junpa̱t nachakic chiruheb li jun chꞌol chic usta toj ma̱jiꞌ nayoqꞌueꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ nequeꞌxcꞌul li incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla li Dios ut li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ma̱cꞌaꞌ chic cꞌaꞌru nequeꞌroybeni. Ma̱cꞌaꞌ chic cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌojob cuiꞌ xchꞌo̱leb. Chanchan nak teꞌraj xchapbal ribeb riqꞌuin lix quem aj am. Nak teꞌraj xchapbal ribeb riqꞌuin lix quem aj am, moco tixcuy ta xban nak moco cau ta. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb chanchaneb li pim li rax rax ru, li naxcuy xtikcual li sakꞌe. Naxhel rib saꞌ xbe̱n li naꞌajej aubil cuiꞌ li utzꞌuꞌuj. Li xeꞌ naxic saꞌ xya̱nkeb li pec ut nequeꞌxbaqꞌui rib saꞌ xya̱nkeb li pec. Abanan cui teꞌmichꞌekꞌ li pim aꞌan, ma̱ ani ta̱naꞌok re nak saꞌ li naꞌajej aꞌan queꞌcuan. Joꞌcaꞌin nak nequeꞌosoꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Chanchan nak namichꞌeꞌ li pim ut jalan chic pim na-el saꞌ xnaꞌaj. Li Dios incꞌaꞌ naxtzꞌekta̱na li ti̱queb xchꞌo̱l ut incꞌaꞌ naxtenkꞌaheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Aꞌan tatxqꞌue cuiꞌchic chi seꞌec ut ta̱jap a̱cue xban xsahil a̱chꞌo̱l. Aꞌut eb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue xuta̱nal teꞌe̱lk. Ut li rochocheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ta̱sachekꞌ, chan laj Bildad. Quichakꞌoc laj Job ut quixye: —La̱in ninnau nak aꞌan ya̱l. Abanan, ¿ma naru ta biꞌ tixti̱cobresi xchꞌo̱l li cui̱nk chiru li Dios? Cui junak cui̱nk ta̱raj xcuechꞌinquil li Dios ma̱min ta̱ru̱k. Cui li Dios tixpatzꞌ jun milak patzꞌoc re, li cui̱nk ma̱ jun ta̱ru̱k tixsume. Li Dios cuan xnaꞌleb ut nim xcuanquil. Cau rib. Ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱numta̱k chiru. Nak yo̱ xjoskꞌil li Dios, narecꞌasiheb li tzu̱l saꞌ xnaꞌajeb. Nequeꞌukꞌeꞌ ut ma̱ ani nanaꞌoc re ani naba̱nun re. Aꞌan narecꞌasi li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj. Ut narecꞌasi li nacu̱tun re li ruchichꞌochꞌ. Aꞌan naba̱nun re nak li sakꞌe incꞌaꞌ ta̱ilok. Ut aꞌan naba̱nun re nak li chahim incꞌaꞌ teꞌlemtzꞌu̱nk. Ma̱ ani quitenkꞌan re nak quixyi̱b li choxa. Ut aꞌan ajcuiꞌ yal re saꞌ xbe̱n li palau. Ut aꞌan ajcuiꞌ quiyi̱ban reheb li chahim, li Osa, li Orión ut Pléyades xcꞌabaꞌeb. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ eb li chahim li cuanqueb saꞌ li sur. Aꞌan kꞌaxal nim xcuanquil chixba̱nunquil li sachba chꞌo̱lej. Ut ma̱ ani nataꞌoc ru li cꞌaꞌak re ru naxba̱nu. Li Ka̱cuaꞌ naru nanumeꞌ chicuu ut incꞌaꞌ tincuil ru. Naru nanumeꞌ nachꞌ cuiqꞌuin ut la̱in incꞌaꞌ tinqꞌue retal. Cui li Dios narisi li cꞌaꞌak re ru chiru li junju̱nk, ¿ma naru ta biꞌ takaye nak incꞌaꞌ? ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱ru̱k tixye nak incꞌaꞌ us naxba̱nu? Nak li Dios najoskꞌoꞌ moco nanumeꞌ ta lix joskꞌil chi junpa̱t. Ut eb li kꞌaxal kꞌetkꞌeteb nequeꞌxcubsi ribeb rubel xcuanquil. ¿Ma naru ta biꞌ tintau a̱tin re tincuechꞌi cuiꞌ li Dios? Usta la̱in ma̱cꞌaꞌ inma̱c, incꞌaꞌ naru tinsume. Aꞌan narakoc a̱tin saꞌ inbe̱n. Caꞌaj cuiꞌ li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma chiru, aꞌan nak ta̱ruxta̱na cuu. Usta ta li Dios ta̱rabi li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma chiru, incꞌaꞌ ninpa̱b nak tixsume ta lin tij. Tixtakla chak nabal li raylal saꞌ inbe̱n. Chanchan nak nachal li ca̱k-sut-ikꞌ. Ut kꞌaxal raj cuiꞌchic ta̱nima̱nk li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal chi ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Junes rahil chꞌo̱lej yo̱quin chixcꞌulbal. Incꞌaꞌ niquinixqꞌue chi hila̱nc caꞌchꞌinak. Cui toa̱tinak chirix ani nim xcuanquil, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil. ¿Ma naru ta biꞌ xcꞌambal aꞌan riqꞌuin laj rakol a̱tin? Aꞌan ban li narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Cui la̱in tinye nak cha̱bilin ut ti̱c inchꞌo̱l, aꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌru tinye, aꞌan ta̱yehok re nak cuan inma̱c ut incꞌaꞌ us innaꞌleb. La̱in ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Abanan aꞌan ma̱cꞌaꞌ nacuaj re. Xintitzꞌ ajcuiꞌ chi cua̱nc saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱in nincꞌoxla nak chixjunil juntakꞌe̱t. Li Dios naxsach ru li cuan xma̱c ut naxsach ajcuiꞌ ru li ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Cui junak cristian ma̱cꞌaꞌ xma̱c nacam chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱l xban li raylal naxcꞌul, li Dios naxseꞌe li raylal li naxcꞌul. Aꞌan naxkꞌaxtesi li ruchichꞌochꞌ saꞌ rukꞌeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut aꞌan ajcuiꞌ naba̱nun re nak eb li nequeꞌrakoc a̱tin incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu saꞌ xya̱lal. Cui ma̱cuaꞌ aꞌan naba̱nun re, ¿ani chic naba̱nun re chi joꞌcanan? Saꞌ junpa̱t yo̱ chi numecꞌ lin cutan. Yo̱quin chi osocꞌ chi incꞌaꞌ xincuan saꞌ sahil chꞌo̱lej. Yo̱ chi xic lin yuꞌam joꞌ nak nequeꞌxic li jucub saꞌ junpa̱t, malaj ut joꞌ nak naxcut rib li cꞌuch saꞌ xbe̱n lix tib. Cui la̱in tinye nak tincanab xcꞌoxlanquil li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal ut tincꞌut nak sa saꞌ inchꞌo̱l, abanan chixjunil li raylal naxqꞌue cuiꞌchic inxiu. La̱in ninnau nak li Dios incꞌaꞌ tixpa̱b nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Cui aꞌan naxye nak la̱in cuan inma̱c, ¿cꞌaꞌru aj e nak tinyal inkꞌe chixyebal nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c? Usta xinchꞌaj cuib chi us riqꞌuin xabo̱n, incꞌaꞌ naru na-el lin ma̱c. Ut usta ninchꞌaj cuib riqꞌuin li lejía, toj cuan ajcuiꞌ lin ma̱c. Chanchan nak li Dios tinixcut saꞌ li jul cuan tzꞌaj chi saꞌ, ut li cuakꞌ ta̱yibokꞌ xban intzꞌajnil. Li Dios ma̱cuaꞌ yal cui̱nk joꞌ la̱in re nak naru tinsume ut tincꞌam riqꞌuin junak aj rakol a̱tin. Us raj nak cuan ta junak aj rakol a̱tin cuan xcuanquil chi rakoc a̱tin saꞌ kabe̱n saꞌ cuibal. Ut tixye raj re li Dios nak tixcanab xqꞌuebal raylal saꞌ inbe̱n ut tixcanab xqꞌuebal inxiu. Ut naru raj chic tina̱tinak chi incꞌaꞌ tinxucuak ut tinye nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c. La̱in xintitzꞌ chi cua̱nc saꞌ ruchichꞌochꞌ. Oc cue chi jitoc chiru li Dios. Oc cue chixyebal li joꞌ qꞌuial nacuaj xban nak kꞌaxal ra saꞌ inchꞌo̱l. At Ka̱cuaꞌ, at inDios, mina̱qꞌue chixtojbal inma̱c. Ye cue cꞌaꞌru inma̱c cha̱cuu. ¿Ma us nak yo̱cat chinrahobtesinquil? ¿Ma us nak xicꞌ yo̱cat chicuilbal? La̱at xatyi̱ban cue. ¿Cꞌaꞌut nak nacaye nak us yo̱queb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ut niquina̱tzꞌekta̱na la̱in? ¿Ma juntakꞌe̱t ta biꞌ la̱ cꞌaꞌux la̱at riqꞌuineb lix cꞌaꞌuxeb li cui̱nk? ¿Ma nacatcam ta biꞌ la̱at joꞌ nak nequeꞌcam li cristian? ¿Ma na-osoꞌ ta biꞌ la̱ yuꞌam joꞌ nak na-osoꞌ xyuꞌameb li cristian? Cui la̱at ma̱cuaꞌat joꞌ eb li cui̱nk, ¿cꞌaꞌut nak yo̱cat chixpatzꞌinquil ma cuan inma̱c? Ut, ¿cꞌaꞌut nak yo̱cat chixsicꞌbal inma̱usilal? La̱at nacanau nak la̱in ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Ut nacanau ajcuiꞌ nak ma̱ ani naru nacoloc cue saꞌ a̱cuukꞌ. La̱at xatyi̱ban cue. ¿Cꞌaꞌut nak ta̱cuaj xsachbal cuu? Chijulticokꞌ a̱cue nak riqꞌuin chꞌochꞌ xina̱yi̱b. ¿Cꞌaꞌut nak ta̱cuaj tinsukꞌi̱k cuiꞌchic chꞌochꞌ? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at xatyi̱ban cue joꞌ nak nayi̱ba̱c li queso riqꞌuin li leche? La̱at xayi̱b lin tibel ut xaqꞌue inbakel. Xaqꞌue intzꞌu̱mal joꞌ ajcuiꞌ li cuichꞌmul. La̱at xatqꞌuehoc lin musikꞌ ut xina̱ra. Ut caqꞌue a̱chꞌo̱l chicuilbal. Joꞌcan nak toj yoꞌyo̱quin anakcuan. Abanan la̱in ninqꞌue retal nak cuan chak jun a̱cꞌaꞌux chicuix chi mukmu. Yo̱cat chixqꞌuebal cuetal ma tinma̱cobk re nak naru tina̱qꞌue chixtojbal inma̱c. Cui cuan inma̱c tokꞌobak cuu xban nak tina̱qꞌue chixtojbal inma̱c. Ut cui cuanquin saꞌ xya̱lal, incꞌaꞌ ajcuiꞌ nasahoꞌ inchꞌo̱l xban nak cꞌajoꞌ li raylal nincꞌul ut xuta̱nal nin-el. Cui ninnimobresi cuib, la̱at ac yo̱cat chixqꞌuebal cuetal re insachbal. Chanchanat li cakcoj. Nacaba̱nu li sachba chꞌo̱lej yal re insachbal. Junelic cuanqueb li nequeꞌyehoc re nak cuan inma̱c. Ut la̱at, kꞌaxal cuiꞌchic nachal a̱joskꞌil saꞌ inbe̱n. Chanchan jun chꞌu̱tal chi soldado nak nacacꞌutbesi la̱ cuanquil saꞌ inbe̱n. ¿Cꞌaꞌut nak xina̱qꞌue chi yoꞌla̱c? Us raj nak quincam ta nak toj ma̱jiꞌ ninyoꞌla. Ma̱ ani raj xnaꞌoc cuu. Kꞌaxal us raj nak quinmukeꞌ chi toj ma̱jiꞌ nin-iloc cutan. Incꞌaꞌ raj xincuan saꞌ li ruchichꞌochꞌ aꞌin. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ osocꞌ re lin yuꞌam? Canabin injunes re nak ta̱sahokꞌ caꞌchꞌinak inchꞌo̱l, xban nak chi se̱b nincam ut incꞌaꞌ chic tinsukꞌi̱k saꞌ li ruchichꞌochꞌ. Xic cue saꞌ jun li naꞌajej kꞌojyi̱n ru ut re rahil chꞌo̱lej. Xic cue saꞌ jun li naꞌajej re rahil chꞌo̱lej bar ma̱cꞌaꞌ cutan. Junes kꞌojyi̱n ban ru, li moco tuktu ta ru, chan laj Job. Laj Zofar, Naamat xtenamit, quichakꞌoc ut quixye re laj Job: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ru̱k xsumenquil chixjunil li a̱tin yo̱cat chixyebal? ¿Ma saꞌ a̱chꞌo̱l ta biꞌ la̱at nak ta̱yehekꞌ nak ma̱cꞌaꞌ a̱ma̱c xban li qꞌuila a̱tin li yo̱cat chixyebal? ¿Ma xban ta biꞌ li a̱tin li yo̱cat chixyebal nak incꞌaꞌ tatkasume? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱cꞌutekꞌ a̱xuta̱n nak takasume li cꞌaꞌru yo̱cat chixyebal? La̱at nacaye nak la̱ pa̱ba̱l cha̱bil ut nak ti̱c a̱chꞌo̱l chiru li Dios. Us raj nak li Dios ta̱sume̱nk a̱cue ut tixchꞌolob xya̱lal cha̱cuu. Tixcꞌut raj cha̱cuu li naꞌleb li chꞌaꞌaj xtaubal ru re nak ta̱qꞌue retal nak incꞌaꞌ xqꞌue nabal raylal saꞌ a̱be̱n joꞌ xcꞌulub li ma̱c li xaba̱nu. ¿Ma nacacꞌoxla nak ta̱tau ru lix naꞌleb li Dios li mukmu nak cuan? ¿Ma nacacꞌoxla nak ta̱tau lix ti̱quilal xchꞌo̱l li nimajcual Dios? ¿Chanru nak ta̱nau chanru lix naꞌleb li Dios? Aꞌan kꞌaxal chꞌaꞌaj xtaubal ru. Chanchan xnajtil li choxa. ¿Chanru nak ta̱nau lix naꞌleb li Dios? Aꞌan chanchan xchamal li naꞌajej li nequeꞌxic cuiꞌ li camenak. Kꞌaxal numtajenak lix naꞌleb li Dios chiru xnimal li ruchichꞌochꞌ. Ut kꞌaxal numtajenak cuiꞌchic chiru xnimal ru li palau. Cui li Dios ta̱raj ta̱rakok a̱tin saꞌ a̱be̱n, ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱yehok re nak incꞌaꞌ tixba̱nu. Li Ka̱cuaꞌ naxnau ani incꞌaꞌ us xnaꞌleb. Ut naxnau ajcuiꞌ li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu. ¿Ma nacacꞌoxla la̱at nak li Dios incꞌaꞌ naxqꞌue retal li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu li junju̱nk? Li ani incꞌaꞌ naraj xtaubal xnaꞌleb, incꞌaꞌ ajcuiꞌ tixtau xnaꞌleb. Chanchan jun li bu̱r li tojeꞌ xyoꞌla, li toj ma̱jiꞌ natu̱lanobresi̱c. Qꞌue a̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li ti̱quilal ut tzꞌa̱ma chiru li Dios nak tatxtenkꞌa. Cui xaba̱nu li ma̱c, canab xba̱nunquil. Ma̱qꞌue xnaꞌaj li ma̱c saꞌ la̱ cuochoch. Cui ta̱ba̱nu chi joꞌcan, ma̱cꞌaꞌ tatxuta̱nak cuiꞌ. Tatcua̱nk chi sa saꞌ a̱chꞌo̱l chi ma̱cꞌaꞌak a̱xiu. Ta̱sachk saꞌ a̱chꞌo̱l chixjunil li raylal li yo̱cat chixcꞌulbal. Ta̱numekꞌ xrahil a̱chꞌo̱l joꞌ nak nanumeꞌ li haꞌ saꞌ li rok haꞌ. Sahak chic saꞌ la̱ chꞌo̱l nak cua̱nkat. Chanchanak xsahil xchꞌo̱l li sakꞌe cuaꞌleb. Usta kꞌaxal ra li raylal li yo̱kat chixcꞌulbal, abanan ta̱numekꞌ. Chanchan ta̱sake̱uk nak ta̱numekꞌ li raylal saꞌ a̱be̱n. Cꞌojcꞌo̱k a̱chꞌo̱l nak cua̱nkat xban nak cuan cꞌaꞌru yo̱kat chiroybeninquil. Sa chic tatcua̱rk xban nak nakanau nak li Dios na-iloc a̱cue. Ma̱cꞌaꞌ ta̱seꞌbesi̱nk a̱cue nak yo̱kat chi hila̱nc. Ut nabaleb teꞌcha̱lk chi sicꞌoc a̱cue re ta̱ba̱nu usilal reheb. Abanan li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌosokꞌ. Ma̱ bar teꞌxcol ribeb. Caꞌaj chic li ca̱mc yo̱keb chiroybeninquil, chan laj Zofar. Quichakꞌoc laj Job ut quixye reheb: —La̱in ninnau nak la̱ex xexchal saꞌ xcꞌabaꞌeb li tenamit. Saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex nak caꞌaj cuiꞌ la̱ex cuan e̱naꞌleb. Ut nak texca̱mk la̱ex, ma̱cꞌaꞌak chic li naꞌleb. Abanan la̱in cuan ajcuiꞌ innaꞌleb. ¿Ma cubenak ta biꞌ incuanquil la̱in che̱ru la̱ex? ¿Ma cuan ta biꞌ junak incꞌaꞌ nanaꞌoc re li cꞌaꞌru yo̱quex chixyebal? Junxil nak nintijoc chiru li Dios, aꞌan narabi lin tij. Usta la̱in ti̱c inchꞌo̱l ut ma̱cꞌaꞌ inma̱c, eb li cuami̱g niquineꞌxseꞌe. Li ani narecꞌa nak cau xchꞌo̱l naxtzꞌekta̱na li yo̱ chi cꞌuluc raylal. Ma̱cꞌaꞌ naraj re nak tixqꞌue xtzꞌakob li raylal saꞌ xbe̱n li yo̱ chi chꞌina̱nc xchꞌo̱l. Eb laj e̱lkꞌ junelic saheb saꞌ xchꞌo̱l saꞌ li rochocheb. Ut eb li nequeꞌxtzꞌekta̱na li Dios, ma̱cꞌaꞌ nequeꞌxcꞌul. Ut nequeꞌxcꞌoxla nak chixjunil cuan saꞌ rukꞌeb. Tzol a̱cuib riqꞌuineb li xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ. Ut qꞌueheb retal li xul li nequeꞌrupupic. Ut qꞌue ajcuiꞌ retal li cꞌaꞌak re ru li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ ut eb li car li cuanqueb saꞌ li palau. Naru nacaqꞌueheb retal aꞌan ut naru nacatzol a̱cuib riqꞌuineb. ¿Ma toj cuanqueb ta biꞌ li incꞌaꞌ nequeꞌxnau nak li Dios quiyi̱ban re chixjunil aꞌin? Li Dios naqꞌuehoc re xyuꞌameb chixjunileb li yoꞌyo̱queb ut saꞌ rukꞌ aꞌan cuanqueb. Saꞌ li ke nakecꞌa xsahil li cha̱bil tzacae̱mk. Joꞌcan ajcuiꞌ li kaxic naxnau rabinquil li us. Eb li che̱queb cuanqueb xnaꞌleb. Xban nak ac ti̱xeb, cuanqueb xnaꞌleb. Abanan li Dios kꞌaxal numtajenak cuiꞌchic lix naꞌleb ut lix cuanquil. Li cꞌaꞌru naraj xba̱nunquil, naxba̱nu. Li cꞌaꞌru naxpoꞌ ru li Dios, ma̱ ani chic naru nayi̱ban re. Cui li Dios naraj tixba̱nu raylal re junak cristian, tixba̱nu. Ma̱ ani naru ta̱colok re chiru. Cui aꞌan ta̱raj nak incꞌaꞌ tixqꞌue li hab, incꞌaꞌ ajcuiꞌ tixqꞌue. Chakihak chixjunil. Ut cui aꞌan ta̱raj nak ta̱butꞌi̱nk li ruchichꞌochꞌ, ta̱butꞌi̱nk ajcuiꞌ. Kꞌaxal numtajenak lix cuanquil li Dios ut aꞌan yal re saꞌ xbe̱n chixjunil. Saꞌ rukꞌ aꞌan cuanqueb li nequeꞌbalakꞌi̱c joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌbalakꞌin. Li Dios na-isin re lix naꞌlebeb li nequeꞌqꞌuehoc naꞌleb. Ut naxpoꞌ xnaꞌlebeb laj rakol a̱tin. Narisiheb saꞌ xcuanquileb li rey ut aꞌan ajcuiꞌ naba̱nun re nak teꞌcꞌamekꞌ chi pre̱xil chi ma̱cꞌaꞌ cuan reheb. Li Dios naxcubsi xcuanquileb laj tij joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ xcuanquil. Ut naxsach xnaꞌlebeb li nequeꞌqꞌuehoc naꞌleb. Joꞌcaneb ajcuiꞌ li ac ti̱xeb. Incꞌaꞌ chic jultic reheb. Li Dios naxba̱nu nak incꞌaꞌ chic teꞌqꞌuehekꞌ xlokꞌal li cuanqueb saꞌ xcuanquil. Ut eb li cauheb rib ma̱cꞌaꞌak chic xmetzꞌe̱uheb. Aꞌan naxqꞌue chi naꞌecꞌ li cꞌaꞌru incꞌaꞌ nanauman. Li cꞌaꞌru cuan chi mukmu aꞌan naxqꞌue chi cutanquil. Jokꞌe naraj, naxqꞌue xcuanquil junak tenamit. Ut nak naraj, naxsach ru. Naxchaꞌchaꞌi ruheb, ut naxchꞌutubeb cuiꞌchic ruheb. Nak naraj, naxsach xnaꞌlebeb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ junak tenamit. Ut naxqꞌueheb chi sachc. Chanchan nak yo̱queb chixbeninquil ribeb yalak bar saꞌ li chaki chꞌochꞌ xban nak incꞌaꞌ chic nequeꞌxtau cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Chanchan nak yo̱queb chi be̱c saꞌ kꞌojyi̱n chi incꞌaꞌ nequeꞌxnau bar yo̱queb chi xic. Nequeꞌtacloc chanchaneb li calajenak. Chixjunil li cꞌaꞌru yo̱quex chixyebal ac ninnau. Cuilom riqꞌuin xnakꞌ cuu ut ac cuabiom. Li cꞌaꞌru nequenau la̱ex, ninnau ajcuiꞌ la̱in. Moco la̱ex ta kꞌaxal cuan e̱naꞌleb chicuu la̱in. Abanan la̱in nacuaj xyi̱banquil ru aꞌin riqꞌuin li nimajcual Dios. La̱in nacuaj xcꞌu̱banquil ru riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Xban nak la̱ex nequejal ru lix ya̱lal, ticꞌtiꞌ nequeye. Ma̱ ani naru nequetenkꞌa. Chanchanex laj banonel incꞌaꞌ naru chi banoc. Us raj nak chi ti̱c incꞌaꞌ tex-a̱tinak re nak incꞌaꞌ te̱cꞌut nak ma̱cꞌaꞌ e̱naꞌleb. Ba̱nuhomak usilal. Cherabihak li cꞌaꞌru oc cue chixyebal. Cheqꞌuehak retal li a̱tin li tinye re xcolbal cuib. ¿Ma yo̱quex ta biꞌ xcolbal rix li Dios riqꞌuin li ticꞌtiꞌ nequeye? ¿Ma usilal ta biꞌ yo̱quex chixba̱nunquil re nak yo̱quex chi balakꞌic? Ma̱re yo̱quex chixcꞌoxlanquil nak yo̱quex chi oque̱nc chirix li Dios. Ut, ¿ma yo̱quex chixcolbal rix nak nequecꞌoxla? ¿Cꞌaꞌ raj ru te̱cꞌul nak li Dios tixtzꞌil rix chanru le̱ naꞌleb? ¿Ma naru ta biꞌ xbalakꞌinquil aꞌan joꞌ nak nequebalakꞌi junak cui̱nk? Li Dios texkꞌus chi cau cui te̱sicꞌ ru li ani te̱tenkꞌa yal xban nak cuan li cꞌaꞌru nequeroybeni. Cꞌajoꞌ nak texxucuak nak te̱qꞌue retal lix lokꞌal. Chixjunil li najter naꞌleb li yo̱quex chixyebal ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Chanchan li poks. Chanchan nak te̱pacꞌ li chꞌochꞌ ut te̱col e̱rib chiru. Canabomak a̱tinac. La̱in oc cue chi a̱tinac anakcuan. Chicha̱lk li cꞌaꞌru ta̱cha̱lk saꞌ inbe̱n. La̱in incꞌaꞌ tinxucuak. Cui cꞌaꞌru nincꞌul, chincꞌulak. Abanan la̱in oc cue chixyebal li cꞌaꞌru nacuaj. Usta tinixcamsi, abanan cauhak inchꞌo̱l riqꞌuin. Tina̱tinak riqꞌuin re xcolbal cuib. Ma̱re xban nak tina̱tinak riqꞌuin tincolekꞌ. ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱a̱tinak riqꞌuin li Dios junak li incꞌaꞌ us xnaꞌleb? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱xucuak? Cherabihak chi us li oc cue chixyebal re tincol cuib. Cheqꞌuehak retal li cꞌaꞌru tinye. Cau inchꞌo̱l chi a̱tinac re tincol cuib xban nak ninnau nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c. ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱ru̱k ta̱jitok cue? Cui cuan, ma̱cꞌaꞌ chic tinye ut tinca̱mk. At inDios, cui la̱at ta̱sume li cuib chi usilal li tintzꞌa̱ma a̱cue, la̱in incꞌaꞌ tinmuk cuib cha̱cuu. Canab xba̱nunquil raylal cue ut mina̱qꞌue chic chi xucuac. Tina̱cua̱tina, at Ka̱cuaꞌ, ut la̱in tatinsume. Malaj la̱in xbe̱n cua tina̱tinak ut la̱at tina̱sume. Ye cue cꞌaꞌru li ma̱c xinba̱nu cha̱cuu. ¿Bar cuan li ma̱usilal xinba̱nu? Cꞌut chicuu cꞌaꞌru inma̱c. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ chic nacacuaj cuu? ¿Cꞌaꞌut nak niquina̱cuil joꞌ jun xicꞌ na-iloc a̱cue? ¿Cꞌaꞌut nak nacaba̱nu raylal cue? La̱in chanchanin jun li xak cheꞌ nacꞌameꞌ xban ikꞌ. ¿Cꞌaꞌut nak nacacuaj xsachbal cuu? La̱in chanchanin li chaki qꞌuim li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. ¿Cꞌaꞌut nak nacaqꞌue raylal saꞌ inbe̱n ut nacaye nak cuan inma̱c? Ut toj yo̱cat chixqꞌuebal saꞌ inbe̱n li ma̱c quinba̱nu chak saꞌ insa̱jilal. Chanchan nak bacꞌbo̱queb li cuok riqꞌuin cadena. Ma̱cꞌaꞌ naru ninba̱nu xban nak rajlal yo̱cat chixqꞌuebal retal cꞌaꞌru ninba̱nu. Yo̱quin chi osocꞌ. Chanchanin jun li cꞌaꞌru yo̱ chi kꞌa̱c. Chanchanin li tꞌicr li yo̱ chi cꞌuxecꞌ xban lix xulel. Eb li cristian li nequeꞌyoꞌla saꞌ ruchichꞌochꞌ incꞌaꞌ najt rok lix yuꞌameb ut nabal raylal nequeꞌxcꞌul. Lix yuꞌameb aꞌan chanchan li utzꞌuꞌuj napuqꞌueꞌ ut junpa̱t natzꞌumar. Saꞌ junpa̱t na-osoꞌ ut incꞌaꞌ chic nacuan. La̱in yal cui̱nkin. ¿Cꞌaꞌut nak tento tattzꞌilok a̱tin chicuix ut tatrakok a̱tin saꞌ inbe̱n? ¿Ma naru ta biꞌ nacuan li us riqꞌuineb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb? Ma̱ jokꞌe. Ac chꞌolchꞌo cha̱cuu joꞌ najtil teꞌcua̱nk xyuꞌam li cristian saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut li cꞌaꞌru nacaye la̱at, ma̱ ani naru ta̱jalok re. Cui joꞌcan lix yuꞌameb li cristian, canab xqꞌuebal raylal saꞌ xbe̱neb re nak teꞌxyal caꞌchꞌinak xsahil li cꞌanjel nequeꞌxba̱nu nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌcam. Nak nayoqꞌueꞌ junak li cheꞌ incꞌaꞌ nacam chi junaj cua xban nak nacana lix to̱nal. Ut lix to̱nal aꞌan na-el cuiꞌchic xtux. Usta ac yo̱k chi chakic lix xeꞌ li cheꞌ, ut usta ac yo̱k chi kꞌa̱c lix to̱nal saꞌ chꞌochꞌ, abanan nak tixqꞌue li hab saꞌ xbe̱n ta̱raxokꞌ cuiꞌchic ru. Chanchanak chic jun to̱n li acui̱mk toj x-auman. Abanan eb li cristian nak nequeꞌcam, nequeꞌosoꞌ chi junaj cua. Ut, ¿bar nequeꞌxic nak nequeꞌcam? Li haꞌ li cuan saꞌ li palau naru nequeꞌsach ut eb li nimaꞌ nequeꞌosoꞌ ut nequeꞌchakic. Joꞌcaneb ajcuiꞌ li cristian li nequeꞌcam incꞌaꞌ chic nequeꞌcuacli nak li choxa ma̱jiꞌ na-osoꞌ. Incꞌaꞌ nequeꞌel chak saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ. Us raj nak tina̱muk ta chak saꞌ lix naꞌajeb li camenak. Mukmukin raj chak aran toj ta̱numekꞌ la̱ joskꞌil. La̱at raj tatyehok re joꞌ najtil tincua̱nk chak aran nak tinjulticokꞌ a̱cue. Nak nacam li cui̱nk, ¿ma ta̱yoꞌla̱k cuiꞌchic? La̱in yo̱quin chiroybeninquil joꞌ najtil chic tincꞌul li raylal toj ta̱cuulak xkꞌehil nak tincolekꞌ chiru li raylal. La̱at tina̱cua̱tina ut la̱in tatinsume. Sahak chic a̱chꞌo̱l cuiqꞌuin xban nak la̱at xatyi̱ban cue. La̱at yo̱cat chixqꞌuebal retal cꞌaꞌru ninba̱nu ut incꞌaꞌ yo̱cat chixqꞌuebal retal cꞌaꞌru lin ma̱c. Ta̱sachk saꞌ a̱chꞌo̱l chixjunil li ma̱c ninba̱nu. Ut ta̱cuisi chixjunil li incꞌaꞌ us ninba̱nu. Eb li tzu̱l nequeꞌosoꞌ nak nequeꞌukꞌeꞌ. Ut eb li sako̱nac nequeꞌecꞌan saꞌ xnaꞌajeb. Eb li pec nequeꞌjayoꞌ xban li haꞌ nanumeꞌ saꞌ xbe̱neb. Ut nak naxqꞌue li hab naxchꞌaj li chꞌochꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ nak yo̱cat chixsachbal ru li cꞌaꞌru naxyoꞌoni li cui̱nk. Nacaba̱nu raylal re ut nacaqꞌue chi ca̱mc. Ut nak nacam najalanoꞌ li rilbal. Incꞌaꞌ naxnau ma naqꞌueheꞌ xlokꞌaleb li ralal xcꞌajol malaj ut nacubsi̱c xcuanquileb. Aꞌan incꞌaꞌ naxnau. Caꞌaj cuiꞌ lix raylal lix tibel narecꞌa ut li rahil chꞌo̱lej, chan laj Job. Quichakꞌoc laj Elifaz, Temán xtenamit, ut quixye: —Li ani cuan xnaꞌleb incꞌaꞌ naa̱tinac joꞌ yo̱cat chi a̱tinac la̱at. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li cꞌaꞌru nacaye. Chanchan li ikꞌ li yal nanumeꞌ. Li ani cuan xnaꞌleb incꞌaꞌ naa̱tinac chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Chi moco naxyal xcolbal rib riqꞌuin a̱tin ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Riqꞌuin li cꞌaꞌru nacaye incꞌaꞌ chic yo̱cat chixxucuanquil ru li Dios ut yo̱cat ajcuiꞌ chirisinquil xcuanquil li tijoc. Riqꞌuin li cꞌaꞌru nacaye, nacꞌutun nak cuan a̱ma̱c. Nabal li a̱tin nacaye yal re xmukbal a̱ma̱usilal. Moco tento ta nak la̱in tinyehok nak cuan a̱ma̱c xban nak riqꞌuin ajcuiꞌ la̱ cua̱tin nacꞌutun nak cuan a̱ma̱c. ¿Ma la̱at ta biꞌ xbe̱n cua catyoꞌla chiru laj Adán? Ut, ¿ma ac cuancat ta biꞌ la̱at nak queꞌyi̱ba̱c eb li tzu̱l? ¿Ma nacanau ta biꞌ cꞌaꞌru naxcꞌoxla li Dios? ¿Ma la̱at ta biꞌ aj e̱chal re li naꞌleb? ¿Ma cuan ta biꞌ cꞌaꞌak re ru nacanau la̱at ut la̱o incꞌaꞌ nakanau? ¿Cꞌaꞌru quicꞌuteꞌ cha̱cuu la̱at ut incꞌaꞌ quicꞌuteꞌ chiku la̱o? La̱o xkatzol kib riqꞌuineb li che̱quel cristian li cuanqueb saꞌ kaya̱nk. Eb aꞌan mas che̱queb chiru la̱ yucuaꞌ. La̱at incꞌaꞌ nacuulac cha̱cuu nak naxcꞌojob a̱chꞌo̱l li Dios, chi moco nacuulac cha̱cuu li kꞌunil a̱tin nakaye a̱cue. ¿Cꞌaꞌut nak nachal a̱joskꞌil? Ut, ¿cꞌaꞌut nak najalanoꞌ la̱ cuiloba̱l xban la̱ joskꞌil? Nacatjoskꞌoꞌ riqꞌuin li Dios ut nacaye li joꞌ qꞌuial nacacuaj xyebal. Ma̱ jun cristian tzꞌakal ta re ru lix yuꞌam ut ma̱cꞌaꞌ ta xma̱c. Chi moco riqꞌuineb li ángel li cuanqueb saꞌ choxa naxcꞌojob xchꞌo̱l li Dios xban nak naxnau nak cuanqueb xpaltil. ¿Ma tojaꞌ ta chic saꞌ xbe̱n li cristian tixcꞌojob xchꞌo̱l? Eb aꞌan ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal rajlal joꞌ nak na-uqꞌueꞌ li haꞌ. Abi, at Job, li oc cue chixyebal a̱cue. Tinserakꞌi a̱cue li cꞌaꞌru ninnau. Li cuanqueb xnaꞌleb queꞌxcꞌut chicuu lix ya̱lal li xeꞌxtzol riqꞌuineb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Incꞌaꞌ queꞌxmuk lix ya̱lal. Queꞌxye ban cue. Li naꞌleb li xeꞌxqꞌue lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ moco jalan ta xeꞌxtzol cuiꞌ, xban nak moco xeꞌcuan ta jalaneb xtenamit aran. Li cristian li incꞌaꞌ us xnaꞌleb junelic cuan saꞌ chꞌaꞌajquilal ut incꞌaꞌ najt rok lix yuꞌam. Yalak cꞌaꞌru narabi, naxucuac. Ut nak naxcꞌoxla nak sa saꞌ xchꞌo̱l, nequeꞌcuulac laj e̱lkꞌ chirelkꞌanquil li cꞌaꞌru reheb. Aꞌan naxnau nak incꞌaꞌ chic ta̱colekꞌ xban nak yo̱queb chiroybeninquil re nak teꞌxcamsi. Lix tibel ta̱cꞌanjelak re teꞌxtzaca li soꞌsol. Aꞌan naxnau nak ta̱osokꞌ. Incꞌaꞌ chic ta̱colekꞌ. Aꞌan yo̱ xxiu xban nak cuulac re xkꞌehil nak tixcꞌul li raylal. Ta̱cha̱lk li raylal saꞌ xbe̱n joꞌ jun li rey xic re chi pletic. Joꞌcan tixcꞌul li ani tixyal pletic riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ ut li ani tixnimobresi rib chiru li nimajcual Dios. Xban xjoskꞌil naraj numta̱c saꞌ xbe̱n li Dios. Usta chanchan nim xtibel xban nak biom ut cuan chixjunil li cꞌaꞌru re, ta̱cuulak xkꞌehil nak li naꞌajej li ta̱cua̱nk cuiꞌ ma̱cꞌaꞌ chic ta̱cana̱k. Ut eb li rochoch jucꞌbil chic teꞌcana̱k. Chanchanakeb li jun tu̱b chi mul. Incꞌaꞌ najt ta̱cua̱nk lix biomal ut incꞌaꞌ chic ta̱nabalokꞌ li cꞌaꞌru re. Incꞌaꞌ ta̱colekꞌ chiru li ca̱mc. Ta̱osokꞌ joꞌ nak nacꞌateꞌ li pim xban li xam. Riqꞌuin xjoskꞌil li Dios ta̱osokꞌ. Li ani tixcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li cꞌaꞌru ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ, ma̱cꞌaꞌ ajcuiꞌ na-oc cuiꞌ lix kꞌajca̱munquil li tixcꞌul. Ta̱osokꞌ nak toj ma̱jiꞌak nacuulac xkꞌehil lix camic. Chanchanak li rukꞌ li cheꞌ li nachakic ut incꞌaꞌ chic naraxoꞌ ru. Chanchanak li ru li uvas li incꞌaꞌ nakꞌanoꞌ. Malaj ut chanchanak li ratzꞌum li cheꞌ olivo li yal natꞌaneꞌ. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb incꞌaꞌ teꞌcua̱nk ralal xcꞌajol. Ta̱cꞌatekꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb xban nak yal elkꞌanbil. Eb aꞌan junes ma̱usilal nequeꞌxcꞌoxla. Ut moco caꞌaj cuiꞌ ta nequeꞌxcꞌoxla. Nequeꞌxba̱nu ajcuiꞌ li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla. Junes balakꞌi̱nc nequeꞌxba̱nu, chan laj Elifaz. Quichakꞌoc laj Job ut quixye: —Nabal sut ac cuabiom li cꞌaꞌru yo̱quex chixyebal. La̱ex nequeye nak yo̱quex chixcꞌojobanquil inchꞌo̱l. Abanan inchꞌiꞌchꞌiꞌinquil nequeba̱nu. ¿Jokꞌe te̱canab xyebal li a̱tin li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ? ¿Ma la̱in ta biꞌ xinqꞌuehoc e̱joskꞌil nak yo̱quex chi a̱tinac chi joꞌcan? Cui ta la̱ex yo̱quex chi cꞌuluc re li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal, la̱in tinye raj ajcuiꞌ e̱re joꞌ yo̱quex chixyebal cue anakcuan. Tincuecꞌasi raj injolom ut texinseꞌe. Ut nabal raj li cꞌaꞌak re ru tinye e̱re, re e̱chꞌiꞌchꞌiꞌinquil. Abanan incꞌaꞌ raj tinba̱nu chi joꞌcan. Tincꞌojob raj e̱chꞌo̱l riqꞌuin cha̱bil a̱tin. Ut riqꞌuin li cꞌaꞌru tinye, ta̱quehokꞌ raj ru le̱ raylal. Abanan la̱in ma̱cꞌaꞌ na-isin re lin raylal. Nak nina̱tinac incꞌaꞌ na-el lin raylal, chi moco nak incꞌaꞌ nina̱tinac. Li Dios xinixqꞌue chi tacuasi̱c. Ut xinixcanab chi ma̱ ani chic cuan cue. Chanchan xinixqꞌue saꞌ tzꞌalam. Chixjunileb nequeꞌxye nak cuan inma̱c xban nak xinbaker. Xban nak yo̱ xjoskꞌil saꞌ inbe̱n, chanchan xinixtꞌupi nak xinixqꞌue saꞌ raylal. Chanchan nak naxcꞌuxuxi li ruch re xban xjoskꞌil. Incꞌaꞌ narisi li riloba̱l saꞌ inbe̱n xban nak xicꞌ yo̱ chicuilbal. Eb li cristian nequeꞌxtu̱b rib chixyebal nak cuan inma̱c ut niquineꞌretzꞌu. Chanchan nequeꞌxqꞌue chi rukꞌ xnakꞌ cuu nak niquineꞌxhob yal re xcꞌutbal inxuta̱n. Li Dios xinixkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb laj ticꞌtiꞌ. Ut xinixkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Sa raj saꞌ inchꞌo̱l nak cuanquin nak li Dios quinixqꞌue chi cꞌuluc raylal. Chanchan xinixchap chincux ut xinixtꞌupi. Chanchan nak yo̱ chinti̱canquil riqꞌuin lix tzimaj. Chanchan nak li Dios xinixqꞌue re nak la̱in tineꞌxti̱ca riqꞌuineb lix tzimaj li yo̱queb chi cutuc. Chanchan xineꞌxsut ut xeꞌxnumsi lix tzimajeb saꞌ lin saꞌ. Ut lin cꞌa xpuqꞌueꞌ ut xhoyeꞌ saꞌ chꞌochꞌ. Chanchan nak nabal inhopolal xeꞌxqꞌue. Cꞌajoꞌ xrahil yo̱ chixba̱nunquil cue li Dios. Chanchan jun li soldado xic re chi pletic nak xqꞌue li raylal sa inbe̱n. Xban xrahil inchꞌo̱l xinqꞌue kꞌes ru tꞌicr chicuix ut xinqꞌue poks saꞌ injolom. Li xnakꞌ cuu xsi̱poꞌ xban nak junes ya̱bac ninba̱nu. Ut x-oc chi mo̱yc li xnakꞌ cuu. Junes raylal nincꞌul usta ma̱ ani ninba̱nu raylal re. Ut chi anchal inchꞌo̱l nintijoc chiru li Dios. Incꞌaꞌ taxak ta̱cana̱k yal chi joꞌcan li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal. Incꞌaꞌ taxak ta̱cana̱k chi mukmu li ma̱usilal li yo̱queb chixba̱nunquil cue. Tinkꞌoko cuib chiru li Dios re nak aꞌan ta̱rakok a̱tin saꞌ inbe̱n. Ma̱re cuan junak saꞌ choxa ta̱a̱tinak chicuix ut tixye nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Eb li cuami̱g niquineꞌxhob. Abanan la̱in ninya̱bac ut nintzꞌa̱ma intenkꞌanquil chiru li Dios. Us raj nak cuan ta junak ta̱a̱tinak chicuix chiru li Dios joꞌ nak naa̱tinac junak li cui̱nk chirix li rami̱g. Yo̱ chi osocꞌ lin yuꞌam. Chi se̱b tinca̱mk ut incꞌaꞌ chic tincua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Osocꞌ cue nak nacuecꞌa. Ra sa nak na-el lin musikꞌ. Lin yuꞌam yo̱ chi osocꞌ. Lin julel ac yo̱ chi oybeni̱nc. Eb li cristian li cuanqueb cuiqꞌuin niquineꞌretzꞌu. Junes raylal nequeꞌxba̱nu cue. At Ka̱cuaꞌ, caꞌaj cuiꞌ la̱at naru tat-a̱tinak chicuix. Ma̱ ani chic naru naba̱nun re. Caꞌaj cuiꞌ la̱at. La̱at xatba̱nun re nak incꞌaꞌ teꞌxtau ru li cꞌaꞌru yo̱quin chixcꞌulbal. Joꞌcan nak ma̱qꞌueheb chi numta̱c saꞌ inbe̱n. Li ani naxkꞌaxtesi li rami̱g saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc re, ra teꞌxcꞌul li ralal xcꞌajol. Xaba̱nu raylal cue re nak chixjunileb li tenamit teꞌa̱tinak chicuix. Chanchan nequeꞌxchu̱ba xnakꞌ cuu nak niquineꞌxhob. Yo̱ chi mo̱yc li xnakꞌ cuu xban li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal. Yal nintꞌaneꞌ aj chic xban nak incꞌaꞌ chic nincuy. Eb li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌsach xchꞌo̱leb chirilbal li raylal yo̱quin chixcꞌulbal. Ut nequeꞌchal xjoskꞌileb saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Abanan li ti̱c xchꞌo̱l cau cua̱nk saꞌ lix pa̱ba̱l ut xban nak ti̱c xchꞌo̱l, cauhak rib. Ut la̱ex li yo̱quex chi a̱tinac cuiqꞌuin, yalomak cuiꞌchic a̱tinac cui la̱ex nequecꞌoxla nak cuan e̱naꞌleb. Abanan la̱in ninnau nak ma̱ jun e̱re cuan xnaꞌleb. Yo̱ chi osocꞌ lin yuꞌam. Ut li cꞌaꞌru quincꞌu̱b ru ut li cꞌaꞌru quicuaj xba̱nunquil incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k tinba̱nu. La̱in ninnau nak osocꞌ yo̱quin, usta la̱ex nequeye nak ta̱numekꞌ li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal. Abanan la̱in ninnau nak moco ya̱l ta. Li cꞌaꞌru nacuoybeni la̱in, aꞌan li ca̱mc re nak naru tinhila̱nk saꞌ li naꞌajej li kꞌojyi̱n ru. La̱in ninye nak lix naꞌajeb li camenak, aꞌan chanchan lin yucuaꞌ ut eb li motzoꞌ, aꞌan chanchan lin naꞌ ut eb li cui̱tzꞌin. ¿Ma cuan ta biꞌ cꞌaꞌru nacuoybeni? ¿Ma toj ta̱cua̱nk ta biꞌ xsahil inchꞌo̱l? ¿Ma tincꞌam ta biꞌ chicuix li sahil chꞌo̱lej nak tinca̱mk? ¿Ma toxic ta biꞌ chi hila̱nc cuochben saꞌ li poks? chan laj Job. Quichakꞌoc laj Bildad, Súa xtenamit, ut quixye re laj Job: —¿Jokꞌe ta̱canab a̱tinac? Cui la̱at ta̱canab a̱cuib chirabinquil li cꞌaꞌru nakaye, ma̱re ta̱ru̱k toa̱tinak a̱cuiqꞌuin. ¿Cꞌaꞌut nak nacaye nak la̱o chanchano li xul? Ut, ¿cꞌaꞌut nak nacaye nak ma̱cꞌaꞌ kanaꞌleb? La̱at yo̱cat chixsachbal a̱cuib a̱junes xban a̱joskꞌil. ¿Ma ta̱cana̱k ta biꞌ chi ma̱cꞌaꞌ cristian li ruchichꞌochꞌ? Ut eb li sako̱nac, ¿ma teꞌxjal ta biꞌ xnaꞌajeb yal xban nak yo̱ a̱joskꞌil la̱at? Relic chi ya̱l nak li incꞌaꞌ us xnaꞌleb ma̱cꞌaꞌ chic cuan re ta̱cana̱k. Ta̱chupk lix xam saꞌ li rochoch. Ut kꞌojyi̱n chic cua̱nk cuiꞌ. Ma̱cꞌaꞌak chic cutan saꞌ li rochoch. Cau rib nak quicuan. Abanan x-osoꞌ lix metzꞌe̱u. Ut li incꞌaꞌ us li quixcꞌu̱b ru, aꞌan ajcuiꞌ li xtꞌanoc re. Li bar ta̱numekꞌ cuiꞌ, aran ta̱qꞌuehekꞌ junak li raꞌal. Ut saꞌ li raꞌal aꞌan ta̱tꞌanekꞌ. Ta̱qꞌuehekꞌ junak raꞌal saꞌ lix be ut ta̱tꞌanekꞌ chi saꞌ ut incꞌaꞌ chic ta̱e̱lk. Li raꞌal ta̱qꞌuehekꞌ chi mukmu saꞌ lix be ut nak ta̱numekꞌ aran, ta̱tꞌanekꞌ saꞌ li raꞌal. Yalak bar ta̱seꞌbesi̱k ut ta̱e̱lelik chi yo̱k xxiu. Ma̱cꞌaꞌ chic xmetzꞌe̱u xban nak incꞌaꞌ chic nacuaꞌac. Yo̱ chi osocꞌ xban li raylal li yo̱ chixcꞌulbal. Yo̱ chi kꞌa̱c lix tibel xban li xox. Ut yo̱ chi osocꞌ xban li tik. Chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱l, x-isi̱c saꞌ li rochoch. Ut aran raj cꞌojcꞌo xchꞌo̱l. Ut li xucuac yo̱ chi numta̱c saꞌ xbe̱n xban nak yo̱ chi cuulac xkꞌehil lix camic. Teꞌxqꞌue azufre saꞌ li rochoch ut teꞌxcꞌat. Chanchanak jun li cheꞌ nachakic lix xeꞌ ut nachakic ajcuiꞌ li rukꞌ. Ta̱osokꞌ ut ma̱ ani chic ta̱jultica̱nk re. Ut ma̱ ani chic ta̱patzꞌok re lix cꞌabaꞌ. Ta̱isi̱k saꞌ cutan ut ta̱cutekꞌ saꞌ kꞌojyi̱n. Ta̱isi̱k saꞌ li ruchichꞌochꞌ. Ma̱cꞌaꞌ chic ralal xcꞌajol ta̱cana̱k saꞌ lix tenamit. Ma̱ jun chic reheb ta̱cana̱k saꞌ ruchichꞌochꞌ. Eb li cuanqueb saꞌ li este li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe, teꞌxucuak xban li cꞌaꞌru quixcꞌul li cui̱nk. Ut eb li cuanqueb saꞌ li oeste, li na-oc cuiꞌ li sakꞌe, teꞌsachk xchꞌo̱leb chirilbal li cꞌaꞌru quixcꞌul. Joꞌcaꞌin nak na-osoꞌ lix yuꞌameb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, eb li nequeꞌtzꞌekta̱nan re li Dios, chan laj Bildad. Quichakꞌoc laj Job ut quixye reheb: —¿Jokꞌe te̱canab inchꞌiꞌchꞌiꞌinquil? Ut, ¿jokꞌe te̱canab xqꞌuebal xrahil inchꞌo̱l riqꞌuin li a̱tin nequeye? Nabal sut ac xine̱hob. ¿Ma incꞌaꞌ nequexxuta̱nac nak niquine̱chꞌila chi joꞌcan? ¿Cꞌaꞌru te̱raj re la̱ex cui cuan inma̱c? La̱in tintojok re. Ma̱cuaꞌ la̱ex. La̱ex nequecꞌoxla nak nim e̱cuanquil chicuu la̱in. Ut nequeye nak cuan inma̱c. Joꞌcan nak yo̱quin chixcꞌulbal li raylal aꞌin. La̱in nacuaj te̱nau nak li Dios xqꞌuehoc re li raylal aꞌin saꞌ inbe̱n. Chanchan nak xinixqꞌue chi tꞌanecꞌ saꞌ li raꞌal. Japjo cue xban li raylal yo̱quin chixcꞌulbal. Ut ma̱ ani nasumen cue. Nintzꞌa̱ma intenkꞌanquil ut ma̱ ani natenkꞌan cue. Chanchan xram lin be chicuu re nak incꞌaꞌ tinnumekꞌ nak xqꞌue li raylal saꞌ inbe̱n. Ut chanchan nak xinixqꞌue saꞌ kꞌojyi̱n. Li Dios xrisi chicuu chixjunil li cꞌaꞌru cuan cue ut xrisi ajcuiꞌ inlokꞌal. Xinixcanab chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan cue. Xrisi chicuu chixjunil li cꞌaꞌru ninyoꞌoni. Xqꞌue li raylal aꞌin saꞌ inbe̱n li Dios xban nak yo̱ xjoskꞌil cuiqꞌuin. Yo̱ chixba̱nunquil cue joꞌ naxba̱nu reheb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Chanchan nak quixtakla chak lix qꞌuila soldado chi pletic cuiqꞌuin nak xqꞌue chixjunil li raylal saꞌ inbe̱n. Ut chanchan nak queꞌxsut li cuochoch li soldado. Eb lin comon incꞌaꞌ chic nequeꞌraj cuu. Ut eb li tzꞌakal cuami̱g xineꞌxcanab injunes. Chanchan incꞌaꞌ chic nequeꞌxnau cuu. Eb lin comon ut eb li cuami̱g xineꞌxcanab injunes. Eb li nequeꞌnaꞌoc cuu xinsach saꞌ xchꞌo̱leb. Ut eb li cuanqueb saꞌ li cuochoch xinsach saꞌ xchꞌo̱leb. Eb li mo̱s ixk chanchan nak jalanin chic nak niquineꞌril ut chanchan nak incꞌaꞌ chic nequeꞌxnau cuu. Nak ninbok lin mo̱s cui̱nk, incꞌaꞌ nachakꞌoc. Usta nintzꞌa̱ma chiru nak tinixtenkꞌa, incꞌaꞌ na-abin chicuu. Xban nak chuhin, li cuixakil incꞌaꞌ chic naraj cuu. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li cualal incꞌajol incꞌaꞌ chic nequeꞌraj cuilbal. Eb li cocꞌal xicꞌ chic niquineꞌril ut niquineꞌretzꞌu. Chixjunileb li tzꞌakal cuami̱g nak queꞌcuan niquineꞌxtzꞌekta̱na. La̱in nequebinra, abanan eb aꞌan xicꞌ chic niquineꞌril. Lin tzꞌu̱mal xletz rib chiru lin bakel xban nak xinbaker chi us. Ra sa aj chic nak yoꞌyo̱quin. La̱ex li tzꞌakal cuami̱g, ¿ma incꞌaꞌ naru te̱ril xtokꞌoba̱l cuu? Li Dios xqꞌuehoc re li raylal saꞌ inbe̱n. ¿Cꞌaꞌut nak la̱ex yo̱quex ajcuiꞌ chinrahobtesinquil joꞌ yo̱ li Dios cue? ¿Ma incꞌaꞌ tzꞌakal li raylal xeba̱nu cue? Us raj nak cuan ta junak tixtzꞌi̱ba raj li cua̱tin. Tixcanab raj chi tzꞌi̱banbil saꞌ junak hu. Us raj nak cuan ta junak tixjuch riqꞌuin chꞌi̱chꞌ chiru junak pec li cua̱tin re nak ta̱cana̱k chi tzꞌi̱banbil chiru li pec chi junelic. La̱in ninnau nak li nacoloc cue yoꞌyo. Ut ninnau nak aꞌan ta̱a̱tinak chicuix re incolbal arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱in ninnau nak aꞌan ta̱colok cue nak ta̱osokꞌ lin yuꞌam. Usta lin tibel ma̱cꞌaꞌak chic, la̱in ninnau nak tincuil ru li Dios chi tzꞌakal. La̱in tincuil ru chi tzꞌakal riqꞌuin xnakꞌ cuu. La̱in tzꞌakal tin-ilok re. Moco jalan ta chic usta ma̱cꞌaꞌak chic inmetzꞌe̱u. La̱ex li nequeye nak cuan inma̱c. La̱ex li nequesicꞌ xya̱lal chanru nak tine̱rahobtesi. Chexxucuak caꞌchꞌinak xban nak li Dios najoskꞌoꞌ riqꞌuineb li nequeꞌma̱cob. Ut naxqꞌue chixtojbal xma̱c li ani cuan xma̱c. La̱ex te̱qꞌue retal nak li Dios, aꞌan li narakoc a̱tin ut naxba̱nu saꞌ ti̱quilal, chan laj Job. Quichakꞌoc laj Zofar, Naamat xtenamit, ut quixye re laj Job: —At Job, li cꞌaꞌru nacaye naxqꞌue incꞌaꞌux. Joꞌcan nak anakcuan tinsume li cꞌaꞌru yo̱cat chixyebal. Riqꞌuin li cꞌaꞌru xaye nacuecꞌa nak xina̱hob. Abanan ninnau cꞌaꞌru tatinsume cuiꞌ. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nacanau nak chalen nak quiqꞌueheꞌ li cui̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ ac chꞌolchꞌo nak lix sahil xchꞌo̱leb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb moco najt ta nacuan? Junpa̱t ajcuiꞌ. Usta kꞌaxal nimak xcuanquil li cui̱nk ut usta nacuulac toj saꞌ choxa lix kꞌetkꞌetil, abanan ta̱osokꞌ. Ta̱osokꞌ joꞌ nak na-osoꞌ li tzꞌaj. Ut ma̱ ani chic ta̱naꞌok re bar cuan. Ta̱osokꞌ lix yuꞌam joꞌ jun li matcꞌ. Ta̱sachk joꞌ nak nasach saꞌ xchꞌo̱leb junak li visión. Ut ma̱ ani chic ta̱taꞌok re. Li ani queꞌnaꞌoc ru incꞌaꞌ chic teꞌril ru. Incꞌaꞌ chic teꞌril ru chi junaj cua xban nak incꞌaꞌ chic ta̱sukꞌi̱k saꞌ rochoch. Eb li ralal xcꞌajol teꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb chiruheb li nebaꞌ. Ut teꞌxkꞌaxtesi ajcuiꞌ re̱kaj li joꞌ qꞌuial xrelkꞌa lix yucuaꞌeb. Toj sa̱jak ut toj cauhak rib nak ta̱ca̱mk. Cꞌajoꞌ nak nacuulac chiru xba̱nunquil li ma̱usilal. Chanchan nak narecꞌa xsahil lix tzacae̱mk. Chanchan nak naxcanab caꞌchꞌinak saꞌ re, re nak ta̱recꞌa xsahil. Abanan nak nacuulac saꞌ xsaꞌ, nacꞌahoꞌ. Chanchan chic li veneno li naxqꞌue li cꞌantiꞌ. Nabal lix biomal quirelkꞌa chiru jalan. Abanan ta̱isi̱k chiru xban li Ka̱cuaꞌ. Xjunes tixcamsi rib riqꞌuin li ma̱usilal tixba̱nu. Chanchan nak yo̱ chirucꞌbal li veneno li naxqꞌue li cꞌantiꞌ. Nabal li cꞌaꞌru re cuan, abanan incꞌaꞌ tixyal xsahil. Incꞌaꞌ chic tixyal li sahil echej li ta̱e̱lk chi nabal saꞌ lix chꞌochꞌ. Chixjunil li quixtrabaji incꞌaꞌ tixyal xsahil xban nak tento nak tixqꞌue re̱kaj li cꞌaꞌru quixmakꞌ chiru jalan. Quixrahobtesiheb li nebaꞌ ut quixmakꞌ chiruheb li cꞌaꞌru cuan reheb. Quixmakꞌ chiruheb li rochocheb incꞌaꞌ quixcꞌanjela. Incꞌaꞌ natzꞌakloc re li joꞌ qꞌuial cuan re. Toj naraj cuiꞌchic nabal xtzꞌakob. Ma̱ ani naxcol rib chiru. Ut moco najt ta ta̱cua̱nk lix biomal. Nak ac cuan cꞌaꞌru re chi nabal, ta̱cha̱lk li raylal saꞌ xbe̱n ut kꞌaxal ra tixcꞌul saꞌ rukꞌeb li incꞌaꞌ useb. Nak ac cuan chic nabal li cꞌaꞌru re, li Dios tixcꞌutbesi lix joskꞌil chiru ut tixqꞌue chixtojbal lix ma̱c. Usta tixyal e̱lelic chiru li raylal jun, aꞌ chic li raylal jun chic ta̱taꞌok re. Chanchan nak tixyal e̱lelic chiru li chꞌi̱chꞌ ut aꞌ chic li tzimaj ta̱taꞌok re. Chanchan nak ta̱numekꞌ li tzimaj saꞌ lix tibel. Ut li ruꞌuj toxi-e̱lk jun pacꞌal. Cꞌajoꞌ nak ta̱xucuak. Chanchan saꞌ kꞌojyi̱n ta̱cana̱k xban nak ma̱cꞌaꞌak chic cuan re. Ta̱sachk ban chixjunil lix biomal. Riqꞌuin xam taklanbil xban li Dios ta̱cꞌatekꞌ rochben chixjunil li cꞌaꞌru cuan re. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌjitok chirix ut li Dios tixye nak cuan xma̱c. Chixjunil lix biomal cuan ta̱osokꞌ nak li Dios tixcꞌutbesi lix joskꞌil chiru. Li Dios quixye nak joꞌcan teꞌxcꞌul li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ac yebil nak joꞌcan teꞌxcꞌul, chan laj Zofar. Quichakꞌoc laj Job ut quixye: —Cherabihak li oc cue chixyebal. Cui la̱ex te̱rabi li cꞌaꞌru tinye, ta̱cꞌojla̱k inchꞌo̱l. Checuyak rabinquil li cꞌaꞌru tinye. Ut chirix aꞌan chexseꞌek cui joꞌcan te̱raj la̱ex. La̱in moco riqꞌuin cui̱nk ta yo̱quin chi pletic. Cuan xya̱lal nak ra saꞌ inchꞌo̱l. Qꞌuehomak retal li oc cue chixyebal ut mem texcana̱k xban e̱xiu. Cꞌajoꞌ nak ninxucuac nak nin-oc chi cꞌoxlac chirix li cꞌaꞌru yo̱quin chixcꞌulbal. Nasicsot intibel nacana. ¿Cꞌaꞌut nak eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb najt nequeꞌcuan saꞌ ruchichꞌochꞌ? ¿Cꞌaꞌut nak cuanqueb xcuanquil ut toj nequeꞌti̱x? Toj nequeꞌril chi qꞌui̱c li ralal xcꞌajoleb chi sa saꞌ xchꞌo̱leb ut ma̱cꞌaꞌ nachꞌiꞌchꞌiꞌin reheb. Eb aꞌan sa cuanqueb. Ma̱cꞌaꞌ naseꞌbesin reheb saꞌ li rochocheb. Ut li Dios incꞌaꞌ naxqꞌue raylal saꞌ xbe̱neb. Eb lix queto̱mk nequeꞌcuan nabal li ral chi ma̱cꞌaꞌ chꞌaꞌajquilal. Ut eb li ralal xcꞌajol nequeꞌpiscꞌoc chi batzꞌu̱nc xban xsahileb saꞌ xchꞌo̱leb. Chanchaneb li cocꞌ ral li carner. Nak yo̱ chi ecꞌa̱nc li tambor, li xo̱lb ut li arpa, cꞌajoꞌ xsahil saꞌ xchꞌo̱leb nak nequeꞌxajoc. Nak cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ cuanqueb nabal cꞌaꞌru reheb. Ut nak nequeꞌcam incꞌaꞌ nequeꞌcꞌuluc raylal. Ut nequeꞌxye re li Dios, “Canabo kajunes. ¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj kiqꞌuin la̱at? La̱o incꞌaꞌ nakaj xnaubal cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. ¿Ani ta biꞌ li nimajcual Dios nak tocꞌanjelak chiru? ¿Cꞌaꞌ ta biꞌ ru takara nak yo̱ko chi tijoc chiru?” chanqueb. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxcꞌoxla nak saꞌ rukꞌeb cuan chixjunil. Abanan la̱in ma̱ jaruj naru tincꞌoxla chi joꞌcan. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, ¿ma xmakꞌeꞌ ta biꞌ jun sutak chiruheb lix biomal? ¿Ma ac xeꞌxcꞌul ta biꞌ jun sutak li raylal joꞌ yo̱quin chixcꞌulbal la̱in? Ut, ¿ma ac xcꞌut ta biꞌ jun sutak lix joskꞌil li Dios chiruheb? ¿Ma xeꞌchaꞌchaꞌi̱c ta biꞌ jun sutak ruheb aꞌan joꞌ nak nacꞌameꞌ li qꞌuim xban li ikꞌ malaj ut joꞌ nak nacꞌameꞌ lix mokoj li ixim xban li ikꞌ li naxsuti rib? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequeꞌxye nak aꞌan eb li alal cꞌajolbej nequeꞌtojoc re li ma̱c li nequeꞌxba̱nu li naꞌbej yucuaꞌbej? Abanan la̱in ninye nak incꞌaꞌ. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb tento nak teꞌxtoj xma̱queb re nak teꞌrecꞌa xrahil li incꞌaꞌ us nequeꞌxba̱nu. Tento nak eb aꞌan teꞌcꞌuluk re lix tojbal rix lix ma̱queb. Tento nak li nimajcual Dios tixcꞌutbesi lix joskꞌil chiruheb. ¿Cꞌaꞌ ta biꞌ ru teꞌraj re li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul li ralal xcꞌajol mokon nak acak xeꞌcam eb aꞌan? ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱ru̱k ta̱yehok re li Dios li cꞌaꞌru tixba̱nu? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan narakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb xcuanquil? Cuanqueb li saheb saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li cꞌaꞌru cuan reheb. Abanan chanchan toj sa̱jeb nak nequeꞌcam. Cuan chi nabal cꞌaꞌru reheb ut cauheb. Abanan cuanqueb ajcuiꞌ junes rahil chꞌo̱lej nequeꞌxcꞌul. Ut nequeꞌcam chi incꞌaꞌ nequeꞌxyal cua̱nc chi saheb saꞌ xchꞌo̱leb. Abanan nak ac camenakeb chic, nequeꞌmotzoꞌin. Juntakꞌe̱t nequeꞌcana. La̱in ninnau cꞌaꞌru nequecꞌoxla chicuix. Ninnau nak nequecꞌoxla cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ us chicuix. Ninnau nak nequeye chi ribil e̱rib, “¿Cꞌaꞌru xcꞌul li rochoch li cui̱nk aꞌan? Ut, ¿cꞌaꞌru xcꞌul li cui̱nk aꞌan, li incꞌaꞌ us xnaꞌleb?” chanquex. ¿Ma incꞌaꞌ nequexpatzꞌoc riqꞌuineb li cristian li nequeꞌviajic? ¿Ma incꞌaꞌ e̱rabiom li cꞌaꞌru nequeꞌxye? Nak najoskꞌoꞌ li Dios, naxqꞌue chak li raylal saꞌ xbe̱neb li cristian. Abanan eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ma̱cꞌaꞌ nequeꞌxcꞌul. ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱ru̱k ta̱yehok reheb nak incꞌaꞌ us li yo̱queb chixba̱nunquil? Ut, ¿ma cuan ta biꞌ junak ta̱ru̱k ta̱qꞌuehok reheb chixtojbal rix lix ma̱queb? Ut nak nequeꞌcam nequeꞌyoꞌle̱c ut chirix aꞌan nequeꞌcꞌameꞌ chi mukecꞌ. Nabaleb nequeꞌxic chi mukuc. Cuan nequeꞌxic chiru ut cuan nequeꞌxic chirix. Ut nequeꞌxcꞌacꞌale nak ac cuanqueb saꞌ li mukleba̱l. Ut aran teꞌcana̱k chi hila̱nc saꞌ chꞌochꞌ. Xma̱cꞌaꞌil le̱ naꞌleb nak nequexchal chixcꞌojobanquil inchꞌo̱l riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeye xban nak chixjunil li cꞌaꞌru nequeye yal ticꞌtiꞌ, chan laj Job. Quichakꞌoc laj Elifaz, Temán xtenamit, ut quixye: —¿Ma ta̱cꞌanjelak ta biꞌ chiru li Dios li cui̱nk li kꞌaxal cuan xnaꞌleb? ¿Ma sahak ta biꞌ saꞌ xchꞌo̱l li nimajcual Dios nak la̱at ti̱cak la̱ chꞌo̱l? ¿Cꞌaꞌ ta biꞌ ru tixra nak cha̱bilak la̱ naꞌleb? ¿Ma xban ta biꞌ nak nacaxucua ru li Dios nak xqꞌue li raylal aꞌin saꞌ a̱be̱n? ¿Ma xban ta biꞌ nak yo̱cat chi cꞌanjelac chiru nak yo̱ cha̱kꞌusbal? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ xban nak xnumta li ma̱usilal xaba̱nu? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ xban nak xnumta la̱ ma̱c? La̱at nacapatzꞌ li prenda reheb la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin li xaqꞌueheb xtoꞌ. Ut nacamakꞌ lix tꞌicreb chiruheb ut nacacanabeb chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan reheb. La̱at incꞌaꞌ xaqꞌueheb rucꞌa li teꞌchakik re. Ut incꞌaꞌ xaqꞌueheb xcua li teꞌtzꞌoca̱k. La̱at xacꞌoxla nak cuan a̱lokꞌal ut kꞌaxal nim a̱cuanquil. Ut xacꞌoxla nak saꞌ a̱cuukꞌ cuan chixjunil. Eb li xma̱lcaꞌan incꞌaꞌ nacaqꞌueheb cꞌaꞌru reheb. Ut eb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌ xyucuaꞌ nacarahobtesiheb. Joꞌcan nak anakcuan yo̱cat chixcꞌulbal li raylal aꞌin. Ut cꞌajoꞌ nak na-oc a̱xiu xban. Chanchan chic saꞌ kꞌojyi̱n cuancat xban li raylal. Ut chanchan nak yo̱cat chi subu̱nc saꞌ li haꞌ nak yo̱cat chi osocꞌ xban li raylal. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li Dios li cuan saꞌ choxa li kꞌaxal nim xcuanquil? Eb li chahim chiru choxa cuanqueb. Abanan aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil chiruheb aꞌan. ¿Chanru nak ta̱ye la̱at nak li Dios incꞌaꞌ naxqꞌue retal li cꞌaꞌru na-uxman? La̱at nacacꞌoxla nak li Dios incꞌaꞌ naril li ma̱c li na-uxman chi mukmu. La̱at nacacꞌoxla nak li chok naramoc re chiru li Dios xnaubal li ma̱c li na-uxman. Abanan li Dios cuan yalak bar ut naxnau chixjunil li cꞌaꞌru na-uxman. ¿Ma toj ta̱cuaj xba̱nunquil li incꞌaꞌ us li queꞌxba̱nu chak li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb? Eb aꞌan ticto queꞌcam chi toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil. Chanchan nimaꞌ quicꞌamoc reheb nak queꞌosoꞌ. Ut nequeꞌxye re li Dios, “Canabo kajunes. ¿Cꞌaꞌru toa̱tenkꞌa cuiꞌ la̱at? Cuan chixjunil li cꞌaꞌru ke,” chanqueb re li nimajcual Dios. ¿Cꞌaꞌut nak nequeꞌxye chi joꞌcan? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li Dios xqꞌuehoc reheb chixjunil lix biomaleb? La̱in incꞌaꞌ nintau ru cꞌaꞌut nak nequeꞌxye chi joꞌcan. Ut eb li ti̱queb xchꞌo̱l, nak teꞌril li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul, teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Ut eb li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c teꞌxseꞌe. Ut teꞌxye, “Anakcuan xeꞌsach ruheb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. X-osoꞌ chixjunil li cꞌaꞌru reheb xban li xam.” Cꞌam cuiꞌchic a̱cuib saꞌ usilal riqꞌuin li nimajcual Dios. Cui ta̱ba̱nu chi joꞌcan tatrosobtesi cuiꞌchic ut tatcua̱nk cuiꞌchic saꞌ sahil chꞌo̱lejil. Canab a̱cuib re nak li Dios tixcꞌut lix ya̱lal cha̱cuu. Ut qꞌue saꞌ a̱chꞌo̱l lix chakꞌrab. Cui tatsukꞌi̱k cuiꞌchic riqꞌuin li nimajcual Dios, ut ta̱cubsi a̱cuib chiru, aꞌan tatrosobtesi ut ta̱risi li rahil chꞌo̱lej li cuancat cuiꞌ. Canab xcꞌoxlanquil li oro li kꞌaxal chꞌinaꞌus. Chanchanak chic li chꞌochꞌ ut li pec li cuan saꞌ li nimaꞌ. Aꞌ chic li nimajcual Dios ta̱colok a̱cue. Aꞌanak chic li kꞌaxal lokꞌ cha̱cuu. Aꞌanak chic re̱kaj la̱ oro ut la̱ plata. Aꞌan chic ta̱qꞌuehok xsahil a̱chꞌo̱l ut aꞌan ta̱cꞌojoba̱nk a̱chꞌo̱l. Aꞌan tixqꞌue li cꞌaꞌru ta̱tzꞌa̱ma chiru. Ut la̱at ta̱qꞌue re li cꞌaꞌru ta̱yechiꞌi re. Li cꞌaꞌru ta̱cꞌu̱b ru, us ta̱e̱lk cha̱cuu. Us tat-e̱lk riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru ta̱ba̱nu, xban nak li Dios naxcubsi xcuanquil li ani naxnimobresi rib ut naxcoleb li cubenak xcuanquileb. Aꞌan ta̱colok a̱cue cui ma̱cꞌaꞌ a̱ma̱c. Aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk a̱cue cui cuancat saꞌ ti̱quilal, chan laj Elifaz. Quichakꞌoc laj Job ut quixye: —Anakcuan oc cuiꞌchic cue chi a̱tinac chi ra saꞌ inchꞌo̱l xban nak kꞌaxal cuiꞌchic ra yo̱ chixba̱nunquil cue li Ka̱cuaꞌ Dios. Us raj ninnau ta bar tintau. Tinxic raj chi a̱tinac riqꞌuin saꞌ lix naꞌaj. Tinye raj re nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c xban nak cuan a̱tin re naru tincol cuiꞌ cuib. Tinnau raj cꞌaꞌru tinixsume cuiꞌ. La̱in nacuaj xnaubal cꞌaꞌru tixye. La̱in ninnau nak aꞌan kꞌaxal nim xcuanquil. Abanan moco xban ta nak nim xcuanquil nak incꞌaꞌ ta̱rabi li cꞌaꞌru tintzꞌa̱ma chiru. Nak tina̱tinak riqꞌuin tixqꞌue retal nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c ut tinrisi raj libre chi junaj cua. La̱in ninxic saꞌ li este li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe chixsicꞌbal li Dios, abanan incꞌaꞌ nintau aran. Ut ninxic saꞌ li oeste li na-oc cuiꞌ li sakꞌe, ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ nintau. Nak ninxic saꞌ li norte incꞌaꞌ nintau. Ut nak ninxic saꞌ li sur, incꞌaꞌ ajcuiꞌ nintau. Ma̱ bar nintau li Dios. Abanan aꞌan naxnau chixjunil li cꞌaꞌru ninba̱nu. Nak naxyal rix lin pa̱ba̱l, naril nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Chanchan li tzꞌakal oro li ma̱cꞌaꞌ xtzꞌajnil. La̱in junelic ninba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan. Ut incꞌaꞌ xincanab xba̱nunquil li cꞌaꞌru quixcꞌut chicuu. La̱in incꞌaꞌ xincanab xba̱nunquil li naxye saꞌ lix chakꞌrab. Junelic ban xinba̱nu li kataklanquil xban. Aꞌan naxba̱nu li cꞌaꞌru naraj. Ma̱ ani naru nayehoc re nak incꞌaꞌ tixba̱nu. Aꞌan tixba̱nu cuiqꞌuin li cꞌaꞌru naraj. Ut cuan chic nabal cꞌaꞌak re ru tixba̱nu cui joꞌcan naraj aꞌan. Joꞌcan nak la̱in ninxucuac. Nak nincꞌoxlac chirix li cꞌaꞌru naxba̱nu, cꞌajoꞌ nak na-oc inxiu. Li Ka̱cuaꞌ xrocsi inxiu. Xiu xiu cuanquin xban li nimajcual Dios. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xinixqꞌue chi ca̱mc li Ka̱cuaꞌ? Cui ta xincam, incꞌaꞌ raj yo̱quin chixcꞌulbal li raylal aꞌin. ¿Cꞌaꞌut nak li nimajcual Dios incꞌaꞌ naxqꞌue retal li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ narakoc a̱tin chi junpa̱t re nak li nequeꞌpa̱ban re teꞌxqꞌue retal nak narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal? Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxjal li nuba̱l reheb li chꞌochꞌ ut nequeꞌrelkꞌa li carner re jalan re nak ta̱cua̱nk nabal reheb. Nequeꞌxmakꞌ lix bu̱reb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌ xyucuaꞌeb. Ut nequeꞌxcꞌam chi prenda lix bo̱yxeb li xma̱lcaꞌan. Incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue saꞌ ruheb li nebaꞌ ut incꞌaꞌ nequeꞌcuan saꞌ ti̱quilal riqꞌuineb. Eb li nebaꞌ nequeꞌxmuk ribeb chiruheb xban xxiuheb. Eb li nebaꞌ cau nequeꞌtrabajic re xsicꞌbal xtzacae̱mkeb li ralal xcꞌajol. Chanchaneb li bu̱r nak nequeꞌxsicꞌ xtzacae̱mkeb saꞌ li naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ cuan. Nequeꞌxic saꞌ racui̱mkeb jalan chixsicꞌbal li trigo re teꞌtzaca̱nk. Ut nequeꞌxsicꞌ lix uvas saꞌ xnaꞌajeb li racui̱mkeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Nak nequeꞌoc chi cua̱rc ma̱cꞌaꞌ riseb re teꞌxtzꞌap cuiꞌ ribeb. Ma̱cꞌaꞌ cuan reheb re teꞌxcol ribeb chiru li que. Nak nachal li hab saꞌ eb li tzu̱l, nequeꞌtꞌaka ut nequeꞌxic chi muhe̱nc rubel li ni̱nki pec re nak teꞌxcol rib chiru li hab. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxmakꞌ lix cꞌulaꞌaleb li xma̱lcaꞌan ut nequeꞌxcꞌam chi prenda xban nak cuan xcꞌaseb. Eb li nebaꞌ incꞌaꞌ tzꞌakal li rakꞌeb ut teꞌtzꞌoca̱k nak yo̱queb chixsicꞌbal ru li racui̱mkeb li cuanqueb cuiꞌ xcꞌas. Yo̱queb chixyatzꞌbal li aceite oliva saꞌ li molino ut yo̱queb chixyatzꞌbal li uvas. Teꞌchakik reheb, abanan ma̱ ani naqꞌuehoc bayak rucꞌaheb. Saꞌ li tenamit yo̱queb chi a̱canac li rahobtesinbileb. Yo̱queb chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquil li ca̱mqueb re. Abanan li Dios incꞌaꞌ narabi lix tijeb. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb xicꞌ nequeꞌril li cutan. Incꞌaꞌ nequeꞌraj e̱lc chi cutan xban nak xicꞌ nequeꞌril li us. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb aj camsineleb. Nak toj ma̱jiꞌ nasake̱u, nequeꞌxic chixcamsinquileb li nebaꞌ. Ut nak na-oc li kꞌojyi̱n, nequeꞌoc chi elkꞌac. Ut eb li nequeꞌmuxuc caxa̱r chi kꞌek nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌraj. Nequeꞌxmuk ribeb re nak ma̱ ani ta̱ilok reheb ut nequeꞌxye, “Cui takamuk kib, ma̱ ani ta̱ilok ke,” chanqueb. Eb laj e̱lkꞌ nequeꞌoc saꞌ eb li cab chi elkꞌac chiru kꞌojyi̱n ut chi cutan nequeꞌxtzꞌap rib saꞌ rochocheb. Ma̱ bar nequeꞌel chi cutan. Eb aꞌan nequeꞌxucuac chi e̱lc chi cutan xban nak nequeꞌxcꞌoxla nak teꞌchapekꞌ. Joꞌcan nak chiru kꞌojyi̱n nequeꞌel chi ma̱cꞌaꞌeb xxiu xban nak nequeꞌxnau nak ma̱ ani ta̱ilok reheb. (Laj Zofar quixye:) —Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌosoꞌ. Chanchan nak nequeꞌcꞌameꞌ xban li rok li haꞌ. Ut eb lix chꞌochꞌ tzꞌekta̱nanbil ut ma̱ ani chic nequeꞌcꞌanjelan re lix naꞌaj lix uvas. Eb laj ma̱c teꞌosokꞌ saꞌ junpa̱t joꞌ nak nahaꞌoꞌ li hielo xban xtikcual li sakꞌehil. Ut incꞌaꞌ chic teꞌcꞌoxla̱k xban lix naꞌeb. Teꞌmotzoꞌi̱nk. Ma̱ ani chic ta̱patzꞌok reheb. Teꞌosokꞌ joꞌ nak nakꞌa li cheꞌ. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxrahobtesi li ixk li incꞌaꞌ nequeꞌqꞌuiresin ut ma̱ jun sut nequeꞌxtenkꞌaheb li xma̱lcaꞌan. Abanan li Dios ta̱risiheb lix cuanquileb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Nak aꞌan nachal xjoskꞌil, ma̱ ani naru naxcol rib chiru. Li Dios naxcanabeb chi cua̱nc chi ma̱cꞌaꞌeb xcꞌaꞌux. Abanan yo̱ chixqꞌuebal retal li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Eb li biom incꞌaꞌ najt nacuan lix lokꞌaleb. Junpa̱t nequeꞌosoꞌ joꞌ nak nequeꞌosoꞌ li jun chꞌol chic. Ta̱sachekꞌ ruheb joꞌ nak nayoqꞌueꞌ li rok li trigo. ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱ru̱k ta̱yehok cue nak incꞌaꞌ ya̱l li yo̱quin chixyebal? Cui cuan junak ta̱yehok nak ticꞌtiꞌ li yo̱quin chixyebal, xyehak cue anakcuan.— Laj Bildad, Súa xtenamit, quichakꞌoc ut quixye reheb: —Li nimajcual Dios, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil ut xucuajel ru. Naxqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal li cuanqueb saꞌ choxa. Lix soldado, aꞌaneb li qꞌuila okꞌob chi ángel. Ut lix cutan saken, aꞌan li nacutanobresin reheb chixjunileb. ¿Chanru nak tixti̱cobresi xchꞌo̱l junak cui̱nk chiru aꞌan nak nequecꞌoxla la̱ex? Ut, ¿chanru nak tzꞌakalak re ru lix yuꞌam li cui̱nk li nayoꞌla saꞌ ruchichꞌochꞌ? Li po nalemtzꞌun, joꞌ eb ajcuiꞌ li chahim. Abanan incꞌaꞌ nequeꞌxtau lix lokꞌal li Dios. Cui eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxtau xlokꞌal li Dios, ¿ma tojaꞌ ta chic li cui̱nk tixtau xlokꞌal li Dios? Aꞌan saꞌ ruchichꞌochꞌ quiyoꞌla. Chanchan li motzoꞌ, chan laj Bildad. Quichakꞌoc laj Job ut quixye re: —¿Ma joꞌcaꞌin nak nacatenkꞌaheb li incꞌaꞌ chic nequeꞌxcuy? ¿Ma joꞌcaꞌin nak nacacoleb li ma̱cꞌaꞌeb chic xmetzꞌe̱u? La̱at xacꞌoxla nak nacanau xqꞌuebal xnaꞌleb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. ¿Ani yo̱ chi tenkꞌa̱nc a̱cue chixyebal li cꞌaꞌru yo̱cat chixyebal? Ut, ¿cꞌaꞌru chi musikꞌil yo̱ chi yehoc a̱cue nak ta̱ye chi joꞌcan?— (Laj Bildad quixye:) —Eb li camenak nequeꞌsicsot xban xxiuheb saꞌ lix naꞌajeb li cuan rubel li haꞌ rubel li ruchichꞌochꞌ. Lix naꞌajeb li camenak moco mukmu ta nak cuan chiru li Dios. Chiru aꞌan ma̱cꞌaꞌ mukmu. Li Dios quixyi̱b li choxa saꞌ xnaꞌaj chi ma̱cꞌaꞌ nachapoc re. Joꞌcan ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ. Quixyi̱b saꞌ xnaꞌaj chi ma̱cꞌaꞌ nacu̱tun re. Aꞌan naxram li haꞌ riqꞌuin li chok. Ut li chok naxcuy li ra̱lal. Aꞌan naxtzꞌap ru li po riqꞌuin li chok. Aꞌan quixjach li haꞌ riqꞌuin li chꞌochꞌ ut quixjach ajcuiꞌ li cutan riqꞌuin li kꞌojyi̱n. Nak naa̱tinac li Ka̱cuaꞌ, eb li tzu̱l li nacu̱tun re li choxa nequeꞌecꞌan saꞌ lix naꞌajeb xbaneb xxiu chiru. Riqꞌuin lix cuanquil quixye re li palau nak tixcanab ecꞌa̱nc. Xban nak cuan xnaꞌleb naxqꞌue chi tukla̱c ru li palau. Yal riqꞌuin lix musikꞌ quixyi̱b lix sahob ru li choxa. Ut riqꞌuin li rukꞌ quixyi̱b li cꞌantiꞌ li kꞌaxal se̱b xchꞌo̱l chixba̱nunquil li ma̱usilal. Kꞌaxal nim xcuanquil li Dios. Li cꞌaꞌru quixba̱nu riqꞌuin lix cuanquil yo̱co chirilbal anakcuan. Abanan yal caꞌchꞌin ajcuiꞌ naxcꞌut chiku. Toj cuan cuiꞌchic nabal toj ma̱jiꞌ naxcꞌutbesi chiku. La̱o ma̱ jokꞌe takatau ru lix nimal lix cuanquilal.— Laj Job qui-oc cuiꞌchic chi a̱tinac ut quixye: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li yoꞌyo̱quil Dios, li incꞌaꞌ narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal saꞌ inbe̱n, la̱in ninye nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Ninye aꞌin saꞌ xcꞌabaꞌ li nimajcual Dios li yo̱ chi ba̱nu̱nc raylal cue. Joꞌ najtil chic tixqꞌue inyuꞌam li Dios, la̱in ma̱ jokꞌe tinye ticꞌtiꞌ. Ut incꞌaꞌ tinyoꞌoba̱nk a̱tin. Joꞌ najtil chic yoꞌyo̱kin saꞌ ruchichꞌochꞌ incꞌaꞌ tinye nak ya̱l li yo̱quex chixyebal. La̱in junelic tinye nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c. La̱in incꞌaꞌ tincanab xyebal nak ti̱c inchꞌo̱l xban nak ma̱cꞌaꞌ junak ma̱usilal xinba̱nu chak ta̱xuta̱nobresi̱nk ta cue. Cheꞌqꞌuehekꞌ ta chixtojbal lix ma̱queb chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc cue joꞌ nak teꞌxtoj xma̱queb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. ¿Ma cuan ta biꞌ cꞌaꞌru teꞌxyoꞌoni li incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla li Dios? ¿Cꞌaꞌ ta cuiꞌ ru teꞌxcol cuiꞌ ribeb nak li Dios ta̱risi lix yuꞌameb? ¿Ma ta̱rabi ta biꞌ li Dios nak teꞌtijok chiru nak ta̱cha̱lk li chꞌaꞌajquilal saꞌ xbe̱neb? ¿Ma ta̱cꞌojla̱k ta biꞌ xchꞌo̱leb riqꞌuin li nimajcual Dios nak teꞌtijok? Ut, ¿ma rajlal ta biꞌ nequeꞌtijoc chiru li Dios? La̱in tincꞌut che̱ru lix nimajcual cuanquilal li Dios. Ut incꞌaꞌ tinmuk che̱ru li cꞌaꞌru naxba̱nu. Cui la̱ex ac xeril li cꞌaꞌru naxba̱nu, ¿cꞌaꞌut nak nequeye a̱tin ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ? chan laj Job. (Laj Zofar quixye:) —Li nimajcual Dios tixqꞌue li tojbal ma̱c saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, li nequeꞌrahobtesin. Usta nabalakeb li ralal, eb aꞌan teꞌca̱mk saꞌ li ple̱t. Ut eb lix cocꞌal incꞌaꞌ ta̱tzꞌaklok lix tzacae̱mkeb. Ut eb li incꞌaꞌ teꞌca̱mk xban xtzꞌocajiqueb, caki yajel ta̱camsi̱nk reheb. Ut eb li xma̱lcaꞌan incꞌaꞌ teꞌya̱bak xban xcamic lix be̱lomeb. Usta li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb cuan chi nabal xtumineb joꞌ li poks, ut usta cuan nabal li rakꞌeb, abanan, eb aꞌan incꞌaꞌ teꞌxqꞌue li rakꞌ chirixeb. Junak chic ti̱c xchꞌo̱l ta̱ocsi̱nk re li rakꞌ. Ut junak chic cha̱bil xnaꞌleb ta̱yalok xsahil lix tumin. Moco cha̱bil ta li rochocheb li teꞌxyi̱b li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Incꞌaꞌ najt tixcuy. Chanchanak chic li chꞌina perpo̱quil cab. Sahak saꞌ xchꞌo̱leb nak teꞌyocla̱k chi cua̱rc usta caꞌaj chic li kꞌojyi̱n aꞌan teꞌcua̱rk aran. Nak teꞌajk ru, ma̱cꞌaꞌ chic cua̱nk reheb. Ut ta̱cha̱lk jun xxiuheb. Chanchan nak nachal li ca̱k-sut-ikꞌ chi kꞌek. Ta̱cha̱lk li cacuil ikꞌ li nachal saꞌ li este li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe ut tixtꞌan li rochocheb. Li Dios tixtakla chak li ikꞌ ut incꞌaꞌ ta̱ril xtokꞌoba̱l ruheb. Teꞌxyal raj chic e̱lelic chiru, abanan incꞌaꞌ chic teꞌru̱k. Ut eb li cristian teꞌxpokꞌpokꞌi li rukꞌeb chirilbal nak ta̱sachekꞌ ruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut yo̱keb chixxuxbanquil. Cuan naꞌajej bar nequeꞌxtau cuiꞌ li plata saꞌ chꞌochꞌ. Ut cuan ajcuiꞌ naꞌajej re xcꞌatbal li oro re nak ta̱e̱lk lix tzꞌajnil. Li chꞌi̱chꞌ na-isi̱c chak saꞌ li chꞌochꞌ ut cuan ajcuiꞌ li pec nequeꞌrisi cuiꞌ li kꞌan chꞌi̱chꞌ. Eb li cui̱nk incꞌaꞌ nequeꞌxucuac chi xic saꞌ li naꞌajej li kꞌaxal kꞌojyi̱n. Nequeꞌxic aran chixsicꞌbal li cha̱bil pec. Usta naru nequeꞌcam aran, abanan nequeꞌxic aran chixsicꞌbal li terto̱quil pec. Nequeꞌxbec li xni̱nkal jul rubel chꞌochꞌ saꞌ li naꞌajej ma̱ ani naru nacuan. Nequeꞌcube riqꞌuin cꞌa̱m saꞌ li naꞌajej aꞌan. Ut aran nequeꞌtrabajic xjuneseb. Saꞌ xbe̱n li chꞌochꞌ na-el li cꞌaꞌru natzacaman. Abanan rubel li chꞌochꞌ na-el li pec nalemtzꞌun joꞌ li xam. Rubel li chꞌochꞌ natauman li cha̱bil pec zafiro. Ut aran ajcuiꞌ natauman li oro. Ma̱ jun li cꞌuch chi moco li soꞌsol nequeꞌcuulac saꞌ li xni̱nkal jul aꞌan. Eb li joskꞌ aj xul incꞌaꞌ nequeꞌcuulac aran, chi moco eb li cakcoj. Eb li cui̱nk nequeꞌxjor li pec li kꞌaxal cau ut nequeꞌxbec li jul saꞌ eb li tzu̱l. Nequeꞌxbec li xni̱nkal jul saꞌ eb li pec ut aran nequeꞌxtau nabal pa̱y ru chi terto̱quil pec. Nequeꞌxsicꞌ chak li cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ na-ilman ru saꞌ li nayoꞌla cuiꞌ chak li nimaꞌ. Abanan, ¿ani aj iqꞌuin natauman li naꞌleb? Ut, ¿ani aj iqꞌuin nequeꞌxtau lix se̱bal xchꞌo̱leb? Li naꞌleb li naxqꞌue li Dios, aꞌan kꞌaxal terto xtzꞌak. Incꞌaꞌ naru xtaubal riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li naꞌleb incꞌaꞌ natauman saꞌ li palau usta nequeꞌxic chixsicꞌbal toj saꞌ xchamal. Incꞌaꞌ naru xlokꞌbal riqꞌuin oro, chi moco riqꞌuin li plata. Li cha̱bil naꞌleb kꞌaxal cuiꞌchic terto xtzꞌak chiru li cha̱bil oro li natauman saꞌ li naꞌajej Ofir. Ut kꞌaxal cuiꞌchic terto xtzꞌak chiru li cha̱bil pec ónice ut li terto̱quil pec zafiro. Li cha̱bil naꞌleb incꞌaꞌ naru xjuntakꞌe̱tanquil riqꞌuin li terto̱quil pec diamante. Incꞌaꞌ naru xjalbal riqꞌuin li oro li kꞌaxal cha̱bil. Li cha̱bil naꞌleb, aꞌan kꞌaxal terto xtzꞌak chiru li cha̱bil pec coral ut chiru li terto̱quil pec perla. Li cha̱bil naꞌleb, aꞌan kꞌaxal cha̱bil chiruheb chixjunil li terto̱quil pec. Incꞌaꞌ naru xjuntakꞌe̱tanquil riqꞌuin li cha̱bil pec topacio li natauman aran Etiopía, chi moco naru xlokꞌbal riqꞌuin li cha̱bil oro. ¿Bar takatau li naꞌleb aꞌin chi joꞌcanan? Ut, ¿bar takatau lix se̱bal li kachꞌo̱l? Li naꞌleb aꞌin mukmu chiruheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ ut mukmu ajcuiꞌ chiruheb li xul li nequeꞌrupupic. Lix naꞌajeb li camenak ut eb li camenak rabiomeb resil nak cuan li naꞌleb abanan incꞌaꞌ nequeꞌxnau bar natauman. Li Dios naxnau nak caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin aꞌan naru xtaubal li naꞌleb. Ut caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin aꞌan naru nakatau lix se̱bal li kachꞌo̱l. Aꞌan naril li cꞌaꞌru na-uxman saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Ut naxnau ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌan quibisoc re xcacuil li ikꞌ. Ut aꞌan ajcuiꞌ quibisoc re li xcacuil rok li haꞌ. Ut aꞌan ajcuiꞌ quixakaban re xcutanquil li habalkꞌe. Ut quixye ajcuiꞌ bar ta̱numekꞌ li ca̱k-sut-ikꞌ. Quixqꞌue retal nak li naꞌleb cuan xlokꞌal ut cuan xcꞌanjel. Aꞌan quixye nak us ut quixxakab xcuanquil. Ut quixye reheb li cristian, “Li ani cuan xnaꞌleb, aꞌan li nacꞌanjelac chicuu chi tzꞌakal. Ut li ani se̱b xchꞌo̱l, aꞌan li naxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal,” chan li Dios.— Laj Job quixye ajcuiꞌ reheb: —Us raj tinsukꞌi̱k ta cuiꞌchic saꞌ eb li cutan xeꞌnumeꞌ nak li Dios toj yo̱ chi iloc cue, nak li Dios toj yo̱ chixqꞌuebal innaꞌleb. Chanchan nak yo̱ chixcutanobresinquil lin be nak yo̱quin chi be̱c saꞌ kꞌojyi̱n. Kꞌaxal us raj chokꞌ cue nak tinsukꞌi̱k ta cuiꞌchic saꞌ insa̱jilal nak toj cuan chak nabal cꞌaꞌru cue, ut nak li Dios toj yo̱ chirilbal lin jun cablal, nak li nimajcual Dios toj cuan cuiqꞌuin ut eb li cualal incꞌajol toj cuanqueb saꞌ li cuochoch. Saꞌ eb li cutan aꞌan toj cuanqueb nabal li cuacax ut nabal li leche. Ut nabal li aceite na-el. Usta saꞌ xya̱nkeb li pec, na-el chi cha̱bil li cheꞌ olivo. Nak ninxic saꞌ li tenamit, la̱in ninchunla saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌrakoc a̱tin. Eb li toj sa̱jeb nequeꞌel saꞌ lin be nak ninnumeꞌ re xqꞌuebal inlokꞌal. Ut eb li ac che̱queb nequeꞌxakli re incꞌulbal. Ut eb li cuanqueb xcuanquil nequeꞌxcanab a̱tinac nak nequeꞌril cuu ut nequeꞌxcꞌut li rukꞌeb re nak incꞌaꞌ chic teꞌecꞌa̱nk li jun chꞌol. Eb li nequeꞌcꞌamoc be, usta ni̱nkeb xcuanquil, nequeꞌxcanab a̱tinac nak nin-oc saꞌ xya̱nkeb re xqꞌuebal inlokꞌal. Eb li cristian li nequeꞌabin re li cꞌaꞌru ninye, nequeꞌxye, “Us xak re”, chanqueb. Ut eb li ani nequeꞌiloc re li cꞌaꞌru ninba̱nu, cha̱bil nequeꞌxye chicuix. Queꞌxye chi joꞌcan xban nak la̱in nintenkꞌaheb li nebaꞌ li tenkꞌa̱c teꞌraj, ut nintenkꞌaheb ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌ xyucuaꞌ, li ma̱ ani natenkꞌan reheb. La̱in xintenkꞌaheb li cuanqueb saꞌ raylal, ut eb aꞌan nequeꞌxtzꞌa̱ma usilal saꞌ inbe̱n. Ut ninqꞌueheb ajcuiꞌ xsahil xchꞌo̱leb li xma̱lcaꞌan xban nak nintenkꞌaheb. Junelic xinba̱nu li ti̱quilal ut li cha̱bilal. Chanchan aj chic li cuakꞌ li ti̱quilal ninba̱nu junelic. La̱in junelic xintenkꞌaheb li mutzꞌ ut eb li ye̱k rok. Chanchanin chic li xnakꞌeb ru ut chanchanin chic li rokeb. Chanchanin chic lix yucuaꞌeb li nequeꞌraj tenkꞌa̱c. Ut la̱in ajcuiꞌ nincoloc reheb li jalaneb xtenamit. La̱in nacuisi xcuanquileb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ut nincoleb li tacuasinbileb chiruheb li nequeꞌrahobtesin reheb. La̱in nincꞌoxla saꞌ inchꞌo̱l ut ninye: Najt tincua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut nak ac ti̱xin chic tinca̱mk saꞌ li cuochoch. Cꞌajoꞌak xsahil saꞌ inchꞌo̱l. Chanchanakin jun to̱n li cheꞌ aubil chire li nimaꞌ. Ut li rukꞌ natꞌakresi̱c xban li xchuꞌque natꞌaneꞌ chi kꞌek. Junelic cha̱bil teꞌxye chicuix. Ut junelic cauhak cuib, chanquin saꞌ inchꞌo̱l. Eb aꞌan nequeꞌxcanab ribeb chirabinquil li cꞌaꞌru ninye nak ninqꞌueheb lix naꞌlebeb. Ma̱cꞌaꞌ nequeꞌxye chirix li cꞌaꞌru ninye xban nak eb aꞌan nequeꞌxnau nak ya̱l li ninye. Chanchan nak narucꞌ li haꞌ li chꞌochꞌ nak nequeꞌrabi li cua̱tin. Junelic yo̱queb chiroybeninquil nak tina̱tinak. Chanchan nak na-oybeni̱c li hab saꞌ li sakꞌehil. Nak raheb saꞌ xchꞌo̱l la̱in quinqꞌueheb xsahil xchꞌo̱leb ut xban nak sa saꞌ inchꞌo̱l, quinqꞌueheb xcacuilal xchꞌo̱leb. La̱in ninyehoc reheb cꞌaꞌru teꞌxba̱nu ut la̱in nincꞌamoc be chiruheb. Chanchanin jun li rey nacꞌamoc be chiruheb lix soldado. Nak raheb saꞌ xchꞌo̱l, la̱in nincꞌojobeb xchꞌo̱leb. Abanan anakcuan eb li toj sa̱jeb chicuu niquineꞌxseꞌe. Lix yucuaꞌeb aꞌan ma̱cuaꞌ raj xcꞌulubeb nak xeꞌcuan saꞌ xya̱nkeb lin tzꞌiꞌ li xeꞌiloc re lin queto̱mk. ¿Cꞌaꞌ ta raj ru x-oc cuiꞌ cue nak cauheb ta rib eb aꞌan? Eb aꞌan moco cauheb ta rib. Xban nak nebaꞌeb yo̱queb chi be̱c xjuneseb ut teꞌtzꞌoca̱k. Xjuneseb nequeꞌrisi ribeb ut nequeꞌxic chi cua̱nc saꞌ li chaki chꞌochꞌ bar ma̱cꞌaꞌ cuan. Nequeꞌxsicꞌ chak li cꞌahil pim saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut nequeꞌxsicꞌ ajcuiꞌ lix xeꞌ li palma re teꞌxtzaca. Nequeꞌisi̱c saꞌ xya̱nkeb li cristian ut chixjunileb japjo̱queb re chirixeb nak nequeꞌra̱linaheb. Chanchaneb chic laj e̱lkꞌ. Nequeꞌxic chi cua̱nc saꞌ eb li ochoch pec. Ut nequeꞌxbec li jul saꞌ eb li u̱l re teꞌcua̱nk. Nequeꞌxchꞌutub ribeb rubel li ni̱nki qꞌuix ut aran japjo̱queb re chi ya̱bac. Chanchaneb li xul li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xtzacae̱mkeb. Eb li cristian aꞌin ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ut moco xcꞌulubeb ta nak teꞌcua̱nk saꞌ eb li tenamit. Abanan anakcuan eb li ralal xcꞌajol niquineꞌxseꞌe ut niquineꞌxhob. Incꞌaꞌ nequeꞌraj jiloc cuiqꞌuin. Niquineꞌxtzꞌekta̱na ut nequeꞌxchu̱ba xnakꞌ cuu. Yo̱queb chixba̱nunquil cue chi joꞌcan xban nak li Dios xcubsi incuanquil nak xqꞌue raylal saꞌ inbe̱n. Moco niquineꞌxqꞌue ta chic saꞌ xnakꞌeb ru. Nequeꞌchal saꞌ nabalil ut nequeꞌxye nak cuan inma̱c. Nequeꞌraj xba̱nunquil raylal cue ut nequeꞌraj incamsinquil. Nequeꞌxram lin be re nak incꞌaꞌ tine̱lelik. Ut ma̱ ani nakꞌusuc reheb re nak teꞌxcanab xba̱nunquil raylal cue. Jun chaliqueb nak xeꞌchal chixjunileb chixba̱nunquil raylal cue. La̱in xiu xiu cuanquin. Ma̱cꞌaꞌ chic inlokꞌal. Chanchan nak xcꞌameꞌ xban ikꞌ. Ut x-osoꞌ lin biomal. Chanchan nak nanumeꞌ li chok. Incꞌaꞌ chic nincuy cua̱nc saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li raylal yo̱ chi numta̱c saꞌ inbe̱n. Lix may li raylal yo̱quin chixcꞌulbal nacuulac toj saꞌ inbakel. Ninnumsi li kꞌojyi̱n chi ra cuanquin. Li Dios xqꞌue li raylal saꞌ inbe̱n. Chanchan yo̱ chinchapbal chincux. Yo̱ chinchikꞌlenquil riqꞌuin li raylal aꞌin. Chanchan yo̱ chinquelonquil riqꞌuin li cuakꞌ. Chanchan xinixcut saꞌ li sulul. Ut chanchanin chic li poks malaj ut li cha. At inDios, yo̱quin chi tijoc cha̱cuu, abanan incꞌaꞌ niquina̱cuabi. Nintzꞌa̱ma intenkꞌanquil cha̱cuu abanan incꞌaꞌ niquina̱sume. Yo̱ a̱joskꞌil saꞌ inbe̱n. Ut cꞌajoꞌ nak yo̱cat chinrahobtesinquil. Osocꞌ cue xban li raylal. Chanchan nak yo̱ chincꞌambal li ikꞌ. Chanchan nak yo̱ chinchikꞌbenquil li ca̱k-sut-ikꞌ. La̱in ninnau nak la̱at ta̱cuaj tinca̱mk. Ninnau nak la̱at ta̱cuaj nak tinxic saꞌ li naꞌajej li teꞌxic cuiꞌ chixjunileb li nequeꞌcam. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ru̱k tintzꞌa̱ma intenkꞌanquil la̱in nak toj ma̱jiꞌ nincam? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ chic teꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil li ac xeꞌcam nak ac xasacheb ru? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xinya̱bac chirixeb li rahobtesinbileb? Ut, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ xrahoꞌ inchꞌo̱l chirixeb li tacuajenakeb xban raylal? Nak yo̱quin chiroybeninquil li us, xchal li raylal saꞌ inbe̱n. Nak yo̱quin chiroybeninquil nak us ta̱e̱lk chicuu chixjunil li xinba̱nu, xsach chicuu chixjunil. Cꞌajoꞌ nak narahoꞌ li cua̱m xban nak junes raylal nincꞌul. Junes rahil chꞌo̱lejil nincꞌul ut ma̱ bar nintau xsahil inchꞌo̱l. Ninxakab cuib chiruheb chixjunileb chixtzꞌa̱manquil intenkꞌanquil. Chanchanin chic laj xoj. Ut chanchanin chic li nimla xul avestruz. Yo̱ chi kꞌekocꞌ chixjunil li cuix. Ut cꞌajoꞌ li tik chicuix. Junxil nasahoꞌ inchꞌo̱l chirabinquil li arpa ut li xo̱lb. Abanan anakcuan junes xrahil inchꞌo̱l naxqꞌue. Laj Job quixye cuiꞌchic reheb li cui̱nk: —La̱in xinba̱nu li juramento nak incꞌaꞌ tinra ruheb li tukꞌ ixk. ¿Cꞌaꞌ ta biꞌ ru lix kꞌajca̱munquil li junju̱nk tixqꞌue li Dios saꞌ choxa? ¿Cꞌaꞌ ta biꞌ ru lix ma̱tan li cristian li tixqꞌue li Ka̱cuaꞌ? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ raj reheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal la̱in? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ naril li cꞌaꞌru ninba̱nu? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ yo̱ chixqꞌuebal cuetal? La̱in ma̱ jun sut xinba̱nu li incꞌaꞌ us chiru li Dios ut ma̱ jun sut xinbalakꞌi jalan. Chitzꞌilok taxak a̱tin li Dios saꞌ ti̱quilal chicuix re nak tixqꞌue retal nak ti̱c inchꞌo̱l. Cui la̱in xincanab xba̱nunquil li ti̱quilal, ut cui la̱in yo̱quin chixra̱bal ru li cꞌaꞌru re jalan, ut cui cuan cꞌaꞌak re ru cuiqꞌuin jalan aj e, cui joꞌcan lin naꞌleb, jalan chic chitzaca̱nk re ru li cuacui̱mk ut cheꞌxmichꞌak li cꞌaꞌru xcuau. Cui la̱in xincanab cuib chixbalakꞌi junak ixk, ut cui la̱in yo̱quin chixcꞌacꞌalenquil rixakil junak li cuech cablal re nak tinba̱nu ma̱usilal re, cui joꞌcan yo̱quin, chicꞌamekꞌ ta li cuixakil xban jalan cui̱nk. Ut aꞌ ta chic li cui̱nk aꞌan chiqueꞌekꞌ xcua xban li cuixakil. Cui ta la̱in xinba̱nu li ma̱usilal aꞌan, incꞌulub raj nak tineꞌxqꞌue chixtojbal inma̱c laj rakol a̱tin. Chanchanak raj li xam nak ta̱cha̱lk chixsachbal li cꞌaꞌru cuan. Ut tixsach raj ru chixjunil li cꞌaꞌru cue. Nak eb lin mo̱s xeꞌxpatzꞌ li cꞌaꞌru xeꞌraj cue, xincꞌu̱b riqꞌuineb saꞌ xya̱lal. Junelic xincuan saꞌ xya̱lal riqꞌuineb. Cui ta incꞌaꞌ xinba̱nu chi joꞌcan, ¿cꞌaꞌ raj ru tinsume cuiꞌ li Dios nak tixpatzꞌ cue? Ut, ¿cꞌaꞌ raj ru tincol cuiꞌ cuib chiru nak ta̱rakok a̱tin saꞌ inbe̱n? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li Dios quiyoꞌobtesin cue la̱in? Ut, ¿ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li Dios quiyoꞌobtesin reheb aꞌan? La̱in incꞌaꞌ xincanab xtenkꞌanquil li nebaꞌ li tenkꞌa̱c teꞌraj. Ut incꞌaꞌ xincanabeb li xma̱lcaꞌan chi ma̱cꞌaꞌeb xcua. La̱in incꞌaꞌ xincuaꞌac injunes. Junelic ban xinqꞌue xcuaheb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌ xyucuaꞌ. Chanchanin chic lix yucuaꞌeb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌ xyucuaꞌ xban nak xebintenkꞌa chalen saꞌ insa̱jilal. Ut junelic xintenkꞌaheb li xma̱lcaꞌan. Nak ninqꞌue retal junak ma̱cꞌaꞌ xtꞌicr re tixtzꞌap cuiꞌ rib, la̱in ninqꞌue re. Ut nak ninqꞌue retal nak li tacuajenakeb ma̱cꞌaꞌ rakꞌeb, la̱in ninqꞌue reheb. Usta incꞌaꞌ queꞌxbantioxi chicuu, abanan la̱in quinqꞌue rixeb lin carner reheb re teꞌxtzꞌap ribeb. Ma̱ jun sut xinba̱nu raylal reheb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌ xyucuaꞌ, usta ninnau nak naru nincol cuib chiruheb laj rakol a̱tin. Cui la̱in xinrahobtesiheb aꞌan, chitꞌanekꞌ lin tel ut chitokꞌekꞌ xbakel lin tel. La̱in incꞌaꞌ tinba̱nu li ma̱usilal aꞌan xban nak la̱in ma̱ jokꞌe tincuaj xcꞌulbal li tojba ma̱c li tixqꞌue li Dios saꞌ inbe̱n. La̱in incꞌaꞌ xinqꞌue inchꞌo̱l chirix li tumin. Ut incꞌaꞌ xincꞌojob inchꞌo̱l saꞌ xbe̱n li oro. La̱in incꞌaꞌ quisahoꞌ inchꞌo̱l nak nabal lin biomal cuan. Chi moco quisahoꞌ inchꞌo̱l nak nabal li cꞌaꞌru cue nintau. La̱in quinqꞌue retal nak li sakꞌe nalemtzꞌun. Ut quinqꞌue ajcuiꞌ retal xchꞌinaꞌusal li po chiru choxa. Abanan la̱in incꞌaꞌ xinlokꞌoniheb chi mukmu, chi moco xincuutzꞌ li cuukꞌ re xqꞌuebal xlokꞌal. Cui ta la̱in xinba̱nu li ma̱c aꞌan, incꞌulub raj nak tincꞌul xtojbal lin ma̱c xban nak xintzꞌekta̱na raj li Dios cuan saꞌ choxa. La̱in ma̱ jun sut xsahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak yo̱queb chixcꞌulbal raylal li xicꞌ nequeꞌiloc cue, chi moco xsahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak cuanqueb saꞌ chꞌaꞌajquilal. Ut ma̱ jun sut quinma̱cob riqꞌuin xtzꞌa̱manquil ma̱usilal saꞌ xbe̱neb, chi moco quinrahi nak teꞌca̱mk. Eb lin mo̱s nequeꞌxnau chi tzꞌakal nak junelic ninqꞌueheb xcuaheb li nequeꞌcuulac saꞌ cuochoch. Eb li cristian li yo̱queb chi viajic xinqꞌueheb rochochnal saꞌ li cuochoch. Ma̱ jun sut xincanabeb chi cua̱rc saꞌ be. La̱in ma̱ jun sut xinmuk lin ma̱c joꞌ nequeꞌxba̱nu li jun chꞌol chic. Ma̱ jun sut xincanab saꞌ inchꞌo̱l re nak ma̱ ani ta̱naꞌok re. La̱in incꞌaꞌ xinxucuac xban li cꞌaꞌru teꞌxye li cristian. Ma̱ jun sut xintzꞌap cuib saꞌ cuochoch chi ma̱cꞌaꞌ xinye yal xban inxiu nak tineꞌxtzꞌekta̱na. Us raj nak cuan ta ani ta̱abi̱nk re li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal. Cꞌojcꞌo inchꞌo̱l riqꞌuin li nimajcual Dios. Ninnau nak aꞌan tixye nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c, usta eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue teꞌxye nak cuan inma̱c. Cui ta ya̱l li yo̱queb chixyebal chicuix, la̱in tincꞌu̱luban raj saꞌ inbe̱n li cꞌaꞌru teꞌxye chicuix. Incꞌaꞌ raj tinxuta̱na̱k chixcꞌulbal. Chanchan nak cuan jun corona saꞌ injolom. Tina̱tinak riqꞌuin li Dios ut tinye re chixjunil li ninba̱nu. Tina̱tinak riqꞌuin chi ma̱cꞌaꞌ inxuta̱n. Ninnau nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c. La̱in ma̱ ani aj chꞌochꞌ nacuelkꞌa. Ut junelic xintojeb li xeꞌcꞌanjelan re li cuacui̱mk. La̱in incꞌaꞌ xcuelkꞌa ru li racui̱mk jalan, chi moco xincanabeb laj cꞌanjel chi ma̱cꞌaꞌ cuan reheb. Cui ta xinba̱nu chi joꞌcan, us raj nak ta̱mok li qꞌuix saꞌ lin chꞌochꞌ. Ut incꞌaꞌ chic ta̱mok li trigo. Chimok ta li yibru pim chiru ut incꞌaꞌ chic ta̱mok li cebada.— Riqꞌuin li a̱tin aꞌin, quirakeꞌ chi a̱tinac laj Job. Laj Eliú quixchꞌila laj JobEb li oxib chi cui̱nk queꞌxcanab a̱tinac nak queꞌxqꞌue retal nak laj Job cau xchꞌo̱l chixyebal nak ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Aran cuan jun li cui̱nk aj Eliú xcꞌabaꞌ. Aꞌan ralal laj Baraquel, Buz xtenamit. Aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Ram. Li cui̱nk aꞌan cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ saꞌ xbe̱n laj Job xban nak laj Job quixye nak ma̱cꞌaꞌ xma̱c ut yo̱ chixqꞌuebal saꞌ xbe̱n li Dios li raylal li yo̱ chixcꞌulbal. Ut quijoskꞌoꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li oxib chi cui̱nk xban nak incꞌaꞌ queꞌru xsumenquil li cꞌaꞌru quixye laj Job. Aꞌan incꞌaꞌ naraj nak teꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n li Dios li raylal li yo̱ chixcꞌulbal laj Job. Laj Eliú quiroybeni nak teꞌrakekꞌ chi a̱tinac riqꞌuin laj Job li oxib chi cui̱nk xban nak aꞌan li toj sa̱j chiruheb aꞌan. Quixqꞌue retal nak incꞌaꞌ chic queꞌxtau a̱tin re teꞌxsume cuiꞌ laj Job. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ. Quichakꞌoc laj Eliú, li ralal laj Baraquel, ut quixye reheb: —La̱in toj sa̱jin ut la̱ex ac che̱quex chicuu. Joꞌcan nak xincꞌoxlac chi a̱tinac. Xinxucuac chixyebal li cꞌaꞌru cuan saꞌ inchꞌo̱l. La̱in quinye saꞌ inchꞌo̱l: A̱tinakeb cuan li ac che̱queb. Eb aꞌan cuanqueb xnaꞌleb xban nak ac che̱queb. Relic chi ya̱l nak chixjunileb li cui̱nk cuanqueb xnaꞌleb xban nak li nimajcual Dios quixqꞌue lix musikꞌ reheb. Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ li che̱queb cuanqueb xnaꞌleb. Chi moco xban ta nak ti̱xeb chic nak nequeꞌxtau ru bar cuan li ti̱quilal. Joꞌcan nak tinye: Cherabihak li cꞌaꞌru tinye xban nak cuan innaꞌleb. La̱in tinye li cꞌaꞌru cuan saꞌ inchꞌo̱l. La̱in xcuoybeni nak texrakekꞌ chixyebal li cꞌaꞌru nequecꞌoxla ut xcuabi chixjunil li cꞌaꞌru xeye la̱ex nak yo̱quex chixcuechꞌbal rix laj Job. Xcuabi chi us li cꞌaꞌru xeye, ut xinqꞌue retal nak ma̱ jun e̱re xexru xsumenquil chi tzꞌakal li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal laj Job. La̱ex incꞌaꞌ naru nequeye nak cuan le̱ naꞌleb xban nak incꞌaꞌ xexru xsumenquil laj Job. Caꞌaj cuiꞌ li Dios naru nasumen re li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal laj Job. La̱in ninnau nak laj Job incꞌaꞌ yo̱ chi a̱tinac cuiqꞌuin. Chi moco la̱in tinye nak tinsume li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal joꞌ xeba̱nu la̱ex. At Job, eb li oxib chi cui̱nk aꞌin sachso̱queb xchꞌo̱l xban nak incꞌaꞌ xeꞌru xsumenquil li cꞌaꞌru yo̱cat chixyebal. La̱in yo̱quin chiroybeninquil. Abanan ma̱ jun naa̱tinac xban nak ma̱cꞌaꞌ ra̱tineb re teꞌxsume cuiꞌ. Joꞌcan nak anakcuan oc cue chi a̱tinac la̱in ut tinye li cꞌaꞌru nacuaj xyebal. Cuan nabal li cꞌaꞌru nacuaj xyebal. Incꞌaꞌ chic nincuy roybeninquil. Tincuaj ru xyebal li cꞌaꞌru nacuaj. Chanchan puqꞌuecꞌ cue joꞌ li acꞌ bo̱ls tzꞌu̱m li nequeꞌxxoc cuiꞌ li vino. Tento tina̱tinak re tincuisi chixjunil li cuan saꞌ inchꞌo̱l. Tento nak tinsume li cꞌaꞌru yo̱cat chixyebal. Ma̱ ani tinqꞌue xlokꞌal. Juntakꞌe̱t texcuil che̱junilex. La̱in incꞌaꞌ cꞌaynakin chi kꞌunbesi̱nc. Cui tinba̱nu chi joꞌcan, li Dios tinixqꞌue chixtojbal inma̱c saꞌ junpa̱t. Joꞌcan ut, at Job, chacuabihak li oc cue chixyebal. Chaqꞌuehak retal chi us li cꞌaꞌru tinye a̱cue. Anakcuan oc cue chixyebal li joꞌ qꞌuial cuan saꞌ inchꞌo̱l. Chixjunil li tinye a̱cue tzꞌakal ya̱l ut tinye chi anchal inchꞌo̱l. Li nimajcual Dios, aꞌan li quiyi̱ban cue ut aꞌan ajcuiꞌ xqꞌuehoc inyuꞌam. China̱sume cui tatru̱k. Cꞌoxla chi us cꞌaꞌru tina̱sume cuiꞌ. La̱at ut la̱in juntakꞌe̱to chiru li Dios. La̱in chꞌochꞌ oquenakin joꞌ la̱at. Matxucuac chicuu. La̱in ma̱cꞌaꞌ incuanquil saꞌ a̱be̱n. La̱in xcuabi chi tzꞌakal li cꞌaꞌru xaye. Xcuabi nak xaye chi joꞌcaꞌin, “La̱in ti̱c inchꞌo̱l. Incꞌaꞌ ninba̱nu li incꞌaꞌ us. Ma̱cꞌaꞌ inma̱c ut ma̱ jun li ma̱usilal ninba̱nu. Abanan li Dios xqꞌue raylal saꞌ inbe̱n ut chanchanin chic jun li xicꞌ na-iloc re. Chanchan xbacꞌ li cuok riqꞌuin cadena nak xqꞌue li raylal saꞌ inbe̱n ut yo̱ chixqꞌuebal retal cꞌaꞌru ninba̱nu,” chancat. Abanan li cꞌaꞌru xaye moco us ta xban nak li Dios nim xcuanquil chiru li cui̱nk. ¿Cꞌaꞌut nak yo̱cat chixcuechꞌbal rix li Dios? ¿Cꞌaꞌut nak nacaye nak incꞌaꞌ naxsume li cꞌaꞌru nacatzꞌa̱ma chiru? Nabal pa̱y ru naxba̱nu li Dios nak nara̱tinaheb li cristian. Aban eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue retal lix kꞌusbaleb. Cuan nak li Dios nara̱tinaheb li cristian saꞌ lix matqꞌueb malaj ut saꞌ visión chi kꞌek nak yo̱queb chi cua̱rc. Naxye reheb cꞌaꞌru teꞌxba̱nu ut naxqꞌueheb xnaꞌleb. Naxye reheb nak teꞌxcanab xba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Ut naxye ajcuiꞌ reheb nak incꞌaꞌ teꞌxnimobresi ribeb. Incꞌaꞌ naxcanabeb chi sachc. Naxcoleb ban chiru li ca̱mc. Cuan nak naxkꞌuseb riqꞌuin yajel ut riqꞌuin xrahil lix tibeleb. Nequeꞌxcanab tzaca̱nc usta cha̱bil tzacae̱mk naqꞌueheꞌ reheb. Ma̱cꞌaꞌ chic xtibeleb ut nacꞌutun chic lix bakeleb. Incꞌaꞌ chic nequeꞌxcuy. Ca̱mqueb re. Abanan cui cuan ta junak xtakl li Dios naxnau a̱tinac, ta̱cha̱lk raj ut tixchꞌolob raj chiru li cui̱nk cꞌaꞌru us tixba̱nu. Tixye raj re li cui̱nk, “Li Dios xril xtokꞌoba̱l a̱cuu. Aꞌan xcoloc a̱cue chiru li ca̱mc. Ac xtau ani ta̱tojok rix la̱ ma̱c.” Ta̱qꞌuira̱k lix tibel li cui̱nk ut ta̱cua̱nk cuiꞌchic xcacuilal joꞌ nak quicuan chak saꞌ lix sa̱jilal. Ta̱tijok chiru li Dios ut li Dios ta̱rabi li cꞌaꞌru tixtzꞌa̱ma. Chi sa saꞌ xchꞌo̱l tixlokꞌoni cuiꞌchic li Dios ut ta̱cua̱nk cuiꞌchic chi sum a̱tin riqꞌuin. Tixye, “La̱in xinma̱cob. La̱in xinba̱nu li incꞌaꞌ us. Abanan li Dios incꞌaꞌ xinixqꞌue chixtojbal lin ma̱c joꞌ incꞌulub. Aban li Dios xcoloc cue chiru li ca̱mc. Joꞌcan nak toj yoꞌyo̱quin”, chaꞌak. Nabal sut naxba̱nu li Dios chi joꞌcaꞌin riqꞌuineb li cui̱nk re xcolbaleb. Joꞌcaꞌin nak naxcoleb chiru li ca̱mc ut naxqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ ruchichꞌochꞌ chi saheb saꞌ xchꞌo̱leb. At Job, canab a̱cuib chirabinquil li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal a̱cue. Qꞌue retal li cua̱tin. Cui cuan li cꞌaꞌru ta̱ye re xcꞌutbal nak ma̱cꞌaꞌ a̱ma̱c, a̱tinan chi ma̱cꞌaꞌ a̱cꞌaꞌux. La̱in nacuaj nak teꞌxqꞌue retal nak ma̱cꞌaꞌ a̱ma̱c. Abanan, cui ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru ta̱ye, canab a̱cuib chirabinquil li cꞌaꞌru tinye. La̱in tinye a̱cue chanru naru ta̱cua̱nk a̱naꞌleb. Ut quixye ajcuiꞌ laj Eliú reheb: —Cherabihak li cua̱tin la̱ex li cuan le̱ naꞌleb. Ut la̱ex li xetzol e̱rib, cheqꞌue retal li cꞌaꞌru tinye. Li kaxic naxtau ru bar cuan li us, joꞌ nak li ruꞌuj kakꞌ naxyal lix sahil li nakatzaca. Chikasicꞌak ru bar cuan li us ut chikaqꞌuehak retal bar cuan li ya̱l. Laj Job yo̱ chixyebal nak aꞌan ti̱c xchꞌo̱l ut yo̱ ajcuiꞌ chixyebal nak li Dios incꞌaꞌ narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱n. “¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ tinticꞌtiꞌik? ¿Ma cuan ta biꞌ inma̱c? Kꞌaxal ra yo̱quin chixcꞌulbal chi ma̱cꞌaꞌ inma̱c,” chan laj Job. ¿Ma cuan ta biꞌ junak cui̱nk joꞌ laj Job? Aꞌan incꞌaꞌ naxqꞌue saꞌ ru li Dios xban nak yo̱ chixqꞌuebal saꞌ xbe̱n li Dios li raylal yo̱ chixcꞌulbal. Nacuulac chiru xcꞌambal rib saꞌ usilal riqꞌuineb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut nacuulac chiru cua̱nc saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌba̱nun ma̱usilal. Laj Job quixye, “Ma̱cꞌaꞌ naxra li cui̱nk nak yo̱k chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Dios,” chan. Abanan la̱ex li se̱b e̱chꞌo̱l chixtaubal lix ya̱lal, cherabihak li cꞌaꞌru tinye. La̱in ninnau nak incꞌaꞌ te̱cꞌoxla nak li nimajcual Dios naxba̱nu li ma̱usilal. Aꞌan junelic narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Li Dios naxqꞌue xkꞌajca̱munquil li junju̱nk aꞌ yal chanru lix yehom xba̱nuhom. Naxqꞌue xkꞌajca̱munquil joꞌ xcꞌulubeb. Relic chi ya̱l li nimajcual Dios incꞌaꞌ naxba̱nu ma̱usilal. Saꞌ ti̱quilal ban narakoc a̱tin. ¿Ma cuan ta biꞌ junak quiqꞌuehoc xcuanquil li Dios? Ut, ¿ma cuan ta biꞌ junak quixakaban re, re ta̱takla̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ? Cui li Dios ta̱risiheb lix musikꞌeb li cristian, chixjunileb raj teꞌca̱mk ut teꞌsukꞌi̱k raj cuiꞌchic chꞌochꞌ. At Job, cui la̱at cuan a̱naꞌleb, chacuabihak li oc cue chixyebal anakcuan. ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ li Dios cui xicꞌ naril li ti̱quilal? ¿Cꞌaꞌut nak yo̱cat chixqꞌuebal li ma̱c aꞌin saꞌ xbe̱n li Dios? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ kꞌaxal ti̱c xchꞌo̱l li Dios? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ caꞌaj cuiꞌ li Dios naru nayehoc reheb li rey nak incꞌaꞌ us xnaꞌlebeb? Ut, ¿ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li Dios naru nayehoc reheb li nequeꞌtaklan saꞌ ruchichꞌochꞌ nak incꞌaꞌ us yo̱queb? Li Dios incꞌaꞌ naxsicꞌ ruheb li ani tixra. Juntakꞌe̱t ban narileb li rey ut eb li biom joꞌ ajcuiꞌ eb li nebaꞌ. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan li quiyoꞌobtesin reheb chixjunileb? Cui li Dios naraj, eb li cristian saꞌ junpa̱t nequeꞌcam ut ma̱ aniheb chic saꞌ ruchichꞌochꞌ. Usta tuktu kꞌojyi̱n tixtakla chak li raylal saꞌ xbe̱neb. Ma̱cuaꞌ junak cui̱nk ta̱sachok re li nim xcuanquil. Aꞌ ban li Dios. Li Dios yo̱ chirilbal chixjunil li nequeꞌxba̱nu li cristian ut naxnau chixjunil. Chiru li Dios ma̱cꞌaꞌ junak naꞌajej kꞌaxal kꞌojyi̱n re teꞌxmuk cuiꞌ ribeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Li Dios incꞌaꞌ tento ta̱tzꞌilok a̱tin saꞌ xbe̱neb li cristian xban nak ac naxnau chanru lix naꞌlebeb. Ut tixqꞌueheb chixtojbal xma̱c aꞌ yal chanru xcꞌulubeb. Aꞌan narisiheb saꞌ xcuanquileb li ni̱nkeb xcuanquil. Moco tento ta tixpatzꞌ cꞌaꞌru xma̱c. Ut jalan chic naxqꞌueheb saꞌ lix naꞌajeb. Aꞌan tixsach ruheb usta chi kꞌek. Tixba̱nu raylal reheb xban nak naxnau nak incꞌaꞌ us xnaꞌlebeb. Xban nak incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, naxqꞌue raylal saꞌ xbe̱neb chiruheb chixjunileb li cristian. Eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌabin chiru li Dios. Queꞌxcanab ban xba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj. Queꞌxba̱nu raylal reheb li nebaꞌ ut reheb li rahobtesinbileb. Ut li Dios quirabi nak yo̱queb chi ya̱bac xban li raylal. Cui li Dios incꞌaꞌ tixqꞌueheb chixtojbal xma̱queb, ¿ani ta biꞌ chic ta̱ru̱k ta̱ba̱nu̱nk re? Ut cui incꞌaꞌ ta̱ril li cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil, ¿ani ta biꞌ chic ta̱ilok re? Aꞌan na-iloc reheb li tenamit joꞌ eb ajcuiꞌ li cristian, re nak incꞌaꞌ ta̱oc chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ us xnaꞌleb ut re ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ tixrahobtesiheb li tenamit. At Job, ¿ma ac xaye ta biꞌ re li Dios nak xacanab a̱cuib chi balakꞌic, abanan incꞌaꞌ chic ta̱ba̱nu? ¿Ma xaye re nak tixcꞌut cha̱cuu cꞌaꞌru li ma̱c li toj ma̱ji nacaqꞌue retal? ¿Ma xaye re nak cui incꞌaꞌ us xaba̱nu, incꞌaꞌ chic ta̱ba̱nu? ¿Ma yo̱cat chixcꞌoxlanquil nak li Dios tixqꞌue a̱kꞌajca̱munquil joꞌ nacacuaj la̱at, usta ac xatzꞌekta̱na? La̱at nacanau cꞌaꞌru ta̱ba̱nu. Ma̱cuaꞌ la̱in. Ye ke li cꞌaꞌru ta̱cuaj xba̱nunquil. Eb li cui̱nk li cuanqueb xnaꞌleb li yo̱queb chi abi̱nc cue, ut eb li se̱beb xchꞌo̱l, teꞌxye nak laj Job yo̱ chi a̱tinac chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Joꞌcan nak yo̱ chi a̱tinac chi joꞌcan. Us cui ta̱tzꞌilekꞌ a̱tin chi us chirix li cꞌaꞌru naxye xban nak li a̱tin li naxye nacꞌutun nak incꞌaꞌ us lix naꞌleb. Moco caꞌaj cuiꞌ ta li ma̱c aꞌan naxba̱nu. Yo̱ aj ban cuiꞌ chixkꞌetkꞌetinquil rib chiru li Dios. Ut chiku yo̱ chixhobbal ut yo̱ ajcuiꞌ chixcuechꞌinquil. Laj Eliú quixye cuiꞌchic re laj Job li cꞌaꞌru naxcꞌoxla: —At Job, ¿ma nacacꞌoxla la̱at nak us li yo̱cat chixyebal? ¿Ma us nak yo̱cat chixyebal nak ma̱cꞌaꞌ a̱ma̱c chiru li Dios? La̱at xaye re li Dios, “¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj re la̱at cui la̱in yo̱quin chi ma̱cobc? ¿Ma chꞌaꞌaj ta biꞌ naxba̱nu a̱cue cui tinma̱cobk?” chancat. La̱in tatinsume ut tebinsume ajcuiꞌ la̱ cuami̱g. Ilon saꞌ choxa ut ta̱qꞌue retal nak li chok najt cuanqueb cha̱cuu la̱at. ¿Cꞌaꞌru tixra li Dios nak yo̱cat chi ma̱cobc? Ut, ¿cꞌaꞌru tixra nak incꞌaꞌ tatma̱cobk? Cui la̱at ti̱c a̱chꞌo̱l, ¿cꞌaꞌru tixra li Dios? ¿Ma naru ta biꞌ ta̱qꞌue cꞌaꞌak re ru re li Dios la̱at? Cui la̱at cha̱bilat, aꞌaneb ajcuiꞌ la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin li teꞌcꞌuluk re li usilal. Ut cui la̱at tatma̱cobk, aꞌan eb ajcuiꞌ la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin li teꞌcꞌuluk re li raylal. Eb aꞌan japjo̱keb re xban li raylal li yo̱keb chixcꞌulbal. Yo̱keb chixsicꞌbal ani ta̱colok reheb chiruheb li ni̱nkeb xcuanquil. Abanan moco nequeꞌxsicꞌ ta li Dios li quiyoꞌobtesin reheb. Ut aꞌan raj li ta̱qꞌuehok xcacuil xchꞌo̱leb saꞌ li raylal. Incꞌaꞌ nequeꞌxsicꞌ li Dios li naqꞌuehoc kanaꞌleb. Ut aꞌan eb raj li cristian li queꞌqꞌueheꞌ xnaꞌleb chi us chiruheb li xul li nequeꞌbe̱c saꞌ ruchichꞌochꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌrupupic chiru choxa. Nequeꞌxtzꞌa̱ma raj xtenkꞌanquileb, abanan li Dios incꞌaꞌ naxsumeheb xban nak nequeꞌxnimobresi ribeb ut incꞌaꞌ us lix naꞌlebeb. Relic chi ya̱l li nimajcual Dios incꞌaꞌ narabi li cꞌaꞌru nequeꞌxtzꞌa̱ma xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxtzꞌa̱ma chi anchaleb xchꞌo̱l. ¿Ma tojaꞌ ta chic la̱at tatrabi? La̱at yo̱cat chixyebal nak incꞌaꞌ nacatxtenkꞌa. Oybeni cuan. Ac naxnau cꞌaꞌru yo̱cat chixcꞌulbal. La̱at nacaye nak li Dios incꞌaꞌ najoskꞌoꞌ chi moco naxqꞌueheb chixtojbal xma̱queb li ani nequeꞌma̱cob. At Job, la̱at yo̱cat chi a̱tinac chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Nabal yo̱cat chixyebal xban xma̱cꞌaꞌil a̱naꞌleb. Ut quixye ajcuiꞌ laj Eliú: —Oybeni junpa̱tak ut la̱in tinchꞌolob xya̱lal cha̱cuu. Toj cuan nabal a̱tin tinye a̱cue re xcolbal rix li Dios. La̱in tinchꞌolob cha̱cuu chi tzꞌakal lix ya̱lal xban nak cuan innaꞌleb re xcꞌutbal cha̱cuu nak li Dios li quiyoꞌobtesin cue, cuan rajbal nak xqꞌue li raylal saꞌ a̱be̱n. La̱in tinye a̱cue lix ya̱lal. Incꞌaꞌ ninticꞌtiꞌic. La̱in cuan innaꞌleb. Joꞌcan nak yo̱quin chixyebal a̱cue chi joꞌcaꞌin. Li Dios kꞌaxal nim xcuanquil ut cuan xnaꞌleb. Incꞌaꞌ naxtzꞌekta̱naheb li ti̱queb xchꞌo̱l. Naxsach ruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb li nebaꞌ. Junelic naxtenkꞌaheb li ti̱queb xchꞌo̱l ut naxxakabeb saꞌ xnaꞌajeb eb li rey ut qꞌuebileb xlokꞌal. Abanan cui cuanqueb li yo̱queb chi cꞌuluc raylal xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu, li Dios tixcꞌut chiruheb nak incꞌaꞌ us yo̱queb chixba̱nunquil. Ut naxcꞌut ajcuiꞌ chiruheb nak yo̱queb chixnimobresinquil ribeb. Nara̱tinaheb re xkꞌusbaleb ut naxye reheb nak teꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Cui teꞌrabi li cꞌaꞌru tixye li Dios, ut cui teꞌcꞌanjelak chiru, aꞌan ta̱rosobtesiheb ut sahakeb chic saꞌ xchꞌo̱leb toj chirix lix camiqueb. Abanan, cui eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye li Dios, teꞌosokꞌ. Teꞌca̱mk chi incꞌaꞌ teꞌxqꞌue retal cꞌaꞌru naraj li Dios. Eb li incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla li Dios, cꞌajoꞌ nak nequeꞌjoskꞌoꞌ. Usta yo̱queb chi cꞌuluc raylal, abanan incꞌaꞌ nequeꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil chiru li Dios. Eb aꞌan teꞌca̱mk chi toj sa̱jeb. Xuta̱nal teꞌxcꞌul nak teꞌosokꞌ. Xban li raylal li nequeꞌxcꞌul, li Dios naxcꞌut chiruheb nak incꞌaꞌ us yo̱queb. Naxqꞌue raylal saꞌ xbe̱neb yal re nak teꞌxtau xya̱lal. At Job, li Dios tatrisi raj saꞌ li raylal li yo̱cat chixcꞌulbal. Tatxqꞌue raj saꞌ jun naꞌajej cha̱bil. Incꞌaꞌ raj chic ta̱cꞌul li raylal. Ut tixqꞌue raj cuiꞌchic li cꞌaꞌru a̱cue chi nabal. Anakcuan yo̱cat chixcꞌulbal xtojbal a̱ma̱c. Moco ta̱ru̱k ta ta̱ye nak incꞌaꞌ ta̱rakok a̱tin saꞌ a̱be̱n, chi moco ta̱ru̱k ta ta̱ye nak incꞌaꞌ tatxqꞌue chixtojbal a̱ma̱c. Ba̱nu cue̱nt. Ma̱qꞌue a̱cuib chixbalakꞌi li biomal ut ma̱qꞌue a̱cuib re nak teꞌxtumina a̱cuu. Usta nabal a̱biomal, aꞌan incꞌaꞌ tatxtenkꞌa saꞌ li raylal li cuancat cuiꞌ, usta ta̱jap a̱cue ut usta nim a̱cuanquil. Ma̱ra ru li ca̱mc chi moco ta̱ra ru li cutan nak ta̱sachekꞌ ruheb li tenamit. Ba̱nu cue̱nt. Ma̱ba̱nu chic li ma̱usilal. Yo̱cat chi cꞌuluc raylal anakcuan re nak incꞌaꞌ chic tatma̱cobk. Chaqꞌuehak retal. Li Dios kꞌaxal nim xcuanquil. Ma̱ jun aj cꞌutunel naru xjuntakꞌe̱tanquil riqꞌuin. Ma̱ ani ta̱yehok re cꞌaꞌru tixba̱nu, ut ma̱ ani naru ta̱yehok re nak incꞌaꞌ us naxba̱nu. Chixjunileb nequeꞌxqꞌue xlokꞌal li cꞌaꞌru naxba̱nu. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱at. Chijulticokꞌ a̱cue xqꞌuebal xlokꞌal li cꞌaꞌru naxba̱nu. Chixjunileb li cristian nequeꞌxqꞌue retal li cꞌaꞌru naxba̱nu, usta yal chi najt nequeꞌril. Li Dios, aꞌan kꞌaxal nim xcuanquil ut la̱o incꞌaꞌ nakatau ru li cꞌaꞌru naxba̱nu. Aꞌan cuan chi junelic. Ma̱cꞌaꞌ xticlajic, chi moco cuan rosoꞌjic. Li Dios riqꞌuin lix cuanquil naxxoc li haꞌ saꞌ jun li naꞌajej ut chirix aꞌan naxsukꞌisi hab. Aꞌan naxsukꞌisi chokꞌ hab li chok ut naxqꞌue li hab saꞌ xbe̱n chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ma̱ ani naxtau ru chanru nak nabe̱c li chok chiru choxa. Ut ma̱ ani ajcuiꞌ naxtau ru cꞌaꞌut nak namok li ca̱k saꞌ li choxa. Qꞌuehomak retal chanru nak li Dios naxcutanobresi li choxa nak narepoc li rakꞌ ca̱k, abanan lix chamal li palau nacana saꞌ kꞌojyi̱n. Joꞌcaꞌin nak naxqꞌue cꞌaꞌruheb re li tenamit ut naxqꞌue xtzacae̱mkeb chi nabal. Aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱n li ca̱k. Aꞌan naxye re bar ta̱mok. Nak namok li ca̱k, naxcꞌut nak incꞌaꞌ sa saꞌ xchꞌo̱l li Dios. Nak naxtakla chak li ca̱k-sut-ikꞌ, aꞌan naxcꞌut nak yo̱ xjoskꞌil saꞌ xbe̱n li ma̱usilal. Nak nacuil li ca̱k-sut-ikꞌ, cꞌajoꞌ nak ninxucuac. Li cua̱m na-ecꞌan. Chanchan ac e̱lc re saꞌ xnaꞌaj. Cherabihak. Li Dios oc re chi a̱tinac. Chanchan li ca̱k. Oc re chixqꞌuebal chi repoc li ca̱k saꞌ chixjunil li choxa ut saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Nak naa̱tinac li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin xnimal xcuanquil, chanchan nak namok li ca̱k. Incꞌaꞌ naxcanab repoc li rakꞌ li ca̱k nak yo̱ chi ecꞌa̱nc. Yal riqꞌuin ra̱tin li Dios naxba̱nu xsachba chꞌo̱lej. Ma̱ ani naru nataꞌoc ru li sachba chꞌo̱lej li naxba̱nu riqꞌuin xnimal xcuanquil. Aꞌan nataklan re li nieve saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut aꞌan ajcuiꞌ nataklan re li musmus hab joꞌ ajcuiꞌ li cacuil hab saꞌ ruchichꞌochꞌ, re nak eb li cui̱nk incꞌaꞌ teꞌe̱lk saꞌ li rochocheb ut re ajcuiꞌ nak teꞌxqꞌue retal li cꞌaꞌru naxba̱nu. Eb li xul nequeꞌxic saꞌ eb lix jul chixcolbal ribeb chiru li hab. Saꞌ li sur nachal chak li ca̱k-sut-ikꞌ. Ut saꞌ li norte nachal chak li que. Ut xban li que li naxtakla, li haꞌ nasukꞌi hielo. Aꞌan nayi̱ban re li chok re nak tixqꞌue li hab. Ut yal riqꞌuin ra̱tin namok li ca̱k saꞌ li chok. Eb aꞌan nequeꞌnumeꞌ chiru choxa ut saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ joꞌ nequeꞌtakla̱c cuiꞌ xban li Dios. Cuan nak li Dios naxtakla chak li hab ut li ikꞌ re xtꞌakresinquil li ruchichꞌochꞌ ut re xba̱nunquil usilal reheb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut cuan nak naxtakla chak li hab ut li ikꞌ re xkꞌusbaleb li tenamit. At Job, chacuabi, ¿ma nacaqꞌue retal li sachba chꞌo̱lej naxba̱nu li Dios? ¿Ma nacanau chanru nak naxba̱nu chixjunil aꞌin li Dios? ¿Ma nacanau chanru nak naxqꞌue chi repoc li ca̱k saꞌ li chok? ¿Ma nacanau chanru nak naxqꞌue chi be̱c li chok saꞌ li ikꞌ? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌin nacꞌutuc re li sachba chꞌo̱lej naxba̱nu li Dios riqꞌuin lix naꞌleb? ¿Ma nacaqꞌue retal cꞌaꞌru xya̱lal nak cꞌajoꞌ li tik nacacuecꞌa nak li Dios naxtakla chak li ikꞌ li nachal saꞌ li sur? ¿Ma xatenkꞌa ta biꞌ li Dios chixyi̱banquil li choxa? Ut, ¿ma xatenkꞌa ta biꞌ chixyi̱banquil chi chꞌinaꞌus joꞌ li chꞌi̱chꞌ li nalemtzꞌun? Cui la̱at nacanau, ye ke cꞌaꞌru takaye re li Dios xban nak la̱o incꞌaꞌ nakatau ru. Chanchan cuanco saꞌ kꞌojyi̱n. La̱in ma̱ jokꞌe tincuaj a̱tinac chi tzꞌakal riqꞌuin li Dios xban nak cui tinba̱nu, ma̱re tixsach cuu. Nak li Dios naxtakla li ikꞌ chirisinquil li chok chiru li sakꞌe, cꞌajoꞌ nak nalemtzꞌun. Ma̱ ani nacuyuc re rilbal. Nak yo̱ chak chi cꞌutu̱nc li cutan, li choxa saꞌ li norte chanchan li cha̱bil oro, ut nakaqꞌue retal lix lokꞌal li Dios. La̱o incꞌaꞌ nakatau ru li cꞌaꞌru naxba̱nu li nimajcual Dios. Aꞌan kꞌaxal cau rib ut ti̱c xchꞌo̱l. Ut xban nak ti̱c xchꞌo̱l, ma̱ ani naxba̱nu raylal re. Joꞌcan nak eb li cristian, tento nak teꞌxxucua ru. Chiru aꞌan ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ li cuanqueb xnaꞌleb, chan laj Eliú. Li Dios quixsume laj JobTojoꞌnak li Dios qui-oc chi a̱tinac saꞌ jun li ca̱k-sut-ikꞌ ut quixye re laj Job: —¿Anihat la̱at nak yo̱cat chixcuechꞌinquil rix li cꞌaꞌru ninba̱nu? La̱at yo̱cat chi a̱tinac chi joꞌcan xban nak ma̱cꞌaꞌ a̱naꞌleb. Anakcuan cꞌutbesi la̱ cui̱nkilal chicuu ut ta̱sume li a̱tin tinpatzꞌ a̱cue. ¿Ma ac cuancat ta biꞌ la̱at nak quinyi̱b chak saꞌ xnaꞌaj li ruchichꞌochꞌ? Cui la̱at mas nacanau chicuu la̱in, cꞌut chicuu la̱ naꞌleb. ¿Ma nacanau ani xyehoc re chanru xnimal li ruchichꞌochꞌ ta̱qꞌuehekꞌ? Cui nacanau, ye cue ani quibisoc re. Ye cue chanru nak xakabanbil li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj. Ut, ¿ani quiqꞌuehoc re li nacu̱tun re saꞌ xnaꞌaj? Saꞌ li cutan aꞌan yo̱queb chi lemtzꞌu̱nc li chahim chiru choxa nak toj ekꞌela. Ut eb li ángel queꞌbichan xban xsahil xchꞌo̱leb. Ut, ¿ani quitzꞌapoc re li bar nanumeꞌ cuiꞌ li haꞌ li na-el saꞌ li palau? La̱in xinqꞌuehoc re li chok chokꞌ xrambal ru li palau re nak ta̱cana̱k saꞌ kꞌojyi̱n. La̱in quinyehoc re li palau bar ta̱numekꞌ. Chanchan nak quinqꞌue saꞌ lau lix puertil. Ut quinye re: Caꞌaj cuiꞌ arin tatnumekꞌ ut incꞌaꞌ ta̱numekꞌ jun pacꞌal la̱ cau ok, chanquin re. At Job, ¿ma xaqꞌue jun sutak chi sake̱uc li cutan? ¿Ma xaqꞌue jun sutak chi cutanocꞌ li ruchichꞌochꞌ? ¿Ma xaqꞌue chi cutanocꞌ saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ re nak eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌe̱lk saꞌ lix naꞌajeb li mukmu̱queb cuiꞌ? Nak nasake̱u, nacꞌutun lix chꞌinaꞌusal li ruchichꞌochꞌ. Chanchan naxbon chi cak li ruchichꞌochꞌ joꞌ jun li caki tꞌicr. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb incꞌaꞌ nacuulac chiruheb li cutan xban nak incꞌaꞌ chic naru teꞌxba̱nu li ma̱usilal chi mukmu. ¿Ma ac xatcuulac chak toj bar nayoꞌla cuiꞌ chak li palau? Ut, ¿ma xatcuulac toj saꞌ lix chamal? ¿Ma nacanau bar cuan lix puertil lix naꞌajeb li camenak? Ut, ¿ma ac xatcuulac chak saꞌ lix naꞌajeb? ¿Ma nacanau chanru xnimal li ruchichꞌochꞌ? Cui nacanau, ye cue. ¿Ma nacanau bar nachal chak li cutan? Ut, ¿ma nacanau bar nachal chak li kꞌojyi̱n? ¿Ma nacanau ta biꞌ toj bar nocoxrakekꞌ li cutan riqꞌuin li kꞌojyi̱n? Ut, ¿ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱cꞌameb toj saꞌ lix naꞌajeb? Cui nacanau chixjunil aꞌan, aꞌan naraj naxye nak ac xatyoꞌla nak quinyi̱b li ruchichꞌochꞌ. Naraj naxye nak ac ti̱xat chi us. ¿Ma ac xatcuulac chak saꞌ li naꞌajej li xocxo cuiꞌ li nieve inban? Ut, ¿ma ac xatcuulac chak saꞌ li naꞌajej li xocxo cuiꞌ li sakbach? Aꞌan xocxo inban re tintakla saꞌ xkꞌehil li raylal ut saꞌ xkꞌehil nak nacuan li ple̱t. ¿Ma nacanau bar nachal chak li cutan nak naxjeqꞌui rib saꞌ ruchichꞌochꞌ? Ut, ¿ma nacanau chanru nak naxjecꞌ rib li ikꞌ li nachal bar na-el cuiꞌ chak li sakꞌe? ¿Ani quitaklan chak re li hab? Ut, ¿ani quiyehoc re li ca̱k bar ta̱numekꞌ? ¿Ani nataklan chak re li hab saꞌ xbe̱n li chꞌochꞌ bar ma̱cꞌaꞌ cristian? Ut, ¿ani nataklan re li hab saꞌ li chaki chꞌochꞌ bar ma̱cꞌaꞌ cuan? ¿Ani natꞌakresin re li chaki chꞌochꞌ re nak ta̱e̱lk li rax pim chiru? ¿Ma cuan xyucuaꞌ li hab? Ut, ¿ma cuan ani xyi̱ban re li sujeu? ¿Ma cuan ta biꞌ xnaꞌ li hielo? Ut, ¿ma cuan ta biꞌ ani xyi̱ban re li que li nacꞌatoc? ¿Ani nasukꞌisin re li haꞌ chokꞌ hielo ut nacana joꞌ li pec? ¿Ut, ani nasukꞌisin re li palau chokꞌ hielo? ¿Ma la̱at ta biꞌ catqꞌuehoc re saꞌ xnaꞌajeb li chahim Pléyades? Ut, ¿ma naru ta biꞌ ta̱cuisiheb saꞌ xnaꞌajeb li chahim Orión? ¿Ma la̱at ta biꞌ nacatqꞌuehoc chak re chi e̱lc saꞌ x-o̱ril li Cak Chahim ekꞌela? Ut, ¿ma la̱at ta biꞌ nacatqꞌuehoc reheb chi be̱c li chahim Osa xcꞌabaꞌeb? ¿Ma nacanau ta biꞌ chanru lix chakꞌrabeb li cuanqueb saꞌ choxa? Ut, ¿ma la̱at ta biꞌ nacatqꞌuehoc re li chakꞌrab saꞌ ruchichꞌochꞌ? ¿Ma naru ta biꞌ ta̱ye re li chok nak tixqꞌue chak nabal li hab saꞌ ruchichꞌochꞌ? ¿Ma cuan ta biꞌ a̱cuanquil chixtaklanquil li ca̱k? Ut, ¿ma naru ta biꞌ teꞌabi̱nk cha̱cuu? ¿Ani xqꞌuehoc xnaꞌlebeb li cristian? Ut, ¿ani xba̱nun reheb nak se̱bak xchꞌo̱leb? ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱ru̱k ta̱ajla̱nk re li chok? Ut, ¿ma cuan ta biꞌ junak ta̱ru̱k ta̱yehok re li chok nak tixqꞌue chak li hab, re nak li poks ta̱sukꞌi̱k sulul ut tixletz rib chi ribil rib? ¿Ma la̱at ta biꞌ nacatqꞌuehoc xtzacae̱mkeb li cakcoj? Ut, ¿ma a̱ban ta biꞌ la̱at nak nequeꞌtzacan chi us li cocꞌ ral toj retal nequeꞌnujac, nak cuanqueb saꞌ lix juleb ut nak buchbu̱queb chiroybeninquil nak teꞌxchap lix tibeb? ¿Ma la̱at ta biꞌ nacatqꞌuehoc xtzacae̱mkeb li tzꞌok nak teꞌtzꞌoca̱k? Ut, ¿ma la̱at ta biꞌ nacatqꞌuehoc xcuaheb li cocꞌ ral nak nequeꞌxtzꞌa̱ma xtzacae̱mkeb cue? ¿Ma nacanau chanru nak nequeꞌcuan li raleb li chiba̱t re li qꞌuicheꞌ? Ut, ¿ma a̱cuilom jun sutak nak nequeꞌyoꞌla li ral li quej? ¿Ma nacanau jarub po nequeꞌyoꞌla cuiꞌ li raleb? Ut, ¿ma nacanau jokꞌe tzꞌakal xkꞌehil lix yoꞌlajic? ¿Ma nacanau la̱at ma nequeꞌxbuchub ribeb nak nequeꞌyoꞌla li raleb? Ut, ¿ma nacanau ma ra nequeꞌxcꞌul nak nequeꞌyoꞌla li ral? Nak nequeꞌqꞌui li raleb, nequeꞌcacuu nak nequeꞌxcuaꞌ li pim. Ut chirix aꞌan nequeꞌxic ut incꞌaꞌ chic nequeꞌsukꞌi riqꞌuin lix naꞌeb. ¿Ani xqꞌuehoc reheb chi cua̱nc saꞌ qꞌuicheꞌ li bu̱r? Ut, ¿ani xcanaba̱nc reheb chi be̱c chi ma̱ ani na-iloc reheb? La̱in xinqꞌuehoc reheb chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej ma̱cꞌaꞌ cuan ut saꞌ eb li naꞌajej li incꞌaꞌ na-el acui̱mk chiru. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌcuulac chiruheb cua̱nc nachꞌ riqꞌuin li tenamit. Chi moco naru xtu̱lanobresinquileb. Eb aꞌan nequeꞌxsicꞌ lix cuaheb saꞌ eb li tzu̱l. Ut nequeꞌxsicꞌ li pim li rax ru. ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱cꞌanjelak cha̱cuu li bo̱yx li cuan saꞌ qꞌuicheꞌ? Ut, ¿ma ta̱raj ta biꞌ cua̱nc saꞌ xnaꞌajeb la̱ cuacax? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱bacꞌ li yugo saꞌ xbe̱n ut ta̱min ru chi becoc chꞌochꞌ riqꞌuin arado? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱cꞌam cha̱cuix chi cꞌanjelac saꞌ pim? ¿Ma ta̱cꞌojob ta biꞌ a̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱n yal xban nak nim ut cau rib? Ut, ¿ma ta̱qꞌue ta biꞌ chixba̱nu la̱ cꞌanjel? ¿Ma ta̱cꞌojob ta biꞌ a̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱n re nak tixxoc li ru la̱ cuacui̱mk ut tixchꞌutub saꞌ li naꞌajej li nacaxoc cuiꞌ? ¿Ma la̱at ta biꞌ xatqꞌuehoc re lix xic li pavo real, li cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal? Ut, ¿ma la̱at ta biꞌ xaqꞌue lix xic li nimla xul avestruz xcꞌabaꞌ? Li avestruz naxcanab lix mol saꞌ chꞌochꞌ re nak li chꞌochꞌ tixkꞌixna. Incꞌaꞌ naxqꞌue retal nak ta̱numekꞌ junak saꞌ xbe̱n naru najoreꞌ lix mol, malaj ut ta̱numekꞌ junak li xul saꞌ xbe̱neb ut tixjoreb. Incꞌaꞌ naxraheb li ral. Chanchan ma̱cuaꞌ ral. Ma̱cꞌaꞌ naraj re cui incꞌaꞌ teꞌmok. Nequeꞌxba̱nu chi joꞌcan li xul aꞌan xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxnau xya̱lal. La̱in incꞌaꞌ quinqꞌue xnaꞌlebeb. Abanan nak naa̱linac li avestruz naxcꞌut xxuta̱neb li cacua̱y ut li cuanqueb chirix xban nak aꞌan li cau naa̱linac chiruheb. At Job, ¿ma la̱at ta biꞌ li catqꞌuehoc re xcacuilal li cacua̱y? Ut, ¿ma la̱at ta biꞌ li catyi̱ban chi chꞌinaꞌus li rismal cuan chirix xcux? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱qꞌue chi xucuac li cacua̱y re nak ta̱piscꞌok joꞌ laj sa̱cꞌ? Aꞌaneb ban li cui̱nk li nequeꞌxucuac chiru li cacua̱y nak naxjap re. Cauheb rib ut nequeꞌxbec li chꞌochꞌ xban nak teꞌraj ru xic saꞌ li ple̱t. Eb li cacua̱y incꞌaꞌ nequeꞌxnau xucuac. Incꞌaꞌ nequeꞌxucuac chi xic chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb xchꞌi̱chꞌ. Usta natzinloc xya̱b li chꞌi̱chꞌ saꞌ xbe̱neb ut usta na-el ratzꞌum li xam chiru lix chꞌi̱chꞌeb nak naxtochꞌ rib, abanan incꞌaꞌ nequeꞌxucuac. Nequeꞌxbec li chꞌochꞌ xban xjoskꞌileb ut ma̱ ani naxakaban reheb. Ma̱cꞌaꞌ nequeꞌraj re usta na-ecꞌan li trompeta. Nak na-ecꞌan li trompeta nequeꞌxjap reheb. Nequeꞌrecꞌa nak ta̱cua̱nk ple̱t usta toj ma̱jiꞌ nequeꞌxic. Nequeꞌrabi nak yo̱queb chi takla̱nc li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb li soldado. ¿Ma xban ta biꞌ nak cuan a̱naꞌleb nak li cꞌuch narupupic? Ut, ¿ma la̱at ta biꞌ nacatyehoc re jokꞌe ta̱xic saꞌ li sur? ¿Ma la̱at ta biꞌ nacattaklan reheb li tꞌiu nak teꞌxyi̱b lix soqueb saꞌ eb li naꞌajej li najt xteram? Eb aꞌan nequeꞌxyi̱b lix naꞌajeb saꞌ li ni̱nki sako̱nac ut aran takecꞌ nequeꞌxcol ribeb saꞌ eb li jul li cuanqueb saꞌ li pec. Ut toj aran yo̱queb chak chi iloc. Toj chi najt yo̱queb chak chixqꞌuebal retal ma teꞌxtau lix tibeb. Eb li ral nequeꞌxtzꞌub lix quiqꞌueleb li xul li nequeꞌxchap ut eb aꞌan nequeꞌxtiu lix tibeleb. Li Ka̱cuaꞌ quixye cuiꞌchic re laj Job: —At Job, ¿ma xban nak cuan a̱naꞌleb nak yo̱cat chincuechꞌinquil la̱in li nimajcual Dios? Li ani naxcuechꞌ rix li cꞌaꞌru ninba̱nu, tento nak tixsume li cꞌaꞌru tinpatzꞌ re, chan. Laj Job quixye re: —At Ka̱cuaꞌ, xban xma̱cꞌaꞌil innaꞌleb xina̱tinac. Incꞌaꞌ naru tatinsume anakcuan. Ma̱cꞌaꞌ chic cua̱tin re tatinsume cuiꞌ. Nabal xinye, abanan anakcuan incꞌaꞌ chic tina̱tinak, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic chak saꞌ li ca̱k-sut-ikꞌ ut quixye re: —Cꞌutbesi la̱ cui̱nkilal anakcuan ut ta̱sume li cꞌaꞌru tinpatzꞌ a̱cue. ¿Ma yo̱cat chixyebal nak moco ti̱c ta li cꞌaꞌru ninba̱nu? ¿Ma ta̱ye nak la̱in cuan inma̱c ut la̱at ma̱cꞌaꞌ a̱ma̱c? ¿Ma kꞌaxal nim ta biꞌ la̱ cuanquil joꞌ la̱in? Ut, ¿ma chanchan ta biꞌ nak namok li ca̱k nak nacat-a̱tinac la̱at? Cui ya̱l nak joꞌcan, cꞌutbesi la̱ cuanquil ut la̱ lokꞌal. Cꞌutbesi la̱ joskꞌil chiruheb li kꞌetkꞌeteb ut isi xcuanquileb. Cꞌut xxuta̱neb li nequeꞌxnimobresi ribeb ut sach ruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb toj bar cuanqueb cuiꞌ. Mukeb saꞌ li chꞌochꞌ ut taklaheb saꞌ xnaꞌajeb li camenak. Cui ta̱ba̱nu aꞌan, la̱in tinqꞌue a̱lokꞌal ut tinye nak la̱at naru ta̱col a̱cuib xban nak cuan a̱cuanquil. Qꞌue retal li xul behemot xcꞌabaꞌ. La̱in xinyi̱ban re aꞌan joꞌ nak xatinyi̱b la̱at. Pim naxcuaꞌ joꞌ li cuacax. Abanan cau rib ut cau xmetzꞌe̱u. Lix ye chanchan xcacuil li chacalteꞌ nak na-ecꞌan. Ut cꞌajoꞌ xmetzꞌe̱u li raꞌ. Lix bakel kꞌaxal cau joꞌ li chꞌi̱chꞌ bronce ut li rok chanchan li cacuil chꞌi̱chꞌ. Riqꞌuin li xul aꞌan nacꞌutun li cꞌaꞌru xinba̱nu. Ut caꞌaj cuiꞌ la̱in naru ninnumta saꞌ xbe̱n. Naxcuaꞌ li pim li na-el saꞌ cꞌaleba̱l li cuanqueb cuiꞌ li joskꞌ aj xul. Ut nahilan saꞌ mu saꞌ xya̱nkeb li aj saꞌ lix sa̱b haꞌ. Naxcol rib rubeleb li cheꞌ ut saꞌ xya̱nkeb li ni̱nki pim. Incꞌaꞌ naxucuac xban li nimaꞌ nak nachamoꞌ. Usta nacuulac toj saꞌ re xchamal li haꞌ, abanan incꞌaꞌ nacꞌoxlac. ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱ru̱k ta̱chapok re nak yo̱ chi iloc? Ut, ¿ma cuan ta biꞌ junak ta̱ru̱k tixhop li ruꞌuj? ¿Ma naru ta biꞌ ta̱chap li nimla xul Leviatán xcꞌabaꞌ riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌchapoc cuiꞌ car? Ut, ¿ma naru ta biꞌ ta̱bacꞌ li ruꞌuj rakꞌ riqꞌuin cꞌa̱m? ¿Ma naru ta biꞌ ta̱qꞌue junak cꞌa̱m saꞌ li ruꞌuj malaj ut ta̱hop lix ca̱lam re riqꞌuin junak chꞌi̱chꞌ? ¿Ma tixtzꞌa̱ma ta biꞌ cha̱cuu nak ta̱cuil xtokꞌoba̱l ru? Ut, ¿ma tixtzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cuuxta̱na ru? ¿Ma tixba̱nu ta biꞌ xcontrato a̱cuiqꞌuin re nak ta̱cꞌanjelak chi junaj cua cha̱cuu? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱batzꞌune joꞌ nak nequeꞌbatzꞌune̱c li cocꞌ xul li nequeꞌrupupic? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱bacꞌ re nak sahakeb saꞌ xchꞌo̱l la̱ rabin riqꞌuin? ¿Ma naru ta biꞌ teꞌxcꞌayi eb laj car? Ut, ¿ma naru ta biꞌ teꞌxseti lix tibel re teꞌxcꞌayi? ¿Ma naru ta biꞌ ta̱set chi chꞌi̱chꞌ li rix? Ut, ¿ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱hop lix jolom riqꞌuin li arpón li nequeꞌrocsi laj chapol car? Cui la̱at ta̱chꞌeꞌ li xul aꞌan, aꞌan ta̱pletik a̱cuiqꞌuin. Ut incꞌaꞌ chic ta̱cuaj xchꞌeꞌbal xban nak tatxucuak chiru. Caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin rilbal li nimla xul Leviatán, nequeꞌtꞌaneꞌ xbaneb xxiu. Nak nequeꞌxchikꞌ xjoskꞌil li xul Leviatán, cꞌajoꞌ nak najoskꞌoꞌ. Ma̱ ani naru naxcol rib chiru. ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱ru̱k tixcol rib chicuu la̱in? ¿Ani ta biꞌ ta̱ru̱k ta̱cuechꞌok cuix la̱in? Ma̱ ani naru nacuechꞌoc cuix la̱in xban nak la̱in aj e̱chal re chixjunil li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Incꞌaꞌ tincanab a̱tinac chirix li xul aꞌan xban nak kꞌaxal cau rib. Tinye a̱cue chanru lix cacuilal li rok. Ma̱ ani naru na-isin re li rix. Ut ma̱ ani naru nachapoc re, re tixtu̱lanobresi riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ naqꞌueheꞌ saꞌ re. ¿Ani ta biꞌ ta̱ru̱k ta̱qꞌuehok li chꞌi̱chꞌ saꞌ re, re xtu̱lanobresinquil xban nak li ruch re natzololnac ut xiu xiu rilbal? Li rix kꞌaxal cau. Chanchan xcacuil li chꞌi̱chꞌ. Ut tzꞌaptzꞌo chi us. Naxcꞌuli rib chi us li rix. Ut incꞌaꞌ na-oc ikꞌ saꞌ li rix. Letzbil chi us chi ribil rib ut natzololnac ut junaj ru. Ut ma̱ ani naru najachoc re li rix chi ribil. Nak na-atꞌisimac chanchan nak namok li ca̱k. Ut li xnakꞌ ru nalemtzꞌun. Chanchan nak nasake̱u li cutan. Saꞌ re na-el rakꞌ xam ut na-el ajcuiꞌ ratzꞌum li xam. Saꞌ li ruꞌuj na-el li sib. Chanchan xsibel li ucꞌal nak yo̱ chi cuokxi̱nc. Riqꞌuin lix musikꞌ, naxqꞌue xxamlel li ru xam. Ut na-el li rakꞌ xam saꞌ re. Cau xmetzꞌe̱u lix cux. Chixjunileb nequeꞌxucuac xban. Chixjunil lix tibel kꞌaxal cau. Ma̱ ani naru nahopoc re. Chanchan li cacuil chꞌi̱chꞌ. Ut li ra̱m kꞌaxal cau joꞌ li pec. Kꞌaxal cau joꞌ xcacuil li caꞌ. Chixjunileb li cuanqueb xmetzꞌe̱u nequeꞌxucuac chiru xban nak kꞌaxal cau rib. Nequeꞌe̱lelic chiru xbaneb xxiu. Ma̱ jun li chꞌi̱chꞌ na-oc saꞌ lix tibel, chi moco li lanza, chi moco li tzimaj. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li hierro chiru li xul Leviatán. Chanchan li qꞌuim. Ut li chꞌi̱chꞌ bronce, aꞌan chanchan li kꞌumet aj cheꞌ. Usta ta̱cuti̱k riqꞌuin tzimaj, incꞌaꞌ naxucuac chiru. Ut cui ta̱cuti̱k chi pec, li pec chanchan li qꞌuim. Chixjunil li cꞌaꞌru ta̱cuti̱k cuiꞌ, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ chiru. Chanchan li chaki kꞌe̱n. Usta nacuti̱c riqꞌuin li tzimaj, ma̱cꞌaꞌ naraj re. Kꞌaxal kꞌes ru lix saꞌ. Chanchan xkꞌesnal li jorol te̱x. Naxbec li chꞌochꞌ nak naxquelo rib chiru. Narecꞌasi ru li chamal palau. Chanchan nak nacuokxin li aceite saꞌ junak ucꞌal. Nak ac xnumeꞌ saꞌ lix chamal li palau, sak sak ru lix cuokx li palau nacana ut nalemtzꞌun. Ma̱cꞌaꞌ chic junak xul saꞌ ruchichꞌochꞌ joꞌ aꞌan. Kꞌaxal xucuajel rilbal ut ma̱ ani naxxucua ru. Aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li xul. Naxcꞌut xxuta̱neb chixjunileb xban nak aꞌan li kꞌaxal cau rib chiruheb, chan li Dios. Li Dios quirosobtesi cuiꞌchic laj JobTojoꞌnak laj Job quichakꞌoc ut quixye re li Dios: —At Ka̱cuaꞌ, la̱in ninnau nak la̱at chixjunil nacatru xba̱nunquil. Ma̱cꞌaꞌ mukmu cha̱cuu. ¿Ma cuan ta biꞌ incuanquil la̱in nak tincuechꞌi rix li cꞌaꞌru nacaba̱nu? Xina̱tinac chi joꞌcan xban nak ma̱cꞌaꞌ innaꞌleb. Xina̱tinac chirix li cꞌaꞌru incꞌaꞌ xintau ru. Ut xina̱tinac chirix li sachba chꞌo̱lej li ma̱ jaruj tintau ru. Xaye cue nak tinqꞌue retal li cꞌaꞌru ta̱ye cue ut xaye nak tinsume li cꞌaꞌru ta̱patzꞌ cue. Junxil xinnau caꞌaj cuiꞌ li cꞌaꞌru quiyeheꞌ cue cha̱cuix. Abanan anakcuan ninqꞌue retal chi us. Chanchan nak xcuil a̱cuu. Anakcuan la̱in xinqꞌue retal nak incꞌaꞌ us xinye. Joꞌcan nak narahoꞌ inchꞌo̱l. Anakcuan tinjal incꞌaꞌux. Tinchunub cuib saꞌ poks ut saꞌ cha xban xrahil inchꞌo̱l, chan laj Job. Nak li Dios quirakeꞌ chi a̱tinac riqꞌuin laj Job, quia̱tinac ajcuiꞌ riqꞌuin laj Elifaz, Temán xtenamit, ut quixye re: —Yo̱ injoskꞌil saꞌ a̱be̱n la̱at joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb la̱ cuami̱g cuib, xban nak incꞌaꞌ xeye li ya̱l chicuix joꞌ xba̱nu laj Job laj cꞌanjel chicuu. Anakcuan te̱cꞌam cuukub li toro ut cuukub li carner te̱lom ut texxic riqꞌuin laj Job, laj cꞌanjel chicuu re nak aꞌan ta̱mayejak saꞌ e̱cꞌabaꞌ la̱ex. Laj Job ta̱tijok che̱rix ut la̱in tincuabi lix tij. Ma̱cꞌaꞌ tinba̱nu e̱re usta e̱cꞌulub xtojbal rix le̱ ma̱c xban nak incꞌaꞌ xeye li ya̱l chicuix joꞌ xba̱nu laj Job, chan li Dios. Ut laj Elifaz Temán xtenamit, laj Bildad Súa xtenamit, ut laj Zofar Naamat xtenamit, queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quirabi lix tij laj Job. Nak ac xrakeꞌ chi tijoc laj Job chirixeb li rami̱g, li Ka̱cuaꞌ quirisi li raylal saꞌ xbe̱n. Quixqꞌue cuiꞌchic li cꞌaꞌru re. Caꞌ sut chic xqꞌuial li cꞌaꞌru re quixqꞌue chiru li quicuan junxil. Chixjunileb li ras ut li ri̱tzꞌin, joꞌ cui̱nk joꞌ ixk, queꞌcuulac chirilbal laj Job. Ut queꞌcuulac ajcuiꞌ chixjunileb li rami̱g li queꞌcuan junxil ut queꞌninkꞌei̱c saꞌ li rochoch. Queꞌxcꞌojob xchꞌo̱l laj Job riqꞌuin chixjunil li raylal li quiqꞌueheꞌ saꞌ xbe̱n xban li Ka̱cuaꞌ. Chixjunileb queꞌxsi xtumin ut queꞌxsi ajcuiꞌ xmatkꞌab oro. Cꞌajoꞌ nak qui-osobtesi̱c laj Job xban li Dios. Kꞌaxal cuiꞌchic nabal li quiqꞌueheꞌ re xban li Dios chiru li quiqꞌueheꞌ re junxil. Ca̱laju mil lix carner, cuakib mil lix camello, jun mil sumal lix bo̱yx ut jun mil lix bu̱r quiqꞌueheꞌ re. Ut queꞌcuan chic cuukub li ralal ut oxib chic lix rabin. Li xbe̱n lix rabin, xJemima quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Li xcab, aꞌan lix Cesia ut li rox, aꞌan lix Keren-hapuc. Eb lix rabin laj Job, aꞌaneb li kꞌaxal chꞌinaꞌuseb saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Ut queꞌqꞌueheꞌ lix herencia rochbeneb li ras ut li ri̱tzꞌin. Ut laj Job toj quicuan jun ciento riqꞌuin caꞌcꞌa̱l (140) chihab chic ut quixnauheb ru li ri ut eb li rixmam. Ac ti̱x chic chi us laj Job nak quicam. Li Hu SalmosUsilal cuan saꞌ xbe̱neb li ti̱queb xchꞌo̱l ut raylal cuan saꞌ xbe̱neb laj ma̱cUs xak re li cui̱nk li incꞌaꞌ naxcꞌu̱luban xtacchiꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Us xak re li cui̱nk li incꞌaꞌ naxjunaji rib riqꞌuineb laj ma̱c chi moco naxjunaji rib riqꞌuineb li nequeꞌhoboc re li Ka̱cuaꞌ Dios. Nasahoꞌ ban xchꞌo̱l riqꞌuin lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ. Cuan lix chakꞌrab li Dios saꞌ xchꞌo̱l chi kꞌek chi cutan. Li cui̱nk aꞌan chanchan jun li cheꞌ aubil chire li rok haꞌ. Li cheꞌ aꞌan incꞌaꞌ nachakic. Nau̱chin saꞌ xkꞌehil ut lix xak incꞌaꞌ nakꞌanoꞌ ru. Ut li naru̱chin nache̱coꞌ chi cha̱bil. Joꞌcan nak li cui̱nk li naxcꞌoxla lix chakꞌrab li Dios, us na-el riqꞌuin chixjunil li naxba̱nu. Moco joꞌcaneb ta li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Eb aꞌan chanchaneb lix mokoj ixim li nacꞌameꞌ xban ikꞌ. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb incꞌaꞌ teꞌcolekꞌ chiru li rakba a̱tin ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb. Teꞌqꞌuehekꞌ ban chixtojbal rix lix ma̱queb. Li Dios ta̱risiheb laj ma̱c saꞌ xya̱nkeb li ti̱queb xchꞌo̱l. Li Ka̱cuaꞌ Dios na-iloc reheb li ti̱queb xchꞌo̱l, ut li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌsachekꞌ. Li Dios quixxakab li Ralal chokꞌ Rey¿Cꞌaꞌut nak yo̱queb xjoskꞌileb li tenamit li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios? Ut, ¿cꞌaꞌut nak yo̱queb xcꞌoxlanquil xba̱nunquil li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ? Eb li rey queꞌjoskꞌoꞌ riqꞌuin li cꞌaꞌru quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ. Ut queꞌxchꞌutub rib chixcꞌu̱banquil chanru nak teꞌrisi saꞌ xcuanquil li Rey xakabanbil chak xban li Dios. Yo̱queb chixyebal: —Aꞌan incꞌaꞌ naru nataklan saꞌ kabe̱n. Incꞌaꞌ takaqꞌue kib rubel xcuanquil aꞌan. Kisihak ban kib rubel xcuanquil, chanqueb. Abanan li Ka̱cuaꞌ Dios, toj saꞌ choxa naseꞌec xban li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil. Ut li Dios tixkꞌuseb ajcuiꞌ saꞌ joskꞌil. Ut eb aꞌan teꞌxucuak xban nak cꞌajoꞌ xjoskꞌil nak ta̱a̱tinak. Li Dios quixye: —Xinxakab li Rey li xinsicꞌ ru. La̱in xinxakaban re saꞌ lin santil tenamit Sión.— (Jerusalén nayeman ajcuiꞌ re.) Joꞌcaꞌin quixye li Rey li xakabanbil xban li Dios: —La̱in tinye resilal yalak bar li cꞌaꞌru quixye cue li Ka̱cuaꞌ nak quixye cue, “La̱at li tzꞌakal cualal. Anakcuan la̱in xatinqꞌue saꞌ a̱cuanquil. Tzꞌa̱ma cue ut tinqꞌue a̱cue re nak ta̱cue̱chani chixjunil li tenamit. Ut tinkꞌaxtesi saꞌ a̱cuukꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Cau tattakla̱nk saꞌ xbe̱neb li tenamit xban nak la̱ cuanquil xinqꞌue chanchan jun xukꞌ chꞌi̱chꞌ. Joꞌcan nak tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb toj retal teꞌosokꞌ. Chanchan nak najoreꞌ junak li chꞌochꞌ cuc nak teꞌosokꞌ,” chan li Ka̱cuaꞌ. Anakcuan ut ex rey, checꞌoxla li cꞌaꞌru te̱ba̱nu ut qꞌuehomak retal li naꞌleb aꞌin, la̱ex li cuan e̱cuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chexucua ru li Dios ut chexcꞌanjelak chiru chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l. Cheqꞌuehak xlokꞌal li Cꞌajolbej re nak incꞌaꞌ ta̱joskꞌokꞌ li Dios saꞌ e̱be̱n. Cheqꞌuehak xlokꞌal re nak incꞌaꞌ ta̱cha̱lk li ca̱mc saꞌ e̱be̱n saꞌ xkꞌehil li rakba a̱tin xban nak aꞌan saꞌ junpa̱t nachal xjoskꞌil. Us xak reheb chixjunileb li nequeꞌxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li Dios. Laj David quixtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil re li Dios nak quie̱lelic chiru laj Absalón li ralalAt Ka̱cuaꞌ, nabaleb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Nabaleb li nequeꞌraj numta̱c saꞌ inbe̱n. Nabaleb li yo̱queb chi a̱tinac chicuix ut nequeꞌxye: Li Dios incꞌaꞌ tixcol aꞌan chiku, chanqueb. Aban la̱at, at Ka̱cuaꞌ, at inDios, junelic niquina̱col chiru li raylal. Nacaqꞌue inlokꞌal ut nacaqꞌue xcacuil inchꞌo̱l. Ninya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Ut aꞌan niquinixsume chak toj saꞌ lix lokꞌlaj santil naꞌaj. Nak ninyocla, nincuar ut nincuacli chi sa saꞌ inchꞌo̱l xban nak li Ka̱cuaꞌ natenkꞌan cue. Usta sutsu̱quin xbaneb li qꞌuila tenamit, li xicꞌ nequeꞌiloc cue, incꞌaꞌ ninxucuac xbaneb. China̱cuabi, at Ka̱cuaꞌ, ut china̱tenkꞌa, at inDios. La̱at nacasach xcuanquileb li xicꞌ nequeꞌiloc cue re nak ma̱cꞌaꞌ teꞌxba̱nu cue. Riqꞌuin la̱ cuanquilal teꞌosokꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. At Ka̱cuaꞌ, la̱at laj Colol ke. Choa̱cuosobtesi taxak la̱o la̱ tenamit. Laj David quixtzꞌa̱ma saꞌ lix tij nak ta̱tenkꞌa̱k xban li DiosChaqꞌue taxak li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu, at inDios. Caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin nintau xti̱quilal inchꞌo̱l. Nak cuanquin saꞌ raylal, la̱at nacattenkꞌan cue ut nacaqꞌue xsahil inchꞌo̱l. Chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu ut chacuabi taxak lin tij. Ex cui̱nk, la̱ex li nequerecꞌa e̱rib nak nim e̱cuanquil, ¿jokꞌe te̱canab inhobbal xban lin lokꞌal qꞌuebil cue xban li Dios? ¿Jokꞌe te̱canab xra̱bal ru li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ? Ut, ¿jokꞌe te̱canab li ticꞌtiꞌic? Chenauhak nak la̱in sicꞌbil cuu xban li Dios xban nak ti̱c inchꞌo̱l. Ut chenauhak ajcuiꞌ nak aꞌan narabi nak ninya̱ba lix cꞌabaꞌ. Chexucua ru li Dios ut canabomak li ma̱cobc. Nak yo̱kex chi hila̱nc ut nak ma̱cꞌaꞌ chic choki̱nc cheqꞌuehak retal chanru le̱ yuꞌam chiru li Dios. Chexmayejak chiru li Ka̱cuaꞌ chi anchal e̱chꞌo̱l ut cauhak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Dios. At Ka̱cuaꞌ, nabaleb nequeꞌyehoc re: ¿Ani ta cuiꞌ ta̱ba̱nu̱nk usilal ke? chanqueb. Aꞌut la̱in tintzꞌa̱ma cha̱cuu, at Ka̱cuaꞌ, chacuil taxak xtokꞌoba̱l ku. Numtajenak li sahil chꞌo̱lej nacaqꞌue cue, at inDios. Moco joꞌ ta xsahil xchꞌo̱leb li biom li numtajenak cꞌaꞌru reheb. Sa saꞌ inchꞌo̱l nak ninyocla ut nincuar chi ma̱cꞌaꞌ incꞌaꞌux. Caꞌaj cuiꞌ la̱at, at Ka̱cuaꞌ, nacatqꞌuehoc xcacuil inchꞌo̱l xban nak la̱at nacat-iloc cue. Laj David quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak tixcol chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reAt inDios, chacuabi taxak li yo̱quin chixyebal. Chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu. Chacuabihak taxak li yo̱quin chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu, at Ka̱cuaꞌ. A̱cuiqꞌuin yo̱quin chi tijoc, at inDios. At Ka̱cuaꞌ, nak nasake̱u nintijoc cha̱cuu ut la̱at niquina̱cuabi. Nintijoc ekꞌela ut nacuoybeni nak la̱at ta̱sume lin tij. At inDios, la̱at incꞌaꞌ nacuulac cha̱cuu li ma̱usilal. La̱at xicꞌ nacacuil li incꞌaꞌ us. La̱at incꞌaꞌ nacacuil xtokꞌoba̱l ruheb li kꞌetkꞌeteb. Xicꞌ ban nacacuil li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. La̱at tatsachok reheb li nequeꞌticꞌtiꞌic, ut xicꞌ nacacuil li ani naxcamsi ras ri̱tzꞌin joꞌ ajcuiꞌ eb laj balakꞌ. Abanan la̱in, xban xnimal la̱ cuusilal, tincua̱nk chi sum a̱tin a̱cuiqꞌuin. Tinqꞌue a̱cuanquil ut saꞌ la̱ santil ochoch tatinlokꞌoni. China̱tenkꞌa chixtaubal li ti̱quilal re nak incꞌaꞌ ta̱cuiba̱nk inchꞌo̱l xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. China̱beresi re nak tinba̱nu li cꞌaꞌru nacacuaj. Eb aꞌan moco ya̱l ta nequeꞌa̱tinac. Cꞌajoꞌ xyibal ru lix naꞌlebeb. Ut li cꞌaꞌru nequeꞌxye chanchan xchuhil li camenak. Sa nak nequeꞌkꞌunbesin, aban balakꞌi̱nc nequeꞌxba̱nu. Chaqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb, at inDios. Chitꞌanekꞌ saꞌ xbe̱neb li cꞌaꞌru incꞌaꞌ us nequeꞌxba̱nu. Ta̱tzꞌekta̱naheb xban nak numtajenak lix ma̱queb. Eb aꞌan xateꞌxtzꞌekta̱na. Joꞌcan nak ta̱tzꞌekta̱naheb. Ut eb li cauheb xchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin cheꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb, at inDios. Ut cheꞌbicha̱nk chi junelic xban xsahileb saꞌ xchꞌo̱l xban nak la̱at tatcolok reheb. Cheꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb a̱cuiqꞌuin li nequeꞌrahoc a̱cue. La̱at, at Ka̱cuaꞌ, ta̱cuosobtesiheb li ti̱queb xchꞌo̱l. Ut riqꞌuin xnimal la̱ cuusilal ta̱coleb chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, joꞌ nak li soldado naxcol rib riqꞌuin lix ramleb chꞌi̱chꞌ. Laj David quixtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil chiru li Dios nak yajAt Ka̱cuaꞌ, mina̱kꞌus chi yo̱ a̱joskꞌil, ut mina̱qꞌue chixtojbal inma̱c xban a̱joskꞌil. Chacuuxta̱na taxak cuu, at Ka̱cuaꞌ, xban nak yajin. China̱qꞌuirtesi, at Ka̱cuaꞌ, xban nak tacuajenakin xban li yajel. Joꞌcan ajcuiꞌ li cua̱m. Kꞌaxal ra cuan xban li cꞌoxlac. At Ka̱cuaꞌ, ¿joꞌ najtil chic tatba̱yk chinsumenquil? Mina̱canab injunes, at Ka̱cuaꞌ. China̱tenkꞌa ban. Ut china̱col riqꞌuin xnimal la̱ cuuxta̱n. Li ac camenakeb moco naru ta chic tateꞌxcꞌoxla, chi moco naru tateꞌxlokꞌoni saꞌ xnaꞌajeb li camenak. Tacuajenakin xban li raylal cuanquin cuiꞌ. Ninlub chi ya̱bac. Rajlal kꞌojyi̱n yo̱quin chi ya̱bac saꞌ incuariba̱l. Ut natꞌaka lix soc injolom xban lix yaꞌal cuu. Xsi̱poꞌ li xnakꞌ cuu xban li ya̱bac. Incꞌaꞌ chic sa nin-iloc. Chixjunil li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal, aꞌan xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. La̱ex aj ba̱nuhom ma̱usilal, canabomak inchꞌiꞌchꞌiꞌinquil xban nak li Ka̱cuaꞌ Dios xrabi nak xinya̱bac chiru. Li Ka̱cuaꞌ xrabi lin tij. Ut xrabi ajcuiꞌ li cꞌaꞌru xintzꞌa̱ma chiru. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue xuta̱nal teꞌxcꞌul ut sachso̱queb xchꞌo̱l teꞌcana̱k. Xbaneb xxuta̱n saꞌ junpa̱t teꞌxcanab inchꞌiꞌchꞌiꞌinquil. Laj David quitijoc re nak li Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc reAt Ka̱cuaꞌ, at inDios, a̱cuiqꞌuin cau inchꞌo̱l. China̱tenkꞌa ut china̱col chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Incꞌaꞌ nacuaj nak tineꞌxtꞌupi joꞌ nequeꞌxba̱nu li cakcoj nak nequeꞌxtꞌupi junak li xul. Incꞌaꞌ nacuaj nak tineꞌxcamsi chi ma̱ ani ta̱colok cue. At Ka̱cuaꞌ, at inDios, cui incꞌaꞌ us yo̱quin ut cui incꞌaꞌ us lin naꞌleb, ut cui xinba̱nu raylal reheb li cuami̱g, cui joꞌcan innaꞌleb, chineꞌxsicꞌak li xicꞌ nequeꞌiloc cue toj retal tineꞌxchap. Chineꞌxcutak saꞌ chꞌochꞌ ut chineꞌxcamsi ut cheꞌrisihak lin lokꞌal. At Ka̱cuaꞌ, chacꞌut la̱ joskꞌil chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. At inDios, china̱tenkꞌa xban nak la̱at saꞌ ti̱quilal nacatrakoc a̱tin. Chꞌutubeb chixjunileb li tenamit cha̱cuu. Ut chacꞌutbesi lix nimal la̱ cuanquilal chiruheb. At inDios, la̱at li nacatrakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb chixjunileb li tenamit. La̱at nacanau nak ti̱c inchꞌo̱l cha̱cuu. Joꞌcan nak la̱at tatrakok a̱tin saꞌ inbe̱n ut ta̱cꞌut chiruheb nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c. At inDios, kꞌaxal ti̱c a̱chꞌo̱l. La̱at nacanau lix cꞌaꞌux li junju̱nk ut nacanau li cꞌaꞌru nanumeꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Charam chiruheb li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut chaqꞌue xcacuilal xchꞌo̱l li cha̱bileb xnaꞌleb. Li nimajcual Dios, aꞌan laj Colol reheb li ti̱queb xchꞌo̱l ut aꞌan ajcuiꞌ laj Colol cue la̱in. Li Dios narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Ut junelic narakoc a̱tin saꞌ xbe̱n laj ma̱c. Cui incꞌaꞌ nequeꞌxyotꞌ xchꞌo̱leb ut cui incꞌaꞌ nequeꞌxjal xcꞌaꞌuxeb, li Dios tixteneb ca̱mc saꞌ xbe̱neb. Chanchan nak yo̱ chixkꞌesnanquil lix chꞌi̱chꞌ ut chanchan nak yo̱ chixcauresinquil lix tzimaj re camsi̱nc. Li Dios ac xcauresi rib chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb. Chanchan nak ac yo̱ chixti̱canquileb riqꞌuin lix tzimaj. Qꞌuehomak retal li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb chanru nak na-ala saꞌ xchꞌo̱leb xba̱nunquil li ma̱usilal. Nequeꞌxcꞌoxla chi us chanru teꞌxba̱nu toj retal nak nequeꞌoc chi balakꞌi̱nc. Ut riqꞌuin li balakꞌic nequeꞌxba̱nu, chanchan nak nequeꞌxyi̱b jun li raꞌal chokꞌ re jalan. Abanan aꞌaneb ajcuiꞌ li nequeꞌtꞌaneꞌ chi saꞌ. Chixjunil li incꞌaꞌ us ut li raylal nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil re jalan, aꞌaneb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌuluc re. Aꞌut la̱in ninbantioxi chiru li Ka̱cuaꞌ Dios xban nak saꞌ ti̱quilal narakoc a̱tin. Tinbicha̱nk re xlokꞌoninquil lix cꞌabaꞌ li nimajcual Dios. Quiqꞌueheꞌ xlokꞌal li cui̱nk xban li DiosAt Ka̱cuaꞌ, at kaDios, numtajenak la̱ lokꞌal saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Lokꞌoninbil la̱ cꞌabaꞌ saꞌ choxa joꞌ ajcuiꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Eb li cocꞌal ut eb li cꞌulaꞌal nequeꞌxqꞌue a̱lokꞌal. Nequeꞌxcꞌut la̱ cuanquilal ut xbaneb aꞌan, teꞌcꞌutekꞌ xxuta̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue ut mem teꞌcana̱k. Nak nacuil li choxa, ut li po, ut li chahim, ut chixjunil li yi̱banbil a̱ban, la̱in nincꞌoxla ut ninye, ¿cꞌaꞌut nak nacacꞌoxlaheb li cui̱nk? Ma̱cꞌaꞌ xcuanquileb. ¿Cꞌaꞌut nak nacaqꞌue a̱chꞌo̱l chirixeb? Eb aꞌan ma̱cꞌaꞌ xcuanquileb. Xacubsi caꞌchꞌin xcuanquileb chiruheb li ángel. Abanan xaqꞌueheb xlokꞌal. Ut xaqꞌueheb xcuanquil saꞌ xbe̱n la̱ cꞌanjel li xaba̱nu riqꞌuin la̱ cuukꞌ. La̱at xaqꞌue chixjunil li cꞌaꞌak re ru rubel xcuanquileb aꞌan. Xaqꞌue xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li xul: li carner, li cuacax, ut li xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa joꞌ ajcuiꞌ eb li car ut chixjunileb li xul li cuanqueb saꞌ li palau. At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, kꞌaxal nim la̱ lokꞌal saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Laj David quixqꞌue xlokꞌal li Dios xban nak saꞌ ti̱quilal narakoc a̱tinAt Ka̱cuaꞌ, tatinlokꞌoni chi anchal inchꞌo̱l chi anchal li cua̱m. Ut tinye resilal chixjunil li nacaba̱nu riqꞌuin xnimal la̱ cuanquilal. Numtajenak lix sahil inchꞌo̱l nacaqꞌue. Ut tinbicha la̱ lokꞌal, at nimajcual Dios. Li xicꞌ nequeꞌiloc cue nequeꞌxucuac cha̱cuu ut nequeꞌe̱lelic. Ut teꞌosokꞌ riqꞌuin lix nimal la̱ cuanquil. La̱at saꞌ xya̱lal xatrakoc a̱tin saꞌ inbe̱n. La̱at xaye nak la̱in ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Ut xaye nak us li yo̱quin chixba̱nunquil. La̱at xatkꞌusuc reheb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban cha̱cuu. La̱at ajcuiꞌ xatsachoc reheb aꞌan, xban nak incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Xasacheb chi junaj cua ut incꞌaꞌ chic teꞌabi̱k resileb. Xeꞌosoꞌ chi junaj cua li xicꞌ nequeꞌiloc ke ut xasach ajcuiꞌ lix tenamiteb. Ut incꞌaꞌ chic teꞌabi̱k resileb. Aban la̱at, at Ka̱cuaꞌ, cuan a̱cuanquilal chi junelic. Ut nim la̱ cuanquil chi rakoc a̱tin. La̱at saꞌ xya̱lal nacattaklan saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ ut saꞌ ti̱quilal nacatrakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamit. At Ka̱cuaꞌ, caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin teꞌxcol rib li rahobtesinbileb. Ut a̱cuiqꞌuin ajcuiꞌ teꞌxcol rib jokꞌe cuanqueb saꞌ raylal. Li ac xeꞌpa̱ban cha̱cuu, cauheb xchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. La̱at, at Ka̱cuaꞌ, incꞌaꞌ nacatzꞌekta̱na li ani naxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil a̱cue. Bichahomak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ Dios li cuan saꞌ li santil naꞌajej Sión. Ut cheserakꞌihak resil saꞌ eb li tenamit li cꞌaꞌru quixba̱nu li Dios. Li Dios naril xtokꞌoba̱l ruheb li cuanqueb saꞌ raylal. Ut naxqꞌue chixtojbal xma̱queb li ani naxcamsi ras ri̱tzꞌin. At Ka̱cuaꞌ, chacuuxta̱na cuu. China̱cuil taxak xban nak cuanquin saꞌ raylal xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. La̱at, at Ka̱cuaꞌ, china̱col chiru li ca̱mc, re nak tinye resil xnimal la̱ cuusilal reheb li cuanqueb Jerusalén. Ut ta̱sahokꞌ inchꞌo̱l xban nak la̱at tatcolok cue. Li tenamit li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban cha̱cuu, xjuneseb queꞌxsicꞌ xraylaleb. Chanchan nak queꞌxbec jun li jul ut aꞌaneb ajcuiꞌ queꞌoc chi saꞌ. Ut xeꞌxyi̱b jun li raꞌal ut aꞌaneb ajcuiꞌ li queꞌtꞌaneꞌ chi saꞌ. At Ka̱cuaꞌ, xban nak nacatrakoc a̱tin saꞌ xya̱lal, nacacꞌutbesi la̱ ti̱quilal. Aꞌut li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb xjunes nequeꞌxsicꞌ xraylaleb riqꞌuin li incꞌaꞌ us nequeꞌxba̱nu. Chixjunileb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌtakla̱k saꞌ xbalba xban nak nequeꞌxtzꞌekta̱na li Dios. Ta̱cuulak xkꞌehil nak teꞌtenkꞌa̱k li nebaꞌ, ut teꞌcꞌojoba̱k xchꞌo̱l li rahobtesinbileb. At Ka̱cuaꞌ, cꞌut la̱ cuanquil. Ma̱qꞌueheb li tenamit chi numta̱c saꞌ a̱be̱n. La̱at ban tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb. At Ka̱cuaꞌ, chaqꞌueheb chi xucuac re nak teꞌxqꞌue retal nak ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil xban nak yal cui̱nkeb. Laj David quixtzꞌa̱ma nak li Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ useb xnaꞌlebAt Ka̱cuaꞌ, nacuecꞌa nak najt cuancat cuiqꞌuin. Chanchan nak nacamuk a̱cuib chicuu nak cuanquin saꞌ raylal. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb kꞌetkꞌeteb ut nequeꞌxrahobtesi li nebaꞌ. Aꞌaneb ta ajcuiꞌ cheꞌtꞌanekꞌ saꞌ li raꞌal li nequeꞌxyi̱b chokꞌ re jalan. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxnimobresi ribeb riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxrahi ru lix chꞌo̱leb. Ut nequeꞌxqꞌue xlokꞌal li naxrahi ru cꞌaꞌak re ru, aban nequeꞌxtzꞌekta̱na li Dios. Xban nak nequeꞌxnimobresi ribeb, li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb incꞌaꞌ queꞌxsicꞌ li Dios. Ut incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla li Dios. Junelic incꞌaꞌ us nequeꞌxba̱nu. Incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b nak li Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb. Ut nequeꞌxtzꞌekta̱na li xicꞌ nequeꞌril. Nequeꞌxye saꞌ xchꞌo̱leb: Us ta̱e̱lk chicuu li cꞌaꞌru nacuaj xba̱nunquil. Ma̱ jokꞌe ta̱cha̱lk raylal saꞌ inbe̱n chanqueb. Junes yibru a̱tin nequeꞌxye. Nequeꞌmajecuan ut nequeꞌbalakꞌic. Nequeꞌxyechiꞌi xrahobtesinquil li ras ri̱tzꞌineb. Nequeꞌxmuk rib chire li tenamit ut aran nequeꞌroybeni re nak teꞌxcamsi li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Nequeꞌxqꞌue retal ani incꞌaꞌ naru naxcol rib. Chanchaneb li cakcoj nak nequeꞌxmuk rib re roybeninquil ani teꞌxchap ut teꞌxcꞌam. Li nequeꞌchapeꞌ ti̱c nequeꞌxcanab rib saꞌ rukꞌeb ut incꞌaꞌ chic naru nequeꞌxcol rib. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxye saꞌ xchꞌo̱l: —Li Dios incꞌaꞌ nocoril. Incꞌaꞌ naxnau cꞌaꞌru yo̱co xba̱nunquil, chanqueb. China̱cuabi, at Ka̱cuaꞌ. Chakꞌuseb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut meꞌsach saꞌ a̱chꞌo̱l li yo̱queb chi cꞌuluc raylal. Chatenkꞌaheb ban, at inDios. At Ka̱cuaꞌ, ¿cꞌaꞌut nak nacateꞌxtzꞌekta̱na li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb? ¿Cꞌaꞌut nak nequeꞌxcꞌoxla nak incꞌaꞌ tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb, at inDios? La̱at nacacuil li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu ut la̱at ajcuiꞌ tatqꞌuehok reheb chixtojbaleb xma̱c. Li nequeꞌcꞌuluc raylal nequeꞌxkꞌaxtesi rib saꞌ a̱cuukꞌ ut la̱at nacattenkꞌan reheb. Isiheb lix cuanquil li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ut qꞌueheb chixtojbal rix lix ma̱queb re nak teꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Caꞌaj cuiꞌ la̱at, at Ka̱cuaꞌ, kꞌaxal nim a̱cuanquil. La̱at li Rey chi junelic. Eb li tenamit li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban a̱cue, teꞌsachekꞌ ruheb. At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacacuabi lix tijeb li tu̱laneb. La̱at nacacuabi li cꞌaꞌru nequeꞌxtzꞌa̱ma cha̱cuu ut nacaqꞌue xcacuil xchꞌo̱leb. La̱at ta̱cuabi xtijeb li rahobtesinbileb ut li nebaꞌ. La̱at ta̱coleb re nak incꞌaꞌ chic teꞌrahobtesi̱k xbaneb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li ti̱queb xchꞌo̱l cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin li DiosLa̱in cau inchꞌo̱l riqꞌuin li Dios. ¿Cꞌaꞌut nak nacaye cue nak tine̱lelik ut tincol chak cuib saꞌ li tzu̱l joꞌ junak xul? Ut, ¿cꞌaꞌut nak nacaye nak tine̱lelik chiruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, li yo̱queb xyi̱banquil lix tzimaj re nak teꞌoc saꞌ mukmu chixcamsinquil li ti̱queb xchꞌo̱l? ¿Cꞌaꞌut nak nacaye nak incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k teꞌxcol rib li ti̱queb xchꞌo̱l xban nak incꞌaꞌ chic nequeꞌcuan saꞌ xya̱lal li tenamit? Abanan la̱in ninye a̱cue: Li Ka̱cuaꞌ Dios cuan chak saꞌ li Santil Naꞌajej ut kꞌaxal nim xcuanquil. Li Ka̱cuaꞌ Dios naril chixjunileb. Aꞌan naxnau cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Li Dios naxnau ani li ti̱c xchꞌo̱l ut ani incꞌaꞌ ti̱c xchꞌo̱l. Ut xicꞌ narileb li nequeꞌba̱nun re li ra xi̱cꞌ. Li Dios tixtakla nabal li raylal saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Cꞌatbilakeb riqꞌuin xam ut azufre nak teꞌosokꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios ti̱c xchꞌo̱l ut naxra li ti̱quilal. Ut eb li ti̱queb xchꞌo̱l teꞌcua̱nk riqꞌuin li Dios saꞌ choxa. Laj David quixtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil re li Dios re nak incꞌaꞌ teꞌbalakꞌi̱kChoa̱col taxak, at Ka̱cuaꞌ, xban nak ma̱ jun chic cha̱bil saꞌ ruchichꞌochꞌ ut ma̱ jun chic reheb ti̱queb xchꞌo̱l. Nequeꞌxticꞌtiꞌi ribeb ut riqꞌuin cha̱bil a̱tin nequeꞌkꞌunbesin re xbalakꞌinquil li ras ri̱tzꞌin. At Ka̱cuaꞌ, chakꞌuseb re nak teꞌxcanab ticꞌtiꞌic ut balakꞌi̱nc. Chakꞌuseb re nak teꞌxcanab xnimobresinquil ribeb riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Chakꞌuseb li nequeꞌyehoc re chi joꞌcaꞌin: —La̱o nakanau a̱tinac kajunes. La̱o yal ke cꞌaꞌru takaye. Ma̱ ani naru nakꞌusuc ke.— Abanan li Ka̱cuaꞌ Dios quixye: —Anakcuan tebintenkꞌa li rahobtesinbileb xban nak yo̱ chi yotꞌecꞌ xchꞌo̱leb xban li raylal nequeꞌxcꞌul. Tebincol joꞌ yo̱queb chiroybeninquil.— Li ra̱tin li Dios, aꞌan ya̱l ut tzꞌakal re ru. Chanchan li plata sakobresinbil ru cuukub sut saꞌ li xam. La̱at, at Ka̱cuaꞌ, toa̱col chiruheb li tenamit li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, ut choa̱tenkꞌa chi junelic. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb xeꞌtam saꞌ li ruchichꞌochꞌ. Ut li tenamit nequeꞌxqꞌue xlokꞌal li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu. Laj David quixtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil re li Dios nak cuan saꞌ raylalAt Ka̱cuaꞌ, ¿joꞌ najtil tinsachk saꞌ a̱chꞌo̱l? Ut, ¿joꞌ najtil ta̱muk a̱cuib chicuu? Ut, ¿joꞌ najtil chic ta̱rahokꞌ inchꞌo̱l xban li raylal yo̱quin xcꞌulbal cuulaj cuulaj? ¿Joꞌ najtil chic teꞌnumta̱k saꞌ inbe̱n li xicꞌ nequeꞌiloc cue? Chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu, at Ka̱cuaꞌ, ut china̱cuabi taxak, at inDios. Chaqꞌue taxak xcacuilal inchꞌo̱l re nak tincuy xnumsinquil li raylal. China̱tenkꞌa taxak, at Ka̱cuaꞌ, re nak incꞌaꞌ teꞌxye li xicꞌ nequeꞌiloc cue nak eb aꞌan xeꞌnumta saꞌ inbe̱n. Li xicꞌ nequeꞌiloc cue ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb cui la̱in incꞌaꞌ tincuy xnumsinquil li raylal. La̱in cꞌojcꞌo inchꞌo̱l xban nak la̱at niquina̱ra. Nasahoꞌ inchꞌo̱l xban nak la̱at nacatcoloc cue. Tinbicha la̱ lokꞌal, at Ka̱cuaꞌ, xban nak la̱at junelic nacattenkꞌan cue. Li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b nak cuan li DiosEb li jip nequeꞌxye saꞌ xchꞌo̱leb nak ma̱cꞌaꞌ li Dios. Kꞌaxal yibru xnaꞌlebeb. Junes ma̱usilal nequeꞌxba̱nu. Ut ma̱ jun naxba̱nu li us saꞌ xya̱nkeb. Li Ka̱cuaꞌ toj saꞌ choxa narileb chak li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ ma cuan tana junak saꞌ xya̱nkeb cuan xnaꞌleb re tixcꞌoxla li Dios. Abanan chixjunileb queꞌxtzꞌekta̱na li Dios ut nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal. Ma̱ ani naraj xba̱nunquil li us. Yal ta jun. ¿Ma incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal? chan li Ka̱cuaꞌ. ¿Ma ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb li nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal? Nequeꞌxrahobtesi li cualal incꞌajol ut ma̱cꞌaꞌ nequeꞌraj re chi moco niquineꞌxcꞌoxla la̱in, chan li Ka̱cuaꞌ. Eb aꞌan sicsotkeb xbaneb xxiu teꞌcana̱k nak teꞌxqꞌue retal nak li Dios cuan riqꞌuineb li ti̱queb xchꞌo̱l. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxseꞌe li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu li rahobtesinbileb. Aban li rahobtesinbileb nequeꞌxnau nak li Dios ta̱tenkꞌa̱nk reheb. Riqꞌuin ta li Dios li cuan Sión chicha̱lk lix colbaleb laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ Dios taxak chicolok reheb li ralal xcꞌajol saꞌ rukꞌeb li nequeꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Cheꞌsahokꞌ taxak xchꞌo̱leb laj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob, nak li Dios tixcꞌameb cuiꞌchic saꞌ xtenamiteb. ¿Aniheb li ta̱ru̱k teꞌcua̱nk riqꞌuin li Dios?At Ka̱cuaꞌ, ¿ani ta̱ru̱k ta̱cua̱nk saꞌ la̱ santil naꞌaj? ¿Ani ta̱ru̱k ta̱cua̱nk chi sum a̱tin a̱cuiqꞌuin? Caꞌaj cuiꞌ eb li nequeꞌxba̱nu li us ut li cuanqueb saꞌ ti̱quilal ut li nequeꞌxye li ya̱l, aꞌaneb li teꞌcua̱nk chi sum a̱tin riqꞌuin li Dios. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu ma̱usilal reheb li ras ri̱tzꞌin chi moco nequeꞌxyoꞌob a̱tin chirixeb ut incꞌaꞌ nequeꞌxsume xhobbaleb. Nequeꞌjoskꞌoꞌ saꞌ xbe̱neb li nequeꞌtzꞌekta̱nan re li Dios ut nequeꞌx-oxlokꞌi li nequeꞌxxucua ru li Dios. Junelic nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌxye, usta nequeꞌxcꞌul raylal. Nequeꞌxqꞌue lix tumineb chi toꞌ ut incꞌaꞌ nequeꞌxpatzꞌ ral. Ut incꞌaꞌ nequeꞌxsume ticꞌtiꞌic chirixeb li ras ri̱tzꞌin usta nayechiꞌi̱c xtumineb. Eb li nequeꞌxba̱nu li usilal aꞌin incꞌaꞌ nachꞌinan xchꞌo̱leb riqꞌuin li Dios. Li ma̱tan li ta̱re̱chani li sicꞌbil ru xban li DiosChina̱tenkꞌa taxak, at Ka̱cuaꞌ, xban nak caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin naru nincol cuib. La̱in ninye re li Ka̱cuaꞌ Dios, la̱at inDios. Ma̱ ani chic junak cha̱bil cuiqꞌuin. Caꞌaj cuiꞌ la̱at. Ninqꞌueheb xlokꞌal li nequeꞌpa̱ban re li Dios ut nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l chi cua̱nc saꞌ xya̱nkeb. Eb li nequeꞌlokꞌonin re li jalanil dios, raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb. La̱in incꞌaꞌ tinmayeja lix quiqꞌuel li xul chiruheb lix dioseb chi moco tinqꞌue xlokꞌaleb. At Ka̱cuaꞌ, caꞌaj cuiꞌ la̱at nacattenkꞌan cue. A̱cuiqꞌuin nachal chixjunil li cꞌaꞌru nacuaj. Caꞌaj cuiꞌ la̱at yal a̱cue saꞌ inbe̱n. Kꞌaxal nim la̱ cuusilal saꞌ inbe̱n, ut cꞌajoꞌ xlokꞌal li ma̱tan li ninyoꞌoni a̱cuiqꞌuin. La̱in ninlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ xban nak aꞌan naqꞌuehoc innaꞌleb. Ut nak nincꞌoxla li Dios chiru kꞌojyi̱n, naxcꞌut chicuu cꞌaꞌru tinba̱nu. La̱in junelic nincꞌoxla li Dios ut aꞌan cuan cuiqꞌuin. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru ta̱isi̱nk cue riqꞌuin li Dios. Numtajenak li saylal cuan saꞌ li cua̱m xban nak cꞌojcꞌo inchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. At inDios, la̱in ninnau nak tina̱cuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Ut ninnau ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ ta̱canab chi osocꞌ chi junaj cua li sicꞌbil ru a̱ban. La̱in ninnau nak la̱at nacatcꞌutuc chicuu chanru nak tintau li junelic yuꞌam. Xban nak la̱at cuancat cuiqꞌuin, junelic sa saꞌ inchꞌo̱l. Caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin cuan li sahil chꞌo̱lej. Laj David quixtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil re li DiosAt Ka̱cuaꞌ, chacuabi taxak li cꞌaꞌru yo̱quin chixtzꞌa̱manquil a̱cue. La̱at nacanau nak cuanquin saꞌ ti̱quilal cha̱cuu. China̱cuabi nak yo̱quin chixya̱banquil la̱ cꞌabaꞌ. Ut chasume taxak lin tij xban nak la̱in incꞌaꞌ yo̱quin chi balakꞌic. La̱at tatcꞌutuk chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c xban nak la̱at nacatrakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. La̱at nacanau chanru lin cꞌaꞌux. Chi kꞌek chi cutan nacacuil chanru lin naꞌleb. La̱at xayal rix lin pa̱ba̱l ut nacanau nak ma̱cꞌaꞌ ma̱usilal ninba̱nu. Ut la̱at nacanau nak ma̱ jun yibru a̱tin na-el chi xtzꞌu̱mal cue. La̱in yo̱quin chixba̱nunquil joꞌ naxye la̱ chakꞌrab ut incꞌaꞌ ninjunaji cuib saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌxba̱nu ra xi̱cꞌ. La̱in cau inchꞌo̱l chixba̱nunquil li nacacuaj ut incꞌaꞌ nincanab xba̱nunquil. Nintijoc cha̱cuu, at inDios, xban nak la̱at nacacuabi nak ninya̱ba la̱ cꞌabaꞌ. Chacuabi taxak lin tij ut chasume taxak li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu. Chacuuxta̱na taxak cuu, at Ka̱cuaꞌ, riqꞌuin xnimal la̱ rahom. La̱in ninnau nak nacatenkꞌaheb li nequeꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil cha̱cuu ut nacacoleb chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. China̱col joꞌ nak nacacol li kꞌaxal raro a̱ban. Ut china̱tenkꞌa riqꞌuin lix nimal la̱ cuanquil. China̱col taxak chiruheb li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal. Eb aꞌan xicꞌ niquineꞌril ut teꞌraj incamsinquil. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌtokꞌoban u. Kꞌetkꞌeteb ut nequeꞌxnimobresi rib riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Yalak bar ninxic, aran cuanqueb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Yo̱queb chixsicꞌbal chanru nak teꞌnumta̱k saꞌ inbe̱n. Chanchaneb li cakcoj nak teꞌraj inchapbal. Ut chanchaneb li ral li cakcoj li yo̱queb chiroybeninquil lix tibeb saꞌ lix naꞌajeb. China̱cuabi taxak, at Ka̱cuaꞌ, la̱at taxak tatnumta̱k saꞌ xbe̱neb toj retal teꞌxcubsi ribeb cha̱cuu. Ut china̱col riqꞌuin la̱ cuanquil chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Riqꞌuin la̱ cuanquil china̱col chiruheb li sa nequeꞌxnumsi li cutan junju̱nk xban lix biomaleb arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Canabeb chixba̱nunquil li cꞌaꞌru nequeꞌraj toj retal teꞌosokꞌ joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol ut eb li ri xmam. Aban la̱in xban nak ti̱c inchꞌo̱l, tincuil a̱cuu chi tzꞌakal. Ut ta̱sahokꞌ inchꞌo̱l chi cua̱nc a̱cuiqꞌuin saꞌ choxa. Laj David quinumta saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc reAt Ka̱cuaꞌ, kꞌaxal nacatinra. La̱at nacatqꞌuehoc incacuilal. La̱at nacatcoloc cue. Caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin naru nincol cuib chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. La̱at nacat-iloc cue, at inDios, re nak ma̱cꞌaꞌ tincꞌul. Chanchanat jun li sako̱nac bar ta̱ru̱k tincol cuiꞌ cuib. La̱at nacatcoloc cue joꞌ jun li ramleb chꞌi̱chꞌ li naxcol cuiꞌ rib li soldado. La̱at niquina̱col riqꞌuin lix nimal la̱ cuanquilal. At Ka̱cuaꞌ, nacatinlokꞌoni xban nak a̱cꞌulub li lokꞌoni̱c. Ninya̱ba la̱ cꞌabaꞌ ut niquina̱col chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Chanchan nak bacꞌbo̱quin ut ac oqueb re chincamsinquil. Xiu xiu cuanquin xban nak teꞌraj numta̱c saꞌ inbe̱n li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Chanchan nak bacꞌbo̱quin ut ac xchal li ca̱mc saꞌ inbe̱n. Chanchan nak ac xintꞌaneꞌ saꞌ li raꞌal xban nak ac xeꞌxcꞌu̱b chanru nak tineꞌxcamsi. Nak cuanquin saꞌ raylal xinya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Quintzꞌa̱ma re nak tinixtenkꞌa. Ut aꞌan toj saꞌ choxa, quirabi li cꞌaꞌru quintzꞌa̱ma chiru. Nak quixcꞌut lix joskꞌil li Dios quixqꞌue jun li hi̱c saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li tzu̱l quilajeꞌecꞌan saꞌ lix naꞌajeb. Li Dios quirecꞌasiheb li tzu̱l xban lix joskꞌil. Chanchan yo̱ chi e̱lc li sib saꞌ ruꞌuj. Ut chanchan yo̱ chi e̱lc ru xam lochlo saꞌ re, re xcꞌatbaleb li yo̱queb chi ba̱nu̱nc re li ma̱usilal. Ut li Ka̱cuaꞌ quixte li choxa ut quicube chak. Ut rubel li rok cuan li kꞌeki chok retalil li raylal xchal saꞌ xbe̱neb. Chirix jun li querubín quicube chak saꞌ ruchichꞌochꞌ li Ka̱cuaꞌ. Quichal chi junpa̱t chintenkꞌanquil. Chanchan li ikꞌ quicubsin chak re. Li Ka̱cuaꞌ quixmuk rib saꞌ li kꞌeki chok li nacꞌamoc chak re li hab. Li Dios quixcꞌutbesi rib joꞌ nak narepoc chak li rakꞌ ca̱k. Ut quixtakla li sakbach ut li ru xam chi lochlo saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut qui-abi̱c xya̱b xcux li nimajcual Dios saꞌ choxa. Chanchan nak namok li ca̱k. Ut quitꞌaneꞌ li sakbach ut li ru xam chi lochlo. Chanchan nak quixcut chak lix tzimaj li Ka̱cuaꞌ nak quixtakla chak li ca̱k. Ut eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue queꞌe̱lelic ut queꞌxchaꞌchaꞌi ribeb yalak bar. Nak quia̱tinac chak li Ka̱cuaꞌ chi yo̱ xjoskꞌil, quicꞌutun xchamal li palau, ut qui-ecꞌan li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj xban xjoskꞌil nak quixkꞌuseb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Li Dios toj saꞌ choxa quixqꞌue chak li rukꞌ saꞌ inbe̱n ut quinixcol. Ut quinrisi saꞌ li raylal. Li Dios quinixcol saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. La̱in incꞌaꞌ ninru xcolbal cuib chiruheb xban nak kꞌaxal cauheb rib chicuu la̱in. Nak cuanquin saꞌ raylal eb aꞌan queꞌchal chincamsinquil. Abanan li Ka̱cuaꞌ quitenkꞌan cue. Quinixcol saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Quinixcol xban nak niquinixra. Li Dios quixqꞌue inkꞌajca̱munquil xban nak ti̱c inchꞌo̱l. Li Dios na-osobtesin cue xban nak ninba̱nu li us. La̱in yo̱quin chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Ka̱cuaꞌ. Ut ma̱ jun cua xintzꞌekta̱na li Dios. La̱in cuan saꞌ inchꞌo̱l chixjunil lix chakꞌrab li Dios. Ut ma̱ jun cua xincanab xba̱nunquil. Ti̱c lin yuꞌam chiru li Dios ut ma̱ jun cua xinba̱nu li ma̱usilal. Li Ka̱cuaꞌ xqꞌue inkꞌajca̱munquil xban nak ti̱c inchꞌo̱l chiru. Aꞌan na-osobtesin cue xban nak ninba̱nu li us. At Ka̱cuaꞌ, nacacuuxta̱na ru li ani na-uxta̱nan u. Ut cha̱bilat riqꞌuineb li cha̱bileb. La̱at nacacuosobtesiheb li ti̱queb xchꞌo̱l cha̱cuu. Aban li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb cau nacakꞌuseb. La̱at nacacoleb li tu̱laneb ut nacacubsi xcuanquileb li nequeꞌxnimobresi ribeb. At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacacꞌutbesi chicuu cꞌaꞌru us tinba̱nu. At inDios, la̱at nacacutanobresi lin be. La̱at tattenkꞌa̱nk cue re nak la̱in chic tinnumta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc cue ut tincue̱chani lix tenamiteb. Chixjunil li cꞌaꞌru naxba̱nu li Dios, aꞌan cha̱bil ut tzꞌakal re ru. Ut li cꞌaꞌru naxyechiꞌi ke, nakanau chi tzꞌakal nak tixqꞌue ke. Li Dios naxtenkꞌaheb li ani cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin. ¿Ma cuan ta biꞌ chic junak Dios? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ caꞌaj cuiꞌ li kaDios naru nacoloc ke? Li Dios, aꞌan li naqꞌuehoc incacuilal. Aꞌan li nacꞌamoc be chicuu yalak bar ninxic. Aꞌan na-iloc cue yalak bar ninnumeꞌ re nak ma̱cꞌaꞌ nincꞌul. Chanchanin li quej li naa̱linac yalak bar saꞌ qꞌuicheꞌ. Li Dios naqꞌuehoc innaꞌleb re nak tinpletik joꞌ soldado. Aꞌan naqꞌuehoc inmetzꞌe̱u re nak ta̱ru̱k tincut li tzimaj chꞌi̱chꞌ. At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacat-iloc cue ut nacatcoloc cue. La̱at nacattenkꞌan cue riqꞌuin xnimal la̱ cuanquilal. Yal xban la̱ cuusilal nak cuan incuanquil. Junelic niquina̱tenkꞌa saꞌ lin yuꞌam. Chanchan nak xanimobresi ru li be chicuu re nak incꞌaꞌ ta̱jolcꞌok li cuok. Xinta̱keheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue toj retal quebinchap. Incꞌaꞌ xincanabeb toj xinnumta saꞌ xbe̱neb. La̱in xinsach ruheb ut xeꞌcana rubel incuanquil. Incꞌaꞌ chic queꞌru chi pletic cuiqꞌuin. La̱at xatqꞌuehoc inmetzꞌe̱u re tinpletik. La̱at xakꞌaxtesiheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue rubel incuanquil. La̱at xakꞌaxtesiheb saꞌ cuukꞌ li xicꞌ nequeꞌiloc cue toj retal xinsach ruheb. Xeꞌxjap reheb chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquil, abanan ma̱ ani quicoloc reheb. Queꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb a̱cue, at Ka̱cuaꞌ. Abanan la̱at incꞌaꞌ casume lix tijeb. Chanchaneb li poks li nacꞌameꞌ xban ikꞌ nak xinsach ruheb. Xintzꞌekta̱naheb joꞌ li sulul saꞌ be. La̱at xatcoloc cue chiruheb li yo̱queb chi pletic cuiqꞌuin. La̱at xina̱xakab chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb chixjunileb li tenamit ut nequeꞌcꞌanjelac chicuu li toj ma̱jiꞌ ninnau ruheb. Nak nequeꞌrabi chanru innaꞌleb, nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru ninye. Eb li jalaneb xtenamit nequeꞌxcanab rib re nak la̱in tintakla̱nk saꞌ xbe̱neb. Nachꞌinan xchꞌo̱leb ut nequeꞌsicsot xban xxiuheb nak nequeꞌel saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb. Yoꞌyo li Ka̱cuaꞌ. Lokꞌoninbil taxak ru li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan chanchan jun nimla sako̱nac bar nincol cuiꞌ cuib. Chinima̱k taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ laj Colol cue. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li naqꞌuehoc chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Aꞌan li naqꞌuehoc reheb li tenamit rubel incuanquil. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li nacoloc cue chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Aꞌan naxqꞌue incuanquil saꞌ xbe̱neb li tenamit. At Ka̱cuaꞌ, la̱at xatcoloc cue chiruheb li cui̱nk li nequeꞌrahobtesin cue. Joꞌcan nak la̱in tinqꞌue a̱lokꞌal chiruheb chixjunileb li tenamit, at Ka̱cuaꞌ, ut tinbicha la̱ lokꞌal, at inDios. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue li rey chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Li Ka̱cuaꞌ naruxta̱na ru li rey David, li sicꞌbil ru xban. Junelic tixra aꞌan joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol. Li choxa naxcꞌutbesi xlokꞌal li DiosLi choxa naxcꞌut chiku nak kꞌaxal nim xlokꞌal li Dios. Ut chixjunil li cuan chiru li choxa naxcꞌut chiku nak kꞌaxal lokꞌ li cꞌaꞌru quixyi̱b. Chi kꞌek chi cutan nacꞌutun xlokꞌal li Dios. Usta incꞌaꞌ nequeꞌa̱tinac li choxa, li chahim ut li po, abanan nequeꞌxcꞌut xlokꞌal li Dios. Saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ jun sut rubel choxa na-ilman xlokꞌal li Dios. Li Dios quixqꞌue li sakꞌe saꞌ choxa. Li sakꞌe naxcꞌut xlokꞌal li Dios nak na-el chak ekꞌela chi cꞌajoꞌ xchakꞌal ru. Chanchan jun li cui̱nk toj xsumla ut chanchan jun li cui̱nk naxyal xkꞌe chi a̱linac chi sa saꞌ xchꞌo̱l. Li sakꞌe na-el chak saꞌ xto̱n choxa ut naxsuti li ruchichꞌochꞌ. Ut ma̱ ani incꞌaꞌ ta narecꞌa lix tikcual. Lix chakꞌrab li Dios tzꞌakal re ru ut nax-acꞌobresi li kayuꞌam. Li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan tzꞌakal ya̱l ut naxqꞌue xnaꞌleb li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan tzꞌakal ti̱c ut incꞌaꞌ najala, ut naxqꞌue sahil chꞌo̱lej. Li chakꞌrab canabanbil xban li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan tzꞌakal ya̱l ut naxcutanobresi li kanaꞌleb. Cꞌajoꞌ xlokꞌal xxucuanquil ru li Ka̱cuaꞌ ut xakxo xcuanquil chi junelic. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan junelic narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal ut saꞌ xya̱lal. Lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan kꞌaxal terto cuiꞌchic xtzꞌak chiru li tzꞌakal oro. Kꞌaxal cuiꞌchic cha̱bil chiru li xyaꞌal cab li toj ma̱jiꞌ isinbil chak saꞌ xnaꞌaj. At inDios, la̱ chakꞌrab naxqꞌue innaꞌleb, la̱in laj cꞌanjel cha̱cuu, ut kꞌaxal lokꞌ chokꞌ cue xpa̱banquil. Cuan nak nocoma̱cob chi incꞌaꞌ nakaqꞌue retal. Joꞌcan nak nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cuy li ma̱c li ninba̱nu chi incꞌaꞌ ninqꞌue retal. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak micuan taxak li kꞌetkꞌetil saꞌ li cua̱m. Incꞌaꞌ nacuaj nak ta̱numta̱k li kꞌetkꞌetil saꞌ inbe̱n. Ti̱cak taxak lin chꞌo̱l cha̱cuu re nak incꞌaꞌ tinba̱nu li ma̱c aꞌan. Chicuulak taxak cha̱cuu chixjunil li ninye ut li nincꞌoxla. At Ka̱cuaꞌ, at inDios, la̱at nacaqꞌue xcacuilal inchꞌo̱l ut la̱at laj Colol cue. Eb laj Israel yo̱queb chi tijoc chirix lix reyebAꞌ taxak li nimajcual Dios li quixlokꞌoni laj Jacob chitenkꞌa̱nk a̱cue nak cua̱nkat saꞌ ra xi̱cꞌ. Ut aꞌan ta ajcuiꞌ chicolok a̱cue. Toj taxak riqꞌuin li Dios saꞌ lix santil ochoch aran Sión chicha̱lk la̱ tenkꞌanquil xban ut chixqꞌue taxak xcacuil a̱chꞌo̱l. Cꞌulbil taxak xban li Dios chixjunil la̱ mayej ut chicuulak taxak chiru la̱ cꞌatbil mayej nacaqꞌue. Aꞌ taxak li Dios chiqꞌuehok a̱cue chixjunil li nacacuaj ut tatxtenkꞌa taxak re nak ta̱e̱lk chi us chixjunil li cꞌaꞌru nacacꞌoxla xba̱nunquil. Cꞌajoꞌ nak ta̱sahokꞌ saꞌ kachꞌo̱l la̱o nak ta̱cue̱chani li cꞌaꞌru xatzꞌa̱ma chiru li Dios. Tobicha̱nk chi anchal kachꞌo̱l re xlokꞌoninquil li Dios riqꞌuin li usilal xba̱nu cue. ¡Chixsume taxak li Dios chixjunil li nacatzꞌa̱ma chiru! Ninnau chi tzꞌakal nak li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱tenkꞌa̱nk re li rey li sicꞌbil ru xban. Li Dios toj saꞌ li santil choxa tixsume chak li cꞌaꞌru naxtzꞌa̱ma chiru ut riqꞌuin lix nimal xcuanquilal tixtenkꞌa re nak aꞌan ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Cuanqueb li cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin lix carruajeb re pletic ut cuanqueb ajcuiꞌ li cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin lix cacua̱yeb. Abanan la̱o cau kachꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Eb li cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin lix carruajeb ut lix cacua̱y, eb aꞌan teꞌcana̱k chi ma̱cꞌaꞌeb chic xcuanquil ut teꞌosokꞌ. Abanan la̱o junelic cau kachꞌo̱l riqꞌuin li Dios ut incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk kachꞌo̱l. At Ka̱cuaꞌ, chatenkꞌa taxak li rey re nak aꞌan ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Chasume taxak li cꞌaꞌru nakatzꞌa̱ma cha̱cuu. Eb laj Israel queꞌxbantioxi chiru li Dios nak quixtenkꞌa lix reyeb joꞌ queꞌxtzꞌa̱ma chiruAt Ka̱cuaꞌ, li rey sa saꞌ xchꞌo̱l xban nak xaqꞌue xcacuilal. Sa saꞌ xchꞌo̱l xban nak la̱at xatcoloc re. Xasume chak li cꞌaꞌru xtzꞌa̱ma cha̱cuu. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru xtzꞌa̱ma cha̱cuu incꞌaꞌ ta xaqꞌue. Numtajenak li rosobtesinquil xaqꞌue. Chanchan nak xaqꞌue lix corona oro saꞌ xjolom nak xaqꞌue xcuanquil chi cꞌanjelac chokꞌ rey. Nak xtzꞌa̱ma xyuꞌam a̱cue, xaqꞌue lix yuꞌam chi najt ru ut xaqꞌue ajcuiꞌ lix yuꞌam chi junelic. Cuan xlokꞌal xban nak xacol. Xatenkꞌa aꞌan ut xaqꞌue lix cuanquil. Osobtesinbil a̱ban chi junelic ut kꞌaxal sa saꞌ xchꞌo̱l xban nak cuancat riqꞌuin. Li rey cau xchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin, at Ka̱cuaꞌ. Xban xnimal la̱ cuusilal, ma̱ ani ta̱isi̱nk re saꞌ xcuanquil. Riqꞌuin la̱ cuanquilal, at Ka̱cuaꞌ, li rey ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Ta̱re̱chaniheb ajcuiꞌ li nequeꞌtzꞌekta̱nan re. La̱at ta̱qꞌueheb saꞌ xam nak tatcha̱lk chi rakoc a̱tin. Riqꞌuin la̱ joskꞌil, ta̱sacheb ru saꞌ xam. Ma̱ jun chic li ralal xcꞌajol teꞌcana̱k chi yoꞌyo. Li rey ta̱camsi̱nk reheb chixjunileb. Usta eb aꞌan teꞌxcꞌu̱b ru chanru teꞌxba̱nu raylal re li rey, abanan ma̱cꞌaꞌ naru teꞌxba̱nu re. Nak yo̱ chixcutbaleb riqꞌuin lix tzimaj, teꞌxyal raj e̱lelic chiru li rey, abanan incꞌaꞌ chic teꞌru̱k. Tatkalokꞌoni, at Ka̱cuaꞌ, xban nak riqꞌuin xnimal la̱ cuanquilal xoa̱col. Tobicha̱nk chi anchal kachꞌo̱l re a̱lokꞌoninquil. Nak yo̱ chixcꞌulbal nabal li raylal, li Rey quitenkꞌa̱c xban li DiosAt inYucuaꞌ, at inDios, ¿cꞌaꞌut nak xina̱canab injunes? Cuanquin saꞌ jun rahil chꞌo̱lejil ut xintzꞌa̱ma intenkꞌanquil cha̱cuu. Ut incꞌaꞌ xina̱sume. At inDios, chi kꞌek chi cutan ninya̱ba la̱ cꞌabaꞌ ut incꞌaꞌ niquina̱cuabi. Incꞌaꞌ ninhilan chi tzꞌa̱ma̱nc cha̱cuu ut la̱at incꞌaꞌ niquina̱sume. La̱at santo. Nim la̱ cuanquilal ut lokꞌoninbilat xbaneb laj Israel. Li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxcꞌojob xchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. Queꞌxpa̱b nak la̱at ta̱coleb ut la̱at catenkꞌaheb. Queꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil a̱cue ut la̱at cacoleb. Cauheb xchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. Incꞌaꞌ quichꞌinan xchꞌo̱leb xban nak la̱at caba̱nu li cayechiꞌi reheb. Chiruheb li tenamit chanchan li ma̱cuaꞌin chic cristian. Chanchanin chic li motzoꞌ chiruheb. Tzꞌekta̱nanbilin xbaneb ut xicꞌ niquineꞌril. Chixjunileb nequeꞌxbitzꞌ li reheb nak niquineꞌril. Niquineꞌretzꞌu ut nequeꞌrecꞌasi lix jolomeb. Ut nequeꞌxye: —Cui la̱at cau a̱chꞌo̱l riqꞌuin la̱ Dios, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nacatxcol? Cui kꞌaxal nacatxra, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nacatxtenkꞌa? chanqueb cue. Abanan ninnau nak la̱at nacattenkꞌan cue, at inDios, xban nak la̱at xatqꞌuehoc cue chi yoꞌla̱c ut xaqꞌue inyuꞌam. Nak toj yo̱quin chi tuꞌuc, la̱at xat-iloc cue. Chalen saꞌ inyoꞌlajic, cau inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. Nak toj ma̱jiꞌ ninyoꞌla, ac la̱at ajcuiꞌ chak lin Dios. At inYucuaꞌ, at inDios, mina̱canab injunes, xban nak cha̱lc re jun raylal saꞌ inbe̱n ut ma̱ ani natenkꞌan cue. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue, sutsu̱quin xbaneb. Chanchaneb li qꞌuila toro. Chanchaneb li joskꞌ aj toro li nequeꞌchal chak saꞌ li naꞌajej Basán. Teꞌraj xba̱nunquil raylal cue. Chanchaneb li cakcoj nak nequeꞌxjap re ut teꞌraj tiꞌoc. Yo̱ chi osocꞌ lin metzꞌe̱u. Chanchan li haꞌ li yo̱ chi hoyecꞌ. Chanchan nak ma̱cꞌaꞌ chic saꞌ xnaꞌaj lin bakel. Chanchan yo̱ chi haꞌocꞌ li cua̱m joꞌ nak nahaꞌoꞌ li cera. X-osoꞌ lin metzꞌe̱u. Ma̱cꞌaꞌ chic nin-oc cuiꞌ. Chanchanin aj chic li xcꞌaj te̱x ma̱cꞌaꞌ chic xcꞌanjel. Xletz rib li ruꞌuj cuakꞌ saꞌ cue xban li chaki el. La̱at xina̱canab chi ca̱mc ut xina̱canab chi poksocꞌ. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb li yo̱queb chixba̱nunquil raylal cue, chanchaneb jun chꞌu̱tal chi joskꞌ aj tzꞌiꞌ teꞌraj tiꞌoc. Xeꞌxhop li cuok ut xeꞌxhop li cuukꞌ. Naru rajlanquil lin bakel. Chixjunileb yo̱queb chincaꞌyanquil ut incꞌaꞌ nequeꞌxcanab cuilbal. Xeꞌxbu̱li rix li cuakꞌ ut xeꞌxjeqꞌui chirixeb. Abanan la̱at, at Ka̱cuaꞌ, mina̱canab injunes. China̱tenkꞌa ban, at Ka̱cuaꞌ, xban nak caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin cau inchꞌo̱l. China̱col, at Ka̱cuaꞌ, re nak incꞌaꞌ tineꞌxcamsi riqꞌuin lix chꞌi̱chꞌeb. China̱col chiruheb xban nak eb aꞌan chanchaneb li joskꞌ aj tzꞌiꞌ. China̱col chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Eb aꞌan chanchaneb li cakcoj. China̱col chiruheb aꞌan xban nak chanchaneb li joskꞌ aj toro teꞌraj inxekꞌbal. Tinserakꞌi la̱ cuesilal yalak bar reheb chixjunileb li cuech tenamitil. Tinqꞌue a̱lokꞌal chiruheb li nequeꞌxchꞌutub ribeb cha̱lokꞌoninquil. Cheqꞌuehak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ che̱junilex la̱ex li nequexucua ru li Dios. Chenima ru li Ka̱cuaꞌ, la̱ex laj Israel, li ralal xcꞌajolex laj Jacob. Chexucua ru li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ naxtzꞌekta̱na li cuan saꞌ raylal. Aꞌan naxnau nak kꞌaxal ra yo̱ chixcꞌulbal. Incꞌaꞌ naxcanab yal chi joꞌcan. Aꞌan junelic narabi li ani naxpatzꞌ xtenkꞌanquil re. Chiruheb chixjunileb la̱ cualal a̱cꞌajol tinqꞌue a̱lokꞌal. Ut chiruheb chixjunileb li nacateꞌxlokꞌoni tinqꞌue li xinyechiꞌi a̱cue. Eb li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb teꞌcuaꞌak chi us ut teꞌnujak xsaꞌeb. Cheꞌxlokꞌonihak li Ka̱cuaꞌ ut cheꞌcua̱nk xyuꞌameb chi junelic. Chixjunileb li tenamit jun sut rubel choxa teꞌjulticokꞌ li Dios reheb ut teꞌxcuikꞌib ribeb chiru. Saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ aꞌ yal bar xtenamit teꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan li tzꞌakal Rey ut aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li tenamit saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chixjunileb teꞌxcuikꞌib ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ ut teꞌxlokꞌoni ru. Teꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ chixjunileb li biomeb ut li rahobtesinbileb joꞌqueb ajcuiꞌ li ca̱mqueb re. Eb aꞌan ma̱cꞌaꞌ xyuꞌam xjuneseb rib. Eb li cualal incꞌajol teꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ ut junelic teꞌxserakꞌi resil chiruheb li ralal xcꞌajoleb li teꞌcua̱nk mokon. Ta̱yehekꞌ ajcuiꞌ resil li Ka̱cuaꞌ reheb li toj teꞌyoꞌla̱k mokon ut ta̱yehekꞌ resil chanru lix ti̱quilal ut chanru nak quixcol lix tenamit. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li nacꞌacꞌalen cueLi Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan li nacꞌacꞌalen cue; ma̱cꞌaꞌ ta̱paltok cue. Aꞌan naxqꞌue chixjunil li cꞌaꞌru nacuaj joꞌ jun li pastor naril chi us lix carner. Naxcꞌam lix carner saꞌ li naꞌajej bar cuan cuiꞌ li cha̱bil pachꞌayaꞌ ut naxqꞌueheb chi hila̱nc. Chire li tuktu̱quil haꞌ naxqꞌueheb chi ucꞌac. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan tixcꞌojob inchꞌo̱l. Tinixberesi saꞌ li be re ti̱quil chꞌo̱lej saꞌ xcꞌabaꞌ lix rahom. Usta chanchan nak yo̱quin chi numecꞌ saꞌ jun naꞌajej kꞌojyi̱n ut kꞌaxal xiu xiu xban li raylal li yo̱k chi cha̱lc saꞌ inbe̱n, la̱in incꞌaꞌ tinxucuak xban nak la̱at cua̱nkat cuiqꞌuin. La̱at ta̱qꞌue xcacuil inchꞌo̱l joꞌ nak li pastor naxcoleb lix carner riqꞌuin lix ba̱r ut lix xukꞌ. Niquina̱qꞌue chi cuaꞌac chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Nacaqꞌue li sununquil ban saꞌ lin jolom. Kꞌaxal numtajenak xsahil inchꞌo̱l nacaqꞌue. Chanchan nak yo̱ chi hoyecꞌ lin secꞌ xban xnujenakil. Relic chi ya̱l nak li rusilal ut li ruxta̱n li Ka̱cuaꞌ ta̱cua̱nk cuiqꞌuin chixjunil li cutan chalen toj saꞌ lin camic. Ut saꞌ rochoch li Ka̱cuaꞌ Dios tincua̱nk chi junelic kꞌe cutan. Aꞌin li bich li queꞌxbicha laj Israel nak queꞌrocsi li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ li temploLi Ka̱cuaꞌ, aꞌan laj e̱chal re li ruchichꞌochꞌ. Re li Ka̱cuaꞌ chixjunil li na-el saꞌ ruchichꞌochꞌ joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Re li Ka̱cuaꞌ li ruchichꞌochꞌ xban nak aꞌan quiyi̱ban re. Aꞌan quixakaban re saꞌ xnaꞌaj saꞌ xbe̱n li palau ut saꞌ xbe̱neb li nimaꞌ. ¿Ani ta̱ru̱k ta̱cua̱nk saꞌ li tzu̱l Sión? Ut, ¿ani ta̱ru̱k ta̱cua̱nk riqꞌuin li Dios saꞌ lix santil naꞌaj? Caꞌajeb cuiꞌ li ti̱queb xchꞌo̱l ut li cha̱bileb xyuꞌam. Caꞌajeb cuiꞌ li incꞌaꞌ nequeꞌxra ru li cꞌaꞌak re ru ma̱cꞌaꞌ rajbal, ut li incꞌaꞌ nequeꞌxpatzꞌ xcꞌabaꞌ li Dios riqꞌuin xticꞌtiꞌeb. Eb aꞌan teꞌosobtesi̱k xban li Ka̱cuaꞌ, ut teꞌti̱cobresi̱k lix chꞌo̱leb xban li Dios laj Colol reheb. Aꞌaneb aꞌin li nequeꞌsicꞌoc re li Dios, eb li nequeꞌxya̱ba xcꞌabaꞌ li Dios li quixlokꞌoni laj Jacob. Tehomak e̱rib, ex puerta, li cuanquex chi junelic, ut cana̱kex chi teto re nak ta̱oc li tzꞌakal rey, li kꞌaxal nim xcuanquil. ¿Ani li rey aꞌin, li kꞌaxal nim xcuanquil? Aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios li kꞌaxal cau rib ut nim xlokꞌal. Aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios li kꞌaxal nim xcuanquil chi pletic. Tehomak e̱rib, ex puerta, li cuanquex chi junelic, ut cana̱kex chi teto re nak ta̱oc li tzꞌakal rey li kꞌaxal nim xcuanquil. ¿Ani li rey aꞌin, li kꞌaxal nim xcuanquil? Aꞌan lix Dioseb li qꞌuila okꞌob chi ángel. Aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios li kꞌaxal nim xcuanquil. Laj David yo̱ chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquil chiru li DiosAt Ka̱cuaꞌ, cha̱cuu la̱at nintijoc. At inDios, a̱cuiqꞌuin cau inchꞌo̱l. Incꞌaꞌ taxak teꞌxcꞌut inxuta̱n ut incꞌaꞌ taxak teꞌnumta̱k saꞌ inbe̱n li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Li ani cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin li Dios incꞌaꞌ teꞌxuta̱nobresi̱k. Abanan li ani incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios, aꞌaneb li teꞌcꞌutekꞌ xxuta̱n. At inDios, cꞌut chicuu lix ya̱lal ut cꞌut chicuu cꞌaꞌru ta̱cuaj tinba̱nu. China̱beresi ut cꞌut chicuu lix ya̱lal la̱ cua̱tin xban nak la̱at lin Dios ut la̱at laj Colol cue. Cau inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin chi junelic. At Ka̱cuaꞌ, chijulticokꞌ taxak a̱cue nak junelic cha̱bilat kiqꞌuin. La̱at nacacuuxta̱na ku chalen chak junxil. Incꞌaꞌ taxak chinak saꞌ a̱chꞌo̱l li ma̱c ut li ma̱usilal li quinba̱nu chak saꞌ insa̱jilal. Chinjulticokꞌ taxak a̱cue, at Ka̱cuaꞌ, xban nak junelic nacatrahoc ut junelic cha̱bilat. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan cha̱bil ut ti̱c xchꞌo̱l. Joꞌcan nak naxcꞌut lix ya̱lal chiruheb laj ma̱c. Naxberesiheb li tu̱laneb ut naxcꞌut lix ya̱lal chiruheb. Aꞌan naxcꞌut chiruheb li cꞌaꞌru naraj teꞌxba̱nu. Riqꞌuin cha̱bilal ut riqꞌuin rahoc li Ka̱cuaꞌ naxberesiheb li nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li contrato ut saꞌ lix chakꞌrab. Riqꞌuin taxak lix nimal la̱ lokꞌal, at Ka̱cuaꞌ, china̱cuy taxak xban nak nimla ma̱c xinba̱nu cha̱cuu. Li Dios naxcꞌut lix ya̱lal chiruheb li ani nequeꞌxqꞌue xlokꞌal li Dios ut naxcꞌut chiruheb li cꞌaꞌru naraj teꞌxba̱nu. Li ani nequeꞌxqꞌue xlokꞌal li Dios, sa teꞌcua̱nk ut li ralal xcꞌajol teꞌe̱chani̱nk re li chꞌochꞌ li quiyechiꞌi̱c reheb. Li Ka̱cuaꞌ nacuan chi sum a̱tin riqꞌuineb li nequeꞌxxucua ru ut naxcꞌut chiruheb cꞌaꞌru lix ya̱lal li contrato li quixba̱nu riqꞌuineb. La̱in cau inchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Ninnau nak aꞌan ta̱colok cue nak xiu xiu cuanquin. China̱cuabi, at Ka̱cuaꞌ. Chacuuxta̱na cuu xban nak tacuajenakin ut kꞌaxal ra saꞌ inchꞌo̱l xban nak injunes. Cꞌajoꞌ incꞌaꞌux xban nak kꞌaxal ra cuanquin. China̱col ut chacuisi taxak lix rahil inchꞌo̱l. Chacuil xtokꞌoba̱l cuu nak yo̱quin chixcꞌulbal li raylal ut li chꞌaꞌajquilal. Ut chacuy taxak chixjunil li ma̱c xinba̱nu. At Ka̱cuaꞌ, nabaleb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Chaqꞌue taxak retal nak niquineꞌxtzꞌekta̱na xban nak xicꞌ niquineꞌril. China̱tenkꞌa, at Ka̱cuaꞌ. China̱col chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Ma̱canabeb chi numta̱c saꞌ inbe̱n xban nak caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin cau inchꞌo̱l. At Ka̱cuaꞌ, la̱at ti̱c la̱ chꞌo̱l ut cha̱bilat. China̱col xban nak caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin ninyoꞌoni. At inDios, chacoleb laj Israel chiru chixjunil li raylal yo̱queb chixcꞌulbal. Lix tij laj David li ti̱c xchꞌo̱l chiru li DiosAt Ka̱cuaꞌ, la̱at tattzꞌilok a̱tin chicuix ut ta̱ye nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c xban nak la̱in cuanquin saꞌ ti̱quilal. Ut cau inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. At Ka̱cuaꞌ, at inDios, chacuil taxak chanru lin yuꞌam. Chacuil taxak chanru lin cꞌaꞌux ut chacuil taxak chanru lin naꞌleb. La̱in ninnau nak junelic niquina̱ra. La̱in ninnau chic lix ya̱lal ut ninba̱nu li nacaye la̱at. La̱in incꞌaꞌ ninjunaji cuib riqꞌuineb laj balakꞌ chi moco nincuan saꞌ xya̱nkeb laj caꞌ pacꞌal u. Xicꞌ nacuileb li nequeꞌxchꞌutub rib chixba̱nunquil li ma̱usilal. La̱in incꞌaꞌ nincuan saꞌ xya̱nkeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. La̱in ninchꞌaj li cuukꞌ. Aꞌan retalil nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Ut ninxic saꞌ la̱ artal cha̱lokꞌoninquil saꞌ ti̱quilal. Ninbichan re xbantioxinquil cha̱cuu ut ninye resil li cha̱bilal nacaba̱nu. At Ka̱cuaꞌ, la̱in ninra la̱ cuochoch nacatcuan cuiꞌ, li naꞌajej li nacuan cuiꞌ lix nimal la̱ lokꞌal. Mina̱sach rochbeneb laj ma̱c. La̱in incꞌaꞌ nacuaj xcꞌulbal li teꞌxcꞌul eb li nequeꞌcamsin. Eb aꞌan junelic nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal ut nequeꞌraj nak teꞌtumina̱k ruheb. Abanan la̱in junelic cua̱nkin saꞌ xya̱lal cha̱cuu. Chacuuxta̱na cuu ut china̱col. La̱in cau inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin ut ninnau nak ma̱cꞌaꞌ tincꞌul. Bar nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb la̱ cualal a̱cꞌajol, aran tinqꞌue a̱lokꞌal. Li Ka̱cuaꞌ Dios naberesin cue ut aꞌan ajcuiꞌ nacoloc cueLi Ka̱cuaꞌ, aꞌan nacutanobresin re lin cꞌaꞌux, ut aꞌan nacoloc cue. Ma̱ ani ninxucua ru. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan na-iloc cue. Joꞌcan nak incꞌaꞌ ninxucuac. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ut eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue nequeꞌxchꞌutub rib re incamsinquil. Abanan aꞌaneb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌuluc re li raylal. Usta tineꞌxsut jun tu̱bak chi soldado, la̱in incꞌaꞌ tinxucuak. Usta teꞌoc chi pletic cuiqꞌuin, la̱in cauhak inchꞌo̱l riqꞌuin li Dios. Jun ajcuiꞌ li nacuaj xtzꞌa̱manquil chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma chiru, aꞌan nak tincua̱nk saꞌ li rochoch joꞌ najtil tincua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ re nak tinlokꞌoni ru saꞌ li rochoch ut re nak tincꞌoxlak chirix li usilal li quixba̱nu cue. Nak ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱cha̱lk li raylal saꞌ inbe̱n, li Ka̱cuaꞌ ta̱colok cue. Tinixcol saꞌ li templo. Tinixqꞌue saꞌ xbe̱n junak sako̱nac ut tinixcol chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Ut xban nak ac xinixcol li Ka̱cuaꞌ la̱in tinnumta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc cue, ut xban xsahil inchꞌo̱l tinmayejak saꞌ rochoch li Dios ut tinbicha̱nk chi sa saꞌ inchꞌo̱l re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. At Ka̱cuaꞌ, china̱cuabi taxak nak yo̱quin xtzꞌa̱manquil intenkꞌanquil cha̱cuu. Chacuuxta̱na cuu ut chasume taxak li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu. La̱in xcuecꞌa saꞌ li cua̱m nak tento tatinsicꞌ. Joꞌcan nak xatinsicꞌ, at Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak ma̱muk a̱cuib chicuu, at Ka̱cuaꞌ. Matjoskꞌoꞌ cuiqꞌuin ut mina̱tzꞌekta̱na xban nak caꞌaj cuiꞌ la̱at nacattenkꞌan cue. Mina̱canab injunes. China̱col ban. Caꞌaj cuiꞌ la̱at lin Dios. Ut caꞌaj cuiꞌ la̱at nacatcoloc cue. Usta niquineꞌxtzꞌekta̱na innaꞌ inyucuaꞌ, ninnau nak li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱ilok cue. Cꞌut chicuu cꞌaꞌru tinba̱nu, at Ka̱cuaꞌ. China̱beresi saꞌ ti̱quilal re nak tincolekꞌ chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Mina̱kꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Eb aꞌan nequeꞌxyoꞌob ticꞌtiꞌ chicuix ut nequeꞌraj inrahobtesinquil. Abanan la̱in ninnau nak tincꞌul li rusilal li Dios nak toj cua̱nkin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chexyoꞌoni̱nk riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Michꞌinan e̱chꞌo̱l. Cauhak ban e̱chꞌo̱l riqꞌuin. Caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin aꞌan chexyoꞌoni̱nk. Li Ka̱cuaꞌ narabi li cꞌaꞌru nakatzꞌa̱ma chiruAt Ka̱cuaꞌ, at aj Colol cue, yo̱quin xya̱banquil la̱ cꞌabaꞌ. China̱cuabi ut chasume taxak li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu re nak incꞌaꞌ tinca̱mk joꞌ nak nequeꞌcam li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. China̱cuabi nak yo̱quin chixya̱banquil la̱ cꞌabaꞌ. Yo̱quin xtzꞌa̱manquil intenkꞌanquil cha̱cuu nak nintaksi li cuukꞌ bar cuan cuiꞌ la̱ santil ochoch. Mina̱juntakꞌe̱ta riqꞌuineb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ut li nequeꞌba̱nun ma̱usilal re nak incꞌaꞌ tincꞌul li teꞌxcꞌul eb aꞌan. Eb aꞌan nequeꞌxye nak nequeꞌraj cua̱nc saꞌ usilal riqꞌuineb li rech cabal abanan li ra̱meb nujenak chi ma̱usilal. Qꞌueheb chixtojbal xma̱queb aꞌ yal chanru li ma̱c li xeꞌxba̱nu. Qꞌueheb chixtojbal rix lix ma̱usilal xban nak aꞌan xcꞌulubeb nak teꞌxtoj rix lix ma̱queb. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue xcuanquil li cꞌaꞌru quixyi̱b li Ka̱cuaꞌ chi moco li cꞌaꞌru naxba̱nu. Joꞌcan nak li Dios tixqꞌueheb chixtojbal rix lix ma̱queb ut tixsacheb chi junaj cua. Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ xban nak aꞌan xrabi li cꞌaꞌru xintzꞌa̱ma chiru. Li Ka̱cuaꞌ naqꞌuehoc inmetzꞌe̱u ut aꞌan nacoloc cue. La̱in cau inchꞌo̱l riqꞌuin. Aꞌan natenkꞌan cue. Kꞌaxal sa inchꞌo̱l ut tinbicha̱nk re xbantioxinquil chiru li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ naxqꞌue xcacuil xchꞌo̱l lix tenamit ut aꞌan ajcuiꞌ nacoloc cue la̱in, li sicꞌbil cuu xban. At Ka̱cuaꞌ, chacoleb taxak la̱ cualal a̱cꞌajol ut chacuosobtesiheb. Chacuileb joꞌ jun li cha̱bil pastor. Chaberesiheb ut chaqꞌue xcacuileb xchꞌo̱l chi junelic. Li Dios naxcꞌutbesi lix cuanquil ut lix lokꞌal nak naa̱tinacLa̱ex ángel li cuanquex saꞌ li santil choxa, qꞌuehomak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Chenima ru xban nak kꞌaxal nim xcuanquil. Chelokꞌoni li Ka̱cuaꞌ xban nak kꞌaxal lokꞌ lix cꞌabaꞌ. Chelokꞌoni saꞌ lix santil naꞌaj. Li xya̱b xcux li Ka̱cuaꞌ na-ecꞌan saꞌ xbe̱n li palau retalil lix nimal xcuanquilal. Chanchan li ca̱k nak na-ecꞌan saꞌ xbe̱n li palau. Naa̱tinac li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin xnimal xlokꞌal ut riqꞌuin xnimal xcuanquilal. Naxxer li cheꞌ chacalteꞌ nak na-ecꞌan lix ya̱b xcux li Ka̱cuaꞌ. Riqꞌuin lix nimal xcuanquil li Ka̱cuaꞌ naxxer li ni̱nki cheꞌ li cuanqueb Líbano. Xban xya̱b xcux li Ka̱cuaꞌ narecꞌasiheb li tzu̱l li cuanqueb aran Líbano ut Sirión. Chanchaneb li cocꞌ cuacax ut li toro nak nequeꞌpiscꞌoc. Joꞌcan nak nequeꞌecꞌan li tzu̱l saꞌ xnaꞌajeb. Nak naa̱tinac li Ka̱cuaꞌ, chanchan li ca̱k nak narepoc xban nak kꞌaxal nim xcuanquil. Xban xnimal xcuanquil li Ka̱cuaꞌ narecꞌasi li chaki chꞌochꞌ nak naa̱tinac. Nak naa̱tinac, li Ka̱cuaꞌ narecꞌasi li chaki chꞌochꞌ aran Cades. Nak naa̱tinac li Ka̱cuaꞌ narecꞌasiheb li cheꞌ ji. Ut naxteni li qꞌuicheꞌ. Ut chixjunileb li chꞌutchꞌu̱queb saꞌ li rochoch li Dios nequeꞌxqꞌue xlokꞌal. Li Ka̱cuaꞌ aꞌan li cuan xcuanquil saꞌ xbe̱n li butꞌi haꞌ, ut aꞌan li tzꞌakal rey li nataklan chi junelic. Li Ka̱cuaꞌ naxqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb li ralal xcꞌajol. Narosobtesiheb ut naxqꞌue li tuktu̱quil usilal reheb. Laj David quixbantioxi chiru li Dios nak quicoleꞌ chiru li ca̱mcAt Ka̱cuaꞌ, nacatinlokꞌoni xban nak la̱at xatcoloc cue ut incꞌaꞌ xina̱qꞌue chi seꞌe̱c xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. At Ka̱cuaꞌ, at inDios, nak xintzꞌa̱ma intenkꞌanquil a̱cue, la̱at xina̱qꞌuirtesi. Xina̱col chiru li ca̱mc. Ac ca̱mc raj cue, abanan la̱at xaqꞌue cuiꞌchic inyuꞌam. La̱ex li ti̱c e̱chꞌo̱l, chexbicha̱nk re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Chexbantioxi̱nk riqꞌuin li usilal li quixba̱nu. At Ka̱cuaꞌ, junpa̱t ajcuiꞌ nacatjoskꞌoꞌ. Abanan la̱ cha̱bilal nacuan chi junelic. Ma̱re tinya̱bak chiru li kꞌojyi̱n xban xrahil saꞌ inchꞌo̱l. Abanan joꞌ cuulajak chic sahak chic saꞌ inchꞌo̱l. Xcuecꞌa nak sa chic cuanquin, ut xinye saꞌ inchꞌo̱l nak ma̱cꞌaꞌ tincꞌul. Nak yo̱cat xqꞌuebal la̱ cuusilal cue, cau inchꞌo̱l. Abanan nak xacanab intenkꞌanquil, cꞌajoꞌ nak quichal inxiu. Xinya̱ba la̱ cꞌabaꞌ, at Ka̱cuaꞌ, ut xintzꞌa̱ma intenkꞌanquil cha̱cuu. Ut xinye, ¿cꞌaꞌru aj e nak tinca̱mk? ¿Cꞌaꞌru aj e nak tinmukekꞌ? ¿Ma teꞌxqꞌue ta biꞌ a̱lokꞌal lix poksil li camenak? ¿Ma teꞌxchꞌolob ta biꞌ la̱ cuusilal? At Ka̱cuaꞌ, china̱cuabi ut chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu ut china̱tenkꞌa taxak. Lix rahil inchꞌo̱l xasukꞌisi chokꞌ sahil chꞌo̱lejil. Ninxajoc xban xsahil inchꞌo̱l. Xacuisi lix rahil inchꞌo̱l ut kꞌaxal cuiꞌchic li sahil chꞌo̱lejil xaqꞌue cue. Joꞌcan nak tinbicha̱nk re a̱lokꞌoninquil, at Ka̱cuaꞌ Dios. Incꞌaꞌ naru nincana chi incꞌaꞌ tinqꞌue a̱lokꞌal. At Ka̱cuaꞌ Dios, tinqꞌue a̱lokꞌal chi junelic. Laj David cau xchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌAt Ka̱cuaꞌ, a̱cuiqꞌuin cau inchꞌo̱l. Chasume taxak li nintzꞌa̱ma cha̱cuu re nak incꞌaꞌ ta̱cana̱k yal chi joꞌcan li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu. Xban nak la̱at ti̱c a̱chꞌo̱l, china̱col taxak. Chacuabi taxak li nintzꞌa̱ma cha̱cuu ut chase̱ba taxak a̱cuib chincolbal. La̱at taxak joꞌ jun li sako̱nac bar naru tincol cuiꞌ cuib. At Ka̱cuaꞌ, la̱at joꞌ jun li sako̱nac li bar nincol cuiꞌ cuib. Re nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal la̱ cꞌabaꞌ, china̱beresi ut chacꞌut chicuu cꞌaꞌru tinba̱nu. China̱col chiru li raꞌal li mukmu chokꞌ re inchapbal xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Caꞌaj cuiꞌ la̱at naru nacatcoloc cue, at Ka̱cuaꞌ. Saꞌ a̱cuukꞌ tinkꞌaxtesi lin yuꞌam. Ninnau nak la̱at niquina̱col, at Ka̱cuaꞌ. La̱at li tzꞌakal Dios. La̱in xicꞌ nequeꞌcuil li nequeꞌxlokꞌoni li yi̱banbil dios. La̱in caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin cau inchꞌo̱l, at Ka̱cuaꞌ. Ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l xban nak niquina̱ra ut nacacuuxta̱na cuu. La̱at nacacuil li raylal yo̱quin chixcꞌulbal. La̱at nacanau nak yo̱queb chinrahobtesinquil. Incꞌaꞌ xina̱kꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Xina̱col ban chiruheb. Chacuuxta̱na taxak cuu, at Ka̱cuaꞌ, xban nak kꞌaxal ra cuanquin. Yo̱ chi mo̱yc li xnakꞌ cuu xban li ya̱bac ut yo̱ chi osocꞌ lin metzꞌe̱u. Yo̱ chi osocꞌ lin yuꞌam xban li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal. Nacuecꞌa nak yo̱quin chi ti̱xc xban li raylal. Yo̱ chi osocꞌ lin metzꞌe̱u xban li ma̱c. Chanchan puqꞌuinbil lin bakel nak nacuecꞌa. Niquineꞌxhob ut niquineꞌxseꞌe li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Eb li cuechcabal xicꞌ chic niquineꞌril. Li nequebincꞌul saꞌ be nequeꞌe̱lelic chicuu. Incꞌaꞌ chic niquineꞌxcꞌoxla. Chanchanin chic li camenak chiruheb. Chanchanin chic li jorol cuc li ma̱cꞌaꞌ chic na-oc cuiꞌ chiruheb. Nequeꞌcuabi nak nequeꞌhashot chinhobbal. Yalak bar ninnumeꞌ xiu xiu cuanquin. Nequeꞌxchꞌutub rib ut nequeꞌxcꞌu̱b chi ribileb rib chanru nak tineꞌxcamsi. Abanan la̱in, at Ka̱cuaꞌ, a̱cuiqꞌuin cau inchꞌo̱l. La̱in ninnau nak la̱at lin Dios. Saꞌ a̱cuukꞌ cuan lin yuꞌam. La̱at yal a̱cue saꞌ inbe̱n. China̱col taxak chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue ut chiruheb li teꞌraj incamsinquil. At inDios, la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu. Chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu ut china̱col riqꞌuin xnimal la̱ rahom. At Ka̱cuaꞌ, ninya̱ba la̱ cꞌabaꞌ. Chasume taxak li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma a̱cue re nak incꞌaꞌ xuta̱nal tincana̱k. Aꞌ taxak li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb xuta̱nal teꞌcana̱k. Chacanabeb chi ca̱mc re nak incꞌaꞌ chic teꞌa̱tinak. Chamemobresiheb li nequeꞌticꞌtiꞌic. Eb aꞌan nequeꞌxhobeb li ti̱queb xchꞌo̱l ut nequeꞌxmajecuaheb. At Ka̱cuaꞌ, kꞌaxal nim la̱ cuusilal saꞌ xbe̱neb li nequeꞌlokꞌonin a̱cue. Nacꞌutun chiruheb chixjunileb nak cha̱bilat riqꞌuineb li nequeꞌqꞌuehoc a̱lokꞌal. Xban nak la̱at cuancat riqꞌuineb, la̱at nacatcoloc reheb chiruheb li nequeꞌcꞌoxlan xba̱nunquil ma̱usilal reheb. Ut xban nak la̱at nacat-iloc reheb, la̱at nacatcoloc reheb chiruheb li nequeꞌyoꞌoban a̱tin chirixeb. Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ xban nak quiril xtokꞌoba̱l cuu ut quiruxta̱na cuu nak sutsu̱quin xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Xban inxiu, xincꞌoxla nak la̱at xina̱canab injunes, at Ka̱cuaꞌ. Abanan nak xinya̱ba a̱cꞌabaꞌ, la̱at xasume li xintzꞌa̱ma cha̱cuu. Cherahak li Ka̱cuaꞌ che̱junilex la̱ex li ti̱c e̱chꞌo̱l xban nak li Ka̱cuaꞌ naxcoleb li ti̱queb xchꞌo̱l ut kꞌaxal cuiꞌchic ra teꞌxcꞌul li nequeꞌxnimobresi ribeb nak li Ka̱cuaꞌ tixqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb. Michꞌinan e̱chꞌo̱l. Cauhak ban e̱chꞌo̱l che̱junilex la̱ex li nequexyoꞌonin riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Li Dios naxcuy xma̱c li ani naxpatzꞌ xcuybal xma̱c chiruUs xak re li ani cuybil sachbil lix ma̱c. Incꞌaꞌ chic nacꞌoxla̱c lix ma̱c xban li Dios. Us xak re li ani incꞌaꞌ nabalakꞌic, li nayeheꞌ re xban li Dios nak ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Nak toj ma̱jiꞌ ninpatzꞌ incuybal chiru li Dios riqꞌuin li ma̱c li xinba̱nu, ninnumsi li cutan chi ya̱bac. Tacuajenakin xban li ya̱bac. Chi kꞌek chi cutan xina̱qꞌue chirecꞌanquil xrahil li ma̱c li xinba̱nu. Yo̱ chi osocꞌ lin metzꞌe̱u xban, joꞌ nak nachakic li haꞌ xban li sakꞌe. Tinye lin ma̱c re li Ka̱cuaꞌ, chanquin. Joꞌcan ut nak xinpatzꞌ incuybal cha̱cuu, at Ka̱cuaꞌ, ut ma̱cꞌaꞌ xinmuk cha̱cuu. Ut la̱at xacuy xasach lin ma̱c. Li ti̱queb xchꞌo̱l teꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil cha̱cuu nak cuanqueb saꞌ li raylal. Chanchan li butꞌ nak nachal li raylal saꞌ xbe̱neb. Abanan la̱at ta̱tenkꞌaheb re nak incꞌaꞌ teꞌchꞌina̱nk xchꞌo̱leb xban li raylal. A̱cuiqꞌuin nincol cuib. La̱at nacattenkꞌan cue nak cuanquin saꞌ raylal. La̱in tinbicha a̱lokꞌal xban nak la̱at junelic cuancat cuiqꞌuin chincolbal. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱in tin-ilok a̱cue. La̱in tincꞌutuk cha̱cuu cꞌaꞌru ta̱ba̱nu ut tinqꞌue a̱naꞌleb re nak ta̱tau xya̱lal. La̱in tinberesi̱nk a̱cue. Moco joꞌcakat ta li cacua̱y chi moco joꞌcakat ta li mula. Eb li xul aꞌan moco cuanqueb ta xnaꞌleb chi moco teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru ta̱cuaj chi ma̱cꞌaꞌ lix bacꞌbaleb ut li chꞌi̱chꞌ saꞌ reheb, chan li Ka̱cuaꞌ. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb qꞌuila raylal cuan saꞌ xbe̱neb. Aꞌut li cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, numtajenak li rusilal li Dios li nequeꞌxcꞌul. Chisahokꞌ taxak saꞌ e̱chꞌo̱l saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ, la̱ex li ti̱c e̱chꞌo̱l. Chexbicha̱nk xban xsahil e̱chꞌo̱l, la̱ex li cuanquex saꞌ ti̱quilal chiru li Dios. Aꞌin jun li bich re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌLa̱ex li ti̱c e̱chꞌo̱l, chexbicha̱nk chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ ut cheqꞌuehak xlokꞌal xban nak kꞌaxal lokꞌ xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Chexbicha̱nk chiru li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin li arpa. Chebicha lix lokꞌal riqꞌuin li cuajb salterio xcꞌabaꞌ. Chebicha jun li acꞌ bich re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Chechꞌeꞌ li arpa chi tzꞌakal re ru ut chexbicha̱nk chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l. Li ra̱tin li Dios, aꞌan tzꞌakal ya̱l. Ut chixjunil li naxba̱nu, aꞌan tzꞌakal re ru. Li Ka̱cuaꞌ nacuulac chiru li ti̱quilal ut naxraheb li ti̱queb xchꞌo̱l. Ut li rusilal nacuan saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Li choxa ut chixjunil li cꞌaꞌru cuan chiru yal riqꞌuin li ra̱tin quilajxyi̱b li Dios. Li Dios quixchꞌutub ru li haꞌ ut quixcanab saꞌ xnaꞌajeb. Ut aran queꞌcana li xni̱nkal ru palau. Chenima̱k ru li Ka̱cuaꞌ la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cheqꞌuehak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ che̱junilex la̱ex li cuanquex jun sut rubel choxa. Yal riqꞌuin ra̱tin li Dios chixjunil quicana chi yi̱banbil. Riqꞌuin li quixye li Ka̱cuaꞌ quiya̱loꞌ ru chixjunil. Li Ka̱cuaꞌ nasach ru li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil li tenamit li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban. Naxcanab chi ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌu̱b ru. Abanan li cꞌaꞌru naxba̱nu li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ na-osoꞌ. Cuan ban chi junelic. Us xak re li tenamit li naqꞌuehoc xlokꞌal li Dios. Us xak re li tenamit aꞌan xban nak queꞌsiqꞌueꞌ ru xban li Dios chokꞌ ralal xcꞌajol. Li Ka̱cuaꞌ toj saꞌ choxa na-iloc chak. Ut narileb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Toj saꞌ lix nimal ru naꞌajej li cuan cuiꞌ li Dios naril chak chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌan quiqꞌuehoc re lix cꞌaꞌux li junju̱nk ut naxqꞌue retal chixjunil li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Li acuabej re li ruchichꞌochꞌ ma̱ jokꞌe ta̱colekꞌ yal xbaneb lix soldados. Ut li cau rib incꞌaꞌ tixcol rib yal riqꞌuin xmetzꞌe̱u xjunes rib. Junak cacua̱y usta kꞌaxal cau rib, incꞌaꞌ naru naxcol laj e̱chal re. Abanan li Ka̱cuaꞌ aꞌan na-iloc reheb li nequeꞌxxucua ru ut li nequeꞌroybeni li rusilal. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan nacoloc reheb chiru li ca̱mc, ut aꞌan ajcuiꞌ nacoloc reheb saꞌ xkꞌehil li cueꞌej. La̱o cau kachꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan li nacoloc ke ut aꞌan ajcuiꞌ li natenkꞌan ke. Sa li kachꞌo̱l saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ ut cau li kachꞌo̱l riqꞌuin. Aꞌ taxak la̱ cuusilal chicua̱nk kiqꞌuin, at Ka̱cuaꞌ, joꞌ yo̱co chiroybeninquil a̱cuiqꞌuin. Li Ka̱cuaꞌ naxcoleb chiru li raylal li ti̱queb xchꞌo̱lLa̱in tinlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ chi junelic. Ut incꞌaꞌ tincanab xqꞌuebal lix lokꞌal. La̱in tinqꞌue xlokꞌal riqꞌuin li usilal naxba̱nu. Cherabihak la̱ex, li tu̱lanex ut chisahokꞌ taxak saꞌ le̱ chꞌo̱l. Chikalokꞌonihak li Ka̱cuaꞌ saꞌ comonil. Chikaqꞌuehak xlokꞌal lix cꞌabaꞌ chi junaj kacꞌaꞌux. Quintzꞌa̱ma intenkꞌanquil re li Ka̱cuaꞌ ut aꞌan quixsume li cꞌaꞌru quintzꞌa̱ma re ut quilajrisiheb lin xiu. Li queꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb xban nak quiqꞌueheꞌ reheb li cꞌaꞌru queꞌxtzꞌa̱ma. Nak kꞌaxal ra cuanquin, quintzꞌa̱ma intenkꞌanquil re li Ka̱cuaꞌ, ut aꞌan quixsume li quintzꞌa̱ma re ut quinixcol chiru li raylal. Lix ángel li Ka̱cuaꞌ cuan riqꞌuineb li nequeꞌxnima ru li Ka̱cuaꞌ ut aꞌan nacoloc reheb chiru li xiu. Yalomak rix li Ka̱cuaꞌ re nak te̱qꞌue retal chanru lix cha̱bilal. Us xak re li ani cau xchꞌo̱l riqꞌuin. Cheqꞌuehak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ la̱ex, li ti̱c e̱chꞌo̱l, xban nak li ani naxqꞌue xlokꞌal li Dios, ma̱cꞌaꞌ napaltoꞌ re. Li nequeꞌxye nak cauheb rib xjuneseb chanchaneb li cakcoj. Eb aꞌan teꞌraj ru cuaꞌac xban nak teꞌtzꞌoca̱k. Abanan li nequeꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil chiru li Dios, aꞌan incꞌaꞌ napaltoꞌ li cꞌaꞌru us chiruheb. Quimkex, ex cualal incꞌajol, ut cherabihak li oc cue chixyebal e̱re. Tincꞌut che̱ru chanru xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. ¿Ma te̱raj nak najtak rok le̱ yuꞌam saꞌ ruchichꞌochꞌ? Ut, ¿ma te̱raj nak sa cua̱nkex? Cui joꞌcan te̱raj, cheqꞌuehak retal li cꞌaꞌru te̱ye. Mex-a̱tinac chi yalak chaꞌak re ru chi moco texticꞌtiꞌik. Me̱ba̱nu chic li ma̱usilal. Cheba̱nuhak ban li us ut cheqꞌuehak e̱chꞌo̱l chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal. Li Ka̱cuaꞌ aꞌan naril li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌul li ti̱queb xchꞌo̱l ut naxtenkꞌaheb. Aꞌan narabi nak nequeꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil chiru. Cuan xjoskꞌil li Dios saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us. Ut nak nequeꞌcam ma̱ ani chic najultican reheb saꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak incꞌaꞌ useb xnaꞌlebeb. Eb li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌxya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ ut aꞌan narabi li cꞌaꞌru nequeꞌxtzꞌa̱ma chiru. Ut aꞌan nacoloc reheb chiru li raylal. Li Ka̱cuaꞌ junelic cuan chixtenkꞌanquileb li nequeꞌchꞌinan xchꞌo̱leb ut naxqꞌue xcacuileb xchꞌo̱l li nequeꞌchꞌinan xchꞌo̱leb. Ut naxqꞌue xcacuileb xchꞌo̱l li nequeꞌrecꞌa nak incꞌaꞌ chic nequeꞌxcuy xnumsinquil li raylal. Kꞌaxal nabal li raylal nequeꞌxcꞌul li ti̱queb xchꞌo̱l. Abanan li Ka̱cuaꞌ cuan chixtenkꞌanquileb re nak teꞌxcuy xnumsinquil li raylal. Li Ka̱cuaꞌ ta̱colok re li ti̱c xchꞌo̱l ut ma̱ jun lix bakel ta̱tokekꞌ. Aban li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, aꞌ ajcuiꞌ lix ma̱usilaleb ta̱camsi̱nk reheb. Ut teꞌqꞌuehekꞌ chixtojbal rix lix ma̱queb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb li ti̱queb xchꞌo̱l. Li Ka̱cuaꞌ ta̱colok reheb li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Ut li cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ teꞌqꞌuehekꞌ chixtojbal rix lix ma̱queb. Laj David yo̱ chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquil chiru li DiosAt Ka̱cuaꞌ, sumeheb la̱at li teꞌraj pletic cuiqꞌuin. Ut la̱at taxak tatsume̱nk reheb. Tikib a̱cuib riqꞌuin la̱ cuakꞌ chꞌi̱chꞌ. Cauresi a̱cuib chi pletic re nak tina̱col chiruheb li teꞌraj incamsinquil. Cꞌuleb riqꞌuin la̱ chꞌi̱chꞌ ut la̱ la̱ns li teꞌajok inchapbal. Ut chaye taxak cue nak la̱at tatcolok cue. La̱at taxak chatnumta̱k saꞌ xbe̱neb re xcꞌutbal xxuta̱neb li teꞌajok incamsinquil. Cheꞌsukꞌi̱k taxak chi sachso̱queb xchꞌo̱l. Cheꞌe̱lelik taxak xbaneb xxuta̱n li teꞌajok xba̱nunquil raylal cue. Chanchanakeb lix mokoj ixim li nacꞌameꞌ xban li ikꞌ nak teꞌa̱lina̱k xban lix ángel li Ka̱cuaꞌ. Kꞌojyi̱n taxak ru lix beheb ut yolyo̱lak taxak ru li be nak yo̱k ra̱linanquileb xban lix ángel li Ka̱cuaꞌ. La̱in ma̱cꞌaꞌ inma̱c, abanan queꞌxyi̱b jun li raꞌal re inchapbal. Usta ma̱cꞌaꞌ inma̱c queꞌxbec jun li jul re nak tintꞌanekꞌ chi saꞌ. Chicha̱lk ta li sachecꞌ saꞌ xbe̱neb chi ma̱cꞌaꞌeb saꞌ xchꞌo̱l. Aꞌaneb ta li cheꞌtꞌanekꞌ saꞌ lix raꞌaleb. Ut aꞌaneb ta ajcuiꞌ cheꞌtꞌanekꞌ saꞌ li jul li queꞌxyi̱b. Tojoꞌnak ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l la̱in xban li rusilal li Ka̱cuaꞌ. Ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l xban nak aꞌan ta̱colok cue. Chi anchal inchꞌo̱l tinye a̱cue, Ma̱ ani chic joꞌ la̱at, at Ka̱cuaꞌ. La̱at nacacoleb li rahobtesinbileb chiruheb li nequeꞌrahobtesin. Ut nacacoleb ajcuiꞌ li nebaꞌ chiruheb li nequeꞌmakꞌoc re li cꞌaꞌru cuan reheb. Nabal nequeꞌkꞌaban cue ut nequeꞌxqꞌue saꞌ inbe̱n li ma̱c li incꞌaꞌ xinba̱nu. La̱in ninba̱nu usilal reheb, abanan eb aꞌan nequeꞌxba̱nu ma̱usilal cue. Cꞌajoꞌ narahoꞌ inchꞌo̱l xbaneb. Nak xeꞌyajer eb aꞌan, la̱in xintikib cuib riqꞌuin li akꞌej li naxcꞌut nak ra saꞌ inchꞌo̱l. Xin-ayunic ut chi anchal inchꞌo̱l xintijoc chirixeb. Chanchaneb cuami̱g ut chanchaneb cuas nak xintijoc chirixeb. Quirahoꞌ inchꞌo̱l xban li raylal yo̱queb chixcꞌulbal ut xinya̱bac chirixeb. Chanchan ta ac xcam lin naꞌ nak xinya̱bac chirixeb. Abanan nak cuanquin saꞌ raylal, eb aꞌan queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Incꞌaꞌ quincꞌoxla nak tineꞌxtzꞌekta̱na. Queꞌxchꞌutub rib chinseꞌenquil ut incꞌaꞌ queꞌxcanab inhobbal. Cꞌajoꞌ xineꞌxrahobtesi ut niquineꞌxseꞌe ut cꞌajoꞌ xicꞌal niquineꞌril. At Ka̱cuaꞌ, ¿joꞌ najtil chic yal ta̱cuileb riqꞌuin li joꞌ qꞌuial yo̱queb xba̱nunquil? ¿Ma incꞌaꞌ tina̱col chiruheb xban nak chanchaneb li joskꞌ aj cakcoj nak teꞌraj incamsinquil? La̱in tinbantioxi̱nk cha̱cuu chiruheb chixjunileb li chꞌutchꞌu̱queb. Tatinlokꞌoni chiruheb chixjunileb la̱ cualal a̱cꞌajol. Incꞌaꞌ taxak tineꞌxseꞌe li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Ut incꞌaꞌ taxak tineꞌretzꞌu xban nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌraj cua̱nc saꞌ usilal. Junes li incꞌaꞌ us nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil reheb li tu̱laneb. Nequeꞌxjap re chixyebal, anakcuan xkil cꞌaꞌru xba̱nu, chanqueb. Abanan la̱at, at Ka̱cuaꞌ, nacanau nacacuil nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Ma̱canabeb chi joꞌcan. China̱tenkꞌa ban. China̱cuabi, at Ka̱cuaꞌ, ut china̱col chiruheb. Chat-oque̱nk chicuix ut china̱col chiruheb, at Ka̱cuaꞌ, at inDios. Chatrakok taxak a̱tin saꞌ inbe̱n, at Ka̱cuaꞌ, riqꞌuin xti̱quilal a̱chꞌo̱l. Ut incꞌaꞌ taxak tineꞌxseꞌe li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Incꞌaꞌ taxak teꞌxcꞌoxla ut teꞌxye: Aꞌan li xkaj nak tixcꞌul. Anakcuan la̱o xonumta saꞌ xbe̱n. At Ka̱cuaꞌ, la̱in incꞌaꞌ nacuaj teꞌxye cue chi joꞌcan. Xuta̱nal taxak cheꞌe̱lk li nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li raylal yo̱quin chixcꞌulbal. Chasacheb taxak lix naꞌlebeb. Xuta̱nal taxak cheꞌcana̱k chi junaj cua li nequeꞌraj numta̱c saꞌ inbe̱n. Abanan cheꞌxjap ta reheb xban xsahil xchꞌo̱l ut cheꞌsahokꞌ taxak saꞌ xchꞌo̱l li nequeꞌraj nak us tine̱lk. Cheꞌxyehak taxak chi junelic nak kꞌaxal nim la̱ cuanquil, at Ka̱cuaꞌ, ut teꞌxye nak nasahoꞌ saꞌ a̱chꞌo̱l nak na-el chi us laj cꞌanjel cha̱cuu. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱in tinye resil la̱ ti̱quilal. Ut tatinlokꞌoni chi junelic. Li Dios naxcoleb li ralal xcꞌajol nak cuanqueb saꞌ raylalXban lix ma̱usilaleb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxtzꞌekta̱na li Dios ut incꞌaꞌ nequeꞌxxucua ru. Nequeꞌxnimobresi rib ut nequeꞌxcꞌoxla nak li Dios incꞌaꞌ naxnau nak cuan xma̱queb. Ut nequeꞌxcꞌoxla ajcuiꞌ nak li Dios incꞌaꞌ tixqꞌueheb chixtojbal rixeb lix ma̱c. Junes saꞌ yibru a̱tin nequeꞌa̱tinac ut aj ticꞌtiꞌeb. Incꞌaꞌ chic us lix naꞌlebeb. Junes ma̱usilal chic nequeꞌxba̱nu. Nak yo̱queb chi hila̱nc yo̱queb ajcuiꞌ xcꞌoxlanquil cꞌaꞌru chi ma̱usilalil teꞌxba̱nu. Ma̱cꞌaꞌ usilal riqꞌuineb. Ti̱c incꞌaꞌ nequeꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Abanan la̱at, at Ka̱cuaꞌ, kꞌaxal nim la̱ rahom. Incꞌaꞌ naru xbisbal. Kꞌaxal nim la̱ cuuxta̱n saꞌ xbe̱neb la̱ cualal a̱cꞌajol. At Ka̱cuaꞌ, lix ti̱quilal la̱ chꞌo̱l cuan chi junelic joꞌ eb li ni̱nki tzu̱l cuanqueb chi junelic. Kꞌaxal numtajenak la̱ naꞌleb chi rakoc a̱tin. Chanchan xchamal li nimla palau li incꞌaꞌ naru xbisbal. At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacat-iloc reheb li cristian saꞌ ruchichꞌochꞌ joꞌ ajcuiꞌ eb li xul. At Ka̱cuaꞌ, cꞌajoꞌ xlokꞌal li kara̱bal a̱ban. Caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin nakacol kib joꞌ nak nequeꞌxcol rib li cocꞌ caxlan rubel xxicꞌ lix naꞌeb. La̱at nacatqꞌuehoc ke chi tzꞌakal li cꞌaꞌru nakaj xban nak la̱at aj e̱chal re chixjunil li cꞌaꞌru cuan. Lix sahilal li kachꞌo̱l li nacaqꞌue la̱at, chanchan jun li nimaꞌ li incꞌaꞌ nachakic. La̱at nacatqꞌuehoc li kayuꞌam chi junelic. Ut la̱at nacatcutanobresin re li kacꞌaꞌux. Chacuuxta̱na taxak ruheb junelic la̱ cualal a̱cꞌajol. Ut chaqꞌue taxak la̱ ti̱quilal reheb li nequeꞌraj cua̱nc saꞌ usilal. Ma̱qꞌueheb taxak chi numta̱c saꞌ inbe̱n li kꞌetkꞌeteb. Chi moco chineꞌrisi saꞌ lin naꞌaj li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. La̱in ninnau chanru teꞌcana̱k li incꞌaꞌ useb xnaꞌlebeb. Sachenakeb ut osoꞌjenakeb chi junaj cua ut incꞌaꞌ chic naru teꞌcuacli̱k. Li ralal xcꞌajol li Dios teꞌxcꞌul li usilal, ut eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌxcꞌul li raylalMixic e̱chꞌo̱l chixcꞌoxlanquil li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ut incꞌaꞌ te̱cakaliheb riqꞌuin li cꞌaꞌru cuan reheb. Me̱cakaliheb xban nak eb aꞌan chi se̱b teꞌosokꞌ joꞌ nak nayoqꞌueꞌ li ichaj ut nachakic saꞌ junpa̱t. Teꞌosokꞌ joꞌ nak natzꞌumar li ichaj li toj kꞌun kꞌun. Cauhak taxak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ ut cheba̱nuhak li us. Chexcua̱nk saꞌ ti̱quilal saꞌ li naꞌajej cuanquex cuiꞌ. Chisahokꞌ taxak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ ut aꞌan tixqꞌue e̱re cꞌaꞌru te̱raj. Junelic chekꞌaxtesi e̱rib re li Ka̱cuaꞌ ut cauhak e̱chꞌo̱l riqꞌuin. Ut aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk e̱re. Li Dios tixcꞌutbesi lix ti̱quilal e̱chꞌo̱l chiruheb chixjunileb joꞌ nak nalemtzꞌun li sakꞌe cuaꞌleb re li cutan. Checꞌojobak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ ut chex-oybeni̱nk riqꞌuin aꞌan. Mexcꞌoxlac chirixeb li nequeꞌbiomoꞌ. Mexpoꞌ chirilbaleb li us nequeꞌel riqꞌuin li incꞌaꞌ us nequeꞌxba̱nu. Mexjoskꞌoꞌ ut me̱cꞌa̱hi e̱rib xban nak li joskꞌil naqꞌuehoc e̱re chi ma̱cobc. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌsachekꞌ. Aꞌut li yo̱queb chi oybeni̱nc riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, aꞌaneb li teꞌe̱chani̱nk re li naꞌajej yechiꞌinbil reheb. Chi se̱b ma̱cꞌaꞌakeb chic li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Usta tatxic chixsicꞌbaleb saꞌ lix naꞌajeb, incꞌaꞌ chic ta̱tauheb. Abanan li tu̱laneb, aꞌaneb li teꞌe̱chani̱nk re li naꞌajej li yechiꞌinbil reheb, ut sahakeb xchꞌo̱l chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal. Li incꞌaꞌ us xnaꞌleb xicꞌ nequeꞌril li ti̱queb xchꞌo̱l ut nequeꞌxcꞌu̱b ru chanru nak teꞌxba̱nu ma̱usilal reheb. Abanan li Ka̱cuaꞌ naseꞌec xban li nequeꞌxba̱nu xban nak aꞌan naxnau nak cuulac re xkꞌehil nak teꞌsachekꞌ. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌrisi lix chꞌi̱chꞌeb ut lix tzimaj re xcamsinquileb li tu̱laneb ut li nebaꞌeb. Ut nequeꞌraj xcamsinquileb li ti̱queb xchꞌo̱l. Abanan eb aꞌan ajcuiꞌ li teꞌcamsi̱k chiruheb lix chꞌi̱chꞌ. Ut lix tzimaj telajeꞌtokekꞌ. Usta caꞌchꞌin ajcuiꞌ li cꞌaꞌru cuan reheb li ti̱queb xchꞌo̱l, aꞌan kꞌaxal cuiꞌchic us chiru lix biomaleb li incꞌaꞌ useb xchꞌo̱leb. Li Ka̱cuaꞌ tixsach xcuanquileb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ut tixcoleb li ti̱queb xchꞌo̱l. Li Ka̱cuaꞌ naxnau joꞌ najtil teꞌcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ li ti̱queb xchꞌo̱l ut li cꞌaꞌru teꞌre̱chani, aꞌan cua̱nk chi junelic. Incꞌaꞌ ra teꞌxcꞌul saꞌ xkꞌehil li raylal ut saꞌ xkꞌehil li cueꞌej junelic cua̱nk xtzacae̱mkeb. Abanan li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌsachekꞌ. Li xicꞌ nequeꞌiloc re li Ka̱cuaꞌ teꞌosokꞌ joꞌ nak na-osoꞌ li chaki pim nak nacꞌateꞌ. Chanchaneb li sib li nasach saꞌ ikꞌ. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌtoꞌonin ut incꞌaꞌ chic nequeꞌxqꞌue re̱kaj li nequeꞌxtoꞌoni. Abanan li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌuxta̱nan u ut nequeꞌsihin chi sa saꞌ xchꞌo̱leb. Li osobtesinbileb xban li Ka̱cuaꞌ, aꞌaneb li teꞌe̱chani̱nk re li naꞌajej yechiꞌinbil reheb. Abanan li tzꞌekta̱nanbileb xban li Ka̱cuaꞌ, aꞌaneb li teꞌsachekꞌ. Li Ka̱cuaꞌ aꞌan naberesin reheb li ti̱queb xchꞌo̱l ut naxtenkꞌaheb chixba̱nunquil li cꞌaꞌru nacuulac chiru. Nak teꞌtꞌanekꞌ li ti̱queb xchꞌo̱l incꞌaꞌ teꞌcana̱k chi tꞌantꞌo xban nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan nacuaclesin reheb. Saꞌ insa̱jilal ut chalen anakcuan saꞌ inti̱xilal ma̱ jun sut cuilom ut ma̱ jun sut cuabiom nak li ti̱queb xchꞌo̱l tzꞌekta̱nanbileb ta xban li Ka̱cuaꞌ. Ut ma̱ jun sut cuilom nak li ralal xcꞌajoleb li ti̱queb xchꞌo̱l yo̱queb ta xtzꞌa̱manquil xcuaheb yalak bar. Li Ka̱cuaꞌ junelic na-uxta̱nan u ut junelic natenkꞌan. Ut li ralal xcꞌajol osobtesinbileb xban. Canabomak xba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Cheba̱nuhak ban li us. Ut ta̱cua̱nk jun e̱naꞌaj re texcua̱nk cuiꞌ chi junelic. Li Ka̱cuaꞌ nacuulac chiru li ti̱quilal. Incꞌaꞌ naxtzꞌekta̱naheb li ralal xcꞌajol. Naxcoleb ban chi junelic. Abanan li ralal xcꞌajoleb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, aꞌan teꞌsachekꞌ. Li ti̱queb xchꞌo̱l aꞌan eb li teꞌe̱chani̱nk re li naꞌajej li yechiꞌinbil reheb ut aran teꞌcua̱nk chi junelic. Li ti̱queb xchꞌo̱l junelic nequeꞌqꞌuehoc cha̱bil naꞌleb ut junelic nequeꞌxye li ya̱l. Junelic cuan saꞌ xchꞌo̱leb lix chakꞌrab li Dios ut incꞌaꞌ nequeꞌxcanab xba̱nunquil li naraj li Dios. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxqꞌue retal li ti̱queb xchꞌo̱l ut nequeꞌxsicꞌ chanru nak teꞌxcamsi. Abanan li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ tixcanabeb li ti̱queb xchꞌo̱l saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb chi moco tixcanabeb re teꞌrakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Cauhak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ ut chexpa̱ba̱nk chiru. Ut aꞌan tixqꞌue e̱lokꞌal nak tixqꞌue le̱ naꞌaj li yechiꞌinbil e̱re xban. Ut te̱ril ajcuiꞌ nak teꞌsachekꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Xinnau ru jun li cui̱nk kꞌaxal numtajenak xyibal ru xnaꞌleb. Chanchan jun li nimla caki cheꞌ aran Líbano nak queꞌoc raj chi numta̱c saꞌ xbe̱neb chixjunileb. Abanan li jun aꞌan quisacheꞌ. Nak quinnumeꞌ aran, ma̱ ani chic xban nak ac xsacheꞌ. Cheqꞌuehak retal li ti̱queb xchꞌo̱l ut li cha̱bileb xnaꞌleb. Li nacuan saꞌ tuktu̱quil usilal ta̱cua̱nk ralal xcꞌajol. Abanan li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌsachekꞌ ut teꞌsachekꞌ ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol. Li Ka̱cuaꞌ aꞌan nacoloc reheb li ti̱queb xchꞌo̱l ut aꞌan ajcuiꞌ naqꞌuehoc xcacuilal xchꞌo̱leb saꞌ xkꞌehil li raylal. Aꞌan natenkꞌan reheb ut aꞌan nacoloc reheb. Naxcoleb chiruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb xban nak riqꞌuin aꞌan cauheb xchꞌo̱l. Aꞌin xtij li rey David nak cuan saꞌ raylal xban li ma̱c quixba̱nuAt Ka̱cuaꞌ, mina̱kꞌus saꞌ joskꞌil ut mina̱qꞌue chixtojbal rix inma̱c. Ma̱cꞌaꞌ joꞌ xrahil cuanquin cuiꞌ. Yo̱quin chirecꞌanquil xrahil li ma̱c xinba̱nu. Chanchan nak xina̱cut riqꞌuin li tzimaj ut chanchan nak yo̱quin chirecꞌanquil li ra̱lal la̱ cuukꞌ saꞌ inbe̱n. Kꞌaxal ra cuanquin xban nak yo̱ a̱joskꞌil saꞌ inbe̱n. Cꞌajoꞌ xrahileb lin tibel ut lin bakel xban li ma̱c xinba̱nu. Cꞌajoꞌ nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l xban li ma̱c xinba̱nu. Nacuecꞌa nak ma̱cꞌaꞌ chic inmetzꞌe̱u. Chanchan nak cuan jun nimla i̱k saꞌ inbe̱n. Xma̱cꞌaꞌil innaꞌleb nak yo̱quin chixcꞌulbal li raylal aꞌin. Lin tochꞌolal yo̱ chi pojque̱nc ru ut yo̱ chi chuhocꞌ. Cꞌutzcꞌu aj chic nak ninbe̱c. Kꞌaxal ra cuanquin. Ma̱ jun cutan nincuan chi sa saꞌ inchꞌo̱l. Numtajenak li tik chicuix ut lublu chixjunil lin tibel xban. Tacuajenakin ut ma̱cꞌaꞌ chic inmetzꞌe̱u. A̱canin xban li raylal cuanquin cuiꞌ ut kꞌaxal ra li cua̱m. At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacanau chanru cuanquin. La̱at nacanau cꞌaꞌru nacuaj. Natentot li cua̱m. Chanchan li e̱lc re saꞌ xnaꞌaj nak nacuecꞌa. Ma̱cꞌaꞌ chic inmetzꞌe̱u ut li xnakꞌ cuu yo̱ chi mo̱yc. Xban xyibal ru lin yajel incꞌaꞌ chic nequeꞌraj jiloc chincꞌatk eb li cuami̱g ut eb li cuechꞌalal. Incꞌaꞌ chic nequeꞌraj niquineꞌril. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue yo̱queb xcꞌu̱banquil chanru nak tineꞌxcamsi. Rajlal cutan nequeꞌxcꞌu̱b chanru teꞌxba̱nu cue. Ut junelic nequeꞌxyoꞌob a̱tin chicuix. La̱in ninba̱nu cuib joꞌ li incꞌaꞌ nacuabi li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Joꞌ li mem nincana ut incꞌaꞌ nina̱tinac. La̱in chanchanin jun li tzꞌap xic li incꞌaꞌ na-abin ut incꞌaꞌ naxsume ru li nayeheꞌ re. Abanan, cau inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin, at Ka̱cuaꞌ. At nimajcual Dios, la̱at ta̱sume li nintzꞌa̱ma cha̱cuu. China̱tenkꞌa taxak re nak incꞌaꞌ tinpaltok. Incꞌaꞌ nacuaj nak tineꞌxseꞌe li xicꞌ nequeꞌiloc cue ut incꞌaꞌ nacuaj nak teꞌnumta̱k saꞌ inbe̱n. Yo̱ chi chꞌina̱nc inchꞌo̱l xban nak incꞌaꞌ nanumeꞌ li raylal cuanquin cuiꞌ. Tinxo̱to lin ma̱c cha̱cuu xban nak kꞌaxal ra saꞌ inchꞌo̱l xban li cꞌaꞌru xinba̱nu. Nabaleb li xicꞌ nequeꞌiloc cue ut cauheb rib. Xicꞌ niquineꞌril usta ma̱cꞌaꞌ inma̱c chiruheb. La̱in ninba̱nu usilal reheb. Abanan eb aꞌan ma̱usilal nequeꞌxba̱nu cue. Xicꞌ niquineꞌril xban nak ninba̱nu li us. Mina̱tzꞌekta̱na, at Ka̱cuaꞌ. Mina̱canab injunes, at inDios. La̱at taxak ta̱colok cue, at Ka̱cuaꞌ. China̱tenkꞌa taxak chi junpa̱t. Lix yuꞌam li junju̱nk incꞌaꞌ najt rok saꞌ ruchichꞌochꞌLa̱in quinye: —La̱in tinqꞌue retal li cꞌaꞌru ninba̱nu re nak incꞌaꞌ tinma̱cobk riqꞌuin li cꞌaꞌru tinye. Incꞌaꞌ tina̱tinak xban nak toj cuanqueb arin li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb.— Xinba̱nu cuib joꞌ li mem. Ma̱cꞌaꞌ xinye. Usta raj us li xinye, abanan incꞌaꞌ xina̱tinac. Ut quiniman ajcuiꞌ lin raylal. Yo̱ chi yotꞌecꞌ li cua̱m xban li raylal cuanquin cuiꞌ. Nak nin-oc xcꞌoxlanquil lin raylal, kꞌaxal cuiꞌchic naniman. Chanchan cuan saꞌ xam li cua̱m nak nacuecꞌa. Joꞌcan nak xinpatzꞌ re li Ka̱cuaꞌ: —At Ka̱cuaꞌ, ¿joꞌ najtil chic tincua̱nk arin saꞌ ruchichꞌochꞌ? ¿Jarub cutan chic lin yuꞌam ta̱qꞌue cue? Nacuaj tinnau joꞌ najtil chic tincua̱nk arin. Cha̱cuu la̱at caꞌchꞌin ajcuiꞌ lin yuꞌam arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Lin yuꞌam chanchan li ma̱cꞌaꞌ cha̱cuu. Jun jikꞌoc ajcuiꞌ. Moco nim ta cuan cuiꞌ lin yuꞌam. Incꞌaꞌ najt nacuan xyuꞌam junak ut ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ chixjunil li naxba̱nu. Naxcꞌu̱la lix biomal ut incꞌaꞌ naxnau ani chic ta̱e̱chani̱nk re mokon. ¿Cꞌaꞌ chic ru nacuoybeni, at Ka̱cuaꞌ? Caꞌaj chic a̱cuiqꞌuin cau inchꞌo̱l. Chacuy chasach chixjunil lin ma̱c. Ut ma̱canabeb taxak re tineꞌxhob li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Incꞌaꞌ tina̱tinak. Ma̱cꞌaꞌ tinye xban nak la̱at xina̱canab chixcꞌulbal li raylal aꞌin. Mina̱qꞌue chic chixtojbal rix lin ma̱c. Ca̱mc cue xban li raylal li xaqꞌue saꞌ inbe̱n. Nak nacakꞌuseb li nequeꞌma̱cob, nacaqꞌueheb chixtojbal rix lix ma̱queb. Nak nacasach li cꞌaꞌru lokꞌ chiruheb, chanchan nak nacꞌuxeꞌ li tꞌicr xban lix xulel. Relic chi ya̱l li kayuꞌam ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. At Ka̱cuaꞌ, chacuabi taxak lin tij. Chacuabi taxak nak yo̱quin chi ya̱bac xban li raylal ut china̱tenkꞌa nak yo̱quin chixya̱banquil la̱ cꞌabaꞌ. Cha̱cuu la̱at, yal aj numelin arin joꞌqueb ajcuiꞌ lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ yal aj numeleb ajcuiꞌ nak xeꞌcuan arin. Chacuuxta̱na taxak cuu ut chaqꞌue taxak caꞌchꞌinak chic xsahil inchꞌo̱l nak toj ma̱jiꞌ nincam.— Laj David quixbantioxi chiru li Dios xban nak quicoleꞌ chiru li raylalLa̱in xincuy roybeninquil intenkꞌanquil riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Ut aꞌan quirabi nak xinya̱ba lix cꞌabaꞌ. Aꞌan qui-isin cue saꞌ li raylal cuanquin cuiꞌ. Chanchan nak yo̱quin chi subu̱nc saꞌ lix sa̱b haꞌ ut osocꞌ cue. Ut li Ka̱cuaꞌ qui-isin cue. Nak quinixcol chanchan nak quinixqꞌue saꞌ jun li sako̱nac re nak ma̱cꞌaꞌ tincꞌul. Numtajenak li sahil chꞌo̱lej quixqꞌue cue. Tinbicha jun li acꞌ bich re xlokꞌoninquil li kaDios. Nabaleb li teꞌabi̱nk re li bich ut teꞌxqꞌue xlokꞌal ut teꞌxpa̱b li Ka̱cuaꞌ. Us xak reheb li cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, ut incꞌaꞌ nequeꞌxjunaji rib riqꞌuineb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb chi moco riqꞌuineb li nequeꞌxpa̱b li ticꞌtiꞌ. At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, numtajenak li usilal xaba̱nu ke. Ma̱ ani naru nacatkajuntakꞌe̱ta cuiꞌ. Junelic yo̱cat chi cꞌoxlac chikix. Nacuaj raj xyebal resil joꞌ qꞌuial xaba̱nu, abanan incꞌaꞌ ninru xyebal xban nak numtajenak cuiꞌchic la̱ cuusilal. La̱at incꞌaꞌ nacacuaj nak tomayejak ut incꞌaꞌ nacacuaj nak ta̱cꞌatma̱nk li xul saꞌ xbe̱n li artal. Xacutanobresi ban li kanaꞌleb ut xkaqꞌue retal nak moco riqꞌuin ta li nakamayeja nak ta̱isi̱k li kama̱c. Joꞌcan nak xinye, cueꞌquin, at Ka̱cuaꞌ, joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu chicuix. At inDios, nacuulac chicuu xba̱nunquil li cꞌaꞌru nacacuaj. Junelic cuan saꞌ inchꞌo̱l la̱ chakꞌrab. At Ka̱cuaꞌ, la̱in xinye chiruheb chixjunileb la̱ cualal a̱cꞌajol chanru lix ti̱quilal la̱ chꞌo̱l. La̱at nacanau nak incꞌaꞌ nincanab xyebal la̱ cuesilal. Incꞌaꞌ xincanab xyebal resil la̱ ti̱quilal. Xinye ban resil lix ti̱quilal la̱ chꞌo̱l ut xinye ajcuiꞌ resil nak la̱at nacatcoloc ke. Chiruheb chixjunileb la̱ cualal a̱cꞌajol la̱in xinye resil la̱ cuuxta̱n ut la̱ rahom. At Ka̱cuaꞌ, la̱in ninnau nak incꞌaꞌ ta̱canab ruxta̱nanquil cuu. Junelic taxak la̱at tatcolok cue riqꞌuin xnimal la̱ rahom ut la̱ ti̱quilal. Nabal li raylal cuan saꞌ inbe̱n. Incꞌaꞌ naru rajlanquil xban xqꞌuialeb. Yo̱ chi chꞌina̱nc inchꞌo̱l xban lin ma̱c ut yo̱ chi mo̱yc li xnakꞌ cuu. Lix qꞌuialeb lin ma̱c kꞌaxal cuiꞌchic nabal chiru xqꞌuialeb li cuismal. Incꞌaꞌ chic cau inchꞌo̱l. Yo̱ ban chi chꞌina̱nc inchꞌo̱l. China̱col taxak, at inDios. China̱tenkꞌa taxak chi junpa̱t, at Ka̱cuaꞌ. Chacꞌut taxak xxuta̱neb ut chasach taxak ruheb li nequeꞌajoc incamsinquil. Cheꞌe̱lelik taxak chicuu chi sachso̱queb xnaꞌleb li nequeꞌraj xba̱nunquil ma̱usilal cue. Cheꞌcana̱k taxak chi sachso̱queb xchꞌo̱l xbaneb xxuta̱n li nequeꞌhoboc cue. Chisahokꞌ taxak xchꞌo̱leb chixjunileb li cauheb xchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. Ut chixjunileb taxak cheꞌbantioxi̱nk cha̱cuu xban nak la̱at xatcoloc reheb. Ut junelic taxak teꞌxye: Kꞌaxal nim xcuanquil li Ka̱cuaꞌ. La̱in ma̱cꞌaꞌ chic inmetzꞌe̱u xban li raylal. Rahobtesinbilin, at Ka̱cuaꞌ. Abanan la̱at incꞌaꞌ xina̱canab injunes. La̱at inDios, la̱at aj Colol cue. China̱tenkꞌa taxak chi junpa̱t, at Ka̱cuaꞌ. Chase̱ba taxak a̱cuib chintenkꞌanquil. Li rey David yo̱ chixtzꞌa̱manquil re li Dios nak ta̱qꞌuehekꞌ xcacuilal nak yajUs xak re li ani natokꞌoban ruheb li nebaꞌ li tenkꞌa̱c nequeꞌraj xban nak aꞌan ta̱tenkꞌa̱k xban li Ka̱cuaꞌ saꞌ xkꞌehil li raylal. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan ta̱ilok re ut aꞌan ta̱colok re. Tixqꞌue xsahil xchꞌo̱l saꞌ ruchichꞌochꞌ ut incꞌaꞌ tixcanab saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Li Ka̱cuaꞌ ta̱qꞌuehok xmetzꞌe̱u nak cuan saꞌ raylal. Tixsukꞌisi chokꞌ xcacuilal lix yajel. La̱in xinye re li Ka̱cuaꞌ: —At Ka̱cuaꞌ, chacuuxta̱na taxak cuu. Usta xinma̱cob cha̱cuu, china̱qꞌuirtesi taxak. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue nequeꞌxtzꞌa̱ma li incꞌaꞌ us saꞌ inbe̱n ut nequeꞌxye: ¿Jokꞌe ta̱ca̱mk re nak incꞌaꞌ chic ta̱patzꞌekꞌ xcꞌabaꞌ? chanqueb. Nequeꞌchal chicuilbal abanan yal xcab rix xchꞌo̱leb. Yal xqꞌuebal cuetal nequeꞌchal nak nequeꞌcꞌulun chicuilbal. Ut nak nequeꞌel cuiqꞌuin nequeꞌoc chi a̱tinac chicuix saꞌ be. Nequeꞌxchꞌutub ribeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue ut nequeꞌa̱tinac chicuix. Nequeꞌxcꞌoxla nak yo̱quin chixcꞌulbal li raylal xban li ma̱c xinba̱nu. Nequeꞌxye nak incꞌaꞌ us xinba̱nu. Joꞌcan nak yo̱quin xcꞌulbal chi joꞌcan. Nim xyajel. Aꞌan ta̱ca̱mk. Incꞌaꞌ chic ta̱usa̱k, chanqueb. Li tzꞌakal cuami̱g xinixtzꞌekta̱na ajcuiꞌ, li tzꞌakal cuami̱g li cꞌojcꞌo raj inchꞌo̱l riqꞌuin. Xinixtzꞌekta̱na li cuami̱g li quicuaꞌac cuochben. Abanan la̱at, at Ka̱cuaꞌ, chacuuxta̱na taxak cuu, ut chaqꞌue taxak incacuilal re nak tebinqꞌue chixtojbaleb xma̱c. Incꞌaꞌ taxak teꞌnumta̱k saꞌ inbe̱n li xicꞌ nequeꞌiloc cue re nak tinnau nak la̱at sa a̱chꞌo̱l cuiqꞌuin. At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacanau nak yo̱quin chixba̱nunquil li us cha̱cuu. Ninnau nak la̱at tattenkꞌa̱nk cue ut cua̱nkat cuiqꞌuin chi junelic.— Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel, chi junelic kꞌe cutan. Joꞌcan taxak. Li rey David ta̱raj ru nak ta̱cꞌojoba̱k xchꞌo̱l xban li DiosLa̱in yo̱quin cha̱sicꞌbal, at Ka̱cuaꞌ, joꞌ nak li quej naxsicꞌ li haꞌ re ta̱ucꞌak xban nak ta̱chakik re. Chi anchal inchꞌo̱l nacuaj nak tatcua̱nk cuiqꞌuin, at Ka̱cuaꞌ. La̱at li yoꞌyo̱quil Dios. Nacuaj raj cua̱nc saꞌ la̱ cuochoch re a̱lokꞌoninquil. Chi kꞌek chi cutan yo̱quin chi ya̱bac. Incꞌaꞌ chic nincuaꞌac xban nak junes ya̱bac chic ninba̱nu. Ut eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue yo̱queb chinhobbal ut yo̱queb chixyebal, ¿Bar cuan la̱ Dios? chanqueb. Kꞌaxal cuiꞌchic ninya̱bac nak nanak saꞌ inchꞌo̱l chanru nak xincꞌamoc be chiruheb li qꞌuila tenamit nak yo̱co chi xic saꞌ la̱ cuochoch. Japjo ke xban xsahil li kachꞌo̱l ut yo̱co chixnimanquil a̱cuu nak yo̱co chi ninkꞌei̱c. ¿Cꞌaꞌut nak ta̱rahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l? Ut, ¿cꞌaꞌut nak yo̱k incꞌaꞌux? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ a̱cuiqꞌuin ninyoꞌonin? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ru̱k tatinlokꞌoni cuiꞌchic, at Ka̱cuaꞌ? Naru tatinlokꞌoni cuiꞌchic xban nak la̱at lin Dios, ut la̱at aj Colol cue. Incꞌaꞌ chic nincuy nak nacuecꞌa. Joꞌcan nak kꞌaxal nacatincꞌoxla nak cuanquin arin saꞌ li naꞌajej chire li nimaꞌ Jordán ut saꞌ lix chꞌochꞌeb laj hermonita saꞌ li tzu̱l Mizar. Nak nacuabi lix cau ok li haꞌ nak nocoxnumekꞌ saꞌ lix ni̱nkal ru takꞌa, chanchan aꞌan li raylal yo̱quin chixcꞌulbal. Chanchan nak li rok haꞌ qꞌuebil a̱ban yo̱ chi numecꞌ saꞌ inbe̱n nak nacuecꞌa. At Ka̱cuaꞌ, chi cutan chacuuxta̱na taxak cuu ut chi kꞌek china̱qꞌue taxak chi bicha̱nc ut tintijok cha̱cuu, at inDios. La̱at aj e̱chal re lin yuꞌam. La̱in tinye re li Dios, aj Colol cue: —¿Cꞌaꞌut nak xina̱canab injunes? ¿Cꞌaꞌut nak junelic ra saꞌ inchꞌo̱l xban nak yo̱queb chinrahobtesinquil li xicꞌ nequeꞌiloc cue? Toj saꞌ inbakel nacuulac xrahil li cꞌaꞌru nequeꞌxye cue li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Rajlal yo̱queb chinhobbal ut nequeꞌxye, “¿Bar cuan la̱ Dios?” chanqueb. ¿Cꞌaꞌut nak ta̱rahok saꞌ inchꞌo̱l? Ut, ¿cꞌaꞌut nak yo̱k incꞌaꞌux? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ a̱cuiqꞌuin ninyoꞌonin? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ru̱k tatinlokꞌoni cuiꞌchic, at Ka̱cuaꞌ? Naru tatinlokꞌoni cuiꞌchic, xban nak la̱at lin Dios ut la̱at aj Colol cue.— Li rey David riqꞌuin li Dios na-oybeninAt inDios, chaye taxak nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c. China̱col chiruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. China̱col chiruheb li nequeꞌticꞌtiꞌic ut li nequeꞌba̱nun ma̱usilal. La̱at inDios. La̱at nacatqꞌuehoc xcacuil inchꞌo̱l. ¿Cꞌaꞌut nak xina̱canab injunes? ¿Cꞌaꞌut nak junelic ra saꞌ inchꞌo̱l xban nak yo̱queb chinrahobtesinquil li xicꞌ nequeꞌiloc cue? Chacutanobresi taxak lin naꞌleb ut chacꞌut taxak lix ya̱lal chicuu re nak ta̱ru̱k tina̱cꞌam cuiꞌchic saꞌ li tzu̱l Sión. China̱cꞌam cuiꞌchic saꞌ la̱ santil ochoch bar cuancat cuiꞌ. Nak tincuulak saꞌ la̱ artal, at inDios, aran tatinlokꞌoni. At inDios, la̱at nacatqꞌuehoc xsahil inchꞌo̱l. Tinbicha̱nk riqꞌuin li arpa re xqꞌuebal a̱lokꞌal, at inDios. ¿Cꞌaꞌut nak ta̱rahok saꞌ inchꞌo̱l? Ut, ¿cꞌaꞌut nak yo̱k incꞌaꞌux? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ a̱cuiqꞌuin ninyoꞌonin? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ru̱k tatinlokꞌoni cuiꞌchic, at Ka̱cuaꞌ? Naru tatinlokꞌoni cuiꞌchic xban nak la̱at lin Dios ut la̱at aj Colol cue. Aꞌin jun li tij re xtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquileb re li Dios re nak teꞌcolekꞌ lix tenamitAt kaDios, ac xkabi resil li joꞌ qꞌuial caba̱nu chak najter. Eb li kanaꞌ kayucuaꞌ queꞌxserakꞌi ke chanru nak catenkꞌaheb chak najter. Ac xkabi ut ac xkanau nak la̱at cattaklan chak re li raylal saꞌ xbe̱neb li tenamit li queꞌlokꞌonin jalanil dios. Ut la̱at cat-isin reheb saꞌ li naꞌajej yechiꞌinbil reheb la̱ cualal a̱cꞌajol. Ut caqꞌueheb la̱ cualal a̱cꞌajol chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌan. Eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ incꞌaꞌ queꞌre̱chani li naꞌajej riqꞌuin li ple̱t queꞌxba̱nu chi moco xban xcuanquileb. La̱at ban cattenkꞌan reheb riqꞌuin la̱ cuanquilal xban nak cacuil xtokꞌoba̱l ruheb ut cacuuxta̱na ruheb. At inDios, la̱at lin Rey. La̱at catcoloc ke la̱o, li ralal xcꞌajol laj Jacob. La̱at tattenkꞌa̱nk ke chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li nequeꞌrahobtesin ke. Saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at, la̱o toe̱chani̱nk reheb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. La̱in incꞌaꞌ cau inchꞌo̱l saꞌ xbe̱n lin tzimaj xban nak aꞌan incꞌaꞌ tinixcol, chi moco lin chꞌi̱chꞌ ta̱ru̱k ta̱colok cue. La̱at ban catcoloc ke chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc ke ut cacꞌuteb xxuta̱n. Rajlal cutan takanima a̱cuu, at Ka̱cuaꞌ, ut takaqꞌue xlokꞌal la̱ cꞌabaꞌ chi junelic. Abanan anakcuan la̱at xoa̱canab kajunes ut xacꞌut kaxuta̱n. Incꞌaꞌ chic nocoa̱cuochbeni nak nocopletic riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Xoa̱qꞌue chi e̱lelic chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Ut li cꞌaꞌru cuan ke, xeꞌxmakꞌ chiku ut queꞌxcꞌam chokꞌ reheb. Xoa̱kꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Chanchano li carner re camsi̱c. Ut xoa̱chaꞌchaꞌi saꞌ xya̱nkeb li jalaneb xtenamit, li nequeꞌlokꞌonin jalanil dios. Xoa̱canab saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Chanchan nak xoa̱cꞌayi. Ut, ¿cꞌaꞌ ta ru xara chikix nak xoa̱kꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb? Moco xacꞌul ta katzꞌak. Xacꞌut kaxuta̱n chiruheb li jalanil tenamit. Nak nocoeꞌril, nocoeꞌxseꞌe ut nocoeꞌretzꞌu. Xoa̱qꞌue chi seꞌe̱c xbaneb li tenamit li nequeꞌlokꞌonin jalanil dios. Chanchano chic li batzꞌul chiruheb. Nequeꞌrecꞌasi lix jolomeb nak nocoeꞌril. Incꞌaꞌ na-el inxuta̱n ut xban inxuta̱n, ti̱c ninxulub cuib. Ninxuta̱nac chirabinquil nak niquineꞌxhob ut niquineꞌxseꞌe li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Li raylal aꞌin xchal saꞌ kabe̱n usta incꞌaꞌ xatkatzꞌekta̱na chi moco xkakꞌet li contrato xaba̱nu kiqꞌuin. La̱o incꞌaꞌ xatkatzꞌekta̱na ut incꞌaꞌ xkacanab xba̱nunquil li cꞌaꞌru xoa̱tzol cuiꞌ. Abanan, la̱at at Ka̱cuaꞌ, xoa̱canab chi sachecꞌ xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc ke ut kꞌaxal xiu xiu li xoa̱qꞌue cuiꞌ. Cui ta xatkatzꞌekta̱na, at Dios, ut cui ta xkalokꞌoni li jalanil dios, la̱at xanau raj ajcuiꞌ xban nak ma̱cꞌaꞌ mukmu cha̱cuu. La̱at nacanau chixjunil. Saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at nak junelic nequeꞌraj kacamsinquil. Chiruheb aꞌan, chanchano li carner re camsi̱c. Chacuabi taxak, at Ka̱cuaꞌ, li yo̱co chixtzꞌa̱manquil a̱cue. Nakanau nak incꞌaꞌ nacatcuar. Chacuabi taxak li yo̱co xtzꞌa̱manquil a̱cue ut moa̱tzꞌekta̱na chi junaj cua. ¿Cꞌaꞌut nak nacamuk a̱cuib chiku? ¿Cꞌaꞌut nak nocosach saꞌ a̱chꞌo̱l? ¿Ma incꞌaꞌ nacacuil li raylal li yo̱co chixcꞌulbal? Kꞌaxal ra cuanco ut incꞌaꞌ chic nakacuy. Tacuajenako. Chanchan nak jiljo̱co saꞌ chꞌochꞌ ut incꞌaꞌ chic nocoru chi cuacli̱c. Chacuabi taxak li yo̱co chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu, ut choa̱tenkꞌa. Choa̱col taxak riqꞌuin xnimal la̱ cuuxta̱n. Aꞌin jun li bich re xsumlajic li reyNumtajenak xsahil inchꞌo̱l nak ninbicha li bich aꞌin chokꞌ re li rey. Lix tzꞌu̱mal cue chanchan lix lápiz junak li cui̱nk li naxnau tzꞌi̱bac chi us. Aꞌan aꞌin li bich li tinbicha chokꞌ re li rey: At rey, cꞌajoꞌ xchakꞌal a̱cuu. Kꞌaxal cuiꞌchic chꞌinaꞌusat chiruheb chixjunileb li cui̱nk. Cha̱bil nacat-a̱tinac ut tzꞌakal re ru nacaye. La̱at osobtesinbilat xban li Dios junelic. Qꞌue la̱ chꞌi̱chꞌ saꞌ xcꞌa̱mal a̱saꞌ, la̱at li kꞌaxal nim a̱cuanquil. Kꞌaxal nim a̱lokꞌal ut la̱ cuanquilal. Taken chirix la̱ cacua̱y ut tatxic chi pletic riqꞌuin lix nimal la̱ cuanquilal. Tatpletik re xcolbal rix li ya̱l, li tu̱lanil ut li ti̱quilal. Riqꞌuin xnimal la̱ cuanquilal tatnumta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Riqꞌuin la̱ tzimaj, li kꞌaxal kꞌes ruꞌuj, ta̱camsiheb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. La̱at ta̱cue̱chaniheb li tenamit ut teꞌcana̱k rubel la̱ cuanquil, at rey. At Ka̱cuaꞌ, qꞌuebilat saꞌ la̱ cuanquilal xban li Dios. La̱ cuanquilal cua̱nk chi junelic. La̱at nacattaklan saꞌ ti̱quilal. La̱at nacara li ti̱quilal ut xicꞌ nacacuil li ma̱usilal. Joꞌcan nak quisiqꞌueꞌ a̱cuu xban li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios. Ut kꞌaxal cuiꞌchic nabal li sahil chꞌo̱lej li quixqꞌue a̱cue la̱at chiruheb li quilajeꞌcuan chokꞌ rey. La̱ cuakꞌ cꞌajoꞌ xsununquil ru, joꞌ xsununcal li cheꞌ áloe ut joꞌ li cheꞌ canela ut joꞌ ajcuiꞌ xsununcal lix kꞌol li cheꞌ mirra xcꞌabaꞌ. Ut teꞌxqꞌue a̱lokꞌal riqꞌuin li arpa saꞌ la̱ palacio li yi̱banbil riqꞌuin marfil. Saꞌ la̱ palacio cuanqueb lix rabineb li reyes. Li reina cuan saꞌ la̱ nim ukꞌ ut lix sahob ru li rakꞌ, aꞌan li oro li tzꞌakal cha̱bil li nachal saꞌ li tenamit Ofir. At inrabin, abi li oc cue xyebal a̱cue anakcuan. Ma̱cꞌoxlaheb chic la̱ cuechꞌalal chi moco la̱ cuochoch li xat-el cuiꞌ chak. Li rey tatxra xban la̱ chꞌinaꞌusal. Aꞌanak chic li ta̱takla̱nk saꞌ a̱be̱n ut la̱at tat-abi̱nk chiru. Eb lix rabin laj Tiro teꞌcha̱lk chixqꞌuebal la̱ ma̱tan. Ut eb li biom teꞌsahokꞌ xchꞌo̱leb cha̱cuilbal. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal li reina li ta̱sumla̱k riqꞌuin li rey. Xrabin jun chic li rey. Junes oro lix sahob ru li rakꞌ. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal li rakꞌ nak yo̱ chi xic saꞌ li palacio. Eb li sa̱j ixk yo̱queb chi ochbeni̱nc re nak yo̱ chi xic riqꞌuin li rey. Cꞌajoꞌ xsahileb saꞌ xchꞌo̱l nak yo̱queb chi xic. Kꞌaxal cuiꞌchic teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak yo̱queb chi oc saꞌ li palacio cuan cuiꞌ li rey. At rey, eb la̱ cualal a̱cꞌajol, aꞌaneb chic li teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱n li tenamit joꞌ queꞌxba̱nu la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. La̱at tatqꞌuehok xcuanquileb re nak aꞌan chic teꞌtakla̱nk saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Riqꞌuin li bich aꞌin li yo̱quin xbichanquil, ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal la̱ cꞌabaꞌ chi junelic xbaneb li talajeꞌyoꞌla̱k mokon. Joꞌcan nak chixjunileb teꞌxqꞌue la̱ lokꞌal ut tatjulticokꞌ reheb chi junelic kꞌe cutan. Li Dios cuan kiqꞌuin chikatenkꞌanquilLi Dios, aꞌan li naqꞌuehoc xcacuilal kachꞌo̱l. Caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin aꞌan naru nakacol kib: Aꞌan cuan kiqꞌuin junelic chikatenkꞌanquil saꞌ xkꞌehil li raylal. Joꞌcan nak usta na-ecꞌan li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj, la̱o incꞌaꞌ toxucuak. Chi moco toxucuak usta talajeꞌtꞌanekꞌ li tzu̱l saꞌ xchamal li palau. Usta na-ecꞌan li tzu̱l nak naxsacꞌ rib lix cau ok li palau nak nachal, abanan la̱o incꞌaꞌ toxucuak. Li rusilal li Dios cuan saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol. Aꞌan chanchan li nimaꞌ li naxqꞌue xsahil xchꞌo̱l lix santil tenamit li nimajcual Dios, li cuan cuiꞌ lix santil naꞌaj. Li Dios cuan riqꞌuin lix tenamit junelic ut aꞌan ta̱colok re. Li Dios ta̱tenkꞌa̱nk re chi sake̱uc. Yo̱ xjoskꞌileb li tenamit ut cauheb rib nak nequeꞌxcꞌoxla. Abanan aꞌ yal jokꞌe tixye li Ka̱cuaꞌ, li ruchichꞌochꞌ ta̱osokꞌ. Li Dios li kꞌaxal nim xcuanquil, aꞌan li cuan kiqꞌuin. Aꞌan lix Dios laj Jacob ut aꞌan ajcuiꞌ li nacoloc ke. Abihomak ut qꞌuehomak retal cꞌaꞌru quixba̱nu li Dios riqꞌuineb li xicꞌ queꞌiloc reheb lix tenamit. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan li narakoc re li ple̱t saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Naxtokeb li tzimaj ut naxtokiheb li chꞌi̱chꞌ re camsi̱nc ut naxcꞌateb ajcuiꞌ li carruaje re pletic. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye: —Canabomak li pletic. Qꞌuehomak retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Ta̱qꞌuehekꞌ inlokꞌal xbaneb li xni̱nkal ru tenamit ut ta̱qꞌuehekꞌ incuanquil saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ.— Li Ka̱cuaꞌ, li kꞌaxal nim xcuanquil, aꞌan li cuan kiqꞌuin. Aꞌan lix Dios laj Jacob. Ut aꞌan ajcuiꞌ li nacoloc ke. Li Dios, aꞌan li tzꞌakal Rey re chixjunil li ruchichꞌochꞌChe̱junilex la̱ex tenamit, pokꞌpokꞌihomak le̱ rukꞌ xban xsahil e̱chꞌo̱l. Japomak e̱re chixqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Xucuanbilak ru li nimajcual Dios xban nak aꞌan li tzꞌakal rey ut kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Naxkꞌaxtesiheb saꞌ kukꞌ li xicꞌ nequeꞌiloc ke ut naxqꞌueheb rubel kacuanquil. Li Dios quisicꞌoc ru li naꞌajej li quixyechiꞌi ke. Li naꞌajej aꞌan quicuulac chiru laj Jacob, li raro xban li Dios. Queꞌxya̱basi li trompeta ut japjo̱queb re xban xsahileb saꞌ xchꞌo̱l re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ nak quitakeꞌ saꞌ lix nimajcual naꞌaj. Tobicha̱nk re xlokꞌoninquil li Dios. Chikabicha xlokꞌal. Chobicha̱nk re xnimanquil ru li kaRey. Li Dios, aꞌan li tzꞌakal Rey saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Joꞌcan nak chikabicha xlokꞌal ut chikatauhak ru lix ya̱lal li yo̱co xba̱nunquil. Li Dios, aꞌan cuan saꞌ lix lokꞌlaj cꞌojariba̱l ut riqꞌuin xnimal xcuanquil, aꞌan nataklan saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal ru tenamit. Eb li cui̱nk li cuanqueb xcuanquil saꞌ eb li xni̱nkal ru tenamit queꞌxjunaji rib riqꞌuineb li ralal xcꞌajol li Dios, lix Dios laj Abraham. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal ut cꞌajoꞌ xlokꞌal Jerusalén lix tenamit li DiosKꞌaxal nim lix cuanquil li Ka̱cuaꞌ ut xcꞌulub nak teꞌxqꞌue lix lokꞌal saꞌ lix tenamit li kaDios ut saꞌ li santil tzu̱l Sión xcꞌabaꞌ. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal li tzu̱l aꞌin najt xteram li cuan saꞌ li norte. Chixjunileb nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb chi rilbal li tzu̱l Sión li cuan saꞌ lix tenamit li Rey li kꞌaxal nim xcuanquil. Li Dios cuan saꞌ li tenamit Jerusalén ut naꞌno ru nak aꞌan nacoloc re li tenamit aꞌan. Li cuanqueb xcuanquil saꞌeb li tenamit queꞌxchꞌutub ribeb ut queꞌchal chi pletic re nak teꞌre̱chani li naꞌajej aꞌan. Abanan nak queꞌril li tenamit Jerusalén, queꞌsach xchꞌo̱leb. Queꞌxucuac ut queꞌe̱lelic. Nequeꞌsicsot queꞌcana xban xxiuheb ut queꞌoc chirecꞌanquil jun li raylal. Chanchan xraylal junak ixk oc re chi qꞌuira̱c. Queꞌxcꞌul joꞌ queꞌxcꞌul li ni̱nki jucub reheb laj Tarsis nak quilajeꞌsacheꞌ xban li cacuil ikꞌ li quichal chak saꞌ releb sakꞌe, li taklanbil chak xban li Dios. La̱o quikabi nak li Ka̱cuaꞌ Dios li kꞌaxal nim xcuanquil, aꞌan li nacoloc re lix tenamit. Ut anakcuan xkil nak naxba̱nu li cꞌaꞌru quiyeheꞌ ke. Li Ka̱cuaꞌ ta̱colok re lix tenamit chi junelic. At kaDios, nak cuanco saꞌ la̱ cuochoch, nanak saꞌ kachꞌo̱l nak junelic nacacuuxta̱na ku. Ma̱ jokꞌe nasach saꞌ kachꞌo̱l nak nocoa̱ra. At kaDios, lokꞌoninbilat xbaneb li tenamit yalak bar. Nimanbil la̱ cꞌabaꞌ saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Ut saꞌ ti̱quilal nacattaklan saꞌ xbe̱neb. Chisahokꞌ taxak saꞌ xchꞌo̱leb li cuanqueb saꞌ li tzu̱l Sión. Ut cheꞌsahokꞌ ta ajcuiꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li cuanqueb saꞌ eb li tenamit xcue̱nt Judá xban nak saꞌ ti̱quilal nacattaklan. Ex xtenamit li Dios, chesuti li naꞌajej Sión ut qꞌuehomak retal chanru cuan. Cherajla jarub lix torre cuan re xcolbal li tenamit. Qꞌuehomak retal li tzꞌac li sutsu cuiꞌ ut qꞌuehomak retal chanruheb li palacio re nak ta̱ru̱k te̱serakꞌi reheb le̱ ralal e̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Serakꞌihomak reheb le̱ ralal e̱cꞌajol nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li kaDios chi junelic kꞌe cutan ut aꞌan li naberesin ke chi junelic. Incꞌaꞌ us nak te̱cꞌojob e̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱n li biomalLa̱ex tenamit, abihomak chi us li oc cue xyebal e̱re. Abihomak che̱junilex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex li cuan e̱cuanquil joꞌ ajcuiꞌ la̱ex li ma̱cꞌaꞌ e̱cuanquil. Cherabihak ajcuiꞌ la̱ex biom ut la̱ex nebaꞌ. Oc cue xqꞌuebal e̱naꞌleb anakcuan ut tinchꞌolob lix ya̱lal chi tzꞌakal che̱ru. Tinye e̱re lix ya̱lal jun li naꞌleb chꞌaꞌaj xtaubal ru. Tinbicha̱nk riqꞌuin li arpa nak tinchꞌolob lix ya̱lal che̱ru. ¿Cꞌaꞌut nak tinxucuak nak yo̱queb chixba̱nunquil raylal cue li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb? Usta nabal li raylal li nequeꞌxba̱nu cue, incꞌaꞌ tinxucuak. Eb aꞌan cꞌojcꞌo̱queb xchꞌo̱l saꞌ xbe̱n lix biomal. Ut nequeꞌxnimobresi rib xban nak cuan nabal cꞌaꞌruheb re. Usta nabal cꞌaꞌru reheb, abanan ma̱ ani naru nacoleꞌ riqꞌuin li cꞌaꞌru cuan re xban nak ma̱ ani naru naxlokꞌ lix yuꞌam riqꞌuin li Dios. Ma̱ jokꞌe ta̱ru̱k xlokꞌbal lix colbal li kayuꞌam xban nak kꞌaxal terto xtzꞌak. Incꞌaꞌ naru nakalokꞌ li kayuꞌam re nak yoꞌyo̱ko junelic saꞌ ruchichꞌochꞌ chi incꞌaꞌ ta toca̱mk. Arin nakaqꞌue retal nak chikajunilo nococam, li cuanqueb xnaꞌleb joꞌ ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Ut lix biomaleb jalan chic nae̱chanin re. Eb aꞌan cuan saꞌ xchꞌo̱leb nak ta̱cua̱nk lix chꞌochꞌeb chi junelic ut nequeꞌxcꞌoxla nak li rochocheb teꞌcana̱k reheb li ralal xcꞌajol li toj teꞌcua̱nk mokon xban nak saꞌ xcꞌabaꞌeb cuan lix huhil lix chꞌochꞌeb. Abanan li cui̱nk incꞌaꞌ nacuan lix yuꞌam chi junelic saꞌ ruchichꞌochꞌ usta nabal lix biomal ut lix cuanquilal. Nequeꞌcam li xul ut nequeꞌcam ajcuiꞌ li cristian. Joꞌcaꞌin nequeꞌxcꞌul li nequeꞌxqꞌue xlokꞌal xjuneseb rib. Ut joꞌcaꞌin nak nequeꞌosoꞌ li nequeꞌxcꞌojob xchꞌo̱l saꞌ xbe̱neb lix biomal. Li ca̱mc aꞌan tenebanbil saꞌ xbe̱neb chixjunileb. Chanchaneb li carner re camsi̱c. Ut lix tibeleb ta̱kꞌa̱k saꞌ li mukleba̱l. Ut li mukleba̱l aꞌanak chic li rochocheb. Ut saꞌ jun cutan li ti̱queb xchꞌo̱l, aꞌan eb chic li teꞌqꞌuehekꞌ xlokꞌal. Abanan li Dios tixcol li cua̱m. Incꞌaꞌ tinixcanab saꞌ xnaꞌajeb li camenak chi junaj cua. Tinixcꞌam ban riqꞌuin. Mexcꞌoxlac chi rilbal li ani yo̱ chi biomocꞌ ut naxyi̱b lix jun cablal chi kꞌaxal chꞌinaꞌus re xnimobresinquil rib. Moco tixcꞌam ta chirix nak ta̱ca̱mk. Chi moco lix cuanquil tixcꞌam chirix. Nak toj cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ, quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l xban nak cuan cꞌaꞌru re ut naqꞌueheꞌ xlokꞌal xban nak biom. Abanan ta̱cuulak ajcuiꞌ xkꞌehil nak ta̱ca̱mk joꞌ nak queꞌcam lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Ut incꞌaꞌ chic teꞌcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li cui̱nk incꞌaꞌ nacuan lix yuꞌam chi junelic saꞌ ruchichꞌochꞌ usta nabal lix biomal ut lix cuanquilal. Nequeꞌcam li xul ut nequeꞌcam ajcuiꞌ li cristian. Cheqꞌuehak xlokꞌal li Dios chi anchal e̱chꞌo̱lLi nimajcual Dios, li kꞌaxal nim xcuanquil chiru chixjunil, aꞌan li yo̱ chi a̱tinac riqꞌuineb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Naa̱tinac riqꞌuineb chixjunileb jun sut rubel choxa. Nalemtzꞌun chak lix lokꞌal li Dios saꞌ li naꞌajej Sión li bar nahilan cuiꞌ. Ta̱cuulak xkꞌehil nak li Ka̱cuaꞌ li kaDios ta̱cha̱lk chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱n chixjunil. Chanchan li xam ut li ca̱k-sut-ikꞌ nak ta̱cha̱lk chi rakoc a̱tin riqꞌuin xnimal xcuanquil. Toj saꞌ choxa tixbokeb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ choxa re nak chixjunileb teꞌilok re nak ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb lix tenamit. Li Dios tixye: —Chꞌutubomakeb ruheb li ti̱queb xchꞌo̱l chicuu. Aꞌan eb li queꞌxba̱nu li contrato cuiqꞌuin ut queꞌxxakab xcuanquil riqꞌuin li cꞌatbil mayej, chaꞌak reheb. Ut li cuanqueb saꞌ choxa teꞌxchꞌolob xya̱lal nak ti̱c xchꞌo̱l li Dios ut aꞌan li narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Ut li Dios tixye: —La̱ex intenamit, cherabi li tinye e̱re anakcuan, la̱ex aj Israel, li cꞌaꞌru incꞌaꞌ us yo̱quex chixba̱nunquil. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Moco xban ta li cꞌatbil mayej nak texinkꞌus xban nak junelic yo̱quex chixqꞌuebal li mayej chicuu. La̱in incꞌaꞌ yo̱quin chixpatzꞌbal e̱re ral le̱ cuacax te̱lom chi moco le̱ te̱lom chiba̱t, li cuanqueb saꞌ le̱ corral. Incꞌaꞌ yo̱quin chixtzꞌa̱manquil e̱re nak te̱qꞌue cue xban nak cue ajcuiꞌ chixjunileb li xul. Cue li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li queto̱mk li cuan e̱riqꞌuin la̱ex. Cueheb chixjunil li xul li nequeꞌrupupic chiru li choxa joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li xul li cuanqueb saꞌ cꞌaleba̱l. Cui ta tintzꞌoca̱k incꞌaꞌ raj tinye a̱cue xban nak cue ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ ut chixjunil li cuan chi saꞌ. ¿Ma nintiꞌoc ta biꞌ xtibel ral cuacax la̱in? ¿Ma nin-ucꞌac ta biꞌ xquiqꞌuel chiba̱t la̱in? Li mayej li nacuaj la̱in, aꞌan nak tine̱lokꞌoni, la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut te̱ba̱nu chi tzꞌakal li cꞌaꞌru xeyechiꞌi cue la̱in, li nimajcual Dios. Chine̱ya̱bak nak cua̱nkex saꞌ raylal ut la̱in texincol ut la̱ex te̱qꞌue inlokꞌal, chan li Dios. Ut li Dios tixye reheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixchꞌolobanquil xya̱lal lin chakꞌrab? Ut, ¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chi a̱tinac chirix li contrato li xinba̱nu? Incꞌaꞌ nacuulac che̱ru nak nequexinkꞌus chi moco nequeqꞌue xcuanquil li cua̱tin. Aꞌ chic eb laj e̱lkꞌ nequecꞌuleb chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l ut nequecꞌam e̱rib saꞌ usilal riqꞌuineb laj muxul caxa̱r. Aꞌ chic li incꞌaꞌ us nacuulac che̱ru xyebal ut kꞌaxal se̱b xtzꞌu̱mal e̱re chi ticꞌtiꞌic. Nequeyoꞌob a̱tin chirix le̱ ras e̱ri̱tzꞌin ut nequeyoꞌob ajcuiꞌ a̱tin chirix li tzꞌakal e̱ras. Chixjunil aꞌin xeba̱nu ut ma̱cꞌaꞌ xinye. Saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex nak juntakꞌe̱t innaꞌleb e̱riqꞌuin. Abanan anakcuan tincꞌut che̱ru li cꞌaꞌru yo̱quex ut texinkꞌus. Cheqꞌuehak retal aꞌin la̱ex li nequextzꞌekta̱nan cue. Cheba̱nuhak cue̱nt. Ma̱re anchal texinsach chi junaj cua ut ma̱ ani chic naru ta̱colok e̱re. Li bantioxi̱nc chicuu, aꞌan li mayej li naxqꞌue inlokꞌal. Relic chi ya̱l la̱in tincolok reheb li nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru ninye.— Li rey David yo̱ chixtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱c chiru li DiosAt inDios, chacuuxta̱na taxak cuu riqꞌuin xnimal la̱ rahom. Ut xban xnimal la̱ cuuxta̱n, chacuyeb chasacheb taxak lin ma̱c xban nak xinkꞌet la̱ cua̱tin. Chacuisiheb taxak lin ma̱usilal ut chati̱cobresi taxak lin chꞌo̱l re nak ma̱cꞌaꞌak chic inma̱c. Ninnau nak la̱in aj kꞌetol a̱tin cha̱cuu. Ut junelic nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l xban li ma̱c xinba̱nu. Xinma̱cob cha̱cuu. Caꞌaj cuiꞌ cha̱cuu la̱at xinma̱cob ut xinba̱nu li incꞌaꞌ nacuulac cha̱cuu. La̱at xatrakoc a̱tin saꞌ inbe̱n saꞌ ti̱quilal ut ma̱ ani ta̱yehok re nak incꞌaꞌ us li nacaba̱nu. Relic chi ya̱l chalen saꞌ inyoꞌlajic ac la̱in chak aj ma̱c. Saꞌ ma̱c quinyoꞌla chak. La̱at nacuulac cha̱cuu li ti̱quil chꞌo̱lej ut nacacutanobresi lin cꞌaꞌux. Chati̱cobresi taxak inchꞌo̱l re nak ma̱cꞌaꞌak chic inma̱c. Isi li ma̱c li cuan saꞌ li cua̱m re nak ta̱cana̱k chi sak ru joꞌ li ratzꞌam que. Chaqꞌue taxak xsahil inchꞌo̱l. Usta xyotꞌeꞌ inchꞌo̱l nak xina̱rahobtesi riqꞌuin li cꞌaꞌru xinba̱nu, abanan chisahokꞌ ta cuiꞌchic inchꞌo̱l. Incꞌaꞌ ta chic ta̱cꞌoxla li ma̱c xinba̱nu ut chacuisi taxak lin ma̱usilal chi junaj cua. Chajal taxak li cua̱m ut ta̱ti̱cobresi taxak lin chꞌo̱l. Cha-acꞌobresi taxak lin cꞌaꞌux re nak cha̱bilak chic lin naꞌleb. Mina̱tzꞌekta̱na taxak ut incꞌaꞌ taxak ta̱cuisi li Santil Musikꞌej cuiqꞌuin. Chaqꞌue ta cuiꞌchic chicuecꞌa li sahil chꞌo̱lej li caqꞌue chak cue nak xina̱col. Ut chaqꞌue taxak xcacuilal inchꞌo̱l re nak tinba̱nu li cꞌaꞌru nacacuaj. Ut la̱in tincꞌut lix ya̱lal chiruheb laj kꞌetol a̱tin re nak teꞌxjal xcꞌaꞌux ut teꞌpa̱ba̱nk cha̱cuu. At inDios aj Colol cue, mina̱qꞌue taxak chixtojbal rix lin ma̱c riqꞌuin li camsi̱nc xinba̱nu. Ut la̱in tinbicha̱nk ut tinye nak kꞌaxal ti̱c a̱chꞌo̱l. At Ka̱cuaꞌ, chatehak taxak lix tzꞌu̱mal cue re nak ta̱ru̱k tatinlokꞌoni. Cui ta cꞌatbil mayej nacacuaj, tinqꞌue raj a̱cue. Abanan la̱at incꞌaꞌ nacacuaj li cꞌatbil mayej. Li mayej nacacuaj la̱at, aꞌan nak ta̱yotꞌekꞌ inchꞌo̱l chi tzꞌakal ut tinjal incꞌaꞌux. At inDios, la̱at incꞌaꞌ nacatzꞌekta̱na li ani naxcubsi rib cha̱cuu. Chacuuxta̱na taxak ru li tenamit Sión riqꞌuin xnimal la̱ rahom. Ut chacuaclesi ta li tzꞌac aran Jerusalén. Ut la̱at ta̱cꞌul cuiꞌchic li mayej li teꞌxqꞌue chi anchal xchꞌo̱leb. Ta̱cꞌul cuiꞌchic li cꞌatbil mayej ut li mayej xul li nacꞌatman. Ut teꞌxmayeja ajcuiꞌ li cocꞌ ral cuacax saꞌ la̱ artal. Li Dios narakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ useb xnaꞌlebLi rusilal li Dios cuan chi junelic. La̱at, li nacacuecꞌa nak nim a̱cuanquil, ¿cꞌaꞌut nak nacanimobresi a̱cuib xba̱nunquil li incꞌaꞌ us? Junes ticꞌtiꞌic ut balakꞌic nacacꞌoxla xba̱nunquil. Chanchan xkꞌesnal ruꞌuj chꞌi̱chꞌ li ruꞌuj a̱cuakꞌ xban li ma̱usilal li na-el saꞌ xtzꞌu̱mal a̱cue. Aꞌ chic li incꞌaꞌ us, aꞌan li nacara. Ut li us, aꞌan li nacatzꞌekta̱na. Aꞌ chic li ticꞌtiꞌic nacuulac cha̱cuu, ut li ya̱l incꞌaꞌ nacuulac cha̱cuu. Nacuulac cha̱cuu xrahobtesinquil la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin riqꞌuin li a̱tin nacaye, la̱at aj balakꞌ. Abanan li Dios tixsach a̱cuu chi junaj cua. Tatrisi saꞌ la̱ cuochoch ut tatxcamsi. Nak teꞌril li ti̱queb xchꞌo̱l li cꞌaꞌru tixba̱nu li Dios, teꞌxxucua ru ut teꞌxseꞌe li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut teꞌxye, Ilomak a cui̱nk aꞌan. Incꞌaꞌ quixcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li Dios. Quixcꞌojob ban xchꞌo̱l saꞌ xbe̱n lix biomal. Saꞌ xchꞌo̱l aꞌan nak tixcol rib riqꞌuin li ma̱usilal naxba̱nu. Abanan la̱in chanchanin jun li cheꞌ olivo li rax rax ru li cuan chire rochoch li Dios. La̱in tincꞌojob inchꞌo̱l chi junelic riqꞌuin li Dios li na-uxta̱nan cuu. At inDios, junelic tinbantioxi̱nk cha̱cuu riqꞌuin li usilal li xaba̱nu ut cau inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin xban nak cha̱bilat riqꞌuineb li nequeꞌrahoc a̱cue. Incꞌaꞌ useb xnaꞌleb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb lix tenamit li DiosLi ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb nequeꞌxye saꞌ xchꞌo̱leb nak ma̱cꞌaꞌ Dios. Numtajenak lix ma̱usilaleb ut nequeꞌxba̱nu li kꞌaxal yibru. Ma̱ jun cha̱bil saꞌ xya̱nkeb. Toj saꞌ choxa li Dios yo̱ chak chirilbaleb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ ma cuan ta na ju̱nkak li cuanqueb xnaꞌleb re teꞌxcꞌoxla li Dios. Chixjunileb ban queꞌxtzꞌekta̱na li Dios, ut nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal. Ma̱ ani naraj xba̱nunquil li us yal ta jun. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal. Nequeꞌxba̱nu raylal re lin tenamit ut riqꞌuin aꞌan nequeꞌcuaꞌac. Ut incꞌaꞌ niquineꞌxcꞌoxla, chan li Dios. Saꞌ jun cutan teꞌxucuak lix tenamit li Dios, usta incꞌaꞌ raj tento nak teꞌxucuak xban nak li Dios tixsacheb ru li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Teꞌcꞌutekꞌ xxuta̱n nak teꞌtzꞌekta̱na̱k xban li Dios. Riqꞌuin ta li Dios li cuan Sión chicha̱lk lix colbaleb laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ Dios taxak chicolok reheb li ralal xcꞌajol saꞌ rukꞌeb li nequeꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Cheꞌsahokꞌ taxak xchꞌo̱leb laj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob nak li Dios tixcꞌameb cuiꞌchic saꞌ xtenamiteb. Laj David naxtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱colekꞌ chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reAt inDios, saꞌ a̱cꞌabaꞌ taxak nak tincolekꞌ. China̱col taxak riqꞌuin xnimal la̱ cuanquilal. At inDios, chacuabi taxak lin tij ut chacuabi taxak li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue teꞌraj incamsinquil. Kꞌaxal joskꞌeb ut teꞌraj numta̱c saꞌ inbe̱n. Eb aꞌan incꞌaꞌ nacateꞌxcꞌoxla. Abanan la̱in ninnau nak la̱at nacatcoloc cue, at inDios. Ut la̱at cuancat riqꞌuineb li nequeꞌtenkꞌan cue. Chasukꞌisi taxak saꞌ xbe̱neb li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu li xicꞌ nequeꞌiloc cue. At Ka̱cuaꞌ, chasacheb taxak ru xban nak nacatrakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Ut la̱in tinmayejak cha̱cuu chi anchal inchꞌo̱l ut tinlokꞌoni la̱ cꞌabaꞌ, at Ka̱cuaꞌ, xban nak la̱at cha̱bilat. La̱in ninnau nak la̱at xatcoloc cue chiruheb chixjunil li raylal ut xcuil nak xasacheb ru li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Aꞌin lix tij laj David nak quirahobtesi̱c xban jun li rami̱gAt inDios, chacuabi taxak lin tij. Incꞌaꞌ taxak ta̱canab yal chi joꞌcan li cꞌaꞌru yo̱quin xtzꞌa̱manquil a̱cue. Chacuabi taxak li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma a̱cue ut chasume taxak. Ra saꞌ inchꞌo̱l nak yo̱quin chi tijoc ut ta̱yotꞌekꞌ inchꞌo̱l. Ninsicsot xban inxiu nak nacuabi li cꞌaꞌru nequeꞌxye chicuix li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Saꞌ inbe̱n yo̱queb xqꞌuebal li ma̱c li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Cꞌajoꞌ xrahil inchꞌo̱l nequeꞌxqꞌue xban nak yo̱queb xjoskꞌil saꞌ inbe̱n. Ta̱yotꞌekꞌ li cua̱m xban li raylal yo̱queb xba̱nunquil cue. Cꞌajoꞌ nak ninxucuac nak nacuabi nak tineꞌxcamsi. Ma̱ caꞌchꞌin nak ninxucuac xbaneb ut ninsicsot xban inxiu. Osocꞌ cue nak nacuecꞌa. La̱in ninye saꞌ inchꞌo̱l, us raj cuan ta inxicꞌ joꞌ li mucuy. Tinrupupik raj re tine̱lk chiruheb ut tinhila̱nk raj chiru li raylal. Tinxic raj chi najt nak tine̱lelik chiruheb ut tincua̱nk raj saꞌ junak naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ cuiꞌ cristian. Tinxic raj saꞌ a̱nil xsicꞌbal junak naꞌajej bar ta̱ru̱k tincol cuiꞌ cuib chiru lix joskꞌileb. Chanchan li ca̱k-sut-ikꞌ lix joskꞌileb saꞌ inbe̱n. At Ka̱cuaꞌ, chasacheb taxak ruheb ut incꞌaꞌ ta chic teꞌxtau ru li cꞌaꞌru nequeꞌxye chi ribileb rib xban nak ac xinqꞌue retal nak junes pletic nequeꞌraj. Kꞌaxal nabal li raylal yo̱queb chixba̱nunquil saꞌ li tenamit. Chi kꞌek chi cutan nequeꞌxsut li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit ut junes ma̱usilal ut rahobtesi̱nc nequeꞌxba̱nu. Junes raylal nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil. Incꞌaꞌ nequeꞌxcanab xbalakꞌinquil li tenamit ut junes pletic nequeꞌxba̱nu yalak bar. Ma̱cuaꞌ li xicꞌ na-iloc cue li yo̱ chi ba̱nu̱nc re aꞌin. Cui ta aꞌan, xincuy raj la̱in. Ma̱cuaꞌ li xicꞌ na-iloc cue li ta̱raj numta̱c saꞌ inbe̱n. Cui ta aꞌan, xinmuk raj cuib chiru. La̱at ban li yo̱cat chi ba̱nu̱nc re. Moco jalanat ta. La̱at li tzꞌakal cuami̱g. Kacomon kib. Junxil kami̱g kib ut xkara kib chi kibil kib. Ut kochben kib nak nococuulac saꞌ rochoch li Dios. Cheꞌca̱mk taxak ut teꞌxic ta chi junpa̱t saꞌ xbalba xban nak junes incꞌaꞌ us nequeꞌxba̱nu saꞌ rochocheb ut li ra̱meb nujenak chi ma̱usilal. Abanan la̱in tinya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios re nak aꞌan ta̱colok cue. Ekꞌela, cuaꞌleb ut ecuu ninya̱ba xcꞌabaꞌ li Dios nak nintijoc ut ninye cuib re ut aꞌan narabi li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma re. Aꞌan ta̱colok cue chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue nak yo̱ko chi pletic. Ut tixqꞌue cue li tuktu̱quilal. Aꞌan ta̱colok cue chiruheb, usta nabaleb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Li Dios li cuan xcuanquil chi junelic, aꞌan ta̱rabi lin tij. Ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱sachok xcuanquileb aꞌan xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxjal xcꞌaꞌuxeb chi moco nequeꞌxxucua ru li Dios. Li cuami̱g nak quicuan naxba̱nu raylal reheb li cuanqueb saꞌ usilal riqꞌuin ut incꞌaꞌ naxba̱nu li cꞌaꞌru naxyechiꞌi reheb. Kꞌun li ra̱tin li naxye. Chanchan xkꞌunil li mantequilla. Abanan li ra̱m nujenak chi joskꞌil. Li ra̱tin chanchan li cha̱bil aceite re banoc. Kꞌaxal sa naa̱tinac. Abanan kꞌaxal ra nanak cuiꞌ li ra̱tin naxye. Chanchan nanak cuiꞌ li kꞌesnal chꞌi̱chꞌ. Chacanabak saꞌ rukꞌ li Dios chixjunil li raylal nacacꞌul ut aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk a̱cue. Li Dios incꞌaꞌ naxcanab li ti̱c xchꞌo̱l xjunes saꞌ li raylal. At Ka̱cuaꞌ, la̱at ta̱sach ruheb li nequeꞌxcamsi ras ri̱tzꞌin ut ta̱sach ruheb laj balakꞌ. Toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ nacuulac yijach lix yuꞌameb arin saꞌ ruchichꞌochꞌ nak ta̱sacheb. Abanan la̱in, at Ka̱cuaꞌ, cau inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. Laj David cau xchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌAt inDios, chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu xban nak cuanqueb li teꞌraj numta̱c saꞌ inbe̱n. Cuulaj cuulaj niquineꞌxrahobtesi. Rajlal cutan yo̱queb chinsicꞌbal re tineꞌxcamsi li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Kꞌaxal nabaleb li yo̱queb xjoskꞌil saꞌ inbe̱n ut nequeꞌraj pletic cuiqꞌuin. Nak xiu xiu cuanquin, cau inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. Ninnau nak la̱at tattenkꞌa̱nk cue. La̱in cau inchꞌo̱l riqꞌuin li Dios ut ninqꞌue xcuanquil li ra̱tin. Incꞌaꞌ ninxucuac xban nak ninnau nak aꞌan ta̱ilok cue. ¿Cꞌaꞌ ta cuiꞌ ru ta̱ru̱k tixba̱nu cue junak cui̱nk? Rajlal cutan nequeꞌxnimobresi ru lin raylal li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Junes incꞌaꞌ us nequeꞌxcꞌoxla saꞌ inbe̱n. Nequeꞌxchꞌutub rib ut yalak bar nequeꞌxmuk rib chi rilbal cꞌaꞌru yo̱quin. Yo̱queb chixqꞌuebal cuetal jokꞌe ta̱ru̱k tineꞌxchap re tineꞌxcamsi. ¿Ma teꞌcana̱k ta biꞌ chi incꞌaꞌ teꞌxtoj rix li ma̱usilal li yo̱queb xba̱nunquil? La̱at, at inDios, chacubsi xcuanquileb riqꞌuin la̱ joskꞌil. La̱at nacanau jarub sut xine̱lelic chiruheb. La̱at nacanau jarub sut xinya̱bac cha̱cuu xban li raylal xincꞌul. La̱in ninnau nak tzꞌi̱banbil retalil saꞌ la̱ hu. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue teꞌe̱lelik nak tinya̱ba la̱ santil cꞌabaꞌ. La̱in ninnau nak teꞌe̱lelik xban nak la̱at tattenkꞌa̱nk cue, at inDios. La̱in cau inchꞌo̱l riqꞌuin li Dios ut ninqꞌue xcuanquil li ra̱tin. Cau inchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. La̱in ninnau nak tixba̱nu li cꞌaꞌru naxye. La̱in cau inchꞌo̱l riqꞌuin li Dios. Incꞌaꞌ ninxucuac. ¿Cꞌaꞌ ta cuiꞌ ru ta̱ru̱k tixba̱nu cue li cui̱nk? At inDios, la̱in tinqꞌue a̱cue li cꞌaꞌru xinyechiꞌi a̱cue. La̱in tinqꞌue a̱lokꞌal ut tinbantioxi̱nk cha̱cuu. Tinqꞌue a̱lokꞌal xban nak la̱at xatcoloc cue chiru li ca̱mc. Incꞌaꞌ xina̱canab chi tꞌanecꞌ saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. La̱at ban xatqꞌuehoc inyuꞌam. Joꞌcan nak china̱tenkꞌa re nak tincua̱nk chi sum a̱tin a̱cuiqꞌuin. Laj David yo̱ chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquil chiru li DiosChatokꞌoba taxak cuu, at inDios. Chacuuxta̱na taxak cuu xban nak caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin cau inchꞌo̱l. Tincuaj xcolbal cuib rubel la̱ cuanquil toj retal ta̱numekꞌ li raylal aꞌin saꞌ inbe̱n. Tinya̱ba xcꞌabaꞌ li nimajcual Dios li naba̱nun usilal cue. Aꞌ taxak li Dios chitenkꞌa̱nk chak cue toj saꞌ choxa ut chinixcol taxak chiruheb li nequeꞌrahobtesin cue. Li Ka̱cuaꞌ ta̱qꞌuehok chak cue lix nimal ruxta̱n ut tixba̱nu li cꞌaꞌru naxye. La̱in cuanquin saꞌ xya̱nkeb li joskꞌ aj cristian. Chanchaneb li joskꞌ aj cakcoj li nequeꞌcamsin. Li ruch reheb chanchan li chꞌi̱chꞌ re camsi̱nc. Ut li ruꞌuj rakꞌeb chanchan li kꞌesnal chꞌi̱chꞌ. At Ka̱cuaꞌ, nimanbilak taxak a̱cuu saꞌ choxa, ut chicꞌutu̱nk taxak la̱ lokꞌal saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Nequeꞌxqꞌue inraꞌlenquil saꞌ lin be re intꞌanbal. Nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l xbaneb. Chanchan nequeꞌxbec li jul saꞌ lin be li nequeꞌraj tintꞌanekꞌ. Abanan aꞌaneb ajcuiꞌ li xeꞌtꞌaneꞌ chi saꞌ. Cau inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin, at inDios, ut cꞌojcꞌo inchꞌo̱l. Tinbicha̱nk re a̱lokꞌoninquil. Chi-ajk cuu toj ekꞌela re tinqꞌue xlokꞌal li Dios riqꞌuin lin cuajb. Tinlokꞌoni li Dios riqꞌuin lin arpa. Tatinlokꞌoni chiruheb li tenamit, at Ka̱cuaꞌ. Tinbicha la̱ lokꞌal chiruheb chixjunileb li tenamit. Kꞌaxal nim la̱ rahom saꞌ kabe̱n. Ma̱cꞌaꞌ xbisbal. Kꞌaxal ti̱c la̱ chꞌo̱l ut junelic nacaba̱nu li cꞌaꞌru nacaye. Nimanbilak taxak a̱cuu saꞌ choxa, at Ka̱cuaꞌ, ut chicꞌutu̱nk taxak la̱ lokꞌal saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Laj David quixtzꞌa̱ma nak li Dios tixqꞌueheb chixtojbal xma̱c li xicꞌ nequeꞌiloc reLa̱ex li cuanquex saꞌ e̱cuanquil, ¿ma tzꞌakal ya̱l nak yo̱quex chi rakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal? ¿Ma saꞌ xya̱lal yo̱quex chixba̱nunquil le̱ cꞌanjel? Incꞌaꞌ. La̱ex junes li incꞌaꞌ us nequecꞌoxla xba̱nunquil. La̱ex junes yoꞌoba̱nc ple̱t nequeba̱nu saꞌ li tenamit. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ac reheb ajcuiꞌ chak saꞌ xyoꞌlajiqueb. Ac aj ticꞌtiꞌeb chak chalen nak nequeꞌyoꞌla. Chanchaneb li cꞌantiꞌ li cuan xmay. Chanchaneb li cꞌantiꞌ li incꞌaꞌ nequeꞌabin chiru li natu̱lanobresin reheb. Incꞌaꞌ nequeꞌrabi li naxye li natu̱lanobresin reheb. Usta kꞌaxal naxnau, abanan incꞌaꞌ nequeꞌabin chiru. At inDios, chasach taxak lix cuanquileb. Chanchanakeb li cꞌantiꞌ li ma̱cꞌaꞌ chic li ruch reheb. Chanchanakeb li hix li ma̱cꞌaꞌ chic ruch reheb. Chasacheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Cheꞌosokꞌ joꞌ nak na-osoꞌ li haꞌ li naxic saꞌ rok haꞌ. Cheꞌosokꞌ joꞌ li pim li nayekꞌiman saꞌ li be. Cheꞌxcꞌul taxak joꞌ naxcꞌul li pur nak na-osoꞌ. Cheꞌxcꞌul ta joꞌ naxcꞌul li cꞌulaꞌal li camenak nak nayoꞌla. Incꞌaꞌ na-iloc cutan. Riqꞌuin xjoskꞌil li Dios tixsacheb saꞌ junpa̱t chi incꞌaꞌ teꞌxqꞌue retal. Chanchanakeb li pim li na-osoꞌ xban xam chi toj ma̱cꞌaꞌ xqꞌuix. Li ti̱queb xchꞌo̱l teꞌsahokꞌ chirilbal nak teꞌqꞌuehekꞌ chixtojbal xma̱queb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Chanchan nak teꞌnumekꞌ saꞌ xbe̱n lix quiqꞌueleb nak teꞌsachekꞌ ruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut ta̱yema̱nk chi joꞌcaꞌin: Relic chi ya̱l nak cuan xkꞌajca̱munquileb li ti̱queb xchꞌo̱l. Relic chi ya̱l nak li Dios narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Laj David quixtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil chiru li Dios nak laj Saúl quiraj xcamsinquilAt inDios, china̱col chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. China̱col chiruheb li teꞌraj numta̱c saꞌ inbe̱n. China̱col chiruheb li cui̱nk aꞌin li numtajenak xma̱usilaleb. China̱col chiruheb xban nak aj camsineleb. Cuanqueb li cui̱nk cuanqueb xcuanquil yo̱queb chixsicꞌbal chanru nak tineꞌxcamsi. La̱in ma̱cꞌaꞌ yo̱quin. Ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Abanan, at inDios, teꞌraj incamsinquil. At Ka̱cuaꞌ, usta ma̱cꞌaꞌ inma̱c, teꞌraj ru incamsinquil. Yo̱queb xcꞌu̱banquil chanru nak tineꞌxcamsi. Chacuil li cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil cue, at Ka̱cuaꞌ. Cha̱lkat chi junpa̱t ut cholina̱col. La̱at li kꞌaxal nim a̱cuanquil. La̱at lix Dioseb laj Israel. China̱cuabi ut chaqꞌueheb chixtojbaleb xma̱c li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban cha̱cuu. Ma̱cuil xtokꞌoba̱leb ru li nequeꞌyoꞌoban ma̱usilal. Rajlal ecuu nequeꞌchal ut nequeꞌxsuti li tenamit. Japjo̱queb re ut chanchaneb li tzꞌiꞌ nak oqueb re chi tiꞌoc. Qꞌue retal lix yibal ru li a̱tin nequeꞌxye nak nequeꞌhoboc. Saꞌ joskꞌil nequeꞌxye, ¿Ma cuan junak ani ta̱sume̱nk chak ke? chanqueb. Abanan la̱at, at Ka̱cuaꞌ, yal ta̱seꞌe li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Ta̱xuta̱nobresiheb xban nak incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban cha̱cuu. At inDios, kꞌaxal cau ribeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Abanan la̱in cau inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. Ninnau nak la̱at tatcolok cue. At inDios, la̱in ninnau nak niquina̱ra ut ninnau ajcuiꞌ nak la̱at tattenkꞌa̱nk cue. La̱at tatqꞌuehok cue chirilbal chanru nak ta̱sacheb xcuanquil li xicꞌ nequeꞌiloc cue. La̱at aj Colol ke, at Ka̱cuaꞌ. Chacubsiheb xcuanquil li xicꞌ nequeꞌiloc cue ut riqꞌuin taxak xnimal la̱ cuanquilal, ta̱chaꞌchaꞌi ruheb. Ma̱camsiheb re nak incꞌaꞌ ta̱sachk saꞌ xchꞌo̱leb li tenamit cꞌaꞌru xeꞌxcꞌul. Rajlal nequeꞌma̱cob riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Chasacheb ru xban lix nimobresinquil ribeb ut xban li ma̱usilal ut li ticꞌtiꞌ li na-el saꞌ xtzꞌu̱mal reheb. Chasacheb riqꞌuin la̱ joskꞌil. Chasacheb chi junaj cua re nak chixjunileb teꞌxqꞌue retal nak la̱at li Dios li kꞌaxal nim a̱cuanquil saꞌ xbe̱neb laj Israel joꞌ ajcuiꞌ saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Rajlal ecuu nequeꞌchal li xicꞌ nequeꞌiloc cue ut nequeꞌxsuti li tenamit. Japjo̱queb re ut chanchaneb li tzꞌiꞌ nak oqueb re chi tiꞌoc. Chanchaneb li tzꞌiꞌ li nequeꞌxbeni rib chixsicꞌbal xtzacae̱mk. Ut cui ma̱cꞌaꞌ teꞌxtau, teꞌoc chi tzꞌuyi̱nc. Abanan la̱in tinbicha la̱ lokꞌal xban nak kꞌaxal nim la̱ cuanquil. Rajlal ekꞌela tinqꞌue a̱lokꞌal xban la̱ cuuxta̱n xban nak la̱at nacatcoloc cue. Ut a̱cuiqꞌuin nincol cuib nak cuanquin saꞌ raylal. At inDios, tinbicha̱nk re a̱lokꞌoninquil xban nak la̱at nacatqꞌuehoc incacuilal ut la̱at nacatcoloc cue. La̱at lin Dios li nacatrahoc cue. Laj David quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak teꞌtenkꞌa̱k nak teꞌxic chi pleticAt inDios, xoa̱canab kajunes. Xatjoskꞌoꞌ saꞌ kabe̱n ut xacuisi kacuanquil. At inDios, choa̱tenkꞌa ta cuiꞌchic. Kꞌaxal ra xkacꞌul. Chanchan nak xacuecꞌasi li chꞌochꞌ ut chanchan nak x-itzꞌeꞌ li chꞌochꞌ nak yo̱co chixcꞌulbal li raylal. Anakcuan ut, at inDios, chayi̱b taxak ru li karaylal. Chanchan nak ta̱tzꞌap lix itzꞌilal li chꞌochꞌ nak toa̱tenkꞌa saꞌ li raylal re nak incꞌaꞌ to-osokꞌ. Cꞌajoꞌ li raylal xaqꞌue saꞌ kabe̱n. Chanchan nak xoa̱qꞌue chi ucꞌac vino. Chanchan tocala̱k xocana xban li raylal li xaqꞌue saꞌ kabe̱n. Xaqꞌue jun ketalil la̱o li nocorahoc a̱cue. Chanchan nak xaqꞌue jun li bandera re nak takacol rix li ya̱l. Choa̱tenkꞌa re nak tocolekꞌ la̱o, li raro̱co a̱ban. Choa̱sume ut choa̱col riqꞌuin xnimal la̱ cuanquilal. Li Dios quia̱tinac chak saꞌ lix santil naꞌaj ut quixye: —Cꞌajoꞌ xsahil inchꞌo̱l nak tinjachi li Siquem ut tinjeqꞌui li ru takꞌa Sucot xcꞌabaꞌ. Galaad ut Manasés cue la̱in. Efraín lokꞌ chicuu. Chanchan xcolbal injolom. Judá chanchan lin xukꞌ retalil lin cuanquilal. Moab tzꞌekta̱nanbil inban. Chanchan jun li palangana re xchꞌajbal li cuukꞌ. Tinqꞌue li cuok saꞌ xbe̱n Edom retalil nak la̱in xine̱chanin re. Ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak tinnumta̱k saꞌ xbe̱neb laj filisteo, chan li Dios. At inDios, ¿Ani ta̱cꞌamok cue saꞌ li tenamit cau rib chi pletic? ¿Ani ta̱cꞌamok cue saꞌ li tenamit Edom? Choa̱tenkꞌa, at Ka̱cuaꞌ, usta xoa̱canab kajunes junxil. Toa̱tenkꞌa saꞌ li ple̱t, at inDios. At Ka̱cuaꞌ, caꞌaj cuiꞌ la̱at naru tattenkꞌa̱nk ke chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Li cui̱nk ma̱cꞌaꞌ xcuanquil re katenkꞌanquil. Li Dios ta̱tenkꞌa̱nk ke chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc ke ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱isi̱nk xcuanquileb. Laj David cau xchꞌo̱l nak li Dios ta̱tenkꞌa̱nk reAt inDios, chacuabi taxak nak yo̱quin chixya̱banquil la̱ cꞌabaꞌ ut chasume taxak li cꞌaꞌru yo̱quin chixtzꞌa̱manquil saꞌ lin tij. La̱in ninya̱ba la̱ cꞌabaꞌ usta kꞌaxal najt cuanquin. La̱in ninya̱ba la̱ cꞌabaꞌ xban nak incꞌaꞌ chic nincuy li raylal. China̱cꞌam saꞌ xbe̱n junak nimla sako̱nac bar naru tincolekꞌ cuiꞌ. La̱at li nacatcoloc cue. La̱at joꞌ jun li torre cau bar naru tincol cuiꞌ cuib chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Nacuaj cua̱nc a̱cuiqꞌuin junelic saꞌ la̱ cuochoch. Cua̱nkin rubel la̱ cuanquil ut aran colbilakin a̱ban. At inDios, la̱at xacuabi ut nacanau li cꞌaꞌru xinyechiꞌi a̱cue. Xaqꞌue ajcuiꞌ cue la̱in li cꞌaꞌru nacaqꞌue reheb li nequeꞌqꞌuehoc a̱lokꞌal. La̱in ninnau nak najt rok lin yuꞌam ta̱qꞌue cue la̱in li rey. Nabal chihab tincua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌ taxak la̱ cuusilal chicua̱nk cuiqꞌuin chi junelic nak cua̱nkin chokꞌ rey. China̱cuil riqꞌuin xnimal la̱ cuuxta̱n ut la̱ ti̱quilal. Junelic tinlokꞌoni la̱ cꞌabaꞌ ut rajlal cutan tinba̱nu li cꞌaꞌru xinyechiꞌi a̱cue. Caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin li Dios naru nakacol kibCaꞌaj cuiꞌ riqꞌuin li Dios cꞌojcꞌo inchꞌo̱l ut riqꞌuin aꞌan nintau li tuktu̱quilal. Caꞌaj cuiꞌ aꞌan na-iloc cue ut aꞌan nacoloc cue. La̱in tincuy xnumsinquil li raylal xban nak aꞌan cuan cuiqꞌuin. ¿Jokꞌe te̱canab inpletinquil la̱ex? La̱ex yo̱quex xyalbal intꞌanbal. Ma̱re nequecꞌoxla nak la̱in chanchanin jun li tzꞌac tꞌanecꞌ re malaj ut nequecꞌoxla nak chanchanin jun li corral tꞌanecꞌ re saꞌ chꞌochꞌ. Junes cuisinquil saꞌ lin cuanquil nequecꞌoxla. Junes li ticꞌtiꞌ nacuulac che̱ru la̱ex. Nequeqꞌue raj inlokꞌal nak nequeye e̱rib, abanan moco joꞌcan ta saꞌ e̱chꞌo̱l. Saꞌ e̱chꞌo̱l niquine̱tzꞌekta̱na. Caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin li Dios cau inchꞌo̱l. Ut riqꞌuin aꞌan ninyoꞌonin. Caꞌaj cuiꞌ aꞌan na-iloc cue ut aꞌan nacoloc cue. Incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk inchꞌo̱l xban nak aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk cue. Riqꞌuin li Dios nachal incolbal ut riqꞌuin ajcuiꞌ aꞌan nachal inlokꞌal. Aꞌan na-iloc cue ut caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin aꞌan nincol cuib. Ex intenamit, cauhak taxak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Dios chi junelic. Ut chextijok chi anchal e̱chꞌo̱l chiru li Dios ut te̱ye re chixjunil le̱ raylal xban nak caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin aꞌan naru nakacol kib. Li cristian ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Usta cuanqueb xcuanquil, usta ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb, aran ta̱cꞌutu̱nk nak chixjunileb juntakꞌe̱teb. Chanchan nak nabiseꞌ junak cꞌaꞌ re ru incꞌaꞌ a̱l. Na-apu̱c xban li ikꞌ. Me̱cꞌojob e̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱n li pletic. Ut me̱cꞌoxla nak yal riqꞌuin elkꞌac te̱tau li tzꞌakal biomal. Usta cuan cꞌaꞌru e̱re, abanan me̱cꞌojob e̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱n. Moco yal jun sut ta ajcuiꞌ quicuabi nak quixye li Dios nak caꞌaj cuiꞌ aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil. At Ka̱cuaꞌ, la̱at li nacat-uxta̱nan u. La̱at li nacatqꞌuehoc xkꞌajca̱munquil li junju̱nk aꞌ yal chanru lix yehom xba̱nuhom. Li Dios aꞌan li nacꞌojoban xchꞌo̱l li junju̱nkAt Ka̱cuaꞌ, la̱at lin Dios. Chi anchal inchꞌo̱l nacuaj cua̱nc a̱cuiqꞌuin. Chanchanin li chaki chꞌochꞌ ta̱raj ru li haꞌ. Ta̱chakik re li cua̱m re a̱sicꞌbal, at inDios. Nacuaj cuiꞌchic rilbal la̱ cuanquilal ut la̱ lokꞌal joꞌ nak quicuil chak junxil saꞌ la̱ santil tabernáculo. La̱ rahom, aꞌan kꞌaxal lokꞌ chiru li yuꞌam. Ut la̱in chi anchal inchꞌo̱l tinqꞌue a̱lokꞌal. Joꞌ najtil cua̱nkin saꞌ ruchichꞌochꞌ, la̱in tatinlokꞌoni. Tintaksi li cuukꞌ retalil nak chi anchal inchꞌo̱l tinqꞌue a̱lokꞌal. Cꞌojcꞌo̱k inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin joꞌ junak ac xrakeꞌ chixcuaꞌbal li cha̱bil tzacae̱mk. Ut chi sa saꞌ inchꞌo̱l tinqꞌue a̱lokꞌal. Nak ac yocyo̱quin saꞌ incuarib, nacatjulticoꞌ cue ut chixjunil li kꞌojyi̱n nacatincꞌoxla. Caꞌaj cuiꞌ la̱at nacattenkꞌan cue. Joꞌcan nak cꞌajoꞌ xsahil inchꞌo̱l chi cua̱nc rubel la̱ cuanquilal. Junelic nacatincꞌoxla, at inDios. Incꞌaꞌ nacatsach saꞌ inchꞌo̱l. Ut saꞌ la̱ nim ukꞌ cuan lin yuꞌam. Ut eb li teꞌajok incamsinquil, aꞌaneb li teꞌosokꞌ. Talajeꞌcamsi̱k riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut teꞌcꞌuxekꞌ xbaneb laj xoj. Abanan la̱in li rey ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin li Dios. Ut chixjunileb li cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin li Dios teꞌqꞌuehekꞌ xlokꞌal. Ut eb li nequeꞌticꞌtiꞌic teꞌsachekꞌ xcuanquil ut teꞌmemobresi̱k. Li nequeꞌyoꞌoban ticꞌtiꞌ teꞌqꞌuehekꞌ chixtojbal lix ma̱quebAt inDios, china̱col taxak nak yo̱quin xya̱banquil la̱ cꞌabaꞌ xban li raylal cuanquin cuiꞌ. Cꞌajoꞌ inxiu xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. China̱col taxak chiruheb. China̱col chiruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb li yo̱queb xcꞌu̱banquil chi mukmu chanru teꞌxba̱nu cue. China̱col chiru li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla saꞌ inbe̱n li nequeꞌba̱nun ma̱usilal. Kꞌaxal kꞌes ruꞌuj rakꞌeb chi a̱tinac. Chanchan li kꞌesnal chꞌi̱chꞌ. Ut li a̱tin nequeꞌxye kꞌaxal ra nanak cuiꞌ. Chanchan nanak cuiꞌ li tzimaj li nacamsin. Chi mukmu nequeꞌxyoꞌob ticꞌtiꞌ chirixeb li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c, ut incꞌaꞌ nequeꞌxucuac xba̱nunquil. Nequeꞌxqꞌue xcacuil xchꞌo̱l chiribileb rib chixba̱nunquil li ma̱usilal. Nequeꞌxcꞌu̱b chanru nak teꞌxqꞌue li raꞌal re nak tintꞌanekꞌ chi saꞌ. Ut nequeꞌxye: ¿Ani ta cuiꞌ ta̱naꞌok re cꞌaꞌru yo̱co? chanqueb. Nequeꞌxcꞌoxla chi us chanru teꞌxba̱nu li ma̱usilal. Saꞌ xchꞌo̱leb aꞌan nak ma̱ ani nanaꞌoc re cꞌaꞌru cuan saꞌ xchꞌo̱leb. Ut ya̱l nak ma̱ ani nanaꞌoc re cꞌaꞌru cuan saꞌ xchꞌo̱l li junju̱nk. Caꞌaj cuiꞌ li Dios nanaꞌoc re. Li Dios ta̱qꞌuehok reheb chixtojbaleb xma̱c. Chanchan tixcuteb chi tzimaj nak li Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb. Ut saꞌ xbe̱neb ajcuiꞌ ta̱sukꞌi̱k li ra̱tineb. Ut teꞌseꞌe̱k xbaneb li teꞌilok reheb. Ut chixjunileb teꞌxucuak ut teꞌxqꞌue retal lix cuanquilal li Dios ut teꞌxye resil li cꞌaꞌru quixba̱nu. Ut teꞌsahokꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ chixjunileb li ti̱queb xchꞌo̱l. Ut riqꞌuin aꞌan teꞌxcꞌojob xchꞌo̱leb ut teꞌxqꞌue xlokꞌal. Li Dios, aꞌan xcꞌulub nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌalAt inDios, a̱cue li lokꞌoni̱c arin Sión. Ut a̱cꞌulub nak takaba̱nu li cꞌaꞌru xkayechiꞌi a̱cue, xban nak nacasume li cꞌaꞌru nakatzꞌa̱ma a̱cue. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, a̱cuiqꞌuin teꞌxtzꞌa̱ma li cꞌaꞌru teꞌraj. Cuan nak li ma̱c nanumta saꞌ kabe̱n, abanan la̱at junelic nacacuy kama̱c. Us xak reheb li sicꞌbileb ru a̱ban chokꞌ a̱cualal a̱cꞌajol re teꞌcua̱nk a̱cuiqꞌuin saꞌ la̱ santil ochoch. Ut chisahokꞌ taxak li kachꞌo̱l riqꞌuin li kosobtesinquil li ta̱qꞌue ke nak cua̱nko saꞌ la̱ santil ochoch. At kaDios, at aj Colol ke, riqꞌuin xni̱nkal ru usilal nacasume li cꞌaꞌru nakatzꞌa̱ma a̱cue, ut nacaqꞌue ke saꞌ ti̱quilal. Li cuanqueb saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ, junes a̱cuiqꞌuin nequeꞌyoꞌonin joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb toj jun pacꞌal li ni̱nki palau. La̱at xatxakaban reheb li tzu̱l ut cuanqueb saꞌ xnaꞌajeb xban xnimal la̱ cuanquilal. La̱at nacattukuban ru lix cau ok li palau nak naxcutle rib. Ut la̱at ajcuiꞌ nacattukuban ruheb li tenamit nak nequeꞌchokoknac chixpletinquil ribeb. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ nequeꞌsach xchꞌo̱leb chirilbal li sachba chꞌo̱lej li nacaba̱nu. Junelic nequeꞌxjap reheb xban xsahil xchꞌo̱leb chi kꞌek chi cutan. La̱at nacat-iloc re li ruchichꞌochꞌ. La̱at nacattaklan chak re li hab ut nacaqꞌue chi cha̱bilocꞌ li chꞌochꞌ. La̱at nacatqꞌuehoc re li haꞌ saꞌ eb li nimaꞌ ut la̱at nacatba̱nun re nak ta̱e̱lk li acui̱mk saꞌ li chꞌochꞌ. Joꞌcaꞌin nacaba̱nu riqꞌuin li chꞌochꞌ. Nacatꞌakresi li chꞌochꞌ riqꞌuin li hab nacatakla chak. Nacatꞌakresi chi us li chꞌochꞌ ut nacaqꞌue chi qꞌui̱c li acui̱mk. Xban xnimal la̱ cuusilal nabal li nakꞌolman. Yalak bar chꞌinaꞌus li acui̱mk ut osobtesinbil a̱ban. Naraxoꞌ ru li pim saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut nabaleb li queto̱mk cuanqueb aran. Cꞌajoꞌ xchakꞌal ru li pim chiru li tzu̱l ut cꞌajoꞌ xsahileb xchꞌo̱l. Numtajenakeb li queto̱mk saꞌ li naꞌajej bar cuan cuiꞌ li pachꞌayaꞌ ut cꞌajoꞌ xchakꞌal ru li acui̱mk saꞌ li ru takꞌa. Joꞌcan nak chixjunileb nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb ut nequeꞌbichan. Cheqꞌuehak xlokꞌal li Dios riqꞌuin li sachba chꞌo̱lej li naxba̱nuCheqꞌuehak xlokꞌal li Dios chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l che̱junilex la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chebicha xlokꞌal lix cꞌabaꞌ ut chenima̱k ru. Joꞌcaꞌin te̱ye re li Dios: —Sachba chꞌo̱lej rilbal li cꞌaꞌru nacaba̱nu. Xban xnimal la̱ cuanquilal, eb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue teꞌxcuikꞌib ribeb cha̱cuu. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ tateꞌxlokꞌoni ut teꞌbicha̱nk re xnimanquil a̱cuu ut teꞌxqꞌue xlokꞌal la̱ cꞌabaꞌ.— Cherabihak ut cheqꞌuehak retal li cꞌaꞌru quixba̱nu li Dios. Cheqꞌuehak retal li sachba chꞌo̱lej li quixba̱nu riqꞌuineb lix tenamit. Quixjach ru li haꞌ saꞌ li Caki Palau ut chaki li chꞌochꞌ li queꞌnumeꞌ cuiꞌ. Ut quixram ru li haꞌ saꞌ li nimaꞌ Jordán ut chaki li queꞌnumeꞌ cuiꞌ. Joꞌcan nak chisahokꞌ li kachꞌo̱l riqꞌuin li cꞌaꞌru quixba̱nu li Dios. Riqꞌuin xnimal lix cuanquilal nataklan chi junelic ut aꞌan naxnau li cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil li tenamit. Ut incꞌaꞌ teꞌqꞌuehekꞌ xcuanquil li nequeꞌkꞌetoc ra̱tin li Dios. Ex tenamit, cheqꞌuehak xlokꞌal li kaDios ut junelic cheyehak resil lix lokꞌal. Aꞌan naqꞌuehoc kayuꞌam. Ut aꞌan ajcuiꞌ x-iloc ke. Joꞌcan nak incꞌaꞌ xo-osoꞌ. At inDios, la̱at xatyaloc rix li kapa̱ba̱l. Xacuisi li kama̱usilal joꞌ nak na-isi̱c lix tzꞌajnil li plata saꞌ li xam. Chanchan xoa̱qꞌue chi tꞌanecꞌ saꞌ li raꞌal nak xoa̱qꞌue saꞌ li raylal ut chanchan jun nimla i̱k xaqꞌue saꞌ kabe̱n. Xaqꞌueheb chi numta̱c saꞌ kabe̱n li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Chanchan xonumeꞌ saꞌ xam ut chanchan xonumeꞌ saꞌ li butꞌi haꞌ. Abanan xoa̱col ut xoa̱qꞌue chi oc saꞌ li cha̱bil naꞌajej. La̱in tinxic saꞌ la̱ cuochoch ut tincꞌat lin mayej cha̱cuu. Tinqꞌue lin mayej joꞌ xinyechiꞌi a̱cue. Tinqꞌue a̱cue li cꞌaꞌru xinyechiꞌi a̱cue, nak cuanquin saꞌ raylal. Tincꞌat saꞌ xbe̱n la̱ artal li xul li ni̱nkeb xtibel ut ta̱cuulak toj a̱cuiqꞌuin lix bo̱c. Tinmayeja li carner, li bo̱yx ut li chiba̱t li te̱lom joꞌ xinyechiꞌi a̱cue. Cheqꞌuehak retal la̱ex li nequexucua ru li Dios. Cherabihak li cua̱tin ut la̱in tinserakꞌi e̱re li cꞌaꞌru quixba̱nu cue li Ka̱cuaꞌ. Xinya̱ba lix cꞌabaꞌ ut xintzꞌa̱ma chiru nak tinixtenkꞌa. Ut xinqꞌue xlokꞌal. Cui ta la̱in xinxoc li ma̱c saꞌ lin chꞌo̱l, incꞌaꞌ raj xinrabi li Dios. Abanan li Dios xinrabi. Xrabi nak xintijoc chiru. Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ xban nak incꞌaꞌ xinixtzꞌekta̱na nak xintijoc chiru chi moco xcanab ruxta̱nanquil cuu. Chixjunileb cheꞌxqꞌuehak xlokꞌal li DiosAt Ka̱cuaꞌ Dios, chacuuxta̱na taxak ku ut choa̱cuosobtesi. Chacuil taxak xtokꞌoba̱l ku. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxnau taxak nak kꞌaxal nim la̱ cuusilal. Ut cheꞌxnau ta ajcuiꞌ nak la̱at aj Colol reheb. At Ka̱cuaꞌ Dios, chixjunileb taxak teꞌlokꞌoni̱nk a̱cue. Chixjunileb taxak li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue la̱ lokꞌal. Cheꞌsahokꞌ ta saꞌ xchꞌo̱leb chixjunileb li tenamit, ut cheꞌbicha̱nk ta xban xsahileb saꞌ xchꞌo̱l xban nak saꞌ ti̱quilal nacatrakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb ut saꞌ xya̱lal nacaberesiheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. At Ka̱cuaꞌ Dios, chixjunileb taxak teꞌlokꞌoni̱nk a̱cue. Chixjunileb taxak li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue la̱ lokꞌal. Li Ka̱cuaꞌ li kaDios ta̱osobtesi̱nk ke ut kꞌaxal nabal li ru li kacui̱mk ta̱e̱lk saꞌ li kachꞌochꞌ. Li Dios ta̱osobtesi̱nk ke. Joꞌcan nak cheꞌxqꞌue taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ chixjunileb li tenamit yalak bar. Li bich li queꞌxbicha laj Israel nak queꞌxcꞌam li Lokꞌlaj Ca̱x JerusalénNak naxcꞌutbesi lix cuanquil li Dios chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc re, nequeꞌxchaꞌchaꞌi ribeb yalak bar nak nequeꞌe̱lelic chiru. Chanchan nak nasach li sib saꞌ li ikꞌ, joꞌcan nak teꞌsachekꞌ ruheb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Ut chanchan nak nahaꞌoꞌ li cera xban li xam, joꞌcan nak teꞌosokꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb chiru li Dios. Abanan li ti̱queb xchꞌo̱l junelic sahakeb xchꞌo̱l. Junelic teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li Dios. Kꞌaxal numtajenak li sahil chꞌo̱lejil li tixqꞌue reheb. Chexbicha̱nk re xlokꞌoninquil li Dios. Chexbicha̱nk re xqꞌuebal xlokꞌal lix cꞌabaꞌ. Chenima ru li cuan saꞌ li chok li yo̱ chi cꞌamoc be. Nimajcual Dios lix cꞌabaꞌ. Chisahokꞌ taxak saꞌ le̱ chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Li Dios, aꞌan nacuan junelic saꞌ lix santil ochoch. Aꞌan xyucuaꞌeb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌ xyucuaꞌeb ut aꞌan ajcuiꞌ na-iloc reheb li xma̱lcaꞌan. Li Dios naxqꞌue xnaꞌajeb li ma̱ ani cuan reheb. Ut narisiheb saꞌ tzꞌalam li chapcho̱queb ut naxqꞌue xsahileb xchꞌo̱l. Abanan li kꞌetkꞌeteb naxqꞌueheb saꞌ jun li naꞌajej ma̱cꞌaꞌ na-el chiru. At inDios, la̱at xatcꞌamoc chak be chiruheb la̱ tenamit nak queꞌnumeꞌ chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ut qui-ecꞌan li chꞌochꞌ xban la̱ cuanquil. Ut quixqꞌue li hab. Ut li tzu̱l Sinaí qui-ecꞌan xban xnimal la̱ cuanquilal, la̱at lix Dioseb laj Israel. At inDios, la̱at xattaklan chak re nabal li hab saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut xaqꞌue xcacuil xchꞌo̱leb la̱ tenamit li tacuajenakeb. Xaqꞌueheb la̱ tenamit chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej li xayechiꞌi reheb. At inDios, xban xnimal la̱ cuuxta̱n, xaqꞌue reheb li cꞌaꞌru ma̱cꞌaꞌ reheb. Yal riqꞌuin ra̱tin li Dios, queꞌe̱lelic li xicꞌ nequeꞌiloc re lix tenamit li Dios. Ut nabaleb li ixk queꞌyehoc resil. —Xeꞌe̱lelic. Xeꞌe̱lelic lix reyeb rochbeneb lix soldados, chanqueb. Ut li queꞌxmakꞌ chak chiruheb lix xicꞌ nequeꞌiloc reheb, eb li ixk li queꞌcana saꞌ cab queꞌxjeqꞌui. Usta la̱ex xexcanaba̱c chi mukmu saꞌ cab e̱rochben le̱ rucꞌal, abanan chanchanakex jun li paloma. Nalemtzꞌun li xicꞌ joꞌ li plata ut li rix nalemtzꞌun joꞌ li oro. Joꞌ nak natꞌaneꞌ li nieve saꞌ xbe̱n li tzu̱l Salmón, joꞌcan quixba̱nu li nimajcual Dios nak quixqꞌueheb chi e̱lelic lix reyeb li xicꞌ nequeꞌiloc re lix tenamit li Dios. Li tzu̱l li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Basán kꞌaxal najt xterameb ut kꞌaxal chꞌinaꞌuseb. Eb li tzu̱l aꞌan chanchan nak nequeꞌxcakali li tzu̱l Sión. Usta kꞌaxal najt xterameb ut chꞌinaꞌuseb, abanan li tzu̱l Sión kꞌaxal cuiꞌchic lokꞌ chiruheb aꞌan xban nak li Dios quiraj nak aran ta̱cua̱nk lix templo. Ut li Ka̱cuaꞌ ta̱cua̱nk aran chi junelic kꞌe cutan. Kꞌaxal cuiꞌchic numtajenak xqꞌuialeb lix carruajes li Ka̱cuaꞌ Dios re pletic. Incꞌaꞌ naru rajlanquileb. Riqꞌuin xnimal xcuanquilal, li Ka̱cuaꞌ toj Sinaí quichal chak ut co̱ saꞌ lix templo aran Sión. At Ka̱cuaꞌ, xattakeꞌ saꞌ la̱ templo aran Sión ut xacꞌameb cha̱cuix li xacue̱chaniheb. Chixjunileb xeꞌxqꞌue a̱lokꞌal. Xeꞌxqꞌue ajcuiꞌ la̱ lokꞌal li xeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb cha̱cuu junxil. Ut la̱at tatcua̱nk riqꞌuineb. Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ li kaDios li nacoloc ke. Cuulaj cuulaj nakacꞌul li rusilal li naxqꞌue ke. Li kaDios, aꞌan aj Colol ke ut aꞌan ta̱colok ke re nak incꞌaꞌ tocamsi̱k xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc re li Dios. Relic chi ya̱l li Ka̱cuaꞌ tixsacheb ru li xicꞌ nequeꞌiloc re. Tixsacheb chi junaj cua xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxcanab ma̱cobc. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱in texcuisi saꞌ li naꞌajej Basán ut texinnumsi saꞌ li palau li kꞌaxal cham ut texincꞌam cuiꞌchic saꞌ le̱ naꞌaj. La̱in tinsacheb ru chi junaj cua chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Chanchan nak la̱ex te̱yekꞌi lix quiqꞌueleb. Ut chanchan nak le̱ tzꞌiꞌ teꞌxrekꞌ li quiqꞌuel, chan li Dios. At Ka̱cuaꞌ, at inDios, la̱at li tzꞌakal rey. Quicuil nak yo̱cat chi oc saꞌ la̱ santil templo a̱cuochbeneb la̱ tenamit.Saꞌ li versículo 68:24 li Salmo aꞌin naa̱tinac chirix chanru nak queꞌrocsi li Lokꞌlaj Ca̱x saꞌ li tenamit Jerusalén. Chiruheb lix tenamit li Dios, kꞌaxal lokꞌ li Ca̱x aꞌan xban nak aꞌan retalil nak li Dios cuan riqꞌuineb li ralal xcꞌajol. Eb li nequeꞌcꞌamoc be, aꞌaneb li nequeꞌbichan ut chirixeb aꞌan yo̱queb chi xic li xkaꞌal li nequeꞌchꞌeꞌoc pandero ut chirixeb aꞌan yo̱queb chi xic laj cuajb. Chelokꞌoni li Ka̱cuaꞌ che̱junilex la̱ex aj Israel. Cheqꞌuehak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ nak chꞌutchꞌu̱quex. Li yo̱queb chi xic chi ubej, aꞌaneb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut chirixeb aꞌan cuanqueb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Judá joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Zabulón ut joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Neftalí. At inDios, chacꞌutbesi taxak chiku la̱ cuanquilal. Chacꞌut ta cuiꞌchic chiku la̱ cuanquil joꞌ nak cacꞌutbesi chiku junxil. Toj saꞌ la̱ templo li ta̱cua̱nk Jerusalén teꞌxic li rey chixqꞌuebal lix mayej cha̱cuu. Chakꞌuseb ta laj Egipto li nequeꞌraj pletic. Chanchan eb li joskꞌ aj cuacax nak nequeꞌxrahobtesi li jalan tenamit. Chacubsiheb xcuanquil toj retal nak chixjunileb teꞌxcubsi rib ut teꞌxkꞌaxtesi a̱cue lix biomaleb. Ut chachaꞌchaꞌiheb ta ru li tenamit li nequeꞌcuulac chiruheb pletic. Eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit Egipto ut eb aj cꞌamol be saꞌ li tenamit Etiopía teꞌcha̱lk a̱cuiqꞌuin ut teꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil cha̱cuu. La̱ex li cuanquex saꞌ e̱cuanquil saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ, chexbicha̱nk. Chexbicha̱nk re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Cheqꞌuehak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ li quicꞌamoc be saꞌ chok chiruheb lix tenamit junxil. Cherabihak li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ li quia̱tinac chi cau xya̱b xcux riqꞌuin xnimal xcuanquil. Cheqꞌuehak retal nak kꞌaxal nim xcuanquil li Dios. Aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ e̱be̱n la̱ex aj Israel. Kꞌaxal nim xcuanquil joꞌ saꞌ choxa joꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cꞌajoꞌ xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Sachba chꞌo̱lej li naxba̱nu. Lix Dioseb laj Israel naxtenkꞌaheb lix tenamit ut naxqꞌue xcacuilaleb. Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ. Aꞌin jun li tij re xtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquil li jun li cuan saꞌ raylalChina̱col, at Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ chic nincuy li raylal. Chanchan li yo̱quin chi subu̱nc saꞌ li haꞌ. Chanchan yo̱quin chi subu̱nc saꞌ lix sa̱b haꞌ ut ma̱ bar chic nintau xnaꞌaj li cuok. Chanchan cuanquin saꞌ xchamal li haꞌ ut yo̱ chincꞌambal lix cacuil rok li nimaꞌ. Xinlub chixtzꞌa̱manquil intenkꞌanquil ut xtzꞌap saꞌ incux xban nak japjo cue. Ut li xnakꞌ cuu incꞌaꞌ chic saken nequeꞌiloc xban li ya̱bac. Yo̱quin chiroybeninquil intenkꞌanquil a̱cuiqꞌuin la̱at, at inDios. Nabaleb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Kꞌaxal cuiꞌchic nabaleb chiru xqꞌuial li cuismal. Nequeꞌnumta saꞌ inbe̱n. Nequeꞌraj insachbal usta ma̱cꞌaꞌ inma̱c chiruheb. ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ tinkꞌajsi reheb li incꞌaꞌ xcuelkꞌa chiruheb? At inDios, la̱at nacanau nak yibru xinba̱nu. Moco mukmu ta lin ma̱c cha̱cuu. At Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, incꞌaꞌ taxak xuta̱nal teꞌxcꞌul inban la̱in li cꞌojcꞌo̱queb xchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. At Ka̱cuaꞌ, la̱at lix Dioseb laj Israel. Incꞌaꞌ taxak teꞌchꞌina̱nk xchꞌo̱leb inban la̱in li nequeꞌsicꞌoc a̱cue. At inDios, saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at nincꞌul raylal ut nincꞌul hobecꞌ ut nequeꞌxcꞌut inxuta̱n riqꞌuin li nequeꞌxba̱nu cue. Eb li cuas chanchan incꞌaꞌ nequeꞌxnau cuu ut chanchan li jalan intenamit nak niquineꞌril. Cꞌajoꞌ nak ninra la̱ cuochoch ut nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l nak nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us saꞌ la̱ cuochoch. Saꞌ inbe̱n quinak la̱ majecuanquil li queꞌxba̱nu eb li queꞌhoboc a̱cue. Nak xinba̱nu lin ayu̱n, xineꞌxhob. Ut nak xinya̱bac, xineꞌxseꞌe. Nak xcuocsi li kꞌes ru tꞌicr retalil xrahil inchꞌo̱l, cꞌajoꞌ nak xeꞌa̱tinac chicuix. Niquineꞌxhob li nequeꞌcꞌojla chire li oqueba̱l ut eb li calajenak niquineꞌxhob nak nequeꞌbichan. Abanan la̱in, at Ka̱cuaꞌ, nintijoc cha̱cuu nak yo̱quin chixcꞌulbal li raylal. At inDios, china̱tenkꞌa anakcuan. Xban xnimal la̱ cuuxta̱n, china̱cuabi ut china̱col. Chanchan nak yo̱quin chi osocꞌ saꞌ xchamal li sulul ut saꞌ xchamal li nimaꞌ nak yo̱quin chi osocꞌ xban li raylal. Abanan mina̱canab chi osocꞌ at Ka̱cuaꞌ. China̱col ban chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Mina̱canab chixcꞌam lix cacuil rok li nimaꞌ ut mina̱canab chi subu̱nc saꞌ lix chamal li haꞌ, chi moco tina̱canab chi osocꞌ saꞌ li chamal jul. China̱sume taxak, at Ka̱cuaꞌ, xban nak kꞌaxal cha̱bilat ut niquina̱ra. China̱cuil ut chacuuxta̱na taxak cuu. La̱in laj cꞌanjel cha̱cuu. Mina̱tzꞌekta̱na. China̱sume taxak chi junpa̱t xban nak kꞌaxal xiu xiu cuanquin. Cua̱nkat taxak cuiqꞌuin ut china̱tenkꞌa. China̱col chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. La̱at nacanau nak niquineꞌxhob ut niquineꞌxseꞌe. Ut nequeꞌraj xcꞌutbal inxuta̱n riqꞌuin li nequeꞌxba̱nu cue. La̱at nacanau aniheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Cꞌajoꞌ nak nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l xban nak niquineꞌxhob. Yo̱ chi chꞌina̱nc inchꞌo̱l ut incꞌaꞌ chic nincuy. Xcuoybeni nak teꞌril xtokꞌoba̱l cuu, abanan ma̱ jun x-iloc xtokꞌoba̱l cuu. Xcuoybeni nak ta̱cꞌojoba̱k inchꞌo̱l, abanan ma̱ jun xcꞌojoban inchꞌo̱l. Nak quintzꞌoca, cꞌa queꞌxqꞌue chintzaca, ut nak ta̱chakik cue, vinagre queꞌxqꞌue chicuucꞌ. Raylal ta chisukꞌi̱k cuiꞌ saꞌ xbe̱neb li ninkꞌe li nequeꞌxba̱nu. Li cꞌaꞌru us chiruheb, aꞌan ta ajcuiꞌ chitꞌanok reheb. Cheꞌmutzꞌokꞌ taxak li xnakꞌ ruheb re nak incꞌaꞌ chic teꞌilok. Sicsotkeb ta li rokeb re nak incꞌaꞌ chic sa teꞌbe̱k. Chacꞌut taxak la̱ joskꞌil chiruheb. Cheꞌosokꞌ taxak xban la̱ joskꞌil. Ut lix naꞌajeb chicana̱k ta chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan. Ut ma̱ ani ta chic cheꞌhila̱nk saꞌ lix muheba̱leb. Nequeꞌxrahobtesi li catakla chak chi cꞌuluc raylal ut cꞌajoꞌ nak nequeꞌxhob. Ma̱usilal taxak ta̱qꞌue saꞌ xbe̱neb chokꞌ xtojbal rix li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu. Incꞌaꞌ taxak ta̱cuyeb xma̱queb. Chacuisiheb ta lix cꞌabaꞌeb saꞌ li Hu re li Yuꞌam. Ut ma̱qꞌue taxak lix cꞌabaꞌeb saꞌ xya̱nkeb lix cꞌabaꞌeb li ti̱queb xchꞌo̱l. Kꞌaxal ra cuanquin ut tokꞌoba̱l cuu. China̱cuaclesi, at inDios, ut china̱col. Tinbicha xlokꞌal lix cꞌabaꞌ li Dios. Tinnima ru ut tinlokꞌoni. Aꞌan kꞌaxal cuiꞌchic ta̱cuulak chiru li Ka̱cuaꞌ chiru nak tinmayeja li bo̱yx ut li cuacax te̱lom chi tzꞌakal re ru, li cuan xxucub ut cuan rixiꞌij. Teꞌsahokꞌ xchꞌo̱leb li rahobtesinbileb nak teꞌril li cꞌaꞌru tixba̱nu li Dios. Ut eb li nequeꞌxsicꞌ li Dios teꞌqꞌuehekꞌ xcacuilal xchꞌo̱l. Li Ka̱cuaꞌ narabi lix tijeb li nebaꞌ ut aꞌan incꞌaꞌ naxtzꞌekta̱naheb li cuanqueb chi pre̱xil. Cheꞌxqꞌuehak taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan, joꞌ saꞌ choxa, joꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ li palau. Chilokꞌoni̱k taxak li Ka̱cuaꞌ Dios xban nak aꞌan ta̱colok re li tenamit Sión. Aꞌan ta̱yi̱ba̱nk cuiꞌchic reheb li tenamit li cuanqueb Judá. Ut li ralal xcꞌajol teꞌre̱chani cuiꞌchic ut teꞌcua̱nk aran. Li ralal xcꞌajoleb laj cꞌanjel chiru li Dios teꞌre̱chani li naꞌajej. Chixjunileb li nequeꞌrahoc re li Dios teꞌcua̱nk aran. Li rey David yo̱ chixtzꞌa̱manquil chiru li Dios nak tixcol chiru li raylalAt inDios, china̱col taxak anakcuan. At Ka̱cuaꞌ, china̱tenkꞌa taxak saꞌ junpa̱t. Chacꞌut taxak xxuta̱neb ut chasacheb ta xnaꞌlebeb li nequeꞌajoc incamsinquil. Chacꞌut ta xxuta̱neb ut cheꞌe̱lelik ta eb li nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil ma̱usilal cue. Chacꞌut taxak xxuta̱neb ut cheꞌe̱lelik taxak li nequeꞌhoboc cue ut nequeꞌseꞌen cue. Chisahokꞌ taxak xchꞌo̱leb chixjunileb li cauheb xchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. Ut chixjunileb taxak cheꞌbantioxi̱nk cha̱cuu xban nak la̱at xatcoloc reheb. Ut junelic taxak teꞌxye: —Kꞌaxal nim xcuanquil li Ka̱cuaꞌ Dios.— Ra cuanquin ut tokꞌoba̱l cuu. At inDios, china̱col taxak chi junpa̱t. La̱at nacattenkꞌan cue ut la̱at nacatcoloc cue. Ma̱bay a̱cuib, at Ka̱cuaꞌ. China̱tenkꞌa ban chi junpa̱t. Li rey David quixtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil chiru li Dios saꞌ xti̱xilalAt Ka̱cuaꞌ, caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin ta̱ru̱k tincol cuib. China̱tenkꞌa taxak re nak incꞌaꞌ xuta̱nal tine̱lk chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Xban nak ti̱c la̱ chꞌo̱l, china̱tenkꞌa ut china̱col. Chacuabi taxak li nintzꞌa̱ma cha̱cuu ut china̱col. La̱at taxak joꞌ jun sako̱nac bar naru tincol cuiꞌ cuib jokꞌe cua̱nkin saꞌ raylal. La̱at cayechiꞌi nak tina̱tenkꞌa nak cuanquin saꞌ raylal. La̱at joꞌ jun li sako̱nac bar naru tincol cuiꞌ cuib xban nak caꞌaj cuiꞌ la̱at nacatqꞌuehoc xcacuilal inchꞌo̱l. At inDios, china̱col taxak saꞌ rukꞌeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. China̱col chiruheb li nequeꞌba̱nun ma̱usilal ut li kꞌaxal joskꞌeb. At Ka̱cuaꞌ Dios, caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin cꞌojcꞌo inchꞌo̱l chalen chak saꞌ insa̱jilal. Ac la̱at ajcuiꞌ nacat-iloc cue nak toj ma̱jiꞌ ninyoꞌla. La̱at xattenkꞌan cue chi yoꞌla̱c. Joꞌcan nak junelic tinqꞌue a̱lokꞌal. Nabaleb li nequeꞌsach xchꞌo̱l chicuilbal chanru nak niquina̱col chiru li qꞌuila raylal li nincꞌul. Rajlal cutan tinqꞌue a̱lokꞌal ut junelic tinnima a̱cuu. Mina̱tzꞌekta̱na nak ac ti̱xakin chic ut mina̱canab injunes nak ma̱cꞌaꞌak chic inmetzꞌe̱u. Li xicꞌ nequeꞌiloc cue incꞌaꞌ us nequeꞌxye chicuix ut nequeꞌxcꞌu̱b ru chanru nak tineꞌxcamsi. Eb aꞌan nequeꞌxye: Kata̱kehak ut kachapak xban nak ac xcanaba̱c xban li Dios ut ma̱ ani chic naru nacoloc re, chanqueb. Joꞌcan nak mina̱canab injunes, at inDios. China̱tenkꞌa ban chi junpa̱t. Chacꞌuteb taxak xxuta̱n ut chasacheb taxak ruheb li nequeꞌraj incamsinquil. Xuta̱nal taxak teꞌxcꞌul ut sachso̱queb ta xchꞌo̱leb teꞌcana̱k li nequeꞌraj xba̱nunquil raylal cue. Abanan la̱in caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin ninyoꞌonin junelic ut kꞌaxal cuiꞌchic tinqꞌue a̱lokꞌal rajlal cutan. La̱in rajlal cutan tinye resil nak la̱at ti̱c la̱ chꞌo̱l. La̱at nacatcoloc cue. Incꞌaꞌ naru rajlanquil jarub sut xina̱col chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Tinye resil li usilal nacaba̱nu, at Ka̱cuaꞌ, riqꞌuin xnimal la̱ cuanquil ut tinchꞌolob xya̱lal nak caꞌaj cuiꞌ la̱at ti̱c a̱chꞌo̱l. At inDios, chalen chak saꞌ incaꞌchꞌinal la̱at xacꞌut lix ya̱lal chicuu. Ut toj chalen anakcuan yo̱quin ajcuiꞌ xyebal resil li nacaba̱nu riqꞌuin xnimal la̱ cuanquil. At inDios, mina̱canab injunes anakcuan nak ac ti̱xin chic ut sak chic injolom xban nak tento tinye resil la̱ cuanquilal reheb li tenamit aꞌin ut reheb li alal cꞌajolbej li teꞌyoꞌla̱k mokon. At inDios, kꞌaxal numtajenak xti̱quilal la̱ chꞌo̱l. Incꞌaꞌ naru xbisbal. Sachba chꞌo̱lej li nacaba̱nu. Ma̱ ani chic cuan xcuanquil joꞌ la̱at. Usta xina̱canab chixcꞌulbal nabal li raylal ut li chꞌaꞌajquilal, abanan la̱at ta̱qꞌue cuiꞌchic incacuilal. Chanchan cuanquin saꞌ li chamal jul nak yo̱quin chixcꞌulbal li raylal. Abanan la̱at tatcolok cue. La̱at ta̱qꞌue cuiꞌchic inlokꞌal ut ta̱cꞌojob cuiꞌchic inchꞌo̱l. At inDios, la̱in tinqꞌue a̱lokꞌal riqꞌuin li salterio. Ut tinbicha̱nk riqꞌuin arpa re xyebal resil lix ti̱quilal la̱ chꞌo̱l. La̱at li Dios Santo reheb laj Israel. Tinbicha̱nk xban xsahil inchꞌo̱l. Chi anchal inchꞌo̱l tinbicha a̱lokꞌal xban nak la̱at xatcoloc cue. Junelic tinye resil la̱ ti̱quilal xban nak xuta̱nal xeꞌel li queꞌraj xba̱nunquil li ma̱usilal cue ut sachso̱queb xnaꞌleb xeꞌcana. Laj David yo̱ chi tijoc chirix li ralal re nak cha̱bil tixba̱nu nak ta̱oc chokꞌ reyAt Ka̱cuaꞌ, chaqꞌue taxak xnaꞌleb li ralal li rey re nak ta̱rakok a̱tin saꞌ ti̱quilal. Chirakok taxak a̱tin saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb li tenamit. Ut chirakok taxak a̱tin saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb li rahobtesinbileb. Li cha̱bil chꞌochꞌ li cuan saꞌ eb li tzu̱l tixqꞌue xsahil xchꞌo̱leb li tenamit xban nak ta̱e̱lk chi cha̱bil li acui̱mk chiru. Ut teꞌcua̱nk saꞌ ti̱quilal li tenamit. Aꞌan ta̱rakok a̱tin saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb li rahobtesinbileb ut tixcoleb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol li nebaꞌ. Abanan tixsacheb ru li nequeꞌrahobtesin reheb. Chixucua̱k ta a̱cuu chi junelic kꞌe cutan. Ut eb li ralal xcꞌajol li teꞌcua̱nk teꞌxxucua a̱cuu joꞌ najtil ta̱cua̱nk li sakꞌe ut li po saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Chitakla̱nk ta saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb li tenamit. Chanchanak ta li hab li natꞌakresin re li chꞌochꞌ ut li ichaj. Chinumta̱k ta li tuktu̱quil usilal ut li ti̱quilal nak cua̱nk chi takla̱nc li rey saꞌ xbe̱neb li tenamit joꞌ najtil ta̱cua̱nk li po saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Chicua̱nk ta xcuanquil saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Naticla cuan cuiꞌ li Caki Palau toj saꞌ li Mar Mediterráneo ut saꞌ li nimaꞌ Éufrates ut toj saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Li cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ, li xicꞌ nequeꞌiloc re teꞌxcuikꞌib rib chiru. Chanchan nak teꞌxrekꞌ li poks nak teꞌxcubsi ribeb chiru. Eb li jalan chic rey teꞌxqꞌue xma̱tan lix reyeb laj Israel. Teꞌxcꞌam chak xma̱taneb lix reyeb laj Tarsis ut li tenamit li cuanqueb chire li palau. Ut joꞌcan ajcuiꞌ teꞌxba̱nu eb lix reyeb laj Sabá ut eb laj Seba. Chixjunileb li rey teꞌxcuikꞌib ribeb chiru ut teꞌcꞌanjelak chiru chixjunileb li tenamit. Aꞌan ta̱colok reheb li rahobtesinbileb joꞌqueb ajcuiꞌ li nebaꞌ li ma̱ ani natenkꞌan reheb. Aꞌan ta̱uxta̱na̱nk ruheb li nebaꞌ ut li rahobtesinbileb. Ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱colok reheb. Aꞌan ta̱colok reheb chiru li raylal ut li ma̱usilal xban nak kꞌaxal lokꞌ lix yuꞌameb chiru. Chicua̱nk taxak xyuꞌam chi junelic li rey ut chiqꞌuehekꞌ ta lix oro xbaneb li cuanqueb saꞌ li tenamit Sabá. Chixjunileb ta li tenamit cheꞌqꞌuehok xlokꞌal ut cheꞌxtzꞌa̱ma ta chiru li Dios nak aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk re rajlal cutan. Chie̱lk taxak chi nabal li trigo saꞌ li naꞌajej. Numtajenakak ta li acui̱mk saꞌ eb li tzu̱l. Incꞌaꞌ ta chic ta̱cꞌutu̱nk li chꞌochꞌ xban xqꞌuialil. Chiu̱chi̱nk ta chi nabal li acui̱mk joꞌ xqꞌuial li cheꞌ li cuan Líbano. Ut cheꞌqꞌuia̱nk ta li tenamit joꞌ xqꞌuial li pim saꞌ cꞌaleba̱l. Chicua̱nk ta xyuꞌam li rey chi junelic ut naꞌno̱k taxak ru chi junelic joꞌ najtil ta̱cua̱nk li sakꞌe saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Cheꞌosobtesi̱k taxak chixjunileb li tenamit xban aꞌan. Ut chixjunileb taxak li tenamit teꞌyehok re: Us xak re aꞌan. Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel xban nak caꞌaj cuiꞌ aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil chixba̱nunquil li sachba chꞌo̱lej. Lokꞌoninbil taxak xcꞌabaꞌ chi junelic kꞌe cutan. Ut chixjunileb taxak li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue xlokꞌal. Joꞌcan taxak. Arin quirakeꞌ chi tijoc laj David, li ralal laj Isaí. Ta̱cuulak xkꞌehil nak teꞌxtoj rix lix ma̱queb li incꞌaꞌ useb xnaꞌlebRelic chi ya̱l kꞌaxal nim li rusilal li Dios saꞌ xbe̱neb laj Israel li ti̱queb xchꞌo̱l. Abanan caꞌchꞌin chic ma̱ xchꞌinan inchꞌo̱l saꞌ lin pa̱ba̱l. Caꞌchꞌin chic ma̱ xincanab pa̱ba̱nc xban nak xincakaliheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Xincakaliheb xban nak xinqꞌue retal nak us na-el chiruheb li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla li ca̱mc xban nak eb aꞌan cuanqueb xmetzꞌe̱u ut cauheb rib. Incꞌaꞌ nequeꞌcꞌuluc raylal joꞌ nequeꞌxcꞌul li jun chꞌol chic. Ut ma̱ jun chꞌaꞌajquilal nequeꞌxcꞌul. Cꞌajoꞌ xkꞌetkꞌetileb ut xma̱usilaleb. Chanchan nak tikto̱queb riqꞌuin li kꞌetkꞌetil ut li ra xi̱cꞌ li nequeꞌxba̱nu. Kꞌaxal ni̱nkeb xtibeleb xban nak cuan chixjunil reheb. Joꞌcan ajcuiꞌ li ma̱usilal li cuan saꞌ ra̱meb. Kꞌaxal numtajenak xqꞌuial. Nequeꞌhoboc ut nequeꞌa̱tinac yibru aj a̱tin. Kꞌetkꞌeteb ut nequeꞌxcꞌu̱b ru chanru teꞌxrahobtesiheb li ras ri̱tzꞌin. Aꞌaneb li nequeꞌraj takla̱nc saꞌ xbe̱neb chixjunil, joꞌ saꞌ choxa joꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Joꞌcan nak eb li tenamit nequeꞌxqꞌue xlokꞌal ut nequeꞌxcꞌoxla nak us nequeꞌxba̱nu. Ut nequeꞌxye: —¿Ma naxnau ta cuiꞌ li Dios li cꞌaꞌru yo̱queb? ¿Ma naxqꞌue ta cuiꞌ retal li Ka̱cuaꞌ, li nim xcuanquil? chanqueb. Qꞌuehomak retal li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Cuan nabal li cꞌaꞌru reheb. Ut kꞌaxal cuiꞌchic nabal nequeꞌxtau ut ma̱ ani nachꞌiꞌchꞌiꞌin reheb. Cuan nak nincꞌoxla nak ma̱cꞌaꞌ aj e nak ti̱c inchꞌo̱l. Ma̱cꞌaꞌ rajbal nak incꞌaꞌ ninba̱nu li ma̱usilal, xban nak rajlal cutan nincꞌul li raylal. Junelic ninqꞌueheꞌ chixtojbal inma̱c. At Ka̱cuaꞌ, cui ta la̱in xincꞌoxla xba̱nunquil joꞌ nequeꞌxba̱nu eb aꞌan, la̱in xinbalakꞌiheb raj la̱ cualal a̱cꞌajol. Xinqꞌue inchꞌo̱l chixtaubal ru cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌul li raylal li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Abanan chꞌaꞌaj xtaubal ru chokꞌ cue la̱in. Toj xin-oc saꞌ la̱ templo, at inDios, nak xintau ru cꞌaꞌru teꞌxcꞌul nak teꞌosokꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. At inDios, nak tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb, chanchan nak ta̱xakabeb saꞌ jun li naꞌajej kꞌaxal yolyo ut ta̱tiquisiheb re nak teꞌtꞌanekꞌ ut teꞌosokꞌ. Saꞌ junpa̱t teꞌsachekꞌ ruheb. Cꞌajoꞌ nak teꞌxucuak. Chanchan jun li matcꞌ li nanumeꞌ saꞌ junpa̱t nak tatrakok a̱tin la̱at saꞌ xbe̱neb ut ta̱qꞌueheb chi osocꞌ. Cꞌajoꞌ nak xyotꞌeꞌ inchꞌo̱l. Chanchan naxekꞌoc chak saꞌ li cua̱m. Kꞌaxal cau inchꞌo̱l. Joꞌcan nak incꞌaꞌ xintau xya̱lal. Chanchanin li xul cha̱cuu. Usta la̱in incꞌaꞌ xintau ru, abanan junelic cuanquin a̱cuiqꞌuin ut la̱at xina̱tenkꞌa. Chanchan nak xina̱chap chiru lin nim ukꞌ re nak incꞌaꞌ tintꞌanekꞌ. La̱at xaqꞌue innaꞌleb ut xatcꞌamoc be chicuu. Ut mokon tina̱cꞌul a̱cuiqꞌuin saꞌ choxa. Caꞌaj cuiꞌ la̱at nacattenkꞌan cue. Ma̱ ani chic naru ta̱tenkꞌa̱nk cue, chi moco saꞌ choxa, chi moco saꞌ ruchichꞌochꞌ. Caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin nincꞌojob inchꞌo̱l. Lin tibel ut li cua̱m nalubeꞌ. Abanan la̱at, at inDios, la̱at nacatcoloc cue. Caꞌaj cuiꞌ la̱at nacatqꞌuehoc xsahil inchꞌo̱l chi junelic. Eb li nequeꞌxcanab a̱pa̱banquil teꞌosokꞌ. La̱at ta̱sacheb ru li nequeꞌtzꞌekta̱nan a̱cue. Abanan chokꞌ cue la̱in kꞌaxal us li cua̱nc a̱cuiqꞌuin, at Ka̱cuaꞌ. At nimajcual Dios, cauhak inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin re nak tinye resil li calaja̱ba̱nu. Laj Israel queꞌxtzꞌa̱ma re li Dios nak teꞌcolekꞌ chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc rehebAt inDios, ¿cꞌaꞌut nak xoa̱canab kajunes? ¿Ma junelic yo̱k a̱joskꞌil saꞌ kabe̱n la̱o li sicꞌbil ku a̱ban? Chijulticokꞌ a̱cue li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ li xacoleb najter nak cuanqueb aran Egipto. La̱at xacoleb chiruheb li yo̱queb chi rahobtesi̱nc reheb re nak ta̱cꞌameb cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej li xayechiꞌi reheb. Chijulticokꞌ a̱cue li tzu̱l Sión li nacatcuan cuiꞌ. Cha̱lkat chi junpa̱t chirilbal la̱ santil naꞌaj. Qꞌue retal chanru nak queꞌxjuqꞌui li templo li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Quilajeꞌxpoꞌ chixjunil li cuan aran. Cꞌajoꞌ nak queꞌxjap reheb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue nak queꞌoc saꞌ la̱ templo chixpoꞌbal. Ut aran queꞌxxakab li retalil nak queꞌre̱chani. Chanchan yo̱queb chi tꞌanoc cheꞌ rubel qꞌuicheꞌ nak queꞌxjuqꞌui la̱ cuochoch riqꞌuin ma̱l. Riqꞌuin ma̱l ut tenleb chꞌi̱chꞌ queꞌxjori chixjunil li cha̱bil cheꞌ li qꞌuebil chokꞌ xsahob ru la̱ cuochoch. Nak ac queꞌxpoꞌ chixjunil, queꞌxcꞌat. Queꞌxmux ru la̱ santil templo li quiqꞌueheꞌ cuiꞌ a̱lokꞌal. Ut queꞌxye saꞌ xchꞌo̱leb: Kasachak ruheb chi junaj cua, chanqueb. Ut quilajeꞌxcꞌat ajcuiꞌ chixjunileb li cab li nakachꞌutub cuiꞌ kib chixqꞌuebal a̱lokꞌal. Ma̱cꞌaꞌ chic junak retalil nacꞌutu̱c re chiku xban nak ma̱cꞌaꞌ chic junak profeta. Ut ma̱ ani nayehoc ke joꞌ najtil chic takacꞌul li raylal aꞌin. At Ka̱cuaꞌ, ¿joꞌ najtil chic takacꞌul li raylal aꞌin saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc ke? ¿Ma toj ta̱canabeb re nak yo̱keb cha̱majecuanquil? ¿Cꞌaꞌut nak yal nacacuileb? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ ta̱qꞌueheb chixtojbal xma̱queb chi junpa̱t? At inDios, la̱at li kaRey chalen chak najter. Ut nabal sut coa̱col chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc ke arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Riqꞌuin xnimal la̱ cuanquilal, cajach ru li Caki Palau re nak teꞌnumekꞌ jun pacꞌal eb laj Israel. Ut casach ruheb laj Egipto li yo̱queb chi ta̱ke̱nc reheb re teꞌxchap. Chanchan nak cacamsiheb li ni̱nki xul li cuanqueb saꞌ li palau nak casach ruheb. Nak casach ruheb laj Egipto, chanchan nak capuqꞌui lix jolom li xul Leviatán xcꞌabaꞌ, li nacuan saꞌ li palau. Ut chanchan nak caqꞌueheb lix tibeleb chixtiuheb li xul li cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ nak casach ruheb laj Egipto. Nak ma̱cꞌaꞌ rucꞌaheb laj Israel, la̱at caqꞌue xhaꞌeb. La̱at caqꞌue li yuꞌam haꞌ re nak teꞌucꞌak. Ut la̱at cajach chi ribil li nimaꞌ re nak chaki teꞌnumekꞌ cuiꞌ usta kꞌaxal cau rok li nimaꞌ. La̱at catqꞌuehoc re li cutan ut li kꞌojyi̱n. Ut la̱at catxakaban re saꞌ xnaꞌaj li sakꞌe ut li po. La̱at catyi̱ban re chixjunil li ruchichꞌochꞌ. La̱at catqꞌuehoc re li sakꞌehil ut li habalkꞌe xban nak la̱at yal a̱cue saꞌ xbe̱n chixjunil. At Ka̱cuaꞌ, misach taxak saꞌ a̱chꞌo̱l nak li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb yo̱queb cha̱majecuanquil. Eb aꞌan incꞌaꞌ nacateꞌxqꞌue saꞌ ruheb. Junes a̱hobbal nequeꞌxba̱nu. Moa̱canab kajunes xban nak la̱o kꞌun kachꞌo̱l. Chanchano li cocꞌ mucuy. Moa̱kꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc ke xban nak chanchaneb li joskꞌ aj xul. Chijulticokꞌ taxak a̱cue li contrato li caba̱nu kiqꞌuin. La̱at nacacuil nak junes raylal ut ra xi̱cꞌ yo̱ xcꞌulbal saꞌ chixjunil li katenamit. Incꞌaꞌ taxak xuta̱nal toe̱lk la̱o li yo̱co chi cꞌuluc raylal. Choa̱col ban la̱o li cuanco saꞌ raylal ut saꞌ nebaꞌil re nak takaqꞌue a̱lokꞌal. At Ka̱cuaꞌ, col rix la̱ lokꞌal. Ut qꞌue retal nak rajlal yo̱queb cha̱hobbal li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Abi chanru nak japjo̱queb re li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Ma̱canab yal chi joꞌcan, at Ka̱cuaꞌ, xban nak kꞌaxal cuiꞌchic nanumta li yo̱queb chixba̱nunquil. Na-isi̱c xcuanquil li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ut naqꞌueheꞌ xcuanquil li ti̱queb xchꞌo̱lAt Ka̱cuaꞌ Dios, nakaqꞌue a̱lokꞌal ut nakabantioxi a̱cue. Nakaye resil nak kꞌaxal nim a̱cuanquil. Ut nakaye resilal li sachba chꞌo̱lej li nacaba̱nu. Li Dios quixye: —La̱in ninnau jokꞌe tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb. Nak ta̱cuulak xkꞌehil, la̱in tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb saꞌ ti̱quilal. Nak na-ecꞌan li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj ut nequeꞌsicsot li cristian xbaneb xxiu, la̱in ninchapoc re li nacu̱tun re li ruchichꞌochꞌ re nak ma̱cꞌaꞌ nequeꞌxcꞌul xban nak la̱in yal cue saꞌ xbe̱n chixjunil. Ut ninye ajcuiꞌ reheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nak teꞌxcanab xnimobresinquil ribeb ut teꞌxcanab xkꞌetkꞌetinquil ribeb. Me̱nimobresi chic e̱cuanquil e̱junes ut canabomak inhobbal, chanquin reheb, chan li Dios. Saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ, ma̱ ani junak naru tixqꞌue xcuanquil li cristian. Caꞌaj cuiꞌ li Dios, aꞌan li narakoc a̱tin chi tzꞌakal. Li ani naraj naxqꞌue xcuanquil ut li ani naraj narisi xcuanquil. Ta̱cuulak xkꞌehil nak li Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Chanchan nak cuan jun secꞌ li cꞌahil vino saꞌ rukꞌ ut tixhoy ut teꞌrucꞌ toj retal teꞌxchoy. Joꞌcan tixba̱nu li Dios nak ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb toj retal teꞌrecꞌa xrahil li tojba ma̱c li tixqꞌue saꞌ xbe̱neb. Abanan la̱in tinbicha̱nk ut tinqꞌue xlokꞌal li Dios li quixlokꞌoni laj Jacob li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Tinqꞌue xlokꞌal li Dios xban nak aꞌan ta̱risiheb xcuanquil li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Abanan tixnimobresi xcuanquil li ti̱queb xchꞌo̱l. Li Dios ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌEb li cuanqueb saꞌ li tenamit Judá nequeꞌxnau xya̱lal chirix li Dios. Ut eb li cuanqueb saꞌ li tenamit Israel nequeꞌxqꞌue xlokꞌal lix cꞌabaꞌ. Li templo li nacuan cuiꞌ li Dios, aꞌan cuan saꞌ li tzu̱l Sión aran Salem. (Jerusalén nayeman ajcuiꞌ re.) Aran Jerusalén li Dios quixtenkꞌaheb lix tenamit. Chanchan nak quilajxtoki chixjunil li chꞌi̱chꞌ li nacꞌanjelac re pletic reheb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Li Dios quixtoki li tzimaj li nequeꞌcutuc cuiꞌ ut li chꞌi̱chꞌ li caꞌ pacꞌal xkꞌesnal joꞌqueb ajcuiꞌ li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxqꞌue chire xchꞌo̱l re xcolbal ribeb. At Ka̱cuaꞌ, cꞌajoꞌ la̱ lokꞌal ut kꞌaxal nim la̱ cuanquil nak catsukꞌi chak saꞌ li tzu̱l aꞌan xban nak la̱at cacue̱chaniheb li catpletic cuiꞌ. Eb li cauheb raj rib queꞌmakꞌeꞌ chiruheb li cꞌaꞌru reheb. Quilajeꞌcam ut ma̱ jun reheb li cauheb rib queꞌsumen. At Ka̱cuaꞌ Dios, la̱at li Dios li quixlokꞌoni laj Jacob li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Nak caye reheb nak ta̱sacheb ru, eb lix carruaje incꞌaꞌ chic queꞌecꞌan saꞌ xnaꞌaj, chi moco eb lix cacua̱y. Sachso̱queb xnaꞌleb queꞌcana. At Ka̱cuaꞌ Dios, la̱at kꞌaxal xiu xiu a̱cuu. ¿Ani ta cuiꞌ tixcuy xakli̱c cha̱cuu nak nachal a̱joskꞌil? Toj saꞌ choxa catrakoc chak a̱tin. Ut eb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ queꞌxucuac ut mem queꞌcana. At Ka̱cuaꞌ Dios, joꞌcaꞌin quicꞌulman nak catchal chi rakoc a̱tin la̱at ut cacoleb li yo̱queb chi cꞌuluc raylal saꞌ ruchichꞌochꞌ. Relic chi ya̱l lix joskꞌil li cui̱nk ta̱sukꞌi̱k chokꞌ re xqꞌuebal a̱lokꞌal. Li joꞌ qꞌuialeb chic li incꞌaꞌ teꞌca̱mk saꞌ li ple̱t teꞌxqꞌue retal nak nim a̱cuanquil ut teꞌxqꞌue a̱lokꞌal. Yechiꞌihomak re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios li cꞌaꞌru te̱raj te̱yechiꞌi re. Ut qꞌuehomak re li cꞌaꞌru te̱yechiꞌi re. Ut chixjunilex li cuanquex chi jun sutam cꞌamomak chak le̱ mayej chiru li Ka̱cuaꞌ li tento xxucuanquil ru. Qꞌuehomak xlokꞌal xban nak aꞌan li na-isin re xyuꞌameb li cuanqueb saꞌ xcuanquil. Eb li rey li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ nequeꞌxucuac chiru xban nak kꞌaxal nim xcuanquil. Nak nococꞌoxlac chirix lix cuanquil li Dios naxqꞌue xcacuil li kachꞌo̱lChi cau xya̱b incux xinya̱ba xcꞌabaꞌ li Dios. Xinya̱ba xcꞌabaꞌ li Dios ut aꞌan xsumen cue. Nak cuanquin saꞌ raylal quintijoc chiru li Dios. Quinnumsi li kꞌojyi̱n chi tijoc ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ nacꞌojla inchꞌo̱l. Nak nanak saꞌ inchꞌo̱l li usilal li quixba̱nu cue li Dios, ninya̱bac. Ut nak nincꞌoxla li raylal li cuanquin cuiꞌ, nacuecꞌa nak incꞌaꞌ chic nincuy. At Ka̱cuaꞌ, la̱at incꞌaꞌ quina̱tenkꞌa. Joꞌcan nak incꞌaꞌ quinru chi cua̱rc xban li raylal ut xban lin cꞌaꞌux. Quisach innaꞌleb. Incꞌaꞌ chic quinru chi a̱tinac. Nanak saꞌ inchꞌo̱l li cꞌaꞌru kacꞌul chak saꞌ eb li cutan ut eb li chihab li quilajeꞌnumeꞌ. Nequeꞌjulticoꞌ cue chiru li kꞌojyi̱n li bich li quinbicha chak junxil. Nincꞌoxla saꞌ inchꞌo̱l ut ninye: ¿Ma junelic yo̱k xjoskꞌil li Dios kiqꞌuin? ¿Ma incꞌaꞌ ta̱ruxta̱na cuiꞌchic ku? ¿Ma incꞌaꞌ chic nocoxra? ¿Ma incꞌaꞌ chic toxtenkꞌa joꞌ quixyechiꞌi ke? ¿Ma xsach ta cuiꞌ saꞌ xchꞌo̱l li Dios nak ta̱ruxta̱na ku? ¿Ma kꞌaxal cuiꞌchic yo̱ xjoskꞌil saꞌ kabe̱n nak incꞌaꞌ chic naxtokꞌoba ku? chanquin saꞌ inchꞌo̱l. Xban nak incꞌaꞌ cau inchꞌo̱l, joꞌcan nak xincꞌoxla chi joꞌcan. Abanan chalen anakcuan tincꞌoxlak chirix li quixba̱nu chak kiqꞌuin junxil li nimajcual Dios riqꞌuin lix cuanquil. Ta̱julticokꞌ cue li cꞌanjel quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ. Junelic cua̱nk saꞌ inchꞌo̱l li sachba chꞌo̱lej li quixba̱nu junxil. At Ka̱cuaꞌ, tincꞌoxlak chirix li caba̱nu chak junxil. Tinye resil li quilaja̱ba̱nu. At inDios, ma̱cꞌaꞌ chic junak Dios joꞌ la̱at xban nak la̱at santo. Ut chixjunil li cꞌaꞌru nacaba̱nu, nacaba̱nu saꞌ ti̱quilal. La̱at nacaba̱nu li sachba chꞌo̱lej, at Dios, ut cacꞌutbesi la̱ cuanquil chiruheb li tenamit. Riqꞌuin xnimal la̱ cuanquil cacoleb la̱ tenamit, eb li ralal xcꞌajol laj Jacob ut laj José. At Dios, nak la̱at caye nak tixjach rib li palau, qui-abin cha̱cuu. Usta kꞌaxal cham li palau, abanan qui-abin cha̱cuu ut quixjach rib. Nak caqꞌue la̱ chakꞌrab saꞌ junpa̱t quichal li chok saꞌ choxa ut quixqꞌue li hab. Natenloc li ca̱k ut nareploc yalak bar. Lix ya̱b li ca̱k qui-abi̱c saꞌ li ikꞌ. Quisakenoꞌ li ruchichꞌochꞌ xban li rakꞌ li ca̱k ut qui-ecꞌan saꞌ xnaꞌaj xban li hi̱c. Usta kꞌaxal cham li palau, abanan la̱at catnumeꞌ aran nak cajach ru ut ma̱ ani qui-iloc re nak catnumeꞌ aran. La̱at caberesiheb la̱ tenamit joꞌ nak nequeꞌberesi̱c li carner. Ut caqꞌueheb laj Moisés ut laj Aarón chi cꞌamoc be chiruheb. Eb laj Israel nabal sut queꞌxyal rix li DiosEx intenamit, cheqꞌuehak retal li tijleb li oc cue chixyebal e̱re ut canabomak e̱rib chirabinquil li cua̱tin. Anakcuan oc cue chixyebal e̱re lix ya̱lal li mukmu junxil. Li serakꞌ aꞌin ac nakanau ajcuiꞌ ut ac kabiom xban nak li kanaꞌ kayucuaꞌ ac xeꞌxserakꞌi ke. Incꞌaꞌ naru takamuk chiruheb li kalal kacꞌajol lix nimal xcuanquil li Ka̱cuaꞌ Dios ut li sachba chꞌo̱lej li quilajxba̱nu. Takachꞌolob ban xya̱lal chiruheb li kalal kacꞌajol li teꞌcua̱nk mokon re nak teꞌxqꞌue xlokꞌal li Dios. Quixqꞌue jun li chakꞌrab re laj Jacob ut quixye cꞌaꞌru teꞌxba̱nu eb laj Israel. Ut quixye ajcuiꞌ reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ nak teꞌxcꞌut chiruheb li ralal xcꞌajol li cꞌaꞌru quixye nak tento teꞌxba̱nu. Li naꞌbej yucuaꞌbej teꞌxserakꞌi reheb li ralal xcꞌajol li teꞌcua̱nk. Ut eb aꞌan teꞌxserakꞌi reheb li ralal xcꞌajol li teꞌyoꞌla̱k mokon. Teꞌxserakꞌi reheb re nak cauhakeb xchꞌo̱l riqꞌuin li Dios ut incꞌaꞌ ta̱sachk saꞌ xchꞌo̱leb li cꞌaꞌru quixba̱nu li Dios reheb ut re ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ teꞌxkꞌet li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ reheb. Teꞌxserakꞌi reheb li ralal xcꞌajol re nak incꞌaꞌ teꞌxba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Eb aꞌan queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru queꞌraj xjuneseb ut incꞌaꞌ queꞌabin chiru li Dios. Moco cauheb ta xchꞌo̱l riqꞌuin li Dios. Joꞌcan nak queꞌxkꞌet li ra̱tin. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín cuanqueb xtzimaj re pletic ut cauheb raj xchꞌo̱l. Abanan eb aꞌan queꞌe̱lelic saꞌ xkꞌehil li ple̱t. Incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li queꞌxyechiꞌi re li Dios nak queꞌxba̱nu li contrato riqꞌuin. Ut queꞌxkꞌet li ra̱tin. Incꞌaꞌ queꞌxqꞌue saꞌ xchꞌo̱leb li usilal li quixba̱nu li Dios reheb. Quisach ban saꞌ xchꞌo̱leb li sachba chꞌo̱lej li quixcꞌutbesi chiruheb. Eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌril li sachba chꞌo̱lej li quixba̱nu li Dios chiruheb saꞌ li naꞌajej Zoán li cuan Egipto. Quixjach ru li haꞌ ut quixnumsiheb jun pacꞌal li Caki Palau. Chanchan jun li tzꞌac nak quixakli li haꞌ ut chaki queꞌnumeꞌ cuiꞌ. Quixtakla li chok chi cꞌamoc be chiruheb chi cutan ut chi kꞌek jun li xam quicꞌamoc be chiruheb. Nak yo̱queb chi numecꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ, ma̱ bar nequeꞌxtau rucꞌaheb. Abanan li Dios quixjor li sako̱nac, ut aran qui-el nabal li haꞌ re teꞌucꞌak. Nak quixqꞌue chi e̱lc li haꞌ saꞌ li pec, chanchan jun nimaꞌ nak yo̱ chi e̱lc chak xban xqꞌuial. Usta queꞌril chixjunil li quilajxba̱nu li Dios reheb, abanan toj yo̱queb ajcuiꞌ chi ma̱cobc chiru li nimajcual Dios nak cuanqueb aran saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Queꞌxyal rix li Dios xban nak queꞌxtzꞌa̱ma lix cuaheb chanru queꞌraj eb aꞌan. Ut queꞌa̱tinac chirix li Dios ut queꞌxye: —¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ tixqꞌue katzacae̱mk nak cuanco arin saꞌ li chaki chꞌochꞌ? Ya̱l nak xjor li sako̱nac ut x-el chak nabal li haꞌ. Chanchan jun nimaꞌ nak qui-el chak li haꞌ. Abanan, ¿ma ta̱ru̱k ta biꞌ tixqꞌue li kacua? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ tixqꞌue katib re totzaca̱nk? chanqueb li tenamit. Nak quirabi li nimajcual Dios li cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal, cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ riqꞌuineb, Chanchan li xam nak quichal lix joskꞌil saꞌ xbe̱neb laj Israel li ralal xcꞌajol laj Jacob. Li Dios quijoskꞌoꞌ riqꞌuineb xban nak incꞌaꞌ queꞌxpa̱b nak aꞌan ta̱colok reheb. Usta eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌpa̱ban, abanan chanchan nak li Dios quixte li choxa nak quixtakla chak lix cuaheb. Kꞌaxal cuiꞌchic nabal li maná quixtakla chak re teꞌxcuaꞌ. Choxahil cua quixtakla chak chixcuaꞌeb. Quixtakla li choxahil cua reheb ut queꞌxcuaꞌ chi nabal toj retal queꞌnujac. Quixtakla chak jun li ikꞌ. Quichal saꞌ li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe ut saꞌ li sur. Kꞌaxal cuiꞌchic nabal li xul li nequeꞌrupupic quiqꞌueheꞌ re teꞌxtiu. Chanchan xqꞌuial ru li samaib chire li palau. Quixtaklaheb li xul nachꞌ cuanqueb cuiꞌ lix naꞌajeb. Quilajeꞌcube chi xjun sutam lix muheba̱leb. Li Dios quixqꞌue reheb li joꞌ qꞌuial queꞌraj. Ut queꞌcuaꞌac chi nabal. Kꞌaxal cuiꞌchic quinumta queꞌxba̱nu. Abanan incꞌaꞌ ajcuiꞌ quicꞌojla xchꞌo̱leb. Xban li numcuaꞌac queꞌxba̱nu, quichal xjoskꞌil li Dios saꞌ xbe̱neb ut quixcanabeb chi ca̱mc eb li cui̱nk li toj sa̱jeb, li cauheb rib saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Usta queꞌril li sachba chꞌo̱lej li quixba̱nu, abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxqꞌue xcuanquil. Joꞌcan nak eb laj Israel qꞌuila chihab yo̱queb chixnumsinquil lix yuꞌameb saꞌ li chaki chꞌochꞌ chi ma̱cꞌaꞌ rajbal ut nabal li raylal queꞌxcꞌul. Nequeꞌril nak li Dios naxcanabeb chi ca̱mc, tojeꞌ nak nequeꞌoc chixsicꞌbal li Dios. Nayotꞌeꞌ xchꞌo̱leb ut nequeꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb chiru. Toj aran nequeꞌjulticoꞌ reheb nak li nimajcual Dios, aꞌan li natenkꞌan reheb ut aꞌan li nacoloc reheb. Abanan moco chi anchaleb ta xchꞌo̱l nequeꞌxya̱ba xcꞌabaꞌ li Dios. Yal balakꞌi̱nc ban nequeꞌxba̱nu. Incꞌaꞌ ti̱queb xchꞌo̱l chiru li Dios ut incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru queꞌxyechiꞌi xba̱nunquil saꞌ li contrato. Abanan junelic quixtokꞌoba ruheb. Quixcuy xma̱queb. Nabal sut quijoskꞌoꞌ saꞌ xbe̱neb; abanan quixcuy rib. Joꞌcan nak incꞌaꞌ quixsach ruheb xban xjoskꞌil. Li Dios quixqꞌue retal nak eb aꞌan yal cristianeb. Junpa̱t ajcuiꞌ nacuan xyuꞌameb joꞌ li ikꞌ li yal nanumeꞌ. Nabal sut queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru li Dios nak cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut queꞌxqꞌue xrahil xchꞌo̱l. Rajlal yo̱queb chixyalbal rix lix Dioseb laj Israel toj retal queꞌxchikꞌ xjoskꞌil li Dios santo. Incꞌaꞌ queꞌxqꞌue saꞌ xchꞌo̱leb lix cuanquil li Dios, li quixcꞌutbesi chiruheb nak quixcoleb nak cuanqueb saꞌ raylal. Incꞌaꞌ queꞌxqꞌue saꞌ xchꞌo̱leb li milagros ut li sachba chꞌo̱lej li quixba̱nu li Dios aran Egipto saꞌ li ru takꞌa Zoán. Quixsukꞌisiheb li nimaꞌ chokꞌ quicꞌ re nak ma̱cꞌaꞌak chic rucꞌaheb laj Egipto. Quixtakla li ni̱nki raxya̱t re teꞌxcuaꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan ut quixtakla ajcuiꞌ li amoch re teꞌxsach chixjunil. Quixtakla laj sa̱cꞌ chixchoybal chixjunil li racui̱mkeb li queꞌrau. Quixsach ru li uvas riqꞌuin li sakbach ut quixcꞌat riqꞌuin que li ru li cheꞌ higo. Quixsacheb ruheb lix cuacaxeb ut lix carnereb xban li sakbach ut li ca̱k li quixtakla toj retal queꞌcam. Li Dios quixcꞌutbesi lix joskꞌil chiruheb nak quixtakla li rahil chꞌo̱lej saꞌ xya̱nkeb. Xban xjoskꞌil li Dios quixtakla lix ángel chixcamsinquil li xbe̱n ralaleb laj Egipto. Quixcꞌutbesi chi tzꞌakal lix joskꞌil chiruheb ut incꞌaꞌ chic quixcuyeb lix ma̱queb. Quixteneb ban ca̱mc saꞌ xbe̱neb. Li Dios quixcanabeb chi camsi̱c li xbe̱n ralaleb laj Egipto, li ralal xcꞌajoleb laj Cam. Abanan eb laj Israel quirisiheb Egipto ut quixcꞌameb saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Quixberesiheb joꞌ nequeꞌberesi̱c li carner. Quixcꞌameb ut quirileb re nak incꞌaꞌ teꞌxucuak. Ut eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, quixqꞌueheb chi osocꞌ saꞌ li palau. Li Dios quixcꞌameb lix tenamit toj saꞌ li santil naꞌajej li quixyechiꞌi reheb, li cuan cuiꞌ li tzu̱l Sión li quixcol rix riqꞌuin lix cuanquil. Quirisiheb li tenamit li cuanqueb aran ut quixjeqꞌui li chꞌochꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Israel re teꞌcua̱nk cuiꞌ. Abanan toj yo̱queb ajcuiꞌ xyalbal rix li nimajcual Dios ut queꞌxchikꞌ xjoskꞌil xban nak queꞌxkꞌet lix chakꞌrab. Eb aꞌan queꞌxba̱nu cuiꞌchic joꞌ queꞌxba̱nu lix naꞌ xyucuaꞌeb. Queꞌxtzꞌekta̱na li Dios ut incꞌaꞌ ti̱queb xchꞌo̱l. Chanchaneb li tzimaj, li incꞌaꞌ ti̱c nacutuc. Queꞌxqꞌue xjoskꞌil li Dios xban nak queꞌxyi̱b li artal li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ li yi̱banbil dios. Xban nak queꞌxlokꞌoni li yi̱banbil dios, cꞌajoꞌ nak quirahoꞌ xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li Dios nak quiril nak yo̱queb chixlokꞌoninquil li yi̱banbil dios. Joꞌcan nak quixtzꞌekta̱naheb laj Israel. Ut quixtzꞌekta̱na ajcuiꞌ li tabernáculo li quixakaba̱c aran Silo, li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ cuiꞌ xlokꞌal xbaneb laj Israel. Li Dios quixcanabeb laj Israel re nak li xicꞌ nequeꞌiloc reheb teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb. Ut queꞌxchap li Lokꞌlaj Ca̱x retalil lix cuanquil ut lix lokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Ut xban xjoskꞌil li Dios quixcanabeb lix tenamit chi camsi̱c xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Queꞌcamsi̱c li sa̱j cui̱nk saꞌ li ple̱t ut eb li tukꞌ ixk queꞌcana chi ma̱ ani chic teꞌsumla̱k cuiꞌ. Eb laj tij queꞌcamsi̱c chi chꞌi̱chꞌ ut eb li ixakilbej incꞌaꞌ queꞌru xyoꞌlenquil lix camenakeb. Ut li Ka̱cuaꞌ quixcanabeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb lix tenamit chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. Nak quixqꞌue retal nak yo̱queb chi numta̱c li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, quixtenkꞌa cuiꞌchic lix tenamit. Chanchan nak yo̱ chi cua̱rc li Ka̱cuaꞌ ut qui-aj ru. Chanchan jun li cui̱nk cau rib chi pletic xban li vino li ac xrucꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quinumta saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb ut quira̱linaheb. Quixcꞌut xxuta̱neb chi junaj cua. Li Dios quixtzꞌekta̱naheb li ralal xcꞌajol laj José ut laj Efraín ut incꞌaꞌ chic quixqꞌue lix templo saꞌ xtenamiteb. Quixsicꞌ ban ruheb li ralal xcꞌajol laj Judá. Ut saꞌ lix tenamiteb quixyi̱b lix templo saꞌ li tzu̱l Sión li raro xban. Quixyi̱b lix templo chi cha̱bil ut quixqꞌue xlokꞌal. Quixqꞌue saꞌ xnaꞌaj joꞌ nak quixqꞌue li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj re nak ta̱cua̱nk aran chi junelic. Li Dios quixsicꞌ ru laj David, laj ilol carner, re nak aꞌan ta̱cꞌanjelak chiru. Incꞌaꞌ chic quicꞌanjelac chokꞌ aj ilol xul. Quiqꞌueheꞌ ban xban li Dios chi cꞌamoc be chiruheb lix tenamit. Aꞌan chic aj ilol reheb laj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob. Ut laj David quicꞌamoc be saꞌ ti̱quilal chiruheb lix tenamit li Dios. Quixqꞌue xchꞌo̱l chirilbaleb ut quiqꞌueheꞌ xnaꞌleb re nak tixba̱nu saꞌ xya̱lal. Raheb saꞌ xchꞌo̱l laj Israel xban nak quijuqꞌueꞌ lix tenamitebAt inDios, eb li tenamit li incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue a̱lokꞌal, xeꞌoc chak saꞌ li katenamit li caqꞌue ke ut xeꞌxmux ru la̱ santil templo. Ut queꞌxpoꞌ li tenamit Jerusalén. Queꞌxcamsiheb li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu ut queꞌxqꞌue lix tibeleb chixtiuheb li soꞌsol ut li joskꞌ aj xul. Joꞌ nak nahoyeꞌ li haꞌ nak quihoyeꞌ lix quiqꞌueleb li queꞌxcamsi saꞌ li katenamit Jerusalén. Ut ma̱ ani quimukuc reheb. Eb li cuanqueb chi nachꞌ riqꞌuin li katenamit yo̱queb chikaseꞌenquil. Nocoeꞌxhob ut nocoeꞌretzꞌu. At Ka̱cuaꞌ, ¿joꞌ najtil chic yo̱k a̱joskꞌil saꞌ kabe̱n? ¿Ma junelic yo̱kat chikaqꞌuebal chixtojbal kama̱c? Chacꞌutbesi ban la̱ joskꞌil chiruheb li tenamit li incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue a̱lokꞌal chi moco nequeꞌtijoc cha̱cuu. Chacꞌut la̱ joskꞌil chiruheb xban nak quilajeꞌxcamsi li ralal xcꞌajol laj Jacob. Ut quilajeꞌxjucꞌ chixjunil li cuan saꞌ lix tenamit. Incꞌaꞌ taxak toa̱qꞌue chixtojbal rix li ma̱c li queꞌxba̱nu li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Chacuuxta̱na taxak ku xban nak kꞌaxal ra yo̱co chixcꞌulbal ut incꞌaꞌ chic nakacuy. At Dios, la̱at aj Colol ke. Choa̱tenkꞌa taxak ut choa̱col. Chacuy chasach taxak li kama̱c re nak ta̱qꞌuehekꞌ a̱lokꞌal. Incꞌaꞌ nakaj nak eb li jalan tenamit teꞌxye ke: ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ le̱ Dios li natenkꞌan e̱re? Toj takil taxak nak ta̱qꞌue re̱kaj reheb xban nak xeꞌxcamsiheb laj cꞌanjel cha̱cuu. Chacuabi taxak nak yo̱queb chi ya̱bac xban li raylal yo̱queb chixcꞌulbal li chapcho̱queb xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Ut riqꞌuin taxak xnimal la̱ cuanquilal ta̱coleb chiru li ca̱mc li ac tenebanbil ca̱mc saꞌ xbe̱neb. At Ka̱cuaꞌ, cuukub sut taxak xqꞌuial li re̱kaj li ta̱qꞌue reheb li tenamit li xicꞌ nequeꞌiloc ke xban nak yo̱queb cha̱hobbal ut incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue a̱lokꞌal. Ut la̱o, la̱ tenamit, chanchano li carner cha̱cuu nak cuanco. Takabantioxi cha̱cuu ut takaqꞌue la̱ lokꞌal chi junelic kꞌe cutan. Ut eb li kalal kacꞌajol teꞌxqꞌue ajcuiꞌ a̱lokꞌal. Laj Israel teꞌraj teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic riqꞌuin li DiosAt Ka̱cuaꞌ, la̱at laj ilol reheb laj Israel. La̱at nacatcꞌamoc be chiruheb li ralal xcꞌajol laj José joꞌ jun cha̱bil pastor naxberesiheb lix carner. La̱at li nacathilan saꞌ xyiheb li querubines ut nacacꞌut la̱ lokꞌal. Cꞌutbesi taxak la̱ cuanquilal chiruheb li ralal xcꞌajol laj Efraín, laj Benjamín ut laj Manasés. Cha̱lkat ut choa̱col. At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, choa̱tenkꞌa cuiꞌchic re nak tosukꞌi̱k cuiꞌchic a̱cuiqꞌuin. Chisahokꞌ ta cuiꞌchic la̱ chꞌo̱l kiqꞌuin re nak tocolekꞌ. At nimajcual Dios, ¿joꞌ najtil chic yo̱k a̱joskꞌil kiqꞌuin? ¿Ma chi ti̱c incꞌaꞌ chic ta̱sume li katij? Cꞌajoꞌ li ya̱bac nakaba̱nu xban nak incꞌaꞌ nocoa̱sume. Incꞌaꞌ chic nakacꞌoxla tzaca̱nc. Aꞌ chic li ya̱bac nakaba̱nu. Xoa̱qꞌue chi seꞌe̱c xbaneb li tenamit li cuanqueb nachꞌ kiqꞌuin. Ut cꞌajoꞌ nak nocoeꞌxhob li xicꞌ nequeꞌiloc ke. At nimajcual Dios, choa̱tenkꞌa cuiꞌchic re nak tosukꞌi̱k cuiꞌchic a̱cuiqꞌuin. Chisahokꞌ ta cuiꞌchic la̱ chꞌo̱l kiqꞌuin re nak tocolekꞌ. Chanchano li jun to̱n chi uvas nak coa̱cuisi chak aran Egipto la̱o aj Israel. Cacuisiheb li jalaneb xtenamit saꞌ li naꞌajej li coa̱cꞌam cuiꞌ ut aran coa̱qꞌue chi cua̱nc. Casabesi ru li chꞌochꞌ aꞌan ut aran coa̱qꞌue chi cua̱nc chi junaj cua joꞌ nak naxchap xxeꞌ li uvas. Queꞌtam li kalal kacꞌajol toj retal quinujac li katenamit. Chanchan nak naxhel rib li jun to̱n chi uvas ut naxqꞌue rib saꞌ xbe̱neb li tzu̱l ut li ni̱nki cheꞌ chacalteꞌ. Chanchan nak kꞌaxal cuiꞌchic quiqꞌui li jun to̱n chi uva toj retal quicuulac li rukꞌ ut lix tux chire li palau Mediterráneo ut toj chire li nimaꞌ Éufrates. Chanchan nak cacuisi lix corralil li uvas ut chixjunileb li nequeꞌnumeꞌ saꞌ be nequeꞌxsicꞌ li ru. Chanchan aꞌan caba̱nu ke nak caqꞌue xlese̱nseb chixba̱nunquil raylal ke li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Chanchaneb li qꞌuicheꞌ a̱k li cuan saꞌ qꞌuicheꞌ nak queꞌchal saꞌ kabe̱n chixba̱nunquil raylal ke li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Chanchaneb li joskꞌ aj xul nak queꞌchal chikasachbal. At nimajcual Dios, choa̱cuil taxak toj saꞌ choxa. Choa̱tenkꞌa ta cuiꞌchic ut choa̱col la̱o la̱ cualal a̱cꞌajol. Chojulticokꞌ taxak a̱cue la̱o, la̱ cualal a̱cꞌajol li coa̱qꞌue saꞌ li kanaꞌaj, xban nak saꞌ kaya̱nk la̱o ta̱yoꞌla̱k li jun li sicꞌbil ru a̱ban. Chanchan nak queꞌxyocꞌ li jun to̱n chi uva ut queꞌxcꞌat nak queꞌnumta saꞌ kabe̱n li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Chacꞌut taxak la̱ joskꞌil chiruheb ut chasacheb taxak ru. Abanan chatenkꞌa li jun li sicꞌbil ru a̱ban. Ut chacol li ac xakabanbil a̱ban chi cꞌanjelac cha̱cuu. Ut incꞌaꞌ chic tatkatzꞌekta̱na. Qꞌue ban li kayuꞌam ut caꞌaj cuiꞌ la̱at takaqꞌue a̱lokꞌal. At Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, choa̱tenkꞌa cuiꞌchic re nak tosukꞌi̱k cuiꞌchic a̱cuiqꞌuin. Chisahokꞌ ta cuiꞌchic a̱chꞌo̱l kiqꞌuin re nak tocolekꞌ. Li Dios quiraj xtenkꞌanquileb lix tenamit, abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌrajChexbicha̱nk chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l re xlokꞌoninquil li Dios li naqꞌuehoc kacacuilal. Chejapak e̱re xban xsahil e̱chꞌo̱l ut cheqꞌue xlokꞌal li Dios li quixlokꞌoni laj Jacob. Chexbicha̱nk ut te̱tochꞌ li pandero re xqꞌuebal xlokꞌal. Chexbicha̱nk riqꞌuin li arpa ut li salterio. Cheya̱basihak li trompeta saꞌ xkꞌehil xyoꞌlajic li po joꞌ ajcuiꞌ nak naxoroc li po saꞌ xkꞌehil li kaninkꞌe li kꞌaxal lokꞌ, xban nak aꞌin jun li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ reheb laj Israel xban li Dios li quixlokꞌoni laj Jacob. Li chakꞌrab aꞌin quiqꞌueheꞌ re laj José xban li Dios ut quixakaba̱c xcuanquil nak li Dios quirisiheb aran Egipto. Quicuabi jun xya̱b cux ma̱ jun sut cuabiom. Quixye: —Xexcuisi chak saꞌ li raylal aran Egipto. Chanchan nak xcuisi li i̱k saꞌ e̱be̱n nak xexcuisi chak saꞌ li cacuil trabaj li yo̱quex chixba̱nunquil aran Egipto. Nak cuanquex saꞌ raylal xetzꞌa̱ma e̱tenkꞌanquil chicuu ut la̱in xexincol. La̱in xinsume toj saꞌ li chok li na-ecꞌan cuiꞌ li ca̱k. Ut aran cuan cuiꞌ li haꞌ Meriba quinyal rix le̱ pa̱ba̱l. Ex intenamit, cherabihak taxak li oc cue chixyebal e̱re. Us raj nak te̱qꞌue saꞌ e̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru tinye e̱re, la̱ex aj Israel. Micuan jalanil dios e̱riqꞌuin chi moco te̱lokꞌoni ru lix dioseb li jalaneb xtenamit, xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. La̱in xin-isin e̱re saꞌ li naꞌajej Egipto. Chextzꞌa̱ma̱nk cuiqꞌuin ut la̱in tinqꞌue li cꞌaꞌru e̱re chi nabal, chanquin reheb. Joꞌcan quinye reheb lin tenamit, abanan incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li cꞌaꞌru quinye reheb ut incꞌaꞌ queꞌabin chicuu. Joꞌcan nak quincanabeb xba̱nunquil li cꞌaꞌru queꞌraj eb aꞌan. Xban nak cauheb xchꞌo̱l, queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru queꞌraj xjuneseb. Cui ta eb lin tenamit xeꞌabin chicuu, ut cui ta xeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru xinye, la̱in xincoleb raj chi junpa̱t chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Xinnumta raj saꞌ xbe̱neb chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, chan li Dios. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc re li Ka̱cuaꞌ teꞌxcubsi raj rib chiru xban xxiuheb. Ut aꞌan tixqꞌueheb raj chixtojbal rix lix ma̱queb chi junaj cua. Abanan li Dios tixqꞌue raj reheb lix tenamit chixjunil li cꞌaꞌru teꞌxtzaca. Tixqꞌue raj li cha̱bil trigo reheb ut tixqꞌue raj reheb li xyaꞌal cab li nacuan saꞌ qꞌuicheꞌ. Li Dios yo̱ chixkꞌusbaleb laj rakol a̱tinLi Dios cuan saꞌ lix naꞌaj saꞌ xya̱nkeb laj rakol a̱tin li chꞌutchꞌu̱queb re tixye reheb nak incꞌaꞌ us yo̱queb chi rakoc a̱tin. Ut quixye reheb: —¿Joꞌ najtil chic texrakok a̱tin chi joꞌ nequeraj la̱ex? ¿Ma toj yo̱kex chixtenkꞌanquileb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb? Checolak ban rixeb li incꞌaꞌ nequeꞌru xcolbaleb rib xjuneseb joꞌ ajcuiꞌ eb li ma̱ ani cuan reheb. Ut chexrakok a̱tin saꞌ xya̱lal saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ raylal ut li cuanqueb saꞌ nebaꞌil. Chatenkꞌaheb li raheb saꞌ xchꞌo̱l ut li teꞌraj tenkꞌa̱c. Ut chacoleb chiruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. La̱ex incꞌaꞌ nequetau xya̱lal. Incꞌaꞌ us yo̱quex. Chanchan cuanquex saꞌ kꞌojyi̱n xban nak incꞌaꞌ nequetau xya̱lal. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ nequeꞌxucuac xban nak la̱ex incꞌaꞌ nequexrakoc a̱tin saꞌ xya̱lal. La̱in xinye, La̱ex diosex xban nak xinqꞌue e̱cuanquil chi rakoc a̱tin. La̱ex cualal incꞌajol, la̱in li nimajcual Dios. Abanan la̱ex texca̱mk joꞌ nak nequeꞌcam chixjunileb li cristian. Tex-osokꞌ joꞌ nak nequeꞌosoꞌ chixjunileb, usta nim e̱cuanquil, chan li Dios. At Ka̱cuaꞌ Dios, chatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak la̱at aj e̱chal re chixjunileb li tenamit. Laj Asaf yo̱ chixtzꞌa̱manquil chiru li Dios nak tixsach ruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reAt Ka̱cuaꞌ, choa̱cuabi taxak ut ma̱canab ta yal chi joꞌcan li cꞌaꞌru yo̱co chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu. Chasume ban li katij. Il li cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Qꞌueheb retal xban nak nequeꞌraj numta̱c saꞌ a̱be̱n. Li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue saꞌ comonil yo̱queb chixcꞌu̱banquil ru chi mukmu chanru teꞌxba̱nu reheb la̱ tenamit li sicꞌbil ru a̱ban. Nequeꞌxye: Quimkex ut kasachak ruheb. Takasach lix tenamiteb chi junaj cua re nak ma̱ ani chic ta̱jultica̱nk re lix cꞌabaꞌeb laj Israel, chanqueb. Junaj xcꞌaꞌuxeb nak queꞌxcꞌu̱b ru chanru teꞌxba̱nu re kasachbal. Queꞌxjunaji ribeb laj Edom riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Ismael, ut eb laj Moab ut li ralal xcꞌajol lix Agar, joꞌqueb ajcuiꞌ laj Gebal, ut eb li ralal xcꞌajol laj Amón ut laj Amalec, joꞌqueb ajcuiꞌ laj filisteo ut eb laj Tiro, ut eb li cuanqueb Asiria. Eb li ralal xcꞌajol laj Lot, aꞌaneb li yo̱queb chi cꞌamoc be. At inDios, chasacheb ta ru li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue joꞌ nak casacheb ru li cuanqueb Madián ut joꞌ nak casach ru laj Sísara ut laj Jabín aran cuan cuiꞌ li nimaꞌ Cisón. La̱at casach ruheb saꞌ li naꞌajej Endor ut aran queꞌkꞌa ut queꞌsukꞌi chokꞌ xkꞌemal li chꞌochꞌ. Chasach ta ruheb laj cꞌamol be joꞌ caba̱nu reheb laj Oreb ut laj Zeeb. Chasach ta ruheb chixjunileb laj cꞌamol be joꞌ caba̱nu reheb laj Zeba ut laj Zalmuna. Casach ruheb li queꞌyehoc re: La̱o toe̱chani̱nk reheb lix naꞌajeb lix tenamit li Dios. At inDios, chasach ta ruheb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Chanchanakeb ta li chaki xak kꞌe̱n nak teꞌcꞌamekꞌ xban ikꞌ. Cheꞌosokꞌ ta joꞌ nak na-osoꞌ li qꞌuicheꞌ saꞌ li tzu̱l xban li xam. Chacua̱linaheb riqꞌuin la̱ joskꞌil ut seꞌbesiheb re nak teꞌe̱lelik. At Ka̱cuaꞌ, chacꞌuteb ta xxuta̱n re nak teꞌxqꞌue retal nak nim a̱cuanquil. Chacꞌuteb ta xxuta̱n chi junaj cua. Xuta̱nal ta teꞌxcꞌul ut cheꞌca̱mk ta, re nak chixjunileb teꞌxnau nak caꞌaj cuiꞌ la̱at li nimajcual Dios li cuan a̱cuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Cꞌajoꞌ nak ninra ru cua̱nc saꞌ rochoch li DiosAt Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, kꞌaxal lokꞌ la̱ cuochoch. Cꞌajoꞌ nak nacuaj ru cua̱nc saꞌ la̱ cuochoch. Xban xsahil lin chꞌo̱l, chi anchal inchꞌo̱l, ninbicha a̱lokꞌal, at yoꞌyo̱quil Dios. At nimajcual Dios, eb li xul nequeꞌxtau xnaꞌajeb nachꞌ riqꞌuin la̱ artal. At inrey, at inDios, li tzentzeyul naxtau xnaꞌaj lix soc ut li cuilix naxtau xnaꞌaj re tixqꞌue cuiꞌ li cocꞌ ral. Us xak reheb li nequeꞌcuan saꞌ la̱ cuochoch xban nak junelic nequeꞌxqꞌue a̱lokꞌal. Us xak reheb li nequeꞌxtau xcacuilal xchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin ut junelic nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru nacacuaj la̱at. Usta nequeꞌxcꞌul raylal ut ya̱bac, la̱at ta̱sukꞌisi li xyaꞌal ruheb chokꞌ rosobtesinquileb. Ta̱cuosobtesiheb chi nabal joꞌ nak nanujac li xnaꞌaj li haꞌ nak naxqꞌue li hab. Yo̱k chi cacuuc xmetzꞌe̱uheb ut teꞌril a̱cuu aran Sión. Chacuabi taxak lin tij, at nimajcual Dios. China̱sume taxak, at inDios. La̱at li Dios li catxlokꞌoni laj Jacob. At Ka̱cuaꞌ, la̱at laj Colol ke. Chacuosobtesi taxak li rey li sicꞌbil ru a̱ban. Kꞌaxal lokꞌ li cua̱nc saꞌ la̱ templo usta jun cutan ajcuiꞌ chiru li cua̱nc jun mil cutan saꞌ jalan naꞌajej. Kꞌaxal us chokꞌ cue la̱in cua̱nc saꞌ la̱ cuochoch, usta caꞌaj cuiꞌ rilbal li oqueba̱l tinba̱nu, chiru li cua̱nc saꞌ jun cha̱bil naꞌajej li nequeꞌxba̱nu cuiꞌ li ma̱usilal. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan li nacutanobresin re li kacꞌaꞌux ut aꞌan li nacoloc ke. Ut incꞌaꞌ narisi chiku li cꞌaꞌru us chokꞌ ke la̱o li nococuan saꞌ ti̱quilal. At Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, us xak re li ani naxcꞌojob xchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. Li tenamit Israel yo̱queb chixtzꞌa̱manquil chiru li Dios nak ta̱ruxta̱na cuiꞌchic ruhebAt Ka̱cuaꞌ, la̱at kꞌaxal cha̱bilat kiqꞌuin la̱o la̱ tenamit. Joꞌcan nak xoa̱cꞌam cuiꞌchic saꞌ li kanaꞌaj, la̱o li ralal xcꞌajol laj Jacob. Incꞌaꞌ caqꞌue saꞌ a̱chꞌo̱l li ma̱usilal kaba̱nu. Cacuy ban li kama̱c la̱o la̱ tenamit. Incꞌaꞌ chic yo̱ a̱joskꞌil saꞌ kabe̱n. Xnumeꞌ ban a̱joskꞌil. Choa̱cꞌam cuiꞌchic a̱cuiqꞌuin, at Ka̱cuaꞌ, at aj Colol ke. Ut chie̱lk taxak chi junaj cua la̱ joskꞌil saꞌ kabe̱n. ¿Ma junelic ta biꞌ yo̱k a̱joskꞌil saꞌ kabe̱n? Ut, ¿ma yo̱k ajcuiꞌ la̱ joskꞌil saꞌ xbe̱neb li kalal kacꞌajol li teꞌcua̱nk mokon? ¿Ma incꞌaꞌ ta̱qꞌue cuiꞌchic xcacuilal kachꞌo̱l, la̱o la̱ tenamit, re nak ta̱sahokꞌ kachꞌo̱l a̱cuiqꞌuin? At nimajcual Dios, chacꞌut taxak chiku nak junelic nocoa̱ra ut choa̱col taxak. La̱in tincuabi li cꞌaꞌru tixye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Aꞌan oc re chixyebal ke chanru nak tocua̱nk saꞌ tuktu̱quil usilal la̱o li sicꞌbil ku xban, re nak incꞌaꞌ chic takaba̱nu li joꞌ ma̱joꞌil naꞌleb. Relic chi ya̱l li Dios cuan kiqꞌuin chikacolbal la̱o li nakaxucua ru. Ut lix lokꞌal li Dios ta̱cua̱nk kiqꞌuin saꞌ li katenamit. Li ya̱l ut li uxta̱na̱nc u ta̱cua̱nk saꞌ kaya̱nk. Ut ta̱cua̱nk ajcuiꞌ li tuktu̱quilal ut li ti̱quilal. Eb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌcua̱nk saꞌ xya̱lal. Ut li Ka̱cuaꞌ saꞌ choxa tixqꞌue chak li ti̱quilal ke. Li Ka̱cuaꞌ toxtenkꞌa cuiꞌchic chi biomocꞌ. Ut numtajenakak li ru li kacui̱mk li ta̱e̱lk saꞌ li kanaꞌaj. Li ti̱quilal li naxba̱nu li Ka̱cuaꞌ, aꞌan tixcꞌut chiku chanru nak tocua̱nk saꞌ ti̱quilal. Laj David naxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil chiru li DiosAt Ka̱cuaꞌ, chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu ut china̱cuabi taxak xban nak kꞌaxal ra cuanquin ut tokꞌoba̱l cuu. China̱cuabi taxak ut china̱sume taxak xban nak kꞌaxal ra cuanquin ut tokꞌoba̱l cuu. China̱col, at Ka̱cuaꞌ, xban nak ti̱c inchꞌo̱l cha̱cuu. China̱col, at inDios, xban nak la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu ut cau inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. At Ka̱cuaꞌ, chacuuxta̱na cuu xban nak junelic yo̱quin chixtzꞌa̱manquil intenkꞌanquil cha̱cuu. At Ka̱cuaꞌ, chaqꞌue taxak xsahil inchꞌo̱l la̱in laj cꞌanjel cha̱cuu xban nak cha̱cuu yo̱quin chi tijoc. At Ka̱cuaꞌ, kꞌaxal cha̱bilat ut nacatcuyuc ma̱c. Kꞌaxal nim la̱ cuusilal saꞌ xbe̱neb chixjunileb li nequeꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb a̱cue. At Ka̱cuaꞌ, chacuabi taxak lin tij. Chasume taxak li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu. Nak cuanquin saꞌ raylal, nintzꞌa̱ma intenkꞌanquil cha̱cuu ut la̱at nacattenkꞌan cue. At Ka̱cuaꞌ, ma̱cꞌaꞌ chic junak Dios joꞌ la̱at. Ma̱cꞌaꞌ chic junak Dios naru tixba̱nu li cꞌaꞌru nacaba̱nu la̱at. Chixjunileb li tenamit li quilaja̱yi̱b teꞌcha̱lk ut tateꞌxlokꞌoni. Teꞌxqꞌue xlokꞌal la̱ cꞌabaꞌ. Teꞌxqꞌue a̱lokꞌal xban nak kꞌaxal nim a̱cuanquil ut sachba chꞌo̱lej li nalaja̱ba̱nu. Caꞌaj cuiꞌ la̱at li tzꞌakal Dios. At nimajcual Dios, chacꞌut chicuu li cꞌaꞌru ta̱cuaj la̱at tinba̱nu re nak tincua̱nk saꞌ xya̱lal. Ut china̱tenkꞌa chi cꞌanjelac cha̱cuu chi anchal inchꞌo̱l. At Ka̱cuaꞌ, at inDios, chi anchal inchꞌo̱l tatinlokꞌoni ut junelic tinqꞌue xlokꞌal la̱ cꞌabaꞌ. Junelic niquina̱ra. Joꞌcan nak xina̱col chiru li ca̱mc. At inDios, eb li kꞌetkꞌeteb teꞌraj numta̱c saꞌ inbe̱n ut yo̱queb chixcꞌu̱banquil ru chanru nak tineꞌxcamsi. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue a̱lokꞌal. Abanan la̱at, at Ka̱cuaꞌ, at inDios, nim la̱ cuuxta̱n ut nim la̱ cuyum. La̱at incꞌaꞌ nacatjoskꞌoꞌ saꞌ junpa̱t. Kꞌaxal nim ban la̱ cuusilal. La̱at aj rahonel ut la̱at li ya̱l. Chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu. Chaqꞌue taxak xcacuilal inchꞌo̱l ut china̱col taxak xban nak la̱in nincꞌanjelac cha̱cuu joꞌ quixba̱nu lin naꞌ. Chacꞌutbesi taxak junak li retalil la̱ cuusilal, at Ka̱cuaꞌ, re nak teꞌxqꞌue retal li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Xuta̱nal teꞌe̱lk nak teꞌxqꞌue retal nak la̱at xattenkꞌan cue ut xacꞌojob inchꞌo̱l. Li tenamit Sión chanchan jun naꞌbej chokꞌ reheb laj IsraelLi Dios quixxakab lix tenamit saꞌ xbe̱n li tzu̱l li sicꞌbil ru xban. Li nimajcual Dios kꞌaxal naxra li naꞌajej aꞌan chiruheb chixjunil lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Jacob. Cꞌajoꞌ xchakꞌal ru naxye li Dios chirix lix tenamit Sión. Naxye: —Nak yo̱quin chixqꞌuebal xlokꞌal li tenamit Sión, nequeꞌjulticoꞌ cue eb li tenamit Egipto, Babilonia, Filistea, Tiro ut Etiopía. Lin tenamit Sión chanchan jun naꞌbej chokꞌ reheb li tenamit aꞌin xban nak aran queꞌxtau li cuusilal, chan li Dios. Ut ta̱yehekꞌ chirix li katenamit Sión: Chixjunileb li tenamit aꞌan, saꞌ li tenamit Sión queꞌxtau li rusilal li Dios. Ut li nimajcual Dios quixakaban re saꞌ xnaꞌaj li tenamit Sión. Li nimajcual Dios tixtzꞌi̱ba saꞌ lix hu lix cꞌabaꞌeb li tenamit li xeꞌxtau rusilal li Dios saꞌ li tenamit Sión. Chixjunileb li nequeꞌbichan ut eb li nequeꞌxtochꞌ li cuajb, teꞌxye saꞌ lix bicheb: —Aꞌin tzꞌakal intenamit xban nak arin xintau li rusilal li Dios.— Aꞌin xtij jun li cui̱nk re xtzꞌa̱manquil chiru li Dios nak ta̱colekꞌ chiru li ca̱mcAt Ka̱cuaꞌ, at inDios, la̱at laj Colol cue. Chi kꞌek chi cutan nintzꞌa̱ma intenkꞌanquil cha̱cuu. Chacuabi taxak lin tij ut chasume taxak li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu. Cꞌajoꞌ li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal. Ca̱mc cue nak nacuecꞌa. Naru nequeꞌxye nak ac xincam xban nak ma̱cꞌaꞌ chic inmetzꞌe̱u. Chanchan nak tzꞌektzꞌo̱quin saꞌ xya̱nkeb li camenak. Chanchanin jun xcomoneb li queꞌcamsi̱c chi chꞌi̱chꞌ saꞌ li ple̱t, li ac xeꞌmukeꞌ. Incꞌaꞌ chic cacoleb ut incꞌaꞌ chic nequeꞌjulticoꞌ a̱cue. Chanchan nak xina̱qꞌue saꞌ jun chamal jul kꞌojyi̱n xsaꞌ. Cꞌajoꞌ la̱ joskꞌil saꞌ inbe̱n. Incꞌaꞌ chic nincuy. Chanchan nak yo̱ chi cha̱lc lix cau ok li haꞌ saꞌ inbe̱n. Xina̱qꞌue chi tzꞌekta̱na̱c xbaneb li cuami̱g. Incꞌaꞌ chic nequeꞌraj rilbal cuu ut xicꞌ chic niquineꞌril. Chanchan cuanquin chi pre̱xil ut incꞌaꞌ naru nin-el. Cꞌajoꞌ li ya̱bac ninba̱nu xban li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal. Joꞌcan nak yo̱ chi mutzꞌocꞌ li xnakꞌ cuu. Aban rajlal cutan ninya̱ba la̱ cꞌabaꞌ, at Ka̱cuaꞌ. Nintzꞌa̱ma intenkꞌanquil cha̱cuu. ¿Ma ta̱ba̱nu ta biꞌ li sachba chꞌo̱lej reheb li camenak? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ teꞌcuacli̱k li camenak chixqꞌuebal a̱lokꞌal? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱yehekꞌ resil li ya̱l ut la̱ cuusilal saꞌ xya̱nkeb li camenak? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ chic teꞌril li milagro li nacaba̱nu nak ac camenakeb chic? Nak ac xcam junak, moco ta̱julticokꞌ ta chic re li ti̱quilal. Abanan la̱in nintzꞌa̱ma intenkꞌanquil a̱cuiqꞌuin, at nimajcual Dios. Rajlal ekꞌela nintijoc cha̱cuu. At Ka̱cuaꞌ, ¿cꞌaꞌut nak niquina̱tzꞌekta̱na? At inDios, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nacasume li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu? La̱in tokꞌoba̱l cuu ut ra saꞌ inchꞌo̱l chalen saꞌ insa̱jilal. Nabal li raylal xaqꞌue saꞌ inbe̱n ut incꞌaꞌ chic nincuy. Cꞌajoꞌ a̱joskꞌil saꞌ inbe̱n. Nacuecꞌa nak incꞌaꞌ chic nincuy. Junelic yo̱ a̱joskꞌil saꞌ inbe̱n. Chanchan nak sutsu̱quin xban li butꞌ nak nachal chixjunil li raylal saꞌ inbe̱n. Usta li tzꞌakal cuami̱g xinixtzꞌekta̱na. Ma̱cꞌaꞌ chic cuochben. Junes saꞌ kꞌojyi̱n aj chic cuanquin. Aꞌin jun li tij re xtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquil li rey nak cuan saꞌ raylalAt Ka̱cuaꞌ, junelic tinbicha̱nk re xqꞌuebal a̱lokꞌal xban nak la̱at nim la̱ cuuxta̱n. Junelic tinye nak la̱at kꞌaxal cha̱bilat kiqꞌuin. Tinye resil nak la̱ cuuxta̱n incꞌaꞌ nalaj incꞌaꞌ na-osoꞌ. Cuan ban chi junelic. Joꞌ nak li choxa cuan saꞌ xnaꞌaj chi junelic, joꞌcan ajcuiꞌ la̱ cha̱bilal cuan chi junelic. La̱at caye: —Xinba̱nu jun li contrato riqꞌuin laj David, li sicꞌbil ru inban chi cꞌanjelac chicuu ut xinye re chi joꞌcaꞌin: Chalen anakcuan eb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌoc chokꞌ rey chokꞌ a̱cuu̱chil nak tat-e̱lk la̱at. Chi junelic kꞌe cutan, eb la̱ cualal a̱cꞌajol chic teꞌoc chokꞌ rey.— At Ka̱cuaꞌ, chixjunileb li cuanqueb saꞌ choxa nacateꞌxlokꞌoni xban la̱ cha̱bilal. Nequeꞌxqꞌue a̱lokꞌal xban li sachba chꞌo̱lej li nalaja̱ba̱nu. Ma̱cꞌaꞌ chic junak dios cha̱cuu la̱at. ¿Ma cuan ta biꞌ junak saꞌ choxa naru xjuntakꞌe̱tanquil a̱cuiqꞌuin la̱at? Chixjunileb li santil ángel nequeꞌxqꞌue a̱lokꞌal xban nak kꞌaxal nim la̱ cuanquil. La̱at xucuanbil a̱cuu xbaneb chixjunileb li cuanqueb saꞌ choxa. At Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, ma̱ ani chic junak joꞌ la̱at. Kꞌaxal nim la̱ cuanquil, at Ka̱cuaꞌ, ut numtajenak la̱ cha̱bilal. La̱at cuan a̱cuanquil saꞌ xbe̱n li palau ut la̱at nacattukuban ru lix cau ok nak yo̱ chi ecꞌa̱nc chi cau. La̱at xatnumta saꞌ xbe̱n li tenamit Egipto. Riqꞌuin xnimal la̱ cuanquil xachaꞌchaꞌi ruheb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. La̱at aj e̱chal re li choxa joꞌ ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ xban nak la̱at catyi̱ban re chixjunil li cꞌaꞌru cuan. La̱at catyi̱ban re chixjunil li cꞌaꞌru cuan chalen saꞌ li norte toj saꞌ li sur. Li tzu̱l Tabor ut li tzu̱l Hermón nequeꞌxqꞌue a̱lokꞌal. Kꞌaxal nim la̱ cuanquil ut kꞌaxal cau a̱cuib. La̱at yal a̱cue saꞌ xbe̱n chixjunil xban nak nim a̱cuanquil. La̱at nacatrakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Nacacꞌutbesi lix ya̱lal ut la̱ rahom riqꞌuin chixjunil li nacaba̱nu. Us xak reheb li tenamit li nequeꞌxnau xqꞌuebal a̱lokꞌal. Us xak reheb li nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nacacꞌut chiruheb, at nimajcual Dios. Saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at junelic sahak saꞌ xchꞌo̱leb. Numtajenak xsahil xchꞌo̱leb xban la̱ ti̱quilal. Relic chi ya̱l la̱at nacatqꞌuehoc xsahil li kachꞌo̱l ut la̱at nacatqꞌuehoc kametzꞌe̱u. Ta̱cua̱nk kacuanquil xban nak joꞌcan nacacuaj la̱at. At nimajcual Dios, la̱at li nacatcoloc ke. La̱at li karey la̱o aj Israel. La̱at santo. La̱at xacꞌutbesi jun li visión chiruheb la̱ tenamit ut xaye reheb: —La̱in xinqꞌue xcuanquil jun li cui̱nk cau rib. La̱in xinxakaban re chi takla̱nc saꞌ xbe̱n lin tenamit. Xinsicꞌ ru laj David laj cꞌanjel chicuu ut xinqꞌue li aceite saꞌ xjolom retalil nak la̱in xinxakaban re chokꞌ rey. Junelic cua̱nkin riqꞌuin ut junelic tinqꞌue xcuanquil. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc re incꞌaꞌ teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱n. Ut eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb incꞌaꞌ teꞌxsach xcuanquil. La̱in tinsach ruheb li xicꞌ nequeꞌiloc re. La̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb li nequeꞌtzꞌekta̱nan re. La̱in tinra aꞌan ut tintenkꞌa. Aꞌan ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc re riqꞌuin li cuanquilal li tinqꞌue re. Aꞌan chic nimak xcuanquil saꞌ xbe̱neb li cuanqueb chire li palau Mediterráneo. Ta̱cuulak toj cuan cuiꞌ li nimaꞌ Éufrates. Ut aꞌan tixye cue: At Ka̱cuaꞌ, la̱at lin yucuaꞌ. La̱at lin Dios. La̱at nacatcoloc cue ut la̱at nacattenkꞌan cue. La̱in tinqꞌue xlokꞌal aꞌan joꞌ nak naqꞌueheꞌ xlokꞌal junak xbe̱n alalbej ut aꞌan nimak xcuanquil chiruheb chixjunileb li rey li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Junelic tinra aꞌan ut incꞌaꞌ ta̱sachk xcuanquil li contrato li xinba̱nu riqꞌuin. Junes eb li ralal xcꞌajol teꞌoc chokꞌ rey chokꞌ ru̱chil aꞌan junelic kꞌe cutan. Abanan cui eb li ralal xcꞌajol teꞌxcanab xba̱nunquil li xinye saꞌ lin chakꞌrab, ut cui incꞌaꞌ teꞌcua̱nk chi joꞌ xinye reheb, la̱in tinqꞌueheb chixtojbal rix lix ma̱queb. Cui nequeꞌxkꞌet li cua̱tin ut nequeꞌxmux ru lin chakꞌrab, la̱in tinqꞌueheb chixcꞌulbal li raylal. Tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb ut tinqꞌue li raylal saꞌ xbe̱neb xban li ma̱usilal teꞌxba̱nu. Abanan junelic tinra laj David ut junelic tinba̱nu li cꞌaꞌru xinyechiꞌi re. Incꞌaꞌ tinsach xcuanquil li contrato li quinba̱nu riqꞌuin. Chi moco tinjal incꞌaꞌux riqꞌuin li cꞌaꞌru quinye re. Saꞌ xcꞌabaꞌ xti̱quilal inchꞌo̱l quinyechiꞌi re laj David ut la̱in incꞌaꞌ ninticꞌtiꞌic. Tinba̱nu ban li cꞌaꞌru quinye re. Junelic cua̱nk li ralal xcꞌajol ut junelic cua̱nkeb xcuanquil chokꞌ rey joꞌ najtil ta̱cua̱nk li sakꞌe saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Teꞌcua̱nk xcuanquil chi junelic joꞌ najtil ta̱cua̱nk li po chiru li choxa, chan li Dios. Abanan, at Ka̱cuaꞌ, la̱at xatzꞌekta̱na li rey li xasicꞌ ru. Xacanab xjunes xban nak yo̱ a̱joskꞌil riqꞌuin. Xasach xcuanquil li contrato li xaba̱nu riqꞌuin laj cꞌanjel cha̱cuu. Chanchan nak xacut chi chꞌochꞌ lix corona nak xacuisi lix cuanquil li rey. Xajuqꞌui li tzꞌac li sutsu cuiꞌ lix tenamit ut xajuqꞌui ajcuiꞌ li cab li queꞌxcol cuiꞌ ribeb. Chixjunileb li tenamit li nequeꞌnumeꞌ aran, nequeꞌrelkꞌa li cꞌaꞌru re. Ut chixjunileb li tenamit li cuanqueb chi nachꞌ, nequeꞌxseꞌe li cꞌaꞌru yo̱ chixcꞌulbal. Xacanabeb li xicꞌ nequeꞌiloc re chi numta̱c saꞌ xbe̱n ut kꞌaxal sa saꞌ xchꞌo̱leb xban nak xeꞌre̱chani lix tenamit. Incꞌaꞌ xatenkꞌa saꞌ li ple̱t. Chanchan xacuisi xkꞌesnal lix chꞌi̱chꞌ. Joꞌcan nak eb li xicꞌ nequeꞌiloc re xeꞌnumta saꞌ xbe̱n. Xacuisi lix lokꞌal ut xacuisi saꞌ lix cuanquil. Chanchan nak ac ti̱x chic usta toj ma̱jiꞌ nati̱x chi us ut xacꞌut xxuta̱n. At Ka̱cuaꞌ, ¿joꞌ najtil chic yo̱k a̱joskꞌil saꞌ xbe̱n li rey? ¿Ma incꞌaꞌ ta̱cuil xtokꞌoba̱l ru? Chijulticokꞌ taxak a̱cue nak la̱o moco najt ta nococuan saꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak yal cui̱nko. Ac joꞌcan nak coa̱yi̱b. Chikajunilo toca̱mk. Ma̱ ani naru ta̱colekꞌ chiru li ca̱mc. Toca̱mk ban chikajunilo. At Ka̱cuaꞌ, ¿ma incꞌaꞌ chic nacat-uxta̱nan u joꞌ caba̱nu najter? ¿Ma incꞌaꞌ jultic a̱cue li cayechiꞌi re laj David riqꞌuin xti̱quilal a̱chꞌo̱l? At Ka̱cuaꞌ, chaqꞌue taxak retal nak eb li tenamit yo̱queb chixhobbaleb laj cꞌanjel cha̱cuu. Incꞌaꞌ na-el saꞌ inchꞌo̱l li raylal li yo̱queb chixba̱nunquil ke li incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue a̱lokꞌal. At nimajcual Dios, eb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue yo̱queb chixhobbal li rey li sicꞌbil ru a̱ban. Yalak bar naxic yo̱queb chixhobbal. Lokꞌoninbil taxak ru li nimajcual Dios chi junelic kꞌe cutan. Joꞌcan taxak. Li Dios cuan chi junelic; abanan li cui̱nk yal aj numel saꞌ ruchichꞌochꞌAt Ka̱cuaꞌ, caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin nakacol kib chalen saꞌ xticlajic. Chalen chak najter kꞌe cutan nak toj ma̱jiꞌ nacayi̱beb li tzu̱l ut li ruchichꞌochꞌ, ac la̱at ajcuiꞌ chak Dios. Nak nequeꞌcam li cristian, nequeꞌsukꞌi chꞌochꞌ xban nak la̱at caye: Chꞌochꞌ oquenakex ut chꞌochꞌ texsukꞌi cuiꞌ. Relic chi ya̱l cha̱cuu la̱at jun mil chihab chanchan li jun cutan ajcuiꞌ li ac xnumeꞌ. Ut chanchan nak nanumeꞌ cuib oxib o̱r re li kꞌojyi̱n. Joꞌcan ajcuiꞌ li kayuꞌam. Saꞌ junpa̱t nacacuisi chiku. Chanchan nak naxic li rok li haꞌ. Chanchan li matqꞌuec. Ut chanchan li pim. Chiru li ekꞌela na-atzꞌumac ut rax rax ru. Abanan chiru li ecuu natzꞌumar ut nachakic. Xban nak yo̱ a̱joskꞌil saꞌ kabe̱n, nacasach ku; ut sachso kanaꞌleb nococana xban nak yo̱ a̱joskꞌil saꞌ kabe̱n. Chixjunil li ma̱usilal li xkaba̱nu, la̱at nacanau. Chixjunil li ma̱c li xkaba̱nu chi mukmu cutan saken cha̱cuu. Relic chi ya̱l la̱at ta̱sach ru li kayuꞌam xban a̱joskꞌil. Chanchan jun li cꞌaꞌux yal nanumeꞌ nak yo̱co chi osocꞌ. Laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) chihab ajcuiꞌ nacuan li kayuꞌam saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li ani kꞌaxal cau rib naru nacuan xyuꞌam saꞌ ruchichꞌochꞌ ca̱cꞌa̱l (80) chihab. Abanan junes raylal ut rahil chꞌo̱lej nakacꞌul. Saꞌ junpa̱t nanumeꞌ li kayuꞌam ut nococam. ¿Ani ta cuiꞌ ta̱cuyuk re xcꞌulbal la̱ joskꞌil? Ut, ¿ani ta cuiꞌ nanaꞌoc re chanru nak nacatjoskꞌoꞌ? Cꞌut chiku chanru nak takara li kayuꞌam re nak cua̱nk kanaꞌleb chixba̱nunquil li us. At Ka̱cuaꞌ, ¿joꞌ najtil chic yo̱k a̱joskꞌil saꞌ kabe̱n? ¿Ma incꞌaꞌ ta̱cuil xtokꞌoba̱l ku la̱o aj cꞌanjel cha̱cuu? Ta̱cꞌut taxak chiku chi junpa̱t nak nocoa̱ra re nak tobicha̱nk xban xsahil kachꞌo̱l joꞌ najtil chic tocua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ta̱qꞌue ta nabalak chihab li sahil chꞌo̱lej ke joꞌ nak xoa̱qꞌue chi cꞌuluc raylal nabal chihab. Ta̱cꞌutbesi taxak la̱ cuanquil chiku la̱o laj cꞌanjel cha̱cuu. Takil taxak la̱ lokꞌal joꞌqueb ajcuiꞌ li kalal kacꞌajol. Aꞌ taxak li rusilal li Dios chicua̱nk kiqꞌuin. Aꞌ taxak li Dios chi-osobtesi̱nk ke re nak us toe̱lk riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru takaba̱nu. Ya̱l. Aꞌan taxak chi-osobtesi̱nk ke re nak us toe̱lk riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru takaba̱nu. Cui cua̱nko riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, aꞌan toxcol chiru li raylalLi ani cuan rubel xcuanquil li nimajcual Dios, ma̱cꞌaꞌ tixcꞌoxla xban nak aꞌan ta̱ilok re. Tixye: —At Ka̱cuaꞌ, a̱cuiqꞌuin nincol cuib. La̱at aj ilol cue. La̱at inDios ut cau inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin.— Li Dios ta̱colok a̱cue chiruheb li nequeꞌraj a̱chapbal. Ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱colok a̱cue chiru li yajel li nacamsin. Aꞌan ta̱colok a̱cue joꞌ nak naxcoleb li ral li caxlan rubel lix xicꞌ. Ma̱cꞌaꞌ ta̱cꞌul. Xban nak aꞌan kꞌaxal cha̱bil, tatril ut tatxcol. Riqꞌuin li ra̱tin ta̱col a̱cuib joꞌ nak li soldado naxcol rib riqꞌuin lix ramleb chꞌi̱chꞌ. Incꞌaꞌ tatxucuak chiru li naseꞌbesin chiru kꞌojyi̱n, chi moco tatxucuak chiruheb li nequeꞌba̱nun raylal chi cutan. Ut incꞌaꞌ tatxucuak chiru li yajel li nachal chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ a̱chꞌo̱l, chi moco tatxucuak chiru li raylal li nacꞌutun nak nachal. Usta teꞌca̱mk jun mil nachꞌ a̱cuiqꞌuin, malaj ut laje̱b mil, abanan la̱at ma̱cꞌaꞌ ta̱cꞌul. Yal ta̱cuil chanru nak teꞌqꞌuehekꞌ chixtojbal rix lix ma̱usilal li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ma̱cꞌaꞌ ta̱cꞌul xban nak la̱at cau a̱chꞌo̱l riqꞌuin li nimajcual Dios. La̱at nacanau nak aꞌan ta̱colok a̱cue. Joꞌcan nak ma̱cꞌaꞌ raylal ta̱cha̱lk saꞌ a̱be̱n. Ut li cuanqueb saꞌ la̱ cuochoch incꞌaꞌ teꞌxcꞌul li yajel li incꞌaꞌ naru xbanbal. Li Dios tixtaklaheb li ángel cha̱colbal. Eb aꞌan teꞌilok a̱cue yalak bar tatxic. Eb aꞌan tateꞌxcꞌam saꞌ rukꞌeb re nak incꞌaꞌ ta̱tich a̱cuok chiru pec. La̱at ta̱yekꞌ saꞌ la̱ cuok li cakcoj joꞌ ajcuiꞌ li cꞌantiꞌ li nacamsin. Ta̱yekꞌ saꞌ la̱ cuok li ral li cakcoj joꞌ ajcuiꞌ li dragón. Li Ka̱cuaꞌ tixye: —La̱in tincol aꞌan xban nak kꞌaxal ninxra. La̱in tinqꞌue xlokꞌal xban nak aꞌan naxnau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Nak tixtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil cue, la̱in tinsume li cꞌaꞌru tixtzꞌa̱ma chicuu. La̱in tincua̱nk riqꞌuin ut la̱in tincolok re chiru li raylal ut tinqꞌue xlokꞌal. La̱in tincuosobtesi ut tinqꞌue nabal chihab chic xyuꞌam. Ut la̱in tincolok re.— Jun li bich re xlokꞌoninquil li Dios xban nak aꞌan kꞌaxal cha̱bil riqꞌuineb li ti̱queb xchꞌo̱lAt Ka̱cuaꞌ Dios, kꞌaxal us xqꞌuebal a̱lokꞌal. Takabicha li bich re xlokꞌoninquil a̱cuu, at nimajcual Dios. Rajlal ekꞌela ut rajlal kꞌojyi̱n takaye resil nak cha̱bilat ut kꞌaxal nim la̱ rahom. Takaqꞌue a̱lokꞌal riqꞌuin li cuajb chi chꞌinaꞌus. Takaqꞌue a̱lokꞌal riqꞌuin li arpa ut riqꞌuin li salterio. At Ka̱cuaꞌ, nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru nacaba̱nu. Nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l chirilbal li cꞌaꞌru nacaba̱nu. At nimajcual Dios, kꞌaxal nim la̱ cuanquil ut kꞌaxal lokꞌ li cꞌaꞌru nacaba̱nu. Numtajenak la̱ naꞌleb. Ma̱ ani ta̱taꞌok ru. Li ani ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb incꞌaꞌ naxtau ru li naꞌleb aꞌin. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌtam joꞌ li pachꞌayaꞌ ut nequeꞌel chi us riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak teꞌsachekꞌ ruheb chi junaj cua. Abanan, la̱at at Ka̱cuaꞌ, ta̱qꞌuehekꞌ a̱lokꞌal chi junelic kꞌe cutan. At Ka̱cuaꞌ, relic chi ya̱l nak teꞌsachekꞌ ruheb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Ut teꞌchaꞌchaꞌi̱k ruheb chixjunileb li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal. La̱at ta̱qꞌue inmetzꞌe̱u joꞌ xmetzꞌe̱u li toro ut ta̱qꞌue li sununquil ban saꞌ injolom retalil xsahil inchꞌo̱l. La̱in tincuil nak tatnumta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Ut tincuabi nak yo̱queb chi ya̱bac xban li raylal li teꞌxcꞌul li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Abanan li ti̱queb xchꞌo̱leb us teꞌe̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Chanchanakeb li cheꞌ palma. Teꞌqꞌui̱k joꞌ nak naqꞌui li cheꞌ chacalteꞌ li cuan aran Líbano. Chanchanakeb li cheꞌ li aubil cuan cuiꞌ lix templo li Dios, li yo̱queb chi atzꞌumac. Usta ac ti̱xeb chic, junelic yo̱keb chi qꞌui̱c ut cauhakeb rib. Ut teꞌxye resil nak li nimajcual Dios, aꞌan li nacoloc ke. Aꞌan kꞌaxal cha̱bil ut naxba̱nu chixjunil saꞌ ti̱quilal. Li nimajcual Dios, aꞌan li tzꞌakal ReyLi nimajcual Dios, aꞌan li tzꞌakal rey. Cuan xcuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil ut cꞌajoꞌ lix lokꞌal. Quixqꞌue saꞌ xnaꞌaj li ruchichꞌochꞌ ut incꞌaꞌ ta̱ecꞌa̱nk saꞌ xnaꞌaj. At Ka̱cuaꞌ, chalen chak saꞌ xticlajic xakxo saꞌ xnaꞌaj la̱ cuanquilal xban nak la̱at ac cuancat ajcuiꞌ chak chalen najter kꞌe cutan nak toj ma̱cꞌaꞌ li ruchichꞌochꞌ. At Ka̱cuaꞌ, kꞌaxal cau nequeꞌecꞌan li nimaꞌ. Cau na-ecꞌan li ru ut naxsacꞌ rib lix cau ok. Abanan la̱at cuancat saꞌ choxa ut kꞌaxal nim la̱ cuanquil chiruheb lix cau ok li nimaꞌ ut li palau. At nimajcual Dios, la̱ chakꞌrab xakxo̱k xcuanquil chi junelic. Incꞌaꞌ naru xjalbal. Ut li santilal cua̱nk saꞌ la̱ templo chi junelic kꞌe cutan. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li ta̱rakok a̱tinAt nimajcual Dios, la̱at li nacatqꞌuehoc re̱kaj li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Cꞌutbesi la̱ joskꞌil chiruheb. Cꞌutbesi taxak la̱ cuanquil nak tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamit. Chaqꞌueheb taxak chixtojbal rix lix ma̱queb li nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb. ¿Joꞌ najtil chic teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb? At nimajcual Dios, ¿Ma toj yo̱keb chi sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb riqꞌuin li cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil? ¿Joꞌ najtil chic teꞌxkꞌetkꞌeti ribeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb? ¿Joꞌ najtil chic teꞌxnimobresi ribeb riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxye? At nimajcual Dios, nequeꞌnumta saꞌ xbe̱neb la̱ tenamit ut nequeꞌxrahobtesiheb la̱ cualal a̱cꞌajol. Nequeꞌxcamsiheb li xma̱lcaꞌan ut eb li ma̱ ani cuan reheb. Ut nequeꞌxcamsiheb ajcuiꞌ li jalaneb xtenamiteb li cuanqueb saꞌ kanaꞌaj. Ut nequeꞌxye: —Li Dios li nequeꞌxlokꞌoni li ralal xcꞌajol laj Jacob incꞌaꞌ naril chi moco naxqꞌue retal li cꞌaꞌru yo̱co chixba̱nunquil.— Cheqꞌuehak retal la̱ex li ma̱cꞌaꞌ e̱naꞌleb, li cuanquex saꞌ li katenamit. ¿Jokꞌe te̱tau xya̱lal? ¿Ma nequecꞌoxla la̱ex nak li Dios incꞌaꞌ narabi li cꞌaꞌru nequeye? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan quiyi̱ban re li kaxic? ¿Ma nequecꞌoxla la̱ex nak li Dios incꞌaꞌ naril li yo̱quex chixba̱nunquil? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan li quiyi̱ban re li xnakꞌ ku? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li Dios nakꞌusuc reheb li tenamit? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tixqꞌue chixtojbal xma̱queb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan naqꞌuehoc xnaꞌlebeb li cristian? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tixnau chixjunil li cꞌaꞌru na-uxman? Li Dios naxnau cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla eb li cristian. Naxnau nak yal ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li nequeꞌxcꞌoxla li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. At Ka̱cuaꞌ, us xak reheb li nequeꞌxqꞌue saꞌ xchꞌo̱leb lix kꞌusbal nacaqꞌue. Us xak reheb li nacacꞌut lix ya̱lal la̱ chakꞌrab chiruheb. La̱at ta̱tenkꞌa eb aꞌan re nak teꞌxcuy xnumsinquil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb toj teꞌqꞌuehekꞌ chixtojbal rix lix ma̱queb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ tixtzꞌekta̱naheb li ralal xcꞌajol. Incꞌaꞌ tixcanabeb xjuneseb. Ta̱cuulak xkꞌehil nak eb laj rakol a̱tin teꞌrakok cuiꞌchic a̱tin saꞌ ti̱quilal. Ut xban aꞌan teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb chixjunil li ti̱queb xchꞌo̱l. ¿Ani ta cuiꞌ ta̱ru̱k ta̱colok cue chiruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb? Ut, ¿ani ta̱oque̱nk chicuix chiruheb li nequeꞌba̱nun ma̱usilal? Cui ta li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ xinixtenkꞌa, ac raj xincam saꞌ rukꞌeb. Nak quinye: Incꞌaꞌ chic nincuy, at Ka̱cuaꞌ, la̱at xina̱tenkꞌa xban nak niquina̱ra. Nak incꞌaꞌ chic nintau cꞌaꞌru tinba̱nu, la̱at nacacꞌojob inchꞌo̱l. La̱at nacaqꞌue xsahil inchꞌo̱l. La̱at incꞌaꞌ ta̱cꞌam a̱cuib saꞌ usilal riqꞌuineb laj rakol a̱tin li incꞌaꞌ nequeꞌrakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal xban nak la̱at incꞌaꞌ nacuulac cha̱cuu lix naꞌlebeb. Nequeꞌxye nak li ti̱queb xchꞌo̱l cuanqueb xma̱c ut nequeꞌxteneb ca̱mc saꞌ xbe̱neb. Li nimajcual Dios, aꞌan li nacoloc cue. Li Dios, aꞌan chanchan jun sako̱nac bar naru nincol cuiꞌ cuib. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌueheb chi sachecꞌ ruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb xban lix ma̱usilaleb. Li Ka̱cuaꞌ li kaDios tixsukꞌisi saꞌ xbe̱neb lix ma̱usilaleb ut tixsacheb ru. Kabicha̱k xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ chi sa saꞌ kachꞌo̱lCha̱lkex ut kalokꞌonihak li nimajcual Dios. Chobicha̱nk chi sa saꞌ kachꞌo̱l re xqꞌuebal xlokꞌal li Dios li na-iloc ke ut nacoloc ke. Ut chobantioxi̱nk chiru xban li usilal li naxba̱nu ke. Chobicha̱nk chi sa saꞌ kachꞌo̱l re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Li nimajcual Dios, aꞌan li tzꞌakal rey. Aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li jalanil dios. Saꞌ rukꞌ li Ka̱cuaꞌ cuan chixjunil ut aꞌan yal re saꞌ xbe̱n. Aꞌan laj e̱chal re li ochoch pec joꞌ ajcuiꞌ li tzu̱l li najt xteram. Aꞌan laj e̱chal re li palau ut li chꞌochꞌ xban nak aꞌan quiyi̱ban re. Cha̱lkex ut kacuikꞌibak kib re xlokꞌoninquil li nimajcual Dios. Takacuikꞌib kib ut takalokꞌoni li Ka̱cuaꞌ li quiyoꞌobtesin ke. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li kaDios ut la̱o lix tenamit. Aꞌan na-iloc ke joꞌ nak li pastor narileb lix carner. Cherabi li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal e̱re li Ka̱cuaꞌ: —Me̱cacuubresi e̱chꞌo̱l joꞌ queꞌxba̱nu le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak cuanqueb saꞌ li naꞌajej Meriba. Me̱ba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu eb aꞌan saꞌ li cutan nak cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ saꞌ li naꞌajej Masah. Saꞌ li cutan aꞌan eb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxyal cuix usta queꞌril li sachba chꞌo̱lej li quinba̱nu reheb. Caꞌcꞌa̱l chihab yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb li tenamit aꞌan ut quinye, “Eb li tenamit aꞌin incꞌaꞌ nequextau xya̱lal chi moco queꞌraj xtaubal.” La̱in quinjoskꞌoꞌ riqꞌuineb ut quinye reheb nak incꞌaꞌ ta̱ru̱k teꞌoc saꞌ li naꞌajej li quinqꞌue raj reheb re teꞌhila̱nk, chan li Dios. Aꞌin jun li bich re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌBichahomak junak acꞌ bich re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Che̱junilex la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ, bichankex re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Bichahomak lix lokꞌal li Ka̱cuaꞌ ut cheqꞌuehak xlokꞌal lix cꞌabaꞌ. Rajlal cutan te̱ye nak aꞌan laj Colol ke. Yehomak resil lix lokꞌal reheb chixjunileb li tenamit ut yehomak resil li sachba chꞌo̱lej li nalajxba̱nu. Kꞌaxal nim xcuanquil li nimajcual Dios ut xcꞌulub nak takaqꞌue xlokꞌal. Aꞌan li tento ta̱xucua̱k ru xban nak aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil chiruheb chixjunileb li jalanil dios. Eb li dios li nequeꞌxlokꞌoni li jalanil tenamit yal yi̱banbil. Moco tzꞌakal dios ta. Abanan li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li tzꞌakal Dios. Aꞌan li quiyi̱ban re li choxa. Cꞌajoꞌ xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ ut kꞌaxal nim xcuanquil. Li ralal xcꞌajol nequeꞌxqꞌue xlokꞌal ut nequerecꞌa lix cuanquil saꞌ li templo. Cheqꞌuehak xlokꞌal li nimajcual Dios che̱junilex la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cheqꞌuehak xcuanquil ut cheqꞌuehak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Qꞌuehomak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ xban nak xcꞌulub nak te̱qꞌue xlokꞌal. Ut cꞌamomak le̱ mayej saꞌ lix templo. Chelokꞌoni li Ka̱cuaꞌ saꞌ lix santil naꞌaj ut chexucua ru che̱junilex la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ. Yehomak resil saꞌ chixjunileb li tenamit nak li nimajcual Dios, aꞌan li tzꞌakal Rey. Aꞌan li quiqꞌuehoc re li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj ut incꞌaꞌ ta̱ecꞌa̱nk saꞌ xnaꞌaj. Aꞌan li ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamit saꞌ ti̱quilal. Chisahokꞌ taxak saꞌ xchꞌo̱l li choxa joꞌ ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ. Chi-ecꞌa̱nk taxak ru li palau joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cuan chi saꞌ xban xsahileb saꞌ xchꞌo̱l. Chisahokꞌ taxak saꞌ xchꞌo̱l li ruchichꞌochꞌ ut chixjunil li cuan chiru. Ut cheꞌsahokꞌ ta saꞌ xchꞌo̱leb chixjunileb li cheꞌ saꞌ qꞌuicheꞌ. Chixjunileb ta teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l nak ta̱cha̱lk li Ka̱cuaꞌ chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak aꞌan ta̱rakok a̱tin saꞌ xya̱lal ut saꞌ ti̱quilal. Ta̱rakok a̱tin li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ useb xnaꞌlebLi nimajcual Dios, aꞌan li tzꞌakal rey. Joꞌcan nak chisahokꞌ taxak saꞌ xchꞌo̱l li ruchichꞌochꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ li chꞌochꞌ li sutsu̱queb saꞌ haꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi rib saꞌ li chok kꞌojyi̱n ru. Li Ka̱cuaꞌ narakoc a̱tin saꞌ xya̱lal ut nataklan saꞌ ti̱quilal. Lix joskꞌil li Ka̱cuaꞌ chanchan xam yo̱ chi xic chi ubej ut naxsacheb ru chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Nak naxtakla li ca̱k chi repoc, naxcutanobresi li ruchichꞌochꞌ ut li ruchichꞌochꞌ na-ecꞌan saꞌ xnaꞌaj. Eb li tzu̱l nequeꞌhaꞌoꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ, laj e̱chal re chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Chanchan nak nahaꞌoꞌ li cera. Li choxa naxcꞌutbesi lix ti̱quilal li Ka̱cuaꞌ ut chixjunileb li tenamit nequeꞌril lix lokꞌal. Chixjunileb li nequeꞌxnimobresi ribeb riqꞌuin xlokꞌoninquil li yi̱banbil dios, xuta̱nal nequeꞌcana. Ut chixjunileb li jalanil dios teꞌcana̱k rubel xcuanquil li Ka̱cuaꞌ. At nimajcual Dios, nasahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li cuanqueb Sión. Nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb xban nak nacatrakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue a̱lokꞌal. Nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb xban nak la̱at, at nimajcual Dios, nim a̱cuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut kꞌaxal nim a̱cuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li yi̱banbil dios. Che̱junilex la̱ex li nequexrahoc re li Ka̱cuaꞌ, chetzꞌekta̱na chi junaj cua li ma̱usilal xban nak li Ka̱cuaꞌ ta̱ilok e̱re la̱ex li ti̱c e̱chꞌo̱l. Aꞌan ta̱colok e̱re chiruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Li Dios naxcutanobresi le̱ naꞌleb, la̱ex li ti̱c e̱chꞌo̱l ut naxqꞌue xsahil e̱chꞌo̱l la̱ex, li nequexcuan saꞌ xya̱lal. La̱ex li ti̱c e̱chꞌo̱l, chisahokꞌ taxak saꞌ e̱chꞌo̱l saꞌ xcꞌabaꞌ li nimajcual Dios. Qꞌuehomak xlokꞌal xban nak aꞌan santo. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilalBichahomak li acꞌ bich re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ xban li sachba chꞌo̱lej naxba̱nu. Xban nak ti̱c xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ, aꞌan xnumta saꞌ xbe̱neb chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc re riqꞌuin lix nimal xcuanquil. Li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi chiruheb li tenamit nak aꞌan nim xcuanquil chi coloc. Quixcꞌutbesi lix ti̱quilal chiruheb chixjunileb li tenamit. Xban nak li Dios naxba̱nu li cꞌaꞌru naxye, quijulticoꞌ re lix rahom saꞌ xbe̱neb laj Israel. Chixjunileb li tenamit li cuanqueb jun sut rubel choxa queꞌril nak li Dios quixcoleb laj Israel chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Chisahokꞌ saꞌ le̱ chꞌo̱l ut chexbicha̱nk che̱junilex la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ, re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Chelokꞌoni li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin le̱ bich. Bichankex chiru li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin li arpa. Bichankex riqꞌuin le̱ cuajb re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Ya̱basihomak le̱ cuajb li apunbil. Cheya̱basi le̱ trompeta re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Chelokꞌonihak li tzꞌakal rey li nimajcual Dios. Chi-ecꞌa̱nk ta ru li palau ut chixjunil li cuan chi saꞌ. Chi-ecꞌa̱nk ta li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj ut chixjunil li cuan chiru xban xsahil xchꞌo̱leb. Cheꞌecꞌa̱nk ta ru li nimaꞌ re xqꞌuebal xlokꞌal li Dios. Ut cheꞌecꞌa̱nk ta li tzu̱l saꞌ xnaꞌajeb xban xsahil xchꞌo̱leb. Chixjunil ta li cꞌaꞌru cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l nak ta̱cha̱lk li Ka̱cuaꞌ chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak aꞌan ta̱rakok a̱tin saꞌ xya̱lal ut saꞌ ti̱quilal. Li kaDios aꞌan li tzꞌakal Rey ut ti̱c xchꞌo̱lLi Ka̱cuaꞌ, aꞌan li tzꞌakal rey. Aꞌan li nahilan saꞌ xyiheb li querubines. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxucuak nak teꞌril lix cuanquil. Kꞌaxal nim xcuanquil li Ka̱cuaꞌ li cuan Sión ut kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li tenamit. Cheꞌxqꞌue taxak xlokꞌal lix cꞌabaꞌ ut cheꞌxxucua taxak ru xban nak aꞌan santo. Kꞌaxal nim xcuanquil li karey. Naxra li ti̱quilal. Quixxakab xcuanquil li ti̱quilal ut li cha̱bilal saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Jacob. Chenima ru li nimajcual Dios. Checuikꞌib e̱rib chiru li kaDios re xqꞌuebal xlokꞌal xban nak aꞌan santo. Laj Moisés ut laj Aarón queꞌcꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ chokꞌ aj tij. Ut laj Samuel quitijoc chiru. Eb aꞌan queꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil chiru li Ka̱cuaꞌ ut aꞌan quixsume lix tijeb. Quia̱tinac chak riqꞌuineb saꞌ li chok ut eb aꞌan queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quixye. At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, la̱at caqꞌue reheb li cꞌaꞌru queꞌxtzꞌa̱ma cha̱cuu. La̱at xacanabeb chixcꞌulbal li raylal xban li ma̱c queꞌxba̱nu. Abanan cacuyeb xma̱queb. Chelokꞌonihak li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Cheqꞌuehak xlokꞌal saꞌ li tzu̱l Sión lix santil naꞌaj xban nak li Ka̱cuaꞌ li kaDios, aꞌan santo. Chikaqꞌuehak xlokꞌal li Dios xban nak aꞌan junelic cha̱bil kiqꞌuinChexbicha̱nk chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Chexbicha̱nk che̱junilex la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chexcꞌanjelak chiru li Ka̱cuaꞌ chi anchal e̱chꞌo̱l. Chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l chelokꞌoni li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin le̱ bich. Chenauhak nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li tzꞌakal Dios. La̱o li ralal xcꞌajol. Aꞌan li quiyoꞌobtesin ke ut aꞌan ajcuiꞌ li na-iloc ke joꞌ jun li pastor narileb lix carner. Chex-oc saꞌ lix templo li Dios re xbantioxinquil chiru. Chex-oc saꞌ li rochoch li Dios ut chelokꞌoni riqꞌuin le̱ bich. Chebantioxi re li Ka̱cuaꞌ ut chenima ru. Li Ka̱cuaꞌ kꞌaxal cha̱bil. Junelic nocoxra ut lix ti̱quilal xchꞌo̱l ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjic. Cua̱nk ban chi junelic. Li rey David quixyechiꞌi nak ta̱cua̱nk saꞌ ti̱quilalAt nimajcual Dios, la̱in tinbicha̱nk re xqꞌuebal a̱lokꞌal xban nak la̱at ti̱c a̱chꞌo̱l ut nacat-uxta̱nan u. La̱in nacuaj cua̱nc saꞌ ti̱quilal. Chasume taxak li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu ut china̱tenkꞌa. Ut la̱in saꞌ xya̱lal tincua̱nk nak cua̱nkin saꞌ li cuochoch. La̱in incꞌaꞌ tinba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Xicꞌ nacuil li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu eb aꞌan. Ma̱ jokꞌe tincꞌam cuib riqꞌuineb aꞌan. Incꞌaꞌ tincꞌoxla li incꞌaꞌ us chi moco tinba̱nu li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu eb aꞌan. La̱in tinye reheb nak teꞌxcanab a̱tinac li nequeꞌxyoꞌob a̱tin chirixeb li ras ri̱tzꞌin. Ut incꞌaꞌ tincuy xma̱queb li nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb ut nequeꞌxnimobresi ribeb. Ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l riqꞌuineb li ti̱queb xchꞌo̱l ut tinqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ lin naꞌaj. Li ani naxba̱nu li ti̱quilal ta̱ru̱k ta̱cꞌanjelak chicuu. Li ani nabalakꞌic incꞌaꞌ naru ta̱cua̱nk saꞌ li cuochoch chi moco eb li nequeꞌticꞌtiꞌic naru teꞌcua̱nk cuiqꞌuin. Rajlal cutan tinsach ruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb li cuanqueb saꞌ li katenamit. Tincuisiheb saꞌ lix tenamit li Dios li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal. Aꞌin lix tij jun li cui̱nk cuan saꞌ raylalAt Ka̱cuaꞌ, chacuabi taxak lin tij. Chasume taxak nak yo̱quin chixtzꞌa̱manquil intenkꞌanquil cha̱cuu. Mina̱canab injunes nak cuanquin saꞌ raylal. Chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu ut china̱sume taxak chi junpa̱t nak yo̱quin chi tzꞌa̱ma̱nc cha̱cuu. Yo̱ chi osocꞌ lin yuꞌam. Chanchan li sib li na-osoꞌ saꞌ ikꞌ. Chanchan nak yo̱ chi cꞌatc lin bakel saꞌ xam nak nacuecꞌa. Ra li cua̱m ut yo̱ chi yotꞌecꞌ inchꞌo̱l. Chanchanin li pim li ac xchakic. Incꞌaꞌ chic nacuaj cuaꞌac. Nin-ayaynac xban li raylal ut yo̱quin chi bake̱rc. Chanchanin li xul li narupupic saꞌ li chaki chꞌochꞌ bar ma̱cꞌaꞌ cuan. Chanchanin jun li cuarom saꞌ li juqꞌuinbil cab. Incꞌaꞌ nincuar. Chanchanin jun li tzentzeyul cꞌochcꞌo saꞌ xbe̱n cab xjunes. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue nequeꞌxyal numta̱c saꞌ inbe̱n. Niquineꞌxhob ut niquineꞌxmajecua. Cꞌajoꞌ li raylal nincꞌul. Chanchan chic incua li cha xban nak aran nincuan. Li xyaꞌal cuu naxjunaji rib riqꞌuin li cuucꞌa xban nak junes ya̱bac ninba̱nu. Cꞌajoꞌ li raylal xincꞌul xban nak yo̱ a̱joskꞌil saꞌ inbe̱n. Xbe̱n cua xina̱cuosobtesi, abanan anakcuan xacubsi incuanquil. Yo̱ chi osocꞌ lin yuꞌam. Chanchan nak na-ecuu chi junpa̱t li cutan. Chanchanin aj chic li pim li nachakic chi junpa̱t. Abanan la̱at cua̱nkat chi junelic, at Ka̱cuaꞌ, ut ta̱yema̱nk a̱cuesilal yalak bar chi junelic kꞌe cutan. At Ka̱cuaꞌ, la̱at ta̱cuil xtokꞌoba̱l ku. Ta̱cuosobtesi cuiꞌchic la̱ tenamit Sión. Ac xcuulac xkꞌehil nak ta̱tenkꞌa cuiꞌchic. Eb li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu nequeꞌxra li tenamit Sión usta juqꞌuinbil chic. Nequeꞌril xtokꞌoba̱l ru usta poꞌinbil chixjunil. Eb li jalaneb xtenamit teꞌxxucua ru li Ka̱cuaꞌ. Eb li rey li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue retal lix lokꞌal. Nak li Ka̱cuaꞌ tixyi̱b cuiꞌchic lix tenamit Sión, tixcꞌutbesi lix lokꞌal chiruheb. Li Ka̱cuaꞌ tixsume lix tijeb li yo̱queb chi cꞌuluc raylal nak teꞌxtzꞌa̱ma lix tenkꞌanquileb chiru. Incꞌaꞌ tixcanab yal chi joꞌcan lix tijeb lix tenamit li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb. Ta̱tzꞌi̱bama̱nk retalil chi junelic kꞌe cutan nak li Dios quixsume lix tijeb laj Israel re nak teꞌxnau ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol li toj teꞌyoꞌla̱k mokon ut teꞌxqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ toj saꞌ choxa yo̱ chak xqꞌuebal retal li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal lix tenamit. Toj saꞌ lix santil naꞌaj naril chak li cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌulbal saꞌ ruchichꞌochꞌ. Quirabi nak nequeꞌayaynac xban li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal nak chapcho̱queb xbaneb li jalaneb xtenamit. Ut quixcoleb li tenebanbil ca̱mc saꞌ xbe̱neb. Ut ta̱yehekꞌ resil lix cha̱bilal li Ka̱cuaꞌ aran Sión. Ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal saꞌ li tenamit Jerusalén. Teꞌxchꞌutub ribeb aran Jerusalén eb li jalaneb xtenamit rochbeneb lix rey ut junajakeb xchꞌo̱l nak teꞌxqꞌue xlokꞌal li nimajcual Dios. Li Ka̱cuaꞌ quirisi lin metzꞌe̱u nak toj ma̱jiꞌ ninti̱x ut quixcꞌos rok inyuꞌam. La̱in quintijoc ut quinye re: —At Ka̱cuaꞌ, mina̱canab chi ca̱mc saꞌ insa̱jilal. Incꞌaꞌ taxak tinca̱mk chi toj ma̱jiꞌ ninti̱x. At Ka̱cuaꞌ, la̱at cuancat chi junelic kꞌe cutan. Najter kꞌe cutan la̱at catyi̱ban re li ruchichꞌochꞌ. Ut la̱at ajcuiꞌ catyi̱ban re li choxa riqꞌuin la̱ cuukꞌ. Li ruchichꞌochꞌ ut li choxa teꞌosokꞌ. Abanan la̱at tatcua̱nk chi junelic kꞌe cutan. La̱at ta̱jal ruheb joꞌ nak najaleꞌ li tꞌicr nak nakꞌeloꞌ. Ut jalbil chic ruheb teꞌcana̱k. Abanan la̱at ac la̱at ajcuiꞌ chak ut la̱at junelic. Incꞌaꞌ tat-osokꞌ. Cua̱nkat ban chi junelic kꞌe cutan. Joꞌcan ajcuiꞌ li kalal kacꞌajol la̱o laj cꞌanjel cha̱cuu. Teꞌcua̱nk junelic xban nak la̱at tat-ilok reheb. La̱at tatcolok reheb ut tatcua̱nk riqꞌuineb, chanquin re li Dios. Tinqꞌue xlokꞌal li Dios, li naruxta̱na cuuTinqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ chi anchal inchꞌo̱l. Chi anchal li cua̱m tinqꞌue xlokꞌal. Tinnima lix santil cꞌabaꞌ. Tinlokꞌoni ru li Ka̱cuaꞌ ut incꞌaꞌ ta̱sachk saꞌ inchꞌo̱l nak aꞌan kꞌaxal cha̱bil cuiqꞌuin. Aꞌan naxcuy naxsach chixjunil lin ma̱c. Ut aꞌan li naqꞌuirtesin re chixjunil lin yajel. Aꞌan nacoloc cue chiru li ca̱mc. Aꞌan naruxta̱na cuu ut naxqꞌue xsahil inchꞌo̱l. Aꞌan naxcꞌojob inchꞌo̱l ut naxqꞌue cue li cꞌaꞌru us chokꞌ cue. Tixqꞌue inmetzꞌe̱u joꞌ xmetzꞌe̱uheb li toj sa̱jeb ut joꞌ xmetzꞌe̱u li tꞌiu. Li Ka̱cuaꞌ aꞌan narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal ut naxcoleb li nequeꞌrahobtesi̱c. Quixcꞌut chiru laj Moisés li cꞌaꞌru quixcꞌoxla xba̱nunquil ut quixcꞌut ajcuiꞌ chiruheb laj Israel li sachba chꞌo̱lej. Li Ka̱cuaꞌ aꞌan cha̱bil ut junelic na-uxta̱nan u. Incꞌaꞌ najoskꞌoꞌ saꞌ junpa̱t. Kꞌaxal nim ban li ruxta̱n. Moco rajlal ta yo̱ chi kꞌusuc chi moco najoskꞌoꞌ ta chi junaj cua. Moco xba̱nu ta ke joꞌ chanru kacꞌulub xban li ma̱usilal xkaba̱nu. Chi moco coxqꞌue chixtojbal rix li kama̱c joꞌ kacꞌulub. Kꞌaxal nim lix rahom li Ka̱cuaꞌ. Chanchan xnimal li choxa li cuan saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Joꞌcan lix nimal lix rahom saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxxucua ru. Quirisi li kama̱c. Chanchan nak quixtzꞌek chak chi najt. Joꞌ xnajtil li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe riqꞌuin li na-oc cuiꞌ, chanchan joꞌcan xnajtil li quixtzꞌek cuiꞌ li kama̱c. Li Ka̱cuaꞌ naxtokꞌoba ruheb li nequeꞌxucuan ru joꞌ nak naxtokꞌoba ruheb li ralal xcꞌajol junak yucuaꞌbej. Li Ka̱cuaꞌ naxnau nak yal cristiano ut saꞌ junpa̱t nachꞌinan kachꞌo̱l. Najulticoꞌ re nak yal chꞌochꞌ oquenako. Lix yuꞌam li cui̱nk junpa̱t ajcuiꞌ nacuan. Chanchan li ichaj cuan saꞌ pim. Naxqꞌue rutzꞌuꞌujil ut chirix aꞌan nachakic. Ut nacꞌameꞌ xban li ikꞌ ut incꞌaꞌ chic na-ilman ru chi moco nacꞌutun chic li quicuan cuiꞌ. Abanan lix rahom ut lix ti̱quilal li Ka̱cuaꞌ junelic cuan saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxucuan ru li Ka̱cuaꞌ joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. Junelic ta̱rosobtesiheb li nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru queꞌxye saꞌ li contrato. Ta̱rosobtesiheb li nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ lix chakꞌrab. Li nimajcual Dios quixxakab lix cuanquilal saꞌ choxa. Ut aꞌan cuan xcuanquil saꞌ xbe̱n chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chelokꞌoni li Ka̱cuaꞌ la̱ex ángeles, li cau e̱rib. La̱ex li nequeqꞌue xlokꞌal li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ ut nequeba̱nu li cꞌaꞌru naxye. Chelokꞌonihak taxak li Ka̱cuaꞌ che̱junilex la̱ex li qꞌuebil e̱cuanquil chi cꞌanjelac chiru saꞌ choxa, la̱ex li nequeba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan. Cheqꞌuehak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ che̱junilex la̱ex li quexyi̱ba̱c xban li Ka̱cuaꞌ. Chelokꞌonihak li Ka̱cuaꞌ saꞌ chixjunileb li naꞌajej li cuanqueb rubel xcuanquil. La̱in tinlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ chi anchal inchꞌo̱l. Chiqꞌuehekꞌ taxak xlokꞌal li Dios li quiyi̱ban re li ruchichꞌochꞌTinqꞌue xlokꞌal li nimajcual Dios chi anchal lin chꞌo̱l. At Ka̱cuaꞌ, at inDios, kꞌaxal nim la̱ cuanquilal. Numtajenak la̱ lokꞌal ut la̱ nimajcual cuanquilal. Numtajenak la̱ lokꞌal. La̱at li cutan saken. La̱at cayi̱b li choxa chanchan nak cahel jun li tꞌicr. Cayi̱b la̱ naꞌaj takecꞌ saꞌ xbe̱n li haꞌ. Eb li chok nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu joꞌ la̱ carruaje. Ut nacatbe̱c saꞌ li ikꞌ. Cayi̱b li ikꞌ chokꞌ a̱takl. Ut cayi̱b li rakꞌ ca̱k re ta̱cꞌanjelak cha̱cuu. Cayi̱b li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj ut incꞌaꞌ ta̱ecꞌa̱nk. Kꞌaxal cham li palau ut incꞌaꞌ nacꞌutun li chꞌochꞌ. Nujenak li haꞌ ut incꞌaꞌ quicꞌutun li tzu̱l. Riqꞌuin la̱ cuanquil caye re li haꞌ nak tixchꞌutub rib, ut saꞌ junpa̱t quixchꞌutub rib. Saꞌ junpa̱t qui-el nak quirabi lix ya̱b la̱ cux. Li haꞌ quinumeꞌ saꞌ xbe̱neb li tzu̱l ut co̱ saꞌ li ru takꞌa saꞌ li naꞌajej li cayi̱b chokꞌ xnaꞌaj li haꞌ. Ut caqꞌue retalil bar ta̱numekꞌ lix naꞌaj li haꞌ re nak incꞌaꞌ chic tixtzꞌap xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. La̱at catyi̱ban reheb li cocꞌ yuꞌam haꞌ ut li cocꞌ nimaꞌ li nalajeꞌnumeꞌ saꞌ xya̱nkeb li tzu̱l. Aꞌan li haꞌ nequeꞌrucꞌ chixjunileb li xul ut eb li bu̱r li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ nak nequeꞌchakic reheb. Nequeꞌrucꞌ li haꞌ toj retal nequeꞌcꞌojla xchꞌo̱leb. Saꞌ eb li rukꞌ li cheꞌ li cuanqueb chire li nimaꞌ eb li cocꞌ xul li nequeꞌrupupic chiru choxa nequeꞌxqꞌue lix soqueb ut nequeꞌbichan. La̱at nacatꞌakresi li chꞌochꞌ riqꞌuin li hab li nacatakla chak saꞌ choxa li cuancat cuiꞌ. Nacatꞌakresi li chꞌochꞌ toj retal nacꞌojla xchꞌo̱l li chꞌochꞌ. Nacaqꞌue chi qꞌui̱c li pim re nak ta̱cua̱nk xcuaheb li xul. Ut nacaqꞌue ajcuiꞌ chi qꞌui̱c li acui̱mk re nak ta̱cꞌanjelak chiru li cui̱nk chokꞌ xtzacae̱mk. Nacaqꞌue lix tzacae̱mk re nak ta̱cua̱nk xmetzꞌe̱u li cui̱nk. Nacaqꞌue li vino ut nacaqꞌue li aceite re nak ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l. Nacaqꞌue li hab chi nabal saꞌ xbe̱n li cheꞌ li cuan Líbano. Nacatꞌakresiheb li chacalteꞌ li cacuau la̱at. Saꞌ eb li rukꞌ li cheꞌ aꞌan nequeꞌxyi̱b xsoqueb li xul li nequeꞌrupupic ut aran nequeꞌxyi̱b xsoc li ni̱nki xicꞌanel xul cigueña. Eb li yuc nequeꞌcuan saꞌ eb li ni̱nki tzu̱l ut eb li imul nequeꞌcuan saꞌ xya̱nk li pec. Cayi̱b li po re xberesinquil li cutan junju̱nk ut li chihab. Li sakꞌe ac naxnau jokꞌe ta̱oc. La̱at caqꞌue li kꞌojyi̱n ut eb li xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ nequeꞌel chi be̱c chiru li kꞌojyi̱n. Eb li cakcoj li toj sa̱jeb japjo̱queb reheb nak yo̱queb chixsicꞌbal lix tzacae̱mk li nacaqꞌue. Nak nasake̱u nequeꞌxic chi cua̱rc saꞌ lix naꞌajeb. Ut eb li cristian nequeꞌxic saꞌ lix trabajeb nak nasake̱u ut toj ecuu nequeꞌsukꞌi cuiꞌchic saꞌ li rochocheb. At Ka̱cuaꞌ, cꞌajoꞌ xlokꞌal li cꞌanjel li quilaja̱ba̱nu. Chixjunil li cꞌanjel aꞌin quilaja̱ba̱nu riqꞌuin la̱ naꞌleb. Li ruchichꞌochꞌ nujenak riqꞌuin chixjunil li us quilaja̱ba̱nu. Lix ni̱nkal ru palau la̱at catyi̱ban re chi kꞌaxal ni̱nk. Ut chi saꞌ cuanqueb nabal li xul incꞌaꞌ naru rajlanquil xban xqꞌuialeb, joꞌ ni̱nk joꞌ cocꞌ. Eb li ni̱nki jucub nequeꞌbe̱c chiru li palau. Ut saꞌ li palau cuan li nimla xul li cayi̱b Leviatán xcꞌabaꞌ. Aran nabatzꞌun saꞌ li palau. Chixjunileb li xul aꞌin a̱cuiqꞌuin nequeꞌoybenin. Nequeꞌroybeni nak la̱at ta̱qꞌue lix tzacae̱mkeb saꞌ xkꞌehil. La̱at nacaqꞌue reheb lix tzacae̱mkeb ut eb aꞌan nequeꞌxcꞌul. Nacaqꞌue lix tzacae̱mkeb ut nequeꞌcuaꞌac toj retal nacꞌojla xchꞌo̱leb riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxtzaca. Nak la̱at incꞌaꞌ chic ta̱qꞌue lix tzacae̱mkeb, teꞌoc xxiu. Cui la̱at ta̱cuisi lix musikꞌeb, teꞌca̱mk ut teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic chꞌochꞌ. Abanan la̱at ta̱qꞌueheb cuiꞌchic chi yoꞌla̱c re̱kaj ut acꞌobresinbilak chic li ruchichꞌochꞌ. Lokꞌoninbil taxak ru li nimajcual Dios chi junelic kꞌe cutan. Ut chisahokꞌ taxak saꞌ xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin li cꞌaꞌru quilajxba̱nu. Caꞌaj cuiꞌ naril li ruchichꞌochꞌ li Dios, ut li ruchichꞌochꞌ na-ecꞌan saꞌ xnaꞌaj. Caꞌaj cuiꞌ naxtochꞌ caꞌchꞌin li tzu̱l ut na-el xsibel. Junelic tinbicha xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ joꞌ najtil tincua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Junelic tinqꞌue xlokꞌal li Dios toj chirix incamic. Chicuulak ta chiru li Ka̱cuaꞌ li cꞌaꞌru nincꞌoxla chirix. Li Ka̱cuaꞌ aꞌan li naqꞌuehoc xsahil inchꞌo̱l. Cheꞌisi̱k ta saꞌ ruchichꞌochꞌ eb laj ma̱c ut cheꞌsachekꞌ ta ruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Aban la̱in tinqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ chi anchal inchꞌo̱l. Lokꞌoninbil taxak ru li nimajcual Dios. Li nimajcual Dios quixba̱nu li sachba chꞌo̱lej re xcolbaleb laj IsraelCheqꞌuehak xlokꞌal li nimajcual Dios. Yehomak resil lix nimal xcuanquilal. Yehomak resil reheb li tenamit li cꞌaꞌru quilajxba̱nu. Chebicha̱k li bich re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Ut yehomak resil li sachba chꞌo̱lej li naxba̱nu riqꞌuin lix cuanquil. Cheqꞌue xlokꞌal lix santil cꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Chisahokꞌ taxak saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex li nequecꞌoxla li Dios. Chetzꞌa̱ma̱k e̱tenkꞌanquil riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Junelic riqꞌuin aꞌan te̱tzꞌa̱ma e̱tenkꞌanquil. Chijulticokꞌ e̱re li sachba chꞌo̱lej li quixba̱nu riqꞌuin lix cuanquil. Chijulticokꞌ e̱re chanru nak quirakoc a̱tin. La̱ex li ralal xcꞌajolex laj Abraham chijulticokꞌ e̱re li sachba chꞌo̱lej li quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ. La̱ex li ralal xcꞌajolex laj Jacob li sicꞌbil ru xban li Dios, chijulticokꞌ e̱re li cꞌaꞌru quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Aꞌan li nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Junelic jultic re li contrato li quixba̱nu riqꞌuineb laj Israel. Usta ta̱numekꞌ qꞌuila chihab, abanan ma̱ jokꞌe ta̱sachk saꞌ xchꞌo̱l. Junelic jultic re nak quixba̱nu li contrato riqꞌuin laj Abraham. Ut jultic ajcuiꞌ re nak quixba̱nu li contrato aꞌan riqꞌuin laj Isaac. Li Ka̱cuaꞌ quixba̱nu ajcuiꞌ li contrato aꞌan riqꞌuin laj Jacob. Ut quixxakab xcuanquil li contrato chokꞌ reheb laj Israel chi junelic. Quixye reheb chi joꞌcaꞌin: —La̱in tinqꞌue e̱re li naꞌajej Canaán. Ut la̱ex tex-e̱chani̱nk re chi junaj cua, chan li Dios. Moco nabaleb ta laj Israel nak quiyechiꞌi̱c lix naꞌajeb xban li Dios. Ut yal aj numeleb saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ. Queꞌxbeni ribeb yalak bar. Jalan jala̱nk li tenamit li quilajeꞌnumeꞌ cuiꞌ. Li Dios qui-iloc reheb re nak ma̱ ani ta̱rahobtesi̱nk reheb. Ut quixkꞌuseb li rey li cuanqueb saꞌ xcuanquil re nak ma̱cꞌaꞌ teꞌxba̱nu reheb laj Israel. Quixye reheb: —Ma̱cꞌaꞌ te̱ba̱nu reheb laj Israel li sicꞌbileb ru inban. Chi moco te̱ba̱nu raylal reheb li nequeꞌcꞌanjelac chicuu chokꞌ profeta, chan. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue jun li cueꞌej saꞌ lix tenamiteb laj Israel ut queꞌcana chi ma̱cꞌaꞌ chic xcuaheb. Abanan ac xtakla Egipto laj José, li sa̱j al li quicꞌayi̱c chi cꞌanjelac joꞌ mo̱s. Queꞌxrahobtesi nak queꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam. Queꞌxbacꞌ li rok riqꞌuin cadena ut queꞌxbacꞌ jun li chꞌi̱chꞌ saꞌ xcux. Li Dios quixyal rix laj José riqꞌuin li raylal li quixcꞌul toj quicuulac xkꞌehil nak quicꞌulman chixjunil li cꞌaꞌru quixye laj José. Li rey li nataklan saꞌ xbe̱neb li tenamit quixye nak ta̱achꞌaba̱k ut laj José qui-achꞌaba̱c. Ut li rey quixqꞌue xcuanquil laj José re nak aꞌan chic ta̱takla̱nk saꞌ li rochoch joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱n chixjunil li cꞌaꞌru cuan re. Eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey queꞌcanaba̱c rubel xcuanquil laj José. Ut eb laj qꞌuehol xnaꞌleb li rey queꞌqꞌueheꞌ xnaꞌlebeb xban laj José. Eb laj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob, queꞌco̱eb Egipto ut queꞌqꞌueheꞌ chi cua̱nc saꞌ lix naꞌaj laj Cam. Li Dios quixqꞌueheb chi ta̱mc li ralal xcꞌajol laj Jacob. Ut kꞌaxal cauheb rib chiruheb laj Egipto. Joꞌcan nak xicꞌ chic queꞌileꞌ xbaneb laj Egipto ut li Dios quixcanabeb laj Israel chi rahobtesi̱c xbaneb. Li Dios quixtakla aran Egipto laj Moisés aj cꞌanjel chiru. Ut quixtakla ajcuiꞌ laj Aarón li quixsicꞌ ru. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios queꞌxba̱nu li sachba chꞌo̱lej ut li milagros chiruheb laj Egipto. Li Dios quixtakla li kꞌojyi̱n saꞌ chixjunil li naꞌajej Egipto. Abanan eb laj Egipto incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quixye li Dios. Li Dios quixsukꞌisi quicꞌ li nimaꞌ ut quilajeꞌcam chixjunil li car. Quinujac chi amoch chixjunil li tenamit toj retal queꞌoc saꞌ li naꞌajej li nacuar cuiꞌ lix reyeb. Yal riqꞌuin li ra̱tin, li Dios quixtakla nabal li ni̱nki raxya̱t ut li suk ut quinujac li tenamit xbaneb li xul. Li Dios quixtakla li sakbach ut li ca̱k saꞌ xbe̱neb li tenamit. Quixsacheb lix uvas ut lix cheꞌel li higo. Quilajxtoki li cheꞌ saꞌ li naꞌajej aꞌan. Yal riqꞌuin ra̱tin, li Dios quixtaklaheb laj sa̱cꞌ. Incꞌaꞌ quiru rajlanquileb xban xqꞌuialeb. Quilajeꞌxcuaꞌ chixjunil li acui̱mk saꞌ lix naꞌajeb. Ut queꞌxchoy chixjunil li pim saꞌ cꞌaleba̱l. Ma̱cꞌaꞌ chic quicana. Ut li Dios quixqꞌueheb chi ca̱mc li xbe̱n ralaleb laj Egipto. Quixqꞌueheb chi ca̱mc li kꞌaxal raro xbaneb. Li Dios quirisiheb laj Israel saꞌ li tenamit Egipto. Queꞌxcꞌam li plata ut li oro nak co̱eb. Ut chixjunileb laj Israel cauheb. Ma̱ jun yaj nak queꞌel aran Egipto. Eb laj Egipto queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak queꞌel xban nak queꞌoc xxiu riqꞌuin li cꞌaꞌru queꞌxcꞌul. Li Dios quixqꞌue jun li chok re xmuheb laj Israel chi cutan ut quixqꞌue li xam re xcutanobresinquil lix beheb chiru kꞌojyi̱n. Nak queꞌxtzꞌa̱ma xcuaheb, li Dios quixtaklaheb laj to̱nkꞌ re ta̱cua̱nk xtibeb ut quixtakla ajcuiꞌ li choxahil cua re teꞌcuaꞌak. Li Dios quixjor li sako̱nac ut qui-el chak li haꞌ re teꞌrucꞌ. Ut li haꞌ quibe̱c rok saꞌ li chaki chꞌochꞌ joꞌ jun nimaꞌ. Li Dios quixba̱nu chi joꞌcan riqꞌuineb laj Israel xban nak jultic re li contrato li quixba̱nu riqꞌuin laj Abraham laj cꞌanjel chiru. Quirisiheb laj Israel saꞌ li tenamit Egipto chi sa saꞌ xchꞌo̱leb. Japjo̱queb re xban xsahil xchꞌo̱leb nak queꞌel. Quixqꞌue reheb laj Israel lix chꞌochꞌeb li jalaneb xtenamit ut quicana ajcuiꞌ chokꞌ reheb li acui̱mk. Li Dios quixba̱nu chi joꞌcan re nak eb laj Israel teꞌxqꞌue xcuanquil lix chakꞌrab ut teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye. Lokꞌoninbil taxak ru li nimajcual Dios. Li Dios quiruxta̱na ruheb laj Israel usta queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiruLokꞌoninbil taxak ru li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Chexbantioxi̱nk chiru xban nak aꞌan cha̱bil ut junelic naruxta̱na ku. ¿Ani ta cuiꞌ ta̱ru̱k ta̱yehok resil chixjunil li sachba chꞌo̱lej li nalajxba̱nu li Ka̱cuaꞌ? Ut, ¿ani ta cuiꞌ ta̱ru̱k tixlokꞌoni chi tzꞌakal re ru li Dios? Us xak reheb li nequeꞌcuan saꞌ ti̱quilal, li junelic nequeꞌxba̱nu li us. Chinjulticokꞌ taxak a̱cue, at Ka̱cuaꞌ, nak ta̱cuosobtesiheb la̱ tenamit, ut china̱col taxak nak ta̱coleb aꞌan. La̱in tincuaj nak tina̱cuosobtesi nak ta̱cuosobtesiheb la̱ tenamit li sicꞌbileb ru a̱ban. Ut nacuaj ajcuiꞌ nak tintzꞌako̱nk riqꞌuin li sahil chꞌo̱lej li ta̱qꞌue reheb la̱ tenamit. La̱in tincuaj ajcuiꞌ xcꞌulbal li lokꞌal li ta̱qꞌue reheb aꞌan. Ya̱l nak xoma̱cob cha̱cuu joꞌ queꞌxba̱nu li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. La̱o xkaba̱nu li ma̱usilal ut li incꞌaꞌ us. Eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ incꞌaꞌ queꞌxqꞌue saꞌ xchꞌo̱leb li sachba chꞌo̱lej li caba̱nu nak cuanqueb aran Egipto. Quisach saꞌ xchꞌo̱leb nak cꞌajoꞌ nak cacuuxta̱naheb ru. Ut nak cuanqueb chire li Caki Palau queꞌxkꞌet la̱ cua̱tin. Abanan li Ka̱cuaꞌ quicoloc reheb joꞌ quixye reheb. Quixcꞌut chiruheb lix cuanquil re nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal. Li Dios quixye re li palau nak tixjach rib ut quixjach rib. Chaki li chꞌochꞌ li queꞌnumeꞌ cuiꞌ lix tenamit. Joꞌcan nak li Dios quixnumsiheb jun pacꞌal li palau. Joꞌcaꞌin nak quixcoleb lix tenamit saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Quixcoleb saꞌ rukꞌeb li queꞌrahobtesin reheb. Eb li xicꞌ queꞌiloc reheb quilajeꞌosoꞌ saꞌ li palau ut ma̱ jun chic queꞌcoleꞌ. Toj queꞌril li milagro li quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ, tojoꞌnak laj Israel queꞌxpa̱b li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ ut queꞌbichan re xqꞌuebal xlokꞌal. Abanan saꞌ junpa̱t queꞌsach saꞌ xchꞌo̱l li usilal li quixba̱nu li Dios reheb. Incꞌaꞌ queꞌxtzꞌa̱ma chiru li Dios nak aꞌan tixqꞌue xnaꞌlebeb. Nak cuanqueb aran saꞌ li chaki chꞌochꞌ bar ma̱cꞌaꞌ cuan, queꞌxrahi ru li tibel cua. Joꞌcan nak queꞌxyal rix li Ka̱cuaꞌ. Li Dios quixqꞌue reheb li cꞌaꞌru queꞌxtzꞌa̱ma. Abanan quixtakla jun li yajel saꞌ xbe̱neb ut nabaleb queꞌcam xban. Ut nak cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan, queꞌxcakali laj Moisés ut queꞌxcakali ajcuiꞌ laj Aarón li sicꞌbil ru xban li Dios chokꞌ aj tij. Ut li chꞌochꞌ quijacheꞌ ut queꞌtꞌaneꞌ chi saꞌ laj Datán joꞌ ajcuiꞌ laj Abiram rochbeneb li queꞌta̱ken re. Ut aran queꞌosoꞌ. Ut quiloch jun li xam saꞌ lix naꞌajeb ut quixcꞌateb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb li queꞌta̱ken reheb. Nak cuanqueb saꞌ li tzu̱l Horeb, eb laj Israel queꞌxyi̱b jun li cuacax oro ut queꞌxqꞌue chokꞌ xdioseb ut queꞌxlokꞌoni. Queꞌxtzꞌekta̱na li tzꞌakal Dios li numtajenak xlokꞌal. Ut aꞌ chic lix jalam u̱ch li cuacax li nacuaꞌac pim queꞌxlokꞌoni. Queꞌsach saꞌ xchꞌo̱leb li Dios li quicoloc reheb. Queꞌxcanab xlokꞌoninquil li Dios li quiba̱nun re li sachba chꞌo̱lej re xcolbaleb nak cuanqueb aran Egipto. Nabal li milagros quilajxba̱nu aran Egipto saꞌ lix tenamit laj Cam. Sachba chꞌo̱lej quixba̱nu saꞌ li Caki Palau. Li Dios quixye nak tixsach ruheb laj Israel lix tenamit. Abanan laj Moisés li sicꞌbil ru xban quia̱tinac chirixeb re nak li Dios incꞌaꞌ tixsach ruheb. Ut quinumeꞌ caꞌchꞌin lix joskꞌil li Dios saꞌ xbe̱neb ut incꞌaꞌ quixsach ruheb. Xban nak incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li ra̱tin li Dios, eb laj Israel queꞌxtzꞌekta̱na li cha̱bil naꞌajej li quiqꞌueheꞌ raj reheb. Nak cuanqueb saꞌ lix muheba̱leb, queꞌxcuechꞌi rix li Ka̱cuaꞌ Dios ut incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li cꞌaꞌru quixye. Joꞌcan nak li Dios quixye reheb nak tixcanabeb chi ca̱mc saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ut quixye ajcuiꞌ reheb nak tixcubsi xcuanquileb li ralal xcꞌajoleb nak tixchaꞌchaꞌi ruheb saꞌ eb li tenamit li incꞌaꞌ nequeꞌxlokꞌoni li Dios. Saꞌ li naꞌajej Peor queꞌxlokꞌoni li yi̱banbil dios Baal ut queꞌxcuaꞌ li tzacae̱mk li queꞌxmayeja chiruheb li yi̱banbil dios li incꞌaꞌ yoꞌyo̱queb. Xban li ma̱usilal li queꞌxba̱nu queꞌxchikꞌ xjoskꞌil li Dios. Ut li Dios quixqꞌue jun yajel saꞌ xbe̱neb ut nabaleb queꞌcam. Quicuacli chak laj Finees ut co̱ chixcamsinquil li cui̱nk li quicꞌamoc xbeheb chixba̱nunquil li ma̱c. Ut riqꞌuin xcamic li cui̱nk aꞌin, quinumeꞌ li yajel li quiqꞌueheꞌ saꞌ xbe̱neb xban li Dios. Ut li Dios quixqꞌue retal li us li quixba̱nu laj Finees ut tixqꞌue saꞌ xchꞌo̱l chi junelic kꞌe cutan. Ut queꞌxchikꞌ cuiꞌchic xjoskꞌil li Dios nak cuanqueb aran cuan cuiꞌ li haꞌ Meriba. Ut xban eb aꞌan quixcꞌul raylal laj Moisés. Xban nak yo̱ xjoskꞌil riqꞌuineb, laj Moisés quixye li cꞌaꞌru quiraj aꞌan chi incꞌaꞌ quixqꞌue retal li cꞌaꞌru quixye. Li Dios quixye reheb nak tento teꞌxsach ruheb li tenamit li nequeꞌlokꞌonin jalanil dios. Abanan eb laj Israel incꞌaꞌ queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Dios. Queꞌxjunaji ban ribeb riqꞌuineb ut queꞌoc chixba̱nunquil li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu eb aꞌan. Eb lix tenamit li Dios queꞌxlokꞌoni li yi̱banbil dios ut xban li ma̱c aꞌan queꞌxqꞌue ribeb chi sachecꞌ. Queꞌxmayejaheb li ralal xcꞌajoleb chiruheb li ma̱us aj musikꞌej aꞌan. Ma̱cꞌaꞌeb xma̱c li ralal xcꞌajoleb, abanan queꞌxcamsi ut queꞌxmayeja lix quiqꞌuel chiruheb lix dioseb laj Canaán. Ut queꞌxmux ru li chꞌochꞌ riqꞌuin lix quiqꞌueleb. Queꞌxmux ajcuiꞌ ribeb aꞌan xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Chanchan queꞌcoꞌbe̱tac queꞌyumbe̱tac xban nak queꞌxtzꞌekta̱na li tzꞌakal Dios ut queꞌxlokꞌoni li yi̱banbil dios. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li Dios saꞌ xbe̱neb lix tenamit. Joꞌcan nak quixtzꞌekta̱naheb. Quixkꞌaxtesiheb rubel xcuanquil li jalaneb xtenamit li nequeꞌxlokꞌoni li yi̱banbil dios. Ut aꞌaneb chic queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb queꞌxrahobtesiheb ut aꞌaneb chic li cuanqueb xcuanquil saꞌ xbe̱neb laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ nabal sut quixcoleb lix tenamit. Abanan eb aꞌan queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru. Aꞌ ajcuiꞌ li ma̱usilal li queꞌxba̱nu, aꞌan ajcuiꞌ li quisachoc reheb. Abanan, usta yo̱queb chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us, li Dios quiril xtokꞌoba̱leb ru nak cuanqueb saꞌ raylal ut quirabi nak nequeꞌayaynac xban li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal. Quijulticoꞌ re li contrato li quixba̱nu riqꞌuineb ut xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n, quixjal xcꞌaꞌux ut quixtenkꞌaheb cuiꞌchic. Li Dios quixjal lix cꞌaꞌuxeb li tenamit li queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Israel re nak incꞌaꞌ chic teꞌxba̱nu raylal reheb. At Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, choa̱col taxak. Ut choa̱cuisi taxak saꞌ xya̱nkeb li jalaneb xtenamit. Choa̱cꞌam taxak saꞌ li kanaꞌaj re nak naru tobantioxi̱nk cha̱cuu. Chikalokꞌoni taxak a̱cuu chi sa saꞌ kachꞌo̱l. Chikaqꞌuehak taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios chi junelic kꞌe cutan, li kaDios la̱o aj Israel. Ut chixjunileb taxak li tenamit teꞌxye: Joꞌcan taxak. Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ. Li Dios naxcoleb lix tenamit chiru li raylalChexbantioxi̱nk chiru li Ka̱cuaꞌ xban nak aꞌan cha̱bil ut junelic naruxta̱na ku. Joꞌcan taxak teꞌxye chixjunileb li ac xeꞌcoleꞌ xban li nimajcual Dios. Li Dios, aꞌan li quicoloc reheb saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Aꞌan qui-isin chak reheb saꞌ xya̱nkeb li jalaneb xtenamiteb, li cuanqueb saꞌ li sur ut saꞌ li norte, joꞌ ajcuiꞌ li este ut li oeste. Eb aꞌan queꞌxbeni ribeb saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut incꞌaꞌ queꞌxtau junak tenamit bar naru teꞌcua̱nk cuiꞌ. Osoꞌqueb re xban xtzꞌocajiqueb ut xban xchaki eleb. Xban li raylal li cuanqueb cuiꞌ, queꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb chiru li Dios. Ut li Dios quixcoleb chiru li raylal. Aꞌan quicꞌamoc be chiruheb saꞌ ti̱quilal re nak naru teꞌcuulak saꞌ lix naꞌajeb bar ta̱ru̱k teꞌcua̱nk cuiꞌ. Cheꞌxlokꞌonihak taxak li nimajcual Dios xban nak nim li ruxta̱n ut xban li sachba chꞌo̱lej li naxba̱nu re xcolbaleb li ralal xcꞌajol. Li Ka̱cuaꞌ naxqꞌueheb chi ucꞌac li ta̱chakik reheb. Ut naxqꞌueheb li cha̱bil tzacae̱mk reheb li teꞌtzꞌoca̱k. Chanchan nak cuanqueb saꞌ kꞌojyi̱n xban li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal. Kꞌaxal ra cuanqueb xban nak bacꞌbo̱queb riqꞌuin cadena. Joꞌcan yo̱queb chixcꞌulbal xban nak queꞌxkꞌet li ra̱tin li Dios. Incꞌaꞌ queꞌxqꞌue xcuanquil lix chakꞌrab li nimajcual Dios. Joꞌcan nak li Dios quixqꞌueheb chixtojbal xma̱queb riqꞌuin li cacuil trabaj li quiqꞌueheꞌ reheb. Queꞌxtich rokeb ut queꞌtꞌaneꞌ ut ma̱ ani quitenkꞌan reheb. Xban li raylal li cuanqueb cuiꞌ, queꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb chiru li Dios. Ut li Dios quixcoleb chiru li raylal. Quirisiheb rubel xcuanquil li jalaneb xtenamit. Chanchan nak quirisiheb saꞌ li kꞌojyi̱n nak quirisiheb saꞌ li raylal ut quirisi li cadena li bacꞌbo̱queb cuiꞌ. Cheꞌxlokꞌonihak taxak li nimajcual Dios xban nak nim li ruxta̱n ut xban li sachba chꞌo̱lej li naxba̱nu re xcolbaleb li ralal xcꞌajol. Li Ka̱cuaꞌ aꞌan li quijoroc re li oqueba̱l yi̱banbil riqꞌuin bronce ut hierro re xcolbaleb lix tenamit chiruheb li queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Queꞌyajer xban li ma̱c ut li ma̱usilal li queꞌxba̱nu. Ca̱mqueb re xban nak incꞌaꞌ queꞌraj cuaꞌac. Xban li raylal li cuanqueb cuiꞌ, queꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb chiru li Dios. Ut li Dios quixcoleb chiru li raylal. Yal riqꞌuin ra̱tin, li Dios quixqꞌuirtesiheb ut quixcoleb chiru li ca̱mc. Cheꞌxlokꞌonihak taxak li nimajcual Dios xban nak nim li ruxta̱n ut xban li sachba chꞌo̱lej li naxba̱nu re xcolbaleb li ralal xcꞌajol. Cheꞌxqꞌuehak taxak lix mayejeb re xbantioxinquil chiru li Ka̱cuaꞌ. Cheꞌbicha̱nk taxak xban xsahil xchꞌo̱leb ut teꞌxye taxak resil li usilal li quilajxba̱nu li Ka̱cuaꞌ reheb. Cuanqueb li nequeꞌcꞌanjelac riqꞌuin li ni̱nki jucub chiru li palau re xsicꞌbal lix tumineb. Eb aꞌan queꞌril li cꞌaꞌru naxba̱nu li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxqꞌue retal nak aꞌan nim xcuanquil saꞌ xbe̱n li palau. Yal riqꞌuin li ra̱tin li Dios quixtakla jun li cacuil ikꞌ ut quirecꞌasi ru li palau ut quichal lix cau ok xban. Quixtaksi li jucub saꞌ ikꞌ ut quixcut cuiꞌchic saꞌ li haꞌ ut cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac li cuanqueb chi saꞌ. Nequeꞌtacloc ut caꞌchꞌin chic ma̱ nequeꞌtꞌaneꞌ. Chanchan teꞌcala̱k ut incꞌaꞌ chic queꞌxtau cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Xban li raylal li cuanqueb cuiꞌ, queꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb chiru li Dios. Ut li Dios quixcoleb chiru li raylal. Li Ka̱cuaꞌ quixkꞌus li ikꞌ ut quixtukub ru li palau. Cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li cui̱nk nak tuktu chic ru li palau. Ut li Ka̱cuaꞌ quixcꞌameb chire li palau chi ma̱cꞌaꞌ queꞌxcꞌul. Cheꞌxlokꞌonihak taxak li nimajcual Dios xban nak nim li ruxta̱n, ut xban li sachba chꞌo̱lej li naxba̱nu re xcolbaleb li ralal xcꞌajol. Cheꞌxqꞌuehak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ nak chꞌutchꞌu̱queb saꞌ comonil. Ut cheꞌxqꞌuehak xlokꞌal nak chꞌutchꞌu̱queb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li tenamit. Li Ka̱cuaꞌ kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Naxqꞌueheb chi chakic li nimaꞌ ut eb li yuꞌam haꞌ. Ut li chꞌochꞌ li cha̱bil na-el li acui̱mk chiru, naxsukꞌisi chi ma̱cꞌaꞌ chic na-el chiru. Naxba̱nu chi joꞌcan xban li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu li tenamit. Li chaki ru chꞌochꞌ naxsukꞌisi chokꞌ cha̱bil chꞌochꞌ ut naxqꞌue li yuꞌam haꞌ aran. Ut li cau ru chꞌochꞌ naxsukꞌisi chokꞌ kꞌunil chꞌochꞌ ut naxqꞌue li yuꞌam haꞌ aran. Ut saꞌ li naꞌajej aꞌan li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb chi cua̱nc li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb ut aran queꞌxyi̱b lix tenamit re teꞌcua̱nk cuiꞌ. Queꞌrau li acui̱mk saꞌ li cꞌaleba̱l ut queꞌrau li uvas. Ut nabal li ruheb li racui̱mk li queꞌxxoc. Li Dios quirosobtesiheb lix tenamit ut nabaleb li ralal xcꞌajol queꞌcuan. Ut queꞌnabaloꞌ ajcuiꞌ lix queto̱mk. Nak nequeꞌnumta li xicꞌ nequeꞌiloc reheb saꞌ xbe̱neb lix tenamit li Dios, incꞌaꞌ chic qꞌui nequeꞌcana xban li raylal nequeꞌxcꞌul. Li Dios quichal xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb li yo̱queb chi rahobtesi̱nc reheb lix tenamit ut quixqꞌueheb chixbeninquil ribeb yalak bar ut incꞌaꞌ nequeꞌxtau bar nequeꞌxic. Aban li Dios quixcoleb li cuanqueb saꞌ raylal ut quixqꞌueheb chi nabalocꞌ li ralal xcꞌajoleb joꞌ nak nequeꞌnabaloꞌ li carner. Eb li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak nequeꞌril li cꞌaꞌru naxba̱nu li Ka̱cuaꞌ. Ut eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ma̱cꞌaꞌ chic naru nequeꞌxye. Li ani cuanqueb xnaꞌleb cheꞌxqꞌuehak retal li cꞌaꞌru naxba̱nu li Dios ut cheꞌxqꞌuehak retal nak kꞌaxal nim li ruxta̱n. Cau inchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, li ta̱tenkꞌa̱nk keAt nimajcual Dios, la̱in cau inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. Tinbicha la̱ lokꞌal chi anchal inchꞌo̱l. Aꞌan li kꞌaxal lokꞌ chicuu la̱in. Chi ajk ta cuu ekꞌela re tinqꞌue xlokꞌal li Dios riqꞌuin lin salterio. Tinlokꞌoni ta li Dios riqꞌuin lin arpa. At Ka̱cuaꞌ, tatinlokꞌoni chiruheb li tenamit. Tinbicha la̱ lokꞌal chiruheb chixjunileb li tenamit. Kꞌaxal nim la̱ cuuxta̱n saꞌ kabe̱n. Ma̱cꞌaꞌ xbisbal. Kꞌaxal ti̱c la̱ chꞌo̱l. At inDios, nimanbilak taxak a̱cuu saꞌ choxa ut chicꞌutu̱nk taxak la̱ lokꞌal saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Choa̱tenkꞌa re nak tocolekꞌ la̱o li raro̱co a̱ban. Choa̱sume ut choa̱col riqꞌuin xnimal la̱ cuanquil. Li Dios quia̱tinac chak saꞌ lix santil naꞌaj ut quixye: —Nak tinnumta̱k saꞌ xbe̱neb li tenamit, tinjachi li Siquem ut tinjeqꞌui li ru takꞌa Sucot. Galaad ut Manasés cue la̱in. Efraín lokꞌ chicuu. Chanchan xcolbal injolom. Judá chanchan lin xukꞌ retalil lin cuanquil. Moab tzꞌekta̱nanbil inban. Chanchan jun li palangana re xchꞌajbal li cuukꞌ. Tinqꞌue li cuok saꞌ xbe̱n Edom retalil nak la̱in xine̱chanin re. Ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak tinnumta̱k saꞌ xbe̱neb laj filisteo, chan li Dios. At inDios, ¿ani ta̱cꞌamok cue saꞌ li tenamit cau rib chi pletic? ¿Ani ta̱cꞌamok cue saꞌ li tenamit Edom? Choa̱tenkꞌa, at Ka̱cuaꞌ, usta xoa̱canab kajunes junxil. Toa̱tenkꞌa saꞌ li ple̱t, at inDios. At Ka̱cuaꞌ, caꞌaj cuiꞌ la̱at naru tattenkꞌa̱nk ke chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Li cui̱nk ma̱cꞌaꞌ xcuanquil re katenkꞌanquil. Li Dios ta̱tenkꞌa̱nk ke chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc ke ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱isi̱nk xcuanquileb. Laj David quixtzꞌa̱ma nak li Dios tixqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb li xicꞌ nequeꞌiloc reAt inDios, la̱in ninqꞌue a̱lokꞌal. China̱sume taxak nak nintzꞌa̱ma intenkꞌanquil cha̱cuu. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb yo̱queb chinkꞌabanquil. Eb laj balakꞌ ut eb laj ticꞌtiꞌ yo̱queb xqꞌuebal li ma̱c saꞌ inbe̱n, li incꞌaꞌ xinba̱nu. Xban nak xicꞌ niquineꞌril, niquineꞌxhob ut niquineꞌxpleti chi ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Xicꞌ niquineꞌril usta ninraheb ut nintijoc chirixeb. La̱in ninba̱nu usilal reheb, abanan eb aꞌan nequeꞌxba̱nu ma̱usilal cue. La̱in ninraheb, abanan eb aꞌan xicꞌ niquineꞌril. Chiqꞌuehekꞌ ta junak cui̱nk incꞌaꞌ us xnaꞌleb chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱n li xicꞌ na-iloc cue. Ut aꞌ ta ajcuiꞌ li na-oquen chirix chijitok re. Nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱n, teꞌxye ta nak cuan xma̱c. Ut aꞌ ta ajcuiꞌ lix tij chicꞌutuk re nak cuan xma̱c. Chica̱mk ta chi junpa̱t ut jalan ta chic chiqꞌuehekꞌ chi cꞌanjelac saꞌ lix naꞌaj. Cheꞌcana̱k ta chi ma̱cꞌaꞌ chic xyucuaꞌeb li ralal xcꞌajol, ut li rixakil chicana̱k ta chi ma̱cꞌaꞌ xbe̱lom. Cheꞌxbeni ta ribeb li ralal xcꞌajol chixtzꞌa̱manquil li cꞌaꞌru reheb. Cheꞌxsicꞌak ta xtzacae̱mkeb najt riqꞌuin lix naꞌajeb li ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Aꞌ ta li natoꞌoni tumin chicꞌamok re chixjunil li cꞌaꞌru cuan re. Ut jalan ta chiyalok xsahil lix trabaj. Ma̱ ani ta chi-ilok xtokꞌoba̱l ru aꞌan. Ut ma̱ ani ta chi-ilok xtokꞌoba̱l ruheb li ralal xcꞌajol li teꞌcana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic xyucuaꞌeb. Cheꞌca̱mk ta chixjunileb li ralal xcꞌajol ut chisachk ta lix cꞌabaꞌeb chi junaj cua. Junelic ta̱jultica̱k re li nimajcual Dios li ma̱c li quixba̱nu lix yucuaꞌ, ut incꞌaꞌ ta ta̱sachk saꞌ xchꞌo̱l li Dios lix ma̱c lix naꞌ. Junelic ta̱jultica̱k re li Ka̱cuaꞌ lix ma̱queb ut incꞌaꞌ ta chic cheꞌjultica̱k lix cꞌabaꞌeb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li cui̱nk aꞌan ma̱ jun sut quixcꞌoxla ruxta̱nanquil ruheb li nebaꞌ ut li tu̱laneb. Quixrahobtesiheb ban li raheb saꞌ xchꞌo̱l toj retal quixcamsiheb. Quicuulac chiru xmajecuanquil li ras ri̱tzꞌin. Joꞌcan nak chimajecua̱k ta aꞌan. Incꞌaꞌ quiraj nak teꞌosobtesi̱k li ras ri̱tzꞌin. Joꞌcan nak incꞌaꞌ ta chi-osobtesi̱k aꞌan. Chanchan nak naxtikib rib riqꞌuin li majecua̱nc xban nak junes majecua̱nc naxba̱nu. Aꞌ ta li majecua̱nc li naxba̱nu chinumta̱k saꞌ xbe̱n. Ut chi-oc ta saꞌ chixjunil lix tibel joꞌ nak narucꞌ li haꞌ ut joꞌ nak na-oc li aceite saꞌ lix bakel. Aꞌ ta li majecua̱nc li naxba̱nu chicua̱nk riqꞌuin junelic joꞌ nak junelic bacꞌbo lix saꞌ riqꞌuin lix cꞌa̱mal xsaꞌ. At Ka̱cuaꞌ, joꞌcaꞌin taxak nak ta̱qꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Chaqꞌueheb taxak chixtojbal xma̱queb li nequeꞌyoꞌoban a̱tin chicuix. At Ka̱cuaꞌ, at inDios, china̱tenkꞌa taxak joꞌ xaye cue. Ut china̱col riqꞌuin xnimal la̱ cuuxta̱n. Kꞌaxal ra cuanquin ut tenkꞌa̱c tincuaj. Yo̱ chi yotꞌecꞌ inchꞌo̱l ut incꞌaꞌ chic nincuy nak nacuecꞌa. Yo̱ chi osocꞌ lin yuꞌam. Chanchan nak nanumeꞌ li kꞌojyi̱n saꞌ junpa̱t. Chanchanin chic laj sa̱cꞌ li yalak bar nacꞌameꞌ xban ikꞌ. Incꞌaꞌ chic nincuy xakli̱c xban nak incꞌaꞌ chic nincuaꞌac. Cꞌajoꞌ nak xinbaker. Incꞌaꞌ chic nim intibel. Nak niquineꞌril li tenamit, niquineꞌxseꞌe. Nequeꞌrecꞌasi lix jolomeb ut niquineꞌxhob. At Ka̱cuaꞌ, at inDios, china̱col taxak xban nak junelic nacacuuxta̱na cuu. Chacꞌutbesi taxak chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue nak la̱at kꞌaxal nim a̱cuanquil ut la̱at li nacatcoloc cue. Usta eb aꞌan niquineꞌxmajecua, abanan la̱at nacat-osobtesin cue. Chacꞌut taxak xxuta̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Ut chaqꞌue taxak xsahil inchꞌo̱l la̱in laj cꞌanjel cha̱cuu. Sachso̱queb ta xchꞌo̱l cheꞌcana̱k. Xuta̱nal taxak teꞌcana̱k chi junaj cua. La̱in tinlokꞌoni li nimajcual Dios chi anchal inchꞌo̱l. Tinye resil lix lokꞌal chiruheb li tenamit nak chꞌutchꞌu̱queb. Tinqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ xban nak riqꞌuin lix cuanquil naxcoleb li tenkꞌa̱c teꞌraj. Naxcoleb chiruheb li nequeꞌkꞌaban reheb. Li nimajcual Dios quixqꞌue xcuanquil li tzꞌakal Rey, li sicꞌbil ru xbanLi Dios quixye re li Ka̱cuaꞌ: —Tatcꞌojla̱k saꞌ innim ukꞌ toj retal tincanabeb rubel la̱ cuok li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue, chan. Li nimajcual Dios tixqꞌue chak la̱ cuanquil toj saꞌ li santil naꞌajej Sión. Ut la̱at chic tattakla̱nk saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Nak la̱at cua̱nkat saꞌ la̱ cuanquil, eb la̱ tenamit teꞌxic saꞌ la̱ santil naꞌaj ut teꞌxyechiꞌi ribeb chi cꞌanjelac cha̱cuu. Li Dios tixqꞌue a̱metzꞌe̱u rajlal joꞌ nak natꞌaneꞌ li xchuꞌque rajlal ekꞌela. Ut chanchanakat jun li sa̱j cui̱nk. Li Ka̱cuaꞌ quixba̱nu li juramento ut incꞌaꞌ tixjal xcꞌaꞌux. Quixye: —La̱at lix yucuaꞌil eb laj tij chi junelic joꞌ nak quicuan laj Melquisedec.— Li Ka̱cuaꞌ cua̱nk saꞌ la̱ nim ukꞌ cha̱tenkꞌanquil. Nak ta̱cuulak xkꞌehil nak tixcꞌutbesi lix joskꞌil, li Dios tixsach ruheb li rey li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li Ka̱cuaꞌ ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb chixjunileb li tenamit. Nabaleb li teꞌcamsi̱k ut teꞌcanaba̱k aran. Ut tixsach ruheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li xni̱nkal ru tenamit yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ. Junelic ta̱qꞌuehekꞌ xcuanquil xban li Dios chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Chanchan jun li cui̱nk ta̱ucꞌak saꞌ jun li yuꞌam haꞌ li cuan chire be. Chiqꞌuehekꞌ taxak xlokꞌal li Dios, li naxba̱nu li us¡Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ! Tinqꞌue xlokꞌal li nimajcual Dios chi anchal inchꞌo̱l. Tinnima ru nak cua̱nko saꞌ comonil la̱o lix tenamit li Dios. Kꞌaxal lokꞌ chixjunil li naxba̱nu li Ka̱cuaꞌ. Chixjunileb li nequeꞌrahoc re li Dios nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixtaubal ru li cꞌaꞌru naxba̱nu. Kꞌaxal lokꞌ ut kꞌaxal cha̱bil chixjunil li nalajxba̱nu li Ka̱cuaꞌ ut lix ti̱quilal ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjic. Cuan ban chi junelic. Ta̱julticama̱nk chi junelic li sachba chꞌo̱lej quilajxba̱nu li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan cha̱bil ut na-uxta̱nan u. Li Ka̱cuaꞌ naxqꞌue xtzacae̱mkeb li nequeꞌxucuan ru. Ut ma̱ jokꞌe ta̱sachk saꞌ xchꞌo̱l li contrato li quixba̱nu riqꞌuineb li ralal xcꞌajol. Quixcꞌutbesi lix cuanquil chiruheb nak quixqꞌue chokꞌ reheb lix naꞌajeb li jalaneb xtenamiteb. Chixjunil li nalajxba̱nu li Ka̱cuaꞌ, naxba̱nu saꞌ xya̱lal ut saꞌ ti̱quilal. Ut tzꞌakal re ru lix chakꞌrab. Quixxakab xcuanquil lix chakꞌrab chi junelic kꞌe cutan. Quixba̱nu saꞌ xya̱lal ut saꞌ ti̱quilal. Quixcoleb li ralal xcꞌajol ut quixba̱nu li santil contrato riqꞌuineb. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan santo ut kꞌaxal xiu xiu ru. Li ani ta̱raj ta̱cua̱nk xnaꞌleb, tento nak tixxucua ru li Dios. Li Ka̱cuaꞌ naxqꞌue xnaꞌlebeb chixjunileb li nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye lix chakꞌrab. Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ chi junelic kꞌe cutan. Eb li nequeꞌxxucua ru li Dios, us nequeꞌel riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nuLokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ. Us xak reheb li ani nequeꞌxucuan ru li Ka̱cuaꞌ. Us xak reheb li nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye lix chakꞌrab li Dios. Eb li ralal xcꞌajol li ti̱queb xchꞌo̱l teꞌqꞌuehekꞌ xcuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ ut osobtesinbilakeb. Ta̱cua̱nk xbiomaleb ut ti̱cak xchꞌo̱leb chi junelic. Li Dios naxcutanobresi lix naꞌlebeb li ti̱queb xchꞌo̱l. Cha̱bilakeb ut teꞌuxta̱na̱nk u. Li cui̱nk cha̱bil xnaꞌleb naxba̱nu usilal reheb li ras ri̱tzꞌin. Naxqꞌue chi toꞌ li cꞌaꞌru cuan re. Ut naxnau xsicꞌbal xtumin saꞌ ti̱quilal. Incꞌaꞌ tixcanab xba̱nunquil li ti̱quilal. Junelic ta̱jultica̱k xban nak ti̱c xchꞌo̱l. Incꞌaꞌ naxucuac chirabinquil junak esilal incꞌaꞌ us xban nak cꞌojcꞌo xchꞌo̱l ut cau xchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ naxucuac xban nak cꞌojcꞌo xchꞌo̱l riqꞌuin li Dios. Naxnau nak ta̱cuulak xkꞌehil nak teꞌsachekꞌ xcuanquil li xicꞌ nequeꞌiloc re. Naxtenkꞌaheb li nebaꞌ ut junelic ti̱c xchꞌo̱l. Ta̱qꞌuehekꞌ xcuanquil ut ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxqꞌue retal nak osobtesinbil li cha̱bil xnaꞌleb. Nequeꞌjoskꞌoꞌ xban. Xicꞌ chic nequeꞌril ut nequeꞌraj xba̱nunquil ma̱usilal re. Abanan incꞌaꞌ teꞌru̱k. Cheqꞌuehak xlokꞌal li nimajcual Dios xban nak aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquilLokꞌoninbil taxak li nimajcual Dios. Cheqꞌuehak taxak xlokꞌal li nimajcual Dios, la̱ex li nequexcꞌanjelac chiru. Chenima taxak ru li Ka̱cuaꞌ. Lokꞌoninbil taxak xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ chalen anakcuan ut chi junelic. Chiqꞌuehekꞌ ta xlokꞌal li nimajcual Dios xbaneb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cheꞌxqꞌue ta xlokꞌal bar na-el cuiꞌ chak li sakꞌe ut toj bar na-oc cuiꞌ. Numtajenak lix lokꞌal li Ka̱cuaꞌ saꞌ choxa ut numtajenak ajcuiꞌ lix lokꞌal saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Ma̱ ani chic junak cui̱nk cuan xcuanquil joꞌ lix cuanquil li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Aꞌan li rey li cuan saꞌ choxa. Abanan naxcubsi xcuanquil re nak ta̱ril li cꞌaꞌru yo̱ chi cꞌulma̱nc saꞌ ruchichꞌochꞌ ut naril ajcuiꞌ li nacꞌulman saꞌ choxa. Naxqꞌue xlokꞌal li cuanqueb saꞌ raylal ut naxtenkꞌaheb li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb. Naxqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb xcuanquil. Ut naxqꞌue xnaꞌajeb saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit. Naxqꞌueheb ralal xcꞌajol li ixk li incꞌaꞌ nequeꞌqꞌuiresin. Ut naxqꞌueheb xsahil xchꞌo̱l saꞌ li rochocheb. ¡Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ! Li Dios quixcꞌutbesi lix cuanquil nak quirisiheb laj Israel aran EgiptoNak eb laj Israel li ralal xcꞌajol laj Jacob queꞌel saꞌ li tenamit Egipto, chixjunileb laj Israel cuanqueb rubel xcuanquil li Dios. Abanan lix templo quixqꞌue saꞌ lix tenamit laj Judá. Nak queꞌcuulac laj Israel, li Caki Palau quixjach rib re nak teꞌnumekꞌ, ut li nimaꞌ Jordán incꞌaꞌ chic quibe̱c rok re nak naru teꞌnumekꞌ jun pacꞌal. Eb li tzu̱l ut eb li cocꞌ bol nequeꞌecꞌan saꞌ xnaꞌajeb joꞌ nak nequeꞌpiscꞌoc li carner. ¿Cꞌaꞌut nak quixjach rib li Caki Palau? Ut, ¿cꞌaꞌut nak quixakli li nimaꞌ Jordán ut incꞌaꞌ chic quibe̱c rok? ¿Cꞌaꞌut nak queꞌecꞌan saꞌ xnaꞌajeb li tzu̱l ut li cocꞌ bol joꞌ nak nequeꞌpiscꞌoc li carner? Li nimajcual Dios li quixlokꞌoni laj Jacob kꞌaxal nim xcuanquil. Joꞌcan nak na-ecꞌan li ruchichꞌochꞌ chiru. Li nimajcual Dios quixsukꞌisi li sako̱nac chokꞌ yuꞌam haꞌ. Quixjor li sako̱nac ut nabal li haꞌ quicana aran. Eb li yi̱banbil dios ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ, abanan li nimajcual Dios, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquilAt Ka̱cuaꞌ, la̱at taxak chiqꞌuehekꞌ a̱lokꞌal. Ma̱cuaꞌ taxak la̱o. La̱at taxak chiqꞌuehekꞌ a̱lokꞌal xban nak la̱at li nacatcꞌutuc lix ya̱lal chiku ut la̱at li nacat-uxta̱nan ku. ¿Cꞌaꞌut nak li tenamit teꞌxye ke: —¿Bar cuan le̱ Dios?— Li kaDios, aꞌan cuan saꞌ choxa ut aꞌan naxba̱nu li cꞌaꞌru naraj. Abanan li jalanil dios li nequeꞌxlokꞌoni li tenamit li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios, aꞌan yal yi̱banbil xbaneb li cui̱nk riqꞌuin oro ut plata. Eb li dios aꞌan cuanqueb xtzꞌu̱mal re, aban incꞌaꞌ nequeꞌa̱tinac. Ut cuanqueb xnakꞌ ru, aban incꞌaꞌ naru nequeꞌiloc. Cuanqueb xicꞌ, aban incꞌaꞌ nequeꞌabin. Ut cuanqueb ruꞌuj, aban incꞌaꞌ nequeꞌutzꞌuc. Cuanqueb rukꞌ, aban incꞌaꞌ nequeꞌchꞌeꞌoc. Ut cuanqueb rok, aban incꞌaꞌ nequeꞌbe̱c. Ut incꞌaꞌ nequeꞌa̱tinac. Eb li queꞌyi̱ban reheb li dios aꞌin, chanchaneb ajcuiꞌ lix dios li queꞌxyi̱b. Ut eb li nequeꞌxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li yi̱banbil dios, chanchaneb ajcuiꞌ lix dios li nequeꞌxlokꞌoni. La̱ex aj Israel, cauhak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li nimajcual Dios xban nak aꞌan li nacoloc e̱re ut aꞌan li natenkꞌan e̱re. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex aj tij. Cauhak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li nimajcual Dios xban nak aꞌan li natenkꞌan e̱re ut aꞌan li nacoloc e̱re. Ut la̱ex li nequexucua ru li Dios, cauhak e̱chꞌo̱l riqꞌuin xban nak aꞌan li natenkꞌan e̱re ut aꞌan li nacoloc e̱re. Li Ka̱cuaꞌ junelic nocojulticoꞌ re. Aꞌan ta̱osobtesi̱nk ke la̱o aj Israel. Ut aꞌan ajcuiꞌ li ta̱osobtesi̱nk reheb laj tij. Li Ka̱cuaꞌ ta̱rosobtesiheb chixjunileb li nequeꞌxucuan ru. Ta̱rosobtesiheb li cuanqueb xcuanquil joꞌ ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Aꞌ ta li Ka̱cuaꞌ chiqꞌuehok nabal le̱ ralal e̱cꞌajol. Ut aꞌan ta ajcuiꞌ chiqꞌuehok nabal li ralal xcꞌajol le̱ ralal e̱cꞌajol. Aꞌ ta li nimajcual Dios li quiyi̱ban re li choxa ut li ruchichꞌochꞌ chi-osobtesi̱nk e̱re. Li choxa aꞌan xnaꞌaj li nimajcual Dios xban nak aran cuan. Abanan li ruchichꞌochꞌ aꞌan quixqꞌue reheb li cristian re teꞌcua̱nk cuiꞌ. Li ani ac xcam incꞌaꞌ chic naru naxqꞌue xlokꞌal li Dios xban nak ma̱cꞌaꞌ chic xmusikꞌ. Abanan la̱o, li toj yoꞌyo̱co, nakaqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ anakcuan ut chi junelic. ¡Lokꞌoninbil taxak li nimajcual Dios! Aꞌin xtij jun li cui̱nk li quicoleꞌ chiru li ca̱mc xban li DiosLa̱in ninra li nimajcual Dios xban nak aꞌan narabi nak nintzꞌa̱ma intenkꞌanquil chiru. Xban nak li Ka̱cuaꞌ naxsume li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma chiru, la̱in tintzꞌa̱ma intenkꞌanquil chiru joꞌ najtil tincua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cꞌajoꞌ inxiu ut kꞌaxal ra cuanquin. Ca̱mc cue ut ma̱ bar naru nincol cuib. Chanchan nak ac xin-oc saꞌ li jul xban li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal. Abanan quinya̱ba xcꞌabaꞌ li Dios ut quinye: —At nimajcual Dios, china̱col taxak chiru li ca̱mc.— Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan ti̱c xchꞌo̱l ut kꞌaxal cha̱bil. Aꞌan na-uxta̱nan u. Li Ka̱cuaꞌ naxtenkꞌaheb li tenkꞌa̱c teꞌraj. La̱in quinixtenkꞌa nak cuanquin saꞌ raylal. Chicacuu̱k ta inchꞌo̱l xban nak li Dios quiruxta̱na cuu. Li Ka̱cuaꞌ quinixcol chiru li ca̱mc. Incꞌaꞌ quinixcanab chi tꞌanecꞌ saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Quinixtenkꞌa ban. Joꞌcan nak incꞌaꞌ chic ninya̱bac. Xban nak li Ka̱cuaꞌ quinixtenkꞌa, la̱in tincua̱nk chi sum a̱tin riqꞌuin nak toj cua̱nkin arin saꞌ ruchichꞌochꞌ saꞌ xya̱nkeb li toj yoꞌyo̱queb. Usta kꞌaxal nim li raylal li cuanquin cuiꞌ, la̱in quinpa̱b nak li Ka̱cuaꞌ ta̱tenkꞌa̱nk cue. Xban nak incꞌaꞌ chic nintau cꞌaꞌru tinba̱nu, joꞌcan nak quinye nak chixjunileb li cui̱nk aj ticꞌtiꞌeb. ¿Cꞌaꞌru ta̱ru̱k tintoj cuiꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ chixjunil li usilal li naxba̱nu cue? La̱in tinya̱ba lix cꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ ut tinmayejak chiru re xbantioxinquil chiru nak xinixcol. La̱in tinqꞌue re li Ka̱cuaꞌ li cꞌaꞌru xinyechiꞌi re. Tinba̱nu chiruheb lix tenamit li Ka̱cuaꞌ nak chꞌutchꞌu̱keb. Chiru li Ka̱cuaꞌ lokꞌ lix yuꞌameb li ralal xcꞌajol, ut ra narecꞌa nak nacam junak. At nimajcual Dios, relic chi ya̱l la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu ut lin naꞌ aj cꞌanjel ajcuiꞌ cha̱cuu. La̱at xina̱col chiru li ca̱mc. La̱in tinya̱ba lix cꞌabaꞌ li nimajcual Dios ut tinmayejak re xbantioxinquil chiru. La̱in tinqꞌue re li Ka̱cuaꞌ li cꞌaꞌru xinyechiꞌi re. Tinba̱nu chiruheb lix tenamit li Ka̱cuaꞌ nak chꞌutchꞌu̱keb. Aran Jerusalén chiru lix templo li nimajcual Dios, tinqꞌue li cꞌaꞌru xinyechiꞌi re li Ka̱cuaꞌ. ¡Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ! Cheqꞌuehak xlokꞌal li nimajcual Dios xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱nChe̱junilex la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ cheqꞌuehak taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Che̱junilex la̱ex tenamit chenima taxak ru li nimajcual Dios, xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n li Ka̱cuaꞌ saꞌ kabe̱n. Li nimajcual Dios kꞌaxal cha̱bil kiqꞌuin junelic. ¡Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ! Eb laj Israel nequeꞌbantioxin chiru li DiosJunelic chexbantioxi̱nk chiru li nimajcual Dios xban nak aꞌan cha̱bil. Li ruxta̱n li Ka̱cuaꞌ junelic cuan saꞌ kabe̱n. Cheꞌxyehak ta eb laj Israel: —Li ruxta̱n li Ka̱cuaꞌ junelic cuan saꞌ kabe̱n.— Cheꞌxyehak ta eb laj tij: —Li ruxta̱n li Ka̱cuaꞌ junelic cuan saꞌ kabe̱n.— Cheꞌxyehak ta chixjunileb li nequeꞌxxucua ru li Dios: —Li ruxta̱n li Ka̱cuaꞌ junelic cuan saꞌ kabe̱n.— Nak cuanquin saꞌ raylal xintzꞌa̱ma intenkꞌanquil chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut aꞌan xinixsume ut xinixcol. Li Ka̱cuaꞌ cuan cuiqꞌuin. Joꞌcan nak la̱in incꞌaꞌ ninxucua li cꞌaꞌru teꞌxba̱nu cue li cui̱nk. Li Ka̱cuaꞌ cuan cuiqꞌuin. Aꞌan li natenkꞌan cue. La̱in toj tincuil nak li Ka̱cuaꞌ ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Kꞌaxal us nak tincꞌojob inchꞌo̱l riqꞌuin li Dios chiru nak tincꞌojob inchꞌo̱l riqꞌuineb li cui̱nk. Kꞌaxal us nak tincꞌojob inchꞌo̱l riqꞌuin li Dios chiru nak tincꞌojob inchꞌo̱l riqꞌuineb li cuanqueb xcuanquil. Sutsu̱quin xbaneb nabaleb li xicꞌ nequeꞌiloc cue, abanan la̱in xinsach ruheb riqꞌuin xcuanquil li Ka̱cuaꞌ. Ac sutsu̱quin xbaneb, abanan la̱in xinsach ruheb riqꞌuin xcuanquil li Ka̱cuaꞌ. Xineꞌxsut joꞌ nak nequeꞌxtububi ribeb li chꞌub. Abanan saꞌ junpa̱t queꞌosoꞌ joꞌ nak nacꞌateꞌ li pim. Riqꞌuin xcuanquil li Ka̱cuaꞌ, la̱in xinsach ruheb. Oqueb raj re chi numta̱c saꞌ inbe̱n. Abanan li Ka̱cuaꞌ xinixtenkꞌa ut xinixcol. La̱in ninbichan re xlokꞌoninquil li nimajcual Dios. Aꞌan naqꞌuehoc inmetzꞌe̱u ut aꞌan nacoloc cue. Saꞌ rochocheb li ti̱queb xchꞌo̱l japjo̱queb re xban xsahil xchꞌo̱leb. Nequeꞌxye: —Riqꞌuin xcuanquil li Dios, xonumta saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc ke.— Kꞌaxal nim xcuanquil li Ka̱cuaꞌ ut kꞌaxal lokꞌ. Aꞌan xqꞌuehoc kacacuil chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Toj ma̱jiꞌ taxak tinca̱mk re nak tinye resil chixjunil li usilal li quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ xinixcanab chixcꞌulbal li raylal xban li ma̱c xinba̱nu. Abanan incꞌaꞌ xinixcanab chi ca̱mc. Tehomak xpuertil li templo re nak tin-oc chixlokꞌoninquil li nimajcual Dios. Caꞌaj cuiꞌ li ti̱queb xchꞌo̱l naru nequeꞌoc aran saꞌ lix puertil lix templo li Ka̱cuaꞌ. At Ka̱cuaꞌ, la̱in tinqꞌue a̱lokꞌal xban nak xina̱cuabi nak xintzꞌa̱ma intenkꞌanquil cha̱cuu. Ut la̱at xina̱col. Li pec li quitzꞌekta̱na̱c xbaneb laj cablanel, aꞌan li pec li kꞌaxal cha̱bil li quiqꞌueheꞌ chokꞌ xxuc li cab. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan quixqꞌue xlokꞌal li pec. Ut aꞌan sachba chꞌo̱lej chokꞌ ke la̱o. Chisahokꞌ saꞌ kachꞌo̱l saꞌ li cutan aꞌin li kꞌaxal lokꞌ li quixqꞌue ke li Dios. At nimajcual Dios, nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak toa̱col. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak toa̱cuosobtesi. Osobtesinbil taxak li jun li yo̱ chak chi cha̱lc saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Takaqꞌue xlokꞌal saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li nimajcual Dios. Ut aꞌan li nacutanobresin re li kacꞌaꞌux. Chikalokꞌonihak li Ka̱cuaꞌ ut chikaqꞌue li kamayej saꞌ lix artal. At Ka̱cuaꞌ, la̱at lin Dios. La̱in tinqꞌue a̱lokꞌal xban nak kꞌaxal nim la̱ cuanquil. Junelic chexbantioxi̱nk chiru li Ka̱cuaꞌ, li nimajcual Dios, xban nak aꞌan cha̱bil. Junelic na-uxta̱nan u. Cꞌajoꞌ xlokꞌal lix chakꞌrab li DiosUs xak reheb li nequeꞌcuan saꞌ ti̱quilal ut nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ. Us xak reheb li nequeꞌxpa̱b li Dios chi anchal xchꞌo̱leb ut nequeꞌxqꞌue saꞌ xchꞌo̱leb lix chakꞌrab. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal. Nequeꞌxba̱nu ban li cꞌaꞌru naraj li Dios. At Ka̱cuaꞌ, la̱at caye nak tento takaba̱nu chi tzꞌakal re ru li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab. Tincuaj nak junelic tinba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru tinxuta̱na cui la̱in tinba̱nu li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. Nak acak xintau ru chi tzꞌakal cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab, tinqꞌue a̱lokꞌal riqꞌuin xti̱quilal inchꞌo̱l. La̱in tincuaj xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab, abanan incꞌaꞌ taxak tina̱canab injunes. At inDios, ¿chanru nak ta̱ru̱k teꞌcua̱nk saꞌ ti̱quilal cha̱cuu li toj sa̱jeb? Naru nequeꞌcuan saꞌ ti̱quilal riqꞌuin xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye la̱ cua̱tin. Chi anchal inchꞌo̱l xatinpa̱b, ut anakcuan china̱tenkꞌa re nak incꞌaꞌ tincanab xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab. Junelic ninqꞌue saꞌ inchꞌo̱l la̱ cua̱tin re nak incꞌaꞌ tinma̱cobk cha̱cuu. Lokꞌoninbil taxak a̱cuu, at nimajcual Dios. Ut chacꞌut chicuu lix ya̱lal la̱ chakꞌrab. La̱in tinchꞌolob xya̱lal chixjunil la̱ cua̱tin li xoa̱chakꞌrabi cuiꞌ. Cꞌajoꞌ nak nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l xba̱nunquil la̱ chakꞌrab xban nak aꞌan li kꞌaxal lokꞌ chiru li biomal. Tincꞌoxlak chi us chirix li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ la̱ chakꞌrab. Ut tinqꞌue saꞌ inchꞌo̱l lix ya̱lal. Ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin li chakꞌrab li xaqꞌue ut ma̱ jokꞌe teꞌsachk saꞌ inchꞌo̱l la̱ cua̱tin. Chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu ut chaqꞌue taxak inyuꞌam la̱in laj cꞌanjel cha̱cuu. Ut chinba̱nu taxak li naxye la̱ chakꞌrab. At Ka̱cuaꞌ, china̱tenkꞌa taxak chixtaubal ru la̱ cua̱tin re nak tinqꞌue retal nak kꞌaxal lokꞌ li cꞌaꞌru xaye. La̱in yal aj numelin arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Joꞌcan nak chacꞌut taxak lix ya̱lal la̱ cua̱tin chicuu. Cꞌajoꞌ nak nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l xban nak junelic ninra ru xtaubal ru li naxye la̱ cua̱tin. La̱at cakꞌuseb chi cau li nequeꞌxnimobresi ribeb. Nacatzꞌekta̱naheb xban nak nequeꞌxkꞌet la̱ chakꞌrab. La̱in ninba̱nu li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. Joꞌcan nak china̱col chiruheb li nequeꞌhoboc cue ut li nequeꞌtzꞌekta̱nan cue. Eb li cui̱nk li cuanqueb xcuanquil nequeꞌxchꞌutub ribeb ut nequeꞌxcꞌu̱b ru cꞌaꞌru teꞌxba̱nu cue, abanan la̱in incꞌaꞌ xincanab xcꞌoxlanquil li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. Cꞌajoꞌ nak nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin la̱ chakꞌrab xban nak aꞌan naqꞌuehoc innaꞌleb. Ca̱mc cue nak nacuecꞌa. Kꞌaxal ra cuanquin. Joꞌcan nak china̱col taxak chiru li ca̱mc joꞌ cayechiꞌi. Ac xinye a̱cue chanru lin naꞌleb ut la̱at xasume li xintzꞌa̱ma cha̱cuu. Anakcuan cꞌut taxak chicuu cꞌaꞌru ta̱cuaj tinba̱nu. Chaqꞌue taxak innaꞌleb re nak junelic tinba̱nu li naxye la̱ chakꞌrab. Ut junelic tincꞌoxla li sachba chꞌo̱lej quilaja̱ba̱nu. Chaqꞌue taxak xcacuil inchꞌo̱l joꞌ cayechiꞌi cue xban nak cꞌajoꞌ nak yo̱quin chi ya̱bac xban xrahil inchꞌo̱l. China̱tenkꞌa taxak re nak incꞌaꞌ tinbalakꞌik. Riqꞌuin taxak xnimal la̱ cuuxta̱n, ta̱cꞌutbesi chicuu lix ya̱lal la̱ chakꞌrab. La̱in tincuaj xba̱nunquil li naxye saꞌ la̱ chakꞌrab. La̱in tincuaj cua̱nc saꞌ xya̱lal ut saꞌ ti̱quilal. Aꞌan li xinsicꞌ ru. At nimajcual Dios, la̱in xinqꞌue inchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru xina̱chakꞌrabi cuiꞌ. Joꞌcan nak mina̱canab chi xuta̱nobresi̱c. Tinqꞌue inchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab xban nak la̱at nacacꞌut chicuu lix ya̱lal. At Ka̱cuaꞌ, chacꞌut taxak chicuu lix ya̱lal la̱ chakꞌrab re nak tinba̱nu li cꞌaꞌru naxye chalen toj chirix incamic. Chaqꞌue taxak innaꞌleb re nak ta̱ru̱k tinba̱nu li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. Chi anchal taxak inchꞌo̱l tinba̱nu li cꞌaꞌru naxye. China̱tenkꞌa taxak chi cua̱nc joꞌ naxye la̱ chakꞌrab xban nak aꞌan naxqꞌue xsahil inchꞌo̱l. China̱tenkꞌa re nak junelic tinqꞌue inchꞌo̱l chixba̱nunquil li xina̱chakꞌrabi cuiꞌ. Ut incꞌaꞌ taxak tinrahi ru li biomal. China̱tenkꞌa re nak incꞌaꞌ tincꞌoxlak chirix li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Chajal taxak lin cꞌaꞌux re nak tincua̱nk joꞌ nacacuaj la̱at. Chaqꞌue taxak cue la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu li cꞌaꞌru cayechiꞌi ke la̱o li nakaxucua a̱cuu. Chacuisi taxak saꞌ inchꞌo̱l li hobecꞌ li naxqꞌue inxiu. La̱in ninnau nak la̱ chakꞌrab, aꞌan tzꞌakal re ru. Chi anchal inchꞌo̱l nacuaj xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. Cha-acꞌobresi taxak lin yuꞌam joꞌ cayechiꞌi cue xban nak la̱at ti̱c a̱chꞌo̱l. At nimajcual Dios, chacuuxta̱na taxak cuu ut china̱col taxak joꞌ cayechiꞌi cue. Chi joꞌcan ta̱ru̱k tinye reheb li nequeꞌhoboc cue nak la̱ cua̱tin naxqꞌue xcacuil inchꞌo̱l. Incꞌaꞌ taxak tincanab xyebal la̱ cua̱tin. Junelic taxak tinye resil xban nak aꞌan li ya̱l ut junes riqꞌuin aꞌan cau inchꞌo̱l. La̱in nacuaj xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. Tinba̱nu anakcuan ut chi junelic. La̱in tincua̱nk chi ma̱cꞌaꞌ incꞌaꞌux xban nak xinqꞌue inchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. La̱in tinchꞌolob xya̱lal la̱ chakꞌrab chiruheb li rey li cuanqueb saꞌ eb li tenamit ut incꞌaꞌ tinxuta̱na̱k chixyebal la̱ chakꞌrab reheb. La̱in nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin la̱ chakꞌrab ut kꞌaxal ninra. La̱in ninqꞌue xlokꞌal la̱ chakꞌrab ut ninra. Ut junelic nincꞌoxla li cꞌaꞌru naxye. Chijulticokꞌ taxak a̱cue li cꞌaꞌru cayechiꞌi cue la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu. La̱in cau inchꞌo̱l chiroybeninquil li cꞌaꞌru cayechiꞌi cue. La̱ cua̱tin, aꞌan nacꞌojoban re lin chꞌo̱l nak cuanquin saꞌ raylal. La̱at cayechiꞌi cue nak ta̱qꞌue inyuꞌam. La̱in incꞌaꞌ xintzꞌekta̱na la̱ chakꞌrab usta eb li nequeꞌxnimobresi ribeb niquineꞌxhob. Cuan saꞌ inchꞌo̱l la̱ chakꞌrab li caqꞌue chak najter ut riqꞌuin aꞌan nincꞌojob inchꞌo̱l. Cꞌajoꞌ nak nachal injoskꞌil saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb xban nak nequeꞌxkꞌet la̱ cua̱tin. La̱ chakꞌrab naxqꞌue xsahil inchꞌo̱l ut ninbicha lix lokꞌal saꞌ li naꞌajej aꞌin li yal numecꞌ yo̱quin cuiꞌ. At nimajcual Dios, nacatjulticoꞌ cue chiru kꞌojyi̱n nak yocyo̱quin ut najulticoꞌ ajcuiꞌ cue la̱ chakꞌrab. Xban nak xinba̱nu li cꞌaꞌru nacacuaj la̱at, xina̱cuosobtesi. At nimajcual Dios, caꞌaj cuiꞌ la̱at naru nacattenkꞌan cue. Joꞌcan nak xinyechiꞌi a̱cue nak tinba̱nu li cꞌaꞌru naxye la̱ cua̱tin. Chi anchal inchꞌo̱l xintzꞌa̱ma cha̱cuu nak tatcua̱nk cuiqꞌuin. Chacuuxta̱na taxak cuu joꞌ cayechiꞌi cue. Xinqꞌue retal nak incꞌaꞌ us xinba̱nu. Joꞌcan nak xin-oc xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab. Junpa̱t xin-oc cuiꞌchic xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. Incꞌaꞌ xinbay cuib. Nabaleb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxsicꞌ chanru nak tineꞌxqꞌue chi tꞌanecꞌ. Abanan incꞌaꞌ nasach saꞌ inchꞌo̱l li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. Tuktu kꞌojyi̱n nincuacli chi bantioxi̱nc cha̱cuu xban nak tzꞌakal re ru la̱ chakꞌrab. La̱in xcomoneb li nequeꞌxucuan a̱cuu ut li nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. Yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ nacꞌutun nak la̱at nacatrahoc. At Ka̱cuaꞌ, chacꞌut taxak chicuu lix ya̱lal la̱ chakꞌrab. At Ka̱cuaꞌ, cha̱bilat cuiqꞌuin la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu, joꞌ cayechiꞌi cue. Chaqꞌue taxak innaꞌleb re nak tinqꞌue retal bar cuan li us. Ninnau nak ya̱l li naxye la̱ chakꞌrab. Nak toj ma̱jiꞌ nincꞌul li raylal, la̱in quinba̱nu li cꞌaꞌru quicuaj injunes. Abanan anakcuan ninba̱nu chic li cꞌaꞌru naxye la̱ cua̱tin. At Ka̱cuaꞌ, la̱at cha̱bilat, ut cha̱bil chixjunil li nacaba̱nu. Chacꞌut taxak chicuu lix ya̱lal la̱ chakꞌrab. Niquineꞌxkꞌaba chi ma̱cꞌaꞌ inma̱c li nequeꞌxnimobresi ribeb. Abanan chi anchal inchꞌo̱l la̱in tinba̱nu li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. Eb li cui̱nk aꞌin cauheb xchꞌo̱l. Joꞌcan nak incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal. Abanan la̱in nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin la̱ chakꞌrab. Kꞌaxal us chokꞌ cue nak xincꞌul li raylal xban nak riqꞌuin li raylal li xincꞌul, xinqꞌue inchꞌo̱l chixtzolbal la̱ chakꞌrab. Chokꞌ cue la̱in kꞌaxal lokꞌ li chakꞌrab li xaqꞌue ke chiru nabal li oro ut nabal li plata. At Ka̱cuaꞌ, la̱at catyi̱ban cue ut la̱at catqꞌuehoc inmusikꞌ. Joꞌcan nak chaqꞌue taxak innaꞌleb re nak tintau ru la̱ chakꞌrab. Eb li nequeꞌxucuan a̱cuu teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb chicuilbal xban nak la̱ cua̱tin naxqꞌue xcacuilal inchꞌo̱l. At nimajcual Dios, la̱in ninnau nak nacatrakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Ut xban nak cha̱bilat cuiqꞌuin, niquina̱kꞌus. Riqꞌuin lix nimal a̱cuuxta̱n, chacꞌojob taxak inchꞌo̱l joꞌ cayechiꞌi cue la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu. Chacuuxta̱na taxak cuu ut chaqꞌue taxak inyuꞌam. La̱ chakꞌrab naxqꞌue xsahil inchꞌo̱l. Chacꞌut ta xxuta̱neb li kꞌetkꞌeteb li nequeꞌkꞌaban cue chi ma̱cꞌaꞌ inma̱c. La̱in junelic tincꞌoxla li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab. Cheꞌxcꞌam ta cuiꞌchic ribeb saꞌ usilal cuiqꞌuin chixjunileb li nequeꞌxucuan a̱cuu, li nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixtaubal ru la̱ chakꞌrab. Chinqꞌuehak taxak inchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. Ut tzꞌakalak taxak re ru li cua̱m cha̱cuu re nak incꞌaꞌ xuta̱nal tine̱lk. At Ka̱cuaꞌ, tacuajenakin. Joꞌcan nak tincuaj raj ru nak tina̱col. Ninnau nak la̱ cua̱tin naxqꞌue xcacuilal inchꞌo̱l. La̱in xinlub chiroybeninquil li cꞌaꞌru cayechiꞌi chak ke. Ninye saꞌ inchꞌo̱l, “¿Jokꞌe ta cuiꞌ tixqꞌue li cꞌaꞌru quixyechiꞌi re nak tixcꞌojob inchꞌo̱l?” Usta ac ti̱xin chic ut usta ma̱cꞌaꞌ chic nin-oc cuiꞌ ut tzꞌekta̱nanbilin, abanan incꞌaꞌ nasach saꞌ inchꞌo̱l la̱ chakꞌrab. ¿Jokꞌe ta̱qꞌueheb chixtojbal xma̱queb li xicꞌ nequeꞌiloc cue? ¿Joꞌ najtil chic tincuy roybeninquil? Eb li nequeꞌxnimobresi ribeb queꞌxcꞌu̱b ru chanru nak tineꞌxcamsi. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla la̱ chakꞌrab. At inDios, china̱tenkꞌa xban nak yo̱queb chinrahobtesinquil chi ma̱cꞌaꞌ inma̱c. La̱in ninnau nak la̱ chakꞌrab tzꞌakal re ru. Usta caꞌchꞌin chic ma̱ xineꞌxcamsi, abanan la̱in incꞌaꞌ xintzꞌekta̱na la̱ chakꞌrab. At Ka̱cuaꞌ Dios, chacuuxta̱na taxak cuu ut chaqꞌue taxak inyuꞌam joꞌ nacacuaj la̱at. Ut la̱in tinba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru xaye saꞌ la̱ chakꞌrab. At nimajcual Dios, la̱ cua̱tin cuan chi junelic ut xakxo xcuanquil joꞌ nak cuan li choxa saꞌ xnaꞌaj. La̱ cha̱bilal cuan chi junelic kꞌe cutan joꞌ nak caxakab li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj ut chalen anakcuan xakxo ajcuiꞌ saꞌ xnaꞌaj. Chixjunil li cꞌaꞌru cayi̱b toj cuanqueb anakcuan xban nak joꞌcan nacacuaj la̱at. Ut la̱at yal a̱cue saꞌ xbe̱n chixjunil. Ut chixjunileb aꞌan nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu. Cui ta la̱ chakꞌrab incꞌaꞌ xqꞌue xsahil inchꞌo̱l, ac raj xincam xban li raylal li xincꞌul. Ma̱ jokꞌe tintzꞌekta̱na la̱ chakꞌrab xban nak riqꞌuin aꞌan xaqꞌue inyuꞌam. At Ka̱cuaꞌ, la̱at aj e̱chal cue. Joꞌcan nak china̱col taxak xban nak la̱in ninqꞌue inchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxcꞌu̱b ru chanru nak tineꞌxcamsi. Abanan la̱in junelic cuan saꞌ inchꞌo̱l la̱ chakꞌrab. Xinqꞌue retal nak chixjunil li cꞌaꞌak re ru na-osoꞌ. Abanan la̱ cua̱tin ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjic. Cuan ban chi junelic. At Ka̱cuaꞌ, cꞌajoꞌ nak ninra la̱ cua̱tin, ut junes aꞌan nincꞌoxla nanumeꞌ li cutan. La̱ chakꞌrab junelic naxqꞌue innaꞌleb. Joꞌcan nak la̱in chic cuan innaꞌleb chi us chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. La̱in chic cuan innaꞌleb chi us chiruheb li nequeꞌtzoloc cue xban nak junelic yo̱quin chixcꞌoxlanquil la̱ chakꞌrab. La̱in chic cuan innaꞌleb chi us chiruheb li ti̱xeb xban nak la̱in ninba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab. Incꞌaꞌ xinba̱nu li ma̱usilal xban nak xcuaj xba̱nunquil li naxye la̱ cua̱tin. Incꞌaꞌ nincanab xba̱nunquil li naxye la̱ chakꞌrab xban nak la̱at xatcꞌutuc chicuu lix ya̱lal. Cꞌajoꞌ xsahil naxye la̱ cua̱tin. Chanchan xsahil li xyaꞌal cab. Riqꞌuin xtzolbal la̱ cua̱tin nintau innaꞌleb ut xicꞌ nacuil li ma̱usilal. La̱ cua̱tin chanchan jun li lámpara xban nak naxcutanobresi lin naꞌleb ut naxcꞌut chicuu cꞌaꞌru tinba̱nu. La̱in xinba̱nu li juramento ut xinxakab xcuanquil. Ut xinye nak junelic tinba̱nu li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. At nimajcual Dios, kꞌaxal ra cuanquin. Chaqꞌue taxak inyuꞌam joꞌ cayechiꞌi cue. At nimajcual Dios, tintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cꞌul taxak li cua̱tin li na-ala chak saꞌ inchꞌo̱l xyebal re bantioxi̱nc cha̱cuu. Ut chacꞌut taxak chicuu lix ya̱lal la̱ chakꞌrab. Junelic xiu xiu cuanquin. Abanan incꞌaꞌ nincanab xcꞌoxlanquil la̱ chakꞌrab. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb xeꞌxcꞌu̱b ru chanru nak tineꞌxcamsi. Abanan incꞌaꞌ xincanab xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. La̱in xincꞌul la̱ chakꞌrab chi junaj cua xban nak aꞌan naxqꞌue xsahil inchꞌo̱l. Xincꞌul joꞌ jun li herencia. Ut quinqꞌue inchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab chalen toj chirix incamic. La̱in ninra la̱ chakꞌrab ut xicꞌ nequeꞌcuil laj caꞌ pacꞌal u. La̱at nacattenkꞌan cue ut la̱at nacatcoloc cue. Riqꞌuin la̱ cua̱tin cau inchꞌo̱l. La̱ex li incꞌaꞌ us e̱naꞌleb, canabomak inchꞌiꞌchꞌiꞌinquil. La̱in tincuaj xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye lix chakꞌrab lin Dios. At Ka̱cuaꞌ, chaqꞌue taxak incacuilal joꞌ cayechiꞌi cue re nak ta̱cua̱nk inyuꞌam. Ta̱qꞌue taxak cue li cꞌaꞌru nacuoybeni re nak incꞌaꞌ xuta̱nal tine̱lk. China̱tenkꞌa ut china̱col taxak. Ut junelic taxak ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab. La̱at nacatzꞌekta̱naheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, li nequeꞌkꞌetoc la̱ chakꞌrab xban nak chixjunil li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Nacasacheb ru li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb xban nak chanchaneb li mul cha̱cuu. Joꞌcan nak la̱in ninra la̱ chakꞌrab. Cꞌajoꞌ nak ninxucuac nak nincꞌoxla chanru nak tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Junelic nincuan saꞌ xya̱lal ut saꞌ ti̱quilal. Joꞌcan nak mina̱canab taxak injunes saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Chat-oque̱nk chicuix ut tina̱tenkꞌa la̱in laj cꞌanjel cha̱cuu. Mina̱qꞌue taxak chi rahobtesi̱c xbaneb li nequeꞌxnimobresi ribeb. La̱in xinlub chiroybeninquil jokꞌe tina̱col. La̱in yo̱quin chiroybeninquil nak tina̱col joꞌ cayechiꞌi cue. Chacuuxta̱na taxak cuu, la̱in laj cꞌanjel cha̱cuu, ut chacꞌut taxak chicuu lix ya̱lal la̱ chakꞌrab. La̱in laj cꞌanjel cha̱cuu. Chaqꞌue taxak innaꞌleb re nak tintau ru chi us lix ya̱lal la̱ chakꞌrab. Xcuulac xkꞌehil nak ta̱kꞌuseb li nequeꞌxkꞌet la̱ chakꞌrab. La̱in ninra la̱ chakꞌrab xban nak kꞌaxal lokꞌ chiru li tzꞌakal oro. La̱in xinqꞌue retal nak tzꞌakal re ru chixjunil li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab. Joꞌcan nak xicꞌ nacuil li ma̱usilal. At Ka̱cuaꞌ, cꞌajoꞌ xlokꞌal la̱ chakꞌrab. Joꞌcan nak ninqꞌue inchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye. La̱ cua̱tin naxcutanobresi li kacꞌaꞌux ut naxqꞌue xnaꞌlebeb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Cꞌajoꞌ nak nacuaj xtzolbal cuib saꞌ la̱ chakꞌrab. Chi anchal inchꞌo̱l nacuaj xtaubal ru. Chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu ut chacuuxta̱na taxak cuu joꞌ nak nacacuuxta̱na ruheb li nequeꞌrahoc a̱cue. China̱tenkꞌa taxak chi cua̱nc joꞌ naxye saꞌ la̱ cua̱tin ut incꞌaꞌ taxak chinumta̱k li ma̱usilal saꞌ inbe̱n. China̱col chiruheb li yo̱queb xjoskꞌil saꞌ inbe̱n. La̱in tincuaj tinba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab. At Ka̱cuaꞌ, chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu ut ta̱cꞌut taxak chicuu lix ya̱lal la̱ chakꞌrab, la̱in laj cꞌanjel cha̱cuu. Cꞌajoꞌ nak ninya̱bac xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue xcuanquil la̱ cua̱tin. At nimajcual Dios, la̱at kꞌaxal ti̱c a̱chꞌo̱l ut ti̱c ajcuiꞌ la̱ chakꞌrab. Li chakꞌrab li caqꞌue ke tzꞌakal re ru ut ti̱c. Cꞌajoꞌ nak nachal lin joskꞌil chirilbal nak eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue nequeꞌxtzꞌekta̱na la̱ chakꞌrab. La̱in ninra la̱ cua̱tin xban nak tzꞌakal ya̱l li naxye. Usta ma̱cꞌaꞌ incuanquil ut usta tzꞌekta̱nanbilin, incꞌaꞌ nincanab xba̱nunquil li naxye la̱ chakꞌrab. La̱ ti̱quilal, aꞌan cuan chi junelic ut la̱ chakꞌrab tzꞌakal ya̱l. Kꞌaxal nabal li raylal nincꞌul ut cꞌajoꞌ incꞌaꞌux naxqꞌue. Abanan la̱ chakꞌrab naxqꞌue xsahil inchꞌo̱l. Chixjunil li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab kꞌaxal ti̱c ut cuan chi junelic. Chaqꞌue taxak innaꞌleb re nak ta̱cua̱nk inyuꞌam. At nimajcual Dios, chi anchal inchꞌo̱l nintzꞌa̱ma intenkꞌanquil cha̱cuu. China̱sume taxak ut junelic taxak tinba̱nu li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. Nintijoc cha̱cuu. China̱col taxak ut tinba̱nu taxak li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. Nincuacli ekꞌela ut nintijoc ut nintzꞌa̱ma intenkꞌanquil cha̱cuu. La̱ cua̱tin naxqꞌue xcacuil inchꞌo̱l. Nak na-aj cuu chiru kꞌojyi̱n, nincꞌoxlac chirix li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab. Chacuuxta̱na taxak cuu ut chacuabi taxak li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu. Chaqꞌue taxak inyuꞌam joꞌ nacayechiꞌi cue saꞌ la̱ cua̱tin. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue junes ma̱usilal nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil. Chi ti̱c incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue xcuanquil la̱ chakꞌrab. Abanan la̱at cuancat cuiqꞌuin, at nimajcual Dios. Ut tzꞌakal re ru la̱ chakꞌrab. Chalen najter quintau xya̱lal la̱ chakꞌrab. Quintau ru nak xakabanbil xcuanquil a̱ban chi junelic kꞌe cutan. At Ka̱cuaꞌ, chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu ut china̱col taxak chiru li raylal li cuanquin cuiꞌ xban nak la̱in incꞌaꞌ xincanab xba̱nunquil li naxye la̱ chakꞌrab. Chat-oque̱nk taxak chicuix ut china̱col. China̱col taxak joꞌ cayechiꞌi cue. Incꞌaꞌ teꞌcolekꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb xban nak incꞌaꞌ nequeꞌraj xnaubal li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab. At nimajcual Dios, kꞌaxal nim la̱ cuuxta̱n. Joꞌcan nak nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱qꞌue taxak lin yuꞌam joꞌ nacayechiꞌi cue saꞌ la̱ cua̱tin. Nabaleb li xicꞌ nequeꞌiloc cue ut nabaleb li nequeꞌrahobtesin cue. Abanan la̱in incꞌaꞌ nincanab xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab. Xicꞌ nacuil lix naꞌlebeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb xban nak nequeꞌxkꞌet la̱ chakꞌrab. Cꞌajoꞌ nak ninra la̱ chakꞌrab, at Ka̱cuaꞌ. Chaqꞌue taxak lin yuꞌam xban nak kꞌaxal nim la̱ cuuxta̱n. Chixjunil la̱ cua̱tin li tzꞌi̱banbil saꞌ la̱ chakꞌrab, aꞌan tzꞌakal ya̱l, ti̱c ut cuan chi junelic. Usta eb li cuanqueb xcuanquil yo̱queb xba̱nunquil raylal cue chi ma̱cꞌaꞌ inma̱c, abanan la̱in incꞌaꞌ xincanab xqꞌuebal xlokꞌal la̱ cua̱tin. La̱ cua̱tin naxqꞌue xsahil inchꞌo̱l joꞌ nak nasahoꞌ xchꞌo̱l li jun li naxcꞌul junak xma̱tan kꞌaxal lokꞌ. Cꞌajoꞌ nak ninra la̱ chakꞌrab, abanan xicꞌ nacuil li ticꞌtiꞌ. Chiru li jun cutan nabal sut ninqꞌue a̱lokꞌal xban nak la̱at nacatrakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Cuan li tuktu̱quilal riqꞌuineb li nequeꞌrahoc re la̱ chakꞌrab ut ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru naqꞌuehoc reheb chi tꞌanecꞌ. La̱in ninba̱nu li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. Joꞌcan nak yo̱quin chiroybeninquil nak tina̱col, at Ka̱cuaꞌ. Chi anchal inchꞌo̱l ninra la̱ chakꞌrab ut ninqꞌue inchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye. La̱in ninba̱nu li cꞌaꞌru naxye la̱ chakꞌrab. Ut ninqꞌue inchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye la̱ cua̱tin. La̱at nacanau chanru lin naꞌleb. At nimajcual Dios, chacuabi taxak nak yo̱quin chixtzꞌa̱manquil intenkꞌanquil a̱cue. Chaqꞌue taxak innaꞌleb joꞌ naxye saꞌ la̱ cua̱tin. Chasume taxak lin tij ut china̱col taxak joꞌ cayechiꞌi. Junelic tinqꞌue a̱lokꞌal xban nak la̱at nacacꞌut chicuu lix ya̱lal la̱ chakꞌrab. La̱in tinbicha̱nk re xqꞌuebal xlokꞌal la̱ chakꞌrab xban nak aꞌan ti̱c ut tzꞌakal re ru. Ac yoꞌon taxak cua̱nkat chintenkꞌanquil. La̱in nacuaj xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye saꞌ la̱ chakꞌrab xban nak aꞌan li xinsicꞌ ru re tinba̱nu. At nimajcual Dios, la̱in nacuaj nak tina̱col. La̱ chakꞌrab naxqꞌue xsahil inchꞌo̱l. Chaqꞌue taxak inyuꞌam re nak tinqꞌue a̱lokꞌal. Ut aꞌ taxak la̱ chakꞌrab chiqꞌuehok re xcacuilal inchꞌo̱l. Ya̱l nak la̱in xinpaltoꞌ cha̱cuu. Chanchanin jun li carner sachenak. Joꞌcan nak nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak tina̱tenkꞌa re nak tincua̱nk chi sum a̱tin a̱cuiqꞌuin. La̱in incꞌaꞌ xintzꞌekta̱na chi junaj cua la̱ chakꞌrab. Lix tij li cui̱nk li naraj xcꞌambal rib saꞌ usilal riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc reNak cuanquin saꞌ raylal quintzꞌa̱ma intenkꞌanquil chiru li nimajcual Dios. Ut aꞌan quixsume li cꞌaꞌru quintzꞌa̱ma chiru. At nimajcual Dios, china̱col taxak chiruheb li nequeꞌticꞌtiꞌic. China̱col taxak chiruheb li nequeꞌbalakꞌic. La̱ex aj balakꞌ, ¿cꞌaꞌru nequera nak nequexticꞌtiꞌic? Ut, ¿cꞌaꞌru li us te̱cꞌul? Li cꞌaꞌru te̱cꞌul, aꞌan li tojba ma̱c. Chanchan nak texcutekꞌ riqꞌuin tzimaj ut chanchan nak ta̱qꞌuehekꞌ ru xam saꞌ e̱be̱n nak texqꞌuehekꞌ chixtojbal rix le̱ ma̱c. Kꞌaxal ra chokꞌ cue nak cuanquin saꞌ li tenamit Mesec saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Cedar. Junxil nin-oc chi cua̱nc saꞌ xya̱nkeb li incꞌaꞌ nequeꞌraj cua̱nc saꞌ usilal. La̱in nacuaj cua̱nc saꞌ usilal. Abanan nak ninye reheb nak takacꞌam kib saꞌ usilal, eb aꞌan pletic nequeꞌraj. Li nimajcual Dios, aꞌan li ta̱ilok a̱cueNak nacuil li tzu̱l, nincꞌoxla ut ninye saꞌ inchꞌo̱l: ¿Ani ta̱tenkꞌa̱nk cue? Li nimajcual Dios, aꞌan li ta̱tenkꞌa̱nk cue. Aꞌan li quiyi̱ban re li choxa ut li ruchichꞌochꞌ. Aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk a̱cue re nak incꞌaꞌ tattꞌanekꞌ. Aꞌan incꞌaꞌ nacuar. Junelic yo̱ cha̱cuilbal. Aꞌan incꞌaꞌ nacuar chi moco nachal xcuara. Aꞌan li nacoloc reheb laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li na-iloc a̱cue. Aꞌan cuan a̱cuiqꞌuin junelic ut aꞌan natenkꞌan a̱cue. Ma̱cꞌaꞌ ta̱cꞌul chi cutan chi moco chiru kꞌojyi̱n xban nak li Ka̱cuaꞌ ta̱ilok a̱cue. Li nimajcual Dios, aꞌan ta̱colok a̱cue nak xiu xiu cua̱nkat ut aꞌan ta̱colok re la̱ yuꞌam. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan ta̱ilok a̱cue yalak bar tatxic ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱ilok a̱cue nak tatsukꞌi̱k chak. Aꞌan ta̱ilok a̱cue chalen anakcuan ut chi junelic. Li tij re xtzꞌa̱manquil nak ta̱cua̱nk li tuktu̱quil usilal saꞌ li tenamit JerusalénLa̱in quisahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak queꞌxye cue: Yoꞌkeb saꞌ rochoch li Ka̱cuaꞌ. Ut anakcuan cuanco chire li oqueba̱l re li tenamit Jerusalén. Jerusalén queꞌxyi̱b joꞌ jun tzꞌakal tenamit yi̱banbil chi us re nak chixjunileb teꞌxchꞌutub ribeb aran chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Ut aran nequeꞌxic chixjunileb laj Israel chixbantioxinquil chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ junxil. Saꞌ li tenamit Jerusalén cuan li naꞌajej li nequeꞌcuan cuiꞌ li ralal xcꞌajol laj David chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb laj Israel. Chextzꞌa̱ma̱nk chiru li Dios re nak ta̱cua̱nk li tuktu̱quil usilal saꞌ le̱ tenamit Jerusalén. Ut us taxak cheꞌe̱lk eb li nequeꞌrahoc re le̱ tenamit. Chicua̱nk taxak li tuktu̱quil usilal saꞌ li tenamit Jerusalén. Ut ma̱cꞌaꞌ taxak teꞌxcꞌul li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li nequeꞌtaklan cuiꞌ. Xban nak ninraheb lin tenamit Israel, nintzꞌa̱ma cha̱cuu, at Ka̱cuaꞌ. Chicua̱nk taxak li tuktu̱quil usilal saꞌ li tenamit Jerusalén. Xban nak ninra li rochoch li Ka̱cuaꞌ li kaDios, la̱in nintzꞌa̱ma li rusilal li Dios saꞌ xbe̱n lin tenamit Jerusalén. Li rahobtesinbileb yo̱queb chixtzꞌa̱manquil chiru li Dios nak ta̱ruxta̱na ruhebAt nimajcual Dios, cha̱cuu la̱at nintzꞌa̱ma intenkꞌanquil. La̱at li cuancat saꞌ li santil choxa. At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, joꞌ nak eb li mo̱s nequeꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil chiruheb lix patrón, joꞌcan nak nakatzꞌa̱ma katenkꞌanquil cha̱cuu la̱at toj retal ta̱cuuxta̱na ku. Chacuil taxak xtokꞌoba̱l ku, at nimajcual Dios. Chacuuxta̱na ku xban nak incꞌaꞌ chic nakacuy xnumsinquil li raylal li yo̱queb xba̱nunquil ke. Cꞌajoꞌ nak nocoeꞌxhob li biomeb ut nocoeꞌxtzꞌekta̱na li nequeꞌxnimobresi ribeb. Li nimajcual Dios quixcoleb li tenamit IsraelCꞌaꞌ raj ru xkacꞌul la̱o aj Israel cui ta incꞌaꞌ x-oquen li Ka̱cuaꞌ chikix. ¿Cꞌaꞌ raj ru xkaba̱nu nak xeꞌchal chi pletic kiqꞌuin eb li xicꞌ nequeꞌiloc ke, cui ta li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ xoxtenkꞌa? Xeꞌxsach raj ku chi junaj cua xbaneb xjoskꞌil. Chanchan raj xoeꞌxnukꞌ chi yoꞌyo nak xeꞌxsach raj ku. Xeꞌnumta raj saꞌ kabe̱n. Chanchan raj xosubun saꞌ li haꞌ ut chanchan raj xocꞌameꞌ xban li rok li haꞌ cui ta incꞌaꞌ xoxcol li Ka̱cuaꞌ. Xo-osoꞌ raj saꞌ rukꞌeb. Chanchan raj xoxcꞌam lix cacuil rok li haꞌ cui ta incꞌaꞌ xoxtenkꞌa li Ka̱cuaꞌ. Lokꞌoninbil taxak ru li nimajcual Dios xban nak incꞌaꞌ xoxcanab chi osocꞌ saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Xocoleꞌ chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Chanchan nak naxcol rib li xul chiru li yo̱ chi chapoc re. Quisach xcuanquileb li xicꞌ nequeꞌiloc ke ut xocoleꞌ chiruheb. Li nimajcual Dios, li quiyi̱ban re li choxa ut li ruchichꞌochꞌ, aꞌan li natenkꞌan ke. Li Dios narileb li ralal xcꞌajolLi cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ cauheb rib. Chanchaneb li tzu̱l Sión li incꞌaꞌ na-ecꞌan saꞌ xnaꞌaj. Cuan ban saꞌ xnaꞌaj chi junelic. Li Ka̱cuaꞌ aꞌan na-iloc reheb lix tenamit chi junelic. Chanchan nak sutsu̱queb xban li Ka̱cuaꞌ joꞌ nak sutsu li tenamit Jerusalén xbaneb li tzu̱l. Moco junelic ta cua̱nkeb xcuanquil li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb saꞌ xbe̱n lix naꞌajeb lin tenamit. Ma̱re anchal teꞌchꞌina̱nk xchꞌo̱leb li ti̱queb xchꞌo̱l ut teꞌoc xba̱nunquil li ma̱usilal. At nimajcual Dios, chaba̱nu usilal reheb li nequeꞌxba̱nu li us. Chacuosobtesiheb li nequeꞌcuan saꞌ ti̱quilal. Abanan eb li nequeꞌba̱nun ma̱usilal, la̱at ta̱tzꞌekta̱naheb rochbeneb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Chicua̱nk taxak li tuktu̱quil usilal riqꞌuineb laj Israel. Laj Israel queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak queꞌqꞌueheꞌ cuiꞌchic chi sukꞌi̱c saꞌ lix tenamitebCꞌajoꞌ nak quisahoꞌ li kachꞌo̱l nak li Ka̱cuaꞌ coxqꞌue cuiꞌchic chi sukꞌi̱c Jerusalén. Chanchan matqꞌuec yo̱co. Coseꞌec ut cobichan xban xsahil li kachꞌo̱l. Ut eb li jalaneb xtenamit queꞌxye: Sachba chꞌo̱lej li xba̱nu li Ka̱cuaꞌ reheb lix tenamit, chanqueb. Ya̱l nak sachba chꞌo̱lej li quixba̱nu ke li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak cꞌajoꞌ xsahil li kachꞌo̱l. At nimajcual Dios, choa̱cuosobtesi cuiꞌchic saꞌ li kanaꞌaj joꞌ nak naxtꞌakresi li chaki chꞌochꞌ li hab. Eb li yo̱queb chi ya̱bac nak queꞌau, ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak teꞌkꞌolok. Usta teꞌya̱bak nak yo̱keb chixcꞌambal li iyaj, abanan sahakeb chic saꞌ xchꞌo̱leb nak teꞌsukꞌi̱k chak xban nak ac cua̱nk chic li ru li acui̱mk riqꞌuineb. Li Dios naqꞌuehoc chak ke chixjunil li cuan keCui ma̱cꞌaꞌ xcuanquil li Ka̱cuaꞌ riqꞌuineb, ma̱cꞌaꞌ aj e li cꞌanjel li teꞌxba̱nu laj cablanel. Cui li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ ta̱ril lix tenamit, ma̱cꞌaꞌ aj e nak cuan junak ta̱cꞌacꞌale̱nk re li tenamit. Ma̱cꞌaꞌ rajbal nak junak cui̱nk ta̱cuacli̱k ekꞌela ut tixnumsi li cutan chi trabajic cui ma̱cꞌaꞌ li Dios riqꞌuin. Ma̱cꞌaꞌ rajbal nak tixcamsi rib chi cꞌanjelac re xsicꞌbal lix tzacae̱mk xban nak li Dios naxqꞌue reheb li ani naxra ut naxqꞌueheb ajcuiꞌ chi hila̱nc. Eb li kacocꞌal, aꞌan jun kama̱tan xban li nimajcual Dios. Aꞌan eb jun kosobtesinquil naxqꞌue li Ka̱cuaꞌ. Eb li alal cꞌajolbej li nequeꞌyoꞌla saꞌ xsa̱jilaleb lix naꞌ xyucuaꞌeb, eb aꞌan chanchaneb li tzimaj li nacꞌanjelac chiru junak cui̱nk cau rib chi pletic. Us xak reheb li cuan nabal ralal xcꞌajoleb. Moco xuta̱nal ta teꞌe̱lk nak teꞌxcꞌul li xicꞌ nequeꞌiloc reheb xban nak li ralal xcꞌajoleb teꞌoque̱nk chirixeb. Us xak reheb li nequeꞌxucuan ru li DiosUs xak reheb li nequeꞌxucuan ru li Dios ut nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan. Us tat-e̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru ta̱ba̱nu. Ut ta̱sahokꞌ saꞌ a̱chꞌo̱l xban nak osobtesinbilakat xban li Ka̱cuaꞌ. La̱ cuixakil ta̱cua̱nk nabal xcocꞌal. Chanchan nak nau̱chin li uvas aubil chire la̱ cuochoch. Eb la̱ cualal a̱cꞌajol chanchanakeb li cha̱bil cheꞌ olivo li cuan saꞌ xnaꞌaj la̱ cuacui̱mk. Joꞌcaꞌin nak teꞌosobtesi̱k xban li Dios li ani nequeꞌxucuan ru. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ li cuan Sión chi-osobtesi̱nk a̱cue joꞌ najtil tatcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut ta̱cuil taxak nak us yo̱k chi e̱lc chixjunil saꞌ li tenamit Jerusalén. Ut toj ta̱cuileb ta nak teꞌcua̱nk la̱ cui. Ut chicua̱nk taxak li tuktu̱quil usilal riqꞌuineb laj Israel. Li Dios quirisiheb laj Israel rubel xcuanquileb li incꞌaꞌ useb xnaꞌlebCꞌajoꞌ li raylal yo̱ chixcꞌulbal li tenamit Israel chalen chak saꞌ xticlajic. La̱ex aj Israel, yehomak nak xecꞌul li raylal. Chalen nak xticla chak li katenamit, cꞌajoꞌ nak corahobtesi̱c xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc ke, abanan incꞌaꞌ queꞌnumta saꞌ kabe̱n. Cꞌajoꞌ li raylal queꞌxba̱nu ke. Nak coeꞌxqꞌue chi tzꞌu̱m, quijacheꞌ lix yi kix xban li tzꞌu̱m. Chanchan nak nequeꞌxbec li chꞌochꞌ riqꞌuin li arado. Abanan li nimajcual Dios, aꞌan ti̱c xchꞌo̱l. Aꞌan qui-isin ke rubel xcuanquileb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Xuta̱nal taxak teꞌe̱lk chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc re li tenamit Sión. Ut teꞌsachekꞌ taxak xcuanquileb. Cheꞌxcꞌul taxak joꞌ naxcꞌul li pim li nayoꞌla saꞌ xbe̱n li cab. Junpa̱t ajcuiꞌ nacuan ut nachakic usta incꞌaꞌ namichꞌeꞌ. Chanchanakeb taxak li pim li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ chiru laj acuinel. Ma̱ ani na-ajoc re xban nak ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Li ani teꞌnumekꞌ incꞌaꞌ teꞌxtzꞌa̱ma rusilal li Dios saꞌ xbe̱neb chi moco teꞌxtzꞌa̱ma nak li Dios ta̱osobtesi̱nk reheb. Laj Israel caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin li Dios nequeꞌyoꞌoninAt nimajcual Dios, nak ac yo̱ chi yotꞌecꞌ inchꞌo̱l xban lin ma̱c, nintzꞌa̱ma intenkꞌanquil cha̱cuu. China̱cuabi taxak nak ninya̱ba la̱ cꞌabaꞌ. China̱sume taxak nak nintzꞌa̱ma intenkꞌanquil cha̱cuu. At Ka̱cuaꞌ, cui ta la̱at nacaqꞌue saꞌ a̱chꞌo̱l li ma̱c li nakaba̱nu, ma̱ ani raj ta̱ru̱k ta̱colekꞌ chiru li tojba ma̱c. Abanan la̱at nacacuy nacasach li kama̱c. Joꞌcan nak tento nak takaqꞌue a̱lokꞌal. Chi anchal inchꞌo̱l nacuoybeni nak li Ka̱cuaꞌ ta̱tenkꞌa̱nk cue ut li ra̱tin naxqꞌue xcacuil inchꞌo̱l. Chi anchal inchꞌo̱l nacuaj nak tinixtenkꞌa li Ka̱cuaꞌ. Joꞌ nak nequeꞌyoꞌlec li ani nequeꞌiloc re li tenamit nequeꞌraj ru nak ta̱sake̱uk, joꞌcan nak yo̱quin chiroybeninquil nak li Ka̱cuaꞌ tinixtenkꞌa. Ex aj Israel, chex-oybeni̱nk riqꞌuin li nimajcual Dios xban nak aꞌan na-uxta̱nan u ut aꞌan nacoloc chi tzꞌakal. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li ta̱colok reheb laj Israel chiru li ma̱c li xeꞌxba̱nu. Junelic chex-oybeni̱nk riqꞌuin li DiosAt nimajcual Dios, la̱in incꞌaꞌ ninnimobresi cuib, chi moco ninkꞌetkꞌeti cuib, chi moco naxic inchꞌo̱l riqꞌuin xtzolbal li xni̱nkal ru naꞌleb li chꞌaꞌaj xtaubal ru. Relic chi ya̱l la̱in cuanquin saꞌ xya̱lal ut cꞌojcꞌo inchꞌo̱l. Chanchanin jun li cꞌulaꞌal toj xrakeꞌ chi tuꞌuc ut cꞌojcꞌo chic xchꞌo̱l. La̱ex aj Israel, chex-oybeni̱nk riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ chalen anakcuan ut chi junelic. Eb laj Israel queꞌxcꞌam li Lokꞌlaj Ca̱x aran SiónAt nimajcual Dios, chijulticokꞌ taxak a̱cue li rey David. Ut cua̱nk taxak saꞌ a̱chꞌo̱l chixjunil li raylal li quixcꞌul. Chijulticokꞌ taxak a̱cue li juramento li quixba̱nu a̱cuiqꞌuin la̱at li nimajcual Dios li quixlokꞌoni laj Jacob. Nak quixba̱nu li juramento, quixye: La̱in incꞌaꞌ tin-oc chi hila̱nc saꞌ li cuochoch, chi moco tinyocob cuib saꞌ lin cuarib. La̱in incꞌaꞌ tincua̱rk, chi moco tinmutzꞌ bayak li cuu. Incꞌaꞌ tinhila̱nk toj tintau xnaꞌaj li Lokꞌlaj Ca̱x li nahilan cuiꞌ li nimajcual Dios. Tento ta̱cua̱nk xnaꞌaj li nimajcual Dios li quixlokꞌoni laj Jacob, chan. Quikabi resil li Lokꞌlaj Ca̱x nak cuanco Efrata ut toj saꞌ li qꞌuicheꞌ re Jaar coxkatau chak. Yoꞌkeb saꞌ lix tabernáculo li Ka̱cuaꞌ. Takacuikꞌib kib chiru ut takalokꞌoni. At Ka̱cuaꞌ, anakcuan takacꞌam li Lokꞌlaj Ca̱x li nahilan cuiꞌ la̱ cuanquilal. Ut tatxic chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej Sión. Junelic ta cheꞌcua̱nk saꞌ ti̱quilal laj tij ut cheꞌxjap ta reheb la̱ tenamit xban xsahil xchꞌo̱leb. Saꞌ xcꞌabaꞌ li rey David laj cꞌanjel cha̱cuu, chaba̱nu taxak li cꞌaꞌru cayechiꞌi re xban nak aꞌan sicꞌbil ru a̱ban. Li Ka̱cuaꞌ quixba̱nu jun li juramento riqꞌuin laj David ut incꞌaꞌ tixjal lix cꞌaꞌux. Tixba̱nu ban li cꞌaꞌru quixyechiꞌi re nak quixye: Eb la̱ cualal a̱cꞌajol li teꞌcua̱nk mokon teꞌoc chokꞌ rey chokꞌ a̱cue̱kaj. Cui eb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌxba̱nu li contrato li xinba̱nu e̱riqꞌuin, ut cui teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru tincꞌut chiruheb, li ralal xcꞌajol eb aꞌan teꞌoc ajcuiꞌ junelic chokꞌ rey mokon saꞌ la̱ naꞌaj la̱at, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixsicꞌ ru li naꞌajej Sión chokꞌ xnaꞌaj. Aran naraj cua̱nc chi junelic. Quixye: —Aꞌan aꞌin li naꞌajej nacuaj chokꞌ innaꞌaj. Aran tincua̱nk chi junelic xban nak nacuulac chicuu li naꞌajej aꞌan. La̱in tincuosobtesi chi nabal li naꞌajej aꞌan ut tinqꞌue cꞌaꞌru reheb, re teꞌtzaca̱nk li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb. La̱in tincolok reheb laj tij. Ut japjo̱keb re xban xsahil xchꞌo̱leb lin tenamit li ti̱queb xchꞌo̱l. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj David ta̱yoꞌla̱k jun nim xcuanquil. Aꞌan li sicꞌbil ru inban. Ut aꞌanak li cutan saken chokꞌ reheb li tenamit chi junelic. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc re xuta̱nal teꞌxcꞌul. Abanan aꞌan cua̱nk xcuanquil chi junelic.— Cꞌajoꞌ xlokꞌal nak nequeꞌcuan chi junaj xchꞌo̱leb lix tenamit li DiosQꞌuehomak retal nak kꞌaxal lokꞌ nak junaj xchꞌo̱leb li ralal xcꞌajol li Dios. Cꞌajoꞌ xlokꞌal nak cuanqueb saꞌ usilal. Chanchan li sununquil aceite li quiqꞌueheꞌ saꞌ xjolom laj Aarón. Nahoyeꞌ chiru lix mach, ut natꞌaneꞌ ajcuiꞌ chiru li rakꞌ. Chanchan li xchuꞌque li qꞌuebil xban li Dios, li nacube saꞌ li tzu̱l Hermón ut saꞌ li tzu̱l Sión. Aran quirosobtesi lix tenamit li Ka̱cuaꞌ ut quixqꞌue li junelic yuꞌam reheb. Cheqꞌuehak xlokꞌal li nimajcual DiosChelokꞌonihak li nimajcual Dios che̱junilex la̱ex li nequexcꞌanjelac chiru. Cheqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ che̱junilex la̱ex li nequexcꞌanjelac saꞌ lix templo chiru kꞌojyi̱n. Chelokꞌonihak li Ka̱cuaꞌ chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l saꞌ lix templo. Taksihomak le̱ rukꞌ retalil nak yo̱quex chixqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Aꞌ taxak li nimajcual Dios li cuan Sión chi-osobtesi̱nk e̱re. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ li quiyi̱ban re li choxa ut li ruchichꞌochꞌ chi-osobtesi̱nk e̱re. Eb li yi̱banbil dios ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil, abanan li nimajcual Dios, aꞌan nim xcuanquil¡Lokꞌoninbil taxak li nimajcual Dios! Chelokꞌoni taxak li nimajcual Dios la̱ex li nequexcꞌanjelac chiru. Cheqꞌuehak taxak xlokꞌal lix cꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Cheqꞌuehak taxak xlokꞌal li nimajcual Dios la̱ex li cuanquex saꞌ lix templo. Cheqꞌuehak taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ la̱ex li cuanquex saꞌ li neba̱l li cuan chiru lix templo. Chelokꞌoni taxak li nimajcual Dios xban nak aꞌan cha̱bil. Chexbicha̱nk re xqꞌuebal xlokꞌal xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n li Ka̱cuaꞌ. Li Dios quixsicꞌ ru laj Jacob re nak li ralal xcꞌajol aꞌan teꞌcana̱k chokꞌ xtenamit. Joꞌcan nak eb laj Israel, aꞌaneb lix tenamit li Ka̱cuaꞌ, ut raro̱queb xban. La̱in ninnau nak kꞌaxal nim xcuanquil li nimajcual Dios. Aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil chiruheb chixjunileb li jalanil dios. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan yal re saꞌ xbe̱n chixjunil. Li Ka̱cuaꞌ naxba̱nu li cꞌaꞌru naraj joꞌ saꞌ choxa, joꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ, joꞌ saꞌ li palau, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ lix chamal. Li Ka̱cuaꞌ naxtakla li chok saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ ut naxtakla li ca̱k joꞌ ajcuiꞌ li ikꞌ. Quixtakla xcamsinquileb li xbe̱n alalbej joꞌqueb ajcuiꞌ li xbe̱n ral li queto̱mk aran Egipto. Ut sachba chꞌo̱lej quilajxba̱nu aran Egipto re xqꞌuebal xxiuheb laj faraón joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Quixsach xcuanquileb li xni̱nkal ru tenamit ut quixqꞌueheb chi camsi̱c eb li rey li kꞌaxal cauheb rib. Quixqꞌue chi camsi̱c laj Sehón lix reyeb laj amorreo. Quixqꞌue chi camsi̱c laj Og lix reyeb laj Basán. Ut quixqꞌueheb ajcuiꞌ chi camsi̱c chixjunileb li rey li queꞌcuan Canaán. Ut quixqꞌue lix naꞌajeb chokꞌ reheb laj Israel. Eb aꞌan chic queꞌe̱chanin re lix tenamiteb. At nimajcual Dios, junelic ta̱qꞌuehekꞌ a̱lokꞌal xban nak la̱at li tzꞌakal Dios. Chalen anakcuan ut chi junelic kꞌe cutan ta̱julticokꞌ reheb li tenamit nak la̱at li Dios. Li nimajcual Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb lix tenamit. Li Ka̱cuaꞌ ta̱ruxta̱na ruheb lix tenamit. Eb li dios li nequeꞌxlokꞌoni li jalaneb xtenamit, aꞌan yal yi̱banbil riqꞌuin plata ut oro. Yi̱banbil xbaneb li cui̱nk. Cuanqueb xtzꞌu̱mal re, aban incꞌaꞌ nequeꞌa̱tinac. Cuanqueb xnakꞌ ru, aban incꞌaꞌ nequeꞌiloc. Cuanqueb xxic, aban incꞌaꞌ nequeꞌabin. Incꞌaꞌ nequeꞌmusikꞌac xban nak moco yoꞌyo̱queb ta. Eb li queꞌyi̱ban reheb li jalanil dios aꞌin, chanchaneb ajcuiꞌ lix dios li queꞌxyi̱b. Ut eb li nequeꞌxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li yi̱banbil dios, chanchaneb ajcuiꞌ lix dios li nequeꞌxlokꞌoni. Cheqꞌuehak taxak xlokꞌal li nimajcual Dios la̱ex laj Israel. Cheqꞌuehak taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ la̱ex ralal xcꞌajol laj Aarón. Cheqꞌuehak taxak xlokꞌal li nimajcual Dios la̱ex ralal xcꞌajol laj Leví. Cheqꞌuehak taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ la̱ex li nequexxucuan ru li Dios. Cheqꞌuehak taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ aran Sión. Cheqꞌuehak taxak xlokꞌal saꞌ lix tenamit Jerusalén. ¡Lokꞌoninbil taxak li nimajcual Dios! Kꞌaxal nim li ruxta̱n li Dios saꞌ kabe̱nCheqꞌuehak taxak xlokꞌal li nimajcual Dios xban nak aꞌan cha̱bil ut kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Cheqꞌuehak taxak xlokꞌal li nimajcual Dios, li kꞌaxal nim xcuanquil chiruheb li yi̱banbil dios, xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Cheqꞌuehak taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb xcuanquil, xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li Ka̱cuaꞌ li naxba̱nu li sachba chꞌo̱lej xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li quiyi̱ban re li choxa riqꞌuin lix naꞌleb xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li quiyi̱ban re li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj saꞌ xbe̱n li haꞌ xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li quiyi̱ban re li sakꞌe ut li po xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li quiyi̱ban re li sakꞌe re ta̱lemtzꞌu̱nk chi cutan, xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li quiyi̱ban re li po ut li chahim re teꞌxcutanobresi ru li kꞌojyi̱n xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li quitaklan xcamsinquileb li xbe̱n alalbej aran Egipto xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li qui-isin chak ke la̱o aj Israel aran Egipto xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Corisi chak riqꞌuin xnimal xcuanquil xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li quijachoc ru li Caki Palau xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li quinumsin ke la̱o aj Israel jun pacꞌal li palau xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li quiqꞌuehoc reheb chi osocꞌ saꞌ li Caki Palau laj faraón joꞌqueb ajcuiꞌ lix soldado xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li quiberesin ke la̱o aj Israel nak yo̱co chi numecꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li quiqꞌuehoc reheb chi camsi̱c eb li rey li ni̱nkeb xcuanquil xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li quiqꞌuehoc reheb chi camsi̱c eb li rey li kꞌaxal cauheb rib xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li quiqꞌuehoc re chi camsi̱c laj Sehón lix reyeb laj amorreo xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li quiqꞌuehoc re chi camsi̱c laj Og lix reyeb laj Basán xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li quiqꞌuehoc ke la̱o lix naꞌajeb aꞌan xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li quiqꞌuehoc re lix naꞌajeb chokꞌ ke la̱o aj Israel li nococꞌanjelac chiru xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li natenkꞌan ke nak cuanco saꞌ raylal xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li nacoloc ke chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc ke xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Aꞌan li naqꞌuehoc xtzacae̱mkeb li cristian joꞌqueb ajcuiꞌ li xul xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Cheqꞌuehak taxak xlokꞌal li nimajcual Dios li cuan saꞌ choxa xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Eb laj Israel queꞌrahoꞌ xchꞌo̱leb nak lix tenamit quichapeꞌ xbaneb laj BabiloniaNak nakachunub kib chireheb li nimaꞌ li cuanqueb Babilonia, nocoya̱bac nak najulticoꞌ ke li tenamit Sión. Ut katꞌuyub li ka-arpa saꞌ rukꞌeb li cheꞌ li cuanqueb aran. Eb li queꞌcꞌamoc ke saꞌ jalan tenamit, li queꞌnumta saꞌ kabe̱n, queꞌxye ke nak tobicha̱nk re xqꞌuebal xsahileb xchꞌo̱l. Bichahomak li bich li nequebicha nak cuanquex saꞌ li tenamit Sión, chanqueb ke. ¿Chan ta cuiꞌ ru nak takabicha xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ nak cua̱nko saꞌ jalan tenamit? Cui ta̱sachk saꞌ inchꞌo̱l li tenamit Jerusalén, kꞌaxal us raj chokꞌ cue nak ta̱chakik lin nim ukꞌ re nak incꞌaꞌ chic tinchꞌeꞌ li arpa. Cui incꞌaꞌ chic tincꞌoxla li tenamit Jerusalén, ut cui incꞌaꞌ chic tinqꞌue xcuanquil, chi letzk ta saꞌ cue li ruꞌuj cuakꞌ re nak incꞌaꞌ chic tinbicha̱nk. At nimajcual Dios, ma̱canab ta yal chi joꞌcan li raylal li queꞌxba̱nu ke li ralal xcꞌajol laj Edom nak queꞌnumta li jalan tenamit saꞌ kabe̱n. Quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb ut queꞌxye: —Jucꞌumak li tenamit Jerusalén ut sachomak chi junaj cua, chanqueb. Ta̱sachekꞌ ru le̱ tenamit, la̱ex aj Babilonia. Us xak re li ani tixqꞌue re̱kaj e̱re li raylal li xeba̱nu ke. Us xak re li ani teꞌxsacꞌ le̱ cocꞌal chiru pec xban li ma̱usilal xeba̱nu ke. Aꞌin jun li tij re xqꞌuebal xlokꞌal li Dios riqꞌuin li cꞌaꞌru naxba̱nuAt nimajcual Dios, tinqꞌue a̱lokꞌal chi anchal inchꞌo̱l, ut tinbicha̱nk re xqꞌuebal a̱lokꞌal. La̱in incꞌaꞌ tinqꞌueheb xlokꞌal li yi̱banbil dios. Caꞌaj cuiꞌ la̱at tinqꞌue a̱lokꞌal. Nak tincuikꞌib cuib cha̱lokꞌoninquil, tin-ilok cuan cuiꞌ la̱ santil templo. Tinqꞌue a̱lokꞌal xban nak kꞌaxal cha̱bilat ut kꞌaxal nim la̱ cuuxta̱n. Tinqꞌue a̱lokꞌal xban nak kꞌaxal nim xcuanquil la̱ cꞌabaꞌ ut kꞌaxal nim xcuanquil la̱ cua̱tin chiruheb chixjunil li cꞌaꞌak re ru. Nak quintzꞌa̱ma intenkꞌanquil cha̱cuu, la̱at casume li cꞌaꞌru quintzꞌa̱ma cha̱cuu. Caqꞌue incacuilal ut caqꞌue inmetzꞌe̱u. Chixjunileb li rey li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue a̱lokꞌal xban nak teꞌrabi li cꞌaꞌru xayechiꞌi ke. At nimajcual Dios, teꞌbicha̱nk re xqꞌuebal a̱lokꞌal xban li cꞌaꞌru xaba̱nu ut teꞌxye: —Kꞌaxal lokꞌ li nimajcual Dios.— Usta kꞌaxal nim la̱ cuanquil, abanan junelic nacacuil xtokꞌoba̱l ruheb li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil ut nacaqꞌue retal li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu li nequeꞌxnimobresi ribeb. Usta yo̱quin chixcꞌulbal li raylal, la̱at nacaqꞌue inyuꞌam. Ut riqꞌuin la̱ cuanquil niquina̱col chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. At nimajcual Dios, la̱at ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru cayechiꞌi ke. Kꞌaxal nim la̱ cuuxta̱n chi junelic saꞌ kabe̱n. Incꞌaꞌ taxak ta̱canab yal chi joꞌcan li cꞌaꞌru catiquib xba̱nunquil. Li Dios cuan yalak bar ut naxnau lix cꞌaꞌux li junju̱nkAt Ka̱cuaꞌ, la̱at xanau chanru innaꞌleb. La̱at xanau chanru lin cꞌaꞌux. La̱at nacacuil chixjunil li ninba̱nu. Usta najt cuanquin, la̱at nacanau chixjunil li yo̱quin chixcꞌoxlanquil. La̱at nacanau jokꞌe nincꞌanjelac ut jokꞌe ninhilan. Nacaqꞌue retal chixjunil li cꞌaꞌru ninba̱nu. Toj ma̱jiꞌ na-el chi xtzꞌu̱mal cue li cua̱tin, ac xanau chixjunil li cꞌaꞌru tinye. La̱at junelic cuancat cuiqꞌuin. Cuancat chicuix ut cuancat chicuu ut cuan la̱ cuukꞌ saꞌ inbe̱n. Cꞌajoꞌ la̱ naꞌleb ut kꞌaxal lokꞌ xcꞌoxlanquil. Ma̱ jokꞌe tintau ru chixjunil li nacacꞌoxla la̱at. At Ka̱cuaꞌ, ¿ma ta̱ru̱k ta biꞌ tinxic chi najt chiru la̱ Santil Musikꞌ? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ tine̱lelik cha̱cuu la̱at? Cui tinxic saꞌ choxa, aran cuancat la̱at. Ut cui tinxic saꞌ xnaꞌajeb li camenak aran ajcuiꞌ cuancat chak la̱at. Yalak bar tinxic, la̱at cua̱nkat aran. Cui ta ta̱ru̱k tinye raj re li ikꞌ nak tinixcꞌam toj jun pacꞌal li palau, aran ajcuiꞌ cuancat la̱at. Riqꞌuin la̱ nim ukꞌ tina̱chꞌilo ut tina̱tenkꞌa. Ut cui tinyal xmukbal cuib saꞌ li kꞌojyi̱n, ma̱min ta̱ru̱k. Tina̱cuil ajcuiꞌ xban nak ma̱cꞌaꞌ kꞌojyi̱n cha̱cuu. Cha̱cuu la̱at ma̱cꞌaꞌ kꞌojyi̱n. Chixjunil cutan saken cha̱cuu. Juntakꞌe̱t li kꞌojyi̱n ut li cutan cha̱cuu la̱at. La̱at xina̱yoꞌobtesi. Xaqꞌue inyuꞌam nak toj ma̱jiꞌ ninyoꞌla saꞌ ruchichꞌochꞌ. Tatinlokꞌoni riqꞌuin chixjunil li xaba̱nu nak xina̱yoꞌobtesi. Cꞌajoꞌ xchakꞌal ru chixjunil li xaba̱nu. Nasach inchꞌo̱l chirilbal. La̱at ac xanau nak cuanquin nak toj cuanquin riqꞌuin lin naꞌ. Moco mukmu̱quin ta cha̱cuu usta toj ma̱jiꞌ ninyoꞌla saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chalen nak toj ma̱jiꞌ ninyoꞌla, ac chꞌolchꞌo cha̱cuu chanru lin yuꞌam. Ac tzꞌi̱banbil retalil a̱ban jokꞌe tinyoꞌla̱k ut jokꞌe tinca̱mk. At inDios, cꞌajoꞌ nak nacatcꞌoxlac chicuix ut kꞌaxal lokꞌ nak niquina̱cꞌoxla. Incꞌaꞌ naru rajlanquil jarub sut nacaqꞌue a̱cꞌaꞌux chicuix, joꞌ li cocꞌ ru li samaib incꞌaꞌ naru rajlanquil. Nak na-aj cuu toj yo̱cat ajcuiꞌ chi cꞌoxlac chicuix. At inDios, chasacheb taxak ruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, ut cheꞌxcanabak ta inchꞌiꞌchꞌiꞌinquil eb laj camsinel. Eb li cui̱nk aꞌan nacateꞌxmajecua ut nequeꞌxpatzꞌ la̱ cꞌabaꞌ chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. At nimajcual Dios, la̱in xicꞌ nequeꞌcuil li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Cꞌajoꞌ nak nachal injoskꞌil chi rilbaleb li nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb cha̱cuu. Nintzꞌekta̱na eb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. La̱in ninnau nak xicꞌ ajcuiꞌ niquineꞌril la̱in. At inDios, chacuil taxak chanru lin cꞌaꞌux cha̱cuu. Chayal taxak cuix re nak ta̱nau chanru lin naꞌleb. Chaqꞌue taxak retal ma cuan li ma̱usilal yo̱quin chixba̱nunquil. China̱beresi re nak toxintau li junelic yuꞌam. Laj David yo̱ chixtzꞌa̱manquil chiru li Dios nak tixcol chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reAt nimajcual Dios, china̱col taxak chiruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. China̱col taxak chiruheb li nequeꞌxrahobtesi ras ri̱tzꞌin. Junelic yo̱queb chixcꞌu̱banquil chanru nak teꞌxba̱nu li raylal. Junes yoꞌoba̱nc ple̱t nequeꞌxba̱nu. Kꞌaxal se̱beb re chi a̱tinac. Chanchaneb li cꞌantiꞌ li nacamsin saꞌ junpa̱t. Li cꞌaꞌru na-el chi xtzꞌu̱mal reheb chanchan xmay li cꞌantiꞌ li nacamsin. At nimajcual Dios, china̱col taxak chiruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. China̱col taxak chiruheb li yo̱queb xcꞌu̱banquil ru chanru nak tineꞌxchap. Eb li nequeꞌxnimobresi ribeb ac xeꞌxcꞌu̱b ru chanru nak tineꞌxcamsi. Nequeꞌxqꞌue lin raꞌlenquil chire li be re intꞌanbal. Nequeꞌxqꞌue li raꞌal re inchapbal. La̱in ninye re li Ka̱cuaꞌ: —La̱at lin Dios. Joꞌcan nak ta̱cuabi taxak li cꞌaꞌru yo̱quin chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu. At Ka̱cuaꞌ, at inDios, la̱at cau a̱cuib ut la̱at laj Colol cue. La̱at xatcoloc cue nak cuanquin saꞌ li ple̱t. At nimajcual Dios, incꞌaꞌ taxak ta̱qꞌue xlese̱nseb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb chixba̱nunquil li cꞌaꞌru nequeꞌraj. Incꞌaꞌ taxak teꞌe̱lk chi us riqꞌuin li cꞌaꞌru yo̱queb xcꞌu̱banquil ru re nak incꞌaꞌ teꞌxnimobresi ribeb. Ma̱qꞌueheb chi numta̱c saꞌ inbe̱n li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Chisukꞌi̱k taxak saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ us li teꞌraj xba̱nunquil cue. Chanchan ta ru xam yo̱ xxamlel chitꞌanekꞌ saꞌ xbe̱neb nak teꞌqꞌuehekꞌ chixtojbal rix lix ma̱queb. Ut chanchan ta teꞌcutekꞌ saꞌ li chamal jul ut incꞌaꞌ chic teꞌru̱k chi e̱lc. Incꞌaꞌ ta najt teꞌcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ li nequeꞌyoꞌoban a̱tin. Aꞌ ta li raylal li nequeꞌxba̱nu chisachok ruheb li nequeꞌxrahobtesi ras ri̱tzꞌin. La̱in ninnau nak li nimajcual Dios incꞌaꞌ naxcanab yal chi joꞌcan li raylal li nequeꞌxcꞌul li rahobtesinbileb. Naxcoleb ban li teꞌraj tenkꞌa̱c. Relic chi ya̱l li ti̱queb xchꞌo̱l teꞌxqꞌue a̱lokꞌal, at nimajcual Dios, ut teꞌcua̱nk chi sum a̱tin a̱cuiqꞌuin. Laj David cau xchꞌo̱l riqꞌuin li DiosAt nimajcual Dios, cha̱cuu la̱at yo̱quin chixtzꞌa̱manquil intenkꞌanquil. Chasume taxak chi junpa̱t li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu. Chicuulak taxak a̱cuiqꞌuin lin tij joꞌ nak nacuulac a̱cuiqꞌuin xbo̱c li incienso. La̱in nintaksi li cuukꞌ chi tijoc cha̱cuu. Ta̱cꞌul taxak joꞌ jun li mayej li naqꞌueman chiru li ecuu. At nimajcual Dios, china̱tenkꞌa re nak incꞌaꞌ tinye li incꞌaꞌ us. China̱tenkꞌa re nak incꞌaꞌ tinpaltok riqꞌuin li cꞌaꞌru ninye. China̱tenkꞌa re nak incꞌaꞌ ta̱xic inchꞌo̱l chirix li incꞌaꞌ us. Incꞌaꞌ taxak tinba̱nu li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut incꞌaꞌ taxak tincua̱nk saꞌ lix ninkꞌeheb li nequeꞌxba̱nu. Kꞌaxal us chokꞌ cue nak junak ti̱c xchꞌo̱l tinixkꞌus. Chanchan tixqꞌue sununquil ban saꞌ injolom. Usta tineꞌxkꞌus, la̱in incꞌaꞌ ra tincuecꞌa. La̱in junelic yo̱kin chi tijoc re nak incꞌaꞌ ta̱cana̱k yal chi joꞌcan li ma̱usilal li yo̱queb chixba̱nunquil li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb toj saꞌ xbe̱n li pec teꞌcutekꞌ chak nak teꞌsachekꞌ ruheb. Toj aran teꞌxqꞌue retal li tenamit nak ya̱l li cꞌaꞌru quinye reheb. Cheꞌsachekꞌ ta ruheb chi junaj cua ut chicutekꞌ ta lix bakeleb yalak bar. La̱in junelic cau inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin, at Ka̱cuaꞌ. La̱at li nacatcoloc cue. Incꞌaꞌ taxak tina̱canab injunes re nak incꞌaꞌ tineꞌxcamsi li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. China̱col taxak chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Mintꞌaneꞌ taxak saꞌ li raꞌal li queꞌxqꞌue re inchapbal. Aꞌan eb ta ajcuiꞌ cheꞌtꞌanekꞌ saꞌ li raꞌal li queꞌxqꞌue re inchapbal. China̱tenkꞌa re nak tinnumekꞌ chiruheb chi ma̱cꞌaꞌ tincꞌul. Laj David naxnau nak caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin li Dios naru tixcol ribLa̱in ninya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ chi cau xya̱b incux. Ut nintzꞌa̱ma chiru nak ta̱ruxta̱na cuu. Caꞌaj cuiꞌ re aꞌan ninye li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal. Re aꞌan ninye chixjunil li cꞌaꞌru nincꞌul. At Ka̱cuaꞌ, nacanau nak kꞌaxal ra saꞌ inchꞌo̱l ut incꞌaꞌ chic nincuy nak nacuecꞌa. La̱at nacanau chanru cuanquin. La̱at nacanau nak yalak bar ninnumeꞌ nequeꞌxqꞌue li raꞌal re tineꞌxcamsi. Chaqꞌue taxak retal. Ma̱ ani cuan arin re tinixcol. Ma̱ ani natenkꞌan cue. Ma̱ ani nacꞌoxlan cue. At nimajcual Dios, la̱in yo̱quin chixtzꞌa̱manquil intenkꞌanquil cha̱cuu. At Ka̱cuaꞌ, la̱at aj Colol cue. Caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin la̱at nincꞌojob inchꞌo̱l arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. China̱cuabi taxak nak yo̱quin chixtzꞌa̱manquil intenkꞌanquil cha̱cuu xban nak kꞌaxal ra cuanquin. China̱col taxak chiruheb li yo̱queb chinsicꞌbal re tineꞌxchap xban nak eb aꞌan kꞌaxal cauheb rib chicuu la̱in. Chanchan nak tzꞌaptzꞌo̱quin saꞌ tzꞌalam xban li raylal cuanquin cuiꞌ. China̱col re nak tinqꞌue a̱lokꞌal. Teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li ti̱queb xchꞌo̱l nak teꞌrabi resil nak la̱at xatcoloc cue. Laj David yo̱ chixtzꞌa̱manquil chiru li Dios nak tixcol aꞌan chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reAt nimajcual Dios, chacuabi taxak nak yo̱quin chi tijoc cha̱cuu. Chasume taxak li nintzꞌa̱ma cha̱cuu xban nak la̱at cha̱bilat ut ti̱c a̱chꞌo̱l. Incꞌaꞌ taxak tatrakok a̱tin saꞌ inbe̱n la̱in aj cꞌanjel cha̱cuu xban nak ma̱ ani ta̱ru̱k tixye nak ma̱cꞌaꞌ xma̱c cha̱cuu. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue yo̱queb chinta̱kenquil re tineꞌxchap. Chanchan nak ac xineꞌxyekꞌ saꞌ chꞌochꞌ ut chanchan nak ac cuanquin saꞌ kꞌojyi̱n saꞌ xya̱nkeb li camenak. Yo̱ chi yotꞌecꞌ inchꞌo̱l xban li raylal ut incꞌaꞌ chic nincuy nak nacuecꞌa. Najulticoꞌ cue chanru nak coa̱tenkꞌa chak junxil. Yo̱quin chi cꞌoxlac chirix chixjunil li cꞌaꞌru caba̱nu chak. Yo̱quin chi tijoc cha̱cuu xban nak tincuaj ru nak tina̱tenkꞌa. Chanchanin li chaki chꞌochꞌ ta̱raj ru li haꞌ. At nimajcual Dios, chasume taxak chi junpa̱t li cꞌaꞌru yo̱quin chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu xban nak nacuecꞌa nak osocꞌ cue. Cui incꞌaꞌ tina̱tenkꞌa, tinca̱mk. Rajlal taxak ekꞌela ta̱cꞌut chicuu nak nacacuuxta̱na cuu xban nak la̱in cꞌojcꞌo inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. Chacꞌut taxak chicuu cꞌaꞌru tinba̱nu xban nak caꞌaj cuiꞌ la̱at nacatqꞌuehoc innaꞌleb. At nimajcual Dios, caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin ninsicꞌ incolbal. China̱col taxak chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Ta̱cꞌut taxak chicuu cꞌaꞌru ta̱cuaj la̱at tinba̱nu xban nak la̱at lin Dios. Aꞌ taxak la̱ santil musikꞌ chitenkꞌa̱nk cue chi cua̱nc saꞌ ti̱quilal. At nimajcual Dios, chacol taxak rix lin yuꞌam re nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal la̱ cꞌabaꞌ. Ut xban nak ti̱c a̱chꞌo̱l tina̱cuisi taxak saꞌ li raylal li cuanquin cuiꞌ. Xban taxak xnimal la̱ cuuxta̱n saꞌ inbe̱n, ta̱sacheb ru li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Ta̱sach ta ruheb chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc cue xban nak la̱in laj cꞌanjel cha̱cuu. Laj David quixtzꞌa̱ma nak li Dios tixqꞌueheb lix tenamit chi cua̱nc saꞌ ti̱quilalLokꞌoninbil taxak li nimajcual Dios xban nak aꞌan chanchan jun sako̱nac bar naru nincol cuiꞌ cuib. Aꞌan li natenkꞌan cue chi pletic ut naxcꞌut chicuu chanru tinba̱nu nak tinpletik. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li na-uxta̱nan cuu. Caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin aꞌan naru nincol cuib. Aꞌan li natenkꞌan cue ut aꞌan li na-iloc cue. Aꞌan li naqꞌuehoc xcacuil inchꞌo̱l. Ut aꞌan li naqꞌuehoc reheb li tenamit rubel incuanquil. At nimajcual Dios, ¿cꞌaꞌut nak nacacꞌoxlaheb li cui̱nk? Eb aꞌan ma̱cꞌaꞌ xcuanquileb. ¿Cꞌaꞌut nak nacaqꞌue a̱chꞌo̱l chirixeb? Eb aꞌan ma̱cꞌaꞌeb xcuanquileb. Li cui̱nk ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Incꞌaꞌ najt nacuan xyuꞌam. Chanchan li ikꞌ li nanumeꞌ chi junpa̱t. At nimajcual Dios, chatcubek chak saꞌ choxa ut ta̱tochꞌ riqꞌuin a̱cuukꞌ eb li tzu̱l re nak teꞌe̱lk xsibel. Chatakla chak li ca̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc cue re nak teꞌxucuak. Chanchan nak ta̱cuteb riqꞌuin la̱ tzimaj re nak teꞌe̱lelik. China̱cuisi taxak saꞌ li raylal li cuanquin cuiꞌ ut china̱col taxak. Toj saꞌ choxa ta̱cꞌutbesi la̱ cuanquil re tina̱col. China̱col chiruheb li jalaneb xtenamit. China̱col chiruheb xban nak junes ticꞌtiꞌic nequeꞌxba̱nu ut ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li cꞌaꞌru nequeꞌxye. At nimajcual Dios, la̱in tinbicha jun li acꞌ bich re xqꞌuebal a̱lokꞌal. Tinchꞌeꞌ li arpa ut li salterio ut tinbicha̱nk re a̱lokꞌoninquil. La̱at nacattenkꞌan reheb li rey chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. La̱at nacatcoloc cue re nak incꞌaꞌ tineꞌxcamsi riqꞌuin lix chꞌi̱chꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. La̱in laj David laj cꞌanjel cha̱cuu. China̱tenkꞌa taxak ut china̱col taxak chiruheb li jalaneb xtenamit xban nak junes ticꞌtiꞌic nequeꞌxba̱nu ut ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Chaqꞌue taxak xcacuilaleb li kalal. Chanchanakeb taxak li cha̱bil cheꞌ li yo̱ chi qꞌui̱c chi us. Ut chaqꞌue taxak xcha̱bilaleb li karabin. Chanchanakeb taxak li rokechal li palacio li yi̱banbil chi us. Nabal pa̱y taxak ru li kacui̱mk toj retal teꞌnujak li rochochil. Ut cheꞌta̱mk ta chi kꞌaxal numtajenak xqꞌuialeb li kaqueto̱mk. Cauhakeb ta rib li kabo̱yx chi cꞌanjelac. Ut ma̱ ani ta chi-oc saꞌ li katenamit chikachꞌiꞌchꞌiꞌinquil re nak ma̱ ani japjo̱k re saꞌ be xban raylal. Us xak reheb li tenamit li teꞌcꞌuluk re li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Us xak reheb li tenamit li nequeꞌxqꞌue chokꞌ xDioseb li nimajcual Dios xban nak aꞌan li tzꞌakal Dios. Chixjunileb taxak teꞌxqꞌue xlokꞌal li nimajcual Dios xban nak kꞌaxal nim xcuanquilAt inDios, junelic tinqꞌue a̱lokꞌal. At inRey, junelic tinnima a̱cuu. Rajlal cutan tatinlokꞌoni ut tinqꞌue xlokꞌal la̱ cꞌabaꞌ junelic. Kꞌaxal nim xcuanquil li nimajcual Dios ut xcꞌulub nak takaqꞌue xlokꞌal. Ut ma̱ ani naru nataꞌoc ru lix nimal xcuanquilal. At nimajcual Dios, ta̱qꞌuehekꞌ a̱lokꞌal chi junelic kꞌe cutan xban li cꞌaꞌru calaja̱ba̱nu. Eb li naꞌbej yucuaꞌbej teꞌxye reheb li ralal xcꞌajol li cꞌaꞌru caba̱nu riqꞌuin la̱ cuanquil. Ut eb aꞌan teꞌxye resil reheb li ralal xcꞌajoleb li teꞌcua̱nk mokon. Eb li tenamit teꞌxye resil la̱ lokꞌal ut la̱ cuanquilal. Ut la̱in tincꞌoxlak chirix chixjunil li sachba chꞌo̱lej caba̱nu. Eb li tenamit teꞌxye resil li cꞌaꞌru caba̱nu riqꞌuin la̱ cuanquil. Ut la̱in tinye resil nak kꞌaxal nim la̱ cuanquilal. Eb li tenamit teꞌxye resil lix nimal la̱ cuusilal ut teꞌbicha̱nk re xyebal resil nak la̱at ti̱c a̱chꞌo̱l. Li nimajcual Dios, aꞌan cha̱bil ut junelic na-uxta̱nan u. Incꞌaꞌ najoskꞌoꞌ saꞌ junpa̱t. Kꞌaxal nim ban li ruxta̱n. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan cha̱bil riqꞌuin chixjunil ut nim li ruxta̱n saꞌ xbe̱n chixjunil li cꞌaꞌru quixyi̱b. At nimajcual Dios, chiqꞌuehekꞌ taxak la̱ lokꞌal xbaneb chixjunileb li cꞌaꞌru cayi̱b. Ut chiqꞌuehekꞌ taxak la̱ lokꞌal xbaneb la̱ cualal a̱cꞌajol. Cheꞌxyehak ta resil lix lokꞌal la̱ cuanquilal ut cheꞌxyehak ta resil li cꞌaꞌru caba̱nu riqꞌuin xnimal la̱ cuanquil. Chixjunileb taxak cheꞌabi̱nk re li joꞌ qꞌuial caba̱nu riqꞌuin xnimal la̱ cuanquil. Ut cheꞌxnauhak taxak nak kꞌaxal lokꞌ la̱ cuanquilal. La̱at cuan a̱cuanquil chi junelic kꞌe cutan. La̱at nacattaklan chi junelic. At nimajcual Dios, la̱at nacaqꞌue xcacuil xchꞌo̱leb li yo̱queb chi chꞌina̱nc xchꞌo̱l. Ut la̱at nacattenkꞌan reheb li cuanqueb saꞌ raylal. Chixjunileb li cuanqueb xyuꞌam saꞌ ruchichꞌochꞌ nequeꞌoybenin a̱cuiqꞌuin. Ac nequeꞌxnau nak la̱at ta̱qꞌue lix tzacae̱mkeb saꞌ xkꞌehil. Nacaqꞌue xtzacae̱mk ut nequeꞌcuaꞌac toj retal nacꞌojla xchꞌo̱leb. Li nimajcual Dios naxba̱nu chixjunil saꞌ ti̱quilal. Ut junelic na-uxta̱nan u. Li Ka̱cuaꞌ junelic cuan chixtenkꞌanquileb li nequeꞌxya̱ba xcꞌabaꞌ. Naxtenkꞌaheb li nequeꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil chiru chi anchal xchꞌo̱leb. Li Ka̱cuaꞌ naxqꞌue li cꞌaꞌru nequeꞌraj eb li nequeꞌxucuan ru. Narabi nak nequeꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquileb chiru ut naxcoleb. Li Ka̱cuaꞌ naxcoleb chixjunileb li nequeꞌrahoc re. Abanan tixsach ruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Junelic taxak tinye resil lix lokꞌal li nimajcual Dios. Chixjunileb taxak teꞌxqꞌue xlokꞌal lix santil cꞌabaꞌ chi junelic kꞌe cutan. Cheqꞌuehak xlokꞌal li nimajcual Dios riqꞌuin chixjunil li naxba̱nuLokꞌoninbil taxak li nimajcual Dios. La̱in tinqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ chi anchal inchꞌo̱l. Tinlokꞌoni li nimajcual Dios joꞌ najtil tincua̱nk. Tinbicha̱nk re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ joꞌ najtil tincua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Me̱cꞌojob e̱chꞌo̱l riqꞌuineb li nequeꞌtaklan chi moco riqꞌuineb li yal cui̱nk xban nak eb aꞌan incꞌaꞌ ta̱ru̱k texcol la̱ex. Nak nequeꞌcam, nequeꞌsukꞌi chꞌochꞌ ut saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan na-osoꞌ li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil. Us xak re li ani tenkꞌanbil xban li Dios li quixlokꞌoni laj Jacob. Us xak re li ani na-oybenin riqꞌuin li Dios. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quiyi̱ban re li choxa ut li ruchichꞌochꞌ. Aꞌan li quiyi̱ban re li palau ut chixjunil li cuan chi saꞌ. Aꞌan junelic naxba̱nu li cꞌaꞌru naxye. Li Ka̱cuaꞌ narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal ut naxcoleb li nequeꞌrahobtesi̱c. Ut naxqꞌue xtzacae̱mkeb li teꞌtzꞌoca̱k. Ut naxcoleb li cuanqueb saꞌ tzꞌalam. Li Ka̱cuaꞌ naxqꞌueheb chi iloc li mutzꞌ. Ut naxqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb li yo̱queb chi chꞌina̱nc xchꞌo̱l. Li Ka̱cuaꞌ naxraheb li ti̱queb xchꞌo̱l. Li nimajcual Dios narileb li jalaneb xtenamit. Ut narileb ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌeb. Ut aꞌan ajcuiꞌ na-iloc reheb li xma̱lcaꞌan. Abanan li Dios naxsach ru li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. La̱ex li cuanquex Sión, li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil. Li nimajcual Dios ta̱cua̱nk xcuanquil chi junelic kꞌe cutan. ¡Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ! Jun li bich re xqꞌuebal xlokꞌal li Dios¡Lokꞌoninbil taxak li nimajcual Dios xban nak kꞌaxal us xbichanquil xlokꞌal li kaDios ut xcꞌulub nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal! Li Ka̱cuaꞌ yo̱ chixyi̱banquil cuiꞌchic lix tenamit Jerusalén, ut tixcꞌameb cuiꞌchic aran laj Israel, li cuanqueb yalak bar saꞌ jalan tenamit. Junelic naxtenkꞌaheb li teꞌyotꞌekꞌ xchꞌo̱l ut narisi lix raylaleb. Yal re li Ka̱cuaꞌ jarub li chahim cuan ut aꞌan ajcuiꞌ naqꞌuehoc xcꞌabaꞌeb. Kꞌaxal nim xcuanquil li Ka̱cuaꞌ li kaDios ut kꞌaxal cau rib. Kꞌaxal numtajenak lix naꞌleb. Ma̱cꞌaꞌ xbisbal. Li Ka̱cuaꞌ naxqꞌue xlokꞌal li ma̱cꞌaꞌeb xlokꞌal ut narisi chi junaj cua lix cuanquileb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Chexbicha̱nk chiru li Ka̱cuaꞌ re xqꞌuebal xlokꞌal. Chexbicha̱nk riqꞌuin li arpa re xlokꞌoninquil li Dios. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan naqꞌuehoc re li chok chiru li choxa ut aꞌan li naqꞌuehoc re li hab re tixtꞌakresi li chꞌochꞌ ut naxqꞌue chi qꞌui̱c li pim chiru li tzu̱l. Naxqꞌue xtzacae̱mkeb li xul. Naxqꞌue xtzacae̱mkeb li tzꞌok li toj sa̱j li japjo̱queb re xtzꞌa̱manquil xcuaheb. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ nasahoꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin lix metzꞌe̱u li cacua̱y, chi moco nasahoꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li cui̱nk li cau rib. Nasahoꞌ ban xchꞌo̱l riqꞌuin li ani naxucuan ru ut naroybeni nak ta̱uxta̱na̱k ru xban li Ka̱cuaꞌ. La̱ex li cuanquex Jerusalén, chelokꞌoni taxak li nimajcual Dios. La̱ex li cuanquex Sión cheqꞌuehak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan naqꞌuehoc e̱cacuilal re nak te̱col e̱rib chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re ut aꞌan na-osobtesin e̱re la̱ex li cuanquex Jerusalén. Aꞌan ta̱qꞌuehok e̱re chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal saꞌ le̱ tenamit. Ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱qꞌuehok e̱re chi nabal li cꞌaꞌru e̱re. Yal riqꞌuin li ra̱tin, li Ka̱cuaꞌ naxba̱nu saꞌ junpa̱t li cꞌaꞌru naraj saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌan naqꞌuehoc li ratzꞌam que saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chanchan li saki lana. Napaji li ratzꞌam que saꞌ ruchichꞌochꞌ chanchan nak napaji̱c li cha. Naxtakla li sakbach saꞌ ruchichꞌochꞌ ut xban li que li naxtakla naxpeca rib li haꞌ. Ut yal riqꞌuin li ra̱tin nahaꞌoꞌ cuiꞌchic li haꞌ li ac xpeca rib. Naxtakla li ikꞌ ut na-oc cuiꞌchic chi be̱c rok li haꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue li ra̱tin re laj Jacob. Quixqꞌue lix chakꞌrab reheb laj Israel ut quixye reheb cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ quixqꞌue li ra̱tin reheb li jalaneb xtenamit. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxnau cꞌaꞌru naxye lix chakꞌrab. ¡Chikalokꞌoni taxak li Ka̱cuaꞌ! Chiqꞌuehekꞌ ta xlokꞌal li Dios xbaneb chixjunil li cꞌaꞌru quilajxyi̱b¡Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ! Chinima̱k taxak ru li nimajcual Dios aran saꞌ choxa. La̱ex li cuanquex saꞌ choxa cheqꞌuehak taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. La̱ex ángeles, chelokꞌonihak taxak ru li Ka̱cuaꞌ. Chenima taxak ru che̱junilex la̱ex, li qꞌuila okꞌob chi ángel li cuanquex rubel xtakl. Li sakꞌe ut li po cheꞌxqꞌuehak ta xlokꞌal li Dios. Cheꞌxqꞌuehak ta xlokꞌal chixjunileb li chahim li nequeꞌlemtzꞌun. Chixjunil li cuan chiru choxa cheꞌxqꞌuehak ta xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ, joꞌ ajcuiꞌ li chok li cuan chiru choxa. Cheꞌxqꞌuehak ta xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ xban nak yal riqꞌuin ra̱tin, quixyi̱b chixjunil li cꞌaꞌru cuan. Ut quixxakabeb saꞌ xnaꞌajeb chi junaj cua. Aran teꞌcua̱nk chi junelic kꞌe cutan xban nak joꞌcan yebil xban li Dios. Chinima̱k taxak ru li nimajcual Dios saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chixjunileb li xul li cuanqueb saꞌ xchamal li palau cheꞌxqꞌuehak ta xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Cheꞌxqꞌuehak ta xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ li ca̱k, li sakbach, li ratzꞌam que ut li xchuꞌque, joꞌ ajcuiꞌ li ca̱k-sut-ikꞌ li na-abin chiru. Cheꞌxqꞌuehak ta xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ eb li ni̱nki tzu̱l ut li cocꞌ bol joꞌqueb ajcuiꞌ li cheꞌ li nequeꞌu̱chin ut li chacalteꞌ. Cheꞌxqꞌuehak ta xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ chixjunileb li xul, li tu̱laneb joꞌ ajcuiꞌ li joskꞌeb. Cheꞌxqꞌuehak ta xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ eb li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa, joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌxjucuqui ribeb chiru chꞌochꞌ. Cheꞌxnima taxak ru li Ka̱cuaꞌ eb li rey ut chixjunileb li tenamit. Cheꞌxqꞌuehak taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ eb li nequeꞌtaklan saꞌ ruchichꞌochꞌ joꞌqueb ajcuiꞌ laj rakol a̱tin. Cheꞌxnima taxak ru li Dios chixjunileb li sa̱j cui̱nk ut eb li sa̱j ixk, joꞌqueb ajcuiꞌ li ti̱xil cristian ut eb li cocꞌal. Cheꞌxqꞌuehak taxak xlokꞌal lix santil cꞌabaꞌ li nimajcual Dios xban nak caꞌaj cuiꞌ aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil. Ut aꞌan li kꞌaxal lokꞌ chiru chixjunil li cuan saꞌ choxa joꞌ ajcuiꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixnimobresi xcuanquileb laj Israel. Quixqꞌueheb xlokꞌal li ralal xcꞌajol, li sicꞌbil ru xban. ¡Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ! Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ li tzꞌakal Rey¡Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ! Chebicha̱k taxak junak li acꞌ bich re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Cheqꞌuehak taxak xlokꞌal saꞌ comonil nak chꞌutchꞌu̱quex la̱ex li ralal xcꞌajol. Chisahokꞌ taxak saꞌ xchꞌo̱leb laj Israel, riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ li quiyoꞌobtesin reheb. Li cuanqueb Sión, chisahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb xban nak aꞌan lix reyeb. Cheꞌxqꞌuehak taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin lix arpa ut riqꞌuin lix pandero. Cheꞌxajok re xqꞌuebal xlokꞌal lix cꞌabaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ sa saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuineb lix tenamit ut naxqꞌueheb xlokꞌal li tu̱laneb. Chisahokꞌ taxak saꞌ xchꞌo̱leb li ralal xcꞌajol xban nak li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb xlokꞌal. Cheꞌxqꞌuehak taxak xlokꞌal nak cua̱nkeb saꞌ xcuarib. Cheꞌxjapak reheb chixqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Chicua̱nk taxak xchꞌi̱chꞌeb saꞌ rukꞌeb caꞌ pacꞌal xkꞌesnal, re nak teꞌxqꞌueheb chixtojbaleb xma̱c li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban re li Ka̱cuaꞌ ut re ajcuiꞌ nak teꞌxqꞌueheb chixtojbaleb xma̱c li jalaneb xtenamit. Teꞌxbacꞌ riqꞌuin cadena eb li rey joꞌ ajcuiꞌ eb li nequeꞌtenkꞌan reheb. Eb li ralal xcꞌajol li Dios teꞌrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan li lokꞌal li quixqꞌue li Dios reheb li ralal xcꞌajol. ¡Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ! Chikaqꞌuehak taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin li kacuajb¡Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ! Cheqꞌuehak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ saꞌ lix templo. Ut chiqꞌuehekꞌ ta xlokꞌal saꞌ li choxa li quixyi̱b riqꞌuin lix cuanquil. Chelokꞌonihak taxak li Ka̱cuaꞌ xban chixjunil li quilajxba̱nu. Cheqꞌuehak xlokꞌal xban nak kꞌaxal nim lix cuanquil. Cheqꞌuehak xlokꞌal riqꞌuin xya̱basinquil le̱ trompeta. Cheqꞌuehak xlokꞌal riqꞌuin xchꞌeꞌbal le̱ arpa ut le̱ salterio. Te̱tochꞌ le̱ pandero ut texxajok re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Cheqꞌue taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin le̱ cuajb ut riqꞌuin le̱ xo̱lb. Chelokꞌoni taxak li Ka̱cuaꞌ ut te̱tochꞌ le̱ sursu̱quil chꞌi̱chꞌ chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Chixjunileb li cuanqueb xyuꞌam cheꞌxqꞌuehak taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. ¡Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ! Li Hu ProverbiosAꞌan aꞌin lix ya̱lal li a̱tin yebil xbaneb li cuanqueb xnaꞌlebAꞌan aꞌin li a̱tin li quixye laj Salomón, li ralal laj David li quicuan chokꞌ rey saꞌ li tenamit Israel. Cuan xya̱lal li a̱tin li quixye re nak tixtenkꞌa jalan chic chixtaubal xnaꞌleb ut chixtaubal li us. Ut re ajcuiꞌ xtenkꞌanquileb chixtaubal ru li a̱tin junju̱nk li chꞌaꞌaj xtaubal ru. Eb li a̱tin aꞌin teꞌxtenkꞌaheb li cristian chixnaubal bar cuan li us ut bar cuan li incꞌaꞌ us. Tixtenkꞌaheb chi cua̱nc saꞌ ti̱quilal ut chi cua̱nc saꞌ cha̱bilal. Ut tixtenkꞌaheb ajcuiꞌ chi cua̱nc xcꞌaꞌuxeb li incꞌaꞌ nequeꞌxnau cꞌoxlac. Ut naxqꞌue xnaꞌlebeb li toj sa̱jeb re nak teꞌxcꞌoxla chi us cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Li ani cuan xnaꞌleb ut se̱b xchꞌo̱l chixqꞌuehak retal li a̱tin aꞌin re nak tixtau xtzꞌakob lix naꞌleb. Ut re ajcuiꞌ nak tixtau ru li a̱tin li nequeꞌxye li cuanqueb xnaꞌleb, li a̱tin li chꞌaꞌaj xtaubal ru. Li ani ta̱raj ta̱cua̱nk xnaꞌleb, tento nak tixxucua ru li Ka̱cuaꞌ. Eb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb nequeꞌxtzꞌekta̱na li cha̱bil naꞌleb ut nequeꞌxtzꞌekta̱na ajcuiꞌ lix kꞌusbaleb. Ex cualal incꞌajol, cheqꞌuehak saꞌ e̱chꞌo̱l le̱ kꞌusbal naxqꞌue le̱ yucuaꞌ. Ut me̱tzꞌekta̱na le̱ tijbal naxqꞌue le̱ naꞌ. Kꞌaxal lokꞌ chokꞌ e̱re nak tex-abi̱nk chiru le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ. Chanchan nak ta̱qꞌuehekꞌ junak e̱kꞌol che̱cux ut junak corona saꞌ e̱jolom. Ex cualal incꞌajol, cui eb laj ma̱c teꞌraj e̱balakꞌinquil, me̱canab e̱rib chiruheb. Usta teꞌxye e̱re, “Quimkex kiqꞌuin. Chex-oque̱nk saꞌ kaya̱nk. Toxic ut takaram saꞌ xbe li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c ut takacamsiheb nak yo̱keb chi numecꞌ. Chanchan nukꞌbil takaba̱nu nak takacamsiheb. Chanchan teꞌnukꞌekꞌ xban li jul nak takacamsiheb chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Ut sa chic tocua̱nk. Ta̱cana̱k chokꞌ ke chixjunil li takelkꞌa chiruheb ut cua̱nk chic kabiomal. Ocankex saꞌ kaya̱nk. Ma̱re us toe̱lk e̱ban la̱ex. Ut saꞌ comonil takayal xsahil li take̱chani,” ma̱re chaꞌkeb e̱re. Abanan la̱ex, ex cualal incꞌajol, mexxic saꞌ xya̱nkeb aꞌan ut me̱ba̱nu li incꞌaꞌ us li nequeꞌxba̱nu eb aꞌan. Eb aꞌan teꞌraj ru xba̱nunquil li incꞌaꞌ us ut teꞌraj ru camsi̱nc. ¿Cꞌaꞌru aj e nak teꞌxram saꞌ xbeheb li cristian, cui li cristian nequeꞌxnau nak yo̱keb xrambal? Eb li cui̱nk aꞌan nequeꞌxyi̱b li raꞌal re ta̱tꞌanekꞌ jalan. Abanan aꞌaneb ajcuiꞌ nequeꞌtꞌaneꞌ chi saꞌ. Incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue retal nak nequeꞌxqꞌue rib saꞌ chꞌaꞌajquilal. Joꞌcaꞌin nak nequeꞌosoꞌ eb li cui̱nk li nequeꞌxrahi ru li jalan aj e. Nequeꞌxsach lix yuꞌameb xban li cꞌaꞌru nequeꞌxrahi ru. Li Ka̱cuaꞌ yo̱ chixyechiꞌinquil li naꞌleb reheb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌlebLi naꞌleb aꞌin yo̱ chi abi̱c resilal yalak bar saꞌ eb li be joꞌ ajcuiꞌ saꞌ eb li cꞌayil. Yo̱queb chi cuulac resil saꞌ eb li naꞌajej bar nequeꞌchꞌu̱tla cuiꞌ nabal li cristian. Ut yo̱ ajcuiꞌ chi abi̱c saꞌ eb li oqueba̱l re li tenamit. La̱ex, li ma̱cꞌaꞌ e̱naꞌleb, ¿jokꞌe te̱canab xba̱nunquil li to̱ntil naꞌleb li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ? Ut la̱ex li nequekꞌetkꞌeti e̱rib, ¿jokꞌe te̱canab xtzꞌekta̱nanquil li cha̱bil naꞌleb? Quixye li Ka̱cuaꞌ: —Cheqꞌuehak retal le̱ kꞌusbal li ninqꞌue ut la̱in tinqꞌuehok e̱naꞌleb ut texintenkꞌa chixtaubal ru lix ya̱lal. La̱in xexinbok ut xinye e̱re nak texcha̱lk cuiqꞌuin. Abanan la̱ex incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li cꞌaꞌru quinye e̱re. Quetzꞌekta̱na ban le̱ naꞌleb li quinqꞌue. Incꞌaꞌ queraj xcꞌulbal le̱ kꞌusbal. Cuulac re xkꞌehil nak la̱in texinseꞌe xban li raylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n. Texinseꞌe nak ca̱mkak e̱re xban e̱xiu. Nak ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n li xiu ut li chꞌaꞌajquilal, incꞌaꞌ chic te̱tau cꞌaꞌru te̱ba̱nu xban li raylal li yo̱kex chixcꞌulbal. Chanchan nak nachal li ikꞌ li naxsuti rib nak ta̱cha̱lk li raylal saꞌ e̱be̱n ut tixsach e̱ru. Saꞌ li cutan aꞌan tine̱ya̱ba raj chic. Abanan la̱in incꞌaꞌ texinsume. Tine̱sicꞌ raj chic, abanan incꞌaꞌ tine̱tau, xban nak xetzꞌekta̱na le̱ naꞌleb xinqꞌue e̱re ut incꞌaꞌ xeraj xqꞌuebal inlokꞌal la̱in li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ xeraj xcꞌulbal le̱ naꞌleb xinqꞌue e̱re. Xetzꞌekta̱na ban le̱ kꞌusbal li xinqꞌue. Joꞌcan nak anakcuan cꞌulumak chixjunil li raylal xchal saꞌ e̱be̱n xban li ma̱usilal xeba̱nu toj retal textitzꞌk riqꞌuin li cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ us xeba̱nu. Eb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb nequeꞌcam xban nak incꞌaꞌ nequeꞌraj xcꞌulbal lix naꞌlebeb. Joꞌcaneb ajcuiꞌ li jip xchꞌo̱leb. Nequeꞌcam xban nak nequeꞌxtzꞌekta̱na li naꞌleb naqꞌueheꞌ reheb. Abanan li ani naxqꞌue xchꞌo̱l chirabinquil li ninye la̱in, aꞌan ta̱cua̱nk saꞌ tuktu̱quil usilal ut incꞌaꞌ ta̱xucuak xban li raylal. Cuan xlokꞌal li naꞌleb li nayechiꞌi̱c keEx cualal incꞌajol, cheqꞌuehak e̱chꞌo̱l chixcꞌulbal li cua̱tin ut checꞌu̱lahak saꞌ le̱ chꞌo̱l lin chakꞌrab. Qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chirabinquil li cha̱bil naꞌleb. Ut qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chixtaubal ru li se̱bal chꞌo̱lej. Qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chixsicꞌbal li cha̱bil naꞌleb ut se̱bak e̱chꞌo̱l chixtaubal ru lix ya̱lal. Qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chixtaubal li cha̱bil naꞌleb. Chesicꞌak toj retal te̱tau joꞌ nak nasiqꞌueꞌ li plata, malaj ut joꞌ nak nasiqꞌueꞌ li cꞌaꞌru terto xtzꞌak. Cui te̱tau li naꞌleb aꞌin, te̱nau chic xxucuanquil ru li Ka̱cuaꞌ. Ut te̱nau chic chanru xnaꞌleb li Dios. Li Ka̱cuaꞌ naqꞌuehoc kanaꞌleb ut li ra̱tin naxcutanobresi li kacꞌaꞌux ut nocoxtenkꞌa chixtaubal ru lix ya̱lal. Li Ka̱cuaꞌ naxqꞌue cha̱bil naꞌleb reheb li ti̱queb xchꞌo̱l ut naxcoleb li nequeꞌcuan saꞌ ti̱quilal chiru. Aꞌan na-iloc reheb li ralal xcꞌajol li nequeꞌcuan saꞌ ti̱quilal ut naxcoleb. Cui ta̱cuabi li cua̱tin la̱at, ta̱nau chic bar cuan li us ut bar cuan li ti̱quilal. Ut cua̱nk chic a̱naꞌleb chixtaubal ru chanru li cua̱nc saꞌ cha̱bilal. Se̱bak chic a̱chꞌo̱l xban nak cua̱nk chic a̱naꞌleb ut sahak chic a̱chꞌo̱l. Xban nak se̱b chic a̱chꞌo̱l ta̱nau chic cꞌoxlac ut naru ta̱col a̱cuib chiru li cꞌaꞌak re ru ta̱cha̱lk saꞌ a̱be̱n. Ut ta̱nau chic xcolbal a̱cuib chiruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, li junes ma̱usilal nequeꞌxcꞌoxla. Eb li cui̱nk aꞌan nequeꞌxcanab xba̱nunquil li us xban nak nequeꞌcuulac chiru cua̱nc saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c. Nequeꞌsahoꞌ xchꞌo̱l chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Nequeꞌxkꞌaxtesi rib chixba̱nunquil li ma̱usilal. Eb aꞌan incꞌaꞌ us lix naꞌlebeb xban nak nequeꞌxkꞌaxtesi rib chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Cui la̱at cuan a̱naꞌleb, ta̱nau xcolbal a̱cuib chiruheb li ixk li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb li nequeꞌkꞌunbesin riqꞌuin cha̱bil a̱tin. Li ixk aꞌan naxcanab lix be̱lom li sumsu cuiꞌ saꞌ xsa̱jilal ut naxkꞌet li ra̱tin li quixye nak quisumla chiru li Dios. Li ani naxic saꞌ li rochoch li ixk aꞌan, ac chꞌolchꞌo nak yo̱ chi xic saꞌ xbehil li ca̱mc. Li ani nacuulac riqꞌuin li ixk aꞌan incꞌaꞌ chic nequeꞌraj xba̱nunquil li us ut incꞌaꞌ chic nequeꞌxtau li cha̱bil yuꞌam. Joꞌcan nak la̱ex cheba̱nuhak li us joꞌ nequeꞌxba̱nu li cuanqueb saꞌ ti̱quilal. Eb li ti̱queb xchꞌo̱l teꞌcua̱nk saꞌ li naꞌajej qꞌuebil reheb xban li Dios. Aran teꞌcua̱nk chi junelic. Abanan eb li nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal teꞌsachekꞌ ruheb ut teꞌisi̱k saꞌ lix naꞌajeb. Ex cualal incꞌajol, misach saꞌ e̱chꞌo̱l lin chakꞌrab. Chi anchal ban le̱ chꞌo̱l chepa̱bak le̱ taklanquil inban. Cui te̱ba̱nu li naxye lin chakꞌrab, ta̱najtokꞌ ru le̱ yuꞌam saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut ta̱cua̱nk li tuktu̱quilal e̱riqꞌuin. Me̱canab xpa̱banquil li ya̱l. Junelic ban cua̱nk saꞌ e̱chꞌo̱l. Me̱canab li uxta̱na̱nc u. Junelic ban cua̱nkex saꞌ ti̱quilal re nak ta̱cꞌutu̱nk nak cha̱bil le̱ naꞌleb. Cui te̱ba̱nu aꞌin, sahak xchꞌo̱l li Dios e̱riqꞌuin ut cha̱bilak e̱resilal chiruheb li cristian. Cauhak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Me̱cꞌojob e̱chꞌo̱l e̱junes e̱rib yal xban nak cuan e̱naꞌleb. Junelic julticak e̱re li Dios riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru te̱ba̱nu ut aꞌan ta̱beresi̱nk e̱re. Me̱cꞌoxla nak kꞌaxal cuan e̱naꞌleb e̱junes e̱rib. Chexucua̱k ban ru li Ka̱cuaꞌ ut canabomak xba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Cui te̱canab xba̱nunquil li ma̱usilal, kꞌaxal us chokꞌ e̱re. Chanchan nak yo̱kex chixcꞌulbal le̱ ban xban nak cua̱nk chic e̱metzꞌe̱u ut e̱cacuilal. Cheqꞌuehak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin li cꞌaꞌru cuan e̱re. Te̱mayeja li xbe̱n ru le̱ racui̱mk chiru li Ka̱cuaꞌ. Cui te̱mayeja li xbe̱n ru le̱ racui̱mk, kꞌaxal cuiꞌchic nabal li ru le̱ racui̱mk te̱xoc ut kꞌaxal cuiꞌchic nabalak le̱ vino toj retal ta̱hoyekꞌ. Ex cualal incꞌajol, me̱tzꞌekta̱na le̱ kꞌusbal li naxqꞌue li Ka̱cuaꞌ. Chi moco chextitzꞌk chirabinquil le̱ tijbal li naxqꞌue. Li Ka̱cuaꞌ naxkꞌus li ani naxra. Chanchan jun li yucuaꞌbej naxkꞌus li ralal xcꞌajol xban nak naxraheb. Us xak reheb li nequeꞌxtau xnaꞌlebeb. Ut us xak re li ani se̱b xchꞌo̱l. Kꞌaxal us nak cua̱nk kanaꞌleb chiru nak cua̱nk kabiomal. Kꞌaxal cuiꞌchic lokꞌ nak cua̱nk kanaꞌleb chiru nak cua̱nk katumin xban nak kꞌaxal cuiꞌchic nacꞌanjelac ke. Li naꞌleb kꞌaxal cuiꞌchic terto xtzꞌak chiru li terto̱quil pec. Ma̱cꞌaꞌ naru xjuntakꞌe̱tanquil cuiꞌ. Cui cuan e̱naꞌleb najtak ru le̱ yuꞌam saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut naru ajcuiꞌ nacuan le̱ biomal ut le̱ lokꞌal. Cui cuan e̱naꞌleb, sahak saꞌ e̱chꞌo̱l junelic. Ut naru ajcuiꞌ nequexcuan saꞌ tuktu̱quil usilal. Cui cuan e̱naꞌleb, naru nacuan e̱yuꞌam chi junelic. Us xak re li ani naxnau xxocbal saꞌ xchꞌo̱l li naꞌleb aꞌin. Xban nak cuan xnaꞌleb li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌue li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj, ut quixyi̱b ajcuiꞌ li choxa saꞌ xnaꞌaj riqꞌuin lix se̱bal xchꞌo̱l. Xban nak cuan xnaꞌleb quixjach li haꞌ riqꞌuin li chꞌochꞌ. Ut quixyi̱b ajcuiꞌ li chok re nak tixqꞌue li hab saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ex cualal incꞌajol, me̱canab xba̱nunquil li cha̱bil naꞌleb. Junelic ban cua̱nk saꞌ e̱chꞌo̱l li us. Cui te̱ba̱nu chi joꞌcan, ta̱cua̱nk le̱ yuꞌam chi junelic ut sahak saꞌ e̱chꞌo̱l. Ut cauhak le̱ chꞌo̱l nak texxic yalak bar. Nequenau nak ma̱cꞌaꞌ te̱cꞌul. Nak texyocla̱k, ma̱cꞌaꞌak le̱ xiu ut sa texcua̱rk. Incꞌaꞌ texxucuak xban li raylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l. Chi moco texxucuak xban li raylal li nachal saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Incꞌaꞌ texxucuak xban nak li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue xcacuilal le̱ chꞌo̱l ut aꞌan ta̱colok e̱re re nak incꞌaꞌ textꞌanekꞌ saꞌ junak raꞌal. Me̱kꞌetkꞌeti e̱rib chixba̱nunquil usilal reheb li tenkꞌa̱c teꞌraj, cui cuan che̱ru li cꞌaꞌru te̱tenkꞌa cuiꞌ. Cui naru te̱qꞌue re li cꞌaꞌru te̱tenkꞌa cuiꞌ, qꞌuehomak re saꞌ li ho̱nal aꞌan. Me̱canab chokꞌ re cuulaj. Ut me̱cꞌoxla xba̱nunquil raylal reheb le̱ rechcabal, xban nak ma̱re cꞌojcꞌo xchꞌo̱l e̱riqꞌuin. Incꞌaꞌ texpletik chi ma̱cꞌaꞌ rajbal riqꞌuineb li incꞌaꞌ yo̱queb xba̱nunquil raylal e̱re. Me̱cakaliheb li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal, chi moco chetzol e̱re li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Li Ka̱cuaꞌ xicꞌ narileb li nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us, ut cuan chi sum a̱tin riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ ti̱quilal. Li Ka̱cuaꞌ naxqꞌue raylal saꞌ xbe̱neb lix jun cablal li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal. Ut narosobtesiheb lix jun cablal li ti̱queb xchꞌo̱l. Li Ka̱cuaꞌ naxseꞌeheb li nequeꞌxnimobresi rib. Abanan naruxta̱na ruheb li nequeꞌxcubsi ribeb. Cha̱bil ta̱yehekꞌ chirixeb li cuanqueb xnaꞌleb. Abanan xuta̱nal teꞌxcꞌul li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xnaꞌleb. Ex cualal incꞌajol, cherabihak le̱ tijbal li yo̱quin chixyebal e̱re. Cheqꞌuehak retal chi us re nak te̱tau e̱naꞌleb. La̱in yo̱quin chixcꞌutbal li cha̱bil naꞌleb che̱ru. Incꞌaꞌ taxak te̱canab xba̱nunquil. La̱in ajcuiꞌ alalbej la̱in. Ut quincꞌul ajcuiꞌ chak inkꞌusbal saꞌ incaꞌchꞌinal nak toj cuanquin chiru lin yucuaꞌ. Raro̱quin xbaneb lin naꞌ inyucuaꞌ. Ut lin yucuaꞌ nak quixqꞌue chak innaꞌleb quixye cue chi joꞌcaꞌin: —Chicana̱k taxak saꞌ a̱chꞌo̱l la̱ kꞌusbal li yo̱quin xqꞌuebal a̱cue. Ut chaba̱nuhak taxak li cꞌaꞌru yo̱quin xyebal a̱cue re nak us tatcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chatauhak taxak a̱naꞌleb ut chatauhak taxak xya̱lal. Ut incꞌaꞌ taxak ta̱sachk saꞌ a̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal a̱cue. Chaqꞌue taxak a̱chꞌo̱l chixtaubal li cha̱bil naꞌleb. Incꞌaꞌ ta̱canab xba̱nunquil, ut aꞌan ta̱colok a̱cue. Tento nak ta̱tau a̱naꞌleb ut ta̱tau lix ya̱lal xban nak aꞌan li kꞌaxal lokꞌ chiru chixjunil li cꞌaꞌru cuan a̱cue. Cui ta̱qꞌue xcuanquil li cha̱bil naꞌleb, ta̱qꞌuehekꞌ ajcuiꞌ a̱cuanquil la̱at. Ut cui cha̱bil a̱naꞌleb, ta̱qꞌuehekꞌ a̱lokꞌal. Cui cha̱bil a̱naꞌleb, ta̱qꞌuehekꞌ a̱lokꞌal la̱at. Chanchan nak ta̱qꞌuehekꞌ a̱kꞌol yi̱banbil riqꞌuin utzꞌuꞌuj, ut chanchan ta̱qꞌuehekꞌ a̱corona saꞌ a̱jolom nak ta̱qꞌuehekꞌ a̱lokꞌal.— Ex cualal incꞌajol, cheqꞌuehak taxak saꞌ e̱chꞌo̱l le̱ tijbal li yo̱quin chixyebal e̱re re nak ta̱najtokꞌ ru le̱ yuꞌam saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱in yo̱quin chixyebal e̱re li cha̱bil naꞌleb. Ut yo̱quin chixcꞌutbal li cha̱bil be che̱ru. Nak texbe̱k saꞌ li cha̱bil be incꞌaꞌ te̱tich le̱ rok. Cui cua̱nkex saꞌ xya̱lal, ma̱cꞌaꞌ ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk e̱re. Cheqꞌuehak saꞌ e̱chꞌo̱l le̱ naꞌleb li yo̱quin chixqꞌuebal. Ut me̱canab xba̱nunquil li us, xban nak riqꞌuin aꞌan nacuan le̱ yuꞌam chi junelic. Me̱ba̱nu e̱re joꞌ nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Me̱tzol e̱re li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Mexxic bar cuanqueb cuiꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut me̱ba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu eb aꞌan. Ba̱nuhomak ban li us. Eb aꞌan incꞌaꞌ saheb xchꞌo̱l cui incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal. Ut incꞌaꞌ nequeꞌcuar chixcꞌoxlanquil li incꞌaꞌ us. Li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu chanchan chic lix cua rucꞌaheb. Lix yuꞌameb li ti̱queb xchꞌo̱l, aꞌan cutan saken. Chanchan nak nasake̱u li cutan ekꞌela. Rajlal cutan yo̱queb chixtaubal xya̱lal toj retal ta̱tzꞌaklok re ru lix yuꞌameb. Abanan eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb cuanqueb saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c xban li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu. Moco teꞌxnau ta cꞌaꞌru ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb. Ex cualal incꞌajol, cheqꞌuehak retal chi us li yo̱quin chixyebal e̱re ut qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil. Me̱canab xba̱nunquil li cꞌaꞌru ninye. Checanab ban saꞌ e̱chꞌo̱l. Xban nak li ani naxba̱nu li cꞌaꞌru ninye, aꞌan ta̱cua̱nk xyuꞌam ut ta̱cua̱nk xcacuilal. Cheqꞌuehak retal chi us li cꞌaꞌru te̱ba̱nu xban nak riqꞌuin xba̱nunquil li us ta̱cua̱nk e̱yuꞌam. Moco yalak chakꞌ ta re ru tex-a̱tinak. Ut incꞌaꞌ texyoꞌoba̱nk ticꞌtiꞌ. Junelic cheba̱nuhak li ti̱quilal ut cheqꞌuehak retal cꞌaꞌru li us. Cheqꞌuehak retal chi us chanru nak texcua̱nk ut cheba̱nuhak li ti̱quilal. Me̱canab xba̱nunquil li us. Junelic ban texcua̱nk saꞌ ti̱quilal. Ex cualal incꞌajol, cheqꞌuehak retal li naꞌleb li yo̱quin chixyebal e̱re. Ut chicana̱k taxak saꞌ e̱chꞌo̱l lix ya̱lal li yo̱quin chixcꞌutbal che̱ru xban nak ninnau chanru li cua̱nc saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cui te̱qꞌue saꞌ e̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru ninye e̱re, texcua̱nk saꞌ xya̱lal. Ut riqꞌuin li cꞌaꞌru te̱ye, ta̱cꞌutu̱nk nak cuan le̱ naꞌleb. Li ixk li incꞌaꞌ us xnaꞌleb naxnau kꞌunbesi̱nc riqꞌuin chꞌinaꞌusil a̱tin. Sa rabinquil. Chanchan xquiꞌal li yaꞌal cab. Li ra̱tin naxkꞌunobresi xchꞌo̱l li junju̱nk, joꞌ li aceite li nakꞌuntesin. Li ani ta̱tꞌanekꞌ saꞌ rukꞌ li ixk aꞌan ta̱recꞌa xcꞌahil li raylal li tixcꞌul mokon. Chanchan xcꞌahil li bakcheꞌ. Ut chanchan xkꞌesnal li chꞌi̱chꞌ li caꞌ pacꞌal xkꞌesnal. Li cꞌaꞌru naxba̱nu li ixk aꞌan, caꞌaj cuiꞌ li ca̱mc naxqꞌue. Ut aꞌan nacꞌamoc re saꞌ xbalba. Li ixk aꞌan incꞌaꞌ nacꞌoxlac chirix lix yuꞌam. Chi moco naxqꞌue retal ma us naxba̱nu malaj ut incꞌaꞌ. Anakcuan ut, ex cualal incꞌajol, cherabihak lix ya̱lal li yo̱quin chixchꞌolobanquil che̱ru. Junelic cheba̱nuhak li cꞌaꞌru ninye e̱re. Me̱cꞌam e̱rib riqꞌuineb li ixk li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, chi moco texxic saꞌ li rochocheb. Mexxic riqꞌuineb re nak incꞌaꞌ te̱mux e̱rib riqꞌuineb, chi moco te̱sach le̱ yuꞌam chi cua̱nc riqꞌuineb. Incꞌaꞌ us nak jalan chic teꞌyalok xsahil li cꞌaꞌru e̱re li ac xecꞌanjela. Ma̱re mokon texya̱bak xban li raylal ut li xuta̱nal te̱cꞌul nak yo̱kex chi osocꞌ xban li yajel xetau. Ut te̱ye: —¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xinqꞌue saꞌ inchꞌo̱l li kꞌusbal li quiqꞌueheꞌ cue? ¿Cꞌaꞌut nak xintzꞌekta̱na? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ quinqꞌue xcuanquil lin cha̱bil naꞌleb li queꞌxqꞌue li queꞌtzoloc cue? Incꞌaꞌ quicuaj rabinquil lin tijbal li queꞌxqꞌue. Caꞌchꞌin chic ma̱ quinsach cuib chi junaj cua saꞌ li ma̱c. Xuta̱nal xincꞌul chiruheb chixjunileb li tenamit, ma̱re chaꞌkat. At cualal, chatcua̱nk saꞌ ti̱quilal riqꞌuin la̱ cuixakil ut caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin aꞌan teꞌcua̱nk la̱ cualal a̱cꞌajol. ¿Cꞌaꞌru aj e nak teꞌcua̱nk a̱cualal a̱cꞌajol saꞌ be? ¿Cꞌaꞌru aj e nak ta̱canabeb chi tzꞌektzꞌo yalak bar? Eb la̱ cualal a̱cꞌajol tzꞌakal a̱cueheb. ¿Cꞌaꞌut nak ta̱canabeb re nak jalan chic teꞌxtenkꞌa? Kꞌaxal lokꞌ nak cua̱nkeb la̱ cualal a̱cꞌajol. Chisahokꞌ taxak saꞌ a̱chꞌo̱l riqꞌuin la̱ cuixakil li xatsumla̱k cuiꞌ saꞌ a̱sa̱jilal. La̱ cuixakil, aꞌan cha̱bil ut chꞌinaꞌus. Chanchan xchꞌinaꞌusal li quej. Chisahokꞌ taxak a̱chꞌo̱l riqꞌuin xban nak junelic tatxra ut tixcꞌojob a̱chꞌo̱l. ¿Cꞌaꞌut nak ta̱xic a̱chꞌo̱l chirix junak ixk incꞌaꞌ us xnaꞌleb? Ut, ¿cꞌaꞌut nak ta̱kꞌalu cui ma̱cuaꞌ tzꞌakal a̱cuixakil? Li Ka̱cuaꞌ yo̱ chirilbal chanru lix naꞌleb li junju̱nk. Ut junelic yo̱ chixqꞌuebal retal cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, aꞌ ajcuiꞌ li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu nasachoc reheb. Chanchan bacꞌbo̱queb xban li ma̱c nequeꞌxba̱nu. Xban nak ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb naxqꞌue lix yuꞌam chi sachc. Ut xban nak incꞌaꞌ naxcuy rib, xjunes naxsach rib. Ex cualal incꞌajol, cui la̱ex xecꞌu̱luban saꞌ e̱be̱n xtojbal lix cꞌas le̱ ras e̱ri̱tzꞌin cui aꞌan incꞌaꞌ tixtoj, malaj ut te̱sume xtojbal lix cꞌas junak incꞌaꞌ nequenau ru, yo̱quex chixbokbal raylal saꞌ e̱be̱n. E̱junes yo̱quex chixqꞌuebal e̱rib saꞌ chꞌaꞌajquilal. Ex cualal incꞌajol, cui la̱ex xeqꞌue e̱rib saꞌ chꞌaꞌajquilal, chenauhak xcolbal e̱rib chiruheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin li xesume oque̱nc chirix. Checubsihak e̱rib, ut yehomak re nak incꞌaꞌ tixqꞌue saꞌ e̱be̱n xtojbal lix cꞌas. Me̱canab e̱rib. Yi̱bomak ru le̱ chꞌaꞌajquilal. Mexcuar. Yi̱bomak ban ru chi junpa̱t. Chenauhak xcolbal e̱rib chiruheb li cristian aꞌin joꞌ nak naxcol rib li quej chiruheb laj yo̱. Chenauhak xcolbal e̱rib joꞌ nak li xul li naxicꞌan naxcol rib chiru li raꞌal. Ilomakeb li sa̱nc, la̱ex li incꞌaꞌ nacuulac che̱ru cꞌanjelac. Qꞌuehomak retal li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu ut tzolomak e̱rib riqꞌuineb. Eb li sa̱nc ma̱ ani nataklan reheb chi moco cuan ta junak ani nayehoc reheb cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Abanan chiru li sakꞌehil nequeꞌxsicꞌ lix tzacae̱mk nak yo̱ li kꞌoloc ut nequeꞌxchꞌutub re teꞌxxoc. Ut la̱ex li incꞌaꞌ nequeraj cꞌanjelac, ¿jokꞌe te̱canab li cua̱rc? ¿Ma incꞌaꞌ texcuacli̱k? ¿Ma junelic yocyo̱kex? La̱ex nequeye: —Chocua̱rk cuan chic junpa̱tak, chanquex. Ut kꞌalkꞌo e̱rukꞌ saꞌ e̱rochoch ut yo̱quex chi hila̱nc chi ma̱cꞌaꞌ e̱cꞌaꞌux. Ma̱cꞌaꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l nak ta̱cha̱lk li nebaꞌil saꞌ e̱be̱n. Ta̱cha̱lk joꞌ nak nachal laj e̱lkꞌ cuan xchꞌi̱chꞌ saꞌ rukꞌ. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Junes ticꞌtiꞌic nequeꞌxba̱nu. Nequeꞌxmutzꞌ lix nakꞌeb ru re xyebal cꞌaꞌru nequeꞌraj. Ut nequeꞌrecꞌasi li rokeb ut li rukꞌeb re xcꞌutbal li cꞌaꞌru nequeꞌraj. Junes ma̱usilal cuan saꞌ xchꞌo̱leb. Junelic yo̱queb xcꞌoxlanquil li ma̱usilal. Junes ticoc ple̱t nequeꞌxba̱nu. Joꞌcan nak ta̱cha̱lk raylal saꞌ xbe̱neb chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Ut saꞌ junpa̱t teꞌsachekꞌ ruheb. Incꞌaꞌ chic teꞌcolekꞌ. Cuan cuukub li naꞌleb li incꞌaꞌ nacuulac chiru li Dios. Aꞌan eb aꞌin: li ani naxnimobresi rib ut li ani naticꞌtiꞌic, ut li ani naxcamsi ras ri̱tzꞌin chi ma̱cꞌaꞌ xma̱c, li ani naxcꞌoxla chanru nak tixba̱nu li ma̱usilal, ut li ani nacuulac chiru xba̱nunquil li incꞌaꞌ us, li ani nakꞌaban ut li ani nayoꞌoban pletic saꞌ xya̱nkeb li ras ri̱tzꞌin. Ex cualal incꞌajol, cheqꞌuehak saꞌ e̱chꞌo̱l le̱ kꞌusbal li nequeꞌxqꞌue le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ. Me̱tzꞌekta̱na li naꞌleb nequeꞌxqꞌue. Junelic cua̱nk saꞌ e̱chꞌo̱l le̱ chakꞌrabinquil ut me̱canab xba̱nunquil. Aꞌan ta̱beresi̱nk e̱re nak yo̱kex chi be̱c. Ut aꞌan ta̱colok e̱re nak yo̱kex chi cua̱rc. Ut nak texcuacli̱k, aꞌan tixcꞌut che̱ru cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Relic chi ya̱l nak li kachakꞌrabinquil ut li katijbal aꞌan naxcutanobresi li kacꞌaꞌux. Li kakꞌusbal naxqꞌue kanaꞌleb re nak takanau chanru nak tocua̱nk. Cui nequeqꞌue saꞌ e̱chꞌo̱l le̱ kꞌusbal, te̱nau xcolbal e̱rib chiruheb li ixk li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, li nequeꞌkꞌunbesin riqꞌuin cha̱bil a̱tin. Me̱ra ruheb li ixk aꞌan yal xban lix chꞌinaꞌusaleb. Ut me̱qꞌue e̱rib chixbalakꞌiheb yal xban li riloba̱leb. Li cui̱nk li naxic chixsicꞌbaleb li ixk li nequeꞌxcꞌayi rib, naxsach chixjunil lix tumin xban. Ut li cui̱nk li naxchꞌic rib riqꞌuin junak li sumsu̱quil ixk naxsach lix yuꞌam. ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ tixqꞌue xam chire xchꞌo̱l li cui̱nk chi incꞌaꞌ ta̱cꞌatk li rakꞌ? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱be̱k saꞌ xbe̱n li ru xam chi incꞌaꞌ tixcꞌat li rok? Joꞌcan ajcuiꞌ li cui̱nk li tixchꞌic rib riqꞌuin rixakil li ras ri̱tzꞌin. Ac chꞌolchꞌo nak tixtoj xma̱c. Li ani na-elkꞌac xban xtzꞌocajic incꞌaꞌ natzꞌekta̱na̱c. Abanan cui ta̱taꞌekꞌ chi elkꞌac tento nak tixkꞌaxtesi re̱kaj. Cuukub sut chic xqꞌuial li re̱kaj tixqꞌue, usta tento nak tixkꞌaxtesi chixjunil li cꞌaꞌru cuan re. Li ani naxchꞌic rib riqꞌuin junak sumsu, aꞌan ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Li jun aꞌan naxsach rib xjunes. Kꞌaxal ra tixcꞌul. Ma̱ ani ta̱rahok re ut xuta̱nal tixcꞌul chi junelic. Li cui̱nk li yo̱ xjoskꞌil xban xcakal xchꞌo̱l, ma̱ jokꞌe ta̱ril xtokꞌoba̱l ru li ta̱ma̱cobk chiru. Incꞌaꞌ ta̱cꞌojla̱k xchꞌo̱l usta li cui̱nk li cuan xma̱c ta̱raj tixyi̱b ru li chꞌaꞌajquilal. Chi moco ta̱cꞌojla̱k xchꞌo̱l cui ta̱sihi̱k nabalak cꞌaꞌru re. Ex cualal incꞌajol, checꞌu̱la taxak saꞌ le̱ chꞌo̱l li cua̱tin ut cheba̱nu li naxye lin chakꞌrab. Checꞌu̱la saꞌ le̱ chꞌo̱l le̱ chakꞌrabinquil li nequexintakla cuiꞌ re nak us texcua̱nk saꞌ le̱ yuꞌam. Cherahak lin chakꞌrab joꞌ nak nequera li xnakꞌ e̱ru. Chebacꞌ chiru le̱ rukꞌ re nak junelic yo̱kex chirilbal. Ut junelic cua̱nk saꞌ le̱ chꞌo̱l. Cheqꞌue xlokꞌal li cha̱bil naꞌleb joꞌ nak nequeqꞌue xlokꞌal le̱ ranab. Qꞌue saꞌ a̱chꞌo̱l li se̱bal chꞌo̱lej joꞌ nak nacaqꞌue saꞌ a̱chꞌo̱l la̱ cuechꞌalal. Cui cuan e̱naꞌleb te̱nau xcolbal e̱rib chiruheb li ixk li nequeꞌmuxuc caxa̱r. Cui se̱b e̱chꞌo̱l te̱nau xcolbal e̱rib chiruheb li ixk li nequeꞌkꞌunbesin. Saꞌ jun li cutan yo̱quin chi iloc saꞌ li ventana re li cuochoch. Ut queꞌcuil jun chꞌu̱taleb li sa̱j al incꞌaꞌ nequeꞌxnau cꞌoxlac. Ut quinqꞌue retal saꞌ xya̱nkeb jun li sa̱j al toj ma̱jiꞌ naxtau xnaꞌleb. Nak quicuulac saꞌ xa̱la li be, co̱ saꞌ li be li naxic cuan cuiꞌ li rochoch jun li ixk incꞌaꞌ us xnaꞌleb. Aꞌin quicꞌulman ecuu. Ac oc re li kꞌojyi̱n. Ut li ixk qui-el chak chixcꞌulbal li al. Li xtikibanquil joꞌ nak nequeꞌxtikib ribeb li ixk li nequeꞌxcꞌayi ribeb. Ut se̱b xchꞌo̱l chi kꞌunbesi̱nc. Li ixk incꞌaꞌ us xnaꞌleb se̱b xchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj. Ut incꞌaꞌ nacuan saꞌ li rochoch. Nacuulac chiru cua̱nc saꞌ eb li be ut saꞌ eb li cꞌayil. Ut naxxakab rib saꞌ xxa̱la be chi ramoc. Nak quiril ru li al li ixk aꞌin, quixkꞌalu ut quirutzꞌ ru. Chi ma̱cꞌaꞌ xxuta̱n quixye re: —La̱in quinyechiꞌi nak tinqꞌue inmayej re xcꞌambal cuib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Ut anakcuan xinqꞌue lin mayej xinyechiꞌi. Joꞌcan nak xin-el chak cha̱cꞌulbal. Kꞌaxal tincuaj rilbal a̱cuu ut anakcuan xatintau. Xinyi̱b lin cuarib chi cha̱bil. Xinqꞌue jun li cha̱bil tꞌicr lino saꞌ lin cuarib. Chꞌinaꞌus xbonol ut chalenak chak Egipto. Ut xinqꞌue ajcuiꞌ li sununquil ban chiru yi̱banbil riqꞌuin mirra, áloes, ut canela. Quim. Kayalak xsahil li cua̱nc saꞌ cuibal. Kanumsihak li kꞌojyi̱n saꞌ cuibal ut takara kib. Lin be̱lom ma̱ ani saꞌ cab anakcuan. Xco̱ chi najt saꞌ xvia̱j. Nabal li tumin xcꞌam nak xco̱. Toj ma̱jiꞌ sukꞌi̱c chak re. Ac chꞌolchꞌo jokꞌe ta̱cꞌulu̱nk, chan li ixk re li al. Li ixk aꞌan quire̱chani li al riqꞌuin li a̱tin quixkꞌunbesi cuiꞌ. Quixpuersi toj retal quixqꞌue chi tꞌanecꞌ. Ut saꞌ junpa̱t co̱ li al saꞌ rochoch li ixk. Chanchan li bo̱yx yo̱ chi cꞌamecꞌ re camsi̱c. Malaj ut chanchan li quej li oc re chi tꞌanecꞌ saꞌ li raꞌal. Incꞌaꞌ naxnau nak yo̱ chixsachbal lix yuꞌam. Chanchan li xul narupupic. Naxic saꞌ junpa̱t chi tꞌanecꞌ saꞌ li raꞌal ut moco naxnau ta nak ta̱sachekꞌ ru xban li naxba̱nu. Joꞌcan ut, ex cualal incꞌajol, cherabihak li cꞌaꞌru tinye e̱re. Canabomak e̱rib chirabinquil le̱ naꞌleb tinqꞌue. Me̱jal e̱cꞌaꞌux ut mexxic riqꞌuin li ixk aꞌan. Me̱tzꞌek e̱rib yal xban li ixk aꞌan. Nabaleb li ac xeꞌxsach xyuꞌam xban li ixk aꞌan. Cauheb raj rib, abanan xqꞌueheb chi ca̱mc. Li rochoch li ixk aꞌan, chanchan lix naꞌajeb li camenak. Cui la̱ex texxic aran, chanchan yo̱quex chi xic saꞌ xbehil li ca̱mc. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ yo̱ chi abi̱c resil li naꞌleb aꞌin yalak bar? Ut, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ yo̱ chi abi̱c resil li se̱bal chꞌo̱lej? Yalak bar yo̱ chi abi̱c resil saꞌ eb li be, saꞌ eb li xa̱la be, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱n bol. Ut yo̱ ajcuiꞌ chi abi̱c resil saꞌ eb li oqueba̱l re li tenamit. Li Jun li cuan xnaꞌleb naxye: Che̱junilex la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ, e̱riqꞌuin oc cue chi a̱tinac. La̱ex li incꞌaꞌ nequetau e̱naꞌleb, chetauhak e̱naꞌleb. Ut la̱ex li incꞌaꞌ nequetau xya̱lal, chetzolak e̱rib. Abihomak li oc cue chixyebal xban nak oc cue chi a̱tinac chirix li naꞌleb kꞌaxal lokꞌ ut ti̱c. La̱in junelic ya̱l nina̱tinac. Incꞌaꞌ nacuulac chicuu li ma̱usilal. Chixjunil li ninye ti̱c. La̱in incꞌaꞌ ninbalakꞌic. Chixjunileb li cuanqueb xnaꞌleb nequeꞌxtau ru li ninye, ut nequeꞌxnau nak ya̱l ut cuan xya̱lal. Me̱sicꞌ li cha̱bil plata chi moco li oro. Chesicꞌ ban li cha̱bil naꞌleb ut le̱ tijbal. Kꞌaxal us xsicꞌbal li cha̱bil naꞌleb chiru li terto̱quil pec li chꞌinaꞌus. Li cha̱bil naꞌleb ma̱ jokꞌe naru xjuntakꞌe̱tanquil riqꞌuin li cꞌaꞌru nakara ru arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱in li cuan innaꞌleb nintau xya̱lal ut ninnau qꞌuehoc cha̱bil naꞌleb. Li ani naxxucua ru li Dios, xicꞌ naril li ma̱usilal. La̱in xicꞌ nacuil li kꞌetkꞌetil ut li nimobresi̱nc ib ut li ticꞌtiꞌic. La̱in ninnau cꞌoxlac chi us. La̱in ninqꞌuehoc naꞌleb ut la̱in ninxakaban reheb saꞌ xcuanquil. Ut la̱in ajcuiꞌ ninqꞌuehoc se̱bal chꞌo̱lej. Riqꞌuin li naꞌleb li ninqꞌue, eb li rey nequeꞌtaklan saꞌ xya̱lal ut nequeꞌrakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Riqꞌuin li naꞌleb li ninqꞌue, eb li rey cuanqueb saꞌ xcuanquil saꞌ ti̱quilal. Riqꞌuin lin naꞌleb nintenkꞌaneb chi rakoc a̱tin. La̱in nequebinra li nequeꞌcuulac chiruheb xba̱nunquil li cha̱bil naꞌleb. Eb li nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixsicꞌbal nequeꞌxtau ajcuiꞌ. Riqꞌuin li naꞌleb li ninqꞌue natauman li biomal ut li lokꞌal. Li naꞌleb li ninqꞌue natenkꞌan reheb re nak us nequeꞌel. Li cha̱bil naꞌleb li ninqꞌue la̱in, aꞌan kꞌaxal us chiru li oro li numsinbil saꞌ xam. Li cha̱bil naꞌleb li ninyechiꞌi la̱in, kꞌaxal us chiru li tzꞌakal plata. Li cha̱bil naꞌleb li ninqꞌue, aꞌan naxcꞌut chanru nak texcua̱nk saꞌ xya̱lal ut saꞌ ti̱quilal. Eb li nequeꞌcuulac chiruheb xba̱nunquil li cha̱bil naꞌleb nequeꞌxcꞌul xma̱taneb ut xbiomaleb. Li cha̱bil naꞌleb ac cuan riqꞌuin li Dios nak toj ma̱jiꞌ naxyi̱b chak li ruchichꞌochꞌ. Ac cuan ajcuiꞌ chak saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ. Li cha̱bil naꞌleb ac cuan ajcuiꞌ chak nak toj ma̱jiꞌ naxyi̱b chak li ruchichꞌochꞌ li Dios. Li cha̱bil naꞌleb ac cuan ajcuiꞌ chak nak toj ma̱jiꞌ nayi̱ba̱c chak li xni̱nkal ru palau. Ac cuan ajcuiꞌ chak nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌyi̱ba̱c chak li nimaꞌ ut li yuꞌam haꞌ. Nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌyi̱ba̱c chak li tzu̱l, ac cuan ajcuiꞌ chak li cha̱bil naꞌleb. Nak toj ma̱jiꞌ queꞌqꞌueheꞌ saꞌ xnaꞌajeb li tzu̱l ac cuan ajcuiꞌ chak. Toj ma̱jiꞌ nayoꞌobtesi̱c chak li ruchichꞌochꞌ, li cha̱bil naꞌleb ac cuan ajcuiꞌ chak. Nak toj ma̱cꞌaꞌakeb li cꞌaleba̱l chi moco li chꞌochꞌ ac cuan ajcuiꞌ chak. Li cha̱bil naꞌleb ac cuan ajcuiꞌ chak nak toj ma̱jiꞌ queꞌyi̱ba̱c li choxa li cuan takecꞌ saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ ut li palau. Ac cuan ajcuiꞌ chak nak quiyi̱ba̱c li chok saꞌ choxa. Ut ac cuan ajcuiꞌ chak nak quiyi̱ba̱c li chamal palau. Ac cuan ajcuiꞌ chak li cha̱bil naꞌleb nak li Dios quixye re li palau bar ta̱numekꞌ ut quixye re lix cau ok nak incꞌaꞌ ta̱numekꞌ jun pacꞌal. Ac cuan ajcuiꞌ chak nak quixxakab saꞌ xnaꞌaj li ruchichꞌochꞌ. Riqꞌuin lix cha̱bil naꞌleb li Ka̱cuaꞌ quixyi̱b li ruchichꞌochꞌ ut junelic sa saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin. Li Ka̱cuaꞌ quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li cha̱bil naꞌleb. Nasahoꞌ inchꞌo̱l chirilbal li ruchichꞌochꞌ li quixyi̱b. Ut nasahoꞌ ajcuiꞌ saꞌ inchꞌo̱l riqꞌuineb li cristian li quixyoꞌobtesiheb. Joꞌcan ut, ex cualal incꞌajol, cherabihak li cꞌaꞌru ninye e̱re. Us xak e̱re cui te̱ba̱nu li cꞌaꞌru ninye. Cheqꞌuehak retal li cꞌaꞌru ninye ut me̱tzꞌekta̱na. Chicua̱nk ban e̱naꞌleb. Us xak reheb li nequeꞌabin re li cha̱bil naꞌleb. Us xak reheb li nequeꞌoybenin riqꞌuin ut eb li nequeꞌsicꞌoc re rajlal. Li ani nasicꞌoc re li cha̱bil naꞌleb naxtau li junelic yuꞌam. Ut li ani nasicꞌoc re naxtau li rusilal li Ka̱cuaꞌ. Li ani natzꞌekta̱nan re li cha̱bil naꞌleb, raylal nachal saꞌ xbe̱n. Ut chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc re, aꞌ li ca̱mc nequeꞌxbok saꞌ xbe̱neb. Li ixk li cuan xnaꞌleb quixyi̱b li rochoch ut quixyi̱b ajcuiꞌ cuukub li rokechal li nacu̱tun re. Quixcamsiheb li xul nak quixba̱nu lix ninkꞌe saꞌ li rochoch. Quixyi̱b li cha̱bil vino ut quixqꞌue xtzacae̱mk saꞌ me̱x. Ut quixtaklaheb lix mo̱s ixk chixyebal resil reheb li tenamit. Queꞌoc chixyebal reheb li toj sa̱jeb: —Quimkex la̱ex li ma̱cꞌaꞌ e̱naꞌleb. La̱ex li incꞌaꞌ nequetau xya̱lal, cha̱lkex. Cha̱lkex. Cuaꞌinkex cuiqꞌuin. Ucꞌumak li vino li xinyi̱b. Chetauhak le̱ naꞌleb ut chesicꞌak li us. Canabomak li to̱ntil naꞌleb re nak cua̱nk e̱yuꞌam, chanquex. Cui ta̱kꞌus junak li kꞌetkꞌet li incꞌaꞌ us xnaꞌleb, ma̱cꞌaꞌ ta̱raj re xban nak aꞌan tatxseꞌe ut tatxhob. Ma̱qꞌue xnaꞌleb li ani naxhob ras ri̱tzꞌin xban xkꞌetkꞌetil xban nak aꞌan xicꞌ chic tatril. Abanan cui ta̱qꞌue xnaꞌleb li naxnau cꞌoxlac, aꞌan tatxra. Cui ta̱qꞌue xnaꞌleb junak li naxnau cꞌoxlac, aꞌan kꞌaxal cuiꞌchic tixtau xnaꞌleb. Chꞌolob xya̱lal chiru li ani cha̱bil ut aꞌan tixtzol rib chi us. Riqꞌuin xxucuanquil ru li Dios natauman li cha̱bil naꞌleb. Li ani naxnau ru li Dios Santo naxtau xya̱lal. Cui cha̱bil la̱ naꞌleb ta̱najtokꞌ ru la̱ yuꞌam saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cui la̱at cuan a̱naꞌleb, a̱cue ajcuiꞌ li us. Ut cui la̱at aj hobonel, la̱at ajcuiꞌ tatcꞌuluk re li raylal. Li ixk li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb incꞌaꞌ naraj kꞌusecꞌ ut incꞌaꞌ naxtau xya̱lal. Nacuulac chiru xchunubanquil rib chiru li rochoch malaj ut saꞌ junak naꞌajej bar cuanqueb cuiꞌ nabal li cristian. Ut naxbokeb li yo̱queb chi numecꞌ aran, li ti̱queb xchꞌo̱l. Naxbokeb riqꞌuin li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb ut li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal, ut naxye reheb: —Us xyalbal xsahil li jalan aj e. Us xyalbal xsahil xba̱nunquil li cꞌaꞌak re ru chi mukmu, chan. Ut eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxnau nak li yo̱queb cuiꞌ chi bokecꞌ aꞌan xnaꞌajeb li camenak. Incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue retal nak yo̱queb chi xic saꞌ xbehil li ca̱mc. Aꞌaneb aꞌin li proverbios li quixye laj Salomón: Li alalbej li cuan xnaꞌleb naxqꞌue xsahil xchꞌo̱l lix naꞌ xyucuaꞌ. Abanan li alalbej li incꞌaꞌ naxtau xnaꞌleb naxqꞌue xrahil xchꞌo̱l lix naꞌ xyucuaꞌ. Li ani naxtau xbiomal riqꞌuin balakꞌic, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ lix biomal. Abanan li ani nacuan saꞌ ti̱quilal naxcol rix lix yuꞌam. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ tixcanab li ti̱c xchꞌo̱l chixcuybal xtzꞌocajic xban nebaꞌil. Abanan eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ma̱cꞌaꞌ tixqꞌue reheb re risinquil lix tzꞌocajiqueb. Li ani cau nacꞌanjelac cuan xbiomal. Ut li ani incꞌaꞌ nacꞌanjelac junelic nebaꞌ. Li ani cuan xnaꞌleb nakꞌoloc saꞌ li sakꞌehil. Ut li ani incꞌaꞌ nacꞌanjelac saꞌ xkꞌehil li kꞌoloc, aꞌan xuta̱nal naxcꞌul. Li ani ti̱c xchꞌo̱l na-osobtesi̱c xban li Dios. Ut eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb mem teꞌcana̱k xban li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb. Li cha̱bileb xnaꞌleb junelic teꞌjultica̱k. Abanan li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, ma̱ ani ta̱jultica̱nk reheb. Li ani cuan xnaꞌleb naxcꞌu̱luban lix tijbal. Ut li ani nacuulac chiru a̱tinac chi ma̱cꞌaꞌ rajbal ta̱osokꞌ. Li ani cuan saꞌ ti̱quilal ma̱cꞌaꞌ naxxucua. Ut li ani naxba̱nu li incꞌaꞌ us, incꞌaꞌ ajcuiꞌ us na-el. Li ani naxmutzꞌ li xnakꞌ ru re xmukbal li ma̱usilal, nabal raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱n. Ut li ani naa̱tinac chi incꞌaꞌ naxqꞌue retal li cꞌaꞌru naxye, xjunes naxsach rib. Li a̱tin li naxye li ti̱c xchꞌo̱l, aꞌan natenkꞌan re li junju̱nk chixtaubal li cha̱bil yuꞌam. Abanan li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb mem teꞌcana̱k nak ta̱cha̱lk li raylal saꞌ xbe̱neb. Li ani xicꞌ na-iloc nayoꞌoban ple̱t. Abanan li ani narahoc, aꞌan nacuyuc ma̱c. Li ani cuan xnaꞌleb naxnau a̱tinac saꞌ xya̱lal. Abanan li ani incꞌaꞌ naxtau xnaꞌleb, naqꞌueheꞌ xlob. Li ani cuan xnaꞌleb naxqꞌue xlokꞌal li cha̱bil naꞌleb. Ut nak nequeꞌa̱tinac li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal, nachal nabal li raylal. Li biom naru naxcol rib riqꞌuin lix biomal. Abanan li nebaꞌ ma̱cꞌaꞌ naru naxcol cuiꞌ rib xban nak ma̱cꞌaꞌ cuan re. Li ti̱c xchꞌo̱l naxma̱tani lix yuꞌam. Abanan li naxba̱nu ma̱usilal naxma̱tani li tojba ma̱c. Li ani naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l lix tijbal tixtau li cha̱bil yuꞌam. Ut li ani incꞌaꞌ naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l lix tijbal ta̱sachk. Li ani xicꞌ na-iloc chi mukmu, aꞌan aj ticꞌtiꞌ. Ut li ani nacuulac chiru moloc ticꞌtiꞌ, aꞌan ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Li ani nacuulac chiru a̱tinac chi nabal naru nama̱cob riqꞌuin li cꞌaꞌru naxye. Abanan li ani cuan xnaꞌleb incꞌaꞌ naa̱tinac chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Li cꞌaꞌru nequeꞌxye li ti̱queb xchꞌo̱l cuan xlokꞌal. Chanchan li cha̱bil plata. Abanan lix cꞌaꞌuxeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Li cha̱bil a̱tin nequeꞌxye li ti̱queb xchꞌo̱l naxtenkꞌa nabal. Abanan eb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb nequeꞌcam xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal. Li ani na-osobtesi̱c xban li Dios, aꞌan cuan xbiomal, ut incꞌaꞌ naxqꞌue rahil chꞌo̱lej. Eb li incꞌaꞌ nequeꞌxnau cꞌoxlac nequeꞌxcꞌoxla nak li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu, aꞌan re rajsinquil ruheb. Abanan li ani cuan xnaꞌleb nasahoꞌ xchꞌo̱l xban nak cuan xnaꞌleb. Li cꞌaꞌru nequeꞌxxucua li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, aꞌan ajcuiꞌ li nachal saꞌ xbe̱neb. Abanan eb li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌxcꞌul li cꞌaꞌru nequeꞌraj. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌosoꞌ joꞌ nak nanumeꞌ li ca̱k-sut-ikꞌ. Abanan eb li ti̱queb xchꞌo̱l cua̱nkeb chi junelic. Junak mo̱s incꞌaꞌ naraj trabajic, ra tixcꞌul lix patrón riqꞌuin. Chanchan nak narahoꞌ li ruch re xban li vinagre malaj ut chanchan xrahil li sib na-oc saꞌ xnakꞌ ru. Li ani naxxucua ru li Dios ta̱najtokꞌ ru lix yuꞌam saꞌ ruchichꞌochꞌ. Abanan li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal incꞌaꞌ najt teꞌcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Eb li ti̱queb xchꞌo̱l sahil chꞌo̱lej nequeꞌroybeni. Abanan eb li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal, ma̱cꞌaꞌ nequeꞌroybeni. Li Ka̱cuaꞌ Dios naxcoleb li nequeꞌxba̱nu li us ut naxsach ruheb li nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us. Li ti̱queb xchꞌo̱l junelic us nequeꞌel riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Abanan eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb incꞌaꞌ najt teꞌcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li ti̱c xchꞌo̱l naqꞌuehoc naꞌleb riqꞌuin li cha̱bil a̱tin naxye. Abanan li incꞌaꞌ nequeꞌa̱tinac cha̱bil a̱tin, incꞌaꞌ chic teꞌa̱tinak. Eb li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌxnau a̱tinac riqꞌuin cha̱bil a̱tin. Abanan eb li nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal junes yibru a̱tin nequeꞌa̱tinac. Li Ka̱cuaꞌ sa xchꞌo̱l riqꞌuin li ani nabisoc chi tzꞌakal. Abanan xicꞌ narileb li ani incꞌaꞌ nequeꞌbisoc chi tzꞌakal. Li ani naxnimobresi rib ta̱cꞌutekꞌ xxuta̱n. Abanan li ani naxcubsi rib, aꞌan cuan xnaꞌleb. Li ani cha̱bil xnaꞌleb, naxba̱nu li us xban xti̱quilal xchꞌo̱l. Abanan eb li nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us, aꞌan ajcuiꞌ lix ma̱queb nasachoc reheb. Li biomal incꞌaꞌ naru nacoloc saꞌ xkꞌehil li rakba a̱tin. Abanan li ti̱quilal nacoloc chiru li ca̱mc. Li ani cha̱bil nacoleꞌ xban xti̱quilal xchꞌo̱l. Abanan li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal aꞌ ajcuiꞌ li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu naqꞌuehoc reheb chi sachc. Li ti̱quilal nacoloc re li ani ti̱c xchꞌo̱l. Abanan eb laj ma̱c nachal raylal saꞌ xbe̱neb xban li ma̱c nequeꞌxba̱nu. Nak nequeꞌcam li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal, na-osoꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil. Ut li cꞌaꞌru xcꞌoxla raj xba̱nunquil incꞌaꞌ chic tixba̱nu. Li ti̱c xchꞌo̱l nacoleꞌ chiru li chꞌaꞌajquilal. Aꞌ eb chic li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌcꞌuluc re li chꞌaꞌajquilal. Eb laj caꞌ pacꞌal u nequeꞌxba̱nu raylal reheb li ras ri̱tzꞌin riqꞌuin li a̱tin nequeꞌxye. Abanan li ti̱c xchꞌo̱l naxcoleb li ras ri̱tzꞌin xban nak cuan xnaꞌleb. Nak eb li ti̱queb xchꞌo̱l us nequeꞌel, eb li tenamit nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Ut nak nequeꞌcam li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, li tenamit kꞌaxal cuiꞌchic nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Nak eb li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌosobtesi̱c, na-osobtesi̱c ajcuiꞌ li tenamit. Abanan eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb naru nequeꞌxpoꞌ li tenamit riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Li ani ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb naxhob li ras ri̱tzꞌin. Ut li ani cuan xnaꞌleb incꞌaꞌ naxhob li ras ri̱tzꞌin. Li ani nacuulac chiru moloc a̱tin naxserakꞌi chixjunil li cꞌaꞌru mukmu. Abanan li ani cuan xnaꞌleb incꞌaꞌ naa̱tinac chirix li cꞌaꞌru narabi. Cui ma̱ ani naqꞌuehoc xnaꞌleb li cuanqueb saꞌ xcuanquil, li tenamit incꞌaꞌ us na-el. Li tenamit naru na-el chi us cui li cuanqueb saꞌ xcuanquil cuan nabal li nequeꞌqꞌuehoc xnaꞌlebeb. Li ani naxsume xtojbal xcꞌas junak incꞌaꞌ naxnau ru, incꞌaꞌ us na-el. Aꞌut li incꞌaꞌ naxsume tojoc cꞌas, aꞌan naru nacuan chi ma̱cꞌaꞌ xcꞌaꞌux. Junak ixk cha̱bil xnaꞌleb naqꞌueheꞌ xlokꞌal. Ut junak cui̱nk se̱b xchꞌo̱l nabiomoꞌ. Li ani naxba̱nu usilal re li ras ri̱tzꞌin, chokꞌ re ajcuiꞌ aꞌan naxba̱nu li us. Ut li ani incꞌaꞌ naxba̱nu usilal, chokꞌ re ajcuiꞌ aꞌan naxsicꞌ li incꞌaꞌ us. Li ma̱tan li nequeꞌxcꞌul li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nalaj na-osoꞌ. Abanan li ma̱tan li nequeꞌxcꞌul li cuanqueb saꞌ ti̱quilal, aꞌan ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjic. Li ani cuan saꞌ ti̱quilal cuan xyuꞌam chi junelic. Aꞌut eb li nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal yo̱queb chixbokbal li ca̱mc saꞌ xbe̱neb. Li Ka̱cuaꞌ Dios xicꞌ narileb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Aꞌut li nequeꞌxba̱nu li us sa xchꞌo̱l riqꞌuineb. Relic chi ya̱l nak eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb tento nak teꞌxcꞌul lix tojbal xma̱c. Abanan eb li ti̱queb xchꞌo̱l teꞌcolekꞌ chiru li tojba ma̱c. Lix chꞌinaꞌusal li ixk li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb, aꞌan chanchan jun li argolla oro li qꞌuebil chi ruꞌuj junak li a̱k. Li ti̱queb xchꞌo̱l junes li us nequeꞌraj xba̱nunquil. Abanan li cꞌaꞌru nequeꞌroybeni li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, aꞌan lix joskꞌil li Dios. Cuanqueb cristian nequeꞌsihin ut kꞌaxal cuiꞌchic nabal li nequeꞌxcꞌul. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li cristian caꞌchꞌin ajcuiꞌ nequeꞌsihin ut nequeꞌcana saꞌ nebaꞌil xban nak caꞌchꞌin ajcuiꞌ nequeꞌxsi. Li ani nacuulac chiru sihi̱nc, nabal chic ta̱qꞌuehekꞌ re. Li ani naxtenkꞌa li ras ri̱tzꞌin, ta̱tenkꞌa̱k ajcuiꞌ aꞌan. Li ani naxxoc nabal li trigo chokꞌ re namajecua̱c xbaneb li tenamit. Abanan eb li tenamit nequeꞌxtzꞌa̱ma rusilal li Dios saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxcꞌayi li trigo. Li ani naxsicꞌ li us, us ajcuiꞌ naxcꞌul. Ut li ani naxsicꞌ li incꞌaꞌ us, aꞌan ajcuiꞌ tixcꞌul. Li ani naxcꞌojob xchꞌo̱l saꞌ xbe̱n lix biomal ta̱osokꞌ joꞌ nak na-osoꞌ li chaki kꞌe̱n. Abanan li ti̱queb xchꞌo̱l cha̱bil cua̱nkeb. Chanchanakeb jun to̱n li cheꞌ rax rax ru. Li ani incꞌaꞌ naril lix jun cablal ma̱cꞌaꞌ chic cuan re nacana. Ut li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb nacana chokꞌ xmo̱s li cuan xnaꞌleb. Li ti̱quilal naqꞌuehoc yuꞌam. Li ani cuan xnaꞌleb naxchꞌolob xya̱lal re nak jalaneb chic teꞌxtau li junelic yuꞌam. Relic chi ya̱l nak li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌxcꞌul lix kꞌajca̱munquil arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. ¿Ma tojaꞌ ta chic eb laj ma̱c ut eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb incꞌaꞌ teꞌxcꞌul xtojbal lix ma̱queb? Li ani naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l li xtijbal, aꞌan cuan xnaꞌleb. Ut li ani naxtzꞌekta̱na lix kꞌusbal, aꞌan ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Li ani cha̱bil xnaꞌleb na-uxta̱na̱c ru xban li Dios. Ut li ani se̱b xchꞌo̱l chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us ta̱qꞌuehekꞌ chixtojbal xma̱c xban li Dios. Ma̱ ani naru naxcꞌojob xchꞌo̱l saꞌ xbe̱n li ma̱usilal. Abanan li ti̱queb xchꞌo̱l cꞌojcꞌo̱queb xchꞌo̱l saꞌ xbe̱n li ti̱quilal. Junak li be̱lomej naqꞌueheꞌ xlokꞌal xban nak cha̱bil xnaꞌleb li rixakil. Abanan li ixakilbej li incꞌaꞌ us xnaꞌleb naxsach xcuanquil lix be̱lom. Eb li ti̱queb xchꞌo̱l junes li us nequeꞌxcꞌoxla. Abanan li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb junes balakꞌic nequeꞌxcꞌoxla. Li a̱tin li nequeꞌxye li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, aꞌan chanchan jun li raꞌal re camsi̱nc. Abanan li a̱tin li nequeꞌxye li ti̱queb xchꞌo̱l, aꞌan nacoloc. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌsachekꞌ ruheb ut teꞌosokꞌ chi junaj cua. Abanan eb li ti̱queb xchꞌo̱l cua̱nkeb chi junelic, joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol. Li ani cuan xnaꞌleb naqꞌueheꞌ xlokꞌal. Abanan li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌtzꞌekta̱na̱c. Kꞌaxal us nak tocꞌanjelak re nak cua̱nk cꞌaꞌru ke usta totzꞌekta̱na̱k, chiru nak takanimobresi kib ut ma̱cꞌaꞌak katzacae̱mk. Li ani ti̱c xchꞌo̱l naxnau xra̱baleb lix xul. Abanan eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ma̱cꞌaꞌ nequeꞌril xtokꞌoba̱l ru. Li ani naxqꞌue xchꞌo̱l chi a̱uc ta̱cua̱nk nabal lix tzacae̱mk. Abanan li ani nequeꞌxic xchꞌo̱l chirix li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Li ti̱queb xchꞌo̱l cꞌojcꞌo̱queb xchꞌo̱l saꞌ xbe̱n li ti̱quilal. Abanan li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb junes li incꞌaꞌ us nequeꞌxrahi ru xba̱nunquil. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxbok raylal saꞌ xbe̱neb riqꞌuin li ticꞌtiꞌic nequeꞌxba̱nu. Abanan eb li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌxnau xcolbal ribeb chiru li raylal. Li junju̱nk tixcꞌul xkꞌajca̱munquil aꞌ yal chanru lix yehom xba̱nuhom. Ut tixcꞌul lix tojbal aꞌ yal chanru lix naꞌleb. Li ani ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb naxcꞌoxla nak us yo̱ chixba̱nunquil. Abanan li cuan xnaꞌleb naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l li naꞌleb naqꞌueheꞌ re. Li ani ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb saꞌ junpa̱t najoskꞌoꞌ. Abanan li ani cuan xnaꞌleb ma̱cꞌaꞌ naraj re usta nahobeꞌ. Li ani ti̱c xchꞌo̱l naxye li ya̱l nak naxic chi a̱tinac chirix li ras ri̱tzꞌin. Abanan eb li incꞌaꞌ ti̱queb xchꞌo̱l incꞌaꞌ nequeꞌxye li ya̱l nak nequeꞌxic chi a̱tinac chirixeb li ras ri̱tzꞌin. Cuanqueb li nequeꞌa̱tinac chi incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Ut li a̱tin li nequeꞌxye ra nanak cuiꞌ. Abanan li a̱tin li nequeꞌxye li cuanqueb xnaꞌleb, aꞌan naxcꞌojob xchꞌo̱l li ani ra saꞌ xchꞌo̱l. Li ani naxye li ya̱l ta̱cua̱nk chi junelic. Abanan li ani naticꞌtiꞌic incꞌaꞌ najt ta̱cua̱nk. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, junes balakꞌic nequeꞌxcꞌoxla. Abanan li cha̱bileb xnaꞌleb junelic saheb saꞌ xchꞌo̱l chixtenkꞌanquil li ras ri̱tzꞌin chi cua̱nc saꞌ usilal. Ma̱ jun chꞌaꞌajquilal teꞌxcꞌul li ti̱queb xchꞌo̱l. Abanan li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ta̱cha̱lk chixjunil li chꞌaꞌajquilal saꞌ xbe̱neb. Li Ka̱cuaꞌ xicꞌ narileb li nequeꞌticꞌtiꞌic. Abanan nasahoꞌ riqꞌuineb li nequeꞌxye li ya̱l. Li ani cuan xnaꞌleb incꞌaꞌ naxnimobresi rib xban nak cuan xnaꞌleb: Abanan li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb nequeꞌxcꞌutbesi nak ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Li ani nacuulac chiru trabajic, aꞌan chic ta̱takla̱nk. Abanan li ani incꞌaꞌ nacuulac chiru trabajic, aꞌan ta̱cana̱k rubel xcuanquil li ani nataklan. Li rahil chꞌo̱lej natacuasin, abanan li cha̱bil a̱tin naxqꞌue sahil chꞌo̱lej. Li ani ti̱c xchꞌo̱l naxtenkꞌa li ras ri̱tzꞌin chixtaubal li us. Abanan eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxqꞌue li ras ri̱tzꞌin chi tꞌanecꞌ. Li ani nacuulac chiru cꞌanjelac ta̱cua̱nk cꞌaꞌru re. Ut li ani incꞌaꞌ nacuulac chiru cꞌanjelac incꞌaꞌ ta̱cua̱nk cꞌaꞌru re. Li ani nacuan saꞌ ti̱quilal ta̱cua̱nk xyuꞌam. Ut li ani incꞌaꞌ us xnaꞌleb, aꞌan ta̱ca̱mk. Li alalbej li cuan xnaꞌleb naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l lix kꞌusbal naqꞌueheꞌ xban lix yucuaꞌ. Abanan li alalbej li incꞌaꞌ naraj kꞌusecꞌ incꞌaꞌ naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l lix kꞌusbal. Eb li cha̱bileb xnaꞌleb usilal teꞌxcꞌul xban li us nequeꞌxye. Abanan eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌraj ru xba̱nunquil li ma̱usilal. Li ani naxba̱nu cue̱nt riqꞌuin li a̱tinac yo̱ chixcolbal rix lix yuꞌam. Ut li ani nacuulac chiru a̱tinac xjunes naxsach rib. Li incꞌaꞌ nacuulac chiru trabajic yal naxrahi ru li cꞌaꞌak re ru ut incꞌaꞌ naxtau. Abanan li ani natrabajic nacuan cꞌaꞌru re. Li ani ti̱c xchꞌo̱l xicꞌ naril li ticꞌtiꞌ. Ut eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb xicꞌ chic nequeꞌileꞌ ut xuta̱nal nequeꞌel. Li cha̱bileb xnaꞌleb nequeꞌcoleꞌ xban nak ti̱queb xchꞌo̱l. Abanan eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, aꞌ ajcuiꞌ li ma̱c li nequeꞌxba̱nu, aꞌan ta̱sachok reheb. Cuanqueb li cristian nacꞌutun nak biomeb, usta ma̱cꞌaꞌ cuan reheb. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li cristian nacꞌutun nak nebaꞌeb usta biomeb. Cuanqueb li cristian naru nequeꞌxcol rix lix yuꞌameb riqꞌuin lix biomal. Abanan eb li nebaꞌ ma̱cꞌaꞌ nachꞌiꞌchꞌiꞌin reheb. Li ti̱queb xchꞌo̱l cuanqueb xyuꞌam chi junelic. Chanchan li saken. Abanan eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb incꞌaꞌ teꞌcua̱nk xyuꞌam. Teꞌsachekꞌ ban. Chanchan nak nachup lix xameb. Eb li nequeꞌxnimobresi rib junes chꞌaꞌajquilal nachal saꞌ xbe̱neb. Abanan eb li cuanqueb xnaꞌleb nequeꞌrabi li naꞌleb li naqꞌueheꞌ reheb. Li ani cuan xbiomal chi incꞌaꞌ xcꞌanjelac saꞌ junpa̱t ta̱osokꞌ chiru. Abanan li ani cau nacꞌanjelac naxchꞌutub chi caꞌchꞌinkil lix tumin toj retal nabiomoꞌ. Li ani incꞌaꞌ naxcꞌul li cꞌaꞌru naroybeni narahoꞌ xchꞌo̱l. Abanan eb li nequeꞌxcꞌul li cꞌaꞌru nequeꞌroybeni nasahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Li ani naxtzꞌekta̱na li chakꞌrab ta̱sachk. Abanan li ani naxqꞌue xcuanquil li chakꞌrab, aꞌan tixcꞌul xkꞌajca̱munquil. Li ani cuan xnaꞌleb naxqꞌue cha̱bil naꞌleb ut li a̱tin li naxye naxqꞌue xyuꞌam li ani naqꞌueheꞌ xnaꞌleb. Ut li ani naqꞌueheꞌ xnaꞌleb nacoleꞌ chiru lix cuanquil li ca̱mc. Li ani naxnau cꞌoxlac ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal. Ut eb li nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal incꞌaꞌ us nequeꞌel. Li ani cuan xnaꞌleb toj naxcꞌoxla chi us li cꞌaꞌru naxba̱nu. Abanan li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb naxba̱nu li cꞌaꞌru naraj xjunes ut naxcꞌut nak incꞌaꞌ naxnau cꞌoxlac. Junak aj yehol esil incꞌaꞌ us xnaꞌleb naxqꞌue chꞌaꞌajquilal. Abanan junak aj yehol esil cha̱bil xnaꞌleb naxqꞌue usilal. Li ani incꞌaꞌ naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l lix kꞌusbal tixcꞌut xxuta̱n ut ta̱cana̱k saꞌ nebaꞌil. Abanan li ani tixqꞌue saꞌ xchꞌo̱l lix kꞌusbal, ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal. Eb li us nequeꞌel riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil nasahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Abanan eb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb incꞌaꞌ nequeꞌxcuy cua̱nc chi incꞌaꞌ teꞌxba̱nu li ma̱usilal. Li ani naxcꞌam rib riqꞌuineb li cuanqueb xnaꞌleb ta̱cua̱nk xnaꞌleb. Ut li ani tixcꞌam rib riqꞌuineb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb ta̱sachk. Eb laj ma̱c ta̱cha̱lk raylal saꞌ xbe̱neb. Abanan eb li ti̱queb xchꞌo̱l teꞌkꞌajca̱mu̱k riqꞌuin usilal. Li ani cha̱bil xnaꞌleb naxcanab li cꞌaꞌru re chokꞌ reheb li ralal xcꞌajol. Abanan laj ma̱c, aꞌaneb chic li ti̱queb xchꞌo̱l teꞌe̱chani̱nk re li cꞌaꞌru re. Junak li nebaꞌ naru nacuan nabal cꞌaꞌru re cui tixcꞌanjela lix chꞌochꞌ. Abanan naru ta̱makꞌekꞌ chiru xbaneb li incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li ti̱quilal. Li ani incꞌaꞌ naxtij li ralal xcꞌajol incꞌaꞌ naxraheb. Aꞌut li ani naxra li ralal xcꞌajol naxtijeb chalen saꞌ xcaꞌchꞌinal. Eb li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌcuaꞌac toj nequeꞌcꞌojla xchꞌo̱leb. Abanan eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb toj teꞌtzꞌoca̱k ajcuiꞌ nequeꞌcana. Li ixk li cuan xnaꞌleb naxnau rilbal lix jun cablal. Ut li ixk li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb, aꞌan ajcuiꞌ nasachoc re lix jun cablal. Li ani ti̱c xyuꞌam naxxucua ru li Ka̱cuaꞌ. Ut eb li incꞌaꞌ ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌxtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ. Li ani ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb naxbok raylal saꞌ xbe̱n xban nak naxnimobresi rib riqꞌuin li cꞌaꞌru naxye. Abanan li cuan xnaꞌleb naxcol rix lix yuꞌam xban nak naxcꞌoxla chi us li cꞌaꞌru naxye. Cui ma̱cꞌaꞌeb li bo̱yx re teꞌcꞌanjelak ma̱cꞌaꞌak ajcuiꞌ li acui̱mk xban nak riqꞌuin lix metzꞌe̱uheb li bo̱yx nacꞌanjelaman li chꞌochꞌ ut nabal li acui̱mk na-el. Li ani cha̱bil naxye li ya̱l chirix li ras ri̱tzꞌin. Abanan li incꞌaꞌ cha̱bil incꞌaꞌ naxye li ya̱l. Naxye ban li ticꞌtiꞌ. Li ani incꞌaꞌ naxtau xya̱lal naxsicꞌ lix naꞌleb, abanan incꞌaꞌ naxtau. Li ani se̱b xchꞌo̱l moco chꞌaꞌaj ta chokꞌ re xtaubal xnaꞌleb. Isihomak e̱rib riqꞌuineb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb xban nak riqꞌuineb aꞌan incꞌaꞌ te̱tau li cha̱bil naꞌleb. Li ani se̱b xchꞌo̱l cuan xnaꞌleb chixqꞌuebal retal chanru lix yuꞌam. Abanan li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb incꞌaꞌ nequeꞌxnau xqꞌuebal retal chanru lix yuꞌameb. Xjuneseb nequeꞌxbalakꞌi rib. Li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb ma̱cꞌaꞌ nequeꞌraj re nak nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal. Abanan eb li cha̱bileb nasahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb chixba̱nunquil li us. Li junju̱nk naxnau li rahil chꞌo̱lej li cuan saꞌ xchꞌo̱l. Ut ma̱ ani ta̱tzꞌako̱nk riqꞌuin xsahil xchꞌo̱l li ani sa saꞌ xchꞌo̱l. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌsachekꞌ ru lix jun cablaleb. Abanan lix jun cablaleb li cha̱bileb, us ta̱e̱lk. Cuanqueb li nequeꞌxcꞌoxla nak us li nequeꞌxba̱nu xjuneseb, abanan li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu, aꞌan ajcuiꞌ li nacꞌamoc chak re li ca̱mc saꞌ xbe̱neb. Cuanqueb li nequeꞌseꞌec usta raheb saꞌ xchꞌo̱leb. Ut cuan nak li sahil chꞌo̱lej nasukꞌi chokꞌ rahil chꞌo̱lej chokꞌ reheb. Li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb cꞌojcꞌo̱queb xchꞌo̱l riqꞌuin li incꞌaꞌ us nequeꞌxba̱nu. Ut li cha̱bileb saheb saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li us nequeꞌxba̱nu. Li incꞌaꞌ naxnau cꞌoxlac naxpa̱b chixjunil li nayeheꞌ re. Abanan li naxnau cꞌoxlac naxqꞌue retal chi us li cꞌaꞌru naxba̱nu. Li ani cuan xnaꞌleb naxucuac. Joꞌcan nak incꞌaꞌ naxba̱nu li ma̱usilal. Abanan li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb nabal li ma̱usilal naxba̱nu ut incꞌaꞌ naxucuac. Li ani najoskꞌoꞌ saꞌ junpa̱t incꞌaꞌ naxcꞌoxla chi us li cꞌaꞌru naxba̱nu. Ut li ani incꞌaꞌ us xnaꞌleb xicꞌ ta̱ilekꞌ. Eb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb junelic ma̱cꞌaꞌakeb xnaꞌleb. Ut li nequeꞌxnau cꞌoxlac teꞌxcꞌul xtzꞌakob lix naꞌlebeb. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌxcubsi ribeb chiruheb li cha̱bileb xnaꞌleb ut teꞌxtzꞌa̱ma usilal chiruheb. Eb li nebaꞌ tzꞌekta̱nanbileb xbaneb li rami̱g, usta rami̱gueb. Abanan eb li biom nabal li rami̱gueb. Li ani naxtzꞌekta̱na li ras ri̱tzꞌin nama̱cob. Us xak re li ani naril xtokꞌoba̱l ru li nebaꞌ. Li ani junes li ma̱usilal naxcꞌoxla xba̱nunquil naxsach rib xjunes. Abanan eb li nequeꞌxba̱nu li us, teꞌrahekꞌ ut teꞌuxta̱na̱k ruheb. Li ani nacꞌanjelac naru nacuan cꞌaꞌru re. Abanan li ani junes a̱tinac naxba̱nu cuan saꞌ nebaꞌil. Lix lokꞌaleb li se̱beb xchꞌo̱l, aꞌan lix naꞌlebeb. Ut eb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb, naꞌno̱queb ru xban lix to̱ntileb. Li ani cha̱bil naxye li ya̱l chirixeb li ras ri̱tzꞌin ut naxcol rix lix yuꞌameb. Abanan li ani nabalakꞌic incꞌaꞌ naxye li ya̱l. Li ani naxxucua ru li Ka̱cuaꞌ Dios cau xchꞌo̱l ut eb li ralal xcꞌajol cuan cꞌaꞌru nequeꞌroybeni. Li ani naxxucua ru li Dios naxtau xyuꞌam chi junelic ut nacoleꞌ chiru lix cuanquil li ca̱mc. Junak li rey li nataklan saꞌ xbe̱n nabal chi tenamit naqꞌueheꞌ xlokꞌal. Abanan cui incꞌaꞌ qꞌui li tenamit li nataklan cuiꞌ moco nim ta xcuanquil. Li ani cuan xnaꞌleb incꞌaꞌ najoskꞌoꞌ chi junpa̱t. Ut li ani incꞌaꞌ nacuyuc naxcꞌutbesi nak ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Li ani ma̱cꞌaꞌ naxcꞌoxla sa cuan lix yuꞌam ut cuan xcacuilal. Abanan li ani nacakalin incꞌaꞌ nacuan chi sa saꞌ xchꞌo̱l. Ut naxqꞌue ajcuiꞌ xyajel lix tibel. Li ani naxba̱nu raylal re li nebaꞌ, xicꞌ naril li Dios li quiyi̱ban re. Abanan li ani natokꞌoban ru li nebaꞌ, aꞌan naxqꞌue xlokꞌal li Dios. Li ani incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, aꞌ ajcuiꞌ lix ma̱usilaleb nasachoc reheb. Ut eb li ti̱c xchꞌo̱leb incꞌaꞌ nequeꞌxxucua ru li ca̱mc xban nak cuan li cꞌaꞌru nequeꞌroybeni. Li ani nequeꞌxnau cꞌoxlac cuan xnaꞌlebeb. Ut eb li incꞌaꞌ nequeꞌxnau cꞌoxlac ma̱cꞌaꞌ li cha̱bil naꞌleb riqꞌuineb. Junak li tenamit li cuan saꞌ ti̱quilal cuan xlokꞌal. Ut li tenamit li incꞌaꞌ nacuan saꞌ ti̱quilal xuta̱nal na-el. Junak li rey nasahoꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li mo̱s li cha̱bil xnaꞌleb. Abanan najoskꞌoꞌ riqꞌuin li mo̱s li yibru xnaꞌleb. Li ani nasumen riqꞌuin kꞌunil a̱tin naxcubsi xjoskꞌil li ani yo̱ chi a̱tinac saꞌ joskꞌil. Aꞌut li ani nasumen saꞌ joskꞌil, kꞌaxal cuiꞌchic naxnimobresi ru li chꞌaꞌajquilal. Li a̱tin li naxye li cuan xnaꞌleb naxqꞌue xnaꞌleb li ani na-abin re. Abanan li a̱tin li nequeꞌxye li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb, aꞌan yal to̱ntil a̱tin nequeꞌxye. Li Ka̱cuaꞌ cuan yalak bar ut yo̱ chixqꞌuebal retal li cꞌaꞌru yo̱queb li cha̱bileb xnaꞌleb joꞌ ajcuiꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Li ani naa̱tinac saꞌ tu̱lanil chanchan li cheꞌ re junelic yuꞌam xban nak naxtenkꞌa saꞌ lix yuꞌam li ani na-abin re. Abanan li incꞌaꞌ us naa̱tinac naxqꞌue chi rahocꞌ xchꞌo̱l li na-abin re li cꞌaꞌru naxye. Li ani ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb naxtzꞌekta̱na lix kꞌusbal naqꞌueheꞌ xban lix yucuaꞌ. Abanan li se̱b xchꞌo̱l naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l lix kꞌusbal. Li ani ti̱c xchꞌo̱l cuan nabal cꞌaꞌru re saꞌ rochoch. Abanan eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb incꞌaꞌ nequeꞌxyal xsahil li cꞌaꞌruheb re. Eb li cuanqueb xnaꞌleb nequeꞌxqꞌue xnaꞌlebeb nabal. Ut eb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb moco joꞌcan ta nequeꞌxba̱nu. Li Ka̱cuaꞌ xicꞌ naril lix mayejeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Abanan lix tijeb li ti̱queb xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ naxcꞌul chi sa saꞌ xchꞌo̱l. Li Ka̱cuaꞌ xicꞌ naril li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Abanan naxraheb li nequeꞌxba̱nu li ti̱quilal. Li nequeꞌxcanab xba̱nunquil li us tento xkꞌusbaleb chi cau. Li ani xicꞌ naril lix kꞌusbal ta̱ca̱mk. Li Ka̱cuaꞌ naxnau chixjunil li cꞌaꞌru cuan saꞌ lix naꞌajeb li camenak ut li xbalba. ¿Ma tojaꞌ ta chic incꞌaꞌ tixnau li cꞌaꞌru cuan saꞌ xchꞌo̱l li junju̱nk? Li incꞌaꞌ naxtau xya̱lal incꞌaꞌ naxra li ani naqꞌuehoc naꞌleb, chi moco nacuulac chiru cua̱nc saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb xnaꞌleb. Li sa saꞌ xchꞌo̱l seꞌse na-iloc. Li ani ra saꞌ xchꞌo̱l saꞌ xnakꞌ ru nacꞌutun nak ra saꞌ xchꞌo̱l. Li ani naxtau xya̱lal naxsicꞌ li cha̱bil naꞌleb. Abanan li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb junes li to̱ntil naꞌleb nequeꞌxsicꞌ. Li rahobtesinbileb, chixjunil incꞌaꞌ na-el chi us chiruheb. Abanan eb li saheb saꞌ xchꞌo̱l chixjunil us na-el chiruheb. Kꞌaxal us xxucuanquil ru li Dios, usta nebaꞌo, chiru nak cua̱nk kabiomal ut cua̱nk karaylal. Kꞌaxal us nak takatzaca li tzacae̱mk li cubenak xtzꞌak ut takara kib chiru nak takatzaca li cha̱bil tzacae̱mk terto xtzꞌak ut xicꞌ takil kib. Li ani chꞌinpoꞌ naxnimobresi ru li chꞌaꞌajquilal. Abanan li ani incꞌaꞌ najoskꞌoꞌ saꞌ junpa̱t, aꞌan naxyi̱b ru li chꞌaꞌajquilal saꞌ usilal. Chixjunil chꞌaꞌaj xba̱nunquil chiru li ani incꞌaꞌ nacuulac chiru cꞌanjelac. Abanan chiru li ani nacuulac chiru cꞌanjelac, ma̱cꞌaꞌ chꞌaꞌaj xba̱nunquil. Li alalbej cuan xnaꞌleb naxqꞌue xsahil xchꞌo̱l lix naꞌ xyucuaꞌ. Abanan li alalbej incꞌaꞌ naxtau xnaꞌleb naxtzꞌekta̱na lix naꞌ xyucuaꞌ. Li ani ma̱cꞌaꞌ xnaꞌlebeb saheb saꞌ xchꞌo̱l nak ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Abanan li se̱b xchꞌo̱leb nequeꞌxqꞌue retal chi us li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Li ani incꞌaꞌ naxpatzꞌ xnaꞌleb incꞌaꞌ us na-el riqꞌuin li cꞌaꞌru naxba̱nu. Abanan na-el chi us cui ta̱qꞌuehekꞌ xnaꞌleb xbaneb nabal. Li ani naxnau xsumenquil junak li patzꞌoc nasahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l. Ut kꞌaxal cuiꞌchic us nak teꞌxye junak a̱tin nak ta̱ajekꞌ ru. Li ani naxnau cꞌoxlac ta̱xic saꞌ choxa xban nak cuan saꞌ ti̱quilal. Ut tixcol rib chiru lix naꞌajeb li camenak. Li Ka̱cuaꞌ naxsach ru lix jun cablaleb li nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb. Ut naxcol rix li cꞌaꞌru cuan reheb li xma̱lcaꞌan. Li Ka̱cuaꞌ xicꞌ naril li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Abanan nacuulac chiru li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla li ti̱queb xchꞌo̱l. Li ani naxrahi ru chixjunil naxqꞌue saꞌ raylal lix jun cablal. Abanan li ani incꞌaꞌ naxcꞌu̱luban nak ta̱tumina̱k ru, aꞌan sa ta̱cua̱nk. Li ani ti̱c xchꞌo̱l toj naxcꞌoxla chi us cꞌaꞌru ta̱sume̱nk cuiꞌ. Abanan li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb yibru nequeꞌsumen cuiꞌ xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla cꞌaꞌru nequeꞌxye. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ narabi lix tijeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Abanan eb li ti̱queb xchꞌo̱l, li Ka̱cuaꞌ narabi lix tijeb. Li ani seꞌse na-iloc naxqꞌue sahil chꞌo̱lej. Ut li cha̱bil esilal naqꞌuehoc cacuilal. Li ani narabi lix kꞌusbal cha̱bil ta̱cua̱nk. Ut ta̱cua̱nk xnaꞌaj saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb xnaꞌleb. Li ani incꞌaꞌ naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l lix kꞌusbal, aꞌan xjunes naxtzꞌekta̱na rib. Abanan li ani naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l lix kꞌusbal naxtau xnaꞌleb. Li ani naxxucua ru li Ka̱cuaꞌ naxtau xnaꞌleb. Ut li ani ta̱raj ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal tento tixcubsi rib. Eb li cristian nequeꞌxcꞌu̱b ru cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu, abanan li Ka̱cuaꞌ, aꞌan yal re ma teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌu̱b ru malaj ut incꞌaꞌ. Eb li cristian nequeꞌxcꞌoxla nak us chixjunil li nequeꞌxba̱nu. Abanan, li Ka̱cuaꞌ naxnau ma us malaj ut incꞌaꞌ us li cuan saꞌ lix cꞌaꞌuxeb. Canab saꞌ rukꞌ li Dios chixjunil li cꞌaꞌru nacacꞌoxla xba̱nunquil. Ut aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk a̱cue re nak us tat-e̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru ta̱ba̱nu. Cuan xya̱lal nak quixyi̱b li cꞌaꞌak re ru li Dios. Ut quixyi̱beb ajcuiꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb re nak teꞌroybeni lix tojbal lix ma̱queb. Li Ka̱cuaꞌ xicꞌ narileb li nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb. Relic chi ya̱l nak incꞌaꞌ teꞌcana̱k chi incꞌaꞌ teꞌxtoj rix lix ma̱queb. Riqꞌuin xba̱nunquil li ya̱l ut li cha̱bilal naru nacuyeꞌ li ma̱c. Ut riqꞌuin xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ naru xcanabanquil li ma̱usilal. Nak li Ka̱cuaꞌ nacuulac chiru li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu li cristian, aꞌan ajcuiꞌ naqꞌuehoc reheb chixcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Kꞌaxal us nak cua̱nk cꞌaꞌru a̱cue saꞌ ti̱quilal, usta caꞌchꞌin ajcuiꞌ, chiru nak cua̱nk nabal cꞌaꞌru a̱cue riqꞌuin balakꞌic. Eb li cristian nequeꞌxcꞌoxla li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Abanan li Ka̱cuaꞌ yal re ma teꞌxba̱nu malaj ut incꞌaꞌ. Li rey moco xjunes ta naa̱tinac. Li Dios ban nayehoc re cꞌaꞌru naxba̱nu. Ut aꞌan narakoc a̱tin saꞌ xya̱lal. Li ani nabisoc chi tzꞌakal re ru, aꞌan naxba̱nu joꞌ naraj li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ naraj nak li cristian teꞌbisok chi tzꞌakal re ru. Incꞌaꞌ us chokꞌ reheb li rey xba̱nunquil li incꞌaꞌ us xban nak riqꞌuin xba̱nunquil li ti̱quilal xakxo̱queb lix cuanquileb. Eb li rey nequeꞌxra li ani nequeꞌxye li ya̱l ut nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ xya̱lal. Li ani cuan xnaꞌleb incꞌaꞌ tixchikꞌ xjoskꞌil li rey xban nak cui teꞌxchikꞌ xjoskꞌil, li rey naru naxtakla xcamsinquileb. Li rey naxba̱nu usilal reheb li nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan. Chanchan li hab li naqꞌuehoc re li acui̱mk chi kꞌanocꞌ. Kꞌaxal us nak cua̱nk a̱naꞌleb chiru nak cua̱nk nabal la̱ biomal. Kꞌaxal us nak ta̱tau xya̱lal chiru nak cua̱nk nabal la̱ tumin. Li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu li ti̱queb xchꞌo̱l, aꞌan xcanabanquil li ma̱usilal. Ut nequeꞌxqꞌue retal chi us li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu re nak teꞌxcol rix lix yuꞌameb. Li ani naxkꞌetkꞌeti rib ta̱osokꞌ. Ut li ani naxnimobresi rib ta̱cubsi̱k xcuanquil. Kꞌaxal us nak takacubsi kib saꞌ xya̱nkeb li nebaꞌ chiru nak takanimobresi kib saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb xbiomal. Li ani naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l li naꞌleb li naqꞌueheꞌ re, us ta̱e̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru naxba̱nu. Us xak re li ani naxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Li ani naxnau cꞌoxlac, “cuan xnaꞌleb” chanqueb re. Ut nequeꞌabin chiru xban nak naxnau a̱tinac chi cha̱bil. Li ani cuan xnaꞌleb naxtau xyuꞌam chi junelic. Ut xqꞌuebal xnaꞌlebeb li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal, aꞌan ma̱cꞌaꞌ aj e. Li ani cuan xnaꞌleb naxcꞌoxla chi us li cꞌaꞌru naxye. Ut li a̱tin li naxye na-abi̱c. Li cha̱bil a̱tin, aꞌan chanchan li xyaꞌal cab. Sa xtzacanquil ut naxqꞌue xcacuilal li katibel. Cuanqueb li cui̱nk nequeꞌxcꞌoxla nak us li nequeꞌxba̱nu xjuneseb. Abanan li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu, aꞌan ajcuiꞌ li nacꞌamoc chak re li ca̱mc saꞌ xbe̱neb. Li ani natrabajic, natrabajic xban nak tzaca̱nc naraj. Xban nak cuaꞌac naraj, cau nacꞌanjelac. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb junes ma̱usilal nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil. Ra nanak cuiꞌ li ra̱tineb. Chanchan li xam. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌyoꞌoban ple̱t. Ut li ani namoloc a̱tin nequeꞌxqꞌueheb saꞌ chꞌaꞌajquilal li rami̱gueb rib. Li ani najoskꞌoꞌ saꞌ junpa̱t naxbalakꞌiheb li ras ri̱tzꞌin, ut naxcꞌameb chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxmutzꞌ li ru nak nequeꞌoc chixcꞌoxlanquil chanru nak teꞌxba̱nu li ma̱usilal. Ut nequeꞌxcꞌux li reheb nak nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal. Li ani nati̱x chi us, kꞌaxal lokꞌ chokꞌ re. Nati̱x chi us xban nak cuan saꞌ ti̱quilal. Kꞌaxal us nak cua̱nk a̱cuyum chiru nak cauhak a̱cuib. Ut kꞌaxal us nak ta̱nau xcuybal a̱cuib chiru nak ta̱cue̱chani junak tenamit. Eb li cui̱nk nequeꞌxsicꞌ cꞌaꞌru teꞌxba̱nu riqꞌuin bu̱lic. Abanan li Dios, aꞌan yal re saꞌ xbe̱n chixjunil. Kꞌaxal us li tzaca̱nc saꞌ nebaꞌil chi sa saꞌ kachꞌo̱l chiru nak yo̱ko chi ninkꞌei̱c rajlal ut yo̱ko chi pletic. Junak mo̱s cuan xnaꞌleb, aꞌan ta̱cua̱nk xcuanquil saꞌ xbe̱n li alalbej ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb ut aꞌan ta̱tzꞌako̱nk riqꞌuin li cꞌaꞌru cuan re lix patrón saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol lix patrón. Li oro ut li plata isinbil lix tzꞌajnil riqꞌuin xam. Abanan li Ka̱cuaꞌ narisi li ma̱usilal saꞌ xchꞌo̱leb li cristian. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxpa̱b chixjunil li incꞌaꞌ us nequeꞌrabi. Ut eb laj ticꞌtiꞌ nequeꞌxpa̱b li moco ya̱l ta li nayeheꞌ reheb. Li ani nequeꞌhoboc reheb li nebaꞌ, aꞌ li Dios li quiyi̱ban reheb nequeꞌxhob. Ut li ani nasahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l chirilbal li raylal nequeꞌxcꞌul, aꞌan incꞌaꞌ ta̱cana̱k chi incꞌaꞌ teꞌxtoj xma̱c. Lix lokꞌaleb li ac ti̱xeb, aꞌaneb li ri. Ut lix lokꞌaleb li alalbej cꞌajolbej, aꞌaneb lix naꞌ xyucuaꞌeb. Incꞌaꞌ us chokꞌ reheb li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb nak teꞌxnimobresi ribeb chi a̱tinac. Joꞌcan ajcuiꞌ li cui̱nk li cuan xcuanquil, incꞌaꞌ us cui naticꞌtiꞌic. Li tumina̱nc u kꞌaxal terto xtzꞌak chiruheb li cꞌaynakeb chi tuminac u xban nak riqꞌuin aꞌan us nequeꞌel riqꞌuin chixjunil li nequeꞌxba̱nu. Li ani incꞌaꞌ naa̱tinac chirix lix paltil li rami̱g nacꞌutun nak naxra li rami̱g. Ut li ani naa̱tinac chirix lix paltil naxqꞌue chꞌaꞌajquilal saꞌ xya̱nkeb li rami̱g. Li ani cuan xnaꞌleb naxqꞌue retal lix kꞌusbal. Aꞌut li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb usta ta̱qꞌue jun cientak lix lo̱b incꞌaꞌ naxtau xya̱lal. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb junes sicꞌoc ple̱t nequeꞌxba̱nu. Kꞌaxal ra li tojba ma̱c ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb. Kꞌaxal us nak ta̱cꞌul jun li oso yo̱ xjoskꞌil li qui-elkꞌa̱c li ral, chiru nak ta̱chꞌic a̱cuib riqꞌuin jun li incꞌaꞌ naxnau xya̱lal xban nak kꞌaxal ra cuiꞌchic ta̱cꞌul. Junelic cua̱nk li ma̱usilal saꞌ lix jun cablal li ani naxba̱nu ma̱usilal re li naba̱nun usilal re. Li xtiquibanquil jun li ple̱t chanchan xtebal jun rok li haꞌ xban nak junpa̱t naniman ru. Joꞌcan nak kꞌaxal us chokꞌ e̱re nak incꞌaꞌ te̱chꞌic e̱rib saꞌ li ple̱t. Incꞌaꞌ us xyebal nak ma̱cꞌaꞌeb xma̱c li nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us. Ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ us nak teꞌxye nak cuanqueb xma̱c li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Li cuib chi naꞌleb aꞌin xicꞌ naril li Ka̱cuaꞌ. ¿Cꞌaꞌru aj e nak cua̱nk xtumin li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb? Ma̱cꞌaꞌ aj e xban nak moco naru ta tixlokꞌ xnaꞌleb riqꞌuin lix tumin. Li cha̱bil amigo junelic narahoc, ut tixcꞌojob a̱chꞌo̱l nak yo̱kat chi cꞌuluc raylal joꞌ junak tzꞌakal asbej. Li ani ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb saꞌ junpa̱t naxcꞌu̱luban saꞌ xbe̱n xtojbal xcꞌas li rami̱g chi incꞌaꞌ naxcꞌoxla chi us. Li ani nacuulac chiru pletic naxra li ma̱c. Li ani naxnimobresi rib yo̱ chixbokbal raylal saꞌ xbe̱n. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ma̱ jokꞌe teꞌxtau li us. Ut li ani nacuulac chiru balakꞌic riqꞌuin li cꞌaꞌru naxye naxbok chꞌaꞌajquilal saꞌ xbe̱n. Junak cui̱nk cuan ralal ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb junelic ra saꞌ xchꞌo̱l. Ma̱cꞌaꞌ sahil chꞌo̱lej chokꞌ re junak li yucuaꞌbej cuan junak ralal incꞌaꞌ naxtau xya̱lal. Junak cristian sa saꞌ xchꞌo̱l, aꞌan naxqꞌue sahil chꞌo̱lej joꞌ li cha̱bil ban. Abanan junak cristian ra saꞌ xchꞌo̱l, aꞌan naxqꞌue xrahil xchꞌo̱l li ras ri̱tzꞌin joꞌ junak yajel. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌtumina̱c ru chi mukmu re xsachbal xcuanquil li ti̱quilal. Li cuan xnaꞌleb junelic yo̱ chixcꞌoxlanquil chanru nak tixtau xtzꞌakob lix naꞌleb. Abanan li incꞌaꞌ naxtau xnaꞌleb moco chꞌolchꞌo ta ru li cꞌaꞌru naxba̱nu. Li alalbej li incꞌaꞌ naxtau xnaꞌleb, aꞌan naxqꞌue xjoskꞌileb ut xrahil xchꞌo̱leb lix naꞌ xyucuaꞌ. Relic chi ya̱l nak incꞌaꞌ us nak teꞌxye nak cuan xma̱c li ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ us nak teꞌxqꞌue saꞌ raylal li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱lal. Eb li cuan xnaꞌlebeb incꞌaꞌ nequeꞌcuulac chiruheb a̱tinac. Ut li ani naxnau cꞌoxlac incꞌaꞌ najoskꞌoꞌ saꞌ junpa̱t. Nequeꞌxye nak li incꞌaꞌ naxtau xya̱lal cuan xnaꞌleb cui incꞌaꞌ naa̱tinac. Nequeꞌxye nak naxnau cꞌoxlac cui ma̱cꞌaꞌ naxye. Li ani naxsicꞌ li us chokꞌ re xjunes rib, incꞌaꞌ naxcꞌu̱luban li cha̱bil naꞌleb naqꞌueheꞌ re. Li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb incꞌaꞌ naraj xtzolbal rib. Li cꞌaꞌru nacuulac chiru, aꞌan xserakꞌinquil li cꞌaꞌru naxcꞌoxla xjunes. Li ani naxba̱nu ma̱usilal naxcꞌut xxuta̱n. Ut li ani naxnimobresi rib narisi xlokꞌal xjunes rib. Li cha̱bil a̱tin li naxye li cui̱nk li cuan xnaꞌleb, aꞌan chanchan li yuꞌam haꞌ li nabe̱c rok ut incꞌaꞌ nachakic. Incꞌaꞌ us xyebal nak ma̱cꞌaꞌeb xma̱c li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Incꞌaꞌ us xqꞌuebal li ma̱c saꞌ xbe̱neb li ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb naxchꞌic rib saꞌ raylal riqꞌuin li cꞌaꞌru naxye. Ut riqꞌuin li a̱tin li naxye naxtzꞌa̱ma xlob. Li a̱tin li naxye li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb, aꞌan li nasachoc re. Li a̱tin li naxye, aꞌan chanchan jun raꞌal chokꞌ re. Li ticꞌtiꞌ, aꞌan chanchan li cocꞌ cab chiruheb li nequeꞌcuulac chiru ticꞌtiꞌic chirix li ras ri̱tzꞌin. Abanan ra nanak cuiꞌ li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Li incꞌaꞌ naraj trabajic, aꞌan juntakꞌe̱t riqꞌuin li nasachoc. Kꞌaxal lokꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ ut kꞌaxal nim xcuanquil. Caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin aꞌan nequeꞌxic chixsicꞌbal lix colbaleb li ti̱queb xchꞌo̱l. Eb li biom nequeꞌxcꞌoxla nak lix biomaleb naru nacoloc reheb. Nequeꞌxcꞌoxla nak lix biomaleb, aꞌan chanchan jun li tzꞌac li najt xteram re teꞌxcol cuiꞌ ribeb. Li ani naxnimobresi rib xjunes naxsach rib. Ut li ani naxcubsi rib naqꞌueheꞌ xlokꞌal. Xuta̱nal na-el li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb nak naxsume li a̱tin chi toj ma̱jiꞌ narabi li cꞌaꞌru ta̱yehekꞌ re. Li ani yaj tixcacuubresi xchꞌo̱l. Aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk re chi cacuu̱c. Abanan junak li yaj incꞌaꞌ cau xchꞌo̱l, ¿ani ta̱ru̱k ta̱tenkꞌa̱nk re chi cacuu̱c? Li cuanqueb xnaꞌleb ut li se̱beb xchꞌo̱l nequeꞌxsicꞌ xtzꞌakob lix naꞌleb ut nequeꞌxtau. Riqꞌuin junak li ma̱tan li ta̱si, naru naqꞌueheꞌ a̱cue li cꞌaꞌru ta̱tzꞌa̱ma. Ut naru nacat-oc chi a̱tinac riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ xcuanquil. Li ani nacuulac xbe̱n cua chixyebal nak ma̱cꞌaꞌ xma̱c, nacꞌutun nak ma̱cꞌaꞌ xma̱c toj nak nacuulac li jun chic li yo̱ chi jitoc re. Aꞌan nayehoc re nak cuan xma̱c. Riqꞌuin bu̱lic naru teꞌxyi̱b ru lix chꞌaꞌajquilal li yo̱queb chi pletic. Aꞌan naru tixrak li ple̱t usta cuanqueb xcuanquil li yo̱queb chi pletic. Junak asbej ta̱hobekꞌ, aꞌan li kꞌaxal cuiꞌchic ta̱joskꞌokꞌ. Ta̱cacuu̱k xchꞌo̱l joꞌ junak li tenamit cau rib. Ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱tenkꞌa̱nk re xban nak kꞌaxal cau lix chꞌo̱l joꞌ li chꞌi̱chꞌ li natzꞌapoc re li puerta. Li ani ta̱a̱tinak cha̱bil, cha̱bil ajcuiꞌ tixcꞌul. Li ani incꞌaꞌ us ta̱a̱tinak, incꞌaꞌ ajcuiꞌ us li cꞌaꞌru tixcꞌul. Li ani cha̱bil naa̱tinac, cua̱nk xyuꞌam. Ut li ani incꞌaꞌ us ta̱a̱tinak tixbok li ca̱mc saꞌ xbe̱n. Li ani nequeꞌcuulac chiru a̱tinac chi nabal, teꞌxcꞌul lix tojbal rix. Li ani naxtau rixakil naxtau li us. Ut naxtau ajcuiꞌ rusilal li Dios. Li nebaꞌ naa̱tinac riqꞌuin kꞌunil a̱tin re nak ta̱ilekꞌ xtokꞌoba̱l ru. Abanan li biom saꞌ kꞌetkꞌetil nachakꞌoc. Cuan amigo incꞌaꞌ chꞌaꞌaj nak nequeꞌxyoꞌob junak chꞌaꞌajquilal. Abanan cuan li tzꞌakal amigo kꞌaxal cuiꞌchic cha̱bil chiru junak asbej. Kꞌaxal us li cua̱nc saꞌ ti̱quilal usta nebaꞌako chiru nak incꞌaꞌ takatau kanaꞌleb ut ta̱cuulak chiku ticꞌtiꞌic. Junak cristian ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb incꞌaꞌ naxcꞌoxla chi us li cꞌaꞌru naxba̱nu. Xban nak naxba̱nu saꞌ junpa̱t aꞌan naqꞌuehoc re chi ma̱cobc. Eb li cristian nequeꞌxtzꞌek rib xjuneseb rib xban li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu. Abanan eb aꞌan nequeꞌxye nak aꞌ li Ka̱cuaꞌ cuan re nak joꞌcan nequeꞌxcꞌul. Li ani cuan xbiomal cuan nabal li rami̱g. Abanan li nebaꞌ incꞌaꞌ nacuan rami̱g xban nak ma̱cꞌaꞌ cuan re. Li ani naxic chi yehoc ticꞌtiꞌ chiru laj rakol a̱tin tixcꞌul xtojbal xma̱c. Ut ma̱cꞌaꞌ naru tixcol cuiꞌ rib. Nabaleb nequeꞌraj nak teꞌuxk usilal reheb xbaneb li cuanqueb xcuanquil xban nak nasihin. Nabaleb nequeꞌxcꞌam rib saꞌ amiguil riqꞌuin li ani nasihin. Eb li nebaꞌ nequeꞌtzꞌekta̱na̱c xbaneb li rechꞌalal. ¿Ma tojaꞌ ta chic li rami̱g incꞌaꞌ teꞌtzꞌekta̱na̱nk reheb? Usta nequeꞌxtzꞌa̱ma usilal chiruheb, abanan eb aꞌan ma̱cꞌaꞌ nequeꞌraj re. Li ani naxtau xnaꞌleb naxba̱nu li us xban nak naxra rib. Li ani naxqꞌue xlokꞌal li naꞌleb li naxtzol, us na-el riqꞌuin li naxba̱nu. Li ani naxic chi yehoc ticꞌtiꞌ chiru laj rakol a̱tin tixcꞌul xtojbal xma̱c. Li ani naticꞌtiꞌic, aꞌ li ca̱mc naroybeni. Eb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb moco xcꞌulubeb ta nak ta̱cua̱nk xbiomaleb. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li mo̱s. Moco xcꞌulubeb ta nak teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱neb li cuanqueb xcuanquil. Li ani naxnau cꞌoxlac, naxnau xcuybal rib ut incꞌaꞌ najoskꞌoꞌ saꞌ junpa̱t. Ut lix lokꞌal, aꞌan nak incꞌaꞌ naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l nak naba̱nu̱c ma̱usilal re. Nak najoskꞌoꞌ li rey, chanchan nak najoskꞌoꞌ li cakcoj. Abanan nak naxba̱nu junak usil aꞌan chanchan li hab li naxtꞌakresi li acui̱mk. Junak li alalbej incꞌaꞌ naxtau xya̱lal, aꞌan jun rahil chꞌo̱lej chokꞌ re lix yucuaꞌ. Ut junak li ixakilbej junes chꞌila̱nc naxba̱nu, aꞌan chanchan li oques li na-oc saꞌ cab rajlal. Riqꞌuineb li naꞌbej yucuaꞌbej naru nakacꞌul kajun cablal ut kabiomal. Abanan junak li cha̱bil ixakilbej, caꞌaj cuiꞌ li Dios naru naqꞌuehoc re. Li ani incꞌaꞌ nacuulac chiru trabajic, junes cua̱rc naraj. Ut li ani incꞌaꞌ nacꞌanjelac, naxcuy xtzꞌocajic xban nak ma̱cꞌaꞌ xcua. Li ani naxba̱nu li naxye saꞌ lix chakꞌrab li Dios, aꞌan naxcol rix lix yuꞌam. Ut li ani naxtzꞌekta̱na lix chakꞌrab li Dios, aꞌan ta̱ca̱mk. Li ani naxba̱nu usilal reheb li nebaꞌ, chanchan ajcuiꞌ re li Ka̱cuaꞌ yo̱ chixba̱nunquil. Ut li Ka̱cuaꞌ ta̱qꞌuehok re̱kaj re. Nak toj naru xkꞌusbaleb li cocꞌal, us xkꞌusbaleb xban nak cui incꞌaꞌ nacakꞌuseb naru nequeꞌxic saꞌ xbehil li ca̱mc. Li ani kꞌaxal cuiꞌchic najoskꞌoꞌ, tento tixcꞌul li raylal naxbok saꞌ xbe̱n. Incꞌaꞌ us xcolbal rix xban nak cui ta̱col rix, ta̱cꞌa̱yk xba̱nunquil. Kꞌaxal us nak te̱cꞌu̱luban le̱ naꞌleb li ta̱qꞌuehekꞌ e̱re ut te̱qꞌue saꞌ e̱chꞌo̱l le̱ kꞌusbal. Chi joꞌcan cua̱nk e̱naꞌleb toj saꞌ e̱ti̱xilal. Eb li cristian nabal li cꞌaꞌak re ru nequeꞌxcꞌu̱b ru. Abanan caꞌaj cuiꞌ li Dios yal re ma ta̱uxma̱nk chixjunil li nequeꞌxcꞌu̱b ru. Cuan xsahil xchꞌo̱leb li nequeꞌuxta̱nan u. Joꞌcan nak kꞌaxal us li nebaꞌil chiru li balakꞌic. Li ani naxxucua ru li Ka̱cuaꞌ cuan xyuꞌam. Junelic sa saꞌ xchꞌo̱l ut incꞌaꞌ nachal li chꞌaꞌajquilal saꞌ xbe̱n. Li incꞌaꞌ nacuulac chiru cꞌanjelac naxchꞌic li rukꞌ saꞌ li plato. Abanan chi moco li tzacae̱mk naraj xqꞌuebal saꞌ re. Riqꞌuin lix kꞌusbal li incꞌaꞌ us xnaꞌleb, nequeꞌxtzol ribeb li cubenakeb xcuanquil, usta ma̱cuaꞌ aꞌan li yo̱ xkꞌusbal. Joꞌcan ajcuiꞌ li cuan xnaꞌleb. Naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l lix kꞌusbal. Junak li alalbej narelkꞌa cꞌaꞌru re lix yucuaꞌ ut nara̱lina lix naꞌ, aꞌan kꞌaxal yibru ut xuta̱nal ta̱e̱lk. Ex cualal incꞌajol, canabomak rabinquil li naꞌleb incꞌaꞌ us, li na-isin e̱re riqꞌuin li cha̱bil naꞌleb. Li naxic chi yehoc ticꞌtiꞌ chiru laj rakol a̱tin, aꞌan incꞌaꞌ naxqꞌue xcuanquil li ti̱quilal. Ut li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb junes ma̱usilal nequeꞌcuulac chiru xba̱nunquil. Ac cauresinbil chak li rakba a̱tin chokꞌ reheb li nequeꞌhoboc. Ut ac cauresinbil ajcuiꞌ li tzꞌu̱m chokꞌ reheb li incꞌaꞌ nequeꞌraj xtaubal xnaꞌleb. Li na-ucꞌac vino nayiboꞌ ru lix naꞌleb. Ut li na-ucꞌac re li haꞌ li nacaltesin nasach xnaꞌleb. Li ani naba̱nun re chi joꞌcan, aꞌan ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Nak najoskꞌoꞌ li rey, aꞌan chanchan nak najoskꞌoꞌ li cakcoj. Li ani naxchikꞌ xjoskꞌil li rey naxqꞌue xyuꞌam saꞌ xiu. Li ani incꞌaꞌ napletic, aꞌan jun lokꞌal chokꞌ re. Abanan li ani ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb, junes ticoc ple̱t naxba̱nu. Li ani incꞌaꞌ nacuulac chiru cꞌanjelac incꞌaꞌ na-au saꞌ xkꞌehil li a̱uc. Abanan nak nacuulac xkꞌehil li kꞌoloc naxic chi kꞌoloc. Ma̱cꞌaꞌ naxtau xban nak incꞌaꞌ nacꞌanjelac. Li cha̱bil naꞌleb li cuan riqꞌuin junak cui̱nk incꞌaꞌ nacꞌutun. Chanchan li haꞌ cham cuan chꞌaꞌaj risinquil. Abanan li ani se̱b xchꞌo̱l tixnau xqꞌuebal retal li cha̱bil naꞌleb cuan riqꞌuin. Nabaleb li cristian nequeꞌxye nak cha̱bileb. Abanan junak li cha̱bil cristian, chꞌaꞌaj xtaubal. Us xak reheb li alal cꞌajolbej li xeꞌcuan xnaꞌ xyucuaꞌ saꞌ ti̱quilal ut saꞌ cha̱bilal. Nak junak li rey nachunla saꞌ li rakleba̱l a̱tin, yal riqꞌuin rilbal li junju̱nk naxqꞌue retal ani cuan xma̱c. Ma̱ ani naru nayehoc re nak tzꞌakal re ru li ra̱m. Incꞌaꞌ naru naxye nak ma̱cꞌaꞌ chic li ma̱c riqꞌuin. Li Dios xicꞌ naril li ani nabisoc chi incꞌaꞌ tzꞌakal re ru. Usta toj sa̱j junak, abanan nacꞌutun chanru lix naꞌleb riqꞌuin lix yehom xba̱nuhom. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue li kaxic re nak to-abi̱nk ut quixqꞌue ajcuiꞌ li xnakꞌ ku re nak to-ilok. Me̱numsi li cutan chi cua̱rc xban nak naru texcana̱k saꞌ nebaꞌil. Aj-ajak ban e̱ru chi cꞌanjelac re nak cua̱nk nabal le̱ tzacae̱mk. Laj lokꞌonel naxye: “Incꞌaꞌ us la̱ cꞌay.” Abanan nak ac x-el riqꞌuin laj cꞌay naxye nak us li xlokꞌ. Li ani naxnau xqꞌuebal cha̱bil naꞌleb kꞌaxal cuiꞌchic lokꞌ chiru li oro ut li terto̱quil pec. Li ani tixsume xtojbal xcꞌas junak incꞌaꞌ naxnau ru, isihomak li rakꞌ ut te̱qꞌue chokꞌ prenda. Li ani natzacan riqꞌuin balakꞌic, sa nak naxtzaca. Abanan mokon raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱n. Chanchan yo̱ chi tzaca̱nc chꞌochꞌ. Li cꞌaꞌru naxcꞌu̱b ru junak, us na-el xban nak naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l li cha̱bil naꞌleb qꞌuebil re. Joꞌcan nak te̱cꞌoxla chi us nak te̱tiquib junak ple̱t. Li ani nacuulac chiru moloc a̱tin naxye resil li cꞌaꞌru cuan chi mukmu. Joꞌcan nak me̱junaji e̱rib riqꞌuineb li nequeꞌcuulac chiru jaloc a̱tin. Li ani naxtzꞌekta̱na lix naꞌ xyucuaꞌ kꞌaxal ra tixcꞌul nak ta̱ca̱mk. Chanchan nak nachup li xam saꞌ kꞌojyi̱n. Li ani naxtau lix biomal saꞌ junpa̱t chi incꞌaꞌ xraylal, mokon incꞌaꞌ ta̱osobtesi̱k. Ma̱ jun sut te̱cꞌoxla xqꞌuebal re̱kaj li raylal na-ux e̱re. Canabomak ban saꞌ rukꞌ li Ka̱cuaꞌ ut aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk e̱re. Li bisleb incꞌaꞌ tzꞌakal moco us ta. Li Ka̱cuaꞌ xicꞌ naril nak junak incꞌaꞌ tzꞌakal nabisoc. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan naberesin re li junju̱nk. Ut ma̱ ani nanaꞌoc re cꞌaꞌru nachal saꞌ xbe̱n. Xiu xiu chokꞌ re junak cristian xyechiꞌinquil li cꞌaꞌak re ru re li Dios cui incꞌaꞌ tixcꞌoxla chi us xbe̱n cua. Ma̱re mokon tixqꞌue retal nak incꞌaꞌ ta̱ru̱k chixba̱nunquil. Li rey li cuan xnaꞌleb narakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ut naxqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb. Li musikꞌ li quiqꞌueheꞌ reheb li cristian xban li Dios, aꞌan nacutanobresin re lix cꞌaꞌux li junju̱nk. Chanchan jun li lámpara. Junak li rey xakxo̱k saꞌ xnaꞌaj lix cuanquil cui narahoc ut cui nataklan saꞌ xya̱lal. Eb li toj sa̱jeb cuanqueb xlokꞌal xban nak cuan xmetzꞌe̱uheb. Abanan li ac che̱queb cuanqueb xlokꞌal xban nak cuanqueb xnaꞌleb. Li ma̱usilal naru xbanbal riqꞌuin xcꞌulbal li raylal. Ut riqꞌuin xcꞌulbal li tzꞌu̱m naru xjalbal li cꞌaꞌux. Joꞌ nak li Ka̱cuaꞌ naxberesi li nimaꞌ, joꞌcan ajcuiꞌ nak naxberesi lix cꞌaꞌuxeb li rey. Eb li cristian nequeꞌxcꞌoxla nak us chixjunil li nequeꞌxba̱nu. Abanan li Ka̱cuaꞌ naxnau ma us malaj ut incꞌaꞌ us li cuan saꞌ lix cꞌaꞌuxeb. Chexcua̱nk saꞌ cha̱bilal ut saꞌ ti̱quilal xban nak aꞌan li kꞌaxal lokꞌ chiru li Dios chiru li cꞌatbil mayej. Li kꞌetkꞌetil ut li nimobresi̱nc ib, aꞌan ma̱c. Joꞌcan ajcuiꞌ lix cꞌaꞌuxeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Li ani nequeꞌxcꞌoxla chi us li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu, us nequeꞌel riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Abanan li ani incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla chi us li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu, eb aꞌan incꞌaꞌ us nequeꞌel riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li biomal sicꞌbil riqꞌuin balakꞌic. Yal nanumeꞌ. Xban li balakꞌic nequeꞌxba̱nu yo̱queb chixbokbal li ca̱mc saꞌ xbe̱neb. Li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, aꞌan ajcuiꞌ ta̱sachok reheb xban nak incꞌaꞌ nequeꞌraj cua̱nc saꞌ ti̱quilal. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb junes ma̱usilal nequeꞌxba̱nu. Abanan li cha̱bileb xnaꞌleb nequeꞌxba̱nu li ti̱quilal. Kꞌaxal us li cua̱nc saꞌ junak cab nebaꞌ chiru li cua̱nc saꞌ junak xnimal ru cab riqꞌuin junak ixakilbej junes pletic naxba̱nu. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb junes ma̱usilal nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil. Ut incꞌaꞌ nequeꞌril xtokꞌoba̱l ruheb li ras ri̱tzꞌin. Riqꞌuin lix kꞌusbal li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxtzol ribeb li cubenak xcuanquil, usta ma̱cuaꞌ aꞌan li yo̱ xkꞌusbal. Joꞌcan ajcuiꞌ li cuan xnaꞌleb. Naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l lix kꞌusbal. Li Dios, aꞌan ti̱c xchꞌo̱l ut naxnau cꞌaꞌru yo̱ chi cꞌulma̱nc saꞌ rochocheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Joꞌcan nak naxcanabeb chi osocꞌ. Li ani incꞌaꞌ narabi nak yo̱ chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquil li nebaꞌ, joꞌcan ajcuiꞌ tixcꞌul aꞌan. Incꞌaꞌ ta̱sume̱k nak tixtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil. Li ani nasihin chi mukmu, aꞌan narisi xjoskꞌil li yo̱ xjoskꞌil. Li ti̱quilal naxqꞌue xsahil xchꞌo̱l li ti̱c xchꞌo̱l. Abanan eb li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal, nachal li sachecꞌ saꞌ xbe̱neb. Li ani naxcanab xba̱nunquil li cha̱bil naꞌleb, ta̱cha̱lk li ca̱mc saꞌ xbe̱n. Li ani nequeꞌxcꞌoxla chirix junes li naxqꞌue xsahil xchꞌo̱leb teꞌnebaꞌokꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li nequeꞌcuulac chiru rucꞌbal li vino ut xqꞌuebal li sununquil ban incꞌaꞌ teꞌbiomokꞌ. Li ti̱queb xchꞌo̱l incꞌaꞌ teꞌqꞌuehekꞌ chi cꞌuluc raylal. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌqꞌuehekꞌ chi cꞌuluc raylal. Kꞌaxal us li cua̱nc saꞌ chaki chꞌochꞌ bar ma̱cꞌaꞌ cuan chiru li cua̱nc riqꞌuin junak ixakilbej junes pletic naxba̱nu. Li ani cuan xnaꞌleb cuan xbiomal saꞌ li rochoch ut cuan ajcuiꞌ li sununquil ban. Abanan, li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb yal naxsach lix tumin chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Li ani naraj cua̱nc saꞌ ti̱quilal ut saꞌ cha̱bilal naxtau lix yuꞌam ut lix lokꞌal. Li ani cuan xnaꞌleb nare̱chani jun li tenamit cau rib ut naxpoꞌi li tzꞌac li sutsu cuiꞌ, li cꞌojcꞌo̱queb cuiꞌ raj xchꞌo̱leb li tenamit. Li ani incꞌaꞌ naa̱tinac nabal, aꞌan yo̱ chixcolbal rib chiru li raylal. Kꞌetkꞌet ut aj hobonel nayeheꞌ reheb li ani nequeꞌxnimobresi rib, li incꞌaꞌ nequeꞌra̱tina ras ri̱tzꞌin saꞌ xya̱lal. Li ani incꞌaꞌ nequeꞌcꞌanjelac nequeꞌcam. Xban nak incꞌaꞌ nequeꞌcꞌanjelac, incꞌaꞌ nequeꞌxtzaca li cꞌaꞌru nequeꞌxrahi ru. Nequeꞌxnumsi li cutan chixra̱bal ru li cꞌaꞌak re ru. Abanan li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌsihin. Moco pixeb ta. Li Ka̱cuaꞌ xicꞌ naril lix mayejeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. ¿Ma tojaꞌ ta chic tixcꞌul nak teꞌxqꞌue chi incꞌaꞌ useb lix cꞌaꞌuxeb? Li ani naticꞌtiꞌic chiru laj rakol a̱tin ta̱sachekꞌ ru. Abanan li ani naxye li ya̱l, xakxo saꞌ xnaꞌaj li ra̱tin. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxye nak cauheb rib. Abanan li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌxnau cua̱nc saꞌ ti̱quilal. Chiru li Ka̱cuaꞌ ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li naꞌleb re li ruchichꞌochꞌ. Eb li cui̱nk nequeꞌxcauresiheb lix cacua̱y re nak teꞌxic chi pletic. Abanan, aꞌ li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li naqꞌuehoc reheb chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li tenamit. Kꞌaxal us nak ta̱abi̱k resil nak cha̱bil xnaꞌleb junak chiru nak cua̱nk nabal lix biomal. Kꞌaxal us nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal chiru nak cua̱nk nabal lix oro ut lix plata. Li biom ut li nebaꞌ juntakꞌe̱teb xban nak li Dios quiyi̱ban reheb. Eb li cuanqueb xnaꞌleb nequeꞌxqꞌue retal li ma̱usilal ut nequeꞌxcol ribeb chiru. Abanan eb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb nequeꞌxcꞌul li raylal nachal saꞌ xbe̱neb xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxnau xqꞌuebal retal. Li ani naxcubsi rib ut naxxucua ru li Ka̱cuaꞌ, aꞌan tixcꞌul chokꞌ xkꞌajca̱munquil lix yuꞌam, lix biomal ut lix lokꞌal. Junes raylal nequeꞌxcꞌul li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Abanan li nequeꞌxba̱nu cue̱nt riqꞌuin lix yuꞌameb incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌul chi joꞌcan. Nak toj coqꞌueb li cocꞌal, us xcꞌutbal chiruheb chanru li cua̱nc saꞌ ti̱quilal ut nak ac xeꞌni̱nkan incꞌaꞌ teꞌxcanab xba̱nunquil. Eb li biom nequeꞌnumta saꞌ xbe̱neb li nebaꞌ. Ut li ani natoꞌonin riqꞌuin li cuan xtumin, chanchan chic xmo̱s nacana cuiꞌ. Li ani naxba̱nu ma̱usilal, ma̱usilal ajcuiꞌ tixcꞌul. Ut ta̱cuulak xkꞌehil nak incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k tixcꞌutbesi lix joskꞌil. Li ani natokꞌoban u ta̱osobtesi̱k xban nak tixqꞌueheb xtzacae̱mk li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb. Isihomakeb saꞌ e̱ya̱nk li nequeꞌhoboc. Chi joꞌcan ma̱cꞌaꞌak chic pletic ut hoboc saꞌ e̱ya̱nk. Li ani nacuan saꞌ ti̱quilal ut cha̱bil naa̱tinac, li rey tixcꞌam rib saꞌ amiguil riqꞌuin. Li Ka̱cuaꞌ junelic na-iloc reheb li cuanqueb xnaꞌleb. Ut naxcꞌut nak moco ya̱l ta li nequeꞌxye li nequeꞌticꞌtiꞌic. Li ani incꞌaꞌ naraj trabajic naxsicꞌ xya̱lal chanru nak incꞌaꞌ nacꞌanjelac. Naxye nak incꞌaꞌ naru naxic chi trabajic xban nak cuan jun li cakcoj saꞌ be naru nacamsi̱c xban. Li cꞌaꞌru naxye li ixk incꞌaꞌ us xnaꞌleb, aꞌan chanchan jun li jul cham ut aran nequeꞌtꞌaneꞌ li nequeꞌtzꞌekta̱na̱c xban li Ka̱cuaꞌ. Eb li cocꞌal nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us xban nak ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Abanan cui teꞌqꞌuehekꞌ chi tzꞌu̱m teꞌxtau xnaꞌleb. Ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱nebaꞌokꞌ li ani nabiomoꞌ xban xrahobtesinquil li nebaꞌ. Ut li ani naxqꞌue xtumin re li biom ta̱cana̱k saꞌ nebaꞌil. Cheqꞌuehak retal li nequeꞌxye li cuanqueb xnaꞌleb. Ut cheqꞌuehak retal chi us li cꞌaꞌru nincꞌut che̱ru. Kꞌaxal us nak ta̱cana̱k saꞌ le̱ chꞌo̱l li cꞌaꞌru te̱tzol. Chi joꞌcan naru te̱ye re jalan li cꞌaꞌru xetzol. Nacuaj xqꞌuebal e̱naꞌleb anakcuan re nak te̱nau ut re ajcuiꞌ nak te̱cacuubresi e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. La̱in xintzꞌi̱ba laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi naꞌleb re nak te̱tzol e̱rib ut te̱tau e̱naꞌleb. Aꞌin yo̱quin chixyebal e̱re re nak te̱nau xya̱lal ut re ajcuiꞌ nak te̱nau xsumenquil li cꞌaꞌru ta̱patzꞌekꞌ e̱re. Li xbe̱n naꞌleb, aꞌan aꞌin: Me̱relkꞌa li cꞌaꞌru reheb li nebaꞌ yal xban nak nebaꞌeb. Chi moco te̱rahobtesiheb nak yo̱k chi rakecꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb yal xban nak incꞌaꞌ naru teꞌxcol ribeb. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan ta̱colok reheb li nebaꞌ ut tixrahobtesiheb li nequeꞌrahobtesin reheb li nebaꞌ. Li xcab li naꞌleb, aꞌan aꞌin: Incꞌaꞌ te̱cꞌam e̱rib saꞌ amiguil riqꞌuineb laj ple̱t, chi moco te̱cꞌam e̱rib riqꞌuineb li chꞌinpoꞌeb. Ma̱re te̱tzol e̱re lix naꞌlebeb aꞌan ut incꞌaꞌ chic usak le̱ naꞌleb. Li rox li naꞌleb, aꞌan aꞌin: Me̱cꞌu̱luban saꞌ e̱be̱n xtojbal xcꞌas jalan cristian. Cui la̱ex incꞌaꞌ naru te̱toj li cꞌas, naru nequeꞌxcꞌam le̱ cuarib re xtojbal li cꞌas. Li xca̱ li naꞌleb, aꞌan aꞌin: Me̱jal xnaꞌaj li nuba̱l li ac qꞌuebil xbaneb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Li roꞌ li naꞌleb, aꞌan aꞌin: Li ani naxnau cꞌanjelac chi cha̱bil, aꞌan ta̱cꞌanjelak riqꞌuineb li rey. Moco riqꞌuin ta yalak ani ta̱trabajik. Li xcuak li naꞌleb, aꞌan aꞌin: Nak tatbokekꞌ chi cuaꞌac riqꞌuin junak cui̱nk nim xcuanquil, ta̱cꞌoxla chi us ani aj iqꞌuin yo̱cat chi cuaꞌac. Matcuaꞌac chi nabal usta kꞌaxal tattzꞌoca̱k. Ma̱ra ru li cha̱bil tzacae̱mk cuan saꞌ lix me̱x, xban nak ma̱re re a̱balakꞌinquil nak xqꞌue. Li xcuuk li naꞌleb, aꞌan aꞌin: Me̱tacuasi e̱rib chixsicꞌbal le̱ biomal chi moco chi xic e̱chꞌo̱l chirix li cꞌaꞌru cuan e̱re. La̱ex te̱qꞌue retal nak li biomal ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Saꞌ junpa̱t na-osoꞌ. Chanchan nak narupupic li cꞌuch. Li xcuakxak li naꞌleb, aꞌan aꞌin: Incꞌaꞌ texxic chi cuaꞌac riqꞌuineb li pixeb, chi moco te̱ra ru lix cha̱bil tzacae̱mk. Eb aꞌan nequeꞌxbok chi cuaꞌac ut nequeꞌxye e̱re “Ocankex, cuaꞌinkex”. Abanan moco ya̱l ta li nequeꞌxye. Incꞌaꞌ nequenau cꞌaꞌru cuan saꞌ xchꞌo̱leb. Te̱xaꞌcua li cꞌaꞌru xetzaca ut ma̱cꞌaꞌ aj e nak xeye cha̱bil a̱tin reheb. Li xbele li naꞌleb, aꞌan aꞌin: Incꞌaꞌ te̱qꞌue xnaꞌleb li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal, xban nak teꞌxseꞌe li cha̱bil naꞌleb li ta̱qꞌuehekꞌ reheb. Li xlaje li naꞌleb, aꞌan aꞌin: Incꞌaꞌ te̱jal xnaꞌaj li nuba̱l li ac qꞌuebil najter, chi moco te̱chap xchꞌochꞌeb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌ xyucuaꞌ, xban nak eb aꞌan cuan Jun cau rib nacoloc reheb. Ut Aꞌan ta̱rakok a̱tin saꞌ e̱be̱n. Li xjunlaju li naꞌleb, aꞌan aꞌin: Qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chixqꞌuebal retal le̱ tijbal ut te̱rabi li naꞌleb li ta̱qꞌuehekꞌ e̱re. Li xcablaju li naꞌleb, aꞌan aꞌin: Junelic te̱kꞌus li sa̱j al. Cui te̱qꞌue cuib oxibak lix tzꞌu̱m, aꞌan incꞌaꞌ ta̱ca̱mk xban. Te̱qꞌue chi tzꞌu̱m. Chi joꞌcan yo̱kex chixcolbal chiru li sachc. Ex cualal incꞌajol, nak te̱tau le̱ naꞌleb, kꞌaxal cuiꞌchic ta̱sahokꞌ inchꞌo̱l la̱in. Cꞌajoꞌ nak ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak tincuabi nak yo̱kex chi a̱tinac saꞌ ti̱quilal. Me̱ra ru li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu eb laj ma̱c. Junelic ban chexucua ru li Dios. Cui te̱ba̱nu aꞌan, us tex-e̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru te̱ba̱nu ut te̱cꞌul li cꞌaꞌru yo̱quex chiroybeninquil. Abihomak, ex cualal incꞌajol. Chicua̱nk e̱naꞌleb ut qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chi cua̱nc saꞌ ti̱quilal. Incꞌaꞌ te̱cꞌam e̱rib riqꞌuineb li nequeꞌcala. Ut me̱ba̱nu e̱re joꞌ nequeꞌxba̱nu li nequeꞌnum-ucꞌac ut nequeꞌnumcuaꞌac. Eb li nequeꞌcala ut eb li nequeꞌnum-ucꞌac nequeꞌnumcuaꞌac teꞌcana̱k chi ma̱cꞌaꞌ cuanqueb re. Ut eb li incꞌaꞌ nequeꞌraj cꞌanjelac, teꞌcana̱k chi ma̱cꞌaꞌ rakꞌeb. Chex-abi̱nk chiru le̱ yucuaꞌ xban nak cui ta ma̱cꞌaꞌ aꞌan, ma̱cꞌaꞌex ajcuiꞌ raj la̱ex. Me̱tzꞌekta̱na le̱ naꞌ nak ac xchecoꞌ. Cheqꞌue ban xlokꞌal. Li naꞌleb ut lix ya̱lal ut li kꞌusecꞌ kꞌaxal terto xtzꞌak. Me̱canab chi numecꞌ yal chi joꞌcan. Cꞌajoꞌ nak ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l junak yucuaꞌbej nak cua̱nk junak ralal cha̱bil ut cua̱nk xnaꞌleb. Cuan cꞌaꞌut nak sahak saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin. Cheqꞌuehak biꞌ chi sahocꞌ saꞌ xchꞌo̱leb le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ. Junelic cheꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb e̱riqꞌuin. Ex cualal incꞌajol, cheqꞌuehak e̱chꞌo̱l chirabinquil li cꞌaꞌru tinye e̱re. Ut cheba̱nuhak li us joꞌ ninba̱nu la̱in. Me̱qꞌue e̱rib chixbalakꞌi li ixk li incꞌaꞌ us xnaꞌleb. Ut me̱qꞌue e̱rib chixbalakꞌi li ixk li naxcꞌayi rib xban nak eb li ixk aꞌan chanchaneb li chamal jul li naru textꞌanekꞌ cuiꞌ. Eb li ixk aꞌan chanchaneb laj e̱lkꞌ yo̱queb chixqꞌuebal retal jokꞌe naru teꞌxqꞌue chi tꞌanecꞌ li cui̱nk. Ut nabaleb li cui̱nk nequeꞌxqꞌue chi sachc. ¿Aniheb li teꞌcꞌuluk re li raylal? ¿Aniheb li teꞌcꞌuluk re li chꞌaꞌajquilal? ¿Aniheb li nequeꞌpletic? Ut, ¿aniheb li nequeꞌya̱bac? ¿Aniheb li nequeꞌtochꞌeꞌ chi ma̱cꞌaꞌ rajbal? Ut, ¿aniheb li cak cak nequeꞌiloc? Aꞌan eb li junelic yo̱queb chi cala̱c, li incꞌaꞌ nequeꞌxcanab ucꞌac vino. Junelic yo̱queb chixsicꞌbal jalan chic haꞌ re teꞌcala̱k. Abanan la̱ex, ex cualal incꞌajol, me̱qꞌue e̱rib chi a̱le̱c xban li vino, usta cak cak ru nak na-oc saꞌ li secꞌ. Usta sa rucꞌbal, me̱ra ru. Cui te̱rucꞌ li vino, aꞌan naqꞌuehoc raylal. Chanchan natiꞌoc li cꞌantiꞌ. Nak ac xerucꞌ li vino, texqꞌue chi rilbal cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ us ut tex-oc chi a̱tinac yibru aj a̱tin xban nak incꞌaꞌ chic jultic e̱re. Te̱recꞌa nak chanchan nak yocyo̱quex saꞌ junak jucub saꞌ xbe̱n li palau. Malaj ut te̱recꞌa nak chanchan nak cuanquex chak saꞌ ruꞌuj junak li cheꞌ najt xteram. Ut te̱ye: —Xineꞌxsacꞌ ut incꞌaꞌ xcuecꞌa. Xineꞌxsacꞌ ut incꞌaꞌ xinqꞌue retal jokꞌe xineꞌxsacꞌ. Nak ta̱aj cuu, tinxic cuiꞌchic chi ucꞌac, chaꞌkex. Me̱ra ru li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut me̱rahi ru cua̱nc saꞌ xya̱nkeb. Xban nak eb aꞌan junes elkꞌac nequeꞌxcꞌoxla. Ut junes yibru aj a̱tin nequeꞌa̱tinac. Li ani cuan xnaꞌleb naxcꞌoxla chi us chanru nak tixyi̱b li rochoch. Xban nak se̱b xchꞌo̱l naxxakab lix cimiento saꞌ xnaꞌaj. Xban nak cuan xnaꞌleb naxqꞌue nabal li cꞌaꞌak re ru chꞌinaꞌuseb ut li terto xtzꞌak saꞌ li rochoch. Kꞌaxal us nak cua̱nk xnaꞌleb chiru nak cua̱nk xcuanquil. Li ani naxic chi pletic toj naxcꞌu̱b ru chanru tixba̱nu. Cui cuan li cꞌaꞌru ta̱re̱chani, aꞌan xban nak quixcꞌu̱luban li naꞌleb li quiqꞌueheꞌ re xbaneb nabal laj qꞌuehol naꞌleb. Li incꞌaꞌ naxtau xya̱lal incꞌaꞌ naxnau cꞌaꞌru tixsume cuiꞌ nak cuan chiru laj rakol a̱tin xban nak ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Li ani junes li incꞌaꞌ us naxcꞌoxla xba̱nunquil, “aꞌan incꞌaꞌ us xnaꞌleb” ta̱yehekꞌ re. Lix cꞌaꞌux li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb, aꞌan ma̱c. Xicꞌ na-ileꞌ xbaneb li cristian li nahoboc. Cui nachꞌinan a̱chꞌo̱l nak cuancat saꞌ chꞌaꞌajquilal, aꞌan naraj naxye nak ma̱cꞌaꞌ xcacuilal a̱chꞌo̱l. Chetenkꞌaheb li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c re nak naru teꞌxcol rib li ac tenebanbil ca̱mc saꞌ xbe̱neb. Checoleb rix li ac oc re xcamsinquileb. Usta ta̱ye nak ma̱cꞌaꞌ nacanau, abanan li Dios naxnau cꞌaꞌru cuan saꞌ a̱chꞌo̱l. Li Dios na-iloc a̱cue ut naxnau cꞌaꞌru yo̱cat. Aꞌan ta̱kꞌajca̱mu̱nk a̱cue aꞌ yal chanru la̱ yehom a̱ba̱nuhom. Ex cualal incꞌajol, chetzaca li xyaꞌal cab xban nak cha̱bil ut sa xtzacanquil. Joꞌ xquiꞌal li xyaꞌal cab, joꞌcan ajcuiꞌ li cha̱bil naꞌleb nak te̱cꞌul. Cui te̱tau e̱naꞌleb us tex-e̱lk riqꞌuin li nequecꞌoxla xba̱nunquil ut te̱cꞌul li cꞌaꞌru yo̱quex chiroybeninquil. Me̱cꞌu̱b junak naꞌleb incꞌaꞌ us xba̱nunquil re te̱ba̱nu raylal reheb li cha̱bileb. Chi moco tex-oc saꞌ li rochocheb chixpoꞌbal ru li cꞌaꞌruheb re. Usta ta̱ba̱nu cuukub sut raylal reheb li ti̱queb xchꞌo̱l, abanan eb aꞌan teꞌxcuy ut incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱leb. Abanan eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ra teꞌxcꞌul nak teꞌosokꞌ. Incꞌaꞌ chisahokꞌ e̱chꞌo̱l nak yo̱queb chi cꞌuluc raylal li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re, xban nak li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ nacuulac chiru nak te̱ba̱nu chi joꞌcan. Ma̱re anchal tixjal lix cꞌaꞌux li Dios ut ta̱risi li raylal saꞌ xbe̱neb. Mexjoskꞌoꞌ xbaneb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ut me̱rahi ru li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb moco us ta nak teꞌosokꞌ. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌosokꞌ joꞌ nak nachup li xam. Ex cualal incꞌajol, chexucua ru li Ka̱cuaꞌ ut chexucua ajcuiꞌ ru li rey. Me̱cꞌam e̱rib riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Eb aꞌan teꞌosokꞌ saꞌ junpa̱t. Ma̱ ani nanaꞌoc re chanru li raylal li ta̱qꞌuehekꞌ saꞌ xbe̱neb xban li Ka̱cuaꞌ ut xban li rey. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li a̱tin aꞌin yebil xbaneb li cuanqueb xnaꞌleb. Incꞌaꞌ us nak laj rakol a̱tin tixsicꞌ ru ani tixcol rix saꞌ li rakleb a̱tin. Li ani tixye re li cuan xma̱c, “La̱at ti̱c a̱chꞌo̱l,” aꞌan ta̱tzꞌekta̱na̱k xbaneb li tenamit ut incꞌaꞌ chic ta̱ajekꞌ ru. Abanan osobtesinbilakeb chi nabal li nequeꞌrakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb li cuanqueb xma̱c. Kꞌaxal lokꞌ li ani naxye chi tzꞌakal li ya̱l. Xbe̱n cua te̱cꞌanjela ru le̱ chꞌochꞌ li cuan saꞌ cꞌaleba̱l. Chirix aꞌan te̱yi̱b le̱ rochoch. Me̱ye nak cuan xma̱c le̱ ras e̱ri̱tzꞌin cui ma̱cꞌaꞌ xma̱c, chi moco te̱yoꞌob a̱tin chirix. Me̱cꞌoxla xqꞌuebal re̱kaj li raylal xba̱nu e̱re. Me̱ba̱nu reheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin joꞌ xeꞌxba̱nu e̱re la̱ex. Xinnumeꞌ chak cuan cuiꞌ xnaꞌaj li racui̱mk li cui̱nk li incꞌaꞌ naraj trabajic. Ut xinnumeꞌ ajcuiꞌ saꞌ li naꞌajej li aubil cuiꞌ lix uvas li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Ut li naꞌajej li quicuil chak nujenak chi pim ut chi qꞌuix. Ut li tzꞌac li sutsu cuiꞌ ac poꞌbileb. Li cꞌaꞌru quicuil chak saꞌ li naꞌajej aꞌan quicana saꞌ inchꞌo̱l ut riqꞌuin aꞌan quintau innaꞌleb. Li ani junes cua̱rc naraj ut nacana saꞌ rochoch chi kꞌalkꞌo li rukꞌ chire xchꞌo̱l, aꞌan ta̱cha̱lk nebaꞌil saꞌ xbe̱n. Chanchan nak nachal chi elkꞌac laj e̱lkꞌ, li cuan xpu̱b saꞌ rukꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ li a̱tin aꞌin. Yebil xban li rey Salomón. Queꞌtzi̱ba̱c retalil xbaneb li cui̱nk li queꞌcꞌanjelac chiru laj Ezequías lix reyeb laj Judá. Naqꞌueheꞌ xlokꞌal li Dios nak cuan li cꞌaꞌak re ru tixcanab chi mukmu. Ut naqꞌueheꞌ ajcuiꞌ xlokꞌal li rey nak tixtau ru li cꞌaꞌru mukmu. Ma̱ ani nataꞌoc ru joꞌ najtil cuan li choxa ut chanru lix chamal li chꞌochꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ lix cꞌaꞌuxeb li rey. Ma̱ ani nataꞌoc ru. Cui na-isi̱c lix tzꞌajnil li plata, laj tenol chꞌi̱chꞌ naru naxyi̱b li cha̱bil kꞌol chiru. Joꞌcan ajcuiꞌ nak te̱risiheb chi cꞌanjelac chiru li rey li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb re nak lix cuanquilal li rey ta̱cana̱k chi xakxo saꞌ xnaꞌaj xban li ti̱quilal naxba̱nu. Me̱nimobresi e̱rib chiru li rey ut incꞌaꞌ te̱qꞌue e̱rib saꞌ xnaꞌajeb li ni̱nkeb xcuanquil. Kꞌaxal us nak toj teꞌxye a̱cue, “Numen chak arin chi ubej,” chiru nak teꞌxcꞌut a̱xuta̱n chiruheb li xni̱nkaleb ru. Li cꞌaꞌru ta̱cuil riqꞌuin xnakꞌ a̱cuu incꞌaꞌ tatxic saꞌ junpa̱t chixyebal chiruheb laj rakol a̱tin xban nak ma̱re cuan junak chic ta̱xic chixyebal nak incꞌaꞌ ya̱l li yo̱cat chixyebal ut ma̱re incꞌaꞌ chic ta̱tau cꞌaꞌru tatsume̱nk cuiꞌ. Us nak ta̱nau xcolbal a̱cuib chiruheb li ani teꞌjitok a̱cue. Abanan ma̱serakꞌi chiru jalan li cꞌaꞌru cuan chi mukmu. Ma̱re ani ta̱abi̱nk a̱cue ut li cꞌaꞌru xaba̱nu ta̱naꞌekꞌ ut ma̱cꞌaꞌ chic cꞌaꞌru ta̱ba̱nu re xyi̱banquil ru. Junak cha̱bil a̱tin saꞌ xkꞌehil, aꞌan chanchan jun li cha̱bil manzana yi̱banbil riqꞌuin oro ut qꞌuebil lix sahob ru riqꞌuin plata. Kꞌaxal lokꞌ li ani narabi lix kꞌusbal. Chanchan li matkꞌab ut li kꞌol yi̱banbil riqꞌuin cha̱bil oro. Kꞌaxal lokꞌ li cha̱bil takl chokꞌ re li ani nataklan re. Naxqꞌue xsahil xchꞌo̱l lix patrón. Chanchan xquehal li sakbach chiru li cutan tik ru. Li ani naxnimobresi rib chixyebal nak nabal naxqꞌue ut ma̱cꞌaꞌ naxqꞌue, li jun aꞌan chanchan li ikꞌ ut li chok li ma̱cꞌaꞌ hab chi saꞌ. Li ani nim xcuyum naxcubsi xjoskꞌil li cuan xcuanquil. Li kꞌunil a̱tin naxtenkꞌa xjalbal xcꞌaꞌux junak li kꞌaxal cau xchꞌo̱l. Cui ta̱tau li xyaꞌal cab ma̱tzaca nabal. Caꞌaj cuiꞌ tzꞌakal ta̱tzaca. Cui ta̱tzaca chi nabal, ma̱re tatxqꞌue chi xaꞌcuac. Joꞌcan ut nak ta̱cuulaꞌani junak la̱ cuami̱g, ma̱ba̱nu chi cocꞌ aj xsaꞌ xban nak cui yo̱cat chi xic rajlal riqꞌuin naru natitzꞌ cha̱cuilbal ut xicꞌ chic tatril. Li ani naxyoꞌob ticꞌtiꞌ chirix li rami̱g, aꞌan naxba̱nu raylal re. Chanchan junak li martillo, malaj junak li chꞌi̱chꞌ caꞌ pacꞌal xkꞌesnal, malaj ut chanchan li tzimaj kꞌes ruꞌuj. Chanchan nak ra li ruch ke, malaj ut chanchan tokol junak li kok cui takacꞌojob kachꞌo̱l saꞌ xbe̱n junak incꞌaꞌ us xnaꞌleb saꞌ xkꞌehil li rahil chꞌo̱lej. Li ani naxic chi bicha̱nc riqꞌuin junak ra saꞌ xchꞌo̱l, aꞌan naxqꞌue xtzꞌakob xrahil xchꞌo̱l. Chanchan nak naxqꞌue vinagre saꞌ lix yocꞌolal malaj ut narisi li rakꞌ nak yo̱ li que. Cui li xicꞌ na-iloc a̱cue ta̱tzꞌoca̱k, qꞌue chi cuaꞌac. Ut cui ta̱chakik re, qꞌue chi ucꞌac. Cui ta̱ba̱nu re chi joꞌcan kꞌaxal cuiꞌchic xuta̱nal ta̱e̱lk. Chanchan nak yo̱cat chixqꞌuebal li ru xam saꞌ xjolom. Ut li Dios tixqꞌue a̱kꞌajca̱munquil. Li ikꞌ li nachal saꞌ li norte naxcꞌam chak li hab. Joꞌcan ajcuiꞌ nak li ani naa̱tinac saꞌ joskꞌil naxchikꞌ xjoskꞌil li yo̱ chi abi̱nc re. Kꞌaxal us li cua̱nc saꞌ junak cab nebaꞌ chiru li cua̱nc saꞌ junak xnimal ru cab riqꞌuin junak ixakilbej junes pletic naxba̱nu. Li cha̱bil esilal li nachal chak saꞌ najtil naꞌajej naxqꞌue xsahil chꞌo̱lej joꞌ li cha̱bil haꞌ li narucꞌ li ta̱chakik re. Li ti̱c xchꞌo̱l li naxqꞌue rib saꞌ rukꞌeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, aꞌan chanchan jun li haꞌ li naxrepuelti rib ru ut naxcuaclesi li tzꞌaj li cuan chi rubel. Incꞌaꞌ us xtzacanquil li xyaꞌal cab chi nabal. Joꞌcan ajcuiꞌ xsicꞌbal li lokꞌal incꞌaꞌ us. Li ani incꞌaꞌ naxnau xcuybal rib, aꞌan chanchan jun li tenamit xiu xiu cuan xban nak incꞌaꞌ sutsu saꞌ tzꞌac. Joꞌ nak li ratzꞌam que incꞌaꞌ natꞌaneꞌ saꞌ sakꞌehil, chi moco li hab naxqꞌue saꞌ xkꞌehil li kꞌoloc, joꞌcan ajcuiꞌ nak li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb moco xcꞌulub ta nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal. Eb li tzꞌunun incꞌaꞌ nequeꞌcuan saꞌ jun chi naꞌajej. Ut eb li cuilix yal numecꞌ nequeꞌxba̱nu. Joꞌcan ajcuiꞌ nak li majecua̱c incꞌaꞌ nachal saꞌ xbe̱n junak yal chi joꞌcan chi ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Li cacua̱y naqꞌueman xtzꞌu̱m re nak tixtau xya̱lal. Ut li bu̱r naqꞌueman li chꞌi̱chꞌ saꞌ re, re xberesinquil. Joꞌcan ajcuiꞌ li incꞌaꞌ naxtau xya̱lal. Tento xqꞌuebal xtzꞌu̱m re nak tixtau xnaꞌleb. Ma̱sume ru li cꞌaꞌru tixye li incꞌaꞌ naxtau xya̱lal, re nak incꞌaꞌ ta̱juntakꞌe̱ta a̱cuib riqꞌuin. Tento nak ta̱nau xsumenquil li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb re nak incꞌaꞌ yo̱k xcꞌoxlanquil nak cuan xnaꞌleb. Li ani tixtakla junak ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb chixba̱nunquil lix taklanquil, aꞌan yo̱ chixqꞌuebal rib saꞌ chꞌaꞌajquilal. Li ye̱k rok ma̱cꞌaꞌ aj e nak cuan li rok xban nak incꞌaꞌ nacꞌanjelac chiru. Joꞌcan ajcuiꞌ li incꞌaꞌ naxtau xnaꞌleb. Ma̱cꞌaꞌ aj e nak tixye li cha̱bil naꞌleb. Ma̱cꞌaꞌ aj e xqꞌuebal xlokꞌal li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Chanchan xbacꞌbal junak pec saꞌ li rantꞌin. Junak li calajenak incꞌaꞌ narecꞌa xrahil li qꞌuix nak na-oc chi rukꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Ma̱cꞌaꞌ aj e xyebal li cha̱bil naꞌleb re. Li ani naxbok yalak ani chi trabajic chi incꞌaꞌ naxnau ma us xnaꞌleb malaj ut incꞌaꞌ, li jun aꞌan chanchan li ani yo̱k chixti̱canquil yalak ani riqꞌuin lix tzimaj. Eb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb junelic yo̱queb chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Chanchaneb li tzꞌiꞌ li nequeꞌxlou xcaꞌ sut lix xaꞌau. Toj naru xqꞌuebal xnaꞌlebeb li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal chiruheb li nequeꞌxye nak cuanqueb xnaꞌleb. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequeqꞌue retal aꞌan? Li ani incꞌaꞌ naraj trabajic naxsicꞌ xya̱lal chanru nak incꞌaꞌ nacꞌanjelac. Naxye nak incꞌaꞌ naru naxic chi trabajic xban nak cuan jun li cakcoj saꞌ be naru nacamsi̱c xban. Junak puerta na-ecꞌan saꞌ lix bisagras, abanan incꞌaꞌ naxjal xnaꞌaj. Joꞌcan ajcuiꞌ naxba̱nu li incꞌaꞌ naraj trabajic. Naxqꞌue vue̱lt saꞌ lix cuarib, abanan incꞌaꞌ nacuacli. Li incꞌaꞌ nacuulac chiru cꞌanjelac naxchꞌic li rukꞌ saꞌ li plato. Abanan chi moco li tzacae̱mk naraj xqꞌuebal saꞌ re. Li incꞌaꞌ naraj trabajic naxye nak aꞌan cuan xnaꞌleb chi us chiru cuukub chi cristian li nequeꞌxnau qꞌuehoc xnaꞌleb. Li ani naxchꞌic rib chi pletic saꞌ xya̱nkeb li yo̱queb chi pletic, aꞌan chanchan yo̱ chixchapbal lix xic junak tzꞌiꞌ. Junak lo̱c na-oc chi cutuc riqꞌuin li tzimaj cuan xxamlel re camsi̱nc. Joꞌcan ajcuiꞌ li naxba̱nu raylal re li rami̱g ut naxye nak yal batzꞌu̱nc re nak xba̱nu chi joꞌcan. Chi ma̱cꞌaꞌ xsiꞌil li xam nachup. Ut nak ma̱cꞌaꞌeb aj molol a̱tin, ma̱cꞌaꞌ chic ple̱t. Ma̱cꞌaꞌ ru xam cui ma̱cꞌaꞌ li xam. Ut ma̱cꞌaꞌ li xam cui ma̱cꞌaꞌ li siꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ nak ma̱cꞌaꞌ li ple̱t cui ma̱ ani nayoꞌoban re li ple̱t. Li ticꞌtiꞌ, aꞌan chanchan li cocꞌ cab chiruheb li nequeꞌcuulac chiru ticꞌtiꞌic chirix li ras ri̱tzꞌin. Abanan ra nanak cuiꞌ li cꞌaꞌru li nequeꞌxye. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ xqꞌuebal li plata chirix junak chꞌochꞌ ucꞌal. Chanchan aꞌan li kꞌunil a̱tin li nequeꞌxye li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Li ani xicꞌ na-iloc incꞌaꞌ nacꞌutun chiru lix joskꞌil nak yo̱ chi a̱tinac. Abanan saꞌ lix cꞌaꞌux yo̱ chixcꞌoxlanquil chanru tixba̱nu li incꞌaꞌ us. Nak tatra̱tina riqꞌuin kꞌunil a̱tin ma̱pa̱b re, xban nak lix cꞌaꞌux nujenak chi ma̱usilal. Usta tixmuk cha̱cuu lix joskꞌil, abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak chixjunileb teꞌxnau li ma̱usilal naxba̱nu. Li ani naxbec junak li jul re xtꞌanbal li ras ri̱tzꞌin, chi saꞌ ajcuiꞌ ta̱tꞌanekꞌ. Ut li ani naxtolcꞌosi junak pec re xtꞌanbal ras ri̱tzꞌin, saꞌ xbe̱n ajcuiꞌ ta̱tꞌanekꞌ. Li ani naticꞌtiꞌic xicꞌ naril li nacꞌuluc raylal xban lix ticꞌtiꞌ. Ut li a̱tinac riqꞌuin cha̱bil a̱tin chi yal xcab rix xchꞌo̱l, aꞌan ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Caꞌaj cuiꞌ nasachoc. Me̱nimobresi e̱rib chixyebal cꞌaꞌru te̱ba̱nu cuulaj xban nak incꞌaꞌ nequenau cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk cuulaj. Me̱qꞌue e̱lokꞌal e̱junes e̱rib. Kꞌaxal us nak jalan teꞌqꞌuehok e̱lokꞌal. Li pec ut li samaib kꞌaxal chꞌaꞌaj xcuybal li ra̱lal. Abanan kꞌaxal cuiꞌchic chꞌaꞌaj xcuybal lix joskꞌil li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Li joskꞌil naqꞌuehoc chꞌaꞌajquilal. Li joskꞌil nasachoc. Abanan li cakali̱nc, aꞌan li kꞌaxal cuiꞌchic ra naxba̱nu. Kꞌaxal us nak tatkꞌusuk chi tzꞌakal re ru chiru nak tatrahok chi yal xcab rix a̱chꞌo̱l. Kꞌaxal us la̱ cuami̱g li nakꞌusuc a̱cue chi tzꞌakal re ru, usta ra ta̱cuecꞌa nak tatxkꞌus, chiru li jun li xicꞌ na-iloc a̱cue, usta aꞌan naxye nak tzꞌakal a̱cuami̱g. Li ani nujenak xsaꞌ incꞌaꞌ chic sa narecꞌa li xyaꞌal cab. Abanan li ta̱tzꞌoca̱k, usta incꞌaꞌ sa, tixtzaca xban nak ta̱tzꞌoca̱k. Li ani naxcanab li rochoch, aꞌan chanchan li xul li naxcanab xsoc. Li sununquil ban naxqꞌue sahil chꞌo̱lej. Ut naxqꞌue ajcuiꞌ xsahil xchꞌo̱l li cha̱bil naꞌleb li nequeꞌxqꞌue li amigos. Ma̱tzꞌekta̱naheb la̱ cuami̱g chi moco ta̱tzꞌekta̱naheb li rami̱g la̱ yucuaꞌ. Chi moco tatxic saꞌ rochoch la̱ cuas chixyebal li chꞌaꞌajquilal li cuancat cuiꞌ. Kꞌaxal us nak tatxtenkꞌa la̱ cuechcabal li nachꞌ cuan chiru nak tatxtenkꞌa la̱ cuas li najt cuan. Ex cualal incꞌajol, chicua̱nk e̱naꞌleb re nak sahak inchꞌo̱l e̱riqꞌuin. Chi joꞌcan tinnau xsumenquil li nequeꞌhoboc cue. Li ani cuanqueb xnaꞌleb nequeꞌxqꞌue retal li raylal ut nequeꞌxcol ribeb chiru. Abanan eb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb nequeꞌxcꞌul li raylal nachal saꞌ xbe̱neb xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxnau xqꞌuebal retal. Li ani tixsume xtojbal xcꞌas junak incꞌaꞌ naxnau ru, isihomak li rakꞌ ut te̱qꞌue chokꞌ prenda. Li ani ta̱xic toj ekꞌela chixqꞌuebal xsahil xchꞌo̱l li rami̱g chi japjo̱k re, aꞌan chanchan nak japjo̱k re chixhobbal. Junak li ixakilbej junes chꞌila̱nc naxba̱nu, aꞌan chanchan li oques li na-oc saꞌ cab rajlal nak yo̱ li hab. Li ikꞌ incꞌaꞌ naru xrambal, chi moco li aceite ta̱ru̱k ta̱cana̱k saꞌ a̱cuukꞌ. Ta̱hoyekꞌ ban. Joꞌcan ajcuiꞌ li ixk li nacuulac chiru chꞌila̱nc. Incꞌaꞌ naru xrambal chiru. Li chꞌi̱chꞌ riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ajcuiꞌ nakꞌesna̱c. Joꞌcan ajcuiꞌ li cui̱nk. Cui̱nk ajcuiꞌ ta̱qꞌuehok xnaꞌleb. Li ani naxchꞌolani lix to̱nal lix higo tixtzaca li ru. Ut li ani naril chi us li cꞌaꞌru re lix patrón, aꞌan ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal. Joꞌ nak nakil li xnakꞌ ku saꞌ li haꞌ, joꞌcan ajcuiꞌ nak nakaqꞌue retal kacꞌaꞌux riqꞌuin jalan. Li xbalba ut li mukleba̱l ma̱ jokꞌe nequeꞌnujac riqꞌuin li joꞌ qꞌuial nequeꞌxcꞌul. Joꞌcaneb ajcuiꞌ li cristian. Incꞌaꞌ nequeꞌcꞌojla xchꞌo̱l riqꞌuin li joꞌ qꞌuial cuan reheb. Toj nequeꞌxrahi ru xtzꞌakob. Li oro ut li plata isinbil lix tzꞌajnil riqꞌuin xam. Abanan eb li cristian nacꞌutun chanru lix naꞌlebeb nak nequeꞌqꞌueheꞌ xlokꞌal. Usta ta̱tenle junak li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb, abanan ma̱ jokꞌe tixtau xya̱lal. Junelic ban ma̱cꞌaꞌak xnaꞌleb. Chanauhak rilbaleb la̱ carner. Ut chaqꞌuehak a̱chꞌo̱l chirilbaleb la̱ queto̱mk, xban nak li biomal ut li cuanquilal moco nacuan ta chi junelic. Na-osoꞌ ban. Ta̱e̱lk chi us li ichaj. Nak acak xayocꞌ chak li ichaj, jalan chic re̱kaj ta̱e̱lk. Eb la̱ cocꞌ carner teꞌxqꞌue li lana re nak naru ta̱yi̱b la̱ cuakꞌ. Ut naru ajcuiꞌ nacacꞌayi eb la̱ cocꞌ chiba̱t re nak ta̱cua̱nk a̱tumin re xlokꞌbal la̱ chꞌochꞌ. Ut eb la̱ chiba̱t nabal li leche teꞌxqꞌue re ta̱chꞌolani a̱cuib la̱at, joꞌ ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol, joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li nequeꞌtrabajic saꞌ la̱ cuochoch. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌe̱lelic usta ma̱ ani yo̱ chi a̱lina̱nc reheb. Abanan eb li ti̱queb xchꞌo̱l incꞌaꞌ nequeꞌxucuac. Cꞌojcꞌo̱queb ban xchꞌo̱l. Chanchaneb li cakcoj. Nak li tenamit incꞌaꞌ sa saꞌ xchꞌo̱l cocꞌ aj xsaꞌ nequeꞌxjal li acuabej. Abanan nak cuan junak acuabej cha̱bil xnaꞌleb, li tenamit cau rib ut xakxo saꞌ xnaꞌaj. Nak nachal li cacuil hab saꞌ xbe̱n li acui̱mk, nasach ruheb li acui̱mk. Joꞌcan ajcuiꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nak nequeꞌxrahobtesiheb li nebaꞌ. Li nequeꞌxtzꞌekta̱na li chakꞌrab nequeꞌxqꞌue xlokꞌal li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut eb li nequeꞌxba̱nu li naxye li chakꞌrab, xicꞌ nequeꞌril li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu eb aꞌan. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru cꞌaꞌru li ti̱quilal. Abanan eb li nequeꞌxpa̱b li Ka̱cuaꞌ nequeꞌxtau ru cꞌaꞌru li ti̱quilal. Kꞌaxal us li cua̱nc saꞌ ti̱quilal, usta nebaꞌo, chiru nak cua̱nk kabiomal ut incꞌaꞌ usak kanaꞌleb. Li alalbej li naxba̱nu li naxye lix chakꞌrab li Dios, aꞌan naxnau cꞌoxlac. Abanan li ani nacuulac chiru cua̱nc saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌnumcuaꞌac nequeꞌnum-ucꞌac, aꞌan naxcꞌut xxuta̱n lix yucuaꞌ. Li ani yo̱ chixtu̱banquil lix biomal riqꞌuin xpatzꞌbal nabal ral li tumin, li biomal li naxchꞌutub aꞌan ta̱cana̱k chokꞌ reheb li nequeꞌiloc xtokꞌoba̱l ruheb li nebaꞌ. Li ani incꞌaꞌ naraj rabinquil lix chakꞌrab li Dios, li Dios naxtzꞌekta̱na ajcuiꞌ lix tij aꞌan nak ta̱tijok. Li ani nequeꞌqꞌuehoc reheb li ti̱queb xchꞌo̱l chi tꞌanecꞌ, aꞌaneb ajcuiꞌ teꞌtꞌanekꞌ saꞌ lix raꞌaleb. Abanan eb li ti̱queb xchꞌo̱l, eb aꞌan teꞌxcꞌul lix kꞌajca̱munquileb. Eb li biom nequeꞌxcꞌoxla nak cuanqueb xnaꞌleb. Abanan junak li nebaꞌ naxnau cꞌoxlac naxqꞌue retal chanru lix naꞌlebeb. Nak eb li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌxakaba̱c saꞌ xcuanquil, chixjunileb nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Abanan nak nequeꞌxakaba̱c saꞌ xcuanquil li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, li tenamit nequeꞌxmuk ribeb xbaneb xxiu. Li ani naxmuk lix ma̱c, incꞌaꞌ us ta̱e̱lk. Abanan li ani tixpatzꞌ xcuybal xma̱c ut tixcanab xba̱nunquil li ma̱usilal, ta̱uxta̱na̱k ru. Us xak reheb li ani nequeꞌxxucua ru li Ka̱cuaꞌ. Abanan eb li cauheb xchꞌo̱l ut li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal, ra teꞌxcꞌul. Nak junak li acuabej incꞌaꞌ us xnaꞌleb ta̱oc chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li tenamit nebaꞌ, aꞌan chanchan li cakcoj xban nak joskꞌ. Malaj ut chanchan li oso li ta̱tzꞌoca̱k. Junak li acuabej ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb naxrahobtesi li tenamit. Abanan li acuabej li incꞌaꞌ naxra ru biomal, aꞌan najtak rok lix yuꞌam. Li ani ta̱ma̱cobk riqꞌuin xcamsinquil li ras ri̱tzꞌin, aꞌan tixtoj rix lix ma̱c chalen toj saꞌ lix camic. Ut ma̱ ani naru natenkꞌan re. Li ani nacuan saꞌ ti̱quilal ta̱colekꞌ. Ut li ani incꞌaꞌ nacuan saꞌ ti̱quilal ta̱sachekꞌ ru. Li ani naxtrabaji chi us lix chꞌochꞌ ta̱cua̱nk xtzacae̱mk chi nabal. Abanan li ani nacuulac chiru cua̱nc saꞌ xya̱nkeb li incꞌaꞌ nequeꞌtrabajic, aꞌan ma̱cꞌaꞌ ta̱cua̱nk re. Li ani nacuan saꞌ ti̱quilal ta̱osobtesi̱k xban li Dios. Abanan li ani ta̱raj ru xtaubal xbiomal incꞌaꞌ ta̱cana̱k chi incꞌaꞌ tixtoj rix lix ma̱c. Incꞌaꞌ us nak takasicꞌ ru ani takara. Abanan cuanqueb ajcuiꞌ li nequeꞌxsicꞌ ru ani nequeꞌxra yal xban xcꞌulbal xtumineb. Li ani naxra li biomal naraj ru xtaubal lix biomal. Ut incꞌaꞌ naxqꞌue retal nak nebaꞌil yo̱ chi cha̱lc saꞌ xbe̱n. Li ani naxkꞌus ras ri̱tzꞌin saꞌ xya̱lal ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal. Abanan li ani incꞌaꞌ naxye li ya̱l incꞌaꞌ ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal, usta chanchan cha̱bil li a̱tin naxye. Li ani narelkꞌa li cꞌaꞌru cuan re lix naꞌ xyucuaꞌ ut naxye nak moco ma̱c ta li naxba̱nu, aꞌan xcomoneb li nequeꞌsachoc. Li ani naxrahi ru li cꞌaꞌak re ru yal re aꞌan xjunes, aꞌan nayoꞌoban ple̱t. Abanan li ani naxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li Dios us ta̱e̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru naxba̱nu. Li ani naxcꞌojob xchꞌo̱l saꞌ xbe̱n li cꞌaꞌru naxba̱nu xjunes, aꞌan ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Abanan li ani cuan xnaꞌleb ta̱colekꞌ. Ma̱cꞌaꞌ ta̱paltok reheb li ani nequeꞌxtenkꞌa eb li nebaꞌ. Abanan li ani incꞌaꞌ nequeꞌxtokꞌoba ruheb li nebaꞌ, tzꞌekta̱nanbilakeb xbaneb chixjunileb. Nak eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌoc saꞌ xcuanquil, eb li cristian nequeꞌxmuk ribeb xbaneb xxiu. Abanan nak nequeꞌsacheꞌ ruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, us nequeꞌel riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu li ti̱queb xchꞌo̱l. Li ani incꞌaꞌ naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l lix kꞌusbal ta̱sachekꞌ ru chi junpa̱t ut ma̱ ani naru nacoloc re chiru li sachc. Nak li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌqꞌueheꞌ saꞌ xcuanquil, eb li tenamit nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Abanan kꞌaxal narahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌqꞌueheꞌ saꞌ xcuanquil. Li ani naraj xtaubal xnaꞌleb naxqꞌue xsahil xchꞌo̱l lix yucuaꞌ. Ut li ani nacuan riqꞌuineb li ixk li nequeꞌxcꞌayi ribeb naxsach lix biomal. Li rey li nataklan saꞌ ti̱quilal naxtenkꞌa lix tenamit. Abanan li rey li junes tumin naxcꞌoxla, naxpoꞌ ru lix tenamit. Li ani naxye cha̱bil a̱tin re li ras ri̱tzꞌin chi incꞌaꞌ ya̱l li naxye, aꞌan chanchan yo̱ chixqꞌuebal jun li raꞌal re xtꞌanbal. Li ma̱c li nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, aꞌan ajcuiꞌ li nasachoc reheb. Abanan li ti̱queb xchꞌo̱l junelic nequeꞌbichan xban xsahileb xchꞌo̱l. Li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixtenkꞌanquileb li nebaꞌ. Abanan li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ma̱cꞌaꞌ nequeꞌraj re li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌul li nebaꞌ. Eb li nequeꞌcuulac chiru hoboc nequeꞌxtiquib chꞌaꞌajquilal saꞌ junak tenamit. Abanan eb li cuanqueb xnaꞌleb nequeꞌxnau xyi̱banquil ru li chꞌaꞌajquilal. Cui li ani cuan xnaꞌleb naxcꞌam saꞌ rakleb a̱tin junak li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb, li ani ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb junes hoboc naxba̱nu. Ma̱cꞌaꞌ naru xyi̱banquil ru riqꞌuin. Eb laj camsinel ras ri̱tzꞌin xicꞌ nequeꞌril li ti̱queb xchꞌo̱l. Abanan eb li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌxsicꞌ xya̱lal chanru nak teꞌcua̱nk saꞌ xya̱lal riqꞌuineb. Li ani ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb saꞌ junpa̱t najoskꞌoꞌ. Abanan li ani cuan xnaꞌleb naxnau xcuybal xjoskꞌil. Cui junak acuabej naxqꞌue xcuanquil li ticꞌtiꞌ, li jun aꞌan naxpoꞌ xnaꞌlebeb li ani nequeꞌtenkꞌan re. Eb li nequeꞌrahobtesi̱c, ut eb li nequeꞌrahobtesin juntakꞌe̱t nequeꞌxcꞌul. Li Ka̱cuaꞌ naxcutanobresi lix ya̱lal chiruheb chi xcabichaleb. Li rey li nataklan saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb li nebaꞌ, xakxo̱k saꞌ xnaꞌaj lix cuanquil junelic. Li alalbej li natijeꞌ ut naqꞌueheꞌ xtzꞌu̱m, aꞌan naxtau xnaꞌleb. Abanan li alalbej li nakꞌunbesi̱c, aꞌan naxcꞌut xxuta̱n lix naꞌ. Nak nequeꞌtam li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, natam ajcuiꞌ li ma̱usilal. Abanan li ti̱queb xchꞌo̱l teꞌril nak ta̱sachekꞌ ruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Chekꞌuseb le̱ ralal e̱cꞌajol saꞌ xya̱lal re nak naru te̱cꞌojob e̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱neb. Junelic teꞌxqꞌue xsahil e̱chꞌo̱l. Cui incꞌaꞌ nayeheꞌ re li tenamit cꞌaꞌru naraj li Dios, incꞌaꞌ nequeꞌcuan saꞌ tuktu̱quilal. Us xak reheb li tenamit li nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ lix chakꞌrab li Dios. Incꞌaꞌ naru xkꞌusbal junak mo̱s yal riqꞌuin kꞌunil a̱tin. Usta naxtau ru li cꞌaꞌru nacaye re, abanan incꞌaꞌ tixba̱nu. Toj naru xqꞌuebal xnaꞌleb li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal chiruheb li nequeꞌa̱tinac chi incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Li ani naxkꞌunbesi lix mo̱s chalen saꞌ xcaꞌchꞌinal, mokon lix mo̱s chic ta̱e̱chani̱nk re lix jun cablal. Li ani chꞌinpoꞌ naxyoꞌob ra xi̱cꞌ. Ut li ani najoskꞌoꞌ, nabal sut nama̱cob. Li ani naxnimobresi rib nacubsi̱c xcuanquil xban xkꞌetkꞌetil. Abanan li naxcubsi rib naqꞌueheꞌ xlokꞌal. Li ani na-oquen chirix junak aj e̱lkꞌ, aꞌan xicꞌ naril rib xjunes rib. Usta nayeheꞌ re nak tento tixye li ya̱l, abanan incꞌaꞌ naxye xban xxiu. Li xxucuanquil ru li cui̱nk, aꞌan chanchan jun li raꞌal. Abanan li ani cꞌojcꞌo xchꞌo̱l riqꞌuin li Dios, aꞌan ta̱colekꞌ. Nabaleb li teꞌraj ta̱uxk usilal reheb xban li acuabej. Abanan caꞌaj cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Eb li ti̱queb xchꞌo̱l xicꞌ nequeꞌril li incꞌaꞌ us. Abanan li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb xicꞌ nequeꞌril li ti̱quil chꞌo̱lej. Li a̱tin aꞌin quixye laj Agur li ralal laj Jaqué. Laj Agur quia̱tinac riqꞌuineb laj Itiel ut laj Ucal ut quixye chi joꞌcaꞌin: —Relic chi ya̱l la̱in ma̱cꞌaꞌ innaꞌleb. Incꞌaꞌ ninnau cꞌoxlac joꞌ nequeꞌcꞌoxlac eb li cui̱nk. Incꞌaꞌ xintau li xni̱nkal naꞌleb chi moco ninnau lix ya̱lal chirix li Dios Santo. ¿Ani li quitakeꞌ toj saꞌ choxa ut quicube cuiꞌchic saꞌ ruchichꞌochꞌ? ¿Ani li quichapoc re li ikꞌ saꞌ rukꞌ? ¿Ani li quilanoc re li haꞌ saꞌ lix tꞌicr? ¿Ani li quixakaban re li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj? Cui nacanau ani aꞌan, ye cue. ¿Ani xcꞌabaꞌ ut ani xcꞌabaꞌ li ralal? Li Ka̱cuaꞌ nacoloc reheb li nequeꞌxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin. Chixjunil li naxye li Ka̱cuaꞌ ya̱l ut tzꞌakal re ru.— Ma̱qꞌue xtzꞌakob li ra̱tin li Dios xban nak cui ta̱ba̱nu aꞌan, li Dios tatxkꞌus ut tatcana̱k joꞌ aj ticꞌtiꞌ. At Ka̱cuaꞌ, cuib ajcuiꞌ li naꞌleb li nintzꞌa̱ma cha̱cuu. Chaqꞌue taxak cue nak toj ma̱jiꞌ nincam. China̱tenkꞌa re nak incꞌaꞌ tinticꞌtiꞌik. Incꞌaꞌ ta̱qꞌue nabal inbiomal, chi moco tina̱canab saꞌ nebaꞌil. Caꞌaj cuiꞌ intzacae̱mk re rajlal cutan ta̱qꞌue cue. Cui nabal ta̱qꞌue cue, ma̱re tatintzꞌekta̱na ut ma̱re tinye nak incꞌaꞌ ninnau a̱cuu. Ut cui incꞌaꞌ tzꞌakal li cꞌaꞌru cuan cue, ma̱re tin-elkꞌak ut tincꞌut a̱xuta̱n, at inDios, chan. Incꞌaꞌ ta̱jit junak li mo̱s chiru lix patrón. Cui ta̱ba̱nu aꞌan, ma̱re tixtzꞌa̱ma ma̱usilal saꞌ a̱be̱n. Ma̱re la̱at chic tatqꞌuehekꞌ chixtojbal rix la̱ ma̱c. Cuanqueb cristian nequeꞌxtzꞌekta̱na xyucuaꞌeb ut incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue xlokꞌal lix naꞌeb. Cuanqueb li nequeꞌxcꞌoxla nak tzꞌakal re ru lix yuꞌameb, abanan toj ma̱jiꞌ cuybil sachbil lix ma̱queb. Cuanqueb li nequeꞌxnimobresi ribeb ut nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiruheb li ras ri̱tzꞌin. Cuanqueb li nequeꞌrahobtesin reheb li nebaꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ toj retal nequeꞌxmakꞌ chiruheb li cꞌaꞌru cuan reheb. Cuanqueb cristian caꞌaj cuiꞌ xtzꞌa̱manquil cꞌaꞌru reheb nequeꞌcuulac chiruheb. Chanchaneb li xul li natzꞌubuc quicꞌ. Cuanqueb oxib li incꞌaꞌ natzꞌakloc re li joꞌ qꞌuial nequeꞌxcꞌul. Ut cuan jun chic ma̱ jaruj naxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li joꞌ qꞌuial naxcꞌul. Li oxibeb, aꞌaneb aꞌin: li mukleba̱l, ut li ixk li incꞌaꞌ nequeꞌqꞌuiresin, ut li chaki chꞌochꞌ li ta̱raj tꞌakresi̱c. Ut li xca̱ li incꞌaꞌ naxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li joꞌ qꞌuial naxcꞌul, aꞌan li xam. Li ani tixhob lix yucuaꞌ ut li ani tixtzꞌekta̱na lix naꞌleb li ta̱qꞌuehekꞌ xban lix naꞌ, aꞌ ta eb li soꞌsol cheꞌisi̱nk lix nakꞌ ruheb ut teꞌxtiu lix tibeleb. Cuan ca̱hib chi naꞌleb nasach inchꞌo̱l xcꞌoxlanquil ut incꞌaꞌ nintau ru. Incꞌaꞌ nintau ru chanru nak narupupic li cꞌuch chiru choxa, chi moco nintau ru chanru nak naxquelo rib li cꞌantiꞌ chiru li pec, chi moco nintau ru chanru nak nequeꞌbe̱c li ni̱nki jucub chiru li palau. Ut incꞌaꞌ nintau ru cꞌaꞌut nak naxic xchꞌo̱l junak cui̱nk chirix junak ixk. Li ixk li naxmux ru xsumlajic nacuaꞌac ut naxchꞌaj saꞌ li re ut naxye nak moco ma̱c ta li naxba̱nu. Cuan ca̱hib pa̱y ru li cristian li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb li nequeꞌqꞌuehoc chꞌaꞌajquil saꞌ li tenamit. Aꞌaneb aꞌin: Li xbe̱n, aꞌan jun li lokꞌbil mo̱s li na-oc chokꞌ rey; li xcab, aꞌan li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb li nanumcuaꞌac; li rox, aꞌan li ixk li xicꞌ na-ileꞌ, li naxtau xbe̱lom; ut li xca̱, aꞌan jun li mo̱s ixk li nacana chokꞌ re̱kaj li ixakilbej. Cuanqueb ca̱hib pa̱y ru li xul saꞌ ruchichꞌochꞌ kꞌaxal coqꞌueb. Abanan kꞌaxal cuan xnaꞌlebeb chiruheb li jun chꞌol chic. Eb li sa̱nc ma̱cꞌaꞌeb xmetzꞌe̱u. Abanan nequeꞌxcꞌu̱la lix tzacae̱mkeb saꞌ sakꞌehil re nak ta̱cua̱nk xtzacae̱mkeb saꞌ habalkꞌe. Joꞌcan eb ajcuiꞌ li imul ma̱cꞌaꞌeb xmetzꞌe̱u. Abanan nequeꞌxnau xcolbal ribeb. Joꞌcan nak nequeꞌxyi̱b xsoc saꞌ xya̱nk li pec. Eb laj sa̱cꞌ ma̱ ani nacꞌamoc be chiruheb. Abanan ac chi chꞌu̱tal cuanqueb nak nequeꞌbe̱c. Eb li x-am naru nacachap riqꞌuin a̱cuukꞌ. Ut naru ajcuiꞌ nequeꞌcuan saꞌ rochoch eb li rey. Cuan oxib pa̱y ruheb li xul li chꞌinaꞌus rilbal nak nequeꞌbe̱c. Ut li xca̱ nabe̱c chi cha̱bil. Lix be̱n, aꞌan li cakcoj li kꞌaxal cau rib saꞌ xya̱nkeb li xul. Ut ma̱ ani naxxucua ru. Li xcab, aꞌan li tzoꞌ xul li kꞌaxal kꞌetkꞌet, ut li rox, aꞌan li chiba̱t. Ut li xca̱, aꞌan li rey li naxcꞌameb xbeheb lix soldados chi pletic. Xban nak ma̱cꞌaꞌ a̱naꞌleb, xanimobresi a̱cuib ut xat-oc chixcꞌu̱banquil ru li incꞌaꞌ us. Cꞌoxla chi us cꞌaꞌru ta̱ba̱nu. Relic chi ya̱l, cui ta̱juyle xsaꞌ li leche, ta̱sukꞌi̱k mantequilla. Ut cui ta̱tochꞌ saꞌ a̱cuuꞌuj chi cau, ta̱e̱lk xquiqꞌuel. Joꞌcan ajcuiꞌ cui ani ta̱chikꞌ xjoskꞌil, ple̱t texrakekꞌ cuiꞌ. Li rey Lemuel quixye resil li naꞌleb li quicꞌuteꞌ chiru xban lix naꞌ nak quiyeheꞌ re chi joꞌcaꞌin: —At inyum, la̱in tzꞌakal la̱ naꞌ. La̱at qꞌuebilat chak cue xban li Dios xban nak xatintzꞌa̱ma chiru. Ma̱mux a̱cuib riqꞌuineb li ixk ut ma̱sach la̱ yuꞌam riqꞌuin xba̱nunquil li joꞌ ma̱joꞌil naꞌleb xban nak eb aꞌan narisi xcuanquileb li rey. At Lemuel, moco xcꞌulubeb ta eb li rey nak teꞌucꞌak vino, chi moco xcꞌulubeb li cuanqueb xcuanquil chi takla̱nc nak teꞌrucꞌ li haꞌ li nacaltesin. Cui yo̱keb chi cala̱c ma̱re anchal ta̱sachk saꞌ xchꞌo̱leb li naxye saꞌ li chakꞌrab ut incꞌaꞌ chic teꞌrakok a̱tin saꞌ xya̱lal saꞌ xbe̱neb li rahobtesinbileb. Canabomak li haꞌ li nacaltesin chokꞌ reheb li ca̱mqueb re ut chokꞌ reheb li cuanqueb saꞌ raylal. Cheꞌrucꞌa̱k re nak ta̱sachk saꞌ xchꞌo̱leb li raylal ut li rahobtesi̱c li yo̱queb chixcꞌulbal. Chat-oque̱nk ban chirixeb li incꞌaꞌ naru teꞌxcol rib xjuneseb ut chacolakeb rix. Chat-a̱tinak chirixeb ut chatrakok a̱tin saꞌ xya̱lal saꞌ xbe̱neb. Chatenkꞌaheb li nebaꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ li tenkꞌa̱c teꞌraj.— Li ixk li cha̱bil xnaꞌleb ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌalJunak ixakilbej cha̱bil xnaꞌleb kꞌaxal chꞌaꞌaj xtaubal. Kꞌaxal lokꞌ ut kꞌaxal terto xtzꞌak chiru li cha̱bil pec perla. Lix be̱lom cꞌojcꞌo xchꞌo̱l saꞌ xbe̱n aꞌan ut ma̱cꞌaꞌ napaltoꞌ reheb xban nak naxnau xjolominquil lix jun cablal. Junelic us naxba̱nu re lix be̱lom ut ma̱ jun sut naxba̱nu li incꞌaꞌ us re joꞌ najtil teꞌcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Naxqꞌue xchꞌo̱l chixyi̱banquil li tꞌicr riqꞌuin lana ut lino. Ut nasahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l chixba̱nunquil lix cꞌanjel. Li ixk aꞌan chanchan jun li jucub naxic chi najt chixcꞌambal li tzacae̱mk. Toj ma̱jiꞌ nasake̱u nak nacuacli. Naxqꞌueheb chi cuaꞌac li ralal xcꞌajol ut naxqꞌueheb ajcuiꞌ chi tzaca̱nc lix mo̱s ixk. Naxsicꞌ jun si̱rak li chꞌochꞌ, naxlokꞌ ut narau li uvas chi saꞌ riqꞌuin li tumin li naxsicꞌ. Cau xchꞌo̱l ut cau rib chi cꞌanjelac. Naril chi us lix cꞌanjel re nak us ta̱e̱lk chiru ut incꞌaꞌ nahilan chi cꞌanjelac chi kꞌek. Naxyi̱b li nokꞌ ut naxquem. Rajlal naxtenkꞌaheb li teꞌraj tenkꞌa̱c ut naxtenkꞌaheb ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb. Incꞌaꞌ nacꞌoxlac chirixeb li ralal xcꞌajol nak natꞌaneꞌ li ratzꞌam que xban nak ac cuan tzꞌakal li rakꞌeb re teꞌxtzꞌap cuiꞌ ribeb. Riqꞌuin rukꞌ naxyi̱b li ris ut naxyi̱b ajcuiꞌ li rakꞌ aꞌan riqꞌuin li cha̱bil tꞌicr lino. Ut lix be̱lom naꞌno ru xbaneb chixjunileb li cuanqueb saꞌ li tenamit xban nak aꞌan jun reheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li tenamit. Li ixk aꞌan naxquem li tꞌicr lino ut naxquem li cꞌa̱mal saꞌ ut naxcꞌayi reheb laj cꞌay. Li ixk aꞌan cau rib ut cuan xlokꞌal. Incꞌaꞌ nacꞌoxlac chirix li cꞌaꞌru ta̱cha̱lk chiru mokon. Riqꞌuin li cꞌaꞌru naxye nacꞌutun nak cuan xnaꞌleb. Ut riqꞌuin cha̱bilal naqꞌuehoc naꞌleb. Incꞌaꞌ naxnumsi li cutan yal chi joꞌcan. Junelic ban naxqꞌue xchꞌo̱l xchꞌolaninquil lix jun cablal. Li be̱lomej naxqꞌue xlokꞌal li rixakil. Joꞌcan eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol nequeꞌxqꞌue ajcuiꞌ xlokꞌal. Lix be̱lom naxye re: —Nabaleb li ixk nequeꞌxba̱nu li us, abanan la̱at li kꞌaxal cha̱bil chiruheb chixjunileb, chan. Eb li ixk li nequeꞌa̱tinac saꞌ kꞌunil a̱tin naru nequeꞌbalakꞌi̱nc ut lix chꞌinaꞌusaleb na-osoꞌ. Abanan li ixk li naxxucua ru li Dios xcꞌulub nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal. Cheqꞌuehak xlokꞌal chiruheb li tenamit, ut cheqꞌuehak ajcuiꞌ xlokꞌal chixjunil li cꞌaꞌru naxba̱nu. Li Hu EclesiastésChixjunil li cꞌaꞌru cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌAꞌan aꞌin ra̱tin jun li cui̱nk naxnau a̱tinac chi us. Li cui̱nk aꞌan, aꞌan li ralal laj David, li quicuan chokꞌ rey aran Jerusalén. Aꞌin li quixye chirix li cꞌaꞌru cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ: Chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Chixjunil li cꞌaꞌru nakacꞌoxla xba̱nunquil, ma̱cꞌaꞌ rajbal. ¿Cꞌaꞌru tixra li cui̱nk nak tixcamsi rib chi trabajic rajlal cutan? Cuan li toj yo̱queb chi yoꞌla̱c ut cuan yo̱queb chi ca̱mc. Abanan li ruchichꞌochꞌ incꞌaꞌ najala. Rajlal ekꞌela na-el li sakꞌe ut rajlal ecuu na-oc cuiꞌchic re nak naru ta̱e̱lk cuiꞌchic cuulaj. Junelic joꞌcan naxba̱nu. Joꞌcan ajcuiꞌ li ikꞌ. Nanumeꞌ saꞌ li sur ut nanumeꞌ ajcuiꞌ saꞌ li norte. Li bar ac xnumeꞌ cuiꞌ, nanumeꞌ cuiꞌchic. Ut joꞌcan rajlal naxba̱nu. Ut eb li nimaꞌ nequeꞌbe̱c rok ut nequeꞌxic saꞌ li palau. Abanan li palau incꞌaꞌ nanujac xbaneb. Li bar nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ rajlal, aran cuiꞌchic nequeꞌnumeꞌ li haꞌ. Nocolub riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, ut ma̱ ani nequeꞌru xyebal chanru nak nequeꞌtitzꞌ xban. Usta nabal nequeꞌrabi ut usta nabal nequeꞌril, abanan incꞌaꞌ nequeꞌcꞌojla xchꞌo̱leb. ¿Ma cuan ta biꞌ cꞌaꞌak re ru toj acꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ anakcuan? Ma̱cꞌaꞌ. Chixjunil li cꞌaꞌru cuan anakcuan, ac cuan ajcuiꞌ chak junxil. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru toj xyi̱baman anakcuan xban nak ac yi̱banbil chak junxil. ¿Ma cuan ta biꞌ junak naru tixye, “Aꞌin toj acꞌ?” Incꞌaꞌ naru naxye chi joꞌcan xban nak chixjunil li cꞌaꞌru cuan anakcuan, ac cuan ajcuiꞌ chak junxil chiku la̱o. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru ac xnumeꞌ, ac xsach saꞌ xchꞌo̱leb. Joꞌcan ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru talajcha̱lk mokon, ta̱sachk ajcuiꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ xsicꞌbal nabal li naꞌlebLa̱in li ninnau a̱tinac chi cha̱bil. La̱in quincuan chokꞌ xreyeb laj Israel aran Jerusalén. Xban nak cuan innaꞌleb la̱in, quinqꞌue inchꞌo̱l chixtzolbal ut chixsiqꞌuinquil xya̱lal chixjunil li cꞌaꞌru nacꞌulman saꞌ ruchichꞌochꞌ. Kꞌaxal cau li i̱k quixqꞌue li Dios saꞌ xbe̱neb li cui̱nk re teꞌxba̱nu. Riqꞌuin aꞌin quinqꞌue retal nak chixjunil li na-uxman saꞌ ruchichꞌochꞌ, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Junes rahil chꞌo̱lej naxqꞌue. Chanchan junak li cꞌaꞌru yocos rix incꞌaꞌ naru xti̱cobresinquil rix. Malaj ut joꞌ junak li cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ tzꞌakal re ru incꞌaꞌ naru xqꞌuebal saꞌ ajl. La̱in quinye saꞌ inchꞌo̱l nak kꞌaxal nim incuanquil ut kꞌaxal cuan innaꞌleb chiruheb li queꞌcuan chokꞌ rey aran Jerusalén xbe̱n cua chicuu la̱in. Ut quinqꞌue inchꞌo̱l chixtaubal nabal chic innaꞌleb. Quinkꞌaxtesi cuib chixtaubal nabal chic li naꞌleb li cha̱bil. Ut quinqꞌue ajcuiꞌ inchꞌo̱l chixtaubal li naꞌleb li incꞌaꞌ us li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Abanan quinqꞌue retal nak chixjunil aꞌan ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Junes rahil chꞌo̱lej naxqꞌue. Li ani naxsicꞌ nabal lix naꞌleb nacuan nabal lix chꞌaꞌajquilal, xban nak li ani cuan nabal xnaꞌleb, nabal ajcuiꞌ li raylal naxcꞌul. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ xsicꞌbal nabal sahil chꞌo̱lej saꞌ ruchichꞌochꞌUt quinye cuiꞌchic saꞌ inchꞌo̱l: —Tinyal xba̱nunquil li cꞌaꞌak re ru re ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l ut tincua̱nk chi ma̱cꞌaꞌ tincꞌoxla, chanquin. Abanan xinqꞌue ajcuiꞌ retal nak aꞌan ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Joꞌcan nak quinqꞌue retal nak li seꞌec, aꞌan yal to̱ntil naꞌleb. Ut li sahil chꞌo̱lej saꞌ ruchichꞌochꞌ ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Xban nak junes xsicꞌbal innaꞌleb yo̱quin, quincꞌoxla nak tintau xsahil inchꞌo̱l riqꞌuin li cala̱c. Joꞌcan nak quin-oc chi ucꞌac re rilbal ma aꞌan li us tixba̱nu li cui̱nk joꞌ najtil ta̱cua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Nabal li cꞌanjel quinba̱nu. Nabaleb li cab quinyi̱b chokꞌ cue. Ut quicuau ajcuiꞌ li uvas. Ut quinyi̱b ajcuiꞌ xnaꞌajeb li cuacui̱mk ut quicuau nabal pa̱y ru li cheꞌ li nau̱chin. Ut quinyi̱b ajcuiꞌ xnaꞌaj li cuutzꞌuꞌuj ut quicuau li utzꞌuꞌuj aran. Ut quinyi̱b ajcuiꞌ nabal xnaꞌajeb li haꞌ re xtꞌakresinquil li acui̱mk li quicuau. Nabaleb inlokꞌbil mo̱s joꞌ cui̱nk joꞌ ixk, ut cuanqueb ajcuiꞌ inmo̱s queꞌyoꞌla saꞌ li cuochoch. Queꞌcuan nabal incuacax ut nabaleb lin carner. La̱in li nabal cꞌaꞌru cue chiruheb li rey li queꞌcuan Jerusalén xbe̱n cua chicuu la̱in. Quinchꞌutub li plata ut li oro li queꞌxqꞌue cue li rey ut li jalan xtenamiteb. Nabaleb laj bichanel li nequeꞌqꞌuehoc xsahil inchꞌo̱l, joꞌ cui̱nk joꞌ ixk. Ut nabal pa̱y ru li cuajb li nequeꞌxchꞌeꞌ re xqꞌuebal xsahil inchꞌo̱l. Ut nabaleb ajcuiꞌ li ixk queꞌcuan cuiqꞌuin re xqꞌuebal xsahil inchꞌo̱l. La̱in li rey li kꞌaxal nim incuanquil chiruheb chixjunileb li rey li queꞌcuan Jerusalén. Usta kꞌaxal nim incuanquil, abanan incꞌaꞌ quintzꞌekta̱na lin naꞌleb. Chixjunil li sahil chꞌo̱lej li quicuaj, quinba̱nu. Ma̱ jun sut incꞌaꞌ ta quinba̱nu li cꞌaꞌru quinrahi ru. Ut quisahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin lin cꞌanjel li quinba̱nu. Li sahil chꞌo̱lej quincꞌul, aꞌan re̱kaj li cꞌanjel quinba̱nu. Nak quin-oc chi cꞌoxlac chirix li cꞌanjel li quinba̱nu, quinqꞌue retal nak ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li cꞌanjel li quinba̱nu. Caꞌaj cuiꞌ raylal naxqꞌue. Riqꞌuin aꞌin nacꞌutun nak ma̱cꞌaꞌ xinra chirix li cꞌanjel li xinba̱nu saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chirix aꞌin quin-oc chi cꞌoxlac chirix li naꞌleb li cha̱bil ut chirix li naꞌleb li incꞌaꞌ us, li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. ¿Cꞌaꞌru tixba̱nu li rey li ta̱oc nak ma̱ anihakin chic la̱in? Ma̱cꞌaꞌ. Tixba̱nu joꞌ xinba̱nu la̱in. La̱in xinqꞌue retal nak kꞌaxal us li cha̱bil naꞌleb chiru li naꞌleb ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ, joꞌ li cutan kꞌaxal us chiru li kꞌojyi̱n. Li ani cuan xnaꞌleb naxnau cꞌaꞌru ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱n. Ut li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb incꞌaꞌ naxnau cꞌaꞌru ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱n. Abanan juntakꞌe̱t tixcꞌul li cuan xnaꞌleb riqꞌuin li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Ut quinye saꞌ inchꞌo̱l: —Cui la̱in li cuan innaꞌleb tincꞌul joꞌ tixcꞌul li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb, ¿cꞌaꞌ ta cuiꞌ ru aj e nak cuan innaꞌleb?— Joꞌcan nak quinye nak chixjunil li cꞌaꞌru nakaba̱nu ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Nak telajeꞌnumekꞌ li cutan ma̱ ani chic ta̱cꞌoxla̱nk re li cuan xnaꞌleb joꞌ ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Ta̱sachk ban saꞌ xchꞌo̱leb chi junaj cua. Ta̱ca̱mk li cuan xnaꞌleb ut ta̱ca̱mk ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ cui li junju̱nk naxcamsi rib chi cꞌanjelacJoꞌcan nak xicꞌ chic nacuil lin yuꞌam arin saꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak chixjunil li na-uxman arin saꞌ ruchichꞌochꞌ junes chꞌaꞌajquilal naxqꞌue saꞌ inbe̱n. Chixjunil li na-uxman, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Junes raylal naxqꞌue. Ut xicꞌ ajcuiꞌ quicuil li cꞌanjel li quinba̱nu saꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak quinnau nak ta̱cana̱k chokꞌ re li ta̱oc chokꞌ cue̱kaj. Ma̱ ani nanaꞌoc re ma cuan xnaꞌleb malaj ut ma̱cꞌaꞌ li ta̱oc chokꞌ cue̱kaj. Incꞌaꞌ ninnau ma cuan xnaꞌleb li ta̱e̱chani̱nk re li cꞌaꞌru cue li xinqꞌue inchꞌo̱l xcꞌanjelanquil riqꞌuin lin naꞌleb. Joꞌcan nak chixjunil li cꞌaꞌru xinba̱nu, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Ra raj chic quicuecꞌa nak quinqꞌue retal nak cau quincꞌanjelac saꞌ ruchichꞌochꞌ chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Joꞌcaꞌin li cꞌanjelac saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li cui̱nk nacꞌanjelac chi cau ut cuan xnaꞌleb chixcꞌoxlanquil chanru tixba̱nu. Abanan, nak nacam naxcanab chixjunil li quixba̱nu chokꞌ re jalan li moco xcꞌulub ta xcꞌulbal xban nak incꞌaꞌ xcꞌanjela rix. Joꞌcan nak li cꞌanjel li naxba̱nu nacana chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Riqꞌuin aꞌin nacꞌutun nak li cui̱nk ma̱cꞌaꞌ naxra nak naxcamsi rib chi cꞌanjelac saꞌ ruchichꞌochꞌ. Nak li cui̱nk cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ junes raylal naxcꞌul ut junes chꞌaꞌajquilal. Incꞌaꞌ nahilan chiru kꞌojyi̱n xban li cꞌoxlac. Chixjunil aꞌin ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Li cꞌaꞌru us tixba̱nu li cui̱nk, aꞌan cuaꞌac ut ucꞌac ut xyalbal xsahil li cꞌaꞌru tixcꞌanjela. Ut la̱in xinqꞌue retal nak chixjunil li cꞌaꞌru cuan ke li Dios naqꞌuehoc re. ¿Ani ta biꞌ ta̱ru̱k ta̱cuaꞌak ut ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l cui ta li Dios incꞌaꞌ tixqꞌue li cꞌaꞌru re? Li Dios naxqꞌue xnaꞌleb li ani nacuan saꞌ ti̱quilal ut naxqꞌue xsahil xchꞌo̱l ut naxtenkꞌa re nak tixtau ru lix ya̱lal. Abanan laj ma̱c naxcanab chi cꞌanjelac chi cau re nak tixxoc nabal li cꞌaꞌru re, ut ta̱qꞌuehekꞌ re jalan li cuan saꞌ ti̱quilal chiru li Dios. Joꞌcan ajcuiꞌ aꞌin, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Junes raylal naxqꞌue. Cuan li ho̱nal nak nacꞌulman chixjunil saꞌ ruchichꞌochꞌCuan li ho̱nal nak nacꞌulman chixjunil li cꞌaꞌak re ru saꞌ li ruchichꞌochꞌ aꞌin. Cuan li ho̱nal re li yoꞌla̱c ut cuan li ho̱nal re li ca̱mc. Cuan xkꞌehil li a̱uc, ut cuan ajcuiꞌ xcutanquil lix michꞌbal li aubil. Cuan li ho̱nal re camsi̱nc ut cuan li ho̱nal re banoc. Cuan xcutanquil li sachoc, ut cuan ajcuiꞌ xcutanquil xcuaclesinquil cuiꞌchic li ac tꞌanenak. Cuan li ho̱nal re ya̱bac, ut cuan li ho̱nal re seꞌec. Cuan li ho̱nal re rahil chꞌo̱lej, ut cuan xcutanquil li ninkꞌei̱c. Cuan xcutanquil li paji̱nc pec, ut cuan xcutanquil re xchꞌutubanquil li pec. Cuan li ho̱nal nak naru tixkꞌalu rib li junju̱nk, ut cuan ajcuiꞌ li ho̱nal nak incꞌaꞌ naru naxkꞌalu rib li junju̱nk. Cuan xcutanquil li sicꞌoc, ut cuan li ho̱nal re sachoc. Cuan li ho̱nal re xococ, ut cuan li ho̱nal re tzꞌekoc. Cuan li ho̱nal re pejoc tꞌicr, ut cuan li ho̱nal re xiti̱nc. Cuan li ho̱nal re a̱tinac, ut cuan li ho̱nal nak incꞌaꞌ naru a̱tinac. Cuan li ho̱nal re rahoc, ut cuan li ho̱nal re tzꞌekta̱na̱nc. Cuan xcutanquil li pletic riqꞌuin junak tenamit, ut cuan xcutanquil li cua̱nc saꞌ usilal riqꞌuin junak tenamit. ¿Ma cuan ta biꞌ cꞌaꞌru naxra li cui̱nk nak naxcamsi rib chi cꞌanjelac? La̱in xinqꞌue retal nak kꞌaxal cau li cꞌanjel li quixqꞌue li Dios saꞌ xbe̱neb li cui̱nk re teꞌxba̱nu. Li Dios naxyi̱b chixjunil chi cha̱bil saꞌ xkꞌehil joꞌ naraj aꞌan. Xqꞌue saꞌ li kachꞌo̱l xra̱bal ru xnaubal li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Abanan incꞌaꞌ nakatau ru chixjunil li cꞌaꞌru quixba̱nu chak li Dios saꞌ xticlajic toj chalen saꞌ rosoꞌjic. La̱in ninnau nak li cꞌaꞌru us tixba̱nu li cui̱nk, aꞌan nak ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l ut tixba̱nu li us nak toj cua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut ninnau ajcuiꞌ nak yal kama̱tan xban li Dios nak nococuaꞌac ut noco-ucꞌac ut nakayal xsahil li cꞌaꞌru nakacꞌanjela. Ut ninqꞌue ajcuiꞌ retal nak chixjunil li naxba̱nu li Dios ta̱cua̱nk chi junelic. Chixjunil li cꞌaꞌru quixba̱nu incꞌaꞌ naru xqꞌuebal xtzꞌakob chi moco naru xjepbal. Li Dios quixba̱nu chi joꞌcaꞌin re nak chixjunileb teꞌxxucua ru. Ma̱cꞌaꞌ ta̱cꞌulma̱nk chi incꞌaꞌ ta ac xcꞌulman junxil. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru cuan chi incꞌaꞌ ta ac cuan ajcuiꞌ chak junxil. Li Dios naba̱nun re, nak nacꞌulman chi joꞌcaꞌin. Saꞌ ruchichꞌochꞌ ma̱ ani naxba̱nu saꞌ ti̱quilal li cꞌaꞌak re ruLa̱in ninqꞌue retal nak saꞌ ruchichꞌochꞌ junes raylal ut ma̱usilal nequeꞌxba̱nu saꞌ eb li naꞌajej li nequeꞌrakoc cuiꞌ a̱tin. Aran raj nequeꞌrakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Joꞌcan nak quinye saꞌ inchꞌo̱l: —Li ani ti̱c xchꞌo̱l ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱n xban li Dios, ut ta̱rakekꞌ ajcuiꞌ a̱tin saꞌ xbe̱n li naxba̱nu ma̱usilal xban nak ac xakabanbil li ho̱nal aꞌan xban li Dios nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ kabe̱n riqꞌuin li cꞌaꞌru nakaba̱nu ut riqꞌuin li cꞌaꞌru nakacꞌul.— Quinye ajcuiꞌ saꞌ inchꞌo̱l: —Li Dios yo̱ chixba̱nunquil reheb chi joꞌcan yal re xyalbal rixeb ut re ajcuiꞌ xcꞌutbal chiruheb nak chanchaneb li xul.— Relic chi ya̱l nak eb li cui̱nk ut eb li xul juntakꞌe̱t nequeꞌxcꞌul. Li xul nacam. Joꞌcaneb ajcuiꞌ eb li cristian nequeꞌcam. Junaj ajcuiꞌ li ikꞌ naxmusikꞌa li xul riqꞌuineb li cristian. Moco kꞌaxal ta us li cui̱nk chiru li xul xban nak chixjunil li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Nak nequeꞌcam li xul nequeꞌsukꞌi chꞌochꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ li cristian. Nak nequeꞌcam nequeꞌsukꞌi chꞌochꞌ. Chꞌochꞌ oquenakeb ut nak teꞌca̱mk, nequeꞌsukꞌi cuiꞌchic chꞌochꞌ. ¿Ma cuan ta biꞌ junak nanaꞌoc re chi tzꞌakal nak lix musikꞌeb li cristian nequeꞌxic saꞌ choxa ut lix musikꞌ li xul nequeꞌosoꞌ rubel chꞌochꞌ? Riqꞌuin aꞌin ninqꞌue retal nak li us tixba̱nu li cui̱nk, aꞌan nak ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin lix cꞌanjel xban nak aꞌan li tento tixba̱nu. Ut ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱cꞌamok chak re chi rilbal li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk mokon xban nak ac camenak chic. Ut quinqꞌue ajcuiꞌ retal chixjunil li ra xi̱cꞌ li nequeꞌxba̱nu saꞌ ruchichꞌochꞌ. Eb li rahobtesinbileb yo̱queb chi ya̱bac xban li raylal nequeꞌxcꞌul. Ut ma̱ ani nacꞌojoban xchꞌo̱leb. Eb li nequeꞌrahobtesin reheb cuanqueb xcuanquil saꞌ xbe̱neb. Ut ma̱ ani natenkꞌan reheb li yo̱queb chi cꞌuluc raylal. Joꞌcan nak quinye: —Us xak reheb li ac camenakeb. Eb aꞌan saheb saꞌ xchꞌo̱leb chiruheb li toj yoꞌyo̱queb saꞌ ruchichꞌochꞌ.— Abanan kꞌaxal cuiꞌchic us chokꞌ reheb li toj ma̱jiꞌ nequeꞌyoꞌla, xban nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌril li ma̱usilal li na-uxman saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut quinqꞌue ajcuiꞌ retal nak li ani nacꞌanjelac chi cha̱bil ut chi cau, aꞌan nacakali̱c. Ut chixjunil aꞌin ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Junes raylal naxqꞌue. Li cui̱nk li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb naxkꞌalu li rukꞌ saꞌ rochoch. Ma̱cꞌaꞌ cuan re xban nak incꞌaꞌ nacꞌanjelac. Us nak naxba̱nu chi joꞌcan. Us nak kꞌalkꞌo rukꞌ saꞌ rochoch chiru nak tixcamsi rib chi cꞌanjelac chi ma̱cꞌaꞌ rajbal xban nak aꞌan junes raylal naxqꞌue. Ut quinqꞌue ajcuiꞌ retal nak cuan cuiꞌchic cꞌaꞌak re ru na-uxman saꞌ ruchichꞌochꞌ li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Junak cui̱nk ma̱ ani cuan re, ma̱cꞌaꞌ rami̱g, chi moco ralal xcꞌajol, chi moco cuan ras ut ri̱tzꞌin. Li cui̱nk aꞌan incꞌaꞌ nahilan chi cꞌanjelac chi moco nahilan chixcꞌoxlanquil lix biomal. Incꞌaꞌ naxcꞌoxla cꞌaꞌut nak naxcamsi rib chi cꞌanjelac chi moco naxcꞌoxla cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ naxyal xsahil li cꞌaꞌru naxcꞌanjela. Joꞌcan nak ma̱cꞌaꞌ rajbal nak tixcamsi rib junak chi cꞌanjelac. Kꞌaxal us nak teꞌcꞌanjelak cuib, chiru nak ta̱cꞌanjelak junak xjunes xban nak cui teꞌcꞌanjelak saꞌ cuibal us ta̱e̱lk lix cꞌanjeleb chiruheb. Cui li jun ta̱tꞌanekꞌ, li jun chic tixtenkꞌa chi cuacli̱c. Ra chokꞌ re li nacuan xjunes xban nak cui ta̱tꞌanekꞌ, ma̱ ani ta̱tenkꞌa̱nk re chi cuacli̱c. Joꞌcan ajcuiꞌ cui cuanqueb cuib teꞌoc chi cua̱rc chi lakꞌlo, teꞌxkꞌixna rib saꞌ cuibal. Aban cui jun ajcuiꞌ ta̱oc chi cua̱rc xjunes, ¿chan ta cuiꞌ ru nak tixkꞌixna rib xjunes? Cui jun ajcuiꞌ ta̱pletik, naru teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱n. Abanan cui cuibeb, naru teꞌxcuy xsumenquil. Joꞌcan ajcuiꞌ li cꞌa̱m li oxib ru naxcuy. Incꞌaꞌ natꞌupeꞌ saꞌ junpa̱t. Kꞌaxal us junak al toj sa̱j cuan xnaꞌleb, usta nebaꞌ, chiru junak rey ac che̱c, ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb ut incꞌaꞌ naraj naqꞌueheꞌ xnaꞌleb. Junak sa̱j al naru ta̱oc chokꞌ rey, usta saꞌ tzꞌalam ta̱e̱lk chak malaj ut saꞌ nebaꞌil. Chixjunileb li tenamit teꞌoque̱nk chirix li sa̱j al li ta̱oc chokꞌ re̱kaj li rey. Kꞌaxal cuiꞌchic nabaleb li tenamit li queꞌoquen chirix nak qui-oc chokꞌ rey. Abanan li tenamit li teꞌcua̱nk mokon incꞌaꞌ chic sahakeb xchꞌo̱l riqꞌuin. Joꞌcan ajcuiꞌ aꞌin ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Junes raylal naxqꞌue. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li a̱tinac chi ma̱cꞌaꞌ rajbalNak texxic saꞌ lix templo li Dios cheqꞌuehak retal chi us chanru le̱ naꞌleb. Incꞌaꞌ te̱qꞌue e̱chꞌo̱l xqꞌuebal li cꞌatbil mayej joꞌ nequeꞌxba̱nu li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue retal nak incꞌaꞌ us yo̱queb xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru lix ya̱lal li yo̱queb chixba̱nunquil. Cheqꞌuehak ban e̱chꞌo̱l chixtzolbal lix ya̱lal. Moco yalak cꞌaꞌru ta te̱ye chi incꞌaꞌ te̱cꞌoxla chi us. Incꞌaꞌ tex-oc xyechiꞌinquil re li Dios li cꞌaꞌru incꞌaꞌ naru te̱qꞌue xban nak li Dios saꞌ choxa cuan ut la̱ex saꞌ ruchichꞌochꞌ cuanquex. Cheba̱nuhak cue̱nt re nak incꞌaꞌ tex-a̱tinak nabal. Incꞌaꞌ us nak yo̱kex chi cꞌoxlac chirix li cꞌaꞌak re ru, xban nak cui yo̱kex chi cꞌoxlac, yalak cꞌaꞌru tixcꞌut rib che̱ru saꞌ le̱ matcꞌ. Ut cui junes a̱tinac nequeba̱nu, yo̱quex chixba̱nunquil joꞌ nequeꞌxba̱nu li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Cui cꞌaꞌru te̱raj xyechiꞌinquil re li Dios, cheba̱nuhak chi junpa̱t xban nak li Dios incꞌaꞌ nacuulac chiru nak incꞌaꞌ nequeba̱nu li cꞌaꞌru nequeyechiꞌi re. Kꞌaxal us nak ma̱cꞌaꞌ te̱yechiꞌi cui nequecꞌoxla nak incꞌaꞌ naru te̱ba̱nu. Cheqꞌuehak retal li cꞌaꞌru te̱ba̱nu re nak incꞌaꞌ texma̱cobk xban li cꞌaꞌru te̱yechiꞌi. Ma̱re mokon te̱ye re laj cꞌanjel chiru li Dios nak xma̱cꞌaꞌil e̱naꞌleb xeba̱nu cuiꞌ. Li Dios naru nasach ru li ac xeba̱nu. ¿Cꞌaꞌut nak te̱chikꞌ xjoskꞌil li Dios riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeye? Joꞌcan nak cui la̱ex junes matqꞌuec nequeba̱nu ut junes a̱tinac nequeba̱nu, aꞌan ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Li cꞌaꞌru tento xba̱nunquil, aꞌan xxucuanquil ru li Ka̱cuaꞌ Dios. Ma̱cꞌaꞌ aj e nak cua̱nk nabal kabiomal saꞌ ruchichꞌochꞌMisach e̱chꞌo̱l chirilbal nak saꞌ junak tenamit yo̱k xba̱nunquil raylal reheb li nebaꞌ. Nabal raylal nequeꞌxba̱nu ut incꞌaꞌ nequeꞌrakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal xban nak li cuan saꞌ xcuanquil taklanbil xban li nim xcuanquil chiru aꞌan. Ut li jun, li nim xcuanquil, taklanbil ajcuiꞌ xban jun chic kꞌaxal nim xcuanquil. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nacꞌanjelac re chixjunileb chixjunil li acui̱mk li na-el saꞌ li chꞌochꞌ? Li acui̱mk li na-el saꞌ li chꞌochꞌ nacꞌanjelac ajcuiꞌ re li rey. Li ani cuan xtumin, toj naraj nabal xtzꞌakob. Ut li ani cuan nabal lix biomal, incꞌaꞌ natzꞌakloc re. Toj ta̱raj cuiꞌchic xtzꞌakob. Chixjunil aꞌin ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Li ani cuan nabal cꞌaꞌru re, nabal ajcuiꞌ naxsach. ¿Cꞌaꞌru naxra nak cuan nabal cꞌaꞌru re? Ma̱cꞌaꞌ, xban nak yal naril nak na-osoꞌ chiru. Li ani nacꞌanjelac, sa nacuar, usta natzacan chi us usta incꞌaꞌ. Abanan li biom incꞌaꞌ nacuar chixcꞌoxlanquil li cꞌaꞌru cuan re. Cuan jun chic li chꞌaꞌajquilal ninqꞌue retal arin saꞌ ruchichꞌochꞌ kꞌaxal ra rilbal. Aꞌan li xxocbal nabal li biomal yal re nak tixcꞌul chꞌaꞌajquilal mokon. Cui incꞌaꞌ teꞌxnau rilbal lix biomal, ma̱re tixsach chixjunil chi ma̱cꞌaꞌ rajbal ut ma̱cꞌaꞌ chic ta̱cana̱k reheb li ralal xcꞌajol. Nak nayoꞌla li cristian, tꞌustꞌu. Ma̱cꞌaꞌ cuan re. Joꞌcan ajcuiꞌ nak ta̱ca̱mk. Ma̱cꞌaꞌ naru tixcꞌam chirix. Incꞌaꞌ naru naxcꞌam li cꞌaꞌru re li ac xcꞌanjela. Aꞌin chꞌaꞌaj xcꞌoxlanquil nak nayoꞌla li cristian ma̱cꞌaꞌ cuan re. Joꞌcan ajcuiꞌ nak nacam. Ma̱cꞌaꞌ naxcꞌam chirix. Riqꞌuin aꞌin nakaqꞌue retal nak ma̱cꞌaꞌ aj e nak naxcamsi rib chi cꞌanjelac. Li ani naxnumsi lix yuꞌam chi ma̱cꞌaꞌ rajbal chanchan saꞌ kꞌojyi̱n cuan. Nabal li raylal xcꞌul ut nabal li chꞌaꞌajquilal ut yajel. Riqꞌuin chixjunil aꞌin la̱in xinqꞌue retal nak li cꞌaꞌru us tixba̱nu li cui̱nk, aꞌan cuaꞌac ut ucꞌac ut xyalbal xsahil li quixcꞌanjela ru nak cuan arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Lix yuꞌam quiqꞌueheꞌ re xban li Dios. Tento ta̱cꞌanjelak xban nak ac tenebanbil saꞌ xbe̱n. Cui li Dios naxqꞌue xbiomal li junju̱nk, naxqꞌue re nak ta̱ru̱k ta̱cuaꞌak ut ta̱ucꞌak ut tixyal xsahil lix cꞌanjel ut ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l nak yo̱ chi cꞌanjelac. Aꞌin aꞌan jun ma̱tan naxqꞌue li Dios. Li Dios naxqꞌue li sahil chꞌo̱lej re. Joꞌcan nak incꞌaꞌ nacꞌoxlac chirix li cꞌaꞌru naxcꞌul saꞌ lix yuꞌam saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut cuan cuiꞌchic jun li chꞌaꞌajquilal ninqꞌue retal nacꞌulman rajlal saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cuanqueb li nequeꞌqꞌueheꞌ xbiomal ut xlokꞌal xban li Dios. Chixjunil cuan reheb. Ma̱cꞌaꞌ napaltoꞌ chiruheb. Abanan li Dios incꞌaꞌ naxqꞌueheb chixyalbal xsahil lix biomaleb. Jalan ban chic aj e nacana cuiꞌ. Aꞌin ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Aꞌan jun raylal ut chꞌaꞌajquilal chokꞌ reheb li cristian. Junak cui̱nk naru nacuan jun cientak li ralal xcꞌajol. Ut naru ajcuiꞌ nacuan nabalak chihab saꞌ ruchichꞌochꞌ. Usta kꞌaxal najt rok lix yuꞌam saꞌ ruchichꞌochꞌ, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ cui incꞌaꞌ naxyal xsahil li cꞌaꞌru cuan re chi moco namukeꞌ saꞌ xya̱lal. La̱in nincꞌoxla nak kꞌaxal us junak li cꞌulaꞌal yal nanumeꞌ chiru li cui̱nk aꞌan. Usta li cꞌulaꞌal aꞌin li yal quinumeꞌ incꞌaꞌ quiyoꞌla saꞌ xya̱lal, quicana yal chi joꞌcan. Chanchan quicana saꞌ kꞌojyi̱n chi ma̱cꞌaꞌ xcꞌabaꞌ. Li cꞌulaꞌal aꞌan incꞌaꞌ qui-iloc cutan chi moco quixnau ru li cua̱nc saꞌ ruchichꞌochꞌ. Abanan kꞌaxal us quixcꞌul li cꞌulaꞌal aꞌan chiru li quixcꞌul li cui̱nk xban nak co̱ chi hila̱nc. Li cui̱nk aꞌin xru raj xcuan cuibak mil chihab saꞌ ruchichꞌochꞌ. Abanan cui incꞌaꞌ xyal xsahil li cꞌaꞌru cuan re, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ca̱mk li cui̱nk joꞌ nak quicam li cꞌulaꞌal? Li cui̱nk naxcamsi rib chi cꞌanjelac yal re tixtzaca. Abanan incꞌaꞌ nacꞌojla xchꞌo̱l riqꞌuin chixjunil li naxsicꞌ. ¿Ma kꞌaxal us ta biꞌ cuanqueb li cristian li cuanqueb xnaꞌleb chiruheb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb? Ut, ¿ma kꞌaxal us ta biꞌ cuanqueb li nebaꞌ xban nak xeꞌxnau cua̱nc saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ? Kꞌaxal us nak tixcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li joꞌ qꞌuial cuan re chiru nak yo̱k chi cꞌoxlac chirix nabal xtzꞌakob li cꞌaꞌru re xban nak aꞌan ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Junes raylal naxqꞌue. Li cꞌaꞌru nacꞌulman anakcuan ac chꞌolchꞌo nak joꞌcan ta̱cꞌulma̱nk. Joꞌcan nak incꞌaꞌ naru xcuechꞌinquil rix li cꞌaꞌru naxba̱nu li Dios. Li ani nacuulac chiru cuechꞌi̱nc, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li naxba̱nu. Usta nabal li a̱tin naxye, ma̱cꞌaꞌ naxra nak naa̱tinac nabal. ¿Ma cuan ta biꞌ junak nanaꞌoc re cꞌaꞌru li us chokꞌ re li cui̱nk nak cuan arin saꞌ ruchichꞌochꞌ? Lix yuꞌam nanumeꞌ saꞌ junpa̱t chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Ut, ¿ma cuan ta biꞌ junak ta̱yehok re cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk nak acak xcam? Kꞌaxal us nak cua̱nk a̱naꞌleb chiru nak ma̱cꞌaꞌak a̱naꞌlebKꞌaxal us nak cha̱bil ta̱yehekꞌ chirix li junju̱nk xban nak cha̱bil lix naꞌleb. Aꞌan kꞌaxal us chiru li sununquil ban. Ut kꞌaxal us li ca̱mc chiru li yoꞌla̱c. Kꞌaxal us nak toxic chi yoꞌlec camenak chiru nak toxic chi ninkꞌei̱c. Li ani toj yoꞌyo, tento nak cua̱nk saꞌ xchꞌo̱l lix camic xban nak aꞌan li rosoꞌjic li junju̱nk. Kꞌaxal us li ya̱bac chiru li seꞌec xban nak li raylal naxtenkꞌa junak chixtaubal xnaꞌleb. Li ani cuan xnaꞌleb nacꞌoxlac chirix li ca̱mc. Ut li ani ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb caꞌaj cuiꞌ li ninkꞌei̱c naxcꞌoxla. Kꞌaxal us nak tokꞌusekꞌ xbaneb li cuanqueb xnaꞌleb chiru nak ta̱qꞌuehekꞌ kalokꞌal xbaneb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Lix sahil xchꞌo̱leb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb yal nanumeꞌ. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Chanchan li chaj li yal naxhum rib. Cui cuan junak cuan xnaꞌleb tixrahobtesi li ras ri̱tzꞌin, li jun aꞌan yo̱ chixba̱nunquil joꞌ naxba̱nu li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Ut cui cuan junak naxqꞌue rib chi tumina̱c ru, li jun aꞌan naxpoꞌ lix naꞌleb. Kꞌaxal us nak ta̱choy li cꞌanjel li ac xatiquib xba̱nunquil chiru nak ta̱tiquib xba̱nunquil jun chic cꞌanjel ut incꞌaꞌ ta̱choy xba̱nunquil. Ut kꞌaxal us li cuyuc ib chiru li nimobresi̱nc ib. Ut incꞌaꞌ tatjoskꞌokꞌ saꞌ junpa̱t joꞌ nequeꞌxba̱nu li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Eb aꞌan nequeꞌjoskꞌoꞌ saꞌ junpa̱t. Incꞌaꞌ ta̱ye: —¿Cꞌaꞌut nak eb li cutan li ac xeꞌnumeꞌ kꞌaxal useb chiruheb li cutan anakcuan?— Incꞌaꞌ ta̱ye chi joꞌcan xban nak caꞌaj cuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb nequeꞌxye chi joꞌcan. Li cha̱bil naꞌleb kꞌaxal us chokꞌ reheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌan joꞌ jun li ma̱tan qꞌuebil reheb. Li naꞌleb naxtenkꞌa li junju̱nk. Joꞌcan ajcuiꞌ li tumin naxtenkꞌa li junju̱nk. Abanan li ani cuan xnaꞌleb naxnau xcolbal rix lix yuꞌam. Cheqꞌuehak retal li cꞌaꞌru naxba̱nu li Dios. ¿Ma cuan ta biꞌ junak naru tixti̱cobresi rix junak li cꞌaꞌak re ru li ac xyi̱b li Dios chi yocos rix? Chisahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l nak nequex-el chi us riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeba̱nu. Ut cui nachal li raylal saꞌ e̱be̱n, cheqꞌuehak retal nak li Dios naqꞌuehoc sahil chꞌo̱lej ut naxqꞌue ajcuiꞌ li rahil chꞌo̱lej. Ma̱ ani naxnau cꞌaꞌru ta̱cha̱lk chiru mokon. Usta ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ lin yuꞌam, abanan xinqꞌue retal li cuib chi naꞌleb aꞌin: Cuan nak eb li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌcam nak toj sa̱jeb. Ut cuan nak eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb najt nequeꞌcuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cha̱bilakex, abanan incꞌaꞌ chinumta̱k le̱ cha̱bilal. Chicua̱nk e̱naꞌleb, abanan incꞌaꞌ chinumta̱k le̱ naꞌleb. ¿Cꞌaꞌru aj e nak te̱sach e̱rib e̱junes? Cheqꞌuehak retal cꞌaꞌru te̱ba̱nu re nak incꞌaꞌ ta̱numta̱k le̱ ma̱usilal saꞌ e̱be̱n. Ut me̱ba̱nu to̱ntil naꞌleb. ¿Cꞌaꞌru aj e nak texca̱mk chi toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil? Us nak te̱ba̱nu li cꞌaꞌru nequecꞌoxla xba̱nunquil, abanan incꞌaꞌ chinumta̱k li cꞌaꞌru te̱ba̱nu xban nak li ani naxxucua ru li Dios, us na-el riqꞌuin li cꞌaꞌru li naxba̱nu. Li ani cuan xnaꞌleb naqꞌueheꞌ xcacuilal xban lix naꞌleb ut cau rib chiru laje̱b chi cui̱nk li cuanqueb xcuanquil. Relic chi ya̱l ma̱ jun cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ li kꞌaxal ta ti̱c xchꞌo̱l chi incꞌaꞌ ta ta̱ma̱cobk. Ma̱pa̱b chixjunil li cꞌaꞌru nequeꞌxye li cristian re nak incꞌaꞌ ta̱cuabi nak yo̱k chi a̱tinac cha̱cuix la̱ mo̱s. Xban nak la̱at nacanau nak nabal sut ajcuiꞌ xat-a̱tinac chirixeb jalan. Quin-oc xtzꞌilbal rix li cꞌaꞌak re ru aꞌin xban nak cuan innaꞌleb. Abanan quicuecꞌa nak incꞌaꞌ tzꞌakal lin naꞌleb chixba̱nunquil. Incꞌaꞌ quinru xtzꞌilbal rix li cꞌaꞌak re ru aꞌin xban nak kꞌaxal chꞌaꞌaj xtaubal ru. Ma̱ ani naru xtaubal ru li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Joꞌcan nak quin-oc xsicꞌbal xya̱lal chanru nak tintau xtzꞌakob lin naꞌleb re nak tintau ru chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Quicuaj xtaubal ru cꞌaꞌut nak na-uxman li ma̱usilal ut li to̱ntil naꞌleb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Nak yo̱quin chixtzꞌilbal rix chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, quintau jun li chꞌaꞌajquilal kꞌaxal ra chiru li ca̱mc. Aꞌan li ixk li incꞌaꞌ us xnaꞌleb. Naxkꞌunbesi li cui̱nk toj retal natꞌaneꞌ saꞌ rukꞌ. Caꞌaj cuiꞌ li cui̱nk li naxqꞌue xlokꞌal li Dios naru naxcol rib chiru li ixk aꞌan. Abanan, laj ma̱c tzꞌakal natꞌaneꞌ saꞌ rukꞌ aꞌan. Nak yo̱quin xtzꞌilbal rix li cꞌaꞌak re ru aꞌin, quintau li naꞌleb aꞌin, la̱in li ninnau a̱tinac chi cha̱bil. Nak toj ma̱jiꞌ nintau li yo̱quin chixsicꞌbal, quintau jun li cui̱nk cha̱bil xnaꞌleb saꞌ xya̱nkeb li jun mil chic. Abanan ma̱ jun li ixk quintau cha̱bil ta xnaꞌleb saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li ixk. Nak yo̱quin xtzꞌilinquil rix li cꞌaꞌak re ru aꞌin, quinqꞌue retal nak li Dios quixyi̱b li cui̱nk chi cha̱bil ut chi tzꞌakal re ru. Abanan, eb aꞌan aꞌ chic li ma̱usilal queꞌraj xba̱nunquil. Ma̱ ani ta̱ru̱k tixjuntakꞌe̱ta rib riqꞌuin li cuan xnaꞌleb. Li ani cuan xnaꞌleb naxnau cꞌaꞌut nak nacꞌulman li cꞌaꞌak re ru saꞌ ruchichꞌochꞌ. Lix naꞌleb naxqꞌue chi sahocꞌ lix chꞌo̱l ut najala li riloba̱l xban nak sa chic saꞌ xchꞌo̱l. Cheba̱nuhak li cꞌaꞌru tixye e̱re li rey joꞌ queye nak queba̱nu li juramento chiru li Dios. Nak tex-e̱lk chiru li rey, ba̱nuhomak saꞌ xya̱lal. Incꞌaꞌ tex-e̱lk saꞌ junpa̱t. Ut mex-oquen saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us xban nak aꞌan naru naxba̱nu e̱re li cꞌaꞌru naraj. Li ra̱tin li rey, aꞌan cuan xcuanquil. Ut ma̱ ani naru ta̱yehok re nak incꞌaꞌ us naxba̱nu. Li ani naxba̱nu li natakla̱c cuiꞌ xban li rey, ma̱cꞌaꞌ tixcꞌul. Ut li ani cuan xnaꞌleb naxnau jokꞌe ut chanru nak tixba̱nu li natakla̱c cuiꞌ. Cuan jun li ho̱nal re xba̱nunquil chixjunil li cꞌaꞌak re ru ut cuan ajcuiꞌ li naꞌleb re xcꞌoxlanquil chanru xba̱nunquil. Abanan cuan jun li chꞌaꞌajquilal saꞌ xbe̱n li junju̱nk, xban nak ma̱ ani naxnau cꞌaꞌru tixcꞌul, chi moco cuan ta junak naru tixye cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk mokon. Ma̱ ani junak nacuan xcuanquil saꞌ xbe̱n lix musikꞌ li junju̱nk. Moco ta̱ru̱k ta tixye nak toj ta̱cua̱nk lix yuꞌam xban nak ma̱cuaꞌ aꞌan yal re saꞌ xbe̱n lix yuꞌam. Chi moco cuan junak cuan xcuanquil saꞌ xbe̱n li ca̱mc xban nak ma̱ ani naru nacoleꞌ chiru li ca̱mc. Li incꞌaꞌ us xnaꞌleb incꞌaꞌ ta̱colekꞌ xban li ma̱usilal naxba̱nu. Chixjunil aꞌin quinqꞌue retal nak quin-oc chixtzꞌilbal rix li cꞌaꞌru nacꞌulman saꞌ ruchichꞌochꞌ. Quinqꞌue retal nak cuanqueb li cui̱nk cuanqueb xcuanquil saꞌ xbe̱neb li ras ri̱tzꞌin ut nequeꞌxba̱nu raylal reheb. Ut ninqꞌue ajcuiꞌ retal nak eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌqꞌueheꞌ xlokꞌal nak nequeꞌmukeꞌ. Abanan li nequeꞌxic rajlal saꞌ li templo, ma̱ ani nacꞌoxlan re li ti̱quilal li queꞌxba̱nu saꞌ li tenamit. Chixjunil aꞌin ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Ut xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌul chi ticto xtojbal rix li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu, joꞌcan nak kꞌaxal cuiꞌchic nequeꞌraj xba̱nunquil li ma̱usilal li jun chꞌol chic. Usta nanumta li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu laj ma̱c ut usta najt rok lix yuꞌameb arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, la̱in ninnau nak eb li nequeꞌxucuan ru li Dios us teꞌxcꞌul chiruheb aꞌan. Ac chꞌolchꞌo nak eb li nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal incꞌaꞌ us teꞌxcꞌul xban nak yal nequeꞌxnumsi lix yuꞌameb chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue xlokꞌal li Dios ut incꞌaꞌ nequeꞌxxucua ru. Cuan jun chic li naꞌleb na-uxman saꞌ ruchichꞌochꞌ incꞌaꞌ nintau ru. Aꞌan nak eb li cha̱bileb xnaꞌleb nequeꞌxcꞌul raylal. Ut li raylal nequeꞌxcꞌul eb aꞌan, reheb raj li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, usilal nequeꞌxcꞌul. Ut li usilal li nequeꞌxcꞌul, aꞌan reheb raj li cha̱bileb xnaꞌleb. La̱in ninye nak aꞌin ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Joꞌcan nak la̱in ninye nak li cui̱nk tixsicꞌ li sahil chꞌo̱lej arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ta̱cuaꞌak ta̱ucꞌak ut ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l xban nak caꞌaj cuiꞌ aꞌan naru tixba̱nu re nak tixyal xsahil li cꞌanjel li naxba̱nu nak toj cuan lix yuꞌam saꞌ ruchichꞌochꞌ li naqꞌueheꞌ re xban li Dios. Nak quinkꞌaxtesi cuib chixtzolbal ut chixtzꞌilbal rix li cꞌaꞌak re ru nacꞌulman saꞌ ruchichꞌochꞌ, chi kꞌek chi cutan incꞌaꞌ nachal incuara. Ut quinqꞌue retal nak ma̱ ani nataꞌoc ru li cꞌaꞌru naxba̱nu li Dios. Li cui̱nk ma̱ jokꞌe tixtau ru li cꞌaꞌru naxba̱nu li Dios saꞌ ruchichꞌochꞌ, usta tixtacuasi rib chixsicꞌbal. Li cuan xnaꞌleb naru naxye nak naxnau, abanan ma̱ jokꞌe tixtau ru. Chikajunilo toca̱mkRelic chi ya̱l la̱in quinqꞌue inchꞌo̱l chixtzolbal rix chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Ut quinqꞌue retal nak li ti̱queb xchꞌo̱l ut li cuanqueb xnaꞌleb cuanqueb saꞌ rukꞌ li Dios, joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Ma̱ ani naxnau ma nequeꞌraheꞌ malaj ut xicꞌ nequeꞌileꞌ. Ut incꞌaꞌ nequeꞌxnau cꞌaꞌru teꞌxcꞌul mokon. Chixjunileb juntakꞌe̱t teꞌxcꞌul. Juntakꞌe̱t teꞌxcꞌul li ti̱queb xchꞌo̱l riqꞌuineb li incꞌaꞌ ti̱queb xchꞌo̱l. Juntakꞌe̱t teꞌxcꞌul li cha̱bileb xnaꞌleb riqꞌuineb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Juntakꞌe̱t teꞌxcꞌul li nequeꞌxba̱nu li us riqꞌuineb li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal. Juntakꞌe̱t teꞌxcꞌul li nequeꞌxqꞌue lix cꞌatbil mayej riqꞌuineb li incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue lix cꞌatbil mayej. Juntakꞌe̱t teꞌxcꞌul li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c riqꞌuineb li cuanqueb xma̱c. Juntakꞌe̱t teꞌxcꞌul li nequeꞌyechiꞌin cꞌaꞌak re ru riqꞌuin juramento riqꞌuineb li incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li juramento. Li cꞌaꞌru incꞌaꞌ us ninqꞌue retal, aꞌan nak juntakꞌe̱t nequeꞌxcꞌul chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Junes ma̱usilal ut to̱ntil naꞌleb nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil joꞌ najtil nequeꞌcuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut chirix aꞌan nequeꞌcam. Li ani toj yoꞌyo cuan cꞌaꞌru naroybeni. Abanan li camenak chic ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru naroybeni. Jun li tzꞌiꞌ yoꞌyo nacꞌanjelac, abanan li cakcoj camenak chic, aꞌan ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Naraj naxye nak kꞌaxal us chokꞌ re li yoꞌyo chiru li ac camenak chic. Li toj yoꞌyo̱queb nequeꞌxnau nak teꞌca̱mk. Ut eb li ac camenakeb chic ma̱cꞌaꞌ nequeꞌxnau, chi moco cuan ta cꞌaꞌru teꞌroybeni. Ut ma̱ ani chic ta̱jultica̱nk reheb. Li ac camenakeb chic incꞌaꞌ chic nequeꞌrahoc, chi moco xicꞌ chic nequeꞌiloc ut incꞌaꞌ chic nequeꞌcakalin, chi moco teꞌoque̱nk chic riqꞌuin li cꞌaꞌru na-uxman saꞌ ruchichꞌochꞌ. Joꞌcan nak anakcuan chatcuaꞌak chi sa saꞌ a̱chꞌo̱l ut chacuucꞌak li vino riqꞌuin sahil chꞌo̱lej xban nak li Dios ma̱cꞌaꞌ naxye riqꞌuin li cꞌaꞌru nacaba̱nu. Ta̱qꞌue saki akꞌ cha̱bil cha̱cuix ut ta̱qꞌue rajlal li sununquil ban saꞌ a̱jolom. Chanumsi la̱ yuꞌam chi sa saꞌ a̱chꞌo̱l riqꞌuin li ixk li nacara. Chanumsihak chi us la̱ yuꞌam li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li quiqꞌueheꞌ a̱cue saꞌ ruchichꞌochꞌ, xban nak caꞌaj cuiꞌ aꞌan li naru ta̱ba̱nu re xyalbal xsahil la̱ cꞌanjel. Chixjunil li naru ta̱ba̱nu saꞌ ruchichꞌochꞌ, chaba̱nuhak, aꞌ yal joꞌ qꞌuial ta̱cuy xba̱nunquil. Nak tatca̱mk, ma̱cꞌaꞌ chic ta̱ru̱k ta̱ba̱nu. Nak ac cua̱nkat chic saꞌ li jul, incꞌaꞌ chic tatcꞌanjelak. Ma̱cꞌaꞌak chic a̱cꞌaꞌux ut ma̱cꞌaꞌak chic a̱naꞌleb. Cuan jun chic xinqꞌue retal saꞌ ruchichꞌochꞌ nak ma̱cuaꞌeb li kꞌaxal se̱beb li nequeꞌe̱chanin re li ma̱tan saꞌ li a̱linac, chi moco eb li cauheb rib li nequeꞌnumta saꞌ li ple̱t. Ut eb li cuanqueb xnaꞌleb incꞌaꞌ nequeꞌxtau xtzacae̱mkeb yal xban nak cuanqueb xnaꞌleb. Ut eb li se̱beb xchꞌo̱l incꞌaꞌ nequeꞌbiomoꞌ yal xban nak se̱beb xchꞌo̱l. Ut eb li tzolbileb moco rajlal ta nequeꞌcꞌuleꞌ saꞌ usilal. Chixjunil aꞌin moco nequeꞌxnau ta jokꞌe teꞌxcꞌul li chꞌaꞌajquilal. Li cui̱nk incꞌaꞌ naxnau jokꞌe tixcꞌul junak chꞌaꞌajquilal. Chanchaneb li car li nequeꞌchapeꞌ riqꞌuin yoy. Ut chanchaneb li xul li nequeꞌchapeꞌ riqꞌuin raꞌal. Joꞌcan ajcuiꞌ nequeꞌxcꞌul li cui̱nk. Eb aꞌan nequeꞌxcꞌul li chꞌaꞌajquilal chi ma̱cꞌaꞌeb saꞌ xchꞌo̱l nak nacuulac xkꞌehil. Nabal li naꞌleb incꞌaꞌ us nacꞌulman saꞌ ruchichꞌochꞌUt quinqꞌue ajcuiꞌ retal jun li naꞌleb li na-uxman saꞌ ruchichꞌochꞌ, li na-oc incꞌaꞌux xban. Cuan jun li tenamit caꞌchꞌin. Incꞌaꞌ qꞌuiheb li cristian cuanqueb aran. Ut nachal jun li rey kꞌaxal cau rib chi pletic riqꞌuineb. Naxsut rix li tenamit ut na-oc chi pletic. Ut saꞌ li tenamit aꞌan, cuan jun li cui̱nk cuan xnaꞌleb usta nebaꞌ. Li cui̱nk aꞌan xru raj xcolbal li tenamit xban nak cuan xnaꞌleb. Abanan ma̱ ani quixcꞌoxla nak aꞌan cuan xnaꞌleb xban nak nebaꞌ. Nak ninqꞌue retal aꞌin la̱in ninye nak kꞌaxal us nak cua̱nk kanaꞌleb chiru nak cauhak kib. Abanan eb aꞌan queꞌxtzꞌekta̱na lix naꞌleb li cui̱nk aꞌan yal xban nak nebaꞌ ut incꞌaꞌ queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye. Kꞌaxal us rabinquil lix ya̱lal li naxye li cuan xnaꞌleb, usta timil naxye, chiru rabinquil li cꞌaꞌru naxye li nacꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb usta tixjap re chixyebal. Kꞌaxal us nak cua̱nk kanaꞌleb chiru nak cua̱nk kacꞌanjeleba̱l re pletic. Li ani incꞌaꞌ us xnaꞌleb naxpoꞌ ru li us. Li camenak raxya̱t naxpoꞌ li sununquil ban ut nachuhoꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ li to̱ntil naꞌleb naru tixpoꞌ ru li naꞌleb li kꞌaxal lokꞌ. Li ani cuan xnaꞌleb junelic nacuulac chiru xba̱nunquil li us. Abanan li ani ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb caꞌaj cuiꞌ li incꞌaꞌ us nacuulac chiru xba̱nunquil. Li ani ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb riqꞌuin li cꞌaꞌru naxba̱nu nacꞌutun nak ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb usta yo̱k chixyebal nak eb li jun chꞌol chic ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Cui li cuan xcuanquil ta̱joskꞌokꞌ cha̱cuu, incꞌaꞌ ta̱sume ru, xban nak naru nequeyi̱b ru li chꞌaꞌajquilal saꞌ xya̱lal. Cuan jun li chꞌaꞌajquilal ninqꞌue retal saꞌ ruchichꞌochꞌ li nequeꞌxba̱nu li cuanqueb saꞌ xcuanquil. Li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb nequeꞌqꞌueheꞌ xcꞌanjel cha̱bil ut li cuanqueb xnaꞌleb incꞌaꞌ cha̱bil li cꞌanjel nequeꞌqꞌueheꞌ reheb. Ut quinqꞌue ajcuiꞌ retal nak aꞌ chic li lokꞌbil mo̱s nequeꞌbe̱c chirix cacua̱y ut eb li cuanqueb xcuanquil nequeꞌbe̱c chi rok. Chanchaneb chic li lokꞌbil mo̱s. Li ani naxbec junak jul re ta̱tꞌanekꞌ jalan, aꞌan ajcuiꞌ li ta̱tꞌanekꞌ chi saꞌ. Li ani tixjor li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit ta̱tiꞌekꞌ xban cꞌantiꞌ. Li ani najoroc pec naru naxtochꞌ rib riqꞌuin li pec. Ut li ani najoroc siꞌ naru naxyocꞌ rib. Cui li ma̱l na-el li xkꞌesnal re, ut cui incꞌaꞌ ta̱qꞌue xkꞌesnal, tento nak tatyocꞌok chi cau. Joꞌcan nak kꞌaxal us nak cua̱nk a̱naꞌleb chixcꞌoxlanquil chanru ta̱ba̱nu re nak ta̱ba̱nu chi us li cꞌaꞌak re ru. ¿Cꞌaꞌ ta cuiꞌ ru aj e nak junak tixnau xtu̱lanobresinquil li cꞌantiꞌ cui ta̱tiꞌekꞌ xban, nak toj ma̱jiꞌ naxtu̱lanobresi? Kꞌaxal lokꞌ nak cua̱nk xnaꞌleb li junju̱nk chiru nak ma̱cꞌaꞌak xnaꞌlebLi a̱tin li naxye li cuan xnaꞌleb nasukꞌi usilal chokꞌ re. Abanan li cꞌaꞌru naxye li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb, aꞌan ajcuiꞌ nasachoc re. Li cui̱nk li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb naxtiquib a̱tinac riqꞌuin to̱ntil naꞌleb. Ut nak narakeꞌ chi a̱tinac, kꞌaxal cuiꞌchic yibru li naxye. Li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb cꞌajoꞌ nacuulac chiru a̱tinac. Abanan ¿ma ta̱ru̱k ta biꞌ tixye cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk? Incꞌaꞌ, xban nak ma̱ ani nanaꞌoc re cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk mokon nak ma̱ anihak chic aꞌan. Li ani ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb naxcamsi rib chi cꞌanjelac chi ma̱cꞌaꞌ aj e ut incꞌaꞌ naxnau bar ta̱xic mokon. Tokꞌob ru li tenamit li cuan xrey toj sa̱j, xban nak toj ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Ut li nequeꞌtenkꞌan re li rey junes ninkꞌei̱c nequeꞌxcꞌoxla. Abanan us xak re li tenamit li cuan jun xrey cuan xnaꞌleb ut cha̱bil. Ut eb li nequeꞌtenkꞌan re nequeꞌcuaꞌac saꞌ x-o̱ril re xqꞌuebal re̱kaj lix metzꞌe̱uheb. Ut ma̱cuaꞌ cala̱c nequeꞌxcꞌoxla. Li ani incꞌaꞌ nacuulac chiru cꞌanjelac, natꞌaneꞌ li rochoch saꞌ xbe̱n. Ut xban nak incꞌaꞌ naraj cꞌanjelac, na-oquesin li rochoch. Li ninkꞌe naqꞌuehoc sahil chꞌo̱lej. Ut li vino naxqꞌue ajcuiꞌ xsahil xchꞌo̱leb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Abanan li tumin, aꞌan li naxba̱nu chixjunil aꞌin. Ma̱cuechꞌ rix li rey chi moco riqꞌuin la̱ cꞌaꞌux. Ut incꞌaꞌ tat-a̱tinak chirix li biom usta a̱junes cua̱nkat saꞌ la̱ cuochoch, xban nak cuanqueb cocꞌ xul nequeꞌrupupic. Ma̱re teꞌxye chak re li cꞌaꞌru ta̱ye. Ma̱ra li cꞌaꞌru a̱cue. Chatsihi̱nk ban. Ut saꞌ jun cutan ta̱cꞌul re̱kaj. Ta̱jecꞌ li cꞌaꞌru cuan a̱cue reheb li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb, xban nak incꞌaꞌ nacanau jokꞌe ta̱cha̱lk raylal saꞌ a̱be̱n la̱at nak cuancat saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱o incꞌaꞌ nakanau cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Cui nachal li chok rochben li hab saꞌ ruchichꞌochꞌ, naru nachal. Cui li cheꞌ ta̱tꞌanekꞌ saꞌ li norte, naru natꞌaneꞌ aran. Ut cui natꞌaneꞌ saꞌ li sur, tꞌanekꞌ aran. Li naꞌajej li ta̱tꞌanekꞌ cuiꞌ, aran ta̱cana̱k. Li ani yo̱k xcꞌaꞌux chirix li ikꞌ incꞌaꞌ ta̱a̱uk. Ut li ani yo̱k xcꞌaꞌux chirix li chok incꞌaꞌ ta̱kꞌolok. La̱at incꞌaꞌ nacanau bar naxic li ikꞌ. Ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ nacanau chanru nak naqꞌui li cꞌulaꞌal li toj ma̱jiꞌ nayoꞌla. Joꞌcan ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ nacanau cꞌaꞌru naxba̱nu li Dios li quiyi̱ban re chixjunil li cꞌaꞌak re ru. Nak tat-a̱uk, ta̱cuau la̱ cuiyaj ekꞌela ut ta̱cuau cuiꞌchic ecuu xban nak incꞌaꞌ nacanau bar cuan li ta̱e̱lk chi us, ma li ta̱cuau xbe̱n cua, malaj ut li ta̱cuau mokon, malaj ut juntakꞌe̱t ta̱e̱lk. Relic chi ya̱l nak kꞌaxal us nak yoꞌyo̱ko saꞌ ruchichꞌochꞌ ut yo̱ko chirilbal li cutan. Abanan, usta nabal chihab tocua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ ut yo̱ko xyalbal xsahil li cꞌaꞌru ke, tento nak takaqꞌue retal nak ta̱cuulak xkꞌehil nak toca̱mk chi junaj cua ut incꞌaꞌ chic tocua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chixjunil li ta̱cha̱lk chiku mokon, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Li naꞌleb aꞌin us chokꞌ reheb li toj sa̱jebLa̱ex, li toj sa̱jex, cheyalak xsahil le̱ sa̱jilal. Cheba̱nuhak li cꞌaꞌru te̱ra ru ut li cꞌaꞌru nacuulac che̱ru. Abanan, tento nak te̱qꞌue retal nak saꞌ jun cutan ta̱rakok a̱tin li Dios saꞌ e̱be̱n. Checanabak xcꞌoxlanquil li cꞌaꞌak re ru nachꞌiꞌchꞌiꞌin e̱re joꞌ ajcuiꞌ li chꞌaꞌajquilal. Chenauhak nak incꞌaꞌ najt texcua̱nk saꞌ le̱ sa̱jilal. Joꞌcan nak ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Nak toj cuancat saꞌ la̱ sa̱jilal, chijulticokꞌ a̱cue li Dios li quiyoꞌobtesin a̱cue. Chijulticokꞌ a̱cue li Dios nak toj ma̱jiꞌ nacuulac li cutan nak cuan nabal li chꞌaꞌajquilal ut nak ma̱jiꞌ nacuulac li chihab nak ta̱ye: —Ma̱cꞌaꞌ chic nasahoꞌ cuiꞌ inchꞌo̱l.— Chaba̱nuhak anakcuan nak toj nacꞌutun li sakꞌe chi cutan, li po ut li chahim chiru kꞌojyi̱n, ut nak toj ma̱jiꞌ namoy ru li cutan xban li chok. Ta̱cuulak xkꞌehil nak chixjunileb sicsotkeb xbaneb xti̱xil, ut eb li cui̱nk li cauheb rib, cꞌutzcꞌu̱keb aj chic rixeb. Ut ma̱cꞌaꞌak chic ruch reheb xban nak ac ti̱xeb chic. Ut eb li nequeꞌiloc saꞌ ventana incꞌaꞌ chic teꞌru̱k teꞌilok xban nak ac xmoy li xnakꞌ ruheb. Nak ac ti̱xakat chic, incꞌaꞌ chic tat-abi̱nk ut incꞌaꞌ chic tatru̱k chi cuaꞌac xban nak ma̱cꞌaꞌak chic ruch a̱cue. Ut incꞌaꞌ chic sa tatcua̱rk. Toj ekꞌela tatcuacli̱k nak ta̱ya̱bak laj tzoꞌ xul. Ut incꞌaꞌ chic tatru̱k chi bicha̱nc. Tatxucuak chi cubec saꞌ junak naꞌajej najt xteram. Yo̱k a̱xiu nak tatbe̱k ut sakak chic la̱ cuismal, chanchanak xsakal li ratzꞌum li almendro. Incꞌaꞌ chic ta̱cuy xban nak ti̱xakat chic chi us. Incꞌaꞌ chic tatcuaꞌak ut ma̱cꞌaꞌ chic ta̱ra ru. Chi se̱b tatca̱mk ut tatxic chi hila̱nc saꞌ la̱ naꞌaj chi junaj cua. Ut nak eb laj mukunel yo̱keb chi xic cha̱mukbal, yo̱keb chi ya̱bac xban nak ac xatcam. Nak toj yoꞌyo̱cat saꞌ ruchichꞌochꞌ, chijulticokꞌ a̱cue li Dios li quiyoꞌobtesin a̱cue xban nak ta̱cuulak xkꞌehil nak tatca̱mk joꞌ nak natꞌupeꞌ junak cadena plata. Nak tatca̱mk chanchan nak najoreꞌ li ucꞌal oro. Ut chanchan nak najoreꞌ li cuc chire li yuꞌam haꞌ ut chanchan nak natokeꞌ li sursu̱quil cheꞌ li naquelon chak re li haꞌ chi saꞌ li becbil jul. Nak tatca̱mk, tatsukꞌi̱k cuiꞌchic chꞌochꞌ xban nak chꞌochꞌ oquenakat. Ut la̱ musikꞌ ta̱xic cuiꞌchic riqꞌuin li Dios xban nak aꞌan quiqꞌuehoc la̱ musikꞌ. La̱in, li ninnau a̱tinac chi cha̱bil, ninye nak lix naꞌleb li ruchichꞌochꞌ ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Chixjunil ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Li cui̱nk li naxnau a̱tinac chi cha̱bil quixrak li ra̱tin riqꞌuineb li a̱tin aꞌinLa̱in ninnau a̱tinac chi cha̱bil ut cuan innaꞌleb. Quintzol cuib chi us ut quintzꞌil rix li naꞌleb. Ut quinqꞌueheb ajcuiꞌ xnaꞌleb li tenamit ut quinye saꞌ xxiqueb re nak teꞌxtau xya̱lal. Ut nabal li proverbios quintzꞌi̱ba. Quinqꞌue inchꞌo̱l chixsicꞌbal ruheb li a̱tin re nak tintzꞌi̱ba li naꞌleb aꞌin chi tzꞌakal re ru riqꞌuin cha̱bil a̱tin. Li naꞌleb li nequeꞌxye li cuanqueb xnaꞌleb nacꞌanjelac chiku joꞌ nak nacꞌanjelac li kꞌes ruꞌuj cheꞌ re xberesinquil li bo̱yx. Li cha̱bil naꞌleb qꞌuebil ke xban li tzꞌakal Pastor li na-iloc ke. Nacana saꞌ kachꞌo̱l. Chanchan li claux li natꞌojeꞌ saꞌ li cheꞌ. Qꞌuehomak retal. Nabal li naꞌleb cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Moco narakeꞌ ta xtzꞌi̱banquil. Abanan ma̱cꞌaꞌ rajbal xtzolbal chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌan. Li tzoloc chi nabal, aꞌan nalubtesin. Riqꞌuin li a̱tin aꞌin tinrak li a̱tinac saꞌ li hu aꞌin: nak chexucua̱k ru li Dios ut cheba̱nuhak li cꞌaꞌru naxye saꞌ lix chakꞌrab xban nak aꞌin li kꞌaxal tento xba̱nunquil. Li Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ kabe̱n riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru nakaba̱nu, usta chi mukmu nakaba̱nu. Ta̱rakok a̱tin saꞌ kabe̱n riqꞌuin chixjunil li nakaba̱nu, usta us, usta incꞌaꞌ us. Li Hu Cantar de los CantaresAꞌan aꞌin li lokꞌlaj bich li quixtzꞌi̱ba li rey Salomón. Li xbe̱n bichTa̱cuutzꞌ taxak cuu xban nak la̱ rahom, aꞌan kꞌaxal lokꞌ chicuu chiru li vino. Kꞌaxal sa rutzꞌbal li sununquil ban nacacuocsi. Ut la̱ cꞌabaꞌ chanchan li sununquil ban. Joꞌcan nak eb li tukꞌ ixk nacateꞌxra. China̱cꞌam cha̱cuix chi junpa̱t. La̱atak lin rey. China̱cꞌam saꞌ la̱ cuochoch. Chisahokꞌ taxak kachꞌo̱l saꞌ cuibal. Nacuaj nak tina̱ra. Aꞌan li kꞌaxal lokꞌ chiru li vino. Xban nak kꞌaxal nim la̱ rahom, joꞌcan nak cateꞌxra li tukꞌ ixk. Ex ixk aj Jerusalén, la̱in kꞌek caꞌchꞌin intibel, abanan chꞌinaꞌusin. Lin kꞌekal chanchan xkꞌekal li muheba̱l aran Cedar. Ut lin chꞌinaꞌusal chanchan xchꞌinaꞌusal li tꞌicr li cuan saꞌ rochoch laj Salomón. Me̱qꞌue retal lin kꞌekal. Li sakꞌe quicꞌatoc cue. Joꞌcan nak kꞌek nincꞌutun. Queꞌjoskꞌoꞌ cuiqꞌuin li cuas ut quineꞌxqꞌue chi trabajic saꞌ xnaꞌaj lix uvas. Joꞌcan nak incꞌaꞌ xcuil cuib chi us. At cui̱nk, la̱in nacatinra. Ye cue bar nacacꞌam la̱ queto̱mk re teꞌcuaꞌak. ¿Bar nacaqꞌueheb chi hila̱nc cuaꞌleb? ¿Cꞌaꞌut nak tento nak tinbeni cuib cha̱sicꞌbal saꞌ lix naꞌajeb lix queto̱mkeb laj ilol xul? La̱at li kꞌaxal chꞌinaꞌusat saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li ixk. Cui incꞌaꞌ nacanau li naꞌajej li nincꞌameb cuiꞌ lin queto̱mk, ta̱qꞌue retal bar xeꞌnumeꞌ cuiꞌ li queto̱mk ut ta̱qꞌueheb la̱ chiba̱t nachꞌ riqꞌuineb lix muheba̱leb laj ilol queto̱mk. At ixk, cꞌajoꞌ nak nacatinra. Nacatinjuntakꞌe̱ta riqꞌuineb li cha̱bil ixki cacua̱y li nequeꞌquelon re lix carruajeb laj faraón. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal lix co a̱cue. Chꞌinaꞌus li caꞌxic nacacuocsi. Ut cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal la̱ cux nacꞌutun riqꞌuin la̱ kꞌol. Takayi̱b la̱ caꞌxic riqꞌuin tzꞌakal oro ut takaqꞌue xsahob ru riqꞌuin plata. Lin rey chunchu chire li me̱x. Ut li naꞌajej xnuja̱c riqꞌuin xbo̱c lin sununquil ban nardo. Li cui̱nk li ninra, aꞌan chanchan li xsununquil li mirra li ninqꞌue saꞌ xya̱nk lin tuꞌ. Li cui̱nk li ninra, aꞌan chanchan xchꞌinaꞌusal li utzꞌuꞌuj alheña, li cuan saꞌ lix naꞌaj li uvas aran En-gadi. At ixk, nacatinra. Cꞌajoꞌ xchakꞌal a̱cuu. Kꞌaxal chꞌinaꞌus li xnakꞌ a̱cuu. Chanchan xchꞌinaꞌusal cuib li mucuy. At cui̱nk, kꞌaxal nacatinra. Cꞌajoꞌ xchakꞌal a̱cuu. Nasahoꞌ inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. Li kanaꞌaj bar tohila̱nk cuiꞌ utzꞌuꞌujinbil ru. Li cha̱bil cheꞌ chacalteꞌ, aꞌan chanchan lix tzꞌambahil li kochoch. Ut li ciprés, aꞌan chanchan li xbe̱n li kochoch. La̱in chanchanin li rosa re Sarón. Ut chanchanin li azucena li cuan saꞌ li ru takꞌa. Li ixk li ninra, aꞌan li kꞌaxal chꞌinaꞌus chiruheb chixjunileb li tukꞌ ixk. Chanchan jun li utzꞌuꞌuj saꞌ xya̱nkeb li qꞌuix. Li cui̱nk li ninra, aꞌan li kꞌaxal lokꞌ chiruheb chixjunileb li chꞌajom. Chanchan lix cheꞌel li manzano saꞌ xya̱nkeb li qꞌuila pa̱y ru chi cheꞌ. Nacuulac chicuu hila̱nc saꞌ xmu li rukꞌ. Ut cꞌajoꞌ xsahil nak ninlou li ru. Li cui̱nk quinixcꞌam saꞌ lix ninkꞌe. Ut quixqꞌue lix bandera saꞌ inbe̱n re xcꞌutbal nak niquinixra. Qꞌuehomak chak inchaki uvas. Qꞌuehomak chak inmansana re nak ta̱cꞌulu̱nk inchꞌo̱l. Nacuecꞌa nak ca̱mc cue xban nak kꞌaxal nacuaj ru li cui̱nk aꞌin. Tixqꞌue taxak lix tzꞌe ukꞌ rubel lin jolom ut riqꞌuin lix nim ukꞌ tinixkꞌalu. Ex tukꞌ ixk aj Jerusalén, saꞌ xcꞌabaꞌeb li quej ut li yuc li nequeꞌcuan saꞌ qꞌuicheꞌ, nintzꞌa̱ma che̱ru nak incꞌaꞌ te̱rajsi ru li ixk li ninra. Checanab ban chi cua̱rc joꞌ najtil ta̱raj. Li xcab bichNacuabi xya̱b xcux li cui̱nk li ninra. Yo̱ chak chi cha̱lc. Yo̱ chak chi a̱linac saꞌ eb li tzu̱l ut saꞌ xbe̱n bol re nak ta̱cha̱lk cuiqꞌuin saꞌ junpa̱t. Li cui̱nk li ninra, aꞌan chanchan jun li quej. Chanchan jun li yuc. Xakxo chiru li tzꞌac ut yo̱ chak chi iloc saꞌ li ventana. Yo̱ chak chi chꞌu̱qui̱nc. Li cui̱nk li ninra quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —Cuaclin. Quim cuiqꞌuin. Kꞌaxal nacatinra. Cꞌajoꞌ a̱chꞌinaꞌusal. Ac xnumeꞌ li habalkꞌe. Incꞌaꞌ chic tixqꞌue li hab. Li utzꞌuꞌuj xeꞌoc chi puqꞌuecꞌ saꞌ qꞌuicheꞌ. Ac xcuulac xkꞌehil li bicha̱nc. Yo̱queb chi bicha̱nc li mucuy xban xsahil xchꞌo̱leb. Ac xeꞌoc chi u̱chi̱nc li cheꞌ higo. Ut cꞌajoꞌ xsununquil li ratzꞌum li uvas. Cuaclin, at ixk. Kꞌaxal nacatinra ut cꞌajoꞌ la̱ chꞌinaꞌusal. Quim cuiqꞌuin. La̱at chanchanat jun li mucuy li naxmuk rib saꞌ eb li sako̱nac ut saꞌ eb li naꞌajej chꞌaꞌaj xtaubal. China̱canab chirilbal la̱ cuu. China̱canab chirabinquil lix ya̱b la̱ cux. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal la̱ cuu. Ut cꞌajoꞌ nak nacuulac chicuu rabinquil xya̱b la̱ cux. Me̱qꞌueheb xlese̱ns li nequeꞌajoc xpoꞌbal ru li karahom. Eb aꞌan chanchaneb li cocꞌ yac li nequeꞌxpoꞌ li acui̱mk uvas li yo̱queb chi u̱chi̱nc. Li cui̱nk li ninra, aꞌan cue la̱in ut la̱in rehin aꞌan. Aꞌan naxberesiheb lix queto̱mk saꞌ xya̱nkeb li utzꞌuꞌuj. Nak yo̱ chi numecꞌ li kꞌojyi̱n ut nak yo̱ chi sake̱uc, tatcha̱lk cuiqꞌuin, la̱at li raro̱cat inban. Chanchanakat li quej ut li yuc li nequeꞌcuan saꞌ li tzu̱l Beter. Nak cuanquin saꞌ lin cuarib chi kꞌek, quinsicꞌ li narahoc cue. Quinsicꞌ ut incꞌaꞌ quintau. Ut quinye: —Tincuacli̱k ut tinxic chixsicꞌbal saꞌ li tenamit. Tinsiqꞌui chak saꞌ eb li be. Tinsiqꞌui yalak bar, chanquin. Ut xinsiqꞌui li narahoc cue, abanan ma̱ bar xintau. Eb li nequeꞌcꞌacꞌalen re li tenamit quineꞌril ut quinye reheb: —¿Ma incꞌaꞌ xeril ru li narahoc cue? chanquin reheb. Tojeꞌ ajcuiꞌ tine̱lk riqꞌuineb nak quintau li narahoc cue. Quinchap chi rukꞌ ut incꞌaꞌ chic quicuachꞌab toj retal quincꞌam saꞌ rochoch lin naꞌ. Ex tukꞌ ixk aj Jerusalén, saꞌ xcꞌabaꞌeb li quej ut li yuc li nequeꞌcuan saꞌ li qꞌuicheꞌ, nintzꞌa̱ma che̱ru nak incꞌaꞌ te̱rajsi ru li ixk li ninra. Checanab ban chi cua̱rc joꞌ najtil ta̱raj. Li rox bich¿Ani li yo̱ chak chi cha̱lc saꞌ li chaki chꞌochꞌ? Nak nachal cuiqꞌuin chanchan nak yo̱ chi takecꞌ li sib. Chanchan xsibel li mirra ut li incienso ut li qꞌuila pa̱y ru li sununquil ban. Aꞌan laj Salomón, chunchu chak saꞌ lix cꞌojariba̱l. Oxcꞌa̱l li soldados li cauheb rib yo̱queb chi pako̱nc re. Aꞌaneb li kꞌaxal cha̱bileb saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li soldado aj Israel. Chixjunileb nequeꞌxnau pletic chi us. Ut chixjunileb cuanqueb xchꞌi̱chꞌ saꞌ xcꞌa̱maleb xsaꞌeb re xcolbal li rey xban nak xiu xiu be̱c chiru kꞌojyi̱n. Li rey Salomón quixqꞌue chi yi̱ba̱c jun lix cꞌojariba̱l riqꞌuin li cha̱bil cheꞌ re Líbano. Li rok li cꞌojariba̱l letzbil plata chirix. Ut li nahilan cuiꞌ li rix yi̱banbil riqꞌuin oro. Li naꞌajej li nachunla cuiꞌ yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil tꞌicr púrpura. Lix sahob ru yi̱banbil xbaneb li tukꞌ ixk aj Jerusalén xban nak nequeꞌxra. Ex tukꞌ ixk li cuanquex Sión, quimkex chirilbal li rey Salomón. Cuan saꞌ xjolom li corona li quiqꞌueheꞌ re xban lix naꞌ saꞌ li cutan nak quisumla. Quiqꞌueheꞌ re saꞌ li cutan nak kꞌaxal sa saꞌ xchꞌo̱l. At ixk, la̱at li kꞌaxal nacatinra. Cꞌajoꞌ xchakꞌal a̱cuu. Li xnakꞌ a̱cuu chꞌinaꞌus, usta mukmu riqꞌuin la̱ tꞌicr. Chanchaneb li paloma xban xchꞌinaꞌusal. Li rismal a̱jolom nalemtzꞌun. Chanchan jun chꞌu̱tal chi chiba̱t li yo̱queb chi cubec saꞌ li tzu̱l Galaad. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal li ruch a̱cue ut tzꞌakal re ru. Ma̱ jun isinbil. Chanchan xsakal li carner li nequeꞌtususnac chak chi e̱lc saꞌ li naꞌajej li nequeꞌchꞌajeꞌ cuiꞌ. Ac cauresinbileb re teꞌbesekꞌ li rix. Cak cak lix tzꞌu̱mal a̱cue. Chanchan li caki nokꞌ. Ut cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal nacat-a̱tinac. Lix co a̱cue nalemtzꞌun. Chanchan li granada, usta tzꞌaptzꞌo riqꞌuin la̱ tꞌicr. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal la̱ cux. Chanchan li cab li najt xteram li quixyi̱b laj David re tixcol cuiꞌ rib. La̱ kꞌol nalemtzꞌun. Chanchan jun mil chi chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxram cuiꞌ re xchꞌo̱leb li soldado li cauheb rib. Ut eb la̱ tuꞌ chanchaneb li cuib chi quej lakꞌlo̱queb chi cuaꞌac saꞌ xya̱nkeb li utzꞌuꞌuj. Nak toj na-icꞌnac li cutan, la̱in tinxic saꞌ eb li tzu̱l li cuan cuiꞌ li mirra ut li incienso. At ixk, kꞌaxal nacatinra. Cꞌajoꞌ la̱ chꞌinaꞌusal ut kꞌaxal cha̱bilat. Ma̱cꞌaꞌ a̱paltil. Quim cuiqꞌuin, at cuixakil, ut toxic. E̱lko saꞌ li naꞌajej Líbano li cuanqueb cuiꞌ eb li tzu̱l Amana, Senir ut Hermón, lix naꞌajeb li cakcoj ut li hix. Xco̱ inchꞌo̱l cha̱cuix, at cuixakil, at xsum li cua̱m. Jun sut ajcuiꞌ xina̱cuil ut xco̱ inchꞌo̱l cha̱cuix. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal la̱ kꞌol cuan cha̱cux. At cuixakil, cꞌajoꞌ nak nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak niquina̱kꞌalu. At xsum li cua̱m, la̱ rahom kꞌaxal lokꞌ chicuu chiru li cha̱bil vino. Li sununquil ban li nacacuocsi kꞌaxal sunu̱nc chiruheb li cha̱bil sununquil ban. At cuixakil, cꞌajoꞌ nak nacuulac chicuu nak nacacuutzꞌ cuu. Chanchan xyaꞌal cab na-el saꞌ xtzꞌu̱mal a̱cue. Ut chanchan leche cuan rubel ruꞌuj a̱cuakꞌ. Sunu̱nc ru la̱ cuakꞌ chanchan xsununquil li naꞌajej Líbano. At cuixakil, at xsum li cua̱m, la̱at tzꞌakal cue injunes. Chanchanat jun lix cha̱bil naꞌaj li acui̱mk li tzꞌaptzꞌo saꞌ tzꞌac. Chanchanat li yuꞌam haꞌ tzꞌaptzꞌo. Saꞌ li naꞌajej aꞌan, cuan lix cheꞌel li granada ut cha̱bil nau̱chin. Ut cuan ajcuiꞌ li utzꞌuꞌuj alheña ut nardo. Ut na-el ajcuiꞌ li azafrán ut li sununquil claux ut li canela. Na-el nabal pa̱y ru li cheꞌ li naxqꞌue li incienso ut li mirra ut li áloes. Chixjunil li sununquil ban na-el saꞌ li naꞌajej aꞌan. Li yuꞌam haꞌ li cuan saꞌ li naꞌajej aꞌan naxtꞌakresi li acui̱mk. Na-el chak chi nabal saꞌ eb li tzu̱l re Líbano. Chicha̱lk ta li ikꞌ saꞌ li norte. Chicha̱lk ta li ikꞌ saꞌ li sur. Ut chinumekꞌ ta saꞌ lix naꞌaj li acui̱mk re nak ta̱e̱lk xbo̱c li sununquil ban saꞌ li naꞌajej. Chicha̱lk ta saꞌ li naꞌajej aꞌin li cui̱nk li ninra. Chixtzaca ta li cha̱bil ru li cheꞌ li kꞌaxal quiꞌ ut sa xloubal. At xsum cua̱m, la̱in nacatinra. La̱in xin-oc saꞌ lix naꞌaj li cuacui̱mk. Yo̱quin chixsicꞌbal li mirra ut li sununquil ban. Yo̱quin chixloubal li xyaꞌal cab ut yo̱quin chirucꞌbal li vino ut li leche.Coro:Cuaꞌinkex, ex kas ki̱tzꞌin, ut ucꞌankex, la̱ex li nequexkara. Tzacahomak li joꞌ qꞌuial te̱raj. Li xca̱ bichUsta yo̱quin chi cua̱rc, abanan quicuabi nak li cui̱nk li ninra yo̱ chixtꞌochbal li puerta. Quixye cue: —At, inraro̱quil ixakil, te li puerta. At xsum cua̱m, la̱at chanchanat jun li mucuy xban nak ma̱cꞌaꞌ a̱paltil. Xtꞌaka li cuismal xban li xchuꞌque ut yo̱ chi tꞌuluc xyaꞌal.— Ut la̱in quinye re: —Ac xcuisi li cuakꞌ chicuix. ¿Cꞌaꞌut nak tincuocsi cuiꞌchic? Ac xinchꞌaj li cuok. Incꞌaꞌ naru tintzꞌajni cuiꞌchic.— Li cui̱nk li ninra quixchꞌic chak li rukꞌ saꞌ xhopolal li puerta re nak tixte. Ut cꞌajoꞌ nak quiyotꞌeꞌ inchꞌo̱l. La̱in quincuacli re nak tincuocsi li cui̱nk li ninra. Nak quicuisi lix tzꞌapbal li puerta, li mirra quitzꞌukuc chiru li cuukꞌ. Xinte li puerta re nak tincuocsi li cui̱nk li ninra. Abanan ma̱ ani chic. Ac xco̱. Xyotꞌeꞌ raj chic inchꞌo̱l chirix nak xinra̱tina. La̱in quin-oc chixsicꞌbal. Quinbok, abanan incꞌaꞌ quichakꞌoc. Eb li cui̱nk li yo̱queb chi cꞌacꞌale̱nc re li tenamit quineꞌxtau. Quineꞌxsacꞌ ut quineꞌxtacuasi. Eb li cui̱nk li yo̱queb chi cꞌacꞌale̱nc re li oqueba̱l re li tenamit queꞌxmakꞌ chicuu lin tꞌicr li nintzꞌap cuiꞌ li cuu. Ex tukꞌ ixk aj Jerusalén, nintzꞌa̱ma jun usilal che̱ru. Cui te̱ril ru li cui̱nk li ninra, yehomak re nak tincuaj ru ra̱tinanquil. La̱at li chꞌinaꞌusat saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li ixk. ¿Ma kꞌaxal cha̱bil li cui̱nk li nacara chiruheb li jun chꞌol chic? ¿Ma kꞌaxal cha̱bil ta biꞌ li cui̱nk li nacara la̱at nak nacaye ke nak takaba̱nu aꞌin? Li cui̱nk li ninra, aꞌan sak xtibel ut cꞌajoꞌ xchakꞌal ru. Caꞌaj cuiꞌ aꞌan li mas cha̱bil saꞌ xya̱nkeb laje̱b mil chi cui̱nk. Lix jolom chanchan li cha̱bil oro. Li rismal coloch ut nalemtzꞌun ut lix kꞌekal chanchan xkꞌekal rix li tzꞌok. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal saꞌ li xnakꞌ ru. Saꞌ xnaꞌaj tzꞌakal cuanqueb. Chanchan li paloma chire li nimaꞌ ut chanchan chꞌajbil saꞌ leche. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal lix co re. Chanchan xnaꞌaj li sununquil ban ut li utzꞌuꞌuj. Lix tzꞌu̱mal re chanchaneb li utzꞌuꞌuj azucena nak tꞌaktꞌak riqꞌuin li sununquil mirra. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal li rukꞌ. Chanchan li matkꞌab oro yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil pec topacio. Ut li ru xsaꞌ chanchan li cha̱bil marfil qꞌuebil xsahob ru riqꞌuin li cha̱bil pec zafiro. Li raꞌ chanchan li okech yi̱banbil riqꞌuin mármol xakabanbil saꞌ cha̱bil oro. Li cui̱nk li ninra, chꞌinaꞌus rilbal. Chanchan xchꞌinaꞌusal li naꞌajej Líbano. Sicꞌbil ru joꞌ li cheꞌ chacalteꞌ. Kꞌaxal kꞌun naa̱tinac. Cꞌajoꞌ xcha̱bilal li cui̱nk aꞌan. Aꞌan lin be̱lom, li ninra, ex tukꞌ ixk aj Jerusalén. At ixk, li kꞌaxal chꞌinaꞌusat saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li ixk, ¿bar xco̱ li cui̱nk li nacara? ¿Bar xcꞌam nak xco̱ re nak naru toxic cha̱cuix chixsicꞌbal? Li cui̱nk li ninra xco̱ saꞌ xnaꞌaj li racui̱mk. Xco̱ saꞌ li naꞌajej li cꞌajoꞌ xsununcal. Co̱ chirilbaleb lix queto̱mk ut chixsicꞌbaleb li utzꞌuꞌuj. Li cui̱nk li ninra, aꞌan cue la̱in ut la̱in rehin aꞌan. Yo̱ chixqꞌuebal xcuaheb lix queto̱mk saꞌ xnaꞌajeb li utzꞌuꞌuj. Li roꞌ bichAt ixk, nacatinra. Cꞌajoꞌ la̱ chꞌinaꞌusal joꞌ xchꞌinaꞌusal li tenamit Tirsa ut li tenamit Jerusalén. Xacue̱chani li cua̱m. Chanchan nak eb li soldado nequeꞌre̱chani junak li tenamit. Canab cuilbal xban nak incꞌaꞌ chic nincuy rilbal lix chꞌinaꞌusal li xnakꞌ a̱cuu. Li rismal a̱jolom nalemtzꞌun. Chanchan jun chꞌu̱tal chi chiba̱t li yo̱queb chi cubec saꞌ li tzu̱l Galaad. Cꞌajoꞌ lix chꞌinaꞌusal li ruch a̱cue ut tzꞌakal re ru. Ma̱ jun isinbil. Chanchan xsakal li carner li nequeꞌtususnac chak chi e̱lc saꞌ li naꞌajej li nequeꞌchꞌajeꞌ cuiꞌ. Lix co a̱cue nalemtzꞌun. Chanchan li granada, usta tzꞌaptzꞌo riqꞌuin la̱ tꞌicr. Cuanqueb oxcꞌa̱l li ixk sumsu̱quin cuiꞌ. Ut cuanqueb ca̱cꞌa̱l li ixk li ma̱cuaꞌeb tzꞌakal cuixakil. Ut nabaleb li tukꞌ ixk cuanqueb saꞌ li cuochoch. Abanan jun ajcuiꞌ li kꞌaxal ninra. Aꞌan xsum li cua̱m. Aꞌan ma̱cꞌaꞌ xpaltil. Chanchan jun li mucuy. Aꞌan jun ajcuiꞌ chiru lix naꞌ ut kꞌaxal naraheꞌ xban. Ut eb li ixk li cuanqueb saꞌ li cuochoch nequeꞌxye “us xak re” chanqueb, ut nequeꞌxqꞌue xlokꞌal. ¿Ani li ixk aꞌan li kꞌaxal chꞌinaꞌus? Aꞌan chanchan xchꞌinaꞌusal li sakꞌe nak nasake̱u. Ut chanchan xchꞌinaꞌusal li po. Aꞌan xre̱chani li ra̱m li rey. Chanchan nak eb li soldados nequeꞌre̱chani junak li tenamit. La̱in co̱in chirilbal li cheꞌ nogal ut li ru li cheꞌ li cuan saꞌ li ru takꞌa. Quicuaj rilbal li ratzꞌum li acui̱mk uvas ut li granadas. Nak cuanquin chak saꞌ xya̱nkeb li utzꞌuꞌuj quin-oc chixcꞌoxlanquil lix sum cua̱m. Ut quicuaj cua̱nc rochben saꞌ lix carruaje. Sukꞌin chak, sukꞌin chak, at sulamita.Saꞌ li versículo 6:13 nequeꞌxye “sulamita” re li ixk xban nak Sulam xtenamit. Sukꞌin chak. La̱o takaj rilbal a̱cuu.Li ixk:¿Cꞌaꞌut nak te̱raj rilbal cuu?Coro:Nakaj rilbal nak tatxajok joꞌ nequeꞌxba̱nu saꞌ xya̱nkeb li soldados. At cuixakil, cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal la̱ cuok saꞌ la̱ xa̱b. Ut la̱ cuaꞌ chꞌinaꞌuseb. Chanchaneb li terto̱quil pec yi̱banbil chi cha̱bil xbaneb li tzolbileb chixcꞌanjelanquil li cha̱bil pec. La̱ chꞌup sursu chanchan jun li secꞌ junelic cuan vino chi saꞌ. Ut li ru la̱ saꞌ chanchan jun tu̱b li trigo sutsu xban utzꞌuꞌuj. Ut eb la̱ tuꞌ chanchaneb li cuib chi quej lakꞌlo̱queb. La̱ cux chanchan jun li cab najt xteram yi̱banbil riqꞌuin marfil. Ut lix nakꞌ a̱cuu chanchaneb li xnaꞌaj li haꞌ li cuan aran saꞌ li tenamit Hesbón chire li oqueba̱l Bat-rabim xcꞌabaꞌ. Ut la̱ cuuꞌuj chanchan li cab najt xteram li cuan aran Líbano saꞌ xjayal li tenamit Damasco. La̱ jolom cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal. Chanchan li tzu̱l Carmelo. Ut li rismal a̱jolom chanchan li tꞌicr púrpura li cuan saꞌ rochoch li rey. Naxic inchꞌo̱l cha̱cuix xban xchꞌinaꞌusal la̱ cuismal. Cꞌajoꞌ xchakꞌal a̱cuu. Ut cꞌajoꞌ la̱ kꞌunil, at xsum li cua̱m. Nacꞌojla inchꞌo̱l a̱ban. Nacatxakli chi ti̱c. Chanchanat li cheꞌ palmera. Ut la̱ tuꞌ chanchan li ru. La̱in nacuaj takecꞌ saꞌ ruꞌuj li cheꞌ palmera re tinsicꞌ chak chokꞌ cue li ru. La̱ tuꞌ chanchan li ju̱nk cu̱t chi uvas. Ut sunu̱nc saꞌ la̱ cue. Chanchan xsununquil li mansanas. Saꞌ la̱ cue chanchan li vino li kꞌaxal cha̱bil. Chanchan rucꞌbal li vino li sa rucꞌbal. Nequeꞌrecꞌa xsahil nak yo̱queb chirucꞌbal. La̱in rehin li cui̱nk li ninra, ut cuiqꞌuin naxtau xsahil xchꞌo̱l. Quim cuiqꞌuin, at xsum cua̱m. Toxic saꞌ li cꞌaleba̱l. Takanumsi li kꞌojyi̱n saꞌ xnaꞌaj li utzꞌuꞌuj alheña. Ekꞌela tocuacli̱k ut takil li acui̱mk uvas. Takil ma yo̱queb chi ni̱nka̱nc. Takil ma xpuqꞌueꞌ li ratzꞌum li granadas. Ut aran takara kib. Ta̱cuutzꞌ xsununquil li acui̱mk mandrágoras. Saꞌ li kochoch cuan nabal pa̱y ru li quiꞌil kꞌe̱n. At xsum li cua̱m, la̱in xinxoc chokꞌ a̱cue chixjunil li ta̱sahokꞌ cuiꞌ a̱chꞌo̱l. Cuan li ac xchakic ut cuan ajcuiꞌ li toj xinsicꞌ. Us raj nak la̱at ta cuas. Us raj nak riqꞌuin ta lin naꞌ xattuꞌuc. Cui ta la̱at li cuas, naru raj tincuutzꞌ a̱cuu nak tatincꞌul saꞌ be ut ma̱ ani raj ta̱hobok cue. Tatincꞌam raj saꞌ rochoch lin naꞌ ut la̱atak chic aj tzolol cue. Ut tinqꞌue raj chacuucꞌ li cha̱bil vino yi̱banbil riqꞌuin li xyaꞌal li granadas. Ta̱qꞌue la̱ tzꞌe ukꞌ rubel lin jolom ut riqꞌuin la̱ nim ukꞌ yo̱kat chinkꞌalunquil. Ex tukꞌ ixk aj Jerusalén, nintzꞌa̱ma che̱ru nak incꞌaꞌ te̱rajsi ru li ixk li ninra. Checanab chi cua̱rc joꞌ najtil ta̱raj. Li xcuak bich¿Ani li yo̱ chak chi cha̱lc saꞌ li chaki chꞌochꞌ kꞌalkꞌo xban li cui̱nk li narahoc re?Li cui̱nk:Rubel xmu li cheꞌ mansana xincuajsi a̱cuu. Saꞌ li naꞌajej aꞌan quiticla xraylal la̱ naꞌ. Saꞌ li naꞌajej aꞌan catyoꞌla. Junelic taxak cua̱nkin saꞌ a̱chꞌo̱l. Chanchan taxak tzꞌi̱banbilak lin cꞌabaꞌ chiru la̱ tel. La̱ rahom xnumta saꞌ inbe̱n. Incꞌaꞌ naru nincol cuib chiru. Chanchan li ca̱mc. Li rahoc chanchan jun li nimla xam. Chixjunil li haꞌ cuan saꞌ li palau incꞌaꞌ naru tixchup li rahoc. Chi moco naru tixchup cui ta̱hoy saꞌ xbe̱n chixjunil li haꞌ cuan saꞌ nimaꞌ. Cui junak tixyal xlokꞌbal li rahoc riqꞌuin chixjunil lix biomal, xicꞌ chic ta̱ilekꞌ xban nak incꞌaꞌ naru xlokꞌbal. Cuan jun li ki̱tzꞌin ixk. Toj ma̱cꞌaꞌ xtuꞌ. ¿Cꞌaꞌru takaba̱nu riqꞌuin cui junak cui̱nk tixtzꞌa̱ma? Cui ta aꞌan tzꞌac takayi̱b raj riqꞌuin plata junak li cab najt xteram saꞌ xbe̱n. Cui ta aꞌan oqueba̱l, takatzꞌap raj riqꞌuin li cha̱bil cheꞌ cedro. La̱in chanchanin li tzꞌac. Ut eb lin tuꞌ chanchaneb li cab li najt xteram. Li cui̱nk li ninra xtau li sahil chꞌo̱lej cuiqꞌuin. Laj Salomón cuan jun si̱r li racui̱mk uvas saꞌ li naꞌajej Baal-hamón. Quixsiqꞌueb aj ilol re ut nak nequeꞌxcꞌayi li ru li acui̱mk, nequeꞌxkꞌaxtesi re laj Salomón jun mil chi tumin plata chi xju̱nkaleb. Us nak laj Salomón tixcꞌul li jun mil chi tumin plata. Ut us ajcuiꞌ chokꞌ reheb li nequeꞌiloc re li racui̱mk nak teꞌxcꞌul li cuib ciento chi tumin. Abanan la̱in cuan ajcuiꞌ li cuacui̱mk uvas. Ut aꞌan, la̱in nin-iloc re. At xsum li cua̱m, la̱at li cuancat saꞌ xya̱nkeb li utzꞌuꞌuj. China̱cua̱tina. Eb li cuanqueb cuochben teꞌraj rabinquil li xya̱b la̱ cux. Se̱ba a̱cuib, at cui̱nk li nacatinra. Quim cuiqꞌuin. A̱linan joꞌ nak nequeꞌa̱linac li quej li nequeꞌchal chak saꞌ eb li tzu̱l saꞌ li naꞌajej cꞌajoꞌ xsununcal. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li Profeta IsaíasEb li tenamit Judá queꞌma̱cobAꞌan aꞌin li quicꞌutbesi̱c chiru laj Isaías li ralal laj Amoz xban li Dios. Li cꞌaꞌru quicꞌutbesi̱c chiru saꞌ visión, aꞌan chirixeb laj Judá ut laj Jerusalén. Aꞌin quicꞌutbesi̱c chiru nak queꞌcuan chokꞌ xreyeb laj Judá laj Uzías, laj Jotam, laj Acaz ut laj Ezequías. Cherabihak la̱ex li cuanquex saꞌ choxa joꞌ ajcuiꞌ la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak li Ka̱cuaꞌ oc re chixyebal chi joꞌcaꞌin: —Quebinqꞌuiresi li cualal incꞌajol toj retal queꞌni̱nkan. Abanan eb aꞌan xeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chicuu. Li bo̱yx naxnau ru laj e̱chal re ut li bu̱r naxnau bar qꞌuebil xnaꞌaj xban laj e̱chal re. Abanan lin tenamit Israel incꞌaꞌ nequeꞌxnau cuu chi moco nequeꞌxtau ru lix ya̱lal. Ex tenamit, la̱ex aj ma̱c. Numtajenak le̱ ma̱usilal. La̱ex ralal xcꞌajolex li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Kꞌaxal numtajenak le̱ joꞌ ma̱joꞌil naꞌleb. Xecanab inpa̱banquil. Xechikꞌ injoskꞌil la̱in li Dios Santo, le̱ Dios la̱ex aj Israel ut xine̱tzꞌekta̱na. ¿Ma toj te̱raj nak texinqꞌue chixtojbal rix le̱ ma̱c? ¿Cꞌaꞌut nak toj yo̱quex chixba̱nunquil le̱ ma̱usilal? Tochꞌol le̱ jolom ut tacuajenakex xban li raylal yo̱quex chixcꞌulbal. Ma̱cꞌaꞌ chic rusil le̱ tibel. Naticla chak le̱ raylal saꞌ le̱ rok ut toj saꞌ le̱ jolom. Chixjunil le̱ tibel cuan xtochꞌolal ut cuan xyocꞌolal. Teto̱queb chic ru le̱ tochꞌolal. Ut ma̱ ani nabanoc re chi moco naru nequeꞌxlan ru. Ut ma̱ ani naqꞌuehoc li aceite chiru le̱ ra re risinquil lix rahil.— Queꞌsacheꞌ ruheb le̱ tenamit ut queꞌcꞌateꞌ. Yo̱quex chi iloc la̱ex nak eb li jalan xtenamit nequeꞌxtzaca li cꞌaꞌru xerau. Eb li jalan xtenamit queꞌxchap chixjunil li cꞌaꞌru e̱re ut le̱ chꞌochꞌ xcana chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Caꞌaj chic li tenamit SiónSaꞌ li versículo 1:8 nequeꞌxye ajcuiꞌ Sión re li tenamit Jerusalén. xcana sutsu xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Nacꞌutun chanchan li chꞌina cab li cuan saꞌ xnaꞌaj li acui̱mk uvas. Chanchan li chꞌina cab saꞌ xnaꞌaj li acui̱mk melón. Cui ta incꞌaꞌ quixcanab coꞌxibakeb kacomon nak quixsach ru li katenamit li nimajcual Dios, co-osoꞌ raj joꞌ nak queꞌosoꞌ li tenamit Sodoma ut Gomorra. La̱ex li nequexcꞌamoc be saꞌ li tenamit Jerusalén chanchanex laj Sodoma. Ut chanchanex laj Gomorra. Abihomak li yo̱ chixyebal e̱re li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Qꞌuehomak retal lix ya̱lal li yo̱ chixchꞌolobanquil che̱ru. Li Dios quixye: —Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ cue li qꞌuila mayej nequemayeja chicuu. Xintitzꞌ xban le̱ cꞌatbil mayej. Xintitzꞌ riqꞌuin li cꞌatbil carner ut lix xe̱bul li sa̱j cuacax ni̱nkeb xtibel. Incꞌaꞌ chic nacuulac chicuu lix quiqꞌuel li toro, li carner, ut li chiba̱t. ¿Ani xtaklan chak e̱re nak nequexchal chi mayejac saꞌ li cuochoch? ¿Cꞌaꞌut nak nequexchal chixmuxbal ru li cuochoch? Me̱cꞌam chak chic le̱ mayej li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Incꞌaꞌ chic nacuaj rutzꞌbal li pom. Xintitzꞌ xban. La̱ex nequeninkꞌei li xyoꞌlajic li po ut li hiloba̱l cutan. Abanan incꞌaꞌ chic nacuaj rilbal le̱ ninkꞌe xban nak junes ma̱usilal nequeba̱nu. Xicꞌ chic nacuil le̱ ninkꞌe li nequeba̱nu saꞌ xyoꞌlajic li po ut xicꞌ nacuil nak nequechꞌutub e̱rib chi ninkꞌei̱c. Chꞌaꞌaj chokꞌ cue xcuybal rilbal li joꞌ qꞌuial nequeba̱nu. Incꞌaꞌ chic nacuaj rilbal nak te̱taksi le̱ rukꞌ chi tijoc. Usta qꞌuila sut nequextijoc, abanan la̱in incꞌaꞌ chic tincuabi xban nak la̱ex aj camsinel. Yi̱bomak le̱ yuꞌam. Ti̱cobresihomak le̱ chꞌo̱l. Canabomak li ma̱cobc. Ut me̱ba̱nu chic li ma̱usilal. Chetzol xba̱nunquil li us. Chesicꞌ li ti̱quilal. Chekꞌuseb li nequeꞌxrahobtesi ras ri̱tzꞌin. Cheba̱nuhak usilal reheb li nebaꞌ. Ut chetokꞌoba ruheb li xma̱lcaꞌan. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ: —Quimkex. Abihomak ut chetauhak xya̱lal li cꞌaꞌru tinye e̱re. Cui tzꞌaj ru le̱ ra̱m xban li ma̱c, la̱in tinsakobresi nak tincuy le̱ ma̱c. Sak chic ta̱cana̱k joꞌ xsakal li ratzꞌam que. Cui le̱ ma̱c joꞌ li caki bon ma̱ jokꞌe na-el, aban la̱in tinsakobresi le̱ ra̱m ut joꞌ xsakal li nokꞌ ta̱cana̱k. Cui tixcꞌul e̱chꞌo̱l xba̱nunquil li cꞌaꞌru ninye e̱re, te̱tzaca li ru li acui̱mk li na-el saꞌ li chꞌochꞌ. Abanan cui nequekꞌet li cua̱tin li yo̱quin chixyebal e̱re, camsinbil nak tex-osokꞌ. Ma̱cꞌaꞌ chic xjalenquil. La̱in li Ka̱cuaꞌ li xinyehoc e̱re aꞌin, chan li Dios. ¿Chanru nak xejal e̱naꞌleb, ex tenamit? Junxil xine̱lokꞌoni ut xexcuan saꞌ ti̱quilal. Abanan anakcuan xine̱tzꞌekta̱na. Chanchanex chic li ixk li naxcꞌayi rib. Anakcuan la̱ex chic aj camsinel. Junxil chanchanex li cha̱bil plata nak xexcuan. Abanan xban nak incꞌaꞌ us le̱ naꞌleb, chanchanex chic lix tzꞌajnil li plata. Chanchanex li cha̱bil vino nak xexcuan, abanan anakcuan chanchanex chic li vino li junajinbil haꞌ chi saꞌ. Eb li nequeꞌcꞌamoc be che̱ru aj kꞌetoleb a̱tin ut nequeꞌxjunaji rib riqꞌuineb laj e̱lkꞌ. Nequeꞌxra ru li tumin ut nequeꞌxqꞌue rib chi tumina̱c. Incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu usilal reheb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌ xyucuaꞌ chi moco nequeꞌxtenkꞌaheb li xma̱lcaꞌan. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, li cau rib saꞌ xbe̱neb laj Israel, naxye chi joꞌcaꞌin: —La̱in tincuisi injoskꞌil saꞌ e̱be̱n la̱ex li xicꞌ nequex-iloc cue. Tinqꞌue re̱kaj e̱re li cꞌaꞌru nequeba̱nu cue. La̱in tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n. Ut tincuisi le̱ ma̱usilal joꞌ nak na-isi̱c xtzꞌajnil li plata saꞌ li xam. Tinxakabeb cuiꞌchic laj rakol a̱tin joꞌ li queꞌcuan junxil ut tinxakabeb ajcuiꞌ laj qꞌuehol naꞌleb joꞌ li queꞌcuan saꞌ xticlajic. Chi joꞌcan teꞌxye cuiꞌchic e̱re, “Aꞌan li tenamit li ti̱c xchꞌo̱l. Aꞌan li tenamit li cha̱bil,” chaꞌakeb. Xban inti̱quilal la̱in tincoleb cuiꞌchic li tenamit Sión. La̱in tincolok reheb li teꞌraj cuiꞌchic sukꞌi̱c cuiqꞌuin. Abanan eb laj kꞌetol a̱tin ut eb laj ma̱c teꞌsachekꞌ ruheb. Teꞌosokꞌ chixjunileb li nequeꞌtzꞌekta̱nan cue. La̱ex texxuta̱na̱k xban nak xelokꞌoni li ni̱nki cheꞌ ji. Cꞌajoꞌ nak texxuta̱na̱k nak te̱ril lix naꞌaj li utzꞌuꞌuj li quesicꞌ ru re te̱lokꞌoni. Chanchanakex chic li ni̱nki ji li yo̱ chi tꞌanecꞌ lix xak. Chanchanakex lix naꞌaj li utzꞌuꞌuj li incꞌaꞌ tꞌakresinbil. Li cui̱nk li kꞌaxal cau xmetzꞌe̱u chanchanak chic li qꞌuim. Lix cꞌanjel li quixba̱nu chanchanak li rakꞌ xam. Chi xcabichaleb teꞌosokꞌ saꞌ xam ut ma̱ ani ta̱chupuk lix xamlel.— Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue saꞌ tuktu̱quil usilal eb li tenamitAꞌan aꞌin li quiril saꞌ visión laj Isaías li ralal laj Amoz chirixeb laj Judá ut laj Jerusalén. Saꞌ rosoꞌjiqueb li cutan ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱cꞌulma̱nk chi joꞌcaꞌin: Li tzꞌakal rochoch li Ka̱cuaꞌ li cuan saꞌ li tzu̱l aꞌanak li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱n chixjunileb ut aꞌan li ta̱jolomi̱nk reheb. Ut nabaleb li cua̱nkeb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌcuulak aran. Ut eb li tenamit teꞌxye: —Quimkex ut takekꞌo saꞌ xbe̱n li tzu̱l cuan cuiꞌ li rochoch li Dios. Toxic saꞌ li rochoch lix Dios laj Jacob. Ut aꞌan tixcꞌut chiku li cꞌaꞌru naraj takaba̱nu. Ut la̱o takaba̱nu li bar cuan tixye ke, xban nak saꞌ li tzu̱l Sión ta̱e̱lk chak li chakꞌrab ut saꞌ li tenamit Jerusalén ta̱cha̱lk li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ.— Li Ka̱cuaꞌ ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal tenamit li yo̱queb chi pletic ut aꞌan ta̱kꞌusuk reheb nabal chi tenamit. Ut eb aꞌan teꞌxqꞌue lix chꞌi̱chꞌeb chokꞌ xchꞌi̱chꞌul arado. Ut teꞌxqꞌue lix la̱nseb chokꞌ re sabesi̱nc. Ma̱ ani chic tixrahobtesi jalan tenamit riqꞌuin chꞌi̱chꞌ, chi moco teꞌxcauresi chic rib re teꞌxic chi pletic. Abihomak ex ralal xcꞌajol laj Jacob. Chocua̱nk saꞌ xcutan xsaken li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Li Ka̱cuaꞌ ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxnimobresi ribAt Ka̱cuaꞌ, la̱at xacanabeb la̱ tenamit, li ralal xcꞌajol laj Jacob xban nak eb aꞌan yo̱queb chixqꞌuebal xcuanquil eb laj kꞌe li cuanqueb saꞌ li este. Nequeꞌtu̱lac joꞌ nequeꞌxba̱nu eb laj filisteo ut nequeꞌxcꞌam rib saꞌ usilal riqꞌuineb li incꞌaꞌ nacateꞌxpa̱b. Cꞌajoꞌ li plata ut li oro cuan saꞌ lix tenamiteb. Nabal li cꞌaꞌak re ru terto xtzꞌak cuan riqꞌuineb. Nabaleb lix cacua̱y ut kꞌaxal cuiꞌchic nabal lix carruajeb. Lix tenamit laj Israel numtajenak chi yi̱banbil dios. Li cuanqueb aran nequeꞌxlokꞌoni li jalanil dios, li yal yi̱banbil riqꞌuin ukꞌej. Nequeꞌxcuikꞌib ribeb chiruheb li dios li nequeꞌxyi̱b riqꞌuin rukꞌeb. Eb li cristian queꞌxcuikꞌib ribeb chixlokꞌoninquileb li jalanil dios. Joꞌcan nak ta̱cubsiheb xcuanquil ut incꞌaꞌ ta̱cuyeb xma̱queb at Ka̱cuaꞌ. Mukumak chak e̱rib saꞌ li ochoch pec. Mukumak chak e̱rib saꞌ li ni̱nki jul xban nak xiu xiu rilbal lix lokꞌal ut lix cuanquilal li Ka̱cuaꞌ. Ta̱cubsi̱k xcuanquileb li nequeꞌxnimobresi ribeb. Ut teꞌcubsi̱k xcuanquileb li kꞌetkꞌeteb. Saꞌ eb li cutan aꞌan caꞌaj cuiꞌ li nimajcual Dios nimak xcuanquil. Saꞌ eb li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li nequeꞌrecꞌa nak ni̱nkeb xcuanquil. Ta̱risi xcuanquileb li nequeꞌxnimobresi ribeb ut eb li nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb. Ta̱risi xcuanquileb li nequeꞌrecꞌa rib nak ni̱nkeb xcuanquil joꞌ li ni̱nki cheꞌ chacalteꞌ li cuan Líbano ut li ji li cuan Basán. Ta̱risi xcuanquileb li nequeꞌrecꞌa rib nak ni̱nkeb xcuanquil joꞌ eb li ni̱nki tzu̱l. Ta̱risi xcuanquileb li nequeꞌrecꞌa nak cauheb rib joꞌ eb li cab li najt xteram ut eb li tzꞌac li sutsu cuiꞌ eb li tenamit. Ta̱risiheb xcuanquil li nequeꞌrecꞌa nak cauheb rib joꞌ eb li ni̱nki jucub re Tarsis ut ta̱risiheb ajcuiꞌ xcuanquil li nequeꞌrecꞌa nak kꞌaxal lokꞌeb joꞌ li cꞌaꞌak re ru terto xtzꞌak. Eb li nequeꞌxnimobresi ribeb ut eb li nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb ta̱cubsi̱k xcuanquileb. Saꞌ eb li cutan aꞌan caꞌaj cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱nima̱k xcuanquil. Ut ta̱risiheb chixjunileb li yi̱banbil dios. Ma̱ jun chic ta̱cana̱k. Nak ta̱cha̱lk chi rakoc a̱tin li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ ruchichꞌochꞌ, eb li cristian teꞌxmuk ribeb saꞌ eb li ochoch pec ut saꞌ eb li jul xban nak incꞌaꞌ teꞌxcuy rilbal lix joskꞌil, lix lokꞌal ut lix cuanquilal li Dios. Nak ta̱cꞌulma̱nk aꞌin, eb li cristian teꞌxcut chi najt lix dioseb yi̱banbil riqꞌuin plata ut oro. Teꞌxcut chiruheb li chꞌo ut li tzꞌu̱m xicꞌ lix dioseb li queꞌxyi̱b eb aꞌan re teꞌxlokꞌoni. Nak ta̱cha̱lk chi rakoc a̱tin li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ ruchichꞌochꞌ, eb li cristian teꞌxmuk ribeb saꞌ eb li ochoch pec ut saꞌ eb li jul xban nak incꞌaꞌ teꞌxcuy rilbal lix joskꞌil, lix lokꞌal, ut lix cuanquilal li Dios. Me̱cꞌojob e̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱neb li cristian xban nak eb aꞌan ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Moco najt ta nequeꞌcuan. ¿Cꞌaꞌru aj e nak te̱qꞌueheb xlokꞌal? Li Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb laj JudáQꞌuehomak retal. Li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil ta̱risi Jerusalén ut Judá li cꞌaꞌak re ru li nequecꞌojob cuiꞌ e̱chꞌo̱l. Ut ta̱risi le̱ cua ut le̱ haꞌ. Ta̱risiheb li cui̱nk li cauheb rib joꞌ ajcuiꞌ eb li soldado ut eb laj rakol a̱tin. Ta̱risiheb li profeta ut eb laj kꞌe ut eb li che̱queb. Ta̱risiheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li mero ciento chi soldado. Ta̱risiheb li cui̱nk li ni̱nkeb xcuanquil joꞌ eb ajcuiꞌ laj qꞌuehol naꞌleb. Ta̱risiheb li nequeꞌxnau xyi̱banquil xsahob ru riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut ta̱risiheb ajcuiꞌ li nequeꞌxnau chi us balakꞌic. Ut tixqꞌueheb li toj sa̱jeb chi takla̱nc saꞌ e̱be̱n. Ut aꞌaneb chic teꞌtakla̱nk e̱re. Ut le̱ tenamit teꞌxtiquib pletic chi ribileb rib. Cuan li teꞌpletik riqꞌuineb rech cabal. Ut eb li toj sa̱jeb teꞌpletik riqꞌuineb li ac che̱queb. Ut li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌpletik riqꞌuineb li ti̱queb xchꞌo̱l. Junak li al tixye re li ras saꞌ rochoch lix yucuaꞌ: —La̱at cuan la̱ cuakꞌ re ta̱qꞌue cha̱cuix. Naru nacattaklan saꞌ kabe̱n. Ocan chi takla̱nc saꞌ xbe̱n li tenamit aꞌin li ac poꞌbil.— Abanan saꞌ li cutan aꞌan li asbej ta̱chakꞌok ut tixye: —La̱in incꞌaꞌ nacuaj oc chi takla̱nc saꞌ xbe̱n li tenamit xban nak saꞌ cuochoch ma̱cꞌaꞌ tzacae̱mk chi moco cuan akꞌej. Incꞌaꞌ naru tine̱xakab chi takla̱nc saꞌ xbe̱n li tenamit aꞌin.— Relic chi ya̱l nak li tenamit Jerusalén xsacheꞌ ru ut li tenamit Judá jucꞌbil chic xban nak incꞌaꞌ us lix yehom xba̱nuhomeb ut xban nak xeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut riqꞌuin aꞌan xeꞌxchikꞌ xjoskꞌil li Dios. Saꞌ xnakꞌeb ru nacꞌutun li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Ut aꞌan ajcuiꞌ nayehoc re nak cuanqueb xma̱c. Incꞌaꞌ nequeꞌxmuk lix ma̱queb. Nequeꞌrisi ban resil yalak bar joꞌ queꞌxba̱nu laj Sodoma. Ra ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb xban nak xjuneseb yo̱queb chixbokbal li raylal saꞌ xbe̱neb. Us xak re li ti̱c xchꞌo̱l xban nak us ta̱e̱lk. Tixtzaca ru li racui̱mk. Abanan eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ra teꞌxcꞌul xban nak eb aꞌan teꞌxcꞌul lix kꞌajca̱munquil aꞌ yal chanru lix yehom xba̱nuhomeb. Eb li nequeꞌrahobtesin reheb lin tenamit toj sa̱jeb ut eb li ixk nequeꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Ex intenamit, eb li nequeꞌcꞌamoc be che̱ru yo̱queb che̱balakꞌinquil ut chixcꞌambal e̱be chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Abanan li Ka̱cuaꞌ ac xcauresi rib re ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamit. Ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li nequeꞌcꞌamoc be ut saꞌ xbe̱neb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit. Ut tixye reheb: —La̱ex xexsachoc re lin tenamitSaꞌ li versículo 3:14 saꞌ li versión Valera naxye “Xexsachoc re lix naꞌaj li cuacui̱mk uvas”. Abanan yo̱ chi a̱tinac chirixeb lix tenamit li Dios. Ta̱cuil saꞌ li Isa. 5:7. ut yo̱quex chixcꞌambal li cꞌaꞌru reheb li nebaꞌ saꞌ le̱ rochoch. ¿Cꞌaꞌut nak nequerahobtesiheb lin tenamit? ¿Cꞌaꞌut nak nequetacuasiheb li nebaꞌ? chan li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil. Li Ka̱cuaꞌ quixye ajcuiꞌ reheb: —Eb li ixk li cuanqueb Sión nequeꞌxnimobresi ribeb ut nequeꞌxtaksi li riloba̱l nak nequeꞌbe̱c. Kꞌetkꞌet nequeꞌiloc. Chanchan yo̱queb chi xajoc nak nequeꞌbe̱c. Ut nequeꞌrecꞌasi lix sahob ru li nequeꞌxqꞌue saꞌ xcux rokeb. Re xqꞌuebal chixtojbaleb xma̱c la̱in tinqꞌueheb chi tꞌanecꞌ li rismal. Tꞌuruꞌ chic lix jolomeb ta̱cana̱k re xcutbal xxuta̱neb, chan li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ ta̱risiheb lix sahob ru li nequeꞌxqꞌue saꞌ xcux rokeb. Ta̱risiheb lix sahob ru li nequeꞌxqꞌue saꞌ xjolomeb ut li nequeꞌxqꞌue saꞌ xpe̱quemeb. Ta̱risiheb ajcuiꞌ li kꞌol li nequeꞌxqꞌue chi xcux joꞌ eb ajcuiꞌ li caꞌxic joꞌ ajcuiꞌ lix sahob ru li nequeꞌxqꞌue saꞌ xcux rukꞌeb. Ta̱risiheb ajcuiꞌ li tꞌicr li nequeꞌrocsi saꞌ xjolomeb, ut li kꞌol li nequeꞌrocsi saꞌ xcux rokeb. Ta̱risiheb ajcuiꞌ li nequeꞌxchap cuiꞌ li rismaleb joꞌ ajcuiꞌ li sununquil ban li nequeꞌrocsi ut li kꞌol li nequeꞌxqꞌue re xcolbaleb rib chiru li cꞌaꞌak re ru. Ut ta̱risiheb ajcuiꞌ lix matkꞌabeb joꞌ ajcuiꞌ lix sahob ru li nequeꞌxqꞌue saꞌ ruꞌujeb. Ut ta̱risiheb ajcuiꞌ li cha̱bil akꞌej ut eb li tꞌicr li nequeꞌxlan cuiꞌ ribeb joꞌ ajcuiꞌ li tꞌicr li nequeꞌxqꞌue saꞌ xjolom ut eb li bo̱ls. Ta̱risiheb ajcuiꞌ li lem, li cha̱bil tꞌicr lino, li jayil tꞌicr joꞌ eb ajcuiꞌ lix sahob ru li nequeꞌxqꞌue saꞌ xjolomeb. Chokꞌ re̱kaj li sununquil ban ta̱cua̱nk xchuhil li camenak. Chokꞌ re̱kaj lix cꞌa̱mal xsaꞌ ta̱cua̱nk li cꞌa̱m. Chokꞌ re̱kaj li rismal jolom yi̱banbil chi cha̱bil, tꞌuruꞌak saꞌ lix jolomeb. Chokꞌ re̱kaj li cha̱bil akꞌej teꞌxqꞌue li kꞌes ru tꞌicr. Chokꞌ re̱kaj lix chꞌinaꞌusaleb, cꞌatalak lix tibeleb. Eb li cui̱nk teꞌcamsi̱k xban nak ma̱cꞌaꞌak chic xmetzꞌe̱uheb saꞌ eb li ple̱t. Eb li cuanqueb saꞌ li tenamit teꞌya̱bak ut teꞌxqꞌue li kꞌes ru tꞌicr chirixeb. Li tenamit Jerusalén tzꞌekta̱nanbil ta̱cana̱k. Saꞌ eb li cutan aꞌan teꞌxpleti rib cuukub chi ixk chirix jun chi cui̱nk. Teꞌraj nak teꞌcꞌamekꞌ xban li jun chi cui̱nk ut teꞌxye re nak eb aꞌan teꞌxchꞌolani ribeb xjuneseb ut teꞌxtikib rib xjuneseb. Teꞌraj nak ta̱sumla̱k riqꞌuineb re nak ta̱e̱lk lix xuta̱neb. Li Dios tixqꞌue cuiꞌchic xsahil xchꞌo̱leb laj JerusalénTa̱cuulak xkꞌehil nak li Dios tixqꞌue chi yoꞌla̱c jun li chꞌina al chanchan xtux jun li cheꞌ. Cꞌajoꞌak xchakꞌal ru ut cꞌajoꞌak xlokꞌal. Ut kꞌaxal nabal li acui̱mk ta̱e̱lk saꞌ lix chꞌochꞌeb laj Israel li incꞌaꞌ teꞌsachekꞌ ru re xqꞌuebal xlokꞌaleb ut xcuanquilaleb. Ta̱cuulak xkꞌehil nak li joꞌ qꞌuialeb li tzꞌi̱banbileb xcꞌabaꞌ saꞌ li tenamit Jerusalén, li incꞌaꞌ queꞌsacheꞌ ruheb, teꞌyehekꞌ “Santil Tenamit” reheb. Sión nayeman ajcuiꞌ re li tenamit Jerusalén. Li Ka̱cuaꞌ saꞌ ti̱quilal ta̱rakok a̱tin ut ta̱risiheb lix ma̱usilal li cuanqueb Sión. Tixcuy xma̱queb li queꞌcamsin aran Jerusalén. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue li chok ut li sib chi cutan saꞌ xbe̱n li tzu̱l Sión ut saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb aran Jerusalén ut tixqꞌue li xam chiru kꞌojyi̱n. Riqꞌuin aꞌin tixcꞌutbesi lix lokꞌal saꞌ xbe̱neb laj Israel. Aꞌin ta̱cꞌanjelak reheb chokꞌ xmuheb re teꞌxcol ribeb chiru xtikcual li sakꞌe ut re ajcuiꞌ xcolbaleb rib chiru li hab ut li ca̱k-sut-ikꞌ. Li jaljo̱quil a̱tin chirix li uvasTinbicha jun li bich saꞌ xcꞌabaꞌ li kꞌaxal raro inban. Tinbicha̱nk chirix li racui̱mk. Aꞌan aꞌin li bich: Li kꞌaxal raro inban cuan jun lix chꞌochꞌ kꞌaxal cha̱bil saꞌ jun li chꞌina tzu̱l. Quixyi̱b lix corral. Quixbec ru li chꞌochꞌ ut quilajrisi li pec chi saꞌ. Quixsicꞌ li cha̱bil uvas ut quirau saꞌ li chꞌochꞌ. Ut saꞌ xyi li acui̱mk quixyi̱b jun li chꞌina cab najt xteram re xcꞌacꞌalenquil. Ut quixyi̱b jun li yatzꞌleb ut quiroybeni ta̱u̱chi̱nk li acui̱mk. Aban nak quiu̱chin, ma̱cuaꞌ chic li cha̱bil uva quiru̱chin. Aꞌ ban chic li rare qui-el. Ut li raro inban quixye: —La̱ex aj Jerusalén ut la̱ex aj Judá, tzꞌilomak rix anakcuan ani cuan xma̱c. ¿Ma la̱in malaj ut li cuacui̱mk? ¿Cꞌaꞌ chic ru incꞌaꞌ xinba̱nu re li cuacui̱mk nak nequeye la̱ex? Nak quicuoybeni nak tixqꞌue li cha̱bil uvas, aꞌ chic li ma̱cuaꞌ cha̱bil li qui-el. Anakcuan chine̱rabi. Tinye e̱re cꞌaꞌru tinba̱nu riqꞌuin li cuacui̱mk. Tincuisi li corral li xinyi̱b re nak ta̱osokꞌ. Tintꞌan li tzꞌac re nak ta̱yekꞌi̱k ut ta̱sachekꞌ. Tintzꞌekta̱na li chꞌochꞌ aꞌan. Tincanab chi pimocꞌ ut tincanab chi ta̱mc li qꞌuix saꞌ xya̱nk. Incꞌaꞌ chic tinsabesi ru, chi moco kꞌunobresinbilak chic ru. Ut incꞌaꞌ chic tintakla li chok re tixqꞌue li hab saꞌ xbe̱n, chan li raro inban. Li xya̱lal li bich, aꞌan aꞌin: Li racui̱mk li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, aꞌan li tenamit Israel. Li racui̱mk, aꞌan li ralal xcꞌajol laj Judá. Aꞌaneb li sicꞌbileb ru xban li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan quiroybeni nak teꞌcua̱nk saꞌ ti̱quilal. Abanan, aꞌ chic li xcamsinquileb ribeb queꞌxba̱nu. Ut quiroybeni nak cha̱bilakeb. Aꞌ ban chic lix ya̱b xcꞌuxeb li nequeꞌxrahobtesi quirabi. Raylal cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex li junes xsicꞌbal xtzꞌakob le̱ rochoch nequeba̱nu. Raylal cha̱lel saꞌ e̱be̱n xban nak junes xsicꞌbal xtzꞌakob le̱ chꞌochꞌ nequeba̱nu toj retal nequechap chixjunil chokꞌ e̱re. ¿Ma caꞌaj cuiꞌ ta biꞌ la̱ex texcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ? Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios quixye cue nak relic chi ya̱l eb li xni̱nkal ru cab li xeyi̱b teꞌcana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Te̱rau laje̱b cꞌa̱m le̱ uvas, ut jun chꞌina barril ajcuiꞌ lix yaꞌal ta̱e̱lk. Ut te̱rau laje̱b coxtal li iyaj trigo, abanan jun coxtal ajcuiꞌ li ru tixqꞌue. Raylal cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex li nequexcuacli toj ekꞌela ut nequexxic chi cala̱c toj retal nequex-oc kꞌojyi̱n chi cala̱c. Ut saꞌ li ninkꞌe li nequeba̱nu yo̱ le̱ son. Nak nequeqꞌue le̱ son nequechꞌeꞌ li arpa, li salterio, li tambor, ut li xo̱lb. Ut nequerucꞌ li vino. Abanan incꞌaꞌ nequecꞌoxla li Dios chi moco nequeqꞌue retal li cꞌaꞌru naxba̱nu. Joꞌcan nak eb li tenamit teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ saꞌ jalan tenamit xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal. Eb li cuanqueb xcuanquil teꞌca̱mk xban xtzꞌocajiqueb ut eb li jun chꞌol chic teꞌca̱mk xban chaki el. Lix naꞌajeb li camenak ac cauresinbil ut yo̱ chiroybeninquil li ani ta̱ca̱mk. Chanchan teto li re nak yo̱ chiroybeninquil chixjunileb li teꞌca̱mk. Ut eb li cuanqueb xcuanquil joꞌ eb ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil telajeꞌxic saꞌ li naꞌajej aꞌan. Eb li cristian teꞌcubsi̱k xcuanquileb. Ut teꞌcubsi̱k ajcuiꞌ xcuanquileb li nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb. Caꞌaj chic li nimajcual Dios ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal xban nak narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Li Ka̱cuaꞌ Dios tixcꞌutbesi lix santilal xban lix ti̱quilal xchꞌo̱l. Eb li carner teꞌcuaꞌak saꞌ li tenamit jucꞌbil. Ut eb li jalaneb xtenamit teꞌcua̱nk saꞌ lix naꞌajeb li biom li ac juqꞌuinbil. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n la̱ex li nequexcꞌamoc chak ma̱usilal riqꞌuin ticꞌtiꞌ. Chanchan li bacꞌbo che̱rix; joꞌ ajcuiꞌ la̱ex li nequexcꞌamoc chak re li ma̱c li chanchan li yo̱quex chixquelonquil che̱rix. La̱ex li nequexyehoc re: —Chiba̱nuha̱k chi junpa̱t li cꞌaꞌru naraj li Dios re takil. Kilak nak lix Santil Dioseb laj Israel tixba̱nu chi junpa̱t li cꞌaꞌru naxye nak tixba̱nu.— Raylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n la̱ex li nequexyehoc us re li incꞌaꞌ us, ut li us, incꞌaꞌ us nequeye re. Li cutan nequeqꞌue chokꞌ kꞌojyi̱n, ut li kꞌojyi̱n nequeqꞌue chokꞌ cutan. Li quiꞌ nequeye cꞌa re, ut li cꞌa, aꞌan quiꞌ nequeye re. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n la̱ex li nequeye nak cuan e̱naꞌleb e̱junes e̱rib ut la̱ex li se̱b e̱chꞌo̱l nak nequecꞌoxla e̱rib. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n la̱ex li nequexnumta chi cala̱c ut la̱ex li cuan e̱naꞌleb re xyi̱banquil li haꞌ li nacaltesin. Nequecol rix li cuanqueb xma̱c xban nak nequeꞌxtumina e̱ru, ut aꞌ chic li ti̱queb xchꞌo̱l nequeye nak cuanqueb xma̱c. Xban le̱ ma̱usilal, la̱ex tex-osokꞌ joꞌ na-osoꞌ li qꞌuim ut li chaki pim nak nacꞌat xban xam. Joꞌ nak nakꞌa lix xeꞌ li acui̱mk ut li rutzꞌuꞌujil nachakic ut nasukꞌi poks, joꞌcan ajcuiꞌ nak tex-osokꞌ la̱ex xban nak nequetzꞌekta̱na lix chakꞌrab li nimajcual Dios. Nequetzꞌekta̱na li ra̱tin li Dios santo, lix Dioseb laj Israel. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ Dios xjoskꞌoꞌ saꞌ e̱be̱n la̱ex lix tenamit ut xqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb. Eb li tzu̱l xeꞌecꞌan saꞌ xnaꞌajeb ut eb li camenak nequeꞌtꞌanaxin saꞌ eb li be. Abanan li Ka̱cuaꞌ toj ma̱jiꞌ na-el xjoskꞌil. Toj yo̱ xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb. Li Ka̱cuaꞌ Dios chanchan nak tixtaksi lix bandera re xbokbaleb li jalan tenamit li cuanqueb chi najt. Chanchan nak xuxbanbil tixba̱nu reheb nak tixbokeb li tenamit li kꞌaxal najt cuanqueb chak. Ut eb li tenamit aꞌan saꞌ junpa̱t teꞌcha̱lk. Ma̱ jun reheb lix soldado li tenamit aꞌan lublu̱keb. Ut ma̱ jun reheb teꞌxtich rokeb, chi moco teꞌcha̱lk xcuara. Ut ma̱ jun reheb ta̱hitekꞌ lix cꞌa̱mal xsaꞌeb, chi moco ta̱tꞌupekꞌ xcꞌa̱mal lix xa̱beb. Lix tzimajeb kꞌesak ruꞌuj ut cauresinbilakeb. Ut li rixiꞌijeb lix cacua̱y cauhakeb joꞌ li pec. Ut lix ruedil lix carruajes nak nequeꞌsuri rib chanchan li ikꞌ li naxsuti rib. Nak teꞌxjap reheb li soldado chanchan nak nequeꞌxjap re li cakcoj malaj ut li ral li cakcoj nak oc re chixchapbal lix tib ut ma̱ ani ta̱makꞌok chiru. Japjo̱k reheb li soldado nak teꞌoc chi pletic. Chanchan nak na-ecꞌan ru li palau. Li ani ta̱ilok re li tenamit aꞌan tixqꞌue retal nak junes raylal ut rahil chꞌo̱lej cuan aran. Chanchan nak ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ru li cutan xban li chok. Nak quibokeꞌ laj Isaías xban li DiosSaꞌ li chihab nak quicam li rey Uzías, chanchan matqꞌuenbil quinba̱nu nak quixcꞌutbesi rib li Ka̱cuaꞌ chicuu. Quicuil nak cꞌojcꞌo saꞌ xbe̱n jun cꞌojariba̱l saꞌ jun naꞌajej najt xteram ut ma̱ cꞌajoꞌ xchakꞌal ru. Ut quinujac li rochoch li Dios riqꞌuin li rakꞌ. Ut saꞌ xbe̱n cuanqueb li serafines, chanchaneb li ángel. Cuakitk xxiqꞌueb li junju̱nk; cuib lix xiqꞌueb nequeꞌxtzꞌap cuiꞌ li ruheb, cuib nequeꞌxtzꞌap cuiꞌ li rokeb ut cuib nequeꞌxicꞌan cuiꞌ. Ut queꞌxjap re chi ribileb rib chixyebal: —Santo, santo, santo li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Chixjunil li ruchichꞌochꞌ nujenak riqꞌuin lix nimal xlokꞌal, chanqueb. Ut xban xya̱b xcuxeb, queꞌecꞌan saꞌ xnaꞌajeb li rokechal xpuertil li templo ut quinujac li sib saꞌ li templo. Tojoꞌnak quinye la̱in: —Tokꞌob xak cuu. La̱in jun cui̱nk aj ma̱c ut incꞌaꞌ us li na-el saꞌ xtzꞌu̱mal cue. Ut saꞌ xya̱nkeb li tenamit aj ma̱c cuanquin. Anakcuan tinca̱mk xban nak riqꞌuin xnakꞌ cuu xcuil ru li Rey, li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios.— Ut quicuil nak quixicꞌan chak jun reheb li serafines. Coxchap chak li ru xam lochlo xxamlel saꞌ li artal riqꞌuin jun li chapleb chꞌi̱chꞌ ut quixcꞌam chak cuanquin cuiꞌ. Ut quixnumsi li ru xam chi xtzꞌu̱mal cue ut quixye: —Anakcuan xinnumsi chi xtzꞌu̱mal a̱cue li ru xam aꞌin, ut riqꞌuin aꞌin isinbil chic la̱ ma̱usilal ut cuybil sachbil chic la̱ ma̱c, chan cue. Ut quicuabi lix ya̱b xcux li Ka̱cuaꞌ yo̱ chak chixyebal: —¿Ani tintakla? ¿Ut ani ta̱xic chokꞌ ku̱chil? chan li Ka̱cuaꞌ. Ut la̱in quinchakꞌoc ut quinye, —Cueꞌquin la̱in. Taklahin la̱in, chanquin re. Tojoꞌnak quixye cue: —Ayu ut toxa̱ye reheb li tenamit chi joꞌcaꞌin: Yo̱kex chirabinquil, abanan moco te̱tau ta ru lix ya̱lal ut yo̱kex chirilbal, abanan incꞌaꞌ te̱qꞌue retal cꞌaꞌru xya̱lal, chaꞌakat reheb. Ut quixye cuiꞌchic cue li Ka̱cuaꞌ: —A̱lobresi lix chꞌo̱leb li tenamit aꞌin re nak incꞌaꞌ teꞌxtau xya̱lal. Incꞌaꞌ saken cheꞌabi̱nk ut incꞌaꞌ saken cheꞌilok re nak incꞌaꞌ cheꞌilok riqꞌuin li ruheb ut incꞌaꞌ saken cheꞌabi̱nk riqꞌuin lix xiqꞌueb, chi moco lix chꞌo̱leb chixtau xya̱lal, chi moco teꞌsukꞌi̱k cuiqꞌuin re tebinqꞌuirtesi, chan. Ut la̱in quinpatzꞌ re, —¿Joꞌ najtil teꞌxcꞌul chi joꞌcaꞌin, at Ka̱cuaꞌ?— Li Dios quixye cue: —Toj retal teꞌsachekꞌ chixjunileb li tenamit. Ma̱ jun chic ta̱cana̱k saꞌ rochocheb ut lix chꞌochꞌeb ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan. Toj tintaklaheb chi najt chixjunileb li cristian toj retal ta̱cana̱k li tenamit chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan. Cui toj teꞌcana̱k coꞌxibak tebinsach ajcuiꞌ ruheb aꞌan. Chanchan nak nayoqꞌueꞌ li cheꞌ ji ut caꞌaj chic lix to̱nal nacana, chan li Ka̱cuaꞌ. Abanan lix to̱n li cheꞌ aꞌan ta̱tuxmekꞌ cuiꞌchic. Aꞌan retalil li tenamit li sicꞌbil ru xban li Dios. Laj Isaías quixchꞌolob xya̱lal chiru laj AcazLaj Acaz, lix reyeb laj Judá, aꞌan li ralal laj Jotam. Laj Jotam, aꞌan li ralal laj Uzías. Saꞌ eb li cutan nak cuan laj Acaz chokꞌ xreyeb laj Judá, laj Rezín lix reyeb laj Siria ut laj Peka li ralal laj Remalías lix reyeb laj Israel queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuineb laj Jerusalén. Abanan incꞌaꞌ quiru queꞌoc saꞌ li tenamit. Li esilal aꞌin quicuulac riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj David. Ut queꞌxye re li rey Acaz: —Eb laj Siria queꞌxjunaji ribeb riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Efraín ut xeꞌchal chi pletic riqꞌuin la̱ tenamit, chanqueb re. Ut eb aꞌan cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac. Nequeꞌsicsot xban xxiuheb. Chanchan nak nequeꞌecꞌasi̱c li cheꞌ li cuan saꞌ qꞌuicheꞌ xban li ikꞌ. Abanan li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Isaías: —Tatxic a̱cuochben laj Sear-jasub la̱ cualal cuan cuiꞌ lix naꞌaj li haꞌ li cuan takecꞌ. Te̱tau laj Acaz saꞌ li be nanumeꞌ cuiꞌ li rok haꞌ li cuan cuiꞌ lix naꞌajeb laj puchꞌunel. Ut ta̱ye re, “Michꞌinan a̱chꞌo̱l. Cacuubresi ban a̱chꞌo̱l. Matxucuac chiruheb laj Rezín lix reyeb laj Siria ut li ralal laj Remalías, li yo̱ xjoskꞌileb saꞌ e̱be̱n xban nak eb aꞌan chanchaneb li ruꞌuj siꞌ li yo̱ xsibel,” chaꞌakat.— Lix reyeb laj Siria ut laj Efraín joꞌ ajcuiꞌ li ralal laj Remalías queꞌxcꞌu̱b ru chanru nak teꞌcha̱lk chi pletic a̱cuiqꞌuin ut queꞌxye: —Toxic chi pletic riqꞌuineb laj Judá. Takachap lix naꞌajeb ut takajeqꞌui chi kibil kib. Ut takaxakab li ralal laj Tabeel chokꞌ xreyeb, chanqueb. Abanan li nimajcual Dios quixye: —Ma̱ jokꞌe ta̱cꞌulma̱nk chi joꞌcan. Incꞌaꞌ ta̱uxma̱nk li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Eb laj Siria cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin li tenamit Damasco xban nak aꞌan lix nimal ru tenamit li cuan aran Siria. Ut laj Rezín, aꞌan lix reyeb laj Damasco. Chiru o̱b xca̱cꞌa̱l (65) chihab eb laj Efraín yo̱keb chi sachc xcuanquileb toj retal nak teꞌcana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic tenamit. Li tenamit Samaria, aꞌan lix nimal ru tenamit saꞌ xnaꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Ut laj Peka li ralal laj Remalías, aꞌan lix reyeb. Cui incꞌaꞌ cau e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l joꞌcan ajcuiꞌ te̱cꞌul joꞌ li teꞌxcꞌul li ralal xcꞌajol laj Efraín.— Ut li Dios quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Acaz ut quixye: —Tzꞌa̱ma chiru li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios nak tixcꞌutbesi junak retalil cha̱cuu. Naru tixtakla chak saꞌ xchamal li ruchichꞌochꞌ malaj ut takecꞌ toj saꞌ choxa, chan. Abanan laj Acaz quichakꞌoc ut quixye: —Incꞌaꞌ tintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cꞌutbesi junak retalil chicuu. La̱in incꞌaꞌ tinyal a̱cuix la̱at, at Ka̱cuaꞌ, chan. Tojoꞌnak laj Isaías quixye: —Abihomak la̱ex li ralal xcꞌajol laj David. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tzꞌakal nak yo̱quex chixchꞌiꞌchꞌiꞌinquileb li profeta? ¿Ma toj te̱raj xchꞌiꞌchꞌiꞌinquil li Ka̱cuaꞌ lin Dios? Joꞌcan ut nak li Ka̱cuaꞌ ta̱qꞌuehok e̱re junak retalil. Aꞌan aꞌin li retalil li ta̱qꞌuehekꞌ e̱re: Jun xkaꞌal toj ma̱jiꞌ cuanjenak riqꞌuin cui̱nk ta̱cua̱nk xcꞌulaꞌal chꞌina te̱lom. Ut EmanuelSaꞌ li versículo 7:14 li cꞌabaꞌej “Emanuel” naraj naxye “li Dios cuan kiqꞌuin”. ta̱qꞌuehekꞌ chokꞌ xcꞌabaꞌ. Nak yo̱k chi qꞌui̱c, li chꞌina al tixtzaca li xyaꞌal cab ut li mantequilla toj retal tixnau xsicꞌbal li us ut li incꞌaꞌ us. Nak toj ma̱jiꞌ naxnau xsicꞌbal ru li us ut xtzꞌekta̱nanquil li incꞌaꞌ us li chꞌina al, lix naꞌajeb li cuib chi rey li nequexucua ru ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic cristian chiru. Raylal tixqꞌue saꞌ e̱be̱n li Ka̱cuaꞌ ut saꞌ xbe̱neb le̱ ralal e̱cꞌajol. Cꞌajoꞌ li raylal teꞌxcꞌul chixjunileb li ralal xcꞌajoleb li rey. Ma̱ jun sut quicꞌulman chi joꞌcan chalen nak eb laj Efraín queꞌxjach ribeb riqꞌuineb laj Judá. Li Ka̱cuaꞌ tixtakla chak lix reyeb laj Asiria che̱rahobtesinquil. Saꞌ eb li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ tixbokeb laj Egipto ut eb laj Asiria. Eb laj Egipto chanchanakeb li raxya̱t xban xqꞌuialeb nak teꞌcha̱lk chi najt bar cuanqueb cuiꞌ li nimaꞌ. Ut eb laj Asiria chanchanakeb li sak cꞌau nak teꞌcha̱lk. Chanchanakeb li raxya̱t ut li sak cꞌau nak teꞌxic yalak bar saꞌ eb li u̱l ut saꞌ eb li ochoch pec. Ut telajeꞌxic saꞌ eb li qꞌuix ut saꞌ eb li pachꞌayaꞌ. Ut saꞌ eb li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ tixtakla lix reyeb laj Asiria, li cuan jun pacꞌal li nimaꞌ Éufrates. Li cui̱nk aꞌan chanchan jun aj besonel xban nak tixtakla xbesbal le̱ jolom joꞌ ajcuiꞌ le̱ mach ut le̱ tzelec. Saꞌ eb li cutan aꞌan, usta yal jun ajcuiꞌ li cuacax ut cuib ajcuiꞌ li chiba̱t li tixqꞌuiresi junak li cui̱nk, abanan tzꞌakalak ajcuiꞌ li leche li ta̱xocma̱nk re nak tixtzaca li mantequilla. Relic chi ya̱l nak li joꞌ qꞌuial chic li teꞌcolekꞌ teꞌxtzaca li mantequilla ut li xyaꞌal cab. Ut ta̱cꞌulma̱nk ajcuiꞌ saꞌ eb li cutan aꞌan nak li naꞌajej li na-el cuiꞌ nabal li uvas ta̱cana̱k chokꞌ xnaꞌaj li qꞌuix ut li pim. Ut aꞌan raj li naꞌajej li naqꞌuehoc jun mil chi tumin plata. Ut eb li teꞌxic aran teꞌxcꞌam lix tzimaj re yoꞌoc xban nak junes pim ut qꞌuix ta̱cua̱nk saꞌ eb li naꞌajej aꞌan. Incꞌaꞌ chic tixtrabaji li chꞌochꞌ riqꞌuin asaron joꞌ queꞌxba̱nu junxil xban nak cꞌajoꞌ li qꞌuix ut li pim li ta̱cua̱nk aran. Aran ta̱qꞌuema̱nk li cuacax ut li carner, chan. Aꞌ li Dios li takaxucua ruLi Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Chap jun pere̱lak li tzꞌalam cheꞌ nim ru ut chiru aꞌan ta̱tzꞌi̱ba chi tzꞌakal re ru li a̱tin aꞌin: Maher-salal-hasbaz. Bok a̱cuiqꞌuin chokꞌ cha̱bil testigo laj Urías laj tij ut laj Zacarías li ralal laj Jeberequías nak ta̱tzꞌi̱ba aꞌan, chan. Mokon chic xincuan riqꞌuin li cuixakil li profetisa ut aꞌan xcana chi yaj aj ixk. Nak quiyoꞌla li cualal, li Ka̱cuaꞌ quixye cue “Maher-salal-hasbaz” ta̱qꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ naxnau xyebal “at innaꞌ at inyucuaꞌ” li chꞌina al aꞌin nak lix biomaleb li tenamit Damasco ut Samaria ta̱chapekꞌ ut ta̱cꞌamekꞌ xban lix reyeb laj Asiria, chan. Ut quia̱tinac cuiꞌchic cuiqꞌuin li Ka̱cuaꞌ ut quixye cue: —Eb li tenamit aꞌin queꞌxtzꞌekta̱na li nimaꞌ Siloé, li tuktu ru ut queꞌxcꞌojob xchꞌo̱leb riqꞌuin laj Rezín ut riqꞌuin laj Peka li ralal laj Remalías. Joꞌcan nak la̱in li Ka̱cuaꞌ tintakla lix reyeb laj Asiria rochbeneb lix soldado chi numta̱c saꞌ xbe̱neb laj Jerusalén. Nak teꞌcha̱lk riqꞌuin lix cuanquileb laj Asiria chi pletic, chanchan nak nabutꞌun li nimaꞌ Éufrates ut naxic yalak bar. Teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb chixjunileb laj Judá. Chanchanakeb li butꞌ li nacuulac toj saꞌ xcuxeb lix chamal ut naxtzꞌap chixjunil la̱ tenamit, at Emanuel, chan li Ka̱cuaꞌ. La̱ex tenamit, usta te̱chꞌutub e̱rib, yo̱k ajcuiꞌ e̱xiu. Abihomak la̱ex li cuanquex chi najt. Usta te̱cauresi e̱rib, abanan ta̱chꞌina̱nk e̱chꞌo̱l ut ta̱sachekꞌ e̱ru. Usta te̱cꞌu̱b ru chi us li cꞌaꞌru te̱ba̱nu, abanan incꞌaꞌ us tex-e̱lk. Usta tex-a̱tinak chi nabal, abanan ma̱cꞌaꞌak aj e li cꞌaꞌru te̱ye xban nak la̱o cuan li Ka̱cuaꞌ kiqꞌuin. Riqꞌuin xnimal xcuanquil li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue nak incꞌaꞌ tinba̱nu li cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil eb li tenamit. Quixye cue: —Ma̱junaji a̱cuib riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌu̱b ru eb li tenamit, chi moco ta̱xucua li cꞌaꞌru nequeꞌxxucua eb aꞌan. Chaqꞌue retal nak santin la̱in li nimajcual Dios. Ta̱xucua cuu la̱in. Xban nak santin, la̱in tincolok reheb li nequeꞌxqꞌue inlokꞌal. Chiruheb laj Judá ut eb laj Israel chanchanakin jun li pec li teꞌxtich cuiꞌ li rokeb. Chanchanakin jun li pec li natꞌanoc. Chiruheb li cuanqueb Jerusalén, chanchanakin jun li cꞌa̱m malaj ut jun li raꞌal re chapoc. Nabalakeb li teꞌxtich li rokeb. Teꞌtꞌanekꞌ ut teꞌosokꞌ. Ut nabalakeb li teꞌchapekꞌ saꞌ li raꞌal.— Abanan, ex intzolom, chexoc saꞌ e̱chꞌo̱l li a̱tin aꞌin ut cheba̱nuhak li chakꞌrab aꞌin li quixqꞌue cue li Ka̱cuaꞌ. Usta quixmuk rib li Ka̱cuaꞌ chiruheb li ralal xcꞌajol laj Jacob, abanan la̱in cau inchꞌo̱l ut cꞌojcꞌo inchꞌo̱l riqꞌuin. La̱in cuanquin arin cuochbeneb li cualal li quixqꞌue cue li Ka̱cuaꞌ. Cotakla̱c chak xban li nimajcual Dios li nacuan saꞌ li tzu̱l Sión joꞌ jun retalil chokꞌ reheb laj Israel. Cui eb li tenamit teꞌxye e̱re nak te̱patzꞌ e̱naꞌleb riqꞌuineb laj kꞌe ut eb laj tu̱l li nequeꞌhasbac ut nequeꞌa̱tinac yal chi joꞌcan, la̱ex texchakꞌok ut te̱ye: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ru̱k tixpatzꞌ xnaꞌleb junak tenamit riqꞌuin lix Dios? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ teꞌxpatzꞌ xnaꞌleb li yoꞌyo̱queb riqꞌuineb li camenak?— Tzolomak li cꞌaꞌru naxye saꞌ lix chakꞌrab li Dios. Cui incꞌaꞌ nequeꞌxye e̱re chi tzꞌakal li cꞌaꞌru cuan saꞌ li chakꞌrab, aꞌan xban nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌxtau lix ya̱lal. Eb li tenamit teꞌxbeni ribeb yalak bar chi ra saꞌ xchꞌo̱leb ut teꞌtzꞌoca̱k. Xban nak teꞌtzꞌoca̱k ta̱cha̱lk xjoskꞌileb ut teꞌxmajecua lix reyeb ut teꞌxmajecua ajcuiꞌ lix Dioseb. Teꞌilok takecꞌ saꞌ choxa, malaj ut takꞌa saꞌ li chꞌochꞌ. Abanan junes raylal chic teꞌril ut kꞌojyi̱n. Ma̱ ani ta̱colok reheb chiru li rahil chꞌo̱lej. Aran teꞌosokꞌ saꞌ li kꞌojyi̱n. Resil chanru nak ta̱cha̱lk li MesíasLi Dios moco chi junaj cua ta quixcubsi xcuanquil lix tenamiteb laj Zabulón ut lix tenamiteb laj Neftalí. Ta̱cuulak ban xkꞌehil nak ta̱qꞌuehekꞌ cuiꞌchic xlokꞌal li tenamit aꞌin li cuan chire li nimaꞌ Jordán li naxic cuan cuiꞌ li palau. Ta̱qꞌuehekꞌ cuiꞌchic xlokꞌal saꞌ li naꞌajej Galilea cuanqueb cuiꞌ li tenamit li ma̱cuaꞌeb aj judío. Li tenamit chanchan saꞌ kꞌojyi̱n cuanqueb xban li ma̱c ut xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal. Abanan quicutanobresi̱c lix naꞌlebeb. Ac tenebanbil raj li ca̱mc saꞌ xbe̱neb, abanan quicꞌulun laj Colol reheb. At Ka̱cuaꞌ, xaqꞌueheb cuiꞌchic chi ta̱mc la̱ tenamit ut xaqꞌue cuiꞌchic xsahil xchꞌo̱leb. Ut kꞌaxal cuiꞌchic teꞌsahokꞌ xchꞌo̱leb a̱cuiqꞌuin. Chanchan nak nasahoꞌ xchꞌo̱leb li yo̱queb chi kꞌoloc ut chanchan nak nasahoꞌ xchꞌo̱leb li soldados nak nequeꞌxjeqꞌui chirixeb li cꞌaꞌru nequeꞌre̱chani chak saꞌ li ple̱t. Xban li raylal yo̱queb chixcꞌulbal laj Israel, chanchan cuan jun li yugo saꞌ xbe̱neb ut yo̱queb chi saqꞌuecꞌ riqꞌuin cheꞌ. Abanan xacuisiheb saꞌ raylal. Chanchan xacuisi li yugo ut xatok li cheꞌ. Xasach xcuanquileb li nequeꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Israel. Xasacheb li nequeꞌrahobtesin reheb, joꞌ caba̱nu reheb laj Madián junxil. Ta̱cꞌatekꞌ lix xa̱beb li soldados ut ta̱cꞌatekꞌ ajcuiꞌ li rakꞌeb li osoꞌjenak saꞌ quicꞌ. Jun li cꞌulaꞌal xyoꞌla chokꞌ ke. Li Cꞌajolbej xqꞌueheꞌ ke xban li Dios. Ut saꞌ rukꞌ aꞌan cua̱nk li cuanquilal. Ut aꞌan aꞌin li tixcꞌabaꞌin: aj ba̱nuhom sachba chꞌo̱lej, aj qꞌuehol naꞌleb, li nimajcual Dios, li Acuabej Dios chi junelic kꞌe cutan ut aj qꞌuehol tuktu̱quil usilal. Ta̱nima̱k lix nimajcual cuanquilal ut li tuktu̱quil usilal ma̱cꞌaꞌak rosoꞌjic. Ta̱cꞌojla̱k saꞌ xcꞌojariba̱l laj David ut tixxakab lix cuanquil saꞌ xya̱lal ut saꞌ ti̱quilal chalen anakcuan ut chi junelic. Li nimajcual Dios tixba̱nu chi joꞌcaꞌin xban nak joꞌcan quiraj. Li Ka̱cuaꞌ ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb laj IsraelLi Ka̱cuaꞌ Dios quixtakla xyebal resil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb laj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob. Chixjunileb laj Israel teꞌxnau nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quiba̱nun re aꞌan. Teꞌxnau chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Efraín ut li tenamit Samaria, li nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb ut nequeꞌxnimobresi ribeb chixyebal: —Ya̱l nak xtꞌaneꞌ li cab yi̱banbil riqꞌuin xan. Abanan takayi̱b cuiꞌchic riqꞌuin pec. Queꞌxyocꞌ li tzꞌamba li yi̱banbil riqꞌuin li cheꞌ sicómoro, abanan takayi̱b cuiꞌchic riqꞌuin li cha̱bil cheꞌ chacalteꞌ, chanqueb. Li Ka̱cuaꞌ quixchikꞌ xjoskꞌileb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Queꞌxchꞌutub ribeb re teꞌxic chi pletic riqꞌuineb laj Israel. Eb laj Siria queꞌchal saꞌ li este ut eb laj filisteo queꞌchal saꞌ li oeste chixsachbaleb laj Israel. Abanan incꞌaꞌ quinumeꞌ xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ. Toj tixqꞌue chixtojbal xma̱queb li tenamit. Abanan li tenamit incꞌaꞌ queꞌxsicꞌ li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios li yo̱ chi qꞌuehoc reheb saꞌ raylal chi moco queꞌsukꞌi riqꞌuin. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌueheb chixtojbal xma̱queb laj Israel, eb laj cꞌamol be joꞌ eb ajcuiꞌ li tenamit. Chanchan nak ta̱risi xjolom ut xye junak li xul malaj ut chanchan nak tixsach li palmera joꞌ nak tixsach li pim. Chixjunil aꞌin tixba̱nu chiru jun cutan. Eb li nequeꞌcꞌamoc be ut eb li cuanqueb xcuanquil, aꞌaneb li queꞌjuntakꞌe̱ta̱c riqꞌuin lix jolom li xul. Ut eb li queꞌjuntakꞌe̱ta̱c riqꞌuin lix ye li xul, aꞌaneb lix profeta li nequeꞌticꞌtiꞌic. Eb li nequeꞌcꞌamoc be, aꞌaneb li nequeꞌbalakꞌin reheb li tenamit. Ut eb li tenamit nequeꞌxpa̱b li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Joꞌcan nak nequeꞌsach. Joꞌcan nak incꞌaꞌ quixtokꞌoba ruheb li sa̱j cui̱nk li Ka̱cuaꞌ, chi moco quiril xtokꞌoba̱l ruheb li nebaꞌ ut eb li xma̱lcaꞌan. Chixjunileb li tenamit incꞌaꞌ useb xnaꞌlebeb. Incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue xcuanquil li Ka̱cuaꞌ. Junes ma̱usilal nequeꞌxye. Joꞌcan nak li Dios toj ma̱jiꞌ nanumeꞌ xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb. Toj tixqꞌue chixtojbal xma̱queb li tenamit. Lix ma̱usilaleb li tenamit chanchan jun li xam li nasachoc nak naxcꞌat li qꞌuix ut li pim. Chanchan jun li xam li naxcꞌat li qꞌuicheꞌ ut li sib nabukuknac chi xic toj takecꞌ. Xban nak yo̱ xjoskꞌil, li nimajcual Dios yo̱ chixqꞌuebaleb li tenamit chixtojbal lix ma̱queb. Eb li tenamit yo̱queb chi sachc. Chanchan nak nacꞌat li pim. Ut ma̱ ani ta̱ril xtokꞌoba̱l ru li ras ut li ri̱tzꞌin. Yalak bar teꞌxsicꞌ xtzacae̱mkeb li tenamit. Teꞌcuaꞌak ut incꞌaꞌ ta̱cꞌojla̱k xchꞌo̱leb. Junelic ban teꞌtzꞌoca̱k toj retal teꞌxtiu xtibeleb lix cocꞌaleb. Eb li ralal xcꞌajol laj Manasés ut eb li ralal xcꞌajol laj Efraín teꞌxpleti ribeb chi ribileb rib. Ut teꞌxjunaji ribeb chi pletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Judá. Usta teꞌxcꞌul chixjunil li raylal aꞌin, abanan toj ma̱jiꞌ nanumeꞌ xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb. Toj tixqꞌue chixtojbal xma̱queb li tenamit. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n la̱ex li nequeqꞌue li chakꞌrab li moco ti̱c ta re xrahobtesinquileb li tenamit. Xban li chakꞌrab li xeqꞌue incꞌaꞌ nequexrakoc a̱tin saꞌ xya̱lal saꞌ xbe̱neb li nebaꞌ ut eb li rahobtesinbileb. Ut nequemakꞌ li cꞌaꞌru reheb chiruheb li xma̱lcaꞌan joꞌ eb ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌeb. Ut la̱ex, ¿cꞌaꞌru te̱ba̱nu nak ta̱cha̱lk li rakba a̱tin saꞌ e̱be̱n? ¿Cꞌaꞌru te̱ba̱nu nak junak tenamit ta̱cha̱lk chak chi najt chixsachbal e̱ru? ¿Ani aj iqꞌuin te̱patzꞌ e̱tenkꞌanquil? Ut, ¿bar te̱canab le̱ biomal? Cui incꞌaꞌ te̱cubsi e̱rib la̱ex texcamsi̱k saꞌ li ple̱t, malaj ut texchapekꞌ ut texcꞌamekꞌ chi pre̱xil saꞌ jalan tenamit. Abanan chi moco riqꞌuin aꞌan ta̱numekꞌ xjoskꞌil li Dios. Toj texqꞌue chixtojbal e̱ma̱c. Li Dios quixsicꞌ ruheb laj Asiria re xqꞌuebaleb chixtojbaleb lix ma̱c li tenamitLi Ka̱cuaꞌ quixye: —Eb laj Asiria nequeꞌcꞌanjelac chicuu joꞌ jun li tzꞌu̱m re xqꞌuebaleb chixtojbal xma̱queb li tenamit li yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱n. La̱in nintaklaheb laj Asiria chi pletic riqꞌuineb laj Israel xban nak incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Nintaklaheb chi pletic riqꞌuineb li nequeꞌqꞌuehoc injoskꞌil re nak teꞌelkꞌa̱k li cꞌaꞌru reheb. Nintaklaheb chi numta̱c saꞌ xbe̱neb lin tenamit. Teꞌxyekꞌi saꞌ rokeb. Chanchan nak nayekꞌi̱c li sulul saꞌ be.— Abanan ma̱cuaꞌ aꞌan li naxcꞌoxla lix reyeb laj Asiria. Li cuan saꞌ xcꞌaꞌux li rey, aꞌan xsachbal nabaleb li tenamit. Lix reyeb laj Asiria naxye: —Chixjunileb li cuanqueb chokꞌ rey cuanqueb rubel incuanquil. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ juntakꞌe̱teb li tenamit Calno ut Carquemis? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ juntakꞌe̱teb li tenamit Hamat ut Arfad? Ut, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ juntakꞌe̱teb Samaria ut Damasco? La̱in xinnumta saꞌ xbe̱neb li tenamit li nabal xdioseb. Nequeꞌxkꞌax xqꞌuial lix dioseb li tenamit Jerusalén ut Samaria. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ru̱k tinba̱nu re li tenamit Jerusalén ut lix dioseb joꞌ xinba̱nu re Samaria ut lix dioseb? chan lix reyeb laj Asiria. Abanan nak li Ka̱cuaꞌ acak xrakeꞌ chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb aran Jerusalén ut saꞌ li tzu̱l Sión, tojoꞌnak tixqꞌue chixtojbal xma̱c lix reyeb laj Asiria xban nak naxkꞌetkꞌeti rib ut naxnimobresi rib. Lix reyeb laj Asiria naxye: —Chixjunil li xinba̱nu, xinba̱nu xban nak cuan innaꞌleb ut incuanquil. Xban nak ninnau cꞌoxlac, us xin-el riqꞌuin li xinba̱nu. Xinnumta saꞌ xbe̱neb nabal li tenamit ut xincꞌam chokꞌ cue lix biomaleb. Ut xinmakꞌ lix cuanquileb lix reyeb. La̱in xinchap lix biomaleb li tenamit ut ma̱ ani xchꞌeꞌoc cue. Chanchan nak xinxoqueb li mol li ma̱ ani naa̱tinac chirix ut laj xicꞌanel xul incꞌaꞌ quirecꞌasi xxicꞌ chinseꞌbesinquil, chi moco quixjap re chixcolbal, chan lix reyeb laj Asiria. ¿Ma naru ta biꞌ tixnimobresi rib li ma̱l chiru li ani nachꞌeꞌoc re? ¿Ma naru ta biꞌ tixkꞌetkꞌeti rib li seruch chiru li ani nachꞌeꞌoc re? ¿Ma naru ta biꞌ ta̱cuaclesi̱k junak cui̱nk xban li xukꞌ? Ut, ¿ma naru ta biꞌ nak li cheꞌ tixtakla junak li cui̱nk? Joꞌcan nak li nimajcual Dios ta̱risi lix lokꞌal eb li cauheb rib. Tixtakla jun li yajel saꞌ xbe̱neb. Chanchan nak yo̱keb chi cꞌatc xban xam. Li Ka̱cuaꞌ Dios li nacutanobresin re lix cꞌaꞌuxeb laj Israel tixsacheb ru. Li Dios Santo tixsacheb ru li tenamit aꞌan chiru jun cutan joꞌ nak li xam naxcꞌat li qꞌuix ut li pim. Tixsach ruheb li cha̱bil chꞌochꞌ ut li qꞌuicheꞌ. Li naꞌajej ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ. Chanchan junak li yaj li ma̱cꞌaꞌ chic xmetzꞌe̱u. Incꞌaꞌ chic qꞌui li cheꞌ li teꞌcana̱k. Junak chꞌina al ta̱ru̱k ta̱ajla̱nk reheb xban nak incꞌaꞌ chic qꞌui. Saꞌ eb li cutan aꞌan eb laj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob, li incꞌaꞌ queꞌsach ruheb, incꞌaꞌ chic teꞌxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuineb li cui̱nk li queꞌsachoc ruheb. Teꞌyoꞌoni̱nk ban riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, li Dios Santo, lix Dioseb laj Israel. Eb laj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob, li incꞌaꞌ teꞌsachekꞌ ruheb, teꞌsukꞌi̱k riqꞌuin li nimajcual Dios. Usta kꞌaxal nabaleb laj Israel, joꞌ xqꞌuial li samaib li cuan chire li palau, abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak incꞌaꞌ chic qꞌuihakeb. Aꞌaneb li teꞌsukꞌi̱k riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Ac yebil nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb laj Israel ut ta̱sachekꞌ ruheb lix qꞌuialeb. Relic chi ya̱l li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios tixsach ru lix tenamiteb joꞌ quixye nak tixba̱nu. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios naxye reheb lix tenamit li cuanqueb Sión: —Ex intenamit, mexxucuac chiruheb laj Asiria usta teꞌxba̱nu raylal e̱re joꞌ queꞌxba̱nu eb laj Egipto. Chi se̱b ta̱numekꞌ lin joskꞌil saꞌ e̱be̱n. Tojoꞌnak tincuisi injoskꞌil saꞌ xbe̱neb laj Asiria ut tinsach ruheb, chan. Ut li nimajcual Dios tixqꞌueheb chixtojbal xma̱queb joꞌ quixba̱nu reheb laj Madián nak quixcamsiheb saꞌ li sako̱nac li cuan aran Oreb. Tixcꞌut lix cuanquil chiruheb laj Asiria joꞌ nak quixcꞌut chiruheb laj Egipto nak queꞌoc chi numecꞌ saꞌ li Caki Palau. Saꞌ eb li cutan aꞌan tex-isi̱k rubel xcuanquil eb laj Asiria. Incꞌaꞌ chic texrahobtesi̱k xbaneb. Chanchan nak ta̱isi̱k li a̱lal i̱k li cuan saꞌ e̱be̱n. Malaj ut chanchan nak ta̱isi̱k junak yugo saꞌ e̱be̱n. Chanchan nak ta̱tokekꞌ li yugo. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re queꞌpletic riqꞌuin li tenamit Ajat. Queꞌnumeꞌ aran Migrón. Queꞌxcanab li i̱k aran Micmas. Queꞌnumeꞌ saꞌ li tzu̱l ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb aran Geba. Cꞌajoꞌ nak teꞌxucuak li cuanqueb Ramá. Ut li cuanqueb aran Gabaa saꞌ lix tenamit laj Saúl queꞌe̱lelic. Japomak e̱re, la̱ex li cuanquex Galim; japomak e̱re chi cau re nak ta̱abi̱k toj Lais. Tokꞌob ruheb li cuanqueb Anatot. Eb li cuanqueb aran Madmena queꞌe̱lelic ut eb li cuanqueb Geba queꞌxmuk ribeb. Saꞌ li cutan aꞌan eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re teꞌxyi̱b lix muheba̱leb aran Nob. Ut teꞌxic chi pletic saꞌ li tzu̱l Sión li cuan Jerusalén. Abanan li Ka̱cuaꞌ Dios li kꞌaxal nim xcuanquil tixsach ruheb riqꞌuin xnimal xcuanquil. Chanchan nak nequeꞌxtꞌan li ni̱nki cheꞌ. Li cuanqueb xcuanquil teꞌcutekꞌ xxuta̱n ut teꞌisi̱k xcuanquileb. Teꞌcubsi̱k xcuanquileb joꞌ nak nequeꞌyoqꞌueꞌ riqꞌuin ma̱l li ni̱nki cheꞌ saꞌ qꞌuicheꞌ. Chanchan nak nequeꞌtꞌaneꞌ li cha̱bil cheꞌ aran Líbano. Li Mesías ta̱takla̱nk saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb lix tenamitSaꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Isaí ta̱yoꞌla̱k jun li ta̱takla̱nk. Aꞌan chanchan lix tux jun li cheꞌ. Ut lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ ta̱cua̱nk riqꞌuin chi junelic. Aꞌan ta̱qꞌuehok xnaꞌleb ut xse̱bal xchꞌo̱l. Ut aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk re chi qꞌuehoc naꞌleb ut chi takla̱nc. Aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk re chixnaubal ru lix ya̱lal ut chixxucuanquil ru li Ka̱cuaꞌ. Ut ta̱sahokꞌ xchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Ka̱cuaꞌ. Junelic ta̱rakok a̱tin saꞌ ti̱quilal. Incꞌaꞌ ta̱rakok a̱tin yal riqꞌuin li cꞌaꞌru ta̱cꞌutu̱nk chiruheb li cui̱nk, chi moco yal riqꞌuin li cꞌaꞌru ta̱rabi. Ta̱rakok ban a̱tin riqꞌuin ti̱quilal saꞌ xbe̱neb li nebaꞌ ut ta̱oque̱nk chirix li tenkꞌa̱c teꞌraj. Riqꞌuin li a̱tin na-el chi xtzꞌu̱mal re tixqꞌueheb chixtojbal xma̱queb li nequeꞌrahobtesin ut tixteneb ca̱mc saꞌ xbe̱neb li nequeꞌba̱nun ma̱usilal. Ut aꞌan ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb lix tenamit riqꞌuin ti̱quilal ut cha̱bilal. Ut laj xoj rochben li carner teꞌxcꞌam rib saꞌ usilal ut li joskꞌ aj hix ta̱buchla̱k rochben li ral li chiba̱t. Ut li ral li cuacax ut li ral li hix cuotz teꞌcuaꞌak ut junak li chꞌina al ta̱beresi̱nk reheb. Li cuacax ut li osa cuotz teꞌichajibk. Ut cuotz ajcuiꞌ teꞌhila̱nk li raleb. Ut li cakcoj teꞌcuaꞌak pim joꞌ li bo̱yx. Ut junak cꞌulaꞌal toj natuꞌuc ta̱ru̱k ta̱batzꞌu̱nk chire xjul li xnaꞌ cꞌantiꞌ ut ma̱cꞌaꞌ tixcꞌul. Li tojeꞌ xcanab tuꞌuc ta̱ru̱k tixqꞌue li rukꞌ saꞌ xsoc li cꞌambolay ut ma̱cꞌaꞌ tixcꞌul. Saꞌ lin santil tzu̱l ma̱ ani chic tixchꞌeꞌ rib ut incꞌaꞌ chic teꞌxrahobtesi ribeb chi ribileb rib xban nak chixjunil li ruchichꞌochꞌ nujenak riqꞌuin lix naꞌleb li Ka̱cuaꞌ joꞌ nak nanujac li palau riqꞌuin haꞌ. Ta̱cuulak xkꞌehil nak saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Isaí ta̱cꞌulu̱nk jun li ta̱takla̱nk. Ut aꞌanak jun etalil chiruheb li tenamit. Chixjunileb teꞌsicꞌok re. Ut li tenamit li ta̱cua̱nk cuiꞌ kꞌaxal lokꞌak. Saꞌ eb li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin xcuanquil tixcol cuiꞌchic eb laj Israel li joꞌ qꞌuialeb li incꞌaꞌ queꞌsacheꞌ ruheb. Tixcꞌameb cuiꞌchic Israel eb li cuanqueb Asiria, ut eb li cuanqueb Egipto, Patros, Etiopía, Elam, Sinar, ut Hamat, joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ eb li tenamit li cuanqueb chire li palau. Tixcuaclesi jun etalil chiruheb li jalan tenamit re xcꞌutbal chiruheb nak tixchꞌutubeb cuiꞌchic lix tenamit. Tixchꞌutubeb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Judá ut eb li ralal xcꞌajol laj Israel li cuanqueb yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ ut tixcꞌameb cuiꞌchic saꞌ xtenamiteb. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín incꞌaꞌ chic teꞌxcakali li ralal xcꞌajol laj Judá. Ut eb laj Judá incꞌaꞌ chic xicꞌ teꞌrileb laj Efraín. Teꞌxjunaji ribeb ut teꞌxic chi pletic riqꞌuineb laj filisteo li cuanqueb saꞌ li oeste ut teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ li este. Teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb li cuanqueb Edom ut Moab. Ut eb li cuanqueb aran Amón teꞌabi̱nk chiruheb. Li Ka̱cuaꞌ Dios riqꞌuin lix nimal xcuanquil tixchakihobresi li palau li cuan Egipto. Ut tixtakla li tikcual ikꞌ saꞌ xbe̱n li nimaꞌ Éufrates. Tixjach ru li nimaꞌ ut teꞌcana̱k cuukub chi cocꞌ nimaꞌ re nak eb li tenamit teꞌnumekꞌ jun pacꞌal chi incꞌaꞌ teꞌrisi lix xa̱beb. Nak eb li joꞌ qꞌuial chic li teꞌcolekꞌ teꞌe̱lk Asiria teꞌnumekꞌ saꞌ jun li nimla be joꞌ queꞌxba̱nu eb laj Israel nak queꞌel chak Egipto junxil. Jun li bich re bantioxi̱ncSaꞌ eb li cutan aꞌan eb laj Israel teꞌxye: —Tinbicha a̱lokꞌal, at Ka̱cuaꞌ, xban nak usta xatjoskꞌoꞌ kiqꞌuin, abanan xnumeꞌ la̱ joskꞌil ut xacꞌojob li kachꞌo̱l. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li nacoloc cue. Cau inchꞌo̱l riqꞌuin. Joꞌcan nak incꞌaꞌ tinxucuak. Li Ka̱cuaꞌ, li nimajcual Dios, aꞌan naqꞌuehoc xcacuil inchꞌo̱l ut aꞌan li ninbicha ru, chaꞌakeb. Cꞌajoꞌ nak ta̱sahokꞌ xchꞌo̱leb riqꞌuin li colba-ib. Chanchan nak nacꞌojla xchꞌo̱l li ta̱chakik re nak narucꞌ li haꞌ. Ta̱cuulak xkꞌehil nak eb li tenamit teꞌxye: —Bichahomak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Cheqꞌuehak xlokꞌal lix cꞌabaꞌ. Yehomak resilal reheb li tenamit li nalajxba̱nu li Ka̱cuaꞌ. Yehomak resilal nak kꞌaxal nim lix cuanquil. Bichahomak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ xban li sachba chꞌo̱lej li nalajxba̱nu. Chi-abi̱k resil li cꞌaꞌru nalajxba̱nu saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Chisahokꞌ taxak saꞌ e̱chꞌo̱l ut chexbicha̱nk la̱ex li cuanquex Sión xban nak kꞌaxal nim xcuanquil li Dios Santo, lix Dioseb laj Israel, li cuan e̱riqꞌuin.— Resil li cꞌaꞌru tixcꞌul li tenamit BabiloniaAꞌan aꞌin li quicꞌutbesi̱c chiru laj Isaías li ralal laj Amoz xban li Dios chirix li raylal li tixcꞌul li tenamit Babilonia. Taksihomak le̱ bandera saꞌ xbe̱n junak li tzu̱l ma̱cꞌaꞌ cheꞌ chiru. Japomak e̱re chixyebal reheb li soldado nak teꞌoc saꞌ li oqueba̱l li cuanqueb cuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit. Li Ka̱cuaꞌ quixsicꞌ ruheb li cha̱bil soldado li cauheb rib re nak teꞌxic chi pletic re xqꞌuebal chixtojbal xma̱queb li tenamit li yo̱ xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb. Quixsicꞌ ruheb li teꞌsahokꞌ xchꞌo̱l chixqꞌuebal xlokꞌal. Abihomak li choki̱nc saꞌ xbe̱n li tzu̱l. Aꞌaneb li qꞌuila soldado. Aꞌaneb li qꞌuila tenamit li queꞌxjunaji ribeb. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios yo̱ chixcauresinquileb lix soldado re teꞌpletik. Najt xeꞌchal chak li soldados. Li Ka̱cuaꞌ yo̱ chi cha̱lc rochbeneb re tixsacheb ru li cuanqueb Babilonia xban nak yo̱ xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb. Japomak e̱re chi ya̱bac xban li raylal li te̱cꞌul xban nak cuulac re xkꞌehil nak li Ka̱cuaꞌ Dios tixsach e̱ru. Ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱leb chixjunileb li cristian ut ma̱cꞌaꞌak chic xmetzꞌe̱uheb. Nabal li raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb ut yo̱keb xxiu. Cꞌajoꞌ li raylal li teꞌxcꞌul. Chanchanak li raylal li naxcꞌul li ixk li oc re chi qꞌuira̱c. Teꞌxcaꞌya ribeb ut teꞌsach xchꞌo̱leb chi rilbal li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul li jun chꞌol chic ut teꞌxuta̱nak. Cuulac re xkꞌehil nak li Ka̱cuaꞌ ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamit. Cꞌajoꞌ li raylal teꞌxcꞌul saꞌ li cutan aꞌan nak li Dios tixcꞌutbesi lix joskꞌil chiruheb. Tixsach chixjunil li cuan Babilonia ut tixsach ajcuiꞌ ruheb chixjunileb laj ma̱c. Li chahim ut lix sahob ru li choxa incꞌaꞌ chic teꞌlemtzꞌu̱nk. Ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ru li sakꞌe usta tojeꞌ e̱lc yo̱ chak. Ut li po incꞌaꞌ chic tixcutanobresi li ruchichꞌochꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb xban li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu. Tincubsi xcuanquileb li nequeꞌxnimobresi ribeb ut tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb li nequeꞌrahobtesin. Moco qꞌuiheb ta chic li cui̱nk li teꞌcana̱k chi yoꞌyo̱queb. Chanchanakeb li cha̱bil oro li cuan aran Ofir xban nak moco nabalakeb ta chic. La̱in tincuecꞌasi li choxa ut tincuecꞌasi ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj saꞌ li cutan nak la̱in li nimajcual Dios tincuisi lin joskꞌil saꞌ xbe̱neb li cuanqueb Babilonia. Eb li jalaneb xtenamit teꞌe̱lelik re teꞌxic saꞌ lix tenamiteb. Chanchanakeb li quej li nequeꞌe̱lelic chiruheb laj yo. Chanchanakeb li carner li nequeꞌxchaꞌchaꞌi ribeb yalak bar xban nak ma̱cꞌaꞌ aj ilol reheb. Chixjunileb li teꞌchapekꞌ teꞌcamsi̱k chi chꞌi̱chꞌ. Eb li cocꞌal sacꞌbileb chiru pec nak teꞌcamsi̱k chiruheb li naꞌbej yucuaꞌbej. Telajeꞌcꞌamekꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb saꞌ rochocheb. Ut eb li rixakileb telajeꞌchapekꞌ xbaneb li cui̱nk. Tinqꞌue saꞌ xchꞌo̱leb laj Medo re nak teꞌxic chi pletic riqꞌuineb. Eb laj Medo incꞌaꞌ nequeꞌxra ru li oro chi moco li plata. Riqꞌuin lix tzimaj telajeꞌxcamsiheb li cui̱nk li toj sa̱jeb. Incꞌaꞌ teꞌril xtokꞌoba̱l ruheb li cocꞌal chi moco teꞌril xtokꞌoba̱l ruheb li cꞌulaꞌal. Li naꞌajej Babilonia kꞌaxal chꞌinaꞌus saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li tenamit. Chiruheb laj Caldea kꞌaxal lokꞌ ut nim xcuanquil. Abanan la̱in li Ka̱cuaꞌ tinsach li tenamit aꞌan joꞌ nak xinsacheb li tenamit Sodoma ut Gomorra. Ma̱ ani chic teꞌcua̱nk aran. Chalen anakcuan incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk tenamit saꞌ li naꞌajej aꞌan. Eb laj árabe incꞌaꞌ chic teꞌxyi̱b lix muheba̱leb aran, chi moco eb laj ilol xul teꞌxqꞌue lix queto̱mkeb aran. Aran teꞌcua̱nk li xul li nequeꞌcuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Eb li cuarom teꞌcua̱nk saꞌ eb li ochoch ut teꞌcua̱nk ajcuiꞌ aran li ni̱nki xul avestruz xcꞌabaꞌ. Ut eb li chiba̱t re qꞌuicheꞌ teꞌpiscꞌok aran. Eb li chꞌo hix ut laj xoj teꞌxjap reheb saꞌ eb li palacio ut saꞌ eb li cab li najt xteram li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb li tenamit. Cuulac re xkꞌehil nak ta̱sachekꞌ ru li tenamit Babilonia.— Li Ka̱cuaꞌ ta̱ril xtokꞌoba̱l ruheb laj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob. Tixsicꞌ cuiꞌchic ruheb ut tixcꞌameb cuiꞌchic saꞌ lix naꞌajeb. Ut eb li jalaneb xtenamiteb teꞌcha̱lk chi cua̱nc aran rochbeneb. Eb li jalaneb xtenamiteb teꞌxtenkꞌaheb laj Israel chi sukꞌi̱c saꞌ lix naꞌajeb. Nak cuanqueb chic aran, eb li jalaneb xtenamiteb teꞌcꞌanjelak chiruheb laj Israel joꞌ mo̱s saꞌ li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ. Eb li queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Israel junxil, aꞌan eb chic li teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌanjelak chiruheb laj Israel. Eb laj Israel chic teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱neb li queꞌrahobtesin reheb junxil. Ex aj Israel, li Ka̱cuaꞌ texqꞌue chi hila̱nc chiru li cacuil cꞌanjel ut li xiu ut li raylal li yo̱quex chixcꞌulbal. Saꞌ eb li cutan aꞌan la̱ex te̱seꞌe lix reyeb laj Babilonia ut te̱ye: —Qꞌuehomak retal chanru nak qui-isi̱c xcuanquil li quirahobtesin ke. Qꞌuehomak retal chanru nak quisacheꞌ xlokꞌal li tenamit li cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal nak quicuan. Li Ka̱cuaꞌ quixsach xcuanquileb li nequeꞌtaklan saꞌ ma̱usilal. Ut quirisi xcuanquileb li nequeꞌnumta saꞌ xbe̱neb li tenamit. Li Dios quixsach xcuanquileb li queꞌtacuasin reheb li tenamit saꞌ joskꞌil. Quixsach xcuanquileb li incꞌaꞌ queꞌxcanab xrahobtesinquileb li tenamit. Rajlal queꞌxsicꞌ xya̱lal chanru nak teꞌxchꞌiꞌchꞌiꞌi. Anakcuan eb li tenamit cuanqueb saꞌ tuktu̱quil usilal ut nequeꞌbichan xban xsahil xchꞌo̱leb. Li cheꞌ ciprés ut li chacalteꞌ li cuan Líbano nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb ut nequeꞌxye, “Chalen nak quisacheꞌ ru lix reyeb laj Babilonia ma̱ ani chic nequeꞌtꞌanoc ke,” chanqueb.— Chanchan nak queꞌsach xchꞌo̱leb li camenak nak queꞌril nak yo̱ chi cuulac lix reyeb laj Babilonia saꞌ xnaꞌajeb li camenak. Chanchan nak quilajeꞌcuacli saꞌ li cꞌojariba̱l li queꞌcuan chokꞌ xreyeb li qꞌuila tenamit chixcꞌulbal lix reyeb laj Babilonia. Teꞌa̱tinak ut teꞌxye: —At xreyeb laj Babilonia, xsacheꞌ la̱ cuanquil joꞌ nak xsach kacuanquil la̱o. Juntakꞌe̱to anakcuan, chaꞌakeb. Junxil quiqꞌueheꞌ a̱lokꞌal riqꞌuin arpa, abanan ma̱cꞌaꞌ chic la̱ lokꞌal. Xnuja̱c la̱ tibel chi motzoꞌ. Chanchan nak yocyo̱cat saꞌ xbe̱neb li motzoꞌ. Chanchanat laj Lucero li qui-isi̱c saꞌ choxa. La̱at chanchanat raj li cak chahim li nalemtzꞌun ekꞌela xban nak cꞌajoꞌ la̱ lokꞌal junxil. Catnumta saꞌ xbe̱neb li tenamit ut cacue̱chaniheb. Abanan qui-isi̱c la̱ cuanquil joꞌ laj Lucero nak quicuteꞌ chak saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱at cacꞌoxla nak kꞌaxal nim a̱cuanquil. Caye saꞌ a̱chꞌo̱l: —Tintakekꞌ toj saꞌ choxa ut tinqꞌue lin cꞌojariba̱l saꞌ xbe̱neb li chahim li quixyi̱b li Dios. Tincꞌojla̱k saꞌ li tzu̱l li nacana saꞌ li norte bar nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb chixlokꞌoninquil lix dioseb. Tinxic toj takecꞌ toj jun pacꞌal li chok. Chanchanakin li nimajcual Dios, chancat. Abanan quicubsi̱c la̱ cuanquil ut catcuteꞌ toj takꞌa saꞌ li chamal jul cuanqueb cuiꞌ li camenak. Eb li tenamit yo̱keb cha̱caꞌyanquil. Teꞌsach xchꞌo̱leb chirilbal cꞌaꞌru xacꞌul. Teꞌxye: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌin li cui̱nk li quiqꞌuehoc re li ruchichꞌochꞌ chi ecꞌa̱nc? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ xban li cui̱nk aꞌin nak nequeꞌsicsot xban xxiuheb li tenamit? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌin li cui̱nk li quisachoc ruheb li xni̱nkal ru tenamit ut quixsukꞌisi li qꞌuicheꞌ chokꞌ chaki chꞌochꞌ? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌin li cui̱nk li incꞌaꞌ quirachꞌabeb li cristian li queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil? chanqueb. Chixjunileb lix reyeb li tenamit queꞌmukeꞌ saꞌ xya̱lal ut aran yo̱queb chi hila̱nc chi xju̱nkaleb saꞌ lix mukleba̱leb. Abanan la̱at incꞌaꞌ catmukeꞌ saꞌ xya̱lal. Xattzꞌekeꞌ joꞌ nak natzꞌekman li rukꞌ cheꞌ. Tzꞌektzꞌo̱cat saꞌ xya̱nkeb li queꞌcamsi̱c chi chꞌi̱chꞌ. Tatcutekꞌ saꞌ chamal jul rochbeneb joꞌ eb li camenak li yekꞌinbileb. La̱at incꞌaꞌ tatmukekꞌ joꞌ nak xeꞌmukeꞌ li jun chꞌol chic rey xban nak xasach ru la̱ tenamit ut xacamsiheb li cristian. Ut ma̱ ani chic ta̱jultica̱nk reheb la̱ cualal a̱cꞌajol xban li ma̱usilal xaba̱nu. Ex tenamit, cauresihomak e̱rib ut te̱camsiheb li ralal xcꞌajol li rey aꞌin xban li ma̱usilal li queꞌxba̱nu lix yucuaꞌeb. Eb aꞌan incꞌaꞌ teꞌre̱chani li naꞌajej chi moco teꞌxyi̱b li xni̱nkal ru tenamit saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios quixye: —La̱in tinsacheb ru. Tinsach li nimla tenamit Babilonia. Ma̱ ani chic ta̱cana̱k chi yoꞌyo, chi moco li ralal xcꞌajol. La̱in li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios ninyehoc re aꞌin. La̱in tinsukꞌisi li tenamit Babilonia chokꞌ xnaꞌajeb li cuarom. Tinsukꞌisi chokꞌ xsa̱b haꞌ. Chanchan mesunbil ta̱cana̱k li naꞌajej nak tinsach ru, chan li nimajcual Dios. Resil li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb laj AsiriaAc xye riqꞌuin juramento li nimajcual Dios li a̱tin aꞌin: —Relic chi ya̱l nak ta̱cꞌulma̱nk joꞌ xincꞌu̱b ru la̱in. Ta̱cꞌulma̱nk joꞌ xinye la̱in. La̱in tinsach ruheb laj Asiria li cuanqueb saꞌ xnaꞌajeb laj Israel lin tenamit. Tinyekꞌiheb saꞌ cuok aran saꞌ eb lin tzu̱l. Tojoꞌnak tincuisi li a̱lal i̱k li xeꞌxqꞌue saꞌ xbe̱neb laj Israel lin tenamit. Aꞌan aꞌin li xincꞌu̱b ru xba̱nunquil saꞌ li ruchichꞌochꞌ. Aꞌan aꞌin xinteneb saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal ru tenamit, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios xteneban chak re aꞌin. ¿Ani ta biꞌ ta̱ru̱k ta̱poꞌok re li quixye? Cui li Ka̱cuaꞌ quixye nak tixba̱nu chi joꞌcan, ¿ani ta biꞌ ta̱ru̱k ta̱jalok re lix cꞌaꞌux? Resil li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb laj filisteoSaꞌ li chihab nak quicam li rey Acaz, laj Isaías quixye li esilal aꞌin: La̱ex aj filisteo, misahoꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l nak xtokeꞌ li cheꞌ li xexsaqꞌueꞌ cuiꞌ. Nak nacam jun li cꞌantiꞌ, nachal chokꞌ re̱kaj jun chic li cꞌantiꞌ kꞌaxal yibru chiru li quicuan junxil. Nak ta̱mok lix mol li cꞌantiꞌ, ta̱yoꞌla̱k jun li cꞌantiꞌ li napiscꞌoc. Li cꞌantiꞌ aꞌan kꞌaxal xiu xiu. Eb li nebaꞌ teꞌxtau lix tzacae̱mkeb usta kꞌaxal nebaꞌeb. Eb li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb teꞌhila̱nk chi tuktu xchꞌo̱leb. Aban li Ka̱cuaꞌ tixtakla jun li cueꞌej saꞌ e̱be̱n la̱ex aj filisteo ut telajexca̱mk che̱junilex. Japomak e̱re chi ya̱bac che̱junilex la̱ex aj filisteo. Nabaleb li soldado xeꞌchal saꞌ li norte chi pletic e̱riqꞌuin. Chanchan li sib. Ut ma̱ jun reheb ta̱e̱lk saꞌ xya̱nkeb lix comon. ¿Cꞌaꞌru ta̱yehekꞌ reheb laj filisteo li nequeꞌchal kiqꞌuin? Takaye reheb nak li Ka̱cuaꞌ quixxakab saꞌ xnaꞌaj li tenamit Sión ut eb lix tenamit, li rahobtesinbileb, teꞌcolekꞌ aran. Resil li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb laj MoabAꞌan aꞌin li esilal li quiqꞌueheꞌ chirix li naꞌajej Moab. Relic chi ya̱l li tenamit Ar li cuan aran Moab ta̱sachekꞌ ru chiru jun kꞌojyi̱n. Ut li tenamit Kir li cuan aran Moab ta̱sachekꞌ ru chiru jun kꞌojyi̱n. Ma̱cꞌaꞌ chic ta̱ecꞌa̱nk saꞌ li naꞌajej Moab. Eb li cuanqueb saꞌ li tenamit Dibón teꞌxic chi ya̱bac saꞌ li artal li cuan saꞌ xbe̱n bol. Eb li cuanqueb Moab rahak saꞌ xchꞌo̱leb ut teꞌya̱bak chirixeb li tenamit Nebo ut Medeba. Teꞌxbes lix jolomeb ut teꞌxjo lix macheb xban xrahil xchꞌo̱leb. Teꞌxqꞌue li kꞌes ru tꞌicr chirixeb nak teꞌxic saꞌ be. Yo̱keb chi ya̱bac saꞌ eb li cꞌayil ut saꞌ xbe̱neb li cab. Chixjunileb huyhutkeb chi ya̱bac. Eb li cuanqueb Hesbón ut Eleale teꞌxjap reheb. Ut ta̱abi̱k lix ya̱beb toj saꞌ li tenamit Jahaza. Joꞌcan nak teꞌxucuak li soldado li cuanqueb Moab ut teꞌchꞌina̱nk xchꞌo̱leb. La̱in tincuil xtokꞌoba̱l ruheb laj Moab. Eb li cristian teꞌe̱lelik toj saꞌ eb li tenamit Zoar, ut Eglat-selisiya. Yo̱keb chi ya̱bac nak teꞌtakekꞌ saꞌ li tzu̱l Luhit ut japjo̱keb re xban xrahil xchꞌo̱leb nak teꞌe̱lelik toj Horonaim. Ta̱chakik li haꞌ li cuan saꞌ li tenamit Nimrim. Ta̱chakik ajcuiꞌ li pachꞌayaꞌ ut chixjunil li acui̱mk. Chakihak chic chixjunil li pim. Ma̱cꞌaꞌak chic rax ru. Lix biomaleb li queꞌxtau li xocxo xbaneb teꞌxcꞌam chirixeb nak teꞌxic jun pacꞌal li nimaꞌ Sauces. Yalak bar saꞌ li naꞌajej Moab ta̱abi̱k li ya̱bac. Ta̱abi̱k saꞌ li tenamit Eglaim. Toj saꞌ li tenamit Beer-elim ta̱abi̱k lix ya̱beb. Ut li nimaꞌ li cuan Dibón ta̱cakokꞌ xban li quicꞌ. Abanan kꞌaxal cuiꞌchic ra teꞌxcꞌul eb li cuanqueb Dibón xban nak la̱in kꞌaxal cuiꞌchic nim li raylal li tinqꞌue saꞌ xbe̱neb. Chanchan teꞌcamsi̱k xban li cakcoj eb li tenamit li cuanqueb Moab ut eb li teꞌcana̱k aran saꞌ li naꞌajej aꞌan. La̱ex aj Moab, li cuanquex saꞌ li chaki chꞌochꞌ Sela, taklahomakeb li carner re li rey li cuan saꞌ li tzu̱l Sión. Eb laj Moab xeꞌisi̱c saꞌ lix naꞌajeb chire li nimaꞌ Arnón. Chanchaneb laj xicꞌanel xul li queꞌisi̱c saꞌ eb lix soc. Nequeꞌxye reheb laj Judá: —Yehomak ke cꞌaꞌru us takaba̱nu. Qꞌuehomak kanaꞌleb. Choe̱col joꞌ jun li cheꞌ naxqꞌue li mu nak yo̱ xtikcual li sakꞌe. La̱o yo̱co chi e̱lelic. Moe̱canab saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Choe̱canab chi cua̱nc e̱riqꞌuin. Choe̱col chiruheb li nequeꞌraj kasachbal, chanqueb. Eb aꞌan teꞌsachekꞌ ruheb ut ma̱ anihakeb chic li nequeꞌrahobtesin ke. Saꞌ eb li cutan aꞌan jun reheb li ralal xcꞌajol laj David ta̱oc chokꞌ rey. Aꞌan ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb li tenamit saꞌ ti̱quilal ut tixraheb. Ta̱rakok a̱tin saꞌ xya̱lal ut tixtenkꞌaheb li tenamit chi cua̱nc saꞌ ti̱quilal. Eb laj Judá nequeꞌxye: —La̱o nakabi resil nak kꞌaxal kꞌetkꞌeteb laj Moab. Nequeꞌxnimobresi ribeb ut nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb. Abanan ma̱cꞌaꞌ rajbal nak nequeꞌxnimobresi ribeb, chanqueb. Eb laj Moab teꞌya̱bak xban li raylal li teꞌxcꞌul. Chixjunileb teꞌya̱bak nak ta̱julticokꞌ reheb lix tzacae̱mkeb yi̱banbil riqꞌuin chaki uvas li xeꞌxcuaꞌ aran Kir-hareset. Quichakic lix naꞌajeb li acui̱mk uvas li cuanqueb Hesbón ut Sibma. Queꞌyekꞌi̱c xbaneb li jalan xtenamiteb. Junxil li acui̱mk uvas queꞌcuulac toj saꞌ li tenamit Jazer. Queꞌcuulac toj saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut toj saꞌ li palau. Joꞌcan nak ninya̱bac joꞌ nequeꞌya̱bac eb laj Jazer xban nak queꞌsacheꞌ li racui̱mk uvas. Ninya̱bac chi kꞌaxal ra saꞌ inchꞌo̱l chirixeb laj Hesbón ut eb laj Eleale. Incꞌaꞌ chic teꞌxjap reheb xban xsahil xchꞌo̱leb nak teꞌxsicꞌ ru li racui̱mkeb. Aꞌ chic li japoc e ta̱abi̱k nak yo̱k li ple̱t. Incꞌaꞌ chic teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak yo̱keb chixsicꞌbal ru li racui̱mkeb. Ma̱ ani chic ta̱bicha̱nk saꞌ xnaꞌajeb li uvas. Ma̱ ani chic ta̱yatzꞌok uvas saꞌ li yatzꞌleb. Ma̱ ani chic na-ecꞌan xban nak la̱in xcuisi lix sahil xchꞌo̱leb. Narahoꞌ inchꞌo̱l xban li raylal li queꞌxcꞌul laj Moab. Nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l xban li raylal li queꞌxcꞌul laj Kir-hareset. Nequeꞌxtacuasi ribeb laj Moab nak nequeꞌxic saꞌ li naꞌajej li najt xteram chixlokꞌoninquileb li jalanil dios. Ma̱cꞌaꞌ rajbal nak nequeꞌxic chi tijoc chiru lix artaleb. Joꞌcan quixye li Ka̱cuaꞌ chirixeb laj Moab junxil. Abanan anakcuan li Ka̱cuaꞌ xye: —Eb laj Moab oxib chihab aj chic teꞌcua̱nk. Bisbil aj chic lix cutaneb joꞌ nak nabiseꞌ rix lix cutan junak li mo̱s. Ta̱isi̱k xcuanquileb laj Moab. Usta kꞌaxal nabaleb, abanan moco nabaleb ta chic li teꞌcolekꞌ ut moco cauhak ta chic ribeb.— Li Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb laj Siria ut eb laj IsraelAꞌan aꞌin li quixye li profeta chirixeb laj Damasco: —Damasco incꞌaꞌ chic ta̱cana̱k joꞌ tenamit. Ta̱poꞌekꞌ ut juqꞌuinbil ta̱cana̱k. Eb li tenamit li cuanqueb Aroer teꞌcana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic cristian. Eb li carner teꞌcuaꞌak aran ut ma̱ ani ta̱seꞌbesi̱nk reheb saꞌ li naꞌajej aꞌan. Ma̱cꞌaꞌak chic lix tenamit li ralal xcꞌajol laj Efraín li queꞌxcauresi ribeb. Ut ma̱cꞌaꞌak chic xcuanquil Damasco. Eb laj Siria li incꞌaꞌ queꞌsacheꞌ ruheb xuta̱nal teꞌcana̱k joꞌ eb laj Israel, chan li nimajcual Dios. Saꞌ eb li cutan aꞌan ta̱sachekꞌ lix cuanquilaleb li ralal xcꞌajol laj Jacob. Ut ta̱sachekꞌ ajcuiꞌ lix biomaleb. Li naꞌajej Israel nayamnac ta̱cana̱k joꞌ jun lix naꞌaj li acui̱mk nak ac xsiqꞌueꞌ li ru. Chanchanak li ru takꞌa re Refaim nak ac sicꞌbil chixjunil li ru li acui̱mk li na-el saꞌ li naꞌajej aꞌan. Incꞌaꞌ chic qꞌui li cristian li teꞌcolekꞌ Israel. Chanchan li cheꞌ olivo nak nachikꞌeꞌ. Natꞌaneꞌ chixjunil li ru. Cuib oxib aj chic nacana saꞌ li ruꞌuj malaj ut saꞌ eb li rukꞌ. La̱in li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel, ninyehoc re aꞌin.— Saꞌ eb li cutan aꞌan eb li cristian teꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ li quiyoꞌobtesin reheb. Teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic riqꞌuin li Dios santo, lix Dioseb laj Israel. Incꞌaꞌ chic teꞌxcꞌojob xchꞌo̱leb riqꞌuineb li artal li queꞌxyi̱b riqꞌuin rukꞌeb. Incꞌaꞌ chic teꞌxlokꞌoni lix jalam u̱ch lix Asera li queꞌxyi̱b, chi moco teꞌxlokꞌoni li sakꞌe. Saꞌ eb li cutan aꞌan, eb li tenamit li cauresinbileb chi us re xcolbaleb rib teꞌtzꞌekta̱na̱k joꞌ eb li tenamit li queꞌsacheꞌ nak xeꞌe̱lelic chiruheb laj Israel. Chanchanakeb chic li ru li cheꞌ li xcanaba̱c toj saꞌ ruꞌuj. Eb li tenamit teꞌcanaba̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. La̱ex aj Israel, xetzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ laj colol e̱re. Incꞌaꞌ xepatzꞌ e̱tenkꞌanquil re li Dios li chanchan li sako̱nac li xecol cuiꞌ raj e̱rib. Xerau ban li acui̱mk chꞌinaꞌus re xqꞌuebal xlokꞌal li jalanil dios. Nak nequex-au, nequeril chi us re nak nayoꞌla ut joꞌ cuulaj nequeroybeni nak tixqꞌue li ratzꞌum. Abanan nak ta̱cha̱lk li raylal saꞌ e̱be̱n chixjunil li cꞌaꞌru xerau ta̱sachk. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal ru tenamit li nequeꞌchokin nak nequeꞌchal chi pletic. Chanchan li choki̱nc li naxba̱nu li palau, malaj ut joꞌ nak na-ecꞌan lix cau ok li haꞌ. Nak teꞌcha̱lk li tenamit chi pletic chanchanakeb lix cau ok li haꞌ. Abanan nak li Dios tixkꞌuseb, teꞌe̱lelik ut teꞌxic chi najt yalak bar. Chanchanakeb lix mokoj ixim li nacꞌameꞌ xban ikꞌ saꞌ eb li tzu̱l. Chanchanakeb li poks li nacꞌameꞌ xban ikꞌ li naxsuti rib. Saꞌ li ecuu teꞌcha̱lk chikasachbal. Abanan nak ta̱sake̱uk, ac ma̱ anihakeb chic. Joꞌcaꞌin nak nequeꞌosoꞌ chixjunileb li nequeꞌraj xchapbal chokꞌ reheb li cꞌaꞌru ke la̱o. Li Ka̱cuaꞌ tixsach ruheb laj EtiopíaRaylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ li tenamit bar na-abiman cuiꞌ xya̱beb li cocꞌ xul. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱n li tenamit Etiopía li cuan jun pacꞌal eb li nimaꞌ. Eb li takl nequeꞌchal chak saꞌ li tenamit aꞌan. Nequeꞌchal saꞌ eb li jucub li yi̱banbileb riqꞌuin bayal. Ex takl, ayukex cuiꞌchic saꞌ le̱ tenamit riqꞌuineb li najt rokeb ut li chꞌinaꞌuseb. Sukꞌinkex cuiꞌchic saꞌ le̱ tenamit li cau rib li nequeꞌxucua̱c ruheb yalak bar, li tenamit li sutsu xbaneb li nimaꞌ. ¡Qꞌuehomak retal che̱junilex la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ! Nak ta̱taksi̱k jun li retalil saꞌ xbe̱n li tzu̱l, ¡ilomak! Ut nak ta̱ya̱basi̱k li trompeta, ¡abihomak! Li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Incꞌaꞌ tin-ecꞌa̱nk nak tin-ilok chak saꞌ choxa li nincuan cuiꞌ. Tincuil cꞌaꞌru yo̱queb li tenamit. Chanchanakin li sakꞌe nak tik tik ru nak ac xqꞌue jun cꞌasal li hab. Chanchanakin li chok li naxtꞌakresi li pim saꞌ sakꞌehil, chan li Ka̱cuaꞌ. Nak tojeꞌ xtꞌaneꞌ li ratzꞌum li uvas ut toj yo̱queb chi kꞌanocꞌ li ru nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌxsicꞌ li ru, ta̱cha̱lk junak ut tixyoqꞌui li rukꞌ li uvas. Joꞌcan ajcuiꞌ ta̱uxk e̱re la̱ex aj Etiopía. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re teꞌcha̱lk ut teꞌxsach e̱ru. Ut eb le̱ tibel teꞌcanaba̱k chi tꞌantꞌo̱queb saꞌ eb li tzu̱l. Ut teꞌtiꞌekꞌ xbaneb li soꞌsol ut eb li joskꞌ aj xul, joꞌ saꞌ sakꞌehil joꞌ ajcuiꞌ saꞌ li habalkꞌe. Ta̱cuulak xkꞌehil nak li nimajcual Dios ta̱qꞌuehekꞌ xma̱tan xbaneb li tenamit li ni̱nkeb rok ut chꞌinaꞌuseb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li sutsu xbaneb li nimaꞌ. Eb li tenamit li cauheb rib, li nequeꞌxucua̱c ruheb yalak bar teꞌxcꞌam xma̱tan saꞌ li tzu̱l Sión bar nalokꞌoni̱c cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Li Dios tixqꞌueheb laj Egipto chixtojbal lix ma̱cAꞌan aꞌin li resil li cꞌaꞌru tixcꞌul li tenamit Egipto. Li Ka̱cuaꞌ ta̱cha̱lk Egipto saꞌ junpa̱t saꞌ jun li chok. Li Dios tixqꞌueheb chi ecꞌa̱nc saꞌ xnaꞌajeb lix dioseb laj Egipto. Cꞌajoꞌ nak ta̱oc xxiuheb laj Egipto. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱in tinchikꞌ xjoskꞌileb laj Egipto re nak teꞌpletik chi ribileb rib. Teꞌxpleti ribeb li ri̱tzꞌineb rib. Ut teꞌxpleti ribeb li rechcabal. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li tenamit teꞌxpleti ribeb. Ut eb li cuanqueb xcuanquil teꞌxpleti ribeb. La̱in tinsach xnaꞌlebeb laj Egipto ut tinpoꞌ ru li cꞌaꞌru teꞌxcꞌu̱b ru. Eb aꞌan teꞌxpatzꞌ xnaꞌlebeb riqꞌuineb lix dioseb ut riqꞌuineb li camenak, joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb laj kꞌe ut eb laj tu̱l. Ut tinkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌ jun li cui̱nk kꞌaxal joskꞌ. Cꞌajoꞌ li raylal teꞌxcꞌul nak li rey aꞌan ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb, chan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Ta̱chakik li nimaꞌ Nilo. Ma̱cꞌaꞌak chic li haꞌ. Li haꞌ saꞌ eb li rok haꞌ teꞌchakik ut teꞌchuhokꞌ. Teꞌchakik li caxlan aj ut li bayal. Ta̱chakik ajcuiꞌ li pim li cuan chire li nimaꞌ. Teꞌchakik li acui̱mk ut teꞌcꞌamekꞌ xban ikꞌ. Ma̱cꞌaꞌak chic li acui̱mk ta̱cana̱k. Eb laj car teꞌrahokꞌ xchꞌo̱leb ut teꞌya̱bak. Chixjunileb teꞌrahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb xban nak incꞌaꞌ chic teꞌxqꞌue lix yoy chi moco lix chapleb car saꞌ li nimaꞌ xban nak ac xchakic. Teꞌyotꞌekꞌ ajcuiꞌ xchꞌo̱leb chixjunileb li nequeꞌyi̱ban cha̱bil tꞌicr lino. Teꞌrahokꞌ ajcuiꞌ saꞌ xchꞌo̱leb eb laj quemonel. Ut teꞌchꞌina̱nk xchꞌo̱leb li nequeꞌyi̱ban tꞌicr joꞌ eb ajcuiꞌ laj cꞌanjel. Relic chi ya̱l nak eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit Zoán ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Eb li nequeꞌqꞌuehoc xnaꞌleb laj faraón moco cha̱bil ta li naꞌleb li teꞌxqꞌue. ¿Chan ta cuiꞌ ru nak teꞌxye re laj faraón nak aꞌaneb li ralal xcꞌajol li tzolbileb chi us malaj ut teꞌxye nak aꞌaneb li ralal xcꞌajol li rey li queꞌcuan junxil? At faraón, ¿bar cuanqueb li cuanqueb xnaꞌleb li nequeꞌqꞌuehoc a̱naꞌleb? Cha̱lkeb ut xyehakeb a̱cue cꞌaꞌru li raylal xteneba̱c saꞌ xbe̱n li tenamit Egipto xban li nimajcual Dios. Kꞌaxal to̱nteb li nequeꞌtaklan aran Zoán ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit Menfis. Xeꞌxqꞌue rib chi balakꞌi̱c ut xeꞌxqꞌue ajcuiꞌ chi balakꞌi̱c eb laj Egipto. Ut aꞌaneb raj li tzꞌakal nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit. Li Ka̱cuaꞌ quixsach xnaꞌlebeb re nak incꞌaꞌ us li naꞌleb li teꞌxqꞌue. Joꞌcan nak incꞌaꞌ na-el chi us li tenamit Egipto riqꞌuin li cꞌaꞌru naxba̱nu. Chanchaneb li calajenak li nequeꞌtacloc saꞌ lix xaꞌauheb. Ma̱cꞌaꞌ naru teꞌxba̱nu eb laj Egipto, chi moco li biom, chi moco li nebaꞌ, chi moco li cuanqueb xcuanquil, chi moco li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Ta̱cuulak xkꞌehil nak chixjunileb laj Egipto chanchanakeb li ixk. Sicsotkeb xban xxiuheb nak teꞌxqꞌue retal nak li nimajcual Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb. Cꞌajoꞌ nak teꞌxucuak eb laj Egipto xbaneb laj Judá. Caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin rabinquil lix cꞌabaꞌeb laj Judá teꞌxucuak laj Egipto xban li cꞌaꞌru quixcꞌu̱b ru li nimajcual Dios saꞌ xbe̱neb. Saꞌ eb li cutan aꞌan cua̱nkeb o̱b li tenamit aran Egipto li teꞌa̱tinak saꞌ li ra̱tinoba̱leb laj Judá. Eb li cuanqueb aran teꞌxba̱nu li juramento nak teꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ. Jun reheb li tenamit aꞌan ta̱qꞌuehekꞌ “Herez” chokꞌ xcꞌabaꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan ta̱cua̱nk jun li artal re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ aran Egipto. Ut ta̱cua̱nk ajcuiꞌ jun li pec najt xteram saꞌ li nuba̱l re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Aꞌaneb li retalil nak li Ka̱cuaꞌ cuan aran Egipto. Nak li tenamit teꞌxya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ xban li raylal li yo̱keb chixcꞌulbal, li Ka̱cuaꞌ tixtakla junak li ta̱colok reheb ut tixtenkꞌaheb. Li Ka̱cuaꞌ tixcꞌutbesi rib chiruheb laj Egipto re nak teꞌxqꞌue retal nak aꞌan li Ka̱cuaꞌ ut teꞌxlokꞌoni. Teꞌxqꞌue chokꞌ xmayej li ru li trigo ut teꞌmayejak chiru li Ka̱cuaꞌ. Teꞌxye re li Ka̱cuaꞌ cꞌaꞌru li teꞌxba̱nu ut teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru teꞌxyechiꞌi. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌueheb laj Egipto chixtojbal rix lix ma̱queb. Abanan li Ka̱cuaꞌ tixcuyeb xma̱c ut tixtenkꞌaheb cuiꞌchic ut ta̱rosobtesiheb. Eb laj Egipto teꞌxsicꞌ li Ka̱cuaꞌ ut li Ka̱cuaꞌ ta̱ril xtokꞌoba̱leb ru ut ta̱rosobtesiheb. Saꞌ eb li cutan aꞌan ta̱cua̱nk jun li nim be ta̱xic Egipto toj Asiria. Eb laj Asiria teꞌxic Egipto ut eb laj Egipto teꞌxic Asiria. Eb laj Egipto ut eb laj Asiria junajeb xchꞌo̱l nak teꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan junajak chic ruheb li oxib chi tenamit Israel, Egipto ut Asiria. Saꞌ xcꞌabaꞌeb aꞌan osobtesinbilak li ruchichꞌochꞌ. Ut osobtesinbilakeb xban li nimajcual Dios. Li Dios tixye reheb: —Osobtesinbilex inban, la̱ex aj Egipto, lin tenamit. Ut la̱ex aj Asiria, li yoꞌobtesinbilex inban, osobtesinbilex ajcuiꞌ inban. Ut osobtesinbilex la̱ex aj Israel, li sicꞌbil e̱ru inban, chaꞌak li Dios. Resil li raylal li teꞌxcꞌul eb laj Egipto ut eb laj EtiopíaLaj Sargón lix reyeb laj Asiria quixtakla laj Tartán aran Asdod chi pletic. Ut laj Tartán quinumta saꞌ xbe̱neb. Saꞌ eb li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Isaías li ralal laj Amoz ut quixye re: —Isi li kꞌes ru tꞌicr li cuan cha̱cuix ut li xa̱b li cuan cha̱cuok, chan. Ut joꞌcan quixba̱nu laj Isaías. Quibe̱c chi ma̱cꞌaꞌ xa̱b ut chi ma̱cꞌaꞌ li kꞌes ru tꞌicr chirix. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye ajcuiꞌ: —Laj Isaías laj cꞌanjel chicuu quibe̱c chi ma̱cꞌaꞌ xa̱b ut chi ma̱cꞌaꞌ li kꞌes ru rakꞌ chirix chiru oxib chihab. Aꞌan retalil li raylal tenebanbil saꞌ xbe̱neb laj Egipto ut eb laj Etiopía. Lix reyeb laj Asiria ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb laj Egipto ut eb laj Etiopía. Tixchapeb li tenamit ut tixcꞌameb chi pre̱xil. Joꞌ ni̱nk joꞌ cocꞌ teꞌxic chi ma̱cꞌaꞌ xa̱b chi rok ut chi ma̱cꞌaꞌeb rakꞌ. Cꞌajoꞌ nak teꞌxuta̱na̱k eb laj Egipto nak teꞌxic chi tꞌustꞌu̱queb. Cꞌajoꞌ nak teꞌsachk xchꞌo̱leb ut teꞌxuta̱na̱k eb li queꞌxcꞌojob xchꞌo̱leb saꞌ xbe̱neb laj Etiopía. Joꞌcan ajcuiꞌ teꞌxcꞌul eb li queꞌxqꞌue xlokꞌal laj Egipto. Saꞌ eb li cutan aꞌan eb laj Filistea li cuanqueb chire li palau teꞌxye, “Qꞌuehomak retal cꞌaꞌru queꞌxcꞌul eb li tenamit li xkacꞌojob kachꞌo̱l saꞌ xbe̱neb. Saꞌ kachꞌo̱l la̱o nak eb aꞌan toeꞌxcol chiru lix reyeb laj Asiria. ¿Ani ta̱ru̱k ta̱colok ke anakcuan?” chaꞌakeb.— Resil li raylal li teꞌxcꞌul eb laj BabiloniaAꞌan aꞌin resil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb laj Babilonia, li cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ li cuan chire li palau. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb chanchanakeb li ca̱k-sut-ikꞌ nak teꞌcha̱lk saꞌ li chaki chꞌochꞌ, li naꞌajej li kꞌaxal yibru. Jun li visión kꞌaxal ra rilbal quicꞌutbesi̱c chicuu. Li quicuil saꞌ li visión aꞌan nak yo̱queb chi balakꞌi̱nc ut yo̱queb chi sachoc. Ayukex la̱ex aj Elam. Ayukex chi pletic riqꞌuineb laj Babilonia. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex aj Medo. Ayukex chi pletic re nak ta̱rakekꞌ li raylal li queꞌxba̱nu eb laj Babilonia. Cꞌajoꞌ lin xiu ut ra cuanquin xban li cꞌaꞌru quicuil saꞌ li visión. Chanchan li raylal li naxcꞌul li ixk li oc re chi qꞌuira̱c. Nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l xban li cꞌaꞌru quicuabi ut sachso innaꞌleb xban li cꞌaꞌru quicuil. Ninsicsot xban inxiu ut nachꞌinan inchꞌo̱l. Nak sa saꞌ inchꞌo̱l ninsahoꞌ nak na-oc li kꞌojyi̱n. Abanan anakcuan nak yo̱ inxiu incꞌaꞌ nacuaj nak ta̱oc li kꞌojyi̱n. Saꞌ li visión quicuil nak ac xeꞌxyi̱b li me̱x. Ac xeꞌxhel li tꞌicr re teꞌcuaꞌak cuiꞌ. Nequeꞌcuaꞌac ut nequeꞌucꞌac. Saꞌ junpa̱t na-abi̱c li xya̱b xcux li nataklan nak naxye: —Cuaclinkex la̱ex li nequextaklan saꞌ xbe̱neb li soldado. Cauresihomak le̱ chꞌi̱chꞌ re xcolbal e̱rib.— Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye cue: —Ayu ut xakab junak aj qꞌuehol etal ut ye re nak tixye resil li cꞌaꞌru ta̱ril. Laj qꞌuehol etal ta̱rileb li cui̱nk li yo̱queb chi cha̱lc saꞌ li carruaje quelonbil xban jun sumal chi cacua̱y, ut ta̱rileb li cui̱nk li yo̱queb chi cha̱lc chirix li bu̱r ut li camello. Tixqꞌue retal chi us li cꞌaꞌru teꞌxba̱nu, chan. Ut laj qꞌuehol etal quixjap re joꞌ nak naxjap re li cakcoj ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, chi kꞌek chi cutan yo̱quin chi cꞌacꞌale̱nc arin, chan. Saꞌ junpa̱t queꞌchal li cui̱nk saꞌ xcarruaje. Ut laj qꞌuehol etal quixye: —¡X-osoꞌ li tenamit Babilonia! ¡Xsacheꞌ ru li tenamit Babilonia! Chixjunileb lix dioseb jucꞌbileb ut tꞌantꞌo̱queb saꞌ chꞌochꞌ, chan. Ex intenamit Israel, kꞌaxal ra xecꞌul joꞌ li ru li trigo li nayekꞌman re risinquil li rix. Yo̱quin chixyebal e̱re li cꞌaꞌru quixye cue li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel, chan laj Isaías. Resil li raylal li teꞌxcꞌul eb laj Edom ut eb laj ArabiaAꞌan aꞌin resil li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb laj Edom: Eb aꞌan quineꞌra̱tina chak toj Seir ut queꞌxye: —La̱at li yo̱cat chi cꞌacꞌale̱nc, ¿jokꞌe cuanco? ¿Jokꞌe ta̱numekꞌ li kꞌojyi̱n? chanqueb. Ut li yo̱ chi cꞌacꞌale̱nc quixye: —Cutanocꞌ re, abanan aꞌ que cuiꞌchic na-oc li kꞌojyi̱n. Cui ta̱cuaj patzꞌoc, tatsukꞌi̱k cuiꞌchic, chan. Aꞌan aꞌin li resil li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb laj Arabia: —La̱ex aj Dedán li yo̱quex chi numecꞌ, te̱numsi li kꞌojyi̱n saꞌ li qꞌuicheꞌ re Arabia. La̱ex li cuanquex Tema, qꞌuehomak xcua rucꞌaheb li yo̱queb chi e̱lelic. Yo̱queb chi e̱lelic re nak incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k chi chꞌi̱chꞌ chi moco riqꞌuin tzimaj. Yo̱queb chi e̱lelic re nak incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k saꞌ li ple̱t. Aꞌan aꞌin li quixye cue li Ka̱cuaꞌ: —Joꞌcaꞌin saꞌ jun chihab ta̱osokꞌ chixjunil lix lokꞌaleb laj Cedar, joꞌ nak nabiseꞌ xcutan jun li mo̱s. Usta kꞌaxal cauheb xchꞌo̱l chi pletic eb li cui̱nk aj Cedar, li nequeꞌcutuc tzimaj, abanan moco qꞌui ta chic li teꞌcolekꞌ. La̱in li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel, ninyehoc re aꞌin.— Resil li raylal li teꞌxcꞌul eb laj JerusalénAꞌan aꞌin resil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk saꞌ li ru takꞌa li quicꞌutbesi̱c cuiꞌ li visión chicuu xban li Dios. ¿Cꞌaꞌru xecꞌul anakcuan? ¿Cꞌaꞌut nak che̱junilex yo̱quex chi takecꞌ saꞌ xbe̱n le̱ rochoch xban le̱ xiu? ¿Ma ma̱cuaꞌex ta biꞌ jun tenamit li junes choki̱nc nequeba̱nu? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱ex jun tenamit li junelic sa saꞌ e̱chꞌo̱l? ¿Cꞌaꞌut nak eb le̱ comon moco xeꞌcamsi̱c ta chi chꞌi̱chꞌ? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xeꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t? Chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ e̱ya̱nk xeꞌe̱lelic chiruheb li tzimaj. Abanan xeꞌchapeꞌ xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Queꞌchapeꞌ usta najt queꞌco̱eb nak queꞌe̱lelic. Joꞌcan nak la̱in ninye: —Canabomakin injunes. Oc cue chi ya̱bac xban xrahil inchꞌo̱l. Ut ma̱ ani tixbay rib chixcꞌojobanquil inchꞌo̱l xban nak lin tenamit teꞌsachekꞌ ru.— Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios ac quixye nak ta̱cuulak xkꞌehil nak che̱junilex texxucuak ut kꞌaxal ra te̱cꞌul. Telajeꞌxsach e̱naꞌleb saꞌ li ru takꞌa li nacꞌuteꞌ cuiꞌ li visión. Telajeꞌtꞌanekꞌ li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit ut le̱ ya̱b ta̱abi̱k toj saꞌ eb li tzu̱l. Eb li soldados teꞌcha̱lk toj Elam chirix cacua̱y. Cua̱nk chak saꞌ rukꞌeb lix tzimaj. Ut eb li soldados li teꞌcha̱lk toj Kir cua̱nk chak saꞌ rukꞌeb lix chꞌi̱chꞌ re xcolbal re xchꞌo̱leb. Cꞌajoꞌ li carruaje teꞌcua̱nk saꞌ eb li ru takꞌa, li kꞌaxal chꞌinaꞌus nak xcuan. Ut eb li soldado li nequeꞌxic chirix cacua̱y xakxo̱keb chiru li oqueba̱l re Jerusalén. Quilajeꞌpoꞌeꞌ chixjunil li cꞌaꞌak re ru li quecol cuiꞌ raj e̱rib la̱ex aj Judá. Nak queril nak ma̱cꞌaꞌ chic e̱colbal, querisi chak le̱ chꞌi̱chꞌ re pletic, li quexoc saꞌ li cab li cuan saꞌ qꞌuicheꞌ. Queqꞌue retal nak jucꞌbil li tzꞌac li sutsu cuiꞌ lix tenamit laj David. Quexoc li haꞌ saꞌ lix naꞌaj li cuan takꞌa. Queqꞌue retalileb li cab li cuanqueb Jerusalén ut cuan li quejucꞌ re xyi̱banquil lix cacuub li tzꞌac li sutsu cuiꞌ le̱ tenamit. Queyi̱b saꞌ xyi li cuib chi tzꞌac li naꞌajej re xxocbal li haꞌ li na-el chak saꞌ xnaꞌaj li haꞌ li yi̱banbil junxil. Abanan incꞌaꞌ quepatzꞌ le̱ naꞌleb riqꞌuin li Dios li quiyi̱ban re. Incꞌaꞌ quesicꞌ le̱ naꞌleb riqꞌuin li Dios li quicꞌu̱ban ru chixjunil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Saꞌ li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios quixye e̱re nak texya̱bak ut te̱yotꞌ e̱chꞌo̱l. Te̱qꞌue li kꞌes ru tꞌicr che̱rix ut te̱bes le̱ jolom. Abanan la̱ex sa saꞌ e̱chꞌo̱l nak yo̱quex chi ninkꞌei̱c. Xecamsiheb li carner ut li cuacax re te̱tiu. Xexcuaꞌac ut xex-ucꞌac vino. Xeye: —Cuaꞌako, ucꞌako xban nak ma̱re cuulaj caꞌbej nococam, chanquex. Ut li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —Li ma̱c aꞌin li xeba̱nu la̱ex aj Jerusalén incꞌaꞌ tincuy toj retal nak texca̱mk. La̱in li nimajcual Dios xinyehoc re aꞌin, chan. Aꞌan aꞌin li quixye cue li Ka̱cuaꞌ, li nimajcual Dios: —Tatxic riqꞌuin laj Sebna, li nataklan saꞌ xbe̱neb li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li palacio ut ta̱ye re, “¿Cꞌaꞌru a̱cuanquil la̱at? ¿Ani quiqꞌuehoc a̱lese̱ns chixyi̱banquil li mukleba̱l arin? ¿Ani xyehoc a̱cue nak ta̱yi̱b la̱ hiloba̱l saꞌ li sako̱nac aꞌin li najt xteram? Li Ka̱cuaꞌ ta̱risi la̱ cuanquil. Tatxqꞌue chi chapecꞌ ut tatcꞌamekꞌ chi najt. Tatxqꞌue saꞌ jalan tenamit kꞌaxal nim. Chanchan nak tixcut jun li pelota. Aran tatca̱mk ut eb la̱ carruaje li cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusaleb teꞌcana̱k aran. Riqꞌuin aꞌan ta̱cꞌutekꞌ xxuta̱n li ani nataklan saꞌ a̱be̱n. Li Ka̱cuaꞌ tatrisi saꞌ la̱ cuanquil. Chanchan tiquisinbil tixba̱nu a̱cue nak tatrisi,” chaꞌakat. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Sebna: —Saꞌ eb li cutan aꞌan la̱in tinbok cuiqꞌuin laj Eliaquim laj cꞌanjel chicuu, li ralal laj Hilcías. Tinqꞌue chirix laj Eliaquim la̱ cuakꞌ rochben lix cꞌa̱mal a̱saꞌ. Tinkꞌaxtesi li cuanquil re li quinqꞌue a̱cue junxil. Ut aꞌanak chic li ta̱cꞌamok be chiruheb li cuanqueb Jerusalén joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Judá. Tinqꞌue li i̱k saꞌ xbe̱n re nak aꞌan chic ta̱ilok re li rochocheb li ralal xcꞌajol li rey David. Li oqueba̱l li tixte aꞌan, ma̱ ani naru ta̱tzꞌapok re. Ut li oqueba̱l li tixtzꞌap aꞌan, ma̱ ani naru ta̱tehok re. Chanchan jun li claux tojbil saꞌ junak cheꞌ xban nak li Ka̱cuaꞌ tixxakab saꞌ xnaꞌaj lix cuanquil. Saꞌ xcꞌabaꞌ li cui̱nk aꞌan, chixjunileb li rechꞌalal teꞌqꞌuehekꞌ xlokꞌal. Abanan kꞌaxal a̱l li i̱k ta̱cana̱k saꞌ xbe̱n. Chixjunileb li rechꞌalal teꞌxsicꞌ xtenkꞌanquil riqꞌuin. Chanchanakeb chic li ucꞌal ut li secꞌ li nequeꞌtꞌuyuba̱c saꞌ eb li claux. Teꞌxsicꞌ xtenkꞌanquileb riqꞌuin toj ta̱cuulak xkꞌehil nak incꞌaꞌ chic tixcuy. Chanchan nak ta̱tokekꞌ li claux. Ut chixjunil li cꞌaꞌak re ru li tꞌuytꞌu chiru talajeꞌtꞌanekꞌ.— Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios quiyehoc re aꞌin. Resil li raylal li tixcꞌul li tenamit Tiro li quiyi̱ba̱c xbaneb laj SidónAꞌan aꞌin resil li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul li tenamit Tiro. Chexya̱bak la̱ex li cuanquex saꞌ eb li jucub re Tarsis xban nak quisacheꞌ ru li tenamit Tiro li texxic cuiꞌ. Quilajeꞌtꞌaneꞌ chixjunileb li ochoch. Toj Quitim qui-abi̱c resil. Mex-ecꞌan la̱ex li cuanquex chire li palau, la̱ex li cuanquex saꞌ li tenamit Sidón. Xexbiomoꞌ xbaneb laj cꞌay li nequeꞌchal saꞌ eb li jucub. Xetaklaheb li cui̱nk chixlokꞌbal li ru li acui̱mk li na-el Egipto xban li nimaꞌ Nilo. Xexcꞌayin ut xexlokꞌoc riqꞌuineb chixjunileb li tenamit. Xuta̱nal xex-el la̱ex aj Sidón, li nimla tenamit li cuan chire li palau. Ta̱cuulak xkꞌehil nak te̱ye: —Chanchan ma̱ jun sut xcuecꞌa li raylal li nequeꞌxcꞌul li ixk li oqueb re chi qꞌuira̱c. Chanchan nak ma̱ jun li cualal incꞌajol xinqꞌuiresi, chi moco te̱lom chi moco xkaꞌal.— Cꞌajoꞌ nak ta̱rahokꞌ xchꞌo̱leb laj Egipto nak teꞌrabi resil nak xsacheꞌ ru li tenamit Tiro. La̱ex aj Tiro, texxic aran Tarsis. Chexya̱bak la̱ex li cuanquex chire li palau. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌin li tenamit li junelic sa saꞌ xchꞌo̱leb chalen chak najter? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌin li tenamit li xeꞌco̱eb chi cua̱nc chi najt saꞌ jalan tenamit? ¿Ani xcꞌu̱ban chak re xba̱nunquil li raylal aꞌin re li tenamit Tiro, li tenamit li kꞌaxal nim xcuanquil? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan li tenamit li cuanqueb cuiꞌ laj yaconel li ni̱nkeb xcuanquil ut nequeꞌqꞌueheꞌ xlokꞌal? Eb li cui̱nk aꞌan naꞌno̱queb ru yalak bar. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, aꞌan li quicꞌu̱ban ru xba̱nunquil li raylal re li tenamit Tiro re nak ta̱cubsi̱k xcuanquileb li kꞌetkꞌeteb. Ta̱isi̱k xlokꞌaleb li nequeꞌqꞌueheꞌ xlokꞌal yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱ex aj Tarsis, texxic yalak bar joꞌ nak nanumeꞌ li nimaꞌ yalak bar xban nak incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk e̱cuanquil. Li Ka̱cuaꞌ quixyeꞌ li rukꞌ saꞌ xbe̱n li palau ut eb li cuanqueb xcuanquil nequeꞌsicsot xban xxiuheb. Quixye nak ta̱sachekꞌ xcuanquileb li tenamit li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb laj Canaán. Li Dios quixye reheb li cuanqueb saꞌ li tenamit Tiro, li quiyi̱ba̱c xbaneb laj Sidón: —Incꞌaꞌ chic ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l. Junxil chanchanex jun li tukꞌ ixk. Abanan anakcuan rahobtesinbilex chic. Usta nequex-e̱lelic toj Quitim, abanan chi moco aran naru ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l.— Qꞌuehomak retal li cꞌaꞌru queꞌxba̱nu eb laj Babilonia. Quilajeꞌxpoꞌi li tenamit Tiro. Eb laj Asiria queꞌxyi̱b li naꞌajej chokꞌ reheb li nequeꞌcuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Queꞌxyi̱beb li cab re xcolbaleb rib ut queꞌxyi̱b li palacio. Abanan anakcuan ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li tenamit xban nak xpoꞌeꞌ chixjunil. Ya̱bankex la̱ex aj Tarsis li nequexcꞌanjelac saꞌ eb li jucub, xban nak xsacheꞌ ru li nimla tenamit li cꞌojcꞌo cuiꞌ e̱chꞌo̱l. Ta̱cuulak xkꞌehil nak li tenamit Tiro ta̱sachk saꞌ xchꞌo̱leb li tenamit. Incꞌaꞌ chic ta̱julticokꞌ reheb chiru laje̱b xca̱cꞌa̱l chihab, joꞌ xnajtil rok xyuꞌam junak li rey. Nak acak xnumeꞌ laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) chihab, eb li cuanqueb Tiro teꞌbicha̱nk cuiꞌchic joꞌ nak nequeꞌbichan li ixk li nequeꞌxcꞌayi rib. La̱ex aj Tiro, li incꞌaꞌ chic nequexjultica̱c, li chanchanex li ixk li nequeꞌxcꞌayi ribeb, te̱beni xsaꞌ li tenamit ut chꞌeꞌomak chi cha̱bil le̱ cuajb ut bichahomak nabalak li bich. Ma̱re chi joꞌcan texjultica̱k cuiꞌchic. Nak acak xnumeꞌ li laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) chihab li Ka̱cuaꞌ tixcanabeb cuiꞌchic li tenamit Tiro chi cꞌayi̱nc ut chi lokꞌoc riqꞌuineb chixjunileb li tenamit yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chanchanakeb li ixk li nequeꞌxcꞌayi rib. Abanan li tumin li teꞌxcꞌul ta̱kꞌaxtesi̱k re li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ chic teꞌxxoc chokꞌ reheb laj Tiro. Ta̱cꞌanjelak ban chiruheb li nequeꞌlokꞌonin re li Ka̱cuaꞌ re nak ta̱cua̱nk xcua rucꞌaheb ut ta̱cua̱nk ajcuiꞌ li rakꞌeb. Li rakba a̱tin li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌLi Ka̱cuaꞌ tixpoꞌ ru li ruchichꞌochꞌ. Ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ cuan chiru. Ut tixchaꞌchaꞌiheb li tenamit yalak bar. Juntakꞌe̱t li raylal teꞌxcꞌul chixjunileb. Juntakꞌe̱t li raylal teꞌxcꞌul laj tij riqꞌuin li teꞌxcꞌul li tenamit. Juntakꞌe̱t li raylal teꞌxcꞌul li mo̱s riqꞌuin li teꞌxcꞌul lix patrón. Juntakꞌe̱t li raylal li teꞌxcꞌul li nequeꞌcꞌayin riqꞌuin li teꞌxcꞌul li nequeꞌlokꞌoc. Ut juntakꞌe̱t li raylal li teꞌxcꞌul li nequeꞌqꞌuehoc toꞌ tumin riqꞌuineb li nequeꞌcꞌuluc tumin chi toꞌ. Ut juntakꞌe̱t li raylal li teꞌxcꞌul li nebaꞌ riqꞌuin li teꞌxcꞌul li biom. Ta̱sachekꞌ ru chixjunil li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ma̱cꞌaꞌ chic cuan chiru ta̱cana̱k. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, aꞌan li quiyehoc re aꞌin. Ta̱chakik li ruchichꞌochꞌ ut ta̱osokꞌ. Chixjunil li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ ta̱sachk. Ut ta̱sachekꞌ ajcuiꞌ ruheb li xni̱nkal tenamit. Eb li cristian queꞌxmux ru li ruchichꞌochꞌ xban nak queꞌxkꞌet lix chakꞌrab li Dios. Queꞌxkꞌet li contrato li xakxo xcuanquil chi junelic. Xban li ma̱usilal li queꞌxba̱nu quisacheꞌ ru li ruchichꞌochꞌ. Ut eb li cristian yo̱queb chixtojbal rix li ma̱c queꞌxba̱nu. Moco qꞌuiheb ta chic li teꞌcana̱k. Lix to̱nal li uvas xchakic. Ma̱cꞌaꞌ chic li vino. Kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱leb li cristian li sa saꞌ xchꞌo̱leb nak queꞌcuan. Incꞌaꞌ chic na-abi̱c xya̱b li cuajb ut li tambor. Ut incꞌaꞌ chic na-abi̱c li choki̱nc li nequeꞌxba̱nu li tenamit nak sa saꞌ xchꞌo̱leb. Incꞌaꞌ chic nequeꞌbichan ut incꞌaꞌ chic nequeꞌucꞌac vino. Incꞌaꞌ chic sa nequeꞌrecꞌa li vino. Cꞌa ban chic. Poꞌbil chic chixjunil li tenamit. Ut tzꞌaptzꞌo li rochocheb. Ma̱ ani chic naru nequeꞌoc riqꞌuineb. Japjo̱queb re saꞌ eb li be xban nak ma̱cꞌaꞌ chic li vino. Li sahil chꞌo̱lejil quixsukꞌisi rib chokꞌ rahil chꞌo̱lejil. Ma̱ bar chic natauman li sahil chꞌo̱lej. Jucꞌbil chic chixjunil li cuan saꞌ li tenamit ut jucꞌbil li puerta li cuan saꞌ li oqueba̱l. Joꞌcan ta̱cꞌulma̱nk saꞌ chixjunileb li tenamit li cuanqueb yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chanchan nak nachikꞌchikꞌi̱c li cheꞌ olivo re ta̱tꞌanekꞌ li ru. Chanchan nak ac xeꞌrakeꞌ chixsicꞌbal chixjunil li ru li uvas. Eb li incꞌaꞌ teꞌsachekꞌ teꞌbicha̱nk xban xsahil xchꞌo̱leb ut eb li cuanqueb chire li palau teꞌxye nak kꞌaxal nim xcuanquil li Ka̱cuaꞌ. Cheꞌxqꞌuehak taxak xlokꞌal li Dios li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa. Cheꞌxnima̱k ru lix Dioseb laj Israel li cuanqueb chire li palau. Yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ takabi nak yo̱keb chixbichanquil xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ ut teꞌxye: —Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ li ti̱c xchꞌo̱l.— Abanan la̱in ma̱cꞌaꞌ naru ninye xban nak li tenamit toj yo̱keb ajcuiꞌ chi balakꞌi̱nc ut numtajenak li ma̱usil nequeꞌxba̱nu. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chanchanakex li xul li yo̱queb chi a̱lina̱c xbaneb laj yo. Chanchan nak oc e̱re chi tꞌanecꞌ saꞌ jun li jul malaj ut saꞌ jun li raꞌal. Nabal li raylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n. Chanchan nak nachal li cacuil hab ut li ruchichꞌochꞌ ta̱ecꞌa̱nk saꞌ xnaꞌaj. Li ani nae̱lelic chiru li raꞌal ta̱chapekꞌ xban jun chic li raꞌal. Li ani tixcol rib chiru li raylal ta̱tꞌanekꞌ saꞌ jun chic li raylal. Ta̱osokꞌ li ruchichꞌochꞌ. Ta̱ecꞌasi̱k chi cau saꞌ xnaꞌaj ut ta̱jachekꞌ ru. Ta̱ecꞌa̱nk li ruchichꞌochꞌ. Chanchanak jun li calajenak. Malaj ut chanchanak jun li cab li na-ecꞌasi̱c xban ikꞌ. Li ma̱c li quiba̱nu̱c xnumta saꞌ xbe̱n. Incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k ta̱cuacli̱k. Ta̱cuulak xkꞌehil nak li Ka̱cuaꞌ tixqꞌueheb chixtojbal xma̱queb li cuanqueb xcuanquil saꞌ choxa joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb xcuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ. Tixchꞌutub ru joꞌ nak nequeꞌchꞌutuba̱c li pre̱x ut teꞌtzꞌapekꞌ saꞌ jun naꞌajej joꞌ nak nequeꞌtzꞌapeꞌ li pre̱x li ni̱nkeb xma̱c. Ut najt teꞌcua̱nk aran toj ta̱cuulak xkꞌehil nak teꞌqꞌuehekꞌ chixtojbal xma̱queb. Ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ru li sakꞌe joꞌ ajcuiꞌ li po nak li nimajcual Dios cua̱nk chokꞌ tzꞌakal rey. Ut aꞌan ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb li cuanqueb Jerusalén saꞌ li tzu̱l Sión. Ut li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit teꞌril lix lokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Eb li bich re xlokꞌoninquil li DiosAt Ka̱cuaꞌ, la̱at lin Dios. Tinqꞌue a̱lokꞌal ut tinnima la̱ cꞌabaꞌ. Xban nak ti̱c a̱chꞌo̱l, xaba̱nu li sachba chꞌo̱lej li xacꞌu̱b chak ru xba̱nunquil najter. Xasacheb ru li xni̱nkal tenamit ut xajuqꞌueb li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li nequeꞌxcol cuiꞌ rib li cuanqueb aran. Xapoꞌ chi junaj cua eb li palacio li queꞌxyi̱b li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Ut ma̱ jokꞌe chic ta̱ru̱k xyi̱banquileb. Joꞌcan nak eb li tenamit li cauheb rib teꞌxqꞌue a̱lokꞌal. Ut eb li tenamit li kꞌaxal joskꞌeb teꞌxxucua a̱cuu. La̱at xatenkꞌaheb li nebaꞌ. Xatenkꞌaheb li tenkꞌa̱c nequeꞌraj. Xacoleb chiruheb li joskꞌ aj cristian li nequeꞌrahobtesin reheb. Chanchan nak xacoleb chiru li ca̱k-sut-ikꞌ ut chiru xtikcual li sakꞌe. Ta̱cubsi xcuanquileb li jalan xtenamit joꞌ nak narisi xtikcual li sakꞌe li chok saꞌ junak li naꞌajej chaki ru. Ta̱cubsi xcuanquileb li nequeꞌxnimobresi ribeb. Saꞌ li tzu̱l Sión li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios tixba̱nu jun li ninkꞌe re chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit. Teꞌxtzaca li cha̱bil tzacae̱mk ut teꞌrucꞌ li cha̱bil vino. Nak cua̱nkeb saꞌ li tzu̱l Sión li Ka̱cuaꞌ ta̱risi lix rahileb xchꞌo̱l ut li raylal li cuanqueb cuiꞌ. Ut incꞌaꞌ chic teꞌrahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Li nimajcual Dios ta̱risi xcuanquil li ca̱mc. Tixmes li xyaꞌal ruheb. Ta̱risi lix xuta̱neb lix tenamit saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quiyehoc re aꞌin. Saꞌ li cutan aꞌan eb li tenamit teꞌxye: —Relic chi ya̱l li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li kaDios. Xkacꞌojob kachꞌo̱l riqꞌuin ut aꞌan xcoloc ke. Aꞌan li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Xkapa̱b li Dios ut anakcuan aꞌan xcoloc ke. Joꞌcan nak sa saꞌ kachꞌo̱l, chaꞌakeb. Li cuanqueb saꞌ li tzu̱l Sión li Ka̱cuaꞌ ta̱colok reheb. Abanan eb li tenamit Moab teꞌsachekꞌ ruheb joꞌ nak nayekꞌi̱c li qꞌuim saꞌ li mul. Teꞌxyeꞌ li rukꞌeb re xba̱nunquil li cꞌaꞌru nequeꞌraj joꞌ nequeꞌxba̱nu li nequeꞌnumxic. Abanan incꞌaꞌ teꞌru̱k xban nak li Dios tixcubsi xcuanquileb. Li Dios tixsach li ni̱nki cab li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb joꞌ ajcuiꞌ li tzꞌac li najt xteram li sutsu̱queb cuiꞌ li tenamit. Tixjuqꞌueb ut tꞌantꞌo teꞌcana̱k saꞌ chꞌochꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan eb li cristian teꞌxbicha li bich aꞌin saꞌ li naꞌajej Judá: Kꞌaxal cau rib li katenamit. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quixakaban re li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit re kacolbal. Tehomak li oqueba̱l re li tenamit re teꞌoc li tenamit li ti̱queb xchꞌo̱l. Teꞌoc li tenamit li nequeꞌxba̱nu li us. At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacatqꞌuehoc reheb chi cua̱nc saꞌ usilal li nequeꞌcꞌoxlan a̱cue. Ma̱cꞌaꞌ nachꞌiꞌchꞌiꞌin reheb xban nak cauheb xchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. Checꞌojobak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ xban nak aꞌan laj Colol e̱re chi junelic. Aꞌan chanchan jun li sako̱nac li incꞌaꞌ najala. Li Ka̱cuaꞌ quixcubsi xcuanquileb li nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb. Quixsach ru li tenamit li queꞌcuan cuiꞌ. Quilajxtꞌan li tzꞌac li najt xteram li sutsu cuiꞌ li tenamit. Eb li queꞌrahobtesi̱c junxil ut eb li nebaꞌ, aꞌan eb chic li nequeꞌoc saꞌ li tenamit ut nequeꞌxyekꞌi saꞌ rok. Ti̱c ru li be li nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ li ti̱queb xchꞌo̱l. At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacatti̱cobresin re li be chiruheb. At Ka̱cuaꞌ, yo̱co chixba̱nunquil joꞌ nacacuaj la̱at re xqꞌuebal xlokꞌal la̱ cꞌabaꞌ. Li cꞌaꞌru nakaj, aꞌan oybeni̱nc a̱cuiqꞌuin ut li kacꞌaꞌux cua̱nk a̱cuiqꞌuin. Chiru li kꞌojyi̱n cꞌajoꞌ nak nacuaj rilbal a̱cuu. Chi anchal inchꞌo̱l tatinsicꞌ toj ekꞌela joꞌ najtil ta̱cua̱nk inyuꞌam. Nak tatrakok a̱tin, li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue retal cꞌaꞌru li ti̱quilal. Usta la̱at ta̱cuil xtokꞌoba̱l ruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, eb aꞌan ma̱ jokꞌe teꞌxtau ru. Incꞌaꞌ teꞌraj cua̱nc saꞌ ti̱quilal. Usta cuanqueb saꞌ junak naꞌajej bar nacatlokꞌoni̱c cuiꞌ, eb aꞌan junelic teꞌxba̱nu li ma̱usilal xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue retal la̱ cuanquilal. At Ka̱cuaꞌ, nequeꞌxnau nak ta̱qꞌueheb chixtojbal xma̱queb. Abanan incꞌaꞌ nequeꞌraj xqꞌuebal retal. Chicꞌutekꞌ taxak xxuta̱neb nak teꞌxqꞌue retal nak nacaraheb la̱ tenamit. Chanchan cꞌatbil nak teꞌosokꞌ li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacatqꞌuehoc ke chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal. Chixjunil li nakaba̱nu, naru nakaba̱nu xban nak la̱at nacattenkꞌan ke chixba̱nunquil. At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, ya̱l nak cuanqueb li xeꞌtaklan chi cau saꞌ kabe̱n. Abanan junes la̱at nakaqꞌue a̱lokꞌal. Eb aꞌan camenakeb chic anakcuan. Incꞌaꞌ chic teꞌcuacli̱k chi yoꞌyo̱queb. Incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k teꞌtakla̱nk saꞌ kabe̱n xban nak la̱at xatqꞌuehoc reheb chixtojbal lix ma̱queb. La̱at xatsachoc ruheb ut incꞌaꞌ chic ta̱jultica̱k lix cꞌabaꞌeb. At Ka̱cuaꞌ, la̱at xatqꞌuehoc re chi nima̱nc li katenamit ut a̱cꞌulub nak ta̱qꞌuehekꞌ a̱lokꞌal. Ut xanimobresi lix nuba̱l li kanaꞌaj. At Ka̱cuaꞌ, la̱at coa̱qꞌue chixtojbal li kama̱c ut cotijoc cha̱cuu. Nak yo̱co chixcꞌulbal li raylal, xkatzꞌa̱ma katenkꞌanquil a̱cue. Chanchano li yaj aj ixk li oc re chi qꞌuira̱c. Japjo re xban li raylal. Joꞌcan yo̱co chixcꞌulbal la̱o, at Ka̱cuaꞌ. La̱o xkacꞌul li raylal joꞌ li ixk. Abanan ma̱cꞌaꞌ rajbal li raylal li xkacꞌul. La̱o ma̱cꞌaꞌ xkaba̱nu re xcolbal li katenamit. Abanan eb la̱ tenamit li queꞌcam teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ li mukleba̱l teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo ut teꞌxjap reheb xban xsahil xchꞌo̱leb. Li Ka̱cuaꞌ tixcuaclesiheb cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak joꞌ nak li xchuꞌque naxqꞌueheb chi yoꞌla̱c li acui̱mk. Ex intenamit, ocankex saꞌ le̱ rochoch ut tzꞌapomak li oqueba̱l. Mukumak caꞌchꞌinak e̱rib toj ta̱numekꞌ xjoskꞌil li Dios. Li Ka̱cuaꞌ ta̱cha̱lk chak saꞌ choxa chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamit. Ta̱cꞌutbesi̱k li camsi̱c li qui-uxman chi mukmu saꞌ ruchichꞌochꞌ. Incꞌaꞌ chic ta̱uxma̱nk li camsi̱nc chi mukmu. Teꞌcolekꞌ cuiꞌchic laj IsraelSaꞌ eb li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ tixqꞌueheb chixtoj xma̱queb laj Leviatán li nimla xul li se̱b xchꞌo̱l chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us, ut li nimla cꞌantiꞌ li naxkꞌotkꞌoti rib, joꞌ ajcuiꞌ li dragón li cuan saꞌ li palau. Riqꞌuin lix nimla chꞌi̱chꞌ cau tixcamsiheb.Saꞌ li versículo 27:1 li oxib chi xul, aꞌaneb retalil li oxib chi tenamit Asiria, Babilonia ut Persia. Saꞌ li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios tixye: —Bichankex chirix lix naꞌaj li cha̱bil uvas. Eb laj Israel, aꞌaneb lix naꞌaj lin uvas. La̱in li Ka̱cuaꞌ nin-iloc reheb. Chanchan nintꞌakresi nak nacuileb. Nequeꞌcuil chi kꞌek chi cutan re nak ma̱cꞌaꞌ teꞌxcꞌul. Incꞌaꞌ chic yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb lin tenamit. Cui ta cuan li teꞌraj xchꞌiꞌchꞌiꞌinquileb la̱in saꞌ junpa̱t tebinsach ruheb joꞌ nak nequeꞌcꞌat li qꞌuix ut li pim. Cui eb li xicꞌ nequeꞌiloc re lin tenamit teꞌraj nak tincoleb, teꞌcha̱lk raj cuiqꞌuin. Teꞌxcꞌam raj ribeb saꞌ usilal cuiqꞌuin, chan li Dios. Saꞌ eb li cutan teꞌcha̱lk eb laj Israel li ralal xcꞌajol laj Jacob teꞌnabalokꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ ut teꞌcua̱nk yalak bar. Us teꞌe̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Chanchanakeb li cheꞌ li naxchap xxeꞌ chi us ut nabal li ru naxqꞌue. Li Dios incꞌaꞌ quixrahobtesiheb laj Israel joꞌ quixba̱nu reheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb laj Israel. Incꞌaꞌ quixqꞌueheb chi camsi̱c laj Israel joꞌ quixqꞌueheb chi camsi̱c li jalaneb xtenamit. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb laj Israel chixtojbal lix ma̱queb nak quixcanabeb saꞌ rukꞌeb li jalaneb xtenamit. Queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil saꞌ jalan tenamit. Chanchan nak queꞌcꞌameꞌ xban li cacuil ikꞌ li nachal saꞌ releb sakꞌe. Li Dios tixcuy xma̱queb laj Israel nak telajeꞌxjuqꞌui chixjunil li artal li nequeꞌlokꞌoni̱c cuiꞌ li jalanil dios. Tixcuy xma̱queb nak ma̱cꞌaꞌak chic li yi̱banbil dios xAsera, chi moco li naꞌajej li nacꞌatman cuiꞌ li pom. Li tenamit li kꞌaxal cau rib nak quicuan quitzꞌekta̱na̱c. Ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Chanchan li chaki chꞌochꞌ. Aran nequeꞌcuaꞌac li cuacax saꞌ li pachꞌayaꞌ ut aran ajcuiꞌ nequeꞌhilan. Eb li rukꞌ li cheꞌ queꞌchakic ut queꞌtokeꞌ. Ut eb li ixk nequeꞌxsicꞌ chokꞌ xsiꞌeb. Eb li tenamit incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ, li quiyoꞌobtesin reheb incꞌaꞌ quiril xtokꞌoba̱l ruheb. Incꞌaꞌ quiruxta̱naheb ru. Saꞌ li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ tixchꞌutubeb lix tenamit. Naticla chak cuan cuiꞌ li nimaꞌ Éufrates. Nacuulac toj saꞌ lix nuba̱leb laj Egipto. Li junju̱nk chi aj Israel teꞌchꞌutuba̱k joꞌ nak naxocman ru li trigo. Saꞌ eb li cutan aꞌan ta̱ya̱basi̱k chi cau li trompeta. Eb laj Israel li queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ saꞌ eb li tenamit Asiria ut Egipto teꞌxchꞌutub ribeb ut teꞌxic Jerusalén ut teꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ saꞌ lix santil tzu̱l. Quitzꞌekta̱na̱c li tenamit Samaria xban li DiosRaylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n la̱ex li ralal xcꞌajol laj Efraín. Xenimobresi e̱rib riqꞌuin li nimla tenamit Samaria li cuan saꞌ li ru takꞌa li cuan cuiꞌ li cha̱bil chꞌochꞌ. Ut cꞌajoꞌ le̱ kꞌetkꞌetil. Yo̱ chi sachc lix lokꞌal li tenamit Samaria xban nak junes cala̱c chic nequeꞌxba̱nu. Chanchan li utzꞌuꞌuj li yo̱ chi chakic. Qꞌuehomak retal. Li Ka̱cuaꞌ ac xcauresi jun li cui̱nk cuan xmetzꞌe̱u li tixcut saꞌ chꞌochꞌ li tenamit. Chanchan li cacuil hab sakbach xsaꞌ. Chanchan li ca̱k-sut-ikꞌ li naxsach chixjunil. Malaj ut chanchan li butꞌ li naxtzꞌap chixjunil li chꞌochꞌ. Li tenamit li nequeꞌxnimobresi ribeb ut nequeꞌcala ta̱sachekꞌ ruheb ut ta̱yekꞌi̱k saꞌ chꞌochꞌ. Ta̱sachekꞌ ru lix lokꞌal li tenamit Samaria li cuan saꞌ li ru takꞌa cuan cuiꞌ li cha̱bil chꞌochꞌ. Ta̱sachekꞌ ru joꞌ nak nachakic li utzꞌuꞌuj. Chanchan nak nasacheꞌ li xbe̱n ru li cheꞌ higo nak nasiqꞌueꞌ nak ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil li sicꞌoc. Saꞌ eb li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios aꞌanak lix lokꞌaleb lix tenamit li incꞌaꞌ teꞌsachekꞌ ru. Chanchanak jun li corona cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal yi̱banbil riqꞌuin utzꞌuꞌuj. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue xnaꞌlebeb laj rakol a̱tin re nak teꞌrakok a̱tin saꞌ ti̱quilal. Ut tixqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb li nequeꞌpletic re xcolbal li oqueba̱l re li tenamit. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱n li tenamit JerusalénEb li profeta ut eb laj tij yo̱queb chi cala̱c ut nequeꞌtacloc. Cꞌajoꞌ li vino ut li haꞌ li nacaltesin queꞌrucꞌ toj retal queꞌxsach xnaꞌleb. Eb li profeta incꞌaꞌ chic nequeꞌxtau ru li visión li naxcꞌut chiruheb li Ka̱cuaꞌ. Ut eb laj tij incꞌaꞌ chic nequeꞌru xqꞌuebal xnaꞌlebeb li tenamit. Chixjunileb li me̱x tzꞌajeb ru xban lix xaꞌauheb. Ma̱ jun chic li naꞌajej sak ru. Nequeꞌxcuechꞌi cuix ut nequeꞌxye: —¿Ani li cui̱nk aꞌan nak nachal chixqꞌuebal kanaꞌleb? ¿Ma cuan ta biꞌ xcuanquil nak ta̱cha̱lk chikatijbal? ¿Ma cocꞌalo ta biꞌ la̱o? ¿Ma tojeꞌ ta biꞌ xkacanab tuꞌuc? Junes li chakꞌrab naxye ke. Junes kataklanquil naxba̱nu. Naxcꞌut chiku li junju̱nk chi a̱tin joꞌ nequeꞌxba̱nu reheb li cocꞌal, chanqueb. Cui incꞌaꞌ nacuulac che̱ru joꞌ ninba̱nu la̱in, li Ka̱cuaꞌ tixtaklaheb li jalaneb xtenamit chixcꞌutbal lix ya̱lal che̱ru saꞌ jalan a̱tinoba̱l li chꞌaꞌaj xtaubal ru. Li Dios quixye reheb: —Aꞌan aꞌin li naꞌajej li texhila̱nk cuiꞌ. Arin ta̱sahokꞌ e̱chꞌo̱l, chan. Abanan, eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌabin chiru. Joꞌcan nak li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ ta̱cꞌutekꞌ chiruheb joꞌ nak nacꞌuteꞌ chiruheb li cocꞌal. Joꞌcan nak junes takla̱c teꞌxcꞌul ut nabal li chakꞌrab ta̱qꞌuehekꞌ saꞌ xbe̱neb xba̱nunquil. Kꞌaxal ra teꞌxcꞌul nak teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ saꞌ jalan tenamit. Abihomak li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ e̱re la̱ex li nequextaklan saꞌ li tenamit Jerusalén, la̱ex li nequekꞌetkꞌeti e̱rib. La̱ex nequeye: —La̱o xkaba̱nu jun li contrato riqꞌuin li ca̱mc ut riqꞌuin lix naꞌajeb li camenak. La̱o incꞌaꞌ takacꞌul li raylal saꞌ eb li cutan nak nachal. Xkacꞌojob kachꞌo̱l riqꞌuin li balakꞌi̱nc ut li ticꞌtiꞌic, chanquex. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ Dios quixye chi joꞌcaꞌin: —Qꞌuehomak retal. La̱in xinsicꞌ ru jun li pec kꞌaxal lokꞌ ut xinqꞌue aran Sión chokꞌ xxuc li cab re nak cau ta̱cana̱k. Ut li ani tixcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱l. Li ti̱quilal ta̱cꞌanjelak cue joꞌ li bisleb nak tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n. Ut li cha̱bilal ta̱cꞌanjelak joꞌ li plomo.— Chanchan li sakbach nak tixsach ru chixjunil li ticꞌtiꞌ li nequecꞌojob cuiꞌ e̱chꞌo̱l ut chanchan li butꞌ nak tixsach ru li nequecol cuiꞌ e̱rib. Ta̱sachekꞌ xcuanquil li contrato li queba̱nu riqꞌuin li ca̱mc joꞌ ajcuiꞌ li contrato li queba̱nu riqꞌuin lix naꞌajeb li camenak. Kꞌaxal ra te̱cꞌul nak ta̱cha̱lk li raylal saꞌ e̱be̱n. Qꞌuila sut te̱cꞌul li raylal. Cuulaj cuulaj ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n chi kꞌek chi cutan. Cꞌajoꞌ nak texxucuak nak te̱tau ru li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal. Incꞌaꞌ chic sa texcua̱nk. Chanchanakex jun li cui̱nk li naxyal cua̱rc saꞌ jun li chꞌa̱t caꞌchꞌin rok ut caꞌchꞌin li ris. Li Ka̱cuaꞌ tixba̱nu joꞌ quixba̱nu saꞌ li tzu̱l Perazim ut saꞌ li ru takꞌa Gabaón. Tixba̱nu li incꞌaꞌ quixba̱nu junxil. Tixba̱nu chi tzꞌakal re ru. Joꞌcan ut nak canabomak li hoboc re nak incꞌaꞌ ta̱nima̱nk li raylal li te̱cꞌul. La̱in ac xcuabi nak li nimajcual Dios tixsach ru chixjunil le̱ tenamit. Ac tenebanbil saꞌ e̱be̱n nak ta̱sachekꞌ ruheb. Abihomak li yo̱quin chixyebal ut qꞌuehomak retal. Cui junak aj acuinel naxcauresi lix chꞌochꞌ re ta̱a̱uk, ¿ma junelic ta biꞌ yo̱k rakꞌinquil? ¿Ma junelic ta biꞌ yo̱k chixbecbal? Nak ac xcauresi li chꞌochꞌ narau li riyajil li eneldo ut li comino. Narau li riyajil li trigo chi tzol joꞌ ajcuiꞌ li cebada ut narau ajcuiꞌ li avena saꞌ xnaꞌaj. Naxnau chi us li a̱uc xban nak li Ka̱cuaꞌ lix Dios naxcꞌut chiru chanru tixba̱nu. Incꞌaꞌ naru xtenbal li eneldo riqꞌuin nimla cheꞌ, chi moco li comino joꞌ nak natenman li trigo. Naxten ban riqꞌuin jun li cheꞌ caꞌchꞌin. Nequeꞌxten li ru li trigo, abanan moco cau ta nequeꞌxten re nak incꞌaꞌ ta̱puqꞌuekꞌ. Nequeꞌxnumsi ban li carre̱t saꞌ xbe̱n chi timil re risinquil li rix. Chixjunil li naꞌleb aꞌin qꞌuebil re xban li nimajcual Dios. Kꞌaxal cha̱bil li naꞌleb li naxqꞌue li Dios ut chixjunil na-el chi us. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb laj JerusalénRaylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱n li tenamit Jerusalén, li nequeꞌxye ajcuiꞌ Ariel re, li tenamit li quicuan cuiꞌ laj David. Xba̱nuhakeb cuan cuib oxibak chihab lix ninkꞌeheb. Chirix aꞌan li Dios tixqꞌue li raylal saꞌ xbe̱n li tenamit Jerusalén. Teꞌyotꞌekꞌ xchꞌo̱leb ut teꞌya̱bak ut chixjunil li tenamit chanchanak jun li artal li junelic cuan quicꞌ saꞌ xbe̱n. Li Ka̱cuaꞌ tixcanabeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb chixsutbal li tenamit. Teꞌxyi̱b lix muheba̱leb chi xjun sutam ut teꞌpletik riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ li tenamit. Li tenamit Jerusalén ta̱cubsi̱k xcuanquil ut tꞌantꞌo̱keb saꞌ chꞌochꞌ. Saꞌ has teꞌa̱tinak saꞌ li chꞌochꞌ. Chanchanak jun li musikꞌej. Abanan li Ka̱cuaꞌ saꞌ junpa̱t tixqꞌue chixtojbal lix ma̱queb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb laj Jerusalén. Chanchanakeb li poks malaj ut lix mokoj ixim li nacꞌameꞌ chi junpa̱t xban li ikꞌ. Chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb aꞌan, li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios tixsacheb ru li xicꞌ nequeꞌiloc reheb laj Israel. Ta̱cua̱nk li choki̱nc ut li ca̱k ut li hi̱c. Ut ta̱cua̱nk ajcuiꞌ li ca̱k-sut-ikꞌ ut li xam re sachoc. Ut chixjunileb li tenamit li yo̱queb chi pletic riqꞌuineb laj Jerusalén joꞌ eb li nequeꞌrahobtesin reheb telajeꞌosokꞌ. Chanchanakeb li matcꞌ malaj ut jun li visión chiru kꞌojyi̱n li yal nanumeꞌ. Chanchanakeb li ta̱tzꞌoca̱k ut naxmatqꞌue nak yo̱ chi cuaꞌac. Abanan nak na-aj ru ta̱tzꞌoca̱k. Malaj ut chanchanakeb li ta̱chakik re. Naxmatqꞌue nak yo̱ chi ucꞌac. Abanan nak na-aj ru, ta̱raj ucꞌac. Joꞌcan teꞌxcꞌul li qꞌuila tenamit li nequeꞌpletic saꞌ li tzu̱l Sión. La̱ex aj Jerusalén, cana̱kex saꞌ le̱ to̱ntil naꞌleb. Chanchanakex li mutzꞌ ut chanchanakex li calajenak usta incꞌaꞌ tex-ucꞌak vino. Taclo̱kex usta incꞌaꞌ yo̱kex chi cala̱c. Li Ka̱cuaꞌ xsach le̱ naꞌleb. Chanchan yo̱quex chi cua̱rc. Eb li profeta, aꞌaneb raj li nequeꞌqꞌuehoc xnaꞌlebeb li tenamit. Abanan li Dios quixsach lix naꞌlebeb. Chanchan nak quixtzꞌap li ruheb riqꞌuin tꞌicr. Che̱ru la̱ex, li visión chanchan li a̱tin tzꞌi̱banbil saꞌ junak hu tzꞌaptzꞌo chi us. Cui te̱qꞌue li hu re junak naxnau iloc ru hu ut te̱ye re nak ta̱ril xsaꞌ che̱ru, li jun aꞌan tixye e̱re: “Incꞌaꞌ naru xban nak tzꞌaptzꞌo li hu”. Ut cui ta te̱ye re junak incꞌaꞌ naxnau iloc ru hu: “Il xsaꞌ li hu aꞌin”, aꞌan tixye e̱re: “La̱in incꞌaꞌ ninnau iloc ru hu”, chaꞌak. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Li tenamit aꞌin niquineꞌxlokꞌoni yal riqꞌuin xtzꞌu̱mal reheb. Moco nequeꞌxba̱nu ta chi anchal xchꞌo̱leb. Ma̱cꞌaꞌ rajbal nak niquineꞌxlokꞌoni xban nak li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu re inlokꞌoninquil, aꞌan yal jun chakꞌrab qꞌuebil xbaneb li cui̱nk. Joꞌcan nak la̱in tinba̱nu jun li sachba chꞌo̱lej xiu xiu rilbal riqꞌuineb li tenamit aꞌin. Eb li cuanqueb xnaꞌleb ma̱cꞌaꞌak chic xnaꞌlebeb ut eb li se̱beb xchꞌo̱l incꞌaꞌ chic se̱bak xchꞌo̱leb, chan li Dios. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil chi mukmu chiru li Ka̱cuaꞌ li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌu̱b ru xba̱nunquil. Nequeꞌxcꞌoxla nak ma̱ ani na-iloc reheb. Saꞌ xchꞌo̱leb aꞌan nak ma̱ ani nanaꞌoc re li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Kꞌaxal cuiꞌchic nanumta le̱ ma̱usilal. La̱ex incꞌaꞌ nequeꞌtau xya̱lal. ¿Ma naxkꞌax ta biꞌ xlokꞌal laj pacꞌonel li cuc? Junak li cuc incꞌaꞌ ta̱ru̱k tixye re laj pacꞌol re, “Ma̱cuaꞌ la̱at xatyi̱ban cue”. Chi moco ta̱ru̱k tixye, “Incꞌaꞌ nacanau cꞌaꞌru yo̱cat chixba̱nunquil”. Chi se̱b nacuulac xkꞌehil nak li qꞌuicheꞌ re Líbano ta̱sukꞌisi̱k chokꞌ xnaꞌaj li acui̱mk. Ut li xnaꞌaj li acui̱mk ta̱sukꞌisi̱k chokꞌ qꞌuicheꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan eb li chanchaneb tzꞌap xic teꞌrabi nak ta̱ilekꞌ xsaꞌ li hu saꞌ xxiqueb. Ut eb li chanchaneb mutzꞌ teꞌxtau chic ru lix ya̱lal. Incꞌaꞌ chic teꞌcua̱nk chi sachso xnaꞌlebeb. Ut eb li tu̱laneb teꞌsahokꞌ cuiꞌchic xchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Eb li nebaꞌ teꞌsahokꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ lix Dios Santo laj Israel. Eb li nequeꞌrahobtesin teꞌsachekꞌ ruheb. Ut eb li nequeꞌhoboc teꞌosokꞌ. Chixjunileb li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal telajeꞌosokꞌ. Li Dios tixsach ruheb li nequeꞌkꞌaban ut tixsach ajcuiꞌ ruheb li nequeꞌbalakꞌin re laj rakol a̱tin. Ut tixsach ajcuiꞌ ruheb li nequeꞌxsicꞌ xya̱lal re nak incꞌaꞌ ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ li quicoloc re laj Abraham, naxye chi joꞌcaꞌin: —Ex ralal xcꞌajol laj Jacob, incꞌaꞌ chic ta̱cꞌutekꞌ le̱ xuta̱n, chi moco texsakquirinokꞌ xban le̱ xiu. Nak teꞌril le̱ ralal e̱cꞌajol li cꞌaꞌru xinba̱nu la̱in, teꞌxqꞌue retal nak la̱in santin ut tineꞌxlokꞌoni la̱in lix Dioseb laj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob. Ut teꞌxxucua cuu. Ut eb li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal teꞌxtau chic ru ut eb li junes cuechꞌi̱nc nequeꞌxba̱nu teꞌxcꞌul lix kꞌusbaleb. Ma̱cꞌaꞌ aj e nak teꞌxcꞌojob xchꞌo̱leb laj Israel riqꞌuineb laj EgiptoLi nimajcual Dios quixye: —Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj Judá xban nak xjuneseb nequeꞌxcꞌu̱b ru cꞌaꞌru teꞌxba̱nu ut incꞌaꞌ nequeꞌxpatzꞌ xnaꞌlebeb cue la̱in. Joꞌcan nak yo̱ chi numta̱c lix ma̱queb. Nequeꞌxic Egipto chixsicꞌbal xtenkꞌanquileb chi incꞌaꞌ nequeꞌxpatzꞌ cue ma us malaj ut incꞌaꞌ us li nequeꞌxba̱nu. Nequeꞌraj nak li tenamit Egipto ta̱colok reheb. Eb aꞌan cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin laj faraón. Abanan laj faraón ma̱cꞌaꞌak xcuanquil chixtenkꞌanquileb. Ta̱cꞌutekꞌ xxuta̱neb nak ta̱cubsi̱k xcuanquileb xban nak queꞌxpatzꞌ lix tenkꞌanquileb riqꞌuineb laj Egipto. Usta ac xeꞌxtakla laj cꞌamol be aran Zoán, ut usta ac xeꞌxtaklaheb lix takl aran Hanes, abanan xuta̱nal teꞌe̱lk xban nak incꞌaꞌ teꞌtenkꞌa̱k xbaneb. Teꞌbalakꞌi̱k xban li tenamit li ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Ma̱cꞌaꞌ aj e nak xeꞌco̱eb riqꞌuineb usta xeꞌxcꞌojob xchꞌo̱leb saꞌ xbe̱neb laj Egipto.— Aꞌan aꞌin li esilal chirixeb li xul li cuanqueb Neguev. Li Neguev, aꞌan jun li naꞌajej xiu xiu numecꞌ cuiꞌ xban nak aran cuanqueb li cakcoj ut li cꞌantiꞌ li kꞌaxal se̱b chi a̱linac ut li cꞌantiꞌ li napiscꞌoc chi junpa̱t. Eb laj Israel yo̱queb chi numecꞌ aran re teꞌxic Egipto chixpatzꞌbal lix tenkꞌanquil. Yo̱queb chixcꞌambal chirix bu̱r ut camello lix biomaleb re teꞌxqꞌue reheb laj Egipto. Abanan eb laj Egipto moco teꞌxtenkꞌaheb ta. Relic chi ya̱l nak ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li teꞌxba̱nu eb laj Egipto. Moco naru ta teꞌxtenkꞌaheb laj Israel. Joꞌcan nak ninye: —Eb laj Egipto nequeꞌxnimobresi ribeb, abanan ma̱cꞌaꞌ naru nequeꞌxba̱nu.— Li Ka̱cuaꞌ quixye cue nak tintzꞌi̱ba retalil saꞌ jun li hu chanru lix naꞌlebeb laj Israel. Li hu aꞌan cua̱nk junelic ut aꞌanak retalil chanru lix naꞌlebeb. Li tenamit aꞌin kꞌetkꞌeteb ut nequeꞌbalakꞌin. Incꞌaꞌ nequeꞌraj rabinquil lix chakꞌrab li Dios. Nequeꞌxye reheb li profeta: —Micꞌuteꞌ chic li visión che̱ru. Me̱ye chic ke cꞌaꞌru us takaba̱nu. Ye ban ke li chꞌinaꞌus rabinquil, usta moco ya̱l ta. Elenkex chiku. Canabomak xba̱nunquil li us li yo̱quex chixba̱nunquil. Incꞌaꞌ chic nakaj rabinquil li cꞌaꞌru nequeye chirix li kaDios santo, la̱o aj Israel, chanqueb. Joꞌcan nak li nimajcual Dios, li Dios santo li nakalokꞌoni la̱o aj Israel, naxye chi joꞌcaꞌin: —La̱ex xetzꞌekta̱na li cua̱tin. Xecꞌojob e̱chꞌo̱l riqꞌuin li pletic ut li ma̱usilal. La̱ex cuan le̱ ma̱c. Chanchanex jun li tzꞌac najt xteram, jorol. Chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l ta̱tꞌanekꞌ. La̱ex tex-osokꞌ joꞌ nak najoreꞌ li cuc nak natꞌaneꞌ ut lix cꞌaj incꞌaꞌ chic nacꞌanjelac, chi moco re risinquil li ru xam chi moco re xlecbal li haꞌ saꞌ li jul.— Ut quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ li Dios Santo li nequeꞌxlokꞌoni eb laj Israel: —Sukꞌinkex cuiqꞌuin. Cꞌojobomak le̱ chꞌo̱l cuiqꞌuin ut texcolekꞌ. Cui la̱ex tex-oybeni̱nk cuiqꞌuin, te̱tau le̱ cacuilal, chan li Dios. Abanan la̱ex incꞌaꞌ queraj. La̱ex xeye: —La̱o toe̱lelik chirixeb li cacua̱y, chanquex. Joꞌcan nak tex-e̱lelik. Xeye: —La̱o toxic chirix cacua̱y li kꞌaxal cau nequeꞌa̱linac, chanquex. Abanan eb li yo̱keb che̱ra̱linanquil kꞌaxal cuiꞌchic cau teꞌa̱linak che̱ru la̱ex. Jun mil e̱re la̱ex tex-e̱lelik chiru jun li cui̱nk li xicꞌ na-iloc e̱re. Ut che̱junilex tex-e̱lelik chiruheb o̱b chi cui̱nk li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Moco nabalex ta chic texcana̱k. Chanchanakex jun li bandera xakxo saꞌ xbe̱n bol. Abanan li Ka̱cuaꞌ yo̱ chiroybeninquil re ta̱ruxta̱na e̱ru. Naraj xcꞌutbesinquil che̱ru nak aꞌan naxtokꞌoba e̱ru. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios aꞌan ti̱c xchꞌo̱l. Us xak reheb li nequeꞌxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Relic chi ya̱l la̱ex texcua̱nk cuiꞌchic aran Sión saꞌ li tenamit Jerusalén. Incꞌaꞌ chic texya̱bak. Kꞌaxal nim li ruxta̱n li Ka̱cuaꞌ. Nak te̱ya̱ba lix cꞌabaꞌ, li Ka̱cuaꞌ ta̱rabi le̱ tij. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue li raylal saꞌ e̱be̱n ut texrahobtesi. Abanan aꞌan ajcuiꞌ ta̱cua̱nk e̱riqꞌuin che̱tenkꞌanquil. Laj tzolol e̱re incꞌaꞌ tixmuk rib che̱ru. Te̱ril ban riqꞌuin xnakꞌ e̱ru laj tzolol e̱re. Cui la̱ex te̱raj xba̱nunquil li incꞌaꞌ us, te̱rabi nak li Ka̱cuaꞌ ta̱a̱tinak chak che̱rix ut tixye e̱re: —Me̱ba̱nu li incꞌaꞌ us. Ba̱nuhomak ban li ti̱quilal, chaꞌak e̱re. La̱ex incꞌaꞌ chic te̱raj le̱ yi̱banbil dios li qꞌuebil plata ut oro chirixeb. Te̱tzꞌekta̱naheb joꞌ li mul. Ut te̱ye: —Incꞌaꞌ chic nakaj rilbaleb, chaꞌakex. Nak la̱ex tex-a̱uk, li Ka̱cuaꞌ tixtakla li hab re xtꞌakresinquil le̱ racui̱mk. Ut nabal ru le̱ racui̱mk tixqꞌue e̱re. Ut tzꞌakalak ajcuiꞌ li pachꞌayaꞌ reheb le̱ queto̱mk. Ut kꞌaxal cha̱bilak ajcuiꞌ lix tzacae̱mkeb le̱ bo̱yx ut le̱ bu̱r li teꞌbecok re li chꞌochꞌ. Nak ta̱cuulak xkꞌehil nak teꞌcamsi̱k eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re, ta̱cua̱nk cuiꞌchic li haꞌ saꞌ eb li nimaꞌ li cuanqueb saꞌ eb li xbe̱n bol ut saꞌ eb li xbe̱n tzu̱l. Li po ta̱lemtzꞌu̱nk joꞌ li sakꞌe. Ut li sakꞌe kꞌaxal cuiꞌchic ta̱lemtzꞌu̱nk. Cuukub sut xtikcual chiru li naxqꞌue rajlal cutan. Chixjunil aꞌin ta̱cꞌulma̱nk saꞌ eb li cutan nak li Ka̱cuaꞌ tixcꞌameb cuiꞌchic saꞌ usilal lix tenamit ut tixqꞌueheb cuiꞌchic chi cua̱nc saꞌ lix naꞌajeb. Lix cuanquil ut lix lokꞌal li Ka̱cuaꞌ nacꞌutun chi najt. Lix joskꞌil nacꞌutun riqꞌuin li xam ut riqꞌuin li sib. Lix tzꞌu̱mal re nacꞌutuc re lix joskꞌil ut li ruꞌuj rakꞌ chanchan li xam li nasachoc. Nak namusikꞌac li Ka̱cuaꞌ, aꞌan chanchan jun li nimaꞌ li yo̱ chi butꞌi̱nc ut lix chamal nacuulac toj saꞌ xcuxeb li cristian ut naxsach chixjunil. Li Ka̱cuaꞌ tixtzꞌil rix li nequeꞌxba̱nu li xni̱nkal ru tenamit ut tixram xbeheb li yo̱queb chixba̱nunquil li ma̱usilal. Chanchan nak naqꞌueheꞌ li chꞌi̱chꞌ saꞌ re li cacua̱y. Abanan la̱ex, lix tenamit li Dios, texbicha̱nk xban xsahil e̱chꞌo̱l joꞌ nequeba̱nu saꞌ li kꞌojyi̱n nak yo̱quex chixninkꞌeinquil li pascua. Ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l joꞌ nak eb li tenamit yo̱queb chixchꞌeꞌbal lix xo̱lb nak nequeꞌxic saꞌ lix tzu̱l li Ka̱cuaꞌ laj Colol reheb laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios tixqꞌue chi abi̱c lix ya̱b lix cux ut tixcꞌutbesi lix joskꞌil chiruheb chixjunileb riqꞌuin xam ut riqꞌuin li cacuil hab ut sakbach ut riqꞌuin ca̱k-sut-ikꞌ. Eb laj Asiria cꞌajoꞌ nak queꞌxrahobtesiheb laj Israel. Abanan li Ka̱cuaꞌ tixsacheb ru yal riqꞌuin li ra̱tin. Nak li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue li junju̱nk chi raylal saꞌ xbe̱neb laj Asiria, eb laj Israel yo̱keb chixchꞌeꞌbaleb lix pandero ut lix arpa. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li ta̱pletik riqꞌuineb laj Asiria. Ac junxil cauresinbil chak li naꞌajej Tofet li ta̱cꞌatekꞌ cuiꞌ lix reyeb laj Asiria. Li naꞌajej aꞌan nim ru ut cꞌajoꞌ xchamal. Nabal li siꞌ ac tusbil saꞌ li naꞌajej aꞌan. Li Ka̱cuaꞌ nak ta̱musikꞌak tixloch xxamlel ut tixcꞌat riqꞌuin azufre. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxic Egipto chixsicꞌbal xtenkꞌanquileb ut nequeꞌxcꞌojob lix chꞌo̱leb saꞌ xbe̱neb li cacua̱y. Nequeꞌxcacuubresi lix chꞌo̱leb xban nak nabaleb lix carruaje ut kꞌaxal cauheb rib li nequeꞌxic chirix cacua̱y. Abanan incꞌaꞌ nequeꞌxsicꞌ li Dios Santo, lix Dioseb laj Israel, chi moco nequeꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil riqꞌuin. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li cuan xnaꞌleb ut aꞌan li nasachoc. Incꞌaꞌ naxjal lix cꞌaꞌux. Tixqꞌue chixtojbal lix ma̱queb li nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal joꞌ ajcuiꞌ eb li nequeꞌtenkꞌan reheb. Eb laj Egipto yal cui̱nkeb. Moco dioseb ta. Ut lix cacua̱yeb yal xuleb. Moco musikꞌejeb ta. Nak li Ka̱cuaꞌ tixyeꞌ li rukꞌ chixqꞌuebaleb chixtojbal lix ma̱c, jun xxiquic nak teꞌosokꞌ. Ta̱osokꞌ laj tenkꞌanel ut ta̱osokꞌ ajcuiꞌ li natenkꞌa̱c. Li Ka̱cuaꞌ quixye cue chi joꞌcaꞌin: —La̱in tinpletik re xcolbal rix lin tenamit saꞌ li tzu̱l Sión. Ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱ramok chicuu joꞌ jun li cakcoj naxcol rix lix tib li ac xchap. Usta japjo̱queb re laj ilol re li xul chixcolbal lix carner, li cakcoj incꞌaꞌ ta̱xucuak. Joꞌ nak li xul nequeꞌrupupic saꞌ xbe̱n lix soc chixcolbaleb li cocꞌ ral, joꞌcan nak la̱in li nimajcual Dios tincuileb ut tincoleb laj Jerusalén ut tintenkꞌaheb. La̱ex aj Israel, xexma̱cob chicuu ut xekꞌet li cua̱tin. Abanan sukꞌinkex cuiqꞌuin. Ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱ex te̱tzꞌekta̱na le̱ dios oro ut plata li xeyi̱b riqꞌuin le̱ rukꞌ xban le̱ ma̱usilal. Li tenamit Asiria ta̱sachekꞌ ru saꞌ li ple̱t, abanan ma̱cuaꞌ riqꞌuin xcuanquil cui̱nk chi moco riqꞌuin xchꞌi̱chꞌ cui̱nk ta̱sachekꞌ ruheb. Teꞌe̱lelik saꞌ li ple̱t ut eb lix soldado li toj sa̱jeb teꞌchapekꞌ ut teꞌcana̱k rubel xcuanquileb lin tenamit. Lix reyeb laj Asiria ta̱e̱lelik xban xxiu joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados, chan li nimajcual Dios, li cuan xxam ac cauresinbil Jerusalén re xqꞌuebal chixtojbaleb xma̱queb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb laj Israel. Ta̱cua̱nk jun li Rey ta̱takla̱nk saꞌ ti̱quilalTa̱cuulak xkꞌehil nak ta̱cua̱nk jun li rey li ta̱takla̱nk saꞌ ti̱quilal. Ut eb li nequeꞌtenkꞌan re li rey teꞌtakla̱nk ajcuiꞌ saꞌ ti̱quilal. Li rey aꞌan tixtenkꞌaheb li tenamit. Chanchanak jun li naꞌajej bar naru teꞌxcol cuiꞌ ribeb li tenamit chiru li hab ut li ikꞌ. Chanchanak li rok haꞌ li nanumeꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Chanchanak jun li sako̱nac li tixqꞌue xmu saꞌ li tikcual chꞌochꞌ. Eb li profeta teꞌxtau chic ru lix ya̱lal ut eb li tenamit teꞌxqꞌue chic xchꞌo̱leb chirabinquil lix tijbaleb. Eb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb teꞌxtau chic xya̱lal ut eb li tat reheb teꞌa̱tinak chi tzꞌakal re ru. Incꞌaꞌ chic ta̱yehekꞌ cha̱bil reheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, chi moco ta̱qꞌuehekꞌ chic xlokꞌaleb li nequeꞌbalakꞌic. Li incꞌaꞌ us xnaꞌleb junes to̱ntil naꞌleb naxye ut junes ma̱usilal naxcꞌoxla xba̱nunquil. Naxba̱nu li incꞌaꞌ us ut naxhob li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Incꞌaꞌ naxqꞌue xtzacae̱mkeb li teꞌtzꞌoca̱k chi moco naxqꞌue rucꞌaheb li teꞌchakik reheb. Li ani incꞌaꞌ us xnaꞌleb naxba̱nu li ma̱usilal. Naxcꞌu̱b ru chanru nak tixba̱nu raylal reheb li nebaꞌ riqꞌuin balakꞌ ut naxsicꞌ xya̱lal chanru nak incꞌaꞌ ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xya̱lal saꞌ xbe̱neb li tenkꞌa̱c nequeꞌraj. Abanan li ani cha̱bil xnaꞌleb junes xba̱nunquil li cha̱bilal naxcꞌoxla. Ut riqꞌuin xba̱nunquil li cha̱bilal ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal. La̱ex ixk aj Jerusalén, li ma̱cꞌaꞌ e̱cꞌaꞌux, cheqꞌuehak retal li oc cue chixyebal. La̱ex li cꞌojcꞌo e̱chꞌo̱l anakcuan cherabihak li cua̱tin. Anakcuan ma̱cꞌaꞌ e̱cꞌaꞌux. Abanan saꞌ li chihab jun chic cꞌajoꞌ nak texxucuak xban nak ma̱cꞌaꞌak ru le̱ racui̱mk. Ut incꞌaꞌ chic te̱sicꞌ ru li uvas. Chi-oc caꞌchꞌinak e̱xiu, ex ixk, li ma̱cꞌaꞌ nequecꞌoxla. Ut sicsotkex. Isihomak li cha̱bil tꞌicr che̱rix ut qꞌuehomak li kꞌes ru tꞌicr che̱rix retalil nak ra e̱chꞌo̱l. Chetenak re le̱ chꞌo̱l xban xrahil e̱chꞌo̱l xban nak ma̱cꞌaꞌak chic li cha̱bil chꞌochꞌ xnaꞌaj le̱ racui̱mk. Ut quilajeꞌsacheꞌ xnaꞌaj le̱ uvas. Junes aj chic li pim ut li qꞌuix ta̱e̱lk saꞌ xnaꞌajeb le̱ racui̱mk la̱ex lin tenamit. Texya̱bak chirixeb le̱ rochoch ut eb le̱ tenamit li quisahoꞌ cuiꞌ le̱ chꞌo̱l junxil. Li palacio ta̱canaba̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Ut ma̱cꞌaꞌak chic cristian ta̱cana̱k saꞌ li tenamit, usta nabaleb junxil. Chixjunileb li cab li najt xteram joꞌ eb ajcuiꞌ li cab li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb teꞌsachekꞌ. Junes chic eb li bu̱r re qꞌuicheꞌ ut eb li queto̱mk teꞌcua̱nk aran. Abanan li Ka̱cuaꞌ Dios tixqꞌue lix musikꞌ ke ut torosobtesi cuiꞌchic. Tixsukꞌisi li chaki chꞌochꞌ chokꞌ cha̱bil chꞌochꞌ. Ut li cha̱bil chꞌochꞌ kꞌaxal cuiꞌchic nabal li acui̱mk tixqꞌue. Ut saꞌ chixjunileb li tenamit teꞌxba̱nu li ti̱quilal ut teꞌcua̱nk saꞌ xya̱lal. Chixjunileb teꞌxba̱nu li us ut teꞌcua̱nk saꞌ tuktu̱quil usilal. Cꞌojcꞌo̱keb chic xchꞌo̱leb chi junelic. Eb lin tenamit teꞌcua̱nk saꞌ rochocheb saꞌ tuktu̱quil usilal. Cꞌojcꞌo̱queb chic xchꞌo̱leb. Teꞌhila̱nk saꞌ xya̱lal. Ma̱cꞌaꞌ ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk reheb. Usta natꞌaneꞌ li sakbach saꞌ li qꞌuicheꞌ ut usta ta̱sachekꞌ ru li tenamit, abanan la̱ex sahak le̱ chꞌo̱l. Tex-a̱uk saꞌ li naꞌajej cuan cuiꞌ nabal li haꞌ. Ut eb le̱ bo̱yx ut le̱ bu̱r teꞌxic yalak bar chi ichajibc. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n la̱ex li xicꞌ nequex-iloc ke. La̱ex li nequex-elkꞌan ut nequexbalakꞌin ke. La̱ex ma̱ ani xeꞌelkꞌan re li cꞌaꞌru e̱re chi moco xexbalakꞌi̱c. Abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱ex chic ta̱elkꞌa̱k cꞌaꞌru e̱re ut texbalakꞌi̱k. At Ka̱cuaꞌ, chacuuxta̱na taxak ku. La̱at li kayoꞌon. Chaqꞌue taxak xcacuil li kok kukꞌ chi cuulaj cuulaj. Ut choa̱col nak yo̱ko chixcꞌulbal li raylal. Nak nacat-a̱tinac chi cau xya̱b la̱ cux eb li xni̱nkal ru tenamit nequeꞌe̱lelic. Nak nacat-oquen chikix, nequeꞌxchaꞌchaꞌi ribeb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Ta̱xoquekꞌ ut ta̱cꞌamekꞌ chixjunil li cꞌaꞌru reheb. Chanchanakeb laj sa̱cꞌ li ma̱cꞌaꞌ chic nequeꞌxcanab. Li Ka̱cuaꞌ cuan saꞌ choxa ut kꞌaxal nim lix cuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil li cꞌaꞌru cuan. Ut tixqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ ti̱quilal ut saꞌ cha̱bilal li cuanqueb Sión. Junelic naxcoleb lix tenamit ut naxqꞌueheb xnaꞌleb. Naxtenkꞌaheb chixtaubal ru lix ya̱lal. Li xxucuanquil ru li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li kꞌaxal lokꞌ chiruheb. Eb li cui̱nk li cauheb rib japjo̱queb re saꞌ eb li be. Eb li takl li queꞌraj nak li tenamit teꞌcua̱nk saꞌ tuktu̱quil usilal yo̱queb chi ya̱bac chi kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱leb. Eb li be poꞌinbileb. Ma̱ ani chic nequeꞌbe̱c saꞌ eb li be. Incꞌaꞌ chic nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru xeꞌxye saꞌ eb li contrato. Nequeꞌxkꞌet ban li ra̱tineb. Ma̱ ani chic na-oxlokꞌi li ras ri̱tzꞌin. Ma̱cꞌaꞌ chic li acui̱mk saꞌ lix chꞌochꞌeb. Kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱l li naꞌajej. Quicꞌuteꞌ xxuta̱n li tenamit Líbano. Ut li ru takꞌa Sarón quisukꞌisi̱c chaki chꞌochꞌ. Ma̱cꞌaꞌ chic xxak li cheꞌ li cuan Basán, chi moco cuan xxak li cheꞌ li cuan saꞌ li tzu̱l Carmelo. Li Ka̱cuaꞌ quixye reheb li xni̱nkal ru tenamit: —Anakcuan la̱in tincꞌut lin cuanquil che̱ru ut ta̱qꞌuehekꞌ inlokꞌal. La̱ex nequecꞌu̱b ru li cꞌaꞌru nequeba̱nu. Abanan ma̱cꞌaꞌ rajbal li nequecꞌu̱b ru xba̱nunquil. Yal riqꞌuin lin musikꞌ tinsach ruheb joꞌ nak li qꞌuim ut li mul nacꞌateꞌ xban xam. Eb li tenamit teꞌsachekꞌ ru. Chanchanakeb li chun li nacꞌateꞌ. Chanchanakeb li qꞌuix nak teꞌcꞌatekꞌ. Junes cha chic ta̱cana̱k. La̱ex li cuanquex chi najt, cherabihak resil li cꞌaꞌru xinba̱nu. La̱ex li cuanquex chi nachꞌ cheqꞌuehak retal lin cuanquil, chan li Dios. Eb li nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal li cuanqueb Sión cꞌajoꞌ nak nequeꞌxucuac. Nequeꞌsicsot xbaneb xxiu ut nequeꞌxye: —¿Ani ta biꞌ ta̱ru̱k ta̱colekꞌ chiru li xam li lochlo chi junelic? ¿Ani ta biꞌ ta̱ru̱k ta̱colekꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ nak ta̱rakok a̱tin saꞌ kabe̱n? chanqueb. Naru texcolekꞌ cui nequex-a̱tinac saꞌ xya̱lal ut nequeba̱nu li ti̱quilal. Me̱relkꞌa li cꞌaꞌru reheb li nebaꞌ ut me̱qꞌue e̱rib chi tumina̱c. Me̱junaji e̱rib riqꞌuineb li nequeꞌxcꞌu̱b ru xba̱nunquil li ma̱usilal ut li camsi̱nc. Li ani naxba̱nu li us, aꞌan ta̱colekꞌ. Ma̱cꞌaꞌ tixcꞌul. Chanchan nak cuan saꞌ jun naꞌajej najt xteram li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb li tenamit. Ut junelic ta̱cua̱nk xcua rucꞌa. Saꞌ jun cutan ta̱oc cuiꞌchic saꞌ xcuanquil le̱ rey ut te̱ril lix lokꞌal. Ut nimak chic le̱ tenamit. Najt ta̱cuulak lix nuba̱l. Ta̱julticokꞌ e̱re chanru nak xiu xiu quexcuan rubeleb xcuanquil li jalan tenamit. Ut te̱ye: —¿Bar cuan laj tzꞌi̱b? ¿Bar cuan laj titzꞌol toj? Ut, ¿bar cuan li quitaklan saꞌ eb li cab li nequeꞌxcol cuiꞌ rib? ¿Cꞌaꞌru queꞌxcꞌul?— Incꞌaꞌ chic texcua̱nk saꞌ xya̱nkeb li tenamit li kꞌaxal kꞌetkꞌeteb. Incꞌaꞌ chic te̱ril ruheb li nequeꞌa̱tinac saꞌ jalan a̱tinoba̱l li incꞌaꞌ nequetau ru. Ilomak li tenamit Sión li noconinkꞌei̱c cuiꞌ. Te̱ril li tenamit Jerusalén. Tuktu̱k chic ru chixjunil. Chanchanak jun li nimla muheba̱l tꞌicr li incꞌaꞌ chic ta̱jalma̱nk xnaꞌaj. Incꞌaꞌ chic ta̱isi̱k li cheꞌ li nachapoc re saꞌ chꞌochꞌ, chi moco ta̱tꞌupekꞌ li cꞌa̱m li nachapoc re. Ut li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil cua̱nk kiqꞌuin ut toxcol. Chanchanak jun li nimaꞌ nim ru ut tuktu ru. Ut ma̱ jun li xicꞌ na-iloc ke ta̱ru̱k ta̱xic saꞌ li nimaꞌ aꞌan saꞌ lix jucub chikachꞌiꞌchꞌiꞌinquil. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan li ta̱rakok a̱tin saꞌ kabe̱n. Aꞌan ta̱qꞌuehok ke li chakꞌrab. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li karey ut aꞌan ajcuiꞌ li ta̱colok ke. Lix jucubeb li xicꞌ nequeꞌiloc ke ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Xplojoꞌ lix cꞌa̱mal li cheꞌ li nachapoc re li nimla tꞌicr ut incꞌaꞌ chic naru xhelbal. La̱o take̱chani li cꞌaꞌru reheb. Chikajunilo totzꞌako̱nk. Usta ye̱k rok junak tixcꞌul li cꞌaꞌru re. Ma̱ ani chic tixye “yajin”. Ut li Ka̱cuaꞌ tixcuy tixsach lix ma̱queb li cuanqueb Jerusalén.Ma̱ ani chic ta̱yaje̱rk xban nak cuybil chic lix ma̱queb li cuanqueb Jerusalén. Li Dios yo̱ xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal ru tenamitQuimkex la̱ex li cuanquex saꞌ eb li xni̱nkal ru tenamit, ut chꞌutubomak e̱rib chirabinquil li oc cue chixyebal. Ex tenamit checanabak e̱rib chixqꞌuebal retal li tinye e̱re. Cherabihak che̱junilex la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ ut cheqꞌuehak retal. Xban nak li Ka̱cuaꞌ Dios yo̱ xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb li tenamit ut saꞌ xbe̱neb ajcuiꞌ lix soldado, tixkꞌaxtesiheb re nak teꞌcamsi̱k ut re nak teꞌsachekꞌ ruheb chi junaj cua. Eb li camenak telajeꞌcana̱k chi tꞌantꞌo ut cꞌajoꞌak xchuhaleb. Ut ta̱osokꞌ li tzu̱l saꞌ lix quiqꞌueleb. Chixjunil li cꞌaꞌru cuan chiru li choxa telajeꞌosokꞌ ut ta̱sachekꞌ li choxa. Chanchanak chic li hu naxboti rib. Telajeꞌtꞌanekꞌ chixjunileb li chahim joꞌ nak natꞌaneꞌ lix xak lix cheꞌel li uvas malaj ut lix xak lix cheꞌel li higo. Li Ka̱cuaꞌ yo̱ chak xjoskꞌil saꞌ choxa saꞌ xbe̱neb laj Edom. Chanchan nak cha̱lc re chixcamsinquileb chi chꞌi̱chꞌ nak tixkꞌaxtesiheb chi camsi̱c. Ac tenebanbil ca̱mc saꞌ xbe̱n li tenamit aꞌan. Nak teꞌcamsi̱k chanchan nak lix chꞌi̱chꞌ li Ka̱cuaꞌ ta̱osokꞌ saꞌ lix quiqꞌueleb ut saꞌ lix xe̱b. Chanchan nak nequeꞌcamsi̱c li cocꞌ carner ut eb li chiba̱t nak nequeꞌxqꞌue lix mayej. Chanchan nak li Ka̱cuaꞌ oc re xqꞌuebal li cꞌatbil mayej aran Bosra. Ma̱ caꞌchꞌin li camsi̱nc ta̱cua̱nk aran Edom. Eb li tenamit aꞌan teꞌcamsi̱k joꞌ nak nequeꞌcamsi̱c li cuacax ut li toro. Lix quiqꞌueleb tixtꞌakresi li chꞌochꞌ ut lix xe̱buleb ta̱osokꞌ saꞌ li poks, xban nak aꞌan li cutan nak li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue re̱kaj reheb laj Edom li raylal queꞌxba̱nu reheb laj Israel. Aꞌan li chihab nak teꞌxcꞌul re̱kaj li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Eb li nimaꞌ li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Edom ta̱sukꞌi̱k xkꞌol cheꞌ. Ut li poks ta̱sukꞌi̱k azufre. Chixjunil li tenamit ta̱lochk xxamlel. Ut incꞌaꞌ chic ta̱chupk lix xamlel. Yo̱k xxamlel chi kꞌek chi cutan. Junelic yo̱k xsibel. Ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic na-oc cuiꞌ. Ut ma̱ ani chic ta̱numekꞌ aran. Ut aran teꞌxyi̱b lix naꞌajeb li soꞌsol, laj qꞌuix u̱ch, li tzꞌok joꞌ eb ajcuiꞌ li cuarom. Li naꞌajej Edom ta̱sukꞌi̱k chaki chꞌochꞌ ut ma̱ ani chic ta̱cua̱nk aran. Incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk rey chi takla̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌan. Ut chixjunileb li cuanqueb xcuanquil ma̱cꞌaꞌakeb chic. Junes qꞌuix chic ta̱cua̱nk saꞌ eb lix palacio ut saꞌ eb li cab li najt xteram li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb. Li naꞌajej aꞌan ta̱cana̱k chokꞌ xnaꞌajeb laj xoj ut chokꞌ xnaꞌajeb li ni̱nki xul avestruces xcꞌabaꞌ. Eb li joskꞌ aj xul li nequeꞌcuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ teꞌcua̱nk rochbeneb laj xoj. Ut eb li chiba̱t re li qꞌuicheꞌ teꞌxjap reheb chixbokbaleb lix comon. Ut teꞌcua̱nk ajcuiꞌ li cuarom saꞌ li naꞌajej aꞌan. Aran teꞌcua̱nk chi hila̱nc. Ut aran ajcuiꞌ teꞌxyi̱b xsoqueb li cuarom ut teꞌmolbek ut teꞌxqꞌuiresi li raleb. Ut teꞌxchꞌutubeb re nak ma̱cꞌaꞌ teꞌxcꞌul. Ut aran ajcuiꞌ teꞌcua̱nk li cꞌuch, junju̱nk tux ut junju̱nk tzoꞌ. Sicꞌomak saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li cꞌaꞌru quixye li Dios ut te̱ril xsaꞌ re nak te̱qꞌue retal ma cuan junak quipaltoꞌ. Eb li xul aꞌin queꞌcuan saꞌ li naꞌajej aꞌan joꞌ quixye li Dios. Junju̱nk tux ut junju̱nk tzoꞌ xban nak lix musikꞌ, aꞌan li quichꞌutuban reheb. Aꞌ li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quiqꞌuehoc reheb saꞌ xnaꞌajeb li junju̱nk. Aꞌan quisicꞌoc re lix naꞌajeb. Ut aran teꞌcua̱nk junelic kꞌe cutan. Teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic laj Israel chi sa saꞌ xchꞌo̱leb aran SiónTa̱sahokꞌ cuiꞌchic saꞌ xchꞌo̱l li chaki chꞌochꞌ. Teꞌatzꞌumak cuiꞌchic li utzꞌuꞌuj saꞌ li chꞌochꞌ li ma̱cꞌaꞌ na-el chiru. Li chaki chꞌochꞌ ta̱bicha̱nk xban xsahil xchꞌo̱l. Cꞌajoꞌak xchꞌinaꞌusal. Chanchanak li tzu̱l li cuanqueb Líbano ut kꞌaxal cha̱bilak chic li chꞌochꞌ. Chanchanak li chꞌochꞌ li cuan Carmelo ut chanchanak li chꞌochꞌ li cuan Sarón. Ut chixjunileb teꞌril li quilajxba̱nu li Dios ut teꞌxqꞌue retal lix lokꞌal ut lix cuanquilal. Cacuubresihomak li rukꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xmetzꞌe̱u. Joꞌ ajcuiꞌ li rok li nequeꞌsicsot xban xlubic. Qꞌuehomak xcacuilal xchꞌo̱leb li kꞌuneb xchꞌo̱l. Ut qꞌuehomak xcacuil xchꞌo̱l li nequeꞌchꞌinan xchꞌo̱l. Qꞌuehomak xcacuil xchꞌo̱leb li yo̱queb chi lucta̱c. Yehomak reheb: —Cacuubresihomak e̱chꞌo̱l. Mexxucuac. Li Ka̱cuaꞌ ta̱colok e̱re ut tixqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re.— Saꞌ eb li cutan aꞌan eb li mutzꞌ teꞌilok chic ut li tzꞌap xic teꞌabi̱nk chic. Ut eb li ye̱k rok chanchanakeb chic li quej nak teꞌpiscꞌok xban xsahileb xchꞌo̱l. Li mem teꞌa̱tinak chic ut teꞌxjap re xban xsahileb xchꞌo̱l. Ut saꞌ li chaki chꞌochꞌ ta̱cua̱nk li yuꞌam haꞌ chi numtajenak. Li naꞌajej li chaki ru ta̱sukꞌisi̱k chokꞌ xnaꞌaj haꞌ. Ta̱e̱lk li yuꞌam haꞌ yalak bar. Ut saꞌ li naꞌajej li queꞌcuan cuiꞌ laj xoj ta̱cua̱nk chic li pachꞌayaꞌ ut li caxlan aj ut ta̱cua̱nk ajcuiꞌ li bayal. Ta̱cua̱nk aran jun li cha̱bil be. “Xbehil li Santilal” xcꞌabaꞌ. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb incꞌaꞌ teꞌoc saꞌ li be aꞌan, chi moco teꞌoc aran li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Aran ma̱cꞌaꞌak li joskꞌ aj xul ut ma̱cꞌaꞌak li cakcoj. Eb li colbileb teꞌnumekꞌ saꞌ li be aꞌan chi ma̱cꞌaꞌ xcꞌaꞌuxeb. Eb li colbileb xban li Ka̱cuaꞌ sahak saꞌ xchꞌo̱leb nak teꞌsukꞌi̱k Sión. Junelic sahak saꞌ xchꞌo̱leb ut yo̱keb chi bicha̱nc. Incꞌaꞌ chic teꞌrahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb chi moco teꞌya̱bak chic xban raylal. Eb laj Asiria queꞌpletic riqꞌuineb laj JerusalénCa̱laju chihab roquic laj Ezequías chokꞌ xreyeb laj Judá nak laj Senaquerib lix reyeb laj Asiria co̱ chi pletic riqꞌuineb laj Judá saꞌ eb li tenamit li ac cauresinbileb chi pletic ut quire̱chaniheb. Tojoꞌnak lix reyeb laj Asiria quixtakla laj Rabsaces, li nim xcuanquil, chi a̱tinac riqꞌuin li rey Ezequías. Qui-el saꞌ li tenamit Laquis ut co̱ Jerusalén rochbeneb lix qꞌuila soldados. Queꞌxyi̱b lix muheba̱leb cuan cuiꞌ li rok haꞌ li nanumeꞌ cuiꞌ li haꞌ li na-el saꞌ li nimla pila li naxic saꞌ li tenamit. Li pila aꞌan cuan chire li be li nequeꞌpuchꞌuc cuiꞌ. Oxib reheb laj Jerusalén li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li palacio queꞌco̱eb chi a̱tinac riqꞌuineb. Aꞌaneb aꞌin: laj Eliaquim li merto̱m li ralal laj Hilcías; laj Sebna laj tzꞌi̱b; laj Joa laj ilol re li hu. Aꞌan ralal laj Asaf. Laj Rabsaces quixye reheb li oxib chi cui̱nk: —Te̱ye resil aꞌin re laj Ezequías le̱ rey, “Lix reyeb laj Asiria li nim xcuanquil xye chi joꞌcaꞌin. ¿Ani aj iqꞌuin cau a̱chꞌo̱l nak incꞌaꞌ nacatxucuac chicuu? Ma̱re nacacꞌoxla nak riqꞌuin a̱tinac naru ta̱col a̱cuib chicuu. ¿Ma aꞌan ta̱qꞌuehok xcacuil a̱chꞌo̱l? ¿Ani ta̱tenkꞌa̱nk a̱cue chi pletic cuiqꞌuin nak nacacꞌoxla? La̱at nacacꞌoxla nak eb laj Egipto teꞌtenkꞌa̱nk a̱cue. Cui la̱at ta̱cꞌojob a̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱neb laj Egipto chanchan nak ta̱qꞌue jun li caxlan aj chokꞌ a̱xukꞌ. Li caxlan aj ta̱tokekꞌ ut tixhop la̱ cuukꞌ. Joꞌcan nak incꞌaꞌ naru ta̱cꞌojob a̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱neb aꞌan.” Ut cui la̱ex te̱ye cue nak cꞌojcꞌo e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ isinbil saꞌ e̱ya̱nk chixjunileb li artal xban li rey Ezequías? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan quiyehoc reheb laj Judá ut laj Jerusalén nak jun ajcuiꞌ li artal texlokꞌoni̱nk cuiꞌ aran Jerusalén? Joꞌcan ut anakcuan la̱in ninye e̱re nak takacꞌu̱b ru junak li naꞌleb. La̱in tinqꞌue e̱re cuib mil li cacua̱y ut la̱ex te̱ril ma te̱tau cuib mil li cui̱nk li teꞌxic chirixeb li cacua̱y. La̱ex incꞌaꞌ te̱cuy pletic riqꞌuin li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldado lin rey usta aꞌan incꞌaꞌ cau rib. ¿Ma tixqꞌue ta biꞌ le̱ carruaje laj faraón? ¿Ma tixqꞌueheb ta biꞌ li soldado li teꞌxic chirix cacua̱y nak nequecꞌoxla? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li Ka̱cuaꞌ xtaklan chak cue saꞌ li naꞌajej aꞌin chi pletic? ¿Ma xinchal ta biꞌ chixsachbal ru yal injunes? chan. Queꞌchakꞌoc laj Eliaquim, laj Sebna ut laj Joa ut queꞌxye re laj Rabsaces: —Nakatzꞌa̱ma cha̱cuu nak toa̱cua̱tina saꞌ li a̱tinoba̱l arameo xban nak la̱o nakatau ru li a̱tin aꞌan. Moa̱cua̱tina saꞌ li ra̱tinoba̱leb laj Judá xban nak chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ xbe̱n li tzꞌac yo̱queb chirabinquil li yo̱cat chixyebal, chanqueb. Abanan laj Rabsaces quixye reheb: —La̱in incꞌaꞌ xintakla̱c chi a̱tinac caꞌaj cuiꞌ e̱riqꞌuin la̱ex ut riqꞌuin le̱ rey. Xintakla̱c ban chi a̱tinac riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ li tzꞌac xban nak ta̱cuulak xkꞌehil nak eb aꞌan joꞌ ajcuiꞌ la̱ex te̱lou e̱cꞌot ut te̱rucꞌ le̱ chuꞌ, chan. Ut chirix aꞌan quixakli ut quixjap re chixyebal saꞌ li ra̱tinoba̱leb laj Judá: —Abihomak che̱junilex li cꞌaꞌru naxye e̱re lix reyeb laj Asiria li nim xcuanquil. Joꞌcaꞌin naxye e̱re lix reyeb laj Asiria, “Me̱qꞌue e̱rib chixbalakꞌi laj Ezequías xban nak aꞌan incꞌaꞌ ta̱ru̱k texcol saꞌ cuukꞌ la̱in.” Ma̱re laj Ezequías tixye e̱re, “Cꞌojobomak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Relic chi ya̱l aꞌan ta̱colok ke. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ toxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Asiria,” chaꞌak e̱re. Me̱pa̱b li cꞌaꞌru tixye e̱re laj Ezequías. Aꞌan aꞌin li naxye e̱re lix reyeb laj Asiria: Cui te̱cꞌam e̱rib saꞌ usilal cuiqꞌuin, che̱ju̱nkal te̱tzaca li ru le̱ uvas ut te̱tzaca li ru le̱ higo ut naru ajcuiꞌ te̱rucꞌ li haꞌ li na-el saꞌ le̱ jul haꞌ, toj retal nak texincꞌam chi cua̱nc saꞌ jalan chic naꞌajej kꞌaxal cha̱bil joꞌ le̱ naꞌaj. Aran na-el nabal li uvas ut na-el nabal li trigo. Cua̱nk e̱vino ut cua̱nk e̱caxlan cua. Me̱pa̱b li cꞌaꞌru naxye laj Ezequías xban nak yo̱ che̱balakꞌinquil nak naxye e̱re nak li Ka̱cuaꞌ ta̱colok e̱re. ¿Ma cuan ta biꞌ junak dios quixcol ta lix tenamit saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Asiria? ¿Bar cuan lix dioseb li tenamit Hamat ut Arfad? ¿Bar cuan lix dioseb li tenamit Sefarvaim? ¿Ma queꞌxcol ta biꞌ li tenamit Samaria saꞌ cuukꞌ la̱in? ¿Ma cuan ta biꞌ junak Dios saꞌ eb li naꞌajej aꞌan li quixcuy xcolbal lix tenamit saꞌ cuukꞌ la̱in? ¿Chanru nak li Ka̱cuaꞌ Dios tixcol li tenamit Jerusalén saꞌ cuukꞌ? chan li rey. Eb laj Judá ma̱ jun a̱tin queꞌxye xban nak li rey Ezequías quixye reheb nak incꞌaꞌ teꞌxsume. Ut laj Eliaquim li ralal laj Hilcías, li na-iloc re li palacio, ut laj Sebna laj tzꞌi̱b, joꞌ ajcuiꞌ laj Joa li ralal laj Asaf li najolomin reheb li nequeꞌxococ re li hu, queꞌxpej li rakꞌeb ut queꞌco̱eb riqꞌuin laj Ezequías ut queꞌxye re chixjunil li quixye laj Rabsaces. Nak quirabi li cꞌaꞌru quixye lix reyeb laj Asiria, li rey Ezequías quixpej li rakꞌ ut quixqꞌue li kꞌes ru tꞌicr chirix retalil lix rahil xchꞌo̱l ut co̱ saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ut quixtaklaheb riqꞌuin li profeta Isaías li ralal laj Amoz laj Eliaquim li na-iloc re li palacio rochben laj Sebna laj tzꞌi̱b, joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj tij. Cuan li kꞌes ru tꞌicr chirixeb nak queꞌco̱eb. Queꞌxye re laj Isaías: —Aꞌan aꞌin li naxye laj Ezequías. Chiru li cutan aꞌin yo̱co chi cꞌuluc raylal xban li ma̱c xkaba̱nu. Yo̱queb chikamajecuanquil li xicꞌ nequeꞌiloc ke ut yo̱queb chikahobbal. Yo̱co chi cꞌuluc raylal. Chanchano jun li ixk oc re chi qꞌuira̱c ut ma̱cꞌaꞌ chic xmetzꞌe̱u. Lix reyeb laj Asiria quixtakla laj Rabsaces chixhobbal li yoꞌyo̱quil Dios. Ma̱re xrabi ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios ut tixqꞌue taxak chixtojbal xma̱c li ani xhoboc re. Chattijok chirixeb li katenamit li joꞌ qꞌuial chic xeꞌcana.— Eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru laj Ezequías queꞌcuulac riqꞌuin laj Isaías. Ut laj Isaías quixye reheb: —Joꞌcaꞌin te̱ye re laj Ezequías. “Li Ka̱cuaꞌ naxye a̱cue nak incꞌaꞌ tatxucuak xban li cꞌaꞌru nequeꞌxye e̱re. Matxucuac xban li cꞌaꞌru xeꞌxye re inmajecuanquil eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru lix reyeb laj Asiria. La̱in tintakla jun esilal. Nak lix reyeb laj Asiria ta̱rabi, ta̱xucuak ut ta̱xic cuiꞌchic saꞌ xtenamit. Nak ac cua̱nk chic saꞌ xtenamit, ta̱camsi̱k chi chꞌi̱chꞌ,” chan li Ka̱cuaꞌ. Nak quisukꞌi Laquis, laj Rabsaces quirabi resil nak li rey ma̱ ani. Co̱ ut quixtau li rey nak yo̱ chi pletic riqꞌuineb laj Libna. Li rey Senaquerib quirabi resil nak laj Tirhaca lix reyeb laj Etiopía quichal chi pletic riqꞌuineb. Joꞌcan nak quixtakla cuiꞌchic lix takl riqꞌuin laj Ezequías. Quixye reheb lix takl: —Joꞌcaꞌin te̱ye re laj Ezequías lix reyeb laj Judá. “Ma̱qꞌue a̱cuib chixbalakꞌi li Dios li cꞌojcꞌo cuiꞌ a̱chꞌo̱l nak tixye a̱cue nak Jerusalén incꞌaꞌ ta̱kꞌaxtesi̱k saꞌ cuukꞌ la̱in lix reyeb laj Asiria. La̱at nacanau cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu lix reyeb laj Asiria. Nequeꞌxsach ruheb chi junaj cua chixjunileb li tenamit li nequeꞌpletic riqꞌuin. ¿Ma texcolekꞌ ta biꞌ la̱ex saꞌ cuukꞌ la̱in? Eb lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxsach ruheb li tenamit Gozán, Harán, Resef, joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Edén li queꞌcuan Telasar. ¿Ma queꞌcoleꞌ ta biꞌ li tenamit aꞌan xban lix dioseb? ¿Ma cuan ta biꞌ xcuanquil lix reyeb laj Hamat, lix reyeb laj Arfad, lix reyeb laj Sefarvaim, Hena ut Iva?” chan laj Senaquerib. Laj Ezequías quixcꞌul li hu riqꞌuineb lix takl laj Asiria ut quiril cꞌaꞌru naxye. Chirix aꞌan co̱ saꞌ rochoch li Ka̱cuaꞌ Dios ut quixqꞌue li hu chi teto chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Quitijoc chiru li Ka̱cuaꞌ ut quixye chi joꞌcaꞌin: —At nimajcual Dios, la̱at lix Dioseb laj Israel. Cuancat saꞌ xyiheb li querubines. Caꞌaj cuiꞌ la̱at li tzꞌakal Dios. La̱at cuan a̱cuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb xcuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱at catyi̱ban re li choxa ut li ruchichꞌochꞌ. At Ka̱cuaꞌ, china̱cuabi. Chacuil li cꞌaꞌru yo̱co chixcꞌulbal. At Ka̱cuaꞌ, chacuabi li ra̱tin xtakla chak cue laj Senaquerib. Yo̱ cha̱majecuanquil la̱at, li yoꞌyo̱quil Dios. At Ka̱cuaꞌ Dios, relic chi ya̱l nak lix reyeb laj Asiria queꞌxsach chixjunileb li tenamit ut queꞌxcanab chi nayamnac ru li naꞌajej. Queꞌxcꞌat chixjunileb lix dioseb xban nak moco tzꞌakal dioseb ta. Yal pec ut yal cheꞌ yi̱banbileb xbaneb li cui̱nk. Joꞌcan nak queꞌsacheꞌ. Anakcuan ut at Ka̱cuaꞌ, at kaDios, nakatzꞌa̱ma cha̱cuu nak choa̱col chiruheb laj Asiria re nak chixjunileb li cuanqueb xcuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxnau nak la̱at li Ka̱cuaꞌ Dios ut ma̱ ani chic junak dios cuan. Caꞌaj cuiꞌ la̱at, chan laj Ezequías. Ut li profeta Isaías quixtakla xyebal re li rey Ezequías li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ. Quixye re: —At rey, aꞌan aꞌin li naxye a̱cue li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. La̱in xcuabi li cꞌaꞌru xatzꞌa̱ma chicuu chirix laj Senaquerib lix reyeb laj Asiria. Li cuanqueb saꞌ li tenamit Jerusalén chanchan jun li tukꞌ ixk yo̱ cha̱seꞌenquil ut yo̱ cha̱hobbal, at Senaquerib. Li cuanqueb saꞌ tenamit Jerusalén nequeꞌrecꞌasi lix jolomeb cha̱hobbal nak yo̱cat chi e̱lelic. ¿Ani li xahob ut ani li xamajecua? ¿Ani li xataksi a̱cua̱tin saꞌ xbe̱n ut xakꞌetkꞌeti a̱cuib chiru? Aꞌan la̱in li Ka̱cuaꞌ lix Santil Dioseb laj Israel. Xataklaheb la̱ takl chinhobbal, la̱in li Dios, ut xaye: “Riqꞌuin lin qꞌuila carruaje re pletic xintakeꞌ saꞌ eb li ni̱nki tzu̱l. Toj saꞌ xbe̱neb li tzu̱l re Líbano li najt xteram xintakeꞌ. Xinyocꞌ li ni̱nki cheꞌ chacalteꞌ. Ut xintꞌaneb ajcuiꞌ li ciprés li raro xbaneb. Xincuulac toj saꞌ li qꞌuicheꞌ li cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal. Xinbec xjulel li haꞌ saꞌ jalan tenamit ut xcuucꞌ li haꞌ x-el aran. Riqꞌuin li cuok xinqꞌueheb chi chakic li nimaꞌ li cuanqueb Egipto,” chancat. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nacanau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ? La̱in quincꞌoxlan re chixjunil li ta̱cꞌulma̱nk. Najter kꞌe cutan la̱in quincꞌu̱b chak ru chanru ta̱uxma̱nk. Ut anakcuan la̱in xatincanab chixsachbal ruheb li tenamit li cauheb rib chi pletic. Tu̱btu aj chic xacanabeb nak xapoꞌeb. Eb li tenamit li cuanqueb aran ma̱cꞌaꞌeb xmetzꞌe̱u. Nequeꞌxucuac ut sachso̱queb xnaꞌleb. Chanchaneb li raxi pim. Chanchaneb li pim li namok saꞌ xbe̱neb cab, li nachakic nak toj ma̱jiꞌ nache̱coꞌ. La̱in ninnau chanru nak cuancat. Ninnau chixjunil li cꞌaꞌru nacaba̱nu. Ut ninnau ajcuiꞌ nak cꞌajoꞌ la̱ joskꞌil cuiqꞌuin. Xban nak ninnau nak yo̱ a̱joskꞌil ut xakꞌetkꞌeti a̱cuib chicuu, joꞌcan nak la̱in tinram le̱ be. Chanchan nak tinqꞌue jun li chꞌi̱chꞌ saꞌ la̱ cuuꞌuj ut jun li chꞌi̱chꞌ saꞌ a̱cue. Ut tatinqꞌue cuiꞌchic chi sukꞌi̱c saꞌ li xatchal cuiꞌ chak, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Isaías quixye re laj Ezequías: —Aꞌan aꞌin li retalil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Saꞌ li chihab aꞌin ut saꞌ li chihab ta̱cha̱lk la̱ex te̱tzaca li ru li trigo li namok yal xjunes. Abanan saꞌ li rox chihab la̱ex tex-a̱uk ut texkꞌolok re nak textzaca̱nk. Te̱rau le̱ uvas ut te̱tzaca li ru li naxqꞌue. Eb li ralal xcꞌajol laj Judá li incꞌaꞌ teꞌca̱mk teꞌta̱mk cuiꞌchic. Chanchanakeb li acui̱mk li naxchap xxeꞌ ut naxqꞌue li ru chi nabal. Cuanqueb li ralal xcꞌajol laj Judá li teꞌcana̱k aran Jerusalén. Saꞌ li tzu̱l Sión teꞌcana̱k. Joꞌcan ta̱cꞌulma̱nk xban nak joꞌcan naraj li Ka̱cuaꞌ xban xnimal xrahom. Li Ka̱cuaꞌ Dios naxye chi joꞌcaꞌin chirix lix reyeb laj Asiria, “Li cui̱nk aꞌan incꞌaꞌ ta̱oc saꞌ li tenamit Jerusalén chi pletic chi moco riqꞌuin tzimaj, chi moco riqꞌuin chꞌi̱chꞌ, chi moco tixyi̱b lix takleba̱l re ta̱oc saꞌ li tenamit. Saꞌ li be li xchal cuiꞌ, aran cuiꞌchic ta̱sukꞌi̱k. Incꞌaꞌ ta̱oc saꞌ li tenamit Jerusalén. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin. La̱in tin-ilok re li tenamit ut la̱in ajcuiꞌ tincolok re. Tinba̱nu aꞌin saꞌ incꞌabaꞌ la̱in ut saꞌ xcꞌabaꞌ laj David li quicꞌanjelac chicuu” chan li Ka̱cuaꞌ.— Saꞌ ajcuiꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan jun x-ángel li Dios quicuulac saꞌ xmuheba̱leb laj Asiria ut quixcamsiheb jun ciento riqꞌuin o̱b roxcꞌa̱l mil (185,000) chi soldado aj Asiria. Joꞌ cuulajak chic nak quisake̱u, ac camenakeb chic chixjunileb. Ut laj Senaquerib lix reyeb laj Asiria quisukꞌi saꞌ lix tenamit Nínive ut aran quicana. Saꞌ jun li cutan laj Senaquerib yo̱ chi lokꞌoni̱nc saꞌ lix templo laj Nisroc lix dios. Queꞌcuulac laj Adramelec ut laj Sarezer, li cuib chi ralal. Queꞌxcamsi chi chꞌi̱chꞌ ut queꞌe̱lelic. Queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej Ararat. Ut aꞌ chic laj Esar-hadón li ralal qui-oc chokꞌ rey chokꞌ re̱kaj laj Senaquerib. Nak quiyajer laj EzequíasSaꞌ eb li cutan aꞌan quiyajer li rey Ezequías. Nak nim xyajel quicuulac li profeta Isaías li ralal laj Amoz riqꞌuin ut quixye re: —Joꞌcaꞌin xye a̱cue li Ka̱cuaꞌ. Yi̱b ru chixjunil li cꞌaꞌru tento ta̱yi̱b ru saꞌ la̱ cuochoch xban nak ca̱mc a̱cue. Incꞌaꞌ chic tatqꞌuira̱k, chan. Laj Ezequías quixsukꞌisi rib saꞌ lix chꞌa̱t ut qui-iloc chiru li tzꞌac. Quitijoc chiru li Dios ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, at inDios, la̱in nintzꞌa̱ma cha̱cuu, chijulticokꞌ taxak a̱cue nak la̱in xincꞌanjelac cha̱cuu chi anchal inchꞌo̱l ut saꞌ ti̱quilal. Xinba̱nu li us joꞌ nacuulac cha̱cuu, chan. Ut quiya̱bac chi kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱l. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Isaías ut quixye re: —Ayu riqꞌuin laj Ezequías ut ta̱ye re, “Joꞌcaꞌin xye a̱cue li Ka̱cuaꞌ lix Dios laj David, la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. La̱in xcuabi la̱ tij ut xinqꞌue retal nak yo̱cat chi ya̱bac. Anakcuan tatinqꞌuirtesi ut tinqꞌue oꞌlaju chihab chic la̱ yuꞌam. La̱in tincolok a̱cue la̱at ut la̱in ajcuiꞌ tincolok reheb lin tenamit saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Asiria. La̱in tintenkꞌa̱nk reheb li tenamit aꞌin,” chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Isaías quixye: —Aꞌan aꞌin li retalil li tixqꞌue li Ka̱cuaꞌ re nak ta̱nau nak tixba̱nu li cꞌaꞌru naxye. Li Dios tixsukꞌisi li sakꞌe o̱b o̱r chirix ut ta̱cꞌutu̱nk saꞌ lix relo̱j laj Acaz, li naxbis cuiꞌ li o̱r riqꞌuin li sakꞌe, chan. Ut joꞌcan quicꞌulman. Li sakꞌe quisukꞌi chirix o̱b o̱r ut quicꞌutun saꞌ lix relo̱j laj Acaz nak li sakꞌe quisukꞌi chirix. Nak acak xqꞌuira laj Ezequías lix reyeb laj Judá quixtzꞌi̱ba li a̱tin aꞌin re xlokꞌoninquil li Dios: —La̱in quinye saꞌ inchꞌo̱l nak li Dios ta̱risi lin yuꞌam nak toj sa̱jin. Saꞌ inchꞌo̱l la̱in nak tinxic saꞌ xya̱nkeb li camenak ut incꞌaꞌ tinti̱xk saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱in quincꞌoxla nak incꞌaꞌ chic tincuil lix lokꞌal li Ka̱cuaꞌ arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, chi moco teꞌcuil chic ru li cristian li toj yoꞌyo̱queb. Saꞌ inchꞌo̱l la̱in nak li Dios xrisi lin yuꞌam. Chanchan jun li muheba̱l li na-isi̱c saꞌ xnaꞌaj. Malaj ut chanchan jun li tꞌicr li na-isi̱c saꞌ li quemleb. Quincꞌoxla nak li Dios ac xrak lin yuꞌam. Quinnumsi li kꞌojyi̱n chi ya̱bac xban li raylal yo̱quin chixcꞌulbal. Incꞌaꞌ quinru chi cua̱rc. Chanchan jun li cakcoj yo̱ chixtokbal lin bakel. Saꞌ inchꞌo̱l la̱in nak ac xin-osoꞌ. Ma̱cꞌaꞌ chic inmetzꞌe̱u ut moco cau ta chic lix ya̱b lin cux. Ninya̱bac chanchan nak nequeꞌya̱bac li cuilix malaj ut chanchan nak nequeꞌya̱bac li mucuy. Nin-iloc saꞌ choxa. At Ka̱cuaꞌ, cꞌajoꞌ li raylal yo̱quin chixcꞌulbal. China̱tenkꞌa. ¿Cꞌaꞌ ta cuiꞌ ru ta̱ru̱k tinye la̱in? Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li xqꞌuehoc re li raylal aꞌin saꞌ inbe̱n. La̱in tincua̱nk saꞌ tu̱lanil chixjunil lin yuꞌam xban li raylal li xincꞌul. At Ka̱cuaꞌ, riqꞌuin li usilal li nacaba̱nu eb li cristian teꞌcua̱nk xyuꞌam. Ut riqꞌuin ajcuiꞌ chixjunil li usilal nacaqꞌue cua̱nk inyuꞌam la̱in. La̱at tina̱qꞌuirtesi ut ta̱qꞌue inyuꞌam. Lix rahil inchꞌo̱l xasukꞌisi chokꞌ sahil chꞌo̱lej chokꞌ cue. Xban nak xcuulac cha̱cuu, joꞌcan nak xina̱col chiru li ca̱mc. Ut xacuy xasach lin ma̱c. Eb li cuanqueb saꞌ xnaꞌajeb li camenak incꞌaꞌ naru tateꞌxlokꞌoni. Eb li camenak incꞌaꞌ naru teꞌxqꞌue a̱lokꞌal. Eb aꞌan incꞌaꞌ naru teꞌxcꞌojob xchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin. Caꞌaj cuiꞌ li yoꞌyo̱queb teꞌqꞌuehok a̱lokꞌal. Joꞌ la̱in yoꞌyo̱quin ut yo̱quin chixqꞌuebal a̱lokꞌal anakcuan. Eb li yucuaꞌbej nequeꞌxserakꞌi reheb li ralal xcꞌajol nak kꞌaxal cha̱bilat. At Ka̱cuaꞌ, la̱at tatcolok cue. Takachꞌeꞌ li ka-arpa ut takabicha la̱ lokꞌal. Takabicha la̱ lokꞌal saꞌ la̱ templo joꞌ najtil yoꞌyo̱ko, chan laj Ezequías. Laj Isaías quixye: —Te̱yi̱b caꞌchꞌinak li higo ut te̱qꞌue chiru lix ra ut laj Ezequías ta̱qꞌuira̱k, chan. Laj Ezequías quixpatzꞌ: —¿Cꞌaꞌru li retalil tixcꞌutbesi chicuu nak la̱in tinxic cuiꞌchic saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ? chan. Laj Ezequías quixcꞌuleb lix takl lix reyeb laj BabiloniaSaꞌ eb li cutan aꞌan lix reyeb laj Babilonia, aꞌan laj Merodac-baladán li ralal laj Baladán. Laj Merodac-baladán quirabi resil nak quiyajer laj Ezequías ut quiqꞌuira. Joꞌcan nak quixtakla xhu ut quixtakla ajcuiꞌ xma̱tan. Laj Ezequías quixcꞌuleb chi sa saꞌ xchꞌo̱l lix takl laj Merodac-baladán ut quixcꞌut chiruheb chixjunil lix biomal. Quixcꞌut chiruheb lix plata, lix oro, ut li qꞌuila pa̱y ru lix sununquil ban. Ut quixcꞌut ajcuiꞌ chiruheb lix chꞌi̱chꞌ re pletic. Chixjunil li cꞌaꞌru cuan re saꞌ lix naꞌaj quixcꞌut chiruheb. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru re li rey Ezequías incꞌaꞌ ta quixcꞌut chiruheb lix takl laj Merodac-baladán. Ut laj Isaías quicuulac riqꞌuin li rey Ezequías ut quixye re: —At rey, ¿bar xeꞌchal chak li cui̱nk aꞌin? ¿Cꞌaꞌru xeꞌxye a̱cue? chan. Ut li rey Ezequías quixye re: —Toj Babilonia xeꞌchal chak saꞌ najtil tenamit, chan. Quixye cuiꞌchic laj Isaías: —¿Cꞌaꞌru xeꞌril saꞌ li palacio?— Ut laj Ezequías quixye re: —Xeꞌril chixjunil li cꞌaꞌru cuan cue. Xincꞌut chiruheb li cꞌaꞌru cuan saꞌ li cuochoch ut xincꞌut ajcuiꞌ chiruheb li cuan saꞌ eb li naꞌajej li naxocman cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌ re ru cue incꞌaꞌ ta xincꞌut chiruheb, chan. Ut laj Isaías quixye re: —Abi li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Ta̱cuulak xkꞌehil nak chixjunil li cuan saꞌ la̱ cuochoch ta̱cꞌamekꞌ aran Babilonia. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru li queꞌxxoc eb la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ toj chalen anakcuan ta̱cꞌamekꞌ. Ma̱cꞌaꞌ chic ta̱cana̱k. Ut cuanqueb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol li teꞌcꞌamekꞌ. Eb aꞌan teꞌcua̱nk chokꞌ eunucosSaꞌ li versículo 39:7 li a̱tin “eunuco” naraj naxye nak li cui̱nk pokꞌbil xbaneb li rech cui̱nkilal re nak incꞌaꞌ ta̱cua̱nk rixakil. saꞌ li rochoch lix reyeb laj Babilonia, chan. Laj Ezequías quixye re laj Isaías: —Sa rabinquil li ra̱tin li Dios li xaye cue, chan. Quixye chi joꞌcan xban nak quixcꞌoxla nak joꞌ najtil yoꞌyo̱k cꞌojcꞌo̱k xchꞌo̱l ut ta̱cua̱nk saꞌ tuktu̱quil usilal. Li Ka̱cuaꞌ quixcꞌojob xchꞌo̱leb lix tenamit SiónLi Ka̱cuaꞌ le̱ Dios quixye: —Checꞌojobakeb xchꞌo̱l lin tenamit. Ut cheqꞌuehak xcacuileb xchꞌo̱l. Chex-a̱tinak riqꞌuineb lin tenamit Jerusalén saꞌ kꞌunil. Cheye reheb nak tzꞌakal li raylal li ac xeꞌxcꞌul. Cuybil sachbil chic lix ma̱queb. Nabal lix tojbal rix lix ma̱queb xinqꞌue, chan li Dios. Quicuabi jun xya̱b cux quixye cue chi joꞌcaꞌin: —Yi̱bomak ru li be saꞌ li chaki chꞌochꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ. Ti̱cobresihomak li be chiru li kaDios. Te̱tꞌan li tzu̱l ut li cocꞌ bol ut te̱hel li chꞌochꞌ re te̱butꞌ ru li takꞌa. Te̱ti̱cobresi ru li be re nak ti̱c ru ta̱cana̱k. Ut tixcꞌutbesi lix lokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Ut chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌril lix lokꞌal. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quiyehoc re aꞌin. Quicuabi jun xya̱b cux. Joꞌcaꞌin quixye cue: —Jap a̱cue xyebal li a̱tin aꞌin, chan cue. Ut la̱in quinchakꞌoc ut quinye, ¿Cꞌaꞌru tinye nak tinjap cue? ¿Cꞌaꞌru tinye nak tinjap cue? chanquin. Ut aꞌan quixye cue: —Ye resil nak eb li cristian, aꞌan yal tibelejeb. Chanchaneb li ichaj. Ut lix chꞌinaꞌusaleb chanchan xchꞌinaꞌusal li utzꞌuꞌuj li nacuan saꞌ cꞌaleba̱l. Li ichaj nachakic ut li utzꞌuꞌuj nasach xchꞌinaꞌusal nak na-ecꞌasi̱c xban li ikꞌ li naxqꞌue li Ka̱cuaꞌ. Relic chi ya̱l chanchaneb aꞌan li cristian nak teꞌosokꞌ. Li ichaj nequeꞌchakic ut li utzꞌuꞌuj nequeꞌosoꞌ. Abanan li ra̱tin li kaDios incꞌaꞌ na-osoꞌ. Cuan ban chi junelic.— At aj yehol esil, taken saꞌ li nimla tzu̱l re nak chi cau xya̱b a̱cux ta̱ye li cha̱bil esil reheb li tenamit Sión. Ta̱ye reheb laj Jerusalén chi ma̱cꞌaꞌ a̱xiu. Chayehak resil reheb chixjunileb li tenamit li cuanqueb xcue̱nt Judá ut ta̱ye, “cha̱lc re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios.” Li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱cha̱lk riqꞌuin xnimal xcuanquil ut aꞌan chic ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱n chixjunil. Ut tixcꞌam chak lix kꞌajca̱munquileb li ac xcoleb. Li Ka̱cuaꞌ ta̱rileb li ralal xcꞌajol chi cha̱bil joꞌ nak li pastor narileb lix carner. Tixchꞌutubeb lix cocꞌ carner ut tixcꞌam saꞌ xbe̱n xtel. Ut saꞌ tu̱lanil tixberesiheb lix naꞌeb li cocꞌ carner. ¿Ma cuan ta biꞌ junak quiru xbisbal li palau riqꞌuin li rukꞌ? Ut, ¿ma cuan ta biꞌ junak quiru xbisbal lix nimal ru li choxa riqꞌuin li rukꞌ? ¿Ani ta biꞌ quiru xbisbal chixjunil li ruchichꞌochꞌ? ¿Ma cuan ta biꞌ junak quiru xbisbaleb li tzu̱l riqꞌuin lix bisleb? ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱yehok re li Dios cꞌaꞌru tixba̱nu? Ut, ¿ma cuan ta biꞌ junak ta̱qꞌuehok xnaꞌleb? ¿Ma quixpatzꞌ ta biꞌ re anihak chanru tixba̱nu li Dios? ¿Ma cuan ta biꞌ junak quicꞌutuc chiru chanru ta̱rakok a̱tin? Ut, ¿ma quixpatzꞌ ta biꞌ xnaꞌleb re anihak? ¿Ma quicꞌuteꞌ ta biꞌ lix ya̱lal chiru? Chiru li Ka̱cuaꞌ eb li xni̱nkal ru tenamit ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Chanchaneb jun tzꞌukul chi haꞌ malaj ut chanchan li poks li na-osoꞌ. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cui. Ut eb li chꞌochꞌ li sutsu saꞌ haꞌ naxqꞌue chi sachc. Chixjunileb li xul li cuanqueb saꞌ li qꞌuicheꞌ aran Líbano incꞌaꞌ teꞌtzꞌaklok chokꞌ xmayej li Ka̱cuaꞌ. Chi moco ta̱tzꞌaklok li cheꞌ chokꞌ siꞌ re xcꞌatbal li mayej. Chiru li Ka̱cuaꞌ ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ li xni̱nkal ru tenamit. Chi ti̱c ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. ¿Ani te̱juntakꞌe̱ta cuiꞌ li Dios? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ te̱juntakꞌe̱ta riqꞌuin junak li jalam u̱ch? Laj yi̱bom chꞌi̱chꞌ naxyi̱b li jalam u̱ch ut eb laj yi̱bom plata nequeꞌxletz li oro chirix ut nequeꞌxqꞌue lix sahob ru riqꞌuin cadena yi̱banbil riqꞌuin plata. Li nebaꞌ naxsicꞌ li cheꞌ li incꞌaꞌ nakꞌumetoꞌ ut naxsicꞌ laj pechꞌ li naxnau xcꞌanjelanquil li cheꞌ re nak tixyi̱b lix jalam u̱ch li incꞌaꞌ na-ecꞌan saꞌ xnaꞌaj. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequenau? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ querabi chak resil junxil? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ quiyeheꞌ chak resil saꞌ xticlajic? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ quicꞌuteꞌ chak che̱ru lix ya̱lal chalen saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ? Li Dios cuan chak toj saꞌ choxa. Ut eb li cristian saꞌ ruchichꞌochꞌ chanchaneb laj sa̱cꞌ chiru li Dios. Li Dios naxhel ru li choxa. Chanchan jun li muheba̱l nequeꞌcuan cuiꞌ li cristian. Naxcubsi xcuanquileb li ni̱nkeb xcuanquil ut naxcanabeb chi ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Eb aꞌan teꞌosokꞌ. Chanchan li ma̱ jun sut queꞌcuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chanchaneb li acui̱mk li tojeꞌ xmok ut toj ma̱jiꞌ xchap xxeꞌ chi us. Nak li Ka̱cuaꞌ naxtakla li ikꞌ, nequeꞌchakic ut nequeꞌcꞌameꞌ xban li ikꞌ joꞌ li qꞌuim. ¿Cꞌaꞌru aj iqꞌuin tine̱juntakꞌe̱ta? ¿Ani aj iqꞌuin tine̱juntakꞌe̱ta? chan li Dios santo. Taksihomak le̱ riloba̱l saꞌ choxa ut te̱qꞌue retal. ¿Ani li quiyoꞌobtesin re li choxa ut lix sahob ru? Aꞌan li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil. Aꞌan naxqꞌue li junju̱nk saꞌ xnaꞌaj ut naxqꞌue xcꞌabaꞌ li junju̱nk. Ma̱ jun ta̱paltok. Ex aj Israel, ralal xcꞌajolex laj Jacob, ¿cꞌaꞌut nak nequecuechꞌi rix li Ka̱cuaꞌ? ¿Cꞌaꞌut nak nequeye nak li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ naxqꞌue retal li raylal li yo̱quex chixcꞌulbal? ¿Cꞌaꞌut nak nequeye nak li Dios incꞌaꞌ naxqꞌue xchꞌo̱l che̱tenkꞌanquil? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequenau nak li Ka̱cuaꞌ ac aꞌan ajcuiꞌ chalen chak najter kꞌe cutan? Ut, ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ e̱rabiom nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quiyoꞌobtesin re li cꞌaꞌru cuan saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ? Aꞌan incꞌaꞌ nalub chi moco nalaj lix metzꞌe̱u. Lix cꞌaꞌux ma̱ ani nataꞌoc re. Aꞌan naxqꞌue xcacuilal li tacuajenak, ut naxqꞌue xmetzꞌe̱u li ma̱cꞌaꞌ xmetzꞌe̱u. Usta toj sa̱jeb, nequeꞌlub. Ut li cauheb rib nalaj lix metzꞌe̱uheb ut nequeꞌtꞌaneꞌ. Aꞌut eb li nequeꞌyoꞌonin riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ teꞌqꞌuehekꞌ lix metzꞌe̱u. Cua̱nkeb xmetzꞌe̱u joꞌ xmetzꞌe̱u li tꞌiu li naxicꞌan chi najt ut incꞌaꞌ nalub. Teꞌa̱linak ut incꞌaꞌ teꞌlubk; teꞌbe̱k ut incꞌaꞌ teꞌtacua̱k. Incꞌaꞌ teꞌchꞌina̱nk xchꞌo̱l xban nak li Ka̱cuaꞌ cua̱nk riqꞌuineb. Li Dios naxye: —Ex tenamit li cuanquex chire li palau, cherabihak li oc cue chixyebal. Cauresihomak e̱rib ut xaklinkex chicuu. A̱tinankex re xcolbal e̱rib ut kacꞌu̱bak ru saꞌ comonil saꞌ li rakleb a̱tin. ¿Ani xqꞌuehoc re saꞌ xchꞌo̱l li jun li cuan saꞌ li este nak ta̱cꞌanjelak saꞌ ti̱quilal? Ut, ¿ani xkꞌaxtesin saꞌ rukꞌ li xni̱nkal ru tenamit? ¿Ani xqꞌuehoc re chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li rey? Naxsach ruheb riqꞌuin xchꞌi̱chꞌ. Chanchaneb li poks chiru. Naxjeqꞌuiheb riqꞌuin lix tzimaj. Chanchaneb li qꞌuim li nacꞌameꞌ xban ikꞌ. Nara̱linaheb toj retal naxchapeb ut ma̱cꞌaꞌ naxcꞌul usta naxic saꞌ jun li naꞌajej ma̱ jun sut quinumeꞌ cuiꞌ. ¿Ani li quiba̱nun re chixjunil aꞌin? ¿Ani li ya̱l re saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ chalen saꞌ xticlajic? La̱in li Ka̱cuaꞌ. Ac cuanquin chak saꞌ xticlajic ut cua̱nkin ajcuiꞌ toj saꞌ rosoꞌjic. La̱in li Dios quinba̱nun re chixjunil. Eb li najtil tenamit queꞌril li cꞌaꞌru yo̱ chi cꞌulma̱nc ut queꞌxucuac. Li cuanqueb saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ queꞌoc xxiuheb. Joꞌcan nak queꞌxchꞌutub ribeb chi cha̱lc. Chixjunju̱nkaleb queꞌxtenkꞌaheb li rech cabal ut queꞌxye reheb li ras ri̱tzꞌin, “Cacuubresihomak e̱chꞌo̱l.” Laj pechꞌ quixqꞌue xcacuil xchꞌo̱l laj tenol plata. Ut li nati̱cobresin re li cheꞌ naxye re laj yi̱bom chꞌi̱chꞌ, “Us xeba̱nu. Anakcuan te̱letz ut te̱chap riqꞌuin li claux re nak li yi̱banbil dios incꞌaꞌ ta̱tꞌanekꞌ.” Abanan la̱ex aj Israel, la̱ex li texcꞌanjelak chicuu. La̱ex li ralalex xcꞌajol laj Jacob li sicꞌbil ru inban. La̱ex ralalex cꞌajol laj Abraham li ninra. La̱in xin-isin chak e̱re saꞌ li najtil tenamit. Xexinbok nak cuanquex chak saꞌ xmaril li ruchichꞌochꞌ. Ut xinye e̱re: —La̱ex texcꞌanjelak chicuu. La̱in xinsicꞌoc e̱ru ut incꞌaꞌ xexintzꞌekta̱na. Joꞌcan nak mexxucuac xban nak la̱in cua̱nkin e̱riqꞌuin. Mexcꞌoxlac. La̱in le̱ Dios. La̱in ninqꞌuehoc e̱metzꞌe̱u ut la̱in nintenkꞌan e̱re. La̱in tin-ilok e̱re chi junelic riqꞌuin xnimal incuanquil ut riqꞌuin inti̱quilal. Chixjunileb li nequeꞌjoskꞌoꞌ e̱riqꞌuin teꞌcꞌutekꞌ xxuta̱n. Ut eb li nequeꞌxyal e̱tꞌanbal teꞌsachekꞌ xcuanquil ut teꞌsachekꞌ ruheb. Chanchan nak incꞌaꞌ queꞌcuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Usta nequesiqꞌueb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re, abanan incꞌaꞌ te̱tauheb xban nak ma̱cꞌaꞌakeb chic li nequeꞌpletic e̱riqꞌuin. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. La̱in nequexinchap riqꞌuin le̱ nim ukꞌ. La̱in ninyehoc e̱re: Mexxucuac. La̱in tintenkꞌa̱nk e̱re. Mexxucuac, la̱ex li ralal xcꞌajolex laj Jacob. Mexxucuac la̱ex aj Israel usta ma̱cꞌaꞌ e̱cuanquil ut usta incꞌaꞌ qꞌuihex. La̱in tintenkꞌa̱nk e̱re, chan li Ka̱cuaꞌ. La̱in aj Colol e̱re. La̱in le̱ santil Dios la̱ex aj Israel. La̱in tinqꞌue e̱cuanquil chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Chanchanakex chic li cꞌanjeleba̱l re risinquil li rix li trigo, li kꞌes ut toj acꞌ. Texnumta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Chanchan nak te̱puqꞌui li tzu̱l re nak teꞌcꞌamekꞌ xban li ikꞌ. Te̱ra̱linaheb chi najt. Chanchan nak te̱cuteb saꞌ li ikꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ ut telajeꞌjeqꞌui̱k yalak bar. Ut la̱ex ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Dios santo li nequelokꞌoni la̱ex aj Israel. Eb li nebaꞌ li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb nequeꞌxsicꞌ li haꞌ. Abanan ma̱ bar nequeꞌxtau. Chaki saꞌ li reheb xban chaki el. La̱in li Ka̱cuaꞌ. Tincuabi lix tijeb. Incꞌaꞌ tincanabeb xjunes xban nak la̱in lix Dioseb laj Israel. La̱in tinqꞌueheb chi be̱c rok li nimaꞌ saꞌ eb li tzu̱l. Ut tinqꞌueheb li yuꞌam haꞌ saꞌ li ru takꞌa. Li chaki chꞌochꞌ tinsukꞌisi chokꞌ xnaꞌaj haꞌ. Saꞌ li chaki chꞌochꞌ ta̱e̱lk li yuꞌam haꞌ. La̱in tinqꞌueheb chi yoꞌla̱c saꞌ li chaki chꞌochꞌ eb li cheꞌ chacalteꞌ, acacia, li arrayanes ut li olivo. Ut la̱in tinqꞌueheb chi yoꞌla̱c eb li cheꞌ chaj, ciprés, ut bojes saꞌ li chꞌochꞌ li ma̱cꞌaꞌ na-el chiru. Tinba̱nu chixjunil aꞌin re nak eb li tenamit teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ xinba̱nun re aꞌan. Teꞌxnau nak li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel quiba̱nun re chixjunil. Quimkex la̱ex li yi̱banbil dios. A̱tinankex re xcolbal e̱rib. Cha̱lkex, ut cꞌutumak chicuu li cꞌaꞌru xeba̱nu, chan li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Quimkex ut yehomak ke li cꞌaꞌru ta̱cha̱lk chiku mokon. Yehomak ke cꞌaꞌru quicꞌulman saꞌ xticlajic ut la̱o takaqꞌue kachꞌo̱l chixtaubal ru. Yehomak ke li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk mokon re nak ac takanau. Yehomak ke cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk re nak takanau nak la̱ex diosex. Ba̱nuhomak junak cꞌaꞌak re ru re nak takanau nak diosex. Usta cha̱bil, malaj ut incꞌaꞌ us, ba̱nuhomak junak naꞌleb re nak ta̱sachk kachꞌo̱l e̱ban ut toxucuak. La̱ex yi̱banbil dios ma̱cꞌaꞌ nequex-oc cuiꞌ. Ma̱cꞌaꞌ naru nequeba̱nu. Ut chixjunileb li nequeꞌlokꞌonin e̱re tzꞌekta̱nanbilakeb. La̱in xinsicꞌ ru jun saꞌ li este. Aꞌan ta̱cha̱lk saꞌ li norte chi pletic. Aꞌan tixya̱ba lin cꞌabaꞌ ut ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb li cuanqueb xcuanquil. Chanchanakeb li sulul chiru malaj ut joꞌakeb li seb chiru laj pacꞌonel. ¿Ani quiyehoc chak ke resil aꞌin chalen saꞌ xticlajic re takanau lix ya̱lal? ¿Ani quiyehoc ke li naꞌleb aꞌin re nak takaye, “Ya̱l li cꞌaꞌru naxye?” Ma̱ ani quiyehoc re. Ma̱ ani quiyehoc ke cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Ma̱ ani qui-abin re. La̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱in li xbe̱n quincꞌutuc chiruheb laj Israel cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. La̱in quintaklan re li takl chixyebal resilal li sahil chꞌo̱lej li ta̱cha̱lk. La̱in xinsicꞌ jun cuan xnaꞌleb saꞌ xya̱nkeb li profeta li nequeꞌcꞌanjelac chiruheb li yi̱banbil dios. Xinye re nak tixsume li cꞌaꞌru xinpatzꞌ re. Ma̱ jun xintau re teꞌxsume. Ti̱c ma̱cꞌaꞌ xeꞌxye. Qꞌuehomak retal. Ma̱cꞌaꞌ naru nequeꞌxba̱nu eb aꞌan. Ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Ut eb li jalam u̱ch li nequeꞌxyi̱b ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Chanchaneb li ikꞌ li naxic yalak bar, chan. Li Dios quixsicꞌ ru li ani ta̱cꞌanjelak chiruQuixye li Ka̱cuaꞌ: —Aꞌan aꞌin laj cꞌanjel chicuu, li sicꞌbil ru inban. La̱in nintenkꞌan re ut sa saꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin. Tinqꞌue lin musikꞌ re ut aꞌan ta̱rakok a̱tin saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal ru tenamit. Incꞌaꞌ ta̱cuechꞌi̱nk chi moco tixjap re ut incꞌaꞌ ta̱abi̱k lix ya̱b xcux saꞌ be. Incꞌaꞌ tixrahobtesi li tacuajenakeb. Incꞌaꞌ tixchoy xtokbal li caxlan aj li ac tokecꞌ re, chi moco tixchoy xchupbal li ru xam li toj yo̱ chi e̱lc xsibel. Tixxakab lix cuanquil ut ta̱rakok a̱tin saꞌ ti̱quilal. Aꞌan incꞌaꞌ ta̱lubk chi moco ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱l toj retal tixxakab li ti̱quilal saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut chixjunileb li tenamit riqꞌuin aꞌan teꞌyoꞌoni̱nk. Li Ka̱cuaꞌ li quiyi̱ban re li choxa ut quixhel ru, li quiyi̱ban re li ruchichꞌochꞌ ut chixjunil li cuan chiru, li quiyoꞌobtesin reheb li tenamit ut quixqꞌue xyuꞌameb naxye chi joꞌcaꞌin re laj cꞌanjel chiru: La̱in li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. La̱in xinsicꞌoc a̱cuu. La̱in xinqꞌuehoc re la̱ cuanquilal re nak ta̱xakab li ti̱quilal saꞌ ruchichꞌochꞌ. Saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at la̱in tinba̱nu li contrato riqꞌuineb li tenamit. Ut la̱at tatcutanobresi̱nk re lix cꞌaꞌuxeb li tenamit li ma̱cuaꞌeb aj judío. La̱at tatqꞌuehok reheb li mutzꞌ chi iloc li chanchan cuanqueb saꞌ kꞌojyi̱n. Ut la̱at tatcutanobresi̱nk re lix cꞌaꞌuxeb laj ma̱c li chanchan tzꞌaptzꞌo̱queb saꞌ tzꞌalam. La̱in li Ka̱cuaꞌ. “Nimajcual Dios” incꞌabaꞌ. La̱in incꞌaꞌ nacuaj te̱qꞌue lin lokꞌal re jalan chic, chi moco naru te̱lokꞌoni li yi̱banbil dios xban nak caꞌaj cuiꞌ la̱in li tzꞌakal Dios. Li cꞌaꞌru quinye chak junxil qui-uxman. Anakcuan tinye e̱re cꞌaꞌru ta̱uxma̱nk. Tinye e̱re nak toj ma̱jiꞌ nacꞌulman, chan li Ka̱cuaꞌ. Bichahomak junak acꞌ bich re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Che̱junilex la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ bichankex re xqꞌuebal xlokꞌal. Che̱junilex la̱ex li nequexxic chiru li palau saꞌ le̱ jucub chelokꞌoni taxak li Ka̱cuaꞌ. Chixjunil li cuan saꞌ li palau cheꞌxlokꞌoni taxak. Chexbicha̱nk re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ la̱ex li cuanquex saꞌ najtil tenamit. Cheꞌbicha̱nk chixjunileb li cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ eb li tenamit. Cheꞌsahokꞌ taxak saꞌ xchꞌo̱leb li cuanqueb Cedar. Cheꞌbicha̱nk xban xsahil xchꞌo̱l li cuanqueb Sela. Cheꞌxjapak reheb xban xsahil xchꞌo̱leb saꞌ xbe̱neb li tzu̱l. Cheꞌxqꞌuehak taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ ut cheꞌxyehak taxak reheb li cuanqueb saꞌ najtil tenamit nak kꞌaxal nim xcuanquil li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin xnimal xcuanquil ta̱pletik riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Chanchanak jun li soldado ac cauresinbil chi pletic. Tixjap re, re xtiquibanquil li pletic ut ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱in ma̱cꞌaꞌ xinye. Najt xincuy cuib ut ma̱cꞌaꞌ xinba̱nu. Abanan anakcuan tinjap cue joꞌ nak naxjap re jun li ixk li oc re chi qꞌuira̱c. Jun xxiquic nak tinsacheb ru li xicꞌ nequeꞌiloc cue. La̱in tinsacheb ru li tzu̱l ut eb li cocꞌ bol. Tinqꞌue chi chakic li racui̱mkeb. Tinsukꞌisi li nimaꞌ chokꞌ chaki chꞌochꞌ ut tinchakihobresiheb li xnaꞌaj li haꞌ. Abanan la̱in tinberesiheb li mutzꞌ saꞌ eb li be li ma̱ jun sut xeꞌnumeꞌ cuiꞌ. Saꞌ eb li be li incꞌaꞌ xeꞌxnau la̱in tinberesiheb. Tinsukꞌisi li kꞌojyi̱n chokꞌ cutan chiruheb ut tinti̱cobresi li be chiruheb. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin tinba̱nu. Incꞌaꞌ tintzꞌekta̱naheb. Abanan la̱in tincꞌut xxuta̱neb li nequeꞌxcꞌojob xchꞌo̱leb riqꞌuineb li yi̱banbil dios ut nequeꞌxye reheb, “La̱at lin dios.” La̱ex li chanchan tzꞌaptzꞌo e̱xic cherabihak. Ut la̱ex li chanchan mutzꞌ e̱ru, ilomak. ¿Aniheb li chanchaneb mutzꞌ? Aꞌaneb lin tenamit. Ut, ¿aniheb li chanchaneb tzꞌap xic? Aꞌaneb li sicꞌbileb ru inban li quebintakla chixchꞌolobanquil lix ya̱lal. La̱ex aj Israel, nabal li cꞌaꞌru xeril, abanan incꞌaꞌ xetau ru li cꞌaꞌru xeril. Nequex-abin, abanan incꞌaꞌ nequeqꞌue retal li cꞌaꞌru nequerabi, chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ nacuulac chiru xba̱nunquil chixjunil saꞌ ti̱quilal. Joꞌcan nak quixqꞌue xcuanquil li chakꞌrab ut quixqꞌue ajcuiꞌ xlokꞌal. Lix tenamit li Dios queꞌchapeꞌ ut queꞌrahobtesi̱c. Queꞌqꞌueheꞌ saꞌ tzꞌalam ut queꞌtzꞌapeꞌ saꞌ eb li ochoch pec. Quimakꞌeꞌ li cꞌaꞌru reheb ut ma̱ ani quicoloc reheb. ¿Ma cuan junak saꞌ e̱ya̱nk la̱ex ta̱raj rabinquil li cꞌaꞌru xcꞌulman? Ut, ¿ma cuan junak ta̱raj tixjultica mokon? ¿Ani li quiqꞌuehoc re chi elkꞌa̱c li cꞌaꞌru reheb li ralal xcꞌajol laj Jacob? Ut, ¿Ani li quikꞌaxtesin reheb laj Israel chi rahobtesi̱c? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan li Ka̱cuaꞌ li xeꞌma̱cob chiru? Eb aꞌan incꞌaꞌ xeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quiraj li Ka̱cuaꞌ chi moco queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ lix chakꞌrab. Joꞌcan nak li Dios quirisi xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb ut xeꞌrahobtesi̱c riqꞌuin li pletic li xeꞌxba̱nu li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Chanchan nak xeꞌcꞌateꞌ saꞌ xam. Abanan incꞌaꞌ queꞌxqꞌue retal li yo̱ chixcꞌutbal chiruheb li Ka̱cuaꞌ. Queꞌrahobtesi̱c xban, abanan incꞌaꞌ queꞌraj xqꞌuebal retal lix ya̱lal. Caꞌaj cuiꞌ li Dios naru nacolocAnakcuan ut joꞌcaꞌin naxye e̱re li nimajcual Dios, li quiyoꞌobtesin e̱re la̱ex aj Israel, li ralal xcꞌajolex laj Jacob: —Mexxucuac xban nak La̱in xincoloc e̱re ut la̱in xinqꞌuehoc e̱cꞌabaꞌ. La̱ex cuehex chic. Nak texnumekꞌ saꞌ li palau, la̱in cua̱nkin e̱riqꞌuin re e̱colbal. Nak texnumekꞌ saꞌ li nimaꞌ, incꞌaꞌ texcꞌam li rok li haꞌ. Cui texnumekꞌ saꞌ li xam incꞌaꞌ texcꞌatk, chi moco li rakꞌ xam ta̱cꞌatok e̱re. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. La̱in le̱ santil Dios la̱ex aj Israel. La̱in laj Colol e̱re. La̱in xinkꞌaxtesiheb laj Egipto chokꞌ e̱ru̱chil la̱ex ut xinqꞌueheb laj Etiopía ut laj Seba chokꞌ e̱re̱kaj. La̱ex raro̱quex inban ut kꞌaxal lokꞌex chicuu. La̱ex sicꞌbil e̱ru inban. Joꞌcan nak la̱in tinqꞌueheb li jalaneb xtenamit chokꞌ e̱ru̱chil. Mexxucuac. La̱in cua̱nkin e̱riqꞌuin. La̱in tinqꞌueheb chi sukꞌi̱c saꞌ lix naꞌajeb le̱ ralal e̱cꞌajol li cuanqueb chak saꞌ li este ut li cuanqueb chak saꞌ li oeste. La̱in tinye reheb li cuanqueb saꞌ li norte nak teꞌxcanabeb chi xic li cualal incꞌajol. Ut tinye reheb li cuanqueb saꞌ li sur nak teꞌxcanabeb chi sukꞌi̱c saꞌ xnaꞌajeb li cualal incꞌajol li cuanqueb chak saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Aꞌaneb lin tenamit. La̱in quinyoꞌobtesin reheb ut quinqꞌue incꞌabaꞌ reheb re nak teꞌxqꞌue inlokꞌal, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye: —Cꞌamomakeb li tenamit li cuanqueb xnakꞌ ru abanan chanchaneb li mutzꞌ, ut eb li tenamit li cuanqueb xic, abanan chanchaneb li tzꞌap xic xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxtau lix ya̱lal. Chꞌutubomak li xni̱nkal ru tenamit. Chꞌutubomak chixjunileb li tenamit. ¿Ma cuan junak saꞌ xya̱nkeb li quiyehoc re li cꞌaꞌru ac xcꞌulman? ¿Ma cuan junak saꞌ xya̱nkeb li nanaꞌoc re li cꞌaꞌru toj ta̱cꞌulma̱nk? Cui cuan, chixcꞌamak li ani ta̱a̱tinak chirix re xcꞌutbal nak ya̱l li cꞌaꞌru tixye. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re chi joꞌcaꞌin: —La̱ex aj Israel, la̱exak li texchꞌoloba̱nk li ya̱l nak la̱in li tzꞌakal Dios. La̱ex laj cꞌanjel chicuu. La̱in xinsicꞌoc e̱re re nak te̱nau cuu ut tine̱pa̱b. Te̱tau ru nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Moco cuanjenak ta chak junak Dios junxil chicuu la̱in, chi moco ta̱cua̱nk mokon. Caꞌaj cuiꞌ la̱in li nimajcual Dios. Caꞌaj cuiꞌ la̱in nincoloc. La̱in xinyehoc re li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk ut la̱in quincoloc e̱re. Ma̱cuaꞌ junak jalanil dios xba̱nun re. La̱ex te̱chꞌolob xya̱lal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Chalen najter kꞌe cutan ac la̱in ajcuiꞌ chak li Ka̱cuaꞌ. Ma̱ ani ta̱ru̱k tixcol rib saꞌ cuukꞌ. Li cꞌaꞌru ninba̱nu la̱in, ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱jalok re.— Li Ka̱cuaꞌ lix santil Dioseb laj Israel li nacoloc e̱re naxye chi joꞌcaꞌin: —La̱in tintaklaheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb laj Babilonia chi pletic riqꞌuineb re e̱colbal la̱ex. La̱in tinqꞌueheb chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. Ut eb li tenamit teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ saꞌ lix jucubeb li queꞌxkꞌetkꞌeti cuiꞌ ribeb junxil. La̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱in le̱ Dios santo. La̱ex aj Israel, la̱in li quinyoꞌobtesin e̱re ut la̱in le̱ rey. Najter kꞌe cutan la̱in quexinqꞌue chi numecꞌ saꞌ li palau. La̱in quinramoc re li haꞌ re nak incꞌaꞌ chic ta̱be̱k. La̱in quinqꞌuehoc reheb li soldado chi osocꞌ saꞌ li haꞌ. Ut quinqꞌueheb ajcuiꞌ chi osocꞌ saꞌ li haꞌ li carruaje ut eb li cacua̱y. Quilajeꞌtꞌaneꞌ ut incꞌaꞌ chic queꞌcuacli. Queꞌosoꞌ joꞌ nak nachup li xam. Abanan me̱cꞌoxla chic li ac xnumeꞌ ut me̱cꞌoxla chic li cꞌaꞌru quicꞌulman junxil. Jalan chic li cꞌaꞌru tinba̱nu anakcuan. Chi se̱b nequeril li cꞌaꞌru tinba̱nu. Tinyi̱b jun li be saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut tinqꞌueheb ajcuiꞌ li nimaꞌ. Eb li joskꞌ aj xul teꞌxqꞌue inlokꞌal joꞌ eb laj xoj ut eb li ni̱nki xul avestruces xban nak la̱in tinqꞌue li haꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Tinqꞌue li rok haꞌ saꞌ li chꞌochꞌ li ma̱cꞌaꞌ na-el chiru. Ta̱cua̱nk rucꞌaheb li tenamit li sicꞌbil ruheb inban. Li tenamit aꞌin quinsicꞌ ruheb re teꞌxqꞌue inlokꞌal. Abanan la̱ex aj Israel, li ralal xcꞌajolex laj Jacob, incꞌaꞌ xine̱lokꞌoni. Xextitzꞌ ban chinsicꞌbal. La̱ex incꞌaꞌ xeqꞌue le̱ carner chokꞌ e̱cꞌatbil mayej re inlokꞌoninquil. Ut incꞌaꞌ xexmayejac chicuu re xqꞌuebal inlokꞌal. La̱in incꞌaꞌ xexinchꞌiꞌchꞌiꞌi riqꞌuin xyebal nak texmayejak chicuu, chi moco xinye e̱re nak te̱cꞌat li incienso re inlokꞌoninquil. Ut la̱ex incꞌaꞌ xelokꞌ li incienso re te̱cꞌat chicuu, chi moco xecꞌat lix xe̱bul le̱ xul. Xexma̱cob ban chicuu toj retal xintitzꞌ xban le̱ ma̱usilal. Abanan la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱in nincuyuc re le̱ ma̱c. Ninba̱nu aꞌan xban nak la̱in li Dios. La̱in tincuy le̱ ma̱c ut incꞌaꞌ chic ta̱julticokꞌ cue. Cui la̱in xinpaltoꞌ che̱ru toxic saꞌ li rakleb a̱tin ut takatzꞌil rix re rilbal ani na cuan xma̱c. Eb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ xeꞌma̱cob chicuu. Ut eb li nequeꞌcꞌamoc be che̱ru xeꞌma̱cob chicuu. Eb li nequeꞌtaklan saꞌ e̱be̱n xeꞌxmux ru lin templo. Joꞌcan nak la̱in xincanabeb chi sachc laj Israel. Xincanabeb lin tenamit chi hobecꞌ, chan li Dios. Jun ajcuiꞌ li Dios cuan, caꞌaj cuiꞌ li nimajcual Dios—Cherabihak la̱ex aj Israel ralal xcꞌajolex laj Jacob laj cꞌanjel chicuu. La̱ex li sicꞌbil e̱ru inban. La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱in quinyoꞌobtesin e̱re. Chalen saꞌ le̱ yoꞌlajic la̱in xintenkꞌan e̱re. Mexxucuac, la̱ex aj cꞌanjel chicuu. La̱ex sicꞌbil e̱ru ut raro̱quex inban. La̱in tinqꞌue li haꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut tinqꞌueheb li nimaꞌ. Tinqꞌue lin musikꞌ reheb le̱ ralal e̱cꞌajol ut tincuosobtesiheb. Teꞌta̱mk le̱ ralal e̱cꞌajol joꞌ nak natam li pim saꞌ li cꞌaleba̱l. Chanchanakeb li cheꞌ li naqꞌui chire li nimaꞌ. Cuanqueb li teꞌxye, “La̱in rehin li Ka̱cuaꞌ.” Ut cuanqueb cuiꞌchic li teꞌxye, “La̱in rehin laj Jacob.” Ut cuanqueb li teꞌxtzꞌi̱ba chiruheb xtel “La̱in rehin li Ka̱cuaꞌ” ut teꞌxye nak aꞌan xcomoneb laj Israel.— Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Reyeb laj Israel ut laj Colol reheb naxye chi joꞌcaꞌin: —La̱in ac cuanquin ajcuiꞌ chak nak toj ma̱jiꞌ nayi̱ba̱c li ruchichꞌochꞌ. Ut cua̱nkin ajcuiꞌ saꞌ rosoꞌjic. Ma̱cꞌaꞌ junak chic dios chicuu la̱in. Caꞌaj cuiꞌ la̱in. ¿Ma cuan ta biꞌ junak li quixye cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk chalen saꞌ xticlajic ut li ta̱cha̱lk mokon? ¿Ma cuan ta biꞌ junak li quiru xba̱nunquil li quinba̱nu la̱in nak quinxakabeb lin tenamit saꞌ xnaꞌajeb junxil? Cui cuan junak, xyehak chak cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk mokon. Ex intenamit, mexxucuac. La̱ex nequenau nak chalen chak junxil la̱in quinchꞌolob xya̱lal cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. ¿Ma cuan ta biꞌ junak chic Dios chicuu la̱in? La̱ex nequenau nak ma̱cꞌaꞌ chic junak dios chicuu la̱in. Caꞌaj cuiꞌ la̱in.— Eb li nequeꞌyi̱ban re li yi̱banbil dios ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Ut lix dioseb li nequeꞌxyi̱b ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Eb aꞌan nequeꞌxnau nak li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu, aꞌan ajcuiꞌ nabalakꞌin reheb xban nak lix dioseb incꞌaꞌ nequeꞌiloc ut ma̱cꞌaꞌ nequeꞌxnau. Li ani naxyi̱b junak xdios riqꞌuin cheꞌ malaj ut riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Eb li nequeꞌyi̱ban re li yi̱banbil dios aꞌin xuta̱nal teꞌe̱lk joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌlokꞌonin re xban nak yal cui̱nkeb li queꞌyi̱ban re. Nak teꞌxchꞌutub ribeb saꞌ rakleb a̱tin, sachso̱keb xchꞌo̱l ut xuta̱nal teꞌe̱lk. Junak laj tenol chꞌi̱chꞌ naxqꞌue lix chꞌi̱chꞌ saꞌ xam re tixyi̱b li cꞌaꞌru naraj. Riqꞌuin xmetzꞌe̱u naxten chi martillo. Abanan cui incꞌaꞌ ta̱tzaca̱nk, ta̱lajk lix metzꞌe̱u. Cui incꞌaꞌ ta̱ucꞌak, incꞌaꞌ chic tixcuy cꞌanjelac. Ut junak laj pechꞌ naxbis riqꞌuin bisleb li cꞌaꞌru naraj xyi̱banquil ut naxtzꞌi̱ba retalil. Naxjiꞌ ru lix cheꞌ riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Naxqꞌue retalil li jalam u̱ch ut naxyi̱b joꞌ riloba̱l li cui̱nk re nak chꞌinaꞌus ta̱e̱lk re tixqꞌue saꞌ rochoch. Naxtꞌan li cheꞌ chacalteꞌ malaj ut li ciprés ut li ji li naqꞌui saꞌ qꞌuicheꞌ saꞌ xya̱nkeb li ni̱nki cheꞌ. Malaj ut narau li chaj ut li hab naqꞌuiresin re. Li cui̱nk naxyocꞌ li cheꞌ chokꞌ xsiꞌ ut riqꞌuin aꞌan naxkꞌixna rib. Naxtzꞌab lix xam re tixyi̱b lix caxlan cua. Ut riqꞌuin ajcuiꞌ li cheꞌ aꞌan naxyi̱b lix dios re tixlokꞌoni. Naxyi̱b lix jalam u̱ch ut naxcuikꞌib rib chiru. Jun jachal li cheꞌ naxcꞌat chokꞌ xsiꞌ ut aran naxcꞌu̱b lix tzacae̱mk. Naxpom lix tib ut naxtiu toj nacꞌojla xchꞌo̱l. Nakꞌixin chiru li xam ut naxye: —Cꞌajoꞌ xsahil li xam. Xinxkꞌixna, chan. Riqꞌuin li jun jachal chic naxyi̱b jun li jalam u̱ch chokꞌ xdios. Naxcuikꞌib rib chiru ut naxlokꞌoni. Natijoc ut natzꞌa̱man chiru ut naxye re li jalam u̱ch aꞌan: —La̱at lin dios. China̱col, chan. Eb li nequeꞌyi̱ban re li dios aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal xban nak chanchaneb li mutzꞌ. Incꞌaꞌ nequeꞌraj xtaubal xya̱lal xban nak ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Li cui̱nk li quiyi̱ban re ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Incꞌaꞌ nacꞌoxlac chi moco naru tixye, “Jun jachal li cheꞌ xincꞌat. Xinyi̱b lin tzacae̱mk ut xinpom lin tib ut xincuaꞌac. ¿Ma tinyi̱b ta biꞌ li dios cheꞌ li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ riqꞌuin li jun jachal chic? ¿Ma naru ta biꞌ tincuikꞌib cuib chiru jun tokolak li cheꞌ?” Chanchan nak naxcuaꞌ li cha. Naxqꞌue rib chi balakꞌi̱c. Incꞌaꞌ naru tixcol rib chiru li ticꞌtiꞌ. Incꞌaꞌ naru tixye, “moco dios ta li cuan saꞌ lin nim ukꞌ.” Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱ex aj Israel, la̱ex ralal xcꞌajol laj Jacob. Chijulticokꞌ taxak e̱re li naꞌleb aꞌin. La̱ex aj cꞌanjel chicuu. La̱in quinyoꞌobtesin e̱re. La̱ex aj Israel, incꞌaꞌ taxak tinsachk saꞌ e̱chꞌo̱l. La̱in xinsachoc re le̱ ma̱c joꞌ nak nasach li chok. Sukꞌinkex cuiqꞌuin xban nak la̱in xincoloc e̱re. Chanchan nak tixjap re chi bicha̱nc li choxa re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Chanchan nak tixjap re li chamal li ruchichꞌochꞌ, joꞌ ajcuiꞌ li tzu̱l ut chixjunil li cheꞌ li cuan saꞌ qꞌuicheꞌ. Teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb xban nak li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi lix cuanquilal nak quixcoleb laj Israel li ralal xcꞌajol laj Jacob. Aꞌan aꞌin li quixye li Ka̱cuaꞌ: —La̱in li Ka̱cuaꞌ laj Colol e̱re. La̱in quinyoꞌobtesin e̱re nak toj ma̱jiꞌ nequexyoꞌla. La̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱in quinyi̱ban re chixjunil li cꞌaꞌru cuan. La̱in quinyi̱b li choxa ut quinhel ru. Ma̱ ani quitenkꞌan cue nak quinyi̱b li ruchichꞌochꞌ. La̱in nincꞌutbesi nak ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li cꞌaꞌru nequeꞌxye laj kꞌe. La̱in ninba̱nun re nak incꞌaꞌ na-uxman li cꞌaꞌru nequeꞌxye li nequeꞌbalakꞌin. Ut la̱in ajcuiꞌ nincꞌutbesin re nak ma̱cꞌaꞌ xya̱lal li cꞌaꞌru nequeꞌxye li nequeꞌxcꞌoxla nak cuanqueb xnaꞌleb xjuneseb. Abanan, la̱in ninba̱nun re nak ta̱uxma̱nk li cꞌaꞌru nequeꞌxye laj cꞌanjel chicuu. Us ta̱e̱lk lix cꞌanjeleb li tintaklaheb. La̱in ninye nak teꞌcua̱nk cuiꞌchic cristian saꞌ li tenamit Jerusalén. Ut teꞌyi̱ba̱k cuiꞌchic li tenamit li cuanqueb Judá, li queꞌsacheꞌ junxil. Cui la̱in tinye nak ta̱chakik li palau, ta̱chakik. Ut cui tinye nak teꞌchakik li nimaꞌ, teꞌchakik ajcuiꞌ. Nak la̱in tinye re laj Ciro nak aꞌan ta̱cꞌanjelak chicuu, laj Ciro tixba̱nu li cꞌaꞌru nacuaj toj retal nak tixye nak li tenamit Jerusalén ta̱yi̱ba̱k cuiꞌchic. Ut tixye ajcuiꞌ nak li templo ta̱yi̱ba̱k cuiꞌchic, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Dios quixxakab li rey Ciro re tixba̱nu jun li cꞌanjelLi Ka̱cuaꞌ quixsicꞌ ru li rey Ciro chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal ru tenamit ut chixcubsinquil xcuanquileb li rey. Li Ka̱cuaꞌ tixtenkꞌa ut tixte li oqueba̱l chiru. Ma̱ ani ta̱ramok chiru. Aꞌan aꞌin li quixye li Ka̱cuaꞌ re li rey Ciro: —La̱in tincꞌamok be cha̱cuu. Ut tinti̱cobresi li be. Tinjuqꞌueb li oqueba̱l yi̱banbil riqꞌuin bronce ut hierro. Tinqꞌue a̱cue li terto xtzꞌak li xocxo chi mukmu. Tinkꞌaxtesi a̱cue re nak ta̱nau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱in lix Dioseb laj Israel. La̱in li xinsicꞌoc a̱cuu re ta̱tenkꞌaheb lin tenamit. Saꞌ xcꞌabaꞌ laj Jacob laj cꞌanjel chicuu, ut saꞌ xcꞌabaꞌeb lin tenamit Israel, xinsicꞌ a̱cuu re ta̱tenkꞌaheb lin tenamit. Xinqꞌue a̱lokꞌal usta la̱at incꞌaꞌ nacanau cuu. La̱in li Ka̱cuaꞌ. Ma̱ jun chic dios cuan. Caꞌaj cuiꞌ la̱in. La̱in tatincauresi re tatxic chixba̱nunquil li cꞌanjel xinteneb saꞌ a̱be̱n usta incꞌaꞌ nacanau cuu. Tatintenkꞌa re nak chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ teꞌxnau nak ma̱cꞌaꞌ chic junak dios chicuu la̱in. Caꞌaj cuiꞌ la̱in li tzꞌakal Dios. La̱in quinyi̱ban re li cutan ut la̱in ajcuiꞌ quinyi̱ban re li kꞌojyi̱n. La̱in ninqꞌuehoc tuktu̱quil usilal ut ninqꞌuehoc ajcuiꞌ chꞌaꞌajquilal. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninba̱nun re chixjunil aꞌin. Ta̱cua̱nk li ti̱quilal yalak bar. Chanchan nak nachal li hab saꞌ choxa. Ut ta̱cua̱nk li colba-ib. Chanchan nak na-el li acui̱mk saꞌ chꞌochꞌ. Ta̱cua̱nk li ti̱quilal xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ quinyehoc re.— Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱n li ani naxcuechꞌ rix li ani quiyi̱ban re. Junak cuc incꞌaꞌ naru naxye re laj pacꞌonel, “¿Cꞌaꞌut nak xina̱yi̱b chi joꞌcaꞌin?” Chi moco naru tixye li seb re laj pacꞌonel, “¿Cꞌaꞌru yo̱cat? La̱at incꞌaꞌ nacanau trabajic.” Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱n junak cui tixye re lix naꞌ xyucuaꞌ, “¿Cꞌaꞌut nak xine̱cꞌam chak saꞌ li ruchichꞌochꞌ aꞌin?” Li Ka̱cuaꞌ lix santil Dioseb laj Israel li quiyoꞌobtesin re chixjunil quixye: —¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ te̱cuechꞌ rixeb li cualal incꞌajol? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ te̱cuechꞌ rix li cꞌaꞌru ninba̱nu la̱in? La̱in quinyi̱ban re li ruchichꞌochꞌ ut la̱in quinyoꞌobtesin reheb li cristian li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Riqꞌuin lin cuanquil quinyi̱b li choxa. La̱in yal cue saꞌ xbe̱n li sakꞌe, li po ut eb li chahim. La̱in xban xti̱quilal inchꞌo̱l, quinqꞌue saꞌ xchꞌo̱l laj Ciro nak ta̱re̱chani li xni̱nkal ru tenamit. La̱in tinti̱cobresiheb li be chiru. Aꞌan ta̱yi̱ba̱nk cuiꞌchic reheb lin tenamit ut tixcoleb li cualal incꞌajol saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Abanan ma̱ ani quituminan ru chi moco queꞌxtoj re xba̱nunquil, chan li Dios. Aꞌan aꞌin li quixye li Ka̱cuaꞌ reheb laj Israel: —Li cꞌaꞌru nequeꞌxyi̱b eb laj Egipto ut li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌayi eb laj Etiopía, la̱ex te̱re̱chani. Ut eb li cuanqueb Sabá, li najt rokeb teꞌcana̱k rubel le̱ cuanquil. Bacꞌbo̱keb riqꞌuin cadena nak teꞌxic che̱rix. Teꞌxcuikꞌib ribeb che̱ru ut teꞌxtzꞌa̱ma usilal che̱ru. Teꞌxye, “Relic chi ya̱l li Dios cuan e̱riqꞌuin. Ma̱ jun chic Dios cuan. Caꞌaj cuiꞌ aꞌan. Li Ka̱cuaꞌ, le̱ Dios la̱ex aj Israel, aꞌan laj Colol e̱re. Aꞌan incꞌaꞌ na-ilman ru. Abanan chixjunileb li nequeꞌyi̱ban re li jalanil dios sachso̱k xnaꞌleb teꞌcana̱k ut teꞌxuta̱na̱k. Teꞌseꞌe̱k ut teꞌhobekꞌ nak ta̱cꞌutekꞌ xxuta̱neb. Abanan eb laj Israel teꞌcolekꞌ xban li Ka̱cuaꞌ. Junelic teꞌcolekꞌ ut incꞌaꞌ ta̱cꞌutekꞌ xxuta̱neb,” chaꞌakeb. Li Ka̱cuaꞌ li quiyi̱ban re li choxa, aꞌan li Ka̱cuaꞌ li tzꞌakal Dios. Aꞌan li quixakaban re li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj. Aꞌan incꞌaꞌ quixyi̱b li ruchichꞌochꞌ re nak ta̱cua̱nk chi ma̱cꞌaꞌ cua̱nk chi saꞌ. Quixyi̱b ban re nak cua̱nk xnaꞌajeb li cristian. Aꞌan li quiyehoc re: —La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Ma̱cꞌaꞌ chic junak dios chicuu la̱in. La̱in incꞌaꞌ nina̱tinac chi mukmu chi moco quinmuk chiruheb li cristian li cꞌaꞌru nacuaj. Chi moco quinye reheb li ralal xcꞌajol laj Jacob nak tineꞌxsicꞌ bar incꞌaꞌ ta̱ru̱k tineꞌxtau. La̱in li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ ti̱quilal nina̱tinac ut junelic ninye li ya̱l, chan. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Chꞌutubomak e̱rib ex tenamit. Quimkex che̱junilex li joꞌ qꞌuialex incꞌaꞌ xsacheꞌ e̱ru. La̱ex nequepako li yi̱banbil dios saꞌ be. Ma̱cꞌaꞌ e̱naꞌleb. Nequextijoc chiru li dios cheꞌ li incꞌaꞌ naru nequexcol. A̱tinankex re xcolbal rixeb le̱ yi̱banbil dios. Chepatzꞌak saꞌ comonil. ¿Ani li quiyehoc chak re najter kꞌe cutan li cꞌaꞌru talajcꞌulma̱nk? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱in li Ka̱cuaꞌ, li nimajcual Dios? La̱in li nincoloc reheb lin tenamit. Ma̱ jun chic Dios cuan chicuu la̱in. Caꞌaj cuiꞌ la̱in li tzꞌakal Dios. Cha̱lkex cuiqꞌuin re nak texcolekꞌ che̱junilex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak la̱in li tzꞌakal Dios ut ma̱cꞌaꞌ chic junak dios. Caꞌaj cuiꞌ la̱in. La̱in xinye li cua̱tin. Saꞌ incꞌabaꞌ la̱in xina̱tinac. Ma̱ ani ta̱jalok re li cꞌaꞌru xinye la̱in saꞌ ti̱quilal. Relic chi ya̱l chixjunileb teꞌxcuikꞌib ribeb chicuu ut teꞌxye nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Teꞌxye nak relic chi ya̱l caꞌaj cuiꞌ cuiqꞌuin cuan li ti̱quilal ut li cuanquilal. Chixjunileb teꞌcha̱lk cuiqꞌuin ut eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue teꞌcꞌutekꞌ xxuta̱n.— Abanan li Ka̱cuaꞌ tixye nak ma̱cꞌaꞌ xma̱queb li ralal xcꞌajol laj Israel ut teꞌqꞌuehekꞌ xlokꞌaleb. Nequeꞌtꞌaneꞌ li dios Bel ut li dios Nebo li nequeꞌxlokꞌoniheb laj Egipto. Eb li dios aꞌan i̱kanbileb xbaneb li bu̱r. Kꞌaxal a̱l chokꞌ reheb li bu̱r ri̱kanquileb xban nak ac tacuajenakeb chi i̱ka̱nc. Queꞌcubsi̱c xcuanquileb ut queꞌsacheꞌ ruheb li yi̱banbil dios ut queꞌcꞌameꞌ saꞌ jalan tenamit rochbeneb li bu̱r. Incꞌaꞌ queꞌru xcolbaleb rib. Li Dios quixye: —La̱ex li ralal xcꞌajol laj Jacob, chine̱rabihak. Che̱junilex la̱ex laj Israel, li incꞌaꞌ xsacheꞌ e̱ru, cherabi li cꞌaꞌru tinye e̱re. Nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌxyoꞌla chak, la̱in quin-iloc e̱re. La̱in quinberesin chak e̱re. La̱in junelic tin-ilok e̱re toj saꞌ e̱ti̱xilal. Texcuil nak sak chic le̱ jolom. La̱in quinyoꞌobtesin e̱re ut la̱in tin-ilok e̱re. La̱in tintenkꞌa̱nk e̱re ut tincolok e̱re. ¿Ani aj iqꞌuin tine̱juntakꞌe̱ta? ¿Ma naru ta biꞌ tine̱juntakꞌe̱ta riqꞌuin junak chic? Ma̱ ani aj iqꞌuin naru niquine̱juntakꞌe̱ta. Cuanqueb li nequeꞌrisi lix oro saꞌ lix bo̱ls ut nequeꞌxbis li plata saꞌ li bisleb. Nequeꞌxqꞌue li oro ut li plata re laj tenol chꞌi̱chꞌ re nak tixyi̱b jun lix dios. Chirix aꞌan nequeꞌxcuikꞌib ribeb chiru ut nequeꞌxlokꞌoni. Nequeꞌxpako saꞌ xbe̱n xtel ut nequeꞌxxakab saꞌ xnaꞌaj. Incꞌaꞌ naru ta̱e̱lk saꞌ li naꞌajej aꞌan. Usta li cristian teꞌxjap reheb chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquil, abanan lix dios incꞌaꞌ tixsume. Lix dioseb incꞌaꞌ naru tixcoleb chiru li raylal li cuanqueb cuiꞌ. Qꞌuehomak retal aꞌin, la̱ex aj ma̱c, ut chexxuta̱na̱k. Me̱balakꞌi e̱rib. Checꞌoxla chi us li xinye. Chijulticokꞌ e̱re li cꞌaꞌru quicꞌulman najter kꞌe cutan. La̱in li Dios. Ma̱ jun chic dios cuan. Caꞌaj cuiꞌ la̱in ut ma̱ ani juntakꞌe̱t cuiqꞌuin. La̱in quinyehoc chak re cꞌaꞌru quicꞌulman chalen saꞌ xticlajic toj saꞌ rosoꞌjic. Chalen najter kꞌe cutan la̱in quinyehoc re cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk usta toj ma̱jiꞌ nacꞌulman. Li cꞌaꞌru ninye, aꞌan li ta̱cꞌulma̱nk. La̱in ninba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru nacuaj. La̱in xinsicꞌ ru jun li cui̱nk saꞌ li oriente. Saꞌ najtil tenamit ta̱cha̱lk. Chanchan jun li soꞌsol nak tixsach ruheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Li cꞌaꞌru xinye, aꞌan li ta̱cꞌulma̱nk. Li cꞌaꞌru xincꞌu̱b ru, aꞌan li tinba̱nu. Cherabihak li yo̱quin chixyebal la̱ex li cau e̱chꞌo̱l, la̱ex li nequecꞌoxla nak incꞌaꞌ texcolekꞌ. La̱in chi se̱b texincol. Cuulac re xkꞌehil nak texcolekꞌ. Chi se̱b tinnumta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. La̱in tincolok re Sión ut la̱in tinqꞌue xlokꞌaleb laj Israel.— Ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb laj BabiloniaLi Ka̱cuaꞌ quixye: —Ex aj Babilonia, cubsihomak e̱rib. Chunlankex saꞌ chꞌochꞌ chi ma̱cꞌaꞌ chic e̱cuanquil. Junxil chanchanex jun li tukꞌ ixk xban nak la̱ex ma̱ jun sut xexchapeꞌ xban jalan tenamit. Abanan anakcuan moco joꞌcanex ta chic. La̱ex li raro̱quex nak xexcuan texcana̱k chokꞌ rahobtesinbil mo̱s. Chapomak e̱caꞌ ut ocankex chixqueꞌbal le̱ cꞌaj. Isihomak le̱ tꞌicr li nequetzꞌap cuiꞌ le̱ ru. Ut taksihomak le̱ rakꞌ re nak texnumekꞌ saꞌ li haꞌ chi ma̱cꞌaꞌ le̱ xa̱b. Anakcuan ta̱cꞌutu̱nk chiruheb chixjunileb li cꞌaꞌak re ru xuta̱nal xlaje̱ba̱nu. Chicꞌutu̱nk nak muxbil chic e̱ru. La̱in tinqꞌue re̱kaj e̱re li rahobtesi̱nc xeba̱nu ut ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱colekꞌ chicuu, chan li Dios. Laj Colol ke, aꞌan li nimajcual Dios, lix santil Dios eb laj Israel. Naxye: —La̱ex aj Babilonia, cꞌojlankex ut mex-ecꞌan chic. Cana̱kex saꞌ kꞌojyi̱n xban nak ma̱cꞌaꞌ chic e̱cuanquil saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal tenamit. Nak yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱n lin tenamit quinkꞌaxtesiheb saꞌ e̱rukꞌ la̱ex. Quinqꞌue lin tenamit chi cꞌutecꞌ xxuta̱n. Ut la̱ex incꞌaꞌ xeril xtokꞌoba̱l ruheb. Usta ac ti̱xeb, xeqꞌueheb chi cꞌanjelac chi cau. La̱ex queye, “Junelic ta̱cua̱nk kacuanquil.” Abanan incꞌaꞌ quecꞌoxla li cꞌaꞌru queba̱nu, chi moco quecꞌoxla li cꞌaꞌru yo̱quex chixcꞌulbal anakcuan. Joꞌcan nak cherabihak li yo̱quin chixyebal e̱re, la̱ex li nequexcuan chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l. La̱ex cꞌojcꞌo e̱chꞌo̱l ut nequecꞌoxla nak ma̱cꞌaꞌ te̱cꞌul ut nequeye saꞌ e̱chꞌo̱l: La̱o cuan kacuanquil. Ma̱ ani chic cuan xcuanquil joꞌ li kacuanquil la̱o, chanquex. Saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex nak ma̱ jaruj te̱cꞌul li raylal joꞌ nequeꞌxcꞌul li ixk li nequeꞌcam xbe̱lomeb malaj ut joꞌ eb li nequeꞌcam li ralal xcꞌajol. Abanan kꞌaxal ra te̱cꞌul. Saꞌ junpa̱t ta̱cha̱lk li raylal saꞌ e̱be̱n. Chiru jun cutan ta̱sachekꞌ le̱ cuanquil. Chanchanakex chic junak li ixk li xcam xbe̱lom malaj ut joꞌ junak li xcam ralal xcꞌajol. Usta la̱ex aj kꞌe ut usta nequenau tu̱lac, abanan incꞌaꞌ ta̱ru̱k te̱col e̱rib. Xecꞌojob e̱chꞌo̱l riqꞌuin li ma̱usilal xeba̱nu ut xeye, “Ma̱ ani na-iloc ke,” chanquex. Xebalakꞌi e̱rib xban nak xecꞌoxla nak cuan e̱naꞌleb ut xeye, “La̱o kꞌaxal cuan kacuanquil. Ma̱ jun chic cuan xcuanquil joꞌ la̱o,” chanquex. Ta̱cha̱lk li raylal saꞌ e̱be̱n ut incꞌaꞌ ta̱ru̱k te̱col e̱rib chiru usta la̱ex aj kꞌe. Chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l te̱cꞌul li raylal ut ma̱cꞌaꞌ ta̱ru̱k te̱ba̱nu re xcolbal e̱rib. Chi incꞌaꞌ nequenau kꞌaxal ra te̱cꞌul. Kꞌehinkex ut tu̱lankex, joꞌ yo̱quex chak chixba̱nunquil chalen saꞌ e̱sa̱jilal. Te̱ril cui cuan rajbal. Te̱ril ma cauhak chic e̱rib chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li tenamit xban li tu̱lac ut li kꞌehi̱nc nequeba̱nu. Tacuajenakex chirabinquil li qꞌuila naꞌleb li nequeꞌxqꞌue aj qꞌuehol naꞌleb. Cha̱lkeb li nequeꞌkꞌehin riqꞌuin li chahim, li nequeꞌyehoc re cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk saꞌ li po junju̱nk. Cheꞌxyal xkꞌe che̱colbal chiru li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Eb aꞌan teꞌsachekꞌ ruheb. Incꞌaꞌ naru teꞌxcol rixeb. Chanchanakeb li qꞌuim nak teꞌcꞌatekꞌ riqꞌuin xam. Li xam aꞌan ma̱cuaꞌ re teꞌxkꞌixna ribeb. Re ban xsachbal ruheb. Eb aꞌan incꞌaꞌ textenkꞌa usta xesicꞌ e̱tenkꞌanquil riqꞌuineb chalen saꞌ e̱sa̱jilal. Eb aꞌan teꞌxic chixba̱nunquil li cꞌaꞌru nequeꞌraj ut texcanab e̱junes. Ma̱ jun reheb aꞌan ta̱colok e̱re, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixkꞌuseb laj Israel xban nak incꞌaꞌ useb lix naꞌlebebCherabihak la̱ex li ralal xcꞌajol laj Jacob, li nequecꞌabaꞌin Israel. La̱ex xcomonex li ralal xcꞌajol laj Judá. La̱ex li nequeba̱nu li juramento saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ ut nequextijoc saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios. Nequeya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Abanan incꞌaꞌ nequeba̱nu saꞌ xya̱lal, chi moco saꞌ ti̱quilal. Abanan nequenimobresi e̱rib ut nequeye nak li Santil Tenamit, aꞌan le̱ tenamit la̱ex. Ut nequeye nak cau e̱chꞌo̱l riqꞌuin lix Dioseb laj Israel, li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios xcꞌabaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye reheb laj Israel: —Li cꞌaꞌru xcꞌulman, ac inyehom chak resilal junxil. La̱in quinyehoc chak re ut li cꞌaꞌru quinye quicꞌulman saꞌ junpa̱t. La̱in xinba̱nu chi joꞌcan xban nak ninnau nak la̱ex incꞌaꞌ nequetau xya̱lal. Cau e̱chꞌo̱l. Chanchan xcacuil li chꞌi̱chꞌ hierro ut bronce. La̱in quinye chak resil e̱re junxil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Nak toj ma̱jiꞌ nacꞌulman quinye chak resil e̱re re nak incꞌaꞌ te̱ye nak aꞌaneb le̱ yi̱banbil dios xba̱nun re li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Incꞌaꞌ te̱ye nak le̱ dios cheꞌ ut le̱ dios chꞌi̱chꞌ xeꞌba̱nun re. Ac xerabi chixjunil li ac xcꞌulman. Cꞌoxlankex chi us. Tento nak te̱ye nak ya̱l li cꞌaꞌru xinye e̱re. Chalen anakcuan jalan chic li tinye e̱re. Tinye e̱re li ma̱ jun sut e̱rabiom junxil. Anakcuan tinba̱nu. Ma̱cuaꞌ li quinba̱nu najter. Incꞌaꞌ xerabi resil toj anakcuan. Joꞌcan nak incꞌaꞌ naru te̱ye nak ac e̱rabiom junxil li cꞌaꞌru tinba̱nu anakcuan. Incꞌaꞌ xerabi chi moco xetau ru. Chalen najter incꞌaꞌ nequetau xya̱lal. La̱in ninnau chanru le̱ naꞌleb. La̱in ninnau nak kꞌetkꞌetex chalen saꞌ le̱ yoꞌlajic. Abanan xban xti̱quilal inchꞌo̱l, la̱in incꞌaꞌ xincꞌut injoskꞌil. Xban lin lokꞌal xincuy cuib. Joꞌcan nak incꞌaꞌ xinsach e̱ru. La̱in xinyal e̱rix riqꞌuin li raylal li xinqꞌue saꞌ e̱be̱n. Incꞌaꞌ xexinnumsi saꞌ xam joꞌ nak nacꞌatman li plata re risinquil lix tzꞌajnil. Saꞌ incꞌabaꞌ la̱in ut xban lin rahom nincuy cuib. Incꞌaꞌ ninsach e̱ru. Incꞌaꞌ tinqꞌue cuib chi hobecꞌ ut incꞌaꞌ tinqꞌue lin lokꞌal re jalan chic. La̱ex laj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob, cherahihak li oc cue chixyebal. La̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱in cuanquin saꞌ xticlajic ut cua̱nkin ajcuiꞌ toj saꞌ rosoꞌjic. La̱in quinyi̱ban re li ruchichꞌochꞌ ut la̱in ajcuiꞌ quinyi̱ban re li choxa. Yal riqꞌuin li cua̱tin queꞌcana saꞌ xnaꞌajeb chixjunileb. Chꞌutubomak e̱rib ut abihomak li cꞌaꞌru tinye. ¿Ani junak e̱re ta̱yehok re cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk mokon? La̱in xinsicꞌ ru jun li cui̱nk. Aꞌan ta̱ba̱nu̱nk re li cꞌaꞌru xincꞌoxla xba̱nunquil reheb laj Babilonia ut reheb laj Caldea. La̱in xinyehoc re ut la̱in xinxakaban re ut la̱in tintakla̱nk re. Ut li cꞌaꞌru tixba̱nu, us ta̱e̱lk chiru. Cha̱lkex cuiqꞌuin ut cherabihak li tinye e̱re. Chalen saꞌ xticlajic incꞌaꞌ xina̱tinac e̱riqꞌuin riqꞌuin a̱tin chꞌaꞌaj xtaubal ru. Cuanquin e̱riqꞌuin nak yo̱ chi cꞌulma̱nc chixjunil aꞌin. Li nimajcual Dios ut li Santil Musikꞌej queꞌtaklan chak cue.— Li Dios Santo, le̱ Dios la̱ex aj Israel, laj Colol e̱re, quixye chi joꞌcaꞌin: —La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. La̱in nincꞌutuc che̱ru li cꞌaꞌru te̱ba̱nu re nak us tex-e̱lk. La̱in ninberesin e̱re re nak te̱ba̱nu li us. Xeba̱nu raj li xinye e̱re. Cui ta xeba̱nu, cuanquex raj saꞌ tuktu̱quil usilal. Li tuktu̱quil usilal chanchan raj jun nimaꞌ incꞌaꞌ nachakic. Ut le̱ ti̱quilal chanchan raj lix cau ok li palau li ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjic. Kꞌaxal nabaleb raj le̱ ralal e̱cꞌajol. Lix qꞌuialeb chanchaneb raj li samaib chire li palau. Incꞌaꞌ naru rajlanquileb. Ut incꞌaꞌ raj xexintzꞌekta̱na chi moco xcꞌabaꞌ le̱ tenamit raj xinsach. Elenkex saꞌ li naꞌajej Babilonia. Chex-e̱lelik chiruheb laj Caldea. Japomak e̱re xban xsahil e̱chꞌo̱l. Yehomak resil reheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ nak sukꞌi̱c e̱re saꞌ le̱ naꞌaj. Yehomak resil chi joꞌcaꞌin, “Aꞌ li Ka̱cuaꞌ xcoloc ke la̱o li ralal xcꞌajol laj Jacob, aj cꞌanjel chiru li Ka̱cuaꞌ,” chaꞌakex.— Incꞌaꞌ queꞌxcuy xchaki el nak li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb chi numecꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue chi e̱lc li haꞌ saꞌ li pec. Quixjor li pec ut aran qui-el chi nabal li haꞌ re xeꞌrucꞌ. —Abanan ma̱cꞌaꞌ li tuktu̱quil usilal chokꞌ reheb li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Dios quixsicꞌ ru li Jun li ta̱cꞌanjelak chiruAbihomak la̱ex li cuanquex saꞌ najtil tenamit. Qꞌuehomak retal li oc cue chixyebal. Nak toj ma̱jiꞌ ninyoꞌla li Ka̱cuaꞌ quixsicꞌ chak cuu chi cꞌanjelac chiru. Nak toj ma̱jiꞌ ninyoꞌla ac naxnau ani incꞌabaꞌ. Quixqꞌue innaꞌleb re tinnau a̱tinac chi cha̱bil. Chanchanin jun li chꞌi̱chꞌ kꞌes ruꞌuj. Aꞌan qui-iloc cue re nak ma̱cꞌaꞌ tincꞌul. Quinixcauresi chi us. Chanchanin li tzimaj li kꞌes ruꞌuj cuan saꞌ rochochil. Li Dios quixye cue: —At Israel, la̱at tatcꞌanjelak chicuu. La̱at tatcꞌutbesi̱nk re inlokꞌal, chan. Abanan la̱in quincꞌoxla nak yo̱quin chi cꞌanjelac chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Saꞌ inchꞌo̱l la̱in nak yo̱quin chixchoybal inmetzꞌe̱u chi ma̱cꞌaꞌ aj e. Abanan, li Dios naxnau ma us ma incꞌaꞌ us li yo̱quin chixba̱nunquil. Aꞌan ta̱qꞌuehok re lin kꞌajca̱munquil. Li Ka̱cuaꞌ quiqꞌuehoc cue chi yoꞌla̱c riqꞌuin lin naꞌ re nak tinsukꞌisiheb cuiꞌchic riqꞌuin laj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob. Chiru li Ka̱cuaꞌ lin Dios la̱in cuan inlokꞌal ut li Ka̱cuaꞌ lin Dios naqꞌuehoc inmetzꞌe̱u. Li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ aꞌin li cꞌanjel ta̱ba̱nu. Tinqꞌue ban chic jun li cꞌanjel a̱cue kꞌaxal lokꞌ. Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ xtenkꞌanquileb li ralal xcꞌajol laj Jacob ta̱ba̱nu re nak teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic cuiqꞌuin. Tatinqꞌue aj ban cuiꞌ chokꞌ xcutan xsakeneb li ma̱cuaꞌeb aj Israel ut la̱at tatyehok resil li colba-ib reheb li cuanqueb saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ.— Li Dios santo, laj Colol reheb laj Israel quixye re li jun li xicꞌ qui-ileꞌ xbaneb li xni̱nkal ru tenamit ut quitzꞌekta̱na̱c xbaneb usta quicꞌanjelac chiruheb: —Eb li rey tateꞌril ut teꞌxqꞌue a̱lokꞌal. Eb li cuanqueb saꞌ xcuanquil teꞌxcuikꞌib ribeb cha̱cuu. Teꞌxqꞌue a̱lokꞌal xban nak la̱in xinsicꞌoc a̱cuu. La̱in ti̱c inchꞌo̱l ut ninba̱nu li cꞌaꞌru ninye. La̱in lix santil Dioseb laj Israel.— Joꞌcaꞌin naxye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: —Saꞌ xkꞌehil la̱in tinsume la̱ tij. Saꞌ xkꞌehil li colba-ib la̱in tintenkꞌa̱nk a̱cue. La̱in tin-ilok a̱cue ut tatinqꞌue chixxakabanquil lin contrato riqꞌuineb lin tenamit. Tatinqꞌue cuiꞌchic chi cua̱nc saꞌ la̱ naꞌaj ut ta̱cꞌameb cuiꞌchic lin tenamit saꞌ xnaꞌajeb. Ta̱cuachꞌabeb li chapcho̱queb ut ta̱cutanobresi lix beheb li cuanqueb saꞌ kꞌojyi̱n. La̱at tat-ilok reheb joꞌ nak li pastor narileb lix carner nak naxqꞌueheb chi ichajibc chire li be ut saꞌ li pachꞌayaꞌ saꞌ eb li cocꞌ bol. Incꞌaꞌ chic teꞌtzꞌoca̱k chi moco ta̱chakik reheb, ut lix tikcual li sakꞌe incꞌaꞌ ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk reheb xban nak li Jun li na-uxta̱nan ruheb tixberesiheb ut tixcꞌameb cuan cuiꞌ li yuꞌam haꞌ. La̱in tinti̱cobresiheb li be saꞌ eb li tzu̱l ut tinyi̱beb li ni̱nki be re teꞌnumekꞌ cuiꞌ lin tenamit, chan li Dios. Cuan li teꞌcha̱lk chak saꞌ najtil tenamit. Teꞌcha̱lk saꞌ li norte ut saꞌ li oeste ut teꞌcha̱lk ajcuiꞌ saꞌ li naꞌajej Sinim. At choxa, jap a̱cue xban xsahil a̱chꞌo̱l. At ruchichꞌochꞌ, chisahokꞌ a̱chꞌo̱l. Ut la̱ex tzu̱l chisahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l xban nak li Ka̱cuaꞌ tixcꞌojob cuiꞌchic xchꞌo̱leb lix tenamit ut ta̱ril cuiꞌchic xtokꞌoba̱l ruheb nak yo̱queb chi cꞌuluc raylal. Eb li cuanqueb Sión yo̱queb chixyebal: —Li Ka̱cuaꞌ xoxcanab kajunes. Li kaDios xosach saꞌ xchꞌo̱l, chanqueb. Li Dios quixye: —¿Ma nasach ta biꞌ saꞌ xchꞌo̱l lix cꞌulaꞌal junak naꞌbej? ¿Ma tixcanab ta biꞌ xra̱bal? Usta li naꞌbej nasach saꞌ xchꞌo̱l lix cꞌulaꞌal, la̱in incꞌaꞌ texsachk saꞌ inchꞌo̱l. Junelic ban cua̱nkex saꞌ inchꞌo̱l. Chanchan nak tzꞌi̱banbil le̱ cꞌabaꞌ saꞌ li cuukꞌ. Junelic cuan saꞌ inchꞌo̱l li tzꞌac li sutsu cuiꞌ le̱ tenamit. Eb li teꞌcuaclesi̱nk cuiꞌchic re le̱ tenamit saꞌ junpa̱t teꞌcꞌulu̱nk. Ut li queꞌsachoc e̱ru ut queꞌpoꞌoc re le̱ tenamit teꞌe̱lelik. Ilon cha̱jun sutam. Qꞌue retal nak eb li tenamit yo̱queb chi sukꞌi̱c cuiꞌchic saꞌ xtenamiteb. Relic chi ya̱l la̱in li yoꞌyo̱quil Dios ninye a̱cue nak ta̱sahokꞌ saꞌ a̱chꞌo̱l chirilbal eb li tenamit nak teꞌxchꞌutub cuiꞌchic ribeb saꞌ lix tenamiteb. Aꞌan jun lokꞌal chokꞌ a̱cue. Chanchan nak ta̱qꞌuehekꞌ xsahob ru li tukꞌ ixk li oc re chi sumla̱c. Usta xsacheꞌ ru la̱ tenamit ut xtzꞌekta̱na̱c la̱ chꞌochꞌ, abanan teꞌnabalokꞌ cuiꞌchic li tenamit ut incꞌaꞌ chic ta̱tzꞌaklok li naꞌajej chokꞌ reheb. Ut eb li xeꞌsachoc a̱cuu teꞌcua̱nk chi najt. Ut eb li cocꞌal li xeꞌyoꞌla nak yo̱cat chixcꞌulbal li raylal teꞌxye a̱cue, “Incꞌaꞌ tzꞌakal li naꞌajej aꞌin chokꞌ ke. Qꞌue junak kanaꞌaj nim re tocua̱nk cuiꞌ,” chaꞌakeb. Ut la̱at ta̱ye saꞌ a̱chꞌo̱l, “¿Bar xeꞌchal chak li tenamit aꞌin? La̱in ra saꞌ inchꞌo̱l xban nak lin tenamit xcana chi ma̱cꞌaꞌ chic cristian chi saꞌ. Xintzꞌekta̱na̱c ut quincꞌameꞌ saꞌ jalan naꞌajej. Quincanaba̱c injunes. Ut ¿bar xeꞌchal chak eb li tenamit aꞌin?” Aꞌan aꞌin li naxye li nimajcual Dios: —La̱in tinye reheb li xni̱nkal ru tenamit nak teꞌxqꞌueheb chi sukꞌi̱c cuiꞌchic le̱ tenamit. Tinye reheb nak teꞌxtaklaheb le̱ ralal e̱cꞌajol. Chanchan pakonbil teꞌxba̱nu reheb nak teꞌxtakla cuiꞌchic saꞌ lix tenamiteb. Eb li rey ut eb li reina chanchanakeb lix naꞌ xyucuaꞌeb la̱ tenamit. Eb li jalan tenamit teꞌxcubsi ribeb cha̱cuu. Teꞌxcuikꞌib ribeb cha̱cuu re xqꞌuebal a̱lokꞌal. Ut la̱at ta̱nau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ ut eb li cauheb xchꞌo̱l cuiqꞌuin incꞌaꞌ teꞌchꞌina̱nk xchꞌo̱leb. ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱makꞌekꞌ chiru junak cui̱nk cau rib li cꞌaꞌru ta̱re̱chani saꞌ li ple̱t? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱colekꞌ li pre̱x chiru laj ilol re li kꞌaxal joskꞌ? Li Ka̱cuaꞌ naxye: —Aꞌan aꞌin li ta̱cꞌulma̱nk. Eb li cuanqueb chi pre̱xil teꞌmakꞌekꞌ chiruheb li soldado. Ut li cꞌaꞌru quire̱chani li kꞌaxal joskꞌ ta̱makꞌekꞌ chiru. La̱in tinpletik riqꞌuineb li nequeꞌpletic a̱cuiqꞌuin ut la̱in tincolok reheb la̱ tenamit. La̱in tinqꞌueheb chixcamsinquil ribeb chi ribileb rib li queꞌrahobtesin a̱cue. Chanchan nak teꞌcala̱k xban li camsi̱nc xeꞌxba̱nu. Ut chixjunileb li tenamit teꞌxnau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ, li nacoloc a̱cue. Teꞌxnau nak la̱in lix Dios laj Jacob ut cau cuib.— Li Dios naxtenkꞌaheb li nequeꞌxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuinAꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ: —Ma̱re la̱ex xecꞌoxla nak la̱in xintzꞌekta̱na lin tenamit Israel joꞌ nak naxtzꞌekta̱na rixakil junak li cui̱nk li naxjach rib. Cui joꞌcan xinba̱nu, ¿bar cuan li hu re jachoc ib? Malaj ut xecꞌoxla nak la̱in xexincꞌayi xban xtojbal incꞌas. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequenau nak xban le̱ ma̱c nak xexcꞌameꞌ chi najt? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ xban nak xekꞌetkꞌeti e̱rib nak xexcꞌameꞌ chi najt? ¿Cꞌaꞌut nak ma̱ ani xintau nak xincꞌulun? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xine̱sume nak xexinbok? ¿Ma xecꞌoxla nak la̱in incꞌaꞌ xru xexintenkꞌa? ¿Ma xecꞌoxla nak la̱in ma̱cꞌaꞌ incuanquil re e̱colbal? ¿Ma incꞌaꞌ nequenau nak yal riqꞌuin li cua̱tin ninchakihobresi li palau ut ninsukꞌisi li nimaꞌ chokꞌ chaki chꞌochꞌ? Ut eb li car nequeꞌcam ut nequeꞌkꞌa xban nak ma̱cꞌaꞌ chic li haꞌ. La̱in ninqꞌue chi kꞌojyi̱nocꞌ ru li choxa. Ut nacꞌutun nak ra saꞌ xchꞌo̱l. Chanchan jun li naxqꞌue kꞌeki tꞌicr chirix xban xrahil xchꞌo̱l.— Li Ka̱cuaꞌ Dios naqꞌuehoc innaꞌleb ut naxqꞌue cua̱tin re nak tinnau xcꞌojobanquil xchꞌo̱leb li tacuajenakeb. Rajlal cutan nak nasake̱u ninxqꞌue chirabinquil li ra̱tin li naxcꞌut chicuu. Li Ka̱cuaꞌ Dios quiqꞌuehoc innaꞌleb ut la̱in incꞌaꞌ quincacuubresi inchꞌo̱l, chi moco quinkꞌetkꞌeti cuib chiru. Quinkꞌaxtesi ban lix yi cuix chi saqꞌuecꞌ. Ut quincanab cuib re teꞌxmichꞌ lin mach. Ut incꞌaꞌ quinmuk li xnakꞌ cuu chiruheb nak quineꞌxhob ut nak quineꞌxchu̱ba. Li Ka̱cuaꞌ Dios aꞌan li natenkꞌan cue. Joꞌcan nak incꞌaꞌ ra nacuecꞌa nak niquineꞌxhob. La̱in xakxo̱quin chi cau joꞌ jun li sako̱nac. La̱in ninnau nak incꞌaꞌ xuta̱nal tine̱lk mokon. Laj Colol cue cuan cuiqꞌuin. ¿Ani ta̱ru̱k ta̱yehok re nak cuan inma̱c? Toxic riqꞌuin laj rakol a̱tin. ¿Ani ta̱ru̱k ta̱jitok cue? Chicha̱lk ut chixyehak cue. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan li natenkꞌan cue. ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱yehok re nak cuan inma̱c? Chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc cue telajeꞌosokꞌ joꞌ nak na-osoꞌ li tꞌicr li namaxen. Abihomak la̱ex li nequexucua ru li Dios ut nequeba̱nu li cꞌaꞌru naxye laj cꞌanjel chiru. Cui cuanquex saꞌ kꞌojyi̱n ut ma̱cꞌaꞌ e̱saken, checacuubresihak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ ut chex-oybeni̱nk riqꞌuin le̱ Dios. Abanan che̱junilex la̱ex li nequecꞌu̱b chanru nak te̱camsiheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin texsachekꞌ xban li cꞌaꞌru nequecꞌu̱b ru xba̱nunquil. Li Ka̱cuaꞌ ta̱ba̱nu̱nk re nak texsachekꞌ ut xban li raylal te̱cꞌul tex-osokꞌ. Li Dios tixcꞌojob xchꞌo̱leb lix tenamit SiónLi Dios quixye: —Chine̱rabi la̱ex li nequeqꞌue e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li ti̱quilal ut nequesicꞌ li Ka̱cuaꞌ. Cꞌoxlahomak aniheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Eb aꞌan chanchaneb li pec li isinbil chak saꞌ junak li sako̱nac. Chijulticokꞌ e̱re le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ laj Abraham ut lix Sara. Saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan nak cuanquex la̱ex. Nak la̱in xinsicꞌ ru laj Abraham, aꞌan jun ajcuiꞌ. Abanan la̱in quicuosobtesi ut queꞌnabaloꞌ li ralal xcꞌajol. Li Ka̱cuaꞌ tixcꞌojob xchꞌo̱leb li tenamit Sión ut ta̱ril xtokꞌoba̱l ruheb xban nak poꞌbil chixjunil li tenamit. Tixsukꞌisi li chaki chꞌochꞌ chokꞌ cha̱bil naꞌajej chanchan li Edén. Li chꞌochꞌ li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ tixsukꞌisi chokꞌ xnaꞌaj li acui̱mk. Saꞌ li naꞌajej aꞌan ta̱cua̱nk li sahil chꞌo̱lejil ut li bicha̱nc ut li bantioxi̱nc. Chine̱rabi, ex intenamit. Cheqꞌuehak retal li oc cue chixyebal. La̱in tinqꞌue lin chakꞌrab reheb li xni̱nkal ru tenamit. Ut lin ti̱quilal ta̱cutanobresi̱nk reheb li tenamit. Chi se̱b tinba̱nu li cꞌaꞌru xinye. Chi se̱b tincoleb lin tenamit. La̱in tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamit. Eb li xni̱nkal ru tenamit yo̱queb chicuoybeninquil. Teꞌxqꞌue retal lin cuanquil ut cuiqꞌuin teꞌyoꞌoni̱nk. Ilonkex saꞌ choxa ut ilonkex saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li choxa ta̱sachk joꞌ nak nasach li sib. Li ruchichꞌochꞌ ta̱osokꞌ joꞌ nak na-osoꞌ junak li tꞌicr. Ut eb li cristian telajeꞌca̱mk. Abanan li colba-ib li ninqꞌue incꞌaꞌ ta̱osokꞌ. Ta̱cua̱nk ban chi junelic ut lin ti̱quilal incꞌaꞌ ta̱paltok. Cherabihak li cꞌaꞌru ninye, la̱ex li nequenau li us, la̱ex li nequecꞌu̱la lin chakꞌrab saꞌ le̱ chꞌo̱l. Mexxucuac nak eb li tenamit nequexseꞌe ut michꞌinan e̱chꞌo̱l nak nequexhobeꞌ. Mexcꞌoxlac xban nak eb aꞌan teꞌosokꞌ lix tibeleb joꞌ nak li xul nequeꞌxcux li tꞌicr. Ut li motzoꞌ tixtiu lix tibeleb joꞌ nak li cocꞌ xul nequeꞌxcux li lana. Abanan lin ti̱quilal incꞌaꞌ ta̱osokꞌ. Ta̱cua̱nk ban chi junelic. Ut ta̱cua̱nk ajcuiꞌ chi junelic li colba-ib li ninqꞌue, chan li Dios. Choa̱cuabi, at Ka̱cuaꞌ, ut choa̱tenkꞌa. Riqꞌuin lix nimal a̱cuanquil choa̱col joꞌ nak cacoleb la̱ tenamit najter. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at catcamsin re li nimla xul Rahab xcꞌabaꞌ li cuan saꞌ li palau ut pedasinbil cacanab? Ut, ¿ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at catqꞌuehoc re chi chakic li palau re nak la̱ tenamit teꞌbe̱k saꞌ chaki chꞌochꞌ nak queꞌnumeꞌ jun pacꞌal? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at catcoloc reheb chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb? Eb li colbileb a̱ban teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic Sión chi sa saꞌ xchꞌo̱leb. Yo̱keb chi bicha̱nc ut yo̱keb chixjapbal reheb xban xsahileb xchꞌo̱l. Sahak saꞌ xchꞌo̱leb chi junelic. Incꞌaꞌ chic ta̱rahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Chi moco teꞌya̱bak chic. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱in li Ka̱cuaꞌ ninqꞌuehoc xcacuilal a̱chꞌo̱l. ¿Cꞌaꞌut nak nacaxucua ruheb li cui̱nk li nequeꞌcam? Eb aꞌan teꞌosokꞌ joꞌ li pim. ¿Cꞌaꞌut nak ninsach saꞌ a̱chꞌo̱l la̱in li Ka̱cuaꞌ li quinyoꞌobtesin a̱cue? La̱in li quinyi̱ban re li choxa ut chixjunil li cuan chiru ut la̱in ajcuiꞌ li quinyi̱ban re li ruchichꞌochꞌ ut quinqꞌue saꞌ xnaꞌaj. ¿Cꞌaꞌut nak junelic yo̱ a̱xiu xbaneb li nequeꞌrahobtesin a̱cue? ¿Cꞌaꞌut nak nacaxucuaheb li nequeꞌraj a̱sachbal? Eb aꞌan ma̱cꞌaꞌ naru teꞌxba̱nu a̱cue. Eb li cuanqueb chi pre̱xil chi se̱b teꞌachꞌaba̱k. Incꞌaꞌ teꞌca̱mk saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ chi pre̱xil. Ut junelic ta̱cua̱nk xcua rucꞌaheb. La̱in li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios. La̱in ninqꞌue chi ecꞌa̱nc li palau re nak ta̱ecꞌa̱nk ru. “Nimajcual Dios” incꞌabaꞌ. La̱in xinqꞌue a̱cue li cua̱tin, ut xatincol riqꞌuin lin cuanquil. La̱in quinyi̱ban re li choxa joꞌ ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ ut quinqꞌue saꞌ xnaꞌaj. Ut quinye reheb li cuanqueb Sión “La̱ex intenamit”, chan li Dios. Chi-ajk e̱ru la̱ex aj Jerusalén ut cheqꞌuehak retal. La̱ex xecꞌul li raylal xban li ma̱c xeba̱nu nak xeqꞌue xjoskꞌil li Dios. Chanchan nak xerucꞌ xsaꞌ li secꞌ toj retal xechoy ut chanchan nak xexcaltesi̱c xban. Ma̱ jun cuan saꞌ xya̱nkeb le̱ ralal e̱cꞌajol li ta̱beresi̱nk e̱re. Ma̱ jun saꞌ xya̱nkeb li xeqꞌuiresi naru ta̱cꞌamok be che̱ru. Cuib li raylal xecꞌul. Xsacheꞌ ru le̱ tenamit. Ma̱cꞌaꞌ chic xeꞌcana. Cuan li xeꞌcamsi̱c ut cuan li teꞌtzꞌoca̱k. ¿Ma cuan ta biꞌ junak li ra ta̱recꞌa li cꞌaꞌru xecꞌul? Ut, ¿ma cuan ta biꞌ junak ta̱cꞌojoba̱nk e̱chꞌo̱l? Xeꞌsach xnaꞌleb le̱ ralal e̱cꞌajol. Yalak bar tꞌantꞌo̱queb saꞌ be. Chanchaneb li quej li queꞌchapeꞌ saꞌ jun li raꞌal. Li Dios quirisi xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb nak quixkꞌuseb. Abihomak la̱ex li rahobtesinbilex. Qꞌuehomak retal la̱ex li chanchan texcala̱k, abanan moco xban ta li vino. Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, li Ka̱cuaꞌ li nacoloc reheb lix tenamit: —La̱in xexcuisi saꞌ li raylal li cuanquex cuiꞌ. Xnumeꞌ lin joskꞌil. Incꞌaꞌ chic te̱cꞌul li raylal. Tintakla ban li raylal aꞌin saꞌ xbe̱neb li nequeꞌrahobtesin e̱re, eb li xeꞌxye e̱re, “Yoclankex re nak tonumekꞌ saꞌ e̱be̱n”. Ut la̱ex xeyocob e̱rib re teꞌnumekꞌ saꞌ e̱be̱n. Chanchanex chic li chꞌochꞌ.— Chi-ajk e̱ru la̱ex li cuanquex Sión. Cacuubresihomak e̱chꞌo̱l. Qꞌuehomak le̱ cha̱bil akꞌ che̱rix xban nak eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb li ma̱jiꞌ nequeꞌxcꞌul li circuncisión, incꞌaꞌ chic teꞌoc saꞌ li santil tenamit Jerusalén. Cuaclinkex ut chikꞌomak li poks che̱rix. Cꞌojlankex saꞌ le̱ cꞌojariba̱l la̱ex aj Jerusalén. Isihomakeb li cadena li chapcho̱quex cuiꞌ, la̱ex li cuanquex Sión. Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ: —Moco quitojeꞌ ta e̱rix nak quexcꞌameꞌ chi pre̱xil. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱in. Moco riqꞌuin ta tumin texincol.— Naxye ajcuiꞌ chi joꞌcaꞌin li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: —Xbe̱n cua eb lin tenamit queꞌco̱eb chi cua̱nc Egipto. Mokon chic eb laj Asiria queꞌxcꞌameb chi pre̱xil chi ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Ut, ¿anakcuan cꞌaꞌru tinba̱nu? chan li Ka̱cuaꞌ. —Eb lin tenamit queꞌcꞌameꞌ Babilonia chi ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb nequeꞌxrahobtesiheb. Ut rajlal nequeꞌxmajecua incꞌabaꞌ. Joꞌcan nak ta̱cuulak xkꞌehil nak eb lin tenamit teꞌxqꞌue retal ut teꞌxnau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ li yo̱quin chi a̱tinac riqꞌuineb.— Cꞌajoꞌ xlokꞌal li rokeb li tenamit nak yo̱keb chi xic saꞌ eb li tzu̱l chixyebal resil li cha̱bil esilal. Nequeꞌxye resil li tuktu̱quil usilal ut li cha̱bilal. Ut nequeꞌxye ajcuiꞌ resil li colba-ib. Nequeꞌxye reheb li cuanqueb Sión, “Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, aꞌan li Rey”. ¡Abihomak! Eb li nequeꞌcꞌacꞌalen re li tenamit yo̱queb chi bicha̱nc xban xsahil xchꞌo̱leb. Chixjunileb teꞌril riqꞌuin xnakꞌ ruheb nak li Ka̱cuaꞌ tixcꞌameb cuiꞌchic saꞌ lix tenamiteb Sión. Jap a̱cue xban xsahil a̱chꞌo̱l ut bichan re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ, la̱at tenamit Jerusalén, li juqꞌuinbil a̱cuu. Sahak saꞌ a̱chꞌo̱l xban nak li Ka̱cuaꞌ tixcoleb lix tenamit ut tixcꞌojob xchꞌo̱leb. Tixcoleb lix tenamit Jerusalén. Li Ka̱cuaꞌ tixcꞌutbesi lix cuanquil chiruheb li xni̱nkal tenamit. Ut chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue retal nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan xcoloc ke. Joꞌcan nak elenkex che̱junilex la̱ex. Tex-e̱lk Babilonia. Ut me̱chꞌeꞌ li cꞌaꞌak re ru li cuan aran xban nak incꞌaꞌ us. Ut me̱mux e̱rib la̱ex li texcꞌamok re li cꞌaꞌru nacꞌanjelac saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Abanan moco saꞌ a̱nil ta tex-e̱lk, chi moco tex-e̱lelik nak tex-e̱lk. Li Ka̱cuaꞌ aꞌan li ta̱cꞌamok be che̱ru ut aꞌan ajcuiꞌ li ta̱ilok e̱re. Li raylal li tixcꞌul laj cꞌanjel chiru li DiosLi Ka̱cuaꞌ Dios quixye chi joꞌcaꞌin: —Abihomak li oc cue chixyebal e̱re anakcuan. Laj cꞌanjel chicuu us ta̱e̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru tixba̱nu. Nimak xcuanquil ut ta̱qꞌuehekꞌ xnimal xlokꞌal. Nabaleb li cristian queꞌxucuac nak queꞌril. Incꞌaꞌ queꞌxnau ru xban nak ma̱cuaꞌ chic ru cristian li ru xban nak numtajenak li raylal li qui-ux re. Abanan nabaleb li tenamit teꞌsach xchꞌo̱leb xban ut li nequeꞌtaklan saꞌ ruchichꞌochꞌ mem teꞌcana̱k nak teꞌril li ma̱ jun sut rilomeb ut nak teꞌxtau ru lix ya̱lal li ma̱ jun sut rabiomeb, chan li Dios. ¿Ani ta biꞌ xpa̱ban re li xkaye resil? Ut, ¿ani ta biꞌ chi aj u quixcꞌutbesi lix cuanquil li Dios? Li Ka̱cuaꞌ quiraj nak laj cꞌanjel chiru ta̱qꞌui̱k joꞌ jun xtux cheꞌ li cuan xxeꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Moco chꞌinaꞌus ta na-iloc chi moco xchakꞌal ta ru. Takil ru abanan ma̱cꞌaꞌ takaj re. Xicꞌ qui-ileꞌ ut quitzꞌekta̱na̱c xbaneb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Junes rahil chꞌo̱lejil quixcꞌul ut quixcuy li rahobtesi̱c. Ma̱ ani quiraj iloc re. Quikatzꞌekta̱na ut ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ chiku nak quikil. Relic chi ya̱l nak quixcuy li raylal li xkacꞌul raj la̱o. Quixcꞌul li rahobtesi̱c li xkacꞌul raj la̱o. Saꞌ kachꞌo̱l la̱o nak li Dios quitaklan chak re li raylal ut li rahobtesi̱c quixcꞌul re xtojbal rix li ma̱c. Abanan ma̱cꞌaꞌ xma̱c aꞌan. Yal xban li kama̱c ban la̱o nak quixcꞌul li raylal. Quisaqꞌueꞌ xban li kama̱usilal. Riqꞌuin li rahobtesi̱c li quixcꞌul, quixqꞌue ke li tuktu̱quil usilal ut riqꞌuin lix yocꞌolal, coxqꞌuirtesi. La̱o xkasach kib kajunes saꞌ li ma̱c. Chanchano li carner li nequeꞌxchaꞌchaꞌi ribeb. Ac kabe kabe xkachap chikaju̱nkal. Abanan li xtojbal rix li kama̱usilal li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌue saꞌ xbe̱n aꞌan. Kꞌaxal ra queꞌxba̱nu re, abanan quixcubsi rib chiruheb ut quixcuy chixjunil. Ma̱ jun a̱tin quixye reheb. Chanchan li chꞌina carner oc re chi camsi̱c. Chanchan li carner oqueb re chirisinquil li rix. Ma̱ jun a̱tin quixye. Quichapeꞌ ut quirakeꞌ a̱tin saꞌ xbe̱n ut quicꞌameꞌ chi camsi̱c, usta ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Ut ma̱ ani qui-iloc xtokꞌoba̱l ru. Quicamsi̱c yal xban li kama̱c la̱o. Quimukeꞌ joꞌ nak nequeꞌmukeꞌ eb laj ma̱c. Ut li bar quimukeꞌ cuiꞌ, aꞌan xmukleba̱leb li biom. Quixcꞌul chixjunil li raylal aꞌin usta ma̱ jun sut quima̱cob ut ma̱ jun sut quiticꞌtiꞌic. Li Dios ac cuan saꞌ xchꞌo̱l nak ta̱rahobtesi̱k ut quixqꞌue chi cꞌuluc raylal. Quicam re xcuybal xsachbal li kama̱c. Ta̱najtokꞌ rok lix yuꞌam ut ta̱rileb ru li ralal xcꞌajol. Ut saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan ta̱tzꞌaklok ru li cꞌaꞌru quiraj li Dios. Nabal li raylal quixcꞌul nak toj yoꞌyo saꞌ ruchichꞌochꞌ. Abanan ta̱qꞌuehekꞌ cuiꞌchic lix sahil xchꞌo̱l ut tixnau nak cuan rajbal nak quixcꞌul li raylal. Laj cꞌanjel chiru li Dios ti̱c xchꞌo̱l ut aꞌan tixtoj rix lix ma̱queb nabal ut saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan li Dios tixcuy tixsacheb lix ma̱queb. Joꞌcan ut nak saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkaleb ru li Dios tixqꞌue lix naꞌaj ut tixqꞌue lix lokꞌal xban nak aꞌan incꞌaꞌ quixra lix yuꞌam. Quixtoj rix lix ma̱queb laj ma̱c nak quixqꞌue rib chi ca̱mc saꞌ xcꞌabaꞌ laj ma̱c. Ut quicam joꞌ nak nequeꞌcam laj ma̱c. Ut quitijoc ut quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak tixcuyeb xma̱c. Kꞌaxal nim lix rahom li Dios saꞌ xbe̱neb lix tenamitLi Ka̱cuaꞌ quixye: —Bichankex la̱ex aj Jerusalén. Junxil chanchanex li ixk li incꞌaꞌ naqꞌuiresin. Abanan anakcuan naru te̱jap e̱re chi bicha̱nc xban xsahil e̱chꞌo̱l. Anakcuan kꞌaxal cuiꞌchic nabaleb le̱ ralal e̱cꞌajol chiruheb li queꞌcuan junxil. Chanchanex chic jun li ixk nabaleb xcocꞌal. Chenimobresiheb le̱ muheba̱l li nequexcuan cuiꞌ. Nimak rok le̱ cꞌa̱m li nachapoc re li muheba̱l ut qꞌuehomakeb xcacuub li cheꞌ li nequeꞌchapoc re li cꞌa̱m saꞌ chꞌochꞌ. La̱ex te̱nimobresi le̱ nuba̱l saꞌ le̱ nim ukꞌ ut saꞌ le̱ tzꞌe. Eb le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌre̱chani cuiꞌchic li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ li jalan tenamit anakcuan. Eb le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌcua̱nk saꞌ eb li tenamit li ma̱cꞌaꞌ cuiꞌ cristian. Mexxucuac xban nak incꞌaꞌ texxuta̱na̱k. Incꞌaꞌ ta̱cꞌutekꞌ e̱xuta̱n. Ta̱sachk saꞌ e̱chꞌo̱l li xuta̱n li xecꞌul saꞌ e̱sa̱jilal. Incꞌaꞌ chic ta̱julticokꞌ e̱re li raylal li xecꞌul nak xexcanaba̱c xban li Dios. Chanchan nak la̱ex chic xma̱lcaꞌan. La̱in li Ka̱cuaꞌ li quinyoꞌobtesin e̱re. Chanchanakin le̱ be̱lom. “Nimajcual Dios” incꞌabaꞌ. La̱in li Ka̱cuaꞌ lix santil Dios laj Israel. La̱in tincolok e̱re. La̱in li kꞌaxal nim incuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱ex aj Israel, chanchanex jun li ixk li xsumla nak toj sa̱j ut ra saꞌ xchꞌo̱l xban nak quicanaba̱c xban lix be̱lom. La̱in li Ka̱cuaꞌ texinbok cuiꞌchic cuiqꞌuin joꞌ li be̱lomej li naxcꞌam cuiꞌchic saꞌ usilal li rixakil. Junpa̱t ajcuiꞌ xexincanab e̱junes. Anakcuan tincuuxta̱na e̱ru ut texincꞌam cuiꞌchic cuiqꞌuin. Nak yo̱ injoskꞌil xinmuk cuib che̱ru junpa̱t. Abanan xban nak junelic nin-uxta̱nan u, la̱in tincuil cuiꞌchic xtokꞌoba̱l e̱ru, chan li Ka̱cuaꞌ laj Colol e̱re. —Saꞌ eb li cutan nak toj yoꞌyo laj Noé la̱in xinye riqꞌuin juramento nak incꞌaꞌ chic tinsach li ruchichꞌochꞌ riqꞌuin butꞌi haꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ anakcuan. Riqꞌuin juramento xinye e̱re nak incꞌaꞌ chic tinjoskꞌokꞌ e̱riqꞌuin. Incꞌaꞌ chic texinqꞌue chi rahobtesi̱c. Usta na-ecꞌasi̱c li tzu̱l saꞌ xnaꞌajeb ut usta nequeꞌtꞌaneꞌ li tzu̱l, abanan lin rahom saꞌ e̱be̱n ma̱ jokꞌe ta̱jala̱k. Junelic ban texinra. Tinba̱nu li xinye saꞌ li contrato li xinba̱nu e̱riqꞌuin re nak junelic cua̱nko saꞌ usilal, chan li Ka̱cuaꞌ li na-uxta̱nan e̱ru. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱ex aj Jerusalén, tokꞌob e̱ru. Kꞌaxal ra xecꞌul ut ma̱ ani xcꞌojoban e̱chꞌo̱l. La̱in tinyi̱b cuiꞌchic le̱ tenamit riqꞌuin li cha̱bil pec carbunclo ut tinqꞌue li cimiento riqꞌuin li cha̱bil pec zafiro. Eb li ventanas tinyi̱beb riqꞌuin li cha̱bil pec terto xtzꞌak ut eb li puerta tinyi̱beb riqꞌuin li cha̱bil pec carbunclo. Chixjunileb li tzꞌac tinyi̱b riqꞌuin li cha̱bil pec terto xtzꞌak. La̱in tincꞌutuk re lix ya̱lal chiruheb chixjunileb le̱ ralal e̱cꞌajol. Tintenkꞌaheb re nak teꞌcua̱nk saꞌ tuktu̱quil usilal. Xban nak ti̱c e̱chꞌo̱l xakxo̱k e̱cuanquil saꞌ xnaꞌaj. Incꞌaꞌ texrahobtesi̱k chi moco texxucuak xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Cui ani ta̱pletik e̱riqꞌuin ma̱cuaꞌ xban nak la̱in xinqꞌue xlese̱ns. Eb aꞌan incꞌaꞌ teꞌnumta̱k saꞌ e̱be̱n. La̱ex ban texnumta̱k saꞌ xbe̱neb. La̱in quinyi̱ban re laj tenol chꞌi̱chꞌ ut aꞌan naxloch lix xam ut naxyi̱b li chꞌi̱chꞌ re pletic. Ut la̱in ajcuiꞌ quinyi̱ban reheb li cui̱nk li nequeꞌcamsin. Ma̱ jun li chꞌi̱chꞌ li quiyi̱ba̱c re e̱pletinquil tixcuy. La̱ex te̱cꞌut nak aj ticꞌtiꞌeb li nequeꞌkꞌaban e̱re. Aꞌan aꞌin li ma̱tan li tinqꞌue e̱re la̱ex li nequexcꞌanjelac chicuu nak texinqꞌue chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ yo̱ chixyechiꞌinquil li rusilal reheb li tenamitLi Ka̱cuaꞌ quixye: —Che̱junilex la̱ex li ta̱chakik e̱re, cha̱lkex chi ucꞌac chire li haꞌ. La̱ex li ma̱cꞌaꞌ e̱tumin, cha̱lkex. Lokꞌonkex ut cuaꞌinkex. Cha̱lkex lokꞌonkex chi ma̱cꞌaꞌ e̱tumin. Lokꞌomak le̱ vino ut le̱ leche chi ma̱cꞌaꞌ xtzꞌak. ¿Cꞌaꞌut nak te̱sach e̱tumin riqꞌuin li moco cua ta? ¿Cꞌaꞌut nak te̱sach le̱ tojbal riqꞌuin li cꞌaꞌru moco nacꞌojla ta e̱chꞌo̱l xban? Te̱rabi ut te̱ba̱nu taxak li cꞌaꞌru ninye e̱re ut te̱tzaca li cha̱bil tzacae̱mk. Ta̱cꞌojla̱k e̱chꞌo̱l. Cha̱lkex cuiqꞌuin. Cherabihak li cꞌaꞌru ninye. Cheba̱nuhak li cꞌaꞌru ninye ut ta̱cua̱nk e̱yuꞌam chi junelic. La̱in tinba̱nu jun li contrato e̱riqꞌuin. Texcuosobtesi chi junelic joꞌ xinyechiꞌi re laj David junxil. La̱in xinxakaban re aꞌan chi cꞌamoc be chiruheb ut chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li tenamit ut chixcꞌutbal li cua̱tin chiruheb. Chaqꞌuehak retal. Ta̱bokeb li tenamit li incꞌaꞌ xanauheb chak ru. Ut eb li tenamit, li incꞌaꞌ xeꞌxnau a̱cuu teꞌxic a̱cuiqꞌuin saꞌ a̱nil saꞌ incꞌabaꞌ la̱in, li Dios Santo, lix Dioseb laj Israel li ninqꞌuehoc a̱lokꞌal.— Sicꞌomak li Ka̱cuaꞌ nak toj naru xtaubal. Cheya̱ba lix cꞌabaꞌ nak toj naru texrabi. Ut eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb cheꞌxcanabak xba̱nunquil li ma̱usilal. Cheꞌxjal lix cꞌaꞌuxeb ut cheꞌcha̱lk riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ ut ta̱uxta̱na̱k ruheb xban. Cheꞌcha̱lk riqꞌuin li kaDios li kꞌaxal nim xcuyum chixcuybal li ma̱c. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Lin cꞌaꞌux la̱in moco juntakꞌe̱t ta riqꞌuin le̱ cꞌaꞌux la̱ex; chi moco le̱ naꞌleb la̱ex juntakꞌe̱t riqꞌuin lin naꞌleb la̱in. Kꞌaxal cuiꞌchic nabal lin naꞌleb la̱in ut kꞌaxal cha̱bil chiru le̱ naꞌleb la̱ex. Lin cꞌaꞌux la̱in naxkꞌax ru le̱ cꞌaꞌux la̱ex. Chanchan xnajtil li choxa saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Li hab ut li ratzꞌam que nachal chak saꞌ choxa ut naxtꞌakresi li chꞌochꞌ. Incꞌaꞌ nacana yal chi joꞌcan. Naxqꞌue ban chi qꞌui̱c li acui̱mk toj retal nau̱chin ut nacuan iyaj re a̱uc ut nacuan ajcuiꞌ re tzacae̱mk. Joꞌcan ajcuiꞌ li cua̱tin. Incꞌaꞌ nacana yal chi joꞌcan. Naxba̱nu ban xcꞌanjel joꞌ nacuaj la̱in. Naxba̱nu chi tzꞌakal li cꞌaꞌru nintakla cuiꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ. Cꞌajoꞌak xsahil saꞌ le̱ chꞌo̱l nak tex-e̱lk saꞌ li naꞌajej cuanquex cuiꞌ. Saꞌ tuktu̱quil usilal texsukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ le̱ tenamit. Ut teꞌoc cuiꞌchic chi u̱chi̱nc li cheꞌ chi sa saꞌ xchꞌo̱leb. Ut ta̱e̱lk cuiꞌchic chi cha̱bil li acui̱mk saꞌ eb li tzu̱l. Chokꞌ re̱kaj li qꞌuix ta̱yoꞌla̱k li ciprés. Ut chokꞌ re̱kaj li cuara qꞌuix ta̱yoꞌla̱k li cuau̱t. Riqꞌuin aꞌan ta̱cꞌutu̱nk nak kꞌaxal nim xcuanquil li Ka̱cuaꞌ. Ut li retalil aꞌin ma̱ jokꞌe ta̱sachma̱nk. Ta̱cua̱nk ban chi junelic. Teꞌxcꞌul xma̱tan li nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naraj li DiosAꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ: —Junelic chexcua̱nk saꞌ ti̱quilal ut te̱ba̱nu li us xban nak cuulac re xkꞌehil nak texincol ut cuulac ajcuiꞌ re xkꞌehil nak tincꞌutbesi lin ti̱quilal. Us xak reheb li nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru ninye. Tincuosobtesiheb li nequeꞌx-oxlokꞌi li hiloba̱l cutan ut incꞌaꞌ nequeꞌxmux ru. Ut tincuosobtesiheb li incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal, chan li Ka̱cuaꞌ. Cui cuan junak li jalan xtenamit tixpa̱b li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ naru tixye nak li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ tixcꞌul saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol. Chi moco junak li eunuco naru tixye, “ma̱cꞌaꞌ nin-oc cuiꞌ xban nak incꞌaꞌ naru nacuan cualal incꞌajol”. Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ: —Cui eb li eunuco teꞌx-oxlokꞌi li hiloba̱l cutan, ut cui teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nacuaj ut incꞌaꞌ teꞌxkꞌet lin contrato, la̱in tinqꞌue reheb li cꞌaꞌru lokꞌ chiruheb li cocꞌal. Tzꞌi̱banbilak retalil lix cꞌabaꞌeb chiru li tzꞌac saꞌ lin templo. Lix cꞌabaꞌeb ta̱julticama̱nk chi junelic kꞌe cutan. Incꞌaꞌ ta̱sachk. Ut eb li jalan xtenamiteb li tineꞌxpa̱b ut teꞌcꞌanjelak chicuu ut teꞌrahok cue, cui nequeꞌx-oxlokꞌi li hiloba̱l cutan ut incꞌaꞌ nequeꞌxmux ru ut incꞌaꞌ nequeꞌxkꞌet lin contrato, la̱in tincꞌameb saꞌ lin santil tzu̱l ut tinqꞌue xsahileb xchꞌo̱l saꞌ lin templo li nequeꞌtijoc cuiꞌ. La̱in tincꞌul lix mayej ut li xul li nequeꞌxcꞌat chiru lin artal. Lin templo, aꞌan li naꞌajej re tijoc re chixjunileb li tenamit, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios li nachꞌutuban reheb laj Israel li cuanqueb chak yalak bar saꞌ eb li tenamit ut naxcꞌameb cuiꞌchic saꞌ xtenamiteb naxye chi joꞌcaꞌin: —Toj cuanqueb ajcuiꞌ li tincꞌameb chi cua̱nc saꞌ xya̱nkeb laj Israel.— Li Dios naxkꞌuseb li incꞌaꞌ useb xnaꞌlebLa̱ex li jalan e̱tenamit, cha̱lkex ut chapomak li tenamit aꞌin joꞌ nak li joskꞌ aj xul naxchap lix tib toj retal naxchoy. Eb laj tzolol reheb laj Israel chanchaneb li mutzꞌ. Incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌut lix ya̱lal chiruheb lin tenamit. Ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Chanchaneb li tzꞌiꞌ li incꞌaꞌ naru nequeꞌcuo̱bac. Nequeꞌxnumsi li cutan chi matqꞌuec. Cꞌajoꞌ nak nacuulac chiruheb li cua̱rc. Chanchaneb li tzꞌiꞌ li junes cuaꞌac nequeꞌraj ut incꞌaꞌ nacꞌojla xchꞌo̱leb. Chanchaneb laj ilol xul li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal. Chixjunileb nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌraj ut junes li cꞌaꞌru us chokꞌ reheb nequeꞌxcꞌoxla. Nequeꞌxye: —Quimkex. Yoꞌkeb chi ucꞌac. Tocala̱k chi us. Ut joꞌcan ajcuiꞌ cuulaj. Malaj ut kꞌaxal cuiꞌchic ta̱sahokꞌ kachꞌo̱l chiru anakcuan, chanqueb. Nak nequeꞌcam li ti̱queb xchꞌo̱l, ma̱ ani naxcꞌoxla cꞌaꞌut nak nequeꞌcam. Nak nequeꞌcam li cha̱bileb xnaꞌleb, ma̱ ani naqꞌuehoc retal nak yal xeꞌisi̱c saꞌ li raylal li cha̱lc re. Eb li nequeꞌxba̱nu li ti̱quilal nequeꞌxic chi hila̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal nak nequeꞌcam. Quimkex la̱ex li nequeba̱nu li ma̱usilal, la̱ex li chanchanex li ralal xcꞌajol laj tu̱l. Chanchanex li ralal xcꞌajol li nequeꞌxmux xsumlajic malaj ut eb li ixk li nequeꞌxcꞌayi ribeb. ¿Ani li nequehob nak nequecꞌoxla? Ut, ¿ani li nequeseꞌe? ¿Ani chi aj u nequebitzꞌ le̱ re? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱ex li ralal xcꞌajol li nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb ut nequeꞌticꞌtiꞌic? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱ex li nequeba̱nu li moco uxc ta naraj rubeleb li ni̱nki cheꞌ re xlokꞌoninquil le̱ yi̱banbil dios? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequemayeja le̱ cocꞌal saꞌ eb li ochoch pec ut saꞌ eb li ru takꞌa? Nequexoc li pec li ti̱c ru ut nequelokꞌoniheb. Nequemayeja li vino chiruheb ut nequemayeja le̱ trigo chiru. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ texinqꞌue chixtojbal le̱ ma̱c riqꞌuin aꞌin? Nequexxic saꞌ eb li tzu̱l li najt xteram chixba̱nunquil li ma̱usilal. Ut aran ajcuiꞌ nequexxic chi mayejac. Nequeqꞌue retalil le̱ yi̱banbil dios chixcꞌatk li oqueba̱l re le̱ rochoch re nak julticak e̱re. ¿Cꞌaꞌut nak eb aꞌan chic nequelokꞌoniheb ut incꞌaꞌ niquine̱lokꞌoni la̱in? La̱ex nequekꞌaxtesi e̱rib riqꞌuineb. Ut queba̱nu li contrato riqꞌuineb. Eb aꞌan li kꞌaxal nequeraheb chicuu la̱in. Quexco̱ex chi najt riqꞌuin li rey ut quecꞌam le̱ sununquil ban nak quexco̱ex. Quetaklaheb le̱ takl yalak bar. Chanchan nak quexco̱ex saꞌ xnaꞌajeb li camenak chixsicꞌbal le̱ naꞌleb. Nequetacuasi e̱rib riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeba̱nu. Abanan incꞌaꞌ nequeqꞌue retal nak ma̱cꞌaꞌ rajbal li nequeba̱nu. La̱ex nequecꞌoxla nak quetau e̱tenkꞌanquil. Joꞌcan nak cau chic e̱rib. Li Ka̱cuaꞌ quixye e̱re: —¿Cꞌaꞌut nak nequexxucuac xbaneb li yi̱banbil dios ut nequelokꞌoniheb? ¿Cꞌaꞌut nak xecanab inlokꞌoninquil xbaneb ut ninsach saꞌ e̱chꞌo̱l? Usta incꞌaꞌ xine̱lokꞌoni, aban chalen chak junxil yo̱quin chixcuybal. Joꞌcan nak incꞌaꞌ niquine̱xucua. La̱ex nequecꞌoxla nak us li nequeba̱nu. La̱in tincꞌutbesi chanru le̱ naꞌleb. Riqꞌuin aꞌan ta̱cꞌutu̱nk nak ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li cꞌaꞌru yo̱quex chixba̱nunquil. Nak te̱jap e̱re chixtzꞌa̱manquil e̱tenkꞌanquil, eb le̱ yi̱banbil dios incꞌaꞌ textenkꞌa. Texcꞌamekꞌ xban ikꞌ usta moco cau ta ta̱ecꞌa̱nk. Abanan eb li nequeꞌxcꞌojob xchꞌo̱l cuiqꞌuin teꞌre̱chani li naꞌajej ut teꞌre̱chani ajcuiꞌ lin santil tzu̱l. Ut ta̱abima̱nk nak li Ka̱cuaꞌ tixye: —Chisukꞌi̱k cuiqꞌuin lin tenamit. Yi̱bomak li be ut ti̱cobresihomak ru. Ut isihomak chixjunil li cꞌaꞌru naramoc re lix beheb lin tenamit.— Quixye ajcuiꞌ li santil Dios li nim xcuanquil ut yoꞌyo chi junelic: —La̱in nincuan saꞌ jun li Santil Naꞌajej li cuan takecꞌ. Ut nincuan ajcuiꞌ riqꞌuineb li tu̱laneb ut eb li nequeꞌxcubsi ribeb. La̱in ninqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb li nequeꞌxcubsi ribeb ut ninqꞌue ajcuiꞌ xcacuilal xchꞌo̱leb li nequeꞌyotꞌeꞌ xchꞌo̱l. Moco junelic ta yo̱kin chixcꞌutbal chiruheb lin tenamit lix ma̱queb, ut moco junelic ta yo̱kin chi joskꞌocꞌ riqꞌuineb. Cui junelic yo̱kin chixyebal reheb, ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱leb li cristian li quinyoꞌobtesiheb ut incꞌaꞌ raj teꞌxcuy rabinquil. Xban li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu ut xban nak chixjunil nequeꞌxrahi ru, la̱in xinjoskꞌoꞌ riqꞌuineb. La̱in xinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb ut xincanabeb xjuneseb. Abanan xeꞌxcacuubresi xchꞌo̱leb ut junelic xeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us. Usta ac ninnau chanru lix naꞌlebeb, abanan la̱in tinqꞌuirtesiheb. La̱in tinberesiheb ut tincꞌojob xchꞌo̱leb. Eb laj Israel li queꞌya̱bac xban li raylal tineꞌxlokꞌoni cuiꞌchic. Tuktu̱quil usilal ta̱cua̱nk riqꞌuineb chixjunileb, joꞌ li nachꞌ cuanqueb, ut joꞌ li najt cuanqueb. La̱in tinqꞌuirtesi̱nk reheb, chan li Ka̱cuaꞌ. Abanan eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb incꞌaꞌ teꞌcua̱nk chi tuktu xchꞌo̱leb. Chanchanakeb li palau li yo̱ chi ecꞌa̱nc ru. Nasasoꞌ ru ut incꞌaꞌ natukla ru. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ma̱ jokꞌe teꞌcua̱nk saꞌ tuktu̱quil usilal, chan lin Dios. Li ayunic li naraj li DiosLi Ka̱cuaꞌ quixye re laj Isaías: —Jap a̱cue chi cau. Matxucuac. A̱tinan chi cau joꞌ junak li trompeta. Ta̱ye reheb lin tenamit nak xeꞌxkꞌet lin chakꞌrab. Ta̱ye reheb li ralal xcꞌajol laj Jacob nak cuanqueb xma̱c. Cuulaj cuulaj yo̱queb chinsicꞌbal. Nequeꞌraj xnaubal cꞌaꞌru tincuaj teꞌxba̱nu. Chanchaneb jun li tenamit li nequeꞌxba̱nu li us. Chanchan nak incꞌaꞌ xeꞌxkꞌet lin chakꞌrab. Nequeꞌxtzꞌa̱ma chicuu li chakꞌrab li ti̱c. Nequeꞌxye nak nacuulac chiruheb inlokꞌoninquil, chan li Dios. Abanan eb li cristian nequeꞌxye: —¿Cꞌaꞌru rajbal nak xkaba̱nu li ka-ayu̱n? La̱at incꞌaꞌ xaqꞌue retal. ¿Cꞌaꞌut nak xkacubsi kib? La̱at incꞌaꞌ xaqꞌue retal li xkaba̱nu, chanqueb. Abanan li Dios quixye reheb: —Saꞌ eb li cutan nak nequeba̱nu le̱ ayu̱n, nequeba̱nu li cꞌaꞌru nequeraj ut nequerahobtesiheb li nequeꞌcꞌanjelac che̱ru. Nak yo̱quex chi ayunic yo̱quex ajcuiꞌ chi pletic ut nequesacꞌ e̱rib chi ribil e̱rib. Incꞌaꞌ naru te̱ba̱nu le̱ ayu̱n chi joꞌcan cui te̱raj nak la̱in tincuabi le̱ tij toj saꞌ choxa. ¿Ma aꞌin ta biꞌ li ayunic li nacuulac chicuu la̱in? ¿Ma jun cutan ajcuiꞌ naru te̱cubsi e̱rib? ¿Ma riqꞌuin xxulubanquil le̱ jolom joꞌ na-ecꞌan li caxlan aj te̱ba̱nu li us? ¿Ma nequecꞌoxla la̱ex nak riqꞌuin xqꞌuebal li kꞌes ru tꞌicr che̱rix ut riqꞌuin xyocobanquil e̱rib saꞌ li cha te̱ba̱nu li us? ¿Ma aꞌan xya̱lal li ayunic che̱ru la̱ex? ¿Ma nacuulac chicuu li ayunic chi joꞌcan nak nequecꞌoxla la̱ex? Li ayunic li nacuulac chicuu la̱in, aꞌan aꞌin: te̱canab xba̱nunquil li ma̱usilal reheb li nequeꞌcꞌanjelac che̱ru. Chanchan nak te̱tꞌup li cadena li bacꞌbo̱queb cuiꞌ nak te̱canabeb chi xic. Chanchan nak te̱risi li i̱k cuan saꞌ xbe̱neb nak te̱canab xrahobtesinquileb. Qꞌuehomakeb chi cuaꞌac li teꞌtzꞌoca̱k ut cꞌulumakeb saꞌ le̱ rochoch li ma̱cꞌaꞌ rochocheb. Qꞌuehomak rakꞌeb li ma̱cꞌaꞌ rakꞌeb ut tenkꞌahomakeb le̱ rechꞌalal. Cui te̱ba̱nu chixjunil aꞌin, la̱in tin-osobtesi̱nk e̱re ut ta̱qꞌuehekꞌ e̱lokꞌal joꞌ nak nasake̱u li cutan. La̱in texinqꞌuirtesi saꞌ junpa̱t. Saꞌ ti̱quilal tincꞌamok be che̱ru ut lin lokꞌal junelic cua̱nk e̱riqꞌuin. Cui te̱tzꞌa̱ma e̱tenkꞌanquil cue, la̱in texintenkꞌa. Nak te̱ya̱ba lin cꞌabaꞌ, la̱in tinye e̱re, “Cueꞌquin re texintenkꞌa.” Abanan tento nak te̱canab xba̱nunquil raylal reheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin ut te̱canab xkꞌabanquileb. Ut incꞌaꞌ tex-a̱tinak chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Cui la̱ex te̱qꞌue xcua rucꞌaheb li nebaꞌ ut te̱tenkꞌaheb li tenkꞌa̱c teꞌraj, li raylal ta̱sukꞌi̱k chokꞌ usilal chokꞌ e̱re. Chanchan nak li kꞌojyi̱n ta̱sukꞌisi̱k chokꞌ cutan. La̱in tinberesi̱nk e̱re ut tintenkꞌa̱nk e̱re. Chanchan nak naxqꞌue li hab saꞌ li tikcual chꞌochꞌ. Tinqꞌue e̱cacuilal. Chanchanakex li acui̱mk saꞌ li cha̱bil chꞌochꞌ li incꞌaꞌ napaltoꞌ cuiꞌ li haꞌ. Chanchanakex li yuꞌam haꞌ li incꞌaꞌ nachakic. Eb le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌxyi̱b cuiꞌchic li tenamit ut teꞌxcuaclesi cuiꞌchic li cimiento li juqꞌuinbil junxil. Ut naꞌno̱k chic e̱ru xban nak xeyi̱b cuiꞌchic li tzꞌac ut li tenamit li queꞌtꞌaneꞌ junxil. Qꞌuehomak xlokꞌal li hiloba̱l cutan ut incꞌaꞌ te̱ba̱nu li cꞌaꞌru nequeraj e̱junes saꞌ lin santil cutan. Aꞌinak jun cutan re sahil chꞌo̱lejil ut kꞌaxal lokꞌ. Cheqꞌuehak xlokꞌal ut me̱mux ru. Me̱ba̱nu li cꞌaꞌru nequeraj la̱ex ut mex-a̱tinac chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Cui te̱qꞌue xlokꞌal lin hiloba̱l cutan, la̱in tinqꞌue xsahil e̱chꞌo̱l. Ta̱qꞌuehekꞌ e̱lokꞌal yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Ut ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l saꞌ li naꞌajej li quinqꞌue re laj Jacob le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. La̱in li Ka̱cuaꞌ xinyehoc re aꞌin, chan li Dios. Li ma̱c li queꞌxba̱nu laj IsraelIncꞌaꞌ te̱cꞌoxla nak li Ka̱cuaꞌ ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil re texcol. Chi moco te̱cꞌoxla nak incꞌaꞌ ta̱rabi nak te̱tzꞌa̱ma e̱tenkꞌanquil. Li Dios incꞌaꞌ chic narabi le̱ tij xban le̱ ma̱usilal. Xban le̱ ma̱c incꞌaꞌ chic nequexcuan chi sum a̱tin riqꞌuin li Dios nak nequeraj tijoc. Xetzꞌajni le̱ rukꞌ riqꞌuin xcamsinquil le̱ ras e̱ri̱tzꞌin ut xemux e̱rib xban li ma̱usilal xeba̱nu. Junes ticꞌtiꞌic nequeba̱nu ut junes yibru aj a̱tin nequeye. Ma̱ ani na-ajoc rakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Incꞌaꞌ nequeye li ya̱l saꞌ li rakleb a̱tin. Nequecꞌojob e̱chꞌo̱l riqꞌuin li ticꞌtiꞌ. Junes raylal ut ma̱usilal nequeba̱nu. Li ma̱usilal li nequecꞌu̱b ru xba̱nunquil, aꞌan chanchan xmol li cꞌantiꞌ li nacamsin. Li ani naxtiu li mol aꞌan nacam. Ut nak te̱pucꞌ li mol, na-el jun li cꞌantiꞌ li nacamsin. Le̱ ma̱usilal chanchan lix quem aj am. Lix quem aj am ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Moco naru ta nayi̱baman li tꞌicr riqꞌuin, chi moco naru ta nacꞌanjelac che̱ru re te̱tzꞌap e̱rib riqꞌuin. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex. Ma̱cꞌaꞌ nequex-oc cuiꞌ. Junes ma̱usilal ut rahobtesi̱nc nequeba̱nu. La̱ex nequex-a̱linac chixba̱nunquil li ma̱usilal. Saꞌ junpa̱t nequecamsiheb li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Junes ma̱usilal nequecꞌoxla ut junes sachoc nequeba̱nu. Incꞌaꞌ nequenau chanru li cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal chi moco nequeba̱nu li ti̱quilal. Junelic nequeba̱nu li incꞌaꞌ us ut eb li nequeꞌta̱ken e̱re incꞌaꞌ teꞌcua̱nk saꞌ tuktu̱quil usilal. Xban li ma̱usilal li nequeba̱nu la̱ex, la̱o incꞌaꞌ chic naru nococuan saꞌ ti̱quilal, chi moco naru nococuan saꞌ xya̱lal. Nakaj raj chic cua̱nc saꞌ xya̱lal, abanan junes raylal chic nakacꞌul. Chanchan li yo̱co chi be̱c saꞌ kꞌojyi̱n. Nakachap kib chiru li tzꞌac nak nocobe̱c. Chanchano li mutzꞌ. Yal nakachꞌeꞌ aj chic li kabe. Chanchan nak incꞌaꞌ noco-iloc. Usta cuaꞌleb nakatich li kok joꞌ nakacꞌul chiru kꞌojyi̱n. Chanchano aj chic camenak. Nakajap ke. Chanchano li joskꞌ aj xul oso. Ut nocoya̱bac joꞌ li mucuy. Nakaj raj cua̱nc saꞌ ti̱quilal, abanan incꞌaꞌ naru. Nakaj raj nak li Dios toxcol, abanan aꞌan incꞌaꞌ nocoxtenkꞌa. Incꞌaꞌ nocoxtenkꞌa xban nak kꞌaxal xnumta li kama̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ. Li ma̱usilal xkaba̱nu naxcꞌut nak cuan kama̱c. Incꞌaꞌ us xkaba̱nu. Nakanau nak cuan kama̱c. La̱o xkatzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ. Xkaticꞌtiꞌi ut incꞌaꞌ nakaba̱nu li cꞌaꞌru naraj. Junes ma̱usilal ut rahobtesi̱nc nakaba̱nu. Ut nakacꞌu̱b ru chanru nak tobalakꞌi̱nk. Incꞌaꞌ chic narakeꞌ a̱tin saꞌ xya̱lal. Nakatzꞌekta̱na li ti̱quilal. Chi moco saꞌ eb li naꞌajej li nequeꞌrakoc cuiꞌ a̱tin naru nequeꞌxba̱nu saꞌ ti̱quilal. Ma̱cꞌaꞌ chic nequeꞌxba̱nu saꞌ xya̱lal. Ma̱cꞌaꞌ chic ti̱quilal. Li ani naraj cua̱nc saꞌ ti̱quilal, nequeꞌxba̱nu raylal re. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ quicuulac chiru li cꞌaꞌru queꞌxba̱nu xban nak incꞌaꞌ chic nequeꞌcuan saꞌ ti̱quilal. Li Ka̱cuaꞌ quisach xchꞌo̱l chirilbal nak ma̱ ani natenkꞌan reheb li rahobtesinbileb. Ma̱ ani na-oquen chirixeb. Joꞌcan nak riqꞌuin xcuanquil quixcoleb ut quixxakab xcuanquil li ti̱quilal. Li ti̱quilal quicꞌanjelac chiru joꞌ jun li chꞌi̱chꞌ re xcolbal re xchꞌo̱l. Ut li colba-ib quicꞌanjelac chiru joꞌ lix punit chꞌi̱chꞌ. Ut li tojba ma̱c quicꞌanjelac chiru joꞌ li rakꞌ. Ut lix joskꞌil quicꞌanjelac chiru joꞌ li tꞌicr re xlanbal rib. Tixqꞌue re̱kaj reheb li queꞌxba̱nu li ma̱usilal aꞌ yal chanru lix yehom xba̱nuhomeb. Tixqꞌueheb chixtojbal xma̱queb li xicꞌ nequeꞌiloc re usta kꞌaxal najt cuanqueb saꞌ jalan tenamit. Chixjunileb teꞌxxucua ru li Ka̱cuaꞌ xban lix lokꞌal. Eb li cuanqueb saꞌ li oeste teꞌxucuak joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ li este. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc re li Ka̱cuaꞌ kꞌaxal nabaleb nak teꞌcha̱lk joꞌ jun li nimaꞌ nak yo̱ chi butꞌi̱nc. Abanan lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ tixram xbeheb. Chanchan nak tixxakab jun li bandera chiruheb. Laj Colonel ta̱cha̱lk chak aran Sión ut tixcoleb li ralal xcꞌajol laj Jacob li teꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱in tinba̱nu jun li contrato e̱riqꞌuin. La̱in ninye nak lin musikꞌ ta̱cua̱nk e̱riqꞌuin. Ut li cua̱tin quinqꞌue e̱re ta̱cua̱nk saꞌ e̱chꞌo̱l chi junelic. Junelic te̱chꞌolob lix ya̱lal chiruheb le̱ ralal e̱cꞌajol ut eb le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌxchꞌolob xya̱lal chiruheb li ralal xcꞌajoleb li teꞌcua̱nk mokon, chan li Dios. Ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal li tenamit SiónLa̱ex li cuanquex Jerusalén, cuaclinkex. Chicutanobresi̱k le̱ naꞌleb joꞌ nak nacutanobresin li sakꞌe. Li Ka̱cuaꞌ xqꞌuehoc re le̱ lokꞌal. Eb li jalan tenamit incꞌaꞌ teꞌcutanobresi̱k lix cꞌaꞌuxeb. Chanchan nak cuanqueb saꞌ kꞌojyi̱n. Abanan la̱ex xcutanobresi̱c le̱ cꞌaꞌux xban li Ka̱cuaꞌ ut e̱riqꞌuin la̱ex ta̱cꞌutu̱nk lix lokꞌal. Eb li jalan tenamit ut eb li rey teꞌcha̱lk e̱riqꞌuin chixsicꞌbal li cutan saken. Ut teꞌril le̱ lokꞌal. Qꞌuehomak retal li cꞌaꞌru yo̱ chi cꞌulma̱nc. Eb le̱ tenamit yo̱queb chixchꞌutubanquileb rib re nak teꞌxic cuiꞌchic saꞌ xtenamiteb. Eb le̱ ralal e̱cꞌajol yo̱queb chi cha̱lc saꞌ najtil tenamit. Cꞌajoꞌak xsahil saꞌ e̱chꞌo̱l nak te̱ril nak yo̱keb chi cha̱lc nabal chi tenamit li cuanqueb chak jun pacꞌal li palau. Ut teꞌxcꞌam chak lix biomaleb li xni̱nkal ru tenamit nak teꞌcha̱lk e̱riqꞌuin. Nabaleb li camello li teꞌcua̱nk saꞌ le̱ naꞌaj. Toj Madián ut Efa teꞌcha̱lk chak. Ut teꞌcha̱lk ajcuiꞌ li cuanqueb Sabá. Teꞌxcꞌam chak li oro ut li incienso ut teꞌxqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Teꞌxchꞌutub chixjunileb li queto̱mk aran Cedar re teꞌxcꞌam e̱riqꞌuin. Teꞌxsi e̱re li carner re Nebaiot. Ut aꞌan ta̱cꞌanjelak re teꞌxmayeja saꞌ li artal li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue xlokꞌal saꞌ lix templo. ¿Aniheb li yo̱queb chi xic saꞌ junpa̱t Jerusalén li chanchan chok? Chanchaneb li mucuy li yo̱queb chi xic saꞌ eb lix soc. Eb li ni̱nki jucub yo̱queb chi cha̱lc chiru li palau. Li jucub re Tarsis, aꞌan eb li yo̱queb chak chi cꞌamoc be. Yo̱queb chixcꞌambaleb chak chi najt le̱ ralal e̱cꞌajol. Yo̱queb chixcꞌambal chak li oro ut li plata re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios Santo la̱ex aj Israel, li naqꞌuehoc le̱ lokꞌal. Li Ka̱cuaꞌ quixye reheb li cuanqueb Jerusalén: —Eb li jalaneb xtenamit teꞌxyi̱b cuiꞌchic li tzꞌac li sutsu cuiꞌ le̱ tenamit. Eb lix reyeb teꞌcꞌanjelak che̱ru. Nak yo̱ injoskꞌil la̱in quexinqꞌue chixtojbal e̱ma̱c. Abanan anakcuan xban nak xcuil xtokꞌoba̱l e̱re, xcuuxta̱na cuiꞌchic e̱ru. Incꞌaꞌ chic ta̱tzꞌapma̱nk li oqueba̱l re le̱ tenamit. Junelic teto̱k chi kꞌek chi cutan, re nak eb li tenamit teꞌxcꞌam chak chokꞌ e̱re lix biomaleb. Eb lix reyeb li jalan xtenamiteb teꞌcꞌamekꞌ chak e̱riqꞌuin. Teꞌsachekꞌ ruheb li tenamit ut eb lix rey li incꞌaꞌ teꞌcꞌanjelak che̱ru. Teꞌsachekꞌ chi junaj cua. Li ni̱nki cheꞌ li cuanqueb Líbano, li cꞌajoꞌ xchakꞌal ruheb, e̱rehak chic. Li chaj, li ciprés, ut li chacalteꞌ ta̱cꞌanjelak che̱ru re xqꞌuebal xsahob ru lin templo. Ut la̱in tinqꞌue xlokꞌal li templo li nincuan cuiꞌ. Eb li ralal xcꞌajoleb li queꞌrahobtesin e̱re teꞌcha̱lk ut teꞌxcuikꞌib ribeb che̱ru. Chixjunileb li xicꞌ queꞌiloc e̱re teꞌcha̱lk ut teꞌxcuikꞌib ribeb ut teꞌxye nak la̱ex “lix tenamit li Dios”, la̱ex li cuanquex Sión saꞌ lix tzu̱l li Ka̱cuaꞌ, lix santil Dioseb laj Israel. Usta tzꞌekta̱nanbilex nak quexcuan ut usta xicꞌ quex-ileꞌ ut ma̱ ani quinumeꞌ saꞌ le̱ tenamit, abanan la̱in tinqꞌue e̱lokꞌal ut chixjunileb teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb e̱riqꞌuin chi junelic. Eb lix ni̱nkal tenamit teꞌxqꞌue le̱ cha̱bil tzacae̱mk ut eb li rey teꞌxcꞌam chak lix biomaleb ut teꞌxqꞌue e̱re. Riqꞌuin aꞌin te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ xincoloc e̱re. La̱in lix Dios laj Jacob. Nim incuanquil. La̱in xintenkꞌan e̱re. La̱in tinqꞌue e̱re li oro chokꞌ ru̱chil li bronce ut li plata chokꞌ ru̱chil li hierro, ut li bronce chokꞌ ru̱chil li cheꞌ. Tinqꞌue e̱re li chꞌi̱chꞌ hierro chokꞌ ru̱chil li pec. Incꞌaꞌ chic texrahobtesi̱k. Saꞌ tuktu̱quil usilal ban chic teꞌtakla̱nk saꞌ e̱be̱n ut texcua̱nk saꞌ ti̱quilal. Incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk li raylal saꞌ le̱ naꞌaj, chi moco teꞌxpoꞌ le̱ tenamit chi moco teꞌxsach ru. Ut li tzꞌac li sutsu cuiꞌ le̱ tenamit ta̱colok e̱re. Ut saꞌ li oqueba̱l ta̱cua̱nk lokꞌoni̱nc. Incꞌaꞌ chic tento nak li sakꞌe ta̱cutanobresi̱nk e̱re chi cutan chi moco li po chi kꞌek xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ tincutanobresi̱nk e̱re junelic ut la̱in li Dios tinqꞌue e̱lokꞌal. Li sakꞌe incꞌaꞌ chic ta̱oc chi moco li po chi kꞌek, xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ, la̱inak le̱ cutan saken chi junelic. Ut ma̱cꞌaꞌak chic rahil chꞌo̱lej. Chixjunileb li tenamit ti̱cakeb chic xchꞌo̱leb. Eb aꞌan teꞌre̱chani chi junelic lix naꞌajeb li quinqꞌue reheb. Chanchanakeb jun li cheꞌ aubil aran. Aꞌaneb li cualal incꞌajol li quebinyi̱b chak re nak teꞌxcꞌutbesi lin lokꞌal. Usta incꞌaꞌ qꞌuihex, abanan texnabalokꞌ toj retal texcuulak jun nimla tenamit ut ta̱cua̱nk e̱cuanquil. La̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱in tinba̱nu chixjunil aꞌin saꞌ junpa̱t nak ta̱cuulak xkꞌehil, chan li Dios. Resilal lix colbaleb laj IsraelLix musikꞌ li nimajcual Dios cuan cuiqꞌuin. Li Dios quixsicꞌ cuu ut quinixtakla chixyebal li cha̱bil esil reheb li rahobtesinbileb. Quinixtakla chixtenkꞌanquileb li cuanqueb saꞌ raylal. Quinixtakla chixcolbaleb li cuanqueb chi pre̱xil joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ tzꞌalam. Quinixtakla chixyebal resil nak ac xcuulac xkꞌehil nak li Ka̱cuaꞌ tixcoleb lix tenamit ut tixsach xcuanquileb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Quinixtakla ajcuiꞌ chixcꞌojobanquil xchꞌo̱leb li raheb saꞌ xchꞌo̱l. Quinixtakla chixqꞌuebal li sahil chꞌo̱lejil reheb li teꞌya̱bak aran Sión re nak incꞌaꞌ chic rahak saꞌ xchꞌo̱leb. Tinqꞌueheb xlokꞌal chokꞌ re̱kaj li cha. Tinqꞌue li sahil chꞌo̱lejil chokꞌ re̱kaj li rahil chꞌo̱lejil. Tebinqꞌue chi bicha̱nc chokꞌ re̱kaj li ya̱bac. Chanchanakeb li cheꞌ li kꞌaxal cau xban nak chꞌolaninbileb xban li Ka̱cuaꞌ ut teꞌxba̱nu li ti̱quilal. Ut li Ka̱cuaꞌ ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal riqꞌuin li teꞌxba̱nu. Teꞌxyi̱b cuiꞌchic li tenamit li ac jucꞌbil junxil. Teꞌxcuaclesiheb li cab li queꞌpoꞌi najter. Ut teꞌxcuaclesi cuiꞌchic li tenamit li quilajeꞌtꞌaneꞌ najter. Eb li jalan xtenamit teꞌcꞌanjelak che̱ru. Aꞌaneb teꞌilok reheb le̱ queto̱mk. Teꞌxtrabaji le̱ chꞌochꞌ ut teꞌxcꞌacꞌale le̱ racui̱mk. Eb li tenamit teꞌxye nak la̱ex aj tij ut aj cꞌanjel chiru li Ka̱cuaꞌ. La̱ex textzꞌako̱nk riqꞌuin lix biomaleb li jalan tenamit ut e̱re chic lix lokꞌaleb. Xban nak kꞌaxal cuiꞌchic nabal li raylal ut li xuta̱n xecꞌul, joꞌcan nak kꞌaxal nabal ajcuiꞌ le̱ ma̱tan te̱cꞌul. Caꞌ sut xqꞌuial le̱ lokꞌal te̱cꞌul nak cua̱nkex cuiꞌchic saꞌ le̱ naꞌaj. Ut ta̱cua̱nk chi junelic xsahilal e̱chꞌo̱l. La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Nacuulac chicuu li ti̱quilal ut xicꞌ nacuil li elkꞌac ut li ma̱c. Xban xti̱quilal inchꞌo̱l la̱in tinqꞌue xra̱baleb lin tenamit. Tinba̱nu jun contrato riqꞌuineb ut xakabanbilak xcuanquil chi junelic. Ut eb li ralal xcꞌajol lin tenamit naꞌno̱keb chic ruheb xbaneb li jalan tenamit. Chixjunileb li teꞌilok ruheb teꞌxnau nak aꞌaneb li cualal incꞌajol ut osobtesinbileb inban, chan li Ka̱cuaꞌ. Cꞌajoꞌ xsahil saꞌ xchꞌo̱leb laj Jerusalén xban li cꞌaꞌru quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ. Xcoleb ut xqꞌueheb xti̱quilal xchꞌo̱leb. Chanchan jun li cui̱nk xtikib rib chi us re ta̱sumla̱k ut chanchan li ixk li naxtikib rib chi cha̱bil nak ta̱xic chi sumla̱c. Joꞌ nak li Ka̱cuaꞌ naxqꞌue chi mokc ut chi qꞌui̱c li iyaj, joꞌcan ajcuiꞌ nak tixxakab xcuanquil li ti̱quilal ut li lokꞌoni̱c saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Xban nak ninra li tenamit Sión, joꞌcan nak la̱in tinchꞌolob lix ya̱lal. Xban nak ninra li tenamit Jerusalén incꞌaꞌ tincanab xchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb toj retal ta̱cꞌutu̱nk lix ti̱quilaleb. Ut ta̱cꞌutu̱nk nak colbileb chic. Chanchanak jun li xam lochlo̱k. Eb li xni̱nkal ru tenamit teꞌxqꞌue retal lix ti̱quilal xchꞌo̱leb ut eb li rey teꞌxqꞌue retal lix lokꞌaleb. Ut li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue jun acꞌ cꞌabaꞌej chokꞌ xcꞌabaꞌeb. Cꞌajoꞌak xlokꞌaleb joꞌ jun li corona saꞌ rukꞌ li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ chic ta̱yehekꞌ “tzꞌekta̱nanbil” reheb, chi moco ta̱yehekꞌ reheb nak sachbil ru lix naꞌajeb. Ta̱yehekꞌ ban reheb “Hefzi-bá” ut ta̱yehekꞌ “Beula” re lix chꞌochꞌeb xban nak li Ka̱cuaꞌ quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuineb ut aꞌan chanchanak jun li be̱lomej li naxra lix chꞌochꞌ. Eb le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌsahokꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin lix naꞌajeb, joꞌ nak li be̱lomej nasahoꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li rixakil. Joꞌcan ajcuiꞌ nak ta̱sahokꞌ xchꞌo̱l li Dios riqꞌuin lix tenamit. La̱in xinxakaban aj cꞌacꞌalenel saꞌ xbe̱n li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Jerusalén. Chi kꞌek chi cutan incꞌaꞌ teꞌxcanab xtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquileb chiru li Dios. Meꞌhilan chixtzꞌa̱manquil chiru li Dios toj retal nak tixyi̱b cuiꞌchic li tenamit Jerusalén re nak chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue xlokꞌal. Li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin lix cuanquil quixye riqꞌuin juramento nak incꞌaꞌ chic tixqꞌue lix trigo lix tenamit chixtzacaheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Chi moco eb li jalan tenamit tixqꞌueheb xlese̱ns chirucꞌbal li xyaꞌal li uvas li nequeꞌxcꞌanjela. Eb aꞌan ban teꞌsicꞌok re ut teꞌxtzaca ut teꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ. Eb li teꞌsicꞌok ru li uvas, aꞌaneb ajcuiꞌ li teꞌucꞌak re li xyaꞌal saꞌ li neba̱l re lix templo li Ka̱cuaꞌ. Numenkex saꞌ li oqueba̱l re li tenamit. Yi̱bomak li be. Ti̱cobresihomak ru le̱ be chiruheb lin tenamit. Isihomak li pec saꞌ li be. Ut taksihomak li bandera re nak eb li tenamit teꞌril. Li Ka̱cuaꞌ quixye reheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ: —Yehomak reheb li cuanqueb Sión nak li Ka̱cuaꞌ ta̱cha̱lk chixcolbaleb. Ut tixcꞌam chak lix kꞌajca̱munquileb li ac xcoleb. “Santil Tenamit” ta̱yehekꞌ reheb laj Israel ut ta̱yehekꞌ ajcuiꞌ reheb “Colbileb xban li Ka̱cuaꞌ”. Ut li tenamit Jerusalén tixcꞌabaꞌi “Li tenamit li raro, li incꞌaꞌ chic tzꞌekta̱nanbil”.— Li Dios quixqꞌueheb chixtojbal xma̱queb li xicꞌ nequeꞌiloc re—¿Ani li cak rakꞌ li yo̱ chak chi cha̱lc Bosra li cuan aran Edom? ¿Ani li cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal li rakꞌ li yo̱ chak chi cha̱lc riqꞌuin xcuanquil ut xlokꞌal? La̱in li Ka̱cuaꞌ li nina̱tinac saꞌ ti̱quilal ut nim incuanquil chi coloc. ¿Cꞌaꞌut nak cak la̱ cuakꞌ? Chanchan li ac xatyatzꞌoc chak uvas riqꞌuin la̱ cuok. Chanchan yatzꞌoc uvas yo̱quin xban nak xinyekꞌiheb saꞌ cuok li xicꞌ nequeꞌiloc cue ut ma̱ ani xtenkꞌan cue. Cꞌajoꞌ lin joskꞌil. Joꞌcan nak xinyekꞌiheb saꞌ cuok li xicꞌ nequeꞌiloc cue toj retal xinsach ruheb. Ut lix quiqꞌueleb xnakꞌ chiru li cuakꞌ. X-osoꞌ li cuakꞌ saꞌ lix quiqꞌueleb. Xcuulac xcutanquil nak tinqꞌue re̱kaj li rahobtesi̱nc li queꞌxba̱nu reheb lin tenamit. Xcuulac xkꞌehil nak tincoleb lin tenamit saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Quicuil nak ma̱ ani natenkꞌan cue. Quisach inchꞌo̱l nak ma̱ jun xtenkꞌan cue. Xban nak yo̱ injoskꞌil, xincacuubresi inchꞌo̱l ut yal injunes xinnumta saꞌ xbe̱neb. Xban nak yo̱ injoskꞌil, xinsacheb ru li tenamit, li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Xhoyeꞌ lix quiqꞌueleb saꞌ chꞌochꞌ nak xeꞌosoꞌ, chan li Dios. Lix rahom li Dios saꞌ xbe̱neb laj IsraelLa̱in tinye resil li rusilal li Dios li nacuan chi junelic. Tinbicha lix lokꞌal xban li cꞌaꞌru naxba̱nu. Quirosobtesiheb laj Israel xban nak junelic na-uxta̱nan u ut junelic narahoc. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Aꞌaneb li cualal incꞌajol. Incꞌaꞌ tineꞌxbalakꞌi, chan. Joꞌcan nak quixcoleb. Quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ xban li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal eb laj Israel. Ut lix takl, aꞌan li quicoloc reheb. Xban nak li Dios naxraheb ut naruxta̱na ruheb, joꞌcan nak quixcoleb. Ut aꞌan qui-iloc chak reheb chalen chak najter. Usta quirosobtesiheb, abanan eb laj Israel queꞌxtzꞌekta̱na toj retal nak quirahoꞌ xchꞌo̱l lix Santil Musikꞌ. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quijoskꞌoꞌ ut xicꞌ chic queꞌileꞌ xban. Ut quixqꞌueheb chi rahobtesi̱c. Ut eb li tenamit queꞌjulticoꞌ re chanru nak queꞌcuan junxil nak laj Moisés laj cꞌanjel chiru li Dios quicꞌamoc be chiruheb. Ut queꞌxye: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li Dios li quitenkꞌan reheb li tenamit chi numecꞌ jun pacꞌal li palau rochbeneb li nacꞌamoc be chiruheb? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li Dios quicꞌamoc be chiruheb riqꞌuin lix Santil Musikꞌ? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li Dios quitenkꞌan re laj Moisés chixba̱nunquil li sachba chꞌo̱lej riqꞌuin xnimal xcuanquil? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li Dios li quijachoc ru li palau chiruheb li ralal xcꞌajol re nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal chi junelic? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li Dios li quiberesin reheb saꞌ xchamal li palau? Queꞌnumeꞌ jun pacꞌal ut incꞌaꞌ queꞌxtich li rokeb. Chanchaneb li cacua̱y nak nanumeꞌ saꞌ li ru takꞌa. Ut lix musikꞌ li Dios qui-iloc reheb. Chanchaneb li queto̱mk li yo̱queb chi ichajibc saꞌ li ru takꞌa. Quixberesiheb lix tenamit chi joꞌcan re nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal lix santil cꞌabaꞌ. At Ka̱cuaꞌ, li cuancat saꞌ li santil choxa, qꞌue chak retal li cꞌaꞌru yo̱co chixcꞌulbal toj saꞌ li lokꞌlaj naꞌajej li cuancat cuiꞌ. ¿Ma incꞌaꞌ narahoꞌ a̱chꞌo̱l chikilbal? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nacaqꞌue a̱chꞌo̱l chikatenkꞌanquil riqꞌuin la̱ cuanquil? ¿Ma incꞌaꞌ ta̱ru̱k ta̱cuuxta̱na ku? At Ka̱cuaꞌ, la̱at li kayucuaꞌ usta laj Abraham ut laj Israel (Jacob) incꞌaꞌ queꞌxnau ku. La̱at li kayucuaꞌ. Ut la̱at laj Colol ke chalen chak najter. At Ka̱cuaꞌ, ¿cꞌaꞌut nak nocoa̱canab chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us? ¿Cꞌaꞌut nak xacacuubresi kachꞌo̱l re nak incꞌaꞌ chic takaqꞌue a̱lokꞌal? Tatsukꞌi̱k ta cuiꞌchic kiqꞌuin, at Ka̱cuaꞌ, xban nak nacaraheb li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu. Tatsukꞌi̱k taxak kiqꞌuin saꞌ xcꞌabaꞌeb lix te̱paleb laj Israel. Moco najt ta xeꞌcuan la̱ santil tenamit saꞌ lix naꞌajeb. Anakcuan eb li xicꞌ nequeꞌiloc ke xeꞌxyekꞌi saꞌ rokeb la̱ santil templo. Chanchano jun li tenamit li ma̱ jun sut xataklan saꞌ xbe̱n. Chanchan li ma̱ jun sut xkacꞌabaꞌi la̱ cꞌabaꞌ. Us raj cui ta̱te li choxa ut tatcubek chak cuanco cuiꞌ. Us raj cui eb li tzu̱l teꞌecꞌa̱nk saꞌ xnaꞌajeb cha̱cuu. Cuben chak ut cꞌut la̱ cuanquil chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Ut eb li xni̱nkal ru tenamit sicsotkeb teꞌcana̱k cha̱cuu. Chanchan nak naloch li xam ut nacuokxin li haꞌ xban xtikcual. Nak ma̱cꞌaꞌ saꞌ kachꞌo̱l la̱at caba̱nu li sachba chꞌo̱lej. Catcube chak saꞌ choxa ut eb li tzu̱l queꞌecꞌan saꞌ xnaꞌajeb cha̱cuu. Ma̱ jun sut qui-abi̱c chi moco qui-ileꞌ junak chic Dios li natenkꞌan reheb li nequeꞌxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin. Caꞌaj cuiꞌ la̱at li tzꞌakal Dios. La̱at nacattenkꞌan reheb li nequeꞌxba̱nu li us chi anchaleb xchꞌo̱l ut junelic cuan saꞌ xchꞌo̱leb li cꞌaꞌru nacacuaj la̱at. Abanan xban nak junelic yo̱co chi ma̱cobc cha̱cuu, joꞌcan nak xatjoskꞌoꞌ kiqꞌuin. ¿Ma naru ta biꞌ nak tocolekꞌ xban li ma̱c xkaba̱nu? Chikajunilo xoma̱cob cha̱cuu. Li kati̱quilal, aꞌan chanchan jun li tꞌicr tzꞌaj ru. To-osokꞌ joꞌ nak nachakic li xak kꞌe̱n. Aꞌ ajcuiꞌ li ma̱usilal li nakaba̱nu ta̱sachok ke joꞌ nak nacꞌameꞌ li chaki xak kꞌe̱n xban ikꞌ. Ma̱ ani chic naya̱ban la̱ cꞌabaꞌ ut ma̱ ani chic naxsicꞌ xtenkꞌanquil a̱cuiqꞌuin. Joꞌcan nak xoa̱canab kajunes. Xoa̱canab chi sachecꞌ xban li kama̱c. Anakcuan ut, at Ka̱cuaꞌ, la̱at li kayucuaꞌ. La̱at aj e̱chal ke. La̱o chanchano li seb ut la̱at laj pacꞌonel. La̱at catyi̱ban ke riqꞌuin la̱ cuukꞌ. La̱at catyi̱ban chak ke chikajunilo. At Ka̱cuaꞌ, incꞌaꞌ taxak chinumta̱k la̱ joskꞌil saꞌ kabe̱n. Incꞌaꞌ taxak chicua̱nk saꞌ a̱chꞌo̱l junelic li kama̱c. Chacuil taxak xtokꞌoba̱l ku xban nak la̱o la̱ tenamit. La̱ santil tenamit xsacheꞌ ru. Sión ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Li tenamit Jerusalén chanchan chic chaki chꞌochꞌ. Quicꞌateꞌ li lokꞌlaj templo li cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal li cateꞌxlokꞌoni cuiꞌ li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Chixjunil li lokꞌ chiku queꞌxpoꞌi li xicꞌ nequeꞌiloc ke. At Ka̱cuaꞌ, ¿ma ma̱cꞌaꞌ ta̱ba̱nu re katenkꞌanquil? ¿Ma incꞌaꞌ ta̱cuil xtokꞌoba̱l ku? ¿Ma toj yo̱kat chikaqꞌuebal chi cꞌuluc raylal? Li Dios quixqꞌue chixtojbal xma̱queb li nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribebLi Ka̱cuaꞌ quixye: —Eb li tenamit li incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla insicꞌbal xineꞌxtau. Eb li tenamit li incꞌaꞌ queꞌtzꞌa̱man chicuu xineꞌxtau. Ut la̱in quinye “cueꞌquin” reheb li tenamit li ma̱ jun sut queꞌxya̱ba lin cꞌabaꞌ. La̱in junelic xinqꞌue inchꞌo̱l re xtenkꞌanquileb lin tenamit. Abanan eb aꞌan xeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chicuu. Ut nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us li nequeꞌraj eb aꞌan. Junelic nequeꞌxchikꞌ injoskꞌil. Nequeꞌmayejac saꞌ eb li naꞌajej li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ li jalanil dios ut nequeꞌxcꞌat li pom saꞌ xbe̱neb li artal yi̱banbil riqꞌuin xan. Nequeꞌxnumsi li kꞌojyi̱n saꞌ xnaꞌajeb li camenak ut saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb chi mukmu. Nequeꞌxtiu xtibel li a̱k ut nequeꞌrucꞌ li xyaꞌal li tib li incꞌaꞌ raj teꞌxtzaca. Nequeꞌxye reheb li ras ri̱tzꞌin, “Cana̱kat aran. Matjiloc chak cuiqꞌuin. Mina̱mux xban nak santin la̱in,” chanqueb. Cꞌajoꞌ nak nequeꞌxtaksi lin joskꞌil. Chanchaneb li xam li naxnumsi li cutan chi lochlo. Chanchaneb li sib li nachꞌiꞌchꞌiꞌin cue. Abanan chixjunil tzꞌi̱banbil retalil inban. Incꞌaꞌ tincanab yal chi joꞌcan li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Tinqꞌueheb ban lix kꞌajca̱munquileb. La̱in tinqꞌueheb chixtojbal rix li ma̱usilal li queꞌxba̱nu eb aꞌan joꞌ ajcuiꞌ li ma̱c li queꞌxba̱nu lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb nak queꞌxcꞌat li pom saꞌ eb li tzu̱l chiru lix artaleb ut quineꞌxtzꞌekta̱na. La̱in tinqꞌueheb lix kꞌajca̱munquil, chan li Dios. Joꞌcaꞌin naxye li Ka̱cuaꞌ Dios: —La̱in incꞌaꞌ tinsach ruheb chixjunileb lin tenamit. Toj cuan ban li tebincol, joꞌ nak nasiqꞌueꞌ ru li uvas. Incꞌaꞌ natzꞌekman chixjunil xban nak cuan li toj cha̱bil saꞌ xya̱nkeb. La̱in tinqꞌueheb chi ta̱mc li ralal xcꞌajol laj Jacob ut laj Judá. Eb aꞌan teꞌcua̱nk saꞌ eb lin tzu̱l li quinqꞌue reheb. Li sicꞌbil ruheb inban teꞌcua̱nk saꞌ li naꞌajej li teꞌre̱chani. Aran teꞌcua̱nk li nequeꞌcꞌanjelac chicuu. Lix queto̱mkeb li cualal incꞌajol li nequeꞌsicꞌoc cue teꞌcua̱nk saꞌ li ru takꞌa Sarón. Ut eb lix cuacax teꞌichajibk saꞌ li ru takꞌa Acor. Abanan la̱ex li nequextzꞌekta̱nan cue, ra te̱cꞌul joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌtzꞌekta̱nan re lin santil tzu̱l. Ra te̱cꞌul la̱ex li nequemayeja li tzacae̱mk ut li vino chiruheb li yi̱banbil dios Gad ut Mení, lix diosil li biomal. Joꞌcan nak la̱in xinteneb ca̱mc saꞌ e̱be̱n. Texinqꞌue chi camsi̱c chi chꞌi̱chꞌ xban nak quexinbok ut incꞌaꞌ quine̱chakꞌbe. Nak quexcua̱tina incꞌaꞌ quine̱rabi. Queba̱nu ban li incꞌaꞌ us chicuu. Queba̱nu li incꞌaꞌ nacuulac chicuu. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios quixye: —Eb li nequeꞌcꞌanjelac chicuu cua̱nk xcuaheb, abanan la̱ex li nequexkꞌetoc li cua̱tin te̱cuy e̱saꞌ. Eb li nequeꞌcꞌanjelac chicuu cua̱nk rucꞌaheb, abanan la̱ex te̱cuy e̱chaki el. Eb li nequeꞌcꞌanjelac chicuu teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb, abanan la̱ex li nequeba̱nu li incꞌaꞌ us, ta̱cꞌutekꞌ e̱xuta̱n. Eb li nequeꞌcꞌanjelac chicuu teꞌbicha̱nk xban xsahileb xchꞌo̱l. Abanan la̱ex, li nequeba̱nu li incꞌaꞌ us, texya̱bak xban li raylal li te̱cꞌul. Ta̱yotꞌekꞌ e̱chꞌo̱l ut japjo̱k e̱re xban li raylal. Eb li nequeꞌcꞌanjelac chicuu teꞌxpatzꞌ le̱ cꞌabaꞌ nak teꞌmajecua̱nk. La̱in li nimajcual Dios texinqꞌue chi camsi̱c. Ut tinqꞌue jun li acꞌ cꞌabaꞌej reheb li nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nacuaj la̱in. Li ani naraj nak ta̱osobtesi̱k tixtzꞌa̱ma li rosobtesinquil cuiqꞌuin la̱in, li tzꞌakal Dios. Ut li ani tixba̱nu li juramento tixba̱nu saꞌ incꞌabaꞌ la̱in, li tzꞌakal Dios. Ut ta̱sachk saꞌ inchꞌo̱l chi junaj cua li cꞌaꞌru quicꞌulman. Chanchan tzꞌaptzꞌo xbe̱n ta̱cana̱k, chan li Dios. Li Dios quixyechiꞌi li acꞌ choxa ut li acꞌ ruchichꞌochꞌQꞌuehomak retal. La̱in tinyi̱b jun acꞌ choxa ut tinyi̱b ajcuiꞌ jun li acꞌ ruchichꞌochꞌ. Incꞌaꞌ chic ta̱julticama̱nk li cꞌaꞌak re ru quilajnumeꞌ ut ma̱ ani chic ta̱cꞌoxlak chirix. Chisahokꞌ taxak saꞌ le̱ chꞌo̱l chi junelic xban li cꞌaꞌru tinyi̱b. La̱in tinyi̱b jun acꞌ Jerusalén nujenak chi sahil chꞌo̱lejil. Ut numtajenak xsahileb xchꞌo̱l li teꞌcua̱nk aran. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱in ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin li Jerusalén ut ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l xbaneb li cualal incꞌajol. Ma̱cꞌaꞌak chic li ya̱bac chi moco teꞌxjap chic reheb xban raylal. Incꞌaꞌ chic teꞌca̱mk li cꞌulaꞌal. Eb li che̱quel cristian toj ta̱tzꞌaklok lix chihabeb. Li ani teꞌca̱mk nak ac xeꞌxba̱nu oꞌcꞌa̱l chihab, chanchan nak toj sa̱jeb nak teꞌca̱mk. Cui ani nacam nak toj ma̱jiꞌ naxba̱nu oꞌcꞌa̱l chihab, aꞌan retalil nak tzꞌekta̱nanbilak xban lix ma̱c. Teꞌxyi̱b li rochocheb ut aran teꞌcua̱nk. Teꞌa̱uk ut teꞌxtzaca li ru li racui̱mkeb. Incꞌaꞌ teꞌxyi̱b li rochocheb re nak jalan teꞌcua̱nk aran, chi moco teꞌa̱uk re nak jalan chic teꞌtzaca̱nk re. Li sicꞌbil ruheb inban teꞌxyal xsahil li cꞌaꞌru reheb li xeꞌxcꞌanjela ru xban nak najtak rok lix yuꞌameb joꞌ eb li ni̱nki cheꞌ. Incꞌaꞌ teꞌcꞌanjelak chi ma̱cꞌaꞌ rajbal, chi moco eb li ralal xcꞌajol teꞌca̱mk chi toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil. Li tenamit aꞌan osobtesinbilakeb xban li Ka̱cuaꞌ joꞌ ajcuiꞌ li ralal xcꞌajoleb. Nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌtzꞌa̱man chicuu, la̱in tinqꞌue reheb li cꞌaꞌru teꞌraj. Toj yo̱keb ajcuiꞌ chi a̱tinac nak la̱in tinsume lix tijeb. Eb laj xoj ut eb li carner cuotz teꞌcuaꞌak. Ut li cakcoj teꞌcuaꞌak pim joꞌ li bo̱yx. Ut li cꞌantiꞌ teꞌxlou li poks ut incꞌaꞌ chic teꞌtiꞌok. Saꞌ li tzu̱l Sión li sicꞌbil ru inban, incꞌaꞌ chic teꞌtiꞌok li xul ut incꞌaꞌ chic teꞌxba̱nu raylal, chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamitAꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: —Li choxa, aꞌan lin cꞌojariba̱l ut li ruchichꞌochꞌ, aꞌan xnaꞌaj li cuok. ¿Ma naru ta biꞌ te̱yi̱b jun li ochoch re tincua̱nk cuiꞌ? ¿Ma naru ta biꞌ te̱yi̱b innaꞌaj re tinhila̱nk cuiꞌ? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱in quinyi̱ban re chixjunil li cꞌaꞌru cuan? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱in quinyoꞌobtesin reheb? La̱in nacuil xtokꞌoba̱l ruheb li nebaꞌ ut li tu̱laneb, li nequeꞌxqꞌue xlokꞌal li cua̱tin. Eb aꞌan queꞌxsicꞌ ru li cꞌaꞌru queꞌraj xba̱nunquil ut aꞌ chic li ma̱usilal queꞌxra. Incꞌaꞌ tincꞌul lix mayejeb. Cui teꞌxcamsi li toro re teꞌxmayeja chicuu, chanchan nak teꞌxcamsi li ras ri̱tzꞌin. Ut cui teꞌxcamsi li carner, chanchan nak teꞌxtok xcux li tzꞌiꞌ. Ut nak teꞌxmayeja li ru li trigo, chanchan nak teꞌxmayeja xquiqꞌuel li a̱k chicuu. Nak teꞌxcꞌat lix pom chicuu, chanchan nak yo̱queb chixlokꞌoninquil li jalanil dios. Joꞌcan nak la̱in tinsicꞌ ru li raylal li tinqꞌue saꞌ xbe̱neb. Tinqꞌue li raylal saꞌ xbe̱neb li cꞌajoꞌ nequeꞌxxucua, xban nak xebinbok ut incꞌaꞌ xineꞌxchakꞌbe. Nak xeꞌcua̱tina, incꞌaꞌ xineꞌrabi. Queꞌxba̱nu ban li incꞌaꞌ us chicuu. Queꞌxba̱nu li incꞌaꞌ nacuulac chicuu, chan li Dios. Abihomak li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ e̱re la̱ex li nequexxucuac nak nequerabi li ra̱tin li Dios. —Nequextzꞌekta̱na le̱ ras e̱ri̱tzꞌin, li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re, inban la̱in ut nequexhob nak nequeꞌxye, “Lokꞌoninbilak taxak li Ka̱cuaꞌ. Chisahokꞌ taxak e̱chꞌo̱l riqꞌuin”. Xuta̱nal teꞌe̱lk eb li nequeꞌyehoc re chi joꞌcaꞌin. Abihomak li choki̱nc saꞌ li tenamit ut saꞌ li templo. Aꞌan li xya̱b xcux li Ka̱cuaꞌ nak yo̱ chixqꞌuebal re̱kaj li ma̱usilal xeꞌxba̱nu li xicꞌ nequeꞌiloc re. Lin santil tenamit Sión chanchan jun li ixk xyoꞌla jun lix cꞌulaꞌal te̱lom nak toj ma̱jiꞌ naticla lix raylal. ¿Ma cuan ta biꞌ junak ani qui-abin re nak quicꞌulman ta jun sutak chi joꞌcan? ¿Ma cuan ta biꞌ junak qui-iloc re nak junak nimla tenamit queꞌtam chi junpa̱t? ¿Ma cuan ta biꞌ junak tenamit quiniman chiru jun cutan? Abanan eb li tenamit Sión saꞌ junpa̱t teꞌta̱mk. Chanchan jun li ixk xyoꞌla xcꞌulaꞌal saꞌ junpa̱t. ¿Ma ninqꞌue ta biꞌ junak chi qꞌuira̱c ut incꞌaꞌ ninqꞌue chi yoꞌla̱c lix cꞌulaꞌal? La̱in quinye nak teꞌqꞌui̱k li tenamit Sión. ¿Ma naru ta biꞌ tinram chiruheb nak teꞌqꞌui̱k? Chisahokꞌ taxak le̱ chꞌo̱l riqꞌuin li tenamit Jerusalén. Chisahokꞌ taxak le̱ chꞌo̱l che̱junilex la̱ex li nequexrahoc re. Chinujak taxak le̱ chꞌo̱l riqꞌuin li sahil chꞌo̱lej la̱ex li quexya̱bac saꞌ xcꞌabaꞌ li tenamit Jerusalén. Ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l riqꞌuin li tenamit Jerusalén nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal. Saꞌ le̱ tenamit ta̱e̱lk chi us li cꞌaꞌak ru te̱tzaca. Textzaca̱nk toj retal ta̱cꞌojla̱k e̱chꞌo̱l. Chanchan nak li naꞌbej naxchꞌolani lix cꞌulaꞌal toj retal nacꞌojla xchꞌo̱l. Joꞌcaꞌin naxye li Ka̱cuaꞌ: —La̱in tinqꞌue li tuktu̱quil usilal e̱re la̱ex aj Jerusalén. Chanchanak jun li nimaꞌ incꞌaꞌ nachakic. Lix biomaleb li xni̱nkal ru tenamit teꞌcꞌamekꞌ chak Jerusalén chi nabal. Chanchan li nimaꞌ nak yo̱ chi butꞌu̱nc. Sa textzaca̱nk. Chanchanakex li cꞌulaꞌal li nequeꞌtuꞌuc ut nequeꞌkꞌalu̱c ut nequeꞌkꞌunbesi̱c xban lix naꞌeb. La̱in tincꞌojob e̱chꞌo̱l joꞌ nak li naꞌbej naxcꞌojob xchꞌo̱leb li ralal xcꞌajol. Ut aran Jerusalén te̱tau xcꞌojobanquil le̱ chꞌo̱l.— Nak te̱ril Jerusalén la̱ex ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l. Ta̱cua̱nk e̱cacuilal. Chanchanakex li cha̱bil pachꞌayaꞌ. Ut la̱ex te̱nau nak li Ka̱cuaꞌ naxtenkꞌaheb li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Ut najoskꞌoꞌ saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Qꞌuehomak retal. Li Ka̱cuaꞌ ta̱cha̱lk riqꞌuin xam. Ut lix carruaje chanchanakeb li ikꞌ li naxsuti rib. Saꞌ junpa̱t ta̱risi xjoskꞌil riqꞌuin xam saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Li Ka̱cuaꞌ ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb riqꞌuin xam ut riqꞌuin chꞌi̱chꞌ tixcamsiheb. Kꞌaxal nabalakeb li teꞌcamsi̱k xban li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Teꞌsachekꞌ ruheb li tenamit li nequeꞌxsantobresi ribeb ut nequeꞌxkꞌaxtesi ribeb chixlokꞌoninquil li yi̱banbil dios. Nequeꞌxic chi tzoltzo saꞌ xnaꞌajeb li utzꞌuꞌuj chi lokꞌoni̱nc rochbeneb li nequeꞌxtiu lix tibel a̱k ut li chꞌo ut li cꞌaꞌak re ru chi xulil li moco tiꞌecꞌ ta naraj. Jun xiquic nak teꞌsachekꞌ ruheb. La̱in ninnau cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla. La̱in ninqꞌue retal cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱in tinchꞌutubeb chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit li jalan jala̱nk ra̱tinoba̱leb. Nak teꞌcuulak Jerusalén, teꞌril lin lokꞌal. La̱in tebinqꞌue retalil. Cuanqueb li tebincanab chi e̱lelic. Ut tebintakla saꞌ eb li xni̱nkal ru tenamit li incꞌaꞌ queꞌrabi resil lin lokꞌal ut lin cuanquil. Tintaklaheb saꞌ eb li tenamit Tarsis, Fut ut Lud cuanqueb cuiꞌ li nequeꞌxnau xchꞌeꞌbal li tzimaj. Ut tintaklaheb Tubal ut Javán ut saꞌ eb li najtil tenamit li cuanqueb chire li palau saꞌ eb li naꞌajej li ma̱ jun sut queꞌrabi resil lin cuanquil ut lin lokꞌal. Ut teꞌxchꞌolob xya̱lal inlokꞌal ut incuanquil chiruheb li jalan xtenamiteb. Ut teꞌxcꞌam chak chixjunileb li ras ri̱tzꞌin li cuanqueb saꞌ eb li najtil tenamit chokꞌ inmayej. Teꞌxcꞌameb saꞌ lin santil tzu̱l aran Jerusalén. Teꞌcha̱lk chirix cacua̱y, chirix bu̱r ut chirix camello. Ut teꞌcha̱lk ajcuiꞌ saꞌ carruaje ut saꞌ carre̱t. Teꞌxcꞌameb chak joꞌ nak eb laj Israel nequeꞌxcꞌam saꞌ lin templo lix mayej saꞌ eb li secꞌ li kꞌaxtesinbil chi cꞌanjelac chicuu. Ut cuanqueb saꞌ xya̱nkeb li tinsicꞌ ruheb re teꞌcꞌanjelak chokꞌ aj tij ut chokꞌ aj levita. Joꞌ nak ta̱cua̱nk chi junelic li acꞌ choxa ut li acꞌ ruchichꞌochꞌ li tinyi̱b, joꞌcan ajcuiꞌ nak ta̱cua̱nk chi junelic le̱ ralal e̱cꞌajol. Ut incꞌaꞌ ta̱sachk le̱ cꞌabaꞌ. Cua̱nk ban chi junelic. Rajlal po teꞌcha̱lk chixjunileb li tenamit ut teꞌxcuikꞌib ribeb chicuu. Rajlal xama̱n saꞌ li hiloba̱l cutan tineꞌxlokꞌoni. Teꞌe̱lk ut teꞌril lix tibeleb li cristian li xeꞌtzꞌekta̱nan cue. Ac camenakeb chic. Eb li motzoꞌ li nequeꞌcꞌuxuc re lix tibel incꞌaꞌ teꞌca̱mk, chi moco ta̱chupk li xam li nacꞌatoc reheb. Cꞌajoꞌak xyibaleb ru ta̱cꞌutu̱nk chiruheb li tenamit, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li Profeta JeremíasLaj Jeremías quisiqꞌueꞌ ru chokꞌ profetaAꞌan aꞌin resil lix yehom xba̱nuhom laj Jeremías li ralal laj Hilcías. Laj Hilcías, aꞌan xcomoneb laj tij li queꞌcuan saꞌ li naꞌajej Anatot saꞌ xcue̱nt lix naꞌajeb laj Benjamín. Yo̱ oxlaju chihab roquic chi cꞌanjelac laj Josías ralal laj Amón chokꞌ xreyeb laj Judá nak li Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías. Quia̱tinac cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin laj Jeremías nak laj Joacim ralal laj Josías quicuan chokꞌ xreyeb laj Judá. Ut quia̱tinac ajcuiꞌ riqꞌuin nabal sut chalen toj saꞌ li junlaju chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Sedequías ralal laj Josías. Saꞌ roꞌ li po saꞌ ajcuiꞌ li chihab aꞌan, eb laj Jerusalén queꞌchapeꞌ xbaneb laj Babilonia ut queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil. Laj Jeremías quixye: —Nak quia̱tinac li Ka̱cuaꞌ cuiqꞌuin xbe̱n sut joꞌcaꞌin quixye cue: Nak toj ma̱jiꞌ nacana chi yaj aj ixk la̱ naꞌ, la̱in ac ninnau nak tatyoꞌla̱k. Ut toj ma̱jiꞌ nacatyoꞌla nak xatinsantobresi re tatcꞌanjelak chokꞌ inprofeta saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li tenamit, chan li Dios. Ut la̱in quinchakꞌoc ut quinye: —At inDios, ¿cꞌaꞌru tinba̱nu? La̱in incꞌaꞌ ninnau a̱tinac xban nak toj sa̱jin, chanquin. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye cue: —Ma̱ye nak toj sa̱jat. Bar tatintakla la̱at tatxic ut ta̱ye chixjunil li cꞌaꞌru tinye a̱cue. Matxucuac chiruheb li tenamit. La̱in cua̱nkin a̱cuiqꞌuin cha̱colbal, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌue li rukꞌ saꞌ xtzꞌu̱mal cue ut quixye cue: —Anakcuan ac xinqꞌue li cua̱tin saꞌ xtzꞌu̱mal a̱cue. Abi li tinye a̱cue. Anakcuan xinqꞌue a̱cuanquil saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal ru tenamit ut saꞌ xbe̱neb li cuanqueb xcuanquil. Cua̱nk a̱cuanquil chixpoꞌbaleb li tenamit ut chixsachbaleb, chirisinquileb ut chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. Ut cua̱nk ajcuiꞌ a̱cuanquil re xcuaclesinquileb cuiꞌchic ut re xqꞌuebal xcacuilal xchꞌo̱leb, chan li Dios cue. Quicꞌuteꞌ chiru laj Jeremías cuib li visiónUt li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic cuiqꞌuin ut quixye cue: —At Jeremías, ¿cꞌaꞌru li yo̱cat chirilbal?— La̱in quinchakꞌoc ut quinye re: —Yo̱quin chirilbal jun rukꞌ cheꞌ almendro.— Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Ya̱l nak aꞌan li xacuil. Ut ya̱l ajcuiꞌ nak ta̱uxma̱nk li cꞌaꞌru xinye.— Ut quixye cuiꞌchic cue li Ka̱cuaꞌ: —Ut anakcuan, ¿cꞌaꞌru li yo̱cat chirilbal?— Ut la̱in quinye re: —Yo̱quin chirilbal jun li ucꞌal saꞌ li norte yo̱ chi cuokxi̱nc ut yo̱ chi salku̱c chak arin.— Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Saꞌ li norte ta̱cha̱lk chak li raylal saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌin. La̱in tinbokeb chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ li norte. Eb lix reyeb teꞌxxakab lix muheba̱leb saꞌ li oqueba̱l re li tenamit Jerusalén ut teꞌxsut rix li tenamit. Ut teꞌxsut ajcuiꞌ rixeb li jun chꞌol chic tenamit li cuanqueb Judá. Aꞌan aꞌin li tojba ma̱c li tinqꞌue saꞌ xbe̱neb lin tenamit xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Quineꞌxtzꞌekta̱na ut queꞌxcꞌat lix pomeb re xlokꞌoninquileb li jalanil dios ut queꞌxlokꞌoniheb li jalam u̱ch li queꞌxyi̱b riqꞌuin rukꞌeb. Joꞌcan ut nak cauresi a̱cuib, at Jeremías, ut ayu chixyebal reheb li cꞌaꞌru xinye a̱cue. Matxucuac chiruheb. Cui tatxucuak anakcuan, naru ninqꞌue a̱xiu nak cua̱nkat chiruheb. Anakcuan tinqꞌue a̱cacuilal joꞌ jun li tenamit cauresinbil chi pletic. Chanchanakat xcacuil li okech chꞌi̱chꞌ malaj ut li tzꞌac chꞌi̱chꞌ. Ut la̱at ta̱ye reheb chixjunileb li cuanqueb Judá nak incꞌaꞌ us yo̱queb. Ta̱ye ajcuiꞌ reheb li rey ut eb laj tij. Teꞌpletik a̱cuiqꞌuin, abanan incꞌaꞌ teꞌnumta̱k saꞌ a̱be̱n xban nak la̱in cua̱nkin a̱cuiqꞌuin cha̱colbal, chan li Dios. Eb laj Israel queꞌxtzꞌekta̱na li DiosQuia̱tinac cuiqꞌuin li nimajcual Dios ut quixye cue: —Ayu ut ye reheb laj Jerusalén chi cau xya̱b a̱cux nak la̱in li Ka̱cuaꞌ ninye chi joꞌcaꞌin: Jultic cue chanru nak xine̱ra saꞌ e̱sa̱jilal. Xine̱ra joꞌ jun li ixakilbej naxra lix be̱lom. Xine̱ta̱ke saꞌ li chaki chꞌochꞌ li incꞌaꞌ na-el cuiꞌ li acui̱mk. La̱ex aj Israel santil tenamit nak quexcuan chicuu. Chanchanex li xbe̱n ru li acui̱mk li kꞌaxal cha̱bil nak cuanquex chicuu. Chixjunileb li nequeꞌxba̱nu raylal e̱re la̱in quinqꞌue raylal saꞌ xbe̱neb xban nak cuanqueb xma̱c, chan li Ka̱cuaꞌ. La̱ex aj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob, cherabihak li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal e̱re li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ naxye chi joꞌcaꞌin: —¿Ma cuan ta biꞌ cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ us xinba̱nu nak xineꞌxtzꞌekta̱na le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ? Eb aꞌan queꞌxlokꞌoniheb li yi̱banbil dios li ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Joꞌcan nak ma̱cꞌaꞌ ajcuiꞌ nequeꞌoc cuiꞌ le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Incꞌaꞌ chic queꞌxcꞌoxla insicꞌbal, usta la̱in quin-isin chak reheb saꞌ li naꞌajej Egipto ut usta la̱in quincꞌamoc be chiruheb nak queꞌnumeꞌ saꞌ li naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ cuan ut bar xiu xiu cuiꞌ li cua̱nc. La̱in quincꞌamoc be chiruheb nak queꞌnumeꞌ saꞌ li naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ haꞌ, chi moco cuanqueb cristian, chi moco queꞌnumeꞌ cristian aran. La̱in quincꞌamoc reheb saꞌ li naꞌajej li na-el cuiꞌ nabal li acui̱mk re nak teꞌxtzaca li ru li cheꞌ ut li ru li cha̱bil acui̱mk li na-el aran. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ us queꞌxba̱nu. Queꞌxmux ban ru li naꞌajej li quinqꞌue reheb. Eb laj tij incꞌaꞌ queꞌxcꞌoxla insicꞌbal. Eb li nequeꞌxcꞌut li chakꞌrab chiruheb li tenamit incꞌaꞌ queꞌxqꞌue inlokꞌal. Eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj Israel queꞌxkꞌet li cua̱tin. Ut eb li profetas queꞌa̱tinac saꞌ xcꞌabaꞌ li yi̱banbil dios Baal, ut queꞌxlokꞌoniheb li jalanil dios li ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Joꞌcan nak la̱in tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n la̱ex joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb le̱ ralal e̱cꞌajol. Ayukex aran Quitim li cuan chire li nimla palau ut taklahomakeb li teꞌxic aran Cedar. Qꞌuehomak chak retal chi us. ¿Ma xeꞌxba̱nu joꞌ yo̱quex la̱ex? ¿Ma xeꞌxjal ta biꞌ lix dioseb li tenamit aꞌan? ¿Ma xeꞌxcanab ta biꞌ xlokꞌoninquil lix dioseb usta ma̱cuaꞌeb tzꞌakal dios? Abanan, la̱in xine̱tzꞌekta̱na la̱ex lin tenamit, usta la̱in li xinqꞌuehoc e̱lokꞌal. Aꞌ chic li yi̱banbil dios li ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ nequelokꞌoni. La̱at at choxa, chatxucuak chirilbal li cꞌaꞌru yo̱ chi cꞌulma̱nc. Chat-ecꞌa̱nk saꞌ la̱ naꞌaj xban a̱xiu, chan li Ka̱cuaꞌ. Cuib li ma̱c queꞌxba̱nu lin tenamit. Quineꞌxtzꞌekta̱na la̱in li Dios, li chanchanin li yuꞌam haꞌ li incꞌaꞌ na-osoꞌ xban nak ninqꞌue xyuꞌameb. Chanchan nak queꞌxbec xjulel li haꞌ, li incꞌaꞌ natꞌil haꞌ chi saꞌ, nak queꞌxlokꞌoni li jalanil dios. ¿Ma cuanqueb ta biꞌ chokꞌ lokꞌbil mo̱s eb laj Israel? ¿Ma re ta biꞌ nak teꞌcua̱nk chokꞌ rahobtesinbil mo̱s nak queꞌyoꞌla? ¿Cꞌaꞌut nak rahobtesinbileb anakcuan? Chanchan nak nequeꞌxjap re li cakcoj xban xjoskꞌileb nak queꞌchal li jalan tenamit chixrahobtesinquileb laj Israel. Queꞌxsach ru li racui̱mkeb ut queꞌxcꞌat lix tenamiteb. Quicana chi ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ. Eb laj Menfis ut eb laj Tafnes queꞌnumta saꞌ e̱be̱n ut queꞌrisi le̱ cuanquil. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios li quincꞌamoc chak be che̱ru. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ xban nak quine̱tzꞌekta̱na nak yo̱quex chixcꞌulbal li raylal aꞌin? ¿Cꞌaꞌut nak te̱raj xic chixpatzꞌbal e̱tenkꞌanquil aran Egipto? ¿Ma textenkꞌa ta biꞌ li nimaꞌ Nilo? Ut, ¿cꞌaꞌut nak te̱raj xic xpatzꞌbal e̱tenkꞌanquil aran Asiria? ¿Ma naru ta biꞌ texcol li nimaꞌ Éufrates? Xebok raylal saꞌ e̱be̱n xban li ma̱usilal queba̱nu. Li incꞌaꞌ us li queba̱nu texqꞌue chixtojbal le̱ ma̱c. Anakcuan te̱qꞌue retal li raylal quebok saꞌ e̱be̱n nak quine̱tzꞌekta̱na, ut quecanab xxucuanquil cuu, la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, chan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Li nimajcual Dios quixye: —La̱ex aj Israel, ac junxil xerisi e̱rib rubel incuanquil ut queye nak incꞌaꞌ chic texcꞌanjelak chicuu. Saꞌ xbe̱neb li tzu̱l ut rubeleb li cheꞌ li ni̱nk xmu xelokꞌoni li jalanil dios. Chanchanex li ixk li nequeꞌxcꞌayi ribeb. La̱in xinsicꞌ e̱ru ut xexinqꞌue chi cua̱nc saꞌ le̱ naꞌaj. Chanchan nak nasiqꞌueꞌ ru li cha̱bil iyaj ut na-aueꞌ. ¿Chanru nak xejal e̱naꞌleb? Chanchanex chic li acui̱mk li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Usta te̱chꞌaj e̱rib riqꞌuin lejía, malaj ut riqꞌuin nabal li xabo̱n, abanan le̱ ma̱c junelic cua̱nk chicuu. Incꞌaꞌ chic ta̱e̱lk. ¿Cꞌaꞌut nak nequeye nak incꞌaꞌ xemux e̱rib? ¿Cꞌaꞌut nak nequeye nak incꞌaꞌ xelokꞌoniheb li jalanil dios? Qꞌuehomak retal cꞌaꞌru xeba̱nu saꞌ li ru takꞌa. Cꞌoxlahomak li ma̱usilal xeba̱nu. Chanchanex li camello li yo̱queb chi a̱linac yalak bar chixsicꞌbal lix sum. Chanchanex li bu̱r re qꞌuicheꞌ li narutzꞌ saꞌ ikꞌ li cꞌaꞌru naraj ru. Ma̱ ani naru ta̱ramok xbe nak ta̱raj batzꞌu̱nc. Incꞌaꞌ tento nak tixtacuasi rib li ta̱cua̱nk riqꞌuin, xban nak li ixki bu̱r ta̱xic chi sicꞌoc re. La̱ex aj Israel, la̱in xinye e̱re, “me̱tacuasi e̱rib chixsicꞌbal li jalanil dios toj retal nak ta̱chakik e̱re”. Abanan la̱ex xeye, “Ma̱cꞌaꞌ xjalenquil. La̱o nakara li jalanil dios ut aꞌan li takalokꞌoni”, chanquex. La̱ex aj Israel, xecꞌut e̱xuta̱n joꞌ nak nacꞌuteꞌ xxuta̱n laj e̱lkꞌ nak nataꞌli chi elkꞌac. Jun xiquic nak xecꞌut e̱xuta̱n la̱ex ut eb le̱ rey, joꞌ eb li cuanqueb saꞌ xcuanquil ut eb laj tij ut eb li profetas. Nequeye “At inyucuaꞌ” re li yal cheꞌ. Ut nequeye ajcuiꞌ re li pec “La̱at nacatqꞌuehoc re inyuꞌam”. Niquine̱tzꞌekta̱na, abanan nak cuanquex saꞌ raylal nequetzꞌa̱ma chicuu nak texintenkꞌa. La̱ex aj Judá, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ xeyi̱b le̱ dios re textenkꞌa? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ru̱k te̱tzꞌa̱ma e̱tenkꞌanquil riqꞌuin aꞌan? Cui cuanqueb xcuanquil, chextenkꞌa nak cua̱nkex saꞌ raylal. Kꞌaxal nabaleb le̱ jalanil dios. Chanchan xqꞌuialeb le̱ tenamit. Ut quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixcuechꞌbal cuix? ¿Cꞌaꞌru inma̱c che̱ru? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱ex xekꞌetkꞌeti e̱rib chicuu? Ma̱cꞌaꞌ rajbal nak quebinkꞌus chi cau le̱ ralal e̱cꞌajol xban nak incꞌaꞌ queꞌxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l lix tijbaleb. La̱ex xecamsiheb li profeta joꞌ nak li cakcoj naxcamsi lix tib. La̱ex aj Israel, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nequerabi li cꞌaꞌru ninye e̱re? ¿Ma la̱in ta biꞌ joꞌ jun li naꞌajej chaki che̱ru? ¿Ma la̱in joꞌ jun li kꞌojyi̱n nak nequecꞌoxla? ¿Ma ma̱cꞌaꞌ nin-oc cuiꞌ che̱ru? ¿Cꞌaꞌut nak nequeye nak te̱ba̱nu li cꞌaꞌru nequeraj? ¿Cꞌaꞌut nak nequeye nak incꞌaꞌ chic texsukꞌi̱k cuiqꞌuin? ¿Ma naxtzꞌekta̱na ta biꞌ lix kꞌol junak li sa̱j ixk? ¿Ma naxtzꞌekta̱na ta biꞌ lix sahob ru junak li tukꞌ ixk li oc re chi sumla̱c? Abanan, la̱ex lin tenamit junxil nequex-oc chintzꞌekta̱nanquil. La̱ex kꞌaxal cuan e̱naꞌleb chixsicꞌbal li cꞌaꞌru nequera ru ut kꞌaxal cuiꞌchic nabal li ma̱usilal naru nequeꞌxtzol e̱riqꞌuin li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Chanchan nak osoꞌjenak le̱ rakꞌ saꞌ xquiqꞌueleb li nebaꞌ ut eb li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Usta incꞌaꞌ xetauheb chirelkꞌanquil li cꞌaꞌru e̱re, abanan xecamsiheb. Usta ac xeba̱nu chixjunil aꞌin, aban la̱ex nequeye nak ma̱cꞌaꞌ e̱ma̱c. “Moco yo̱ ta xjoskꞌil li Dios saꞌ kabe̱n”, chanquex. Xban nak nequeye chi joꞌcan, la̱in tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n. ¿Cꞌaꞌut nak xejal e̱naꞌleb nak xepatzꞌ e̱tenkꞌanquil riqꞌuineb li jalaneb xtenamit? Ta̱cꞌutekꞌ e̱xuta̱n xbaneb laj Egipto joꞌ nak xcꞌuteꞌ e̱xuta̱n xbaneb laj Asiria. Cꞌajoꞌak le̱ xuta̱n nak tex-e̱lk chak riqꞌuineb laj Egipto xban nak incꞌaꞌ textenkꞌa. La̱in li Ka̱cuaꞌ xintzꞌekta̱naheb laj Egipto li nequecꞌojob cuiꞌ e̱chꞌo̱l. Incꞌaꞌ us tex-e̱lk riqꞌuineb aꞌan.— Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Cui junak cui̱nk naxjach rib riqꞌuin li rixakil ut li ixk nasumla riqꞌuin jalan chic cui̱nk, ¿ma ta̱sukꞌi̱k cuiꞌchic li xbe̱n cui̱nk riqꞌuin li ixk? Aꞌan nimla ma̱c chiruheb li tenamit. Abanan la̱ex aj Israel, chanchanex li ixk li nequeꞌxcꞌayi ribeb xban nak xelokꞌoniheb li jalanil dios. Ut anakcuan te̱raj cuiꞌchic sukꞌi̱c cuiqꞌuin, chan. Ilomakeb li tzu̱l. ¿Ma cuan ta biꞌ junak naꞌajej li incꞌaꞌ xelokꞌoniheb cuiꞌ li jalanil dios? Xecꞌojob e̱rib chire li be roybeninquileb li te̱lokꞌoniheb. Chanchanex laj árabe li naroybeni ani tixchap saꞌ li chaki chꞌochꞌ. La̱ex xemux ru li naꞌajej xban nak xelokꞌoniheb li jalanil dios. Joꞌcan nak incꞌaꞌ chic naxqꞌue li hab. Incꞌaꞌ xtꞌaneꞌ li hab saꞌ xkꞌehil li a̱uc. Xban nak la̱ex yo̱quex chixlokꞌoninquil li jalanil dios, chanchanex li ixk li naxcꞌayi rib. Incꞌaꞌ nequexxuta̱nac. La̱ex yo̱quex chixba̱nunquil li ma̱usilal ut nequeye cue, “La̱at li kayucuaꞌ. Xoa̱ra chalen saꞌ kasa̱jilal. ¿Ma junelic ta biꞌ yo̱k a̱joskꞌil saꞌ kabe̱n? ¿Ma chi ti̱c incꞌaꞌ ta̱numekꞌ a̱joskꞌil?” chanquex. La̱ex aj Israel, joꞌcan yo̱quex chixyebal. Abanan toj yo̱quex chixba̱nunquil chixjunil li ma̱usilal, chan li Dios. Quixye laj Jeremías: —Nak toj cuan chokꞌ rey laj Josías, li Ka̱cuaꞌ quixye cue chi joꞌcaꞌin: ¿Ma yo̱cat chixqꞌuebal retal cꞌaꞌru yo̱queb laj Israel? Eb aꞌan yo̱queb chintzꞌekta̱nanquil. Chanchaneb chic li ixk li nequeꞌxcꞌayi rib xban nak nequeꞌtakeꞌ saꞌ eb li tzu̱l. Ut rubeleb li cheꞌ li ni̱nk xmu nequeꞌxlokꞌoni li jalanil dios. La̱in quincꞌoxla nak ma̱re teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic cuiqꞌuin, usta ac xeꞌxba̱nu li ma̱c aꞌan. Abanan incꞌaꞌ queꞌsukꞌi cuiqꞌuin. Eb laj Judá li rech tenamitil queꞌril li yo̱queb chixba̱nunquil ut queꞌoc ajcuiꞌ chixba̱nunquil joꞌ yo̱queb aꞌan. Laj Judá queꞌxqꞌue retal nak la̱in quintzꞌekta̱naheb laj Israel. Chanchan nak naxjach rib riqꞌuin li rixakil junak cui̱nk xban nak xtau xma̱c chiru. Abanan incꞌaꞌ queꞌoc xxiuheb laj Judá, usta queꞌril li cꞌaꞌru queꞌxcꞌul laj Israel. Queꞌxkꞌaxtesi ban ribeb chixlokꞌoninquil li jalanil dios. Xban nak eb laj Israel queꞌxlokꞌoni li jalanil dios, joꞌcan nak eb laj Judá incꞌaꞌ queꞌxcꞌoxla nak ma̱c li yo̱queb chixba̱nunquil. Queꞌxmux ru lix chꞌochꞌeb riqꞌuin li queꞌxba̱nu. Ut quineꞌxtzꞌekta̱na nak queꞌxlokꞌoni li dios yi̱banbil riqꞌuin pec ut cheꞌ. Usta ac xeꞌxba̱nu li ma̱usilal aꞌin eb laj Judá, incꞌaꞌ ajcuiꞌ queꞌsukꞌi cuiqꞌuin chi anchal xchꞌo̱leb. Yal xcab rix xchꞌo̱leb nak niquineꞌxlokꞌoni, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Usta kꞌaxal yibru queꞌxba̱nu eb laj Israel nak quineꞌxtzꞌekta̱na, abanan kꞌaxal cuiꞌchic numtajenak li ma̱c queꞌxba̱nu laj Judá. Ayu ut ta̱ye reheb li tenamit li cuanqueb saꞌ li norte: Joꞌcaꞌin xye e̱re li Ka̱cuaꞌ Dios. Sukꞌinkex cuiqꞌuin, la̱ex aj Israel, usta xine̱tzꞌekta̱na. Incꞌaꞌ chic tincꞌut lin joskꞌil che̱ru. Texincꞌul ban saꞌ usilal xban nak la̱in nin-uxta̱nan u ut nim lin cuyum. Caꞌaj cuiꞌ te̱qꞌue retal nak xexma̱cob chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut te̱patzꞌ e̱cuybal. Xekꞌet li cua̱tin. Xelokꞌoniheb li jalanil dios rubeleb li ni̱nki cheꞌ. Ut incꞌaꞌ xeba̱nu li cꞌaꞌru xinye e̱re, chan li Dios. Jalomak e̱cꞌaꞌux, ex cualal incꞌajol, li xekꞌetkꞌeti e̱rib chicuu xban nak la̱in le̱ Dios. Ut la̱in tinsicꞌ ru junak saꞌ li junju̱nk chi tenamit ut tinsicꞌ ajcuiꞌ ruheb cuibak saꞌ li junju̱nk xte̱paleb laj Israel re tincꞌameb aran Sión. La̱in tinxakabeb li ani teꞌilok e̱re. Eb aꞌan cua̱nkeb xnaꞌleb chi cꞌamoc be che̱ru joꞌ li nacuaj la̱in, chan li Dios. Saꞌ eb li cutan aꞌan nak acak xextam ut nak acak xeꞌtam le̱ ralal e̱cꞌajol incꞌaꞌ chic tex-a̱tinak chirix lin Lokꞌlaj Ca̱x, chi moco te̱cꞌoxla, chi moco ta̱cꞌanjelak che̱ru, chi moco te̱yi̱b jalan chic. Saꞌ eb li cutan aꞌan li tenamit Jerusalén “Xcꞌojariba̱l li Ka̱cuaꞌ” chic tixcꞌabaꞌin. Ut chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit teꞌxchꞌutub ribeb aran chixqꞌuebal inlokꞌal la̱in li Ka̱cuaꞌ. Ut incꞌaꞌ chic teꞌxcacuubresi xchꞌo̱leb chixba̱nunquil li ma̱usilal li queꞌxrahi ru xba̱nunquil junxil. Saꞌ eb li cutan aꞌan, eb laj Judá teꞌxjunaji ribeb riqꞌuineb laj Israel saꞌ li naꞌajej li cuan saꞌ li norte. Ut cuotz teꞌxic saꞌ li naꞌajej li quinqꞌue reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. La̱ex aj Israel, la̱in xcuaj nak xexincꞌul chokꞌ cualal incꞌajol. Xinqꞌue e̱re jun li cha̱bil naꞌajej. Aꞌan li kꞌaxal cha̱bil chiru chixjunil li naꞌajej li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱in xcuaj nak te̱ye “At inyucuaꞌ” cue. Incꞌaꞌ xcuaj nak tine̱tzꞌekta̱na. Abanan la̱ex xine̱tzꞌekta̱na. Chanchanex li ixk li xtzꞌekta̱na xbe̱lom. La̱in li Ka̱cuaꞌ yo̱quin chi yehoc re aꞌin. Qui-abi̱c xya̱b cux saꞌ eb li tzu̱l. Aꞌan xya̱b xcuxeb laj Israel nak yo̱queb chi ya̱bac ut yo̱queb chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquileb chicuu. Xeꞌxba̱nu li ma̱usilal ut xineꞌxtzꞌekta̱na la̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. La̱ex cualal incꞌajol li xekꞌetkꞌeti e̱rib, jalomak e̱cꞌaꞌux. La̱in texinqꞌuirtesi, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut eb laj Israel queꞌxye: —La̱o tosukꞌi̱k a̱cuiqꞌuin xban nak la̱at li Ka̱cuaꞌ. La̱at li kaDios. Relic chi ya̱l nak ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li cꞌaꞌru xkaba̱nu chak saꞌ eb li tzu̱l. Junes choki̱nc xkaba̱nu. Relic chi ya̱l nak caꞌaj cuiꞌ la̱at li Ka̱cuaꞌ li kaDios naru nacatcoloc ke la̱o aj Israel. Chalen saꞌ kasa̱jilal xkacꞌut kaxuta̱n xban xlokꞌoninquil li yi̱banbil dios. Ut xban aꞌan xsach chiku li cꞌaꞌru queꞌxcanab ke li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Xkasach li kaqueto̱mk ut xkasach li kalal kacꞌajol. Xban kaxuta̱n sachso kachꞌo̱l xocana. Takacubsi kib xban nak xuta̱nal xo-el. La̱o joꞌ eb ajcuiꞌ li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ, xoma̱cob cha̱cuu, at Ka̱cuaꞌ at kaDios. Chalen saꞌ kasa̱jilal toj anakcuan xkatzꞌekta̱na li chakꞌrab li xaqꞌue ke ut incꞌaꞌ xkaba̱nu li cꞌaꞌru caye ke, chanqueb. Li Ka̱cuaꞌ quixye reheb: —La̱ex aj Israel, cui te̱raj sukꞌi̱c cuiqꞌuin tento te̱canab xlokꞌoninquil li yi̱banbil dios li cꞌajoꞌ xyibal ru. Ut incꞌaꞌ chic te̱cꞌoxla incanabanquil. Cui te̱tzꞌekta̱naheb li yi̱banbil dios naru te̱ba̱nu li juramento saꞌ incꞌabaꞌ la̱in li yoꞌyo̱quil Dios. Te̱ba̱nu saꞌ xya̱lal ut saꞌ ti̱quilal. Ut saꞌ incꞌabaꞌ la̱in chixjunileb li tenamit teꞌosobtesi̱k ut tineꞌxlokꞌoni, chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ quixye reheb laj Judá ut eb laj Jerusalén: —Checanabak chi oc li cua̱tin saꞌ le̱ cꞌaꞌux ut me̱cacuubresi le̱ chꞌo̱l. Chanchan nak nayamtesi̱c li chꞌochꞌ re nak li iyaj incꞌaꞌ ta̱auhekꞌ saꞌ xya̱nk li qꞌuix. La̱ex aj Judá ut la̱ex aj Jerusalén, isihomak li yibru naꞌleb li cuan saꞌ le̱ chꞌo̱l ut kꞌaxtesihomak e̱rib chi tzꞌakal saꞌ cuukꞌ la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Chanchan nak na-uxman li circuncisión. Cui incꞌaꞌ te̱ba̱nu li cꞌaꞌru ninye, la̱in tinjoskꞌokꞌ e̱riqꞌuin xban li ma̱usilal li nequeba̱nu. Ut incꞌaꞌ ta̱numekꞌ lin joskꞌil saꞌ e̱be̱n. Chanchanak li xam li incꞌaꞌ nachup, chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Jeremías quixye: —Ya̱basihomak li trompeta yalak bar saꞌ li naꞌajej aꞌin. Japomak e̱re chi cau ut te̱ye reheb li tenamit Judá ut Jerusalén nak teꞌxic saꞌ eb li tenamit li ac cauresinbileb re teꞌxcol cuiꞌ ribeb. Cꞌutumakeb li be li naxic Sión. Tex-e̱lelik chi junpa̱t re te̱col e̱rib xban nak saꞌ li norte ta̱cha̱lk chak li raylal li tixqꞌue li Ka̱cuaꞌ saꞌ e̱be̱n. Ta̱sachekꞌ ru chixjunil. Yo̱ chi cha̱lc li ta̱sachok re le̱ tenamit. Chanchan jun li cakcoj ac x-el saꞌ xnaꞌaj. Laj sachonel ta̱cha̱lk chixsachbal li naꞌajej Judá. Eb li tenamit teꞌsachekꞌ ruheb ut ma̱cꞌaꞌ chic cristian ta̱cana̱k chi saꞌ. Qꞌuehomak kꞌes ru tꞌicr che̱rix ut texya̱bak chi cau xban nak yo̱ xjoskꞌil li Dios saꞌ xbe̱neb laj Judá. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Saꞌ eb li cutan aꞌan eb li rey ut eb li nequeꞌtenkꞌan re chi takla̱nc sicsotkeb xbaneb xxiu. Eb laj tij ut eb li profeta ta̱sachk xchꞌo̱leb, chan. Laj Jeremías quixye: —At Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, relic chi ya̱l la̱at xabalakꞌiheb li tenamit. Xaye nak ta̱cua̱nk li tuktu̱quil usilal, abanan ca̱mc yo̱ chi cha̱lc saꞌ kabe̱n. Ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱yehekꞌ reheb li tenamit aꞌin ut reheb laj Jerusalén chi joꞌcaꞌin: Chanchan jun li tikcual ikꞌ li ta̱cha̱lk saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ma̱cuaꞌ li kꞌunil ikꞌ li narisi rix li trigo. Chanchanak jun li cacuil ikꞌ li nasachoc. Joꞌcan tixba̱nu li Ka̱cuaꞌ nak ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamit. Qꞌuehomak retal. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc re li tenamit chanchanakeb li chok nak teꞌcha̱lk. Eb li carruaje teꞌcha̱lk joꞌ li ca̱k-sut-ikꞌ. Eb li cacua̱y kꞌaxal cau teꞌa̱linak chiru li tꞌiu li narupupic chi junpa̱t. Tokꞌob xak ku xban nak osocꞌ ke. La̱ex aj Jerusalén, canabomak xba̱nunquil li ma̱usilal re nak naru texcolekꞌ. ¿Joꞌ najtil chic toj yo̱kex xcꞌoxlanquil xba̱nunquil li ma̱usilal? Yo̱ chi cuulac resil li raylal li ta̱cꞌulma̱nk toj saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Dan ut toj saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín, li naꞌajej li tzu̱l ru. Yehomak resil reheb li xni̱nkal ru tenamit ut reheb laj Jerusalén nak yo̱queb chak chi cha̱lc saꞌ najtil tenamit eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Teꞌxjap reheb nak teꞌoc chi pletic saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Judá. Ut teꞌxsut rix li tenamit Jerusalén. Chanchanakeb li cui̱nk li nequeꞌcꞌacꞌalen re lix naꞌajeb li racui̱mk. Jerusalén ta̱sutekꞌ xban nak queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ. La̱ex aj Judá, yo̱quex chixcꞌulbal li raylal aꞌin xban li ma̱usilal xeba̱nu. Xban le̱ ma̱c nak yo̱quex chixcꞌulbal li raylal aꞌin ut nayotꞌeꞌ e̱chꞌo̱l xban. Kꞌaxal ra cuanquin. Incꞌaꞌ chic nincuy. Cau na-ecꞌan li cua̱m. Chanchan e̱lc re saꞌ xnaꞌaj. Incꞌaꞌ naru tincana̱k chi incꞌaꞌ tina̱tinak xban nak yo̱quin chirabinquil xya̱b li trompetas retalil nak ticla̱c re li ple̱t. Tojeꞌ ajcuiꞌ xkacꞌul jun li raylal ut xchal jun chic saꞌ kabe̱n. Xsacheꞌ ru chixjunil li kanaꞌaj. Saꞌ junpa̱t xeꞌsacheꞌ ruheb li kamuheba̱l. Ut eb li tꞌicr xeꞌpejeꞌ. ¿Joꞌ najtil chic tento nak tincuileb nak yo̱keb chi pletic? ¿Joꞌ najtil chic tincuabi li xya̱beb li trompeta? Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb lin tenamit. Incꞌaꞌ nequeꞌxnau cuu. Chanchaneb li cocꞌal li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Chanchaneb li cocꞌal li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal. Cuanqueb xnaꞌleb chixba̱nunquil li ma̱usilal, abanan incꞌaꞌ nequeꞌraj xba̱nunquil li us, chan. Laj Jeremías quiril saꞌ li visión nak quisacheꞌ ruheb lix tenamiteb laj IsraelLaj Jeremías quixye: —Nak quicuil li ruchichꞌochꞌ, ma̱cꞌaꞌ chic cuan chiru. Quicuil li choxa ut ma̱cꞌaꞌ chic lix cutan saken. Quin-iloc saꞌ eb li tzu̱l ut quinqꞌue retal nak yo̱queb chi ecꞌa̱nc saꞌ xnaꞌajeb. Eb li cocꞌ bol yo̱queb chi tꞌanecꞌ. Ut quicuil ajcuiꞌ nak ma̱cꞌaꞌ chic cristian saꞌ ruchichꞌochꞌ ut chixjunileb li xul li nequeꞌrupupic ac xelajeꞌco̱eb. Ut li cha̱bil chꞌochꞌ quisukꞌi chaki chꞌochꞌ. Poꞌbileb chic li tenamit xban xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye nak tixsach ru lix chꞌochꞌeb. Abanan incꞌaꞌ tixsach ruheb chi junaj cua. Ta̱rahokꞌ xchꞌo̱l li ruchichꞌochꞌ ut ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ru li choxa. Li Ka̱cuaꞌ quixye nak ta̱cꞌulma̱nk chi joꞌcan ut aꞌan incꞌaꞌ tixjal xcꞌaꞌux. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ eb li tenamit teꞌe̱lelik nak teꞌrabi xya̱b rokeb li cacua̱y ut eb li soldado li nequeꞌcutuc riqꞌuin tzimaj. Cuanqueb li teꞌxic saꞌ qꞌuicheꞌ ut cuanqueb li teꞌtakekꞌ saꞌ xya̱nkeb li pec. Ma̱cꞌaꞌak chic cristian saꞌ eb li tenamit. Ma̱ ani teꞌcana̱k aran. La̱ex aj Jerusalén, raylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n. ¿Cꞌaꞌut nak nequetikib e̱rib riqꞌuin li caki akꞌ? ¿Cꞌaꞌut nak nequerocsi li oro chokꞌ xsahob e̱ru? ¿Cꞌaꞌut nak nequebon li xnakꞌ e̱ru? Ma̱cꞌaꞌ rajbal nak nequeyi̱b e̱rib chi chꞌinaꞌus. Eb li queꞌrahoc e̱re xextzꞌekta̱na ut teꞌraj e̱camsinquil. La̱in xcuabi nak yo̱queb chi ya̱bac laj Jerusalén. Chanchan nak naxjap re li ixk nak oc re chi qꞌuira̱c riqꞌuin li xbe̱n xcꞌulaꞌal. Incꞌaꞌ chic nequeꞌxcuy musikꞌac. Nequeꞌxyeꞌ li rukꞌeb nak yo̱queb chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquileb. “Tokꞌob ku. Incꞌaꞌ nakacuy saꞌ rukꞌeb li nequeꞌraj kacamsinquil,” chanqueb. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱ex aj Jerusalén, sicꞌomak saꞌ eb li be ut saꞌ eb li cꞌayil. Qꞌuehomak retal chanru lix naꞌlebeb li tenamit. Cui cuan junak li ta̱raj cua̱nc saꞌ xya̱lal ut saꞌ ti̱quilal, la̱in tincuy xma̱queb li tenamit aꞌin. Cuanqueb li nequeꞌxba̱nu li juramento saꞌ incꞌabaꞌ la̱in li yoꞌyo̱quil Dios. Abanan moco ya̱l ta li nequeꞌxye xban nak moco nequeꞌxba̱nu ta chi anchaleb xchꞌo̱l, chan li Dios. At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacara li ti̱quilal. La̱at xaqꞌue li raylal saꞌ xbe̱neb, abanan incꞌaꞌ xyotꞌeꞌ xchꞌo̱leb. Xaqꞌueheb chixtojbal xma̱queb, abanan incꞌaꞌ xeꞌraj xcꞌulbal lix kꞌusbaleb. Xeꞌxcacuubresi ban xchꞌo̱leb joꞌ li pec ut incꞌaꞌ xeꞌraj xpatzꞌbal xcuybal xma̱queb. La̱in quinye nak aꞌaneb li nebaꞌ li incꞌaꞌ queꞌxtzol ribeb. Incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru li cꞌaꞌru naraj li Dios, chi moco nequeꞌxnau nak tento teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quixye. Joꞌcan nak la̱in tinxic riqꞌuineb li cuanqueb xcuanquil ut tina̱tinak riqꞌuineb. Eb aꞌan nequeꞌxnau cꞌaꞌru naraj li Dios. Eb aꞌan nequeꞌxnau cꞌaꞌru quixye li Dios nak tento teꞌxba̱nu, chanquin. Abanan chixjunileb aꞌan queꞌxtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ ut incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quixye. Joꞌcan nak eb laj Jerusalén teꞌxcꞌul li raylal xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Li cakcoj li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ teꞌcha̱lk chixcamsinquileb. Laj xoj li cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ teꞌxpedasiheb. Li hix tixbeni rib saꞌ lix tenamiteb. Cui nequeꞌel saꞌ be teꞌchapekꞌ ut teꞌpedasi̱k xbaneb li hix. Joꞌcan teꞌxcꞌul xban nak xnumta lix ma̱queb. Qꞌuila sut xeꞌxtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —¿Chanru nak tincuy tinsach le̱ ma̱c? Eb le̱ ralal e̱cꞌajol xineꞌxtzꞌekta̱na ut xeꞌxba̱nu li juramento saꞌ xcꞌabaꞌeb li jalanil dios li moco dioseb ta. La̱in quinqꞌuehoc re li cꞌaꞌru queꞌraj. Abanan eb aꞌan xeꞌxlokꞌoniheb li jalanil dios. Chanchan nak queꞌxmux ru lix sumlajiqueb ut queꞌco̱eb riqꞌuineb li ixk li nequeꞌxcꞌayi ribeb. Chanchaneb li cacua̱y li yo̱queb ru ut yo̱queb chixjapbal reheb. Teꞌraj ru xic chixchapbal rixakileb li ras ri̱tzꞌin. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb li tenamit aꞌin xban li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu? Cha̱lkeb li xicꞌ nequeꞌiloc re lin tenamit ut cheꞌxsachak ru lin tenamit li chanchan li acui̱mk uvas. Abanan incꞌaꞌ teꞌxsach ru chi junaj cua. Caꞌaj cuiꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌrisiheb saꞌ xya̱nkeb xban nak eb aꞌan ma̱cuaꞌ cueheb. Eb laj Israel ut eb laj Judá xineꞌxtzꞌekta̱na, chan li Ka̱cuaꞌ. Eb aꞌan queꞌxye: —Moco ya̱l ta nak li Dios quixye aꞌan. Li Ka̱cuaꞌ ma̱cꞌaꞌ tixba̱nu ke. La̱o ma̱cꞌaꞌ takacꞌul, chi moco li ca̱mc chi moco li cueꞌej. Eb li profeta junes a̱tinac nequeꞌxba̱nu. Chanchan nak na-ecꞌan li ikꞌ. Ma̱cꞌaꞌ ra̱tin li Dios riqꞌuineb. Cheꞌxcꞌulak ta eb aꞌan li cꞌaꞌru xeꞌxye, chanqueb. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixye chi joꞌcaꞌin: —Xban nak queꞌxye chi joꞌcan, joꞌcan nak la̱in tinba̱nu re nak li ta̱ye chanchanak li xam ut eb li tenamit aꞌin chanchanakeb li siꞌ li ta̱cꞌatekꞌ xban li xam. Li Ka̱cuaꞌ quixye ajcuiꞌ reheb: —La̱in tintaklaheb li najtil tenamit chi pletic e̱riqꞌuin la̱ex li ralal xcꞌajol laj Israel. Aꞌaneb kꞌaxal cauheb rib chalen najter. La̱ex incꞌaꞌ nequenau li ra̱tinoba̱leb chi moco te̱tau ru li cꞌaꞌru teꞌxye. Chixjunileb li soldado aꞌan kꞌaxal cauheb rib ut nequeꞌxcamsiheb li nequeꞌxcut riqꞌuineb lix tzimaj. Aꞌaneb chic teꞌyalok xsahil ru le̱ racui̱mk. Ut aꞌaneb chic li teꞌtzaca̱nk re le̱ tzacae̱mk. Teꞌxcamsiheb le̱ ralal e̱cꞌajol. Ut teꞌxcamsi le̱ carner re teꞌxtiu joꞌ ajcuiꞌ le̱ cuacax. Ut teꞌxtzaca li ru le̱ uvas joꞌ ajcuiꞌ li ru le̱ higo. Teꞌsachekꞌ ruheb li tenamit li cauresinbil chi us re te̱col cuiꞌ e̱rib, li cꞌojcꞌo cuiꞌ e̱chꞌo̱l. Abanan saꞌ eb li cutan aꞌan la̱in incꞌaꞌ tinsach e̱ru chi junaj cua. At Jeremías, nak eb li tenamit teꞌxpatzꞌ cꞌaꞌut nak la̱in li Ka̱cuaꞌ xinba̱nu chi joꞌcaꞌin, la̱at ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin, “Joꞌ nak la̱ex xetzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ ut xelokꞌoniheb li jalanil dios saꞌ le̱ naꞌaj, joꞌcan ajcuiꞌ nak li Ka̱cuaꞌ texqꞌue chi cꞌanjelac chiruheb li jalaneb xtenamit saꞌ jun li naꞌajej li moco e̱re ta.” Li Ka̱cuaꞌ quixye ajcuiꞌ cue: —Ye aꞌin reheb li ralal xcꞌajol laj Judá. Ye resil reheb li ralal xcꞌajol laj Jacob nak joꞌcaꞌin ninye reheb: Abihomak la̱ex li ma̱cꞌaꞌ e̱naꞌleb, la̱ex li cau e̱chꞌo̱l. La̱ex li cuan xnakꞌ e̱ru ut incꞌaꞌ nequex-iloc, la̱ex li cuan e̱xic ut incꞌaꞌ nequex-abin. ¿Ma incꞌaꞌ te̱xucua cuu? Ut, ¿ma incꞌaꞌ sicsotkex xban e̱xiu chicuu? La̱in xinqꞌuehoc re li samaib re xrambal li palau chi junelic. Usta nasaqꞌueꞌ xban li rok haꞌ, abanan li haꞌ incꞌaꞌ ta̱numekꞌ jun pacꞌal li samaib li quinqꞌue saꞌ xnaꞌaj. Abanan eb li tenamit aꞌin cauheb xchꞌo̱l ut kꞌetkꞌeteb. Xineꞌxtzꞌekta̱na ut nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌraj. Incꞌaꞌ nequeꞌxye, “Chikaxucua ru li Ka̱cuaꞌ li kaDios li naqꞌuehoc re li hab saꞌ habalkꞌe joꞌ ajcuiꞌ saꞌ sakꞌehil ut naqꞌuehoc re ru li kacui̱mk saꞌ xkꞌehil li kꞌoloc.” Xban le̱ ma̱usilal nak incꞌaꞌ chic xqꞌue li hab ut ma̱cꞌaꞌ chic le̱ kꞌolom. Xban li ma̱c xeba̱nu nak incꞌaꞌ chic xecꞌul li us. Saꞌ xya̱nkeb lin tenamit cuanqueb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Yo̱queb chixsicꞌbal chanru nak teꞌxba̱nu ma̱usilal reheb li ras ri̱tzꞌin. Chanchaneb laj yo li nequeꞌxqꞌue li raꞌal re xchapbaleb li cocꞌ xul. Nequeꞌxnujobresi li rochocheb riqꞌuin li cꞌaꞌru queꞌxmakꞌ chiruheb li ras ri̱tzꞌin. Chanchaneb li cui̱nk li nequeꞌxchap li cocꞌ xul li nequeꞌrupupic ut nequeꞌxtzꞌap saꞌ junak naꞌajej. Joꞌcan nak xeꞌbiomoꞌ ut cuanqueb xcuanquil. Ni̱nkeb xtibel xban nak sa nequeꞌtzacan. Kꞌaxal cuiꞌchic numtajenak li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu. Incꞌaꞌ nequeꞌrakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal saꞌ xbe̱neb li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌeb, chi moco nequeꞌoquen chirixeb li nebaꞌ. ¿Ma tincanab ta biꞌ ya̱l chi joꞌcan li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb? Kꞌaxal xiu xiu ut kꞌaxal yibru li yo̱ chi cꞌulma̱nc saꞌ li tenamit aꞌin. Eb li profeta ticꞌtiꞌ nequeꞌxye. Ut eb laj tij nequeꞌxba̱nu joꞌ nequeꞌraj eb li profeta. Ut eb lin tenamit joꞌcan queꞌcuulac chiru. Abanan ¿cꞌaꞌru teꞌxba̱nu nak ta̱cuulak xkꞌehil li rakba a̱tin? chan li Ka̱cuaꞌ. La̱ex, li ralal xcꞌajol laj Benjamín, elenkex saꞌ li tenamit Jerusalén re xcolbal e̱rib. Ya̱basihomak le̱ trompeta aran Tecoa. Cꞌu̱bumak junak li xam saꞌ li naꞌajej Bet-haquerem chokꞌ retalil li nimla raylal ut li sachecꞌ li yo̱ chak chi cha̱lc saꞌ li norte. La̱in tinsach ru li tenamit Sión li cꞌajoꞌ xchakꞌal ru. Eb li rey teꞌxyi̱b lix muheba̱leb aran rochbeneb lix soldado chixjun sutam li tenamit Sión ut teꞌoc yalak bar teꞌraj. Teꞌxye chi ribileb rib, “Cauresihomak e̱rib chi pletic riqꞌuineb laj Jerusalén. Se̱bahomak e̱rib xban nak cuaꞌleb raj xo-oc chi pletic saꞌ li tenamit. Abanan anakcuan ac yo̱ chi ecuu̱c. Oc re kꞌojyi̱n. Joꞌcan nak toxic chi pletic chiru kꞌojyi̱n ut takasach ruheb lix palacios,” chaꞌkeb. Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios reheb li teꞌcha̱lk chi pletic: —Yocꞌomak li cheꞌ ut yi̱bomak jun li takleba̱l re tex-oc chi pletic saꞌ li tenamit Jerusalén. Tento nak li cuanqueb Jerusalén teꞌqꞌuehekꞌ chixtojbal lix ma̱queb xban nak li tenamit aꞌan junes raylal nequeꞌxba̱nu. Incꞌaꞌ nequeꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Chanchaneb jun li jul haꞌ li incꞌaꞌ nachakic. Caꞌaj cuiꞌ li rahobtesi̱nc ut li elkꞌa̱c na-abi̱c resil. Junes raylal ut yajel nacuan saꞌ li tenamit aꞌan. Qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chi cua̱nc saꞌ ti̱quilal la̱ex aj Jerusalén re nak la̱in incꞌaꞌ texincanab e̱junes, ut re ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ tinsukꞌisi le̱ naꞌaj chokꞌ chaki chꞌochꞌ ut incꞌaꞌ chic teꞌcua̱nk cristian aran. Ut quixye cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ: —Ta̱sachekꞌ ruheb chixjunileb laj Israel. Teꞌsiqꞌuekꞌ chi us toj retal ma̱ jun chic ta̱cana̱k joꞌ nak laj e̱chal re li uvas naxsicꞌ li ru xcaꞌ sut. Ma̱cꞌaꞌ chic naxcanab.— La̱in quinye re li Ka̱cuaꞌ: —¿Aniheb li tincua̱tinaheb? ¿Aniheb li tinqꞌueheb xnaꞌleb? ¿Ma teꞌraj ta biꞌ rabinquil li cꞌaꞌru tinye reheb? Eb aꞌan chanchan tzꞌaptzꞌo̱queb xxic. Incꞌaꞌ nequeꞌraj rabinquil la̱ cua̱tin. Xuta̱nal chokꞌ reheb nak nequeꞌrabi. Cꞌajoꞌ lin joskꞌil saꞌ xbe̱neb joꞌ la̱ joskꞌil la̱at, at Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ chic nincuy, chanquin re. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Isi la̱ joskꞌil saꞌ xbe̱neb li cocꞌal li cuanqueb saꞌ be ut saꞌ xbe̱neb li sa̱j al li nequeꞌxchꞌutub ribeb. Eb li be̱lomej teꞌcꞌamekꞌ chi pre̱xil rochbeneb li rixakil joꞌ eb ajcuiꞌ li ti̱xeb. Eb li rochoch ta̱cana̱k chokꞌ reheb jalan chic, joꞌ ajcuiꞌ lix chꞌochꞌeb ut eb li rixakil. Joꞌcaꞌin teꞌxcꞌul xban nak la̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌin. Chixjunileb nequeꞌxrahi ru li biomal, joꞌ eb li toj sa̱jeb, joꞌ ajcuiꞌ li ac che̱queb. Eb li profeta ut eb laj tij aj balakꞌeb. Chiruheb aꞌan moco nim ta li raylal li yo̱ chixcꞌulbal lin tenamit. Eb aꞌan nequeꞌxye nak ma̱cꞌaꞌ raylal. Nequeꞌxye nak cuan li tuktu̱quil usilal. Abanan ma̱cꞌaꞌ tuktu̱quil usilal. ¿Ma nequeꞌxuta̱na̱c ta biꞌ xban li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu? Incꞌaꞌ. Incꞌaꞌ nequeꞌxnau xuta̱nac. Joꞌcan nak la̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb joꞌ nak quinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb li jun chꞌol chic, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye reheb lix tenamit: —Xaklinkex saꞌ xa̱la be ut qꞌuehomak retal. Patzꞌomak bar cuan li be re najter ut bar cuan li cha̱bil be. Texxic saꞌ li cha̱bil be ut te̱tau li tuktu̱quil usilal, chan li Dios. Abanan eb aꞌan queꞌxye: —Incꞌaꞌ nakaj xsicꞌbal li be aꞌan, chanqueb. Joꞌcan nak la̱in quinxakabeb laj ilol e̱re ut quinye e̱re: —¡Qꞌuehomak retal nak ta̱ya̱basi̱k li trompeta!— Abanan la̱ex queye: —Incꞌaꞌ nakaj rabinquil, chanquex. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixye: —Abihomak la̱ex li xni̱nkal tenamit, ut qꞌuehomak retal li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul lin tenamit. Abihomak la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱in tinqꞌue li raylal saꞌ xbe̱neb lin tenamit xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Incꞌaꞌ queꞌabin chicuu, ut queꞌxkꞌet li chakꞌrab quinqꞌue reheb. ¿Cꞌaꞌru aj e nak teꞌxcꞌam chak li pom toj saꞌ li tenamit Sabá? ¿Cꞌaꞌru rajbal nak teꞌxic chi najt chixsicꞌbal li sununquil ban? La̱in incꞌaꞌ nacuulac chicuu lix mayej chi moco tincꞌuleb ta lix cꞌatbil mayej. Joꞌcan nak la̱in tintakla li raylal saꞌ xbe̱neb. Tebinqꞌue chi tꞌanecꞌ eb li naꞌbej yucuaꞌbej joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol, joꞌqueb ajcuiꞌ li rech cabal ut eb li rami̱g. Jun xiquic nak teꞌosokꞌ chixjunileb, chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Cuan jun li nimla tenamit cau rib saꞌ li norte ut yo̱ chak chi cauresinquil rib re ta̱cha̱lk chi pletic. Ac cuan chak lix chꞌi̱chꞌeb saꞌ rukꞌeb ut lix tzimaj. Kꞌaxal joskꞌeb. Ma̱ ani nequeꞌril xtokꞌoba̱l ruheb. Yo̱queb chi cha̱lc chirix cacua̱y chi pletic riqꞌuineb laj Jerusalén. Nak nequeꞌxjap re chanchan nak na-ecꞌan ru li palau.— Eb li cuanqueb Jerusalén nequeꞌxye: —Xkabi resil nak kꞌaxal ra nequeꞌxba̱nu li yo̱queb chi cha̱lc. Yo̱ kaxiu ut ma̱cꞌaꞌ chic kametzꞌe̱u. Kꞌaxal ra cuanco joꞌ jun li ixk oc re chi qꞌuira̱c. Mexxic saꞌ be chi moco texxic saꞌ xnaꞌaj le̱ racui̱mk xban nak xiu xiu yalak bar. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc ke cuanqueb xchꞌi̱chꞌ saꞌ rukꞌeb, chanqueb. Li Ka̱cuaꞌ quixye reheb: —Ex intenamit, qꞌuehomak li kꞌes ru tꞌicr che̱rix ut qꞌuehomak li cha che̱rix. Texya̱bak chi cau joꞌ nak naya̱bac junak li xcam ralal li jun ajcuiꞌ chiru. Texya̱bak xban nak ac cha̱lqueb re li ani teꞌsachok e̱re. At Jeremías, xatinxakab chirilbaleb lin tenamit re nak ta̱qꞌue retal chanru cuanqueb ut chanru lix naꞌlebeb. Kꞌaxal cauheb xchꞌo̱l. Chanchan xcacuil li chꞌi̱chꞌ bronce ut hierro. Kꞌetkꞌeteb ut junes ticꞌtiꞌic nequeꞌxba̱nu. Chixjunileb incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Usta kꞌaxal ra xeꞌxcꞌul, abanan incꞌaꞌ nequeꞌraj xcanabanquil li ma̱usilal. Chanchaneb li chꞌi̱chꞌ. Usta kꞌaxal tik li xam re risinquil lix tzꞌajnil li chꞌi̱chꞌ, abanan ma̱cꞌaꞌ rajbal li xam cui lix tzꞌajnil li chꞌi̱chꞌ incꞌaꞌ na-el. Lin tenamit chanchaneb li plata li tzꞌekta̱nanbil xban nak ac xintzꞌekta̱naheb, chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Jeremías quixchꞌolob xya̱lal saꞌ li temploLi Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías ut quixye re: —Xaklin chire lix puertil lin templo ut ta̱ye li a̱tin aꞌin reheb li cristian: Abihomak li cꞌaꞌru xye li Dios e̱re che̱junilex la̱ex aj Judá. Abihomak che̱junilex la̱ex li nequex-oc chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Dios. Joꞌcaꞌin xye e̱re li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel: “Jalomak le̱ cꞌaꞌux ut jalomak le̱ naꞌleb re nak naru texincanab chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌin. Me̱pa̱b li nequeꞌxye laj balakꞌ. Eb aꞌan nequeꞌxye, ‘Ma̱cꞌaꞌ takacꞌul xban nak arin cuan lix templo li Dios,’ chanqueb. Jalomak le̱ cꞌaꞌux ut canabomak xba̱nunquil li incꞌaꞌ us, ut cua̱nkex saꞌ ti̱quilal riqꞌuineb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Incꞌaꞌ te̱rahobtesi li jalan xtenamiteb, chi moco li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌeb ut li xma̱lcaꞌan, chi moco te̱qꞌue chi camsi̱c li ma̱cꞌaꞌ xma̱queb ut incꞌaꞌ te̱bok raylal saꞌ e̱be̱n riqꞌuin nak nequelokꞌoni li yi̱banbil dios. Cui te̱canab xba̱nunquil li ma̱usilal, texincanab chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌin li quinqꞌue chi junaj cua reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Cheqꞌue retal li yo̱quex chixba̱nunquil. La̱ex nequecꞌojob e̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱n li ticꞌtiꞌ, li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. La̱ex nequex-elkꞌac, nequexcamsin, nequemux ru le̱ sumlajic, nequepatzꞌ xcꞌabaꞌ li Dios chi ma̱cꞌaꞌ rajbal, nequecꞌat li pom chiru li yi̱banbil dios Baal ut nequelokꞌoniheb li yi̱banbil dios li incꞌaꞌ quenau chak ru junxil. Ut chirix aꞌan nequexcꞌulun saꞌ li templo bar ninlokꞌoni̱c cuiꞌ ut nequeye chi joꞌcaꞌin, ‘Cueꞌco, colbilo,’ chanquex, ut toj yo̱quex ajcuiꞌ chixba̱nunquil li ma̱usilal. ¿Ma xsukꞌi ta biꞌ lin templo li ninlokꞌoni̱c cuiꞌ chokꞌ xnaꞌajeb aj e̱lkꞌ nak nequecꞌoxla la̱ex? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ninnau cꞌaꞌru yo̱quex chixba̱nunquil?” chan li Ka̱cuaꞌ. Ayukex anakcuan Silo saꞌ li naꞌajej li quinsicꞌ chak ru junxil re tinlokꞌoni̱k cuiꞌ. Qꞌuehomak retal cꞌaꞌru quinba̱nu re xban li ma̱c li queꞌxba̱nu lin tenamit Israel. Anakcuan ut cꞌajoꞌ li ma̱usilal xeba̱nu. La̱in qꞌuila sut xinye e̱re nak te̱jal e̱cꞌaꞌux, abanan la̱ex incꞌaꞌ nequeraj rabinquil li cua̱tin. La̱in xexinbok re nak texsukꞌi̱k cuiqꞌuin, abanan incꞌaꞌ xeraj. Joꞌcan nak tinba̱nu re lin templo joꞌ quinba̱nu re li naꞌajej Silo. Tinba̱nu aꞌan re lin templo li cau cuiꞌ e̱chꞌo̱l, li quinqꞌue re le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ ut e̱re ajcuiꞌ la̱ex. Texintzꞌekta̱na joꞌ nak quintzꞌekta̱naheb chixjunileb le̱ rechꞌalal, li ralal xcꞌajol laj Efraín. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin.— Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Jeremías: —Mattijoc chirixeb li tenamit aꞌin chi moco tat-oque̱nk chirixeb chicuu. Ma̱tzꞌa̱ma chicuu nak tintenkꞌaheb xban nak la̱in incꞌaꞌ tincuabi la̱ tij. ¿Ma incꞌaꞌ nacacuil cꞌaꞌru yo̱queb saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Judá? ¿Ma incꞌaꞌ nacacuil cꞌaꞌru yo̱queb saꞌ eb li be aran Jerusalén? Eb li cocꞌal nequeꞌxcꞌam chak li siꞌ. Ut eb li cui̱nk nequeꞌxloch li xam. Ut eb li ixk nequeꞌxyi̱b li caxlan cua re xlokꞌoninquil li jalanil dios li nequeꞌxye re “Reina re li choxa”. Nequeꞌxmayeja li vino chiruheb li jalanil dios re xqꞌuebal injoskꞌil. Abanan, ¿ma cue ta biꞌ la̱in yo̱queb chixba̱nunquil li raylal? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌaneb li teꞌxsach ribeb riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu? Joꞌcan nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios tincuisi lin joskꞌil saꞌ xbe̱n li naꞌajej aꞌin. Tincuisi lin joskꞌil saꞌ xbe̱neb li cristian ut eb li xul joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li cheꞌ ut li acui̱mk. Lin joskꞌil chanchanak jun li xam li incꞌaꞌ naru xchupbal.— Ut quixye ajcuiꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel: —La̱ex lin tenamit, la̱ex yo̱quex chixqꞌuebal nabal le̱ cꞌatbil mayej joꞌ ajcuiꞌ le̱ mayej jun chꞌol chic. Abanan ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ le̱ mayej. Kꞌaxal us raj nak te̱tzaca la̱ex. Nak la̱in quincuisiheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ aran Egipto, incꞌaꞌ quinye reheb nak tento teꞌxqꞌue lix cꞌatbil mayej ut li mayej li jun chꞌol chic. Li cꞌaꞌru quinchakꞌrabiheb cuiꞌ chak junxil, aꞌan aꞌin: te̱ba̱nu li cꞌaꞌru ninye ut la̱inak le̱ Dios ut la̱exak lin tenamit. Chexcua̱nk joꞌ ninye e̱re re nak us tex-e̱lk, chanquin reheb. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌraj xba̱nunquil li cꞌaꞌru quinye. Queꞌxcacuubresi ban lix chꞌo̱leb. Queꞌxba̱nu li ma̱usilal li queꞌraj xba̱nunquil xjuneseb. Incꞌaꞌ queꞌabin chicuu. Kꞌaxal cuiꞌchic nabal li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Chalen saꞌ li cutan nak le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌel chak Egipto toj chalen anakcuan, rajlal quintaklaheb lin profeta riqꞌuineb chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li cꞌaꞌru quinye reheb. Queꞌxcacuubresi ban xchꞌo̱leb chixba̱nunquil li ma̱usilal. Kꞌaxal nabal li ma̱usilal queꞌxba̱nu chiru li queꞌxba̱nu lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. At Jeremías, la̱at ta̱ye chixjunil aꞌin reheb lin tenamit, usta incꞌaꞌ teꞌabi̱nk cha̱cuu. Jap a̱cue chixyebal reheb, usta incꞌaꞌ tateꞌxchakꞌbe. La̱at ta̱ye reheb: La̱ex aj Israel, la̱ex jun li tenamit li incꞌaꞌ xeba̱nu li cꞌaꞌru xye e̱re li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ xecꞌu̱luban le̱ kꞌusbal xqꞌue e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Incꞌaꞌ nequexcuan saꞌ xya̱lal, chi moco nequeye li ya̱l. La̱ex aj Jerusalén, besomak li rismal le̱ jolom ut cutumak chi najt. Ut ocankex chi ya̱bac saꞌ xbe̱neb li tzu̱l. Li Ka̱cuaꞌ xextzꞌekta̱na xban nak yo̱ xjoskꞌil saꞌ e̱be̱n la̱ex lix tenamit. Eb li ralal xcꞌajol laj Judá queꞌxba̱nu li ma̱usilal. Queꞌxmux ru lin templo li niquineꞌxlokꞌoni cuiꞌ nak queꞌxqꞌue aran li jalanil dios li xicꞌ nacuileb. Saꞌ li ru takꞌa li cuan Ben-hinom queꞌxyi̱b li artal li najt xteram saꞌ li naꞌajej Tofet ut queꞌxcꞌat chokꞌ xmayejeb li ralal xcꞌajoleb. La̱in incꞌaꞌ quinye reheb nak teꞌxba̱nu chi joꞌcan chi moco quincꞌoxla nak joꞌcan teꞌxba̱nu. Ta̱cuulak xkꞌehil nak incꞌaꞌ chic teꞌxye “Tofet” re li naꞌajej aꞌan, chi moco teꞌxye “li ru takꞌa re Ben-hinom”. Teꞌxye ban re “li ru takꞌa re camsi̱nc” xban nak aran teꞌxmukeb li camenak toj retal nak ma̱cꞌaꞌak chic lix naꞌajeb aran Tofet. Ut lix tibeleb li teꞌca̱mk teꞌtiꞌekꞌ xbaneb li soꞌsol ut eb li joskꞌ aj xul ut ma̱ ani ta̱seꞌbesi̱nk reheb. La̱in tincuisi li sahil chꞌo̱lej saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Judá joꞌ ajcuiꞌ saꞌ li tenamit Jerusalén. Incꞌaꞌ chic ta̱abi̱k xbicheb li tenamit nak saheb saꞌ xchꞌo̱leb. Ma̱cꞌaꞌak chic li ninkꞌe saꞌ eb li tenamit chi moco ta̱cua̱nk chic sumla̱c. Eb li tenamit teꞌcana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ joꞌ li chaki chꞌochꞌ.— Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Saꞌ eb li cutan aꞌan lix bakeleb li rey ut eb li queꞌtenkꞌan reheb teꞌisi̱k saꞌ lix mukleba̱leb xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Teꞌisi̱k ajcuiꞌ lix bakeleb li profetas ut eb laj tij joꞌ ajcuiꞌ lix bakeleb li tenamit li queꞌcuan Jerusalén. Nequeꞌtꞌanaxin teꞌcana̱k saꞌ chꞌochꞌ chiru li sakꞌe ut li po joꞌ ajcuiꞌ chiru li chahim li queꞌxra ut queꞌxlokꞌoniheb. Teꞌcanaba̱k lix bakeleb chiruheb li queꞌxsicꞌ cuiꞌ xnaꞌlebeb. Ut ma̱ ani ta̱xocok reheb, chi moco teꞌmukekꞌ. Chanchanakeb chic li cꞌot tzꞌektzꞌo saꞌ chꞌochꞌ. Ut li joꞌ qꞌuial chic li teꞌcana̱k chi yoꞌyo reheb lin tenamit li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb tinjeqꞌuiheb ru yalak bar. Chokꞌ reheb aꞌan kꞌaxal us li ca̱mc chiru li cua̱nc saꞌ jalanil tenamit. At Jeremías, la̱at ta̱ye resil aꞌin reheb li tenamit. Nak junak natꞌaneꞌ, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ nacuacli cuiꞌchic? Cui junak naxjal xbe, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱sukꞌi̱k nak tixqꞌue retal nak ma̱cuaꞌ aꞌan li be li yo̱ cuiꞌ chi xic? ¿Cꞌaꞌut nak eb laj Jerusalén queꞌxjal xcꞌaꞌux? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nequeꞌsukꞌi cuiqꞌuin? ¿Cꞌaꞌut nak nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb ut incꞌaꞌ nequeꞌraj cha̱lc cuiqꞌuin? Xinqꞌue retal chi tzꞌakal li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Incꞌaꞌ nequeꞌa̱tinac saꞌ xya̱lal. Ma̱ ani nayotꞌeꞌ xchꞌo̱l xban li ma̱usilal naxba̱nu. Ma̱ ani naxye, “¿Cꞌaꞌru li incꞌaꞌ us xinba̱nu?” Nequeꞌxba̱nu ban li cꞌaꞌru nequeꞌraj. Chanchaneb li cacua̱y li nequeꞌxcutbe rib nak nequeꞌxic saꞌ li ple̱t. Eb li jotz nequeꞌxnau jokꞌe teꞌsukꞌi̱k saꞌ xnaꞌajeb, joꞌ eb ajcuiꞌ li cuilix ut li mucuy ut li cꞌo̱cꞌob. Abanan eb lin tenamit incꞌaꞌ nequeꞌraj xqꞌuebal retal lin chakꞌrab. ¿Chanru nak te̱ye, “La̱o cuan kanaꞌleb. La̱o cuan lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ kiqꞌuin”? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ queꞌxjal ru lin chakꞌrab eb laj tzꞌi̱b? Teꞌcꞌutekꞌ xxuta̱neb li cuanqueb xnaꞌleb. Teꞌsachk xnaꞌlebeb ut incꞌaꞌ chic teꞌxnau cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Queꞌxtzꞌekta̱na li cua̱tin. ¿Ma cuan ta biꞌ chic xnaꞌlebeb anakcuan eb aꞌan? Joꞌcan nak la̱in tinqꞌueheb li rixakil reheb jalan cui̱nk. Ut lix naꞌajeb li racui̱mk tinqꞌue reheb li teꞌchapok re lix tenamiteb xban nak junes lix biomal nequeꞌxcꞌoxla li cuanqueb xcuanquil joꞌ eb ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Eb li profeta ut eb laj tij nequeꞌbalakꞌic. Chiruheb aꞌan moco nim ta li raylal li yo̱ chixcꞌulbal lin tenamit. Eb aꞌan nequeꞌxye nak ma̱cꞌaꞌ raylal. Nequeꞌxye nak cuan li tuktu̱quil usilal. Abanan ma̱cꞌaꞌ tuktu̱quil usilal. ¿Ma nequeꞌxuta̱na̱c ta biꞌ xban li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu? Incꞌaꞌ. Incꞌaꞌ nequeꞌxnau xuta̱na̱c. Joꞌcan nak la̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb joꞌ nak quinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb li jun chꞌol chic. La̱in tinsach ruheb lin tenamit chi junaj cua. Chanchanakeb chic li xto̱nal li uvas ut li higos li incꞌaꞌ nau̱chin, li chaki lix xak. Ut li cꞌaꞌru quinqꞌue reheb ta̱isi̱k chiruheb. Eb lix tenamit li Dios queꞌxye: —¿Cꞌaꞌut nak tocana̱k arin? Takachꞌutub kib ut toxic saꞌ eb li tenamit li cauresinbil chi us re takacol cuiꞌ kib. Aran toca̱mk xban nak li Ka̱cuaꞌ li kaDios quixye nak to-osokꞌ. Chanchan nak xqꞌue li haꞌ li banbil xsaꞌ chikucꞌ re toca̱mk xban nak xoma̱cob chiru. Xkoybeni nak ta̱cua̱nk li tuktu̱quil usilal, abanan incꞌaꞌ xkacꞌul. Xkoybeni raj nak to-usa̱k, abanan incꞌaꞌ xo-usa. Xiu xiu ban chic cuanco. Yo̱queb chak chi cha̱lc li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Toj saꞌ li naꞌajej Dan na-abi̱c xya̱b saꞌ ruꞌujeb lix cacua̱yeb. Chixjunileb li tenamit nequeꞌsicsot xban xxiuheb nak nequeꞌrabi nak nequeꞌxjap re li cacua̱y. Cha̱lqueb re chixsachbal li kanaꞌaj ut chixjunil li cuan chi saꞌ. Xeꞌchal chixsachbal li tenamit joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li cristian, chanqueb. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Joꞌcan nak la̱in tintaklaheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re chi pletic e̱riqꞌuin. Chanchanakeb li cꞌantiꞌ li cuanqueb xmay ut incꞌaꞌ naru xtu̱lanobresinquileb ut la̱ex texrahobtesi̱k xbaneb.— Laj Jeremías quixye: —At Ka̱cuaꞌ, cꞌajoꞌ xrahil inchꞌo̱l. Incꞌaꞌ chic nincuy. Chacuabi taxak lix ya̱beb lin tenamit li cuanqueb chi najt nak nequeꞌxye, “¿Ma ma̱cꞌaꞌ ta biꞌ li Ka̱cuaꞌ aran Sión? ¿Ma ma̱ ani chic lix reyeb aran?” chanqueb. Li Ka̱cuaꞌ quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak queꞌxqꞌue injoskꞌil riqꞌuin xlokꞌoninquileb li jalanil dios? ¿Cꞌaꞌut nak nequeꞌxqꞌue xlokꞌal li yi̱banbil dios li ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ? chan. Laj Jeremías quixye: —Xnumeꞌ xkꞌehil li kꞌoloc ut xnumeꞌ li sakꞌehil. Abanan toj ma̱jiꞌ nococoleꞌ. Xyotꞌeꞌ inchꞌo̱l xban nak xyotꞌeꞌ xchꞌo̱leb lin tenamit. Kꞌaxal ra saꞌ inchꞌo̱l. Yo̱ chi sachc innaꞌleb xban li raylal. ¿Ma ma̱cꞌaꞌ li ban aran Galaad? ¿Ma ma̱cꞌaꞌ junak aj banonel naru toxqꞌuirtesi? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xo-usa? chan laj Jeremías. Us raj cui lin jolom joꞌ jun li yuꞌam haꞌ ut li xnakꞌ cuu joꞌ li haꞌ li nabe̱c rok. Tinya̱bak raj chi kꞌek chi cutan chirixeb li cuech tenamitil li queꞌcamsi̱c. Cui cuan ta inmuheba̱l saꞌ li chaki chꞌochꞌ bar ta̱ru̱k tincua̱nk cuiꞌ, tine̱lk raj saꞌ xya̱nkeb lin tenamit xban nak moco cha̱bileb ta. Chixjunileb nequeꞌbalakꞌic ut nequeꞌxlokꞌoni li jalanil dios, chan laj Jeremías. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Junelic se̱beb xchꞌo̱l chi ticꞌtiꞌic lin tenamit. Chanchaneb li nequeꞌcutuc riqꞌuin tzimaj. Nequeꞌxqꞌue xcuanquil li ticꞌtiꞌ ut incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue xcuanquil li ya̱l. Numtajenak li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu ut incꞌaꞌ nequeꞌraj xqꞌuebal inlokꞌal, la̱in li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ naru te̱cꞌojob e̱chꞌo̱l riqꞌuineb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin, usta nequeꞌxye nak eb aꞌan tzꞌakal e̱rami̱g. Chi moco ta̱ru̱k te̱cꞌojob e̱chꞌo̱l riqꞌuin le̱ ras ut le̱ ri̱tzꞌin xban nak li asbej ut li i̱tzꞌinbej nequeꞌbalakꞌin. Eb li amigo nequeꞌyoꞌoban ticꞌtiꞌ. Eb li rami̱gueb rib nequeꞌxbalakꞌi ribeb chi ribileb rib. Ut ma̱ ani naxye li ya̱l. Queꞌcꞌay chi ticꞌtiꞌic ut incꞌaꞌ nequeꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Cꞌajoꞌ li rahobtesi̱c nequeꞌxba̱nu. Xban nak xnumta li balakꞌic nequeꞌxba̱nu, joꞌcan nak incꞌaꞌ chic nequeꞌraj xpa̱banquil nak la̱in li Dios.— Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ naxye chi joꞌcaꞌin: —Chanchan nak numsinbil saꞌ xam nak tinqꞌue li raylal saꞌ xbe̱neb re nak teꞌxtau xnaꞌlebeb. Cui incꞌaꞌ tinba̱nu chi joꞌcan, ¿cꞌaꞌ chic ru ta̱ru̱k tinba̱nu reheb re teꞌusa̱k? Lix tzꞌu̱mal reheb chanchan li tzimaj li nacamsin xban li balakꞌic nequeꞌxba̱nu. Riqꞌuin xtzꞌu̱mal reheb nequeꞌa̱tinac chi cha̱bil riqꞌuineb li ras ri̱tzꞌin. Abanan saꞌ xchꞌo̱leb nequeꞌxcꞌu̱b ru chanru teꞌxbalakꞌiheb. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb li tenamit aꞌin? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tinqꞌue re̱kaj reheb li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu? La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin.— Laj Jeremías quixye: —La̱in tinya̱bak chirix li cꞌaꞌru quixcꞌul li tzu̱l ut li pachꞌayaꞌ. Xeꞌcana chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chiru ut ma̱ ani chic nanumeꞌ aran. Incꞌaꞌ chic nequeꞌabi̱c chi ya̱bac li cuacax. Queꞌe̱lelic li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa. Ut queꞌe̱lelic ajcuiꞌ chixjunileb li joskꞌ aj xul, chan. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱in tinsach ru li tenamit Jerusalén. Jucꞌbil chic ta̱cana̱k chixjunil. Ta̱cana̱k chokꞌ xnaꞌajeb laj xoj. Chanchan chaki chꞌochꞌ teꞌcana̱k eb li tenamit li cuanqueb Judá. Ma̱ ani chic ta̱ru̱k ta̱cua̱nk saꞌ li naꞌajej aꞌan, chan li Ka̱cuaꞌ. ¿Ani ta biꞌ ta̱ru̱k tixtau ru cꞌaꞌru xya̱lal li yo̱ chi cꞌulma̱nc? ¿Ma cuan ta biꞌ junak quiqꞌueheꞌ xnaꞌleb xban li Ka̱cuaꞌ re ta̱ru̱k tixchꞌolob xya̱lal? ¿Cꞌaꞌut nak quisach ru li naꞌajej aꞌin? Chanchan chic li chaki chꞌochꞌ quicana. Ut ma̱ ani chic nanumeꞌ aran, chan laj Jeremías. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye: —Xinba̱nu chi joꞌcan xban nak queꞌxtzꞌekta̱na li chakꞌrab li quinqꞌue reheb. Incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quinye reheb chi moco queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nacuaj. Queꞌxba̱nu ban li cꞌaꞌru nequeꞌraj eb aꞌan xban xcacuilal xchꞌo̱leb. Ut queꞌxlokꞌoniheb li yi̱banbil dios Baal joꞌ quicꞌuteꞌ chiruheb xban lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Joꞌcan nak la̱in li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel, tinqꞌue li raylal saꞌ xbe̱neb. Chanchan nak tinqꞌue chixtzacaheb li cꞌahil tzacae̱mk. Ut chanchan tinqꞌue li haꞌ li banbil xsaꞌ chiruqꞌueb. Tinjeqꞌuiheb ru saꞌ eb li jalan tenamit li ma̱ jun sut xnauhomeb, chi moco lix naꞌ xyucuaꞌeb. Ut la̱in tinqꞌueheb chi a̱lina̱c riqꞌuin chꞌi̱chꞌ toj retal ma̱ jun chic teꞌcana̱k saꞌ li tenamit. Ut li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios quixye ajcuiꞌ: —Abihomak. Taklahomak xcꞌambaleb chak li ixk li nequeꞌxnau ya̱bac, eb li ixk li ac aꞌan ajcuiꞌ xcꞌanjeleb.— Eb li tenamit queꞌxye: —Cha̱lkeb chi junpa̱t chi ya̱bac chirix li cꞌaꞌru yo̱co chixcꞌulbal. Ut ocako chi ya̱bac. Choya̱bak toj retal ta̱tꞌuluk li xyaꞌal ku. Toj aran Sión na-abi̱c li ya̱bac xban nak xo-osoꞌ. Numtajenak li kaxuta̱n xban nak tento nak takacanab li kanaꞌaj. Ut eb li kochoch juqꞌuinbil chic, chanqueb. Laj Jeremías quixye: —La̱in quinye reheb, “La̱ex ixk, abihomak li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ. Qꞌuehomak retal li naxye. Cꞌutumak chiruheb le̱ coꞌ chanru teꞌya̱bak. Ut cꞌutumak ajcuiꞌ li bich re rahil chꞌo̱lej chiruheb le̱ rami̱g. Li ca̱mc xchal saꞌ kabe̱n. Chanchan nak x-oc saꞌ li kaventana. Chanchan nak x-oc saꞌ eb li cab li cauresinbil chi us re takacol cuiꞌ kib. Queꞌcamsi̱c li cocꞌal saꞌ be ut queꞌcamsi̱c li cui̱nk li toj sa̱jeb saꞌ eb li cꞌayiba̱l. Eb li camenak tꞌantꞌo̱queb yalak bar. Chanchaneb li cꞌot saꞌ li cꞌaleba̱l. Chanchan li ru trigo li natꞌaneꞌ chirixeb li yo̱queb chi sicꞌoc re ut ma̱ ani ta̱xocok re”, chan. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Li ani cuan xnaꞌleb mixnimobresi rib xban nak cuan xnaꞌleb, chi moco li cau rib tixnimobresi rib xban nak cau rib. Ut li biom incꞌaꞌ tixnimobresi rib xban nak cuan xbiomal. Li ani tixnimobresi rib, chixnimobresihak rib riqꞌuin nak naxnau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ ut naxtau ru chanru lin naꞌleb. Nin-uxta̱nan u ut ninrakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌan li nacuulac chicuu, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱in tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb li tenamit li moco ti̱queb ta xchꞌo̱l usta queꞌxcꞌul li circuncisión, usta incꞌaꞌ. Tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb laj Egipto, eb laj Judá, eb laj Edom, ut eb laj Amón joꞌ eb ajcuiꞌ laj Moab. Tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb li cuanqueb saꞌ najtil tenamit ut saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Incꞌaꞌ queꞌxcꞌul li circuncisión chixjunileb aꞌan. Joꞌcan eb ajcuiꞌ laj Israel. Incꞌaꞌ ti̱queb xchꞌo̱l xban nak incꞌaꞌ queꞌxjal xcꞌaꞌuxeb.— La̱ex aj Israel, abihomak li oc re xyebal e̱re li Ka̱cuaꞌ. Aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ: —Me̱ba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios. Mi-oc e̱xiu xban li cꞌaꞌru nequeril chiru li choxa, usta eb li jalan xtenamiteb nequeꞌxucuac xban li cꞌaꞌru nequeꞌril saꞌ choxa. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li cꞌaynakeb chixba̱nunquil. Nequeꞌxtꞌan jun li cheꞌ saꞌ qꞌuicheꞌ. Ut laj pechꞌ naxtrabaji riqꞌuin lix chꞌi̱chꞌ. Nequeꞌxletz oro ut plata chokꞌ xsahob ruheb lix dios li nequeꞌxyi̱b. Ut nequeꞌxtꞌoj riqꞌuin claux ut martillo re nak incꞌaꞌ ta̱ecꞌa̱nk saꞌ xnaꞌaj. Xakxo̱queb saꞌ xnaꞌaj. Chanchaneb li cheꞌ palmera. Incꞌaꞌ naru nequeꞌa̱tinac. Tento xpakonquileb xban nak incꞌaꞌ naru nequeꞌbe̱c. Mexxucuac chiruheb xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li us, chi moco li incꞌaꞌ us, xban nak ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil.— At Ka̱cuaꞌ, kꞌaxal nim la̱ cuanquil. Ma̱ ani juntakꞌe̱t a̱cuiqꞌuin. Nim xcuanquil la̱ cꞌabaꞌ ut kꞌaxal lokꞌ. ¿Ma cuan ta biꞌ junak incꞌaꞌ ta̱xucua̱nk a̱cuu? La̱at lix reyeb chixjunileb li tenamit. A̱cꞌulub nak ta̱xucua̱k a̱cuu. Ma̱ jun ta̱ru̱k xjuntakꞌe̱tanquil a̱cuiqꞌuin chi moco saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb xnaꞌleb saꞌ ruchichꞌochꞌ, chi moco saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb xcuanquil. Eb li nequeꞌlokꞌonin re li dios cheꞌ to̱nteb ut ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ xban nak nequeꞌxpatzꞌ xnaꞌleb riqꞌuineb li yi̱banbil dios. Nequeꞌxcꞌam chak li plata toj Tarsis ut nequeꞌxcꞌam chak lix oro aran Ufaz. Ut eb li cui̱nk nequeꞌxletz chiru lix dioseb li queꞌxyi̱b. Ut nequeꞌxqꞌue rakꞌeb azul ut púrpura yi̱banbil xbaneb li nequeꞌxnau cꞌanjelac chi us. Abanan li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li tzꞌakal Dios. Aꞌan li yoꞌyo̱quil Dios ut li tzꞌakal Rey chi junelic kꞌe cutan. Nak yo̱ xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ, li ruchichꞌochꞌ na-ecꞌan saꞌ xnaꞌaj. Ut eb li xni̱nkal ru tenamit incꞌaꞌ teꞌxcuy rilbal lix joskꞌil. La̱ex aj Israel, cheyehak reheb li xni̱nkal ru tenamit nak eb lix yi̱banbil dios teꞌisi̱k saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ma̱cuaꞌeb li yi̱banbil dios li queꞌyi̱ban re li choxa ut li ruchichꞌochꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan li quiyi̱ban re li ruchichꞌochꞌ riqꞌuin xnimal xcuanquil. Riqꞌuin lix naꞌleb quixyi̱b li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj ut quixyi̱b ajcuiꞌ li choxa. Riqꞌuin li ra̱tin naxqꞌue chi cha̱lc chi cau li hab. Ut naxchꞌutub li haꞌ saꞌ xmaril li ruchichꞌochꞌ ut naxqꞌue chi takecꞌ li chok saꞌ choxa. Naxtakla li hab ut li rakꞌ ca̱k ut narisi li ikꞌ saꞌ li naꞌajej li xocxo cuiꞌ ut naxtakla saꞌ ruchichꞌochꞌ. To̱nteb chixjunileb li cui̱nk ut ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Chixjunileb laj tꞌenol chꞌi̱chꞌ nacꞌuteꞌ xxuta̱neb xban li dios li queꞌxyi̱b. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li jalanil dios li nequeꞌxyi̱b xban nak moco yoꞌyo̱queb ta. Ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ li yi̱banbil dios. Xcꞌulubeb nak teꞌtzꞌekekꞌ. Ta̱cuulak xkꞌehil nak teꞌsachekꞌ ruheb nak li Ka̱cuaꞌ ta̱cha̱lk chi rakoc a̱tin. Abanan li Ka̱cuaꞌ lix Dios laj Jacob ma̱cuaꞌ joꞌcan tixcꞌul. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quiyi̱ban re chixjunil li cꞌaꞌru cuan. Ut aꞌan quisicꞌoc ruheb laj Israel chokꞌ xtenamit. Li Ka̱cuaꞌ “Nimajcual Dios” xcꞌabaꞌ. La̱ex li cuanquex rubel xtakl li jalan tenamit, xocomak li cꞌaꞌru e̱re. Li Ka̱cuaꞌ ta̱isi̱nk e̱re saꞌ li naꞌajej aꞌin. Tixtakla li raylal saꞌ e̱be̱n nak textakla saꞌ jalan tenamit. Texrahobtesi re nak te̱recꞌa li raylal. Laj Jeremías quixye ajcuiꞌ: —Tokꞌob xak ku. Kꞌaxal ra yo̱co chixcꞌulbal. Ma̱cꞌaꞌ xbanol li karaylal. La̱o xkaye nak tento takacuy xcꞌulbal li raylal. Xeꞌpoꞌi̱c li katenamit. Chanchan nak xpoꞌeꞌ li kamuheba̱l. Ut queꞌtꞌupeꞌ li laso li chapcho̱queb cuiꞌ. Eb li kalal kacꞌajol xoeꞌxcanab kajunes. Xeꞌsacheꞌ ruheb. Ma̱ ani chic ta̱ru̱k ta̱xakaba̱nk re li kamuheba̱l. Ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱yi̱ba̱nk re li katenamit. Ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb li nequeꞌcꞌamoc be chiku. Incꞌaꞌ nequeꞌxsicꞌ xnaꞌleb riqꞌuin li Dios. Joꞌcan nak queꞌpaltoꞌ. Xban aꞌan nak cojeqꞌui̱c yalak bar. Abihomak. Qꞌuehomak retal li esilal li yo̱ chak chi cha̱lc. Cꞌajoꞌ li choki̱nc saꞌ li nimla tenamit li cuan saꞌ li norte. Teꞌxsach ru chixjunileb li tenamit li cuanqueb Judá. Ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Ta̱cana̱k chokꞌ xnaꞌaj laj xoj, chan laj Jeremías. Laj Jeremías quitijoc ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, la̱in ninnau nak li cui̱nk incꞌaꞌ tixtakla rib xjunes. Moco aꞌan ta yal re saꞌ xbe̱n li tixba̱nu. At Ka̱cuaꞌ, choa̱kꞌus taxak saꞌ ti̱quilal. Moa̱kꞌus saꞌ joskꞌil ma̱re anchal incꞌaꞌ takacuy. Isi la̱ joskꞌil saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal ru tenamit li incꞌaꞌ nacateꞌxlokꞌoni. Isi la̱ joskꞌil saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ nequeꞌxya̱ba la̱ cꞌabaꞌ xban nak queꞌxsach ruheb li ralal xcꞌajol laj Jacob. Queꞌxsach ruheb chixjunileb ut queꞌxsach ajcuiꞌ lix naꞌajeb.— Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Jeremías: —Chacuabi chi us li cꞌaꞌru naxye saꞌ li contrato ut ta̱ye resil reheb li cuanqueb Judá ut reheb ajcuiꞌ li cuanqueb Jerusalén. Ta̱ye reheb: Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Tzꞌekta̱nanbil li ani incꞌaꞌ naxba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li contrato aꞌin. Aꞌan li contrato li quinba̱nu riqꞌuineb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak quicuisiheb aran Egipto saꞌ li naꞌajej li chanchan horno li lochlo xamlel. La̱in quinye reheb, “Chex-abi̱nk chicuu ut te̱ba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru ninye e̱re. Cui te̱ba̱nu aꞌan, la̱exak lin tenamit ut la̱inak le̱ Dios. Cui la̱ex te̱ba̱nu li cꞌaꞌru tinye e̱re, la̱in tinba̱nu li quinye reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ riqꞌuin juramento. Quinye nak tinqꞌue reheb jun li cha̱bil naꞌajej li na-el cuiꞌ chi us li racui̱mkeb. Aꞌan li naꞌajej li cuanquex cuiꞌ anakcuan,” chan li Dios. Ut la̱in quinye re li Dios: —Joꞌcan taxak, at Ka̱cuaꞌ.— Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Ta̱ye li a̱tin aꞌin saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Judá ut saꞌ li tenamit Jerusalén. Ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin: Abihomak li cꞌaꞌru naxye li contrato aꞌin ut te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye. Chalen nak queꞌcuisi chak le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ Egipto ut toj chalen anakcuan la̱in nabal sut quebinkꞌus. Chalen junxil yo̱quin chak chixyebal reheb: Cherabihak li cꞌaꞌru ninye. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌrabi li cꞌaꞌru quinye. Queꞌxba̱nu ban li ma̱usilal li queꞌraj xba̱nunquil eb aꞌan. Joꞌcan nak tinqꞌue saꞌ xbe̱neb li raylal li quinye chak saꞌ li contrato. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Eb li cuanqueb Judá ut eb li cuanqueb Jerusalén yo̱queb chixcꞌu̱banquil chanru nak tineꞌxtzꞌekta̱na. Queꞌxba̱nu li ma̱usilal joꞌ queꞌxba̱nu lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Eb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb incꞌaꞌ queꞌraj abi̱nc chicuu. Queꞌxlokꞌoniheb li jalanil dios. Joꞌcan ajcuiꞌ yo̱queb chixba̱nunquil eb laj Judá ut eb laj Israel. Nequeꞌxlokꞌoniheb li jalanil dios ut yo̱queb chi cꞌanjelac chiruheb. Queꞌxkꞌet li contrato li quinba̱nu riqꞌuineb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Joꞌcan nak la̱in tinqꞌue li raylal saꞌ xbe̱neb ut incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k teꞌxcol ribeb chiru. Usta nequeꞌya̱bac chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquileb, abanan la̱in incꞌaꞌ tincuabi lix tijeb. Eb li tenamit li cuanqueb Judá ut eb li cuanqueb Jerusalén teꞌxic riqꞌuineb li yi̱banbil dios li nequeꞌxcꞌat pom chiru. Teꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil chiruheb, abanan incꞌaꞌ teꞌtenkꞌa̱k xbaneb lix dioseb nak cuanqueb saꞌ raylal. La̱ex aj Judá, kꞌaxal nabaleb le̱ jalanil dios joꞌ xqꞌuialeb le̱ tenamit. Ut la̱ex aj Jerusalén, kꞌaxal nabal li artal xeyi̱b joꞌ xqꞌuial li be saꞌ le̱ tenamit. Xeyi̱beb li artal re xcꞌatbal li pom chiru li dios Baal, li kꞌaxal yibru. Mattijoc chirixeb li tenamit aꞌin chi moco ta̱tzꞌa̱ma usilal saꞌ xbe̱neb. La̱in incꞌaꞌ tincuabi nak teꞌxya̱ba incꞌabaꞌ nak cuanqueb saꞌ raylal. Li Ka̱cuaꞌ quixye ajcuiꞌ: —¡Eb li tenamit li ninra yo̱queb chixba̱nunquil li ma̱usilal! ¿Ma xcꞌulubeb ta biꞌ aꞌan nak teꞌcha̱lk saꞌ lin templo? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ teꞌxcol ribeb chiru li tojba ma̱c xban li tib li nequeꞌxmayeja? ¿Ma naru ta biꞌ teꞌxcꞌojob xchꞌo̱leb riqꞌuin aꞌan? Junxil la̱in xebinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin jun li cheꞌ olivo li nau̱chin chi nabal. Abanan xban nak incꞌaꞌ useb xnaꞌleb la̱in tinsach ruheb. Chanchan nak natokeꞌ rukꞌ li cheꞌ xban li ca̱k-sut-ikꞌ ut nacꞌateꞌ. La̱in li nimajcual Dios. La̱in quinsicꞌoc ruheb ut la̱in ajcuiꞌ xinyehoc reheb nak teꞌxcꞌul li raylal aꞌin xban nak eb laj Judá ut eb laj Israel xeꞌxchikꞌ injoskꞌil riqꞌuin xcꞌatbal li pom chiru li yi̱banbil dios Baal, chan li Dios. Laj Jeremías quixye: —Li Ka̱cuaꞌ quixcꞌut chicuu nak eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue yo̱queb chixcꞌu̱banquil chanru nak teꞌxba̱nu raylal cue. Li xicꞌ nequeꞌiloc re laj Jeremías queꞌxcꞌu̱b ribeb re teꞌxcamsiLa̱in chanchanin jun li carner li yo̱ chi cꞌamecꞌ chi camsi̱c. Ma̱cꞌaꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak yo̱queb chixcꞌu̱banquil chanru nak tineꞌxcamsi. Yo̱queb chixyebal, “Kacamsihak li cui̱nk aꞌin joꞌ nak nayoqꞌueꞌ li cheꞌ li cuan ru. Kisihak chi jun aj cua saꞌ ruchichꞌochꞌ re nak ma̱ ani chic ta̱jultica̱nk re,” chanqueb. Abanan la̱at, at Ka̱cuaꞌ at nimajcual Dios, la̱at nacatrakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. La̱at nacanau chanru xnaꞌleb li junju̱nk ut cꞌaꞌru cuan saꞌ xcꞌaꞌuxeb. Nacuaj nacuil nak ta̱qꞌue re̱kaj reheb li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu. La̱in nincanab cuib saꞌ a̱cuukꞌ la̱at. Aꞌut eb li cui̱nk li cuanqueb Anatot li queꞌraj incamsinquil, queꞌxye cue nak incꞌaꞌ chic tina̱tinak saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ re nak incꞌaꞌ tineꞌxcamsi, chan laj Jeremías. Joꞌcan nak li Dios quixye: —La̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb. Eb li sa̱j cui̱nk teꞌcamsi̱k chi chꞌi̱chꞌ saꞌ li ple̱t ut eb li ralal xcꞌajoleb li toj sa̱jeb teꞌca̱mk xban xtzꞌocajiqueb. La̱in xinxakab li cutan nak ta̱cha̱lk li raylal saꞌ xbe̱neb laj Anatot. Nak ta̱cuulak xkꞌehil ma̱ jun chic ta̱colekꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Jeremías quixcuechꞌ rix li yo̱ chi cꞌulma̱nc ut li Dios quixsumeLaj Jeremías quixye: —At Ka̱cuaꞌ, la̱at junelic ti̱c a̱chꞌo̱l ut incꞌaꞌ raj nacuaj xcuechꞌbal rix li cꞌaꞌru nacaba̱nu. Abanan nacuaj xpatzꞌbal a̱cue cꞌaꞌut nak nacꞌulman chi joꞌcaꞌin. ¿Cꞌaꞌut nak us nequeꞌel li nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal? ¿Cꞌaꞌut nak junelic sa cuanqueb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb? La̱at xatsicꞌoc ruheb ut xacuosobtesiheb. Sa cuanqueb. Chanchaneb li cheꞌ qui-aueꞌ ut quixchap xxeꞌ. Quiniman ut quixqꞌue ru. Abanan eb li tenamit aꞌin nequeꞌxqꞌue a̱lokꞌal yal riqꞌuin xtzꞌu̱mal reheb. Moco anchaleb ta xchꞌo̱l nak nequeꞌxba̱nu. At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacanau cuu. Nacanau chanru lin naꞌleb ut chanru lin cꞌaꞌux cha̱cuu. Chacꞌameb li tenamit aꞌan joꞌ nak nequeꞌcꞌameꞌ li carner chi camsi̱c. Teneb ca̱mc saꞌ xbe̱neb. ¿Joꞌ najtil chic ta̱cua̱nk li kachꞌochꞌ chi ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ? ¿Joꞌ najtil chic ta̱cana̱k li pachꞌayaꞌ chi chaki? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ xban lix ma̱usilaleb li tenamit nak queꞌsacheꞌ ru li xul li nequeꞌrupupic joꞌ eb ajcuiꞌ li queto̱mk? Eb aꞌan yo̱queb chixyebal: “Li Dios incꞌaꞌ ta̱ril chanru nak to-osokꞌ,” chanqueb.— Ut li Ka̱cuaꞌ quixye: —At Jeremías, cui xatlub chixyalbal a̱kꞌe chi a̱linac riqꞌuineb li cui̱nk, ¿chanru nak ta̱cuy a̱linac riqꞌuineb li cacua̱y? Cui xatich a̱cuok saꞌ li ti̱c ru, ¿chanru nak tatbe̱k saꞌ li qꞌuicheꞌ li cuan chire li nimaꞌ Jordán? Cui xattitzꞌ xban li raylal li yo̱cat chixcꞌulbal, ¿chanru nak ta̱cuy li nimla raylal li ta̱cha̱lk saꞌ a̱be̱n? Eb la̱ cuas ut eb la̱ cui̱tzꞌin yo̱queb chabalakꞌinquil. La̱ cuechꞌalal xeꞌxjunaji ribeb riqꞌuineb li yo̱queb chixcꞌu̱banquil ru chanru nak teꞌxba̱nu raylal a̱cue. Ma̱cꞌojob a̱chꞌo̱l riqꞌuineb, usta cha̱bil nequeꞌa̱tinac a̱cuiqꞌuin. La̱in xintzꞌekta̱naheb laj Israel. Xincanabeb xjunes li quinsicꞌ ruheb junxil. Xinkꞌaxtesiheb li tenamit li ninra saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Eb li sicꞌbileb ru inban nequeꞌxcuechꞌi cuix. Chanchaneb li cakcoj nak yo̱ chixjapbal re saꞌ qꞌuicheꞌ. Joꞌcan nak xicꞌ chic nacuileb. Li tenamit li sicꞌbil ru inban chanchaneb li xul li chꞌinaꞌus saꞌ rix, li nequeꞌrupupic, li quisuteꞌ xbaneb li cꞌuch li teꞌajok xcamsinquil. Bokomakeb chixjunileb li joskꞌ aj xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ re teꞌcha̱lk chixtiubal lix tibeb. Nabaleb li jalan tenamit li cuanqueb xcuanquil xeꞌxsach ru lix naꞌaj li cuacui̱mk. Xeꞌxyekꞌi saꞌ rokeb li cuacui̱mk. Ut xeꞌxsukꞌisi lin cha̱bil naꞌaj joꞌ chaki chꞌochꞌ xban nak ma̱cꞌaꞌ chic cuan aran. Ma̱cꞌaꞌ chic na-oc cuiꞌ queꞌxcanab li naꞌajej. Ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Chanchan li chaki chꞌochꞌ quicana ut ma̱ ani na-oc xcꞌaꞌux chirilbal. Saꞌ eb li tzu̱l quilajeꞌchal li queꞌsachoc ru lin naꞌaj. La̱in quintaklaheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb chi pletic riqꞌuineb ut chixsachbal ru chixjunil li naꞌajej. Ma̱ ani chic ta̱cua̱nk chi tuktu xchꞌo̱l. Eb lin tenamit teꞌrau li trigo, abanan saꞌ lix chꞌochꞌ ta̱e̱lk li qꞌuix. Teꞌxtacuasi ribeb chi cꞌanjelac, abanan ma̱cꞌaꞌak rajbal lix cꞌanjeleb. Incꞌaꞌ tinqꞌue chi e̱lc li racui̱mkeb xban nak la̱in yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb, chan li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ chirixeb li jalaneb xtenamit li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb li cuanqueb chi nachꞌ riqꞌuineb laj Israel. Aꞌaneb li queꞌpoꞌoc ru lix tenamiteb laj Israel. —Eb li tenamit aꞌan teꞌcuisi saꞌ lix naꞌajeb ut tincuisiheb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Judá saꞌ xya̱nkeb. Abanan nak ac xcuisiheb saꞌ lin naꞌaj, la̱in tincuil cuiꞌchic xtokꞌoba̱l ruheb. Tintaklaheb cuiꞌchic chi cua̱nc chi xjunju̱nkaleb saꞌ lix tenamiteb. Ya̱l nak eb aꞌan queꞌcꞌamoc be chiruheb lin tenamit chixlokꞌoninquil li yi̱banbil dios Baal. Abanan naru teꞌcua̱nk saꞌ xya̱nkeb lin tenamit cui teꞌxqꞌue inlokꞌal joꞌ nequeꞌxba̱nu lin tenamit ut cui teꞌxba̱nu li juramento saꞌ incꞌabaꞌ la̱in li yoꞌyo̱quil Dios. Abanan cui incꞌaꞌ teꞌabi̱nk chicuu la̱in tincuisiheb chi junaj cua saꞌ lix naꞌajeb ut tinsach ruheb, chan li Ka̱cuaꞌ. Li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb laj IsraelUt quixye cue li Ka̱cuaꞌ: —Ayu, lokꞌ chak junak xcꞌa̱mal a̱saꞌ xcomon li lino ut ta̱bacꞌ cha̱saꞌ nak toj ma̱jiꞌ nacatzꞌa saꞌ haꞌ, chan. Quinlokꞌ li cꞌa̱mal saꞌ joꞌ quixye cue li Ka̱cuaꞌ ut quinbacꞌ chinsaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic cuiqꞌuin xcaꞌ sut ut quixye: —Cꞌam li cꞌa̱mal saꞌ li xalokꞌ li bacꞌbo cha̱saꞌ ut tatxic cuan cuiꞌ li nimaꞌ Éufrates. Aran ta̱muk li cꞌa̱mal saꞌ saꞌ xjachalal li sako̱nac, chan li Ka̱cuaꞌ. Co̱in ut quinba̱nu joꞌ quixye cue. Quinmuk li cꞌa̱mal saꞌ saꞌ xjachalal li sako̱nac chire li nimaꞌ Éufrates. Ac xnumeꞌ chic nabal cutan nak quixye cuiꞌchic cue li Ka̱cuaꞌ: —Ayu cuan cuiꞌ li nimaꞌ Éufrates ut ta̱cꞌam chak li cꞌa̱mal saꞌ li catintakla xmukbal, chan. Quinco̱in cuan cuiꞌ li nimaꞌ Éufrates ut quinxoc chak li cꞌa̱mal saꞌ li bar quinmuk cuiꞌ chak. Abanan nak quintau, ac kꞌaynak chic ut ma̱cꞌaꞌ chic na-oc cuiꞌ. Tojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —Joꞌ xcꞌul li cꞌa̱mal saꞌ aꞌin nak xkꞌa, joꞌcan ajcuiꞌ teꞌxcꞌul eb laj Judá ut eb laj Jerusalén nak tincuisi lix kꞌetkꞌetileb. Eb li tenamit aꞌin numtajenak lix ma̱usilaleb ut kꞌaxal cauheb xchꞌo̱l. Queꞌxkꞌet li cua̱tin ut queꞌxcuikꞌib ribeb chiruheb li jalanil dios re teꞌxlokꞌoni ut queꞌcꞌanjelac chiruheb. Joꞌcan nak tinsacheb. Chanchanakeb chic li cꞌa̱mal saꞌ aꞌin li ma̱cꞌaꞌ chic na-oc cuiꞌ. Joꞌ nak li cui̱nk naxbacꞌ lix cꞌa̱mal xsaꞌ chi xsaꞌ, joꞌcan ajcuiꞌ raj nak xcuaj nak cauhakeb xchꞌo̱l lin tenamit cuiqꞌuin. Aꞌaneb raj lin tenamit. Aꞌaneb raj li teꞌqꞌuehok inlokꞌal ut teꞌxnima raj cuu. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌraj. Queꞌxkꞌet ban li cua̱tin. Li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —At Jeremías, ta̱ye reheb laj Israel nak chixjunileb li cuc teꞌnujtesi̱k riqꞌuin vino. Ut eb aꞌan teꞌxye: ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nakanau nak eb li cuc naru teꞌnujtesi̱k riqꞌuin vino? chaꞌakeb a̱cue. Ut la̱at ta̱ye reheb, “Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ. Nak tinqꞌue li raylal saꞌ xbe̱neb, chanchan nak tinqꞌueheb chirucꞌ li vino ut chanchan nak teꞌcala̱k chixjunileb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌin, joꞌ eb ajcuiꞌ li rey li ralal xcꞌajoleb laj David, eb laj tij ut eb li profetas, joꞌ eb ajcuiꞌ laj Jerusalén. Ut chirix aꞌan la̱in tinqꞌueheb chi camsi̱c, joꞌ li yucuaꞌbej joꞌ eb ajcuiꞌ li alalbej. Incꞌaꞌ tincuil xtokꞌoba̱l ruheb chi moco tincuuxta̱na ruheb. Jun xiqueb nak teꞌosokꞌ,” chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Jeremías quixye reheb li tenamit: —La̱ex aj Israel, li Ka̱cuaꞌ yo̱ chika̱tinanquil. Abihomak li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal ut qꞌuehomak retal. Me̱kꞌetkꞌeti e̱rib chiru. Qꞌuehomak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios nak toj ma̱jiꞌ naxtakla li kꞌojyi̱n ma̱re anchal te̱tich le̱ rok saꞌ eb li tzu̱l xban nak kꞌojyi̱n chic. Qꞌuehomak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ nak toj ma̱jiꞌ naxtakla li raylal li cha̱lc re saꞌ e̱be̱n. Abanan cui incꞌaꞌ nequex-abin chiru, la̱in tinya̱bak chi mukmu xban le̱ kꞌetkꞌetil. Cau tinya̱bak toj retal nak ta̱tꞌuluk li xyaꞌal cuu xban nak lix tenamit li Dios teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ xbaneb li jalan tenamit. Yehomak resil re li rey ut re li reina, “Cubsihomak e̱rib ut chunlankex saꞌ chꞌochꞌ xban nak xcuulac xkꞌehil nak ta̱isi̱k le̱ corona.” Eb li tenamit li cuanqueb Neguev tzꞌaptzꞌo chic lix puertileb. Ut ma̱ ani chic ta̱ru̱k ta̱tehok re. Chixjunileb li cuanqueb Judá teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ saꞌ jalan tenamit. Ilomak ut qꞌuehomak retal li yo̱queb chi cha̱lc saꞌ li norte. ¿Bar cuanqueb li chꞌinaꞌusil tenamit li queꞌkꞌaxtesi̱c saꞌ e̱rukꞌ re te̱rileb?— Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱ex aj Jerusalén, ¿cꞌaꞌru te̱ye nak texcana̱k rubel xcuanquileb li tenamit li xecꞌojob e̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱neb xban nak xecꞌoxla nak e̱rami̱gueb? Kꞌaxal ra te̱cꞌul joꞌ naxcꞌul li ixk li oc re chi qꞌuira̱c. Ma̱re te̱ye saꞌ e̱chꞌo̱l, “¿Cꞌaꞌut nak yo̱co chixcꞌulbal li raylal aꞌin?” La̱ex yo̱quex chi rahobtesi̱c xban nak numtajenak le̱ ma̱c. E̱ma̱c ajcuiꞌ la̱ex nak yo̱ chi cꞌutecꞌ e̱xuta̱n. Junak cui̱nk li kꞌek xtibel incꞌaꞌ naru ta̱sakokꞌ xtibel, chi moco naru ta̱jala̱k rix li chꞌohix. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex. Incꞌaꞌ naru te̱ba̱nu li us xban nak ac cꞌaynakex chixba̱nunquil li ma̱usilal. La̱in li Ka̱cuaꞌ tinjeqꞌui̱nk e̱re yalak bar joꞌ nak nacꞌameꞌ rix li trigo xban li ikꞌ li nachal saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Joꞌcaꞌin te̱cꞌul la̱ex aj Israel xban nak aꞌan li tenebanbil saꞌ e̱be̱n inban la̱in xban nak xine̱tzꞌekta̱na ut xecꞌojob e̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱neb li yi̱banbil dios. La̱in tincꞌut e̱xuta̱n ut ta̱cꞌutu̱nk chiruheb chixjunileb li incꞌaꞌ us li xeba̱nu. La̱in xinqꞌue retal li ma̱usilal nequeba̱nu. La̱in xcuil nak nequelokꞌoniheb li jalanil dios saꞌ eb li tzu̱l ut saꞌ eb li ru takꞌa. Chanchanex li nequeꞌxmux ru xsumlajiqueb. Ta̱cha̱lk li raylal saꞌ e̱be̱n la̱ex li cuanquex Jerusalén. La̱ex incꞌaꞌ nequecanab xba̱nunquil li ma̱usilal. ¿Joꞌ najtil chic texcua̱nk saꞌ li ma̱usilal? chan li Dios. Li Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías chirix nak incꞌaꞌ chic naxqꞌue li hab. Quixye: —Eb laj Judá yo̱queb chi ya̱bac xban li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal. Kꞌaxal ra yo̱queb chixcꞌulbal lix tenamiteb. Chunchu̱queb li cristian saꞌ chꞌochꞌ xban xrahil xchꞌo̱leb. Ut eb laj Jerusalén yo̱queb chi ya̱bac xban li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal. Eb li cuanqueb xcuanquil nequeꞌxtakla lix mo̱seb chixsicꞌbal li haꞌ. Nequeꞌxic cuan cuiꞌ lix julel li haꞌ abanan incꞌaꞌ nequeꞌxtau li haꞌ xban nak chaki. Ma̱cꞌaꞌ xsaꞌ lix cuqueb nak nequeꞌsukꞌi li mo̱s. Yo̱queb chi cꞌoxlac ut nequeꞌxtzꞌap li ru xban xxuta̱neb. Xelajeꞌitzꞌeꞌ li chꞌochꞌ xban nak incꞌaꞌ chic naxqꞌue li hab. Ut eb laj acuinel sachso̱queb xchꞌo̱l ut nequeꞌxmuk li ru riqꞌuin li rukꞌeb. Ut li quej naxcanab xjunes li chꞌina ral xban nak ma̱cꞌaꞌ chic li pachꞌayaꞌ. Eb li bu̱r li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ nequeꞌxakli saꞌ xbe̱n li bol chixcꞌulbal li ikꞌ joꞌ nequeꞌxba̱nu laj xoj. Moymoy chic saꞌ ruheb xban nak ma̱cꞌaꞌ chic richajeb.— Eb li tenamit nequeꞌxye: —Usta ya̱l nak cuan kama̱c ut aꞌan li najitoc ke, abanan choa̱tenkꞌa, at Ka̱cuaꞌ, saꞌ xcꞌabaꞌ la̱ rahom. Nabal sut xatkatzꞌekta̱na ut xoma̱cob cha̱cuu. At Ka̱cuaꞌ, la̱at li kayoꞌon la̱o aj Israel. La̱at li nacatcoloc ke chiru li raylal. ¿Cꞌaꞌut nak chanchanat jun li jalan xtenamit? ¿Cꞌaꞌut nak chanchanat jun li yal numecꞌ yo̱? ¿Cꞌaꞌut nak chanchanat jun li cui̱nk li sachso xchꞌo̱l? ¿Cꞌaꞌut nak chanchanat jun li soldado li ma̱cꞌaꞌ naxba̱nu re toxcol? At Ka̱cuaꞌ, la̱at cuancat kiqꞌuin ut la̱o nakacꞌabaꞌin la̱ cꞌabaꞌ. Moa̱canab kajunes, at Ka̱cuaꞌ, chanqueb. Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ chirixeb li tenamit Israel: —Eb li tenamit aꞌin incꞌaꞌ tuktu xchꞌo̱leb cuiqꞌuin. Cocꞌ aj xsaꞌ nequeꞌxjal xcꞌaꞌuxeb. Incꞌaꞌ nacuulac chicuu li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Cuan saꞌ inchꞌo̱l li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu. Joꞌcan nak la̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb, chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —At Jeremías, ma̱tzꞌa̱ma chicuu nak tinba̱nu usilal reheb li tenamit aꞌin. Usta nequeꞌxba̱nu lix ayu̱n, la̱in incꞌaꞌ tinsumeheb nak teꞌxya̱ba lin cꞌabaꞌ. Usta nequeꞌxmayeja li ru li racui̱mkeb ut nequeꞌxcꞌat li xul chokꞌ xmayejeb chicuu, la̱in incꞌaꞌ tincꞌul. Tinqꞌueheb ban chi camsi̱c saꞌ li ple̱t, malaj ut teꞌca̱mk xban cueꞌej ut xban caki yajel, chan li Dios. Ut laj Jeremías quixye: —At nimajcual Dios, la̱at nacanau nak eb li profetas yo̱queb chixyebal reheb li tenamit nak incꞌaꞌ ta̱cua̱nk li ple̱t chi moco ta̱cua̱nk li cueꞌej. Yo̱queb chixyebal nak ta̱qꞌue reheb li tuktu̱quil usilal, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye: —Li cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal li profetas ticꞌtiꞌ. Nequeꞌxye nak yo̱queb chi a̱tinac saꞌ incꞌabaꞌ. La̱in incꞌaꞌ xebintakla, ut incꞌaꞌ xinxakabeb chi moco xina̱tinac riqꞌuineb. La̱in incꞌaꞌ xincꞌut visión chiruheb. Ticꞌtiꞌic ut balakꞌic nequeꞌxba̱nu. Yo̱queb chixyebal li cꞌaꞌru nequeꞌrecꞌa xjuneseb. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin chirixeb li profetas li yo̱queb chi a̱tinac saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. La̱in incꞌaꞌ xintaklaheb, abanan yo̱queb chixyebal nak incꞌaꞌ ta̱cua̱nk li ple̱t chi moco ta̱cua̱nk li cueꞌej. La̱in ninye nak eb li profeta aꞌin teꞌca̱mk saꞌ li ple̱t ut xban cueꞌej. Ut eb li tenamit li yo̱queb chi abi̱nc re li cꞌaꞌru nequeꞌxye li profeta aꞌin, teꞌcutekꞌ saꞌ eb li be re Jerusalén xban li ple̱t ut xban cueꞌej. Ut ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱mukuk reheb. Incꞌaꞌ teꞌmukekꞌ li rixakileb chi moco li ralal xcꞌajoleb. La̱in tintakla li raylal saꞌ xbe̱neb joꞌ xcꞌulubeb xcꞌulbal. At Jeremías, ta̱ye reheb li tenamit chi joꞌcaꞌin, “Chi kꞌek chi cutan tinya̱bak chirixeb lin tenamit xban nak kꞌaxal ra cuanqueb. Incꞌaꞌ tincanab ya̱bac xban nak rahobtesinbileb. Nak ninxic saꞌ cꞌaleba̱l nequeꞌcuil li queꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t. Ut saꞌ eb li tenamit, nequeꞌcuil li yo̱queb chi ca̱mc xban cueꞌej. Eb li profeta ut eb laj tij xeꞌcꞌameꞌ saꞌ jun tenamit li incꞌaꞌ xeꞌxnau ru,” chaꞌakat.— Laj Jeremías quixye: —At Ka̱cuaꞌ, ¿ma xatzꞌekta̱naheb li ralal xcꞌajol laj Judá chi junaj cua? ¿Ma xicꞌ nacacuileb li cuanqueb Sión? ¿Cꞌaꞌut nak xatakla li raylal aꞌin saꞌ kabe̱n li ma̱cꞌaꞌ xbanol? La̱o xkoybeni li tuktu̱quil usilal, abanan incꞌaꞌ xkacꞌul. Xkoybeni nak toqꞌuira̱k, abanan xiu xiu chic cuanco. At Ka̱cuaꞌ, la̱o xoma̱cob cha̱cuu. Nakanau nak incꞌaꞌ us xkaba̱nu. Ut queꞌma̱cob ajcuiꞌ cha̱cuu eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Saꞌ xcꞌabaꞌ la̱ rahom, at Ka̱cuaꞌ, moa̱tzꞌekta̱na. Ut ma̱cꞌut xxuta̱n la̱ tenamit li cuan cuiꞌ la̱ lokꞌlaj cꞌojariba̱l. Ma̱cuisi xcuanquil li contrato li caba̱nu kiqꞌuin. Incꞌaꞌ taxak chisachk saꞌ a̱chꞌo̱l. ¿Ma cuan ta biꞌ junak li yi̱banbil dios saꞌ li xni̱nkal ru tenamit ta̱ru̱k tixtakla chak li hab? ¿Ma naru ta biꞌ ta̱cha̱lk li hab saꞌ choxa yal xjunes? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at, at Ka̱cuaꞌ, nacatqꞌuehoc re? Joꞌcan nak caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin noco-oybenin xban nak la̱at nacatqꞌuehoc re chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, chan laj Jeremías. Tojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Usta laj Moisés ut laj Samuel teꞌcha̱lk chi a̱tinac cuiqꞌuin chirix li tenamit aꞌin, abanan la̱in incꞌaꞌ tincuil xtokꞌoba̱l ruheb. Xicakeb. Isiheb chicuu. Cui teꞌxpatzꞌ a̱cue bar teꞌxic, ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin: Li ac tenebanbil ca̱mc saꞌ xbe̱n xban yajel, teꞌca̱mk; li ac tenebanbil saꞌ xbe̱n nak teꞌca̱mk saꞌ li ple̱t, aran teꞌca̱mk. Ut li ac tenebanbil ca̱mc saꞌ xbe̱n xban cueꞌej, xban cueꞌej ajcuiꞌ teꞌca̱mk; ut eb li ac tenebanbil saꞌ xbe̱n cꞌamecꞌ chi pre̱xil, teꞌcꞌamekꞌ ajcuiꞌ chi pre̱xil saꞌ jalan tenamit. Ca̱hib pa̱y ru li tojba ma̱c tinqꞌue saꞌ xbe̱neb. La̱in tincanabeb chi camsi̱c saꞌ li ple̱t. Eb li tzꞌiꞌ teꞌxtꞌupi eb li camenak ut eb li soꞌsol, joꞌ eb ajcuiꞌ li joskꞌ aj xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ teꞌxtiu lix tibeleb. Chixjunileb li tenamit saꞌ ruchichꞌochꞌ ta̱sachk xchꞌo̱leb xban li cꞌaꞌru quixba̱nu aran Jerusalén laj Manasés li ralal laj Ezequías nak quicuan chokꞌ xreyeb laj Judá. Li Ka̱cuaꞌ quixye ajcuiꞌ: —¿Ani ta biꞌ ta̱ilok xtokꞌoba̱l e̱ru la̱ex aj Jerusalén? ¿Ani ta biꞌ ta̱rahokꞌ xchꞌo̱l xban li raylal li yo̱quex chixcꞌulbal? ¿Ani ta biꞌ ta̱patzꞌok e̱re ma sa saꞌ e̱chꞌo̱l? La̱ex xine̱canab, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut junelic nequeba̱nu li incꞌaꞌ us. Joꞌcan nak la̱in texinqꞌue chixtojbal e̱ma̱c. Incꞌaꞌ chic tincuil xtokꞌoba̱l e̱ru. La̱in tinjeqꞌui ruheb laj Judá saꞌ chixjunil li tenamit joꞌ nak nacꞌameꞌ li qꞌuim xban ikꞌ, ut tebincanab chi ma̱cꞌaꞌ chic ralal xcꞌajoleb, ut tinpoꞌ lix tenamit, abanan incꞌaꞌ ajcuiꞌ teꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Nabaleb li xma̱lcaꞌan xeꞌcana̱c saꞌ li tenamit. Xeꞌxkꞌax xqꞌuial li samaib chire li palau. Xinqꞌueheb chi camsi̱c eb li sa̱j cui̱nk ut kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱leb li naꞌbej. Chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb xchal li raylal aꞌin saꞌ xbe̱n lix tenamiteb. Ta̱lucta̱k xchꞌo̱l li naꞌbej li quicuan cuukub xcocꞌal. Incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k ta̱musikꞌak. Ut toj sa̱j nak ta̱ca̱mk. Sachso xchꞌo̱l ut ta̱xuta̱na̱k ta̱cana̱k xban nak ma̱cꞌaꞌ chic xcocꞌal. Ut cui cuanqueb li teꞌcolekꞌ, eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb teꞌxcamsiheb chi chꞌi̱chꞌ. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌan.— Li Dios quixye re laj Jeremías cꞌaꞌru tixba̱nuLaj Jeremías quixye: —Tokꞌob xak cuu, at innaꞌ. Incꞌaꞌ ta cuan quinyoꞌla xban nak junes pletic nequeꞌraj cuiqꞌuin ut chixjunileb xicꞌ nequeꞌiloc cue. Ma̱cꞌaꞌ incꞌas riqꞌuineb chi moco eb aꞌan cuanqueb xcꞌas cuiqꞌuin. Abanan chixjunileb niquineꞌxmajecua. At Ka̱cuaꞌ, chincꞌulak li cꞌaꞌru nequeꞌxye saꞌ inbe̱n, cui incꞌaꞌ xin-oquen chirixeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue nak cuanqueb saꞌ ra xi̱cꞌ ut cui incꞌaꞌ xintzꞌa̱ma usilal cha̱cuu saꞌ xbe̱neb nak cuanqueb saꞌ raylal. ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱numta̱k chiruheb li tenamit li cuan saꞌ li norte, li chanchan li chꞌi̱chꞌ hierro ut bronce?— Ut li Ka̱cuaꞌ quixye: —Xban li ma̱usilal xelajeba̱nu saꞌ eb li naꞌajej aꞌin, la̱in tinkꞌaxtesi reheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re chixjunil le̱ biomal chi incꞌaꞌ ta̱tojekꞌ e̱re. La̱in texinqꞌue chi cꞌanjelac chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re saꞌ jalan tenamit li incꞌaꞌ quenau. La̱in yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n. Chanchan jun li xam li incꞌaꞌ ta̱chupk, chan li Dios. Laj Jeremías quixye: —At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacanau chixjunil. Chinjulticokꞌ a̱cue ut china̱tenkꞌa. Ma̱cuy xma̱queb li nequeꞌxba̱nu raylal cue. Chaqꞌueheb ban chixtojbal xma̱queb re nak incꞌaꞌ tineꞌxcamsi. Chaqꞌuehak retal nak xban a̱ra̱bal la̱at nak yo̱quin chixcuybal li rahobtesi̱c. Nak xaqꞌue la̱ cua̱tin cue, la̱in xincꞌul joꞌ nak naxcꞌul lix tzacae̱mk li natzꞌoca. La̱ cua̱tin naxcꞌojob inchꞌo̱l ut naxqꞌue xsahil inchꞌo̱l. La̱in chic la̱ cualal, at nimajcual Dios. La̱in incꞌaꞌ nacuochbeniheb li nequeꞌhoboc, chi moco nasahoꞌ inchꞌo̱l riqꞌuineb. Chalen nak casicꞌ cuu chokꞌ a̱profeta, la̱in junelic injunes nincuan ut ninjoskꞌoꞌ chirilbal li incꞌaꞌ us. ¿Cꞌaꞌut nak junelic ra cuanquin? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ narakeꞌ li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal? ¿Ma chi ti̱c ma̱cꞌaꞌ xbanol? ¿Ma incꞌaꞌ ta̱ru̱k tina̱tenkꞌa? La̱in ninnau nak la̱at ma̱cuaꞌat joꞌ jun li haꞌ li na-osoꞌ.— Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Cui ta̱yotꞌekꞌ a̱chꞌo̱l ut ta̱jal a̱cꞌaꞌux, la̱in tatincꞌul cuiꞌchic ut la̱at tatcꞌanjelak chicuu. Mat-a̱tinac yal chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Cui la̱at tat-a̱tinak saꞌ incꞌabaꞌ, la̱atak lin profeta. Ut eb li tenamit aꞌin teꞌsukꞌi̱k a̱cuiqꞌuin. Incꞌaꞌ tento nak la̱at ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru teꞌraj eb aꞌan. Chiruheb li tenamit chanchanakat jun li tzꞌac cau rib yi̱banbil riqꞌuin bronce. Eb aꞌan teꞌpletik a̱cuiqꞌuin, abanan incꞌaꞌ teꞌnumta̱k saꞌ a̱be̱n xban nak la̱in cua̱nkin a̱cuiqꞌuin. La̱in tincolok a̱cue ut la̱in tin-ilok a̱cue. La̱in tincolok a̱cue saꞌ rukꞌeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ut la̱in tincolok a̱cue saꞌ rukꞌeb li nequeꞌrahobtesin, chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Matsumla chi moco cheꞌcua̱nk a̱cualal a̱cꞌajol saꞌ li naꞌajej aꞌin. La̱in li Ka̱cuaꞌ tinye a̱cue cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb li teꞌyoꞌla̱k saꞌ li tenamit aꞌin, joꞌ eb ajcuiꞌ li naꞌbej ut li yucuaꞌbej. Jun li yajel kꞌaxal ra ta̱camsi̱nk reheb. Ma̱ ani ta̱ya̱bak chirixeb chi moco teꞌmukekꞌ. Nequeꞌtꞌanaxin saꞌ chꞌochꞌ teꞌcana̱k. Chanchanakeb li cꞌot. Teꞌcamsi̱k saꞌ li ple̱t, malaj ut xban li cueꞌej. Ut eb li xul li nequeꞌrupupic ut eb li joskꞌ aj xul teꞌxtiu lix tibeleb. Mat-oc saꞌ li cab li yo̱keb cuiꞌ chi yoꞌle̱nc camenak, chi moco chi rahocꞌ a̱chꞌo̱l chirixeb, chi moco chacꞌojobeb xchꞌo̱l xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ xcuisi li tuktu̱quil usilal saꞌ xya̱nkeb li tenamit aꞌin. Incꞌaꞌ chic tincuuxta̱na ruheb chi moco tincuil xtokꞌoba̱l ruheb. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌin teꞌca̱mk, joꞌ li cuanqueb xcuanquil, joꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Ma̱ ani ta̱mukuk reheb, ut ma̱ ani ta̱rahokꞌ xchꞌo̱l chirixeb. Incꞌaꞌ teꞌxjo li rismal xjolomeb, chi moco teꞌxset xtibeleb xban xrahil xchꞌo̱leb. Ma̱ ani tixtakla lix tzacae̱mk ut li rucꞌaheb re xcꞌojobanquil xchꞌo̱leb li yo̱keb chixyoꞌlenquil lix camenakeb, usta naꞌbej yucuaꞌbej li xeꞌcam. Mat-oc saꞌ junak cab yo̱ cuiꞌ junak ninkꞌe. Matcꞌojla chi cuaꞌac chi ucꞌac rochbeneb. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel quixye: —La̱in tincuisi li sahil chꞌo̱lejil saꞌ li tenamit aꞌin. Incꞌaꞌ chic ta̱abi̱k xbicheb li tenamit nak saheb saꞌ xchꞌo̱l. Ma̱cꞌaꞌak chic li ninkꞌe saꞌ eb li tenamit chi moco ta̱cua̱nk sumla̱c. Eb li cuanqueb anakcuan teꞌril nak tinba̱nu aꞌin. Nak ta̱ye reheb li tenamit li cꞌaꞌru xinye, eb aꞌan teꞌxye a̱cue, “¿Cꞌaꞌut nak li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue chak li nimla raylal aꞌin saꞌ kabe̱n? ¿Cꞌaꞌru li incꞌaꞌ us xkaba̱nu la̱o? ¿Ma cuan ta biꞌ kama̱c chiru li Ka̱cuaꞌ li kaDios?” chaꞌakeb. Ut la̱at ta̱ye reheb, “Li Ka̱cuaꞌ tixba̱nu e̱re chi joꞌcan xban nak eb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxcanab xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ ut queꞌxlokꞌoniheb li jalanil dios ut queꞌcꞌanjelac chiruheb. Queꞌxtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ ut incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ lix chakꞌrab. Ut la̱ex kꞌaxal cuiꞌchic yibru nequeba̱nu chiru li queꞌxba̱nu le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Nequeba̱nu li ma̱usilal li nequeraj xba̱nunquil yal e̱junes ut incꞌaꞌ us le̱ naꞌleb. Incꞌaꞌ nequeba̱nu li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak li Dios texrisi saꞌ li naꞌajej aꞌin. Texqꞌue chi cꞌamecꞌ saꞌ jalan chic naꞌajej li incꞌaꞌ xenau chi moco le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxnau. Nak cua̱nkex aran, la̱ex texcꞌanjelak chiruheb li jalanil dios chi kꞌek chi cutan ut li Dios incꞌaꞌ ta̱ril xtokꞌoba̱l e̱ru.” Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Ta̱cuulak xkꞌehil nak eb laj Israel teꞌxba̱nu li juramento saꞌ incꞌabaꞌ la̱in li yoꞌyo̱quil Dios, abanan incꞌaꞌ chic teꞌxpatzꞌ li naꞌajej Egipto li queꞌisi̱c cuiꞌ. Teꞌxpatzꞌ ban li naꞌajej li cuan saꞌ li norte ut eb li naꞌajej li queꞌjeqꞌui̱c cuiꞌ ruheb nak teꞌxba̱nu li juramento saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Relic chi ya̱l la̱in tinqꞌueheb cuiꞌchic chi sukꞌi̱c saꞌ li naꞌajej li quinqꞌue reheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱in tintaklaheb li jalan tenamit chixchapbaleb laj Israel. Chanchanakeb laj chapol car ut chanchanakeb laj yo̱ nak yo̱keb chixsicꞌbaleb li xul saꞌ eb li tzu̱l ut saꞌ eb li ochoch pec ut saꞌ eb li sako̱nac. La̱in nacuil chixjunil li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Ma̱cꞌaꞌ mukmu chicuu. Incꞌaꞌ naru teꞌxmuk lix ma̱usilaleb. Nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌsukꞌi saꞌ lix naꞌajeb, la̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱usilaleb. Caꞌ sut xqꞌuial li raylal li tinqꞌue saꞌ xbe̱neb re xtojbal rix li ma̱c queꞌxba̱nu nak queꞌxmux ru lin naꞌaj riqꞌuin xlokꞌoninquil li yi̱banbil dios. Saꞌ chixjunil li naꞌajej li quinqꞌue reheb queꞌxqꞌue li yi̱banbil dios li xicꞌ nacuil, chan li Dios. Laj Jeremías quixye: —At Ka̱cuaꞌ la̱at nacatqꞌuehoc incacuilal ut la̱at nacatqꞌuehoc inmetzꞌe̱u. A̱cuiqꞌuin nincol cuib nak cuanquin saꞌ raylal. Eb li najtil tenamit teꞌcha̱lk a̱cuiqꞌuin ut teꞌxye, “Relic chi ya̱l nak li yi̱banbil dios li xeꞌxlokꞌoni chak li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ moco ya̱l ta. Ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. ¿Ma naru ta biꞌ teꞌxyi̱b lix dioseb li cristian? Naru nequeꞌxyi̱b, abanan moco tzꞌakal dioseb ta.” Li Dios quixye: —Joꞌcan nak la̱in tincꞌutbesi lin cuanquil chiruheb ut teꞌxqꞌue retal nak nim incuanquil. Ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ retal nak “Ka̱cuaꞌ Dios” incꞌabaꞌ.— Li Dios tixqꞌueheb chixtojbal xma̱queb laj JudáLi Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱ex aj Judá, tzꞌi̱banbil retalil le̱ ma̱c. Chanchan nak juchꞌbil riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Chanchan nak tzꞌi̱banbil retalil chiru le̱ ra̱m riqꞌuin jun li terto̱quil pec diamante. Ut chanchan nak tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ retalil chiru li xucub li cuan saꞌ xxuc li artal. Jultic reheb le̱ ralal e̱cꞌajol eb li artal ut li yi̱banbil dios xAsera li quelokꞌoni rubeleb li cheꞌ li ni̱nk xmuheb ut saꞌ eb li naꞌajej li ni̱nkeb xteram. Ut quelokꞌoniheb li yi̱banbil dios saꞌ eb li tzu̱l ut saꞌ eb li cꞌaleba̱l. La̱in tincanab chi elkꞌa̱c le̱ biomal xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Teꞌrelkꞌa li cꞌaꞌru e̱re xban li ma̱usilal xeba̱nu saꞌ eb li naꞌajej li najt xteram li cuan saꞌ chixjunil le̱ naꞌaj. Te̱sach le̱ naꞌaj li quinqꞌue e̱re xban li ma̱c li xeba̱nu. Texinqꞌue chi cꞌanjelac chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re saꞌ li naꞌajej li incꞌaꞌ nequenau xban nak xechikꞌ injoskꞌil. Anakcuan junelic yo̱k injoskꞌil saꞌ e̱be̱n, chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Tzꞌekta̱nanbil li ani naxcanab inlokꞌoninquil ut naxcꞌojob xchꞌo̱l saꞌ xbe̱n junak yal cui̱nk ut naxsicꞌ xtenkꞌanquil riqꞌuin. Li jun aꞌan ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Chanchanak li tun qꞌuix li cuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ta̱cua̱nk saꞌ li naꞌajej li chaki ru bar ma̱cꞌaꞌ cuiꞌ cristian. Abanan osobtesinbil li ani naxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li Dios ut naxsicꞌ xcacuilal xchꞌo̱l riqꞌuin. Ut chanchanak jun li cheꞌ aubil chire li haꞌ. Lix xeꞌ naxtau li haꞌ ut incꞌaꞌ nachakic saꞌ sakꞌehil. Junelic rax ru lix xak. Li cheꞌ aꞌan incꞌaꞌ nachakic nak incꞌaꞌ naxqꞌue li hab. Junelic nau̱chin saꞌ xkꞌehil. Numtajenak li balakꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li cristian ut numtajenak li ma̱usilal. ¿Ma cuan ta biꞌ junak naru ta̱naꞌok re lix cꞌaꞌuxeb? Caꞌaj cuiꞌ la̱in li Ka̱cuaꞌ li ninnaꞌoc re cꞌaꞌru cuan saꞌ lix cꞌaꞌuxeb. Ut la̱in ninqꞌue xkꞌajca̱munquil li junju̱nk aꞌ yal chanru lix yehom xba̱nuhomeb.— Li ani naxtau xbiomal riqꞌuin balakꞌic, aꞌan chanchan li xul li naxhupub rib saꞌ xbe̱n li mol li ma̱cuaꞌ re. Nak toj ma̱jiꞌ ti̱x, tixsach lix biomal ut ta̱cꞌutu̱nk nak ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Li katemplo kꞌaxal lokꞌ. Chalen saꞌ xticlajic qꞌuebil xlokꞌal. Chanchan jun li cꞌojariba̱l najt xteram. At Ka̱cuaꞌ, la̱at li kayoꞌon la̱o aj Israel. Eb li nequeꞌtzꞌekta̱nan a̱cue xuta̱nal teꞌe̱lk. Joꞌ nak nasach li cꞌabaꞌej tzꞌi̱banbil saꞌ li poks, joꞌcan ajcuiꞌ nak teꞌsachekꞌ ruheb li nequeꞌtzꞌekta̱nan a̱cue. At Ka̱cuaꞌ, la̱at li nacatqꞌuehoc junelic yuꞌam. Chanchanat li yuꞌam haꞌ li incꞌaꞌ nachakic. At Ka̱cuaꞌ, china̱qꞌuirtesi re nak tincacuu̱k. Ut china̱col re nak tincolekꞌ xban nak caꞌaj cuiꞌ la̱at nacatinlokꞌoni. Qꞌue retal li cꞌaꞌru nequeꞌxye cue li tenamit, “¿Ma toj takacꞌul ta biꞌ li cꞌaꞌru quixye a̱cue li Ka̱cuaꞌ? Cui toj takacꞌul, chicꞌulma̱nk anakcuan,” chanqueb. At Ka̱cuaꞌ, la̱in incꞌaꞌ xintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱takla li raylal saꞌ xbe̱neb, chi moco nacuaj nak teꞌxcꞌul li raylal. La̱at nacanau. La̱at nacacuabi chixjunil li ninye. At Ka̱cuaꞌ, mina̱canab injunes re nak incꞌaꞌ tinxucuak. Caꞌaj cuiꞌ la̱at nacattenkꞌan cue nak cuanquin saꞌ chꞌaꞌajquilal. Ta̱cꞌuteb taxak xxuta̱neb li yo̱queb chinsicꞌbal re teꞌxba̱nu raylal cue. Ut incꞌaꞌ taxak ta̱cꞌut inxuta̱n la̱in. Yo̱k ta xxiuheb teꞌcana̱k. Abanan la̱in incꞌaꞌ ta̱qꞌue chi sachc inchꞌo̱l. Nabal taxak li raylal ta̱takla saꞌ xbe̱neb toj retal teꞌosokꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Ayu ut ta̱xakab a̱cuib saꞌ li oqueba̱l re li tenamit Jerusalén, li nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ li cristian joꞌ eb ajcuiꞌ lix reyeb laj Judá. Chirix aꞌan tatxic ut tatxakli̱k chire li jun chꞌol chic li oqueba̱l. Ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin, “Cherabihak li cꞌaꞌru oc re chixyebal li Ka̱cuaꞌ, che̱junilex la̱ex aj Judá ut eb le̱ rey, joꞌ ajcuiꞌ la̱ex li cuanquex Jerusalén, li nequexnumeꞌ saꞌ eb li oqueba̱l aꞌin. Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ: Cui nequera le̱ yuꞌam, mex-i̱kan saꞌ li hiloba̱l cutan chi moco te̱rocsi li cꞌaꞌak re ru saꞌ eb li oqueba̱l re li tenamit Jerusalén. Chi moco te̱risi li i̱k saꞌ le̱ rochoch saꞌ li hiloba̱l cutan. Ut incꞌaꞌ texcꞌanjelak. Cheqꞌuehak xlokꞌal li hiloba̱l cutan joꞌ quinye reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li cꞌaꞌru quinye reheb. Queꞌxcacuubresi ban xchꞌo̱leb ut incꞌaꞌ queꞌxcꞌul lix kꞌusbaleb li quinqꞌue. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninye: Cheba̱nuhak chi anchal e̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru ninye e̱re. Incꞌaꞌ te̱numsi li cꞌaꞌak re ru saꞌ eb li oqueba̱l re li tenamit chiru li hiloba̱l cutan ut incꞌaꞌ texcꞌanjelak. Cheqꞌuehak xlokꞌal li hiloba̱l cutan. Cui te̱ba̱nu li cꞌaꞌru ninye, eb li rey li ralal xcꞌajol laj David, ut eb li cuanqueb xcuanquil teꞌnumekꞌ saꞌ eb li oqueba̱l re Jerusalén saꞌ eb lix carruaje ut chirix cacua̱y rochbeneb laj Judá ut rochbeneb laj Jerusalén. Ut junelic cua̱nk cristian saꞌ li tenamit Jerusalén. Eb li cristian telajeꞌcha̱lk saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Judá ut saꞌ eb li cocꞌ cꞌaleba̱l li cuanqueb chi xjun sutam Jerusalén. Telajeꞌcha̱lk saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín ut aran Sefela li tzu̱l ru. Ut telajeꞌcha̱lk saꞌ li naꞌajej Neguev. Teꞌxcꞌam chak lix mayej saꞌ lin templo ut teꞌxcꞌat lix xuleb. Ut teꞌxmayeja chicuu li ru li racui̱mkeb, ut teꞌxcꞌat li incienso, ut teꞌmayejak re bantioxi̱nc saꞌ lin templo. Abanan cui la̱ex incꞌaꞌ te̱ba̱nu li cꞌaꞌru ninye ut cui incꞌaꞌ nequeqꞌue xlokꞌal li hiloba̱l cutan, ut cui nequerocsi le̱ ri̱k saꞌ li hiloba̱l cutan saꞌ eb li oqueba̱l re Jerusalén, la̱in tinsach ruheb li oqueba̱l ut eb li palacio li cuanqueb Jerusalén. Tincꞌateb ut ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱chupuk re li xam li tinsach cuiꞌ,” chan li Dios. Li Dios quixjuntakꞌe̱ta rib riqꞌuin laj pacꞌonelLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías ut quixye re: —Anakcuan tatxic saꞌ rochoch laj pacꞌonel ut aran ta̱cuabi li tinye a̱cue, chan li Dios. Joꞌcan nak co̱in saꞌ rochoch laj pacꞌonel ut aꞌan yo̱ chi pacꞌoc saꞌ xbe̱n lix pacꞌleba̱l. Ut li cuc yo̱ chixyi̱banquil qui-ukꞌeꞌ saꞌ rukꞌ. Ut laj pacꞌonel quixyokꞌi cuiꞌchic li seb ut quixyi̱b jun chic li cuc joꞌ quiraj aꞌan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ru̱k tinba̱nu e̱re la̱ex ralal xcꞌajol laj Israel joꞌ naxba̱nu laj pacꞌonel aꞌin? La̱ex cuanquex saꞌ cuukꞌ joꞌ nak li seb cuan saꞌ rukꞌ laj pacꞌonel. La̱in naru ninsach ru junak li tenamit saꞌ junpa̱t joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb xcuanquil. Naru tincuisiheb saꞌ xnaꞌajeb, tinjucꞌ ut tinsacheb. Abanan cui eb li tenamit aꞌin teꞌxjal xcꞌaꞌux ut teꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal, la̱in tincuil xtokꞌoba̱l ruheb ut incꞌaꞌ chic tinrahobtesiheb joꞌ xincꞌoxla xba̱nunquil reheb. La̱in naru tincuaclesi saꞌ junpa̱t junak li tenamit ut tinqꞌue xcuanquil. Abanan, cui eb li tenamit aꞌan nequeꞌxkꞌet li cua̱tin ut nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal, incꞌaꞌ chic tinba̱nu usilal reheb li xincꞌoxla xba̱nunquil, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Joꞌcan nak ta̱ye reheb li cuanqueb Judá ut reheb li cuanqueb Jerusalén nak joꞌcaꞌin naxye li Ka̱cuaꞌ: La̱in oc cue chixqꞌuebal li raylal saꞌ e̱be̱n. Yo̱quin chixcꞌu̱banquil ru cꞌaꞌru tinba̱nu re e̱sachbal. Joꞌcan nak canabomak le̱ ma̱usilal. Jalomak e̱cꞌaꞌux ut yi̱bomak le̱ yuꞌam. Abanan eb aꞌan teꞌxye, “Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li cꞌaꞌru yo̱cat chixyebal. Takaba̱nu cꞌaꞌru nakaj la̱o. Takaba̱nu li ma̱usilal li nakacꞌoxla xba̱nunquil,” chaꞌakeb. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ naxye: —Patzꞌomak saꞌ eb li xni̱nkal ru tenamit ma quicꞌulman na jun sutak chi joꞌcaꞌin. Abanan eb laj Israel queꞌxba̱nu chi joꞌcan. Kꞌaxal yibru queꞌxba̱nu. ¿Ma naru ta biꞌ napaltoꞌ li nieve saꞌ eb li tzu̱l li cuanqueb Líbano? ¿Ma naru ta biꞌ nachakic li nimaꞌ li nachal chak chi najt? Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Abanan eb lin tenamit xineꞌxtzꞌekta̱na. Incꞌaꞌ chic niquineꞌxlokꞌoni. Aꞌ chic li jalanil dios nequeꞌxlokꞌoni ut nequeꞌxcꞌat li pom chiru. Queꞌxcanab xba̱nunquil li ti̱quilal li queꞌxba̱nu junxil. Junes chic li incꞌaꞌ us nequeꞌxba̱nu. Joꞌcan nak lix naꞌajeb ta̱cana̱k joꞌ chaki chꞌochꞌ. Junelic ta̱hobekꞌ. Chixjunileb li tenamit li teꞌnumekꞌ aran teꞌxsach xchꞌo̱leb chirilbal ut teꞌrecꞌasi lix jolomeb. Chanchan nak nachal li tikcual ikꞌ nak tinjeqꞌuiheb laj Israel nak teꞌe̱lelik chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Tintzꞌekta̱naheb ut incꞌaꞌ tintenkꞌaheb nak ta̱cha̱lk li raylal saꞌ xbe̱neb. Ut eb li tenamit queꞌxye: —Takacꞌu̱b ru cꞌaꞌru takaba̱nu riqꞌuin laj Jeremías. Moco palta tixba̱nu chiku. Eb laj tij junelic teꞌxcꞌut chiku li cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab. Eb li cuanqueb xnaꞌleb junelic teꞌxqꞌue kanaꞌleb ut eb li profeta junelic teꞌxye ke li ra̱tin li Dios. Takajit laj Jeremías ut incꞌaꞌ takabi li cꞌaꞌru tixye, chanqueb. Laj Jeremías quixye: —At Ka̱cuaꞌ, chacuabi lin tij. Chaqꞌue taxak retal li cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal chicuix eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue. ¿Ma naru ta biꞌ ta̱kꞌajca̱mu̱k li us riqꞌuin li ma̱usilal? Eb aꞌan chanchan nak ac xeꞌxbec injulel. Jultic a̱cue nak xincol rixeb cha̱cuu. Us xina̱tinac chirixeb re nak incꞌaꞌ ta̱qꞌueheb chixtojbal xma̱queb xban a̱joskꞌil. Anakcuan ta̱takla taxak li cueꞌej saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajoleb. Cheꞌcamsi̱k ta riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Eb li ixakilbej cheꞌcana̱k chi ma̱cꞌaꞌak chic lix cocꞌaleb ut chi ma̱cꞌaꞌak chic lix be̱lomeb. Eb li be̱lomej cheꞌca̱mk ut eb li toj sa̱jeb cheꞌcamsi̱k saꞌ li ple̱t. Chataklaheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb chi pletic riqꞌuineb chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb xban nak eb aꞌan xeꞌxbec li jul re intꞌanbal ut xeꞌxqꞌue li raꞌal re inchapbal. Japjo̱k ta reheb xban xxiuheb. At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacanau nak xeꞌxcꞌu̱b ru incamsinquil. Ma̱cuy xma̱queb ut misach taxak saꞌ a̱chꞌo̱l li ma̱usilal xeꞌxba̱nu. Teꞌsachekꞌ taxak ruheb. Chaqꞌueheb ta chixtojbal lix ma̱queb nak yo̱ a̱joskꞌil saꞌ xbe̱neb, chan laj Jeremías. Joꞌcaꞌin xye cue li Ka̱cuaꞌ: —Tatxic ut ta̱lokꞌ jun li cuc riqꞌuineb laj pacꞌonel. Cꞌam cha̱cuix cuib oxibak laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb li tenamit ut ta̱cꞌameb ajcuiꞌ cuib oxibak laj tij. Ut tatxic saꞌ li ru takꞌa Ben-hinom. Tatxakli̱k saꞌ li oqueba̱l li cuanqueb cuiꞌ laj pacꞌonel ut aran ta̱ye reheb li tenamit li a̱tin li tinye a̱cue. Ta̱ye reheb, “La̱ex lix reyeb laj Judá ut la̱ex li cuanquex Jerusalén, cherabi li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios li nequeꞌxlokꞌoni eb laj Israel naxye chi joꞌcaꞌin: Qꞌuehomak retal. La̱in tinqꞌue jun li raylal saꞌ li naꞌajej aꞌin. Ut ta̱rahokꞌ saꞌ xxiqueb chirabinquil li cꞌaꞌru tinba̱nu. Tinba̱nu chi joꞌcan xban nak eb aꞌan xineꞌxtzꞌekta̱na ut xeꞌxsukꞌisi li naꞌajej aꞌin chokꞌ xnaꞌajeb li jalanil dios. Xeꞌxcꞌat li incienso re xlokꞌoninquileb li jalanil dios li ma̱ jun sut queꞌxnau ru eb aꞌan chi moco queꞌxnau ru eb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ, chi moco eb lix reyeb laj Judá. Ut queꞌxcamsiheb nabal li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Chanchan nak quinujac li naꞌajej riqꞌuin lix quiqꞌueleb. Queꞌxyi̱beb li naꞌajej li najt xteram re teꞌxlokꞌoni cuiꞌ li yi̱banbil dios Baal ut aran queꞌxcꞌateb li ralal chokꞌ xmayejeb. La̱in incꞌaꞌ quintaklaheb chixba̱nunquil aꞌan, chi moco quebinye reheb nak teꞌxba̱nu. Ma̱ jokꞌe quincꞌoxla nak joꞌcan teꞌxba̱nu. Ta̱cuulak xkꞌehil nak incꞌaꞌ chic teꞌxye ‘Tofet’ re li naꞌajej aꞌin, chi moco teꞌxye ‘Li Ru Takꞌa re Ben-hinom’. Teꞌxye ban re: ‘Ru Takꞌa re Camsi̱nc’. Saꞌ li naꞌajej aꞌin la̱in tinpoꞌ ru li nequeꞌxcꞌu̱b ru xba̱nunquil eb laj Judá ut eb laj Jerusalén. Tincanabeb chi camsi̱c xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb li yo̱queb chi sicꞌoc reheb. Ut la̱in tinqꞌue lix tibeleb chixtiuheb li xul li nequeꞌrupupic ut eb li joskꞌ aj xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ. La̱in tinsach ru li naꞌajej aꞌin. Xiu xiu rilbal tincanab. Li ani teꞌnumekꞌ aran teꞌxsach xchꞌo̱l ut teꞌxhob xban nak poꞌinbil ta̱cana̱k. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb teꞌxsut rix li tenamit. Xban li chꞌaꞌajquilal li yo̱keb chixcꞌulbal ta̱cua̱nk nimla cueꞌej. Xban xtzꞌocajiqueb laj Israel teꞌxtiu xtibeleb li ralal xcꞌajol ut teꞌxtiu ribeb chi ribileb rib,” chaꞌakat. Chirix aꞌan ta̱jor li cuc chiruheb li cui̱nk li xacꞌameb cha̱cuix. Ut ta̱ye reheb, “Joꞌcaꞌin xye cue li nimajcual Dios. Nak najoreꞌ li cuc, incꞌaꞌ chic naru xyi̱banquil. Joꞌ nak xjoreꞌ li cuc aꞌin, joꞌcan ajcuiꞌ tinba̱nu nak tinsach ru li tenamit Jerusalén ut li cristian li cuanqueb chi saꞌ. Ut eb li camenak teꞌmukekꞌ aran Tofet xban nak ma̱ bar chic cua̱nk xnaꞌajeb re xmukbaleb. Joꞌcaꞌin tinba̱nu riqꞌuin li tenamit aꞌin joꞌqueb ajcuiꞌ li cristian li cuanqueb arin. Chanchan li naꞌajej Tofet ta̱cana̱k, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Joꞌcan ajcuiꞌ li rochocheb laj Jerusalén ut eb li rochoch lix reyeb laj Judá muxbil chic ruheb. Chanchaneb li naꞌajej Tofet xban nak queꞌxcꞌat lix pomeb ut queꞌxmayeja li vino chiruheb li chahim ut chiruheb ajcuiꞌ li yi̱banbil dios,” chan li Dios re laj Jeremías. Chirix chic aꞌan laj Jeremías qui-el Tofet ut co̱ cuiꞌchic Jerusalén, li quitakla̱c cuiꞌ xban li Ka̱cuaꞌ chixyebal reheb li tenamit cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Laj Jeremías quixakli saꞌ li neba̱l re li templo ut quixye reheb li tenamit chi joꞌcaꞌin: —Joꞌcaꞌin xye li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel, “La̱in tinqꞌue chak li raylal saꞌ xbe̱n li tenamit Jerusalén, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li tenamit li cuanqueb chi xjun sutam. Li raylal aꞌin ac tenebanbil saꞌ xbe̱neb inban la̱in xban nak xeꞌxcacuubresi lix chꞌo̱leb ut incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li cua̱tin,” chan li Ka̱cuaꞌ.— Laj Jeremías quixye cꞌaꞌru tixcꞌul laj PasurLaj Pasur, li ralal laj Imer, aꞌan laj tij li nataklan saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Nak quirabi li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal li profeta Jeremías, quixtakla xsacꞌbal ut quixtakla xnatꞌbal li rok saꞌ cheꞌ cuan cuiꞌ li oqueba̱l re laj Benjamín li cuan chixcꞌatk li templo. Cuulajak chic laj Pasur quirisi laj Jeremías saꞌ li cheꞌ li natꞌnoꞌ cuiꞌ li rok. Ut laj Jeremías quixye re: —Anakcuan li Ka̱cuaꞌ xjal la̱ cꞌabaꞌ. Ma̱cuaꞌ chic aj Pasur a̱cꞌabaꞌ. Aj Magor-misabib chic xqꞌue chokꞌ a̱cꞌabaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye, “Xinba̱nu chi joꞌcan xban nak la̱in tinba̱nu nak la̱at ajcuiꞌ tatxucuak chirilbal li cꞌaꞌru ta̱ba̱nu ut teꞌxucuak ajcuiꞌ eb la̱ cuami̱g. Eb aꞌan teꞌcamsi̱k chi chꞌi̱chꞌ xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Chixjunileb laj Judá tebinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb lix reyeb laj Babilonia ut teꞌcꞌamekꞌ chi pre̱xil Babilonia malaj ut teꞌcamsi̱k chi chꞌi̱chꞌ. Ut tinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ li rey aꞌan chixjunil lix biomal le̱ tenamit Jerusalén, joꞌ ajcuiꞌ le̱ racui̱mk ut chixjunil li cꞌaꞌak re ru terto xtzꞌak, joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌru re li rey li terto xtzꞌak. Tinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Ut eb aꞌan teꞌxcꞌam chixjunil aran Babilonia.” At Pasur, la̱at ut chixjunileb li cuanqueb saꞌ la̱ cuochoch texchapekꞌ ut texcꞌamekꞌ Babilonia. Texca̱mk ut texmukekꞌ aran, la̱at ut chixjunileb li nequeꞌrahoc a̱cue, li xabalakꞌiheb riqꞌuin li ticꞌtiꞌ li xaye reheb. Laj Jeremías yo̱ chixcuechꞌinquil li DiosLaj Jeremías quixye: —At Ka̱cuaꞌ, la̱at xina̱balakꞌi ut la̱in xincanab cuib re tina̱balakꞌi. La̱at kꞌaxal cau a̱cuib chicuu la̱in. Joꞌcan nak xatnumta saꞌ inbe̱n. Rajlal cutan niquineꞌxhob li tenamit ut chixjunileb niquineꞌxseꞌe. Rajlal nak ninchꞌolob xya̱lal ninjap cue chixyebal reheb nak ta̱cha̱lk raylal saꞌ xbe̱neb ut ninye resil nak teꞌsachekꞌ ruheb. Xban xyebal la̱ cua̱tin, niquineꞌxhob ut niquineꞌxseꞌe rajlal cutan. Abanan nak ninye nak incꞌaꞌ chic tatincꞌoxla, at inDios, ut incꞌaꞌ chic tina̱tinak saꞌ a̱cꞌabaꞌ, junelic cuan saꞌ cua̱m la̱ cua̱tin. Chanchan jun li xam nacꞌatoc chak toj saꞌ inbakel. Nacuaj raj incꞌaꞌ tinye, abanan incꞌaꞌ nincuy. Nacuabi nak nequeꞌa̱tinac chicuix saꞌ has. Kꞌaxal xiu xiu cuanquin nak ninxic yalak bar. Eb li cuami̱g nak queꞌcuan chak, yo̱queb chiroybeninquil nak tinba̱nu cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ us cha̱cuu. Nequeꞌxye, “Ma̱re tixba̱nu li incꞌaꞌ us re nak naru takajit ut takaqꞌue re̱kaj li yo̱ chixyebal ke,” chanqueb. Abanan, la̱at at inDios, la̱at cuancat cuiqꞌuin. La̱at tatcolok cue riqꞌuin la̱ cuanquil. Li teꞌraj xba̱nunquil raylal cue, incꞌaꞌ taxak us teꞌe̱lk. Xuta̱nal teꞌe̱lk nak teꞌril nak ma̱cꞌaꞌ naru teꞌxba̱nu cue. Ta̱cubsi taxak xcuanquileb chi junaj cua. At Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, la̱at nacayal rixeb li ti̱queb xchꞌo̱l. La̱at nacanau chanru li ra̱meb ut lix cꞌaꞌuxeb li junju̱nk. Joꞌcan nak tincuil taxak nak ta̱qꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb li nequeꞌxba̱nu raylal cue xban nak la̱in xincanab saꞌ a̱cuukꞌ li cꞌaꞌru yo̱quin chixcꞌulbal. Bichahomak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ ut chelokꞌoni xban nak aꞌan li natenkꞌan reheb li tenkꞌa̱c nequeꞌraj ut aꞌan li nacoloc reheb saꞌ rukꞌeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Tzꞌekta̱nanbil taxak li cutan nak quinyoꞌla. Tzꞌekta̱nanbil taxak li cutan nak quinyoꞌla riqꞌuin lin naꞌ. Tzꞌekta̱nanbil taxak li cui̱nk li quixye resilal lin yoꞌlajic re lin yucuaꞌ. Tzꞌekta̱nanbil taxak li cui̱nk li quixqꞌue xsahil xchꞌo̱l nak quixye nak xyoꞌla jun li chꞌina ralal. Li cui̱nk aꞌan chanchanak ta li tenamit li queꞌsacheꞌ ru xban li Ka̱cuaꞌ chi incꞌaꞌ quiril xtokꞌoba̱l ruheb. Junelic taxak li ple̱t ut li ya̱bac ta̱rabi chi kꞌek chi cutan. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ quinixqꞌue chi ca̱mc li Ka̱cuaꞌ chi toj ma̱jiꞌ ninyoꞌla? Cui ta xincam nak toj ma̱jiꞌ ninyoꞌla, xincana raj chi mukbil riqꞌuin lin naꞌ. ¿Cꞌaꞌut nak quinyoꞌla? ¿Ma caꞌaj cuiꞌ re trabajic ut cꞌuluc raylal? ¿Ma caꞌaj cuiꞌ re cꞌuluc xuta̱n nak quinyoꞌla? chan laj Jeremías. Laj Sedequías lix reyeb laj Judá quixtakla laj Pasur li ralal laj Malquías riqꞌuin laj Jeremías. Ut quixtakla ajcuiꞌ laj Sofonías laj tij ralal laj Maasías re teꞌxye re laj Jeremías chi joꞌcaꞌin: —Ba̱nu usilal, tattijok chiru li Ka̱cuaꞌ ut ta̱patzꞌ re cꞌaꞌru us takaba̱nu xban nak laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia yo̱ chi pletic kiqꞌuin. Ma̱re li Ka̱cuaꞌ tixba̱nu junak milagro re nak laj Nabucodonosor tixcanab pletic kiqꞌuin, chanqueb. Ut laj Jeremías quixye reheb li takl: —Joꞌcaꞌin ta̱ye re laj Sedequías: Li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel xye chi joꞌcaꞌin, “La̱in tinqꞌueheb chi oc saꞌ le̱ tenamit laj Babilonia li yo̱queb chixsutbal le̱ tenamit. Li chꞌi̱chꞌ li cuan saꞌ e̱rukꞌ re texpletik cuiꞌ riqꞌuineb laj Babilonia ma̱cꞌaꞌ ta̱oc cuiꞌ che̱ru. La̱ex incꞌaꞌ texru̱k chixsumenquileb. La̱in tinpletik e̱riqꞌuin riqꞌuin lin cuanquil ut riqꞌuin lin metzꞌe̱u xban nak xeqꞌue injoskꞌil. Cau tinpletik e̱riqꞌuin xban nak xnumta lin joskꞌil saꞌ e̱be̱n. La̱in tinsach e̱ru che̱junilex li cuanquex saꞌ li tenamit aꞌin, joꞌ cristian joꞌ xul. Tintakla jun nimla yajel saꞌ e̱be̱n ut telajexca̱mk. Abanan la̱at, at rey, ut eb li nequeꞌtenkꞌan a̱cue, texinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ laj Nabucodonosor. Joꞌ qꞌuial chic li tenamit li incꞌaꞌ teꞌca̱mk xban li ple̱t malaj xban li caki yajel malaj xban li cueꞌej, tebinkꞌaxtesi ajcuiꞌ saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re li teꞌraj e̱camsinquil. Eb aꞌan incꞌaꞌ teꞌril xtokꞌoba̱l e̱ru, chi moco teꞌxcuy e̱ma̱c. Texcamsi̱k ban chi chꞌi̱chꞌ.” Ut ta̱ye ajcuiꞌ reheb li tenamit nak la̱in li Ka̱cuaꞌ ninye chi joꞌcaꞌin: La̱in texincanab re te̱sicꞌ li cꞌaꞌru te̱raj xba̱nunquil. ¿Ma te̱raj ca̱mc malaj ut toj te̱raj cua̱nc chi yoꞌyo? Li ani ta̱raj cana̱c saꞌ li tenamit aꞌin, aꞌan ta̱camsi̱k chi chꞌi̱chꞌ malaj ut xban cueꞌej malaj ut xban li caki yajel. Abanan li ani tixkꞌaxtesi rib rubel xcuanquileb laj Babilonia li yo̱queb chi sutuc re le̱ tenamit, aꞌan incꞌaꞌ ta̱camsi̱k. Ta̱cana̱k chi yoꞌyo. La̱in incꞌaꞌ chic tinba̱nu usilal re li tenamit aꞌin. Raylal ban tinqꞌue saꞌ xbe̱n. Ac xinye nak joꞌcan tinba̱nu reheb. Tinkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Babilonia ut eb aꞌan teꞌxcꞌat li tenamit, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye cue nak tinye reheb li ralal xcꞌajol laj David chi joꞌcaꞌin: —La̱ex li nequex-oc chokꞌ xreyeb laj Judá, abihomak li oc re chixyebal li Ka̱cuaꞌ. Rajlal cutan textakla̱nk saꞌ ti̱quilal. Checolak li ani yo̱queb chi rahobtesi̱c xbaneb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Cui incꞌaꞌ te̱ba̱nu li us ta̱cha̱lk injoskꞌil saꞌ e̱be̱n. Chanchanak li xam li incꞌaꞌ naru xchupbal xban li ma̱usilal xeba̱nu. La̱in yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n la̱ex li cuanquex saꞌ li helho ru saꞌ xbe̱n li tzu̱l. La̱ex nequecꞌoxla nak cau e̱rib joꞌ jun sako̱nac. La̱in tinsach e̱ru la̱ex li nequeye, “¿Ani ta biꞌ ta̱sachok ku? ¿Ani ta biꞌ ta̱ru̱k ta̱oc saꞌ katenamit li ac cauresinbil re takacol cuiꞌ kib?” La̱in texinqꞌue chixtojbal e̱ma̱c aꞌ yal chanru le̱ yehom e̱ba̱nuhom. La̱in tinsach e̱ru. Chanchan nak tinloch xxamlel li qꞌuicheꞌ ut tixsach chixjunil, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Li Dios quixye re laj Jeremías: —Tatxic saꞌ rochoch lix reyeb laj Judá ut ta̱ye li a̱tin aꞌin re, “At rey, la̱at lix reyeb laj Judá. La̱at chunchu̱cat saꞌ xcꞌojariba̱l laj David. Chacuabihak li a̱tin aꞌin la̱at, joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu ut chixjunileb la̱ tenamit li nequeꞌnumeꞌ saꞌ eb li oqueba̱l aꞌin. La̱in li Ka̱cuaꞌ yo̱quin chi a̱tinac a̱cuiqꞌuin. Cheba̱nuhak li us ut texcua̱nk saꞌ ti̱quilal. Checoleb li rahobtesinbileb chiruheb li nequeꞌrahobtesin reheb. Me̱balakꞌiheb ut me̱relkꞌa cꞌaꞌru reheb li jalaneb xtenamit. Ut me̱ba̱nu raylal reheb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌ xyucuaꞌ, chi moco reheb li xma̱lcaꞌan. Me̱camsiheb saꞌ li naꞌajej aꞌin li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Cui te̱ba̱nu chi tzꞌakal li us li yo̱quin xyebal e̱re, junes la̱ex li ralal xcꞌajol laj David tex-oc chokꞌ rey. Ut tex-oc saꞌ li oqueba̱l re li palacio aꞌin e̱rochben li teꞌcꞌanjelak che̱ru joꞌqueb ajcuiꞌ li tenamit. Cuan teꞌxic chirix cacua̱y ut cuan teꞌxic saꞌ carruaje. Abanan cui incꞌaꞌ te̱ba̱nu joꞌ ninye e̱re, ta̱sachekꞌ ru li palacio aꞌin. Juqꞌuinbil chic ta̱cana̱k. Saꞌ incꞌabaꞌ ajcuiꞌ la̱in xinba̱nu li juramento nak ta̱cꞌulma̱nk li cꞌaꞌru xinye. Chicuu la̱in, lix palacio lix reyeb laj Judá kꞌaxal chꞌinaꞌus. Chanchan li naꞌajej Galaad ut chanchan li tzu̱l li cuan Líbano. Abanan la̱in tinsach lix chꞌinaꞌusal ut tincanab chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ, chi moco cristian. La̱in tintakla eb laj sachonel cua̱nkeb xchꞌi̱chꞌ saꞌ rukꞌeb. Telajeꞌxyoqꞌui li tzꞌamba yi̱banbil riqꞌuin li cheꞌ chacalteꞌ ut teꞌxcut saꞌ xam. Ut nabal li cristian li teꞌcha̱lk chak saꞌ jalan tenamit teꞌnumekꞌ saꞌ li naꞌajej aꞌin ut teꞌxye chi ribileb rib, ¿Cꞌaꞌut nak li Ka̱cuaꞌ xsach ru li nimla tenamit aꞌin?” chaꞌakeb. Ut teꞌchakꞌok li tenamit ut teꞌxye, “Quixsach ru xban nak queꞌxkꞌet li contrato li quixba̱nu li Dios riqꞌuineb, ut queꞌxlokꞌoni li yi̱banbil dios ut queꞌcꞌanjelac chiruheb,” chaꞌakeb. Mexya̱bac xban nak quicam li rey Josías. Chexya̱bak ban chirix li ralal li ta̱chapekꞌ ut ta̱cꞌamekꞌ saꞌ jalan tenamit xban nak incꞌaꞌ chic ta̱sukꞌi̱k chak saꞌ lix tenamit li quiyoꞌla cuiꞌ. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ chirix laj Salum li qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá chokꞌ re̱kaj laj Josías lix yucuaꞌ. “Laj Salum li nequeꞌxye ajcuiꞌ Joacaz re, ta̱isi̱k saꞌ li naꞌajej aꞌin ut incꞌaꞌ chic ta̱sukꞌi̱k. Ta̱ca̱mk saꞌ li naꞌajej li ta̱cꞌamekꞌ cuiꞌ chi pre̱xil. Incꞌaꞌ chic ta̱sukꞌi̱k saꞌ li naꞌajej aꞌin,” chan li Ka̱cuaꞌ. At rey, raylal ta̱cha̱lk saꞌ a̱be̱n xban nak nacayi̱b la̱ palacio ut incꞌaꞌ nacaba̱nu saꞌ ti̱quilal. Nacanimobresi ban a̱cuib riqꞌuin balakꞌi̱c ut nacaqꞌueheb la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin chi trabajic ut incꞌaꞌ nacatojeb. La̱at xaye, “La̱in tinyi̱b junak cuochoch kꞌaxal cha̱bil. Ut saꞌ li xcaꞌ tasalil nabal tasal xsaꞌ tinqꞌue ut ni̱nk xsaꞌ. Tinyi̱b li nimla cab ut tinqꞌue xventanil. Tinyi̱b riqꞌuin li cheꞌ chacalteꞌ ut tinbon riqꞌuin caki bon,” chancat. At rey, ¿ma nacacꞌoxla nak la̱at cha̱bil rey yal xban nak cua̱nk la̱ cha̱bil palacio yi̱banbil riqꞌuin li cheꞌ chacalteꞌ? La̱ yucuaꞌ quixba̱nu li us ut quicuan saꞌ ti̱quilal. Joꞌcan nak us qui-el riqꞌuin li quixba̱nu. Incꞌaꞌ quipaltoꞌ cꞌaꞌru re. Saꞌ xya̱lal quirakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li nebaꞌ ut saꞌ xbe̱neb li rahobtesinbileb. Ut us qui-el riqꞌuin chixjunil li quixba̱nu. Joꞌcan tzꞌakal inpa̱banquil, chan li Dios. Abanan li cꞌaꞌru nacacꞌoxla la̱at, caꞌaj cuiꞌ xra̱bal ru li cꞌaꞌak re ru ut li cꞌaꞌru nacacꞌul riqꞌuin balakꞌic. Nacarahobtesiheb li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c ut nacacamsiheb, chan li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcaꞌin naxye li Ka̱cuaꞌ chirix laj Joacim li ralal laj Josías lix reyeb laj Judá. “Ma̱ ani ta̱ya̱bak chirix lix camic, chi moco teꞌxye tokꞌob xak ru li karey. Xcanab lix cuanquil”. Teꞌxmuk joꞌ nak namukeꞌ li bu̱r. Quelonbil teꞌxba̱nu nak teꞌxcꞌam toj chirix li tenamit Jerusalén. Ta̱cutekꞌ toj jun pacꞌal li oqueba̱l. La̱ex aj Jerusalén, ayukex Líbano ut japomak e̱re. Japomak e̱re saꞌ eb li tzu̱l li cuanqueb Basán. Ut chi-abi̱k xya̱b le̱ cux yalak bar xban nak xeꞌxsach xcuanquileb chixjunileb li queꞌxjunaji ribeb e̱riqꞌuin. La̱in quinyal inkꞌe chixqꞌuebal e̱naꞌleb nak toj sa cuanquex. Abanan la̱ex incꞌaꞌ queraj rabinquil li cꞌaꞌru quinye. Joꞌcan le̱ naꞌleb chalen saꞌ e̱sa̱jilal. Incꞌaꞌ quex-abin chicuu. Teꞌcꞌamekꞌ che̱ru chixjunileb li nequeꞌcꞌamoc be che̱ru. Chanchan nak teꞌcꞌamekꞌ xban ikꞌ. Teꞌcꞌamekꞌ saꞌ jalan naꞌajej chixjunileb li xeꞌxjunaji ribeb e̱riqꞌuin. Ta̱cubsi̱k e̱cuanquil ut xuta̱nal texcana̱k xban le̱ ma̱usilal. La̱ex li cuanquex saꞌ le̱ rochoch li xeyi̱b riqꞌuin li chacalteꞌ li xchal Líbano, cꞌajoꞌ nak texya̱bak xban li raylal te̱cꞌul. Li raylal li te̱cꞌul chanchan li raylal li naxcꞌul li ixk li oc re chi qꞌuira̱c. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Jeconías li ralal laj Joacim lix reyeb laj Judá: —Saꞌ incꞌabaꞌ la̱in li yoꞌyo̱quil Dios, la̱in ninye a̱cue nak usta la̱at kꞌaxal lokꞌ chicuu joꞌ jun li matkꞌab li cuan saꞌ ruꞌuj cuukꞌ saꞌ lin nim, tatcuisi saꞌ cuukꞌ ut tatintzꞌekta̱na. Tatinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb laj Babilonia li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue, li nacaxucuaheb ru. Tatincanab saꞌ rukꞌ laj Nabucodonosor lix reyeb. Tatincanab chi cꞌamecꞌ a̱cuochben la̱ naꞌ saꞌ jalan tenamit li incꞌaꞌ catyoꞌla cuiꞌ ut aran tatca̱mk. Incꞌaꞌ chic tatsukꞌi̱k saꞌ la̱ tenamit, usta kꞌaxal ta̱cuaj raj sukꞌi̱c, chan li Dios. Laj Jeremías quixye: —Laj Jeconías chanchan jun li cuc jorol, li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ ut ma̱ ani na-ajoc re. Joꞌcan nak queꞌcꞌameꞌ aꞌan rochbeneb li ralal xcꞌajol saꞌ jalan naꞌajej li incꞌaꞌ queꞌxnau. La̱ex aj Jerusalén, la̱ex aj Judá, la̱ex li cuanquex saꞌ li chꞌochꞌ aꞌin, abihomak li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan aꞌin li naxye, “Te̱tzꞌi̱ba retalil joꞌ jun li cui̱nk li ma̱cꞌaꞌ ralal xcꞌajol. Li cui̱nk aꞌin incꞌaꞌ us ta̱e̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru tixba̱nu. Ma jun reheb li ralal xcꞌajol ta̱oc chokꞌ rey saꞌ lix naꞌaj laj David. Incꞌaꞌ teꞌoc chokꞌ xreyeb laj Judá.” Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb lin tenamit xban nak xeꞌxcanab chi jeqꞌui̱c ruheb lin tenamit ut xeꞌxcanab chi sachecꞌ ruheb. Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel reheb laj cꞌamol be li sicꞌbileb ru chirilbal lix tenamit: —La̱ex incꞌaꞌ xerileb chi us lin tenamit. Xejeqꞌui ban ruheb ut xecanabeb chi e̱lelic. Joꞌcan nak la̱in texinqꞌue chixtojbal e̱ma̱c xban li ma̱usilal xeba̱nu. Ut la̱in tinchꞌutubeb cuiꞌchic ruheb lin tenamit li joꞌ qꞌuial xeꞌcoleꞌ saꞌ eb li naꞌajej li xinjeqꞌui cuiꞌ ruheb. Tebincꞌam cuiꞌchic saꞌ lix naꞌajeb ut ta̱cua̱nk ralal xcꞌajoleb ut teꞌqꞌuia̱nk cuiꞌchic. Ut la̱in tinxakabeb cuiꞌchic laj ilol reheb. Ut incꞌaꞌ chic teꞌxucuak chi moco teꞌsachekꞌ ruheb, chan. Quixye li Ka̱cuaꞌ: —Ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱in tinqꞌue chi yoꞌla̱c jun li Rey ti̱c xchꞌo̱l. Aꞌan ta̱yoꞌla̱k saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj David. Aꞌan ta̱cua̱nk xnaꞌleb chi takla̱nc. Ut ta̱rakok a̱tin saꞌ ti̱quilal saꞌ ruchichꞌochꞌ. Nak cua̱nk saꞌ xcuanquil, eb laj Judá teꞌcua̱nk chi ma̱cꞌaꞌ chꞌaꞌajquilal. Eb laj Israel teꞌcua̱nk chi cꞌojcꞌo xchꞌo̱leb. Ut li rey aꞌan tixcꞌabaꞌin “Li Ka̱cuaꞌ aj qꞌuehol ti̱quilal”. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Ta̱cuulak xkꞌehil nak eb laj Israel teꞌxba̱nu li juramento saꞌ incꞌabaꞌ la̱in li yoꞌyo̱quil Dios, abanan incꞌaꞌ chic teꞌxpatzꞌ li naꞌajej Egipto, li queꞌisi̱c cuiꞌ. Teꞌxpatzꞌ ban li naꞌajej li cuan saꞌ li norte ut eb li naꞌajej li queꞌjeqꞌui̱c cuiꞌ ruheb nak teꞌxba̱nu li juramento saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Ut eb laj Israel teꞌcua̱nk cuiꞌchic saꞌ lix naꞌajeb, chan li Dios. Laj Jeremías quixye: —Xban li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu li profetas, la̱in nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut xban lix santil a̱tin, ninsicsot. Chanchan tincala̱k. Chanchan nak xcuucꞌ nabal li vino. Saꞌ li naꞌajej aꞌin nabaleb li nequeꞌxmux ru xsumlajiqueb. Eb li tenamit yalyo̱queb xkꞌe chixba̱nunquil li ma̱usilal. Xban nak li cuanqueb saꞌ xcuanquil nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌraj xjuneseb, joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixtzꞌekta̱na li chꞌochꞌ. Chaki chic li chꞌochꞌ ut chaki chic li pachꞌayaꞌ. Eb li profeta ut eb laj tij incꞌaꞌ us xnaꞌlebeb. Eb aꞌan ma̱cꞌaꞌ nequeꞌraj re. Usta saꞌ lin templo nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal, chan li Ka̱cuaꞌ. Ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱in tinqꞌue li raylal saꞌ xbe̱neb. Tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb. Chanchan nak tincanabeb saꞌ kꞌojyi̱n saꞌ jun be yolyo ru. Chanchan nak tiquisinbilakeb nak tebinsach ruheb. La̱in ninnau cꞌaꞌru li ma̱c nequeꞌxba̱nu lix profeteb laj Samaria. Queꞌa̱tinac saꞌ xcꞌabaꞌ li yi̱banbil dios Baal. Ut aꞌaneb li queꞌqꞌuehoc reheb lin tenamit chi ma̱cobc. Joꞌcaneb ajcuiꞌ li profetas li cuanqueb Jerusalén. Kꞌaxal cuiꞌchic yibru nequeꞌxba̱nu. Nequeꞌxmux ru lix sumlajiqueb ut nequeꞌticꞌtiꞌic. Eb aꞌan nequeꞌoquen chirixeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut incꞌaꞌ nequeꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Chicuu la̱in eb aꞌan juntakꞌe̱teb riqꞌuineb laj Sodoma ut eb laj Gomorra. Aꞌan aꞌin li quixye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios chirixeb li profeta: Xban li ma̱c queꞌxba̱nu li profetas aj Jerusalén, xnumta li ma̱c saꞌ chixjunil li naꞌajej aꞌin. Xban li ma̱c queꞌxba̱nu, la̱in tinqꞌue raylal saꞌ xbe̱neb. Chanchan nak tinqꞌue li tzacae̱mk cꞌa chixtzacaheb ut chanchan nak tinqꞌue li haꞌ li banbil xsaꞌ chiruqꞌueb, chan. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios quixye reheb li cuanqueb Jerusalén: —Me̱rabi li cꞌaꞌru nequeꞌxye eb li profeta aꞌin. Junes ticꞌtiꞌ nequeꞌxye. Yal cꞌoxlanbil xbaneb aꞌan. Ma̱cuaꞌ la̱in quinyehoc re. Rajlal nequeꞌxye reheb li xicꞌ nequeꞌiloc cue, “Li Ka̱cuaꞌ xye nak texcua̱nk saꞌ tuktu̱quil usilal”. Ut nequeꞌxye ajcuiꞌ reheb li nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru nequeꞌraj xjuneseb, “Ba̱nuhomak li cꞌaꞌru nequeraj. Ma̱cꞌaꞌ te̱cꞌul”, chanqueb. Abanan, ¿Ma cuan ta biꞌ junak naxnau cꞌaꞌru cuan saꞌ xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ? ¿Ma cuan ta biꞌ junak quiril ut quirabi nak yo̱ chi a̱tinac? ¿Ma queꞌraj ta biꞌ rabinquil li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ? ¿Ma queꞌxba̱nu ta biꞌ li cꞌaꞌru quixye? Lix joskꞌil li Ka̱cuaꞌ chanchan li ca̱k-sut-ikꞌ. Nak li Ka̱cuaꞌ ta̱risi xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal, chanchanak li ca̱k-sut-ikꞌ nak ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb. Lix joskꞌil li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ ta̱numekꞌ toj tixba̱nu li cꞌaꞌru quixcꞌoxla xba̱nunquil. Saꞌ eb li cutan ta̱cha̱lk te̱tau ru lix ya̱lal chi tzꞌakal. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Usta ma̱cuaꞌ la̱in quinxakaban reheb, abanan eb aꞌan queꞌxqꞌue rib chokꞌ profeta. La̱in incꞌaꞌ queꞌcua̱tina, abanan eb aꞌan queꞌxqꞌue rib chi a̱tinac saꞌ incꞌabaꞌ. Cui ta queꞌxnau li cꞌaꞌru cuan saꞌ inchꞌo̱l la̱in, queꞌxye raj li cua̱tin reheb lin tenamit. Ut eb aꞌan queꞌsukꞌi raj cuiqꞌuin ut queꞌxcanab raj xba̱nunquil li ma̱usilal. La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Cuanquin yalak bar chi nachꞌ ut chi najt. ¿Ma naru ta biꞌ nequeꞌxmuk rib li cristian chicuu? ¿Ma cuan ta biꞌ junak naꞌajej li incꞌaꞌ nacuil la̱in? La̱in cuanquin yalak bar, joꞌ saꞌ choxa joꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱in nacuabi li cꞌaꞌru nequeꞌxye li profetas aj balakꞌ. Nequeꞌticꞌtiꞌic saꞌ incꞌabaꞌ ut nequeꞌxye: “Joꞌcaꞌin xinmatqꞌue”, chanqueb. ¿Joꞌ najtil chic teꞌxye li ticꞌtiꞌ saꞌ incꞌabaꞌ, li ticꞌtiꞌ li yal nequeꞌxcꞌoxla xjuneseb? ¿Ma nequeꞌxcꞌoxla ta biꞌ li profeta aꞌan nak tineꞌxtzꞌekta̱na lin tenamit riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxye chi ribileb rib joꞌ queꞌxba̱nu lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak queꞌxlokꞌoni li yi̱banbil dios Baal? Li ani namatqꞌuec chixyehak cꞌaꞌru lix matcꞌ. Ut li ani naxnau li cua̱tin, chixyehak resil chi anchal xchꞌo̱l. ¿Ma kꞌaxal us ta biꞌ li qꞌuim chiru li trigo? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ chanchan li xam li cua̱tin? Li cua̱tin chanchan li martillo li naxjori li pec li naxten. Yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb li profetas li nequeꞌa̱tinac chi ribileb rib ut nequeꞌxye nak la̱in xinyehoc re li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb li nequeꞌa̱tinac chi nabal ut nequeꞌxye nak la̱in xinyehoc re li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb li nequeꞌa̱tinac joꞌ profeta ut nequeꞌxye lix matqꞌueb li ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Nequeꞌxqꞌue lin tenamit chi ma̱cobc riqꞌuin li ticꞌtiꞌ nequeꞌxye. Ma̱cuaꞌ la̱in xina̱tinac riqꞌuineb chi moco xinxakabeb chokꞌ profeta. Incꞌaꞌ nequeꞌxtenkꞌaheb lin tenamit, chan li Ka̱cuaꞌ. At Jeremías, cui eb lin tenamit teꞌpatzꞌok a̱cue, malaj ut junak profeta malaj ut aj tij, ut teꞌxye a̱cue, “¿Cꞌaꞌru xye li Ka̱cuaꞌ anakcuan?” ta̱ye reheb, “Li cꞌaꞌru xye li Ka̱cuaꞌ, aꞌan nak la̱ex tzꞌekta̱nanbilex chic.” Cui junak profeta malaj ut junak laj tij malaj ut eb li tenamit teꞌxye, “Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ” chaꞌakeb, la̱in tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb, joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol. Li junju̱nk tixpatzꞌ reheb li ras ut ri̱tzꞌin ut tixpatzꞌ reheb li rami̱g cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ. ¿Cꞌaꞌru catxsume cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ? chaꞌakeb. Incꞌaꞌ chic ta̱julticokꞌ reheb xyebal, “Aꞌin ra̱tin li Ka̱cuaꞌ” xban nak cui teꞌxba̱nu aꞌan, la̱in tinsukꞌisi li cua̱tin chokꞌ raylal chokꞌ reheb. Eb li tenamit queꞌxjal ru li cua̱tin la̱in lix Dioseb laj Israel. Nim incuanquil ut yoꞌyo̱quin. At Jeremías, la̱at ta̱patzꞌ reheb li profeta cꞌaꞌru quinye reheb ut chanru quinsumeheb. Cui nequeꞌxkꞌet li cua̱tin ut nequeꞌxye nak aꞌan li ra̱tin li Dios li yo̱queb chixyebal, cui teꞌxye cuiꞌchic “Aꞌin ra̱tin li Ka̱cuaꞌ” ut la̱in ac xinye reheb nak incꞌaꞌ teꞌxye chi joꞌcan, la̱at ta̱ye reheb nak la̱in tintzꞌekta̱naheb ut tintzꞌekta̱na ajcuiꞌ li tenamit li xinqꞌue reheb aꞌan ut reheb ajcuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Tincubsi xcuanquileb chi junaj cua ut tincꞌut xxuta̱neb chi junelic. Ut ma̱ jokꞌe ta̱sachk saꞌ xchꞌo̱leb, chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ quixcꞌut chicuu cuib li chacach nujenak chi higo cuan chiru li templo. Aꞌin quicꞌulman nak ac xcꞌameꞌ aran Babilonia laj Jeconías ralal laj Joacim lix reyeb laj Judá. Quichapeꞌ Jerusalén xban laj Nabucodonosor, lix reyeb laj Babilonia ut queꞌcꞌameꞌ ajcuiꞌ chixjunileb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj Judá, joꞌ eb ajcuiꞌ laj tenol chꞌi̱chꞌ ut eb laj pechꞌ. Jun chacach li higo quixcꞌut chicuu li Ka̱cuaꞌ kꞌaxal cha̱bil. Chanchan li xbe̱n ru li acui̱mk. Ut li jun chacach chic aꞌan incꞌaꞌ cha̱bil ut incꞌaꞌ naru xtzacanquil xban nak incꞌaꞌ us. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —At Jeremías, ¿cꞌaꞌru li yo̱cat chirilbal? chan. Ut la̱in quinye re: —Yo̱quin rilbal li higos. Li higos cha̱bil, aꞌan kꞌaxal cha̱bil ut li incꞌaꞌ us, incꞌaꞌ naru xtzacanquil xban nak incꞌaꞌ us, chanquin. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cuiꞌchic cue: —La̱in li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel. Eb laj Judá li xeꞌisi̱c arin ut queꞌcꞌameꞌ Babilonia, tinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin li cha̱bil higo. Ut la̱in tinba̱nu usilal reheb. La̱in tin-ilok reheb ut tincꞌameb cuiꞌchic chak arin saꞌ lix naꞌajeb. Tintenkꞌaheb ut incꞌaꞌ tinsacheb. Tebinqꞌue cuiꞌchic saꞌ lix naꞌajeb ut incꞌaꞌ chic tincuisiheb. Tintenkꞌaheb re nak teꞌxnau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Aꞌanakeb lin tenamit ut la̱inak lix Dioseb xban nak teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic cuiqꞌuin ut tineꞌxpa̱b chi anchaleb xchꞌo̱l. Eb laj Judá li queꞌcana saꞌ li naꞌajej aꞌin rochben li rey Sedequías joꞌqueb ajcuiꞌ laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb, joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb Egipto, tinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin li higos li kꞌaxal yibru li incꞌaꞌ naru xtzacanquil. Chixjunileb aꞌan nimla raylal tintakla saꞌ xbe̱neb. Cꞌajoꞌ xuta̱nalil teꞌxcꞌul chiruheb chixjunileb li tenamit saꞌ ruchichꞌochꞌ. Teꞌhobekꞌ ut teꞌseꞌe̱k xbaneb chixjunileb li tenamit ut teꞌmajecua̱k saꞌ eb li naꞌajej li tebinjeqꞌui cuiꞌ ruheb. Tebinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb saꞌ li ple̱t. Tintakla cueꞌej ut yajel saꞌ xbe̱neb toj retal teꞌosokꞌ saꞌ li naꞌajej li xinqꞌue reheb aꞌan ut reheb ajcuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ. Eb laj Judá teꞌqꞌuehekꞌ rubel xcuanquileb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb chiru laje̱b xca̱cꞌa̱l chihabNak ac yo̱ xca̱ chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Joacim li ralal laj Josías, li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías chirixeb chixjunileb laj Judá. Aꞌin quicꞌulman saꞌ li xbe̱n chihab nak laj Nabucodonosor cuan chokꞌ xreyeb laj Babilonia. Ut laj Jeremías quia̱tinac riqꞌuineb li cuanqueb Judá ut riqꞌuineb li cuanqueb Jerusalén. Ut quixye reheb: —Chalen nak yo̱ oxlaju chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Josías li ralal laj Amón ut toj anakcuan li Ka̱cuaꞌ yo̱ chi a̱tinac cuiqꞌuin. Ut chiru oxib xcaꞌcꞌa̱l (23) chihab la̱in rajlal yo̱quin chixyebal e̱re li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ. Abanan la̱ex incꞌaꞌ xex-abin. Li Ka̱cuaꞌ xtakla e̱riqꞌuin nabal sut eb li profetas li nequeꞌcꞌanjelac chiru, abanan la̱ex incꞌaꞌ queqꞌue retal li cꞌaꞌru queꞌxye chi moco xex-abin chiruheb. Eb li profetas queꞌxye e̱re, “Canabomak xba̱nunquil li ma̱usilal. Me̱ba̱nu chic li incꞌaꞌ us re nak naru texcua̱nk saꞌ li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ e̱re la̱ex ut reheb ajcuiꞌ le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ chi junelic xban li Ka̱cuaꞌ. Me̱lokꞌoniheb li jalanil dios chi moco texcꞌanjelak chiruheb, chi moco te̱ta̱keheb. Me̱chikꞌ injoskꞌil riqꞌuin xlokꞌoninquil li cꞌaꞌru xeyi̱b riqꞌuin le̱ rukꞌ re nak la̱in incꞌaꞌ tinqꞌue raylal saꞌ e̱be̱n,” chanqueb. Abanan la̱ex incꞌaꞌ xerabi li cꞌaꞌru xinye e̱re. Xechikꞌ ban injoskꞌil riqꞌuin xyi̱banquil le̱ jalanil dios. Joꞌcan nak xebok raylal saꞌ e̱be̱n. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios xye chi joꞌcaꞌin, “La̱ex incꞌaꞌ xerabi li cꞌaꞌru xinye e̱re. Joꞌcan nak la̱in tinbokeb chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit li cuanqueb saꞌ li norte. Ta̱cha̱lk ajcuiꞌ rochbeneb laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia, li ta̱cꞌanjelak chicuu. La̱in tintaklaheb chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌin, joꞌ eb ajcuiꞌ li tenamit li cuanqueb chi xjun sutam re nak tinsach ruheb chi junelic. Xiu xiu rilbal teꞌcana̱k ut teꞌseꞌe̱k. Incꞌaꞌ chic ta̱abima̱nk li bich re sahil chꞌo̱lej. Incꞌaꞌ chic ta̱abima̱nk li bich re sumla̱c, chi moco ta̱abi̱k chic xya̱b li queꞌec, ut incꞌaꞌ chic lochlo̱keb li candil. Chixjunil li naꞌajej aꞌin ta̱osokꞌ ut ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Xucuajel rilbal li cꞌaꞌru tixcꞌul. Ut eb li tenamit teꞌcꞌanjelak chiru lix reyeb laj Babilonia chiru laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) chihab. Abanan nak acak xnumeꞌ li laje̱b xca̱cꞌa̱l chihab, la̱in tinqꞌue lix reyeb laj Babilonia chixtojbal lix ma̱c, joꞌ eb ajcuiꞌ li tenamit. La̱in tincanab lix naꞌajeb chi ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ chi junelic, chan li Dios. La̱in tinqꞌueheb chixcꞌulbal chixjunil li raylal li xinye. Teꞌxcꞌul chixjunil li raylal li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin joꞌ quixye li profeta Jeremías chirixeb chixjunileb li tenamit. Nabaleb li xni̱nkal ru tenamit ut eb li rey teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb ut teꞌcana̱k rubel xcuanquileb. La̱in tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb aꞌ yal chanru lix yehom xba̱nuhomeb,” chan li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcaꞌin quixye cue li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel: —Chap li secꞌ li tinqꞌue a̱cue li nujenak riqꞌuin vino retalil lin joskꞌil ut ta̱qꞌue chiruqꞌueb chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit li tatintakla cuiꞌ. Nak teꞌrucꞌ li vino, sicsotkeb xbaneb xxiu ut teꞌlo̱cokꞌ ru xban li ple̱t li tintakla saꞌ xbe̱neb, chan li Dios. Joꞌcan nak la̱in quinchap li secꞌ li quixqꞌue cue li Ka̱cuaꞌ retalil lix joskꞌil. Ut quinqꞌue reheb li xni̱nkal ru tenamit li quintakla̱c cuiꞌ xban li Ka̱cuaꞌ. Aꞌaneb aꞌin li tenamit li teꞌcꞌuluk raylal: eb li cuanqueb Jerusalén ut eb li cuanqueb saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Judá; joꞌ eb ajcuiꞌ lix reyeb ut eb li cuanqueb xcuanquil. Xinba̱nu chi joꞌcan re nak xucuajel rilbal teꞌcana̱k ut re nak teꞌsachekꞌ ruheb ut re ajcuiꞌ nak teꞌseꞌe̱k ut teꞌhobekꞌ joꞌ yo̱queb xcꞌulbal toj chalen anakcuan. Ut teꞌcꞌuluk ajcuiꞌ raylal laj faraón lix reyeb laj Egipto ut chixjunileb li nequeꞌtenkꞌan re, eb li cuanqueb xcuanquil joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit. Teꞌcꞌuluk ajcuiꞌ raylal eb li jalaneb xtenamit li cuanqueb aran; chixjunileb lix reyeb laj Uz; chixjunileb lix reyeb laj Filistea li cuanqueb saꞌ eb li tenamit Ascalón, Gaza, Ecrón ut li joꞌ qꞌuial chic queꞌcana chi yoꞌyo aran Asdod; ut teꞌcꞌuluk ajcuiꞌ raylal eb laj Edom; eb laj Moab; ut eb li ralal xcꞌajol laj Amón; ut chixjunileb li rey li cuanqueb Tiro; ut chixjunileb li rey li cuanqueb Sidón; ut chixjunileb li rey li cuanqueb chire li palau. Teꞌcꞌuluk ajcuiꞌ raylal chixjunileb li cuanqueb saꞌ eb li tenamit Dedán, Tema ut Buz; joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ najtil tenamit; ut eb li rey li cuanqueb Arabia; joꞌ eb ajcuiꞌ lix reyeb li cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ, li jalan jala̱nk xtenamiteb. Ut teꞌcꞌuluk ajcuiꞌ raylal chixjunileb li rey li cuanqueb Zimri ut eb li cuanqueb Elam ut eb li cuanqueb Media, joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li rey li cuanqueb saꞌ li norte, ut eb li cuanqueb chi nachꞌ joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb chi najt. Teꞌcꞌuluk raylal chixjunileb li naꞌajej li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut mokon chic lix reyeb laj Babilonia tixcꞌul li raylal. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —La̱at ta̱ye reheb: Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel. Cꞌulumak li raylal. Chanchan nak tex-ucꞌak toj texcala̱k ut texxaꞌcuak ut textꞌanekꞌ. Ut incꞌaꞌ chic texcuacli̱k xban li ple̱t li tintakla saꞌ e̱be̱n. Cui eb aꞌan incꞌaꞌ teꞌraj xcꞌulbal li raylal ta̱ye reheb, “Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios xye nak tento te̱cꞌul.” La̱in oc cue chixtaklanquil li raylal saꞌ e̱be̱n la̱ex li cuanquex Jerusalén, li nequeꞌxcꞌabaꞌin incꞌabaꞌ. ¿Ma texcolekꞌ ta biꞌ la̱ex chiru li raylal li tintakla saꞌ e̱be̱n? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ te̱toj rix le̱ ma̱c? La̱in tintakla li raylal saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. At Jeremías, ta̱ye reheb chixjunil li tinye a̱cue. Ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin: Li Ka̱cuaꞌ ta̱a̱tinak chak saꞌ choxa chi cau xya̱b xcux. Toj saꞌ lix santil naꞌaj ta̱a̱tinak ut tixye resil li raylal cha̱lc re saꞌ xbe̱n lix tenamit. Tixjap re joꞌ nak nequeꞌxjap reheb li nequeꞌyatzꞌoc re li uvas. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌrabi nak ta̱a̱tinak li Ka̱cuaꞌ. Teꞌrabi chixjunileb toj saꞌ xmaril li ruchichꞌochꞌ nak li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamit. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌueheb chixjunileb chixtojbal lix ma̱queb ut tixqꞌueheb chi camsi̱c riqꞌuin chꞌi̱chꞌ li nequeꞌba̱nun re li ma̱usilal, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye ajcuiꞌ nak ta̱cha̱lk raylal saꞌ xbe̱neb li junju̱nk chi xni̱nkal ru tenamit. Cꞌajoꞌ li raylal li teꞌxcꞌul chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chanchanak li ca̱k-sut-ikꞌ li nasachoc. Ut eb li xeꞌqꞌueheꞌ chi camsi̱c xban li Ka̱cuaꞌ tꞌanaxi̱nkeb yalak bar saꞌ chꞌochꞌ joꞌ li cꞌot. Ma̱ ani ta̱ya̱bak chirixeb, chi moco teꞌmukekꞌ. La̱ex li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb lin tenamit chexya̱bak. Chexya̱bak ut chetolcꞌosi e̱rib saꞌ li poks retalil li xrahil e̱chꞌo̱l xban nak cuulac re xkꞌehil nak texcamsi̱k. Chanchanakex chic li cha̱bil secꞌ li quijoreꞌ. Incꞌaꞌ naru teꞌe̱lelik li nequeꞌcꞌamoc be. Ma̱ bar ta̱ru̱k teꞌxcol ribeb li nequeꞌiloc reheb lin tenamit. Ta̱abi̱k xya̱b xcuxeb nak teꞌya̱bak xban xrahil xchꞌo̱leb ut teꞌxjap reheb xban li raylal li teꞌxcꞌul nak li Ka̱cuaꞌ tixsach ru lix naꞌajeb. Li naꞌajej li cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal ta̱sachekꞌ ru xban nak yo̱ xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb. Li Ka̱cuaꞌ tixcꞌutbesi lix joskꞌil joꞌ jun li cakcoj li na-el chak chixsicꞌbal lix tib. Lix naꞌajeb li tenamit ta̱sachekꞌ ru xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, xban nak yo̱ xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb. Queꞌraj xcamsinquil laj JeremíasSaꞌ li xbe̱n chihab nak cuan chokꞌ xreyeb laj Judá laj Joacim li ralal laj Josías, li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías. Quixye re: —Xaklin saꞌ li neba̱l chiru li oqueba̱l re lin templo ut a̱tinan riqꞌuineb chixjunileb li nequeꞌchal chi lokꞌoni̱nc. Ye reheb chixjunil li a̱tin li xinye a̱cue. Ma̱ jun li a̱tin li xinye incꞌaꞌ ta ta̱ye reheb. Ma̱re teꞌabi̱nk cha̱cuu ut teꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Cui teꞌxcanab xba̱nunquil, la̱in incꞌaꞌ tinqꞌue li raylal saꞌ xbe̱neb li yo̱quin chixcꞌoxlanquil. Ta̱ye reheb: Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ. Cui incꞌaꞌ tex-abi̱nk chicuu ut cui incꞌaꞌ te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye lin chakꞌrab li quinqꞌue e̱re, la̱in texinqꞌue chixtojbal le̱ ma̱c. Cui incꞌaꞌ te̱rabi li cꞌaꞌru nequeꞌxye li profetas li nequeꞌcꞌanjelac chicuu, li quintakla e̱riqꞌuin rajlal ut incꞌaꞌ nequex-abin chiruheb, la̱in tinba̱nu re li templo aꞌin joꞌ quinba̱nu re li tenamit Silo. Ut chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxmajecua li tenamit aꞌin, chan. Eb laj tij, eb li profeta ut chixjunileb li tenamit queꞌrabi nak laj Jeremías quixye li a̱tin aꞌin saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Nak laj Jeremías quirakeꞌ chixyebal li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ, eb laj tij ut eb li profeta rochbeneb chixjunileb li tenamit queꞌxchap laj Jeremías ut queꞌxye re: —Tento tatca̱mk. ¿Cꞌaꞌut nak nacaye saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ nak li cab aꞌin ta̱cana̱k joꞌ Silo? Ut, ¿cꞌaꞌut nak nacaye nak li tenamit aꞌin ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ? chanqueb. Ut chixjunileb li tenamit queꞌjoskꞌoꞌ saꞌ xbe̱n laj Jeremías saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Nak eb li cuanqueb xcuanquil saꞌ xya̱nkeb laj Judá queꞌrabi li cꞌaꞌru quicꞌulman, queꞌel saꞌ li palacio ut queꞌco̱eb saꞌ junpa̱t saꞌ li templo ut queꞌchunla saꞌ xnaꞌajeb chiru li acꞌ oqueba̱l re lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ut eb laj tij ut eb li profetas queꞌa̱tinac riqꞌuineb li tenamit joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb xcuanquil ut queꞌxye reheb: —Xcꞌulub ca̱mc li cui̱nk aꞌin xban nak xye nak li katenamit tixcꞌul raylal. La̱ex xerabi riqꞌuin e̱xic li cꞌaꞌru quixye, chanqueb. Quia̱tinac laj Jeremías riqꞌuineb chixjunileb li cuanqueb xcuanquil ut riqꞌuineb ajcuiꞌ li tenamit ut quixye: —Aꞌ li Ka̱cuaꞌ xtaklan chak cue chixyebal resil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱n li templo aꞌin joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li tenamit aꞌin. La̱ex xerabi li cꞌaꞌru xinye. Me̱ba̱nu chic li ma̱usilal. Ti̱cobresihomak ban le̱ yuꞌam. Ba̱nuhomak li cꞌaꞌru naxye li Dios re nak incꞌaꞌ tixtakla saꞌ e̱be̱n li raylal li quixye chak resil. Aꞌut la̱in cuanquin saꞌ e̱rukꞌ anakcuan. Ba̱nuhomak cuiqꞌuin li cꞌaꞌru nequecꞌoxla nak us xba̱nunquil cue. Aban chenauhak chi tzꞌakal cui tine̱camsi te̱bok chak nabal li raylal saꞌ e̱be̱n ut saꞌ xbe̱n li tenamit aꞌin ut saꞌ xbe̱neb li cuanqueb arin xban nak la̱in ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Relic chi ya̱l nak li a̱tin li xinye e̱re li Ka̱cuaꞌ quitaklan chak cue chixyebal, chan laj Jeremías. Tojoꞌnak eb li cuanqueb xcuanquil ut eb li tenamit queꞌxye reheb laj tij ut reheb li profeta: —Incꞌaꞌ naru takateneb ca̱mc saꞌ xbe̱n li cui̱nk aꞌin. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ li kaDios x-a̱tinac kiqꞌuin, chanqueb. Cuanqueb saꞌ xya̱nkeb li tenamit laj cꞌamol be li queꞌa̱tinac riqꞌuineb li chꞌutchꞌu̱queb aran. Queꞌxye reheb: —Nak laj Ezequías cuan chokꞌ xreyeb laj Judá, laj Miqueas re Moreset quia̱tinac riqꞌuineb laj Judá ut quixye reheb chi joꞌcaꞌin: Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios quixye nak li tenamit Sión ta̱sachekꞌ ru. Li tenamit Jerusalén ta̱cana̱k joꞌ jun li chꞌochꞌ becbil riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ arado. Ut li tzu̱l li cuan cuiꞌ li templo ta̱sukꞌisi̱k chokꞌ qꞌuicheꞌ, chan laj Miqueas. ¿Ma quicamsi̱c ta biꞌ laj Miqueas xban li rey? ¿Ma quicamsi̱c ta biꞌ xbaneb laj Judá? Quixxucua ban ru li Ka̱cuaꞌ laj Ezequías ut quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱ruxta̱na ruheb li tenamit. Ut li Ka̱cuaꞌ quixjal xcꞌaꞌux ut incꞌaꞌ quixtakla li raylal saꞌ xbe̱neb. ¿Ma takabok ta biꞌ raylal saꞌ kabe̱n la̱o riqꞌuin xcamsinquil li cui̱nk aꞌin? chanqueb. Quicuan chic jun profeta li quia̱tinac saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan laj Urías li ralal laj Semaías. Quiriat-jearim xtenamit. Laj Urías quixye ajcuiꞌ resil li raylal li tixcꞌul li tenamit aꞌin ut li naꞌajej aꞌin. Quixye li a̱tin li quixye laj Jeremías. Li rey Joacim quirabi li cꞌaꞌru quixye laj Urías. Queꞌrabi ajcuiꞌ eb li nequeꞌtenkꞌan re ut eb li cuanqueb xcuanquil. Ut li rey quixcꞌu̱b ru nak tixcamsi laj Urías. Abanan laj Urías quixucuac ut quie̱lelic. Co̱ toj Egipto. Li rey Joacim quixtakla Egipto laj Elnatán li ralal laj Acbor. Cuanqueb chic cuib oxib li cui̱nk li queꞌtakla̱c rochben laj Elnatán. Eb aꞌan queꞌxchap laj Urías ut queꞌxcꞌam cuiꞌchic Judá ut queꞌxkꞌaxtesi re li rey Joacim. Li rey Joacim quixtakla xcamsinquil riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut queꞌxcut lix tzꞌejcual saꞌ li mukleba̱l li nequeꞌcuteꞌ cuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Laj Ahicam li ralal laj Safán qui-oquen chirix laj Jeremías. Joꞌcan nak incꞌaꞌ quikꞌaxtesi̱c saꞌ rukꞌeb li tenamit re teꞌxcamsi. Laj Jeremías quixbacꞌ jun li cheꞌ chirix xcux retalil li raylal li teꞌxcꞌul li tenamitNak toj qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá laj Sedequías li ralal laj Josías, li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías ut quixye re: —Ta̱yi̱b jun li yugo riqꞌuin cheꞌ ut ta̱yi̱b ajcuiꞌ li cꞌa̱m ut ta̱bacꞌ chirix a̱cux. Ta̱takla resil chirixeb li takl li queꞌchal Jerusalén chi a̱tinac riqꞌuin laj Sedequías lix reyeb laj Judá. Takla resil riqꞌuineb lix reyeb laj Edom, lix reyeb laj Moab, lix reyeb li ralal xcꞌajol laj Amón, joꞌ ajcuiꞌ lix reyeb laj Tiro ut lix reyeb laj Sidón. Ut ta̱ye reheb nak teꞌxye reheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb nak la̱in li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel, ninye chi joꞌcaꞌin: Riqꞌuin lix nimal lin cuanquil ut lin metzꞌe̱u la̱in quinyi̱b li ruchichꞌochꞌ ut eb li cristian joꞌ eb ajcuiꞌ li xul li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut la̱in ya̱l cue cꞌaꞌru tinba̱nu riqꞌuin. La̱in ninqꞌue li cꞌaꞌak re ru re li ani nacuaj xqꞌuebal cuiꞌ. La̱in xinqꞌuehoc re chixjunil li naꞌajej aꞌin rubel xcuanquil laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia, li ta̱cꞌanjelak chicuu. Ut tinqꞌueheb ajcuiꞌ li xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ rubel xcuanquil. Chixjunileb li tenamit saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌcꞌanjelak chiru aꞌan. Ut teꞌcꞌanjelak chiru li ralal joꞌ ajcuiꞌ chiru li ri toj ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱chapekꞌ lix tenamiteb aꞌan xbaneb li xni̱nkal ru tenamit ut eb lix rey. Ut eb aꞌan chic teꞌcana̱k rubel xcuanquil eb li ni̱nkeb xcuanquil. Cui cuan junak tenamit malaj ut junak rey incꞌaꞌ teꞌxcubsi ribeb chi moco teꞌcꞌanjelak chiru li rey Nabucodonosor, la̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb nak tintakla li ple̱t, li cueꞌej ut li caki yajel saꞌ xbe̱neb toj retal teꞌxqꞌue ribeb rubel xcuanquil laj Nabucodonosor. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin. Joꞌcan nak me̱pa̱b li cꞌaꞌru nequeꞌxye li profetas, chi moco laj kꞌe, chi moco li naxye xya̱lal li matcꞌ, chi moco te̱rabi li cꞌaꞌru nequeꞌxye li nequeꞌa̱tinac chirix li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Incꞌaꞌ tex-abi̱nk chiruheb li nequeꞌyehoc e̱re nak incꞌaꞌ te̱cubsi e̱rib rubel xcuanquil laj Nabucodonosor, lix reyeb laj Babilonia. Eb aꞌan ticꞌtiꞌ li nequeꞌxye e̱re. Moco ya̱l ta. Cui te̱pa̱b li cꞌaꞌru nequeꞌxye eb aꞌan, tex-isi̱k saꞌ le̱ naꞌaj. La̱in tin-isi̱nk e̱re ut ta̱sachekꞌ e̱ru. Abanan la̱in tincanabeb chi cua̱nc saꞌ xnaꞌajeb li tenamit li nequeꞌxcubsi ribeb ut nequeꞌcꞌanjelac chiru lix reyeb laj Babilonia. Tincanabeb chi cua̱nc saꞌ xnaꞌajeb re nak teꞌxtrabaji lix chꞌochꞌeb. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin, chan li Dios. La̱in laj Jeremías quinye chixjunil aꞌin re laj Sedequías lix reyeb laj Judá. Quinye re: —Qꞌue a̱cuib rubel xcuanquil lix reyeb laj Babilonia ut tatcꞌanjelak chiruheb re nak ta̱cua̱nk le̱ yuꞌam. ¿Cꞌaꞌru aj e nak ta̱qꞌue a̱cuib chi camsi̱c ut ta̱qꞌueheb ajcuiꞌ la̱ tenamit chi ca̱mc saꞌ li ple̱t malaj ut xban cueꞌej malaj ut xban caki yajel? Li Ka̱cuaꞌ quixye nak joꞌcan te̱cꞌul cui incꞌaꞌ texcꞌanjelak chiru lix reyeb laj Babilonia. Mex-abin chiruheb li profetas li nequeꞌxye e̱re nak incꞌaꞌ texcꞌanjelak chiru lix reyeb laj Babilonia xban nak eb aꞌan yo̱queb chi ticꞌtiꞌic. Li Ka̱cuaꞌ quixye nak incꞌaꞌ quixtaklaheb. Yo̱queb chi ticꞌtiꞌic nak nequeꞌa̱tinac saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ ta̱isi̱nk e̱re saꞌ le̱ naꞌaj rochbeneb le̱ profeta ut ta̱sachekꞌ e̱ru, chanquin re. Ut la̱in quinye reheb laj tij ut reheb li tenamit: —Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ: Me̱pa̱b li cꞌaꞌru nequeꞌxye li profetas nak nequeꞌxye e̱re nak chi se̱b teꞌcꞌamekꞌ cuiꞌchic chak li cꞌaꞌru cuan aran Babilonia li nacꞌanjelac saꞌ lix templo li Dios. Eb aꞌan yo̱queb chi ticꞌtiꞌic che̱ru. Me̱pa̱b li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Texcꞌanjelak chiru lix reyeb laj Babilonia re nak ta̱cua̱nk e̱yuꞌam. ¿Cꞌaꞌru aj e nak ta̱sachekꞌ ru li tenamit aꞌin? Cui relic chi ya̱l nak profeteb aꞌan, ut cui ya̱l nak li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuineb, xeꞌxtzꞌa̱ma raj chiru li nimajcual Dios nak incꞌaꞌ ta̱isi̱k saꞌ li templo li cꞌaꞌak re ru, chi moco ta̱isi̱k saꞌ li rochoch li rey. Ta̱cana̱k ban saꞌ xnaꞌajeb li cꞌaꞌak re ru li nacꞌanjelac. Aꞌan aꞌin li quixye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios chirixeb li okech, li nimla pila ut eb li cꞌochleba̱l ut li cꞌaꞌak chic re ru li cuan saꞌ li tenamit aꞌin. Laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia incꞌaꞌ quixcꞌam li cꞌaꞌak re ru aꞌan nak quixcꞌam aran Babilonia laj Jeconías li ralal laj Joacim lix reyeb laj Judá rochbeneb chixjunileb li nequeꞌtaklan aran Jerusalén ut Judá. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel, chirixeb li chꞌi̱chꞌ li queꞌcanaba̱c saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ ut saꞌ li rochoch lix reyeb laj Judá aran Jerusalén. Chixjunil aꞌin ta̱cꞌamekꞌ Babilonia ut aran ta̱cana̱k toj saꞌ li cutan nak la̱in tinqꞌueheb cuiꞌchic chi cꞌamecꞌ saꞌ xnaꞌajeb. Saꞌ li cutan aꞌan la̱in tinqꞌueheb cuiꞌchic chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌin. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin. Laj Hananías li profeta aj balakꞌQuicuan jun li profeta aj Hananías xcꞌabaꞌ. Aꞌan ralal laj Azur. Gabaón xtenamit. Saꞌ li roꞌ po re li xca̱ chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Sedequías, laj Hananías quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías saꞌ li templo chiruheb laj tij ut chiruheb li tenamit. Quixye re: —Joꞌcaꞌin xye li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel, “La̱in tincuisi lix reyeb laj Babilonia. Joꞌcaꞌin saꞌ cuib chihab la̱in tinqꞌueheb chi sukꞌi̱c chixjunil li secꞌ ut li chꞌi̱chꞌ li quicꞌanjelac saꞌ li templo aꞌin li quicꞌameꞌ Babilonia xban li rey Nabucodonosor. La̱in tinqꞌue chi sukꞌi̱c arin laj Jeconías li ralal laj Joacim, lix reyeb laj Judá. Tinqꞌueheb ajcuiꞌ chi sukꞌi̱c chixjunileb laj Judá li queꞌchapeꞌ, ut queꞌcꞌameꞌ Babilonia xban nak la̱in tincuisi xcuanquil lix reyeb laj Babilonia,” chan li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Jeremías quia̱tinac riqꞌuin laj Hananías chiruheb laj tij ut chiruheb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ li templo. Quixye re: —Tixba̱nu taxak chi joꞌcan li Ka̱cuaꞌ. Chi-uxma̱nk taxak joꞌ xaye. Chixqꞌueheb ta chi sukꞌi̱c saꞌ xnaꞌajeb chixjunil li secꞌ ut li chꞌi̱chꞌ li nacꞌanjelac saꞌ li templo ut chixqꞌueheb ta ajcuiꞌ chi sukꞌi̱c saꞌ li naꞌajej aꞌin chixjunileb li cristian li queꞌcꞌameꞌ Babilonia. Abanan, chacuabi li yo̱quin chixyebal a̱cue chiruheb chixjunileb li tenamit. Chalen najter nak toj ma̱jiꞌ ninyoꞌla la̱in ut la̱at, eb li profeta queꞌxye resil nak saꞌ nabal xni̱nkal ru tenamit ta̱cua̱nk li ple̱t ut li raylal ut li caki yajel. Abanan cui junak li profeta naxye nak ta̱cua̱nk tuktu̱quil usilal, cui nacꞌulman li cꞌaꞌru naxye, ta̱cꞌutu̱nk nak relic chi ya̱l taklanbil xban li Dios, chan. Tojoꞌnak laj Hananías quirisi li yugo li cuan chirix xcux li profeta Jeremías ut quixtok. Ut chiruheb chixjunileb li tenamit laj Hananías quixye: —Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ. Joꞌ nak xtokeꞌ li yugo aꞌin li xcuan chirix xcux laj Jeremías, joꞌcan ajcuiꞌ nak la̱in tincuisi xcuanquil laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia. Saꞌ cuib chihab la̱in tincuisi xcuanquil. Chanchan nak tincuisi li yugo chirix xcuxeb chixjunileb li tenamit ut tintok, chan. Nak quirakeꞌ chi a̱tinac laj Hananías, li profeta Jeremías co̱. Nak laj Hananías ac xtok li yugo li cuan chirix xcux laj Jeremías, li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías. Ut quixye re: —Ayu ut ta̱ye re laj Hananías nak li Ka̱cuaꞌ quixye chi joꞌcaꞌin: La̱at xatok li yugo cheꞌ, abanan la̱in tinqꞌue jun li yugo chꞌi̱chꞌ chokꞌ re̱kaj. La̱in li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel, ninye chi joꞌcaꞌin: La̱in tinqꞌueheb chixjunileb li tenamit chi cꞌanjelac chokꞌ xmo̱s laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia. Chanchan nak xinqꞌue jun yugo chꞌi̱chꞌ chirix xcuxeb. Chixjunileb li cristian joꞌ eb ajcuiꞌ li xul xinqꞌue rubel xcuanquil laj Nabucodonosor, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut li profeta Jeremías quixye re laj Hananías: —Abi li yo̱quin chixyebal a̱cue, at Hananías. Ma̱cuaꞌ li Ka̱cuaꞌ xyehoc a̱cue li cꞌaꞌru xaye, abanan la̱at xabalakꞌiheb li tenamit riqꞌuin li ticꞌtiꞌ li xaye. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ xye nak tatrisi saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chiru ajcuiꞌ li chihab aꞌin tatca̱mk xban nak xacꞌam xbeheb li tenamit chixkꞌetkꞌetinquil ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ, chan. Ut saꞌ li xcuuk po re li chihab aꞌan quicam laj Hananías. Li hu li quixtakla laj Jeremías riqꞌuineb li cuanqueb chi pre̱xil BabiloniaLaj Jeremías quixtzꞌi̱ba jun li hu nak cuan Jerusalén ut quixtakla Babilonia riqꞌuineb laj tij ut eb laj cꞌamol be, joꞌ eb ajcuiꞌ li profeta ut chixjunileb li tenamit li queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil xban laj Nabucodonosor. Quixtzꞌi̱ba li hu aꞌan nak ac queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ Babilonia li rey Jeconías ut lix naꞌ, ut eb li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li palacio, joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb xcuanquil aran Jerusalén ut Judá, rochbeneb laj pechꞌ ut laj tꞌenol chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxnau trabajic chi us. Laj Sedequías, lix reyeb laj Judá, quixtaklaheb laj Elasa li ralal laj Safán ut laj Gemarías li ralal laj Hilcías chi a̱tinac riqꞌuin laj Nabucodonosor, lix reyeb laj Babilonia. Laj Jeremías quixtakla jun li hu chirixeb nak queꞌco̱eb Babilonia. Li hu li quixtakla naxye chi joꞌcaꞌin: Joꞌcaꞌin naxye li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel e̱re la̱ex che̱junilex li quexchapeꞌ Jerusalén ut quexcꞌameꞌ Babilonia: Te̱yi̱b le̱ rochoch re texcua̱nk cuiꞌ ut tex-a̱uk re te̱tzaca ru le̱ racui̱mk. Chexsumla̱k re teꞌcua̱nk e̱ralal e̱cꞌajol. Sicꞌomak li rixakileb le̱ ralal ut qꞌuehomakeb le̱ rabin chi sumla̱c re nak teꞌcua̱nk ajcuiꞌ li ralal xcꞌajoleb. Chexnabalokꞌ ut chexqꞌuia̱nk. Chexcua̱nk saꞌ xya̱lal re nak us teꞌe̱lk li tenamit li xeꞌchapoc e̱re. Chetzꞌa̱ma li rusilal li Dios saꞌ xbe̱n li naꞌajej aꞌin xban nak cui us na-el li naꞌajej, us ajcuiꞌ tex-e̱lk la̱ex. Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel: Me̱qꞌue e̱rib chixbalakꞌi eb li profeta ut eb laj kꞌe li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk, chi moco te̱rabi li cꞌaꞌru nequeꞌxye li nequeꞌmatqꞌuec. Eb aꞌan nequeꞌxye ticꞌtiꞌ saꞌ incꞌabaꞌ. Moco ya̱l ta nak la̱in xintaklan reheb. Li Ka̱cuaꞌ quixye ajcuiꞌ: —Nak ac xnumeꞌ li laje̱b xca̱cꞌa̱l chihab (70) nak xexinqꞌue chi cua̱nc rubel xcuanquileb laj Babilonia, la̱in tincuil xtokꞌoba̱l e̱ru ut texinqꞌue chi sukꞌi̱c cuiꞌchic saꞌ le̱ naꞌaj joꞌ xinye e̱re. Caꞌaj cuiꞌ la̱in ninnau cꞌaꞌru xincꞌu̱b ru xba̱nunquil chokꞌ e̱re. Xincꞌu̱b ru e̱tenkꞌanquil. Ma̱cuaꞌ raylal tinba̱nu e̱re. Usilal ban tinba̱nu e̱re, joꞌ yo̱quex chiroybeninquil. Saꞌ eb li cutan aꞌan la̱ex textijok ut textzꞌa̱ma̱nk chicuu, ut la̱in tincuabi le̱ tij. Nak tine̱sicꞌ, tine̱tau xban nak tine̱sicꞌ chi anchal e̱chꞌo̱l. Nak tine̱sicꞌ tine̱tau. La̱in texinqꞌue chi sukꞌi̱c saꞌ le̱ naꞌaj. La̱in texinchꞌutub saꞌ chixjunileb li naꞌajej li xinjeqꞌui cuiꞌ e̱ru. Texcuisi chak saꞌ li naꞌajej li xexcꞌameꞌ cuiꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ. La̱ex nequeye nak li Ka̱cuaꞌ xqꞌue li profetas chi cꞌanjelac saꞌ e̱ya̱nk aran Babilonia. Cheqꞌuehak retal li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ chirix li rey li quicꞌojla saꞌ xnaꞌaj li rey David ut chirixeb li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌin, le̱ rech tenamitil li incꞌaꞌ queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil e̱rochben. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios naxye chi joꞌcaꞌin: —La̱in tintakla li ple̱t, li cueꞌej, ut li caki yajel saꞌ xbe̱neb. Tincanabeb chi ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquileb. Chanchanakeb li higo li kꞌaynak, li incꞌaꞌ chic naru xloubal xban xkꞌaynakil. Junelic tintakla li ple̱t, li cueꞌej ut li caki yajel saꞌ xbe̱neb. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌsachk xchꞌo̱l chirilbaleb. Teꞌhobekꞌ ut teꞌseꞌe̱k. Yalak bar tebintakla, teꞌetzꞌu̱k ut teꞌmajecua̱k. Teꞌxcꞌul chi joꞌcan xban nak incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li cua̱tin li quiyeheꞌ reheb junelic xbaneb lin profetas li queꞌcꞌanjelac chicuu. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex. Chi moco la̱ex li quexcꞌameꞌ chi najt xerabi li cua̱tin, chan li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan ut cherabihak li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ la̱ex li quexchapeꞌ aran Jerusalén ut quexcꞌameꞌ Babilonia. Li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel naxye chi joꞌcaꞌin chirix laj Acab li ralal laj Colaías ut chirix ajcuiꞌ laj Sedequías li ralal laj Maasías li queꞌxye ticꞌtiꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios, “La̱in tinkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌ laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia. Laj Nabucodonosor tixtakla xcamsinquileb che̱ru la̱ex,” chan li Dios. Xma̱queb aꞌan nak chixjunileb laj Judá li cuanqueb Babilonia teꞌxye chi joꞌcaꞌin nak teꞌmajecua̱nk, “Li Ka̱cuaꞌ tixba̱nu a̱cue joꞌ quixba̱nu reheb laj Sedequías ut laj Acab li queꞌcꞌateꞌ xban li rey Nabucodonosor.” Cꞌajoꞌ li ma̱usilal queꞌxba̱nu aran Israel. Queꞌxmux ru lix sumlajiqueb nak queꞌxchꞌic ribeb riqꞌuineb li rixakileb li ras ri̱tzꞌin. Xeꞌxye ticꞌtiꞌ saꞌ incꞌabaꞌ. Ma̱cuaꞌ la̱in xintaklan reheb. La̱in ninnau nak incꞌaꞌ us yo̱queb. Incꞌaꞌ us lix naꞌlebeb, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Jeremías nak tixye chi joꞌcaꞌin re laj Semaías, Nehelam xtenamit: Li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel naxye chi joꞌcaꞌin: —La̱at xataklaheb li hu saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at reheb li cuanqueb Jerusalén ut re laj Sofonías laj tij li ralal laj Maasías ut reheb ajcuiꞌ chixjunileb laj tij. Ut xaye re laj Sofonías chi joꞌcaꞌin: Li Ka̱cuaꞌ xxakaban a̱cue chokꞌ aj tij chokꞌ re̱kaj laj Joiada. Ut la̱at chic tattakla̱nk saꞌ li templo. Ut chixjunileb li cui̱nk li teꞌlo̱cokꞌ ru ut teꞌxye nak aꞌaneb profeta, ta̱qꞌueheb saꞌ tzꞌalam ut ta̱baqꞌueb riqꞌuin cadena. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xakꞌus laj Jeremías li xchal Anatot? Aꞌan yo̱ chixqꞌuebal rib chokꞌ profeta. Laj Jeremías quixtakla chak xyebal ke arin Babilonia nak najt tocua̱nk arin. Takayi̱b li kochoch re tocua̱nk cuiꞌ ut toa̱uk re takatzaca ru li kacui̱mk, chan saꞌ lix hu. Ut laj Sofonías laj tij quiril xsaꞌ li hu chiru li profeta Jeremías. Ut li Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías ut quixye re: —Takla li esilal aꞌin reheb chixjunileb li queꞌcꞌameꞌ Babilonia ut ta̱ye reheb: Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ chirix laj Semaías, Nehelam xtenamit. Laj Semaías xexbalakꞌi nak xye e̱re nak saꞌ incꞌabaꞌ x-a̱tinac. Ut aꞌan moco ya̱l ta xban nak ma̱cuaꞌ la̱in xintaklan re. Joꞌcan nak la̱in li Ka̱cuaꞌ tinqꞌue laj Semaías chixtojbal xma̱c. Incꞌaꞌ teꞌcua̱nk li ralal xcꞌajol saꞌ e̱ya̱nk, chi moco ta̱ril laj Semaías li usilal li tinba̱nu reheb lin tenamit xban nak laj Semaías quixcꞌam xbeheb li tenamit chixkꞌetkꞌetinquil ribeb chicuu, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Dios tixqꞌueheb cuiꞌchic chi sukꞌi̱c laj Israel saꞌ lix tenamitebLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Jeremías ut quixye re: —Aꞌan aꞌin li a̱tin li quixye li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel. Tzꞌi̱ba saꞌ jun li hu chixjunil li xinye a̱cue. Ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱in tinqꞌueheb cuiꞌchic chi sukꞌi̱c saꞌ lix naꞌajeb lin tenamit li cuanqueb chi pre̱xil. Tinqꞌueheb chi sukꞌi̱c saꞌ li naꞌajej li quinqꞌue reheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb re nak teꞌcua̱nk aran, chan li Dios. Abanan, aꞌaneb aꞌin li a̱tin li quixye li Ka̱cuaꞌ chirixeb laj Israel ut eb laj Judá. Li japoc e, retal li xucuac, yo̱ chi abi̱c. Ma̱cuaꞌ resil li tuktu̱quil usilal li yo̱ chi abi̱c. Cꞌoxlahomak junpa̱tak. ¿Ma naru ta biꞌ nayoꞌla junak xcꞌulaꞌal li cui̱nk? ¿Cꞌaꞌut nak yo̱queb chi xucuac li cui̱nk ut yo̱queb chi ya̱bac? Sakquirin aj chic nequeꞌiloc xbaneb xxiu. Chanchaneb chic li ixk li oqueb re chi qꞌuira̱c. Ta̱cuulak xkꞌehil nak teꞌxcꞌul junak li nimla raylal. Ma̱cꞌaꞌ naru najuntakꞌe̱taman cuiꞌ li raylal aꞌan. Kꞌaxal ra teꞌxcꞌul li ralal xcꞌajol laj Jacob. Abanan eb aꞌan teꞌcolekꞌ chiru li raylal. Saꞌ li cutan aꞌan, chan li Ka̱cuaꞌ, la̱in tincuisi li raylal li cuanqueb cuiꞌ. Chanchan nak tintok li yugo ut tincuisi li cadena li bacꞌbo̱queb cuiꞌ. Incꞌaꞌ chic teꞌqꞌuehekꞌ saꞌ cacuil cꞌanjel xbaneb li jalaneb xtenamit. Teꞌcꞌanjelak ban chic chicuu la̱in lix Dioseb ut chiru li ralal laj David li tinxakab chokꞌ xreyeb. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Mexxucuac la̱ex li ralal xcꞌajol laj Jacob laj cꞌanjel chicuu. Mexxucuac la̱ex aj Israel. La̱in tincolok e̱re saꞌ li najtil tenamit. La̱in tincolok reheb le̱ ralal e̱cꞌajol saꞌ li naꞌajej li queꞌcꞌameꞌ cuiꞌ. Eb li ralal xcꞌajol laj Jacob teꞌcua̱nk cuiꞌchic saꞌ tuktu̱quil usilal ut incꞌaꞌ chic teꞌxucuak. La̱in cua̱nkin e̱riqꞌuin ut la̱in tincolok e̱re. Usta tinsacheb ru chi junaj cua li tenamit li xexinjeqꞌui cuiꞌ, abanan la̱in incꞌaꞌ tinsach e̱ru chi junaj cua. La̱in tinkꞌusuk e̱re, abanan tinba̱nu saꞌ ti̱quilal. Incꞌaꞌ texincanab chi incꞌaꞌ te̱toj rix le̱ ma̱c. Li Ka̱cuaꞌ quixye reheb lix tenamit: —Li raylal li yo̱quex chixcꞌulbal chanchan jun li yocꞌol li ma̱cꞌaꞌ xbanol. Ma̱ ani na-oquen che̱rix. Ma̱ ani nabanoc e̱re. Ut ma̱cꞌaꞌ junak ban ta̱banok re le̱ raylal. Xextzꞌekta̱na̱c xbaneb li tenamit li xeꞌoquen che̱rix. Incꞌaꞌ chic nequexcꞌoxlaheb. Xban le̱ ma̱usilal ut xban ajcuiꞌ nak numtajenak li ma̱c xeba̱nu, la̱in xexinqꞌue saꞌ raylal joꞌ nequeꞌxba̱nu li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. ¿Cꞌaꞌut nak nequejap e̱re xban li raylal li yo̱quex chixcꞌulbal? Ma̱cꞌaꞌ xbanol le̱ raylal. Xexinqꞌue chixcꞌulbal li raylal aꞌin xban nak numtajenak li ma̱c xeba̱nu. Kꞌaxal numtajenak le̱ ma̱usilal. Abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak kꞌaxal ra teꞌxcꞌul eb li nequeꞌxba̱nu raylal e̱re. Teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ chi pre̱xil eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Ta̱makꞌekꞌ chiruheb li cꞌaꞌru reheb li nequeꞌmakꞌoc li cꞌaꞌru e̱re la̱ex. Ut ta̱elkꞌa̱k ajcuiꞌ chiruheb li cꞌaꞌru reheb aꞌan li xeꞌelkꞌan re li cꞌaꞌru e̱re la̱ex. La̱in texinqꞌuirtesi ut tinban le̱ yocꞌolal, usta eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re nequeꞌxye nak li tenamit Sión tzꞌekta̱nanbil ut ma̱ ani nacꞌoxlan re. Ut quixye cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ: —La̱in tincꞌameb cuiꞌchic lin tenamit saꞌ li naꞌajej li quinqꞌue re laj Jacob. Tincuil xtokꞌoba̱l ru lix tenamiteb. Ta̱yi̱ba̱k cuiꞌchic li tenamit saꞌ xbe̱n li quipoꞌeꞌ najter. Ut li palacio ta̱xakaba̱k cuiꞌchic saꞌ lix naꞌaj joꞌ nak quicuan junxil. Ut eb li tenamit teꞌbicha̱nk re bantioxi̱nc ut teꞌbicha̱nk xban xsahileb xchꞌo̱l. Tebinqꞌue cuiꞌchic chi qꞌuia̱nc toj retal teꞌnabalokꞌ. Tinqꞌue cuiꞌchic xlokꞌaleb ut incꞌaꞌ chic teꞌtzꞌekta̱na̱k. Eb li ralal xcꞌajol teꞌcua̱nk joꞌ nak queꞌcuan najter. Ut tinxakab saꞌ xnaꞌaj lix tenamiteb. Chixjunileb li teꞌrahobtesi̱nk reheb tinqꞌueheb chixtojbal xma̱c. Saꞌ xya̱nkeb ajcuiꞌ aꞌan ta̱e̱lk chak li ta̱cꞌamok be chiruheb. Li ani ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb la̱in tinsicꞌ ru saꞌ xya̱nkeb. Aꞌan ta̱a̱tinak cuiqꞌuin ut la̱in tincuabi. ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱ru̱k ta̱a̱tinak cuiqꞌuin cui la̱in incꞌaꞌ tinbok? Aꞌanakeb lin tenamit ut la̱inak lix Dioseb, chan li Dios. Li Dios naxcꞌutbesi lix joskꞌil chiruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Chanchan li ca̱k-sut-ikꞌ. Lix joskꞌil li Dios incꞌaꞌ ta̱numekꞌ toj retal tixba̱nu chixjunil li naraj xba̱nunquil. Saꞌ eb li cutan teꞌcha̱lk te̱tau ru li naꞌleb aꞌin. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Saꞌ eb li cutan aꞌan la̱inak lix Dioseb chixjunileb lix te̱paleb laj Israel ut aꞌanakeb lin tenamit. Quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ: —Eb li incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k saꞌ li ple̱t tincuil xtokꞌoba̱l ruheb nak cua̱nkeb saꞌ li chaki chꞌochꞌ. La̱in tinqꞌueheb laj Israel chi hila̱nc chiru li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal. Li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi rib chiruheb laj Israel junxil ut quixye reheb: —La̱in junelic ninrahoc e̱re. Joꞌcan nak junelic nacuuxta̱na e̱ru. La̱in tinyi̱b cuiꞌchic le̱ tenamit, la̱ex aj Israel. Ut texinqꞌue cuiꞌchic chi cua̱nc saꞌ le̱ tenamit. Te̱chap cuiꞌchic le̱ cuajb ut texxic chi xajoc xban xsahil e̱chꞌo̱l. Te̱rau cuiꞌchic le̱ uvas saꞌ eb li tzu̱l li cuanqueb Samaria. Eb laj acuinel teꞌa̱uk ut teꞌxyal xsahil li ru li racui̱mkeb. Ta̱cuulak xkꞌehil nak eb li yo̱queb chi cꞌacꞌale̱nc saꞌ eb li tzu̱l li cuanqueb aran Efraín teꞌxjap re chixyebal, “¡Quimkex! Toxic Sión chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ li kaDios,” chaꞌakeb. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —¡Bichankex xban xsahil e̱chꞌo̱l saꞌ xcꞌabaꞌeb li ralal xcꞌajol laj Jacob, li nim xcuanquil saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li tenamit! Chi-abi̱k xya̱b le̱ cux nak te̱lokꞌoni li Ka̱cuaꞌ ut te̱ye, “Li Ka̱cuaꞌ xcoloc reheb lix tenamit. Aꞌan xcoloc ke la̱o aj Israel li joꞌ qꞌuial chic xocana.” La̱in tincꞌameb chak lin tenamit saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ saꞌ li norte. Tinchꞌutub ruheb chixjunileb yalak bar cua̱nkeb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Eb li mutzꞌ ruheb ut eb li ye̱k rok teꞌcha̱lk rochbeneb, joꞌ eb ajcuiꞌ li yaj aj ixk ut li ac xeꞌqꞌuira. Kꞌaxal nabaleb li qꞌuila tenamit li teꞌcha̱lk. Yo̱keb chi tijoc ut yo̱keb chi ya̱bac nak yo̱keb chi sukꞌi̱c. Tincꞌameb chireheb li rok haꞌ saꞌ li be ti̱c ru. Ut incꞌaꞌ teꞌxtich li rokeb. Tinba̱nu chi joꞌcan xban nak la̱in lix yucuaꞌeb laj Israel ut laj Efraín, aꞌan li xbe̱n cualal. Ex tenamit, abihomak ra̱tin li Dios ut yehomak resil reheb li tenamit li cuanqueb chire li palau. Li jun li quijeqꞌuin reheb laj Israel tixchꞌutub cuiꞌchic ruheb ut aꞌan ta̱ilok reheb joꞌ nak laj ilol xul naril lix carner. Li Ka̱cuaꞌ ta̱colok reheb li ralal xcꞌajol laj Jacob. Aꞌan ta̱colok reheb saꞌ rukꞌeb li kꞌaxal cauheb rib chiruheb aꞌan. Japjo̱keb re xban xsahil xchꞌo̱leb nak yo̱keb chi cha̱lc saꞌ li tzu̱l Sión. Teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb xban li usilal tinba̱nu reheb. La̱in li Ka̱cuaꞌ. Tinqꞌueheb lix trigo, li acꞌ vino ut li aceite, joꞌ eb ajcuiꞌ lix carner, ut eb lix queto̱mk. Kꞌaxal us cua̱nkeb. Chanchanakeb li acui̱mk li natꞌakresi̱c chi us. Ma̱cꞌaꞌak chic rahil chꞌo̱lej. Eb li tukꞌ ixk teꞌxajok xban xsahil xchꞌo̱leb. Sahakeb saꞌ xchꞌo̱l li chꞌajom ut eb li che̱quel cristian. La̱in tincꞌojob xchꞌo̱leb ut tinsukꞌisi lix rahil xchꞌo̱leb chokꞌ sahil chꞌo̱lejil. Tinqꞌueheb li cha̱bil tzacae̱mk chixtzacaheb laj tij. Ut eb lin tenamit sa teꞌcua̱nk xban nak la̱in tinqꞌue reheb li cꞌaꞌru teꞌraj. La̱in li Ka̱cuaꞌ yo̱quin chi yehoc re aꞌin. Aꞌan aꞌin li quixye li Ka̱cuaꞌ: —Qui-abi̱c li ya̱bac saꞌ li tenamit Ramá xban li nimla rahil chꞌo̱lej, ut li yotꞌba chꞌo̱lej li queꞌxcꞌul. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol lix Raquel li yo̱queb chi ya̱bac chirixeb lix cocꞌal. Ut incꞌaꞌ chic nacꞌojla xchꞌo̱leb xban nak ac camenakeb chic li ralal xcꞌajoleb. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ: —Ex ixk, canabomak ya̱bac xban nak li raylal li yo̱quex chixcꞌulbal ta̱cua̱nk xkꞌajca̱munquil. Eb le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌe̱lk saꞌ xtenamiteb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb ut teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ lix naꞌajeb. Cuan cꞌaꞌru nequeroybeni. Eb le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ lix tenamiteb. La̱in li Ka̱cuaꞌ yo̱quin chi yehoc re aꞌin. La̱in quicuabi nak eb li ralal xcꞌajol laj Efraín yo̱queb chi ya̱bac xban li raylal yo̱queb chixcꞌulbal. Ut queꞌxye, “Xoa̱tij joꞌ nak natijeꞌ junak bo̱yx toj sa̱j li ma̱jiꞌ tijbil. Ut xkacꞌul li kakꞌusbal. At Ka̱cuaꞌ, choa̱cꞌul ta cuiꞌchic xban nak nakaj cuiꞌchic sukꞌi̱c a̱cuiqꞌuin. La̱at li kaDios. Nak ac xatkatzꞌekta̱na xkacꞌoxla nak incꞌaꞌ us xkaba̱nu ut xkajal kacꞌaꞌux. Nak ac xoa̱qꞌue chixtojbal kama̱c, xkatacuasi kib xban xrahil kachꞌo̱l. Xuta̱nal xkacꞌul xban li ma̱usilal xkaba̱nu saꞌ kasa̱jilal.” Li Dios quixye: —¿Ma ma̱cuaꞌeb ta biꞌ cualal incꞌajol li ralal xcꞌajol laj Efraín? Aꞌaneb li kꞌaxal raro̱queb inban. Aꞌaneb li nequeꞌqꞌuehoc xsahil inchꞌo̱l. Usta ninkꞌuseb, abanan junelic cuanqueb saꞌ inchꞌo̱l. Nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l xbaneb. Joꞌcan nak nacuuxta̱na ruheb, chan li Dios. Qꞌuehomak retalil li be li quexnumeꞌ cuiꞌ nak quexco̱ex. Qꞌuehomak retal chi us. Sukꞌinkex cuiꞌchic saꞌ le̱ naꞌaj, ex tukꞌ ixk aj Israel. ¿Joꞌ najtil chic te̱beni e̱rib yalak bar, la̱ex li incꞌaꞌ nequex-abin chicuu? La̱in li Ka̱cuaꞌ tinqꞌue jun li acꞌ naꞌleb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌan nak li ixk, aꞌan li ta̱ilok re li cui̱nk. Li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel quixye: —La̱in tebincꞌam cuiꞌchic laj Israel saꞌ lix naꞌajeb aran Judá. Nak cua̱nkeb saꞌ lix tenamiteb, teꞌxye, “Li Ka̱cuaꞌ taxak chi-osobtesi̱nk re lix santil tzu̱l li cuan Jerusalén, li santil naꞌajej li nacuan cuiꞌ”. Eb li cristian cuotz teꞌcua̱nk saꞌ li naꞌajej Judá ut saꞌ eb li tenamit. Teꞌcua̱nk laj acuinel ut teꞌcua̱nk ajcuiꞌ laj ilol xul. La̱in tinqꞌueheb xcacuilal li lublu̱queb. Ut tincꞌojob ajcuiꞌ xchꞌo̱leb li raheb saꞌ xchꞌo̱l, chan li Dios. Ut laj Jeremías quixye: —Nak qui-aj cuu quicuulac chicuu li cꞌaꞌru quinmatqꞌue, chan. —Abihomak li tinye e̱re, chan li Ka̱cuaꞌ. Ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱in tebinqꞌue cuiꞌchic chi ta̱mc li cristian joꞌ ajcuiꞌ li queto̱mk saꞌ li naꞌajej Israel ut saꞌ li naꞌajej Judá. Chanru nak xebinqꞌue saꞌ raylal ut xeꞌcuisi saꞌ lix naꞌajeb, ut xinrahobtesiheb ut xebinsach, joꞌcan ajcuiꞌ nak tebincuaclesi cuiꞌchic ut tintenkꞌaheb chixyi̱banquil lix tenamiteb re nak teꞌcua̱nk aran. Saꞌ eb li cutan nak tebincuaclesi cuiꞌchic li tenamit, incꞌaꞌ chic teꞌxye chi joꞌcaꞌin: Li naꞌbej yucuaꞌbej nequeꞌxlou li uvas rare ut aꞌ chic lix cocꞌal nequeꞌecꞌan re lix cꞌahil. Xban nak li ani naxlou li uvas rare, aꞌan ajcuiꞌ ta̱ecꞌa̱nk re lix cꞌahil. Naraj naxye nak li ani naxba̱nu li ma̱usilal, aꞌan ajcuiꞌ li ta̱ca̱mk xban lix ma̱usilal, chan li Dios. Ut quixye ajcuiꞌ li Dios: —Ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱in tinba̱nu jun li acꞌ contrato riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Israel, ut riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Judá. Ma̱cuaꞌ joꞌ li contrato li quinba̱nu riqꞌuineb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak quebinchꞌilo chak chi rukꞌeb nak quicuisiheb chak saꞌ li tenamit Egipto. Usta la̱in chanchanin jun li be̱lomej chokꞌ reheb, abanan eb aꞌan queꞌxsach xcuanquil li contrato quinba̱nu riqꞌuineb junxil. Li acꞌ contrato tinba̱nu riqꞌuineb laj Israel nak ta̱cuulak xkꞌehil, aꞌan aꞌin: Tinqꞌue chi cua̱nc lin chakꞌrab saꞌ li ra̱meb ut tinqꞌue chi cua̱nc saꞌ lix chꞌo̱leb. La̱inak lix Dioseb ut aꞌanakeb lin tenamit. Moco tento ta nak toj teꞌxye re li ras ri̱tzꞌin “¿Ma nacanau ani li tzꞌakal Dios?” xban nak chixjunileb, joꞌ cocꞌ joꞌ ni̱nk, teꞌxnau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut la̱in tincuyeb tinsacheb lix ma̱queb ut incꞌaꞌ chic ta̱nak saꞌ inchꞌo̱l lix ma̱usilaleb, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱in li Ka̱cuaꞌ ninqꞌuehoc re li sakꞌe chixcutanobresinquil li cutan. Ut ninqꞌueheb li chahim ut li po chi lemtzꞌu̱nc chiru kꞌojyi̱n. La̱in ninqꞌuehoc chi ecꞌa̱nc ru li palau joꞌ ajcuiꞌ lix cau ok. La̱in li “Nimajcual Dios” incꞌabaꞌ. Cui li sakꞌe ut eb li chahim ut li po ma̱cꞌaꞌakeb chic, ma̱cꞌaꞌakeb ajcuiꞌ chic lin tenamit Israel. Cui nacuulac xkꞌehil nak ta̱ru̱k teꞌxbis ru li choxa ut teꞌxtzol rix li ruchichꞌochꞌ toj saꞌ xchꞌamal, saꞌ li cutan aꞌan la̱in tintzꞌekta̱naheb laj Israel xban chixjunil li cꞌaꞌru queꞌxba̱nu, chan li Dios. Ta̱cuulak xkꞌehil nak li tenamit aꞌin ta̱yi̱ba̱k chokꞌ cue. Naticla chak cuan cuiꞌ li cab li najt xteram re laj Hananeel ut nacuulac cuan cuiꞌ li puerta li cuan saꞌ xuc. Li nuba̱l ta̱cuulak saꞌ li tzu̱l Gareb ut tixqꞌue chak vue̱lt toj Goa. Joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li ru takꞌa li nequeꞌmukeꞌ cuiꞌ li camenak ut nequeꞌcuteꞌ cuiꞌ lix chahil, joꞌ eb ajcuiꞌ li cꞌaleba̱l li cuan cuiꞌ li nimaꞌ Cedrón, ut nacuulac ajcuiꞌ toj saꞌ li xuc li cuan cuiꞌ li oqueba̱l li nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ li cacua̱y. Chixjunil li naꞌajej aꞌan santobresinbilak chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Ut li tenamit incꞌaꞌ chic ta̱sachekꞌ ru chi moco ta̱juqꞌuekꞌ, chan li Dios. Laj Jeremías quixlokꞌ jun lix chꞌochꞌNak yo̱ xlaje chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Sedequías, li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Jeremías. Aꞌin quicꞌulman nak yo̱ cuakxaklaju chihab roquic chokꞌ rey laj Nabucodonosor aran Babilonia. Lix soldado laj Nabucodonosor yo̱queb chi pletic riqꞌuineb laj Jerusalén. Ut laj Jeremías cuan chi pre̱xil saꞌ li neba̱l re li cab li nequeꞌcuan cuiꞌ eb li nequeꞌcꞌacꞌalen re lix palacio lix reyeb laj Judá. Laj Sedequías lix reyeb laj Judá quixqꞌue chi pre̱xil laj Jeremías xban li cꞌaꞌru quixye. Laj Sedequías quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱cat chixyebal nak li Ka̱cuaꞌ tixkꞌaxtesi li tenamit aꞌin saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Babilonia ut ta̱re̱chani? La̱at yo̱cat chixyebal nak la̱in lix reyeb laj Judá incꞌaꞌ tincolekꞌ saꞌ rukꞌeb laj Babilonia. Tinkꞌaxtesi̱k ban saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Babilonia ut toa̱tinak chi kibil kib ut takacaꞌya kib. Tinixcꞌam toj Babilonia ut aran tincana̱k toj nak li Ka̱cuaꞌ tixba̱nu li cꞌaꞌru ta̱raj riqꞌuineb. Cui topletik riqꞌuineb laj Babilonia, incꞌaꞌ tonumta̱k saꞌ xbe̱neb, chancat.— Quixye laj Jeremías: —Li Ka̱cuaꞌ quixye cue: Laj Hanameel li ralal laj Salum la̱ cuican ta̱cha̱lk a̱cuiqꞌuin chixyebal a̱cue nak ta̱lokꞌ chokꞌ a̱cue lix chꞌochꞌ li cuan Anatot xban nak la̱at li rechꞌalal ut naru ta̱lokꞌ, chan cue. Ut joꞌcan quicꞌulman. Laj Hanameel, li ralal li cuican quichal cuiqꞌuin nak cuanquin chi pre̱xil saꞌ li neba̱l re li cab li nequeꞌcuan cuiꞌ eb li nequeꞌcꞌacꞌalen ut quixye cue: —Lokꞌ chokꞌ a̱cue li chꞌochꞌ li cuan Anatot li cuan saꞌ xcue̱nt lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Naru ta̱lokꞌ xban nak la̱at cuechꞌalal, chan. Ut la̱in xinqꞌue retal nak li Dios ta̱raj nak tinlokꞌ. Joꞌcan nak la̱in quinlokꞌ riqꞌuin laj Hanameel li chꞌochꞌ li cuan Anatot. Caꞌchꞌin ma̱ mero libra li plata li quintoj cuiꞌ. Xinbis li plata saꞌ li bisleb. Xintzꞌi̱ba li hu ut xinqꞌue sello chiru ut xincꞌut chiruheb li testigo. Chirix aꞌan xincꞌam li cuib chi hu, li cuan sello chiru, joꞌ ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌ sello chiru. Ut xinqꞌue li hu aꞌin re laj Baruc, li ralal laj Nerías, li ri laj Maasías, chiru laj Hanameel li ralal li cuican, ut chiruheb li testigo li queꞌxtzꞌi̱ba xcꞌabaꞌeb saꞌ lix huhul li chꞌochꞌ ut chiruheb ajcuiꞌ chixjunileb laj judío li cuanqueb saꞌ li neba̱l re li cab li cuanquin cuiꞌ chi pre̱xil. Xinqꞌue li hu re laj Baruc ut xinchakꞌrabi ut xinye re: —Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Cꞌam li hu aꞌin, lix huhul li chꞌochꞌ li xinlokꞌ, li cuan sello chiru, joꞌ ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌ sello chiru, ut ta̱xoc saꞌ junak li chꞌochꞌ cuc re nak ma̱cꞌaꞌ teꞌxcꞌul. Ba̱nu chi joꞌcan xban nak li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel naxye chi joꞌcaꞌin: Ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱lokꞌma̱nk cuiꞌchic li ochoch, li cꞌaleba̱l ut lix naꞌaj li acui̱mk uvas saꞌ li naꞌajej aꞌin, chan. Nak ac quinqꞌue li hu re laj Baruc li ralal laj Nerías, quintijoc chiru li Dios ut quinye re: —At Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, kꞌaxal nim la̱ cuanquil. La̱at catyi̱ban re li choxa ut li ruchichꞌochꞌ riqꞌuin xnimal a̱cuanquil. Ma̱cꞌaꞌ chꞌaꞌaj cha̱cuu la̱at. La̱at nacacuuxta̱naheb ru li qꞌuila okꞌob chi cristian, abanan nacatakla li raylal saꞌ xbe̱n li tenamit re nak teꞌxtoj rix xma̱queb lix naꞌ xyucuaꞌeb. At Ka̱cuaꞌ, “Nimajcual Dios” a̱cꞌabaꞌ ut kꞌaxal nim la̱ cuanquil. Kꞌaxal lokꞌ li nacacꞌu̱b ru ut sachba chꞌo̱lej li nacaba̱nu riqꞌuin xnimal la̱ cuanquil. La̱at nacacuil chixjunil li nequeꞌxba̱nu li cristian. Ut nacaqꞌue xkꞌajca̱munquil li junju̱nk aꞌ ya̱l chanru lix yehom xba̱nuhom. Caba̱nu li sachba chꞌo̱lej ut li milagros aran Egipto. Ut chalen toj anakcuan yo̱cat chixba̱nunquil li sachba chꞌo̱lej arin Israel ut saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Joꞌcan nak naqꞌueheꞌ a̱lokꞌal toj chalen anakcuan. Riqꞌuin sachba chꞌo̱lej ut milagro cacuisiheb chak la̱ tenamit Israel aran Egipto. Riqꞌuin la̱ cuanquil cacꞌut la̱ joskꞌil chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue ut caqꞌue xxiuheb. Caqꞌue li naꞌajej aꞌin reheb joꞌ caye reheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak ta̱ba̱nu. Caqꞌue li naꞌajej reheb li na-el cuiꞌ chi us li sahil echej. Queꞌre̱chani li naꞌajej ut queꞌxyal xsahil. Abanan incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru caye reheb, chi moco queꞌxba̱nu li naxye saꞌ la̱ chakꞌrab. Incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru cataklaheb cuiꞌ. Joꞌcan nak la̱at caqꞌue chixjunil li raylal aꞌin saꞌ xbe̱neb. Qꞌue retal chanru nak yi̱banbil li takleba̱l re teꞌxchap cuiꞌ li tenamit. Xban li ple̱t ut xban li cueꞌej ut li caki yajel li tixcꞌul li tenamit aꞌin ta̱kꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌeb laj Babilonia. Li cꞌaꞌru caye yo̱ chi cꞌulma̱nc anakcuan joꞌ yo̱cat chirilbal. Usta li tenamit ta̱kꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌeb laj Babilonia, abanan la̱at, at Ka̱cuaꞌ, xaye cue: Lokꞌ li chꞌochꞌ ut ta̱bokeb li testigos re nak teꞌril nak ta̱toj, chancat.— Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Jeremías ut quixye re: —Abi li cꞌaꞌru tinye a̱cue. La̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut chicuu la̱in ma̱cꞌaꞌ chꞌaꞌaj xba̱nunquil. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ xye chi joꞌcaꞌin: La̱in tinkꞌaxtesi li tenamit aꞌin saꞌ rukꞌeb laj Babilonia ut saꞌ rukꞌ lix reyeb toj retal teꞌre̱chani. Eb laj Babilonia teꞌcha̱lk chi pletic saꞌ li tenamit aꞌin ut teꞌre̱chani. Teꞌxcꞌat li tenamit ut teꞌxcꞌat ajcuiꞌ eb li cab li queꞌxlokꞌoni cuiꞌ lix dios Baal nak queꞌxcꞌat lix pomeb chiru. Ut queꞌxhoy li vino chiruheb li jalanil dios. Joꞌcan nak queꞌxchikꞌ injoskꞌil. Eb laj Israel ut eb laj Judá junes ma̱usilal nequeꞌxba̱nu chicuu chalen chak saꞌ xsa̱jilaleb. Ut nequeꞌxchikꞌ injoskꞌil riqꞌuin li jalanil dios li nequeꞌxyi̱b. Chalen nak quiticla chak xyi̱banquil li tenamit aꞌin ut toj chalen anakcuan junes xqꞌuebal injoskꞌil nequeꞌxba̱nu. Xban aꞌan tinsach ru li tenamit aꞌin. Xban chixjunil li ma̱usilal li xeꞌxba̱nu eb laj Israel ut eb laj Judá, xeꞌxchikꞌ injoskꞌil. Xeꞌxchikꞌ ajcuiꞌ injoskꞌil lix reyeb ut eb li nequeꞌtenkꞌan reheb, joꞌ eb ajcuiꞌ laj tij ut eb li profetas ut eb li cuanqueb Judá ut eb li cuanqueb Jerusalén. Xineꞌxtzꞌekta̱na xban nak incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil lix kꞌusbaleb. La̱in rajlal xincꞌut lix ya̱lal chiruheb, abanan incꞌaꞌ queꞌabin chicuu. Queꞌxmux ban ru lin templo li ninlokꞌoni̱c cuiꞌ nak queꞌxqꞌue lix yi̱banbil dios li kꞌaxal yibru chi saꞌ. Queꞌxyi̱b li naꞌajej li najt xteram re teꞌxlokꞌoni cuiꞌ li yi̱banbil dios Baal saꞌ li ru takꞌa re Ben-hinom ut re ajcuiꞌ nak teꞌxcꞌat chokꞌ xmayejeb eb li ralal xcꞌajol chiru lix dios Moloc. La̱in incꞌaꞌ quinye reheb nak teꞌxba̱nu aꞌan, chi moco quincꞌoxla nak teꞌxba̱nu li ma̱usilal aꞌan li kꞌaxal yibru nak queꞌxcꞌam xbeheb laj Judá chi ma̱cobc. At Jeremías, la̱at yo̱cat chixyebal nak li tenamit aꞌin ta̱kꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌeb laj Babilonia xban li ple̱t, li cueꞌej ut li caki yajel. Abanan, aꞌan aꞌin li ninye la̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Relic chi ya̱l la̱in tinchꞌutubeb lin tenamit saꞌ chixjunil li naꞌajej li xinjeqꞌuiheb cuiꞌ nak yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb. Quinjeqꞌuiheb xban nak kꞌaxal quinumta lin joskꞌil saꞌ xbe̱neb. La̱in tincꞌameb cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej aꞌin ut tinqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal. Aꞌanakeb lin tenamit ut la̱inak lix Dioseb. La̱in tinqꞌue saꞌ xchꞌo̱leb nak caꞌaj cuiꞌ la̱in tineꞌxlokꞌoni chi junaj xchꞌo̱leb. Ut junelic teꞌxxucua cuu re nak us teꞌe̱lk joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol li teꞌcua̱nk mokon. La̱in tinba̱nu jun li contrato riqꞌuineb ut xakxo̱k xcuanquil chi junelic. Incꞌaꞌ tincanab xba̱nunquil li usilal reheb ut tinqꞌue saꞌ xchꞌo̱leb nak teꞌxxucua cuu re nak incꞌaꞌ chic tineꞌxtzꞌekta̱na. Ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l chixba̱nunquil usilal reheb. Ut tinqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌin. Relic chi ya̱l tinba̱nu aꞌin chi anchal inchꞌo̱l ut chi anchal inmetzꞌe̱u. Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ: Joꞌ nak quinqꞌue li nimla raylal aꞌin saꞌ xbe̱neb li tenamit, joꞌcan ajcuiꞌ nak la̱in tinba̱nu chixjunil li usilal aꞌin reheb joꞌ xinyechiꞌi reheb. Teꞌxlokꞌ cuiꞌchic xchꞌochꞌeb saꞌ li naꞌajej aꞌin, li xaye nak ma̱cꞌaꞌ cuan chiru. Ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ, chi moco li cristian, chi moco li xul xban nak li chꞌochꞌ quikꞌaxtesi̱c reheb laj Babilonia. Eb li chꞌochꞌ teꞌlokꞌma̱nk riqꞌuin tumin ut ta̱yi̱ba̱k xhuhileb. Ut teꞌxqꞌue li sello chiru li hu. Ut cua̱nkeb li testigos. Aꞌin ta̱cꞌulma̱nk saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín li cuanqueb chi xjun sutam Jerusalén, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ eb li tenamit Judá ut saꞌ eb li tenamit li cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej li tzu̱l ru ut saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Sefela ut saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Neguev. Ta̱uxma̱nk chi joꞌcan xban nak la̱in tinsukꞌisiheb cuiꞌchic saꞌ xnaꞌajeb li queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil, chan li Ka̱cuaꞌ. Nak toj cuan chi pre̱xil laj Jeremías saꞌ li neba̱l re li cab li nequeꞌcuan cuiꞌ li nequeꞌcꞌacꞌalen, li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin xcaꞌ sut. Li Ka̱cuaꞌ li quiyi̱ban re li ruchichꞌochꞌ ut quixxakab saꞌ xnaꞌaj, li nimajcual Dios xcꞌabaꞌ, quixye re laj Jeremías: —Chatzꞌa̱ma a̱tenkꞌanquil cue ut la̱in tatinsume. Ut tincꞌutbesi cha̱cuu li xni̱nkal ru naꞌleb li incꞌaꞌ nacanau ut tinchꞌolob xya̱lal cha̱cuu li cꞌaꞌru chꞌaꞌaj xtaubal ru. Aꞌan aꞌin li ninye la̱in li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel chirixeb li ochoch li cuanqueb Jerusalén ut chirixeb li palacio li cuanqueb Judá li teꞌjuqꞌuekꞌ ut teꞌsachekꞌ ru nak eb laj Babilonia teꞌcha̱lk chi pletic riqꞌuineb. Eb li ochoch teꞌnujak riqꞌuineb li camenak li tincanabeb chi camsi̱c xban nak yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb. La̱in tincanabeb xjunes li tenamit aꞌin xban li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu. Abanan la̱in tinqꞌuirtesiheb lin tenamit Jerusalén ut tinqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb. Ut tebinqꞌue cuiꞌchic chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal. Ut ma̱cꞌaꞌ chic ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk reheb. Tebinsukꞌisi cuiꞌchic saꞌ lix tenamiteb laj Judá li queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil joꞌ eb ajcuiꞌ laj Israel. Tebinqꞌue cuiꞌchic chi cua̱nc saꞌ lix tenamiteb joꞌ nak queꞌcuan junxil. La̱in tincuisi lix ma̱usilaleb. Tincuy li ma̱c li queꞌxba̱nu chicuu ut tincuy ajcuiꞌ xma̱queb nak queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chicuu. Cꞌajoꞌ nak ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l chirilbal li tenamit Jerusalén. Ut eb li jalan tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue inlokꞌal ut teꞌxnima cuu. Nak teꞌrabi resil li us li yo̱quin chixba̱nunquil reheb, teꞌxucuak. Ut teꞌsach xchꞌo̱leb chirabinquil chanru nak xinqꞌueheb cuiꞌchic chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal lin tenamit. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱ex nequeye nak li naꞌajej aꞌin ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ, chi moco li cristian, chi moco li xul. Abanan saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Judá ut saꞌ eb li be li cuanqueb Jerusalén, usta ma̱cꞌaꞌeb cristian ut ma̱cꞌaꞌeb xul, ta̱abima̱nk cuiꞌchic li japoc e. Ta̱abima̱nk cuiꞌchic xya̱b xcuxeb li yo̱queb chixjapbal reheb xban xsahil xchꞌo̱leb. Ta̱abima̱nk nak yo̱keb chi sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li yo̱queb chi ninkꞌei̱c saꞌ li sumla̱c. Ta̱abi̱k ajcuiꞌ xya̱b xcuxeb nak yo̱keb chixlokꞌoninquil li Dios ut nequeꞌxye: Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios xban nak aꞌan cha̱bil ut kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n junelic. Ta̱abi̱k ajcuiꞌ xya̱b xcuxeb nak yo̱keb chixcꞌambal lix mayejeb re bantioxi̱nc saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Tebinqꞌue cuiꞌchic chi sukꞌi̱c saꞌ lix naꞌajeb eb li queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil ut teꞌcua̱nk cuiꞌchic joꞌ nak queꞌcuan junxil. Li nimajcual Dios quixye: Saꞌ chixjunil li naꞌajej aꞌin li ma̱cꞌaꞌ nayoꞌla chi saꞌ anakcuan, chi moco cristian chi moco xul, ta̱cua̱nk cuiꞌchic li pachꞌayaꞌ li teꞌxqꞌue cuiꞌ chi cuaꞌac lix queto̱mkeb laj ilol xul. Eb laj ilol xul teꞌrajla cuiꞌchic lix queto̱mkeb saꞌ eb li tenamit li tzu̱l ru, ut saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Sefela, ut saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Neguev, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín ut saꞌ lix naꞌajeb li cuanqueb chi xjun sutam Jerusalén, ut saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Judá. Cuulac re xkꞌehil nak tinba̱nu li cꞌaꞌru quinyechiꞌi reheb laj Israel joꞌqueb ajcuiꞌ laj Judá, chan li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan, la̱in tinxakab jun li Rey. Li Rey aꞌan ta̱yoꞌla̱k saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj David. Aꞌan ta̱cꞌamok xbe li tenamit saꞌ ti̱quilal ut cua̱nk xcuanquil. Saꞌ eb li cutan aꞌan, eb laj Judá colbilakeb ut eb laj Jerusalén cauhakeb xchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ ut aꞌin li teꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ: Li Ka̱cuaꞌ, Aꞌan aj qꞌuehol ti̱quilal, chaꞌakeb. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re nak junelic cua̱nk jun reheb li ralal xcꞌajol laj David ta̱oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Ut teꞌcua̱nk ajcuiꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Leví li teꞌcꞌanjelak chicuu chokꞌ aj tij. Rajlal teꞌmayejak chicuu ut teꞌxqꞌue lix cꞌatbil mayej joꞌ ajcuiꞌ li mayej cꞌaj. Li Ka̱cuaꞌ quixye ajcuiꞌ re laj Jeremías: —Incꞌaꞌ naru risinquil xcuanquil li contrato quinba̱nu nak quinxakab saꞌ xnaꞌaj li cutan ut li kꞌojyi̱n. Ac chꞌolchꞌo jokꞌe ta̱cutanokꞌ ut jokꞌe ta̱kꞌojyi̱nokꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ moco naru ta risinquil xcuanquil li contrato quinba̱nu riqꞌuin laj David laj cꞌanjel chicuu. La̱in quinye nak junelic cua̱nk jun reheb li ralal xcꞌajol ta̱oc chokꞌ xreyeb laj Israel. Ut quinba̱nu ajcuiꞌ li contrato riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Leví ut quinye nak junelic teꞌcꞌanjelak chicuu chokꞌ aj tij. La̱in tinqꞌue chi qꞌuia̱nc li ralal xcꞌajol laj David ut tinqꞌueheb chi qꞌuia̱nc li ralal xcꞌajol laj Leví. Chanchanakeb xqꞌuial li chahim ut chanchanakeb xqꞌuial li samaib li cuan chire li palau. Incꞌaꞌ ta̱ru̱k rajlanquileb, chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ quixye cuiꞌchic re laj Jeremías: —¿Ma incꞌaꞌ nacaqꞌue retal nak eb li tenamit aꞌin yo̱queb chixyebal nak la̱in quintzꞌekta̱naheb li ralal xcꞌajol laj Judá ut eb li ralal xcꞌajol laj Israel, li cuib xte̱paleb li tenamit li quinsicꞌ ruheb? Joꞌcan nak xicꞌ chic nequeꞌrileb lin tenamit ut incꞌaꞌ chic nequeꞌxqꞌue xcuanquileb chokꞌ nimla tenamit. Cui ta incꞌaꞌ xakxo xcuanquil li contrato li quinba̱nu nak quinxakab li cutan ut li kꞌojyi̱n saꞌ xnaꞌaj, ut cui ta incꞌaꞌ quinxakab saꞌ xnaꞌaj li choxa ut li ruchichꞌochꞌ, la̱in xintzꞌekta̱na ajcuiꞌ raj li ralal xcꞌajol laj Jacob ut eb li ralal xcꞌajol laj David laj cꞌanjel chicuu. Ut incꞌaꞌ raj quebinxakab chi takla̱nc eb li ralal xcꞌajol laj Abraham ut laj Isaac ut laj Jacob. Abanan la̱in incꞌaꞌ tintzꞌekta̱naheb. Tincuuxta̱na ban ruheb ut tebinqꞌue cuiꞌchic chi sukꞌi̱c saꞌ lix naꞌajeb li queꞌcꞌameꞌ cuiꞌ chi pre̱xil, chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Jeremías quixye cꞌaꞌru tixcꞌul laj SedequíasLaj Nabucodonosor, lix reyeb laj Babilonia, ut eb lix qꞌuila soldados, joꞌ eb ajcuiꞌ lix solda̱deb li xni̱nkal ru tenamit li cuanqueb rubel xcuanquil laj Nabucodonosor queꞌpletic riqꞌuineb laj Jerusalén joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb chi xjun sutam. Nak yo̱queb chi pletic, li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías ut quixye re: —La̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel ninye a̱cue nak tatxic chixyebal re laj Sedequías lix reyeb laj Judá chi joꞌcaꞌin: La̱in li Ka̱cuaꞌ tinkꞌaxtesi li tenamit aꞌin saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Babilonia ut aꞌan tixcꞌat li tenamit. At rey, la̱at incꞌaꞌ tatru̱k chi e̱lelic chiru lix reyeb laj Babilonia. Tatchapekꞌ ut tatqꞌuehekꞌ saꞌ rukꞌ. Ta̱cuil ru li rey Nabucodonosor ut tex-a̱tinak chi ribil e̱rib. Ut tatcꞌamekꞌ toj Babilonia. At Sedequías, chaqꞌuehak retal li yo̱quin chixyebal a̱cue. La̱at incꞌaꞌ tatcamsi̱k saꞌ li ple̱t. La̱at tatca̱mk ut tatmukekꞌ saꞌ xya̱lal. Joꞌ nak eb li tenamit queꞌxcꞌat li sununquil ban re xqꞌuebal xlokꞌal la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ li queꞌcuan chokꞌ rey xbe̱n cua, joꞌcan ajcuiꞌ nak teꞌxcꞌat li sununquil ban saꞌ a̱be̱n nak tatca̱mk re xqꞌuebal a̱lokꞌal. Teꞌya̱bak xban xrahil xchꞌo̱leb ut teꞌxye: “Xcam li karey” chaꞌakeb. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin, chan. Ut li profeta Jeremías quixye chixjunil re laj Sedequías lix reyeb laj Judá aran Jerusalén. Aꞌan quicꞌulman nak lix soldados lix reyeb laj Babilonia yo̱queb chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb Jerusalén, ut riqꞌuineb ajcuiꞌ li cuib chi tenamit Laquis ut Azeca. Aꞌaneb li cuib chi tenamit li cauheb rib chi pletic li toj ma̱jiꞌ queꞌe̱chani̱c. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías nak ac xba̱nu jun li contrato laj Sedequías riqꞌuineb chixjunileb li cuanqueb Jerusalén re nak teꞌachꞌaba̱k chixjunileb li lokꞌbil mo̱s. Queꞌachꞌaba̱c chixjunileb li lokꞌbil mo̱s aj hebreo, joꞌ ixk joꞌ cui̱nk. Ma̱ jun chic quicana chokꞌ lokꞌbil mo̱s chiruheb li rech tenamitil. Joꞌcan nak chixjunileb li cuanqueb xcuanquil, joꞌ eb ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil, queꞌxsume rachꞌabanquileb lix mo̱s, joꞌ ixk joꞌ cui̱nk. Ut queꞌxba̱nu joꞌ queꞌxye. Abanan mokon chic queꞌxjal xcꞌaꞌux nak queꞌxba̱nu chi joꞌcan. Queꞌxchap cuiꞌchic lix mo̱seb ut queꞌxqꞌue cuiꞌchic chi cꞌanjelac chokꞌ lokꞌbil mo̱s. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Jeremías ut quixye: —La̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. La̱in quinba̱nu jun li contrato riqꞌuineb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak quicuisiheb saꞌ li naꞌajej Egipto li queꞌcuan cuiꞌ chak chokꞌ rahobtesinbil mo̱s. Quinye reheb: Saꞌ xcuuk li chihab tento nak te̱rachꞌab le̱ lokꞌbil mo̱s aj hebreo. Cuakib chihab ajcuiꞌ teꞌcꞌanjelak che̱ru. Ut saꞌ li xcuuk chihab libre chic teꞌcana̱k. Abanan le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ incꞌaꞌ queꞌabin chicuu ut incꞌaꞌ queꞌxba̱nu joꞌ quinye reheb. Aꞌut la̱ex xejal le̱ cꞌaꞌux ut xeba̱nu li cꞌaꞌru nacuulac chicuu nak xerachꞌab le̱ lokꞌbil mo̱s aj hebreo le̱ rech tenamitil. Xeba̱nu li contrato cuiqꞌuin saꞌ lin templo li ninlokꞌoni̱c cuiꞌ. Abanan anakcuan xejal cuiꞌchic le̱ naꞌleb ut xekꞌet li contrato li xeba̱nu cuiqꞌuin. Xechap cuiꞌchic le̱ lokꞌbil mo̱s, joꞌ ixk, joꞌ cui̱nk, usta ac xerachꞌab junxil. Ut xepuersiheb cuiꞌchic chi cꞌanjelac chokꞌ lokꞌbil mo̱s. Joꞌcan nak la̱in li Ka̱cuaꞌ ninye e̱re chi joꞌcaꞌin: La̱ex incꞌaꞌ xex-abin chicuu. Incꞌaꞌ xerachꞌab le̱ mo̱s, le̱ rech tenamitil. Joꞌcan nak la̱in texincanab e̱junes re nak texcamsi̱k saꞌ li ple̱t malaj ut texca̱mk xban cueꞌej malaj ut xban caki yajel. Xicꞌ chic tex-ilekꞌ xbaneb chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Eb li cui̱nk aꞌin queꞌxkꞌet li contrato li quinba̱nu riqꞌuineb. Incꞌaꞌ queꞌxba̱nu joꞌ naxye saꞌ li contrato. Joꞌcan nak la̱in tinba̱nu reheb joꞌ queꞌxba̱nu re li chꞌina ba̱c li queꞌxjach saꞌ xyi nak queꞌxba̱nu li contrato ut mokon queꞌnumeꞌ saꞌ xyi. Eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Judá ut saꞌ xya̱nkeb laj Jerusalén, joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb xcuanquil ut eb laj tij ut chixjunileb li tenamit li queꞌnumeꞌ saꞌ xya̱nk li mayejanbil tib, tinkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. La̱in tinkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb li teꞌajok xcamsinquileb. Ut eb li soꞌsol ut eb li joskꞌ aj xul saꞌ qꞌuicheꞌ teꞌxtiu lix tibeleb. La̱in tinkꞌaxtesi laj Sedequías lix reyeb laj Judá saꞌ rukꞌeb lix soldado lix reyeb laj Babilonia li queꞌxcanab pletic e̱riqꞌuin. Tinkꞌaxtesiheb ajcuiꞌ li nequeꞌtenkꞌan re laj Sedequías. La̱in tintaklaheb cuiꞌchic laj Babilonia saꞌ li tenamit aꞌin chi pletic e̱riqꞌuin. Teꞌnumta̱k saꞌ e̱be̱n ut teꞌxcꞌat li tenamit. La̱in tinsach ruheb li tenamit li cuanqueb Judá re nak ma̱ ani chic ta̱ru̱k ta̱cua̱nk aran, chan li Dios. Junxil nak toj cuan chokꞌ xreyeb laj Judá laj Joacim li ralal laj Josías, li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías ut quixye re: —Tatxic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Recab ut ta̱bokeb saꞌ lin templo. Ta̱cuocsiheb saꞌ junak li naꞌajej li cuan saꞌ lin templo ut ta̱qꞌue li vino re teꞌrucꞌ, chan. Ut la̱in co̱in chixcꞌambal chak laj Jaazanías li ralal laj Jeremías jun chic ut ri laj Habasinías, joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal ut eb li ras. Ut quincꞌameb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Recab. Xincꞌameb saꞌ jun li naꞌajej li cuan chire li templo saꞌ lix naꞌajeb li ralal laj Hanán, li ralal li profeta Igdalías. Li naꞌajej aꞌan cuan chixcꞌatk lix naꞌajeb li cuanqueb xcuanquil saꞌ li templo ut cuan saꞌ xbe̱n lix naꞌaj laj Maasías, li ralal laj Salum, li nacꞌacꞌalen saꞌ li oqueba̱l. Ut xinqꞌueheb li secꞌ li nujenak riqꞌuin vino reheb li ralal laj Recab ut xinye reheb: —Ucꞌumak li vino aꞌin, chanquin reheb. Ut eb aꞌan queꞌxye cue: —La̱o incꞌaꞌ noco-ucꞌac vino xban nak laj Jonadab li ralal laj Recab li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ quixye ke nak ma̱ jun cua takucꞌ li vino la̱o, chi moco li kalal kacꞌajol. Ut quixye ajcuiꞌ ke: —Incꞌaꞌ texcablak, chi moco tex-a̱uk, chi moco te̱rau le̱ uvas, chi moco te̱xoc li cꞌaꞌ re ru aꞌin. Junelic texcua̱nk saꞌ eb li muheba̱l yi̱banbil riqꞌuin tꞌicr. Cui te̱ba̱nu chi joꞌcan, najt texcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ saꞌ li naꞌajej li cuanquex cuiꞌ, chan ke. Yo̱co xba̱nunquil chixjunil li quixye ke laj Jonadab li ralal laj Recab, li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. La̱o incꞌaꞌ noco-ucꞌac vino, chi moco eb li kixakil chi moco eb li kalal kacꞌajol. La̱o incꞌaꞌ xocablac, chi moco xo-au uvas, chi moco cuan kachꞌochꞌ xnaꞌaj kacui̱mk. Junelic nococuan saꞌ eb li muheba̱l yi̱banbil riqꞌuin tꞌicr ut nakaba̱nu chixjunil li quixye ke laj Jonadab li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut nak laj Nabucodonosor, lix reyeb laj Babilonia, quichal chi pletic saꞌ li katenamit, xkaye chi kibil kib, “Toxic Jerusalén re nak toe̱lelik chiruheb li soldados aj Babilonia ut aj Siria. Ut chalen toj anakcuan cuanco arin Jerusalén,” chanqueb. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Jeremías: —Ayu ut ta̱ye reheb laj Judá ut reheb ajcuiꞌ laj Jerusalén chi joꞌcaꞌin: ¿ma incꞌaꞌ te̱tzol e̱rib chixba̱nunquil li cꞌaꞌru ninye? chan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel. Laj Jonadab li ralal laj Recab quixye reheb li ralal xcꞌajol nak incꞌaꞌ teꞌrucꞌ li vino ut queꞌxba̱nu joꞌ quixye. Toj chalen anakcuan incꞌaꞌ nequeꞌrucꞌ li vino xban nak nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quixye lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Abanan la̱in nabal sut yo̱quin chixyebal e̱re cꞌaꞌru te̱ba̱nu ut incꞌaꞌ nequex-abin chicuu. Nabal sut quintakla lin profetas e̱riqꞌuin. Queꞌxye e̱re nak che̱junilex te̱jal le̱ cꞌaꞌux ut te̱canab xba̱nunquil li ma̱usilal. Queꞌxye e̱re nak incꞌaꞌ te̱lokꞌoniheb li jalanil dios, chi moco texcꞌanjelak chiruheb. Cui te̱ba̱nu chi joꞌcan texcua̱nk saꞌ li naꞌajej li quinqꞌue reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ ut e̱re ajcuiꞌ la̱ex, chanqueb. Abanan, la̱ex incꞌaꞌ xex-abin chicuu. Relic chi ya̱l nak eb li ralal xcꞌajol laj Recab queꞌxba̱nu joꞌ queꞌyeheꞌ reheb xbaneb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Abanan eb li tenamit aꞌin incꞌaꞌ nequeꞌabin chicuu. Joꞌcan nak la̱in li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel, ninye chi joꞌcaꞌin: La̱in tintakla li raylal saꞌ xbe̱neb laj Judá ut chixjunileb li cuanqueb Jerusalén joꞌ quinye reheb. Nabal li raylal tintakla saꞌ xbe̱neb. Xina̱tinac riqꞌuineb, abanan incꞌaꞌ xeꞌabin chicuu. Xinbokeb chi cha̱lc cuiqꞌuin ut incꞌaꞌ queꞌraj cha̱lc cuiqꞌuin, chan. Ut li profeta Jeremías quixye reheb li ralal xcꞌajol laj Recab: —Li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel naxye e̱re chi joꞌcaꞌin: La̱ex xeba̱nu li cꞌaꞌru quixye e̱re laj Jonadab le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Xeba̱nu le̱ chakꞌrabinquil li quixqꞌue ut xeba̱nu chixjunil li quixye e̱re. Joꞌcan nak la̱in li Ka̱cuaꞌ, lix Dioseb laj Israel, ninye e̱re nak junelic ta̱cua̱nk junak li cui̱nk saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Jonadab, li ralal laj Recab, li ta̱cꞌanjelak chicuu, chan. Li rey Joacim quixcꞌat li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li ra̱tin li DiosYo̱ xca̱ chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Joacim li ralal laj Josías nak li Ka̱cuaꞌ Dios quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Jeremías ut quixye re chi joꞌcaꞌin: —Sicꞌ jun botolak li hu ut ta̱tzꞌi̱ba chiru chixjunil li xinye a̱cue chirixeb laj Israel ut chirixeb laj Judá ut tzꞌi̱ba ajcuiꞌ li xinye chirixeb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit jun chꞌol chic. Toj cua̱nk chokꞌ rey laj Josías nak quintiquib a̱tinac a̱cuiqꞌuin ut toj chalen anakcuan. Ma̱re teꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal eb laj Judá nak teꞌrabi nak ta̱cha̱lk raylal saꞌ xbe̱neb, li nincꞌoxla xtaklanquil. Cui teꞌxjal xcꞌaꞌuxeb ut teꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal, la̱in tincuy tinsach lix ma̱queb ut lix ma̱usilal, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Jeremías quixbok laj Baruc, li ralal laj Nerías ut quixye re chixjunil li quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut laj Baruc quixtzꞌi̱ba chixjunil saꞌ li hu joꞌ quiyeheꞌ re xban laj Jeremías. Ut laj Jeremías quixye ajcuiꞌ re laj Baruc: —Incꞌaꞌ chic niquineꞌrocsi saꞌ li templo. Ayu la̱at saꞌ li templo saꞌ li cutan nak tex-ayunik ut ta̱cuil xsaꞌ li hu aꞌin re nak chixjunileb li tenamit teꞌrabi li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ. Ut ta̱cuil ajcuiꞌ xsaꞌ chiruheb chixjunileb li cristian li nequeꞌchal chak saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Judá. Ma̱re teꞌtijok chiru li Dios ut teꞌxtzꞌa̱ma xcuybal xma̱c chiru ut teꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal xban nak li Ka̱cuaꞌ cꞌajoꞌ lix joskꞌil saꞌ xbe̱neb ut xye nak kꞌaxal ra tixba̱nu reheb li tenamit, chan laj Jeremías. Laj Baruc, li ralal laj Nerías, quixba̱nu chixjunil li quiyeheꞌ re xban li profeta Jeremías. Co̱ saꞌ li templo re ta̱ril xsaꞌ li botbil hu chiruheb li tenamit. Yo̱ xbele po re li roꞌ chihab roquic chokꞌ rey laj Joacim li ralal laj Josías lix reyeb laj Judá, nak queꞌxcꞌu̱b ru nak teꞌxba̱nu x-ayu̱n chiru li Ka̱cuaꞌ chixjunileb li cuanqueb Jerusalén, joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌchal chak saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb Judá. Laj Baruc co̱ saꞌ xmu li templo cuan cuiꞌ li puerta toj acꞌ. Qui-oc saꞌ lix naꞌaj laj Gemarías li ralal laj Safán laj tzꞌi̱b. Ut aran quiril chiruheb li tenamit li quixye laj Jeremías li tzꞌi̱banbil saꞌ li botbil hu. Ut laj Micaías li ralal laj Gemarías quirabi chixjunil li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ li quiril saꞌ li botbil hu laj Baruc. Laj Micaías, aꞌan ri laj Safán. Nak quirabi li cꞌaꞌru quixye laj Baruc, laj Micaías co̱ saꞌ rochoch li rey saꞌ li naꞌajej li nequeꞌcuan cuiꞌ laj tzꞌi̱b. Nabaleb li cuanqueb xcuanquil chꞌutchꞌu̱queb aran. Cuanqueb laj Elisama laj tzꞌi̱b, laj Delaía li ralal laj Semaías, laj Elnatán li ralal laj Acbor, laj Gemarías li ralal laj Safán, laj Sedequías li ralal laj Ananías, ut cuanqueb chic nabaleb li cuanqueb xcuanquil. Laj Micaías quixye reheb chixjunil li quirabi nak laj Baruc quiril xsaꞌ li botbil hu chiruheb li tenamit. Eb li cuanqueb xcuanquil queꞌxbok laj Jehudí li ralal laj Netanías. Laj Netanías, aꞌan li ralal laj Selemías ut laj Selemías, aꞌan li ralal laj Cusi. Ut queꞌxtakla laj Jehudí chixyebal re laj Baruc nak tixcꞌam li botbil hu riqꞌuineb, li quiril xsaꞌ chiruheb li tenamit. Ut laj Baruc quixcꞌam li hu riqꞌuineb. Nak quicuulac laj Baruc, queꞌxye re: —Cꞌojlan ut ta̱cuil xsaꞌ li hu chiku, chanqueb. Ut laj Baruc quiril xsaꞌ li hu chiruheb. Nak queꞌrabi li cꞌaꞌru naxye saꞌ li hu, cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac. Queꞌxcaꞌya ribeb ut queꞌxye re laj Baruc: —Tento takaye re li rey chixjunil aꞌin, chanqueb. Ut queꞌxye ajcuiꞌ re laj Baruc: —¿Cꞌaꞌut nak xatzꞌi̱baheb li a̱tin aꞌin li xye laj Jeremías? chanqueb. Laj Baruc quixye reheb: —Laj Jeremías quiyehoc cue chixjunil li a̱tin aꞌin ut la̱in xintzꞌi̱ba saꞌ li hu riqꞌuin tinta, chan. Ut eb aꞌan queꞌxye re laj Baruc: —Ayukex a̱cuochben laj Jeremías ut mukumak chak e̱rib re nak ma̱ ani ta̱naꞌok re bar cuanquex, chanqueb re. Eb li cuanqueb xcuanquil queꞌxcanab li hu saꞌ lix naꞌaj laj Elisama laj tzꞌi̱b. Co̱eb saꞌ li naꞌajej cuan cuiꞌ li rey ut queꞌxye re chixjunil. Ut li rey quixtakla laj Jehudí chixcꞌambal li botbil hu. Laj Jehudí quixxoc chak li botbil hu saꞌ xnaꞌaj laj Elisama laj tzꞌi̱b. Quiril xsaꞌ li hu laj Jehudí chiru li rey ut chiruheb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb xcuanquil, li chꞌutchꞌu̱queb rochben li rey. Aꞌin quicꞌulman saꞌ xbele li po nak li rey chunchu chire xam saꞌ li rochoch li naxnumsi cuiꞌ li habalkꞌe. Nak yo̱ chirilbal xsaꞌ li hu laj Jehudí, li rey quixchap li ac xril ut quixset chi chꞌi̱chꞌ ut quixcut saꞌ xam. Quixba̱nu chi joꞌcan toj retal quixchoy xcꞌatbal chixjunil li hu nak ac xeꞌrabi li cꞌaꞌru naxye. Eb li cuanqueb xcuanquil, ut li rey incꞌaꞌ queꞌoc xxiu chi moco queꞌrahoꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li a̱tin queꞌrabi. Laj Elnatán, laj Delaía ut laj Gemarías queꞌxtzꞌa̱ma chiru li rey nak incꞌaꞌ tixcꞌat li hu. Abanan li rey incꞌaꞌ quirabi li cꞌaꞌru queꞌxye. Li rey quixtaklaheb laj Jerameel li ralal laj Hamelec, ut laj Seraías li ralal laj Azriel, ut laj Selemías li ralal laj Abdeel chixchapbaleb laj Baruc laj tzꞌi̱b ut li profeta Jeremías re nak teꞌxqꞌue chi pre̱xil. Abanan li Ka̱cuaꞌ quixtenkꞌaheb re teꞌxmuk rib chiruheb. Li Dios quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Jeremías, nak ac xcꞌat li hu li rey, li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li a̱tin li quixye laj Jeremías li quitzꞌi̱ba̱c xban laj Baruc. Ut quixye re: —Ta̱chap jun chic li botbil hu ut ta̱tzꞌi̱ba cuiꞌchic li a̱tin chi saꞌ, li tzꞌi̱banbil saꞌ li botbil hu li quetzꞌi̱ba xbe̱n cua, li quixcꞌat laj Joacim lix reyeb laj Judá. Ut ta̱ye re laj Joacim lix reyeb laj Judá: Joꞌcaꞌin xye a̱cue li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱at xacꞌat li hu ut xaye: ¿cꞌaꞌut nak quixtzꞌi̱ba nak relic chi ya̱l lix reyeb laj Babilonia ta̱cha̱lk ut tixsach li tenamit aꞌin ut tixcamsiheb li cristian joꞌqueb ajcuiꞌ li xul? Anakcuan tinye a̱cue, at rey Joacim, ma̱ jun reheb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌcꞌanjelak chokꞌ xreyeb li ralal xcꞌajol laj David. Ut nak tatca̱mk, la̱ tzꞌejcual tꞌantꞌo ta̱cana̱k. Tixcꞌul li sakꞌe chi cutan ut li xchuꞌque chiru kꞌojyi̱n. Texinqꞌue chixtojbal le̱ ma̱c che̱junilex, la̱at ut eb la̱ cualal a̱cꞌajol, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu. Teꞌtzꞌako̱nk ajcuiꞌ laj Jerusalén ut eb laj Judá riqꞌuin li raylal li xinye nak te̱cꞌul xban nak incꞌaꞌ xepa̱b li cꞌaꞌru xinye e̱re, chan li Dios re laj Joacim. Ut laj Jeremías quixchap jun chic li botbil hu ut quixqꞌue re laj Baruc laj tzꞌi̱b, li ralal laj Nerías. Laj Baruc quixtzꞌi̱ba saꞌ li hu chixjunil li a̱tin li quiyeheꞌ re xban laj Jeremías. Quixtzꞌi̱ba chixjunil li quicuan saꞌ li hu li quixcꞌat laj Joacim lix reyeb laj Judá. Ut toj cuan chic nabal xcomon li a̱tin li quixtzꞌi̱ba saꞌ li hu. Li profeta Jeremías quiqꞌueheꞌ chi pre̱xilLaj Nabucodonosor, lix reyeb laj Babilonia, quixxakab laj Sedequías li ralal laj Josías chokꞌ xreyeb laj Judá chokꞌ re̱kaj laj Jeconías li ralal laj Joacim. Abanan chi moco laj Sedequías, chi moco eb li nequeꞌtenkꞌan re, chi moco eb li tenamit queꞌraj xba̱nunquil li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ, li quiyeheꞌ reheb xban li profeta Jeremías. Li rey Sedequías quixtakla laj Jucal li ralal laj Selemías riqꞌuin li profeta Jeremías rochben laj Sofonías laj tij li ralal laj Maasías. Ut queꞌxye re laj Jeremías: —Chattijok chikix chiru li Ka̱cuaꞌ li kaDios, chanqueb. Saꞌ li cutan aꞌan toj ma̱jiꞌ nequeꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam laj Jeremías. Toj naru naxic saꞌ xya̱nkeb li tenamit. Eb lix soldado lix reyeb laj Babilonia ac queꞌxsut li tenamit Jerusalén. Abanan queꞌe̱lelic nak queꞌrabi resil nak eb lix soldado laj faraón queꞌel aran Egipto ut yo̱queb chi xic Jerusalén chi pletic riqꞌuineb. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías ut quixye re: —Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel. Ye re laj Sedequías lix reyeb laj Judá li xtaklan chak e̱re chi a̱tinac cuiqꞌuin, nak eb lix soldado laj Egipto yo̱queb chi cha̱lc chixtenkꞌanquil, aban teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic Egipto saꞌ xtenamiteb. Me̱cꞌojob e̱chꞌo̱l xban nak eb laj Babilonia cha̱lqueb cuiꞌchic re saꞌ li tenamit aꞌin chi pletic ut teꞌre̱chani li tenamit ut teꞌxcꞌat. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninye e̱re nak incꞌaꞌ te̱balakꞌi e̱rib riqꞌuin xcꞌoxlanquil nak eb laj Babilonia incꞌaꞌ chic teꞌsukꞌi̱k chi pletic e̱riqꞌuin. Eb aꞌan cha̱lqueb re. Incꞌaꞌ texcanab. Usta la̱ex texnumta̱k saꞌ xbe̱neb ut junes li tochꞌoleb saꞌ li ple̱t teꞌcana̱k saꞌ lix muheba̱l, abanan eb aꞌan teꞌcha̱lk ut teꞌxqꞌue xxamlel li tenamit, chan li Dios. Eb li soldado aj Babilonia queꞌel Jerusalén xban nak yo̱queb chak chi cha̱lc eb lix soldados laj faraón. Nak ac xeꞌco̱eb laj Babilonia, laj Jeremías qui-el raj Jerusalén. Co̱ raj saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, re nak ta̱risi rib saꞌ xya̱nkeb li tenamit. Abanan nak quicuulac saꞌ li oqueba̱l re laj Benjamín, li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldados quixchap ut quixye re: —La̱at xic a̱cue chixkꞌaxtesinquil a̱cuib saꞌ xya̱nkeb laj Babilonia, chan. Li cui̱nk aꞌan, aꞌan laj Irías li ralal laj Selemías ut ri laj Hananías. Laj Jeremías quichakꞌoc ut quixye re: —Moco ya̱l ta li nacaye. La̱in incꞌaꞌ tinkꞌaxtesi cuib saꞌ xya̱nkeb laj Babilonia, chan. Abanan laj Irías incꞌaꞌ quixpa̱b li quixye laj Jeremías. Quixchap ban ut quixcꞌam riqꞌuineb li nequeꞌtaklan. Cꞌajoꞌ nak queꞌjoskꞌoꞌ saꞌ xbe̱n laj Jeremías. Queꞌxtakla xsacꞌbal ut queꞌxqꞌue chi pre̱xil saꞌ li rochoch laj Jonatán laj tzꞌi̱b li queꞌxyi̱b chokꞌ tzꞌalam. Laj Jeremías quiqꞌueheꞌ saꞌ jun li jul saꞌ tzꞌalam ut najt quicuan aran. Mokon chic li rey Sedequías quixtakla xcꞌambal. Nak quicꞌameꞌ saꞌ li palacio, li rey Sedequías quia̱tinac riqꞌuin xjunes. Quixpatzꞌ re: —¿Ma cuan junak esilal xtakla chak chokꞌ cue li Ka̱cuaꞌ? chan. Ut laj Jeremías quixye re: —Li Ka̱cuaꞌ xye nak la̱at tatkꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Babilonia, chan. Ut laj Jeremías quixye ajcuiꞌ re laj Sedequías: —¿Cꞌaꞌru inma̱c cha̱cuu la̱at, malaj ut chiruheb li nequeꞌtenkꞌan a̱cue, malaj ut chiruheb li tenamit? ¿Cꞌaꞌut nak xine̱qꞌue saꞌ tzꞌalam? ¿Bar cuanqueb li profeta li queꞌyehoc a̱cue nak lix reyeb laj Babilonia incꞌaꞌ ta̱pletik a̱cuiqꞌuin chi moco riqꞌuineb la̱ tenamit? Anakcuan ut china̱cuabi, at rey. Chaba̱nu taxak li tintzꞌa̱ma cha̱cuu. Mina̱takla chic saꞌ li rochoch laj Jonatán laj tzꞌi̱b. Ma̱re anchal tinca̱mk aran, chan laj Jeremías. Ut li rey Sedequías quixtakla xqꞌuebal chi pre̱xil laj Jeremías saꞌ li neba̱l re li cab, li nequeꞌcuan cuiꞌ li nequeꞌcꞌacꞌalen. Ut aran quicana. Rajlal cutan queꞌxqꞌue junju̱nk xcaxlan cua li queꞌxyi̱b laj yi̱bom caxlan cua toj retal qui-osoꞌ saꞌ li tenamit. Cuanqueb cui̱nk li queꞌrabi cꞌaꞌru yo̱ chixyebal reheb li tenamit laj Jeremías. Aꞌaneb aꞌin: laj Sefatías li ralal laj Matán, laj Gedalías li ralal laj Pasur, laj Jucal li ralal laj Selemías ut laj Pasur li ralal laj Malquías. Queꞌrabi nak laj Jeremías quixye reheb li tenamit: —Chixjunileb li teꞌcana̱k saꞌ li tenamit teꞌca̱mk xban cueꞌej malaj ut saꞌ li ple̱t, malaj ut xban li caki yajel. Abanan eb li teꞌe̱lk ut teꞌxkꞌaxtesi ribeb rubel xcuanquil laj Babilonia incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k. Teꞌcana̱k ban chi yoꞌyo. Li Ka̱cuaꞌ quixye nak lix reyeb laj Babilonia ta̱re̱chani li tenamit aꞌin xban nak li Ka̱cuaꞌ tixkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ.— Ut eb li cuanqueb xcuanquil queꞌxye re li rey: —Tento ta̱ca̱mk li cui̱nk aꞌin xban li ra̱tin naxye. Yo̱ chi chꞌina̱nc xchꞌo̱leb li soldado li joꞌ qꞌuial toj cuanqueb saꞌ li tenamit. Ut yo̱ ajcuiꞌ chi chꞌina̱nc xchꞌo̱leb li tenamit xban. Li cui̱nk aꞌin incꞌaꞌ naxsicꞌ li us chokꞌ re li tenamit. Naxsicꞌ ban li incꞌaꞌ us chokꞌ reheb.— Laj Sedequías quixye reheb: —Ba̱nuhomak re laj Jeremías li cꞌaꞌru te̱raj xba̱nunquil. La̱in ma̱cꞌaꞌ naru ninye, chan. Joꞌcan nak queꞌxchap laj Jeremías ut riqꞌuin cꞌa̱m queꞌxcubsi saꞌ xjulel lix haꞌ laj Malquías li ralal laj Hamelec. Li jul aꞌan cuan saꞌ li neba̱l re li tzꞌalam. Ma̱cꞌaꞌ haꞌ chi saꞌ. Junes sulul xsaꞌ. Ut laj Jeremías quisubun saꞌ li sulul. Quicuan jun li cui̱nk aj Etiopía, aj Ebed-melec xcꞌabaꞌ. Aꞌan li eunuco li nacꞌanjelac saꞌ rochoch li rey. Quirabi resil nak laj Jeremías quiqꞌueheꞌ saꞌ jul. Nak li rey chunchu chire li oqueba̱l re laj Benjamín, laj Ebed-melec qui-el saꞌ li palacio ut co̱ chi a̱tinac riqꞌuin ut quixye re: —At rey, yibru xeꞌxba̱nu eb li cui̱nk aꞌin nak xeꞌxcut li profeta Jeremías saꞌ jul. Aran naru nacam xban xtzꞌocajic xban nak ma̱cꞌaꞌ chic cua saꞌ li tenamit, chan. Ut li rey quixye re laj Ebed-melec laj Etiopía: —Cꞌameb cha̱cuix laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) chi cui̱nk ut isi saꞌ li jul li profeta Jeremías nak toj ma̱jiꞌ nacam, chan. Quixcꞌameb li cui̱nk laj Ebed-melec ut qui-oc saꞌ rochoch li rey. Quinumeꞌ rubel li naꞌajej li naxocman cuiꞌ li cꞌaꞌru terto xtzꞌak. Ut quixxoc chak li kꞌel tꞌicr ut quixbacꞌ riqꞌuin cꞌa̱m ut quixcubsi saꞌ li jul re laj Jeremías. Ut laj Ebed-melec laj Etiopía quixye re laj Jeremías: —Qꞌue chak li kꞌel tꞌicr aꞌan saꞌ la̱ tel re nak incꞌaꞌ tatxtacuasi li cꞌa̱m nak tatkisi saꞌ li jul, chan. Ut laj Jeremías quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re. Ut riqꞌuin li cꞌa̱m queꞌxquelo laj Jeremías ut queꞌrisi saꞌ li jul. Ut queꞌxcanab laj Jeremías saꞌ li neba̱l re li tzꞌalam. Chirix chic aꞌan li rey Sedequías quixtakla xcꞌambal li profeta Jeremías ut quirocsi saꞌ li rox oqueba̱l re li templo. Ut quixye li rey re laj Jeremías: —Cuan cꞌaꞌru tinpatzꞌ a̱cue. Ut nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱ye xya̱lal cue, chan. Ut laj Jeremías quixye re laj Sedequías: —Cui tinye lix ya̱lal a̱cue, la̱at ta̱takla incamsinquil. Ut cui tinqꞌue a̱naꞌleb, moco ta̱cuabi ta li cꞌaꞌru tinye, chan. Ut li rey Sedequías quixba̱nu li juramento saꞌ mukmu riqꞌuin laj Jeremías, ut quixye re: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li yoꞌyo̱quil Dios, li naqꞌuehoc kayuꞌam, la̱in incꞌaꞌ tatincamsi, chi moco tatinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li cui̱nk li teꞌajok a̱camsinquil, chan. Ut laj Jeremías quixye re laj Sedequías: —Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel. “Cui ta̱kꞌaxtesi a̱cuib saꞌ rukꞌeb li nequeꞌtenkꞌan re lix reyeb laj Babilonia, la̱at incꞌaꞌ tatcamsi̱k, ut li tenamit aꞌin incꞌaꞌ ta̱cꞌatekꞌ. La̱at joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ cualal a̱cꞌajol incꞌaꞌ texcamsi̱k. Abanan cui incꞌaꞌ nacakꞌaxtesi a̱cuib saꞌ rukꞌeb laj Babilonia, li tenamit aꞌin ta̱kꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌeb ut teꞌxcꞌat li tenamit ut la̱at moco tatcolekꞌ ta saꞌ rukꞌeb,” chan. Li rey Sedequías quixye re laj Jeremías: —La̱in yo̱ inxiu xbaneb laj judío li xeꞌxkꞌaxtesi ribeb saꞌ xya̱nkeb laj Babilonia. Ma̱re anchal eb laj Babilonia tineꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb laj judío ut eb aꞌan tineꞌxrahobtesi, chan. Laj Jeremías quixye re laj Sedequías: —Incꞌaꞌ tateꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb laj judío. Ba̱nu li cꞌaꞌru xye li Ka̱cuaꞌ. Cui ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal a̱cue, us tat-e̱lk. Ut incꞌaꞌ tatcamsi̱k. Abanan cui incꞌaꞌ ta̱kꞌaxtesi a̱cuib saꞌ rukꞌeb, aꞌan aꞌin li ta̱cꞌul joꞌ quicꞌuteꞌ chicuu xban li Ka̱cuaꞌ: Chixjunileb li ixk li cuanqueb saꞌ la̱ cuochoch teꞌisi̱k saꞌ li cab ut teꞌkꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌeb li nequeꞌtenkꞌan re lix reyeb laj Babilonia. Ut eb li ixk teꞌxye a̱cue, “Xateꞌxbalakꞌi ut xeꞌnumta saꞌ a̱be̱n li cacꞌojob a̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱neb. Anakcuan xachꞌic a̱cuib saꞌ chꞌaꞌajquil. Chanchan nak xachꞌic la̱ cuok saꞌ sulul. Xateꞌxcanab a̱junes la̱ cuami̱g.” Chixjunileb la̱ cuixakil ut eb la̱ cocꞌal teꞌkꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌeb laj Babilonia. Ut la̱at incꞌaꞌ tatru̱k chi e̱lelic chiruheb. Tatchapekꞌ ban xban lix reyeb laj Babilonia ut li tenamit aꞌin ta̱cꞌatekꞌ, chan laj Jeremías. Laj Sedequías quixye re laj Jeremías: —Ma̱ ani aj e ta̱ye li cꞌaꞌru xaye cue re nak incꞌaꞌ tatcamsi̱k. Cui eb li nequeꞌtenkꞌan cue teꞌxnau nak xina̱tinac a̱cuiqꞌuin, ma̱re teꞌcha̱lk a̱cuiqꞌuin ut teꞌxye a̱cue, “Ye ke cꞌaꞌru xaye re li rey ut cꞌaꞌru xye a̱cue. Ma̱muk lix ya̱lal chiku. La̱o incꞌaꞌ tatkacamsi,” ma̱re chaꞌakeb a̱cue. Cui teꞌxye a̱cue chi joꞌcan, la̱at ta̱ye reheb nak yo̱cat chixtzꞌa̱manquil chicuu nak incꞌaꞌ chic tatintakla saꞌ rochoch laj Jonatán re nak incꞌaꞌ tatcamsi̱k aran, chaꞌakat.— Ut joꞌcan quicꞌulman. Eb li nequeꞌtenkꞌan re li rey Sedequías queꞌcuulac riqꞌuin laj Jeremías ut queꞌxpatzꞌ re. Ut laj Jeremías quixsumeheb joꞌ quiyeheꞌ re xban li rey. Ut queꞌxcanab a̱tinac riqꞌuin xban nak ma̱ ani qui-abin re li cꞌaꞌru quixye laj Sedequías re laj Jeremías. Ut laj Jeremías quicana chi pre̱xil saꞌ li neba̱l re li tzꞌalam toj quicuulac xkꞌehil nak li tenamit Jerusalén quichapeꞌ xbaneb laj Babilonia. Laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia quinumta saꞌ xbe̱neb laj JerusalénYo̱ xlaje po re li xbele chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Judá laj Sedequías nak quichal laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia rochbeneb lix soldados chi pletic riqꞌuineb laj Jerusalén ut queꞌxsut rix li tenamit. Saꞌ li bele̱b xbe li xca̱ po nak yo̱ junlaju chihab roquic chokꞌ rey laj Sedequías, nak eb laj Babilonia queꞌxtꞌan li tzꞌac li sutsu cuiꞌ Jerusalén. Chixjunileb li nequeꞌtenkꞌan re lix reyeb laj Babilonia queꞌchal ut queꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ li oqueba̱l re li tenamit li cuan saꞌ xyi. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuanqueb laj Nergal-sarezer, ut laj Samgar-nebo, laj Sarsequim li nim xcuanquil saꞌ li rakleb a̱tin ut laj Nergal-sarezer jun chic, li nim xcuanquil. Ut cuanqueb ajcuiꞌ chixjunileb li nequeꞌtenkꞌan re lix reyeb laj Babilonia. Nak laj Sedequías lix reyeb laj Judá ut eb lix soldados queꞌrileb lix soldados li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, queꞌe̱lelic chiruheb. Chiru kꞌojyi̱n queꞌel saꞌ xnaꞌaj li racui̱mk li rey saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ xyi li cuib chi tzꞌac ut queꞌco̱eb saꞌ li be li naxic Arabá. Abanan eb lix soldado laj Babilonia queꞌxta̱keheb toj retal coxeꞌxtauheb saꞌ li ru takꞌa li cuan nachꞌ riqꞌuin li tenamit Jericó. Queꞌxchap laj Sedequías ut queꞌxcꞌam riqꞌuin laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia saꞌ li tenamit Ribla saꞌ li naꞌajej Hamat. Ut aran queꞌxrak a̱tin saꞌ xbe̱n. Ut lix reyeb laj Babilonia quixcamsi li ralal laj Sedequías. Laj Sedequías yo̱ chi rilbal nak queꞌcamsi̱c. Ut queꞌcamsi̱c ajcuiꞌ eb li cuanqueb xcuanquil aran Judá. Chirix aꞌan queꞌrisi li xnakꞌ ru laj Sedequías ut queꞌxbacꞌ riqꞌuin cadena re teꞌxcꞌam Babilonia. Ut eb laj Babilonia queꞌxcꞌat li rochoch li rey joꞌ eb ajcuiꞌ li rochocheb li tenamit. Ut queꞌxjucꞌ chixjunil li tzꞌac li sutsu cuiꞌ Jerusalén. Tojoꞌnak laj Nabuzaradán li nataklan saꞌ xbe̱neb chixjunileb li soldado, quixchapeb ut quixcꞌameb chi pre̱xil aran Babilonia chixjunileb li cristian li queꞌcana saꞌ li tenamit. Ut quixcꞌameb ajcuiꞌ li queꞌxkꞌaxtesi ribeb rubeleb xcuanquil. Abanan, laj Nabuzaradán, li nataklan, quixcanab saꞌ li naꞌajej Judá eb li nebaꞌ, li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb. Ut quixqꞌue reheb lix chꞌochꞌeb ut li racui̱mkeb uvas. Li rey Nabucodonosor quixye re laj Nabuzaradán cꞌaꞌru tixba̱nu riqꞌuin laj Jeremías. Quixye re: —Cꞌam li profeta Jeremías ut ta̱cuil chi us. Ma̱ba̱nu raylal re. Ba̱nu ban li cꞌaꞌru naxye a̱cue, chan. Joꞌcan nak laj Nabuzaradán quixcꞌam chirix laj Nabusazbán ut laj Nergal-sarezer, li ni̱nkeb xcuanquil saꞌ li rakleb a̱tin. Ut quixcꞌameb ajcuiꞌ chixjunileb li nequeꞌtenkꞌan re lix reyeb laj Babilonia. Queꞌxtakla risinquil laj Jeremías saꞌ li neba̱l re li tzꞌalam ut queꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ laj Gedalías li ralal laj Ahicam ut ri laj Safán, re tixcꞌam saꞌ rochoch. Joꞌcan nak laj Jeremías quicana saꞌ lix tenamit. Nak laj Jeremías toj cuan chi pre̱xil saꞌ li neba̱l re li tzꞌalam li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin ut quixye re: —Tatxic riqꞌuin laj Ebed-melec laj Etiopía ut ta̱ye re nak li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel, naxye chi joꞌcaꞌin: La̱in tinba̱nu re li tenamit aꞌin li cꞌaꞌru quinye. Raylal tinqꞌue saꞌ xbe̱n. Ma̱cuaꞌ usilal. Ut la̱at ta̱cuil nak ta̱cꞌulma̱nk aꞌin. Abanan la̱in tincolok a̱cue saꞌ li cutan aꞌan, chan li Ka̱cuaꞌ. La̱at incꞌaꞌ tatkꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌeb li tenamit li nacaxucua ruheb. La̱in tincolok a̱cue re nak incꞌaꞌ tatcamsi̱k saꞌ li ple̱t. La̱at tatcana̱k chi yoꞌyo xban nak cacꞌojob a̱chꞌo̱l cuiqꞌuin, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Jeremías nak ac x-achꞌaba̱c aran Ramá xban laj Nabuzaradán li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldado. Bacꞌbo riqꞌuin cadena nak queꞌxtau saꞌ xya̱nkeb chixjunileb laj Jerusalén ut eb laj Judá li yo̱queb chi cꞌamecꞌ chi pre̱xil aran Babilonia. Laj Nabuzaradán li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldado quixye re laj Jeremías: —Li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios quixye nak li naꞌajej aꞌin tento nak tixcꞌul li raylal. Ut anakcuan xcꞌulman joꞌ quixye li Ka̱cuaꞌ. Chixjunil li raylal aꞌin xcꞌulman xban nak la̱ex xexma̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ ut incꞌaꞌ xeba̱nu li cꞌaꞌru quixye e̱re. Anakcuan la̱in xcuisi li cadena li bacꞌbo cuiꞌ la̱ cuukꞌ. Cui tixcꞌul a̱chꞌo̱l, tatxic chicuix Babilonia ut la̱in tin-ilok a̱cue. Cui ut incꞌaꞌ tixcꞌul a̱chꞌo̱l, incꞌaꞌ tatxic chicuix. Tatxic yalak bar, li bar cuiꞌ ta̱cuulak cha̱cuu xic. Cui ta̱cuaj cana̱c saꞌ li naꞌajej aꞌin, sukꞌin riqꞌuin laj Gedalías li ralal laj Ahicam. Laj Ahicam, aꞌan li ralal laj Safán. Lix reyeb laj Babilonia quixxakab laj Gedalías chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li tenamit li cuanqueb Judá. Chatcua̱nk saꞌ rochoch aꞌan saꞌ xya̱nkeb la̱ cuech tenamitil malaj ut tatxic bar ta̱cuaj, chan. Ut quixqꞌue xma̱tan ut xtzacae̱mk ut quixchakꞌrabi. Joꞌcan nak laj Jeremías co̱ Mizpa chi cua̱nc saꞌ rochoch laj Gedalías li ralal laj Ahicam. Quicuan aran saꞌ xya̱nkeb li rech tenamitil li joꞌ qꞌuial chic queꞌcana saꞌ li naꞌajej aꞌan. Cuanqueb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados aj Judá li incꞌaꞌ queꞌxkꞌaxtesi ribeb rubel xcuanquileb laj Babilonia. Queꞌrabi resil nak lix reyeb laj Babilonia quixxakab laj Gedalías chi takla̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌan ut quixcanabeb saꞌ rukꞌ chixjunileb li incꞌaꞌ queꞌcꞌameꞌ Babilonia joꞌ cui̱nk, joꞌ ixk, joꞌ cocꞌal ut li nebaꞌeb saꞌ li tenamit aꞌan. Joꞌcan nak queꞌco̱eb Mizpa chirilbal laj Gedalías. Aꞌaneb aꞌin li queꞌco̱eb: laj Ismael li ralal laj Netanías; laj Johanán ut Jonatán, li cuib chi ralal laj Carea; laj Seraías li ralal laj Tanhumet; eb li ralal laj Efai li netofatita; ut Jezanías li ralal jun laj maacateo. Ut eb lix soldados cuanqueb rochbeneb. Ut laj Gedalías li ralal laj Ahicam li ralal laj Safán quixba̱nu li juramento riqꞌuineb li soldados ut riqꞌuineb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb. Ut quixye reheb: —Mexxucuac chi cꞌanjelac chiruheb laj Babilonia. Cana̱kex saꞌ li naꞌajej aꞌin ut cꞌanjelankex chiru lix reyeb laj Babilonia re nak us tex-e̱lk riqꞌuin li cꞌaꞌru te̱ba̱nu. La̱in tincana̱k Mizpa ut tin-oque̱nk che̱rix nak eb laj Babilonia teꞌcha̱lk chi a̱tinac kiqꞌuin. La̱ex naru texcana̱k arin chixsicꞌbal ru li uvas ut li ru li cheꞌ li na-el saꞌ sakꞌehil ut li aceite. Te̱xoc saꞌ eb li cab li naxoqueꞌ cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru. Cana̱kex saꞌ eb li tenamit li xesicꞌ ru, chan. Ut chixjunileb laj judío li cuanqueb Moab, Amón, Edom ut saꞌ eb li jalaneb tenamit, queꞌrabi nak lix reyeb laj Babilonia quixqꞌue xlese̱nseb nak eb laj judío teꞌcana̱k saꞌ lix tenamiteb ut queꞌrabi nak laj Gedalías quixakaba̱c chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb. Joꞌcan nak queꞌsukꞌi chak Judá nabaleb laj judío li queꞌjeqꞌui̱c yalak bar. Queꞌcuulac riqꞌuin laj Gedalías aran Mizpa chixpatzꞌbal lix naꞌajeb. Ut queꞌxxoc nabal li xyaꞌal li uva ut li ru li racui̱mkeb. Ut laj Johanán li ralal laj Carea rochbeneb chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado li queꞌcana saꞌ cꞌaleba̱l, queꞌco̱eb Mizpa chi a̱tinac riqꞌuin laj Gedalías. Ut queꞌxye re: —¿Ma incꞌaꞌ nacanau nak laj Baalis, lix reyeb li ralal xcꞌajol laj Amón, xtakla chak laj Ismael li ralal laj Netanías cha̱camsinquil? chanqueb. Abanan laj Gedalías incꞌaꞌ quixpa̱b li cꞌaꞌru queꞌxye. Ut laj Johanán quia̱tinac riqꞌuin laj Gedalías nak xjunes. Ut quixye re: —China̱canab chixcamsinquil laj Ismael. Ma̱ ani ta̱naꞌok re ani xcamsin re. ¿Cꞌaꞌut nak takacanab laj Ismael re nak tatxcamsi la̱at? Cui tatxcamsi, teꞌxjeqꞌui cuiꞌchic ribeb chixjunileb laj judío li xachꞌutubeb cha̱jun sutam ut teꞌosokꞌ chixjunileb laj Judá li joꞌ qꞌuial chic xeꞌcana, chan. Abanan laj Gedalías li ralal laj Ahicam quixye re laj Johanán li ralal laj Carea: —Ma̱ba̱nu aꞌan xban nak moco ya̱l ta li cꞌaꞌru yo̱cat chixyebal chirix laj Ismael, chan. Laj Ismael, aꞌan li ralal laj Netanías. Ut laj Netanías, aꞌan li ralal laj Elisama. Laj Ismael, aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol li rey ut xcomoneb ajcuiꞌ li nequeꞌtenkꞌan re li rey. Saꞌ li xcuuk po re li chihab aꞌan, laj Ismael co̱ Mizpa chi a̱tinac riqꞌuin laj Gedalías. Laje̱b li cui̱nk quixcꞌameb chirix. Yo̱queb chi cuaꞌac saꞌ comonil aran Mizpa. Nak yo̱queb chi cuaꞌac, laj Ismael ut li laje̱b chi cui̱nk li cuanqueb rochben, queꞌcuacli ut queꞌxcamsi chi chꞌi̱chꞌ laj Gedalías li ralal laj Ahicam, li ralal laj Safán. Laj Gedalías, aꞌan li quixakaba̱c xban lix reyeb laj Babilonia chi takla̱nc saꞌ li naꞌajej Judá. Laj Ismael quixcamsiheb ajcuiꞌ chixjunileb laj judío li cuanqueb riqꞌuin laj Gedalías aran Mizpa. Ut quixcamsiheb ajcuiꞌ chixjunileb li soldado aj Babilonia li cuanqueb aran. Joꞌ cuulajak chic nak toj ma̱jiꞌ na-abi̱c resil lix camic laj Gedalías, queꞌcuulac Mizpa ca̱cꞌa̱l chi cui̱nk li queꞌchal chak Siquem, Silo, ut Samaria. Jobil lix macheb ut pejel li rakꞌeb ut setinbil lix tibeleb retalil lix rahil xchꞌo̱leb. Queꞌxcꞌam li ru li trigo ut li pom re teꞌmayejak saꞌ li templo. Laj Ismael li ralal laj Netanías qui-el Mizpa ut co̱ chixcꞌulbaleb. Yo̱ chi ya̱bac nak co̱. Nak quixcꞌuleb quixye reheb: —Quimkex chirilbal laj Gedalías li ralal laj Ahicam, chan. Nak queꞌoc saꞌ li tenamit, laj Ismael li ralal laj Netanías ut eb li cui̱nk li cuanqueb rochben queꞌxcamsiheb li cui̱nk ut queꞌxcuteb saꞌ lix julel haꞌ cuan aran. Abanan laje̱b li cui̱nk xcomoneb li ca̱cꞌa̱l chi cui̱nk, queꞌxye re laj Ismael: —Moa̱camsi la̱o. Cuan li trigo, li cebada, li aceite ut li xyaꞌal cab mukmu kaban saꞌ cꞌaleba̱l, chanqueb. Ut xban aꞌan nak laj Ismael incꞌaꞌ quixcamsiheb. Lix julel haꞌ li quixcuteb cuiꞌ li camenak laj Ismael, aꞌan li haꞌ li quixtakla xbecbal li rey Asa nak yo̱ chixcolbal rib chiru laj Baasa lix reyeb laj Israel. Usta nimla jul, abanan quinujac riqꞌuineb li cui̱nk li quixcamsiheb laj Ismael. Ut laj Ismael quixtakla xchapbal chixjunileb li cristian li cuanqueb Mizpa, joꞌ eb ajcuiꞌ lix rabin li rey, li queꞌcanaba̱c saꞌ rukꞌ laj Gedalías re ta̱rileb. Laj Ismael quixchapeb ut quixqꞌueheb chi pre̱xil ut qui-oc xcꞌambaleb saꞌ xtenamiteb laj Amón. Laj Johanán li ralal laj Carea ut chixjunileb li cuanqueb xcuanquil saꞌ xbe̱neb li soldado queꞌxnau li incꞌaꞌ us li quixba̱nu laj Ismael li ralal laj Netanías. Queꞌxcꞌam chirixeb chixjunileb li cui̱nk ut queꞌco̱eb chi pletic riqꞌuin laj Ismael li ralal laj Netanías. Coxeꞌxtau nachꞌ riqꞌuin li haꞌ li cuan Gabaón. Cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li cuanqueb rochben laj Ismael nak queꞌril nak yo̱ chak chi cha̱lc laj Johanán li ralal laj Carea ut chixjunileb li cuanqueb rochben. Chixjunileb li quixchapeb laj Ismael aran Mizpa queꞌxkꞌaxtesi ribeb rubel xcuanquil laj Johanán li ralal laj Carea. Abanan laj Ismael li ralal laj Netanías quie̱lelic chiru laj Johanán rochbeneb cuakxakib li cui̱nk ut queꞌco̱eb riqꞌuineb laj Amón. Chirix aꞌan laj Johanán, li ralal laj Carea, ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado queꞌxcꞌameb chak chixjunil li quixcꞌameb chi pre̱xil laj Ismael li ralal laj Netanías nak acak xcamsi laj Gedalías li ralal laj Ahicam. Cuanqueb soldados, cuanqueb ixk, ut cuanqueb cocꞌal, joꞌ eb ajcuiꞌ li eunucos li quixtauheb chak Gabaón. Queꞌco̱eb toj retal queꞌcuulac Gerut-quimam li cuan nachꞌ riqꞌuin Belén re nak teꞌxic toj Egipto. Queꞌco̱eb chi najt xban nak queꞌraj e̱lelic chiruheb laj Babilonia. Queꞌxucuac chiruheb xban nak laj Ismael li ralal laj Netanías quixcamsi laj Gedalías li quixakaba̱c xban lix reyeb laj Babilonia chi takla̱nc saꞌ li naꞌajej Judá. Chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado queꞌcuulac chi a̱tinac riqꞌuin laj Jeremías. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuanqueb laj Johanán li ralal laj Carea, ut laj Jezanías li ralal laj Osaías joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit, joꞌ li cuanqueb xcuanquil joꞌ eb ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Queꞌxye re laj Jeremías: —Ba̱nu usilal, chacuabi li cꞌaꞌru nakatzꞌa̱ma cha̱cuu. Chattijok chikix chiru li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios. Tattijok chikix li joꞌ qꞌuial chic incꞌaꞌ xsacheꞌ ku. Junxil nabalo, abanan anakcuan coꞌxib aj chic xocana, joꞌ yo̱cat chirilbal. Chatzꞌa̱ma chiru li Dios nak aꞌan tixcꞌut chiku cꞌaꞌru takaba̱nu ut tixcꞌut ajcuiꞌ chiku bar toxic, chanqueb. Ut laj Jeremías quixye reheb: —La̱in xcuabi li cꞌaꞌru xeye. Tintijok chiru li Ka̱cuaꞌ li kaDios joꞌ xetzꞌa̱ma chicuu. Ut la̱in tinye e̱re li cꞌaꞌru tinixsume cuiꞌ. Tinye e̱re chixjunil ut ma̱cꞌaꞌ tinmuk che̱ru, chan. Ut queꞌxye re laj Jeremías: —Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ li kaDios ta̱rakok a̱tin saꞌ kabe̱n riqꞌuin xti̱quilal cui incꞌaꞌ takaba̱nu li cꞌaꞌru tixye a̱cue li Ka̱cuaꞌ li kaDios. La̱o takaba̱nu li cꞌaꞌru tixye a̱cue li Ka̱cuaꞌ, usta us chiku, usta incꞌaꞌ. La̱o yo̱co chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu nak tattijok chiru li Ka̱cuaꞌ li kaDios. To-abi̱nk chiru re nak us toe̱lk, chanqueb. Ac xnumeꞌ chic laje̱b cutan nak li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías. Ut laj Jeremías quixbok laj Johanán li ralal laj Carea riqꞌuin. Ut quixbokeb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado ut eb li tenamit li cuanqueb rochben, joꞌ li cuanqueb xcuanquil, joꞌ eb ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Ut quixye reheb: —La̱ex xine̱takla chixtzꞌa̱manquil chiru li Ka̱cuaꞌ li kaDios la̱o aj Israel. Li Ka̱cuaꞌ xsume li cꞌaꞌru xintzꞌa̱ma ut quixye chi joꞌcaꞌin: Cui texcana̱k saꞌ li naꞌajej aꞌin ut texcua̱nk saꞌ xya̱lal, la̱in texintenkꞌa ut incꞌaꞌ tinba̱nu raylal e̱re. Texincanab chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌin ut incꞌaꞌ texinqꞌue chi isi̱c. Narahoꞌ inchꞌo̱l xban li raylal li xinba̱nu e̱re. Mexxucuac chiru lix reyeb laj Babilonia. Anakcuan nequexxucuac xban, abanan mexxucuac chic xban nak la̱in tincua̱nk e̱riqꞌuin. La̱in tintenkꞌan e̱re ut tincolok e̱re saꞌ rukꞌ li rey aꞌan. La̱in tincuuxta̱na e̱ru. Joꞌcan ajcuiꞌ lix reyeb laj Babilonia ta̱ruxta̱na e̱ru ut texcanab cuiꞌchic chi cua̱nc saꞌ le̱ naꞌaj. Cui la̱ex te̱ye nak incꞌaꞌ nequeraj cua̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌin, yo̱kex chixkꞌetbal li cꞌaꞌru xye e̱re li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Cui te̱ye nak texxic chi cua̱nc Egipto bar nequecꞌoxla nak incꞌaꞌ ta̱cua̱nk li pletic chi moco te̱rabi xya̱b li trompeta, chi moco te̱cꞌul cueꞌej, cui ut te̱ye chi joꞌcan, cherabi li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ, la̱ex aj Judá li incꞌaꞌ quisacheꞌ e̱ru. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel naxye chi joꞌcaꞌin: La̱ex te̱raj xic chi cana̱c aran Egipto. Usta la̱ex texxic toj aran, abanan li ple̱t ut li cueꞌej li kꞌaxal nequexucua ru toxeꞌxtau aran ut texca̱mk. Relic chi ya̱l chixjunileb li teꞌxic chi cua̱nc Egipto teꞌcamsi̱k saꞌ li ple̱t, malaj ut xban cueꞌej malaj ut xban li caki yajel. Ma̱ jun ta̱colekꞌ chiru li raylal li tintakla saꞌ xbe̱neb, chan li Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel, quixye ajcuiꞌ: —Joꞌ nak xincꞌutbesi lin joskꞌil chiruheb li cuanqueb Jerusalén nak xinqꞌueheb chixtojbal xma̱c, joꞌcan ajcuiꞌ nak texinqꞌue chixtojbal e̱ma̱c la̱ex cui texxic Egipto. Xucuajelak e̱rilbal. Texhobekꞌ ut ta̱patzꞌekꞌ le̱ cꞌabaꞌ nak eb li tenamit teꞌmajecua̱nk. Ut incꞌaꞌ chic texsukꞌi̱k saꞌ li naꞌajej aꞌin, chan li Ka̱cuaꞌ. La̱ex aj Judá, li incꞌaꞌ quisacheꞌ e̱ru, li Ka̱cuaꞌ xye nak incꞌaꞌ texxic Egipto. La̱in ninye xya̱lal e̱re anakcuan. Checꞌoxlak chi us cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Incꞌaꞌ us xeba̱nu nak xetzꞌa̱ma chicuu nak tintijok che̱rix chiru li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Xeye cue, “Chattijok chiru li Ka̱cuaꞌ li kaDios chikix la̱o ut ta̱ye ke chixjunil li tixye a̱cue. La̱o takaba̱nu li cꞌaꞌru tixye,” chanquex. La̱in xinye e̱re anakcuan, abanan la̱ex incꞌaꞌ nequeraj xba̱nunquil li cꞌaꞌru xye li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Joꞌcan nak anakcuan chenauhak nak relic chi ya̱l la̱ex texca̱mk saꞌ li ple̱t malaj ut xban cueꞌej, malaj ut xban caki yajel. Texca̱mk saꞌ li naꞌajej li xic cuiꞌ e̱re chi cua̱nc, chan laj Jeremías. Laj Jeremías quixye reheb laj Judá chixjunil li quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Nak ac xrakeꞌ chi a̱tinac laj Jeremías, laj Azarías li ralal laj Osaías ut laj Johanán li ralal laj Carea, rochbeneb li cui̱nk li kꞌetkꞌeteb, queꞌxye re laj Jeremías: —Ticꞌtiꞌ li nacaye. Li Ka̱cuaꞌ li kaDios incꞌaꞌ quixye aꞌan. Incꞌaꞌ xatxtakla chixyebal ke nak incꞌaꞌ toxic chi cua̱nc Egipto. Laj Baruc li ralal laj Nerías yo̱ chi tacchiꞌi̱nc a̱cue re nak toa̱kꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb laj Babilonia re nak toeꞌxcamsi malaj ut toeꞌxcꞌam chi pre̱xil aran Babilonia, chanqueb. Joꞌcan nak laj Johanán li ralal laj Carea, ut chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado, joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit queꞌxkꞌet li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ ut incꞌaꞌ queꞌcana saꞌ li naꞌajej Judá. Laj Johanán li ralal laj Carea ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado, queꞌxcꞌam chirixeb laj Judá li incꞌaꞌ quisacheꞌ ruheb. Aꞌaneb li queꞌjeqꞌui̱c yalak bar junxil ut queꞌsukꞌi chi cua̱nc Judá. Queꞌxcꞌameb chixjunileb li cui̱nk, eb li ixk ut eb li cocꞌal, joꞌ eb ajcuiꞌ lix rabin li rey. Aꞌaneb li queꞌqꞌueheꞌ rubel xcuanquil laj Gedalías li ralal laj Ahicam xban laj Nabuzaradán li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldado. Ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ li profeta Jeremías ut laj Baruc li ralal laj Nerías. Joꞌcaꞌin nak queꞌxkꞌet ra̱tin li Dios nak queꞌco̱eb Egipto ut queꞌcuulac toj Tafnes. Nak cuanqueb Tafnes li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías ut quixye re: —Chap coꞌxibak li ni̱nki pec ut chiruheb laj judío ta̱mukeb saꞌ chꞌochꞌ, li seb ru, li cuan chiru li oqueba̱l re li rochoch laj faraón aran Tafnes. Ut ta̱ye reheb: Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel. La̱in tincꞌam chak laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia, li nacꞌanjelac chicuu. La̱in tinxakab lix naꞌaj arin saꞌ xbe̱n li pec aꞌin ut aran tixqꞌue lix muheba̱l. Laj Nabucodonosor ta̱cha̱lk chi pletic riqꞌuineb laj Egipto. Ut li ac tenebanbil ca̱mc saꞌ xbe̱neb teꞌca̱mk. Li ac tenebanbil saꞌ xbe̱neb cꞌamecꞌ chi pre̱xil, teꞌcꞌamekꞌ. Li ac tenebanbil ca̱mc saꞌ xbe̱neb saꞌ li ple̱t, saꞌ li ple̱t ajcuiꞌ teꞌca̱mk. Tixloch xxamlel li rochocheb lix dioseb laj Egipto. Tixcꞌateb li dioseb malaj ut tixcꞌameb. Tixsabesi li tenamit Egipto joꞌ nak naxsabesi li rakꞌ junak aj ilol xul. Ut chirix aꞌan ta̱e̱lk saꞌ li tenamit aꞌan chi ma̱cꞌaꞌ tixcꞌul. Ut lix reyeb laj Babilonia tixjuqꞌueb lix jalam u̱ch lix dioseb Bet-semes li cuanqueb aran Egipto. Ut tixcꞌateb li cab li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ lix dioseb, chan. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Jeremías chirixeb chixjunileb laj judío li cuanqueb Egipto saꞌ eb li tenamit Migdol, Tafnes, Menfis ut saꞌ li naꞌajej Patros. Li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel quixye chi joꞌcaꞌin: —La̱ex xeqꞌue retal li raylal li xinqꞌue saꞌ xbe̱n li tenamit Jerusalén ut saꞌ xbe̱neb li tenamit li cuanqueb Judá. Anakcuan jucꞌbileb chic ut ma̱cꞌaꞌ cuan saꞌ eb li tenamit aꞌan. Xinba̱nu chi joꞌcan reheb xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Queꞌxqꞌue injoskꞌil nak queꞌxcꞌat xpomeb ut queꞌxlokꞌoni li jalanil dios li incꞌaꞌ xeꞌxnau ru eb aꞌan, chi moco la̱ex, chi moco le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ. Nabal sut quintaklaheb li profeta, laj cꞌanjel chicuu, riqꞌuineb. Eb li profeta queꞌxye reheb nak incꞌaꞌ teꞌxba̱nu li yibru naꞌleb aꞌin, li incꞌaꞌ nacuulac chicuu. Abanan incꞌaꞌ queꞌrabi chi moco queꞌxqꞌue retal li cꞌaꞌru queꞌxye li profetas. Incꞌaꞌ queꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal, chi moco queꞌxcanab xcꞌatbal lix pomeb chiruheb li jalanil dios. Joꞌcan nak quinumta lin joskꞌil saꞌ xbe̱neb ut quicuisi injoskꞌil saꞌ xbe̱neb li tenamit li cuanqueb Judá ut saꞌ eb li be li cuanqueb Jerusalén. La̱in quinsach ruheb ut ma̱cꞌaꞌ cuan saꞌ eb li tenamit toj chalen anakcuan. Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel: ¿Cꞌaꞌut nak nequeba̱nu li ma̱usilal aꞌin? E̱junes nequesach e̱rib. ¿Cꞌaꞌut nak nequeqꞌueheb chi ca̱mc eb li cui̱nk ut eb li ixk joꞌ eb ajcuiꞌ li sa̱j cui̱nk ut eb le̱ cocꞌal toj retal nak ma̱ jun chic xcomoneb laj Judá nequeꞌcana? ¿Cꞌaꞌut nak nequechikꞌ injoskꞌil riqꞌuin xlokꞌoninquileb li dios li xeyi̱b ut riqꞌuin xcꞌatbal le̱ pom chiruheb li dios li cuanqueb arin Egipto li bar xexchal cuiꞌ chi cua̱nc? La̱ex te̱sach e̱rib e̱junes ut texhobekꞌ ut xicꞌ chic tex-ilekꞌ xbaneb chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. ¿Ma xsach saꞌ e̱chꞌo̱l li ma̱usilal li queꞌxba̱nu le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ ut eb li rey ut eb li rixakileb saꞌ li naꞌajej Judá? ¿Ma xsach saꞌ e̱chꞌo̱l li ma̱usilal li xeba̱nu la̱ex ut eb le̱ rixakil aran Judá ut aran Jerusalén? Toj chalen anakcuan la̱ex incꞌaꞌ quecubsi e̱rib chi moco niquine̱lokꞌoni. Ut incꞌaꞌ nequeba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ lin chakꞌrab li quinqꞌue e̱re la̱ex ut reheb ajcuiꞌ le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Joꞌcan nak la̱in li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel, tinqꞌue li raylal aꞌin saꞌ e̱be̱n la̱ex re xsachbal e̱ru la̱ex aj Judá. La̱in tinsacheb chixjunileb laj Judá li incꞌaꞌ queꞌsacheꞌ ruheb junxil. Tinsacheb chixjunileb li teꞌxqꞌue xchꞌo̱l chi xic chi cua̱nc Egipto. Jun xxiquic, joꞌ li cuanqueb xcuanquil, joꞌ eb li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil, telajeꞌca̱mk aran Egipto. Cuan li teꞌca̱mk saꞌ li ple̱t ut cuan li teꞌca̱mk xban cueꞌej. Xucuajel rilbal li teꞌxcꞌul. Teꞌhobekꞌ ut teꞌmajecua̱k xbaneb li tenamit ut teꞌseꞌe̱k. La̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb li xeꞌco̱eb chi cua̱nc Egipto. Tintakla li ple̱t, li cueꞌej ut li caki yajel saꞌ xbe̱neb joꞌ quinba̱nu reheb laj Jerusalén. Ma̱ jun reheb laj Judá li queꞌco̱eb chi cua̱nc Egipto teꞌcolekꞌ. Ma̱ jun reheb ta̱sukꞌi̱k cuiꞌchic Judá usta teꞌraj ru sukꞌi̱c. Caꞌaj chic li teꞌruha̱nk chi e̱lelic teꞌsukꞌi̱k, chan li Dios. Chixjunileb li cuanqueb aran queꞌa̱tinac riqꞌuin laj Jeremías. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuanqueb li cui̱nk li queꞌxnau nak eb li rixakil queꞌmayejac chiruheb li jalanil dios. Cuanqueb nabaleb li ixk chꞌutchꞌu̱queb aran, joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb laj judío li cuanqueb Patros, xcue̱nt Egipto. Queꞌxye re laj Jeremías: —La̱o incꞌaꞌ takaba̱nu li cꞌaꞌru xaye ke saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios. La̱o takaba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru xkaye. Takacꞌat kapom chiru li kanaꞌ po, li nequeꞌxye “Reina del Cielo” re. Takamayeja li kavino chiru joꞌ queꞌxba̱nu li kayucuaꞌ ut eb li karey joꞌ eb ajcuiꞌ li xeꞌtaklan saꞌ kabe̱n saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Judá ut aran Jerusalén. Saꞌ eb li cutan aꞌan sa saꞌ kachꞌo̱l ut cuan nabal katzacae̱mk. Ma̱ jun cua xkacꞌul raylal. Chalen nak xkacanab xcꞌatbal kapom chiru li kanaꞌ po ut chalen nak xkacanab xmayejanquil li kavino chiru, ma̱cꞌaꞌ chic katzacae̱mk ut yo̱queb chi ca̱mc eb li kacomon saꞌ li ple̱t ut xban cueꞌej, chanqueb. Ut eb li ixk queꞌxye: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ queꞌxnau li kabe̱lom nak xkacꞌat kapom chiru li kanaꞌ po? Ut, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ queꞌxnau nak xkamayeja li vino chiru ut xkayi̱b li caxlan cua joꞌ retalil li po? chanqueb. Laj Jeremías quia̱tinac riqꞌuineb chixjunileb li tenamit, joꞌ cui̱nk joꞌ ixk li yo̱queb chi a̱tinac riqꞌuin. Quixye reheb: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ quixnau li Dios nak xecꞌat li pom saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Judá ut aran Jerusalén? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ quixqꞌue retal nak xecꞌat li pom la̱ex, ut eb le̱ yucuaꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ le̱ rey ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ e̱be̱n? Li Dios incꞌaꞌ chic quixcuy rilbal li ma̱c ut li ma̱usilal xeba̱nu. Incꞌaꞌ chic quixcuy rilbal lix yibal ru le̱ naꞌleb. Joꞌcan nak quixsach ru le̱ naꞌaj. Ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ anakcuan ut majecuanbil chic. Li raylal aꞌin xtꞌaneꞌ saꞌ e̱be̱n xban nak quexma̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ. Quecꞌat le̱ pom chiruheb li jalanil dios ut incꞌaꞌ queba̱nu li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ. Quekꞌet li chakꞌrab ut incꞌaꞌ queba̱nu li cꞌaꞌru quextakla cuiꞌ. Ut laj Jeremías quixye ajcuiꞌ reheb li tenamit, joꞌ eb ajcuiꞌ li ixk: —Abihomak li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ, la̱ex aj Judá, li cuanquex arin Egipto. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel, naxye: —La̱ex cui̱nk ut la̱ex ixk, la̱ex nequeye, “La̱o takaba̱nu li cꞌaꞌru xkaye. Takacꞌat li pom ut takamayeja li kavino chiru li kanaꞌ po,” chanquex. Ut yo̱quex chixba̱nunquil li cꞌaꞌru xeye. Joꞌcan nak anakcuan, ba̱nuhomak li cꞌaꞌru xeye. Abanan la̱ex aj judío li cuanquex arin Egipto, cherabi li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ naxye: —La̱in li yoꞌyo̱quil Dios riqꞌuin juramento ninye nak ma̱ jun aj judío li cuan Egipto tixpatzꞌ incꞌabaꞌ nak ta̱tijok, chi moco tixba̱nu chic li juramento saꞌ incꞌabaꞌ. La̱in tinba̱nu̱nk re nak incꞌaꞌ us tex-e̱lk. Ta̱sachekꞌ e̱ru. Eb laj judío li cuanqueb Egipto teꞌca̱mk. Teꞌcamsi̱k riqꞌuin chꞌi̱chꞌ saꞌ li ple̱t malaj ut xban cueꞌej. Moco nabaleb ta li teꞌe̱lk Egipto li teꞌxic cuiꞌchic chi cua̱nc Judá. Moco qꞌuiheb ta li incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k. Ut chixjunileb laj Judá li incꞌaꞌ queꞌsacheꞌ ru, li queꞌchal chak Egipto, teꞌxqꞌue retal li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk, ma li xinye la̱in, malaj ut li cꞌaꞌru xeꞌxye eb aꞌan. La̱ex te̱nau nak xakxo xcuanquil li cua̱tin nak xinye nak tinqꞌue raylal saꞌ e̱be̱n. La̱in li Ka̱cuaꞌ tinqꞌue junak li retalil che̱ru nak la̱in texinqꞌue chixtojbal e̱ma̱c saꞌ li naꞌajej aꞌin. Aꞌan aꞌin li retalil li tinqꞌue. La̱in tinkꞌaxtesi laj faraón Hofra xcꞌabaꞌ, lix reyeb laj Egipto, saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc re, li teꞌajok xcamsinquil. Tinba̱nu riqꞌuin laj Hofra joꞌ quinba̱nu riqꞌuin laj Sedequías lix reyeb laj Judá nak quinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia nak yo̱ chixsicꞌbal re tixcamsi, chan li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ li xca̱ chihab nak laj Joacim li ralal laj Josías cuan chokꞌ xreyeb laj Judá, laj Baruc li ralal laj Nerías quixtzꞌi̱ba saꞌ li botbil hu li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li profeta Jeremías. Laj Jeremías quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Baruc ut quixye re: —At Baruc, joꞌcaꞌin yo̱ chixyebal a̱cue li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel: La̱at xaye, “Tokꞌob xak cuu. Li Ka̱cuaꞌ xqꞌue xtzꞌakob li raylal li cuanquin cuiꞌ. Tacuajenakin ut incꞌaꞌ naru ninhilan riqꞌuin li raylal cuanquin cuiꞌ,” chancat. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Ye re chi joꞌcaꞌin: La̱in tinjucꞌ li cꞌaꞌru quinxakab ut tincuisiheb li cristian li quinqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ chixjunil li naꞌajej aꞌin. Ma̱cꞌaꞌ aj e nak ta̱sicꞌ a̱cuanquil. Ma̱ba̱nu aꞌan xban nak la̱in tintakla li raylal saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cristian. Ut la̱at, yalak bar tatxic la̱in tatincol. Incꞌaꞌ tatcamsi̱k, chan li Dios. Li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb laj EgiptoAꞌan aꞌin li quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Jeremías chirix li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb li xni̱nkal tenamit. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ chirix li tenamit Egipto ut chirixeb lix soldado laj faraón Necao lix reyeb laj Egipto. Laj Nabucodonosor, lix reyeb laj Babilonia, quinumta saꞌ xbe̱n aran Carquemis chire li nimaꞌ Éufrates saꞌ li xca̱ chihab nak laj Joacim li ralal laj Josías cuan chokꞌ xreyeb laj Judá. Cauresihomak li chꞌi̱chꞌ re xcolbal re le̱ chꞌo̱l, ut texxic chi pletic. Cauresihomak le̱ cacua̱y ut takenkex chirixeb. Chapomak le̱ naꞌaj ut cua̱nk le̱ punit chꞌi̱chꞌ saꞌ e̱jolom. Cauresihomak le̱ la̱ns ut qꞌuehomak che̱rix le̱ rakꞌ chꞌi̱chꞌ re pletic. ¿Cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌulbal? Eb lix soldados laj Egipto yo̱queb chi xucuac ut yo̱queb chi sukꞌi̱c chirixeb. Eb lix soldados laj Babilonia yo̱queb chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. Yo̱queb chi e̱lelic saꞌ junpa̱t chi incꞌaꞌ nequeꞌiloc chirixeb. Ut yalak bar xucuajel rilbal li yo̱queb chixcꞌulbal, chan li Ka̱cuaꞌ. Eb li nequeꞌa̱linac chi cau incꞌaꞌ naru teꞌe̱lelik, chi moco li cauheb rib. Saꞌ li norte chire li nimaꞌ Éufrates xeꞌxtich li rokeb ut xeꞌtꞌaneꞌ. ¿Aniheb aꞌan li nequeꞌxye nak ni̱nkeb xcuanquil joꞌ nak naniman li nimaꞌ Nilo nak nabutꞌin? Aꞌaneb laj Egipto li yo̱queb chi nima̱nc xcuanquil joꞌ li nimaꞌ Nilo nak nabutꞌin. Eb aꞌan nequeꞌxye: —Ta̱nima̱nk kacuanquil. Tonumta̱k saꞌ xbe̱neb li tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ ut takasach xcuanquileb. Taklahomakeb li cacua̱y chi xic. La̱ex li nequeꞌchꞌeꞌoc re li carruajes, texxic chi junpa̱t. Ayukex, ex soldados la̱ex aj etiopia ut la̱ex li cuanquex saꞌ li tenamit Put, li nequecꞌam le̱ chꞌi̱chꞌ re xcolbal re le̱ chꞌo̱l, ut la̱ex li cuanquex saꞌ li tenamit Lud li nequenau chi us cutuc riqꞌuin li tzimaj. Abanan li cutan aꞌan, aꞌan li cutan nak li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios tixqꞌueheb chixtojbal xma̱queb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Teꞌcamsi̱k riqꞌuin chꞌi̱chꞌ toj retal ta̱cꞌojla̱k xchꞌo̱l. Chanchan nak li chꞌi̱chꞌ ta̱recꞌa xsahil lix quiqꞌueleb. Saꞌ li cutan aꞌan li camsi̱nc li ta̱cua̱nk saꞌ li norte chire li nimaꞌ Éufrates, aꞌan joꞌ jun li mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. La̱ex aj Egipto, usta texxic toj Galaad chixsicꞌbal le̱ ban, li ban ma̱cꞌaꞌ chic ta̱oc cuiꞌ. La̱ex incꞌaꞌ chic tex-usa̱k. Eb li xni̱nkal ru tenamit xerabi resil nak xcuteꞌ e̱xuta̱n. Chixjunileb xeꞌrabi nak yo̱quex chi ya̱bac xban li raylal li cuanquex cuiꞌ. Eb li soldado li cauheb rib teꞌxtich li rokeb chi ribileb rib ut teꞌtꞌanekꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan aꞌin li quixye li Ka̱cuaꞌ re li profeta Jeremías chirix laj Nabucodonosor nak co̱ Egipto chixsachbal ru li tenamit. Yehomak resil saꞌ eb li tenamit Egipto. Yehomak resil aran Migdol, Menfis, ut Tafnes. Yehomak reheb: Xaklinkex chi cau saꞌ le̱ naꞌaj ut cauresihomak e̱rib chi pletic xban nak yo̱queb chi osocꞌ saꞌ li ple̱t li cuanqueb che̱jun sutam. ¿Cꞌaꞌut nak xtꞌaneꞌ le̱ dios li cau cuiꞌ e̱chꞌo̱l? Xtꞌaneꞌ xban nak li Ka̱cuaꞌ quixtꞌan. Talajeꞌxtich li rokeb li soldado ut teꞌtꞌanekꞌ. Ut teꞌxye: Xakli̱ko. Toxic cuiꞌchic riqꞌuineb li kech tenamitil. Toxic cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej ma̱cꞌaꞌeb cuiꞌ li nequeꞌcamsin ke riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Nak cua̱nkeb chic aran teꞌxye: —Laj faraón, lix reyeb laj Egipto, junes a̱tinac naxba̱nu. Ac xnumeꞌ xkꞌehil nak ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc re. La̱in li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. La̱in li tzꞌakal rey. La̱in li yoꞌyo̱quil Dios. Li jun li ta̱cha̱lk chi pletic e̱riqꞌuin chanchan li tzu̱l Tabor li najt xteram saꞌ xya̱nkeb li tzu̱l. Chanchan li tzu̱l Carmel li cuan chire li palau. La̱ex aj Egipto, cauresihomak e̱rib chi cꞌamecꞌ chi pre̱xil. Li tenamit Menfis ta̱sachekꞌ ru. Ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ. Li naꞌajej Egipto chanchan jun li cha̱bil tukꞌ ixk cuacax. Abanan ta̱sachekꞌ ru xbaneb li teꞌcha̱lk saꞌ li norte. Ut eb li soldado, li tojbileb, chanchaneb li cocꞌ cuacax li ni̱nkeb xtibel. Incꞌaꞌ teꞌxcuy pletic. Teꞌxsukꞌisi ban ribeb ut teꞌe̱lelik xban nak xcuulac xkꞌehil nak teꞌsachekꞌ ruheb. Eb laj Egipto teꞌe̱lelik joꞌ nak nae̱lelic li cꞌantiꞌ nak yo̱keb chi nachꞌoc li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Teꞌcha̱lk riqꞌuin ma̱l. Chanchanakeb li cui̱nk li nequeꞌtꞌanoc cheꞌ. Chanchanakeb li cui̱nk li nequeꞌtꞌanoc re li qꞌuicheꞌ. Incꞌaꞌ naru rajlanquileb xban xqꞌuialeb. Kꞌaxal nabaleb chiruheb laj sa̱cꞌ. Eb laj Egipto teꞌcꞌutekꞌ xxuta̱n. Teꞌchapekꞌ xbaneb li teꞌcha̱lk saꞌ li norte, chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel, naxye: —La̱in tinqꞌue chixtojbal xma̱c laj Amón lix dioseb laj Tebas. Ut tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb laj faraón ut eb laj Egipto rochbeneb lix dioseb ut eb lix rey. Ut tinqꞌueheb ajcuiꞌ chixtojbal xma̱queb li nequeꞌxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin laj faraón. La̱in tinkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb li nequeꞌraj xcamsinquileb. Tinkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌ laj Nabucodonosor ut eb li nequeꞌtenkꞌan re. Abanan mokon teꞌcua̱nk cuiꞌchic saꞌ lix tenamiteb aran Egipto joꞌ nak queꞌcuan junxil, chan li Ka̱cuaꞌ. La̱ex aj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob, mexxucuac. Michꞌinan e̱chꞌo̱l. La̱in tincolok e̱re usta saꞌ najtil tenamit cuanquex chak. Ut tinqꞌueheb cuiꞌchic chi sukꞌi̱c eb la̱ cualal a̱cꞌajol li cuanqueb chi pre̱xil. Texcua̱nk cuiꞌchic saꞌ tuktu̱quil usilal. Ut incꞌaꞌ chic texxucuak. Mexxucuac la̱ex li ralal xcꞌajol laj Jacob laj cꞌanjel chicuu. La̱in tincua̱nk e̱riqꞌuin. La̱in tinsach ruheb chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit li texinjeqꞌui cuiꞌ, abanan la̱in incꞌaꞌ texinsach chi junaj cua. Tento nak texinqꞌue chixtojbal e̱ma̱c, abanan saꞌ ti̱quilal tinba̱nu, chan li Ka̱cuaꞌ. Li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb laj filisteoJoꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ re li profeta Jeremías chirixeb laj filisteo nak toj ma̱jiꞌ quisacheꞌ ru li tenamit Gaza xban laj faraón. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Qꞌuehomak retal. Yo̱keb chak chi cha̱lc saꞌ li norte eb laj Babilonia chixsachbal ruheb laj filisteo. Chanchan nak nabutꞌin li nimaꞌ nak yo̱keb chi cha̱lc. Chanchan nak li butꞌ ta̱numekꞌ saꞌ eb li naꞌajej ut tixsach chixjunileb li tenamit joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb chi saꞌ. Eb li cristian japjo̱keb re chi ya̱bac xban li raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb. Ta̱abi̱k xya̱b li rokeb li cacua̱y. Ta̱abi̱k xya̱b eb li carruajes nak yo̱keb chi cha̱lc li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Eb li yucuaꞌbej incꞌaꞌ chic teꞌrileb lix cocꞌal xban nak ma̱cꞌaꞌak chic xmetzꞌe̱uheb. Xcuulac xkꞌehil nak ta̱sachekꞌ ruheb laj filisteo. Teꞌsachekꞌ ruheb li teꞌraj xtenkꞌanquileb laj Tiro ut laj Sidón. Li Ka̱cuaꞌ oc re chixsachbal ruheb laj filisteo, li joꞌ qꞌuial incꞌaꞌ queꞌsacheꞌ ru aran Caftor chire li palau. Eb li cuanqueb Gaza teꞌxbes li rismal xjolomeb xban xrahil xchꞌo̱leb. Eb laj Ascalón incꞌaꞌ chic teꞌecꞌa̱nk. ¿Jokꞌe te̱canab xsetbal le̱ tibel retalil xrahil e̱chꞌo̱l? La̱ex te̱jap e̱re chixyebal: —At Ka̱cuaꞌ, ¿ma incꞌaꞌ ta̱canab kacamsinquil? ¿Ma incꞌaꞌ ta̱ru̱k ta̱xoc la̱ chꞌi̱chꞌ saꞌ rochoch? ¿Ma incꞌaꞌ tathila̱nk caꞌchꞌinak? Abanan, ¿chanru nak li Ka̱cuaꞌ tixcanab pletic e̱riqꞌuin? Aꞌan ac xtaklaheb li soldado chi pletic e̱riqꞌuin la̱ex li cuanquex Ascalón ut e̱riqꞌuin la̱ex li cuanqueb chire li palau. Li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb laj MoabJoꞌcaꞌin naxye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel, chirixeb laj Moab: —Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb laj Nebo xban nak ta̱sachekꞌ ruheb. Quiriataim ta̱chapekꞌ ut ta̱cꞌutekꞌ xxuta̱n. Ta̱chapekꞌ ut ta̱sachekꞌ ru li tenamit Misgab. Eb laj Moab incꞌaꞌ chic teꞌqꞌuehekꞌ xlokꞌal. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc re li cuanqueb Hesbón nequeꞌxcꞌu̱b ru chanru nak teꞌrisi xcuanquil joꞌ nimla tenamit. Eb li cuanqueb Madmena teꞌsachekꞌ ruheb. Junelic teꞌsiqꞌuekꞌ re xcamsinquileb. Eb li cuanqueb Horonaim japjo̱keb re xban nak junes raylal ut sachecꞌ yo̱keb chixcꞌulbal. Eb laj Moab yo̱keb chi cꞌuluc raylal ut eb li cocꞌal yo̱keb chi ya̱bac xban li raylal. Eb li yo̱keb chi taksi̱nc saꞌ li tzu̱l Luhit yo̱keb chi ya̱bac xban li raylal li yo̱keb chixcꞌulbal. Ut eb li yo̱keb chi cubsi̱nc Horonaim, aꞌaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb ut teꞌrabi nak yo̱keb chi ya̱bac. ¡Elenkex! ¡Colomak e̱rib, la̱ex aj Moab! Chanchanakex li qꞌuix li cuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ. La̱ex texchapekꞌ ajcuiꞌ xban nak nequecꞌojob e̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱n le̱ biomal. Ut laj Quemos le̱ dios ta̱chapekꞌ ut ta̱cꞌamekꞌ chi pre̱xil rochbeneb laj tij joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb xcuanquil. Eb li teꞌsachok e̱ru teꞌcha̱lk saꞌ li junju̱nk chi tenamit. Ut ma̱ jun e̱re teꞌru̱k chi e̱lelic. Ta̱poꞌekꞌ ru li ru takꞌa ut ta̱sachekꞌ ru li chꞌochꞌ li ti̱c ru xban nak joꞌcan quixye li Ka̱cuaꞌ. Us raj cuan ta xxiqꞌueb laj Moab re nak ta̱ru̱k teꞌe̱lelik xban nak ta̱sachekꞌ ru lix tenamiteb. Ma̱ ani chic ta̱cana̱k aran. (Tzꞌekta̱nanbilakeb li incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil lix cꞌanjel li Dios. Tzꞌekta̱nanbilakeb li incꞌaꞌ teꞌoque̱nk chi camsi̱nc nak taklanbileb xban li Ka̱cuaꞌ.) Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Junelic cꞌojcꞌo xchꞌo̱leb laj Moab. Incꞌaꞌ queꞌchapeꞌ ut incꞌaꞌ queꞌcꞌameꞌ saꞌ najtil tenamit. Chanchaneb li vino li tuktu ru li incꞌaꞌ quijaleꞌ xnaꞌaj. Incꞌaꞌ qui-el xsahil chi moco lix bo̱c. Abanan cuulac re xkꞌehil nak eb laj Moab teꞌcꞌamekꞌ chi pre̱xil saꞌ jalan naꞌajej joꞌ nak najaleꞌ xnaꞌaj li vino ut najoreꞌ lix naꞌaj. Saꞌ eb li cutan aꞌan eb laj Moab teꞌxuta̱na̱k xban nak queꞌxcꞌojob xchꞌo̱leb riqꞌuin laj Quemos lix dioseb joꞌ nak eb laj Israel queꞌxuta̱na̱c xban lix dioseb li cuan Bet-el, li queꞌxcꞌojob cuiꞌ xchꞌo̱leb. La̱ex aj Moab, ¿cꞌaꞌut nak nequeye nak la̱ex cha̱bil soldados ut cau e̱rib chi pletic? Eb li tenamit Moab ut eb li cristian teꞌsachekꞌ ruheb. Eb li sa̱j cui̱nk li sicꞌbileb ru camsinbilakeb chi chꞌi̱chꞌ nak teꞌosokꞌ, chan li tzꞌakal Rey, li “Nimajcual Dios” xcꞌabaꞌ. Yo̱ chak chi nachꞌoc li raylal li yo̱ chi cha̱lc saꞌ xbe̱neb laj Moab. Chi se̱b ta̱sachekꞌ ru li tenamit. Ilomak xtokꞌoba̱l ruheb laj Moab, la̱ex li cuanquex chixjun sutam, la̱ex li xenau chanru lix lokꞌal junxil. Yehomak, “Qui-isi̱c xcuanquilal. Xtokeꞌ lix xukꞌ retalil lix cuanquil.” La̱ex li cuanquex saꞌ li tenamit Dibón, cubsihomak e̱rib ut chunlankex saꞌ li poks xban nak cha̱lc re laj sachonel, li yo̱ chak chi pletic riqꞌuineb laj Moab ut yo̱ chixjuqꞌuinquil li cab li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb. Ut la̱ex li cuanquex Aroer, xaklinkex chire li be chi oybeni̱nc. Patzꞌomak reheb li yo̱queb chi e̱lelic cꞌaꞌru xcꞌulman. Teꞌchakꞌok ut teꞌxye, “Li naꞌajej Moab xsacheꞌ ru. Texya̱bak xban nak xuta̱nal xcꞌul. Yehomak resil chire li nimaꞌ Arnón nak xsacheꞌ ru lix naꞌajeb laj Moab.” Xcuulac xkꞌehil nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa. Ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb Holón, Jahaza, ut Mefaat. Ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb Dibón, Nebo ut Bet-diblataim, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li cuanqueb Quiriataim ut Bet-gamul ut Bet-meón. Ta̱rakekꞌ ajcuiꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb Queriot, ut Bosra ut saꞌ xbe̱neb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Moab, chi najt joꞌ chi nachꞌ. X-isi̱c xcuanquileb laj Moab. Ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquileb, chan li Ka̱cuaꞌ. Qꞌuehomakeb laj Moab chi cala̱c xban nak xeꞌxnimobresi ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ. Qꞌuehomakeb laj Moab chixtolcꞌosinquil ribeb saꞌ lix xaꞌauheb. Qꞌuehomakeb laj Moab chi hobecꞌ. La̱ex aj Moab, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ xehobeb laj Israel? ¿Ma queꞌtaꞌeꞌ ta biꞌ laj Israel chi elkꞌa̱c? ¿Ma xban ta biꞌ aꞌan nak nequehobeb? Canabomak le̱ tenamit ut texxic chi cua̱nc saꞌ xya̱nkeb li pec, la̱ex li cuanquex Moab. Chanchanakex chic li mucuy li naxyi̱b xsoc saꞌ li oqueba̱l re li ochoch pec. La̱o xkabi resil nak nequeꞌxnimobresi ribeb laj Moab. Kꞌetkꞌeteb ut joskꞌeb. Nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb ut aj kꞌetoleb a̱tin. La̱in ninnau lix chꞌo̱leb. Moco us ta teꞌe̱lk nak nequeꞌxnimobresi ribeb. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li nequeꞌxba̱nu. Joꞌcan nak la̱in tinya̱bak chirixeb laj Moab. Chirixeb chixjunileb tinya̱bak. Nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l chirixeb li cuanqueb saꞌ li tenamit Kir-hares. Tinya̱bak che̱rix la̱ex li cuanquex Sibma joꞌ nak quinya̱bac chirixeb li cuanqueb Jazer. Kꞌaxal nim raj le̱ cuanquil nak xexcuan. Xcuulac toj cuan cuiꞌ li palau li cuan nachꞌ riqꞌuin li tenamit Jazer. Abanan xcꞌulun laj sachonel ut xrisi le̱ cuanquil. Chanchanex li uvas li naxhel rib chi us ut xsacheꞌ li ru. Ma̱cꞌaꞌak chic li sahil chꞌo̱lej saꞌ li xnaꞌaj li acui̱mk ut saꞌ li cꞌaleba̱l li cuanqueb Moab. Incꞌaꞌ chic ta̱yatzꞌma̱nk ru li uvas. Ma̱ ani chic tixyatzꞌ li uvas chi sa saꞌ xchꞌo̱leb. Nequeꞌxjap reheb, abanan ma̱cuaꞌ xban xsahil xchꞌo̱leb. Nequeꞌxjap ban reheb xban xrahileb xchꞌo̱l. Eb li cuanqueb Hesbón yo̱queb chi ya̱bac ut lix ya̱beb nacuulac toj Eleale ut Jahaza. Lix ya̱beb na-abi̱c toj Zoar ut Horonaim ut Eglat-selisiya xban nak queꞌchakic li yuꞌam haꞌ li cuanqueb Nimrim. La̱in tinsach ruheb li nequeꞌmayejac saꞌ eb li naꞌajej li najt xteram li cuanqueb Moab ut nequeꞌxcꞌat li pom chiruheb lix dioseb, chan li Ka̱cuaꞌ. Nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l chirixeb li cuanqueb Moab ut chirixeb li cuanqueb Kir-hares. Lix rahil inchꞌo̱l, aꞌan chanchan nak nachꞌeꞌman jun li bich saꞌ li xo̱lb re rahil chꞌo̱lejil xban nak ma̱cꞌaꞌ chic xbiomaleb laj Moab. Chixjunileb queꞌxbes li rismal xjolomeb ut queꞌrisi lix macheb. Chixjunileb queꞌxset li rukꞌeb ut queꞌrocsi li tꞌicr li kꞌes ru retalil li rahil chꞌo̱lej li cuanqueb cuiꞌ. Yalak bar yo̱queb chi ya̱bac xban nak la̱in xinsach ru li naꞌajej Moab. Yo̱queb chi ya̱bac saꞌ xbe̱neb li cab ut saꞌ eb li cꞌayil. Li tenamit chanchan jun li cuc li xjoreꞌ ut ma̱ ani na-ajoc re, chan li Dios. Chexya̱bak chirixeb laj Moab. Xucuajel chic rilbaleb. Nequeꞌxjal li riloba̱leb xban xxuta̱neb. Nequeꞌhobeꞌ ut nequeꞌseꞌe̱c xbaneb chixjunileb li cuanqueb chi xjun sutam. Joꞌcaꞌin naxye li Ka̱cuaꞌ: —Qꞌuehomak retal. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb laj Moab yo̱queb chi cha̱lc chixsachbal ruheb. Chanchaneb li tꞌiu nak naxic chixchapbal lix tib. Eb li tenamit teꞌchapekꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ li cab li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb. Saꞌ eb li cutan aꞌan eb li soldado aj Moab sicsotkeb. Chanchanakeb jun li ixk li yo̱ chi cꞌuluc raylal. Li nimla tenamit Moab ta̱sachekꞌ ru xban nak queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ. La̱ex aj Moab, xiu xiu chic cuanquex. Junes raylal cuan saꞌ e̱be̱n. Chanchanakex li xul li yo̱ chi chapecꞌ xban laj yo xban nak ac cauresinbil eb li raꞌal aꞌin chokꞌ e̱re. Li ani ta̱e̱lelik xban xxiu ta̱tꞌanekꞌ saꞌ jul. Ut li ani ta̱e̱lk saꞌ li jul ta̱chapekꞌ saꞌ li raꞌal, xban nak la̱in tintakla li raylal saꞌ xbe̱neb laj Moab re nak teꞌxtoj rix lix ma̱queb, chan li Ka̱cuaꞌ. Cuanqueb li teꞌxic chixcolbal ribeb aran Hesbón. Abanan ma̱cꞌaꞌ naru teꞌxba̱nu. Quicꞌateꞌ li tenamit Hesbón, lix tenamit li rey Sehón. Quicꞌateꞌ li tzu̱l ut eb lix nuba̱l li tenamit aꞌin li incꞌaꞌ nequeꞌcuan saꞌ xya̱lal. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb laj Moab. Queꞌsacheꞌ ruheb li tenamit li queꞌxlokꞌoni li dios Quemos. Queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil eb li ralal xcꞌajol. Abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱in tinqꞌueheb cuiꞌchic chi sukꞌi̱c saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Moab ut sa chic teꞌcua̱nk, chan li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan aꞌin li resilal li cꞌaꞌru tixcꞌul li tenamit Moab. Li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul li jalaneb xtenamitJoꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios chirixeb laj Amón: —¿Ma ma̱cꞌaꞌ ta biꞌ ralal xcꞌajoleb laj Israel? ¿Ma ma̱cꞌaꞌeb ta biꞌ ralal xcꞌajoleb teꞌe̱chani̱nk re lix naꞌajeb? ¿Cꞌaꞌut nak eb laj Amón li nequeꞌlokꞌonin li yi̱banbil dios Milcom queꞌxchap li naꞌajej Gat? ¿Cꞌaꞌut nak xeꞌcana chi cua̱nc saꞌ eb li tenamit aꞌan? Ta̱cuulak xkꞌehil nak eb laj Amón li cuanqueb saꞌ li tenamit Rabá teꞌrabi nak eb li tenamit teꞌxjap reheb chi pletic. Ut li tenamit juqꞌuinbil chic ta̱cana̱k. Eb li tenamit li cuanqueb chi xjun sutam teꞌcꞌatekꞌ. Ut eb laj Israel teꞌre̱chani cuiꞌchic li naꞌajej li quimakꞌeꞌ chiruheb xbaneb laj Amón, chan li Ka̱cuaꞌ. Chexya̱bak la̱ex li cuanquex Hesbón xban nak quisacheꞌ ruheb li tenamit Hai. Japomak e̱re la̱ex li cuanquex Rabá. Qꞌuehomak li kꞌes ru tꞌicr che̱rix ut chexya̱bak. Texxic yalak bar chi saꞌ li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit xban nak li yi̱banbil dios Milcom ta̱cꞌamekꞌ chi pre̱xil rochbeneb laj tij ut eb li cuanqueb xcuanquil. ¿Cꞌaꞌut nak nequenimobresi e̱rib xban li ru takꞌa li na-el cuiꞌ chi us li acui̱mk? La̱ex li incꞌaꞌ us e̱naꞌleb, ¿ma incꞌaꞌ nequeqꞌue retal nak ta̱sachekꞌ ru li ru takꞌa? ¿Cꞌaꞌut nak nequecꞌojob e̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱n le̱ biomal? Ut nequeye “¿Ani ta cuiꞌ ta̱ru̱k chi cha̱lc chi pletic kiqꞌuin?” chanquex. La̱in texinqꞌue chi xucuac xbaneb chixjunileb li cuanqueb che̱jun sutam. Che̱junilex tex-isi̱k saꞌ li naꞌajej li cuanquex cuiꞌ. Ut ma̱ ani ta̱chꞌutuba̱nk reheb li teꞌe̱lelik. Abanan, mokon chic la̱in tinqꞌueheb cuiꞌchic chi sukꞌi̱c saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Amón ut sa chic teꞌcua̱nk, chan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios chirixeb laj Edom: —¿Ma ma̱cꞌaꞌ chic xnaꞌlebeb li cuanqueb Temán? ¿Ma incꞌaꞌ chic naru teꞌxqꞌue xnaꞌlebeb li tenamit laj qꞌuehol naꞌleb? ¿Ma xsach lix naꞌlebeb? Elenkex chi junpa̱t ut mukumak chak e̱rib saꞌ eb li ochoch pec la̱ex li cuanquex Dedán xban nak la̱in tinqꞌue li raylal saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Esaú nak tinqꞌueheb chixtojbal rix lix ma̱queb. Nak teꞌsicꞌok uvas, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ teꞌxcanab caꞌchꞌinak li ru? Ut nak nequeꞌchal laj e̱lkꞌ chiru kꞌojyi̱n, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ teꞌxcꞌam caꞌaj cuiꞌ li joꞌ qꞌuial nequeꞌraj chokꞌ reheb? Abanan la̱in tinmakꞌ chiruheb li ralal xcꞌajol laj Esaú chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. Tincanab chi cutanquil li naꞌajej li nequeꞌxmuk cuiꞌ ribeb. Teꞌsachekꞌ ruheb li ralal xcꞌajol, eb li rechꞌalal ut eb li rech cabal. Teꞌsachekꞌ ruheb chi junaj cua. Canabomakeb li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌeb. La̱in tin-ilok reheb. Ut eb li xma̱lcaꞌan naru teꞌxcꞌojob xchꞌo̱leb cuiqꞌuin. Li Ka̱cuaꞌ quixye chi joꞌcaꞌin: —Cui eb li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c queꞌqꞌueheꞌ chixcꞌulbal li raylal, ¿ma tojaꞌ ta chic la̱ex incꞌaꞌ texqꞌuehekꞌ chixtojbal rix le̱ ma̱c? Tento nak la̱ex te̱toj rix le̱ ma̱c. Saꞌ incꞌabaꞌ la̱in xinba̱nu jun li juramento ut xinye nak li tenamit Bosra ta̱sachekꞌ ru ut xucuajel chic rilbal ta̱cana̱k. Tzꞌekta̱nanbilak ut majecuanbilak. Chixjunileb li tenamit li cuanqueb chi xjun sutam teꞌsachekꞌ ruheb chi junaj cua, chan li Dios. Laj Jeremías quixye: —Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin. Quixtaklaheb lix takl chixyebal reheb li xni̱nkal ru tenamit nak teꞌxchꞌutubeb lix soldado ut teꞌxcauresi ribeb chi pletic riqꞌuineb laj Edom. Li Dios quixye: —Anakcuan la̱in tincuisi lix cuanquileb saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal ru tenamit ut tzꞌekta̱nanbilakeb chic. Xeꞌxbalakꞌi ribeb nak xeꞌxqꞌue xxiuheb li tenamit. Xeꞌxbalakꞌi ribeb nak xeꞌxnimobresi ribeb. Eb aꞌan xeꞌxyi̱b lix naꞌajeb saꞌ xya̱nkeb li sako̱nac saꞌ eb li ni̱nki tzu̱l joꞌ naxba̱nu li tꞌiu. Abanan usta najt xteram teꞌxyi̱b chak lix naꞌajeb, la̱in tebincubsi chak toj aran. Xucuajel chic rilbaleb laj Edom teꞌcana̱k. Chixjunileb li teꞌnumekꞌ aran teꞌsach xchꞌo̱leb ut teꞌxhob xban li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul. Joꞌ nak queꞌsacheꞌ ru li tenamit Sodoma ut Gomorra rochbeneb li cocꞌ tenamit li cuanqueb chi xjun sutam, joꞌcan ajcuiꞌ teꞌxcꞌul eb laj Edom nak teꞌsachekꞌ ruheb. Ma̱ ani chic teꞌcua̱nk saꞌ li tenamit aꞌan, chan li Dios. La̱in tincuisiheb laj Edom saꞌ lix naꞌajeb chi junpa̱t. Chanchanakin jun li cakcoj li na-el saꞌ li qꞌuicheꞌ chire li nimaꞌ Jordán chixsicꞌbal xtzacae̱mk. La̱in tinsicꞌ ru junak ut aꞌan tinqꞌue chi cꞌanjelac saꞌ li naꞌajej aꞌan. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱in ya̱l cue? ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱numta̱k chicuu la̱in? ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱ru̱k tixxakab rib chicuu? chan li Dios. Abihomak li cꞌaꞌru quixcꞌu̱b ru xba̱nunquil reheb laj Edom li Ka̱cuaꞌ. Abihomak li cꞌaꞌru tixba̱nu reheb li cuanqueb Temán. Quelonbil nak teꞌisi̱k li ma̱cꞌaꞌeb chic xmetzꞌe̱u saꞌ li tenamit aꞌan ut ta̱sachekꞌ ru lix naꞌajeb. Nak ta̱sachekꞌ ru li tenamit aꞌan, chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ sicsotkeb xbaneb xxiu nak teꞌrabi li choki̱nc. Ta̱abi̱k lix ya̱beb chi najt toj saꞌ li Caki Palau. Qꞌuehomak retal. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb laj Bosra yo̱queb chi cha̱lc chixsachbal ruheb. Chanchaneb li tꞌiu nak naxic chixchapbal lix tib. Saꞌ eb li cutan aꞌan eb li soldado aj Edom sicsotkeb. Chanchanakeb jun li ixk li yo̱ chi cꞌuluc raylal. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ chirixeb laj Damasco: —Queꞌsach xchꞌo̱leb li cuanqueb aran Hamat ut eb li cuanqueb Arfad xban nak queꞌrabi resil li raylal li ta̱cha̱lk. Incꞌaꞌ chic cꞌojcꞌo xchꞌo̱leb. Chanchaneb li palau li yo̱ chi ecꞌa̱nc ru. Incꞌaꞌ chic cauheb xchꞌo̱l laj Damasco. Yo̱queb chi e̱lelic xban xxiuheb. Cꞌajoꞌ li raylal yo̱queb chixcꞌulbal. Chanchaneb jun li ixk oc re chi qꞌuira̱c. ¿Cꞌaꞌut nak xcꞌul li tenamit aꞌin chi joꞌcaꞌin? Aꞌin li tenamit li qꞌuebil xlokꞌal junxil. Aꞌin li tenamit li quisahoꞌ cuiꞌ inchꞌo̱l. Relic chi ya̱l nak eb li sa̱j cui̱nk teꞌcana̱k chi tꞌantꞌo saꞌ eb li be. Ut eb li soldado teꞌcamsi̱k saꞌ li ple̱t saꞌ eb li cutan aꞌan, chan li Ka̱cuaꞌ. La̱in tincꞌateb li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Damasco ut ta̱cꞌatekꞌ lix palacio li rey Ben-adad, chan li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan aꞌin li quixye li Ka̱cuaꞌ chirixeb li ralal xcꞌajol laj Cedar ut chirixeb li xni̱nkal ru tenamit li cuanqueb Hazor li teꞌe̱chani̱k xban laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Ayukex chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb Cedar ut sachomakeb ru li cristian li cuanqueb saꞌ li este. Teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ lix queto̱mkeb ut eb lix muheba̱leb yi̱banbil riqꞌuin tꞌicr. Ta̱cꞌamekꞌ lix muheba̱leb ut chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb, joꞌ eb ajcuiꞌ lix camello. Ut eb li cristian teꞌxjap re chixyebal: —Kꞌaxal ra yo̱ chi cꞌulma̱nc yalak bar. Elenkex chi junpa̱t. Mukumak e̱rib saꞌ eb li ni̱nki ochoch pec la̱ex li cuanquex Hazor, xban nak li rey Nabucodonosor xcꞌu̱b ru chanru nak tixsach e̱ru, chan li Ka̱cuaꞌ. Ayukex chi pletic riqꞌuin li nimla tenamit li cꞌojcꞌo xchꞌo̱leb xban nak cuan chixjunil li cꞌaꞌru reheb. Li tenamit aꞌan moco sutsu ta saꞌ tzꞌac chi moco tzꞌaptzꞌo ta li oqueba̱l. Xjunes cuan li tenamit. Teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ eb lix camello ut eb lix queto̱mk. La̱in tinjeqꞌuiheb ru ut tintaklaheb saꞌ najtil tenamit. Chanchan nak teꞌcꞌamekꞌ xban ikꞌ. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb yalak bar, chan li Ka̱cuaꞌ. Li tenamit Hazor ta̱cana̱k chokꞌ xnaꞌajeb laj xoj. Ma̱cꞌaꞌ chic cua̱nk aran. Ma̱cꞌaꞌak chic cristian sa li tenamit aꞌan, chi moco teꞌnumekꞌ aran. Aꞌan aꞌin li quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Jeremías chirix li naꞌajej Elam nak tojeꞌ qui-oc laj Sedequías chokꞌ xreyeb laj Judá. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: —La̱in tinqꞌueheb chi camsi̱c chixjunileb li cui̱nk li queꞌxnau cutuc riqꞌuin tzimaj li nequeꞌxcacuubresi cuiꞌ xchꞌo̱leb li tenamit Elam. Tebinqꞌue chi cha̱lc saꞌ xca̱ pacꞌalil li ruchichꞌochꞌ eb li teꞌcha̱lk chi pletic riqꞌuineb laj Elam ut teꞌjeqꞌui̱k ruheb saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Ut ma̱ jun li xni̱nkal tenamit incꞌaꞌ ta teꞌcuulak eb laj Elam chixcolbal cuiꞌ ribeb. Tincanabeb laj Elam chi sachecꞌ ruheb xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, li teꞌajok xcamsinquileb. Xban nak xnumta lin joskꞌil saꞌ xbe̱neb, la̱in tintakla xcamsinquileb chi chꞌi̱chꞌ toj retal nak teꞌosokꞌ chixjunileb, chan li Ka̱cuaꞌ. La̱in tinxakab lin cuanquil aran Elam ut la̱in tinsacheb ru lix reyeb laj Elam ut eb li nequeꞌtenkꞌan re. Abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱in tinqꞌueheb cuiꞌchic chi sukꞌi̱c saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Elam ut sa chic teꞌcua̱nk, chan li Ka̱cuaꞌ. Li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb laj BabiloniaAꞌan aꞌin li quixye li Ka̱cuaꞌ re li profeta Jeremías chirix li naꞌajej Babilonia joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb aran. Quixye re: —Yehomak resil nak eb laj Babilonia teꞌchapekꞌ. Taksihomak li bandera ut yehomak resilal saꞌ chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit. Ma̱cꞌaꞌ te̱muk chiruheb. Te̱ye: “Li naꞌajej Babilonia ta̱chapekꞌ. Li yi̱banbil dios Bel ta̱cꞌutekꞌ xxuta̱n ut li yi̱banbil dios Merodac ta̱jorekꞌ. Chixjunileb li jalam u̱ch li cuanqueb Babilonia telajeꞌsachekꞌ. Jun li nimla tenamit ta̱cha̱lk chak saꞌ li norte chi pletic riqꞌuineb laj Babilonia ut tixsach ruheb. Ma̱cꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk aran, chi moco cristian, chi moco xul.” Ta̱cuulak xkꞌehil nak eb li ralal xcꞌajol laj Israel, ut eb li ralal xcꞌajol laj Judá teꞌcha̱lk chinsicꞌbal la̱in lix Dioseb. Yo̱keb chi ya̱bac nak teꞌcha̱lk chinsicꞌbal. Teꞌxpatzꞌ bar cuan li be li naxic Sión ut aran teꞌxic. Ut teꞌxye, “Cha̱lkex ut takacꞌam cuiꞌchic kib saꞌ usilal riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Takaba̱nu jun li contrato riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ chi junelic re nak incꞌaꞌ ta̱sachk saꞌ kachꞌo̱l,” chaꞌakeb. Eb lin tenamit chanchaneb li carner li queꞌbalakꞌi̱c xbaneb laj ilol reheb ut queꞌxchaꞌchaꞌi ribeb yalak bar saꞌ xya̱nkeb li cocꞌ bol ut eb li tzu̱l. Quisach chiruheb lix naꞌajeb li teꞌhila̱nk raj cuiꞌ. Chixjunileb li teꞌtaꞌok reheb teꞌxsach ruheb. Ut eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb teꞌxye, “La̱o ma̱cꞌaꞌ kama̱c. Eb aꞌan ban queꞌma̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ li narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Queꞌma̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ Dios li xyoꞌoneb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb.” Elenkex Babilonia. Canabomak lix naꞌajeb. Chanchanakex li chiba̱t li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb li jun chꞌol chic chiba̱t. La̱in tinqꞌue saꞌ xchꞌo̱leb li xni̱nkal ru tenamit li cuanqueb saꞌ li norte nak teꞌxjunaji ribeb ut teꞌcha̱lk chi pletic riqꞌuineb laj Babilonia. Saꞌ li norte teꞌcha̱lk li teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb. Teꞌxnau chi us cutuc riqꞌuin tzimaj ut ti̱cak rukꞌeb. Joꞌcan nak ta̱elkꞌa̱k li cꞌaꞌru reheb laj Babilonia. Chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb teꞌxcꞌam nabal li cꞌaꞌru teꞌraj toj ta̱cꞌojla̱k xchꞌo̱leb, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱ex aj Babilonia, la̱ex xerecꞌa xsahil nak xexnumta saꞌ xbe̱neb lin tenamit ut xemakꞌ chiruheb li cꞌaꞌru reheb ut sa saꞌ e̱chꞌo̱l. Chanchanex li cuacax li napiscꞌoc saꞌ pachꞌayaꞌ, malaj ut chanchanex li cacua̱y li naxjap re xban xsahil xchꞌo̱l. Abanan le̱ tenamit la̱ex ta̱isi̱k xlokꞌal. Li tenamit li xexyoꞌla cuiꞌ ta̱cꞌutekꞌ xxuta̱n usta kꞌaxal lokꞌ nak quicuan. Aꞌanak li kꞌaxal caꞌchꞌin xcuanquil saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li tenamit. Ta̱sukꞌisi̱k chokꞌ chaki chꞌochꞌ ut ma̱cꞌaꞌak cuan chi saꞌ. Xban nak yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb ma̱ ani ta̱cana̱k Babilonia. Ta̱canaba̱k chi juqꞌuinbil chixjunil ut chixjunileb li teꞌnumekꞌ aran teꞌsach xchꞌo̱leb chirilbal ut teꞌxhob xban li raylal xcꞌul. La̱ex li nequenau cutuc riqꞌuin tzimaj xaklinkex saꞌ le̱ naꞌaj. Te̱sut rix li naꞌajej Babilonia ut cutumak le̱ tzimaj. Ma̱ jun te̱col xban nak eb aꞌan xeꞌma̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ. Japomak e̱re chi xjun sutam li tenamit xban nak eb laj Babilonia teꞌxkꞌaxtesi ribeb saꞌ e̱rukꞌ. Yo̱queb chi tꞌanecꞌ li cab li najt xteram ut teꞌtꞌanekꞌ li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit. Xcuulac li ho̱nal nak li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue re̱kaj li raylal li queꞌxba̱nu eb aꞌan. Me̱canabeb chi a̱uc eb laj Babilonia chi moco te̱canabeb chi kꞌoloc saꞌ xkꞌehil li kꞌoloc. Xban li ple̱t eb li jalaneb xtenamit teꞌe̱lelik ut teꞌxic saꞌ lix tenamiteb. Eb laj Israel chanchaneb li queto̱mk li queꞌxjeqꞌui ribeb nak li cakcoj quichal chira̱linanquileb. Li xbe̱n li quichal chi sachoc reheb, aꞌan lix reyeb laj Asiria. Ut li xcab li quichal chi sachoc reheb, aꞌan laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia. Joꞌcaꞌin naxye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel: —La̱in tinqꞌue chixtojbal xma̱c lix reyeb laj Babilonia ut lix naꞌajeb joꞌ nak xinqꞌue chixtojbal xma̱c lix reyeb laj Asiria. La̱in tinqꞌueheb cuiꞌchic laj Israel saꞌ lix naꞌajeb. Chanchanakeb li carner li nequeꞌichajib aran Carmelo ut Basán. Ut teꞌxtzaca ajcuiꞌ li ru li acui̱mk li na-el saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín ut Galaad toj retal ta̱cꞌojla̱k xchꞌo̱leb. Saꞌ eb li cutan aꞌan eb laj Israel ut eb laj Judá ma̱cꞌaꞌak xma̱queb xban nak la̱in tincuy tinsach lix ma̱queb li joꞌ qꞌuial chic xeꞌcana, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Ayukex chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb Merataim ut Pecod, ut camsihomakeb. Ba̱nuhomak li cꞌaꞌru xexintakla cuiꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ. Yo̱ chi abi̱c li choki̱nc nak yo̱queb chi pletic. Yo̱ chi abi̱c resil li nimla raylal li yo̱queb chixcꞌulbal. Ilomak chanru nak xeꞌosoꞌ eb laj Babilonia. Ilomak chanru nak xsacheꞌ lix cuanquil. Aꞌan li cau nataklan saꞌ xbe̱neb li tenamit junxil. Chanchan li martillo. Abanan anakcuan xeꞌsacheꞌ ru saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal tenamit. Chanchan nak la̱in xinqꞌue jun li raꞌal re e̱chapbal, la̱ex aj Babilonia. Ut chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l xextꞌaneꞌ saꞌ li raꞌal. Xextaꞌeꞌ ut xexchapeꞌ xban nak xekꞌetkꞌeti e̱rib chicuu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Chanchan nak li Ka̱cuaꞌ quixte li ochoch li xocxo cuiꞌ lix chꞌi̱chꞌ re pletic. Quirisi chak lix cꞌanjeleba̱l xban nak yo̱ xjoskꞌil. Quixba̱nu chi joꞌcan xban nak cuan li cꞌaꞌru tixba̱nu aran Babilonia li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. La̱ex aj najtil tenamit, quimkex chi pletic riqꞌuineb laj Babilonia. Tehomak li naꞌajej li xocxo cuiꞌ li ru li trigo. Te̱sach ruheb chi junaj cua ut te̱canabeb chi tu̱btu. Ma̱ ani ta̱canaba̱k chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb. Camsihomakeb chixjunil li cui̱nk li toj sa̱jeb. Chanchanakeb li cuacax li yo̱queb chi xic chi camsi̱c. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb laj Babilonia xban nak xcuulac xkꞌehil nak teꞌqꞌuehekꞌ chi xtojbal rix lix ma̱queb. Cuanqueb li queꞌe̱lelic Babilonia ut queꞌco̱eb Jerusalén ut yo̱queb chixserakꞌinquil chanru nak li Ka̱cuaꞌ li kaDios quixqꞌue re̱kaj li incꞌaꞌ us li queꞌxba̱nu eb laj Babilonia re lix templo li Ka̱cuaꞌ. Bokomakeb li nequeꞌxnau cutuc riqꞌuin tzimaj re teꞌpletik riqꞌuineb laj Babilonia. Ut teꞌxyi̱b lix muheba̱leb chi xjun sutam li tenamit ut ma̱ ani teꞌxcanab chi e̱lelic. Qꞌuehomak re̱kaj li ma̱usilal li queꞌxba̱nu xban nak queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ, lix santil Dioseb laj Israel. Joꞌcan nak eb li cui̱nk li toj sa̱jeb teꞌcamsi̱k saꞌ eb li be ut eb lix soldados teꞌsachekꞌ ru saꞌ li ple̱t saꞌ li cutan aꞌan, chan li Ka̱cuaꞌ. La̱in li nimajcual Dios tinsach e̱ru la̱ex aj Babilonia, xban nak xekꞌetkꞌeti e̱rib chicuu. Xcuulac xkꞌehil nak la̱in texinqꞌue chixtojbal rix li ma̱c xeba̱nu. Eb laj Babilonia li kꞌetkꞌeteb teꞌxtich li rokeb ut teꞌtꞌanekꞌ ut ma̱ ani tixtenkꞌaheb chi cuacli̱c. La̱in tinqꞌue xxamlel li tenamit ut ta̱cꞌatekꞌ chixjunil li cuan chi xjun sutam, chan. Joꞌcaꞌin naxye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: —Eb li ralal xcꞌajol laj Israel ut eb li ralal xcꞌajol laj Judá rahobtesinbileb xbaneb li tenamit li queꞌcꞌamoc reheb chi pre̱xil ut incꞌaꞌ nequeꞌxcanabeb chi xic. Abanan li ani ta̱colok reheb, aꞌan cau rib. “Nimajcual Dios” xcꞌabaꞌ. Relic chi ya̱l aꞌan ta̱oque̱nk chirixeb re nak naru teꞌcua̱nk saꞌ tuktu̱quil usilal saꞌ lix naꞌajeb. Abanan eb laj Babilonia ta̱cha̱lk raylal saꞌ xbe̱neb. Li Ka̱cuaꞌ naxye: —Eb laj Babilonia teꞌcamsi̱k saꞌ li ple̱t. Teꞌcamsi̱k chixjunileb li tenamit li cuanqueb Babilonia joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan ut eb li cuanqueb xnaꞌleb. Ta̱cha̱lk li ple̱t saꞌ xbe̱neb laj kꞌe ut teꞌsachk xnaꞌlebeb. Ta̱cha̱lk li ple̱t saꞌ xbe̱neb li cauheb rib ut teꞌxucuak. Teꞌcamsi̱k saꞌ li ple̱t eb li cacua̱y ut teꞌsachekꞌ ru li carruajes. Ut teꞌcamsi̱k li jalaneb xtenamiteb li cuanqueb saꞌ xya̱nkeb. Chanchanakeb chic ixk. Teꞌsachekꞌ ru li raro xbaneb ut ta̱cꞌamekꞌ lix biomaleb. Telajeꞌchakik chixjunil li haꞌ li cuan aran xban nak li tenamit aꞌan xnaꞌajeb li jalanil dios. Xban lix dioseb xeꞌtontoꞌ xjolomeb laj Babilonia. Joꞌcan nak li nimla tenamit Babilonia ta̱sukꞌi̱k chokꞌ chaki chꞌochꞌ. Eb laj xoj ut eb li avestruz, ut eb li joskꞌ aj xul re li chaki chꞌochꞌ teꞌcua̱nk aran. Ma̱ jaruj chic teꞌcua̱nk cristian aran chalen anakcuan. Joꞌ quinba̱nu reheb li tenamit Sodoma ut Gomorra ut eb li tenamit li cuanqueb chi xjun sutam, joꞌcan ajcuiꞌ tinba̱nu re li tenamit Babilonia ut eb li cuanqueb chi xjun sutam. Ma̱ ani chic ta̱cua̱nk saꞌ li naꞌajej aꞌan, chan li Ka̱cuaꞌ. Qꞌuehomak retal. Yo̱queb chak chi cha̱lc eb li soldado saꞌ li nimla tenamit li cuan saꞌ li norte. Rochbeneb aꞌan cuanqueb nabaleb li rey li teꞌcha̱lk saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Cuanqueb xtzimaj ut cuanqueb xla̱ns. Kꞌaxal joskꞌeb. Ma̱ ani nequeꞌril xtokꞌoba̱l ru. Nak nequeꞌxjap re chanchaneb li palau li cau na-ecꞌan. Yo̱queb chi cha̱lc chirix cacua̱y. Ac cauresinbileb re teꞌcha̱lk chi pletic e̱riqꞌuin la̱ex aj Babilonia. Lix reyeb laj Babilonia quirabi resil li ple̱t li xchal saꞌ xbe̱neb. Ma̱cꞌaꞌ chic xmetzꞌe̱u quicana xban xcꞌaꞌux. Cꞌajoꞌ xrahil saꞌ xchꞌo̱l. Chanchan li raylal li naxcꞌul li ixk nak oc re chi qꞌuira̱c. La̱in tincuisiheb laj Babilonia saꞌ lix naꞌajeb chi junpa̱t. Chanchanakin jun li cakcoj li na-el saꞌ li qꞌuicheꞌ chire li nimaꞌ Jordán chixsicꞌbal xtzacae̱mk. La̱in tinsicꞌ ru junak ut aꞌan tinqꞌue chi cꞌanjelac saꞌ li naꞌajej aꞌan. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱in ya̱l cue? ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱numta̱k chicuu la̱in? ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱ru̱k tixxakab rib chicuu? chan li Dios. Abihomak li cꞌaꞌru quixcꞌu̱b ru xba̱nunquil reheb laj Babilonia li Ka̱cuaꞌ. Abihomak li cꞌaꞌru tixba̱nu reheb li cuanqueb Babilonia. Quelonbil nak teꞌisi̱k li cocꞌal saꞌ li tenamit aꞌan ut ta̱sachekꞌ ru lix naꞌajeb. Nak teꞌrabi nak quichapeꞌ li tenamit Babilonia, chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ sicsotkeb xbaneb xxiu. Ut lix ya̱beb ta̱abi̱k saꞌ lix ni̱nkal tenamit. Joꞌcaꞌin naxye li Ka̱cuaꞌ: —La̱in tintakla junak li tenamit chi pletic riqꞌuineb laj Babilonia ut riqꞌuineb ajcuiꞌ li cuanqueb aran li nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chicuu. Eb li tintakla chanchanakeb li ikꞌ li nasachoc nak teꞌxic chi pletic. La̱in tintaklaheb li jalan xtenamiteb chirisinquileb laj Babilonia saꞌ lix naꞌajeb. Teꞌisi̱k joꞌ nak na-isi̱c rix li trigo xban ikꞌ. Ut teꞌxcanab chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ lix tenamiteb xban nak yalak bar teꞌcha̱lk chak li ta̱sachok reheb.— Cauresihomak le̱ tzimaj, la̱ex li nequenau cutuc riqꞌuin tzimaj. La̱ex li nequenimobresi e̱rib riqꞌuin le̱ rakꞌ chꞌi̱chꞌ, me̱ril xtokꞌoba̱leb ru. Camsihomakeb li sa̱jeb aran Babilonia. Ut sachomakeb ru chixjunileb lix soldado. Chixjunileb laj Babilonia teꞌcamsi̱k. Telajeꞌcamsi̱k saꞌ eb li be. Eb li ralal xcꞌajol laj Israel ut eb li ralal xcꞌajol laj Judá incꞌaꞌ queꞌtzꞌekta̱na̱c chi junaj cua xban li Ka̱cuaꞌ, li nimajcual Dios, usta numtajenak lix ma̱queb chiru li Ka̱cuaꞌ lix santil Dioseb. Elenkex Babilonia. Colomak e̱rib. Me̱qꞌue e̱rib chi sachecꞌ xban lix ma̱queb laj Babilonia. Xcuulac xkꞌehil nak li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue re̱kaj reheb joꞌ xcꞌulubeb xcꞌulbal. Li tenamit Babilonia chanchan jun li secꞌ oro saꞌ rukꞌ li Ka̱cuaꞌ nak quicuan ut chixjunil li tenamit quixcaltesiheb. Queꞌrucꞌ li vino li quixqꞌue reheb ut queꞌsach xnaꞌlebeb li xni̱nkal ru tenamit. Abanan chiru junpa̱t quisacheꞌ ru li tenamit Babilonia. Chexya̱bak chirixeb. Yalomak xbanbal lix tochꞌolal. Ma̱re ta̱qꞌuira̱k. Eb li cuanqueb aran queꞌxye: —Xkayal xbanbaleb laj Babilonia abanan incꞌaꞌ xeꞌqꞌuira. Kacanabakeb ut yoꞌkeb saꞌ li katenamit. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb laj Babilonia chixtojbal lix ma̱queb xban nak xnumta li ma̱c xeꞌxba̱nu. Li Ka̱cuaꞌ xcꞌutbesi nak la̱o cuanco saꞌ ti̱quilal. Yoꞌkeb chixyebal reheb li cuanqueb Sión li cꞌaꞌru quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ li kaDios. Li Ka̱cuaꞌ xqꞌue saꞌ xchꞌo̱leb lix reyeb laj Media nak teꞌxsach ruheb laj Babilonia. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue re̱kaj li queꞌxba̱nu re lix templo li Ka̱cuaꞌ. La̱ex aj Media, cauresihomak le̱ tzimaj ut cauresihomak le̱ chꞌi̱chꞌ li nequecol cuiꞌ re le̱ chꞌo̱l. Taksihomak li bandera retalil nak te̱tiquib pletic riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ xbe̱neb li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit. Qꞌuehomak xtzꞌakobeb li soldado ut qꞌuehomakeb saꞌ xnaꞌaj li nequeꞌqꞌuehoc etal. Taklahomakeb chi pletic. Li Ka̱cuaꞌ tixba̱nu li cꞌaꞌru naraj xba̱nunquil joꞌ quixye nak tixba̱nu reheb laj Babilonia. La̱ex aj Babilonia, li sutsu le̱ tenamit xbaneb li nimaꞌ, ta̱sachekꞌ e̱ru. Nabal le̱ biomal, abanan xcuulac xkꞌehil nak tex-osokꞌ. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios quixba̱nu li juramento saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan ut quixye nak tixtakla li qꞌuila soldado chi pletic e̱riqꞌuin la̱ex aj Babilonia. Chanchanakeb laj sa̱cꞌ nak teꞌcha̱lk xban xqꞌuialeb. Ut japjo̱k reheb nak teꞌnumta̱k saꞌ e̱be̱n. Li Ka̱cuaꞌ quixyi̱b li ruchichꞌochꞌ riqꞌuin lix cuanquil. Quixxakab saꞌ xnaꞌaj riqꞌuin lix naꞌleb ut quixyi̱b li choxa. Yal riqꞌuin ra̱tin li Ka̱cuaꞌ naxtakla chak li hab. Ut naxqꞌue li chok saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Yal riqꞌuin ra̱tin naxqꞌue li ca̱k chi ecꞌa̱nc nak yo̱ li hab. Ut narisi chak li ikꞌ saꞌ li naꞌajej li xocxo cuiꞌ xban. Abanan eb li cui̱nk ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ ut ma̱cꞌaꞌ xnaꞌlebeb. Chixjunileb li nequeꞌyi̱ban re li yi̱banbil dios xuta̱nal nequeꞌel. Ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ li jalanil dios li nequeꞌxyi̱b. Moco yoꞌyo̱queb ta. Ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ ut xcꞌulubeb nak teꞌhobekꞌ. Teꞌsachekꞌ ruheb nak li Ka̱cuaꞌ ta̱cha̱lk chi rakoc a̱tin. Moco joꞌcan ta li Ka̱cuaꞌ lix Dios laj Jacob. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quiyi̱ban re chixjunil li cꞌaꞌru cuan. Ut aꞌan li quisicꞌoc ruheb laj Israel chokꞌ xtenamit. “Li Ka̱cuaꞌ li Nimajcual Dios” xcꞌabaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱ex aj Babilonia, chanchanex lin martillo re sachoc. La̱ex texcꞌanjelak chicuu re xsachbaleb li xni̱nkal ru tenamit ut re xsachbal lix cuanquileb. La̱ex texcꞌanjelak chicuu re xsachbaleb li cacua̱y ut eb li soldado li nequeꞌxic chirixeb. La̱ex texsachok reheb li carruajes ut laj chꞌeꞌol reheb. La̱ex texcꞌanjelak chicuu re xsachbaleb li ixk ut eb li cui̱nk, li ti̱xeb ut li toj sa̱jeb, joꞌ eb ajcuiꞌ li chꞌajom ut eb li xkaꞌal. La̱ex texcꞌanjelak chicuu re xsachbaleb li queto̱mk ut eb laj ilol reheb. La̱ex texsachok reheb laj acuinel joꞌ eb ajcuiꞌ li bo̱yx. Ut la̱ex ajcuiꞌ texsachok reheb li nequeꞌcꞌamoc be ut eb li nequeꞌtaklan. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱in tinqꞌueheb laj Babilonia ut chixjunileb li cuanqueb aran chixtojbal xma̱queb xban li ma̱usilal li queꞌxba̱nu aran Sión che̱ru la̱ex aj judío. La̱ex aj Babilonia, chanchanex jun li tzu̱l najt xteram. La̱ex li xexsachoc saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Abanan la̱in li Ka̱cuaꞌ. Yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n. La̱in tinsach ru le̱ tenamit. Cꞌatbil nak ta̱osokꞌ. Lix pecul le̱ tenamit la̱ex aj Babilonia incꞌaꞌ chic ta̱cꞌanjelak chokꞌ xxuc junak cab, chi moco ta̱cꞌanjelak re xqꞌuebal chokꞌ cimiento. Le̱ tenamit junelic chanchanak chic li chaki chꞌochꞌ ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ. Taksihomak le̱ bandera ut ya̱basihomak le̱ trompeta re xyebal reheb lix ni̱nkal ru tenamit nak teꞌxcauresi ribeb chi xic chi pletic riqꞌuineb laj Babilonia. Yehomak resil nak teꞌxtiquib pletic eb li tenamit Ararat, Mini ut Askenaz. Xakabomak li ani ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb li soldado. Ut cꞌamomakeb nabal li cacua̱y. Chanchanakeb li jun tu̱b laj sa̱cꞌ li yo̱queb xjoskꞌil. Yehomak reheb lix reyeb laj Media nak teꞌxcauresi ribeb chi pletic, joꞌ ajcuiꞌ eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados, ut eb li nequeꞌtenkꞌan re li rey. Yehomak resil reheb chixjunileb li tenamit li cuanqueb rubel xcuanquileb laj Media. Lix tenamit laj Babilonia ta̱ecꞌa̱nk saꞌ xnaꞌaj ut ta̱rahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l xban nak li Ka̱cuaꞌ oc re chixba̱nunquil li cꞌaꞌru quixye nak tixba̱nu reheb laj Babilonia. Tixsukꞌisi chaki chꞌochꞌ ut ma̱cꞌaꞌak chic cua̱nk aran. Eb li soldado aj Babilonia xeꞌxcanab pletic. Xeꞌxtzꞌap ribeb saꞌ li cab li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb. Ma̱cꞌaꞌeb chic xmetzꞌe̱u. Chanchaneb ixk. Cꞌatbil nak ta̱osokꞌ lix tenamiteb ut poꞌinbileb chic li oqueba̱l. Nabaleb li takl xeꞌco̱eb chixyebal resil re li rey nak ac xeꞌxchap chixjunil li tenamit li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb xeꞌxchap li naꞌajej li nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ ut yo̱queb chixcꞌatbaleb li naꞌajej li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb laj Babilonia. Ut chixjunileb li soldado aj Babilonia queꞌsach xchꞌo̱leb xban xxiuheb. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel, quixye: —Eb laj Babilonia teꞌsachekꞌ ru chixjunileb. Chanchanakeb li trigo li nayekꞌiman re risinquil li rix.— Eb li cuanqueb Jerusalén queꞌxye: —Laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia quixsach ku. Ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ li katenamit xcanab. Chanchan jun li secꞌ ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Laj Nabucodonosor chanchan jun li dragón naxnukꞌ li joꞌ qꞌuial naraj ut naxtzꞌek li incꞌaꞌ naraj. Chisukꞌi̱k taxak saꞌ xbe̱neb laj Babilonia chixjunil li raylal li queꞌxba̱nu ke. Cheꞌxtoj taxak rix li ma̱c queꞌxba̱nu nak queꞌxcamsiheb li kacomon, chanqueb li cuanqueb Sión. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱in tin-oque̱nk che̱rix ut la̱in tinqꞌue re̱kaj li incꞌaꞌ us xeꞌxba̱nu e̱re. La̱in tinqꞌue chi chakic li nimaꞌ ut eb li yuꞌam haꞌ li cuanqueb Babilonia. Juqꞌuinbilak lix tenamiteb ut tu̱btu̱k aj chic. Ta̱cana̱k chokꞌ xnaꞌaj laj xoj. Incꞌaꞌ ta̱cua̱nk cristian aran. Hobilak ut xucuajelak rilbal. Eb laj Babilonia japjo̱k reheb. Chanchanakeb li cakcoj ut li ral li cakcoj nak teꞌxjap reheb. Nak yo̱keb chixjapbal reheb ut ta̱chakik reheb, la̱in tinqꞌue li rucꞌaheb ut teꞌcala̱k. Japjo̱k reheb chi seꞌec ut chirix aꞌan teꞌcua̱rk chi junaj cua ut incꞌaꞌ chic teꞌajk ruheb, chan li Ka̱cuaꞌ. La̱in tinqꞌueheb chi camsi̱c. Chanchanakeb li carner ut eb li ral ut eb li chiba̱t nak nequeꞌcꞌameꞌ chi camsi̱c. Cꞌoxlahomak chanru nak quichapeꞌ li naꞌajej Babilonia. Quichapeꞌ li nimla tenamit li quiqꞌueheꞌ xlokꞌal xbaneb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Anakcuan xucuajel rilbal saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal ru tenamit. Chanchan xbutꞌun li tenamit Babilonia nak teꞌcha̱lk li xicꞌ nequeꞌiloc re chixsachbal. Ma̱cꞌaꞌ chic ta̱cana̱k saꞌ eb li tenamit li cuanqueb Babilonia. Ma̱ ani chic teꞌcua̱nk aran ut ma̱ ani chic teꞌnumekꞌ saꞌ li naꞌajej aꞌan. La̱in tinqꞌue chixtojbal lix ma̱c laj Bel lix dioseb laj Babilonia. La̱in tinmakꞌ chiru li cꞌaꞌru quilajeꞌxcanab saꞌ lix templo. Eb li xni̱nkal ru tenamit incꞌaꞌ chic teꞌxic riqꞌuin. Ut li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit ta̱tꞌanekꞌ. La̱ex aj Israel, lin tenamit, elenkex saꞌ li tenamit Babilonia. Tex-e̱lelik ut colomak le̱ yuꞌam xban nak la̱in yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb laj Babilonia, chan li Dios. Michꞌinan le̱ chꞌo̱l chi moco texxucuak nak te̱rabi li cꞌaꞌru yo̱keb chixyebal. Rajlal chihab jalan esilal ta̱abima̱nk. Ta̱abi̱k resil li raylal ut li rahobtesi̱nc. Ut ta̱abi̱k resil nak eb li rey yo̱keb chixpletinquil ribeb. Relic chi ya̱l ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱in tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb ut tinsach ruheb li jalanil dios. Xuta̱nal teꞌe̱lk chixjunileb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan. Ut eb li camenak tꞌanaxi̱nkeb saꞌ eb li naꞌajej. Ut chixjunileb li cuanqueb saꞌ choxa ut eb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxjap reheb xban xsahil xchꞌo̱leb xban li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb laj Babilonia. Eb li teꞌsachok reheb teꞌcha̱lk chak saꞌ li norte, chan li Ka̱cuaꞌ. Eb laj Babilonia queꞌxcamsiheb li cristian yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ. Queꞌxcamsiheb laj Israel. Joꞌcan nak tento nak teꞌsachekꞌ ruheb aꞌan. La̱ex li joꞌ qꞌuialex xexcoleꞌ saꞌ li ple̱t, me̱xakab e̱rib. Usta najt cuanquex, checꞌoxla li Dios ut checꞌoxla ajcuiꞌ li tenamit Jerusalén. La̱ex nequeye, “Xuta̱nal xo-el ut xohobeꞌ ut nocoxuta̱na̱c xban nak eb li jalaneb xtenamit queꞌoc saꞌ eb li santil naꞌajej saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ.” Abanan cuulac re xkꞌehil nak la̱in tinsach ruheb chixjunileb lix dioseb laj Babilonia. Ut yalak bar saꞌ li naꞌajej eb li tenamit ayaynakeb xban lix tochꞌolaleb. Usta teꞌxyi̱b lix naꞌajeb chi najt xteram ut ta̱cuulak toj saꞌ choxa, abanan la̱in tintaklaheb laj sachonel chixsachbal, chan li Ka̱cuaꞌ. Abihomak nak yo̱keb chi ya̱bac laj Babilonia xban nak quisacheꞌ lix tenamiteb. Li Ka̱cuaꞌ tixsach ruheb laj Babilonia ut incꞌaꞌ chic teꞌchoki̱nk. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc re choki̱nkeb nak yo̱keb chi cha̱lc. Chanchan nak na-ecꞌan li palau. Teꞌcha̱lk chixsachbal li tenamit Babilonia. Eb lix soldado laj Babilonia teꞌchapekꞌ ut teꞌtokekꞌ lix tzimaj. La̱in li Ka̱cuaꞌ tinqꞌueheb laj Babilonia chixtojbal xma̱queb joꞌ xcꞌulubeb xcꞌulbal. Aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ: —La̱in tinqꞌueheb chi cala̱c li nequeꞌtenkꞌan re li rey ut eb li cuanqueb xnaꞌleb joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldados ut eb li cuanqueb saꞌ xcuanquil, joꞌ eb ajcuiꞌ li soldados. Teꞌcua̱rk chi junaj cua ut incꞌaꞌ chic teꞌajk ruheb, chan li Rey li “nimajcual Dios” xcꞌabaꞌ. Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: —Ta̱juqꞌui̱k li tzꞌac chi junaj cua li sutsu cuiꞌ li tenamit usta kꞌaxal nim ru. Ut teꞌcꞌatekꞌ li oqueba̱l li kꞌaxal najt xteram. Ma̱cꞌaꞌ aj e nak queꞌxtacuasi ribeb li tenamit chi cꞌanjelac xban nak yal quicꞌateꞌ li cꞌaꞌru queꞌxyi̱b, chan. Saꞌ li xca̱ chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Israel laj Sedequías, nak li profeta Jeremías quia̱tinac riqꞌuin laj Seraías, li ralal laj Nerías, ut li ri laj Maasías. Laj Seraías quirochbeni li rey Sedequías nak co̱ Babilonia. Aꞌan li na-iloc re li rey. Li profeta Jeremías quixtzꞌi̱ba saꞌ jun li botbil hu li raylal li tixcꞌul eb laj Babilonia, joꞌ ajcuiꞌ lix tenamiteb. Quixye re laj Seraías: —Nak tatcuulak Babilonia, ta̱cuil xsaꞌ li hu aꞌin chi cau xya̱b a̱cux. Ut ta̱ye, “At Ka̱cuaꞌ, la̱at caye nak ta̱sach ru li naꞌajej aꞌin. Ma̱cꞌaꞌ chic cristian ta̱cana̱k saꞌ li naꞌajej aꞌin, chi moco eb li xul. Ta̱cana̱k chokꞌ chaki chꞌochꞌ chi junaj cua.” Nak tatrakekꞌ chirilbal xsaꞌ li hu aꞌin, ta̱bacꞌ chiru jun li pec ut ta̱cut saꞌ li nimaꞌ Éufrates. Ut ta̱ye, “Joꞌ nak xsubun li hu saꞌ li haꞌ, joꞌcan ajcuiꞌ nak ta̱osokꞌ li tenamit Babilonia ut incꞌaꞌ chic ta̱usa̱k xban li raylal li quixqꞌue li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱n,” chaꞌakat. Joꞌcaꞌin nak quirakeꞌ chi a̱tinac li profeta Jeremías. Quisacheꞌ ru li tenamit JerusalénJun xcaꞌcꞌa̱l chihab cuan re laj Sedequías nak qui-oc chokꞌ xreyeb laj Judá. Junlaju chihab quicuan saꞌ xcuanquil aran Jerusalén. Lix naꞌ xHamutal xcꞌabaꞌ. Aꞌan lix rabin laj Jeremías. Libna xtenamit. Laj Sedequías quixba̱nu li ma̱usilal chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ quixba̱nu laj Joacim. Xban nak quijoskꞌoꞌ li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb laj Judá ut eb laj Jerusalén, joꞌcan nak queꞌxcꞌul chixjunil li raylal aꞌin toj retal nak li Ka̱cuaꞌ quirisiheb saꞌ lix naꞌajeb. Ut li rey Sedequías incꞌaꞌ chic quixqꞌue rib chixtakla laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia. Yo̱ xbele chihab roquic chokꞌ xreyeb laj Israel laj Sedequías, saꞌ li laje̱b xbe li po re lix laje po re li chihab aꞌan, nak quichal laj Nabucodonosor rochbeneb chixjunileb lix soldado chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb Jerusalén. Ut chi xjun sutam li tenamit queꞌxyi̱b li naꞌajej najt xteram re xcꞌacꞌalenquil li tenamit. Sutsu li tenamit Jerusalén xbaneb nak ac yo̱ chic junlaju chihab roquic chokꞌ rey laj Sedequías. Saꞌ li bele̱b xbe li xca̱ po re li chihab aꞌan, quinumta li cueꞌej saꞌ li tenamit Jerusalén ut ma̱cꞌaꞌ chic xtzacae̱mkeb. Queꞌxhop li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit ut queꞌe̱lelic chi kꞌek chixjunileb li soldado aj Israel. Queꞌel saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ xyi li cuib chi tzꞌac chixcꞌatk lix naꞌaj li rutzꞌuꞌuj li rey, usta cuanqueb lix soldado laj Babilonia chi xjun sutam li tenamit. Queꞌco̱eb saꞌ li be li naxic Arabá. Abanan eb li soldado aj Babilonia queꞌxta̱ke li rey Sedequías ut coxeꞌxchap saꞌ li ru takꞌa re Jericó. Ut chixjunileb lix soldado laj Sedequías queꞌe̱lelic yalak bar. Nak ac xeꞌxchap li rey Sedequías, queꞌxcꞌam aran Ribla li cuan saꞌ xcue̱nt Hamat ut queꞌxcꞌam riqꞌuin lix reyeb laj Babilonia. Ut aran quirakeꞌ a̱tin saꞌ xbe̱n. Ut aran Ribla chiru laj Sedequías lix reyeb laj Babilonia queꞌxcamsi li ralal laj Sedequías. Ut quixcamsiheb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb xcuanquil aran Judá. Queꞌrisi lix nakꞌ ru xcabichal laj Sedequías. Queꞌxbacꞌ riqꞌuin cadena ut queꞌxcꞌam toj Babilonia ut queꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam. Ut aran quicuan toj retal quicam. Yo̱ chic bele̱laju chihab roquic laj Nabucodonosor chokꞌ xreyeb laj Babilonia. Laje̱b cutan chic xticlajic li roꞌ po re li chihab aꞌan nak laj Nabuzaradán quicuulac Jerusalén. Aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldado li nequeꞌcꞌacꞌalen re li rey aran Babilonia. Laj Nabuzaradán quixcꞌat lix templo li Ka̱cuaꞌ ut quixcꞌat ajcuiꞌ li rochoch li rey. Ut quixcꞌat chixjunileb li cab li cuanqueb Jerusalén. Chixjunileb li ni̱nki cab quixcꞌateb. Eb li soldado aj Babilonia li queꞌco̱eb chirix laj Nabuzaradán queꞌxjuqꞌui chixjunil li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Jerusalén. Laj Nabuzaradán li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldado li nequeꞌcꞌacꞌalen re li rey, quixchapeb li nebaꞌ ut eb li cristian li queꞌcana saꞌ li tenamit. Quixchapeb ajcuiꞌ li queꞌoquen chirix lix reyeb laj Babilonia. Quixchap chixjunileb li tenamit ut quixcꞌameb chi pre̱xil aran Babilonia. Caꞌaj cui li kꞌaxal nebaꞌeb quixcanabeb re nak teꞌxcꞌanjela li chꞌochꞌ ut teꞌxrakꞌi li uvas. Eb laj Babilonia queꞌxjor li okech yi̱banbil riqꞌuin bronce li cuan saꞌ lix templo li Dios. Queꞌxjor ajcuiꞌ li nimla pila li yi̱banbil riqꞌuin bronce joꞌ ajcuiꞌ lix cꞌochleba̱l. Ut queꞌxcꞌam chixjunil li bronce aran Babilonia. Ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ li ni̱nki ucꞌal joꞌ ajcuiꞌ li ni̱nki secꞌ. Ut queꞌxcꞌam li pala li queꞌcꞌanjelac saꞌ li artal joꞌqueb ajcuiꞌ li xnaꞌajeb li cha ut eb li cucharas. Queꞌxcꞌam chixjunil li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin bronce li quicꞌanjelac saꞌ li templo. Laj Nabuzaradán li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldados li nequeꞌcꞌacꞌalen re li rey quixcꞌam chixjunileb li ucꞌal, li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxchap cuiꞌ li ru xam, ut li ni̱nki secꞌ. Quixcꞌam li ucꞌal, li xnaꞌajeb li candil, li cuchara ut eb li secꞌ li nequeꞌxqꞌue cuiꞌ li vino li nequeꞌxmayeja. Chixjunil li yi̱banbil riqꞌuin oro ut plata quilajeꞌxcꞌam. Incꞌaꞌ quiru xbisbal li bronce li quicꞌanjelac re xyi̱banquil li cuib chi okech, li nimla pila ut li cablaju chi cuacax li quihilan cuiꞌ li pila, joꞌ eb ajcuiꞌ li cꞌochleba̱l, xban nak kꞌaxal nabal. Chixjunil aꞌin quixtakla xyi̱banquil li rey Salomón re ta̱cꞌanjelak saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Cuakxakib metro xni̱nkal rok li cuib chi okech ut o̱b metro riqꞌuin media xni̱nkal xsaꞌ. Li junju̱nk ca̱hib min xpimal ut hopho xsaꞌ. Li cuib chi chꞌi̱chꞌ bronce re teꞌxchꞌic saꞌ xjolom li cuib chi okech cuib metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetro xnajtil rok. Chokꞌ xsahob ru queꞌxqꞌue cuib tzol li granadas yi̱banbil riqꞌuin bronce. Chanru queꞌxba̱nu re li jun, joꞌcan cuiꞌchic queꞌxba̱nu re li okech jun chic. Cuaklaju roꞌcꞌa̱l (96) li granadas li queꞌxyi̱b riqꞌuin bronce li queꞌxqꞌue chire. Ut oꞌcꞌa̱l (100) li granadas li queꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n. Laj Nabuzaradán li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldados li nequeꞌcꞌacꞌalen re li rey quixchap laj Seraías li xbe̱nil aj tij. Ut quixchap ajcuiꞌ laj Sofonías li xcab aj tij joꞌ eb ajcuiꞌ li oxib chi cui̱nk li queꞌcꞌacꞌalen re li oqueba̱l re li templo. Saꞌ xya̱nkeb li toj cuanqueb saꞌ li tenamit, laj Nabuzaradán quixcꞌam li nataklan saꞌ xbe̱neb lix soldado laj Israel. Ut quixcꞌameb ajcuiꞌ li cuukub chi cui̱nk li nequeꞌqꞌuehoc xnaꞌleb li rey. Ut quixcꞌam li cui̱nk li natzꞌi̱ban re lix cꞌabaꞌeb li tenamit. Ut quixcꞌameb oxcꞌa̱l (60) chic li cui̱nk li toj cuanqueb saꞌ li tenamit. Laj Nabuzaradán quixcꞌameb chixjunileb toj Ribla ut quixkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Babilonia. Laj Nabucodonosor, lix reyeb laj Babilonia, quixtakla xcamsinquileb aran Ribla, li cuan saꞌ xcue̱nt Hamat. Joꞌcaꞌin nak eb laj Judá queꞌisi̱c saꞌ lix tenamiteb ut queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil. Aꞌan aꞌin lix qꞌuialeb li tenamit li quixcꞌameb chi pre̱xil laj Nabucodonosor. Nak yo̱ cuukub chihab roquic chokꞌ rey quixcꞌam oxib mil riqꞌuin oxib xcaꞌcꞌa̱l (3,023) eb laj Judá. Nak yo̱ cuakxaklaju chihab roquic chokꞌ rey, quixcꞌam chi pre̱xil cuakxakib ciento riqꞌuin cablaju xcaꞌcꞌa̱l (832) laj Jerusalén. Nak yo̱ oxib xcaꞌcꞌa̱l chihab roquic chokꞌ rey laj Nabucodonosor, laj Nabuzaradán quixcꞌameb chi pre̱xil cuukub ciento riqꞌuin o̱b roxcꞌa̱l (745). Ca̱hib mil riqꞌuin cuakib ciento (4,600) chixjunileb li queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil. Nak yo̱ cuuklaju xcaꞌcꞌa̱l (37) chihab roquic chi pre̱xil aran Babilonia laj Joaquín lix reyeb laj Judá, laj Evil-merodac qui-oc chokꞌ xreyeb laj Babilonia. Saꞌ li o̱b xcaꞌcꞌa̱l xbe lix cablaju po re li chihab aꞌan laj Evil-merodac quirisi laj Joaquín saꞌ tzꞌalam. Quixba̱nu usilal re ut aꞌan li kꞌaxal quixra chiruheb li jun chꞌol chic li rey li cuanqueb rochben aran Babilonia. Laj Joaquín quirisi li rakꞌ pre̱x li cuan chirix. Ut quicuaꞌac saꞌ lix me̱x li rey joꞌ najtil chic quicuan chi yoꞌyo. Rajlal cutan quiqꞌueheꞌ cꞌaꞌru re laj Joaquín xban li rey. Quichꞌolani̱c toj chalen nak quicam. Li Hu LamentacionesLix rahil xchꞌo̱leb laj JerusalénTokꞌob xak ru li tenamit Jerusalén. Ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Nimla tenamit nak quicuan, abanan anakcuan chanchan aj chic jun xma̱lcaꞌan xcana. Junxil li tenamit Jerusalén kꞌaxal nim saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li tenamit ut aꞌan nataklan saꞌ xbe̱neb. Abanan anakcuan aꞌan chic li natakla̱c. Cꞌajoꞌ nak nequeꞌya̱bac chiru kꞌojyi̱n li cuanqueb Jerusalén. Li xyaꞌal ruheb natꞌululnac saꞌ xnakꞌ ruheb. Saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li nequeꞌrahoc reheb, ma̱ ani naru nacꞌojoban re xchꞌo̱leb. Xeꞌtzꞌekta̱na̱c xbaneb li rami̱gueb nak queꞌcuan ut xicꞌ chic nequeꞌileꞌ. Eb li ralal xcꞌajol laj Judá xeꞌchapeꞌ ut xeꞌcꞌameꞌ saꞌ jalan tenamit xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb ut yo̱queb chi rahobtesi̱c. Ma̱ bar chic naru nequeꞌhilan. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb xeꞌnumta saꞌ xbe̱neb ut incꞌaꞌ chic naru nequeꞌe̱lelic chiruheb. Kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱leb li be li nequeꞌxic aran Sión xban nak ma̱ ani nanumeꞌ aran re teꞌxic saꞌ eb li ninkꞌe. Ma̱ ani nacuan chiruheb li oqueba̱l re li tenamit ut eb laj tij yo̱queb chixjikꞌbal xchꞌo̱leb xban li raylal yo̱queb chixcꞌulbal. Kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱leb li tukꞌ ixk joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, aꞌaneb chic li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb us nequeꞌel riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Li Ka̱cuaꞌ quixqꞌueheb li ralal xcꞌajol laj Judá chixtojbal rix lix ma̱queb. Eb li ralal xcꞌajol queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ chi najt xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Anakcuan xsach lix lokꞌal li tenamit Jerusalén. Eb li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb chanchaneb chic li quej li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xcuaheb. Ma̱cꞌaꞌ chic xmetzꞌe̱uheb nak yo̱queb chi e̱lelic chiruheb li yo̱queb chi chapoc reheb. Nak cuanqueb saꞌ raylal ut xjuneseb, nequeꞌjulticoꞌ reheb laj Jerusalén chanru nak quicuan nabal xbiomaleb junxil. Najulticoꞌ reheb chanru nak xeꞌtꞌaneꞌ saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb ut ma̱ ani quitenkꞌan reheb. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb ut yo̱queb chixhobbal laj Jerusalén nak yo̱queb chixcꞌulbal li raylal. Kꞌaxal cuiꞌchic numtajenak li ma̱c queꞌxba̱nu eb laj Jerusalén. Xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu incꞌaꞌ chic nequeꞌqꞌueheꞌ xlokꞌal. Eb li queꞌqꞌuehoc xlokꞌaleb laj Jerusalén junxil, anakcuan nequeꞌxtzꞌekta̱na xban nak xeꞌxqꞌue retal li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Joꞌcan nak yo̱queb chi ya̱bac ut nequeꞌxuta̱na̱c eb laj Jerusalén. Quicꞌutun chi tzꞌakal li ma̱usilal li queꞌxba̱nu, abanan incꞌaꞌ quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱leb. Incꞌaꞌ queꞌxqꞌue retal cꞌaꞌru teꞌxcꞌul mokon. Cꞌajoꞌ li raylal queꞌxcꞌul nak qui-isi̱c xcuanquileb. Ma̱ ani nacꞌojoban xchꞌo̱leb. Nequeꞌtijoc ut nequeꞌxye re li Dios: —At Ka̱cuaꞌ, chaqꞌue taxak retal li raylal li yo̱co chixcꞌulbal. Chaqꞌue taxak retal chanru nak eb li xicꞌ nequeꞌiloc ke yo̱queb chi numta̱c saꞌ kabe̱n, chanqueb. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb laj Jerusalén queꞌxcꞌam chokꞌ reheb chixjunil lix biomal li tenamit Jerusalén. Eb laj Jerusalén queꞌril nak queꞌoc saꞌ li lokꞌlaj templo bar caye nak incꞌaꞌ naru teꞌoc li ma̱cuaꞌeb aj judío. Chixjunileb laj Israel yo̱queb chi ya̱bac xban li raylal yo̱queb chixcꞌulbal ut yo̱queb chixsicꞌbal xtzacae̱mkeb. Nequeꞌxcꞌayi li kꞌaxal lokꞌ chiruheb re xlokꞌbal xtzacae̱mkeb re nak incꞌaꞌ teꞌca̱mk xban xtzꞌocajiqueb. Nequeꞌtijoc ut nequeꞌxye: —At Ka̱cuaꞌ, ta̱cuil taxak xtokꞌoba̱l ku xban nak kꞌaxal ra cuanco, chanqueb. Nequeꞌxye reheb li nequeꞌnumeꞌ aran: —¿Ma incꞌaꞌ nayotꞌeꞌ e̱chꞌo̱l chirilbal li raylal li yo̱co chixcꞌulbal? ¿Ma cuanqueb ta biꞌ queꞌcꞌuluc li raylal li yo̱co chixcꞌulbal la̱o? Li Ka̱cuaꞌ xoxqꞌue chixcꞌulbal li raylal aꞌin xban nak yo̱ xjoskꞌil saꞌ kabe̱n. Chanchan nak li Ka̱cuaꞌ quixtakla chak jun li xam toj saꞌ choxa. Nacuulac xtikcual toj saꞌ kabakel. Chanchan nak quixqꞌue jun li raꞌal saꞌ kabe re totꞌanekꞌ cuiꞌ. Ut chirix aꞌan coxcanab kajunes chixcꞌulbal li raylal. Li Ka̱cuaꞌ yo̱ chak chixqꞌuebal retal li ma̱c li xkaba̱nu. Chanchan nak quixchꞌutubeb li kama̱c ut quixbacꞌ chiru li kacux. Chanchan li yugo li kꞌaxal a̱l xcꞌambal. Yo̱ chi osocꞌ li kametzꞌe̱u. Li Ka̱cuaꞌ coxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc ke ut la̱o incꞌaꞌ chic nakacuy xcolbal kib chiruheb. Li Ka̱cuaꞌ quirisi xmetzꞌe̱uheb li kasolda̱d li cauheb raj rib chikacolbal. Ut quixtaklaheb jun chꞌu̱tal lix soldado li xicꞌ nequeꞌiloc ke chixsachbal ruheb li sa̱j cui̱nk saꞌ kaya̱nk. Xban nak kꞌaxal yo̱ xjoskꞌil, joꞌcan nak quixtakla raylal saꞌ kabe̱n. Chanchan nak nayatzꞌeꞌ li ru li uvas re risinquil li xyaꞌal. Xban li raylal li yo̱co chixcꞌulbal, nocoya̱bac. Natꞌuluc xyaꞌal ku. Ma̱ ani nacꞌojoban kachꞌo̱l ut ma̱ ani naru naqꞌuehoc xcacuil kachꞌo̱l. Ut eb li kalal kacꞌajol xeꞌcana chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan reheb xban nak eb li xicꞌ nequeꞌiloc ke xeꞌnumta saꞌ kabe̱n. Eb li cuanqueb Sión yo̱queb chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquil. Abanan ma̱ ani natenkꞌan reheb. Li Ka̱cuaꞌ quixye nak eb li cuanqueb chi nachꞌ xicꞌ chic teꞌrileb li ralal xcꞌajol laj Jacob. Eb li cuanqueb Jerusalén tzꞌekta̱nanbileb xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Li Ka̱cuaꞌ quirakoc a̱tin saꞌ kabe̱n saꞌ ti̱quilal. La̱o xkakꞌet li ra̱tin. Che̱junilex la̱ex, qꞌuehomak retal li raylal li yo̱co chixcꞌulbal. Chixjunileb li toj sa̱jeb queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ chi najt, joꞌ cui̱nk, joꞌ ixk. Kajap ke chixbokbaleb li nequeꞌrahoc ke, abanan xoeꞌxbalakꞌi. Eb laj tij ut eb li nequeꞌcꞌamoc be chiku yo̱queb chi ca̱mc saꞌ li tenamit. Yo̱queb raj chixsicꞌbal lix tzacae̱mkeb re nak incꞌaꞌ teꞌca̱mk. At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, chaqꞌue taxak retal li raylal li yo̱co chixcꞌulbal. Ta̱qꞌue taxak retal lix rahil li kachꞌo̱l. Cꞌajoꞌ nak nayotꞌeꞌ li kachꞌo̱l xban li ma̱c xkaba̱nu. Saꞌ eb li be yo̱queb chi camsi̱c li kalal kacꞌajol ut yo̱queb ajcuiꞌ chi ca̱mc saꞌ li kochoch. Eb li tenamit queꞌrabi nak yo̱co chi ya̱bac xban li raylal, abanan ma̱ ani nacꞌojoban kachꞌo̱l. Nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li xicꞌ nequeꞌiloc ke nak nequeꞌrabi resil li raylal li xaqꞌue saꞌ kabe̱n. Chicuulak taxak xkꞌehil li rakba a̱tin re nak teꞌxcꞌul ajcuiꞌ eb aꞌan joꞌ yo̱co chixcꞌulbal la̱o. Chaqꞌue taxak retal li incꞌaꞌ us nequeꞌxba̱nu li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Chaba̱nu taxak riqꞌuineb aꞌan joꞌ xaba̱nu kiqꞌuin la̱o xban li ma̱usilal xkaba̱nu. Cꞌajoꞌ nak nayotꞌeꞌ kachꞌo̱l ut tacuajenako xban li raylal yo̱co chixcꞌulbal. Chanchan nak xoxqꞌue saꞌ kꞌojyi̱n li Ka̱cuaꞌ nak xqꞌue li raylal saꞌ xbe̱n li tenamit Jerusalén. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li Ka̱cuaꞌ saꞌ kabe̱n nak quirisi lix lokꞌal li katenamit. Chanchan nak quixtzꞌek saꞌ chꞌochꞌ. Chi moco quiril xtokꞌoba̱l ru li lokꞌlaj templo, lix naꞌaj li rok. Li Ka̱cuaꞌ cꞌajoꞌ lix joskꞌil. Ma̱ jun chic li rochocheb li ralal xcꞌajol laj Jacob quixcanab chi xakxo. Quilajxsach ajcuiꞌ ruheb chixjunil li cab li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb laj Judá. Quixcꞌut xxuta̱n li rey joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li nequeꞌtenkꞌan re. Xban xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ quixsach xcuanquileb laj Israel. Incꞌaꞌ chic quixtenkꞌaheb laj Israel nak queꞌchal li xicꞌ nequeꞌiloc reheb chi pletic riqꞌuineb. Quixcanab chixjunil chi sachecꞌ. Chanchan queꞌcꞌateꞌ xban xam nak queꞌsacheꞌ ruheb. Chanchan nak li Ka̱cuaꞌ yo̱ chixti̱canquileb riqꞌuin lix tzimaj. Quixcanab chi sachecꞌ chixjunil li chꞌinaꞌus rilbal. Cꞌajoꞌ li raylal xeꞌxcꞌul arin Jerusalén. Chanchan nak yo̱queb chi cꞌatc xban xam. Chanchan nak xicꞌ chic narileb li tenamit Israel li Ka̱cuaꞌ xban nak quixsach ru li tenamit Jerusalén. Quixcanabeb re nak ta̱juqꞌui̱k chixjunil li cab li bar nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb. Ut queꞌxjuqꞌui ajcuiꞌ li rochocheb li rey. Cꞌajoꞌ li raylal quixqꞌue saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Judá. Moco ra ta chiru nak quixqꞌue chi poꞌi̱c li templo. Ut quixsach ru li naꞌajej li nequeꞌlokꞌonin cuiꞌ li tenamit. Incꞌaꞌ chic nequeꞌlokꞌonin saꞌ li hiloba̱l cutan, chi moco nequeꞌxba̱nu li ninkꞌe joꞌ queꞌxba̱nu junxil. Xban xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ, quixtzꞌekta̱naheb chixjunileb, joꞌ li rey, joꞌ eb ajcuiꞌ laj tij. Quixtzꞌekta̱na lix artal li Ka̱cuaꞌ ut quixtzꞌekta̱na ajcuiꞌ li templo. Quixcanabeb saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc re, re nak teꞌxjuqꞌui li rochoch li rey. Ut japjo̱queb re saꞌ li templo. Chanchan nak yo̱queb chi ninkꞌei̱c. Li Ka̱cuaꞌ quixye nak ta̱sachekꞌ ru li tzꞌac li sutsu cuiꞌ Jerusalén ut incꞌaꞌ quixjal xcꞌaꞌux. Quixqꞌue ban chi sachecꞌ chixjunil. Li tzꞌac joꞌ ajcuiꞌ li cab najt xteram li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb ac juqꞌuinbil chic. Eb li oqueba̱l re li tenamit tꞌanenakeb chic saꞌ chꞌochꞌ. Jorbil chic li ni̱nki cheꞌ li queꞌtzꞌapoc re li oqueba̱l. Li rey joꞌqueb ajcuiꞌ li queꞌtenkꞌan re queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ chi najt saꞌ jalan tenamit. Ma̱cꞌaꞌ chic xchakꞌrab li Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ chic naxcꞌutbesi li visión chiruheb li profeta. Eb li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb li cuanqueb Sión, chunchu̱queb chic saꞌ chꞌochꞌ. Incꞌaꞌ nequeꞌa̱tinac. Queꞌxqꞌue li poks saꞌ xjolomeb ut queꞌxqꞌue li kꞌes ru tꞌicr chirixeb retalil lix rahil xchꞌo̱leb. Ut eb li tukꞌ ixk nequeꞌxxulub lix jolomeb xban xrahil xchꞌo̱leb. Incꞌaꞌ chic sa nin-iloc xban li ya̱bac ninba̱nu. Nayotꞌeꞌ li cua̱m xban xrahil inchꞌo̱l xban nak queꞌsacheꞌ ruheb lin tenamit. Ut li cocꞌal nequeꞌcam saꞌ be xban xtzꞌocajiqueb. Nequeꞌxye reheb lix naꞌ: —Ma̱cꞌaꞌ chic kacua kucꞌa, chanqueb. Ut nequeꞌtꞌaneꞌ saꞌ eb li be xban xtzꞌocajiqueb. Ut nequeꞌcam saꞌ rukꞌeb lix naꞌ xban nak ma̱cꞌaꞌ chic xtzacae̱mkeb. ¿Cꞌaꞌ ta cuiꞌ ru tinye che̱rix la̱ex li cuanquex Jerusalén? ¿Cꞌaꞌru texinjuntakꞌe̱ta cuiꞌ? ¿Chan ta cuiꞌ ru nak tincꞌojob e̱chꞌo̱l, la̱ex li cuanquex Sión? Kꞌaxal nim li raylal cuanquex cuiꞌ. Chanchan xnimal li palau. ¿Ani ta̱ru̱k ta̱colok e̱re? Aꞌaneb ajcuiꞌ le̱ profeta li queꞌbalakꞌin e̱re. La̱ex yo̱quex chi ma̱cobc, abanan incꞌaꞌ queꞌxye e̱re nak incꞌaꞌ us yo̱quex. Incꞌaꞌ queꞌxye e̱re nak te̱yotꞌ e̱chꞌo̱l ut te̱jal e̱cꞌaꞌux re nak incꞌaꞌ texchapekꞌ. Ticꞌtiꞌ ban li queꞌxye e̱re. Chixjunileb li nequeꞌnumeꞌ, nequeꞌxpokꞌpokꞌi li rukꞌeb nak nequexril. Nequeꞌseꞌec ut nequexhob la̱ex li cuanquex Jerusalén. Ut nequeꞌxye: —¿Ma aꞌin ta biꞌ li tenamit li kꞌaxal chꞌinaꞌus nayeheꞌ re? ¿Ma aꞌin ta biꞌ li tenamit li ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal xbaneb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ? chanqueb. Chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re yo̱queb che̱hobbal. Nequeꞌrecꞌasi lix jolomeb ut nequeꞌseꞌec. Ut nequeꞌxye: —Chanchan xkanukꞌeb nak xkasach ruheb. Aꞌan aꞌin li cutan yo̱co chiroybeninquil nak teꞌsachekꞌ ruheb laj Jerusalén. Toj xkil ajcuiꞌ nak xeꞌsacheꞌ ruheb, chanqueb. Li Ka̱cuaꞌ xba̱nu e̱re li cꞌaꞌru quixye chak junxil. Incꞌaꞌ xril xtokꞌoba̱l e̱ru. Xsach ban e̱ru. Incꞌaꞌ chic xcuy e̱ma̱c. Xqꞌueheb xcuanquil li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re re teꞌnumta̱k saꞌ e̱be̱n, ut xexqꞌue chi seꞌe̱c. La̱ex li cuanquex Jerusalén, cheya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Chi kꞌek chi cutan texya̱bak. Tꞌululnak xyaꞌal e̱ru. Chanchanak li nimaꞌ. Me̱canab ya̱bac. Me̱qꞌue chi hila̱nc li xnakꞌ e̱ru. Chexcuacli̱k chiru kꞌojyi̱n nabal sut ut te̱ya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ chi anchal e̱chꞌo̱l. Chetzꞌa̱ma chiru li Dios re nak ta̱ril xtokꞌoba̱leb ru le̱ cocꞌal li yo̱queb chi ca̱mc saꞌ be yalak bar xban nak ma̱cꞌaꞌ xtzacae̱mkeb. At Ka̱cuaꞌ, qꞌue retal. ¿Ma cuan ta biꞌ anihak xaba̱nu re joꞌ yo̱cat chixba̱nunquil ke la̱o? ¿Ma tento ta biꞌ nak eb li naꞌbej teꞌxtiu xtibeleb lix cocꞌal li nequeꞌxra? ¿Ma tento ta biꞌ nak teꞌcamsi̱k saꞌ li templo eb laj tij ut eb li profeta? Eb li camenak nequeꞌtꞌanaxin saꞌ eb li be, joꞌ cocꞌal, joꞌ ti̱xeb. Eb li sa̱j cui̱nk ut eb li tukꞌ ixk xelajeꞌcamsi̱c. Xban a̱joskꞌil, at Ka̱cuaꞌ, cacanabeb chi camsi̱c ut incꞌaꞌ cacuil xtokꞌoba̱l ruheb. Xiu xiu cuanco. Yalak bar yo̱queb chi cha̱lc li nequeꞌba̱nun raylal ke. Chanchan li bokbileb saꞌ junak ninkꞌe. At Ka̱cuaꞌ, ma̱ ani naru naxcol rib cha̱cuu nak yo̱ a̱joskꞌil. Eb li xinqꞌuiresiheb quilajeꞌcamsi̱c; ut li xinchꞌolaniheb queꞌsacheꞌ ruheb xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. La̱in jun cui̱nk quincꞌul nabal li raylal xban nak yo̱ xjoskꞌil li Dios saꞌ inbe̱n. Cꞌajoꞌ li raylal xqꞌue saꞌ inbe̱n. Incꞌaꞌ chic us nin-el. Chanchan nak yo̱quin chi be̱c saꞌ kꞌojyi̱n ut incꞌaꞌ naxcutanobresi lin be. Rajlal cutan junes raylal nincꞌul. Xban li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal, chanchan nak ti̱xin chic chi us. Ut chanchan tokoleb lin bakel. Junes raylal ut chꞌaꞌajquilal nincꞌul. Sutsu̱quin xban li raylal. Xban li raylal li nincꞌul, chanchan nak cuanquin saꞌ kꞌojyi̱n, joꞌ eb li camenak li ac xeꞌcam najter. Chanchan nak sutsu̱quin saꞌ tzꞌac re nak incꞌaꞌ tine̱lelik. Chanchan nak bacꞌbo̱quin riqꞌuin cadena kꞌaxal a̱l xban li raylal li yo̱quin chixcꞌulbal. Usta xinjap cue chixtzꞌa̱manquil intenkꞌanquil chiru, abanan li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ xrabi lin tij. Chanchan nak eb li tzꞌac yi̱banbil riqꞌuin pec nequeꞌramoc re lin be. Ut incꞌaꞌ chic nintau cꞌaꞌru tinba̱nu. Li Ka̱cuaꞌ chanchan jun li oso malaj ut jun li cakcoj mukmu roybeninquil ani tixchap. Chanchan nak quinixchap ut quinixrahobtesi ut quinixcanab injunes chi ma̱ ani natenkꞌan cue. Chanchan nak yo̱ chinti̱canquil riqꞌuin lix tzimaj. Chanchan nak quinixcut riqꞌuin lix tzimaj ut kꞌaxal cham qui-oc. Chixjunileb li cuech tenamitil niquineꞌxhob. Rajlal cutan yo̱queb chinseꞌenquil. Junes raylal nincꞌul. Chanchan nak junes cꞌa chic li nintzaca. Chanchan nak quinixcut chiru chꞌochꞌ ut xeꞌtokeꞌ li ruch cue. Ut chanchan nak quinixtolcꞌosi saꞌ poks. Ma̱cꞌaꞌ chic tuktu̱quil usilal cuiqꞌuin. Ut ma̱cꞌaꞌ chic li sahil chꞌo̱lejil. Ma̱cꞌaꞌ chic inmetzꞌe̱u. Ut nincꞌoxla nak ma̱cꞌaꞌ chic nacuoybeni riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. La̱in nincꞌoxlac chirix chixjunil li raylal ut li rahil chꞌo̱lejil li nincꞌul. Nacuecꞌa tzꞌakal xmay li raylal li nincꞌul. Incꞌaꞌ na-el saꞌ inchꞌo̱l. Ut yo̱ chi chꞌina̱nc inchꞌo̱l. Abanan cuan jun li nacꞌojla cuiꞌ inchꞌo̱l. Ut aꞌan li nacuoybeni. Xban nak junelic naruxta̱na ku li Ka̱cuaꞌ, joꞌcan nak incꞌaꞌ xo-osoꞌ. Junelic naril xtokꞌoba̱l ku. Cuulaj cuulaj nocorosobtesi. Acꞌ chic li kosobtesinquil xban nak kꞌaxal nim li rusilal saꞌ kabe̱n. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li natenkꞌan cue. Ut aꞌan li ninyoꞌoni. Li Ka̱cuaꞌ junelic cha̱bil riqꞌuineb li nequeꞌyoꞌonin riqꞌuin. Ut naruxta̱na ruheb li nequeꞌxsicꞌ xtenkꞌanquil riqꞌuin. Kꞌaxal us nak junak ta̱roybeni nak ta̱tenkꞌa̱k xban li Ka̱cuaꞌ. Ut incꞌaꞌ yo̱k chixcuechꞌinquil li cꞌaꞌru naxba̱nu. Kꞌaxal us nak junak tixcanab rib chi takla̱c xban li Ka̱cuaꞌ chalen saꞌ xsa̱jilal. Kꞌaxal us nak junak tixcꞌojob xchꞌo̱l ut incꞌaꞌ ta̱cuechꞌi̱nk xban nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quiqꞌuehoc re chixcꞌulbal li raylal. Chixcubsihak ban rib rubel xcuanquil li Ka̱cuaꞌ, xban nak toj cuan cꞌaꞌru naroybeni. Chixqꞌuehak chi saqꞌuecꞌ saꞌ xnakꞌ ru xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc re usta ta̱cꞌutekꞌ xxuta̱n. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ nocoxtzꞌekta̱na chi junaj cua. Usta naxqꞌue xrahil kachꞌo̱l, abanan naruxta̱na ku xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n saꞌ kabe̱n. Moco yal naraj ta xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ nak naxqꞌue li raylal saꞌ kabe̱n. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ nacuulac chiru nak teꞌrahobtesi̱k li cuanqueb rubel xcuanquil jalan tenamit. Chi moco nacuulac chiru li Ka̱cuaꞌ nak ta̱makꞌekꞌ chiruheb li cꞌaꞌru reheb. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ nacuulac chiru nak incꞌaꞌ narakeꞌ a̱tin saꞌ ti̱quilal. ¿Ani ta biꞌ ta̱ru̱k tixye cꞌaꞌru tixcꞌul junak cui moco joꞌcan ta naraj li Dios? Nakacꞌul li us joꞌ ajcuiꞌ li incꞌaꞌ us xban nak joꞌcan naraj li Ka̱cuaꞌ. ¿Cꞌaꞌut nak ta̱rahokꞌ xchꞌo̱l li cui̱nk xban li raylal li naxcꞌul, cui aꞌan ajcuiꞌ li yo̱ chi ma̱cobc? Chikaqꞌuehak retal chi us cꞌaꞌru takaba̱nu. Chikajal li kacꞌaꞌux ut chosukꞌi̱k riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Chikaya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ cuan saꞌ choxa ut takaye: —La̱o xkakꞌet la̱ cua̱tin ut xoma̱cob cha̱cuu. Ut la̱at incꞌaꞌ xacuy kama̱c. Cꞌajoꞌ la̱ joskꞌil. Joꞌcan nak xaqꞌue li raylal saꞌ kabe̱n. Xoa̱canab chi camsi̱c ut incꞌaꞌ xacuil xtokꞌoba̱l ku. Chanchan nak xamuk a̱cuib saꞌ chok re nak incꞌaꞌ ta̱cuabi li katij. Xban li raylal xaqꞌue saꞌ kabe̱n, chanchano aj chic mul ut ma̱cꞌaꞌ chic noco-oc cuiꞌ chiruheb chixjunileb li tenamit. Chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc ke nocoeꞌxhob. Kꞌaxal ra xkacꞌul. Xsacheꞌ ru li katenamit. Ut yo̱ kaxiu.— Li xyaꞌal cuu natꞌululnac saꞌ xnakꞌ cuu xban nak queꞌsacheꞌ ruheb lin tenamit. Incꞌaꞌ tincanab ya̱bac xban nak ma̱cꞌaꞌ nacꞌojoban inchꞌo̱l, toj retal nak li Ka̱cuaꞌ ta̱ril chak xtokꞌoba̱l ku saꞌ choxa. Cꞌajoꞌ nak nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l xban li raylal li xeꞌxcꞌul eb li ixk li cuanqueb Jerusalén. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc cue xineꞌxchap chi ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Chanchanin li xul li quitꞌaneꞌ saꞌ jun li raꞌal ut incꞌaꞌ naru ta̱e̱lelik. Xineꞌxcut chi yoꞌyo saꞌ jun li chamal jul ut queꞌxtzꞌap li re riqꞌuin jun nimla pec. Saꞌ inchꞌo̱l la̱in nak oc cue chi subu̱nc saꞌ haꞌ. Ut quinye: —Anakcuan xin-osoꞌ.— At Ka̱cuaꞌ, la̱in quinya̱ba la̱ cꞌabaꞌ nak cuanquin chak saꞌ xchamal li jul. Cacuabi li cꞌaꞌru quinye nak quintzꞌa̱ma cha̱cuu nak tina̱col. Incꞌaꞌ xacanab yal chi joꞌcan li cꞌaꞌru quintzꞌa̱ma cha̱cuu. Saꞌ li cutan nak quintzꞌa̱ma intenkꞌanquil a̱cue, la̱at caye cue: Matxucuac. At Ka̱cuaꞌ, la̱at cat-oquen chicuix ut quina̱col. At Ka̱cuaꞌ, la̱at caqꞌue retal li raylal yo̱quin chixcꞌulbal chi ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Chacol rix lin yuꞌam. La̱at nacanau nak xicꞌ niquineꞌril. Nacaqꞌue retal nak yo̱queb chixcꞌu̱banquil chanru nak tineꞌxcamsi li xicꞌ nequeꞌiloc cue. La̱at xacuabi nak yo̱queb chinhobbal. Nacanau chixjunil li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌu̱b chicuix. Nacanau cꞌaꞌru nequeꞌxye li xicꞌ nequeꞌiloc cue. Rajlal chicuix nequeꞌa̱tinac. Chaqꞌue retal li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Chalen ekꞌela ut toj ecuu, junelic yo̱queb chinhobbal. Chaqꞌueheb chixtojbal rix lix ma̱queb, at Ka̱cuaꞌ. Chaba̱nu reheb joꞌ xcꞌulubeb xcꞌulbal. Chacacuubresi lix chꞌo̱leb re nak incꞌaꞌ teꞌxtau xya̱lal ut chamajecuaheb. Chacꞌut la̱ joskꞌil chiruheb ut chasach ruheb. Chacuisiheb saꞌ li ruchichꞌochꞌ, at Ka̱cuaꞌ. Li ka-oro xeꞌkꞌekoꞌ ru. Li cha̱bil oro incꞌaꞌ chic nequeꞌlemtzꞌun. Ut li terto̱quil pec li xcuan saꞌ li templo nequeꞌtꞌanaxin yalak bar saꞌ eb li be. Eb li cuanqueb Sión queꞌqꞌueheꞌ xlokꞌaleb junxil. Kꞌaxal lokꞌeb chiru li oro. Abanan anakcuan chanchaneb aj chic li chꞌochꞌ ucꞌal yi̱banbil yal xban cui̱nk. Li ixki xoj naxqꞌueheb xtuꞌ li cocꞌ ral. Abanan eb lin tenamit moco joꞌcaneb ta. Kꞌaxal joskꞌeb ban. Chanchaneb li nimla joskꞌ aj xul avestruz xcꞌabaꞌ, li nacuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Li ruꞌuj rakꞌ eb li cꞌulaꞌal li toj nequeꞌtuꞌuc naxletz rib saꞌ reheb xban li chaki el. Eb li cocꞌal nequeꞌxtzꞌa̱ma xcua rucꞌaheb, abanan ma̱ ani naqꞌuehoc reheb. Eb li queꞌtzacan chak chi cha̱bil junxil, anakcuan yo̱queb chi ca̱mc xban xtzꞌocajiqueb saꞌ eb li be. Queꞌyoꞌla saꞌ biomal. Abanan anakcuan nequeꞌxyocꞌob ribeb saꞌ li mul. Kꞌaxal cuiꞌchic xnumta lix ma̱usilal lin tenamit chiru li ma̱usilal li queꞌxba̱nu eb laj Sodoma, li queꞌsacheꞌ ruheb saꞌ junpa̱t chi ma̱ ani quipletic riqꞌuineb. Eb li queꞌcꞌamoc be chiku kꞌaxal ti̱queb xchꞌo̱l junxil. Chanchaneb xsakal li nieve ut li leche xban nak kꞌaxal ti̱queb xchꞌo̱l. Kꞌaxal cauheb rib ut cꞌajoꞌ xchakꞌal ruheb. Chanchaneb li terto̱quil pec coral ut zafiro. Abanan, anakcuan chanchaneb chic li ru xam xban xkꞌekaleb. Ma̱ ani chic nanaꞌoc ruheb saꞌ eb li be xban nak xeꞌbakoꞌ. Lix tzꞌu̱mal xletz rib chiru lix bakeleb. Chanchaneb chic li chaki siꞌ. Kꞌaxal us chokꞌ reheb li xeꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t chiruheb li nequeꞌcam xban xtzꞌocajiqueb. Eb aꞌan timil timil nequeꞌcam xban nak ma̱cꞌaꞌ chic xtzacae̱mkeb. Usta queꞌxra lix cocꞌaleb, cuanqueb li naꞌbej queꞌxchik lix cocꞌal re teꞌxtzaca saꞌ eb li cutan nak queꞌsacheꞌ ruheb li cuanqueb Jerusalén. Quirisi xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb li cuanqueb Jerusalén. Quixtakla xam saꞌ li tenamit ut quilajeꞌsacheꞌ chixjunil. Joꞌ ajcuiꞌ lix cimiento li cab, queꞌosoꞌ xban xam. Eb lix reyeb li jalan xtenamiteb ma̱ jokꞌe queꞌxcꞌoxla nak naru teꞌoc saꞌ li tenamit Jerusalén li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Chi moco eb li jalan tenamit queꞌxpa̱b nak naru teꞌoc saꞌ li oqueba̱l re li tenamit Jerusalén. Aꞌin quicꞌulman xban lix ma̱queb li profetas ut eb laj tij. Eb aꞌan queꞌma̱cob nak queꞌxqꞌueheb chi camsi̱c aran Jerusalén li cristian li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Eb li profeta ut eb laj tij chanchaneb li mutzꞌ nak nequeꞌxbeni ribeb saꞌ eb li be. Ut xban nak queꞌxmux ribeb riqꞌuin xquiqꞌuel li ras ri̱tzꞌin, xicꞌ nequeꞌileꞌ. Joꞌcan nak ma̱ ani na-ajoc re xchꞌeꞌbal li rakꞌeb. Nequeꞌxye reheb: —Elenkex chiku. Muxbil e̱ru. Ayukex. Incꞌaꞌ tojilok e̱riqꞌuin, chanqueb li tenamit reheb. Queꞌe̱lelic ut queꞌco̱eb yalak bar saꞌ jalan tenamit. Ut eb li tenamit aꞌan queꞌxye: —Ma̱ jokꞌe naru teꞌcua̱nk saꞌ kaya̱nk.— Xban xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ quixchaꞌchaꞌi ruheb ut incꞌaꞌ chic quixcꞌoxlaheb. Incꞌaꞌ queꞌqꞌueheꞌ xlokꞌal eb laj tij chi moco queꞌileꞌ xtokꞌoba̱l ruheb li nequeꞌcꞌamoc be. Xkasicꞌ katenkꞌanquil toj retal nak incꞌaꞌ chic xkacuy. Yo̱co chiroybeninquil nak teꞌcha̱lk chikatenkꞌanquil. Abanan li tenamit li yo̱co chiroybeninquil incꞌaꞌ xru chikatenkꞌanquil. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc ke yo̱queb chixqꞌuebal ketal. Incꞌaꞌ naru noco-el saꞌ be. Xcuulac xkꞌehil li kacamic. Osocꞌ ke. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc ke kꞌaxal cau nequeꞌa̱linac chiru li cꞌuch li narupupic chiru choxa. Coeꞌra̱lina toj saꞌ eb li tzu̱l ut coeꞌxram saꞌ eb li chaki chꞌochꞌ. Queꞌxchap li karey, li sicꞌbil ru xban li Ka̱cuaꞌ, li cꞌojcꞌo cuiꞌ kachꞌo̱l. Saꞌ kachꞌo̱l la̱o nak cua̱nk li rey aꞌan, eb li jalan tenamit incꞌaꞌ toeꞌxchꞌiꞌchꞌiꞌi. Chexseꞌek ut chisahokꞌ saꞌ le̱ chꞌo̱l la̱ex li cuanquex Edom ut la̱ex li cuanquex aran Uz. Chisahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l anakcuan nak toj naru xba̱nunquil xban nak ta̱cuulak xkꞌehil nak te̱recꞌa xcꞌahil li raylal te̱cꞌul la̱ex. Chanchan texcala̱k ut chanchan tꞌustꞌu texcana̱k nak ta̱cꞌutekꞌ le̱ xuta̱n. Anakcuan la̱ex li cuanquex Sión, oc e̱re chi hila̱nc riqꞌuin li raylal yo̱quex chixcꞌulbal. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ chic texcanab chi cꞌamecꞌ saꞌ jalan tenamit. Abanan, la̱ex aj Edom, texqꞌuehekꞌ chixtojbal rix le̱ ma̱c. Ut ta̱cꞌutu̱nk chiruheb chixjunileb le̱ ma̱usilal. At Ka̱cuaꞌ, chijulticokꞌ taxak a̱cue li cꞌaꞌru xkacꞌul. Chacuil taxak xtokꞌoba̱l ku xban nak xuta̱nal xo-el. Eb li jalaneb xtenamit queꞌxmakꞌ chiku li kanaꞌaj li xke̱chani junxil. Ut queꞌxmakꞌ ajcuiꞌ li kochoch. Xocana chi ma̱ ani chic na-iloc ke. Chanchan nak ma̱cꞌaꞌ chic kayucuaꞌ. Ut eb li kanaꞌ chanchaneb chic li xma̱lcaꞌan. Li haꞌ nakucꞌ toj nakalokꞌ. Ut joꞌcan ajcuiꞌ li kasiꞌ lokꞌbil. Rahobtesinbilo xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc ke ut tacuajenako. Abanan, incꞌaꞌ naru nocohilan. Re nak ta̱cua̱nk li katzacae̱mk, xkaqꞌue kib rubel xcuanquileb li tenamit Egipto ut li tenamit Asiria. Queꞌma̱cob li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ ut anakcuan camenakeb chic. Abanan la̱o yo̱co chixcꞌulbal li raylal xban li ma̱c queꞌxba̱nu eb aꞌan. Eb li queꞌcuan chokꞌ lokꞌbil mo̱s junxil, aꞌaneb chic li nequeꞌtaklan saꞌ kabe̱n anakcuan. Ut ma̱ ani nacoloc ke chiruheb. Eb laj camsinel cuanqueb yalak bar. Xiu xiu nak nocoxic chixsicꞌbal katzacae̱mk xban nak incꞌaꞌ nakanau ma tosukꞌi̱k chak malaj ut incꞌaꞌ. Li katibel xkꞌekoꞌ. Chanchan li horno. Ut yo̱ katik xban katzꞌocajic. Queꞌxmux ruheb li kixakil nak queꞌxchꞌic rib riqꞌuineb aran Sión. Ut queꞌxmux ajcuiꞌ ruheb li tukꞌ ixk aran Judá. Eb li queꞌcꞌamoc be chiku queꞌbaqꞌueꞌ li rukꞌeb ut riqꞌuin aꞌan queꞌtꞌuyuba̱c. Ut eb li ac ti̱xeb incꞌaꞌ chic queꞌqꞌueheꞌ xlokꞌal. Eb li sa̱j cui̱nk queꞌqꞌueheꞌ chixqueꞌbal li ru li trigo. Ra sa nak nequeꞌru xqꞌuebal vue̱lt re li nimla pec li nequeꞌxqueꞌ cuiꞌ li trigo. Ut joꞌcaneb ajcuiꞌ li cocꞌal. Incꞌaꞌ nequeꞌxcuy ri̱kanquil li siꞌ xban nak kꞌaxal a̱l. Incꞌaꞌ chic nequeꞌcꞌojla chire li oqueba̱l re li tenamit eb li ac che̱queb. Ut eb li toj sa̱j incꞌaꞌ chic nequeꞌbichan. Incꞌaꞌ chic nocoxajoc xban xsahil kachꞌo̱l. Lix sahil kachꞌo̱l xsukꞌi chokꞌ rahil chꞌo̱lej. Ma̱cꞌaꞌ chic kalokꞌal. Tokꞌob ku xban nak xoma̱cob. Xban li raylal nakacꞌul, xrahoꞌ kachꞌo̱l. Ut incꞌaꞌ chic saken noco-iloc. Chixjunil li cuan saꞌ li tzu̱l Sión ac juqꞌuinbil. Juneseb aj chic li yac nequeꞌbe̱c aran. Abanan, la̱at at Ka̱cuaꞌ, la̱at li tzꞌakal rey chi junelic kꞌe cutan. Ut la̱ cuanquil cuan chi junelic. ¿Cꞌaꞌut nak nocosach saꞌ a̱chꞌo̱l chi junaj cua, at Ka̱cuaꞌ? Ut, ¿cꞌaꞌut nak kꞌaxal najt xoa̱canab kajunes? At Ka̱cuaꞌ, choa̱cꞌul cuiꞌchic a̱cuiqꞌuin ut la̱o chosukꞌi̱k ta cuiꞌchic a̱cuiqꞌuin. Ut ta̱qꞌue taxak kalokꞌal joꞌ nak cocuan chak junxil. ¿Malaj ut toa̱tzꞌekta̱na chi junaj cua? ¿Ma junelic yo̱k a̱joskꞌil saꞌ kabe̱n? Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li Profeta EzequielLaj Ezequiel quiril lix lokꞌal li Dios saꞌ visiónLa̱in laj Ezequiel laj tij. La̱in jun saꞌ xya̱nkeb laj Israel li queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ saꞌ li naꞌajej Babilonia. Cocꞌameꞌ chire li nimaꞌ Quebar. O̱b cutan chic xticlajic xca̱ li po re li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab nak li Dios quixcꞌutbesiheb li visión chicuu. Quiteli li choxa chicuu nak quicuil. Ac o̱b chihab xcꞌambal li rey Joaquín aran Babilonia. Saꞌ li chihab aꞌan, saꞌ li roꞌ xbe li xca̱ po nak cuanquin saꞌ xchꞌochꞌeb laj Babilonia chire li nimaꞌ Quebar quicuabi nak li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin la̱in li ralal laj Buzi. Chanchan nak quixqꞌue li rukꞌ saꞌ inbe̱n nak quicuecꞌa lix cuanquil. Quicuil nak yo̱ chak chi cha̱lc saꞌ li norte jun cacuil ikꞌ. Li ikꞌ aꞌan yo̱ chak chixcꞌambal jun li chok sutsu riqꞌuin xam ut nalemtzꞌun. Chanchan yo̱ chi repoc joꞌ nak narepoc li ca̱k. Ut saꞌ li chok nacꞌutun jun li xam ut saꞌ li xam cuan jun li nalemtzꞌun joꞌ li kꞌan chꞌi̱chꞌ bronce. Ut saꞌ li xam queꞌcꞌutun ca̱hib li chanchaneb ángel yoꞌyo̱queb. Chanchan nequeꞌiloc cui̱nk. Chixju̱nkaleb cuanqueb ca̱hib li riloba̱l ut ca̱hib lix xiqꞌueb. Ut lix tzelequeb ti̱queb ut li rokeb chanchan rokeb li cuacax ut nalemtzꞌun joꞌ li kꞌan chꞌi̱chꞌ bronce. Rubeleb lix xicꞌ ca̱hib cuan li rukꞌeb chanchan rukꞌeb cui̱nk. Chixju̱nkaleb ca̱ ca̱ li riloba̱leb ut ca̱ ca̱ lix xiqꞌueb saꞌ xca̱ pacꞌalileb. Nequeꞌxcꞌul ribeb lix xiqꞌueb chi ribileb rib. Ut nak nequeꞌbe̱c incꞌaꞌ nequeꞌxic chirix. Ti̱c ban chiru nequeꞌxic. Joꞌcaꞌin nequeꞌiloc li ca̱hib chi riloba̱l li junju̱nk chi ángel: Li cuan chiruheb, aꞌan chanchan na-iloc cui̱nk. Li cuan saꞌ lix nimeb, aꞌan chanchan na-iloc cakcoj. Ut li cuan saꞌ lix tzꞌeheb, aꞌan chanchan na-iloc bo̱yx. Ut li cuan chirixeb, aꞌan chanchan na-iloc tꞌiu. Ut helho ruheb lix xiqꞌueb saꞌ xbe̱neb chi xju̱nkaleb. Cuib lix xiqꞌueb nequeꞌxcꞌul ribeb ut riqꞌuin li cuib chic nequeꞌxtzꞌap rib. Nak nequeꞌbe̱c chi xju̱nkaleb ti̱c chiruheb nequeꞌxic. Nequeꞌxic bar nequeꞌcꞌameꞌ cuiꞌ xban lix musikꞌ. Incꞌaꞌ tento nak toj teꞌxsukꞌisi ribeb nak nequeꞌbe̱c. Eb li ca̱hib li yoꞌyo̱queb, li chanchaneb ángel, aꞌan queꞌcꞌutun saꞌ li visión joꞌ li ru xam li yo̱ xxamlel. Cuan li xam chanchan yo̱ chi be̱c saꞌ xya̱nkeb ut nalemtzꞌun ut saꞌ li xam narepoc li ca̱k. Ut li ca̱hib li chanchaneb ángel nequeꞌchal nequeꞌxic saꞌ junpa̱t joꞌ nak narepoc li ca̱k. Nak yo̱quin chirilbaleb li ca̱hib li chanchaneb ángel quicuil ajcuiꞌ ca̱hib li rueda saꞌ ruchichꞌochꞌ. Junju̱nk li rueda cuan chixcꞌatkeb li junju̱nk li chanchaneb ángel. Li ca̱hib chi rueda juntakꞌe̱teb xyi̱banquileb. Eb li rueda aꞌan nequeꞌlemtzꞌun chanchan li cha̱bil pec crisólito. Ut eb li ruedas aꞌan quicuil chanchan nak cuan chic jun li rueda chi saꞌ li jun chic. Saꞌ xca̱ pacꞌalil nequeꞌxic li ruedas aꞌan. Nak nequeꞌxic incꞌaꞌ nequeꞌxsukꞌisi ribeb. Ut li chꞌi̱chꞌ li sursu li cuan chiru li rueda cuan nabal xnakꞌeb ru saꞌ li ca̱hib chi rueda. Xiu xiu rilbal. Nak nequeꞌbe̱c li ca̱hibeb li chanchaneb ángel, nequeꞌbe̱c ajcuiꞌ li ruedas rochbeneb. Ut nak eb li chanchaneb ángel nequeꞌcuacli, eb li ruedas nequeꞌcuacli ajcuiꞌ. Eb li chanchaneb ángel beresinbileb xban lix musikꞌ ut nequeꞌxic bar nequeꞌcꞌameꞌ cuiꞌ. Ut eb li ruedas nequeꞌxic bar nequeꞌxic cuiꞌ li chanchaneb ángel. Nak nequeꞌbe̱c li chanchaneb ángel, nequeꞌbe̱c ajcuiꞌ li ruedas. Ut nak nequeꞌxakli, nequeꞌxakli ajcuiꞌ li ruedas. Nak nequeꞌcuacli, nequeꞌcuacli li ruedas xban nak lix musikꞌeb li chanchaneb ángel na-ecꞌasin reheb li ruedas. Ut saꞌ xbe̱neb li ca̱hib li chanchaneb ángel cuan li chanchan choxa nalemtzꞌun joꞌ li lem. Ut rubel li chanchan choxa helho̱queb lix xicꞌ chi ti̱c ut nequeꞌxcꞌul ribeb. Ut riqꞌuin li cuib chic li xiqꞌueb nequeꞌxtzꞌap ribeb. Ut quicuabi lix ya̱b lix xiqꞌueb nak yo̱queb chi be̱c chanchan nak na-ecꞌan xya̱b rok li haꞌ, malaj ut chanchan xya̱b xcux li nimajcual Dios, malaj ut chanchan xya̱beb li qꞌuila tenamit, malaj ut chanchan xya̱b li jun tu̱b chi soldados. Ut nak nequeꞌxakli, nequeꞌxcubsi lix xiqꞌueb. Nak nequeꞌxakli nequeꞌxcubsi lix xiqꞌueb, na-abiman jun xya̱b cux na-el chak saꞌ xbe̱n li chanchan choxa, li cuan saꞌ xbe̱n lix jolomeb li chanchaneb ángel. Ut saꞌ xbe̱n li chanchan choxa li cuan saꞌ xbe̱neb li chanchaneb ángel, quicꞌutun jun li cꞌojariba̱l yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil raxi pec zafiro. Ut saꞌ li cꞌojariba̱l aꞌan chunchu jun li chanchan cui̱nk. Ut quicuil ajcuiꞌ li cui̱nk li chunchu saꞌ li cꞌojariba̱l chanchan li kꞌan chꞌi̱chꞌ bronce li jun tokol naticla saꞌ lix cꞌa̱mal xsaꞌ toj takecꞌ. Chanchan yo̱ xxamlel. Ut li jun tokol chic li naticla saꞌ lix cꞌa̱mal xsaꞌ toj takꞌa chanchan xam. Cꞌajoꞌ nak nalemtzꞌun chi xjun sutam. Nalemtzꞌun lix lokꞌal li Dios nak quicuil. Chanchan li xo̱quikꞌab li naxqꞌue rib saꞌ li chok nak yo̱ li hab. Nak quicuil lix lokꞌal li Dios, quincut cuib saꞌ chꞌochꞌ ut quicuabi xya̱b xcux nak qui-oc chi a̱tinac. Laj Ezequiel quisiqꞌueꞌ ru xban li Dios chi cꞌanjelac chokꞌ profetaLi Ka̱cuaꞌ quixye cue: —At ralal cui̱nk, cuaclin. La̱in tina̱tinak a̱cuiqꞌuin, chan. Ut nak quinra̱tina li Ka̱cuaꞌ, quichal cuiqꞌuin lix musikꞌ ut quinixxakab ut la̱in quicuabi nak quinra̱tina. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —At ralal cui̱nk, yo̱quin cha̱taklanquil riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Israel. Eb li tenamit aꞌan kꞌaxal kꞌetkꞌeteb ut queꞌxkꞌet li cua̱tin. Eb aꞌan joꞌ eb ajcuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb yo̱queb chi ma̱cobc chicuu toj chalen anakcuan. Kꞌaxal joskꞌeb ut kꞌaxal cauheb xchꞌo̱l. La̱in yo̱quin cha̱taklanquil riqꞌuineb re nak ta̱ye reheb: Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ Dios. Ma̱re chan nak teꞌrabi. Cui ut incꞌaꞌ, ma̱cꞌaꞌ xjalenquil, xban nak aꞌaneb jun tenamit kꞌaxal kꞌetkꞌeteb. Abanan teꞌxnau nak quicuan jun profeta saꞌ xya̱nkeb re xchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb. Ut la̱at, ralal cui̱nk, matxucuac chiruheb chi moco tatxucuak xban li cꞌaꞌru teꞌxye a̱cue. Kꞌaxal ra ta̱nak cuiꞌ li cꞌaꞌru teꞌxye a̱cue. Chanchan li qꞌuix ut chanchan nak cuancat saꞌ xya̱nkeb laj xo̱cꞌ nak cua̱nkat saꞌ xya̱nkeb. Abanan matxucuac xban li cꞌaꞌru teꞌxye a̱cue chi moco tatxucuak chiruheb xban nak li tenamit aꞌan kꞌaxal kꞌetkꞌeteb. Ta̱ye li cua̱tin reheb, usta teꞌrabi usta incꞌaꞌ, xban nak li tenamit aꞌan aj kꞌetoleb a̱tin. Abanan la̱at, at ralal cui̱nk, abi li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal a̱cue. Ma̱kꞌetkꞌeti a̱cuib joꞌ yo̱queb li tenamit aꞌan. Te la̱ cue ut tzaca li cꞌaꞌru tinqꞌue a̱cue, chan. Ut quicuil jun li ukꞌej yo̱ chixqꞌuebal cue jun li botbil hu. Quixte li hu chicuu ut tzꞌi̱banbil ru li hu xcaꞌ pacꞌalil. Saꞌ li hu aꞌan tzꞌi̱banbil retalil chixjunil li ya̱bac ut li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb laj Israel. Quixye cue li Dios: —At ralal cui̱nk, tzaca li hu aꞌin li yo̱quin chixqꞌuebal a̱cue. Ayu ut ta̱ye li cua̱tin reheb li ralal xcꞌajol laj Israel, chan. Quinte li cue ut quixqꞌue chintzaca li hu. Quixye cue: —At ralal cui̱nk, tzaca li hu aꞌin li yo̱quin chixqꞌuebal a̱cue. Ta̱tzaca re nak naru tatnujak, chan. La̱in quintzaca li hu ut quiꞌ saꞌ li cue quicana joꞌ li xyaꞌal cab. Ut quixye ajcuiꞌ cue: —At ralal cui̱nk, ayu riqꞌuineb laj Israel ut ta̱ye li cua̱tin reheb. La̱in incꞌaꞌ yo̱quin cha̱taklanquil saꞌ junak tenamit chꞌaꞌaj xtaubal ru li ra̱tinoba̱leb, chi moco saꞌ junak tenamit incꞌaꞌ ta̱nau ra̱tinanquileb. Yo̱quin ban cha̱taklanquil riqꞌuineb laj Israel. Incꞌaꞌ yo̱quin cha̱taklanquil saꞌ eb li tenamit li chꞌaꞌaj xtaubal ru li ra̱tinoba̱leb. Ut cui ta tatintakla saꞌ eb li tenamit aꞌan, eb aꞌan teꞌrabi raj li cꞌaꞌru ta̱ye. Eb li ralal xcꞌajol laj Israel incꞌaꞌ teꞌraj rabinquil li cꞌaꞌru ta̱ye xban nak incꞌaꞌ nequeꞌraj rabinquil li cꞌaꞌru ninye la̱in. Chixjunileb laj Israel, aꞌan cauheb xchꞌo̱l ut cauheb li ra̱m. Joꞌcan nak la̱in tinqꞌue xcacuilal a̱chꞌo̱l. Tixkꞌax xcacuil xchꞌo̱leb aꞌan. Numtajenak la̱ cacuilal tinqꞌue la̱in chiru xcacuilal eb aꞌan. Nabal la̱ cacuilal tinqꞌue. Chanchan xcacuilal li pec. Chanchan xcacuilal li terto̱quil pec diamante xcꞌabaꞌ. Incꞌaꞌ tatxucuak chiruheb xban nak li tenamit aꞌan aj kꞌetoleb a̱tin.— Ut li Dios quixye ajcuiꞌ cue: —At ralal cui̱nk, chacuabi chi us chixjunil li tinye a̱cue ut chicana̱k saꞌ a̱chꞌo̱l li cua̱tin. Ayu riqꞌuineb laj Israel la̱ cuech tenamitil li cuanqueb chi pre̱xil. Ta̱ye reheb: Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ Dios. Usta teꞌrabi usta incꞌaꞌ, abanan la̱at ta̱ye reheb, chan. Ut lix musikꞌ li Dios quinixcuaclesi ut chicuix quicuabi jun xya̱b cux chanchan nak na-ecꞌan li ca̱k ut quixye: —Chinima̱k ta lix lokꞌal li Ka̱cuaꞌ toj saꞌ lix naꞌaj, chan. Ut quicuabi ajcuiꞌ nak qui-ecꞌan nak queꞌxcꞌul rib lix xiqꞌueb li chanchaneb ángel. Ut queꞌecꞌan ajcuiꞌ li rueda li cuanqueb chiruheb. Kꞌaxal cau queꞌecꞌan. Chanchan nak na-ecꞌan li ca̱k. Quinixcꞌam lix musikꞌ li Dios. Ut la̱in quinco̱in chi ra saꞌ inchꞌo̱l ut chi yo̱ injoskꞌil. Abanan li Ka̱cuaꞌ yo̱ chixqꞌuebal xcacuil inchꞌo̱l. Ut quincuulac riqꞌuineb laj Israel li cuanqueb chi pre̱xil aran Tel-abib, li cuan chire li nimaꞌ Quebar. Ut quincuan cuukub cutan saꞌ xya̱nkeb chi sachso inchꞌo̱l. Ut saꞌ xcuuk li cutan li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, la̱in xatinxakab chi cꞌanjelac joꞌ aj ilol reheb li tenamit Israel. La̱at ta̱cuabi li cꞌaꞌru tinye a̱cue ut ta̱chꞌolob lix ya̱lal chiruheb. Nak la̱in tinteneb ca̱mc saꞌ xbe̱n li yo̱ chixba̱nunquil ma̱usilal, la̱at tento nak ta̱ye re nak incꞌaꞌ us yo̱ re nak tixcanab li ma̱usilal ut incꞌaꞌ ta̱ca̱mk. Ut cui la̱at incꞌaꞌ ta̱ye re ut cui li jun aꞌan ta̱ca̱mk xban li ma̱usilal, a̱ma̱c la̱at nak ta̱ca̱mk saꞌ li ma̱c. Abanan cui la̱at ta̱chꞌolob lix ya̱lal chiru li incꞌaꞌ us xnaꞌleb ut cui aꞌan incꞌaꞌ tixcanab xba̱nunquil li ma̱usilal ut incꞌaꞌ tixjal xcꞌaꞌux, aꞌan ta̱ca̱mk xban lix ma̱usilal. Ma̱cuaꞌ chic la̱at cuan a̱ma̱c. Cui cuan junak ti̱c xchꞌo̱l ta̱oc chixba̱nunquil li ma̱usilal ut la̱in tincanab chi tꞌanecꞌ, aꞌan ta̱ca̱mk cui la̱at incꞌaꞌ ta̱chꞌolob xya̱lal chiru. Ta̱ca̱mk xban lix ma̱usilal ut incꞌaꞌ ta̱julticokꞌ cue li us li quixba̱nu. Ut saꞌ a̱be̱n la̱at ta̱cana̱k lix camic. Abanan cui la̱at ta̱qꞌue xnaꞌleb li ti̱c xchꞌo̱l ut ta̱ye re nak incꞌaꞌ ta̱ma̱cobk, aꞌan incꞌaꞌ ta̱ma̱cobk ut ta̱cua̱nk xyuꞌam xban nak qꞌuebil xnaꞌleb. La̱at ma̱cꞌaꞌ ma̱c saꞌ a̱be̱n, chan li Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue xcacuilal inchꞌo̱l ut quixye cue: —Anakcuan tatxic saꞌ li cꞌaleba̱l ut aran tina̱tinak a̱cuiqꞌuin, chan. Ut la̱in quinco̱in saꞌ li cꞌaleba̱l. Ut nak quincuulac aran, quicuil cuiꞌchic lix lokꞌal li Dios joꞌ nak quixcꞌut chicuu chire li nimaꞌ Quebar. Ut la̱in quinhupub cuib saꞌ chꞌochꞌ. Ut quichal cuiqꞌuin lix musikꞌ li Dios ut quinixxakab. Ut quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —Tatxic saꞌ la̱ cuochoch ut ta̱tzꞌap a̱cuib aran. Ut la̱at, at ralal cui̱nk, tateꞌxbacꞌ riqꞌuin cꞌa̱m. Aꞌan retalil nak incꞌaꞌ ta̱ru̱k tat-e̱lk saꞌ xya̱nkeb li tenamit. La̱in tinba̱nu̱nk re nak tixletz rib li ruꞌuj a̱cuakꞌ saꞌ a̱cue ut incꞌaꞌ chic tat-a̱tinak. Incꞌaꞌ chic tatru̱k chixkꞌusbaleb, xban nak kꞌetkꞌet aj tenamiteb. Abanan la̱in tatinqꞌue cuiꞌchic chi a̱tinac nak tinye a̱cue cꞌaꞌru ta̱ye. La̱at ta̱ye reheb: Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ Dios. Cui la̱ex nequeraj abi̱nc, chex-abi̱nk. Ut cui incꞌaꞌ nequeraj abi̱nc, mex-abin, xban nak la̱ex jun tenamit kꞌetkꞌetex. Laj Ezequiel quixye resil li raylal li teꞌxcꞌul eb laj JerusalénLi Dios quixye: —At ralal cui̱nk, chap jun li xan ut ta̱qꞌue cha̱cuu. Ut ta̱yi̱b chiru li xan jun retalil li tenamit Jerusalén. Chirix aꞌan, ta̱yi̱b jun retalil li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit ut ta̱yi̱b jun retalil li pletic. Ta̱yi̱b retalil li rok haꞌ ut retalil lix naꞌajeb li soldados ut ta̱yi̱b ajcuiꞌ retalil li ni̱nki cheꞌ li teꞌxtꞌan cuiꞌ li oqueba̱l re li tenamit. Ut ta̱xakab jun li perpo̱quil chꞌi̱chꞌ cha̱cuu, joꞌ jun li tzꞌac yo̱ chi ramoc re cha̱cuu li xan li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil li tenamit. Ta̱ba̱nu a̱cuib nak oc a̱cue chi pletic riqꞌuin li tenamit. Aꞌin ta̱ba̱nu chokꞌ retalil li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb li ralal xcꞌajol laj Israel. Ut la̱at tatyocla̱k saꞌ xbe̱n la̱ tzꞌe. Jarub cutan yocyo̱kat, aꞌan retalil li raylal li teꞌxcꞌul eb laj Israel. Rajlal cutan tatyocla̱k saꞌ la̱ tzꞌe chiru oxib ciento cutan riqꞌuin laje̱b roꞌcꞌa̱l (390) cutan. Li jun cutan, aꞌan retalil li jun chihab. Li raylal li ta̱cꞌul, aꞌan retalil li raylal li teꞌxcꞌul eb laj Israel chiru oxib ciento chihab riqꞌuin laje̱b roꞌcꞌa̱l chihab xban lix ma̱usilaleb. Nak ac xrakeꞌ li cutan nak yocyo̱cat saꞌ xbe̱n la̱ tzꞌe, tatyocla̱k cuiꞌchic saꞌ xbe̱n la̱ nim chiru caꞌcꞌa̱l cutan. Li raylal li ta̱cꞌul, aꞌan retalil li raylal li teꞌxcꞌul eb laj Judá chiru caꞌcꞌa̱l chihab xban xma̱usilaleb. Li jun cutan, aꞌan retalil li jun chihab. Ilon cuan cuiꞌ li tenamit Jerusalén retalil nak ta̱chapekꞌ li tenamit. Ut chi tꞌustꞌu la̱ tel ta̱ye resil li raylal teꞌxcꞌul. Nak yocyo̱cat saꞌ la̱ tzꞌe ut saꞌ la̱ nim, la̱in tatinbacꞌ saꞌ la̱ naꞌaj re nak incꞌaꞌ ta̱sukꞌisi a̱cuib. Joꞌcan ta̱ba̱nu toj retal ta̱choy li jarub cutan li xinye a̱cue nak ta̱cꞌul li raylal chokꞌ retal nak ta̱chapekꞌ li tenamit Jerusalén. Ta̱cꞌam li trigo, li cebada, li habas, li lentejas ut li millo ut li mox, ut ta̱qꞌue saꞌ junak ucꞌal. Ta̱yi̱b la̱ caxlan cua riqꞌuin aꞌan. Aꞌan ta̱tzaca chiru li oxib ciento cutan riqꞌuin laje̱b roꞌcꞌa̱l cutan. Bisbilak li joꞌ qꞌuial ta̱tzaca chiru li jun cutan. Cuakxakib onza ta̱tzaca rajlal cutan. Joꞌcan ajcuiꞌ li haꞌ li ta̱cuucꞌ bisbilak. Cuib secꞌ ajcuiꞌ li haꞌ ta̱cuucꞌ rajlal cutan. Li caxlan cua li ta̱tzaca, aꞌan yi̱banbil riqꞌuin cebada pombil saꞌ xam. Chiruheb li tenamit ta̱pom saꞌ xxamlel lix cꞌot cristian, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye ajcuiꞌ: —Joꞌcaꞌin teꞌtzaca̱nk eb laj Israel nak cua̱nkeb saꞌ xya̱nkeb li jalan tenamit li xebintakla cuiꞌ chi pre̱xil. Muxbilak lix tzacae̱mkeb.— Ut la̱in quinye: —At Ka̱cuaꞌ, at inDios, la̱in ma̱ jun sut quinmux cuib. Chalen saꞌ incaꞌchꞌinal ut toj chalen anakcuan ma̱ jun cua xintzaca lix tibel li xul li yal quicam xjunes, chi moco li camsinbil xban joskꞌ aj xul. Ma̱ jun cua xintzaca li tzacae̱mk muxbil, chanquin. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Tinqꞌue a̱lese̱ns chirocsinquil lix cꞌot cuacax chokꞌ re̱kaj lix cꞌot cristian re nak ta̱pom la̱ caxlan cua, chan. Ut li Dios quixye cuiꞌchic cue: —At ralal cui̱nk, la̱in incꞌaꞌ chic tinqꞌue chi nabal lix tzacae̱mkeb li cuanqueb Jerusalén. Bisbilak chic lix cua rucꞌaheb tinqꞌue. Ut eb li tenamit teꞌrahokꞌ xchꞌo̱leb ut teꞌoc chi cꞌoxlac cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Ut teꞌxucuak xban nak yo̱k chi osocꞌ lix tzacae̱mkeb ut lix haꞌeb. Ma̱cꞌaꞌak chic xcua rucꞌaheb. Ut yo̱keb chixcaꞌyanquil ribeb ut yo̱keb chi xucuac. Xjuneseb yo̱keb chi osocꞌ xban li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu, chan. Ut quixye cuiꞌchic cue li Ka̱cuaꞌ: —At ralal cui̱nk, sicꞌ junak a̱chꞌi̱chꞌ kꞌes re, re ta̱jo li rismal a̱jolom ut la̱ mach. Ut ta̱sicꞌ ajcuiꞌ junak la̱ bisleb re ta̱cuisi chi oxib jachal la̱ cuismal. Jun jachal la̱ cuismal ta̱cꞌat saꞌ xyi li tenamit nak ac xrakeꞌ li ple̱t. Ut li jun jachal chic ta̱seti chi chꞌi̱chꞌ chixjun sutam li tenamit. Ut li jun jachal chic ta̱cut saꞌ ikꞌ ut ta̱cꞌamekꞌ yalak bar. Ut la̱in tincua̱linaheb li tenamit riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Ut ta̱chap ajcuiꞌ caꞌchꞌinak la̱ cuismal ut ta̱bacꞌ chire la̱ cuakꞌ. Ta̱chap caꞌchꞌinak la̱ cuismal li xabacꞌ chire la̱ cuakꞌ ut ta̱cut saꞌ xyi li xam. Li xam aꞌan, aꞌan li ta̱cꞌatok reheb li ralal xcꞌajol laj Israel. Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: —La̱in xinxakaban re li nimla tenamit Jerusalén saꞌ xyi li xni̱nkal tenamit li cuanqueb chixjun sutam. Abanan eb li cuanqueb Jerusalén queꞌxkꞌet lin chakꞌrab ut incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quebintakla cuiꞌ. Aꞌaneb chic li kꞌaxal xeꞌkꞌetoc re lin chakꞌrab chiruheb li tenamit li cuanqueb chixjun sutam. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixye reheb: —La̱ex li kꞌaxal xexkꞌetoc re lin chakꞌrab chiruheb li xni̱nkal tenamit li cuanqueb che̱jun sutam. Ut incꞌaꞌ xeba̱nu li cꞌaꞌru xexintakla cuiꞌ. Chi moco xeba̱nu li cꞌaꞌru naxye lix chakꞌrabeb li tenamit li cuanqueb che̱jun sutam. Joꞌcan nak la̱in li Ka̱cuaꞌ ninye e̱re: —La̱in yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n la̱ex aj Jerusalén. Texinqꞌue chixtojbal e̱ma̱c chiruheb li xni̱nkal tenamit. Tinqꞌue junak nimla raylal saꞌ e̱be̱n xban li ma̱usilal xeba̱nu. Ma̱ jun sut quinba̱nu chi joꞌcan junxil chi moco tinba̱nu mokon. Eb li yucuaꞌbej teꞌxtiu li ralal xcꞌajoleb. Ut eb li alal cꞌajolbej teꞌxtiu lix yucuaꞌeb. La̱in tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n. Tinjeqꞌui ruheb saꞌ jalan tenamit li joꞌ qꞌuial teꞌcana̱k. Chanchan cutbileb saꞌ ikꞌ tinba̱nu reheb. La̱in li yoꞌyo̱quil Dios ninye riqꞌuin juramento nak la̱in tinsach e̱ru xban nak xemux ru lin templo xban chixjunil li ma̱usilal xeba̱nu. La̱in incꞌaꞌ tincuy e̱ma̱c chi moco tincuil xtokꞌoba̱l e̱ru. Jun jachal le̱ tenamit teꞌca̱mk xban caki yajel ut cueꞌej. Ut li jun jachal chic teꞌcamsi̱k chi chꞌi̱chꞌ chirix le̱ tenamit. Ut li jun jachal chic tebinjeqꞌui ru saꞌ jalan tenamit. Chanchan cutbileb saꞌ ikꞌ tinba̱nu reheb nak tincua̱linaheb chi chꞌi̱chꞌ. Nak acak xinba̱nu li cꞌaꞌru xinye, ta̱e̱lk lin joskꞌil ut ta̱cꞌojla̱k inchꞌo̱l. Nak xcuisi lin joskꞌil saꞌ e̱be̱n, te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ quinyehoc re aꞌin nak yo̱ injoskꞌil. Tinsach ru le̱ tenamit. Tincanab chi juqꞌuinbil. Tincꞌut e̱xuta̱n chiruheb li jun chꞌol chic tenamit li cuanqueb chi nachꞌ. Ut chixjunileb li teꞌnumekꞌ aran teꞌril li cꞌaꞌru te̱cꞌul. Texseꞌe̱k ut texhobekꞌ ut eb li xni̱nkal tenamit li cuanqueb che̱jun sutam teꞌxucuak chirilbal li cꞌaꞌru te̱cꞌul nak tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n riqꞌuin lin joskꞌil. Texinkꞌus chi cau nak yo̱k injoskꞌil saꞌ e̱be̱n. La̱in li Ka̱cuaꞌ yo̱quin chi yehoc re aꞌin. La̱in tintakla li cueꞌej saꞌ e̱be̱n. Chanchan nak yo̱quin che̱cutbal riqꞌuin lin tzimaj. Riqꞌuin li cueꞌej li tintakla saꞌ e̱be̱n, la̱in tinsach e̱ru. Kꞌaxal cuiꞌchic li cueꞌej tintakla saꞌ e̱be̱n. Tincuisi chi junaj cua le̱ tzacae̱mk. Tintakla cueꞌej saꞌ e̱be̱n ut tintakla ajcuiꞌ li joskꞌ aj xul re teꞌsach e̱ru. Ut tintakla li caki yajel ut li camsi̱nc saꞌ e̱be̱n ut tintakla ajcuiꞌ li ple̱t. La̱in li Ka̱cuaꞌ yo̱quin chi yehoc re aꞌin. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ilon cuan cuiꞌ li tzu̱l li cuanqueb Israel ut ta̱ye reheb li raylal li teꞌxcꞌul. Joꞌcaꞌin ta̱ye reheb li tzu̱l li cuanqueb Israel: Cherabihak li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ reheb li tzu̱l ut eb li bol joꞌ ajcuiꞌ eb li nimaꞌ ut eb li ru takꞌa. La̱in tintakla chak saꞌ e̱be̱n li raylal. Tinsach ruheb saꞌ li ple̱t li naꞌajej li najteb xteram li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ li jalanil dios. Ta̱sachekꞌ ruheb li artal ut ta̱puqꞌui̱k lix jalam u̱ch li sakꞌe li nequeꞌxqꞌue chokꞌ xdioseb. Ut eb li tenamit teꞌcamsi̱k chiruheb lix yi̱banbil dios. Tinqꞌueheb li camenak chiruheb lix yi̱banbil dios. Ut lix bakeleb tincuteb chixjun sutam lix artaleb. Saꞌ chixjunil li naꞌajej li texcua̱nk cuiꞌ ta̱sachekꞌ ruheb. Ta̱sachekꞌ ruheb chi junaj cua le̱ artal li nequexlokꞌonin cuiꞌ ut eb le̱ yi̱banbil dios ta̱puqꞌui̱k. Li artal li nequecꞌat cuiꞌ li incienso teꞌpoꞌi̱k. Chixjunil li quilaje̱yi̱b ta̱poꞌi̱k chi junaj cua. Cuanqueb li teꞌcamsi̱k saꞌ e̱ya̱nk. Riqꞌuin aꞌin te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Abanan incꞌaꞌ tinsacheb ru chi junaj cua li tenamit Israel. Saꞌ xya̱nkeb li jeqꞌuinbil ruheb saꞌ jalan tenamit, cuan li incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k saꞌ li ple̱t. Ut li joꞌ qꞌuial chic li incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k tinjulticokꞌ reheb nak cua̱nkeb chi pre̱xil saꞌ jalan tenamit. Ta̱julticokꞌ reheb nak quirahoꞌ inchꞌo̱l chirixeb. Ta̱julticokꞌ reheb chanru nak xinqꞌueheb chi cꞌuluc raylal xban nak incꞌaꞌ xeꞌcuan saꞌ ti̱quilal chicuu ut xban ajcuiꞌ nak xineꞌxtzꞌekta̱na xban xlokꞌoninquil li jalanil dios. Aꞌaneb ajcuiꞌ teꞌecꞌa̱nk re nak incꞌaꞌ us xeꞌxba̱nu ut teꞌxuta̱na̱k xban lix ma̱usilaleb. La̱in xinqꞌue li raylal aꞌin saꞌ xbe̱neb re nak teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Moco incꞌaꞌ ta ninba̱nu li cꞌaꞌru ninye. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Ya̱ban ut tenle la̱ cuukꞌ ut tenle la̱ cuok saꞌ chꞌochꞌ xban li ma̱usilal li quilajeꞌxba̱nu eb laj Israel. Ut jap a̱cue xban xrahil a̱chꞌo̱l xban nak cuan laj Israel teꞌca̱mk saꞌ li ple̱t, cuan li teꞌca̱mk xban cueꞌej ut cuan ajcuiꞌ li teꞌca̱mk xban yajel. Ut cuanqueb chak chi najt teꞌca̱mk xban caki yajel ut eb li cuanqueb chi nachꞌ teꞌca̱mk saꞌ li ple̱t. Ut li joꞌ qꞌuial chic teꞌcana̱k teꞌca̱mk xban cueꞌej. Joꞌcaꞌin nak tincuisi lin joskꞌil saꞌ xbe̱neb. Ut teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ nak teꞌril lix camenakeb saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ li yi̱banbil dios ut chixjun sutam eb li artal, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ eb li naꞌajej najt xteram ut saꞌ eb li tzu̱l, joꞌ ajcuiꞌ rubeleb li ni̱nki cheꞌ ji li queꞌxcꞌat cuiꞌ lix sununquil ban re xlokꞌoninquil lix dioseb. La̱in tinsach ru lix naꞌajeb li teꞌcua̱nk cuiꞌ. Ma̱cꞌaꞌ chic cua̱nk chi saꞌ. Li naꞌajej chanchanak chic li chaki chꞌochꞌ naticla chak saꞌ li sur ut nacuulac cuan cuiꞌ li naꞌajej Diblat re nak eb laj Israel teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ.— Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cuiꞌchic cue: —At ralal cui̱nk, la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Aꞌan aꞌin li yo̱quin chixyebal reheb laj Israel. Cuulac re xkꞌehil rosoꞌjic chixjunil le̱ tenamit. Cuulac re xkꞌehil nak ta̱osokꞌ le̱ naꞌaj. Anakcuan la̱ex tex-osokꞌ xban nak la̱in yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n. Tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n aꞌ yal chanru le̱ yehom e̱ba̱nuhom. Texinqꞌue chixtojbal rix le̱ ma̱usilal. Ut incꞌaꞌ tincuy e̱ma̱c chi moco tincuil xtokꞌoba̱l e̱ru. Texinqꞌue chixtojbal rix li incꞌaꞌ us nequeba̱nu. Saꞌ e̱be̱n ajcuiꞌ la̱ex ta̱sukꞌi̱k li ma̱usilal nequeba̱nu, re nak te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ: —Ta̱cha̱lk jun nimla raylal saꞌ e̱be̱n toj retal tex-osokꞌ. Kꞌaxal ra te̱cꞌul. Anakcuan xex-osoꞌ. Xchal le̱ rosoꞌjic. Ac xcuulac xkꞌehil nak tex-osokꞌ. Xchal le̱ rosoꞌjic la̱ex li cuanquex saꞌ li naꞌajej aꞌin. Xcuulac xkꞌehil nak incꞌaꞌ chic texninkꞌei̱k saꞌ eb li tzu̱l. Incꞌaꞌ chic sahak saꞌ e̱chꞌo̱l. Junes saꞌ rahil chꞌo̱lejil chic cua̱nkex. Chi se̱b tincꞌut lin joskꞌil che̱ru. La̱ex te̱nau nak kꞌaxal yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n. Ut la̱in tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n aꞌ yal chanru le̱ yehom e̱ba̱nuhom. Texinqꞌue chixtojbal rix le̱ ma̱usilal. Incꞌaꞌ tincuy e̱ma̱c chi moco tincuil xtokꞌoba̱l e̱ru. Texinqꞌue ban chixtojbal rix le̱ ma̱c. Ut li ma̱usilal nequeba̱nu saꞌ e̱be̱n ajcuiꞌ la̱ex ta̱sukꞌi̱k. Ut la̱ex te̱nau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ ut te̱nau ajcuiꞌ nak la̱in li tinqꞌuehok e̱re chixtojbal rix le̱ ma̱c. Xcuulac xkꞌehil nak tex-osokꞌ. Xcuulac xkꞌehil nak te̱toj rix li ma̱usilal xeba̱nu xban nak le̱ ma̱usilal xnumta yalak bar ut xnumta le̱ kꞌetkꞌetil. Xnumta li ma̱usilal ut xban nak cuan nabal li ma̱usilal xnumta li rahobtesi̱nc. Ma̱ jun e̱re teꞌcolekꞌ, usta cuanqueb xbiomal ut usta ni̱nkeb xcuanquil. Telajeꞌosokꞌ ban chixjunileb ut ma̱ ani chic ta̱ya̱bak xban nak chixjunileb teꞌosokꞌ. Xcuulac xkꞌehil ut xcuulac xcutanquil nak li ani ta̱lokꞌok incꞌaꞌ ta̱sahokꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li tixlokꞌ. Ut li ani ta̱cꞌayi̱nk incꞌaꞌ ta̱rahokꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li tixcꞌayi xban nak lin joskꞌil cuan saꞌ xbe̱n chixjunileb li tenamit. Li ani tixcꞌayi lix chꞌochꞌ incꞌaꞌ chic tixcꞌul li cꞌaꞌru quixcꞌayi usta toj yoꞌyo̱k xban nak tenebanbil li raylal aꞌin saꞌ xbe̱neb xban li ma̱usilal xeꞌxba̱nu. Chixjunileb teꞌosokꞌ. Teꞌxya̱basi li trompeta re teꞌxcauresi ribeb chi xic chi pletic. Abanan ma̱ jun reheb ta̱e̱lk chi pletic xban nak lin joskꞌil cuan saꞌ xbe̱n chixjunileb. Chirix le̱ tenamit cua̱nk li ple̱t ut saꞌ li tenamit cua̱nk li caki yajel ut cueꞌej. Eb li cua̱nkeb chak saꞌ cꞌaleba̱l teꞌcamsi̱k saꞌ li ple̱t ut li cua̱nkeb saꞌ li tenamit teꞌca̱mk xban li caki yajel ut li cueꞌej. Cuanqueb li teꞌe̱lelik saꞌ eb li tzu̱l re xcolbal ribeb joꞌ li mucuy li nequeꞌcuan saꞌ li ru takꞌa. Chixjunileb yo̱keb chi ya̱bac xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Chixjunileb sicsotkeb xbaneb xxiu. Ut ma̱cꞌaꞌakeb xmetzꞌe̱u li rok rukꞌ. Teꞌxqꞌue kꞌes ru tꞌicr chirixeb ut yo̱keb xxiu. Jobilak rismaleb ut yo̱keb xxuta̱n. Teꞌxcut lix oro ut lix plata saꞌ be xban nak ma̱cꞌaꞌ chic ta̱oc cuiꞌ reheb. Chi moco li oro chi moco li plata ta̱ru̱k ta̱colok reheb saꞌ xkꞌehil nak li Ka̱cuaꞌ tixcꞌut lix joskꞌil. Incꞌaꞌ chic ta̱sahokꞌ xchꞌo̱leb riqꞌuin lix oro ut lix plata chi moco ta̱cꞌojla̱k xchꞌo̱leb xban nak ma̱cꞌaꞌak chic lix tzacae̱mkeb. Lix oro ut lix plata, aꞌan li quiqꞌuehoc reheb chi ma̱cobc. Kꞌaxal queꞌxqꞌue xlokꞌal li cꞌaꞌru reheb li kꞌaxal terto xtzꞌak. Riqꞌuin aꞌan queꞌxnimobresi ribeb nak queꞌxyi̱b li yi̱banbil dios li kꞌaxal yibru. Joꞌcan nak la̱in xinba̱nun re nak xicꞌ chic teꞌril li cꞌaꞌru terto xtzꞌak. Joꞌcan nak la̱in tinkꞌaxtesi lix biomaleb saꞌ rukꞌeb li jalan tenamit. Eb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb teꞌrelkꞌa ut teꞌxmux ru. Teꞌcha̱lk laj e̱lkꞌ ut teꞌoc saꞌ lin templo ut teꞌxmux ru. Ut la̱in ma̱cꞌaꞌ tinba̱nu re xcolbal lin lokꞌlaj naꞌaj. Ta̱cauresi junak li cadena retalil nak texchapekꞌ xban nak li naꞌajej aꞌin numtajenak chi ma̱usilal ut camsi̱nc. Li tenamit junes rahobtesi̱nc nequeꞌxcꞌoxla. Tintaklaheb chak li tenamit li kꞌaxal yibru xnaꞌlebeb re nak aꞌaneb chic teꞌe̱chani̱nk re li rochocheb. Riqꞌuin aꞌin tincuisi lix kꞌetkꞌetileb li ni̱nkeb xcuanquil. Ut li artal li nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ lix dioseb tinqꞌue chi muxecꞌ. Xucuajel li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n. Te̱sicꞌ raj chic bar ta̱cꞌojla̱k e̱chꞌo̱l, abanan ma̱ bar te̱tau. Ta̱numta̱k li raylal saꞌ e̱be̱n. Rajlal yo̱kex chirabinquil resil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n. Te̱tzꞌa̱ma chiruheb li profeta nak teꞌxye e̱re li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk, abanan incꞌaꞌ teꞌxba̱nu. Eb laj tij ma̱cꞌaꞌ chic cꞌaꞌru teꞌxcꞌut che̱ru, chi moco eb laj qꞌuehol naꞌleb ta̱ru̱k teꞌxchꞌolob xya̱lal che̱ru. Li rey ta̱rahokꞌ xchꞌo̱l, ut li ralal ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱l ut eb li tenamit sicsotkeb xban xxiu. La̱in texinqꞌue chixtojbal rix le̱ ma̱c. La̱in tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n joꞌ nak xexrakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Ut te̱nau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ.— Li xcab visión li quicꞌutbesi̱c chiru laj EzequielO̱b cutan chic xticlajic li xcuak li po re li xcuak chihab kacꞌambal Babilonia nak la̱in chunchu̱quin saꞌ cuochoch cuochbeneb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Judá. Ut la̱in quicuecꞌa nak quixqꞌue cue lix cuanquil li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Ut quicuil jun li chanchan cui̱nk. Quicꞌutun chicuu nak naticla saꞌ xcꞌa̱mal xsaꞌ toj takꞌa saꞌ li rok chanchan xam. Ut naticla saꞌ xcꞌa̱mal xsaꞌ toj saꞌ lix jolom chanchan li chꞌi̱chꞌ nalemtzꞌun. Li chanchan cui̱nk quixyeꞌ li rukꞌ ut quinixchap chi rismal injolom. Ut lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ quinixtaksi saꞌ ikꞌ saꞌ choxa. Ut saꞌ visión li Ka̱cuaꞌ quinixcꞌam toj Jerusalén saꞌ li oqueba̱l re li tenamit li cuan saꞌ li norte, li cuan cuiꞌ li yi̱banbil dios li naqꞌuehoc xjoskꞌil li tzꞌakal Dios. Ut aran quicuil cuiꞌchic lix lokꞌal li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel, joꞌ li quicuil saꞌ li visión li quixcꞌut chicuu nak cuanquin saꞌ li ru takꞌa. Ut li yo̱quin chirilbal quixye cue: —At ralal cui̱nk, ilon saꞌ li norte, chan cue. Ut la̱in quin-iloc, ut saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li norte li cuan cuiꞌ li artal quicuil li yi̱banbil dios li xicꞌ na-ileꞌ xban li Ka̱cuaꞌ. Ut li chanchan cui̱nk quixye cuiꞌchic cue: —At ralal cui̱nk, ¿ma nacaqꞌue retal li cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil eb li ralal xcꞌajol laj Israel? Xban li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu yo̱queb chicuisinquil saꞌ lin templo. Ut toj cuan cuiꞌchic li cꞌaꞌak re ru numtajenak xyibal ru li toj ta̱cuil, chan. Ut quinixcꞌam saꞌ li oqueba̱l re li neba̱l re li templo ut quicuil jun li hopol cuan chiru li tzꞌac. Ut li chanchan cui̱nk quixye cue: —At ralal cui̱nk, nimobresi lix hopolal li tzꞌac aꞌan, chan. Ut la̱in quinnimobresi lix hopolal li tzꞌac ut quicuil jun li oqueba̱l aran. Ut quixye cue: —Ocan ut ta̱cuil li ma̱usilal ut li yibru naꞌleb yo̱queb chixba̱nunquil saꞌ li naꞌajej aꞌan, chan cue. Ut la̱in quin-oc saꞌ li naꞌajej aꞌan ut quicuil. Yi̱banbil chiru li tzꞌac retalil li cꞌantiꞌ ut li xul li nequeꞌxquelo ribeb chiru chꞌochꞌ ut li xul li kꞌaxal yibeb ru. Ut quicuil ajcuiꞌ li yi̱banbil dios li nequeꞌxlokꞌoni eb laj Israel. Ut aran xakxo̱queb li laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) chi cui̱nk li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuan laj Jaazanías li ralal laj Safán. Saꞌ rukꞌ li junju̱nk cuan lix sansar ut yo̱ chi takecꞌ lix sibel li pom. Li chanchan cui̱nk quixye cue: —At ralal cui̱nk, ¿ma xaqꞌue retal li cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel? Chixjunileb yo̱queb chixlokꞌoninquileb li yi̱banbil dios chi mukmu. Ut nequeꞌxye nak la̱in incꞌaꞌ nacuil li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Nequeꞌxye nak la̱in xintzꞌekta̱na lix naꞌajeb. Abanan kꞌaxal cuiꞌchic yibru li cꞌaꞌru ta̱cuil mokon, chan cue. Chirix aꞌan quinixcꞌam saꞌ li oqueba̱l re li templo, li cuan saꞌ li norte. Ut queꞌcuil li ixk chunchu̱queb aran. Yo̱queb chi ya̱bac chirix lix dios Tamuz xcꞌabaꞌ. Ut li chanchan cui̱nk quixye cue: —At ralal cui̱nk, ¿ma nacaqꞌue retal chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin? Toj cuan cuiꞌchic kꞌaxal yibru li ta̱cuileb chiruheb aꞌin, chan cue. Ut quinixcꞌam toj saꞌ li oqueba̱l re li templo. Saꞌ xyi lix mu cab ut li artal cuanqueb o̱b xcaꞌcꞌa̱l li cui̱nk. Li rixeb nacana bar cuan cuiꞌ lix templo li Dios. Yo̱queb chi iloc saꞌ releb sakꞌe ut yo̱queb chixlokꞌoninquil li sakꞌe. Ut li chanchan cui̱nk quixye cue: —At ralal cui̱nk, ¿ma xacuil chixjunil aꞌin? ¿Ma incꞌaꞌ nacꞌojla xchꞌo̱leb laj Judá nak nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal aꞌin? ¿Ma incꞌaꞌ tzꞌakal nak nequeꞌrahobtesin yalak bar? Ut nequeꞌchal arin saꞌ lin templo chixba̱nunquil li ma̱usilal re nak teꞌxqꞌue injoskꞌil. Niquineꞌxmajecua nak nequeꞌxqꞌue li rukꞌ cheꞌ saꞌ ruꞌujeb.Saꞌ li versículo 8:17 eb li nequeꞌlokꞌonin re li sakꞌe cꞌaynakeb chixba̱nunquil aꞌin. Xban nak cꞌajoꞌ lin joskꞌil saꞌ xbe̱neb, la̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb. La̱in incꞌaꞌ tintokꞌoba ruheb chi moco tincuuxta̱naheb ru. Usta nequeꞌxjap reheb chixya̱banquil lin cꞌabaꞌ, abanan la̱in incꞌaꞌ chic tincuabi lix tijeb. Li visión li quiril laj Ezequiel chirix li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li cuanqueb JerusalénChanchan matqꞌuenbil quinba̱nu nak quicuabi li Ka̱cuaꞌ nak quixye chi cau xya̱b xcux: —Xeꞌchal li teꞌqꞌuehok re li tenamit chixtojbal rix lix ma̱queb. Xeꞌchal chi cuan chak lix chꞌi̱chꞌeb re camsi̱nc saꞌ rukꞌeb, chan. Ut quicuil nak queꞌchal cuakibeb li cui̱nk cuan chak lix chꞌi̱chꞌeb re camsi̱nc saꞌ rukꞌeb. Eb aꞌan queꞌoc saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li norte. Saꞌ xya̱nkeb li cuakib chi cui̱nk quichal jun chic li cui̱nk lino li rakꞌ. Saꞌ xcꞌa̱mal xsaꞌ quixcꞌam chak li cꞌaꞌru ta̱cꞌanjelak re tzꞌi̱bac. Ut nak ac xeꞌoc, coxeꞌxakli̱k chiru li artal yi̱banbil riqꞌuin bronce. Ut lix lokꞌal lix Dioseb laj Israel qui-el saꞌ xbe̱neb li querubines ut co̱ saꞌ li oqueba̱l re li templo. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin li cui̱nk li lino rakꞌ, li cuan li tzꞌi̱bleba̱l saꞌ xcꞌa̱mal xsaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Ayu saꞌ li tenamit Jerusalén. Ta̱suti xsaꞌ li tenamit ut ta̱qꞌue retalileb saꞌ xpe̱quemeb li teꞌyotꞌekꞌ xban xrahileb xchꞌo̱l xban li ma̱usilal li yo̱queb chixba̱nunquil li tenamit, chan. Ut quicuabi nak li Dios quixye reheb li cuakib chi cui̱nk: —Ayukex chirix li cui̱nk aꞌin nak ta̱numekꞌ saꞌ li tenamit ut camsihomakeb li cristian. Incꞌaꞌ te̱cuyeb xma̱c chi moco te̱ril xtokꞌoba̱leb ru. Jun xiquic nak te̱camsiheb li ti̱xil cui̱nk joꞌ eb li chꞌajom, li xkaꞌal, li naꞌbej joꞌ eb ajcuiꞌ li cocꞌal. Abanan incꞌaꞌ te̱chꞌeꞌeb li cuan retalileb saꞌ xpe̱quemeb, chan. Ut eb aꞌan queꞌxtiquib xcamsinquileb li nequeꞌcꞌamoc be, li cuanqueb chiru li templo. Li Ka̱cuaꞌ quixye reheb: —Ayukex saꞌ lin templo ut muxumak ru. Ut te̱tu̱b li camenak saꞌ li neba̱l, chan. Ut queꞌco̱eb ut queꞌoc chixcamsinquileb li cuanqueb saꞌ li tenamit. La̱in quincana injunes nak yo̱queb chi camsi̱nc. Quinhupub cuib saꞌ chꞌochꞌ ut quinjap cue chixyebal: —At Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, ¿ma ta̱choy xsachbal ruheb laj Israel li joꞌ qꞌuial chic xeꞌcana xban nak yo̱ a̱joskꞌil saꞌ xbe̱neb laj Jerusalén? chanquin. Li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Kꞌaxal numtajenak lix ma̱queb li ralal xcꞌajol laj Israel ut laj Judá. Saꞌ chixjunil li naꞌajej queꞌxcamsi ras ri̱tzꞌin ut queꞌxba̱nu li ma̱usilal. Nequeꞌxye nak la̱in xintzꞌekta̱na lix naꞌajeb ut incꞌaꞌ nacuil li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu. Joꞌcan nak la̱in incꞌaꞌ tincuil xtokꞌoba̱l ruheb. Anakcuan tinqꞌueheb chixtojbal chixjunil li ma̱usilal li queꞌxba̱nu.— Ut li cui̱nk, li lino rakꞌ, li cuan li tzꞌi̱bleba̱l saꞌ xcꞌa̱mal xsaꞌ quisukꞌi ut quixye re li Ka̱cuaꞌ: —La̱in xinba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru xina̱takla cuiꞌ, chan. Lix lokꞌal li Ka̱cuaꞌ qui-el saꞌ li temploUt quicuil nak saꞌ xbe̱n li chanchan choxa li cuan saꞌ xbe̱neb li querubines quicꞌutun jun li cꞌojariba̱l yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil pec zafiro. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re li cui̱nk li lino rakꞌ: —Tat-oc saꞌ xya̱nkeb li ruedas li cuanqueb rubeleb li querubines. Riqꞌuin la̱ cuukꞌ ta̱chap li ru xam li yo̱ xxamlel. Ut ta̱paji li ru xam saꞌ xbe̱n li tenamit, chan. Ut la̱in yo̱quin chirilbal nak qui-oc li cui̱nk saꞌ xya̱nkeb li ruedas. Eb li querubines cuanqueb chiru li templo saꞌ li sur nak li cui̱nk co̱ chi saꞌ. Ut li neba̱l li cuan chak toj chi saꞌ quinujac riqꞌuin li chok. Lix lokꞌal li Ka̱cuaꞌ qui-el saꞌ xbe̱neb li querubines ut co̱ saꞌ li oqueba̱l re li templo. Ut li templo quinujac riqꞌuin li chok. Ut li neba̱l cꞌajoꞌ nak quilemtzꞌun xban xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Lix ya̱b lix xiqꞌueb li querubines qui-abi̱c toj saꞌ li neba̱l li cuan chak toj chirix li templo. Chanchan nak yo̱ chi a̱tinac li nimajcual Dios. Li Ka̱cuaꞌ quixye re li cui̱nk li lino rakꞌ nak tixxoc li ru xam li cuan saꞌ xya̱nkeb li ruedas li cuanqueb cuiꞌ li querubines. Ut li cui̱nk co̱ ut quixakli saꞌ xya̱nkeb li rueda. Ut jun li querubín quixchap li ru xam li cuan saꞌ xyiheb ut quixqꞌue saꞌ rukꞌ li cui̱nk li lino rakꞌ. Li cui̱nk quixcꞌul ut qui-el. Ut quicuil jun li ukꞌej chanchan rukꞌ cui̱nk rubel lix xiqꞌueb li querubines. Ut quicuil ajcuiꞌ ca̱hib li ruedas. Jun cuan chixcꞌatk li junju̱nk chi querubín. Li ruedas cꞌajoꞌ nak nequeꞌlemtzꞌun chanchan li cha̱bil pec crisólito. Li ca̱hib chi rueda juntakꞌe̱t xyi̱banquileb. Eb li rueda aꞌan li quicuil chanchan nak cuan chic jun li rueda chi saꞌ li jun chic. Saꞌ xca̱ pacꞌalil nequeꞌxic li rueda aꞌan. Nak nequeꞌxic incꞌaꞌ nequeꞌxsukꞌisi ribeb. Eb li querubines nequeꞌxic saꞌ xjayal li yo̱ chi iloc cuiꞌ ut incꞌaꞌ nequeꞌsukꞌi nak nequeꞌxic. Nabal li xnakꞌ ruheb li querubines. Cuan chiruheb ut cuan chirixeb. Cuan ajcuiꞌ saꞌ li rukꞌeb ut saꞌ lix xiqꞌueb. Ut joꞌcan ajcuiꞌ li ca̱hib chi rueda. Nabal li xnakꞌeb ru cuan saꞌ li junju̱nk. La̱in quicuabi nak queꞌxjap re chixyebal reheb li rueda: —¡Qꞌuehomak vue̱lt!— Chixju̱nkaleb li querubines ca̱ ca̱ li riloba̱leb. Li xbe̱n, aꞌan chanchan na-iloc bo̱yx. Li xcab, aꞌan chanchan na-iloc cui̱nk. Li rox, aꞌan chanchan na-iloc cakcoj, ut li xca̱, aꞌan chanchan na-iloc tꞌiu. Aꞌaneb li querubines li quicuil chire li nimaꞌ Quebar. Ut eb li querubines queꞌco̱eb takecꞌ. Nak nequeꞌxic li querubines, nequeꞌxic ajcuiꞌ li ruedas. Nak eb li querubines nequeꞌxhel lix xiqꞌueb re nak teꞌcuacli̱k, eb li ruedas nequeꞌcuacli ajcuiꞌ. Nak nequeꞌxakli li querubines, nequeꞌxakli ajcuiꞌ li ruedas. Ut nak nequeꞌcuacli li querubines, eb li ruedas nequeꞌcuacli ajcuiꞌ xban nak lix musikꞌeb li querubines na-ecꞌasin reheb li ruedas. Ut lix lokꞌal li Dios qui-el saꞌ li oqueba̱l re li templo ut co̱ cuiꞌchic saꞌ xbe̱neb li querubines. Ut quicuil nak eb li querubines queꞌxhel lix xiqꞌueb ut queꞌtakeꞌ ut queꞌco̱eb. Ut eb li ruedas queꞌtakeꞌ rochbeneb. Nak yo̱queb chi xic queꞌxakli saꞌ xbe̱n li oqueba̱l re li templo li cuan saꞌ releb sakꞌe. Ut lix lokꞌal lix Dioseb laj Israel cuan saꞌ xbe̱neb. Ut la̱in quinqꞌue retal nak aꞌaneb li chanchaneb ángel li queꞌcuil rubel lix cꞌojariba̱l lix Dioseb laj Israel chire li nimaꞌ Quebar. Ut quinqꞌue retal nak aꞌaneb li querubines. Chixju̱nkaleb cuanqueb ca̱hib li riloba̱leb ut ca̱hib lix xiqꞌueb. Ut rubeleb lix xicꞌ cuan rukꞌeb chanchan rukꞌ cui̱nk. Li riloba̱leb aꞌan, chanchaneb ajcuiꞌ li riloba̱leb li queꞌcuil chire li nimaꞌ Quebar. Ut li junju̱nk yo̱ chi xic chi ti̱c chiruheb. Ut lix musikꞌ li Dios quinixcuaclesi ut quinixcꞌam saꞌ li oqueba̱l re li templo li cuan saꞌ li este. Saꞌ li oqueba̱l aꞌan cuanqueb o̱b xcaꞌcꞌa̱l (25) li cui̱nk. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuan laj Jaazanías li ralal laj Azur ut laj Pelatías li ralal laj Benaía. Eb aꞌan nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li tenamit. Li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —At ralal cui̱nk, aꞌaneb aꞌin li cui̱nk li yo̱queb chixcꞌu̱banquil ru li ma̱usilal ut yo̱queb chixtacchiꞌinquileb li tenamit aꞌin. Nequeꞌxye, “Ma̱cꞌaꞌ cꞌoxlac. Tzꞌakal tocablak. Saꞌ li tenamit aꞌin takacol kib. Chanchanak jun li ucꞌal ut la̱o chanchanako li tib li cuan chi saꞌ li ucꞌal,” chanqueb. Joꞌcan nak la̱at, at ralal cui̱nk, ye resil reheb li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb, chan. Ut lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ quichal cuiqꞌuin ut quixye cue nak tinye chi joꞌcaꞌin: Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ. La̱ex li ralal xcꞌajol laj Israel, nequeye li cꞌaꞌak re ru aꞌin, abanan la̱in ninnau cꞌaꞌru cuan saꞌ le̱ chꞌo̱l. La̱ex xecamsi nabaleb li cristian saꞌ li tenamit. Ut xecanabeb chi tu̱btu li camenak saꞌ eb li be. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ Dios naxye chi joꞌcaꞌin: La̱in texcuisi saꞌ li tenamit. Aꞌ chic li cristian li xecamsiheb teꞌcana̱k saꞌ li tenamit. Chanchanakeb li tib saꞌ li ucꞌal. La̱ex incꞌaꞌ nequeraj pletic xban nak nequexxucuac. Abanan la̱in tinqꞌue li ple̱t saꞌ e̱be̱n. Texcuisi saꞌ le̱ tenamit ut texinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li jalaneb xtenamit. Texinqꞌue chixtojbal le̱ ma̱c. Texcamsi̱k chi chꞌi̱chꞌ. La̱in tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n naticla chak saꞌ li nuba̱l re li naꞌajej Israel re nak te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Li tenamit aꞌan moco chanchanak ta li ucꞌal chokꞌ e̱re, chi moco la̱exak ta li tib li cuan chi saꞌ. La̱in tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n naticla chak saꞌ li nuba̱l re li tenamit Israel. La̱ex te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱ex incꞌaꞌ xeba̱nu li naxye saꞌ lin chakꞌrab chi moco xeba̱nu li cꞌaꞌru xinye e̱re. Xeba̱nu ban joꞌ nequeꞌxba̱nu li jalaneb xtenamit li cuanqueb che̱jun sutam, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut nak la̱in yo̱quin chixyebal resil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb, laj Pelatías li ralal laj Benaía quicam. Ut la̱in quinhupub cuib saꞌ chꞌochꞌ ut quinjap cue ut quinye: —At nimajcual Dios, ¿ma ta̱sacheb ru chi junaj cua eb li ralal xcꞌajol laj Israel li joꞌ qꞌuial chic queꞌcoleꞌ?— Li Dios quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, eb li cristian li cuanqueb Jerusalén yo̱queb chi a̱tinac chirixeb laj Israel la̱ cuech tenamitil li queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ chi najt. Yo̱queb chixyebal, “Najt cuanqueb riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ naru teꞌlokꞌoni̱nk. Joꞌcan nak xcana chokꞌ ke la̱o li naꞌajej aꞌin,” chanqueb. Joꞌcan nak ta̱ye reheb laj Israel la̱ cuech tenamitil li queꞌcꞌameꞌ chi najt li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal. La̱in quintaklan reheb chi najt ut quinjeqꞌuiheb saꞌ xya̱nkeb li jalanil tenamit. Abanan la̱in tincua̱nk riqꞌuineb nak cua̱nkeb aran. Ye ajcuiꞌ reheb laj Israel nak la̱in tinchꞌutub cuiꞌchic ruheb li jeqꞌuinbileb ru saꞌ li jalanil tenamit ut tincꞌameb cuiꞌchic saꞌ lix tenamiteb. Ut tinqꞌue cuiꞌchic reheb li naꞌajej Israel. Nak ac cua̱nkeb chic saꞌ lix naꞌajeb, teꞌrisi li yi̱banbil dios saꞌ xya̱nkeb ut incꞌaꞌ chic teꞌxba̱nu li yibru naꞌleb re xlokꞌoninquil li jalanil dios. La̱in tinacꞌobresi li ra̱meb ut tinjal lix cꞌaꞌuxeb. Tinkꞌunobresi li ra̱meb ut tincuisi li cacuil chꞌo̱lej li cuan riqꞌuineb. Eb aꞌan teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru ninye ut teꞌxpa̱b lin chakꞌrab. Ut la̱inak lix Dioseb ut aꞌanakeb li cualal incꞌajol. Abanan eb li nequeꞌxic xchꞌo̱l chixba̱nunquil li yibru naꞌleb re xlokꞌoninquil li jalanil dios, la̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin.— Ut li querubines queꞌxhel lix xiqꞌueb ut queꞌco̱eb ut eb li ruedas co̱ rochbeneb. Ut lix lokꞌal lix Dioseb laj Israel cuan saꞌ xbe̱neb. Ut lix lokꞌal li Dios qui-el saꞌ li tenamit ut coxxakli̱k saꞌ xbe̱n li tzu̱l li cuan saꞌ xjayal li na-el cuiꞌ li sakꞌe. Ut lix musikꞌ li Dios quinixcuaclesi ut quinixcꞌam cuiꞌchic Babilonia cuanqueb cuiꞌ li queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil. Aꞌan li quicuil saꞌ li visión li quicꞌutbesi̱c chicuu xban li Ka̱cuaꞌ. Ut incꞌaꞌ chic quicuil li visión aꞌan. Ut la̱in quinye reheb laj Israel li cuanqueb chi pre̱xil Babilonia chixjunil li quicꞌutbesi̱c chicuu saꞌ li visión xban li Ka̱cuaꞌ. Laj Ezequiel quixye resil nak teꞌisi̱k laj Israel saꞌ lix naꞌajebLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, la̱at cuancat saꞌ xya̱nkeb li tenamit kꞌaxal kꞌetkꞌeteb. Cuanqueb xnakꞌ ru, abanan incꞌaꞌ nequeꞌiloc. Cuanqueb xxic, abanan incꞌaꞌ nequeꞌabin xban nak aꞌaneb aj kꞌetol a̱tin. Joꞌcan ut, at ralal cui̱nk, cauresi li cꞌaꞌru a̱cue re tatxic. Chi cutan ut chiruheb chixjunileb tat-e̱lk saꞌ la̱ naꞌaj li cuancat cuiꞌ ut tatxic saꞌ jalan naꞌajej. Ma̱re chi joꞌcan teꞌxtau xya̱lal, usta kꞌaxal kꞌetkꞌeteb. Chiru li cutan nak yo̱keb cha̱cuilbal, isi li cꞌaꞌru a̱cue ac cauresinbil re tatxic saꞌ jalan naꞌajej. Ut nak ac x-ecuu, nak yo̱keb cha̱cuilbal, tat-e̱lk joꞌ nak nequeꞌel li nequeꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil saꞌ jalan tenamit. Nak yo̱keb cha̱cuilbal ta̱hop jun li jul saꞌ li tzꞌac. Ut saꞌ li hopol aꞌan tat-e̱lk saꞌ li tenamit. Yo̱keb cha̱cuilbal nak ta̱pako li cꞌaꞌru a̱cue saꞌ xbe̱n a̱tel nak tatxic. Tat-e̱lk nak oc re li kꞌojyi̱n. Ta̱tzꞌap la̱ cuu re nak incꞌaꞌ ta̱cuil li naꞌajej xban nak la̱in xatinxakab chokꞌ retalil chiruheb laj Israel.— Ut quinba̱nu joꞌ quixye cue li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ li cutan aꞌan quinyi̱b li cꞌaꞌru cue re tincꞌam joꞌ naxba̱nu junak nak yo̱ chi e̱lelic. Ut nak oc re li kꞌojyi̱n, la̱in quinhop riqꞌuin cuukꞌ li tzꞌac ut quin-el saꞌ li tenamit. Ut chiruheb chixjunileb quinqꞌue li cui̱k saꞌ xbe̱n intel ut co̱in. Saꞌ li cutan jun chic li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic cuiqꞌuin. Quixye cue: —At ralal cui̱nk, ¿ma incꞌaꞌ queꞌxpatzꞌ a̱cue cꞌaꞌru yo̱cat eb laj Israel li kꞌaxal kꞌetkꞌeteb? Ta̱ye reheb: Aꞌan aꞌin li quixye li nimajcual Dios. Li a̱tin aꞌin re li nataklan aran Jerusalén ut reheb ajcuiꞌ chixjunileb laj Israel li cuanqueb aran. Ta̱ye reheb nak la̱at jun li retalil chokꞌ reheb. Joꞌ caba̱nu la̱at, joꞌcan teꞌxcꞌul eb aꞌan. Teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ chi pre̱xil saꞌ jalan naꞌajej. Li nataklan saꞌ xbe̱neb tixpako li cꞌaꞌru re. Nak oc re li kꞌojyi̱n, ta̱e̱lk saꞌ lix hopolal li tzꞌac li teꞌxhop. Tixtzꞌap li ru re nak incꞌaꞌ ta̱ril li naꞌajej nak ta̱e̱lk. La̱in li Ka̱cuaꞌ tinqꞌue lin raꞌal re nak ta̱chapekꞌ. La̱in tincꞌam toj Babilonia saꞌ lix naꞌajeb laj Caldea, abanan aꞌan incꞌaꞌ ta̱ril li naꞌajej. Aran ta̱ca̱mk. La̱in tinjeqꞌuiheb yalak bar chixjunileb li nequeꞌoquen chirix, joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌtenkꞌan re ut eb lix soldado. La̱in tincua̱linaheb chi chꞌi̱chꞌ. Nak acak xebinjeqꞌui ruheb saꞌ jalan tenamit, toj aran teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Abanan, incꞌaꞌ tinqꞌueheb chi camsi̱c chixjunileb. Tebincol ban chiru li camsi̱nc ut chiru li cueꞌej ut chiru li caki yajel re nak naru teꞌxserakꞌi saꞌ eb li tenamit chixjunil li ma̱usilal li queꞌxba̱nu. Ut riqꞌuin aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ, chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, yo̱k a̱xiu nak tatcuaꞌak ut yo̱k a̱cꞌaꞌux nak tat-ucꞌak. Ta̱ye reheb li tenamit li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌin: Aꞌan aꞌin li naxye li nimajcual Dios chirixeb li cuanqueb Jerusalén ut chirix li naꞌajej Israel. Teꞌtzaca̱nk chi yo̱keb xxiu. Ut chi yo̱keb xcꞌaꞌux teꞌucꞌak xban nak ta̱isi̱k saꞌ li naꞌajej chixjunil li cuan aran. Ma̱cꞌaꞌ chic ta̱cana̱k xban lix ma̱usilaleb li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan. Eb li tenamit li cuanqueb cuiꞌ li cristian ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ cristian chi saꞌ. Li cꞌaleba̱l ta̱cana̱k joꞌ chaki chꞌochꞌ. Riqꞌuin aꞌan te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cuiꞌchic cue: —At ralal cui̱nk, ¿cꞌaꞌut nak eb laj Israel nequeꞌxye nak eb li cutan nequeꞌnumeꞌ ut incꞌaꞌ nacꞌulman li cꞌaꞌru nequeꞌxye li profetas li quicꞌuteꞌ chiruheb saꞌ visión? chanqueb. Ta̱ye reheb nak la̱in li nimajcual Dios ninye chi joꞌcaꞌin: La̱in tinsach xcuanquil li a̱tin li nequeꞌxye ut incꞌaꞌ chic teꞌxye chi joꞌcan arin Israel. Ta̱ye reheb nak cuulac re xkꞌehil nak ta̱tzꞌaklok ru chixjunil li queꞌxye li profetas. Incꞌaꞌ chic ta̱cꞌutbesi̱k chiruheb li visión li moco ya̱l ta, chi moco teꞌticꞌtiꞌik chic riqꞌuin kꞌehicꞌ saꞌ xya̱nkeb laj Israel. La̱in li Ka̱cuaꞌ tinye li cꞌaꞌru nacuaj xyebal ut ta̱cꞌulma̱nk chi junpa̱t li cꞌaꞌru ninye. Ut la̱ex li nequekꞌetkꞌeti e̱rib te̱ril nak tinba̱nu li cꞌaꞌru ninye. Toj cua̱nkex ajcuiꞌ la̱ex nak tinba̱nu li cꞌaꞌru ninye. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye ajcuiꞌ cue: —At ralal cui̱nk, eb laj Israel yo̱queb chixyebal nak toj ma̱jiꞌ ta̱cꞌulma̱nk li cꞌaꞌru xcꞌutbesi̱c cha̱cuu saꞌ visión. Toj mokon ta̱cꞌulma̱nk, chanqueb. Joꞌcan nak ta̱ye reheb nak la̱in li nimajcual Dios ninye chi joꞌcaꞌin: Incꞌaꞌ tinba̱yk chixba̱nunquil li cꞌaꞌru xinye. Li cꞌaꞌru xinye ta̱cꞌulma̱nk chi junpa̱t, chan li Dios. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li profeta aj balakꞌUt li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ta̱kꞌuseb lix profeteb laj Israel li yo̱queb chi balakꞌic riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxye yal xjuneseb rib. Ta̱ye reheb nak cheꞌrabihak li oc cue chixyebal. Joꞌcaꞌin xye li nimajcual Dios: Ra ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li profeta li yal xjuneseb rib nequeꞌxcꞌoxla li cꞌaꞌru nequeꞌxye ut ma̱cꞌaꞌ quicꞌutbesi̱c chiruheb. Ex aj Israel, eb le̱ profeta chanchaneb li yac li nequeꞌcuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Moco queꞌxyi̱b ta li tzꞌac li queꞌjuqꞌueꞌ chi moco queꞌxyi̱b li tzꞌac sutsu cuiꞌ li tenamit Israel re te̱col cuiꞌ e̱rib saꞌ li ple̱t. Eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxchꞌolob xya̱lal che̱ru re nak ta̱ru̱k te̱col e̱rib saꞌ li cutan nak ta̱cha̱lk li Ka̱cuaꞌ chi rakoc a̱tin saꞌ e̱be̱n. Eb li visión li nequeꞌril moco ya̱l ta. Nak nequeꞌkꞌehin ticꞌtiꞌ li nequeꞌxye. Nequeꞌxye nak la̱in xinyehoc re, abanan moco la̱in ta quintaklan reheb. Saꞌ xchꞌo̱leb aꞌan nak la̱in tinba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌxye. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ ticꞌtiꞌ li visión ut li kꞌehicꞌ li incꞌaꞌ cꞌutbil inban la̱in? Usta nequeꞌxye nak la̱in xincꞌutuc chiruheb, abanan moco ya̱l ta li nequeꞌxye. Li nimajcual Dios quixye: —Xban li ticꞌtiꞌic li nequeꞌxba̱nu ut xban li visión li moco ya̱l ta, la̱in yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb. La̱in tinsach ruheb li nequeꞌril li visión li moco ya̱l ta ut tinsach ruheb li nequeꞌticꞌtiꞌic nak nequeꞌkꞌehin. Incꞌaꞌ chic teꞌoque̱nk saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌcꞌu̱ban re li cꞌaꞌru ta̱uxma̱nk saꞌ lin tenamit chi moco tzꞌi̱banbilak lix cꞌabaꞌeb saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ xcꞌabaꞌeb laj Israel. Ut incꞌaꞌ chic teꞌsukꞌi̱k saꞌ lix naꞌajeb laj Israel. Riqꞌuin aꞌin teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Eb li profeta queꞌxbalakꞌiheb lin tenamit nak queꞌxye nak ta̱cua̱nk tuktu̱quil usilal, abanan moco ya̱l ta. Chanchan nak queꞌxyi̱b jun li tzꞌac moco cau ta ut queꞌxbon li rix. Joꞌcan nak ta̱ye reheb li xeꞌbonoc re li tzꞌac li incꞌaꞌ cau nak cha̱lc re li cacuil hab saꞌ xbe̱n ut cha̱lc re li cacuil ikꞌ. Ut tintakla li sakbach saꞌ xbe̱n. Ut li tzꞌac ta̱tꞌanekꞌ. Nak ta̱tꞌanekꞌ li tzꞌac eb li tenamit teꞌxpatzꞌ cꞌaꞌru aj e nak xebon li tzꞌac chi cha̱bil, chaꞌkeb. Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: —Xban nak cꞌajoꞌ lin joskꞌil saꞌ xbe̱neb, la̱in tintakla li cacuil ikꞌ ut li cacuil hab, joꞌ ajcuiꞌ li sakbach. Ut ta̱sachekꞌ li tzꞌac li xeꞌxyi̱b. La̱in tinsach li tzꞌac li xeꞌxbon rix. Tincuisi lix xeꞌ li tzꞌac ut tintꞌan chi junaj cua. Ut nak ta̱tꞌanekꞌ telajeꞌcamsi̱k xban. Ut riqꞌuin aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Li tzꞌac ut eb li queꞌbonoc rix teꞌrecꞌa lin joskꞌil. Ut la̱in tinye e̱re: Xsacheꞌ li tzꞌac joꞌ eb ajcuiꞌ li queꞌbonoc rix. Teꞌsachekꞌ ruheb lix profeteb laj Israel li queꞌyehoc ticꞌtiꞌ reheb laj Jerusalén nak queꞌxye nak ta̱cua̱nk tuktu̱quil usilal, abanan moco ya̱l ta, chan li Dios. Joꞌcan ut anakcuan, at ralal cui̱nk, ta̱ye resil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li ixk li nequeꞌbalakꞌin, li cuanqueb saꞌ la̱ tenamit. Ta̱ye resil li raylal teꞌxcꞌul xban nak nequeꞌxye li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla xjuneseb. Ye reheb nak joꞌcaꞌin ninye la̱in li nimajcual Dios: Raylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n la̱ex ixk li nequeboj li tꞌicr re kꞌehicꞌ ut re tu̱lac li nequeꞌxqꞌue saꞌ xcux rukꞌeb ut saꞌ xjolomeb. Nequeba̱nu chi joꞌcan xban nak te̱raj nak ta̱cua̱nk e̱cuanquil saꞌ xbe̱neb le̱ rech tenamitil re te̱ye ani ta̱ca̱mk ut ani incꞌaꞌ. ¿Ma ta̱ru̱k te̱ba̱nu aꞌan yal re xcolbal rix le̱ yuꞌam? Xine̱mux nak xeba̱nu li incꞌaꞌ us ut riqꞌuin aꞌan xecꞌul li cebada ut li caxlan cua. Xecamsiheb li moco xcꞌulubeb ta ca̱mc ut xecol rix li moco xcꞌulubeb ta cua̱nc chi yoꞌyo. Xeba̱nu aꞌan riqꞌuin li ticꞌtiꞌ xeye. Joꞌcan nak la̱in li nimajcual Dios xicꞌ nacuil li tꞌicr li nequeqꞌue saꞌ xcux li rukꞌeb re xbalakꞌinquileb li tenamit. Tinsach le̱ tꞌicr ut tincoleb li tenamit saꞌ e̱rukꞌ. Libre chic teꞌcana̱k joꞌ nak nequeꞌachꞌaba̱c li cocꞌ xul. La̱in tinpej li tꞌicr li nequeqꞌue saꞌ lix jolomeb. Tincoleb lin tenamit saꞌ e̱rukꞌ. Incꞌaꞌ chic texincanab chixbalakꞌinquileb. Riqꞌuin aꞌan te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱ex xeqꞌue xrahil xchꞌo̱leb li ti̱queb xchꞌo̱l riqꞌuin li ticꞌtiꞌ xeye. La̱in incꞌaꞌ nacuaj nak teꞌxcꞌul li raylal. La̱ex xeqꞌueheb chi cacuu̱c xchꞌo̱leb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut incꞌaꞌ xeꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal e̱ma̱c la̱ex. Joꞌcan nak la̱ex incꞌaꞌ chic te̱ril li visión li moco ya̱l ta, chi moco texkꞌehikꞌ chic. La̱in tincoleb lin tenamit saꞌ e̱rukꞌ la̱ex. Ut riqꞌuin aꞌan la̱ex te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ, chan li Dios. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxlokꞌoni li jalanil diosQueꞌcuulac cuiqꞌuin cuib oxibeb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj Israel re nak la̱in tinpatzꞌ re li Dios cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye: —At ralal cui̱nk, eb li cui̱nk aꞌin nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixlokꞌoninquil li yi̱banbil dios li naqꞌuehoc reheb chi ma̱cobc. ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ teꞌcha̱lk chixpatzꞌbal cue cꞌaꞌru teꞌxba̱nu? Tat-a̱tinak riqꞌuineb ut ta̱ye reheb joꞌcaꞌin naxye li nimajcual Dios: Cui junak aj Israel naxqꞌue xchꞌo̱l chixlokꞌoninquil li yi̱banbil dios ut naxba̱nu li ma̱usilal, ut chirix aꞌan naxic chixsicꞌbal xnaꞌleb riqꞌuin junak profeta, la̱in tinsume li jun aꞌan joꞌ xcꞌulub xcꞌulbal xban nak naxlokꞌoniheb li jalanil dios. Tinba̱nu chi joꞌcan re nak teꞌsukꞌi̱k cuiqꞌuin eb laj Israel xban nak eb aꞌan xineꞌxtzꞌekta̱na nak yo̱queb chixlokꞌoninquil li jalanil dios. Ta̱ye reheb laj Israel li Ka̱cuaꞌ xye chi joꞌcaꞌin: Chiyotꞌekꞌ e̱chꞌo̱l ut jalomak e̱cꞌaꞌux. Canabomak xlokꞌoninquil li yi̱banbil dios ut canabomak xba̱nunquil li ma̱usilal. Cui junak aj Israel malaj ut junak li jalan xtenamit li cuan saꞌ xya̱nkeb laj Israel tinixtzꞌekta̱na ut tixlokꞌoniheb li jalanil dios, ut incꞌaꞌ naxcanab xba̱nunquil li ma̱c aꞌan, ut chirix aꞌan ta̱xic riqꞌuin junak li profeta chixpatzꞌbal cꞌaꞌru tixba̱nu, la̱in li Ka̱cuaꞌ tinsume̱nk re. La̱in tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱n ut tincꞌut xxuta̱n chiruheb chixjunileb re nak teꞌxqꞌue retal nak incꞌaꞌ us xba̱nu li jun aꞌan. Ut la̱in tincuisi saꞌ xya̱nkeb lin tenamit. Ut riqꞌuin aꞌan te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Junak profeta li ta̱balakꞌi̱k tixye li moco ya̱l ta. Aꞌan xban nak la̱in xincanab chi balakꞌi̱c. Ut la̱in tincuisi saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Li ani tixpatzꞌ xnaꞌleb riqꞌuin li profeta aj balakꞌ, juntakꞌe̱t lix tojbaleb xma̱c li teꞌxcꞌul, joꞌ li tixpatzꞌ xnaꞌleb joꞌ ajcuiꞌ li profeta aj balakꞌ. Tinba̱nu chi joꞌcan re nak eb laj Israel incꞌaꞌ chic tineꞌxtzꞌekta̱na, chi moco teꞌxmux chic ribeb riqꞌuin xba̱nunquil li ma̱c. Aꞌanakeb lin tenamit ut la̱inak lix Dioseb, chan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Ut li Dios quia̱tinac cuiꞌchic cuiqꞌuin ut quixye: —At ralal cui̱nk, cui li tenamit nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chicuu ut incꞌaꞌ niquineꞌxlokꞌoni, la̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb. Tincuisi chiruheb lix tzacae̱mkeb ut tintakla li cueꞌej saꞌ xbe̱neb. Teꞌca̱mk li cristian ut teꞌca̱mk ajcuiꞌ li xul. Cui ta cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan laj Noé, laj Daniel, ut laj Job, caꞌaj cuiꞌ raj li oxib chi cui̱nk aꞌan teꞌcolekꞌ xban nak ti̱queb xchꞌo̱l. La̱in li Ka̱cuaꞌ xinyehoc re aꞌin. Malaj ut tintakla li joskꞌ aj xul saꞌ li tenamit chixcamsinquileb li cristian, ma̱cꞌaꞌak chic cristian teꞌcana̱k aran. Ut ma̱ ani chic ta̱ru̱k ta̱numekꞌ aran xbaneb li joskꞌ aj xul. Relic chi ya̱l la̱in li yoꞌyo̱quil Dios ninye nak usta cuanqueb raj li oxib chi cui̱nk aꞌan saꞌ li tenamit, eb aꞌan incꞌaꞌ raj teꞌru̱k chixcolbal li ralal xcꞌajoleb. Caꞌaj cuiꞌ raj li oxib chi cui̱nk teꞌcolekꞌ ut li naꞌajej ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ. Malaj ut tintakla li ple̱t saꞌ li tenamit aꞌan ut tinye nak teꞌcamsi̱k li cristian ut eb li xul. Relic chi ya̱l la̱in li yoꞌyo̱quil Dios ninye nak usta cuanqueb raj li oxibeb chi cui̱nk saꞌ li tenamit aꞌan, eb aꞌan incꞌaꞌ raj teꞌru̱k chixcolbal li ralal xcꞌajoleb. Caꞌaj cuiꞌ raj li oxib chi cui̱nk teꞌcolekꞌ. Malaj ut tintakla li caki yajel saꞌ li tenamit aꞌan ut xban nak yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb la̱in tincamsiheb li cristian ut eb li xul. Relic chi ya̱l la̱in li yoꞌyo̱quil Dios ninye nak usta cuanqueb raj li oxib chi cui̱nk, laj Noé, laj Daniel ut laj Job, eb aꞌan incꞌaꞌ raj teꞌru̱k chixcolbaleb li ralal xcꞌajoleb. Caꞌaj cuiꞌ raj li oxib chi cui̱nk teꞌcolekꞌ xban nak ti̱queb xchꞌo̱l. Aꞌan aꞌin li naxye li nimajcual Dios: Kꞌaxal ra cuiꞌchic chokꞌ reheb laj Jerusalén nak la̱in tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb riqꞌuin li ca̱hib chi raylal. La̱in tintakla li ple̱t, li cueꞌej, li joskꞌ aj xul, ut li caki yajel re nak teꞌcamsi̱k li cristian ut eb li xul. Abanan cuanqueb le̱ ralal e̱cꞌajol li incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k. Teꞌcuulak e̱riqꞌuin ut la̱ex te̱qꞌue retal lix ma̱usilaleb nak te̱ril li cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Ut riqꞌuin aꞌan te̱qꞌue retal nak moco yal xcuaj ta nak xinqꞌue li raylal saꞌ xbe̱neb laj Jerusalén. Nak te̱ril lix yibal ru lix yehom xba̱nuhomeb ta̱cꞌojla̱k e̱chꞌo̱l xban nak te̱qꞌue retal nak xcꞌulubeb xcꞌulbal li tojba ma̱c li xinqꞌue saꞌ xbe̱neb, chan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Lix cheꞌel li uvas, aꞌan retalileb laj JerusalénLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ¿ma juntakꞌe̱t ta biꞌ lix to̱nal li uvas riqꞌuin li cheꞌ li cuan saꞌ qꞌuicheꞌ? ¿Ma juntakꞌe̱t ta biꞌ li rukꞌ li uvas riqꞌuin li rukꞌ li cheꞌ li cuan saꞌ qꞌuicheꞌ? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ xyi̱banquil junak cꞌaꞌak re ru riqꞌuin lix cheꞌel li uvas? ¿Ma naru ta biꞌ ta̱qꞌue chokꞌ junak kꞌesnal cheꞌ re xtꞌuyubanquil li cꞌaꞌak re ru? Yal re siꞌ ban nacꞌanjelac cuiꞌ. Cui xeꞌcꞌat li ruꞌujeb ut cꞌatal saꞌ xyi, ¿cꞌaꞌ chic ru ta̱cꞌanjelak cuiꞌ? Cui ma̱cꞌaꞌ xcꞌanjel nak toj tzꞌakal re ru, ¿ma tojaꞌ ta chic ta̱cꞌanjelak nak ac cꞌataleb chic? Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: Chanru nak xinqꞌue chicꞌatk lix cheꞌel li uvas li cuan saꞌ qꞌuicheꞌ, joꞌcan ajcuiꞌ tinba̱nu nak tinsach ruheb lin tenamit li cuanqueb Jerusalén. La̱in tinqꞌueheb chixtojbal rix lix ma̱queb. Xeꞌcoleꞌ jun sut chiru li xam. Abanan riqꞌuin xam ajcuiꞌ teꞌosokꞌ. Nak la̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb, la̱ex te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Xban nak quineꞌxtzꞌekta̱na, joꞌcan nak la̱in tincanab li naꞌajej chi ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Li Dios quixjuntakꞌe̱taheb laj Jerusalén riqꞌuin jun li ixk quixmux ru xsumlajicLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ta̱ye reheb li cuanqueb Jerusalén nak kꞌaxal yibru li nequeꞌxba̱nu. Ta̱ye reheb nak li nimajcual Dios naxye chi joꞌcaꞌin chirixeb laj Jerusalén. La̱at catyoꞌla aran Canaán. La̱ yucuaꞌ, aꞌan aj amorreo ut la̱ naꞌ, aꞌan aj hetea. Saꞌ li cutan nak catyoꞌla, incꞌaꞌ queꞌxset la̱ chꞌup, chi moco cateꞌratesi, chi moco cateꞌxchꞌaj riqꞌuin atzꞌam, chi moco cateꞌxlan saꞌ tꞌicr. Ma̱ ani qui-iloc xtokꞌoba̱l a̱cuu. Ma̱ jun quiba̱nun usilal a̱cue. Ma̱ ani quitenkꞌan a̱cue. Cateꞌxtzꞌek ban saꞌ li cꞌaleba̱l xban nak chalen nak catyoꞌla, xicꞌ cat-ileꞌ. La̱in quinnumeꞌ aran ut quicuil nak yo̱cat chi ecꞌa̱nc saꞌ la̱ quiqꞌuel. Ut la̱in quinye nak incꞌaꞌ tatca̱mk. La̱in catinqꞌue chi qꞌui̱c joꞌ nak naqꞌui li acui̱mk. Catqꞌui toj retal cat-ixkiloꞌ. Ut cꞌajoꞌ xchakꞌal a̱cuu. Queꞌni̱nkan la̱ tuꞌ ut quichamoꞌ la̱ cuismal. Abanan tꞌustꞌu̱cat. Mokon chic la̱in quinnumeꞌ cuancat cuiꞌ ut quinqꞌue retal nak xat-ixkiloꞌ ut ac xcuulac xkꞌehil nak ta̱cua̱nk a̱be̱lom. Joꞌcan nak catintzꞌap riqꞌuin lin tꞌicr xban nak tꞌustꞌu̱cat. Quinba̱nu li contrato nak quinsumla a̱cuiqꞌuin ut la̱at chic cue. La̱in quinchꞌaj la̱ quiqꞌuel ut quinyul li aceite cha̱cuix. La̱in quinqꞌue la̱ cuakꞌ li qꞌuebil xsahob ru ut quinqꞌue la̱ xa̱b cha̱bil. Ut quinqꞌue jun xcꞌa̱mal a̱saꞌ yi̱banbil riqꞌuin li tꞌicr lino. Catintikib riqꞌuin li cha̱bil akꞌej terto xtzꞌak. Quinqꞌue chokꞌ xsahob a̱cuu li cha̱bil pec terto xtzꞌak. Quinqꞌue li matkꞌab saꞌ xcux la̱ cuukꞌ ut quinqꞌue li cha̱bil kꞌol saꞌ la̱ cux. Ut quinqꞌue li cha̱bil matkꞌab saꞌ la̱ cuuꞌuj ut quinqꞌue ajcuiꞌ la̱ caꞌxic. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal li corona li quinqꞌue saꞌ a̱jolom. Joꞌcaꞌin nak quinqꞌue xsahob a̱cuu riqꞌuin oro ut plata. Ut la̱ cuakꞌ yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil tꞌicr lino xcomon li tꞌicr terto xtzꞌak li cuan xsahob ru. Catzaca li caxlan cua yi̱banbil riqꞌuin cha̱bil cꞌaj, li xyaꞌal cab ut li aceite olivo. Cꞌajoꞌ xchakꞌal a̱cuu. Quiniman a̱cuanquil toj retal cat-oc chokꞌ reina. Naꞌno a̱cuu xbaneb li xni̱nkal ru tenamit xban la̱ chꞌinaꞌusal. Xban nak la̱in quinqꞌuehoc la̱ chꞌinaꞌusal, tzꞌakal a̱cue a̱cuu, chan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Abanan cacꞌojob a̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱n la̱ chꞌinaꞌusal ut catsukꞌi joꞌ jun ixk naxcꞌayi rib xban nak naꞌno a̱cuu. Cakꞌaxtesi a̱cuib reheb li joꞌ qꞌuial queꞌnumeꞌ cuancat cuiꞌ. Caqꞌue la̱ cha̱bil akꞌ saꞌ li naꞌajej li najt xteram ut aran camux ru la̱ sumlajic. Ma̱ jun sut qui-uxman li cꞌaꞌru caba̱nu chi moco ta̱uxma̱nk mokon. Cachap ajcuiꞌ li cha̱bil oro ut plata li quinqꞌue chokꞌ xsahob a̱cuu. Ut cayi̱beb la̱ dios cui̱nk ut calokꞌoniheb. Riqꞌuineb aꞌan camux ru la̱ sumlajic. Ut riqꞌuin la̱ cha̱bil akꞌ li quinqꞌue a̱cue catikibeb la̱ yi̱banbil dios. Ut camayeja ajcuiꞌ lin aceite ut lin incienso chiruheb. Ut li cha̱bil tzacae̱mk li quinqꞌue a̱cue joꞌ li cha̱bil cꞌaj, li aceite olivo ut li xyaꞌal cab camayeja chiruheb joꞌ jun sununquil ban. Chixjunil li ma̱usilal aꞌin caba̱nu, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut camayejaheb chiruheb li yi̱banbil dios la̱ cualal a̱cꞌajol li quinqꞌue a̱cue. ¿Ma caꞌchꞌin ta biꞌ li ma̱usilal li caba̱nu nak quina̱tzꞌekta̱na? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ cacamsiheb li cualal incꞌajol nak caqꞌueheb chokꞌ a̱cꞌatbil mayej chiruheb li yi̱banbil dios? Nak yo̱cat chixlokꞌoninquil li yi̱banbil dios ut chixba̱nunquil li ma̱usilal, incꞌaꞌ quinak saꞌ a̱chꞌo̱l chanru nak catcuan chak saꞌ a̱caꞌchꞌinal. Incꞌaꞌ quinak saꞌ a̱chꞌo̱l nak tꞌustꞌu̱cat ut yo̱cat chi ecꞌa̱nc saꞌ la̱ quiqꞌuel. Li nimajcual Dios quixye: —Nabal li raylal ta̱cha̱lk saꞌ a̱be̱n xban nak xaba̱nu chixjunil li ma̱usilal aꞌin. Yalak bar saꞌ chixjunil li tenamit cayi̱beb li naꞌajej li najt xteram re lokꞌoni̱nc ut cayi̱beb la̱ artal. Cayi̱beb li naꞌajej li najt xteram saꞌ eb li xa̱la be. Xban xba̱nunquil li kꞌaxal yibru la̱at catzꞌek la̱ chꞌinaꞌusal. Cayechiꞌi a̱cuib reheb li joꞌ qꞌuial li queꞌnumeꞌ cuancat cuiꞌ. Caba̱nu li ma̱usilal riqꞌuineb laj Egipto li junes cua̱nc riqꞌuin ixk nequeꞌxcꞌoxla. Kꞌaxal xnumta li ma̱usilal li xaba̱nu riqꞌuineb ut riqꞌuin aꞌan cachikꞌ injoskꞌil. Anakcuan xintaksi li cuukꞌ re nak tatinqꞌue chixtojbal la̱ ma̱c. Xcuisi cha̱cuu li cꞌaꞌru a̱cue. Xatinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb laj filisteo li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Eb aꞌan nequeꞌsach xchꞌo̱leb xban li ma̱usilal li yo̱cat chixba̱nunquil. Incꞌaꞌ quicꞌojla a̱chꞌo̱l riqꞌuin li ma̱usilal li ac xaba̱nu toj retal co̱at Asiria chixmuxbal la̱ sumlajic riqꞌuineb. Chi moco riqꞌuin aꞌan quicꞌojla a̱chꞌo̱l. Kꞌaxal cuiꞌchic xnumta li ma̱usilal xaba̱nu Canaán ut riqꞌuineb laj Babilonia. Abanan incꞌaꞌ ajcuiꞌ quicꞌojla a̱chꞌo̱l. La̱in li nimajcual Dios ninye: —La̱at moco tuktu ta a̱chꞌo̱l. Xaba̱nu chixjunil li ma̱usilal aꞌin joꞌ jun li ixk naxcꞌayi rib, ut incꞌaꞌ nacanau xuta̱nac. Saꞌ chixjunileb li be cayi̱b li naꞌajej li najt xteram re ta̱lokꞌoni cuiꞌ li jalanil dios. Cayi̱beb li artal saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ nabal li cristian re ta̱ba̱nu li ma̱usilal. Abanan incꞌaꞌ cacꞌul la̱ tojbal joꞌ nequeꞌxba̱nu li ixk li nequeꞌxcꞌayi ribeb. La̱at jun ixk incꞌaꞌ nacara la̱ be̱lom. Nacamux ban ru la̱ sumlajic riqꞌuin jalan cui̱nk. Junak li ixk li naxcꞌayi rib naxcꞌul xtojbal. Abanan la̱at incꞌaꞌ caba̱nu chi joꞌcan. La̱at ban chic nacatqꞌuehoc xma̱taneb li cui̱nk li nequeꞌchal yalak bar chi ma̱cobc a̱cuiqꞌuin. Lix jalanil li nacaba̱nu la̱at, aꞌan nak ma̱cuaꞌeb li cui̱nk nequeꞌsicꞌoc a̱cue. La̱at ban nacatsicꞌoc reheb ut nacatojeb. Ut la̱at ma̱cꞌaꞌ nacacꞌul. Joꞌcan ut la̱at ixakilbej li nacamux ru la̱ sumlajic, chacuabi li cꞌaꞌru naxye a̱cue li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ: —Kꞌaxal yibru la̱ naꞌleb. Catꞌusub a̱cuib chiruheb li cui̱nk li queꞌcuan a̱cuiqꞌuin. Ut calokꞌoniheb li jalanil dios ut cacamsiheb la̱ cocꞌal ut camayejaheb chiruheb li jalanil dios. Joꞌcan nak la̱in tinchꞌutubeb chixjunileb li cui̱nk li queꞌcuan a̱cuiqꞌuin, li nacacꞌojob cuiꞌ a̱chꞌo̱l, joꞌ eb ajcuiꞌ li xicꞌ nacacuileb. Tinchꞌutubeb cha̱jun sutam ut chiruheb aꞌan tincuisi la̱ cuakꞌ re nak tꞌustꞌu tatcana̱k chiruheb. Tatinqꞌue chixtojbal a̱ma̱c joꞌ nequeꞌxcꞌul li nequeꞌxmux ru lix sumlajiqueb ut joꞌ li nequeꞌcamsin. Ut xban nak xicꞌ nacuil li cꞌaꞌru caba̱nu yo̱ injoskꞌil saꞌ a̱be̱n. Tatincanab chi camsi̱c re xtojbal rix la̱ ma̱c. Tatincanab saꞌ rukꞌeb li cui̱nk li queꞌcuan a̱cuiqꞌuin ut eb aꞌan teꞌxjuqꞌuiheb li naꞌajej li najt xteram li nacalokꞌoni cuiꞌ li jalanil dios. Ut teꞌxjuqꞌuiheb ajcuiꞌ li artal. Eb aꞌan teꞌxmakꞌ cha̱cuu la̱ cha̱bil akꞌ ut eb li pec li terto xtzꞌak. Ut la̱at tatcana̱k chi tꞌustꞌu chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan a̱cue. Eb aꞌan teꞌxcꞌameb chak nabal li tenamit ut tateꞌxcuti chi pec ut tateꞌxcuj chi chꞌi̱chꞌ. Teꞌxcꞌateb la̱ cuochoch ut nabaleb li ixk yo̱keb chi iloc a̱cue nak ta̱cꞌul xtojbal a̱ma̱c. Riqꞌuin aꞌin ta̱canab ma̱cobc riqꞌuineb li cui̱nk ut incꞌaꞌ chic ta̱qꞌue xma̱taneb. Ut chirix aꞌan ma̱cꞌaꞌak chic injoskꞌil saꞌ a̱be̱n. Ut moco xicꞌ ta chic tatcuil. La̱at xsach saꞌ a̱chꞌo̱l cꞌaꞌru quinba̱nu a̱cue saꞌ a̱caꞌchꞌinal. Ut cachikꞌ injoskꞌil riqꞌuin chixjunil li caba̱nu. Xban aꞌan nak tatinqꞌue chixtojbal rix la̱ ma̱usilal. Ut incꞌaꞌ xcꞌojla a̱chꞌo̱l riqꞌuin li caba̱nu toj retal camux ru la̱ sumlajic ut caba̱nu li moco uxc ta naraj. Cuan jun li a̱tin li nequeꞌxye li tenamit ut aꞌan li teꞌxye cha̱cuix la̱at. Aꞌan aꞌin: chanru xnaꞌleb li naꞌbej, joꞌcan ajcuiꞌ xnaꞌleb li coꞌbej. La̱at juntakꞌe̱t la̱ naꞌleb riqꞌuin la̱ naꞌ. La̱ naꞌ quixtzꞌekta̱na lix be̱lom ut quixtzꞌekta̱naheb ajcuiꞌ lix cocꞌal. Ut juntakꞌe̱t ajcuiꞌ la̱ naꞌleb riqꞌuin xnaꞌlebeb la̱ cuas. Eb aꞌan queꞌxtzꞌekta̱na lix be̱lomeb ut queꞌxtzꞌekta̱na ajcuiꞌ li ralal xcꞌajoleb. La̱ naꞌ, aꞌan aj hetea ut la̱ yucuaꞌ, aꞌan aj amorreo. La̱ cuas ut eb lix coꞌ, aꞌaneb li tenamit Samaria li cuan saꞌ li norte. Ut la̱ cui̱tzꞌin ut eb lix coꞌ, aꞌaneb li tenamit Sodoma li cuan sa li sur. La̱at catzol a̱cuib riqꞌuineb ut caba̱nu li incꞌaꞌ us li queꞌxba̱nu eb aꞌan. Abanan la̱ ma̱usilal la̱at quinumta chiru li ma̱usilal li queꞌxba̱nu eb aꞌan. La̱in li yoꞌyo̱quil Dios ninye a̱cue nak relic chi ya̱l la̱ ma̱usilal la̱at ut eb la̱ coꞌ kꞌaxal cuiꞌchic numtajenak chiru lix ma̱usilaleb laj Sodoma rochbeneb lix coꞌ. Aꞌan aꞌin lix ma̱queb laj Sodoma ut eb lix coꞌ. Kꞌetkꞌeteb ut cuan nabal cꞌaꞌruheb re ut incꞌaꞌ nequeꞌraj cꞌanjelac. Ut incꞌaꞌ nequeꞌraj xtenkꞌanquileb li nebaꞌ ut eb li rahobtesinbileb. Nequeꞌxnimobresi ribeb ut la̱in xinqꞌue retal li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu chicuu. Joꞌcan nak quebinsach ruheb. Moco qꞌui ta li ma̱c queꞌxba̱nu eb laj Samaria chiru li ma̱c li caba̱nu la̱at. Kꞌaxal nabal la̱ ma̱usilal chiru lix ma̱usilaleb aꞌan. Riqꞌuin aꞌan chanchan nak ti̱queb xchꞌo̱leb cha̱cuu la̱at xban nak kꞌaxal yibru li caba̱nu la̱at. Anakcuan tento nak xuta̱nal ta̱cꞌul. Kꞌaxal yibru li ma̱usilal xaba̱nu la̱at chiru li ma̱usilal li queꞌxba̱nu eb aꞌan. Eb aꞌan chanchan ma̱cꞌaꞌ xma̱queb cha̱cuu la̱at xban nak numtajenak la̱ ma̱usilal. Joꞌcan nak xuta̱nal tat-e̱lk. Li Ka̱cuaꞌ quixye ajcuiꞌ reheb laj Jerusalén: La̱in tinqꞌue cuiꞌchic lix biomaleb laj Sodoma ut eb laj Samaria joꞌ eb ajcuiꞌ lix coꞌ. Ut chirix aꞌan tinqꞌue cuiꞌchic la̱ biomal la̱at. Tento nak xuta̱nal ta̱cꞌul. Ut eb aꞌan teꞌcꞌojla̱k xchꞌo̱leb nak teꞌxqꞌue retal nak la̱at yo̱cat chixtojbal la̱ ma̱c. Eb laj Sodoma ut eb laj Samaria rochbeneb lix coꞌ teꞌcua̱nk cuiꞌchic joꞌ nak queꞌcuan junxil. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱at ut eb la̱ coꞌ texcua̱nk joꞌ nak quexcuan junxil. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ a̱cui̱tzꞌin li tenamit Sodoma nak cakꞌetkꞌeti a̱cuib chiru junxil nak sa cuancat? Nak toj ma̱ji quicꞌutun li ma̱usilal xaba̱nu la̱at, cahobeb. Anakcuan juntakꞌe̱tex. Ut eb laj filisteo, eb laj Siria ut chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue li cuanqueb cha̱jun sutam yo̱queb cha̱hobbal. Anakcuan tento nak ta̱cꞌul lix tojbal a̱ma̱c xban li ma̱usilal li kꞌaxal yibru li xaba̱nu, ut xban nak xakꞌetkꞌeti a̱cuib xban li cꞌaꞌru cuan a̱cue. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin. Li nimajcual Dios quixye: La̱in tatinqꞌue chixtojbal a̱ma̱c joꞌ a̱cꞌulub xcꞌulbal xban nak cacuisi xcuanquil li contrato ut incꞌaꞌ caba̱nu li cꞌaꞌru caye. Abanan toj cuan saꞌ inchꞌo̱l cꞌaꞌru quinye saꞌ li contrato li quinba̱nu a̱cuiqꞌuin saꞌ a̱sa̱jilal. La̱in tinxakab xcuanquil li contrato chi junelic. Ta̱julticokꞌ a̱cue li ma̱usilal xaba̱nu ut tatxuta̱na̱k nak la̱in tinkꞌaxtesi chokꞌ a̱coꞌ li tenamit Samaria la̱ cuas ut nak tinkꞌaxtesi chokꞌ a̱coꞌ li tenamit Sodoma la̱ cui̱tzꞌin. Tinba̱nu chi joꞌcan usta incꞌaꞌ tento tinba̱nu xban nak incꞌaꞌ quinye a̱cue saꞌ li contrato nak tinkꞌaxtesiheb a̱cue. La̱in tinxakab xcuanquil lin contrato ut la̱at ta̱nau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱in tincuy a̱ma̱c. Abanan cua̱nk saꞌ a̱chꞌo̱l li ma̱usilal xaba̱nu ut tatxuta̱na̱k xban. Incꞌaꞌ chic te̱nimobresi e̱rib xban nak texxuta̱na̱k. La̱in li nimajcual Dios quinyehoc re aꞌin.— Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li acui̱mk ut li xul tꞌiu xcꞌabaꞌLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ta̱serakꞌi jun li jaljo̱quil ru a̱tin reheb li ralal xcꞌajol laj Israel. Ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin: aꞌan aꞌin li naxye li nimajcual Dios. Quicuulac Líbano jun li nimla xul tꞌiu xcꞌabaꞌ. Najt rok lix xicꞌ ut nabal pa̱y ru lix color. Kꞌaxal cau narupupic. Quixchap lix kꞌunal saꞌ li ruꞌuj jun li nimla chacalteꞌ. Quixtok li ruꞌuj li cheꞌ ut quixcꞌam toj saꞌ lix chꞌochꞌeb laj yaconel ut aran quirau saꞌ lix tenamiteb laj Babilonia. Co̱ cuiꞌchic Israel ut quixcꞌam ajcuiꞌ li riyajil li cꞌa̱m li cuan saꞌ li tenamit Israel ut quirau saꞌ li cha̱bil chꞌochꞌ chire li nimaꞌ re nak ta̱qꞌui̱k. Quimok li iyaj. Incꞌaꞌ najt xteram quicuulac, abanan nabal li rukꞌ qui-el. Eb li rukꞌ queꞌxhel rib saꞌ xjayal li tenamit li cuan cuiꞌ li tꞌiu. Ut lix xeꞌ co̱ saꞌ li chꞌochꞌ. Nabal li rukꞌ ut nabal ajcuiꞌ lix xak. Ut cuan jun chic li xul tꞌiu li xchal saꞌ jun chic tenamit li cuan saꞌ li sur. Co̱ Israel. Nabal lix xicꞌ ut cau narupupic. Lix xeꞌ li acui̱mk joꞌ ajcuiꞌ li rukꞌ queꞌxhel rib saꞌ xjayal li cuan cuiꞌ li tꞌiu jun chic re nak li tꞌiu aꞌan tixtꞌakresi. Li jun to̱n chi acui̱mk aꞌan ac aubil saꞌ cha̱bil chꞌochꞌ chire li nimaꞌ re nak chꞌinaꞌus ta̱qꞌui̱k ut tixhel rib li rukꞌ ut tixqꞌue li ru. Li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Ta̱ye reheb nak joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ: ¿Ma tixchap ta biꞌ chic xxeꞌ? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱michꞌekꞌ lix xeꞌ xban li tꞌiu li xchal saꞌ li este ut ta̱sachekꞌ li ru ut ta̱chakik? Chixjunil lix xak li toj rax ru teꞌchakik. Ut eb li teꞌmichꞌok re moco nabalakeb ta, chi moco cauhakeb ta xmetzꞌe̱uheb. ¿Ma us ta biꞌ ta̱e̱lk li acui̱mk aꞌin? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱chakik chi junaj cua xban li tikcual ikꞌ li ta̱cha̱lk saꞌ li este? Usta rax raxak ru ta̱chakik saꞌ xnaꞌaj. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic cuiqꞌuin ut quixye cue: —Patzꞌ reheb laj Israel li kꞌaxal kꞌetkꞌeteb ma xeꞌxtau ru li jaljo̱quil ru a̱tin li xaye reheb. Ye reheb nak aꞌan aꞌin lix ya̱lal. Lix reyeb laj Babilonia quicuulac Jerusalén ut quixcꞌam toj Babilonia li rey rochbeneb li nequeꞌtenkꞌan re. Ut quixcꞌam ajcuiꞌ jun reheb li ralal li rey li cuan xcuanquil ut quixba̱nu li contrato riqꞌuin. Quixpuersi ru chixba̱nunquil li juramento nak tixba̱nu li cꞌaꞌru quixye saꞌ li contrato. Ut quixcꞌameb ajcuiꞌ chirix li cui̱nk li cauheb rib li cuanqueb Jerusalén. Queꞌxba̱nu chi joꞌcan re xcubsinquil xcuanquileb li ralal xcꞌajol laj Judá re nak incꞌaꞌ chic teꞌcua̱nk joꞌ jun tenamit. Caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin xba̱nunquil li cꞌaꞌru queꞌxyechiꞌi saꞌ li contrato naru nequeꞌcuan. Abanan lix reyeb laj Judá quixkꞌetkꞌeti rib chiru lix reyeb laj Babilonia. Ut quixtaklaheb lix takl Egipto chixsicꞌbaleb li cacua̱y ut nabaleb li soldados. ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ tixba̱nu li cꞌaꞌru naxcꞌoxla xba̱nunquil lix reyeb laj Judá? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ tixcol rib nak ac xkꞌet li cꞌaꞌru quixye saꞌ li contrato? La̱in li yoꞌyo̱quil Dios ninye nak relic chi ya̱l lix reyeb laj Judá ta̱ca̱mk aran Babilonia xban nak incꞌaꞌ quixba̱nu li quixye saꞌ li contrato. Quixtzꞌekta̱na li juramento li quixba̱nu riqꞌuin lix reyeb laj Babilonia li quiqꞌuehoc re saꞌ lix cuanquil. Lix reyeb laj Egipto ma̱cꞌaꞌ tixba̱nu re xtenkꞌanquileb usta tixtakla nabal li soldado chi pletic. Incꞌaꞌ teꞌxcuy nak eb laj Babilonia teꞌxyi̱b lix takleba̱l chixjun sutam li tenamit re teꞌoc Jerusalén chixcamsinquileb nabaleb laj Judá. Lix reyeb laj Judá quixtzꞌekta̱na li juramento li quixba̱nu ut quixkꞌet li contrato nak quixba̱nu chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Joꞌcan nak moco naru ta tixcol rib. La̱in li yoꞌyo̱quil Dios ninye nak relic chi ya̱l la̱in tinqꞌue chixtojbal lix ma̱c xban nak quixtzꞌekta̱na li contrato li quixba̱nu cuiqꞌuin riqꞌuin juramento. La̱in tinqꞌue chixtojbal lix ma̱c xban nak quinixtzꞌekta̱na. Chanchan nak tinchap aꞌan saꞌ lin raꞌal nak tincanab chi cꞌamecꞌ Babilonia. Chixjunileb li yo̱keb chi e̱lelic rochbeneb lix soldado teꞌcamsi̱k. Eb li incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k teꞌjeqꞌui̱k ruheb yalak bar. Ut riqꞌuin aꞌan te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ quinyehoc re aꞌin. Aꞌan aꞌin li naxye li nimajcual Dios: —La̱in tinchap li ruꞌuj jun li chacalteꞌ najt xteram. Tinchꞌot lix kꞌunal saꞌ ruꞌuj ut tincuau saꞌ xbe̱n jun li tzu̱l najt xteram. Tincuau aran Israel saꞌ li tzu̱l li kꞌaxal najt xteram. Cha̱bilak li chacalteꞌ aꞌan ut nabalak li rukꞌ ut ta̱u̱chi̱nk ajcuiꞌ. Qꞌuila pa̱y ru li xul li nequeꞌrupupic teꞌxyi̱b lix soqueb saꞌ li rukꞌ li cheꞌ ut teꞌxcol ribeb saꞌ lix mu. Chixjunileb li cheꞌ li cuanqueb saꞌ li qꞌuicheꞌ teꞌxnau nak la̱in nintꞌaneb li cheꞌ li najt xteram ut ninqꞌue chi qꞌui̱c li cocꞌ rokeb. La̱in ninchakihobresiheb li cheꞌ li rax ru ut ninqꞌueheb chi raxocꞌ li chaki. La̱in li Ka̱cuaꞌ quinyehoc re aꞌin ut la̱in ninba̱nu li cꞌaꞌru ninye.— Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic cuiqꞌuin ut quixye cue: —¿Cꞌaꞌru nequecꞌoxla chirix li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin li yo̱queb chixyebal chirixeb laj Israel? Li naꞌbej yucuaꞌbej nequeꞌxlou li uvas rare ut aꞌ chic lix cocꞌaleb nequeꞌecꞌan lix rahil re.Saꞌ li versículo 18:2 lix ya̱lal aꞌan, aꞌin: Eb li naꞌbej yucuaꞌbej xeꞌma̱cob ut eb li alal cꞌajolbej chic teꞌtojok re lix ma̱queb. La̱in li yoꞌyo̱quil Dios ninye e̱re nak chi ya̱l ma̱ jun cua chic ta̱yema̱nk li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin saꞌ li naꞌajej Israel. Chixjunileb li cristian cueheb la̱in joꞌ li naꞌbej yucuaꞌbej joꞌ eb ajcuiꞌ li alal cꞌajolbej. Ut li ani nama̱cob, aꞌan ta̱ca̱mk. Cui junak li cui̱nk ti̱c xchꞌo̱l, aꞌan nacuan saꞌ ti̱quilal ut naxba̱nu li us. Incꞌaꞌ naxlokꞌoniheb li yi̱banbil dios li cuanqueb Israel, chi moco naxcuaꞌ li tzacae̱mk mayejanbil saꞌ li tzu̱l. Incꞌaꞌ naxchꞌic rib riqꞌuin rixakil li ras ri̱tzꞌin, chi moco nacuan riqꞌuin li rixakil nak yo̱ xyajel re li po. Ma̱ ani naxrahobtesi chi moco na-elkꞌac. Naxkꞌaxtesi li nequeꞌxcanab riqꞌuin chokꞌ xprenda li ani natoꞌonin. Naxqꞌue xtzacae̱mk li ta̱tzꞌoca̱k ut naxqꞌue rakꞌ li ma̱cꞌaꞌ rakꞌ. Incꞌaꞌ naxpatzꞌ ral lix tumin li naxqꞌue chi toꞌ. Incꞌaꞌ naxsicꞌ xbiomal riqꞌuin xtoꞌoninquil tumin. Incꞌaꞌ naxcꞌu̱luban xchꞌo̱l xba̱nunquil li ma̱usilal ut narakoc a̱tin saꞌ xya̱lal nak cuan junak chꞌaꞌajquilal. Li jun aꞌan naxpa̱b lin chakꞌrab ut naxqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil li ninye. Aꞌan ti̱c xchꞌo̱l ut ta̱cua̱nk xyuꞌam, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Ma̱re li cui̱nk li ti̱c xchꞌo̱l cuan junak li ralal aj e̱lkꞌ nacamsin ut naxba̱nu li incꞌaꞌ us li ma̱ jun sut quixba̱nu li yucuaꞌbej. Ut ma̱re naxtzaca li tzacae̱mk mayejanbil saꞌ eb li tzu̱l chiruheb li jalanil dios, ut naxchꞌic rib riqꞌuin li rixakil li ras ri̱tzꞌin. Ma̱re naxrahobtesiheb li nebaꞌ ut li tenkꞌa̱c teꞌraj ut na-elkꞌa̱c. Incꞌaꞌ naxkꞌaxtesi li cꞌaꞌru quiqꞌueheꞌ re chokꞌ prenda. Naxlokꞌoniheb li jalanil dios ut naxba̱nu li ma̱usilal. Naxpatzꞌ nabal li ral li tumin li naxqꞌue chi toꞌ. ¿Ma ta̱cana̱k ta biꞌ chi yoꞌyo li alalbej aꞌan? Incꞌaꞌ. Aꞌan ta̱camsi̱k xban li ma̱usilal li quixba̱nu ut xcꞌulub nak ta̱camsi̱k. Ma̱re li cui̱nk li incꞌaꞌ us xnaꞌleb cuan junak li ralal naxqꞌue retal nak incꞌaꞌ us naxba̱nu lix yucuaꞌ. Ut li alalbej incꞌaꞌ tixba̱nu joꞌ naxba̱nu lix yucuaꞌ. Incꞌaꞌ naxcuaꞌ li tzacae̱mk mayejanbil saꞌ eb li tzu̱l chiruheb li jalanil dios, chi moco tixlokꞌoniheb li jalanil dios li cuanqueb Israel. Ut incꞌaꞌ tixchꞌic rib riqꞌuin rixakil li ras ri̱tzꞌin. Incꞌaꞌ naxrahobtesiheb li ras ri̱tzꞌin ut naxkꞌaxtesi li cꞌaꞌru naqꞌueheꞌ re chokꞌ prenda. Incꞌaꞌ na-elkꞌac. Naxqꞌue xcuaheb li nequeꞌtzꞌoca ut naxqꞌueheb rakꞌ li ma̱cꞌaꞌ rakꞌeb. Incꞌaꞌ naxcꞌu̱luban xchꞌo̱l xba̱nunquil li ma̱usilal ut incꞌaꞌ naxpatzꞌ ral li tumin li naxqꞌue chi toꞌ. Naxba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ lin chakꞌrab ut naxba̱nu li cꞌaꞌru ninye. Li alalbej aꞌan incꞌaꞌ ta̱ca̱mk xban li ma̱c quixba̱nu lix yucuaꞌ. Ta̱cua̱nk ban xyuꞌam. Li yucuaꞌbej ta̱ca̱mk xban li ma̱c li quixba̱nu nak quixmakꞌ chiru li ras ri̱tzꞌin li cꞌaꞌru cuan reheb ut qui-elkꞌa̱c. Quixba̱nu li ma̱usilal reheb li ras ri̱tzꞌin. Ma̱re la̱ex te̱ye, “¿Cꞌaꞌut nak li alalbej incꞌaꞌ ta̱tzꞌako̱nk riqꞌuin li raylal li tixcꞌul li yucuaꞌbej?” Li alalbej incꞌaꞌ ta̱ca̱mk xban nak quixba̱nu li us ut quicuan saꞌ ti̱quilal ut quixba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ lin chakꞌrab. Joꞌcan nak ta̱cua̱nk lix yuꞌam. Li ani ta̱ma̱cobk, aꞌan ta̱ca̱mk. Li alalbej incꞌaꞌ tixcꞌul li raylal saꞌ xcꞌabaꞌ li ma̱c li quixba̱nu lix yucuaꞌ. Chi moco li yucuaꞌbej tixcꞌul li raylal saꞌ xcꞌabaꞌ li ma̱c li quixba̱nu li ralal. Li ani nacuan saꞌ ti̱quilal tixcꞌul lix kꞌajca̱munquil ut li ani naxba̱nu li ma̱c tixcꞌul lix tojbal ma̱c. Cui li cui̱nk li incꞌaꞌ us xnaꞌleb tixcanab li ma̱cobc ut tixpa̱b lin chakꞌrab ut tixba̱nu li ti̱quilal ut li us, aꞌan incꞌaꞌ ta̱ca̱mk. Ta̱cua̱nk ban xyuꞌam. Chixjunil li ma̱c li quixba̱nu chak junxil incꞌaꞌ ta̱julticokꞌ re li Dios ut incꞌaꞌ ta̱camsi̱k xban nak quixjal xnaꞌleb ut quixba̱nu li us. Li nimajcual Dios quixye: —¿Ma nasahoꞌ ta biꞌ inchꞌo̱l nak junak ta̱ca̱mk xban li ma̱usilal li quixba̱nu? Incꞌaꞌ. Nasahoꞌ ban saꞌ inchꞌo̱l nak naxjal xcꞌaꞌux ut naxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal ut ta̱cua̱nk xyuꞌam. Abanan cui junak ti̱c xchꞌo̱l tixjal xnaꞌleb ut tixba̱nu li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, li jun aꞌan ta̱ca̱mk. Ut incꞌaꞌ tixcꞌul xkꞌajca̱munquil li us li quixba̱nu junxil. Ta̱ca̱mk xban li ma̱c li quixba̱nu ut xban nak quixkꞌetkꞌeti rib. Ut cui la̱ex te̱ye nak moco ti̱c ta li cꞌaꞌru yo̱quin chixba̱nunquil, la̱in li Ka̱cuaꞌ tinye e̱re: Abihomak la̱ex aj Israel. ¿Ma ya̱l nak moco ti̱c ta li cꞌaꞌru yo̱quin chixba̱nunquil? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱ex li incꞌaꞌ nequexcuan saꞌ ti̱quilal? Cui li ti̱c xchꞌo̱l tixcanab cua̱nc saꞌ ti̱quilal ut tixba̱nu li ma̱usilal, aꞌan ta̱ca̱mk saꞌ xcꞌabaꞌ li ma̱usilal li quixba̱nu. Xma̱c li ma̱usilal li yo̱k chixba̱nunquil ta̱ca̱mk. Cui junak yo̱ chixba̱nunquil li ma̱usilal tixjal xcꞌaꞌux ut tixba̱nu li us ut ta̱cua̱nk saꞌ ti̱quilal, li jun aꞌan tixcol rix lix yuꞌam. Xban nak quixqꞌue retal nak moco us ta nak yo̱ chi kꞌetoc a̱tin, joꞌcan nak quixcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Relic chi ya̱l li jun aꞌan ta̱cua̱nk xyuꞌam. Incꞌaꞌ ta̱ca̱mk. Ut cui la̱ex aj Israel te̱ye nak moco ti̱c ta li cꞌaꞌru yo̱quin chixba̱nunquil, la̱in li Ka̱cuaꞌ tinye: ¿Ma ya̱l nak moco ti̱c ta li cꞌaꞌru yo̱quin chixba̱nunquil? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱ex li incꞌaꞌ nequexcuan saꞌ ti̱quilal? Ex aj Israel, la̱in tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n che̱junju̱nkalex, aꞌ yal chanru le̱ yehom e̱ba̱nuhom. Jalomak e̱cꞌaꞌux ut canabomak xba̱nunquil li ma̱usilal li yo̱quex chixba̱nunquil. Me̱qꞌue e̱rib chi sachc xban le̱ ma̱c. Canabomak chixjunil le̱ kꞌetba a̱tin li xexma̱cob cuiꞌ. Jalomak e̱cꞌaꞌux ut acꞌak chic le̱ yuꞌam. ¿Cꞌaꞌut nak te̱qꞌue e̱rib chi ca̱mc xban le̱ ma̱c, ex aj Israel? La̱in ma̱ jun e̱re nacuaj ta̱ca̱mk. Jalomak ban le̱ cꞌaꞌux ut ta̱cua̱nk le̱ yuꞌam, chan li nimajcual Dios. Jun li bich re rahil chꞌo̱lejil chirixeb lix reyeb laj IsraelLi Dios quixye cue nak tinbicha li bich aꞌin re rahil chꞌo̱lejil chirixeb li nequeꞌtaklan aran Israel: La̱ naꞌ chanchan jun li cakcoj li cuan saꞌ xya̱nkeb li cakcoj. Quixqꞌuiresi li cocꞌ ral saꞌ xya̱nkeb aꞌan. Quixqꞌuiresi jun li ral ut kꞌaxal cau rib nak quiniman. Quixtzol xchapbal lix tib ut quixcamsiheb li cui̱nk. Eb li xni̱nkal ru tenamit queꞌrabi resil ut queꞌxchap saꞌ jun li raꞌal. Riqꞌuin cadena queꞌxcꞌam toj Egipto. Li naꞌbej quiril nak incꞌaꞌ us qui-el riqꞌuin li xbe̱n ral. Joꞌcan nak quixqꞌuiresi jun chic li ral toj quiniman chi us. Nak ac nim chic, li ral quicuan saꞌ xya̱nkeb li jun chꞌol chic li cakcoj. Quixtzol xchapbal lix tib ut quixcamsiheb li cui̱nk. Quirelkꞌa li cꞌaꞌru cuan saꞌ li palacio ut quixpoꞌi li tenamit ut li naꞌajej quicana chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac li cuanqueb saꞌ li tenamit nak queꞌrabi nak quixjap re. Ut eb li xni̱nkal ru tenamit queꞌchal chixchapbal. Queꞌchal li cuanqueb chixjun sutam. Queꞌxyi̱beb lix raꞌal re teꞌxchap toj retal nak li cakcoj quitꞌaneꞌ chi saꞌ li raꞌal. Queꞌxbacꞌ riqꞌuin cadena ut queꞌxtzꞌap saꞌ jun nimla caxon re teꞌxcꞌam riqꞌuin lix reyeb laj Babilonia. Ut aran queꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam. Joꞌcan nak incꞌaꞌ chic queꞌrabi nak quixjap re saꞌ eb li tzu̱l li cuanqueb Israel. Ut quixye reheb li nequeꞌtaklan aran Israel: Le̱ naꞌ chanchan jun xto̱nal li uvas li queꞌrau chire li nimaꞌ. Xban nak nachꞌ cuan li haꞌ riqꞌuin, chꞌinaꞌus nak quiqꞌui. Cꞌajoꞌ li rukꞌ ut nabal li ru naxqꞌue. Cau li rukꞌ ut us chokꞌ xxukꞌeb li rey. Quiniman chi us li xto̱nal li uvas ut kꞌaxal najt rok quicuulac. Chixjunileb li tenamit queꞌxqꞌue retal lix najtil rok ut lix cha̱bil ukꞌ. Abanan cuan li queꞌjoskꞌoꞌ riqꞌuin ut queꞌxmichꞌ lix xeꞌ ut queꞌxcut saꞌ chꞌochꞌ. Ut li ru quichakic xban li tikcual ikꞌ li xchal saꞌ li este. Quitokeꞌ li rukꞌ ut queꞌchakic ut queꞌcꞌateꞌ. Ut queꞌrau li xto̱nal li uva saꞌ li chaki chꞌochꞌ bar ma̱cꞌaꞌ cuiꞌ haꞌ. Quiloch xxamlel li xto̱nal ut quixcꞌat li rukꞌ joꞌ ajcuiꞌ li ru. Incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk li rukꞌ cha̱bil chokꞌ xxukꞌeb li rey. Aꞌan aꞌin jun li bich re rahil chꞌo̱lej ut qꞌuila sut ta̱bichama̱nk re rahil chꞌo̱lej. Li Dios ti̱c xchꞌo̱l abanan eb laj Israel aj kꞌetoleb a̱tinCuanqueb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌcuulac cuiqꞌuin nak yo̱ li laje̱b xbe li roꞌ po re li xcuuk li chihab kacꞌambal Babilonia. Queꞌcuulac chixpatzꞌbal cꞌaꞌru naraj li Dios nak teꞌxba̱nu ut queꞌcꞌojla chicuu. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, tat-a̱tinak riqꞌuineb li cui̱nk aꞌin li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Israel ut ta̱ye reheb: Aꞌan aꞌin li naxye li nimajcual Dios. ¿Ma xexchal chixpatzꞌbal e̱naꞌleb cuiqꞌuin? La̱in li yoꞌyo̱quil Dios ninye e̱re nak la̱in incꞌaꞌ tinsume li cꞌaꞌru xexchal chixpatzꞌbal cue. At ralal cui̱nk, ¿ma tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb? Cui tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb ta̱ye reheb li ma̱usilal li queꞌxba̱nu lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Ta̱ye reheb nak la̱in li Ka̱cuaꞌ quintaksi li cuukꞌ ut quinba̱nu li juramento saꞌ li cutan nak quinsicꞌ ruheb chokꞌ intenamit laj Israel li ralal xcꞌajol laj Jacob. Ut quincꞌutbesi cuib chiruheb nak cuanqueb Egipto. Quintaksi li cuukꞌ ut quinye reheb: La̱inak li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Saꞌ li cutan aꞌan la̱in quinye reheb riqꞌuin juramento nak la̱in teꞌcuisi saꞌ li naꞌajej Egipto ut tincꞌameb saꞌ jun cha̱bil naꞌajej li quinsicꞌ ru chokꞌ reheb li na-el cuiꞌ chi us li sahil echej. Aꞌan li kꞌaxal chꞌinaꞌus chiru chixjunil li naꞌajej. La̱in li Ka̱cuaꞌ quinye reheb: —Che̱ju̱nkalex te̱sach ruheb li yi̱banbil dios li nequelokꞌoni. Kꞌaxal yibeb ru. Me̱mux e̱rib riqꞌuineb lix jalanil dioseb laj Egipto. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, chanquin reheb. Abanan queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb ut incꞌaꞌ queꞌabin chicuu. Incꞌaꞌ queꞌrisi saꞌ xya̱nkeb li jalanil dios li queꞌcuulac chiruheb xlokꞌoninquil, chi moco queꞌxtzꞌekta̱na lix jalanil dioseb laj Egipto. Joꞌcan nak quinye nak tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb aran Egipto toj retal nak tincuisi lin joskꞌil saꞌ xbe̱neb. Abanan incꞌaꞌ quinba̱nu xban nak chiruheb laj Egipto la̱in quinye reheb laj Israel nak tincuisiheb Egipto. Incꞌaꞌ quicuaj nak ta̱isi̱k lin lokꞌal. Joꞌcan nak la̱in quincuisiheb chak Egipto ut quincꞌameb saꞌ li chaki chꞌochꞌ. La̱in quinqꞌue lin chakꞌrab reheb ut quincꞌut chiruheb chanru teꞌxba̱nu xban nak li ani naxba̱nu li cꞌaꞌru ninye, cua̱nk xyuꞌam. La̱in quinye reheb nak teꞌx-oxlokꞌi li hiloba̱l cutan chokꞌ retalil li contrato li xkaba̱nu chi kibil kib nak la̱in li Ka̱cuaꞌ ninsantobresin reheb. Abanan eb laj Israel queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chicuu saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quinye reheb. Queꞌxtzꞌekta̱na lin chakꞌrab usta queꞌxnau nak riqꞌuin xba̱nunquil li cꞌaꞌru ninye cua̱nk xyuꞌameb. Ut queꞌxmux ru li hiloba̱l cutan. Joꞌcan nak la̱in quinye nak tincuisi lin joskꞌil saꞌ xbe̱neb ut tinsach ruheb saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Abanan incꞌaꞌ quinsach ruheb xban nak incꞌaꞌ quicuaj nak ta̱isi̱k lin lokꞌal xbaneb li xni̱nkal ru tenamit li queꞌiloc re nak quicuisiheb laj Israel aran Egipto. Joꞌcan nak la̱in quinba̱nu li juramento saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut quinye nak incꞌaꞌ tebincanab chi oc saꞌ li naꞌajej li quinyechiꞌi reheb, li naꞌajej li kꞌaxal cha̱bil li na-el cuiꞌ chi us li sahil echej. Aꞌan li kꞌaxal chꞌinaꞌus chiru chixjunil li naꞌajej. Quinba̱nu li juramento aꞌan xban nak queꞌxtzꞌekta̱na lin chakꞌrab. Incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quinye. Queꞌxmux ban ru li hiloba̱l cutan. Ut queꞌxqꞌue xchꞌo̱leb chixlokꞌoninquil li jalanil dios. Usta ac xeꞌxba̱nu chixjunil aꞌan, abanan la̱in quincuyeb xma̱c. Quicuil xtokꞌoba̱l ruheb ut incꞌaꞌ quinsach ruheb saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Nak cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ la̱in quinye reheb li ralal xcꞌajoleb: —Me̱ba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌxye le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ. Me̱ba̱nu joꞌ nequextakla cuiꞌ. Ut me̱mux e̱rib riqꞌuin xlokꞌoninquileb lix jalanil dios. La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Cheqꞌuehak saꞌ e̱chꞌo̱l li naxye saꞌ lin chakꞌrab. Cheba̱nuhak chi tzꞌakal li cꞌaꞌru ninye e̱re. Cheqꞌuehak xlokꞌal lin hiloba̱l cutan li quinsantobresi chokꞌ retalil chokꞌ cue ut chokꞌ e̱re ajcuiꞌ la̱ex nak la̱in le̱ Dios. Abanan eb li ralal xcꞌajoleb queꞌxkꞌetkꞌeti ajcuiꞌ ribeb chicuu. Queꞌxkꞌet lin chakꞌrab ut incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quinye, usta cua̱nk xyuꞌam li ani naxba̱nu lin chakꞌrab. Queꞌxmux ru li hiloba̱l cutan. Joꞌcan nak la̱in quinye nak tincuisi lin joskꞌil saꞌ xbe̱neb nak cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Abanan incꞌaꞌ quinsach ruheb nak incꞌaꞌ quicuaj nak ta̱isi̱k xlokꞌal lin cꞌabaꞌ chiruheb li xni̱nkal ru tenamit li queꞌiloc re nak quicuisiheb chak laj Israel Egipto. Joꞌcan nak la̱in quinba̱nu li juramento nak cuanqueb saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut quinye nak tinjeqꞌuiheb yalak bar saꞌ eb li xni̱nkal ru tenamit. Quinye chi joꞌcan xban nak incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quinye reheb. Queꞌxkꞌet lin chakꞌrab ut queꞌxmux ru li hiloba̱l cutan. Ut queꞌxlokꞌoniheb li jalanil dios li queꞌxlokꞌoni lix yucuaꞌeb. Joꞌcan nak la̱in quincanabeb chixba̱nunquil li chakꞌrab li moco us ta, li incꞌaꞌ naqꞌuehoc yuꞌam. Quincanabeb chixmuxbal ribeb riqꞌuin li mayej queꞌxqꞌue reheb li jalanil dios. Queꞌxqꞌue li xbe̱n ralaleb chokꞌ xcꞌatbil mayej. Quincanabeb chixba̱nunquil chi joꞌcan re nak teꞌxucuak ut teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. At ralal cui̱nk, ta̱ye reheb laj Israel nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios ninye chi joꞌcaꞌin: Joꞌcan ajcuiꞌ le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ quineꞌxtzꞌekta̱na nak queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chicuu. La̱in quincꞌameb saꞌ li cha̱bil naꞌajej li quinyechiꞌi reheb. Nak queꞌril li tzu̱l li najt xteram ut eb li cheꞌ li ni̱nk xmu, queꞌxqꞌue xmayejeb aran. Queꞌxchikꞌ injoskꞌil nak queꞌxqꞌue lix cꞌatbil mayej ut queꞌxqꞌue li vino chokꞌ xmayej ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ li sununquil pom. Ut la̱in quinye reheb: —¿Cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li naꞌajej li najt xteram li nequexxic cuiꞌ?— Ut chalen anakcuan Bama nequeꞌxye re li naꞌajej aꞌan. Joꞌcan nak ta̱ye reheb laj Israel nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios ninye: ¿Ma toj te̱mux e̱rib joꞌ queꞌxba̱nu le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ? ¿Ma te̱lokꞌoniheb li jalanil dios joꞌ queꞌxba̱nu eb aꞌan? Chalen anakcuan nequemux e̱rib riqꞌuin xlokꞌoninquileb li jalanil dios ut nequeqꞌue le̱ cocꞌal chokꞌ cꞌatbil mayej. Ut chirix aꞌan nequexchal chixsicꞌbal e̱naꞌleb cuiqꞌuin. La̱in li yoꞌyo̱quil Dios ninye e̱re nak la̱in incꞌaꞌ tinsume li cꞌaꞌru nequepatzꞌ. La̱ex nequeye nak te̱raj cua̱nc joꞌ eb li xni̱nkal ru tenamit li nequeꞌxlokꞌoni li cheꞌ ut li pec. Abanan incꞌaꞌ ta̱cꞌulma̱nk joꞌ nequecꞌoxla la̱ex. La̱in li yoꞌyo̱quil Dios ninye e̱re nak relic chi ya̱l la̱in tintakla̱nk chi cau saꞌ e̱be̱n la̱ex ut saꞌ joskꞌil. Riqꞌuin xnimal incuanquil ut riqꞌuin lin joskꞌil la̱in texcuisi saꞌ eb li tenamit li quexinjeqꞌui cuiꞌ ut tinchꞌutub cuiꞌchic e̱ru. La̱in texincꞌam saꞌ li chaki chꞌochꞌ li cuan nachꞌ riqꞌuineb li jalan tenamit. Ut aran tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n. La̱in tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n joꞌ nak quinrakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ li cuan saꞌ xcue̱nt Egipto. La̱in li nimajcual Dios ninyehoc re aꞌin. La̱in texinqꞌue chi cua̱nc rubel incuanquil ut texinpuersi chixba̱nunquil li cꞌaꞌru xkaye nak xkaba̱nu li contrato. La̱in tincuisiheb saꞌ e̱ya̱nk li incꞌaꞌ nequeꞌraj abi̱nc chicuu, li nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb ut nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal. Tincuisiheb saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ anakcuan. Abanan incꞌaꞌ tincanabeb chi oc saꞌ le̱ naꞌaj la̱ex aj Israel. Riqꞌuin aꞌan te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios naxye chi joꞌcaꞌin e̱re la̱ex aj Israel: Ayukex che̱junilex ut cꞌanjelankex chiruheb le̱ jalanil dios. Abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱ex te̱ba̱nu li cꞌaꞌru tinye e̱re ut incꞌaꞌ chic te̱mux ru lin santil cꞌabaꞌ riqꞌuin le̱ mayej li nequeqꞌue chiruheb li jalanil dios. Abanan mokon che̱junilex la̱ex aj Israel tine̱lokꞌoni saꞌ lin santil naꞌajej saꞌ li tzu̱l Sión li cuan aran Israel. Ta̱sahokꞌ inchꞌo̱l e̱riqꞌuin xban nak che̱junilex texcꞌanjelak chicuu. La̱in tinye e̱re nak te̱cꞌam le̱ mayej chicuu ut la̱in tincꞌul. Te̱cꞌam chak cue li xbe̱n ru le̱ racui̱mk ut li cꞌaꞌru lokꞌ che̱ru. Texincꞌul joꞌ li sununquil ban nak texcuisi saꞌ eb li jalan tenamit li quexinjeqꞌui cuiꞌ. Ut la̱in tincꞌutbesi lin santilal saꞌ e̱ya̱nk chiruheb li xni̱nkal ru tenamit. La̱ex te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ nak texincꞌam saꞌ le̱ naꞌaj la̱ex aj Israel. Aꞌan li naꞌajej li quinyechiꞌi reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak quintaksi li cuukꞌ ut quinba̱nu li juramento. Ut ta̱nak saꞌ e̱chꞌo̱l li ma̱usilal li quilaje̱ba̱nu nak quemux e̱rib. La̱ex ajcuiꞌ xicꞌ te̱ril e̱rib riqꞌuin li ma̱usilal li nequeba̱nu. La̱ex aj Israel te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ ninba̱nu usilal e̱re. Ma̱cuaꞌ xban nak cha̱bilex nak ninba̱nu usilal e̱re. Xeba̱nu ban li ma̱usilal. Ninba̱nu usilal e̱re re nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal lin cꞌabaꞌ, chan li nimajcual Dios. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ilon saꞌ li sur. Ut saꞌ incꞌabaꞌ la̱in ta̱ye resil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li qꞌuicheꞌ li cuan aran. Ta̱ye chi joꞌcaꞌin re li qꞌuicheꞌ li cuan saꞌ li sur: Abihomak li ra̱tin li Dios. Li nimajcual Dios xye: La̱in oc cue chixlochbal li xam li ta̱cꞌatok re chixjunileb li cheꞌ, li rax rax ru joꞌ ajcuiꞌ li chaki. Incꞌaꞌ ta̱ru̱k xchupbal li xam. Ta̱ticla̱k saꞌ li sur ut ta̱cuulak toj saꞌ li norte. Ut chixjunileb teꞌrecꞌa lix tikcual. Ut chixjunileb li cristian teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ quinlochoc re ut ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱chupuk re, chan. Ut la̱in ra quicuecꞌa ut quinye re: —At nimajcual Dios, chixjunileb nequeꞌxye nak li cꞌaꞌru ninye, aꞌan jaljo̱quil ru a̱tin ut incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru, chanquin. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌueheb laj Babilonia chi numta̱c saꞌ xbe̱neb laj IsraelUt li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ilon cuan cuiꞌ li tenamit Jerusalén ut ta̱ye resil reheb li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱n lin templo ut saꞌ xbe̱neb ajcuiꞌ laj Israel. Ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin: Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ: La̱in xicꞌ chic nequexcuil. La̱in tincuisi lin chꞌi̱chꞌ saꞌ li rochoch ut tinsach ruheb li ti̱c xchꞌo̱leb joꞌ eb ajcuiꞌ li yibru xnaꞌlebeb. Joꞌcan nak la̱in tinsach ruheb chixjunileb li ti̱queb xchꞌo̱l joꞌ eb ajcuiꞌ li yibru xnaꞌlebeb. Ta̱ticla̱k chak saꞌ li sur ut ta̱cuulak toj saꞌ li norte. Ut chixjunileb teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ xincuisi lin chꞌi̱chꞌ saꞌ li rochoch ut incꞌaꞌ chic tinxoc saꞌ xnaꞌaj. Joꞌcan nak tatya̱bak, at ralal cui̱nk, xban xrahil a̱chꞌo̱l chiruheb. Ya̱ban chi kꞌaxal ra saꞌ a̱chꞌo̱l. Nak teꞌxpatzꞌ a̱cue cꞌaꞌut nak yo̱cat chi ya̱bac, la̱at ta̱ye reheb, “Yo̱quin chi ya̱bac xban resil li raylal li cha̱lc re.” Nak te̱rabi resil la̱ex, cꞌajoꞌ nak texxucuak. Ma̱cꞌaꞌak chic xmetzꞌe̱u le̱ rok e̱rukꞌ. Sicsotkex aj chic xban e̱xiu ut chixjunilex ta̱chꞌina̱nk e̱chꞌo̱l. Cuulac re xkꞌehil. Relic chi ya̱l ta̱cꞌulma̱nk, chan li nimajcual Dios. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ta̱ye resil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Ta̱ye: Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Li chꞌi̱chꞌ ac kꞌesnanbil. Ac cauresinbil chi us. Li chꞌi̱chꞌ aꞌin ac cauresinbil re camsi̱nc. Kꞌesnanbil ut nalemtzꞌun. Eb li cualal incꞌajol queꞌxtzꞌekta̱na lix kꞌusbaleb. ¿Ma ta̱sahokꞌ ta biꞌ xchꞌo̱leb riqꞌuin li xinye? Li chꞌi̱chꞌ kꞌesnanbil re ut cauresinbil re ta̱kꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌ li ani ta̱camsi̱nk reheb. At ralal cui̱nk, chatya̱bak chi cau xban nak eb lin tenamit, aꞌaneb li teꞌsachekꞌ ruheb xban li chꞌi̱chꞌ aꞌan. Chixjunileb li tenamit, joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb xcuanquil teꞌsachekꞌ ruheb. Joꞌcan nak ten re la̱ chꞌo̱l xban li raylal li cha̱lc re. La̱in tinyal rixeb laj Judá. ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ teꞌxcuy li raylal? Relic chi ya̱l ta̱sachekꞌ ru lix cuanquilaleb, chan li nimajcual Dios. At ralal cui̱nk, ta̱ye resil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Ta̱pokꞌpokꞌi la̱ cuukꞌ re nak laj camsinel tixtiquib camsi̱nc. Cheꞌxcꞌulak cuibak oxibak sut li raylal aꞌin. Aꞌan aꞌin li chꞌi̱chꞌ li ta̱camsi̱nk reheb chixjunileb yalak bar cua̱nkeb. Ma̱ jun reheb teꞌcolekꞌ. Cꞌajoꞌ nak teꞌxucuak xban li chꞌi̱chꞌ. Nabaleb li teꞌcamsi̱k xban. Saꞌ chixjunileb li oqueba̱l teꞌril li chꞌi̱chꞌ. Cꞌajoꞌ nak nalemtzꞌun. Cauresinbil re ta̱camsi̱nk. Li chꞌi̱chꞌ aꞌan li ta̱camsi̱nk reheb li cuanqueb saꞌ li nim ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱camsi̱nk reheb li cuanqueb saꞌ li tzꞌe. Aꞌan ta̱camsi̱nk reheb yalak bar cuanqueb. La̱in tinpokꞌpokꞌi li cuukꞌ ut ta̱cube̱k lin joskꞌil. La̱in li nimajcual Dios ninyehoc re aꞌin. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ta̱qꞌue retalil cuib li be li teꞌnumekꞌ cuiꞌ lix reyeb laj Babilonia riqꞌuin lix chꞌi̱chꞌ. Li cuib chi be teꞌticla̱k saꞌ jun chi naꞌajej. Ta̱qꞌue retalil saꞌ li xa̱la be cꞌaꞌru tenamitil naxic cuiꞌ li junju̱nk chi be. Jun li be ta̱xic saꞌ li tenamit Rabá lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Amón. Ut li jun chic ta̱xic saꞌ li tenamit Jerusalén li cauresinbil re pletic. Aꞌan lix tenamiteb li ralal xcꞌajol laj Judá. Lix reyeb laj Babilonia tixxakab rib saꞌ xa̱la be ut incꞌaꞌ tixnau bar cuan li be ta̱xic cuiꞌ. Tixkꞌehi riqꞌuin lix tzimaj ut ta̱patzꞌok riqꞌuineb lix dios. Ut ta̱kꞌehi̱nk riqꞌuin lix sa̱seb li xul li quixmayeja re tixnau bar cuan li be ta̱xic cuiꞌ. Nak tixkꞌehi ta̱cꞌutekꞌ chiru nak ta̱xic Jerusalén li cuan saꞌ lix nim ukꞌ. Aran tixyi̱b lix naꞌajeb re teꞌxsut rix li tenamit. Ut teꞌxyi̱b ajcuiꞌ lix cꞌanjeleba̱l ut lix takleba̱l re teꞌoc cuiꞌ saꞌ li tenamit ut teꞌxchap. Li rey tixjap re, re nak eb li soldados teꞌoc chi pletic ut teꞌxtiquib xcamsinquileb li tenamit. Eb li cuanqueb Jerusalén incꞌaꞌ teꞌxpa̱b nak oqueb re chi pletic eb laj Babilonia xban nak queꞌxba̱nu li contrato riqꞌuineb. Abanan lix ya̱lal aꞌin, aꞌan re nak ta̱julticokꞌ reheb li ma̱c li queꞌxba̱nu ut re ajcuiꞌ xcꞌutbal chiruheb nak teꞌchapekꞌ. Joꞌcan nak la̱in li nimajcual Dios ninye: —Che̱ru nacꞌutun nak cuan le̱ ma̱c. Riqꞌuin chixjunil li nequeba̱nu nacꞌutun le̱ ma̱c. Xban nak xekꞌetkꞌeti e̱rib, joꞌcan nak texchapekꞌ. La̱at lix reyeb laj Israel, incꞌaꞌ us la̱ naꞌleb. Xamux a̱cuib xban li ma̱usilal xaba̱nu. Xcuulac xkꞌehil nak ta̱toj rix la̱ ma̱c xban nak xnumta la̱ ma̱usilal. La̱in li nimajcual Dios ninye a̱cue: —Isi la̱ corona li cuan saꞌ a̱jolom, joꞌ ajcuiꞌ li tꞌicr li nacatzꞌap cuiꞌ a̱jolom. Anakcuan ta̱jala̱k chixjunil. Li ma̱cꞌaꞌ xcuanquil ta̱qꞌuehekꞌ xcuanquil, ut li cuan xcuanquil ta̱isi̱k xcuanquil. Ta̱osokꞌ chixjunil. La̱in tinpoꞌ ru chixjunil. Ut incꞌaꞌ chic ta̱yi̱ba̱k toj saꞌ li cutan nak ta̱cha̱lk li jun li quinqꞌue xcuanquil chi rakoc a̱tin. Saꞌ li cutan aꞌan la̱in tinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ li cꞌanjel aꞌan. La̱at, at ralal cui̱nk, ta̱ye resil li cꞌaꞌru ta̱uxma̱nk. Ta̱ye: Joꞌcaꞌin xye li nimajcual Dios che̱rix la̱ex li ralal xcꞌajol laj Amón. La̱ex li nequexhoboc reheb laj Israel. Li chꞌi̱chꞌ ac isinbil chak saꞌ li rochoch. Kꞌesnanbil re ut nalemtzꞌun. Ac cauresinbil re ta̱camsi̱nk. Eb li visión li nequeril moco ya̱l ta ut li cꞌaꞌru nequekꞌehi ticꞌtiꞌ. Numtajenak le̱ ma̱usilal ut incꞌaꞌ us le̱ naꞌleb. Abanan cuulac re xkꞌehil nak te̱toj rix le̱ ma̱usilal nak texcamsi̱k chi chꞌi̱chꞌ. Xocomak le̱ chꞌi̱chꞌ saꞌ li rochoch, la̱ex aj Amón. La̱in tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n saꞌ li naꞌajej li quexyoꞌla cuiꞌ, saꞌ li naꞌajej li cuanquex cuiꞌ. La̱ex te̱qꞌue retal nak la̱in tincuisi lin joskꞌil saꞌ e̱be̱n. Chanchan jun li xam li yo̱ che̱cꞌatbal. Texinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li cui̱nk li kꞌaxal joskꞌeb, li nequeꞌrahobtesin, ut teꞌxsach e̱ru. La̱ex tex-osokꞌ saꞌ li xam ut le̱ quiqꞌuel ta̱hoyekꞌ saꞌ le̱ naꞌaj. Ut ma̱ ani chic ta̱jultica̱nk e̱re xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios ninyehoc re aꞌin.— Lix ma̱queb laj JerusalénLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, la̱at ta̱teneb li raylal aꞌin saꞌ xbe̱neb li tenamit aꞌin li junes camsi̱nc nequeꞌxba̱nu. Ta̱ye resil reheb li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb xban li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu. Ta̱ye reheb: Joꞌcaꞌin naxye li nimajcual Dios. Cuulac re xkꞌehil nak te̱cꞌul li raylal xban nak xecamsiheb le̱ rech tenamitil ut xemux e̱rib nak xeyi̱b li jalanil dios. Xban nak la̱ex xecamsiheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin, joꞌcan nak ta̱se̱ba̱nk chi cha̱lc li raylal saꞌ e̱be̱n. Ut muxbil chic e̱ru xban nak xeyi̱b le̱ jalanil dios. Xma̱c aꞌan tex-osokꞌ. Texhobekꞌ ut texseꞌe̱k xbaneb chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit. Texhobekꞌ xban le̱ ma̱usilal xbaneb li tenamit li cuanqueb chi najt joꞌ eb ajcuiꞌ li cuanqueb chi nachꞌ. La̱ex li tenamit naꞌno e̱ru xban li ma̱usilal nequeba̱nu nak nequelokꞌoniheb li jalanil dios. Eb li nequeꞌtaklan saꞌ e̱ya̱nk la̱ex aj Israel nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌraj xjuneseb xban nak cuanqueb saꞌ xcuanquil. Joꞌcan nak nequeꞌxcamsi ras ri̱tzꞌineb. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxra xnaꞌ xyucuaꞌeb. Nequeꞌxrahobtesiheb li jalan xtenamiteb. Ut nequeꞌxba̱nu raylal reheb li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌeb joꞌ eb ajcuiꞌ li xma̱lcaꞌan. Xetzꞌekta̱naheb li naꞌajej li niquine̱lokꞌoni cuiꞌ ut nequemux ru li hiloba̱l cutan. Saꞌ e̱ya̱nk cuanqueb li nequeꞌyoꞌoban ticꞌtiꞌ chirixeb li ras ri̱tzꞌin re nak teꞌcamsi̱k. Cuanqueb li nequeꞌxcuaꞌ li tzacae̱mk li quimayeja̱c chiruheb li jalanil dios saꞌ eb li tzu̱l. Ut nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal. Cuanqueb li nequeꞌxchꞌic rib riqꞌuin li rixakil lix yucuaꞌeb, ut cuanqueb cui̱nk nequeꞌxchꞌic rib riqꞌuineb li ixk nak yo̱queb chixcꞌulbal lix yajel re li po. Cuanqueb li cui̱nk nequeꞌxmakꞌ rixakil li ras ri̱tzꞌin. Ut cuanqueb li cui̱nk nequeꞌxchꞌic rib riqꞌuineb li ralib. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li nequeꞌxchꞌic rib riqꞌuin lix rabin li xcab xyucuaꞌ. Cuanqueb cui̱nk nequeꞌtumina̱c ru re teꞌxcamsi ras ri̱tzꞌin. Cuanqueb li nequeꞌxpatzꞌ nabal li ral li tumin li nequeꞌxqꞌue chi toꞌ. Cuanqueb li nequeꞌxsicꞌ lix biomaleb riqꞌuin xmakꞌbal xtumineb li ras ri̱tzꞌin. Incꞌaꞌ chic niquineꞌxcꞌoxla la̱in. La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios ninyehoc re aꞌin. Relic chi ya̱l nak la̱ex xechikꞌ injoskꞌil xban nak xesicꞌ le̱ biomal riqꞌuin xba̱nunquil li ma̱usilal ut xecamsiheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. ¿Ma toj cauhak ta biꞌ e̱chꞌo̱l ut ma toj cauhak ta biꞌ e̱rib saꞌ li cutan nak la̱in texinqꞌue chixtojbal rix le̱ ma̱c? La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios xinyehoc re nak texinqꞌue chixtojbal rix le̱ ma̱c ut la̱in tinba̱nu li cꞌaꞌru xinye. La̱in texinjeqꞌui yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ saꞌ xya̱nkeb li jalan tenamit. Ut incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k te̱ba̱nu li ma̱usilal. Xicꞌ chic tex-ilekꞌ ut textzꞌekta̱na̱k xbaneb li xni̱nkal ru tenamit. Riqꞌuin aꞌin te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios.— Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, eb laj Israel ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ chicuu la̱in. Chanchaneb li chꞌi̱chꞌ cobre. Ut chanchaneb li cacuil chꞌi̱chꞌ hierro ut plomo li na-elaꞌan nak ac xcꞌateꞌ saꞌ xam li cha̱bil plata re risinquil lix tzꞌajnil. Joꞌcan nak la̱in li nimajcual Dios ninye: Xban nak ma̱cꞌaꞌ chic nequex-oc cuiꞌ, joꞌcan nak la̱in texinchꞌutub aran Jerusalén. Xban nak yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n, joꞌcan nak la̱in texinchꞌutub ut tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n. Chanchan nak nequeꞌxchꞌutub li plata, li cobre, li hierro ut li plomo joꞌ ajcuiꞌ li kꞌan chꞌi̱chꞌ ut nequeꞌxqꞌue saꞌ li tikcual xam re nak ta̱haꞌokꞌ. Xban nak yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n, la̱in texinchꞌutub ut tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n. Chanchan nak texcuapu riqꞌuin tikcual xam re nak tex-osokꞌ. La̱ex li cuanquex Jerusalén, ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ e̱be̱n re nak ta̱e̱lk li incꞌaꞌ us saꞌ e̱ya̱nk, joꞌ nak nahaꞌoꞌ li plata saꞌ li xam. Riqꞌuin aꞌin te̱qꞌue retal nak la̱in li nimajcual Dios xinqꞌuehoc e̱re chixtojbal rix e̱ma̱c xban nak yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n.— Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ye reheb laj Israel nak yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb ut tebinqꞌue chixtojbal rix lix ma̱queb. Chanchaneb li chꞌochꞌ li incꞌaꞌ akꞌinbil. Chanchaneb li chꞌochꞌ li incꞌaꞌ naxqꞌue hab saꞌ xbe̱n. Eb li nequeꞌcꞌamoc be chanchaneb li cakcoj li yo̱queb chixjapbal re saꞌ xbe̱n lix tib. Nequeꞌxcamsiheb li rech tenamitil ut nequeꞌxmakꞌ chiruheb li cꞌaꞌru reheb. Nabaleb li xma̱lcaꞌan xban nak queꞌcamsi̱c lix be̱lomeb. Eb laj tij queꞌxkꞌet lin chakꞌrab ut queꞌxmux ru lin santil naꞌaj. Incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue retal bar cuan li santobresinbil ut bar cuan li muxbil ru, chi moco nequeꞌxcꞌut chiru li tenamit li cꞌaꞌru santobresinbil ut li cꞌaꞌru muxbil ru, chi moco nequeꞌxqꞌue xlokꞌal li hiloba̱l cutan. Ut la̱in tzꞌekta̱nanbilin xbaneb. Eb li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit chanchaneb chic laj xoj li yo̱queb chixtꞌupbal lix tibeb. Nequeꞌxcamsiheb li ras ri̱tzꞌin xban xsicꞌbal xbiomaleb. Ut eb li profetas nequeꞌxmuk lix ma̱queb. Chanchaneb li cui̱nk li nequeꞌxbon li tzꞌac re xmukbal li tzꞌaj cuan chiru. Aꞌaneb aj balakꞌ ut nequeꞌbalakꞌic riqꞌuin xyebal nak li cꞌaꞌru nequeꞌxye, aꞌan cꞌutbil chiruheb inban la̱in. Abanan la̱in incꞌaꞌ xina̱tinac riqꞌuineb. Eb li tenamit junes rahobtesi̱nc nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil. Ut aj e̱lkꞌeb. Nequeꞌxba̱nu raylal reheb li nebaꞌ ut reheb li tenkꞌa̱c teꞌraj. Nequeꞌxrahobtesiheb ajcuiꞌ li jalan xtenamiteb li incꞌaꞌ xcꞌulubeb rahobtesi̱c. La̱in xinsicꞌ jun saꞌ xya̱nkeb re nak tixcoleb chicuu. Xinsicꞌ jun naru tixchꞌolob lix ya̱lal chiruheb re nak incꞌaꞌ tinsacheb lin tenamit. Abanan ma̱ jun cha̱bil xintau. Joꞌcan nak la̱in tincuisi lin joskꞌil saꞌ xbe̱neb. Chanchanakin li xam nak tinsach ruheb. Aꞌaneb ajcuiꞌ teꞌtojok re li ma̱usilal xeꞌxba̱nu. La̱in li nimajcual Dios ninyehoc re aꞌin.— Li tenamit Samaria ut Jerusalén queꞌjuntakꞌe̱ta̱c riqꞌuineb li ixk li nequeꞌxcꞌayi ribebLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, cuanqueb cuib li ixk ri̱tzꞌineb rib. Junaj lix naꞌeb. Chalen saꞌ xcaꞌchꞌinaleb aꞌaneb xcomoneb li ixk li nequeꞌxcꞌayi ribeb. Saꞌ xsa̱jilal queꞌxqꞌue rib chi batzꞌune̱c aran Egipto ut riqꞌuin aꞌan queꞌxmux ribeb li cuib chi tukꞌ ixk. Li asbej, aꞌan xAhola xcꞌabaꞌ, ut li i̱tzꞌinbej, aꞌan xAholiba xcꞌabaꞌ. La̱in xinsumla riqꞌuineb ut queꞌcuan cualal incꞌajol riqꞌuineb. Lix Ahola, aꞌan retalil li tenamit Samaria, ut lix Aholiba, aꞌan retalil li tenamit Jerusalén. Nak sumsu cuiqꞌuin, lix Ahola quixmux ru xsumlajic ut quicuan riqꞌuineb li soldado aj Asiria, li cuanqueb nachꞌ riqꞌuin li tenamit. Li rakꞌeb, aꞌan púrpura. Aꞌaneb li nequeꞌtaklan ut nequeꞌcꞌamoc be. Cꞌajoꞌ xchakꞌal ruheb. Ut chixjunileb nequeꞌxic chirix cacua̱y. Lix Ahola quixcꞌayi rib reheb chixjunileb laj Asiria li cuanqueb xcuanquil. Ut quixmux rib nak quixlokꞌoniheb lix dioseb li cui̱nk aꞌan. Incꞌaꞌ quixcanab xba̱nunquil li ma̱usilal li quixtiquib xba̱nunquil aran Egipto saꞌ xsa̱jilal nak quixqꞌue rib chi batzꞌune̱c xbaneb nabal chi cui̱nk. Joꞌcan nak la̱in xinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li cui̱nk laj Asiria li cuanqueb riqꞌuin xban nak quiraj cua̱nc riqꞌuineb. Eb aꞌan queꞌxmux ru lix Ahola ut queꞌxmakꞌ chiru li ralal xcꞌajol, ut lix Ahola queꞌxcamsi riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Ut eb li ixk yalak bar queꞌrabi resil li cꞌaꞌru quixcꞌul. Riqꞌuin aꞌan quicꞌuteꞌ xxuta̱n. Usta lix Aholiba li ri̱tzꞌin quiril chixjunil li quixcꞌul lix Ahola, abanan kꞌaxal cuiꞌchic yibru quixba̱nu chiru li quixba̱nu lix Ahola. Kꞌaxal cuiꞌchic numtajenak li ma̱usilal li quixba̱nu. Lix Aholiba quixcꞌayi rib reheb laj Asiria. Quixra ruheb li nequeꞌtaklan ut eb li cuanqueb xcuanquil. Aꞌaneb li soldado li sa̱jeb ut cꞌajoꞌ xchakꞌal ruheb. Cha̱bil li rakꞌeb ut cha̱bil lix chꞌi̱chꞌeb. Ut nequeꞌxic chirix cacua̱y. La̱in quinqꞌue retal nak lix Aholiba quixmux ru li xsumlajic joꞌ quixba̱nu lix Ahola. Juntakꞌe̱t xnaꞌlebeb. Abanan kꞌaxal cuiꞌchic numtajenak li ma̱usilal li quixba̱nu lix Aholiba nak quixmux rib. Quiril nak tzꞌi̱banbil chiru tzꞌac retalileb laj Babilonia. Bonbil riqꞌuin caki bon. Cuanqueb xcꞌa̱mal xsaꞌeb ut lix jolomeb batbil riqꞌuin tꞌicr qꞌuila pa̱y ru xbonol. Eb aꞌan li nequeꞌtaklan. Chixjunileb chanchaneb laj Babilonia, li naꞌajej li queꞌyoꞌla cuiꞌ. Nak quiril li retalileb, lix Aholiba quixra ruheb ut quixtaklaheb lix takl toj Babilonia chixbokbaleb. Ut eb laj Babilonia queꞌchal riqꞌuin. Ut lix Aholiba quicuan riqꞌuineb. Nak ac xmuxeꞌ ru lix Aholiba incꞌaꞌ chic quiraj ruheb. Chiruheb chixjunileb lix Aholiba quixmux rib ut quixtꞌusub rib. Joꞌcan nak la̱in quinjoskꞌoꞌ riqꞌuin joꞌ nak quinjoskꞌoꞌ riqꞌuin lix Ahola li ras ut quintzꞌekta̱na. Abanan kꞌaxal cuiꞌchic yibru quixba̱nu lix Aholiba nak quinak saꞌ xchꞌo̱l nak quixcꞌayi chak rib saꞌ xsa̱jilal aran Egipto. Quixrahi ru cua̱nc riqꞌuineb li cui̱nk li kꞌaxal yibru xnaꞌlebeb. Chanchaneb li cacua̱y ut chanchaneb li bu̱r xban nak junes cua̱nc riqꞌuin ixk queꞌxcꞌoxla. Ut lix Aholiba quiraj cua̱nc joꞌ nak quicuan aran Egipto saꞌ xsa̱jilal nak quixqꞌue rib chi batzꞌune̱c xbaneb li cui̱nk. Joꞌcan ut at Aholiba, joꞌcaꞌin xye li nimajcual Dios a̱cue: —Usta xacanabeb li cui̱nk aꞌan, ut usta incꞌaꞌ chic nacacuaj ruheb, abanan la̱in tintaklaheb a̱cuiqꞌuin. Tateꞌxsut ut xicꞌ chic tateꞌril. Tintaklaheb laj Babilonia, eb laj Caldea, eb laj Pecod, ut eb laj Soa ut eb laj Coa. Teꞌcha̱lk ajcuiꞌ rochbeneb chixjunileb laj Asiria. Chixjunileb li teꞌcha̱lk aꞌaneb li cuanqueb xcuanquil ut eb li nequeꞌtaklan. Aꞌaneb li sa̱jeb ut naꞌno̱queb ruheb. Chixjunileb nequeꞌxic chirix cacua̱y. Teꞌcha̱lk chi pletic e̱riqꞌuin ut teꞌcha̱lk nabaleb li soldado rochbeneb. Cua̱nk xcarruajeb ut cua̱nkeb xcꞌanjeleba̱l re pletic. Cua̱nkeb xchꞌi̱chꞌ re xcolbal re xchꞌo̱leb ut cua̱nkeb xpunit chꞌi̱chꞌ. Teꞌxsut le̱ tenamit. Xban nak yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n, la̱in texinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb ut eb aꞌan teꞌrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n joꞌ naxye saꞌ lix chakꞌrabeb. Xban nak yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n, la̱in tincanabeb chixba̱nunquil li cꞌaꞌru teꞌraj eb aꞌan. Xban xjoskꞌileb, teꞌrisi le̱ ruꞌuj ut eb le̱ xic. Ut cuan e̱re teꞌcamsi̱k riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Teꞌcꞌamekꞌ chi najt eb le̱ ralal e̱cꞌajol. Ut li joꞌ qꞌuial chic teꞌcolekꞌ teꞌsachekꞌ riqꞌuin xam. Teꞌxmakꞌ che̱ru le̱ cha̱bil akꞌ ut teꞌxmakꞌ ajcuiꞌ che̱ru li pec li terto xtzꞌak li nequeqꞌue chok xsahob e̱ru. La̱in tinba̱nu̱nk re nak incꞌaꞌ chic te̱ba̱nu li ma̱usilal ut incꞌaꞌ chic te̱raj te̱cꞌayi e̱rib chi moco ta̱nak chic saꞌ e̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru queba̱nu chak Egipto. Aꞌan aꞌin li naxye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: La̱in oc cue che̱kꞌaxtesinquil saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequerileb. Texincanab saꞌ rukꞌeb li incꞌaꞌ chic nequerajeb. Xban nak xicꞌ nequex-ileꞌ xbaneb teꞌxba̱nu raylal e̱re. Teꞌxmakꞌ che̱ru chixjunil li cꞌaꞌru e̱re, usta cau xecꞌanjela rix. Ma̱cꞌaꞌ chic cua̱nk e̱re. Chanchan nak tꞌustꞌu texcana̱k. Chanchanakex chic li ixk li nequeꞌxcꞌayi ribeb xban nak xine̱tzꞌekta̱na ut xelokꞌoniheb li jalanil dios. Xuta̱nal te̱cꞌul. Anakcuan te̱cꞌul chi joꞌcan xban nak xejunaji e̱rib riqꞌuineb li jalan xtenamit ut xemux e̱rib nak xelokꞌoniheb lix jalanil dios. La̱ex xeba̱nu joꞌ xeꞌxba̱nu eb laj Samaria. Joꞌcan nak la̱in texinqꞌue chixtojbal e̱ma̱c joꞌ xinba̱nu reheb aꞌan. Li nimajcual Dios quixye reheb laj Judá: —La̱ex te̱cꞌul ajcuiꞌ li raylal li xinqꞌue saꞌ xbe̱neb aꞌan. Kꞌaxal nim li raylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n. Chixjunileb li tenamit texhob ut texseꞌe xban li raylal li te̱cꞌul. Chanchan texcala̱k xban li raylal li te̱cꞌul. Cꞌajoꞌ nak ta̱rahokꞌ le̱ chꞌo̱l xban nak ma̱cꞌaꞌ chic cua̱nk saꞌ le̱ tenamit. Ta̱sachekꞌ e̱ru la̱ex ut tex-osokꞌ joꞌ nak queꞌosoꞌ eb laj Samaria. La̱ex te̱cꞌul chixjunil li raylal li qꞌuebil saꞌ e̱be̱n. Kꞌaxal ra te̱cꞌul. Te̱tenle re le̱ chꞌo̱l che̱rukꞌ. La̱in li nimajcual Dios xinyehoc re aꞌin. Joꞌcaꞌin naxye li nimajcual Dios: —Xban nak quine̱tzꞌekta̱na ut incꞌaꞌ chic niquine̱cꞌoxla, joꞌcan nak texinqꞌue chixtojbal le̱ ma̱c ut li ma̱usilal li xeba̱nu.— Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —At ralal cui̱nk, tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱n lix Ahola ut lix Aholiba. Ta̱ye reheb chixjunil li ma̱usilal li queꞌxba̱nu. Queꞌxmux lix sumlajiqueb xban nak xineꞌxtzꞌekta̱na ut xeꞌxlokꞌoniheb li jalanil dios. Osoꞌjenakeb li rukꞌeb saꞌ quicꞌ. Queꞌxmayejaheb lix cocꞌaleb nak queꞌxcꞌateb chiruheb li yi̱banbil dios, usta aꞌaneb li cualal incꞌajol la̱in. Ut ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ aꞌan queꞌxba̱nu. Queꞌxmux ru lin templo ut queꞌxmux ajcuiꞌ ru li hiloba̱l cutan. Saꞌ eb li cutan nak queꞌxmayejaheb lix cocꞌaleb chiruheb lix yi̱banbil dios queꞌoc saꞌ lin templo ut queꞌxmux ru. Queꞌxtakla xtakleb saꞌ najtil tenamit chixbokbaleb li cui̱nk. Ut eb li cuib chi ixk, li ri̱tzꞌineb rib, queꞌatin ut queꞌxbon li xnakꞌeb ru. Queꞌxtikib rib chi cha̱bil ut queꞌxqꞌue lix sahob ru. Queꞌcꞌojla chire li me̱x saꞌ li naꞌajej li yi̱banbil chi cha̱bil. Cꞌajoꞌ li sahil echej saꞌ li me̱x. Ut aran xeꞌxqꞌue li incienso ut li aceite li xeꞌxqꞌue raj chokꞌ cue. Qui-abi̱c xya̱beb li qꞌuila tenamit li yo̱queb chi ninkꞌei̱nc. Cuanqueb li cui̱nk li queꞌcꞌameꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ, li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Queꞌxqꞌue lix sahob ru lix teleb li ixk ut queꞌxqꞌue li corona saꞌ xjolomeb. Ut la̱in quinye nak eb li ixk aꞌin li tacuajenakeb chi cua̱nc riqꞌuineb cui̱nk tebincanab saꞌ rukꞌeb li cui̱nk xban nak eb aꞌan xcomoneb li ixk li nequeꞌxcꞌayi rib. Eb li cui̱nk aꞌin queꞌchal riqꞌuineb lix Ahola ut lix Aholiba. Joꞌ nak nequeꞌxic riqꞌuineb li ixk li nequeꞌxcꞌayi ribeb, joꞌcan queꞌxba̱nu riqꞌuineb li cuib chi ixk aꞌin li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Abanan, eb li cui̱nk li ti̱queb xchꞌo̱l teꞌrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb joꞌ nequeꞌxba̱nu riqꞌuineb li ixk li nequeꞌxmux ru xsumlajic ut eb li nequeꞌcamsin. Teꞌxba̱nu chi joꞌcan xban nak lix Ahola ut lix Aholiba queꞌxmux ru xsumlajiqueb ut queꞌcamsin. Aꞌan aꞌin li naxye li nimajcual Dios: —La̱in tinchꞌutubeb li tenamit ut tintaklaheb chixqꞌuebal xxiuheb ut chirelkꞌanquil li cꞌaꞌru cuan reheb. Teꞌcuti̱k chi pec xbaneb li tenamit ut teꞌnumsi̱k chi chꞌi̱chꞌ saꞌ xsaꞌeb. Teꞌcamsi̱k li ralal xcꞌajoleb ut teꞌcꞌatekꞌ li rochocheb. La̱in tinba̱nu̱nk re nak incꞌaꞌ chic ta̱uxma̱nk li ma̱usilal aꞌin. Ut eb li ixk incꞌaꞌ teꞌxtzol ribeb riqꞌuineb lix Ahola ut lix Aholiba xban nak teꞌxqꞌue retal cꞌaꞌru xeꞌxcꞌul. Eb li cuib chi ixk aꞌan teꞌxcꞌul chi joꞌcan xban li ma̱usilal xeꞌxba̱nu. Teꞌxtoj rix li ma̱c xeꞌxba̱nu nak xeꞌxlokꞌoniheb li jalanil dios. Ut riqꞌuin aꞌin che̱junilex te̱qꞌue retal nak la̱in li nimajcual Dios.— Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li ucꞌal ta̱cuokxi̱nkLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin saꞌ li laje̱b xbe li xlaje po re li xbele chihab kacꞌambal Babilonia ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, tzꞌi̱ba retalil li cutan aꞌin xban nak saꞌ li cutan aꞌin lix reyeb laj Babilonia quixtakla xsutbal li tenamit Jerusalén re teꞌoc chi pletic riqꞌuineb. Tat-a̱tinak riqꞌuineb laj Israel laj kꞌetoleb a̱tin. Ta̱ye reheb li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin. Joꞌcaꞌin xye li nimajcual Dios: Qꞌuehomak li ucꞌal saꞌ xam ut qꞌuehomak haꞌ chi saꞌ. Te̱sicꞌ li cha̱bil tib joꞌ xtzꞌejcual li raꞌ ut li tzꞌej ut te̱qꞌue saꞌ li ucꞌal. Ut te̱qꞌue ajcuiꞌ li cha̱bil bak. Te̱sicꞌ ru lix tibel li carner, li kꞌaxal cha̱bil. Te̱tus li siꞌ rubel li ucꞌal. Ut te̱canab chi cuokxi̱nc li haꞌ. Te̱chik li tib ut li bak saꞌ li ucꞌal. Aꞌan aꞌin li naxye li nimajcual Dios: Raylal cha̱lc re saꞌ xbe̱n lix tenamiteb laj camsinel. Li tenamit chanchaneb jun li ucꞌal moꞌ xsaꞌ. Ta̱isi̱k li tib li cuan chi saꞌ chixjunju̱nkaleb. Ut incꞌaꞌ texbu̱lik chirix nak te̱risi. Nabal li camsi̱nc qui-uxman saꞌ li tenamit ut lix quiqꞌueleb li queꞌcamsi̱c quihoyeꞌ saꞌ xbe̱n li pec. Incꞌaꞌ quihoyeꞌ saꞌ chꞌochꞌ re nak incꞌaꞌ ta̱sachk saꞌ li poks. La̱in xincanab lix quiqꞌueleb chiru li pec bar ta̱cꞌutu̱nk cuiꞌ. Aran yo̱k chi kꞌoko̱nc ut yo̱k chixtzꞌa̱manquil nak teꞌqꞌuehekꞌ chixtojbal xma̱queb li queꞌcamsin reheb. Joꞌcan nak la̱in li nimajcual Dios ninye: Raylal cha̱lc re saꞌ xbe̱n li tenamit aꞌin xban nak aj camsineleb. Joꞌcan nak la̱in tintzꞌab jun li xam. Tinqꞌue nabal li siꞌ ut tinloch xxamlel. Tinchik chi us li tib ut tinqꞌue xbanol. Tinchik li bak chi us toj retal teꞌcꞌatk. Chirix aꞌan tinchunub li ucꞌal li ma̱cꞌaꞌ chic xsaꞌ saꞌ xbe̱n li ru xam toj retal ta̱cakokꞌ xban xtikcual re nak lix tzꞌajnil ta̱cꞌatekꞌ ut ta̱e̱lk lix moꞌil. Abanan ma̱cꞌaꞌ aj e nak xintacuasi cuib xban nak incꞌaꞌ ajcuiꞌ qui-el li moꞌ usta xinqꞌue saꞌ xam re ta̱e̱lk lix tzꞌajnil. La̱ex aj Jerusalén chanchanex li ucꞌal xban nak xemux e̱rib. La̱in xinyal risinquil le̱ ma̱usilal, abanan incꞌaꞌ x-el xban nak muxbil e̱ru. Le̱ ma̱usilal ta̱e̱lk nak la̱in tincuisi lin joskꞌil saꞌ e̱be̱n nak texinqꞌue chixtojbal e̱ma̱c. La̱in li Ka̱cuaꞌ xinyehoc re aꞌin. Xcuulac xkꞌehil nak texinqꞌue chixtojbal e̱ma̱c. Incꞌaꞌ tincuy e̱ma̱c ut incꞌaꞌ tincuil xtokꞌoba̱l e̱ru. La̱in incꞌaꞌ tinjal incꞌaꞌux. Ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ e̱be̱n aꞌ yal chanru le̱ yehom e̱ba̱nuhom, chan li nimajcual Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ a̱chꞌo̱l tincuisi cha̱cuu li kꞌaxal raro a̱ban. Abanan mirahoꞌ a̱chꞌo̱l. Incꞌaꞌ ta̱yotꞌekꞌ a̱chꞌo̱l chi moco tatya̱bak xban, chan. Incꞌaꞌ ta̱cꞌut nak ra saꞌ a̱chꞌo̱l. Incꞌaꞌ ta̱cuisi li tꞌicr li nacabacꞌ saꞌ a̱jolom, chi moco ta̱cuisi la̱ xa̱b retalil xrahil a̱chꞌo̱l. Incꞌaꞌ ta̱tzꞌap a̱jolom chi moco ta̱tzaca li tzacae̱mk li nequeꞌxtzaca li raheb saꞌ xchꞌo̱l, chan. Chiru li ekꞌela quina̱tinac riqꞌuineb li tenamit. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ecuu aꞌan quicam li cuixakil. Ut joꞌ cuulajak chic quinba̱nu joꞌ quixye cue li Ka̱cuaꞌ. Ut eb li tenamit queꞌxpatzꞌ cue: —¿Cꞌaꞌru xya̱lal li yo̱cat chixba̱nunquil? Chꞌolob xya̱lal chiku, chanqueb. Ut la̱in xinye reheb: —Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue chi joꞌcaꞌin: Joꞌcaꞌin naxye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios e̱re la̱ex aj Israel: La̱in li Ka̱cuaꞌ tincanab chi muxecꞌ ru lin templo li kꞌaxal nequera, li cꞌojcꞌo cuiꞌ e̱chꞌo̱l ut nacuulac che̱ru rilbal. Ut eb le̱ ralal e̱cꞌajol li toj cuanqueb Jerusalén teꞌcamsi̱k saꞌ li ple̱t, chan li Ka̱cuaꞌ e̱re. Nak te̱cꞌul aꞌan, la̱ex te̱ba̱nu joꞌ xinba̱nu la̱in. Incꞌaꞌ te̱tzꞌap e̱rib joꞌ nequeꞌxba̱nu li raheb saꞌ xchꞌo̱l, chi moco te̱tzaca li tzacae̱mk li nequeꞌxtzaca li raheb saꞌ xchꞌo̱leb. Incꞌaꞌ te̱risi li tꞌicr li nequebacꞌ cuiꞌ le̱ jolom, chi moco te̱risi le̱ xa̱b, chi moco texya̱bak xban xrahil e̱chꞌo̱l. Te̱recꞌa ban xrahil li ma̱usilal li xeba̱nu ut te̱jikꞌ e̱chꞌo̱l chi ribil e̱rib.— Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye: —Li cꞌaꞌru quixcꞌul laj Ezequiel, aꞌan retalil li cꞌaꞌru te̱cꞌul la̱ex. Nak acak xecꞌul li cꞌaꞌak re ru aꞌin, la̱ex te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios.— Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —At ralal cui̱nk, la̱in tinmakꞌ chiruheb lin templo li cꞌojcꞌo̱queb cuiꞌ xchꞌo̱leb ut nacuulac chiruheb rilbal. Tinmakꞌ chiruheb li templo li nequeꞌxcacuubresi cuiꞌ xchꞌo̱leb ut nasahoꞌ cuiꞌ xchꞌo̱leb. Kꞌaxal raro xbaneb. Ut tinmakꞌ chiruheb li ralal xcꞌajoleb. Saꞌ li cutan nak tinba̱nu aꞌan ta̱cua̱nk junak li ta̱e̱lelik. Li jun aꞌan ta̱cuulak a̱cuiqꞌuin ut tixserakꞌi a̱cue li cꞌaꞌru quicꞌulman. Saꞌ li cutan aꞌan tat-oc chi a̱tinac. Moco la̱atak ta chic mem. Tat-a̱tinak riqꞌuin li cui̱nk. Chi joꞌcan la̱atak jun retalil chiruheb li tenamit. Ut teꞌxqꞌue retal nak la̱in li nimajcual Dios.— Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li jalanil tenamitLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ilon cuanqueb cuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Amón ut ta̱ye resil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb. Ta̱ye reheb cheꞌrabihak li cꞌaꞌru ninye la̱in li nimajcual Dios: La̱ex quisahoꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l chirilbal nak queꞌxmux ru lin templo. Quisahoꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l nak lix naꞌajeb laj Israel quicana chi ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ ut eb laj Judá queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil saꞌ jalan tenamit. Xban nak quisahoꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l, joꞌcan nak la̱in tincanabeb chi numta̱c saꞌ e̱be̱n eb li tenamit li cuanqueb saꞌ li este. Teꞌxyi̱b lix muheba̱leb saꞌ le̱ naꞌaj ut aran teꞌcua̱nk. Aꞌaneb chic teꞌtzaca̱nk re li ru le̱ racui̱mk ut eb aꞌan chic teꞌucꞌak re le̱ leche. La̱in tinsukꞌisi le̱ naꞌaj Rabá chokꞌ xnaꞌajeb li ni̱nki xul camello. Ut tinsukꞌisi lix naꞌajeb laj Amón chokꞌ xnaꞌajeb li carner. Ut riqꞌuin aꞌan la̱ex te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Joꞌcaꞌin naxye li nimajcual Dios: —La̱ex xepokꞌpokꞌi le̱ rukꞌ ut xexpiscꞌoc xban xsahil e̱chꞌo̱l xban li raylal li queꞌxcꞌul laj Israel. Joꞌcan nak la̱in tintakla li raylal saꞌ e̱be̱n ut texincanab saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Eb aꞌan teꞌxmakꞌ che̱ru li cꞌaꞌru e̱re. La̱in tinsach e̱cuanquil re nak incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k texcua̱nk joꞌ tenamit. Ut riqꞌuin aꞌan la̱ex te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Aꞌan aꞌin li naxye li nimajcual Dios: —Eb laj Moab ut eb laj Seir queꞌxye nak eb li tenamit Judá juntakꞌe̱t riqꞌuineb li jun chꞌol chic tenamit. Joꞌcan nak la̱in tincanabeb li tenamit li cuanqueb saꞌ li nuba̱l re li tenamit Moab saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Teꞌpletik riqꞌuineb li tenamit li nequeꞌxqꞌue xlokꞌal eb laj Moab. Aꞌaneb li tenamit Bet-jesimot, Baal-meón ut Quiriataim. La̱in tincanabeb li tenamit li cuanqueb saꞌ li este chi numta̱c saꞌ xbe̱neb laj Moab joꞌ eb ajcuiꞌ laj Amón ut incꞌaꞌ chic teꞌcua̱nk xcuanquil joꞌ tenamit. La̱in tinqꞌueheb laj Moab chixtojbal rix lix ma̱queb ut riqꞌuin aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Li nimajcual Dios naxye: —Eb laj Edom queꞌxqꞌue re̱kaj reheb laj Judá nak queꞌnumta saꞌ xbe̱neb junxil. Xban li raylal queꞌxba̱nu reheb laj Judá numtajenak lix ma̱queb. Anakcuan la̱in ninye nak tinqꞌueheb laj Edom chixtojbaleb lix ma̱queb. La̱in tincamsiheb chixjunileb li cristian joꞌ eb ajcuiꞌ li xul. Ma̱cꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk aran naticla cuan cuiꞌ li tenamit Temán ut ta̱cuulak toj saꞌ li tenamit Dedán. Li naꞌajej ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Saꞌ incꞌabaꞌ la̱in eb lin tenamit Israel teꞌxqꞌue re̱kaj li ma̱usilal li queꞌxba̱nu laj Edom. Eb laj Edom teꞌrecꞌa xrahil lin joskꞌil ut teꞌxnau nak la̱in xinqꞌuehoc re̱kaj li ma̱usilal queꞌxba̱nu, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios naxye: —Eb laj filisteo queꞌxba̱nu raylal reheb laj Judá, li xicꞌ queꞌril chalen najter. Xban nak xicꞌ queꞌril, queꞌxsach ruheb. Joꞌcan nak la̱in ninye nak tinpletik riqꞌuineb laj filisteo ut tinsach ruheb. Tinsach ruheb laj cereteo joꞌ eb ajcuiꞌ li joꞌ qꞌuial queꞌcana chire li palau. La̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb ut tinqꞌue re̱kaj reheb aꞌan li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Eb aꞌan teꞌrecꞌa xrahil lin joskꞌil. Ut riqꞌuin aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ.— Saꞌ li xbe̱n cutan re li po nak yo̱ junlaju chihab kacꞌambal Babilonia li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, eb laj Tiro queꞌsahoꞌ xchꞌo̱l ut queꞌxjap re chixyebal, “Us ajcuiꞌ nak xsacheꞌ ru li tenamit Jerusalén. Ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil joꞌ tenamit. La̱o chic ta̱cua̱nk nabal cꞌaꞌru ke xban nak eb aꞌan xeꞌsacheꞌ ruheb.” Joꞌcan nak la̱in li nimajcual Dios ninye reheb: La̱in xicꞌ nequexcuil la̱ex li cuanquex Tiro. La̱in tintaklaheb nabal li xni̱nkal ru tenamit chi pletic e̱riqꞌuin. Chanchan nak nachal lix cau ok li palau nak teꞌcha̱lk chi pletic e̱riqꞌuin. Teꞌxtꞌan li tzꞌac li sutsu cuiꞌ le̱ tenamit ut teꞌxjuqꞌui li cab li najt xteram li nequecol cuiꞌ e̱rib. La̱in tincuisi chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan aran. Chanchan mesunbil tinba̱nu re. Junes pec aj chic ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ cuan saꞌ xbe̱n. Saꞌ xbe̱n li pec li quicuan cuiꞌ li tenamit teꞌxhel chi chakic lix yoyeb laj car. Eb li xni̱nkal ru tenamit teꞌrelkꞌa li cꞌaꞌru cuan saꞌ li tenamit Tiro. La̱in li nimajcual Dios ninyehoc re aꞌin. Eb li cuanqueb saꞌ li cocꞌ cꞌaleba̱l teꞌcamsi̱k chi chꞌi̱chꞌ. Riqꞌuin aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Li nimajcual Dios naxye: —La̱in tintakla chi pletic saꞌ le̱ tenamit laj Nabucodonosor, lix reyeb laj Babilonia, li kꞌaxal nim xcuanquil. Ta̱cha̱lk saꞌ li norte chi pletic e̱riqꞌuin rochbeneb lix qꞌuila soldados, ut eb lix cacua̱y ut eb lix carruaje. Teꞌxcamsiheb chi chꞌi̱chꞌ li cuanqueb saꞌ li cocꞌ cꞌaleba̱l. Teꞌxyi̱b lix naꞌajeb re teꞌxcol cuiꞌ ribeb. Teꞌxyi̱b lix takleba̱l re teꞌoc saꞌ le̱ tenamit ut cua̱nk xchꞌi̱chꞌeb re xcolbal re xchꞌo̱leb. Teꞌxjor li tzꞌac li sutsu cuiꞌ le̱ tenamit riqꞌuin li jorleb pec. Teꞌxtꞌan ajcuiꞌ li cab li najt xteram li nequecol cuiꞌ e̱rib. Nak eb laj Babilonia teꞌoc saꞌ le̱ tenamit, teꞌxcuaclesi nabal li poks ut incꞌaꞌ chic texcꞌutu̱nk. Ut li tzꞌac li sutsu cuiꞌ le̱ tenamit ta̱ecꞌa̱nk saꞌ xnaꞌaj xban xya̱b rokeb lix cacua̱y ut eb lix carruaje nak teꞌoc saꞌ le̱ tenamit joꞌ nak nequeꞌoc saꞌ jun tenamit ac poꞌbil. Eb li cacua̱y teꞌnumekꞌ saꞌ chixjunileb li be saꞌ le̱ tenamit. Eb li soldados teꞌxcamsiheb li tenamit riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut teꞌxjuqꞌueb li okech li kꞌaxal cau. Teꞌxmakꞌ che̱ru le̱ biomal ut teꞌrelkꞌa li cꞌaꞌru e̱re. Teꞌxjuqꞌui li tzꞌac ut telajeꞌxtꞌan le̱ cha̱bil ochoch. Telajeꞌxcuti saꞌ li palau li pec, li cheꞌ ut chixjunil li mul. La̱in tinba̱nu nak incꞌaꞌ chic ta̱abi̱k xya̱b le̱ bich chi moco ta̱abi̱k xya̱b le̱ arpa. Le̱ tenamit chanchanak chic jun li pec ma̱cꞌaꞌ cuan saꞌ xbe̱n. Ut eb laj car teꞌxhel lix yoy aran re teꞌchakik. Incꞌaꞌ chic ta̱yi̱ba̱k le̱ tenamit, chan li Dios. Li nimajcual Dios naxye ajcuiꞌ reheb laj Tiro: —Nak yo̱keb chixsachbal le̱ tenamit li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re, cꞌajoꞌ nak teꞌxucuak li tenamit li cuanqueb chire li palau nak teꞌrabi xya̱beb li yo̱keb chi camsi̱c. Ut chixjunileb li cuanqueb xcuanquil saꞌ eb li tenamit li cuanqueb chire li palau teꞌe̱lk saꞌ lix cꞌojariba̱leb xbaneb xxiu ut teꞌrisi chirixeb li rakꞌeb li cuan xsahob ru. Sicsotkeb xbaneb xxiu nak teꞌchunla̱k saꞌ chꞌochꞌ ut sachso̱keb xchꞌo̱l nak teꞌril li cꞌaꞌru te̱cꞌul la̱ex. Ut teꞌxbicha li bich aꞌin re rahil chꞌo̱lejil che̱rix la̱ex: Quisacheꞌ ru li tenamit li kꞌaxal naꞌno ru nak quicuan. Aran queꞌcuan li nequeꞌxic saꞌ eb li jucub. Junxil eb li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌin queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxic saꞌ li palau ut queꞌxqꞌue xxiuheb li cuanqueb chire li palau. Anakcuan xsacheꞌ ru li tenamit Tiro. Eb li cuanqueb saꞌ eb li cocꞌ tenamit li sutsu̱queb xban li palau nequeꞌsicsot xban xxiuheb xban nak xsacheꞌ ruheb laj Tiro. Aꞌan aꞌin li naxye li nimajcual Dios. —La̱in tincanaba̱nk re li tenamit chi ma̱cꞌaꞌak chic cua̱nk chi saꞌ joꞌ eb li tenamit li queꞌsacheꞌ ruheb ut ma̱ ani chic cuan aran. La̱in tinba̱nu̱nk re nak ta̱butꞌu̱nk li palau saꞌ li tenamit. La̱in texintakla chi cua̱nc saꞌ xchamal li ruchichꞌochꞌ bar cuanqueb cuiꞌ li queꞌcam najter. Texincanab chi cua̱nc saꞌ xya̱nkeb li queꞌsacheꞌ ruheb najter. Incꞌaꞌ chic teꞌcua̱nk cristian saꞌ le̱ tenamit, chi moco ta̱yi̱ba̱k chic. Xucuajel rilbal li cꞌaꞌru tinba̱nu e̱re. Incꞌaꞌ chic tex-usa̱k. Texsiqꞌuekꞌ aban incꞌaꞌ textaꞌekꞌ, chan li Dios. Li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —At ralal cui̱nk, bicha li bich re rahil chꞌo̱lej chirixeb laj Tiro. Li tenamit Tiro cuan chire li palau. Eb li cuanqueb Tiro nequeꞌyacoc riqꞌuin nabal chi tenamit li cuanqueb chire li palau. Ta̱ye reheb laj Tiro nak la̱in li nimajcual Dios ninye chi joꞌcaꞌin: La̱ex aj Tiro nequeye nak cꞌajoꞌ le̱ chꞌinaꞌusal ut nequeye ajcuiꞌ nak tzꞌakal e̱re e̱ru. Kꞌaxal nim e̱cuanquil saꞌ xbe̱neb li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li palau. Chanchanex jun li nimla jucub yi̱banbil chi chꞌinaꞌus. Chixjunil li cheꞌ li quicꞌanjelac nak quiyi̱ba̱c li jucub, aꞌan chaj li quicꞌameꞌ chak saꞌ li tzu̱l Senir. Li cheꞌ li nachapoc re lix tꞌicrul, aꞌan chacalteꞌ li quicꞌameꞌ chak Líbano. Ut eb li cheꞌ re xberesinquil li jucub queꞌyi̱ba̱c riqꞌuin li ji li quicꞌameꞌ chak Basán. Ut li cheꞌ li yi̱banbil cuiꞌ li tem, aꞌan chaj li quicꞌameꞌ chak Quitim. Qꞌuebil lix sahob ru li tem riqꞌuin marfil. Li nimla tꞌicr li naberesin re yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil tꞌicr lino li cuan xsahob ru. Quicꞌameꞌ chak Egipto. Li bandera yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil tꞌicr azul ut púrpura li quicꞌameꞌ chak saꞌ li tenamit Elisa li cuan chire li palau. Eb li nequeꞌchꞌeꞌoc re li cheꞌ li naberesin re li jucub queꞌchal chak saꞌ eb li tenamit Sidón ut Arvad. Eb li cui̱nk aj Tiro li cuanqueb xnaꞌleb, aꞌaneb li nequeꞌjaloc re lix be. Cuanqueb saꞌ li jucub li cui̱nk li queꞌchal chak Gebal re nak teꞌxyi̱b li jucub nak ta̱poꞌekꞌ. Ut eb li nequeꞌchal saꞌ jalan jucub queꞌcuulac e̱riqꞌuin chi yacoc. Eb li cui̱nk re Persia, Lud ut Fut queꞌcꞌanjelac saꞌ xya̱nkeb le̱ soldado. Queꞌxtꞌuyub chiru li tzꞌac lix puniteb ut lix chꞌi̱chꞌeb re xcolbal re xchꞌo̱leb. Ut xbaneb aꞌan quiqꞌueheꞌ e̱lokꞌal. Eb li cui̱nk re Arvad queꞌcꞌacꞌalen saꞌ xbe̱n li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit. Ut eb li cui̱nk re Gamad queꞌcꞌacꞌalen saꞌ eb li cab li najt xteram. Ut queꞌxtꞌuyub chiru li tzꞌac lix chꞌi̱chꞌeb re xcolbal re xchꞌo̱leb. Ut xbaneb aꞌan quicꞌutun le̱ chꞌinaꞌusal. Eb laj Tarsis queꞌyacoc e̱riqꞌuin xban nak cuan nabal cꞌaꞌru e̱re. Queꞌxjal li cꞌaꞌru e̱re riqꞌuin li plata, ut li cacuil chꞌi̱chꞌ hierro joꞌ ajcuiꞌ li kꞌunil chꞌi̱chꞌ ut li plomo. Eb laj Javán, eb laj Tubal ut eb laj Mesec queꞌyacoc e̱riqꞌuin. Queꞌxjal li cꞌaꞌru e̱re riqꞌuineb li lokꞌbil mo̱s ut li secꞌ yi̱banbil riqꞌuin bronce. Joꞌcaneb ajcuiꞌ laj Togarma queꞌyacoc e̱riqꞌuin. Ut queꞌxjal li cꞌaꞌru e̱re riqꞌuineb li cacua̱y re trabajic ut re pletic joꞌ eb ajcuiꞌ li mu̱l. Eb laj Dedán ut eb li cuanqueb chire li palau queꞌyacoc e̱riqꞌuin. Queꞌxjal li cꞌaꞌru e̱re riqꞌuin li marfil ut li cheꞌ ébano. Eb laj Edom queꞌyacoc ajcuiꞌ e̱riqꞌuin xban nak cuan nabal cꞌaꞌru e̱re. Queꞌxjal li cꞌaꞌru e̱re riqꞌuin li tꞌicr púrpura, li cha̱bil tꞌicr lino, li akꞌej cuan xsahob ru, ut li cha̱bil pec perla, ut coral joꞌ ajcuiꞌ li rubíes. Eb laj Judá ut eb laj Israel queꞌyacoc e̱riqꞌuin. Queꞌxjal li cꞌaꞌru e̱re riqꞌuin li trigo li nachal saꞌ eb li tenamit Minit ut Panag. Queꞌxjal ajcuiꞌ riqꞌuin li xyaꞌal cab, li aceite olivo ut li sununquil ban. Eb laj Damasco queꞌyacoc e̱riqꞌuin xban nak cuan nabal cꞌaꞌru e̱re ut biomex. Queꞌxjal li cꞌaꞌru e̱re riqꞌuin li vino li nachal chak Helbón ut li saki lana li nachal chak Zahar. Eb laj Dan ut eb laj Javán queꞌyacoc e̱riqꞌuin. Queꞌxjal li cꞌaꞌru e̱re riqꞌuin li cꞌaꞌru yi̱banbil riqꞌuin hierro, ut riqꞌuin li sununquil ban, ut li cha̱bil mirra. Eb laj Dedán queꞌxjal li cꞌaꞌru e̱re riqꞌuin li cha̱bil tꞌicr li nequeꞌxqꞌue saꞌ li carruaje. Eb laj Arabia ut eb li cuanqueb xcuanquil aran Cedar queꞌyacoc e̱riqꞌuin. Queꞌxjal li cꞌaꞌru e̱re riqꞌuin li cocꞌ carner ut li te̱lom carner ut li te̱lom chiba̱t. Eb laj Sabá ut eb laj Raama queꞌyacoc ajcuiꞌ e̱riqꞌuin. Queꞌxjal li cꞌaꞌru e̱re riqꞌuin li sununquil ban, li cha̱bil pec terto xtzꞌak, ut li oro. Eb laj Harán, eb laj Cane, eb laj Edén, eb laj Sabá, eb laj Asiria ut eb laj Quilmad queꞌyacoc ajcuiꞌ e̱riqꞌuin. Queꞌxjal li cꞌaꞌru e̱re riqꞌuin li tꞌicr azul cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal, li tꞌicr li qꞌuebil xsahob ru, li cha̱bil nokꞌ qꞌuila pa̱y xbonol li tzꞌulbil ut li caxon xnaꞌaj li tꞌicr yi̱banbil riqꞌuin li cheꞌ chacalteꞌ. Nequeꞌchal nequeꞌxic li ni̱nki jucub re Tarsis chixcꞌambal li cꞌaꞌru e̱re. Cꞌajoꞌ nak quexbiomoꞌ. Chanchanex jun li nimla jucub kꞌaxal nabal li ri̱k. Ta̱sachekꞌ e̱ru. Chanchan nak ta̱cꞌamekꞌ li jucub saꞌ xyi li palau xbaneb laj chꞌeꞌol re. Ut li cacuil ikꞌ li nachal saꞌ li este tixjori li jucub saꞌ xchamal li palau. Saꞌ li cutan nak tex-osokꞌ talajeꞌosokꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan e̱re. Ta̱sachekꞌ saꞌ li haꞌ le̱ biomal ut le̱ cꞌay. Teꞌsachekꞌ ruheb chixjunileb le̱ jucub ut eb laj chꞌeꞌol reheb joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌjaloc xbe li jucub ut eb li nequeꞌyi̱ban re. Ut teꞌosokꞌ ajcuiꞌ eb li soldado joꞌ eb ajcuiꞌ laj yaconel. Eb li tenamit li cuanqueb chire li palau sicsotkeb xbaneb xxiu nak teꞌrabi lix ya̱b xcuxeb chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li jucub nak yo̱keb chi osocꞌ saꞌ li palau. Eb li yo̱keb chi cꞌanjelac saꞌ eb li jalan jucub teꞌe̱lk saꞌ li palau ut teꞌxic chi chꞌochꞌel. Teꞌxjap reheb chi ya̱bac che̱rix chi kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱leb. Teꞌxqꞌue li poks saꞌ xjolomeb ut teꞌxtolcꞌosi ribeb saꞌ cha. Teꞌxjo li rismal xjolomeb xban xrahil xchꞌo̱leb ut teꞌxqꞌue li kꞌes ru tꞌicr chirixeb. Teꞌya̱bak chi kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱leb xban nak xsacheꞌ e̱ru. Nak yo̱keb chi ya̱bac che̱rix, teꞌxbicha li bich aꞌin re rahil chꞌo̱lejil ut teꞌxye: ¿Ani ta̱ru̱k xjuntakꞌe̱tanquil e̱riqꞌuin la̱ex aj Tiro, li xex-osoꞌ saꞌ li palau? Nequeꞌsahoꞌ xchꞌo̱l nabaleb li xni̱nkal ru tenamit chixcꞌulbal le̱ cꞌay nak nequetakla yalak bar. Xban le̱ biomal, nequeꞌbiomoꞌ ajcuiꞌ eb li rey li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Saꞌ xkꞌehil nak ta̱sachekꞌ e̱ru saꞌ li palau ta̱osokꞌ chixjunil le̱ cꞌay saꞌ li haꞌ. Ut ta̱sachekꞌ ruheb chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac che̱ru. Chixjunileb li cuanqueb chire li palau teꞌsachk xnaꞌlebeb nak teꞌril li cꞌaꞌru te̱cꞌul. Eb li rey teꞌoc xxiu ut sicsotkeb teꞌcana̱k. Chiruheb ta̱cꞌutu̱nk nak yo̱k xxiuheb. Eb laj yaconel li cua̱nkeb saꞌ li xni̱nkal ru tenamit teꞌsachk xchꞌo̱l ut teꞌxucuak chirilbal li cꞌaꞌru xeꞌxcꞌul. Ta̱sachekꞌ e̱ru ut incꞌaꞌ chic texcua̱nk.— Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ta̱ye re lix reyeb laj Tiro nak la̱in li nimajcual Dios ninye chi joꞌcaꞌin: Xban nak kꞌaxal nacanimobresi a̱cuib, nacaye saꞌ a̱chꞌo̱l “La̱in diosin”. Nacaye nak la̱at cꞌojcꞌo̱cat saꞌ xcꞌojariba̱l li Dios xban nak la̱ tenamit sutsu xban li palau. Abanan la̱at moco diosat ta. Yal cui̱nkat usta nacacꞌoxla nak cuan a̱naꞌleb joꞌ Dios. ¿Ma la̱at ta biꞌ kꞌaxal cuan a̱naꞌleb chiru laj Daniel? ¿Ma ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌak re ru mukmu cha̱cuu? Xban nak cuan a̱naꞌleb ut nacatau ru lix ya̱lal xaxoc nabal la̱ biomal. Cuan nabal la̱ oro ut la̱ plata saꞌ xnaꞌaj li cꞌaꞌru a̱cue. Xban nak cuan a̱naꞌleb nacanau lokꞌoc ut nacanau cꞌayi̱nc. Joꞌcan nak kꞌaxal nabal la̱ biomal. Ut xban la̱ biomal xakꞌetkꞌeti a̱cuib. Joꞌcan nak la̱in li nimajcual Dios ninye aꞌin: La̱at nacajuntakꞌe̱ta a̱cuib cuiqꞌuin ut nacacꞌoxla nak cuan a̱naꞌleb a̱junes. Joꞌcan nak la̱in tintaklaheb li xni̱nkal ru tenamit li kꞌaxal joskꞌeb chi pletic a̱cuiqꞌuin. Teꞌcha̱lk riqꞌuin xchꞌi̱chꞌeb chixsachbal la̱ biomal ut la̱ chꞌinaꞌusal ut teꞌrisi ajcuiꞌ la̱ lokꞌal. La̱at tatca̱mk saꞌ li palau. Kꞌaxal ra ta̱cꞌul nak tat-osokꞌ saꞌ li palau. Nak teꞌcha̱lk cha̱camsinquil, ¿ma toj ta̱ye ta biꞌ nak la̱at dios? La̱at moco diosat ta. Yal cui̱nkat saꞌ rukꞌeb li teꞌcamsi̱nk a̱cue. La̱at tatca̱mk saꞌ rukꞌeb li jalaneb xtenamit joꞌ nak nequeꞌcam li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban cue la̱in li tzꞌakal Dios. La̱in li nimajcual Dios ninyehoc re aꞌin.— Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, bicha li bich aꞌin re rahil chꞌo̱lej chirix lix reyeb laj Tiro ut ta̱ye: Li nimajcual Dios xye chi joꞌcaꞌin: Junxil la̱at tzꞌakal a̱cue a̱cuu. Cꞌajoꞌ la̱ naꞌleb ut cꞌajoꞌ la̱ chꞌinaꞌusal. Chanchan cuancat saꞌ li naꞌajej Edén saꞌ xnaꞌaj li racui̱mk li Dios. Re xqꞌuebal a̱chꞌinaꞌusal cuan li terto̱quil pec joꞌ li cornerina, li topacio, li jaspe, li crisólito, li berilo, li ónice joꞌ ajcuiꞌ li zafiro ut li carbunclo, li esmeralda, joꞌ ajcuiꞌ li oro. Ac cauresinbileb li pandero ut li xo̱lb re li cutan nak cat-oc saꞌ la̱ cuanquil. La̱in catinxakab chirilbaleb li tenamit joꞌ jun li ángel. Chanchan nak cuancat saꞌ lin santil tzu̱l. Ut catbe̱c saꞌ xya̱nkeb li pec li nalemtzꞌun. Tzꞌakal re ru caba̱nu nak cat-oc saꞌ la̱ cuanquil. Abanan catiquib xba̱nunquil li ma̱usilal. Kꞌaxal latzꞌ a̱cuu chi cꞌayi̱nc ut chi lokꞌoc ut riqꞌuin aꞌan catiquib xba̱nunquil li ma̱usilal ut catma̱cob chicuu. Joꞌcan nak la̱in catcuisi saꞌ lin santil tzu̱l saꞌ xya̱nkeb li pec li nequeꞌlemtzꞌun. Cakꞌetkꞌeti a̱cuib xban la̱ chꞌinaꞌusal ut capoꞌ la̱ naꞌleb xban la̱ lokꞌal. Joꞌcan nak la̱in catincut saꞌ chꞌochꞌ re nak chixjunileb li rey teꞌril li xuta̱nal li xacꞌul. Xban nak kꞌaxal quinumta li ma̱usilal caba̱nu ut xban nak incꞌaꞌ catyacoc saꞌ xya̱lal, camux ruheb li naꞌajej li nequeꞌlokꞌonin cuiꞌ. Joꞌcan nak la̱in quinloch xxamlel la̱ tenamit re nak ta̱sachekꞌ ru chiruheb chixjunileb li tenamit. Junes cha chic quicana. Queꞌsach xchꞌo̱leb chixjunileb li tenamit li queꞌxnau chanru nak catcuan junxil. Kꞌaxal ra cacꞌul. Quisacheꞌ a̱cuu. Incꞌaꞌ chic tatcua̱nk. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ilon cuan cuiꞌ li tenamit Sidón ut ta̱ye resil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb laj Sidón. Ta̱ye reheb: Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. La̱in yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n la̱ex aj Sidón. Riqꞌuin li tinba̱nu ta̱qꞌuehekꞌ inlokꞌal. La̱in tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n la̱ex aj Sidón ut riqꞌuin aꞌan te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios ut ta̱cꞌutu̱nk lin santilal. La̱in tintakla caki yajel saꞌ e̱be̱n. Yalak bar saꞌ eb li be telajexcamsi̱k. Teꞌcha̱lk che̱jun sutam eb li teꞌcamsi̱nk e̱re. Ut teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Incꞌaꞌ chic teꞌcꞌuluk raylal eb laj Israel xbaneb li cuanqueb chixjun sutam. Incꞌaꞌ chic teꞌxcꞌul raylal xbaneb li tenamit aꞌan, li chanchaneb qꞌuix. Chi moco teꞌtzꞌekta̱na̱k chic xbaneb. Ut eb aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye: —La̱in tinchꞌutub cuiꞌchic ruheb laj Israel li quinjeqꞌui ruheb. Ut tincꞌut lin santilal chiruheb chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit. Eb laj Israel teꞌcua̱nk cuiꞌchic saꞌ lix naꞌajeb li quinqꞌue re laj Jacob laj cꞌanjel chicuu. Ut aran teꞌcua̱nk laj Israel chi ma̱cꞌaꞌak xcꞌaꞌuxeb. Teꞌcablak cuiꞌchic ut teꞌrau lix uvas. Ut ma̱ ani chic ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk reheb xban nak la̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb chixjunileb li tenamit li cuanqueb chixjun sutam li queꞌrahobtesin reheb lin tenamit. Ut eb aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb.— Resil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb laj EgiptoNak yo̱ laje̱b chihab kacꞌambal Babilonia, saꞌ li cablaju xbe lix laje po, li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ilon cuan cuiꞌ li tenamit Egipto ut ta̱ye reheb resil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱n lix reyeb laj Egipto ut saꞌ xbe̱neb chixjunileb li tenamit. Ta̱ye reheb: joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Yo̱ injoskꞌil saꞌ a̱be̱n la̱at, at faraón, lix reyeb laj Egipto. La̱at chanchanat jun li nimla xul dragón xcꞌabaꞌ li nacuan saꞌ nimaꞌ. Nacaye, “Li nimaꞌ Nilo cue la̱in. La̱in quinyi̱ban re,” chancat. Abanan la̱in tinqꞌue li chꞌi̱chꞌ saꞌ la̱ cue. Ut tinqꞌueheb li car li cuan saꞌ eb li nimaꞌ chi letzecꞌ cha̱cuix. Tatcuisi saꞌ li nimaꞌ nak toj cua̱nkeb li car chi letzlo̱queb cha̱cuix. La̱in tatincanab saꞌ li chaki chꞌochꞌ a̱cuochbeneb chixjunileb li car li cuanqueb saꞌ eb li nimaꞌ. Tatcana̱k chi tꞌantꞌo saꞌ chꞌochꞌ ut incꞌaꞌ tatmukekꞌ. Ut eb li joskꞌ aj xul ut eb li soꞌsol teꞌxtiu le̱ tibel. Ut chixjunileb li cuanqueb Egipto teꞌxqꞌue retal nak la̱in li nimajcual Dios. At faraón, la̱at chanchanat jun xukꞌ caxlan aj chokꞌ reheb laj Israel lin tenamit. Nak cateꞌxchap saꞌ rukꞌeb, cattokeꞌ ut cahop li xbe̱neb xtel. Eb aꞌan queꞌxcꞌojob xchꞌo̱leb saꞌ a̱be̱n, abanan la̱at incꞌaꞌ catru xtenkꞌanquileb. Cacanabeb chi sachecꞌ. Joꞌcan nak la̱in li Ka̱cuaꞌ ninye nak tintaklaheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Texcamsiheb chi chꞌi̱chꞌ la̱ex joꞌ eb ajcuiꞌ le̱ xul. La̱in tinsukꞌisi li naꞌajej Egipto chokꞌ chaki chꞌochꞌ. Ma̱cꞌaꞌ chic cua̱nk chi saꞌ. Ut eb li tenamit teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. La̱at caye, “Li nimaꞌ Nilo cue la̱in. La̱in quinyi̱ban re,” chancat. Joꞌcan nak la̱in yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n ut saꞌ xbe̱neb li nimaꞌ. La̱in tinsach ru le̱ tenamit. Ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ ta̱ticla̱k chak aran Migdol ut ta̱cuulak toj Sevene ut toj saꞌ li nuba̱l re li naꞌajej Etiopía. Ma̱ jun li cristian chi moco li xul teꞌnumekꞌ aran. Chiru caꞌcꞌa̱l (40) chihab ma̱cꞌaꞌ ta̱cua̱nk aran. La̱in tincanab li tenamit Egipto chi ma̱cꞌaꞌak chic cua̱nk chi saꞌ. Tinsach ru chixjunil li tenamit. Aꞌanak li kꞌaxal poꞌbilak chiruheb chixjunileb li tenamit li queꞌjuqꞌueꞌ. Chiru caꞌcꞌa̱l chihab ma̱cꞌaꞌ cua̱nk saꞌ eb li tenamit aꞌan. Eb laj Egipto tebinjeqꞌui ru yalak bar saꞌ eb li jalan tenamit, chan. Li nimajcual Dios quixye: Nak ac xnumeꞌ li caꞌcꞌa̱l chihab, la̱in tinchꞌutub cuiꞌchic ruheb laj Egipto saꞌ eb li tenamit li quinjeqꞌuiheb cuiꞌ. Ut tincꞌameb cuiꞌchic Egipto saꞌ li naꞌajej Patros li queꞌcuan cuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Aran teꞌcana̱k chi ma̱cꞌaꞌak chic xcuanquileb. Aꞌanak jun tenamit kꞌaxal cubenak xcuanquil. Incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk xcuanquil saꞌ xbe̱neb li jun chꞌol chic tenamit. La̱in tincuisi lix cuanquil re nak incꞌaꞌ chic ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal ru tenamit. Incꞌaꞌ chic teꞌxcꞌojob xchꞌo̱leb laj Israel riqꞌuin li tenamit Egipto. Nak eb laj Israel teꞌril li tenamit Egipto, ta̱nak saꞌ xchꞌo̱leb chanru nak queꞌma̱cob nak queꞌxcꞌojob xchꞌo̱leb saꞌ xbe̱neb. Ut riqꞌuin aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in li nimajcual Dios.— Nak yo̱ cuukub xcaꞌcꞌa̱l (27) chihab kacꞌambal Babilonia, saꞌ li xbe̱n cutan re li xbe̱n po li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia quicꞌamoc be chiruheb lix soldado nak queꞌpletic riqꞌuineb laj Tiro. Xban li cacuil trabaj li queꞌxba̱nu quitꞌaneꞌ li rismaleb xjolom ut queꞌmichꞌeꞌ li xbe̱neb xtel. Abanan chi moco li rey, chi moco eb lix soldado queꞌxcꞌul xkꞌajca̱munquil li pletic queꞌxba̱nu riqꞌuineb laj Tiro. Joꞌcan nak la̱in li nimajcual Dios ninye nak tinkꞌaxtesi li tenamit Egipto saꞌ rukꞌ laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia. Laj Nabucodonosor tixmakꞌ chiruheb lix biomaleb ut tixcꞌam chokꞌ re aꞌan ut reheb ajcuiꞌ lix soldado chokꞌ xtojbaleb. La̱in tinkꞌaxtesi li tenamit Egipto saꞌ rukꞌ laj Nabucodonosor chokꞌ xkꞌajca̱munquil xban nak aꞌan quicꞌanjelac chicuu nak quipletic riqꞌuineb laj Tiro. Saꞌ eb li cutan aꞌan la̱in tinqꞌue cuiꞌchic xcuanquileb laj Israel. Ut la̱at, at Ezequiel, tatinxakab re nak ta̱chꞌolob xya̱lal chiruheb. Ut riqꞌuin aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios.— Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ta̱ye resil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Ta̱ye: Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Chexya̱bak ut te̱ye, “Cuulac re xcutanquil nak ta̱cha̱lk li raylal saꞌ kabe̱n.” Cuulac re xcutanquil nak li Ka̱cuaꞌ ta̱rakok a̱tin. Cuulac re xkꞌehil li rahil chꞌo̱lejil nak li Ka̱cuaꞌ ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal ru tenamit. Ta̱cua̱nk pletic saꞌ li tenamit Egipto. Ut eb li cuanqueb Etiopía, cꞌajoꞌ nak teꞌxucuak xban nak nabaleb laj Egipto teꞌcamsi̱k. Ta̱elkꞌa̱k lix biomaleb ut ta̱juqꞌui̱k lix tenamiteb. Chixjunileb li tenamit li teꞌoque̱nk chi pletic chirixeb laj Egipto teꞌcamsi̱k. Teꞌcamsi̱k chixjunileb laj Etiopía, eb laj Fut, eb laj Lud, ut eb laj Arabia joꞌ eb ajcuiꞌ laj Libia. Ut quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ: —Teꞌosokꞌ chixjunileb li nequeꞌtenkꞌan reheb laj Egipto. Ta̱isi̱k xcuanquileb laj Egipto li nequeꞌxnimobresi cuiꞌ ribeb. Teꞌcamsi̱k saꞌ li ple̱t naticlac chak saꞌ li tenamit Migdol ut ta̱cuulak toj Sevene, chan li nimajcual Dios. Li naꞌajej Egipto ta̱sachekꞌ ru joꞌ queꞌxcꞌul li jun chꞌol chic tenamit. Ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Li tenamit poꞌbil chic ta̱cana̱k joꞌ queꞌxcꞌul li jun chꞌol chic. La̱in tinqꞌue xxamlel li tenamit Egipto. Ut tinsach ruheb chixjunileb li teꞌraj oque̱nc chirix. Riqꞌuin aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Nak ta̱cuulak xkꞌehil nak tinsach ruheb laj Egipto, la̱in tintaklaheb lin takl saꞌ eb li jucub re xqꞌuebal xxiuheb laj Etiopía li cꞌojcꞌo̱queb xchꞌo̱l. Cha̱lc re li cutan nak xiu xiu cua̱nkeb. Li nimajcual Dios xye: —La̱in tinqꞌue laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia chi numta̱c saꞌ xbe̱neb laj Egipto. Chi joꞌcaꞌin tinsach ru lix biomaleb. Lix reyeb laj Babilonia rochbeneb lix soldados teꞌxic chi pletic riqꞌuin chꞌi̱chꞌ riqꞌuineb laj Egipto. Laj Babilonia, aꞌaneb li tenamit li kꞌaxal joskꞌeb saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal ru tenamit. La̱in tinqꞌueheb chi numta̱c saꞌ xbe̱neb laj Egipto ut teꞌxcamsi nabaleb saꞌ li ple̱t. La̱in tinqꞌueheb chi chakic li nimaꞌ li cuanqueb Egipto. Tinkꞌaxtesi lix chꞌochꞌeb saꞌ rukꞌeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Tinqꞌue chi sachecꞌ ru li naꞌajej ut chixjunil li cuan chi saꞌ xbaneb li jalaneb xtenamit. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin. Li nimajcual Dios xye: —La̱in tinpoꞌi li yi̱banbil dios ut tinsach ru li jalam u̱ch li cuanqueb Menfis. Incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk xreyeb laj Egipto. La̱in tinqꞌue xxiuheb chixjunileb li tenamit. Tinsach ru li naꞌajej Patros ut tincꞌat li tenamit Zoán. Ut tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb li cuanqueb Tebas. La̱in tincuisi lin joskꞌil saꞌ xbe̱neb li cuanqueb Sin li cau cuiꞌ xchꞌo̱leb laj Egipto xban nak li tenamit aꞌan cauresinbil chi pletic. Ut tinsach ruheb chixjunileb li cuanqueb Tebas. Tincꞌat li nimla tenamit Egipto. Cꞌajoꞌ li raylal li teꞌxcꞌul aran Sin. Ta̱sachekꞌ ruheb li cuanqueb Tebas ut junelic cua̱nkeb saꞌ raylal li cuanqueb Menfis. Eb li sa̱j cui̱nk li cuanqueb Avén ut eb li cuanqueb Pibeset teꞌcamsi̱k chi chꞌi̱chꞌ ut eb li ixk teꞌcꞌamekꞌ chi pre̱xil. Chanchan nak ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ru li cutan aran Tafnes nak la̱in tinsach lix cuanquileb laj Egipto. Tincuisi lix kꞌetkꞌetil nak tincubsi lix cuanquileb. Chanchan nak ta̱tzꞌapekꞌ li tenamit xban li chok. Ut eb li cuanqueb saꞌ li cocꞌ tenamit teꞌcꞌamekꞌ chi pre̱xil. Joꞌcaꞌin nak tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb laj Egipto. Ut eb aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in li nimajcual Dios.— Nak yo̱ junlaju chihab kacꞌambal Babilonia li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin saꞌ li xcuuk cutan re li xbe̱n po ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, la̱in xcuisi xcuanquil laj faraón lix reyeb laj Egipto. Chanchan nak xintok li rukꞌ ut ma̱ ani xlanoc re, chi moco xeꞌxbacꞌ re ta̱cacuu̱k re nak tixchap cuiꞌchic lix chꞌi̱chꞌ. La̱in li nimajcual Dios ninye: Yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱n laj faraón lix reyeb laj Egipto. La̱in tincuisi chi junaj cua lix cuanquil. Chanchan nak tintok li rukꞌ xcabichal ut incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k tixchap lix chꞌi̱chꞌ. La̱in tinjeqꞌuiheb laj Egipto saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal ru tenamit. Yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ tebinjeqꞌui ruheb. La̱in tinqꞌue xcuanquil lix reyeb laj Babilonia. Chanchan nak tinqꞌue lix chꞌi̱chꞌ saꞌ rukꞌ. Ut la̱in tinsach xcuanquil lix reyeb laj Egipto. Ta̱yotꞌekꞌ xchꞌo̱l chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc re toj retal ta̱ca̱mk lix reyeb laj Egipto. La̱in tinqꞌue xcuanquil lix reyeb laj Babilonia, ut lix reyeb laj Egipto ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil. Eb aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ nak tinqꞌue xmetzꞌe̱u lix reyeb laj Babilonia chi pletic riqꞌuineb laj Egipto. Chanchan nak tinqꞌue lin chꞌi̱chꞌ saꞌ rukꞌ lix reyeb laj Babilonia. La̱in tinjeqꞌuiheb laj Egipto saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal ru tenamit. Yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ tebinjeqꞌui ruheb. Riqꞌuin aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios.— Nak yo̱ junlaju chihab kacꞌambal Babilonia, li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin saꞌ li xbe̱n cutan re li rox po ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, joꞌcaꞌin ta̱ye reheb laj Egipto ut re laj faraón lix reyeb: ¿Cꞌaꞌru aj iqꞌuin tinjuntakꞌe̱ta cuiꞌ le̱ cuanquil? Cꞌoxla li tenamit Asiria. Chanchan jun li chacalteꞌ aran Líbano, li cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal li rukꞌ. Nim xmu nak nequeꞌxhel rib saꞌ xbe̱n li qꞌuicheꞌ. Kꞌaxal najt xteram. Chanchan nak li ruꞌuj nacuulac toj takecꞌ saꞌ chok. Quitꞌakresi̱c xbaneb li yuꞌam haꞌ ut najt rok quicuulac. Eb li nimaꞌ nequeꞌnumeꞌ cuan cuiꞌ li cheꞌ aꞌan ut nequeꞌtꞌakresi̱c eb li cheꞌ li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ xban li haꞌ aꞌan. Xban nak quitꞌakresi̱c chi us, kꞌaxal najt rok quicuulac chiruheb chixjunileb li cheꞌ li cuanqueb saꞌ li qꞌuicheꞌ. Nabal li rukꞌ ut najt rokeb. Qꞌuila pa̱y ru laj xicꞌanel xul queꞌxyi̱b lix soc saꞌ eb li rukꞌ. Saꞌ li xmu li cheꞌ aꞌan queꞌyoꞌla raleb li joskꞌ aj xul. Ut nabaleb li xni̱nkal ru tenamit queꞌhilan saꞌ lix mu. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal li cheꞌ najt xteram xban nak xhel rib li rukꞌ. Cham cuan lix xeꞌ ut nachꞌ riqꞌuin li nimaꞌ. Ma̱ jun li cheꞌ li cuan saꞌ xnaꞌaj li cuacui̱mk naru xjuntakꞌe̱tanquil riqꞌuin xban xchꞌinaꞌusal, chi moco li chacalteꞌ, chi moco li ciprés, chi moco li jun chꞌol chic li cheꞌ li cuan aran. Ma̱ jun li cheꞌ cuan rukꞌ joꞌ li rukꞌ li cheꞌ aꞌan. La̱in li Ka̱cuaꞌ quinyi̱b chi cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal ut quinqꞌue chi qꞌui̱c nabal li rukꞌ. Ut chixjunileb li cheꞌ li cuanqueb saꞌ li Edén saꞌ xnaꞌaj li cuacui̱mk queꞌxcakali, chan li Dios. Joꞌcaꞌin xye li nimajcual Dios: —Xban nak kꞌaxal najt xteram xcuulac li cheꞌ aꞌin ut xban nak kꞌaxal nim lix mu, joꞌcan nak quixkꞌetkꞌeti rib. Joꞌcan nak la̱in tinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ li nataklan saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal ru tenamit. Ut aꞌan ta̱qꞌuehok re chixtojbal xma̱c joꞌ xcꞌulub xcꞌulbal xban nak incꞌaꞌ us xba̱nu. La̱in ac xintzꞌekta̱na li cheꞌ aꞌan. Ut li kꞌaxal joskꞌ saꞌ xya̱nkeb li jalaneb xtenamit teꞌxtꞌan li cheꞌ. Eb li rukꞌ teꞌtꞌanekꞌ saꞌ eb li tzu̱l ut saꞌ eb li ru takꞌa. Teꞌtokekꞌ ut teꞌtꞌanekꞌ saꞌ eb li rok haꞌ. Ut chixjunileb li tenamit li cuanqueb rubel lix mu teꞌe̱lelik ut teꞌxcanab xjunes. Eb li xul li nequeꞌrupupic teꞌhila̱nk saꞌ eb li rukꞌ li cheꞌ li tꞌantꞌo saꞌ chꞌochꞌ. Ut eb li joskꞌ aj xul teꞌcua̱nk saꞌ xya̱nkeb li rukꞌ. Chalen anakcuan ma̱ jun chic li cheꞌ ta̱cuulak xteram joꞌ li cheꞌ aꞌan, usta tꞌakresinbil chi us. Chixjunileb teꞌca̱mk joꞌ nak nequeꞌcam li cui̱nk ut teꞌxic saꞌ xnaꞌajeb li camenak. Joꞌcaꞌin xye li nimajcual Dios: —Saꞌ li cutan nak tintakla li cheꞌ aꞌin saꞌ xnaꞌajeb li camenak, la̱in tinqꞌue li palau chi chakic xban xrahil xchꞌo̱l. Tinxakab li nimaꞌ ut eb li rok haꞌ re nak incꞌaꞌ chic teꞌbe̱k rok. Xban nak qui-osoꞌ li cheꞌ aꞌan, la̱in tinqꞌue xrahil xchꞌo̱leb chixjunileb li cuanqueb Líbano ut eb li cheꞌ li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ telajeꞌsachk xchꞌo̱leb. Nak ta̱tꞌanekꞌ li nimla cheꞌ aꞌin, eb li xni̱nkal ru tenamit sicsotkeb xbaneb xxiu. Chixjunileb li cheꞌ li cuanqueb Edén li sicꞌbileb ru teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak ta̱xic li cheꞌ aꞌin saꞌ xnaꞌajeb li camenak. Teꞌcꞌojla̱k xchꞌo̱leb li cha̱bil cheꞌ li queꞌcuan Líbano, li queꞌtꞌakresi̱c chi us, li ac queꞌco̱eb saꞌ xnaꞌajeb li camenak. Ut teꞌxic ajcuiꞌ rochbeneb aꞌan saꞌ xnaꞌajeb li camenak li xeꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t, eb li xni̱nkal ru tenamit li queꞌtenkꞌan re ut eb li queꞌhilan rubel lix mu. ¿Ani aj iqꞌuin ta̱ru̱k ta̱juntakꞌe̱ta̱k la̱ lokꞌal ut la̱ cuanquilal, at faraón? Chanchanat li cheꞌ li cuan saꞌ li naꞌajej Edén. Abanan ta̱sachekꞌ a̱cuu joꞌ nak queꞌtꞌaneꞌ eb li cheꞌ li queꞌcuan Edén ut tatxic rubel chꞌochꞌ. Tatcua̱nk a̱cuochbeneb li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios saꞌ xya̱nkeb li queꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t. Joꞌcan ta̱cꞌul la̱at, at faraón lix reyeb laj Egipto, a̱cuochbeneb chixjunileb li tenamit, chan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Nak yo̱ cablaju chihab kacꞌambal Babilonia, li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin saꞌ li xbe̱n cutan re lix cablaju po ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ta̱bicha jun li bich re rahil chꞌo̱lej chirix laj faraón lix reyeb laj Egipto. Ta̱ye: Chanchanat jun li cakcoj saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal ru tenamit. Chanchanat jun li joskꞌ aj xul dragón xcꞌabaꞌ nacuan saꞌ li palau. Nak narecꞌasi rib saꞌ li haꞌ natzꞌajnoꞌ li haꞌ ut nak nabe̱c nasululoꞌ ru. Li nimajcual Dios xye: —Chanchan nak tatinchap riqꞌuin lin yoy nak tintakla nabaleb li tenamit chi numta̱c saꞌ a̱be̱n. Chanchan nak eb aꞌan tateꞌxquelo saꞌ chꞌochꞌ. Ut tatincut saꞌ chꞌochꞌ ut aran tatincanab chi camenak re nak eb li soꞌsol ut eb li joskꞌ aj xul teꞌxtiu la̱ tibel re nak teꞌnujak xsaꞌeb. La̱in tincut la̱ tibel saꞌ eb li tzu̱l ut saꞌ eb li ru takꞌa. Tintꞌakresi li chꞌochꞌ riqꞌuin la̱ quiqꞌuel. Chixjunil li naꞌajej ta̱nujak riqꞌuin la̱ tibel, joꞌ saꞌ eb li u̱l ut saꞌ eb li tzu̱l. Nak la̱in tinsach a̱cuu, la̱in tinba̱nu̱nk re nak incꞌaꞌ chic teꞌlemtzꞌu̱nk li chahim. Incꞌaꞌ chic ta̱ilok li sakꞌe chi moco li po. Ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ru li choxa. Incꞌaꞌ chic teꞌlemtzꞌu̱nk li chahim. Ut ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ajcuiꞌ saꞌ chixjunil la̱ naꞌaj. La̱in li nimajcual Dios ninyehoc re aꞌin. Nabaleb li tenamit teꞌrahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak teꞌrabi resil nak texcꞌamekꞌ chi pre̱xil saꞌ eb li xni̱nkal ru tenamit li incꞌaꞌ nequenau ruheb. Nabal chi tenamit teꞌsachk xchꞌo̱leb nak teꞌrabi resil li cꞌaꞌru ta̱cꞌul. Eb li rey sicsotkeb xbaneb xxiu nak la̱in tincꞌut lin chꞌi̱chꞌ chiruheb saꞌ li cutan aꞌan nak tatcamsi̱k. Xiu xiu cua̱nkeb ut teꞌxcꞌoxla nak ma̱re teꞌcamsi̱k ajcuiꞌ eb aꞌan. Li nimajcual Dios quixye re laj faraón: —Lix reyeb laj Babilonia ta̱cha̱lk chi pletic a̱cuiqꞌuin. Li tenamit aꞌan, aꞌan li kꞌaxal joskꞌeb saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal ru tenamit. Eb li soldado teꞌpletik a̱cuiqꞌuin ut teꞌxcamsiheb chixjunileb la̱ tenamit li nacakꞌetkꞌeti cuiꞌ a̱cuib. Teꞌsachekꞌ ruheb usta kꞌaxal nabaleb. La̱in tincamsiheb li queto̱mk li nequeꞌcuan chire li nimaꞌ li cuan saꞌ le̱ tenamit. Incꞌaꞌ chic ta̱tzꞌajnokꞌ li haꞌ xban nak incꞌaꞌ chic teꞌbe̱k saꞌ li nimaꞌ li tenamit, chi moco li xul. Ta̱sakokꞌ cuiꞌchic ru li haꞌ ut tuktu̱k chic ru li nimaꞌ nak teꞌbe̱k rok. La̱in li nimajcual Dios ninyehoc re aꞌin. La̱in tinsach ru li cꞌaꞌru cuan Egipto. Ma̱cꞌaꞌ chic cua̱nk chi saꞌ ta̱cana̱k. Nak tincamsiheb chixjunileb teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Aꞌan aꞌin li bich re rahil chꞌo̱lej li teꞌxbicha li ixk li cuanqueb saꞌ eb li xni̱nkal ru tenamit. Teꞌxbicha li bich aꞌin xban xrahil xchꞌo̱leb chirix li tenamit Egipto ut chirixeb li queꞌcuan aran, chan li nimajcual Dios. Nak yo̱ cablaju chihab kacꞌambal Egipto li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin saꞌ li oꞌlaju xbe li po ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, chirahokꞌ a̱chꞌo̱l xban xqꞌuialeb laj Egipto. Taklaheb saꞌ xnaꞌajeb li camenak rochbeneb li ixk li cuanqueb saꞌ eb li xni̱nkal ru tenamit. Ta̱ye reheb: ¿Ma xban ta biꞌ nak chꞌinaꞌusex nak incꞌaꞌ texxic saꞌ xnaꞌajeb li camenak? La̱in texintakla saꞌ xnaꞌajeb li camenak ut texcana̱k aran rochbeneb li incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li Dios. Eb laj Egipto teꞌcamsi̱k saꞌ li ple̱t. Ac cauresinbileb li chꞌi̱chꞌ re xcamsinquileb. Teꞌxic saꞌ xnaꞌaj li camenak li qꞌuila tenamit li teꞌcamsi̱k. Eb li cauheb rib li ac cuanqueb saꞌ xnaꞌajeb li camenak teꞌa̱tinak chirixeb laj Egipto ut eb li queꞌtenkꞌan reheb ut teꞌxye, “Eb aꞌan xeꞌchal arin chi cana̱c rochbeneb li queꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t, li incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li Dios.” Lix reyeb laj Asiria cuan arin rochbeneb lix qꞌuila soldado. Sutsu xbaneb lix mukleba̱leb li queꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t. Eb li soldados queꞌmukeꞌ chixjun sutam lix mukleba̱l eb li rey li quilajeꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t. Chixjunileb li tenamit queꞌxucuac xbaneb nak toj yoꞌyo̱queb. Lix reyeb laj Elam cuan aran rochbeneb lix qꞌuila soldados. Li soldado cuanqueb chixjun sutam. Chixjunileb queꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t. Aꞌaneb li queꞌqꞌuehoc xxiuheb chixjunileb nak toj yoꞌyo̱queb, abanan anakcuan xuta̱nal queꞌxcꞌul xban nak queꞌco̱eb saꞌ xnaꞌajeb li camenak cuanqueb cuiꞌ li incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li Dios. Saꞌ xya̱nkeb li camenak quiqꞌueheꞌ lix naꞌaj lix reyeb laj Elam rochbeneb li qꞌuila soldado. Ut chixjun sutam cuanqueb lix mukleba̱leb. Chixjunileb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li Dios ut queꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t. Queꞌxqꞌue xxiuheb li tenamit nak toj yoꞌyo̱queb. Abanan xuta̱nal queꞌxcꞌul nak queꞌco̱eb saꞌ xnaꞌajeb li camenak. Lix reyeb laj Mesec ut lix reyeb laj Tubal cuanqueb arin rochbeneb lix qꞌuila soldados. Chixjunileb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li Dios ut queꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t xban nak queꞌxqꞌue xxiuheb li tenamit nak toj yoꞌyo̱queb. Incꞌaꞌ queꞌmukeꞌ joꞌ nak queꞌmukeꞌ li cauheb rib li queꞌcam junxil, li incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li Dios. Eb aꞌan queꞌco̱eb saꞌ xnaꞌajeb li camenak chi cuanqueb xchꞌi̱chꞌ re pletic rubel xjolom ut lix chꞌi̱chꞌ re xcolbal re xchꞌo̱l quiqꞌueheb saꞌ xbe̱neb. Lix ma̱queb junelic cua̱nk saꞌ xbe̱neb xban nak aꞌaneb queꞌqꞌuehoc xxiuheb li ni̱nkeb xcuanquil nak toj yoꞌyo̱queb. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex aj Egipto. Ta̱sachekꞌ e̱ru ut texxic saꞌ xnaꞌajeb li camenak saꞌ xya̱nkeb li incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li Dios. Aran texcana̱k saꞌ xya̱nkeb li queꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t. Eb li rey li queꞌcuan Edom cuanqueb aran rochbeneb li queꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit. Usta queꞌcuan xcuanquil, abanan queꞌtakla̱c saꞌ xya̱nkeb li queꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t. Aran teꞌcua̱nk saꞌ xnaꞌajeb li camenak li cuanqueb cuiꞌ li incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li Dios. Cuanqueb aran chixjunileb li queꞌtaklan saꞌ li norte. Ut cuanqueb ajcuiꞌ chixjunileb laj Sidón. Eb aꞌan queꞌxqꞌue xxiuheb li tenamit nak toj yoꞌyo̱queb. Usta cuanqueb xcuanquil xuta̱nal queꞌxcꞌul nak queꞌco̱eb saꞌ xnaꞌajeb li camenak li incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li Dios, ut cuanqueb rochbeneb li queꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t. Nak laj faraón lix reyeb laj Egipto ta̱rileb li cuanqueb saꞌ xnaꞌajeb li camenak, ta̱cꞌojla̱k xchꞌo̱l chirixeb lix soldado li teꞌcamsi̱k saꞌ li ple̱t. Usta la̱in quinqꞌue laj faraón chixqꞌuebal xxiuheb li tenamit nak toj yoꞌyo, abanan laj faraón ut eb lix tenamit teꞌcua̱nk saꞌ xnaꞌajeb li camenak li cuanqueb cuiꞌ li incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li Dios li queꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t, chan li nimajcual Dios. Li Ka̱cuaꞌ quixxakab laj Ezequiel chokꞌ aj ilol re lix tenamitLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, a̱tinan riqꞌuineb la̱ cuech tenamitil ut ta̱ye reheb: Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ. Nak la̱in tinqꞌue jun tenamit chi pletic riqꞌuin jun chic tenamit, li tenamit aꞌan tixsicꞌ junak saꞌ xya̱nkeb aꞌan chokꞌ aj ilol re li tenamit. Nak laj ilol re li tenamit ta̱ril nak yo̱queb chi cha̱lc li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, tixya̱basi li trompeta re xyebal resil re li tenamit nak xeꞌchal chi pletic. Cui ani ta̱rabi xya̱b li trompeta ut ma̱cꞌaꞌ tixba̱nu ut ta̱camsi̱k xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc re, aꞌan cuan re cui ta̱camsi̱k. Lix camic ta̱cana̱k saꞌ xbe̱n aꞌan xban nak xrabi xya̱b li trompeta, ut ma̱cꞌaꞌ quixba̱nu. Aban li ta̱abi̱nk tixcol lix yuꞌam. Cui laj ilol re li tenamit ta̱ril nak yo̱keb chi cha̱lc li xicꞌ nequeꞌiloc reheb ut incꞌaꞌ tixya̱basi lix trompeta, eb li tenamit teꞌcamsi̱k xbaneb, ut laj ilol re li tenamit, aꞌan cuan xma̱c xban nak ma̱cꞌaꞌ xba̱nu re xcolbaleb. Li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Anakcuan, at ralal cui̱nk, yo̱quin cha̱xakabanquil chokꞌ aj ilol reheb li ralal xcꞌajol laj Israel. Chaqꞌue retal chixjunil li cꞌaꞌru tinye a̱cue, ut ta̱ye aꞌan reheb. Cui tinye a̱cue nak ta̱ca̱mk junak li incꞌaꞌ us xnaꞌleb, tento nak la̱at ta̱ye re li jun aꞌan nak incꞌaꞌ us yo̱, re nak ta̱yotꞌekꞌ xchꞌo̱l ut tixjal xcꞌaꞌux. Cui incꞌaꞌ ta̱chꞌolob xya̱lal chiru, aꞌan ta̱ca̱mk xban lix ma̱c. Abanan saꞌ a̱be̱n la̱at ta̱cana̱k lix camic. Abanan cui ta̱ye re nak incꞌaꞌ us yo̱, ut aꞌan incꞌaꞌ na-abin cha̱cuu, li jun aꞌan ta̱ca̱mk. Abanan lix camic incꞌaꞌ ta̱cana̱k saꞌ a̱be̱n. At ralal cui̱nk, joꞌcaꞌin ta̱ye reheb li ralal xcꞌajol laj Israel. La̱ex nequeye, “Kꞌaxal ra cuanco xban li ma̱c ut li ma̱usilal nakaba̱nu. Yo̱co chi osocꞌ xban. ¿Chanru nak ta̱ru̱k ta̱cua̱nk kayuꞌam?” chanquex. Ta̱ye reheb nak li Ka̱cuaꞌ xye chi joꞌcaꞌin: Yoꞌyo̱quin la̱in li nimajcual Dios. La̱in incꞌaꞌ nacuaj nak texca̱mk saꞌ le̱ ma̱c. Nacuaj ban nak te̱jal e̱naꞌleb ut te̱canab xba̱nunquil li ma̱usilal ut ta̱cua̱nk e̱yuꞌam. Ex aj Israel, canabomak xba̱nunquil li ma̱usilal. ¿Cꞌaꞌut nak te̱qꞌue e̱rib chi ca̱mc xban le̱ ma̱c? At ralal cui̱nk, ta̱ye reheb la̱ cuech tenamitil nak lix ti̱quilal li ti̱c xchꞌo̱l incꞌaꞌ tixcol aꞌan nak ta̱ma̱cobk, chi moco ta̱sachekꞌ ru xban li ma̱usilal li quixba̱nu cui tixjal xcꞌaꞌux ut tixcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Cui junak ti̱c xchꞌo̱l ta̱oc chi ma̱cobc, aꞌan incꞌaꞌ ta̱colekꞌ xban li ti̱quilal li quixba̱nu junxil. La̱in naru ninye re junak li ti̱c xchꞌo̱l nak cua̱nk xyuꞌam. Abanan cui naxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li ti̱quilal li quixba̱nu ut riqꞌuin aꞌan ta̱oc chi ma̱cobc, la̱in incꞌaꞌ tinjultica li us li quixba̱nu. Aꞌan ta̱ca̱mk xban li ma̱c li quixba̱nu. Cui la̱in tinye re junak li naxba̱nu li ma̱usilal nak ta̱ca̱mk, ut cui aꞌan tixcanab xba̱nunquil li incꞌaꞌ us ut tixba̱nu li us, aꞌan incꞌaꞌ ta̱ca̱mk. Ta̱cua̱nk xyuꞌam cui tixkꞌaxtesi li prenda li quixcꞌul nak quixqꞌue chi toꞌ li tumin, ut cui tixkꞌaxtesi li cꞌaꞌru quirelkꞌa ut cui tixba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab li naqꞌuehoc yuꞌam. Cui tixcanab xba̱nunquil li ma̱usilal, relic chi ya̱l ta̱cua̱nk xyuꞌam. Incꞌaꞌ ta̱ca̱mk. Incꞌaꞌ ta̱qꞌuehekꞌ saꞌ xbe̱n li ma̱c li quixba̱nu junxil. Quixba̱nu li us ut li ti̱quilal. Relic chi ya̱l ta̱cua̱nk xyuꞌam. Ma̱re la̱ cuech tenamitil teꞌxye nak moco ti̱c ta li ninba̱nu la̱in li Ka̱cuaꞌ. Abanan li nequeꞌxba̱nu eb aꞌan, aꞌan li moco ti̱c ta. Nak junak li ti̱c xchꞌo̱l tixjal xcꞌaꞌux ut tixcanab xba̱nunquil li ti̱quilal ut tixba̱nu li incꞌaꞌ us, aꞌan ta̱ca̱mk xban li ma̱c li tixba̱nu. Ut cui junak li incꞌaꞌ us xnaꞌleb tixcanab xba̱nunquil li ma̱usilal ut tixba̱nu li ti̱quilal ut li cha̱bilal, aꞌan ta̱cua̱nk xyuꞌam xban li us li tixba̱nu. Abanan la̱ex li ralal xcꞌajol laj Israel nequeye nak moco ti̱c ta li cꞌaꞌru ninba̱nu la̱in. La̱in li nimajcual Dios tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n che̱ju̱nkalex aꞌ yal chanru le̱ yehom e̱ba̱nuhom, chan li Dios. Nak yo̱ cablaju chihab kacꞌambal chi pre̱xil aran Babilonia, saꞌ li o̱b xbe li xlaje po, quicuulac cuiqꞌuin jun li cui̱nk quie̱lelic Jerusalén. Li cui̱nk aꞌan quixye cue nak li tenamit Jerusalén ac x-e̱chani̱c xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Saꞌ li ecuu nak toj ma̱jiꞌ nacuulac cuiqꞌuin li cui̱nk li quie̱lelic chak Jerusalén, la̱in quicuecꞌa xcuanquil li Ka̱cuaꞌ. Ac xtehon lix tzꞌu̱mal cue ut quiru quina̱tinac cuiꞌchic saꞌ li ekꞌela nak quicuulac cuiqꞌuin li cui̱nk. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, eb laj Israel li cuanqueb saꞌ lix tenamiteb, li jucꞌbil, yo̱queb chixyebal chi joꞌcaꞌin: Laj Abraham jun ajcuiꞌ chi cui̱nk, abanan chixjunil li naꞌajej quiqꞌueheꞌ re. La̱o kꞌaxal nabalo. Joꞌcan nak li naꞌajej aꞌin xqꞌueheꞌ chokꞌ ke. Ta̱ye reheb nak la̱in li nimajcual Dios ninye: La̱ex nequetiu li tib rochben lix quiqꞌuel. Ut nequelokꞌoni li jalanil dios ut nequexcamsin. ¿Ma naru ta biꞌ te̱re̱chani li naꞌajej aꞌin cui toj yo̱quex chixba̱nunquil li ma̱usilal? Cau e̱chꞌo̱l saꞌ xbe̱n le̱ chꞌi̱chꞌ ut nequeba̱nu li ma̱usilal. Nequemux ru li rixakil le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Cui toj yo̱quex chixba̱nunquil li ma̱usilal, ¿chanru nak te̱re̱chani li naꞌajej aꞌin? Ta̱ye reheb nak la̱in li yoꞌyo̱quil Dios ninye nak relic chi ya̱l telajeꞌcamsi̱k li cuanqueb saꞌ eb li tenamit li poꞌbileb. Ut eb li cuanqueb saꞌ li cꞌaleba̱l teꞌlajeꞌcamsi̱k xbaneb li joskꞌ aj xul. Ut eb li cuanqueb saꞌ eb li ochoch pec ut saꞌ eb li cab li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb telajeꞌca̱mk xban caki yajel. La̱in tinsach ru li naꞌajej ut ma̱cꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk chi saꞌ. Tinsach lix cuanquileb li queꞌxkꞌetkꞌeti cuiꞌ ribeb. Ma̱cꞌaꞌ chic tincanab saꞌ eb li tzu̱l li cuanqueb Israel toj retal nak ma̱ ani ta̱numekꞌ aran. La̱in tinsukꞌisi lix naꞌajeb chokꞌ chaki chꞌochꞌ. Ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ ta̱cana̱k xban li ma̱usilal quilajeꞌxba̱nu. Riqꞌuin aꞌin teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. At ralal cui̱nk, eb la̱ cuech tenamitil nequeꞌxxakab ribeb chiru li tzꞌac ut saꞌ eb li oqueba̱l reheb li rochocheb ut nequeꞌa̱tinac cha̱cuix. Nequeꞌxye chi ribileb rib, “Yoꞌkeb kabihak cꞌaꞌru li esilal li tixye ke li Ka̱cuaꞌ,” chanqueb. Lin tenamit teꞌcuulak a̱cuiqꞌuin chirabinquil li cꞌaꞌru ta̱ye joꞌ cꞌaynakeb xba̱nunquil. Teꞌrabi li cꞌaꞌru ta̱ye, abanan incꞌaꞌ teꞌxba̱nu. Yal chi xtzꞌu̱mal reheb teꞌxye nak us la̱ cua̱tin, abanan saꞌ xchꞌo̱leb caꞌaj cuiꞌ li reheb aꞌan teꞌxcꞌoxla. Chokꞌ reheb aꞌan chanchanat jun aj bichanel joꞌ jun li nabichan bich re rahoc chi chꞌinaꞌus. Teꞌrabi li cꞌaꞌru ta̱ye abanan incꞌaꞌ teꞌxba̱nu. Abanan ta̱cꞌulma̱nk li cꞌaꞌru xinye. Ut nak ac xcꞌulman, aran teꞌxqꞌue retal nak la̱at tzꞌakal profeta li xatcuan saꞌ xya̱nkeb.— Resil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb laj ilol reheb laj IsraelLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ye reheb li nequeꞌiloc re li tenamit Israel nak ta̱cha̱lk raylal saꞌ xbe̱neb. Ut ta̱ye reheb: Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n la̱ex li nequex-iloc reheb laj Israel xban nak incꞌaꞌ nequeril chi tzꞌakal li tenamit. Junes chokꞌ e̱re nequeraj li us. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tento nak laj ilol xul ta̱ril chi us lix carner? Nequerucꞌ li leche ut nequerocsi li akꞌej yi̱banbil riqꞌuin rix li carner. Nequecamsi ut nequetiu xtibel li cha̱bil carner. Abanan incꞌaꞌ nequerileb chi us le̱ carner. Incꞌaꞌ quetenkꞌaheb li incꞌaꞌ cauheb rib, chi moco quebaneb li yaj, chi moco quelan ru lix tochꞌolaleb. Ut incꞌaꞌ quesukꞌisiheb li queꞌel saꞌ lix naꞌajeb chi moco quesicꞌ li queꞌsacheꞌ. Cau quextaklan saꞌ xbe̱neb ut saꞌ joskꞌil. Joꞌcan nak queꞌxchaꞌchaꞌi ribeb yalak bar xban nak ma̱cꞌaꞌ aj ilol reheb, ut quilajeꞌtiꞌeꞌ xbaneb li joskꞌ aj xul. Eb lin carner yo̱queb chixbeninquil ribeb yalak bar saꞌ eb li tzu̱l ut saꞌ eb li xbe̱n bol. Ut saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ queꞌjeqꞌui̱c ruheb. Ut ma̱ ani quisicꞌoc reheb ut ma̱ ani quipatzꞌoc reheb. Joꞌcan nak la̱ex aj ilol xul, cherabihak li cꞌaꞌru ninye la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱in li yoꞌyo̱quil Dios. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak ma̱cꞌaꞌ eb aj ilol reheb lin carner. Xecanab chi elkꞌa̱c lin carner ut xecanab chi camsi̱c xbaneb li joskꞌ aj xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ. La̱ex incꞌaꞌ nequesicꞌ lin queto̱mk chi moco nequechꞌolaniheb. Junes la̱ex nequechꞌolani e̱rib. Joꞌcan ut la̱ex aj ilol xul, cherabihak li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcaꞌin naxye li nimajcual Dios: —La̱in yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n la̱ex aj ilol xul ut tinqꞌue saꞌ e̱be̱n li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌul lin carner. Tincoleb che̱ru. Ma̱cuaꞌ chic la̱ex tex-ilok reheb. La̱in tincuisiheb che̱ru re nak incꞌaꞌ chic yo̱kex chixtiubaleb. Incꞌaꞌ chic te̱chꞌolani e̱rib e̱junes. Joꞌcaꞌin quixye li nimajcual Dios: —Abihomak li tinye e̱re. La̱in tebinsicꞌ lin carner toj retal tebintau ut la̱in chic tin-ilok reheb xban nak la̱in ninnauheb ru. Joꞌ nak laj ilol xul naxnau ru lix carner li jeqꞌuinbileb ru, joꞌcan ajcuiꞌ nak tebinnau ru lin carner la̱in ut tebincol saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ chak li queꞌjeqꞌui̱c cuiꞌ ruheb saꞌ li cutan li kꞌojyi̱n ru xban li raylal. La̱in tincuisiheb chak lin carner saꞌ eb li xni̱nkal ru tenamit ut tinchꞌutubeb ru ut tincꞌameb saꞌ lix naꞌajeb. La̱in tinqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ eb li tzu̱l ut saꞌ eb li ru takꞌa ut saꞌ eb li cha̱bil naꞌajej aran Israel. La̱in tebinqꞌue chi ichajibc saꞌ li cha̱bil pachꞌayaꞌ ut saꞌ eb li tzu̱l li cuanqueb Israel tebinqꞌue chi hila̱nc. Aran teꞌcua̱rk saꞌ li cha̱bil naꞌajej. Ut tebinqꞌue chi cuaꞌac saꞌ li kꞌunil pim saꞌ eb li tzu̱l li cuanqueb Israel. Ut la̱in tincꞌacꞌale̱nk reheb lin carner. La̱in tinsicꞌok re lix naꞌajeb re teꞌhila̱nk. La̱in tinsiqꞌueb chak li sachenakeb li queꞌco̱eb saꞌ jalan be ut tinqꞌueheb chi sukꞌi̱c saꞌ xya̱nkeb li queto̱mk. La̱in tinban lix yocꞌolal ut tinlan. Tinqꞌue xcacuilaleb li yajeb. Ut la̱in tinsach ruheb li ni̱nkeb xtibel ut li cauheb rib. La̱in tin-ilok reheb lin carner saꞌ ti̱quilal. La̱in li nimajcual Dios ninye aꞌin e̱re: La̱ex lin queto̱mk. La̱in tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n. Tincuisi lin carner saꞌ xya̱nkeb li chiba̱t. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tzꞌakal riqꞌuin nak nequetzaca li cha̱bil tzacae̱mk? ¿Ma toj tento ta biꞌ nak te̱yekꞌi saꞌ e̱rok li incꞌaꞌ nequetzaca? La̱ex nequerucꞌ li haꞌ li sak ru ut nequetzꞌajni ru riqꞌuin le̱ rok li joꞌ qꞌuial chic nacana. Eb lin carner nequeꞌxtzaca li tzacae̱mk li quiyekꞌi̱c saꞌ e̱rok ut nequerucꞌ li haꞌ li nequetzꞌajni ru la̱ex. Joꞌcan nak la̱in ninye e̱re nak tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li carner. Tincuisiheb li ni̱nkeb xtibel saꞌ xya̱nkeb li bakeb. La̱ex nequetiquisiheb li ma̱cꞌaꞌeb xmetzꞌe̱u riqꞌuin le̱ tel ut nequexekꞌeb toj retal nequera̱linaheb ut nequejeqꞌui ruheb. La̱in tincoleb lin carner re nak incꞌaꞌ chic teꞌrahobtesi̱k. La̱in tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb lin carner. La̱in tinqꞌue aj ilol reheb. La̱in tinqꞌue laj David laj cꞌanjel chicuu chi iloc reheb ut aꞌan tixchꞌolaniheb. La̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱inak lix Dioseb ut laj David laj cꞌanjel chicuu ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb. La̱in li Ka̱cuaꞌ xinyehoc re aꞌin. La̱in tinba̱nu jun li contrato riqꞌuineb re nak teꞌxcꞌam ribeb saꞌ usilal cuiqꞌuin. Tincuisi chixjunileb li joskꞌ aj xul saꞌ lix naꞌajeb re nak naru teꞌcua̱nk yalak bar saꞌ eb li cꞌaleba̱l ut naru teꞌcua̱rk saꞌ eb li qꞌuicheꞌ chi ma̱cꞌaꞌ nachꞌiꞌchꞌiꞌin reheb. La̱in tincuosobtesiheb ut tebincanab chi cua̱nc chixjun sutam lin tzu̱l. Tincuosobtesiheb ut tintakla li hab saꞌ xkꞌehil. Eb li cheꞌ teꞌu̱chi̱nk ut li acui̱mk saꞌ li cꞌaleba̱l ta̱u̱chi̱nk. Ut chixjunileb teꞌcua̱nk saꞌ xnaꞌajeb chi ma̱cꞌaꞌ ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk reheb. La̱in tincoleb saꞌ rukꞌeb li queꞌnumta saꞌ xbe̱neb ut queꞌrahobtesin reheb. Ut riqꞌuin aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Li xni̱nkal ru tenamit li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios incꞌaꞌ chic teꞌxmakꞌ chiruheb li cꞌaꞌru reheb, chi moco li joskꞌ aj xul teꞌxcamsiheb chokꞌ xtibeb. Teꞌcua̱nk ban chi saheb saꞌ xchꞌo̱l ut ma̱cꞌaꞌ ta̱seꞌbesi̱nk reheb. La̱in tinqꞌue li cha̱bil chꞌochꞌ reheb re nak ta̱e̱lk li racui̱mkeb chi cha̱bil. Ut incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk li cueꞌej saꞌ lix tenamiteb. Ut incꞌaꞌ chic ta̱cꞌutekꞌ xxuta̱neb xbaneb li jalan xtenamiteb. Chixjunileb teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb ut cua̱nkin riqꞌuineb. Eb laj Israel, aꞌaneb lin tenamit. La̱ex aj Israel, la̱ex lin carner. La̱in ninchꞌolanin e̱re. La̱ex lin tenamit ut la̱in le̱ Dios, chan li nimajcual Dios. Resil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb laj EdomLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ilon cuan cuiꞌ li tzu̱l Seir ut ta̱ye resil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb laj Edom xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Ye reheb: Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. La̱in yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n. La̱in tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n ut tinsukꞌisi chaki chꞌochꞌ le̱ naꞌaj. Ma̱cꞌaꞌ chic cua̱nk chi saꞌ. Ma̱cꞌaꞌak chic ta̱cua̱nk saꞌ le̱ tenamit nak tinsach ruheb. Ut ma̱cꞌaꞌ chic ta̱e̱lk saꞌ le̱ chꞌochꞌ. Ut riqꞌuin aꞌan te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱ex li junelic xicꞌ xex-iloc reheb lin tenamit Israel ut xecanabeb chi camsi̱c nak yo̱queb chi cꞌuluc raylal xban li ma̱c queꞌxba̱nu. Joꞌcan nak la̱in li yoꞌyo̱quil Dios ninye e̱re nak relic chi ya̱l nak texca̱mk. Incꞌaꞌ naru te̱col e̱rib. La̱ex xexcamsin. Joꞌcan nak texcamsi̱k ajcuiꞌ la̱ex. La̱in tinsukꞌisi li tzu̱l Seir chokꞌ chaki chꞌochꞌ. Ma̱cꞌaꞌ chic ta̱e̱lk aran. La̱in tinsach ruheb li nequeꞌoc ut nequeꞌel aran. Saꞌ eb li tzu̱l telajeꞌcana̱k chi tꞌantꞌo li teꞌcamsi̱k saꞌ li ple̱t, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li bol. Ut teꞌcana̱k ajcuiꞌ chi tꞌantꞌo saꞌ eb li ru takꞌa ut saꞌ eb li nimaꞌ. Nujenak chi camenak telajeꞌcana̱k. La̱in tincanab chi junaj cua li naꞌajej chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Ma̱ ani chic teꞌcua̱nk saꞌ eb le̱ tenamit, ut incꞌaꞌ chic teꞌxyi̱b. Ut riqꞌuin aꞌan te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱ex queye nak li cuib chi tenamit Judá ut Israel te̱re̱chani joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li naꞌajej. Ta̱cana̱k chokꞌ e̱re li naꞌajej, chanquex, usta la̱in lix Dioseb. Joꞌcan nak la̱in li yoꞌyo̱quil Dios ninye e̱re nak relic chi ya̱l la̱in tinba̱nu̱nk e̱re aꞌ yal chanru e̱cꞌulub xban nak xecakaliheb lin tenamit ut xicꞌ querileb ut xecꞌut e̱joskꞌil chiruheb. Riqꞌuin aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in yo̱quin che̱qꞌuebal chixtojbal e̱ma̱c. Ut la̱ex te̱nau nak la̱in xcuabi li cꞌaꞌru xeye nak xetzꞌekta̱naheb li tzu̱l li cuanqueb Israel. La̱ex xeye nak xeꞌsacheꞌ ruheb ut la̱ex chic tex-e̱chani̱nk reheb. Xekꞌetkꞌeti e̱rib chicuu nak xeye li incꞌaꞌ us chicuix. Nabal xex-a̱tinac. Ut la̱in xcuabi li cꞌaꞌru xeye nak xine̱hob. La̱in li nimajcual Dios ninye nak la̱in tincanab le̱ naꞌaj chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Ut chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l nak teꞌril li cꞌaꞌru te̱cꞌul. La̱ex quisahoꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l nak li naꞌajej Israel xcana chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Joꞌcan nak tincanab li tzu̱l Seir chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ, joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li naꞌajej Edom. Ut riqꞌuin aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Eb laj Israel teꞌcua̱nk cuiꞌchic saꞌ xtenamitebLi Ka̱cuaꞌ quixye cue: —At ralal cui̱nk, tat-a̱tinak riqꞌuineb li cuanqueb Israel saꞌ li naꞌajej tzu̱l ru, ut ta̱ye reheb nak cheꞌrabihak li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan aꞌin li ninye la̱in li nimajcual Dios. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb ut queꞌxye, “Anakcuan eb li tzu̱l li queꞌyi̱ba̱c najter kꞌe cutan ke la̱o,” chanqueb. Ta̱ye resil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk ut ta̱ye chi joꞌcaꞌin: Aꞌan aꞌin li naxye li nimajcual Dios. Eb li xni̱nkal ru tenamit li cuanqueb che̱jun sutam queꞌnumta saꞌ e̱be̱n ut queꞌxsach e̱ru ut xeꞌrelkꞌa li cꞌaꞌru e̱re. Joꞌcan nak quexhobeꞌ ut quexseꞌe̱c xbaneb li jalan xtenamiteb. Joꞌcan nak te̱rabi li cꞌaꞌru tinye la̱in li nimajcual Dios chirixeb li tzu̱l ut eb li nimaꞌ ut eb li ru takꞌa li ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Te̱rabi li cꞌaꞌru tinye chirixeb li tenamit li poꞌinbileb ru, li qui-elkꞌa̱c cꞌaꞌru reheb ut chirixeb li queꞌqꞌueheꞌ chi hobecꞌ ut chi seꞌe̱c xbaneb li xni̱nkal ru tenamit li cuanqueb chixjun sutam. Nak yo̱ injoskꞌil la̱in li nimajcual Dios quina̱tinac chirix li tenamit Edom joꞌ eb ajcuiꞌ li jun chꞌol chic tenamit li cuanqueb che̱jun sutam. Kꞌaxal sa saꞌ xchꞌo̱leb nak queꞌrelkꞌa li cꞌaꞌru e̱re la̱ex lin tenamit ut queꞌxcꞌam chokꞌ reheb. La̱in quina̱tinac chi yo̱ injoskꞌil chirixeb laj Edom li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re xban nak eb aꞌan queꞌxcꞌut e̱xuta̱n nak queꞌxchap chokꞌ reheb le̱ naꞌaj. Queꞌxmakꞌ che̱ru li tzu̱l, li nimaꞌ, li ru takꞌa, ut eb li xbe̱n bol. La̱in li nimajcual Dios ninye riqꞌuin juramento nak relic chi ya̱l teꞌcꞌutekꞌ xxuta̱neb li xni̱nkal ru tenamit li cuanqueb che̱jun sutam. Ut teꞌtuxmek cuiꞌchic li cheꞌ li cuanqueb saꞌ li tzu̱l Israel ut teꞌu̱chi̱nk. Ut eb laj Israel teꞌxtzaca li ru xban nak chi se̱b teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ lix tenamiteb. La̱in tincol rix lix naꞌajeb. La̱in tintenkꞌa̱nk reheb chixcꞌanjelanquil li chꞌochꞌ ut chiraubal xsaꞌ. La̱in tebinqꞌue cuiꞌchic chi ta̱mc laj Israel. Ta̱tenamitokꞌ cuiꞌchic li naꞌajej. Ut teꞌxyi̱b cuiꞌchic li tenamit li queꞌjuqꞌui̱c junxil. La̱in tinqꞌue chi nabalocꞌ li cristian joꞌ eb ajcuiꞌ li xul. Kꞌaxal cuiꞌchic nabal teꞌqꞌuia̱nk ut teꞌta̱mk. Tebinqꞌue chi cua̱nc saꞌ lix naꞌajeb joꞌ nak queꞌcuan junxil. Ut kꞌaxal cuiꞌchic tintenkꞌaheb re nak ta̱cua̱nk nabal cꞌaꞌru reheb. Ut riqꞌuin aꞌin teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱in tincꞌameb cuiꞌchic laj Israel saꞌ lix naꞌajeb. Aꞌaneb li teꞌe̱chani̱nk re li chꞌochꞌ. Ut eb li ralal xcꞌajol junelic teꞌxtzaca ru li acui̱mk li ta̱e̱lk saꞌ li chꞌochꞌ aꞌin. Ut incꞌaꞌ chic teꞌca̱mk xban cueꞌej. Li nimajcual Dios naxye chi joꞌcaꞌin: Anakcuan li jalaneb xtenamit nequeꞌxhob laj Israel ut nequeꞌxye nak li chꞌochꞌ naxtiuheb li ralal xcꞌajol ut naxcanab li naꞌajej chi ma̱cꞌaꞌ cristian chi saꞌ. Abanan anakcuan incꞌaꞌ chic teꞌxye chi joꞌcan xban nak teꞌnabalokꞌ cuiꞌchic li cristian. Incꞌaꞌ chic tebinqꞌue chi hobecꞌ xbaneb li xni̱nkal ru tenamit, chi moco teꞌnumta̱k chic saꞌ xbe̱neb, chi moco teꞌca̱mk chic li ralal xcꞌajoleb laj Israel, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye: —At ralal cui̱nk, nak eb laj Israel cuanqueb saꞌ lix chꞌochꞌeb queꞌxmux ru li naꞌajej xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Chanchaneb jun li ixk nak yo̱ chixcꞌulbal lix yajel re li po. Xban nak yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb, la̱in quinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb xban li camsi̱nc li queꞌxba̱nu saꞌ li naꞌajej ut xban nak queꞌxmux ru li naꞌajej nak queꞌxlokꞌoniheb li jalanil dios. La̱in quinjeqꞌuiheb ru saꞌ eb li xni̱nkal ru tenamit. Quinrakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb aꞌ yal chanru lix yehom xba̱nuhomeb. Nak queꞌcuulac saꞌ eb li tenamit yalak bar, chixjunileb li tenamit queꞌxye nak aꞌaneb lin tenamit la̱in li Dios, ut queꞌisi̱c saꞌ li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ reheb, chanqueb. Xma̱c eb aꞌan nak quimuxeꞌ ru lin santil cꞌabaꞌ. Ra quicuecꞌa nak queꞌxhob lin santil cꞌabaꞌ. Eb laj Israel queꞌxcꞌut inxuta̱n nak queꞌco̱eb yalak bar saꞌ jalan tenamit. Joꞌcan ut ye reheb li tenamit Israel: Joꞌcaꞌin ninye la̱in li nimajcual Dios. Ma̱cuaꞌ xban nak e̱cꞌulub la̱ex aj Israel nak tinba̱nu li us e̱re; re ban xqꞌuebal xcuanquil lin santil cꞌabaꞌ xban nak xemux ru lin cꞌabaꞌ chiruheb li tenamit bar xexcuan cuiꞌ chak. La̱in tinsantobresi lin cꞌabaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil li xemux ru chiruheb li xni̱nkal ru tenamit xban nak xerisi xcuanquil lin cꞌabaꞌ nak cuanquex saꞌ xya̱nkeb. Ut riqꞌuin li cꞌaꞌru tinba̱nu, teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱in texcuisi saꞌ li xni̱nkal tenamit li cuanquex cuiꞌ. Texcuisi saꞌ chixjunileb li tenamit ut texincꞌam cuiꞌchic saꞌ le̱ naꞌaj. Chanchan nak texinchꞌajobresi riqꞌuin sak ru haꞌ nak tincuisi li ma̱usilal xeba̱nu nak xemux e̱rib riqꞌuin xlokꞌoninquil li jalanil dios. La̱in tinacꞌobresi le̱ ra̱m ut tinjal le̱ cꞌaꞌux. Tinkꞌunobresi le̱ ra̱m ut tincuisi li cacuil chꞌo̱lej li cuan e̱riqꞌuin, li chanchan pec. Ut la̱in tinqꞌue e̱re lin musikꞌ. Texinqꞌue chixpa̱banquil lin chakꞌrab ut te̱ba̱nu li cꞌaꞌru ninye. Te̱ba̱nu li cꞌaꞌru texintakla cuiꞌ. Texcua̱nk cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej li quinqꞌue reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. La̱exak chic lin tenamit ut la̱inak chic le̱ Dios. La̱in tintenkꞌa̱nk e̱re re nak incꞌaꞌ chic te̱ba̱nu li ma̱usilal. Ut tinqꞌue chi cua̱nc nabal li trigo re nak incꞌaꞌ ta̱cua̱nk cueꞌej. Ut tebinqꞌue chi u̱chi̱nc chi nabal eb li cheꞌ ut tebinqꞌue ajcuiꞌ chi u̱chi̱nc chi nabal li acui̱mk saꞌ li cꞌaleba̱l. Incꞌaꞌ chic tinqꞌue li cueꞌej saꞌ e̱be̱n re nak incꞌaꞌ xuta̱nal te̱cꞌul chiruheb li xni̱nkal ru tenamit. Nak ta̱julticokꞌ e̱re li incꞌaꞌ us xeba̱nu, texxuta̱na̱k xban le̱ ma̱usilal ut xban le̱ ma̱c. La̱ex aj Israel, chenauhak nak moco xban ta nak e̱cꞌulub nak yo̱quin chixba̱nunquil li usilal aꞌin. Chexxuta̱na̱k ban ut chisachk e̱chꞌo̱l xban li incꞌaꞌ us xeba̱nu. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin, chan li Dios. Li nimajcual Dios quixye: —Nak ac xcuisi chixjunil le̱ ma̱c, texinqꞌue cuiꞌchic chi cua̱nc saꞌ eb le̱ tenamit ut te̱yi̱b cuiꞌchic li tenamit li queꞌjuqꞌui̱c. Nak queꞌnumeꞌ li cristian junxil queꞌxqꞌue retal nak ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ li naꞌajej. Abanan ta̱cꞌanjelak cuiꞌchic li naꞌajej. Ut teꞌxye, “Li naꞌajej aꞌin poꞌbil nak queꞌcuan ut ma̱cꞌaꞌ cuan chi saꞌ. Abanan anakcuan cha̱bil chic. Chanchan li naꞌajej Edén. Eb li tenamit poꞌbil nak queꞌcuan ut ma̱cꞌaꞌ cristian. Abanan cauresinbil chic li tenamit ut nabal li cristian cuanqueb.” Ut chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit li cuanqueb chixjun sutam teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ quinyi̱ban reheb li tenamit li juqꞌuinbil. Quinqꞌue cuiꞌchic chixjunil li cuan chi saꞌ. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin ut la̱in ninba̱nu li cꞌaꞌru ninye. Ut tincuabi li cꞌaꞌru teꞌxtzꞌa̱ma chicuu eb li ralal xcꞌajol laj Israel. Tinqꞌueheb cuiꞌchic chi qꞌuia̱nc joꞌ xqꞌuial li queto̱mk. Xban xqꞌuialeb chanchanakeb li carner li nequeꞌmayeja̱c Jerusalén saꞌ xkꞌehil eb li ninkꞌe. Kꞌaxal nabalakeb chic li cristian saꞌ eb li tenamit li chanchan chaki chꞌochꞌ nak quicuan. Ut riqꞌuin aꞌin teꞌxnau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ, chan li Dios. Li visión chirixeb li chaki bakQuicuecꞌa lix cuanquilal li Dios cuiqꞌuin nak quicuil jun li visión. Ut lix musikꞌ li nimajcual Dios quicꞌamoc cue saꞌ jun li ru takꞌa nujenak chi bak. Quinixqꞌue chixsutinquil li ru takꞌa ut quinqꞌue retal nak kꞌaxal nabal li bak cuan aran ut chakiheb chi us. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —At ralal cui̱nk, ¿ma nacapa̱b nak teꞌyoꞌla̱k cuiꞌchic eb a bak aꞌin? chan. Ut la̱in quinchakꞌoc ut quinye re: —At Ka̱cuaꞌ Dios, caꞌaj cuiꞌ la̱at nacatnaꞌoc re.— Tojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —A̱tinan riqꞌuineb a bak aꞌin saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Ta̱ye reheb: Ex chaki bak, abihomak li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ li oc cue chixyebal e̱re. Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ: —La̱in tinqꞌue cuiꞌchic le̱ musikꞌ e̱re re nak texcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo. La̱in tinqꞌue cuiꞌchic le̱ richꞌ mul ut tinqꞌue cuiꞌchic le̱ tibel ut le̱ tzꞌu̱mal. Ut tinqꞌue cuiꞌchic le̱ musikꞌ re nak texcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo. Ut riqꞌuin aꞌan te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ, chan. Ut la̱in quina̱tinac joꞌ quixye cue li Ka̱cuaꞌ Dios. Nak yo̱quin chi a̱tinac, quicuabi jun choki̱nc. Quixqꞌue jun li hi̱c ut eb li bak queꞌoc chixchꞌutubanquil ribeb ut queꞌxtauhi ribeb. Ut nak quicuil, cuanqueb chic li richꞌ muleb ut lix tibeleb ut ac cuan chic lix tzꞌu̱maleb nak quicuil. Abanan toj ma̱cꞌaꞌ lix musikꞌeb. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —At ralal cui̱nk, ye li cꞌaꞌru xinye a̱cue. A̱tina li musikꞌej. Ta̱ye re: At musikꞌej, cha̱lkat bar nachal cuiꞌ li ikꞌ saꞌ xca̱ pacꞌalil li ruchichꞌochꞌ. Tola̱cuapuheb li camenak aꞌin li queꞌcamsi̱c re nak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo, chan. Ut quinba̱nu joꞌ quixye cue li Ka̱cuaꞌ. Ut li musikꞌej qui-oc riqꞌuineb li camenak ut queꞌcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo. Xban nak kꞌaxal nabaleb, chanchan jun tu̱b chi soldado nak queꞌxakli. Ut quixye cuiꞌchic cue li Ka̱cuaꞌ: —At ralal cui̱nk, eb li bak aꞌin, aꞌan retalileb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Israel. Eb aꞌan nequeꞌxye, “Xchakic li kabakel. Ma̱cꞌaꞌ chic cꞌaꞌru nakayoꞌoni. Ac xo-osoꞌ,” chanqueb. Joꞌcan ut nak ta̱ye reheb: Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Ex intenamit, la̱in tinte li naꞌajej li mukmu̱quex cuiꞌ ut texcuisi aran. Texincꞌam cuiꞌchic toj saꞌ le̱ naꞌaj Israel. Ex intenamit, la̱ex te̱qꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ nak tinte li mukleba̱l li mukmu̱quex cuiꞌ ut texincuaclesi. Ut la̱in tinqꞌue lin musikꞌ e̱re re nak yoꞌyo̱kex. Texinqꞌue chi hila̱nc saꞌ le̱ naꞌaj. Ut riqꞌuin aꞌan te̱nau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Xinye nak tinba̱nu aꞌan ut tinba̱nu li cꞌaꞌru xinye, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye ajcuiꞌ cue: —At ralal cui̱nk, ta̱chap jun li cheꞌ ut ta̱tzꞌi̱ba chiru li a̱tin aꞌin: “Re laj Judá ut reheb li ralal xcꞌajol”. Ut ta̱chap jun chic li cheꞌ ut ta̱tzꞌi̱ba chiru aꞌan: “Re laj José ut reheb li ralal xcꞌajol laj Efraín”. Li cuib chi cheꞌ, aꞌan retalileb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Israel. Chirix aꞌan, ta̱letz li jun riqꞌuin li jun chic ut jun aj chic chi cheꞌ ta̱cana̱k saꞌ a̱cuukꞌ. Teꞌxpatzꞌ a̱cue la̱ cuech tenamitil ut teꞌxye, “Chꞌolob xya̱lal chiku li yo̱cat chixba̱nunquil.” Ut La̱at ta̱ye reheb: Joꞌcaꞌin xye li nimajcual Dios: La̱in tinchap lix cheꞌ laj José li cuan riqꞌuin laj Efraín. Li cheꞌ aꞌan retalileb li ralal xcꞌajol laj Israel. Tinchap ajcuiꞌ li cheꞌ retalileb li ralal xcꞌajol laj Judá. Tinletz chi ribil rib li cheꞌ. Ut junak aj chic chi cheꞌ ta̱cana̱k saꞌ cuukꞌ. Ut li cuib chi cheꞌ li xattzꞌi̱bac cuiꞌ cua̱nkeb saꞌ a̱cuukꞌ chiruheb chixjunileb li cristian. Ut ta̱ye reheb nak la̱in li nimajcual Dios tincuisiheb chak chixjunileb laj Israel saꞌ eb li jalan tenamit li cuanqueb cuiꞌ chak. Tinchꞌutubeb ut tincꞌameb cuiꞌchic saꞌ lix tenamiteb. La̱in tinchꞌutubeb ru lin tenamit saꞌ eb li tzu̱l li cuanqueb Israel. Jun ajcuiꞌ li rey li ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb. Moco cuibakeb ta chic chi tenamit. Jun aj ban chic. Incꞌaꞌ chic teꞌxmux ribeb xlokꞌoninquileb li jalanil dios, chi moco teꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chicuu, chi moco teꞌxba̱nu chic li ma̱usilal. La̱in tincoleb chiru li ma̱usilal aꞌan ut tincuisi lix ma̱queb. Aꞌanakeb lin tenamit ut la̱inak lix Dioseb. Laj David laj cꞌanjel chicuu ta̱cua̱nk chokꞌ xreyeb. Jun ajcuiꞌ li ta̱ilok reheb. Ut teꞌcua̱nk saꞌ xya̱lal. Teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye saꞌ lin chakꞌrab. Teꞌcua̱nk saꞌ li chꞌochꞌ li quinqꞌue re laj Jacob laj cꞌanjel chicuu, li queꞌcuan cuiꞌ lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Eb aꞌan ut chixjunileb li ralal xcꞌajol li teꞌcua̱nk mokon teꞌcua̱nk saꞌ li naꞌajej aꞌan chi junelic. Ut li rey David ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb chi junelic. La̱in tinba̱nu jun li contrato riqꞌuineb chi junelic re nak teꞌcua̱nk saꞌ tuktu̱quil usilal. Tinxakabeb saꞌ xnaꞌajeb ut tebinqꞌue chi qꞌuia̱nc. Ut tinqꞌue lin templo chi cua̱nc saꞌ lix naꞌajeb chi junelic. Ut la̱in cua̱nkin riqꞌuineb. La̱inak lix Dioseb ut aꞌanakeb lin tenamit. Ut eb li xni̱nkal ru tenamit teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ quinsantobresiheb laj Israel nak quinqꞌue chi cua̱nc lin templo chi junelic saꞌ xya̱nkeb, chan li Ka̱cuaꞌ. Resil li cꞌaꞌru tixcꞌul li rey GogLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, ilon cuan cuiꞌ li tenamit Magog. Ut ta̱ye resil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱n laj Gog, li kꞌaxal nim xcuanquil chi takla̱nc saꞌ li naꞌajej Magog, li cuanqueb cuiꞌ li tenamit Mesec ut Tubal. Ta̱ye re: Joꞌcaꞌin xye li nimajcual Dios. La̱in yo̱ injoskꞌil saꞌ a̱be̱n, at Gog. La̱at li nim a̱cuanquil chi takla̱nc saꞌ eb li tenamit Mesec ut Tubal. La̱in tatinqꞌue chi sukꞌi̱c cha̱cuix. Chanchan nak tinqꞌue chꞌi̱chꞌ saꞌ a̱cue. Chanchan quelonbilat nak tatsukꞌi̱k a̱cuochbeneb la̱ qꞌuila soldado, eb li nequeꞌxic chi rokeb joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌxic chirix cacua̱y. Ac cauresinbileb riqꞌuin xchꞌi̱chꞌ re xcolbal re xchꞌo̱leb ut cuan xchꞌi̱chꞌ re pletic saꞌ rukꞌeb. Eb li soldado aj Persia ut eb li soldado aj Cus, ut eb li soldado aj Fut cua̱nkeb a̱cuochben. Ut cua̱nkeb ajcuiꞌ xchꞌi̱chꞌ re xcolbal re xchꞌo̱leb ut cua̱nkeb xpunit chꞌi̱chꞌ. Ut cua̱nkeb ajcuiꞌ a̱cuochbeneb lix soldado laj Gomer ut eb laj Togarma li cuanqueb saꞌ li norte. Teꞌcha̱lk rochbeneb lix qꞌuila soldado. Joꞌcan ut, at Gog, cauresi a̱cuib ut cauresiheb la̱ soldado li joꞌ qꞌuial teꞌoque̱nk cha̱cuix. Ut la̱at tattakla̱nk saꞌ xbe̱neb. Nak acak xnumeꞌ nabal chihab la̱at tattakla̱k chi pletic saꞌ jun li tenamit colbil chiru li ple̱t. Li tenamit isinbileb chak saꞌ eb li xni̱nkal ru tenamit li queꞌjeqꞌui̱c cuiꞌ ru junxil. Li tenamit aꞌan juqꞌuinbil nak quicuan junxil. Abanan queꞌchꞌutuba̱c cuiꞌchic ruheb aran Israel ut ac queꞌxyi̱b cuiꞌchic lix tenamiteb. Ut cuanqueb saꞌ lix tenamiteb chi ma̱cꞌaꞌeb xcꞌaꞌux. Chanchan nak nachal li ca̱k-sut-ikꞌ ut chanchan nak ta̱muku̱nk li tenamit saꞌ li chok nak tatxic chi pletic riqꞌuineb li tenamit a̱cuochben la̱ qꞌuila soldado. Joꞌcaꞌin xye li nimajcual Dios a̱cue, at Gog: nak ta̱cuulak xkꞌehil nak tatxic chi pletic, ta̱cꞌoxla ut ta̱cꞌu̱b ru cꞌaꞌru li incꞌaꞌ us ta̱ba̱nu. Ut ta̱ye, “La̱in tinxic chi pletic riqꞌuin jun li tenamit incꞌaꞌ cau rib. Li tenamit aꞌan cuanqueb chi ma̱cꞌaꞌ xcꞌaꞌuxeb ut cꞌojcꞌo xchꞌo̱leb. Moco sutsu̱queb ta saꞌ tzꞌac lix tenamit ut ma̱cꞌaꞌ xpuertil.” La̱at tatxic ut ta̱cꞌam chokꞌ a̱cue li cꞌaꞌru reheb li tenamit li queꞌisi̱c chak saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal ru tenamit. Nabaleb lix queto̱mk ut nabal li cꞌaꞌru reheb. Lix naꞌajeb cuan saꞌ xyiheb li xni̱nkal ru tenamit. Eb laj Sabá ut eb laj Dedán ut eb laj yaconel li cuanqueb Tarsis ut chixjunileb li cuanqueb xcuanquil teꞌxye a̱cue, “¿Ma xatchal chi elkꞌac ut chixchapbal chokꞌ a̱cue li cꞌaꞌru cuan reheb? ¿Ma xachꞌutubeb la̱ qꞌuila soldado chixmakꞌbal chiruheb li plata, li oro ut eb li queto̱mk ut chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan reheb?” chaꞌkeb a̱cue. Joꞌcan ut, at ralal cui̱nk, tat-a̱tinak riqꞌuin laj Gog ut ta̱ye re: Joꞌcaꞌin xye li nimajcual Dios. Saꞌ eb li cutan nak eb lin tenamit Israel cua̱nkeb saꞌ tuktu̱quil usilal, la̱ex te̱qꞌue retal. Tatcha̱lk saꞌ la̱ naꞌaj li cuan saꞌ li norte. La̱at yo̱kat chi cꞌamoc be chiruheb li qꞌuila soldado li teꞌcha̱lk cha̱cuix. Chixjunileb aꞌan teꞌcha̱lk chirix cacua̱y ut cauhakeb rib. Chanchan nak li chok tixmuk li tenamit nak texxic chi pletic riqꞌuineb lin tenamit Israel. Saꞌ eb li cutan teꞌcha̱lk tatintakla saꞌ lin tenamit chi pletic re nak chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ nak tincꞌut lin santilal chiruheb nak tinqꞌue laj Gog chi numta̱c saꞌ xbe̱neb laj Israel. Joꞌcaꞌin xye li nimajcual Dios re laj Gog: ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at quina̱tinac chak cha̱cuix junxilaj nak quina̱tinac riqꞌuineb li profeta aj Israel li queꞌcꞌanjelac chicuu? Chiru nabal chihab eb aꞌan queꞌxye resil nak la̱in tatintakla chi pletic riqꞌuineb laj Israel. Saꞌ eb li cutan nak laj Gog ta̱oc chi pletic saꞌ li tenamit Israel, cꞌajoꞌ nak teꞌxchikꞌ injoskꞌil, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Saꞌ li cutan aꞌan kꞌaxal ta̱numta̱k lin joskꞌil. Relic chi ya̱l ta̱cua̱nk jun li cacuil hi̱c saꞌ li tenamit Israel. Nak tixqꞌue li hi̱c, eb li car, ut eb li xul li nequeꞌrupupic ut chixjunileb li joskꞌ aj xul ut eb li nequeꞌxquelo rib saꞌ chꞌochꞌ, joꞌ eb ajcuiꞌ li cristian sicsotkeb xbaneb xxiu chicuu. Telajeꞌtꞌanekꞌ li tzu̱l ut li u̱l ut eb li tzꞌac teꞌjorekꞌ ut teꞌtꞌanekꞌ saꞌ chꞌochꞌ. Ut la̱in tinqꞌue chi camsi̱c laj Gog rochbeneb lix soldado saꞌ eb li tzu̱l li cuanqueb saꞌ lin tenamit Israel. Ut eb lix soldado teꞌxcamsi ribeb chi ribileb rib. Tebinqꞌue chi camsi̱c ut tinqꞌue li caki yajel saꞌ xbe̱n laj Gog ut saꞌ xbe̱neb lix qꞌuila soldado ut saꞌ xbe̱neb chixjunileb li yo̱keb chi oque̱nc chirix. Kꞌaxal cau li hab ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb. Ta̱tꞌanekꞌ li sakbach saꞌ xbe̱neb rochben xam ut azufre. Joꞌcaꞌin nak tincꞌut chiruheb li xni̱nkal ru tenamit nak kꞌaxal nim incuanquil ut santin. Riqꞌuin aꞌin teꞌxqꞌue retal nak la̱in li nimajcual Dios. At ralal cui̱nk, ta̱ye resil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱n laj Gog. Ye re nak la̱in li nimajcual Dios ninye chi joꞌcaꞌin. La̱in yo̱ injoskꞌil saꞌ a̱be̱n, at Gog. La̱at li kꞌaxal nim a̱cuanquil saꞌ xbe̱neb laj Mesec ut saꞌ xbe̱neb laj Tubal. La̱in tatcuisi chak saꞌ la̱ naꞌaj li cuan saꞌ li norte ut tatintakla chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ eb li tzu̱l li cuanqueb Israel. Tincuisi la̱ tzimaj li cuan saꞌ la̱ tzꞌe ukꞌ ut tincuisi ajcuiꞌ saꞌ la̱ nim ukꞌ li cheꞌ li kꞌes ruꞌuj li nacuteꞌ riqꞌuin tzimaj. Saꞌ eb li tzu̱l li cuanqueb Israel tatcamsi̱k a̱cuochbeneb la̱ soldado, joꞌ eb ajcuiꞌ li jun chꞌol chic tenamit li yo̱keb chi tenkꞌa̱nc a̱cue. Ut tincanabeb le̱ tibel chixtiuheb li soꞌsol ut eb li joskꞌ aj xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ. La̱at tatcamsi̱k saꞌ li cꞌaleba̱l. La̱in li nimajcual Dios ninyehoc re aꞌin. La̱in tintakla li xam saꞌ xbe̱neb li cuanqueb Magog ut saꞌ xbe̱neb ajcuiꞌ li cuanqueb chi cꞌojcꞌo xchꞌo̱leb chire li palau. Ut eb aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Dios. Riqꞌuin li cꞌaꞌru tinba̱nu tincꞌutbesi chiruheb lin tenamit Israel nak lin cꞌabaꞌ, aꞌan Santo. Incꞌaꞌ chic tinqꞌue chi muxecꞌ lin santil cꞌabaꞌ. Ut chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ lix santil Dioseb laj Israel. Relic chi ya̱l cuulac re xkꞌehil nak ta̱cꞌulma̱nk li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal e̱re, chan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Eb li tenamit li cuanqueb Israel teꞌe̱lk chi be̱c saꞌ cꞌaleba̱l. Teꞌxxoc re teꞌxcꞌat chokꞌ xsiꞌ li cheꞌ re pletic ut eb li tzimaj ut li cꞌaꞌak chic re ru quicꞌanjelac re pletic. Chiru cuukub chihab yo̱keb chixcꞌatbal. Incꞌaꞌ teꞌxic aj siꞌ saꞌ cꞌaleba̱l, chi moco teꞌxyocꞌ xsiꞌeb saꞌ qꞌuicheꞌ xban nak teꞌxcꞌat chokꞌ xsiꞌeb li cꞌaꞌru quicꞌanjelac re pletic. Ut teꞌxmakꞌ chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb li cꞌaꞌru quimakꞌeꞌ chiruheb laj Israel junxil, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Saꞌ eb li cutan nak ta̱cꞌulma̱nk aꞌin, la̱in tinqꞌue xnaꞌaj laj Gog re ta̱mukekꞌ cuiꞌ aran Israel saꞌ li ru takꞌa li nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ li nequeꞌxic saꞌ li este jun pacꞌal li palau Mar Muerto. Aran ta̱mukekꞌ laj Gog rochbeneb li qꞌuila soldado. Xban aꞌan incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k teꞌnumekꞌ li tenamit. “Hamón-gog” ta̱qꞌuehekꞌ chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan. Eb laj Israel yo̱keb chixmukbal li camenak chiru cuukub po re teꞌxsabesi li naꞌajej. Chixjunileb li tenamit Israel teꞌxmukeb li camenak. Ut li cutan aꞌan teꞌxninkꞌei nak ta̱qꞌuehekꞌ inlokꞌal la̱in, chan li Ka̱cuaꞌ. Nak acak xnumeꞌ li cuukub po, teꞌxsicꞌ ruheb li cui̱nk li teꞌxic chixbeninquil li naꞌajej chi rilbal ma toj cuanqueb li camenak li toj ma̱jiꞌ mukbileb re teꞌxsabesi chi us li naꞌajej. Telajeꞌnumekꞌ yalak bar saꞌ li naꞌajej ut teꞌxqꞌue retalil lix bakeleb li camenak li teꞌxtau re nak eb laj mukunel teꞌxmuk saꞌ li ru takꞌa Hamón-gog. Chi joꞌcaꞌin teꞌxsabesi chi us li naꞌajej. Ut aran ta̱cua̱nk jun li tenamit Hamona xcꞌabaꞌ. Li nimajcual Dios quixye cue; —At ralal cui̱nk, bokeb li joskꞌ aj xul ut eb li qꞌuila pa̱y ru li xul li nequeꞌrupupic re teꞌcha̱lk saꞌ li mayejac li yo̱quin chixcauresinquil. Aꞌan jun nimla mayejac saꞌ eb li tzu̱l li cuanqueb Israel. Ta̱cua̱nk li tib re teꞌxtiu ut ta̱cua̱nk li quicꞌ re teꞌrucꞌ. Teꞌxtiu xtibeleb li ni̱nkeb xcuanquil, ut teꞌrucꞌ xquiqꞌueleb li queꞌtaklan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chanchanakeb li carner ut li toro ut li chiba̱t, li queꞌqꞌuiresi̱c Basán, li ni̱nkeb xtibel. Saꞌ li mayejac li yo̱quin chixcauresinquil teꞌxtzaca li xe̱bul toj retal teꞌnujak. Teꞌrucꞌ li quicꞌ toj retal teꞌnujak. Chanchan teꞌcala̱k xban. Teꞌcuaꞌak toj retal teꞌcꞌojla̱k xchꞌo̱leb. Cua̱nk nabal li tzacae̱mk chokꞌ reheb. Cua̱nk xtibeleb li cacua̱y, ut lix tibeleb li ni̱nkeb xcuanquil li nequeꞌxic chirixeb li cacua̱y, joꞌ ajcuiꞌ lix tibeleb li soldados, chan li nimajcual Dios. La̱in tincꞌutbesi lin lokꞌal chiruheb chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit. Ut chixjunileb teꞌril lin cuanquil nak la̱in tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb saꞌ ti̱quilal ut tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb. Chalen saꞌ li cutan aꞌan eb laj Israel teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Ut eb li xni̱nkal ru tenamit teꞌxnau nak eb laj Israel queꞌcꞌameꞌ chi pre̱xil saꞌ jalan tenamit xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu nak queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chicuu. Joꞌcan nak la̱in xincanabeb xjuneseb. Xinkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb ut eb laj Israel queꞌcamsi̱c saꞌ li ple̱t. Quinqꞌueheb chixcꞌulbal li raylal aꞌ yal chanru xcꞌulubeb xban lix yibal ru xnaꞌlebeb ut xban lix ma̱usilaleb. Xban aꞌan nak quincanabeb xjuneseb. Li nimajcual Dios quixye: —Abanan anakcuan la̱in tincuuxta̱na cuiꞌchic ruheb laj Israel li ralal xcꞌajol laj Jacob, li joꞌ qꞌuial incꞌaꞌ queꞌcamsi̱c. La̱in teꞌcuisi chi pre̱xil re nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal lin santil cꞌabaꞌ. Nak cua̱nkeb chic saꞌ lix tenamiteb ut ma̱ ani chic yo̱k chi chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nc reheb ta̱julticokꞌ reheb li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Ut teꞌxuta̱na̱k xban nak quineꞌxtzꞌekta̱na nak queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chicuu. La̱in tincuisiheb lin tenamit saꞌ lix naꞌajeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Tincuisiheb saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ anakcuan. La̱in tinba̱nu aꞌin re nak lix ni̱nkal ru tenamit teꞌxqꞌue retal nak la̱in jun Dios Santo. Ut eb lin tenamit teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Teꞌxqꞌue retal xban nak la̱in quincanaban reheb chi cꞌamecꞌ chi pre̱xil saꞌ jalan tenamit. Abanan anakcuan tebinchꞌutub cuiꞌchic ruheb ut tebinqꞌue cuiꞌchic chi cua̱nc saꞌ lix tenamiteb. Ma̱ jun reheb ta̱cana̱k saꞌ li naꞌajej li cuanqueb cuiꞌ chi pre̱xil. Ut ma̱ jaruj chic tincanabeb xjuneseb xban nak tinqꞌue lin musikꞌ reheb li ralal xcꞌajol laj Israel, chan li nimajcual Dios. Li visión chirix li templo li ta̱yi̱ba̱k mokonNak yo̱ o̱b xcaꞌcꞌa̱l chihab kacꞌambal chi pre̱xil Babilonia saꞌ li laje̱b xbe li po re lix ticlajic li chihab la̱in quicuecꞌa xcuanquil li Ka̱cuaꞌ. Quincꞌameꞌ saꞌ visión saꞌ jun li naꞌajej. Aꞌan quicꞌulman nak ac yo̱ ca̱laju chihab xchapbal li tenamit Jerusalén. Saꞌ li visión li quixcꞌutbesi chicuu li Dios quinixcꞌam toj saꞌ li naꞌajej Israel. Ut quinixxakab saꞌ jun li tzu̱l kꞌaxal najt xteram. Nabal li cab cuan saꞌ li sur. Chanchan jun nimla tenamit. Li Ka̱cuaꞌ quinixcꞌam chi nachꞌ ut quicuil jun li cui̱nk nalemtzꞌun joꞌ li kꞌan chꞌi̱chꞌ bronce. Xakxo chire li oqueba̱l. Cuan saꞌ rukꞌ jun li cheꞌ re bisoc ut jun li cꞌa̱m lino re bisoc. Li cui̱nk quixye cue: —At ralal cui̱nk, il chi us li cꞌaꞌru tincꞌut cha̱cuu, ut abi chi us li cꞌaꞌru tinye a̱cue. Ta̱qꞌue retal li cꞌaꞌru tincꞌut cha̱cuu. Aꞌan aj e nak xatcꞌameꞌ chak arin xban li Dios. Ta̱ye reheb li ralal xcꞌajol laj Israel chixjunil li cꞌaꞌru ta̱cuil, chan cue. Li quicꞌutbesi̱c chicuu aꞌan li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li templo. Li cui̱nk quixchap lix bisleb cheꞌ oxib metro li rok ut riqꞌuin aꞌan quixbis li tzꞌac. Li tzꞌac, aꞌan oxib metro li xteram ut oxib metro li ru. Li oqueba̱l li cuan saꞌ li esteChirix aꞌan, co̱ saꞌ li oqueba̱l li na-iloc saꞌ li este. Quitakeꞌ saꞌ li gradas ut quixbis li oqueba̱l. Aꞌan oxib metro ru. Cuan oxib li cocꞌ naꞌajej saꞌ xcaꞌ pacꞌalil. Oxib metro rok ut oxib metro ru li junju̱nk. Cuib metro riqꞌuin media lix ya̱nkeb li junju̱nk chi naꞌajej. Oxib metro xya̱nk li cuib chi okech li cuanqueb saꞌ li oqueba̱l. Quixbis ajcuiꞌ li oqueba̱l li cuan chi saꞌ ut aꞌan oxib metro ajcuiꞌ. Ut quixbis li oqueba̱l li cuan saꞌ xmu cab. Ca̱hib metro ru. Ut cuanqueb cuib li okech ju̱nk metro xni̱nkal xsaꞌ. Ut li oqueba̱l, aꞌan na-iloc cuan cuiꞌ li templo. Saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li oqueba̱l cuan oxib li cocꞌ naꞌajej. Juntakꞌe̱t xni̱nkaleb ut juntakꞌe̱t xni̱nkaleb li okech li cuan saꞌ li cuib pacꞌal. Li cui̱nk quixbis li puerta re li oqueba̱l. O̱b metro ru. Ut lix nimal ru li oqueba̱l, aꞌan cuakib metro riqꞌuin media. Chiru li junju̱nk chi naꞌajej cuan jun li chꞌina tzꞌac. Ut lix nimal ru, aꞌan media metro. Juntakꞌe̱t saꞌ li cuib pacꞌal. Ut li junju̱nk chi naꞌajej oxib metro ru ut oxib metro rok. Ut quixbis xya̱nk li cuib chi oqueba̱l. Quixtiquib cuan cuiꞌ lix puertil jun li naꞌajej ut quicuulac cuan cuiꞌ lix puertil li jun chic naꞌajej. Lix najtil xya̱nk, aꞌan cablaju metro riqꞌuin media. Quixbis ajcuiꞌ li okech re li oqueba̱l li cuan saꞌ xmu cab. Aꞌan laje̱b metro xni̱nkal rok li junju̱nk chi okech. Quixtiquib chak xbisbal cuan cuiꞌ li oqueba̱l li cuan chiru. Quicuulac cuan cuiꞌ li oqueba̱l li cuan toj chi saꞌ. Ut aꞌan cuan o̱b xcaꞌcꞌa̱l metro xnimal rok. Cuanqueb ventana cocꞌ ru saꞌ eb li junju̱nk chi naꞌajej. Cuanqueb ajcuiꞌ saꞌ li xmu cab. Ut cuanqueb ajcuiꞌ ventana saꞌ li naꞌajej li nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ nak nequeꞌxic saꞌ li neba̱l. Ut lix sahob ru juchꞌbileb chiruheb li okech, aꞌan retalileb li cheꞌ palmera. Li neba̱l li cuan chirixChirix aꞌan li cui̱nk quinixcꞌam saꞌ li neba̱l li cuan chirix. Aran chiru li tzꞌac yi̱banbil laje̱b xcaꞌcꞌa̱l li cocꞌ naꞌajej chixjun sutam li neba̱l. Ut tusbil li xan saꞌ li neba̱l. Li xan li tusbil chiruheb li oqueba̱l li cuan chirix, aꞌan cubenak caꞌchꞌin xteram chiru li xan li cuanqueb cuiꞌ li cocꞌ naꞌajej. Li cui̱nk quixtiquib xbisbal xya̱nk li oqueba̱l li cuan chiru saꞌ li este, quicuulac toj saꞌ li oqueba̱l re li neba̱l li cuan chi saꞌ. Ut lix najtil rok, aꞌan laje̱b roxcꞌa̱l metro. Li oqueba̱l li cuan saꞌ li norteLi cui̱nk quixbis li oqueba̱l re li neba̱l li cuan saꞌ li norte li cuan chirix. Quixbis li rok ut li ru. Saꞌ li oqueba̱l aꞌin cuanqueb ox ox li naꞌajej saꞌ xcaꞌ pacꞌalil. Juntakꞌe̱t xbisbaleb li okech ut li xmu cab riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li cuanqueb saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li este. O̱b xcaꞌcꞌa̱l metro xnajtil rok li naꞌajej aꞌan ut cablaju metro riqꞌuin media xnimal ru. Eb li ventana re li naꞌajej aꞌin juntakꞌe̱t riqꞌuineb li ventana li cuanqueb saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li este. Lix sahob ru li okech ut lix bisbal juntakꞌe̱t ajcuiꞌ. Saꞌ li oqueba̱l aꞌin cuan cuukub li gradas li nequeꞌtakeꞌ cuiꞌ. Ut chiru aꞌan cuan li xmu cab. Ut quixbis li xya̱nk li oqueba̱l li cuan saꞌ li norte saꞌ xjayal li oqueba̱l re li neba̱l li cuan toj chi saꞌ. Ut cuan laje̱b roxcꞌa̱l metro xnajtil rok. Li oqueba̱l li cuan saꞌ li surChirix chic aꞌan li cui̱nk quinixcꞌam saꞌ li oqueba̱l re li neba̱l li cuan saꞌ li sur. Quixbis li oqueba̱l ut li okech ut li xmu cab ut juntakꞌe̱t xbisbal riqꞌuineb li jun chꞌol chic. Cuanqueb xventanil joꞌ eb li ventana li cuanqueb saꞌ li jun chꞌol chic li oqueba̱l. Lix nimal li naꞌajej li cuan cuiꞌ li oqueba̱l, aꞌan o̱b xcaꞌcꞌa̱l metro xnajtil rok ut cablaju metro riqꞌuin media xnimal ru. Saꞌ li oqueba̱l aꞌan cuanqueb cuukub li gradas li naxic saꞌ li oqueba̱l. Ut lix sahob ru juchꞌbil chiruheb li okech saꞌ xcaꞌ pacꞌalil, aꞌan retalileb li cheꞌ palmera. Li cui̱nk quixbis xya̱nk li oqueba̱l li cuan saꞌ li sur saꞌ xjayal li xmu cab li cuan toj chi saꞌ. Ut cuan laje̱b roxcꞌa̱l metro xnajtil li rok. Li neba̱l li cuan chi saꞌChirix aꞌan li cui̱nk quinixcꞌam saꞌ li oqueba̱l li naxic saꞌ li neba̱l li cuan toj chi saꞌ, saꞌ li pacꞌal li cuan saꞌ li sur. Quixbis li oqueba̱l. Juntakꞌe̱t xbisbal riqꞌuineb li oqueba̱l jun chꞌol chic. Li cocꞌ naꞌajej, ut eb li okech ut eb li ventana juntakꞌe̱t xbisbaleb riqꞌuineb li jun chꞌol chic. Lix bisbal chixjunil, aꞌan o̱b xcaꞌcꞌa̱l metro rok ut cablaju metro riqꞌuin media ru. Li naꞌajej li cuan cuiꞌ li oqueba̱l, aꞌan o̱b xcaꞌcꞌa̱l metro rok ut cablaju metro riqꞌuin media ru. Li naꞌajej aꞌan qui-iloc cuan cuiꞌ li neba̱l li cuan chirix. Saꞌ li oqueba̱l aꞌan cuanqueb cuakxakib li grada li naxic saꞌ li oqueba̱l. Ut lix sahob ru juchꞌbil chiruheb li okech, aꞌan retalileb li cheꞌ palmera. Chirix aꞌan li cui̱nk quinixcꞌam saꞌ li oqueba̱l li naxic saꞌ li neba̱l li cuan toj chi saꞌ, li cuan saꞌ li este. Quixbis li oqueba̱l. Juntakꞌe̱t xbisbal riqꞌuineb li jun chꞌol chic. Li cocꞌ naꞌajej, ut eb li okech ut eb li ventana juntakꞌe̱t xbisbaleb riqꞌuineb li jun chꞌol chic. Li oqueba̱l ut li xmu cab cuanqueb xventanil. Lix bisbaleb li naꞌajej li cuan cuiꞌ li oqueba̱l, aꞌan o̱b xcaꞌcꞌa̱l metro li rok ut cablaju metro riqꞌuin media li ru. Li naꞌajej aꞌan qui-iloc cuan cuiꞌ li neba̱l li cuan chirix. Saꞌ li oqueba̱l aꞌan cuanqueb cuakxakib li grada li naxic saꞌ li oqueba̱l. Ut lix sahob ru li juchꞌbil chiruheb li okech li cuanqueb saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li oqueba̱l, aꞌan retalileb li cheꞌ palmera. Chirix aꞌan li cui̱nk quinixcꞌam saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li norte ut quixbis. Juntakꞌe̱t xbisbal joꞌ li jun chꞌol chic. Cuanqueb li cocꞌ naꞌajej ut eb li okech ut eb li ventana. Li oqueba̱l ut li xmu cab cuanqueb xventanil. Lix bisbal li naꞌajej li cuan cuiꞌ li oqueba̱l, aꞌan o̱b xcaꞌcꞌa̱l metro li rok ut cablaju metro riqꞌuin media li ru. Li naꞌajej aꞌan qui-iloc cuan cuiꞌ li neba̱l li cuan chirix. Saꞌ li oqueba̱l aꞌan cuanqueb cuakxakib li grada li naxic saꞌ li oqueba̱l. Ut lix sahob ru juchꞌbil chiruheb li okech li cuanqueb saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li oqueba̱l, aꞌan retalil li cheꞌ palmera. Ut cuan ajcuiꞌ jun li naꞌajej nachꞌ riqꞌuin li oqueba̱l li cuan saꞌ li norte, li naxic saꞌ li neba̱l li cuan toj chi saꞌ. Saꞌ li naꞌajej aꞌan queꞌxchꞌaj xtibeleb li xul li nequeꞌxqꞌue chokꞌ cꞌatbil mayej. Saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li naꞌajej aꞌan cuanqueb caꞌcab li me̱x. Saꞌ xbe̱neb li me̱x aꞌan queꞌxcamsiheb li xul li teꞌcꞌatekꞌ ut eb li teꞌmayeja̱k re xpatzꞌbal xcuybal xma̱queb. Chirix li naꞌajej aꞌan cuanqueb ca̱hib chic li me̱x juntakꞌe̱teb riqꞌuineb li cuanqueb chi saꞌ. Caꞌcab cuanqueb saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li oqueba̱l li cuan saꞌ li norte nachꞌ cuanqueb cuiꞌ li gradas. Cuakxakibeb chixjunileb li me̱x li queꞌcamsi̱c cuiꞌ eb li xul li teꞌmayeja̱k. Ca̱hib cuanqueb chi saꞌ li naꞌajej li cuan nachꞌ riqꞌuin li oqueba̱l li cuan saꞌ li norte ut ca̱hib cuanqueb saꞌ li neba̱l. Li ca̱hib chi me̱x li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li queꞌxcauresi cuiꞌ li mayej li teꞌcꞌatekꞌ yi̱banbileb riqꞌuin li pec li ti̱cobresinbileb ru. Lix bisbal li me̱x, aꞌan oꞌlaju xca̱cꞌa̱l centímetro ru ut oꞌlaju xca̱cꞌa̱l centímetro rok. Ut laje̱b roxcꞌa̱l centímetro li xteram. Saꞌ eb li me̱x aꞌan quixoqueꞌ chixjunil li chꞌi̱chꞌ li quicꞌanjelac re xcamsinquileb li xul li teꞌmayeja̱k. Chiru li tzꞌac chixjun sutam li naꞌajej cuanqueb li chapleb chꞌi̱chꞌ jun cꞌutub xni̱nkal rok. Ut saꞌ xbe̱neb li me̱x quiqꞌueheꞌ li tib re ta̱mayeja̱k. Lix naꞌajeb laj tijChirix chic aꞌan li cui̱nk quinrocsi saꞌ li neba̱l li cuan toj chi saꞌ. Cuan cuib li naꞌajej li nequeꞌiloc saꞌ li neba̱l. Jun cuan chixcꞌatk li oqueba̱l li cuan saꞌ li norte ut li jun chic cuan chixcꞌatk li oqueba̱l li cuan saꞌ li sur. Li naꞌajej jun cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l li naꞌajej jun chic. Aꞌaneb lix naꞌajeb laj tij li nequeꞌcꞌanjelac chiru li Dios. Li cui̱nk quixye cue nak li naꞌajej li na-iloc saꞌ li sur, aꞌan lix naꞌajeb laj tij li nequeꞌcꞌacꞌalen re li templo. Ut li naꞌajej li na-iloc saꞌ li norte, aꞌan lix naꞌajeb laj tij li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li artal. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Sadoc. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Leví caꞌajeb cuiꞌ aꞌan naru teꞌcꞌanjelak chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ lix artal. Li temploChirix aꞌan li cui̱nk quixbis li neba̱l li cuan chi saꞌ. Ca̱ xucu̱t li naꞌajej. Laje̱b roxcꞌa̱l metro rok ut laje̱b roxcꞌa̱l metro ru. Li artal cuan chiru li templo. Ut li cui̱nk quinixcꞌam saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ li oqueba̱l re li templo. Quixbiseb li okech li cuan saꞌ li oqueba̱l. Cuib metro riqꞌuin media xni̱nkal xsaꞌ li junju̱nk chi okech. Li oqueba̱l aꞌan cuukub metro ru. Ut li rokechal li puerta re li templo, aꞌan jun metro riqꞌuin media ru. Li naꞌajej li cuan cuiꞌ li oqueba̱l, aꞌan laje̱b metro ru ut cuakib metro rok. Ut laje̱b li gradas li nequeꞌtakeꞌ cuiꞌ. Cuan junju̱nk li okech saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li oqueba̱l. Chirix aꞌan li cui̱nk quinixcꞌam saꞌ li templo ut quixbis xya̱nkeb li rokechal li Santil Naꞌajej. Lix bisbal, aꞌan oxib metro rok ut oxib metro ru. Li puerta, aꞌan o̱b metro xnimal ru. Ut lix naꞌaj li puerta, aꞌan cuib metro riqꞌuin media li junju̱nk pacꞌal. Ut quixbis ajcuiꞌ li Santil Naꞌajej. Aꞌan junmay metro rok ut laje̱b metro ru. Chirix aꞌan co̱ saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej li cuan toj chi saꞌ ut quixbis li okech li cuan saꞌ li oqueba̱l. Ju̱nk metro xni̱nkal xsaꞌ. Oxib metro ru li oqueba̱l. Ut oxib metro riqꞌuin media xnajtil xya̱nk li rokechal li cuanqueb saꞌ li cuib pacꞌal. Chirix aꞌan quixbis li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej ut aꞌan laje̱b metro rok ut laje̱b metro ru. Ut li cui̱nk quixye cue: —Li naꞌajej aꞌin, aꞌan li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej, chan. Eb li cocꞌ naꞌajej li cuanqueb chiru li tzꞌacChirix aꞌan li cui̱nk quixbis li tzꞌac li cuan chirix li templo. Aꞌan oxib metro xpimal. Ut chiru li tzꞌac aꞌan yi̱banbileb li cocꞌ naꞌajej cuib metro xni̱nkal xsaꞌ li junju̱nk. Oxib tasal eb li naꞌajej aꞌan. Laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi naꞌajej cuan saꞌ li junju̱nk tasal. Lix nimal li xcaꞌ tasal naxkꞌax xnimal li xbe̱n tasal. Ut lix nimal li rox tasal naxkꞌax xnimal li xcaꞌ tasal. Joꞌcan nak li tzꞌamba li cuan saꞌ li xcaꞌ tasal nahilan saꞌ xbe̱n li xbe̱n tasal. Ut li tzꞌamba li cuan saꞌ li rox tasal nahilan saꞌ xbe̱n li xcaꞌ tasal. Moco chapcho̱queb ta. Li cuib chi naꞌajej li cuan saꞌ xbe̱n ni̱nkeb chiru li xbe̱n tasal. Quiyi̱ba̱c li takleba̱l chiru li tzꞌac li cuan chirix re teꞌtakekꞌ cuiꞌ saꞌ li xcaꞌ ut saꞌ li rox tasal. Li takleba̱l aꞌin naxkꞌoti rib. Quinqꞌue retal nak saꞌ xca̱ pacꞌalil li naꞌajej li cuan cuiꞌ li templo cuan li cimiento. Saꞌ xbe̱n li cimiento aꞌan queꞌyi̱ba̱c li cocꞌ naꞌajej. Li cimiento, aꞌan oxib metro xteram. Li tzꞌac li cuan chirixeb li cocꞌ naꞌajej, aꞌan cuib metro riqꞌuin media ru. Cuan xya̱nk li cocꞌ naꞌajej aꞌan riqꞌuineb lix naꞌajeb laj tij. Li xya̱nk, aꞌan laje̱b metro ru chixjun sutam li templo. Li oqueba̱l re li cocꞌ naꞌajej, aꞌan cuanqueb chiru li naꞌajej li yamyo. Aꞌan cuib metro riqꞌuin media ru. Eb li cocꞌ naꞌajej cuan cuib lix puertil. Jun cuan saꞌ li norte ut jun cuan saꞌ li sur. Saꞌ li neba̱l li cuan chirix saꞌ li oeste cuan jun chic li cab. Li cab, aꞌan oꞌlaju xcaꞌcꞌa̱l metro xnimal ru ut o̱b roxcꞌa̱l metro xnimal rok. Ut li tzꞌac, aꞌan cuib metro riqꞌuin media xpimal. Li cui̱nk quixbis li templo. Aꞌan laje̱b roxcꞌa̱l metro xnimal rok. Li ru li neba̱l li cuan xbe̱n, rochben li cab ut li tzꞌac, aꞌan laje̱b roxcꞌa̱l metro. Li ru li neba̱l li cuan saꞌ li este rochben li ru li templo, aꞌan laje̱b roxcꞌa̱l metro xnimal ru. Chirix aꞌan quixbis lix nimal rok li cab li cuan chirix li templo. Aꞌan li cuan chirix li Santil Naꞌajej li cuan saꞌ li neba̱l li ma̱cꞌaꞌ xbe̱n. Rochben li tzꞌac saꞌ xcaꞌ pacꞌalil lix bisbal, aꞌan laje̱b roxcꞌa̱l metro rok. Tzꞌaptzꞌo riqꞌuin tzꞌalam cheꞌ li ru li tzꞌac li cuan saꞌ li Santil Naꞌajej ut li ru li tzꞌac li cuan saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej, joꞌ ajcuiꞌ li xmu cab li cuan chiru li neba̱l. Ut tzꞌaptzꞌo ajcuiꞌ riqꞌuin tzꞌalam cheꞌ li ru li oqueba̱l, li ventanas ut li cuan saꞌ xbe̱n li puerta. Tzꞌaptzꞌo riqꞌuin tzꞌalam cheꞌ saꞌ li oxib tasal naticla saꞌ chꞌochꞌ ut nacuulac toj cuanqueb cuiꞌ li ventanas. Quixbis chixjunil li cab. Quixbis saꞌ xbe̱n li puerta, chi saꞌ ut chirix. Quixbis chixjunil li tzꞌac li cuan chixjun sutam, chi saꞌ ut chirix. Lix sahob ru li tzꞌac li cuan saꞌ li templo, aꞌan retalileb li cheꞌ palmera ut retalileb li querubines. Nak queꞌxyi̱b, queꞌxqꞌue junju̱nk querubín ut junju̱nk palmera. Caꞌcab riloba̱leb li junju̱nk chi querubín. Jun li riloba̱l chanchan na-iloc cui̱nk yo̱ chi iloc cuan cuiꞌ li retalil li cheꞌ palmera saꞌ li jun pacꞌal. Ut li riloba̱l jun chic, aꞌan chanchan na-iloc cakcoj. Yo̱ chi iloc cuan cuiꞌ li retalil li cheꞌ palmera li cuan saꞌ li pacꞌal jun chic. Joꞌcaꞌin quixba̱nu chixjun sutam li templo. Juchꞌbil retalileb li cheꞌ palmera ut retalileb li querubines saꞌ chixjunil li tzꞌac re li templo. Naticla chak saꞌ chꞌochꞌ ut nacuulac toj saꞌ xbe̱n li puerta. Li rokechal li templo ca̱ xucu̱teb. Chiru li oqueba̱l re li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej cuan jun li chanchan artal. Li artal aꞌan yi̱banbil riqꞌuin tzꞌalam cheꞌ. Jun metro riqꞌuin media xteram. Li ru ut li rok, aꞌan jun metro. Lix xuc, li rok ut li ru yi̱banbil riqꞌuin cheꞌ. Ut li cui̱nk quixye cue: —Li artal aꞌin, aꞌan li me̱x li cuan chiru li Ka̱cuaꞌ, chan. Cuan cuib li puerta re li templo. Li jun cuan saꞌ li Santil Naꞌajej ut li jun chic cuan saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej. Li cuib chi puerta caꞌcab pere̱l ruheb. Li puerta nequeꞌrecꞌasi rib saꞌ li chꞌi̱chꞌ li nachapoc re. Chiruheb li puerta qꞌuebil lix sahob ru. Aꞌaneb li retalileb li cheꞌ palmera ut li retalileb li querubines joꞌ li yi̱banbil chi saꞌ chiruheb li tzꞌac. Ut li xmu cab tzꞌaptzꞌo riqꞌuin tzꞌalam cheꞌ. Saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li xmu cab cuanqueb li cocꞌ ventanas. Juchꞌbil xsahob ru riqꞌuin li retalil li cheꞌ palmera. Qꞌuebil ajcuiꞌ lix sahob ru li cocꞌ naꞌajej li cuanqueb aran. Lix naꞌajeb laj tijChirix aꞌan li cui̱nk quinixcꞌam chirix li templo cuan cuiꞌ li neba̱l li ma̱cꞌaꞌ xbe̱n, li cuanqueb cuiꞌ li cocꞌ naꞌajej saꞌ li norte. Lix nimal li cab, li cuan cuiꞌ li puerta li na-iloc saꞌ li norte, aꞌan laje̱b roxcꞌa̱l metro xnimal rok ut o̱b xcaꞌcꞌa̱l metro xnimal ru. Li jun pacꞌal li cocꞌ naꞌajej na-iloc cuan cuiꞌ li neba̱l li cuan chi saꞌ, aꞌan laje̱b metro xnimal ru, ut li jun pacꞌal chic na-iloc cuan cuiꞌ li neba̱l li cuan chirix, li tusbil xan chiru. Li cocꞌ naꞌajej aꞌin oxib tasaleb. Chiruheb li cocꞌ naꞌajej cuan jun li xmu cab. Li xmu cab aꞌan o̱b metro ru ut laje̱b roxcꞌa̱l metro li rok. Eb li oqueba̱l, aꞌan cuanqueb saꞌ li norte. Eb li cocꞌ naꞌajej li cuanqueb saꞌ li xcab ut li rox tasal cocꞌ chiruheb li cuanqueb saꞌ li xbe̱n tasal xban nak saꞌ li xcab ut li rox tasal cuan li beleba̱l. Eb li naꞌajej li cuanqueb saꞌ li xcab ut saꞌ li rox tasal cocꞌ chiruheb li cuanqueb saꞌ li xbe̱n tasal xban nak ma̱cꞌaꞌ rokechaleb joꞌ li cuan takꞌa. Li tzꞌac li cuan chiruheb li cocꞌ naꞌajej aꞌin, li nacuulac toj saꞌ li neba̱l li cuan chirix, aꞌan o̱b xcaꞌcꞌa̱l metro rok. Li tzꞌac li cuan chiruheb li cocꞌ naꞌajej, aꞌan o̱b xcaꞌcꞌa̱l metro xnimal rok ut li tzꞌac li cuan nachꞌ riqꞌuin li Santil Naꞌajej, aꞌan laje̱b roxcꞌa̱l metro xnimal rok. Li oqueba̱l reheb li cocꞌ naꞌajej li cuanqueb saꞌ li xbe̱n tasal, aꞌan cuan saꞌ li este, li nequeꞌoc cuiꞌ saꞌ li neba̱l li cuan chirix. Cuanqueb ajcuiꞌ li cocꞌ naꞌajej saꞌ li pacꞌal li cuan saꞌ li sur chiru li tzꞌac re li neba̱l li cuan chirix. Chiruheb li cocꞌ naꞌajej cuan li xmu cab. Chanchaneb li cocꞌ naꞌajej li cuanqueb saꞌ li norte. Juntakꞌe̱t xbisbaleb, joꞌ li rok, joꞌ li ru. Ut juntakꞌe̱t ajcuiꞌ li oqueba̱leb reheb li naꞌajej aꞌan. Eb li oqueba̱l juntakꞌe̱t riqꞌuineb li oqueba̱l li cuanqueb saꞌ li norte. Cuan jun li oqueba̱l saꞌ li tzꞌac li cuan saꞌ li este, li nequeꞌoc cuiꞌ saꞌ li neba̱l li cuan chirix. Li cui̱nk quixye cue: —Eb li cocꞌ naꞌajej li cuanqueb saꞌ li norte joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ li sur chiru li neba̱l, aꞌaneb lix naꞌajeb laj tij. Aran teꞌxcuaꞌ li tib li teꞌxmayeja chiru li Ka̱cuaꞌ. Aran teꞌxqꞌue li mayej li kꞌaxal lokꞌ joꞌ li mayej re li xbe̱n ru li acui̱mk, li mayej re xpatzꞌbal xcuybal xma̱queb ut li mayej re xtojbal rix lix ma̱queb. Teꞌxqꞌue aran xban nak li naꞌajej aꞌan santo. Nak eb laj tij teꞌoc saꞌ li templo, incꞌaꞌ naru teꞌxic saꞌ li neba̱l li cuan chirix cui incꞌaꞌ teꞌrisi li rakꞌ li cuan chirixeb nak teꞌcꞌanjelak chiru li Dios saꞌ li Santil Naꞌajej. Teꞌxcanab li rakꞌ saꞌ li naꞌajej aꞌan xban nak li rakꞌ aꞌan santobresinbil. Teꞌxqꞌue jalan rakꞌeb chirix nak teꞌxic saꞌ li neba̱l li cuanqueb cuiꞌ li cristian, chan li cui̱nk. Nak quirakeꞌ chixbisbal chi saꞌ lix naꞌaj li templo, li cui̱nk quinrisi saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li este. Ut li cui̱nk quixbis li chꞌochꞌ li cuan cuiꞌ li templo. Quixbis chirix riqꞌuin lix bisleb cheꞌ li nuba̱l li cuan saꞌ li este. Aꞌan cuib ciento metro riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l metro. Quixbis ajcuiꞌ li nuba̱l li cuan saꞌ li norte. Aꞌan cuib ciento metro riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l metro. Quixbis li nuba̱l li cuan saꞌ li sur. Aꞌan cuib ciento metro riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l metro. Ut quixbis ajcuiꞌ li nuba̱l li cuan saꞌ li oeste. Aꞌan cuib ciento metro riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l metro. Quixbis li nuba̱l saꞌ xca̱ pacꞌalil. Cuib ciento metro riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l metro xnajtil rok. Ut cuib ciento metro riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l metro xnajtil ru. Li santil templo sutsu saꞌ tzꞌac re xrambal li santobresinbil riqꞌuin li incꞌaꞌ santobresinbil. Lix lokꞌal li Ka̱cuaꞌ quichal cuiꞌchic saꞌ li temploUt li cui̱nk li quibisoc re li templo quinixcꞌam saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li este. Ut quicuil lix lokꞌal li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel li yo̱ chak chi cha̱lc saꞌ li este. Quicuabi jun li choki̱nc chanchan nak na-ecꞌan li nimaꞌ. Ut li ruchichꞌochꞌ quisakenoꞌ xban lix lokꞌal li Dios. Li visión aꞌin chanchan li visión li quicuil nak quichal li Dios chixsachbal ru li tenamit Jerusalén. Ut chanchan li visión li quicuil nak cuanquin chire li nimaꞌ Quebar. La̱in quinhupub cuib saꞌ chꞌochꞌ. Ut lix lokꞌal li Dios qui-oc saꞌ li templo saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li este. Lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ quinixcuaclesi ut quinixcꞌam saꞌ li neba̱l li cuan chi saꞌ. Aran quicuil nak nujenak li templo riqꞌuin lix lokꞌal li Dios. Ut jun li cui̱nk xakxo chincꞌatk ut quicuabi nak li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac chak saꞌ li templo. Quixye cue: —At ralal cui̱nk, aꞌan aꞌin lix naꞌaj lin cꞌojariba̱l. Aꞌan aꞌin xnaꞌaj li cuok. La̱in tincua̱nk arin chi junelic saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Israel. La̱in tintakla̱nk saꞌ xbe̱neb chi junelic kꞌe cutan. Incꞌaꞌ chic teꞌxmux ru lin cꞌabaꞌ riqꞌuin xlokꞌoninquil li jalanil dios. Chi moco laj Israel chi moco lix reyeb teꞌxba̱nu li ma̱usilal aꞌan. Chi moco teꞌxyi̱b saꞌ li naꞌajej li najt xteram lix jalam u̱ch lix reyeb li queꞌcam. Eb li rey queꞌxyi̱b li rochocheb chixcꞌatk lin templo. Ut lix puertil cuan saꞌ xcaꞌyaba̱l lix puertil lin templo. Jun tasal ajcuiꞌ li tzꞌac naramoc re lin templo riqꞌuin li rochocheb aꞌan. Ut queꞌxmux ru lin santil cꞌabaꞌ nak queꞌxba̱nu li ma̱usilal li xicꞌ nacuil. Riqꞌuin aꞌan queꞌxchikꞌ lin joskꞌil. Joꞌcan nak quinsach ruheb. Anakcuan teꞌxjucꞌ chi jun aj cua lix jalam u̱ch lix reyeb. Incꞌaꞌ chic teꞌxlokꞌoni. Ut la̱in tincua̱nk riqꞌuineb chi junelic kꞌe cutan. At ralal cui̱nk, ta̱cꞌut chiruheb laj Israel retalil lin templo re nak teꞌxqꞌue retal ut teꞌxuta̱na̱k xban li ma̱usilal li queꞌxba̱nu. Cui teꞌxuta̱na̱k xban li ma̱usilal li queꞌxba̱nu, la̱at ta̱chꞌolob chiruheb li retalil li templo li xinqꞌue a̱cue. Ta̱chꞌolob chiruheb chanru xyi̱banquil, li puertas li teꞌoc ut teꞌe̱lk cuiꞌ, ut ta̱cꞌut chiruheb chanru lix nimal. Ut ta̱chꞌolob ajcuiꞌ chiruheb chanru xtusbal li cꞌaꞌak re ru. Ta̱chꞌolob chiruheb li chakꞌrab. Ta̱tzꞌi̱ba retalil chiruheb re teꞌril chi us re nak teꞌxba̱nu chi tzꞌakal re ru chixjunil li xinye. Aꞌan aꞌin li chakꞌrab chirix lin templo: chixjunil li naꞌajej li cuan saꞌ xbe̱n li tzu̱l ut li cuan chixjun sutam, aꞌan santil naꞌajej ut kꞌaxal lokꞌ, chan li Dios. Li artalLi bisleb li quixbis cuiꞌ li templo, aꞌan ajcuiꞌ li quixbis cuiꞌ li artal. Aꞌan aꞌin lix bisbal li artal. Chixjun sutam li artal cuan jun li rok haꞌ media metro xchamal ut media metro ru. Ut chire li rok haꞌ cuan lix rambal o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetros xteram. Oxib tasal li artal. Lix cꞌochleba̱l naticla cuan cuiꞌ li rok haꞌ ut jun metro xteram. Li cꞌochleba̱l media metro nim ru chiru lix caꞌ tasal li cuib metro xteram. Ut lix caꞌ tasal media metro nim ru chiru li rox tasal. Li rox tasal, aꞌan cuib metro xteram. Ut saꞌ eb lix xuc li artal xakxo̱queb li xucub. Ca̱ xucu̱t li artal. Cuakib metro rok ut cuakib metro ru li rox tasal. Ut lix bisbal li cꞌochleba̱l, aꞌan cuukub metro rok ut cuukub metro ru. Li rok haꞌ li cuan chixjun sutam li artal, aꞌan media metro ru. Ut lix rambal li cuan chire, aꞌan o̱b xcaꞌcꞌa̱l centímetro ru. Lix gradas li nequeꞌtakeꞌ cuiꞌ cuan saꞌ li este. Ut li cui̱nk quixye cue: —At ralal cui̱nk, joꞌcaꞌin xye li nimajcual Dios: Aꞌan aꞌin le̱ chakꞌrabinquil nak acak xeyi̱b li artal. Nak te̱mayeja le̱ cꞌatbil mayej, te̱rachrachi lix quiqꞌuel li xul saꞌ xbe̱n li artal. Te̱qꞌue jun li toro toj sa̱j reheb laj tij re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Eb laj tij, aꞌaneb aj levita xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Sadoc. Aꞌaneb li teꞌcꞌanjelak chicuu chokꞌ aj tij. Ta̱qꞌue caꞌchꞌinak li quicꞌ chiruheb li ca̱hib chi xucub li cuan saꞌ eb lix xuc li artal. Ta̱qꞌue ajcuiꞌ saꞌ li xuc li cꞌochleba̱l saꞌ xca̱ pacꞌalil li artal ut ta̱qꞌue chiru lix rambal li sutsu cuiꞌ li artal. Joꞌcaꞌin nak ta̱santobresi li artal. Chirix aꞌan ta̱cꞌam li toro li quimayeja̱c re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c ut ta̱cꞌat chirix li templo saꞌ li naꞌajej li nequeꞌcꞌatman cuiꞌ li mayejanbil xul. Cuulajak chic tatmayejak re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c. Ta̱mayeja jun te̱lom chiba̱t toj sa̱j li ma̱cꞌaꞌ re̱cꞌ. Ut eb laj tij teꞌxsantobresi li artal joꞌ queꞌxba̱nu riqꞌuin li toro. Nak tatrakekꞌ xsantobresinquil li artal, ta̱sicꞌ ru jun li toro toj sa̱j ut jun li te̱lom carner li ma̱cꞌaꞌ re̱qꞌueb. Ta̱mayejaheb li toro ut li carner chicuu la̱in. Eb laj tij teꞌxqꞌue li atzꞌam saꞌ xbe̱n ut teꞌxcꞌat chokꞌ cꞌatbil xmayej re inlokꞌoninquil. Rajlal cutan ta̱qꞌue jun li chiba̱t te̱lom re xtzꞌa̱manquil xcuybal li ma̱c ut ta̱qꞌue ajcuiꞌ jun li toro ut jun li te̱lom carner li ma̱cꞌaꞌ re̱qꞌueb. Ta̱ba̱nu chi joꞌcan chiru cuukub cutan. Eb laj tij teꞌxmayeja li xul aꞌan re xsantobresinquil li artal. Chi joꞌcaꞌin ta̱kꞌaxtesi̱k li artal chi jun aj cua chi cꞌanjelac re inlokꞌoninquil. Nak ac xeꞌnumeꞌ li cutan aꞌin, saꞌ li xcuakxak li cutan eb laj tij teꞌxtiquib xmayejanquil saꞌ xbe̱n li artal li xul li te̱qꞌue chokꞌ cꞌatbil mayej. Ut te̱mayeja li xul re xcꞌambal e̱rib saꞌ usilal cuiqꞌuin. Ut la̱in tincꞌul le̱ mayej chi sa saꞌ inchꞌo̱l, chan li Ka̱cuaꞌ. Li cui̱nk quinixcꞌam cuiꞌchic saꞌ li oqueba̱l li cuan chirix li templo saꞌ li este. Li puerta aꞌan tzꞌaptzꞌo. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye: —Li puerta aꞌin junelic tzꞌaptzꞌo̱k. Incꞌaꞌ ta̱tehekꞌ. Ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱numekꞌ aran xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel quin-oc aran. Caꞌaj cuiꞌ li rey naru ta̱oc aran ut ta̱cꞌojla̱k chi cuaꞌac chiru li Ka̱cuaꞌ. Ta̱oc saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li este ut aran ajcuiꞌ ta̱e̱lk, chan. Ut li cui̱nk quinrocsi saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li norte ut quinixcꞌam chiru li templo. La̱in quicuil nak li templo quinujac riqꞌuin xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Ut la̱in quinhupub cuib saꞌ chꞌochꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —At ralal cui̱nk, ta̱cuil chi us li tincꞌut cha̱cuu ut ta̱cuabi chi us li tinye. La̱in tinye a̱cue chanru nak teꞌcꞌanjelak saꞌ li templo. Ta̱qꞌue retal ani ta̱ru̱k teꞌoc ut ani incꞌaꞌ ta̱ru̱k teꞌoc saꞌ li templo. Joꞌcaꞌin xye li nimajcual Dios reheb laj Israel li nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb: —Tzꞌakal li ma̱usilal xeba̱nu, la̱ex li ralal xcꞌajol laj Israel. Incꞌaꞌ chic tincuy e̱ma̱c. Quemux ru lin templo nak xecanabeb chi oc saꞌ lin templo li jalaneb xtenamit, li incꞌaꞌ niquineꞌxpa̱b ut incꞌaꞌ queꞌxcꞌul li circuncisión. Ut xemayeja li caxlan cua ut lix quiqꞌuel li xul ut lix xe̱bul. Xban li ma̱usilal queba̱nu, querisi xcuanquil li contrato li quinba̱nu e̱riqꞌuin. La̱ex aj Israel incꞌaꞌ quexcꞌanjelac chicuu saꞌ lin templo joꞌ quexintakla cuiꞌ. Quexakabeb ban li jalaneb xtenamit chixba̱nunquil. La̱in li nimajcual Dios ninye nak ma̱ jun li jalaneb xtenamit teꞌoc saꞌ lin templo cui ma̱jiꞌ xeꞌxcꞌul li circuncisión ut cui incꞌaꞌ niquinixpa̱b, usta cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk la̱ex aj Israel. Eb laj levita rochbeneb laj Israel li rech tenamitil li queꞌtzꞌekta̱nan cue nak queꞌxlokꞌoniheb li jalanil dios teꞌxtoj rix lix ma̱queb. Eb aꞌan naru teꞌcꞌanjelak saꞌ lin templo joꞌ mo̱s. Teꞌxcꞌacꞌale li oqueba̱l. Teꞌxcamsiheb li xul li naqꞌueheꞌ chokꞌ xmayejeb li tenamit. Teꞌcꞌanjelak chiruheb li tenamit. Xban nak queꞌcꞌanjelac chiruheb li jalanil dios ut queꞌcꞌamoc be chiruheb laj Israel chixba̱nunquil li ma̱usilal, joꞌcan nak la̱in li nimajcual Dios ninye riqꞌuin juramento nak relic chi ya̱l nak teꞌxtoj rix lix ma̱queb. Incꞌaꞌ naru teꞌcꞌanjelak chicuu chokꞌ aj tij, chi moco naru teꞌnachꞌok riqꞌuin li cꞌaꞌak re ru santo, chi moco teꞌnachꞌok riqꞌuin li santil mayej. Junelic ban cua̱nk saꞌ xbe̱neb li xuta̱n xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu. La̱in tinxakabeb chixcꞌacꞌalenquil li templo ut teꞌxba̱nu ajcuiꞌ li cꞌaꞌak re ru chi cꞌanjelil li tento xba̱nunquil saꞌ li templo. Eb laj levita, li ralal xcꞌajol laj Sadoc, aꞌaneb li queꞌcꞌanjelac chicuu nak eb li jun chꞌol chic laj Israel quineꞌxtzꞌekta̱na. Aꞌaneb li teꞌcꞌanjelak chicuu chokꞌ aj tij. Teꞌxmayeja chicuu li xe̱b ut lix quiqꞌuel li xul, chan li nimajcual Dios. Caꞌaj cuiꞌ eb aꞌan naru teꞌoc saꞌ lin templo ut naru teꞌnachꞌok riqꞌuin lin me̱x chi cꞌanjelac chicuu. Incꞌaꞌ naru teꞌcꞌanjelak saꞌ li templo, chi moco saꞌ li neba̱l li cuan chi saꞌ cui cuan chirixeb li rakꞌ yi̱banbil riqꞌuin rix li carner. Nak teꞌoc saꞌ li puerta li naxic saꞌ li neba̱l li cuan chi saꞌ, cua̱nk li rakꞌeb lino chirixeb. Teꞌxbat lix jolomeb riqꞌuin li tꞌicr lino. Ut lix ta li rakꞌeb, aꞌan yi̱banbilak riqꞌuin lino. Incꞌaꞌ teꞌrocsi li akꞌej li ta̱ru̱k teꞌtikobak xban. Teꞌrisi li rakꞌ li cuan chirixeb nak xeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌxic saꞌ li neba̱l li cuanqueb cuiꞌ li tenamit. Teꞌxcanab li rakꞌ li teꞌrisi chi saꞌ li templo saꞌ eb li naꞌajej santo. Teꞌxqꞌue jalan rakꞌeb chirix re nak incꞌaꞌ teꞌxsantobresi li tenamit riqꞌuin li rakꞌeb. Eb laj tij incꞌaꞌ teꞌxjo li rismal xjolomeb, chi moco teꞌxcanab chi chamocꞌ. Caꞌaj cuiꞌ tzꞌakal teꞌxbes. Eb laj tij incꞌaꞌ teꞌrucꞌ li vino nak teꞌoc saꞌ li neba̱l li cuan toj chi saꞌ. Eb laj tij incꞌaꞌ naru teꞌsumla̱k riqꞌuin junak xma̱lcaꞌan, chi moco naru teꞌsumla̱k riqꞌuin junak ixk xjachom rib riqꞌuin lix be̱lom. Naru teꞌsumla̱k riqꞌuin junak tukꞌ ixk aj Israel li ma̱jiꞌ cuanjenak riqꞌuin cui̱nk, malaj ut riqꞌuin junak xma̱lcaꞌan aj tij. Eb laj tij teꞌxcꞌut chiruheb lin tenamit cꞌaꞌru li santobresinbil ut cꞌaꞌru li incꞌaꞌ santobresinbil. Teꞌxcꞌut chiruheb cꞌaꞌru li muxbil ut cꞌaꞌru li incꞌaꞌ muxbil. Nak cua̱nk ple̱t, eb laj tij teꞌrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li yo̱queb chixpletinquil ribeb. Teꞌrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb aꞌ yal chanru naxye lin chakꞌrab. Teꞌxba̱nu lin chakꞌrab ut chixjunil li cꞌaꞌru xebintakla cuiꞌ. Ut teꞌx-oxlokꞌiheb li hiloba̱l cutan. Eb laj tij incꞌaꞌ teꞌxmux rib riqꞌuin xchꞌeꞌbal junak camenak. Abanan naru teꞌxchꞌeꞌ cui li camenak aꞌan lix naꞌ malaj ut lix yucuaꞌ, malaj li ralal malaj ut lix rabin, malaj li ras cui̱nk malaj ut li ri̱tzꞌin malaj ut li ranab li ma̱jiꞌ sumsu. Naru tixmux rib riqꞌuin xchꞌeꞌbal cui li camenak xcomon laj tij. Nak ac xsantobresi rib, laj tij incꞌaꞌ ta̱cꞌanjelak chiru cuukub cutan. Nak acak xnumeꞌ cuukub cutan, ta̱oc saꞌ li neba̱l re li templo li cuan chi saꞌ. Ut ta̱mayejak re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱c. Chirix aꞌan ta̱ru̱k ta̱cꞌanjelak cuiꞌchic saꞌ li templo, chan li nimajcual Dios. Eb laj tij incꞌaꞌ teꞌqꞌuehekꞌ xchꞌochꞌeb aran Israel. Caꞌaj cuiꞌ la̱in li tineꞌre̱chani. Caꞌaj cuiꞌ la̱in tinqꞌuehok reheb li cꞌaꞌru nequeꞌraj. Eb aꞌan teꞌxtzaca li ru li acui̱mk li ta̱mayeja̱k, ut teꞌxtzaca li mayej re xtojbal rix lix ma̱queb li tenamit, joꞌ ajcuiꞌ li mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb. Chixjunil li kꞌaxtesinbilak cue la̱in, reheb laj tij. Reheb laj tij li xbe̱n ru li acui̱mk ut reheb ajcuiꞌ li kꞌaxal cha̱bil li ta̱mayeja̱k chicuu. Nak eb li tenamit teꞌxyi̱b li kꞌem li yi̱banbil riqꞌuin li xbe̱n ru li trigo, teꞌxqꞌue reheb li xbe̱n li ta̱e̱lk. Ut la̱in tincuosobtesiheb li nequeꞌxqꞌue lix mayejeb. Eb laj tij incꞌaꞌ teꞌxtiu xtibel li xul li narupupic malaj ut jalan xul, cui yal camsinbil xban xul malaj ut yal nacam xjunes, chan. Nak ta̱jeqꞌui li chꞌochꞌ riqꞌuin bu̱lic re xqꞌuebal reheb laj Israel li joꞌ qꞌuial teꞌtzꞌak, jun jachal ta̱kꞌaxtesi̱k re li Ka̱cuaꞌ. Lix bisbal, aꞌan cablaju kilómetro riqꞌuin media xnimal rok ut laje̱b kilómetro xnimal ru. Chixjunil li naꞌajej aꞌin santobresinbilak. Saꞌ li naꞌajej aꞌan ta̱xocma̱nk jun li naꞌajej ca̱ xucu̱t chokꞌ xnaꞌaj li templo. Cuib ciento metro riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l metro xnimal ru, ut cuib ciento metro riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l metro xnimal rok. Chixjun sutam li naꞌajej aꞌan ta̱cua̱nk li pachꞌayaꞌ o̱b xcaꞌcꞌa̱l metro xnimal ru. Saꞌ li naꞌajej li kꞌaxtesinbil re li Ka̱cuaꞌ ta̱canab jun li naꞌajej cablaju kilómetro xnimal rok ut o̱b kilómetro xnimal ru. Aꞌanak li naꞌajej li kꞌaxal lokꞌ xban nak aran ta̱yi̱ba̱k li templo. Li chꞌochꞌ aꞌin kꞌaxtesinbil re li Dios. Ut aran teꞌxyi̱b lix naꞌajeb laj tij li nequeꞌcꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ li templo. Ut ta̱cꞌanjelak ajcuiꞌ li naꞌajej aꞌin chokꞌ xnaꞌaj li templo. Ut ta̱canab ajcuiꞌ jun chic li naꞌajej reheb laj levita li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo. Li naꞌajej aꞌan cablaju kilómetro riqꞌuin media xnimal rok ut o̱b kilómetro xnimal ru. Aran teꞌxyi̱b lix cocꞌ tenamiteb re teꞌcua̱nk cuiꞌ. Chixcꞌatk lix naꞌaj li templo ta̱canaba̱k jun chic li chꞌochꞌ. Aꞌan cablaju kilómetro riqꞌuin media lix nimal rok ut cuib kilómetro riqꞌuin media lix nimal ru. Aꞌan ta̱cꞌanjelak chokꞌ xnaꞌaj lix tenamiteb laj Israel. Ut ta̱canaba̱k ajcuiꞌ jun li chꞌochꞌ chokꞌ re li rey chixcꞌatk lix naꞌaj li templo. Li naꞌajej aꞌan ta̱cuulak toj saꞌ li nuba̱l saꞌ li oeste ut ta̱cuulak toj saꞌ li nuba̱l saꞌ li este. Li naꞌajej aꞌan cua̱nk chixcꞌatk li tenamit Jerusalén. Lix nimal juntakꞌe̱t riqꞌuin xnimal li teꞌxcꞌul lix te̱paleb laj Israel. Li chꞌochꞌ aꞌin re li ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb laj Israel re nak incꞌaꞌ chic tixrahobtesiheb lin tenamit riqꞌuin xmakꞌbal lix naꞌajeb. Tixcanab ban lix chꞌochꞌeb lix te̱paleb laj Israel aꞌ yal chanru lix qꞌuialeb. Li nimajcual Dios quixye: —La̱ex li nequextaklan saꞌ xbe̱neb lin tenamit Israel, tzꞌakal li rahobtesi̱nc li xeba̱nu. Canabomak xba̱nunquil li ma̱usilal. Cheba̱nu ban li us ut chexcua̱nk saꞌ ti̱quilal. Canabomak xmakꞌbal lix chꞌochꞌeb lin tenamit, chan. Nak texbisok, chexbisok chi tzꞌakal aꞌ yal cꞌaꞌru li te̱bis. Li bisleb bato li nequebis cuiꞌ li haꞌ ut li bisleb efa li nequebis cuiꞌ li chaki, juntakꞌe̱t nequeꞌbisoc. Eb aꞌan jun saꞌ xlaje̱tkil li bisleb homer. La̱ex texbisok riqꞌuineb li bisleb aꞌin. Junmay geras, aꞌan jun siclo. Jun siclo, aꞌan junlaju gramos. Oxcꞌa̱l siclos, aꞌan jun mina. Li mayejac saꞌ li temploNak te̱qꞌue le̱ mayej re li ru le̱ trigo ut le̱ cebada, oxcꞌa̱l jachal te̱risi. Jun jachal reheb aꞌan te̱qꞌue chokꞌ e̱mayej. Joꞌcan ajcuiꞌ te̱ba̱nu riqꞌuin le̱ aceite. Juntakꞌe̱t te̱risi li jun ciento jachal. Jun jachal reheb aꞌan te̱qꞌue chokꞌ e̱mayej. Li caꞌcab ciento le̱ carner te̱qꞌue junju̱nk chokꞌ e̱mayej. Te̱qꞌue li ni̱nk xtibel li xeꞌqꞌuiresi̱c Israel. Te̱kꞌaxtesiheb chokꞌ e̱cꞌatbil mayej ut re xcꞌambal e̱rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios ut re ajcuiꞌ xtzꞌa̱manquil xcuybal le̱ ma̱c, chan li nimajcual Dios. Tento nak chixjunileb laj Israel teꞌxcꞌam lix mayej ut teꞌxkꞌaxtesi re li rey li nataklan saꞌ xbe̱neb. Ta̱cana̱k saꞌ xbe̱n li rey xkꞌaxtesinquil li xul re li cꞌatbil mayej. Ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱kꞌaxtesi̱nk re li ru li acui̱mk ut li vino li nequeꞌxmayeja. Tixqꞌue li cꞌatbil mayej ut li mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb ut re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Tixba̱nu aꞌan nak nequeꞌxninkꞌei lix yoꞌlajic li po ut nak nequeꞌxninkꞌei li hiloba̱l cutan ut nak nequeꞌxba̱nu li ninkꞌe jun chꞌol chic. Li rey ta̱mayejak saꞌ xcꞌabaꞌeb chixjunileb laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios quixye: —Saꞌ li xbe̱n cutan re li xbe̱n po te̱mayeja jun li toro li tzꞌakalak re ru. Te̱ba̱nu aꞌan re xsantobresinquil li templo. Laj tij tixcꞌam lix quiqꞌuel li xul li quimayeja̱c re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb. Tixqꞌue li quicꞌ saꞌ li rokechal li templo. Tixqꞌue ajcuiꞌ saꞌ lix xuc li artal saꞌ xca̱ pacꞌalil. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ saꞌ li okech re li oqueba̱l re li neba̱l li cuan chi saꞌ. Saꞌ li xcuuk li cutan re li po ta̱qꞌue cuiꞌchic li mayej re xtzꞌa̱manquil xcuybal lix ma̱queb li teꞌma̱cobk chi incꞌaꞌ xeꞌxqꞌue retal ut chi incꞌaꞌ yal queꞌraj xchꞌo̱l. Riqꞌuin aꞌin santobresinbilak li templo. Saꞌ li ca̱laju xbe li xbe̱n po te̱tiquib xninkꞌeinquil li pascua. Chiru cuukub cutan te̱cuaꞌ li caxlan cua li ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Saꞌ li xbe̱n cutan re li ninkꞌe li rey tixqꞌue jun li toro li ta̱mayeja̱k re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱c aꞌan ut re ajcuiꞌ xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb li tenamit. Rajlal cutan chiru li cuukub cutan nak yo̱k li ninkꞌe, li rey tixqꞌue chokꞌ cꞌatbil mayej chiru li Ka̱cuaꞌ cuukub li toro, ut cuukub li carner te̱lom li ma̱cꞌaꞌ re̱qꞌueb. Ut rajlal cutan tixmayeja junju̱nk li chiba̱t te̱lom re xpatzꞌbal xcuybaleb xma̱c. Tzꞌakalakeb re ru li xul li tixmayeja. Ut tixmayeja ajcuiꞌ ru li racui̱mk riqꞌuin li cꞌatbil mayej. Tixmayeja junmay litro li ru li acui̱mk trigo ut oxib litro riqꞌuin media litro li aceite rochbeneb li junju̱nk chi xul. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ li mayej re li ninkꞌe nak nequeꞌxyi̱b li cocꞌ muheba̱l. Li ninkꞌe aꞌan naticla saꞌ li oꞌlaju xbe li xcuuk po. Chiru cuukub cutan nak yo̱k li ninkꞌe li rey tixqꞌue li mayej joꞌ naxba̱nu rajlal re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb, ut tixqꞌue ajcuiꞌ li mayej li nacꞌatman, joꞌ ajcuiꞌ li ru li acui̱mk ut li aceite. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios naxye chi joꞌcaꞌin: —Li oqueba̱l re li neba̱l li cuan chi saꞌ, saꞌ li este tzꞌaptzꞌo̱k chiru li cuakib cutan nak eb li tenamit yo̱keb chi cꞌanjelac. Abanan ta̱tema̱nk nak ta̱cuulak li hiloba̱l cutan ut saꞌ xkꞌehil nak nequeꞌxninkꞌei li xyoꞌlajic li po. Li rey ta̱oc saꞌ li neba̱l li cuan saꞌ li este ut ta̱xic saꞌ li nimla naꞌajej li cuan nachꞌ riqꞌuin li oqueba̱l. Aran ta̱xakli̱k chixcꞌatk li okech re li oqueba̱l nak eb laj tij yo̱keb chixmayejanquil li cꞌatbil mayej ut li mayej re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Tixlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ chixcꞌatk li oqueba̱l ut chirix aꞌan ta̱e̱lk cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej aꞌan. Toj saꞌ li ecuu teꞌxtzꞌap li oqueba̱l. Chixjunileb li tenamit teꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ chiru li oqueba̱l li cuan saꞌ li este rajlal hiloba̱l cutan ut nak nequeꞌxninkꞌei li xyoꞌlajic li po. Saꞌ li hiloba̱l cutan li rey tixcꞌam li xul li teꞌcꞌatekꞌ chokꞌ xmayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Tixqꞌue cuakib li carner te̱lom li toj sa̱jeb ut jun li carner te̱lom. Tzꞌakalakeb re ru li xul. Ut rochben li carner te̱lom tixqꞌue junmay litro li cꞌaj. Ut rochbeneb li cocꞌ carner tixqꞌue li joꞌ qꞌuial ta̱ala̱k saꞌ xchꞌo̱l. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ oxib litro riqꞌuin media litro li aceite rochben li junmay litro li cꞌaj. Nak teꞌxninkꞌei lix yoꞌlajic li po tixqꞌue jun li toro toj sa̱j, cuakib li carner toj sa̱jeb ut jun li carner te̱lom. Tzꞌakalakeb re ru li xul aꞌan. Nak tixqꞌue li toro tixqꞌue ajcuiꞌ junmay litro li cꞌaj. Ut tixqꞌue junmay litro rochben li carner te̱lom. Ut tixqꞌue li joꞌ qꞌuial na-ala saꞌ xchꞌo̱l rochbeneb li cocꞌ carner. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ oxib litro riqꞌuin media litro li aceite rochben li ju̱nkmay litro li cꞌaj. Li rey ta̱oc saꞌ li nimla oqueba̱l ut aran ajcuiꞌ ta̱e̱lk. Nak eb li tenamit teꞌoc saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li norte chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ, teꞌe̱lk saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li sur nak teꞌrakekꞌ chi lokꞌoni̱nc. Ut eb li teꞌoc saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li sur teꞌe̱lk saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li norte. Ma̱ ani teꞌe̱lk saꞌ li oqueba̱l li queꞌoc cuiꞌ. Li rey ta̱oc nak eb li tenamit teꞌoc ut ta̱e̱lk nak teꞌe̱lk eb aꞌan. Saꞌ eb li jalan jala̱nk chi ninkꞌe teꞌxmayeja junmay litro li cꞌaj rochben li junju̱nk chi toro joꞌ eb ajcuiꞌ li carner. Ut teꞌxmayeja li joꞌ qꞌuial na-ala saꞌ xchꞌo̱leb rochbeneb li cocꞌ te̱lom carner. Ut tixqꞌue ajcuiꞌ oxib litro riqꞌuin media litro li aceite rochben li ju̱nkmay litro li cꞌaj. Nak li rey ta̱ala̱k saꞌ xchꞌo̱l xqꞌuebal xcꞌatbil mayej malaj ut li mayej re xcꞌambal rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios, ta̱tehekꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li este. Ut tixqꞌue lix cꞌatbil mayej ut lix mayej re xcꞌambal rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios joꞌ naxba̱nu saꞌ li hiloba̱l cutan. Ut li puerta ta̱tzꞌapekꞌ cuiꞌchic nak acak x-el. Rajlal cutan chiru li ekꞌela ta̱mayeja jun li carner jun chihab cuan re ut tzꞌakalak re ru. Ta̱cꞌatma̱nk chokꞌ mayej chiru li Ka̱cuaꞌ. Rajlal ekꞌela cuukub litro li cꞌaj tixmayeja chiru li Ka̱cuaꞌ rochben jun litro li aceite li teꞌxqꞌue saꞌ xbe̱n li cꞌaj. Aꞌin jun chakꞌrab qꞌuebil saꞌ xbe̱neb nak junelic teꞌxqꞌue li mayej aꞌin. Nak teꞌxqꞌue li te̱lom carner toj sa̱j chokꞌ cꞌatbil mayej, teꞌxqꞌue ajcuiꞌ li mayej cꞌaj ut aceite. Chi junelic teꞌxqꞌue li mayej aꞌin rajlal ekꞌela. La̱in li nimajcual Dios ninye: —Cui li rey tixsi xchꞌochꞌ li ralal chokꞌ xma̱tan, li chꞌochꞌ aꞌan rehak chic li ralal ut reheb ajcuiꞌ ralal xcꞌajol eb aꞌan. Abanan cui li rey tixsi xchꞌochꞌ li nacꞌanjelac chiru, li chꞌochꞌ aꞌan re chic li rey nak ta̱cuulak li laje̱b roxcꞌa̱l chihab nak teꞌxba̱nu li ninkꞌe Jubileo xcꞌabaꞌ, li chihab re sahil chꞌo̱lej. Ut li chꞌochꞌ aꞌan ta̱cana̱k chokꞌ xherencia li ralal xcꞌajol li rey. Nak li rey tixqꞌue xchꞌochꞌ li ralal xcꞌajol, tento nak tixqꞌue li re aꞌan re nak lin tenamit incꞌaꞌ teꞌisi̱k saꞌ lix naꞌajeb. Incꞌaꞌ naru tixmakꞌ lix chꞌochꞌ lin tenamit, chan li Dios. Chirix aꞌan, li cui̱nk quinrocsi saꞌ li oqueba̱l ut quinixcꞌam saꞌ li cocꞌ naꞌajej li cuanqueb saꞌ li norte. Aꞌaneb li naꞌajej li kꞌaxtesinbileb chokꞌ reheb laj tij. Ut quixcꞌut chicuu jun li naꞌajej li cuan chi ixbej saꞌ li oeste. Ut quixye cue: —Aꞌan aꞌin li naꞌajej li teꞌxcꞌu̱b cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru li teꞌxmayeja. Teꞌxchik li tib li teꞌxmayeja re xpatzꞌbal xcuybal xma̱queb ut li mayej re xtojbal rix lix ma̱queb. Aran teꞌxpom li mayej re li ru li racui̱mk. Teꞌxba̱nu aran re nak incꞌaꞌ teꞌxcꞌam li cꞌaꞌru santobresinbil saꞌ li neba̱l li cuanqueb cuiꞌ li tenamit, chan li cui̱nk. Chirix aꞌan quinrisi saꞌ li neba̱l li cuan chirix ut quinixcꞌam saꞌ xca̱ pacꞌalil li neba̱l. Saꞌ eb li ca̱hib chi xuc cuan jun chic li neba̱l. Li junju̱nk chi neba̱l juntakꞌe̱t xni̱nkaleb. Junmay metro lix nimal rok ut oꞌlaju metro lix nimal ru. Li junju̱nk chi neba̱l sutsu saꞌ tzꞌac. Ut cuanqueb xnaꞌajeb li xam chiru li tzꞌac. Ut li cui̱nk quixye cue: —Aꞌaneb aꞌin li naꞌajej li teꞌcꞌu̱ba̱nk cuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li templo. Arin teꞌxchik li mayej li nequeꞌxqꞌue eb li tenamit, chan. Li nimaꞌ li na-el chak rubel lix puertil li temploLi cui̱nk quinixcꞌam cuiꞌchic saꞌ li oqueba̱l re li templo. Ut quicuil nak rubel li oqueba̱l yo̱ chak chi e̱lc li haꞌ ut yo̱ chi xic saꞌ li este bar na-iloc cuiꞌ li templo. Li haꞌ yo̱ chi e̱lc rubel li templo saꞌ li sur ut yo̱ chi numecꞌ chixcꞌatk li artal. Li cui̱nk quinrisi chirix li templo. Co-el saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li norte ut quinixcꞌam saꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ li este. Ut aran quicuil li rok haꞌ yo̱ chi e̱lc saꞌ li nim re li oqueba̱l. Ut qui-el li cui̱nk ut yo̱ chi xic saꞌ li este. Cuan jun li cꞌa̱m re bisoc saꞌ rukꞌ. Quixbis o̱b ciento metro ut quixye cue nak tinnumekꞌ saꞌ li nimaꞌ saꞌ li naꞌajej aꞌan. Ut la̱in quintiquib numecꞌ ut li haꞌ quicuulac saꞌ xcux cuok. Nak quixbis o̱b ciento metro chic, li haꞌ quicuulac saꞌ xbe̱n cuok. O̱b ciento metro chic quixbis ut li haꞌ quicuulac saꞌ xcꞌa̱mal insaꞌ. Quixbis o̱b ciento metro chic, ut ac cham chic chi us li nimaꞌ. Incꞌaꞌ chic quiru quinnumeꞌ xban nak kꞌaxal cham chic. Ma̱ ani naru nanumeꞌ cui incꞌaꞌ nanau numxic. Ut li cui̱nk quixye cue: —At ralal cui̱nk, qꞌue retal chi us chixjunil li cꞌaꞌru xacuil, chan. Tojoꞌnak li cui̱nk quinixcꞌam cuiꞌchic chire li nimaꞌ. Nak cuanquin aran, quicuil nak cuanqueb nabaleb li ni̱nki cheꞌ chire li nimaꞌ saꞌ xcaꞌ pacꞌalil. Quixye cue li cui̱nk: —Li haꞌ aꞌin yo̱ chi xic saꞌ li este. Nanumeꞌ saꞌ li ru takꞌa Arabá ut tox-ocak saꞌ li palau Mar Muerto. Nak li haꞌ aꞌin ta̱oc saꞌ li palau, ta̱cha̱bilokꞌ li haꞌ. Chixjunil li xul li teꞌcua̱nk saꞌ li nimaꞌ aꞌan ta̱cua̱nk xyuꞌameb. Nabaleb li car li teꞌcua̱nk saꞌ li palau bar ta̱oc cuiꞌ li nimaꞌ. Ta̱cua̱nk xyuꞌameb chixjunil li xul li teꞌcua̱nk saꞌ li haꞌ aꞌan. Ut chire li palau aꞌan cua̱nkeb laj car naticla chak saꞌ li naꞌajej En-gadi nacuulac toj En-eglaim. Ut yalak bar chire li palau yo̱keb chixchakobresinquil lix yoyeb laj car. Qꞌuila pa̱y ru li car ut kꞌaxal nabalakeb li teꞌcua̱nk saꞌ li palau aꞌan, joꞌ li cuanqueb saꞌ li nimla palau Mediterráneo xcꞌabaꞌ. Abanan li haꞌ li yal tamto chire li palau ut lix sa̱b haꞌ incꞌaꞌ ta̱cha̱bilokꞌ. Ta̱cana̱k ban chokꞌ re atzꞌam. Ut chire li nimaꞌ saꞌ xcaꞌ pacꞌalil teꞌcua̱nk qꞌuila pa̱y ru li cheꞌ teꞌu̱chi̱nk. Li cheꞌ aꞌan incꞌaꞌ teꞌtꞌanekꞌ lix xak ut incꞌaꞌ teꞌxcanab u̱chi̱nc. Rajlal teꞌu̱chi̱nk saꞌ xkꞌehil xban nak cuanqueb chire li nimaꞌ li na-el saꞌ li templo. Li cheꞌ aꞌan teꞌu̱chi̱nk ut li ru ta̱loꞌekꞌ ut lix xak ta̱cꞌanjelak chokꞌ ban.— Nak queꞌxcꞌul lix chꞌochꞌeb laj IsraelLi nimajcual Dios quixye: —Aꞌaneb aꞌin lix nuba̱l li chꞌochꞌ li ta̱jeqꞌui̱k reheb li cablaju xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Cuib jachal li chꞌochꞌ li teꞌxcꞌul eb li ralal xcꞌajol laj José. La̱in quinye reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ riqꞌuin juramento nak tinqꞌue reheb li naꞌajej aꞌin. Joꞌcan nak ta̱jeqꞌui reheb ut juntakꞌe̱t xni̱nkal li teꞌxcꞌul li junju̱nk. Aꞌan aꞌin li chꞌochꞌ li tinqꞌue chokꞌ e̱herencia. Li nuba̱l saꞌ li norte ta̱ticla̱k cuan cuiꞌ li palau Mediterráneo xcꞌabaꞌ saꞌ li be li naxic Hetlón ut ta̱cuulak saꞌ eb li tenamit Zedad, Hamat, Berota, ut Sibraim, li cuan saꞌ li nuba̱l re li tenamit Damasco ut Hamat. Ut nacuulac saꞌ li tenamit Hazar-haticón li cuan saꞌ li nuba̱l re li naꞌajej Haurán. Aꞌin li nuba̱l li cuan saꞌ li norte naticla chak cuan cuiꞌ li palau ut nacuulac toj saꞌ li tenamit Hazar-enán. Eb li naꞌajej Damasco ut Hamat cuanqueb saꞌ li norte. Li nuba̱l li cuan saꞌ li este nacuulac saꞌ xya̱nkeb li naꞌajej Haurán ut Damasco ut saꞌ xya̱nkeb li naꞌajej Galaad ut Israel. Li nimaꞌ Jordán, aꞌan lix nuba̱l. Nacuulac toj cuan cuiꞌ li palau Mar Muerto. Li nuba̱l li cuan saꞌ li sur naticla Tamar ut nacuulac toj cuan cuiꞌ li haꞌ li cuan Cades. Ut nacuulac toj saꞌ li palau Mediterráneo. Aꞌan li nuba̱l li cuan saꞌ li sur. Li nuba̱l li cuan saꞌ li oeste, aꞌan li palau Mediterráneo. Nacuulac saꞌ li norte toj saꞌ li oqueba̱l re Hamat. Aꞌan li nuba̱l li cuan saꞌ li oeste. Ta̱jeqꞌui li naꞌajej reheb laj Israel aꞌ yal chanru lix te̱paleb. Nak te̱bu̱li rix li chꞌochꞌ re te̱jeqꞌui saꞌ e̱ya̱nk, te̱qꞌue ajcuiꞌ reheb li jalaneb xtenamit li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Teꞌxcꞌul lix chꞌochꞌeb li cuanqueb ralal xcꞌajol li queꞌyoꞌla saꞌ le̱ tenamit. Teꞌbu̱lik e̱rochben re nak teꞌtzꞌak chꞌochꞌ saꞌ e̱ya̱nk la̱ex aj Israel. Teꞌxcꞌul xchꞌochꞌeb li jalaneb xtenamit saꞌ lix te̱paleb li yo̱queb cuiꞌ chi cua̱nc, chan li nimajcual Dios. Aꞌan aꞌin xcꞌabaꞌeb li junju̱nk xte̱paleb laj Israel ut li chꞌochꞌ li teꞌxcꞌul. Laj Dan tixcꞌul lix chꞌochꞌ saꞌ li norte. Naticla chak saꞌ li naꞌajej Hetlón ut nacuulac toj saꞌ li naꞌajej Hamat, ut nacuulac Hazar-enán xcue̱nt Damasco li cuan saꞌ li norte. Lix nuba̱l lix naꞌaj naticla saꞌ li este ut nacuulac toj saꞌ li oeste. Ut saꞌ li nuba̱l re lix chꞌochꞌ laj Dan tixcꞌul lix naꞌaj laj Aser. Naticla saꞌ li este ut nacuulac toj chire li palau. Ut saꞌ li nuba̱l re lix chꞌochꞌ laj Aser, tixcꞌul lix naꞌaj laj Neftalí. Naticla saꞌ li este ut nacuulac toj chire li palau. Ut saꞌ li nuba̱l re lix chꞌochꞌ laj Neftalí tixcꞌul lix naꞌaj laj Manasés. Naticla saꞌ li este ut nacuulac toj chire li palau. Ut saꞌ li nuba̱l re lix chꞌochꞌ laj Manasés tixcꞌul lix naꞌaj laj Efraín. Naticla saꞌ li este ut nacuulac toj chire li palau. Ut saꞌ li nuba̱l re lix chꞌochꞌ laj Efraín tixcꞌul lix naꞌaj laj Rubén. Naticla saꞌ li este ut nacuulac toj chire li palau. Ut saꞌ li nuba̱l re lix chꞌochꞌ laj Rubén tixcꞌul lix naꞌaj laj Judá. Naticla saꞌ li este ut nacuulac toj chire li palau. Ut li naꞌajej li cuan chixcꞌatk lix chꞌochꞌ laj Judá ta̱cana̱k chokꞌ xnaꞌaj li templo. Naticla saꞌ li este ut nacuulac toj chire li palau. Cablaju kilómetro xnimal ru. Ut lix nimal rok, aꞌan juntakꞌe̱t riqꞌuin li teꞌxcꞌul lix te̱paleb laj Israel. Ut li templo ta̱cua̱nk saꞌ xyi li naꞌajej aꞌan. Li naꞌajej li te̱xoc chokꞌ re li nimajcual Dios, aꞌan cablaju kilómetro riqꞌuin medio kilómetro xnimal rok ut laje̱b kilómetro xnimal ru. Ut saꞌ li naꞌajej aꞌan ta̱cua̱nk lix naꞌajeb laj tij. Cablaju kilómetro riqꞌuin media kilómetro xnimal rok naticla saꞌ li este ut nacuulac toj saꞌ li oeste. O̱b kilómetro lix nimal ru li naticla saꞌ li norte ut nacuulac toj saꞌ li sur. Ut lix templo li Ka̱cuaꞌ ta̱cua̱nk saꞌ xyi li naꞌajej aꞌan. Li naꞌajej aꞌan reheb laj tij li ralal xcꞌajol laj Sadoc li santobresinbileb chi cꞌanjelac chiru li Dios. Junelic queꞌcuan saꞌ ti̱quilal chiru. Incꞌaꞌ queꞌxtzꞌekta̱na li Dios joꞌ queꞌxba̱nu li ralal xcꞌajol laj Leví nak eb laj Israel queꞌxtzꞌekta̱na li Dios. Eb laj tij teꞌcua̱nk saꞌ li lokꞌlaj naꞌajej li ac canabanbil chokꞌ reheb chixcꞌatk lix naꞌajeb laj levita. Ut lix naꞌajeb laj levita li cuan chixcꞌatk li nuba̱l re lix naꞌajeb laj tij, aꞌan cablaju kilómetro riqꞌuin media kilómetro xnimal rok ut o̱b kilómetro xnimal ru. Chixjunil li naꞌajej reheb laj tij ut reheb laj levita, aꞌan cablaju kilómetro riqꞌuin media xnimal rok ut laje̱b kilómetro xnimal ru. Li chꞌochꞌ aꞌin incꞌaꞌ naru xcꞌayinquil, chi moco naru xjalbal ru, chi moco naru xqꞌuebal re jalan xban nak li naꞌajej aꞌin ac kꞌaxtesinbil re li nimajcual Dios. Li naꞌajej li nacana, aꞌan moco kꞌaxtesinbil ta re li Dios. Li chꞌochꞌ aꞌan ta̱cꞌanjelak reheb laj Israel re teꞌcua̱nk cuiꞌ. Li naꞌajej, aꞌan cablaju kilómetro riqꞌuin media kilómetro xnimal rok ut cuib kilómetro riqꞌuin media xnimal ru. Saꞌ xyi li naꞌajej teꞌxyi̱b lix tenamit ut chixjun sutam ta̱cua̱nk lix naꞌajeb lix queto̱mk. Li naꞌajej li teꞌcua̱nk cuiꞌ li tenamit, aꞌan ca̱ xucu̱t. Lix nimal rok aꞌan cuib kilómetro riqꞌuin cuib ciento metro riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l metro. Ut lix nimal ru, aꞌan cuib kilómetro riqꞌuin cuib ciento metro riqꞌuin laje̱b roxcꞌa̱l metro. Juntakꞌe̱t xnimal rok ut juntakꞌe̱t xnimal ru. Chixjun sutam li tenamit ta̱cua̱nk lix naꞌajeb li queto̱mk. Li naꞌajej aꞌan jun ciento riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l metro xni̱nkal ru saꞌ xca̱ pacꞌalil. Chixjun sutam li tenamit ta̱cua̱nk li chꞌochꞌ chixcꞌatk lix naꞌaj li Ka̱cuaꞌ. Li naꞌajej aꞌan o̱b kilómetro xnimal rok saꞌ li este ut o̱b kilómetro xnimal rok saꞌ li oeste. Teꞌxtrabaji li chꞌochꞌ aꞌin ut teꞌa̱uk. Ut li ru li acui̱mk li ta̱e̱lk, aꞌan xtzacae̱mkeb li teꞌcꞌanjelak saꞌ li tenamit. Li teꞌcꞌanjelak saꞌ li tenamit, aꞌaneb li cuanqueb saꞌ lix te̱paleb laj Israel. Ut aꞌaneb li teꞌcꞌanjela̱nk re li chꞌochꞌ aꞌin. Ca̱ xucu̱t li naꞌajej li ta̱cana̱k saꞌ xyi. Cablaju kilómetro riqꞌuin media kilómetro xnimal rok ut aꞌan ajcuiꞌ lix nimal ru. Chixjunil li naꞌajej aꞌin kꞌaxtesinbil re li Ka̱cuaꞌ ut re li tenamit. Li chꞌochꞌ li cuan saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li naꞌajej li kꞌaxtesinbil re li Ka̱cuaꞌ ut re li tenamit, aꞌan re li rey. Nacuulac saꞌ li este toj saꞌ li nuba̱l ut nacuulac saꞌ li oeste toj saꞌ li palau. Lix nimal ru, aꞌan cablaju kilómetro riqꞌuin media kilómetro. Saꞌ xyi li naꞌajej aꞌan cua̱nk lix naꞌaj li templo. Li chꞌochꞌ li cuan saꞌ xcaꞌ pacꞌalil lix naꞌajeb laj levita ut li tenamit, aꞌan xnaꞌaj li rey. Li naꞌajej aꞌin naxcꞌul rib riqꞌuin lix nuba̱l lix naꞌaj laj Judá ut naxcꞌul ajcuiꞌ rib riqꞌuin lix nuba̱l lix naꞌaj laj Benjamín. Eb li jun chꞌol chic laj Israel teꞌxcꞌul xnaꞌajeb saꞌ li sur. Saꞌ li nuba̱l re lix naꞌaj li rey ut li nuba̱l re lix naꞌaj li tenamit tixcꞌul xnaꞌaj laj Benjamín. Naticla saꞌ li este ut nacuulac toj chire li palau saꞌ li oeste. Ut saꞌ li nuba̱l re lix chꞌochꞌ laj Benjamín tixcꞌul lix naꞌaj laj Simeón. Naticla saꞌ li este ut nacuulac toj chire li palau. Ut saꞌ li nuba̱l re lix chꞌochꞌ laj Simeón tixcꞌul lix naꞌaj laj Isacar. Naticla saꞌ li este ut nacuulac toj chire li palau. Ut saꞌ li nuba̱l re lix chꞌochꞌ laj Isacar tixcꞌul lix naꞌaj laj Zabulón. Naticla saꞌ li este ut nacuulac toj chire li palau. Ut saꞌ li nuba̱l re lix chꞌochꞌ laj Zabulón tixcꞌul lix naꞌaj laj Gad. Naticla saꞌ li este ut nacuulac toj chire li palau. Ut li nuba̱l re lix chꞌochꞌ laj Gad li cuan saꞌ li sur naticla Tamar ut nanumeꞌ toj cuan cuiꞌ li haꞌ li cuan Cades ut nanumeꞌ chire li nimaꞌ li cuan Egipto. Ut nacuulac toj saꞌ li palau Mediterráneo. —Aꞌan aꞌin li naꞌajej li ta̱jeqꞌui reheb li cablaju xte̱paleb laj Israel. Joꞌ xinye a̱cue, joꞌcan ta̱ba̱nu, chan li nimajcual Dios. Sutsu̱k saꞌ tzꞌac li tenamit li cuan saꞌ li naꞌajej li kꞌaxtesinbil re li Dios. Li tzꞌac li cuan saꞌ li norte, aꞌan cuib kilómetro riqꞌuin cuib ciento metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l metro xnimal ru. Ut ta̱qꞌue xcꞌabaꞌeb li oqueba̱l re li tenamit joꞌ lix cꞌabaꞌeb li xte̱paleb laj Israel. Lix cꞌabaꞌeb li oxib li oqueba̱l li cuanqueb saꞌ li norte, aꞌaneb Rubén, Judá ut Leví. Joꞌcan ajcuiꞌ saꞌ li este lix nimal ru li tzꞌac, aꞌan cuib kilómetro riqꞌuin cuib ciento metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l metro. Cuanqueb oxib li oqueba̱l. Lix cꞌabaꞌeb, aꞌaneb José, Benjamín ut Dan. Joꞌcan ajcuiꞌ saꞌ li sur lix nimal ru li tzꞌac, aꞌan cuib kilómetro riqꞌuin cuib ciento metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l metro. Cuanqueb oxib li oqueba̱l. Lix cꞌabaꞌeb, aꞌaneb Simeón, Isacar ut Zabulón. Joꞌcan ajcuiꞌ saꞌ li oeste lix nimal ru li tzꞌac, aꞌan cuib kilómetro riqꞌuin cuib ciento metro riqꞌuin o̱b xcaꞌcꞌa̱l metro. Cuanqueb oxib li oqueba̱l. Lix cꞌabaꞌeb, aꞌaneb Gad, Aser ut Neftalí. Chixjunil li tzꞌac li sutsu̱k cuiꞌ li tenamit, aꞌan bele̱b kilómetro xnimal. Ut chalen saꞌ li cutan aꞌan, lix cꞌabaꞌ li tenamit aꞌan Jehová-sama. Chi jalbil ru naraj naxye “Li Ka̱cuaꞌ cuan arin.” Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li Profeta DanielLaj Daniel cuan saꞌ rochoch li reyYo̱ rox chihab roquic laj Joacim chokꞌ xreyeb laj Judá nak quicuulac Jerusalén laj Nabucodonosor lix reyeb laj Babilonia chi pletic riqꞌuineb. Ut li Dios quixcanab laj Joacim lix reyeb laj Judá saꞌ rukꞌeb laj Babilonia. Ut cuan li secꞌ li quicꞌanjelac saꞌ rochoch li Dios li quicꞌameꞌ saꞌ li naꞌajej Sinar. Ut laj Nabucodonosor quixcꞌam saꞌ rochoch lix dios ut quixqꞌue saꞌ li naꞌajej bar naxocman cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru terto xtzꞌak re lix dioseb. Laj Aspenaz aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb li cui̱nk li eunuco, li nequeꞌtrabajic saꞌ li palacio. Li rey quixye re laj Aspenaz nak tixsicꞌ ruheb cuib oxib xcomoneb li ralal xcꞌajol li queꞌcuan chokꞌ xreyeb laj Israel ut tixcꞌameb saꞌ li palacio. Eb li chꞌajom aꞌan tento nak cꞌajoꞌak xchakꞌaleb ru ut cua̱nkeb xnaꞌleb, tzolbilakeb ut se̱bak xchꞌo̱leb, ut tzꞌakalak re ruheb re nak ta̱ru̱k teꞌcꞌanjelak saꞌ li palacio. Ut laj Aspenaz tixcꞌut chiruheb li a̱tinac ut li tzꞌi̱bac saꞌ li ra̱tinoba̱leb laj Babilonia. Li rey quixye nak rajlal cutan teꞌqꞌuehekꞌ xtzacae̱mk joꞌ naxtzaca aꞌan. Teꞌqꞌuehekꞌ xvino joꞌ narucꞌ aꞌan. Teꞌchꞌolani̱k oxib chihab ut chirix aꞌan teꞌcꞌamekꞌ chiru li rey. Saꞌ xya̱nkeb li sicꞌbileb ru cuanqueb laj Daniel, laj Ananías, laj Misael ut laj Azarías. Aꞌaneb ralal xcꞌajol laj Judá. Ut li nataklan saꞌ xbe̱neb li eunucos quixqꞌue xcꞌabaꞌeb. Laj Daniel quiqꞌueheꞌ chokꞌ aj Beltsasar. Laj Ananías quiqꞌueheꞌ chokꞌ aj Sadrac. Laj Misael quiqꞌueheꞌ chokꞌ aj Mesac ut laj Azarías quiqꞌueheꞌ chokꞌ aj Abed-nego. Ut laj Daniel quixye saꞌ xchꞌo̱l nak incꞌaꞌ tixmux ru lix pa̱ba̱l riqꞌuin xcuaꞌbal li tzacae̱mk li quiqꞌueheꞌ re xban li rey chi moco riqꞌuin rucꞌbal li vino xban nak eb laj Judá incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li tzacae̱mk aꞌan. Quixtzꞌa̱ma ban chiru laj Aspenaz nak incꞌaꞌ ta̱minekꞌ ru xba̱nunquil. Ut li Dios quixtenkꞌa laj Daniel. Lix naꞌleb laj Daniel quicuulac chiru laj Aspenaz li nataklan saꞌ xbe̱neb li eunuco. Ut laj Aspenaz li nataklan reheb quixye re laj Daniel: —La̱in ninxucuac xban nak li rey quixye cue cꞌaꞌru te̱tzaca. Cui sakquirin le̱ riloba̱l ut cui bakex chiruheb li jun chꞌol chic, li rey naru naxtakla incamsinquil la̱in, chan. Tojoꞌnak laj Daniel quia̱tinac riqꞌuin laj Melsar, li quiqꞌueheꞌ xban laj Aspenaz chi iloc reheb laj Daniel, laj Ananías, laj Misael ut laj Azarías. Quixye re: —Ba̱nu usilal, kayalak laje̱bak cutan li yo̱quin chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu. Junes quiꞌil kꞌe̱n ta̱qꞌue chikatzaca ut junes haꞌ ta̱qꞌue chikucꞌ. Riqꞌuin aꞌin ta̱cuil bar cuan li kꞌaxal cau, ma la̱o malaj li nequeꞌtzacan re li tzacae̱mk joꞌ naxtzaca li rey. Ut chirix aꞌan naru nacaba̱nu li cꞌaꞌru nacacuaj kiqꞌuin. Cui ta̱cuil nak incꞌaꞌ cauho, ta̱qꞌue chikatzaca li cꞌaꞌru ta̱cuaj, chan. Ut laj Melsar quixcꞌul xchꞌo̱l li quixye laj Daniel. Ut laje̱b cutan queꞌxba̱nu chi joꞌcan. Ut nak ac xnumeꞌ li laje̱b cutan, laj Daniel ut eb li rochben kꞌaxal cau nequeꞌiloc ut cau ribeb chiruheb li jun chꞌol chic li nequeꞌtzacan joꞌ quixye li rey. Ut chirix chic aꞌan laj Melsar incꞌaꞌ quixqꞌue reheb li tzacae̱mk ut li vino li quixye li rey. Quixqꞌue ban junes quiꞌil kꞌe̱n chixtzacaheb ut junes haꞌ quixqꞌue chiruqꞌueb. Ut li Dios quixqꞌue xnaꞌlebeb li ca̱hib chi sa̱j cui̱nk aꞌin ut kꞌaxal se̱beb xchꞌo̱l chixtaubal ru chixjunil li cꞌaꞌru quicuteꞌ chiruheb. Ut kꞌaxal cuiꞌchic li naꞌleb li quiqꞌueheꞌ re laj Daniel xban li Dios re xtaubal ru li naxye li matcꞌ ut li visión. Nak ac xnumeꞌ li oxib chihab li quixye li rey, laj Aspenaz li nataklan saꞌ xbe̱neb li eunuco quixcꞌameb riqꞌuin li rey Nabucodonosor. Ut li rey quia̱tinac riqꞌuineb. Ut quisahoꞌ xchꞌo̱l riqꞌuineb laj Daniel, laj Ananías, laj Misael ut laj Azarías ut ma̱ jun chic quixtau joꞌ eb li ca̱hib aꞌan. Joꞌcan nak queꞌcana saꞌ li palacio chi cꞌanjelac chiru. Chixjunil li cꞌaꞌru queꞌpatzꞌeꞌ reheb xban li rey, li ca̱hib chi cui̱nk aꞌin kꞌaxal cha̱bil queꞌxsume. Kꞌaxal cuiꞌchic cha̱bil queꞌxsume chiruheb chixjunileb li cuanqueb rubel xcuanquil li rey joꞌ laj kꞌe ut eb li nequeꞌtzoloc chirix li chahim. Ut laj Daniel quicana chi cꞌanjelac saꞌ li palacio toj saꞌ li xbe̱n chihab nak cuan chokꞌ rey laj Ciro. Laj Nabucodonosor quixmatqꞌue li nimla jalam u̱chYo̱ xcab chihab roquic chokꞌ rey laj Nabucodonosor nak quimatqꞌuec ut cꞌajoꞌ nak quixucuac xban lix matcꞌ. Incꞌaꞌ chic quicuar xban xcꞌaꞌux. Joꞌcan nak quixbok chixjunileb laj kꞌe ut eb laj qꞌuehol naꞌleb, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌtzoloc chirix li chahim ut eb laj Caldea re nak teꞌxye re cꞌaꞌru naxye lix matcꞌ. Ut queꞌcuulac riqꞌuin li rey. Ut li rey quixye reheb: —Cꞌajoꞌ incꞌaꞌux xban li xinmatqꞌue. Nacuaj te̱ye cue cꞌaꞌru xya̱lal lin matcꞌ, chan reheb. Ut eb laj Caldea queꞌa̱tinac riqꞌuin li rey saꞌ ra̱tinoba̱leb laj arameo ut queꞌxye: —At rey, chicua̱nk taxak la̱ yuꞌam chi junelic. La̱o aj cꞌanjel cha̱cuu. Ye ke cꞌaꞌru la̱ matcꞌ ut la̱o takaye a̱cue cꞌaꞌru naxye, chanqueb. Quichakꞌoc li rey ut quixye reheb laj Caldea: —Xsach saꞌ inchꞌo̱l lin matcꞌ. Cui la̱ex incꞌaꞌ te̱ye cue cꞌaꞌru lin matcꞌ ut cꞌaꞌru naxye, texpedasi̱k ut ta̱jucꞌma̱nk le̱ rochoch. Abanan cui te̱ye cue cꞌaꞌru naxye lin matcꞌ, tinqꞌue e̱re nabal le̱ ma̱tan ut tinqꞌue e̱lokꞌal. Yehomak biꞌ cue cꞌaꞌru lin matcꞌ ut yehomak cue cꞌaꞌru naxye, chan. Ut queꞌxye cuiꞌchic re: —At rey, la̱o aj cꞌanjel cha̱cuu. Ye ke cꞌaꞌru la̱ matcꞌ ut takaye a̱cue cꞌaꞌru naxye, chanqueb. Li rey quixye reheb: —La̱in ninnau cꞌaꞌru yo̱quex. Yo̱quex chiroybeninquil xban nak nequenau nak incꞌaꞌ jultic cue lin matcꞌ. Cui incꞌaꞌ te̱ye cue cꞌaꞌru lin matcꞌ, juntakꞌe̱t li te̱cꞌul che̱junilex. La̱ex ac xecꞌu̱b e̱rib chi ribil e̱rib nak texticꞌtiꞌik chicuu yal re roybeninquil nak ta̱numekꞌ li cutan. Yehomak biꞌ cue cꞌaꞌru xinmatqꞌue re nak tinnau nak naru te̱ye cue li cꞌaꞌru naxye, chan. Eb laj Caldea queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Ma̱ ani junak saꞌ ruchichꞌochꞌ naru tixye a̱cue cꞌaꞌru naxye la̱ matcꞌ cui incꞌaꞌ ta̱ye re xbe̱n cua cꞌaꞌru xamatqꞌue. Ut ma̱ jun rey, chi moco li kꞌaxal ni̱nkeb xcuanquil, nequeꞌpatzꞌoc chi joꞌcan riqꞌuineb laj kꞌe chi moco riqꞌuineb li nequeꞌtzoloc chirix li chahim, chi moco kiqꞌuin la̱o aj Caldea. Li cꞌaꞌru nacapatzꞌ, at rey, kꞌaxal chꞌaꞌaj xsumenquil. Ma̱ ani naru ta̱yehok a̱cue li cꞌaꞌru nacacuaj xnaubal. Caꞌaj eb cuiꞌ li kadios nequeꞌnaꞌoc re aꞌan; abanan ma̱ aniheb saꞌ kaya̱nk xban nak eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌcuan saꞌ xya̱nkeb yal cui̱nk, chanqueb. Ut cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li rey ut quixtakla xcamsinquil chixjunileb laj qꞌuehol naꞌleb li cuanqueb Babilonia. Nak ac xqꞌue li chakꞌrab li rey nak teꞌcamsi̱k laj qꞌuehol naꞌleb, queꞌsiqꞌueꞌ ajcuiꞌ laj Daniel ut eb li rochben re teꞌcamsi̱k. Laj Daniel aꞌan cuan xnaꞌleb ut quixcꞌoxla chi us cꞌaꞌru tixye re laj Arioc li capitán reheb li soldado, li queꞌtakla̱c chixcamsinquileb laj qꞌuehol naꞌleb li cuanqueb Babilonia. Laj Daniel quixpatzꞌ re laj Arioc lix capitán li rey: —¿Cꞌaꞌru xya̱lal nak li rey quixqꞌue li chakꞌrab aꞌin kꞌaxal ra? chan. Ut laj Arioc quixye re cꞌaꞌru quicꞌulman. Ut laj Daniel co̱ riqꞌuin li rey ut quixtzꞌa̱ma chiru nak ta̱roybeni caꞌchꞌinak re nak aꞌan tixye re cꞌaꞌru lix matcꞌ ut cꞌaꞌru xya̱lal. Chirix chic aꞌan laj Daniel co̱ saꞌ li rochoch cuanqueb cuiꞌ laj Ananías, laj Misael ut laj Azarías, li nequeꞌochbenin re, ut quixserakꞌi reheb cꞌaꞌru quicꞌulman saꞌ li rochoch li rey. Quixye reheb nak teꞌtijok ut teꞌtzꞌa̱ma̱nk chiru li Dios cuan saꞌ choxa re nak li Dios ta̱ruxta̱na ruheb ut tixcꞌut chiru laj Daniel cꞌaꞌru xya̱lal lix matcꞌ li rey re nak incꞌaꞌ teꞌcamsi̱k rochbeneb laj qꞌuehol naꞌleb re Babilonia. Ut saꞌ ajcuiꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan, li Dios quixcꞌutbesi chiru laj Daniel cꞌaꞌru lix matcꞌ li rey ut cꞌaꞌru lix ya̱lal. Ut laj Daniel quixlokꞌoni li Dios cuan saꞌ choxa. Ut quixye: —Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ Dios chi junelic kꞌe cutan xban nak aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil ut aꞌan naxnau chixjunil. Li Dios aꞌan yal re saꞌ xbe̱neb li cutan. Aꞌan nataklan chak re li hab ut aꞌan nataklan re li sakꞌehil. Aꞌan naxakaban reheb li rey ut aꞌan ajcuiꞌ na-isin reheb. Aꞌan li naqꞌuehoc re lix naꞌlebeb li cuanqueb xnaꞌleb ut naxqꞌueheb ajcuiꞌ chixtaubal ru li incꞌaꞌ natauman ru. Aꞌan naxcꞌutbesi chiku li incꞌaꞌ nakatau ru ut li chꞌaꞌaj xtaubal ru. Aꞌan naxnau chixjunil li cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ nakanau la̱o. Chixjunil cutan saken chiru aꞌan. At inDios, la̱at lix Dioseb lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ninbantioxin cha̱cuu ut nacatinlokꞌoni xban nak xaqꞌue innaꞌleb ut xaqꞌue incacuilal. Xacꞌutbesi chicuu li xintzꞌa̱ma cha̱cuu. Anakcuan xacꞌutbesi chicuu cꞌaꞌru lix matcꞌ li rey ut cꞌaꞌru lix ya̱lal, chan laj Daniel re li Dios. Tojoꞌnak laj Daniel co̱ riqꞌuin laj Arioc li quitakla̱c xban li rey chixcamsinquileb laj qꞌuehol naꞌleb re Babilonia. Ut quixye re: —Ma̱camsiheb cuan laj qꞌuehol naꞌleb re Babilonia. Oybeni caꞌchꞌinak. China̱cꞌam riqꞌuin li rey ut la̱in tinye re cꞌaꞌru naxye lix matcꞌ, chan. Ut laj Arioc saꞌ junpa̱t quixcꞌam laj Daniel riqꞌuin li rey ut quixye re: —Xintau chak jun li sa̱j cui̱nk xcomoneb laj Judá li queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ chak arin ut aꞌan tixye a̱cue cꞌaꞌru naxye la̱ matcꞌ, chan. Li rey quichakꞌoc ut quixye re laj Daniel li nayeman Beltsasar re: —¿Ma ta̱ru̱k ta̱ye cue cꞌaꞌru xinmatqꞌue ut cꞌaꞌru naxye? chan. Laj Daniel quichakꞌoc ut quixye: —Li cꞌaꞌru nacacuaj xnaubal incꞌaꞌ nanauman. Chi moco laj kꞌe, chi moco li cuanqueb xnaꞌleb, chi moco li nequeꞌtzoloc chirix li chahim, chi moco laj tu̱l naru teꞌyehok a̱cue, at rey. Abanan cuan jun Dios saꞌ choxa. Aꞌan li nacꞌutbesin re li cꞌaꞌru incꞌaꞌ nanauman ut aꞌan ajcuiꞌ li ta̱cꞌutbesi̱nk re cha̱cuu, at rey Nabucodonosor, cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk saꞌ eb li cutan cha̱lel. La̱in tinye a̱cue cꞌaꞌru la̱ matcꞌ ut cꞌaꞌru li cacuil nak cuancat saꞌ la̱ chꞌa̱t. At rey, nak cuancat saꞌ la̱ chꞌa̱t yo̱cat chi cꞌoxlac chirix li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk saꞌ eb li cutan teꞌcha̱lk. Ut li Dios, li nacꞌutbesin re li cꞌaꞌru incꞌaꞌ nanauman, aꞌan quixcꞌutbesi cha̱cuu li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Ut quicꞌutbesi̱c chicuu la̱in. Ma̱cuaꞌ xban nak kꞌaxal nabal innaꞌleb chiruheb lix naꞌlebeb li jun chꞌol chic. Quicꞌutbesi̱c ban chicuu re nak la̱in tinye a̱cue, at rey, cꞌaꞌru naxye la̱ matcꞌ, ut re ajcuiꞌ nak ta̱tau ru li cꞌaꞌru yo̱ cuiꞌ a̱cꞌaꞌux. At rey, saꞌ la̱ matcꞌ xacuil nak xakxo cha̱cuu jun li jalam u̱ch kꞌaxal najt xteram. Nalembac na-iloc ut xiu xiu rilbal. Lix jolom li jalam u̱ch yi̱banbil riqꞌuin oro, li re xchꞌo̱l ut lix tel yi̱banbil riqꞌuin plata, li ru xsaꞌ ut li raꞌ yi̱banbil riqꞌuin bronce. Lix tzelec yi̱banbil riqꞌuin hierro, ut li rok yijach hierro ut yijach cꞌatbil saklun. Nak yo̱cat chirilbal li jalam u̱ch, jun li pec qui-el saꞌ li u̱l chi ma̱ ani quicutuc re. Ut li pec toj chiru li rok li jalam u̱ch coxnak ut quimuchꞌeꞌ li rok xban. Ut quimuchꞌeꞌ ajcuiꞌ li hierro, li cꞌatbil saklun, li bronce, li plata ut li oro. Ut poks quicana chanchan xpoksil li trigo li nacana nak nayekꞌiman re risinquil saꞌ rix. Ut lix poksil li chꞌi̱chꞌ ut li cꞌatbil saklun quicꞌameꞌ chi junaj cua xban ikꞌ. Abanan li pec quicana ut quiniman toj retal quicuulac xnimal joꞌ jun li tzu̱l ut quixtzꞌap chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Aꞌan aꞌin li xacuil saꞌ la̱ matcꞌ, at rey, ut anakcuan tinye a̱cue cꞌaꞌru lix ya̱lal, chan laj Daniel. —At rey, la̱at li kꞌaxal nim la̱ cuanquil saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li rey xban nak li Ka̱cuaꞌ Dios li cuan saꞌ choxa, aꞌan li quixakaban a̱cue ut aꞌan ajcuiꞌ quiqꞌuehoc a̱cuanquil, a̱cacuilal ut a̱lokꞌal. Ut quixqꞌue la̱ cuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, joꞌqueb ajcuiꞌ li xul saꞌ ruchichꞌochꞌ ut li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa. Quixkꞌaxtesi chixjunil saꞌ a̱cuukꞌ la̱at ut quixqꞌue a̱cuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil. Lix jolom oro li jalam u̱ch li xacuil, aꞌan la̱at. Li plata aꞌan retalil jun chic xnimal ru tenamit cua̱nk xcuanquil, abanan incꞌaꞌ tixtau a̱cuanquil la̱at. Ut li bronce, aꞌan retalil li rox xnimal ru tenamit li ta̱cua̱nk xcuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Ut li hierro, aꞌan retalil li xca̱ xnimal ru tenamit li kꞌaxal nim xcuanquil. Chanchan ajcuiꞌ li hierro xban nak kꞌaxal cauhak rib chiruheb ut aꞌan ta̱isi̱nk xcuanquileb chixjunileb li jun chꞌol chic. Ut xacuil ajcuiꞌ nak yijach li rok li jalam u̱ch hierro ut yijach saklun. Aꞌan retalil nak li xca̱ xnimal ru tenamit jachbilak ru lix cuanquilal joꞌ xacuil nak li rok yi̱banbil riqꞌuin hierro ut saklun. Xacuil nak li ruꞌuj rok li jalam u̱ch yijach saklun ut yijach hierro. Aꞌan retalil li xca̱ xnimal ru tenamit. Yijach cauhakeb rib ut yijach incꞌaꞌ. Xacuil nak li ruꞌuj rok li jalam u̱ch yijach saklun ut yijach hierro. Aꞌan retalil nak teꞌxba̱nu li contrato re nak teꞌxcꞌam rib saꞌ usilal. Abanan teꞌxkꞌet li cꞌaꞌru teꞌxye saꞌ li contrato. Ut saꞌ eb li cutan aꞌan li Dios cuan saꞌ choxa tixxakab jun chic li kꞌaxal nim xcuanquil ut ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱numta̱k saꞌ xbe̱n. Aꞌan ta̱sachok re chixjunileb li cuanqueb xcuanquil ut ma̱cꞌaꞌak rosoꞌjic aꞌan. La̱at xacuil chanru nak li pec qui-el saꞌ li u̱l chi ma̱ ani xcutuc re. Xacuil ajcuiꞌ chanru nak quimuchꞌeꞌ li jalam u̱ch yi̱banbil riqꞌuin hierro, bronce, saklun, plata ut oro. At rey, li nimajcual Dios yo̱ chixyebal a̱cue cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk saꞌ eb li cutan cha̱lel. La̱in xinye a̱cue cꞌaꞌru la̱ matcꞌ ut xinye ajcuiꞌ a̱cue cꞌaꞌru lix ya̱lal, chan laj Daniel. Nak quirabi li rey li cꞌaꞌru quixye laj Daniel, quixcuikꞌib rib chiru ut quixqꞌue xlokꞌal ut quixtakla xqꞌuebal lix ma̱tan ut xcꞌatbal li incienso chiru. Ut quixye re laj Daniel: —Relic chi ya̱l nak la̱ Dios, aꞌan li tzꞌakal Dios ut aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li yi̱banbil dios. Aꞌan li Ka̱cuaꞌ ut aꞌan li nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li rey. Aꞌan li nacꞌutbesin xya̱lal li incꞌaꞌ natauman ru. Ninnau nak ya̱l aꞌan xban nak la̱at xaye cue cꞌaꞌru xya̱lal lin matcꞌ, chan li rey. Ut li rey quixqꞌue lix cha̱bil ma̱tan laj Daniel ut quixqꞌue xlokꞌal ut quixqꞌue ajcuiꞌ xcuanquil re nak aꞌan chic ta̱takla̱nk saꞌ chixjunil li naꞌajej Babilonia. Ut aꞌan chic li najolomin reheb laj qꞌuehol naꞌleb saꞌ li tenamit. Laj Daniel quixtzꞌa̱ma chiru li rey nak teꞌqꞌuehekꞌ chi cꞌanjelac saꞌ li tenamit Babilonia laj Sadrac, laj Mesac, ut laj Abed-nego. Yal xban nak joꞌcan quixtzꞌa̱ma laj Daniel, joꞌcan nak queꞌqꞌueheꞌ saꞌ xcuanquileb. Ut laj Daniel aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱n li tenamit. Queꞌcuteꞌ saꞌ xam li oxib chi sa̱j cui̱nkLi rey Nabucodonosor quixtakla xyi̱banquil riqꞌuin oro jun li nimla jalam u̱ch. Laje̱b xcaꞌcꞌa̱l metro rok ut oxib metro ru. Li jalam u̱ch aꞌan quixakaba̱c saꞌ li ru takꞌa re Dura xcue̱nt Babilonia. Ut li rey quixtakla xchꞌutubanquil ruheb chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Queꞌxchꞌutub ribeb li ni̱nkeb xcuanquil, eb li gobernador, eb li capitán, eb li comisionado, ut eb laj xocol tumin, eb laj qꞌuehol naꞌleb, ut eb laj rakol a̱tin joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb xcuanquil saꞌ eb li tenamit. Queꞌxchꞌutub ribeb re nak ta̱xakaba̱k xcuanquil li jalam u̱ch li quixqꞌue chi yi̱ba̱c laj Nabucodonosor. Joꞌcan nak queꞌchꞌutuba̱c chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey re nak cua̱nkeb aran nak ta̱xakaba̱k xcuanquil li jalam u̱ch li quixxakab li rey Nabucodonosor. Xakxo̱queb aran chiru li jalam u̱ch chixjunileb li ni̱nkeb xcuanquil, eb li gobernador, eb li capitán, eb li comisionado, eb laj xocol tumin, eb laj qꞌuehol naꞌleb ut eb laj rakol a̱tin joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey. Ut jun laj yehol esil quixjap re chixyebal: —La̱ex li xexchal chak yalak bar, jalan jala̱nk e̱tenamit ut jalan jala̱nk e̱ra̱tinoba̱l, aꞌan aꞌin le̱ chakꞌrabinquil xqꞌue li rey: Nak te̱rabi nak teꞌoc chi ecꞌa̱nc li trompeta, li xo̱lb, li tambor, li arpa, li salterio, li zampoña, joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li cuajb, la̱ex te̱cuikꞌib e̱rib ut te̱lokꞌoni li jalam u̱ch oro li quixqꞌue chi yi̱ba̱c li rey Nabucodonosor. Ut li ani incꞌaꞌ tixcuikꞌib rib chixlokꞌoninquil li jalam u̱ch, li jun aꞌan ta̱chapekꞌ ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan ta̱cutekꞌ saꞌ li horno li kꞌaxal tik xxamlel, chan. Joꞌcan nak chixjunileb queꞌxcuikꞌib ribeb nak queꞌrabi xya̱b li cuajb ut queꞌxlokꞌoni li yi̱banbil dios oro li quixakaba̱c xban li rey Nabucodonosor. Chixjunileb queꞌxcuikꞌib rib chiru, aꞌ yal bar xtenamiteb ut aꞌ yal chanru ra̱tinoba̱leb. Saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan cuanqueb laj Caldea queꞌoc chi jitoc chirixeb laj judío. Queꞌxye re li rey Nabucodonosor: —At rey, chicua̱nk taxak la̱ yuꞌam chi junelic. La̱at, at rey, xaqꞌue la̱ chakꞌrab nak chixjunileb teꞌxcuikꞌib ribeb ut teꞌxlokꞌoni li jalam u̱ch yi̱banbil riqꞌuin oro nak teꞌecꞌa̱nk li trompeta, li xo̱lb, li tambor, li arpa, li salterio, ut chixjunil li jun chꞌol chic li cuajb. Xaye nak li ani incꞌaꞌ tixcuikꞌib rib chixlokꞌoninquil li jalam u̱ch oro, li jun aꞌan ta̱cutekꞌ saꞌ li horno li yo̱ xxamlel. Eb laj judío li xaxakabeb chi takla̱nc saꞌ kabe̱n la̱o aj Babilonia incꞌaꞌ yo̱queb chixqꞌuebal xcuanquil la̱ cua̱tin. Aꞌaneb laj Sadrac, laj Mesac, ut laj Abed-nego. Incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue xlokꞌal la̱ dios chi moco xeꞌxlokꞌoni li jalam u̱ch oro li xayi̱b, chanqueb. Nak quirabi aꞌan cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li rey Nabucodonosor ut quixtakla xcꞌambaleb laj Sadrac, laj Mesac ut laj Abed-nego. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan queꞌcꞌameꞌ chiru li rey. Ut laj Nabucodonosor quia̱tinac ut quixpatzꞌ reheb: —At Sadrac, at Mesac, ut at Abed-nego, ¿ma ya̱l nak la̱ex incꞌaꞌ nequelokꞌoni lin dios? ¿Ma ya̱l nak incꞌaꞌ xecuikꞌib e̱rib chixlokꞌoninquil li jalam u̱ch oro li xinxakab? chan. —Aꞌut anakcuan, ¿ma te̱ba̱nu li xinye? ¿Ma te̱cuikꞌib e̱rib ut te̱lokꞌoni li jalam u̱ch li xinyi̱b nak te̱rabi li xya̱b li trompeta, li xo̱lb, li tambor, li arpa, li salterio, li zampoña ut li cꞌaꞌak chic re ru chi cuajbil? Cui ut incꞌaꞌ nequelokꞌoni, saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan texcutekꞌ saꞌ li horno li yo̱ xam chi saꞌ, ut ¿cꞌaꞌ na ru chi diosil ta̱colok e̱re saꞌ cuukꞌ? chan li rey. Laj Sadrac, laj Mesac ut laj Abed-nego queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —At rey, ma̱cꞌaꞌ aj e nak tatkasume riqꞌuin li naꞌleb aꞌan. Li kaDios li nakalokꞌoni naru toxcol chiru li xam li kꞌaxal tik ut naru ajcuiꞌ nocoxcol saꞌ a̱cuukꞌ la̱at. Ut cui incꞌaꞌ toxcol, at rey, chanauhak nak incꞌaꞌ ajcuiꞌ takalokꞌoniheb la̱ dios chi moco takalokꞌoni li jalam u̱ch oro li xayi̱b, chanqueb. Ut li rey cꞌajoꞌ nak quipoꞌ riqꞌuineb. Quicakoꞌ li ru xban xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb laj Sadrac, laj Mesac ut laj Abed-nego. Ut quixtakla xtikcuasinquil li xam. Cuukub sut chic xtikcual li xam queꞌxqꞌue chiru li ac cꞌaynakeb xba̱nunquil. Ut quixtaklaheb li soldado li kꞌaxal cauheb rib chixbacꞌbaleb laj Sadrac, laj Mesac ut laj Abed-nego re teꞌcutekꞌ saꞌ li horno li yo̱ xxamlel. Tojoꞌnak li oxib chi cui̱nk aꞌin queꞌbaqꞌueꞌ ut queꞌcuteꞌ saꞌ li horno li yo̱ xxamlel rech xiquic li rakꞌeb cuan chirixeb. Xban nak tento xba̱nunquil li cꞌaꞌru quixye li rey, joꞌcan nak queꞌxtikcuasi li xam chi kꞌaxal cuiꞌchic tik. Ut xban nak kꞌaxal tik li xam, queꞌcꞌat ut queꞌcam li cui̱nk li queꞌcutuc reheb laj Sadrac, laj Mesac ut laj Abed-nego saꞌ li xam. Ut bacꞌbo̱queb chi us laj Sadrac, laj Mesac ut laj Abed-nego nak coxeꞌnak saꞌ xyi li xam li cuan saꞌ li horno. Cꞌajoꞌ nak quixucuac laj Nabucodonosor nak qui-iloc saꞌ li horno. Quixakli saꞌ junpa̱t ut quixye reheb laj qꞌuehol naꞌleb: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ oxibeb li cui̱nk bacꞌbo̱queb li xkacuteb saꞌ li xam? chan. Ut eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Ya̱l nak oxib, chanqueb. Ut li rey Nabucodonosor quixye: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quin chirilbal ca̱hib chi cui̱nk yo̱queb chi be̱c saꞌ li xam? Moco bacꞌbo̱queb ta. Ut ma̱cꞌaꞌ xeꞌxcꞌul saꞌ li xam. Ut li xca̱ cui̱nk chanchan ralal junak dios. Tojoꞌnak laj Nabucodonosor quinachꞌoc riqꞌuin lix puertil li horno li yo̱ cuiꞌ li xam ut quixye: —At Sadrac, at Mesac ut at Abed-nego, la̱ex nequexcꞌanjelac chiru li nimajcual Dios. Elenkex saꞌ li xam. Quimkex arin, chan. Tojoꞌnak laj Sadrac, laj Mesac ut laj Abed-nego queꞌel chak saꞌ li xam. Ut chixjunileb li cuanqueb xcuanquil, li gobernador, ut chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac chiru li rey, queꞌxchꞌutub ribeb chirilbal li oxib chi cui̱nk li incꞌaꞌ queꞌcꞌat saꞌ li xam. Incꞌaꞌ quicꞌat li rismaleb, chi moco quicꞌat li rakꞌeb, chi moco cuan xbo̱c li sib chirixeb. Tojoꞌnak li rey Nabucodonosor quixye: —Lokꞌoninbil taxak li Dios li nequeꞌxlokꞌoni laj Sadrac, laj Mesac ut laj Abed-nego xban nak aꞌan xtakla chak lix ángel chixcolbaleb li cui̱nk aꞌin li nequeꞌxlokꞌoni ut nequeꞌcꞌanjelac chiru. Incꞌaꞌ queꞌxlokꞌoni li jalam u̱ch joꞌ quintaklaheb. Xeꞌxkꞌaxtesi ribeb chi ca̱mc chiru xcuikꞌibanquil ribeb chixlokꞌoninquil li jalanil dios. Xban aꞌan, la̱in ninye nak chixjunileb yalak bar xtenamiteb ut yalak chanru ra̱tinoba̱l, cui nequeꞌxmajecua li Dios li nequeꞌxlokꞌoni laj Sadrac, laj Mesac ut laj Abed-nego, eb aꞌan teꞌcamsi̱k. Pedasinbil chi chꞌi̱chꞌ nak teꞌosokꞌ, ut li rochocheb ta̱jucꞌma̱nk ut teꞌcana̱k chokꞌ mul xban nak ma̱cꞌaꞌ chic junak dios naru nacoloc joꞌ xba̱nu li nimajcual Dios, chan. Ut li rey kꞌaxal cuiꞌchic quixqꞌueheb xcuanquil laj Sadrac, laj Mesac ut laj Abed-nego chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li tenamit Babilonia. Laj Nabucodonosor quixmatqꞌue jun li nimla cheꞌAꞌan aꞌin li esil li quixtakla li rey Nabucodonosor reheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, aꞌ yal bar xtenamiteb ut aꞌ yal chanru li ra̱tinoba̱leb. Quixye chi joꞌcaꞌin: —Chinumta̱k taxak li tuktu̱quil usilal saꞌ e̱ya̱nk che̱junilex. Ut cherabihak li oc cue chixyebal. Nacuaj nak te̱nau li sachba chꞌo̱lej ut li milagro li quixcꞌutbesi chicuu li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Kꞌaxal nim li sachba chꞌo̱lej li naxba̱nu ut kꞌaxal lokꞌ li milagro. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li tzꞌakal rey chi junelic ut aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil chi junelic kꞌe cutan. La̱in laj Nabucodonosor, cuanquin saꞌ li cuochoch chi sa saꞌ inchꞌo̱l ut chixjunil yo̱ chi e̱lc chi us chicuu. Saꞌ jun li kꞌojyi̱n quinmatqꞌuec. Nak qui-aj cuu, cꞌajoꞌ nak quinxucuac ut incꞌaꞌ chic quincuar xcꞌoxlanquil li quicꞌutbesi̱c chicuu saꞌ lin matcꞌ. Joꞌcan nak xintakla xbokbaleb chixjunileb laj qꞌuehol naꞌleb li cuanqueb Babilonia re nak teꞌxye cue cꞌaꞌru naxye lin matcꞌ. Ut queꞌcꞌameꞌ chak cuiqꞌuin chixjunileb laj kꞌe, ut eb laj tu̱l, joꞌqueb ajcuiꞌ laj qꞌuehol naꞌleb ut eb li nequeꞌtzoloc chirix li chahim. Ut la̱in xinye reheb cꞌaꞌru lin matcꞌ. Abanan incꞌaꞌ queꞌru xyebal cue cꞌaꞌru naxye lin matcꞌ. Tojoꞌnak quintakla xbokbal laj Daniel. Laj Beltsasar nayeman re joꞌ xcꞌabaꞌ lin dios. La̱in ninnau nak aꞌan qꞌuebil xnaꞌleb xbaneb lix dios santo. Xinserakꞌi lin matcꞌ re. Ut quinye re: —La̱at laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj kꞌe. At Beltsasar, la̱in ninnau nak qꞌuebil a̱naꞌleb xbaneb la̱ dios santo. Ninnau nak ma̱cꞌaꞌ mukmu cha̱cuu. Ye cue cꞌaꞌru naxye lin matcꞌ. Aꞌan aꞌin li quicuil saꞌ lin matcꞌ. Nak yo̱quin chi cua̱rc quicuil jun li cheꞌ kꞌaxal najt rok saꞌ xyi li ruchichꞌochꞌ. Quiniman li cheꞌ toj retal quicuulac saꞌ choxa ut qui-ileꞌ yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ xbaneb li tenamit. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal lix xak ut kꞌaxal nabal li ru. Tzꞌakal re teꞌtzaca̱nk chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Eb li xul saꞌ qꞌuicheꞌ queꞌhilan saꞌ lix mu ut eb li cocꞌ xul li nequeꞌrupupic queꞌxyi̱b lix soc saꞌ eb li rukꞌ. Ut chixjunileb queꞌxtzaca li ru. Ut quicuil ajcuiꞌ saꞌ lin matcꞌ nak yo̱ chak chi cubec saꞌ choxa jun lix santil ángel li Ka̱cuaꞌ xcomoneb li ángel li nequeꞌcꞌacꞌalen. Ut chi cau xya̱b xcux li ángel quixye, “Yocꞌ li cheꞌ aꞌan. Yocꞌ ajcuiꞌ li rukꞌ ut isi lix xak ut tzꞌek li ru. Yolesiheb li xul li cuanqueb rubel joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ eb li rukꞌ. Abanan ta̱canab lix to̱nal ut lix xeꞌ saꞌ li chꞌochꞌ ut ta̱bacꞌ riqꞌuin cadena yi̱banbil riqꞌuin chꞌi̱chꞌ hierro ut bronce. Ut ta̱cua̱nk saꞌ li pim rochbeneb li xul ut li xchuꞌque ta̱tꞌakresi̱nk re. Ut pim tixtzaca rochbeneb li xul. Li cheꞌ aꞌan retalil jun li cui̱nk. Chiru cuukub chihab li cui̱nk aꞌin incꞌaꞌ chic ta̱cꞌoxlak joꞌ junak cui̱nk. Chanchanak chic xnaꞌleb li xul lix naꞌleb. Aꞌan aꞌin li tenebanbil saꞌ xbe̱n xbaneb li santil ángel li nequeꞌcꞌacꞌalen, re nak chixjunileb teꞌxqꞌue retal nak li nimajcual Dios nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb li nequeꞌtaklan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌan naqꞌuehoc xcuanquileb li ani naraj aꞌan, ut naxqꞌueheb xcuanquil li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil.” Joꞌcan quixye cue li ángel. Aꞌan aꞌin lin matcꞌ, chan li rey Nabucodonosor. —La̱at at Beltsasar ta̱ye cue cꞌaꞌru naxye lin matcꞌ xban nak ma̱ jun reheb li cuanqueb xnaꞌleb saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb rubel lin cuanquil xeꞌru xyebal cue cꞌaꞌru naxye. Abanan la̱at tatru̱k xban nak qꞌuebil a̱naꞌleb xbaneb la̱ dios santo, chan. Tojoꞌnak laj Daniel, li nayeman Beltsasar re, quisach xchꞌo̱l ut caꞌchꞌin chic ma̱ jun o̱r mem quicana ut yo̱ chi cꞌoxlac. Li rey quixye re: —At Beltsasar, matcꞌoxlac chirix lin matcꞌ chi moco tatxucuak xban li naxye, chan. Laj Daniel quichakꞌoc ut quixye: —Ka̱cuaꞌ, li cꞌaꞌru naxye la̱ matcꞌ, us raj cui chirixeb ta li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue ut ma̱cuaꞌ raj cha̱cuix la̱at. Li cheꞌ li cacuil saꞌ la̱ matcꞌ quiniman ut cau rib ut quicuulac xteram toj saꞌ choxa, ut quicꞌutun yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal lix xak. Ut nabal li ru. Tzꞌakal re teꞌtzaca̱nk chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li xul saꞌ qꞌuicheꞌ nequeꞌhilan rubel li cheꞌ ut eb li xul li nequeꞌrupupic queꞌxyi̱b lix soc saꞌ eb li rukꞌ. At rey, li cheꞌ li cacuil li kꞌaxal najt xteram ut cau rib, aꞌan la̱at. Quinumta la̱ cuanquil. Chanchan nak xcuulac toj saꞌ choxa. Ut cuan a̱cuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Nak yo̱cat chirilbal li cheꞌ, at rey, jun lix ángel li Ka̱cuaꞌ xcomoneb li ángel li nequeꞌcꞌacꞌalen quicube chak saꞌ choxa ut quixye, “Yocꞌ li cheꞌ ut ta̱sach. Abanan ta̱canab saꞌ li chꞌochꞌ lix to̱nal ut lix xeꞌ ut ta̱bacꞌ riqꞌuin cadena yi̱banbil riqꞌuin hierro ut bronce ut ta̱cana̱k saꞌ pim. Ut ta̱tꞌakresi̱k xban li xchuꞌque ut chiru cuukub chihab tixtzaca li pim rochbeneb li xul”, chan li ángel. At rey, aꞌan aꞌin li naxye la̱ matcꞌ. At rey, aꞌin li tenebanbil saꞌ a̱be̱n xban li nimajcual Dios. La̱at tatyolesi̱k saꞌ la̱ naꞌaj. Tat-isi̱k saꞌ xya̱nkeb li tenamit. Saꞌ pim tatcua̱nk saꞌ xya̱nkeb li xul. Ut pim ta̱cuaꞌ joꞌ li bo̱yx ut tattꞌakresi̱k xban li xchuꞌque. Cuukub chihab tatcua̱nk saꞌ pim. Riqꞌuin aꞌin ta̱qꞌue retal nak li nimajcual Dios, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb li cuanqueb xcuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ ut aꞌan yal re li ani naraj xqꞌuebal xcuanquil. Li ángel xye nak lix to̱nal li cheꞌ ta̱cana̱k saꞌ chꞌochꞌ. Aꞌan retalil nak la̱ cuanquilal incꞌaꞌ ta̱sachk chi junaj cua. Tat-oc cuiꞌchic chokꞌ rey toj ta̱qꞌue retal nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil. At rey Nabucodonosor, chacꞌul taxak li cua̱tin. Chacanabak xba̱nunquil li ma̱c ut chaba̱nu li ti̱quilal. Ma̱ba̱nu chic li ma̱usilal. Chacuuxta̱na taxak ruheb li nebaꞌ. Cui ta̱ba̱nu aꞌan, ma̱re chan nak toj tatcana̱k saꞌ la̱ cuanquil, chan laj Daniel. Ut chixjunil aꞌin quixcꞌul li rey Nabucodonosor. Ac xnumeꞌ chic jun chihab nak li rey yo̱ chak chi be̱c saꞌ lix nimal palacio aran Babilonia. Quixye li rey: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌin lix nimal ru tenamit Babilonia li quinyi̱b? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ saꞌ incꞌabaꞌ la̱in nak xniman li tenamit xban nak cuan incuanquil la̱in? Aꞌan nacꞌutuc re lin cuanquil ut lin lokꞌal, chan. Toj yo̱ ajcuiꞌ chixyebal li a̱tin aꞌin nak quirabi jun xya̱b cux quichal saꞌ choxa ut quixye: —At rey Nabucodonosor, ac isinbil chic la̱ cuanquil, chan. —Tat-isi̱k saꞌ xya̱nkeb li tenamit ut saꞌ pim chic tatcua̱nk saꞌ xya̱nkeb li xul. Cuukub chihab ta̱cuaꞌ li pim joꞌqueb li bo̱yx. Tatcua̱nk saꞌ pim toj ta̱qꞌue retal nak li nimajcual Dios, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb li cuanqueb xcuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut aꞌan naxqꞌue xcuanquil li ani naraj xqꞌuebal xcuanquil, chan li ángel. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan quicꞌulman joꞌ quiyeheꞌ re laj Nabucodonosor. Quilo̱coꞌ ru ut qui-isi̱c saꞌ xya̱nkeb li tenamit. Quixcuaꞌ li pim joꞌqueb li bo̱yx ut quitꞌakresi̱c xban li xchuꞌque. Quichamoꞌ li rismal chanchan rix li cꞌuch ut quini̱nkan li rixiꞌij, chanchan li rixiꞌijeb li xul li nequeꞌrupupic. Chanchan chic xnaꞌleb li xul lix naꞌleb. —Nak ac xnumeꞌ li cuukub chihab, chan li rey Nabucodonosor, la̱in quin-iloc saꞌ choxa ut quiqꞌueheꞌ cuiꞌchic cue lin naꞌleb. Ut la̱in quinlokꞌoni li nimajcual Dios. Quinqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ li yoꞌyo chi junelic. Aꞌan li cuan xcuanquil chi junelic kꞌe cutan. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil chiru aꞌan. Li Ka̱cuaꞌ kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ choxa joꞌ ajcuiꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Naxba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan ut ma̱ ani naru naa̱tinac chirix. Ut nak quincꞌul cuiꞌchic lin naꞌleb, quincꞌul ajcuiꞌ lin lokꞌal ut lin cuanquil. Eb laj cꞌanjel chicuu quineꞌxsicꞌ ut quineꞌxsicꞌ ajcuiꞌ eb laj qꞌuehol naꞌleb. Ut quinqꞌueheꞌ cuiꞌchic chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li tenamit ut kꞌaxal nim cuiꞌchic lin cuanquil quiqꞌueheꞌ cue chiru junxil. Ut anakcuan la̱in li rey Nabucodonosor ninlokꞌoni li tzꞌakal Rey li cuan saꞌ choxa. Ninnima ru ut ninqꞌue xlokꞌal xban nak naxba̱nu chixjunil saꞌ xya̱lal ut saꞌ ti̱quilal. Ut naxcubsi xcuanquil li ani naxnimobresi rib xjunes, chan laj Nabucodonosor. Laj Belsasar quiril li ukꞌej li yo̱ chi tzꞌi̱bac chiru li tzꞌac nak yo̱queb chi ninkꞌei̱cLi rey Belsasar quixcꞌu̱b jun li ninkꞌe re cuaꞌac ut quixbokeb jun mil chi cui̱nk li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Ut qui-oc chi ucꞌac vino li rey chiruheb li jun mil chi cui̱nk cuanqueb aran. Ut xban xcalajic, li rey Belsasar quixtakla risinquil li secꞌ oro ut plata, li quixcꞌam chak laj Nabucodonosor lix yucuaꞌ saꞌ li templo aran Jerusalén. Quixtakla xcꞌambal chak li secꞌ oro ut li secꞌ plata re teꞌucꞌak cuiꞌ li rey, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac chiru, joꞌ eb ajcuiꞌ li rixakil ut eb lix concubina. Joꞌcan nak quicꞌameꞌ chak li secꞌ oro li queꞌcuan saꞌ lix templo li Dios li quicuan Jerusalén. Ut queꞌoc chi ucꞌac li rey joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac chiru, joꞌqueb ajcuiꞌ li rixakil ut eb lix concubina. Queꞌucꞌac vino ut queꞌxlokꞌoniheb li dios yi̱banbil riqꞌuin oro, plata, bronce, chꞌi̱chꞌ, cheꞌ ut pec. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan quicꞌutun aran li ruꞌuj rukꞌ jun li cui̱nk yo̱ chi tzꞌi̱bac chiru li tzꞌac nachꞌ cuan cuiꞌ li candil li cuan saꞌ li cab. Ut li rey yo̱ chirilbal li ukꞌej nak yo̱ chi tzꞌi̱bac chiru tzꞌac. Ut quisakquirinoꞌ li riloba̱l li rey xban xxiu ut qui-oc xcꞌaꞌux ut nasicsot xban xxiu toj retal nequeꞌxtochꞌ rib li xbe̱n rak. Li rey quixjap re chi cau ut quixye nak teꞌcꞌamekꞌ chak riqꞌuin chixjunileb laj qꞌuehol naꞌleb ut eb laj Caldea ut eb laj kꞌe. Ut li rey quixye reheb: —Li ani ta̱ru̱k xtaubal ru li a̱tin aꞌin ut tixye cue cꞌaꞌru lix ya̱lal, la̱in tinqꞌue li caki akꞌ chirix retalil lix cuanquil. Tinqꞌue lix kꞌol oro chi xcux ut aꞌanak li rox chi takla̱nc saꞌ xbe̱n li tenamit, chan. Ut queꞌchal chixjunileb laj qꞌuehol naꞌleb saꞌ rochoch li rey. Abanan ma̱ jun quitaꞌoc ru li tzꞌi̱banbil chiru li tzꞌac ut incꞌaꞌ queꞌru xyebal re li rey cꞌaꞌru lix ya̱lal. Ut kꞌaxal cuiꞌchic quisakquirinoꞌ li riloba̱l li rey Belsasar ut qui-oc chi cꞌoxlac xban xxiu. Ut queꞌoc ajcuiꞌ chi cꞌoxlac li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Ut li rixakil li rey quirabi nak yo̱ chixjapbal re li rey joꞌ eb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Joꞌcan nak qui-oc aran cuan cuiꞌ li rey ut quixye re: —At rey, chicua̱nk taxak la̱ yuꞌam chi junelic. Matxucuac chi moco tatsakquirinokꞌ xban a̱xiu. Rubel la̱ cuanquil cuan jun li cui̱nk qꞌuebil xnaꞌleb xbaneb lix dios santo. Nak toj cua̱nk la̱ yucuaꞌ chokꞌ rey quixqꞌue retal nak aꞌan cuan xnaꞌleb ut naxtau ru li incꞌaꞌ natauman ru. Lix naꞌleb aꞌan chanchan lix naꞌlebeb li dios. Ut la̱ yucuaꞌ quixqꞌue xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb laj qꞌuehol naꞌleb ut eb laj kꞌe ut eb laj Caldea joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌtzoloc chirix li chahim. Li cui̱nk aꞌan cuan xnaꞌleb ut naxnau xyebal cꞌaꞌru xya̱lal li matcꞌ ut naxnau xsicꞌbal xya̱lal li jaljo̱quil ru a̱tin ut naxtau ru li chꞌaꞌaj xtaubal ru. Aꞌan laj Daniel. Beltsasar quiqꞌueheꞌ chokꞌ xcꞌabaꞌ xban li rey Nabucodonosor. Takla xbokbal laj Daniel re nak aꞌan ta̱yehok a̱cue cꞌaꞌru naxye li tzꞌi̱banbil chiru li tzꞌac, chan. Joꞌcan nak laj Daniel quicꞌameꞌ riqꞌuin li rey, ut li rey quixye re: —¿Ma la̱at laj Daniel li ralal xcꞌajoleb laj Judá li queꞌcꞌameꞌ chak arin xban inyucuaꞌ laj Nabucodonosor? chan. —La̱in xcuabi resil nak qꞌuebil a̱naꞌleb xbaneb la̱ dios. Xcuabi resil nak cutan saken cha̱cuu li cꞌaꞌak re ru ut cuan a̱naꞌleb chixtaubal ru li cꞌaꞌru chꞌaꞌaj xtaubal ru. Eb laj kꞌe ut eb laj qꞌuehol naꞌleb queꞌcꞌameꞌ chak cuiqꞌuin re nak teꞌril li tzꞌi̱banbil chiru li tzꞌac ut re teꞌxye raj cue cꞌaꞌru naxye. Abanan incꞌaꞌ queꞌru. Cuabiom resil nak naru ta̱chꞌolob xya̱lal li cꞌaꞌru chꞌaꞌaj xtaubal ru. Anakcuan cui ta̱ru̱k ta̱cuil li tzꞌi̱banbil chiru li tzꞌac ut ta̱ye cue cꞌaꞌru naxye, tattikiba̱k riqꞌuin caki akꞌej ut ta̱qꞌuema̱nk junak kꞌol oro cha̱cux ut la̱atak li rox chi takla̱nc saꞌ xbe̱n li tenamit aꞌin, chan. Laj Daniel quixye re li rey: —Li ma̱tan ta̱cuaj xsihinquil, cana̱k chokꞌ a̱cue. Ut lin kꞌajca̱munquil ta̱cuaj xqꞌuebal, chaqꞌue re jalan chic. At rey, la̱in tincuil li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil chiru li tzꞌac ut tinye a̱cue li cꞌaꞌru naraj naxye. At rey, li nimajcual Dios quixqꞌue chi cua̱nc chokꞌ rey laj Nabucodonosor la̱ yucuaꞌ ut quixqꞌue xnimal xcuanquil ut xnimal xlokꞌal ut qui-oxlokꞌi̱c xbaneb li tenamit. Ut xban lix nimal xcuanquil li quiqꞌueheꞌ re, chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ aꞌ yal bar xtenamiteb ut aꞌ yal cꞌaꞌru ra̱tinoba̱leb, nequeꞌsicsot xbaneb xxiu chiru. Quixcamsi li ani quiraj xcamsinquil ut quixcol li ani quiraj xcolbal. Quixqꞌue xcuanquil li ani quiraj xqꞌuebal xcuanquil ut quixcubsi xcuanquil li ani quiraj xcubsinquil xcuanquil. Abanan qui-isi̱c saꞌ xcuanquil xban nak quixkꞌetkꞌeti rib ut quixcacuubresi lix chꞌo̱l. Xban lix kꞌetkꞌetil kꞌaxal cuiꞌchic quixnimobresi rib. Joꞌcan nak qui-isi̱c saꞌ xcuanquil ut qui-isi̱c ajcuiꞌ lix lokꞌal. Qui-isi̱c saꞌ xya̱nkeb li tenamit ut lix naꞌleb chanchan chic xnaꞌleb li xul. Quicuan saꞌ pim saꞌ xya̱nkeb li bu̱r re li qꞌuicheꞌ, ut quixcuaꞌ li pim joꞌqueb li bo̱yx. Quitꞌakresi̱c xban li xchuꞌque toj quixqꞌue retal nak li nimajcual Dios aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb xcuanquil xban nak aꞌan naxqꞌue xcuanquil li ani naraj. Ut la̱at at Belsasar, la̱at li ralal. Ac nacanau chixjunil li quixcꞌul la̱ yucuaꞌ abanan la̱at incꞌaꞌ xacubsi a̱cuib. Xakꞌetkꞌeti ban a̱cuib chiru li Ka̱cuaꞌ cuan saꞌ choxa. Xatakla xcꞌambal li secꞌ li quicꞌanjelac saꞌ lix templo li Dios ut xerocsi saꞌ le̱ ninkꞌe. La̱at xat-ucꞌac vino chi saꞌ chiruheb li nequeꞌcꞌanjelac cha̱cuu, joꞌqueb ajcuiꞌ la̱ cuixakil ut eb la̱ concubina. Ut xalokꞌoni ajcuiꞌ li jalanil dios yi̱banbil riqꞌuin plata, oro, bronce, hierro, cheꞌ ut pec. Xaqꞌueheb xlokꞌal li yi̱banbil dios li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb, li incꞌaꞌ nequeꞌiloc chi moco nequeꞌabin. Ut incꞌaꞌ xaqꞌue xlokꞌal li tzꞌakal Dios. Aꞌan li naqꞌuehoc la̱ yuꞌam ut aꞌan li yal re saꞌ a̱be̱n. Li Dios quitaklan chak re li ukꞌej aꞌan li xacuil li quitzꞌi̱bac chiru li tzꞌac. Ut li tzꞌi̱banbil chiru li tzꞌac joꞌcaꞌin naxye: Mene, mene, tekel, uparsin. Li xya̱lal aꞌan, joꞌcaꞌin na-el: Mene: Li Dios xrajla joꞌ najtil tatcua̱nk chokꞌ rey ut anakcuan xrakeꞌ la̱ cuanquil. Tekel: Xatxbis riqꞌuin lix bisleb ut nacꞌutun nak incꞌaꞌ us la̱ naꞌleb. Peres malaj ut Uparsin: Li ni̱nki tenamit nacattaklan cuiꞌ ac xjacheꞌ saꞌ xyi ut ac xqꞌueman reheb laj Medo ut reheb laj Persia, chan laj Daniel. Tojoꞌnak li rey Belsasar quixtakla xtikibanquil laj Daniel riqꞌuin li caki akꞌ ut quixqꞌue ajcuiꞌ xkꞌol oro. Ut quixtakla resil nak laj Daniel, aꞌan chic li roxil chi takla̱nc. Ut saꞌ ajcuiꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan, quicamsi̱c laj Belsasar lix reyeb laj Caldea. Ut laj Darío aj Medo, aꞌan chic qui-oc saꞌ xcuanquil. Cuib xca̱cꞌa̱l (62) chihab cuan re nak qui-oc chokꞌ rey. Quicuteꞌ laj Daniel saꞌ xnaꞌajeb li cakcojQui-ala saꞌ xchꞌo̱l li rey Darío xxakabanquil jun ciento riqꞌuin junmay chi cui̱nk re tixqꞌue xcuanquileb chi takla̱nc saꞌ chixjunil li naꞌajej. Ut quixxakabeb oxibeb chic li cui̱nk re nak eb aꞌan teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱neb li jun ciento riqꞌuin junmay chi cui̱nk li ac quixxakabeb. Laj Daniel aꞌan jun saꞌ xya̱nkeb li oxib li queꞌxakaba̱c re nak teꞌril ma tzꞌakal re ru lix cꞌanjeleb li jun ciento riqꞌuin junmay ut re ajcuiꞌ nak teꞌril chi us li cꞌaꞌru cuan re li rey. Laj Daniel kꞌaxal cuiꞌchic us quixba̱nu chiruheb li cuib chic chi gobernador joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li nequeꞌtaklan xban nak kꞌaxal cuiꞌchic cha̱bil xnaꞌleb chiruheb chixjunileb. Joꞌcan nak li rey quixcꞌoxla xqꞌuebal laj Daniel chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb chixjunileb li tenamit. Ut eb li gobernador ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit, queꞌoc chixcakalinquil laj Daniel. Queꞌoc chixsicꞌbal chanru nak ta̱paltok re nak ta̱ru̱k teꞌjitok chirix chiru li rey. Abanan incꞌaꞌ queꞌxtau chanru nak teꞌjitok chirix xban nak laj Daniel ti̱c xchꞌo̱l ut ma̱cꞌaꞌ xma̱c, chi moco quixbalakꞌiheb li tenamit. Tojoꞌnak eb li cui̱nk aꞌan queꞌxye: —Ma̱cꞌaꞌ ta̱ru̱k tojitok cuiꞌ chirix laj Daniel cui incꞌaꞌ takaba̱nu saꞌ xcꞌabaꞌ lix pa̱banquil xchakꞌrab lix Dios, chanqueb. Ut eb li gobernador joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit queꞌxchꞌutub ribeb chiru li rey ut queꞌxye re: —At rey Darío, chicua̱nk taxak la̱ yuꞌam chi junelic. Chikajunilo la̱o li gobernador ut eb li capitán, eb li comisionado ut eb li ni̱nk xcuanquileb, xkacꞌu̱b ru chi kibil kib nak la̱at ta̱qꞌue jun li chakꞌrab ut ta̱xakab xcuanquil. Ta̱chakꞌrabiheb li tenamit nak chiru li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l cutan li ta̱cha̱lk ma̱ ani naru ta̱tzꞌa̱ma̱nk chiru lix Dios chi moco chiru junak cui̱nk. Caꞌaj cuiꞌ cha̱cuu la̱at ta̱ru̱k teꞌtzꞌa̱ma̱nk. Ut cui cuan junak naxkꞌet la̱ chakꞌrab, li jun aꞌan ta̱cutekꞌ saꞌ xya̱nkeb li cakcoj. Ta̱qꞌue li chakꞌrab aꞌin ut ta̱tzꞌi̱ba la̱ cꞌabaꞌ chiru re nak ta̱xakaba̱k xcuanquil ut ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱jalok ru. Aꞌanak lix chakꞌrabeb laj Medo ut eb laj Persia ut ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱sachok re xcuanquil, chanqueb re li rey. Joꞌcan nak li rey Darío quixqꞌue li chakꞌrab ut quixtzꞌi̱ba lix cꞌabaꞌ chiru. Nak quixnau nak li rey quixqꞌue li chakꞌrab aꞌan, laj Daniel co̱ saꞌ rochoch. Ut quixcanab chi teto lix ventanil lix cuariba̱l li cuan saꞌ xjayal li tenamit Jerusalén. Joꞌ cꞌaynak xba̱nunquil laj Daniel, quixcuikꞌib rib aran ut oxib sut chiru li cutan quitijoc ut quibantioxin chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dios joꞌ naxba̱nu rajlal. Ut eb li xicꞌ nequeꞌiloc re laj Daniel queꞌxchꞌutub ribeb chiru lix ventana ut queꞌril nak laj Daniel yo̱ chi tijoc ut yo̱ chi tzꞌa̱ma̱nc chiru lix Dios. Ut queꞌco̱eb saꞌ junpa̱t riqꞌuin li rey ut queꞌa̱tinac riqꞌuin chirix li chakꞌrab li quixqꞌue ut queꞌxye re: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xaqꞌue li chakꞌrab nak chiru laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) cutan ma̱ ani ta̱tzꞌa̱ma̱nk chiru lix Dios, malaj ut chiru junak cui̱nk cui ma̱cuaꞌ a̱cuiqꞌuin la̱at, at rey? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ caye nak li ani ta̱tzꞌa̱ma̱nk chiru lix Dios, li jun aꞌan ta̱cutekꞌ saꞌ xnaꞌajeb li cakcoj? chanqueb. Quichakꞌoc li rey ut quixye: —Ya̱l nak joꞌcan. Aꞌan lix chakꞌrabeb laj Medo ut eb laj Persia ut ma̱ ani naru ta̱jalok re aꞌan, chan. Ut queꞌxye re li rey: —Laj Daniel li ralal xcꞌajoleb laj judío li queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ chak arin, aꞌan incꞌaꞌ naxqꞌue a̱cuanquil, at rey, chi moco naxpa̱b li chakꞌrab li xaqꞌue. Oxib sut chiru li cutan natzꞌa̱man chiru lix Dios, chanqueb. Cꞌajoꞌ nak quirahoꞌ xchꞌo̱l li rey nak quirabi cꞌaꞌru queꞌxye eb aꞌan. Ut aꞌan quixcꞌoxla saꞌ xchꞌo̱l nak tixcol laj Daniel. Ut quixyal xkꞌe xsicꞌbal chanru nak tixcol toj chalen nak qui-ecuu. Eb li cui̱nk queꞌsukꞌi cuiꞌchic riqꞌuin li rey ut queꞌxchꞌutub rib riqꞌuin ut queꞌxye re: —At rey, la̱at nacanau nak lix chakꞌrab eb laj Medo ut eb laj Persia naxye nak ma̱ ani naru najaloc ru li chakꞌrab xakabanbil xcuanquil xban junak rey, chanqueb. Joꞌcan nak li rey quixtakla xcꞌambal chak laj Daniel ut quixye re: —Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios li nacacꞌanjela ru junelic, aꞌan taxak chicolok a̱cue saꞌ rukꞌeb li cakcoj, chan re. Ut queꞌxcut laj Daniel saꞌ xya̱nkeb li cakcoj. Ut queꞌxcꞌam jun li nimla pec ut riqꞌuin aꞌan queꞌxtzꞌap li oqueba̱l re lix naꞌajeb li cakcoj. Ut li rey quixqꞌue li sello chiru li pec riqꞌuin lix matkꞌab ut riqꞌuin ajcuiꞌ lix matkꞌab eb laj cꞌanjel chiru. Aꞌan li retalil nak ma̱ ani ta̱tehok re. Tojoꞌnak li rey co̱ saꞌ li palacio ut quixyocob rib saꞌ xchꞌa̱t chi incꞌaꞌ quicuaꞌac, chi moco quichꞌeꞌeꞌ li cuajb re xqꞌuebal xsahil xchꞌo̱l. Ut incꞌaꞌ quicuar li rey xban xcꞌaꞌux. Sake̱uc re nak quicuacli li rey ut co̱ saꞌ junpa̱t saꞌ lix naꞌajeb li cakcoj. Nak yo̱ chi nachꞌoc aran, chi ra saꞌ xchꞌo̱l, li rey quixbok laj Daniel ut quixye re: —At Daniel, la̱at aj cꞌanjel chiru li yoꞌyo̱quil Dios. ¿Ma xatxcol la̱ Dios li junelic nacacꞌanjela ru? ¿Ma xatxcol chiruheb li cakcoj? chan re. Laj Daniel quichakꞌoc ut quixye re: —At rey, chicua̱nk taxak la̱ yuꞌam chi junelic. Lin Dios quixtakla chak lix ángel ut aꞌan quitzꞌapoc re lix tzꞌu̱mal reheb li cakcoj re nak incꞌaꞌ tineꞌxcamsi xban nak chiru li Dios ma̱cꞌaꞌ inma̱c chi moco cha̱cuu la̱at xinba̱nu li incꞌaꞌ us, chan re li rey. Cꞌajoꞌ nak quisahoꞌ xchꞌo̱l li rey xban nak quicoleꞌ laj Daniel ut quixtakla risinquil saꞌ xnaꞌajeb li cakcoj. Ut ma̱cꞌaꞌ quixcꞌul laj Daniel xban nak cꞌojcꞌo xchꞌo̱l riqꞌuin lix Dios. Ut li rey quixtakla lix takl re nak teꞌcꞌamekꞌ riqꞌuin chixjunileb li cui̱nk li queꞌjitoc re laj Daniel. Ut queꞌcuteꞌ saꞌ xya̱nkeb li cakcoj rech xiquic li rixakileb joꞌqueb ajcuiꞌ lix cocꞌaleb. Ut toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ nequeꞌnak saꞌ lix naꞌajeb li cakcoj nak queꞌchapeꞌ xbaneb ut queꞌtoki̱c lix bakeleb. Tojoꞌnak li rey Darío quitzꞌi̱bac riqꞌuineb chixjunileb li tenamit cuanqueb saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ ut riqꞌuineb li jalan jala̱nk ra̱tinoba̱leb ut quixye reheb: —Chinumta̱k taxak li tuktu̱quil usilal e̱riqꞌuin. La̱in yo̱quin chixqꞌuebal e̱re li chakꞌrab aꞌin yalak bar saꞌ eb li naꞌajej li nintaklan cuiꞌ. Chixjunileb teꞌxxucua ru ut teꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ Dios li naxlokꞌoni laj Daniel, xban nak aꞌan li yoꞌyo̱quil Dios li cuan chi junelic kꞌe cutan. Aꞌan li nataklan chi junelic ut lix cuanquilal incꞌaꞌ ta̱osokꞌ. Ta̱cua̱nk ban chi junelic. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan li na-achꞌaban ut aꞌan li nacoloc. Aꞌan li naba̱nun re li milagro ut li sachba chꞌo̱lej joꞌ saꞌ choxa joꞌ ajcuiꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌan li quicoloc re laj Daniel. Incꞌaꞌ quixcanab chi camsi̱c xbaneb li cakcoj, chan. Ut kꞌaxal cuiꞌchic quiqꞌueheꞌ xcuanquil laj Daniel nak laj Darío cuan chokꞌ rey ut quiqꞌueheꞌ ajcuiꞌ xcuanquil nak laj Ciro aj Persia qui-oc chokꞌ rey. Li visión chirix li ca̱hib chi joskꞌ aj xulSaꞌ li xbe̱n chihab nak laj Belsasar quicuan chokꞌ xreyeb laj Babilonia, laj Daniel yo̱ chi cua̱rc saꞌ lix chꞌa̱t nak quiril jun li visión li quicꞌutbesi̱c chiru saꞌ lix matcꞌ. Ut quixtzꞌi̱ba li cꞌaꞌru quiril. Laj Daniel quixye: —Saꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan nak quicuil jun li visión, quicuil nak li ikꞌ yo̱ chak chi cha̱lc saꞌ xca̱ pacꞌalil li ruchichꞌochꞌ ut yo̱ chirecꞌasinquil ru li nimla palau. Ut ca̱hib li ni̱nki xul queꞌel saꞌ li palau ut jalan jala̱nk li junju̱nk. Li xbe̱n chanchan jun li cakcoj ut cuan xxicꞌ chanchan xxicꞌ li cꞌuch. Ut yo̱quin chirilbal nak qui-isi̱c lix xicꞌ. Ut li xul quixakaba̱c saꞌ li chꞌochꞌ. Chanchan jun li cui̱nk xakxo. Ut quiqꞌueheꞌ xnaꞌleb joꞌ xnaꞌleb cui̱nk. Ut li xcab xul chanchan jun li oso, ac yo̱ xcuaclesinquil jun li rukꞌ. Ut cꞌaxcꞌo chak oxib li costilla saꞌ re. Ut quicuabi jun li xya̱b cux nak quixye, “Cuaꞌin ut tiu nabal li tib,” chan. Ut chirix aꞌan quicuil jun chic li xul chanchan jun li hix, abanan chirix cuan ca̱hib li xicꞌ. Chanchan laj xicꞌanel xul. Ut cuan ca̱hib lix jolom. Ut quiqꞌueheꞌ lix cuanquilal re, nak quicuil. Ut chirix aꞌan, quicuil saꞌ lin matcꞌ li xca̱ xul. Kꞌaxal yibru ut xiu xiu rilbal ut kꞌaxal cau rib. Ut riqꞌuin li ruch re hierro, quixtꞌupi li quixchap ut quixcꞌux ut li joꞌ qꞌuial incꞌaꞌ quixchoy xtiubal quixyekꞌi saꞌ rok. Li xul aꞌin jalan chiru li quicuil xbe̱n cua ut li jun aꞌin cuan laje̱b lix xucub. Nak yo̱quin chirilbal lix xucub, aran quicuil jun chic li xucub chꞌina caꞌchꞌin. Yo̱ chak chi e̱lc saꞌ xya̱nkeb li laje̱b chic. Ut qui-isi̱c oxib li xucub li quicuil xbe̱n cua. Cuan xnakꞌ ru li chꞌina xucub nak quicuil. Chanchan xnakꞌ ru cui̱nk ut riqꞌuin lix tzꞌu̱mal re yo̱ chixnimobresinquil rib. Nak yo̱quin chirilbal aꞌin, queꞌxakaba̱c li cꞌojariba̱l ut li Ti̱xil Cui̱nk li cuan chi junelic quicꞌojla. Li rakꞌ aꞌan sak sak chanchan li nieve. Ut li rismal chanchan li saki nokꞌ. Lix cꞌojariba̱l cuan saꞌ xbe̱n li ruedas ut yo̱ xxamlel. Ut li xam chanchan jun li nimaꞌ yo̱ chi cꞌatc. Ut li qꞌuila okꞌob chi tenamit yo̱queb chi cꞌanjelac chiru ut cuan chic li qꞌuila okꞌob chi tenamit xakxo̱queb chiru. Ut laj rakol a̱tin quicꞌojla ut eb li hu queꞌteli. Toj yo̱quin ajcuiꞌ chi cꞌoxlac chirix li quixye li chꞌina xucub re xnimobresinquil rib, nak queꞌxcamsi li xca̱ xul. Quipedasi̱c lix tibel, quicuteꞌ saꞌ li xam ut quicꞌat. Ut qui-isi̱c lix cuanquileb li oxib chic chi xul li quicuil xbe̱n cua. Abanan queꞌcanaba̱c chi yoꞌyo usta yal ajlanbil cutan aj chic teꞌcua̱nk. Ut saꞌ ajcuiꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan quicuil saꞌ lin matcꞌ nak yo̱ chak chi cha̱lc saꞌ li chok li Cꞌajolbej. Ut quijiloc riqꞌuin li Ti̱xil Cui̱nk li cuan chi junelic. Quiqꞌueheꞌ xcuanquilal ut xlokꞌal ut quiqꞌueheꞌ xcuanquil chi takla̱nc re nak chixjunileb li tenamit teꞌcꞌanjelak chiru aꞌ yal chanru li ra̱tinoba̱leb. Ut lix lokꞌal ut lix cuanquilal li jun aꞌan incꞌaꞌ ta̱osokꞌ. Cua̱nk ban chi junelic. Laj Daniel quixye: —La̱in quisach inchꞌo̱l ut qui-oc incꞌaꞌux xban li cꞌaꞌru quicuil. Ut la̱in quinjiloc riqꞌuin li jun li xakxo chiru li cꞌojariba̱l ut quinpatzꞌ re cꞌaꞌru xya̱lal chixjunil li quicuil. Ut aꞌan quichakꞌoc ut quixye cue cꞌaꞌru xya̱lal li yo̱quin chirilbal. Quixye cue: —Li ca̱hib chi xul li xacuil, aꞌaneb retalil li ca̱hib chi rey li teꞌcua̱nk xcuanquil saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak eb li ralal xcꞌajol li nimajcual Dios teꞌqꞌuehekꞌ xcuanquil ut aꞌaneb chic teꞌcua̱nk xcuanquil chi junelic kꞌe cutan, chan. Ut la̱in toj quicuaj xnaubal cꞌaꞌru xya̱lal li xca̱ xul, li kꞌaxal jalan chiruheb li oxib chic. Kꞌaxal xiu xiu rilbal. Cuan ruch re hierro ut li rixiꞌij bronce. Ut quixtꞌupi li quixchap ut quixcꞌux ut li joꞌ qꞌuial incꞌaꞌ quixchoy xtiubal quixyekꞌi saꞌ rok. Ut quinpatzꞌ ajcuiꞌ re cꞌaꞌru xya̱lal li laje̱b chi xucub li cuanqueb saꞌ xjolom. Ut quinpatzꞌ re chirix li xucub li caꞌchꞌin li qui-el chak mokon ut queꞌtꞌaneꞌ li oxib chiru. Li xucub aꞌan cuan xnakꞌ ru ut cuan xtzꞌu̱mal re ut yo̱ chixnimobresinquil rib riqꞌuin li naxye. Nacꞌutun chiru nak aꞌan nim xcuanquil chiruheb li jun chꞌol chic. Ut li xucub aꞌin yo̱ chixpletinquil li ralal xcꞌajol li Dios nak quicuil ut yo̱ chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. Ut quicuil ajcuiꞌ nak quichal li Ti̱xil Cui̱nk li cuan chi junelic ut Aꞌan quirakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb chixjunileb ut quixcoleb li ralal xcꞌajol. Quicuulac xkꞌehil nak queꞌqꞌueheꞌ xcuanquileb xban li Dios. Quixye cue: —Li xca̱ xul li xacuil, aꞌan retalil li xca̱ cuanquilal li ta̱cua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌan jalan chiruheb chixjunileb li jun chꞌol chic. Ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Tixrahobtesiheb li tenamit ut tixyekꞌiheb saꞌ rok. Li laje̱b chi xucub aꞌan retalil li laje̱b chi cui̱nk teꞌcua̱nk chokꞌ rey. Ut chirixeb aꞌan, ta̱cua̱nk jun chic li rey jalan chiruheb aꞌan. Ut aꞌan li ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb oxib li rey ut tixsacheb. Aꞌan tixmajecua li nimajcual Dios ut tixrahobtesiheb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol li Dios. Tixcꞌoxla xjalbal eb li chakꞌrab ut tixcꞌoxla xjalbal li cꞌaynakeb xba̱nunquil li tenamit. Ut oxib chihab riqꞌuin media teꞌcua̱nk li ralal xcꞌajol li Dios rubel xcuanquil aꞌan. Abanan li Ti̱xil Cui̱nk li cuan chi junelic ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱n ut ta̱risi lix cuanquil ut tixsach chi junaj cua. Ut chixjunil li cuanquilal ta̱qꞌuehekꞌ reheb li ralal xcꞌajol li Dios ut aꞌanakeb chic cua̱nkeb xcuanquil chi junelic saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb xcuanquil jun sut rubel choxa. Ut li cuanqueb xcuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌcꞌanjelak ut teꞌpa̱ba̱nk chiruheb, chan cue. Caꞌaj cuiꞌ aꞌan li quicuil saꞌ lin matcꞌ. La̱in cꞌajoꞌ nak quisach inchꞌo̱l ut qui-oc incꞌaꞌux. Sakquirin quincuulac xban inxiu abanan quincꞌu̱la saꞌ inchꞌo̱l li quicuil saꞌ lin matcꞌ ut ma̱ ani aj e quinserakꞌi li cꞌaꞌru quicuil, chan laj Daniel. Li visión chirix li carner ut li chiba̱tLaj Daniel quixye: —Yo̱ rox chihab roquic saꞌ xcuanquil li rey Belsasar nak quicꞌutbesi̱c jun chic li visión chicuu. Nak quicꞌutbesi̱c chicuu cuanquin aran Susa, lix nimal ru tenamit saꞌ li naꞌajej Elam. Xakxo̱quin chire li nimaꞌ Ulai nak quicuil. Ut nak yo̱quin chi iloc aran, quicuil jun te̱lom carner chire li nimaꞌ. Cuan cuib li xucub najt rok. Li xucub li qui-el mokon, aꞌan kꞌaxal cuiꞌchic najt rok chiru li jun chic. Quicuil nak li te̱lom carner yo̱ chi xekꞌoc riqꞌuin lix xucub saꞌ li oeste li bar na-oc cuiꞌ li sakꞌe ut saꞌ li norte ut saꞌ li sur. Ut ma̱ jun li xul nacuyuc xmetzꞌe̱u, chi moco naru teꞌe̱lelik chiru lix cuanquil. Li carner quixba̱nu li cꞌaꞌru quiraj aꞌan ut quixnimobresi xcuanquil. Toj yo̱quin ajcuiꞌ chi cꞌoxlac chirix li ac xcuil nak quicuil jun li te̱lom chiba̱t yo̱ chak chi cha̱lc saꞌ li oeste li bar na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Yo̱ chi cha̱lc saꞌ junpa̱t ut li rok incꞌaꞌ quixyekꞌ li chꞌochꞌ. Ac xnumeꞌ chak saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Ut jun ajcuiꞌ lix nimla xucub cuan saꞌ xbe̱n li xnakꞌ ru. Li chiba̱t co̱ riqꞌuin li carner li cuan cuib li xucub li quicuil chire li nimaꞌ. Cꞌajoꞌ lix joskꞌil nak co̱ saꞌ a̱nil riqꞌuin li carner. Nak quicuulac riqꞌuin xban xjoskꞌil qui-oc xxekꞌbal ut queꞌtokeꞌ chi xcabichaleb lix xucub li carner. Li carner incꞌaꞌ quixcuy xmetzꞌe̱u li chiba̱t. Quixcut chi chꞌochꞌ ut quixyekꞌi. Ma̱ ani quicoloc re li carner saꞌ rukꞌ li chiba̱t xban nak kꞌaxal cau rib. Ut yo̱ chi nima̱nc xcuanquil li chiba̱t ut yo̱ ajcuiꞌ chixnimobresinquil rib. Nak ac xniman chi us lix cuanquilal, quitokeꞌ lix nimla xucub ut aran queꞌel ca̱hib chic lix xucub chokꞌ re̱kaj li jun li quitokeꞌ. Saꞌ xca̱ pacꞌalil li ruchichꞌochꞌ nequeꞌiloc li ca̱hib chi xucub. Jun na-iloc saꞌ li sur, jun na-iloc saꞌ li norte, ut jun na-iloc saꞌ li este li na-el cuiꞌ li sakꞌe ut li jun chic na-iloc saꞌ li oeste li na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Ut saꞌ jun reheb lix xucub qui-el jun chic li xucub caꞌchꞌin ut quiniman chi us. Aꞌan na-iloc saꞌ li sur ut saꞌ li este (sudeste) saꞌ xjayal li naꞌajej yechiꞌinbil reheb li ralal xcꞌajol li Dios. Ut kꞌaxal cuiꞌchic quiniman xcuanquil toj retal quipletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol li Dios ut quixsacheb laj cꞌamol be chiruheb. Ut quixnimobresi rib chiru li jun li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol li Dios ut quixye reheb nak incꞌaꞌ chic teꞌmayejak. Ut quixpoꞌ ajcuiꞌ lix templo li Dios. Eb li tenamit incꞌaꞌ chic queꞌmayejac saꞌ li templo. Aꞌ chic li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Li chꞌina xucub quixtzꞌekta̱na li tzꞌakal ya̱l ut quixyekꞌi saꞌ chꞌochꞌ ut chixjunil li quixba̱nu li chꞌina xucub qui-el chi us. Ut quicuabi jun li santil ángel yo̱ chi a̱tinac. Ut li jun chic quixpatzꞌ re: —¿Joꞌ najtil ta̱cꞌulma̱nk aꞌin li quicꞌutbesi̱c saꞌ li visión? ¿Jarub cutan chic teꞌxba̱nu li ma̱usilal chokꞌ re̱kaj lix mayejeb saꞌ li templo? ¿Joꞌ najtil chic teꞌxyekꞌi lix templo li Ka̱cuaꞌ joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol?— Li ángel quichakꞌoc ut quixye: —Toj ta̱numekꞌ li oxib chihab riqꞌuin media, tojoꞌnak ta̱santobresi̱k cuiꞌchic li templo, chan. Laj Daniel quixye: —La̱in yo̱quin chi cꞌoxlac chirix li quicuil re tintau ru cꞌaꞌru lix ya̱lal. Ut saꞌ junpa̱t xaka̱mil chicuu jun li ángel chanchan cui̱nk nak quicuil. Ut quicuabi jun xya̱b cux jun pacꞌal li nimaꞌ Ulai chanchan xya̱b xcux cui̱nk. Quixjap re chixyebal: —At Gabriel, ye re aꞌan cꞌaꞌru xya̱lal li visión li xril, chan. Laj Gabriel quijiloc ut quixakli chincꞌatk. Cꞌajoꞌ nak quinxucuac ut quincut cuib saꞌ chꞌochꞌ. Ut quixye cue: —At ralal cui̱nk, chatauhak taxak ru xban nak li xacuil saꞌ li visión, aꞌan talajeꞌcꞌulma̱nk saꞌ rosoꞌjiqueb li cutan, chan. Nak yo̱ chi a̱tinac cuiqꞌuin, quisach innaꞌleb ut quintꞌaneꞌ chi huphu saꞌ chꞌochꞌ. Li ángel quinixchap ut quinixcuaclesi cuiꞌchic. Ut quixye cue: —Anakcuan la̱in tinye a̱cue li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk saꞌ rosoꞌjiqueb li cutan xban xjoskꞌil li Dios. Li visión li xacuil, aꞌan retalil li talajeꞌcꞌulma̱nk saꞌ eb li cutan cha̱lel. Li carner cuib xxucub li xacuil, aꞌan retalileb li cuib chi cui̱nk li teꞌoc chokꞌ xreyeb laj Medo ut eb laj Persia. Ut li te̱lom chiba̱t, aꞌan retalil lix reyeb laj Grecia ut li nimla xucub li cuan saꞌ xbe̱n li xnakꞌ ru, aꞌan retalil li xbe̱n rey. Li ca̱hib chi xucub li queꞌel chokꞌ re̱kaj li nimla xucub li quitokeꞌ, aꞌaneb li retalil li ca̱hib chi rey li teꞌcua̱nk saꞌ xcuanquilal saꞌ li naꞌajej aꞌan, abanan ma̱ jun ta̱cua̱nk xcuanquil joꞌ li xbe̱n li quicuan. Ut nak ac yo̱k chak chi nachꞌoc li rosoꞌjiqueb li cuanquilal aꞌan, kꞌaxal cuiꞌchic ta̱numta̱k li ma̱usilal. Nak acak xnumta chi us li ma̱usilal, ta̱oc jun li rey kꞌaxal cuiꞌchic joskꞌ ut cau xchꞌo̱l ut aꞌan ta̱balakꞌi̱nk reheb li tenamit. Ta̱nima̱nk xcuanquil, abanan moco xcuanquil ta xjunes li rey; xcuanquil ban laj tza. Chixjunil li ma̱usilal tixba̱nu, us ta̱e̱lk chiru ut tixsacheb nabaleb li cuanqueb xcuanquil ut tixsacheb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol li Dios. Xban nak naxnau chi us balakꞌi̱nc, tixnimobresi rib. Tixsacheb nabal chi ma̱cꞌaꞌak saꞌ xchꞌo̱leb ut tixyal ajcuiꞌ numta̱c saꞌ xbe̱n li tzꞌakal Rey li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb li nequeꞌtaklan. Abanan incꞌaꞌ ta̱ru̱k xban nak ta̱sachekꞌ ru. Ma̱cuaꞌ yal cui̱nk ta̱sachok re. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li ta̱sachok re. Lix ya̱lal li xcꞌutbesi̱c cha̱cuu chirix li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk chiru li oxib chihab riqꞌuin media, aꞌan tzꞌakal ya̱l. Ut la̱at ta̱cꞌu̱la saꞌ a̱chꞌo̱l ut ma̱ ani aj e ta̱serakꞌi xban nak toj mokon ta̱cꞌulma̱nk, chan cue li ángel. Ut la̱in laj Daniel sachso inchꞌo̱l quincana ut quinyajer cuib oxib cutan. Ut nak ac usin chic, quin-oc cuiꞌchic chi cꞌanjelac chiru li rey. Abanan toj yo̱ ajcuiꞌ incꞌaꞌux chirix li quicꞌutbesi̱c chicuu xban nak incꞌaꞌ quintau ru lix ya̱lal. Laj Daniel quixtzꞌa̱ma xcuybal xma̱queb li tenamitSaꞌ li xbe̱n chihab nak laj Darío aj Medo li ralal laj Asuero cuan chokꞌ xreyeb laj Babilonia, saꞌ ajcuiꞌ li chihab aꞌan nak cuan chokꞌ rey laj Darío, la̱in aj Daniel quin-oc chirilbal saꞌ li Santil Hu ut quicuil nak laje̱b xca̱cꞌa̱l chihab ta̱cua̱nk chi jucꞌbil ru li tenamit Jerusalén joꞌ quiyeheꞌ re laj Jeremías xban li nimajcual Dios. Ut chi anchal inchꞌo̱l quintijoc chiru li Ka̱cuaꞌ ut quintzꞌa̱man chiru. Quinba̱nu lin ayu̱n ut quicuocsi li kꞌes ru tꞌicr ut quinqꞌue li cha chicuix. Ut quintijoc chiru li Ka̱cuaꞌ lin Dios ut quintzꞌa̱ma xcuybal xma̱queb lin tenamit chiru. Quinye re: —At Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, a̱cꞌulub nak ta̱xucua̱k a̱cuu. La̱at nacaba̱nu li cꞌaꞌru nacaye saꞌ li contrato ut nacacuuxta̱na ruheb li nequeꞌrahoc a̱cue ut nequeꞌba̱nun re li chakꞌrab li xaqꞌue. La̱o xoma̱cob cha̱cuu ut xkaba̱nu li ma̱usilal. Incꞌaꞌ us li kayehom kaba̱nuhom ut xkakꞌetkꞌeti kib cha̱cuu. Xkacanab xba̱nunquil li chakꞌrab li qꞌuebil ke a̱ban la̱at. Incꞌaꞌ xo-abin chiruheb li profeta li queꞌcꞌanjelac cha̱cuu. Eb aꞌan queꞌa̱tinac saꞌ a̱cꞌabaꞌ chiruheb li karey ut chiruheb li queꞌtaklan saꞌ kabe̱n, ut queꞌa̱tinac ajcuiꞌ riqꞌuineb li kanaꞌ kayucuaꞌ ut chiruheb chixjunileb la̱ tenamit. At Ka̱cuaꞌ, la̱at junelic nacaba̱nu li ti̱quilal, abanan la̱o xuta̱nal noco-el riqꞌuin li ma̱usilal nakaba̱nu. Chikajunilo la̱o aj Israel xoma̱cob toj chalen anakcuan, li cuanqueb Judá joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb Jerusalén ut chixjunileb li tenamit Israel; li cuanqueb chi nachꞌ joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb chi najt saꞌ chixjunileb li naꞌajej bar xajeqꞌuiheb cuiꞌ ruheb xban nak xeꞌxkꞌet li chakꞌrab li qꞌuebil reheb a̱ban. At Ka̱cuaꞌ, kꞌaxal xuta̱nal nakacꞌul la̱o joꞌqueb ajcuiꞌ li karey ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ kabe̱n, joꞌqueb ajcuiꞌ li kanaꞌ kayucuaꞌ xban nak xoma̱cob cha̱cuu. At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, la̱at nacat-uxta̱nan ku ut la̱at nacatcuyuc re li kama̱c usta ac xkakꞌet la̱ cua̱tin. Incꞌaꞌ xkapa̱b la̱ cua̱tin, at Ka̱cuaꞌ at kaDios. Incꞌaꞌ xkaba̱nu li chakꞌrab li xaqꞌue ke li queꞌxchꞌolob xya̱lal chiku eb li profeta laj cꞌanjeleb cha̱cuu. Chikajunilo la̱o aj Israel, xkakꞌet li chakꞌrab li caqꞌue ke ut incꞌaꞌ xkaba̱nu li cꞌaꞌru caye. Joꞌcan nak xtꞌaneꞌ saꞌ kabe̱n chixjunil li raylal li tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li caqꞌue re laj Moisés, laj cꞌanjel cha̱cuu. Xoma̱cob cha̱cuu, at Ka̱cuaꞌ. La̱at xaba̱nu joꞌ caye chak chikix ut chirixeb li nequeꞌtaklan saꞌ kabe̱n. Xoa̱qꞌue chixtojbal li kama̱c ut xaqꞌueheb ajcuiꞌ chixtojbal lix ma̱queb li nequeꞌtaklan saꞌ kabe̱n. Numtajenak li raylal xkacꞌul. Ma̱ jun sut quicꞌulman saꞌ ruchichꞌochꞌ joꞌ xcꞌul li tenamit Jerusalén. Chixjunil li raylal aꞌin xaqꞌue saꞌ kabe̱n joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li caqꞌue re laj Moisés. Ut la̱o incꞌaꞌ ajcuiꞌ xkatzꞌa̱ma kacuybal cha̱cuu, at Ka̱cuaꞌ, at kaDios, chi moco xkacanab xba̱nunquil li ma̱usilal chi moco xkaj xtaubal ru lix ya̱lal. At Ka̱cuaꞌ, la̱at xaba̱nu joꞌ xaye. Xatakla chak li raylal saꞌ kabe̱n, xban nak la̱o incꞌaꞌ xkaba̱nu li cꞌaꞌru xaye ke. La̱at, at Ka̱cuaꞌ, chixjunil nacaba̱nu saꞌ ti̱quilal. At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, nakanau nak la̱at cat-isin reheb la̱ tenamit aran Egipto riqꞌuin xnimal la̱ cuanquil. Riqꞌuin aꞌan nanauman nak nim la̱ cuanquil toj chalen anakcuan. La̱o xoma̱cob ut incꞌaꞌ us li kayehom kaba̱nuhom. At Ka̱cuaꞌ, la̱o nakanau nak la̱at nacat-uxta̱nan u. Joꞌcan nak nakatzꞌa̱ma cha̱cuu nak incꞌaꞌ ta chic tatjoskꞌokꞌ saꞌ xbe̱n la̱ tenamit Jerusalén xban nak aꞌan la̱ lokꞌlaj tenamit. Aꞌan la̱ lokꞌlaj tzu̱l Sión. Xban li ma̱usilal nakaba̱nu ut xban li ma̱c queꞌxba̱nu li kanaꞌ kayucuaꞌ, xuta̱nal na-el ut seꞌenbil la̱ tenamit Jerusalén xbaneb li jalan tenamit. Anakcuan ut at Ka̱cuaꞌ, at kaDios, chacuabi taxak lin tij la̱in laj cꞌanjel cha̱cuu ut chasume taxak li yo̱quin chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu. Chaxakab ta cuiꞌchic la̱ templo li jucꞌbil anakcuan. Chaxakab ta cuiꞌchic re taxak nak chixjunileb teꞌxnau nak la̱at li Ka̱cuaꞌ. Chacuabi taxak lin tij, at Ka̱cuaꞌ Dios, ut chacuil taxak xtokꞌoba̱l ku, at inDios. Chacuil taxak li raylal li yo̱co chixcꞌulbal. Chacuil taxak la̱ tenamit Jerusalén li sachbil ru. Nakaya̱ba la̱ cꞌabaꞌ saꞌ xbe̱n li tenamit aꞌan. Moco xban ta nak ti̱c li kachꞌo̱l nak nocotijoc cha̱cuu. Nocotijoc ban cha̱cuu xban nak nim la̱ cuuxta̱n. Choa̱cuabi, at Ka̱cuaꞌ. Chacuy taxak li kama̱c, at kaDios. At Ka̱cuaꞌ, chasume taxak li katij. Matbay taxak chixsumenquil li cꞌaꞌru xkatzꞌa̱ma a̱cue saꞌ xcꞌabaꞌ lix nimal la̱ rahom. La̱o nakaya̱ba la̱ cꞌabaꞌ saꞌ xbe̱n li tenamit aꞌin ut saꞌ xbe̱neb la̱ cualal a̱cꞌajol, chanquin re li Ka̱cuaꞌ. Li visión chirix li laje̱b xca̱cꞌa̱l xama̱nToj yo̱quin ajcuiꞌ chi tijoc chiru li Dios ut yo̱quin chixxo̱tonquil lin ma̱c chiru joꞌ ajcuiꞌ lix ma̱queb lin tenamit Israel. Chi anchal inchꞌo̱l yo̱quin chixtzꞌa̱manquil chiru li Ka̱cuaꞌ nak tixxakab cuiꞌchic lix santil templo. Toj yo̱quin ajcuiꞌ chi tijoc nak quicuil li ángel Gabriel li quixcꞌutbesi rib chicuu junxil saꞌ li visión. Yo̱ chak chi rupupic ut saꞌ a̱nil quicuulac cuiqꞌuin saꞌ x-o̱ril li mayejac li naba̱numan ecuu. Quixchꞌolob lix ya̱lal chicuu ut quixye cue: —At Daniel, la̱in xinchal a̱cuiqꞌuin re xqꞌuebal a̱naꞌleb re nak ta̱tau ru lix ya̱lal. Chalen nak xatiquib tzꞌa̱ma̱nc chiru li Dios, aꞌan xrabi la̱ tij ut tixba̱nu li cꞌaꞌru xatzꞌa̱ma. Joꞌcan nak xinixtakla chak a̱cuiqꞌuin chixyebal a̱cue lix ya̱lal. La̱at raro̱cat xban li Dios. Chacuabi li tinye a̱cue re nak ta̱tau ru lix ya̱lal li quicꞌutbesi̱c cha̱cuu xban li Ka̱cuaꞌ. Laje̱b xca̱cꞌa̱l xama̱n teꞌxcꞌul li raylal li ac tenebanbil saꞌ xbe̱n lix santil tenamit li Dios, joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol re nak teꞌxtoj rix lix ma̱queb ut teꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal ut re nak teꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱c. Nak ta̱xakaba̱k xcuanquil li ti̱quilal, ta̱cꞌulma̱nk li cꞌaꞌru quicꞌutbesi̱c cha̱cuu joꞌ ajcuiꞌ li queꞌxye li profeta ut li santil templo ta̱xakaba̱k cuiꞌchic. Abi li yo̱quin chixyebal a̱cue ut qꞌue retal lix ya̱lal. Chalen nak xqꞌueheꞌ li chakꞌrab xban li Dios nak ta̱yi̱ba̱k cuiꞌchic li tenamit Jerusalén, toj retal ta̱cꞌulu̱nk li Mesías,Saꞌ li versículo 9:25 li a̱tin Mesías naraj naxye laj Colonel, li yechiꞌinbil xban li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ li a̱tinoba̱l griego, Cristo nayeman re. li tzꞌakal rey, ta̱numekꞌ cuukub xama̱n ut cuib xca̱cꞌa̱l xama̱n. Ta̱yi̱ba̱k cuiꞌchic li tenamit Jerusalén joꞌqueb ajcuiꞌ li tzꞌac usta kꞌaxal nabal li raylal yo̱k xcꞌulbal saꞌ eb li cutan aꞌan. Ut nak acak xnumeꞌ li cuib xca̱cꞌa̱l xama̱n, ta̱camsi̱k li Mesías chi ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Ut jun chic li rey ta̱cha̱lk ut aꞌan ta̱numta̱k saꞌ xbe̱n li tenamit Jerusalén ut tixjuqꞌui li templo ut tixsach li tenamit. Chanchan butꞌ ta̱sachok reheb nak teꞌosokꞌ. Ut toj saꞌ li rosoꞌjic ta̱cua̱nk li ple̱t ut ta̱cꞌulma̱nk li ac yebil xban li Dios. Li rey aꞌan tixba̱nu jun li contrato riqꞌuin nabaleb li tenamit re jun xama̱n. Abanan chirix oxib cutan riqꞌuin jun cuaꞌleb, li rey incꞌaꞌ chic tixba̱nu li quixye saꞌ li contrato ut tixye reheb laj Israel nak incꞌaꞌ chic naru teꞌmayejak chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut li kꞌaxal xiu xiu rilbal ta̱qꞌuehekꞌ saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ut aran ta̱cana̱k toj ta̱cuulak xkꞌehil nak li Ka̱cuaꞌ tixsach li rey aꞌan chi junaj cua. Li visión li quicꞌutbesi̱c chire li nimaꞌ TigrisYo̱ rox chihab roquic laj Ciro chokꞌ xreyeb laj Persia nak quicꞌutbesi̱c jun chic li visión chiru laj Daniel li nayeman Beltsasar re. Li cꞌaꞌru quicꞌutbesi̱c chiru, aꞌan tzꞌakal ya̱l ut kꞌaxal ra rabinquil. Abanan laj Daniel quiqꞌueheꞌ xnaꞌleb xban li Dios chixtaubal ru lix ya̱lal li quicꞌutbesi̱c chiru saꞌ li visión. Laj Daniel quixye: —Nak quicꞌutbesi̱c chicuu li visión aꞌin, oxib xama̱n quirahoꞌ inchꞌo̱l xban. Chiru li oxib xama̱n aꞌan incꞌaꞌ xintzaca li sahil echej chi moco xinyal li vino, chi moco li tib, ut incꞌaꞌ quicuocsi li sununquil ban re xyi̱banquil cuib toj quinumeꞌ li oxib xama̱n aꞌan. Ut saꞌ li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l (24) xbe li xbe̱n po cuanquin chire li nimla nimaꞌ Hidekel xcꞌabaꞌ. Nak quin-iloc takecꞌ quicuil jun li cui̱nk. Li rakꞌ yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil tꞌicr lino ut lix cꞌa̱mal xsaꞌ yi̱banbil riqꞌuin tzꞌakal oro li nachal chak aran Ufaz. Lix tibel nalemtzꞌun joꞌ jun li terto̱quil pec ut li ru chanchan li rakꞌ ca̱k ut li xnakꞌ ru chanchan li xam. Li rok rukꞌ nalemtzꞌun joꞌ li kꞌan chꞌi̱chꞌ bronce ut nak quia̱tinac, kꞌaxal cau lix ya̱b xcux chanchan qꞌuila tenamit nak quicuabi. Ma̱ ani chic qui-iloc re li visión aꞌin. Caꞌaj cuiꞌ la̱in laj Daniel. Eb li cui̱nk li cuanqueb cuochben incꞌaꞌ queꞌril. Cꞌajoꞌ nak qui-oc xxiuheb ut queꞌe̱lelic ut queꞌxmuk ribeb. Quincana injunes ut quicuil li sachba chꞌo̱lej aꞌin li quicꞌutbesi̱c chicuu. Qui-osoꞌ lin metzꞌe̱u nak quicuecꞌa. Quinsakquirinoꞌ ut ma̱cꞌaꞌ chic inmetzꞌe̱u quincana. Quicuabi lix ya̱b xcux nak qui-oc chi a̱tinac ut quisach innaꞌleb ut quintꞌaneꞌ chi huphu saꞌ chꞌochꞌ. Chanchan cua̱rc yo̱quin. Ut jun li ukꞌej quichꞌeꞌoc cue ut quincuacli raj abanan cꞌachcꞌo quincana ut ninsicsot xban inxiu. Ut quixye cue: —At Daniel, la̱at raro̱cat xban li Dios. Qꞌue retal li oc cue chixyebal a̱cue ut xaklin xban nak taklanbilin chi a̱tinac a̱cuiqꞌuin, chan cue. Ut la̱in ninsicsot xban inxiu nak quinxakli. Ut li cui̱nk quixye cue: —At Daniel, matxucuac xban nak chalen nak xaqꞌue a̱chꞌo̱l chixtaubal ru li yo̱ chi cꞌulma̱nc ut xacubsi a̱cuib chiru la̱ Dios, aꞌan quirabi la̱ tij. Joꞌcan nak xinchal a̱cuiqꞌuin chixchꞌolobanquil lix ya̱lal cha̱cuu. Abanan chiru jun xcaꞌcꞌa̱l cutan li nataklan saꞌ xbe̱neb laj Persia quixyal numta̱c saꞌ inbe̱n. Ut li ángel Miguel, jun saꞌ xya̱nkeb li kꞌaxal ni̱nkeb xcuanquil, quichal chintenkꞌanquil xban nak injunes cuanquin aran riqꞌuineb lix reyeb laj Persia. La̱in xinchal chixyebal a̱cue li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul la̱ tenamit saꞌ eb li cutan li teꞌcha̱lk. Li visión aꞌin, aꞌan ta̱cꞌulma̱nk saꞌ eb li cutan li teꞌcha̱lk, chan cue. Nak quixye cue eb li a̱tin aꞌin, ti̱c quinxulub cuib ut mem quincana. Ut xaka̱mil chicuu jun chanchan li cui̱nk. Aꞌan quixqꞌue li rukꞌ chi xtzꞌu̱mal cue ut quina̱tinac cuiꞌchic. Ut la̱in quinye re: —At Ka̱cuaꞌ, kꞌaxal ra saꞌ inchꞌo̱l xban li quicꞌutbesi̱c chicuu ut ma̱cꞌaꞌ chic inmetzꞌe̱u. At Ka̱cuaꞌ, ¿chan ta ru nak ta̱ru̱k tina̱tinak a̱cuiqꞌuin? La̱in ma̱cꞌaꞌ chic inmetzꞌe̱u ut incꞌaꞌ chic naru ninmusikꞌac. Ut li jun li chanchan cui̱nk quixqꞌue cuiꞌchic li rukꞌ saꞌ inbe̱n ut quicuecꞌa nak cuan chic inmetzꞌe̱u. Ut aꞌan quixye cue: —Li Dios nacatxra. Tuktu̱quil usilal chicua̱nk a̱cuiqꞌuin. Chacacuubresi la̱ chꞌo̱l ut matxucuac, chan cue. Nak quixye cue aꞌan, quicuecꞌa nak cuan chic inmetzꞌe̱u. Usin chic. Ut la̱in quinye re: —At Ka̱cuaꞌ, anakcuan a̱tinan cuiqꞌuin. Us chic nacuecꞌa xban nak la̱at xaqꞌue cuiꞌchic inmetzꞌe̱u, chanquin re. Ut aꞌan quixye cue: —¿Ma nacanau cꞌaꞌru aj e nak xinchal a̱cuiqꞌuin? La̱in xinchal chixcꞌutbesinquil cha̱cuu li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Anakcuan tento nak tinxic cuiꞌchic aran Persia chi pletic riqꞌuin li jun li nataklan saꞌ xbe̱neb. Nak acak xinrakeꞌ chi pletic riqꞌuin aꞌan, ta̱cha̱lk li jun li nataklan saꞌ xbe̱neb laj Grecia. Ma̱ ani natenkꞌan cue, caꞌaj cuiꞌ li ángel Miguel li na-iloc reheb laj Israel. La̱in tincꞌutbesi cha̱cuu li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li hu re li ya̱l. Teꞌxpleti ribeb li rey li cuan saꞌ li norte ut li rey li cuan saꞌ li surSaꞌ xbe̱n li chihab nak laj Darío cuan chokꞌ xreyeb laj Medo, la̱in quintakla̱c chixtenkꞌanquil aꞌan. La̱in quinqꞌuehoc re lix cacuilal ut lix cuanquil. Ut anakcuan la̱in ajcuiꞌ tinyehok a̱cue lix ya̱lal li ta̱cꞌulma̱nk. Teꞌcua̱nk oxib lix reyeb laj Persia ut lix ca̱ reyeb, aꞌan kꞌaxal nabal xbiomal ta̱cua̱nk chiruheb li oxib li teꞌcua̱nk. Tixcacuubresi rib riqꞌuin lix biomal ut ta̱oc chi pletic riqꞌuin li tenamit Grecia. Ut aran Grecia ta̱cua̱nk jun li rey kꞌaxal cau rib. Aꞌan ta̱takla̱nk riqꞌuin xnimal lix cuanquil ut tixba̱nu li cꞌaꞌru naraj. Abanan nak ac xakxo̱k chic chi tzꞌakal lix cuanquilal, ta̱sachekꞌ lix cuanquil ut lix tenamit ca̱hib jachal ta̱e̱lk. Ut incꞌaꞌ teꞌoc chokꞌ rey li ralal xcꞌajol chi moco teꞌcua̱nk xcuanquil joꞌ xcuanquil aꞌan xban nak ta̱sachekꞌ lix cuanquil ut jalaneb chic teꞌe̱chani̱nk re. Ut li rey li cuan saꞌ li sur (Egipto), aꞌan kꞌaxal nima̱k xcuanquil. Abanan jun reheb li nequeꞌcꞌanjelac chiru ta̱nima̱nk xcuanquil ut aꞌan chic li kꞌaxal nima̱k xcuanquil chiru aꞌan. Nak acak xnumeꞌ cuib oxib chihab teꞌxba̱nu jun li contrato. Lix rabin li rey li cuan saꞌ li sur ta̱sumla̱k riqꞌuin li rey li cuan saꞌ li norte (Siria) yal re nak teꞌxcꞌam rib saꞌ usilal li cuib chi tenamit. Abanan incꞌaꞌ najt teꞌcua̱nk saꞌ usilal. Li rey li cuan saꞌ li norte tixkꞌet li contrato ut incꞌaꞌ ta̱rabi ra̱tin li rixakil xban nak li ixakilbej ma̱cꞌaꞌak xcuanquil chiru. Joꞌcan nak ta̱camsi̱k li ixakilbej rochben lix yum ut rochbeneb ajcuiꞌ li quixcꞌameb chirix nak co̱ aran saꞌ li norte, ut ta̱camsi̱k ajcuiꞌ lix be̱lom. Abanan jun reheb li rechꞌalal li ixakilbej ta̱cua̱nk xcuanquil. Aꞌan tixcꞌameb chak lix soldado re teꞌpletik riqꞌuin li rey li cuan saꞌ li norte. Teꞌoc saꞌ li tenamit ut teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb. Ut teꞌxcꞌam saꞌ li sur chixjunil li cuan saꞌ li norte. Teꞌcꞌamekꞌ lix dioseb li yi̱banbil riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌak chic re ru yi̱banbil riqꞌuin oro ut plata. Ut li cuanqueb saꞌ li norte teꞌcua̱nk rubel xcuanquil laj Egipto chiru nabal chihab. Nak acak xnumeꞌ cuib oxib chihab, li cuanqueb saꞌ li norte teꞌxic saꞌ li sur ut teꞌxyal numta̱c saꞌ xbe̱neb, abanan incꞌaꞌ teꞌru̱k. Teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ lix tenamiteb. Abanan eb li ralal xcꞌajol lix reyeb li cuanqueb saꞌ li norte, kꞌaxal cuiꞌchic teꞌjoskꞌokꞌ ut teꞌxtiquib xcauresinquil ribeb re pletic. Teꞌxchꞌutub nabaleb lix soldado ut teꞌxic cuiꞌchic chi pletic. Chanchanakeb jun li nimaꞌ nak teꞌoc ut ta̱cua̱nk cuiꞌchic jun nimla ple̱t nak teꞌxyal numta̱c saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ li sur. Cꞌajoꞌ nak ta̱joskꞌokꞌ li rey li cuan saꞌ li sur. Aꞌan ta̱e̱lk chak saꞌ lix naꞌaj ut ta̱pletik riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ li norte. Ut chixjunileb li qꞌuila okꞌob chi soldado re li norte teꞌtꞌanekꞌ saꞌ rukꞌeb li cuanqueb saꞌ li sur. Ut kꞌaxal cuiꞌchic tixnimobresi rib li rey li cuan saꞌ li sur nak ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ li norte xban nak ta̱re̱chaniheb. Ut tixqꞌueheb nabal chi camsi̱c. Abanan incꞌaꞌ chic najt ta̱cua̱nk saꞌ lix cuanquil. Mokon chic li rey li cuan saꞌ li norte tixchꞌutubeb ut tixcauresiheb lix soldado ut kꞌaxal cuiꞌchic nabal chiru li queꞌpletic junxil. Nak ta̱cuulak xkꞌehil ta̱xic cuiꞌchic saꞌ li sur riqꞌuin lix qꞌuila soldado ut cua̱nk lix cha̱bil cꞌanjeleba̱l re pletic. Ut nabaleb li tenamit teꞌxjunaji ribeb riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ li norte re nak teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ li sur. Ut cua̱nkeb ajcuiꞌ li cui̱nk li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Eb aꞌan teꞌxjunaji ribeb riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ li norte joꞌ quicꞌutbesi̱c cha̱cuu saꞌ li visión. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ ajcuiꞌ teꞌxcuy saꞌ rukꞌeb li cuanqueb saꞌ li sur. Tojoꞌnak li rey li cuan saꞌ li norte tixchap jun li tenamit cau rib chi pletic ut tixsut saꞌ tzꞌac re xrambaleb. Ut incꞌaꞌ chic teꞌxcuy pletic li soldado re li sur, usta kꞌaxal cauhak ribeb. Ut li rey li cuan saꞌ li norte tixba̱nu li cꞌaꞌru naraj riqꞌuineb. Ut ta̱cana̱k saꞌ li cha̱bil naꞌajej yechiꞌinbil reheb laj Israel ut chixjunil ta̱cana̱k saꞌ rukꞌ aꞌan ut ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱colok reheb. Ut li rey li cuan saꞌ li norte tixtiquib xcꞌu̱banquil chanru nak tixchapeb li cuanqueb saꞌ li sur. Joꞌcan nak tixba̱nu jun li contrato riqꞌuineb re ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb. Ut tixsumub jun lix rabin riqꞌuin li rey li cuan saꞌ li sur, abanan incꞌaꞌ us ta̱e̱lk chiru li tixcꞌoxla xba̱nunquil xban nak lix rabin incꞌaꞌ ta̱oque̱nk chirix lix yucuaꞌ. Mokon chic li rey li cuan saꞌ li norte tixyal xkꞌe chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li tenamit cuanqueb chire li nimla palau ut ta̱re̱chani nabal. Abanan jun cui̱nk nim xcuanquil tixcuy pletic riqꞌuin ut tixcut xxuta̱n li rey li cuan saꞌ li norte nak ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb. Ut li rey li cuan saꞌ li norte ta̱e̱lelik chiru ut yo̱k raj chi sukꞌi̱c saꞌ lix tenamit. Abanan ta̱cua̱nk xchꞌaꞌajquilal saꞌ be ut incꞌaꞌ ta̱cuulak. Ut li jun li ta̱oc chokꞌ re̱kaj tixtaklaheb laj titzꞌol toj saꞌ lix tenamiteb laj Israel re nak ta̱biomokꞌ. Ut incꞌaꞌ najt ta̱cua̱nk saꞌ xcuanquil xban nak ta̱camsi̱k abanan moco saꞌ ple̱t ta ta̱camsi̱k. Li jun chic li ta̱oc chokꞌ rey, aꞌan jun cui̱nk kꞌaxal yibru xnaꞌleb ut ma̱cuaꞌ xcomoneb li nequeꞌoc chokꞌ rey. Aꞌan ta̱oc chokꞌ rey xban nak tixbalakꞌiheb li tenamit ut tixmuk chiruheb li cꞌaꞌru cuan saꞌ xcꞌaꞌux. Li ani teꞌxyal numta̱c saꞌ xbe̱n, teꞌsachekꞌ. Chanchan ta̱cha̱lk butꞌ saꞌ xbe̱neb nak tixsacheb. Li cui̱nk aꞌan tixsach ru li jun li quiba̱nun re li contrato riqꞌuin. Nak acak xeꞌxba̱nu li contrato riqꞌuin, tixbalakꞌiheb. Kꞌaxal cuiꞌchic ta̱nima̱nk xcuanquil usta moco nim ta lix tenamit. Chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li tenamit li cuanqueb saꞌ xya̱lal, li cui̱nk aꞌan ta̱oc saꞌ eb li cha̱bil naꞌajej. Ut tixba̱nu li ma̱ jun sut queꞌxba̱nu lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ saꞌ eb li tenamit aꞌan. Tixchap lix biomal ut tixjeqꞌui saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌta̱ken re. Us ta̱e̱lk nak tixchap li ni̱nki tenamit abanan incꞌaꞌ najt ta̱cua̱nk saꞌ cuanquil. Ta̱recꞌa nak cauhak chic rib ut nimak chic xcuanquil li rey li cuan saꞌ li norte. Ta̱xic chi pletic riqꞌuineb li cuanqueb saꞌ li sur. Usta kꞌaxal nabaleb li soldado li cuanqueb saꞌ li sur, abanan incꞌaꞌ ajcuiꞌ teꞌxcuy pletic xban nak cuanqueb saꞌ li sur li teꞌxbalakꞌi lix reyeb ut teꞌxcꞌayi lix tenamiteb reheb li cuanqueb saꞌ li norte. Aꞌaneb ajcuiꞌ li nequeꞌcuaꞌac saꞌ me̱x rochben li rey li teꞌcꞌu̱ba̱nk re chanru nak teꞌxsach ru lix cuanquil. Nabaleb lix soldado teꞌcamsi̱k ut nabaleb teꞌe̱lelik. Li cuib chi rey teꞌcꞌojla̱k chi cuaꞌac saꞌ jun li me̱x, abanan junes raylal teꞌxcꞌoxla xba̱nunquil chi ribileb rib. Junes ticꞌtiꞌ teꞌxye chi ribileb rib. Ut ma̱ jun reheb ta̱ru̱k tixba̱nu li cꞌaꞌru tixcꞌoxla xba̱nunquil xban nak toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil. Ut li rey li cuan saꞌ li norte ta̱sukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ lix tenamit ut tixcꞌam nabal li biomal riqꞌuin li tixmakꞌ chiruheb li cuanqueb saꞌ li sur. Ut xicꞌ ta̱ril li contrato li quixba̱nu li Dios riqꞌuineb laj Israel. Ut tixba̱nu li joꞌ qꞌuial ta̱raj aꞌan nak yo̱k chi sukꞌi̱c saꞌ xtenamit. Nak ta̱cuulak xkꞌehil li ac yebil, ta̱xic cuiꞌchic saꞌ li sur chi pletic. Abanan saꞌ li ple̱t aꞌan incꞌaꞌ us ta̱e̱lk. Moco joꞌ ta nak queꞌpletic xbe̱n cua xban nak nabaleb li soldado teꞌcha̱lk Quitim saꞌ li ni̱nki jucub re pletic ut teꞌxram xbeheb chiruheb. Ut ma̱cꞌajoꞌ nak teꞌxucuak ut teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ lix tenamiteb. Ut li rey kꞌaxal cuiꞌchic xicꞌ ta̱rileb laj Israel lix tenamit li Dios. Cuanqueb laj Israel teꞌxtzꞌekta̱na li santil contrato ut teꞌkꞌaxo̱nk saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb saꞌ li norte. Ut aꞌanakeb chic teꞌqꞌuehok xnaꞌleb li rey re xba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Ut eb li soldado teꞌxmux ru lix Templo li Dios joꞌ ajcuiꞌ li tzꞌac li sutsu cuiꞌ. Ut ta̱qꞌuehekꞌ aran saꞌ li templo li kꞌaxal xiu xiu rilbal. Ut incꞌaꞌ chic teꞌru̱k teꞌmayejak saꞌ li templo rajlal cutan lix tenamit li Dios. Ut li rey li cuan saꞌ li norte tixbalakꞌiheb laj Israel li ac queꞌxtzꞌekta̱na li santil contrato ut eb aꞌan teꞌoque̱nk chirix. Abanan li tzꞌakal xtenamit li Dios teꞌxcacuubresi ribeb chixcolbal ribeb chiru li rey. Eb li cuanqueb xnaꞌleb saꞌ xya̱nkeb laj Israel teꞌxchꞌolob lix ya̱lal chiruheb nabal. Abanan cuan teꞌcamsi̱k riqꞌuin chꞌi̱chꞌ, cuan teꞌcꞌatekꞌ, cuan teꞌelkꞌa̱k cꞌaꞌru reheb, ut cuan teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ saꞌ jalan naꞌajej. Abanan incꞌaꞌ najt teꞌrahobtesi̱k. Nak yo̱keb chixcꞌulbal li raylal, cuan junju̱nk teꞌtenkꞌa̱nk reheb ut cua̱nkeb ajcuiꞌ nabal li teꞌxjunaji rib riqꞌuineb re xtenkꞌanquileb chi pletic yal xban nak cuan cꞌaꞌru teꞌraj teꞌre̱chani. Ut cuanqueb ajcuiꞌ saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌqꞌuehoc naꞌleb saꞌ li tenamit teꞌcamsi̱k. Ta̱cꞌulma̱nk chi joꞌcan yal re xtenkꞌanquileb li jun chꞌol chic ut re ajcuiꞌ nak ta̱cꞌutu̱nk li ani tzꞌakal ti̱c xchꞌo̱l saꞌ xya̱nkeb re nak tzꞌakalakeb re ru nak ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱rakekꞌ li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal joꞌ yebil chak xban li Dios. Li rey li cuan saꞌ li norte tixba̱nu li cꞌaꞌru ta̱raj. Tixnimobresi rib ut tixye nak aꞌan kꞌaxal nim xcuanquil chiru yalak cꞌaꞌru chi diosil. Ut tixye ajcuiꞌ nak aꞌan kꞌaxal nim xcuanquil chiru li tzꞌakal Dios. Ut chixjunil us ta̱e̱lk chiru toj ta̱cuulak xkꞌehil nak li Dios tixqꞌue chixtojbal rix lix ma̱c xban nak ac chꞌolchꞌo nak joꞌcan ta̱cꞌulma̱nk. Li rey li cuan saꞌ li norte tixtzꞌekta̱naheb lix dioseb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ ut tixtzꞌekta̱na ajcuiꞌ li dios li nequeꞌxlokꞌoni li ixk. Ma̱ jun li dios tixqꞌue xcuanquil xban nak tixcꞌoxla nak caꞌaj cuiꞌ aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb. Aꞌan tixlokꞌoni jun li jalanil dios li ma̱ jun cua queꞌxlokꞌoni lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ xban nak aꞌan tixcꞌoxla nak li dios aꞌan ta̱qꞌuehok xmetzꞌe̱uheb saꞌ li ple̱t. Tixmayeja chiru li dios aꞌan li oro, li plata, li terto̱quil pec ut li cꞌaꞌak chic re ru terto xtzꞌak. Ut eb li nequeꞌxlokꞌoni li jalanil dios aꞌan, aꞌaneb li teꞌxakaba̱k xban li rey re nak teꞌxcol rix lix naꞌaj ut tixqꞌue xlokꞌaleb li nequeꞌxcanab rib rubel xcuanquil. Tixqꞌueheb xcuanquil ut tixjeqꞌui li chꞌochꞌ reheb chokꞌ xkꞌajca̱munquileb. Nak acak cuulac re rosoꞌjic lix cuanquil li rey li cuan saꞌ li norte, li rey li cuan saꞌ li sur ta̱xic chi pletic riqꞌuin. Chanchan xmetzꞌe̱u li ca̱k-sut-ikꞌ nak eb li soldado li teꞌcha̱lk saꞌ li norte teꞌoc chi pletic. Riqꞌuin xnimal xcuanquileb teꞌpletik riqꞌuin lix cacua̱y ut lix carruaje ut lix jucub. Chanchan li butꞌ nak naxhel rib saꞌ li chꞌochꞌ nak teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb nabal chi tenamit. Nak yo̱keb chi xic saꞌ li sur, li soldado li teꞌcha̱lk saꞌ li norte teꞌoc saꞌ nabal chi tenamit chi pletic. Ut teꞌoc aran Israel saꞌ li naꞌajej yechiꞌinbil reheb lix tenamit li Dios. Ut teꞌxcamsi nabaleb laj Israel. Abanan eb li tenamit Edom ut Moab ut lix qꞌuialeb li ralal xcꞌajol laj Amón teꞌxcol ribeb chiruheb. Nabaleb chic li tenamit teꞌoc cuiꞌ chi pletic ut incꞌaꞌ teꞌxcuy xcolbaleb rib chiruheb li soldado li teꞌcha̱lk saꞌ li norte. Ut chi moco eb laj Egipto ta̱ru̱k teꞌxcol rib chiruheb. Ut eb li soldado li teꞌcha̱lk saꞌ li norte teꞌxmakꞌ chixjunil lix biomaleb laj Egipto, joꞌ lix oro ut lix plata ut li cꞌaꞌak chic re ru terto xtzꞌak. Ut teꞌnumta̱k ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li tenamit Libia ut Etiopía. Ut chirix aꞌan ta̱cuulak esil riqꞌuin li rey li cuan saꞌ li norte. Li esil aꞌan ta̱cha̱lk chak saꞌ li este ut saꞌ li norte. Nak ta̱rabi cꞌajoꞌ nak ta̱oc xcꞌaꞌux xban. Ut cꞌajoꞌ nak ta̱cha̱lk xjoskꞌil ut ta̱xic chixcamsinquil nabal li tenamit ut chixsachbaleb ru. Tixyi̱b lix muheba̱l saꞌ xya̱nkeb li cuib chi palau nachꞌ riqꞌuin li tzu̱l bar cuan cuiꞌ lix Templo li Ka̱cuaꞌ. Ut ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱osokꞌ li rey. Ut aran ta̱ca̱mk ut ma̱ ani chic ta̱tenkꞌa̱nk re. Li cꞌaꞌru talajcꞌulma̱nk saꞌ rosoꞌjiqueb li cutanUt quixye ajcuiꞌ li ángel re laj Daniel: —Saꞌ eb li cutan aꞌan ta̱cha̱lk li ángel Miguel li na-iloc reheb la̱ tenamit Israel. Nabal li raylal ta̱cꞌulma̱nk saꞌ eb li cutan aꞌan. Ma̱ jun cua quicꞌulman chi joꞌcan chalen chak saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ toj chalen anakcuan. Abanan lix tenamit li Dios teꞌcolekꞌ, li joꞌ qꞌuialeb tzꞌi̱banbil xcꞌabaꞌeb saꞌ li hu. Ut nabaleb li ac camenakeb teꞌcuacli̱k cuiꞌchic. Cuan li teꞌxcꞌul li yuꞌam chi junelic ut cuan li xuta̱nal teꞌxcꞌul nak teꞌxic saꞌ li tojba ma̱c chi junelic. Ut eb li cuanqueb xnaꞌleb, li queꞌcꞌutuc re li ti̱quilal chiruheb li tenamit, teꞌqꞌuehekꞌ xlokꞌal chi junelic. Chanchanakeb li sakꞌe ut li chahim li nalemtzꞌun chiru li choxa. Abanan la̱at, Daniel, cꞌu̱la saꞌ a̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru xacuil saꞌ li visión. Ta̱bot ru li hu li yo̱cat xtzꞌi̱banquil ut ta̱qꞌue li sello chiru re nak ma̱ ani ta̱ilok re toj ta̱cuulak xkꞌehil li rosoꞌjiqueb li cutan. Ut nabaleb li tenamit teꞌcha̱lk teꞌxic yalak bar re nak teꞌxtau xtzꞌakob lix naꞌlebeb, chan cue li ángel. Ut la̱in laj Daniel queꞌcuil cuib chic li chanchaneb cui̱nk xakxo̱queb saꞌ xcaꞌ pacꞌalil li nimaꞌ. Ut jun reheb li cuib li xakxo̱queb chire li nimaꞌ quia̱tinac riqꞌuin li jun lino li rakꞌ xakxo saꞌ xbe̱n li haꞌ ut quixpatzꞌ re jokꞌe ta̱rakekꞌ xcꞌulbal chixjunil li sachba chꞌo̱lej aꞌin. Ut li jun li lino rakꞌ, li cuan saꞌ xbe̱n li haꞌ, quixtaksi li rukꞌ xcabichal ut quicuabi nak quixpatzꞌ xcꞌabaꞌ li Dios li cuan chi junelic kꞌe cutan ut quixye nak li sachba chꞌo̱lej aꞌin ta̱cꞌulma̱nk chiru oxib chihab riqꞌuin media. Nak acak xsacheꞌ xcuanquileb lix tenamit li Dios, ta̱rakekꞌ xcꞌulbal chixjunil aꞌin, chan. Quicuabi chixjunil li cꞌaꞌru quixye abanan incꞌaꞌ quintau ru. Joꞌcan nak quinye re: Ka̱cuaꞌ, ¿jokꞌe ta̱rakekꞌ xcꞌulbal chixjunil aꞌin? Quichakꞌoc ut quixye cue: —Ayu, at Daniel, xban nak ac xinye a̱cue nak anakcuan incꞌaꞌ ta̱tauma̱nk ru chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Toj saꞌ rosoꞌjiqueb li cutan ta̱tauma̱nk ru. Nabaleb teꞌsantobresi̱k xban lix ni̱nkal raylal teꞌxcꞌul. Abanan li incꞌaꞌ useb xnaꞌlebeb yo̱keb chixba̱nunquil li ma̱usilal ut ma̱ jun saꞌ xya̱nkeb teꞌxtau ru li cꞌaꞌru yo̱k chi cꞌulma̱nc. Caꞌaj cuiꞌ eb li cuanqueb xnaꞌleb teꞌxtau ru chixjunil. Nak acak xnumeꞌ oxib chihab riqꞌuin cuakib po (1,290 cutan) xcanabanquil li mayejac saꞌ li Templo, tojoꞌnak teꞌrocsi li kꞌaxal xiu xiu rilbal saꞌ lix Templo li Ka̱cuaꞌ. Us xak reheb li ti̱queb xchꞌo̱l li teꞌxcuy xnumsinquil li oxib chihab riqꞌuin cuukub po ut oꞌlaju cutan (1,335 cutan) chi incꞌaꞌ teꞌchꞌina̱nk xchꞌo̱leb. Ut la̱at, at Daniel, ti̱cak taxak la̱ yuꞌam toj saꞌ rosoꞌjic. Tatca̱mk abanan tatcuacli̱k cuiꞌchic ut ta̱cꞌul la̱ kꞌajca̱munquil saꞌ rosoꞌjiqueb li cutan, chan cue li xakxo saꞌ xbe̱n li haꞌ. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li Profeta OseasLi rixakil laj Oseas ut li ralal xcꞌajolLi tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin, aꞌan li quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Oseas, li ralal laj Beeri, saꞌ eb li cutan nak queꞌcuan chokꞌ xreyeb laj Judá laj Uzías, laj Jotam, laj Acaz ut laj Ezequías, ut nak quicuan chokꞌ xreyeb laj Israel laj Jeroboam, li ralal laj Joás. Nak li Ka̱cuaꞌ quixtiquib a̱tinac riqꞌuin laj Oseas, quixye chi joꞌcaꞌin: —Sumlan riqꞌuin junak ixk aj yumbe̱t. Ut le̱ cocꞌal li teꞌcua̱nk juntakꞌe̱tak xnaꞌlebeb riqꞌuin lix naꞌeb. Ta̱ba̱nu aꞌan re xcꞌutbal chiruheb lin tenamit nak incꞌaꞌ useb lix naꞌlebeb. Chanchaneb li ixk aꞌin li yo̱ chi yumbe̱tac xban nak xineꞌxtzꞌekta̱na, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut laj Oseas quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re xban li Dios. Quisumla riqꞌuin lix Gomer, xrabin laj Diblaim. Ut quicuan jun li ralal riqꞌuin lix Gomer. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Oseas: —Qꞌue aj Jezreel chokꞌ xcꞌabaꞌ li cꞌulaꞌal aꞌin xban nak chi se̱b tinqꞌue chixtojbal xma̱c li ralal xcꞌajol laj Jehú xban li camsi̱nc queꞌxba̱nu aran Jezreel. Tinsacheb xcuanquileb li ralal xcꞌajol ut incꞌaꞌ chic teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱neb laj Israel. Saꞌ eb li cutan aꞌan tinsacheb xcuanquil laj Israel saꞌ li ru takꞌa re Jezreel, chan li Dios. Ut lix Gomer quicuan jun chic lix cꞌulaꞌal, chꞌina xkaꞌal. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Oseas: —Qꞌue Lo-ruhama chokꞌ xcꞌabaꞌ. (Li cꞌabaꞌej aꞌan naraj naxye: Incꞌaꞌ naraheꞌ.) Qꞌue aꞌan chokꞌ xcꞌabaꞌ xban nak la̱in incꞌaꞌ chic teꞌcuil xtokꞌoba̱l ruheb laj Israel ut incꞌaꞌ chic tebincꞌoxla chi junaj cua. Abanan eb li ralal xcꞌajol laj Judá tincuil xtokꞌoba̱l ruheb. La̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. La̱in tincolok reheb. Incꞌaꞌ tebincol riqꞌuin tzimaj, chi moco riqꞌuin chꞌi̱chꞌ, chi moco riqꞌuin pletic, chi moco riqꞌuineb cui̱nk li nequeꞌchal chirix cacua̱y chi pletic, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut nak ac xmakꞌ xtuꞌ lix cꞌulaꞌal, lix Gomer quicuan jun chic xcꞌulaꞌal te̱lom. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re laj Oseas: —Qꞌue Lo-ammi chokꞌ xcꞌabaꞌ. (Li cꞌabaꞌej aꞌan naraj naxye nak ma̱cuaꞌeb chic intenamit.) Qꞌue aꞌan chokꞌ xcꞌabaꞌ xban nak la̱ex aj Israel ma̱cuaꞌex chic lin tenamit chi moco la̱inak chic le̱ Dios, chan. Li ralal xcꞌajol laj Israel kꞌaxal cuiꞌchic teꞌta̱mk. Lix qꞌuialeb chanchan li ru li samaib li cuan chire li palau. Incꞌaꞌ naru rajlanquil xban xqꞌuialeb. Saꞌ li naꞌajej bar quiyeheꞌ cuiꞌ reheb xban li Dios, “La̱ex ma̱cuaꞌex chic lin tenamit”, aran ajcuiꞌ ta̱yehekꞌ reheb: “La̱ex cualal incꞌajol la̱in li yoꞌyo̱quil Dios.” Saꞌ eb li cutan aꞌan teꞌxjunaji ribeb li ralal xcꞌajol laj Judá riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Israel. Teꞌjunajokꞌ ru ut teꞌxsicꞌ ru junak re ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb. Ta̱cua̱nk cuiꞌchic xcuanquil. Saꞌ li ru takꞌa Jezreel, li quisacheꞌ cuiꞌ xcuanquileb laj Israel, aran ajcuiꞌ ta̱qꞌuehekꞌ cuiꞌchic xcuanquileb. Joꞌcan nak te̱ye reheb laj Israel le̱ rech tenamitil “Ammi” ut te̱ye ajcuiꞌ reheb “Ruhama”. Chi jalbil ru naraj naxye: La̱ex ralal xcꞌajol li Dios ut raro̱quex xban. Li rixakil laj Oseas, aꞌan retalil li tenamit Israel xban nak incꞌaꞌ us xnaꞌlebEx cualal incꞌajol, chekꞌusak le̱ naꞌ. Yehomak re xcanabak xba̱nunquil li yibru naꞌleb xban nak aꞌan ma̱cuaꞌ chic cuixakil ut la̱in ma̱cuaꞌin chic xbe̱lom. Xcanabak xcꞌayinquil rib ut xcanabak xmuxbal ru lix sumlajic. Cui incꞌaꞌ tixcanab, la̱in tinmakꞌ chiru chixjunil li cꞌaꞌru cuan re. Chanchan tꞌustꞌu tincanab joꞌ nak quiyoꞌla. Chanchanak chic jun li chaki chꞌochꞌ ma̱cꞌaꞌ na-el chiru ut ta̱ca̱mk xban chaki el. Incꞌaꞌ tincuil xtokꞌoba̱l ruheb li ralal xcꞌajol, xban nak eb aꞌan ralal xcꞌajol li ixk li incꞌaꞌ naxuta̱nac xba̱nunquil li ma̱usilal. Li ixk aꞌan quixye: —La̱in tinxic riqꞌuineb li cui̱nk li nequeꞌqꞌuehoc cue lin cua cuucꞌa, li nequeꞌqꞌuehoc cue li cha̱bil tꞌicr lana ut lino joꞌ ajcuiꞌ li vino ut li aceite olivo, chan. Joꞌcan nak tinram lix be chiru. Tintzꞌap lix be riqꞌuin qꞌuix ut riqꞌuin corral tzꞌac. Tixyal xkꞌe chixsicꞌbal ani ta̱rahok re. Abanan incꞌaꞌ chic tixtau. Ut riqꞌuin aꞌan ta̱yotꞌekꞌ xchꞌo̱l ut tixye: —Tinsukꞌi̱k cuiꞌchic riqꞌuin lin be̱lom. Kꞌaxal us nak xincuan riqꞌuin chiru nak cuanquin anakcuan, chaꞌak. Li ixk aꞌan incꞌaꞌ quixqꞌue retal nak la̱in xinqꞌuehoc re lix trigo, ut lix vino ut lix aceite olivo. Ut la̱in xinqꞌuehoc re chi nabal lix oro ut lix plata li quixmayeja chiru laj Baal. Joꞌcan nak saꞌ xkꞌehil li kꞌoloc, la̱in incꞌaꞌ chic tinqꞌue re li trigo ut li vino. Tinmakꞌ chiru li tꞌicr lana ut lino li xinqꞌue re, re li rakꞌ. Chiruheb chixjunileb li cui̱nk li naxra, la̱in tinmakꞌ chiru li cꞌaꞌru cuan re. Chanchan tꞌustꞌu tincanab chiruheb ut ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱colok re saꞌ cuukꞌ. La̱in tincuisi li ninkꞌei̱c chiru, li naqꞌuehoc xsahil xchꞌo̱l. Incꞌaꞌ chic ta̱ninkꞌei̱k rajlal chihab, rajlal po chi moco saꞌ li hiloba̱l cutan joꞌ cꞌaynak xba̱nunquil. Incꞌaꞌ chic tixninkꞌei ruheb lix dios. La̱in tinsach li racui̱mk uvas ut li cheꞌ higo li quixye nak aꞌan lix tojbal li quiqꞌueheꞌ re xbaneb li cui̱nk li nequeꞌrahoc re. Ma̱cꞌaꞌ chic ta̱e̱lk saꞌ xnaꞌaj li acui̱mk uvas ut ma̱cꞌaꞌak chic li cheꞌ li nau̱chin. Teꞌsachekꞌ xbaneb li joskꞌ aj xul. La̱in tinqꞌue chixtojbal xma̱c a ixk aꞌin li quinixtzꞌekta̱na ut quixcꞌat li pom chiru laj Baal. Kꞌaxal chꞌinaꞌus nak quixtikib rib nak quixqꞌue li xcaꞌ xic oro ut quixqꞌue lix matkꞌab ut lix kꞌol ut co̱ chirixeb li cui̱nk li nequeꞌrahoc re ut incꞌaꞌ chic niquinixcꞌoxla la̱in li Ka̱cuaꞌ. Abanan la̱in tincꞌam cuiꞌchic saꞌ li chaki chꞌochꞌ bar cuiꞌ ma̱cꞌaꞌ cuan. Ut aran tinkꞌunbesi cuiꞌchic ut tinye re nak kꞌaxal ninra. Tinqꞌue cuiꞌchic re li acui̱mk uvas. Ut tinqꞌue ajcuiꞌ li ru takꞌa Acor chokꞌ xnaꞌaj re nak cuan cꞌaꞌru tixyoꞌoni. Ut tixbicha inlokꞌal joꞌ quixba̱nu saꞌ xsa̱jilal nak quicuisi chak saꞌ li naꞌajej Egipto. Ut incꞌaꞌ chic tixye: “At Baal, la̱at laj e̱chal cue.” Tixye ban cue: “at inbe̱lom.” La̱in tin-isi̱nk re saꞌ xchꞌo̱l lix cꞌabaꞌeb laj Baal. Ut ma̱ jun sut chic tixpatzꞌ xcꞌabaꞌeb. Saꞌ eb li cutan aꞌan la̱in tinba̱nu jun li contrato riqꞌuineb li joskꞌ aj xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ ut riqꞌuineb li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb li xul li nequeꞌxjucuqui ribeb chiru chꞌochꞌ. Tinba̱nu li contrato riqꞌuineb re nak incꞌaꞌ chic teꞌxchꞌiꞌchꞌiꞌi li tenamit. Ut tincuisi saꞌ ruchichꞌochꞌ li tzimaj ut li chꞌi̱chꞌ re pletic ut eb lin tenamit cua̱nkeb chic saꞌ tuktu̱quil usilal. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ reheb lix tenamit: —La̱ex aj Israel, chanchanex li cuixakil. Texincꞌam chi jun aj cua cuiqꞌuin. Texincꞌam saꞌ ti̱quilal ut saꞌ xya̱lal. Junelic texinra ut tincuuxta̱na e̱ru. La̱in texincꞌam cuiꞌchic cuiqꞌuin saꞌ cha̱bilal. Ut la̱ex te̱nau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan la̱in tinsume chak li cꞌaꞌru te̱patzꞌ cue la̱ex, li cualal incꞌajol. La̱in tintakla li hab re xtꞌakresinquil li chꞌochꞌ. Ut saꞌ li chꞌochꞌ ta̱e̱lk li trigo ut li uvas ut li olivo. Ut la̱ex te̱ye: “Jezreel”. Chi jalbil ru naraj naxye “Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li na-acuoc”. Ut texinqꞌue chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌan ut la̱in tin-osobtesi̱nk e̱re ut ta̱cua̱nk cuiꞌchic li cꞌaꞌru e̱re. La̱in texinra la̱ex, usta quinye nak incꞌaꞌ chic nequexinra nak quinqꞌue e̱cꞌabaꞌ chokꞌ Lo-ruhama. Usta quinqꞌue e̱cꞌabaꞌ chokꞌ Lo-ammi nak quinye nak ma̱cuaꞌex intenamit, la̱in tinye e̱re nak la̱ex chic li cualal incꞌajol. Ut la̱ex te̱ye nak la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Li Dios tixcuy xma̱queb lix tenamit joꞌ nak laj Oseas quixcuy xma̱c li rixakilUt li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic cuiqꞌuin ut quixye cue: —Chara cuiꞌchic li ixk aꞌan, usta yo̱ chixmuxbal ru lix sumlajic. Ra aꞌan joꞌ nak ninraheb lin tenamit Israel la̱in, usta yo̱queb chixlokꞌoninquil li yi̱banbil dios ut nacuulac chiruheb xcuaꞌbal li caxlan cua yi̱banbil riqꞌuin chaki uvas, li mayejanbil chiruheb lix dioseb, chan li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak la̱in xintojoc chirix li cuixakil. Oꞌlaju chi tumin plata ut cuukub ni̱nki chacach li cebada xinqꞌue ut quincꞌam cuiꞌchic li cuixakil. Xinye re: —Najt tatcua̱nk saꞌ cuochoch ut incꞌaꞌ chic ta̱mux ru la̱ sumlajic, chi moco ta̱sicꞌ jalan chic cui̱nk, chi moco la̱in tincua̱nk a̱cuiqꞌuin, chanquin re. Joꞌcaꞌin xinba̱nu riqꞌuin re xcꞌutbal chiruheb laj Israel nak najt teꞌcua̱nk chi ma̱cꞌaꞌ lix reyeb, chi moco teꞌcua̱nk aj cꞌamol be chiruheb. Incꞌaꞌ chic teꞌmayejak chiruheb lix dioseb, chi moco ta̱cua̱nk lix dioseb pec, chi moco ta̱cua̱nk li cꞌaꞌak re ru re acuasi̱nc, chi moco teꞌcua̱nk lix yi̱banbil dios re ta̱colok reheb. Abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak eb laj Israel teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb ut teꞌxsicꞌ junak reheb li ralal xcꞌajol laj David chokꞌ xreyeb. Ut saꞌ rosoꞌjiqueb li cutan, teꞌxxucua ru li Ka̱cuaꞌ ut teꞌxcꞌu̱luban cuiꞌchic li usilal li tixba̱nu reheb. Li Dios quixye nak eb laj Israel cuanqueb xma̱cAbihomak ra̱tin li Ka̱cuaꞌ, ex ralal xcꞌajol laj Israel, xban nak yo̱ xjoskꞌil saꞌ e̱be̱n la̱ex li cuanquex saꞌ li naꞌajej aꞌin. Joꞌcaꞌin yo̱ chixyebal li Ka̱cuaꞌ Dios: —Ma̱ ani ti̱c xchꞌo̱l ut ma̱ ani na-uxta̱nan u ut ma̱ ani naqꞌuehoc retal nak La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios. Nequeꞌxba̱nu li juramento ut incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Nequeꞌticꞌtiꞌic ut nequeꞌcamsin. Nequeꞌelkꞌac ut nequeꞌmuxuc caxa̱r. Yo̱ chi numta̱c lix ma̱usilaleb ut junes xcamsinquil ribeb nequeꞌxba̱nu rajlal. Xban li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu, li chꞌochꞌ ta̱chakik ut ma̱cꞌaꞌ chic ta̱e̱lk chiru. Chixjunil li cuan chiru ta̱ca̱mk. Chixjunil li xul saꞌ qꞌuicheꞌ joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌrupupic chiru choxa telajeꞌca̱mk ut telajeꞌca̱mk ajcuiꞌ li car li nequeꞌcuan saꞌ li palau. La̱ex laj tij, ma̱ jun e̱re nequexru xkꞌusbaleb li tenamit xban nak la̱ex juntakꞌe̱t le̱ naꞌleb riqꞌuineb aꞌan. Chi kꞌek chi cutan nequeba̱nu le̱ ma̱usilal ut joꞌcan ajcuiꞌ nequeꞌxba̱nu li profeta li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. La̱in tinsach ru le̱ tenamit, la̱ex aj Israel. Teꞌsachekꞌ lin tenamit saꞌ e̱ma̱c la̱ex xban nak incꞌaꞌ xecꞌut lix ya̱lal chiruheb. Xban nak la̱ex xetzꞌekta̱na lin chakꞌrab li xinqꞌue e̱re, joꞌcan ajcuiꞌ nak texintzꞌekta̱na la̱in ut texcuisi saꞌ le̱ cꞌanjel. Incꞌaꞌ chic teꞌcꞌanjelak chokꞌ aj tij le̱ ralal e̱cꞌajol. Joꞌ le̱ qꞌuial la̱ex aj tij, joꞌcan ajcuiꞌ xqꞌuialeb le̱ ma̱c. Joꞌcan nak tincuisi le̱ lokꞌal ut tincꞌut e̱xuta̱n. Nequetzaca li nequeꞌxmayeja lin tenamit re xtojbal rix lix ma̱queb. Joꞌcan nak chokꞌ e̱re la̱ex aj tij kꞌaxal us nak yo̱keb chi ma̱cobc. Chanru lix naꞌlebeb li tenamit, joꞌcan ajcuiꞌ e̱naꞌleb la̱ex aj tij. Joꞌcan nak texinqꞌue chixtojbal rix le̱ ma̱c aꞌ yal chanru le̱ yehom e̱ba̱nuhom. Te̱tzaca li nequeꞌxmayeja li tenamit, abanan incꞌaꞌ ta̱cꞌojla̱k e̱chꞌo̱l. Te̱lokꞌoni li jalanil dios, ut te̱tzꞌa̱ma e̱cocꞌal chiru. Abanan incꞌaꞌ chic teꞌcua̱nk le̱ ralal e̱cꞌajol. Incꞌaꞌ chic texta̱mk xban nak niquine̱tzꞌekta̱na la̱in. Ut quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ: —Yo̱ chi sachc xnaꞌlebeb lin tenamit xban li cala̱c ut li ucꞌac vino ut xban li coꞌbe̱tac yumbe̱tac nequeꞌxba̱nu. Lin tenamit yo̱queb chixtzꞌa̱manquil xnaꞌlebeb chiru li pechꞌbil dios cheꞌ. ¿Ma ta̱qꞌuehekꞌ ta biꞌ xnaꞌlebeb xban li yal cheꞌ? Lin tenamit chanchan li ixakilbej nayumbe̱tac xban nak xineꞌxtzꞌekta̱na ut yo̱queb xsicꞌbal jalan chic xdioseb. Nequeꞌxic saꞌ li tzu̱l chi mayejac ut aran nequeꞌxcꞌat lix pomeb rubeleb li ni̱nki cheꞌ ji, álamo ut olmo, xban nak naque̱nac cua̱nc rubel lix mu. Xban nak la̱ex nequexcꞌamoc be chiruheb le̱ ralal e̱cꞌajol chixlokꞌoninquil li jalanil dios, joꞌcan nak nequecanabeb le̱ rabin chi yumbe̱tac ut nequecanabeb le̱ ralib chixmuxbal ru lix sumlajiqueb. La̱in incꞌaꞌ tebinqꞌue chixtojbal rix xma̱queb le̱ rabin nak nequeꞌyumbe̱tac ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ tebinqꞌue chixtojbal rix xma̱queb le̱ ralib nak nequeꞌxmux ru xsumlajiqueb. Incꞌaꞌ tebinqꞌue chixtojbal rix xma̱queb xban nak la̱ex ajcuiꞌ nequexcꞌamoc xbeheb nak nequexxic riqꞌuineb li ixk aj yumbe̱t ut nequexmayejac chiruheb li yi̱banbil dios e̱rochbeneb li ixk li nequeꞌxkꞌaxtesi ribeb chi yumbe̱tac. Joꞌcan nak li tenamit li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal, teꞌosokꞌ. Usta niquine̱tzꞌekta̱na la̱ex aj Israel, aban incꞌaꞌ taxak tineꞌxtzꞌekta̱na eb laj Judá. Mexxic aran Gilgal chi lokꞌoni̱nc, chi moco texxic Bet-avén, chi moco te̱ba̱nu li juramento saꞌ incꞌabaꞌ la̱in li yoꞌyo̱quil Dios. La̱ex laj Israel, kꞌaxal cau e̱chꞌo̱l. Chanchanex li joskꞌ aj cuacax. ¿Chan ta cuiꞌ ru nak texinberesi saꞌ cha̱bilal joꞌ nak naxberesi lix carner li cha̱bil pastor? Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín xeꞌxkꞌaxtesi ribeb chixlokꞌoninquil li yi̱banbil dios. Cheꞌcanaba̱k chixba̱nunquil li cꞌaꞌru nequeꞌraj. Nak nequeꞌaj ru saꞌ xcalajiqueb, nequeꞌoc chi coꞌbe̱tac yumbe̱tac. Aꞌ li naꞌleb li nacꞌutuc xxuta̱n, aꞌan li nacuulac chiruheb xba̱nunquil ut li ti̱quilal nequeꞌxtzꞌekta̱na. Chanchan nak teꞌcꞌamekꞌ yalak bar xban li ikꞌ nak teꞌosokꞌ. Ta̱cuulak xkꞌehil nak teꞌxuta̱nobresi̱k xban lix ma̱usilaleb. Li Dios quixtzꞌekta̱naheb laj Israel xban li ma̱c queꞌxba̱nuLa̱ex laj tij, cherabihak li oc cue chixyebal. La̱ex laj Israel, cheqꞌuehak retal li tinye. Ex ralal xcꞌajol li rey, abihomak li tinye anakcuan. Xexrakoc raj a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamit saꞌ ti̱quilal. Abanan incꞌaꞌ xeba̱nu. Joꞌcan nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ e̱be̱n la̱ex ut texinqꞌue chixtojbal rix le̱ ma̱c. Xeqꞌue e̱rib joꞌ jun raꞌal reheb laj Mizpa joꞌ ajcuiꞌ reheb laj Tabor. Chanchan nak xebec jun li jul kꞌaxal cham chokꞌ re li raꞌal xban lix qꞌuial li ma̱usilal nequeba̱nu. Joꞌcan nak texinqꞌue chixtojbal rix le̱ ma̱usilal che̱junilex la̱ex. La̱in ninnau chanru le̱ naꞌleb la̱ex ralal xcꞌajol laj Efraín. Incꞌaꞌ naru te̱muk e̱rib chicuu ex aj Israel. Li ralal xcꞌajol laj Efraín xineꞌxtzꞌekta̱na ut yo̱queb chixlokꞌoninquil li jalanil dios. Ut lix ma̱usilaleb aꞌan xbon rib saꞌ e̱ya̱nk che̱junilex la̱ex aj Israel. Xban le̱ ma̱usilal incꞌaꞌ chic nequecꞌoxla sukꞌi̱c cuiqꞌuin la̱in le̱ Dios. Nequeqꞌue ban e̱chꞌo̱l chixlokꞌoninquil li yi̱banquil dios. Joꞌcan nak incꞌaꞌ naru te̱nau cuu nak la̱in li Ka̱cuaꞌ. Xban lix kꞌetkꞌetileb laj Israel nacꞌutun nak cuanqueb xma̱c. Ut xban lix kꞌetkꞌetileb, eb li ralal xcꞌajol laj Israel ut eb li ralal xcꞌajol laj Efraín teꞌosokꞌ saꞌ li ma̱c. Ut teꞌosokꞌ ajcuiꞌ saꞌ lix ma̱queb li ralal xcꞌajol laj Judá. Eb laj Israel nequeꞌxcꞌam li cuacax joꞌ ajcuiꞌ lix carner re nak teꞌxmayeja chicuu. Abanan ma̱cꞌaꞌ rajbal nak nequeꞌmayejac chicuu xban nak la̱in xintzꞌekta̱naheb. Nequeꞌxba̱nu rib nak niquineꞌxlokꞌoni, abanan ma̱cuaꞌ la̱in nequeꞌxlokꞌoni cuu. Aꞌ ban chic li jalanil dios nequeꞌxlokꞌoni. Eb li ralal xcꞌajol ma̱cuaꞌeb chic intenamit. Joꞌcan nak chi se̱b tebinsach ut tinsach ajcuiꞌ lix naꞌajeb. Cheya̱basihak li trompeta aran Gabaa. Cheya̱basihak aran Ramá. Cheyehak resil aran Bet-avén xban nak ticla̱c re li ple̱t. Cheqꞌuehak retal ut texxucuak la̱ex li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín teꞌcana̱k chi ma̱cꞌaꞌ cuan reheb saꞌ xkꞌehil li rakba a̱tin. Eb li ralal xcꞌajol laj Israel teꞌxnau nak relic chi ya̱l joꞌcaꞌin ta̱cꞌulma̱nk. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Yo̱ injoskꞌil xban nak eb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj Judá queꞌcuulac e̱riqꞌuin la̱ex aj Israel ut queꞌxmakꞌ che̱ru le̱ naꞌaj. Chanchan osoꞌqueb re saꞌ li cacuil hab nak tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín nequeꞌrahobtesi̱c xban nak nequeꞌxtzꞌekta̱na li ti̱quilal ut nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixlokꞌoninquileb li yi̱banbil dios. Joꞌcan nak la̱in tebinqꞌue chi sachecꞌ li ralal xcꞌajol laj Efraín. Ut teꞌosokꞌ ajcuiꞌ eb li ralal xcꞌajol laj Judá. Chanchanakeb chic li cꞌaꞌak re ru li namaxen ut li nacꞌuxeꞌ xban li cꞌa̱ms teꞌcana̱k. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín teꞌxqꞌue retal nak kꞌaxal ra cuanqueb cuiꞌ. Eb li ralal xcꞌajol laj Judá teꞌxqꞌue retal nak cuanqueb saꞌ chꞌaꞌajquilal. Joꞌcan nak teꞌxic riqꞌuin li rey Jareb aran Asiria chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquileb. Abanan aꞌan incꞌaꞌ ta̱ru̱k tixtenkꞌaheb. La̱in tincꞌut lin joskꞌil chiruheb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Chanchanakin li cakcoj nak tinrahobtesiheb. Chanchanakin li ral li cakcoj nak tinrahobtesiheb li ralal xcꞌajol laj Judá. Joꞌ nak naxchap lix tib li cakcoj, joꞌcan ajcuiꞌ tinba̱nu la̱in riqꞌuineb. La̱in tinqꞌueheb saꞌ raylal ut tincanabeb xjuneseb ut ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱colok reheb saꞌ cuukꞌ. Tintzꞌekta̱naheb ut tincanabeb xjuneseb toj teꞌxqꞌue retal lix ma̱queb ut teꞌoc chinsicꞌbal. Toj cuanqueb saꞌ raylal, tojoꞌnak teꞌxqꞌue retal lix ma̱usilaleb ut teꞌsukꞌi̱k cuiqꞌuin, chan li Ka̱cuaꞌ. Eb laj Israel incꞌaꞌ teꞌyotꞌekꞌ xchꞌo̱leb ut incꞌaꞌ teꞌxjal xcꞌaꞌuxebEb li tenamit teꞌxye: —Kajalak kacꞌaꞌux ut sukꞌi̱ko cuiꞌchic riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Quixtakla chak li raylal saꞌ kabe̱n, abanan anakcuan toxtenkꞌa. Coxrahobtesi, abanan anakcuan toxqꞌuirtesi. Usta ac xsach ku, abanan tixqꞌue cuiꞌchic li kayuꞌam chiru cuib oxib cutan ut tocua̱nk riqꞌuin. Chikanauhak biꞌ ru li Ka̱cuaꞌ. Chikaqꞌuehak kachꞌo̱l chixnaubal ru chi tzꞌakal. Chꞌolchꞌo nak ta̱cꞌulu̱nk li Ka̱cuaꞌ. Ta̱cꞌulu̱nk joꞌ nak nachal li cutan rajlal. Ta̱cꞌulu̱nk joꞌ nak nachal li hab re xtꞌakresinquil li chꞌochꞌ saꞌ xkꞌehil li a̱uc ut nachal ajcuiꞌ mokon re xtꞌakresinquil li acui̱mk.— Abanan li Ka̱cuaꞌ naxye: —¿Cꞌaꞌru tinba̱nu e̱riqꞌuin la̱ex ralal xcꞌajol laj Efraín? Ut, ¿cꞌaꞌru tinba̱nu e̱riqꞌuin la̱ex ralal xcꞌajol laj Judá? Le̱ cha̱bilal chanchan li chok chiru li ekꞌela, li nacꞌameꞌ saꞌ junpa̱t xban li ikꞌ, ut chanchan li xchuꞌque li nacuan ekꞌela, li nasach saꞌ junpa̱t. Joꞌcan nak xintaklaheb lin profeta e̱riqꞌuin chixyebal resil li rakba a̱tin cha̱lel saꞌ e̱be̱n xban le̱ ma̱usilal. Ut riqꞌuin li a̱tin x-el chi xtzꞌu̱mal cue, tenebanbil li ca̱mc saꞌ e̱be̱n. Chanchan nak narepoc li ca̱k nak tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n. Ma̱cꞌaꞌ aj e nak nequexmayejac chicuu cui incꞌaꞌ nequex-uxta̱nan u. Ut ma̱cꞌaꞌ aj e nak nequexcꞌatoc xul cui incꞌaꞌ niquine̱pa̱b chi anchal e̱chꞌo̱l. Joꞌ quixba̱nu laj Adán nak quixkꞌet li cua̱tin, joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxba̱nu lin tenamit nak quineꞌxtzꞌekta̱na. Kꞌaxal nabaleb li cui̱nk yibru xnaꞌlebeb saꞌ li tenamit Galaad ut nabaleb ajcuiꞌ li nequeꞌxcamsi ras ri̱tzꞌin. Eb laj tij chanchaneb laj e̱lkꞌ li nequeꞌxmuk ribeb saꞌ li be li naxic saꞌ li tenamit Siquem re nak teꞌxcamsi li cristian nak teꞌnumekꞌ aran. Nacuulac chiruheb laj tij xba̱nunquil li ma̱usilal. Kꞌaxal yibru li quicuil saꞌ xya̱nkeb lin tenamit Israel. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín queꞌxlokꞌoni li yi̱banbil dios ut li ma̱usilal aꞌan quixbon rib riqꞌuineb chixjunileb laj Israel. Ac xinxakab li cutan nak texinqꞌue chixtojbal rix le̱ ma̱c la̱ex aj Judá. Abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak texcuosobtesi cuiꞌchic. Nak xcuaj raj xcolbaleb laj Israel, xjulticoꞌ cue lix ma̱queb li ralal xcꞌajol laj Efraín joꞌ ajcuiꞌ lix ma̱queb laj Samaria. Nequeꞌbalakꞌin, nequeꞌelkꞌac saꞌ rochocheb li ras ri̱tzꞌin, ut nequeꞌelkꞌac ajcuiꞌ saꞌ eb li be. Incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla nak la̱in yo̱quin chixqꞌuebal retal lix ma̱usilaleb. La̱in nacuil nak li ma̱c yo̱ chi numta̱c saꞌ xbe̱neb. Nasahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l li rey joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac chiru riqꞌuin li ma̱usilal ut li balakꞌi̱nc nequeꞌxba̱nu li tenamit. Ut chixjunileb nequeꞌyumbe̱tac nequeꞌcoꞌbe̱tac. Chanchaneb jun li horno li quiqꞌueheꞌ xxam chi saꞌ, abanan incꞌaꞌ quiqꞌueheꞌ xxamlel chi us toj nak ac xyokꞌi̱c ut ac xsi̱poꞌ lix kꞌemal li caxlan cua. Saꞌ lix ninkꞌe, li rey quicaltesi̱c xbaneb li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Ut li rey qui-oc chixba̱nunquil li yibru naꞌleb saꞌ xya̱nkeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Li ra̱meb chanchan jun li horno li yo̱ xxamlel. Laj yi̱bom caxlan cua quixqꞌue li xam chi saꞌ ut quicuar chiru li kꞌojyi̱n. Ut ekꞌela chic quixqꞌue chi us lix xamlel li horno. Joꞌcan ajcuiꞌ li ra̱meb xbaneb lix ma̱usilaleb. Chanchan xxamlel li horno lix ma̱usilaleb nak yo̱queb chixcꞌu̱banquil chanru teꞌxba̱nu. Xban nak numtajenak lix ma̱usilaleb, quilajeꞌxcamsiheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb. Ut ma̱ jun li rey quicuan saꞌ xya̱lal xbaneb. Quilajeꞌisi̱c saꞌ xcuanquileb. Ut ma̱ jun saꞌ xya̱nkeb quitzꞌa̱man chicuu nak tintenkꞌaheb, chan li Ka̱cuaꞌ. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín queꞌxjunaji ribeb riqꞌuineb li jalaneb xtenamit li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Chanchaneb li cua li incꞌaꞌ sukꞌisinbil. Chakꞌ jun pacꞌal ut kꞌem ru jun pacꞌal. Yo̱ xsachbal xcuanquileb xbaneb li jalaneb xtenamit ut eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue retal. Chanchan li yo̱ chi sakocꞌ xjolomeb nak yo̱queb chi osocꞌ xbaneb li jalaneb xtenamit ut incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue retal. Eb laj Israel yo̱queb chi cꞌuluc raylal abanan xban lix kꞌetkꞌetileb incꞌaꞌ nequeꞌraj sukꞌi̱c cuiqꞌuin la̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Usta ra yo̱queb chixcꞌulbal, abanan incꞌaꞌ chic nequeꞌraj insicꞌbal. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín chanchaneb li mucuy ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Incꞌaꞌ naxnau cꞌoxlac. Xbe̱n cua nequeꞌxpatzꞌ xtenkꞌanquil riqꞌuineb laj Egipto ut nequeꞌxpatzꞌ ajcuiꞌ riqꞌuineb laj Asiria. Nak yo̱queb chi xic yalak bar, la̱in tebinchap joꞌ nak nequeꞌchapeꞌ li xul li nequeꞌxicꞌan chiru choxa. La̱in tebinqꞌue chixtojbal rix lix ma̱queb joꞌ yebil reheb. Tokꞌob xak ruheb xban nak xineꞌxtzꞌekta̱na la̱in. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb xban nak xeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chicuu ut yal xcab rix xchꞌo̱leb nak xineꞌxlokꞌoni. La̱in xcuaj raj xcolbaleb, abanan eb aꞌan incꞌaꞌ xeꞌraj. Incꞌaꞌ xeꞌtzꞌa̱man chicuu chi anchaleb xchꞌo̱l nak japjo̱queb re saꞌ lix cuariba̱l. Nak xeꞌxchꞌutub ribeb chixtzꞌa̱manquil lix cua rucꞌaheb, xeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chicuu. Usta la̱in xincꞌutuc lix ya̱lal chiruheb ut xinqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb, abanan eb aꞌan aꞌ chic li incꞌaꞌ us xeꞌxcꞌoxla chicuix. Niquineꞌxtzꞌekta̱na ut nequeꞌxic riqꞌuin li jalanil dios. Chanchaneb li yocos aj tzimaj ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Joꞌcan nak teꞌcamsi̱k riqꞌuin chꞌi̱chꞌ li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb yal xban nak nequeꞌxnimobresi ribeb riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Ut xban aꞌan teꞌseꞌe̱k xbaneb laj Egipto. Quirakeꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb laj Israel xban nak queꞌxlokꞌoni li jalanil diosYa̱basi li trompeta xban nak yo̱queb chi cha̱lc chi pletic li xicꞌ nequeꞌiloc reheb lin tenamit. Chanchaneb li cꞌuch nak yo̱queb chi cha̱lc. Xban nak lin tenamit xeꞌxtzꞌekta̱na li contrato quinba̱nu riqꞌuineb, joꞌcan nak teꞌxcꞌul li raylal. Xeꞌxtzꞌekta̱na li chakꞌrab xinqꞌue reheb. Nequeꞌxye: —At Ka̱cuaꞌ, nakanau a̱cuu, la̱o aj Israel, chanqueb cue. Abanan eb laj Israel xeꞌxtzꞌekta̱na li us. Joꞌcan nak eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb. Queꞌxxakab lix reyeb, abanan ma̱cuaꞌ la̱in xinsicꞌoc reheb. Queꞌxxakab li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb, abanan yal xjuneseb queꞌxba̱nu xban nak incꞌaꞌ queꞌxpatzꞌ cue ani teꞌxxakab. Queꞌxyi̱b lix dioseb riqꞌuin oro ut plata ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱qꞌuehok reheb chi sachecꞌ. La̱in xicꞌ nacuil li cuacax oro li nequeꞌxlokꞌoniheb laj Samaria. Cꞌajoꞌ lin joskꞌil yo̱ saꞌ xbe̱neb. ¿Ma ma̱ jokꞌe teꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal? Aꞌan moco dios ta. Yal yi̱banbil xban jun laj tenol chꞌi̱chꞌ re Israel. Li cuacax oro li nequeꞌxlokꞌoni aran Samaria ta̱puqꞌui̱k. Li cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Ut li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul, aꞌan li osocꞌ. Chanchan nak xeꞌrau li ikꞌ ut aꞌ chic li ca̱k-sut-ikꞌ li xeꞌxkꞌol. Li trigo teꞌrau incꞌaꞌ ta̱atzꞌumak chi moco tixqꞌue ru. Ut cui ta tixqꞌue, jalan chic teꞌtzaca̱nk re. Eb laj Israel teꞌsachekꞌ xcuanquil. Ma̱cꞌaꞌ chic teꞌoc cuiꞌ chiruheb li jalan tenamit. Chanchanakeb aj chic jun li secꞌ ma̱cꞌaꞌ chic xcꞌanjel. Yal re tzꞌekecꞌ aj chic. Li ralal xcꞌajol laj Efraín chanchaneb li bu̱r xban nak nequeꞌxba̱nu xjuneseb li cꞌaꞌru nequeꞌraj. Xeꞌco̱eb xpatzꞌbal xtenkꞌanquileb riqꞌuineb laj Asiria ut queꞌxtoj re nak teꞌcolekꞌ. Ut incꞌaꞌ xeꞌxcꞌoxla nak la̱in raj xincoloc reheb. Lin tenamit teꞌxtumina ruheb laj Asiria. Ut la̱in tebinchꞌutub ru ut tebinqꞌue chixcꞌulbal li raylal saꞌ rukꞌeb lix reyeb laj Asiria joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín queꞌxyi̱b nabal li artal ut caꞌaj cuiꞌ re ma̱cobc quicꞌanjelac cuiꞌ reheb. Quintzꞌi̱ba chokꞌ reheb lix nimal xcuanquil lin chakꞌrab, abanan ma̱cꞌaꞌ qui-oc cuiꞌ chiruheb. Nequeꞌxmayeja li xul chicuu ut eb aꞌan ajcuiꞌ li nequeꞌtzacan re. La̱in incꞌaꞌ nacuulac chicuu lix mayejeb xban nak najulticoꞌ cue li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu. Joꞌcan nak re xtojbal rixeb lix ma̱c, ta̱cha̱lk li raylal saꞌ xbe̱neb. Chanchan li raylal li queꞌxcꞌul nak cuanqueb chak Egipto. Xsach saꞌ xchꞌo̱leb laj Israel nak la̱in quiyoꞌobtesin reheb. Yo̱queb chixyi̱banquil lix ni̱nkal ru cab xnaꞌajeb lix dioseb. Ut eb laj Judá queꞌxyi̱b lix ni̱nkal ru tenamit ut queꞌxcauresi re nak cauhakeb rib. Abanan la̱in tintakla chak xam saꞌ xbe̱neb ut ta̱cꞌatekꞌ lix naꞌaj lix dioseb ut teꞌcꞌatekꞌ ajcuiꞌ lix ni̱nkal ru tenamit li xeꞌxyi̱b, chan li Dios. Ta̱qꞌuehekꞌ raylal saꞌ xbe̱neb laj Israel xban nak yo̱queb chixba̱nunquil ma̱usilalQuixye laj Oseas: —Anakcuan incꞌaꞌ chic ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex aj Israel joꞌ nak nasahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li tenamit li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban. Xesicꞌ jalan le̱ dios chiru li Ka̱cuaꞌ. La̱ex xecꞌoxla nak le̱ dios li xesicꞌ, aꞌan xqꞌuehoc re chi u̱chi̱nc le̱ racui̱mk. Abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak incꞌaꞌ chic ta̱u̱chi̱nk li trigo chi moco li uvas. Ma̱cꞌaꞌak chic e̱cua e̱rucꞌa. La̱ex incꞌaꞌ texcana̱k arin saꞌ li naꞌajej li qꞌuebil e̱re xban li Dios. La̱ex ralal xcꞌajol laj Efraín, texcana̱k rubel xtakl laj Asiria. Chanchan nak quexcuan chak Egipto. Ut te̱tzaca li tzacae̱mk li yebil e̱re nak incꞌaꞌ us te̱tzaca. Nak cua̱nkex saꞌ li tenamit aꞌan incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k texmayejak chiru li Dios. Chi moco li vino chi moco li xul te̱mayeja chiru. Ut nak texcuaꞌak chanchan nak yo̱kex chixyoꞌlenquil junak li camenak ut muxbil chic ru le̱ pa̱ba̱l ta̱cana̱k. Incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k texmayejak chiru li Dios. Li tzacae̱mk aꞌan caꞌaj cuiꞌ re te̱tzaca la̱ex. ¿Ut cꞌaꞌru te̱ba̱nu nak teꞌcuulak xkꞌehil eb li ninkꞌe re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ? Tex-e̱lk saꞌ le̱ tenamit xban li raylal yo̱kex chixcꞌulbal. Laj Asiria teꞌnumta̱k saꞌ e̱be̱n. Chanchan nak chapcho̱quex cuiꞌchic xbaneb laj Egipto. Ut nak tex-osokꞌ, chanchan nak texmukekꞌ aran Menfis. Ta̱chamokꞌ li qꞌuix ut li pim saꞌ le̱ naꞌaj quexcuan cuiꞌ, ut ta̱osokꞌ le̱ biomal. Cuulac re xkꞌehil li rakba a̱tin saꞌ e̱be̱n. Cuulac re xkꞌehil nak te̱toj rix le̱ ma̱c. Nak ta̱cuulak li cutan aꞌan, la̱ex aj Israel te̱qꞌue retal. Che̱ru la̱ex li profeta ma̱cꞌaꞌ chic xnaꞌleb. Laj yehol ra̱tin li Dios xlo̱coꞌ ru, chanquex. Xban xqꞌuial le̱ ma̱usilal xicꞌ chic niquine̱ril. La̱in taklanbilin chak xban li Dios chokꞌ aj ilol e̱re la̱ex li ralal xcꞌajol laj Efraín. Abanan yalak bar ninxic chixyebal resil li raylal cha̱lel saꞌ e̱be̱n, xicꞌ niquine̱ril. Che̱ru la̱ex, chanchanin laj yo li naraj chapoc e̱re. Ut saꞌ li rochoch li Dios li bar raj xine̱cꞌul saꞌ xya̱lal, xicꞌ chic xine̱ril. Kꞌaxal xnumta le̱ ma̱usilal joꞌ queꞌxba̱nu aran Gabaa. Anakcuan ta̱julticokꞌ re li Dios le̱ ma̱usilal ut aꞌan ta̱qꞌuehok e̱re chixtojbal rix le̱ ma̱c, chan laj Oseas. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ: —Junxil kꞌaxal xsahoꞌ inchꞌo̱l riqꞌuineb laj Israel. Quisahoꞌ inchꞌo̱l riqꞌuineb joꞌ nak nasahoꞌ xchꞌo̱l junak chirilbal li cha̱bil uvas saꞌ tikcual chꞌochꞌ. Chanchan rilbal li xbe̱n ru li cha̱bil higos saꞌ xkꞌehil nak nau̱chin lix cheꞌel. Abanan nak queꞌco̱eb Baal-peor, queꞌxjal xnaꞌlebeb ut queꞌrisi ribeb cuiqꞌuin ut queꞌxtiquib xba̱nunquil li xuta̱nalil naꞌleb. Ut lix yibal ru lix naꞌlebeb, chanchan lix yibal ru li jalanil dios li queꞌxlokꞌoni. Joꞌ nak naxicꞌan li xul chiru choxa, joꞌcan nak ta̱sachekꞌ lix lokꞌaleb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Incꞌaꞌ chic teꞌcua̱nk ralal xcꞌajol. Eb li rixakil incꞌaꞌ chic teꞌqꞌuiresi̱nk chi moco teꞌcana̱k chic chi yaj aj ixk. Ut cui ta teꞌni̱nka̱nk li ralal xcꞌajol, la̱in tebinmakꞌ chiruheb. Tokꞌobak ruheb nak tebincanab la̱in, chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Oseas quixye re li Ka̱cuaꞌ: —Cꞌajoꞌ raj xchꞌinaꞌusal lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Chanchan li naꞌajej Tiro. Abanan li ralal xcꞌajol laj Efraín tenebanbil ca̱mc saꞌ xbe̱neb. Ba̱nu reheb li cꞌaꞌru xacꞌoxla xba̱nunquil, at Ka̱cuaꞌ. Canabeb li ixk chi incꞌaꞌ chic teꞌqꞌuiresi̱nk. Ut cui ta teꞌcua̱nk xcocꞌaleb, ma̱cꞌaꞌak ta xtuꞌeb re nak incꞌaꞌ teꞌqꞌui̱k, chan laj Oseas. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye: —Chixjunil lix ma̱usilal queꞌxtiquib xba̱nunquil aran Gilgal. Aran ajcuiꞌ quichal injoskꞌil saꞌ xbe̱neb. Xban li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu, tincuisiheb saꞌ li cuochoch ut incꞌaꞌ chic tinraheb. Chixjunileb laj cꞌamol be chiruheb xeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chicuu. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín ra teꞌxcꞌul. Chanchanakeb li cheꞌ li yo̱ chi chakic xxeꞌ. Incꞌaꞌ chic teꞌcua̱nk xcocꞌaleb. Ut cui ta teꞌcua̱nk, la̱in tinmakꞌeb chiruheb, usta kꞌaxal raro xbaneb, chan li Dios. Laj Oseas quixye: —Lin Dios tixtzꞌekta̱naheb xban nak incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quixye aꞌan. Joꞌcan nak teꞌxbeni ribeb yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ. Eb laj Israel cꞌajoꞌ xchakꞌal ruheb. Chanchan jun to̱n li uvas naxqꞌue nabal li ru ut chiruheb ajcuiꞌ aꞌan nacꞌanjelac. Chanru nak yo̱queb chi biomocꞌ, joꞌcan ajcuiꞌ lix qꞌuialeb li artal li queꞌxyi̱b. Xban nak cha̱bil lix chꞌochꞌeb, kꞌaxal nabal cuiꞌchic li acui̱mk naxqꞌue. Ut xban nak nabal li cꞌaꞌru reheb, nabal ajcuiꞌ lix dioseb nequeꞌxyi̱b. Eb aꞌan aj caꞌ pacꞌal uheb xban nak nequeꞌxcꞌanjela ru li yi̱banbil dios ut nequeꞌraj ajcuiꞌ cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak anakcuan li Ka̱cuaꞌ tixqꞌueheb chixtojbal rix lix ma̱queb. Tixpuqꞌui lix artaleb ut tixsacheb ru lix dioseb. Anakcuan ma̱cꞌaꞌ karey, chanqueb li tenamit, xban nak incꞌaꞌ xkaxucua ru li Ka̱cuaꞌ. Ut ¿cꞌaꞌ ta cuiꞌ ru tixba̱nu li rey kiqꞌuin? chanqueb. Ma̱cꞌaꞌ rajbal li cꞌaꞌru nequeꞌxye nak nequeꞌxba̱nu li contrato xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Incꞌaꞌ nequeꞌrakoc a̱tin saꞌ xya̱lal. Li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu nak nequeꞌrakoc a̱tin, chanchan li yibru pim nak naqꞌuian saꞌ xya̱nkeb li acui̱mk. Eb laj Samaria teꞌxucuak ut teꞌya̱bak xban xrahil xchꞌo̱leb nak ta̱sachekꞌ li cuacax oro li cuan Bet-avén. Teꞌya̱bak ajcuiꞌ laj tij li nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru. Cau teꞌya̱bak nak ta̱sachekꞌ xlokꞌal lix dioseb. Li cuacax oro ta̱cꞌamekꞌ Asiria ut ta̱qꞌuehekꞌ chokꞌ xma̱tan li rey Jareb. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín teꞌcꞌutekꞌ xxuta̱n. Xuta̱nal teꞌe̱lk chixjunileb laj Israel xban nak queꞌxqꞌue ribeb chi balakꞌi̱c. Lix reyeb laj Samaria ta̱osokꞌ joꞌ nak na-osoꞌ li cuokx saꞌ xbe̱n li haꞌ. Li rochoch lix dioseb li cuanqueb saꞌ xbe̱neb li tzu̱l bar queꞌma̱cob cuiꞌ laj Israel, telajeꞌsachekꞌ ru. Ta̱qꞌui̱k li pim ut li qꞌuix saꞌ xbe̱neb lix artal. Ut eb li tenamit teꞌoc chixyebal reheb li tzu̱l: Xextꞌaneꞌ taxak saꞌ kabe̱n. Xoe̱muk taxak, chaꞌkeb. Li Ka̱cuaꞌ quixye reheb laj Israel: —Chalen nak quetiquib chak ma̱cobc aran Gabaa toj chalen anakcuan toj yo̱quex ajcuiꞌ chi ma̱cobc chicuu. Ut nak quicuan li ple̱t aran Gabaa riqꞌuineb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, la̱ex incꞌaꞌ quex-osoꞌ. Abanan nak ta̱cuulak xkꞌehil la̱in texinqꞌue chixtojbal rix le̱ ma̱c. Eb li jalaneb xtenamit teꞌxjunaji ribeb chi numta̱c saꞌ e̱be̱n. Ut kꞌaxal ra te̱cꞌul xban xqꞌuial le̱ ma̱usilal. Eb laj Efraín chanchaneb li ral li cuacax li chꞌolaninbil chi us, li cꞌaynak chixyekꞌinquil li trigo re risinquil li ru saꞌ rix. Usta cꞌajoꞌ xchakꞌal ru li rix cux, abanan la̱in tinqꞌue li yugo chirix ut tinqꞌue chi cꞌanjelac chi cau. Tinqꞌueheb li ralal xcꞌajol laj Judá chixquelonquil li arado ut tinqꞌueheb li ralal xcꞌajol laj Jacob chixnumsinquil li rastrillo saꞌ xbe̱n li chꞌochꞌ. La̱in xinye e̱re: —Li cꞌaꞌru te̱rau, aꞌan ajcuiꞌ li te̱kꞌol. Sicꞌomak li ti̱quilal ut texcuosobtesi xban nak niquine̱lokꞌoni. Chanchan nak te̱trabaji li chꞌochꞌ ut tex-a̱uk ut cha̱bil li cꞌaꞌru te̱kꞌol. Anakcuan xcuulac xkꞌehil nak texsukꞌi̱k cuiqꞌuin, ut la̱in texincꞌul cuiꞌchic ut tinqꞌue xti̱quilal e̱chꞌo̱l. Abanan la̱ex incꞌaꞌ xexcuan saꞌ ti̱quilal. Xeba̱nu li ma̱usilal ut kꞌaxal ra te̱cꞌul xban li ticꞌtiꞌic. Li cꞌaꞌru xerau, aꞌan ajcuiꞌ li xekꞌol. Incꞌaꞌ cꞌojcꞌo e̱chꞌo̱l cuiqꞌuin. Cꞌojcꞌo ban e̱chꞌo̱l xban nak kꞌaxal nabaleb le̱ soldado. Ta̱cha̱lk li ple̱t saꞌ e̱be̱n ut chixjunileb li xni̱nkal ru cab li nequecol cuiꞌ e̱rib talajeꞌsachekꞌ. Te̱cꞌul joꞌ quicꞌulman saꞌ eb li cutan nak li rey Salmán quixsach li tenamit Bet-arbel nak quicuan li ple̱t ut eb li naꞌbej joꞌqueb ajcuiꞌ lix cocꞌaleb quilajeꞌcamsi̱c. Joꞌcan ajcuiꞌ te̱cꞌul la̱ex aj Israel li cuanquex Bet-el xban xqꞌuial le̱ ma̱usilal. Saꞌ li ekꞌela nak ta̱ticla̱k li ple̱t, aꞌan ajcuiꞌ li ho̱nal nak ta̱camsi̱k le̱ rey. Li Dios naxra lix tenamit usta nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiruNak toj sa̱jeb chak li ralal xcꞌajol laj Israel, la̱in quinraheb. Ut nak cuanqueb chak Egipto, quinbokeb li cualal incꞌajol. La̱in xcuaj raj nak xeꞌchal cuiqꞌuin, abanan nak xinbokeb, kꞌaxal cuiꞌchic xineꞌxtzꞌekta̱na. Chiruheb chic laj Baal nequeꞌmayejac ut chiruheb li yi̱banbil dios nequeꞌxcꞌat lix pomeb. La̱in xincꞌutuc be̱c chiruheb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Chanchan nak xinchꞌiloheb nak xincꞌut lix ya̱lal chiruheb. Ut incꞌaꞌ xeꞌxqꞌue retal nak la̱in nin-iloc reheb. Saꞌ kꞌunil ut riqꞌuin rahoc xebincꞌam cuiqꞌuin. Saꞌ cha̱bilal xebinberesi. La̱in xcuisi li i̱k saꞌ xbe̱neb ut xebinqꞌue chi cuaꞌac saꞌ xya̱lal. Abanan incꞌaꞌ nequeꞌraj sukꞌi̱c cuiqꞌuin. Xban aꞌan eb laj Asiria teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb ut aꞌanakeb chic lix reyeb. Chanchan nak queꞌcuan chak Egipto. Ta̱cua̱nk li ple̱t saꞌ lix tenamiteb. Talajeꞌosokꞌ li tenamit xban li ple̱t. Eb lin tenamit teꞌosokꞌ xban nak queꞌxba̱nu li cꞌaꞌru queꞌraj xjuneseb. Lin tenamit niquineꞌxtzꞌekta̱na. Junes kꞌetkꞌetil chic cuan saꞌ xchꞌo̱leb. Usta nequeꞌxye nak la̱in li kꞌaxal nim incuanquil, abanan ma̱ jun reheb naqꞌuehoc incuanquil. ¿Chanru nak texincanab e̱junes, la̱ex ralal xcꞌajol laj Efraín? ¿Chanru nak texinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re, la̱ex aj Israel? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ texinsach joꞌ xinba̱nu riqꞌuineb laj Adma ut riqꞌuineb laj Zeboim? La̱in cꞌajoꞌ nak nequexinra. Joꞌcan nak nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l e̱ban. La̱in incꞌaꞌ tinba̱nu li cꞌaꞌru quincꞌoxla xba̱nunquil e̱riqꞌuin nak quechikꞌ xxamlel injoskꞌil. La̱in incꞌaꞌ chic texinsach chi junaj cua, la̱ex aj Efraín, xban nak la̱in Diosin. Ma̱cuaꞌin yal cui̱nk. La̱in li Dios Santo li cuanquin saꞌ e̱ya̱nk. Incꞌaꞌ tin-oc saꞌ le̱ tenamit che̱sachbal. Chanchanakin li cakcoj nak tinjap cue chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb li cualal incꞌajol. Sicsotkeb xbaneb xxiu li cualal incꞌajol nak teꞌcha̱lk cuiqꞌuin saꞌ li oeste li na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Chanchanakeb laj xicꞌanel xul nak teꞌcha̱lk cuiqꞌuin saꞌ junpa̱t joꞌ nak queꞌel chak Egipto. Ut chanchanakeb li mucuy nak teꞌe̱lk chak Asiria. Ut la̱in tebinqꞌue cuiꞌchic chi cua̱nc saꞌ lix naꞌajeb, chan li Ka̱cuaꞌ. Li ma̱usilal li queꞌxba̱nu eb laj Israel ut eb laj Judá—Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín junes ticꞌtiꞌic nequeꞌxba̱nu chicuu. Ut eb laj Israel junes balakꞌic nequeꞌxba̱nu. Ut eb laj Judá queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chicuu la̱in li tzꞌakal Dios ut yo̱queb chixqꞌuebal xlokꞌal li yi̱banbil dios. Chanchan yal ikꞌ nataklan reheb laj Efraín xban nak ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li nequeꞌxba̱nu. Chanchan li ikꞌ nachal saꞌ releb sakꞌe bar cuanqueb cuiꞌ laj Asiria. Nanumta li ticꞌtiꞌ ut li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu. Nequeꞌxba̱nu li contrato riqꞌuineb laj Asiria ut nequeꞌxtakla lix aceite aran Egipto. Li Ka̱cuaꞌ yo̱ xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Judá ut tixqꞌueheb chixtojbal xma̱queb li ralal xcꞌajol laj Jacob aꞌ yal chanru xyehom xba̱nuhomeb. Tixqꞌueheb chixtojbal xma̱queb joꞌ xcꞌulubeb. Toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ nequeꞌyoꞌla laj Jacob li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ ut laj Esaú, ac yo̱queb chixpletinquil ribeb. Chapcho lix cux rok laj Esaú xban laj Jacob nak queꞌyoꞌla. Ut mokon nak nim chic, laj Jacob quipletic riqꞌuin lix ángel li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ li naꞌajej Bet-el quipletic riqꞌuin li ángel ut quinumta saꞌ xbe̱n. Laj Jacob quiya̱bac ut quixtzꞌa̱ma li rosobtesinquil toj retal nak li Dios quia̱tinac riqꞌuin ut quirosobtesi ut co-osobtesi̱c ajcuiꞌ la̱o. Li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb li qꞌuila okꞌob chi ángel, aꞌan li qui-osobtesin re laj Jacob. Ka̱cuaꞌ Dios xcꞌabaꞌ. Joꞌcan nak la̱ex ralal xcꞌajol laj Jacob, chexsukꞌi̱k riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Chexcua̱nk saꞌ ti̱quilal ut chex-uxta̱na̱nk u. Ut cauhak taxak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Dios. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín chanchaneb laj cꞌay incꞌaꞌ tzꞌakal nequeꞌbisoc. Junes balakꞌic nacuulac chiruheb. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín nequeꞌxye: —Chi ya̱l nak xobiomoꞌ. Xkatau kabiomal chokꞌ ke. Ma̱ ani ta̱yehok ke nak incꞌaꞌ us xkaba̱nu. Ma̱ ani ta̱yehok ke nak ma̱c xkaba̱nu riqꞌuin li kacꞌanjel, chanqueb. Ut li Dios quixye reheb: —La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios, li qui-isin chak e̱re saꞌ li naꞌajej Egipto. La̱in toj texinqꞌue cuiꞌchic chi cua̱nc saꞌ eb li muheba̱l li yi̱banbil riqꞌuin tꞌicr joꞌ nequeba̱nu nak nequexninkꞌei̱c. La̱in xebintakla li profeta e̱riqꞌuin ut qꞌuila sut xincꞌut che̱ru lix ya̱lal. La̱in xina̱tinac riqꞌuineb li profeta riqꞌuin jaljo̱quil ru a̱tin ut eb li profeta queꞌxcꞌut che̱ru lix ya̱lal, chan li Ka̱cuaꞌ. —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ numtajenak li ma̱c aran Galaad? Relic chi ya̱l nak numtajenak li ma̱c. Aran Gilgal nequeꞌxmayeja li cuacax. Abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak ma̱cꞌaꞌ chic teꞌoc cuiꞌ lix artaleb. Chanchan li pec yal tu̱btu teꞌcana̱k saꞌ lix naꞌajeb. Laj Jacob le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ quie̱lelic ut co̱ saꞌ lix chꞌochꞌeb laj Aram. Aran quitrabajic re nak ta̱qꞌuehekꞌ li rixakil. Xban nak rixakil quiraj, quicꞌanjelac chokꞌ aj ilol xul. Li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin profeta quirisiheb chak laj Israel aran Egipto. Ut riqꞌuin profeta, quixberesiheb. Cꞌajoꞌ lix joskꞌil li Ka̱cuaꞌ queꞌxchikꞌ chak eb li ralal xcꞌajol laj Efraín. Li ma̱usilal ut li camsi̱nc queꞌxba̱nu ta̱sukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ xbe̱neb. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌueheb chixtojbal rix li ma̱usilal li queꞌxba̱nu. Li Dios tixsach ruheb laj IsraelNak nequeꞌa̱tinac li ralal xcꞌajol laj Efraín chixjunileb nequeꞌxucuac xbaneb. Qꞌuebil xcuanquileb saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Abanan queꞌma̱cob nak queꞌxlokꞌoni laj Baal. Joꞌcan nak teꞌca̱mk. Ut chalen ajcuiꞌ anakcuan kꞌaxal cuiꞌchic yo̱queb chi ma̱cobc. Nequeꞌxyi̱b lix dioseb riqꞌuin plata re teꞌxlokꞌoni. Riqꞌuin rukꞌeb nequeꞌxyi̱b xdioseb chi chꞌinaꞌus aꞌ yal chanru nequeꞌxnau xba̱nunquil. Ut nequeꞌxye chi ribileb rib: —Chomayejak chiruheb li kadios. Takutzꞌ ru li kadios cuacax, chanqueb. Ut xban lix ma̱usilal teꞌosokꞌ li tenamit aꞌin. Chanchanakeb li chok li yal nanumeꞌ ekꞌela. Ut chanchanakeb li xchuꞌque li yal natꞌaneꞌ ut na-osoꞌ saꞌ junpa̱t. Chanchanakeb lix mokoj li trigo li nacꞌameꞌ xban cacuil ikꞌ ut aran na-osoꞌ. Ut chanchanakeb ajcuiꞌ li sib li na-el saꞌ releba̱l sib ut yal na-osoꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios li quin-isin chak e̱re Egipto. Ma̱cꞌaꞌ chic junak Dios chicuu la̱in chi moco cuan chic junak aj Colol e̱re. Caꞌaj cuiꞌ la̱in. La̱in xintenkꞌan chak e̱re nak cuanquex chak saꞌ li tikcual chꞌochꞌ bar incꞌaꞌ natꞌaneꞌ cuiꞌ li hab. Abanan nak xexcuulac saꞌ li cha̱bil chꞌochꞌ, cuan chic cꞌaꞌru e̱re ut xextzacan chi us. Xban nak tzꞌakal chic li cꞌaꞌru e̱re cuan, xenimobresi e̱rib ut incꞌaꞌ chic xine̱cꞌoxla. La̱in chanchanakin li cakcoj nak texinsach. Chanchanakin li hix na-oybenin chire be re xchapbal li ani nanumeꞌ. La̱in tinjoskꞌokꞌ joꞌ nak najoskꞌoꞌ li ixki oso li na-elkꞌa̱c ral chiru. Tinba̱nu joꞌ naxba̱nu li oso nak naxchap ut naxtꞌupi li namakꞌoc re li ral chiru toj retal tixcamsi. Chanchanakin li cakcoj nak tinsacheb. Ut tinba̱nu joꞌ naxba̱nu li joskꞌ aj xul saꞌ qꞌuicheꞌ nak naxtꞌupi lix tib. Anakcuan xex-osoꞌ, la̱ex aj Israel. La̱in raj tintenkꞌa̱nk e̱re, abanan la̱ex xine̱tzꞌekta̱na. ¿Bar cuan le̱ rey anakcuan re texcol la̱ex ut le̱ tenamit? Ut, ¿bar cuanqueb laj rakol a̱tin li xetzꞌekta̱na nak queye nak queraj junak le̱ rey joꞌ ajcuiꞌ eb li teꞌtenkꞌa̱nk re chi takla̱nc saꞌ e̱be̱n? Usta yo̱ injoskꞌil, abanan xinqꞌue le̱ rey li xetzꞌa̱ma. Ut anakcuan xban injoskꞌil, tincuisi cuiꞌchic le̱ rey che̱ru. Chixjunil li ma̱usilal queꞌxba̱nu li ralal xcꞌajol laj Efraín cuan saꞌ inchꞌo̱l. Ut ma̱ jokꞌe ta̱e̱lk saꞌ inchꞌo̱l lix ma̱queb li queꞌxba̱nu. Li raylal li teꞌxcꞌul chanchan li raylal naxcꞌul li ixk nak ac qꞌuira̱c re. Chanchaneb jun li cꞌulaꞌal xcuulac xkꞌehil xyoꞌlajic abanan incꞌaꞌ nayoꞌla saꞌ xya̱lal. Eb laj Efraín teꞌcolekꞌ raj, abanan xban xma̱cꞌaꞌileb xnaꞌleb, incꞌaꞌ nequeꞌraj xcanabanquil li ma̱usilal. ¿Ma tebincol ta biꞌ chiru li ca̱mc saꞌ e̱chꞌo̱l? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ tebincol chiru xcuanquil li ca̱mc cui incꞌaꞌ nequeꞌraj eb aꞌan? Lix cuanquil li ca̱mc tenebanbil saꞌ xbe̱neb. La̱in tinqꞌuehok li ca̱mc saꞌ xbe̱neb. Incꞌaꞌ chic teꞌcuil xtokꞌoba̱l ruheb. Usta kꞌaxal nabal cꞌaꞌru reheb li ralal xcꞌajol laj Efraín chiruheb laj Israel li rech tenamitil, aban la̱in tincuisi chiruheb chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. Nak nachal li ikꞌ saꞌ releb sakꞌe cuan cuiꞌ li chaki chꞌochꞌ, nachakic li yuꞌam haꞌ xban li ikꞌ ut nachakic ajcuiꞌ li acui̱mk. Joꞌcan ajcuiꞌ tinba̱nu la̱in riqꞌuineb. Tinsach chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. La̱in tebinqꞌue chixtojbal rix lix ma̱queb laj Samaria xban nak xineꞌxtzꞌekta̱na. Ta̱cha̱lk li ple̱t saꞌ xbe̱neb ut telajeꞌcamsi̱k riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Tenbileb chiru pec li cocꞌal nak teꞌcamsi̱k. Ut eb li yaj aj ixk jachbileb chi chꞌi̱chꞌ nak teꞌcamsi̱k. Laj Oseas quixtzꞌa̱ma chiruheb laj Israel nak teꞌxcanab li ma̱usilalLa̱ex aj Israel, sukꞌinkex cuiꞌchic riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. La̱ex yo̱quex chixcꞌulbal li raylal xban li ma̱c xeba̱nu. Chexsukꞌi̱k cuiꞌchic riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ ut joꞌcaꞌin te̱ye re: —Chacuy chasach taxak li kama̱c. Chasume taxak li katij. Li kamayej li takaqꞌue a̱cue, aꞌan la̱ lokꞌoninquil. La̱o xkaqꞌue retal nak eb laj Asiria incꞌaꞌ naru toeꞌxcol, chi moco naru toeꞌxcol li cacua̱y re pletic. Chi moco takaye chic “at kadios” reheb li yal nakayi̱b riqꞌuin kukꞌ. At Ka̱cuaꞌ, caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin cꞌojcꞌo̱k kachꞌo̱l xban nak la̱at li nacat-uxta̱nan ruheb li nebaꞌ, chaꞌkex re li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ naxyechiꞌi li acꞌ yuꞌam reheb laj IsraelUt li Ka̱cuaꞌ texsume ut tixye e̱re: —La̱in tincuisi chixjunil le̱ ma̱usilal. Ut yal xban li cuusilal, texinra xban nak incꞌaꞌ chic yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n. Joꞌ nak li hab naxtꞌakresi li chaki chꞌochꞌ, joꞌcan nak tinqꞌue cuiꞌchic xsahil xchꞌo̱leb laj Israel. Teꞌcha̱bilokꞌ cuiꞌchic. Chanchanakeb li utzꞌuꞌuj nak na-atzꞌumac. Chanchanakeb li cheꞌ chacalteꞌ aran Líbano li cham naxic lix xeꞌ. Teꞌoc cuiꞌchic chi ta̱mc laj Israel. Chanchanakeb li cheꞌ li naxhel rib li rukꞌ. Teꞌqꞌuehekꞌ cuiꞌchic xlokꞌal. Chanchanakeb li cheꞌ olivo. Cha̱bilakeb chic. Chanchanakeb chic xsununquil li chacalteꞌ aran Líbano. Teꞌcua̱nk cuiꞌchic saꞌ lix naꞌajeb ut la̱in tin-ilok reheb. Tebinqꞌue cuiꞌchic chi ta̱mc. Chanchanakeb lix qꞌuial li ru li trigo ut chanchanakeb li ru li uvas. Ut yalak bar ta̱cuulak resileb joꞌ li cha̱bil vino li na-el aran Líbano. Eb li ralal xcꞌajol laj Efraín teꞌxye: —¿Cꞌaꞌ chic ru teꞌoc cuiꞌ ke li yi̱banbil dios? Ut la̱in tinsume ut tinye reheb: —La̱in yo̱quin che̱rabinquil ut yo̱quin che̱rilbal. La̱in chanchanin li cheꞌ rax rax ru. La̱in tin-ilok e̱re ut la̱in tin-osobtesi̱nk e̱re re nak ta̱cua̱nk cuiꞌchic nabal cꞌaꞌru e̱re, chaꞌak li Dios reheb. Cui cuan junak saꞌ e̱ya̱nk cuan xnaꞌleb chixtaubal ru li tzꞌi̱banbil arin, chixqꞌuehak retal lix ya̱lal. Li cꞌaꞌru naxba̱nu li Ka̱cuaꞌ, aꞌan ti̱c ut cha̱bil. Ut eb li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Dios. Aꞌut li kꞌetkꞌeteb teꞌosokꞌ xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Dios. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li Profeta JoelLaj sa̱cꞌ queꞌxsach ru li racui̱mkeb laj Judá retalil nak ta̱sachekꞌ ru lix tenamitebAꞌan aꞌin li a̱tin li quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Joel, li ralal laj Petuel. Cherabihak la̱ex li ac che̱quex. Ut cherabihak che̱junilex la̱ex li cuanquex arin Judá. ¿Ma ac e̱cꞌulum ta biꞌ jun sutak li raylal aꞌin? Ut, ¿ma ac xcꞌulumeb ta biꞌ jun sutak le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ chi joꞌcaꞌin? Cheserakꞌi reheb le̱ ralal e̱cꞌajol li raylal li yo̱quex chixcꞌulbal. Ut eb aꞌan teꞌxye reheb li ralal xcꞌajoleb aꞌan. Ut eb li ralal xcꞌajoleb aꞌan teꞌxye cuiꞌchic reheb li ralal xcꞌajol li toj teꞌyoꞌla̱k mokon. Te̱ye reheb chanru nak quicuaꞌeꞌ le̱ racui̱mk xbaneb li cocꞌ xul. Queꞌchal li torob ut queꞌxcuaꞌ le̱ racui̱mk. Li incꞌaꞌ queꞌxchoy li torob, queꞌxcuaꞌ li chiliꞌ. Ut li incꞌaꞌ queꞌxchoy li chiliꞌ, queꞌxcuaꞌ li motzoꞌ. Ut li incꞌaꞌ queꞌxchoy li motzoꞌ, queꞌxchoy laj sa̱cꞌ. Ajsihomak e̱ru la̱ex aj calajenak. Chiyotꞌekꞌ e̱chꞌo̱l ut chexya̱bak la̱ex li nequex-ucꞌac vino xban nak x-osoꞌ li uvas xbaneb li xul. Incꞌaꞌ chic naru te̱yi̱b le̱ vino. Joꞌ nak queꞌchal laj sa̱cꞌ chixsachbal li kacui̱mk, joꞌcan nak queꞌchal chi pletic kiqꞌuin lix soldados li xni̱nkal ru tenamit. Xban nak cꞌajoꞌ xjoskꞌileb chanchaneb li cakcoj li kꞌaxal kꞌes ruch reheb. Ut chanchaneb li ixki cakcoj li ni̱nk xtzꞌiꞌ e. Xeꞌxsach ru chi junaj cua li ka-uva. Ut xeꞌxsach ajcuiꞌ li kacheꞌ higo. Quilajeꞌtꞌaneꞌ li rukꞌ. Michꞌbil chic rix queꞌxcanab ut ma̱cꞌaꞌ chic xxak. Chexya̱bak joꞌ li sa̱j ixk li naxqꞌue rakꞌ chirix re rahil chꞌo̱lejil ut naya̱bac xban nak xcam lix be̱lom. Eb laj tij, li nequeꞌcꞌanjelac chiru li Dios, yo̱queb chi ya̱bac, xban nak ma̱cꞌaꞌ chic li ru li acui̱mk, chi moco li vino re teꞌxmayeja saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Ra saꞌ xchꞌo̱l li chꞌochꞌ xban nak ma̱cꞌaꞌ chic cuan chiru. Xeꞌchakic li trigo ut xeꞌchakic lix cheꞌel li uvas, ut ma̱cꞌaꞌ chic li aceite xban nak xeꞌchakic lix cheꞌel li olivo. Chiyotꞌekꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex li nequex-au uvas ut trigo. Chexya̱bak xban nak xsacheꞌ le̱ racui̱mk ut ma̱cꞌaꞌ chic le̱ trigo chi moco le̱ cebada. Xchakic lix cheꞌel li uvas. Ma̱cꞌaꞌ chic lix cheꞌel li higo. Xchakic lix cheꞌel li granado ut li calaꞌ joꞌqueb ajcuiꞌ lix cheꞌel li manzana. Chixjunileb li cheꞌ xelajeꞌchakic saꞌ li cꞌaleba̱l. Xban aꞌan nak li tenamit junelic ra saꞌ xchꞌo̱l. La̱ex aj tij, li nequexcꞌanjelac chiru lix artal li Ka̱cuaꞌ, chexya̱bak ut cheqꞌuehak e̱rakꞌ kꞌes ru che̱rix re rahil chꞌo̱lej. Ut chenumsihak li kꞌojyi̱n chi ra saꞌ le̱ chꞌo̱l xban nak ma̱cꞌaꞌ chic li cꞌaꞌru te̱mayeja chiru li artal saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ. Yehomak resil reheb li che̱quel cristian joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit nak teꞌxchꞌutub ribeb saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios re nak te̱ba̱nu e̱-ayu̱n. Ut te̱tzꞌa̱ma e̱tenkꞌanquil riqꞌuin li nimajcual Dios. Tokꞌob xak ku xban nak cuulac re xcutanquil nak li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ kabe̱n. Aꞌan ta̱cha̱lk chixsachbal ru li tenamit. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ yo̱co rilbal nak xsacheꞌ chiku li kacui̱mk? Ut, ¿ma sahak ta biꞌ chic kachꞌo̱l saꞌ lix templo li kaDios? Li iyaj quikꞌa saꞌ li chꞌochꞌ ut incꞌaꞌ quimok. Ma̱cꞌaꞌ chic cuan saꞌ eb li naꞌajej bar nequeꞌxxoc cuiꞌ ru li acui̱mk. Queꞌxjucꞌ li naꞌajej li naxocman cuiꞌ ru li acui̱mk xban nak incꞌaꞌ chic quixqꞌue ru li trigo. Eb li xul yo̱queb chi ya̱bac ut raheb saꞌ xchꞌo̱l xban nak ma̱cꞌaꞌeb chic xcua. Yalak bar nequeꞌxic li cuacax chixsicꞌbaleb xcua ut ma̱ bar nequeꞌxtau. Ut yo̱queb ajcuiꞌ chi ca̱mc li carner xban nak ma̱cꞌaꞌ chic xcuaheb. At Ka̱cuaꞌ, a̱cuiqꞌuin yo̱quin chixtzꞌa̱manquil katenkꞌanquil. La̱at nacanau nak li xam xcꞌat chixjunil li pim ut xeꞌcꞌat ajcuiꞌ chixjunil li cheꞌ saꞌ eb li cꞌaleba̱l. Chixjunil li xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ yo̱queb ajcuiꞌ chi ya̱bac cha̱cuu xban nak xchakic li nimaꞌ ut li xam quixcꞌat chixjunil li pim li nequeꞌxcuaꞌ. Ya̱basihomak chak li trompeta saꞌ li tzu̱l Sión. Ya̱basihomak chak saꞌ li tzu̱l cuan cuiꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ re xyebal resil nak cuanco saꞌ raylal. Chexxucuak che̱junilex la̱ex li cuanquex Judá xban nak cuulac re xkꞌehil nak ta̱rakok a̱tin li Ka̱cuaꞌ saꞌ kabe̱n. Nak teꞌcha̱lk laj sa̱cꞌ, ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ru li cutan xban xqꞌuialeb. Chanchanakeb li kꞌeki chok. Chanchanakeb li jun tu̱b chi soldado nak yo̱keb chi cha̱lc chi pletic kiqꞌuin. Teꞌcha̱lk joꞌ nak nacꞌutun chak li cutan saꞌ xbe̱neb li tzu̱l. Ma̱ jun sut quicꞌulman chi joꞌcan ut ma̱ jun sut chic ta̱cꞌulma̱nk mokon chi joꞌcan. Nak teꞌcha̱lk laj sa̱cꞌ, chanchan nak ta̱numekꞌ li xam saꞌ xbe̱n li pim. Yal xban lix tikcual nachakic li pim usta toj ma̱jiꞌ nanumeꞌ li xam saꞌ xbe̱n. Joꞌcan ajcuiꞌ teꞌxba̱nu laj sa̱cꞌ. Nak ma̱jiꞌ nequeꞌnumeꞌ saꞌ li naꞌajej aꞌan, chanchan xchꞌinaꞌusal li naꞌajej Edén. Ut nak ac xeꞌnumeꞌ li xul, chanchan aj chic li chaki chꞌochꞌ li ma̱cꞌaꞌ na-el chiru teꞌxcanab. Ut ma̱cꞌaꞌ chic ta̱colekꞌ chiruheb. Chanchanakeb li cacua̱y ut chanchanakeb li nequeꞌa̱linac chirix cacua̱y. Chanchanakeb lix ya̱b li qꞌuila carruaje nak teꞌtakekꞌ saꞌ xbe̱n li tzu̱l ut chanchanakeb lix ya̱b li xam li yo̱ chi cꞌatoc re li chaki xak cheꞌ. Ut chanchanakeb ajcuiꞌ jun tu̱b chi soldado ac xeꞌxcauresi rib re teꞌxic chi pletic. Cꞌajoꞌ nak yo̱keb chi xucuac li tenamit xbaneb. Sakquirinakeb xbaneb xxiu. Nak teꞌoc laj sa̱cꞌ chanchanakeb li soldado li ac cauresinbileb chi pletic. Teꞌtakekꞌ chiru li tzꞌac ut ti̱c teꞌxic ut incꞌaꞌ teꞌxjal xbeheb. Incꞌaꞌ teꞌxtiquisi ribeb. Ac xbe xbe li junju̱nk tixchap. Ut ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱xakaba̱nk reheb. Mululnakeb nak teꞌoc saꞌ li tenamit Jerusalén ut teꞌa̱linak chiru li tzꞌac. Teꞌtakekꞌ saꞌ xbe̱neb li cab ut chanchanakeb laj e̱lkꞌ nak teꞌoc saꞌ eb li ventana. Ta̱ecꞌa̱nk li ruchichꞌochꞌ joꞌ ajcuiꞌ li choxa nak yo̱keb chi cha̱lc. Ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ru li sakꞌe ut li po xban xqꞌuialeb laj sa̱cꞌ ut incꞌaꞌ chic teꞌcꞌutu̱nk li chahim. Joꞌcan ajcuiꞌ ta̱cꞌulma̱nk nak li Ka̱cuaꞌ ta̱a̱tinak chi cau xya̱b xcux riqꞌuineb lix soldado ut teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru tixye. Kꞌaxal cuiꞌchic nabaleb ut cauheb rib. Ut kꞌaxal xiu xiu nak ta̱cuulak li cutan aꞌan nak li Ka̱cuaꞌ ta̱rakok a̱tin. ¿Ani ta biꞌ ta̱ru̱k tixcol rib chiru? Li Ka̱cuaꞌ ta̱ruxta̱na cuiꞌchic ruheb lix tenamit—Anakcuan yotꞌomak e̱chꞌo̱l, chan li Ka̱cuaꞌ. Chexya̱bak ut cheba̱nu e̱-ayu̱n. Sukꞌinkex cuiꞌchic cuiqꞌuin chi anchal e̱chꞌo̱l, chan. Cheyotꞌ e̱chꞌo̱l chiru li Dios ut me̱pej chic le̱ rakꞌ. Jalomak ban e̱cꞌaꞌux ut patzꞌomak e̱cuybal chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios xban nak aꞌan na-uxta̱nan u ut nequexra. Aꞌan incꞌaꞌ najoskꞌoꞌ saꞌ junpa̱t. Kꞌaxal nim ban xcuyum ut narahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l nak naxqꞌue li tojbal ma̱c saꞌ e̱be̱n. ¿Ani ta biꞌ ta̱naꞌok re cꞌaꞌru tixba̱nu li Dios? Cui te̱yotꞌ e̱chꞌo̱l, ma̱re tixjal xcꞌaꞌux ut incꞌaꞌ chic tixqꞌue li raylal saꞌ e̱be̱n. Ma̱re texrosobtesi ut tixqꞌue cuiꞌchic e̱re le̱ trigo ut le̱ uvas. Ut texmayejak cuiꞌchic chiru li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios. Ya̱basihomak li trompeta saꞌ li tzu̱l Sión re te̱chꞌutub e̱rib. Yehomak resil reheb li tenamit nak teꞌxba̱nu x-ayu̱n. Chꞌutubomak lix tenamit li Dios re nak teꞌxxo̱to xma̱queb ut teꞌsantobresi̱k. Cheꞌxchꞌutub ribeb li che̱quel cristian ut eb li toj sa̱jeb joꞌqueb ajcuiꞌ li toj nequeꞌtuꞌuc. Ut teꞌe̱lk ajcuiꞌ saꞌ li rochocheb li toj xeꞌsumla re nak teꞌxchꞌutub rib chixjunileb. Eb laj tij li nequeꞌcꞌanjelac chiru li nimajcual Dios, cheꞌxakli̱k saꞌ xyi li oqueba̱l re li templo ut li artal ut cheꞌya̱bak. Nak teꞌtijok laj tij, teꞌxye chi joꞌcaꞌin: Ma̱qꞌue taxak li raylal saꞌ xbe̱neb la̱ tenamit, at Ka̱cuaꞌ. Chacuyeb taxak xma̱queb. Ma̱qꞌueheb taxak chi numta̱c saꞌ xbe̱neb la̱ tenamit li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban. Incꞌaꞌ taxak ta̱qꞌueheb chi seꞌe̱c la̱ tenamit re nak incꞌaꞌ teꞌyehekꞌ re: ¿Bar cuan lix Dioseb? Ut li nimajcual Dios junelic cuan saꞌ xchꞌo̱l lix tenamit. Tixcꞌutbesi chiruheb lix nimal xrahom ut tixcuy lix ma̱queb. Li Dios tixye reheb lix tenamit: —Tinqꞌue cuiꞌchic li cꞌaꞌru e̱re. Tinqꞌue le̱ trigo ut tinqꞌue le̱ uvas ut tinqꞌue le̱ aceite. Ut ta̱cua̱nk cuiꞌchic chi nabal cꞌaꞌru e̱re. Ut ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l ut incꞌaꞌ chic tinqꞌue raylal saꞌ e̱be̱n re nak incꞌaꞌ chic texhobekꞌ xbaneb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban. La̱in tinyolesiheb laj sa̱cꞌ li queꞌchal saꞌ li norte. Cuan li tebintakla saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Cuan li tebintakla saꞌ li palau Mar Muerto ut cuan li tebintakla saꞌ li palau Mediterráneo. Ut telajeꞌca̱mk. Teꞌkꞌa̱k ut teꞌchuhokꞌ. Sachba chꞌo̱lej tinba̱nu nak tincoleb lin tenamit, chan. La̱ex aj Judá, mexxucuac. Chisahokꞌ ban saꞌ e̱chꞌo̱l, xban nak nabal li sachba chꞌo̱lej tixba̱nu li Ka̱cuaꞌ. Eb li xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ incꞌaꞌ chic teꞌya̱bak xban xtzꞌocajiqueb xban nak ta̱cua̱nk cuiꞌchic xcuaheb. Ut eb li cheꞌ teꞌu̱chi̱nk cuiꞌchic. Ut ta̱cua̱nk cuiꞌchic chi nabal li higo ut li uva. Chisahokꞌ taxak saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex li cuanquex Sión. Chisahokꞌ taxak saꞌ e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, xban nak aꞌan ta̱qꞌuehok e̱re li cꞌaꞌru nequeraj. Aꞌan tixqꞌue li hab saꞌ xkꞌehil. Tixqꞌue saꞌ sakꞌehil ut tixqꞌue ajcuiꞌ saꞌ habalkꞌe joꞌ quixba̱nu junxil. Nak tixqꞌue ru li acui̱mk, kꞌaxal cuiꞌchic nabal tixqꞌue. Teꞌnujak li naꞌajej bar nequeꞌrisi cuiꞌ li rix li trigo. Ut teꞌnujak ajcuiꞌ li naꞌajej bar nequeꞌxyatzꞌ cuiꞌ li uvas ut li olivo. Li Ka̱cuaꞌ tixye: —La̱in tinqꞌue re̱kaj e̱re li quisach che̱ru saꞌ eb li chihab nak queꞌxcuaꞌ le̱ racui̱mk laj sa̱cꞌ, li torob, li motzoꞌ ut li chiliꞌ, li chanchaneb jun tu̱b chi soldado nak quebintakla e̱riqꞌuin re xsachbal le̱ racui̱mk. La̱ex textzaca̱nk toj retal ta̱cꞌojla̱k e̱chꞌo̱l. Ut te̱qꞌue xlokꞌal lin cꞌabaꞌ, la̱in li nimajcual Dios. Sachba chꞌo̱lej xinba̱nu re e̱colbal ut incꞌaꞌ chic texinqꞌue chi hobecꞌ. Ut te̱nau nak la̱in cua̱nkin saꞌ e̱ya̱nk, la̱ex aj Israel. Ut te̱nau ajcuiꞌ nak la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut ma̱cꞌaꞌ chic junak Dios. Ut incꞌaꞌ chic texincanab chi hobecꞌ la̱ex intenamit. Li Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌUt nak ac xnumeꞌ chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, la̱in tinqꞌue lin musikꞌ chi cua̱nc riqꞌuineb chixjunileb li tenamit. Ut eb le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌyehok ra̱tin profeta. Ut tincꞌut lix ya̱lal chiruheb li ti̱xil cui̱nk saꞌ xmatqꞌueb ut tincꞌuteb li visión chiruheb li sa̱j cui̱nk. Ut tinqꞌue ajcuiꞌ lin musikꞌ chi cua̱nc riqꞌuineb li mo̱s cui̱nk ut li mo̱s ixk. Ut sachba chꞌo̱lej tincꞌutbesi che̱ru chiru choxa joꞌ ajcuiꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ ut te̱ril li quicꞌ, li xam ut li sib chanchan li chok. Ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ru li sakꞌe ut li po ta̱cakokꞌ ru chanchan li quicꞌ nak toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil li cutan, li kꞌaxal xiu xiu, nak la̱in tinrakok a̱tin, chan li Dios. Abanan chixjunileb li nequeꞌya̱ban re lix cꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ teꞌcolekꞌ. Saꞌ li tzu̱l Sión aran Jerusalén ta̱cua̱nk li colba-ib joꞌ yechiꞌinbil xban li Ka̱cuaꞌ. Ut li joꞌ qꞌuialeb chic li ralal xcꞌajol laj Israel li queꞌcana teꞌcolekꞌ. Nak ta̱cuulak xkꞌehil, la̱in tinqꞌue cuiꞌchic li cꞌaꞌru reheb laj Judá ut eb laj Jerusalén. Tinchꞌutubeb saꞌ li ru takꞌa re Josafat chixjunileb li tenamit li xeꞌba̱nun raylal reheb laj Israel. Ut aran tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu reheb lin tenamit Israel nak queꞌxtaklaheb yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ, ut queꞌxjeqꞌui chi ribileb rib li naꞌajej li quinqꞌue reheb lin tenamit. Queꞌbu̱lic chirixeb lin tenamit. Ut queꞌxcꞌayiheb li sa̱j al chokꞌ xtojbaleb li ixk li nequeꞌxcꞌayi ribeb. Ut queꞌxcꞌayiheb li tukꞌ ixk chokꞌ xtzꞌak li vino li nequeꞌrucꞌ. La̱ex laj Tiro ut la̱ex laj Sidón ut che̱junilex la̱ex laj filisteo, ¿cꞌaꞌru te̱raj cuiqꞌuin? ¿Ma cuan ta biꞌ cꞌaꞌru xinba̱nu e̱re la̱in ut te̱raj te̱qꞌue re̱kaj cue? Chi se̱b tinsukꞌisi cuiꞌchic saꞌ e̱be̱n la̱ex li nequecꞌoxla xba̱nunquil. E̱cꞌulub nak tinba̱nu e̱re chi joꞌcan. La̱ex querelkꞌa lin plata ut querelkꞌa lin oro. Li cꞌaꞌru kꞌaxal lokꞌ chicuu, la̱ex quecꞌam ut queqꞌue saꞌ xnaꞌajeb le̱ dios. Ut quecꞌayiheb laj Judá joꞌqueb ajcuiꞌ laj Israel reheb laj Grecia chokꞌ rahobtesinbil mo̱s re nak teꞌcꞌamekꞌ chi najt saꞌ jalan chic tenamit. Abanan la̱in tincuisiheb saꞌ li naꞌajej quecꞌayiheb cuiꞌ ut tinsukꞌisi saꞌ e̱be̱n la̱ex li incꞌaꞌ us xeba̱nu reheb lin tenamit. La̱in tincꞌayi le̱ ralal e̱cꞌajol reheb laj Judá ut aꞌaneb chic teꞌcꞌayi̱nk reheb riqꞌuineb laj sabeo ut teꞌcꞌamekꞌ chi najt saꞌ jalan tenamit. La̱in li nimajcual Dios xinyehoc re aꞌin, chan. Yehomak resil chi joꞌcaꞌin reheb chixjunileb li tenamit: Cauresihomak e̱rib chi pletic. Te̱bokeb li cauheb rib. Cheꞌcha̱lk chixjunileb li cui̱nk chi pletic. Le̱ asaron te̱yi̱b chokꞌ kꞌesnal chꞌi̱chꞌ re pletic. Ut li cꞌoncꞌo̱quil chꞌi̱chꞌ re xyocꞌbal le̱ racui̱mk, te̱yi̱b chokꞌ chꞌi̱chꞌ re pletic. Ut li ma̱cꞌaꞌ xmetzꞌe̱u chixyehak: La̱in cau cuib re pletic. Quimkex, chꞌutubomak e̱rib saꞌ junpa̱t la̱ex tenamit li nachꞌ cuanquex riqꞌuin Israel. At Ka̱cuaꞌ, chataklaheb taxak la̱ soldado chi pletic riqꞌuineb, chanquin re. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye ajcuiꞌ: —Cauresihomakeb li tenamit re teꞌxic saꞌ li ru takꞌa re Josafat, xban nak aran ta̱cꞌojla̱k li Ka̱cuaꞌ chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb chixjunil li tenamit li nachꞌ cuanqueb riqꞌuin Israel. Chanchan li trigo li ac xcuulac xkꞌehil xyocꞌbal ut chanchan li uvas li ac xcuulac xkꞌehil nak ta̱yatzꞌekꞌ; joꞌcan nak ac xcuulac xkꞌehil nak tinsach ruheb xban nak ac xnumta li ma̱usilal li xeꞌxba̱nu. Numtajenak xqꞌuialeb li tenamit li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa. Aran ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb xban nak cuulac re xkꞌehil nak la̱in li Ka̱cuaꞌ tinrakok a̱tin. Li sakꞌe ut li po teꞌkꞌojyi̱nokꞌ ru ut incꞌaꞌ chic teꞌlemtzꞌu̱nk li chahim. Li Dios ta̱rosobtesiheb cuiꞌchic lix tenamitNak la̱in tina̱tinak chi cau xya̱b incux saꞌ li tzu̱l Sión aran Jerusalén, li choxa joꞌ ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ teꞌecꞌa̱nk saꞌ xnaꞌaj. Abanan eb laj Israel lin tenamit cauhakeb xchꞌo̱l cuiqꞌuin. Ut cuiqꞌuin teꞌyoꞌoni̱nk xban nak la̱in tincolok reheb. La̱ex te̱nau nak la̱in li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios ut cuanquin saꞌ lin santil naꞌaj saꞌ xbe̱n li tzu̱l Sión. Li tenamit Jerusalén ta̱santobresi̱k ut incꞌaꞌ chic teꞌcha̱lk li jalaneb xtenamit chi numta̱c saꞌ xbe̱n li tenamit Israel. Saꞌ eb li cutan aꞌan cha̱bilak chic li chꞌochꞌ. Ta̱e̱lk chi nabal li ru li racui̱mkeb laj Judá. Lix qꞌuial lix vino ut lix leche chanchanak chic lix qꞌuial li haꞌ li na-el saꞌ eb li tzu̱l. Ut nabal li haꞌ ta̱cua̱nk saꞌ eb li rok haꞌ saꞌ li naꞌajej Judá. Saꞌ lin santil templo ta̱e̱lk chak li yuꞌam haꞌ re tixtꞌakresi chixjunil li ru takꞌa Sitim. Ut li nimla tenamit Egipto ta̱sachekꞌ ru ut li naꞌajej Edom ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chiru xban li ma̱usilal li queꞌxba̱nu reheb laj Judá. Queꞌxcamsiheb laj Judá chi ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Ta̱nima̱nk cuiꞌchic li tenamit Jerusalén ut ta̱cana̱k chokꞌ nimla tenamit chi junelic. Ut eb laj Judá teꞌcua̱nk cuiꞌchic saꞌ lix naꞌajeb ut ma̱ ani chic ta̱isi̱nk reheb. La̱in tinqꞌueheb chixtojbal lix ma̱queb li queꞌcamsin reheb lin tenamit ut incꞌaꞌ tincuyeb xma̱c. Ut la̱in tincua̱nk chi junelic aran Sión riqꞌuineb li cualal incꞌajol, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li Profeta AmósTa̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb laj IsraelQuicuan jun li cui̱nk aj Amós xcꞌabaꞌ saꞌ li naꞌajej Tecoa. Aꞌan jun reheb laj ilol xul. Quia̱tina̱c xban li Dios saꞌ eb li cutan nak cua̱nk chokꞌ rey aran Judá laj Uzías ut cua̱nk chokꞌ rey aran Israel laj Jeroboam ralal laj Joás. Cuib chihab chic ma̱ nanumeꞌ li hi̱c nak laj Amós quixtiquib xyebal resil li quicꞌutbesi̱c chiru xban li Dios chirixeb laj Israel. Quixye: —Li nimajcual Dios ta̱a̱tinak chak chi cau xya̱b xcux toj Sión. Toj aran Jerusalén ta̱a̱tinak chak li Ka̱cuaꞌ. Ut nak ta̱a̱tinak chak, talajeꞌchakik li pim. Ut talajeꞌchakik ajcuiꞌ li pachꞌayaꞌ saꞌ li tzu̱l Carmelo. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ: —Nabal sut ac xincuy xma̱queb laj Damasco. Anakcuan incꞌaꞌ chic tincuyeb xma̱c xban nak numtajenak cuiꞌchic li ma̱usilal li yo̱queb chixba̱nunquil. Queꞌxrahobtesiheb laj Israel li cuanqueb Galaad. Chanchan tenbileb riqꞌuin chꞌi̱chꞌ joꞌ nequeꞌxba̱nu riqꞌuin li trigo nak queꞌxrahobtesiheb laj Israel. Tinqꞌue xxamlel li rochoch laj Hazael ut ta̱cꞌatk ajcuiꞌ lix palacio laj Ben-adad. Tintꞌaneb li oqueba̱l re li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Damasco ut tinsacheb li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa Avén ut tinsacheb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan aran Bet-edén. Ut li tenamit cuanqueb Siria teꞌcꞌamekꞌ chi pre̱xil toj saꞌ li tenamit Kir, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ: —Nabal sut ac xincuy xma̱queb laj Gaza. Anakcuan incꞌaꞌ chic tincuyeb xma̱c xban nak numtajenak cuiꞌchic li ma̱usilal yo̱queb chixba̱nunquil. Quilajeꞌnumta saꞌ xbe̱neb li tenamit ut queꞌxcꞌayiheb chokꞌ rahobtesinbil mo̱s reheb laj Edom. Tinqꞌue xxamlel li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Gaza ut tincꞌat ajcuiꞌ li palacio. Ut tinsacheb li cuanqueb saꞌ li tenamit Asdod. Tinsacheb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit Ascalón, joꞌ ajcuiꞌ eb li cuanqueb saꞌ li tenamit Ecrón. Chixjunileb laj filisteo teꞌosokꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ: —Nabal sut ac xincuy xma̱queb laj Tiro. Anakcuan incꞌaꞌ chic tincuyeb xma̱c xban nak numtajenak cuiꞌchic li ma̱usilal yo̱queb chixba̱nunquil. Queꞌnumta saꞌ xbe̱neb li tenamit ut queꞌxkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb laj Edom. Ut incꞌaꞌ chic quijulticoꞌ reheb li contrato queꞌxba̱nu re xcꞌambaleb rib saꞌ usilal. Tinqꞌue xxamlel li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit Tiro ut tincꞌat ajcuiꞌ li palacio. Ut quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ: —Nabal sut ac xincuy xma̱queb laj Edom. Anakcuan incꞌaꞌ chic tincuyeb xma̱c xban nak numtajenak cuiꞌchic li ma̱usilal yo̱queb chixba̱nunquil. Eb laj Edom queꞌpletic riqꞌuineb laj Israel ut incꞌaꞌ queꞌril xtokꞌoba̱l ruheb. Junelic ban yo̱queb xjoskꞌileb saꞌ xbe̱neb ut junelic xicꞌ nequeꞌril. Tinqꞌue xxamlel li tenamit Temán ut ta̱cꞌatk ajcuiꞌ li palacio aran Bosra. Ut quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ: —Nabal sut ac xincuy xma̱queb laj Amón. Anakcuan incꞌaꞌ chic tincuyeb xma̱c xban nak numtajenak cuiꞌchic li ma̱usilal yo̱queb chixba̱nunquil. Queꞌpletic riqꞌuineb laj Galaad re xmakꞌbal lix chꞌochꞌeb. Ut nak yo̱queb chi pletic, jachbil queꞌxba̱nu reheb li yaj aj ixk nak queꞌxcamsiheb. Joꞌcan nak tinqꞌue xxamlel li tzꞌac sutsu cuiꞌ li tenamit Rabá ut ta̱cꞌatk li palacio. Teꞌxjap re chi cau nak yo̱keb chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li tenamit Rabá. Chanchan nak nachal li ca̱k-sut-ikꞌ nak tintaklaheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb chi pletic riqꞌuineb. Li rey ut eb li nequeꞌcꞌanjelac chiru teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ chi pre̱xil, chan. Ut quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ: —Nabal sut ac xincuy xma̱queb laj Moab. Anakcuan incꞌaꞌ chic tincuyeb xma̱c xban nak numtajenak cuiꞌchic li ma̱usilal yo̱queb chixba̱nunquil. Queꞌxcꞌat lix bakel lix reyeb laj Edom toj retal quichair. Tinqꞌue xxamlel li tenamit Moab, ut tincꞌat ajcuiꞌ eb lix palacio aran Queriot. Ta̱ecꞌa̱nk li trompeta ut japjo̱keb re nak yo̱k li ple̱t ut talajeꞌcamsi̱k chixjunileb. Tincuisi chiruheb li tenamit lix reyeb ut tincamsi rochbeneb li nequeꞌcꞌanjelac chiru, chan li Ka̱cuaꞌ. Ta̱rakekꞌ ajcuiꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb laj Judá ut eb laj IsraelUt quixye cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ: —Nabal sut ac xincuy xma̱queb laj Judá. Anakcuan incꞌaꞌ chic tincuyeb xma̱c xban nak numtajenak cuiꞌchic li ma̱usilal yo̱queb chixba̱nunquil. Queꞌxtzꞌekta̱na lin chakꞌrab ut incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru ninye reheb. Queꞌxlokꞌoni li yi̱banbil dios joꞌ queꞌxba̱nu lix naꞌ xyucuaꞌeb. Tinqꞌue xxamlel li tenamit Judá ut tincꞌateb ajcuiꞌ lix palacio aran Jerusalén. Ut quixye cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ: —Nabal sut ac xincuy xma̱queb laj Israel. Anakcuan incꞌaꞌ chic tincuyeb xma̱c xban nak numtajenak cuiꞌchic li ma̱usilal yo̱queb chixba̱nunquil. Eb li ti̱queb xchꞌo̱l nequeꞌqꞌueheꞌ chokꞌ rahobtesinbil mo̱s nak incꞌaꞌ nequeꞌru xtojbal lix cꞌaseb. Ut eb li nebaꞌ, usta yal jun sumal chi xa̱b nequeꞌxcꞌas ut incꞌaꞌ nequeꞌru xtojbal, nequeꞌcanaba̱c chokꞌ lokꞌbil mo̱s. Cꞌajoꞌ nak nequeꞌxrahobtesi li tenamit. Chanchan nak nequeꞌxyekꞌi saꞌ chꞌochꞌ li nebaꞌeb ut chanchan nequeꞌxyocosi ru xbeheb li tu̱laneb nak nequeꞌxram chiruheb li ti̱quilal. Li yucuaꞌbej ut li alalbej nequeꞌma̱cob riqꞌuin li jun chi ixk. Ut riqꞌuin li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu, nequeꞌxsach xcuanquil lin santil cꞌabaꞌ. Chixcꞌatkeb li artal nequeꞌxhel chokꞌ xnaꞌajeb li tꞌicr li nacanaba̱c riqꞌuineb chokꞌ prenda xbaneb laj toꞌ tumin. Nequeꞌxlokꞌ lix vino li nequeꞌrucꞌ saꞌ rochoch lix dioseb riqꞌuin li tumin li nequeꞌxmakꞌ chiruheb li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Abanan re e̱colbal la̱ex aj Israel xebinsach laj amorreo, usta kꞌaxal ni̱nkeb rok, joꞌ li caki cheꞌ chacalteꞌ. Usta kꞌaxal cau ribeb joꞌ li ji, xebinsach chi junaj cua. La̱in xin-isin chak e̱re aran Egipto ut caꞌcꞌa̱l (40) chihab xexinberesi saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ut la̱in xinqꞌuehoc e̱re lix naꞌajeb laj amorreo. Saꞌ xya̱nkeb le̱ ralal e̱cꞌajol la̱ex aj Israel xinsiqꞌueb ru li teꞌcua̱nk chokꞌ profeta ut xinsiqꞌueb ru li toj sa̱jeb li queꞌxkꞌaxtesi rib chi cꞌanjelac chicuu chokꞌ Nazareo. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ya̱l nak joꞌcan quinba̱nu? chan li Ka̱cuaꞌ. Ut quixye ajcuiꞌ: —Abanan la̱ex quemin ruheb laj nazareo chi ucꞌac vino, ut quetacchiꞌiheb li profeta nak incꞌaꞌ teꞌxye li cua̱tin reheb li tenamit. Joꞌcan nak la̱in tintakla raylal saꞌ e̱be̱n. Ayaynakex chic xban li raylal li tinqꞌue saꞌ e̱be̱n. Chanchan xya̱b li carre̱t nak yo̱ chiri̱kanquil li kꞌaxal a̱l. Ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱e̱lelik chicuu. Li kꞌaxal cau naa̱linac incꞌaꞌ ta̱ru̱k ta̱e̱lelik chicuu. Li kꞌaxal cau rib tixsach lix cacuilal ut li cau xchꞌo̱l chi pletic incꞌaꞌ ta̱ru̱k tixcol rib. Li naxnau pletic riqꞌuin tzimaj incꞌaꞌ ta̱ru̱k tixcol rib. Ut li naa̱linac chi cau incꞌaꞌ ta̱ru̱k tixcol rib, chi moco ta̱ru̱k tixcol rib li ta̱e̱lelik chirix cacua̱y. Saꞌ eb li cutan aꞌan li soldado li kꞌaxal cau rib tixcanab lix chꞌi̱chꞌ re pletic re nak ta̱ru̱k ta̱e̱lelik, chan li Ka̱cuaꞌ. La̱ex laj Israel, cherabihak li naxye li Ka̱cuaꞌ che̱rix che̱junilex la̱ex li quexrisi chak saꞌ li tenamit Egipto nak quixye chi joꞌcaꞌin: —Saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li tenamit saꞌ ruchichꞌochꞌ, caꞌaj cuiꞌ la̱ex sicꞌbil e̱ru inban. Joꞌcan nak tento texinqꞌue chixtojbal rix le̱ ma̱usilal, chan li Ka̱cuaꞌ. ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ teꞌcua̱nk chi sum a̱tin cuibak cui incꞌaꞌ junajak ru lix cꞌaꞌuxeb? ¿Ma tixjap ta biꞌ re li cakcoj saꞌ qꞌuicheꞌ cui incꞌaꞌ tixchap xtib? ¿Ma ho̱n ta biꞌ nacꞌut xjoskꞌil li chꞌina cakcoj nak toj ma̱jiꞌ naxtau lix tib? ¿Ma naru ta biꞌ ta̱chapekꞌ li xul li narupupic, cui incꞌaꞌ teꞌxqꞌue li raꞌal re teꞌxchap? Ut, ¿ma ta̱ecꞌa̱nk ta biꞌ li raꞌal cui ma̱cꞌaꞌ tixchap? Cui ta̱ecꞌa̱nk li trompeta saꞌ tenamit, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ teꞌxucuak li tenamit chirabinquil? Ut, ¿ma ta̱cha̱lk ta biꞌ li raylal saꞌ xbe̱n junak li tenamit cui li Dios incꞌaꞌ tixcanabeb re teꞌxcꞌul? Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ tixqꞌue chak li raylal saꞌ xbe̱neb li tenamit chi incꞌaꞌ ta tixye xbe̱n cua reheb lix profeta re nak teꞌxye resil. ¿Ani ta biꞌ incꞌaꞌ ta̱xucuak nak tixjap re li cakcoj? Cui nequeꞌxucuac xban li cakcoj nak naxjap re, ¿ma tojaꞌ ta chic incꞌaꞌ teꞌxucuak chiru li Dios? Cui junak ta̱a̱tina̱k xban li Ka̱cuaꞌ, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ tixye resil li cꞌaꞌru quicꞌutbesi̱c chiru? Joꞌcaꞌin te̱ye reheb li cuanqueb saꞌ eb li palacio aran Asdod ut reheb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ eb li palacio aran Egipto: —Chꞌutubomak e̱rib saꞌ eb li tzu̱l aran Samaria. Ilomak li rahobtesi̱nc ut li ma̱usilal li yo̱queb chixba̱nunquil aran. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ: —Incꞌaꞌ nequeꞌxnau xba̱nunquil li ti̱quilal. Nujenak lix palacio riqꞌuin li cꞌaꞌak re ru nequeꞌrelkꞌa riqꞌuin pletic ut numtajenak li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ quixye chi joꞌcaꞌin: —Eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re la̱ex aj Israel teꞌcha̱lk ut teꞌxsut le̱ tenamit. Teꞌxjucꞌ li cab xeyi̱b re xcolbal e̱rib ut teꞌrelkꞌa li cꞌaꞌru e̱re cuan saꞌ le̱ palacio, chan. Ut quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ: —Nak junak laj ilol xul tixyal xmakꞌbal lix carner saꞌ re li cakcoj, ma̱re caꞌaj cuiꞌ li rok cuib tixcol malaj ut jun pedasak xxic. Joꞌcan ajcuiꞌ te̱cꞌul la̱ex aj Israel. Moco qꞌuihex ta li texcolekꞌ saꞌ li naꞌajej Samaria. Anakcuan nequexhilan saꞌ li cha̱bil chꞌa̱t aran Damasco. Abanan ta̱cha̱lk raylal saꞌ e̱be̱n. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb li qꞌuila okꞌob chi ángel: —Qꞌuehomak retal ut yehomak resil li raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Jacob. Nak ta̱cuulak xkꞌehil la̱in tebinqꞌue laj Israel chixtojbal rix lix ma̱queb. Ut tinsacheb ajcuiꞌ lix artal aran Bet-el. Tinjor lix xucub li cuanqueb saꞌ li artal ut teꞌtꞌanekꞌ chi chꞌochꞌ. La̱in tinsach lix naꞌajeb bar nequeꞌcuan cuiꞌ saꞌ li sakꞌehil. Ut tinsach ajcuiꞌ li nequeꞌcuan cuiꞌ saꞌ li habalkꞌe. Teꞌosokꞌ li rochocheb yi̱banbil riqꞌuin marfil. Tinsacheb chixjunileb lix palacio, chan li Ka̱cuaꞌ. Abihomak ex ixk aj Samaria. Chanchanex li cuacax aran Basán, li ni̱nkeb ut chꞌolaninbil chi us. La̱ex nequerahobtesi li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil ut eb li nebaꞌ. Ut nequetaklaheb le̱ be̱lom chixcꞌambal e̱vino re te̱rucꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixba̱nu li juramento saꞌ xcꞌabaꞌ lix ti̱quilal xchꞌo̱l ut quixye chi joꞌcaꞌin: —Relic chi ya̱l ta̱cuulak xkꞌehil nak texchapekꞌ la̱ex joꞌ nak nequeꞌchapeꞌ li car riqꞌuin li chapleb chꞌi̱chꞌ. Ut teꞌchapekꞌ ajcuiꞌ le̱ ralal e̱cꞌajol. Tex-isi̱k saꞌ le̱ palacio ut tzololnakex nak tex-e̱lk saꞌ lix jachalal li tzꞌac, chan li Ka̱cuaꞌ. Ayukex aran Bet-el ut ba̱nuhomak li cꞌaꞌru te̱raj xba̱nunquil. Ayukex Gilgal chixba̱nunquil le̱ ma̱usilal. Rajlal ekꞌela texmayejak chiru le̱ yi̱banbil dios, ut rajlal oxib cutan te̱qꞌue le̱ mayej li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil. Ayukex. Chemayeja le̱ caxlan cua li cuan xchꞌamal ut yehomak resil li joꞌ qꞌuial xemayeja xban nak aꞌan li nacuulac che̱ru xba̱nunquil, la̱ex aj Israel, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Xexinqꞌue chixcuybal le̱ saꞌ yalak bar saꞌ eb li tenamit. Ut eb li cuanqueb saꞌ cꞌaleba̱l ma̱cꞌaꞌ chic xtzacae̱mkeb. Abanan riqꞌuin chixjunil li raylal aꞌin incꞌaꞌ xeraj sukꞌi̱c cuiqꞌuin, chan li Ka̱cuaꞌ. —La̱in incꞌaꞌ chic xinqꞌue li hab nak oxib po chic ma̱ nacuulac xkꞌehil li kꞌoloc. Xinqꞌue li hab saꞌ jun li tenamit ut saꞌ li jun chic incꞌaꞌ xinqꞌue. Saꞌ jun li cꞌaleba̱l xinqꞌue li hab ut saꞌ li jun chic xchakic li acui̱mk xban nak incꞌaꞌ xinqꞌue li hab. La̱ex quexco̱ex chixsicꞌbal le̱ haꞌ saꞌ eb li tenamit quixqꞌue cuiꞌ li hab, ut incꞌaꞌ quitzꞌakloc e̱re re tixnumsi le̱ chaki el. Ut riqꞌuin chixjunil li raylal li xecꞌul incꞌaꞌ xeraj sukꞌi̱c cuiqꞌuin, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut quixye ajcuiꞌ: —Xintakla li tikcual ikꞌ ut quichakic le̱ racui̱mk xban. Ut xintaklaheb li motzoꞌ chixsachbal ru le̱ racui̱mk. Eb laj sa̱cꞌ queꞌxcꞌux le̱ racui̱mk ut queꞌxcꞌux ajcuiꞌ xto̱nal le̱ uvas ut queꞌxcꞌux lix xak le̱ cheꞌ higo ut olivo. Abanan ma̱ jaruj xeraj sukꞌi̱c cuiqꞌuin, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut quixye ajcuiꞌ: —Xintakla li raylal saꞌ e̱be̱n joꞌ quintakla saꞌ xbe̱neb laj Egipto. Xebincanab chi camsi̱c saꞌ li ple̱t le̱ ralal li toj sa̱jeb. Aꞌ chic li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re queꞌe̱chanin re le̱ cacua̱y. Ut queꞌchuhoꞌ le̱ camenak saꞌ li naꞌajej queꞌpletic cuiꞌ. Ut la̱ex querutzꞌ lix chuhil. Abanan riqꞌuin chixjunil li raylal aꞌin incꞌaꞌ xeraj sukꞌi̱c cuiqꞌuin. La̱in xinsachoc e̱re joꞌ nak quinsacheb laj Sodoma ut eb laj Gomorra. Ut li joꞌ qꞌuialex quexcoleꞌ, chanchan li cheꞌ li qui-isi̱c saꞌ xam. Ut riqꞌuin chixjunil li raylal aꞌin, incꞌaꞌ ajcuiꞌ nequecꞌoxla sukꞌi̱c cuiqꞌuin. Joꞌcan nak la̱in tinqꞌuehok e̱re chixtojbal rix le̱ ma̱usilal, la̱ex laj Israel. Cauresihomak e̱rib xban nak la̱in tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quiyi̱ban re li tzu̱l ut aꞌan li quiyi̱ban re li ikꞌ. Aꞌan nacꞌutuc re chiruheb li cui̱nk cꞌaꞌru naxcꞌoxla xba̱nunquil. Aꞌan nasukꞌisin re li kꞌojyi̱n chokꞌ cutan. Aꞌan nacuan yalak bar saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Lix cꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ, aꞌan lix Dioseb li qꞌuila okꞌob chi ángel. Li Dios naraj nak teꞌxjal xcꞌaꞌux ut teꞌxyotꞌ xchꞌo̱l eb lix tenamitAbihomak li a̱tin aꞌin li oc cue xyebal anakcuan. Tinbicha jun li bich re rahil chꞌo̱lej xban li raylal li cha̱lc re saꞌ e̱be̱n, la̱ex laj Israel. Xeꞌtꞌaneꞌ laj Israel li ti̱queb xchꞌo̱l nak queꞌcuan xban nak queꞌxlokꞌoni li jalanil dios. Ut incꞌaꞌ chic teꞌcuacli̱k. Saꞌ ajcuiꞌ lix chꞌochꞌeb teꞌcana̱k chi tꞌantꞌo. Ut ma̱ ani chic ta̱cuaclesi̱nk reheb. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye reheb laj Israel chi joꞌcaꞌin: —Cui junak tenamit tixtakla jun mil chi cui̱nk chi pletic, jun ciento aj chic li teꞌcolekꞌ. Ut cui jun ciento teꞌtakla̱k, laje̱b aj chic li teꞌsukꞌi̱k, chan. Ut quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ reheb laj Israel: —Sicꞌomakin la̱in ut ta̱cua̱nk e̱yuꞌam chi tzꞌakal. Mexxic chic aran Bet-el chi lokꞌoni̱nc chi moco texxic chic Gilgal. Ut mexnumeꞌ chic aran Beerseba xban nak eb laj Gilgal teꞌchapekꞌ ut eb laj Bet-el teꞌosokꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ. —Sicꞌomakin ban la̱in, chan li Ka̱cuaꞌ, ut ta̱cua̱nk le̱ yuꞌam chi tzꞌakal, xban nak cui incꞌaꞌ tine̱sicꞌ, tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n. Chanchan xam tintakla chak nak tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n la̱ex laj Israel. Chixjunileb teꞌcꞌatekꞌ xban li xam ut ma̱ ani junak saꞌ xya̱nkeb laj Bet-el ta̱ru̱k ta̱chupuk re li xam, chan li Dios. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n la̱ex li nequesukꞌisi li ti̱quilal chokꞌ ma̱usilal ut nequesach xcuanquil li us. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li quiyi̱ban re li qꞌuila chahim joꞌ li chahim Pléyades ut li chahim Orión. Aꞌan naxsukꞌisi li kꞌojyi̱n chokꞌ cutan ut naxsukꞌisi ajcuiꞌ li cutan chokꞌ kꞌojyi̱n. Aꞌan naxchꞌutub li haꞌ li cuan saꞌ eb li palau ut naxqꞌue li hab saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Aꞌan Ka̱cuaꞌ lix cꞌabaꞌ. Aꞌan tixsach xcuanquil li ni̱nkeb xcuanquil. Ut ta̱sachekꞌ ajcuiꞌ li rochocheb li teꞌxcol cuiꞌ raj ribeb laj Israel. La̱ex aj Israel xicꞌ nequeril li ani naxcol rix li ti̱quilal. Ut xicꞌ nequeril li ani nayehoc re li ya̱l nak cuanqueb chiru laj rakol a̱tin. Querahobtesiheb li nebaꞌ ut querelkꞌa li ruheb lix trigo. Joꞌcan nak incꞌaꞌ texcua̱nk saꞌ le̱ rochoch li xeyi̱b chi cha̱bil riqꞌuin pec. Ut incꞌaꞌ chic te̱rucꞌ li vino yi̱banbil riqꞌuin li ru li cha̱bil uvas li xerau. La̱in ninnau nak nequekꞌetkꞌeti e̱rib. Ninnau nak numtajenak le̱ ma̱usilal. Nequerahobtesi li ti̱queb xchꞌo̱l. Nacuulac che̱ru nak natumina̱c e̱ru ut incꞌaꞌ nequexrakoc a̱tin chi tzꞌakal saꞌ xbe̱neb li nebaꞌ. Joꞌcan nak li ani cuan xnaꞌleb, cui x-ux raylal re, incꞌaꞌ ta̱xic chi jitoc xban nak saꞌ eb li cutan aꞌin incꞌaꞌ nequeꞌrakoc a̱tin saꞌ xya̱lal. Joꞌcan nak qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li ti̱quilal ut me̱ba̱nu chic li ma̱usilal re nak ta̱cua̱nk e̱yuꞌam chi tzꞌakal. La̱ex nequeye nak li Ka̱cuaꞌ cuan e̱riqꞌuin. Cui te̱ba̱nu li ti̱quilal relic chi ya̱l li Ka̱cuaꞌ, li nimajcual Dios ta̱cua̱nk e̱riqꞌuin joꞌ nequeye. Chetzꞌekta̱na li ma̱usilal ut chera li ti̱quilal. Ut qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chi rakoc a̱tin saꞌ xya̱lal. Ma̱re chi joꞌcan li Ka̱cuaꞌ, li nimajcual Dios ta̱ruxta̱na e̱ru la̱ex laj Israel, li joꞌ qꞌuialex chic texcolekꞌ. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ, li nimajcual Dios: —Saꞌ eb li be japjo̱k e̱re chi ya̱bac xban li raylal li yo̱kex chixcꞌulbal. Te̱bokeb li cuanqueb saꞌ cꞌaleba̱l chi ya̱bac e̱riqꞌuin ut te̱bokeb ajcuiꞌ li tojbileb chi ya̱bac. Ut saꞌ chixjunil lix naꞌajeb li acui̱mk uvas ta̱cua̱nk li ya̱bac xban nak tinnumekꞌ la̱in saꞌ e̱ya̱nk chi rakoc a̱tin, chan li Ka̱cuaꞌ. Tokꞌob xak e̱ru la̱ex li yo̱quex chiroybeninquil li cutan nak ta̱cha̱lk chi rakoc a̱tin li Ka̱cuaꞌ. ¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chiroybeninquil li cutan aꞌan? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequenau cꞌaꞌru te̱cꞌul? Ma̱cuaꞌ sahil chꞌo̱lejil te̱cꞌul. Rahil chꞌo̱lej ban te̱cꞌul. Chanchanakex li nae̱lelic chiru li cakcoj ut nak yo̱ chi e̱lelic naxcꞌul li joskꞌ aj xul oso xcꞌabaꞌ. Chanchanakex li cui̱nk li nasukꞌi saꞌ rochoch ut nak naxqꞌue li rukꞌ chiru li tzꞌac natiꞌeꞌ xban cꞌantiꞌ. Nak ta̱rakok a̱tin li Ka̱cuaꞌ, junes rahil chꞌo̱lej ta̱cua̱nk. Ma̱cꞌaꞌak sahil chꞌo̱lejil. Junes ya̱bac ta̱cua̱nk saꞌ eb li cutan aꞌan ut ma̱cꞌaꞌak sahil chꞌo̱lej. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Xicꞌ nacuil le̱ ninkꞌe ut nintzꞌekta̱na chixjunil li cꞌaꞌru nequeba̱nu nak nequexninkꞌei̱c. Incꞌaꞌ nacuulac chicuu nak nequechꞌutub e̱rib chinlokꞌoninquil. Usta nequemayeja li cꞌatbil xul re xqꞌuebal inlokꞌal ut nequemayeja li ru le̱ trigo, abanan incꞌaꞌ nacuulac chicuu. Usta te̱mayeja li ral li cuacax, li nim xtibel re xcꞌambal cuiꞌchic e̱rib saꞌ usilal cuiqꞌuin, abanan la̱in incꞌaꞌ tincꞌul. Canabomak bicha̱nc. Xintitzꞌ rabinquil. Incꞌaꞌ chic nacuaj rabinquil xya̱b le̱ arpa nak yo̱quex xchꞌeꞌbal. Cheba̱nuhak ban li ti̱quilal ut li cha̱bilal chi ma̱cꞌaꞌak rosoꞌjic. Chanchanak li rok haꞌ ut li yuꞌam haꞌ li incꞌaꞌ nachakic. Ex aj Israel, ¿ma xexmayejac ta biꞌ cꞌatbil xul nak cuanquex chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ caꞌcꞌa̱l chihab? ¿Ma xeqꞌue ta biꞌ le̱ mayej re xqꞌuebal inlokꞌal? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ le̱ yi̱banbil dios Moloc ut Quiún li xeqꞌue xlokꞌal? Xban le̱ ma̱usilal, la̱in texincanab chi chapecꞌ ut te̱pako le̱ yi̱banbil dios nak texcꞌamekꞌ toj jun pacꞌal li tenamit Damasco, chan li Ka̱cuaꞌ, li nimajcual Dios. Ta̱sachekꞌ ruheb laj IsraelRaylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li sa cuanqueb aran Sión. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li cꞌojcꞌo̱queb xchꞌo̱l chi cua̱nc saꞌ li tzu̱l Samaria. Aꞌaneb li cuib chi tenamit li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xya̱nkeb chixjunileb. Ut junes riqꞌuineb aꞌan cauheb xchꞌo̱l chixjunileb laj Israel. Ayukex aran Calne ut ilomak chak li tenamit aꞌan. Tex-e̱lk aran ut texxic saꞌ li nimla tenamit Hamat, tojoꞌnak texxic saꞌ lix tenamiteb laj filisteo, Gat xcꞌabaꞌ. Ilomak chak li tenamit aꞌan. ¿Ma kꞌaxal nim ta biꞌ xcuanquileb li tenamit aꞌan chiru le̱ cuanquil la̱ex? ¿Ma kꞌaxal cha̱bil ta biꞌ lix tenamiteb aꞌan chiru le̱ re la̱ex? Incꞌaꞌ nequecꞌoxla nak ta̱cuulak xkꞌehil li rakba a̱tin saꞌ e̱be̱n ut riqꞌuin li ma̱usilal nequeba̱nu kꞌaxal cuiꞌchic nabal li raylal yo̱quex chixbokbal saꞌ e̱be̱n. Nequexcuar saꞌ le̱ cha̱bil chꞌa̱t yi̱banbil riqꞌuin marfil ut nequexhilan saꞌ le̱ cha̱bil hiloba̱l nak nequexcuaꞌac. Nequetiu li ral li carner nequechap chak saꞌ xya̱nkeb li queto̱mk joꞌ ajcuiꞌ li ral cuacax li cuanqueb saꞌ corral. Nequexbichan nak nequerabi xya̱b li xo̱lb. Nequeyi̱b le̱ cuajb re te̱ya̱basi ut nequeba̱nu e̱rib joꞌ li rey David. Ni̱nki secꞌ nequerucꞌ cuiꞌ le̱ vino. Ut nequerocsi li sununquil ban li kꞌaxal terto xtzꞌak. Abanan incꞌaꞌ nayotꞌeꞌ e̱chꞌo̱l xban li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal le̱ ras e̱ri̱tzꞌin la̱ex laj Israel. Joꞌcan nak anakcuan la̱ex xbe̱n cua texcꞌamekꞌ nak teꞌnumta̱k saꞌ e̱be̱n li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk le̱ ninkꞌe li naqꞌuehoc xsahil e̱chꞌo̱l. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixba̱nu li juramento saꞌ xcꞌabaꞌ ajcuiꞌ aꞌan ut quixye: —La̱in li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Xicꞌ nequeꞌcuil li ralal xcꞌajol laj Jacob xban nak nequeꞌxnimobresi ribeb. Nintzꞌekta̱naheb lix ni̱nkal ru cab. Joꞌcan nak tincanabeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb chi numta̱c saꞌ xbe̱neb lix tenamiteb laj Israel jun xiquic chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. Usta laje̱b chi cui̱nk teꞌcana̱k saꞌ li jun chi cab, teꞌca̱mk ajcuiꞌ chixjunileb aꞌan. Ut nak ta̱oc junak li rechꞌalal chirisinquil li camenak saꞌ li cab re tixcꞌat, tixye: ¿Ma toj cuan junak yoꞌyo xcana? Ut li jun li cuan chak toj saꞌ cab ta̱chakꞌok ut tixye: Ma̱cꞌaꞌ. Caꞌaj chic la̱in xincana. Ut ma̱patzꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ, chaꞌak. Quixye chi joꞌcan xban nak li Ka̱cuaꞌ quixye nak teꞌosokꞌ li ni̱nkeb xcuanquil joꞌqueb ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Jun xiquic nak teꞌosokꞌ chixjunileb. ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ teꞌa̱linak li cacua̱y saꞌ xbe̱n ni̱nki pec? ¿Ma naru ta biꞌ xbecbal li palau riqꞌuin chꞌi̱chꞌ joꞌ nabecman li chꞌochꞌ? ¿Cꞌaꞌut nak la̱ex xesukꞌisi li us chokꞌ re camsi̱nc? Ut, ¿cꞌaꞌut nak xesukꞌisi li ti̱quilal chokꞌ ma̱usilal? La̱ex nasahoꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l riqꞌuin li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ ut nequeye: ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ cau kib kajunes? chanquex. Cheqꞌuehak retal la̱ex aj Israel. Li Ka̱cuaꞌ, li nimajcual Dios, naxye chi joꞌcaꞌin: —La̱in tintakla jun li tenamit chi numta̱c saꞌ e̱be̱n. Eb aꞌan teꞌrahobtesi̱nk e̱re la̱ex li cuanquex toj saꞌ li naꞌajej Hamat li cuan saꞌ li norte ut toj chire li haꞌ li cuan saꞌ li sur, chan li Ka̱cuaꞌ. Li oxib chi visión li quicꞌutbesi̱c chiru laj AmósQuixye laj Amós: —Chanchan matqꞌuenbil quinba̱nu nak li Ka̱cuaꞌ Dios quixcꞌutbesi chicuu li visión aꞌin: Quicuil nak li Ka̱cuaꞌ yo̱ chixyoꞌobtesinquil nabal laj sa̱cꞌ re teꞌxsach chixjunil li acui̱mk li na-el mokon nak ac isinbil li re li rey. Ut quicuil ajcuiꞌ nak eb laj sa̱cꞌ queꞌxchoy xcuaꞌbal li acui̱mk ut quinye: —Ka̱cuaꞌ Dios, chacuy taxak kama̱c, la̱o aj Israel, ralal xcꞌajolo laj Jacob. ¿Chanru nak ta̱ru̱k takacol kib xban nak la̱o incꞌaꞌ qꞌuiho ut ma̱cꞌaꞌ kacuanquil?— Ut li Ka̱cuaꞌ quixjal xcꞌaꞌux. —Incꞌaꞌ texinsach, chan. Mokon chic chanchan matqꞌuenbil quinba̱nu nak li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi chicuu jun chic li visión: Quixtakla chak li xam saꞌ xbe̱neb re nak teꞌxtoj rix lix ma̱queb li tenamit. Ut xban xtikcual li xam quichakic li nimla palau ut yo̱ chi cꞌatc li chꞌochꞌ nak quicuil. Ut la̱in quinye re: —Ba̱nu usilal, at Ka̱cuaꞌ Dios, ma̱ba̱nu aꞌan. ¿Chanru nak ta̱ru̱k takacol kib xban nak incꞌaꞌ qꞌuiho ut ma̱cꞌaꞌ kacuanquil? Ut quixjal cuiꞌchic xcꞌaꞌux li Ka̱cuaꞌ ut quixye chi joꞌcaꞌin: —Chi moco aꞌin tinba̱nu. Incꞌaꞌ tinsacheb, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut quixcꞌutbesi chicuu jun chic li visión li Ka̱cuaꞌ. Chanchan matqꞌuenbil quinba̱nu nak quicuil li Ka̱cuaꞌ xakxo chiru jun li tzꞌac bisbil riqꞌuin plomo. Cuan saꞌ rukꞌ jun li plomo li nequeꞌrocsi laj tzꞌac. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —¿Cꞌaꞌru li yo̱cat chirilbal, at Amós?— Ut la̱in quinye: —Yo̱quin chirilbal jun li plomo cuan saꞌ a̱cuukꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Riqꞌuin li bisleb plomo, ta̱cꞌutu̱nk nak eb lin tenamit incꞌaꞌ nequeꞌcuan saꞌ ti̱quilal. Ut la̱in incꞌaꞌ chic tebincuy xma̱c riqꞌuin li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu. Eb li naꞌajej li cuanqueb saꞌ li tzu̱l bar nequeꞌlokꞌonin cuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Isaac teꞌsachekꞌ ut eb li cab bar nequeꞌlokꞌonin cuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Israel teꞌlajeꞌjuqꞌuekꞌ. Ut tincanabeb chi sachecꞌ riqꞌuin chꞌi̱chꞌ li rey Jeroboam rochbeneb li ralal xcꞌajol, chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Amós ut laj AmasíasUt laj Amasías laj tij li nacuan aran Bet-el, quixtakla resil riqꞌuin laj Jeroboam lix reyeb laj Israel ut quixye re li rey Jeroboam chi joꞌcaꞌin: —Cꞌajoꞌ yo̱ chixyebal cha̱cuix laj Amós reheb li tenamit Israel. Li tenamit incꞌaꞌ chic nequeꞌxcuy rabinquil li naxye. Joꞌcaꞌin yo̱ chixyebal laj Amós: —Laj Jeroboam chi chꞌi̱chꞌ ta̱camsi̱k ut eb laj Israel teꞌchapekꞌ ut teꞌisi̱k saꞌ lix tenamiteb, chan. Tojoꞌnak quixye laj Amasías re laj Amós: —At profeta, elen arin. Ayu cuiꞌchic saꞌ li tenamit Judá cui ta̱cuaj ta̱qꞌuehekꞌ a̱cua riqꞌuin xyebal ra̱tin profeta. Ut matchal chic arin Bet-el chixyebal ra̱tin profeta xban nak li naꞌajej aꞌin, aꞌan li nalokꞌonin cuiꞌ li rey ut arin ajcuiꞌ cuan li rochoch, chan. Ut quichakꞌoc laj Amós ut quixye re laj Amasías: —La̱in moco ac la̱in ta chak profeta, chi moco ralalin ta chak profeta. La̱in ban aj ilol queto̱mk ut aj sicꞌol ru li cheꞌ higo li moco aubil ta. Abanan li Ka̱cuaꞌ qui-isin chak cue saꞌ li cꞌanjel aꞌan, ut quixye cue: —Ayu, toxa̱ye chak li cꞌaꞌru tinye a̱cue. Saꞌ incꞌabaꞌ la̱in toxa̱ye chak li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul lin tenamit Israel, chan. Joꞌcan nak chacuabi li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ. La̱at incꞌaꞌ nacacuaj tinye li raylal li xchal saꞌ e̱be̱n la̱ex laj Israel, chi moco nacacuaj tinye li cꞌaꞌru xchal saꞌ e̱be̱n la̱ex li ralal xcꞌajol laj Isaac. Joꞌcan ut nak tinye a̱cue li cꞌaꞌru xye cha̱cuix li Ka̱cuaꞌ. La̱ cuixakil ta̱yumbe̱tak saꞌ li tenamit ut eb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌcamsi̱k saꞌ li ple̱t. La̱ chꞌochꞌ ta̱jeqꞌui̱k reheb jalan. Ut la̱at toxatca̱mk saꞌ jalan tenamit saꞌ xya̱nkeb li incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla li Dios. Ut la̱ex aj Israel texchapekꞌ ut texcꞌamekꞌ chi najt saꞌ jalan tenamit, chan. Li quiꞌil kꞌe̱n ac xkꞌanoꞌ, aꞌan retalil li raylal cha̱lc reChanchan matqꞌuenbil quinba̱nu nak li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi cuiꞌchic chicuu jun li visión. Quicuil jun li chacach nujenak riqꞌuin quiꞌil kꞌe̱n ac xkꞌanoꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixpatzꞌ cue: —¿Cꞌaꞌru yo̱cat chirilbal, at Amós?— La̱in quinchakꞌoc ut quinye re: —Yo̱quin chirilbal jun chacach quiꞌil kꞌe̱n kꞌan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Xcuulac xkꞌehil li rakba a̱tin saꞌ xbe̱neb lin tenamit Israel. Ac nequeꞌxnau xya̱lal. Joꞌcan nak incꞌaꞌ chic tincuyeb xma̱c. Saꞌ li cutan aꞌan, li bicha̱nc saꞌ li palacio ta̱sukꞌisi̱k chokꞌ ya̱bac. Nabaleb li teꞌca̱mk yalak bar. Ut mem teꞌcana̱k li tenamit chirilbal lix qꞌuialeb li camenak nak yo̱queb chirisinquil, chan. Abihomak li oc cue xyebal e̱re la̱ex li nequexrahobtesin reheb li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb, la̱ex li nequexsachoc reheb li nebaꞌ li cuanqueb saꞌ le̱ tenamit. Nequeye chiribil e̱rib: —¿Jokꞌe ta̱numekꞌ lix ninkꞌeinquil li acꞌ po re nak ta̱ru̱k tocꞌayi̱nk trigo? Ut, ¿jokꞌe ta̱numekꞌ li hiloba̱l cutan re nak takate li rochochil li trigo li xocxo cuiꞌ ut takatiquib cuiꞌchic cꞌayi̱nc? Takaterkꞌusi xtzꞌak li trigo ut takajeb lix bisbal ut incꞌaꞌ tzꞌakal li bisleb takaqꞌue, chanquex. Teꞌcana̱k chokꞌ kalokꞌbil mo̱s li nebaꞌ xban nak incꞌaꞌ naru teꞌxtoj lix cꞌaseb usta yal jun sumal chi xa̱b li teꞌxcꞌas kiqꞌuin. Ut takacꞌayi ajcuiꞌ lix yibal ru li trigo chi terto xtzꞌak, chanquex. Li Ka̱cuaꞌ li qui-osobtesin re laj Jacob quixba̱nu li juramento saꞌ xcꞌabaꞌ ajcuiꞌ aꞌan ut quixye: —Ma̱ jaruj ta̱sachk saꞌ inchꞌo̱l chixjunil lix yehom xba̱nuhomeb li tenamit aꞌin. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ecꞌa̱nk li ruchichꞌochꞌ riqꞌuin chixjunil aꞌin? Ut, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ teꞌya̱bak chixjunileb li tenamit xban li raylal li teꞌxcꞌul? Nak teꞌsachekꞌ chanchan nak nasachoc li nimaꞌ Nilo li cuan aran Egipto nak nabutꞌin. Saꞌ li cutan aꞌan, usta cuaꞌleb re li cutan, li sakꞌe ta̱oc ut ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ru li cutan inban la̱in. La̱in tinsukꞌisi li cutan chokꞌ kꞌojyi̱n, chan li Ka̱cuaꞌ. Le̱ ninkꞌe tinsukꞌisi chokꞌ rahil chꞌo̱lej. Chanchan li ani xcam e̱re. Ut tinsukꞌisi ajcuiꞌ le̱ bich chokꞌ ya̱bac. Te̱rocsi li tꞌicr kꞌes ru ut jobil le̱ jolom teꞌcana̱k nak te̱bes retalil li rahil chꞌo̱lejil. Nak texya̱bak chanchanakex li yo̱queb chi ya̱bac xban nak quicam li junaj chi ralal. Toj chalen nak tex-osokꞌ junes raylal te̱cꞌul. Ut quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios: —Ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱in tintakla li cueꞌej saꞌ le̱ tenamit. Textzꞌoca̱k ut ta̱chakik e̱re. Abanan ma̱cuaꞌ le̱ cua le̱ rucꞌa li textzꞌoca̱k cuiꞌ. Li cua̱tin ban, aꞌan li te̱raj ru rabinquil. Nak eb li tenamit teꞌraj rabinquil li cua̱tin, teꞌxbeni ribeb yalak bar chixsicꞌbal. Teꞌxic chire li palau Mar Muerto ut teꞌxsicꞌ toj retal teꞌcuulak chire li palau Mediterráneo. Teꞌxic saꞌ li norte ut teꞌxic saꞌ li este, abanan incꞌaꞌ teꞌxtau li cua̱tin. Saꞌ eb li cutan aꞌan, eb li tukꞌ ixk joꞌqueb ajcuiꞌ li chꞌajom teꞌsachk xnaꞌleb ut teꞌtꞌanekꞌ xban chaki el. Eb li nequeꞌxba̱nu xjuramento saꞌ xcꞌabaꞌ li yi̱banbil dios li cuan Samaria, eb aꞌan teꞌosokꞌ. Cuanqueb li teꞌxpatzꞌ xcꞌabaꞌ lix yi̱banbil dios li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Dan ut teꞌxpatzꞌ xcꞌabaꞌeb lix dioseb li cuanqueb aran Beerseba. Eb li tenamit aꞌan teꞌsachekꞌ chi junaj cua, chan li Dios. Ma̱ ani ta̱colekꞌ chiru li raylal li tixqꞌue li Ka̱cuaꞌLaj Amós quixye: —Chanchan matqꞌuenbil quinba̱nu nak quicuil li Ka̱cuaꞌ xakxo chiru li artal. Quixye cue: —Ta̱jucꞌ li templo. Ta̱cuecꞌasi li rokechal toj retal ta̱tꞌanekꞌ saꞌ xbe̱neb li tenamit. Ut eb li incꞌaꞌ teꞌca̱mk, la̱in tinqꞌuehok reheb chi camsi̱c riqꞌuin chꞌi̱chꞌ saꞌ li ple̱t re nak ma̱ ani chic ta̱colekꞌ. Usta teꞌxyal chak xmukbal ribeb toj saꞌ xchamal li xbalba, toj aran toxebintau la̱in. Ut usta teꞌxic toj saꞌ choxa chixmukbal ribeb, la̱in tebintau aran. Ut cui ta teꞌxyal xmukbal ribeb saꞌ xbe̱n li tzu̱l Carmelo toxebinsicꞌ aran ut tebinchap. Ut cui ta teꞌxyal xmukbal ribeb saꞌ xchamal li palau, tintakla li nimla xul li cuan saꞌ li haꞌ chixtiubaleb. Ut cui ta teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, tintakla xcamsinquileb riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. La̱in tebinsach ut incꞌaꞌ tincoleb, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ, li nimajcual Dios, aꞌan li na-ecꞌasin re li ruchichꞌochꞌ ut nahaꞌoꞌ. Ut chixjunileb li tenamit teꞌya̱bak xban xrahil xchꞌo̱leb. Nak teꞌsachekꞌ chanchan nak nasachoc li nimaꞌ Nilo li cuan Egipto nak nabutꞌin. Li Ka̱cuaꞌ quixyi̱b lix naꞌaj saꞌ choxa ut quixyi̱b ajcuiꞌ lix sahob ru li choxa. Aꞌan li nachꞌutuban ru li haꞌ li cuan saꞌ li palau ut riqꞌuin aꞌan naxtꞌakresi li ruchichꞌochꞌ. Ka̱cuaꞌ lix cꞌabaꞌ. Joꞌcaꞌin naxye li Ka̱cuaꞌ reheb laj Israel: —Chicuu la̱in, la̱ex juntakꞌe̱tex riqꞌuineb laj Etiopía. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱in quin-isin chak e̱re aran Egipto? Ut, ¿ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱in quin-isin reheb laj filisteo saꞌ li naꞌajej Creta ut eb laj arameo saꞌ li naꞌajej Kir? chan li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱in yo̱quin chirilbal li ma̱usilal li yo̱queb chixba̱nunquil lin tenamit. La̱in tinsach ruheb saꞌ li ruchichꞌochꞌ. Abanan incꞌaꞌ tinsacheb chixjunileb li ralal xcꞌajol laj Jacob. Tincanabeb laj Israel chi chapecꞌ xbaneb li jalan xtenamit. Chanchan nak nachikꞌeꞌ li ru li trigo saꞌ li naꞌajej li natzꞌilman cuiꞌ ut ma̱ jun li ru cha̱bil natzꞌekeꞌ saꞌ chꞌochꞌ. Teꞌcamsi̱k riqꞌuin chꞌi̱chꞌ chixjunileb laj ma̱c saꞌ xya̱nkeb lin tenamit Israel. Teꞌcamsi̱k li nequeꞌxye chi joꞌcaꞌin: Ma̱cꞌaꞌ takacꞌul la̱o, chi moco toloxtau li raylal toj arin, chanqueb. Li Dios quixye nak tixcoleb laj IsraelLi Ka̱cuaꞌ naxye: —Ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱in tincuaclesi̱k cuiꞌchic lix tenamit laj David, li tꞌanenak anakcuan. Tinyi̱b cuiꞌchic li tzꞌac li sutsu cuiꞌ ut tinyi̱b cuiꞌchic li juqꞌuinbil. Tinyi̱b chi chꞌinaꞌus joꞌ nak quicuan junxil. Ut eb lin tenamit Israel teꞌnumta̱k cuiꞌchic saꞌ xbe̱neb laj Edom. Ut teꞌre̱chani cuiꞌchic li naꞌajej li ac qꞌuebil reheb junxil inban la̱in, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ li quiyehoc re aꞌin, aꞌan li ta̱ba̱nu̱nk re. Li Ka̱cuaꞌ naxye chi joꞌcaꞌin: —Ta̱cuulak xkꞌehil nak li acui̱mk tixqꞌue chi nabal li ru. Ma̱jiꞌak ajcuiꞌ nequeꞌrakeꞌ chi kꞌoloc nak teꞌoc cuiꞌchic chi a̱uc. Ut toj ma̱jiꞌak ajcuiꞌ nequeꞌrakeꞌ chixyatzꞌbal li ru li uvas nak teꞌoc cuiꞌchic chi a̱uc. Ut li uvas li cuanqueb yalak bar saꞌ eb li tzu̱l teꞌu̱chi̱nk chi us ut nabal li xyaꞌal ta̱e̱lk. Ut tincꞌameb cuiꞌchic lin tenamit Israel saꞌ lix naꞌajeb. Ut teꞌxyi̱b cuiꞌchic lix tenamiteb li qui-osoꞌ ut aran teꞌcua̱nk. Teꞌa̱uk cuiꞌchic uvas ut teꞌrucꞌ lix yaꞌal. Teꞌrau cuiꞌchic li racui̱mk ut teꞌxtzaca li ru li naxqꞌue. La̱in tinqꞌueheb cuiꞌchic chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej li quinqꞌue reheb junxil ut ma̱ ani chic ta̱isi̱nk reheb saꞌ lix naꞌajeb, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li Profeta AbdíasLi Ka̱cuaꞌ tixqꞌueheb laj Edom chixtojbal rix lix ma̱quebAꞌan aꞌin li quicꞌutbesi̱c chiru laj Abdías saꞌ li visión xban li Dios chirixeb laj Edom: Xkabi resil li quixye li Ka̱cuaꞌ. Jun li takl co̱ saꞌ eb li jalan tenamit chixyebal reheb: —Cauresihomak e̱rib ut yo̱keb chi pletic riqꞌuineb laj Edom. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye reheb laj Edom li ralal xcꞌajol laj Esaú: —La̱in tincuisi le̱ cuanquil chiruheb li jalan tenamit. Ut tzꞌekta̱nanbilakex chic xbaneb. Xebalakꞌi e̱rib e̱junes xban le̱ kꞌetkꞌetil. Xeyi̱b le̱ naꞌaj toj saꞌ xbe̱n li tzu̱l saꞌ xya̱nkeb li ni̱nki pec ut nequeye saꞌ e̱chꞌo̱l, ¿Ani ta biꞌ ta̱ru̱k ta̱taꞌok ke arin? Arin ma̱ ani ta̱numta̱k saꞌ kabe̱n, chanquex. Usta nequeyi̱b le̱ naꞌaj toj takecꞌ joꞌ nak naxyi̱b xsoc li cꞌuch, abanan toj aran texintau chak. Ut usta te̱yi̱b le̱ naꞌaj toj saꞌ xya̱nkeb li chahim, abanan toj aran texincubsi chak, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Us raj chokꞌ e̱re nak aj e̱lkꞌ ta teꞌcha̱lk chiru kꞌojyi̱n chi elkꞌa̱c e̱riqꞌuin. Teꞌxcꞌam raj caꞌaj cuiꞌ li joꞌ qꞌuial teꞌraj. Ut cui teꞌxsicꞌ li ru li uvas, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ teꞌxcanab raj caꞌchꞌinak chic e̱re? Abanan, eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re, teꞌcha̱lk ut teꞌxsach e̱ru chi junaj cua. Chixjunil ta̱makꞌekꞌ che̱ru la̱ex li ralal xcꞌajol laj Esaú. Usta mukmu̱k raj e̱ban li kꞌaxal lokꞌ che̱ru, abanan teꞌxsicꞌ toj retal teꞌxcꞌam che̱ru chixjunil. Eb li xni̱nkal ru tenamit li queꞌtenkꞌan e̱re junxil, xicꞌ chic texril ut aꞌaneb ajcuiꞌ teꞌisi̱nk e̱re saꞌ le̱ tenamit. Le̱ rami̱g li nequeꞌcuaꞌac e̱riqꞌuin, xicꞌ chic texril. Cꞌojcꞌo raj e̱chꞌo̱l riqꞌuineb, abanan aꞌaneb ajcuiꞌ teꞌqꞌuehok li raꞌal re nak texchapekꞌ chi incꞌaꞌ te̱qꞌue retal. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Nak tebinqꞌue chixtojbal rix lix ma̱queb laj Edom, tinsach ruheb li cuanqueb xnaꞌleb saꞌ xya̱nkeb aꞌan. La̱in tinsach ruheb laj qꞌuehol naꞌleb li cuanqueb saꞌ li tzu̱l saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Esaú. Sicsotkeb xbaneb xxiu li cauheb rib chi pletic saꞌ li tenamit Temán. Ut telajeꞌsachekꞌ ruheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ li tzu̱l saꞌ lix naꞌajeb li ralal xcꞌajol laj Esaú. La̱ex aj Edom, ralal xcꞌajolex laj Esaú, ta̱cꞌutekꞌ e̱xuta̱n ut texsachekꞌ chi junaj cua xban li ma̱usilal li queba̱nu reheb li ralal xcꞌajol laj Jacob, li ri̱tzꞌin le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Li queꞌchal saꞌ jalan tenamit, li xicꞌ nequeꞌiloc reheb, queꞌxtꞌan li oqueba̱l re li tenamit Jerusalén ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. La̱ex cuanquex aran ut ma̱cꞌaꞌ queba̱nu re xtenkꞌanquileb laj Judá. Chanchan ajcuiꞌ la̱ex jun saꞌ xya̱nkeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb xban nak incꞌaꞌ quetenkꞌaheb nak queꞌmakꞌeꞌ chiruheb li cꞌaꞌru cuan reheb. Incꞌaꞌ raj xsahoꞌ e̱chꞌo̱l saꞌ li cutan nak li ralal xcꞌajol li ri̱tzꞌin le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ yo̱queb chixcꞌulbal li raylal. Incꞌaꞌ raj xsahoꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l chirilbaleb laj Judá nak queꞌrahobtesi̱c. Ut incꞌaꞌ raj xehobeb nak xeꞌnumta li xicꞌ nequeꞌiloc reheb saꞌ xbe̱neb. Incꞌaꞌ raj xex-oc Jerusalén saꞌ xtenamiteb li cualal incꞌajol saꞌ eb li cutan nak yo̱queb chixcꞌulbal li raylal. Incꞌaꞌ raj xsahoꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l nak queꞌsacheꞌ. Ut incꞌaꞌ raj xerelkꞌa li cꞌaꞌruheb re nak xeꞌxcꞌul li raylal. Incꞌaꞌ raj xexakab e̱rib saꞌ xa̱la be chixrambaleb li yo̱queb chi e̱lelic. Ut incꞌaꞌ raj xecamsiheb. Incꞌaꞌ raj xechapeb li queꞌcana ut incꞌaꞌ raj xekꞌaxtesiheb cuiꞌchic saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb saꞌ li cutan nak yo̱queb chixcꞌulbal li raylal. Joꞌ xeba̱nu reheb laj Judá, joꞌcan ajcuiꞌ te̱cꞌul la̱ex. La̱ex te̱cꞌul le̱ kꞌajca̱munquil. Cuulac re xkꞌehil nak la̱in li Ka̱cuaꞌ tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb chixjunileb li jalanil tenamit. Ut tinrakok ajcuiꞌ a̱tin saꞌ e̱be̱n la̱ex. Joꞌ nak xerecꞌa xcꞌahil li rahobtesi̱c la̱ex saꞌ lin tzu̱l Sión, joꞌcan ajcuiꞌ nak teꞌrecꞌa xcꞌahil li rahobtesi̱c chixjunileb li tenamit toj retal teꞌosokꞌ. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌueheb cuiꞌchic laj Israel chi cua̱nc saꞌ lix tenamitebAbanan eb li cuanqueb saꞌ li tzu̱l Sión teꞌcolekꞌ. Ut teꞌsantobresi̱k. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Jacob teꞌre̱chani cuiꞌchic lix naꞌajeb. Eb li ralal xcꞌajol laj Jacob chanchanakeb li xam. Eb li ralal xcꞌajol laj José chanchanakeb li rakꞌ xam. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Esaú chanchan nak nacꞌat li qꞌuim nak teꞌosokꞌ. Teꞌsachekꞌ ruheb chi junaj cua li ralal xcꞌajol laj Esaú. Ma̱ jun saꞌ xya̱nkeb teꞌcolekꞌ. La̱in li Ka̱cuaꞌ xinyehoc re aꞌin. Eb laj Israel li cuanqueb aran Neguev, aꞌaneb li teꞌe̱chani̱nk re li tzu̱l saꞌ lix naꞌajeb laj Esaú. Ut eb laj Israel li cuanqueb saꞌ li ru takꞌa Sefela, aꞌaneb li teꞌe̱chani̱nk re lix chꞌochꞌeb laj filisteo. Ut aꞌaneb ajcuiꞌ li teꞌe̱chani̱nk re lix chꞌochꞌeb laj Efraín ut lix chꞌochꞌeb laj Samaria. Ut eb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, aꞌaneb li teꞌe̱chani̱nk re li naꞌajej Galaad. Eb laj Israel li queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ chi najt, aꞌaneb li teꞌe̱chani̱nk re lix chꞌochꞌeb laj cananeo. Ta̱cuulak toj saꞌ li tenamit Sarepta. Ut eb laj Jerusalén li queꞌchapeꞌ, li cuanqueb aran Sefarad, aꞌaneb li teꞌe̱chani̱nk reheb li tenamit li cuanqueb Neguev. Ut eb laj Israel li queꞌnumta saꞌ xbe̱neb laj Edom teꞌxic saꞌ li tzu̱l Sión chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ xya̱nkeb li tzu̱l saꞌ lix chꞌochꞌ laj Esaú. Ut li Ka̱cuaꞌ, aꞌan ta̱cua̱nk xcuanquil saꞌ xbe̱neb. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li Profeta JonásLaj Jonás quisiqꞌueꞌ ru xban li Dios, abanan quixyal e̱lelic chiruJoꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Jonás li ralal laj Amitai: —Ayu aran saꞌ li nimla tenamit Nínive. Ta̱kꞌuseb ut ye reheb nak yo̱quin chixqꞌuebal retal li ma̱usilal li yo̱queb chixba̱nunquil, chan li Ka̱cuaꞌ. Abanan laj Jonás incꞌaꞌ qui-abin chiru li Ka̱cuaꞌ. Quie̱lelic ban chiru. Co̱ saꞌ li tenamit Jope li cuan chire li palau. Aran quixtau jun li nimla jucub ac xic re Tarsis. Quixtoj re nak ta̱xic chi najt saꞌ li tenamit Tarsis ut qui-oc saꞌ li jucub. Saꞌ xchꞌo̱l aꞌan nak yo̱ chixmukbal rib chiru li Ka̱cuaꞌ. Abanan li Ka̱cuaꞌ quixtakla jun li ca̱k-sut-ikꞌ saꞌ xbe̱n li palau. Numtajenak cuiꞌchic cau li ca̱k-sut-ikꞌ. Queꞌxcꞌoxla nak oc re chi jachecꞌ li jucub. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac eb laj cꞌamol re li jucub ut chi xjunju̱nkaleb queꞌoc xya̱banquil xcꞌabaꞌ lix dioseb. Queꞌrisi li i̱k ut queꞌxcut saꞌ li palau re nak ta̱jebk li ra̱lal li jucub. Abanan laj Jonás toj chi saꞌ li nimla jucub cuan ut aran sa yo̱ chi cua̱rc. Ut li nataklan saꞌ li jucub co̱ cuan cuiꞌ laj Jonás ut quixye re: —Ut la̱at, ¿cꞌaꞌut nak yo̱cat chi cua̱rc? Cuaclin ut ya̱ba xcꞌabaꞌ la̱ Dios. Ma̱re chan nak aꞌan ta̱ril xtokꞌoba̱l ku ut toxtenkꞌa re nak incꞌaꞌ to-osokꞌ, chan. Ut queꞌxye chi ribileb rib laj cꞌamol re li jucub: —Kabu̱lihak kix re takil ani cuan xma̱c nak yo̱co chixcꞌulbal li raylal aꞌin, chanqueb. Ut queꞌxbu̱li rixeb ut li ma̱c quitꞌaneꞌ saꞌ xbe̱n laj Jonás. Ut queꞌxye re: —Ye ke anakcuan cꞌaꞌut nak yo̱co chixcꞌulbal li raylal aꞌin. ¿Cꞌaꞌru la̱ cꞌanjel? ¿Bar a̱tenamit? Ye ke anihat ut bar xatchal, chanqueb. Quichakꞌoc ut quixye reheb: —La̱in jun aj hebreo ut ninxucua ru li Ka̱cuaꞌ Dios li cuan saꞌ choxa, li quiyi̱ban re li palau ut li ruchichꞌochꞌ, chan. Ut laj Jonás quixye reheb nak yo̱ chi e̱lelic chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac li cui̱nk ut queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌut nak xaba̱nu chi joꞌcan? chanqueb. Ut nak kꞌaxal cuiꞌchic yo̱ chi cacuu̱c lix cau ok li haꞌ, queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌru takaba̱nu a̱cuiqꞌuin re nak ta̱chꞌana̱k ru li palau? chanqueb. Laj Jonás quixye reheb: —Cutumakin saꞌ li palau ut li palau ta̱chꞌana̱k ru. Ninnau nak inma̱c la̱in nak yo̱quex chixcꞌulbal li raylal aꞌin. Inma̱c la̱in nak xchal li ca̱k-sut-ikꞌ aꞌin, chan. Abanan eb li cui̱nk li yo̱queb chi cꞌamoc re li jucub incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li quixye laj Jonás. Queꞌxyal ban xkꞌe xcꞌambal li jucub chire li palau chi chꞌochꞌel. Abanan incꞌaꞌ queꞌru xban nak kꞌaxal cuiꞌchic cau li ca̱k-sut-ikꞌ ut yo̱ chixcutbal rib lix cau ok li haꞌ saꞌ xbe̱neb. Tojoꞌnak queꞌtijoc ut queꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil chiru li Ka̱cuaꞌ Dios ut queꞌxye: —At nimajcual Dios, moa̱qꞌue taxak chi ca̱mc xma̱c a cui̱nk aꞌin. Ut ma̱qꞌue taxak saꞌ kabe̱n lix camic xban nak la̱at, at Dios, xaba̱nu li cꞌaꞌru xacuaj, chanqueb. Nak queꞌrakeꞌ chi tijoc, queꞌxchap laj Jonás ut queꞌxcut saꞌ li palau ut chꞌanamil ru li palau quicana. Nak queꞌril li cꞌaꞌru quixba̱nu li Dios, queꞌxxucua ru ut queꞌmayejac chiru ut queꞌxyechiꞌi ajcuiꞌ re nak teꞌcꞌanjelak chiru. Ut li Dios quixcauresi jun li nimla car re ta̱nukꞌuk re laj Jonás. Ut laj Jonás quinukꞌeꞌ chi jun xban li car chi incꞌaꞌ quicꞌuxeꞌ. Ut quicuan oxib cutan ut oxib kꞌojyi̱n saꞌ xsaꞌ li nimla car aꞌan. Laj Jonás quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l ut quixjal xcꞌaꞌux ut quicoleꞌToj saꞌ xsaꞌ li nimla car quitijoc laj Jonás chiru li Ka̱cuaꞌ lix Dios. Ut quixye: —Nak cuanquin saꞌ raylal quinya̱ba la̱ cꞌabaꞌ, at inDios, ut la̱at xina̱cuabi. Nak cuanquin chak saꞌ xnaꞌajeb li camenak, quintzꞌa̱ma intenkꞌanquil cha̱cuu ut la̱at xina̱sume. Xina̱cut toj saꞌ lix chamal li palau. Quinmukun saꞌ li palau ut lix cau ok li catakla quilajeꞌnumeꞌ saꞌ inbe̱n. La̱in xincꞌoxla nak xina̱tzꞌekta̱na. Ut xinye: —Usta xina̱tzꞌekta̱na, abanan junelic ta̱julticokꞌ cue la̱ santil templo ut tintzꞌa̱ma intenkꞌanquil cha̱cuu. Cuanquin saꞌ xchamal li palau ut yo̱quin chi subu̱nc rubel li haꞌ. Li pim li cuan saꞌ li haꞌ queꞌxbaqꞌui rib saꞌ injolom. Kꞌaxal cham cuiꞌchic xincuulac. Chanchan xchamal cuan cuiꞌ chak lix xeꞌ li tzu̱l. Quincꞌoxla nak aran tincana̱k chi junaj cua xban nak ma̱ bar chic naru nin-el chak. Abanan la̱at, at Ka̱cuaꞌ, quina̱col. Quina̱col chiru li ca̱mc, at inDios. Quicuecꞌa nak osocꞌ cue. Catjulticoꞌ cue at Ka̱cuaꞌ. Nak quintijoc cha̱cuu, lin tij quicuulac toj saꞌ la̱ santil templo. Li cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin li jalanil dios, nequeꞌxtzꞌekta̱na la̱ cuuxta̱n la̱at, li tzꞌakal Dios. Abanan la̱in tinqꞌue a̱lokꞌal ut tinmayejak cha̱cuu. Tinba̱nu li cꞌaꞌru quinyechiꞌi a̱cue. Li colba-ib junes a̱cuiqꞌuin la̱at nachal chak, at Ka̱cuaꞌ, chan laj Jonás. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixtakla li car re nak tixcanab chak laj Jonás chi chꞌochꞌel. Joꞌcan nak li car quixxaꞌcua chak laj Jonás chi chꞌochꞌel. Laj Jonás quixchꞌolob xya̱lal chiruheb laj NíniveUt li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Jonás ut quixye re: —Ayu aran saꞌ li nimla tenamit Nínive ut toxa̱jultica chiruheb li tinye a̱cue. Ut laj Jonás co̱ saꞌ li tenamit Nínive joꞌ quiyeheꞌ re xban li Dios. Li tenamit Nínive kꞌaxal nim. Oxib cutan naraj xbeninquil xsaꞌ li tenamit aꞌan. Nak qui-oc laj Jonás saꞌ li tenamit quixtiquib xyebal li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li Dios. Quixnumsi li jun cutan xbeninquil li tenamit ut yo̱ chixyebal reheb: —Joꞌcaꞌin saꞌ caꞌcꞌa̱l cutan li tenamit Nínive ta̱sachekꞌ ru xban li Dios, chan. Ut eb li cuanqueb saꞌ li tenamit Nínive queꞌxpa̱b li ra̱tin li Dios li quixye laj Jonás. Queꞌxye nak teꞌxba̱nu x-ayu̱n chixjunileb, joꞌ ni̱nk joꞌ cocꞌ. Ut queꞌxqꞌue li kꞌes ru tꞌicr chirixeb retalil nak raheb saꞌ xchꞌo̱l. Nak quicuulac resil riqꞌuin li rey li ta̱cꞌulma̱nk saꞌ li tenamit Nínive, li rey quicuacli saꞌ lix cꞌojariba̱l. Quirisi li cha̱bil akꞌ chirix ut quixqꞌue li tꞌicr kꞌes ru chirix ut quixchunub rib saꞌ cha. Chirix aꞌan li rey, rochbeneb li nequeꞌcꞌanjelac chiru, queꞌxqꞌue jun li chakꞌrab. Li chakꞌrab li queꞌxqꞌue, aꞌan nak li cristian incꞌaꞌ teꞌcuaꞌak chi moco teꞌucꞌak. Chi moco li queto̱mk teꞌqꞌuehekꞌ xcua rucꞌa, chi moco li bo̱yx, chi moco li carner. Cheꞌxqꞌuehak ban li kꞌes ru tꞌicr chirixeb chixjunileb li cuanqueb Nínive, joꞌqueb ajcuiꞌ li xul. Ut cau cheꞌxya̱ba̱k li Dios. Xjalakeb xcꞌaꞌux ut xcanabakeb xba̱nunquil li yibru naꞌleb li yo̱queb chixba̱nunquil. Cui takaba̱nu aꞌin, ma̱re anchal tixjal xcꞌaꞌux li Dios saꞌ kabe̱n. Ma̱re ta̱numekꞌ xjoskꞌil ut incꞌaꞌ chic tixsach ku, chanqueb. Li Dios quiril nak queꞌxjal xcꞌaꞌuxeb ut queꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal li queꞌxba̱nu. Joꞌcan nak li Dios quixjal xcꞌaꞌux ut incꞌaꞌ quixqꞌue li raylal saꞌ xbe̱neb li quixcꞌoxla xba̱nunquil reheb. Li Dios quiruxta̱na ruheb laj Nínive ut laj Jonás quijoskꞌoꞌ xbanIncꞌaꞌ quicuulac chiru laj Jonás nak li Dios incꞌaꞌ quixrahobtesiheb laj Nínive. Cꞌajoꞌ nak quipoꞌ. Joꞌcan nak quitijoc chiru li Dios ut quixye re: —At Ka̱cuaꞌ, ¿ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌin quincꞌoxla nak toj cuanquin chak saꞌ lin tenamit? Joꞌcan nak quine̱lelic raj cha̱cuu ut co̱in raj Tarsis. Ninnau nak la̱at jun Dios nim a̱cuyum. Nacat-uxta̱nan u ut nacattokꞌoban u. Elajic nacatjoskꞌoꞌ ut incꞌaꞌ nacaba̱nu li raylal li nacacꞌoxla xba̱nunquil. Joꞌcan nak nintzꞌa̱ma cha̱cuu, at Ka̱cuaꞌ, china̱cuisi saꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak kꞌaxal us chokꞌ cue li ca̱mc chiru nak yoꞌyo̱kin, chan laj Jonás. Ut li Dios quixye re: —¿Ma nacacꞌoxla nak us nacaba̱nu nak nacatpoꞌ?— Ut qui-el chak laj Jonás saꞌ li tenamit Nínive ut quixyi̱b jun lix chꞌina muheba̱l saꞌ releba̱l sakꞌe chire li tenamit. Tojoꞌnak quicꞌojla saꞌ lix muheba̱l, roybeninquil cꞌaꞌ na ru tixcꞌul li tenamit. Ut li Dios quixqꞌue chi qꞌui̱c jun to̱n li cꞌum. Quichamoꞌ ut quixhel rib saꞌ xbe̱n xmuheba̱l laj Jonás re nak ta̱hila̱nk saꞌ mu ut re nak ta̱numekꞌ lix chꞌiꞌchꞌiꞌil. Ut laj Jonás cꞌajoꞌ nak quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li jun to̱n chi cꞌum. Joꞌ cuulajak chic nak yo̱ chi sake̱uc quixtakla jun li motzoꞌ li Dios re tixcꞌux lix to̱nal li cꞌum. Ut li cꞌum quichakic. Ut nak quitikcuoꞌ li sakꞌe, li Dios quixtakla chak jun li tikcual ikꞌ yo̱ chi cha̱lc saꞌ releb sakꞌe. Ut laj Jonás quicꞌateꞌ xban li sakꞌe ut quichal xlubic. Qui-oc xtzꞌa̱manquil xcamic ut quixye: —Kꞌaxal us raj chokꞌ cue li ca̱mc chiru nak yoꞌyo̱kin arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re: —¿Ma nacacꞌoxla nak us nacaba̱nu nak nacatpoꞌ xban nak xchakic li cꞌum? chan li Dios re. Ut laj Jonás quichakꞌoc ut quixye: —Ya̱l. Us ninba̱nu nak ninjoskꞌoꞌ. Cuan xya̱lal nak ninpoꞌ toj retal nacuaj raj ca̱mc, chan. Ut li Dios quixye re: —La̱at ra xacuecꞌa nak xchakic li jun to̱n chi cꞌum li moco xatcꞌanjelac ta re raubal, chi moco la̱at ta xatqꞌuehoc re chi mokc. Chiru jun kꞌojyi̱n quichamoꞌ ut chiru jun kꞌojyi̱n quichakic. Cui ra xacuecꞌa nak xchakic li jun to̱n chi cꞌum, ¿ma tojaꞌ ta chic la̱in incꞌaꞌ tincuil xtokꞌoba̱l ruheb li tenamit Nínive? Saꞌ li tenamit aꞌan cuan numenak cuakcꞌa̱l mil (120,000) chi cristian ut eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxnau xqꞌuebal retal bar cuan li us ut bar cuan li incꞌaꞌ us. Ut cuanqueb ajcuiꞌ nabal li xul. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ us xtokꞌobanquil ru li tenamit aꞌan? chan li Dios. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li Profeta MiqueasTa̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb laj Israel ut eb laj JudáLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Miqueas aj Moreset ut quixcꞌutbesi chiru cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb li tenamit Samaria ut Jerusalén. Aꞌin quicꞌulman saꞌ eb li cutan nak queꞌcuan chokꞌ xreyeb laj Judá laj Jotam ut laj Acaz ut laj Ezequías. Ut nak qui-oc chixyebal li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li Dios laj Miqueas quixye chi joꞌcaꞌin: —Cherabihak che̱junilex la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cheqꞌuehak retal li naxye li Ka̱cuaꞌ. Li nimajcual Dios ta̱a̱tinak chak saꞌ lix santil naꞌaj ut aꞌan ta̱yehok re nak cuan e̱ma̱c. Li Ka̱cuaꞌ ta̱e̱lk chak saꞌ lix santil naꞌaj ut ta̱cha̱lk chi rakoc a̱tin saꞌ e̱be̱n ut ta̱be̱k saꞌ xbe̱neb li tzu̱l. Ut nak ta̱be̱k saꞌ xbe̱neb li tzu̱l, telajeꞌhaꞌokꞌ li tzu̱l xban. Chanchan nak nahaꞌoꞌ li cera xban li xam. Nak teꞌhaꞌokꞌ li tzu̱l, teꞌhoyekꞌ. Chanchanak li haꞌ li na-el chak saꞌ tzu̱l. Chixjunil aꞌin ta̱cꞌulma̱nk xban li ma̱c li yo̱queb chixba̱nunquil laj Israel, li ralal xcꞌajol laj Jacob,Saꞌ li versículo 1:5 aj Jacob tzꞌakal xcꞌabaꞌ li cui̱nk aꞌin, li ralal laj Isaac. Abanan li Dios quixjal xcꞌabaꞌ. Quixqꞌue chokꞌ aj Israel. Joꞌcan nak aj Israel nayeheꞌ re li ralal xcꞌajol laj Jacob. ut xban nak queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru li Dios. ¿Ani cuan re nak queꞌxkꞌetkꞌeti ribeb laj Israel? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li tenamit Samaria? Ut, ¿ani cuan re nak queꞌxlokꞌoni li yi̱banbil dios aran Judá? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li tenamit Jerusalén? Joꞌcan nak quixye li Ka̱cuaꞌ: —La̱in tinsach ru chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb laj Samaria ut tincanab li naꞌajej aꞌan chokꞌ xnaꞌaj li acui̱mk uvas. Tinjucꞌ li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit joꞌqueb ajcuiꞌ li rochocheb ut li pec li ta̱e̱lk saꞌ li cimiento tincuteb saꞌ takꞌa. Ut chixjunil lix yi̱banbil dios tinpuqꞌuiheb. Ut tincꞌat chixjunil li qꞌuebil reheb li ixk aj yumbe̱t, li queꞌcꞌanjelac chiru lix dioseb. Tinsacheb ru chixjunileb lix yi̱banbil dios. Jalan xtenamiteb quicꞌutuc chiruheb xlokꞌoninquil li jalanil dios ut anakcuan jalan chic xtenamiteb ta̱makꞌok chiruheb lix dioseb joꞌ ajcuiꞌ lix biomaleb li ixk aj yumbe̱t li queꞌcꞌanjelac chiru lix dioseb, chan li Dios. Ut quixye cuiꞌchic laj Miqueas: —Cꞌajoꞌ narahoꞌ inchꞌo̱l xban li ma̱usilal yo̱queb chixba̱nunquil laj Israel. Tinjap cue xban xrahil inchꞌo̱l ut tinya̱bak. Re xcꞌutbal chiruheb li tenamit nak kꞌaxal ra saꞌ inchꞌo̱l tincuisi lin xa̱b ut tincuisi li cuakꞌ. Chanchan nak nacuuꞌteꞌec laj xoj ut chanchan nak naya̱bac li cuarom nak tinya̱bak chi cau. Xban li ma̱usilal li yo̱queb chixba̱nunquil laj Samaria, chanchan nak cuan jun xtochꞌolal yo̱ chi kꞌa̱c. Ma̱cꞌaꞌ xbanol. Ut xbon rib li ma̱usilal riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Judá. Joꞌcan nak teꞌosokꞌ ut teꞌosokꞌ ajcuiꞌ lin tenamit li cuanqueb Jerusalén. Ma̱cꞌaꞌ xjalenquil. Cha̱lc re li rakba a̱tin saꞌ xbe̱neb chixjunileb. Me̱ye resil aran Gat li raylal yo̱co chixcꞌulbal ut mexya̱bac chic. Tolcꞌosimak ban e̱rib saꞌ poks aran Bet-le-afra. La̱ex li cuanquex aran Safir, ta̱cꞌutekꞌ e̱xuta̱n nak texchapekꞌ ut texcꞌamekꞌ chi tꞌustꞌu̱quex. La̱ex li cuanquex Zaanán incꞌaꞌ chic tex-e̱lk saꞌ le̱ tenamit xban e̱xiu. Ut la̱ex li cuanquex Bet-esel, texya̱bak xban nak ma̱ ani chic ta̱tenkꞌa̱nk e̱re. Eb li cuanqueb aran Marot nequeꞌraj raj nak ta̱cotzk li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal. Abanan canabanbileb xban li Ka̱cuaꞌ chixcꞌulbal li raylal ut cha̱lc ajcuiꞌ re saꞌ xbe̱neb li cuanqueb Jerusalén. La̱ex li cuanquex Laquis, qꞌuehomak le̱ cacua̱y li nequeꞌa̱linac chi cau chixquelonquil li carruaje. Te̱yal e̱lelic re te̱col e̱rib chiru li raylal cha̱lc re saꞌ e̱be̱n xban nak la̱ex quexcꞌamoc xbeheb laj Jerusalén chintzꞌekta̱nanquil ut chixlokꞌoninquil jalanil dios joꞌ queꞌxba̱nu laj Israel. Joꞌcan nak te̱chakꞌrabi li naꞌajej Moreset-gat, la̱ex li ralal xcꞌajol laj Judá, xban nak ta̱makꞌekꞌ che̱ru. Ut eb li cuanqueb saꞌ li tenamit Aczib teꞌxbalakꞌiheb lix reyeb laj Israel ut incꞌaꞌ teꞌxtenkꞌaheb joꞌ queꞌxyechiꞌi reheb junxil. Ut la̱ex li cuanquex Maresa, li Ka̱cuaꞌ ta̱canaba̱nk e̱re chi chapecꞌ xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Ut eb li nequeꞌcꞌamoc be che̱ru teꞌe̱lelik ut teꞌxmuk ribeb saꞌ li naꞌajej Adulam. La̱ex li cuanquex Judá nak te̱bes le̱ rismal jobil te̱ba̱nu. Tꞌuruꞌ ta̱cana̱k joꞌ xjolom li tꞌiu. Te̱ba̱nu aꞌan chokꞌ retalil xrahil e̱chꞌo̱l xban nak le̱ cocꞌal li raro̱queb e̱ban teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ saꞌ jalan tenamit. Raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li nequeꞌrahobtesin reheb li nebaꞌRaylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxcꞌoxla saꞌ lix cuariba̱l chanru teꞌxba̱nu li ma̱usilal. Nequeꞌxcꞌu̱b ru li xi̱qꞌuilal ut nak nasake̱u, nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil xban nak cuanqueb xcuanquil. Nequeꞌxrahi ru li chꞌochꞌ jalan aj e toj retal nequeꞌxmakꞌ chiruheb. Ut nequeꞌxmakꞌ li rochocheb ut nequeꞌxcꞌam chokꞌ reheb. Nequeꞌxrahobtesi laj e̱chal re joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol ut nequeꞌxcꞌam chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. Joꞌcan nak quixye li Ka̱cuaꞌ: —La̱in tintakla li raylal saꞌ e̱be̱n. Ut incꞌaꞌ ta̱ru̱k te̱col e̱rib chi moco te̱nimobresi chic e̱rib xban nak tintakla li raylal saꞌ e̱be̱n. Ut saꞌ eb li cutan aꞌan, eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re texhob ut texretzꞌu ut teꞌxbicha li bich li nequebicha la̱ex yal re e̱hobbal: La̱o xo-osoꞌ. Xkasach chixjunil. Li Ka̱cuaꞌ quixmakꞌ chiku li kachꞌochꞌ ut quixjeqꞌui reheb li queꞌchapoc ke, chaꞌkeb e̱re. Laj Miqueas quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuineb laj Israel ut quixye reheb: —Ta̱cuulak xkꞌehil nak li Dios tixjeqꞌui cuiꞌchic li chꞌochꞌ, ut la̱ex ma̱cꞌaꞌ textzꞌak xban li ma̱usilal yo̱quex chixba̱nunquil. Eb li tenamit nequeꞌxye cue: —Mat-a̱tinac chi joꞌcan. Ma̱ye ke ra̱tin profeta. Li Dios incꞌaꞌ tixcꞌut kaxuta̱n. ¿Ma nacacꞌoxla nak li Dios toxtzꞌekta̱na la̱o aj Israel? ¿Ma tixba̱nu ta biꞌ chi joꞌcan li Ka̱cuaꞌ? Aꞌan junelic naxtenkꞌaheb li ralal xcꞌajol, chanqueb. Li Ka̱cuaꞌ quixye reheb: —Junxil la̱ex intenamit, abanan anakcuan xicꞌ chic niquine̱ril. Xemakꞌ li rakꞌeb li yo̱queb chi numecꞌ saꞌ xya̱lal, li incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla pletic. Eb li ixk li cuanqueb saꞌ lin tenamit xera̱linaheb nak xerisiheb saꞌ li rochocheb li cuanqueb cuiꞌ chi sa saꞌ xchꞌo̱leb. Ut xeram ajcuiꞌ chiruheb lix cocꞌaleb re nak incꞌaꞌ chic tineꞌxlokꞌoni. Cuaclinkex ut ayukex xban nak li naꞌajej aꞌin incꞌaꞌ chic ta̱usa̱k. Xban li ma̱usilal nequeba̱nu, li naꞌajej aꞌin ta̱sachekꞌ. Eb li tenamit aꞌin nequeꞌraj junak profeta aj balakꞌ. Nequeꞌraj junak li profeta ta̱ticꞌtiꞌik ut tixye reheb: —La̱in tinyehok e̱re nak ta̱cua̱nk nabal li vino ut li trau chokꞌ e̱re, chaꞌak. Aꞌan li te̱raj rabinquil. Chi ya̱l la̱in texinxoc cuiꞌchic la̱ex aj Israel ut tinchꞌutub cuiꞌchic e̱ru li joꞌ qꞌuialex chic li xexcoleꞌ. Chanchanakex li carner li cuanqueb aran Bosra nak texinqꞌue cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej li quinqꞌue e̱re junxil. Ut texqꞌuia̱nk toj retal ta̱nujak cuiꞌchic li naꞌajej, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱colok reheb chiruheb li tenamit li queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Chanchan nak yo̱ chixtebal li be chiruheb nak ta̱risiheb saꞌ xya̱nkeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Ut li Ka̱cuaꞌ, aꞌan ta̱cꞌamok be chiruheb ut aꞌanak lix reyeb. Quiyeheꞌ reheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit nak incꞌaꞌ us yo̱quebUt quixye laj Miqueas: —Abihomak anakcuan la̱ex li nequexcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Jacob. Abihomak la̱ex li cuan e̱cuanquil saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Israel. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tento ajcuiꞌ saꞌ e̱be̱n la̱ex xtaubal ru li ti̱quilal? La̱ex nequera li incꞌaꞌ us ut nequetzꞌekta̱na li us. La̱ex nequexrahobtesin reheb lin tenamit. Chanchan nak nequerisi lix tzꞌu̱maleb chiru lix tibeleb ut nequerisi lix tibeleb chiru lix bakeleb nak nequerahobtesiheb. Chanchan nak nequetiu ajcuiꞌ lix tibeleb lin tenamit nak nequerahobtesiheb. Nequerisi lix tzꞌu̱maleb, nequejori lix bakeleb ut nequeseti lix tibeleb joꞌ nak naseteꞌ li tib re xqꞌuebal saꞌ ucꞌal. Te̱ya̱ba raj chic xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ, abanan aꞌan incꞌaꞌ chic texsume. Xmukbal ban chic rib tixba̱nu che̱ru saꞌ eb li cutan aꞌan, xban nak numtajenak li ma̱usilal ac xeba̱nu. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ chirixeb li profeta li nequeꞌqꞌuehoc reheb lin tenamit chi ma̱cobc: —Tuktu̱quil usilal nequeꞌxtzꞌa̱ma saꞌ xbe̱neb li nequeꞌqꞌuehoc xcuaheb. Ut raylal nequeꞌxtzꞌa̱ma saꞌ xbe̱neb li ani incꞌaꞌ nequeꞌqꞌuehoc xcuaheb. Joꞌcan ut naxye li Ka̱cuaꞌ reheb li profeta: —Ta̱cuulak xkꞌehil nak incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k te̱ye ra̱tin profeta chi moco ta̱ru̱k chic texkꞌehi̱nk. Ta̱cuulak xkꞌehil nak incꞌaꞌ chic tincꞌutbesi che̱ru cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ru le̱ naꞌleb ut incꞌaꞌ chic texyehok ra̱tin profeta xban nak xebalakꞌi lin tenamit, chan li Ka̱cuaꞌ. Quixye ajcuiꞌ laj Miqueas: —Xuta̱nal teꞌxcꞌul li teꞌoc raj xyebal li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Ut talajeꞌsachk xnaꞌlebeb laj kꞌe. Ma̱cꞌaꞌ chic ta̱ru̱k teꞌxye xban nak incꞌaꞌ chic teꞌsume̱k xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Abanan la̱in cuan lix musikꞌ li Ka̱cuaꞌ cuiqꞌuin. Ut aꞌan naqꞌuehoc incuanquil. Aꞌan nacꞌutuc chicuu cꞌaꞌru li ti̱quilal ut aꞌan li naqꞌuehoc xcacuil inchꞌo̱l re nak tinye reheb laj Israel li ralal xcꞌajol laj Jacob nak yo̱queb chixtzꞌekta̱nanquil li Dios. Ut naxqꞌue ajcuiꞌ xcacuil inchꞌo̱l re nak tinye reheb nak cuan xma̱queb. Abihomak li oc cue xyebal e̱re la̱ex li nequexcꞌamoc be chiruheb laj Israel li ralal xcꞌajol laj Jacob. Abihomak la̱ex li cuan e̱cuanquil saꞌ xya̱nkeb. La̱ex xicꞌ nequeril li ti̱quilal ut nequesukꞌisi li us chokꞌ ma̱usilal. La̱ex nequeraj xtaksinquil xcuanquil li tenamit SiónSaꞌ li versículo 3:10 li tenamit Jerusalén nequeꞌxye ajcuiꞌ Sión re xban nak aran cuan li tzu̱l Sión. Ut saꞌ li tzu̱l aꞌan cuan lix templo li Dios. riqꞌuin li camsi̱nc nequeba̱nu. Nequeraj xnimobresinquil xcuanquil li tenamit Jerusalén riqꞌuin xba̱nunquil li cꞌaꞌak re ru moco us ta. Eb laj rakol a̱tin nequeꞌtumina̱c ruheb nak nequeꞌrakoc a̱tin. Ut eb laj tij tojbileb nak nequeꞌxcꞌut li chakꞌrab chiruheb li tenamit. Ut eb li profeta nequeꞌyehoc ra̱tin profeta re nak teꞌxcꞌul lix tumineb. Ut chixjunileb nequeꞌxcꞌojob xchꞌo̱l chixyebal: —Li Ka̱cuaꞌ cuan kiqꞌuin. La̱o ma̱cꞌaꞌ raylal takacꞌul, chanqueb. Joꞌcan utan xban li ma̱usilal li yo̱quex chixba̱nunquil, li naꞌajej Sión ta̱becma̱nk chokꞌ xnaꞌaj li acui̱mk. E̱ma̱c la̱ex nak ta̱juqꞌuekꞌ li ni̱nki cab li cuanqueb Jerusalén. Ut li tzu̱l li cuan cuiꞌ li templo ta̱cana̱k joꞌ li tzu̱l qꞌuicheꞌ ru. Eb laj Judá teꞌcua̱nk cuiꞌchic saꞌ lix naꞌajeb ut teꞌcua̱nk saꞌ tuktu̱quil usilalUt saꞌ rosoꞌjiqueb li cutan li tzu̱l cuan cuiꞌ lix Templo li Ka̱cuaꞌ ta̱nima̱k xlokꞌal ut aꞌanak chic li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li tzu̱l ut aran talajeꞌxic nabal li tenamit. Ut nabaleb li tenamit teꞌcha̱lk ut teꞌxye: —Yoꞌkeb. Takekꞌo chiru li tzu̱l li cuan cuiꞌ li templo. Toxic saꞌ rochoch lix Dios laj Jacob ut aꞌan ta̱cꞌutuk chiku cꞌaꞌru ta̱raj takaba̱nu. Ut la̱o takaba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan xban nak aran Sión nayeman chak lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ. Aran Jerusalén nayeman chak li ra̱tin li Dios. Li Ka̱cuaꞌ ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb nabal chi tenamit ut tixtijeb li xni̱nkal tenamit cuanqueb chak chi najt. Ut talajeꞌxten chi martillo lix chꞌi̱chꞌeb nequeꞌpletic cuiꞌ ut teꞌxsukꞌisi chokꞌ asaron. Ut eb lix la̱nseb talajeꞌxsukꞌisi chokꞌ cꞌoncꞌo̱quil chꞌi̱chꞌ re xyocꞌbal li acui̱mk. Ut eb li tenamit incꞌaꞌ chic teꞌxpleti ribeb chi moco teꞌxcauresi ta chic ribeb re pletic. Ut talajeꞌcꞌojlak chi xju̱nkaleb rubel xto̱nal li uva ut rubel lix cheꞌel li higo ut ma̱ ani chic ta̱seꞌbesi̱nk reheb xban nak joꞌcan quixye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Usta chixjunileb li tenamit yo̱keb chixlokꞌoninquil lix yi̱banbil dios, abanan la̱o takalokꞌoni li Ka̱cuaꞌ li kaDios ut takaba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan chi junelic kꞌe cutan. Quixye li Ka̱cuaꞌ chi joꞌcaꞌin: —Ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱in tinchꞌutubeb li cualal incꞌajol li quebinqꞌue chixtojbal rix lix ma̱queb nak queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Rahobtesinbileb anakcuan ut najt cuanqueb. Abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak tinqꞌueheb cuiꞌchic chi qꞌuia̱nc ut teꞌcua̱nk cuiꞌchic xcuanquil li incꞌaꞌ queꞌsacheꞌ. Ut la̱in li Ka̱cuaꞌ tintakla̱nk saꞌ xbe̱neb saꞌ li tzu̱l Sión chalen anakcuan ut chi junelic, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut li cuanqueb aran Jerusalén bar cuan cuiꞌ li tzu̱l Sión aꞌanakeb chic li tenamit li kꞌaxal nim xcuanquil chi takla̱nc saꞌ xya̱nkeb chixjunileb joꞌ nak queꞌcuan junxil. Aran ta̱cua̱nk li Ka̱cuaꞌ chixqꞌuebal xcacuil xchꞌo̱leb li ralal xcꞌajol joꞌ nak laj ilol xul nacuan saꞌ li cab najt xteram chirilbaleb lix queto̱mk. ¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixjapbal e̱re anakcuan, la̱ex aj Israel? ¿Ma xban nak xchapeꞌ le̱ rey malaj ut xban nak xcamsi̱c laj qꞌuehol e̱naꞌleb? Le̱ raylal chanchan xraylal li ixk li qꞌuira̱c re. Chexya̱bak ut chirahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex li cuanquex Sión joꞌ jun li ixk li oc re chi qꞌuira̱c. Chiyotꞌekꞌ e̱chꞌo̱l xban nak anakcuan tento nak tex-e̱lk saꞌ le̱ tenamit ut texxic chi cua̱nc saꞌ cꞌaleba̱l. Texcꞌamekꞌ aran Babilonia, abanan texcolekꞌ xban nak li Ka̱cuaꞌ ta̱isi̱nk e̱re saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Anakcuan nabal chi tenamit xeꞌxchꞌutub ribeb chi pletic e̱riqꞌuin. Nequeꞌxye: —Takasach li tenamit Jerusalén. Takaj takil nak ta̱osokꞌ chi junaj cua li tenamit Sión, chanqueb. Abanan eb li tenamit aꞌin incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru lix cꞌaꞌux li Dios chi moco nequeꞌxtau ru li cꞌaꞌru naraj. Ut incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue retal nak li Ka̱cuaꞌ ac xchꞌutubeb ru re tixqꞌueheb chixtojbal rix lix ma̱queb, joꞌ nak nequeꞌxchꞌutub li trigo nak oqueb re chirisinquil li rix. Li Ka̱cuaꞌ tixye reheb lix tenamit: —La̱ex aj Jerusalén, ayukex. La̱ex chic texnumta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. La̱in tinqꞌuehok e̱cacuilal. Chanchanakex li joskꞌ aj cuacax. Chanchan cua̱nk le̱ xucub hierro. Ut le̱ rok chanchanak bronce. Texnumta̱k saꞌ xbe̱neb nabal chi tenamit. Ut li cꞌaꞌru te̱re̱chani te̱kꞌaxtesi cue. Lix biomaleb te̱mayeja chicuu. La̱in li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim incuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ. Ex aj Jerusalén, cauresihomak e̱rib xban nak xeꞌchal chi pletic kiqꞌuin. Ut riqꞌuin xukꞌ teꞌxsacꞌ lix nakꞌ ru li narakoc a̱tin saꞌ kabe̱n la̱o aj Israel. La̱ex aj Belén Efrata, le̱ tenamit kꞌaxal caꞌchꞌin chiruheb chixjunil li tenamit aran Judá. Abanan saꞌ le̱ chꞌina tenamit ta̱yoꞌla̱k li Acuabej li ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱n li tenamit Israel. Aꞌan li Acuabej li ac cuan chak chalen saꞌ xticlajic. Joꞌcan utan li Dios tixcanabeb xjuneseb lix tenamit toj ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱yoꞌla̱k li Acuabej arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut ta̱cuulak xkꞌehil nak teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ lix tenamiteb laj Israel li joꞌ qꞌuial chic queꞌcana. Ut li Acuabej li ta̱yoꞌla̱k, aꞌan chic xakxo̱k xcuanquil saꞌ xbe̱n lix tenamit ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱ilok reheb riqꞌuin lix nimajcual xcuanquilal li Dios. Aꞌan ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb saꞌ xcꞌabaꞌ li nimajcual Dios. Ut li ralal xcꞌajol cauhakeb xchꞌo̱l riqꞌuin xban nak kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Ut aꞌan ta̱cꞌamok chak re li tuktu̱quil usilal saꞌ kaya̱nk la̱o li ralal xcꞌajol. Ut aꞌan ta̱colok ke saꞌ rukꞌeb laj Asiria nak teꞌraj oc saꞌ li katenamit chixjucꞌbal li kapalacio. Ut la̱o takaxakab cuukubak chi cui̱nk re teꞌilok ke ut takaxakab ajcuiꞌ cuakxakibak chi cui̱nk cua̱nkeb xcuanquil re teꞌcꞌamok be chiku. Ut eb aꞌan teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb laj Asiria nak teꞌpletik riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut teꞌnumta̱k ajcuiꞌ saꞌ xbe̱n lix tenamit laj Nimrod. Ut li Ka̱cuaꞌ, aꞌan ta̱colok ke chiruheb laj Asiria nak teꞌxyal oc saꞌ li katenamit chi pletic kiqꞌuin. Ut eb laj Israel li incꞌaꞌ teꞌosokꞌ saꞌ li ple̱t teꞌxtenkꞌa nabal chi tenamit. Chanchanakeb li xchuꞌque li naxqꞌue chak li Ka̱cuaꞌ. Chanchanakeb li hab li natꞌakresin re li acui̱mk. Incꞌaꞌ teꞌyoꞌoni̱nk chi moco cauhakeb xchꞌo̱l riqꞌuin cui̱nk. Riqꞌuin ban li Dios cꞌojcꞌo̱keb xchꞌo̱l. Ut eb laj Israel, li joꞌ qꞌuial chic li incꞌaꞌ teꞌosokꞌ, aꞌanakeb li kꞌaxal cauhakeb rib saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li tenamit. Chanchanakeb li cakcoj li kꞌaxal cau rib saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li xul saꞌ qꞌuicheꞌ. Ma̱ ani ta̱ru̱k tixcol rib chiruheb laj Israel. Chanchanakeb li ral cakcoj nak na-oc saꞌ xya̱nkeb li carner ut naxchap jun ut naxpedasi ut ma̱ ani naru nacoloc re chiru. La̱ex aj Israel texnumta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re ut te̱sacheb chixjunileb. Ut saꞌ eb li cutan aꞌan, chan li Ka̱cuaꞌ, la̱in tintakla xcamsinquil chixjunil le̱ cacua̱y ut tinsach ruheb le̱ carruaje. Ut tinjucꞌ chixjunileb li tenamit saꞌ le̱ naꞌaj ut tinjucꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cab li nequecol cuiꞌ e̱rib. Ut tinsacheb laj kꞌe ut tinsacheb ajcuiꞌ laj tu̱l. Tinjuqꞌueb ajcuiꞌ le̱ yi̱banbil dios joꞌqueb ajcuiꞌ li jalam u̱ch li xeyi̱b. Ut incꞌaꞌ chic te̱lokꞌoni le̱ dios li nequeyi̱b riqꞌuin le̱ rukꞌ. Ut la̱in tinpuqꞌui chixjunileb li yi̱banbil dios lix Asera xcꞌabaꞌ li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk ut tinsacheb ajcuiꞌ li tenamit bar cuanqueb cuiꞌ. Ut xban injoskꞌil la̱in tinqꞌueheb chixtojbal rix lix ma̱queb chixjunileb li tenamit li nequeꞌkꞌetoc re li cua̱tin, chan li Ka̱cuaꞌ. Li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb laj Israel xban li ma̱usilal li yo̱queb chixba̱nunquilAbihomak anakcuan li cꞌaꞌru oc re chixyebal li Ka̱cuaꞌ che̱rix la̱ex aj Israel. Chi cau xya̱b xcux tixye nak cuan e̱ma̱c. Ut lix ya̱b xcux ta̱cuulak toj saꞌ eb li tzu̱l. Abihomak la̱ex aj Israel. Li Ka̱cuaꞌ oc re chi rakoc a̱tin saꞌ e̱be̱n. Ta̱abi̱k resil yalak bar saꞌ xya̱nkeb li tzu̱l li xakxo̱queb chi cau saꞌ xnaꞌajeb. Abihomak li yo̱ chixyebal li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ yo̱ xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb lix tenamit. Oc re chixyebal cꞌaꞌru lix ma̱queb laj Israel. Quixye li Ka̱cuaꞌ: —Ex intenamit, ¿cꞌaꞌru xinba̱nu e̱re? Ut, ¿cꞌaꞌru xextitzꞌ cuiꞌ inban? ¿Ma yo̱quin ta biꞌ che̱chꞌiꞌchꞌiꞌinquil? Yehomak cue cꞌaꞌru inma̱c che̱ru. La̱in quin-isin chak e̱re saꞌ li naꞌajej Egipto ut la̱in quincoloc e̱re nak cuanquex chak chokꞌ rahobtesinbil mo̱s. Ut quintaklaheb chokꞌ aj cꞌamol be che̱ru laj Moisés, laj Aarón, ut lix María. Ex intenamit, chijulticokꞌ e̱re li cꞌaꞌru quiraj xba̱nunquil e̱re laj Balac lix reyeb laj Moab ut julticokꞌ ajcuiꞌ e̱re chanru nak quixsume laj Balaam, ralal laj Beor. Ut chijulticokꞌ ajcuiꞌ e̱re li cꞌaꞌru quicꞌulman aran Sitim toj Gilgal re nak te̱qꞌue retal nak junes usilal xinba̱nu e̱re, chan li Ka̱cuaꞌ. ¿Cꞌaꞌru ta̱ru̱k takaqꞌue re li Ka̱cuaꞌ ut chanru nak takaqꞌue xlokꞌal li nimajcual Dios? ¿Ma ta̱ru̱k takamayeja li cꞌatbil mayej chiru malaj junak li cuacax toj jun chihab cuan re? ¿Ma ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ cui takamayeja nabalak li carner chiru? ¿Ma ta̱sahokꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin cui takamayeja chiru nabalak li aceite? ¿Ma takaqꞌue chokꞌ kamayej li xbe̱n kalal re tixcuy kama̱c nak xkakꞌet li ra̱tin? ¿Ma takamayeja li xbe̱n kalal re xtojbal rix li kama̱c? Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ naraj aꞌan. Ac chꞌolchꞌo chiku li cꞌaꞌru us. Ac yebil ke cꞌaꞌru naraj li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ naraj nak tocua̱nk saꞌ ti̱quilal ut takaqꞌue kachꞌo̱l chi uxta̱na̱nc u, ut chikacubsi kib re nak tocua̱nk chi sum a̱tin riqꞌuin li Dios. Li Ka̱cuaꞌ yo̱ chi a̱tinac chi cau xya̱b xcux e̱riqꞌuin la̱ex li cuanquex saꞌ li tenamit Jerusalén. Ut cui cuan e̱naꞌleb, te̱xucua ru li Dios. Aꞌan yo̱ chixyebal e̱re chi joꞌcaꞌin: —Cheqꞌuehak retal li tojba ma̱c ut cheqꞌuehak ajcuiꞌ retal li ani quixakaban re. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ toj cuan ajcuiꞌ saꞌ rochocheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb lix biomal li queꞌre̱chani riqꞌuin xbalakꞌinquileb li tenamit? Ut, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ toj cuan ajcuiꞌ lix bisleb li incꞌaꞌ tzꞌakal nequeꞌbisoc cuiꞌ? La̱in xicꞌ nacuil chixjunil li nequeꞌxba̱nu. ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ tinye nak ma̱cꞌaꞌ xma̱c li ani incꞌaꞌ tzꞌakal lix bisleb? ¿Ma yal tincuil ta biꞌ nak yo̱keb chi balakꞌic riqꞌuin lix bislebeb? Eb li biom nequeꞌxrahobtesiheb li nebaꞌ nak nequeꞌxmakꞌ chiruheb li cꞌaꞌru cuan reheb. Ut li cuanqueb saꞌ li tenamit aj balakꞌeb ut aj ticꞌtiꞌeb. Joꞌcan nak la̱in xinqꞌue li raylal saꞌ e̱be̱n. Xban li ma̱usilal nequeba̱nu, la̱in tinsach ru li cꞌaꞌru cuan e̱re. Texcuaꞌak abanan incꞌaꞌ ta̱numekꞌ le̱ tzꞌocajic. Toj textzꞌoca̱k ajcuiꞌ texcana̱k. Te̱chꞌutub li cꞌaꞌru e̱re, abanan incꞌaꞌ ta̱ru̱k te̱xoc. Ut li cꞌaꞌru te̱xoc la̱in tinqꞌue chi makꞌecꞌ che̱ru saꞌ li ple̱t. Tex-a̱uk, abanan incꞌaꞌ texkꞌolok. Te̱yatzꞌ li ru le̱ cheꞌ olivo, abanan incꞌaꞌ te̱yul lix aceitil che̱rix. Te̱yatzꞌ le̱ uva abanan incꞌaꞌ te̱rucꞌ li xyaꞌal. La̱ex xeba̱nu li cꞌaꞌru quixye lix chakꞌrab li rey Omri ut xeba̱nu ajcuiꞌ joꞌ quixba̱nu li rey Acab. Xetzol e̱rib chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us li queꞌraj eb aꞌan. Xban li ma̱usilal nequeba̱nu, la̱in texincanab chi sachecꞌ. Texhobekꞌ la̱ex li cuanquex saꞌ li tenamit Jerusalén ut te̱cꞌul li raylal xban nak xine̱tzꞌekta̱na, chan li Ka̱cuaꞌ. Tokꞌob xak cuu. Chanchanin jun li cui̱nk li naxsicꞌ li ru li acui̱mk saꞌ sakꞌehil abanan ma̱cꞌaꞌ chic ru. Ac sicꞌbil. Xinsicꞌ li ru li uva abanan ac sicꞌbil ajcuiꞌ ut la̱in aꞌ raj li xbe̱n ru xcuaj, abanan incꞌaꞌ chic xintau. Ma̱ jun chic li cui̱nk ti̱c xchꞌo̱l saꞌ ruchichꞌochꞌ ut ma̱ ani chic junak cha̱bil. Chixjunileb nequeꞌcamsin ut li junju̱nk nequeꞌxsicꞌ chanru nak ta̱ru̱k teꞌxbalakꞌi li ras ri̱tzꞌin. Se̱beb xchꞌo̱l chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Li nataklan saꞌ xbe̱neb li tenamit naraj nak ta̱qꞌuehekꞌ xtumin. Ut laj rakol a̱tin natumina̱c ru nak narakoc a̱tin. Li ani cuan xcuanquil naxye reheb cꞌaꞌru naraj ut chixjunileb nequeꞌxcꞌu̱b ru chanru nak teꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us. Lix cha̱bilaleb li tenamit aꞌan chanchan li qꞌuix. Ut lix ti̱quilal chanchan li corral yi̱banbil riqꞌuin qꞌuix. Cuulac re xkꞌehil nak li Dios tixqꞌueheb chixtojbal rix lix ma̱queb joꞌ queꞌyeheꞌ reheb xbaneb li profeta. Anakcuan sachso̱keb xchꞌo̱l teꞌcana̱k. Ma̱ ani aj iqꞌuin te̱cꞌojob e̱chꞌo̱l chi moco riqꞌuin le̱ rami̱g, chi moco riqꞌuin li nataklan saꞌ xbe̱neb li tenamit, chi moco riqꞌuin le̱ rixakil. Cheqꞌuehak retal li cꞌaꞌru te̱ye. Eb li alalbej nequeꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chiru li yucuaꞌbej. Ut eb li coꞌbej nequeꞌxtzꞌekta̱na li naꞌbej ut eb li alibej incꞌaꞌ nequeꞌxra lix naꞌ lix be̱lomeb. Ut li xicꞌ nequeꞌiloc re junak, aꞌaneb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ li rochoch. Abanan la̱o, caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin li Dios toyoꞌoni̱nk. Takacꞌojob kachꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ laj Colol ke. Li kaDios ta̱rabi nak takaya̱ba xcꞌabaꞌ. Li Dios ta̱ruxta̱na cuiꞌchic ruheb laj IsraelLa̱ex, li xicꞌ nequex-iloc ke, misahoꞌ e̱chꞌo̱l chikilbal nak yo̱co chixcꞌulbal li raylal. Usta totꞌanekꞌ, abanan la̱o tocuacli̱k cuiꞌchic. Usta chanchan nak cua̱nko saꞌ kꞌojyi̱n xban li ma̱c, abanan li Dios tixcutanobresi cuiꞌchic li kabe. Xban nak xoma̱cob chiru li Ka̱cuaꞌ tento takacuy lix joskꞌil toj tixtzꞌil a̱tin chikix ut toj ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Torisi saꞌ kꞌojyi̱n ut toxqꞌue saꞌ cutan ut riqꞌuin aꞌin takaqꞌue retal nak li Dios ti̱c xchꞌo̱l. Ut eb li xicꞌ nequeꞌiloc ke teꞌril nak li Dios cuan kiqꞌuin. Teꞌcꞌutekꞌ xxuta̱n li ani queꞌyehoc ke: ¿Bar cuan li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios? La̱o takil nak teꞌsachekꞌ li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Takil nak teꞌyekꞌi̱k joꞌ nayekꞌi̱c li sulul saꞌ be. Ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱yi̱ba̱k cuiꞌchic li tzꞌac li sutsu cuiꞌ le̱ tenamit ut ta̱nima̱nk le̱ naꞌaj la̱ex li cuanquex Jerusalén. Saꞌ eb li cutan aꞌan, nabaleb le̱ rech tenamitil teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic saꞌ le̱ tenamit. Cuan teꞌcha̱lk chak saꞌ li naꞌajej Asiria li cuan saꞌ releb sakꞌe. Ut cuan teꞌcha̱lk chak Egipto li cuan saꞌ li sur. Ut cuan cuiꞌchic teꞌcha̱lk chak saꞌ li norte cuan cuiꞌ li nimaꞌ Éufrates, cuan teꞌcha̱lk chak cuan cuiꞌ li palau ut cuan ajcuiꞌ teꞌcha̱lk chak cuanqueb cuiꞌ li tzu̱l. Ut xban li ma̱usilal li yo̱quex chixba̱nunquil la̱ex aj Israel, le̱ chꞌochꞌ incꞌaꞌ chic us ta̱cana̱k. Ma̱cꞌaꞌ chic ta̱e̱lk chiru. At Ka̱cuaꞌ, chacuil taxak la̱ tenamit riqꞌuin la̱ cuanquil, li ac sicꞌbileb ru a̱ban. Ut chaqꞌue taxak li cꞌaꞌruheb re joꞌ nak li cha̱bil aj ilol xul narileb chi us lix carner ut naxqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ li tzu̱l cuan cuiꞌ li cha̱bil pachꞌayaꞌ. Chaqꞌueheb cuiꞌchic la̱ cualal a̱cꞌajol chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej Basán ut Galaad joꞌ nak queꞌcuan junxil. Ut chacꞌut ta ajcuiꞌ chiku li sachba chꞌo̱lej joꞌ caba̱nu chak junxil nak coa̱cuisi chak saꞌ li naꞌajej Egipto. Ut nak teꞌril lix nimal a̱cuanquilal saꞌ xya̱nkeb laj Israel, sachso̱keb xchꞌo̱l teꞌcana̱k li jalaneb xtenamit. Ma̱cꞌaꞌ teꞌxye chi moco teꞌraj rabinquil. Chanchanakeb li cꞌantiꞌ li naxquelo rib saꞌ li poks nak ta̱cuisi lix cuanquileb. Sicsotkeb xbaneb xxiu teꞌcana̱k cha̱cuu, at Ka̱cuaꞌ at kaDios. Ma̱ jun chic li Dios cuan. Caꞌaj cuiꞌ la̱at. La̱at nacatcuyuc ma̱c ut nasach saꞌ a̱chꞌo̱l lix ma̱queb la̱ tenamit Israel, li joꞌ qꞌuial chic li incꞌaꞌ queꞌsacheꞌ. La̱at incꞌaꞌ nacatjoskꞌoꞌ chi junaj cua. Nasahoꞌ ban saꞌ a̱chꞌo̱l chi uxta̱na̱nc u. La̱at ta̱cuuxta̱na cuiꞌchic ku ut incꞌaꞌ chic ta̱nak saꞌ a̱chꞌo̱l li kama̱c. Chanchan cutbil saꞌ xchꞌamal li palau ta̱ba̱nu nak ta̱tzꞌekta̱na chi junaj cua li kama̱usilal. La̱at toa̱cuosobtesi joꞌ cayechiꞌi re laj Jacob, li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. La̱at ta̱cuuxta̱na cuiꞌchic ku joꞌ cayechiꞌi re laj Abraham li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ najter kꞌe cutan. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li Profeta NahumTa̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb laj NíniveAꞌan aꞌin li hu quixtzꞌi̱ba li profeta Nahum chirix li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul saꞌ li tenamit Nínive, joꞌ quicꞌutbesi̱c chiru xban li Dios. Laj Nahum, aꞌan Elcos xtenamit. Li Ka̱cuaꞌ naraj nak caꞌaj cuiꞌ aꞌan ta̱lokꞌoni̱k. Aꞌan naqꞌuehoc re̱kaj reheb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Li Ka̱cuaꞌ Dios najoskꞌoꞌ saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc re ut aꞌan naxqꞌue re̱kaj reheb li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Li Ka̱cuaꞌ kꞌaxal nim xcuanquil ut kꞌaxal nim xcuyum. Ut naxqꞌue chixtojbal xma̱c li ani cuan xma̱c. Li Ka̱cuaꞌ kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱n li ca̱k-sut-ikꞌ ut li chok. Kꞌaxal nim xcuanquil chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj aꞌan. Nak naxye aꞌan nak ta̱chakik li palau, nachakic ajcuiꞌ. Ut naxqꞌueheb ajcuiꞌ chi chakic li nimaꞌ. Quixsach ru li cha̱bil pim li cuan aran Basán ut quixsach ru li acui̱mk li cuan saꞌ li tzu̱l Carmelo. Ut quixsach ajcuiꞌ ru li cha̱bil cheꞌ li cuan aran Líbano. Riqꞌuin lix nimal xcuanquil, nequeꞌecꞌan li tzu̱l saꞌ xnaꞌaj ut nequeꞌhaꞌoꞌ xban lix cuanquil. Na-ecꞌan li ruchichꞌochꞌ xban lix cuanquil ut chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ nequeꞌxucuac. ¿Ani ta biꞌ ta̱ru̱k ta̱cuyuk re lix joskꞌil li Dios? Ut, ¿ani ta biꞌ ta̱ru̱k tixcol rib chiru li Dios nak ta̱joskꞌokꞌ? Aꞌan chanchan li xam nak naxcꞌut lix joskꞌil. Ut nak najoskꞌoꞌ li Dios nalajeꞌjacheꞌ li sako̱nac. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan cha̱bil. Naxqꞌue xcacuil xchꞌo̱leb li cuanqueb saꞌ raylal. Ut aꞌan naxnau aniheb li cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin. Nak ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc re, chanchan nak ta̱numekꞌ li butꞌi haꞌ saꞌ xbe̱neb nak tixsacheb ru. Chanchan tixtaklaheb saꞌ li kꞌojyi̱n nak tixqꞌue li raylal saꞌ xbe̱neb ut aran teꞌosokꞌ. La̱ex aj Nínive, ¿cꞌaꞌut nak nequecꞌoxla xba̱nunquil li incꞌaꞌ us re li Ka̱cuaꞌ? Aꞌan tixsach e̱ru chi junaj cua. Jun sut ajcuiꞌ tixsach e̱ru. Moco caꞌ sut ta. Osoꞌjenakex chi cala̱c. Chanchanex li qꞌuix li naxbaqꞌui rib. Tex-osokꞌ joꞌ nak nacꞌat li chaki qꞌuim. Saꞌ e̱ya̱nk la̱ex cuan li quicꞌoxlan re xba̱nunquil li incꞌaꞌ us re li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan jun aj tacchiꞌ yibru xnaꞌleb. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ reheb laj Israel: —Usta kꞌaxal nabaleb laj Asiria ut cauheb rib, la̱in tinsach ruheb chi junaj cua. Usta xexinqꞌue chi cꞌuluc nabal raylal saꞌ rukꞌeb aꞌan, abanan anakcuan incꞌaꞌ chic texincanab chi cꞌuluc raylal. Nak cuanquex rubel xcuanquilal eb aꞌan chanchan nak cuan li yugo saꞌ e̱be̱n. Abanan chanchan tintoki li yugo nak texcuisi rubel xcuanquileb aꞌan. Chanchan bacꞌbo̱quex riqꞌuin cadena nak cuanquex xbaneb. Abanan la̱in tintꞌupi li cadena li bacꞌbo̱quex cuiꞌ, chan li Dios reheb laj Israel. Joꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ cha̱cuix la̱at lix reyeb li tenamit Nínive. Ma̱ jun a̱cualal a̱cꞌajol teꞌcana̱k re teꞌoc chokꞌ rey saꞌ la̱ naꞌaj. Tinsach ruheb chixjunileb le̱ yi̱banbil dios ut le̱ pechꞌbil dios li cuanqueb saꞌ li naꞌajej li bar nequelokꞌoniheb cuiꞌ. Ut aran ajcuiꞌ tatmukekꞌ xban nak kꞌaxal yibru a̱naꞌleb, chan li Dios. Yo̱ chak chi cha̱lc saꞌ xbe̱n li tzu̱l li taklanbil chak li yo̱ chak chi cꞌamoc re li cha̱bil esilal chirix li tuktu̱quil usilal. Anakcuan ba̱nuhomak le̱ ninkꞌe joꞌ cꞌaynakex xba̱nunquil la̱ex aj Judá ut ba̱nuhomak li cꞌaꞌru xeyechiꞌi re li Dios xban nak incꞌaꞌ chic teꞌnumta̱k saꞌ e̱be̱n li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Xeꞌsacheꞌ ruheb chi junaj cua. Ta̱sachekꞌ ruheb laj NíniveXeꞌchal saꞌ e̱be̱n li teꞌsachok e̱re, la̱ex aj Nínive. Cauresihomak e̱rib. Qꞌuehomakeb laj ramonel saꞌ eb li be. Qꞌuehomak lix cꞌa̱mal e̱saꞌ ut cauresihomak e̱rib chi pletic. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue cuiꞌchic xlokꞌaleb li ralal xcꞌajol laj Jacob. Tixqꞌue cuiꞌchic xlokꞌaleb laj Israel. Teꞌqꞌuehekꞌ cuiꞌchic xlokꞌal ut xcuanquil li quimakꞌeꞌ chiruheb xbaneb li queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Tixqꞌue cuiꞌchic li racui̱mkeb laj Israel li quisacheꞌ chiruheb. Cak li chꞌi̱chꞌ li nequeꞌxcol cuiꞌ rib li oqueb re chi pletic. Ut cak ajcuiꞌ li rakꞌeb li tikto̱queb cuiꞌ. Ac cauresinbileb re teꞌpletik. Lix carruajeb chanchan yo̱ xxamlel, ut eb lix cacua̱yeb teꞌraj ru xic chi pletic. Eb li carruaje yo̱keb chi xic saꞌ a̱nil saꞌ eb li be. Telajeꞌnumekꞌ saꞌ eb li cꞌayil. Yalak bar telajeꞌxic. Chanchanakeb li xam ut chanchanakeb li rakꞌ ca̱k. Lix reyeb laj Nínive tixtakla xbokbaleb li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb lix soldado. Teꞌxic raj saꞌ a̱nil saꞌ xbe̱n li tzꞌac re raj teꞌxcol li tenamit. Abanan teꞌxtich li rokeb ut telajeꞌtꞌanekꞌ. Li puerta li nequeꞌramoc re li nimaꞌ teꞌteli̱k ut ta̱sachekꞌ li palacio. Li rixakil li rey ta̱chapekꞌ ut ta̱cꞌamekꞌ joꞌqueb ajcuiꞌ lix mo̱seb. Chanchanakeb li paloma nak teꞌya̱bak. Yo̱keb xtenbal reheb xchꞌo̱l ut yo̱keb chi ya̱bac xban xrahil xchꞌo̱leb. Li tenamit Nínive najter chanchan jun li nimaꞌ tzꞌaptzꞌo li rok. Ut nak napuqꞌueꞌ naxic saꞌ junpa̱t li haꞌ. Chanchan nak yo̱ chi e̱lc li haꞌ aꞌan, nak yo̱keb chi e̱lelic saꞌ lix tenamiteb laj Nínive. Usta teꞌyehekꞌ reheb, “Xaklinkex, ut sukꞌinkex chak,” abanan ma̱ jun chic reheb teꞌraj sukꞌi̱c. Kacꞌamak li plata. Kacꞌamak li oro. Kꞌaxal cuiꞌchic nabal lix biomaleb ut cꞌajoꞌ xchakꞌal ru. Ma̱cꞌaꞌ chic cuan saꞌ li tenamit. Xeꞌosoꞌ. Xeꞌcana chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan reheb. Sachso̱queb xchꞌo̱leb li cristian ut ma̱cꞌaꞌ chic nequeꞌxyoꞌoni. Nequeꞌsicsot xban xxiuheb ut sakquirineb aj chic. ¿Cꞌaꞌru xcꞌul li tenamit Nínive? Junxil chanchan xnaꞌajeb li cakcoj. X-osoꞌ lix naꞌajeb. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ chanchaneb li cakcoj nak queꞌcuan? Eb aꞌan ma̱ ani queꞌxxucua ru ut ma̱ ani naru naseꞌbesin reheb. Junxil cauheb rib laj Nínive. Queꞌcamsin ut queꞌxba̱nu li joꞌ qꞌuial queꞌraj. Chanchaneb li cakcoj li naxchap lix tib ut naxjeqꞌui re li ixki cakcoj ut reheb li cocꞌ ral. Queꞌnujac lix naꞌajeb riqꞌuin li cꞌaꞌru queꞌxchap. Joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxba̱nu eb laj Nínive. Li nimajcual Dios quixye: —La̱in tinsach ruheb laj Nínive. Tincꞌat lix carruajeb re pletic. Chanchan nak na-osoꞌ li sib saꞌ ikꞌ, joꞌcan nak teꞌosokꞌ. Riqꞌuin chꞌi̱chꞌ teꞌosokꞌ chixjunileb re nak incꞌaꞌ chic teꞌelkꞌak. Ut incꞌaꞌ chic ta̱abi̱k li cꞌaꞌru teꞌxye li ani teꞌxtakla xban nak ma̱ anihakeb chic. Ra cha̱lel saꞌ xbe̱n li tenamit Nínive xban nak aj camsineleb. Numtajenak aj ticꞌtiꞌeb ut aj e̱lkꞌeb. Ut incꞌaꞌ nequeꞌraj xcanabanquil li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu. Abihomak chanru nak yo̱queb chi cha̱lc li teꞌnumta̱k saꞌ e̱be̱n la̱ex aj Nínive. Yo̱queb chixsacꞌbal lix cacua̱yeb re nak teꞌcha̱lk chi junpa̱t. Cau nequeꞌecꞌan chak li rok nak yo̱queb chi cha̱lc. Ut eb lix carruajeb nequeꞌpojloc ut nequeꞌpiscꞌoc chak chi cha̱lc. Nak yo̱queb chi cha̱lc chi camsi̱nc chirix lix cacua̱yeb, cꞌajoꞌ nak nalemtzꞌun lix la̱nseb ut lix chꞌi̱chꞌeb nak nequeꞌxtaksi. Numtajenak cuiꞌchic nabal li tochꞌoleb ut kꞌaxal cuiꞌchic nabaleb li camenak. Nequeꞌxtich li rokeb chiruheb li camenak li yo̱queb chi pletic. Li tenamit Nínive yo̱ chixcꞌulbal li raylal aꞌin xban nak xnumta li ma̱usilal xeꞌxba̱nu. Chanchaneb jun li ixk aj yumbe̱t. Xban xchꞌinaꞌusal naxbalakꞌiheb li tenamit. Aꞌan tzꞌakal aj tu̱l. Naxkꞌunbesiheb li tenamit toj retal nare̱chaniheb. Li nimajcual Dios quixye: —La̱in tinsach e̱ru la̱ex aj Nínive. Chanchan tꞌustꞌu texincanab nak tinmakꞌ che̱ru li cꞌaꞌru e̱re. Tincꞌut e̱xuta̱n chiruheb li xni̱nkal ru tenamit. Chanchan tinqꞌue li tzꞌaj saꞌ e̱be̱n nak texintzꞌekta̱na. Tincꞌut e̱xuta̱n chiruheb li tenamit ut sachso̱k xnaꞌlebeb teꞌcana̱k che̱rilbal. Chixjunileb li jalan tenamit incꞌaꞌ chic teꞌraj e̱rilbal. Teꞌxye: Eb laj Nínive queꞌsacheꞌ ruheb. ¿Ani ta cuiꞌ ta̱tokꞌoba̱nk ruheb? Ut, ¿ani ta cuiꞌ ta̱cꞌojoba̱nk xchꞌo̱leb? chaꞌkeb. La̱ex aj Nínive, ¿ma nequecꞌoxla nak kꞌaxal cau e̱rib chixcolbal le̱ tenamit chiru lix tenamiteb laj Tebas xban nak sutsu riqꞌuin nimaꞌ? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ cuan chixcꞌatk li nimaꞌ Nilo li tenamit Tebas? Li tenamit aꞌan sutsu riqꞌuin haꞌ ut aꞌan raj nacoloc reheb joꞌ re̱kaj li tzꞌac li nequeꞌxsut cuiꞌ li tenamit. Eb laj Etiopía ut eb laj Egipto queꞌcoloc re li tenamit aꞌan. Ut kꞌaxal cauheb rib. Ut queꞌtenkꞌa̱c ajcuiꞌ xbaneb laj Fut ut eb laj Libia. Abanan, usta kꞌaxal cauheb rib, eb laj Tebas queꞌchapeꞌ ajcuiꞌ ut queꞌcꞌameꞌ chi najt. Eb li cocꞌal quilajeꞌsaqꞌueꞌ saꞌ eb li xa̱la be toj retal queꞌcamsi̱c. Queꞌbu̱lic chirixeb laj cꞌamol be re teꞌril ani aj iqꞌuin teꞌcana̱k chi mo̱sil li junju̱nk ut eb li cuanqueb xcuanquil queꞌbaqꞌueꞌ riqꞌuin cadena. Joꞌcan ajcuiꞌ te̱cꞌul la̱ex aj Nínive. Chanchan texcala̱k nak te̱yal xsicꞌbal bar te̱col e̱rib. Te̱yal raj chic xmukbal e̱rib chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Chixjunileb li cab li te̱col cuiꞌ e̱rib, yal caꞌchꞌin teꞌtochꞌekꞌ ut junpa̱t teꞌtꞌanekꞌ. Chanchanakeb jun to̱n chi higo nabal li ru. Yal caꞌchꞌin ta̱tochꞌekꞌ lix to̱nal ut li ru ta̱tꞌanekꞌ ut ta̱loꞌekꞌ. Le̱ soldado li cuanqueb saꞌ le̱ tenamit chanchanakeb chic li ixk xban nak incꞌaꞌ chic cauhakeb rib. Chanchan nak li oqueba̱l re le̱ tenamit teto chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Cꞌatbil nak teꞌosokꞌ lix puertil li oqueba̱l re le̱ tenamit. Xocomak nabal le̱ haꞌ re nak yoꞌon cua̱nkex nak teꞌcha̱lk chi pletic e̱riqꞌuin. Yi̱bomak chi us li cab li nequecol cuiꞌ e̱rib. Cꞌamomak chak li seb ut yokꞌimak. Cauresihomak le̱ horno re nak te̱yi̱b nabal li xan. Cꞌatbil nak tex-osokꞌ saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re ut riqꞌuin chꞌi̱chꞌ texcamsi̱k. Chanchan nak na-osoꞌ li acui̱mk xban laj sa̱cꞌ nak texcamsi̱k xbaneb. Usta kꞌaxal nabalex joꞌ laj sa̱cꞌ, abanan tex-osokꞌ saꞌ rukꞌeb. Kꞌaxal cuiꞌchic nabaleb li nequeꞌchal chi cꞌayi̱nc saꞌ e̱ya̱nk. Chanchan xqꞌuialeb li chahim chiru li choxa. Eb aꞌan chanchanakeb laj sa̱cꞌ li nequeꞌsachoc re li acui̱mk ut nequeꞌxic. Eb laj cꞌamol be ut li cuanqueb xcuanquil saꞌ le̱ tenamit, ma̱cꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu. Chanchaneb laj sa̱cꞌ. Nak que nequeꞌxletzexi rib chiruheb li tzꞌac. Ut nak natikcuoꞌ li sakꞌe, ma̱ ani nanaꞌoc re bar nequeꞌxic. Ma̱cꞌaꞌ yo̱queb laj ilol reheb la̱ tenamit, at xreyeb laj Asiria. Chanchan junes cua̱rc yo̱queb. Junes hila̱nc nequeꞌxba̱nu li cauheb rib saꞌ la̱ tenamit ut chixjunileb li tenamit quilajeꞌxchaꞌchaꞌi ribeb saꞌ eb li tzu̱l. Ma̱ ani naru nachꞌutuban reheb. La̱ex aj Nínive, xex-osoꞌ. Ma̱cꞌaꞌ chic xbanol li raylal li yo̱quex chixcꞌulbal. Chixjunileb li teꞌabi̱nk resil li te̱cꞌul, teꞌxpokꞌpokꞌi li rukꞌeb xban xsahil xchꞌo̱leb. Teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak tex-osokꞌ xban nak kꞌaxal cuiꞌchic nabal li raylal xeba̱nu reheb. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li Profeta HabacucLaj Habacuc quixcuechꞌ rix li yo̱ chixba̱nunquil li Ka̱cuaꞌAꞌan aꞌin li cꞌaꞌru quicꞌutbesi̱c chiru li profeta Habacuc xban li Ka̱cuaꞌ. ¿Joꞌ najtil chic yo̱kin chixjapbal cue chixpatzꞌbal intenkꞌanquil, at Ka̱cuaꞌ, ut la̱at incꞌaꞌ tina̱cuabi? Ut, ¿jarub sut tinya̱ba la̱ cꞌabaꞌ xban li raylal li cuanco cuiꞌ ut la̱at incꞌaꞌ nocoa̱col? ¿Cꞌaꞌut nak niquina̱qꞌue chirilbal li raylal ut li ma̱usilal aꞌin? ¿Cꞌaꞌut nak cuan li rahobtesi̱nc ib saꞌ kaya̱nk? Ut, ¿cꞌaꞌut nak cuan li joskꞌil ut li sacꞌoc ib ut li cuechꞌi̱nc ib saꞌ kaya̱nk? Li chakꞌrab nacana chi ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil. Nak nequeꞌrakoc a̱tin, incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu saꞌ xya̱lal. Li nequeꞌba̱nun ma̱usilal, nequeꞌnumta saꞌ xbe̱neb li ti̱queb xchꞌo̱l ut incꞌaꞌ nequeꞌrakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal, chan laj Habacuc. Li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Ilomakeb lix ni̱nkal ru tenamit ut chisachk e̱chꞌo̱l chirilbal li sachba chꞌo̱lej li tinba̱nu saꞌ eb li cutan nak toj cua̱nkex la̱ex. Incꞌaꞌ raj te̱pa̱b cui yal ani ta junak ta̱serakꞌi̱nk e̱re. Qꞌuehomak retal, la̱in oc cue chixtaklanquileb laj Caldea, li joskꞌ aj tenamit, li incꞌaꞌ nequeꞌelajic. Eb aꞌan teꞌxsuti li ruchichꞌochꞌ chixmakꞌbal li naꞌajej li jalan aj e. Cauheb rib ut xucuajel rilbaleb li tenamit aꞌan. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue xcuanquil li chakꞌrab. Caꞌaj cuiꞌ li nequeꞌraj xba̱nunquil eb aꞌan nequeꞌxqꞌue xcuanquil. Kꞌaxal se̱bakeb lix cacua̱yeb chiruheb li hix. Tzꞌakalakeb aj camsinel chiru laj xoj li nequeꞌbe̱c chiru kꞌojyi̱n. Kꞌaxal cuiꞌchic teꞌta̱mk li nequeꞌxic chirix cacua̱y chi camsi̱nc. Chi najt teꞌcha̱lk chak chirix cacua̱y li teꞌcha̱lk chi pletic. Nak teꞌxic saꞌ a̱nil chi pletic, chanchanakeb li cꞌuch nak naxic chi junpa̱t chixchapbal lix tib. Li cꞌaꞌru teꞌxtau saꞌ lix beheb, teꞌxsach ru. Ac xiu xiu cuanqueb li tenamit usta toj ma̱jiꞌ nequeꞌnumeꞌ. Nak teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱n li tenamit, numtajenak xqꞌuialeb li teꞌxchap. Chanchan xqꞌuial li cocꞌ ru li samaib li cuan chire li palau. Teꞌxrahobtesiheb li acuabej ut teꞌxtzꞌekta̱naheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit. Nak nequeꞌril li cab li nequeꞌxcol cuiꞌ ribeb li tenamit, nequeꞌxseꞌe. Nequeꞌxtu̱b li chꞌochꞌ ut saꞌ xbe̱n aꞌan nequeꞌtakeꞌ re nak ta̱ru̱k teꞌoc saꞌ li tenamit re teꞌre̱chani. Chanchan nak nanumeꞌ li ca̱k-sut-ikꞌ nak teꞌxsach li tenamit. Teꞌxcꞌoxla nak riqꞌuin xcuanquil lix dioseb teꞌxba̱nu aꞌan, chan li Ka̱cuaꞌ. Quixye laj Habacuc: —At Ka̱cuaꞌ, at inDios Santo, ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ac cuancat chak chalen saꞌ xticlajic? At Ka̱cuaꞌ, la̱at laj Colol ke. Incꞌaꞌ taxak toa̱qꞌue chi ca̱mc. La̱at tatqꞌuehok reheb laj Caldea chi numta̱c saꞌ kabe̱n re takatoj rix li kama̱c. La̱at ti̱c la̱ chꞌo̱l ut incꞌaꞌ nacuulac cha̱cuu li incꞌaꞌ us. ¿Cꞌaꞌut nak yal nacacuil li rahobtesi̱nc li yo̱queb chixba̱nunquil? La̱at ma̱cꞌaꞌ nacaba̱nu nak li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxsach ruheb li ti̱queb xchꞌo̱l. ¿Cꞌaꞌut nak nacacanabeb li tenamit xjuneseb xcꞌulbal li raylal? Ma̱ ani nacꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb. Chanchaneb li car saꞌ li nimaꞌ ut chanchaneb li xul li nequeꞌxjucuqui rib saꞌ chꞌochꞌ. Eb laj Caldea nequeꞌnumta saꞌ xbe̱neb li tenamit ut nequeꞌre̱chaniheb. Chanchaneb laj car nak nequeꞌxchap li car riqꞌuin lix anzuelo ut chanchan nak nequeꞌxchap riqꞌuin lix yoy. Ut nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb chirilbal li joꞌ qꞌuial nequeꞌxchap. Eb laj chapol car nequeꞌxqꞌue xlokꞌal lix yoy ut lix anzuelo. Nequeꞌmayejac ut nequeꞌxcꞌat li pom chiru xban nak riqꞌuin aꞌan nequeꞌxsicꞌ li cꞌaꞌru nequeꞌxtzaca. ¿Ma junelic yo̱keb chixchapbal li tenamit riqꞌuin lix yoy eb laj Caldea? Ut, ¿ma rajlal yo̱keb chixsachbal ru li tenamit chi incꞌaꞌ teꞌril xtokꞌoba̱l ruheb? Yo̱kin chi oybeni̱nc ut yo̱kin chirilbal. Chanchanakin laj qꞌuehol etal li naxakaba̱c saꞌ li cab li nequeꞌxcol cuiꞌ rib li tenamit. Cꞌaꞌ na ru tixye li Ka̱cuaꞌ ut cꞌaꞌ na ru tixsume cuiꞌ li cꞌaꞌru xinye re, chan laj Habacuc. Li Ka̱cuaꞌ quichakꞌoc ut quixye cue: —Tzꞌi̱ba chiru jun pere̱lak tzꞌalam cheꞌ li cꞌaꞌru tincꞌutbesi cha̱cuu. Tzꞌi̱ba chi tzꞌakal re ru re nak li ani ta̱ilok re ta̱xic saꞌ junpa̱t xyebal resil li cꞌaꞌru ta̱ril. Li cꞌaꞌru tinye a̱cue saꞌ li visión, ta̱cꞌulma̱nk. Abanan, toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil nak ta̱osokꞌ la̱ tenamit. Usta ta̱ba̱yk caꞌchꞌinak, abanan ta̱cuoybeni xban nak relic chi ya̱l nak ta̱cꞌulma̱nk li cꞌaꞌru tincꞌutbesi cha̱cuu. Aꞌan aꞌin li ta̱tzꞌi̱ba. Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxnimobresi rib. Abanan li ti̱queb xchꞌo̱l ta̱cua̱nk xyuꞌameb xban lix pa̱ba̱leb. Teꞌsachekꞌ ruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌlebEb laj Caldea kꞌaxal kꞌetkꞌeteb ut xban li cala̱c nequeꞌxba̱nu, nequeꞌxbalakꞌi rib xjuneseb. Nequeꞌxnimobresi ribeb, abanan eb aꞌan teꞌosokꞌ. Incꞌaꞌ cꞌojcꞌo̱queb xchꞌo̱l riqꞌuin li joꞌ qꞌuial nequeꞌxmakꞌ chiruheb li tenamit. Chanchaneb lix julel camenak ac yo̱ chiroybeninquil li camenak ut chanchaneb li ca̱mc. Ac xeꞌre̱chani nabal li tenamit ut toj incꞌaꞌ ajcuiꞌ natzꞌakloc reheb. Nabal cuiꞌchic teꞌraj teꞌre̱chani. Ta̱cuulak xkꞌehil nak teꞌseꞌe̱k laj Caldea xbaneb li tenamit li ac xeꞌre̱chani. Teꞌbicha̱nk ut teꞌxye: —Ra cha̱lc re saꞌ xbe̱neb li xeꞌbiomoꞌ riqꞌuin li ma̱cuaꞌ reheb. ¿Jokꞌe teꞌxcanab biomocꞌ riqꞌuin li prendas li nequeꞌxcꞌul? chaꞌkeb. Ma̱cꞌaꞌak saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex aj Caldea nak teꞌcuulak e̱riqꞌuin laj e̱chal reheb li prendas li xecꞌul. Sicsotkex xban e̱xiu nak teꞌxmakꞌ che̱ru chixjunil li cꞌaꞌru cuan e̱re. Joꞌ nak xemakꞌ la̱ex li cꞌaꞌru eb re li nabal chi tenamit, joꞌcan ajcuiꞌ nak teꞌxmakꞌ che̱ru li cꞌaꞌru e̱re la̱ex, xban nak nabaleb li cristian xecamsi ut xban nak nabal li naꞌajej xerelkꞌa, joꞌ eb li tenamit ut joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb aran. Ra xchal saꞌ e̱be̱n la̱ex li nequerahi ru ut nequemakꞌ li biomal jalan aj e. Ut chiru li tumin aꞌan nequeyi̱b le̱ rochoch chi us re nak ma̱cꞌaꞌ te̱cꞌul. Riqꞌuin chixjunil li xeba̱nu, xexuta̱nobresi le̱ jun cablal. Nabaleb li tenamit xesacheb ut riqꞌuin aꞌan yo̱quex chixsachbal e̱rib e̱junes. Cui ta nequeꞌa̱tinac li tzꞌamba ut li pec li yi̱banbil cuiꞌ li tzꞌac, teꞌxye ajcuiꞌ raj nak la̱ex cuan e̱ma̱c. Ra xchal saꞌ e̱be̱n la̱ex li nequexcamsin ut nequeba̱nu li ma̱usilal. Ut riqꞌuin li cꞌaꞌru nequemakꞌ chiruheb, nequeyi̱b chi cha̱bil le̱ tenamit. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li nimajcual Dios xyehoc re aꞌin? Li tenamit teꞌcꞌanjelak yal re ta̱cꞌatekꞌ. Usta teꞌlubk riqꞌuin li cꞌaꞌru teꞌxba̱nu, abanan ma̱cꞌaꞌ ta̱oc cuiꞌ. Ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱naꞌekꞌ lix nimal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ jun sut rubel choxa joꞌ nak nanujac li palau riqꞌuin li haꞌ. Ra xchal saꞌ e̱be̱n la̱ex li xerahobtesiheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Chanchan xecaltesiheb nak xemakꞌ chiruheb li cꞌaꞌru reheb. Chanchan tꞌustꞌu xecanabeb nak xemakꞌ chiruheb chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. Cuulac re xkꞌehil nak ta̱isi̱k le̱ lokꞌal ut ta̱cꞌutekꞌ e̱xuta̱n. Chanru xeba̱nu la̱ex, joꞌcan ajcuiꞌ ta̱uxk e̱re xban li Ka̱cuaꞌ. Chanchan ajcuiꞌ texcala̱k nak ta̱makꞌekꞌ che̱ru chixjunil li cꞌaꞌru e̱re. Ut chanchan tꞌustꞌu texcana̱k xban nak ma̱cꞌaꞌak chic cꞌaꞌru e̱re. Li ma̱usilal li xeba̱nu reheb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Líbano ta̱sukꞌi̱k saꞌ e̱be̱n la̱ex, joꞌ ajcuiꞌ li raylal xeba̱nu nak xesacheb li xul li cuanqueb aran. Aꞌan ta̱tꞌanekꞌ saꞌ e̱be̱n la̱ex xban nak nabaleb li cristian xecamsi ut nabal li naꞌajej xerelkꞌa. Xepoꞌi li tenamit joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb aran. ¿Cꞌaꞌru ta̱oc cuiꞌ e̱re li pechꞌbil dios li nequeyi̱b la̱ex riqꞌuin le̱ rukꞌ? ¿Ma cuan ta biꞌ xcuanquil li dios yi̱banbil riqꞌuin chꞌi̱chꞌ? Yal nequebalakꞌi e̱rib riqꞌuineb. Li yi̱banbil dios incꞌaꞌ nequeꞌa̱tinac. ¿Chan ta cuiꞌ ru nak cauhak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li cꞌaꞌru yal te̱yi̱b riqꞌuin e̱rukꞌ? Ra xchal saꞌ e̱be̱n la̱ex li nequeye re junak cheꞌ, “Cuaclin ut choa̱tenkꞌa”, malaj ut junak pec incꞌaꞌ naa̱tinac. ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ tixqꞌue e̱naꞌleb? Usta yi̱banbil riqꞌuin oro ut plata, aꞌan ma̱cꞌaꞌ xmusikꞌ re texsume. Li tzꞌakal Dios, aꞌan cuan saꞌ lix santil templo. Chixjunileb taxak li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxxucua ru. Li quixye laj Habacuc saꞌ lix tijAꞌan aꞌin jun li tij quixbicha li profeta Habacuc: At nimajcual Dios, nak quicuabi resil li joꞌ qꞌuial xaba̱nu, quinxucua a̱cuu. At Ka̱cuaꞌ Dios, chacꞌutbesi ta cuiꞌchic chiku anakcuan li caba̱nu chak junxil. Chacuuxta̱na taxak ku usta yo̱ a̱joskꞌil saꞌ kabe̱n. —Aꞌan aꞌin li quicuil saꞌ li visión, chan laj Habacuc. Quicuil nak li Dios yo̱ chak chi cha̱lc saꞌ li naꞌajej Temán. Li Dios santo xchal saꞌ li tzu̱l Parán. Lix lokꞌal nacꞌutun saꞌ choxa, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Xchal riqꞌuin xnimal xlokꞌal. Nalemtzꞌun lix saken. Chanchan nak narepoc li ca̱k saꞌ li rukꞌ. Aꞌan retalil lix nimal xcuanquilal. Nak ac cha̱lc re li Ka̱cuaꞌ quixtakla chak jun li yajel ut nabal queꞌcam. Ut nak ac xnumeꞌ li Ka̱cuaꞌ, quichal jun chic li yajel ut nabaleb queꞌcam xban li tik. Quixakli li Ka̱cuaꞌ ut quirakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Yal quirileb li tenamit ut nequeꞌsicsot queꞌcana. Eb li tzu̱l li cuanqueb chak chalen saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ quilajeꞌecꞌan. Quilajeꞌtꞌaneꞌ li najter tzu̱l. Aban li cꞌaꞌru naxba̱nu li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ najala. Cuan ban chi junelic. Quicuil nak queꞌxcꞌul li raylal li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Cusán. Ut nequeꞌsicsot xbaneb xxiu li cuanqueb Madián. At nimajcual Dios, ¿ma yo̱ ta biꞌ a̱joskꞌil saꞌ xbe̱n li nimaꞌ nak xaxakab li haꞌ? ¿Ma yo̱ ta biꞌ a̱joskꞌil saꞌ xbe̱n li palau nak xajach ru? La̱at xaba̱nu aꞌan re xcolbaleb la̱ tenamit nak queꞌnumeꞌ jun pacꞌal li haꞌ chirixeb lix cacua̱y ut saꞌ eb lix carruaje. Xacꞌutbesi la̱ cuanquilal chiruheb. Chanchan nak ac cauresinbil la̱ tzimaj. Xaye riqꞌuin juramento nak ta̱coleb la̱ tenamit ut joꞌcan xaba̱nu. Quilajeꞌjacheꞌ li chꞌochꞌ ut quilajeꞌel li haꞌ. Ut quicuil ajcuiꞌ nak xban la̱ cuanquilal, li tzu̱l queꞌxucuac cha̱cuu ut quilajeꞌecꞌan saꞌ xnaꞌajeb. Quicuan li butꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ ut cau yo̱ chi ecꞌa̱nc xya̱b li haꞌ nak yo̱ xcutlenquil lix cau ok. Quicuil nak cuan chak la̱ tzimaj ut la̱ la̱ns saꞌ la̱ cuukꞌ ut cꞌajoꞌ nak nalemtzꞌun. Li po ut li sakꞌe incꞌaꞌ chic queꞌecꞌan saꞌ lix naꞌajeb nak queꞌxqꞌue retal la̱ cuanquilal. Cꞌajoꞌ la̱ joskꞌil nak casuti li ruchichꞌochꞌ ut cayekꞌiheb saꞌ a̱cuok li tenamit xban a̱joskꞌil. La̱at catchal chixcolbaleb la̱ tenamit ut chixcolbaleb li ac sicꞌbil ruheb a̱ban. Ut casach ru li nacꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut casacheb ru chixjunileb li nequeꞌta̱ken re. Chanchan nak najuqꞌueꞌ jun li cab nak casach chixjunil. Riqꞌuin ajcuiꞌ lix tzimaj aꞌan, cacamsi laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb li soldado nak queꞌchal chi numta̱c saꞌ kabe̱n. Chanchan nak nachal li ca̱k-sut-ikꞌ nak queꞌchal chikasachbal. Ut cꞌajoꞌ xsahilal saꞌ xchꞌo̱leb nak queꞌchal chi numta̱c saꞌ kabe̱n la̱o li incꞌaꞌ naru nakacol kib chiruheb. Quicuil nak yo̱cat chi numecꞌ saꞌ xbe̱n li palau a̱cuochbeneb la̱ cacua̱y ut li haꞌ cꞌajoꞌ nak quitakeꞌ chak lix cuokx. Nak quicuil li cꞌaꞌru talajcꞌulma̱nk, cꞌajoꞌ nak quiyotꞌeꞌ inchꞌo̱l. Incꞌaꞌ chic quiru quina̱tinac. Nequeꞌsicsot li cuok xban inxiu ut ma̱cꞌaꞌ chic inmetzꞌe̱u quincana. Abanan tincuoybeni li cutan nak ta̱cꞌulma̱nk li raylal aꞌan. Ma̱cꞌaꞌ incꞌaꞌux xban nak ninnau nak li Ka̱cuaꞌ tixsach ruheb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. La̱in sahak saꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Usta incꞌaꞌ chic ta̱atzꞌumak lix to̱nal li higo ut incꞌaꞌ chic ta̱u̱chi̱nk li uvas, ut usta incꞌaꞌ chic ta̱u̱chi̱nk lix to̱nal li olivo, ut usta ma̱cꞌaꞌakeb chic li carner saꞌ eb li corral ut ma̱cꞌaꞌakeb chic li cuacax saꞌ eb lix naꞌaj, ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l. Usta chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin ma̱cꞌaꞌak chic, abanan la̱in ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ laj Colol cue. Li Ka̱cuaꞌ, li nimajcual Dios, aꞌan li ta̱qꞌuehok xcacuilal inchꞌo̱l. Tixqꞌue chi se̱bocꞌ li cuok joꞌ xse̱bal li rokeb li quej li kꞌaxal cau nequeꞌa̱linac. Ut tinixqꞌue chi cua̱nc saꞌ jun naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ tincꞌul. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li Profeta SofoníasTa̱cuulak xkꞌehil nak li Ka̱cuaꞌ ta̱rakok a̱tinAꞌan aꞌin li a̱tin li quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Sofonías saꞌ eb li cutan nak laj Josías li ralal laj Amón cuan chokꞌ rey aran Judá. Laj Sofonías aꞌan ralal laj Cusi. Ut laj Cusi, aꞌan ralal laj Gedalías. Ut laj Gedalías, aꞌan ralal laj Amarías. Ut laj Amarías, aꞌan ralal laj Ezequías. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Tinsacheb ru chi junaj cua li cꞌaꞌak re ru cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Tinsacheb ru chixjunileb li cristian ut tinsach ajcuiꞌ ruheb chixjunileb li xul. Tinsach ruheb li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa joꞌqueb ajcuiꞌ li car li cuanqueb saꞌ li nimaꞌ. Tinsach ruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Tinsacheb ru chixjunileb li cristian, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ: —Tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb laj Judá joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb aran Jerusalén. Tinsacheb ru chi junaj cua laj Baal lix dioseb, joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb laj tij li nequeꞌcꞌanjelac chiru ut chixjunileb li nequeꞌlokꞌonin re. Tinsacheb ru li nequeꞌtakeꞌ saꞌ xbe̱n li rochocheb ut nequeꞌxlokꞌoni li sakꞌe, ut li po, joꞌqueb ajcuiꞌ li chahim. Nequeꞌxcuikꞌib rib ut nequeꞌxpatzꞌ xcꞌabaꞌ lix dioseb Milcom. Ut nequeꞌxpatzꞌ ajcuiꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Eb li queꞌxcanab inlokꞌoninquil tinsacheb ru joꞌqueb ajcuiꞌ li ma̱ jun cua niquineꞌxlokꞌoni chi moco niquineꞌxcꞌoxla, chan li Dios. Chexucua ru li Ka̱cuaꞌ Dios xban nak cuulac re xkꞌehil nak ta̱rakok a̱tin saꞌ e̱be̱n. Chanchan mayejanbil tixba̱nu reheb lix tenamit nak tixkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Saꞌ eb li cutan aꞌan nak tinkꞌaxtesiheb lin tenamit, tinqꞌueheb chixtojbal xma̱c li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb, joꞌ eb ajcuiꞌ li ralaleb li rey ut chixjunileb li nequeꞌxba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu li jalaneb xtenamit nak nequeꞌxlokꞌoni li yi̱banbil dios. Saꞌeb li cutan aꞌan tinqꞌueheb ajcuiꞌ chixtojbal xma̱queb li nequeꞌoc chi piscꞌonbil saꞌ li rochocheb lix diosebSaꞌ li versículo 1:9 piscꞌonbil queꞌxba̱nu nak queꞌoc saꞌ li rochoch lix dioseb Dagón xcꞌabaꞌ xban nak aran chire li oqueba̱l quitꞌaneꞌ ut quijoreꞌ laj Dagón lix dioseb. Nequeꞌxpiscꞌo xban nak incꞌaꞌ nequeꞌraj nequeꞌxyekꞌ li bar quinak cuiꞌ nak quitꞌaneꞌ lix dioseb. Incꞌaꞌ nequeꞌraj xmuxbal ru lix dioseb. Te̱ril saꞌ li 1 Sam. 5:1-5. joꞌ ajcuiꞌ li nequeꞌxtu̱b saꞌ rochocheb lix dioseb li nequeꞌrelkꞌa chak riqꞌuin balakꞌi̱nc. Quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ: —Saꞌ eb li cutan aꞌan japjo̱keb re chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquileb laj Judá joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb Jerusalén. Ut ta̱abima̱nk lix ya̱b lix cuxeb toj cuan cuiꞌ li oqueba̱l li nequeꞌcꞌayin cuiꞌ car. Ta̱abi̱k ajcuiꞌ lix ya̱b xcuxeb toj saꞌ lix cab oqueba̱l. Ut teꞌrabi nak yo̱keb chak chi cha̱lc saꞌ li tzu̱l li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Chexya̱bak la̱ex li cuanquex nachꞌ riqꞌuin li cꞌayil saꞌ li naꞌajej Mactes xban nak teꞌcamsi̱k chixjunileb laj cꞌay ut teꞌca̱mk ajcuiꞌ chixjunileb laj jalol ru tumin. Chanchan tinloch inxam ut tinsiqꞌuiheb saꞌ li kꞌojyi̱n nak tinsiqꞌuiheb yalak bar saꞌ li tenamit Jerusalén li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Tinsiqꞌuiheb toj retal tinsacheb ru. Tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb li cꞌojcꞌo̱queb xchꞌo̱l, li chanchaneb li vino li tuktu ru. Eb aꞌan nequeꞌxye saꞌ xchꞌo̱leb nak li Ka̱cuaꞌ ma̱cꞌaꞌ naxba̱nu, chi moco li us, chi moco li incꞌaꞌ us, chanqueb. Ta̱makꞌekꞌ chiruheb chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. Ut li rochocheb teꞌsachekꞌ chiruheb. Teꞌxyi̱b li rochocheb abanan incꞌaꞌ teꞌcua̱nk chi saꞌ. Teꞌa̱uk uvas, abanan incꞌaꞌ teꞌxyal li xyaꞌal li ru. Yo̱ chi cuulac xkꞌehil nak ta̱rakok a̱tin li Ka̱cuaꞌ. Ac yo̱ chi nachꞌoc chak li cutan aꞌan. Kꞌaxal ra teꞌxcꞌul saꞌ li cutan aꞌan. Usta kꞌaxal cauheb rib, abanan teꞌxjap ajcuiꞌ re xbaneb xxiu chiru. Saꞌ li cutan aꞌan li Dios tixcꞌutbesi lix joskꞌil chiruheb. Kꞌaxal nabal li raylal ut li rahil chꞌo̱lejil teꞌxcꞌul. Teꞌsachekꞌ ruheb. Ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ru li choxa xban li chok ut ta̱mo̱yk ru li cutan. Saꞌ li cutan aꞌan teꞌxya̱basi lix trompeta li teꞌcha̱lk chi pletic ut japjo̱keb re, nak teꞌcha̱lk chi pletic riqꞌuineb li cauheb rib chi pletic xban nak sutsu saꞌ tzꞌac lix tenamiteb ut cuanqueb lix torre najt xteram. Quixye li Ka̱cuaꞌ: —Tinqꞌueheb saꞌ raylal chixjunileb laj Judá ut eb laj Jerusalén. Chanchanakeb li mutzꞌ nak teꞌxyal raj xsicꞌbal bar teꞌxic chixcolbaleb rib, abanan incꞌaꞌ teꞌru̱k xban nak xeꞌma̱cob chicuu. Lix quiqꞌueleb ta̱hoyekꞌ ut aran ta̱osokꞌ saꞌ li poks ut lix tibeleb ta̱kꞌa̱k ut aran ta̱osokꞌ, chan li Ka̱cuaꞌ. Chi moco lix plata chi moco lix oro ta̱ru̱k ta̱colok reheb chiru lix joskꞌil li Dios saꞌ li cutan aꞌan. Lix joskꞌil li Dios chanchan li xam nak tixsach chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌosokꞌ chiru junpa̱t. Chꞌutubomak e̱rib ut cꞌoxlahomak cꞌaꞌru te̱ba̱nu, la̱ex li tenamit li ma̱cꞌaꞌ e̱xuta̱n. Checꞌoxla rix li cꞌaꞌru te̱ba̱nu nak toj ma̱jiꞌ nequecꞌul li raylal li tenebanbil saꞌ e̱be̱n xban nak saꞌ junpa̱t ta̱numekꞌ li cutan joꞌ nak nacꞌameꞌ lix mokoj li trigo xban li ikꞌ. Checꞌoxla rix li cꞌaꞌru te̱ba̱nu nak toj ma̱jiꞌ nachal lix joskꞌil li Dios saꞌ e̱be̱n. Checꞌoxla rix cꞌaꞌru te̱ba̱nu nak toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil nak li Dios tixcꞌutbesi lix joskꞌil che̱ru. Sicꞌomak li Ka̱cuaꞌ che̱junilex la̱ex li tu̱lanex saꞌ ruchichꞌochꞌ. Sicꞌomak li Ka̱cuaꞌ la̱ex li nequeba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Ka̱cuaꞌ. Ti̱cak le̱ chꞌo̱l ut cheba̱nu li cha̱bilal. Ma̱re chan nak texcolekꞌ chiru lix joskꞌil li Dios saꞌ eb li cutan aꞌan. Eb lix ni̱nkal ru tenamit li ma̱cuaꞌeb aj judío teꞌsachekꞌ ruhebLi tenamit Gaza ta̱tzꞌekta̱na̱k ut li tenamit Ascalón ta̱sachekꞌ ruheb. Ut li tenamit Asdod, chi cutan ta̱makꞌekꞌ chiruheb chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. Ut li tenamit Ecrón chanchan michꞌbil teꞌuxk reheb nak teꞌsachekꞌ ruheb. Ra cha̱lc re saꞌ e̱be̱n la̱ex aj Creta li cuanquex chire li palau. Li Ka̱cuaꞌ xqꞌue ajcuiꞌ jun li raylal saꞌ e̱be̱n la̱ex aj filisteo nak quixye: —La̱ex aj filisteo li cuanquex saꞌ li naꞌajej Canaán, tinsach e̱ru chi junaj cua. Ma̱ jun chi cristian ta̱cana̱k saꞌ le̱ tenamit. Li tenamit li cuan chire li palau ta̱pimokꞌ ut ta̱sukꞌi̱k chokꞌ xnaꞌajeb xul. Aran teꞌxchꞌutub ribeb laj ilol xul ut aran teꞌxqꞌue xnaꞌajeb li carner, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut li joꞌ qꞌuial chic li teꞌcolekꞌ saꞌ li naꞌajej Judá, aꞌaneb chic teꞌe̱chani̱nk re lix naꞌajeb laj Ascalón ut aran chic teꞌcua̱nk. Chiru li kꞌojyi̱n teꞌcua̱rk saꞌ li rochocheb laj Ascalón xban nak li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb tixtenkꞌaheb ut ta̱rosobtesiheb cuiꞌchic. Quixye li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil: —La̱in nacuabi nak eb laj Moab ut eb laj Amón nequeꞌxhob lin tenamit. Queꞌrisi xlokꞌal lin tenamit ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. La̱in li yoꞌyo̱quil Dios. La̱in li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel. La̱in ninye aꞌin: Relic chi ya̱l nak teꞌosokꞌ eb laj Moab ut eb laj Amón joꞌ nak queꞌosoꞌ laj Sodoma ut laj Gomorra. Nak qui-osoꞌ li naꞌajej aꞌan, junes qꞌuix chic quimok aran ut junes atzꞌam chic quicuan aran. Ut li joꞌ qꞌuial chic lin tenamit queꞌcoleꞌ, aꞌaneb chic teꞌcꞌamok re li cꞌaꞌru reheb laj Moab ut aꞌaneb chic teꞌe̱chani̱nk re lix naꞌajeb, chan li Ka̱cuaꞌ. Chixjunil li raylal aꞌin ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb laj Moab joꞌqueb ajcuiꞌ laj Amón xban nak xeꞌxnimobresi ribeb, ut queꞌxhob lix tenamit li Dios li kꞌaxal nim xcuanquil ut queꞌnumta saꞌ xbe̱neb. Kꞌaxal ra tixba̱nu li Ka̱cuaꞌ reheb. Tixsach ruheb chixjunileb li yi̱banbil dios li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ re nak aꞌan chic teꞌxlokꞌoni nak teꞌxcuikꞌib rib chiru saꞌ ruchichꞌochꞌ yalak bar cua̱nkeb. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Joꞌcan ajcuiꞌ te̱cꞌul la̱ex aj Etiopía. Tinsach ajcuiꞌ e̱ru riqꞌuin lin chꞌi̱chꞌ, chan. Li Ka̱cuaꞌ tixqꞌueheb chixtojbal xma̱queb laj Asiria li cuanqueb saꞌ li norte. Ta̱sachekꞌ ru li nimla tenamit Nínive. Ma̱ ani chic ta̱cua̱nk aran. Joꞌ chaki chꞌochꞌ ta̱cana̱k. Lix naꞌajeb laj Asiria ta̱cana̱k chokꞌ xnaꞌajeb li xul xban nak juqꞌuinbil chic chixjunil li naꞌajej aꞌan. Tꞌantꞌo̱keb aj chic chi cutanquil li chacalteꞌ, lix cheꞌel li rochocheb. Teꞌcua̱nk cuacax aran joꞌqueb ajcuiꞌ li xul li cuanqueb saꞌ qꞌuicheꞌ. Saꞌ xbe̱n li oqueba̱l teꞌcua̱rk li soꞌsol ut eb li cuarom. Ut ta̱abi̱k nak tixjap re saꞌ li ventana. Joꞌcaꞌin xeꞌxcꞌul li tenamit li kꞌaxal sa saꞌ xchꞌo̱leb nak queꞌcuan ut nequeꞌxcacuubresi ribeb xjuneseb rib. Queꞌxye saꞌ xchꞌo̱leb: —La̱o nim kacuanquil. Ma̱ ani chic cuan xcuanquil chiku la̱o, chanqueb. Ilomak chanru nak xeꞌosoꞌ ut lix naꞌajeb xcana chokꞌ xnaꞌajeb li joskꞌ aj xul. Chixjunileb li teꞌnumekꞌ aran, teꞌxseꞌe ut teꞌrecꞌasi lix jolomeb nak teꞌril cꞌaꞌru queꞌxcꞌul li tenamit aꞌan. Ta̱sachekꞌ ru li tenamit JerusalénRaylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱n li tenamit Jerusalén xban nak xeꞌxkꞌetkꞌeti rib. Queꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us joꞌ queꞌxba̱nu li jalan tenamit ut queꞌxrahobtesi li nebaꞌ. Incꞌaꞌ queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye li Dios chi moco queꞌxcꞌul lix kꞌusbaleb li quixqꞌue. Incꞌaꞌ queꞌxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li Dios chi moco queꞌxsicꞌ. Eb laj cꞌamol be saꞌ li tenamit chanchaneb li joskꞌ aj cakcoj li teꞌtzꞌoca̱k. Ut eb li nequeꞌrakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamit, chanchaneb laj xoj li nequeꞌbe̱c chi kꞌek chixsicꞌbal li cꞌaꞌru teꞌxtiu ut nak nequeꞌxtau, nequeꞌxchoy chi junaj cua. Chi moco li bak nequeꞌxcanab bayak re cuulaj. Lix profeteb aj ticꞌtiꞌeb ut kꞌetkꞌeteb. Ut eb laj tij queꞌxmux ru li templo ut queꞌxjal ru lix chakꞌrab li Dios ut incꞌaꞌ queꞌxba̱nu chi tzꞌakal re ru. Usta eb li tenamit incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, abanan li Dios cuan saꞌ xya̱nkeb ut ti̱c xchꞌo̱l. Aꞌan incꞌaꞌ naxba̱nu cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ us. Rajlal cutan naxcꞌutbesi lix ti̱quilal chiruheb ut junelic naxba̱nu. Abanan li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb incꞌaꞌ nequeꞌxnau xuta̱nac. Ut quixye li Ka̱cuaꞌ: —Nabaleb li xni̱nkal ru tenamit xinsacheb. Ma̱cꞌaꞌ chic cristian xeꞌcana saꞌ li naꞌajej. Xinsach ruheb chi junaj cua. Naquirnac saꞌ eb li be. Ma̱ ani chic nanumeꞌ aran. Xinsacheb lix tenamit chi junaj cua. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Saꞌ inchꞌo̱l la̱in nak riqꞌuin aꞌin tineꞌxxucua laj Jerusalén ut teꞌxcꞌul lix kꞌusbaleb li xinqꞌue, re nak incꞌaꞌ tinsach ru lix tenamiteb. Abanan kꞌaxal cuiꞌchic queꞌxba̱nu li ma̱usilal. Joꞌcan nak chine̱roybeni cuan, chan li Ka̱cuaꞌ, toj ta̱cuulak xkꞌehil nak tincuisi injoskꞌil saꞌ e̱be̱n. La̱in ac xinye nak tinchꞌutubeb ru lix ni̱nkal ru tenamit ut tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb. Chanchan li xam nak tincꞌut lin joskꞌil che̱ru. Tinsacheb ru chixjunil le̱ tenamit xban nak yo̱ injoskꞌil saꞌ e̱be̱n. Ta̱yi̱ba̱k cuiꞌchic li tenamit JerusalénTa̱cuulak xkꞌehil nak tinjal cuiꞌchic lix naꞌlebeb li tenamit re nak chixjunileb teꞌxqꞌue cuiꞌchic inlokꞌal ut junajakeb chic lix chꞌo̱l chi cꞌanjelac chicuu. Toj jun pacꞌal li nimaꞌ li cuan Etiopía teꞌcha̱lk chak lin tenamit, li queꞌisi̱c saꞌ lix tenamiteb. Ut teꞌxqꞌue cuiꞌchic inlokꞌal ut teꞌxqꞌue cuiꞌchic xmayej chicuu. Saꞌ eb li cutan aꞌan incꞌaꞌ chic texxuta̱nobresi̱k xban li incꞌaꞌ us xeba̱nu nak xexma̱cob ut xekꞌetkꞌeti e̱rib chicuu. La̱in tincuisiheb saꞌ e̱ya̱nk li kꞌetkꞌeteb ut li nequeꞌxnimobresi ribeb. Ut incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk li kꞌetkꞌetil saꞌ lin santil naꞌaj. Li joꞌ qꞌuialeb li cha̱bil xnaꞌlebeb ut li tu̱laneb saꞌ li tenamit, aꞌaneb li teꞌcana̱k. Ut cauhakeb xchꞌo̱l cuiqꞌuin. Li joꞌ qꞌuialeb chic li ralal xcꞌajoleb laj Israel li teꞌcana̱k, incꞌaꞌ chic teꞌxba̱nu li ma̱usilal chi moco teꞌticꞌtiꞌik chi moco teꞌbalakꞌi̱nk. Teꞌxchꞌolani ribeb saꞌ xya̱lal. Cꞌojcꞌo̱keb xchꞌo̱l nak teꞌcua̱rk xban nak ma̱ ani chic ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk reheb ut ma̱cꞌaꞌakeb chic xxiuheb. Bichankex la̱ex li cuanquex Sión. Japomak e̱re xban xsahil e̱chꞌo̱l, la̱ex aj Israel. Ut chinumta̱k taxak xsahil e̱chꞌo̱l, la̱ex li cuanquex Jerusalén. Li Ka̱cuaꞌ xrisi li raylal li xqꞌue saꞌ e̱be̱n ut xrisiheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Li Ka̱cuaꞌ aꞌanak chic le̱ rey, la̱ex aj Israel. Joꞌcan nak ma̱cꞌaꞌ chic te̱xucua xban nak ma̱cꞌaꞌak chic li raylal saꞌ e̱be̱n. Saꞌ eb li cutan aꞌan ta̱yehekꞌ reheb laj Jerusalén: Mexxucuac la̱ex li cuanquex Sión. Me̱cuiba e̱chꞌo̱l. Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios cuan e̱riqꞌuin. Aꞌan nim xcuanquil ut aꞌan ta̱colok e̱re. Li Ka̱cuaꞌ sahak xchꞌo̱l e̱riqꞌuin ut riqꞌuin xnimal xrahom tixqꞌue e̱re li acꞌ yuꞌam. Ut ta̱bicha̱nk xban xsahil saꞌ xchꞌo̱l. Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye: —Texinchꞌutub la̱ex li najt quexrahobtesi̱c ut tincuisi le̱ xuta̱n. Saꞌ eb li cutan aꞌan la̱in tinqꞌueheb chixtojbaleb xma̱c li queꞌrahobtesin e̱re. Abanan la̱ex texincol ut texincꞌam cuiꞌchic saꞌ le̱ naꞌaj, la̱ex li quecꞌul raylal ut quex-isi̱c saꞌ le̱ tenamit. Ut ta̱qꞌuehekꞌ cuiꞌchic le̱ lokꞌal ut naꞌno̱k chic e̱ru yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan, la̱in texinchꞌutub ut texincꞌam cuiꞌchic saꞌ le̱ naꞌaj ut tinqꞌue cuiꞌchic le̱ lokꞌal ut naꞌno̱k chic e̱ru yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut tinqꞌue cuiꞌchic li cꞌaꞌru e̱re ut sa chic texcua̱nk, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li Profeta HageoLi Ka̱cuaꞌ quixye reheb nak tento teꞌxyi̱b cuiꞌchic lix temploYo̱ xcab chihab roquic chokꞌ rey aran Persia laj Darío saꞌ li xbe̱n cutan re li xcuak po nak quia̱tinac li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin li profeta Hageo. Li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li Dios quixye re laj Zorobabel, li gobernador, li ralal laj Salatiel. Ut quixye ajcuiꞌ re laj Josué li xbe̱nil aj tij, li ralal laj Josadac. Aꞌan aꞌin li quixye li nimajcual Dios re laj Hageo: —Li tenamit aꞌin nequeꞌxye nak toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil nak teꞌxyi̱b cuiꞌchic lin templo, chan. Ut laj Hageo quixye reheb li tenamit li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li Dios ut quixye: —¿Ma xkꞌehil ta biꞌ chokꞌ e̱re la̱ex nak texcua̱nk saꞌ cha̱bil cab ut lix templo li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ nequecꞌoxla xyi̱banquil? Li nimajcual Dios quixye reheb: —Checꞌoxla chi us li cꞌaꞌru yo̱quex chixba̱nunquil. Kꞌaxal nabal nequerau, ut ma̱cꞌaꞌ ajcuiꞌ nequekꞌol; nequexcuaꞌac ut incꞌaꞌ nequexnujac; nequex-ucꞌac ut incꞌaꞌ nanumeꞌ le̱ chaki el; nequeqꞌue le̱ rakꞌ che̱rix ut incꞌaꞌ nequextikcuoꞌ; li nacꞌanjelac saꞌ cutan, chanchan saꞌ hopol aj bo̱ls naxqꞌue lix tojbal. Li nimajcual Dios quixye reheb: —Checꞌoxla chi us li cꞌaꞌru yo̱quex chixba̱nunquil. Joꞌcan nak ayukex saꞌ li qꞌuicheꞌ ut sicꞌomak chak li cheꞌ ut yi̱bomak cuiꞌchic lin santil templo ut la̱in ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l ut aran tinlokꞌoni̱k, chan li Ka̱cuaꞌ. Nabal nequesicꞌ ut caꞌchꞌin ajcuiꞌ nequetau. La̱in chanchan apunbil tinba̱nu nak tinmakꞌ che̱ru li cꞌaꞌru nequexoc saꞌ le̱ rochoch, xban nak moco ra ta chicuu nak tinba̱nu. ¿Cꞌaꞌut nak tinba̱nu e̱re chi joꞌcan? chan li nimajcual Dios. Xban nak kꞌaxal nequeqꞌue e̱chꞌo̱l chixyi̱banquil chi us le̱ rochoch ut incꞌaꞌ nequecꞌoxla xyi̱banquil lin templo, chan. La̱ex quexma̱cob. Joꞌcan nak incꞌaꞌ quintakla li hab saꞌ xbe̱n le̱ chꞌochꞌ ut incꞌaꞌ quimok le̱ racui̱mk. La̱in xinba̱nun re nak incꞌaꞌ quixqꞌue li hab. La̱in xinchakihobresin re le̱ racui̱mk. Quichakic li cꞌaꞌru cuan saꞌ li cꞌaleba̱l ut saꞌ eb li tzu̱l. Quichakic le̱ trigo joꞌqueb ajcuiꞌ le̱ uvas. Ut quichakic xto̱nal le̱ olivos. Quilajeꞌchakic chixjunil le̱ racui̱mk ut ta̱chakik ajcuiꞌ e̱re la̱ex joꞌeb ajcuiꞌ le̱ queto̱mk. Quicana chi ma̱cꞌaꞌ rajbal li trabaj li queba̱nu. Li profeta Hageo quixye reheb chixjunil li quiyeheꞌ re xban li Dios. Nak queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye, laj Zorobabel li ralal laj Salatiel ut laj Josué li xbe̱nil aj tij, li ralal laj Josadac, joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit, queꞌxxucua ru li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Ut queꞌxba̱nu li quixye. Ut laj Hageo, lix profeta li Dios, quia̱tinac riqꞌuineb li tenamit saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios. Quixye reheb: —Joꞌcaꞌin xye e̱re li Dios: La̱in cua̱nkin e̱riqꞌuin, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue xcacuil xchꞌo̱l laj Zorobabel, li ralal laj Salatiel, li gobernador re Judá, joꞌ ajcuiꞌ laj Josué lix be̱nil aj tij, li ralal laj Josadac. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ xcacuileb xchꞌo̱l li tenamit, ut queꞌoc chi cꞌanjelac re xyi̱banquil lix templo li nimajcual Dios. Queꞌxtiquib cꞌanjelac saꞌ li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l xbe li xcuak po re li xcab chihab roquic chokꞌ rey laj Darío. Jun xcaꞌcꞌa̱l xbe li xcuuk po re li chihab aꞌan nak quia̱tinac cuiꞌchic li Dios riqꞌuin li profeta Hageo ut quixye re: —Tat-a̱tinak riqꞌuineb laj Zorobabel li ralal laj Salatiel, ut laj Josué li ralal laj Josadac, joꞌqueb ajcuiꞌ li tenamit ut ta̱ye reheb chi joꞌcaꞌin, “¿Ma toj cuan saꞌ e̱ya̱nk qui-iloc re lin templo junxil? ¿Ma jultic e̱re nak cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal nak quicuan? ¿Ma nacuulac ta biꞌ che̱ru lin templo chanru nak cuan anakcuan? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequeril nak ma̱cꞌaꞌ chic xchꞌinaꞌusal joꞌ junxil?” Anakcuan, cacuubresi a̱chꞌo̱l, at Zorobabel. Cacuubresi ajcuiꞌ a̱chꞌo̱l la̱at at Josué li xbe̱nil aj tij. Cacuubresihomak e̱chꞌo̱l che̱junilex li cuanquex arin ut chexcꞌanjelak ut la̱in cua̱nkin e̱riqꞌuin, chan li nimajcual Dios. Nak quex-el chak aran Egipto, la̱in quinye e̱re nak cua̱nkin e̱riqꞌuin. Ut chalen anakcuan cuanquin e̱riqꞌuin. Joꞌcan nak mexxucuac. Cuulac re xkꞌehil nak la̱in tincuecꞌasi saꞌ xnaꞌaj li choxa ut li ruchichꞌochꞌ ut li palau. Sicsotkeb xban xxiuheb chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit ut teꞌxcꞌam chak arin saꞌ lin templo lix biomaleb ut ta̱nujak lin templo riqꞌuin lin lokꞌal, chan li Ka̱cuaꞌ Dios li kꞌaxal nim xcuanquil. Chixjunil li plata ut li oro li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ cue la̱in, chan li nimajcual Dios. Li templo li te̱yi̱b la̱ex aꞌanak li kꞌaxal lokꞌ chiru li quicuan junxil. Ut tinqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌin, chan li nimajcual Dios. Ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l xbe li xbele li po re li xcab chihab roquic chokꞌ rey laj Darío nak li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin li profeta Hageo. Ut quixye re nak saꞌ xcꞌabaꞌ li nimajcual Dios tixpatzꞌ reheb laj tij chirix li chakꞌrab. Cui junak aj tij tixcꞌam li mayejanbil tib saꞌ lix tꞌicr ut cui lix tꞌicr ta̱nak saꞌ xbe̱n li caxlan cua, malaj ut saꞌ li vino, malaj ut saꞌ li aceite, malaj ut saꞌ xbe̱n cꞌaꞌ chic re ru chi tzacae̱mk, ¿ma santobresinbilak chic ta̱cana̱k li tzacae̱mk li quinak cuiꞌ? chan. Ut eb laj tij queꞌchakꞌoc ut queꞌxye nak incꞌaꞌ. Tojoꞌnak laj Hageo quixpatzꞌ cuiꞌchic reheb ut quixye: —Cui cuan junak ac xmux rib riqꞌuin xchꞌeꞌbal junak li camenak ut cui tixchꞌeꞌ li cꞌaꞌ re ru chi tzacae̱mk, ¿ma muxbil chic ru ta̱cana̱k li tzacae̱mk? chan. Ut eb laj tij queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Muxbil chic ru ta̱cana̱k, chanqueb. Quichakꞌoc laj Hageo ut quixye reheb: —Joꞌcan eb ajcuiꞌ li tenamit aꞌin chicuu, chan li nimajcual Dios. —Chixjunil li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu ut li cꞌaꞌru nequeꞌxmayeja chicuu ac muxbil ru, chan. Chalen anakcuan cꞌoxlahomak chi us li cꞌaꞌru xecꞌul nak toj ma̱jiꞌ nequetiquib xyi̱banquil lin templo. Nak toj ma̱jiꞌ xetiquib xyi̱banquil li templo, saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex nak junmay coxtal li ru le̱ trigo te̱xoc, abanan laje̱b ajcuiꞌ x-el. Ut nak oc e̱re xyatzꞌbal ru le̱ uvas, xecꞌoxla nak te̱cꞌul mero ciento cuc li xyaꞌal. Abanan junmay ajcuiꞌ x-el. La̱in quinsach ru le̱ racui̱mk nak quintakla li tikcual ikꞌ ut quintakla ajcuiꞌ li hab chi nabal toj retal quikꞌa le̱ racui̱mk ut quintakla ajcuiꞌ li sakbach toj retal qui-osoꞌ le̱ racui̱mk, ut quicana chi ma̱cꞌaꞌ rajbal li trabaj queba̱nu. Abanan incꞌaꞌ xejal e̱cꞌaꞌux ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ xexsukꞌi cuiqꞌuin, chan li Ka̱cuaꞌ. —Qꞌuehomak retal anakcuan. Ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l xbe li xbele po nak xechoy xqꞌuebal lix cimiento lin templo, chan li Ka̱cuaꞌ. Qꞌuehomak retal chi us. ¿Ma cuan ta biꞌ ru le̱ racui̱mk xocxo e̱ban? ¿Ma cuan ta biꞌ ru li uvas? ¿Ma cuan ta biꞌ ru li xto̱nal li higo? Ut, ¿ma cuan ta biꞌ ru li granado? Ut, ¿ma x-atzꞌumac ta biꞌ li cheꞌ olivo? Usta ma̱cꞌaꞌ chixjunil aꞌan, abanan chalen anakcuan texcuosobtesi, chan li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan, saꞌ li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l xbe li xbele po, quia̱tinac cuiꞌchic li Dios riqꞌuin li profeta Hageo ut quixye re: —Tat-a̱tinak cuiꞌchic riqꞌuin laj Zorobabel li gobernador re Judá, ut ta̱ye re nak la̱in tincuecꞌasi saꞌ xnaꞌaj li choxa ut li ruchichꞌochꞌ. La̱in tincuisiheb saꞌ lix naꞌajeb li rey ut tincuisi xcuanquileb li xni̱nkal ru tenamit ut tinsach ruheb. Tinsach ru lix carruajeb re pletic ut chixjunileb li nequeꞌxic chi saꞌ. Ut tincamsiheb lix cacua̱y joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌxic chirixeb. Ut xjuneseb teꞌxcamsi ribeb chi ribileb rib. Li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil quixye re laj Zorobabel: —Saꞌ li cutan aꞌan la̱in tin-ilok a̱cue, at Zorobabel, ralalat laj Salatiel. Sicꞌbil a̱cuu inban, la̱at laj cꞌanjel chicuu. Raro̱cat inban joꞌ lin matkꞌab re xba̱nunquil sellar, chan li nimajcual Dios. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li Profeta ZacaríasEb laj Israel teꞌcua̱nk cuiꞌchic JerusalénLi profeta Zacarías, aꞌan ralal laj Berequías. Laj Berequías, aꞌan ralal laj Iddo. Cuakxakib po xcab chihab roquic laj Darío chokꞌ xreyeb laj Persia nak quia̱tinac li Dios riqꞌuin li profeta Zacarías ut quixye re: —La̱in li nimajcual Dios. Cꞌajoꞌ nak quinjoskꞌoꞌ riqꞌuineb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Joꞌcan nak ta̱ye reheb lin tenamit nak teꞌxjal xcꞌaꞌux ut teꞌsukꞌi̱k cuiqꞌuin. Ut la̱in chic tincua̱nk riqꞌuineb. La̱in li Ka̱cuaꞌ li nim incuanquil. Xinyehoc re aꞌin. Me̱ba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Eb li profeta li queꞌcꞌanjelac chak junxil queꞌa̱tinac chak riqꞌuineb ut queꞌxye reheb, “Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ Dios. Jalomak e̱cꞌaꞌux ut canabomak xba̱nunquil li ma̱usilal,” chanqueb. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li cꞌaꞌru quinye reheb, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut anakcuan, ¿bar cuanqueb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ? Ut, ¿bar cuanqueb le̱ profeta? ¿Ma yoꞌyo̱queb ta biꞌ chi junelic? Abanan li a̱tin li quinye quicꞌulman joꞌ quinye. Quicꞌulman joꞌ quinye reheb lin profeta re teꞌxye reheb li tenamit. Queꞌxcꞌul li raylal le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ joꞌ quinye. Joꞌcan nak queꞌyotꞌeꞌ xchꞌo̱l ut queꞌxjal xcꞌaꞌuxeb. Queꞌxye, “Xkacꞌul ajcuiꞌ li cꞌaꞌru quixye chak saꞌ kabe̱n li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios joꞌ kacꞌulub xcꞌulbal xban li kayehom kaba̱nuhom,” chanqueb.— Eb li cacua̱y li quicꞌutbesi̱c saꞌ li visiónLi profeta Zacarías, aꞌan li ralal laj Berequías. Laj Berequías, aꞌan li ralal laj Iddo. Yo̱ junlaju po xcab chihab roquic chokꞌ rey laj Darío saꞌ li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l xbe li po aꞌan (Sebat xcꞌabaꞌ) nak li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Zacarías saꞌ jun li visión. Quixye laj Zacarías: —Saꞌ jun li kꞌojyi̱n quicꞌutbesi̱c jun li visión chicuu xban li Dios. Saꞌ li visión aꞌan quicuil jun li cui̱nk cuan chirix jun li cacua̱y cak rix saꞌ jun li ru takꞌa. Xakxo rubeleb li cheꞌ mirto. Ut chirix aꞌan cuanqueb chic nabaleb li cacua̱y. Cuanqueb cak rixeb. Cuanqueb repex rixeb ut cuanqueb ajcuiꞌ sak rixeb. Ut quinpatzꞌ re li ángel li yo̱ chi a̱tinac cuiqꞌuin: —Ka̱cuaꞌ, ¿cꞌaꞌru xya̱lal aꞌin li yo̱quin chirilbal? chanquin. Ut li ángel quichakꞌoc ut quixye cue: —La̱in tinye a̱cue lix ya̱lal li yo̱cat chirilbal, chan. Ut li cui̱nk li cuan chirix li cacua̱y rubeleb li cheꞌ mirto quia̱tinac chak ut quixye cue: —Li cꞌaꞌru yo̱cat chirilbal, aꞌaneb li queꞌtakla̱c chak xban li Ka̱cuaꞌ re xsutinquil chixjunil li ruchichꞌochꞌ, chan. Ut li cuanqueb chirixeb li cacua̱y queꞌxye re lix ángel li Ka̱cuaꞌ li cuan rubeleb li cheꞌ mirto: —Xkasuti chak chixjunil li ruchichꞌochꞌ ut xkaqꞌue retal nak cuanqueb saꞌ xya̱lal ut cuanqueb saꞌ tuktu̱quil usilal, chanqueb. Ut lix ángel li Ka̱cuaꞌ quixye: —At nimajcual Dios, laje̱b xca̱cꞌa̱l chihab yo̱ a̱joskꞌil saꞌ xbe̱neb li tenamit Jerusalén ut Judá. ¿Joꞌ najtil chic ta̱cua̱nk la̱ joskꞌil saꞌ xbe̱neb? Ut, ¿jokꞌe ta̱cuuxta̱na ruheb? chan li ángel. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quichakꞌoc riqꞌuin cha̱bil a̱tin ut li ángel li yo̱ chi a̱tinac cuiqꞌuin quicꞌojla xchꞌo̱l chirabinquil li cꞌaꞌru quixye li Dios. Ut li ángel quixye cue nak tinye resil li quixye li Dios. Joꞌcaꞌin quixye li Dios li kꞌaxal nim xcuanquil. —La̱in kꞌaxal cuiꞌchic ninra Jerusalén, lin tenamit Sión. Yo̱ caꞌchꞌin injoskꞌil saꞌ xbe̱neb lin tenamit. Abanan kꞌaxal cuiꞌchic yo̱ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb li tenamit li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban ut cꞌojcꞌo̱queb xchꞌo̱l xjuneseb xban nak kꞌaxal cuiꞌchic ra xeꞌxba̱nu reheb lin tenamit, chan. Joꞌcan nak li nimajcual Dios quixye: —Tincuuxta̱na cuiꞌchic ruheb laj Jerusalén. Ta̱yi̱ba̱k cuiꞌchic li templo ut ta̱yi̱ba̱k ajcuiꞌ chixjunil li tenamit Jerusalén, chan li Dios. Ut quixye ajcuiꞌ cue li ángel: —Ta̱ye ajcuiꞌ resil aꞌin: Joꞌcaꞌin xye li nimajcual Dios. Tinqꞌue cuiꞌchic chi nabal li cꞌaꞌru reheb lin tenamit Jerusalén ut tebincuosobtesi. Chanchan nak toj xinsiqꞌueb ru chokꞌ cualal incꞌajol, chan li Dios. Li xucub ut eb laj tenol chꞌi̱chꞌ li queꞌcꞌutbesi̱c chiru laj Zacarías saꞌ visiónUt quicꞌutbesi̱c cuiꞌchic chicuu jun chic li visión. Quicuil ca̱hib li xucub. Ut quinpatzꞌ re li ángel cꞌaꞌru xya̱lal li ca̱hib chi xucub li yo̱quin chirilbal. Li ángel quichakꞌoc ut quixye cue: —Li ca̱hib chi xucub aꞌin, aꞌan retalil li ca̱hib chi xni̱nkal ru tenamit li queꞌnumta saꞌ xbe̱neb ut queꞌxchaꞌchaꞌi ruheb lin tenamit Judá, Israel ut Jerusalén, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixcꞌut chicuu ca̱hib laj tenol chꞌi̱chꞌ. Ut la̱in quinpatzꞌ re: —¿Cꞌaꞌru aj e nak xeꞌchal eb aꞌan?— Ut aꞌan quixye cue: —Li ca̱hib chi xucub, aꞌaneb retalil li ca̱hib chi xni̱nkal ru tenamit li queꞌrahobtesin reheb lin tenamit toj retal nak incꞌaꞌ chic queꞌxcuy. Eb laj tenol chꞌi̱chꞌ queꞌchal chixsachbal ruheb li ca̱hib chi xni̱nkal ru tenamit. Sicsotkeb chic xban xxiuheb nak teꞌsachekꞌ xban nak queꞌxchaꞌchaꞌi ruheb lin tenamit Judá, chan li Ka̱cuaꞌ. Li cꞌa̱m re bisoc li quicꞌutbesi̱c saꞌ li visiónLi Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi chicuu jun chic li visión. Quicuil jun li cui̱nk cuan jun li cꞌa̱m re bisoc saꞌ rukꞌ. Ut quinpatzꞌ re: —¿Bar xic a̱cue?— Ut aꞌan quixye cue: —Xic cue chixbisbal li tenamit Jerusalén. Tinbis joꞌ nimal rok ut joꞌ nimal ru, chan. Qui-el li ángel li yo̱ chi a̱tinac cuiqꞌuin. Nak yo̱ chi xic, quicuil jun chic li ángel co̱ chixcꞌulbal. Ut quixye re: —Ayu saꞌ junpa̱t chixtaubal li cui̱nk li xic re chi bisoc ut ta̱ye re nak teꞌta̱mk cuiꞌchic li cristian saꞌ li tenamit Jerusalén. Xban xqꞌuial li tenamit ut xban xqꞌuialeb lix queto̱mk incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit. Chanchan sutsu̱k riqꞌuin xam li tenamit Jerusalén nak cua̱nkin riqꞌuineb chixcolbaleb riqꞌuin lin cuanquil. Ut tincꞌutbesi lin lokꞌal saꞌ xya̱nkeb, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quixye reheb lix tenamit: —Abihomak la̱ex aj Israel. La̱in xinjeqꞌuin e̱ru saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Anakcuan tex-e̱lk saꞌ li naꞌajej li cuan saꞌ li norte. La̱ex aj Jerusalén, li cuanquex Babilonia, elenkex ut sukꞌinkex cuiꞌchic saꞌ le̱ naꞌaj, chan li Ka̱cuaꞌ. Nak acak xqꞌue lin lokꞌal li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios quinixtakla xyebal e̱re cꞌaꞌru teꞌxcꞌul li xni̱nkal ru tenamit li queꞌrahobtesin e̱re ut queꞌnumta saꞌ e̱be̱n. Li ani narahobtesin e̱re, chanchan ajcuiꞌ nak la̱in quineꞌxrahobtesi, chan. Joꞌcan nak tinqꞌueheb saꞌ raylal. Ut la̱ex li cuanquex chokꞌ xmo̱seb, texinqꞌue chi numta̱c saꞌ xbe̱neb aꞌan re nak te̱nau nak li nimajcual Dios, aꞌan li quitaklan chak cue. Li Ka̱cuaꞌ quixye: —Bichankex chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex aj Jerusalén xban nak la̱in tincua̱nk e̱riqꞌuin, chan. Saꞌ eb li cutan aꞌan nabalakeb li tenamit teꞌpa̱ba̱nk re li Ka̱cuaꞌ. Ut aꞌan tixye: —Aꞌanakeb ajcuiꞌ lin tenamit. Ut la̱in tincua̱nk riqꞌuineb, chaꞌak li Ka̱cuaꞌ. Ut la̱ex te̱nau nak li nimajcual Dios, aꞌan li quitaklan chak cue. Ut li Ka̱cuaꞌ ta̱cua̱nk cuiꞌchic aran Judá saꞌ li Santil Naꞌajej ut teꞌsiqꞌuekꞌ cuiꞌchic ruheb laj Jerusalén xban li Ka̱cuaꞌ. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ cheꞌxxucua ta ru li Ka̱cuaꞌ ut incꞌaꞌ ta chic teꞌecꞌa̱nk xban nak aꞌan tixcanab chak lix Santil Naꞌaj ut ta̱cha̱lk saꞌ kaya̱nk. Laj Josué li xbe̱nil aj tij quicꞌutbesi̱c chiru laj Zacarías saꞌ visiónUt quixcꞌutbesi ajcuiꞌ chicuu jun chic li visión ut quicuil nak laj Josué li xbe̱nil laj tij xakxo chiru lix ángel li Ka̱cuaꞌ. Ut xakxo ajcuiꞌ laj tza saꞌ xnim ukꞌ li ángel re xjitbal laj Josué. Ut lix ángel li Ka̱cuaꞌ quixye re laj tza: —Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ Dios chikꞌusuk a̱cue. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ li quisicꞌoc ruheb laj Jerusalén chikꞌusuk a̱cue. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xeꞌcoleꞌ eb aꞌan joꞌ nak xcoleꞌ li ruꞌuj siꞌ isinbil saꞌ li xam?— Laj Josué tzꞌaj ru li rakꞌ li cuan chirix nak xakxo chiru lix ángel li Ka̱cuaꞌ. Ut li ángel quia̱tinac riqꞌuineb li yo̱queb chi tenkꞌa̱nc re ut quixye reheb: —Isihomak li rakꞌ li tzꞌaj ru.— Ut quixye re laj Josué: —Anakcuan xcuisi la̱ cuakꞌ li tzꞌaj ru ut xinqꞌue li cha̱bil tꞌicr cha̱cuix. Aꞌan retalil nak cuybil sachbil chic la̱ ma̱c.— Ut quixye reheb: —Bacꞌomak junak tꞌicr sak ru saꞌ xjolom, chan. Ut queꞌxqꞌue jun li tꞌicr sak ru saꞌ xjolom ut queꞌxqꞌue li cha̱bil tꞌicr chirix. Ut lix ángel li Ka̱cuaꞌ xakxo aran. Ut lix ángel li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue xnaꞌleb laj Josué ut quixye re: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: Cui tatcua̱nk joꞌ nacuaj ut cui ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru ninye, la̱at tat-ilok re li cuochoch ut la̱at ajcuiꞌ tat-ilok re chixjunil li neba̱l li cuan chire li cuochoch. Cui ta̱ba̱nu aꞌin tinqꞌue a̱naꞌaj saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb arin. At Josué, la̱at li xbe̱nil laj tij. Chacuabihak la̱at ut cheꞌrabihak ajcuiꞌ eb laj tij li nequeꞌtenkꞌan a̱cue. La̱ex retalil laj cꞌanjel chicuu li tintakla chak, li nequeꞌxye xtux cheꞌ re. La̱in xinqꞌue jun li pec chiru laj Josué. Li pec aꞌan cuan cuukub pere̱l ru. La̱in tintzꞌi̱ba jun li retalil chiru. Ut chiru jun cutan tincuisi lix ma̱queb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Nak ta̱cuulak xkꞌehil aꞌan, sa chic texcua̱nk chi ribil e̱rib. Ut naru textzaca̱nk saꞌ comonil saꞌ xmu li cheꞌ olivos ut saꞌ xmu li cheꞌ higo, chan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Li candelero li quicꞌutbesi̱c saꞌ li visiónUt li ángel li quia̱tinac cuiqꞌuin quisukꞌi cuiꞌchic chak ut quinrajsi. Chanchan nak na-ajsi̱c junak yo̱ chi cua̱rc. Ut quixye cue: —¿Cꞌaꞌru yo̱cat chirilbal?— Ut la̱in quinchakꞌoc ut quinye re: —Yo̱quin chirilbal jun li candelero yi̱banbil riqꞌuin oro. Ut saꞌ xbe̱n cuan xnaꞌaj li aceite ut cuan xnaꞌaj cuukub candil ut cuan ajcuiꞌ cuukub li nanumeꞌ cuiꞌ li aceite. Ut chixcꞌatk cuan cuib xto̱nal li olivo. Jun to̱n li olivo cuan chixcꞌatk li xnaꞌaj li aceite saꞌ xnim ut li jun to̱n chic cuan saꞌ xtzꞌe. Quinpatzꞌ re li ángel li yo̱ chi a̱tinac cuiqꞌuin: —Ka̱cuaꞌ, ¿cꞌaꞌru xya̱lal aꞌin li yo̱quin chirilbal?— Ut li ángel quichakꞌoc ut quixye cue: —¿Ma incꞌaꞌ nacanau cꞌaꞌru xya̱lal li yo̱cat chirilbal?— Ut la̱in quinye re: —Incꞌaꞌ ninnau, Ka̱cuaꞌ.— Li Dios quixye nak tixqꞌue xcuanquil laj Zorobabel re xba̱nunquil li cꞌanjelLix ángel li Ka̱cuaꞌ quichakꞌoc ut quixye cue: —Aꞌan aꞌin li quixye li Ka̱cuaꞌ re laj Zorobabel: Moco riqꞌuin ta e̱metzꞌe̱u chi moco riqꞌuin ta e̱cuanquil te̱ba̱nu li cꞌanjel aꞌin. Riqꞌuin ban lix cuanquil lin Santil Musikꞌ li tinqꞌue e̱re, chan li nimajcual Dios. Usta joꞌ xnimal jun li tzu̱l li chꞌaꞌajquilal li ta̱cha̱lk, abanan laj Zorobabel tixcuy xnumsinquil chixjunil li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱n toj tixchoy xyi̱banquil li templo. Ut nak ta̱qꞌuema̱nk li pec re xchoybal li cꞌanjel chixjunileb teꞌxjap re chixyebal: ¡Cꞌajoꞌ xlokꞌal! ¡Bantiox re li Ka̱cuaꞌ!— Ut lix ángel li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic cuiqꞌuin ut quixye cue: —Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ: Laj Zorobabel quitiquiban re xyi̱banquil li templo ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱choyok re xyi̱banquil. Ut riqꞌuin aꞌan, la̱at ta̱nau nak li Ka̱cuaꞌ, li nimajcual Dios xtaklan chak cue e̱riqꞌuin. Li queꞌtzꞌekta̱nan re li cꞌanjel saꞌ xticlajic ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb chirilbal nak yo̱k chi ya̱locꞌ li cꞌanjel xban laj Zorobabel.— Nak xrakeꞌ xyebal aꞌan, li ángel quixye ajcuiꞌ: —Li cuukub chi candil li xacuil, aꞌan retalil nak li Ka̱cuaꞌ naril chixjunil li ruchichꞌochꞌ, chan li ángel. Ut la̱in quinpatzꞌ re li ángel: —¿Cꞌaꞌru xya̱lal li cuib to̱n chi olivo li cuanqueb chi xcaꞌ pacꞌalil li candelero?— Ut quinpatzꞌ ajcuiꞌ re: —¿Cꞌaꞌru xya̱lal li cuib chi rukꞌ cheꞌ olivo li na-el cuiꞌ chak li aceite li nanumeꞌ saꞌ li cuib chi oro li naxic saꞌ li candil?— Ut li ángel quichakꞌoc ut quixye cue: —¿Ma incꞌaꞌ nacanau cꞌaꞌru xya̱lal li yo̱cat chirilbal?— Ut la̱in quinye re: —Incꞌaꞌ ninnau, Ka̱cuaꞌ.— Ut li ángel quichakꞌoc ut quixye cue: —Li cuib chi rukꞌ cheꞌ olivo, aꞌaneb retalil li cuib li sicꞌbileb ru chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ, laj e̱chal re li ruchichꞌochꞌ, chan. Li botbil hu li quicꞌutbesi̱c saꞌ li visiónQuicꞌutbesi̱c cuiꞌchic chicuu jun li visión. Quicuil nak yo̱ chi xic saꞌ ikꞌ jun li botbil hu tzꞌi̱banbil ru. Ut li ángel quixye cue: —¿Cꞌaꞌru yo̱cat chirilbal?— La̱in quinchakꞌoc ut quinye re: —Yo̱quin chirilbal jun li botbil hu yo̱ chi xic saꞌ ikꞌ. Laje̱b metro rok ut o̱b metro ru.— Ut aꞌan quixye cue: —Li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil chiru li hu aꞌin, aꞌan retalil nak ac xteneba̱c li tojba ma̱c saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Jun pacꞌal tzꞌi̱banbil nak eb li nequeꞌelkꞌac teꞌxcꞌul li tojba ma̱c. Ut saꞌ li jun pacꞌal chic tzꞌi̱banbil nak eb li nequeꞌxpatzꞌ xcꞌabaꞌ li Dios chi ma̱cꞌaꞌ rajbal teꞌxcꞌul ajcuiꞌ li tojba ma̱c. Ma̱ jun reheb teꞌcana̱k chi incꞌaꞌ teꞌxcꞌul li tojba ma̱c. Li cuanqueb saꞌ rochocheb li nequeꞌelkꞌac teꞌxcꞌul li tojba ma̱c joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ rochocheb li nequeꞌxpatzꞌ incꞌabaꞌ chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Aran ta̱cua̱nk li raylal toj retal teꞌosokꞌ eb aꞌan ut teꞌosokꞌ ajcuiꞌ li rochocheb joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb, chan li Ka̱cuaꞌ. Li ixk li chunchu saꞌ li nimla chacach li quicꞌutbesi̱c chiru laj Zacarías saꞌ visiónUt quichal cuiꞌchic li ángel li ac x-a̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —Il aꞌin li oc re chixcꞌutbal cha̱cuu li Ka̱cuaꞌ, chan. Ut la̱in quinye: —¿Cꞌaꞌru aꞌan, at Ka̱cuaꞌ?— Ut aꞌan quixye cue: —Li yo̱cat chirilbal, aꞌan jun nimla chacach re bisoc trigo. Li chacach aꞌin, aꞌan retalil lix ma̱queb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan li ángel. Ut quicuaclesi̱c li chꞌi̱chꞌ plomo li tzꞌaptzꞌo cuiꞌ li chacach. Ut chi saꞌ li chacach chunchu jun li ixk. Ut li ángel quixye cue: —Li ixk aꞌin, aꞌan retalil li ma̱usilal, chan. Ut li ángel quixtiquisi li ixk chi saꞌ li chacach ut quixtzꞌap cuiꞌchic li re riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ. Ut quicuil ajcuiꞌ cuibeb li ixk cuanqueb xxicꞌ. Yo̱queb chi rupupic. Chanchaneb li nimla xul li narupupic cigueña xcꞌabaꞌ. Quicuil nak yo̱queb chixtaksinquil li chacach saꞌ ikꞌ. Ut quinpatzꞌ cuiꞌchic re li ángel li yo̱ chi a̱tinac cuiqꞌuin: —¿Bar yo̱queb chixcꞌambal li chacach aꞌan? chanquin re. Quichakꞌoc li ángel ut quixye cue: —Yo̱queb chixcꞌambal saꞌ li naꞌajej Sinar. Aran teꞌxyi̱b jun li templo. Nak acak xya̱loꞌ li templo, aran teꞌxxakab saꞌ xnaꞌaj, chan. Li ca̱hib chi carruaje li quicꞌutbesi̱c chiru laj Zacarías saꞌ li visiónQuicꞌutbesi̱c jun chic li visión chicuu. Quicuil ca̱hib li carruaje re pletic yo̱queb chak chi e̱lc saꞌ xya̱nk cuib li tzu̱l kꞌan chꞌi̱chꞌ nak quicuil. Li xbe̱n carruaje quelonbil xbaneb li cacua̱y cak rixeb; li xcab, aꞌan quelonbil xbaneb li cacua̱y kꞌek rixeb. Ut li rox carruaje, aꞌan quelonbil xbaneb li cacua̱y sak rixeb; ut li xca̱, quelonbil xbaneb li cacua̱y repex rixeb. Ut la̱in quinpatzꞌ cuiꞌchic re li ángel: —At Ka̱cuaꞌ, ¿cꞌaꞌru xya̱lal li ca̱hib chi carruaje li yo̱quin chirilbal? chanquin. Li ángel quichakꞌoc ut quixye cue: —Li ca̱hib chi carruaje li yo̱cat chirilbal, aꞌaneb li retalil li ca̱hib chi musikꞌej li nequeꞌcꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ, laj e̱chal re li ruchichꞌochꞌ. Li carruaje li quelonbil xbaneb li cacua̱y kꞌek rixeb yo̱queb chi xic saꞌ li norte, ut li carruaje li quelonbil xbaneb li cacua̱y sak rixeb yo̱queb chi xic saꞌ li oeste li na-oc cuiꞌ li sakꞌe ut li quelonbil xbaneb li repex rixeb yo̱queb chi xic saꞌ li sur.— Ut eb li cacua̱y teꞌraj ru xic chixsutinquil li ruchichꞌochꞌ. Ut li ángel quixye reheb: —Ayukex ut te̱suti chak li ruchichꞌochꞌ, chan. Ut eb aꞌan queꞌxsuti chak li ruchichꞌochꞌ joꞌ quiyeheꞌ reheb. Chirix aꞌan li ángel quixjap re ut quixye: —Il, li xeꞌco̱eb saꞌ li norte xeꞌxqꞌue li tenamit chixtojbal rix lix ma̱queb. Ut xrisi xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb, chan li ángel. Li Dios quixye nak ta̱qꞌuehekꞌ li corona saꞌ xjolom laj Josué li xyucuaꞌil aj tijLi Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —Ta̱xoc li oro ut li plata li xeꞌxcꞌam chak laj Heldai, laj Tobías ut laj Jedaías li xeꞌsukꞌi chak Babilonia. Saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan tatxic saꞌ li rochoch laj Josías li ralal laj Sofonías. Ta̱cꞌam li oro ut li plata li ac xaxoc. Ta̱yi̱b li corona ut ta̱qꞌue saꞌ xjolom laj Josué li xyucuaꞌil aj tij, li ralal laj Josadac. Ut ta̱ye re: Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: Li sa̱j cui̱nk li nequeꞌxye “Xtux Cheꞌ” re, aꞌan chanchan jun xtux li cheꞌ li na-el chak saꞌ xya̱nk li xeꞌ. Li cui̱nk aꞌan ta̱yi̱ba̱nk re lix templo li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan ta̱yi̱ba̱nk re lix templo li Ka̱cuaꞌ ut aꞌan ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal. Aꞌan ta̱cꞌojla̱k saꞌ lix cꞌojariba̱l ut aꞌan chic ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Aꞌanak li tzꞌakal Rey ut aꞌanak ajcuiꞌ li tzꞌakal aj tij. Ma̱cꞌaꞌak chꞌaꞌajquilal saꞌ li cuib chi cꞌanjel li tixba̱nu. Us ta̱e̱lk lix cꞌanjel chiru. Li corona li ta̱yi̱b ta̱cana̱k saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ re xjulticanquileb laj Heldai Helem, laj Tobías, laj Jedaías ut laj Josías Hen li ralal laj Sofonías. Li cuanqueb chak chi najt teꞌcha̱lk chi tenkꞌa̱nc re xyi̱banquil lix templo li Ka̱cuaꞌ. Riqꞌuin aꞌin te̱qꞌue retal nak li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, aꞌan li quitaklan chak cue saꞌ e̱ya̱nk. Ut chixjunil aꞌin talajcꞌulma̱nk nak la̱ex te̱rabi ut te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ li kaDios.— Li Dios quixye nak incꞌaꞌ us yo̱queb laj IsraelYo̱ xca̱ chihab roquic laj Darío chokꞌ rey nak li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Zacarías saꞌ li ca̱hib xbe li xbele li po Quisleu. Eb li cuanqueb saꞌ li tenamit Bet-el queꞌxtakla laj Sarezer ut laj Regem-melec rochbeneb nabaleb chic chixtzꞌa̱manquil xtenkꞌanquileb chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut queꞌxye reheb li profeta ut reheb ajcuiꞌ laj tij li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ lix templo li nimajcual Dios: —¿Ma toj yo̱ko chi ya̱bac ut xba̱nunquil ka-ayu̱n joꞌ cꞌaynako xba̱nunquil saꞌ roꞌ li po rajlal chihab? chanqueb. Ut quia̱tinac cuiꞌchic cuiqꞌuin li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil ut quixye cue: —Ye reheb chixjunileb li tenamit ut reheb ajcuiꞌ laj tij chi joꞌcaꞌin: Ya̱l nak la̱ex xeba̱nu le̱ ayu̱n ut xexya̱bac saꞌ li roꞌ po ut saꞌ li xcuuk po. Xeba̱nu aꞌan rajlal chihab chiru laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) chihab. ¿Ma re xqꞌuebal ta biꞌ inlokꞌal la̱in nak xeba̱nu aꞌan? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ chokꞌ e̱re ajcuiꞌ la̱ex nak xexcuaꞌac ut xex-ucꞌac? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌin li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ yebil chak e̱re xbaneb li profeta li queꞌcuan chak junxil nak toj nabaleb li cristian cuanqueb Jerusalén ut sa cuanqueb? Nabaleb ajcuiꞌ li tenamit li cuanqueb chi nachꞌ riqꞌuin Jerusalén. Ut nabaleb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Neguev ut saꞌ li ru takꞌa, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuin laj Zacarías ut quixye re: —Aꞌan aꞌin li ninye e̱re la̱in: Ti̱cak e̱chꞌo̱l ut chexcua̱nk saꞌ xya̱lal. Cha̱bilakex chi ribil e̱rib ut chex-uxta̱na̱nk u. Me̱rahobtesiheb li xma̱lcaꞌan chi moco li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌ. Me̱ba̱nu raylal re li jalaneb xtenamit chi moco reheb li nebaꞌ. Chi moco te̱cꞌoxla xba̱nunquil raylal reheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin, chan li Dios. Le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ incꞌaꞌ queꞌraj xba̱nunquil li cꞌaꞌru quinye reheb. Queꞌxkꞌetkꞌeti ban ribeb. Incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li cua̱tin.— Queꞌxcacuubresi lix chꞌo̱leb. Chanchan li cacuil pec diamante xcꞌabaꞌ. Ut incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li a̱tin li musikꞌanbil xban li Ka̱cuaꞌ, li quiyeheꞌ reheb xbaneb li profeta junxil. Joꞌcan nak cꞌajoꞌ nak quichal xjoskꞌil li nimajcual Dios saꞌ xbe̱neb. Quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ: —Nak la̱in quina̱tinac riqꞌuineb incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li cꞌaꞌru quinye. Joꞌcan nak la̱in incꞌaꞌ ajcuiꞌ xeꞌcuabi nak xeꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil chicuu. Chanchan xeꞌcꞌameꞌ xban li ikꞌ li naxsuti rib nak quinjeqꞌui ruheb yalak bar saꞌ eb li jalan tenamit bar incꞌaꞌ nequeꞌxnau. Ut lix naꞌajeb li queꞌel cuiꞌ xcana chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Xcana joꞌ jun chaki chꞌochꞌ ut ma̱ ani chic naru nacuan aran. Kꞌaxal cha̱bil raj li chꞌochꞌ, abanan quicanaba̱c joꞌ jun chaki chꞌochꞌ.— Li Ka̱cuaꞌ quixye nak tixcol lix tenamit ut tixqꞌueheb cuiꞌchic chi cua̱nc JerusalénLi Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios quia̱tinac cuiꞌchic cuiqꞌuin. Joꞌcaꞌin quixye cue: —Kꞌaxal ninra lin tenamit Jerusalén (Sión). Joꞌcan nak nachal injoskꞌil saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc re. La̱in tincꞌameb cuiꞌchic lin tenamit Jerusalén saꞌ usilal ut tincua̱nk riqꞌuineb. “Tenamit Ti̱c Xchꞌo̱l” ta̱yehekꞌ reheb. Lix tzu̱l li Dios li cuan cuiꞌ li templo “Santil Tzu̱l” tixcꞌabaꞌin.— Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: —Eb li ti̱xil cui̱nk ut eb li ti̱xil ixk telajeꞌcꞌojla̱k cuiꞌchic saꞌ eb li be. Cua̱nkeb xxukꞌ saꞌ rukꞌeb xban nak ac ti̱xeb chic chi us. Nabalakeb li cocꞌal teꞌbatzꞌu̱nk saꞌ eb li be. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye ajcuiꞌ: —La̱ex li joꞌ qꞌuial chic texcana̱k, te̱cꞌoxla nak incꞌaꞌ ta̱ru̱k xba̱nunquil li sachba chꞌo̱lej aꞌin. Abanan chicuu la̱in ma̱cꞌaꞌ chꞌaꞌaj xba̱nunquil. La̱in tincoleb lin tenamit chiruheb li tenamit li cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej bar na-el cuiꞌ chak li sakꞌe ut chiruheb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej bar na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Tebincꞌam cuiꞌchic saꞌ lix naꞌajeb Jerusalén ut aran chic teꞌcua̱nk. Aꞌanakeb lin tenamit ut la̱inak lix Dioseb. La̱in tintakla̱nk saꞌ xbe̱neb saꞌ ti̱quilal ut saꞌ xya̱lal, chan. Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ, li nimajcual Dios: —Cacuubresihomak le̱ chꞌo̱l chixyi̱banquil lin templo. La̱ex ac querabi li cꞌaꞌru queꞌxye li profeta chalen nak queꞌxtiquib chak xqꞌuebal li cimiento, chan. Nak toj ma̱jiꞌ queꞌxtiquib xyi̱banquil lin templo, ma̱cꞌaꞌ xtojbaleb li cui̱nk, chi moco cuan xtojbal rix li cꞌanjel nequeꞌxba̱nu li xul. Ut xiu xiu cuanqueb li tenamit xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Ut la̱in ajcuiꞌ quinba̱nun re, re nak incꞌaꞌ teꞌxcꞌam ribeb saꞌ usilal. Joꞌcan quinba̱nu junxil. Abanan anakcuan moco joꞌcan ta chic tinba̱nu riqꞌuineb li tenamit Israel, li joꞌ qꞌuial chic xeꞌcana, chan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. —La̱in tinqꞌueheb chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal. Ut ta̱u̱chi̱nk cuiꞌchic li racui̱mkeb saꞌ li chꞌochꞌ aꞌan ut ta̱u̱chi̱nk ajcuiꞌ li uvas. Ut lix chuꞌque ta̱tꞌakresi̱nk re li racui̱mkeb. Chixjunil aꞌin tinqꞌue reheb li tenamit Israel, li joꞌ qꞌuial chic teꞌcana̱k. La̱ex li ralal xcꞌajol laj Judá ut li ralal xcꞌajol laj Israel, junxil majecuanbilex ut tzꞌekta̱nanbilex xbaneb li jalanil tenamit. Abanan, anakcuan texincol ut saꞌ e̱cꞌabaꞌ la̱ex nak osobtesinbilakeb li jalanil tenamit. Mexxucuac. Cacuubresihomak ban e̱chꞌo̱l chi cꞌanjelac.— Quixye ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: —La̱in quincꞌoxla xqꞌuebaleb chixtojbal lix ma̱queb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak queꞌxchikꞌ injoskꞌil ut incꞌaꞌ quinjal incꞌaꞌux riqꞌuin li quincꞌoxla xba̱nunquil. Abanan anakcuan saꞌ eb li cutan aꞌin, xincꞌoxla nak texcuosobtesi cuiꞌchic la̱ex aj Jerusalén, joꞌ ajcuiꞌ che̱junilex la̱ex aj Judá. Joꞌcan nak mexxucuac. Aꞌan aꞌin li tento te̱ba̱nu la̱ex. Ya̱l chex-a̱tinak riqꞌuineb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Ut chexrakok a̱tin saꞌ ti̱quilal ut saꞌ xya̱lal re nak cua̱nk li tuktu̱quil usilal saꞌ e̱ya̱nk. Ma̱ jun ta e̱re tixcꞌoxla xba̱nunquil raylal re li ras ri̱tzꞌin. Ut incꞌaꞌ te̱patzꞌ incꞌabaꞌ yal riqꞌuin ticꞌtiꞌ, xban nak aꞌan xicꞌ nacuil la̱in, chan li nimajcual Dios. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios quia̱tinac cuiqꞌuin ut quixye cue: —Li ayu̱n li nequeba̱nu rajlal chihab saꞌ xca̱ li po, saꞌ roꞌ li po, saꞌ xcuuk li po ut saꞌ xlaje li po ta̱sukꞌisi̱k chokꞌ ninkꞌe re sahil chꞌo̱lejil chokꞌ e̱re la̱ex li ralal xcꞌajol laj Judá. Joꞌcan nak qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chi cua̱nc saꞌ xya̱lal ut saꞌ tuktu̱quil usilal, chan li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan aꞌin li quixye li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios: —Ta̱cuulak xkꞌehil nak teꞌcha̱lk nabaleb li cristian saꞌ lix ni̱nkal ru tenamit chi cua̱nc arin, chan li nimajcual Dios. Li cuanqueb saꞌ li junju̱nk chi tenamit teꞌxye reheb li cuanqueb saꞌ jalan tenamit: —Yoꞌkeb. Toxic Jerusalén chixsicꞌbal li Ka̱cuaꞌ. Aran takatzꞌa̱ma chiru li nimajcual Dios nak torosobtesi.— Ut eb aꞌan teꞌchakꞌok ut teꞌxye: —Toxic Jerusalén la̱o, chaꞌkeb. Nabaleb teꞌcha̱lk saꞌ eb li xni̱nkal ru tenamit chixsicꞌbal li Ka̱cuaꞌ arin Jerusalén, ut teꞌxtzꞌa̱ma chiru nak teꞌosobtesi̱k. Saꞌ eb li cutan aꞌan, laje̱b chi cui̱nk jalan jala̱nk xtenamiteb ut jalan jala̱nk ra̱tinoba̱leb teꞌcha̱lk ut teꞌxchap chi rakꞌ junak aj judío ut teꞌxye re: —La̱o takaj xic che̱rix la̱ex aran Jerusalén xban nak nakanau nak li Ka̱cuaꞌ Dios cuan e̱riqꞌuin la̱ex aj judío, chaꞌkeb. Ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamit li ma̱cuaꞌeb aj judíoLi Ka̱cuaꞌ quixye re laj Zacarías li raylal li teꞌxcꞌul li tenamit Hadrac ut li tenamit Damasco. Li Ka̱cuaꞌ naxnau cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu chixjunileb laj Israel ut naxnau ajcuiꞌ cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu li jalan tenamit. Ut teꞌtzꞌako̱nk ajcuiꞌ riqꞌuin li raylal li cuanqueb saꞌ li tenamit Hamat li cuan saꞌ li este li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe. Joꞌcan ajcuiꞌ li tenamit Tiro ut li tenamit Sidón usta kꞌaxal cuanqueb xnaꞌleb. Li cuanqueb saꞌ li tenamit Tiro queꞌxyi̱b xnaꞌajeb re xcolbaleb rib. Ut queꞌxtu̱b lix biomaleb. Li plata li queꞌxtu̱b chanchan chic li poks. Ut li oro queꞌxtu̱b, chanchan chic li sulul saꞌ eb li be. Abanan li Ka̱cuaꞌ tixmakꞌ chiruheb li biomal ut tixjucꞌ li cab li xeꞌxyi̱b re xcolbaleb rib ut tixcut saꞌ li palau. Ut cꞌatbil nak ta̱osokꞌ li tenamit. Nak teꞌril li cꞌaꞌru xcꞌul li tenamit Tiro, eb li cuanqueb saꞌ li tenamit Ascalón teꞌxucuak. Joꞌcan ajcuiꞌ li cuanqueb Gaza. Cꞌajoꞌ nak ta̱rahokꞌ xchꞌo̱leb. Joꞌcan ajcuiꞌ li cuanqueb Ecrón teꞌchꞌina̱nk xchꞌo̱leb riqꞌuin li cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌoxlanquil xba̱nunquil. Ut eb li cuanqueb Gaza teꞌcana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic xreyeb. Ut ma̱ jun chic cristian teꞌcana̱k aran Ascalón. Jalan chic xtenamiteb teꞌcua̱nk aran Asdod. Riqꞌuin aꞌin tincubsi xcuanquileb laj filisteo. La̱in tinba̱nu re nak incꞌaꞌ chic teꞌxtzaca li quicꞌ ut incꞌaꞌ chic teꞌxtzaca li tzacae̱mk mayejanbil chiruheb li jalanil dios. Ut la̱in chic tineꞌxlokꞌoni li joꞌ qꞌuial chic teꞌcana̱k. Aꞌanakeb chic laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj Judá. Ut eb laj Ecrón chanchanakeb chic laj jebuseo li queꞌcana rubel xtakl li rey David. La̱in tincua̱nk riqꞌuineb laj Israel ut la̱in tincolok reheb chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Ut ma̱ ani chic ta̱rahobtesi̱nk reheb xban nak la̱in yo̱kin chi iloc reheb. Resil lix cꞌulunic li tzꞌakal ReyChisahokꞌ taxak saꞌ le̱ chꞌo̱l la̱ex li cuanquex saꞌ li tenamit Sión. Chexbicha̱nk xban xsahil le̱ chꞌo̱l, la̱ex li cuanquex Jerusalén xban nak yo̱ chak chi cha̱lc le̱ rey. Aꞌan ti̱c xchꞌo̱l ut tu̱lan. Aꞌan laj Colonel. Cꞌojcꞌo chak chirix jun chꞌina bu̱r. Chirix jun chꞌina ral bu̱r yo̱ chak chi cha̱lc. Chixjunil li nacꞌanjelac re pletic tixsach ru. Lix carruaje laj Efraín tixsach ruheb joꞌ ajcuiꞌ lix cacua̱yeb laj Jerusalén. Ut tixtoki ajcuiꞌ lix tzimajeb. Tixqꞌueheb li tenamit chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal. Ut aꞌan chic cua̱nk xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li naꞌajej li naticla cuan cuiꞌ li palau Mar Muerto ut nacuulac toj cuan cuiꞌ li palau Mediterráneo xcꞌabaꞌ. Ut aꞌan ajcuiꞌ cua̱nk xcuanquil saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Li Ka̱cuaꞌ tixcol cuiꞌchic lix tenamit chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc rehebJoꞌcaꞌin quixye li Ka̱cuaꞌ: —La̱ex aj Jerusalén, xeqꞌue xcuanquil li contrato riqꞌuin xquiqꞌuel li xul li xemayeja. Joꞌcaꞌin nak la̱in texincol chiru li raylal. Chanchan nak texcuisi saꞌ jun li chamal jul li ma̱cꞌaꞌ haꞌ chi saꞌ. Sukꞌinkex cuiqꞌuin la̱ex aj Israel, li toj yo̱quex chi yoꞌoni̱nc cuiqꞌuin, usta rahobtesinbilex xbaneb li jalan tenamit. La̱in ninye e̱re nak usta nabal li raylal xecꞌul, abanan anakcuan kꞌaxal cuiꞌchic nabal le̱ rosobtesinquil tinqꞌue. Chanchanakex li tzimaj ac cauresinbil re pletic, la̱ex li ralal xcꞌajol laj Judá. La̱ex li ralal xcꞌajol laj Efraín chanchanakex li flecha li nacutman. Ut la̱ex laj Sión, chanchanakex lix kꞌesnal chꞌi̱chꞌ li cui̱nk cau rib chi pletic. Che̱junilex la̱ex texinqꞌue chi pletic riqꞌuin li tenamit Grecia, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ ta̱cꞌamok be chiruheb lix tenamit nak teꞌxic chi pletic. Chanchanak rakꞌ ca̱k nak tixcut lix flecha. Li Ka̱cuaꞌ Dios tixya̱basi lix trompeta. Chanchanak li cacuil ikꞌ li nachal saꞌ li sur nak ta̱xic chi pletic. Li nimajcual Dios tixcoleb lix tenamit Israel. Ut aꞌaneb teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb ut teꞌxyekꞌi saꞌ rokeb li pec li teꞌcutekꞌ cuiꞌ. Teꞌsachekꞌ chi junaj cua li xicꞌ nequeꞌiloc reheb laj Israel joꞌ nak nacamsi̱c li xul li nequeꞌxmayeja. Nequeꞌxxoc lix quiqꞌuel saꞌ jun li secꞌ ut nequeꞌxqꞌue saꞌ xxuc li artal. Saꞌ eb li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios tixcoleb lix tenamit joꞌ nak narileb lix queto̱mk junak laj ilol xul. Nak cua̱nkeb cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej li ta̱qꞌuehekꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ, teꞌqꞌuehekꞌ xlokꞌal. Chanchanakeb chic li terto̱quil pec li naqꞌueheꞌ chiru junak corona. Cꞌajoꞌ lix rahom ut li rusilal li Dios saꞌ xbe̱neb lix tenamit. Nabalak li ru li trigo ut lix yaꞌal li uvas ta̱cua̱nk. Sahak saꞌ xchꞌo̱leb li sa̱j cui̱nk ut li sa̱j ixk. Chetzꞌa̱ma̱k re li Ka̱cuaꞌ re nak tixqꞌue li hab li naxqꞌue mokon xban nak aꞌan naqꞌuehoc re li ca̱k ut aꞌan ajcuiꞌ naqꞌuehoc re li hab chi nabal re nak ta̱e̱lk chi cha̱bil li ichaj saꞌ le̱ cꞌaleba̱l. Joꞌcan nak mextzꞌa̱man reheb li yi̱banbil dios xban nak aꞌan moco teꞌxqꞌue ta li cꞌaꞌru te̱tzꞌa̱ma. Eb laj kꞌe, aꞌan aj ticꞌtiꞌeb. Moco ya̱l ta li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Chanchan yal matqꞌuenbil nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Moco ya̱l ta nak nequeꞌxcꞌojob e̱chꞌo̱l. Xban eb aꞌan nak queꞌxchaꞌchaꞌi ribeb li tenamit yalak bar. Ra queꞌxcꞌul xban nak ma̱ ani qui-iloc reheb. Li nimajcual Dios quixye: —Cꞌajoꞌ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb lin tenamit. La̱in tinqꞌueheb chixtojbal xma̱queb xban nak incꞌaꞌ xeꞌcꞌamoc be chiruheb saꞌ ti̱quilal. Abanan lin tenamit Judá la̱in tincuil xtokꞌoba̱leb ru. Tintenkꞌaheb ut cauhakeb chic rib joꞌ eb li cacua̱y li nequeꞌxic saꞌ ple̱t. Saꞌ xya̱nkeb li tenamit Judá ta̱e̱lk chak jun li kꞌaxal nim xcuanquil, joꞌ li pec li naqꞌueheꞌ saꞌ xxuc li cab. Aꞌan chanchan li cheꞌ li nacu̱tun re junak li muheba̱l. Ut chanchan ajcuiꞌ li tzimaj re pletic. Ut aꞌan li ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱n chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Cauhakeb rib laj Israel chi pletic joꞌ li soldado li nequeꞌxyekꞌi li xicꞌ nequeꞌiloc reheb saꞌ li sulul li cuan saꞌ be. Teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ tincua̱nk riqꞌuineb. Teꞌxcꞌut xxuta̱neb li nequeꞌchal chirix cacua̱y chi pletic riqꞌuineb. La̱in tinqꞌue xcacuil xchꞌo̱leb li ralal xcꞌajol laj Judá. Ut tincoleb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj José. Tebinqꞌue cuiꞌchic chi sukꞌi̱c saꞌ lix naꞌajeb. La̱in tincuuxta̱na ruheb. Chanchan nak ma̱ jun sut xintzꞌekta̱naheb xban nak la̱in li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb. Ut tincuabi li cꞌaꞌru teꞌxtzꞌa̱ma chicuu. Cauhakeb rib chi pletic li ralal xcꞌajoleb laj Efraín. Ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb joꞌ nak nasahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak nequeꞌrucꞌ li vino. Nak teꞌxqꞌue retal li usilal xinba̱nu reheb, ta̱sahokꞌ ajcuiꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li ralal xcꞌajol. Ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb cuiqꞌuin la̱in li Ka̱cuaꞌ. La̱in tebinbok cuiqꞌuin ut tinchꞌutub ruheb xban nak ac xebincol. Ut kꞌaxal cuiꞌchic nabalakeb joꞌ nak queꞌcuan chak junxil. Usta ac xinjeqꞌuiheb ru saꞌ eb li tenamit, ut usta cuanqueb chak saꞌ li najtil tenamit, toj aran tineꞌxcꞌoxla chak. Teꞌsukꞌi̱k chak ut teꞌcua̱nk cuiꞌchic saꞌ lix naꞌajeb rochbeneb li ralal xcꞌajol. Tincuisiheb chak saꞌ li tenamit Egipto joꞌ ajcuiꞌ saꞌ li tenamit Asiria ut tebincꞌam saꞌ lix tenamiteb Galaad ut Líbano. Aran teꞌcua̱nk ut incꞌaꞌ chic ta̱tzꞌaklok li naꞌajej re teꞌcua̱nk xban nak kꞌaxal nabalakeb. La̱in tintenkꞌaheb chixcuybal xnumsinquil li raylal joꞌ nak quintenkꞌaheb chak nak queꞌnumeꞌ chak saꞌ li Caki Palau aran Egipto. La̱in quintenkꞌaheb nak quinqꞌue chi chakic li nimaꞌ ut queꞌnumeꞌ jun pacꞌal. La̱in tincuisi xcuanquileb laj Asiria re nak incꞌaꞌ chic teꞌxnimobresi ribeb ut tinsach ajcuiꞌ xcuanquileb laj Egipto. La̱in tinqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb lin tenamit. Ut saꞌ incꞌabaꞌ la̱in teꞌcua̱nk saꞌ xya̱lal. La̱in li Ka̱cuaꞌ ninyehoc re aꞌin. Canabomak e̱rib chixcꞌulbal li tojba ma̱c cha̱lc re saꞌ e̱be̱n, la̱ex aj Líbano. La̱ex tex-osokꞌ joꞌ nak quicꞌateꞌ li chacalteꞌ li cuan saꞌ qꞌuicheꞌ. Chexya̱bak xban xrahil e̱chꞌo̱l. Quitꞌaneꞌ li cheꞌ ciprés. X-osoꞌ li ni̱nki chacalteꞌ li cꞌajoꞌ xchakꞌal ru. Chexya̱bak xban nak quisacheꞌ li ni̱nki ji aran Basán. Qui-osoꞌ chixjunil li qꞌuicheꞌ. Eb laj ilol re li tenamit japjo̱queb re chi ya̱bac xban nak xsacheꞌ lix chꞌinaꞌusal lix tenamiteb. Chanchan nak nequeꞌya̱bac li ral li cakcoj xban nak li qꞌuicheꞌ li cuan chire li nimaꞌ Jordán quisacheꞌ ru. Li xya̱lal li quixcꞌutbesi laj Zacarías nak qui-oc chokꞌ aj ilol reheb li carnerLi Ka̱cuaꞌ lin Dios quixye cue: —Ta̱cuileb li carner re camsi̱c, chan cue. Eb li nequeꞌlokꞌoc reheb li carner, nequeꞌxcamsi ut nequeꞌxcꞌoxla nak ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. Ut eb li nequeꞌcꞌayin reheb nequeꞌxye: —Bantiox xak re li Ka̱cuaꞌ nak yo̱co chi biomocꞌ. Chi moco laj ilol reheb nequeꞌril xtokꞌoba̱l ruheb li carner. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱in incꞌaꞌ chic tincuil xtokꞌoba̱l ruheb lin tenamit, chan li Ka̱cuaꞌ. —Tincanabeb ban re nak xicꞌ teꞌril ribeb chi ribileb rib. Tinkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌeb lix reyeb toj retal teꞌsachekꞌ xbaneb. Ut la̱in incꞌaꞌ tincoleb saꞌ rukꞌeb, chan li Ka̱cuaꞌ. Quin-oc ut chokꞌ aj ilol reheb li carner re camsi̱c. Ut quinqꞌue inchꞌo̱l chirilbaleb li rahobtesinbileb. Quinsicꞌ cuib inxukꞌ. Li jun “usilal” lix cꞌabaꞌ quinqꞌue. Ut li jun chic “junajak xchꞌo̱leb” xcꞌabaꞌ quinqꞌue. Ut chiru jun po quinsach ruheb oxib laj ilol reheb li carner. Incꞌaꞌ chic quincuyeb xma̱c xban nak eb aꞌan xicꞌ ajcuiꞌ niquineꞌril la̱in. Ut la̱in quinye reheb li carner: —La̱in incꞌaꞌ chic texcuil. Cui cuan ani ta̱ca̱mk e̱re, chica̱mk. Cui cuan ani ta̱sachk e̱re, chisachk. Ut li joꞌ qꞌuial chic teꞌcana̱k, cheꞌxtiuhak ribeb chi ribileb rib. Ut quinchap li xukꞌ li quinqꞌue “usilal” chokꞌ xcꞌabaꞌ ut quintok. Aꞌan retalil nak incꞌaꞌ chic xakxo xcuanquil li contrato li quixba̱nu li Dios riqꞌuineb li tenamit. Ut saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan quicana chi ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil li contrato ut eb laj cꞌay carner li yo̱queb chi iloc cue, queꞌxtau ru nak li cꞌaꞌru xinba̱nu, aꞌan retalil li cꞌaꞌru quixye chak li Dios. Ut la̱in quinye reheb: —Cui te̱raj tine̱toj, tojomakin. Cui ut incꞌaꞌ nequeraj intojbal, mine̱toj. Ut queꞌxbis li plata ut queꞌxqꞌue cue laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) chi tumin plata chokꞌ intojbal. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Chap li tumin aꞌan li kꞌaxal terto xineꞌxlokꞌ cuiꞌ ut cut saꞌ li ca̱x li cuan aran saꞌ li templo, chan. Ut la̱in quincꞌam li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi tumin plata ut quincut aran saꞌ li ca̱x li cuan saꞌ li templo. Ut chirix aꞌan quintok ajcuiꞌ li xcab xukꞌ li quinqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ “junajak xchꞌo̱leb”. Aꞌan retalil nak incꞌaꞌ chic queꞌcuan chi junajeb xchꞌo̱l li ralal xcꞌajol laj Judá ut li ralal xcꞌajol laj Israel. Li Ka̱cuaꞌ quixye cue: —Tat-oc cuiꞌchic chokꞌ aj ilol reheb li carner. Abanan, anakcuan incꞌaꞌ us ta̱ba̱nu. Li cꞌaꞌru ta̱ba̱nu, aꞌan retalil nak la̱in tinqꞌue junak aj cꞌamol be reheb lin tenamit. Chanchanak laj ilol carner li incꞌaꞌ tixqꞌue xchꞌo̱l chirilbal li carner li sachenakeb, chi moco tixsicꞌ chak li sachenak, chi moco tixban li tochꞌol. Ut incꞌaꞌ tixqꞌue xcua li ma̱cꞌaꞌ chic xmetzꞌe̱u. Tixsicꞌ ban ru li ni̱nkeb xtibel ut tixtiu. Incꞌaꞌ ta̱ril xtokꞌoba̱l ruheb. Raylal cha̱lel saꞌ xbe̱n laj ilol xul li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ xban nak quixtzꞌekta̱na lin carner. Chanchan nak tinyocꞌ lix nim ukꞌ ut tinsach lix nakꞌ ru nak tincuisi lix cuanquil. Ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil chi junaj cua ut chi ma̱cꞌaꞌ chic xnaꞌleb, chan li Ka̱cuaꞌ. Eb laj Israel teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb ut teꞌcua̱nk cuiꞌchic JerusalénLi Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil li quiyi̱ban re li choxa ut quixakaban re li ruchichꞌochꞌ saꞌ xnaꞌaj, li quiqꞌuehoc xmusikꞌ li cui̱nk, aꞌan li xyehoc re aꞌin chirix li tenamit Israel: —La̱in tinqꞌue xcuanquileb laj Jerusalén. Ut eb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb teꞌxucuak nak teꞌcha̱lk chi pletic riqꞌuineb ut riqꞌuineb li jun chꞌol chic li tenamit li cuanqueb xcue̱nt Judá. Nak teꞌril li tenamit Jerusalén sicsotkeb xbaneb xxiu. Ut saꞌeb li cutan aꞌan la̱in tinqꞌue cuiꞌchic xcuanquileb laj Jerusalén. Chanchanakeb chic jun li pec kꞌaxal a̱l. Ut chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit teꞌxjunaji ribeb ut teꞌxyal numta̱c saꞌ xbe̱neb laj Jerusalén. Abanan incꞌaꞌ teꞌxcuy xmetzꞌe̱uheb laj Jerusalén. Kꞌaxal ra teꞌxcꞌul. La̱in tinqꞌueheb xxiu lix cacua̱yeb li teꞌcha̱lk chi pletic. Ut tinsach xnaꞌlebeb li cuanqueb chirix. Tinqꞌueheb chi mutzꞌocꞌ li cacua̱y. Abanan li ralal xcꞌajol laj Judá la̱in tincolok reheb. Ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj Judá teꞌxye saꞌ xchꞌo̱leb: Li nimajcual Dios, aꞌan li kaDios la̱o li cuanco Jerusalén. Ut aꞌan li naqꞌuehoc kametzꞌe̱u, chaꞌkeb. Saꞌ eb li cutan aꞌan la̱in tinqꞌueheb xcuanquil laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Judá re nak teꞌnumta̱k saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb chi xjun sutam. Eb laj Judá chanchanakeb li ru xam li nacꞌatoc re li siꞌ. Chanchanakeb li xam li nanak saꞌ xya̱nk li qꞌuim li nacꞌat saꞌ junpa̱t. Eb laj Judá teꞌxsach ruheb li cuanqueb chi xjun sutam ut teꞌcua̱nk cuiꞌchic saꞌ lix naꞌajeb aran Jerusalén. Abanan xbe̱n cua tincoleb li ralal xcꞌajol laj Judá, re nak eb li ralal xcꞌajol laj David li cuanqueb saꞌ li tenamit Jerusalén incꞌaꞌ teꞌxnimobresi ribeb chiruheb aꞌan. Saꞌ eb li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ tixcoleb li cuanqueb Jerusalén. Eb li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil saꞌ xya̱nkeb, cauhakeb chic ribeb joꞌ laj David. Eb li ralal xcꞌajol laj David chanchanakeb li Dios ut chanchanakeb lix ángel li Ka̱cuaꞌ li nacꞌamoc be chiruheb. Saꞌ eb li cutan aꞌan la̱in tinsach chixjunil li xni̱nkal ru tenamit li teꞌcha̱lk chi pletic riqꞌuineb laj Jerusalén, chan li Ka̱cuaꞌ. —Ut la̱in tinjal xnaꞌlebeb li ralal xcꞌajol laj David joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb Jerusalén. Cha̱bilakeb chic ut junelic teꞌtijok. Ut nak teꞌril nak queꞌxnumsi li chꞌi̱chꞌ saꞌ lin tibel, teꞌyotꞌekꞌ xchꞌo̱leb ut teꞌya̱bak. Chanchanakeb li nequeꞌya̱bac chirix xcamic li ralal li jun ajcuiꞌ chiruheb. Malaj ut chanchanakeb li nequeꞌya̱bac chirix xcamic li xbe̱n alalbej. Saꞌ eb li cutan aꞌan ta̱cua̱nk jun nimla rahil chꞌo̱lej saꞌ li tenamit Jerusalén, joꞌ quicꞌulman saꞌ li naꞌajej Hadad-rimón, li cuan saꞌ li ru takꞌa Meguido. Xban li raylal li teꞌxcꞌul teꞌya̱bak li ralal xcꞌajol laj David ut teꞌya̱bak ajcuiꞌ li ixakilbej xjuneseb. Ut joꞌcan ajcuiꞌ teꞌxba̱nu li ralal xcꞌajol laj Natán, joꞌqueb ajcuiꞌ li ixakilbej. Ut joꞌcan ajcuiꞌ teꞌxba̱nu li ralal xcꞌajol laj Leví, joꞌqueb ajcuiꞌ li ixakilbej. Ut joꞌcan ajcuiꞌ teꞌxba̱nu li ralal xcꞌajol laj Simei joꞌqueb ajcuiꞌ li ixakilbej. Joꞌcan teꞌxba̱nu chixjunileb laj Israel. Li junju̱nk xte̱paleb teꞌya̱bak rochbeneb li ralal xcꞌajol ut joꞌcan ajcuiꞌ teꞌxba̱nu li ixakilbej. Saꞌ eb li cutan aꞌan, ta̱yoꞌla̱k jun li Yuꞌam Haꞌ.Saꞌ li versículo 13:1 nak naxye nak ta̱yoꞌla̱k jun li Yuꞌam Haꞌ, naraj naxye nak ta̱yoꞌla̱k laj Colonel ut aꞌan li ta̱cuyuk re li ma̱c. Ut li Haꞌ aꞌan ta̱chꞌajok re lix ma̱queb ut lix ma̱usilaleb li ralal xcꞌajol laj David joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb Jerusalén. Saꞌ chixjunil li tenamit Israel, la̱in tinsacheb ru li jalanil dios ut tinsacheb ajcuiꞌ lix cꞌabaꞌeb re nak incꞌaꞌ chic teꞌlokꞌoni̱k xbaneb li tenamit. Ut tincuisiheb ajcuiꞌ li profeta li incꞌaꞌ useb xnaꞌlebeb saꞌ xya̱nkeb ut tincuisi ajcuiꞌ lix ma̱usilaleb. Ut cui toj cuan junak ta̱oc chokꞌ profeta aj balakꞌ, lix naꞌ xyucuaꞌ teꞌxye re, “La̱at tento tatca̱mk xban nak xatticꞌtiꞌic saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios,” chaꞌkeb re. La̱in li Ka̱cuaꞌ li yo̱quin chi yehoc re aꞌin. Cui ani tixqꞌue rib chokꞌ junak profeta aj balakꞌ, camsinbil ta̱uxk re xban lix naꞌ xyucuaꞌ. Ut eb li profeta aj balakꞌ teꞌxuta̱na̱k xban li ticꞌtiꞌ li ac xeꞌxye. Ut incꞌaꞌ chic teꞌbalakꞌi̱nk riqꞌuin rocsinquil li rakꞌ profeta chirixeb. Eb aꞌan teꞌxye, “La̱in ma̱cuaꞌin profeta. La̱in aj cꞌalom chalen chak saꞌ insa̱jilal,” chaꞌkeb. Cui ani ta̱patzꞌok re, “¿Cꞌaꞌut nak tochꞌoleb saꞌ la̱ cuukꞌ?” aꞌan ta̱chakꞌok ut tixye, “Aꞌaneb ajcuiꞌ li cuech tenamitil xeꞌba̱nun re,” chaꞌak. Li nimajcual Dios quixye: —Tincanab chi camsi̱c laj ilol reheb li carner. Tinkꞌaxtesi re ca̱mc li natenkꞌan cue. Ta̱camsi̱k laj ilol reheb li carner ut eb li carner teꞌxchaꞌchaꞌi ribeb. Ut tincꞌut injoskꞌil chiruheb li carner. Joꞌcaꞌin ta̱cꞌulma̱nk saꞌ li tenamit aꞌan: numenak yijach li tenamit teꞌosokꞌ. Incꞌaꞌ chic qꞌui teꞌcana̱k, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut li joꞌ qꞌuial chic teꞌcana̱k, chanchan numsinbil saꞌ xam tinba̱nu reheb nak tinyal rixeb, joꞌ nak nanumsi̱c li plata ut li oro saꞌ li xam. Eb aꞌan teꞌxya̱ba incꞌabaꞌ ut la̱in tinsumeheb ut tinye reheb: La̱ex lin tenamit. Ut eb aꞌan teꞌxye, “Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li kaDios,” chaꞌkeb. Cuulac re xkꞌehil nak li Ka̱cuaꞌ ta̱rakok a̱tin. Ut che̱ru ajcuiꞌ la̱ex ta̱jeqꞌui̱k re jalan chixjunil li cꞌaꞌru cuan e̱re. Li Ka̱cuaꞌ tixchꞌutubeb ru chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit ut teꞌxic chi pletic e̱riqꞌuin la̱ex li cuanquex Jerusalén. Teꞌnumta̱k saꞌ e̱be̱n ut ta̱cꞌamekꞌ li cꞌaꞌru cuan e̱re. Eb li ixk telajeꞌchapekꞌ xbaneb li cui̱nk li teꞌcha̱lk chi pletic. Yijach le̱ tenamit teꞌcꞌamekꞌ saꞌ jalan naꞌajej. Ut li joꞌ qꞌuial chic teꞌcana̱k incꞌaꞌ teꞌisi̱k saꞌ le̱ tenamit. Nak acak xeꞌxcꞌul aꞌan li Ka̱cuaꞌ chic ta̱xic chi pletic riqꞌuineb li xni̱nkal ru tenamit joꞌ quixba̱nu nak queꞌpletic chak junxil. Saꞌ eb li cutan aꞌan li Ka̱cuaꞌ ta̱xakli̱k saꞌ xbe̱n li tzu̱l Olivos li cuan jun pacꞌal li tenamit Jerusalén saꞌ releb sakꞌe. Ut li tzu̱l Olivos ta̱jachekꞌ saꞌ xyi ut tixjecꞌ rib. Ta̱ticla̱k saꞌ releb sakꞌe lix jachalal ut ta̱cuulak bar na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Jun nimla ru takꞌa ta̱cana̱k saꞌ xyi li cuib jachal. Jun jachal li tzu̱l ta̱cana̱k saꞌ li norte ut li jun jachal chic ta̱cana̱k saꞌ li sur. La̱ex tex-e̱lelik ut texxic saꞌ li ru takꞌa li cuan saꞌ xya̱nk li tzu̱l xban nak li ru takꞌa aꞌan kꞌaxal nimak ut ta̱cuulak toj saꞌ li tenamit Azal. La̱ex tex-e̱lelik joꞌ nak queꞌe̱lelic le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak quixqꞌue li hi̱c najter nak toj cua̱nk laj Uzías chokꞌ rey aran Judá. Ut nak ta̱cha̱lk li Ka̱cuaꞌ li kaDios, rochbenak chak chixjunileb lix ángel. Saꞌ eb li cutan aꞌan ta̱cꞌulma̱nk nak li cutan kꞌojyi̱nak chic ru. Kꞌaxal jalanak li cutan aꞌan xban nak incꞌaꞌ ta̱cua̱nk cutan chi moco ta̱cua̱nk kꞌojyi̱n. Moymo̱k ban ru li cutan. Caꞌaj cuiꞌ li Dios nanaꞌoc re chanru tixba̱nu. Nak ta̱ecuu̱k ta̱cutanokꞌ cuiꞌchic. Jun li yuꞌam haꞌ ta̱e̱lk aran Jerusalén. Yijach ta̱xic saꞌ li nimla palau li cuan saꞌ li este li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe. Ut li yijach chic ta̱xic saꞌ li palau li cuan saꞌ li oeste li na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Li yuꞌam haꞌ aꞌan incꞌaꞌ ta̱chakik. Ta̱cua̱nk li haꞌ saꞌ habalkꞌe ut ta̱cua̱nk ajcuiꞌ saꞌ sakꞌehil. Ut li Ka̱cuaꞌ, aꞌanak chic li tzꞌakal Rey saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan, jun ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ teꞌxlokꞌoni. Aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut caꞌaj chic lix cꞌabaꞌ aꞌan teꞌxqꞌue xlokꞌal. Junaj ru ta̱cana̱k li ru takꞌa. Ta̱ticla̱k chak Geba ut ta̱cuulak toj saꞌ li tenamit Rimón li cuan jun pacꞌal Jerusalén saꞌ li sur. Li tenamit Jerusalén cua̱nk saꞌ li tzu̱l ut cua̱nk ajcuiꞌ xlokꞌal. Kꞌaxal nabal cuiꞌchic li cristian teꞌcua̱nk aran. Ta̱ticla̱k chak cuan cuiꞌ li oqueba̱l re laj Benjamín ut ta̱cuulak toj cuan cuiꞌ li xbe̱n oqueba̱l, ut toj cuan cuiꞌ li oqueba̱l li cuan saꞌ xuc. Ut ta̱cuulak ajcuiꞌ toj cuan cuiꞌ li torre re laj Hananeel ut toj cuan cuiꞌ li nayatzꞌeꞌ cuiꞌ x-uva li rey. Chi ya̱l kꞌaxal nabal cuiꞌchic li cristian li teꞌcua̱nk aran Jerusalén. Incꞌaꞌ chic tzꞌekta̱nanbilak li tenamit aꞌan xban li Dios ut ma̱ ani chic ta̱sachok ru. Teꞌcua̱nk chi sa saꞌ xchꞌo̱leb chi ma̱cꞌaꞌak chic cꞌoxlac. Abanan li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue jun nimla raylal saꞌ xbe̱neb li tenamit li queꞌrahobtesin re Jerusalén. Usta toj yoꞌyo̱keb abanan yo̱k chi kꞌa̱c lix tibeleb. Jocꞌjo̱k aj chic teꞌilok. Ut yo̱k ajcuiꞌ chi kꞌa̱c li ruꞌuj rakꞌeb. Ut li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue jun nimla xiu saꞌ xbe̱neb ut incꞌaꞌ chic teꞌxnau cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Teꞌxtiquib xpletinquil ribeb chi ribileb rib. Eb laj Judá teꞌpletik ajcuiꞌ aran Jerusalén riqꞌuineb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Ut teꞌxchꞌutub ru chixjunil li biomal li teꞌxmakꞌ chiruheb li xni̱nkal ru tenamit. Kꞌaxal cuiꞌchic nabal li oro, li plata, ut li cha̱bil tꞌicr li teꞌxxoc. Li raylal li teꞌxcꞌul li teꞌrahobtesi̱nk re li tenamit Jerusalén, teꞌxcꞌul ajcuiꞌ lix cacua̱yeb, lix mu̱leb, ut lix camelleb, ut lix bu̱reb, joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunil li xul li queꞌcꞌanjelac chiruheb saꞌ li ple̱t. Ut li joꞌ qꞌuial chic li teꞌcolekꞌ nak teꞌpletik riqꞌuineb laj Jerusalén, rajlal chihab teꞌxic aran Jerusalén chixlokꞌoninquil li tzꞌakal Rey, li nimajcual Dios. Ut aran teꞌxyi̱b li cocꞌ muheba̱l re nak teꞌxba̱nu li ninkꞌe re xbantioxinquil chiru li Ka̱cuaꞌ nak queꞌcoleꞌ. Ut li joꞌ qꞌuialeb li incꞌaꞌ teꞌxic aran Jerusalén chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Dios li tzꞌakal Rey, li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ tixqꞌue li hab saꞌ xbe̱n li racui̱mkeb. Ut cui eb laj Egipto incꞌaꞌ teꞌxic aran Jerusalén chi lokꞌoni̱nc rajlal chihab saꞌ li ninkꞌe aꞌan, li Ka̱cuaꞌ Dios tixqꞌue ajcuiꞌ raylal saꞌ xbe̱neb joꞌ nak quixqꞌue raylal saꞌ xbe̱neb li xni̱nkal ru tenamit ut incꞌaꞌ tixqꞌue li hab saꞌ xbe̱n li racui̱mkeb. Aꞌan aꞌin li tojba ma̱c li tixqꞌue li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ xbe̱neb laj Egipto joꞌqueb ajcuiꞌ li xni̱nkal ru tenamit cui incꞌaꞌ nequeꞌxic Jerusalén chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Dios saꞌ li ninkꞌe li na-uxman rajlal chihab saꞌ eb li cocꞌ muheba̱l. Saꞌ eb li cutan aꞌan chixjunil li cꞌaꞌak re ru kꞌaxtesinbilak saꞌ rukꞌ li Ka̱cuaꞌ. Chiru li cocꞌ campanas li naqꞌueman chixcux li cacua̱y tzꞌi̱banbilak li a̱tin “Kꞌaxtesinbil saꞌ rukꞌ li Ka̱cuaꞌ”. Ut juntakꞌe̱tak xlokꞌaleb li ucꞌal li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ Dios riqꞌuin xlokꞌaleb li secꞌ li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li artal. Chixjunileb li ucꞌal li cuanqueb Jerusalén, joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb Judá, kꞌaxtesinbilakeb chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Ut saꞌ eb li ucꞌal aꞌan teꞌxchik li tib li teꞌxmayeja li teꞌcha̱lk chi mayejac. Ut saꞌ eb li cutan aꞌan incꞌaꞌ chic teꞌcua̱nk laj yaconel saꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li Profeta MalaquíasLi Ka̱cuaꞌ naxra lix tenamit IsraelAꞌan aꞌin li a̱tin li quixye li Ka̱cuaꞌ re li profeta Malaquías chirix li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb laj Israel. —La̱in junelic nequexinra, chan li Ka̱cuaꞌ reheb laj Israel. —Abanan la̱ex nequeye, “¿Chanru nak takanau nak nocoa̱ra?” chanquex. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ ri̱tzꞌin laj Esaú laj Jacob? La̱in xinra aꞌan, chan li Ka̱cuaꞌ. —Xintzꞌekta̱na laj Esaú. Ut xinsukꞌisi lix naꞌaj chokꞌ chaki chꞌochꞌ li cha̱bil tzu̱l nak quicuan. Xincanab lix chꞌochꞌ chokꞌ xnaꞌajeb li joskꞌ aj xul, chan li Dios. Ut cui ta teꞌxye li ralal xcꞌajol laj Esaú li cuanqueb saꞌ li tenamit Edom, “Xeꞌxsach ru li katenamit, abanan takacuaclesi cuiꞌchic li katenamit,” chaꞌkeb, abanan li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil tixye: —Eb aꞌan teꞌxcuaclesi cuiꞌchic lix tenamiteb ut la̱in tinsach cuiꞌchic ru. “Numtajenak chi ma̱usilal lix tenamiteb” chaꞌkeb re. Ut ta̱yehekꞌ ajcuiꞌ re, “Li tenamit aꞌan junelic yo̱ xjoskꞌil li Dios saꞌ xbe̱n.” Riqꞌuin ajcuiꞌ xnakꞌ e̱ru te̱ril li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Ut te̱ye, “Chinima̱k taxak xlokꞌal li nimajcual Dios yalak bar,” chaꞌkex.— Li Ka̱cuaꞌ naxkꞌuseb laj tijJoꞌcaꞌin quixye li nimajcual Dios reheb laj tij: —Junak alalbej naxqꞌue xlokꞌal lix yucuaꞌ. Ut junak aj cꞌanjel naxqꞌue xlokꞌal lix patrón. Cui la̱in le̱ Yucuaꞌ, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nequeqꞌue inlokꞌal? Ut cui la̱in le̱ patrón, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ niquine̱qꞌue saꞌ xnakꞌ e̱ru? La̱ex niquine̱tzꞌekta̱na. Ut nequeye, “¿Cꞌaꞌru xatkatzꞌekta̱na cuiꞌ?” chanquex. La̱ex nequemayeja saꞌ xbe̱n lin artal li yibru tzacae̱mk. Ut nequeye, “¿Cꞌaꞌru xkamux cuiꞌ a̱cuu?” chanquex. Nequemux cuu nak nequetzꞌekta̱na lin artal riqꞌuin xqꞌuebal li mayej incꞌaꞌ us. La̱ex nequecꞌoxla nak naru te̱mayeja chicuu li xul yaj, joꞌ li mutzꞌ ru, malaj li ye̱k rok. ¿Ma us ta biꞌ aꞌan? Ayukex ut sihomak aꞌan re li acuabej saꞌ le̱ tenamit. ¿Ma ta̱cuulak na chiru aꞌan? Ut, ¿ma tixcꞌul na che̱ru chi sa saꞌ xchꞌo̱l? chan li nimajcual Dios. Ut anakcuan, tijonkex. Chextzꞌa̱ma̱nk taxak chiru li Ka̱cuaꞌ re nak aꞌan ta̱ruxta̱na e̱ru. Abanan cui incꞌaꞌ nequecanab xba̱nunquil li incꞌaꞌ us, ¿chanru nak ta̱ruxta̱na e̱ru li Dios chi joꞌcan? Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios quixye: —Us raj cuan ta junak e̱re tixtzꞌap raj xpuertil lin templo re nak ma̱ ani chic ta̱oc aran chixtzꞌabbal li xam saꞌ xbe̱n lin artal chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. La̱in incꞌaꞌ sa saꞌ inchꞌo̱l e̱riqꞌuin ut incꞌaꞌ chic tincꞌul li nequemayeja chicuu. Yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ ta̱qꞌuehekꞌ inlokꞌal xbaneb li cuanqueb saꞌ li xni̱nkal ru tenamit. Ut yalak bar saꞌ eb li naꞌajej teꞌxqꞌue xlokꞌal incꞌabaꞌ riqꞌuin xcꞌatbal li sununquil ban chicuu ut riqꞌuin li cha̱bil mayej li teꞌxmayeja. Nimanbilak lin cꞌabaꞌ saꞌ eb li jalan tenamit. Abanan la̱ex nequemux cuu nak nequeye nak ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ lin artal ut nequeye nak ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li mayej li naqꞌueheꞌ aran. La̱ex nequeye, “Xotitzꞌ chi mayejac chiru li Ka̱cuaꞌ.” La̱ex niquine̱tzꞌekta̱na. Nequecꞌam chak li xul li elkꞌanbil malaj ut li ye̱k rok, malaj ut li xul yaj ut nequemayeja saꞌ lin artal. ¿Ma tincꞌul ta biꞌ chi sa saꞌ inchꞌo̱l li mayej aꞌan? Tzꞌekta̱nanbilak li ani nabalakꞌin riqꞌuin xyechiꞌinquil jun li cha̱bil xul te̱lom chokꞌ xmayej ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ naxqꞌue. Naxmayeja ban li xul li yaj li incꞌaꞌ us. La̱in li tzꞌakal Rey, chan li nimajcual Dios, ut xucuanbilak cuu saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal ru tenamit. Joꞌcaꞌin xye li Ka̱cuaꞌ: —Le̱ chakꞌrabinquil li oc cue xqꞌuebal anakcuan, aꞌan e̱re la̱ex aj tij. Cui incꞌaꞌ nequeba̱nu li cꞌaꞌru ninye ut cui incꞌaꞌ nequeqꞌue e̱chꞌo̱l chixqꞌuebal xlokꞌal lin cꞌabaꞌ, texintzꞌekta̱na ut le̱ rosobtesinquil tinsukꞌisi chokꞌ raylal. Ac xexintzꞌekta̱na xban nak incꞌaꞌ xeqꞌue e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru xinye e̱re. La̱in tincuisi le̱ cuanquil ut tincut saꞌ xnakꞌ e̱ru lix cꞌot li xul li nequemayeja. Ut texcuisi chirix cab e̱rech xxiquic lix cꞌot li xul li nequemayeja. Ut riqꞌuin aꞌin te̱qꞌue retal nak le̱ chakꞌrabinquil li xinqꞌue e̱re, aꞌan re nak xakxo̱k xcuanquil li contrato li quinba̱nu riqꞌuin laj Leví. La̱in li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios yo̱quin chi yehoc re aꞌin. Saꞌ li contrato li quinba̱nu riqꞌuin laj Leví quinyechiꞌi reheb nak ta̱cua̱nk xyuꞌameb ut teꞌcua̱nk saꞌ tuktu̱quil usilal. Quinba̱nu li contrato riqꞌuineb re nak teꞌxxucua cuu. Ut eb aꞌan queꞌxxucua cuu ut queꞌxcubsi ribeb chicuu. Laj Leví quixchꞌolob lix ya̱lal chiruheb li tenamit ut incꞌaꞌ quiticꞌtiꞌic. Quicuan chi sum a̱tin cuiqꞌuin ut saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan nabaleb queꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Lix cꞌanjel eb laj tij, aꞌan xcꞌutbal lix ya̱lal chiruheb li tenamit. Riqꞌuineb aꞌan teꞌxic li cristian chirabinquil lix chakꞌrabinquileb inban la̱in xban nak eb laj tij, aꞌan eb lin takl, chan li nimajcual Dios. —Abanan la̱ex xecanab xba̱nunquil li us joꞌ queꞌxba̱nu le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut e̱ma̱c la̱ex nak nabaleb xeꞌxcanab xba̱nunquil li naxye saꞌ li chakꞌrab. Riqꞌuin aꞌan la̱ex xetzꞌekta̱na li contrato li quinba̱nu riqꞌuin laj Leví. Joꞌcan nak la̱in xincꞌut e̱xuta̱n ut xicꞌ chic nequex-ileꞌ xbaneb chixjunileb li tenamit xban nak incꞌaꞌ nequeba̱nu li cꞌaꞌru nacuaj, ut xban ajcuiꞌ nak toj nequesicꞌ ru ani nequecꞌut lix ya̱lal chiru chi tzꞌakal, chan li nimajcual Dios. Eb laj Israel queꞌxtzꞌekta̱na li Dios¿Cꞌaꞌut nak toj nequesicꞌ ru li junju̱nk? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ jun ajcuiꞌ li kaYucuaꞌ? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ jun ajcuiꞌ li Dios li quiyoꞌobtesin ke? ¿Cꞌaꞌut nak nequeba̱nu chi joꞌcan riqꞌuineb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nequeba̱nu chi tzꞌakal? ¿Cꞌaꞌut nak nequetzꞌekta̱na li contrato li quixba̱nu li Dios riqꞌuineb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ? Eb li ralal xcꞌajol laj Judá yo̱queb chixba̱nunquil li ma̱usilal aran Jerusalén joꞌ ajcuiꞌ saꞌ chixjunil Israel. Queꞌxmux ru li templo li raro xban li Ka̱cuaꞌ xban nak yo̱queb chi sumla̱c riqꞌuineb li ixk li nequeꞌxlokꞌoni li jalanil dios. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ ta̱isi̱nk reheb saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Jacob li ani yo̱ chixba̱nunquil li ma̱usilal aꞌin. Yalak ani ta̱ba̱nu̱nk re li ma̱usilal aꞌin ta̱isi̱k, usta aj cꞌutul chakꞌrab, usta aj tzolonel, usta aj tij. Incꞌaꞌ us nequeba̱nu la̱ex. Nequejap e̱re chi ya̱bac ut nequetꞌakresi li artal riqꞌuin xyaꞌal e̱ru xban nak li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ chic naxcꞌul li nequemayeja chiru. Ut la̱ex nequeye, “¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ chic naxcꞌul li kamayej li Ka̱cuaꞌ?” chanquex. Aꞌan incꞌaꞌ naxcꞌul xban nak aꞌan naxnau nak la̱ex xekꞌet li a̱tin li quesume chak xba̱nunquil nak quexsumla saꞌ e̱sa̱jilal. Ut le̱ rixakil, aꞌan raj li tzꞌakal e̱rochben ut le̱ sum a̱tin. Abanan anakcuan xekꞌet le̱ ra̱tin li queye saꞌ li contrato li queba̱nu riqꞌuineb le̱ rixakil. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li Ka̱cuaꞌ xba̱nun re nak junajakeb chic ru li jun sumal chi cristian? ¿Cꞌaꞌut nak joꞌcan xba̱nu li Dios? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ re nak teꞌcua̱nk li ralal xcꞌajoleb ut ti̱cakeb xchꞌo̱l? Joꞌcan nak chenauhak xra̱bal le̱ yuꞌam ut canabomak xbalakꞌinquil le̱ rixakil li quexsumla cuiꞌ saꞌ e̱sa̱jilal. Li Ka̱cuaꞌ lix Dioseb laj Israel quixye: —La̱in xicꞌ nacuil li ani naxjach rib riqꞌuin li rixakil ut naxmux rib chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us, chan li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak cherahak le̱ yuꞌam ut me̱mux ru le̱ sumlajic. Cuulac re xkꞌehil li rakba a̱tinLi Ka̱cuaꞌ xtitzꞌ chirabinquil li cꞌaꞌru nequeye. Ut toj nequeye, “¿Cꞌaꞌru xtitzꞌ cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ kaban?” Xtitzꞌ e̱ban xban nak la̱ex nequeye nak nasahoꞌ xchꞌo̱l li Dios riqꞌuin li ani naxba̱nu ma̱usilal. Ut nequeye ajcuiꞌ, “Cui ta ya̱l nak ti̱c xchꞌo̱l li Dios, ac xqꞌueheb raj chixtojbal xma̱queb li ani nequeꞌba̱nun ma̱usilal,” chanquex. Li Dios quixye: —La̱in tintakla lin takl laj cꞌamol be chicuu. Aꞌan ta̱chꞌoloba̱nk xya̱lal chiruheb li tenamit re nak eb aꞌan yoꞌon cua̱nkeb chixcꞌulbal li Jun li tintakla. Chi se̱b ta̱cha̱lk li Ka̱cuaꞌ li yo̱quex chixsicꞌbal ut ta̱oc saꞌ li templo. Li ani cha̱lc re, aꞌan ta̱xakaba̱nk re xcuanquil li contrato, li yo̱quex chiroybeninquil, chan li Dios. ¿Ani ta cuiꞌ tixcuy rilbal lix cꞌulunic li Ka̱cuaꞌ? Ut, ¿ani ta cuiꞌ ta̱ru̱k tixxakab rib nak ta̱cꞌulu̱nk xban nak aꞌan joꞌ jun li xam li na-isin xtzꞌajnil li oro, ut joꞌ li xabo̱n li nasakobresin re li tꞌicr? Li Ka̱cuaꞌ ta̱risiheb lix ma̱usilaleb laj tij. Chanchan nak naxchunub rib laj yi̱bom plata ut oro. Naxqꞌue saꞌ xam li plata ut li oro re risinquil lix tzꞌajnil. Joꞌcan ajcuiꞌ tixba̱nu li Ka̱cuaꞌ nak ta̱risi lix ma̱usilaleb. Nak ac isinbilak chic lix ma̱usilal li ralal xcꞌajol laj Leví, ta̱ru̱k chic teꞌmayejak chiru li Ka̱cuaꞌ saꞌ ti̱quilal. Ta̱sahokꞌ cuiꞌchic saꞌ xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ xcꞌulbal lix mayejeb laj Judá joꞌ ajcuiꞌ lix mayejeb laj Jerusalén joꞌ nak quixcꞌul chak chi sa saꞌ xchꞌo̱l lix mayejeb saꞌ eb li chihab quilajeꞌnumeꞌ najter kꞌe cutan. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios quixye: —La̱in tincha̱lk chi rakoc a̱tin saꞌ e̱be̱n. La̱in tinyehok re nak cuan xma̱queb li nequeꞌtu̱lac, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌmuxuc caxa̱r, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌxpatzꞌ lin cꞌabaꞌ yal riqꞌuin ticꞌtiꞌ. Ut la̱in ajcuiꞌ tinyehok re nak cuan ajcuiꞌ xma̱queb li incꞌaꞌ nequeꞌxtoj chi tzꞌakal laj cꞌanjel, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌrahobtesin reheb li xma̱lcaꞌan ut eb li nequeꞌrahobtesin reheb li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌ xyucuaꞌ, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌxba̱nu raylal reheb li jalaneb xtenamit, chi moco nequeꞌxxucua cuu la̱in, chan li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil. Tento xqꞌuebal re li Dios li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil—La̱in li Ka̱cuaꞌ. Incꞌaꞌ ninjala. Joꞌcan nak toj ma̱jiꞌ ninsach e̱ru, la̱ex li ralal xcꞌajol laj Jacob. Chalen nak toj cua̱nkeb chak le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ, la̱ex quetzꞌekta̱na li chakꞌrab li quinqꞌue e̱re ut incꞌaꞌ queba̱nu li cꞌaꞌru quinye. Sukꞌinkex cuiqꞌuin ut la̱in texincꞌul cuiꞌchic chokꞌ cualal incꞌajol, chan li nimajcual Dios. Abanan la̱ex nequeye, “¿Cꞌaꞌru xopaltoꞌ cuiꞌ nak tosukꞌi̱k a̱cuiqꞌuin?” chanquex. La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios ninpatzꞌ e̱re: ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱relkꞌa li cꞌaꞌru cue junak li cui̱nk? Incꞌaꞌ raj. Abanan la̱ex yo̱quex chi elkꞌac chicuu. Ut nequeye, “¿Cꞌaꞌru xkelkꞌa a̱cue?” chanquex. La̱ex xex-elkꞌac chicuu xban nak incꞌaꞌ nequeqꞌue li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil ut incꞌaꞌ nequeqꞌue le̱ mayej. Tzꞌekta̱nanbilex che̱junilex la̱ex, joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li tenamit, xban nak yo̱quex chirelkꞌanquil li cꞌaꞌru cue. Joꞌcan ut nak cꞌamomak chak che̱junilex li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil saꞌ xnaꞌaj li mayej re nak ta̱cua̱nk li cꞌaꞌru ta̱cꞌanjelak saꞌ li cuochoch. Ut yalomakin anakcuan riqꞌuin aꞌin. ¿Ma incꞌaꞌ tana tinte chak re li choxa ut tinqꞌue chak chi numtajenak le̱ rosobtesinquil? chan li nimajcual Dios. —La̱in incꞌaꞌ tincanab chi sachecꞌ le̱ racui̱mk. Incꞌaꞌ tincanabeb li xul chixsachbal ru le̱ racui̱mk. Ta̱cua̱nk ban ru chi nabal le̱ uvas. Ut chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit teꞌxye nak osobtesinbilex xban nak cꞌajoꞌak chic xchꞌinaꞌusal le̱ naꞌaj, chan li nimajcual Dios. Li Dios naxtokꞌoba ruheb li cha̱bileb xnaꞌleb—Kꞌaxal ra nanak cuiꞌ le̱ ra̱tin xeye cue, chan li Ka̱cuaꞌ. Ut toj nequeye, “¿Cꞌaꞌru xkaye? ¿Cꞌaꞌru xatkahob cuiꞌ?” chanquex. La̱ex xeye, “Ma̱cꞌaꞌ aj e nak yo̱co chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ. ¿Cꞌaꞌru takara nak yo̱ko chixpa̱banquil lix chakꞌrab? ¿Cꞌaꞌru takara nak yo̱ko chi cꞌuluc raylal chixta̱kenquil li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios?” chanquex. Ut nequeye ajcuiꞌ, “Us xak reheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Eb li nequeꞌba̱nun ma̱usilal, us cuanqueb. Nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal yal re xyalbal rix li Dios ut ma̱cꞌaꞌ nequeꞌxcꞌul,” chanquex.— Abanan eb li nequeꞌxxucua ru li Ka̱cuaꞌ queꞌxjultica chi ribileb rib li rusilal li Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ quirabi ut quixqꞌue retal li cꞌaꞌru queꞌxye. Ut chiru li Ka̱cuaꞌ quitzꞌi̱ba̱c saꞌ jun li hu lix cꞌabaꞌeb li nequeꞌxucuan ru ut nequeꞌqꞌuehoc xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Li nimajcual Dios quixye: —Saꞌ li cutan nak tinchꞌutub ruheb lin tenamit, kꞌaxal lokꞌakeb chicuu. Joꞌ jun yucuaꞌbej naril xtokꞌoba̱l ru li ralal li nacꞌanjelac chiru, joꞌcan ajcuiꞌ nak tincuil xtokꞌoba̱l ruheb lin tenamit la̱in. Toj aran te̱qꞌue retal li ani quixba̱nu li us ut li ani incꞌaꞌ quixba̱nu li us. Te̱qꞌue retal lix jalanil riqꞌuineb li ani queꞌcꞌanjelac chicuu ut li ani incꞌaꞌ queꞌcꞌanjelac chicuu, chan li Ka̱cuaꞌ. Li Dios naxsach ruheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌlebLi Ka̱cuaꞌ Dios quixye: —Relic chi ya̱l cuulac re xkꞌehil nak la̱in tinrakok a̱tin. Chanchan li xam li cuan saꞌ li horno nak tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamit. Aran teꞌosokꞌ li nequeꞌxnimobresi ribeb joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌba̱nun ma̱usilal. Chanchanakeb li qꞌuim nak teꞌcꞌatk saꞌ li cutan aꞌan. Ut ma̱ jun chic teꞌcolekꞌ. Abanan chokꞌ e̱re la̱ex li nequexucua cuu, lix cꞌulunic li tintakla chanchan nak yo̱ chi e̱lc chak li sakꞌe xban li ti̱quilal li tixcꞌam chak chokꞌ e̱re. Texpiscꞌok xban xsahil le̱ chꞌo̱l joꞌ nak nequeꞌpiscꞌoc li queto̱mk nak nequeꞌel saꞌ lix corraleb. Saꞌ li cutan aꞌan, la̱in tinqꞌueheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb rubel le̱ cuanquil la̱ex. Chanchanakeb chic li poks li nequeyekꞌi saꞌ e̱rok. Misach saꞌ e̱chꞌo̱l li chakꞌrab li quinqꞌue re laj Moisés laj cꞌanjel chicuu saꞌ xbe̱n li tzu̱l Horeb li quinqꞌue e̱re che̱junilex la̱ex aj Israel. Relic chi ya̱l la̱in tintakla li profeta Elías e̱riqꞌuin nak toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil nak tinrakok a̱tin. Li cutan aꞌan kꞌaxal lokꞌ, abanan kꞌaxal xiu xiu ajcuiꞌ. Aꞌan tixtenkꞌaheb li yucuaꞌbej ut li alalbej re nak teꞌxcꞌam cuiꞌchic rib saꞌ usilal. Ut cui incꞌaꞌ teꞌxcꞌam ribeb saꞌ usilal, la̱in tinsach ruheb ut tintzꞌekta̱na lix naꞌajeb, chan li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios. Li Resil li Colba-ib li Quixtzꞌi̱ba li San MateoLix cꞌabaꞌeb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ li JesucristoSaꞌ li hu aꞌin tzꞌi̱banbil retalil joꞌ qꞌuialeb lix xeꞌ xto̱nal li Jesucristo. Li Jesucristo ralal xcꞌajol li rey David ut ralal xcꞌajol ajcuiꞌ laj Abraham. Laj Abraham, aꞌan xyucuaꞌ laj Isaac. Laj Isaac, aꞌan xyucuaꞌ laj Jacob. Ut laj Jacob, aꞌan xyucuaꞌ laj Judá joꞌ eb ajcuiꞌ li ras ut li ri̱tzꞌin. Ut laj Judá ut lix Tamar, aꞌaneb xnaꞌ xyucuaꞌeb laj Fares ut laj Zara. Laj Fares, aꞌan xyucuaꞌ laj Esrom. Ut laj Esrom, aꞌan xyucuaꞌ laj Aram. Ut laj Aram, aꞌan xyucuaꞌ laj Aminadab. Ut laj Aminadab, aꞌan xyucuaꞌ laj Naasón. Ut laj Naasón, aꞌan xyucuaꞌ laj Salmón. Ut laj Salmón ut lix Rahab, aꞌaneb xnaꞌ xyucuaꞌ laj Booz. Laj Booz ut lix Rut, aꞌaneb xnaꞌ xyucuaꞌ laj Obed. Ut laj Obed, aꞌan xyucuaꞌ laj Isaí. Ut laj Isaí, aꞌan xyucuaꞌ li rey David. Ut li rey David, aꞌan lix yucuaꞌ laj Salomón riqꞌuin li ixk li quicuan chokꞌ rixakil laj Urías. Ut laj Salomón, aꞌan xyucuaꞌ laj Roboam. Ut laj Roboam, aꞌan xyucuaꞌ laj Abías. Ut laj Abías, aꞌan xyucuaꞌ laj Asa. Ut laj Asa, aꞌan xyucuaꞌ laj Josafat. Ut laj Josafat, aꞌan xyucuaꞌ laj Joram. Ut laj Joram, aꞌan xyucuaꞌ laj Uzías. Ut laj Uzías, aꞌan xyucuaꞌ laj Jotam. Ut laj Jotam, aꞌan xyucuaꞌ laj Acaz. Ut laj Acaz, aꞌan xyucuaꞌ laj Ezequías. Ut laj Ezequías, aꞌan xyucuaꞌ laj Manasés. Ut laj Manasés, aꞌan xyucuaꞌ laj Amón. Ut laj Amón, aꞌan xyucuaꞌ laj Josías. Ut laj Josías, aꞌan xyucuaꞌ laj Jeconías joꞌ eb ajcuiꞌ li ri̱tzꞌin. Eb aꞌan queꞌcuan saꞌ eb li cutan nak eb laj Israel queꞌchapeꞌ ut queꞌcꞌameꞌ aran Babilonia. Ut nak ac chapbileb chak xbaneb laj Babilonia, laj Jeconías quicuan li ralal. Ut aꞌan laj Salatiel. Ut laj Salatiel, aꞌan xyucuaꞌ laj Zorobabel. Ut laj Zorobabel, aꞌan xyucuaꞌ laj Abiud. Ut laj Abiud, aꞌan xyucuaꞌ laj Eliaquim. Ut laj Eliaquim, aꞌan xyucuaꞌ laj Azor. Ut laj Azor, aꞌan xyucuaꞌ laj Sadoc. Ut laj Sadoc, aꞌan xyucuaꞌ laj Aquim. Ut laj Aquim, aꞌan xyucuaꞌ laj Eliud. Ut laj Eliud, aꞌan xyucuaꞌ laj Eleazar. Ut laj Eleazar, aꞌan xyucuaꞌ laj Matán. Ut laj Matán, aꞌan xyucuaꞌ laj Jacob. Ut laj Jacob, aꞌan xyucuaꞌ laj José, xbe̱lom lix María. Ut lix María, aꞌan lix naꞌ li Jesús. Ut li Jesús, Aꞌan li Cristo.Saꞌ li versículo 1:16 li a̱tin “Cristo” naraj naxye “Mesías”. Ut li a̱tin Mesías naraj naxye li Colonel li yechiꞌinbil reheb laj Israel xban li Dios. Ca̱laju te̱p li ralal xcꞌajol laj Abraham quicuan toj nak quiyoꞌla laj David. Ac cuan ca̱laju te̱p li ralal xcꞌajol laj David nak queꞌcꞌameꞌ aran Babilonia. Ut chirix chic aꞌan, quicuan cuiꞌchic ca̱laju te̱p li ralal xcꞌajol chalen toj nak quiyoꞌla li Cristo. Li cꞌaꞌru quicꞌulman nak quiyoꞌla li CristoUt lix yoꞌlajic li Jesucristo, joꞌcaꞌin nak quicuan: Lix María lix naꞌ li Jesús ac tzꞌa̱manbil xban laj José. Toj ma̱jiꞌ nequeꞌxlakꞌab rib nak lix María quicana chi yaj aj ixk xban xcuanquil li Santil Musikꞌej. Ut xban nak ti̱c xchꞌo̱l laj José, li ac xtzꞌa̱man re, incꞌaꞌ quiraj xcꞌutbal xxuta̱n lix María. Xraj raj xcanabanquil chi mukmu. Ut yo̱ chixcꞌoxlanquil aꞌin laj José nak jun lix ángel li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi rib chiru saꞌ xmatcꞌ ut quixye re: —At José, ralalat li rey David, matcꞌoxlac chixcꞌambal lix María chokꞌ a̱cuixakil. Aꞌan xcana chi yaj aj ixk xban xcuanquil li Santil Musikꞌej. Ta̱cua̱nk jun lix cꞌulaꞌal chꞌina te̱lom. Ut Jesús ta̱qꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ xban nak aꞌan ta̱colok re lix tenamit saꞌ lix ma̱queb, chan. Chixjunil aꞌan quicꞌulman re nak ta̱tzꞌaklok ru li quixye li profeta Isaías joꞌ nak quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan aꞌin li quixye:Jun xkaꞌal toj ma̱jiꞌ cuanjenak riqꞌuin cui̱nk ta̱cua̱nk lix cꞌulaꞌal chꞌina te̱lom. Ut Emanuel ta̱qꞌuehekꞌ chokꞌ xcꞌabaꞌ. ()Chi jalbil ru Emanuel naraj naxye “Li Dios cuan kiqꞌuin”. Nak qui-aj ru laj José, quixba̱nu li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban lix ángel li Ka̱cuaꞌ saꞌ xmatcꞌ. Quixcꞌam lix María saꞌ rochoch. Abanan incꞌaꞌ quicuan riqꞌuin toj quiyoꞌla li xbe̱n cꞌulaꞌal. Ut Jesús quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Eb laj kꞌe queꞌcuulac chixsicꞌbal li JesúsNak cua̱nk chokꞌ rey laj Herodes, li Jesús quiyoꞌla aran Belén xcue̱nt Judea. Cuanqueb aj kꞌe queꞌchal chak saꞌ releb sakꞌe ut queꞌcuulac Jerusalén. Queꞌpatzꞌoc ut queꞌxye: —¿Bar cuan lix reyeb laj judío xyoꞌla? Xochal xban nak xkil chak toj saꞌ releb sakꞌe li chahim retalil lix yoꞌlajic ut xochal chixlokꞌoninquil, chanqueb. Ut nak quirabi aꞌan, li rey Herodes quisach xchꞌo̱l ut qui-oc xcꞌaꞌux joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb Jerusalén. Ut laj Herodes quixchꞌutubeb chixjunil li xbe̱nil aj tij joꞌ eb ajcuiꞌ laj tzꞌi̱b saꞌ li tenamit ut quixpatzꞌ reheb bar ta̱yoꞌla̱k li Cristo. Ut eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Aran Belén xcue̱nt Judea xban nak joꞌcan tzꞌi̱banbil chak xban li profeta. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Li tenamit Belén, xchꞌochꞌeb laj Judá, moco kꞌaxal caꞌchꞌin ta lix cuanquil saꞌ xya̱nkeb li xni̱nkal ru tenamit re Judá xban nak aran ta̱e̱lk jun Acuabej ut aꞌan ta̱beresi̱nk re lin tenamit Israel. () Tojoꞌnak laj Herodes quixbokeb laj kꞌe saꞌ mukmu ut quixpatzꞌ reheb jokꞌe tzꞌakal quicꞌutun li chahim. Ut nak quixtaklaheb Belén quixye reheb: —Ayukex aran Belén ut qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chixsicꞌbal toj retal te̱tau li cꞌulaꞌal. Ut nak te̱tau chak, tole̱ye cue re nak tinxic ajcuiꞌ la̱in ut toxinlokꞌoni chak, chan. Ut nak queꞌrabi li quixye li rey, eb laj kꞌe queꞌco̱eb. Ut li chahim li queꞌril chak saꞌ releb sakꞌe yo̱ chi xic cꞌamol be chiruheb tojoꞌnak quixakli saꞌ xbe̱n li naꞌajej cuan cuiꞌ li cꞌulaꞌal. Ut cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb chirilbal li chahim nak quixakli saꞌ xbe̱n li naꞌajej aꞌan. Ut nak queꞌoc saꞌ li cab, queꞌxtau li cꞌulaꞌal rochben lix María li naꞌbej. Ut queꞌxcuikꞌib rib chiru li Jesús ut queꞌxlokꞌoni. Ut queꞌxte lix cꞌu̱leba̱leb ut queꞌxqꞌue lix ma̱tan. Ut li ma̱tan li queꞌxqꞌue, aꞌan li oro, li incienso ut li sununquil ban mirra xcꞌabaꞌ. Ut queꞌcꞌutbesi̱c chiruheb xban li Dios saꞌ xmatqꞌueb nak incꞌaꞌ chic teꞌsukꞌi̱k riqꞌuin laj Herodes. Saꞌ jalan chic be queꞌxcꞌam nak queꞌsukꞌi saꞌ xtenamiteb. Laj José ut lix María queꞌxcꞌam li Jesús Egipto re xcolbal chiru laj HerodesUt nak ac xco̱eb laj kꞌe, jun x-ángel li Ka̱cuaꞌ quixcꞌut rib chiru laj José saꞌ xmatcꞌ ut quixye re: —Cuaclin, cꞌam li cꞌulaꞌal joꞌ cuiꞌ lix naꞌ. Tex-e̱lk arin ut ayukex saꞌ li tenamit Egipto. Ut aran texcana̱k toj la̱in toxinyehok a̱cue. Tex-e̱lelik xban nak laj Herodes oc re chixsicꞌbal li cꞌulaꞌal re xcamsinquil.— Ut laj José qui-aj ru, quicuacli ut quixcꞌam li cꞌulaꞌal joꞌ cuiꞌ lix naꞌ ut saꞌ ajcuiꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan queꞌco̱eb Egipto. Ut queꞌcuan aran Egipto toj quicam laj Herodes. Aꞌan quicꞌulman joꞌ quixtzꞌi̱ba li profeta li quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ nak quixye:Saꞌ li tenamit Egipto quinbok chak li cualal, chan. () Aꞌut laj Herodes nak quiril nak quibalakꞌi̱c xbaneb laj kꞌe, kꞌaxal nak quichal xjoskꞌil. Ut quixtakla xcamsinquil chixjunileb li cocꞌ te̱lom cuanqueb Belén, joꞌ cuiꞌ saꞌ eb li naꞌajej cuanqueb chixcꞌatk. Queꞌcamsi̱c chixjunileb li cocꞌ te̱lom li toj cꞌulaꞌaleb jun xxiquic aj caꞌcab chihab xban nak quixbir rix cꞌaꞌru li cutan quiyoꞌla cuiꞌ li cꞌulaꞌal joꞌ quiyeheꞌ re xbaneb laj kꞌe. Joꞌcan nak quitzꞌakloc ru li yebil xban li profeta Jeremías nak quixye chi joꞌcaꞌin: Qui-abi̱c li ya̱bac saꞌ li tenamit Ramá xban li nimla rahil chꞌo̱lej, ut yotꞌba chꞌo̱lej li queꞌxcꞌul. Aꞌan eb li ixk aj Israel nak yo̱queb chi ya̱bac chirixeb lix cocꞌal. Ut incꞌaꞌ chic nequeꞌraj xcꞌojobanquil xchꞌo̱leb xban nak ac camenakeb chic lix cocꞌaleb. () Queꞌsukꞌi cuiꞌchic NazaretUt nak quicam laj Herodes, jun x-ángel li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi rib chiru laj José saꞌ xmatcꞌ aran Egipto. Ut quixye re: —Cuaclin. Cꞌam li cꞌulaꞌal joꞌ cuiꞌ li naꞌbej ut texxic cuiꞌchic saꞌ li tenamit Israel xban nak xeꞌcam li queꞌajoc re xcamsinquil li cꞌulaꞌal, chan. Ut laj José quicuacli, quixcꞌam li cꞌulaꞌal joꞌ cuiꞌ lix naꞌ ut quichal saꞌ li tenamit Israel. Ut nak quirabi resil nak aꞌ laj Arquelao chic li rey aran Judea re̱kaj laj Herodes lix yucuaꞌ, laj José quixucuac chi xic aran. Ut nak quicꞌutbesi̱c chiru saꞌ xmatcꞌ, queꞌco̱eb saꞌ jun naꞌajej xcue̱nt Galilea. Queꞌchal ut queꞌcuan saꞌ jun li tenamit Nazaret xcꞌabaꞌ xcue̱nt Galilea. Aꞌin quicꞌulman joꞌ queꞌxye li profeta nak queꞌxye nak aj Nazaret tixcꞌabaꞌin. Laj Juan laj Cubsihom Haꞌ quixchꞌolob xya̱lal chirix li JesúsMokon chic quicuulac laj Juan laj Cubsihom Haꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ cuan Judea. Yo̱ chixchꞌolobanquil xya̱lal chirix lix nimajcual cuanquilal li Dios. Quixye chi joꞌcaꞌin: —Chiyotꞌekꞌ e̱chꞌo̱l ut chejal e̱cꞌaꞌux xban nak yo̱ chak chi cha̱lc li ta̱qꞌuehekꞌ saꞌ xcuanquil xban li Dios. Ut aꞌan chic ta̱cua̱nk xcuanquil saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol.—Saꞌ li versículo 3:2 lix nimajcual cuanquilal li Dios naraj naxye “el reino de Dios” malaj ut “el reino de los cielos”. Lix ya̱lal aꞌan, aꞌin: Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil joꞌ saꞌ choxa joꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut aꞌan tzꞌakal li nataklan saꞌ xbe̱n. Li ani napa̱ban re li Jesucristo, li jun aꞌan naxkꞌaxtesi rib rubel xcuanquil li Dios, ut aꞌan chic li nataklan re. Nak laj pa̱banel toj cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, ac cuanqueb chic rubel xcuanquil li Dios saꞌ xcꞌabaꞌ lix pa̱ba̱l. Chalen nak nakapa̱b li Cristo, ac xo-oc saꞌ xnimajcual xcuanquilal li Dios ut cuanco chic rubel xcuanquil. Li profeta Isaías quia̱tinac chirix laj Juan nak quixye chi joꞌcaꞌin:Aꞌan ta̱chꞌoloba̱nk xya̱lal chi cau xya̱b xcux saꞌ li chaki chꞌochꞌ, ut tixye: Yi̱bomak le̱ yuꞌam ut yoꞌon cua̱nkex chixcꞌulbal li Ka̱cuaꞌ joꞌ nak nequeꞌxyi̱b li be re xcꞌulbal junak li nim xcuanquil, chan. () Li rakꞌ narocsi laj Juan, aꞌan yi̱banbil riqꞌuin rix li xul camello ut lix cꞌa̱mal xsaꞌ aꞌan yal tzꞌu̱m. Aj sa̱cꞌ naxtzaca riqꞌuin xyaꞌal sak cꞌau. Yalak bar queꞌchal chak li queꞌcuulac chirabinquil li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal laj Juan. Nabal queꞌchal Jerusalén. Nabal queꞌchal chak Judea ut nabal cuiꞌchic queꞌchal chak nachꞌ riqꞌuin li nimaꞌ Jordán. Queꞌxxo̱to xma̱queb ut laj Juan naxcubsiheb xhaꞌ saꞌ li nimaꞌ Jordán. Nak quiril nabaleb xcomoneb laj fariseoSaꞌ li versículo 3:7 eb laj fariseo, aꞌaneb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Kꞌaxal nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil li naxye saꞌ li chakꞌrab, li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Abanan incꞌaꞌ queꞌraj xba̱nunquil li cꞌaꞌru quixye li Cristo. ut xcomoneb laj saduceoSaꞌ li versículo 3:7 eb laj saduceo, aꞌaneb laj cꞌamol be chi takla̱nc saꞌ li tenamit. Incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b nak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak. yo̱queb chi cuulac yal re nak teꞌcubsi̱k xhaꞌeb, quixye reheb: —La̱ex chanchanex li ral li cꞌambolay. ¿Ani xyehoc e̱re la̱ex nak ta̱ru̱k te̱col e̱rib chiru lix joskꞌil li Dios li ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n? Cheba̱nuhak ban li us re nak ta̱cꞌutu̱nk nak xyotꞌeꞌ e̱chꞌo̱l ut xejal e̱cꞌaꞌux. Chanchanakex li cheꞌ cha̱bil li ru naxqꞌue. Me̱cꞌoxla nak incꞌaꞌ te̱cꞌul xjoskꞌil li Dios yal xban nak la̱ex ralal xcꞌajol laj Abraham. La̱in tinye e̱re nak li Dios ta̱ru̱k tixyoꞌobtesi li pec aꞌin chokꞌ ralal xcꞌajol laj Abraham. Qꞌuehomak retal xban nak cha̱lc re li rakba a̱tin saꞌ e̱be̱n joꞌ nak ac cauresinbil li ma̱l re xyocꞌbal lix xeꞌ li cheꞌ. Ut chixjunil li cheꞌ incꞌaꞌ cha̱bil li ru naxqꞌue, nayocꞌman ut naqꞌueman saꞌ xam. Ya̱l nak la̱in nincubsi e̱haꞌ riqꞌuin haꞌ retalil nak xyotꞌeꞌ e̱chꞌo̱l ut xejal e̱cꞌaꞌux. Abanan cha̱lc re li kꞌaxal nim xcuanquil. Xban nak kꞌaxal nim xcuanquil chicuu la̱in, moco incꞌulub ta nak tincuisi lix xa̱b. Aꞌan tixcubsi e̱haꞌ riqꞌuin li Santil Musikꞌej ut riqꞌuin xam. Ac cuan chak saꞌ rukꞌ lix cꞌanjeleba̱l. Ut ta̱rapu ru chi us li riyajil li trigo ut tixchꞌutub lix trigo saꞌ lix cꞌu̱leba̱l ut li rix tixcꞌat saꞌ li xam li ma̱ jaruj nachup, chan laj Juan. Quicube xhaꞌ li Jesús xban laj JuanUt quicuulac xkꞌehil nak li Jesús quichal chak Galilea. Quicuulac riqꞌuin laj Juan re nak ta̱cubsi̱k xhaꞌ xban saꞌ li nimaꞌ Jordán. Abanan laj Juan incꞌaꞌ raj quiraj xcubsinquil xhaꞌ ut quixye re: —Ma̱cuaꞌ raj la̱in tincubsi̱nk a̱haꞌ. La̱at raj ban tatcubsi̱nk inhaꞌ la̱in, chan. Ut li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Us takaba̱nu anakcuan xban nak tento ta̱uxma̱nk chixjunil li cꞌaꞌru naxye li Dios, chan. Tojoꞌnak quixcꞌu̱luban xchꞌo̱l laj Juan. Ut nak ac xcubsi̱c xhaꞌ li Jesús, qui-el chak saꞌ li haꞌ. Ut saꞌ junpa̱t quiteli li choxa chiru ut quiril li Santil Musikꞌej chanchan jun li paloma nak yo̱ chak chi cubec saꞌ xbe̱n li Jesús. Ut qui-abi̱c xya̱b xcux li Dios toj saꞌ choxa nak quixye: —Aꞌan aꞌin li cualal raro inban. Nasahoꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin, chan. Li Jesús quiyaleꞌ ra̱lenquil xban laj tzaTojoꞌnak li Jesús quicꞌameꞌ xban li Santil Musikꞌej saꞌ li chaki chꞌochꞌ re ta̱yalekꞌ ra̱lenquil xban laj tza. Nak ac xba̱nu x-ayu̱n caꞌcꞌa̱l cutan caꞌcꞌa̱l kꞌojyi̱n quitzꞌoca. Ut laj tza quicuulac riqꞌuin ut quixye re: —Cui tzꞌakal ya̱l nak la̱at ralal li Dios, sukꞌisiheb chokꞌ caxlan cua li pec aꞌin.— Quichakꞌoc li Jesús ut quixye: —Incꞌaꞌ tinba̱nu aꞌan xban nak tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu:Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin li naxtzaca yoꞌyo cuiꞌ li cui̱nk; riqꞌuin ban li a̱tin li naxye li Dios.— () Tojoꞌnak quicꞌameꞌ xban laj tza saꞌ li santil tenamit Jerusalén; ut coxxakaba̱k toj takecꞌ saꞌ xbe̱n li rochoch li Dios. Ut laj tza quixye re: —Cui tzꞌakal ya̱l nak la̱at ralal li Dios, cut a̱cuib takꞌa. Ma̱cꞌaꞌ ta̱cꞌul xban nak joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Tixtaklaheb lix ángel cha̱cuilbal ut riqꞌuin rukꞌeb tateꞌxchap re nak incꞌaꞌ ta̱tochꞌ la̱ cuok chiru pec.— () Ut li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ saꞌ li Santil Hu chi joꞌcaꞌin:Ma̱tzꞌa̱ma xmilagro li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios yal chi ma̱cꞌaꞌ rajbal.— () Ut quicꞌameꞌ cuiꞌchic xban laj tza saꞌ xbe̱n jun li tzu̱l kꞌaxal najt xteram. Ut laj tza quixcꞌut chak chiru li Jesús chixjunil li tenamit li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ joꞌ ajcuiꞌ lix nimal lix lokꞌal cuan chi saꞌ. Ut quixye re li Jesús: —Chixjunil aꞌin tinqꞌue a̱cue cui la̱at ta̱cuikꞌib a̱cuib chicuu ut tina̱lokꞌoni.— Tojoꞌnak li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Elen chicuu la̱at aj tza, xban nak joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios ta̱lokꞌoni ut caꞌaj cuiꞌ chiru aꞌan tatcꞌanjelak.— () Tojoꞌnak quicanaba̱c xban laj tza ut eb li ángel queꞌcuulac ut queꞌcꞌanjelac chiru. Xticlajic xcꞌanjel li JesúsNak li Jesús quirabi resil nak laj Juan cuan chi pre̱xil, co̱ Nazaret xcue̱nt Galilea. Qui-el Nazaret ut co̱ Capernaum. Ut aran quicana. Li tenamit aꞌan cuan chire li palau saꞌ xchꞌochꞌeb laj Zabulón ut eb aj Neftalí. Aꞌin quicꞌulman joꞌ quixye li profeta Isaías nak quixye chi joꞌcaꞌin: Aran saꞌ xchꞌochꞌ laj Zabulón ut saꞌ xchꞌochꞌ laj Neftalí, li cuan chire li be li naxic saꞌ li palau, aran jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, saꞌ li naꞌajej Galilea bar nequeꞌcuan cuiꞌ li ma̱cuaꞌeb aj judío,Saꞌ li versículo 4:15 saꞌ li texto naxye “gentiles”. Li a̱tin aꞌan naraj naxye li ma̱cuaꞌeb aj judío. li tenamit chanchan li cuanqueb saꞌ kꞌojyi̱n xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxnau lix ya̱lal. Chanchan quicutanoꞌ nak queꞌril nak queꞌxtau li colba-ib. Chanchan nak cuanqueb saꞌ jun naꞌajej re ca̱mc xban lix ma̱queb nak quicuulac li cutan saꞌ xya̱nkeb. () Chalen nak quicuulac aran, li Jesús yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal ut quixye: —Chiyotꞌekꞌ e̱chꞌo̱l ut jalomak e̱cꞌaꞌux xban nak cuulac re xkꞌehil nak tinqꞌuehekꞌ saꞌ incuanquil xban li Dios. Ut la̱in chic cua̱nk incuanquil saꞌ xbe̱neb li cualal incꞌajol.— Li Jesús quixbok ca̱hib aj car re nak teꞌxic chirixSaꞌ jun cutan nak coxnumekꞌ li Jesús chire li palau cuan Galilea, quirileb cuib li cui̱nk ri̱tzꞌineb rib. Li jun, aꞌan laj Simón. Aj Pedro nayeman re. Li jun chic aj Andrés xcꞌabaꞌ. Yo̱queb chixqꞌuebal lix yoy saꞌ li palau xban nak aꞌaneb aj chapol car. Li Jesús quixye reheb: —Chine̱ta̱ke. Ma̱cuaꞌ chic caribc te̱ba̱nu. E̱ras e̱ri̱tzꞌin ban chic te̱sicꞌ re teꞌpa̱ba̱nk, chan reheb. Ut saꞌ junpa̱t queꞌxcanab lix yoy ut queꞌxta̱ke li Jesús. Junpa̱t na chic quibe̱c li Jesús nak quixtauheb cuiꞌchic cuibeb li cui̱nk ri̱tzꞌineb rib. Aꞌaneb laj Jacobo ut laj Juan. Cuanqueb saꞌ lix jucub rochben laj Zebedeo lix yucuaꞌeb. Yo̱queb chixxitinquil lix yoy. Ut li Jesús quixbokeb re nak teꞌxic chirix. Ut saꞌ junpa̱t queꞌxcanab lix yucuaꞌeb ut queꞌxcanab li jucub ut queꞌxta̱ke li Jesús. Ut li Jesús quixbeni chixjunil li naꞌajej Galilea. Yo̱ chixcꞌutbal lix ya̱lal saꞌ eb li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Quixchꞌolob xya̱lal li cha̱bil esilal chirix lix cuanquilal li Dios. Ut yo̱ chixqꞌuirtesinquil chixjunil li qꞌuila pa̱y ru chi yajel ut li raylal. Quicuulac resil saꞌ chixjunil li naꞌajej Siria li cꞌaꞌru yo̱ chixba̱nunquil li Jesús aran Galilea. Ut queꞌxcꞌam riqꞌuin chixjunileb li yaj. Qꞌuila pa̱y ru lix yajeleb ut lix raylaleb. Cuan li toj nakꞌehin xyajeleb. Ut cuan li cuanqueb ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb ut cuanqueb ajcuiꞌ li sic. Ut li Jesús naxqꞌuirtesiheb. Ut quita̱ke̱c xbaneb li qꞌuila tenamit. Cuan li queꞌchal chak Galilea. Cuan li queꞌchal chak Decápolis. Cuan li queꞌchal chak Jerusalén. Cuan li queꞌchal chak Judea joꞌ ajcuiꞌ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Li Jesús naxchꞌolob xya̱lal saꞌ xbe̱n li tzu̱lUt nak quirileb li qꞌuila tenamit, li Jesús quitakeꞌ saꞌ xbe̱n jun li tzu̱l. Ut nak quicꞌojla, eb li yo̱queb chixta̱kenquil queꞌxchꞌutub rib riqꞌuin. Qui-oc chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb ut quixye: —Us xak reheb li nequeꞌrecꞌa nak cubenak xcuanquileb xban nak eb aꞌan cua̱nkeb chic rubel lix nimajcual cuanquilal li Dios. Us xak reheb li nequeꞌya̱bac xban xrahileb xchꞌo̱l xban nak eb aꞌan ta̱cꞌojoba̱k xchꞌo̱leb. Us xak reheb li tu̱laneb xban nak eb aꞌan teꞌe̱chani̱nk re li naꞌajej li yechiꞌinbil reheb xban li Dios. Us xak reheb li teꞌraj ru xba̱nunquil li ti̱quilal. Chanchan li teꞌtzꞌoca̱k ut teꞌchakik re. Us xak reheb xban nak li Dios ta̱tenkꞌa̱nk reheb chixba̱nunquil li us. Us xak reheb li nequeꞌuxta̱nan u xban nak eb aꞌan teꞌuxta̱na̱k ruheb xban li Dios. Us xak reheb li ti̱queb xchꞌo̱l xban nak eb aꞌan teꞌril ru li Dios. Us xak reheb li nequeꞌxtenkꞌa ras ri̱tzꞌin chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal xban nak eb aꞌan ralal xcꞌajol li Dios teꞌyehekꞌ reheb. Us xak reheb li nequeꞌrahobtesi̱c saꞌ xcꞌabaꞌ li ti̱quilal, xban nak eb aꞌan cua̱nkeb chic rubel lix cuanquilal li Dios. Us xak e̱re nak texhobekꞌ ut texrahobtesi̱k saꞌ incꞌabaꞌ ut ta̱yehekꞌ e̱re cꞌaꞌak re ru chi ma̱usilal chi yal ticꞌtiꞌ. Mirahoꞌ e̱chꞌo̱l. Chisahokꞌ ban e̱chꞌo̱l riqꞌuin li cꞌaꞌru ta̱uxk e̱re xban nak kꞌaxal nim le̱ kꞌajca̱munquil ta̱qꞌuehekꞌ e̱re saꞌ choxa. Moco caꞌaj cuiꞌ ta la̱ex yo̱quex chi cꞌuluc re li raylal. Joꞌcan aj ban cuiꞌ queꞌxcꞌul li profeta li queꞌcuan junxil. Li ratzꞌamil li ruchichꞌochꞌLa̱ex aj pa̱banel chanchanex li atzꞌam li nacꞌanjelac arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cui ta li atzꞌam ta̱sachk xquiꞌal, ¿cꞌaꞌ ta raj chic ru ta̱oc cuiꞌ? Ma̱cꞌaꞌ chic ta̱oc cuiꞌ. Yal re tzꞌekecꞌ aj chic ut re yekꞌi̱c. Lix saken li ruchichꞌochꞌLa̱ex aj pa̱banel, la̱ex lix cutan saken li ruchichꞌochꞌ. Junak tenamit cuan saꞌ xbe̱n junak tzu̱l ma̱ jaruj naru xmukbal. Chi moco nalochman junak candil re xqꞌuebal rubel junak chacach. Naqꞌueman ban saꞌ xbe̱n xnaꞌaj candil re nak tixcutanobresi saꞌ li cab li cuanqueb cuiꞌ chixjunileb. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex. La̱ex lix cutan saken li ruchichꞌochꞌ. Chicꞌutu̱nk biꞌ le̱ cha̱bilal chiruheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin re nak eb aꞌan teꞌxqꞌue retal li us nequeba̱nu ut teꞌxqꞌue xlokꞌal le̱ Yucuaꞌ li cuan saꞌ choxa. Li Jesús naxchꞌolob xya̱lal li chakꞌrabMe̱cꞌoxla nak xinchal chixsachbal xcuanquil li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés chi moco li ac xoleꞌxye li profeta. Incꞌaꞌ xinchal chixsachbal xcuanquil aꞌan. Xinchal ban re nak ta̱tzꞌaklok ru aꞌan. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak ta̱osokꞌ li choxa, ta̱osokꞌ li ruchichꞌochꞌ, ut yal ta jun xle̱tril chi moco junak retalil li chakꞌrab ta̱sachk xcuanquil. Toj retal talajeꞌcꞌulma̱nk chixjunil. Li ani naxkꞌet li chakꞌrab, usta nacꞌutun nak incꞌaꞌ nim xcuanquil chiru aꞌan, ut cui naxcꞌut chiru li ras ri̱tzꞌin xba̱nunquil chi joꞌcan, li jun aꞌan kꞌaxal caꞌchꞌin lix lokꞌal ta̱qꞌuehekꞌ re saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios. Abanan li ani naxba̱nu chi tzꞌakal li naxye li chakꞌrab, ut tixcꞌut chiru li ras ri̱tzꞌin xba̱nunquil chi joꞌcan, li jun aꞌan kꞌaxal nim lix lokꞌal ta̱qꞌuehekꞌ re saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios. Tinye ajcuiꞌ e̱re nak cui lix ti̱quilal le̱ chꞌo̱l incꞌaꞌ tixkꞌax ru xti̱quilal xchꞌo̱leb laj tzꞌi̱b ut eb laj fariseo, incꞌaꞌ tex-oc rubel lix nimajcual cuanquilal li Dios. Li Jesús naxchꞌolob xya̱lal chirix li joskꞌilE̱rabiom resil li chakꞌrab nak yebil reheb li kaxeꞌ kato̱n: Ma̱camsi a̱cuas a̱cui̱tzꞌin. Li ani ta̱camsi̱nk, toj tixtoj rix saꞌ rakba a̱tin. Aban la̱in tinye e̱re lix ya̱lal aꞌan. Li ani ta̱joskꞌokꞌ riqꞌuin li ras ri̱tzꞌin ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱n. Ut li ani tixtzꞌekta̱na li ras ri̱tzꞌin cuan xma̱c chiru laj rakol a̱tin. Ut li ani tixye xyaj tiox re li ras ri̱tzꞌin, ma̱re anchal ta̱xic saꞌ xxamlel li xbalba. Joꞌcan nak cui saꞌ xqꞌuebal la̱ mayej chiru li artal ta̱julticokꞌ a̱cue nak ta̱recꞌa saꞌ xchꞌo̱l la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin nak cuan a̱ma̱c chiru, canab aran la̱ mayej, ut ayu, cꞌam chak a̱cuib saꞌ usilal riqꞌuin la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin, tojoꞌnak toxa̱kꞌaxtesi la̱ mayej. Cui cuan la̱ chꞌaꞌajquilal riqꞌuin la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin, yi̱b ru chi junpa̱t. Cui incꞌaꞌ nacacꞌam a̱cuib saꞌ usilal chi junpa̱t, ma̱re anchal tatxcꞌam riqꞌuin laj rakol a̱tin ut aꞌan tatxtakla saꞌ tzꞌalam. Ut incꞌaꞌ tat-e̱lk aran cui incꞌaꞌ ta̱toj chixjunil li joꞌ qꞌuial teꞌxpatzꞌ a̱cue. Relic chi ya̱l ninye a̱cue nak tento ta̱cꞌam a̱cuib saꞌ usilal riqꞌuin la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin. Li Jesús naxchꞌolob xya̱lal chirix li muxuc caxa̱rE̱rabiom resil nak quiyeman najter: Matmuxuc caxa̱r. Ut la̱in tinye e̱re nak yalak ani tixcaꞌya junak ixk re xrahinquil ru, ac xmux ru lix sumlajic xban xrahinquil ru. Le̱ najter naꞌleb tento te̱canab chi junaj cua. Li cꞌaꞌak re ru ta̱qꞌuehok e̱re chi ma̱cobc, te̱tzꞌekta̱na. Cui li xnakꞌ la̱ cuu li cuan saꞌ a̱nim naqꞌuehoc a̱cue chi ma̱cobc, us raj nak ta̱cuisi ut ta̱tzꞌek. Kꞌaxal us nak ta̱sachk li xnakꞌ a̱cuu chiru nak tatxic la̱at saꞌ xbalba. Cui la̱ nim ukꞌ naqꞌuehoc a̱cue chi ma̱cobc, us raj cui ta̱yocꞌ ut ta̱tzꞌek. Kꞌaxal us nak ta̱sachk la̱ cuukꞌ chiru nak tatxic la̱at saꞌ xbalba. Li Jesús naxchꞌolob xya̱lal chirix li jachoc ibUt yebil ajcuiꞌ chi joꞌcaꞌin: Li ani tixjach rib riqꞌuin li rixakil, tento nak tixyi̱b li hu re xjachbal rib ut tixqꞌue re. Abanan la̱in ninye e̱re lix ya̱lal aꞌan. Li ani naxjach rib riqꞌuin li rixakil chi incꞌaꞌ xmux ru xsumlajic li ixakilbej, aꞌ li be̱lomej cuan xma̱c nak li ixk aꞌan tixmux ru xsumlajic. Ut li ani ta̱cꞌamok re li ixk, li ac xcanaba̱c xban xbe̱lom, li cui̱nk aꞌan naxmux ru li sumsu. Li Jesús naxchꞌolob xya̱lal chirix li juramentoE̱rabiom resil nak quiyeheꞌ reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ chi joꞌcaꞌin: Li cꞌaꞌak re ru te̱yechiꞌi xba̱nunquil riqꞌuin juramento, tento te̱ba̱nu. Abanan la̱in tinye e̱re tento te̱ba̱nu li cꞌaꞌru te̱yechiꞌi ut me̱ba̱nu li juramento chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Me̱patzꞌ xcꞌabaꞌ li choxa xban nak aꞌan xnaꞌaj li Dios. Ut me̱patzꞌ xcꞌabaꞌ li ruchichꞌochꞌ xban nak aꞌan xnaꞌaj li rok. Ut me̱patzꞌ xcꞌabaꞌ li tenamit Jerusalén xban nak aꞌan xtenamit li nimajcual Dios, li tzꞌakal Rey. Chi moco te̱ba̱nu li juramento saꞌ xcꞌabaꞌ le̱ jolom xban nak la̱ex incꞌaꞌ naru te̱sakobresi le̱ rismal chi moco naru te̱kꞌekobresi. Joꞌcaꞌin ban te̱ba̱nu. Cui te̱ye nak ya̱l, junes ya̱l te̱ye. Ut cui te̱ye nak incꞌaꞌ, junes incꞌaꞌ te̱ye. Cui te̱qꞌue xtzꞌakob li a̱tin aꞌan, li naꞌleb aꞌan riqꞌuin laj tza nachal. Li xya̱lal chirix xra̱baleb li xicꞌ nequeꞌiloc keE̱rabiom resil nak quiyeheꞌ chi joꞌcaꞌin najter: Cui ani ta̱risi xnakꞌ a̱cuu, ta̱isi̱k ajcuiꞌ li xnakꞌ ru aꞌan. Cui ani ta̱risi li ruch a̱cue, ta̱isi̱k ajcuiꞌ li re aꞌan. Abanan la̱in tinye e̱re: Me̱sume ma̱usilal riqꞌuin ma̱usilal. Cui junak tixqꞌue junak rukꞌ saꞌ a̱cuu, qꞌue cuiꞌchic chixsacꞌ li jun pacꞌal. Li ani ta̱raj tatxcꞌam riqꞌuin laj rakol a̱tin ut ta̱raj xmakꞌbal la̱ cami̱s, qꞌue ajcuiꞌ la̱ chaque̱t re. Cui ani ta̱minok a̱cuu chixcꞌambal li ri̱k jun kilómetro, cꞌam cuibak kilómetro la̱at. Li ani tixtzꞌa̱ma cꞌaꞌru re a̱cue, qꞌue re. Ut li ani ta̱ajok toꞌoni̱nc a̱cuiqꞌuin, ma̱kꞌetkꞌeti a̱cuib chiru. E̱rabiom resil nak te̱ra li ani narahoc e̱re ut xicꞌ te̱ril li xicꞌ na-iloc e̱re. Abanan la̱in tinye e̱re, cherahak li xicꞌ na-iloc e̱re. Chetzꞌa̱ma usilal saꞌ xbe̱neb li nequeꞌhoboc e̱re. Cheba̱nuhak li us reheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re ut chextijok chirix li nequeꞌba̱nun ma̱usilal e̱re ut nequeꞌrahobtesin e̱re. Cui te̱ba̱nu chi joꞌcan, la̱exak ralal xcꞌajol le̱ Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa. Aꞌan naqꞌuehoc chak li sakꞌe saꞌ xbe̱neb li useb xnaꞌleb joꞌ ajcuiꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut aꞌan ajcuiꞌ naqꞌuehoc chak li hab saꞌ xbe̱neb li ti̱queb xchꞌo̱l joꞌ ajcuiꞌ li incꞌaꞌ ti̱queb xchꞌo̱l. Cui caꞌaj cuiꞌ li nequeꞌrahoc e̱re nequera, ¿cꞌaꞌru le̱ kꞌajca̱munquil te̱cꞌul? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ joꞌcan ajcuiꞌ nequeꞌxba̱nu eb laj titzꞌol toj, li nequeꞌbalakꞌin? Ut cui caꞌaj cuiꞌ le̱ rech tenamitil nequeqꞌue xsahil xchꞌo̱leb, ¿cꞌaꞌru rusil aꞌan? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ joꞌcan ajcuiꞌ nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios? Ti̱cak biꞌ e̱chꞌo̱l joꞌ le̱ Yucuaꞌ li cuan saꞌ li choxa ti̱c xchꞌo̱l. Li xya̱lal chirix xba̱nunquil usilalCheqꞌuehak retal cꞌaꞌru nequeba̱nu. Cui la̱ex te̱ba̱nu li usilal yal re nak tex-ilekꞌ joꞌ nequeꞌxba̱nu eb laj fariseo, ma̱cꞌaꞌak le̱ kꞌajca̱munquil riqꞌuin le̱ Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa. Ut nak ta̱si li cꞌaꞌak re ru re li ani ta̱raj tenkꞌa̱c, ma̱ba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu laj caꞌ pacꞌal u. Eb aꞌan nequeꞌxic saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío ut saꞌ eb li cꞌayil chixyebal resil li usilal nequeꞌxba̱nu re nak teꞌqꞌuehekꞌ xlokꞌal xbaneb li cui̱nk. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak eb aꞌan ac xeꞌxcꞌul lix kꞌajca̱munquil nak queꞌqꞌueheꞌ xlokꞌal xbaneb li cui̱nk. Li cꞌaꞌru ta̱si re li ma̱cꞌaꞌ cuan re, ma̱ ani aj e ta̱serakꞌi li cꞌaꞌru xasi, chi moco ta̱serakꞌi re li tzꞌakal a̱cuami̱g. Chaba̱nu ban chi mukmu ut la̱ yucuaꞌ li naxnau chixjunil li cꞌaꞌak re ru nacaba̱nu, aꞌan li ta̱kꞌajca̱mu̱nk a̱cue. Li Jesús naxchꞌolob xya̱lal li tijocUt nak textijok moco joꞌcakex ta eb laj caꞌ pacꞌal u. Eb aꞌan nequeꞌxxakab chak ribeb chi tijoc saꞌ eb li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío ut nequeꞌxxakab rib chi tijoc saꞌ xa̱la be yal re nak teꞌilekꞌ. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak eb aꞌan ac xeꞌxcꞌul lix kꞌajca̱munquileb nak queꞌqꞌueheꞌ xlokꞌal xbaneb li cui̱nk. Ut nak textijok la̱ex, ocankex saꞌ le̱ rochoch, tzꞌapomak re li cab, ut tijonkex chiru le̱ Yucuaꞌ li incꞌaꞌ na-ilman ru. Ut le̱ Yucuaꞌ li naril chixjunil li cꞌaꞌru nequeba̱nu, aꞌan ta̱kꞌajca̱mu̱nk e̱re. Ut nak textijok, me̱ye qꞌuila a̱tin chi ma̱cꞌaꞌ rajbal joꞌ nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios. Eb aꞌan nequeꞌxcꞌoxla nak riqꞌuin li qꞌuila a̱tin, teꞌabi̱k xban li Dios. Me̱juntakꞌe̱ta biꞌ e̱rib riqꞌuin eb aꞌan xban nak le̱ Yucuaꞌ naxnau cꞌaꞌru nacꞌanjelac e̱re chi toj ma̱jiꞌ nequetzꞌa̱ma chiru. Ut la̱ex joꞌcaꞌin nak textijok:At Ka̱cuaꞌ, cuancat saꞌ li santil choxa, lokꞌoninbilak taxak la̱ santil cꞌabaꞌ. Chicha̱lk ta la̱ nimajcual cuanquilal. Chi-uxk ta li nacacuaj, joꞌ saꞌ choxa joꞌ ajcuiꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chaqꞌue taxak ke li kacua kucꞌa chi cuulaj cuulaj. Ut chacuy chasach ta li kama̱c joꞌ nak nakacuyeb xma̱c li nequeꞌma̱cob chiku. Ut moa̱qꞌue taxak chi a̱le̱c. Choa̱col ban chiru li incꞌaꞌ us. A̱cue li nimajcual cuanquil, li lokꞌoni̱c ut li lokꞌal chi junelic kꞌe cutan. Joꞌcan taxak. Cui nequecuy xma̱queb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin, tixcuy ajcuiꞌ e̱ma̱c la̱ex le̱ Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa. Cui incꞌaꞌ nequecuy xma̱queb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin, joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex incꞌaꞌ ta̱cuyekꞌ e̱ma̱c xban le̱ Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa. Li Jesús quixchꞌolob xya̱lal li ayunicUt nak te̱ba̱nu le̱ ayu̱n, me̱ba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu laj caꞌ pacꞌal u. Eb aꞌan nequeꞌxba̱nu rib nak raheb saꞌ xchꞌo̱l yal re nak ta̱naꞌekꞌ nak yo̱queb xba̱nunquil lix ayu̱n. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak eb aꞌan ac xeꞌxcꞌul lix kꞌajca̱munquil. Aꞌut la̱ex nak te̱ba̱nu le̱ ayu̱n, te̱chꞌaj le̱ ru ut te̱yi̱b e̱rib chi us, re nak incꞌaꞌ ta̱cꞌutu̱nk chiruheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin nak yo̱quex chi ayunic. Chicꞌutu̱nk ban chiru le̱ Yucuaꞌ li incꞌaꞌ na-ilman ru. Ut le̱ Yucuaꞌ li naxnau chixjunil li nequeba̱nu, aꞌan ta̱kꞌajca̱mu̱nk e̱re. Li kabiomal saꞌ choxaMe̱qꞌue e̱chꞌo̱l chixcꞌu̱lanquil e̱biomal saꞌ ruchichꞌochꞌ bar cuiꞌ namaxen ut nakꞌolen ru ut bar cuiꞌ nequeꞌoc laj e̱lkꞌ chi elkꞌac. Qꞌuehomak ban e̱chꞌo̱l chirix le̱ biomal cuan saꞌ choxa bar cuiꞌ incꞌaꞌ namaxen chi moco nakꞌolen ru ut bar cuiꞌ incꞌaꞌ ta̱elkꞌa̱k. Joꞌcan nak chenauhak nak bar cuan cuiꞌ le̱ biomal, aran ajcuiꞌ cua̱nk le̱ cꞌaꞌux. Li xnakꞌ e̱ru chanchan jun li lámpara. Xban nak na-iloc li xnakꞌ e̱ru, cuanquex saꞌ cutan. Chanchan le̱ naꞌleb. Cui cha̱bil le̱ naꞌleb, cuanquex saꞌ cutan saken. Cui ut incꞌaꞌ saken na-iloc li xnakꞌ e̱ru, cuanquex saꞌ kꞌojyi̱n. Ut joꞌcan ajcuiꞌ le̱ naꞌleb. Cui incꞌaꞌ cha̱bil le̱ naꞌleb, cuanquex saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c. Ma̱ ani naru nacꞌanjelac chiru cuib chi patrón. Naru tixra li jun ut tixtzꞌekta̱na li jun chic malaj ut xicꞌ ta̱ril li jun ut tix-oxlokꞌi li jun chic. Joꞌcan nak ma̱ jokꞌe naru te̱cꞌoxla li Dios cui caꞌaj cuiꞌ le̱ biomal nequecꞌoxla. Mexcꞌoxlac chirix chanru te̱numsi li cutan junju̱nk arin saꞌ ruchichꞌochꞌJoꞌcan ut nak ninye e̱re: Mixic e̱chꞌo̱l chirix le̱ cua e̱rucꞌa chi moco chirix chanru te̱tikib e̱rib. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ kꞌaxal lokꞌ li kayuꞌam chiru li cꞌaꞌru takatzaca? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ kꞌaxal lokꞌ li kayuꞌam chiru li kakꞌ? Cheqꞌuehak retal li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌau, chi moco nequeꞌkꞌoloc chi moco nequeꞌxxoc xtzacae̱mk saꞌ cꞌu̱leba̱l. Ut le̱ Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa, aꞌan naqꞌuehoc xcuaheb. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ kꞌaxal raro̱quex la̱ex chiruheb aꞌan? ¿Ani e̱re la̱ex ta̱ru̱k tixtik ru lix yuꞌam usta naxic xchꞌo̱l xcꞌoxlanquil? ¿Cꞌaꞌut nak naxic e̱chꞌo̱l chi cꞌoxlac chirix le̱ rakꞌ? Qꞌuehomak retaleb li utzꞌuꞌuj saꞌ pim chanru nak nequeꞌqꞌui chi incꞌaꞌ nequeꞌcꞌanjelac chi moco nequeꞌquemoc. Aꞌut la̱in tinye e̱re, usta cꞌajoꞌ xchakꞌal ru lix tikibanquil laj Salomón, abanan incꞌaꞌ quixtau xchakꞌal ru li utzꞌuꞌuj aꞌin. La̱ex incꞌaꞌ nequexpa̱ban chi tzꞌakal. Ut cui li Dios naxqꞌue lix chꞌinaꞌusal li pim li cuan junpa̱t ajcuiꞌ ut cuulaj qꞌuebilak saꞌ xam, ¿ma tojaꞌ ta chic la̱ex incꞌaꞌ textikib? Joꞌcan ut nak moco yo̱kex ta chixyebal: ¿Cꞌaꞌru takatzaca anakcuan? chi moco, ¿cꞌaꞌru takatikib cuiꞌ kib? Li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l xcꞌoxlanquil aꞌan. Abanan le̱ Yucuaꞌ li cuan saꞌ choxa naxnau li cꞌaꞌru nequeraj ru. Li cꞌaꞌru li te̱sicꞌ xbe̱n cua, aꞌan lix nimajcual cuanquilal li Dios ut lix ti̱quilal, ut chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin talajqꞌuehekꞌ e̱re chokꞌ xtzꞌakob. Joꞌcan ut nak mexcꞌoxlac chirix li cutan re cuulaj xban nak aꞌan ta̱cꞌoxlama̱nk ajcuiꞌ cuulaj. Tzꞌakalak riqꞌuin li chꞌaꞌajquilal li naxcꞌam chak li junju̱nk chi cutan. Me̱qꞌue e̱chꞌo̱l chixcuechꞌbal rix le̱ ras e̱ri̱tzꞌinMa̱ ani te̱tzꞌil a̱tin chirix re nak incꞌaꞌ ta̱tzꞌilekꞌ a̱tin che̱rix la̱ex. Xban nak chanru nak nequextzꞌiloc a̱tin, joꞌcan ajcuiꞌ ta̱uxk e̱re la̱ex. Ut riqꞌuin li bisleb li nequexbisoc cuiꞌ, riqꞌuin ajcuiꞌ aꞌan texbisekꞌ la̱ex. ¿Cꞌaꞌut nak nacaqꞌue retal li cꞌaj cheꞌ cuan saꞌ xnakꞌ ru la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin ut incꞌaꞌ nacacuil li tzꞌamba cuan saꞌ xnakꞌ a̱cuu la̱at? ¿Chanru nak ta̱ye re la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin: “Cuisihak li cꞌaj cheꞌ saꞌ xnakꞌ a̱cuu”, ut toj cuan li tzꞌamba saꞌ xnakꞌ a̱cuu la̱at? At aj caꞌ pacꞌal u, xbe̱n cua isi li tzꞌamba cuan saꞌ li xnakꞌ a̱cuu, tojoꞌnak tat-ilok chi tzꞌakal re risinquil li cꞌaj cheꞌ cuan saꞌ xnakꞌ ru la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin. Me̱qꞌue reheb li tzꞌiꞌ li cꞌaꞌru kꞌaxal lokꞌ xban nak naru nequeꞌchal saꞌ e̱be̱n ut textiu. Chi moco te̱qꞌue li pec li kꞌaxal terto xtzꞌak chiruheb li a̱k re teꞌxyekꞌi. Li Dios tixqꞌue li cha̱bil naꞌleb reheb li nequeꞌxtzꞌa̱ma chi anchaleb xchꞌo̱lNak ta̱paltok cꞌaꞌru e̱re, chextzꞌa̱ma̱nk chiru li Dios ut aꞌan tixqꞌue e̱re; chesicꞌak ut te̱tau, chebokak ut li puerta ta̱tehekꞌ che̱ru. Cheba̱nu aꞌan xban nak li ani natzꞌa̱man chiru li Dios naqꞌueheꞌ re. Li ani naxsicꞌ, naxtau. Ut li ani nabokoc, li puerta nateheꞌ chiru. ¿Ma cuan ta biꞌ junak yucuaꞌbej saꞌ e̱ya̱nk tixqꞌue junak pec re li ralal nak tixpatzꞌ xcua re? Ut nak tixpatzꞌ junak xcar re, ¿ma cꞌantiꞌ ta biꞌ tixqꞌue re? Cui la̱ex li moco cha̱bilex ta nequenau xqꞌuebal li cꞌaꞌru cha̱bil re le̱ ralal e̱cꞌajol, ¿ma tojaꞌ ta chic le̱ Yucuaꞌ li cuan saꞌ choxa incꞌaꞌ tixqꞌue li kꞌaxal cha̱bil re li ani tixtzꞌa̱ma chiru? Joꞌcan nak li cꞌaꞌru nequeraj la̱ex nak teꞌxba̱nu raj le̱ ras e̱ri̱tzꞌin, cheba̱nuhak la̱ex reheb aꞌan, xban nak aꞌan aꞌin xya̱lal li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés, ut aꞌan ajcuiꞌ lix ya̱lal lix yehomeb li profeta. Chex-oc saꞌ li oqueba̱l li caꞌchꞌin ru xban nak nim ru li oqueba̱l ut nim ru li be li naxic saꞌ li tojba ma̱c ut nabaleb li nequeꞌxic aran. Abanan li oqueba̱l ut li be li naxic saꞌ li junelic yuꞌam, aꞌan caꞌchꞌin ru ut incꞌaꞌ qꞌuiheb li nequeꞌoc aran. Li cheꞌ nanaꞌeꞌ ru xban li ru naxqꞌueChenauhak xcolbal e̱rib chiruheb li profeta aj balakꞌ. Chanchan nak cha̱bileb joꞌ li carner nak nequeꞌcꞌutun. Abanan moco ya̱l ta. Chanchaneb li joskꞌ aj xoj nak nequeꞌchal chi balakꞌi̱nc. Yal riqꞌuin lix naꞌlebeb te̱nau ruheb. La̱ex nequeqꞌue retal nak li qꞌuix incꞌaꞌ naru̱chin li uva ut li tun qꞌuix incꞌaꞌ naru̱chin li higo. Joꞌcan nak li cha̱bil cheꞌ, cha̱bil ajcuiꞌ li ru naxqꞌue. Ut li cheꞌ li incꞌaꞌ us, incꞌaꞌ ajcuiꞌ us li ru naxqꞌue. Li cha̱bil cheꞌ incꞌaꞌ naru naru̱chin li incꞌaꞌ us, chi moco li cheꞌ incꞌaꞌ us naru̱chin li cha̱bil. Chixjunil li cheꞌ li incꞌaꞌ cha̱bil li ru naxqꞌue nayocꞌman ut naqꞌueman saꞌ xam. Joꞌcan ut nak riqꞌuin lix naꞌlebeb li profeta te̱nau ru aniheb. Ma̱cuaꞌ riqꞌuin kayehom kaba̱nuhom to-oc rubel xcuanquil li DiosMoco chixjunileb ta li nequeꞌyehoc “Ka̱cuaꞌ, Ka̱cuaꞌ” cue, teꞌoc saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios. Aban li nequeꞌba̱nun re li naraj lin Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa, aꞌaneb li teꞌoc saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios. Nabaleb li teꞌyehok cue saꞌ xkꞌehil li rakba a̱tin, “Ka̱cuaꞌ, Ka̱cuaꞌ, ¿ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ saꞌ a̱cꞌabaꞌ coa̱tinac joꞌ profeta? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ saꞌ a̱cꞌabaꞌ co-isin ma̱us aj musikꞌej? La̱o nabal li milagro quilajkaba̱nu saꞌ a̱cꞌabaꞌ”, chaꞌkeb. Ut la̱in tinye reheb, “La̱ex ma̱cuaꞌex cualal incꞌajol. La̱in incꞌaꞌ ninnau e̱ru. Elenkex chicuu, ex aj ba̱nuhom ma̱usilal.” Li ani naxba̱nu li cꞌaꞌru naxye li Ka̱cuaꞌ, li jun aꞌan cuan xnaꞌlebJoꞌcan nak yalak ani ta̱abi̱nk reheb li cua̱tin aꞌin ut cui tixba̱nu li cꞌaꞌru xinye, li jun aꞌan tinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin li cui̱nk cuan xnaꞌleb li quixyi̱b li rochoch saꞌ xbe̱n pec. Ut quichal li hab ut quicuan li butꞌi haꞌ, ut quichal li ca̱k-sut-ikꞌ. Coxsacꞌ rib chiru li cab aꞌan, ut incꞌaꞌ quitꞌaneꞌ li cab xban nak yi̱banbil chi us saꞌ xbe̱n pec. Ut yalak ani ta̱abi̱nk re li cua̱tin ut incꞌaꞌ tixba̱nu li cꞌaꞌru xinye, li jun aꞌan tinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin li cui̱nk li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Incꞌaꞌ quixyi̱b li rochoch chi cha̱bil. Yal saꞌ xbe̱n samaib quixqꞌue. Ut quichal li hab, quicuan li butꞌi haꞌ ut quichal li ca̱k-sut-ikꞌ. Coxsacꞌ rib chiru ut li cab aꞌan quitꞌaneꞌ ut aran qui-osoꞌ. Ut nak quirakeꞌ li Jesús chixyebal li a̱tin aꞌin, sachso̱queb xchꞌo̱l queꞌcana li qꞌuila tenamit chirabinquil li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal. Queꞌsach xchꞌo̱leb xban nak quixcꞌut chi tzꞌakal lix ya̱lal chiruheb riqꞌuin xcuanquil ut moco joꞌ ta eb laj tzꞌi̱b. Li Jesús quixqꞌuirtesi jun li saklep rixNak quicube chak li Jesús chiru li tzu̱l, quita̱ke̱c xbaneb li qꞌuila tenamit. Ut quichal jun li saklep rix ut quixcuikꞌib rib chiru li Jesús ut quixye re: —Ka̱cuaꞌ, la̱in ninnau nak la̱at naru tina̱qꞌuirtesi. Cui ta̱ba̱nu li usilal, china̱qꞌuirtesi, chan. Li Jesús quixyeꞌ li rukꞌ, quixchꞌeꞌ li cui̱nk ut quixye re: —Nacuaj a̱qꞌuirtesinquil. Anakcuan tatinqꞌuirtesi, chan. Ut saꞌ junpa̱t quiqꞌuira li saklep rix. Tojoꞌnak li Jesús quixye re: —Abi li tinye a̱cue. Ma̱ ani aj e ta̱serakꞌi li xacꞌul. Ayu ban ut cꞌut a̱cuib chiru laj tij. Ut ta̱qꞌue li mayej joꞌ naxye saꞌ lix chakꞌrab laj Moisés re xcꞌutbal chiruheb nak xatqꞌuira.— () Li Jesús quixqꞌuirtesi lix mo̱s jun li capitánUt nak quicuulac li Jesús aran Capernaum, quichal jun li capitán aj Roma riqꞌuin. Quixtzꞌa̱ma usilal chiru ut quixye re: —Ka̱cuaꞌ, lin mo̱s tꞌantꞌo saꞌ cab. Sic ut kꞌaxal ra cuan, chan. Li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Tinxic la̱in ut toxinqꞌuirtesi.— Li capitán quixye re li Jesús: —Ka̱cuaꞌ, moco incꞌulub ta nak tatxic saꞌ li cuochoch. Caꞌaj cuiꞌ nacuaj nak ta̱ye nak ta̱qꞌuira̱k lin mo̱s ut ninnau nak ta̱qꞌuira̱k. La̱in ninnau nak naru ta̱ba̱nu aꞌan xban nak la̱in cuan ani nataklan cue ut cuanqueb lin soldado rubel lin cuanquil. Ut ninye re li jun, “ayu” ut naxic. Ut ninye re li jun chic, “quim”, ut nachal. Ut ninye re lin mo̱s, “ba̱nu aꞌin”, ut naxba̱nu, chan li capitán. Ut nak li Jesús quirabi li quixye, quisach xchꞌo̱l ut quixye reheb li yo̱queb chi ochbeni̱nc re: —Relic chi ya̱l tinye e̱re nak ma̱ jun intauhom chi moco saꞌ xya̱nkeb laj Israel tzꞌakal re ru xpa̱ba̱l joꞌ li jun aꞌin, usta ma̱cuaꞌ aj judío. Ut la̱in tinye e̱re nak nabaleb li ma̱cuaꞌeb aj judío yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌpa̱ba̱nk. Ut eb aꞌan teꞌe̱chani̱nk re lix nimajcual cuanquilal li Dios rochbeneb laj Abraham, laj Isaac, ut laj Jacob. Aꞌut nabaleb laj judío li teꞌe̱chani̱nk raj re lix nimajcual cuanquilal li Dios, eb aꞌan chic li teꞌisi̱k ut teꞌqꞌuehekꞌ saꞌ li kꞌojyi̱n. Ut aran ta̱cua̱nk li ya̱bac ut li cꞌuxuxi̱nc ruch e, chan li Jesús reheb li tenamit. Tojoꞌnak li Jesús quixye re li capitán: —Ayu saꞌ la̱ cuochoch. Chanru nak xapa̱b, joꞌcan ajcuiꞌ nak chi-uxk li cꞌaꞌru xatzꞌa̱ma, chan. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan quiqꞌuira lix mo̱s li capitán. Li Jesús quixqꞌuirtesi xnaꞌ li rixakil laj PedroUt quicuulac li Jesús saꞌ rochoch laj Pedro. Ut aran quixtau lix naꞌ li rixakil laj Pedro yocyo saꞌ xchꞌa̱t ut yo̱ xtik. Ut li Jesús quixchap li rukꞌ ut quinumeꞌ lix tik. Ut aꞌan quicuacli, ut quicꞌanjelac chiru. Nak ac oc re li kꞌojyi̱n, nabaleb li cristian queꞌcꞌameꞌ chak riqꞌuin li Jesús. Cuanqueb ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb. Ut yal riqꞌuin ra̱tin, li Jesús quirisi li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb, ut quixqꞌuirtesi chixjunileb li yaj. Aꞌin quicꞌulman joꞌ quixye li profeta Isaías, nak quixye chi joꞌcaꞌin:Aꞌan quicꞌamoc re li kayajel, ut aꞌan quicꞌuluc re li karaylal. () Ut nak quiril li Jesús nak sutsu xbaneb li qꞌuila tenamit, quixye: —Tento toxic jun pacꞌal li palau, chan reheb lix tzolom. Ut saꞌ li ho̱nal aꞌan quicuulac riqꞌuin li Jesús jun aj tzꞌi̱b ut quixye re: —At tzolonel, tincuaj a̱ta̱kenquil yalak bar tatxic, chan re. Ut li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Cꞌoxla chi us ma ta̱cuy inta̱kenquil. Li yac cuanqueb xjul saꞌ pec, ut li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa cuanqueb xsoc, abanan la̱in li Cꞌajolbej ma̱cꞌaꞌ innaꞌaj bar ta̱ru̱k tinyocob cuiꞌ cuib, chan. Ut jun reheb lix tzolom quixye re li Jesús: —Ka̱cuaꞌ, china̱cuy. Inmukak cuan inyucuaꞌ tojoꞌnak tinxic cha̱cuix, chan. Ut li Jesús quixye re: —Ta̱kehin, canabeb li toj camenakeb saꞌ li ma̱c xmukakeb cuan lix camenak, chan re. Nak quixchꞌanab li ikꞌ chiru li palauUt li Jesús qui-oc saꞌ li jucub rochbeneb lix tzolom. Nak ac cuanqueb chiru haꞌ, saꞌ junpa̱t quichal jun li nimla ca̱k-sut-ikꞌ. Ut yo̱ chi oc lix cau ok li haꞌ saꞌ li jucub. Ut li Jesús sa xcuara. Eb lix tzolom queꞌjiloc riqꞌuin, queꞌrajsi, ut queꞌxye re: —Ka̱cuaꞌ, choa̱col. Osocꞌ ke, chanqueb re. Ut li Jesús quichakꞌoc ut quixye: —La̱ex incꞌaꞌ nequexpa̱ban chi tzꞌakal. Joꞌcan nak nequexxucuac, chan reheb. Tojoꞌnak quicuacli, quixkꞌus li ikꞌ, ut li palau, ut saꞌ junpa̱t quichꞌana li ikꞌ ut quitukla ru li haꞌ. Ut cꞌajoꞌ nak queꞌsach xchꞌo̱l lix tzolom nak queꞌril li quixba̱nu ut queꞌxye chi ribileb rib: —¿Chanru nak cuan xcuanquil li cui̱nk aꞌin nak naxkꞌus li ikꞌ ut li palau ut nequeꞌabin chiru? chanqueb. Li cui̱nk li cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuinebUt nak ac xkꞌaxon li Jesús jun pacꞌal li palau saꞌ xchꞌochꞌeb laj Gadara, cuib li cui̱nk queꞌchal chixcꞌulbal. Queꞌchal chak saꞌ li naꞌajej bar nequeꞌmukeꞌ cuiꞌ li camenak. Cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb. Kꞌaxal xiu xiu rilbaleb ut ma̱ ani naru nanumeꞌ saꞌ li be aꞌan. Ut eb aꞌan queꞌxjap re chixyebal: —¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj kiqꞌuin, at Jesús? La̱at ralalat li nimajcual Dios. ¿Ma xatchal arin chikachꞌiꞌchꞌiꞌinquil chi toj ma̱jiꞌ xkꞌehil li rakba a̱tin? chanqueb. Ut najt caꞌchꞌin riqꞌuineb cuan chak jun tu̱b li a̱k, yo̱queb chi ichajibc. Ut eb li ma̱us aj musikꞌej queꞌxtzꞌa̱ma chiru li Jesús ut queꞌxye re: —Cui toa̱cuisi riqꞌuineb li cui̱nk aꞌin, choa̱canab chi oc riqꞌuineb li jun tu̱b chi a̱k li cuanqueb aran.— Ut li Jesús quichakꞌoc ut quixye reheb: —Ayukex.— Ut eb aꞌan queꞌel ut co̱eb riqꞌuineb li jun tu̱b chi a̱k. Ut eb li a̱k queꞌoc chi a̱linac ut queꞌxrum chak rib saꞌ xbe̱n u̱l ut toj saꞌ li palau coxeꞌnak ut aran queꞌosoꞌ. Ut eb laj ilol a̱k queꞌxucuac ut queꞌco̱eb saꞌ a̱nil saꞌ li tenamit chixyebal resil chixjunil li cꞌaꞌru quicꞌulman. Ut queꞌxserakꞌi li cꞌaꞌru quicꞌulman riqꞌuineb li cui̱nk li cuanqueb ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb. Ut chixjunileb li tenamit queꞌel chak chixcꞌulbal li Jesús. Ut nak queꞌril ru, queꞌxtzꞌa̱ma chiru nak chie̱lk saꞌ lix tenamiteb. Li Jesús quixqꞌuirtesi jun li sic aran CapernaumUt li Jesús qui-oc cuiꞌchic saꞌ jun li jucub ut quikꞌaxon jun pacꞌal li palau ut quicuulac saꞌ lix tenamit. Ut aran queꞌxcꞌam riqꞌuin li Jesús jun li cui̱nk sic li rok ut sic li rukꞌ yocyo chiru xcuarib. Ut li Jesús quixqꞌue retal nak eb li cui̱nk aꞌan nequeꞌxpa̱b nak naru tixqꞌuirtesi li yaj. Joꞌcan nak quixye re li yaj: —At cui̱nk cauhak taxak a̱chꞌo̱l. Ac xcuyman xsachman la̱ ma̱c.— Ut cuanqueb junju̱nk saꞌ xya̱nkeb laj tzꞌi̱b yo̱queb chixyebal saꞌ xchꞌo̱leb: —Li cui̱nk aꞌin naxjuntakꞌe̱ta rib riqꞌuin li Dios, chanqueb. Li Jesús ac naxnau li cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌoxlanquil ut quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixcꞌoxlanquil li incꞌaꞌ us? ¿Bar cuan li us tinye re li yaj re nak ta̱cꞌutu̱nk che̱ru nak cuan incuanquil? ¿Ma tinye re, “Cuybil sachbil la̱ ma̱c” malaj ut tinye re, “Cuaclin ut be̱n”? La̱in tincꞌut che̱ru nak la̱in li Cristo li Cꞌajolbej ut cuan incuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ chixcuybal xsachbal li ma̱c, chan. Joꞌcan nak quixye re li yaj: —Cuaclin, cꞌam la̱ chꞌa̱t ut ayu saꞌ la̱ cuochoch, chan. Tojoꞌnak quicuacli li cui̱nk ut co̱ saꞌ rochoch. Nak li qꞌuila tenamit queꞌril li quicꞌulman, queꞌxucuac ut queꞌxqꞌue xlokꞌal li Dios li quiqꞌuehoc chak xcuanquil li Jesús chi qꞌuirtesi̱nc ut chi cuyuc ma̱c. Nak quibokeꞌ laj Mateo xban li JesúsUt li Jesús qui-el aran Capernaum ut quinumeꞌ saꞌ li naꞌajej bar nequeꞌcꞌuluc cuiꞌ toj. Quiril jun li cui̱nk aj Mateo xcꞌabaꞌ. Cꞌojcꞌo aran xban nak aꞌan aj titzꞌol toj. Ut li Jesús quixye re: —China̱ta̱ke.— Ut laj Mateo quicuacli ut quixta̱ke. Ut chirix aꞌan li Jesús co̱ saꞌ li rochoch laj Mateo chi cuaꞌac. Cꞌojcꞌo saꞌ me̱x rochbeneb lix tzolom nak queꞌcuulac nabaleb laj titzꞌol toj rochbeneb nabaleb chic li rech aj ma̱quil. Ut queꞌcꞌojla saꞌ me̱x chi cuaꞌac rochben li Jesús. Ut nak queꞌril aꞌan, eb laj fariseo queꞌxye reheb lix tzolom li Jesús: —¿Cꞌaꞌut nak nacuaꞌac laj tzolol e̱re rochbeneb laj titzꞌol toj ut rochbeneb laj ma̱c? chanqueb. Nak quirabi li cꞌaꞌru quipatzꞌeꞌ reheb lix tzolom, li Jesús quixye: —Li cauheb ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ aj banonel reheb. Aban li yajeb, aꞌaneb li teꞌraj banecꞌ. Cheqꞌuehak biꞌ e̱chꞌo̱l chixtaubal ru lix ya̱lal li a̱tin aꞌin: “li kꞌaxal lokꞌ chicuu, aꞌan li uxta̱na̱nc u ut ma̱cuaꞌ li mayejac xul”. La̱in incꞌaꞌ xinchal chixsicꞌbal li ti̱queb xchꞌo̱l. Xinchal ban chixsicꞌbaleb laj ma̱c re nak teꞌyotꞌekꞌ xchꞌo̱l teꞌxjal xcꞌaꞌux, chan li Jesús. Li Jesús quixchꞌolob xya̱lal li ayunicUt queꞌcuulac lix tzolom laj Juan riqꞌuin li Jesús ut queꞌxye re: —La̱o nakaba̱nu ka-ayu̱n rajlal ut eb laj fariseo nequeꞌxba̱nu x-ayu̱n. ¿Cꞌaꞌut nak la̱ tzolom incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu x-ayu̱n? chanqueb. Ut li Jesús quichakꞌoc ut quixye reheb li tijleb aꞌin: —¿Ma naru ta biꞌ nak rahak saꞌ xchꞌo̱leb li nequeꞌbokeꞌ riqꞌuin sumla̱c nak toj cuan li be̱lomej saꞌ xya̱nkeb? La̱in joꞌ jun li be̱lomej. Ta̱cuulak xkꞌehil nak tin-isi̱k saꞌ xya̱nkeb tojoꞌnak teꞌxba̱nu x-ayu̱n eb lin tzolom, chan. Li najter naꞌleb incꞌaꞌ naxcꞌam rib riqꞌuin li acꞌ naꞌlebMa̱ ani naxxi̱ti junak kꞌel tꞌicr riqꞌuin acꞌ tꞌicr. Cui ut naxxi̱ti riqꞌuin acꞌ tꞌicr nak tixpuchꞌ, ta̱cꞌosk li acꞌ tꞌicr ut naxnimobresi xpejelal li kꞌel tꞌicr. Ut ma̱ ani naqꞌuehoc acꞌ vino saꞌ li kꞌel bo̱ls tzꞌu̱m. Cui tixqꞌue li acꞌ vino saꞌ li kꞌel bo̱ls tzꞌu̱m, ta̱puqꞌuekꞌ li kꞌel tzꞌu̱m, ta̱hoyekꞌ li vino, ut ta̱osokꞌ ajcuiꞌ li bo̱ls tzꞌu̱m. Li acꞌ vino saꞌ acꞌ bo̱ls tzꞌu̱m naqꞌueman. Chi joꞌcan ma̱cꞌaꞌ nasachman, chan li Jesús. Li Jesús quixyoꞌobtesi cuiꞌchic lix rabin laj JairoNak yo̱ chixyebal li cꞌaꞌak re ru aꞌin reheb, quicuulac riqꞌuin jun li cui̱nk xcomoneb li xbe̱nil saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Quixcuikꞌib rib chiru li Jesús ut quixye re: —Lin rabin tojeꞌ ta̱ca̱mk. Tatxic taxak ut ta̱qꞌue raj la̱ cuukꞌ saꞌ xbe̱n, ut ta̱yoꞌla̱k raj cuiꞌchic, chan. Quicuacli li Jesús ut co̱ chirix rochbeneb lix tzolom. Ut cuan jun li ixk cablaju chihab xticlajic xyajel. Junelic yo̱ lix yajel li ixk aꞌan ut incꞌaꞌ chic natzꞌap lix quiqꞌuel. Quijiloc chixcꞌatk li Jesús nak yo̱ chi xic, ut quixchꞌeꞌ li rakꞌ. Usta caꞌaj cuiꞌ li rakꞌ tinchꞌeꞌ, tinqꞌuira̱k, chan saꞌ xchꞌo̱l li ixk. Ut li Jesús quixakli ut qui-iloc chirix. Quiril li ixk ut quixye re: —Kanaꞌ, cauhak taxak a̱chꞌo̱l. Xban nak xapa̱b nak cuan incuanquil cha̱qꞌuirtesinquil, joꞌcan nak xatqꞌuira, chan. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan, li ixk quiqꞌuira. Chirix chic aꞌan li Jesús co̱ saꞌ rochoch laj Jairo. Nak quicuulac saꞌ li rochoch, quirileb li yo̱queb chixya̱basinquil li xo̱lb ut li japjo̱queb re chi ya̱bac xban xcamic li xkaꞌal. Ut quixye reheb: —Elenkex arin. Li xkaꞌal aꞌin yal cua̱rc yo̱. Moco camenak ta, chan reheb. Ut li tenamit queꞌoc chixseꞌenquil. Ut nak ac xrisiheb li tenamit chirix cab, li Jesús qui-oc cuan cuiꞌ li xkaꞌal ut quixchap chi rukꞌ ut li xkaꞌal quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo. Ut li cꞌaꞌru quixba̱nu li Jesús, qui-el resil saꞌ chixjunil li naꞌajej aꞌan. Li Jesús quixqꞌue chi iloc li cuib chi mutzꞌUt nak qui-el aran li Jesús, cuib li mutzꞌ yo̱queb chi ta̱ke̱nc re ut japjo̱queb re chixyebal: —Chacuuxta̱na taxak ku, at ralal xcꞌajol li rey David.— Nak ac x-oc li Jesús saꞌ li cab, queꞌoc ajcuiꞌ li mutzꞌ riqꞌuin ut li Jesús quixye: —¿Ma nequepa̱b nak cuan incuanquil che̱qꞌuirtesinquil? chan reheb. Ut eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Nakapa̱b, Ka̱cuaꞌ.— Tojoꞌnak li Jesús quixchꞌeꞌ li xnakꞌ ruheb ut quixye: —Chanru nak xepa̱b, joꞌcan ajcuiꞌ nak chi-uxk li cꞌaꞌru te̱raj.— Ut queꞌiloc li xnakꞌ ruheb. Ut li Jesús quixye reheb: —Cherabi chi us li cꞌaꞌru tinye e̱re. Ma̱ ani aj iqꞌuin te̱serakꞌi li cꞌaꞌru xecꞌul, chan reheb. Caꞌaj cuiꞌ tzꞌakal queꞌel aran nak queꞌoc chixserakꞌinquil resil saꞌ chixjunil li naꞌajej aꞌan li cꞌaꞌru quixba̱nu li Jesús reheb. Li Jesús quixqꞌuirtesi li cui̱nk memTojeꞌ ajcuiꞌ teꞌe̱lk eb aꞌan nak quicꞌameꞌ chak riqꞌuin li Jesús jun li cui̱nk mem. Cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Li Jesús quirisi li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin ut li cui̱nk qui-oc chi a̱tinac. Cꞌajoꞌ nak queꞌsach xchꞌo̱l li tenamit ut queꞌxye: —Ma̱ jun cua kilom aꞌin saꞌ li katenamit Israel.— Aban eb laj fariseo queꞌxye: —Riqꞌuin xcuanquil laj tza narisiheb li ma̱us aj musikꞌej li cui̱nk aꞌan, chanqueb. Li Jesús quiril xtokꞌoba̱l ruheb li tenamitUt li Jesús yo̱ xbeninquil saꞌ eb li tenamit junju̱nk ut saꞌ eb ajcuiꞌ li cꞌaleba̱l. Quixcꞌut lix ya̱lal chiruheb saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío ut quixchꞌolob xya̱lal lix nimajcual cuanquilal li Dios chiruheb. Ut yo̱ chixqꞌuirtesinquil chixjunil li qꞌuila pa̱y chi yajel ut li raylal. Ut nak quirileb li qꞌuila tenamit, quixtokꞌobaheb ru xban nak tacuajenakeb ut raheb saꞌ xchꞌo̱l. Chanchaneb li carner li ma̱cꞌaꞌ aj ilol reheb. Tojoꞌnak quixye reheb lix tzolom, —Relic chi ya̱l nabaleb li incꞌaꞌ nequeꞌxnau lix ya̱lal. Abanan moco qꞌuiheb ta li teꞌxye lix ya̱lal reheb. Chanchaneb li ru li acui̱mk li ma̱cꞌaꞌ aj sicꞌol re. Joꞌcan ut tinye e̱re nak te̱tzꞌa̱ma chiru li Ka̱cuaꞌ re nak aꞌan tixtaklaheb laj cꞌanjel chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb, chan li Jesús. Li Jesús quixqꞌueheb xcꞌanjel lix cablaju chi tzolomSaꞌ jun li cutan li Jesús quixbokeb lix tzolom cablaju riqꞌuin ut quixqꞌueheb xcuanquil chirisinquil li ma̱us aj musikꞌej ut quixqꞌueheb xcuanquil chixqꞌuirtesinquileb li yaj, aꞌ yalak cꞌaꞌru chi xyajelil ut raylal. Aꞌan aꞌin lix cꞌabaꞌeb lix tzolom cablaju, li quixxakab chokꞌ x-apóstol: li xbe̱n, aꞌan laj Simón, Pedro nayeman re; ut laj Andrés li ri̱tzꞌin; laj Jacobo ut laj Juan li ri̱tzꞌin. Laj Zebedeo, aꞌan lix yucuaꞌeb; laj Felipe ut laj Bartolomé; laj Tomás ut laj Mateo laj titzꞌol toj; laj Jacobo li ralal laj Alfeo ut laj Lebeo aj Tadeo xcab xcꞌabaꞌ, laj Simón aj Canaán, ut laj Judas Iscariote, aꞌ li quikꞌaxtesin re li Jesús saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Nak quixtaklaheb li cablaju aꞌin chi cꞌanjelac, li Jesús quixchakꞌrabiheb ut quixye reheb: —Mexxic saꞌ lix tenamiteb li ma̱cuaꞌeb aj judío chi moco tex-oc saꞌ xtenamiteb aj Samaria. Texxic ban riqꞌuineb laj judío. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol laj Israel. Chanchaneb li carner li sachenakeb. Ut nak yo̱kex chi xic, yo̱kex chixchꞌolobanquil lix ya̱lal ut chixyebal, “cuulac re xkꞌehil nak ta̱qꞌuehekꞌ saꞌ xcuanquil xban li Dios li ta̱cua̱nk xcuanquil saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol,” chaꞌkex. Cheqꞌuirtesiheb li yaj, checuaclesiheb cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak. Cheqꞌuirtesiheb li saklep rix ut cherisiheb li ma̱us aj musikꞌej. Chi ma̱tan xecꞌul le̱ cuanquil ut chi ma̱tan ajcuiꞌ te̱ba̱nu li usilal. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru te̱cꞌam che̱rix. Incꞌaꞌ te̱cꞌam li oro chi moco li plata, chi moco li cocꞌ tumin kꞌan ru. Chi moco te̱cꞌam xnaꞌaj li cꞌaꞌak re ru ta̱cꞌanjelak e̱re saꞌ be, chi moco te̱cꞌam xjalbal le̱ rakꞌ, chi moco xjalbal e̱xa̱b, chi moco e̱xukꞌ. Me̱cꞌam li cꞌaꞌak re ru aꞌin xban nak laj cꞌanjel, aꞌan tento nak ta̱qꞌuehekꞌ re lix tzacae̱mk. Ut yalak bar tenamitil ut cꞌaleba̱l toxex-ocak cuiꞌ, patzꞌomak ani ta̱cꞌuluk e̱re chi sa saꞌ xchꞌo̱l, ut aran texhila̱nk riqꞌuin tojaꞌ ya̱l jokꞌe texxic. Ut nak tex-oc saꞌ li cab, qꞌuehomak xsahil xchꞌo̱leb ut te̱tzꞌa̱ma li tuktu̱quil usilal saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ li cab. Ut cui texcꞌulekꞌ saꞌ usilal, ta̱cana̱k riqꞌuineb li tuktu̱quil usilal. Ut cui incꞌaꞌ texcꞌulekꞌ saꞌ usilal, incꞌaꞌ ajcuiꞌ ta̱cana̱k riqꞌuineb li tuktu̱quil usilal. Ta̱sukꞌi̱k cuiꞌchic e̱riqꞌuin. Ut yalak ani incꞌaꞌ ta̱cꞌuluk e̱re chi moco ta̱rabi le̱ ra̱tin, nak tex-e̱lk saꞌ li cab aꞌan, malaj ut saꞌ li tenamit, te̱chikꞌchikꞌi li poks cuan che̱rok chokꞌ retalil nak incꞌaꞌ chic texcꞌoxlak chirix li naꞌajej aꞌan. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak toj cubenak caꞌchꞌin lix tojbal xma̱queb li tenamit Sodoma ut li tenamit Gomorra chiru lix tojbal xma̱queb li tenamit aꞌan saꞌ xkꞌehil li rakba a̱tin. Resil li ra xi̱cꞌ li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱nebChenauhak nak la̱in tintakla̱nk e̱re saꞌ xya̱nkeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Chanchanakex li carner saꞌ xya̱nkeb laj xoj. Se̱bak e̱chꞌo̱l joꞌcakex li cꞌantiꞌ ut ti̱cak e̱chꞌo̱l joꞌcakex li paloma. Cauhak le̱ chꞌo̱l xban nak cuanqueb li teꞌkꞌaxtesi̱nk e̱re saꞌ rukꞌeb laj rakol a̱tin. Ut chi ma̱cꞌaꞌ e̱ma̱c texsaqꞌuekꞌ xbaneb saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Ut texcꞌamekꞌ chiruheb li acuabej ut chiruheb li rey saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Ut te̱chꞌolob lix ya̱lal chiruheb aꞌan, joꞌ ajcuiꞌ chiruheb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Ut nak toxexxakaba̱k chiruheb, mexcꞌoxlac chirix li cꞌaꞌru te̱ye, chi moco texcꞌoxlak chirix chanru tex-a̱tinak xban nak saꞌ li ho̱nal aꞌan ta̱yehekꞌ e̱re cꞌaꞌru te̱ye. Ma̱cuaꞌ la̱ex li tex-a̱tinak. Aꞌ ban li Santil Musikꞌej ta̱a̱tinak. Yal tixtoꞌoni lix tzꞌu̱mal e̱re. Saꞌ eb li cutan aꞌan, cuan li asbej tixkꞌaxtesi li i̱tzꞌinbej re ta̱camsi̱k ut cuan li i̱tzꞌinbej tixkꞌaxtesi li asbej. Ut cuan li yucuaꞌbej tixkꞌaxtesi li alalbej. Ut cuan li alalbej xicꞌ teꞌrileb lix naꞌ xyucuaꞌ ut teꞌxqꞌueheb chi camsi̱c. Ut chixjunileb xicꞌ teꞌilok e̱re saꞌ incꞌabaꞌ. Abanan li ani teꞌcuyuk xcꞌulbal li raylal toj saꞌ rosoꞌjic lix yuꞌam, eb aꞌan teꞌcolekꞌ. Nak texrahobtesi̱k saꞌ jun li tenamit, texxic saꞌ jalan chic. Relic chi ya̱l ninye e̱re nak toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ nequechoy xbeninquil chixjunileb li tenamit cuanqueb Israel teꞌxnau nak xoline̱lk la̱in li Cꞌajolbej. Junak li yo̱ chi tzoloc incꞌaꞌ naru tixkꞌax xcuanquil li yo̱ chi tzoloc re, chi moco li mo̱s naxkꞌax xcuanquil lix patrón. Chicꞌojla̱k xchꞌo̱l li yo̱ chi tzoloc nak ta̱cuulak joꞌ laj tzolol re, ut li mo̱s joꞌcak lix patrón. Cui aj tza nayeheꞌ re laj e̱chal cab, ¿ma tojaꞌ ta chic incꞌaꞌ teꞌyehekꞌ aj tza reheb li ralal xcꞌajol? Joꞌcan utan mexxucuac chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Ma̱ jun naꞌleb mukmu anakcuan chi incꞌaꞌ ta ta̱tauma̱nk ru mokon, ut ma̱cꞌaꞌ mukmu anakcuan chi incꞌaꞌ ta̱cꞌutbesi̱k. Li cꞌaꞌru xexintzol cuiꞌ e̱junes, aꞌan te̱ye chiruheb chixjunileb, ut li cꞌaꞌru xinye e̱re e̱junes, aꞌan te̱ye chi cau xya̱b e̱cux chiruheb chixjunileb li tenamit. Mexxucuac chiruheb laj camsinel xban nak li a̱mej incꞌaꞌ naru teꞌxcamsi. Aꞌ li te̱xucua ru, aꞌan li Ka̱cuaꞌ li cuan xcuanquil chixcamsinquil li tibelej ut chixtaklanquil li a̱mej saꞌ xbalba. Li Dios na-iloc e̱re¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nacꞌayi̱c cuib chi tzentzeyul chi jun centavo? Kꞌaxal cubenak xtzꞌak, abanan ma̱ jun li chꞌina tzentzeyul nacam chi incꞌaꞌ ta tixnau li Dios le̱ Yucuaꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ li rismal le̱ jolom ajlanbileb chixjunil xban li Dios. Joꞌcan nak mexxucuac chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re xban nak la̱ex kꞌaxal terto e̱tzꞌak chiruheb nabal chi tzentzeyul. Li ani naxye chiruheb li tenamit nak niquinixpa̱b, la̱in tinye chiru lin Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa nak aꞌan li cualal. Ut li ani ta̱tzꞌekta̱na̱nk cue chiruheb li tenamit, la̱in tintzꞌekta̱na ajcuiꞌ aꞌan chiru lin Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa. Me̱cꞌoxla nak xinchal ta chixqꞌuebal li tuktu̱quil usilal saꞌ ruchichꞌochꞌ. Xinchal ban chixchꞌolobanquil lix ya̱lal; ut xban lix ya̱lal li nachꞌoloba̱c, nacuan li chꞌaꞌajquilal. Xinchal ut chixchꞌolobanquil lix ya̱lal ut li ani ta̱pa̱ba̱nk cue, teꞌxcꞌul li raylal. Li alalbej ta̱cua̱nk saꞌ ra xi̱cꞌ riqꞌuin lix yucuaꞌ, ut li coꞌbej ta̱cua̱nk saꞌ ra xi̱cꞌ riqꞌuin lix naꞌ, ut li alibej ta̱cua̱nk saꞌ ra xi̱cꞌ riqꞌuin li naꞌbej saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Li cuanqueb saꞌ jun cabal, xicꞌ teꞌril rib saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Ut ani kꞌaxal naxra xnaꞌ xyucuaꞌ chicuu la̱in, moco xcꞌulub ta nak tincꞌul chokꞌ cualal. Ut ani kꞌaxal naxra li ralal xcꞌajol chicuu la̱in, moco xcꞌulub ta nak tincꞌul chokꞌ cualal. Li ani tixcuy inta̱kenquil usta tixcꞌul li camsi̱c saꞌ incꞌabaꞌ, li jun aꞌan xcꞌulub nak tincꞌul chokꞌ cualal. Abanan li ani incꞌaꞌ tixcuy inta̱kenquil, li jun aꞌan moco xcꞌulub ta nak tincꞌul chokꞌ cualal. Li ani naxra lix yuꞌam arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, aꞌan tixsach li junelic yuꞌam. Ut li ani tixsach lix yuꞌam arin saꞌ ruchichꞌochꞌ saꞌ incꞌabaꞌ la̱in, aꞌan ta̱re̱chani li junelic yuꞌam. Lix kꞌajca̱munquil li nacꞌuluc reheb lix tzolom li JesúsLi ani ta̱cꞌuluk e̱re la̱ex, tinixcꞌul ajcuiꞌ la̱in. Ut li ani ta̱cꞌuluk cue, tixcꞌul ajcuiꞌ li xtaklan chak cue. Li ani ta̱cꞌuluk re junak profeta chi anchal xchꞌo̱l xban nak aꞌan naxye ra̱tin li Dios, li joꞌ qꞌuial lix kꞌajca̱munquil li tixcꞌul li profeta, aꞌan ajcuiꞌ li tixcꞌul li ta̱cꞌuluk re. Ut li ani ta̱cꞌuluk re li ti̱c xchꞌo̱l xban nak aꞌan ti̱c xchꞌo̱l, li joꞌ qꞌuial lix kꞌajca̱munquil li tixcꞌul li ti̱c xchꞌo̱l, aꞌan ajcuiꞌ li tixcꞌul li ta̱cꞌuluk re. Li ani tixqꞌue jun secꞌak rucꞌa junak reheb lin tzolom usta cubenak xcuanquil, cui tixqꞌue li rucꞌa xban nak aꞌan intzolom, relic chi ya̱l ninye e̱re nak li jun aꞌan tixcꞌul lix kꞌajca̱munquil. Laj Juan laj Cubsihom Haꞌ naxtakla xpatzꞌbal ani li JesúsNak quirakeꞌ li Jesús chixtaklanquileb chi xic chi cꞌanjelac lix tzolom cablaju, qui-el aran ut co̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal saꞌ eb li tenamit. Ac cuan chi pre̱xil laj Juan laj Cubsihom Haꞌ nak quirabi resil li cꞌaꞌru yo̱ chixba̱nunquil li Cristo. Laj Juan quixtaklaheb lix tzolom chi a̱tinac riqꞌuin ut chixpatzꞌbal re: ¿Ma la̱at li Cristo li yechiꞌinbil, li yo̱co chiroybeninquil? ¿Malaj toj takoybeni chic junak? chanqueb. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —Ayukex ut te̱serakꞌi re laj Juan li cꞌaꞌru yo̱quin chixba̱nunquil che̱ru ut te̱ye re li cꞌaꞌru yo̱quex chirabinquil chicuix la̱in. Yehomak re nak eb li mutzꞌ nequeꞌiloc chic; eb li ye̱k rok nequeꞌbe̱c chic; eb li saklep rix xeꞌqꞌuirtesi̱c; eb li tzꞌap xic nequeꞌabin chic; eb li camenak nequeꞌcuaclesi̱c cuiꞌchic chi yoꞌyo; ut eb li nebaꞌ yo̱queb chirabinquil resil li usilal, chaꞌkex re. Us xak reheb li ani incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱l inban, chan li Jesús. Ut nak queꞌel eb aꞌan, qui-oc chi a̱tinac li Jesús riqꞌuineb li tenamit chirix laj Juan ut quixye chi joꞌcaꞌin: —¿Cꞌaꞌru coxe̱ril chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ? ¿Ma junak cui̱nk nacuiban xchꞌo̱l chanchan li caxlan aj yo̱ recꞌasinquil xban ikꞌ coxe̱ril chak? ¿Cꞌaꞌ put ru coxe̱ril chak? ¿Ma junak cui̱nk cha̱bil xtikibanquil coxe̱ril chak? Aꞌ li cha̱bileb rakꞌ saꞌ rochocheb li rey cuanqueb. ¿Cꞌaꞌru coxe̱ril chak? ¿Ma junak profeta coxe̱ril chak? Ya̱l nak aꞌan jun profeta. Abanan la̱in tinye e̱re nak li jun aꞌin naxkꞌax ru xcuanquil junak profeta. Chirix laj Juan tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu nak naxye chi joꞌcaꞌin:Aꞌut la̱in tintakla lin takl aj cꞌamol be cha̱cuu. Aꞌan ta̱chꞌoloba̱nk xya̱lal chiruheb li tenamit re nak eb aꞌan yoꞌon cua̱nkeb cha̱cꞌulbal la̱at. () Relic chi ya̱l tinye e̱re nak ma̱ jun reheb li nequeꞌyoꞌla arin saꞌ ruchichꞌochꞌ naxkꞌax xcuanquil laj Juan laj Cubsihom Haꞌ. Aban li kꞌaxal caꞌchꞌin saꞌ lix nimajcual cuanquil li Dios, kꞌaxal us chokꞌ re aꞌan chiru laj Juan (xban nak laj Juan incꞌaꞌ quiril lix nimajcual cuanquilal li Dios arin saꞌ ruchichꞌochꞌ). Chalen chak nak quixtiquib xchꞌolobanquil xya̱lal laj Juan laj Cubsihom Haꞌ ut toj anakcuan cuanqueb li nequeꞌxyal xxakabanquil lix nimajcual cuanquilal li Dios, yal xjuneseb, ut queꞌraj xba̱nunquil saꞌ junpa̱t usta riqꞌuin raylal ta̱uxma̱nk. Chixjunileb li profeta joꞌ cuiꞌ lix chakꞌrab laj Moisés, toj riqꞌuin laj Juan xolrakekꞌ xyebal nak ta̱xakaba̱k lix nimajcual cuanquilal li Dios. Ut cui te̱raj xtaubal lix ya̱lal chirix laj Juan, aꞌan laj Elías li tol-e̱lk. Li ani na-abin re li yo̱quin xyebal chixqꞌuehak retal chi us li cua̱tin xban nak cuan xya̱lal. ¿Ani ta cuiꞌ aj iqꞌuin ta̱ru̱k tebinjuntakꞌe̱ta li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ anakcuan? Ma̱cꞌaꞌ nacuulac chiruheb. Chanchaneb li cocꞌal li nequeꞌcꞌojla chi batzꞌu̱nc saꞌ eb li cꞌayil ut nequeꞌxjap re chixyebal reheb lix comon: “Xkaya̱basi li kaxo̱lb ut incꞌaꞌ xexxajoc; xobichan chi ra saꞌ kachꞌo̱l, ut incꞌaꞌ xyotꞌeꞌ e̱chꞌo̱l chi moco xexya̱bac xban”, chanqueb. Nak quicꞌulun laj Juan laj Cubsihom Haꞌ, cuan li incꞌaꞌ quixtzaca, ut cuan li incꞌaꞌ quirucꞌ, ut eb li tenamit incꞌaꞌ queꞌxcꞌul ut queꞌxye, “Ma̱us aj musikꞌej cuan riqꞌuin”, chanqueb. Ut nak xincꞌulun la̱in li Cꞌajolbej, nincuaꞌac ut nin-ucꞌac, ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ quineꞌxcꞌul saꞌ xya̱lal. Eb li tenamit nequeꞌxye chicuix, “Li jun cuan arin, junes cuaꞌac ut junes ucꞌac vino naxba̱nu. Aꞌan rami̱gueb laj ma̱c ut eb laj titzꞌol toj”, chanqueb. Aꞌut li naꞌleb li qꞌuebil xban li Dios, xakxo xcuanquil riqꞌuin li xba̱nu laj Juan ut li cꞌaꞌru xinba̱nu la̱in. Ra teꞌxcꞌul li tenamit cui incꞌaꞌ teꞌxxo̱to xma̱cTojoꞌnak li Jesús qui-oc chixkꞌusbaleb li tenamit saꞌ eb li naꞌajej bar quixba̱nu cuiꞌ nabal li milagro xban nak incꞌaꞌ queꞌyotꞌeꞌ xchꞌo̱leb ut incꞌaꞌ queꞌxjal xcꞌaꞌuxeb, ut quixye reheb: —Raylal cha̱lel saꞌ e̱be̱n, ex aj Corazín. Raylal cha̱lel saꞌ e̱be̱n ex aj Betsaida. Cui ta qui-uxman aran Tiro li milagro aꞌin li xinba̱nu che̱ru ut cui ta qui-uxman aran Sidón, ac najter raj queꞌxqꞌue li cha saꞌ xjolomeb ut ac queꞌxqꞌue raj li kꞌes ru tꞌicr chirixeb chokꞌ retalil nak raheb saꞌ xchꞌo̱l ut queꞌyotꞌeꞌ raj xchꞌo̱leb ut queꞌxjal raj xcꞌaꞌuxeb. Joꞌcan ut nak tinye e̱re nak saꞌ xkꞌehil li rakba a̱tin, kꞌaxal cuiꞌchic li raylal li te̱cꞌul la̱ex chiru li raylal li teꞌxcꞌul eb laj Tiro ut eb laj Sidón. Ut la̱ex aj Capernaum, cꞌajoꞌ nak nequenimobresi e̱rib. ¿Ma nequecꞌoxla nak ta̱taksi̱k le̱ cuanquil toj saꞌ choxa? Ta̱cubsi̱k ban le̱ cuanquil toj saꞌ xnaꞌajeb li camenak. Cui ta riqꞌuineb laj Sodoma quilaj-uxman eb li milagro li x-uxman e̱riqꞌuin la̱ex, toj cuanqueb raj saꞌ li cutan anakcuan. Joꞌcan ut nak tinye e̱re nak saꞌ xkꞌehil li rakba a̱tin, kꞌaxal cuiꞌchic nabal lix tojbal e̱ma̱c li te̱cꞌul la̱ex chiru li teꞌxcꞌul eb laj Sodoma.— Cha̱lkex cuiqꞌuin ut texinqꞌue chi hila̱nc, chan li JesúsSaꞌ eb li cutan aꞌan, li Jesús quitijoc ut quixye: —At inYucuaꞌ, la̱at laj e̱chal re li choxa joꞌ ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ. Ninbantioxi cha̱cuu xban nak xamuk lix ya̱lal chirix lix nimal la̱ cuanquilal chiruheb li cuanqueb xnaꞌleb nak nequeꞌxye rib, ut xamuk ajcuiꞌ chiruheb li tzolbileb. Ut xacꞌut lix ya̱lal chiruheb li cubenakeb xcuanquil, li chanchaneb cocꞌal. Xaba̱nu chi joꞌcan xban nak joꞌcan xcuulac cha̱cuu, chan li Jesús nak quitijoc. Ut quixye reheb li tenamit: —Chixjunil li cꞌaꞌak re ru xkꞌaxtesi saꞌ cuukꞌ lin Yucuaꞌ. Ma̱ ani nanaꞌoc cuu la̱in li Cꞌajolbej, caꞌaj cuiꞌ li Acuabej Dios. Ma̱ ani nanaꞌoc ru li Acuabej Dios, caꞌaj cuiꞌ la̱in li Cꞌajolbej. Ut ta̱naꞌekꞌ ajcuiꞌ ru xbaneb li ani tincꞌut cuiꞌ lix ya̱lal, la̱in li Cꞌajolbej. Joꞌcan ut cha̱lkex cuiqꞌuin che̱junilex li lublu̱quex ut li tacuajenakex ut la̱in texinqꞌue chi hila̱nc. Cꞌulumak li yugo li tinqꞌue saꞌ e̱be̱n ut tzolomak e̱rib cuiqꞌuin xban nak tu̱lanin ut kꞌun inchꞌo̱l ut te̱tau xcꞌojobanquil e̱chꞌo̱l, xban nak lin yugo kꞌun ut se̱b li i̱k li tinqꞌue saꞌ e̱be̱n. Lix tzolom li Jesús queꞌxchꞌot ru li acui̱mk saꞌ li hiloba̱l cutanUt chirix chic aꞌan saꞌ jun hiloba̱l cutan, li Jesús yo̱ chi be̱c bar cuiꞌ aubil li acui̱mk trigo. Ut eb lix tzolom teꞌtzꞌoca̱k ut queꞌoc chixchꞌotbal ru li acui̱mk ut yo̱queb chixcuaꞌbal. Ut nak queꞌril eb laj fariseo, queꞌxye re li Jesús: —Ileb la̱ tzolom. Yo̱queb chixsicꞌbal ru li acui̱mk. Yo̱queb chixba̱nunquil li cꞌanjel moco uxc ta naraj saꞌ li hiloba̱l cutan, chanqueb. Li Jesús quichakꞌoc ut quixye reheb: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xeril saꞌ li Santil Hu cꞌaꞌru quixba̱nu laj David nak aꞌan ut eb li rochben teꞌtzꞌoca̱k? Qui-oc saꞌ li cab bar nequeꞌxlokꞌoni cuiꞌ li Dios ut cuan aran li mayejanbil caxlan cua. Ma̱cuaꞌ raj re laj David xcuaꞌbal li caxlan cua aꞌan, chi moco reheb li rochben. Juneseb laj tij naru nequeꞌxcuaꞌ li mayejanbil caxlan cua. Abanan laj David quixcuaꞌ. Ut, ¿ma incꞌaꞌ e̱rilom saꞌ lix chakꞌrab laj Moisés nak eb laj tij ma̱cꞌaꞌ xma̱queb nak nequeꞌxkꞌet li hiloba̱l cutan nak nequeꞌcꞌanjelac saꞌ rochoch li Dios? La̱in tinye e̱re nak cuanquin arin la̱in, ut kꞌaxal nim incuanquil chiru li rochoch li Dios. La̱ex incꞌaꞌ nequenau xya̱lal li a̱tin aꞌin li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Li nacuulac chicuu la̱in, aꞌan nak tex-uxta̱na̱nk u ut ma̱cuaꞌ nak texmayejak xul. ()Cui ta xetau ru li naꞌleb aꞌin, incꞌaꞌ raj xetzꞌekta̱naheb li ma̱cꞌaꞌeb xma̱c. La̱in li Cꞌajolbej. La̱in laj e̱chal re li hiloba̱l cutan. Cuan incuanquil chixyebal cꞌaꞌru ta̱uxma̱nk saꞌ li hiloba̱l cutan, chan li Jesús. Li Jesús quixqꞌuirtesi li cui̱nk sic li rukꞌUt nak qui-el chak aran, quichal saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Ut aran cuan jun li cui̱nk sic jun li rukꞌ. Ut eb laj fariseo queꞌxpatzꞌ re li Jesús yal re xjitbal: —¿Ma us qꞌuirtesi̱nc saꞌ li hiloba̱l cutan? Ut li Jesús quichakꞌoc ut quixye reheb: —Cui junak saꞌ e̱ya̱nk cuan junak lix carner ta̱tꞌanekꞌ saꞌ junak jul saꞌ li hiloba̱l cutan, ¿ma incꞌaꞌ raj toxchap ut toxrisi chak saꞌ li jul? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ numtajenak terto xtzꞌak junak cui̱nk chiru junak carner? Cui us xcolbal li carner saꞌ li hiloba̱l cutan, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ kꞌaxal cuiꞌchic us xtenkꞌanquil li cui̱nk saꞌ li hiloba̱l cutan?— Tojoꞌnak quixye re li cui̱nk li sic li rukꞌ: —Yeꞌ la̱ cuukꞌ, chan re. Ut li cui̱nk quixyeꞌ li rukꞌ ut saꞌ junpa̱t quicana chi ma̱cꞌaꞌ re̱cꞌ joꞌ li jun chic. Ut eb laj fariseo queꞌel aran ut queꞌoc chixcꞌu̱banquil chanru nak teꞌxcamsi li Jesús. Najter quiyeman resil xcꞌanjel li JesucristoLi Jesús quixnau nak yo̱queb xcꞌu̱banquil chanru nak teꞌxcamsi ut qui-el saꞌ li naꞌajej aꞌan. Ut nabaleb li tenamit queꞌta̱ken re ut naxqꞌuirtesiheb chixjunileb li yaj. Ut li Jesús quixye reheb nak ma̱ ani aj e teꞌxye resil nak aꞌan li xqꞌuirtesin reheb. Aꞌin quicꞌulman joꞌ yebil chak xban li profeta Isaías nak quixye chi joꞌcaꞌin: Aꞌan aꞌin laj cꞌanjel chicuu, li sicꞌbil ru inban. Aꞌan ninra ut riqꞌuin aꞌan nasahoꞌ lin chꞌo̱l. Tinqꞌue re lin musikꞌ, ut aꞌan ta̱yehok resil li rakba a̱tin li cha̱lc re saꞌ xbe̱neb li tenamit. Incꞌaꞌ ta̱cuechꞌi̱nk chi moco tixjap re ut ma̱ ani ta̱abi̱nk re lix ya̱b xcux saꞌ be. Incꞌaꞌ tixrahobtesiheb li tacuajenakeb. Incꞌaꞌ tixchoy xtokbal li caxlan aj li ac tokecꞌ re, chi moco tixchoy xchupbal ru li xam li toj yo̱ chi e̱lc xsibel toj nak tixxakab lix cuanquil ut ta̱rakok a̱tin saꞌ ti̱quilal. Ut chixjunileb li tenamit caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin aꞌan teꞌyoꞌoni̱nk. () Ma̱cꞌaꞌ chic xcuybal xma̱c li namajecuan re li Santil MusikꞌejUt mokon chic quicꞌameꞌ chak riqꞌuin li Jesús jun li cui̱nk cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Mutzꞌ ut mem li cui̱nk aꞌan. Ut li Jesús quixqꞌuirtesi, ut li cui̱nk li mutzꞌ ut mem nak quicuan, quia̱tinac ut qui-iloc chic. Ut chixjunileb li tenamit queꞌsach xchꞌo̱l ut yo̱queb chixyebal: —¿Malaj aꞌin ta ut ralal li rey David, li yo̱co chiroybeninquil? Ut eb laj fariseo nak queꞌrabi aꞌan, queꞌxye: —Li cui̱nk aꞌin na-isin ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin xcuanquil laj Beelzebú, lix yucuaꞌileb li ma̱us aj musikꞌej, chanqueb. Li Jesús quixnau li cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌoxlanquil ut quixye reheb: —Cui cuan jun te̱pak chi tenamit xicꞌ teꞌril rib chi ribileb rib, li jun te̱p chi tenamit aꞌan tixsach xcuanquil xjunes rib. Ut cui cuan ta jun cabalak xicꞌ teꞌril rib chi ribileb rib, li jun cabal aꞌan teꞌxsach xcuanquil lix jun cablal. Joꞌcan ajcuiꞌ laj tza cui teꞌxpleti rib chi ribileb rib, aꞌan tixsach xcuanquil xjunes rib. Cui ut saꞌ xcꞌabaꞌ laj tza nacuisiheb li ma̱us aj musikꞌej, ¿ani saꞌ aj cꞌabaꞌ nequeꞌisin ma̱us aj musikꞌej li nequeꞌta̱ken e̱re? Joꞌcan nak aꞌaneb ajcuiꞌ teꞌyehok re nak incꞌaꞌ ya̱l li yo̱quex chixyebal. Cui ut riqꞌuin xcuanquil li Dios nacuisiheb li ma̱us aj musikꞌej, riqꞌuin aꞌan nacꞌutun nak relic chi ya̱l ac xcꞌulun saꞌ e̱ya̱nk lix nimajcual cuanquilal li Dios. Ut chanru nak ta̱oc junak saꞌ rochoch jun cui̱nk cau rib chixmakꞌbal li cꞌaꞌru cuan re cui incꞌaꞌ ta xbe̱n cua tixbacꞌ li cui̱nk cau rib, tojoꞌnak ta̱oc chixcꞌambal li cꞌaꞌru cuan re. Li ani incꞌaꞌ na-oquen chicuix, aꞌan xicꞌ niquinril. Ut ani incꞌaꞌ naxococ cuochben, aꞌan paji̱nc naxba̱nu. Relic chi ya̱l ninye e̱re nak ta̱cuyma̱nk ta̱sachma̱nk lix ma̱queb li cristian ut ta̱cuyma̱nk ajcuiꞌ xma̱queb li nequeꞌmajecuan. Abanan li ani ta̱majecua̱nk re li Santil Musikꞌej, incꞌaꞌ ta̱cuyekꞌ ta̱sachekꞌ lix ma̱c. Li ani ta̱hobok cue la̱in, li Cꞌajolbej, ta̱cuyekꞌ xma̱c; abanan li ani ta̱hobok re li Santil Musikꞌej incꞌaꞌ ta̱cuyekꞌ xma̱c chi moco saꞌ eb li cutan aꞌin, chi moco saꞌ eb li cutan cha̱lel. Cua̱nk ban saꞌ xbe̱n chi junelic lix tojbal rix li nimla ma̱c aꞌan. Joꞌcan ajcuiꞌ cui cha̱bil junak cheꞌ, cha̱bil ajcuiꞌ li ru. Cui incꞌaꞌ us li cheꞌ, li ru incꞌaꞌ ajcuiꞌ us. Ut riqꞌuin li naru̱chin, nanaꞌli ru li cheꞌ. ¡La̱ex chanchanex ral li cꞌambolay! ¿Chan ta cuiꞌ ru nak tex-a̱tinak cha̱bil a̱tin nak moco usex ta? Joꞌ chanru lix chꞌo̱l junak, joꞌcan ajcuiꞌ naa̱tinac. Li cha̱bil cui̱nk naa̱tinac chi cha̱bil xban nak cha̱bil li cuan saꞌ xchꞌo̱l. Ut li cui̱nk li incꞌaꞌ us lix naꞌleb, yibru naa̱tinac xban nak incꞌaꞌ us li cuan saꞌ xchꞌo̱l. La̱in tinye e̱re nak saꞌ xkꞌehil li rakba a̱tin li junju̱nk tixkꞌaxtesi xcue̱nt chirix chixjunil li joꞌ ma̱joꞌil aj a̱tin quixye. Riqꞌuin le̱ ra̱tin ta̱qꞌuehekꞌ e̱retal. Riqꞌuin le̱ ra̱tin ta̱cꞌutu̱nk nak ma̱cꞌaꞌ le̱ ma̱c malaj riqꞌuin le̱ ra̱tin ta̱teneba̱k li tojbal ma̱c saꞌ e̱be̱n.— Eb laj fariseo queꞌxtzꞌa̱ma li milagroCuan xcomoneb laj tzꞌi̱b ut xcomoneb laj fariseo queꞌa̱tinac ut queꞌxye: —At tzolonel, ba̱nu junak milagro chiku. Cꞌut chiku nak riqꞌuin li Dios nachal la̱ cuanquil, chanqueb. Ut li Jesús quichakꞌoc ut quixye reheb: —Li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌraj nak ta̱cꞌutbesi̱k junak milagro chiruheb, aban ma̱ jun milagro ta̱cꞌutbesi̱k chiruheb. Caꞌaj cuiꞌ li milagro li qui-ux re laj Jonás, li quicꞌutbesi̱c chiruheb junxil, aꞌan li ta̱cꞌutbesima̱nk chiruheb. Joꞌ nak laj Jonás oxib cutan ut oxib kꞌojyi̱n quicuan chak saꞌ xsaꞌ li nimla car, joꞌcan ajcuiꞌ nak la̱in li Cꞌajolbej tincua̱nk oxib cutan ut oxib kꞌojyi̱n saꞌ li mukleba̱l. Laj Jonás quixchꞌolob xya̱lal chiruheb laj Nínive ut queꞌyotꞌeꞌ xchꞌo̱l queꞌxjal xcꞌaꞌux. Ut la̱in kꞌaxal nim incuanquil chiru laj Jonás ut cuanquin arin saꞌ e̱ya̱nk, abanan la̱ex incꞌaꞌ niquine̱pa̱b. Joꞌcan nak eb laj Nínive teꞌcuacli̱k chak saꞌ xkꞌehil li rakba a̱tin e̱rochben ut texjiteb xban nak incꞌaꞌ nequexpa̱ban. Li ixk li quicuan chokꞌ reina saꞌ li tenamit li cuan saꞌ li sur ta̱cuacli̱k chak saꞌ xkꞌehil nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ e̱be̱n ut tixye nak cuan e̱ma̱c xban nak incꞌaꞌ nequexpa̱ban. Aꞌan quichal chak toj saꞌ xmaril li ruchichꞌochꞌ chirabinquil lix naꞌleb laj Salomón. Ut la̱in kꞌaxal cuiꞌchic cuan innaꞌleb chiru laj Salomón ut cuanquin arin saꞌ e̱ya̱nk. Abanan incꞌaꞌ nequepa̱b li cua̱tin. Li ma̱us aj musikꞌej nak ac x-el riqꞌuin junak cui̱nk, nalajnumeꞌ saꞌ li chaki naꞌajej ut yo̱ chixsicꞌbal bar ta̱oc chi hila̱nc. Ut ma̱ bar naxtau xnaꞌaj. Tojoꞌnak naxye saꞌ xchꞌo̱l: —La̱in tinsukꞌi̱k cuiꞌchic riqꞌuin li cui̱nk bar quin-el cuiꞌ chak, chan. Ut nak nocoxtau li cui̱nk, chanchan jun li cab ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ, mesunbil ut cauresinbil re oybeni̱nc. Ut li ma̱us aj musikꞌej naxsicꞌ cuukub chic chi ma̱us aj musikꞌej kꞌaxal cuiꞌchic numtajenak xma̱usilaleb chiru aꞌan. Nequeꞌoc chi cua̱nc riqꞌuin li cui̱nk. Ut lix naꞌleb li cui̱nk aꞌan numtajenakak chic xyibal ru chiru nak xcuan chak junxil. Ut joꞌcan ajcuiꞌ te̱cꞌul la̱ex li numtajenak le̱ ma̱usilal. Lix naꞌ ut eb li ri̱tzꞌin li JesúsUt toj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac li Jesús riqꞌuineb li tenamit nak quicuulac aran lix naꞌ rochbeneb li ri̱tzꞌin li Jesús. Cuanqueb chirix cab ut teꞌraj raj ra̱tinanquileb. Ut jun quiyehoc chak re li Jesús: —Ka̱cuaꞌ, la̱ naꞌ ut eb la̱ cui̱tzꞌin cuanqueb chirix cab. Teꞌraj a̱cua̱tinanquil. Ut li Jesús quixye re: —¿Ani lin naꞌ ut aniheb li cui̱tzꞌin nak nequecꞌoxla la̱ex?— Ut quixyeꞌ li rukꞌ cuanqueb cuiꞌ lix tzolom ut quixye: —Aꞌineb lin naꞌ ut aꞌineb li cui̱tzꞌin. Chixjunileb li teꞌba̱nu̱nk re li naraj lin Yucuaꞌ li cuan saꞌ choxa, aꞌaneb li cui̱tzꞌin, aꞌaneb li cuanab ut aꞌaneb lin naꞌ, chan. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix laj acuinelUt saꞌ li cutan aꞌan, li Jesús qui-el saꞌ li cab ut coxcꞌojla̱k chire li palau. Ut queꞌcuulac li qꞌuila tenamit riqꞌuin chirabinquil. Xban xqꞌuialeb li tenamit, li Jesús qui-oc saꞌ jun li jucub cuan saꞌ li palau ut quicꞌojla chi saꞌ. Ut chixjunileb li tenamit xakxo̱queb chire li haꞌ. Ut nabal cꞌaꞌak re ru quixtzoleb cuiꞌ riqꞌuin jaljo̱quil ru a̱tin, ut quixye reheb: —Abihomak li tinye e̱re. Jun aj acuinel co̱ chi a̱uc. Ut nak yo̱ chixhirbal li iyaj, cuan quinak chire be. Queꞌchal li xul li nequeꞌxicꞌan ut queꞌxcuaꞌ li iyaj. Ut cuan ajcuiꞌ li iyaj quinak saꞌ li pec ru bar ma̱cꞌaꞌ cuiꞌ mas li chꞌochꞌ. Saꞌ junpa̱t quimok, abanan incꞌaꞌ quixchap xxeꞌ xban nak jay li chꞌochꞌ saꞌ xbe̱n li pec. Nak quichal li sakꞌe quichakic li acui̱mk xban nak incꞌaꞌ cham naxic lix xeꞌ. Ut cuan cuiꞌchic li iyaj quinak saꞌ xya̱nk li qꞌuix. Ut nak quichamoꞌ li qꞌuix saꞌ xbe̱n, quixnatꞌ li acui̱mk. Ut cuan cuiꞌchic li iyaj quinak saꞌ li cha̱bil chꞌochꞌ. Quimok ut quiu̱chin. Cuan quixqꞌue laje̱tk xcaꞌcꞌa̱l ru (30). Cuan quixqꞌue oxtakcꞌa̱l ru (60), ut cuan cuiꞌchic quixqꞌue oꞌtakcꞌa̱l ru (100) li junju̱nk. Tojoꞌnak li Jesús quixye reheb: —Li ani na-abin, chixqꞌuehak retal li cꞌaꞌru ninye, chan. Li Jesús quixye cꞌaꞌru aj e nak cuan li jaljo̱quil ru a̱tinMokon chic queꞌcuulac lix tzolom riqꞌuin li Jesús, ut queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌut nak nacacua̱tinaheb saꞌ jaljo̱quil ru a̱tin?— Li Jesús quichakꞌoc ut quixye reheb: —Qꞌuebil e̱re la̱ex re nak te̱nau xya̱lal li mukmu̱quil naꞌleb chirix lix nimajcual cuanquilal li Dios. Aban eb aꞌan incꞌaꞌ qꞌuebil reheb re teꞌxnau li naꞌleb aꞌan. Aꞌ li ani naxtau ru lix ya̱lal, kꞌaxal cuiꞌchic nabal ta̱qꞌuehekꞌ chixnau; aꞌut li ani caꞌchꞌin ajcuiꞌ naxnau, ta̱isi̱k chiru li joꞌ qꞌuial naxnau. Joꞌcan nak nina̱tinac riqꞌuineb saꞌ jaljo̱quil ru a̱tin xban nak usta yo̱queb chi iloc, abanan incꞌaꞌ teꞌxqꞌue retal. Usta yo̱queb chi abi̱nc, abanan incꞌaꞌ teꞌxtau xya̱lal. Chi joꞌcan natzꞌakloc ru li quiyeheꞌ xban li profeta Isaías nak quixye chi joꞌcaꞌin:Cuulaj cuulajeb chirabinquil ut incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal. Ut cuulaj cuulajeb chirilbal ut incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue retal li cꞌaꞌru nequeꞌril. Li tenamit aꞌin xeꞌa̱loꞌ lix chꞌo̱leb ut chanchan tzꞌaptzꞌo lix xiqueb ut chanchaneb li mutzꞌ. Joꞌcan nak incꞌaꞌ nequeꞌxnau lix ya̱lal. Cui ta ma̱cuaꞌ joꞌcan, teꞌilok raj ut teꞌxqꞌue raj retal li teꞌril ut teꞌabi̱nk raj ut teꞌxtau raj ru li nequeꞌrabi ut teꞌyotꞌekꞌ raj xchꞌo̱l ut teꞌxjal raj xcꞌaꞌuxeb ut la̱in tebinqꞌuirtesi raj. () Us xak e̱re la̱ex xban nak nequex-iloc ut nequeqꞌue retal li cꞌaꞌru nequeril. Nequex-abin ut nequetau ru lix ya̱lal. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak nabaleb li profeta ut nabaleb li ti̱queb xchꞌo̱l queꞌraj rilbal li cꞌaꞌru yo̱quex chirilbal ut incꞌaꞌ queꞌril. Ut queꞌraj rabinquil li cꞌaꞌru yo̱quex chirabinquil ut incꞌaꞌ queꞌrabi. Li Jesús quixchꞌolob xya̱lal chirix laj acuinelAbihomak lix ya̱lal li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin chirix laj acuinel. Li ani na-abin re lix ya̱lal chirix lix nimajcual cuanquilal li Dios ut incꞌaꞌ naxtau ru, aꞌan chanchan li iyaj li quinak chire be. Ut laj tza nachal ut naxmakꞌ chiru lix ya̱lal ut saꞌ junpa̱t nasach saꞌ xchꞌo̱l. Ut li iyaj li quinak saꞌ li pec ru li incꞌaꞌ quixchap xxeꞌ, aꞌaneb li nequeꞌabin re li ra̱tin li Dios ut saꞌ junpa̱t nequeꞌxpa̱b chi saheb saꞌ xchꞌo̱leb. Abanan incꞌaꞌ nacana saꞌ xchꞌo̱leb. Nak nachal junak raylal, malaj chꞌaꞌajquilal saꞌ xbe̱neb xban lix pa̱ba̱leb, incꞌaꞌ nequeꞌxcuy xnumsinquil. Saꞌ junpa̱t nequeꞌchꞌinan xchꞌo̱l. Ut li iyaj li quinak saꞌ xya̱nk li qꞌuix, aꞌaneb li nequeꞌabin re li ra̱tin li Dios. Abanan caꞌaj cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ nequeꞌxcꞌoxla, joꞌ li biomal ut xra̱bal ru li cꞌaꞌak chic re ru. Ut aꞌan li naramoc lix ya̱lal chiruheb. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li ra̱tin li Dios chiruheb. Ut li iyaj li quinak saꞌ li cha̱bil chꞌochꞌ, aꞌaneb li nequeꞌrabi ut nequeꞌxpa̱b ut nequeꞌxtau ru chi tzꞌakal li ra̱tin li Dios. Nequeꞌqꞌui chi us saꞌ lix pa̱ba̱leb, joꞌ li acui̱mk li naru̱chin laje̱tk xcaꞌtakcꞌa̱l (30) ut li naxqꞌue oxtakcꞌa̱l (60), ut li naxqꞌue oꞌtakcꞌa̱l ru (100) li junju̱nk.— Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li pim li incꞌaꞌ usUt quixye jun chic li jaljo̱quil ru a̱tin reheb li tenamit: —Lix nimajcual cuanquilal li Dios chanchan jun li cui̱nk quirau li cha̱bil riyajil li trigo saꞌ lix chꞌochꞌ. Ut nak ac xeꞌcuar chixjunileb, quicuulac li xicꞌ na-iloc re laj e̱chal re li chꞌochꞌ ut saꞌ xya̱nk li trigo coxrau chak li riyajil li yibru pim chanchan ajcuiꞌ li trigo ut co̱. Ut nak quimok chak li acui̱mk ut quiu̱chin, tojoꞌnak quicꞌutun ajcuiꞌ li pim. Queꞌcuulac ut eb laj cꞌanjel riqꞌuin laj e̱chal re li chꞌochꞌ ut queꞌxye: “Ka̱cuaꞌ, ¿ma ma̱cuaꞌ cha̱bil iyaj li xacuau saꞌ li chꞌochꞌ? ¿Bar put xchal li pim cuan chi saꞌ?” Ut aꞌan quixye reheb: “Jun li cui̱nk xicꞌ na-iloc cue xba̱nun re aꞌin,” chan. Ut eb laj cꞌanjel queꞌxye: “¿Ma ta̱cuaj toxic ut toxkamichꞌ?” Ut laj e̱chal re li chꞌochꞌ quixye: “Incꞌaꞌ. Ma̱re saꞌ xmichꞌbal li pim naru te̱michꞌ ajcuiꞌ li acui̱mk. Canabomak chi qꞌui̱c chi xcabichaleb toj saꞌ xkꞌehil xsicꞌbal ru li trigo. Ut saꞌ xkꞌehil li xsicꞌbal, tinye reheb laj sicꞌol re: ‘Xocomak junxil li pim ut bacꞌomak chi jo̱b re xcꞌatbal. Aꞌut li trigo cꞌu̱lahomak saꞌ li rochochil.’ ”— Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li mostazaLi Jesús quixye jun chic li jaljo̱quil ru a̱tin reheb: —Lix nimajcual cuanquilal li Dios, aꞌan chanchan li riyajil li ni̱nki mostaza, li quixcꞌam jun li cui̱nk ut quirau saꞌ lix chꞌochꞌ. Li riyajil li mostaza cocꞌ chiruheb chixjunil li iyaj cuan. Ut nak naqꞌui, ni̱nk chi us nacuulac. Naxkꞌax xteram li acui̱mk. Chanchan jun to̱n li cheꞌ ut eb laj xicꞌanel xul nequeꞌxyi̱b lix soc saꞌ eb li rukꞌ.— Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix xchꞌamal xkꞌemal li caxlan cuaJun chic li jaljo̱quil ru a̱tin quixye: —Jun li ixk quixqꞌue caꞌchꞌin lix chꞌamal caxlan cua saꞌ xya̱nk li oxib bisoc li cꞌaj ut quisi̱poꞌ li kꞌem xban, ut nabal chic li caxlan cua qui-el. Lix nimajcual cuanquilal li Dios chanchan ajcuiꞌ aꞌan. Nak nequeꞌrabi resil, nabal nequeꞌpa̱ban re.— Cꞌaꞌru rajbal nak quia̱tinac saꞌ jaljo̱quil ru a̱tin li JesúsChixjunil aꞌin saꞌ jaljo̱quil ru a̱tin quixye li Jesús reheb li qꞌuila tenamit. Ut ma̱cꞌaꞌ quixye reheb chi ma̱cuaꞌ ta saꞌ jaljo̱quil ru a̱tin. Nak quixba̱nu chi joꞌcan quitzꞌakloc ru li quixye li profeta nak quixye chi joꞌcaꞌin:Tina̱tinak riqꞌuineb saꞌ jaljo̱quil ru a̱tin. Tinchꞌolob xya̱lal li cꞌaꞌak re ru mukmu chak chalen saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ. () Li Jesús quixchꞌolob xya̱lal chirix li yibru pimUt nak quixchakꞌrabiheb li tenamit, li Jesús qui-oc saꞌ cab. Ut nak queꞌcuulac eb lix tzolom riqꞌuin, queꞌxye re: —Ka̱cuaꞌ, chꞌolob chiku lix ya̱lal li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li yibru pim saꞌ li acui̱mk, chanqueb. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —Li na-acuoc re li cha̱bil iyaj, aꞌan la̱in li Cꞌajolbej. Ut li chꞌochꞌ, aꞌan li ruchichꞌochꞌ. Ut li cha̱bil iyaj, aꞌaneb li cuanqueb rubel xcuanquil li nimajcual Dios. Ut li yibru pim, aꞌaneb li cuanqueb rubel xcuanquil laj tza. Ut li xicꞌ na-iloc, aꞌan li qui-acuoc re li yibru pim. Aꞌan laj tza. Ut lix kꞌehil xsicꞌbal ru li acui̱mk, aꞌan li rosoꞌjic li ruchichꞌochꞌ. Ut eb laj sicꞌol re, aꞌaneb lix ángel li Dios. Ut joꞌ ajcuiꞌ nak nachꞌutuba̱c ut nacꞌateꞌ saꞌ xam li pim, joꞌcan ajcuiꞌ nak toxrakekꞌ li ruchichꞌochꞌ aꞌin. La̱in li Cꞌajolbej tintaklaheb chak lin ángel ut eb aꞌan toleꞌisi̱nk reheb chixjunileb laj ma̱c saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb rubel xnimajcual cuanquilal li Dios. Ut teꞌisi̱k ajcuiꞌ chixjunileb li nequeꞌqꞌuehoc re chi ma̱cobc li tenamit. Ut teꞌqꞌuehekꞌ saꞌ li horno li lochlo cuiꞌ li xam. Ut aran ta̱cua̱nk li ya̱bac ut li cꞌuxuxi̱nc ruch e xban li raylal li teꞌxcꞌul. Ut li ti̱queb xchꞌo̱l teꞌqꞌuehekꞌ xlokꞌal. Chanchanakeb li sakꞌe saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios lix Yucuaꞌeb. Li ani na-abin re li yo̱quin chixyebal chixqꞌuehak retal chi us li ninye. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li tumin mukmu saꞌ chꞌochꞌLix nimajcual cuanquilal li choxa, aꞌan chanchan li tumin mukbil saꞌ chꞌochꞌ. Quitauman xban jun li cui̱nk. Ut li cui̱nk aꞌan quixmuk cuiꞌchic xcaꞌ sut li tumin. Kꞌaxal quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l nak coxcꞌayi chixjunil li cꞌaꞌru cuan re ut quixlokꞌ li chꞌochꞌ li mukmu cuiꞌ li tumin. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li kꞌol kꞌaxal terto xtzꞌakUt lix nimajcual cuanquilal li Dios, aꞌan chanchan ajcuiꞌ jun li cui̱nk aj yaconel li naxsicꞌ li terto̱quil pec perla xcꞌabaꞌ. Ut nak quixtau jun li perla kꞌaxal cha̱bil, quixcꞌayi chixjunil li cꞌaꞌru cuan re ut quixlokꞌ li perla li kꞌaxal terto xtzꞌak. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li yoy re chapoc carJoꞌcan ajcuiꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios, aꞌan chanchan li yoy li quiqꞌueman saꞌ li palau ut qꞌuila pa̱y chi car quirisi chak. Ut nak quinujac, queꞌrisi chire li haꞌ ut queꞌoc chixsicꞌbal ru li car. Li cha̱bil queꞌxxoc ut queꞌxqꞌue saꞌ li chacach ut li incꞌaꞌ us queꞌxtzꞌek. Joꞌcan ajcuiꞌ ta̱uxma̱nk saꞌ rosoꞌjic li ruchichꞌochꞌ. Teꞌcha̱lk eb li ángel ut aꞌan toleꞌisi̱nk reheb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb saꞌ xya̱nkeb li ti̱queb xchꞌo̱l. Ut teꞌqꞌuehekꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb saꞌ li horno li lochlo cuiꞌ li xam. Ut aran ta̱cua̱nk li ya̱bac ut li cꞌuxuxi̱nc ruch e xban li raylal li teꞌxcꞌul. Li Jesús quixpatzꞌ reheb: —¿Ma xetau xya̱lal chixjunil li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin?— Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Ka̱cuaꞌ, xkatau xya̱lal, chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —Joꞌcan nak chixjunileb li nequeꞌxnau cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab ut nequeꞌxtzol rib cuiqꞌuin, eb aꞌan chanchaneb laj e̱chal cab li narisi saꞌ lix cꞌu̱leba̱l li cꞌaꞌru acꞌ joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌru kꞌel, chan li Jesús. (Quixye chi joꞌcan xban nak cuan xlokꞌal li naꞌleb qꞌuebil najter xban li Dios ut cuan ajcuiꞌ xlokꞌal li acꞌ naꞌleb qꞌuebil xban li Jesús.) Li Jesús quitzꞌekta̱na̱c xban lix tenamit aj NazaretUt nak quirakeꞌ xyebal li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin, li Jesús qui-el saꞌ li tenamit Capernaum. Ut nak quicuulac saꞌ lix tenamit Nazaret, quixtzoleb saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Ut eb aꞌan queꞌsach xchꞌo̱leb chirabinquil li quixye li Jesús, ut queꞌxye chi ribileb rib: —¿Bar naxtau lix naꞌleb li cui̱nk aꞌin? ¿Chanru nak naru xba̱nunquil li milagro aꞌin li nalajxba̱nu? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan li ralal laj pechꞌ? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ lix María lix naꞌ? Ut, ¿ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan li raseb laj Jacobo ut laj José, laj Simón ut laj Judas? Ut, ¿ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ saꞌ kaya̱nk cuanqueb li ranab? ¿Bar ta cuiꞌ xtau chixjunil lix naꞌleb? chanqueb. Ut incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil ut queꞌxtzꞌekta̱na. Aꞌ ut li Jesús quixye reheb: —Junak profeta qꞌuebil xlokꞌal. Abanan saꞌ lix tenamit ut saꞌ li rochoch incꞌaꞌ qꞌuebil xlokꞌal, chan. Ut incꞌaꞌ qꞌui li milagros li quixba̱nu aran xban nak incꞌaꞌ queꞌraj pa̱ba̱nc li tenamit. Lix camic laj Juan laj Cubsihom HaꞌSaꞌ eb li cutan aꞌan laj Herodes li acuabej quirabi resil li cꞌaꞌru yo̱ chixba̱nunquil li Jesús. Ut aꞌan quixye reheb laj cꞌanjel chiru: —Aꞌan tana laj Juan laj Cubsihom Haꞌ. Aꞌan xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Joꞌcan nak cuan xcuanquil chixba̱nunquil li milagros, chan. Ac junxil laj Herodes quixtakla xchapbal laj Juan. Queꞌxbacꞌ riqꞌuin cadena ut queꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam. Laj Herodes quixba̱nu chi joꞌcan yal xban nak joꞌcan quiraj lix Herodías. Lix Herodías aꞌan li rixakil laj Felipe li ri̱tzꞌin laj Herodes. Ut laj Herodes quixcꞌam chokꞌ rixakil. Toj ma̱jiꞌ naqꞌueheꞌ saꞌ tzꞌalam laj Juan laj Cubsihom Haꞌ nak quixye re laj Herodes chi joꞌcaꞌin: —Nimla ma̱c xaba̱nu nak xacꞌam chokꞌ a̱cuixakil lix Herodías, chan laj Juan re. Joꞌcan nak laj Herodes quiraj raj xcamsinquil, aban quixucuac chiruheb li qꞌuila tenamit xban nak laj Juan profeta nak cuan chiruheb aꞌan. Ut saꞌ xninkꞌeinquil lix chihab laj Herodes, lix coꞌ lix Herodías quixajoc chiruheb chixjunileb li ulaꞌ. Ut cꞌajoꞌ nak quicuulac chiru laj Herodes. Joꞌcan nak laj Herodes quixyechiꞌi re riqꞌuin juramento nak tixqꞌue re chixjunil li cꞌaꞌru tixpatzꞌ. Ut li xkaꞌal chi ac tacchiꞌinbil xban lix naꞌ, quixye re laj Herodes: —Qꞌue cue arin saꞌ plato lix jolom laj Juan laj Cubsihom Haꞌ, chan. Ma̱ caꞌchꞌin nak quirahoꞌ xchꞌo̱l laj Herodes chirabinquil li quixye. Aban xban li juramento li ac quixye chiruheb li cuanqueb saꞌ me̱x rochben, quixtakla xqꞌuebal re li xkaꞌal li cꞌaꞌru quixpatzꞌ. Quixtakla xchꞌotbal xcux laj Juan aran saꞌ tzꞌalam. Ut queꞌxcꞌam chak lix jolom laj Juan saꞌ jun plato ut quikꞌaxtesi̱c re li xkaꞌal. Ut li xkaꞌal quixqꞌue re lix naꞌ. Nak queꞌrabi resil lix camic laj Juan, eb lix tzolom queꞌcuulac chixcꞌambal li camenak ut coxeꞌxmuk. Ut coxeꞌxye chak resil re li Jesús. Li Jesús quixqꞌueheb chi cuaꞌac li o̱b mil chi cui̱nkNak quirabi resil li quicꞌulman, li Jesús qui-el aran. Qui-oc saꞌ jun li jucub ut co̱ saꞌ jun naꞌajej cuan xjunes. Ut nak queꞌxqꞌue retal li tenamit nak co̱, queꞌel chak saꞌ lix tenamiteb ut queꞌco̱eb chi rokeb saꞌ a̱nil bar co̱ cuiꞌ li Jesús. Ut li Jesús nak qui-el saꞌ li jucub, quiril li qꞌuila tenamit li ac queꞌcuulac xbe̱n cua chiru aꞌan. Ut quixtokꞌoba ruheb ut quixqꞌuirtesiheb li yaj cuanqueb saꞌ xya̱nkeb. Ut nak qui-ecuu, queꞌcuulac lix tzolom riqꞌuin li Jesús ut queꞌxye re: —Yo̱ chi ecuu̱c ut ma̱cꞌaꞌ cuan arin cuanco cuiꞌ. Joꞌcan nak ta̱taklaheb li qꞌuila tenamit chixlokꞌbal lix cua saꞌ eb li cocꞌ tenamit.— Li Jesús quixye reheb: —Moco tento ta nak teꞌxic eb aꞌan. Qꞌuehomak xcuaheb la̱ex.— Ut eb aꞌan queꞌxye: —Ma̱cꞌaꞌ cuan ke la̱o arin, caꞌaj cuiꞌ o̱b chi caxlan cua ut cuib chi car.— Li Jesús quixye reheb: —Cꞌamomak chak cuiqꞌuin.— Ut nak ac xtaklaheb li qꞌuila tenamit chi cꞌojla̱c saꞌ li pachꞌayaꞌ, quixchap li o̱b chi caxlan cua ut li cuib chi car, qui-iloc takecꞌ ut quixbantioxi chiru li Dios. Ut quixjachi ut quixqꞌue li caxlan cua reheb lix tzolom ut queꞌxjeqꞌui reheb li qꞌuila tenamit. Ut queꞌcuaꞌac chixjunileb toj retal queꞌcꞌojla xchꞌo̱leb. Ut queꞌxxoc li joꞌ qꞌuial qui-elaꞌan. Cablaju chacach nujenak li relaꞌ qui-elaꞌan. Eb li queꞌcuaꞌac cuanqueb o̱b mil chi cui̱nk chi incꞌaꞌ qꞌuebileb saꞌ ajl li ixk ut eb li cocꞌal. Li Jesús quibe̱c chiru li palauTojoꞌnak li Jesús quixtaklaheb lix tzolom chi oc saꞌ li jucub re nak aꞌaneb xbe̱n cua teꞌxic jun pacꞌal li palau roybeninquil nak tixchakꞌrabiheb li qꞌuila tenamit. Ut nak ac xchakꞌrabiheb li tenamit, yo̱ chi oc li kꞌojyi̱n nak li Jesús co̱ chiru tzu̱l chi tijoc. Ut aran cuan xjunes. Ut li jucub li yo̱queb chi xic cuiꞌ lix tzolom ta̱cuulak saꞌ xyi li palau, ut lix cau ok li palau cau nocoxquet rib chiru li jucub, xban nak chiru yo̱ chak chi cha̱lc li ikꞌ. Sake̱uc re nak quicuulac li Jesús bar cuanqueb cuiꞌ ut yo̱ chi be̱c chiru li haꞌ. Nak queꞌril lix tzolom nak cuan jun yo̱ chi be̱c chiru haꞌ, queꞌxucuac ut queꞌxjap re ut queꞌxye: —Anum aꞌan.— Aꞌut li Jesús ticto quira̱tinaheb ut quixye reheb: —Mexxucuac. La̱in li yo̱quex chicuilbal. Cacuubresihomak e̱chꞌo̱l, chan reheb. Quichakꞌoc laj Pedro ut quixye: —Ka̱cuaꞌ, cui la̱at, ye nak tinxic ajcuiꞌ la̱in a̱cuiqꞌuin chiru li haꞌ.— Li Jesús quixye re: —Quim.— Ut laj Pedro qui-el chak saꞌ li jucub ut qui-oc chi be̱c chiru li haꞌ re ta̱xic riqꞌuin li Jesús. Abanan nak quixqꞌue retal li ca̱k-sut-ikꞌ, quixucuac, ut qui-oc chi subecꞌ saꞌ li haꞌ ut quixjap re ut quixye: —¡Ka̱cuaꞌ, china̱colak! chan. Ut li Jesús saꞌ junpa̱t quixyeꞌ li rukꞌ, quixchap ut quixye re: —At cui̱nk, incꞌaꞌ nacatpa̱ban chi tzꞌakal. ¿Cꞌaꞌut nak xacuiba a̱chꞌo̱l?— Ut nak queꞌoc saꞌ li jucub, quichꞌana li ikꞌ. Ut eb li cuanqueb saꞌ li jucub queꞌxcuikꞌib rib chiru li Jesús ut queꞌxlokꞌoni ut queꞌxye re: —Relic chi ya̱l nak la̱at li Ralal li Dios, chanqueb re. Li Jesús quixqꞌuirtesi li yaj aran GenesaretNak quicuulac li Jesús rochbeneb lix tzolom jun pacꞌal li palau, coxeꞌel saꞌ li naꞌajej Genesaret. Eb li cui̱nk cuanqueb aran ticto queꞌxqꞌue retal nak aꞌan li Jesús ut queꞌxye resil saꞌ chixjunil li naꞌajej aꞌan. Ut quilajeꞌxcꞌam li yaj riqꞌuin re nak tixqꞌuirtesiheb. Ut queꞌxtzꞌa̱ma chiru nak tixcanabeb li yaj chixchꞌeꞌbal li rakꞌ. Ut chixjunileb li queꞌchꞌeꞌoc re li rakꞌ quilajeꞌqꞌuira. Li cꞌaꞌru na-el chak saꞌ li kachꞌo̱l, aꞌan li nocoma̱cob cuiꞌJun chꞌol eb aj tzꞌi̱b rochbeneb laj fariseo queꞌchal chak Jerusalén. Queꞌcuulac riqꞌuin li Jesús ut queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌut nak eb la̱ tzolom nequeꞌxkꞌet li chakꞌrab li canabanbil xbaneb li kaxeꞌ kato̱n? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nequeꞌxchꞌaj li rukꞌeb nak nequeꞌcuaꞌac joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li kachakꞌrab? chanqueb. Li Jesús quichakꞌoc ut quixye reheb: —Ut la̱ex, ¿cꞌaꞌut nak nequekꞌet li chakꞌrab qꞌuebil e̱re xban li Dios riqꞌuin xba̱nunquil le̱ najter naꞌleb li cꞌaynakex chixba̱nunquil? Li Dios quixye:Cha-oxlokꞌi la̱ naꞌ a̱yucuaꞌ. ()Ut quixye ajcuiꞌ:Ani tixhob xnaꞌ xyucuaꞌ, li jun aꞌan camsinbil nak ta̱osokꞌ. () Aꞌut la̱ex nequeye cui cuan junak incꞌaꞌ naraj xtenkꞌanquil lix naꞌ xyucuaꞌ, li jun aꞌan tixye re lix naꞌ xyucuaꞌ, “ac mayejanbil chiru li Dios li cꞌaꞌru raj ta̱ru̱k tatintenkꞌa cuiꞌ.” Ut incꞌaꞌ chic tento tixtenkꞌa lix naꞌ xyucuaꞌ, chanquex. Joꞌcan nak la̱ex nequetzꞌekta̱na xcuanquil li chakꞌrab qꞌuebil xban li Dios ut aꞌ chic le̱ najter naꞌleb nequeba̱nu. La̱ex aj caꞌ pacꞌal u. Ya̱l ajcuiꞌ li quixye li profeta Isaías che̱rix la̱ex nak quixtzꞌi̱ba li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li Dios nak quixye: Li tenamit aꞌin niquineꞌxlokꞌoni caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin xtzꞌu̱mal reheb. Moco nequeꞌxba̱nu ta chi anchal xchꞌo̱leb. Ma̱cꞌaꞌ rajbal nak niquineꞌxlokꞌoni xban nak li tijleb li nequeꞌxcꞌut aꞌan yal xchakꞌrabeb li cui̱nk.— () Ut li Jesús quixbokeb li tenamit riqꞌuin ut quixye reheb: —Abihomak che̱junilex li cꞌaꞌru tinye ut qꞌuehomak retal re nak te̱tau xya̱lal. Ma̱cuaꞌ li cꞌaꞌru naxtzaca li cui̱nk nama̱coꞌ cuiꞌ; aban li cꞌaꞌru incꞌaꞌ us naxcꞌoxla saꞌ xchꞌo̱l, aꞌan li nama̱coꞌ cuiꞌ.— Queꞌjiloc lix tzolom riqꞌuin li Jesús ut queꞌxye re: —¿Ma xaqꞌue retal nak eb laj fariseo ra xeꞌrecꞌa nak xeꞌrabi li a̱tin li xaye?— Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —Chixjunil li acui̱mk incꞌaꞌ aubil xban lin Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa, aꞌan ta̱michꞌma̱nk. Canabomakeb. Aꞌaneb mutzꞌeb ut nequeꞌxberesiheb li mutzꞌ. Ut cui li mutzꞌ nequeꞌxberesi li rech mutzꞌil, chi xcabichaleb teꞌtꞌanekꞌ saꞌ jul.— Aꞌut laj Pedro quichakꞌoc ut quixye: —Ba̱nu usilal, chꞌolob chiku lix ya̱lal li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin.— Ut li Jesús quixye re: —¿Ma toj ma̱cꞌaꞌ ajcuiꞌ e̱naꞌleb la̱ex? ¿Ma toj ma̱jiꞌ nequetau xya̱lal nak chixjunil li cꞌaꞌru naxtzaca junak, aꞌan moco saꞌ xchꞌo̱l ta naxic? Ti̱c saꞌ xsaꞌ naxic ut chirix aꞌan naxtzꞌek cuiꞌchic. Li incꞌaꞌ us na-el saꞌ xtzꞌu̱mal re li junju̱nk, aꞌan saꞌ lix chꞌo̱l nachal. Ut aꞌan aꞌin li nama̱coꞌ cuiꞌ. Saꞌ lix chꞌo̱l junak nachal chak li ma̱us aj naꞌleb, li camsi̱nc ras ri̱tzꞌin, li muxuc caxa̱r, li coꞌbe̱tac yumbe̱tac, li elkꞌac, li kꞌaba̱nc ut li majecua̱nc. Chixjunil li ma̱us aj naꞌleb aꞌin saꞌ xchꞌo̱l junak nachal chak, ut aꞌan li nama̱coꞌ cuiꞌ li junju̱nk. Ut li cuaꞌac chi incꞌaꞌ chꞌajbil li ukꞌej, ma̱cuaꞌ aꞌan li nama̱coꞌ cuiꞌ li cui̱nk, chan. Li ma̱cuaꞌeb aj judío naru nequeꞌoc rubel xcuanquil li DiosUt qui-el aran li Jesús ut co̱ saꞌ eb li naꞌajej xcue̱nt Tiro ut xcue̱nt Sidón. Ut cuan jun li ixk aj Canaán quichal saꞌ li naꞌajej aꞌan. Japjo re chixyebal: —Ka̱cuaꞌ, Ralalat laj David, chacuuxta̱na taxak cuu. Lin coꞌ cꞌajoꞌ nak yo̱ chi tacuasi̱c xban li ma̱us aj musikꞌej, chan. Aꞌut li Jesús ma̱ jun li a̱tin quixye re. Ut eb lix tzolom queꞌnachꞌoc riqꞌuin li Jesús ut queꞌxye re: —Ka̱cuaꞌ, ba̱nu li usilal re, re nak tixcanab xjapbal re, chanqueb. Li Jesús quichakꞌoc ut quixye: —Ma̱ bar chic taklanbilin chak, caꞌaj cuiꞌ riqꞌuineb laj Israel. Chanchaneb li carner sachenak, chan. Ut li ixk quixcuikꞌib rib chiru li Jesús ut quixye cuiꞌchic: —Ka̱cuaꞌ, chacuuxta̱na taxak cuu.— Li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Incꞌaꞌ us xmakꞌbal xcuaheb li cocꞌal ut xqꞌuebal reheb li tzꞌiꞌ, chan li Jesús. Ut li ixk quichakꞌoc ut quixye re: —Ya̱l li nacaye, Ka̱cuaꞌ, abanan eb li tzꞌiꞌ nequeꞌxxoc xcꞌaj xcuaheb li cocꞌal li natꞌaneꞌ rubel li me̱x nak yo̱queb chi cuaꞌac, chan. Ut li Jesús quixye re: —Kanaꞌ, la̱at relic chi ya̱l xatau ru lix ya̱lal ut chi anchal a̱chꞌo̱l xatpa̱ban. Chi-uxk li cꞌaꞌru xatzꞌa̱ma, chan. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan quiqꞌuira lix coꞌ. Li ma̱cuaꞌeb aj judío queꞌqꞌuirtesi̱c xban li JesúsQui-el chak li Jesús aran, ut quinumeꞌ chire li palau Galilea saꞌ xnaꞌajeb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Tojoꞌnak quitakeꞌ chiru jun li tzu̱l ut aran quicꞌojla. Ut queꞌcuulac li qꞌuila tenamit riqꞌuin. Cuanqueb nabal li yaj li queꞌcꞌameꞌ riqꞌuin. Cuanqueb li ye̱k rok, cuanqueb li mutzꞌ, cuanqueb li mem ut li tokol rukꞌeb, ut cuanqueb ajcuiꞌ nabaleb li yaj rochbeneb. Ut coleꞌqꞌuehekꞌ chiru li Jesús ut aꞌ yal cꞌaꞌru lix yajel li junju̱nk, li Jesús quixqꞌuirtesiheb. Joꞌcan nak queꞌsach xchꞌo̱leb li tenamit chirilbal nak li mem nequeꞌa̱tinac chic ut li tokoleb rukꞌ queꞌqꞌuira ut li ye̱keb rokeb nequeꞌbe̱c chic ut eb li mutzꞌ ruheb nequeꞌiloc chic. Ut queꞌxnima xlokꞌal lix Dioseb laj Israel. Li Jesús quixqꞌueheb chi cuaꞌac li ca̱hib mil chi cui̱nkUt li Jesús quixbokeb lix tzolom riqꞌuin ut quixye reheb: —Nequeꞌcuil xtokꞌoba̱l ruheb li tenamit. Ac oxib cutan xchaliqueb chicuix ut ma̱cꞌaꞌ xcuaheb. Ut incꞌaꞌ nacuaj xtaklanquileb saꞌ rochocheb chi incꞌaꞌ teꞌcuaꞌak. Naru nequeꞌlub saꞌ be, chan. Ut eb lix tzolom queꞌxye re: —¿Bar takatau cua saꞌ li naꞌajej aꞌin re takaqꞌueheb chi cuaꞌac li qꞌuila tenamit aꞌin? Arin ma̱cꞌaꞌ cuan, chanqueb. Ut li Jesús quixye reheb: —¿Jarub li caxlan cua cuan e̱riqꞌuin? chan. —Cuukub ajcuiꞌ li caxlan cua ut cuib oxib li cocꞌ car, chanqueb re. Ut li Jesús quixtaklaheb li tenamit chi cꞌojla̱c chiru chꞌochꞌ. Ut quixchap li cuukub chi caxlan cua ut eb li car, quixbantioxi chiru li Dios ut quixjachi. Ut quixqꞌue reheb lix tzolom re nak teꞌxjeqꞌui reheb li tenamit. Queꞌcuaꞌac chixjunileb toj retal queꞌcꞌojla xchꞌo̱leb. Ut queꞌxcꞌu̱la li qui-elaꞌan. Cuukub chacach nujenak li relaꞌ xcꞌaj li caxlan cua li qui-elaꞌan. Ut eb li queꞌcuaꞌac, aꞌaneb ca̱hib mil chi cui̱nk chi ma̱cꞌaꞌeb saꞌ ajl li ixk chi moco li cocꞌal. Nak ac quixchakꞌrabiheb li tenamit, li Jesús qui-oc cuiꞌchic saꞌ li jucub ut co̱ cuiꞌchic jun pacꞌal li palau saꞌ li naꞌajej xcue̱nt Magdala. Eb laj fariseo joꞌ eb ajcuiꞌ laj saduceo queꞌraj rilbal li milagroQueꞌcuulac laj fariseo ut eb laj saduceo riqꞌuin li Jesús. Queꞌraj xyalbal rix ut queꞌoc chixtzꞌa̱manquil chiru nak tixba̱nu junak milagro chiruheb re rilbal ma ya̱l nak riqꞌuin li Dios nachal lix cuanquil. Ut li Jesús quichakꞌoc ut quixye reheb: —Nak na-ecuu nequeye “cha̱bilak li cutan cuulaj xban nak cak ru li choxa.” Ut ekꞌela nequeye “ho̱n naxqꞌue hab xban nak cak ru ut kꞌojyi̱n ru li choxa.” La̱ex aj caꞌ pacꞌal u. Nequenau xqꞌuebal retal ru li choxa. Abanan, caꞌaj cuiꞌ aꞌan nequenau rilbal. Incꞌaꞌ nequeqꞌue retal cꞌaꞌru xya̱lal li yo̱ chi cꞌulma̱nc saꞌ eb li cutan aꞌin. La̱ex jun te̱p chi tenamit incꞌaꞌ us le̱ naꞌleb. Nequetzꞌekta̱na li Dios ut nequeraj nak ta̱cꞌutbesi̱k che̱ru junak milagro. Abanan incꞌaꞌ ta̱cꞌutbesi̱k che̱ru, caꞌaj cuiꞌ li milagro li qui-ux re laj Jonás, chan li Jesús. Tojoꞌnak quixcanabeb ut co̱. Nak ac xeꞌnumeꞌ lix tzolom jun pacꞌal li palau, queꞌxqꞌue retal nak incꞌaꞌ queꞌxcꞌam xtzacae̱mk. Ut li Jesús quixye reheb: —Cheqꞌuehak retal, me̱bon e̱rib riqꞌuin xchꞌamal xcaxlan cua eb laj fariseo chi moco riqꞌuin xchꞌamal xcaxlan cua eb laj saduceo. Eb lix tzolom queꞌoc chi a̱tinac chi ribileb rib ut queꞌxye: —Xban nak incꞌaꞌ xkacꞌam chak li caxlan cua, joꞌcan nak yo̱ chixyebal ke chi joꞌcan.— Li Jesús quixnau li cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal ut quixye reheb: —La̱ex incꞌaꞌ nequexpa̱ban chi tzꞌakal. ¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chi cꞌoxlac chirix li xinye e̱re? ¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixyebal chiribil e̱rib nak ma̱cꞌaꞌ le̱ caxlan cua? ¿Ma toj ma̱jiꞌ nequetau xya̱lal? ¿Ma incꞌaꞌ najulticoꞌ e̱re nak xinjachi li o̱b chi caxlan cua reheb li o̱b mil chi cui̱nk? Ut, ¿jarub chacach li relaꞌ quexoc? chan. —Ut, ¿ma incꞌaꞌ najulticoꞌ e̱re nak xinjachi li cuukub chi caxlan cua reheb li ca̱hib mil chi cui̱nk? Ut, ¿jarub chacach li relaꞌ quexoc? ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nequetau xya̱lal nak ma̱cuaꞌ chirix li caxlan cua yo̱quin chi a̱tinac nak xinye e̱re: Me̱bon e̱rib riqꞌuin li xchꞌamal xcaxlan cua eb laj fariseo ut eb laj saduceo? chan. Tojoꞌnak queꞌxtau ru nak ma̱cuaꞌ chirix xchꞌamal lix caxlan cua yo̱ chi a̱tinac. Chirix ban lix tijlebeb laj fariseo ut laj saduceo yo̱ chi a̱tinac. Laj Pedro quixye nak li Jesús, aꞌan li CristoChirix chic aꞌan li Jesús co̱ rochbeneb lix tzolom saꞌ li naꞌajej Cesarea re Filipo. Nak yo̱queb chi xic, quixpatzꞌ reheb lix tzolom: —¿Anihin la̱in nak nequeꞌxye li tenamit?— Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Cuan nequeꞌyehoc nak la̱at laj Juan laj Cubsihom Haꞌ. Ut cuan nequeꞌyehoc nak la̱at li profeta Elías, ut cuan nequeꞌyehoc nak la̱at li profeta Jeremías. Ut cuan cuiꞌchic nequeꞌyehoc nak la̱at junak chic reheb li profeta.— Ut li Jesús quixye reheb: —Ut la̱ex, ¿Anihin la̱in nak nequeye?— Quichakꞌoc laj Simón Pedro ut quixye: —La̱at li Cristo,Saꞌ li versículo 16:16 li a̱tin “Cristo” saꞌ ra̱tinoba̱leb aj griego, naraj naxye laj Colonel li yechiꞌinbil xban li Dios chixcolbaleb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut saꞌ ra̱tinoba̱leb laj hebreo nayeman Mesías re. li Ralal li yoꞌyo̱quil Dios.— Tojoꞌnak quichakꞌoc li Jesús ut quixye re: —Us xak a̱cue, at Simón, ralalat laj Jonás, xban nak moco cui̱nk ta xcꞌutbesin cha̱cuu lix ya̱lal aꞌin. Lin Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa, aꞌan ban li xcꞌutbesin cha̱cuu. Ut la̱in ninye a̱cue nak la̱at laj Pedro. Ut saꞌ xbe̱n li sako̱nac aꞌin la̱in tincabla lin iglesia ut laj tza ma̱cꞌaꞌak xcuanquil saꞌ xbe̱n. Ut la̱in tinqꞌue a̱cuanquil saꞌ xbe̱neb li ani teꞌpa̱ba̱nk cue. Ut chixjunil li cꞌaꞌru ta̱cꞌu̱b ru saꞌ xya̱lal saꞌ ruchichꞌochꞌ, li Dios tixcꞌu̱b ajcuiꞌ ru saꞌ choxa. Li cꞌaꞌru ta̱ye us arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, li Dios tixye ajcuiꞌ nak us. Ut li cꞌaꞌru ta̱ye incꞌaꞌ us, li Dios tixye ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ us.— Tojoꞌnak quixye reheb lix tzolom nak ma̱ ani aj e teꞌxye nak li Jesús, aꞌan li Cristo, li yechiꞌinbil xban li Dios. Li Jesús quixye resil lix camicChalen saꞌ li cutan aꞌan li Jesús quixtiquib xchꞌolobanquil chiruheb lix tzolom nak tento ta̱xic Jerusalén chixcꞌulbal nabal li raylal xbaneb li cui̱nk li xakabanbileb chi cꞌanjelac saꞌ li templo ut xbaneb li xbe̱nil aj tij joꞌ eb ajcuiꞌ laj tzꞌi̱b. Quixye reheb nak ta̱camsi̱k ut nak ta̱cuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ rox li cutan. Ut laj Pedro quirisi xjunes li Jesús ut qui-oc chixkꞌusbal: —Ka̱cuaꞌ, chan re, li Dios taxak chicolok a̱cue re nak incꞌaꞌ ta̱cꞌul chi joꞌcan, chan. Ut li Jesús quixsukꞌisi rib chirilbal laj Pedro ut quixye re: —Elen arin saꞌ xnakꞌ cuu. La̱at chanchanat laj tza. Michꞌinan inchꞌo̱l a̱ban chixba̱nunquil li cꞌaꞌru tento tinba̱nu. La̱at incꞌaꞌ yo̱cat chixcꞌoxlanquil joꞌ naxcꞌoxla li Dios. Yo̱cat ban chixcꞌoxlanquil joꞌ naxcꞌoxla li cui̱nk, chan. Ut li Jesús quixye reheb lix tzolom: —Li ani ta̱raj inpa̱banquil, tento nak tixtzꞌekta̱na li cꞌaꞌru naxrahi ru lix chꞌo̱l. Tixcuy xnumsinquil li raylal, usta ta̱camsi̱k saꞌ incꞌabaꞌ. Ut chinixta̱kehak. Li ani naxra lix yuꞌam arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, aꞌan tixsach li junelic yuꞌam. Aꞌut li ani naxsach lix yuꞌam arin saꞌ ruchichꞌochꞌ saꞌ incꞌabaꞌ, aꞌan ta̱re̱chani li junelic yuꞌam. ¿Cꞌaꞌru tixra li cui̱nk cui ta̱re̱chani chixjunil xbiomal li ruchichꞌochꞌ ut tixsach li junelic yuꞌam xban li biomal? ¿Ma cuan ta biꞌ cꞌaꞌru tixtoj cuiꞌ li yuꞌam chi junelic? La̱in li Cꞌajolbej tincha̱lk riqꞌuin xnimal xlokꞌal lin Yucuaꞌ cuochbeneb lix ángel. Tojoꞌnak tinqꞌue lix kꞌajca̱munquil chi xjunju̱nkaleb joꞌ chanru lix yehom xba̱nuhom. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak cuanqueb arin saꞌ e̱ya̱nk li incꞌaꞌ teꞌca̱mk toj tineꞌril chi cha̱lc la̱in li Cꞌajolbej riqꞌuin incuanquilal, chan li Jesús. Qui-ileꞌ lix lokꞌal li Jesús nak quijalanoꞌ li riloba̱lCuakib cutan chic chirix aꞌan, li Jesús quixcꞌameb laj Pedro, laj Jacobo ut laj Juan li ri̱tzꞌin saꞌ xbe̱n jun li nimla tzu̱l xjuneseb. Ut nak cuanqueb aran, quijalanoꞌ li riloba̱l li Jesús chiruheb. Ut nalemtzꞌun li riloba̱l joꞌ li sakꞌe ut li rakꞌ saksakpotzꞌin quicꞌutun ut nalemtzꞌun. Ut xaka̱mileb laj Moisés ut laj Elías chiruheb nak queꞌril ut yo̱queb chi a̱tinac riqꞌuin li Jesús. Ut quia̱tinac laj Pedro ut quixye re li Jesús: —Ka̱cuaꞌ, cꞌajoꞌ xchakꞌal ru nak cuanco arin. Cui ta̱cuaj, takayi̱b oxibak muheba̱l arin. Jun a̱cue, jun re laj Moisés ut jun re laj Elías, chan. Toj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac aꞌan nak quichal saꞌ xbe̱neb jun li chok nalemtzꞌun. Li Dios quia̱tinac chak saꞌ li chok, ut quixye: —Aꞌin li cualal raro inban. Riqꞌuin aꞌan nasahoꞌ inchꞌo̱l. Cherabihak li cꞌaꞌru tixye.— Nak queꞌrabi aꞌan, kꞌaxal nak queꞌxucuac lix tzolom ut queꞌxcut rib saꞌ chꞌochꞌ ut huphu queꞌcana. Tojoꞌnak li Jesús quijiloc riqꞌuineb ut quixtꞌotzꞌtꞌotzꞌiheb ut quixye reheb: —Cuaclinkex. Mexxucuac.— Ut nak queꞌxtaksi li riloba̱leb, ma̱ ani chic queꞌril ru, caꞌaj chic li Jesús quicana xjunes. Nak yo̱queb chak chi cubec saꞌ li tzu̱l, quixye li Jesús reheb: —Ma̱ ani aj e te̱ye li cꞌaꞌru xeril. Toj mokon naru te̱ye nak la̱in li Cꞌajolbej ac xincuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak.— Ut eb lix tzolom queꞌxpatzꞌ re: —¿Cꞌaꞌut nak nequeꞌxye laj tzꞌi̱b nak xbe̱n cua ta̱cꞌulu̱nk laj Elías chiru laj colonel li yechiꞌinbil xban li Dios?— Ut nak quichakꞌoc li Jesús quixye reheb: —Ya̱l ajcuiꞌ nak laj Elías xbe̱n cua ta̱cha̱lk chixcꞌu̱banquil ru chixjunil li cꞌaꞌak re ru. Abanan la̱in tinye e̱re nak laj Elías ac xcꞌulun ut incꞌaꞌ queꞌxnau ru. Cꞌajoꞌ li raylal xeꞌxba̱nu re ut joꞌcan ajcuiꞌ la̱in li Cꞌajolbej nabal li raylal tincꞌul xbaneb.— Ut eb lix tzolom queꞌxtau ru nak chirix laj Juan laj Cubsihom Haꞌ yo̱ chi a̱tinac li Jesús. Ut queꞌcuulac bar cuanqueb cuiꞌ nabal li tenamit. Ut jun li cui̱nk colxcuikꞌib rib chiru li Jesús ut quixye re: —Ka̱cuaꞌ, chan, chacuuxta̱na taxak ru li cualal. Rajlal nacꞌul xyajel, ut kꞌaxal ra naxcꞌul. Nabal sut natꞌaneꞌ saꞌ xam ut nabal sut natꞌaneꞌ saꞌ haꞌ. Ut xincꞌam riqꞌuineb la̱ tzolom re nak teꞌxqꞌuirtesi; abanan incꞌaꞌ xeꞌru xqꞌuirtesinquil, chan. Li Jesús quixye: —Ex tenamit, ti̱c incꞌaꞌ nequexpa̱ban ut incꞌaꞌ us le̱ naꞌleb. ¿Joꞌ najtil chic tincua̱nk e̱riqꞌuin re nak texpa̱ba̱nk? ¿Joꞌ najtil chic texincuy nak nequecꞌoxla? Cꞌam chak li al arin cuiqꞌuin, chan li Jesús nak quichakꞌoc. Ut li Jesús quixchꞌila li ma̱us aj musikꞌej ut qui-el riqꞌuin li al. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan li al quiqꞌuira. Ut queꞌcuulac riqꞌuin li Jesús lix tzolom nak cuan xjunes ut queꞌxpatzꞌ re: —¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xoru la̱o chirisinquil li ma̱us aj musikꞌej? chanqueb. Ut li Jesús quixye reheb: —Incꞌaꞌ xexru xban nak incꞌaꞌ nequexpa̱ban chi tzꞌakal. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak cuan taxak caꞌchꞌinak le̱ pa̱ba̱l chanchan xnimal ru jun chꞌina riyajil mostaza, te̱ye raj re li tzu̱l aꞌin, “Elen arin, kꞌaxon leꞌ” ut ta̱kꞌaxo̱nk raj. Ut ma̱cꞌaꞌ raj cꞌaꞌru incꞌaꞌ ta̱ru̱k te̱ba̱nu. Caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin ayu̱n ut riqꞌuin tijoc naru risinquil li ma̱us aj musikꞌej xcomoneb aꞌan, chan. Li Jesús quixye cuiꞌchic resil lix camicUt nak cuanqueb Galilea, li Jesús quixye reheb: —La̱in li Cꞌajolbej tinkꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌeb li cui̱nk li teꞌcamsi̱nk cue. Tineꞌxcamsi, abanan la̱in tincuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak saꞌ rox li cutan, chan. Ut cꞌajoꞌ nak queꞌrahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb lix tzolom chirabinquil li cꞌaꞌru quixye li Jesús. Li toj re li rochoch li DiosUt nak queꞌcuulac Capernaum li Jesús rochbeneb lix tzolom, queꞌchal riqꞌuin laj Pedro li nequeꞌtitzꞌoc toj re li rochoch li Dios ut queꞌxye re: —¿Ma natojoc laj tzolol e̱re?— —¿Cꞌaꞌ nak incꞌaꞌ? Natojoc, chan laj Pedro. Ut nak cox-ocak aꞌan saꞌ cab, li Jesús xbe̱n cua quia̱tinac ut quixye: —¿Cꞌaꞌru nacaye at Simón, eb li acuabej saꞌ ruchichꞌochꞌ, aniheb aj e nequeꞌxtitzꞌ li toj? ¿Ma reheb li ralal malaj ut reheb li jalaneb xtenamit? chan. Laj Pedro quixye re: —Reheb li jalaneb xtenamit.— Ut li Jesús quixye re: —Eb li ralal li acuabej incꞌaꞌ nequeꞌtojoc chi joꞌcanan. Usta incꞌaꞌ raj tento tintoj la̱in, abanan re nak meꞌxpoꞌ xchꞌo̱leb kaban, la̱in tintoj. Ayu saꞌ a̱nil ut cut la̱ chapleb car saꞌ li palau. Ut li xbe̱n li car li ta̱chap chak, ta̱te lix tzꞌu̱mal re. Aran ta̱tau jun li tumin. Ta̱cꞌam ut riqꞌuin aꞌan ta̱toj li cue ut ta̱toj ajcuiꞌ la̱ cue, chan. Li nim xcuanquil, aꞌan aj cꞌanjel chiru li ras ri̱tzꞌinSaꞌ li cutan aꞌan queꞌcuulac lix tzolom riqꞌuin li Jesús ut queꞌxye re: —¿Ani li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios?— Ut li Jesús quixbok jun li chꞌina al riqꞌuin ut quixxakab chiruheb. Ut quixye reheb: —Relic chi ya̱l tinye e̱re cui incꞌaꞌ te̱jal e̱naꞌleb ut cui incꞌaꞌ kꞌunak e̱chꞌo̱l joꞌ li chꞌina al aꞌin, incꞌaꞌ tex-oc saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios. Joꞌcan nak li ani narecꞌa nak ma̱cꞌaꞌ xcuanquil joꞌ li chꞌina al aꞌin, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios. Ut li ani ta̱cꞌuluk re junak chꞌina al joꞌ aꞌin saꞌ incꞌabaꞌ chanchan ajcuiꞌ nak la̱in xinixcꞌul. Ut li ani ta̱poꞌok xchꞌo̱leb li toj kꞌuneb xchꞌo̱l li nequeꞌpa̱ban cue, kꞌaxal raj us chokꞌ re aꞌan nak ta̱cutekꞌ saꞌ xchamal li palau chi bacꞌbo junak nimla pec chixcux. Tokꞌob ruheb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak cuan cꞌaꞌ re ru napoꞌoc re lix chꞌo̱leb. Ac chꞌolchꞌo nak cuan li cꞌaꞌru napoꞌoc chꞌo̱lej. Abanan raylal cha̱lel saꞌ xbe̱n li ani ta̱yoꞌoba̱nk re li cꞌaꞌ re ru ta̱poꞌok chꞌo̱lej. Chetzꞌekta̱na li yibru naꞌleb li naqꞌuehoc e̱re chi ma̱cobcCui la̱ cuok malaj ut la̱ cuukꞌ ta̱qꞌuehok a̱cue chixba̱nunquil li cꞌaꞌru incꞌaꞌ us, us raj cui ta̱yocꞌ ut ta̱tzꞌek. Kꞌaxal us chokꞌ a̱cue nak cua̱nk la̱ yuꞌam chi junelic riqꞌuin jun ajcuiꞌ la̱ cuok ut la̱ cuukꞌ chiru nak tatxic chi cuib la̱ cuok chi cuib la̱ cuukꞌ saꞌ li xbalba bar cuiꞌ incꞌaꞌ ta̱chupk li xam. Cui li xnakꞌ a̱cuu ta̱qꞌuehok a̱cue chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us, us raj cui ta̱cuisi ut ta̱tzꞌek. Kꞌaxal us nak ta̱cua̱nk la̱ yuꞌam chi junelic riqꞌuin jun ajcuiꞌ li xnakꞌ a̱cuu chiru nak tatxic riqꞌuin cuib li xnakꞌ a̱cuu saꞌ li xam re li xbalba. Li carner sachenakLa̱in ninye e̱re cheqꞌuehak retal me̱tzꞌekta̱na junak reheb li kꞌuneb xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l xban nak eb aꞌan cꞌacꞌalenbileb xbaneb li ángel, li cuanqueb riqꞌuin lin Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa. La̱in li Cꞌajolbej quincꞌulun arin saꞌ ruchichꞌochꞌ chixcolbaleb li sachenakeb saꞌ li ma̱c. ¿Cꞌaꞌru nequecꞌoxla la̱ex chirix li naꞌleb aꞌin li oc cue xyebal e̱re? Cuan ta junak li cui̱nk cuan oꞌcꞌa̱lak (100) xcarner ut cui ta̱sachk junak reheb, ¿ma incꞌaꞌ raj tixcanabeb li bele̱laju roꞌcꞌa̱l (99) chic ut ta̱xic chiruheb li tzu̱l chixsicꞌbal li jun li xsach? Relic chi ya̱l tinye e̱re nak tixtau chak li sachenak, kꞌaxal ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li jun aꞌan chiruheb li bele̱laju roꞌcꞌa̱l li incꞌaꞌ queꞌsach. Joꞌcan ajcuiꞌ le̱ Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa incꞌaꞌ naraj nak ta̱sachk junak reheb li toj kꞌuneb xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l. Tento takacuy xma̱queb li kas ki̱tzꞌinCui junak la̱ cuech aj pa̱banelil ta̱ma̱cobk cha̱cuu, ayu riqꞌuin ut nak cua̱nkex e̱junes, ta̱chꞌolob chiru lix ma̱c. Ut cui ta̱rabi li xnaꞌleb li ta̱qꞌue, la̱at xatenkꞌa la̱ cuech aj pa̱banelil re nak tixcꞌam rib saꞌ usilal a̱cuiqꞌuin. Cui ut incꞌaꞌ naraj nacatrabi, cꞌam jun malaj cuib li herma̱n a̱cuochben re nak riqꞌuin li ra̱tin cuib oxib chi testigo, ta̱chꞌola̱k ru chixjunil li a̱tin. Ut cui incꞌaꞌ naraj ta̱rabiheb aꞌan, ta̱ye re li iglesia re nak li herma̱n teꞌxchꞌolob xya̱lal chiru. Ut cui incꞌaꞌ ajcuiꞌ naraj abi̱nc chiruheb aꞌan, aꞌan chic ta̱cua̱nk che̱ru joꞌ chanchan li ma̱cuaꞌak aj pa̱banel ut chanchanak laj titzꞌol toj li incꞌaꞌ us nequeꞌxba̱nu. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak chixjunil li cꞌaꞌru te̱cꞌu̱b ru saꞌ xya̱lal saꞌ ruchichꞌochꞌ, li Dios tixcꞌu̱b ajcuiꞌ ru saꞌ choxa. Li cꞌaꞌru te̱ye us arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, li Dios tixye ajcuiꞌ nak us. Ut li cꞌaꞌru te̱ye incꞌaꞌ us, li Dios tixye ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ us. Tinye e̱re cui cuan cuibak saꞌ e̱ya̱nk teꞌxcꞌu̱b ru saꞌ cuibal chirix cꞌaꞌru teꞌtijok cuiꞌ, ut teꞌxtzꞌa̱ma chiru lin Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa, li cꞌaꞌru teꞌxtzꞌa̱ma ta̱qꞌuehekꞌ reheb. Yalak bar cua̱nkeb cuib oxib chꞌutchꞌu̱keb saꞌ incꞌabaꞌ, aran ajcuiꞌ cua̱nkin la̱in saꞌ xya̱nkeb aꞌan, chan li Jesús. Ut laj Pedro quia̱tinac ut quixye re li Jesús: —Ka̱cuaꞌ, ¿jarub sut ta̱ru̱k tincuy xma̱c li ta̱ma̱cobk chicuu? ¿Ma tento nak cuukub sut tincuy xma̱c?— Ut li Jesús quixye re: —Incꞌaꞌ ninye a̱cue nak caꞌaj cuiꞌ cuukub sut ta̱cuy xma̱c. Tinye ban a̱cue nak ta̱cuy xma̱c cuukub sut chi laje̱tk xca̱cꞌa̱l sut (70), chan. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix laj cꞌanjel li incꞌaꞌ quiraj xcuybal xma̱c li rech aj cꞌanjelilLix nimajcual cuanquilal li Dios tinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin jun li rey quixbir rix lix cꞌaseb laj cꞌanjel chiru. Nak quixtiquib xbirbal rix lix cꞌaseb, quicꞌameꞌ chak chiru li rey jun li cui̱nk laje̱b mil talentosSaꞌ li versículo 18:24 cuan li a̱tin “talento”. Saꞌ eb li cutan aꞌan, li talento aꞌan jun li tumin kꞌaxal terto xtzꞌak. Na-oc cuakib mil (6,000) denarios saꞌ xtzꞌak jun chi talento. lix cꞌas. Ut xban nak ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru cuan re li cui̱nk aꞌan re tixtoj cuiꞌ lix cꞌas, joꞌcan nak li rey quixtakla xcꞌayinquil aꞌan rech xxiquic li rixakil, ut li ralal xcꞌajol ut chixjunil li cꞌaꞌru cuan re, re xtojbal lix cꞌas. Ut laj cꞌanjel aꞌan quixcuikꞌib rib chiru li rey ut quixpatzꞌ xcuybal chiru ut quixye re: —Ka̱cuaꞌ, china̱cuy cuan chic caꞌchꞌinak, ut la̱in tintoj chixjunil lin cꞌas cha̱cuu.— Ut li rey quiril xtokꞌoba̱l ru laj cꞌanjel chiru. Quirachꞌab ut quixsach li retalil lix cꞌas. Ut nak qui-el chak laj cꞌanjel riqꞌuin li rey, quixcꞌul jun li rech aj cꞌanjelil cuan oꞌcꞌa̱l (100) denariosSaꞌ li versículo 18:28 cuan li a̱tin “denario”. Saꞌ eb li cutan aꞌan, jun denario aꞌan xtzꞌak lix tojbal jun laj cꞌanjel chiru li jun cutan (Mat. 20:2). lix cꞌas riqꞌuin li cui̱nk aꞌan. Ut laj cꞌanjel, li quicuyeꞌ xma̱c, quixchap chi xcux li jun li cuan xcꞌas riqꞌuin ut qui-oc chixyatzꞌbal ut quixye re: —Toj la̱ cꞌas, chan. Ut li rech aj cꞌanjelil quixcuikꞌib rib chiru, quixpatzꞌ xcuybal ut quixye re: —China̱cuy cuan chic caꞌchꞌinak ut la̱in tintoj ajcuiꞌ chixjunil lin cꞌas, chan re. Abanan li jun incꞌaꞌ quiraj xcuybal xma̱c. Co̱ ban ut coxqꞌue chak saꞌ tzꞌalam toj retal quixtoj rix lix cꞌas. Nak eb li rech aj cꞌanjelil queꞌril li cꞌaꞌru quixba̱nu, cꞌajoꞌ nak queꞌrahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l. Ut queꞌchal coleꞌxchꞌolob chiru li rey chixjunil li cꞌaꞌru quicꞌulman. Tojoꞌnak quibokeꞌ cuiꞌchic laj cꞌanjel li quicuyeꞌ xma̱c xban li rey. Ut li rey quixye re: —At tzꞌekbe̱tal aj cꞌanjel, chixjunil la̱ cꞌas xinsach retalil xban nak xapatzꞌ a̱cuybal chicuu. ¿Ma incꞌaꞌ raj xru xatokꞌoba ru la̱ cuech aj cꞌanjelil joꞌ nak xintokꞌoba a̱cuu la̱in? chan. Cꞌajoꞌ nak quipoꞌ li rey ut quixkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb laj ilol tzꞌalam toj retal quixtoj chixjunil lix cꞌas. Ut joꞌcaꞌin ajcuiꞌ tixba̱nu e̱re la̱ex lin Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa cui incꞌaꞌ te̱cuy xma̱queb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin chi anchal e̱chꞌo̱l che̱junju̱nkalex, chan li Jesús. Li Jesús quixye nak incꞌaꞌ naru teꞌxjach rib li sumsu̱quebUt nak quirakeꞌ chixyebal li a̱tin aꞌin, li Jesús qui-el Galilea ut co̱ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ eb li naꞌajej xcue̱nt Judea. Ut quita̱ke̱c xbaneb li qꞌuila tenamit ut nabaleb li yaj quixqꞌuirtesiheb aran. Cuanqueb laj fariseo queꞌcuulac chi patzꞌoc riqꞌuin yal re xyalbal rix ut queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌru nacaye la̱at? ¿Ma ta̱ru̱k tixjach rib li cui̱nk riqꞌuin li rixakil yal riqꞌuin cꞌaꞌak re ru?— Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —¿Ma incꞌaꞌ e̱rilom li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu nak li Dios quiyoꞌobtesin chak re li cristian saꞌ xticlajic, cui̱nk ut ixk nak quixyoꞌobtesiheb chak? Joꞌcan nak li cui̱nk tixcanab xnaꞌ xyucuaꞌ ut tixlakꞌab rib riqꞌuin li rixakil. Ut chi xcabichaleb junajakeb aj chic. Joꞌcan nak moco cuibakeb ta chic. Junajakeb aj ban chic. Joꞌcan ut nak li ani naxlakꞌab li Dios, ma̱ ani chic naru najachoc re, chan. Ut queꞌxye cuiꞌchic re li Jesús: —¿Cꞌaꞌut nak quixye laj Moisés nak ta̱ru̱k xyi̱banquil junak li hu re nak tixjach rib li cui̱nk riqꞌuin li rixakil?— Li Jesús quichakꞌoc ut quixye: —Xban nak kꞌaxal cau e̱chꞌo̱l, joꞌcan nak laj Moisés quixsume che̱ru nak ta̱ru̱k te̱jach e̱rib riqꞌuin le̱ rixakil. Aban moco joꞌcan ta chak saꞌ xticlajic nak li Dios quixyoꞌobtesiheb li cristian. Ut la̱in tinye e̱re nak yalak ani tixcanab rixakil chi ma̱cuaꞌ xma̱c yumbe̱tac, ut tixcꞌam jalan chic ixk, li jun aꞌan tixmux ru lix sumlajic. Ut li ani tixcꞌam chokꞌ rixakil li ixk li canabanbil, li jun aꞌan tixmux ajcuiꞌ ru lix sumlajic, chan li Jesús. Ut eb lix tzolom queꞌxye: —Cui ya̱l nak joꞌcan ta̱cꞌulma̱nk, kꞌaxal us raj nak incꞌaꞌ tixsicꞌ rixakil li cui̱nk, chanqueb. Ut li Jesús quixye reheb: —Moco chixjunileb ta nequeꞌxcꞌul xchꞌo̱l li a̱tin aꞌin, caꞌaj cuiꞌ li ani qꞌuebil re xban li Dios re xtaubal ru lix ya̱lal aꞌin. Cuanqueb cui̱nk chalen saꞌ xyoꞌlajiqueb ac reheb nak incꞌaꞌ teꞌcua̱nk rixakil, ut cuanqueb yal pokꞌbileb xbaneb li rech cui̱nkilal re incꞌaꞌ teꞌcua̱nk rixakileb, ut cuanqueb cuiꞌchic yal incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌul xchꞌo̱leb nak teꞌxcꞌam rixakil xban nak nequeꞌxkꞌaxtesi rib chi cꞌanjelac chiru li Dios. Li ani ta̱ru̱k tixtau ru lix ya̱lal aꞌin, chixtauhak ru, chan li Jesús. Li Jesús quirosobtesi li cocꞌalUt chirix chic aꞌan cuanqueb cocꞌal queꞌcꞌameꞌ chak riqꞌuin li Jesús re nak tixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱neb ut ta̱tijok. Ut eb lix tzolom queꞌxkꞌus li queꞌcꞌamoc chak reheb li cocꞌal. Nak li Jesús quiril li yo̱queb chixba̱nunquil, quixye reheb lix tzolom: —Canabomakeb chi cha̱lc cuiqꞌuin li cocꞌal. Me̱ram chiruheb xban nak lix nimajcual cuanquilal li Dios, aꞌan reheb li kꞌuneb xchꞌo̱l joꞌ li cocꞌal, chan. Ut li Jesús quixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱neb ut quitijoc. Ut chirix aꞌan qui-el saꞌ li naꞌajej aꞌan. Jun cui̱nk biom quia̱tinac riqꞌuin li JesúsUt quicuulac jun li cui̱nk riqꞌuin li Jesús ut quixye re: —At cha̱bil tzolonel, ¿Cꞌaꞌ raj ru us tinba̱nu re nak tincue̱chani li junelic yuꞌam? chan. Ut li Jesús quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak nacaye cha̱bil cue cui incꞌaꞌ nacanau anihin? Jun ajcuiꞌ li cha̱bil cuan ut aꞌan li Dios. Cui ta̱cuaj nak ta̱cua̱nk la̱ yuꞌam chi junelic ba̱nu li cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab.— Ut li cui̱nk quixye: —¿Cꞌaꞌru li chakꞌrab li nacaye?— Ut li Jesús quixye re: —Ma̱camsi a̱cuas a̱cui̱tzꞌin. Matmuxuc caxa̱r. Mat-elkꞌac. Matkꞌaban. Cha-oxlokꞌi la̱ naꞌ a̱yucuaꞌ ut chara la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin joꞌ nak nacara a̱cuib la̱at, chan. Ut li cui̱nk quichakꞌoc ut quixye: —At tzolonel, chixjunil aꞌin xinba̱nu chalen chak saꞌ incaꞌchꞌinal. ¿Cꞌaꞌ chic ru ma̱jiꞌ ninba̱nu?— Quixye li Jesús re: —Cui ta̱cuaj nak tzꞌakalak re ru la̱ yuꞌam, ayu ut cꞌayi li cꞌaꞌru cuan a̱cue ut si lix tzꞌak li ta̱cꞌul reheb li nebaꞌ. Ut ta̱cua̱nk a̱biomal saꞌ choxa. Ut nak ac xaba̱nu aꞌan tatcha̱lk ut tina̱ta̱ke, chan li Jesús re. Ut nak quirabi aꞌan, li cui̱nk co̱ chi ra saꞌ xchꞌo̱l xban nak nabal lix biomal cuan. Tojoꞌnak quixye li Jesús reheb lix tzolom: —Relic chi ya̱l tinye e̱re, kꞌaxal chꞌaꞌaj chokꞌ re junak biom nak ta̱oc rubel xcuanquil li Dios. Tinye ajcuiꞌ e̱re nak incꞌaꞌ raj chꞌaꞌaj nak ta̱numekꞌ junak nimla xul camello saꞌ ru junak cu̱x chiru nak ta̱oc junak biom rubel xcuanquil li Dios. Ut eb lix tzolom nak queꞌrabi aꞌan, cꞌajoꞌ nak queꞌsach xchꞌo̱l ut queꞌxye: —¿Ani put ta̱ru̱k ta̱colekꞌ? chanqueb. Ut li Jesús quixcaꞌyaheb ut quixye reheb: —Chiru junak yal cui̱nk aꞌan ma̱min ta̱ru̱k, abanan chiru li Dios chixjunil naru xba̱nunquil. Quichakꞌoc laj Pedro ut quixye re: —La̱o xkacanab chixjunil li cꞌaꞌru cuan ke xban a̱ta̱kenquil. ¿Cꞌaꞌru ta̱cua̱nk ke?— Ut li Jesús quixye reheb: —Relic chi ya̱l tinye e̱re nak la̱in li Cꞌajolbej tincꞌojla̱k saꞌ lin lokꞌlaj cꞌojariba̱l saꞌ li acꞌ ruchichꞌochꞌ, la̱ex li xexta̱ken cue, texcꞌojla̱k ajcuiꞌ saꞌ li cablaju chi cꞌojariba̱l re texrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li cablaju xte̱paleb laj Israel. Li ani naxcanab rochoch, ras ri̱tzꞌin, xnaꞌ xyucuaꞌ, rixakil, ralal xcꞌajol, malaj xchꞌochꞌ saꞌ incꞌabaꞌ la̱in, li jun aꞌan kꞌaxal cuiꞌchic nabal li tixcꞌul chiru li quixcanab ut ta̱re̱chani li junelic yuꞌam. Ut nabaleb li nequeꞌxsicꞌ xcuanquil anakcuan, mokon ma̱cꞌaꞌak chic xcuanquileb. Ut li ani incꞌaꞌ nequeꞌxsicꞌ xcuanquil anakcuan, aꞌaneb chic li teꞌcua̱nk xcuanquil mokon, chan li Jesús. Chiru li Dios juntakꞌe̱t xcuanquil li junju̱nkLix nimajcual cuanquilal li Dios chanchan jun li yucuaꞌbej cuan saꞌ xjun cablal. Qui-el chak toj ekꞌela chixsicꞌbaleb aj cꞌanjel re teꞌcꞌanjelak saꞌ li racui̱mk. Ut queꞌxsume cꞌanjelac chiru chi jun denario li cutan xtojbaleb. Ut quixtaklaheb saꞌ li racui̱mk chi cꞌanjelac. Ut nak qui-el cuiꞌchic saꞌ bele̱b o̱r, cuan cuiꞌchic quixtauheb chak saꞌ cꞌayil yal yo̱queb chixbaybal rib. Ut quixye reheb: —¿Ma incꞌaꞌ xeraj cꞌanjelac saꞌ li cuacui̱mk ut texintoj chi tzꞌakal? chan reheb. Ut eb aꞌan co̱eb chi cꞌanjelac. Caꞌ sut chic co̱ xsicꞌbaleb xtzꞌakobeb lix mo̱s. Co̱ cuaꞌleb ut co̱ cuiꞌchic saꞌ oxib o̱r. Ut nak ta̱nachꞌok o̱b o̱r, co̱ cuiꞌchic. Ut cuan cuiꞌchic quixtauheb yo̱queb chixbaybal rib. Ut quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixnumsinquil le̱ cutan arin chi ma̱cꞌaꞌ le̱ trabaj? chan reheb. Queꞌchakꞌoc li cui̱nk ut queꞌxye re: —Xban nak ma̱ ani naqꞌuehoc kacꞌanjel.— Ut li patrón quixye reheb: —¿Ma incꞌaꞌ xeraj cꞌanjelac la̱ex saꞌ li cuacui̱mk? chan reheb. Ut nak qui-ecuu, li patrón quixye re lix merto̱m: —Bokeb laj cꞌanjel ut ta̱tojeb. Li ta̱tojeb xbe̱n cua, aꞌaneb li tojeꞌ xeꞌoc, ut nak ac xatrakeꞌ xtojbaleb aꞌan, tojoꞌnak ta̱tojeb li xeꞌoc ekꞌela.— Ut nak queꞌchal, jun denario queꞌtojeꞌ cuiꞌ li junju̱nk li queꞌoc chi cꞌanjelac saꞌ o̱b o̱r. Ut queꞌtojeꞌ ajcuiꞌ li queꞌoc ekꞌela. Saꞌ xchꞌo̱leb aꞌan nak terto raj teꞌxcꞌul chiru li queꞌoc ecuu. Abanan jun denario ajcuiꞌ queꞌxcꞌul li junju̱nk. Ut nak ac xeꞌxcꞌul li tumin, queꞌoc chixcuechꞌbal li patrón. Ut queꞌxye: —Eb aꞌin li xeꞌoc mokon jun o̱r ajcuiꞌ xeꞌcꞌanjelac. Ut juntakꞌe̱t lix tojbaleb xaqꞌue riqꞌuin li xkacꞌul la̱o. Ut la̱o xocꞌanjelac chiru chixjunil li cutan ut xkacuy xtikcual li sakꞌe ut juntakꞌe̱t xoa̱toj riqꞌuineb li jun chꞌol chic li toj xeꞌoc ecuu.— Ut quichakꞌoc li patrón ut quixye re jun reheb li queꞌoc xbe̱n cua: —At cuami̱g, la̱in xatintoj chi tzꞌakal. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xasume cꞌanjelac chi jun denario li cutan? Cꞌam la̱ tojbal ut ayu. Li joꞌ nimal xinqꞌue a̱cue la̱at, aꞌan ajcuiꞌ tinqꞌue reheb li xeꞌoc mokon. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ la̱in yal cue saꞌ xbe̱n li cꞌaꞌru cue? ¿Cꞌaꞌut nak nacatcakalin? ¿Ma xban nak cha̱bilin la̱in riqꞌuineb? chan li patrón. Joꞌcan nak nabaleb li cuanqueb xcuanquil anakcuan teꞌcana̱k chi ma̱cꞌaꞌak xcuanquil mokon. Ut li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquileb anakcuan, teꞌqꞌuehekꞌ xcuanquileb mokon. Nabaleb li bokbileb, abanan incꞌaꞌ qꞌuiheb li teꞌxtau ru lix ya̱lal. Quixye cuiꞌchic resil lix camic li JesúsUt nak yo̱ chi xic Jerusalén, li Jesús quirisiheb xjunes lix tzolom cablaju ut quixye reheb: —Qꞌuehomak retal li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Anakcuan yo̱co chi xic Jerusalén bar cuiꞌ tinkꞌaxtesi̱k la̱in li Cꞌajolbej saꞌ rukꞌeb li xbe̱nil aj tij joꞌ ajcuiꞌ saꞌ rukꞌeb laj tzꞌi̱b. Eb aꞌan teꞌxteneb ca̱mc saꞌ inbe̱n. Ut tineꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Ut eb aꞌan tineꞌxhob, tineꞌxsacꞌ, ut tineꞌxcamsi chiru cruz. Abanan saꞌ rox li cutan tincuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak, chan li Jesús. Li naꞌbej quixtzꞌa̱ma xcuanquileb lix yum chiru li JesúsLaj Jacobo ut laj Juan, aꞌaneb li ralal laj Zebedeo. Queꞌcuulac riqꞌuin li Jesús rochben lix naꞌeb. Ut li naꞌbej quixcuikꞌib rib chiru li Jesús chixtzꞌa̱manquil jun usilal chiru. Li Jesús quixye re: —¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj tinba̱nu a̱cue?— Ut li ixk quichakꞌoc ut quixye re: —Ye nak eb lin yum aꞌin teꞌcꞌojla̱k cha̱cꞌatk saꞌ la̱ nimajcual cuanquilal, jun saꞌ la̱ nim ut jun saꞌ la̱ tzꞌe, chan. Ut li Jesús quixye re: —Incꞌaꞌ nequenau xya̱lal li cꞌaꞌru yo̱quex chixtzꞌa̱manquil. ¿Ma te̱cuy xcꞌulbal li raylal li oc cue chixcꞌulbal la̱in? ¿Ma te̱cuy xnumsinquil li rahobtesi̱c li tincꞌul la̱in?— Eb aꞌan queꞌxye: —Takacuy, chanqueb. Ut li Jesús quixye reheb: —Ya̱l ajcuiꞌ nak la̱ex te̱cꞌul li raylal joꞌ li tincꞌul la̱in. Ut te̱cuy xnumsinquil li rahobtesi̱c joꞌ li tincuy xnumsinquil la̱in. Abanan li naꞌajej saꞌ lin nim ut saꞌ lin tzꞌe ma̱cuaꞌ la̱in tinqꞌuehok re li naꞌajej aꞌan xban nak ac chꞌolchꞌo chiru lin yucuaꞌ ani aj e tixqꞌue li naꞌajej aꞌan, chan li Jesús reheb. Ut nak queꞌrabi li laje̱b chic lix tzolom li Jesús li cꞌaꞌru queꞌxtzꞌa̱ma li ri̱tzꞌineb rib, queꞌpoꞌ riqꞌuineb. Ut li Jesús quixbokeb riqꞌuin ut quixye reheb: —La̱ex nequenau nak li nequeꞌtaklan saꞌ li ruchichꞌochꞌ nequeꞌnumta saꞌ xbe̱neb li tenamit. Li ni̱nkeb xcuanquil, aꞌaneb li nequeꞌtaklan. Abanan ma̱cuaꞌ joꞌcan te̱ba̱nu la̱ex. Li ani ta̱raj cua̱nk xcuanquil saꞌ e̱ya̱nk, tento nak tixcubsi rib ut ta̱cꞌanjelak che̱ru. Ut li ani naraj nima̱k xcuanquil saꞌ e̱ya̱nk, tento nak tixcubsi rib ut ta̱cꞌanjelak che̱ru. La̱in li Cꞌajolbej. Abanan incꞌaꞌ xinchal re nak teꞌxcꞌanjela cuu. Xinchal ban re tincꞌanjelak chiruheb chixjunil ut re xqꞌuebal lin yuꞌam re xtojbal rix lix ma̱queb chixjunileb.— Li Jesús quixqꞌuirtesiheb li mutzꞌNak yo̱queb chi e̱lc Jericó, nabaleb li tenamit queꞌta̱ken re li Jesús. Ut cuanqueb cuibeb li mutzꞌ chunchu̱queb chire li be. Nak queꞌrabi nak yo̱ chi cha̱lc li Jesús, queꞌxjap re chixyebal: —Ka̱cuaꞌ, Ralalat xcꞌajol laj David. ¡Chacuuxta̱na taxak ku!— Ut eb li tenamit queꞌxchꞌilaheb ut queꞌxye reheb nak incꞌaꞌ teꞌchoki̱nk. Aꞌut eb aꞌan kꞌaxal cuiꞌchic cau queꞌxjap re chixyebal: —¡Ka̱cuaꞌ, ralalat xcꞌajol laj David, chacuuxta̱na taxak ku!— Quixakli li Jesús, quixbokeb ut quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru te̱raj tinba̱nu e̱re? chan reheb. Ut eb li mutzꞌ queꞌxye: —Ka̱cuaꞌ, takaj ta̱ilok li xnakꞌ ku.— Ut li Jesús quiril xtokꞌoba̱leb ru, quixchꞌeꞌ li xnakꞌ ruheb. Ut saꞌ junpa̱t queꞌiloc li ruheb ut queꞌxta̱ke li Jesús. Li Jesús queꞌxqꞌue xcuanquil nak queꞌoc JerusalénNak ac cuulaqueb re Jerusalén, queꞌcuulac chire li tenamit Betfagé bar cuan cuiꞌ li tzu̱l Olivos. Ut li Jesús quixtaklaheb cuibeb lix tzolom ut quixye reheb: —Ayukex saꞌ li chꞌina tenamit aꞌan. Ut nak texcuulak, te̱tau jun li bu̱r bacꞌbo aran cuan ral. Te̱hit ut te̱cꞌameb chak cue. Ut cui cꞌaꞌru ta̱yehekꞌ chak e̱re, te̱ye re, “Li Ka̱cuaꞌ ta̱ajok re li bu̱r ut aꞌ que ajcuiꞌ tixtakla chak ho̱n”, chaꞌakex re. Ut chixjunil aꞌin quicꞌulman joꞌ quiyeheꞌ xban li profeta nak quixye chi joꞌcaꞌin: Ye reheb li tenamit aj Sión: —Cueꞌ chak le̱ Rey xchal e̱riqꞌuin. Tu̱lan ut cꞌojcꞌo chak chirix jun li bu̱r. Chirix jun chꞌina ral bu̱r xcomon li nequeꞌi̱kan yo̱ chak chi cha̱lc.— () Ut co̱eb lix tzolom ut queꞌxba̱nu joꞌ queꞌyeheꞌ reheb xban li Jesús. Queꞌxcꞌam chak li bu̱r rochben li ral ut queꞌxqꞌue li rakꞌeb saꞌ xbe̱neb. Ut li Jesús quitakeꞌ chirix li chꞌina bu̱r. Ut li qꞌuila tenamit kꞌaxal nabaleb. Cuan li yo̱queb chixhelbal lix tꞌicr saꞌ be bar ta̱numekꞌ cuiꞌ li Jesús. Ut cuan li queꞌxyocꞌ chak rukꞌ cheꞌ ut queꞌxqꞌue li xak saꞌ be. Nak yo̱ chi xic li Jesús cuan yo̱queb chi xic chiru ut cuan yo̱queb chi xic chirix. Japjo̱queb re chixyebal: —Lokꞌoninbil taxak laj Colol ke, li ralal xcꞌajol li rey David. Osobtesinbil taxak li yo̱ chak chi cha̱lc saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios. Aj Colol ke taxak li xchal chak riqꞌuin li Dios, chanqueb. Ut nak cox-ocak li Jesús saꞌ li tenamit Jerusalén, queꞌxtububi rib chixjunil ut nabaleb li tenamit yo̱queb chixyebal: —¿Ani aꞌin? chanqueb. Ut eb li tenamit li yo̱queb chi xic chirix yo̱queb chixyebal: —Aꞌan aꞌin li Jesús li profeta, aj Nazaret re Galilea, chanqueb. Li Jesús quirisiheb laj cꞌay saꞌ rochoch li DiosUt chirix chic aꞌan li Jesús qui-oc saꞌ li rochoch li Dios ut quixyolesiheb li yo̱queb chi cꞌayi̱nc ut li yo̱queb chi lokꞌoc. Quixbalkꞌusi lix me̱xeb laj jalol ru tumin ut quixbalkꞌusi ajcuiꞌ lix temeb li yo̱queb chi cꞌayi̱nc paloma. Quixye reheb: —Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu chirix li rochoch li Dios: Li cuochoch aꞌin re teꞌtijok cuiꞌ li tenamit nak cuan. Abanan la̱ex xeqꞌue li rochoch li Dios chokꞌ xnaꞌajeb laj e̱lkꞌ, chan li Jesús reheb. Ut queꞌcꞌameꞌ riqꞌuin li Jesús saꞌ rochoch li Dios li mutzꞌ ut eb li ye̱k rok ut li Jesús quilajxqꞌuirtesiheb. Ut eb lix be̱nil aj tij ut eb laj tzꞌi̱b queꞌril li sachba chꞌo̱lej li yo̱ chixba̱nunquil. Ut queꞌril nak eb li sa̱j al japjo̱queb re chixyebal saꞌ li rochoch li Dios: —Lokꞌoninbil taxak laj Colol ke, li ralal xcꞌajol li rey David, chanqueb. Ut cꞌajoꞌ nak queꞌpoꞌ laj tij ut eb laj tzꞌi̱b. Ut queꞌxye re li Jesús: —¿Ma yo̱cat chirabinquil li yo̱queb chixyebal li sa̱j al?— Ut li Jesús quixye reheb: —Yo̱quin chirabinquil. ¿Ma ma̱ jun cua e̱rilom li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li naxye chi joꞌcaꞌin:Eb li cocꞌal ut li toj nequeꞌtuꞌuc nequeꞌxqꞌue xlokꞌal li Dios chi tzꞌakal?— () Ut li Jesús quixcanabeb ut qui-el saꞌ li tenamit ut co̱ toj Betania bar quihilan cuiꞌ. Li Jesús quixtzꞌekta̱na li jun to̱n chi higo ma̱cꞌaꞌ ruUt ekꞌela nak yo̱ cuiꞌchic chi xic Jerusalén, quichal xtzꞌocajic li Jesús. Ut quiril jun to̱n li cheꞌ higo chire li be. Nak quicuulac cuan cuiꞌ li cheꞌ quiril nak ma̱cꞌaꞌ ru. Junes xak cuan. Quixye re li jun to̱n chi higo: —Ma̱ jun cua chic tatu̱chi̱nk, chan. Ut saꞌ junpa̱t quichakic li cheꞌ. Ut nak queꞌril aꞌan, lix tzolom queꞌsach xchꞌo̱l ut queꞌxye: —¿Chanru nak xchakic saꞌ junpa̱t lix to̱nal li higo? chanqueb. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye: —Relic chi ya̱l tinye e̱re nak cui te̱pa̱b chi tzꞌakal nak li Dios tixba̱nu, ut incꞌaꞌ ta̱cuiba̱nk e̱chꞌo̱l, ta̱ru̱k ajcuiꞌ te̱ba̱nu joꞌ xinba̱nu la̱in re li cheꞌ. Ut moco caꞌaj cuiꞌ ta raj aꞌan te̱ba̱nu. Ta̱ru̱k ajcuiꞌ te̱ye re li tzu̱l aꞌin, “Elen ut cut a̱cuib saꞌ li palau” ut ta̱uxk ajcuiꞌ che̱ru. Ut chixjunil li cꞌaꞌru te̱tzꞌa̱ma nak textijok, cui te̱pa̱b nak te̱cꞌul, ta̱qꞌuehekꞌ e̱re. Eb laj tzꞌi̱b queꞌxcuechꞌi rix xcuanquil li JesúsUt qui-oc cuiꞌchic li Jesús saꞌ rochoch li Dios. Ut nak yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb li tenamit, queꞌcuulac riqꞌuineb li xbe̱nil aj tij ut queꞌcuulac ajcuiꞌ eb li xakabanbileb chi cꞌanjelac saꞌ li rochoch li Dios. Ut queꞌxye re: —¿Ani xtaklan chak a̱cue chixba̱nunquil li cꞌaꞌru yo̱cat chixba̱nunquil? Ut, ¿ani xqꞌuehoc a̱cuanquil?— Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —La̱in tincuaj ajcuiꞌ patzꞌoc e̱re. Cui te̱sume li cꞌaꞌru tinpatzꞌ e̱re, la̱in tinye e̱re ani xqꞌuehoc lin cuanquil chixba̱nunquil li cꞌaꞌru ninba̱nu. ¿Ani quitaklan chak re laj Juan chi cubsi̱nc haꞌ? ¿Ma li Dios malaj ut cui̱nk quitaklan re? chan reheb. Eb aꞌan queꞌxcꞌoxla ut queꞌxye chi ribileb rib: —¿Cꞌaꞌru takasume cuiꞌ? Cui takaye nak aꞌ li Dios xtaklan chak re, aꞌan tixye ke cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xkapa̱b li cꞌaꞌru quixye laj Juan. Ut cui takaye nak cui̱nk xtaklan chak re, teꞌpokꞌ li tenamit saꞌ kabe̱n ut xiu xiu chic cua̱nko xban nak chixjunileb nequeꞌyehoc re nak laj Juan, aꞌan tzꞌakal profeta.— Ut eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re li Jesús: —La̱o incꞌaꞌ nakanau, chanqueb. Ut li Jesús quixye cuiꞌchic reheb: —Chi moco la̱in tinye e̱re ani xqꞌuehoc lin cuanquil, chan reheb. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li cuib chi alalbejLi Jesús quixye cuiꞌchic reheb: —¿Cꞌaꞌru nequecꞌoxla chirix li oc cue chixyebal? Jun li cui̱nk cuan cuib li ralal. Ut quicuulac riqꞌuin li xbe̱n ralal ut quixye: “At cualal, tatxic anakcuan chi cꞌanjelac saꞌ li cuacui̱mk.” Quichakꞌoc li alalbej ut quixye: “Incꞌaꞌ nacuaj xic,” chan. Abanan mokon chic quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l ut co̱. Ut li yucuaꞌbej co̱ riqꞌuin li ralal jun chic ut quixtzꞌa̱ma chiru aꞌan nak ta̱xic chi cꞌanjelac saꞌ li racui̱mk. Ut li ralal quichakꞌoc ut quixye: “Cuaꞌ, la̱in tinxic,” chan. Ut incꞌaꞌ co̱. ¿Ani reheb li cuib aꞌan xba̱nun re li quiraj lix yucuaꞌ? chan. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Li xbe̱n.— Ut li Jesús quixye reheb: —Relic chi ya̱l tinye e̱re nak eb laj titzꞌol toj ut eb laj yumbe̱t teꞌoc xbe̱n cua che̱ru saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios. Xban nak quicꞌulun e̱riqꞌuin laj Juan laj Cubsihom Haꞌ. Quixcꞌut che̱ru cꞌaꞌru li ti̱quilal ut incꞌaꞌ quepa̱b. Ut eb laj titzꞌol toj ut eb laj yumbe̱t queꞌxpa̱b. Ut la̱ex queril aꞌan ut incꞌaꞌ quiyotꞌeꞌ le̱ chꞌo̱l chi moco quejal le̱ cꞌaꞌux re xpa̱banquil, chan. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix laj ilol acui̱mk incꞌaꞌ useb xnaꞌlebAbihomak jun chic li jaljo̱quil ru a̱tin li oc cue xyebal: Quicuan jun yucuaꞌbej. Quirau jun si̱r li racui̱mk uvas ut quixsut saꞌ corral. Quixyi̱b jun xnaꞌaj bar teꞌxyatzꞌ cuiꞌ li uvas ut quixyi̱b ajcuiꞌ jun chꞌina cab najt xteram re li ta̱cꞌacꞌale̱nk re li acui̱mk. Quixsiqꞌueb laj ilol re li racui̱mk. Ut laj e̱chal re co̱ chi najt saꞌ jalan tenamit. Nak quicuulac xkꞌehil xsicꞌbal ru li acui̱mk, laj e̱chal re quixtaklaheb lix mo̱s riqꞌuineb laj ilol re li acui̱mk chixcꞌulbal li joꞌ qꞌuial ru li racui̱mk li ta̱tzꞌak aꞌan. Eb li mo̱s queꞌchapeꞌ xbaneb laj ilol re li acui̱mk. Quisaqꞌueꞌ li jun, li jun chic quicamsi̱c, ut li jun chic quicuti̱c chi pec. Laj e̱chal re li acui̱mk quixtakla cuiꞌchic jun chꞌo̱leb lix mo̱s, nabaleb chiru li quixtakla xbe̱n cua. Ut joꞌcan cuiꞌchic queꞌxba̱nu reheb. Ut incꞌaꞌ chic quixtakla lix mo̱s. Aꞌ chic li ralal quixtakla. “Li cualal teꞌx-oxlokꞌi” chan saꞌ xchꞌo̱l. Joꞌcan nak quixtakla li ralal riqꞌuineb. Ut nak queꞌril li ralal, eb laj ilol re li acui̱mk queꞌxye chi ribileb rib, “Aꞌan li ralal li ta̱e̱chani̱nk re li naꞌajej. Kachapak ut kacamsihak, ut la̱o chic toe̱chani̱nk re.” Joꞌcan nak queꞌxchap. Ut queꞌrisi saꞌ li naꞌajej ut queꞌxcamsi. Ut li Jesús quixpatzꞌ reheb li xbe̱nil aj tij: —Nak ta̱cꞌulu̱nk laj e̱chal re li acui̱mk, ¿cꞌaꞌru tixba̱nu riqꞌuineb laj ilol re li racui̱mk nak nequeye la̱ex?— Queꞌxye re: —Incꞌaꞌ ta̱ril xtokꞌoba̱l ruheb laj ilol re li racui̱mk li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Tixcamsiheb. Jalan chic tixsiqꞌueb re teꞌilok re li racui̱mk. Ut eb aꞌan, saꞌ xkꞌehil li sicꞌoc, teꞌxkꞌaxtesi chi tzꞌakal li joꞌ qꞌuial li ta̱tzꞌak aꞌan, chanqueb. Li Jesús quixpatzꞌ reheb: —¿Ma incꞌaꞌ xeril saꞌ li Santil Hu li naxye chi joꞌcaꞌin?Li pec li queꞌxtzꞌekta̱na laj cablanel, aꞌan li kꞌaxal lokꞌ, li quiqꞌueman chokꞌ xxuc li cab. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan quixqꞌue xlokꞌal li pec. Ut aꞌan xsachba chꞌo̱lej chokꞌ ke la̱o. () Joꞌcan nak ninye e̱re nak lix nimajcual cuanquilal li Dios ta̱makꞌekꞌ che̱ru ut ta̱qꞌuehekꞌ re jalanil tenamit ut eb aꞌan chic li teꞌpa̱ba̱nk ut teꞌcua̱nk saꞌ ti̱quilal. Li ani ta̱tꞌanekꞌ saꞌ xbe̱n li pec aꞌin tixtochꞌi rib. Ut cui ani saꞌ aj be̱n ta̱tꞌanekꞌ li pec aꞌin, xujinbil ta̱cana̱k, chan li Jesús. Ut eb lix be̱nil aj tij ut eb laj fariseo queꞌxtau ru nak chirixeb aꞌan yo̱ chi a̱tinac nak quixyeheb li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin. Ut queꞌxcꞌoxla raj xchapbal li Jesús, abanan queꞌxucuac xbaneb li qꞌuila tenamit xban nak profeta nak cuan chiruheb. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li ninkꞌe caxa̱rLi Jesús quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuineb saꞌ jaljo̱quil ru a̱tin. Quixye reheb: —Lix nimajcual cuanquilal li Dios chanchan jun li rey li quixninkꞌei lix sumlajic li ralal. Quixtaklaheb lix mo̱s chixcꞌambaleb chak li ac bokbileb. Aꞌut eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌraj cha̱lc. Quixtakla cuiꞌchic jalaneb chic lix mo̱s ut quixye reheb: “Yehomak reheb li ac bokbileb, ‘Ac cꞌu̱bcꞌu li tzacae̱mk, ac xeꞌcamsiman eb li cuacax ut chixjunil li xul li ni̱nk xtibeleb. Ac cauresinbil chixjunil. Cha̱lkex saꞌ li sumla̱c,’ chaꞌakex reheb.” Ut eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌraj queꞌrabi ut co̱eb. Cuan co̱eb saꞌ xcꞌaleba̱l ut cuan co̱eb saꞌ xcꞌayiba̱leb. Ut eb li jun chꞌol chic queꞌxchapeb lix mo̱s li rey, queꞌxrahobtesiheb ut queꞌxcamsiheb. Ut li rey nak quirabi aꞌan, cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ. Quixtaklaheb lix soldado chixcamsinquil li queꞌcamsin reheb lix mo̱s. Ut quixtakla xcꞌatbal lix tenamiteb. Tojoꞌnak quixye reheb lix mo̱s: “Ya̱l nak li sumla̱c ac cauresinbil. Abanan li bokbileb ma̱cuaꞌ ajcuiꞌ xcꞌulubeb cha̱lc saꞌ li sumla̱c. Anakcuan texxic saꞌ eb li be bar nequeꞌnumeꞌ cuiꞌ li cristian. Ut te̱bokeb saꞌ li ninkꞌe li ani te̱tauheb chak,” chan. Ut co̱eb lix mo̱s saꞌ eb li be ut queꞌxcꞌameb saꞌ li ninkꞌe li joꞌ qꞌuial queꞌxtau, jun chaliqueb li cha̱bil xnaꞌleb joꞌ ajcuiꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut quinujac li cab xbaneb li ulaꞌ. Ut qui-oc li rey chirilbaleb li rulaꞌ. Nak qui-oc, quiril aran jun li cui̱nk moco tikto ta joꞌ nak tikto̱queb li cuanqueb saꞌ li sumla̱c. Li rey quixye re: “At cuami̱g, ¿cꞌaꞌut nak xat-oc chak arin chi incꞌaꞌ tikto̱cat joꞌ nequeꞌxtikib rib li nequeꞌxic saꞌ sumla̱c?” chan. Ut li cui̱nk incꞌaꞌ quichakꞌoc. Ut li rey quixye reheb lix mo̱s: “Bacꞌomak li rok rukꞌ ut cutumak saꞌ kꞌojyi̱n chirix cab. Aran ut ta̱cua̱nk li ya̱bac ut li cꞌuxuxi̱nc ruch e.” Nabaleb li bokbileb aban incꞌaꞌ qꞌuiheb li teꞌxtau ru lix ya̱lal.— Ut chirix aꞌan, co̱eb laj fariseo ut queꞌxcꞌu̱b rib re rilbal chan ta na ru nak ta̱ru̱k nak teꞌxyal rix li Jesús riqꞌuin junak a̱tin re teꞌxjit cuiꞌ. Queꞌxtaklaheb lix tzolom rochbeneb li nequeꞌoquen chirix laj Herodes re nak teꞌa̱tinak riqꞌuin li Jesús yal re xsicꞌbal cꞌaꞌru ta̱paltok cuiꞌ riqꞌuin li ra̱tin. Ut queꞌxye re: —At tzolonel, nakanau nak nacara li ya̱l. Ut saꞌ xya̱lal nacacꞌut chiruheb li tenamit cꞌaꞌru naraj li Dios ut ma̱ ani nacaxucua ru ut incꞌaꞌ nacasiqꞌueb ru li ani nacara. Ye biꞌ ke cꞌaꞌru nacacꞌoxla chirix li naꞌleb aꞌin. ¿Ma us xqꞌuebal li toj re laj César li Acuabej malaj incꞌaꞌ? chanqueb. Ut li Jesús quixnau nak moco anchaleb ta xchꞌo̱l nak yo̱queb chi patzꞌoc. Quixtau ru lix ma̱usilaleb ut quixye reheb: —Ex aj caꞌ pacꞌal u, ¿cꞌaꞌut nak nequeraj xyalbal cuix? Cꞌutumak chicuu li tumin li nequextojoc cuiꞌ, chan reheb. Ut queꞌxcꞌut chiru jun li tumin. Ut li Jesús quixpatzꞌ reheb: —¿Ani aj e li jalam u̱ch cuan chiru li tumin aꞌin? Ut, ¿ani aj cꞌabaꞌ li tzꞌi̱banbil chiru? chan. Ut queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Re li Acuabej, chanqueb. Ut li Jesús quixye cuiꞌchic reheb: —Tojomak biꞌ re li Acuabej li cꞌaꞌru re li Acuabej, ut tojomak re li Dios li cꞌaꞌru re li Dios, chan. Ut queꞌsach xchꞌo̱l nak queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye ut queꞌxcanab li Jesús ut co̱eb. Li xya̱lal lix cuaclijiqueb li camenak chi yoꞌyoSaꞌ li cutan aꞌan queꞌcuulac riqꞌuin li Jesús cuib oxib laj saduceo. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b nak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak. Queꞌxye re li Jesús: —At tzolonel, laj Moisés quixtzꞌi̱ba jun li chakꞌrab ut quixye chi joꞌcaꞌin: Cui junak cui̱nk ta̱ca̱mk ut tixcanab li rixakil chi ma̱cꞌaꞌ ralal xcꞌajol, ta̱cꞌamekꞌ li rixakil xban li ri̱tzꞌin li camenak re nak ta̱cua̱nk ralal xcꞌajol saꞌ xcꞌabaꞌ li camenak. Queꞌcuan cuukub li cui̱nk ri̱tzꞌineb rib saꞌ kaya̱nk. Li asbej quisumla ut nak quicam ma̱ jun li ralal xcꞌajol quicuan. Ut li rixakil quicꞌameꞌ xban li ri̱tzꞌin li camenak re nak ta̱cua̱nk ralal xcꞌajol saꞌ xcꞌabaꞌ li camenak. Ut li cui̱nk aꞌan quicam ajcuiꞌ ut ma̱ jun li ralal xcꞌajol quicuan. Ut joꞌcan cuiꞌchic quicꞌulman toj retal nak queꞌcam chixjunileb li cuukub chi cui̱nk ri̱tzꞌineb rib. Ut nak ac xeꞌcam li cuukub chi cui̱nk, quicam ajcuiꞌ li ixk. Ut saꞌ xcuaclijiqueb li camenak chi yoꞌyo, nak teꞌcuacli̱k eb aꞌan, ¿ani aj ixakil ta̱cana̱k cuiꞌ li ixk aꞌan, xban nak li cuukub chi cui̱nk queꞌcuan chokꞌ xbe̱lom? chanqueb re li Jesús. Nak quichakꞌoc, li Jesús quixye reheb: —La̱ex yo̱quex chixbalakꞌinquil e̱rib xban nak incꞌaꞌ nequetau ru li cꞌaꞌru naxye saꞌ li Santil Hu chi moco nequetau ru lix cuanquil li Dios. Nak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak, chanchanakeb chic li ángel saꞌ choxa xban nak incꞌaꞌ teꞌsumla̱k chi moco teꞌsumuba̱nk chic. Ut chirix lix cuaclijiqueb li camenak chi yoꞌyo, ¿ma incꞌaꞌ e̱rilom saꞌ li Santil Hu li quixye li Dios e̱re chirix lix cuaclijiqueb li camenak chi yoꞌyo? Quixye chi joꞌcaꞌin: “La̱in lix Dios laj Abraham, lix Dios aj Isaac, ut lix Dios laj Jacob.” Li Dios, aꞌan ma̱cuaꞌ xDioseb li camenakeb; xDioseb ban li yoꞌyo̱queb, chan li Jesús. (Joꞌcan nak li Dios quixcꞌut nak cuan xcuaclijiqueb chi yoꞌyo li camenak.) Ut li qꞌuila tenamit queꞌsach xchꞌo̱leb chirabinquil lix ya̱lal li yo̱ chixchꞌolobanquil li Jesús chiruheb. Li chakꞌrab kꞌaxal nim xcuanquilUt nak laj fariseo queꞌxqꞌue retal nak incꞌaꞌ chic queꞌru xsumenquil li Jesús laj saduceo, eb aꞌan chic queꞌxchꞌutub ribeb chixcꞌu̱banquil chanru teꞌxba̱nu. Ut jun reheb, aj tzolol chakꞌrab, quipatzꞌoc re li Jesús yal re xyalbal rix. —At tzolonel, chan re li Jesús, ¿Bar cuan li chakꞌrab li kꞌaxal nim xcuanquil?— Li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Li chakꞌrab li kꞌaxal nim xcuanquil, aꞌan aꞌin: Ta̱ra li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios chi anchal a̱chꞌo̱l ut chi anchal la̱ cua̱m ut chi anchal la̱ cꞌaꞌux. Aꞌan aꞌin li xbe̱n chakꞌrab, li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xya̱nkeb chixjunil. Ut li xcab, chanchan ajcuiꞌ aꞌin: Ta̱ra la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin joꞌ nak nacara a̱cuib la̱at. Cui nacaba̱nu li cuib chi chakꞌrab aꞌin ac xaba̱nu li naxye saꞌ chixjunil li chakꞌrab joꞌ ajcuiꞌ li yebil xbaneb li profeta, chan li Jesús. Li Cristo, li yechiꞌinbil xban li Dios, aꞌan ralal xcꞌajol li rey DavidUt nak toj chꞌutchꞌu̱queb laj fariseo, li Jesús quixpatzꞌ reheb: —¿Cꞌaꞌru nequecꞌoxla chirix li Cristo, li yechiꞌinbil xban li Dios? ¿Ani aj alal aj cꞌajol nak nequeye?— Ut queꞌxye re: —Ralal xcꞌajol li rey David.— Li Jesús quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak laj David quixye li cꞌaꞌru quirecꞌa saꞌ xchꞌo̱l xban li Santil Musikꞌej nak quixye “Ka̱cuaꞌ” re li Cristo? Quixye chi joꞌcaꞌin: Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re li Ka̱cuaꞌ laj Colol cue, cꞌojlan saꞌ lin nim ukꞌ toj tinqꞌueheb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue rubel la̱ cuanquil, chan. () Li rey David quixye “Ka̱cuaꞌ” re, usta aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol.— Ut ma̱ jun chic quiru chi sume̱nc re li Jesús. Ut chalen saꞌ li cutan aꞌan, ma̱ ani chic quixcacuu xchꞌo̱l chi patzꞌoc re li Jesús. Li Jesús quixkꞌuseb laj tzꞌi̱b ut eb laj fariseoTojoꞌnak li Jesús quixchꞌolob lix ya̱lal chiruheb li qꞌuila tenamit joꞌqueb ajcuiꞌ lix tzolom ut quixye reheb: —Eb laj tzꞌi̱b ut eb laj fariseo, qꞌuebileb xcuanquil chixchꞌolobanquil xya̱lal li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Joꞌcan nak chixjunil li teꞌxye e̱re, checꞌu̱la saꞌ e̱chꞌo̱l ut cheba̱nu. Abanan me̱ba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu eb aꞌan xban nak yal riqꞌuin xtzꞌu̱mal reheb nequeꞌxye ut incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Kꞌaxal a̱l li i̱k nequeꞌxqꞌue saꞌ xbe̱neb li cristian ut kꞌaxal chꞌaꞌaj xcꞌambal. Aꞌut eb aꞌan chi moco riqꞌuin ruꞌuj rukꞌeb nequeꞌraj xchꞌeꞌbal. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru nequeꞌxba̱nu, aꞌan yal re nak teꞌilekꞌ xbaneb li cristian. Nequeꞌxyi̱b chi ni̱nk ru li cocꞌ ca̱x filacterias xcꞌabaꞌ bar nacuan cuiꞌ li chakꞌrab ut nequeꞌxbacꞌ saꞌ xpe̱quemeb ut saꞌ xteleb. Ut nacuulac chiruheb li rakꞌeb chi ni̱nk lix sahob ru chire. Ut nak nequeꞌxic chi cuaꞌac saꞌ eb li ninkꞌe nequeꞌxsicꞌ li cha̱bil naꞌajej bar teꞌqꞌuehekꞌ xlokꞌal, ut nequeꞌraj cꞌojla̱c saꞌ li naꞌajej kꞌaxal lokꞌ nak cuanqueb saꞌ li cab bar nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Eb aꞌan nequeꞌraj nak teꞌoxlokꞌi̱k ut teꞌqꞌuehekꞌ xsahil xchꞌo̱leb saꞌ eb li be. Ut nequeꞌraj nak li tenamit teꞌxye “tzolonel” reheb. Abanan la̱ex me̱rahi ru nak li tenamit teꞌxqꞌue e̱lokꞌal ut teꞌxye “tzolonel” e̱re xban nak jun ajcuiꞌ laj tzolol e̱re cuan. La̱in li Cristo laj tzolol e̱re ut che̱junilex la̱ex e̱ri̱tzꞌin e̱rib. Ut ma̱ ani te̱qꞌue chokꞌ e̱ka̱cuaꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ, xban nak jun ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ cuan. Aꞌan cuan saꞌ choxa. Chi moco checꞌabaꞌin aj cꞌamol be, xban nak jun ajcuiꞌ laj cꞌamol e̱be. Aꞌan la̱in li Cristo. Li ani nacꞌanjelac che̱ru, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ e̱ya̱nk. Li ani naxqꞌue xcuanquil xjunes rib, li jun aꞌan ta̱cubsi̱k xcuanquil. Ut li ani naxcubsi rib, li jun aꞌan ta̱qꞌuehekꞌ xcuanquil. Ra cha̱lel saꞌ e̱be̱n, la̱ex aj tzꞌi̱b ut la̱ex aj fariseo, ex aj caꞌ pacꞌal u. Incꞌaꞌ nequecꞌut lix ya̱lal chiruheb li tenamit ut nequeram chiruheb lix cuanquil li Dios. La̱ex incꞌaꞌ nequeraj xkꞌaxtesinquil e̱rib rubel xcuanquil li nimajcual Dios ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ nequecanabeb chixkꞌaxtesinquileb rib li ani nequeꞌraj. Ra cha̱lel saꞌ e̱be̱n, la̱ex aj tzꞌi̱b ut la̱ex aj fariseo, ex aj caꞌ pacꞌal u. Nequemakꞌ li rochocheb li xma̱lcaꞌan ut nequeyal xmukbal le̱ ma̱usilal riqꞌuin nak najt rok nequextijoc. Ut xban aꞌan kꞌaxal cuiꞌchic ra li tojbal ma̱c li ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n. Ra cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex aj tzꞌi̱b ut la̱ex aj fariseo, ex aj caꞌ pacꞌal u. Nequesuti li ruchichꞌochꞌ joꞌ ajcuiꞌ li palau re xsicꞌbal ani ta̱pa̱ba̱nk re le̱ tijleb. Ut nak ac xeꞌxkꞌaxtesi rib saꞌ e̱ya̱nk, kꞌaxal cuiꞌchic yibru xnaꞌlebeb che̱ru la̱ex ut e̱ma̱c la̱ex nak teꞌxic saꞌ xbalba. Ra cha̱lel saꞌ e̱be̱n, la̱ex mutzꞌ aj cꞌamol be. La̱ex nequeye: “Li ani tixba̱nu xjuramento saꞌ xcꞌabaꞌ lix templo li Dios, incꞌaꞌ tento tixba̱nu li quixye. Abanan li ani tixba̱nu xjuramento saꞌ xcꞌabaꞌ li oro li cuan saꞌ lix templo li Dios, li jun aꞌan tento nak tixba̱nu li cꞌaꞌru xye saꞌ xjuramento,” chanquex. Ma̱cꞌaꞌ e̱naꞌleb ut mutzꞌex xban nak incꞌaꞌ nequetau xya̱lal. ¿Bar cuan li kꞌaxal nim xcuanquil? ¿Ma li oro, malaj aꞌ lix templo li Dios li nasantobresin re li oro? Ut nequeye ajcuiꞌ: “Li ani naxba̱nu xjuramento saꞌ xcꞌabaꞌ li artal, li jun aꞌan incꞌaꞌ tento tixba̱nu li cꞌaꞌru quixye. Abanan li ani naxba̱nu xjuramento saꞌ xcꞌabaꞌ li mayej cuan saꞌ xbe̱n li artal, tento nak tixba̱nu li cꞌaꞌru quixye saꞌ lix juramento,” chanquex. Ma̱cꞌaꞌ e̱naꞌleb ut mutzꞌex xban nak incꞌaꞌ nequetau xya̱lal. ¿Bar cuan li kꞌaxal nim xcuanquil? ¿Ma li mayej malaj aꞌ li artal li nasantobresin re li mayej? Joꞌcan nak li ani tixba̱nu xjuramento saꞌ xcꞌabaꞌ li artal, naxye xjuramento saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan ut saꞌ xcꞌabaꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan saꞌ xbe̱n. Ut li ani naxba̱nu lix juramento saꞌ xcꞌabaꞌ lix templo li Dios, naxba̱nu saꞌ xcꞌabaꞌ lix templo li Dios ut saꞌ xcꞌabaꞌ ajcuiꞌ li Dios li nacuan chi saꞌ. Ut li ani naxba̱nu xjuramento saꞌ xcꞌabaꞌ li choxa, naxba̱nu xjuramento saꞌ xcꞌabaꞌ lix cꞌojariba̱l li Dios ut saꞌ xcꞌabaꞌ ajcuiꞌ li Dios li cꞌojcꞌo saꞌ xbe̱n. Ra cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex aj tzꞌi̱b ut ex aj fariseo, ex aj caꞌ pacꞌal u. Nequemayeja lix laje̱tkil li isquiꞌij, li eneldo ut li comino. Ut nequetzꞌekta̱na li kꞌaxal cuan xcuanquil saꞌ li chakꞌrab. Incꞌaꞌ nequeba̱nu li ti̱quilal. Incꞌaꞌ nequex-uxta̱nan u ut incꞌaꞌ nequexpa̱ban. Us nak nequemayeja lix laje̱tkil abanan incꞌaꞌ raj nequecanab xba̱nunquil li kꞌaxal cuan xcuanquil. Ex mutzꞌ aj cꞌamol be, nequeyal e̱kꞌe chixba̱nunquil li cꞌaꞌak re ru li ma̱cꞌaꞌ xcuanquil, abanan li nim xcuanquil incꞌaꞌ nequeba̱nu. Chanchan nak nequetzꞌil ru le̱ haꞌ re nak incꞌaꞌ te̱nukꞌ li cocꞌ suk ut aꞌ chic li ni̱nki xul camello nequenukꞌ. Ra cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex aj tzꞌi̱b ut aj fariseo, ex aj caꞌ pacꞌal u, xban nak aꞌ chic li rix le̱ secꞌ ut le̱ plato nequechꞌaj, aban lix saꞌ numtajenak chi tzꞌaj xban le̱ ma̱usilal ut li elkꞌac nequeba̱nu. Ex mutzꞌ aj fariseo, chꞌajomak xbe̱n cua lix saꞌ le̱ secꞌ ut le̱ plato re nak chꞌajbilak ajcuiꞌ li rix. Ra cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex aj tzꞌi̱b ut la̱ex aj fariseo, ex aj caꞌ pacꞌal u. Chanchanex li nequeꞌmukeꞌ cuiꞌ li camenak. Bonbileb rix ut cꞌajoꞌ xchakꞌal eb ru, aꞌut chi saꞌ nujenak chi tzꞌaj ut chi xbakel camenak. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex. Relic chi ya̱l nak cha̱bil nequexcꞌutun chiruheb li tenamit. Abanan le̱ chꞌo̱l nujenak chi ma̱usilal ut la̱ex aj caꞌ pacꞌal u. Ra cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex aj tzꞌi̱b ut la̱ex aj fariseo, ex aj caꞌ pacꞌal u. Nequeyi̱b li queꞌmukeꞌ cuiꞌ li profetas ut nequerutzꞌuꞌuji chak ru li queꞌmukeꞌ cuiꞌ li ti̱queb xchꞌo̱l. Ut la̱ex nequeye: “Cui ta la̱o ac cuanco chak saꞌ li cutan nak xeꞌcuan li kaxeꞌ kato̱n, incꞌaꞌ raj xkaba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu eb aꞌan. Incꞌaꞌ raj xkacamsiheb li profetas,” chanquex. Abanan riqꞌuin li ma̱usilal li nequeba̱nu la̱ex, nacꞌutun nak juntakꞌe̱tex riqꞌuineb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ, li queꞌcamsin reheb li profetas. Choyomak biꞌ xba̱nunquil li incꞌaꞌ us li queꞌxtiquib xba̱nunquil le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Chanchanex cꞌantiꞌ, chanchanex ralex cꞌambolay, ¿chan ta cuiꞌ ru nak texcolekꞌ chiru lix tojba ma̱c saꞌ xbalba? La̱in tintaklaheb e̱riqꞌuin li profeta ut li cuanqueb xnaꞌleb ut eb laj tzolonel. Abanan la̱ex incꞌaꞌ te̱rabi. Ut saꞌ xya̱nkeb aꞌan, cuan te̱camsiheb, cuan te̱qꞌueheb chiru cruz, ut cuan cuiꞌchic li te̱rahobtesiheb saꞌ li cab li nequechꞌutub cuiꞌ e̱rib chixtzolbal ra̱tin li Dios. Ut cuan cuiꞌchic te̱ta̱keheb saꞌ li junju̱nk chi tenamit re xchapbaleb. Xban le̱ ma̱usilal aꞌan, ta̱tꞌanekꞌ saꞌ e̱be̱n lix camiqueb li cha̱bileb xnaꞌleb riqꞌuin xcamic laj Abel li ti̱c xchꞌo̱l ut toj riqꞌuin xcamic li ralal laj Berequías, laj Zacarías xcꞌabaꞌ, li quecamsi chiru neba̱l chixcꞌatk li rochoch li Dios ut li artal. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak chixjunil li camsi̱nc queꞌxba̱nu chak junxil, joꞌ ajcuiꞌ li yo̱quex chixba̱nunquil anakcuan, ta̱tꞌanekꞌ ajcuiꞌ saꞌ e̱be̱n la̱ex li cuanquex anakcuan xban nak yo̱quex chixba̱nunquil joꞌ queꞌxba̱nu eb aꞌan. Quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l li Jesús chirilbaleb aj JerusalénEx aj Jerusalén, ex aj Jerusalén, nequecamsiheb li tzꞌakal profeta ut nequecuti chi pec eb li nequeꞌtakla̱c e̱riqꞌuin xban li Dios. Nabal sut raj xcuaj e̱colbal joꞌ nak naxchꞌutubeb li ral li caxlan rubel lix xicꞌ. Abanan la̱ex incꞌaꞌ xeraj. Ut anakcuan le̱ tenamit joꞌ ajcuiꞌ li templo ta̱cana̱k chi naqꞌuirnac aj chic ru. Tinye ut e̱re chalen anakcuan incꞌaꞌ chic te̱ril cuu toj nak te̱ye, “Osobtesinbilak aꞌan li xchal saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ”. Toj aran chic te̱ril cuu, chan li Jesús. Li Jesús quixye nak tixtau xkꞌehil nak ta̱juqꞌuekꞌ li rochoch li DiosQui-el saꞌ li templo li Jesús, ut nak yo̱ chi xic, queꞌcuulac lix tzolom riqꞌuin ut queꞌxcꞌut chiru li ni̱nki cab xcue̱nt li templo. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —Us ajcuiꞌ nak te̱ril chi us chixjunil aꞌin xban nak ta̱cuulak xkꞌehil nak ma̱ jun chic reheb li pec aꞌan ta̱cana̱k saꞌ xnaꞌaj chi incꞌaꞌ ta ta̱juqꞌuekꞌ, chan. Ut chirix aꞌan, co̱ chiru li tzu̱l Olivos ut nak li Jesús quicꞌojla aran xjunes, lix tzolom queꞌcuulac riqꞌuin ut queꞌxye re: —Ye ke jokꞌe ta̱cꞌulma̱nk li yo̱cat chixyebal. ¿Cꞌaꞌru talajcꞌulma̱nk nak ta̱cuulak xkꞌehil la̱ cꞌulunic? Ut, ¿cꞌaꞌru retalil li rosoꞌjiqueb li cutan aꞌin?— Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —Cheqꞌuehak retal re nak ma̱ ani chibalakꞌi̱nk e̱re. Nabal teꞌcha̱lk chi balakꞌi̱nc, ut teꞌxye nak saꞌ incꞌabaꞌ xeꞌchal, abanan moco ya̱l ta. Toleꞌxye, “La̱in li Cristo”, chaꞌkeb. Ut nabal teꞌbalakꞌi̱k xbaneb. Nak te̱rabi nak yo̱ li ple̱t ut nak te̱rabi resil nak ticla̱c re li ple̱t yalak bar, mexxucuac xban nak tento nak ta̱cꞌulma̱nk chi joꞌcan. Abanan moco ac aꞌan ta rosoꞌjiqueb li cutan aꞌin. Nabal li tenamit teꞌpletik chi ribileb rib. Ut eb li acuabej teꞌxpleti ribeb. Talajcua̱nk li cueꞌej ut ta̱cua̱nk li yajel ut ta̱cua̱nk li hi̱c saꞌ nabal chi naꞌajej. Abanan chixjunil aꞌan yal xticlajic li raylal li ta̱cha̱lk. Tojoꞌnak texkꞌaxtesi̱k ut texrahobtesi̱k ut texcamsi̱k. Ut xicꞌ tex-ilekꞌ xbaneb chixjunileb li tenamit saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Ut saꞌ eb li cutan aꞌan nabaleb teꞌxcanab lix pa̱ba̱leb. Ut aꞌanakeb chic li teꞌqꞌuehok reheb laj pa̱banel saꞌ raylal. Ut xicꞌ chic teꞌril ribeb. Ut nabaleb li profeta aj balakꞌ teꞌcha̱lk ut nabaleb teꞌbalakꞌi̱k xbaneb. Ut xban nak ta̱numta̱k li ma̱usilal, nabaleb teꞌxcanab xra̱baleb li ras ri̱tzꞌin. Ut li ani tixcuy xnumsinquil li raylal aꞌin toj saꞌ rosoꞌjic lix yuꞌam, aꞌan ta̱colekꞌ. Ut li resil lix nimajcual cuanquilal li Dios ta̱yema̱nk yalak bar jun sut rubel choxa re nak chixjunileb li tenamit teꞌrabi resil li colba-ib. Tojoꞌnak ta̱cha̱lk li rosoꞌjiqueb li cutan. Chetzolak rix chi us li cꞌaꞌru quixye li profeta Daniel re nak te̱tau ru li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Aꞌan quixye nak eb laj balakꞌ teꞌrocsi saꞌ li rochoch li Dios bar ma̱cuaꞌ xcꞌulub cuiꞌ cua̱nc li kꞌaxal yibru ut xucuajel rilbal xban lix ma̱usilal, ut riqꞌuin aꞌan teꞌxmux ru lix templo li Dios. () Nak te̱ril aꞌan, la̱ex li cuanquex Judea, chex-e̱lelik saꞌ junpa̱t ut texxic toj saꞌ li tzu̱l. Li ani cua̱nk chak saꞌ xbe̱n li rochoch nak ta̱cꞌulma̱nk aꞌan, chi cubec chak ut ti̱c ta̱e̱lelik ut incꞌaꞌ chic ta̱oc saꞌ rochoch chirisinquil li cꞌaꞌru cuan re. Ut li ani cua̱nk chak saꞌ xcꞌaleba̱l incꞌaꞌ chic chisukꞌi̱k saꞌ rochoch chixxocbal li rakꞌ. Tokꞌobak ruheb li yaj aj ixk ut li yo̱queb chi tuꞌresi̱nk saꞌ eb li cutan aꞌan xban nak kꞌaxal cuiꞌchic chꞌaꞌaj li e̱lelic chokꞌ reheb. Chextijok ut chetzꞌa̱ma chiru li Dios re nak incꞌaꞌ ta̱cꞌulma̱nk li raylal aꞌin saꞌ habalkꞌe chi moco saꞌ li hiloba̱l cutan. Saꞌ eb li cutan aꞌan ma̱ caꞌchꞌin li raylal ta̱cꞌulma̱nk. Ma̱ jun cua quicꞌulman chi joꞌcan chalen chak saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ, chi moco ta̱cꞌulma̱nk junak chic joꞌcan mokon. Cui ta ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ xrakbal ruheb li cutan aꞌan, ma̱ ani raj ta̱cana̱k chi yoꞌyo saꞌ ruchichꞌochꞌ. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ tixse̱ba xrakbal ruheb li cutan aꞌan saꞌ xcꞌabaꞌeb li sicꞌbileb ru. Joꞌcan nak cui ani ta̱yehok e̱re, “Cueꞌ li Cristo,” malaj, “leꞌ cuan li Cristo,” me̱pa̱b li cꞌaꞌru tixye. Nabaleb aj balakꞌ teꞌcꞌulu̱nk ut teꞌxye nak aꞌaneb li Cristo. Ut cuan teꞌxye nak aꞌaneb profeta. Nabal li cꞌaꞌak re ru teꞌxcꞌutbesi ut sachba chꞌo̱lej telajeꞌxba̱nu re xyalbal xbalakꞌinquileb li tenamit, joꞌqueb ajcuiꞌ li sicꞌbileb ru xban li Dios. Abanan cheqꞌuehak retal. Ac xinye e̱re li cꞌaꞌru talajeꞌcꞌulma̱nk. Cui ut nequeꞌxye e̱re, “Leꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ cuan li Cristo,” mexxic chirilbal. Cui ut nequeꞌxye e̱re, “Arin cuan saꞌ cab,” me̱pa̱b li cꞌaꞌru teꞌxye. La̱in li Cꞌajolbej tincꞌulu̱nk saꞌ junpa̱t. Chanchan lix repom li ca̱k na-el chak saꞌ releb sakꞌe ut naxcꞌut rib toj saꞌ roqueb sakꞌe. Ya̱l li nequeꞌxye nak bar cua̱nk junak camenak, aran teꞌxtu̱b rib li soꞌsol. Nak tol-e̱lk cuiꞌchic li Cꞌajolbej DiosUt saꞌ eb li cutan aꞌan nak acak xrakeꞌ li raylal aꞌan, ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ru li sakꞌe ut li po incꞌaꞌ chic ta̱cutanokꞌ ru. Ta̱ecꞌa̱nk chak ru li choxa ut li chahim talajeꞌtꞌanekꞌ chak. Tojoꞌnak ta̱cꞌutu̱nk saꞌ choxa li cuetalil la̱in li Cꞌajolbej. Ut teꞌyotꞌekꞌ ut teꞌya̱bak chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut teꞌril cuu la̱in li Cꞌajolbej nak yo̱kin chak chi cha̱lc saꞌ li chok riqꞌuin lix nimal incuanquil ut inlokꞌal. Ut nak ta̱ecꞌa̱nk chak chi cau li trompeta, tintaklaheb lin ángel. Ut teꞌxchꞌutub li sicꞌbileb ru inban li cua̱nkeb yalak bar jun sut rubel choxa jun sut saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cheqꞌuehak retal cꞌaꞌru naxba̱nu li jun to̱n chi higo. Nak nakꞌunkꞌut chak li xak chi e̱lc, riqꞌuin aꞌan te̱nau nak yo̱ chak chi nachꞌoc li sakꞌehil. Joꞌ nak li higo naxcꞌutbesi retalil li sakꞌehil, joꞌcan ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌan talajeꞌcꞌulma̱nk, naxcꞌutbesi retalil nak yo̱ chi cuulac xkꞌehil nak toline̱lk cuiꞌchic la̱in li Cꞌajolbej. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak toj talajeꞌcꞌulma̱nk chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin chi toj ma̱jiꞌ nequeꞌosoꞌ li tenamit aꞌin. Li choxa ut li ruchichꞌochꞌ talajeꞌosokꞌ. Abanan li cua̱tin incꞌaꞌ ta̱cana̱k yal chi joꞌcan chi incꞌaꞌ ta ta̱cꞌulma̱nk chixjunil li cꞌaꞌak re ru xinye. Abanan ma̱ ani nanaꞌoc re jokꞌe lix kꞌehil ut lix ho̱nal incꞌulunic. Eb li ángel saꞌ choxa incꞌaꞌ nequeꞌxnau chi moco la̱in li Cꞌajolbej ninnaꞌoc re. Caꞌaj cuiꞌ li Dios Acuabej nanaꞌoc re jokꞌe ta̱cꞌulma̱nk aꞌin. Joꞌ quicꞌulman saꞌ xcutan laj Noé, joꞌcan ajcuiꞌ ta̱cꞌulma̱nk nak toline̱lk cuiꞌchic la̱in li Cꞌajolbej. Saꞌ eb li cutan aꞌan nak toj ma̱jiꞌ quicuan li butꞌi haꞌ, eb li tenamit yo̱queb chak chi cuaꞌac ut yo̱queb chi ucꞌac, ut yo̱queb chi sumla̱c ut chi sumuba̱nc toj saꞌ li cutan nak qui-oc laj Noé saꞌ li jucub cab. Ut incꞌaꞌ queꞌxtau xya̱lal toj quichal li butꞌi haꞌ ut quilajeꞌcꞌameꞌ chixjunileb xban li butꞌ. Chanchan ajcuiꞌ aꞌan nak toline̱lk cuiꞌchic la̱in li Cꞌajolbej. Saꞌ li cutan aꞌan cuib li cui̱nk cua̱nkeb saꞌ cꞌaleba̱l, jun aj pa̱banel ut jun li ma̱cuaꞌ aj pa̱banel. Ut laj pa̱banel, aꞌan li ta̱cꞌamekꞌ xban li Dios ut li jun chic li ma̱cuaꞌ aj pa̱banel, aꞌan ta̱canaba̱k. Ut cuib li ixk yo̱keb chi queꞌec saꞌ jun chi queꞌleb, jun aj pa̱banel ut jun li ma̱cuaꞌ aj pa̱banel. Ut laj pa̱banel, aꞌan li ta̱cꞌamekꞌ xban li Dios ut li jun chic li ma̱cuaꞌ aj pa̱banel, aꞌan ta̱canaba̱k. Joꞌcan nak yoꞌon cua̱nkex xban nak incꞌaꞌ nequenau jokꞌe ho̱nal toline̱lk la̱in li Ka̱cuaꞌ. Chenauhak aꞌin: nak cui ta naxnau li yucuaꞌbej saꞌ li cab jokꞌe ho̱nal re li kꞌojyi̱n tol-e̱lk laj e̱lkꞌ, ta̱yoꞌlek raj ut incꞌaꞌ raj tixcanab chi elkꞌac xsaꞌ li rochoch. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex yoꞌon cua̱nkex chi oybeni̱nc xban nak incꞌaꞌ nequenau jokꞌe ho̱nal tincuulak la̱in li Cꞌajolbej. Tincuulak chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l. Li cha̱bil aj cꞌanjel ut li incꞌaꞌ cha̱bil aj cꞌanjel¿Ani ut laj cꞌanjel cha̱bil ut cuan xnaꞌleb? Aꞌan li quiqꞌueheꞌ xcuanquil xban lix patrón saꞌ xbe̱neb li rech mo̱sil ut aꞌan ta̱qꞌuehok re xtzacae̱mkeb saꞌ x-o̱ril. Us xak re laj cꞌanjel aꞌan li yo̱k chixba̱nunquil chi joꞌcan nak tol-e̱lk lix patrón. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak lix patrón tixkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ, chixjunil lix juncablal. Aban cui laj cꞌanjel aꞌan incꞌaꞌ us lix naꞌleb, tixye saꞌ xchꞌo̱l, “Lin patrón ta̱ba̱yk chak chi cꞌulu̱nc.” Ut ta̱oc chixsacꞌbaleb li rech aj cꞌanjelil, ut ta̱oc chi cuaꞌac ut chi ucꞌac rochbeneb li calajenak. Ut ma̱cꞌaꞌak saꞌ xchꞌo̱l nak tol-e̱lk lix patrón. Ut ta̱cꞌajtesi̱k ru ut ta̱qꞌuehekꞌ saꞌ xya̱nkeb laj caꞌ pacꞌal u. Ut aran ta̱cua̱nk li ya̱bac ut li cꞌuxuxi̱nc ruch e. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li laje̱b chi tukꞌ ixkLix nimajcual cuanquilal li Dios, aꞌan chanchan li quicꞌulman saꞌ jun li sumla̱c. Li laje̱b chi tukꞌ ixk queꞌxcꞌam lix candil ut co̱eb saꞌ jun li sumla̱c chixcꞌulbal li be̱lomej. O̱b cuanqueb xnaꞌleb ut li o̱b chic ma̱cꞌaꞌ xnaꞌlebeb. Li o̱beb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb incꞌaꞌ queꞌxcauresi rib chi us. Queꞌxcꞌam lix candil, abanan incꞌaꞌ queꞌxcꞌam xyaꞌal lix candil. Ut li cuanqueb xnaꞌlebeb queꞌxcauresi rib chi us, queꞌxcꞌam lix candil ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ lix yaꞌal. Ut nak quibay chak li be̱lomej, nequeꞌxi̱kan chixjunileb toj retal quicube xcuaraheb. Ut saꞌ tuktu kꞌojyi̱n, queꞌrabi nak yo̱queb chixjapbal reheb li tenamit chixyebal: “Cueꞌ chak li be̱lomej. Ayukex, cꞌulumak chak,” chanqueb. Ut li laje̱b chi tukꞌ ixk queꞌaj ru ut queꞌoc xyi̱banquil lix candil. Ut li o̱b li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb queꞌxye reheb li o̱b chic li cuanqueb xnaꞌleb: “Jecꞌomak bayak xyaꞌal li kaxam xban nak chupc re li kacandil,” chanqueb. Aban li cuanqueb xnaꞌleb queꞌxye: “Incꞌaꞌ naru. Incꞌaꞌ ta̱tzꞌaklok li xyaꞌal li ke cui takaqꞌue e̱re la̱ex. Ayukex riqꞌuineb laj cꞌay. Lokꞌomak chak e̱re,” chanqueb reheb. Ut cuanqueb chak chixlokꞌbal lix yaꞌal lix candil nak col-e̱lk li be̱lomej. Ut li o̱b chic li cuanqueb xyaꞌal lix candil queꞌoc rochben saꞌ li cab. Ut quitzꞌapeꞌ li oqueba̱l. Ut nak queꞌsukꞌi chak li o̱b chi tukꞌ ixk chixlokꞌbal xyaꞌal lix xameb, queꞌoc chi bokoc saꞌ li oqueba̱l ut queꞌxye: “Ka̱cuaꞌ, te li cab chiku,” chanqueb. Ut li be̱lomej quichakꞌoc ut quixye reheb: “Relic chi ya̱l tinye e̱re incꞌaꞌ ninnau e̱ru.” Joꞌcan nak la̱in ninye e̱re: Yoꞌon cua̱nkex xban nak incꞌaꞌ nequenau li cutan chi moco li ho̱nal jokꞌe toline̱lk la̱in li Cꞌajolbej. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li tumin naxcꞌutbesi chanru nak tocꞌanjelak chiru li DiosUt lix nimajcual cuanquilal li Dios, aꞌan chanchan jun li cui̱nk li ac xic re chi najt. Quixbokeb lix mo̱s riqꞌuin ut quixkꞌaxtesi lix tumin saꞌ rukꞌeb lix mo̱s. Quixqꞌue o̱b mil pe̱s re li jun, cuib mil re li jun chic ut quixqꞌue jun mil re li jun chic. Quixqꞌue re li junju̱nk aꞌ yal chanru lix se̱bal xchꞌo̱l chi rilbal. Tojoꞌnak co̱ chi najt. Ut li mo̱s li quicꞌuluc re li o̱b mil pe̱s, qui-oc chi yacoc chiru ut quire̱chani o̱b mil pe̱s chic saꞌ xbe̱n li quixcꞌul. Ut joꞌcan cuiꞌchic quixba̱nu li quicꞌuluc re li cuib mil pe̱s. Ut quire̱chani cuib mil pe̱s chic saꞌ xbe̱n li quixcꞌul. Aꞌut li mo̱s li quicꞌuluc re li jun mil pe̱s, co̱ ut quixbec jun li jul saꞌ chꞌochꞌ. Ut aran quixmuk li jun mil pe̱s li quiqꞌueheꞌ re xban lix patrón. Ut najterak chic, quicꞌulun lix patroneb laj cꞌanjel aꞌan. Quixbokeb lix mo̱s chixkꞌaxtesinquil xcue̱nteb. Ut quicuulac li mo̱s li quicꞌuluc re li o̱b mil pe̱s. Ut quixcꞌam chak li o̱b mil li quixcꞌul ut quixcꞌam chak ajcuiꞌ li o̱b mil chic li xbe̱n li quire̱chani, ut quixye: “Ka̱cuaꞌ, o̱b mil pe̱s caqꞌue cue. Cuayeꞌ la̱ tumin ut o̱b mil chic xcue̱chani chak saꞌ xbe̱n li caqꞌue cue,” chan. Ut lix patrón quixye re: “Kꞌaxal us xaba̱nu. La̱at cha̱bilat ut tzꞌakalat aj cꞌanjel. Saꞌ xbe̱n li caꞌchꞌin xinkꞌaxtesi a̱cue, cha̱bil xat-el. Anakcuan tinkꞌaxtesi chic nabal a̱cue. Chisahokꞌ saꞌ la̱ chꞌo̱l xban nak tattzꞌako̱nk ajcuiꞌ riqꞌuin li sahil chꞌo̱lejil li cuan cuiqꞌuin la̱in,” chan. Ut li mo̱s li quicꞌuluc re li cuib mil pe̱s quicuulac ut quixye: “Ka̱cuaꞌ, caqꞌue cue cuib mil pe̱s ut cuib mil pe̱s chic xcue̱chani chak saꞌ xbe̱n,” chan. Ut lix patrón quixye re: “Us xaba̱nu. Cha̱bilat aj cꞌanjel. Riqꞌuin li caꞌchꞌin xinqꞌue a̱cue, us xat-el. Anakcuan tinkꞌaxtesi a̱cue nabal chic. Chisahokꞌ saꞌ la̱ chꞌo̱l xban nak tattzꞌako̱nk ajcuiꞌ riqꞌuin li sahil chꞌo̱lejil li cuan cuiqꞌuin la̱in,” chan. Ut quicuulac ajcuiꞌ li jun chic li quicꞌuluc re li jun mil pe̱s ut quixye re lix patrón: “Ka̱cuaꞌ, ninnau nak joskꞌat la̱at. Nacatkꞌoloc bar incꞌaꞌ nacat-au cuiꞌ, ut nacatxococ bar cuiꞌ incꞌaꞌ nacatpajin iyaj. Joꞌcan nak quinxucuac ut co̱in ut coxinmuk saꞌ chꞌochꞌ li caqꞌue cue. Cueꞌ li jun mil pe̱s li caqꞌue cue,” chan. Ut li patrón quijoskꞌoꞌ ut quixye re: “Incꞌaꞌ us la̱ naꞌleb. Incꞌaꞌ nacacuaj trabajic. Xanau nak ninkꞌoloc bar incꞌaꞌ nin-au cuiꞌ. Ut xanau nak ninxococ bar incꞌaꞌ ninpajin cuiꞌ iyaj. Joꞌcan ut tento nak xaqꞌue raj lin tumin reheb laj toꞌ tumin. Ut saꞌ incꞌulunic, xincꞌul raj ral lin tumin rochben raj li xaqꞌue chi toꞌ,” chan. Ut li patrón quixye reheb lix mo̱s li cuanqueb aran: “Makꞌomak chiru li jun mil pe̱s ut qꞌuehomak re li ani aj iqꞌuin cuan li laje̱b mil pe̱s. Chixjunil li ani cuan nabal reheb, mas cuiꞌchic ta̱qꞌuema̱nk re ut kꞌaxal cuiꞌchic nabal ta̱cua̱nk re. Ut li ani caꞌchꞌin ajcuiꞌ cuan re, ta̱makꞌma̱nk chiru li joꞌ qꞌuial cuan re. Ut laj cꞌanjel aꞌin, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Isihomak arin ut qꞌuehomak saꞌ kꞌojyi̱n. Aran ta̱cua̱nk li ya̱bac ut li cꞌuxuxi̱nc ruch e,” chan. Li rakba a̱tin ta̱cha̱lkNak tincha̱lk la̱in li Cꞌajolbej riqꞌuin xnimal inlokꞌal cuochbenakeb chak chixjunileb li ángel, tojoꞌnak toxincꞌojla̱k saꞌ lin cꞌojariba̱l retalil xnimal incuanquil chi rakoc a̱tin. Ut teꞌchꞌutuba̱k chicuu chixjunil xte̱paleb li tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Tojoꞌnak tinsiqꞌueb ru ut tinqꞌueheb saꞌ cuib chꞌu̱tal joꞌ nak li pastor narisiheb lix carner saꞌ xya̱nkeb li chiba̱t. Ut tinqꞌueheb lin carner saꞌ lin nim ukꞌ ut eb li chiba̱t tinqꞌue saꞌ intzꞌe. Ut la̱in li Rey tinye reheb li cuanqueb saꞌ lin nim: “Osobtesinbilex xban lin Yucuaꞌ. E̱chanihomak li nimajcual cuanquilal cauresinbil chokꞌ e̱re chalen chak saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ. Te̱re̱chani xban nak quintzꞌoca chak ut quine̱qꞌue chi cuaꞌac. Quichakic cue ut quine̱qꞌue chi ucꞌac. Quinsicꞌ cuochochnal ut quine̱cꞌul e̱riqꞌuin. Nak ma̱cꞌaꞌ cuakꞌ, queqꞌue cuakꞌ. Nak quinyajer, quine̱tenkꞌa. Nak quincuan saꞌ tzꞌalam, coxine̱ril chak.” Ut eb li ti̱queb xchꞌo̱l teꞌxye cue: “Ka̱cuaꞌ, ¿jokꞌe ta biꞌ catkil chi tattzꞌoca̱k ut jokꞌe ta biꞌ catkaqꞌue chi cuaꞌac? ¿Jokꞌe ta biꞌ catkil chi ta̱chakik a̱cue ut jokꞌe ta biꞌ catkaqꞌue chi ucꞌac?” chaꞌkeb cue. “¿Jokꞌe ta biꞌ casicꞌ a̱cuochochnal ut catkacꞌul ta kiqꞌuin? ¿Jokꞌe ta biꞌ catkil chi ma̱cꞌaꞌ a̱cuakꞌ ut quikaqꞌue ta a̱cuakꞌ? ¿Jokꞌe ta biꞌ catkil chi yajat ut catkatenkꞌa ta? ¿Jokꞌe catcuan saꞌ tzꞌalam ut coxatkil ta chak?” chaꞌkeb. Ut la̱in tinchakꞌok ut tinye reheb: “Relic chi ya̱l tinye e̱re, cui queba̱nu aꞌin re junak li nequeꞌpa̱ban cue, usta cubenak xcuanquil, cue ajcuiꞌ la̱in queba̱nu chak.” Tojoꞌnak la̱in li Rey tinye reheb li cuanqueb saꞌ lin tzꞌe: “Elenkex chicuu. Tzꞌekta̱nanbilex saꞌ li xam li ma̱ jokꞌe ta̱chupk cꞌu̱banbil chak chokꞌ re laj tza ut reheb ajcuiꞌ lix ángel. Xban nak la̱in quintzꞌoca chak ut incꞌaꞌ quine̱qꞌue chi cuaꞌac. Quichakic chak cue ut incꞌaꞌ quine̱qꞌue chi ucꞌac. Quinsicꞌ li cuochochnal ut incꞌaꞌ quine̱cꞌul e̱riqꞌuin. Ma̱cꞌaꞌ cuakꞌ ut incꞌaꞌ queqꞌue cuakꞌ. Quinyajer ut incꞌaꞌ quine̱tenkꞌa. Quincuan chi pre̱xil ut incꞌaꞌ coxine̱ril chak,” chaꞌkin reheb. Ut teꞌchakꞌok ut teꞌxye cue: “Ka̱cuaꞌ, ¿jokꞌe ta biꞌ catkil chi tattzꞌoca̱k? ¿Jokꞌe ta biꞌ catkil chi ta̱chakik a̱cue? ¿Jokꞌe casicꞌ a̱cuochochnal? ¿Jokꞌe catkil chi ma̱cꞌaꞌ la̱ cuakꞌ malaj yajat, malaj cuancat saꞌ tzꞌalam ut incꞌaꞌ catkatenkꞌa?” chaꞌkeb. Ut la̱in li Rey tinchakꞌok ut tinye reheb: “Relic chi ya̱l tinye e̱re, xban nak incꞌaꞌ quetenkꞌaheb li nequeꞌpa̱ban cue li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil, incꞌaꞌ ajcuiꞌ quine̱tenkꞌa la̱in,” chaꞌkin reheb. Ut eb aꞌan teꞌxic saꞌ li tojba ma̱c chi junelic. Abanan li ti̱queb xchꞌo̱l cua̱nkeb xyuꞌam chi junelic.— Queꞌxcꞌu̱b rib re nak teꞌxchap li JesúsUt nak quirakeꞌ li Jesús chixyebal chixjunil li a̱tin aꞌin, quixye reheb lix tzolom: —La̱ex nequenau nak cuib cutan chic ma̱ nacuulac xkꞌehil li pascuaSaꞌ li versículo 26:2 li a̱tin “Pascua” naraj naxye lix ninkꞌeheb laj Israel re xjulticanquil li reliqueb Egipto ut chanru nak xeꞌcoleꞌ chiru li ángel nak quinumeꞌ chixcamsinquileb li xbe̱n alalbej saꞌ li junju̱nk chi cab bar incꞌaꞌ quiqꞌueheꞌ cuiꞌ li quicꞌ chiru xpuertil li rochocheb joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Dios. re xninkꞌeinquil chanru nak queꞌcoleꞌ ut queꞌel laj Israel saꞌ li tenamit Egipto. Ut la̱in li Cꞌajolbej tinkꞌaxtesi̱k re nak tinqꞌuehekꞌ chiru cruz.— Ut eb lix be̱nil aj tij ut eb laj tzꞌi̱b ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío queꞌxchꞌutub ribeb chiru neba̱l re li rochoch lix yucuaꞌileb laj tij, Caifás xcꞌabaꞌ. Ut queꞌxcꞌu̱b ribeb re nak teꞌxchap li Jesús ut re nak teꞌxyoꞌob a̱tin chirix re xcamsinquil. Ut queꞌxye chiribileb rib: —Incꞌaꞌ takachap li Jesús nak yo̱k li ninkꞌe xban nak teꞌpokꞌ li tenamit saꞌ kabe̱n ut teꞌoc chi pletic kiqꞌuin, chanqueb. Li ixk quixqꞌue li sununquil ban saꞌ xjolom li JesúsLi Jesús cuan aran Betania saꞌ rochoch laj Simón li saklep rix. Chunchu saꞌ me̱x nak quicuulac jun li ixk. Cuan jun chꞌina me̱t yi̱banbil riqꞌuin li terto̱quil pec alabastro xcꞌabaꞌ. Cuan li sununquil ban chi saꞌ, kꞌaxal terto xtzꞌak. Li ixk quixqꞌue li ban saꞌ xjolom li Jesús. Nak queꞌril aꞌan, eb lix tzolom queꞌjoskꞌoꞌ ut queꞌxye chi ribileb rib: —¿Cꞌaꞌut nak xsach li sununquil ban aꞌin chi ma̱cꞌaꞌ rajbal? Xru raj xcꞌayiman chi kꞌaxal terto xtzꞌak ut xkajeqꞌui raj li tumin reheb li nebaꞌ, chanqueb. Li Jesús quixnau li cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal ut quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixchꞌiꞌchꞌiꞌinquil li ixk aꞌin? Canabomak xcuechꞌinquil xban nak us li xba̱nu cue. Li nebaꞌ junelic cua̱nkeb saꞌ e̱ya̱nk. Abanan la̱in moco cua̱nkin ta chi junelic e̱riqꞌuin. Li ixk aꞌin us li xba̱nu cue nak xqꞌue li sununquil ban saꞌ inbe̱n. Ma̱jiꞌ nincam abanan ac xinixban re lin mukbal. Relic chi ya̱l tinye e̱re yalak bar ta̱yema̱nk resil li colba-ib saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ, ta̱yema̱nk ajcuiꞌ resil li cꞌaꞌru xba̱nu cue li ixk aꞌin re xjulticanquil aꞌan, chan. Laj Judas Iscariote quixyechiꞌi xkꞌaxtesinquil li Jesús saꞌ rukꞌeb li xbe̱nil aj tijUt laj Judas Iscariote, jun reheb li cablaju chi xtzolom li Jesús, co̱ riqꞌuineb lix be̱nil aj tij. Ut quixye reheb: —¿Joꞌ nimal te̱qꞌue cue cui tinkꞌaxtesi li Jesús e̱re? chan reheb. Ut eb aꞌan queꞌxcꞌu̱b nak teꞌxqꞌue laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi tumin plata re. Ut chalen saꞌ li cutan aꞌan, laj Judas yo̱ chixsicꞌbal jokꞌe tixqꞌue rib re nak tixkꞌaxtesi li Jesús saꞌ rukꞌeb. Saꞌ li xbe̱n cutan re li ninkꞌe nak nequeꞌxcuaꞌ li caxlan cua chi ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal, queꞌchal lix tzolom riqꞌuin li Jesús ut queꞌxye re: —¿Bar ta̱cuaj takacauresi chak li naꞌajej re ta̱tzaca cuiꞌ li mayejanbil xul? chanqueb. Ut li Jesús quixye reheb: —Ayukex saꞌ li tenamit riqꞌuin li cui̱nk li xinye e̱re, ut te̱ye re, “Chan laj tzolonel nak cuulac re xkꞌehil lix camic. Ta̱raj xnumsinquil li ninkꞌe Pascua saꞌ la̱ cuochoch rochbeneb lix tzolom,” chaꞌkex re li cui̱nk.— Ut eb lix tzolom queꞌxba̱nu joꞌ queꞌyeheꞌ reheb xban li Jesús ut aran queꞌxcauresi li ninkꞌe. Ut nak qui-ecuu saꞌ li cutan aꞌan, quicꞌojla li Jesús saꞌ me̱x rochbeneb lix cablaju chi tzolom. Ut nak yo̱queb chi cuaꞌac, li Jesús quixye reheb: —Relic chi ya̱l tinye e̱re nak jun e̱re la̱ex ta̱kꞌaxtesi̱nk cue saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue, chan. Ut ma̱cꞌaꞌ joꞌ nak queꞌrahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Ut chi xjunju̱nkaleb queꞌxpatzꞌ re: —¿Ma la̱in ta biꞌ tinkꞌaxtesi̱nk a̱cue, Ka̱cuaꞌ?— Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —Li ta̱kꞌaxtesi̱nk cue, aꞌan li tixtzꞌa xcaxlan cua saꞌ li secꞌ li tintzꞌa cuiꞌ li cue la̱in. Relic chi ya̱l la̱in li Cꞌajolbej tincamsi̱k joꞌ tzꞌi̱banbil retalil chicuix saꞌ li Santil Hu. Abanan raylal cuan saꞌ xbe̱n li cui̱nk aꞌan li ta̱kꞌaxtesi̱nk cue. Kꞌaxal us raj chokꞌ re li cui̱nk aꞌan nak incꞌaꞌ raj quiyoꞌla, chan li Jesús. Tojoꞌnak quichakꞌoc laj Judas li ta̱kꞌaxtesi̱nk re ut quixye: —¿Malaj ut la̱in li yo̱cat chinyebal, at tzolonel?— Ut li Jesús quixye re: —La̱at xaye a̱cuib.— Ut nak yo̱queb chi cuaꞌac, li Jesús quixchap li caxlan cua. Quixbantioxi chiru li Dios, quixjachi, tojoꞌnak quixjeqꞌui reheb lix tzolom. Ut quixye reheb: —Cꞌulumak, cuaꞌomak. Aꞌan aꞌin lin tzꞌejcual.— Ut quixchap ajcuiꞌ li secꞌ re ucꞌac ut quixbantioxi chiru li Dios ut quixqꞌue reheb ut quixye reheb: —Ucꞌumak li cuan saꞌ li secꞌ aꞌin che̱junilex, xban nak aꞌan aꞌin lin quiqꞌuel li ta̱hoyekꞌ re nak ta̱cuyekꞌ xma̱queb nabal chi tenamit. Ut aꞌan ta̱xakaba̱nk xcuanquil li Acꞌ Contrato. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak chalen anakcuan incꞌaꞌ chic tincuucꞌ lix yaꞌal ru li uva toj nak ta̱cuulak xkꞌehil nak tincuucꞌ cuiꞌchic cuochbenex saꞌ lix nimajcual cuanquilal lin Yucuaꞌ, chan li Jesús. Li Jesús quixye nak ta̱tzꞌekta̱na̱k xban laj PedroNak ac xeꞌrakeꞌ xbichanquil jun li bich re xlokꞌoninquil li Dios, queꞌco̱eb saꞌ li tzu̱l Olivos. Ut li Jesús quixye reheb: —Che̱junilex la̱ex ta̱chꞌina̱k le̱ chꞌo̱l saꞌ incꞌabaꞌ la̱in ut tine̱canab injunes chiru li kꞌojyi̱n aꞌin joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu:Tincanab chi camsi̱c laj ilol reheb li carner ut eb li carner teꞌxchaꞌchaꞌi ribeb. () Ut nak acak xincuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak la̱in xbe̱n cua tinxic che̱ru la̱ex aran Galilea, chan li Jesús. Ut laj Pedro quichakꞌoc ut quixye: —Usta chixjunileb tateꞌxcanab, abanan la̱in incꞌaꞌ tatincanab, chan. Ut li Jesús quixye re: —Relic chi ya̱l yo̱quin chixyebal a̱cue nak chiru li kꞌojyi̱n aꞌin toj ma̱jiꞌ naya̱bac laj tzoꞌ xul nak la̱at ac xaye oxib sut nak incꞌaꞌ nacanau cuu.— Ut laj Pedro quixye cuiꞌchic: —Ma̱ jokꞌe tinye nak incꞌaꞌ ninnau a̱cuu, usta tineꞌxcamsi a̱cuochben, chan. Ut joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxye chixjunileb lix tzolom. Nak quitijoc chak li Jesús aran GetsemaníLi Jesús quicuulac rochbeneb lix tzolom saꞌ li naꞌajej Getsemaní. Ut quixye reheb lix tzolom: —Cꞌojlankex cuan arin roybeninquil nak tinxic chi tijoc toj leꞌ, chan. Ut quixcꞌam chirix laj Pedro joꞌqueb ajcuiꞌ li cuib chi ralal laj Zebedeo. Ut li Jesús qui-oc chi rahocꞌ saꞌ xchꞌo̱l ut cꞌajoꞌ nak ta̱yotꞌekꞌ xchꞌo̱l. Ut quixye reheb: —Cuan jun raylal saꞌ inchꞌo̱l ut yo̱ chinyotꞌbal. Incꞌaꞌ chic nincuy nak nacuecꞌa. Cana̱kex arin ut yoꞌlenkex cuochben, chan. Ut quibe̱c chic caꞌchꞌin li Jesús ut quixhupub rib saꞌ chꞌochꞌ ut quitijoc. Ut quixye: —At inYucuaꞌ, cui ta naxqꞌue rib, incꞌaꞌ raj tincꞌul li raylal aꞌin. Abanan chi-uxma̱nk li cꞌaꞌru nacacuaj la̱at ut ma̱cuaꞌ li nacuaj la̱in.— Ut nak quisukꞌi riqꞌuineb lix tzolom, quixtauheb chi cua̱rc. Ut quixye re laj Pedro: —¿Ma toj yo̱quex chi cua̱rc? ¿Ma incꞌaꞌ xru xexyoꞌlec jun o̱rak cuochben? Chexyoꞌlek ut chextijok re nak incꞌaꞌ te̱qꞌue e̱rib chi a̱le̱c. La̱ex nequeraj raj xba̱nunquil li us, abanan e̱junes incꞌaꞌ texru̱k, chan. Ut li Jesús co̱ cuiꞌchic xcaꞌ sut chi tijoc ut quixye: —At inYucuaꞌ, cui ta naxqꞌue rib nak incꞌaꞌ raj tincꞌul li raylal aꞌin, abanan chi-uxma̱nk li cꞌaꞌru nacacuaj la̱at.— Ut nak quisukꞌi cuiꞌchic li Jesús, quixtauheb cuiꞌchic chi cua̱rc lix tzolom xban nak ma̱ caꞌchꞌin lix cuaraheb. Quixcanabeb ut co̱ cuiꞌchic chi tijoc rox sut ut joꞌcan cuiꞌchic quixtzꞌa̱ma chiru li Dios. Tojoꞌnak quichal cuiꞌchic riqꞌuineb lix tzolom ut quixye reheb: —¿Ma toj yo̱quex chi cua̱rc? Tzꞌakalak li hila̱nc xeba̱nu. Ac xtau xkꞌehil nak la̱in li Cꞌajolbej tinkꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌeb laj ma̱c. Cuaclinkex anakcuan, yoꞌkeb; cueꞌ chak li ta̱kꞌaxtesi̱nk cue saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue, chan. Nak queꞌxcꞌam chi pre̱xil li JesúsToj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac li Jesús nak cox-e̱lk laj Judas. Aꞌan jun reheb li cablaju. Nabal queꞌchal rochben taklanbileb chak xbaneb li xbe̱nil aj tij ut xbaneb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj judío. Cuanqueb xchꞌi̱chꞌ ut cuanqueb xcheꞌ. Li ta̱kꞌaxtesi̱nk re ac xcꞌu̱b chak rib riqꞌuineb cꞌaꞌru li retalil li tixcꞌut. Quixye reheb: —Li ani tincuutzꞌ ru, aꞌan li te̱chap.— Ut laj Judas co̱ chi junpa̱t riqꞌuin li Jesús ut quixye re: —¿Chan xacuil, at tzolonel?— ut quirutzꞌ ru. Ut li Jesús quixye re: —Cuami̱g, ¿cꞌaꞌru a̱cuajom arin?— Tojoꞌnak queꞌnachꞌoc riqꞌuin li Jesús ut queꞌxchap. Ut jun reheb li rochben li Jesús quirisi chak lix chꞌi̱chꞌ ut quixchꞌot lix xic lix mo̱s li xbe̱nil aj tij. Tojoꞌnak quiyeheꞌ re xban li Jesús: —Qꞌue la̱ chꞌi̱chꞌ saꞌ lix naꞌaj xban nak chixjunileb li nequeꞌpletic riqꞌuin chꞌi̱chꞌ, riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ajcuiꞌ teꞌosokꞌ. ¿Ma incꞌaꞌ nacanau nak naru tintzꞌa̱ma chiru lin Yucuaꞌ ut aꞌan tixtakla raj chak anakcuan anakcuan qꞌuila okꞌob chi ángel chincolbal? Abanan cui tixtakla raj chak eb li ángel, ¿chan raj ru nak ta̱tzꞌaklok ru li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu, li naxye nak joꞌcaꞌin tento ta̱cꞌulma̱nk? chan li Jesús. Ut saꞌ li ho̱nal aꞌan li Jesús quixye reheb li qꞌuila tenamit, —¿Ma la̱in ta biꞌ aj e̱lkꞌ nak xexchal chinchapbal riqꞌuin cheꞌ ut riqꞌuin chꞌi̱chꞌ? Rajlal cutan nincꞌojla saꞌ e̱ya̱nk che̱tzolbal saꞌ li rochoch li Dios ut incꞌaꞌ quine̱chap aran. Abanan chixjunil aꞌin x-uxman re nak ta̱tzꞌaklok ru li Santil Hu tzꞌi̱banbil xbaneb li profeta. Tojoꞌnak queꞌe̱lelic chixjunileb lix tzolom ut queꞌxcanab xjunes li Jesús. Queꞌxtzꞌil a̱tin chirix li Jesús nak cuan chiru lix yucuaꞌil eb laj tijUt li Jesús quicꞌameꞌ riqꞌuin laj Caifás, lix yucuaꞌileb laj tij. Aran chꞌutchꞌu̱queb laj tzꞌi̱b ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío. Ut laj Pedro chi najt yo̱ chak chixta̱kenquil li Jesús ut quicuulac toj chi ruꞌuj neba̱l saꞌ rochoch lix yucuaꞌileb laj tij. Qui-oc aran ut quicꞌojla saꞌ xya̱nkeb laj cꞌacꞌalenel re nak ta̱ril cꞌaꞌru ta̱cana̱k cuiꞌ. Ut eb li xbe̱nil aj tij ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío ut chixjunileb li nequeꞌtzꞌiloc a̱tin yo̱queb chixsicꞌbal chanru nak teꞌxyoꞌob junak a̱tin chirix li Jesús re nak ta̱ru̱k teꞌxkꞌaxtesi chi camsi̱c. Abanan incꞌaꞌ queꞌxtau usta nabal chi testigo aj ticꞌtiꞌeb cuanqueb aran. Toj queꞌcuulac cuib chic li testigo aj ticꞌtiꞌeb, tojoꞌnak queꞌxtau chanru teꞌxjit cuiꞌ. Li cuib aꞌan queꞌxye: —Joꞌcaꞌin quixye li cui̱nk aꞌin, “La̱in ta̱ru̱k tinjucꞌ li rochoch li Dios ut chiru oxib cutan tinyi̱b cuiꞌchic”, chan.— Ut quixakli lix yucuaꞌileb laj tij ut quixye re li Jesús: —¿Cꞌaꞌru nacaye la̱at? ¿Ma ma̱cꞌaꞌ nacaye chirix li yo̱queb chixyebal cha̱cuix?— Ut li Jesús ma̱ jun li a̱tin quixye. Ut li xyucuaꞌileb aj tij quixye cuiꞌchic re: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li yoꞌyo̱quil Dios ta̱ye ke cui la̱at li Cristo, li Ralal li Dios.— Ut li Jesús quixye re: —Ya̱l li xaye la̱at. Ut tinye ajcuiꞌ e̱re nak chalen anakcuan tine̱ril la̱in li Cꞌajolbej nak cꞌojcꞌo̱kin saꞌ xnim ukꞌ li nimajcual Dios ut tine̱ril ajcuiꞌ nak yo̱kin chak chi cha̱lc cuiꞌchic saꞌ li chok saꞌ choxa, chan. Nak quirabi aꞌan, li xyucuaꞌileb laj tij quixpej li rakꞌ xban xjoskꞌil ut quixye: —Aꞌan xjuntakꞌe̱ta rib riqꞌuin li Dios. ¿Cꞌaꞌ chic ru aj e nak toj teꞌxye ke cꞌaꞌru lix ma̱c? Ac xerabi nak xjuntakꞌe̱ta rib riqꞌuin li Dios. ¿Cꞌaꞌru nequeye? ¿Ma cuan xma̱c malaj incꞌaꞌ? chan. Ut queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Cuan xma̱c ut xcꞌulub nak ta̱camsi̱k.— Tojoꞌnak cuan queꞌchu̱ban re saꞌ ru. Ut cuan queꞌsacꞌoc re ut cuan queꞌpakꞌlen re chi rukꞌeb. Ut queꞌxye re: —At Cristo, ye ke ani xsacꞌoc a̱cue, chanqueb. Laj Pedro quixye nak incꞌaꞌ naxnau ru li JesúsLaj Pedro cuan chirix cab cꞌojcꞌo chi ruꞌuj neba̱l. Quicuulac jun li ixk, xmo̱s li xyucuaꞌileb laj tij. Quixye re laj Pedro: —La̱at jun reheb li xeꞌochbenin re li Jesús aj Galilea.— Laj Pedro quiticꞌtiꞌic chiruheb chixjunileb ut quixye: —La̱in incꞌaꞌ ninnau ru ani nacaye, chan. Ut jun chic li ixk qui-iloc re nak yo̱ chi e̱lc chire li cab. Ut quixye reheb li cuanqueb aran: —Li cui̱nk aꞌin, aꞌan jun qui-ochbenin re li Jesús aj Nazaret. Ut laj Pedro quiticꞌtiꞌic cuiꞌchic xcaꞌ cua. Quixpatzꞌ xcꞌabaꞌ li Dios ut quixye: —Incꞌaꞌ ninnau ru li cui̱nk aꞌan, chan. Ut junpa̱tak chican, li cuanqueb aran queꞌjiloc riqꞌuin laj Pedro ut queꞌxye re: —Relic chi ya̱l nak la̱at xcomoneb xban nak la̱ cua̱tinoba̱l nacꞌutuc re nak la̱at aj Galilea.— Ut laj Pedro qui-oc chi majecua̱nc ut quixye riqꞌuin juramento: —Incꞌaꞌ ninnau ru li cui̱nk aꞌan, chan. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan quiya̱bac laj tzoꞌ xul. Ut saꞌ junpa̱t quinak saꞌ xchꞌo̱l laj Pedro li a̱tin li quiyeheꞌ re xban li Jesús, “Nak toj ma̱jiꞌ naya̱bac laj tzoꞌ xul, la̱at ac xaye oxib sut nak incꞌaꞌ nacanau cuu.” Ut laj Pedro ma̱ cꞌajoꞌ nak quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l. Qui-el chirix cab ut cꞌajoꞌ nak quiya̱bac. Li Jesús quicꞌameꞌ saꞌ rakleb a̱tin chiru laj PilatoUt nak quisake̱u, queꞌxchꞌutub ribeb chixjunileb lix be̱nil aj tij ut eb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj judío. Queꞌxcꞌu̱b rib chanru teꞌxba̱nu re nak ta̱camsi̱k li Jesús. Queꞌxcꞌam li Jesús chi bacꞌbo ut queꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ laj Pilato li acuabej. Lix camic laj JudasUt laj Judas li quikꞌaxtesin re li Jesús, cꞌajoꞌ nak quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li quixba̱nu nak quiril nak quiteneba̱c ca̱mc saꞌ xbe̱n li Jesús. Quixkꞌajsi li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi tumin plata reheb lix be̱nil aj tij ut reheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío. Quixye reheb: —Xinma̱cob nak xinkꞌaxtesi e̱re li cui̱nk aꞌin xban nak ma̱cꞌaꞌ xma̱c, chan. Aꞌut eb aꞌan queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌ takaj re la̱o? Il cꞌaꞌru ta̱ba̱nu.— Ut laj Judas quixcut li tumin saꞌ rochoch li Dios. Ut co̱ ut quixyatzꞌ rib. Ut eb lix be̱nil aj tij queꞌxxoc li tumin ut queꞌxye: —Incꞌaꞌ us xqꞌuebal li tumin aꞌin saꞌ xcaxil lix mayej li rochoch li Dios xban nak xtzꞌak xyuꞌam li cui̱nk.— Ut queꞌxcꞌu̱b ru nak teꞌxlokꞌ jun li chꞌochꞌ re teꞌmukekꞌ cuiꞌ li jalaneb xtenamit. Ut chiru li tumin aꞌan queꞌxlokꞌ li naꞌajej aꞌan riqꞌuin laj pacꞌonel. Joꞌcan nak chalen anakcuan quicana chokꞌ xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan “Lokꞌbil riqꞌuin Quicꞌ.” Ut riqꞌuin aꞌin quitzꞌakloc ru li quixye li profeta Jeremías nak quixye: Ut queꞌxchap li laje̱b xcaꞌcꞌa̱l chi tumin plata, xtzꞌak li quikꞌaxtesi̱c. Lix tzꞌak aꞌan li tenebanbil saꞌ xbe̱n xbaneb laj Israel. Ut chiru li tumin aꞌan queꞌxlokꞌ jun li chꞌochꞌ riqꞌuin laj pacꞌonel, joꞌ quiyeheꞌ cue xban li Ka̱cuaꞌ. () Li Jesús quicꞌameꞌ saꞌ rakleb a̱tin chiru laj PilatoQueꞌxcꞌam li Jesús ut queꞌxxakab chiru laj Pilato li acuabej. Ut laj Pilato quixpatzꞌ re: —¿Ma la̱at lix Reyeb laj judío?— Li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Ya̱l li xaye nak la̱in.— Ut nak yo̱ xjitbal xbaneb lix be̱nil aj tij ut eb li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb laj judío, chi ti̱c incꞌaꞌ quichakꞌoc. Ut laj Pilato quixye re: —¿Ma incꞌaꞌ nacacuabi joꞌ qꞌuial li yo̱queb chixyebal cha̱cuix?— Aban li Jesús ma̱ jun li a̱tin quixye re tixcol rib ut riqꞌuin aꞌan quisach xchꞌo̱l laj Pilato. Quiteneba̱c li ca̱mc saꞌ xbe̱n li JesúsRajlal chihab saꞌ li ninkꞌe Pascua li acuabej narachꞌab junak li pre̱x aꞌ ya̱l ani teꞌraj li tenamit ta̱achꞌaba̱k joꞌ cꞌaynakeb xba̱nunquil. Saꞌ eb li cutan aꞌan cuan saꞌ tzꞌalam jun li cui̱nk naꞌno ru chi us, aj Barrabás xcꞌabaꞌ. Ut nak chꞌutchꞌu̱queb li qꞌuila tenamit, laj Pilato quixpatzꞌ reheb: —¿Ani te̱raj tincuachꞌab? ¿Ma laj Barrabás, malaj ut li Jesús li Cristo nequeꞌxye re? chan laj Pilato. Laj Pilato naxnau nak xban xcakaleb xchꞌo̱l li xbe̱nil aj tij nak queꞌxkꞌaxtesi li Jesús saꞌ rakleb a̱tin. Nak laj Pilato cꞌojcꞌo saꞌ lix naꞌaj li narakoc cuiꞌ a̱tin, li rixakil quixtakla xyebal re: —Ma̱cꞌaꞌ ta̱ba̱nu re li cui̱nk aꞌan xban nak ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan nak kꞌaxal ra xinmatqꞌue chi kꞌek, chan. Ut eb li xbe̱nil aj tij ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío queꞌxtacchiꞌi li qꞌuila tenamit re nak teꞌxye nak aꞌ laj Barrabás li ta̱achꞌaba̱k, ut aꞌ li Jesús ta̱camsi̱k. Ut li acuabej quixpatzꞌ reheb: —¿Bar cuan reheb li cuib aꞌin te̱raj tincuachꞌab?— Ut eb aꞌan queꞌxye: —Aꞌ laj Barrabás, chanqueb. Quixye laj Pilato reheb: —Ut, ¿cꞌaꞌ put ru ta̱ru̱k tinba̱nu la̱in riqꞌuin li Jesús, li Cristo nequeꞌxye re?— Ut chixjunileb queꞌxye: —¡Chiqꞌuehekꞌ chiru cruz!— Ut li acuabej quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut? ¿Cꞌaꞌru tzꞌakal xma̱c e̱re?— Ut eb aꞌan kꞌaxal cau cuiꞌchic queꞌxjap re chixyebal: —¡Chiqꞌuehekꞌ chiru cruz!— Ut laj Pilato quiril nak incꞌaꞌ qui-el chi us li quiraj xba̱nunquil ut quixqꞌue retal nak kꞌaxal cuiꞌchic nak queꞌpoꞌ xchꞌo̱l li tenamit. Tojoꞌnak quixtakla xcꞌambal lix haꞌ re xchꞌajbal li rukꞌ chiruheb li tenamit ut quixye: —Ma̱cꞌaꞌ inma̱c la̱in riqꞌuin xcamic li cui̱nk aꞌin li ma̱cꞌaꞌ xma̱c. La̱ex chic yal e̱re saꞌ xbe̱n, chan. Ut chixjunileb li tenamit queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Saꞌ kabe̱n la̱o ut saꞌ xbe̱neb li kalal kacꞌajol chicana̱k xtojbal rix lix camic, chanqueb. Tojoꞌnak laj Pilato quirachꞌab laj Barrabás chiruheb li tenamit. Ut quixtakla xsacꞌbal li Jesús riqꞌuin tzꞌu̱m ut quixkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li soldado re nak teꞌxqꞌue chiru cruz. Ut eb lix soldado li acuabej queꞌxcꞌam li Jesús saꞌ li po̱pol ut queꞌxchꞌutub ribeb chixjunileb li soldado ut queꞌxsut li Jesús. Queꞌrisi li rakꞌ ut queꞌxqꞌue jun caki tꞌicr chirix joꞌ nequeꞌrocsi li rey. Ut queꞌxtzꞌul jun li corona riqꞌuin qꞌuix ut queꞌxqꞌue saꞌ xjolom. Ut saꞌ xnim ukꞌ queꞌxqꞌue jun li cheꞌ. Ut queꞌxcuikꞌib ribeb chiru ut queꞌretzꞌu ut queꞌxye: —Sahak taxak saꞌ a̱chꞌo̱l, at xReyeb laj judío, chanqueb re. Quilajeꞌxchu̱ba, ut queꞌxchap li cheꞌ ut riqꞌuin aꞌan queꞌxsacꞌ saꞌ xjolom. Ut nak ac xeꞌxtacuasi, queꞌrisi li tꞌicr li cuan chirix. Ut queꞌxqꞌue cuiꞌchic li rakꞌ chirix. Tojoꞌnak queꞌxcꞌam re nak teꞌxqꞌue chiru cruz. Li Jesús quiqꞌueheꞌ chiru cruzUt nak yo̱queb chi xic, queꞌxcꞌul jun li cui̱nk aj Simón xcꞌabaꞌ, Cirene xtenamit. Eb li soldado queꞌxmin ru aꞌan chixpakonquil lix cruz li Jesús. Ut queꞌcuulac saꞌ li naꞌajej Gólgota xcꞌabaꞌ. Chi jalbil ru naraj naxye: Xnaꞌaj Xbakel Xjolom Camenak. Ut queꞌxqꞌue vino re li Jesús yubil riqꞌuin cꞌahil ban re xcotzbal li raylal, abanan nak quixyal, incꞌaꞌ quirucꞌ. Ut mokon nak ac queꞌxqꞌue chiru cruz, eb li soldado queꞌbu̱lic chirix li rakꞌ re rilbal ani na ta̱e̱chani̱nk re li rakꞌ. Joꞌcaꞌin quitzꞌakloc ru li yebil xban li profeta nak quixye:Queꞌxjeqꞌui chi ribileb rib li cuakꞌ ut queꞌbu̱lic chirix lin tꞌicr. () Queꞌcꞌojla aran ut queꞌoc chixcꞌacꞌalenquil li Jesús. Saꞌ xbe̱n li cruz queꞌxqꞌue jun retalil cꞌaꞌut nak queꞌxcamsi ut naxye:Aꞌan aꞌin li Jesús, lix Reyeb laj judío. Ut cuib aj e̱lkꞌ queꞌqꞌueheꞌ chiru cruz rochben, jun saꞌ xnim ut jun saꞌ xtzꞌe. Ut eb li tenamit yo̱queb chi numecꞌ aran, queꞌxhob li Jesús ut nequeꞌrecꞌasi xjolomeb. Ut queꞌxye: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at li cat-ajoc re xjucꞌbal rochoch li Dios, ut yal chiru oxib cutan raj xayi̱b cuiꞌchic? Xacol raj a̱cuib. Cui ya̱l nak la̱at Ralalat li Dios, cuben chak chiru li cruz, chanqueb. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li xbe̱nil aj tij yo̱queb chixhobbal li Jesús rochbeneb laj tzꞌi̱b ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío. Ut queꞌxye: —Jalan chic xcoleb ut aꞌan incꞌaꞌ naru naxcol rib xjunes. Cui ya̱l nak aꞌan xReyeb laj judío, chicubek chak chiru li cruz anakcuan ut topa̱ba̱nk chiru. Cau xchꞌo̱l riqꞌuin li Dios. Chicolekꞌ anakcuan cui naraheꞌ xban li Dios xban nak naxye nak aꞌan Ralal li Dios, chanqueb. Ut joꞌcan eb ajcuiꞌ laj e̱lkꞌ li queꞌqꞌueheꞌ chiru cruz rochben, yo̱queb chixhobbal. Tuktu cuaꞌleb nak quikꞌojyi̱noꞌ saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ ut toj saꞌ oxib o̱r re ecuu quicutanoꞌ cuiꞌchic. Ut caꞌchꞌin chic ma̱ oxib o̱r nak quia̱tinac li Jesús chi cau xya̱b xcux ut quixye: —Elí, Elí, ¿lama sabactani?— Chi jalbil ru naraj naxye: At inDios, at inDios, ¿cꞌaꞌut nak xina̱canab injunes? Nak queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye li cuanqueb aran, cuan li queꞌyehoc: —Abihomak, yo̱ chixbokbal li profeta Elías, chanqueb. Ut jun saꞌ xya̱nkeb co̱ saꞌ a̱nil ut coxtzꞌa chak jun li esponja saꞌ vinagre ut quixtaksi chi ruꞌuj jun li cheꞌ ut quixqꞌue saꞌ re li Jesús re ta̱rucꞌ. Ut li jun chꞌol chic queꞌxye: —Kilak cuan ma ta̱cha̱lk na laj Elías chixcolbal, chanqueb. Aꞌut li Jesús quixjap cuiꞌchic re chi cau ut qui-el xchꞌo̱l. Ut li tꞌicr li cuan chokꞌ tas saꞌ li Santil Naꞌajej saꞌ li rochoch li Dios quikꞌicheꞌ saꞌ xyi. Quiticla chak takecꞌ ut toj takꞌa coxrakeꞌ lix kꞌichilal. Caꞌ jachal qui-el. Qui-ecꞌan li chꞌochꞌ ut eb li sako̱nac quilajeꞌitzꞌeꞌ. Quilajeꞌteli li queꞌmukeꞌ cuiꞌ li camenak ut nabaleb li ti̱queb xchꞌo̱l queꞌcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo. Ut mokon chic nak li Jesús ac xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo, queꞌel chak saꞌ lix mukleba̱l ut queꞌoc saꞌ li santil tenamit Jerusalén ut nabal chi aj u queꞌxcꞌutbesi cuiꞌ ribeb. Ut li capitán rochbeneb li yo̱queb chi cꞌacꞌale̱nc re li Jesús, queꞌrecꞌa li hi̱c ut queꞌxqꞌue retal li cꞌaꞌru yo̱ chi cꞌulma̱nc. Ma̱ cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac ut queꞌxye: —Relic chi ya̱l nak li cui̱nk aꞌin tzꞌakal Ralal li Dios.— Ut cuanqueb ajcuiꞌ ixk yo̱queb chak chi iloc chi najt. Eb aꞌan toj Galilea queꞌxta̱ke chak li Jesús ut queꞌcꞌanjelac chiru. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuanqueb lix María aj Magdala, ut lix María xnaꞌeb laj Jacobo ut laj José, ut lix naꞌeb li ralal laj Zebedeo. Nak quimukeꞌ li JesúsAc yo̱ chi oc kꞌojyi̱n nak quicuulac aran bar queꞌxcamsi cuiꞌ li Jesús jun li cui̱nk biom, aj José xcꞌabaꞌ. Arimatea xtenamit. Aꞌan xtzolom ajcuiꞌ li Jesús nak quicuan. Li cui̱nk aꞌin co̱ riqꞌuin laj Pilato ut quixtzꞌa̱ma chiru nak ta̱qꞌuehekꞌ re lix tzꞌejcual li Jesús re nak tixmuk. Ut laj Pilato quixtakla xkꞌaxtesinquil re. Ut laj José quixcꞌam li camenak ut quixlan saꞌ jun li acꞌ tꞌicr lino. Ut quixqꞌue saꞌ jun li acꞌ mukleba̱l. Re raj aꞌan li mukleba̱l nak quiyi̱ba̱c saꞌ jun sako̱nac. Ut quixbalkꞌusi jun nimla pec chire li mukleba̱l ut co̱. Ut cuanqueb aran lix María aj Magdala ut lix María jun chic. Cꞌojcꞌo̱queb aran chi xcaꞌyaba̱l li mukleba̱l. Queꞌxakaba̱c li soldado chixcꞌacꞌalenquil li mukleba̱lJoꞌ cuulajak chic, nak ac xnumeꞌ lix cutanquil li cauresi̱nc re li hiloba̱l cutan, queꞌxchꞌutub ribeb li xbe̱nil aj tij rochbeneb laj fariseo. Queꞌco̱eb riqꞌuin laj Pilato. Ut queꞌxye re: —Ka̱cuaꞌ, xjulticoꞌ ke li a̱tin quixye laj balakꞌ nak toj yoꞌyo̱k. Quixye nak saꞌ rox li cutan ta̱cuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo. Takla xqꞌuebal retal chi us li mukleba̱l toj ta̱numekꞌ li oxib cutan. Ma̱re teꞌcha̱lk lix tzolom chi kꞌek chirelkꞌanquil li camenak ut teꞌxye reheb li tenamit, “Xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak.” Ut kꞌaxal cuiꞌchic chꞌaꞌaj toe̱lk la̱o chiru li xkacꞌul xbe̱n cua. Ut laj Pilato quixye reheb: —Cueꞌqueb jun chꞌu̱tal chi soldado. Ayukex rochbeneb ut qꞌuehomak retal nak teꞌxba̱nu chi us. La̱ex nequenau chanru te̱ba̱nu, chan. Ut co̱eb ut queꞌxtzꞌap chi us li mukleba̱l ut queꞌxqꞌue retalil li pec ut queꞌxcanab li soldado aran chixcꞌacꞌalenquil li mukleba̱l. Li Jesús quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenakNak ac xnumeꞌ li hiloba̱l cutan, sake̱uc re li xbe̱n cutan re li xama̱n, quicuulac lix María aj Magdala rochben lix María jun chic chirilbal li mukleba̱l. Toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ nequeꞌcuulac nak quicuan jun nimla hi̱c. Ut jun x-ángel li Ka̱cuaꞌ quicube chak saꞌ choxa ut quixbalkꞌusi li pec ut quicꞌojla saꞌ xbe̱n. Li riloba̱l nalemtzꞌun chanchan rakꞌ ca̱k ut li rakꞌ sak sak joꞌ li ratzꞌam que. Ut eb li yo̱queb chi cꞌacꞌale̱nc re li mukleba̱l nequeꞌsicsot xban xxiuheb chirilbal li quicꞌulman. Chanchan camenak queꞌcana. Ut nak queꞌcuulac li ixk, li ángel quixye reheb: —Mexxucuac la̱ex. La̱in ninnau nak yo̱quex chixsicꞌbal li Jesús li quicam chiru cruz. Ma̱ ani chic arin. Ac xcuacli chi yoꞌyo joꞌ quixye e̱re. Quimkex arin. Ilomak lix naꞌaj bar queꞌxqꞌue cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ. Ayukex saꞌ junpa̱t ut yehomak reheb lix tzolom nak ac xcuacli chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Ut anakcuan ta̱xic Galilea ut aꞌan xbe̱n cua ta̱cuulak che̱ru la̱ex. Aran toxe̱ril ru. Caꞌaj cuiꞌ aꞌin li tinye e̱re, chan li ángel. Teꞌxucuak li ixk nak queꞌel saꞌ li mukleba̱l. Abanan quisahoꞌ ajcuiꞌ saꞌ xchꞌo̱leb riqꞌuin li cꞌaꞌru queꞌrabi. Ut co̱eb saꞌ a̱nil chixyebal resil reheb lix tzolom li Jesús. Yo̱queb chi xic nak xaka̱mil li Jesús chiruheb ut quixqꞌue xsahileb xchꞌo̱l. Ut eb li ixk queꞌnachꞌoc riqꞌuin ut queꞌxcuikꞌib ribeb chiru. Queꞌxkꞌalu li rok ut queꞌxlokꞌoni. Li Jesús quixye reheb: —Mexxucuac. Ayukex ut yehomak resil reheb lin herma̱n re nak teꞌxic Galilea. Ut aran teꞌril cuu, chan. Eb li xbe̱nil aj tij queꞌxtumina ruheb li soldado re nak teꞌxye li ticꞌtiꞌUt nak yo̱queb chi xic li ixk, cuanqueb laj cꞌacꞌalenel queꞌco̱eb saꞌ tenamit chixyebal resil reheb lix be̱nil aj tij chixjunil li cꞌaꞌak re ru quicꞌulman. Ut lix be̱nil aj tij queꞌxchꞌutub ribeb rochbeneb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío ut queꞌxcꞌu̱b ribeb nak teꞌxqꞌue nabal li tumin reheb li soldado. Ut queꞌxye reheb: —Joꞌcaꞌin te̱ye: “Eb lix tzolom queꞌcuulac chi kꞌek ut queꞌrelkꞌa li camenak nak yo̱co chi cua̱rc,” chaꞌkex.— Ut queꞌxye cuiꞌchic reheb li soldado li queꞌcꞌacꞌalen re li mukleba̱l: —Cui ta̱rabi resil aꞌin li acuabej, la̱o to-oque̱nk che̱rix ut texkacol, chanqueb. Ut eb li soldado queꞌxcꞌul li tumin ut queꞌxba̱nu joꞌ queꞌyeheꞌ reheb. Ut li resil aꞌin quisutun saꞌ xya̱nkeb laj judío chalen toj saꞌ li cutan anakcuan. Li Jesucristo quixcꞌutbesi rib chiruheb lix tzolomUt lix tzolom junlaju co̱eb Galilea saꞌ xbe̱n li tzu̱l li queꞌyeheꞌ reheb xban li Jesús. Ut nak queꞌril ru li Jesús, queꞌxlokꞌoni. Abanan cuanqueb saꞌ xya̱nkeb lix tzolom li queꞌcuiban xchꞌo̱l chixpa̱banquil. Li Jesús quinachꞌoc riqꞌuineb ut quixye reheb: —Chixjunil li cuanquil qꞌuebil cue xban li Dios, joꞌ saꞌ choxa joꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Joꞌcan utan texxic saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ ut te̱chꞌolob lix ya̱lal chiruheb chixjunileb li tenamit re nak teꞌpa̱ba̱nk. Te̱cubsiheb xhaꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios Acuabej, saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios Cꞌajolbej ut saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios Santil Musikꞌej. Te̱cꞌut chiruheb xpa̱banquil chixjunil li xinye chak e̱re. Chenauhak nak la̱in cua̱nkin e̱riqꞌuin chixjunil li cutan chalen toj saꞌ rosoꞌjic li ruchichꞌochꞌ.— Joꞌcan taxak. Li Resil li Colba-ib li Quixtzꞌi̱ba li San MarcosLaj Juan laj Cubsihom Haꞌ quixye resil lix cꞌulunic li JesucristoJoꞌcaꞌin nak quiticla chak resilal li colba-ib saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo li Ralal li Dios. Li profeta Isaías quixtzꞌi̱ba li a̱tin li quixye li Dios re li Ralal:Xbe̱n cua tintakla junak lin takl. Aꞌan ta̱yehok resil la̱ cꞌulunic re nak teꞌxcauresi rib li tenamit re a̱cꞌulbal. Aꞌan tixchꞌolob xya̱lal saꞌ li chaki chꞌochꞌ chi cau xya̱b xcux. Tixye:Yi̱bomak le̱ yuꞌam ut yoꞌon cua̱nkex chixcꞌulbal li Ka̱cuaꞌ joꞌ nak nequeꞌxyi̱b li be re xcꞌulbal junak li nim xcuanquil. () Joꞌcan nak co̱ laj Juan laj Cubsihom Haꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut yo̱ chi cubsi̱nc haꞌ ut yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb ut quixye: —Canabomak li ma̱cobc. Chi yotꞌekꞌ e̱chꞌo̱l ut chejal e̱cꞌaꞌux ut checꞌul li cubi haꞌ ut li Dios tixcuy tixsach le̱ ma̱c, chan. Nabaleb laj Judea ut nabaleb ajcuiꞌ laj Jerusalén queꞌcuulac cuan cuiꞌ laj Juan chirabinquil li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal. Queꞌxxo̱to xma̱c chiru li Dios ut laj Juan quixcubsi xhaꞌeb saꞌ li nimaꞌ Jordán. Li rakꞌ narocsi laj Juan, aꞌan yi̱banbil riqꞌuin rix li xul camello ut lix cꞌa̱mal xsaꞌ, aꞌan tzꞌu̱m. Ut aj sa̱cꞌ naxtzaca riqꞌuin xyaꞌal sak cꞌau. Naxjultica li ra̱tin li Dios reheb li tenamit ut naxye: —Cha̱lc re jun chic li kꞌaxal nim xcuanquil chicuu la̱in. Xban nak kꞌaxal nim xcuanquil, moco incꞌulub ta nak tincꞌutzub cuib re xhitbal xcꞌa̱mal lix xa̱b. La̱in xincubsi e̱haꞌ riqꞌuin haꞌ. Aban aꞌan tixqꞌue e̱re li Santil Musikꞌej, chan. Nak quixcꞌul li cubi haꞌ li JesucristoSaꞌ eb li cutan aꞌan li Jesús qui-el chak Nazaret xcue̱nt Galilea. Quicuulac riqꞌuin laj Juan ut laj Juan quixcubsi xhaꞌ aran saꞌ li nimaꞌ Jordán. Ut nak qui-el chak li Jesús saꞌ li haꞌ, quiril nak quiteli li choxa, ut li Santil Musikꞌej quicube chak saꞌ xbe̱n li Jesús. Chanchan jun li paloma nak yo̱ chak chi cubec. Ut qui-abi̱c xya̱b xcux li Dios toj saꞌ choxa. Quixye chi joꞌcaꞌin: —La̱at li cualal kꞌaxal raro̱cat inban. Nasahoꞌ inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin, chan li Dios. Nak quiyaleꞌ ra̱lenquil li Jesús xban laj tzaUt chirix aꞌin, li Jesús qui-ecꞌasi̱c lix chꞌo̱l xban li Santil Musikꞌej re nak ta̱xic saꞌ li chaki chꞌochꞌ bar ma̱cꞌaꞌ cuiꞌ cristian. Caꞌcꞌa̱l cutan quicuan chak xjunes saꞌ li naꞌajej aꞌan saꞌ xya̱nkeb li joskꞌ aj xul. Ut chiru li caꞌcꞌa̱l cutan aꞌan, li Jesús quiyaleꞌ ra̱lenquil xban laj tza, aban incꞌaꞌ quixqꞌue rib chi a̱le̱c. Ut eb lix ángel li Dios queꞌcuulac chi cꞌanjelac chiru. Ac cuan laj Juan laj Cubsihom Haꞌ saꞌ tzꞌalam nak co̱ li Jesús Galilea ut yo̱ chixjulticanquil resil li colba-ib li naxqꞌue li Dios. Li Jesús quixye: —Xcuulac xkꞌehil lix nimajcual xcuanquilal li Dios. Chiyotꞌekꞌ e̱chꞌo̱l chejal e̱cꞌaꞌux ut pa̱bomak li Santil Evangelio, chan li Jesús. Li Jesús quixbokeb ca̱hib aj car re nak teꞌxic chirixUt nak coxnumekꞌ li Jesús chire li palau cuan Galilea quixtau laj Simón rochben laj Andrés li ri̱tzꞌin. Yo̱queb chixqꞌuebal lix yoy saꞌ li palau xban nak aꞌaneb aj chapol car. Li Jesús quixye reheb, —Chine̱ta̱ke. Ma̱cuaꞌ chic caribc te̱ba̱nu. E̱ras e̱ri̱tzꞌin ban chic te̱sicꞌ re teꞌpa̱ba̱nk, chan reheb. Ut saꞌ junpa̱t queꞌxcanab lix yoy ut queꞌxta̱ke li Jesús. Junpa̱t chic quibe̱c li Jesús nak coxtauheb li ralal laj Zebedeo. Laj Jacobo ut laj Juan xcꞌabaꞌeb. Cuanqueb saꞌ lix jucub. Yo̱queb chixxitinquil lix yoy. Li Jesús quixbokeb ut queꞌxcanab laj Zebedeo lix yucuaꞌeb saꞌ li jucub rochbeneb lix mo̱s. Ut queꞌxta̱ke li Jesús. Li Jesús quirisi li ma̱us aj musikꞌejQueꞌcuulac saꞌ li tenamit Capernaum. Saꞌ li hiloba̱l cutan, qui-oc li Jesús saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Ut qui-oc chixchꞌolobanquil xya̱lal chiruheb li tenamit. Nequeꞌsach xchꞌo̱leb li tenamit chirabinquil li cꞌaꞌru naxye li Jesús xban nak quixcꞌut xya̱lal chiruheb chi cuan xcuanquil ut moco joꞌ ta queꞌxba̱nu laj tzꞌi̱b li nequeꞌcꞌutuc lix chakꞌrab li Dios. Saꞌ li cab chꞌutchꞌu̱queb cuiꞌ cuan jun li cui̱nk cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Li cui̱nk aꞌan quixjap re ut quixye: —¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj kiqꞌuin, at Jesús aj Nazaret? ¿Ma chikasachbal xatchal? Ninnau anihat la̱at. La̱at lix Santil Alal li Dios, chan. Li Jesús quixkꞌus li ma̱us aj musikꞌej ut quixye re: —Matchokin. Elen riqꞌuin li cui̱nk aꞌin, chan. Ut li ma̱us aj musikꞌej quixchꞌikle chi cau li cui̱nk. Quixjap re chi cau ut qui-el riqꞌuin li cui̱nk. Quilajeꞌsach xchꞌo̱l chixjunileb li tenamit ut queꞌxye chiribileb rib: —¿Cꞌaꞌru xya̱lal aꞌin? ¿Cꞌaꞌru li acꞌ tijleb aꞌin? Li cui̱nk aꞌin cuan xcuanquil saꞌ xbe̱neb li ma̱us aj musikꞌej ut li cꞌaꞌru naxye, nequeꞌxpa̱b.— Saꞌ junpa̱t queꞌrabi resil saꞌ chixjunileb li tenamit xcue̱nt Galilea cꞌaꞌru quixba̱nu li Jesús. Li Jesús quixqꞌuirtesi lix naꞌ li rixakil laj Simón PedroNak queꞌel saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío, li Jesús rochbeneb laj Jacobo ut laj Juan queꞌco̱eb saꞌ rochoch laj Simón ut laj Andrés. Nak queꞌcuulac, ticto queꞌxye re li Jesús nak nim xyajel lix naꞌ li rixakil laj Simón. Yocyo ut yo̱ xtik. Tojoꞌnak li Jesús quijiloc riqꞌuin li yaj. Quixchap li rukꞌ ut quixcuaclesi. Saꞌ junpa̱t quinumeꞌ lix tik ut qui-oc chi cꞌanjelac chiruheb. Saꞌ li ecuu aꞌan nak ac x-oc li sakꞌe, queꞌcꞌameꞌ chak riqꞌuin li Jesús nabaleb li yaj. Ut queꞌcꞌameꞌ ajcuiꞌ chak li cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb. Ut li qꞌuila tenamit queꞌchal ut queꞌxchꞌutub ribeb chire li cab cuan cuiꞌ li Jesús. Nabaleb li yaj queꞌqꞌuirtesi̱c xban li Jesús. Jalan jala̱nk xyajeleb li junju̱nk. Ut li Jesús quirisiheb nabal chi ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb. Li Jesús incꞌaꞌ quixcanabeb chi a̱tinac li ma̱us aj musikꞌej xban nak eb aꞌan queꞌxnau nak aꞌan li Cristo. Li Jesús quixye resil li colba-ib aran GalileaCuulajak chic nak toj ma̱jiꞌ na-iqꞌueꞌ li cutan, li Jesús quicuacli ut qui-el saꞌ li tenamit. Ut co̱ xjunes chi tijoc saꞌ jun li naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ cuiꞌ cristian. Aꞌut laj Simón joꞌqueb ajcuiꞌ li rochben queꞌco̱eb chixsicꞌbal li Jesús. Nak coxeꞌxtau queꞌxye re, —Nabal li tenamit yo̱queb chi sicꞌoc a̱cue, chanqueb. Aban li Jesús quichakꞌoc ut quixye reheb: —Tento nak toxic saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb chi nachꞌ re nak toxinchꞌolob ajcuiꞌ chak resil li colba-ib reheb xban nak aꞌan aj e nak xinchal, chan. Joꞌcan nak li Jesús quicuulac saꞌ eb li naꞌajej cuan xcue̱nt Galilea. Yo̱ chixjulticanquil lix ya̱lal chiruheb saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío, ut quirisi li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb nabal chi cristian. Li Jesús quixqꞌuirtesi jun li cui̱nk saklep rixSaꞌ jun li cutan jun li cui̱nk saklep rix quicuulac riqꞌuin li Jesús. Quixcuikꞌib rib chiru ut quixtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil. Quixye re: —La̱in ninnau nak la̱at naru tina̱qꞌuirtesi, chan. Li Jesús quiril xtokꞌoba̱l ru li cui̱nk, li saklep rix. Quixyeꞌ li rukꞌ ut quixchꞌeꞌ li cui̱nk. Quixye: —Nacuaj a̱qꞌuirtesinquil. Anakcuan tatinqꞌuirtesi, chan. Ut saꞌ junpa̱t qui-el li saklep chirix ut quiqꞌuira. Ma̱cꞌaꞌ chic xyajel quicana. Li Jesús quixchakꞌrabi chi us ut quixye re: —Abi li tinye a̱cue. Ma̱ ani aj e ta̱serakꞌi li xacꞌul. Ti̱c tatxic riqꞌuin laj tij re nak aꞌan ta̱ril nak xatqꞌuira. Ut ta̱mayeja junak li xul joꞌ naxye saꞌ lix chakꞌrab laj Moisés. Chaba̱nu aꞌan chokꞌ retalil chiruheb li tenamit nak xatqꞌuira, chan. Co̱ li cui̱nk ut quilajxserakꞌi reheb chixjunil chanru nak quiqꞌuira. Riqꞌuin aꞌan incꞌaꞌ chic naxqꞌue rib na-oc li Jesús saꞌ eb li tenamit xban nak li qꞌuila tenamit yo̱queb chixsicꞌbal li Jesús. Quicana ban saꞌ jun li naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ cuiꞌ nabal li cristian ut aran quilajeꞌcuulac riqꞌuin li nequeꞌchal chak yalak bar. Li Jesús quixqꞌuirtesi jun li cui̱nk yaj ut sicNak ac xnumeꞌ cuib oxib cutan chic, li Jesús co̱ cuiꞌchic saꞌ li tenamit Capernaum. Ut queꞌrabi resil nak li Jesús cuan saꞌ li tenamit saꞌ jun li cab bar nahilan cuiꞌ. Saꞌ junpa̱t queꞌxchꞌutub rib li cristian saꞌ li cab cuan cuiꞌ li Jesús. Ut xban xqꞌuial li tenamit, ma̱ ani chic naru na-oc chire li cab xban nak ma̱cꞌaꞌ chic li naꞌajej. Ut li Jesús yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb. Nak yo̱ chi a̱tinac li Jesús, ca̱hibeb li cui̱nk queꞌxcꞌam chak chi pakpo jun li cui̱nk sic. Incꞌaꞌ nabe̱c. Abanan xban li qꞌuila tenamit, incꞌaꞌ naru teꞌrocsi li yaj cuan cuiꞌ li Jesús. Joꞌcan nak queꞌtakeꞌ saꞌ xbe̱n li cab ut queꞌxte caꞌchꞌin xbe̱n li cab ut aran queꞌxcubsi li yaj yocyo chiru lix cuariba̱l ut coxcana̱c chiru li Jesús. Li Jesús quixqꞌue retal nak eb li cui̱nk aꞌan queꞌxpa̱b nak naru tixqꞌuirtesi li yaj. Joꞌcan nak quixye re li yaj: —At cui̱nk, cuybil sachbil chic la̱ ma̱c, chan. Ut chunchu̱queb ajcuiꞌ aran laj tzꞌi̱b li nequeꞌcꞌutuc xchakꞌrab li Dios. Yo̱queb chi cꞌoxlac. Ut queꞌxye saꞌ xchꞌo̱leb: —¿Cꞌaꞌut nak naa̱tinac chi joꞌcan li cui̱nk aꞌin? ¿Ma aꞌin ta biꞌ li Dios? Ma̱ ani naru nacuyuc nasachoc ma̱c. Caꞌaj cuiꞌ li Dios naru nacuyuc nasachoc ma̱c, chanqueb. Ticto quixnau li Jesús cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌoxlanquil. Quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak nequecꞌoxla chi joꞌcan? ¿Bar cuan li us tinye re li yaj re nak ta̱cꞌutu̱nk che̱ru nak cuan incuanquil? ¿Ma tinye re, “Cuybil sachbil la̱ ma̱c”, malaj ut tinye re, “Cuaclin, ayu, ut cꞌam la̱ cuariba̱l”? La̱in tincꞌut che̱ru nak la̱in li Cristo li Cꞌajolbej, ut cuan incuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ chixcuybal xsachbal li ma̱c, chan reheb. Tojoꞌnak li Jesús quixye re li cui̱nk: —At cui̱nk, la̱in tinye a̱cue, cuaclin, cꞌam la̱ cuariba̱l ut ayu saꞌ la̱ cuochoch, chan. Ut li cui̱nk sic nak quicuan ac ta̱cuacli̱k. Quixchap lix cuariba̱l ut ac ta̱e̱lk chiruheb chixjunil li tenamit. Ut riqꞌuin aꞌin chixjunileb queꞌsach xchꞌo̱l. Queꞌxqꞌue xlokꞌal li Dios ut queꞌxye: —Ma̱ jun cua kilom aꞌin, chanqueb. Li Jesús quixbok laj Leví re nak ta̱xic chirixUt nak ac xqꞌuirtesi li cui̱nk sic, li Jesús co̱ chire li palau Galilea. Nabaleb li tenamit queꞌcuulac riqꞌuin ut li Jesús qui-oc chixtzolbaleb. Nak yo̱ chi numecꞌ aran, li Jesús quiril laj Leví li ralal laj Alfeo. Laj Leví cꞌojcꞌo saꞌ xnaꞌaj ut yo̱ chi titzꞌoc toj. Li Jesús quixye re: —China̱ta̱ke.— Tojoꞌnak laj Leví quicuacli ut quixta̱ke li Jesús. Ut chirix aꞌan li Jesús co̱ saꞌ li rochoch laj Leví chi cuaꞌac. Nabaleb laj titzꞌol toj ut nabaleb ajcuiꞌ laj ma̱c cuanqueb saꞌ li me̱x bar cuan cuiꞌ li Jesús rochbeneb lix tzolom. Nabaleb xban nak nabal queꞌta̱ken re li Jesús. Ut eb laj tzꞌi̱b ut eb laj fariseo queꞌril nak cuan li Jesús saꞌ me̱x rochbeneb laj titzꞌol toj joꞌqueb ajcuiꞌ laj ma̱c. Ut queꞌxye reheb lix tzolom li Jesús: —¿Cꞌaꞌut nak laj tzolol e̱re nacuaꞌac saꞌ xya̱nkeb laj titzꞌol toj ut saꞌ xya̱nkeb laj ma̱c? chanqueb. Li Jesús quirabi li queꞌxpatzꞌ ut quixye reheb: —Li cauheb ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ aj banonel reheb. Aban li yajeb, aꞌaneb li nequeꞌraj banecꞌ. Joꞌcan nak la̱in incꞌaꞌ xinchal chixsicꞌbaleb li ti̱queb xchꞌo̱l. Xinchal ban chixsicꞌbaleb laj ma̱c, chan li Jesús. Li Jesús quixchꞌolob xya̱lal li ayunicSaꞌ eb li cutan aꞌan eb lix tzolom laj Juan laj Cubsihom Haꞌ ut eb laj fariseo nequeꞌxba̱nu x-ayu̱n. Li tenamit queꞌcuulac riqꞌuin li Jesús ut queꞌxye re: —Eb lix tzolom laj Juan nequeꞌxba̱nu x-ayu̱n joꞌqueb ajcuiꞌ laj fariseo. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu x-ayu̱n eb la̱ tzolom? chanqueb re. Tojoꞌnak quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb, —La̱in joꞌ jun be̱lomej nak cuanquin. ¿Ma naru teꞌayunik li nequeꞌxic riqꞌuin sumla̱c nak cuan li be̱lomej riqꞌuineb? Nak toj cuan li be̱lomej riqꞌuineb, incꞌaꞌ naru nequeꞌxba̱nu x-ayu̱n. Ut joꞌcan ajcuiꞌ lin tzolom. Ta̱cuulak xkꞌehil nak tin-isi̱k saꞌ xya̱nkeb. Toj saꞌ li cutan aꞌan teꞌxba̱nu x-ayu̱n, chan reheb. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li acꞌ yuꞌamMa̱ ani naxxi̱ti junak kꞌel tꞌicr riqꞌuin acꞌ tꞌicr. Cui ut naxxi̱ti riqꞌuin acꞌ tꞌicr, nak tixpuchꞌ ta̱cꞌosk li acꞌ tꞌicr ut tixnimobresi xpejelal li kꞌel tꞌicr. Ut ma̱ ani naqꞌuehoc acꞌ vino saꞌ li kꞌel bo̱ls tzꞌu̱m. Cui tixqꞌue li acꞌ vino saꞌ li kꞌel bo̱ls tzꞌu̱m, ta̱puqꞌuekꞌ li kꞌel tzꞌu̱m, ta̱hoyekꞌ li vino, ut ta̱osokꞌ ajcuiꞌ li bo̱ls tzꞌu̱m. Li acꞌ vino saꞌ li acꞌ bo̱ls tzꞌu̱m naqꞌueman, chan li Jesús. Li Jesús quixchꞌolob xya̱lal chirix li hiloba̱l cutanSaꞌ jun li hiloba̱l cutan li Jesús rochbeneb lix tzolom yo̱queb chi numecꞌ bar cuiꞌ aubil li acui̱mk trigo xcꞌabaꞌ. Eb lix tzolom queꞌxchꞌot ru li trigo nak yo̱queb chi numecꞌ xban nak teꞌtzꞌoca̱k. Tojoꞌnak eb laj fariseo queꞌxye re li Jesús: —Il cꞌaꞌru yo̱queb la̱ tzolom. ¿Cꞌaꞌut nak nequeꞌxba̱nu li cꞌanjel moco uxc ta naraj saꞌ li hiloba̱l cutan? chanqueb. Li Jesús quichakꞌoc ut quixye reheb: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xeril saꞌ li Santil Hu cꞌaꞌru quixba̱nu laj David nak aꞌan ut li rochben teꞌtzꞌoca̱k? Nak quicuan laj Abiatar chokꞌ xyucuaꞌileb aj tij, laj David qui-oc saꞌ li rochoch li Dios. Cuan aran li mayejanbil caxlan cua. Juneseb laj tij naru nequeꞌxcuaꞌ li caxlan cua aꞌan. Abanan laj David quixcuaꞌ li caxlan cua li quiqꞌueheꞌ re xban laj tij ut quixqꞌue ajcuiꞌ reheb li rochben xban nak teꞌtzꞌoca̱k, chan. Ut quixye ajcuiꞌ reheb: —Aꞌ li cui̱nk ut li ixk aꞌaneb li kꞌaxal lokꞌ chiru li hiloba̱l cutan. Toj ma̱cꞌaꞌ li hiloba̱l cutan nak ac queꞌyoꞌobtesi̱c chak ut li hiloba̱l cutan quiqꞌueheꞌ re xtenkꞌanquileb li cui̱nk ut li ixk. Joꞌcan nak la̱in li Cꞌajolbej cuan incuanquil chixyebal cꞌaꞌru ta̱uxma̱nk saꞌ li hiloba̱l cutan, chan li Jesús reheb. Li Jesús quixqꞌuirtesi li cui̱nk sic jun li rukꞌUt li Jesús co̱ cuiꞌchic saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Ut aran cuan jun li cui̱nk sic jun li rukꞌ. Eb laj fariseo yo̱queb chixsicꞌbal chanru nak teꞌxjit li Jesús. Joꞌcan nak yo̱queb chirilbal ma tixqꞌuirtesi tana li cui̱nk aꞌin saꞌ li hiloba̱l cutan. Li Jesús quixye re li cui̱nk li sic rukꞌ: —Numen chak arin chi ubej, chan re. Tojoꞌnak li Jesús quixpatzꞌ reheb laj fariseo: —¿Cꞌaꞌru us xba̱nunquil saꞌ li hiloba̱l cutan? ¿Ma naru xba̱nunquil li us malaj ut li incꞌaꞌ us? ¿Ma us xcolbal xyuꞌam junak malaj ut xsachbal? chan cuiꞌchic reheb. Ut eb aꞌan mem queꞌcana. Incꞌaꞌ chic queꞌxtau cꞌaꞌru queꞌxye. Quijoskꞌoꞌ li Jesús saꞌ xbe̱neb, abanan quiril cuiꞌchic xtokꞌoba̱l ruheb xban nak incꞌaꞌ queꞌraj xtaubal xya̱lal. Ut li Jesús quixye re li cui̱nk li sic rukꞌ: —Yeꞌ la̱ cuukꞌ, chan. Ut li cui̱nk quixyeꞌ li rukꞌ ut saꞌ junpa̱t quiqꞌuira. Tojoꞌnak eb laj fariseo queꞌel riqꞌuin li Jesús. Queꞌco̱eb riqꞌuineb li nequeꞌoquen chirix laj Herodes. Ut queꞌoc xcꞌu̱banquil chanru nak teꞌxcamsi li Jesús. Li qꞌuila tenamit queꞌco̱eb chire li palau chixsicꞌbal li JesúsUt chirix aꞌan li Jesús co̱ chire li palau Galilea rochbeneb lix tzolom. Ut li qꞌuila tenamit queꞌxta̱ke li Jesús. Queꞌchal chak Galilea joꞌ ajcuiꞌ Judea. Nak queꞌrabi resil li xni̱nkal usilal yo̱ chixba̱nunquil li Jesús, quilajeꞌchal chirilbal. Cuan li queꞌchal chak Jerusalén ut Idumea. Ut cuan ajcuiꞌ queꞌchal chak jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Ut queꞌchal ajcuiꞌ chak Tiro ut Sidón chirilbal li Jesús. Joꞌcan nak li Jesús quixye reheb lix tzolom nak teꞌxcauresi junak li jucub. Ac cua̱nk aran re ta̱cua̱nk chi saꞌ re nak incꞌaꞌ ta̱natꞌekꞌ xbaneb li qꞌuila tenamit. Xban nak nabal ac xqꞌuirtesi, joꞌcan nak li qꞌuila tenamit yo̱queb chixtiquisinquil ribeb. Teꞌraj teꞌxchꞌeꞌ li Jesús re nak teꞌqꞌuira̱k. Li cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb, nak queꞌril li Jesús, queꞌxcuikꞌib rib chiru ut queꞌxjap re chixyebal: —La̱at li Ralal li Dios, chanqueb re. Ut li Jesús quixkꞌuseb li ma̱us aj musikꞌej ut quixye reheb nak incꞌaꞌ teꞌxye resil nak aꞌan Ralal li Dios. Li Jesús quixsiqꞌueb ru lix tzolom cablajuTojoꞌnak li Jesús quitakeꞌ chiru tzu̱l. Quixbokeb li ani quiraj ut eb aꞌan co̱eb chirix. Ut li Jesús quixsiqꞌueb ru li cablaju chi cui̱nk re nak teꞌcua̱nk riqꞌuin ut re nak tixtaklaheb chixjulticanquil li ra̱tin li Dios. Ut quixqꞌueheb xcuanquil chixqꞌuirtesinquileb li yaj ut chirisinquil li ma̱us aj musikꞌej. Aꞌaneb aꞌin li cablaju li quixxakabeb li Jesús: laj Simón li quixqꞌue aj Pedro chokꞌ xcꞌabaꞌ, ut laj Jacobo ut laj Juan. Lix yucuaꞌeb aꞌan, aꞌan laj Zebedeo. Aj Boanerges quiqꞌueheꞌ chokꞌ xcꞌabaꞌeb xban li Jesús. Li cꞌabaꞌej aꞌan naraj naxye “Ralaleb li Ca̱k”. Quixxakabeb ajcuiꞌ laj Andrés, laj Felipe, laj Bartolomé, laj Mateo, laj Tomás, laj Jacobo li ralal laj Alfeo, laj Tadeo ut laj Simón. Aꞌan xcomoneb laj Canaán. Ut quixsicꞌ ajcuiꞌ ru laj Judas Iscariote li quikꞌaxtesin re li Jesús saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Ma̱cꞌaꞌ chic xcuybal xma̱c li namajecuan re li Santil MusikꞌejUt nak ac xsiqꞌueb ru lix tzolom, li Jesús co̱ saꞌ jun li cab rochbeneb lix tzolom. Ut queꞌtubla cuiꞌchic li qꞌuila tenamit; riqꞌuin aꞌan moco naxqꞌue ta chic rib nacuaꞌac li Jesús chi moco eb lix tzolom. Ut nak queꞌrabi resil li cꞌaꞌru yo̱ chixba̱nunquil li Jesús, eb li rechꞌalal queꞌchal chixcꞌambal. Queꞌxye nak moco tuktu ta chic xnaꞌleb li Jesús. Ut eb laj tzꞌi̱b li queꞌchal chak Jerusalén yo̱queb chixyebal: —Laj tza cuan riqꞌuin li Jesús ut saꞌ xcꞌabaꞌ laj tza narisiheb li ma̱us aj musikꞌej, chanqueb. Ut li Jesús quixbokeb ut quixpatzꞌ reheb: —¿Chanru nak laj tza ta̱risi li rech aj tzahil?— Ut quixye ajcuiꞌ li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin: —Cui cuan jun te̱pak chi tenamit xicꞌ teꞌril rib chi ribileb rib, li jun te̱p chi tenamit aꞌan tixsach xcuanquil xjunes rib. Ut cui cuan ta jun cabalak xicꞌ teꞌril rib chi ribileb rib saꞌ rochocheb, li jun cabal aꞌan teꞌxsach xcuanquil lix jun cablal. Joꞌcan ajcuiꞌ laj tza cui teꞌxpleti rib chi ribileb rib, aꞌan tixsach xcuanquil xjunes rib. Ma̱ ani naru ta̱oc saꞌ rochoch junak cui̱nk cau rib chixmakꞌbal li cꞌaꞌru cuan re, cui incꞌaꞌ ta xbe̱n cua tixbacꞌ li cui̱nk cau rib, tojoꞌnak ta̱oc chixcꞌambal li cꞌaꞌru cuan re. Relic chi ya̱l ninye e̱re nak ta̱cuyma̱nk ta̱sachma̱nk lix ma̱queb li cristian ut ta̱cuyma̱nk ajcuiꞌ li majecua̱nc nequeꞌxba̱nu. Abanan li ta̱majecua̱nk re li Santil Musikꞌej, incꞌaꞌ ta̱cuyekꞌ ta̱sachekꞌ xma̱c. Cua̱nk ban saꞌ xbe̱n chi junelic lix tojbal rix li ma̱c aꞌan, chan. Li Jesús quixye aꞌin xban nak yo̱queb chixyebal nak cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Lix naꞌ ut eb li ri̱tzꞌin li JesúsQuicuulac aran lix naꞌ li Jesús ut queꞌcuulac ajcuiꞌ li ri̱tzꞌin. Queꞌcana chirix cab ut queꞌxtakla xbokbal li Jesús. Ut nabaleb li tenamit cꞌojcꞌo̱queb chixcꞌatk li Jesús. Queꞌxye re: —Ka̱cuaꞌ, xcꞌulun la̱ naꞌ rochbeneb la̱ cui̱tzꞌin. Cuanqueb chirix cab. Yo̱queb cha̱sicꞌbal, chanqueb. Li Jesús quichakꞌoc ut quixye reheb: —¿Ani ta biꞌ lin naꞌ? Ut, ¿ani ta biꞌ li cui̱tzꞌin nak nequecꞌoxla la̱ex?— Quirileb li cꞌojcꞌo̱queb chixcꞌatk ut quixye: —Aꞌineb lin naꞌ ut aꞌineb li cui̱tzꞌin. Xban nak li ani naba̱nun re li naraj li Dios, aꞌan li cui̱tzꞌin, aꞌan li cuanab, ut aꞌan lin naꞌ, chan. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix laj acuinelUt qui-oc cuiꞌchic li Jesús chixtzolbaleb li tenamit chire li palau Galilea. Kꞌaxal nabal queꞌxchꞌutub rib riqꞌuin chirabinquil. Xban xqꞌuialeb li tenamit, li Jesús qui-oc saꞌ jun li jucub cuan saꞌ li palau ut quicꞌojla chi saꞌ. Ut chixjunileb li tenamit queꞌcana chire li palau. Ut nabal cꞌaꞌak re ru quixtzoleb cuiꞌ riqꞌuin jaljo̱quil ru a̱tin. Nak yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb, quixye li serakꞌ aꞌin reheb: —Abihomak li tinye. Jun aj acuinel co̱ chi a̱uc. Ut nak yo̱ chixhirbal li iyaj, cuan quinak chire be. Queꞌchal li xul li nequeꞌxicꞌan ut queꞌxcuaꞌ li iyaj. Ut cuan ajcuiꞌ li iyaj quinak saꞌ li pec ru bar ma̱cꞌaꞌ cuiꞌ mas li chꞌochꞌ. Saꞌ junpa̱t quimok, abanan incꞌaꞌ quixchap xxeꞌ xban nak jay li chꞌochꞌ saꞌ xbe̱n li pec. Nak quichal li sakꞌe quichakic li acui̱mk xban nak incꞌaꞌ cham cuan li xeꞌ. Ut cuan cuiꞌchic li iyaj coxnak saꞌ xya̱nk li qꞌuix. Ut nak quichamoꞌ li qꞌuix saꞌ xbe̱n, quixnatꞌ li acui̱mk ut incꞌaꞌ quiu̱chin. Ut cuan cuiꞌchic li iyaj coxnak saꞌ li cha̱bil chꞌochꞌ. Quimok ut quiqꞌui ut quiu̱chin chi us. Cuan quixqꞌue laje̱tk xcaꞌcꞌa̱l (30) ru. Cuan li quixqꞌue oxtakcꞌa̱l (60) ru ut cuan cuiꞌchic quixqꞌue oꞌtakcꞌa̱l (100) ru li junju̱nk. Tojoꞌnak quixye li Jesús reheb: —Li ani na-abin, chixqꞌuehak retal li cꞌaꞌru ninye, chan. Cꞌaꞌut nak cuan li jaljo̱quil ru a̱tinUt nak queꞌel lix qꞌuial li tenamit, li Jesús quicana rochbeneb lix tzolom cablaju. Eb aꞌan queꞌxpatzꞌ re ut queꞌxye: —¿Cꞌaꞌru xya̱lal li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin? chanqueb. Ut li Jesús quixye reheb: —La̱ex qꞌuebil e̱re xnaubal xya̱lal li mukmu̱quil naꞌleb chirix lix nimajcual xcuanquilal li Dios. Aꞌut li jun chꞌol chic li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban, riqꞌuin jaljo̱quil ru a̱tin ta̱yema̱nk reheb. Usta yo̱queb chi iloc, abanan incꞌaꞌ teꞌxqꞌue retal. Usta yo̱queb chi abi̱nc, abanan incꞌaꞌ teꞌxtau xya̱lal. Ta̱uxma̱nk chi joꞌcan re nak incꞌaꞌ teꞌxyotꞌ xchꞌo̱leb ut incꞌaꞌ teꞌxjal xcꞌaꞌuxeb ut incꞌaꞌ ta̱cuyekꞌ xma̱queb.— Li Jesús quixchꞌolob xya̱lal chirix laj acuinelTojoꞌnak li Jesús quixpatzꞌ reheb: —¿Ma incꞌaꞌ nequetau ru li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin? Cui incꞌaꞌ nequetau xya̱lal aꞌin, ¿chanru nak te̱tau xya̱lal chixjunil li jaljo̱quil ru a̱tin chi joꞌcanan? Aꞌan aꞌin lix ya̱lal. Laj acuinel aꞌan joꞌ jun laj yehol ra̱tin li Dios. Ut li iyaj li quinak chire be, aꞌan chanchaneb li nequeꞌabin re li ra̱tin li Dios. Nak ac xeꞌrabi, saꞌ junpa̱t nachal laj tza chirisinquil li a̱tin ut saꞌ junpa̱t nasach saꞌ xchꞌo̱leb. Ut li iyaj li quinak saꞌ li pec ru, aꞌan chanchaneb li nequeꞌabin re li ra̱tin li Dios ut saꞌ junpa̱t nequeꞌxpa̱b chi saheb saꞌ xchꞌo̱l. Abanan incꞌaꞌ nacana saꞌ xchꞌo̱leb. Nak nachal junak raylal, malaj chꞌaꞌajquilal saꞌ xbe̱neb xbaneb lix pa̱ba̱l, incꞌaꞌ nequeꞌxcuy xnumsinquil. Saꞌ junpa̱t nequeꞌchꞌinan xchꞌo̱l. Ut li iyaj li quinak saꞌ xya̱nk li qꞌuix chanchaneb li nequeꞌabin re li ra̱tin li Dios. Abanan caꞌaj cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ nequeꞌxcꞌoxla, joꞌ li biomal ut xra̱bal ru li cꞌaꞌak chic re ru. Ut aꞌan li naramoc lix ya̱lal chiruheb. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li ra̱tin li Dios reheb. Ut li iyaj li quitꞌaneꞌ saꞌ cha̱bil chꞌochꞌ, aꞌan chanchaneb li nequeꞌrabi ut nequeꞌxpa̱b chi tzꞌakal li ra̱tin li Dios. Nequeꞌqꞌui chi us saꞌ lix pa̱ba̱leb, joꞌ li acui̱mk li naru̱chin laje̱tk xcaꞌtakcꞌa̱l (30) ut li naxqꞌue oxtakcꞌa̱l (60) ut li naxqꞌue oꞌtakcꞌa̱l (100) ru li junju̱nk.— Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li candilUt li Jesús quixye ajcuiꞌ reheb: —¿Ma naqꞌueman ta biꞌ junak candil rubel junak chacach malaj ut rubel chꞌa̱t? Incꞌaꞌ naru. Takecꞌ ban naqꞌueman saꞌ xnaꞌaj re nak tixcutanobresi saꞌ li cab. Joꞌcan ajcuiꞌ li tijleb li ninchꞌolob xya̱lal che̱ru. Ma̱cꞌaꞌ ta̱cana̱k chi mukmu chi incꞌaꞌ ta ta̱cꞌutbesi̱k mokon. Ut li incꞌaꞌ natauman ru anakcuan, ta̱tauma̱nk ru mokon. Li ani naraj rabinquil, chixqꞌuehak retal li ninye.— Quixye ajcuiꞌ reheb: —Cheqꞌuehak retal li nequerabi ut te̱qꞌue e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li nequerabi xban nak li ani naxba̱nu li cꞌaꞌru quixtzol cuiqꞌuin, mas cuiꞌchic lix naꞌleb ta̱qꞌuehekꞌ re xban li Dios re nak tixtau ru li cua̱tin. Li ani tixqꞌue xchꞌo̱l chixtzolbal li us, kꞌaxal cuiꞌchic li usilal tixcꞌul. Li ani incꞌaꞌ tixqꞌue xchꞌo̱l chixtzolbal li us, ta̱sachk saꞌ xchꞌo̱l li joꞌ qꞌuial naxnau.— Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li iyaj naqꞌuiUt li Jesús quixye cuiꞌchic reheb: —Lix nimajcual cuanquilal li Dios, chanchan junak aj acuinel. Narau li iyaj saꞌ chꞌochꞌ. Li cui̱nk nacuar, nacuacli ut eb li cutan nequeꞌnumeꞌ. Ut li iyaj yal xjunes namok chak ut naqꞌui ut li cui̱nk incꞌaꞌ naxnau chanru nak namok ut naqꞌui li acui̱mk. Li chꞌochꞌ naqꞌuiresin re li acui̱mk. Naqꞌui ut nani̱nkan ut chirix aꞌan na-oc chi atzꞌumac ut naxqꞌue li ru. Ut nak nache̱coꞌ li ru nasicꞌman saꞌ junpa̱t xban nak ac xcuulac xkꞌehil xxocbal li ru.— Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li riyajil li mostaza—¿Cꞌaꞌru tinjuntakꞌe̱ta cuiꞌ lix nimajcual cuanquil li Dios? chan li Jesús. —Ut ¿cꞌaꞌru chi jaljo̱quil ru a̱tin tinye, re xchꞌolobanquil xya̱lal lix nimajcual cuanquilal li Dios? Lix nimajcual cuanquilal li Dios, aꞌan chanchan riyajil li ni̱nki mostaza. Li riyajil li mostaza cocꞌ chiru chixjunil li iyaj cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Nak ac x-auman namok ut naqꞌui. Ut ni̱nk chi us nacuulac lix cheꞌel. Naxkꞌax xteram chixjunil li acui̱mk. Nequeꞌni̱nkan li rukꞌ ut eb laj xicꞌanel xul nequeꞌxyi̱b lix soc saꞌ eb li rukꞌ.— Ut li Jesús quixchꞌolob xya̱lal chiruheb li tenamit riqꞌuin nabal chic chi jaljo̱quil ru a̱tin aꞌ ya̱l bar na cuan teꞌxtau ru. Ut ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru quixye li Jesús reheb li tenamit chi ma̱cuaꞌ ta saꞌ jaljo̱quil ru a̱tin. Abanan nak ac xjuneseb chic lix tzolom, quixchꞌolob lix ya̱lal chiruheb. Li Jesús quixkꞌus li ikꞌ ut li palauNak qui-ecuu saꞌ li cutan aꞌan li Jesús quixye reheb lix tzolom: —Kꞌaxonko jun pacꞌal li palau, chan reheb. Ut li Jesús quixchakꞌrabiheb li qꞌuila tenamit ut quicꞌameꞌ saꞌ li jucub cuan cuiꞌ. Ut cuanqueb ajcuiꞌ cocꞌ jucub queꞌco̱eb chirix. Ut nak ac cuanqueb saꞌ xyi li palau quichal jun li nimla ikꞌ. Naxcut lix cau ok li haꞌ saꞌ li jucub ut qui-oc chi nujac li haꞌ chi saꞌ li jucub. Li Jesús cuan chi ixbej saꞌ li jucub ut yo̱ chi cua̱rc saꞌ xbe̱n jun lix soc xjolom. Eb lix tzolom queꞌrajsi ut queꞌxye re: —At tzolonel, ajsi a̱cuu. ¿Ma incꞌaꞌ nacacuil nak osocꞌ ke? chanqueb. Quicuacli li Jesús ut quixkꞌus li ikꞌ ut quixye re li palau: —Matchokin. Canab ecꞌa̱nc, chan. Ut saꞌ junpa̱t quichꞌana li ikꞌ ut quitukla ru li haꞌ. Ut li Jesús quixye reheb lix tzolom: —¿Cꞌaꞌut nak cꞌajoꞌ nak nequexxucuac? ¿Ma incꞌaꞌ nequepa̱b nak li Dios ta̱tenkꞌa̱nk e̱re? chan. Ut cꞌajoꞌ nak queꞌsach xchꞌo̱l lix tzolom ut queꞌxye chi ribileb rib: —¿Chanru nak cuan xcuanquil li cui̱nk aꞌin nak naxkꞌus li ikꞌ ut li palau, ut nequeꞌabin chiru? chanqueb. Li Jesús quirisi li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin li cui̱nk aj GadaraLi Jesús ut eb lix tzolom queꞌcuulac aran jun pacꞌal li palau saꞌ xchꞌochꞌeb laj Gadara. Ut nak qui-el li Jesús saꞌ li jucub, saꞌ junpa̱t quichal jun li cui̱nk chi cꞌuluc re. Quichal chak saꞌ li naꞌajej bar nequeꞌmukeꞌ cuiꞌ li camenak. Li cui̱nk aꞌan cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Junes saꞌ li naꞌajej bar nequeꞌmukeꞌ cuiꞌ li camenak nacuan. Ma̱ ani naru nabacꞌoc re chi moco riqꞌuin cadena naru nequeꞌxbacꞌ. Nabal sut nequeꞌxyal xbacꞌbal li rok rukꞌ riqꞌuin cadena. Abanan saꞌ junpa̱t naxtꞌupi li cadena. Ut ma̱ ani naru natu̱lanobresin re li cui̱nk aꞌan. Chi kꞌek chi cutan naxbeni rib saꞌ xbe̱neb li tzu̱l ut saꞌ xya̱nkeb li mukleba̱l camenak. Junelic yo̱ chixjapbal re ut naxyoqꞌui rib riqꞌuin kꞌesnal pec. Toj najt ajcuiꞌ cuan chak li Jesús nak qui-ileꞌ xban li cui̱nk. Li cui̱nk co̱ saꞌ a̱nil ut coxcuikꞌib rib chiru li Jesús. Quixjap re chixyebal: —¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj cuiqꞌuin, at Jesús? La̱at Ralalat li nimajcual Dios. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios, nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak mina̱rahobtesi, chan re. Quixye chi joꞌcan xban nak ac yo̱ li Jesús chixyebal re li ma̱us aj musikꞌej: —Elen riqꞌuin li cui̱nk aꞌin, at ma̱us aj musikꞌej.— Tojoꞌnak li Jesús quixpatzꞌ re: —¿Ani a̱cꞌabaꞌ? chan. —Cuakib mil (6,000) incꞌabaꞌ xban nak nabalo, chan nak quichakꞌoc. Ut nabal sut quixtzꞌa̱ma chiru li Jesús nak incꞌaꞌ ta̱risiheb li ma̱us aj musikꞌej chi junaj cua saꞌ li naꞌajej aꞌan. Aran cuanqueb jun tu̱b li a̱k yo̱queb chi ichajibc chiru li tzu̱l. Eb li ma̱us aj musikꞌej queꞌxtzꞌa̱ma chiru li Jesús nak tixtaklaheb riqꞌuineb li a̱k. —Choa̱takla riqꞌuineb li a̱k. Choa̱canab chi oc riqꞌuineb, chanqueb. Ut li Jesús quixcanabeb chi xic. Queꞌel li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin li cui̱nk. Coxeꞌocak riqꞌuineb li a̱k. Ut li a̱k queꞌoc chi a̱linac ut queꞌxrum chak rib saꞌ xbe̱n u̱l ut toj saꞌ li palau coxeꞌnak. Cuanqueb na cuib mil chi a̱k queꞌosoꞌ saꞌ li palau. Eb laj ilol a̱k queꞌxucuac ut queꞌe̱lelic ut coxeꞌxye resil saꞌ li tenamit joꞌ ajcuiꞌ saꞌ li cꞌaleba̱l. Ut nabaleb li tenamit queꞌco̱eb chirilbal li cꞌaꞌru quicꞌulman. Queꞌcuulac cuan cuiꞌ li Jesús ut queꞌril li cui̱nk li qui-isi̱c nabal chi ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Cꞌojcꞌo aran nak coxeꞌxtau. Tikto chic ut tuktu chic xjolom. Riqꞌuin rilbal aꞌan queꞌoc xxiuheb li tenamit. Ut eb li queꞌiloc re, queꞌxserakꞌi reheb li tenamit chanru qui-ux re li cui̱nk li quicuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin, joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌru queꞌxcꞌul li a̱k. Ut queꞌxtzꞌa̱ma chiru li Jesús nak ta̱e̱lk saꞌ lix tenamiteb. Ut nak qui-oc cuiꞌchic li Jesús saꞌ li jucub, li cui̱nk li qui-isi̱c ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin quixtzꞌa̱ma chiru li Jesús nak ta̱xic chirix. Aꞌut li Jesús incꞌaꞌ quiraj nak ta̱xic chirix. Quixye re li cui̱nk: —Ayu saꞌ la̱ cuochoch ut ta̱serakꞌi reheb la̱ cuechꞌalal li usilal xinba̱nu a̱cue. Ta̱ye reheb chanru nak xcuuxta̱na a̱cuu, chan re li cui̱nk. Joꞌcan nak co̱ li cui̱nk saꞌ eb li tenamit xcue̱nt Decápolis. Qui-oc chixyebal reheb chixjunil li ni̱nki usilal quixba̱nu li Jesús re. Ut chixjunileb li tenamit quilajeꞌsach xchꞌo̱l chirabinquil li cꞌaꞌru quixye. Li Jesús quixqꞌuirtesi lix rabin laj Jairo joꞌ ajcuiꞌ li ixk li quichꞌeꞌoc re li rakꞌQui-oc cuiꞌchic li Jesús saꞌ li jucub ut quisukꞌi cuiꞌchic jun pacꞌal li palau rochbeneb lix tzolom. Ma̱ caꞌchꞌin li tenamit coxeꞌxchꞌutub rib riqꞌuin chire li palau. Ut quichal jun li cui̱nk aj Jairo xcꞌabaꞌ. Aꞌan xcomoneb li nequeꞌtaklan saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Nak quiril li Jesús, quixcuikꞌib rib chiru. Ut chi anchal xchꞌo̱l quixtzꞌa̱ma chiru li Jesús ut quixye re: —At Ka̱cuaꞌ, kꞌaxal nim xyajel lin chꞌina rabin. Ca̱mc re. Ba̱nu usilal, tatxic saꞌ cuochoch. Toxa̱qꞌue la̱ cuukꞌ saꞌ xbe̱n re nak ta̱qꞌuira̱k ut incꞌaꞌ ta̱ca̱mk, chan re li Jesús. Ut li Jesús co̱ chirix laj Jairo ut nabaleb li tenamit queꞌta̱ken re. Xban xqꞌuial li tenamit yo̱queb chixtiquisinquil ribeb. Saꞌ xya̱nkeb cuan jun li ixk cablaju chihab xticlajic xyajel. Junelic yo̱ lix yajel li ixk aꞌan ut incꞌaꞌ chic natzꞌap lix quiqꞌuel. Quixqꞌue rib chi banecꞌ riqꞌuin nabaleb aj banonel ut nabal li raylal quixcꞌul. Abanan ma̱ jokꞌe queꞌxban. Caꞌaj cuiꞌ quixsach chixjunil li cꞌaꞌru cuan re, re xtojbaleb. Ut ma̱cꞌaꞌ qui-oc cuiꞌ. Nima̱nc ban chic naxba̱nu lix yajel. Quirabi resil nak li Jesús yo̱ chixqꞌuirtesinquileb li yaj. Riqꞌuin aꞌan qui-oc chixta̱kenquil li Jesús rochbeneb li qꞌuila tenamit. Ut quijiloc chixcꞌatk re nak tixchꞌeꞌ li rakꞌ. —Usta caꞌaj cuiꞌ li rakꞌ tinchꞌeꞌ, riqꞌuin aꞌan tinqꞌuira̱k, chan li ixk saꞌ xchꞌo̱l. Ut nak quixchꞌeꞌ li rakꞌ saꞌ junpa̱t quiqꞌuira, ut quitzꞌap lix quiqꞌuel. Ut li ixk quirecꞌa nak ma̱cꞌaꞌ chic xyajel. Ut li Jesús quixnau nak cuan li quiqꞌuira xban lix cuanquil. Quixsukꞌisi rib saꞌ xya̱nkeb li qꞌuila tenamit ut quixpatzꞌ reheb: —¿Ani xchꞌeꞌoc re li cuakꞌ? chan reheb. Eb lix tzolom queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacacuil chanru nak yo̱queb chixtiquisinquil ribeb li qꞌuila tenamit cha̱cuix. ¿Cꞌaꞌut nak nacapatzꞌ ani xchꞌeꞌoc re la̱ cuakꞌ? chanqueb. Ut li Jesús quixsukꞌisi rib chirilbal ani xchꞌeꞌoc re li rakꞌ. Li ixk naxnau nak ac xqꞌuira. Nasicsot xban xxiu. Colxcuikꞌib rib chiru li Jesús ut quixye lix ya̱lal re. Li Jesús quixye re: —Kanaꞌ, xban nak xapa̱b nak cuan incuanquil cha̱qꞌuirtesinquil, joꞌcan nak xatqꞌuira. Ayu chi sa saꞌ a̱chꞌo̱l ut chi ma̱cꞌaꞌ chic a̱raylal, chan. Nak toj yo̱ chi a̱tinac li Jesús, queꞌchal lix comoneb laj Jairo saꞌ rochoch chixyebal re, —Xcam la̱ rabin. ¿Cꞌaꞌ chic ru aj e nak ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi laj tzolonel? chanqueb. Nak quirabi li Jesús li cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal re laj Jairo, quixye re: —Matcꞌoxlac. Caꞌaj cuiꞌ ta̱pa̱b nak ta̱qꞌuira̱k la̱ rabin, chan. Ut incꞌaꞌ quiraj nak li tenamit teꞌxic chirix. Caꞌaj cuiꞌ laj Pedro ut laj Jacobo ut laj Juan, li ri̱tzꞌin laj Jacobo, quixcꞌameb chirix. Nak queꞌcuulac saꞌ rochoch laj Jairo, li Jesús quiril nak yo̱queb chixpokokinquil ribeb ut japjo̱queb re chi ya̱bac. Qui-oc saꞌ cab riqꞌuineb ut quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixpokokinquil e̱rib? ¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chi ya̱bac? Li xkaꞌal moco xcam ta. Cua̱rc yo̱, chan li Jesús reheb. Eb aꞌan queꞌoc chixseꞌenquil li cꞌaꞌru quixye, ut li Jesús quirisiheb chirix cab. Caꞌaj cuiꞌ lix naꞌ ut lix yucuaꞌ ut eb li oxib chi xtzolom queꞌoc rochben li Jesús bar cuan cuiꞌ li camenak. Quixchap chi rukꞌ li camenak ut quixye re saꞌ li ra̱tinoba̱l: —Talita, cumi, chan. Li a̱tin aꞌan naraj naxye, “At chꞌina xkaꞌal, la̱in tinyehok a̱cue cuaclin”. Saꞌ junpa̱t quicuacli li xkaꞌal ut quibe̱c. Li xkaꞌal aꞌan cablaju chihab cuan re. Ut eb li cuanqueb aran quilajeꞌsach xchꞌo̱l chirilbal li cꞌaꞌru quixba̱nu li Jesús. Aꞌut li Jesús quixchakꞌrabiheb chi us nak ma̱ ani aj e teꞌxye li cꞌaꞌru quicꞌulman. Ut quixye reheb nak teꞌxqꞌue chi cuaꞌac li xkaꞌal. Li Jesús quitzꞌekta̱na̱c aran NazaretLi Jesús qui-el saꞌ li naꞌajej aꞌan ut co̱ saꞌ lix tenamit rochbeneb lix tzolom. Saꞌ li hiloba̱l cutan co̱ saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Qui-oc chixtzolbaleb li tenamit. Nabal queꞌabin re ut quilajeꞌsach xchꞌo̱l chirabinquil ut queꞌxye chi ribileb rib: —¿Bar xtzol lix naꞌleb? ¿Cꞌaꞌru chi naꞌlebil li naxnau? ¿Chanru nak naxba̱nu li milagro? chanqueb. —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌin laj pechꞌ? Ut, ¿ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ lix María lix naꞌ? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ laj Jacobo li ri̱tzꞌin ut laj José, laj Judas ut laj Simón? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌin eb li ri̱tzꞌin li cuanqueb saꞌ kaya̱nk? chanqueb. Ut queꞌchal xjoskꞌil saꞌ xbe̱n. Ut li Jesús quixye: —Junak profeta naqꞌueheꞌ xlokꞌal yalak bar, abanan saꞌ lix tenamit ut saꞌ xya̱nkeb li rechꞌalal ut saꞌ rochoch incꞌaꞌ naqꞌueheꞌ xlokꞌal.— Ut incꞌaꞌ quiru quixba̱nu li milagro saꞌ lix tenamit xban nak incꞌaꞌ queꞌxpa̱b nak cuan xcuanquil. Cuib oxib ajcuiꞌ li yaj quixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱neb re nak teꞌqꞌuira̱k. Ut li Jesús quisach xchꞌo̱l chirilbaleb nak incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b nak cuan xcuanquil. Ut nak qui-el aran, co̱ saꞌ chixjunil li cꞌaleba̱l chixtzolbaleb li tenamit. Li Jesús quixtaklaheb lix tzolom chixyebal resil li colba-ibTojoꞌnak quixbokeb lix tzolom cablaju ut quixtaklaheb chi caꞌcabil ut quixqꞌueheb xcuanquil chirisinquil li ma̱us aj musikꞌej. Ut quixye reheb: —Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru te̱cꞌam nak texxic, caꞌaj cuiꞌ le̱ xukꞌ. Incꞌaꞌ te̱cꞌam e̱tzacae̱mk, chi moco junak bo̱ls, chi moco tumin te̱cꞌam. Caꞌaj cuiꞌ le̱ xa̱b cuan che̱rok te̱cꞌam ut caꞌaj cuiꞌ le̱ rakꞌ cuan che̱rix te̱cꞌam.— Ut quixye ajcuiꞌ reheb: —Nak texcuulak saꞌ junak tenamit, saꞌ li cab tex-oc cuiꞌ chi hila̱nc, aran texcana̱k ut incꞌaꞌ yal yo̱kex chixjalbal e̱naꞌaj. Nak ac xic e̱re saꞌ jalan chic tenamit, tojoꞌnak te̱jal le̱ naꞌaj. Cui texcuulak saꞌ junak naꞌajej bar cuiꞌ incꞌaꞌ texcꞌulekꞌ chi moco teꞌraj rabinquil le̱ ra̱tin, nak tex-e̱lk riqꞌuineb te̱chikꞌ li poks che̱rok joꞌ retalil li raylal teꞌxcꞌul. Relic chi ya̱l ninye e̱re nak kꞌaxal cuiꞌchic li raylal teꞌxcꞌul chiruheb laj Sodoma ut laj Gomorra saꞌ xkꞌehil li rakba a̱tin, chan. Joꞌcan nak queꞌco̱eb lix tzolom li Jesús ut queꞌxchꞌolob xya̱lal chiruheb li tenamit re nak teꞌxyotꞌ xchꞌo̱l ut teꞌxjal xcꞌaꞌuxeb. Queꞌrisi nabal li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb ut queꞌxqꞌue li aceite saꞌ xjolomeb li yaj joꞌ retalil xcuanquil li Dios ut queꞌxqꞌuirtesiheb. Nak queꞌxcamsi laj Juan laj Cubsihom HaꞌLi tenamit yo̱queb chixserakꞌinquil li milagro yo̱ chixba̱nunquil li Jesús. Nak quirabi aꞌan, li rey Herodes quixye: —Aꞌan laj Juan laj Cubsihom Haꞌ. Xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Joꞌcan nak cuan xcuanquil chixba̱nunquil li milagro, chan. Ut cuan queꞌyehoc re nak aꞌan li profeta Elías. Ut cuan ajcuiꞌ queꞌyehoc re nak aꞌan jun li profeta joꞌ li profeta queꞌcuan najter. Ut nak quirabi aꞌan, laj Herodes quixye: —Aꞌan laj Juan li quintakla xchꞌotbal xcux. Aꞌan xcuacli chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak, chan. Quixye chi joꞌcan xban nak aꞌan quitaklan re xchapbal laj Juan. Queꞌxbacꞌ ut queꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam. Quixba̱nu chi joꞌcan xban nak joꞌcan quiraj lix Herodías. Lix Herodías aꞌan rixakil laj Felipe, ri̱tzꞌin laj Herodes ut laj Herodes quixcꞌam chokꞌ rixakil. Nak toj ma̱jiꞌ naqꞌueheꞌ saꞌ tzꞌalam, laj Juan laj Cubsihom Haꞌ quixye re laj Herodes: —Nimla ma̱c xaba̱nu nak xacꞌam chokꞌ a̱cuixakil lix Herodías xban nak ac sumsu riqꞌuin la̱ cui̱tzꞌin, laj Felipe, chan re. Riqꞌuin aꞌan ma̱ caꞌchꞌin nak quijoskꞌoꞌ lix Herodías saꞌ xbe̱n laj Juan ut quiraj raj xcamsinquil. Abanan incꞌaꞌ naru xban nak laj Herodes incꞌaꞌ quixcanab chixcamsinquil. Laj Herodes naxnau nak laj Juan ti̱c xchꞌo̱l ut santil cui̱nk. Joꞌcan nak naxucuac ut incꞌaꞌ naraj nak ta̱camsi̱k. Quicuulac chiru rabinquil li quixye laj Juan usta cꞌajoꞌ nak naqꞌueheꞌ chi cꞌoxlac xban li a̱tin nayeheꞌ re. Abanan lix Herodías quixtau chanru nak naru xcamsinquil laj Juan. Joꞌcaꞌin quicꞌulman. Nak laj Herodes quixninkꞌei lix chihab, quixbokeb chi cuaꞌac li ni̱nkeb xcuanquil saꞌ li tenamit, ut quixbokeb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan reheb li soldado ut joꞌcan ajcuiꞌ chixjunileb li xni̱nkal ru cui̱nk re Galilea. Lix coꞌ lix Herodías qui-oc bar yo̱queb cuiꞌ chi cuaꞌac li ulaꞌ ut qui-oc chi xajoc chiruheb. Laj Herodes quicuulac chiru chanru naxajoc. Ut quicuulac ajcuiꞌ chiruheb li ulaꞌ. Joꞌcan nak laj Herodes quixye re li xkaꞌal: —Ta̱tzꞌa̱ma cue li cꞌaꞌru ta̱cuaj ut la̱in tinqꞌue a̱cue, chan. Ut quixye ajcuiꞌ re li xkaꞌal: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios, tinqꞌue a̱cue li cꞌaꞌru ta̱patzꞌ cue. Usta yijach lin jun cablal ta̱patzꞌ cue, tinqꞌue a̱cue, chan. Ut li xkaꞌal co̱ chixpatzꞌbal re lix naꞌ: —¿Cꞌaꞌru us tintzꞌa̱ma re? chan. Ut lix naꞌ quixye re: —Tzꞌa̱ma re nak tixqꞌue a̱cue lix jolom laj Juan laj Cubsihom Haꞌ, chan. Saꞌ junpa̱t co̱ li xkaꞌal riqꞌuin laj Herodes ut quixye re: —La̱in tincuaj nak anakcuan ajcuiꞌ ta̱qꞌue cue saꞌ junak plato lix jolom laj Juan laj Cubsihom Haꞌ, chan. Ut laj Herodes cꞌajoꞌ nak quirahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l. Abanan ma̱cꞌaꞌ chic quiru quixye xban nak chixjunileb li ulaꞌ queꞌabin re nak quixye saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios tixqꞌue re li cꞌaꞌru tixtzꞌa̱ma. Laj Herodes ticto quixtakla jun li soldado chixcꞌambal chak lix jolom laj Juan. Li soldado co̱ saꞌ tzꞌalam chixchꞌotbal lix cux laj Juan. Ut quixcꞌam chak lix jolom saꞌ jun li plato. Quixqꞌue re li xkaꞌal ut li xkaꞌal quixkꞌaxtesi re lix naꞌ. Nak queꞌrabi lix tzolom laj Juan nak queꞌxcamsi, queꞌchal chixcꞌambal li camenak ut coxeꞌxmuk. Li Jesús quixqꞌueheb chi cuaꞌac li o̱b mil chi cui̱nkUt nak queꞌsukꞌi chak lix tzolom li Jesús chixba̱nunquil li cꞌanjel queꞌtakla̱c cuiꞌ, coleꞌxchꞌutub rib riqꞌuin li Jesús ut queꞌxserakꞌi re cꞌaꞌru quilajeꞌxba̱nu chak. Ut queꞌxye ajcuiꞌ re chanru nak queꞌxtzol li tenamit. Nequeꞌel nequeꞌoc li qꞌuila tenamit riqꞌuin li Jesús. Joꞌcan ajcuiꞌ riqꞌuineb lix tzolom. Ut riqꞌuin aꞌan incꞌaꞌ naru nequeꞌhilan chi moco naru teꞌcuaꞌak. Joꞌcan nak quixye li Jesús: —Yoꞌkeb saꞌ junak naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ cuiꞌ tenamit re nak naru tohila̱nk caꞌchꞌinak kajunes, chan li Jesús. Ut queꞌoc saꞌ jun li jucub ut queꞌco̱eb saꞌ jun naꞌajej bar cuiꞌ teꞌhila̱nk raj caꞌchꞌinak xjuneseb. Abanan nabaleb queꞌiloc re nak yo̱queb chi xic ut queꞌxnau nak aꞌan li Jesús. Nabal quilajeꞌel saꞌ li tenamit junju̱nk. Queꞌco̱eb chi rokeb saꞌ a̱nil ut aꞌaneb xbe̱n cua queꞌcuulac saꞌ li naꞌajej bar yo̱ cuiꞌ chi xic li Jesús rochbeneb lix tzolom. Ut nak qui-el li Jesús saꞌ li jucub, quirileb li qꞌuila tenamit. Quixtokꞌoba ruheb xban nak chanchaneb li carner ma̱cꞌaꞌ aj ilol reheb. Ut nabal li cꞌaꞌak re ru quixtzoleb cuiꞌ. Nak queꞌril nak yo̱ chi ecuu̱c, queꞌco̱eb lix tzolom riqꞌuin li Jesús ut queꞌxye re: —Yo̱ chi ecuu̱c ut arin ma̱cꞌaꞌ cuan. Ma̱cꞌaꞌ xcuaheb. Taklaheb chixlokꞌbaleb lix cua saꞌ eb li cꞌaleba̱l ut saꞌ eb li cocꞌ tenamit li cuanqueb chi nachꞌ, chanqueb. Ut nak quichakꞌoc li Jesús quixye reheb: —Qꞌuehomakeb chi cuaꞌac la̱ex.— Ut eb aꞌan queꞌxye: —¿Ma toxic chixlokꞌbal cuibak ciento denariosSaꞌ li versículo 6:37 cuan li a̱tin “denario”. Aꞌan xcꞌabaꞌ li tumin yi̱banbil riqꞌuin plata, li queꞌrocsi laj Roma. Saꞌ eb li cutan aꞌan, eb laj cꞌanjel queꞌxcꞌul jun denario chiru li jun cutan. chi caxlan cua chi joꞌcanan re teꞌkaqꞌue chi cuaꞌac? chanqueb. Li Jesús quixye: —¿Jarub li caxlan cua cuan e̱riqꞌuin? Ayukex, ilomak chak.— Queꞌco̱eb chi rilbal ut nak queꞌsukꞌi queꞌxye re: —Cuan o̱b li caxlan cua ut cuib li car, chanqueb. Li Jesús quixtaklaheb lix tzolom chixyebal reheb li tenamit nak teꞌcꞌojla̱k saꞌ li pachꞌayaꞌ chi junju̱nk chꞌu̱tal. Ut queꞌcꞌojla chi junju̱nk chꞌu̱tal. Cuan queꞌcꞌojla chi jun ciento saꞌ ju̱nk chꞌu̱tal ut cuan cuiꞌchic queꞌcꞌojla chi mero ciento saꞌ li junju̱nk chꞌu̱tal. Tojoꞌnak li Jesús quixchap li o̱b chi caxlan cua ut li cuib chi car ut qui-iloc saꞌ choxa. Quixbantioxi chiru li Dios. Ut quixjachi li caxlan cua ut quixqꞌue reheb lix tzolom re nak teꞌxjeqꞌui reheb li qꞌuila tenamit. Ut queꞌxjeqꞌui ajcuiꞌ li car. Queꞌcuaꞌac chixjunileb toj retal queꞌcꞌojla xchꞌo̱l. Ut qui-elaꞌan li caxlan cua. Joꞌcan ajcuiꞌ li car. Cablaju chacach li qui-elaꞌan. Nabal chi tenamit queꞌcuaꞌac. Saꞌ xya̱nkeb li queꞌcuaꞌac cuanqueb o̱b mil junes cui̱nk. Li Jesús quibe̱c chiru li palauUt chirix chic aꞌan, li Jesús quixtaklaheb lix tzolom saꞌ li jucub ut quixye reheb: —Xbe̱n cua texxic jun pacꞌal li palau saꞌ li tenamit Betsaida. La̱in toj tincana̱k chixchakꞌrabinquileb li tenamit, chan reheb. Ut nak ac xchakꞌrabiheb li tenamit, li Jesús co̱ chiru tzu̱l chi tijoc. Teꞌcuulak lix tzolom saꞌ xyi li palau nak qui-oc li kꞌojyi̱n, aꞌut li Jesús toj cuan xjunes chire li palau. Quiril nak lix tzolom cuanqueb saꞌ jun chꞌaꞌajquilal saꞌ li jucub. Yo̱queb chixtacuasinquil ribeb chixberesinquil li jucub xban nak saꞌ xbe ikꞌ yo̱queb chixcꞌambal. Sake̱uc re nak quicuulac li Jesús bar cuanqueb cuiꞌ ut yo̱ chi be̱c chiru haꞌ. Quixba̱nu joꞌ li ti̱c ta̱numekꞌ. Nak queꞌril lix tzolom nak cuan jun yo̱ chi be̱c chiru haꞌ, queꞌxucuac ut queꞌxjap re. Queꞌxcꞌoxla nak anum yo̱queb chirilbal. Chixjunileb queꞌiloc re ut cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac. Li Jesús ticto quira̱tinaheb ut quixye reheb: —Mexxucuac. La̱in li yo̱quex chicuilbal. Cacuubresihomak e̱chꞌo̱l, chan reheb. Nak qui-oc saꞌ li jucub saꞌ xya̱nkeb, chꞌanamil li ikꞌ. Incꞌaꞌ chic qui-ecꞌan. Ut eb lix tzolom quilajeꞌsach xchꞌo̱l chirilbal. Queꞌsach xchꞌo̱l xban nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌxtau xya̱lal chirix li milagro quixba̱nu li Jesús riqꞌuin li caxlan cua. Kꞌaxal cauheb xchꞌo̱l. Joꞌcan nak incꞌaꞌ queꞌxtau ru. Li Jesús quixqꞌuirtesiheb li yaj aran GenesaretNak queꞌcuulac li Jesús rochbeneb lix tzolom jun pacꞌal li palau, coxeꞌe̱lk saꞌ li tenamit Genesaret. Queꞌxbacꞌ li jucub chire li haꞌ. Nak yo̱queb chi e̱lc saꞌ li jucub, eb li cuanqueb aran ticto queꞌxnau nak aꞌan li Jesús. Joꞌcan nak saꞌ junpa̱t queꞌco̱eb saꞌ chixjunil li naꞌajej chixcꞌambaleb chak lix yaj chiruheb lix cuarib. Nak queꞌxnau bar cuan li Jesús, quilajeꞌxcꞌam li yaj riqꞌuin. Yalak bar quinumeꞌ li Jesús quilajeꞌxcꞌam li yaj riqꞌuin, joꞌ saꞌ tenamit, joꞌ saꞌ cꞌaleba̱l. Queꞌxqꞌueheb li yaj saꞌ li be bar cuiꞌ yo̱ chi numecꞌ li Jesús. Queꞌxtzꞌa̱ma chiru: —Ba̱nu usilal, qꞌue chikachꞌeꞌ la̱ cuakꞌ, chanqueb re xban nak nequeꞌxnau nak usta caꞌaj cuiꞌ re li rakꞌ teꞌxchꞌeꞌ, teꞌqꞌuira̱k. Ut chixjunileb li queꞌchꞌeꞌoc re li rakꞌ, queꞌqꞌuira. Li cꞌaꞌru na-el chak saꞌ li kachꞌo̱l, aꞌan li nocoma̱cob cuiꞌEb laj fariseo queꞌcuulac riqꞌuin li Jesús rochbeneb cuib oxib laj tzꞌi̱b li queꞌchal chak aran Jerusalén. Ut eb aꞌan queꞌxqꞌue retal nak cuan lix tzolom li Jesús queꞌcuaꞌac chi incꞌaꞌ queꞌxchꞌaj li rukꞌeb chi tzꞌakal joꞌ cꞌaynakeb chixba̱nunquil laj fariseo. Eb laj fariseo ut chixjunileb laj judío incꞌaꞌ nequeꞌcuaꞌac cui incꞌaꞌ teꞌxchꞌaj li rukꞌeb joꞌ naxye li chakꞌrab li canabanbil reheb xbaneb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ut nak nequeꞌsukꞌi chak saꞌ cꞌayil incꞌaꞌ nequeꞌcuaꞌac cui incꞌaꞌ nequeꞌchꞌajoc joꞌ naxye lix chakꞌrabeb. Ut cuan cuiꞌchic nabal li naꞌleb li nequeꞌxba̱nu joꞌ canabanbil reheb xbaneb li xeꞌto̱nil yucuaꞌ, joꞌ li xchꞌajbal lix secꞌ, lix xar, li ucꞌal chꞌi̱chꞌ ut lix chꞌa̱t. Eb laj fariseo ut eb laj tzꞌi̱b queꞌxpatzꞌ re li Jesús: —¿Cꞌaꞌut nak eb la̱ tzolom incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li kachakꞌrabinquil canabanbil ke xbaneb li kaxeꞌ kato̱n? Eb aꞌan nequeꞌcuaꞌac chi incꞌaꞌ nequeꞌxchꞌaj li rukꞌeb joꞌ naxye li kachakꞌrabinquil, chanqueb. Nak quichakꞌoc li Jesús quixye reheb: —Ya̱l ajcuiꞌ li quixye laj Isaías che̱rix la̱ex aj caꞌ pacꞌal u nak quixye chi joꞌcaꞌin:Li tenamit aꞌin niquineꞌx-oxlokꞌi caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin xtzꞌu̱maleb re. Moco nequeꞌxba̱nu ta chi anchal xchꞌo̱leb. Ma̱cꞌaꞌ aj e nak niquineꞌxlokꞌoni xban nak li tijleb li nequeꞌxcꞌut aꞌan yal xchakꞌrab eb li cui̱nk. () La̱ex nequetzꞌekta̱na lix chakꞌrab li Dios, ut aꞌ chic le̱ najter naꞌleb nequeba̱nu, joꞌ riqꞌuin xchꞌajbal li secꞌ ut li xar ut li cꞌaꞌak ru chi chakꞌrabil reheb li cui̱nk.— Li Jesús quixye ajcuiꞌ reheb: —La̱ex nequetzꞌekta̱na lix chakꞌrab li Dios re nak te̱ba̱nu li najter naꞌleb canabanbil e̱re xbaneb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Laj Moisés quixye, “Cha-oxlokꞌi la̱ naꞌ la̱ yucuaꞌ ut ani tixhob xnaꞌ xyucuaꞌ, ta̱camsi̱k.” Aꞌut la̱ex nequeye cui cuan junak li cui̱nk incꞌaꞌ naraj xtenkꞌanquil lix naꞌ xyucuaꞌ, aꞌan naru tixye, “Corbán”, chirix li cꞌaꞌak re ru tixtenkꞌa cuiꞌ raj lix naꞌ xyucuaꞌ. Li a̱tin aꞌan naraj naxye “yechiꞌinbil re li Dios”. Riqꞌuin xba̱nunquil aꞌan li cui̱nk incꞌaꞌ chic naru tixtenkꞌa lix naꞌ xyucuaꞌ, chanquex. Ut cuan nabal chic cꞌaꞌak re ru chi naꞌlebil nalaje̱ba̱nu. Riqꞌuin xba̱nunquil li najter naꞌleb canabanbil e̱re, yo̱quex chixtzꞌekta̱nanquil lix chakꞌrab li Dios, chan li Jesús reheb. Ut li Jesús quixbokeb li tenamit ut quixye reheb: —Abihomak che̱junilex li cꞌaꞌru tinye ut qꞌuehomak retal re nak te̱tau xya̱lal. Ma̱cuaꞌ li cꞌaꞌru naxtzaca li cui̱nk nama̱coꞌ cuiꞌ; aban li cꞌaꞌru incꞌaꞌ us naxcꞌoxla, aꞌan nama̱coꞌ cuiꞌ. Li ani naraj rabinquil, chixqꞌuehak retal li ninye.— Nak li Jesús qui-el saꞌ xya̱nkeb li qꞌuila tenamit, qui-oc saꞌ cab. Ut eb lix tzolom queꞌxpatzꞌ re: —¿Cꞌaꞌru xya̱lal li a̱tin xaye?— Ut li Jesús quixye reheb: —¿Ma incꞌaꞌ ajcuiꞌ xetau ru la̱ex li xinye? ¿Ma incꞌaꞌ nequenau nak ma̱cuaꞌ li cꞌaꞌru naxtzaca junak nama̱coꞌ cuiꞌ? Li cꞌaꞌru naxtzaca junak, aꞌan moco saꞌ ra̱m ta naxic. Ti̱c saꞌ xsaꞌ naxic ut chirix aꞌan naxtzꞌek cuiꞌchic, chan. Joꞌcan nak quixye nak chixjunil li natzacaman moco ma̱c ta xtzacanquil. Ut quixye ajcuiꞌ li Jesús reheb: —Li incꞌaꞌ us naxcꞌoxla saꞌ xchꞌo̱l, aꞌan nama̱cob cuiꞌ. Saꞌ xcꞌaꞌux junak nachal chak li ma̱us aj naꞌleb, li muxuc caxa̱r, li coꞌbe̱tac yumbe̱tac, ut li xcamsinquil ras ri̱tzꞌin. Ut saꞌ xcꞌaꞌux ajcuiꞌ nachal li elkꞌac, lix rahinquil ru cꞌaꞌru re ras ri̱tzꞌin, li ma̱usilal, li balakꞌi̱nc, li xba̱nunquil li xuta̱nalil naꞌleb, li cakali̱nc, li majecua̱nc, li kꞌetkꞌetil, ut lix majelil naꞌleb. Chixjunil li ma̱us aj naꞌleb aꞌin saꞌ xcꞌaꞌux junak nachal chak ut aꞌan nama̱cob cuiꞌ li junju̱nk, chan. Li ixk aj Sirofenicia quipa̱banLi Jesús co̱ saꞌ jalan naꞌajej xcue̱nt Tiro ut xcue̱nt Sidón. Cox-oc saꞌ jun li cab. Incꞌaꞌ raj quiraj quinauheꞌ nak cuan aran. Abanan incꞌaꞌ quiru quixmuk rib. Saꞌ junpa̱t qui-abi̱c resil xban jun li ixk nak cuan aran. Li ixk aꞌan cuan jun lix coꞌ cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Co̱ riqꞌuin li Jesús ut quixcuikꞌib rib chiru. Li ixk aꞌan ma̱cuaꞌ aj judío, aꞌan aj Sirofenicia. Quixtzꞌa̱ma chiru li Jesús nak ta̱risi li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin lix coꞌ. Ut li Jesús quixye re: —Cuaꞌakeb cuan junxil li cocꞌal. Incꞌaꞌ us xmakꞌbal xcuaheb li cocꞌal ut xqꞌuebal reheb li tzꞌiꞌ, chan.Saꞌ li versículo 7:27 li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin naraj naxye nak xbe̱n cua tixtenkꞌaheb laj judío, tojoꞌnak tixtenkꞌaheb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Ut li ixk quichakꞌoc ut quixye re: —Ya̱l li nacaye, Ka̱cuaꞌ, abanan eb li tzꞌiꞌ nequeꞌxxoc xcꞌaj xcua li cocꞌal rubel li me̱x nak yo̱queb chi cuaꞌac, chan. Li Jesús quixye re li ixk: —Us li xaye. Ayu saꞌ la̱ cuochoch. Ac x-el li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin la̱ coꞌ, chan. Co̱ li ixk saꞌ li rochoch ut coxtau lix coꞌ chi yocyo chiru lix chꞌa̱t. Ma̱cꞌaꞌ chic li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Li Jesús quixqꞌuirtesi jun li cui̱nk tzꞌap xic ut tat reNak qui-el li Jesús rochbeneb lix tzolom saꞌ li naꞌajej xcue̱nt Tiro, queꞌnumeꞌ saꞌ li tenamit Sidón. Ut queꞌnumeꞌ ajcuiꞌ saꞌ li naꞌajej xcue̱nt Decápolis, ut queꞌcuulac cuan cuiꞌ li palau Galilea. Ut quicꞌameꞌ chak jun li cui̱nk riqꞌuin li Jesús tzꞌap xic ut tat re. Queꞌxtzꞌa̱ma chiru nak tixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱n. Li Jesús quirisi li cui̱nk saꞌ xya̱nkeb li tenamit ut quixcꞌam xjunes. Quixchꞌic li ruꞌuj rukꞌ saꞌ xxic li cui̱nk. Quixtꞌakresi li ruꞌuj rukꞌ riqꞌuin li xyaꞌal re ut quixchꞌeꞌ li ruꞌuj rakꞌ li cui̱nk. Qui-iloc saꞌ choxa, quixjikꞌ xchꞌo̱l ut quixye: —Efata.— Saꞌ li ra̱tinoba̱l naraj naxye, “Chiteli̱k la̱ xic ut chat-abi̱nk.” Saꞌ junpa̱t quiteli lix xic ut na-abin chic ut sa chic naa̱tinac. Ut li Jesús quixye reheb li qꞌuila tenamit: —Ma̱ ani aj e te̱serakꞌi li cꞌaꞌru yo̱quin chixba̱nunquil, chan. Quixkꞌuseb chi us. Abanan eb aꞌan kꞌaxal cuiꞌchic nak queꞌoc chixserakꞌinquil. Cꞌajoꞌ nak queꞌsach xchꞌo̱leb chirilbal ut queꞌxye: —Cha̱bil chixjunil li naxba̱nu. Naxqꞌue chi abi̱nc li tzꞌap xic ut naxqꞌue chi a̱tinac li mem, chanqueb. Li Jesús quixqꞌueheb chi cuaꞌac li ca̱hib milSaꞌ jun chic li cutan queꞌxchꞌutub rib nabal li tenamit riqꞌuin li Jesús. Xban nak ma̱cꞌaꞌ xcuaheb quixbokeb lix tzolom ut quixye reheb: —Tokꞌobeb ru li qꞌuila tenamit aꞌin. Ac cuan oxib cutan roquiqueb arin cuiqꞌuin ut ma̱cꞌaꞌ chic xcuaheb. Cui tebintakla saꞌ rochocheb chi incꞌaꞌ teꞌcuaꞌak, naru nequeꞌlub saꞌ be xban nak cuan najt xeꞌchal chak.— Lix tzolom queꞌxye re: —¿Bar takatau cua saꞌ li naꞌajej aꞌin re takaqꞌueheb chi cuaꞌac? Arin ma̱cꞌaꞌ cuan, chanqueb. Ut li Jesús quixpatzꞌ reheb: —¿Jarub li caxlan cua cuan e̱riqꞌuin? chan. —Cuukub ajcuiꞌ, chanqueb. Tojoꞌnak quixye reheb li tenamit nak teꞌchunla̱k chiru chꞌochꞌ. Quixchap li cuukub chi caxlan cua. Quixbantioxi chiru li Dios ut quixjachi. Ut quixqꞌue reheb lix tzolom re nak teꞌxjeqꞌui reheb li tenamit. Ut cuan cuib oxib li cocꞌ car riqꞌuineb. Nak quirosobtesi quixye reheb nak teꞌxjeqꞌui ajcuiꞌ reheb li tenamit. Queꞌcuaꞌac chi us ut queꞌcꞌojla xchꞌo̱l. Ut cuukub chacach chic li qui-elaꞌan. Cuanqueb na ca̱hibak mil li queꞌcuaꞌac ut nak ac xeꞌcuaꞌac, queꞌchakꞌrabi̱c xban li Jesús. Ut saꞌ junpa̱t qui-oc li Jesús saꞌ li jucub rochbeneb lix tzolom ut queꞌco̱eb saꞌ li naꞌajej xcue̱nt Dalmanuta. Eb laj fariseo queꞌraj rilbal li milagroQueꞌcuulac laj fariseo riqꞌuin li Jesús. Queꞌoc chixcuechꞌinquil yal re xyalbal. Queꞌxye re nak tixba̱nu junak milagro chiruheb re rilbal ma ya̱l na nak riqꞌuin li Dios nachal lix cuanquil. Quixjikꞌ xchꞌo̱l li Jesús xban nak quititzꞌ xbaneb, ut quixye: —Caꞌaj cuiꞌ milagro yo̱queb chixpatzꞌbal eb li tenamit aꞌin. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak ma̱ jun milagro tinba̱nu chiruheb.— Qui-el riqꞌuineb laj fariseo. Qui-oc saꞌ li jucub rochbeneb lix tzolom. Yo̱queb chi xic jun pacꞌal li palau. Li Jesús quixjuntakꞌe̱ta lix tijleb eb laj fariseo riqꞌuin lix chꞌamal li caxlan cuaUt quisach saꞌ xchꞌo̱leb xcꞌambal xcuaheb. Ac cuanqueb saꞌ li jucub nak queꞌxqꞌue retal nak jun ajcuiꞌ li caxlan cua cuan riqꞌuineb. Li Jesús quixye reheb: —Cheba̱nu cue̱nt. Micuan xchꞌamal xcaxlan cuaheb laj fariseo e̱riqꞌuin chi moco xchꞌamal xcaxlan cua laj Herodes.— Eb lix tzolom queꞌoc chi a̱tinac chi ribileb rib ut queꞌxye: —¿Cꞌaꞌru xya̱lal aꞌin? ¿Ma xban nak ma̱cꞌaꞌ li caxlan cua kiqꞌuin nak xye ke chi joꞌcan? chanqueb. Li Jesús quixnau cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal chi ribileb rib ut quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixyebal nak ma̱cꞌaꞌ e̱cua? ¿Ma incꞌaꞌ nequetau ru nak ma̱cuaꞌ chirix xchꞌamal li caxlan cua yo̱quin chi a̱tinac? Chirix ban xtijlebeb laj fariseo yo̱quin chi a̱tinac. La̱ex cꞌajoꞌ xcacuil e̱chꞌo̱l. Incꞌaꞌ nequetau xya̱lal. Cuan xnakꞌ e̱ru ut incꞌaꞌ nequex-iloc. Cuan e̱xic ut incꞌaꞌ nequex-abin. ¿Ma incꞌaꞌ najulticoꞌ e̱re nak xinjachi li o̱b chi caxlan cua reheb li o̱b mil chi cui̱nk? Ut, ¿jarub chacach qui-elaꞌan? chan reheb. —Cablaju, chanqueb. —¿Ma incꞌaꞌ najulticoꞌ e̱re nak xinjachi li cuukub chi caxlan cua reheb li ca̱hib mil. Ut jarub chacach qui-elaꞌan? chan reheb. —Cuukub chacach, chanqueb. Ut li Jesús quixye reheb: —¿Ma toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ nequetau xya̱lal chi joꞌcanan?— Li Jesús quixqꞌuirtesi li mutzꞌ aran BetsaidaQueꞌcuulac li Jesús rochbeneb lix tzolom aran Betsaida. Quicꞌameꞌ chak jun li cui̱nk riqꞌuin. Mutzꞌ ru li cui̱nk. Queꞌxtzꞌa̱ma chiru nak tixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱n re nak ta̱ilok. Li Jesús quixchap li rukꞌ li mutzꞌ ut quixcꞌam chire li tenamit. Ut quixchu̱ba saꞌ xnakꞌ ru li mutzꞌ. Quixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱n ut quixpatzꞌ re: —¿Ma nacat-iloc bayak anakcuan? chan re. Li mutzꞌ qui-iloc ut quixye: —Nin-iloc caꞌchꞌin. Nacuileb li cui̱nk chanchaneb li cheꞌ nak yo̱queb chi be̱c.— Tojoꞌnak li Jesús quixqꞌue cuiꞌchic li rukꞌ saꞌ li xnakꞌ ru li mutzꞌ ut quiqꞌuira li ru. Nak qui-iloc li cui̱nk, tzꞌakal chic naril chixjunil. Li Jesús quixtakla li cui̱nk saꞌ rochoch ut quixye re: —Matxic saꞌ li tenamit ut ma̱ ani aj e ta̱ye nak xatinqꞌuirtesi, chan re. Laj Pedro quixye nak li Jesús, aꞌan li CristoChirix aꞌan co̱ li Jesús rochbeneb lix tzolom saꞌ li cocꞌ tenamit xcue̱nt Cesarea Filipo. Nak yo̱queb chi xic, quixpatzꞌ reheb lix tzolom: —¿Anihin la̱in nak nequeꞌxye li tenamit? chan. Queꞌxye re: —Cuan nequeꞌyehoc re nak la̱at laj Juan laj Cubsihom Haꞌ xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo. Ut cuan nequeꞌyehoc re nak la̱at li profeta Elías, li quicuan najter. Ut cuan cuiꞌchic nequeꞌyehoc re nak la̱at jun chic li profeta, chanqueb. —Ut la̱ex ¿anihin la̱in nak nequeye? chan cuiꞌchic reheb. Ut laj Pedro quixye: —La̱at li Cristo.— Li Jesús quixye reheb nak ma̱ ani aj e teꞌxye nak aꞌan li Cristo. Li Jesús quixye resil lix camicLi Jesús quixchꞌolob xya̱lal chiruheb nak aꞌan li Alalbej ut nak nabal li raylal cha̱lc re saꞌ xbe̱n. Quixye reheb nak ta̱tzꞌekta̱na̱k xbaneb li xakabanbileb chi cꞌanjelac saꞌ li templo. Ta̱tzꞌekta̱na̱k ajcuiꞌ xbaneb li xbe̱nil aj tij. Joꞌ ajcuiꞌ xbaneb laj tzꞌi̱b ut quixye ajcuiꞌ reheb nak ta̱camsi̱k ut ta̱cuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ rox li cutan. Quixye chi tzꞌakal li cꞌaꞌru tixcꞌul. Nak quirabi aꞌan laj Pedro quirisi xjunes li Jesús ut qui-oc chixkꞌusbal ut quixye re: —Ma̱ye chi joꞌcan Ka̱cuaꞌ.— Ut li Jesús quixsukꞌisi rib. Quirileb lix tzolom ut quixkꞌus laj Pedro. Quixye re: —Elen arin saꞌ xnakꞌ cuu. La̱at chanchanat aj tza. La̱at incꞌaꞌ yo̱cat chixcꞌoxlanquil joꞌ naxcꞌoxla li Dios. La̱at yo̱cat chixcꞌoxlanquil joꞌ naxcꞌoxla li cui̱nk, chan. Tojoꞌnak quixbokeb li qꞌuila tenamit rochbeneb lix tzolom ut quixye reheb: —Li ani ta̱raj inpa̱banquil, tento nak tixtzꞌekta̱na li cꞌaꞌru naxrahi ru lix chꞌo̱l. Tixcuy xnumsinquil li raylal li tixcꞌul usta ta̱camsi̱k saꞌ incꞌabaꞌ. Ut chinixta̱kehak. Li ani ta̱tzꞌekta̱na̱nk cue re xcolbal lix yuꞌam arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, tixtzꞌek li junelic yuꞌam. Aꞌut li naxsach lix yuꞌam saꞌ incꞌabaꞌ la̱in malaj ut saꞌ xcꞌabaꞌ li evangelio, aꞌan ta̱re̱chani li junelic yuꞌam. ¿Cꞌaꞌru tixra junak cui̱nk nak ta̱re̱chani chixjunil lix biomal li ruchichꞌochꞌ ut tixtzꞌekta̱na li junelic yuꞌam xban li biomal? ¿Ma cuan ta biꞌ li cꞌaꞌru tixtoj cuiꞌ li yuꞌam chi junelic? Li ani ta̱xuta̱na̱k chiruheb li tenamit aj ma̱c inban la̱in malaj ut xban li cua̱tin, la̱in li Alalbej tinxuta̱na̱k ajcuiꞌ xbaneb nak tincha̱lk chak riqꞌuin xnimal xlokꞌal lin Yucuaꞌ cuochbeneb li santil ángel.— Ut li Jesús quixye: —Relic chi ya̱l tinye e̱re nak cuanqueb arin saꞌ e̱ya̱nk li incꞌaꞌ teꞌca̱mk toj teꞌril lix nimajcual cuanquilal li Dios nak ta̱cha̱lk riqꞌuin lix cuanquil.— Qui-ileꞌ lix lokꞌal li Jesús nak quijalanoꞌ li riloba̱lCuakib cutan chic xyebal aꞌan xban li Jesús nak quixcꞌameb laj Pedro, laj Jacobo, ut laj Juan saꞌ xbe̱n jun li nimla tzu̱l. Nak cuanqueb aran xjuneseb, quijalanoꞌ li riloba̱l li Jesús chiruheb. Ut li rakꞌ quijalanoꞌ rilbal. Nalemtzꞌun chic li rakꞌ. Saksakpotzꞌin nacꞌutun, chanchan li ratzꞌam que. Ma̱ jun aj puchꞌunel arin saꞌ ruchichꞌochꞌ tixsakobresi junak tꞌicr joꞌ nak quisakobresi̱c li rakꞌ li Jesús. Ac xaka̱mil laj Elías ut laj Moisés chiruheb nak queꞌril. Ut yo̱queb chi a̱tinac riqꞌuin li Jesús. Laj Pedro quixye: —Ka̱cuaꞌ, cꞌajoꞌ xchakꞌal ru nak cuanco arin. Xkayi̱b ta oxibak muheba̱l arin. Jun a̱cue, jun re laj Moisés, ut jun re laj Elías.— Quixye chi joꞌcan xban nak incꞌaꞌ chic naxnau cꞌaꞌru tixye xban nak cꞌajoꞌ lix xiuheb. Ut quichal jun nimla chok saꞌ xbe̱neb. Li Dios quia̱tinac chak saꞌ li chok, ut quixye: —Aꞌin li cualal, raro inban. Cherabi li cꞌaꞌru tixye.— Ut nak quiril ac ma̱ aniheb chic laj Elías ut laj Moisés. Caꞌaj chic li Jesús quicana xjunes. Nak yo̱queb chak chi cubec saꞌ li tzu̱l quixye li Jesús reheb nak ma̱ ani aj e teꞌxye li cꞌaꞌru queꞌril toj ta̱cuacli̱k cuiꞌchic li Alalbej chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Eb aꞌan ma̱ ani aj e queꞌxye, caꞌaj cuiꞌ chi ribileb rib queꞌa̱tinac. Queꞌxye: —¿Cꞌaꞌru xya̱lal aꞌan nak li Jesús quixye nak ta̱cuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak?— Queꞌxpatzꞌ re li Jesús: —¿Cꞌaꞌut nak nequeꞌxye laj tzꞌi̱b nak xbe̱n cua ta̱cha̱lk laj Elías tojoꞌnak tol-e̱lk li Cristo? chanqueb. Ut nak quichakꞌoc li Jesús quixye reheb: —Ya̱l ajcuiꞌ tzꞌi̱banbil retalil nak laj Elías xbe̱n cua ta̱cha̱lk chixcꞌu̱banquil chixjunil li cꞌaꞌak re ru. Ut tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ saꞌ li Santil Hu chicuix la̱in li Alalbej nak nabal li raylal tincꞌul ut tineꞌxtzꞌekta̱na. Abanan tinye e̱re nak laj Elías ac xcꞌulun ut cꞌajoꞌ li raylal queꞌxba̱nu re joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu chanru ta̱cꞌulma̱nk.— Li Jesús quirisi li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin li alNak coxeꞌe̱lk cuanqueb cuiꞌ li bele̱b chic lix tzolom li Jesús, queꞌril nak cuan nabal li tenamit riqꞌuineb. Ut eb laj tzꞌi̱b yo̱queb chixcuechꞌinquil lix tzolom li Jesús. Ut eb li qꞌuila tenamit queꞌsach xchꞌo̱l chirilbal li Jesús, ut queꞌco̱eb saꞌ a̱nil chixcꞌulbal ut queꞌxqꞌue xsahil xchꞌo̱l. Li Jesús quixpatzꞌ reheb: —¿Cꞌaꞌru nequecuechꞌi cuiꞌ e̱rib? chan. Quichakꞌoc jun saꞌ xya̱nkeb li qꞌuila tenamit ut quixye re: —At Ka̱cuaꞌ, xincꞌam chak jun li cualal arin. Mem ut cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Yalak bar nacuteꞌ saꞌ chꞌochꞌ xban li ma̱us aj musikꞌej. Na-el cuokx saꞌ re ut naxcꞌuxuxi li ruch re ut naxchecꞌ rib. Xintzꞌa̱ma chiruheb la̱ tzolom nak teꞌrisi li ma̱us aj musikꞌej; abanan incꞌaꞌ xeꞌru chirisinquil.— Nak li Jesús quichakꞌoc, quixye reheb: —Ti̱c incꞌaꞌ nequexpa̱ban. ¿Joꞌ najtil chic tincua̱nk e̱riqꞌuin re nak texpa̱ba̱nk? ¿Joꞌ najtil chic texincuy nak nequecꞌoxla? Cꞌam chak li al arin cuiqꞌuin, chan li Jesús. Queꞌxcꞌam li al riqꞌuin ut li ma̱us aj musikꞌej nak quiril li Jesús quixchꞌikle li al, quixcut saꞌ chꞌochꞌ ut quixtolcꞌosi ut qui-oc chi e̱lc cuokx saꞌ re. Ut li Jesús quixpatzꞌ re lix yucuaꞌ: —¿Jokꞌe xticla lix yajel li al aꞌin? chan. —Toj caꞌchꞌin nak quixtiquib xcꞌulbal chi joꞌcaꞌin, chan lix yucuaꞌ. —Nabal sut nacuteꞌ saꞌ xam. Nabal sut nacuteꞌ saꞌ haꞌ xban li ma̱us aj musikꞌej re xcamsinquil. Cui cuan cꞌaꞌru naru ta̱ba̱nu re, ba̱nu usilal, il xtokꞌoba ku ut choa̱tenkꞌa, chan. Li Jesús quixye: —¿Cꞌaꞌut nak nacaye “cui naru”? ¿Ma incꞌaꞌ nacanau nak cui nacatpa̱ban chixjunil naru xba̱nunquil? chan. Saꞌ junpa̱t quia̱tinac lix yucuaꞌ li al ut quixye chi cau, —La̱in ninpa̱b. China̱tenkꞌa re nak tinpa̱b chi tzꞌakal.— Nak li Jesús quiril nak saꞌ junpa̱t yo̱queb chi chꞌutla̱c nabal li tenamit, quixchꞌila li ma̱us aj musikꞌej. Quixye re: —At ma̱us aj musikꞌej, la̱at nacatmemobresin. La̱at nacattzꞌapoc xic. La̱in tinye a̱cue, elen riqꞌuin li al aꞌin ut mat-oc chic riqꞌuin, chan. Ut li ma̱us aj musikꞌej quixjap re ut quixchꞌikle chi cau li al. Tojoꞌnak qui-el riqꞌuin. Ut li al chanchan camenak quicana. Nabal li tenamit queꞌyehoc re nak xcam. Ut li Jesús quixchap chi rukꞌ li al ut quixcuaclesi ut li al quixakli. Nak qui-oc li Jesús saꞌ cab xjunes rochbeneb lix tzolom, queꞌxpatzꞌ re: —¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xoru la̱o chirisinquil li ma̱us aj musikꞌej? chanqueb. Ut li Jesús quixye reheb: —Caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin ayu̱n ut riqꞌuin tijoc naru risinquil li ma̱us aj musikꞌej aꞌin.— Li Jesús quixye cuiꞌchic resil lix camicUt nak queꞌel aran, queꞌnumeꞌ saꞌ li naꞌajej Galilea. Ut li Jesús incꞌaꞌ quiraj nak teꞌxnau nak cuan aran. Yo̱ chixchꞌolobanquil xya̱lal chiruheb lix tzolom. Quixye reheb: —La̱in li Alalbej, tineꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li cui̱nk li teꞌcamsi̱nk cue. Ut nak ac xineꞌxcamsi, tincuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak saꞌ rox li cutan.— Aban eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxtau ru li cꞌaꞌru quixye reheb, ut queꞌxucuac chixpatzꞌbal cꞌaꞌru xya̱lal li quixye. Li nim xcuanquil, aꞌan li nacꞌanjelac chiruheb li ras ri̱tzꞌinQueꞌcuulac saꞌ li tenamit Capernaum. Nak cuanqueb saꞌ cab quixpatzꞌ reheb lix tzolom: —¿Cꞌaꞌru li yo̱quex chixcuechꞌinquil rix nak yo̱co chi cha̱lc? chan. Mem queꞌcana ut incꞌaꞌ chic queꞌchakꞌoc xban nak yo̱queb chixcuechꞌinquil rix ani reheb li nim xcuanquil. Li Jesús quicꞌojla ut quixbokeb li cablaju chi xtzolom riqꞌuin ut quixye reheb: —Li ani ta̱raj nak ta̱qꞌuehekꞌ xcuanquil, chixcubsihak rib ut chicꞌanjelak chiruheb chixjunileb.— Quixchap chi rukꞌ jun li chꞌina al ut quixqꞌue saꞌ xyiheb. Quixkꞌalu ut quixye reheb: —Li ani naxqꞌue xlokꞌal li toj kꞌun xchꞌo̱l joꞌ li chꞌina al aꞌin saꞌ incꞌabaꞌ la̱in, naxqꞌue ajcuiꞌ inlokꞌal la̱in. Ut ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ la̱in naxqꞌue inlokꞌal. Naxqꞌue aj ban cuiꞌ xlokꞌal li Dios li quitaklan chak cue.— Li ani incꞌaꞌ xicꞌ na-iloc ke, aꞌan na-oquen chikixLaj Juan quixye re li Jesús: —At Ka̱cuaꞌ, jun cui̱nk xkil chak leꞌ. Yo̱ chi isi̱nc ma̱us aj musikꞌej saꞌ a̱cꞌabaꞌ. Ut la̱o xkaye re nak incꞌaꞌ tixba̱nu aꞌan xban nak moco kacomon ta.— Ut li Jesús quixye reheb: —Me̱kꞌus xban nak ma̱ ani ta̱ba̱nu̱nk junak milagro saꞌ incꞌabaꞌ la̱in ut mokon ta̱oc ta chintzꞌekta̱nanquil. Li ani incꞌaꞌ xicꞌ na-iloc ke, aꞌan na-oquen chikix. Li ani ta̱qꞌuehok jun secꞌak haꞌ e̱re saꞌ incꞌabaꞌ la̱in xban nak la̱ex cualal incꞌajol, relic chi ya̱l tinye e̱re nak tixcꞌul lix kꞌajca̱munquil.— Xiu xiu li tꞌanecꞌ saꞌ li ma̱c—Li ani ta̱poꞌok xchꞌo̱leb li toj kꞌuneb xchꞌo̱l, us raj xcutbal saꞌ li palau chi bacꞌbo junak nimla pec chi xcux. Cui la̱ cuukꞌ ta̱qꞌuehok a̱cue chi ma̱cobc, us raj cui ta̱yocꞌ. Mas us nak cua̱nk la̱ yuꞌam chi junelic riqꞌuin jun ajcuiꞌ la̱ cuukꞌ chiru nak tatxic riqꞌuin cuib la̱ cuukꞌ saꞌ li xbalba, bar cuiꞌ incꞌaꞌ ta̱chupk li xam. Aran incꞌaꞌ teꞌca̱mk li motzoꞌ chi moco li xam ta̱chupk. Cui la̱ cuok ta̱qꞌuehok a̱cue chi ma̱cobc, us raj cui ta̱yocꞌ. Mas us nak cua̱nk la̱ yuꞌam chi junelic riqꞌuin jun la̱ cuok chiru nak tatxic riqꞌuin cuib la̱ cuok saꞌ li xbalba, bar cuiꞌ incꞌaꞌ ta̱chupk li xam. Aran incꞌaꞌ teꞌca̱mk li motzoꞌ chi moco li xam ta̱chupk. Cui li xnakꞌ a̱cuu ta̱qꞌuehok a̱cue chi ma̱cobc, us raj cui ta̱cuisi. Mas us nak tat-oc saꞌ xnimajcual cuanquilal li Dios riqꞌuin jun li xnakꞌ a̱cuu chiru nak tatxic saꞌ li xbalba riqꞌuin cuib xnakꞌ a̱cuu. Aran incꞌaꞌ teꞌca̱mk li motzoꞌ chi moco li xam ta̱chupk. Joꞌ nak naqꞌueman li atzꞌam chiru li tib re nak incꞌaꞌ nachuhoꞌ, joꞌcan ajcuiꞌ nak nayaleꞌ rix li kapa̱ba̱l. Chanchan riqꞌuin xam nayaleꞌ rix xban li raylal nakacꞌul. Cha̱bil li atzꞌam, abanan cui na-osoꞌ lix quiꞌal ma̱cꞌaꞌ chic na-oc cuiꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex chicua̱nk e̱cha̱bilal ut cua̱nkex saꞌ usilal chi ribil e̱rib.— Incꞌaꞌ naru teꞌxjach rib li sumsu̱quebUt qui-el li Jesús Capernaum. Queꞌco̱eb saꞌ jun li naꞌajej cuan xcue̱nt Judea ut queꞌco̱eb ajcuiꞌ toj jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán. Ut queꞌcuulac laj fariseo riqꞌuin chi patzꞌoc yal re xyalbal rix ut queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌru nacaye la̱at? ¿Ma ta̱ru̱k tixjach rib junak cui̱nk riqꞌuin li rixakil? chanqueb re. Ut nak quichakꞌoc li Jesús, quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru le̱ chakꞌrabinquil quixcanab e̱re laj Moisés?— Eb aꞌan queꞌxye: —Laj Moisés quixye nak junak li cui̱nk ta̱ru̱k tixyi̱b lix hu re jachoc ib ut riqꞌuin aꞌan naru tixjach rib riqꞌuin li rixakil.— Li Jesús quichakꞌoc ut quixye: —Xban nak kꞌaxal cau e̱chꞌo̱l, joꞌcan nak quixqꞌue li chakꞌrab chi joꞌcan. Abanan ma̱cuaꞌ joꞌcan saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ. Nak quixyi̱b li ruchichꞌochꞌ li Dios, quixyoꞌobtesi li cui̱nk ut quixyoꞌobtesi li ixk. Joꞌcan nak li cui̱nk tixcanab xnaꞌ xyucuaꞌ ut tixlakꞌab rib riqꞌuin li rixakil. Li ani teꞌxlakꞌab rib junajeb chic. Moco cuibeb ta chic. Li ani naxlakꞌab li Dios, ma̱ ani chic naru najachoc re, chan li Jesús. Ut nak ac cuanqueb saꞌ cab, lix tzolom li Jesús queꞌxpatzꞌ cuiꞌchic re chirix li naꞌleb aꞌin. Ut li Jesús quixye reheb: —Li ani tixjach rib riqꞌuin li rixakil ut tixcꞌam jalan chic ixk, aꞌan tixmux ru lix sumlajic. Ut cui junak ixk tixjach rib riqꞌuin lix be̱lom, ut ta̱cꞌamekꞌ xban jalan chic cui̱nk, aꞌan tixmux ru lix sumlajic.— Li Jesús quirosobtesiheb li cocꞌalSaꞌ jun li cutan cuan li cocꞌal queꞌcꞌameꞌ chak riqꞌuin li Jesús re nak tixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱neb ut ta̱rosobtesiheb. Ut lix tzolom queꞌxkꞌus li queꞌcꞌamoc chak reheb li cocꞌal. Nak li Jesús quixqꞌue retal li yo̱queb chixba̱nunquil, cꞌajoꞌ nak quipoꞌ ut quixye reheb lix tzolom: —Canabomakeb li cocꞌal chi cha̱lc cuiqꞌuin. Me̱ram chiruheb xban nak lix nimajcual cuanquilal li Dios, aꞌan reheb li nequeꞌpa̱ban joꞌ nak nequeꞌpa̱ban li cocꞌal. Relic chi ya̱l tinye e̱re li ani incꞌaꞌ napa̱ban joꞌ li cocꞌal, aꞌan incꞌaꞌ ta̱re̱chani lix nimajcual cuanquilal li Dios, chan. Ut li Jesús quixkꞌaluheb li cocꞌal, quixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱neb, ut quirosobtesiheb. Jun li cui̱nk biom quia̱tinac riqꞌuin li JesúsNak ac xic re li Jesús saꞌ jalan chic naꞌajej, quichal jun li cui̱nk saꞌ a̱nil, colxcuikꞌib rib chiru ut quixye re: —At cha̱bil tzolonel, ¿cꞌaꞌru ta̱ru̱k tinba̱nu re nak tincue̱chani li yuꞌam chi junelic?— Li Jesús quixye: —¿Cꞌaꞌut nak nacaye cha̱bil cue cui incꞌaꞌ nacanau anihin la̱in? Jun ajcuiꞌ li cha̱bil ut aꞌan li Dios. La̱at nacanau cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab: Matmuxuc caxa̱r. Ma̱camsi a̱cuas a̱cui̱tzꞌin. Mat-elkꞌac. Matyoꞌoban a̱tin chirix a̱cuas a̱cui̱tzꞌin. Matbalakꞌic. Cha-oxlokꞌi la̱ naꞌ a̱yucuaꞌ.— Nak quichakꞌoc li cui̱nk quixye: —At tzolonel, chixjunil aꞌin ac xinba̱nu ajcuiꞌ chak chalen saꞌ incaꞌchꞌinal.— Li Jesús cꞌajoꞌ nak quixra li cui̱nk. Quixcaꞌya ut quixye re: —Jun chic toj ma̱jiꞌ nacaba̱nu. Ayu, cꞌayi chixjunil li cꞌaꞌru cuan a̱cue ut ta̱si lix tzꞌak reheb li nebaꞌ re nak ta̱cua̱nk a̱biomal saꞌ choxa. Nak ac xaba̱nu aꞌan, tatcha̱lk cuiqꞌuin ut tina̱ta̱ke usta ca̱mc ta̱cꞌul saꞌ incꞌabaꞌ, chan. Nak quirabi aꞌan, li cui̱nk co̱ chi ra saꞌ xchꞌo̱l xban nak nabal lix biomal cuan. Li Jesús quirileb lix tzolom ut quixye reheb: —Cꞌajoꞌ xchꞌaꞌajquil chokꞌ re junak biom re̱chaninquil lix nimajcual cuanquilal li Dios.— Lix tzolom queꞌsach xchꞌo̱leb nak queꞌrabi aꞌan. Aban li Jesús quixye cuiꞌchic reheb: —Ex cualal incꞌajol, cꞌajoꞌ xchꞌaꞌajquil nak teꞌoc saꞌ xnimajcual cuanquilal li Dios li nequeꞌxic xchꞌo̱l chirix lix biomal. Ma̱min ta̱ru̱k ta̱numekꞌ junak nimla xul camello saꞌ ru junak cu̱x. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li biom. Ma̱ jokꞌe ta̱ru̱k teꞌoc saꞌ xnimajcual cuanquilal li Dios cui caꞌaj cuiꞌ lix biomal nequeꞌxcꞌoxla.— Eb lix tzolom cꞌajoꞌ nak queꞌsach xchꞌo̱leb ut queꞌxye: —¿Ani put ta̱ru̱k ta̱colekꞌ chi joꞌcanan?— Li Jesús quirileb ut quixye reheb: —Li cui̱nk incꞌaꞌ naru tixba̱nu aꞌan, aban li Dios ma̱cꞌaꞌ chꞌaꞌaj chiru. Aꞌan naru tixba̱nu chixjunil.— Laj Pedro quixye re li Jesús: —La̱o xkacanab chixjunil li cꞌaꞌru cuan ke xban a̱ta̱kenquil.— Li Jesús quixye: —Relic chi ya̱l tinye e̱re, li ani naxcanab cꞌaꞌru re saꞌ incꞌabaꞌ la̱in, tixcꞌul re̱kaj. Li ani naxcanab xnaꞌ xyucuaꞌ, li ras ut li ri̱tzꞌin ut li ralal xcꞌajol saꞌ incꞌabaꞌ la̱in malaj ut saꞌ xcꞌabaꞌ li evangelio, aꞌan tixcꞌul re̱kaj. Joꞌcan ajcuiꞌ li naxcanab xchꞌochꞌ ut li rochoch saꞌ incꞌabaꞌ la̱in, tixcꞌul ajcuiꞌ re̱kaj. Aꞌan tixcꞌul oꞌtakcꞌa̱l (100) chic chokꞌ re̱kaj li cꞌaꞌru re li tixcanab joꞌ rochoch, joꞌ li ras, joꞌ li ri̱tzꞌin, joꞌ li ralal xcꞌajol, joꞌ xnaꞌ xyucuaꞌ ut joꞌ lix chꞌochꞌ. Usta naxcꞌul ra xi̱cꞌ arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, abanan ta̱re̱chani li junelic yuꞌam saꞌ eb li cutan cha̱lel. Li cuanqueb xcuanquil anakcuan, ma̱cꞌaꞌak chic xcuanquileb mokon. Ut li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil anakcuan, aꞌaneb chic li teꞌcua̱nk xcuanquil mokon, chan li Jesús. Li Jesús quixye cuiꞌchic resil lix camicNak yo̱queb chi xic Jerusalén cꞌamol be li Jesús chiruheb. Nak cuanqueb chiru be sachso̱queb xchꞌo̱l lix tzolom ut li yo̱queb chi ta̱ke̱nc reheb teꞌxucuak ajcuiꞌ. Tojoꞌnak li Jesús quixcꞌameb cuiꞌchic lix cablaju chi tzolom xjuneseb ut qui-oc chixyebal reheb li cꞌaꞌru tixcꞌul. Quixye reheb: —Qꞌuehomak retal. Anakcuan yo̱co chi xic Jerusalén. Aran tinkꞌaxtesi̱k la̱in li Cꞌajolbej saꞌ rukꞌeb lix be̱nil aj tij joꞌ ajcuiꞌ saꞌ rukꞌeb laj tzꞌi̱b. Eb aꞌan teꞌxteneb ca̱mc saꞌ inbe̱n ut tineꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Ut tineꞌxhob, tineꞌxsacꞌ, tineꞌxchu̱ba ut tineꞌxcamsi. Aban saꞌ rox li cutan tincuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak.— Laj Jacobo ut laj Juan queꞌxtzꞌa̱ma chiru li Ka̱cuaꞌ nak tixqꞌueheb xcuanquilLaj Jacobo ut laj Juan, eb li ralal laj Zebedeo, queꞌjiloc chixcꞌatk li Jesús ut queꞌxye re: —Ka̱cuaꞌ, la̱o nakaj nak ta̱ba̱nu li usilal li takatzꞌa̱ma cha̱cuu.— Ut li Jesús quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru li usilal te̱raj tinba̱nu e̱re? chan reheb. Queꞌxye re: —Nak ac xat-oc saꞌ la̱ lokꞌal, nakatzꞌa̱ma cha̱cuu nak jun ke ta̱cua̱nk saꞌ la̱ nim ut jun ta̱cua̱nk saꞌ la̱ tzꞌe.— Queꞌxye chi joꞌcan xban nak teꞌraj oc saꞌ xcuanquileb. Ut li Jesús quixye reheb: —La̱ex incꞌaꞌ nequenau xya̱lal li yo̱quex chixtzꞌa̱manquil chicuu. ¿Ma te̱cuy xcꞌulbal li raylal li oc cue chixcꞌulbal la̱in? Ut, ¿ma te̱cuy xnumsinquil li raylal joꞌ li tincꞌul la̱in?— —¡Takacuy! chanqueb. Ut li Jesús quichakꞌoc ut quixye: —Ya̱l ajcuiꞌ nak la̱ex te̱cꞌul li raylal joꞌ li tincꞌul la̱in. Ut te̱cuy xnumsinquil li raylal joꞌ li tincuy xnumsinquil la̱in. Abanan li naꞌajej saꞌ lin nim ut saꞌ lin tzꞌe ma̱cuaꞌ la̱in tinqꞌuehok re li naꞌajej aꞌan, xban nak ac chꞌolchꞌo chiru li Dios ani aj e li naꞌajej aꞌan, chan li Jesús reheb. Ut nak queꞌrabi li cꞌaꞌru queꞌxpatzꞌ laj Jacobo ut laj Juan, li laje̱b chic lix tzolom queꞌpoꞌ riqꞌuineb. Ut li Jesús quixbokeb riqꞌuin ut quixye reheb: —La̱ex nequenau nak li nequeꞌtaklan saꞌ ruchichꞌochꞌ nequeꞌnumta saꞌ xbe̱n li tenamit. Li ni̱nkeb xcuanquil, aꞌaneb li nequeꞌtaklan. Abanan ma̱cuaꞌ joꞌcan te̱ba̱nu la̱ex. Li ani naraj xcuanquil saꞌ e̱ya̱nk, tento nak tixcubsi rib ut ta̱cꞌanjelak che̱ru. Li ani naraj nima̱k xcuanquil saꞌ e̱ya̱nk, tento tixcubsi rib ut ta̱cꞌanjelak chiruheb li ras ri̱tzꞌin. La̱in li Cꞌajolbej. Abanan incꞌaꞌ xinchal re nak teꞌcꞌanjelak chicuu. Xinchal ban re nak tincꞌanjelak chiruheb chixjunileb ut chixqꞌuebal lin yuꞌam re xtojbal rix lix ma̱queb, chan li Jesús reheb. Li Jesús quixqꞌuirtesi laj Bartimeo li mutzꞌQueꞌcuulac Jericó ut nak qui-el chak li Jesús saꞌ li tenamit aꞌan rochbeneb lix tzolom nabal li tenamit queꞌta̱ken re. Ut chunchu jun li mutzꞌ chire be. Yo̱ chi lemoxnic. Lix cꞌabaꞌ, aꞌan aj Bartimeo, ralal laj Timeo. Nak quirabi li mutzꞌ nak yo̱ chi cha̱lc li Jesús aj Nazaret, quixjap re chixyebal: —¡At Jesús, ralalat xcꞌajol laj David, chacuuxta̱na taxak cuu! chan. Ut nabaleb li tenamit queꞌkꞌusuc re ut queꞌxye re, —¡Matchokin! chanqueb re. Ut aꞌan kꞌaxal cuiꞌchic cau quixjap re ut quixye, —¡At ralalat xcꞌajol laj David, chacuuxta̱na taxak cuu!— Nak quirabi aꞌan li Jesús quixakli ut quixtakla xbokbal li mutzꞌ. Queꞌco̱eb chixcꞌambal ut queꞌxye re: —Ma̱chꞌina a̱chꞌo̱l. Quim. Yo̱ cha̱bokbal li Ka̱cuaꞌ.— Li mutzꞌ quirisi lix tꞌicr lanlo cuiꞌ. Quicuacli saꞌ junpa̱t ut co̱ riqꞌuin li Jesús. Li Jesús quixye re: —¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj tinba̱nu a̱cue?— Ut li mutzꞌ quixye: —Ka̱cuaꞌ, tincuaj nak ta̱ilok li xnakꞌ cuu.— Li Jesús quixye re: —Anakcuan naru tatxic. Xatqꞌuira xban nak xapa̱b nak cuan incuanquil cha̱qꞌuirtesinquil, chan re. Ut saꞌ junpa̱t qui-iloc li mutzꞌ ut co̱ chirixeb. Li Jesús quiqꞌueheꞌ xcuanquil aran JerusalénQueꞌnachꞌoc Jerusalén bar cuan cuiꞌ li cuib chi tenamit Betfagé ut Betania. Cuanqueb chiru li tzu̱l Olivos nak li Jesús quia̱tinac riqꞌuin cuibeb lix tzolom. Quixye reheb: —Ayukex saꞌ li chꞌina tenamit aꞌan, ut nak texcuulak, te̱tau jun li chꞌina bu̱r bacꞌbo. Li chꞌina bu̱r aꞌan toj ma̱ ani nabe̱c chirix. Te̱hit chak ut te̱cꞌam chak arin. Ut cui ani nayehoc e̱re, “¿Cꞌaꞌru yo̱quex?”, te̱ye reheb nak li Ka̱cuaꞌ ta̱ajok re li chꞌina bu̱r ut a que ajcuiꞌ tixtakla chak ho̱n, chaꞌkex reheb.— Queꞌco̱eb ut queꞌxtau li chꞌina bu̱r bacꞌbo saꞌ be chire puerta. Ut queꞌoc chixhitbal. Eb li cuanqueb aran queꞌxye: —¿Cꞌaꞌru yo̱quex? ¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixhitbal li chꞌina bu̱r?— Eb lix tzolom queꞌxye reheb li cꞌaꞌru quixye li Jesús, ut eb aꞌan queꞌcanaba̱c re nak teꞌxcꞌam li chꞌina bu̱r. Queꞌxcꞌam riqꞌuin li Jesús ut queꞌxqꞌue li rakꞌeb chirix li chꞌina bu̱r ut li Jesús quitakeꞌ chirix. Nabaleb queꞌxhel li rakꞌeb saꞌ be bar ta̱numekꞌ cuiꞌ li Jesús. Cuan queꞌxyocꞌ chak rukꞌ cheꞌ ut queꞌxqꞌue li xak saꞌ be. Nak yo̱ chi xic li Jesús cuan li yo̱queb chi xic chiru ut cuan li yo̱queb chi xic chirix. Japjo̱queb re chixyebal: —¡Aj Colol ke taxak! ¡Osobtesinbil taxak li xchal saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios! Osobtesinbil taxak li tenamit ta̱takla̱nk cuiꞌ li xchal chokꞌ re̱kaj laj David li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Aj Colol ke taxak li xchal chak riqꞌuin li Dios, chanqueb. Nak quicuulac Jerusalén, li Jesús qui-oc saꞌ li rochoch li Dios. Quixsuti rilbal chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan aran. Xban nak qui-ecuu co̱ aran Betania rochbeneb lix tzolom cablaju. Li Jesús quixtzꞌekta̱na li jun to̱n chi higoJoꞌ cuulajak chic nak queꞌel aran Betania, quichal xtzꞌocajic li Jesús. Toj najt ajcuiꞌ cuan chak nak quiril jun to̱n li cheꞌ higo ut co̱ chirilbal ma cuan ru. Nak quicuulac cuan cuiꞌ li cheꞌ quiril nak ma̱cꞌaꞌ ru. Junes xak cuan xban nak toj ma̱jiꞌ xkꞌehil ta̱u̱chi̱nk. Ut li Jesús quixye re li jun to̱n chi higo: —Ma̱ ani chic ta̱tzaca̱nk re li nacacuu̱chin xban nak ma̱ jun cua chic tatu̱chi̱nk, chan. Ut eb lix tzolom queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye. Li Jesús quirisiheb laj cꞌay saꞌ rochoch li DiosNak queꞌcuulac Jerusalén, li Jesús qui-oc saꞌ li rochoch li Dios. Quiril nak yo̱queb chi cꞌayi̱nc ut yo̱queb chi lokꞌoc aran. Qui-oc chixyolesinquileb. Quixbalkꞌusi lix me̱xeb laj jalol tumin ut quixbalkꞌusi ajcuiꞌ lix temeb li yo̱queb chi cꞌayi̱nc paloma. Ut incꞌaꞌ chic quixcanabeb li tenamit chi numecꞌ saꞌ rochoch li Dios chi cuan ri̱keb. Ut qui-oc xchꞌolobanquil xya̱lal chiruheb ut quixye: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li cꞌaꞌru quixye li Dios? “Li cuochoch, aꞌan re teꞌtijok cuiꞌ chixjunileb li tenamit.” Abanan la̱ex xeqꞌue li rochoch li Dios chokꞌ xnaꞌajeb laj e̱lkꞌ, chan li Jesús. Eb li xbe̱nil aj tij ut eb laj tzꞌi̱b nak queꞌrabi aꞌan queꞌoc chixcꞌu̱banquil chanru nak teꞌxcamsi li Jesús. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac xban nak queꞌril nak sachso̱queb xchꞌo̱l li qꞌuila tenamit chirabinquil li tijleb li yo̱ chixyebal li Jesús. Nak qui-ecuu, qui-el li Jesús saꞌ li tenamit Jerusalén rochbeneb lix tzolom. Joꞌ cuulajak chic nak queꞌnumeꞌ cuan cuiꞌ li xto̱nal li higo, queꞌril nak ac xchakic chi junaj cua. Ut laj Pedro quinak saꞌ xchꞌo̱l nak li Jesús quixtzꞌekta̱na li cheꞌ ut quixye re: —Ka̱cuaꞌ, il li cheꞌ li xatzꞌekta̱na. Xchakic chi junaj cua.— Ut li Jesús quixye reheb: —Chepa̱b nak nim xcuanquil li Dios. Relic chi ya̱l tinye e̱re li ani tixye re junak tzu̱l, “Elen arin ut cut a̱cuib saꞌ li palau”, ut cui incꞌaꞌ tixcuiba xchꞌo̱l, ut cui tixpa̱b chi tzꞌakal nak ta̱uxk li tixye, ta̱uxma̱nk li cꞌaꞌru tixye. Joꞌcan nak tinye e̱re nak chixjunil li cꞌaꞌru te̱tzꞌa̱ma chiru li Dios nak yo̱quex chi tijoc, chepa̱b chi tzꞌakal nak ta̱qꞌuehekꞌ e̱re ut te̱cꞌul li cꞌaꞌru te̱tzꞌa̱ma. Nak yo̱kex chi tijoc, checuy xma̱c li ani cuan xma̱c che̱ru re nak li kaYucuaꞌ li cuan saꞌ choxa tixcuy ajcuiꞌ e̱ma̱c la̱ex. Ut cui incꞌaꞌ nequecuyeb xma̱c li cuanqueb xma̱c che̱ru, incꞌaꞌ ajcuiꞌ tixcuy e̱ma̱c la̱ex li kaYucuaꞌ li cuan saꞌ choxa, chan li Jesús. Eb laj tzꞌi̱b queꞌxcuechꞌ rix xcuanquil li JesúsQueꞌsukꞌi cuiꞌchic aran Jerusalén. Nak yo̱ chi be̱c li Jesús saꞌ li rochoch li Dios queꞌcuulac li xbe̱nileb aj tij riqꞌuin. Ut queꞌcuulac laj tzꞌi̱b ut joꞌcan ajcuiꞌ li xakabanbileb chi cꞌanjelac saꞌ li rochoch li Dios. Queꞌxye re li Jesús: —¿Ani xtaklan chak a̱cue chixba̱nunquil li cꞌaꞌru yo̱cat chixba̱nunquil? Ut, ¿ani xqꞌuehoc a̱cuanquil? chanqueb. Li Jesús quixye: —La̱in tincuaj ajcuiꞌ patzꞌoc e̱re. Cui te̱sume li cꞌaꞌru tinpatzꞌ e̱re, la̱in tinye e̱re ani xqꞌuehoc incuanquil chixba̱nunquil li cꞌaꞌru ninba̱nu. ¿Ani quitaklan chak re laj Juan chi cubsi̱nc haꞌ? ¿Ma li Dios malaj ut cui̱nk quitaklan chak re? Yehomak cue anakcuan, chan reheb. Ut queꞌoc chixyebal chi ribileb rib: —¿Cꞌaꞌru takasume cuiꞌ? Cui takaye nak li Dios xtaklan chak re, aꞌan tixye ke cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xkapa̱b li cꞌaꞌru quixye laj Juan. Ut cui takaye nak cui̱nk xtaklan chak re, teꞌpokꞌ li tenamit saꞌ kabe̱n, chanqueb. Eb aꞌan queꞌxxucua ru li tenamit xban nak chixjunileb nequeꞌxnau nak laj Juan, aꞌan tzꞌakal profeta. Ut eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re li Jesús: —La̱o incꞌaꞌ nakanau, chanqueb. Tojoꞌnak li Jesús quixye reheb: —Chi moco la̱in tinye e̱re ani quiqꞌuehoc incuanquil, chan reheb. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirixeb laj ilol re li acui̱mk incꞌaꞌ useb xnaꞌlebLi Jesús qui-oc chixyebal li jaljo̱quil ru a̱tin reheb ut quixye chi joꞌcaꞌin:Jun li cui̱nk quirau jun si̱r li racui̱mk uvas ut quixsut saꞌ corral. Quixyi̱b jun xnaꞌaj bar teꞌxyatzꞌ cuiꞌ li uvas ut quixyi̱b ajcuiꞌ jun chꞌina cab najt xteram re li ta̱cꞌacꞌale̱nk re li acui̱mk. Quixsiqꞌueb laj ilol re li racui̱mk. Ut laj e̱chal re li acui̱mk co̱ saꞌ jalanil tenamit. Nak quicuulac xkꞌehil xsicꞌbal ru li acui̱mk, laj e̱chal re quixtakla jun lix mo̱s riqꞌuineb laj ilol re chixcꞌulbal li ru li racui̱mk li joꞌ qꞌuial ta̱tzꞌak aꞌan. Aꞌut eb laj ilol re li acui̱mk queꞌxchap li mo̱s ut queꞌxsacꞌ. Ut queꞌxtakla chi ma̱cꞌaꞌ queꞌxqꞌue re. Laj e̱chal re li acui̱mk quixtakla jun chic lix mo̱s riqꞌuineb. Ut queꞌxjor xjolom chi pec. Kꞌaxal ra queꞌxba̱nu re. Ut laj e̱chal re quixtakla cuiꞌchic jun lix mo̱s ut li jun aꞌan queꞌxcamsi. Ut toj nabal cuiꞌchic lix mo̱s quixtakla riqꞌuineb laj ilol re li racui̱mk. Cuan yal queꞌxsacꞌ ut cuan queꞌxcamsi. Caꞌaj chic li ralal quicana, li kꞌaxal naxra. —Li cualal teꞌx-oxlokꞌi, chan saꞌ xchꞌo̱l. Joꞌcan nak quixtakla li ralal riqꞌuineb. Nak quicuulac li ralal, eb laj ilol re li acui̱mk queꞌxye chi ribileb rib, —Aꞌan li ralal li ta̱e̱chani̱nk re li naꞌajej. Kacamsihak, chanqueb, ut la̱o chic toe̱chani̱nk re.— Joꞌcan nak queꞌxchap. Nak ac queꞌxcamsi queꞌxcut chak jun pacꞌal li chꞌochꞌ. Ut li Jesús quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru tixba̱nu laj e̱chal re li acui̱mk nak nequecꞌoxla la̱ex? Ta̱cha̱lk ut tixcamsiheb laj ilol re li racui̱mk, ut jalan chic aj e tixqꞌue li jun si̱r chi uvas. ¿Ma incꞌaꞌ xeril saꞌ li Santil Hu li naxye chi joꞌcaꞌin?Li pec li queꞌxtzꞌekta̱na laj cablanel, aꞌan li kꞌaxal lokꞌ li quiqꞌueman chokꞌ xxuc li cab. Li Ka̱cuaꞌ aꞌan quixqꞌue xlokꞌal li pec. Ut aꞌan xsachba chꞌo̱lej chokꞌ ke la̱o.— () Eb laj tij ut eb laj tzꞌi̱b ut eb li xakabanbileb chi cꞌanjelac saꞌ rochoch li Dios queꞌxcꞌoxla raj xchapbal li Jesús re teꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam xban nak queꞌxtau ru nak chirixeb aꞌan yo̱ chi a̱tinac nak quixye li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌan. Abanan queꞌxucuac xbaneb li tenamit. Joꞌcan nak queꞌxcanab ut queꞌel saꞌ li naꞌajej aꞌan. Chikaqꞌuehak li katoj re li acuabejMokon chic queꞌxtakla riqꞌuin li Jesús cuib oxibeb laj fariseo rochbeneb cuib oxibeb li nequeꞌoquen chirix laj Herodes re xsicꞌbal cꞌaꞌru ta̱paltok cuiꞌ riqꞌuin li ra̱tin re nak teꞌxchap. Queꞌcuulac riqꞌuin li Jesús ut queꞌxye re: —At tzolonel, nakanau nak la̱at ya̱l nacat-a̱tinac ut incꞌaꞌ nacaxucua ruheb li tenamit. Yalak ani aj e nacaye lix ya̱lal. Ut nacacꞌut chiruheb li cꞌaꞌru naraj li Dios. Ye ke, ¿ma us xqꞌuebal li toj re li acuabej malaj ut incꞌaꞌ? ¿Ma takaqꞌue malaj ut incꞌaꞌ? chanqueb. Li Jesús naxnau nak aj caꞌpacꞌaleb. Quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak nequeraj xyalbal cuix? Cꞌamomak chak li tumin. Cuilak, chan reheb. Ut eb aꞌan queꞌxcꞌut li tumin chiru. Ut li Jesús quixye reheb: —¿Ani aj e li jalam u̱ch li cuan chiru? Ut, ¿ani aj cꞌabaꞌ li tzꞌi̱banbil chiru?— Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Re li acuabej, chanqueb. Ut li Jesús quixye reheb: —Tojomak re li acuabej li cꞌaꞌru re li acuabej ut tojomak re li Dios li cꞌaꞌru re li Dios, chan. Ut cꞌajoꞌ nak queꞌsach xchꞌo̱leb xban li ra̱tin. Li Jesús quixchꞌolob xya̱lal lix cuaclijiqueb li camenak chi yoꞌyoTojoꞌnak queꞌcuulac riqꞌuin li Jesús cuib oxib laj saduceo. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b nak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak. Queꞌxye re li Jesús: —At tzolonel, laj Moisés quixtzꞌi̱ba jun kachakꞌrabinquil ut quixye chi joꞌcaꞌin: Cui junak cui̱nk ta̱ca̱mk ut tixcanab li rixakil chi ma̱cꞌaꞌ ralal xcꞌajol, tento nak ta̱cꞌamekꞌ li rixakil xban li ri̱tzꞌin li camenak re nak ta̱cua̱nk ralal xcꞌajol saꞌ xcꞌabaꞌ li camenak. Queꞌcuan cuukub li cui̱nk ri̱tzꞌineb rib. Li asbej quixcꞌam rixakil ut quicam chi incꞌaꞌ quixcanab ralal xcꞌajol. Ut quicꞌameꞌ li ixk xban li i̱tzꞌinbej. Ut quicam ajcuiꞌ aꞌan chi incꞌaꞌ quixcanab ralal xcꞌajol. Ut joꞌcan cuiꞌchic li rox i̱tzꞌinbej. Li ixk aꞌan quicꞌameꞌ xbaneb li cuukub. Ut ma̱ jun reheb quixcanab ralal xcꞌajol. Ut quicam ajcuiꞌ li ixk. Saꞌ xcuaclijiqueb li camenak chi yoꞌyo, nak teꞌcuacli̱k eb aꞌan, ¿ani aj ixakil ta̱cana̱k cuiꞌ li ixk aꞌan xban nak cuukub lix be̱lom quicuan? chanqueb. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —La̱ex incꞌaꞌ nequetau xya̱lal xban nak incꞌaꞌ nequetau ru li Santil Hu chi moco lix nimal xcuanquil li Dios. Nak teꞌcuacli̱k chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak, incꞌaꞌ chic teꞌsumla̱k chi moco teꞌsumuba̱k chic. Joꞌkeb ban chic li ángel saꞌ choxa. Ut chirix lix cuaclijiqueb li camenak chi yoꞌyo, ¿ma incꞌaꞌ e̱rilom saꞌ lix hu laj Moisés li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re xban li Dios nak quia̱tinac chak saꞌ li qꞌuix li yo̱ chi cꞌatc? Quixye chi joꞌcaꞌin, “La̱in lix Dios laj Abraham, lix Dios laj Isaac ut lix Dios laj Jacob”, chan li Dios. Aꞌan retalil chokꞌ ke nak toj yoꞌyo̱queb chiru li Dios usta queꞌcam. Li Dios moco xDioseb ta li camenakeb; xDioseb ban li yoꞌyo̱queb. Joꞌcan nak la̱ex chi ti̱c incꞌaꞌ nequetau xya̱lal, chan li Jesús reheb. Li chakꞌrab kꞌaxal nim xcuanquilQuicuulac jun reheb laj tzꞌi̱b. Ut quirabi nak yo̱queb chixcuechꞌinquil ribeb. Quixqꞌue retal nak li Jesús quixchakꞌbeheb chi us, ut quixpatzꞌ re li Jesús: —¿Bar cuan reheb li chakꞌrab li kꞌaxal nim xcuanquil?— Li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Li xbe̱n chakꞌrab, li kꞌaxal nim xcuanquil, aꞌan aꞌin: Abihomak la̱ex aj Israel, li Ka̱cuaꞌ li kaDios jun ajcuiꞌ. Ta̱ra li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios chi anchal a̱chꞌo̱l ut chi anchal la̱ cua̱m ut chi anchal la̱ cꞌaꞌux ut chi anchal la̱ metzꞌe̱u. Aꞌan aꞌin li chakꞌrab li kꞌaxal nim xcuanquil. Ut li xcab chanchan ajcuiꞌ aꞌan: Ta̱ra la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin joꞌ nak nacara a̱cuib la̱at. Ma̱cꞌaꞌ chic junak chakꞌrab nim xcuanquil chiruheb li cuib aꞌin, chan. Laj tzꞌi̱b quichakꞌoc ut quixye re: —Us li xaye at tzolonel. Ya̱l li xaye nak jun ajcuiꞌ li Dios cuan ut ma̱cꞌaꞌ chic junak chirix aꞌan. Tento nak takara li Dios chi anchal li kachꞌo̱l, chi anchal li kacꞌaꞌux, chi anchal li ka̱m ut chi anchal li kametzꞌe̱u. Ut takara li kas ki̱tzꞌin joꞌ nak nakara kib la̱o. Aꞌan kꞌaxal nim xcuanquil chiruheb chixjunil li cꞌatbil mayej ut li mayejanbil xul, chan. Li Jesús quixqꞌue retal nak li cui̱nk quixnau xsumenquil ut quixye re: —Yal caꞌchꞌin aj chic ma̱ nacakꞌaxtesi a̱cuib rubel xcuanquil li Dios, chan. Ut ma̱ jun chic queꞌraj patzꞌoc xban nak qui-oc xcꞌaꞌuxeb. Li Cristo xcomoneb li ralal xcꞌajol laj DavidMokon chic nak cuan saꞌ rochoch li Dios, li Jesús yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb ut quixye: —¿Cꞌaꞌut nak eb laj tzꞌi̱b nequeꞌxye nak li Cristo, aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj David? Laj David quixye li cꞌaꞌru quirecꞌa saꞌ xchꞌo̱l xban li Santil Musikꞌej ut quixye chi joꞌcaꞌin:Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re laj Colol cue, Cꞌojlan saꞌ lin nim ukꞌ toj retal tinqꞌueheb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue rubel la̱ cuanquil. () Li rey David quixye “aj Colol cue” re li Ka̱cuaꞌ usta aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol, chan li Jesús. Ut li qꞌuila tenamit queꞌrabi li ra̱tin chi sa saꞌ xchꞌo̱leb. Li Jesús quixkꞌuseb laj tzꞌi̱bNak yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb, li Jesús quixye: —Me̱tzol e̱rib riqꞌuineb laj tzꞌi̱b li nequeꞌraj be̱c chi najt rok li rakꞌeb re xcꞌutbal nak cuanqueb xcuanquil. Eb aꞌan nequeꞌcuulac chiruheb nak teꞌqꞌuehekꞌ xlokꞌal saꞌ eb li be. Ut nak cuanqueb saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío, nequeꞌraj cꞌojla̱c saꞌ li naꞌajej kꞌaxal lokꞌ ut nequeꞌraj cua̱nc chi xjolomil li me̱x nak nequeꞌxic chi cuaꞌac saꞌ junak ninkꞌe. Nequeꞌxmakꞌ li cꞌaꞌru cuan reheb li xma̱lcaꞌan ut re xmukbal li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu, najt rok nequeꞌtijoc chiruheb li tenamit. Ut xban aꞌan kꞌaxal ra cuiꞌchic teꞌxtoj cuiꞌ li ma̱c nequeꞌxba̱nu.— Lix mayej li xma̱lcaꞌan nebaꞌSaꞌ jun cutan quicuulac li Jesús saꞌ rochoch li Dios. Quicꞌojla chixcꞌatk lix ca̱xil li mayej. Yo̱ chirilbal li tenamit nak yo̱queb chixqꞌuebal li tumin saꞌ li ca̱x. Nabaleb li biom nabal lix mayej yo̱queb chixqꞌuebal. Quichal ajcuiꞌ jun xma̱lcaꞌan nebaꞌ. Ut quixqꞌue cuib chi tumin joꞌ tana li jun centavo. Tojoꞌnak li Jesús quixbokeb lix tzolom ut quixye reheb: —Relic chi ya̱l tinye e̱re nak li xma̱lcaꞌan nebaꞌ nabal xqꞌue chiru li mayej li xeꞌxqꞌue chixjunileb. Chixjunileb aꞌan xeꞌxqꞌue li na-elaꞌan chiruheb. Aꞌut li ixk aꞌin saꞌ nebaꞌil xqꞌue chixjunil li joꞌ nimal cuan re.— Ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱juqꞌuekꞌ li rochoch li DiosNak qui-el chak li Jesús saꞌ rochoch li Dios, jun reheb lix tzolom quixye re: —At tzolonel, il, ma̱ cꞌajoꞌ xchakꞌal ru li cab aꞌin ut ma̱ cꞌajoꞌ xchakꞌal ru li pec yi̱banbil cuiꞌ.— Li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Us ajcuiꞌ nak te̱ril chi us xban nak ta̱cuulak xkꞌehil nak ma̱ jun chic li pec aꞌan ta̱cana̱k saꞌ xnaꞌaj chi incꞌaꞌ ta ta̱juqꞌuekꞌ, chan li Jesús. Retalil rosoꞌjic li ruchichꞌochꞌQueꞌco̱eb saꞌ li tzu̱l Olivos saꞌ xcaꞌyaba̱l li rochoch li Dios. Li Jesús quicꞌojla aran ut nak cuan xjunes quipatzꞌeꞌ re xbaneb laj Pedro, laj Jacobo, laj Juan ut laj Andrés. —Ye ke jokꞌe ta̱cꞌulma̱nk li yo̱cat chixyebal chirix li rochoch li Dios ut ¿cꞌaꞌru retalil ta̱cua̱nk nak talajcꞌulma̱nk li cꞌaꞌak re ru aꞌin?— Li Jesús quichakꞌoc ut quixye: —Cheqꞌue retal re nak ma̱ ani ta̱balakꞌi̱nk e̱re. Nabal teꞌcha̱lk chi balakꞌi̱nc ut toleꞌxye, “La̱in li Cristo”, chaꞌkeb. Ut nabal teꞌbalakꞌi̱k xbaneb. Nak te̱rabi nak yo̱ li ple̱t ut nak te̱rabi resil nak ticla̱c re li ple̱t yalak bar, mexxucuac xban nak tento nak ta̱cꞌulma̱nk chi joꞌcan. Abanan moco ac aꞌan ta rosoꞌjiqueb li cutan. Nabal li tenamit teꞌpletik riqꞌuin jalan chic tenamit. Ut eb li acuabej teꞌxpleti ribeb. Talajcua̱nk hi̱c saꞌ nabal chi naꞌajej ut ta̱cua̱nk cueꞌej. Abanan aꞌan yal xticlajic li raylal ta̱cha̱lk. Aꞌut la̱ex cheqꞌuehak retal li raylal ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n. Texkꞌaxtesi̱k chiruheb laj rakol a̱tin ut texsaqꞌuekꞌ saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Texcꞌamekꞌ chiruheb li acuabej ut chiruheb li rey saꞌ incꞌabaꞌ la̱in ut ta̱ru̱k te̱chꞌolob xya̱lal li cua̱tin chiruheb. Tento nak xbe̱n cua ta̱sutu̱nk xchꞌolobanquil resilal li colba-ib chiruheb chixjunil li tenamit nak toj ma̱jiꞌ na-osoꞌ li ruchichꞌochꞌ. Ut nak texchapekꞌ ut texkꞌaxtesi̱k chiruheb li acuabej, mexcꞌoxlac chirix li cꞌaꞌru te̱ye. Li cꞌaꞌru te̱ye saꞌ li ho̱nal aꞌan ma̱cuaꞌ cꞌoxlanbil a̱tin li te̱ye. Aban li tixye e̱re li Santil Musikꞌej, aꞌan li te̱ye. Eb li cui̱nk teꞌxkꞌaxtesi chi camsi̱c li ras ri̱tzꞌin. Ut li yucuaꞌbej tixkꞌaxtesi li ralal. Ut li alalbej cꞌajolbej teꞌxqꞌue chi camsi̱c li naꞌbej yucuaꞌbej. Ut xicꞌ tex-ilekꞌ xbaneb chixjunileb saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Ut li tixcuy xnumsinquil li raylal aꞌin toj saꞌ rosoꞌjic lix yuꞌam, aꞌan ta̱colekꞌ xban li Dios. Chetzolak rix chi us li cꞌaꞌru quixye li profeta Daniel re nak te̱tau ru li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Aꞌan quixye nak eb laj balakꞌ teꞌcha̱lk ut toleꞌxqꞌue li kꞌaxal yibru ut xucuajel rilbal saꞌ li rochoch li Dios li ma̱cuaꞌ xcꞌulub cuiꞌ cua̱nc. Nak te̱ril nak yo̱queb chixmuxbal ru li rochoch li Dios, la̱ex li cuanquex Judea chex-e̱lelik saꞌ junpa̱t ut texxic toj saꞌ li tzu̱l. Cui cuan chak junak saꞌ xbe̱n li rochoch nak ta̱cꞌulma̱nk aꞌan, chi cubec chak ut ti̱c ta̱e̱lelik ut incꞌaꞌ chic ta̱oc saꞌ rochoch chirisinquil li cꞌaꞌru cuan re. Cui ani cuan chak saꞌ xcꞌaleba̱l incꞌaꞌ chic ta̱sukꞌi̱k saꞌ cab chixxocbal li rakꞌ. Kꞌaxal ra cuiꞌchic li e̱lelic chokꞌ reheb li yaj aj ixk ut li yo̱queb chi tuꞌresi̱nk saꞌ eb a cutan aꞌan. Chextijok ut chetzꞌa̱ma chiru li Dios re nak incꞌaꞌ ta̱cꞌulma̱nk a raylal aꞌin saꞌ habalkꞌe. Saꞌ eb li cutan aꞌan ma̱ caꞌchꞌin li raylal ta̱cua̱nk. Ma̱ jun cua quicꞌulman chi joꞌcan chalen chak saꞌ xticlajic nak li Dios quixyi̱b li ruchichꞌochꞌ, chi moco ta̱cꞌulma̱nk chi joꞌcan mokon. Cui ta ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ xrakbaleb li cutan aꞌan ma̱ ani raj ta̱colekꞌ. Abanan nim xrahom li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb li sicꞌbileb ru xban. Joꞌcan nak cuan saꞌ xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ xrakbal eb li cutan aꞌan re nak teꞌcolekꞌ. Joꞌcan nak ani ta̱yehok e̱re, “Cueꞌ li Cristo”, malaj, “leꞌ cuan li Cristo”, me̱pa̱b li cꞌaꞌru teꞌxye. Nabaleb aj balakꞌ teꞌcꞌulu̱nk ut teꞌxye nak aꞌaneb li Cristo. Ut cuan teꞌxye nak aꞌaneb li profeta. Nabal li cꞌaꞌak re ru teꞌxcꞌutbesi ut sachba chꞌo̱lej telajeꞌxba̱nu re xbalakꞌinquileb li sicꞌbileb ru xban li Dios. Abanan ac xinye e̱re li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Joꞌcan nak me̱qꞌue e̱rib chi balakꞌi̱c. Nak tol-e̱lk cuiꞌchic li Cꞌajolbej DiosUt saꞌ eb li cutan aꞌan nak ta̱cꞌulma̱nk li raylal, ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ru li sakꞌe ut li po incꞌaꞌ chic ta̱cutanokꞌ ru. Ta̱ecꞌa̱nk ru li choxa ut li chahim telajeꞌtꞌanekꞌ. Nak acak x-ecꞌan ru li choxa, teꞌril cuu la̱in li Cꞌajolbej nak yo̱kin chak chi cha̱lc saꞌ li chok riqꞌuin lix nimal incuanquil ut lin lokꞌal. Tojoꞌnak tintaklaheb lin ángel ut teꞌxchꞌutub li sicꞌbileb ru inban li cua̱nkeb yalak bar saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Cheqꞌuehak retal cꞌaꞌru naxba̱nu li jun to̱n chi higo. Nak nakꞌunkꞌut chak li xak chi e̱lc, riqꞌuin aꞌan te̱nau nak yo̱ chak chi nachꞌoc li sakꞌehil. Joꞌ nak li higo naxcꞌutbesi retalil li sakꞌehil, joꞌcan ajcuiꞌ nak li raylal talajeꞌcꞌulma̱nk tixcꞌutbesi retalil nak yo̱ chi cuulac xkꞌehil nak toline̱lk cuiꞌchic la̱in li Cꞌajolbej. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak talajeꞌcꞌulma̱nk chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌosoꞌ li tenamit aꞌin. Li choxa ut li ruchichꞌochꞌ talajeꞌosokꞌ. Abanan li cꞌaꞌru ninye incꞌaꞌ ta̱cana̱k yal chi joꞌcan. Talajcꞌulma̱nk ban chixjunil li cꞌaꞌak re ru xinye. Abanan ma̱ ani nanaꞌoc re jokꞌe ta̱cuulak xkꞌehil li cutan aꞌan chi moco li ho̱nal jokꞌe ta̱cꞌulma̱nk. Eb li ángel saꞌ choxa incꞌaꞌ nequeꞌxnau chi moco la̱in li Cꞌajolbej ninnaꞌoc re. Caꞌaj cuiꞌ li Dios Acuabej nanaꞌoc re jokꞌe ta̱cꞌulma̱nk aꞌin. Joꞌcan nak yoꞌon cua̱nkex. Chexyoꞌlek ut chextijok xban nak incꞌaꞌ nequenau jokꞌe ta̱cuulak xkꞌehil incꞌulunic. Chanchan jun li cui̱nk najt co̱ saꞌ xvia̱j. Toj ma̱jiꞌ naxic nak quixqꞌueheb xcuanquileb laj cꞌanjel chiru. Quixcanab xcꞌanjel li junju̱nk. Ut quixye re laj ilol cab nak junelic yoꞌon cua̱nk. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex. Junelic yoꞌon cua̱nkex xban nak incꞌaꞌ nequenau jokꞌe ho̱nal tincꞌulu̱nk. Ma̱re tincha̱lk ecuu, malaj tuktu kꞌojyi̱n, malaj ut nak naya̱bac laj tzoꞌ xul malaj ut ekꞌela. Yoꞌon cua̱nkex re nak incꞌaꞌ tolexintau chi cua̱rc xban nak incꞌaꞌ nequenau jokꞌe tincꞌulu̱nk. Ut li cꞌaꞌak re ru ninye e̱re la̱in, aꞌan ajcuiꞌ ninye reheb chixjunileb re nak yoꞌon cua̱nkeb, chan li Jesús. Queꞌraj xchapbal li JesúsCuib cutan chic ma̱ nacuulac xkꞌehil li ninkꞌe re xjulticanquil li reliqueb laj Israel saꞌ li tenamit Egipto. Pascua nayeman re li ninkꞌe aꞌan. Aꞌan ajcuiꞌ xkꞌehil li ninkꞌe nak nequeꞌxcuaꞌ li caxlan cua chi ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Saꞌ eb li cutan aꞌan eb lix be̱nil aj tij ut eb laj tzꞌi̱b yo̱queb chixsicꞌbal chanru nak teꞌxyoꞌob a̱tin chirix li Jesús re nak teꞌxqꞌue chi camsi̱c. Ut queꞌxye chi ribileb rib: —Incꞌaꞌ takachap li Jesús nak yo̱k li ninkꞌe xban nak teꞌpokꞌ li tenamit kiqꞌuin ut teꞌoc chi pletic, chanqueb. Nak quiyuleꞌ li sununquil ban saꞌ xjolom li Jesús xban jun li ixkLi Jesús cuan aran Betania saꞌ rochoch laj Simón li saklep rix. Chunchu saꞌ me̱x nak quichal jun li ixk. Cuan chak jun chꞌina botella sununquil ban riqꞌuin. Lix naꞌaj li ban aꞌan yi̱banbil riqꞌuin cha̱bil pec alabastro xcꞌabaꞌ ut li sununquil ban aꞌan nardo xcꞌabaꞌ ut kꞌaxal terto xtzꞌak. Li ixk quixtok xcux li chꞌina botella ut quixqꞌue li ban saꞌ xjolom li Jesús. Cuan li queꞌjoskꞌoꞌ ut queꞌxye chi ribileb rib: —¿Cꞌaꞌut nak xsach li sununquil ban aꞌan chi ma̱cꞌaꞌ rajbal? Xru raj xcꞌayiman chi numenak oxib ciento denariosSaꞌ li versículo 14:5 cuan li a̱tin “denario”. Saꞌ eb li cutan aꞌan, jun denario aꞌan xtzꞌak lix tojbal jun laj cꞌanjel chiru li jun cutan (Mat. 20:2). ut xkajeqꞌui raj reheb li nebaꞌ, chanqueb. Ut queꞌoc chixcuechꞌinquil li ixk. Ut li Jesús quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixchꞌiꞌchꞌiꞌinquil li ixk? Canabomak xcuechꞌinquil xban nak us li xba̱nu cue. Li nebaꞌ junelic cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Yalak jokꞌe naru te̱tenkꞌaheb. Abanan la̱in moco cua̱nkin ta junelic e̱riqꞌuin. Li ixk aꞌin xba̱nu li joꞌ qꞌuial xru xba̱nunquil. Ma̱jiꞌ nincam abanan ac xinixban re lin mukbal. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak ta̱yema̱nk resil li colba-ib yalak bar, ta̱yema̱nk ajcuiꞌ resil li cꞌaꞌru xba̱nu li ixk aꞌin re xjulticanquil aꞌan, chan. Ut laj Judas Iscariote, xcomoneb li cablaju, co̱ riqꞌuineb lix be̱nil aj tij chixyebal reheb nak tixkꞌaxtesi li Jesús saꞌ rukꞌeb. Ut eb laj tij nak queꞌrabi aꞌan cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb ut queꞌxyechiꞌi xtumin. Ut laj Judas quixsicꞌ xya̱lal chanru nak tixkꞌaxtesi li Jesús saꞌ rukꞌeb. Saꞌ li xbe̱n cutan re li ninkꞌe nak nequeꞌxcuaꞌ li caxlan cua chi ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal, nequeꞌxmayeja jun li carner. Li ninkꞌe aꞌan re xjulticanquil li reliqueb laj Israel saꞌ li tenamit Egipto. Eb lix tzolom queꞌxye re li Jesús: —¿Bar ta̱cuaj takacauresi chak li naꞌajej re ta̱tzaca cuiꞌ li mayejanbil xul? chanqueb. Li Jesús quixye reheb cuib lix tzolom: —Ayukex saꞌ li tenamit. Aran te̱cꞌul jun li cui̱nk yo̱ chak chixcꞌambal jun cuc xhaꞌ. Te̱ta̱ke aꞌan. Bar ta̱oc aꞌan aran ajcuiꞌ tex-oc la̱ex. Ut te̱ye re laj e̱chal cab, “Chan laj tzolonel, ¿bar len cuan li naꞌajej ta̱cuaꞌak cuiꞌ rochbeneb lix tzolom?” chaꞌkex re. Ut aꞌan tixcꞌut che̱ru jun nimla naꞌajej takecꞌ saꞌ xcaꞌ tasalil li cab. Ac yi̱banbil li naꞌajej. Ut aran toxe̱cauresi li ninkꞌe chokꞌ ke, chan li Jesús. Queꞌco̱eb saꞌ li tenamit ut qui-uxman joꞌ quixye li Jesús. Ut aran queꞌxcauresi li ninkꞌe. Nak qui-ecuu, quicuulac li Jesús rochbeneb lix tzolom. Nak ac yo̱queb chi cuaꞌac saꞌ li me̱x, li Jesús quixye reheb lix tzolom, —Relic chi ya̱l tinye e̱re nak jun e̱re la̱ex ta̱kꞌaxtesi̱nk cue saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue, chan. Ut eb aꞌan queꞌrahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb ut eb li junju̱nk queꞌoc chixyebal re li Jesús: —¿Ma la̱in ta biꞌ tinkꞌaxtesi̱nk a̱cue, Ka̱cuaꞌ? chanqueb. Ut li Jesús quichakꞌoc ut quixye reheb: —Li ta̱kꞌaxtesi̱nk cue, aꞌan jun e̱re la̱ex li yo̱ chixtzꞌabal lix caxlan cua cuochben saꞌ li secꞌ. Relic chi ya̱l la̱in li Cꞌajolbej tincꞌul li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil chak retalil chicuix. Abanan raylal cuan saꞌ xbe̱n li cui̱nk li ta̱kꞌaxtesi̱nk cue. Kꞌaxal us raj chokꞌ re li cui̱nk aꞌan nak incꞌaꞌ ta quiyoꞌla.— Ut nak yo̱queb chi cuaꞌac, li Jesús quixchap li caxlan cua. Quixbantioxi chiru li Dios, quixjachi, tojoꞌnak quixjeqꞌui reheb lix tzolom. Ut quixye reheb: —Cuaꞌinkex. Aꞌan aꞌin intzꞌejcual.— Ut quixchap ajcuiꞌ li secꞌ re ucꞌac ut quixbantioxi chiru li Dios, tojoꞌnak quixqꞌue reheb ut chixjunileb queꞌucꞌac. Ut li Jesús quixye reheb: —Aꞌan aꞌin lin quiqꞌuel li ta̱hoyekꞌ saꞌ xcꞌabaꞌeb chixjunileb ut aꞌan ta̱xakaba̱nk xcuanquil li Acꞌ Contrato. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak incꞌaꞌ chic tincuucꞌ lix yaꞌal ru li uva toj ta̱cuulak xkꞌehil nak tincuucꞌ cuiꞌchic saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios, chan li Jesús. Li Jesús quixye nak ta̱tzꞌekta̱na̱k xbaneb lix tzolomUt nak ac xeꞌrakeꞌ xbichanquil jun li bich, queꞌco̱eb saꞌ li tzu̱l Olivos. Ut li Jesús quixye reheb: —Che̱junilex la̱ex ta̱chꞌina̱k le̱ chꞌo̱l ut tine̱canab injunes chiru a kꞌojyi̱n aꞌin xban nak joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil retalil xbaneb li profeta: Tincanab chi camsi̱c laj ilol reheb li carner ut eb li carner teꞌxchaꞌchaꞌi ribeb. Ut nak acak xincuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak, la̱in xbe̱n cua tinxic che̱ru aran Galilea.— Ut laj Pedro quixye re: —Usta chixjunileb tateꞌxcanab abanan la̱in incꞌaꞌ tatincanab.— Ut li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Relic chi ya̱l tinye a̱cue nak toj ma̱jiꞌ naya̱bac xcaꞌ sut li tzoꞌ xul nak la̱at ac xaye oxib sut nak incꞌaꞌ nacanau cuu.— Ut laj Pedro quixye cuiꞌchic chi cau: —Ma̱ jokꞌe tinye nak incꞌaꞌ ninnau a̱cuu usta tineꞌxcamsi a̱cuochben, chan. Ut joꞌcan queꞌxye chixjunileb lix tzolom. Nak quitijoc chak li Jesús aran GetsemaníLi Jesús quicuulac rochbeneb lix tzolom saꞌ li naꞌajej Getsemaní xcꞌabaꞌ. Li Jesús quixye reheb lix tzolom: —Cana̱kex arin. Xic cue chi tijoc la̱in.— Ut quixcꞌam oxib lix tzolom chirix. Aꞌaneb laj Pedro, laj Jacobo ut laj Juan. Ut cꞌajoꞌ nak qui-oc chi yotꞌecꞌ xchꞌo̱l li Jesús. Quixye reheb lix tzolom: —Cuan jun raylal saꞌ inchꞌo̱l yo̱ chinyotꞌbal. La̱in nacuecꞌa nak incꞌaꞌ chic tincuy. Cana̱kex arin ut yoꞌlenkex.— Ut li Jesús quibe̱c chic caꞌchꞌin ut quixcuikꞌib rib saꞌ chꞌochꞌ ut qui-oc chi tijoc ut quixtzꞌa̱ma re li Ka̱cuaꞌ Dios ut quixye: —Cui ta tixqꞌue rib, incꞌaꞌ raj tincꞌul li raylal aꞌin.— Ut quixye ajcuiꞌ: —At inYucuaꞌ, la̱in ninnau nak chixjunil naru xba̱nunquil cha̱cuu. Cui ta naru incꞌaꞌ raj tincꞌul li raylal aꞌin. Abanan chi-uxma̱nk li cꞌaꞌru nacacuaj la̱at ut ma̱cuaꞌ li nacuaj la̱in.— Ut nak quisukꞌi chak li Jesús, quixtauheb chi cua̱rc lix tzolom. Ut quixye re laj Pedro: —At Simón, ¿ma yo̱quex chi cua̱rc? ¿Ma incꞌaꞌ xru xexyoꞌlec jun o̱rak cuochben? Chexyoꞌlek ut chextijok re nak incꞌaꞌ te̱qꞌue e̱rib chi a̱le̱c. La̱ex nequeraj raj xba̱nunquil li us, abanan e̱junes incꞌaꞌ texru̱k.— Ut li Jesús co̱ cuiꞌchic chi tijoc ut quixtzꞌa̱ma cuiꞌchic saꞌ lix tij nak incꞌaꞌ raj tixcꞌul li raylal. Ut nak quisukꞌi cuiꞌchic li Jesús quixtauheb cuiꞌchic chi cua̱rc lix tzolom xban nak ma̱ caꞌchꞌin lix cuaraheb. Ut eb aꞌan incꞌaꞌ chic nequeꞌxtau cꞌaꞌru teꞌxye. Ut quisukꞌi cuiꞌchic saꞌ rox sut, coxtauheb cuiꞌchic chi cua̱rc ut quixye reheb: —¿Ma toj yo̱quex ajcuiꞌ chi cua̱rc? Tzꞌakalak li hila̱nc xeba̱nu. Ac xtau xkꞌehil nak la̱in li Cꞌajolbej tinkꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌeb laj ma̱c. Cuaclinkex anakcuan, ut yoꞌkeb chixcꞌulbal li yo̱ chi cha̱lc chi kꞌaxtesi̱nc cue, chan. Nak queꞌxcꞌam chi pre̱xil li JesúsToj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac li Jesús riqꞌuineb lix tzolom nak quicuulac laj Judas. Aꞌan jun reheb li cablaju. Nabal queꞌchal rochben laj Judas taklanbileb chak xbaneb li xbe̱nil aj tij ut xbaneb laj tzꞌi̱b. Taklanbileb ajcuiꞌ xbaneb laj cꞌamol be saꞌ li rochoch li Dios. Cuanqueb xchꞌi̱chꞌ ut cuanqueb xcheꞌ. Ut laj Judas quixye reheb nak tixqꞌue jun retalil chanru nak tixkꞌaxtesi li Jesús. Ac quixye reheb: —Li ani tincuutzꞌ ru, aꞌan li te̱chap ut te̱cꞌam.— Ut nak quicuulac laj Judas quijiloc chixcꞌatk, ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ,— ut quirutzꞌ ru. Ut eb aꞌan queꞌxchap li Jesús re nak teꞌxcꞌam riqꞌuin laj rakol a̱tin. Ut jun reheb li rochben li Jesús quirisi chak lix chꞌi̱chꞌ ut quixchꞌot lix xic lix mo̱s li xyucuaꞌileb aj tij. Ut li Jesús quixye reheb li tenamit: —¿Ma la̱in ta biꞌ aj e̱lkꞌ nak xexchal chinchapbal riqꞌuin cheꞌ ut riqꞌuin chꞌi̱chꞌ? Rajlal cutan cuanquin saꞌ e̱ya̱nk che̱tzolbal saꞌ rochoch li Dios ut incꞌaꞌ quine̱chap. Abanan xcꞌulman chi joꞌcaꞌin re nak ta̱tzꞌaklok ru li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu, chan li Jesús. Ut chixjunileb lix tzolom queꞌe̱lelic ut queꞌxcanab xjunes li Jesús saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Jun li al yo̱ chi ta̱ke̱nc re li Jesús lanlo saꞌ xtꞌicr. Aꞌan queꞌxchap raj. Abanan aꞌan quie̱lelic chiruheb. Quicana lix tꞌicr saꞌ rukꞌeb ut quie̱lelic chi tꞌustꞌu. Queꞌxtzꞌil a̱tin chirix li Jesús nak cuan chiru lix yucuaꞌileb aj tijTojoꞌnak queꞌxcꞌam li Jesús riqꞌuin lix yucuaꞌileb aj tij ut queꞌchꞌutla chixjunileb lix be̱nil aj tij. Ut queꞌchꞌutla ajcuiꞌ eb laj cꞌamol be saꞌ rochoch li Dios ut eb laj tzꞌi̱b. Ut laj Pedro chi najt yo̱ chixta̱kenquil li Jesús ut quicuulac toj chi ruꞌuj neba̱l saꞌ rochoch lix yucuaꞌil eb aj tij ut aran quicꞌojla chire xam chi kꞌixi̱nc rochbeneb laj cꞌacꞌalenel. Eb li xbe̱nil aj tij ut li nequeꞌtzꞌiloc a̱tin yo̱queb chixsicꞌbal chanru nak teꞌxyoꞌob junak a̱tin chirix li Jesús re nak teꞌxqꞌue chi camsi̱c. Abanan incꞌaꞌ queꞌxtau. Nabal li queꞌyoꞌoban ticꞌtiꞌ chirix ut incꞌaꞌ natukla ru li ra̱tineb xban nak jalan jala̱nk nequeꞌxye li junju̱nk. Cuan li queꞌxakli chixyebal li yoꞌobanbil a̱tin chirix. Ut queꞌxye: —La̱o quikabi nak quixye, “La̱in tinjucꞌ li rochoch li Dios li yi̱banbil xbaneb li cui̱nk, ut la̱in chiru oxib cutan tinyi̱b jun chic, aban ma̱cuaꞌ yi̱banbil xbaneb li cui̱nk.” Joꞌcan quixye li cui̱nk aꞌin, chanqueb. Abanan incꞌaꞌ nachꞌola ru li ra̱tineb xban nak jalan jala̱nk nequeꞌxye li junju̱nk. Ut li xyucuaꞌileb aj tij quixakli saꞌ xya̱nkeb ut quixye re li Jesús, —¿Ma ma̱cꞌaꞌ nacaye la̱at chirix li yo̱queb chixyebal cha̱cuix?— Ut li Jesús ma̱ jun a̱tin quixye. Ut li xyucuaꞌileb aj tij quixpatzꞌ cuiꞌchic re li Jesús ut quixye re: —¿Ma la̱at li Cristo li Ralal li nimajcual Dios? chan re. Ut li Jesús quixye: —La̱in. Ut saꞌ jun cutan tine̱ril la̱in li Cꞌajolbej nak cꞌojcꞌo̱kin saꞌ xnim ukꞌ li nimajcual Dios ut te̱ril ajcuiꞌ nak yo̱kin chak chi cha̱lc saꞌ li chok saꞌ choxa, chan. Nak quirabi li quixye li Jesús, li xyucuaꞌil eb aj tij quixpej li rakꞌ xban xjoskꞌil ut quixye: —¿Cꞌaꞌ chic ru aj e nak toj teꞌxye ke cꞌaꞌru xma̱c? Ac xerabi nak xjuntakꞌe̱ta rib riqꞌuin li Dios. ¿Cꞌaꞌru nequeye? ¿Ma cuan xma̱c malaj ut incꞌaꞌ? chan. Ut chixjunileb queꞌxye nak cuan xma̱c re camsi̱c. Cuan li yo̱queb chi chu̱ba̱nc re ut cuan ajcuiꞌ queꞌtzꞌapoc re li ru li Jesús riqꞌuin tꞌicr re nak incꞌaꞌ ta̱ilok, ut queꞌxsacꞌ ut queꞌxye re: —Ye ke ani xsacꞌoc a̱cue, chanqueb. Tojoꞌnak queꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb laj cꞌacꞌalenel pre̱x ut eb aꞌan queꞌxsacꞌ cuiꞌchic. Laj Pedro quixye nak incꞌaꞌ naxnau ru li JesúsUt nak cuan laj Pedro takꞌa chi ruꞌuj neba̱l, quicuulac jun li ixk, xmo̱s li xyucuaꞌil eb aj tij. Ut li ixk aꞌan quiril laj Pedro nak yo̱ chi kꞌixi̱nc chire li xam. Quixcaꞌya ut quixye re: —La̱at xat-ochbenin re li Jesús aj Nazaret, chan re laj Pedro. Ut nak quichakꞌoc laj Pedro, quiticꞌtiꞌic ut quixye: —¿Ani nacaye? La̱in incꞌaꞌ ninnau ru ani li nacaye.— Ut laj Pedro qui-el chire li oqueba̱l ut li tzoꞌ xul quiya̱bac. Ut li ixk nak quiril cuiꞌchic laj Pedro, qui-oc chixyebal reheb li cuanqueb aran: —Li cui̱nk aꞌin, aꞌan jun reheb lix tzolom li Jesús, chan. Ut laj Pedro quiticꞌtiꞌic cuiꞌchic. Ut ac junpa̱t na chic nak eb li cuanqueb aran queꞌxye cuiꞌchic re laj Pedro: —Ya̱l. La̱at xcomoneb xban nak la̱ cua̱tinoba̱l nacꞌutuc re nak la̱at aj Galilea.— Ut laj Pedro qui-oc chi majecua̱nc ut quixye: —Cutan saken chiru li Dios nak incꞌaꞌ ninnau ru li cui̱nk li nequeye. Cui ticꞌtiꞌ li yo̱quin chixyebal, chinixtzꞌekta̱na̱k li Dios, chan. Tojoꞌnak quiya̱bac cuiꞌchic xcaꞌ sut li tzoꞌ xul. Ut quinak saꞌ xchꞌo̱l laj Pedro li a̱tin quiyeheꞌ re xban li Jesús, “Nak toj ma̱jiꞌ naya̱bac xcaꞌ sut li tzoꞌ xul, la̱at ac xaye oxib sut nak incꞌaꞌ nacanau cuu”. Nak quijulticoꞌ re laj Pedro li a̱tin aꞌin, cꞌajoꞌ nak quirahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l ut qui-oc chi ya̱bac. Quicꞌameꞌ li Jesús saꞌ rakleb a̱tin chiru laj PilatoNak quisake̱u eb lix be̱nil aj tij queꞌxchꞌutub cuiꞌchic rib riqꞌuineb laj cꞌamol be saꞌ rochoch li Dios, ut riqꞌuineb laj tzꞌi̱b ut riqꞌuin chixjunileb laj qꞌuehol naꞌleb ut queꞌxcꞌu̱b chanru teꞌxba̱nu. Ut queꞌxcꞌam li Jesús chi bacꞌbo ut queꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ laj Pilato. Laj Pilato quixye re li Jesús: —¿Ma la̱at lix reyeb laj judío?— Li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Ya̱l li xaye nak la̱in.— Ut eb lix be̱nil aj tij nabal li cꞌaꞌak re ru yo̱queb cuiꞌ chixjitbal. Ut laj Pilato quixpatzꞌ cuiꞌchic re: —¿Ma incꞌaꞌ nacatchakꞌoc? ¿Ma incꞌaꞌ nacacuabi li joꞌ qꞌuial yo̱queb chixyebal cha̱cuix? chan laj Pilato re. Aban li Jesús ma̱ jun a̱tin quixye re xcolbal rib ut riqꞌuin aꞌan quisach xchꞌo̱l laj Pilato. Quiteneba̱c ca̱mc saꞌ xbe̱n li JesúsRajlal chihab saꞌ li ninkꞌe Pascua laj Pilato narachꞌab jun li pre̱x, aꞌ ya̱l bar cuan teꞌraj li tenamit. Jun li cui̱nk aj Barrabás xcꞌabaꞌ cuan saꞌ tzꞌalam rochbeneb lix comon xban li camsi̱nc queꞌxba̱nu nak yo̱queb chi pletic chirix li acuabej. Ut queꞌchal li qꞌuila tenamit riqꞌuin laj Pilato chixtzꞌa̱manquil chiru nak ta̱rachꞌab junak pre̱x joꞌ cꞌaynakeb xba̱nunquil. Laj Pilato quichakꞌoc ut quixye reheb: —¿Ma te̱raj nak tincuachꞌab lix reyeb laj judío?— Laj Pilato naxnau nak xban xcakaleb xchꞌo̱l lix be̱nil aj tij nak queꞌxkꞌaxtesi li Jesús saꞌ rakleb a̱tin. Aban eb lix be̱nil aj tij queꞌxtacchiꞌi li qꞌuila tenamit re nak aꞌ laj Barrabás li teꞌxtzꞌa̱ma re nak ta̱achꞌaba̱k. Ut laj Pilato quixpatzꞌ cuiꞌchic reheb: —¿Cꞌaꞌru nequeye? ¿Cꞌaꞌru te̱raj tinba̱nu riqꞌuin lix reyeb laj judío?— Ut eb li qꞌuila tenamit queꞌxjap cuiꞌchic re chixyebal: —¡Qꞌue chiru cruz! chanqueb. Aꞌut laj Pilato quixpatzꞌ cuiꞌchic reheb: —¿Cꞌaꞌut? ¿Cꞌaꞌru tzꞌakal xma̱c e̱re? chan. Ut eb aꞌan kꞌaxal cuiꞌchic cau queꞌxjap re chixyebal: —¡Qꞌue chiru cruz!— Ut laj Pilato ta̱raj nak sahakeb saꞌ xchꞌo̱l li tenamit riqꞌuin. Joꞌcan nak quirachꞌab laj Barrabás chiruheb. Tojoꞌnak quixtakla xsacꞌbal li Jesús riqꞌuin tzꞌu̱m ut quixkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li soldado re nak teꞌxqꞌue chiru cruz. Li Jesús quirahobtesi̱c xbaneb li soldadoUt eb li soldado queꞌxcꞌam li Jesús saꞌ li po̱pol ut queꞌxchꞌutub ribeb chixjunileb li soldado. Queꞌxqꞌue jun caki akꞌ chirix li Jesús joꞌ nequeꞌrocsi li rey. Ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ jun tzꞌulbil corona qꞌuix saꞌ xjolom. Tojoꞌnak queꞌoc chixjapbal reheb chixyebal: —Sahak taxak saꞌ a̱chꞌo̱l, at xReyeb laj judío, chanqueb. Ut yo̱queb chixsaqꞌuinquil saꞌ xjolom riqꞌuin cheꞌ. Cuan queꞌchu̱ban re ut cuan ajcuiꞌ queꞌxcuikꞌib ribeb chiru re retzꞌunquil. Ut nak ac queꞌxtacuasi, queꞌrisi li caki akꞌ chirix ut queꞌxqꞌue cuiꞌchic li rakꞌ chirix. Tojoꞌnak queꞌxcꞌam re teꞌxqꞌue chiru cruz. Li Jesús quiqꞌueheꞌ chiru cruzJun li cui̱nk aj Simón xcꞌabaꞌ yo̱ chi cha̱lc saꞌ cꞌaleba̱l. Cirene lix tenamit. Li cui̱nk aꞌan xyucuaꞌ laj Alejandro ut laj Rufo. Eb li soldado queꞌxmin ru laj Simón chixpakonquil lix cruz li Jesús. Queꞌxcꞌam li Jesús saꞌ li naꞌajej Gólgota xcꞌabaꞌ. Chi jalbil ru naraj naxye: Xnaꞌaj Xbakel Xjolom Camenak. Ut queꞌxqꞌue vino re li Jesús yubil riqꞌuin cꞌahil ban re xcꞌosbal li raylal aban li Jesús incꞌaꞌ quirucꞌ. Tojoꞌnak queꞌxqꞌue chiru cruz. Ut eb li soldado queꞌbu̱lic chirix li rakꞌ re rilbal ani na ta̱e̱chani̱nk re li junju̱nk. Bele̱b o̱r re ekꞌela queꞌxqꞌue li Jesús chiru cruz. Saꞌ xbe̱n li cruz queꞌxqꞌue jun retalil cꞌaꞌut nak queꞌxcamsi ut naxye: Aꞌan aꞌin lix reyeb laj judío. Ut cuib laj e̱lkꞌ queꞌqꞌueheꞌ chiru cruz rochben, jun saꞌ xnim ukꞌ ut jun saꞌ xtzꞌe. Joꞌcan nak quitzꞌakloc ru li naxye saꞌ li Santil Hu:Aꞌan quiqꞌueheꞌ saꞌ ajl saꞌ xya̱nkeb laj ma̱c. () Ut eb li tenamit nak queꞌnumeꞌ aran queꞌxhob li Jesús. Queꞌrecꞌasi xjolomeb ut queꞌxye: —La̱at peꞌ xatjucꞌuc raj re rochoch li Dios, ut yal chiru oxib cutan raj xayi̱b cuiꞌchic. Col a̱cuib anakcuan ut cuben chak chiru li cruz, chanqueb. Joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxba̱nu eb li xbe̱nil aj tij. Queꞌxhob li Jesús nak queꞌxye chi ribileb rib rochbeneb laj tzꞌi̱b: —Jalan chic xcoleb ut aꞌan incꞌaꞌ naru naxcol rib xjunes. Chicubek chak chiru li cruz anakcuan li Cristo lix Reyeb laj judío re nak takil ut takapa̱b, chanqueb. Ut eb li queꞌqꞌueheꞌ chiru cruz rochben queꞌxhob ajcuiꞌ li Jesús. Lix camic li JesucristoTuktu li cuaꞌleb nak quikꞌojyi̱noꞌ saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ ut oxib o̱r re ecuu quicutanoꞌ cuiꞌchic. Ut saꞌ li o̱r aꞌan li Jesús quia̱tinac chi cau ut quixye: —Eloi, Eloi, ¿lama sabactani?— Chi jalbil ru naraj naxye, “At inDios, at inDios, ¿cꞌaꞌut nak xina̱canab injunes?” Nak li cuanqueb aran queꞌrabi li ra̱tin, cuan li queꞌxye: —Abihomak, yo̱ chixbokbal li profeta Elías, chanqueb. Ut jun saꞌ xya̱nkeb co̱o saꞌ a̱nil ut coxtzꞌa chak jun li esponja saꞌ vinagre ut quixtaksi saꞌ ruꞌuj jun cheꞌ re xqꞌuebal chi rucꞌ li Jesús ut quixye: —Kilak cuan ma ta̱cha̱lk na laj Elías chixcubsinquil, chan. Aꞌut li Jesús quixjap re chi cau ut qui-el xchꞌo̱l. Ut lix tꞌicrul li rochoch li Dios quikꞌicheꞌ, ut lix pejelal quiticla chak takecꞌ ut toj takꞌa coxrakeꞌ. Caꞌ jachal qui-el. Jun li capitán aj Roma cuan aran xakxo chiru li Jesús. Nak quiril chanru nak quicam, li capitán quixye: —Ya̱l nak li cui̱nk aꞌin tzꞌakal Ralal li Dios.— Cuanqueb ajcuiꞌ ixk yo̱queb chi iloc chi najt. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuan lix María aj Magdala, lix Salomé ut lix María xnaꞌeb laj José ut laj Jacobo li i̱tzꞌinbej. Eb li ixk aꞌin, aꞌan li queꞌta̱ken re li Jesús nak toj cuan chak Galilea ut queꞌcꞌanjelac chiru. Ut cuanqueb nabal chic li ixk cuotz queꞌcuulac Jerusalén rochben li Jesús. Nak quimukeꞌ li JesucristoNak ac oc re li kꞌojyi̱n, ac nachꞌoc chak re li hiloba̱l cutan. Yo̱queb chixcauresinquil ribeb re li hiloba̱l cutan. Quicuan jun li cui̱nk aj José xcꞌabaꞌ Arimatea xtenamit. Aꞌan jun xnimal ru cui̱nk saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌtzꞌiloc a̱tin ut yo̱ chixyoꞌoninquil lix nimal xcuanquil li Dios. Incꞌaꞌ quixucuac laj José nak quicuulac chixtzꞌa̱manquil chiru laj Pilato nak aꞌan ta̱mukuk re lix tzꞌejcual li Jesús. Laj Pilato quisach xchꞌo̱l chirabinquil nak ac xcam li Jesús. Ut quixtakla xbokbal li capitán ut quixpatzꞌ re: —¿Ma ya̱l nak ac xcam li Jesús? chan re. Li capitán quixye re nak ac xcam. Tojoꞌnak laj Pilato quixye re laj José nak naru tixcꞌam. Ut laj José quixlokꞌ jun cha̱bil tꞌicr lino. Quixcubsi chak li camenak chiru li cruz ut quixlan saꞌ li cha̱bil tꞌicr. Ut quixqꞌue saꞌ jun mukleba̱l yi̱banbil saꞌ jun sako̱nac. Ut quixbalkꞌusi jun nimla pec chire li mukleba̱l. Ut lix María aj Magdala ut lix María xnaꞌ laj José queꞌril bar quixmuk. Li Jesús quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenakNak quinumeꞌ li hiloba̱l cutan, lix María aj Magdala ut lix Salomé ut lix María xnaꞌ laj Jacobo queꞌxlokꞌ li sununquil ban re teꞌxic chixqꞌuebal saꞌ xbe̱n li camenak. Toj ekꞌela queꞌco̱eb saꞌ li xbe̱n li cutan re li xama̱n. Ac x-el chak li sakꞌe nak yo̱queb chi xic saꞌ li mukleba̱l. Ut yo̱queb chixyebal chi ribileb rib: —¿Ani ta̱isi̱nk re li pec li cuan chire li mukleba̱l? chanqueb. Ut nak queꞌcuulac cuan cuiꞌ li mukleba̱l, queꞌril nak ac isinbil chic li nimla pec chire li mukleba̱l. Ut nak queꞌoc saꞌ li mukleba̱l queꞌril jun li sa̱j cui̱nk chunchu chak saꞌ li mukleba̱l saꞌ xnim ukꞌeb. Li sa̱j cui̱nk aꞌan tikto riqꞌuin jun saki tꞌicr nim xbas ut eb li ixk cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac chirilbal. Ut li cui̱nk quixye reheb: —Mexxucuac. La̱in ninnau nak yo̱quex chixsicꞌbal li Jesús aj Nazaret li queꞌxcamsi chiru cruz. Aꞌan ma̱ ani chic arin. Ac xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo. Ilomak lix naꞌaj li xcuan cuiꞌ li camenak. Ayukex, yehomak chak reheb lix tzolom, joꞌ ajcuiꞌ re laj Pedro, nak aꞌan xbe̱n cua ta̱xic Galilea che̱ru la̱ex. Aran toxe̱ril ru joꞌ quixye e̱re, chan. Ut eb li ixk queꞌel aran ut queꞌco̱eb saꞌ a̱nil ut nequeꞌsicsot xbaneb xxiu. Ut ma̱ ani aj e queꞌxye xban nak teꞌxucuak. Li Jesucristo quixcꞌutbesi rib chiru lix María Magdala ut cuib lix tzolomToj ekꞌela saꞌ li xbe̱n li cutan re li xama̱n quicuacli li Jesús chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Li xbe̱n li quixcꞌutbesi cuiꞌ rib li Jesús, aꞌan lix María aj Magdala. Aꞌan li ixk li qui-isi̱c li cuukub chi ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin xban li Jesús. Li ixk aꞌan co̱ chixyebal reheb lix tzolom li Jesús. Nak quicuulac riqꞌuineb, coxtauheb chi ya̱bac xban xrahil xchꞌo̱leb. Ut lix María quixserakꞌi reheb nak yoꞌyo li Jesús ut nak quiril ru. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li cꞌaꞌru quixye. Ut chirix aꞌan, li Jesús quixcꞌutbesi cuiꞌchic rib chiruheb cuib lix tzolom nak yo̱queb chi xic saꞌ cꞌaleba̱l. Jalan chic rilbal nak quixcꞌutbesi rib chiruheb. Eb aꞌan queꞌco̱eb ut coxeꞌxye resil reheb li jun chꞌol chic. Ut chi moco li cuib aꞌan queꞌxpa̱b. Li Jesucristo quixtaklaheb lix tzolom chixyebal resil li colba-ibMokon chic eb li junlaju chi xtzolom cuanqueb saꞌ me̱x nak quixcꞌutbesi rib li Jesús chiruheb. Ut quixkꞌuseb xban nak incꞌaꞌ queꞌpa̱ban ut xban xcacuil lix chꞌo̱leb. Incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li cꞌaꞌru queꞌxye li queꞌiloc ru li Jesús xbe̱n cua nak ac xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Ut li Jesús quixye reheb: —Texxic saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ ut te̱chꞌolob xya̱lal li colba-ib chiruheb chixjunileb li tenamit jun sut rubel choxa. Li ani ta̱pa̱ba̱nk ut ta̱cube̱k xhaꞌ, aꞌan ta̱colekꞌ; aꞌut li ani incꞌaꞌ ta̱pa̱ba̱nk, aꞌan ta̱xic saꞌ tojba ma̱c. Aꞌan aꞌin li retalil li talajeꞌxba̱nu li teꞌpa̱ba̱nk. Saꞌ incꞌabaꞌ la̱in teꞌisi̱nk ma̱us aj musikꞌej ut teꞌa̱tinak saꞌ jalan a̱tinoba̱l. Cui teꞌxchap cꞌantiꞌ chi rukꞌeb, ma̱cꞌaꞌ teꞌxcꞌul ut cui teꞌrucꞌ li cꞌaꞌak re ru nacamsin, ma̱cꞌaꞌ teꞌxcꞌul. Cui teꞌxqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱neb li yaj, teꞌqꞌuira̱k, chan li Jesús. Li Jesucristo co̱ saꞌ choxaNak ac xra̱tinaheb lix tzolom li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, quicꞌameꞌ saꞌ choxa xban li Dios, ut quicꞌojla saꞌ xnim ukꞌ li Acuabej Dios. Ut eb lix tzolom queꞌco̱eb saꞌ chixjunil li naꞌajej chixchꞌolobanquil xya̱lal li colba-ib. Ut li Ka̱cuaꞌ yo̱ chi tenkꞌa̱nc reheb. Ut qꞌuebil xcuanquil li ra̱tineb xban li Dios riqꞌuin li milagro quilajeꞌxba̱nu chiruheb li tenamit. Joꞌcan taxak. Li Resil li Colba-ib li Quixtzꞌi̱ba li San LucasXticlajic li hu li quixtzꞌi̱ba laj Lucas re laj TeófiloNabaleb li queꞌyaloc re xtzꞌi̱banquil chi tzꞌakal re ru chanru lix naꞌleb li Jesucristo nak quicuan saꞌ kaya̱nk. Li queꞌcꞌutuc chak chiku, aꞌan eb li tzꞌakal queꞌiloc chak re riqꞌuin xnakꞌeb ru chanru quicꞌulman chalen nak quixtiquib chak lix cꞌanjel ut queꞌxchꞌolob lix ya̱lal. At Ka̱cuaꞌ Teófilo, la̱at cuan a̱cuanquil. Nak ac xintzꞌili rix chi us chixjunil li cꞌaꞌru quicꞌulman, xincꞌoxla nak us tintzꞌi̱bak a̱cuiqꞌuin re xyebal a̱cue chi tzꞌakal re ru chanru tzꞌakal quicꞌulman. Yo̱quin chi tzꞌi̱bac a̱cuiqꞌuin re nak ta̱qꞌue retal chi tzꞌakal lix ya̱lal li xatzol cuiꞌ a̱cuib. Li ángel quixye re laj Zacarías nak ta̱cua̱nk jun li ralal ut aj Juan teꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌSaꞌ eb li cutan nak quicuan chokꞌ rey laj Herodes aran Judea, quicuan jun laj tij aj Zacarías xcꞌabaꞌ. Aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Abías. Li rixakil xElisabet xcꞌabaꞌ. Aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Aarón. Laj Zacarías ut li rixakil, aꞌan ti̱queb xchꞌo̱l chiru li Dios. Junelic nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱leb chixba̱nunquil chi tzꞌakal lix chakꞌrabinquileb ut lix taklanquileb xban li Ka̱cuaꞌ Dios. Abanan ma̱cꞌaꞌ xcocꞌaleb xban nak lix Elisabet incꞌaꞌ naqꞌuiresin ut xban ajcuiꞌ nak ac che̱queb chic. Saꞌ jun li cutan laj Zacarías yo̱ chixba̱nunquil lix cꞌanjel chiru li Dios saꞌ li templo joꞌ cꞌaynakeb xba̱nunquil. Quitꞌaneꞌ saꞌ xbe̱n laj Zacarías oc saꞌ li Santil Naꞌajej saꞌ li templo chixcꞌatbal li incienso. Nak yo̱ chi cꞌatc li incienso chixjunileb li tenamit chꞌutchꞌu̱queb chirix cab ut yo̱queb chi tijoc. Saꞌ li ho̱nal aꞌan quixcꞌutbesi rib chiru laj Zacarías jun x-ángel li Ka̱cuaꞌ Dios. Xakxo saꞌ xnim chixcꞌatk li artal li nacꞌatman cuiꞌ li incienso. Cꞌajoꞌ nak quisach xchꞌo̱l laj Zacarías nak quiril li ángel ut quixucuac. Ut li ángel quixye: —At Zacarías, matxucuac. Li Dios xrabi li cꞌaꞌru xatzꞌa̱ma. Lix Elisabet la̱ cuixakil ta̱cua̱nk jun xcꞌulaꞌal ut Juan ta̱qꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ. Nak ta̱yoꞌla̱k la̱ cualal, cꞌajoꞌ nak ta̱sahokꞌ saꞌ a̱chꞌo̱l la̱at ut nabaleb ajcuiꞌ li cristian teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. La̱ cualal li ta̱yoꞌla̱k ta̱qꞌuehekꞌ xcuanquil xban li Dios. Aꞌan incꞌaꞌ ta̱ucꞌak vino chi moco li haꞌ li nacaltesin. Ut ac cua̱nk chak li Santil Musikꞌej riqꞌuin nak toj ma̱jiꞌak nayoꞌla. Ut saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan nabaleb li ralal xcꞌajol laj Israel teꞌxsicꞌ cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ Dios. Aꞌan xbe̱n cua ta̱xic chiru li Ka̱cuaꞌ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal. Cua̱nk li Santil Musikꞌej riqꞌuin ut cua̱nk xcuanquil joꞌ li cuanquilal li quiqꞌueheꞌ re laj Elías xban li Dios. Ut saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan teꞌxcꞌam cuiꞌchic rib saꞌ usilal li yucuaꞌbej riqꞌuineb li alalbej. Eb laj kꞌetol a̱tin teꞌxjal xnaꞌleb ut teꞌxtzol ribeb riqꞌuineb li ti̱queb xchꞌo̱l. Tixcauresi li tenamit chixcꞌulbal li Ka̱cuaꞌ, chan li ángel. Quichakꞌoc laj Zacarías ut quixye: —¿Chanru nak tinnau nak ya̱l li yo̱cat chixyebal cue? La̱in ti̱xin chic. Joꞌcan ajcuiꞌ li cuixakil, chan. Ut li ángel quixye: —La̱in li ángel Gabriel li nincꞌanjelac chiru li Dios. Ut aꞌan xtaklan chak cue xyebal a̱cue li cha̱bil esilal aꞌin. Anakcuan la̱at tatcana̱k chi mem xban nak incꞌaꞌ xapa̱b li cꞌaꞌru xinye. Incꞌaꞌ tat-a̱tinak toj ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱cꞌulma̱nk chixjunil aꞌin, chan li ángel. Eb li tenamit cuanqueb chirix cab. Yo̱queb chiroybeninquil laj Zacarías. Yo̱queb chixcꞌoxlanquil cꞌaꞌru xcꞌul nak xbay chak saꞌ li templo. Ut nak qui-el chak saꞌ li templo mem chic laj Zacarías. Incꞌaꞌ chic naa̱tinac. Yal rukꞌ aj chic naxcꞌut chiruheb li nequeꞌa̱tinan re. Ticto queꞌxtau ru nak quicꞌutbesi̱c chak chiru jun li visión saꞌ li templo. Nak ac xrakeꞌ xba̱nunquil lix cꞌanjel saꞌ li templo, laj Zacarías quisukꞌi saꞌ rochoch. Ut chirix chic aꞌan lix Elisabet, li rixakil laj Zacarías, quicana chi yaj aj ixk. Ut chiru o̱b po quicana saꞌ li rochoch. Ma̱ bar qui-el ut yo̱ chixyebal saꞌ xchꞌo̱l: —Joꞌcaꞌin nak xruxta̱na cuu li Ka̱cuaꞌ. Xrisi lin xuta̱n chiruheb li tenamit nak xqꞌue jun lin cꞌulaꞌal, chan. Li ángel quixye re lix María nak ta̱cua̱nk jun lix cꞌulaꞌal. Aꞌan li Cristo.Nak ac yo̱ chic xcuak po xcanajic chi yaj aj ixk lix Elisabet, li ángel Gabriel quitakla̱c xban li Dios saꞌ jun li tenamit Nazaret xcꞌabaꞌ li cuan xcue̱nt Galilea. Quitakla̱c riqꞌuin jun li xkaꞌal xMaría xcꞌabaꞌ toj ma̱jiꞌ cuanjenak riqꞌuin cui̱nk. Ac tzꞌa̱manbil xban jun li cui̱nk aj José xcꞌabaꞌ. Li cui̱nk aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol li rey David. Li ángel quicuulac riqꞌuin lix María ut quixye re: —Sahak taxak saꞌ la̱ chꞌo̱l xban nak la̱at li sicꞌbil a̱cuu. Li Ka̱cuaꞌ cuan a̱cuiqꞌuin ut osobtesinbilat saꞌ xya̱nkeb li ixk, chan li ángel. Ut lix María quisach xchꞌo̱l chirabinquil li quixye li ángel. —¿Cꞌaꞌru xya̱lal li a̱tin li xye cue? chan saꞌ xchꞌo̱l. Ut li ángel quixye re: —Matxucuac, María. Li Dios xsicꞌoc a̱cuu xban nak cha̱bil a̱naꞌleb. Anakcuan tatcana̱k chi yaj aj ixk. Li Dios tixqꞌue jun a̱cꞌulaꞌal te̱lom ut Jesús lix cꞌabaꞌ ta̱qꞌue. Nimak xcuanquil nak ta̱cua̱nk ut chixjunileb teꞌnaꞌok re nak aꞌan tzꞌakal Ralal li Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ ta̱qꞌuehok xcuanquil chi takla̱nc joꞌ nak quicuan chi takla̱nc li rey David lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Aꞌanak chic li cua̱nk xcuanquil chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Jacob. Ut lix cuanquilal ta̱cua̱nk chi junelic. Incꞌaꞌ ta̱osokꞌ, chan li ángel. Quichakꞌoc lix María ut quixye: —¿Chanru nak ta̱cua̱nk incꞌulaꞌal xban nak la̱in moco cuanquin ta riqꞌuin cui̱nk? chan lix María. Li ángel quixye re: —Riqꞌuin xcuanquil li Santil Musikꞌej tatcana̱k chi yaj aj ixk. Lix cuanquil li nimajcual Dios ta̱cua̱nk a̱cuiqꞌuin. Ut li cꞌulaꞌal li ta̱yoꞌla̱k, aꞌan santo ut tzꞌakal ralal li Dios. Joꞌcan ajcuiꞌ lix Elisabet la̱ cuechꞌalal yaj aj ixk anakcuan. Ac cuakib po chic xcanajic chi yaj aj ixk, usta ac ti̱x chic ut usta chixjunileb queꞌxye nak aꞌan incꞌaꞌ ta̱cua̱nk xcocꞌal. Riqꞌuin aꞌin nacꞌutun nak ma̱cꞌaꞌ chꞌaꞌaj chiru li Dios, chan li ángel. Ut lix María quixye: —La̱in aj cꞌanjel chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Xba̱nuhak cuiqꞌuin li cꞌaꞌru xaye, chan. Ut chirix chic aꞌan, co̱ li ángel. Lix María quicuulac chirulaꞌaninquil lix ElisabetAc xnumeꞌ chic cuib oxib cutan nak lix María co̱ saꞌ junpa̱t saꞌ jun li naꞌajej tzu̱l ru cuan saꞌ xcue̱nt Judea. Quicuulac saꞌ rochoch laj Zacarías ut quixqꞌue xsahil xchꞌo̱l lix Elisabet. Nak quirabi lix sahil xchꞌo̱l lix Elisabet li quiqꞌueheꞌ xban lix María, quirecꞌa nak qui-ecꞌan chak lix cꞌulaꞌal. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan lix Elisabet quinujac chi Santil Musikꞌej. Ut lix Elisabet quixye chi cau xya̱b xcux: —Osobtesinbilat saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li ixk ut osobtesinbil ajcuiꞌ la̱ cꞌulaꞌal li ta̱yoꞌla̱k. La̱in moco incꞌulub ta nak tatcha̱lk chicuilbal xban nak la̱at lix naꞌ li Ka̱cuaꞌ, li ninlokꞌoni la̱in. Nak xcuabi lix sahil inchꞌo̱l xaqꞌue, xcuecꞌa nak lin cꞌulaꞌal x-ecꞌan chak xban xsahil xchꞌo̱l. Us xak a̱cue xban nak xapa̱b nak ta̱cꞌulma̱nk li cꞌaꞌru xye li Ka̱cuaꞌ, chan lix Elisabet. Lix María cꞌajoꞌ xsahil saꞌ xchꞌo̱l ut quixlokꞌoni li Ka̱cuaꞌUt lix María quixye:—Chi anchal inchꞌo̱l ninqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin li Dios laj Colol cue, xban nak xruxta̱na cuu la̱in aj cꞌanjel chiru, usta ma̱cꞌaꞌ incuanquil. Chalen anakcuan us xak re chaꞌkeb cue chixjunileb li tenamit. Lokꞌoninbil taxak ru li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil xban nak quixcꞌutbesi chicuu lix nimal lix cuanquilal. Aꞌan tzꞌakal santo. Li Ka̱cuaꞌ junelic na-uxta̱nan u. Naruxta̱na ruheb li nequeꞌxucuan ru. Sachba chꞌo̱lej li quixba̱nu riqꞌuin xnimal xcuanquil. Quixpoꞌ ru li yo̱queb chixcꞌoxlanquil xba̱nunquil li kꞌetkꞌeteb, li nequeꞌrecꞌa saꞌ xchꞌo̱leb nak ni̱nkeb xcuanquil. Quirisi saꞌ xnaꞌajeb li cuanqueb saꞌ xcuanquil. Ut quixqꞌueheb xlokꞌal li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb naxqꞌue chi nabal cꞌaꞌru reheb. Ut eb li biom naxtaklaheb chi ma̱cꞌaꞌ cuan reheb. Aꞌan junelic quixtenkꞌaheb laj Israel lix tenamit ut incꞌaꞌ quisach saꞌ xchꞌo̱l ruxta̱nanquil ruheb, xban nak joꞌcan quixyechiꞌi reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Quixyechiꞌi re laj Abraham nak ta̱ruxta̱na ruheb li ralal xcꞌajol chi junelic, chan lix María. Ut lix María quicuan oxib po riqꞌuin lix Elisabet. Ut chirix aꞌan quisukꞌi saꞌ rochoch. Li xyoꞌlajic laj Juan laj Cubsihom HaꞌQuicuulac xkꞌehil nak ta̱yoꞌla̱k lix cꞌulaꞌal lix Elisabet ut quicuan jun lix cꞌulaꞌal chꞌina te̱lom. Nak queꞌrabi resil li rech cabal joꞌ cuiꞌ eb li rechꞌalal nak qui-uxta̱na̱c ru lix Elisabet xban li Ka̱cuaꞌ, queꞌsahoꞌ ajcuiꞌ saꞌ xchꞌo̱leb aꞌan. Ac cuan cuakxakib cutan re li cꞌulaꞌal, nak quixcꞌul li circuncisión.Saꞌ li versículo 1:59 najter kꞌe cutan eb laj judío queꞌxtiquib xba̱nunquil li circuncisión retalil li contrato li quixba̱nu li Dios riqꞌuineb. Li circuncisión, aꞌan aꞌin: Nasetman caꞌchꞌin xtzꞌu̱mal ruꞌuj xtzꞌejcualeb li cocꞌ te̱lom nak ac cuan cuakxakib cutan reheb. Chalen anakcuan na-uxman aꞌan retalil nak li cꞌulaꞌal xcomoneb laj Israel, lix tenamit li Dios. Aj Zacarías raj queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ chokꞌ re̱kaj lix yucuaꞌ. Abanan li naꞌbej quixye: —Incꞌaꞌ. Aj Juan takaqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ, chan. Queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌut nak ta̱cuaj xqꞌuebal aj Juan chokꞌ xcꞌabaꞌ? Ma̱ jun saꞌ xya̱nkeb la̱ cuechꞌalal cuan ta xcꞌabaꞌ joꞌ aꞌan, chanqueb. Queꞌxcꞌut li rukꞌeb chiru laj Zacarías re xpatzꞌbal re cꞌaꞌru cꞌabaꞌej ta̱raj xqꞌuebal chokꞌ xcꞌabaꞌ li ralal. Laj Zacarías quixpatzꞌ jun xhu reheb re tixtzꞌi̱ba li cꞌabaꞌej chiru. Ut saꞌ li hu quixtzꞌi̱ba “Juan lix cꞌabaꞌ te̱qꞌue”. Nak queꞌril li hu, queꞌsach xchꞌo̱leb chixjunileb. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan laj Zacarías quiru chic chi a̱tinac ut qui-oc chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Dios. Cꞌajoꞌ nak queꞌoc xxiuheb chixjunileb li rech cabal ut yalak bar saꞌ li naꞌajej tzu̱l ru li cuan saꞌ xcue̱nt Judea qui-el resil li cꞌaꞌru quicꞌulman. Ut chixjunileb li queꞌabin re queꞌxqꞌue saꞌ xchꞌo̱leb ut queꞌxye: —¿Cꞌaꞌru anchal tixcꞌanjela li cꞌulaꞌal aꞌin nak ta̱nima̱nk? Nacꞌutun nak cuan xcuanquil li Dios riqꞌuin, chanqueb. Li profeta Zacarías quixye li cꞌaꞌru quicꞌutbesi̱c chiru xban li DiosUt laj Zacarías lix yucuaꞌ laj Juan quinujac chi Santil Musikꞌej. Qui-oc chi a̱tinac ut quixye li cꞌaꞌru quicꞌutbesi̱c chiru xban li Dios. Ut quixye chi joꞌcaꞌin: —Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ Dios li nequeꞌxlokꞌoni laj Israel xban nak xril xtokꞌoba̱l ruheb lix tenamit ut xcoleb. Xqꞌue jun laj Colol ke kꞌaxal nim xcuanquil. Quixsicꞌ ru saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol li rey David laj cꞌanjel chiru. Aꞌin quixyechiꞌi chak junxilaj joꞌ queꞌxye ke li santil profetas. Quixye reheb nak toxcol chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc ke ut torisi rubeleb xcuanquil. Quixye nak ta̱ruxta̱na ruheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ xban nak jultic re li quixye saꞌ li santil contrato. Li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin juramento quixyechiꞌi aꞌan re laj Abraham li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Quixye re nak aꞌan ta̱colok ke chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc ke re nak tocꞌanjelak chiru aꞌan chi ma̱cꞌaꞌak kaxiu, ut re ajcuiꞌ nak junelic tocua̱nk saꞌ santilal ut saꞌ ti̱quilal chiru li Dios. At cualal, la̱at xprofeta li nimajcual Dios. La̱at tatxic xbe̱n cua chiru li Ka̱cuaꞌ ut ta̱chꞌolob lix ya̱lal chiruheb li tenamit re nak teꞌxcauresi ribeb chixcꞌulbal li Ka̱cuaꞌ. Ta̱cꞌut chiruheb li tenamit chanru nak teꞌcuyekꞌ teꞌsachekꞌ lix ma̱queb ut teꞌcolekꞌ. Xban nak kꞌaxal nim ruxta̱n li Ka̱cuaꞌ Dios, xtakla chak li Jun li ta̱cutanobresi̱nk re li kacꞌaꞌux. Ut tixcutanobresi xcꞌaꞌuxeb li cuanqueb saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c, li ca̱mqueb re saꞌ li ma̱usilal. Ut aꞌan ta̱beresi̱nk ke saꞌ li tuktu̱quilal, chan laj Zacarías. Ut li cꞌulaꞌal yo̱ chi qꞌui̱c ut yo̱ chi cacuu̱c saꞌ xpa̱ba̱l. Ut quicuan saꞌ li chaki chꞌochꞌ bar incꞌaꞌ qꞌuiheb li tenamit toj quicuulac xkꞌehil nak quixtiquib xchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb laj Israel. Joꞌcaꞌin nak quiyoꞌla li JesúsSaꞌ eb li cutan aꞌan li acuabej César Augusto quixqꞌue jun li chakꞌrab re nak chixjunileb li tenamit teꞌajla̱k ut teꞌxqꞌue xcꞌabaꞌeb chi tzꞌi̱ba̱c.Saꞌ li versículo 2:1 saꞌ eb li cutan aꞌan eb laj Roma, aꞌaneb li kꞌaxal nim xcuanquileb. Eb aꞌan queꞌnumta saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li tzꞌakal acuabej quicuan saꞌ li tenamit Roma. Eb laj Roma queꞌxye César re li acuabej aꞌan. Cuanqueb laj Roma chi takla̱nc yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ. Eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío cuanqueb rubel xcuanquileb laj Roma. Aꞌin li xbe̱n sut nak queꞌxtzꞌi̱ba xcꞌabaꞌeb li tenamit. Aꞌan quicꞌulman nak cua̱nk laj Cirenio chi takla̱nc saꞌ li naꞌajej Siria. Chixjunileb queꞌco̱eb xqꞌuebaleb xcꞌabaꞌ chi tzꞌi̱ba̱c. Ac saꞌ xtenamiteb li junju̱nk queꞌco̱eb chixtzꞌi̱banquileb lix cꞌabaꞌ. Laj José qui-el saꞌ li tenamit Nazaret li cuan saꞌ xcue̱nt Galilea ut co̱ Belén li cuan xcue̱nt Judea. Aꞌan xtenamit li rey David. Aran co̱ xban nak aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj David. Aran quixqꞌue xcꞌabaꞌ chi tzꞌi̱ba̱c rochben lix María li ac tzꞌa̱manbil xban. Lix María ac yaj aj ixk. Nak ac cuanqueb aran Belén quicuulac xkꞌehil nak ta̱yoꞌla̱k lix cꞌulaꞌal. Ut quiyoꞌla li xbe̱n xcꞌulaꞌal, quixlan saꞌ tꞌicr ut quixyocob saꞌ xnaꞌaj xcuaheb li cuacax xban nak ma̱cꞌaꞌ xnaꞌajeb saꞌ eb li ochoch. Nak queꞌrabi resil lix yoꞌlajic li Jesús, eb laj ilol xul queꞌco̱eb chixlokꞌoninquilNachꞌ riqꞌuin li tenamit Belén cuanqueb aj ilol xul yo̱queb chixcꞌacꞌalenquil lix queto̱mk chi kꞌek. Ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak xaka̱mil jun x-ángel li Ka̱cuaꞌ chiruheb. Ut quisakenoꞌ chi xjun sutam li cuanqueb cuiꞌ. Ut eb laj ilol xul cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac. Abanan li ángel quixye reheb: —Mexxucuac xban nak la̱in xinchal xyebal e̱re jun cha̱bil esilal. Aꞌin jun sahil chꞌo̱lej chokꞌ reheb chixjunileb li tenamit. Anakcuan xyoꞌla jun laj Colol e̱re saꞌ lix tenamit laj David ut aꞌan li Cristo li Ka̱cuaꞌ li yechiꞌinbil xban li Dios. Joꞌcaꞌin nak te̱tau. Li cꞌulaꞌal lanbil saꞌ tꞌicr ut yocyo saꞌ xbe̱n li qꞌuim saꞌ xnaꞌaj xcuaheb li cuacax. Aꞌin li retalil nak aꞌan li te̱tau, chan li ángel. Ut saꞌ junpa̱t queꞌchal nabaleb chic li ángel saꞌ choxa. Yo̱queb chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ ut yo̱queb chixyebal: —Chinima̱k taxak xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ Dios li cuan saꞌ choxa ut chicua̱nk taxak li tuktu̱quilal saꞌ xya̱nkeb li cristian li raro̱queb xban li Dios.— Nak ac xco̱eb li ángel saꞌ choxa, eb laj ilol xul queꞌoc chixyebal chi ribileb rib: —Yoꞌkeb Belén ut takil chak li cꞌaꞌru xcꞌulman, li xtakla xyebal ke li Ka̱cuaꞌ, chanqueb. Co̱eb saꞌ a̱nil ut queꞌxtau lix María rochben laj José ut li cꞌulaꞌal yocyo saꞌ xnaꞌaj xcuaheb li xul. Ut nak ac xeꞌxtau, queꞌxserakꞌi reheb li cꞌaꞌru quiyeheꞌ reheb chirix li cꞌulaꞌal. Ut chixjunileb li queꞌabin re li cꞌaꞌru queꞌxye laj ilol xul, sachso̱queb xchꞌo̱l queꞌcana. Ut lix María quixcꞌu̱la saꞌ xchꞌo̱l chixjunil li cꞌaꞌru quicꞌulman ut yo̱ chixcꞌoxlanquil rix. Ut chirix chic aꞌan eb laj ilol xul queꞌsukꞌi saꞌ lix naꞌajeb. Yo̱queb chixlokꞌoninquil ut yo̱queb chixnimanquil ru li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin li cꞌaꞌru queꞌrabi ut queꞌril xban nak chixjunil li queꞌril, aꞌan joꞌ li quiyeheꞌ reheb. Li Jesús quikꞌaxtesi̱c saꞌ rukꞌ li Dios saꞌ li temploCuakxakib cutan cuan re li cꞌulaꞌal nak quixcꞌul li circuncisión ut Jesús queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ, joꞌ quiyeheꞌ re lix María xban li ángel nak toj ma̱jiꞌ nacana chi yaj. Lix María quixba̱nu joꞌ naxye saꞌ lix chakꞌrab laj Moisés. Nak ac xnumeꞌ caꞌcꞌa̱l cutan, lix María rochben laj José queꞌxcꞌam li cꞌulaꞌal Jerusalén ut queꞌxkꞌaxtesi chiru li Ka̱cuaꞌ. Queꞌxba̱nu chi joꞌcan xban nak saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ reheb xban li Ka̱cuaꞌ naxye nak li xbe̱n alalbej tento ta̱kꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌ li Ka̱cuaꞌ. Ut teꞌxqꞌue chokꞌ xmayejeb jun sumalak li mucuy malaj ut cuibak li paloma li toj sa̱jeb, joꞌ naxye saꞌ li chakꞌrab. Laj Simeón quixqꞌue xlokꞌal li Jesús ut quixye ajcuiꞌ resil li raylal li tixcꞌulAran Jerusalén cuan jun li cui̱nk aj Simeón xcꞌabaꞌ. Li cui̱nk aꞌan ti̱c xchꞌo̱l ut naxqꞌue xlokꞌal li Dios. Yo̱ chiroybeninquil nak li Dios ta̱risiheb saꞌ raylal laj Israel. Ut cuan li Santil Musikꞌej riqꞌuin. Li Santil Musikꞌej quixcꞌutbesi chiru laj Simeón nak aꞌan incꞌaꞌ ta̱ca̱mk toj ta̱ril ru li Cristo li Colonel li quixyechiꞌi li Ka̱cuaꞌ Dios. Li Santil Musikꞌej quixcꞌut chiru laj Simeón nak ta̱xic saꞌ li templo xban nak saꞌ li ho̱nal aꞌan quicꞌameꞌ li Jesús saꞌ li templo xban laj José ut lix María re nak teꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ li Dios joꞌ naxye saꞌ li chakꞌrab. Ut laj Simeón quixkꞌalu li Jesús, quixqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, anakcuan xaba̱nu joꞌ xayechiꞌi cue. Anakcuan naru tinca̱mk chi cꞌojcꞌo inchꞌo̱l, xban nak riqꞌuin xnakꞌ cuu xcuil li Colonel li yechiꞌinbil a̱ban, li xaqꞌue chak re xcolbaleb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌan li ta̱cutanobresi̱nk re lix cꞌaꞌuxeb li ma̱cuaꞌeb aj Israel ut aꞌan lix lokꞌaleb la̱ tenamit Israel, chan laj Simeón. Laj José ut li naꞌbej sachso̱queb xchꞌo̱l queꞌcana chirabinquil li yo̱ chixyebal laj Simeón chirix li Jesús. Ut laj Simeón quixtzꞌa̱ma rusilal li Dios saꞌ xbe̱neb ut quixye re lix María li naꞌbej: —Chacuabi li oc cue xyebal a̱cue. Saꞌ xcꞌabaꞌ li cꞌulaꞌal aꞌin, nabaleb laj Israel teꞌcolekꞌ ut saꞌ xcꞌabaꞌ ajcuiꞌ aꞌan nabaleb li teꞌsachk. Ut nabaleb li teꞌtzꞌekta̱na̱nk re. Riqꞌuin li raylal teꞌxba̱nu re, ta̱cꞌutu̱nk chi tzꞌakal li cꞌaꞌru cuan saꞌ xchꞌo̱leb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Ut cꞌajoꞌ nak ta̱rahokꞌ a̱chꞌo̱l la̱at xban li raylal teꞌxba̱nu re. Chanchan nak teꞌxnumsi jun chꞌi̱chꞌ saꞌ la̱ cua̱m, chan laj Simeón. Ut cuan ajcuiꞌ jun li xma̱lcaꞌan aran profeta, xAna xcꞌabaꞌ. Aꞌan xrabin laj Fanuel xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Aser. Ac ti̱x chic. Toj sa̱j nak quisumla ut cuukub chihab ajcuiꞌ quicuan rochben lix be̱lom. Ac cuan chic ca̱hib roꞌcꞌa̱l chihab (84) xcanajic xjunes. Aꞌan cuan junelic saꞌ li templo. Yo̱ chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ chi kꞌek chi cutan. Junelic yo̱ chi tijoc ut yo̱ chixba̱nunquil x-ayu̱n. Saꞌ li ho̱nal aꞌan quicuulac cuan cuiꞌ li Jesús. Yo̱ chixlokꞌoninquil li Dios ut qui-oc chi a̱tinac chirix li cꞌulaꞌal riqꞌuineb laj Jerusalén li yo̱queb chiroybeninquil lix colbaleb. Nak ac queꞌxba̱nu chixjunil li naxye saꞌ li chakꞌrab li quixqꞌue li Ka̱cuaꞌ, laj José ut lix María queꞌsukꞌi saꞌ li tenamit Nazaret li cuan saꞌ xcue̱nt Galilea. Ut li cꞌulaꞌal yo̱ chi qꞌui̱c ut yo̱ chi cacuu̱c xchꞌo̱l. Ut yo̱ chixtaubal xnaꞌleb. Ut li rusilal li Ka̱cuaꞌ cuan riqꞌuin. Li Jesús quicana saꞌ li templo ut quia̱tinac riqꞌuineb laj tzolol chakꞌrabRajlal chihab nequeꞌxic lix naꞌ xyucuaꞌ aran Jerusalén chixninkꞌeinquil li reliqueb Egipto. Pascua nequeꞌxye re li ninkꞌe aꞌan. Nak ac cuan cablaju chihab re li Jesús, co̱eb aran Jerusalén saꞌ li ninkꞌe joꞌ cꞌaynakeb xba̱nunquil. Ut nak ac xrakeꞌ li ninkꞌe queꞌsukꞌi saꞌ lix tenamiteb. Ut li Jesús quicana Jerusalén chi incꞌaꞌ naxnau laj José chi moco li naꞌbej. Saꞌ xchꞌo̱leb aꞌan nak cuan saꞌ xya̱nkeb li rochben. Jun cutan ac xeꞌbe̱c nak queꞌxqꞌue retal nak ma̱ ani. Ut queꞌoc chixsicꞌbal saꞌ xya̱nkeb li rechꞌalal ut saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌnaꞌoc ru. Queꞌril nak incꞌaꞌ queꞌxtau. Queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén chixsicꞌbal. Nak ac xnumeꞌ chic oxib cutan, queꞌxtau aran saꞌ li templo. Cꞌojcꞌo saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌxnau chi us li cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab. Yo̱ chirabinquil li yo̱queb chixyebal ut yo̱ ajcuiꞌ chi patzꞌoc reheb. Ut chixjunileb li yo̱queb chi abi̱nc re sachso̱queb xchꞌo̱l nequeꞌcana xban nak cuan xnaꞌleb ut naxnau xsumenquil li cꞌaꞌru nequeꞌxpatzꞌ re. Lix naꞌ xyucuaꞌ sachso̱queb xchꞌo̱l queꞌcana nak queꞌril nak li Jesús yo̱ chi a̱tinac riqꞌuineb. Ut lix naꞌ quixye re: —At inyum, ¿cꞌaꞌut nak xaba̱nu ke chi joꞌcaꞌin? Cꞌajoꞌ kacꞌaꞌux cha̱cuix. La̱ yucuaꞌ ut la̱in yo̱co cha̱sicꞌbal, chan lix María. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chinsicꞌbal? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequenau nak tento tinba̱nu lix cꞌanjel lin Yucuaꞌ? chan li Jesús. Ut eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxtau ru cꞌaꞌut nak quixye reheb chi joꞌcan. Li Jesús quisukꞌi Jerusalén rochbeneb lix naꞌ xyucuaꞌ ut na-abin chiruheb. Ut lix naꞌ quixcꞌu̱la saꞌ xchꞌo̱l chixjunil li quicꞌulman. Li Jesús yo̱ chi qꞌui̱c ut yo̱ ajcuiꞌ chixtaubal xnaꞌleb. Quiraheꞌ xban li Dios ut quiraheꞌ ajcuiꞌ xbaneb li tenamit. Laj Juan laj Cubsihom Haꞌ quixye resil lix cꞌulunic li JesucristoYo̱ oꞌlaju chihab roquic chokꞌ acuabej laj Tiberio César, nak cua̱nk laj Poncio Pilato chi takla̱nc saꞌ li tenamit Judea. Laj Herodes aꞌan cua̱nk chi takla̱nc saꞌ li tenamit Galilea. Ut laj Felipe li ri̱tzꞌin cua̱nk chi takla̱nc saꞌ li tenamit Iturea ut saꞌ li naꞌajej Traconite, ut laj Lisanias cua̱nk chi takla̱nc saꞌ li tenamit Abilinia. Ut cuanqueb chokꞌ xbe̱nil aj tij laj Anás ut laj Caifás. Saꞌ eb li cutan aꞌan laj Juan li ralal laj Zacarías quia̱tina̱c xban li Dios nak cuan chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Laj Juan co̱ saꞌ li naꞌajej cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán ut qui-oc chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb li tenamit li cuanqueb aran. Quixye reheb nak tento teꞌyotꞌekꞌ xchꞌo̱l teꞌxjal xcꞌaꞌux ut teꞌxcꞌul li cubi haꞌ re nak li Dios tixcuy tixsach lix ma̱queb. Li profeta Isaías quia̱tinac chirix laj Juan nak quixye chi joꞌcaꞌin:Aꞌan ta̱chꞌoloba̱nk xya̱lal chi cau xya̱b xcux saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut tixye: Yi̱bomak le̱ yuꞌam ut yoꞌon cua̱nkex chixcꞌulbal li Ka̱cuaꞌ joꞌ nak nequeꞌxyi̱b li be re xcꞌulbal junak nim xcuanquil. Teꞌtꞌanekꞌ li tzu̱l ut eb li cocꞌ bol ut teꞌbutꞌekꞌ eb li takꞌa ruheb. Ta̱ti̱cobresi̱k li be re nak ti̱c ru ta̱cana̱k. Ut chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌril ru laj Colonel li xtakla chak li Dios. () Quiril nak nabaleb li yo̱queb chi cuulac yal re ta̱cubsi̱k xhaꞌeb. Joꞌcan nak quixye reheb: —La̱ex chanchanex li ral li cꞌambolay. ¿Ani xyehoc e̱re nak ta̱ru̱k te̱col e̱rib chiru lix joskꞌil li Dios li ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n? Cheba̱nuhak ban li us re nak ta̱cꞌutu̱nk nak xyotꞌeꞌ e̱chꞌo̱l ut xejal e̱cꞌaꞌux. Chanchanakex li cheꞌ cha̱bil li ru naxqꞌue. Me̱cꞌoxla nak incꞌaꞌ te̱cꞌul xjoskꞌil li Dios yal xban nak la̱ex li ralal xcꞌajol laj Abraham. La̱in tinye e̱re nak li Dios ta̱ru̱k tixyoꞌobtesi li pec aꞌin chokꞌ ralal xcꞌajol laj Abraham. Qꞌuehomak retal xban nak cha̱lc re li rakba a̱tin saꞌ e̱be̱n joꞌ nak ac cauresinbil li ma̱l re xyocꞌbal lix xeꞌ li cheꞌ. Ut chixjunil li cheꞌ incꞌaꞌ cha̱bil li ru naxqꞌue, nayocꞌman ut naqꞌueman saꞌ xam, chan laj Juan. Ut eb li tenamit yo̱queb chixpatzꞌbal re: —¿Cꞌaꞌru tento takaba̱nu re nak incꞌaꞌ ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ kabe̱n? chanqueb. Quichakꞌoc laj Juan ut quixye reheb: —Li ani cuan cuibak sumal rakꞌ chixqꞌuehak jun sumalak re li ma̱cꞌaꞌ re. Ut li ani cuan xtzacae̱mk, chixqꞌuehak re li ma̱cꞌaꞌ re, chan. Cuanqueb ajcuiꞌ aj titzꞌol toj queꞌchal re teꞌcubsi̱k xhaꞌ xban laj Juan ut queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌru takaba̱nu la̱o? chanqueb. Ut aꞌan quixye reheb: —Me̱patzꞌ xbe̱n li toj li ac yebil reheb nak teꞌxqꞌue, chan. Ut cuanqueb ajcuiꞌ soldado queꞌpatzꞌoc ut queꞌxye re: —Ut la̱o, ¿cꞌaꞌru takaba̱nu? chanqueb. Quixye reheb: —Ma̱ ani te̱makꞌ cꞌaꞌru re ut ma̱ ani te̱kꞌaba chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Chicꞌojla̱k ban e̱chꞌo̱l riqꞌuin li joꞌ qꞌuial nequextojeꞌ cuiꞌ, chan. Chixjunileb li tenamit yo̱queb chixcꞌoxlanquil ut queꞌxye saꞌ xchꞌo̱leb: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta cuiꞌ aꞌan li Cristo, laj Colonel li yo̱co chiroybeninquil? chanqueb. Laj Juan quichakꞌoc ut quixye reheb chixjunileb: —Ya̱l nak la̱in nincubsin haꞌ riqꞌuin haꞌ. Abanan cha̱lc re li kꞌaxal nim xcuanquil. Xban nak kꞌaxal nim xcuanquil chicuu la̱in, moco incꞌulub ta nak tinhit xcꞌa̱mal lix xa̱b. Aꞌan tixcubsi e̱haꞌ riqꞌuin li Santil Musikꞌej ut riqꞌuin xam. Aꞌan chanchan jun aj acuinel ac cuan chak xcꞌanjeleba̱l saꞌ rukꞌ. Ta̱rapu chi us li ru li trigo ut tixxoc lix trigo saꞌ lix cꞌu̱leba̱l ut li rix tixcꞌat saꞌ li xam. Joꞌcan ajcuiꞌ nak li Dios ta̱risiheb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol ut tixtaklaheb saꞌ li xam li incꞌaꞌ nachup. Li ralal xcꞌajol ta̱cua̱nk xyuꞌameb chi junelic, chan laj Juan. Joꞌcan nak yo̱ chixchꞌolobanquil xnaꞌlebeb li tenamit. Naxsicꞌ chanru nak naxchꞌolob chi tzꞌakal li cha̱bil esilal chiruheb. Ut laj Herodes, li nataklan saꞌ li tenamit Galilea, quikꞌuseꞌ chi cau xban laj Juan xban nak quixcꞌam chokꞌ rixakil lix Herodías, li rixakil laj Felipe li ri̱tzꞌin. Ut quikꞌuseꞌ ajcuiꞌ riqꞌuin chixjunil li ma̱usilal naxba̱nu. Ut kꞌaxal cuiꞌchic numtajenak li ma̱usilal quixba̱nu nak quixqꞌue saꞌ tzꞌalam laj Juan. Quicubsi̱c xhaꞌ li Jesús xban laj Juan laj Cubsihom HaꞌSaꞌ jun li cutan nak toj ma̱jiꞌ quiqꞌueheꞌ saꞌ tzꞌalam laj Juan, yo̱ chixcubsinquil xhaꞌeb nabal li tenamit, ut quixcubsi ajcuiꞌ xhaꞌ li Jesús. Ut nak yo̱ chi tijoc li Jesús, quiril nak quiteli li choxa chiru. Li Santil Musikꞌej chanchan jun li paloma nak yo̱ chak chi cubec saꞌ xbe̱n li Jesús ut qui-abi̱c xya̱b xcux li Dios toj saꞌ choxa nak quixye: —La̱at li cualal raro̱cat inban. Nasahoꞌ inchꞌo̱l a̱cuiqꞌuin, chan. Aꞌaneb aꞌin lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ li JesúsAc cuan tana laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (30) chihab re li Jesús nak quixtiquib lix cꞌanjel. Chiruheb chixjunileb, li Jesús aꞌan ralal laj José, li ralal laj Elí. Ut laj Elí, aꞌan li ralal laj Matat. Laj Matat, aꞌan li ralal laj Leví. Ut laj Leví, aꞌan li ralal laj Melqui. Ut laj Melqui, aꞌan li ralal laj Jana. Ut laj Jana, aꞌan li ralal laj José. Laj José, aꞌan li ralal laj Matatías. Ut laj Matatías, aꞌan li ralal laj Amós. Ut laj Amós, aꞌan li ralal laj Nahum. Ut laj Nahum, aꞌan li ralal laj Esli. Ut laj Esli, aꞌan li ralal laj Nagai. Ut laj Nagai, aꞌan li ralal laj Maat. Ut laj Maat, aꞌan li ralal laj Matatías. Ut laj Matatías, aꞌan li ralal laj Simei. Ut laj Simei, aꞌan li ralal laj José. Ut laj José, aꞌan li ralal laj Judá. Laj Judá, aꞌan li ralal laj Joana. Ut laj Joana, aꞌan li ralal laj Resa. Ut laj Resa, aꞌan li ralal laj Zorobabel. Ut laj Zorobabel, aꞌan li ralal laj Salatiel. Ut laj Salatiel, aꞌan li ralal laj Neri. Ut laj Neri, aꞌan li ralal laj Melqui. Ut laj Melqui, aꞌan li ralal laj Adi. Ut laj Adi, aꞌan li ralal laj Cosam. Ut laj Cosam, aꞌan li ralal laj Elmodam. Ut laj Elmodam, aꞌan li ralal laj Er. Ut laj Er, aꞌan li ralal laj Josué. Ut laj Josué, aꞌan li ralal laj Eliezer. Ut laj Eliezer, aꞌan li ralal laj Jorim. Ut laj Jorim, aꞌan li ralal laj Matat. Ut laj Matat, aꞌan li ralal laj Leví. Ut laj Leví, aꞌan li ralal laj Simeón. Ut laj Simeón, aꞌan li ralal laj Judá. Ut laj Judá, aꞌan li ralal laj José. Ut laj José, aꞌan li ralal laj Jonán. Ut laj Jonán, aꞌan li ralal laj Eliaquim. Ut laj Eliaquim, aꞌan li ralal laj Melea. Ut laj Melea, aꞌan li ralal laj Mainán. Ut laj Mainán, aꞌan li ralal laj Matata. Ut laj Matata, aꞌan li ralal laj Natán. Ut laj Natán, aꞌan li ralal laj David. Ut laj David, aꞌan li ralal laj Isaí. Ut laj Isaí, aꞌan li ralal laj Obed. Ut laj Obed, aꞌan li ralal laj Booz. Ut laj Booz, aꞌan li ralal laj Salmón. Ut laj Salmón, aꞌan li ralal laj Naasón. Ut laj Naasón, aꞌan li ralal laj Aminadab. Ut laj Aminadab, aꞌan li ralal laj Aram. Ut laj Aram, aꞌan li ralal laj Esrom. Ut laj Esrom, aꞌan li ralal laj Fares. Ut laj Fares, aꞌan li ralal laj Judá. Ut laj Judá, aꞌan li ralal laj Jacob. Ut laj Jacob, aꞌan li ralal laj Isaac. Ut laj Isaac, aꞌan li ralal laj Abraham. Ut laj Abraham, aꞌan li ralal laj Taré. Ut laj Taré, aꞌan li ralal laj Nacor. Ut laj Nacor, aꞌan li ralal laj Serug. Ut laj Serug, aꞌan li ralal laj Ragau. Ut laj Ragau, aꞌan li ralal laj Peleg. Ut laj Peleg, aꞌan li ralal laj Heber. Ut laj Heber, aꞌan li ralal laj Sala. Ut laj Sala, aꞌan li ralal laj Cainán. Ut laj Cainán, aꞌan li ralal laj Arfaxad. Ut laj Arfaxad, aꞌan li ralal laj Sem. Ut laj Sem, aꞌan li ralal laj Noé. Ut laj Noé, aꞌan li ralal laj Lamec. Ut laj Lamec, aꞌan li ralal laj Matusalén. Ut laj Matusalén, aꞌan li ralal laj Enoc. Ut laj Enoc, aꞌan li ralal laj Jared. Ut laj Jared, aꞌan li ralal laj Mahalaleel. Ut laj Mahalaleel, aꞌan li ralal laj Cainán. Ut laj Cainán, aꞌan li ralal laj Enós. Ut laj Enós, aꞌan li ralal laj Set. Ut laj Set, aꞌan li ralal laj Adán. Ut laj Adán, aꞌan li ralal li Dios. Li Jesús quiyaleꞌ ra̱lenquil xban laj tzaLi Jesús nujenak chi Santil Musikꞌej nak qui-el saꞌ li naꞌajej cuan cuiꞌ li nimaꞌ Jordán. Li Santil Musikꞌej quixcꞌut chiru nak tento ta̱xic saꞌ li chaki chꞌochꞌ bar ma̱cꞌaꞌ cuiꞌ cristian. Ut aran quicuan caꞌcꞌa̱l cutan. Ut laj tza quixyal ra̱lenquil. Abanan incꞌaꞌ quixqꞌue rib chi a̱le̱c. Chiruheb li cutan aꞌan ma̱cꞌaꞌ naxtzaca ut saꞌ xrakic li caꞌcꞌa̱l cutan quichal xtzꞌocajic. Laj tza quixye re: —Cui tzꞌakal ya̱l nak la̱at Ralal li Dios, sukꞌisi chokꞌ caxlan cua li pec aꞌin, chan. Li Jesús quichakꞌoc ut quixye: —Tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu chi joꞌcaꞌin:Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin li naxtzaca yoꞌyo̱k cuiꞌ li cui̱nk, chan. (Deut. 8:3a) Tojoꞌnak laj tza quixcꞌam li Jesús saꞌ jun li tzu̱l kꞌaxal najt xteram ut saꞌ li ho̱nal ajcuiꞌ aꞌan quixcꞌut chiru chixjunileb li xni̱nkal ru tenamit li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Laj tza quixye re li Jesús: —Tinkꞌaxtesi saꞌ a̱cuukꞌ li xni̱nkal ru tenamit aꞌan ut lix lokꞌal. Eb li tenamit aꞌan kꞌaxtesinbileb saꞌ cuukꞌ la̱in ut naru ninqꞌue re li ani tincuaj la̱in. Chixjunil aꞌan tinqꞌue a̱cue cui la̱at ta̱cuikꞌib a̱cuib chicuu ut tina̱lokꞌoni, chan. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye re: —Elen chicuu la̱at aj tza xban nak joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios ta̱lokꞌoni ut caꞌaj cuiꞌ chiru aꞌan tatcꞌanjelak, chan. () Ut laj tza quixcꞌam li Jesús saꞌ li tenamit Jerusalén ut coxxakab toj takecꞌ saꞌ xbe̱n li templo. Quixye re: —Cui tzꞌakal ya̱l nak la̱at Ralal li Dios, cut a̱cuib takꞌa. Ma̱cꞌaꞌ ta̱cꞌul xban nak joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Tixtaklaheb lix ángel cha̱cuilbal. Ut riqꞌuin rukꞌeb tateꞌxchap re nak incꞌaꞌ ta̱tochꞌ la̱ cuok chiru pec, chan. () Li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ saꞌ li Santil Hu chi joꞌcaꞌin:Ma̱tzꞌa̱ma xmilagro li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios yal chi ma̱cꞌaꞌ rajbal.— () Quiril laj tza nak incꞌaꞌ quiru ra̱lenquil li Jesús, toj quixcanab cuan. Nak quixtiquib lix cꞌanjel li Jesús aran GalileaUt quisukꞌi li Jesús Galilea chi cuan xcuanquil li Santil Musikꞌej riqꞌuin. Saꞌ chixjunil li naꞌajej li cuanqueb chi xjun sutam li tenamit Galilea, queꞌrabi resil li Jesús. Yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal saꞌ eb li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Ut chixjunileb yo̱queb chixqꞌuebal xlokꞌal. Quitzꞌekta̱na̱c li Jesús saꞌ li tenamit Nazaret li quiqꞌui cuiꞌSaꞌ jun li cutan quicuulac li Jesús saꞌ li tenamit Nazaret li quiqꞌui cuiꞌ. Saꞌ li hiloba̱l cutan co̱ saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío joꞌ cꞌaynak xba̱nunquil. Ut quixakli chiruheb re ta̱ril xsaꞌ li Santil Hu. Quiqꞌueheꞌ re li hu li quixtzꞌi̱ba li profeta Isaías. Nak quixte, quixtau aran li a̱tin li naxye chi joꞌcaꞌin: Lix musikꞌ li nimajcual Dios cuan cuiqꞌuin xban nak li Dios quixsicꞌ cuu chixyebal li cha̱bil esil reheb li cuanqueb saꞌ nebaꞌil. Quinixtakla chixcolbaleb li cuanqueb saꞌ raylal ut chixyebal resil nak teꞌachꞌaba̱k li cuanqueb chi pre̱xil ut re ajcuiꞌ nak tinqꞌueheb chi iloc li mutzꞌ ut teꞌcuisi ajcuiꞌ saꞌ raylal li rahobtesinbileb. Quinixtakla xyebal resil nak ac xcuulac xkꞌehil nak li Ka̱cuaꞌ tixcoleb lix tenamit. () Nak quixbot li hu, quixkꞌaxtesi re li nacꞌanjelac saꞌ li cab aꞌan ut quicꞌojla chiruheb. Ut chixjunileb li cuanqueb aran queꞌcana chirilbal li Jesús. Quixye reheb: —Anakcuan xtzꞌakloc ru che̱ru li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil chak saꞌ li Santil Hu aꞌin, chan. Chixjunileb li cuanqueb aran cha̱bil yo̱queb chixyebal chirix li Jesús ut sachso̱queb xchꞌo̱l chirabinquil li cha̱bil a̱tin li yo̱ chixyebal. Ut queꞌxye: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌin li ralal laj José? chanqueb. Ut li Jesús quixye reheb: —Ma̱re te̱ye cue jun li a̱tin li naxye: “At aj banonel, ban a̱cuib a̱junes. La̱o xkabi resil nak nabal li cꞌaꞌak re ru xaba̱nu Capernaum. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ ta̱ba̱nu aꞌan arin saꞌ la̱ tenamit?” ma̱re chaꞌkex cue. Ut quixye ajcuiꞌ reheb: —Chi ya̱l tinye a̱cue ma̱ jun profeta nacꞌuleꞌ ta chi cha̱bil saꞌ lix tenamit. Relic chi ya̱l nak nabaleb li xma̱lcaꞌan saꞌ li tenamit Israel nak quicuan laj Elías chokꞌ profeta. Saꞌ eb li cutan aꞌan incꞌaꞌ quixqꞌue hab chiru oxib chihab riqꞌuin cuakib po. Ut cꞌajoꞌ li cueꞌej quicuan saꞌ li tenamit aꞌan. Usta ra queꞌxcꞌul eb aꞌan, aban incꞌaꞌ quitakla̱c li profeta Elías chixtenkꞌanquileb li xma̱lcaꞌan aj judío. Quitakla̱c ban chixtenkꞌanquil jun li xma̱lcaꞌan li ma̱cuaꞌ aj judío cuan saꞌ li naꞌajej Sarepta li cuan nachꞌ riqꞌuin li tenamit Sidón. Joꞌcan ajcuiꞌ saꞌ eb li cutan nak cua̱nk chokꞌ profeta laj Eliseo, nabaleb li saklep rixeb aran Israel. Abanan ma̱ jun reheb laj judío quiqꞌuirtesi̱c. Caꞌaj cuiꞌ jun li cui̱nk li ma̱cuaꞌ aj judío. Li cui̱nk aꞌan aj Naamán xcꞌabaꞌ. Siria xtenamit, chan li Jesús. Nak queꞌrabi li a̱tin aꞌin chixjunileb li chꞌutchꞌu̱queb aran, cꞌajoꞌ nak queꞌjoskꞌoꞌ. Quilajeꞌcuacli chixjunileb li cuanqueb aran ut queꞌrisi li Jesús saꞌ li tenamit ut queꞌxcꞌam toj saꞌ xbe̱n li tzu̱l li cꞌojcꞌo cuiꞌ lix tenamiteb re nak teꞌxcut chak toj takꞌa. Abanan li Jesús quinumeꞌ saꞌ xya̱nkeb ut co̱. Li Jesús quixqꞌuirtesi jun li cui̱nk cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuinLi Jesús co̱ saꞌ li tenamit Capernaum li cuan saꞌ xcue̱nt Galilea. Yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb li tenamit saꞌ eb li hiloba̱l cutan saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Naxcꞌut lix ya̱lal chiruheb chi cuan xcuanquil. Ut chixjunileb li yo̱queb chi abi̱nc re queꞌsach xchꞌo̱l chirabinquil li tijleb li yo̱ chixyebal xban nak naxcꞌut lix ya̱lal chiruheb chi cuan xcuanquil. Cuan jun li cui̱nk saꞌ xya̱nkeb cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Qui-oc chixjapbal re chi cau ut quixye: —Canabo kajunes. ¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj kiqꞌuin, at Jesús aj Nazaret? ¿Ma xatchal chikasachbal? La̱in ninnau nak la̱at lix Santil Alal li Dios, chan. Abanan li Jesús quixkꞌus li ma̱us aj musikꞌej ut quixye re: —La̱at ma̱us aj musikꞌej, matchokin. Elen riqꞌuin li cui̱nk aꞌin, chan li Jesús. Ut li ma̱us aj musikꞌej quixtꞌan li cui̱nk chiruheb aꞌan, ut qui-el riqꞌuin ut ma̱cꞌaꞌ quixba̱nu re. Chixjunileb li queꞌiloc re, cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac ut yo̱queb chixyebal chi ribileb rib: —¿Cꞌaꞌru xya̱lal aꞌin? ¿Cꞌaꞌru li tijleb aꞌin? Li cui̱nk aꞌin cuan xcuanquil saꞌ xbe̱neb li ma̱us aj musikꞌej ut li cꞌaꞌru naxye, aꞌan nequeꞌxba̱nu, chanqueb. Ut queꞌrabi resil saꞌ chixjunileb li tenamit xcue̱nt Galilea cꞌaꞌru quixba̱nu li Jesús. Li Jesús quixqꞌuirtesi lix naꞌ li rixakil laj Simón PedroNak qui-el saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío, li Jesús co̱ saꞌ li rochoch laj Simón. Lix naꞌ li rixakil laj Simón yocyo. Yo̱ xtik. Queꞌxtzꞌa̱ma chiru li Jesús nak tixqꞌuirtesi. Li Jesús quijiloc riqꞌuin li yaj ut quixqꞌuirtesi. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan quicuacli li ixk ut qui-oc chi cꞌanjelac chiruheb. Nak ac yo̱ chi ecuu̱c, chixjunileb li cuanqueb xyaj, aꞌ yal cꞌaꞌru xyajeleb, quilajeꞌxcꞌam chak riqꞌuin li Jesús. Ut aꞌan quixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱neb ut quixqꞌuirtesiheb. Ut nabaleb ajcuiꞌ li quirisi ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb. Li ma̱us aj musikꞌej nak nequeꞌel riqꞌuineb, japjo̱queb re chixyebal: —La̱at Ralal li Dios, chanqueb. Abanan li Jesús quixkꞌuseb ut incꞌaꞌ quixcanabeb chi a̱tinac xban nak eb aꞌan queꞌxnau nak aꞌan li Cristo, laj Colonel li yechiꞌinbil xban li Dios. Cuulajak chic nak ac xsake̱u, li Jesús co̱ saꞌ jun naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ cuan. Ut eb li tenamit yo̱queb chixsicꞌbal. Queꞌcuulac toj bar cuan cuiꞌ aꞌan ut queꞌraj raj nak quicana riqꞌuineb. Incꞌaꞌ raj queꞌraj nak ta̱xic. Abanan li Jesús quixye reheb: —Tento nak tinxic saꞌ jalan tenamit chixchꞌolobanquil li cha̱bil esilal chirix lix nimajcual cuanquilal li Dios xban nak aꞌan aj e nak xintakla̱c chak arin, chan. Ut yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal saꞌ eb li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío aran Galilea. Numtajenak xqꞌuial li car queꞌxchapSaꞌ jun li cutan li Jesús cuan chire li palau Genesaret ut kꞌaxal cuiꞌchic nabal li tenamit queꞌchꞌutla chirabinquil li ra̱tin li Dios. Quiril cuib li jucub cuan chire li palau. Eb laj car ma̱ aniheb chi saꞌ. Yo̱queb chak chixchꞌajbal lix yoy. Qui-oc li Jesús saꞌ jun li jucub. Li jucub aꞌan re laj Simón. Li Jesús quixtzꞌa̱ma chiru laj Simón nak tixjil caꞌchꞌinak li jucub saꞌ li haꞌ. Ut quicꞌojla saꞌ li jucub ut qui-oc chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb li tenamit li cuanqueb chire li palau. Ut nak ac xrakeꞌ chi a̱tinac, quixye re laj Simón: —Cꞌam li jucub saꞌ xchamal li haꞌ ut ta̱qꞌue la̱ yoy saꞌ li haꞌ re nak ta̱chap la̱ car, chan li Jesús. Quichakꞌoc laj Simón ut quixye re: —At tzolonel, chixjunil li kꞌojyi̱n xkaqꞌue li kayoy saꞌ li haꞌ ut ma̱ jun li car xkachap. Abanan xban nak la̱at xatyehoc cue, tinqꞌue cuiꞌchic lin yoy saꞌ li haꞌ, chan. Nak queꞌxqꞌue lix yoy saꞌ li haꞌ, kꞌaxal cuiꞌchic nabal li car queꞌxchap ut yo̱ chi pejecꞌ lix yoyeb. Ut queꞌxcꞌut rukꞌeb chiruheb li rochben li cuanqueb saꞌ li jucub jun chic re xbokbaleb re nak teꞌcha̱lk chixtenkꞌanquil. Ut eb aꞌan queꞌchal ut queꞌxnujtesi xcabichal li jucub ut caꞌchꞌin chic ma̱ nasubun saꞌ li haꞌ xban xqꞌuial li car. Nak quiril chixjunil aꞌin laj Simón Pedro, quixcuikꞌib rib chiru li Jesús ut quixye re: —Canabin injunes, at Ka̱cuaꞌ. Ma̱cuaꞌ incꞌulub nak cua̱nkat cuiqꞌuin xban nak la̱in jun cui̱nk aj ma̱c, chan. Ut quisach xchꞌo̱l laj Simón joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb rochben xban nak kꞌaxal cuiꞌchic nabal li car queꞌxchap. Ut joꞌcan ajcuiꞌ laj Jacobo ut laj Juan, eb li ralal laj Zebedeo. Aꞌan eb li rochben laj Simón. Ut li Jesús quixye re laj Simón: —Matcꞌoxlac. Chalen anakcuan ma̱cuaꞌ chic caribc ta̱ba̱nu. A̱cuas a̱cui̱tzꞌin ban chic ta̱sicꞌ re teꞌpa̱ba̱nk, chan li Jesús. Ut queꞌxcꞌam li jucub chire li palau ut aran queꞌxcanab chixjunil ut queꞌxta̱ke li Jesús. Li Jesús quixqꞌuirtesi jun cui̱nk saklep rixNak cuan li Jesús saꞌ jun li tenamit, quicuulac jun li cui̱nk riqꞌuin saklep rix. Nak quiril li Jesús quixxulub rib saꞌ chꞌochꞌ, ut quixtzꞌa̱ma chiru li Jesús ut quixye re: —Ka̱cuaꞌ, la̱in ninnau nak la̱at naru tina̱qꞌuirtesi. Cui ta̱ba̱nu li usilal, china̱qꞌuirtesi, chan. Li Jesús quixchꞌeꞌ li cui̱nk riqꞌuin rukꞌ ut quixye re: —La̱in tincuaj nak tatqꞌuira̱k. Anakcuan tatinqꞌuirtesi, chan. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan quiqꞌuira li cui̱nk. Ut li Jesús quixye re: —Ma̱ ani aj e ta̱serakꞌi chanru nak xatqꞌuira. Ayu ban riqꞌuin laj tij re nak aꞌan ta̱ril nak xatqꞌuira. Ut ta̱qꞌue la̱ mayej joꞌ naxye saꞌ lix chakꞌrab laj Moisés chokꞌ retalil chiruheb chixjunileb nak xatqꞌuira, chan li Jesús. Abanan yalak bar yo̱ chi abi̱c resil chixjunil li cꞌaꞌru yo̱ chixba̱nunquil li Jesús. Nabaleb li tenamit nequeꞌxchꞌutub ribeb chirabinquil li cꞌaꞌru naxye ut re ajcuiꞌ nak teꞌqꞌuirtesi̱k. Ut li Jesús rajlal naxic xjunes chi tijoc saꞌ eb li naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ cuan. Li Jesús quixqꞌuirtesi jun li cui̱nk sic li rok ut sic li rukꞌSaꞌ jun li cutan nak li Jesús yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb li tenamit cuanqueb cuib oxib laj fariseo saꞌ xya̱nkeb. Ut cuanqueb ajcuiꞌ aj tzolol chakꞌrab. Queꞌchal chak saꞌ eb li naꞌajej Galilea, Judea ut Jerusalén. Ut li Jesús yo̱ chixqꞌuirtesinquileb li yaj riqꞌuin xcuanquil li Dios. Saꞌ li ho̱nal aꞌan queꞌcuulac cuib oxib li cui̱nk ut yo̱queb chixcꞌambal jun li cui̱nk sic li rok ut sic li rukꞌ yocyo chiru lix cuarib. Ut teꞌraj rocsinquil li cui̱nk cuan cuiꞌ li Jesús. Abanan queꞌril nak incꞌaꞌ queꞌru chi oc saꞌ li cab xban li qꞌuila tenamit. Joꞌcan nak queꞌtakeꞌ saꞌ xbe̱n li cab. Queꞌxte caꞌchꞌin li xbe̱n li cab ut aran queꞌxcubsi li yaj chi yocyo saꞌ lix cuarib. Coxeꞌxqꞌue saꞌ xyiheb li tenamit bar cuan cuiꞌ li Jesús. Quixqꞌue retal li Jesús nak eb li cui̱nk aꞌan queꞌxpa̱b nak naru tixqꞌuirtesi li yaj. Joꞌcan nak quixye re li yaj: —At cui̱nk, cuybil sachbil chic la̱ ma̱c, chan. Ut eb laj fariseo ut eb laj tzolol chakꞌrab queꞌoc chixyebal chi ribileb rib: —¿Ani li cui̱nk aꞌan nak naxjuntakꞌe̱ta rib riqꞌuin li Dios nak naxye chi joꞌcan? ¿Ma aꞌan ta biꞌ li Dios? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ caꞌaj cuiꞌ li Dios naru nacuyuc ma̱c? chanqueb. Quixnau li Jesús cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌoxlanquil. Quichakꞌoc ut quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixcꞌoxlanquil chi joꞌcan? ¿Bar cuan li us tinye re li yaj re nak ta̱cꞌutu̱nk che̱ru nak cuan incuanquil? ¿Ma tinye re, “cuybil sachbil la̱ ma̱c” malaj ut tinye re, “tatinqꞌuirtesi”? La̱in tincꞌut che̱ru nak la̱in li Cristo li Cꞌajolbej ut cuan incuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ chixcuybal xsachbal li ma̱c, chan reheb. Tojoꞌnak li Jesús quixye re li yaj, —At cui̱nk, la̱in tinye a̱cue, cuaclin, cꞌam la̱ cuarib ut ayu saꞌ la̱ cuochoch, chan. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan li cui̱nk li yaj nak quicuan quicuacli chiruheb chixjunileb li cuanqueb aran. Quixchap lix cuarib ut yo̱ chixlokꞌoninquil li Dios nak co̱ saꞌ rochoch. Ut chixjunileb li cuanqueb aran sachso̱queb xchꞌo̱l queꞌcana chirilbal li quicꞌulman. Queꞌxlokꞌoni li Dios ut yo̱ xcꞌaꞌuxeb nak queꞌxye: —Sachba chꞌo̱lej li xkil anakcuan, chanqueb. Li Jesús quixbok chokꞌ xtzolom laj Leví laj titzꞌol toj, li nayeman ajcuiꞌ Mateo reNak qui-el saꞌ li tenamit aꞌan, li Jesús quixtau jun li cui̱nk aj titzꞌol toj aj Leví xcꞌabaꞌ. Chunchu cuan cuiꞌ li me̱x li nequeꞌcꞌuluc cuiꞌ toj. Li Jesús quixye re: —China̱ta̱ke, chan. Quicuacli laj Leví. Quixcanab chixjunil ut quixta̱ke li Jesús. Quixba̱nu jun li nimla ninkꞌe laj Leví chokꞌ re li Jesús. Cuanqueb nabaleb xcomoneb laj titzꞌol toj ut cuanqueb ajcuiꞌ nabaleb jalan chic chi cuaꞌac saꞌ li me̱x rochbeneb. Eb laj fariseo ut eb laj tzolol chakꞌrab queꞌoc chixcuechꞌinquil rixeb lix tzolom li Jesús ut queꞌxye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak nequexcuaꞌac ut nequex-ucꞌac rochbeneb laj titzꞌol toj ut rochbeneb laj ma̱c? chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —Li cauheb ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ aj banonel reheb. Aban li yajeb, aꞌaneb li teꞌraj banecꞌ. Joꞌcan nak la̱in incꞌaꞌ xinchal chixsicꞌbal li ti̱queb xchꞌo̱l. Xinchal ban chixsicꞌbaleb laj ma̱c re nak teꞌyotꞌekꞌ xchꞌo̱l ut teꞌxjal xcꞌaꞌuxeb, chan li Jesús. Nak queꞌxcuechꞌi rib chirix li ayu̱nUt queꞌxye cuiꞌchic re li Jesús: —Eb lix tzolom laj Juan rajlal nequeꞌxba̱nu x-ayu̱n ut rajlal nequeꞌtijoc. Joꞌcan ajcuiꞌ nequeꞌxba̱nu lix tzolomeb laj fariseo. Ut eb la̱ tzolom la̱at, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu chi joꞌcan? Eb aꞌan nequeꞌcuaꞌac nequeꞌucꞌac chi ma̱cꞌaꞌeb xcꞌaꞌux, chanqueb. Tojoꞌnak quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —La̱in joꞌ jun be̱lomej nak cuanquin. ¿Ma naru teꞌayunik li nequeꞌxic riqꞌuin sumla̱c nak cuan li be̱lomej riqꞌuineb? Nak toj cuan li be̱lomej riqꞌuineb incꞌaꞌ naru nequeꞌxba̱nu x-ayu̱n. Ut joꞌcan ajcuiꞌ lin tzolom. Ta̱cuulak xkꞌehil nak tin-isi̱k saꞌ xya̱nkeb. Toj saꞌ li cutan aꞌan teꞌxba̱nu x-ayu̱n, chan reheb. Li najter naꞌleb incꞌaꞌ naxcꞌam rib riqꞌuin li acꞌ naꞌlebUt li Jesús quixye cuiꞌchic reheb li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin: —Ma̱ ani naxxi̱ti junak kꞌel tꞌicr riqꞌuin acꞌ tꞌicr. Cui ut naxxi̱ti riqꞌuin acꞌ tꞌicr, naxnimobresi xpejelal li kꞌel tꞌicr. Ut incꞌaꞌ naxcꞌam rib li acꞌ tꞌicr riqꞌuin li kꞌel. Ut ma̱ ani naqꞌuehoc acꞌ vino saꞌ junak kꞌel bo̱ls tzꞌu̱m. Cui tixqꞌue li acꞌ vino saꞌ junak kꞌel bo̱ls tzꞌu̱m, ta̱puqꞌuekꞌ li kꞌel tzꞌu̱m ut ta̱hoyekꞌ li vino. Ta̱sachk li vino ut ta̱sachk ajcuiꞌ li bo̱ls tzꞌu̱m. Joꞌcan nak li acꞌ vino saꞌ li acꞌ bo̱ls tzꞌu̱m naqꞌueman re nak ma̱cꞌaꞌ tixcꞌul li vino chi moco li bo̱ls tzꞌu̱m. Ut li ani ac xrucꞌ li vino re junxil incꞌaꞌ chic ta̱raj rucꞌbal li acꞌ vino, xban nak nequeꞌxcꞌoxla nak li vino re junxil, aꞌan li cha̱bil, chan li Jesús reheb. Queꞌcuechꞌi̱c rixeb lix tzolom li Jesús nak queꞌxsicꞌ ru li trigo saꞌ li hiloba̱l cutanSaꞌ jun li hiloba̱l cutan li Jesús yo̱ chi numecꞌ saꞌ jun si̱r li acui̱mk trigo rochbeneb lix tzolom. Eb lix tzolom queꞌxchꞌot ru li trigo nak yo̱queb chi numecꞌ ut queꞌrisi li rix saꞌ rukꞌeb ut queꞌxcuaꞌ. Cuanqueb cuib oxib eb laj fariseo queꞌril nak yo̱queb chixsicꞌbal ru li trigo. Queꞌxye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixsicꞌbal ru li trigo saꞌ li hiloba̱l cutan? ¿Cꞌaꞌut nak nequeba̱nu li cꞌanjel moco uxc ta naraj saꞌ li hiloba̱l cutan? chanqueb. Li Jesús quichakꞌoc ut quixye reheb: —¿Ma ma̱ jun cua e̱rilom saꞌ li Santil Hu li cꞌaꞌru quixba̱nu laj David nak aꞌan ut eb li rochben teꞌtzꞌoca̱k? Laj David qui-oc saꞌ li rochoch li Dios ut quixchap li caxlan cua li ac mayejanbil chiru li Dios. Juneseb raj laj tij naru teꞌtzaca̱nk re li caxlan cua aꞌan. Abanan laj David quixcuaꞌ ut quixqꞌue ajcuiꞌ reheb li cuanqueb rochben xban nak teꞌtzꞌoca̱k.— Ut li Jesús quixye cuiꞌchic reheb: —Joꞌcan nak la̱in li Cꞌajolbej cuan incuanquil chixyebal cꞌaꞌru ta̱uxma̱nk saꞌ li hiloba̱l cutan, chan reheb. Li Jesús quixqꞌuirtesi li cui̱nk sic li rukꞌSaꞌ jun chic li hiloba̱l cutan qui-oc li Jesús saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío ut quixchꞌolob lix ya̱lal chiruheb li tenamit. Aran cuan jun li cui̱nk sic lix nim ukꞌ. Cuanqueb cuib oxib aj fariseo ut aj tzolol chakꞌrab aran. Yo̱queb chirilbal ma tixqꞌuirtesi tana li rukꞌ li cui̱nk aꞌin saꞌ li hiloba̱l cutan re nak naru teꞌxjit li Jesús. Li Jesús quixnau cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌoxlanquil. Joꞌcan nak quixye re li cui̱nk li sic rukꞌ: —Cuaclin. Xakab a̱cuib chiruheb, chan. Ut li cui̱nk quicuacli ut quixakli chiruheb. Li Jesús quixye reheb: —Cuan cꞌaꞌru nacuaj xpatzꞌbal e̱re. ¿Cꞌaꞌru us xba̱nunquil saꞌ li hiloba̱l cutan? ¿Ma naru xba̱nunquil li us malaj li incꞌaꞌ us? ¿Ma us xcolbal xyuꞌam junak malaj xsachbal? chan reheb. Li Jesús quicana chirilbaleb chixju̱nkaleb, ut quixye re li cui̱nk li sic rukꞌ: —Yeꞌ la̱ cuukꞌ, chan. Ut li cui̱nk quixyeꞌ li rukꞌ ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan quiqꞌuira li rukꞌ. Cꞌajoꞌ nak queꞌjoskꞌoꞌ eb laj fariseo ut laj tzolol chakꞌrab, ut queꞌoc chixyebal chi ribileb rib chanru nak teꞌxjit li Jesús. Li Jesús quixsicꞌ ruheb li cablaju chi apóstolSaꞌ jun li cutan co̱ li Jesús chi tijoc saꞌ xbe̱n jun li tzu̱l. Quixnumsi li kꞌojyi̱n chi tijoc chiru li Dios. Nak ac xsake̱u quixbokeb lix tzolom ut quixsicꞌ ruheb li cablaju saꞌ xya̱nkeb ut quixqꞌueheb chokꞌ apóstol. Aꞌaneb aꞌin li apóstol li quixsicꞌ ruheb: laj Simón li quixqꞌue ajcuiꞌ Pedro chokꞌ xcꞌabaꞌ; laj Andrés li ri̱tzꞌin laj Pedro; laj Jacobo; laj Juan; laj Felipe; laj Bartolomé; laj Mateo; laj Tomás; laj Jacobo li ralal laj Alfeo; laj Simón li nequeꞌxye ajcuiꞌ Zelote re; laj Judas li ri̱tzꞌin laj Jacobo ut laj Judas Iscariote li quikꞌaxtesin re li Jesús mokon saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Li Jesús quixqꞌuirtesi nabaleb li cristianLi Jesús quicube saꞌ li tzu̱l rochbeneb lix tzolom ut quicana saꞌ jun naꞌajej takꞌa ru rochbeneb lix qꞌuialeb chic lix tzolom ut li qꞌuila tenamit li queꞌchal chak saꞌ eb li tenamit Judea ut Jerusalén. Ut cuan ajcuiꞌ li queꞌchal saꞌ eb li tenamit li cuanqueb chire li palau joꞌ Tiro ut Sidón. Quilajeꞌchal re nak teꞌrabi li cꞌaꞌru tixye li Jesús ut re ajcuiꞌ nak li Jesús tixqꞌuirtesiheb li yaj. Ut quixqꞌuirtesiheb ajcuiꞌ li cuanqueb ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb. Ut li qꞌuila tenamit teꞌraj xchꞌeꞌbal li Jesús re nak teꞌqꞌuirtesi̱k. Aꞌan naxqꞌuirtesiheb riqꞌuin lix cuanquilal. Ut li Jesús quirileb lix tzolom ut qui-oc chixyebal: —Us xak e̱re la̱ex li nebaꞌex, xban nak cuanquex chic rubel xcuanquil li Dios. Us xak e̱re la̱ex li textzꞌoca̱k anakcuan xban nak ta̱cꞌojoba̱k e̱chꞌo̱l. Us xak e̱re la̱ex li yo̱quex chi ya̱bac anakcuan xban xrahil e̱chꞌo̱l xban nak saꞌ jun cutan texseꞌek xban xsahil e̱chꞌo̱l. Us xak e̱re la̱ex nak xicꞌ tex-ilekꞌ saꞌ incꞌabaꞌ la̱in li Cꞌajolbej. Us xak e̱re la̱ex nak tex-isi̱k saꞌ xya̱nkeb ut texhobekꞌ saꞌ incꞌabaꞌ la̱in ut ta̱yehekꞌ e̱re nak incꞌaꞌ us e̱naꞌleb. Chisahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l nak teꞌxba̱nu e̱re chi joꞌcan. Chicꞌojla̱k e̱chꞌo̱l xban nak cuan jun le̱ kꞌajca̱munquil riqꞌuin li Dios saꞌ choxa. Joꞌcan ajcuiꞌ nak queꞌxtzꞌekta̱na eb li profeta junxil eb lix xeꞌto̱nil xyucuaꞌeb li tenamit aꞌin. Abanan, la̱ex li biomex raylal cha̱lel saꞌ e̱be̱n xban nak ac xecꞌojob e̱chꞌo̱l arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Raylal cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex li cuan nabal cꞌaꞌru e̱re xban nak ta̱cuulak xkꞌehil nak ma̱cꞌaꞌ chic cua̱nk e̱re re textzaca̱nk. Raylal cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex li nequexseꞌec anakcuan xban xsahil e̱chꞌo̱l xban nak mokon texya̱bak xban xrahil e̱chꞌo̱l. Raylal cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex li naqꞌueheꞌ e̱lokꞌal arin saꞌ ruchichꞌochꞌ xbaneb li tenamit. Joꞌcaꞌin ajcuiꞌ nak queꞌqꞌueheꞌ xlokꞌal eb li profeta aj balakꞌ xbaneb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Cherahakeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱reUt la̱ex li yo̱quex chi abi̱nc re li yo̱quin chixyebal, cheqꞌuehak retal li tinye e̱re. Cherahakeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Ut cheba̱nuhak usilal reheb li nequeꞌtzꞌekta̱nan e̱re. Chetzꞌa̱ma̱k rusilal li Dios saꞌ xbe̱neb li nequeꞌma̱usilan e̱re. Ut chextijok ajcuiꞌ chirixeb li nequeꞌhoboc e̱re. Cui ani ta̱sacꞌok xnakꞌ a̱cuu, qꞌue li jun pacꞌal re, re tixsacꞌ. Cui ani ta̱raj xmakꞌbal la̱ chaque̱t, qꞌue ajcuiꞌ la̱ cami̱s re. Li ani tixtzꞌa̱ma cꞌaꞌru re a̱cue, qꞌue re. Ut cui ani tixmakꞌ cꞌaꞌru a̱cue cha̱cuu, ma̱patzꞌ chic re̱kaj re. Cui la̱ex te̱raj nak cha̱bilakeb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin e̱riqꞌuin, cha̱bilakex ajcuiꞌ la̱ex riqꞌuineb aꞌan. Cui caꞌaj cuiꞌ li ani narahoc e̱re nequera, ma̱cꞌaꞌ xjalanil li yo̱quex chixba̱nunquil, riqꞌuin li nequeꞌxba̱nu li ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban xban nak caꞌaj cuiꞌ li ani narahoc reheb nequeꞌxra. Cui caꞌaj cuiꞌ li nequeꞌba̱nun usilal e̱re, nequeba̱nu usilal reheb, ma̱cꞌaꞌ xjalanil li yo̱quex chixba̱nunquil riqꞌuin li nequeꞌxba̱nu li ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban. Xban nak caꞌaj cuiꞌ li ani naba̱nun usilal reheb nequeꞌxba̱nu usilal re. Cui la̱ex nequetoꞌoni tumin caꞌaj cuiꞌ reheb li nequenau nak teꞌxqꞌue re̱kaj, ma̱cꞌaꞌ xjalanil li yo̱quex chixba̱nunquil riqꞌuin li nequeꞌxba̱nu li toj ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban xban nak nequeꞌxtoꞌoni tumin caꞌaj cuiꞌ reheb li nequeꞌxnau nak teꞌxqꞌue re̱kaj. Joꞌcan ut nak cherahakeb li ani xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Cheba̱nuhak usilal reheb. Ut cheqꞌuehak chi toꞌ re li cꞌaꞌru tixpatzꞌ e̱re chi incꞌaꞌ te̱roybeni re̱kaj. Cui te̱ba̱nu aꞌan, kꞌaxal nim le̱ kꞌajca̱munquil li ta̱qꞌuehekꞌ e̱re ut la̱exak li ralal xcꞌajol li nimajcual Dios. Aꞌan kꞌaxal nim xcuyum saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb li incꞌaꞌ nequeꞌxnau bantioxi̱nc. Chex-uxta̱na̱nk biꞌ u xban nak le̱ yucuaꞌ cuan saꞌ choxa na-uxta̱nan u. Mextzꞌiloc a̱tin chirixeb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin re nak li Dios incꞌaꞌ ta̱tzꞌilok a̱tin che̱rix la̱ex. Me̱tzꞌekta̱na le̱ ras e̱ri̱tzꞌin re nak li Dios incꞌaꞌ textzꞌekta̱na la̱ex. Checuyak xma̱queb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin re nak li Dios tixcuy e̱ma̱c la̱ex. Chesi cꞌaꞌru re le̱ ras e̱ri̱tzꞌin ut li Dios tixqꞌue re̱kaj e̱re. Tixqꞌue re̱kaj e̱re chi nabal chiru li xeqꞌue la̱ex. Tixqꞌue chi nujenak li bisleb, chi yo̱k chi pajecꞌ xban nak kꞌaxal cuiꞌchic nabal li tixqꞌue e̱re. Riqꞌuin li bisleb li texbisok cuiꞌ la̱ex, aꞌan ajcuiꞌ li ta̱bisekꞌ cuiꞌ li ta̱qꞌuehekꞌ e̱re, chan. Li Jesús quixye li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin reheb li tenamit ut quixye: —Junak mutzꞌ, ¿Ma naru ta biꞌ tixcꞌut xbe junak chic mutzꞌ? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ saꞌ cuibal teꞌtꞌanekꞌ saꞌ jul xban nak mutzꞌeb? Ma̱ jun aj tzolonel naxkꞌax xcuanquil laj tzolol re. Abanan nak acak xtzol rib chi tzꞌakal, tixtau ajcuiꞌ xcuanquil laj tzolol re. ¿Cꞌaꞌut nak nacaqꞌue retal li cꞌaj cheꞌ cuan saꞌ xnakꞌ ru la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin ut incꞌaꞌ nacaqꞌue retal li tzꞌamba cuan saꞌ xnakꞌ a̱cuu la̱at? ¿Chanru nak ta̱ye re la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin, “Cuisihak li cꞌaj cheꞌ saꞌ xnakꞌ a̱cuu”, nak toj cuan li tzꞌamba saꞌ xnakꞌ a̱cuu la̱at? At aj caꞌ pacꞌal u, xbe̱n cua isi li tzꞌamba cuan saꞌ li xnakꞌ a̱cuu la̱at, re nak tat-ilok chi tzꞌakal re risinquil li cꞌaj cheꞌ cuan saꞌ xnakꞌ ru la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin. Joꞌcan ajcuiꞌ riqꞌuin li cheꞌ. Cui cha̱bil junak cheꞌ, cha̱bil ajcuiꞌ li ru naru̱chin. Ut cui incꞌaꞌ us li cheꞌ, li ru li naru̱chin incꞌaꞌ ajcuiꞌ us. Li cha̱bil cheꞌ incꞌaꞌ naru naru̱chin li incꞌaꞌ us, chi moco li cheꞌ incꞌaꞌ us naru naru̱chin li us. Ut riqꞌuin li ru naru̱chin nanauman ru li cheꞌ. Li tun qꞌuix incꞌaꞌ naru naru̱chin li higos chi moco li qꞌuix naru naru̱chin li uvas. Joꞌcan ajcuiꞌ riqꞌuin li cristian. Li ani cha̱bil, cha̱bil ajcuiꞌ lix yehom xba̱nuhom xban nak cuan li cha̱bilal riqꞌuin. Ut li ani incꞌaꞌ cha̱bil, incꞌaꞌ cha̱bil lix yehom xba̱nuhom xban nak ma̱cꞌaꞌ li cha̱bilal riqꞌuin. Riqꞌuin li ra̱tin li junju̱nk nacꞌutun chanru li ra̱m. ¿Cꞌaꞌut nak nequeye, “Ka̱cuaꞌ, Ka̱cuaꞌ” cue cui incꞌaꞌ nequeba̱nu li cꞌaꞌru ninye? Joꞌcan nak li ani na-abin re li cua̱tin ut naxba̱nu li cꞌaꞌru ninye, li jun aꞌan tinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin jun li cui̱nk quixyi̱b li rochoch. Quixbec chi cham ut quixqꞌue li cimiento saꞌ xbe̱n li pec. Quichal li hab ut quibutꞌir li nimaꞌ. Coxsacꞌ rib li haꞌ chiru li cab ut incꞌaꞌ quirecꞌasi li cab saꞌ xnaꞌaj xban nak yi̱banbil chi us saꞌ xbe̱n pec. Ut li ani na-abin re li cua̱tin ut incꞌaꞌ naxba̱nu li cꞌaꞌru ninye, li jun aꞌan tinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin li cui̱nk li quixyi̱b li rochoch saꞌ xbe̱n chꞌochꞌ ut incꞌaꞌ quixbec xnaꞌaj lix cimiento. Nak quibutꞌir li nimaꞌ, li haꞌ coxsacꞌ rib chiru li cab. Quitꞌaneꞌ li cab ut quisach chi jun aj cua, chan li Jesús reheb. Li Jesús quixqꞌuirtesi xmo̱s li capitán aj RomaNak quirakeꞌ xchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb li tenamit, li Jesús co̱ Capernaum. Ut aran cuan jun li capitán aj Roma cuan jun lix mo̱s kꞌaxal naxra. Yaj ut ca̱mc re. Li capitán quirabi resil nak cuan li Jesús aran. Quixtaklaheb cuib oxib laj judío xcomoneb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit re nak teꞌxtzꞌa̱ma chiru li Jesús nak ta̱xic saꞌ rochoch li capitán chixqꞌuirtesinquil lix mo̱s. Queꞌcuulac riqꞌuin li Jesús ut queꞌxtzꞌa̱ma chiru nak tixba̱nu li yo̱ chixtzꞌa̱manquil li capitán. Queꞌxye re li Jesús: —Us cui ta̱ba̱nu li usilal re li capitán, xban nak aꞌan nocoxra la̱o aj judío ut aꞌan quitaklan re xyi̱banquil li cab nakachꞌutub cuiꞌ kib, chanqueb re li Jesús. Ut li Jesús co̱ chirixeb. Nak ac cuulaqueb re cuan cuiꞌ li rochoch, li capitán quixtaklaheb li rami̱g chi a̱tinac riqꞌuin li Jesús ut queꞌxye re: —Joꞌcaꞌin xye li capitán a̱cue: Ma̱chꞌiꞌchꞌiꞌi a̱cuib chi cha̱lc saꞌ cuochoch xban nak moco incꞌulub ta nak tatcha̱lk saꞌ cuochoch. Joꞌcan nak incꞌaꞌ xco̱in la̱in chi a̱tinac a̱cuiqꞌuin. Ninnau nak moco incꞌulub ta nak tincuulak a̱cuiqꞌuin. Caꞌaj cuiꞌ nacuaj nak ta̱ye nak ta̱qꞌuira̱k lin mo̱s ut ninnau nak ta̱qꞌuira̱k. La̱in cuan ani nataklan cue ut cuanqueb lin soldado rubel incuanquil. Nak ninye re li jun “ayu”, naxic. Ut nak ninye re li jun chic “quim”, nachal. Ut nak ninye re lin mo̱s, “ba̱nu aꞌin”, naxba̱nu, chan li capitán. Nak li Jesús quirabi aꞌin, quisach xchꞌo̱l ut quixye reheb li cuanqueb rochben: —Relic chi ya̱l tinye e̱re nak ma̱ jun intauhom chi moco saꞌ xya̱nkeb laj Israel cuan tzꞌakal xpa̱ba̱l joꞌ li jun aꞌin, usta ma̱cuaꞌ aj judío, chan. Nak queꞌcuulac eb li takl saꞌ rochoch li capitán, ac xqꞌuira chic lix mo̱s. Li Jesús quixcuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyo jun li sa̱j al xyum jun li xma̱lcaꞌanChirix aꞌin li Jesús qui-el Capernaum ut co̱ saꞌ jun chic li tenamit Naín xcꞌabaꞌ rochbeneb lix tzolom. Ut cuanqueb ajcuiꞌ nabaleb li tenamit yo̱queb chi xic chirix. Nak yo̱ chi cuulac cuan cuiꞌ li oqueba̱l re li tenamit quiril nak nabaleb li cristian yo̱queb chi xic chixmukbal jun li camenak. Li camenak aꞌan xyum jun li xma̱lcaꞌan. Jun ajcuiꞌ chiru nak quicuan. Nak li Ka̱cuaꞌ Jesús quiril li xnaꞌ li camenak, quiril xtokꞌoba̱l ru ut quixye re: —Matya̱bac, chan. Li Jesús quinachꞌoc riqꞌuineb ut quixchꞌeꞌ li tusbil cheꞌ li yo̱queb chixpakonquil cuiꞌ li camenak. Ut eb li yo̱queb chi cꞌamoc re li camenak queꞌxakli ut li Jesús quixye re li camenak: —At sa̱j cui̱nk, la̱in tinye a̱cue, cuaclin, chan. Ut li camenak quicuacli ut quichunla ut qui-oc chi a̱tinac riqꞌuineb. Ut li Jesús quixkꞌaxtesi re lix naꞌ. Nak queꞌril li cꞌaꞌru quicꞌulman chixjunileb li cuanqueb aran, cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac ut queꞌoc chixqꞌuebal xlokꞌal li Dios. Ut queꞌxye: —Jun xnimal ru profeta xcꞌulun saꞌ kaya̱nk.— Ut queꞌxye ajcuiꞌ: —Li Dios xchal chixtenkꞌanquil lix tenamit, chanqueb. Ut qui-abi̱c resil li cꞌaꞌru quixba̱nu li Jesús saꞌ chixjunil li naꞌajej Judea joꞌ ajcuiꞌ saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb chi xjun sutam. Li Jesús quixtakla xyebal re laj Juan nak li milagros li naxba̱nu naxcꞌut nak aꞌan li CristoLix tzolom laj Juan laj Cubsihom Haꞌ queꞌxserakꞌi re cꞌaꞌru yo̱ chi cꞌulma̱nc. Nak ac xrabi aꞌan, laj Juan quixtakla cuib lix tzolom riqꞌuin li Jesús chixpatzꞌbal re: —¿Ma la̱at laj Colonel li yechiꞌinbil li yo̱co chiroybeninquil? ¿Malaj toj takoybeni junak chic?— Nak queꞌcuulac lix tzolom laj Juan riqꞌuin li Jesús, queꞌxye re: —Xoxtakla chak laj Juan laj Cubsihom Haꞌ a̱cuiqꞌuin chixpatzꞌbal a̱cue, “¿Ma la̱at laj Colonel li yechiꞌinbil li yo̱co chiroybeninquil? ¿Malaj ut toj takoybeni junak chic?” chanqueb re li Jesús. Ut saꞌ li ho̱nal aꞌan li Jesús yo̱ chixqꞌuirtesinquileb nabaleb li cristian li cuanqueb saꞌ raylal. Cuanqueb li yaj quixqꞌuirtesiheb. Ut cuanqueb li cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin ut li Jesús quirisi li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb. Ut cuanqueb nabaleb li mutzꞌ li quixqꞌueheb chi iloc. Ut li Jesús quixye reheb: —Ayukex ut te̱serakꞌi re laj Juan li cꞌaꞌru xeril ut li cꞌaꞌru xerabi. Yehomak re nak eb li mutzꞌ nequeꞌiloc chic; eb li ye̱k rok nequeꞌbe̱c chic; eb li saklep rix qꞌuirtesinbileb chic; eb li tzꞌap xic nequeꞌabin chic; eb li camenak xeꞌcuaclesi̱c cuiꞌchic chi yoꞌyo ut eb li nebaꞌ yo̱queb chirabinquil resil li usilal. Us xak reheb li ani incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱l chinpa̱banquil, chaꞌkex re, chan li Jesús. Ut nak queꞌel lix takl laj Juan riqꞌuin, li Jesús qui-oc chi a̱tinac riqꞌuineb li tenamit chirix laj Juan ut quixye chi joꞌcaꞌin: —¿Cꞌaꞌru queril chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ nak co̱ex chirilbal laj Juan? ¿Ma junak cui̱nk nacuiban xchꞌo̱l chanchan li caxlan aj yo̱ recꞌasinquil xban ikꞌ queril chak? ¿Cꞌaꞌru queril chak? ¿Ma junak cui̱nk cha̱bil xtikibanquil queril chak? Li cha̱bileb rakꞌ ut li cuanqueb saꞌ sahil chꞌo̱lej, eb aꞌan saꞌ rochoch eb li rey cuanqueb. ¿Cꞌaꞌru queril chak? ¿Ma junak profeta queril chak? Ya̱l nak aꞌan jun profeta. Abanan la̱in tinye e̱re nak li jun aꞌin naxkꞌax ru xcuanquil junak profeta. Chirix laj Juan tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li naxye chi joꞌcaꞌin:Aꞌut la̱in tintakla lin takl aj cꞌamol be cha̱cuu. Aꞌan ta̱chꞌoloba̱nk xya̱lal chiruheb li tenamit re nak eb aꞌan yoꞌon cua̱nkeb cha̱cꞌulbal la̱at. () Relic chi ya̱l tinye e̱re nak ma̱ jun reheb li nequeꞌyoꞌla arin saꞌ ruchichꞌochꞌ naxkꞌax xcuanquil laj Juan laj Cubsihom Haꞌ. Aban li kꞌaxal cubenak xcuanquil saꞌ lix nimajcual cuanquil li Dios, kꞌaxal us chokꞌ re aꞌan chiru laj Juan, chan li Jesús. (Quixye chi joꞌcan xban nak laj Juan incꞌaꞌ ta̱ril lix nimajcual cuanquilal li Dios arin saꞌ ruchichꞌochꞌ). Chixjunileb li tenamit ut eb laj titzꞌol toj li queꞌabin re li cꞌaꞌru quixye laj Juan, queꞌxqꞌue retal nak ti̱c xchꞌo̱l li Dios ut queꞌxcꞌul li cubi haꞌ riqꞌuin laj Juan. Abanan eb laj fariseo ut eb laj tzolol chakꞌrab queꞌxtzꞌekta̱na li rusilal li Dios li quixcꞌoxla xba̱nunquil reheb. Ut incꞌaꞌ queꞌxcꞌul li cubi haꞌ riqꞌuin laj Juan. Ut quixye ajcuiꞌ li Jesús: —¿Ani aj iqꞌuin ta̱ru̱k tebinjuntakꞌe̱ta li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ anakcuan? Ma̱cꞌaꞌ nacuulac chiruheb. Chanchaneb li cocꞌal li nequeꞌcꞌojla chi batzꞌu̱nc saꞌ eb li cꞌayil ut nequeꞌxjap re chixyebal reheb lix comon, “Xkaya̱basi li kaxo̱lb ut incꞌaꞌ xexxajoc; xobichan chi ra saꞌ kachꞌo̱l ut incꞌaꞌ xexya̱bac xban”, chanqueb. Nak quicꞌulun laj Juan laj Cubsihom haꞌ, cuan li tzacae̱mk incꞌaꞌ quixtzaca ut cuan li incꞌaꞌ quirucꞌ, ut eb li tenamit incꞌaꞌ queꞌxcꞌul ut queꞌxye: “Ma̱us aj musikꞌej cuan riqꞌuin”, chanqueb. Ut nak xincꞌulun la̱in li Cꞌajolbej incꞌaꞌ ajcuiꞌ xineꞌxcꞌul saꞌ xya̱lal usta nincuaꞌac ut nin-ucꞌac. Queꞌxye ajcuiꞌ chicuix, “Li cui̱nk aꞌan junes cuaꞌac naxba̱nu ut ucꞌac vino. Aꞌan rami̱gueb laj ma̱c ut eb laj titzꞌol toj”, chanqueb. Nacꞌutun nak cha̱bil li naꞌleb li naxqꞌue li Dios xban li cha̱bilal li nequeꞌxba̱nu li ralal xcꞌajol, chan li Jesús. Quiyuleꞌ saꞌ sununquil ban li rok li JesúsJun li cui̱nk aj Simón xcꞌabaꞌ xcomoneb laj fariseo quixbok li Jesús chi cuaꞌac saꞌ rochoch. Ut li Jesús co̱ saꞌ rochoch li cui̱nk aꞌan ut quichunla saꞌ me̱x. Cuan saꞌ li tenamit aꞌan jun li ixk xcomoneb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Quirabi resil nak li Jesús cuan chi cuaꞌac saꞌ li rochoch laj fariseo. Co̱ aran ut quixcꞌam jun chꞌina botella li sununquil ban. Li chꞌina botella yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil pec alabastro xcꞌabaꞌ. Li ixk quijiloc riqꞌuin li Jesús. Qui-oc chi ya̱bac saꞌ xbe̱n li rok ut riqꞌuin lix yaꞌal ru quixchꞌaj. Ut quixmes riqꞌuin rismal xjolom. Quirutzꞌ li rok ut quixyul riqꞌuin li sununquil ban. Nak quiril aꞌin laj fariseo li quibokoc re li Jesús chi cuaꞌac, quixye saꞌ xchꞌo̱l: Cui ta tzꞌakal profeta li cui̱nk aꞌin tixnau raj chanru lix yuꞌam li ixk aꞌin li yo̱ chi chꞌeꞌoc re li rok. Tixnau raj nak li ixk aꞌin incꞌaꞌ us xnaꞌleb. Ut li Jesús quixye re laj fariseo: —At Simón, cuan cꞌaꞌru nacuaj xyebal a̱cue, chan re. Ut laj Simón quixye re: —Us. Ye cue, at tzolonel.— Ut li Jesús quixye re: —Cuan jun li cui̱nk quixqꞌue chi toꞌ lix tumin reheb cuib chi cui̱nk. Li jun oꞌcꞌa̱l pe̱s lix cꞌas ut li jun chic laje̱b pe̱s. Ut xban nak incꞌaꞌ queꞌru xqꞌuebal re̱kaj li tumin queꞌxtoꞌoni, laj e̱chal re li tumin quixcuyeb xma̱c xcabichaleb. Anakcuan ye cue, ¿ani reheb a cuib aꞌin kꞌaxal ta̱rahok re laj e̱chal re li tumin? chan li Jesús. Quichakꞌoc laj Simón ut quixye re li Jesús: —La̱in nincꞌoxla nak li ani nabal xcꞌas, aꞌan li kꞌaxal ta̱rahok re, chan. Ut li Jesús quixye cuiꞌchic re: —Ya̱l nak joꞌcan, chan. Ut li Jesús quiril li ixk ut quixye re laj Simón: —Il a ixk aꞌin. Nak xincꞌulun saꞌ la̱ cuochoch, la̱at incꞌaꞌ xaqꞌue inhaꞌ re xchꞌajbal li cuok joꞌ cꞌaynako xba̱nunquil. Ut li ixk aꞌin xchꞌaj li cuok riqꞌuin xyaꞌal ru ut xmes riqꞌuin rismal xjolom. La̱at incꞌaꞌ xacuutzꞌ li cuu nak xincꞌulun joꞌ cꞌaynako xba̱nunquil. Abanan li ixk aꞌin chalen xcꞌulunic arin incꞌaꞌ naxcanab rutzꞌbal li cuok. La̱at incꞌaꞌ xaqꞌue li aceite saꞌ lin jolom joꞌ cꞌaynako xba̱nunquil, abanan li ixk aꞌin xyuli li cuok saꞌ sununquil ban. Joꞌcan nak tinye a̱cue nak li ixk aꞌin kꞌaxal nabal lix ma̱c. Abanan cuybil sachbil chic. Joꞌcan nak kꞌaxal cuiꞌchic xinixra. Ut li ani caꞌchꞌin ajcuiꞌ lix ma̱c nacuyeꞌ, caꞌchꞌin ajcuiꞌ narahoc, chan. Ut li Jesús quixye re li ixk: —Ac cuybil sachbil chic la̱ ma̱c, chan. Ut eb li cuanqueb rochbeneb saꞌ li me̱x queꞌoc chixyebal: —¿Ani a cui̱nk aꞌin nak naxcuy naxsach li ma̱c? chanqueb. Ut li Jesús quixye cuiꞌchic re li ixk: —Xban nak cuan a̱pa̱ba̱l, xatcoleꞌ. Joꞌcan nak ayu chi sa saꞌ a̱chꞌo̱l, chan re. Eb li ixk li queꞌcꞌanjelac chiru li JesúsLi Jesús co̱ saꞌ eb li tenamit chixyebal resil li cha̱bil esilal. Ut quilajeꞌxbeni chixjunileb li tenamit ut li cꞌaleba̱l rochbeneb lix tzolom cablaju. Yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chirix lix nimajcual cuanquilal li Dios. Cuanqueb ajcuiꞌ ixk yo̱queb chi ochbeni̱nc reheb. Eb li ixk aꞌin, aꞌan eb li queꞌqꞌuirtesi̱c xyajeleb ut eb li queꞌisi̱c ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb xban li Jesús. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuan lix María. Lix Magdalena nequeꞌxye ajcuiꞌ re. Aꞌan li ixk li qui-isi̱c cuukub li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Cuan lix Susana saꞌ xya̱nkeb. Ut cuan ajcuiꞌ lix Juana li rixakil laj Chuza li quicuan chokꞌ merto̱m riqꞌuin laj Herodes. Ut cuanqueb ajcuiꞌ nabaleb chic li ixk rochbeneb. Aꞌan eb li nequeꞌtenkꞌan reheb riqꞌuin li cꞌaꞌruheb re. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix laj acuinelNabaleb li tenamit queꞌchꞌutla riqꞌuin li Jesús. Queꞌchal chak saꞌ eb li naꞌajej yalak bar. Ut li Jesús qui-oc chixyebal jun li jaljo̱quil ru a̱tin reheb. Ut quixye: —Jun aj acuinel co̱ chi a̱uc. Ut nak yo̱ chixhirbal li iyaj, cuan li quinak chire be ut quiyekꞌi̱c. Queꞌchal li xul li nequeꞌxicꞌan ut queꞌxcuaꞌ li iyaj. Ut cuan ajcuiꞌ li iyaj quinak saꞌ xya̱nk li pec. Quimok, abanan saꞌ junpa̱t quichakic xban nak chaki li chꞌochꞌ. Ut cuan cuiꞌchic li iyaj quinak saꞌ xya̱nk li qꞌuix. Ut nak quichamoꞌ li qꞌuix saꞌ xbe̱n, quixnatꞌ li acui̱mk. Ut cuan cuiꞌchic li iyaj quinak saꞌ li cha̱bil chꞌochꞌ. Quimok ut quiqꞌui ut quiu̱chin chi us. Quixqꞌue oꞌtakcꞌa̱l (100) ru li junju̱nk chi rok. Ut quixye cuiꞌchic li Jesús, —Li ani ta̱raj rabinquil li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal, chixqꞌuehak retal li yo̱quin chixyebal, chan. Ut eb lix tzolom queꞌxpatzꞌ re: —¿Cꞌaꞌru xya̱lal li jaljo̱quil ru a̱tin li xaye? chanqueb. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —La̱ex qꞌuebil e̱re xnaubal xya̱lal li mukmu̱quil naꞌleb chirix lix nimajcual cuanquilal li Dios. Aꞌut li jun chꞌol chic li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban, riqꞌuin jaljo̱quil ru a̱tin ta̱yema̱nk reheb. Usta yo̱queb chi iloc, abanan incꞌaꞌ teꞌxqꞌue retal. Usta yo̱queb chi abi̱nc, abanan incꞌaꞌ teꞌxtau xya̱lal. Aꞌan aꞌin lix ya̱lal li jaljo̱quil ru a̱tin li xinye. Li iyaj, aꞌan retalil li ra̱tin li Dios. Ut li iyaj li quinak chire li be, aꞌan retalileb li nequeꞌabin re li ra̱tin li Dios. Nak ac xeꞌrabi li a̱tin, laj tza incꞌaꞌ naxcanabeb re teꞌxtau ru lix ya̱lal li ra̱tin li Dios re nak incꞌaꞌ teꞌpa̱ba̱nk ut teꞌcolekꞌ. Ut li iyaj li quinak saꞌ xya̱nk li pec, aꞌan retalileb li nequeꞌabin re li ra̱tin li Dios ut nequeꞌxpa̱b chi saheb saꞌ xchꞌo̱l. Abanan incꞌaꞌ nacana saꞌ xchꞌo̱leb. Nak nayaleꞌ rix lix pa̱ba̱leb, incꞌaꞌ nequeꞌxcuy xnumsinquil. Nachꞌinan ban xchꞌo̱leb. Ut li iyaj li quinak saꞌ xya̱nk li qꞌuix, aꞌan retalileb li nequeꞌabin re li ra̱tin li Dios. Nequeꞌxpa̱b, abanan incꞌaꞌ nequeꞌqꞌui saꞌ xpa̱ba̱leb xban nak caꞌaj cuiꞌ li cꞌaꞌak re ru cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ nequeꞌxcꞌoxla, li biomal ut xra̱bal ru li cꞌaꞌak chic re ru. Aꞌan li naramoc lix ya̱lal chiruheb. Ut li iyaj li quitꞌaneꞌ saꞌ cha̱bil chꞌochꞌ, aꞌan retalileb li nequeꞌabin re li ra̱tin li Dios. Nequeꞌxpa̱b li ra̱tin chi anchaleb xchꞌo̱l ut nequeꞌqꞌui saꞌ xpa̱ba̱leb, chan li Jesús. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li candilUt li Jesús quixye ajcuiꞌ reheb: —Ma̱ ani tixloch junak candil ut tixqꞌue ta rubel junak ucꞌal malaj ut tixqꞌue ta rubel chꞌa̱t. Tixqꞌue ban saꞌ junak naꞌajej najt xteram re nak cua̱nkeb saꞌ cutan li ani teꞌoc saꞌ li cab. Joꞌcan ajcuiꞌ ma̱cꞌaꞌ cuan chi mukmu chi incꞌaꞌ ta ta̱nauma̱nk mokon. Ut li incꞌaꞌ natauman ru anakcuan, ta̱tauma̱nk ru mokon. Joꞌcan ut cheqꞌuehak retal li cꞌaꞌru te̱rabi xban nak li ani naxqꞌue xchꞌo̱l chixtaubal ru lix ya̱lal, ta̱qꞌuehekꞌ mas xnaꞌleb. Abanan li incꞌaꞌ naxqꞌue xchꞌo̱l chixtaubal ru, ta̱makꞌekꞌ chiru li naxcꞌoxla nak naxnau, chan. Eb li ri̱tzꞌin ut lix naꞌ li JesúsUt eb li ri̱tzꞌin li Jesús rochbeneb lix naꞌ queꞌcuulac chi a̱tinac riqꞌuin. Abanan incꞌaꞌ queꞌru chi oc cuan cuiꞌ li Jesús xban nak kꞌaxal cuiꞌchic nabaleb li cristian. Ut quiyeheꞌ resil re li Jesús: —La̱ naꞌ ut eb la̱ cui̱tzꞌin cuanqueb chirix cab ut teꞌraj a̱cua̱tinanquil, chan. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —Li ani nequeꞌabin re li ra̱tin li Dios ut nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye, aꞌaneb lin naꞌ ut li cui̱tzꞌin, chan li Jesús reheb. Li Jesús quixkꞌus li ca̱k-sut-ikꞌSaꞌ jun li cutan li Jesús quixye reheb lix tzolom: —Kꞌaxonko jun pacꞌal li palau, chan reheb. Ut qui-oc saꞌ jun li jucub rochbeneb lix tzolom ut co̱eb. Nak ac yo̱queb chi xic chiru li palau, li Jesús quicuar. Saꞌ li ho̱nal aꞌan quichal jun li ca̱k-sut-ikꞌ ut qui-oc chi nujac li haꞌ saꞌ li jucub ut yo̱queb re chi subu̱nc saꞌ li palau. Eb lix tzolom co̱eb cuan cuiꞌ li Jesús ut queꞌrajsi. Ut queꞌxye re: —At tzolonel, at tzolonel, osocꞌ ke, chanqueb. Ut li Jesús qui-aj ru ut quixkꞌus li ikꞌ ut quixkꞌus li palau ut chꞌanamil quicana. Incꞌaꞌ chic qui-ecꞌan. Ut li Jesús quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru xecꞌul? ¿Ma ma̱cꞌaꞌ chic e̱pa̱ba̱l? chan. Cꞌajoꞌ nak qui-oc xcꞌaꞌuxeb ut queꞌxsach xchꞌo̱l. Queꞌxye chi ribileb rib, —¿Chanru nak nequeꞌabin li ikꞌ ut li palau chiru li cui̱nk aꞌin? Ut, ¿chanru nak cuan xcuanquil chixkꞌusbaleb? chanqueb. Li Jesús quirisi li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin jun li cui̱nk cuan saꞌ li tenamit GadaraLi Jesús ut eb lix tzolom queꞌcuulac saꞌ li naꞌajej Gadara li cuan jun pacꞌal li palau Galilea. Tojeꞌ ajcuiꞌ teꞌcuulak li Jesús nak quichal jun li cui̱nk li cuan saꞌ li tenamit aꞌan chi cꞌuluc re. Li cui̱nk aꞌan ac junxil cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Incꞌaꞌ chic nacuan saꞌ rochoch chi moco naxqꞌue chic rakꞌ. Junes saꞌ li naꞌajej li nequeꞌmukeꞌ cuiꞌ li camenak nacuan. Nak quiril li Jesús li cui̱nk quixcuikꞌib rib chiru. Quixjap re chixyebal: —¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj cuiqꞌuin, at Jesús? La̱at li Ralal li nimajcual Dios. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak mina̱chꞌiꞌchꞌiꞌi, chan re. Quixye chi joꞌcan xban nak li Jesús ac yo̱ chixyebal re li ma̱us aj musikꞌej nak ta̱e̱lk riqꞌuin li cui̱nk. Nabal sut narahobtesi̱c li cui̱nk xban li ma̱us aj musikꞌej. Nequeꞌxbacꞌ riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut riqꞌuin cadena. Abanan naxtꞌupi li cadena ut nacꞌameꞌ xban li ma̱us aj musikꞌej saꞌ eb li naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ cuan. Li Jesús quixye re: —¿Ani a̱cꞌabaꞌ? chan re. —Cuakib mil incꞌabaꞌ xban nak nabalo, chan nak quichakꞌoc. Ut eb li ma̱us aj musikꞌej queꞌxtzꞌa̱ma chiru li Jesús nak incꞌaꞌ tixtaklaheb saꞌ xbalba. Aran cuanqueb jun tu̱b li a̱k yo̱queb chi ichajibc chiru li tzu̱l. Eb li ma̱us aj musikꞌej queꞌxtzꞌa̱ma chiru li Jesús nak tixtaklaheb chi oc riqꞌuineb li a̱k. Ut li Jesús quixcanabeb chi oc riqꞌuineb. Queꞌel li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin li cui̱nk ut queꞌoc riqꞌuineb li a̱k. Eb li a̱k queꞌoc chi a̱linac. Saꞌ xbe̱n li u̱l queꞌel chak ut toj saꞌ li palau coxeꞌnak ut aran queꞌcam. Ut eb li yo̱queb chi iloc reheb li a̱k queꞌco̱eb saꞌ a̱nil ut coxeꞌxye resil saꞌ li tenamit li cꞌaꞌru quicꞌulman joꞌ ajcuiꞌ saꞌ li cꞌaleba̱l. Ut nabaleb li tenamit queꞌco̱eb chirilbal li cꞌaꞌru quicꞌulman. Queꞌcuulac cuan cuiꞌ li Jesús ut queꞌril li cui̱nk li qui-isi̱c nabal chi ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Chunchu chiru li Jesús. Tikto chic ut tuktu chic xjolom. Riqꞌuin rilbal aꞌan queꞌsach xchꞌo̱leb li tenamit. Ut eb li queꞌiloc re li cꞌaꞌru quicꞌulman, queꞌxserakꞌi reheb li tenamit chanru nak quiqꞌuira li cui̱nk li quicuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac chixjunileb li tenamit li cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb saꞌ xcue̱nt Gadara. Ut queꞌxtzꞌa̱ma chiru li Jesús nak ta̱e̱lk saꞌ lix naꞌajeb. Joꞌcan nak li Jesús qui-oc cuiꞌchic saꞌ li jucub ut qui-el saꞌ li naꞌajej aꞌan. Ut li cui̱nk li qui-isi̱c ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin quixye re li Jesús: —Xicakin cha̱cuix, chan re. Abanan li Jesús quixye re: —Incꞌaꞌ. Cana̱kat. Ayu saꞌ la̱ cuochoch ut ta̱serakꞌi reheb chixjunileb chanru nak li Dios xruxta̱na a̱cuu, chan li Jesús. Joꞌcan nak co̱ li cui̱nk ut quixserakꞌi reheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ li tenamit chanru nak li Jesús quiruxta̱na ru. Li Jesús quixqꞌuirtesi lix rabin laj Jairo joꞌ ajcuiꞌ li ixk li quichꞌeꞌoc re li rakꞌNak li Jesús quinumeꞌ cuiꞌchic jun pacꞌal li palau, li qꞌuila tenamit yo̱queb chiroybeninquil chi saheb saꞌ xchꞌo̱l. Ut saꞌ li ho̱nal aꞌan quicuulac jun li cui̱nk aran aj Jairo xcꞌabaꞌ. Aꞌan li nataklan saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Nak quiril li Jesús, quixcuikꞌib rib chiru ut quixtzꞌa̱ma chiru nak ta̱xic saꞌ rochoch xban nak ca̱mc re lix rabin. Jun ajcuiꞌ lix rabin chiru. Cablaju chihab na cuan re. Ut eb li cristian yo̱queb chixlatzꞌanquil li Jesús nak yo̱ chi xic. Saꞌ xya̱nkeb cuan jun li ixk cablaju chihab xticlajic xyajel. Junelic yo̱ lix yajel li ixk aꞌan ut incꞌaꞌ chic natzꞌap lix quiqꞌuel. Quixqꞌue rib chi banecꞌ riqꞌuin nabaleb aj banonel ut nabal li tumin quixsach. Abanan ma̱ jun quiru chi banoc re. Li ixk aꞌan quijiloc riqꞌuin li Jesús ut quixchꞌeꞌ li rakꞌ. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan quiqꞌuira li ixk. Ut li Jesús quixye: —¿Ani xchꞌeꞌoc cue?— Ut chixjunileb queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —La̱o incꞌaꞌ yo̱co cha̱chꞌeꞌbal.— Tojoꞌnak laj Pedro joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb rochben queꞌxye re: —At tzolonel, la̱at nacacuil chanru nak yo̱queb cha̱latzꞌanquil li tenamit. ¿Cꞌaꞌut nak nacapatzꞌ ani xchꞌeꞌoc a̱cue? chanqueb re. Ut li Jesús quixye cuiꞌchic reheb: —La̱in ninnau nak cuan ani xchꞌeꞌoc cue xban nak xcuecꞌa nak cuan ani xqꞌuira riqꞌuin incuanquil, chan. Li ixk quixqꞌue retal nak li Jesús naxnau nak xchꞌeꞌ li rakꞌ. Nasicsot xban xxiu li ixk. Saꞌ xchꞌo̱l aꞌan nak ta̱chꞌila̱k xban li Jesús. Quixcuikꞌib rib chiru li Jesús ut quixye re chiruheb chixjunileb li cristian cꞌaꞌut nak quixchꞌeꞌ li rakꞌ. Ut quixye ajcuiꞌ re nak saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan xqꞌuira. Li Jesús quixye re: —Kanaꞌ, xban nak xapa̱b nak cuan incuanquil cha̱qꞌuirtesinquil, joꞌcan nak xatqꞌuira. Ayu chi sa saꞌ a̱chꞌo̱l, chan. Toj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac li Jesús nak quichal jun li cui̱nk saꞌ rochoch laj Jairo li nataklan saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío ut quixye re laj Jairo: —Xcam la̱ rabin. Ma̱chꞌiꞌchꞌiꞌi chic laj tzolonel, chan re. Nak quirabi li Jesús li cꞌaꞌru quixye li cui̱nk, quixye re laj Jairo: —Matcꞌoxlac. Caꞌaj cuiꞌ ta̱pa̱b ut la̱ rabin ta̱colekꞌ, chan. Nak quicuulac li Jesús, ma̱ ani quixcanab chi oc saꞌ li cab. Caꞌaj cuiꞌ laj Pedro, laj Jacobo ut laj Juan rochbeneb lix naꞌ xyucuaꞌ li xkaꞌal. Chixjunileb li cuanqueb aran japjo̱queb re chi ya̱bac xban nak ac xcam. Ut li Jesús quixye reheb: —Mexya̱bac. Li xkaꞌal aꞌin moco camenak ta. Cua̱rc yo̱, chan. Chixjunileb li cuanqueb aran queꞌxseꞌe li Jesús xban nak queꞌxnau nak li xkaꞌal camenak chic. Abanan li Jesús quixchap chi rukꞌ li xkaꞌal, ut quixye re: —At chꞌina xkaꞌal, cuaclin, chan. Saꞌ li ho̱nal aꞌan quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo li xkaꞌal. Ut li Jesús quixye reheb nak teꞌxqꞌue chi cuaꞌac. Ut eb lix naꞌ xyucuaꞌ sachso̱queb xchꞌo̱l riqꞌuin li quicꞌulman. Abanan li Jesús quixye reheb nak ma̱ ani aj e teꞌxserakꞌi li cꞌaꞌru quicꞌulman. Li Jesús quixtaklaheb lix tzolom cablaju chixchꞌolobanquil resil li colba-ibLi Jesús quixchꞌutubeb lix tzolom cablaju ut quixqꞌueheb xcuanquil chirisinquileb li ma̱us aj musikꞌej ut quixqꞌueheb ajcuiꞌ xcuanquil chixqꞌuirtesinquileb li yaj. Quixtaklaheb chixchꞌolobanquil resil lix nimajcual cuanquilal li Dios ut chixqꞌuirtesinquileb li yaj. Quixye reheb: —Ma̱cꞌaꞌ te̱cꞌam e̱re nak texxic. Incꞌaꞌ te̱cꞌam e̱xukꞌ, chi moco e̱bo̱ls, chi moco e̱tzacae̱mk chi moco e̱tumin. Caꞌaj cuiꞌ le̱ rakꞌ li cuan che̱rix te̱cꞌam. Nak texcꞌulekꞌ saꞌ junak cab, aran texcana̱k. Toj ta̱cuulak xkꞌehil nak texxic, tex-e̱lk saꞌ li naꞌajej aꞌan. Cui texcuulak saꞌ junak naꞌajej bar cuiꞌ incꞌaꞌ texcꞌulekꞌ, tex-e̱lk riqꞌuineb ut te̱chikꞌ li poks che̱rok joꞌ retalil li raylal teꞌxcꞌul xban nak incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil li ra̱tin li Dios, chan li Jesús. Co̱eb ut lix tzolom li Jesús saꞌ eb li junju̱nk chi naꞌajej ut yo̱queb chixchꞌolobanquil resil li colba-ib. Ut yo̱queb ajcuiꞌ chixqꞌuirtesinquileb li yaj. Qui-oc xcꞌaꞌux laj Herodes xban li JesúsLaj Herodes li nataklan aran Galilea quirabi resil chixjunil li yo̱ chixba̱nunquil li Jesús ut qui-oc xcꞌaꞌux xban nak cuan yo̱queb chi yehoc re nak aꞌan laj Juan li xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Ut cuan ajcuiꞌ li yo̱queb chi yehoc re nak aꞌan li profeta Elías li xchal cuiꞌchic. Ut cuan cuiꞌchic li yo̱queb chi yehoc re nak ma̱re aꞌan jun xcomoneb li profeta li queꞌcuan junxil li xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Laj Herodes quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Aꞌan ma̱cuaꞌ laj Juan xban nak la̱in quintaklan re xchꞌotbal xcux. ¿Ani anchal aꞌan li yo̱quin chirabinquil resil? chan. Joꞌcan nak ta̱raj rilbal ru. Li Jesús quixqꞌueheb chi cuaꞌac li o̱b mil chi cui̱nkNak queꞌsukꞌi chak lix tzolom chixba̱nunquil li cꞌanjel queꞌtakla̱c cuiꞌ, queꞌxserakꞌi re li Jesús li cꞌaꞌru quilajeꞌxba̱nu chak. Li Jesús quixcꞌameb xjuneseb saꞌ jun naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ cuan, li cuan xcue̱nt li tenamit Betsaida. Abanan li qꞌuila tenamit queꞌxqꞌue retal nak li Jesús yo̱queb chi xic saꞌ li naꞌajej aꞌan, ut queꞌco̱eb chirix. Li Jesús quixcꞌuleb ut qui-oc chixchꞌolobanquil xya̱lal chiruheb chirix lix nimajcual cuanquilal li Dios. Ut quixqꞌuirtesiheb ajcuiꞌ li yaj. Nak ac yo̱ chi ecuu̱c, lix tzolom cablaju queꞌco̱eb bar cuan cuiꞌ li Jesús ut queꞌxye re: —Chakꞌrabiheb li tenamit re nak teꞌxic xsicꞌbal lix naꞌajeb bar teꞌhila̱nk cuiꞌ ut teꞌxsicꞌ ajcuiꞌ lix tzacae̱mk saꞌ eb li cꞌaleba̱l ut saꞌ eb li naꞌajej li cuanqueb chi nachꞌ, chanqueb re. Li Jesús quixye reheb: —Qꞌuehomak xcuaheb la̱ex.— Ut eb aꞌan queꞌxye: —Ma̱cꞌaꞌ tzacae̱mk kiqꞌuin la̱o. O̱b ajcuiꞌ li caxlan cua ut cuib ajcuiꞌ li car cuan. ¿Malaj ut yo̱cat chixcꞌoxlanquil nak la̱o toxic chixlokꞌbal xtzacae̱mkeb li qꞌuila tenamit aꞌin? chanqueb lix tzolom. Chixjunileb li cuanqueb aran cuanqueb tana o̱b mil chi cui̱nk. Li Jesús quixye reheb lix tzolom nak teꞌxchunub ribeb chi chꞌu̱tal, chi laje̱tk roxcꞌa̱l. (50) Eb lix tzolom li Jesús queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb. Ut li cristian queꞌchunla chi chꞌu̱tal. Li Jesús quixchap li o̱b chi caxlan cua ut li cuib chi car. Qui-iloc saꞌ choxa. Quixbantioxi chiru li Dios. Quixjachi ut quixqꞌue reheb lix tzolom re nak teꞌxjeqꞌui reheb li qꞌuila tenamit. Queꞌcuaꞌac chixjunileb toj retal queꞌcꞌojla xchꞌo̱l. Ut cablaju chacach chic li relaꞌ quicana. Laj Pedro quixye nak li Jesús, aꞌan li Cristo laj Colonel li yechiꞌinbilSaꞌ jun li cutan li Jesús yo̱ chi tijoc xjunes nak queꞌcuulac lix tzolom riqꞌuin. Li Jesús quixpatzꞌ reheb lix tzolom ut quixye: —¿Anihin la̱in nak nequeꞌxye li tenamit? chan. Eb aꞌan queꞌxye re: —Cuan nequeꞌyehoc re nak la̱at laj Juan laj Cubsihom Haꞌ. Ut cuan ajcuiꞌ nequeꞌyehoc re nak la̱at li profeta Elías. Ut cuan cuiꞌchic nequeꞌyehoc re nak la̱at jun reheb li profeta li queꞌcuan najter li xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo, chanqueb. —Ut la̱ex, ¿anihin la̱in nak nequecꞌoxla? chan li Jesús reheb. Quichakꞌoc laj Pedro ut quixye re: —La̱at li Cristo, laj Colonel li yechiꞌinbil xban li Dios, chan. Ut li Jesús quixtzꞌa̱ma chiruheb lix tzolom ut quixye reheb: —Ma̱ ani aj e te̱ye nak la̱in li Cristo, chan reheb. Li Jesús quixye resil li raylal li tixcꞌulUt quixye ajcuiꞌ reheb: —La̱in li Cꞌajolbej. Tento nak tincꞌul nabal li raylal. Tintzꞌekta̱na̱k xbaneb li xakabanbileb chi cꞌanjelac saꞌ li templo, joꞌ ajcuiꞌ xbaneb li xbe̱nil aj tij, ut xbaneb laj tzꞌi̱b. Tincamsi̱k, abanan tincuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ rox li cutan, chan li Jesús. Li Jesús quixye reheb chixjunileb li cuanqueb aran: —Li ani ta̱raj inpa̱banquil tento nak tixtzꞌekta̱na li cꞌaꞌru naxrahi ru lix chꞌo̱l. Tixcuy xnumsinquil li raylal li tixcꞌul, usta ta̱camsi̱k saꞌ incꞌabaꞌ. Ut chinixta̱kehak. Li ani ta̱tzꞌekta̱na̱nk cue re xcolbal rix lix yuꞌam arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, tixtzꞌek li junelic yuꞌam. Aꞌut li ani naxsach lix yuꞌam arin saꞌ ruchichꞌochꞌ saꞌ incꞌabaꞌ la̱in, aꞌan ta̱re̱chani li junelic yuꞌam. ¿Cꞌaꞌru tixra junak li cui̱nk cui ta̱re̱chani chixjunil xbiomal li ruchichꞌochꞌ ut tixtzꞌekta̱na li junelic yuꞌam? Li ani ta̱xuta̱na̱k inban malaj ut xban li cua̱tin, la̱in li Alalbej tinxuta̱na̱k ajcuiꞌ xbaneb nak tincha̱lk chak riqꞌuin inlokꞌal ut riqꞌuin xlokꞌal lin Yucuaꞌ cuochbeneb li santil ángel, chan li Jesús. Ut quixye ajcuiꞌ: —Relic chi ya̱l tinye e̱re nak cuanqueb arin saꞌ e̱ya̱nk li incꞌaꞌ teꞌca̱mk toj teꞌril lix nimajcual cuanquilal li Dios, chan li Jesús. Laj Pedro, laj Jacobo ut laj Juan queꞌril nak quijala li riloba̱l li JesúsCuakxakib cutan na chic xyebal eb a a̱tin aꞌin nak li Jesús co̱ chi tijoc saꞌ xbe̱n jun li tzu̱l rochbeneb laj Pedro, laj Jacobo ut laj Juan. Nak yo̱ chi tijoc li Jesús, quijalanoꞌ li riloba̱l chiruheb. Ut li rakꞌ sak sak ut nalemtzꞌun. Ut queꞌril nak cuibeb li cui̱nk yo̱queb chi a̱tinac riqꞌuin li Jesús. Aꞌaneb laj Moisés ut laj Elías. Nequeꞌlemtzꞌun ut cꞌajoꞌ lix lokꞌaleb nak yo̱queb chi a̱tinac chirix lix camic li Jesús li tenebanbil saꞌ xbe̱n aran Jerusalén. Usta yo̱queb xcuara laj Pedro ut li cuanqueb rochben, abanan incꞌaꞌ queꞌcuar. Yo̱queb ban chirilbal lix lokꞌal li Jesús joꞌ ajcuiꞌ li cuib chi cui̱nk li cuanqueb rochben. Nak ac oqueb re xcanabanquil li Jesús li cuib chi cui̱nk, laj Pedro quixye re li Jesús: —Ka̱cuaꞌ, cꞌajoꞌ xchakꞌal ru nak cuanco arin. Xkayi̱b ta oxibak muheba̱l arin. Jun a̱cue, jun re laj Moisés ut jun re laj Elías, chan. Quixye chi joꞌcan xban nak incꞌaꞌ quixtau ru lix ya̱lal li quiril. Nak toj yo̱ chi a̱tinac laj Pedro, quichal jun li chok saꞌ xbe̱neb. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac nak queꞌmukun saꞌ li chok. Queꞌrabi nak li Dios quia̱tinac saꞌ li chok ut quixye: —Aꞌin li cualal li sicꞌbil ru inban. Cherabi li cꞌaꞌru tixye, chan. Nak quicana li a̱tinac, xjunes chic li Jesús quicana. Ut eb aꞌan ma̱cꞌaꞌ chic queꞌxye. Ut chiruheb li cutan aꞌan ma̱ ani aj e queꞌxye li cꞌaꞌru queꞌril. Li Jesús quirisi li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin jun li alJoꞌ cuulajak chic nak quicube saꞌ li tzu̱l, nabaleb li qꞌuila tenamit queꞌcuulac chi cꞌuluc re li Jesús. Jun li cui̱nk quia̱tinac chak saꞌ xya̱nkeb li tenamit ut quixye chi cau xya̱b xcux: —At tzolonel, nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cuil li cualal xban nak caꞌaj cuiꞌ aꞌan chicuu. Cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Nak naniman xyajel naxjap re ut nachꞌikchꞌiki̱c chi cau xban li ma̱us aj musikꞌej ut na-el xcuokx saꞌ re. Ut incꞌaꞌ naraj xcanabanquil li cualal. Xintzꞌa̱ma chiruheb la̱ tzolom nak teꞌrisi li ma̱us aj musikꞌej, abanan incꞌaꞌ xeꞌru chirisinquil, chan li cui̱nk. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —La̱ex tenamit li cuanquex anakcuan, chi ti̱c incꞌaꞌ nequexpa̱ban ut incꞌaꞌ us e̱naꞌleb. ¿Joꞌ najtil chic tincua̱nk e̱riqꞌuin re nak texpa̱ba̱nk? ¿Joꞌ najtil chic texincuy nak nequecꞌoxla? Cꞌam chak li al arin cuiqꞌuin, chan li Jesús. Nak yo̱ chi xic li al riqꞌuin li Jesús, li ma̱us aj musikꞌej quixcut li al saꞌ chꞌochꞌ ut quixchꞌikle chi cau. Abanan li Jesús quixkꞌus li ma̱us aj musikꞌej. Quixqꞌuirtesi li al ut quixkꞌaxtesi re lix yucuaꞌ. Ut chixjunileb li cuanqueb aran sachso̱queb xchꞌo̱l chirilbal nak kꞌaxal nim xcuanquil li Dios. Nak toj sachso̱queb xchꞌo̱l li tenamit chi cꞌoxlac chirix li quicꞌulman, li Jesús quixye reheb lix tzolom: —Cherabihak chi us li tinye e̱re. Tento nak la̱in li Cꞌajolbej tinkꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌeb li cui̱nk li xicꞌ nequeꞌiloc cue, chan li Jesús. Abanan eb lix tzolom incꞌaꞌ queꞌxtau ru li cꞌaꞌru quixye, xban nak toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil nak teꞌxtau ru. Ut queꞌxuta̱nac chixpatzꞌbal re cꞌaꞌru xya̱lal li quixye li Jesús reheb. Lix tzolom li Jesús queꞌxpatzꞌ ani li nimak xcuanquil saꞌ xya̱nkebEb lix tzolom li Jesús queꞌoc chixcuechꞌinquil ribeb. Ut yo̱queb chixpatzꞌbal ani reheb li nimak xcuanquil. Nak li Jesús quixqꞌue retal li cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌoxlanquil, quixcꞌam jun li chꞌina al ut quixxakab chiru. Ut quixye reheb: —Li ani ta̱cꞌuluk re junak chꞌina al joꞌ aꞌin saꞌ incꞌabaꞌ la̱in, tinixcꞌul ajcuiꞌ la̱in; ut li ani ta̱cꞌuluk cue la̱in, tixcꞌul ajcuiꞌ li ani xtaklan chak cue. Joꞌcan nak li ani cubenak xcuanquil saꞌ e̱ya̱nk anakcuan, aꞌanak chic li nimak xcuanquil.— Laj Juan quixye re li Jesús: —At Ka̱cuaꞌ, xkil jun li cui̱nk yo̱ chi isi̱nc ma̱us aj musikꞌej saꞌ a̱cꞌabaꞌ. Ut la̱o xkaye re nak incꞌaꞌ tixba̱nu aꞌan xban nak moco kacomon ta, chan. Ut li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Me̱kꞌus li cui̱nk aꞌan xban nak li ani incꞌaꞌ xicꞌ na-iloc ke, aꞌan na-oquen chikix, chan. Li Jesús quixkꞌuseb laj Jacobo ut laj JuanNak ac cuulac re xkꞌehil nak li Jesús ta̱cꞌamekꞌ cuiꞌchic xban li Dios saꞌ choxa, quixcacuubresi xchꞌo̱l chi xic Jerusalén. Li Jesús quixtakla xtakl saꞌ jun tenamit cuan saꞌ xcue̱nt Samaria, re nak teꞌxcauresi xnaꞌaj re ta̱hila̱nk cuiꞌ. Abanan li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan incꞌaꞌ queꞌraj xcꞌulbal li Jesús xban nak queꞌxqꞌue retal nak yo̱ chi xic Jerusalén.Saꞌ li versículo 9:53 eb laj judío ut eb laj Samaria incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌam ribeb saꞌ usilal. Nak nequeꞌnumeꞌ eb laj judío saꞌ lix tenamiteb, cꞌajoꞌ nak nequeꞌjoskꞌoꞌ eb laj Samaria. Nak laj Jacobo ut laj Juan queꞌxqꞌue retal nak incꞌaꞌ quicꞌuleꞌ li Jesús saꞌ li tenamit aꞌan, queꞌxye re: —¿Ma ta̱cuaj nak takatzꞌa̱ma nak ta̱cubek chak xam saꞌ choxa re nak ta̱cꞌatekꞌ li tenamit aꞌan joꞌ quixba̱nu laj Elías? chanqueb. Quixsukꞌisi rib li Jesús ut quixkꞌuseb. Quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru musikꞌejil cuan e̱riqꞌuin la̱ex nak incꞌaꞌ nequetau ru? La̱in li Cꞌajolbej incꞌaꞌ xinchal chixsachbal ruheb li cristian. Xinchal ban chixcolbaleb, chan li Jesús. Ut chirix aꞌan, queꞌco̱eb saꞌ jalan chic naꞌajej. Eb li cui̱nk queꞌxye nak teꞌraj xta̱kenquil li Jesús abanan yal xcab rix xchꞌo̱l nak queꞌxyeNak yo̱queb chi xic li Jesús, jun li cui̱nk quicuulac riqꞌuin ut quixye re: —At tzolonel, tincuaj a̱ta̱kenquil yalak bar tatxic, chan re. Li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Cꞌoxla chi us ma ta̱cuy inta̱kenquil. Li yac cuanqueb xjul saꞌ pec, ut li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa cuanqueb xsoc. Abanan la̱in li Cꞌajolbej ma̱cꞌaꞌ innaꞌaj bar ta̱ru̱k tinhila̱nk cuiꞌ.— Li Jesús quixye re jun chic: —China̱ta̱ke, chan. Quichakꞌoc li cui̱nk ut quixye: —Ka̱cuaꞌ, china̱cuy. Inmukak cuan lin yucuaꞌ tojoꞌnak tinxic cha̱cuix, chan. Li Jesús quixye re: —Canabeb li toj camenakeb saꞌ li ma̱c xmukakeb cuan lix camenak. Ut la̱at, ayu. Ye chak resil lix nimajcual cuanquilal li Dios, chan. Ut jun chic li cui̱nk quixye: —At Ka̱cuaꞌ, tatinta̱ke. Abanan inchakꞌrabihakeb cuan chak li cuanqueb saꞌ cuochoch, chan re. Ut li Jesús quixye re: —Li ani naxtiquib cꞌanjelac chiru li Dios ut cui toj yo̱ chixcꞌoxlanquil li cꞌaꞌru re, li jun aꞌan incꞌaꞌ us chokꞌ aj cꞌanjel saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios, chan li Jesús. Li Jesús quixtaklaheb li laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) chi cui̱nk chixchꞌolobanquil lix ya̱lalUt chirix chic a cꞌaꞌak re ru aꞌin, li Ka̱cuaꞌ quixsiqꞌueb ru laje̱b xca̱cꞌa̱leb (70) chic chi cui̱nk ut quixtaklaheb chi caꞌcabil saꞌ eb li junju̱nk chi tenamit ut saꞌ eb li naꞌajej li bar talajeꞌnumekꞌ cuiꞌ. Ut quixye reheb, —Relic chi ya̱l nabaleb li incꞌaꞌ nequeꞌxnau xya̱lal. Abanan moco qꞌuiheb ta li teꞌxye lix ya̱lal reheb. Chanchaneb li ru li acui̱mk li ma̱cꞌaꞌ aj sicꞌol re. Joꞌcan ut tinye e̱re nak te̱tzꞌa̱ma chiru li Ka̱cuaꞌ re nak aꞌan tixtaklaheb laj cꞌanjel chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb. Ayukex biꞌ ut chenauhak nak la̱in yo̱quin chi takla̱nc e̱re saꞌ xya̱nkeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Chanchanakex li cocꞌ carner saꞌ xya̱nkeb laj xoj. Incꞌaꞌ te̱cꞌam xnaꞌaj li cꞌaꞌak re ru ta̱cꞌanjelak e̱re saꞌ be, chi moco e̱tumin, chi moco xjalbal e̱xa̱b. Ut ma̱ ani aj iqꞌuin texxakli̱k chi serakꞌic saꞌ be. Nak texcuulak saꞌ junak cab, te̱qꞌue xsahileb xchꞌo̱l ut te̱ye, “Aꞌ taxak li tuktu̱quil usilal chicua̱nk saꞌ li cab aꞌin,” chaꞌkex. Cui cha̱bileb li cuanqueb saꞌ li cab aꞌan, ta̱cua̱nk li tuktu̱quil usilal riqꞌuineb joꞌ xeye la̱ex. Cui ut incꞌaꞌ cha̱bileb, incꞌaꞌ ajcuiꞌ ta̱cua̱nk li tuktu̱quil usilal riqꞌuineb. Caꞌaj cuiꞌ e̱riqꞌuin ban la̱ex ta̱cana̱k. Nak tex-oc saꞌ junak cab, aran texcana̱k. Incꞌaꞌ yo̱kex chixbeninquil e̱rib. Ut chetzacahak li cꞌaꞌru ta̱qꞌuehekꞌ e̱re xban nak laj cꞌanjel tento tixcꞌul lix tojbal. Nak texcꞌulekꞌ saꞌ junak tenamit, checꞌulak ut chetzaca li cꞌaꞌru ta̱qꞌuehekꞌ e̱re. Te̱qꞌuirtesiheb li yaj li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan ut te̱ye ajcuiꞌ reheb nak yo̱ chak chi nachꞌoc lix nimajcual cuanquilal li Dios. Abanan cui texcuulak saꞌ junak tenamit ut incꞌaꞌ texcꞌulekꞌ saꞌ xya̱lal, tex-e̱lk saꞌ be ut tex-oc xyebal, “Lix poksil le̱ tenamit li xletz chi kok takachikꞌchikꞌi chokꞌ retalil nak ta̱cha̱lk raylal saꞌ e̱be̱n. Julticak e̱re nak lix nimajcual cuanquilal li Dios xcꞌulun e̱riqꞌuin, abanan incꞌaꞌ xecꞌul”, chaꞌkex reheb. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak toj cubenak caꞌchꞌin lix tojbal xma̱queb li tenamit Sodoma chiru lix tojbal xma̱queb li tenamit aꞌin saꞌ xkꞌehil li rakba a̱tin.— Ra teꞌxcꞌul li tenamit cui incꞌaꞌ teꞌxxo̱to xma̱cLi Jesús quixye: —Raylal cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex li cuanquex saꞌ li tenamit Corazín. Raylal cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex li cuanquex saꞌ li tenamit Betsaida. Cui ta quinba̱nu aran Tiro li milagro aꞌin li xinba̱nu che̱ru ut cui ta quinba̱nu aran Sidón, ac najter raj queꞌxqꞌue li kꞌes ru tꞌicr chirixeb ut queꞌxchunub raj rib saꞌ cha ut queꞌyotꞌeꞌ raj xchꞌo̱leb ut queꞌxjal raj xcꞌaꞌuxeb. Joꞌcan ut tinye e̱re nak saꞌ xkꞌehil li rakba a̱tin, kꞌaxal cuiꞌchic li raylal li te̱cꞌul la̱ex chiru li raylal li teꞌxcꞌul eb laj Tiro ut eb laj Sidón. Ut la̱ex li cuanquex saꞌ li tenamit Capernaum, cꞌajoꞌ nak nequenimobresi e̱rib. ¿Ma nequecꞌoxla nak ta̱taksi̱k e̱cuanquil toj saꞌ choxa? Ta̱cubsi̱k ban e̱cuanquil nak textakla̱k saꞌ xnaꞌajeb li camenak. Li ani ta̱abi̱nk re le̱ ra̱tin la̱ex, ta̱rabi ajcuiꞌ li cua̱tin la̱in. Ut li ani ta̱tzꞌekta̱na̱nk e̱re la̱ex, tinixtzꞌekta̱na ajcuiꞌ la̱in. Ut li ani natzꞌekta̱nan cue la̱in, naxtzꞌekta̱na ajcuiꞌ li quitaklan chak cue, chan li Jesús. Queꞌsukꞌi chak chixyebal resil li queꞌtakla̱c cuiꞌ li laje̱b xca̱cꞌa̱l (70) chi cui̱nkQueꞌsukꞌi chak li laje̱b xca̱cꞌa̱l chi cui̱nk chi saheb saꞌ xchꞌo̱l ut queꞌxye re li Jesús: —At Ka̱cuaꞌ, saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at nequeꞌpa̱ban chiku eb li ma̱us aj musikꞌej, chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —La̱in quicuil laj tza chanchan rakꞌ ca̱k nak quitꞌaneꞌ chak saꞌ choxa. La̱in xinqꞌue e̱cuanquil. Usta te̱yekꞌ li cꞌantiꞌ ut laj xo̱cꞌ, ma̱cꞌaꞌ te̱cꞌul. Xinqꞌue e̱cuanquil saꞌ xbe̱n laj tza ut ma̱cꞌaꞌ ta̱ru̱k tixba̱nu e̱re. Misahoꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l xban nak cuan e̱cuanquil saꞌ xbe̱neb li ma̱us aj musikꞌej. Chisahokꞌ ban e̱chꞌo̱l xban nak tzꞌi̱banbilak le̱ cꞌabaꞌ saꞌ choxa, chan. Saꞌ li ho̱nal aꞌan li Jesús quirecꞌa xsahil xchꞌo̱l xban li Santil Musikꞌej. Quitijoc ut quixye: —At inYucuaꞌ, la̱at laj e̱chal re li choxa joꞌ ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ. Ninbantioxi cha̱cuu xban nak xamuk lix ya̱lal chiruheb li tzolbileb ut li cuanqueb xnaꞌleb. Ut xacꞌut lix ya̱lal chiruheb li cubenakeb xcuanquil. Chanchaneb cocꞌal. Xaba̱nu chi joꞌcan xban nak joꞌcan xcuulac cha̱cuu la̱at, chan li Jesús nak quitijoc. Ut quixye reheb li cuanqueb aran: —Chixjunil li cꞌaꞌak re ru xkꞌaxtesi saꞌ cuukꞌ lin Yucuaꞌ. Ma̱ ani nanaꞌoc cuu la̱in li Cꞌajolbej, caꞌaj cuiꞌ li Acuabej Dios. Ma̱ ani nanaꞌoc ru li Acuabej Dios, caꞌaj cuiꞌ la̱in li Cꞌajolbej. Ut ta̱naꞌekꞌ ajcuiꞌ ru xbaneb li ani tincꞌut cuiꞌ lix ya̱lal, chan li Jesús. Quixsukꞌisi rib riqꞌuineb lix tzolom ut quixye reheb xjuneseb: —Us xak e̱re la̱ex xban nak riqꞌuin xnakꞌ e̱ru yo̱quex chirilbal li cꞌaꞌru yo̱ chi cꞌulma̱nc. La̱in tinye e̱re nak nabaleb li profeta ut nabaleb li rey queꞌraj raj rilbal li cꞌaꞌru yo̱quex chirilbal la̱ex, abanan incꞌaꞌ queꞌru rilbal. Ut queꞌraj raj rabinquil li cꞌaꞌru yo̱quex chirabinquil la̱ex, abanan incꞌaꞌ queꞌru rabinquil, chan li Jesús reheb. Takara li kas ki̱tzꞌin usta xicꞌ nocoeꞌrilJun aj tzolol chakꞌrab quixye re li Jesús yal re xyalbal rix: —At tzolonel: ¿Cꞌaꞌru us tinba̱nu re nak tincue̱chani li junelic yuꞌam? chan. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye re: —La̱at nacacuil saꞌ li Santil Hu. ¿Cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab?— Ut aꞌan quichakꞌoc ut quixye: —Chara li Ka̱cuaꞌ la̱ Dios chi anchal a̱chꞌo̱l, chi anchal a̱cua̱m, chi anchal a̱metzꞌe̱u ut chi anchal a̱cꞌaꞌux. Ut chara la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin joꞌ nak nacara a̱cuib la̱at, chan. Ut li Jesús quixye re: —Ya̱l li xaye. Ba̱nu aꞌin ut ta̱cua̱nk a̱yuꞌam chi junelic, chan. Aꞌan quiraj raj xti̱cobresinquil xchꞌo̱l xjunes rib. Quixye re li Jesús: —¿Ani tzꞌakal li cuas cui̱tzꞌin? chan. Li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Cuan jun li cui̱nk aj judío qui-el Jerusalén ut yo̱ chi xic Jericó. Quicꞌuleꞌ xbaneb laj e̱lkꞌ. Queꞌxmakꞌ chiru chixjunil li cꞌaꞌru cuan re. Queꞌxtacuasi chi us ut co̱eb. Ca̱mc re li cui̱nk queꞌxcanab. Ut saꞌ li be aꞌan quinumeꞌ jun laj tij. Quiril li cui̱nk tꞌantꞌo aran, aban ti̱c quinumeꞌ. Ut joꞌcan ajcuiꞌ quixba̱nu jun laj levita xcomoneb li nequeꞌtenkꞌan reheb laj tij. Quinumeꞌ chixcꞌatk li cui̱nk li tꞌantꞌo aran, abanan quinumeꞌ chi ti̱c. Ut quinumeꞌ ajcuiꞌ jun chic li cui̱nk saꞌ li be aꞌan, Samaria xtenamit. Eb laj Samaria xicꞌ nequeꞌril rib riqꞌuineb laj judío. Abanan nak yo̱ chi numecꞌ quiril li cui̱nk tꞌantꞌo aran ut quiril xtokꞌoba̱l ru. Quicuulac riqꞌuin. Quixban lix yocꞌolal riqꞌuin vino ut aceite. Quixbati ru lix tochꞌolal. Quixqꞌue chirix lix cacua̱y ut quixcꞌam saꞌ jun li cab ut aran quixqꞌue chi hila̱nc ut aꞌan qui-iloc re. Joꞌ cuulajak chic nak ac xic re li cui̱nk aj Samaria, quixqꞌue cuib li tumin plata re laj e̱chal cab ut quixye re: “Chacuil chi us li cui̱nk aꞌin. Ut chixjunil li joꞌ qꞌuial chic ta̱sach, la̱in tintoj a̱cue saꞌ insukꞌijic,” chan. ¿Cꞌaꞌru nacacꞌoxla la̱at? ¿Bar cuan reheb li oxib li queꞌnumeꞌ li tzꞌakal ras ri̱tzꞌin li quitꞌaneꞌ saꞌ rukꞌeb laj e̱lkꞌ? chan. Laj tzolol chakꞌrab quichakꞌoc ut quixye: —Aꞌ li qui-uxta̱nan ru, chan. Ut li Jesús quixye re: —Ayu ut joꞌcan ajcuiꞌ chaba̱nu la̱at, chan. Li Jesús quixye nak us quixba̱nu lix María xban nak quirabi li ra̱tinUt nak yo̱queb chi xic li Jesús, queꞌcuulac saꞌ jun chꞌina tenamit. Aran quihilan li Jesús saꞌ rochoch jun li ixk xMarta xcꞌabaꞌ. Lix Marta cuan jun li ri̱tzꞌin xMaría xcꞌabaꞌ. Lix María quixchunub rib chiru li Jesús chirabinquil li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal. Abanan lix Marta caꞌaj cuiꞌ lix qꞌuila cꞌanjel yo̱ xcꞌaꞌux chirix. Quichal riqꞌuin li Jesús ut quixye re: —Ka̱cuaꞌ, ¿ma incꞌaꞌ chꞌaꞌaj nacacuecꞌa nak li cui̱tzꞌin niquinixcanab chi cꞌanjelac injunes? Ye re nak tinixtenkꞌa, chan. Li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Marta, la̱at naxic a̱cꞌaꞌux chirix la̱ qꞌuila cꞌanjel xban nak caꞌaj cuiꞌ aꞌan nacacꞌoxla. Abanan jun ajcuiꞌ li cꞌaꞌru tento xba̱nunquil ut lix María xsicꞌ ru aꞌan. Li kꞌaxal us xba̱nunquil, aꞌan rabinquil li cꞌaꞌru ninye. Ut ma̱ ani ta̱ramok re chiru xba̱nunquil, chan li Jesús. Li Jesús quixcꞌut li tijoc chiruheb lix tzolomSaꞌ jun li cutan yo̱ chi tijoc li Jesús. Ut nak quirakeꞌ chi tijoc, jun reheb lix tzolom quixye re: —Ka̱cuaꞌ, cꞌut chiku li tijoc joꞌ nak laj Juan quixcꞌut li tijoc chiruheb lix tzolom, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye reheb: —Nak textijok, te̱ye chi joꞌcaꞌin:Ka̱cuaꞌ, cuancat saꞌ li santil choxa, lokꞌoninbil taxak la̱ santil cꞌabaꞌ. Chicha̱lk ta la̱ nimajcual cuanquilal. Chi-uxk ta li nacacuaj joꞌ saꞌ choxa, joꞌ ta ajcuiꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chaqꞌue taxak ke li kacua kucꞌa chi cuulaj cuulaj. Ut chacuy chasach ta li kama̱c joꞌ nak nakacuyeb xma̱c li nequeꞌma̱cob chiku. Ut moa̱qꞌue chi a̱le̱c. Choa̱col ban chiru li incꞌaꞌ us.— Ut quixye ajcuiꞌ reheb li Jesús: —Kayehak nak la̱ex cuan ta junak le̱ rami̱g. Ut texxic raj riqꞌuin tuktu kꞌojyi̱n ut te̱ye raj re, “At cuami̱g, ma̱re ta̱toꞌoni oxibak incua. Jun li cuami̱g xchal chak chi najt ut xcꞌulun cuiqꞌuin saꞌ cab. Ut ma̱cꞌaꞌ cuan cue re tinqꞌue re.” Ut li jun li cuan chak saꞌ cab ta̱chakꞌok chak ut tixye, “Mina̱chꞌiꞌchꞌiꞌi. Tzꞌaptzꞌo chic li cab. La̱in ut eb lin cocꞌal yo̱co chi hila̱nc. Incꞌaꞌ naru nincuacli chixqꞌuebal a̱cue li cꞌaꞌru ta̱cuaj.” Moco xban ta nak rami̱g nak ta̱cuacli̱k chixqꞌuebal re li cꞌaꞌru ta̱raj ru. Tixqꞌue ban re xban nak yo̱k chixpatzꞌbal ut re nak tixcanab xchꞌiꞌchꞌiꞌinquil. Joꞌcan ut nak ninye e̱re: —Nak ta̱paltok cꞌaꞌru e̱re, chextzꞌa̱ma̱nk chiru li Dios ut aꞌan tixqꞌue e̱re. Chesicꞌak ut te̱tau, chebokak ut li puerta ta̱tehekꞌ che̱ru. Cheba̱nu aꞌan xban nak li ani natzꞌa̱man chiru li Dios naqꞌueheꞌ re. Ut li ani naxsicꞌ, naxtau. Ut li ani nabokoc, li puerta nateheꞌ chiru. ¿Ma cuan ta biꞌ junak yucuaꞌbej saꞌ e̱ya̱nk tixqꞌue junak pec re li ralal nak tixpatzꞌ xcua re? Ut nak tixpatzꞌ junak xcar re, ¿ma cꞌantiꞌ ta biꞌ tixqꞌue re? Ut nak tixpatzꞌ junak xmol, ¿ma aj xo̱cꞌ ta biꞌ tixqꞌue re? Cui la̱ex li moco cha̱bilex ta nequenau xqꞌuebal li cꞌaꞌru cha̱bil re le̱ ralal e̱cꞌajol, ¿ma tojaꞌ ta chic le̱ yucuaꞌ cuan saꞌ choxa incꞌaꞌ tixqꞌue li Santil Musikꞌej re li ani tixtzꞌa̱ma chiru? chan li Jesús reheb. Kꞌaxal nim xcuanquil li Jesús chiru xcuanquil laj tzaLi Jesús quirisi jun li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin jun li cui̱nk mem. Nak qui-el li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin, naa̱tinac chic li cui̱nk. Ut chixjunileb li cuanqueb aran queꞌsach xchꞌo̱l xban li cꞌaꞌru quicꞌulman. Abanan cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌyehoc re: —Li cui̱nk aꞌin na-isin ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin xcuanquil laj Beelzebú lix yucuaꞌileb li ma̱us aj musikꞌej, chanqueb. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌxtzꞌa̱ma chiru li Jesús nak tixba̱nu junak li milagro yal re xyalbal rix. Li Jesús quixnau li cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌoxlanquil ut quixye reheb: —Cui cuan jun te̱pak chi tenamit xicꞌ teꞌril rib chi ribileb rib, li jun te̱p chi tenamit aꞌan tixsach xcuanquil xjunes rib. Ut cui cuan ta jun cabalak xicꞌ teꞌril rib chi ribileb rib, li jun cabal aꞌan teꞌxsach xcuanquil lix jun cablaleb. Joꞌcan ajcuiꞌ laj tza. Cui xicꞌ nequeꞌril rib chi ribileb rib, ¿chan ta cuiꞌ ru nak xakxo̱k lix cuanquilal? La̱ex nequeye nak riqꞌuin xcuanquil laj tza nacuisi li ma̱us aj musikꞌej. Cui la̱in yo̱quin chirisinquil ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin xcuanquil laj tza, ¿ani aj cuanquil nequeꞌisin cuiꞌ ma̱us aj musikꞌej li nequeꞌta̱ken e̱re la̱ex? Joꞌcan nak aꞌan eb ajcuiꞌ teꞌyehok re nak incꞌaꞌ ya̱l li yo̱quex chixyebal. Cui ut riqꞌuin xcuanquil li Dios nacuisiheb li ma̱us aj musikꞌej, riqꞌuin aꞌan nacꞌutun nak relic chi ya̱l ac xcꞌulun saꞌ e̱ya̱nk lix nimajcual cuanquilal li Dios. Laj tza chanchan jun li cui̱nk cau rib ut cuan saꞌ rukꞌ lix chꞌi̱chꞌ re xcolbal rib. Yo̱k chixcꞌacꞌalenquil li rochoch. Ma̱cꞌaꞌ tixcꞌul li cꞌaꞌru re xban nak yo̱k chixcꞌacꞌalenquil. Abanan cui ta̱cha̱lk junak kꞌaxal cau rib chiru aꞌan, aꞌan chic ta̱numta̱k saꞌ xbe̱n ut ta̱makꞌekꞌ chiru lix chꞌi̱chꞌ li cau cuiꞌ xchꞌo̱l ut ta̱jeqꞌui̱k li cꞌaꞌru re. Li ani incꞌaꞌ na-oquen chicuix, aꞌan xicꞌ ninril. Ut ani incꞌaꞌ natenkꞌan cue, narisi xcuanquil li cꞌaꞌru ninba̱nu la̱in, chan li Jesús. Laj tza ta̱sukꞌi̱k cuiꞌchic riqꞌuin li ani incꞌaꞌ tixkꞌaxtesi rib chi tzꞌakal chiru li CristoNak ac x-el riqꞌuin junak cui̱nk, li ma̱us aj musikꞌej naxic saꞌ li naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ cuan chixsicꞌbal bar ta̱oc chi hila̱nc. Naril nak incꞌaꞌ naxtau xnaꞌaj. Naxye: —La̱in tinsukꞌi̱k cuiꞌchic riqꞌuin li cui̱nk bar xin-el cuiꞌ chak, chan. Ut nak nacuulac riqꞌuin naxtau li cui̱nk chanchan jun li cab ma̱cꞌaꞌ chic cuan chi saꞌ. Mesunbil ut ac cauresinbil roybeninquil li ani ta̱oc chi saꞌ. Ut li ma̱us aj musikꞌej naxsicꞌ cuukub chic chi ma̱us aj musikꞌej kꞌaxal cuiꞌchic numtajenak xma̱usilaleb chiru aꞌan. Nequeꞌoc chi cua̱nc riqꞌuin li cui̱nk. Ut lix naꞌleb li cui̱nk aꞌan numtajenak chic xyibal ru chiru nak quicuan junxil.— Ut nak yo̱ chixyebal eb li a̱tin aꞌin li Jesús, jun li ixk quia̱tinac chak chi cau saꞌ xya̱nkeb li qꞌuila tenamit, ut quixye: —Us xak re li ixk li x-alan a̱cue ut xtuꞌresin a̱cue, chan. Li Jesús quichakꞌoc ut quixye: —Kꞌaxal cuiꞌchic us chokꞌ reheb li nequeꞌabin re li ra̱tin li Dios ut nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye.— Li tenamit queꞌraj nak ta̱cꞌutbesi̱k junak milagro chiruhebNak yo̱queb chi chꞌutla̱c li qꞌuila tenamit riqꞌuin, li Jesús quixye reheb: —Li cristian li cuanqueb saꞌ eb li cutan aꞌin incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Teꞌraj ta̱cꞌutbesi̱k junak milagro chiruheb. Abanan ma̱ jun milagro ta̱cꞌutbesi̱k chiruheb. Caꞌaj cuiꞌ li milagro li qui-ux re laj Jonás, li quicꞌutbesi̱c chiruheb junxil. Li milagro li quixcꞌul laj Jonás nak quicoleꞌ, aꞌan retalil chiruheb li tenamit Nínive nak aꞌan taklanbil xban li Dios. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱in li Cꞌajolbej. Li milagro li tincꞌul la̱in, aꞌan jun retalil chiruheb li tenamit saꞌ eb li cutan aꞌin nak la̱in taklanbilin xban li Dios, chan. Li ixk li quicuan chokꞌ reina saꞌ li tenamit li cuan saꞌ li sur, ta̱cuacli̱k chak saꞌ xkꞌehil nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ e̱be̱n ut tixye nak cuan e̱ma̱c xban nak incꞌaꞌ xerabi li cua̱tin. Aꞌan quichal chak toj saꞌ xmaril li ruchichꞌochꞌ chirabinquil li cꞌaꞌru quixye laj Salomón xban nak cuan xnaꞌleb. Ut la̱in kꞌaxal cuiꞌchic innaꞌleb chiru laj Salomón ut cuanquin arin saꞌ e̱ya̱nk. Abanan incꞌaꞌ nequepa̱b li cua̱tin. Ut teꞌcuacli̱k ajcuiꞌ eb li queꞌcuan saꞌ li tenamit Nínive saꞌ xkꞌehil nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ e̱be̱n la̱ex li cuanquex saꞌ eb li cutan aꞌin. Ut teꞌxye nak cuan e̱ma̱c xban nak eb aꞌan queꞌyotꞌeꞌ xchꞌo̱l queꞌxjal xcꞌaꞌux ut queꞌpa̱ban nak quicuulac laj Jonás chixyebal ra̱tin li Dios reheb. Ut la̱in cuanquin arin saꞌ e̱ya̱nk ut kꞌaxal nim incuanquil chiru xcuanquil laj Jonás ut la̱ex incꞌaꞌ nayotꞌeꞌ e̱chꞌo̱l incꞌaꞌ nequejal e̱cꞌaꞌux, chan li Jesús. Li Cristo aꞌan li kacutan saken—Ma̱ ani tixloch junak candil ut tixqꞌue ta chi mukmu malaj ut tixqꞌue rubel chacach. Naxqꞌue ban saꞌ junak naꞌajej najt xteram re nak cua̱nkeb saꞌ cutan li ani teꞌoc saꞌ li cab. Li xnakꞌ e̱ru chanchan jun li lámpara. Xban nak na-iloc li xnakꞌ e̱ru cuanquex saꞌ cutan. Cui ta ma̱cꞌaꞌ li xnakꞌ e̱ru cuanquex raj saꞌ kꞌojyi̱n. Cui incꞌaꞌ us li kanaꞌleb, cuanco saꞌ kꞌojyi̱n. Chanchano jun li mutzꞌ li incꞌaꞌ na-iloc. Cheba̱nu cue̱nt re nak junelic cua̱nkex saꞌ cutan saken. Joꞌcan ut cui cuanquex saꞌ cutan saken, moco cuanquex ta chic saꞌ kꞌojyi̱n. Cha̱bilak ban chic le̱ naꞌleb. Xban nak cha̱bil le̱ naꞌleb, chanchanakex chic jun li xam li nacutanobresin, chan. Li Jesús quixkꞌuseb laj fariseo ut eb laj tzolol chakꞌrabUt nak li Jesús quirakeꞌ chi a̱tinac riqꞌuineb, jun reheb laj fariseo quixbok li Jesús chi cuaꞌac saꞌ rochoch. Qui-oc li Jesús saꞌ rochoch laj fariseo ut quichunla chi cuaꞌac saꞌ me̱x. Laj fariseo quisach xchꞌo̱l chirilbal nak li Jesús incꞌaꞌ quichꞌajoc joꞌ cꞌaynakeb xba̱nunquil eb laj judío. Li Jesús quixye re: —La̱ex aj fariseo nequechꞌaj li rix le̱ secꞌ ut le̱ plato; abanan tzꞌaj lix saꞌ. La̱ex chanchanex li secꞌ li tzꞌaj xsaꞌ xban nak numtajenak le̱ ma̱usilal ut li elkꞌac nequeba̱nu. La̱ex ma̱cꞌaꞌ e̱naꞌleb. ¿Ma incꞌaꞌ nequenau nak li ani quiyoꞌobtesin re li rix, aꞌan ajcuiꞌ li quiyoꞌobtesin re lix saꞌ? Me̱rahi ru li cꞌaꞌru re jalan. Chesihak ban li cꞌaꞌru cuan e̱re reheb li nebaꞌ. Cui te̱ba̱nu chi joꞌcan cha̱bilakex chic chiru li Dios, chan. —Ra cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex aj fariseo. Nequemayeja li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li isquiꞌij, li ruda ut li cꞌaꞌak re ru chi ichajil li natiꞌeꞌ. Abanan incꞌaꞌ nequera li Dios ut incꞌaꞌ nequeba̱nu li ti̱quilal. Us xqꞌuebal li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil, abanan kꞌaxal cuiꞌchic tento xra̱bal li Dios ut xba̱nunquil li ti̱quilal. Ra cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex aj fariseo li nacuulac che̱ru cꞌojla̱c saꞌ li naꞌajej kꞌaxal lokꞌ nak nequexxic saꞌ li cab li nequechꞌutub cuiꞌ e̱rib. Ut nacuulac che̱ru nak ta̱qꞌuehekꞌ e̱lokꞌal saꞌ eb li be. Ra cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex aj tzolol chakꞌrab ut la̱ex aj fariseo xban nak incꞌaꞌ us le̱ naꞌleb. La̱ex aj caꞌ pacꞌal u. Chanchanex li mukleba̱l li incꞌaꞌ nacꞌutun. Yalak ani nanumeꞌ saꞌ xbe̱n xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxnau cꞌaꞌru cuan aran, chan. Quichakꞌoc jun reheb laj tzolol chakꞌrab ut quixye re li Jesús: —At tzolonel, riqꞌuin li cꞌaꞌru yo̱cat chixyebal, yo̱cat chixcꞌutbal kaxuta̱n la̱o.— Ut li Jesús quixye: —Ra ajcuiꞌ cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex aj tzolol chakꞌrab. Kꞌaxal a̱l li i̱k nequeqꞌue saꞌ xbe̱neb li cristian ut kꞌaxal chꞌaꞌaj xcꞌambal. La̱ex nequeye nak tento teꞌxba̱nu chixjunil li naxye li chakꞌrab. Abanan chi moco la̱ex nequexru xba̱nunquil. Ra cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex aj tzolol chakꞌrab xban nak la̱ex aj caꞌ pacꞌal u. Nequerutzꞌuꞌuji chak ru li queꞌmukeꞌ cuiꞌ li profetas li queꞌxcamsi le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Riqꞌuin li ma̱usilal nequeba̱nu nacꞌutun nak juntakꞌe̱tex riqꞌuineb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Eb aꞌan queꞌcamsin reheb li profeta ut la̱ex nequeyi̱b lix mukleba̱leb. Li Dios, aꞌan cuan xnaꞌleb. Joꞌcan nak quixye, “La̱in tintaklaheb li profeta ut eb li apóstol riqꞌuineb. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuan te̱camsiheb, ut cuan ajcuiꞌ te̱ta̱keheb re xchapbaleb.” Ut anakcuan la̱ex chic textojok rix lix camiqueb chixjunileb li profeta chalen chak saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ. Ya̱l nak la̱ex textojok rix lix camiqueb aꞌan. Ta̱ticla̱k riqꞌuin lix camic laj Abel ut toj riqꞌuin lix camic laj Zacarías li quicamsi̱c chiru neba̱l chixcꞌatk li templo ut li artal. Ra cha̱lel saꞌ e̱be̱n la̱ex, aj tzolol chakꞌrab, xban nak nequemuk lix ya̱lal chiruheb li tenamit. La̱ex incꞌaꞌ nequepa̱b li Dios, chi moco nequecanabeb chi pa̱ba̱nc li nequeꞌraj raj pa̱ba̱nc, chan li Jesús reheb. Ut nak quirakeꞌ chixyebal eb li a̱tin aꞌin, cꞌajoꞌ nak queꞌjoskꞌoꞌ eb laj tzolol chakꞌrab ut eb laj fariseo. Queꞌoc chixchꞌiꞌchꞌiꞌinquil ut nabal li cꞌaꞌak re ru yo̱queb chixpatzꞌbal re. Yo̱queb chi patzꞌoc re li Jesús yal re rilbal ma tixye junak a̱tin incꞌaꞌ us re nak ta̱ru̱k teꞌxjit. Ma̱cꞌaꞌ naru xba̱nunquil chi mukmu chi incꞌaꞌ ta ta̱naꞌekꞌNak yo̱queb chi chꞌutla̱c li qꞌuila mil chi tenamit, yo̱queb chixtiquisinquil ribeb. Li Jesús qui-oc chi a̱tinac riqꞌuineb lix tzolom xbe̱n cua ut quixye: —Me̱ba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu laj fariseo. Aꞌaneb aj caꞌ pacꞌal u. Ma̱cꞌaꞌ naru na-uxman chi mukmu chi incꞌaꞌ ta ta̱cꞌutu̱nk. Ma̱cꞌaꞌ cuan chi mukmu chi incꞌaꞌ ta ta̱naꞌekꞌ. Ma̱cꞌaꞌ naru nayeman saꞌ cab chi mukmu chiru kꞌojyi̱n chi incꞌaꞌ ta ta̱e̱lk resil chi cutanquil. Ut ma̱cꞌaꞌ naru nayeman chi hasbanbil saꞌ cab chi incꞌaꞌ ta ta̱abi̱k resil yalak bar. Caꞌaj cuiꞌ li Dios tento xxucuanquil ruEx cuami̱g, la̱in ninye e̱re nak mexxucuac chiruheb li ani teꞌraj camsi̱nc e̱re xban nak ma̱cꞌaꞌ naru teꞌxba̱nu riqꞌuin le̱ ra̱m. La̱in tinye e̱re ani li tento te̱xucua ru. Chexucua̱k ru li Dios li naru ta̱risi xyuꞌam li junju̱nk ut cuan xcuanquil chixtaklanquil li a̱mej saꞌ xbalba. Aꞌan li tento te̱xucua ru. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nacꞌayi̱c o̱b chi tzentzeyul chi cuib centavo? Kꞌaxal cubenak xtzꞌak, abanan ma̱ jun reheb aꞌan nasach saꞌ xchꞌo̱l li Dios. Joꞌcan ajcuiꞌ li rismal le̱ jolom ajlanbileb chixjunil xban li Dios. Joꞌcan nak mexxucuac chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re xban nak la̱ex kꞌaxal terto e̱tzꞌak chiruheb nabal chi tzentzeyul. La̱in tinye e̱re nak li ani naxye chiruheb li tenamit nak niquinixpa̱b, la̱in tinye chiruheb lix ángel li Dios nak aꞌan cualal incꞌajol. Ut li ani ta̱tzꞌekta̱na̱nk cue chiruheb li tenamit, la̱in tintzꞌekta̱na ajcuiꞌ aꞌan chiruheb lix ángel li Dios. Li ani ta̱hobok cue la̱in li Cꞌajolbej, ta̱cuyekꞌ xma̱c xban li Dios. Abanan li ani ta̱majecua̱nk re li Santil Musikꞌej incꞌaꞌ ta̱cuyekꞌ xma̱c. Nak texcꞌamekꞌ chiruheb li nequeꞌtaklan saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío, malaj ut chiruheb laj rakol a̱tin ut chiruheb li cuanqueb saꞌ xcuanquil, incꞌaꞌ yo̱kex chixcꞌoxlanquil li cꞌaꞌru texsume̱nk cuiꞌ malaj ut li cꞌaꞌru te̱ye, xban nak li Santil Musikꞌej tixcꞌutbesi che̱ru saꞌ li ho̱nal aꞌan chanru texsume̱nk cuiꞌ, chan li Jesús. Incꞌaꞌ us nak junes li kabiomal takacꞌoxlaJun li cui̱nk quia̱tinac chak saꞌ xya̱nkeb li qꞌuila tenamit ut quixye re li Jesús: —At tzolonel, ye re li cuas nak xjachak li jun cablal li quicanaba̱c chokꞌ ke ut xqꞌuehak cue li joꞌ qꞌuial tintzꞌak la̱in, chan. Aꞌut li Jesús quixye re: —At cui̱nk, la̱in incꞌaꞌ xakabanbilin chi rakoc a̱tin saꞌ e̱be̱n chi moco xakabanbilin chixjachinquil le̱ jun cablal.— Ut quixye ajcuiꞌ reheb chixjunileb li cuanqueb aran: —Qꞌuehomak retal li cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Incꞌaꞌ yo̱kex chixrahinquil ru li biomal, xban nak moco riqꞌuin ta kabiomal yoꞌyo̱co, chan. Ut quixye ajcuiꞌ jun li jaljo̱quil ru a̱tin reheb. Quixye: —Cuan jun li cui̱nk biom. Cuan jun xchꞌochꞌ cha̱bil ut nabal li acui̱mk na-el chi saꞌ. Qui-oc chixcꞌoxlanquil ut quixye saꞌ xchꞌo̱l, “¿Cꞌaꞌru tinba̱nu? Ma̱cꞌaꞌ chic xnaꞌaj li ru li cuacui̱mk”, chan. Ut quixye, “Ninnau cꞌaꞌru tinba̱nu. Tinpoꞌ li rochochil li ru li cuacui̱mk li cuanqueb. Ut tinyi̱b chic jalan ni̱nk chokꞌ re̱kaj. Ut chi saꞌ aꞌan tinxoc chixjunil li ru li cuacui̱mk joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌru cuan cue.” Ut tinye: “Us xak cue. Cuan nabal cꞌaꞌru cue xocxo inban re tinnumsi nabal chihab. Anakcuan tinhila̱nk, tincuaꞌak, tin-ucꞌak, ut ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l”, chan. Abanan li Dios quixye re, “Abi, at jip aj cui̱nk. Chiru a kꞌojyi̱n aꞌin tatca̱mk. Ut chixjunil li xocxo a̱ban, ¿ani aj e ta̱cana̱k cuiꞌ?” La̱in ninye e̱re: joꞌcaꞌin naxcꞌul li naxcꞌu̱la xbiomal saꞌ ruchichꞌochꞌ ut riqꞌuin li Dios ma̱cꞌaꞌ xbiomal, chan li Jesús. Me̱cꞌoxla chanru nak te̱numsi li cutan junju̱nkUt li Jesús quixye reheb lix tzolom: —Mixic e̱chꞌo̱l chixcꞌoxlanquil chanru nak te̱numsi li cutan junju̱nk, chi moco riqꞌuin li cꞌaꞌru te̱tzaca chi moco riqꞌuin lix tikibanquil e̱rib. Li kayuꞌam, aꞌan kꞌaxal lokꞌ chiru li katzacae̱mk. Ut li katibel, aꞌan kꞌaxal lokꞌ chiru li kakꞌ. Cheqꞌuehak retal li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌau, chi moco nequeꞌkꞌoloc, chi moco nequeꞌxxoc xcuaheb chi moco cuan xcꞌu̱lanquil xtzacae̱mkeb. Abanan li Dios naxqꞌue xtzacae̱mkeb. ¿Ma tojaꞌ ta chic la̱ex incꞌaꞌ tixqꞌue e̱tzacae̱mk? ¿Ani e̱re la̱ex ta̱ru̱k tixtik ru lix yuꞌam usta naxtacuasi rib xcꞌoxlanquil? Cui incꞌaꞌ nequexru xba̱nunquil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, ¿cꞌaꞌut nak nequetacuasi e̱rib chixcꞌoxlanquil? Qꞌuehomak retal li utzꞌuꞌuj chanru nak nequeꞌqꞌui chi incꞌaꞌ nequeꞌcꞌanjelac chi moco nequeꞌquemoc. Aꞌut la̱in tinye e̱re, usta cꞌajoꞌ xchakꞌal ru lix tikibanquil laj Salomón, abanan incꞌaꞌ quixtau xchakꞌal ru li utzꞌuꞌuj aꞌin. Ut cui li Dios naxqꞌue lix chꞌinaꞌusal li pim li cuan junpa̱t ajcuiꞌ ut cuulaj qꞌuebilak saꞌ xam, ¿ma tojaꞌ ta chic la̱ex incꞌaꞌ textikib? La̱ex incꞌaꞌ nequexpa̱ban chi tzꞌakal. Joꞌcan ut nak incꞌaꞌ yo̱k e̱cꞌaꞌux chirix le̱ cua e̱rucꞌa. Le̱ yucuaꞌ li cuan saꞌ choxa naxnau li cꞌaꞌru nequeraj ru. Li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios, caꞌaj cuiꞌ lix tzacae̱mkeb nequeꞌxcꞌoxla. Abanan la̱ex te̱sicꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios ut chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin talajqꞌuehekꞌ e̱re chokꞌ xtzꞌakob. Qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chirix li biomal cuan saꞌ choxaMexxucuac ex cualal incꞌajol. Usta incꞌaꞌ qꞌuihex, abanan le̱ yucuaꞌ cuan saꞌ choxa cꞌojcꞌo xchꞌo̱l chixqꞌuebal e̱re lix nimajcual cuanquilal. Cꞌayihomak li cꞌaꞌru cuan e̱re ut sihomak reheb li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb re nak cua̱nk e̱biomal saꞌ choxa. Aran incꞌaꞌ na-oc laj e̱lkꞌ chi elkꞌac chi moco namaxen. Qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chirix li biomal li incꞌaꞌ na-osoꞌ. Joꞌcan nak chenauhak nak bar cuan cuiꞌ le̱ biomal, aran ajcuiꞌ cua̱nk le̱ cꞌaꞌux. Yoꞌon cua̱nkex chiroybeninquil lix cꞌulunic li Ka̱cuaꞌChecauresihak e̱rib. Yo̱kex chiroybeninquil li Ka̱cuaꞌ. Chanchanakex li mo̱s li lochlo xxam ut yo̱ chiroybeninquil lix patrón. Chanchanakex li mo̱s li yo̱queb chiroybeninquil lix patroneb nak ta̱sukꞌi̱k chak saꞌ junak sumla̱c. Nak tixtochꞌ li puerta, saꞌ junpa̱t teꞌxte chiru. Us xak reheb li mo̱s li yo̱queb chiroybeninquil lix patroneb. Nak ta̱cuulak li patronej, tixtauheb chi ajo̱queb ru. Relic chi ya̱l ninye e̱re li patronej tixcauresi rib ut tixchunubeb lix mo̱s saꞌ me̱x ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱qꞌuehok re lix tzacae̱mkeb. Us xak reheb li mo̱s li yo̱keb chiroybeninquil lix patrón, usta tuktu kꞌojyi̱n malaj ut sake̱uc re ta̱cuulak. Cheqꞌuehak retal aꞌin: Cui ta naxnau li yucuaꞌbej saꞌ li cab jokꞌe ho̱nal re li kꞌojyi̱n tol-e̱lk laj e̱lkꞌ, ta̱yoꞌlek raj ut incꞌaꞌ raj tixcanab chi elkꞌac li cꞌaꞌru cuan saꞌ li rochoch. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex yoꞌon cua̱nkex chi oybeni̱nc xban nak incꞌaꞌ nequenau jokꞌe ho̱nal tincuulak la̱in li Cꞌajolbej. Tincuulak chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l, chan li Jesús. Laj Pedro quixye re li Jesús: —At Ka̱cuaꞌ, ¿ma caꞌaj cuiꞌ ke la̱o xaye li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌan, malaj ut reheb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit?— Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Li mo̱s li cuan xnaꞌleb ut cha̱bil, aꞌan li ta̱qꞌuehekꞌ xcuanquil xban lix patrón saꞌ xbe̱neb li rech mo̱sil. Aꞌan chic ta̱qꞌuehok re xtzacae̱mkeb saꞌ x-o̱ril. Us xak re li mo̱s li yo̱k chixba̱nunquil lix cꞌanjel saꞌ xya̱lal nak ta̱cꞌulu̱nk lix patrón. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak li patrón aꞌan, tixkꞌaxtesi sa rukꞌ chixjunil lix jun cablal. Abanan cui li mo̱s aꞌan incꞌaꞌ us lix naꞌleb, tixye saꞌ xchꞌo̱l, “Lin patrón ta̱ba̱yk chi cꞌulu̱nc”. Ut ta̱oc chixsacꞌbaleb li rech mo̱sil joꞌ cui̱nk joꞌ ixk ut ta̱oc chi cuaꞌac, chi ucꞌac ut chi cala̱c. Ma̱cꞌaꞌak saꞌ xchꞌo̱l nak ta̱cꞌulu̱nk lix patrón. Ut lix patrón tixqꞌue chixtojbal rix lix ma̱c ut tixtakla saꞌ xya̱nkeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Li mo̱s li naxnau cꞌaꞌru naraj lix patrón ut chi ti̱c ma̱cꞌaꞌ naxba̱nu, li jun aꞌan ta̱saqꞌuekꞌ chi cau. Abanan li mo̱s li incꞌaꞌ naxba̱nu li us xban nak incꞌaꞌ naxnau cꞌaꞌru naraj lix patrón, li jun aꞌan tixcꞌul ajcuiꞌ xtojbal xma̱c. Abanan caꞌchꞌin ajcuiꞌ chiru li tixcꞌul li naxnau li cꞌaꞌru naraj lix patrón. Li ani naxnau xya̱lal, mas cuiꞌchic nabal li i̱k cuan saꞌ xbe̱n. Ut li ani cuan xnaꞌleb chi us, mas cuiꞌchic li i̱k cuan saꞌ xbe̱n chiru li jun li ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb, chan. Nacuan chꞌaꞌajquilal nak junak naxpa̱b li CristoLi Jesús quixye ajcuiꞌ: —Chanchan li xinqꞌue xam saꞌ ruchichꞌochꞌ nak xinchal la̱in xban nak saꞌ incꞌabaꞌ la̱in nabal li chꞌaꞌajquilal ta̱cua̱nk. Nacuaj ta ac xnumeꞌ li chꞌaꞌajquilal aꞌin. Abanan tento tincꞌul jun li cubi haꞌ xbe̱n cua. Ut li cubi haꞌ, aꞌan li nimla raylal li tincꞌul. Ut yo̱kin chiroybeninquil li ho̱nal aꞌan chi ra saꞌ inchꞌo̱l toj ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱cꞌulma̱nk. Ma̱re la̱ex nequecꞌoxla nak junes tuktu̱quil usilal xincꞌam chak saꞌ ruchichꞌochꞌ. Incꞌaꞌ. Ta̱cua̱nk ajcuiꞌ nabal li chꞌaꞌajquilal. Chalen anakcuan incꞌaꞌ chic sa teꞌcua̱nk li ju̱nk cabal saꞌ rochocheb xban nak cuan li teꞌpa̱ba̱nk cue ut cuan incꞌaꞌ. Ma̱re cuan o̱b chi cristian saꞌ li jun cabal. Oxib xicꞌ teꞌril li cuib chic. Ut li cuib xicꞌ teꞌril li oxib chic. Li yucuaꞌbej xicꞌ ta̱ril li ralal, ut li alalbej xicꞌ ta̱ril lix yucuaꞌ. Li naꞌbej xicꞌ ta̱ril lix coꞌ ut li coꞌbej xicꞌ ta̱ril lix naꞌ. Ut li naꞌbej xicꞌ ta̱ril li ralib ut li alibej xicꞌ ta̱ril lix naꞌ lix be̱lom.— Li Jesús quixye ajcuiꞌ reheb li qꞌuila tenamit: —Nak nequeril nak yo̱ chi cha̱lc li chok bar na-oc cuiꞌ li sakꞌe, nequeye, “Ho̱n naxqꞌue hab”, chanquex. Ut ya̱l ajcuiꞌ nak naxqꞌue li hab. Ut joꞌcan ajcuiꞌ nak nachal li ikꞌ saꞌ li sur. Nequeye, “Tik ru li cutan tixqꞌue anakcuan,” chanquex. Ut ya̱l ajcuiꞌ nak naxqꞌue li tik. La̱ex aj caꞌ pacꞌal u. Nequenau xqꞌuebal retal ru li choxa ut li ruchichꞌochꞌ. Abanan caꞌaj cuiꞌ aꞌan nequenau rilbal. Incꞌaꞌ nequeqꞌue retal li yo̱ chi cꞌulma̱nc saꞌ eb li cutan aꞌin. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nequeqꞌue retal cꞌaꞌru li us te̱ba̱nu? Nak yo̱quex chi xic riqꞌuin laj rakol a̱tin, yi̱bomak ru le̱ chꞌaꞌajquil saꞌ junpa̱t riqꞌuin li xicꞌ na-iloc a̱cue nak toj ma̱jiꞌ nequexcuulac. Cui incꞌaꞌ nacacꞌam a̱cuib saꞌ usilal chi junpa̱t, laj rakol a̱tin tatxtakla sa tzꞌalam. La̱in ninye a̱cue nak incꞌaꞌ tat-e̱lk aran cui incꞌaꞌ ta̱toj chixjunil li joꞌ qꞌuial teꞌxpatzꞌ a̱cue, chan li Jesús. Li Jesús quixkꞌuseb li nequeꞌxcꞌoxla nak nakacꞌul li raylal xban nak cuan li kama̱cSaꞌ li ho̱nal aꞌan queꞌcuulac cuib oxibeb li cui̱nk riqꞌuin li Jesús ut queꞌxye re chanru nak laj Pilato quixtakla xcamsinquileb li cui̱nk aj Galilea nak yo̱queb chi mayejac saꞌ li templo. Ut li Jesús quixye reheb: —¿Ma nequecꞌoxla la̱ex nak eb li cui̱nk aꞌan kꞌaxal cuiꞌchic aj ma̱queb chiruheb li rech tenamitil? ¿Ma xban aꞌan nak queꞌxcꞌul a raylal aꞌan nak nequeye la̱ex? chan reheb. —Tinye e̱re nak incꞌaꞌ. Cui la̱ex incꞌaꞌ te̱yotꞌ e̱chꞌo̱l ut te̱jal e̱cꞌaꞌux, tex-osokꞌ ajcuiꞌ la̱ex che̱junilex. ¿Cꞌaꞌru nequecꞌoxla chirixeb li cuakxaklaju chi cui̱nk li queꞌcam nak li torre li cuan Siloé quitꞌaneꞌ saꞌ xbe̱neb? ¿Ma xban nak numtajenak lix ma̱queb aꞌan chiruheb chixjunileb li cuanqueb Jerusalén nak queꞌxcꞌul chi joꞌcan? La̱in ninye e̱re nak incꞌaꞌ. Ut cui la̱ex incꞌaꞌ te̱yotꞌ e̱chꞌo̱l ut te̱jal e̱cꞌaꞌux, tex-osokꞌ ajcuiꞌ la̱ex, chan li Jesús. Li jun to̱n chi higo li incꞌaꞌ nau̱chinQuixye ajcuiꞌ li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin reheb: —Jun li cui̱nk cuan jun to̱n xhigo aubil saꞌ lix chꞌochꞌ. Ut quichal chixsicꞌbal li ru, abanan ma̱cꞌaꞌ quixtau. Quixye re li cui̱nk li na-iloc re li acui̱mk: “Oxib chihab cuoquic chiroybeninquil ma ta̱u̱chi̱nk li cheꞌ aꞌin, ut incꞌaꞌ nau̱chin. Yocꞌ li cheꞌ aꞌin. ¿Cꞌaꞌru aj e nak yo̱k chixlatzꞌanquil li chꞌochꞌ chi incꞌaꞌ nau̱chin?” chan. Ut li cui̱nk li na-iloc re li acui̱mk quixye re: “Ka̱cuaꞌ, cana̱k cuan chic jun chihabak. Ut tinbec li chꞌochꞌ saꞌ xto̱n ut tinqꞌue xkꞌemal li chꞌochꞌ. Ut cui ta̱u̱chi̱nk, us; ut cui incꞌaꞌ, ta̱yocꞌ mokon,” chan.— Quicuechꞌi̱c rix li Jesús xban nak naqꞌuirtesin saꞌ li hiloba̱l cutanSaꞌ jun li hiloba̱l cutan, li Jesús yo̱ chixcꞌutbal lix ya̱lal chiruheb saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Ut aran cuan jun li ixk cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Cuakxaklaju chihab roquic lix yajel. Cꞌutzcꞌu rix li ixk nak nabe̱c ut incꞌaꞌ naru naxakli chi ti̱c. Nak quiril li ixk li Jesús quixbok riqꞌuin ut quixye re: —At ixk, anakcuan qꞌuirtesinbilat chic.— Ut quixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱n li ixk. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan li ixk quixakli chi ti̱c ut qui-oc chixlokꞌoninquil li Dios. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li nataklan saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío xban nak li Jesús quixqꞌuirtesi li ixk saꞌ li hiloba̱l cutan. Ut quixye reheb li cuanqueb aran: —Cuakib cutan cuan re nak naru texcꞌanjelak. Chiruheb a cutan aꞌan naru nequexchal chi banecꞌ ut incꞌaꞌ texcha̱lk chi banecꞌ saꞌ li hiloba̱l cutan, chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quichakꞌoc ut quixye re: —¡Ex aj caꞌ pacꞌal u! ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ te̱hit e̱bo̱yx malaj ut e̱bu̱r saꞌ li hiloba̱l cutan re nak te̱cꞌameb chi ucꞌac? Li ixk aꞌin, aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Abraham. Ac cuan cuakxaklaju chihab roquic laj tza xchꞌiꞌchꞌiꞌinquil. Cui la̱ex nequehit le̱ bo̱yx saꞌ li hiloba̱l cutan, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ru̱k tinqꞌuirtesi li ixk aꞌin saꞌ li hiloba̱l cutan? chan. Ut riqꞌuin li cꞌaꞌru quixye li Jesús, quixcꞌut xxuta̱neb chixjunileb li yo̱queb chixcuechꞌinquil rix. Abanan li qꞌuila tenamit queꞌsahoꞌ xchꞌo̱l xbaneb li milagro li yo̱ chixba̱nunquil li Jesús. Quijuntakꞌe̱ta̱c lix nimajcual cuanquilal li Dios riqꞌuin li riyajil li mostaza—¿Cꞌaꞌru ta̱ru̱k tinjuntakꞌe̱ta cuiꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios? chan li Jesús. —Ut, ¿cꞌaꞌru chi jaljo̱quil ru a̱tin tinye re xchꞌolobanquil xya̱lal lix nimajcual cuanquilal li Dios? Lix nimajcual cuanquilal li Dios, aꞌan chanchan riyajil li mostaza, li quixcꞌam jun li cui̱nk ut quirau saꞌ lix chꞌochꞌ. Ut quimok ut quiniman chi us. Nimla cheꞌ quicuulac. Ut laj xicꞌanel xul nequeꞌxyi̱b xsoqueb saꞌ eb li rukꞌ.— Ut quixye cuiꞌchic: —¿Cꞌaꞌru ta̱ru̱k tinjuntakꞌe̱ta cuiꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios? Lix nimajcual cuanquilal li Dios, aꞌan chanchan li na-oc chokꞌ xchꞌamal li caxlan cua. Li ixk quixqꞌue caꞌchꞌin saꞌ oxib bisoc li cꞌaj ut quisipoꞌ chixjunil li kꞌem xban.— Moco chixjunileb ta teꞌoc saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios, usta nequeꞌxye nak aj pa̱banelebLi Jesús quinumeꞌ saꞌ eb li tenamit ut saꞌ eb li cꞌaleba̱l nak yo̱ chi xic Jerusalén ut yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb li tenamit. Jun reheb li cuanqueb aran quixye re: —At Ka̱cuaꞌ, ¿ma ya̱l nak incꞌaꞌ qꞌuiheb li teꞌcolekꞌ? chan re. Li Jesús quichakꞌoc ut quixye: —Joꞌcan nak qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chi oc saꞌ li oqueba̱l li caꞌchꞌin ru. Nabaleb raj li teꞌraj oc, abanan incꞌaꞌ teꞌru̱k chi oc. Nak acak xtzꞌap li oqueba̱l laj e̱chal re li cab, la̱ex texcana̱k chirix cab ut te̱tochꞌ raj chic li puerta ut te̱ye, “Ka̱cuaꞌ, Ka̱cuaꞌ, te li puerta chiku”, chaꞌkex. Abanan aꞌan ta̱chakꞌok ut tixye e̱re, “Incꞌaꞌ ninnau e̱ru bar xexchal chak”, chaꞌak. Ut la̱ex te̱ye cuiꞌchic re, “¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ ta̱nau ku? La̱o xocuaꞌac xo-ucꞌac kochbenat. Ut la̱at xatcꞌutuc lix ya̱lal chiku saꞌ li katenamit”, chaꞌkex. Ut laj e̱chal cab tixye cuiꞌchic e̱re, “Ninye e̱re nak incꞌaꞌ ninnau bar xexchal chak. Elenkex chicuu, la̱ex aj ba̱nuhom ma̱usilal”, chaꞌak. Nak te̱ril laj Abraham, laj Isaac, laj Jacob ut chixjunileb li profeta cua̱nkeb saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios, ut la̱ex incꞌaꞌ tex-ocsi̱k, toj aran texya̱bak ut te̱cꞌuxuxi li ruch e̱re xban xrahil e̱chꞌo̱l. Nabaleb li telajeꞌcha̱lk chak yalak bar jun sut rubel choxa, ut teꞌcꞌojla̱k chi cuaꞌac saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios. Cuanqueb li incꞌaꞌ qꞌuebileb xlokꞌal arin saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌqꞌuehekꞌ xlokꞌal riqꞌuin li Dios. Ut cuanqueb ajcuiꞌ li qꞌuebileb xlokꞌal arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Eb aꞌan incꞌaꞌ teꞌxcꞌul xlokꞌal riqꞌuin li Dios, chan li Jesús. Laj Herodes ta̱raj xcamsinquil li JesúsUt saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan cuanqueb aj fariseo queꞌcuulac riqꞌuin li Jesús chixyebal re: —Elen arin. Ayu xban nak laj Herodes ta̱raj a̱camsinquil, chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —Ayukex ut yehomak re laj Herodes li chanchan yac nak anakcuan ut cuulaj la̱in yo̱kin chi isi̱nc ma̱us aj musikꞌej ut yo̱kin chi qꞌuirtesi̱nc. Ut saꞌ rox li cutan tinchoy lin cꞌanjel. Abanan tento nak yo̱kin chi xic anakcuan, cuulaj, ut caꞌbej. Tento tincuulak Jerusalén re nak tincamsi̱k aran xban nak incꞌaꞌ naru ta̱camsi̱k junak profeta saꞌ jalan naꞌajej. Tento nak aran Jerusalén tincamsi̱k, chaꞌkex re. Li Jesús quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l chirilbal li tenamit JerusalénEx aj Jerusalén, la̱ex nequecamsiheb li profeta ut nequecuti chi pec eb li nequeꞌtakla̱c e̱riqꞌuin xban li Dios. Nabal sut raj xcuaj e̱colbal joꞌ nak naxchꞌutubeb li ral li caxlan rubel lix xicꞌ. Abanan la̱ex incꞌaꞌ xeraj. Ut anakcuan le̱ tenamit ta̱cana̱k chi naqꞌuirnac aj chic ru. Tinye ut e̱re chalen anakcuan incꞌaꞌ chic te̱ril cuu toj nak te̱ye, “Osobtesinbil taxak li xchal saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ”, chan li Jesús. Saꞌ li hiloba̱l cutan li Jesús quixqꞌuirtesi jun li cui̱nk sip lix tibelSaꞌ jun li hiloba̱l cutan li Jesús co̱ chi cuaꞌac saꞌ rochoch jun laj fariseo nim xcuanquil. Ut cuanqueb ajcuiꞌ cuib oxib laj fariseo yo̱queb chixqꞌuebal retal li Jesús. Aran cuan jun li cui̱nk sip xakxo chiru li Jesús. Ut li Jesús quixye reheb laj tzolol chakꞌrab ut reheb laj fariseo: —¿Cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab? ¿Ma us qꞌuirtesi̱nc saꞌ li hiloba̱l cutan? ¿Malaj ut incꞌaꞌ us? chan reheb. Ut eb aꞌan ti̱c ma̱cꞌaꞌ queꞌxye. Tojoꞌnak li Jesús quixchap li rukꞌ li cui̱nk ut quixqꞌuirtesi ut quixye re nak naru ta̱xic. Nak quixsukꞌisi rib li Jesús, quixye reheb li cuanqueb aran: —¿Ani junak e̱re la̱ex ta̱tꞌanekꞌ ta junak xbu̱r malaj ut xbo̱yx saꞌ xjulel haꞌ, ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱xic saꞌ junpa̱t chirisinquil usta hiloba̱l cutan? chan reheb. Ut eb aꞌan chi ti̱c incꞌaꞌ queꞌxnau xsumenquil. Li Jesús quixye nak incꞌaꞌ us li nimobresi̱nc ibLi Jesús quixqꞌue retal nak li bokbileb chi cuaꞌac saꞌ li cab aꞌan yo̱queb chixsicꞌbal ru li naꞌajej li nequeꞌqꞌueheꞌ cuiꞌ li cuanqueb xcuanquil. Joꞌcan nak quixye jun li jaljo̱quil ru a̱tin reheb. Quixye: —Nak texbokekꞌ saꞌ junak sumla̱c, mexcꞌojla saꞌ li naꞌajej li naqꞌueheꞌ reheb li cuanqueb xcuanquil. Ma̱re ta̱cuulak junak chic mas nim xcuanquil che̱ru la̱ex. Ut li xbokoc e̱re ta̱cha̱lk ut tixye e̱re, “Qꞌuehomak li naꞌajej aꞌin re li cui̱nk aꞌin”, chaꞌak e̱re. Yo̱k chic e̱xuta̱n nak texxic chi cꞌojla̱c saꞌ li naꞌajej li nequeꞌcꞌojla cuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Joꞌcan nak ninye e̱re nak texbokekꞌ saꞌ junak sumla̱c, chexcꞌojla̱k saꞌ li naꞌajej li nequeꞌcꞌojla cuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Ut li xbokoc e̱re, ta̱cha̱lk ut tixye e̱re, “Quimkex, cꞌojlankex arin saꞌ li cha̱bil naꞌajej”, chaꞌak e̱re. Chi joꞌcan ta̱qꞌuehekꞌ e̱lokꞌal chiruheb chixjunileb li cꞌojcꞌo̱queb saꞌ li me̱x e̱rochben. Joꞌcan nak chixjunileb li nequeꞌxnimobresi ribeb, ta̱cubsi̱k xcuanquileb. Ut chixjunileb li nequeꞌxcubsi ribeb, eb aꞌan teꞌqꞌuehekꞌ xcuanquil, chan li Jesús. Ut quixye ajcuiꞌ li Jesús re laj e̱chal cab: —Nak tatqꞌuehok chi tzaca̱nc, malaj ut ta̱ba̱nu junak ninkꞌe, moco caꞌaj cuiꞌ ta la̱ cuami̱g ta̱bokeb, chi moco caꞌaj cuiꞌ eb la̱ cuas ut eb la̱ cui̱tzꞌin, chi moco caꞌaj cuiꞌ la̱ cuechꞌalal, chi moco caꞌaj cuiꞌ la̱ cuech cabal li biomeb, xban nak eb aꞌan naru teꞌxba̱nu ajcuiꞌ jun ninkꞌe ut tateꞌxbok ut teꞌxqꞌue re̱kaj cha̱cuu. Nak ta̱ba̱nu junak li ninkꞌe, ta̱bok ajcuiꞌ eb li nebaꞌ ut eb li tokol rok rukꞌ, ut eb li ye̱k rok ut eb li mutzꞌ, xban nak eb aꞌan incꞌaꞌ ta̱ru̱k teꞌxqꞌue re̱kaj a̱cue. Abanan li Dios tatrosobtesi ut tixqꞌue re̱kaj a̱cue nak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo li ti̱queb xchꞌo̱l, chan li Jesús re. Li Jesús quixchꞌolob xya̱lal chirixeb li nequeꞌtzꞌekta̱nan re li rusilal li DiosJun reheb li chunchu̱queb saꞌ li me̱x quirabi li cꞌaꞌru quixye li Jesús ut quixye re: —Us xak re li ani ta̱tzꞌako̱nk chi cuaꞌac saꞌ li ninkꞌe saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios, chan. Nak quichakꞌoc, li Jesús quixye jun li jaljo̱quil ru a̱tin re: Quicuan jun li cui̱nk quixcꞌu̱b jun nimla ninkꞌe ut nabaleb li quixbokeb chi cuaꞌac. Nak quicuulac xkꞌehil li ninkꞌe, quixtakla lix mo̱s chixyebal reheb li bokbileb nak teꞌcha̱lk chi cuaꞌac xban nak ac xya̱loꞌ li tzacae̱mk. Abanan chixjunileb queꞌoc xpatzꞌbal xcuybaleb. Jun quiyehoc: —Xinlokꞌ jun inchꞌochꞌ. Tento nak tinxic chirilbal. Tintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cuy inma̱c xban nak incꞌaꞌ tinxic, chan. Ut li jun chic quixye: —Xinlokꞌ o̱b sumal inbo̱yx. Xic cue chirilbaleb. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cuy inma̱c, chan. Ut li jun chic quixye: —Tojeꞌ xinsumla ut incꞌaꞌ chic naru tinxic, chan. Li mo̱s quisukꞌi riqꞌuin lix patrón ut quixye re li cꞌaꞌru queꞌxye li bokbileb. Quichal xjoskꞌil li patrón ut quixye re lix mo̱s: —Ayu saꞌ cꞌayil ut saꞌ eb li be ut ta̱bokeb li nebaꞌ, eb li tokol rok rukꞌeb, eb li ye̱k rokeb ut eb li mutzꞌ ut ta̱cꞌameb chak arin, chan. Co̱ li mo̱s ut quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re. Nak quisukꞌi chak quixye re lix patrón: —Ka̱cuaꞌ, xinba̱nu joꞌ xaye cue ut toj cuan nabal li naꞌajej, chan. Li patrón quixye re lix mo̱s: —Tatxic chire li tenamit ut saꞌ cꞌaleba̱l ut ta̱cuelaji chak ruheb chi cha̱lc saꞌ li ninkꞌe re nak ta̱nujak li cuochoch, chan. La̱in ninye e̱re nak ma̱ jun reheb li bokbileb xbe̱n cua teꞌtzꞌako̱nk riqꞌuin li ninkꞌe li xinba̱nu, chan li patrón. Cuan chꞌaꞌajquilal riqꞌuin xpa̱banquil li CristoNak yo̱ chi xic li Jesús nabaleb li tenamit yo̱queb chi ta̱ke̱nc re. Quixsukꞌisi rib li Jesús ut quixye reheb: —Li ani ta̱raj ta̱ke̱nc cue, tento nak tinixra chi tzꞌakal la̱in chiruheb lix naꞌ xyucuaꞌ, li rixakil ut eb lix cocꞌal, ut eb li rechꞌalal joꞌ ajcuiꞌ lix yuꞌam. Cui incꞌaꞌ tinixra chi tzꞌakal, li jun aꞌan moco us ta chokꞌ intzolom. Li ani ta̱raj oc chokꞌ intzolom, tento nak tinixta̱ke ut tixcuy xnumsinquil li raylal usta ta̱camsi̱k saꞌ incꞌabaꞌ. Cui cuan junak e̱re naraj tixyi̱b junak cab najt xteram, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱cꞌojla̱k xbe̱n cua chixbirbal rix ma cuan tzꞌakal lix tumin re tixchoy xyi̱banquil li cab? Cui tixqꞌue lix cimiento li cab ut incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k xchoybal, chixjunileb li teꞌilok re teꞌxtiquib xseꞌenquil. Ut teꞌxye, —Li cui̱nk aꞌin quixtiquib cablac ut incꞌaꞌ naru xchoybal, chaꞌkeb. ¿Ma cuan ta biꞌ junak rey ta̱xic chi pletic riqꞌuin junak chic rey cui incꞌaꞌ ta̱cꞌojla̱k xbe̱n cua chixcꞌoxlanquil ma tixcuy pletic rochbeneb laje̱bak mil chi cui̱nk riqꞌuin li rey jun chic, li yo̱ chi cha̱lc chi pletic rochbeneb junmay mil chi cui̱nk? Ut cui naxcꞌoxla nak incꞌaꞌ ta̱ru̱k, tixtaklaheb lix takl nak toj cua̱nkeb chi najt chixtzꞌa̱manquil chiru li rey jun chic re nak teꞌcana̱k saꞌ usilal chi ribileb rib. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex. Tento te̱cꞌoxla chi us cꞌaꞌru te̱ba̱nu xban nak li ani incꞌaꞌ naraj xcanabanquil li cꞌaꞌru cuan re, li jun aꞌan moco us ta ta̱oc chokꞌ intzolom. Li ani incꞌaꞌ chic naxcuy xpa̱banquil li Jesús, aꞌan chanchan li atzꞌam li incꞌaꞌ chic quiꞌLi atzꞌam, aꞌan cha̱bil. Abanan cui incꞌaꞌ chic quiꞌ, ma̱cꞌaꞌ chic ta̱oc cuiꞌ. Incꞌaꞌ chic ta̱usa̱k chokꞌ re li chꞌochꞌ, chi moco chokꞌ re li mul. Yal re tzꞌekecꞌ aj chic. Li ani ta̱raj rabinquil li cua̱tin, chixqꞌuehak retal li yo̱quin chixyebal. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li carner sachenakNabaleb laj titzꞌol toj ut eb laj ma̱c queꞌcuulac chirabinquil li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal li Jesús. Eb laj fariseo ut eb laj tzꞌi̱b yo̱queb chi cuechꞌi̱nc ut yo̱queb chixyebal: —Li cui̱nk aꞌin naxcꞌam rib saꞌ usilal riqꞌuineb laj ma̱c ut nacuaꞌac rochbeneb, chanqueb. Li Jesús quixye reheb li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin: —¿Ma cuan junak cui̱nk saꞌ e̱ya̱nk cua̱nk ta oꞌcꞌa̱lak (100) xcarner, cui ta̱sachk junak saꞌ xya̱nkeb aꞌan, ma incꞌaꞌ raj tixcanab li bele̱laju roꞌcꞌa̱l (99) saꞌ cꞌaleba̱l ut ta̱xic chixsicꞌbal li quisach toj retal tixtau chak? chan. Ut nak tixtau, ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l ut tixqꞌue saꞌ xbe̱n xtel, ut ta̱xic saꞌ rochoch. Tixchꞌutubeb li rami̱g ut li rech cabal ut tixye reheb: —Chisahokꞌ saꞌ kachꞌo̱l cuochbenex xban nak xintau lin carner li quisach, chaꞌak reheb. La̱in tinye e̱re nak joꞌcan ajcuiꞌ saꞌ choxa. Ta̱cua̱nk nimla sahil chꞌo̱lej nak junak aj ma̱c tixyotꞌ xchꞌo̱l tixjal xcꞌaꞌux chiruheb bele̱laju roꞌcꞌa̱l chi cristian li ac xeꞌpa̱ban ut ti̱queb chic xchꞌo̱leb. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li tumin sachenakUt quixye ajcuiꞌ reheb: —Kayehak nak junak ixk cuan laje̱bak xtumin. Cui ta̱sachk junak lix tumin, ¿ma incꞌaꞌ raj tixloch li xam ut ta̱oc chixmesunquil li cab ut tixsiqꞌui toj retal tixtau? Ut nak tixtau, tixchꞌutubeb li rami̱g ut eb li rech cabal ut tixye reheb: “Chisahokꞌ saꞌ kachꞌo̱l cuochbenex xban nak xintau lin tumin li quisach chicuu,” chaꞌak. La̱in ninye e̱re nak joꞌcan ajcuiꞌ eb lix ángel li Dios teꞌsahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak junak aj ma̱c ta̱yotꞌekꞌ xchꞌo̱l ut tixjal xcꞌaꞌux.— Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li yucuaꞌbej li quixcuy xma̱c li ralalUt quixye ajcuiꞌ reheb li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin: Jun li cui̱nk quicuan cuib li ralal. Li i̱tzꞌinbej quixye re lix yucuaꞌ: —At inyucuaꞌ, qꞌue cue anakcuan la̱ jun cablal li joꞌ qꞌuial li tintzꞌak la̱in, chan. Tojoꞌnak li yucuaꞌbej quixjeqꞌui lix jun cablal reheb li ralal cuib. Ut ma̱jiꞌ ajcuiꞌ najterak nak li i̱tzꞌinbej quixchꞌutub chixjunil li cꞌaꞌru cuan re, ut co̱ chi najt saꞌ jalanil tenamit. Aran quixsach li cꞌaꞌru re nak yo̱ chixkꞌaxbal li cutan chi joꞌ ma̱joꞌ. Ut nak ac xsach chixjunil li cꞌaꞌru cuan re, quicuan jun nimla cueꞌej saꞌ li tenamit aꞌan. Ut li al yo̱ chixcuybal xtzꞌocajic. Joꞌcan nak co̱ riqꞌuin jun li cui̱nk cuan saꞌ li tenamit aꞌan chixpatzꞌbal xtrabaj. Ut li cui̱nk aꞌan quixtakla saꞌ cꞌaleba̱l chi iloc a̱k. Quiraj raj xcuaꞌbal xcuaheb li a̱k xban nak ta̱tzꞌoca̱k. Abanan incꞌaꞌ queꞌxqꞌue caꞌchꞌinak re. Quijulticoꞌ re chanru nak quicuan saꞌ rochoch lix yucuaꞌ ut quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Nabaleb aj cꞌanjel cuanqueb saꞌ rochoch lin yucuaꞌ ut numtajenak xcuaheb. Ut la̱in arin osocꞌ cue xban tzꞌoca̱c. Tinxic cuiꞌchic saꞌ rochoch lin yucuaꞌ ut tinye re, “At inyucuaꞌ, xinma̱cob chiru li Dios joꞌ ajcuiꞌ cha̱cuu la̱at. Ma̱cuaꞌ chic incꞌulub nak tincꞌabaꞌin a̱cualal. China̱cꞌul ban joꞌ junak a̱mo̱s,” chaꞌakin re, chan saꞌ xchꞌo̱l. Saꞌ junpa̱t quicuacli ut quisukꞌi saꞌ rochoch lix yucuaꞌ. Toj cuan ajcuiꞌ chak chi najt nak qui-ileꞌ xban lix yucuaꞌ. Ut li yucuaꞌbej quiril xtokꞌoba̱l ru. Co̱ saꞌ a̱nil chixcꞌulbal li ralal. Quixkꞌalu ut quirutzꞌ ru. Ut li ralal quixye re: —At inyucuaꞌ, xinma̱cob chiru li Dios joꞌ ajcuiꞌ cha̱cuu la̱at. Ma̱cuaꞌ chic incꞌulub nak tincꞌabaꞌin a̱cualal, chan re lix yucuaꞌ. Aꞌut li yucuaꞌbej quixye reheb lix mo̱s: —Sicꞌomak chak saꞌ junpa̱t li cha̱bil tꞌicr ut qꞌuehomak chirix. Qꞌuehomak xmatkꞌab chi ruꞌuj rukꞌ ut qꞌuehomak xxa̱b chi rok. Ut cꞌamomak chak li chꞌina cuacax, li chꞌolaninbil chi us. Camsihomak ut toninkꞌei̱k, xban nak li cualal aꞌin chanchan camenak nak xcuan chak. Aꞌut anakcuan xsukꞌi cuiꞌchic chi yoꞌyo. Sachenak nak xcuan ut xtauman cuiꞌchic, chan. Ut queꞌoc chi ninkꞌei̱c. Ut li asbej cuan chak saꞌ cꞌaleba̱l. Nak yo̱ chi cuulac saꞌ cab, quirabi li son ut li xajoc. Quixbok jun li mo̱s ut quixpatzꞌ re cꞌaꞌru yo̱queb saꞌ cab. Li mo̱s quixye re: —Xsukꞌi chak la̱ cui̱tzꞌin ut la̱ yucuaꞌ xtakla xcamsinquil li ral li cuacax li chꞌolaninbil chi us, xban nak la̱ cui̱tzꞌin xsukꞌi cuiꞌchic chi cau ut chi sa saꞌ xchꞌo̱l, chan. Nak li asbej quirabi li cꞌaꞌru quixye li mo̱s, quichal xjoskꞌil, ut incꞌaꞌ quiraj oc saꞌ li rochoch. Ut li yucuaꞌbej qui-el chirix cab ut quixtzꞌa̱ma chiru nak ta̱oc. Li asbej quichakꞌoc ut quixye re lix yucuaꞌ: —At inyucuaꞌ, la̱at nacanau nak nabal chihab xincꞌanjelac cha̱cuu ut ma̱ jun sut xinkꞌet la̱ cua̱tin. Ut ma̱ jun cua xaqꞌue junak inchꞌina chiba̱t re nak tinninkꞌei̱k cuochbeneb li cuami̱g. Abanan anakcuan xcꞌulun la̱ cualal aꞌin li quisachoc re la̱ jun cablal riqꞌuineb li ixk li nequeꞌxcꞌayi rib ut la̱at xatakla xcamsinquil chokꞌ re li chꞌina cuacax li chꞌolaninbil chi us, chan li asbej. Li yucuaꞌbej quixye re: —At cualal, la̱at junelic cuancat cuiqꞌuin ut chixjunil li cꞌaꞌru cuan cue, aꞌan a̱cue ajcuiꞌ la̱at. Abanan tento nak toninkꞌei̱k anakcuan ut ta̱sahokꞌ saꞌ kachꞌo̱l xban nak la̱ cui̱tzꞌin chanchan camenak nak xcuan; abanan xsukꞌi cuiꞌchic chi yoꞌyo. Quisach ut xtauman cuiꞌchic, chan li yucuaꞌbej. Li merto̱m li incꞌaꞌ us xnaꞌlebLi Jesús quixye reheb lix tzolom li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin: —Quicuan jun li cui̱nk kꞌaxal biom ut quicuan jun xmerto̱m. Cuanqueb li queꞌjitoc chirix li merto̱m chiru li patrón ut queꞌxye re: “La̱ merto̱m yo̱ chixsachbal la̱ biomal,” chanqueb re. Joꞌcan nak quixbok lix merto̱m ut quixye re: “¿Cꞌaꞌru xya̱lal li yo̱quin chirabinquil cha̱cuix? Ta̱kꞌaxtesi la̱ cue̱nt nak xatcuan chi cꞌanjelac xban nak incꞌaꞌ chic tatcana̱k chokꞌ inmerto̱m,” chan re. Ut li merto̱m quixye saꞌ xchꞌo̱l: “¿Cꞌaꞌru tinba̱nu anakcuan xban nak lin patrón tinrisi saꞌ lin cꞌanjel? Incꞌaꞌ tincuy li cacuil cꞌanjel ut tinxuta̱na̱k chi xic chixtzꞌa̱manquil cꞌaꞌru cue chire cablal. Anakcuan ninnau cꞌaꞌru tinba̱nu re nak cua̱nkeb li tineꞌxcꞌul saꞌ rochocheb nak tin-isi̱k chi merto̱mil,” chan saꞌ xchꞌo̱l. Quixbokeb chak chi xju̱nkaleb li cuanqueb xcꞌas riqꞌuin lix patrón. Ut quixye re li xbe̱n: “¿Joꞌ nimal la̱ cꞌas riqꞌuin lin patrón?” chan. Ut li cui̱nk quixye re: “Oꞌcꞌa̱l (100) barril chi aceite,” chan. Ut li merto̱m quixye re: “Cueꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil la̱ cꞌas. Chunlan ut jal saꞌ junpa̱t. Laje̱b roxcꞌa̱l (50) aj chic ta̱tzꞌi̱ba retalil chiru li hu aꞌin,” chan. Ut quixye cuiꞌchic re li jun chic: “Ut la̱at, ¿joꞌ nimal la̱ cꞌas?” chan. Ut li cui̱nk quixye: “Oꞌcꞌa̱l (100) bisoc chi trigo,” chan. Li merto̱m quixye re: “Cueꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ retalil la̱ cꞌas. Jal ut ca̱cꞌa̱l (80) bisoc aj chic ta̱tzꞌi̱ba retalil chiru li hu aꞌin,” chan. Ut li patrón quisach xchꞌo̱l chirilbal nak kꞌaxal cuan xnaꞌleb li merto̱m li incꞌaꞌ us xnaꞌleb. Eb li incꞌaꞌ nequeꞌxnau lix ya̱lal kꞌaxal se̱beb xchꞌo̱l chixcꞌoxlanquil chanru tixtenkꞌa rib, usta incꞌaꞌ us tixba̱nu reheb li ras ri̱tzꞌin. Kꞌaxal se̱beb xchꞌo̱l chiruheb li ralal xcꞌajol li Dios. Cuan li nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us riqꞌuin lix biomal. Abanan, la̱in ninye e̱re, cheba̱nu usilal reheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin riqꞌuin le̱ biomal saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut nak ta̱lajk ta̱osokꞌ le̱ biomal, texcꞌulekꞌ saꞌ li naꞌajej li ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjic. Li ani ti̱c xchꞌo̱l chixba̱nunquil li yal caꞌchꞌin, ti̱cak ajcuiꞌ xchꞌo̱l chixba̱nunquil li nabal. Ut li ani incꞌaꞌ ti̱c xchꞌo̱l chixba̱nunquil li yal caꞌchꞌin, incꞌaꞌ ajcuiꞌ ti̱cak xchꞌo̱l chixba̱nunquil li nabal. Cui la̱ex incꞌaꞌ nequenau xra̱bal li biomal saꞌ ruchichꞌochꞌ, ¿chan ta cuiꞌ ru nak tixcꞌojob xchꞌo̱l li Dios chixqꞌuebal e̱re li tzꞌakal biomal? Ut cui incꞌaꞌ nequenau xra̱bal li cꞌaꞌru re jalan, ¿chan ta cuiꞌ ru nak ta̱kꞌaxtesi̱k e̱re la̱ex li cꞌaꞌru tzꞌakal e̱re? Ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱cꞌanjelak chiru cuib chi patrón. Ma̱re tixra li jun ut xicꞌ ta̱ril li jun chic, malaj ut xicꞌ ta̱ril li jun ut tixra li jun chic. Incꞌaꞌ naru texcꞌanjelak chiru li Dios cui junes le̱ biomal nequecꞌoxla.— Nak eb laj fariseo queꞌrabi li quixye li Jesús, queꞌoc chixseꞌenquil xban nak nequeꞌxra lix biomaleb. Ut li Jesús quixye reheb: —La̱ex nequeti̱cobresi e̱chꞌo̱l e̱junes chiruheb li tenamit. Abanan li Dios naxnau chanru le̱ naꞌleb. Li cꞌaꞌru kꞌaxal lokꞌ chiruheb li cui̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ, aꞌan tzꞌekta̱nanbil xban li Dios. Li chakꞌrab ut lix nimajcual cuanquilal li DiosChixjunil li tijleb li queꞌxcꞌut eb li profeta junxil, joꞌ ajcuiꞌ lix chakꞌrab laj Moisés, quirakeꞌ xyebal nak laj Juan laj Cubsihom Haꞌ quicꞌulun chixchꞌolobanquil resil nak cha̱lc re lix nimajcual cuanquilal li Dios. Ut nabaleb yo̱queb chixyalbal xkꞌe chi oc rubel lix nimajcual cuanquilal li Dios. Li choxa ut li ruchichꞌochꞌ, aꞌan moco chꞌaꞌaj ta nak ta̱osokꞌ. Abanan ma̱ jun li a̱tin li tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab, ta̱ru̱k ta̱isi̱k xcuanquil, usta kꞌaxal caꞌchꞌin. Li ani tixjach rib riqꞌuin li rixakil ut ta̱sumla̱k riqꞌuin jalan chic ixk, aꞌan tixmux ru lix sumlajic. Ut li cui̱nk li ta̱sumla̱k riqꞌuin junak ixk li ac xjach rib riqꞌuin lix be̱lom, tixmux ru lix sumlajic. Li cui̱nk biom ut laj LázaroQuicuan jun li cui̱nk biom. Naxtikib rib riqꞌuin cha̱bil tꞌicr kꞌaxal terto xtzꞌak ut rajlal cutan naninkꞌei̱c. Quicuan ajcuiꞌ jun li cui̱nk nebaꞌ aj Lázaro xcꞌabaꞌ. Xox rix. Rajlal naxchunub rib chire li oqueba̱l re li rochoch li biom. Naxra raj ru xtzacanquil xcꞌaj li cua li natꞌaneꞌ saꞌ xbe̱n xme̱x li biom. Eb li tzꞌiꞌ nequeꞌchal riqꞌuin ut nequeꞌxrekꞌ ru lix xox. Quicuulac xkꞌehil nak quicam li nebaꞌ ut quicꞌameꞌ xbaneb li ángel toj saꞌ choxa bar cuan cuiꞌ laj Abraham. Ut quicam ajcuiꞌ li biom ut quimukeꞌ. Nak ac cuan saꞌ xbalba, yo̱ chixcꞌulbal li raylal aran. Qui-iloc takecꞌ ut quiril laj Abraham ut laj Lázaro cuan chixcꞌatk. Quixjap re ut quixye: “Ka̱cuaꞌ Abraham, chacuil taxak xtokꞌoba̱l cuu. Chatakla laj Lázaro chintenkꞌanquil. Chixtꞌakresi chak li ruꞌuj rukꞌ saꞌ haꞌ ut tolxquehobresi li ruꞌuj cuakꞌ xban nak cꞌajoꞌ li raylal yo̱quin chixcꞌulbal saꞌ li xam aꞌin,” chan. Ut laj Abraham quixye re: “At cuas cui̱tzꞌin, julticak a̱cue nak toj yoꞌyo̱cat saꞌ ruchichꞌochꞌ nabal a̱biomal ut kꞌaxal sa nak xatcuan. Ut laj Lázaro cꞌajoꞌ li raylal quixcꞌul. Anakcuan cꞌojobanbil xchꞌo̱l laj Lázaro arin ut la̱at kꞌaxal ra cuancat. Ut cuan jun nimla chamal jul naramoc re li naꞌajej cuanco cuiꞌ. Ut ma̱ jun ke ta̱ru̱k ta̱numekꞌ re ta̱xic e̱riqꞌuin, chi moco la̱ex ta̱ru̱k texnumekꞌ chak arin,” chan laj Abraham re li biom. Tojoꞌnak li biom quixye re: “Tintzꞌa̱ma cha̱cuu, at Ka̱cuaꞌ Abraham, takla laj Lázaro saꞌ rochoch lin yucuaꞌ. Aran cuanqueb o̱b li cui̱tzꞌin. Chatakla xchꞌolobanquil xya̱lal chiruheb re nak eb aꞌan incꞌaꞌ teꞌcha̱lk saꞌ li naꞌajej aꞌin chi cꞌuluc raylal,” chan. Laj Abraham quixye re: “Cuan riqꞌuineb li hu li tzꞌi̱banbil xban laj Moisés, ut eb li profeta. Cheꞌxqꞌuehak retal li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌan,” chan. Quichakꞌoc li biom ut quixye: “Incꞌaꞌ tzꞌakal aꞌan, Ka̱cuaꞌ Abraham. Abanan cui junak camenak ta̱cuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo ut ta̱xic riqꞌuineb, teꞌyotꞌekꞌ raj xchꞌo̱l ut teꞌxjal raj xcꞌaꞌuxeb,” chan. Aꞌut laj Abraham quixye re: “Cui incꞌaꞌ nequeꞌrabi li quixye laj Moisés ut eb li profeta, incꞌaꞌ ajcuiꞌ teꞌpa̱ba̱nk usta ta̱cuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo junak saꞌ xya̱nkeb li camenak,” chan laj Abraham.— Li Jesús quixqꞌue xnaꞌlebeb lix tzolomLi Jesús quixye reheb lix tzolom: —Junelic cuan li poꞌoc chꞌo̱l. Abanan raylal cha̱lel saꞌ xbe̱n li ani tixpoꞌ xchꞌo̱l li ras ri̱tzꞌin. Kꞌaxal raj us chokꞌ re aꞌan nak ta̱cutekꞌ saꞌ xchamal li palau chi bacꞌbo junak nimla pec chi xcux chiru nak tixpoꞌ xchꞌo̱l junak li toj kꞌun xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l. Cheqꞌuehak retal chanru le̱ naꞌleb. Cui ta̱ma̱cobk cha̱cuu la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin, chakꞌusak. Ut cui ta̱yotꞌekꞌ xchꞌo̱l ut tixjal xcꞌaꞌux, chacuyak xma̱c. Usta ta̱ma̱cobk cha̱cuu cuukubak sut chiru li jun cutan ut cuukub sut tixpatzꞌ xcuybal cha̱cuu ut tixye nak incꞌaꞌ chic tixba̱nu, tento nak ta̱cuy xma̱c, chan li Jesús. Eb li apóstol queꞌxye re li Ka̱cuaꞌ: —At Ka̱cuaꞌ, choa̱tenkꞌa taxak re nak cua̱nk kapa̱ba̱l chi tzꞌakal, chanqueb. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye reheb: —Usta caꞌchꞌin ajcuiꞌ le̱ pa̱ba̱l cuan joꞌ li riyajil li mostaza, ta̱ru̱k raj te̱ye re li cheꞌ aꞌin, “Michꞌ a̱cuib ut au a̱cuib saꞌ li palau” ut li cheꞌ tixba̱nu raj joꞌ te̱ye re, chan. Kayehak nak junak e̱re cuan xmo̱s yo̱k chak chi cꞌalec malaj ut chi iloc queto̱mk. Nak acak xchoy lix cꞌanjel lix mo̱s, ta̱sukꞌi̱k saꞌ cab. ¿Ma ta̱yehekꞌ ta biꞌ re xban lix patrón, “Ocan, cꞌojlan ut cuaꞌin”? Incꞌaꞌ. Ta̱yehekꞌ ban re: “Chacꞌu̱b cuan intzacae̱mk ut chatcꞌanjelak chicuu. Nak acak xinrakeꞌ chi cuaꞌac, naru tatcuaꞌak la̱at.” ¿Ma tixbantioxi re lix mo̱s nak quixba̱nu li quitakla̱c xba̱nunquil? La̱in ninye nak incꞌaꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex. Nak ac xeba̱nu li xextakla̱c cuiꞌ, cheyehak: “La̱o aj cꞌanjel cha̱cuu. Caꞌaj cuiꞌ li joꞌ qꞌuial xoa̱takla cuiꞌ xkaba̱nu. Joꞌcan nak ma̱bantioxi chiku”, chaꞌakex, chan li Jesús reheb. Li Jesús quixqꞌuirtesiheb li laje̱b chi cui̱nk saklepeb rix ut jun ajcuiꞌ quibantioxin chiruNak yo̱ chi xic Jerusalén, li Jesús quinumeꞌ saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxcꞌul cuiꞌ rib li tenamit Samaria ut Galilea. Nak yo̱ chi cuulac saꞌ jun li cꞌaleba̱l, queꞌchal chixcꞌulbal laje̱b li cui̱nk saklep rixeb. Eb aꞌan najt queꞌxakli riqꞌuin li Jesús. Ut queꞌxjap reheb chixyebal: —At Jesús, at aj tzolonel, chacuuxta̱na taxak ku, chanqueb. Nak quirileb li Jesús quixye reheb: —Ayukex riqꞌuineb laj tij ut cꞌutumak chak e̱rib chiruheb, chan reheb. Ut nak yo̱queb chi xic, queꞌqꞌuira. Jun reheb li cui̱nk quiril nak quiqꞌuira, quisukꞌi riqꞌuin li Jesús ut yo̱ chixlokꞌoninquil li Dios chi cau xya̱b xcux. Quixcuikꞌib rib chiru li Jesús ut quixbantioxi chiru. Li cui̱nk aꞌan aj Samaria. Quixye li Jesús: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ laje̱b chi cui̱nk li xinqꞌuirtesi? ¿Bar cuanqueb li bele̱b chic? ¿Ma caꞌaj cuiꞌ li jun aꞌin li ma̱cuaꞌ aj judío xsukꞌi chixlokꞌoninquil li Dios? chan. Tojoꞌnak quixye re li cui̱nk: —Xaklin ut tatxic. Xatqꞌuira xban nak xatpa̱ban, chan. Li Jesús quixye nak lix nimajcual cuanquilal li Dios ac cuan riqꞌuinebEb laj fariseo queꞌxpatzꞌ re li Jesús jokꞌe ta̱cha̱lk lix nimajcual cuanquilal li Dios. Li Jesús quichakꞌoc ut quixye reheb: —Lix cuanquilal li Dios moco cua̱nk ta retalil lix cꞌulunic re nak te̱nau jokꞌe xkꞌehil. Chi moco teꞌxye, “cuan arin” chi moco teꞌxye, “leꞌ cuan”, xban nak lix cuanquilal li Dios ac cuan saꞌ e̱ya̱nk la̱ex, chan. Li Jesús quixye chanru nak ta̱cꞌulu̱nk cuiꞌchicUt li Jesús quixye reheb lix tzolom: —Ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱ex te̱ra ru rilbal lin cꞌulunic la̱in li Cꞌajolbej, abanan incꞌaꞌ te̱ril cuu. Ut teꞌxye e̱re, “cueꞌ arin” malaj ut “cuan toj leꞌ”. Abanan mexxic chirilbal chi moco te̱ta̱keheb. Saꞌ xkꞌehil lin cꞌulunic la̱in li Cꞌajolbej chanchanakin li rakꞌ ca̱k nak narepoc chak ut naxcutanobresi chixjunil ru li choxa. La̱in moco chi mukmu ta tincꞌulu̱nk. Abanan tento nak la̱in li Cꞌajolbej tinrahobtesi̱k ut tintzꞌekta̱na̱k xbaneb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ saꞌ eb li cutan aꞌin. Joꞌ quicꞌulman saꞌ eb li cutan nak toj cua̱nk laj Noé saꞌ ruchichꞌochꞌ, joꞌcan ajcuiꞌ ta̱cꞌulma̱nk nak ta̱cuulak xkꞌehil lin cꞌulunic la̱in li Cꞌajolbej. Saꞌ eb li cutan aꞌan li tenamit yo̱queb chi cuaꞌac ut yo̱queb chi ucꞌac. Yo̱queb chi sumla̱c ut yo̱queb chi sumuba̱nc toj quicuulac xkꞌehil nak laj Noé qui-oc saꞌ li jucub cab. Nak ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb quichal li butꞌi haꞌ ut quilajxsacheb chixjunileb li incꞌaꞌ queꞌoc saꞌ li jucub cab. Ta̱cꞌulma̱nk joꞌ quicꞌulman saꞌ eb li cutan nak laj Lot toj cua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chixjunileb yo̱queb chi tzaca̱nc ut yo̱queb chi ucꞌac. Yo̱queb chi lokꞌoc ut yo̱queb chi cꞌayi̱nc. Yo̱queb chi a̱uc ut yo̱queb chi cablac. Abanan saꞌ li cutan nak laj Lot qui-el saꞌ li tenamit Sodoma, nak ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb, quichal chak saꞌ choxa xam ut azufre ut quilajxsacheb chixjunileb. Joꞌcan ajcuiꞌ ta̱cꞌulma̱nk nak tincꞌulu̱nk cuiꞌchic la̱in li Cꞌajolbej. Ma̱cꞌaꞌak saꞌ xchꞌo̱leb li tenamit. Saꞌ li cutan nak tincꞌulu̱nk, li ani cua̱nk chak saꞌ xbe̱n li rochoch ut li cꞌaꞌru re cua̱nk saꞌ li cab, micube chak chixxocbal. Joꞌcan ajcuiꞌ li cua̱nk chak saꞌ cꞌaleba̱l, incꞌaꞌ ta̱sukꞌi̱k saꞌ li rochoch. Chijulticokꞌ e̱re li cꞌaꞌru quixcꞌul li rixakil laj Lot nak quiraj raj sukꞌi̱c. Li ani ta̱raj xcolbal rix lix yuꞌam arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, ta̱sachk chiru. Ut li ani ta̱sachk lix yuꞌam chiru, aꞌan ta̱cua̱nk xyuꞌam chi junelic. Ut tinye ajcuiꞌ e̱re: Saꞌ li ho̱nal aꞌan nak tincꞌulu̱nk, cua̱nkeb cuib yo̱keb chi cua̱rc saꞌ jun chi cuarib. Jun aj pa̱banel ut jun ma̱cuaꞌ. Laj pa̱banel ta̱cꞌamekꞌ xban li Dios ut li jun chic li ma̱cuaꞌ aj pa̱banel, aꞌan ta̱canaba̱k. Ut cuib li ixk yo̱keb chi queꞌec saꞌ jun li queꞌleb, jun aj pa̱banel ut li jun chic ma̱cuaꞌ aj pa̱banel. Ut laj pa̱banel ta̱cꞌamekꞌ xban li Dios ut li jun chic li ma̱cuaꞌ aj pa̱banel, aꞌan ta̱canaba̱k. Cua̱nkeb cuib chi cui̱nk saꞌ li cꞌaleba̱l, jun aj pa̱banel ut li jun chic ma̱cuaꞌ aj pa̱banel. Laj pa̱banel ta̱cꞌamekꞌ xban li Dios ut li jun chic, li ma̱cuaꞌ aj pa̱banel, ta̱canaba̱k, chan li Jesús. Eb lix tzolom queꞌxpatzꞌ re: —¿Bar ta̱cꞌulma̱nk li yo̱cat chixyebal? chanqueb. Ut li Jesús quixye reheb: —La̱ex nequenau nak bar cuan cuiꞌ junak li camenak, aran ajcuiꞌ teꞌchꞌutla̱k eb li soꞌsol, chan.Saꞌ li versículo 17:37 naxcꞌut chiku nak li rakba a̱tin tenebanbil saꞌ xbe̱neb laj ma̱c. Li camenak, aꞌan retalileb laj ma̱c ut li soꞌsol, aꞌan retalil li rakba a̱tin. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li xma̱lcaꞌan ut laj rakol a̱tinLi Jesús quixye li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin reheb lix tzolom re xcꞌutbal chiruheb nak tento teꞌtijok junelic ut incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱leb. Quixye reheb: —Saꞌ jun li tenamit quicuan jun aj rakol a̱tin incꞌaꞌ naxxucua ru li Dios, chi moco naxqꞌue saꞌ xnakꞌ ru li cristian. Ut quicuan ajcuiꞌ saꞌ li tenamit aꞌan jun li xma̱lcaꞌan cuan jun lix chꞌaꞌajquilal. Rajlal yo̱ chi xic riqꞌuin laj rakol a̱tin chixtzꞌa̱manquil lix tenkꞌanquil ut naxye re: “Ba̱nu usilal, charak a̱tin saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc cue,” chan. Ut laj rakol a̱tin incꞌaꞌ quiraj. Abanan mokon quixye saꞌ xchꞌo̱l: “La̱in incꞌaꞌ ninxucua ru li Dios chi moco eb li cui̱nk ninqꞌueheb saꞌ xnakꞌ cuu. Abanan xban nak yo̱quin chi titzꞌc chirabinquil li ixk aꞌin, tinrak a̱tin saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Ma̱re yo̱k chinchꞌiꞌchꞌiꞌinquil junelic,” chan saꞌ xchꞌo̱l.— Ut li Ka̱cuaꞌ quixye reheb: —Qꞌuehomak retal cꞌaꞌru quixye laj rakol a̱tin li incꞌaꞌ ti̱c xchꞌo̱l. Usta incꞌaꞌ ti̱c xchꞌo̱l, laj rakol a̱tin quixtenkꞌa li xma̱lcaꞌan re nak incꞌaꞌ chic ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱k xban. ¿Ma tojaꞌ ta chic li Dios incꞌaꞌ tixcoleb li sicꞌbileb ru xban? ¿Ma ta̱ba̱yk ta biꞌ chixsumenquil li cꞌaꞌru teꞌxtzꞌa̱ma li nequeꞌya̱ban re lix cꞌabaꞌ chi kꞌek chi cutan? La̱in tinye e̱re nak li Dios tixcoleb chi junpa̱t. Abanan la̱in nincꞌoxla, ¿jarub ta cuiꞌ li cauhakeb xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l? Ut, ¿jarubeb ta cuiꞌ li yo̱keb chi tijoc nak tincꞌulu̱nk cuiꞌchic saꞌ ruchichꞌochꞌ la̱in li Cꞌajolbej?— Laj fariseo ut laj titzꞌol toj queꞌco̱eb chi tijoc saꞌ li temploUt li Jesús quixye jun chic li jaljo̱quil ru a̱tin reheb li nequeꞌxcꞌoxla nak cha̱bileb ut nequeꞌxtzꞌekta̱naheb li jun chꞌol chic. Quixye reheb: —Cuib li cui̱nk co̱eb saꞌ li templo chi tijoc. Li jun, aꞌan aj fariseo. Ut li jun chic aj titzꞌol toj. Laj fariseo quixxakab rib ut quitijoc chi cau xya̱b xcux ut quixye: “At inDios, la̱in ninbantioxi cha̱cuu nak ma̱cuaꞌin joꞌqueb li jun chꞌol chic. Aꞌan eb aj e̱lkꞌeb, aj ba̱nuhom ma̱usilal, ut aj muxuleb caxa̱r. La̱in ma̱cuaꞌin joꞌ laj titzꞌol toj aꞌan. Caꞌ sut ninba̱nu in-ayu̱n chiru li jun xama̱n. Ut rajlal ninqꞌue li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil re chixjunil li joꞌ qꞌuial li nincꞌul,” chan laj fariseo saꞌ lix tij. Abanan laj titzꞌol toj najt quixqꞌue chak rib ut quixxulub lix jolom. Yo̱ chixtenbal li re xchꞌo̱l chi rukꞌ xban xrahil xchꞌo̱l ut quixye: “At inDios, la̱in aj ma̱c. Chacuuxta̱na taxak cuu,” chan. La̱in ninye e̱re nak laj titzꞌol toj, aꞌan li quisukꞌi saꞌ rochoch chi ti̱cobresinbil chic lix chꞌo̱l. Ut laj fariseo incꞌaꞌ, xban nak li ani naxnimobresi rib, aꞌan ta̱cubsi̱k xcuanquil. Ut li ani naxcubsi rib, aꞌan ta̱qꞌuehekꞌ xcuanquil, chan li Jesús. Li Jesús quirosobtesiheb li cocꞌalSaꞌ jun li cutan cuanqueb li queꞌxcꞌam chak lix cocꞌaleb riqꞌuin li Jesús re nak tixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱neb ut ta̱rosobtesiheb. Ut eb lix tzolom li Jesús queꞌxqꞌue retal nak queꞌcꞌameꞌ chak li cocꞌal riqꞌuin ut queꞌoc chixkꞌusbaleb lix naꞌ xyucuaꞌeb. Ut li Jesús quixbokeb lix tzolom riqꞌuin ut quixye reheb: —Canabomakeb li cocꞌal chi cha̱lc cuiqꞌuin. Me̱ram chiruheb xban nak reheb aꞌan lix nimajcual cuanquilal li Dios. Relic chi ya̱l tinye e̱re li ani incꞌaꞌ kꞌun xchꞌo̱l chinpa̱banquil joꞌqueb li cocꞌal aꞌin, aꞌan incꞌaꞌ ta̱oc rubel lix nimajcual cuanquilal li Dios, chan. Jun li cui̱nk biom quia̱tinac riqꞌuin li JesúsJun li cui̱nk nim xcuanquil saꞌ xya̱nkeb laj judío quia̱tinac riqꞌuin li Jesús ut quixye re: —At cha̱bil tzolonel, ¿cꞌaꞌru ta̱ru̱k tinba̱nu re nak tincue̱chani li yuꞌam chi junelic? chan. Li Jesús quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak nacaye cha̱bil cue cui incꞌaꞌ nacanau anihin la̱in? Jun ajcuiꞌ li cha̱bil ut aꞌan li Dios. La̱at ac nacanau cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab: Matmuxuc caxa̱r. Ma̱camsi a̱cuas a̱cui̱tzꞌin. Mat-elkꞌac. Matyoꞌoban ticꞌtiꞌ chirix a̱cuas a̱cui̱tzꞌin. Cha-oxlokꞌi la̱ naꞌ a̱yucuaꞌ, chan li Jesús re. Li cui̱nk quichakꞌoc ut quixye: —Chixjunil aꞌin ac yo̱quin ajcuiꞌ chak chixba̱nunquil chalen saꞌ incaꞌchꞌinal, chan. Nak quirabi li cꞌaꞌru quixye li cui̱nk, li Jesús quixye re: —Jun chic toj ma̱jiꞌ nacaba̱nu. Cꞌayi chixjunil li cꞌaꞌru cuan a̱cue ut ta̱si lix tzꞌak reheb li nebaꞌ ut ta̱cua̱nk a̱biomal saꞌ choxa. Nak ac xaba̱nu aꞌan, tatcha̱lk ut tina̱ta̱ke, chan li Jesús re. Nak quirabi li quixye li Jesús, cꞌajoꞌ nak quirahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l li cui̱nk xban nak nabal lix biomal cuan. Li Jesús quixqꞌue retal nak quirahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l li cui̱nk ut quixye: —Cꞌajoꞌ xchꞌaꞌajquil chokꞌ re junak biom oc rubel lix nimajcual cuanquilal li Dios. Ma̱min ta̱ru̱k ta̱numekꞌ junak nimla xul camello saꞌ ru junak cu̱x. Joꞌcan ajcuiꞌ li biom. Ma̱ jokꞌe ta̱ru̱k ta̱oc saꞌ xnimajcual cuanquilal li Dios cui caꞌaj cuiꞌ lix biomal naxcꞌoxla, chan li Jesús. Eb li queꞌabin re li quixye li Jesús, queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —¿Aniheb li ta̱ru̱k teꞌcolekꞌ chi joꞌcanan? chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —Li cꞌaꞌru chꞌaꞌaj xba̱nunquil chiru li cui̱nk, chiru li Dios moco chꞌaꞌaj ta xba̱nunquil, chan. Laj Pedro quixye re li Jesús: —La̱o xkacanab chixjunil li cꞌaꞌru ke xban a̱ta̱kenquil, chan. Li Jesús quixye: —Relic chi ya̱l tinye e̱re, li ani naxcanab li cꞌaꞌru re saꞌ incꞌabaꞌ la̱in, tixcꞌul re̱kaj. Li ani naxcanab li rochoch, lix naꞌ xyucuaꞌ, li ras ri̱tzꞌin, li rixakil, malaj ut lix cocꞌal saꞌ xcꞌabaꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios, aꞌan tixcꞌul re̱kaj. Kꞌaxal nabal cuiꞌchic li re̱kaj tixcꞌul saꞌ li ruchichꞌochꞌ aꞌin, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ li choxa tixcꞌul li junelic yuꞌam, chan li Jesús. Li Jesús quixye cuiꞌchic resil lix camicTojoꞌnak li Jesús quixcꞌameb xjuneseb lix tzolom cablaju ut quixye reheb: —Anakcuan toxic Jerusalén re nak ta̱tzꞌaklok ru chixjunil li tzꞌi̱banbil xbaneb li profeta chicuix la̱in li Cꞌajolbej. Tinkꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌeb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Tineꞌxhob, tineꞌxsacꞌ ut tineꞌxchu̱ba. Ut nak acak xineꞌxsacꞌ chi us, tineꞌxcamsi. Abanan saꞌ rox li cutan tincuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak, chan li Jesús. Ut eb lix tzolom chi ti̱c incꞌaꞌ queꞌxtau ru li quixye li Jesús xban nak chꞌaꞌaj xtaubal ru chiruheb. Li Jesús quixqꞌuirtesi jun li mutzꞌ nak yo̱ chi cuulac JericóNak li Jesús yo̱ chi cuulac Jericó, cuan jun li cui̱nk mutzꞌ ru cꞌojcꞌo chire li be. Yo̱ chixtzꞌa̱manquil cꞌaꞌru re. Nak quirabi li qꞌuila tenamit yo̱queb chi numecꞌ, li mutzꞌ quixpatzꞌ cꞌaꞌru yo̱ chi cꞌulma̱nc. Queꞌxye re nak li Jesús aj Nazaret yo̱ chi numecꞌ. Li mutzꞌ quixjap re ut quixye: —¡At Jesús, ralalat xcꞌajol laj David, la̱at li yo̱co cha̱cuoybeninquil. Chacuuxta̱na taxak cuu! chan. Ut eb li tenamit li yo̱queb chi numecꞌ queꞌoc chixkꞌusbal ut queꞌxye re: —Matchokin, chanqueb re. Abanan li mutzꞌ kꞌaxal cuiꞌchic cau quixjap re ut quixye: —At ralalat xcꞌajol laj David, chacuuxta̱na cuu, chan. Nak quirabi li quixye li mutzꞌ, li Jesús quixakli ut quixtakla xcꞌambal li mutzꞌ. Nak quicꞌameꞌ riqꞌuin, li Jesús quixye re: —¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj tinba̱nu a̱cue? chan. Ut li mutzꞌ quixye: —Ka̱cuaꞌ, tincuaj nak ta̱ilok li xnakꞌ cuu, chan. Li Jesús quixye re: —Chi-ilok li xnakꞌ a̱cuu. Xatqꞌuira xban nak xapa̱b nak cuan incuanquil cha̱qꞌuirtesinquil, chan. Ut saꞌ junpa̱t qui-iloc li mutzꞌ ut co̱ chirixeb. Yo̱ chixlokꞌoninquil li Dios. Ut nak queꞌril li cꞌaꞌru quicꞌulman, chixjunileb li tenamit queꞌxqꞌue xlokꞌal li Dios. Laj Zaqueo laj titzꞌol toj quixpa̱b li JesúsNak quicuulac Jericó, li Jesús yo̱ chi numecꞌ saꞌ li tenamit. Aran cuan jun li cui̱nk biom aj Zaqueo xcꞌabaꞌ. Li cui̱nk aꞌan, aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb laj titzꞌol toj. Ta̱raj xnaubal ani li Jesús. Abanan xban nak kꞌaxal nabaleb li tenamit, incꞌaꞌ quiru rilbal xban nak caꞌchꞌin rok. Joꞌcan nak co̱ saꞌ a̱nil chi ubej ut quitakeꞌ saꞌ ruꞌuj jun li cheꞌ sicómoro xcꞌabaꞌ re nak ta̱ru̱k ta̱ril li Jesús xban nak aran toxnumekꞌ. Nak yo̱ chi numecꞌ aran, li Jesús qui-iloc takecꞌ. Quiril laj Zaqueo ut quixye re: —At Zaqueo, cuben chak chi junpa̱t xban nak tento nak tinhila̱nk saꞌ la̱ cuochoch anakcuan, chan. Ut laj Zaqueo quicube saꞌ junpa̱t ut quixcꞌul li Jesús saꞌ rochoch chi sa saꞌ xchꞌo̱l. Nak li qꞌuila tenamit queꞌril nak li Jesús qui-oc saꞌ rochoch laj Zaqueo, queꞌpoꞌ ut queꞌxye: —X-oc chi hila̱nc saꞌ rochoch jun cui̱nk aj ma̱c, chanqueb. Nak yo̱queb chi cuaꞌac, laj Zaqueo quixakli chiru li Jesús ut quixye re: —Ka̱cuaꞌ, chalen anakcuan jalan chic tinba̱nu. Yijach lin jun cablal tinsi reheb li nebaꞌ. Ut cui cuan anihak xcuelkꞌa cꞌaꞌru re, ca̱hib cua chic xqꞌuial li re̱kaj tinqꞌue, chan. Ut li Jesús quixye: —Li cui̱nk aꞌin ralal xcꞌajol ajcuiꞌ laj Abraham. Anakcuan colbil chic li cui̱nk aꞌin. La̱in li Cꞌajolbej xincꞌulun chixsicꞌbal ut chixcolbal li sachenakeb, chan li Jesús. Cui incꞌaꞌ nakaqꞌue chi cꞌanjelac li kama̱tan li qꞌuebil ke xban li Dios, ta̱makꞌekꞌ chikuUt li Jesús quixye jun chic li jaljo̱quil ru a̱tin reheb li yo̱queb chi abi̱nc re, xban nak cuulaqueb re Jerusalén. Eb aꞌan queꞌxcꞌoxla nak li Jesús ac oc re chixxakabanquil lix nimajcual cuanquilal li Dios.Saꞌ li versículo 19:11 aꞌin naxye “lix nimajcual cuanquilal li Dios”. Li tenamit queꞌxcꞌoxla nak li Cristo oc re xxakabanquil chokꞌ rey saꞌ ruchichꞌochꞌ. Saꞌ xchꞌo̱leb aꞌan nak lix cuanquilal li Cristo re saꞌ ruchichꞌochꞌ. Incꞌaꞌ queꞌxtau ru nak li ani napa̱ban re li Cristo ac cuan chic rubel xcuanquil. Incꞌaꞌ yo̱ chi a̱tinac chirix li cua̱nc arin joꞌ junak rey. Li Jesús quixye reheb: Quicuan jun xnimal ru cui̱nk. Li cui̱nk aꞌan quibokeꞌ saꞌ jun najtil tenamit re nak ta̱xakaba̱k chokꞌ rey ut ta̱sukꞌi̱k cuiꞌchic. Nak ac xic re li cui̱nk quixbokeb laje̱b lix mo̱s. Quixqꞌue laje̱b chi tumin re li junju̱nk ut quixye reheb: —Yaconkex chiru li tumin aꞌin tojaꞌ yal jokꞌe tana tinsukꞌi̱k chak la̱in, chan. Aban xicꞌ na-ileꞌ xbaneb lix tenamit ut nak ac xco̱ li cui̱nk, queꞌxtakla xtakl riqꞌuin li ta̱xakaba̱nk re chokꞌ rey chixyebal re: —La̱o incꞌaꞌ nakaj nak ta̱oc chokꞌ karey li cui̱nk aꞌin, chanqueb. Abanan li cui̱nk quixakaba̱c chokꞌ rey. Ut nak ac x-oc chokꞌ rey, li cui̱nk aꞌan quisukꞌi cuiꞌchic saꞌ xtenamit ut quixtakla xbokbaleb lix mo̱s li quixqꞌueheb xtumin re xnaubal li joꞌ nimal ac xtau li junju̱nk. Quicuulac li xbe̱n ut quixye re: —Ka̱cuaꞌ, laje̱b chic xrala la̱ tumin li xaqꞌue cue, chan. Li rey quixye re: —La̱at cha̱bil aj cꞌanjel. Us xaba̱nu. Xban nak ti̱c a̱chꞌo̱l riqꞌuin li caꞌchꞌin xinqꞌue a̱cue, joꞌcan nak tinqꞌue a̱cuanquil saꞌ xbe̱n laje̱b chi tenamit, chan li rey. Ut quicuulac li mo̱s jun chic ut quixye: —Ka̱cuaꞌ, o̱b chic xrala la̱ tumin li xaqꞌue cue, chan. Ut li rey quixye re: —Joꞌcan ajcuiꞌ la̱at. Cha̱bil xaba̱nu. Tinqꞌue a̱cuanquil saꞌ xbe̱n o̱b chi tenamit, chan. Ut quicuulac ajcuiꞌ li mo̱s jun chic ut quixye: —Ka̱cuaꞌ, cueꞌ la̱ tumin. Xincꞌu̱la saꞌ jun sut. Xinxucuac a̱ban xban nak ninnau nak joskꞌat. Nacacꞌul li tumin li incꞌaꞌ nacacꞌanjela ut nacatkꞌoloc bar cuiꞌ incꞌaꞌ nacat-au, chan. Quichakꞌoc li rey ut quixye: —La̱at ma̱cꞌaꞌ nacat-oc cuiꞌ. Riqꞌuin ajcuiꞌ li cꞌaꞌru xaye, tinrak a̱tin saꞌ a̱be̱n. Nacanau nak joskꞌin ut nacanau nak nincꞌul li tumin li incꞌaꞌ nincꞌanjela ut ninkꞌoloc bar cuiꞌ incꞌaꞌ nin-au. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xaqꞌue chi toꞌ lin tumin? Ut la̱in nak xinsukꞌi, xincꞌul raj lin tumin rochben li ral, chan li rey. Ut li rey quixye reheb li cuanqueb aran: —Isihomak li tumin chiru ut qꞌuehomak re li ac cuan laje̱b chi tumin riqꞌuin, chan. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —At Ka̱cuaꞌ, aꞌan ac cuan ajcuiꞌ laje̱b chi tumin riqꞌuin, chanqueb. Li rey quixye reheb: —La̱in ninye e̱re nak li ani cuan nabal cꞌaꞌru re, ta̱qꞌuehekꞌ cuiꞌchic nabal re; ut li ani caꞌchꞌin ajcuiꞌ cꞌaꞌru re, ta̱isi̱k chiru, usta caꞌchꞌin ajcuiꞌ li cꞌaꞌru re. Ut cꞌamomakeb chak li xicꞌ nequeꞌiloc cue li incꞌaꞌ nequeꞌraj nak tin-oc chokꞌ xreyeb. Ut chicuu ajcuiꞌ, te̱camsiheb, chan li rey. Li Jesús quiqꞌueheꞌ xlokꞌal nak qui-oc JerusalénNak ac xye li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin, li Jesús qui-oc cuiꞌchic chi xic Jerusalén. Cuulaqueb re saꞌ li cuib chi tenamit Betfagé ut Betania. Nachꞌ cuanqueb riqꞌuin li tzu̱l Olivos nak li Jesús quixtaklaheb cuib lix tzolom. Quixye reheb: —Ayukex saꞌ li chꞌina tenamit aꞌan li cuan chi nachꞌ. Ut nak texcuulak te̱tau jun li chꞌina bu̱r bacꞌbo. Li chꞌina bu̱r aꞌan toj ma̱ ani nabe̱c chirix. Te̱hit ut te̱cꞌam chak arin. Ut cui ani napatzꞌoc e̱re cꞌaꞌut nak yo̱quex chixhitbal, te̱ye re nak li Ka̱cuaꞌ ta̱ajok ru li chꞌina bu̱r, chaꞌakex, chan li Jesús. Queꞌco̱eb lix tzolom li Jesús cuib ut queꞌxtau chixjunil joꞌ quiyeheꞌ reheb. Nak yo̱queb chixhitbal li chꞌina bu̱r, eb laj e̱chal re queꞌxpatzꞌ reheb: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixhitbal li kabu̱r? chanqueb. Eb lix tzolom li Jesús queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Li Ka̱cuaꞌ ta̱ajok ru li bu̱r, chanqueb. Ut queꞌxcꞌam li chꞌina bu̱r riqꞌuin li Jesús. Queꞌxqꞌue li tꞌicr chirix ut queꞌxtenkꞌa li Jesús chi takecꞌ chirix. Nak yo̱ chi xic li Jesús, nabaleb li cristian queꞌxhel lix tꞌicreb saꞌ be bar ta̱numekꞌ cuiꞌ li Jesús joꞌ cꞌaynakeb xba̱nunquil nak nacuulac junak nim xcuanquil. Cuulaqueb re Jerusalén. Yo̱queb chak chi cubec saꞌ li tzu̱l Olivos ut chixjunileb li yo̱queb chixta̱kenquil li Jesús queꞌoc chixjapbal reheb xban xsahil xchꞌo̱leb. Ut queꞌxlokꞌoni li Dios xbaneb li milagro li quilajeꞌril. Queꞌxye: —Osobtesinbil taxak li rey li xchal saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Ut cua̱nk taxak li tuktu̱quilal saꞌ choxa. Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ li cuan saꞌ choxa, chanqueb. Ut cuanqueb laj fariseo saꞌ xya̱nkeb li qꞌuila tenamit queꞌxye re: —At tzolonel kꞌuseb la̱ tzolom, ye reheb nak teꞌxcanab a̱tinac.— Li Jesús quichakꞌoc ut quixye reheb: —La̱in ninye e̱re nak cui eb lin tzolom teꞌxcanab xqꞌuebal inlokꞌal, aꞌ chic li pec teꞌxjap re chixqꞌuebal inlokꞌal, chan li Jesús. Li Jesús quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l nak quiril li tenamit JerusalénNak cuulac re Jerusalén, li Jesús quiya̱bac chirilbal li tenamit. Ut quixye: —¡Cui ta la̱ex aj Jerusalén nequenau xqꞌuebal retal ani ta̱ru̱k ta̱qꞌuehok tuktu̱quil usilal saꞌ eb li cutan aꞌin, us raj! Aban anakcuan toj mukmu che̱ru. Joꞌcan nak incꞌaꞌ nequetau xya̱lal. Ta̱cuulak xkꞌehil nak eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re teꞌcha̱lk chi pletic e̱riqꞌuin. Teꞌxsut rix le̱ tenamit. Teꞌxqꞌue ribeb chi xjun sutam le̱ tenamit ut la̱ex ma̱ bar chic ta̱ru̱k te̱col e̱rib. Teꞌxjuqꞌui le̱ tenamit ut teꞌxtꞌan, joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb aran. Ma̱ jun chic li pec ta̱cana̱k saꞌ xnaꞌaj. Te̱cꞌul chi joꞌcan xban nak la̱ex incꞌaꞌ xeqꞌue retal nak li Dios xcꞌulun e̱riqꞌuin che̱colbal, chan li Jesús. Li Jesús quirisiheb laj cꞌay saꞌ li temploNak qui-oc saꞌ li templo, li Jesús qui-oc chixyolesinquileb chirix cab li yo̱queb chi cꞌayi̱nc ut li yo̱queb chi lokꞌoc aran. Quixye reheb: —Tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu chi joꞌcaꞌin: Li cuochoch aꞌin re teꞌtijok cuiꞌ li tenamit. Abanan la̱ex xeqꞌue li templo chokꞌ xnaꞌajeb laj e̱lkꞌ, chan li Jesús. Ut rajlal cutan yo̱ chixchꞌolobanquil xya̱lal saꞌ li templo. Eb li xbe̱nil aj tij, ut eb laj tzꞌi̱b ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj judío yo̱queb chixcꞌu̱banquil chanru nak teꞌxcamsi. Abanan incꞌaꞌ queꞌxtau chanru teꞌxba̱nu xban nak chixjunileb li tenamit yo̱queb chixqꞌuebal xchꞌo̱leb chirabinquil li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal li Jesús. Eb laj tzꞌi̱b queꞌxpatzꞌ re li Jesús ani quiqꞌuehoc xcuanquilSaꞌ jun li cutan li Jesús yo̱ chixchꞌolobanquil xya̱lal li colba-ib chiruheb li tenamit li cuanqueb saꞌ li templo, nak queꞌcuulac riqꞌuineb li xbe̱nil laj tij ut eb laj tzꞌi̱b rochbeneb li xakabanbileb chi cꞌanjelac saꞌ li templo. Ut queꞌxye re: —¿Ani xtaklan a̱cue chixba̱nunquil li cꞌaꞌru yo̱cat chixba̱nunquil? ¿Ani xqꞌuehoc a̱cuanquil? chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —La̱in tincuaj ajcuiꞌ patzꞌoc e̱re. Te̱sume li tinpatzꞌ e̱re. ¿Ani quitaklan chak re laj Juan chi cubsi̱nc haꞌ? ¿Ma li Dios malaj ut cui̱nk quitaklan chak re? chan li Jesús reheb. Ut queꞌoc chixyebal chi ribileb rib: —¿Cꞌaꞌru takasume cuiꞌ? Cui takaye nak li Dios xtaklan chak re, aꞌan tixye ke cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xkapa̱b li cꞌaꞌru quixye laj Juan. Ut cui takaye nak cui̱nk xtaklan chak re, chixjunileb li tenamit toeꞌxcamsi chi pec xban nak eb aꞌan nequeꞌxpa̱b nak laj Juan, aꞌan tzꞌakal profeta, chanqueb chi ribileb rib. Joꞌcan nak queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re li Jesús: —La̱o incꞌaꞌ nakanau ani xtaklan chak re, chanqueb. Ut li Jesús quixye reheb: —Chi moco la̱in tinye e̱re ani xqꞌuehoc incuanquil chixba̱nunquil li cꞌaꞌru ninba̱nu, chan reheb. Li Jesús quixye reheb nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb li nequeꞌtzꞌekta̱nan reUt li Jesús qui-oc chixyebal reheb li tenamit li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin: —Jun li cui̱nk quirau jun si̱r li racui̱mk uvas. Quixqꞌue chi toꞌ riqꞌuineb li cui̱nk aj cꞌalom. Ut co̱ saꞌ jalan tenamit ut najt quisach. Nak quicuulac xkꞌehil xsicꞌbal ru li acui̱mk, laj e̱chal re quixtakla jun lix mo̱s riqꞌuineb li cui̱nk chixcꞌulbal li joꞌ qꞌuial ru li racui̱mk li ta̱tzꞌak aꞌan. Abanan eb li cui̱nk queꞌxchap li mo̱s ut queꞌxsacꞌ. Ut quisukꞌi chi ma̱cꞌaꞌ queꞌxqꞌue re. Laj e̱chal re li acui̱mk quixtakla jun chic lix mo̱s riqꞌuineb. Ut joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxba̱nu re aꞌan. Queꞌxhob ut queꞌxsacꞌ ut quisukꞌi aꞌan chi ma̱cꞌaꞌ queꞌxqꞌue re. Ut laj e̱chal re li chꞌochꞌ quixtakla cuiꞌchic jun lix mo̱s. Ut eb li cui̱nk kꞌaxal ra queꞌxba̱nu re ut queꞌxcut chirix li naꞌajej aꞌan. Tojoꞌnak laj e̱chal re li chꞌochꞌ quixye: “¿Cꞌaꞌru tinba̱nu anakcuan? Tintakla li cualal li kꞌaxal raro inban. Nak teꞌril li cualal, ma̱re teꞌxcꞌul saꞌ xya̱lal,” chan saꞌ xchꞌo̱l. Queꞌril nak yo̱ chi cuulac li ralal, ut queꞌxye chi ribileb rib: “Aꞌan li ta̱e̱chani̱nk re li naꞌajej. Kacamsihak, chanqueb, re nak la̱o chic toe̱chani̱nk re.” Queꞌrisi saꞌ li naꞌajej aꞌan ut queꞌxcamsi. ¿Cꞌaꞌru nequeye la̱ex? ¿Cꞌaꞌru tixba̱nu laj e̱chal re li acui̱mk riqꞌuineb li cui̱nk aꞌin? La̱in tinye e̱re cꞌaꞌru tixba̱nu. Ta̱cha̱lk ut tixcamsiheb laj ilol re li racui̱mk ut jalan chic aj e tixqꞌue li jun si̱r chi uvas, chan li Jesús. Nak queꞌrabi li quixye li Jesús, eb aꞌan queꞌxye: —Incꞌaꞌ taxak chicꞌulma̱nk chi joꞌcan, chanqueb. Li Jesús quirileb ut quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru naraj naxye aꞌin li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu, li queꞌxye li profeta chicuix?Li pec li queꞌxtzꞌekta̱na laj cablanel, aꞌan li kꞌaxal lokꞌ li quiqꞌueheꞌ chokꞌ xxuc li cab. () Li ani ta̱tꞌanekꞌ saꞌ xbe̱n li pec aꞌin, tixtochꞌi rib. Cocꞌ pucꞌ ta̱cana̱k. Ut ani saꞌ aj be̱n ta̱tꞌanekꞌ li pec aꞌin, xujinbil ta̱cana̱k.— Eb laj tzꞌi̱b ut eb li xbe̱nil aj tij queꞌxtau ru nak reheb aꞌan quixye li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌin ut queꞌraj raj xchapbal saꞌ li ho̱nal aꞌan. Abanan incꞌaꞌ queꞌru xban nak queꞌxucuac chiruheb li tenamit. Queꞌxyal rix li Jesús riqꞌuin xpatzꞌbal ma us xqꞌuebal li toj re laj César li acuabejEb laj tzꞌi̱b ut eb li xbe̱nil aj tij yo̱queb chixqꞌuebal retal jokꞌe tzꞌakal ta̱ru̱k teꞌxchap li Jesús. Ut queꞌxtaklaheb aj qꞌuehol etal riqꞌuin. Laj qꞌuehol etal queꞌxba̱nu ribeb nak ti̱queb xchꞌo̱l yal re rilbal cui tixye junak a̱tin re nak ta̱ru̱k teꞌxchap ut teꞌxcꞌam riqꞌuin li acuabej. Xban aꞌan nak queꞌxye re chi joꞌcaꞌin: —At tzolonel, nakanau nak la̱at ya̱l nacat-a̱tinac ut saꞌ xya̱lal nacacꞌut lix ya̱lal chiruheb li tenamit. Incꞌaꞌ nacasicꞌ ru ani nacara. Saꞌ xya̱lal nacacꞌut chiruheb li cꞌaꞌru naraj li Dios. Ye ke cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab. ¿Ma us takaqꞌue li katoj re laj César li acuabej malaj ut incꞌaꞌ? chanqueb re. Li Jesús quixnau nak aj balakꞌeb. Joꞌcan nak quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak nequeraj xyalbal cuix? Cꞌut junak li tumin chicuu. ¿Ani aj e li jalam u̱ch li cuan chiru? Ut, ¿ani aj cꞌabaꞌ li tzꞌi̱banbil chiru? chan. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Re li acuabej. Ut li Jesús quixye reheb: —Tojomak re li acuabej li cꞌaꞌru re li acuabej, ut tojomak re li Dios li cꞌaꞌru re li Dios, chan. Ut ma̱ jun a̱tin queꞌxtau re ta̱ru̱k teꞌxye nak cuan xma̱c. Ut queꞌsach xchꞌo̱leb xban li a̱tin li queꞌsume̱c cuiꞌ xban li Jesús. Joꞌcan nak ma̱cꞌaꞌ chic queꞌxye. Eb laj saduceo queꞌpatzꞌoc chirix lix cuaclijiqueb li camenak chi yoꞌyoCuanqueb cuib oxib laj saduceo queꞌcuulac riqꞌuin li Jesús. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b nak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak. Queꞌxye re li Jesús: —At tzolonel, laj Moisés quixtzꞌi̱ba jun li chakꞌrab chokꞌ ke. Naxye chi joꞌcaꞌin: Cui junak cui̱nk ta̱ca̱mk ut ma̱ jun li ralal xcꞌajol ta̱cua̱nk, ta̱sumla̱k li ri̱tzꞌin li camenak riqꞌuin li xma̱lcaꞌan re nak ta̱cua̱nk ralal xcꞌajol saꞌ xcꞌabaꞌ li camenak. Queꞌcuan cuukub li cui̱nk ri̱tzꞌineb rib. Li asbej quixcꞌam rixakil ut quicam chi incꞌaꞌ quicuan ralal xcꞌajol. Ut quicꞌameꞌ li ixk xban li ri̱tzꞌin li camenak ut quicam ajcuiꞌ li cui̱nk aꞌan ut chi moco aꞌan quicuan ralal xcꞌajol riqꞌuin li ixk. Ut joꞌcan cuiꞌchic li rox i̱tzꞌinbej. Li ixk quicuan chokꞌ rixakil li cuukub chi cui̱nk ut ma̱ jun reheb quicuan ralal xcꞌajol riqꞌuin li ixk aꞌan. Ut quicam ajcuiꞌ li ixk. Saꞌ xcuaclijiqueb li camenak chi yoꞌyo, nak teꞌcuacli̱k eb aꞌan, ¿ani aj ixakil ta̱cana̱k cuiꞌ li ixk aꞌan xban nak cuukub lix be̱lom quicuan? chanqueb re li Jesús. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —Eb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ anakcuan nequeꞌsumla ut nequeꞌsumuba̱c. Abanan saꞌ eb li cutan ta̱cha̱lk, li xcꞌulubeb cuacli̱c cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak, incꞌaꞌ chic teꞌsumla̱k chi moco teꞌsumuba̱k. Joꞌcakeb ban chic li ángel saꞌ choxa. Incꞌaꞌ chic teꞌca̱mk. Teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak, xban nak aꞌan eb li ralal xcꞌajol li Dios. La̱ex nequeye nak incꞌaꞌ teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak. Abanan laj Moisés quixcꞌutbesi ajcuiꞌ chak junxil nak eb li camenak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo. Tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu li quixye nak yo̱ chi cꞌatc li qꞌuix. Quixye nak li Dios, aꞌan lix Dios laj Abraham, lix Dios laj Isaac, ut lix Dios laj Jacob. Li Dios, aꞌan moco xDioseb ta camenak; xDioseb ban li yoꞌyo̱queb, xban nak toj yoꞌyo̱queb chiru li Dios usta ac camenakeb, chan li Jesús reheb. Cuanqueb laj tzꞌi̱b queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —At tzolonel, tzꞌakal re ru li xaye, chanqueb. Ut ma̱ ani chic quiraj patzꞌoc riqꞌuin li Jesús. Li Cristo, aꞌan ralal xcꞌajol li rey David ut aꞌan ajcuiꞌ laj Colol reLi Jesús quixye reheb: —Nequeꞌxye nak li Cristo laj Colonel aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol li rey David. Tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu saꞌ li Salmos li quixye li rey David. Quixye:Li Ka̱cuaꞌ Dios quixye re li Ka̱cuaꞌ laj Colol cue, cꞌojlan saꞌ li nim ukꞌ toj tinqꞌueheb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue rubel la̱ cuanquil. () Li rey David quixye “aj Colol cue” re li Ka̱cuaꞌ, usta aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol, chan li Jesús. Eb laj tzꞌi̱b aj caꞌ pacꞌal u; incꞌaꞌ useb xnaꞌlebChixjunileb li tenamit yo̱queb chirabinquil nak li Jesús quixye reheb lix tzolom: —Me̱tzol e̱rib riqꞌuineb laj tzꞌi̱b li nequeꞌcuulac chiruheb xqꞌuebal li rakꞌeb chirixeb chi najt rok nak nequeꞌbe̱c re xcꞌutbal nak cuanqueb xcuanquil. Eb aꞌan nequeꞌcuulac chiru nak teꞌqꞌuehekꞌ xlokꞌal saꞌ eb li be. Ut nak cuanqueb saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb, nequeꞌcuulac chiruheb cꞌojla̱c toj chi ubej. Ut nak nequeꞌbokeꞌ saꞌ junak ninkꞌe, nequeꞌcuulac chiruheb chunla̱c saꞌ li me̱x li nequeꞌchunla cuiꞌ li cuanqueb xcuanquil. Ut nequeꞌxmakꞌ li cꞌaꞌru cuan reheb li xma̱lcaꞌan. Ut najt rok lix tijeb nequeꞌxba̱nu nak nequeꞌtijoc chiruheb li tenamit re xmukbal li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu. Eb aꞌan kꞌaxal ra teꞌxtoj cuiꞌ li ma̱c nequeꞌxba̱nu, chan li Jesús. Li xma̱lcaꞌan nebaꞌ nabal quixqꞌue chiru li queꞌxqꞌue li biomSaꞌ jun li cutan li Jesús cuan saꞌ li templo ut quiril nak eb li biom yo̱queb chixqꞌuebal lix mayejeb saꞌ li ca̱x. Ut quiril ajcuiꞌ nak jun li xma̱lcaꞌan nebaꞌ quixqꞌue saꞌ li ca̱x cuib li tumin cobre chokꞌ xmayej. Ut li Jesús quixye: —Relic chi ya̱l ninye e̱re nak li xma̱lcaꞌan nebaꞌ nabal xqꞌue chiru li queꞌxqꞌue li biom, xban nak chixjunileb aꞌan xeꞌxqꞌue li x-elaꞌan chiruheb. Abanan li ixk aꞌin, usta nebaꞌ, xqꞌue chixjunil li joꞌ nimal cuan re, li re raj xnumsinquil li cutan junju̱nk. Ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱juqꞌui̱k li temploCuanqueb li yo̱queb chi a̱tinac chirix lix chꞌinaꞌusal li templo. Yo̱queb chixyebal: —Cꞌajoꞌ xchakꞌal ru li pec li yi̱banbil cuiꞌ li templo joꞌ ajcuiꞌ li mayej li queꞌxqꞌue chokꞌ xsahob ru, chanqueb. Ut li Jesús quixye reheb: —Ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱sachekꞌ ru chixjunil li yo̱quex chirilbal anakcuan. Ma̱ jun reheb li pec aꞌan ta̱cana̱k saꞌ xnaꞌaj chi incꞌaꞌ ta ta̱juqꞌui̱k, chan li Jesús. Li cꞌaꞌru talajcꞌulma̱nk nak ac cuulac re xkꞌehil li rosoꞌjic li ruchichꞌochꞌQueꞌxpatzꞌ re: —At tzolonel, ¿jokꞌe ta̱cꞌulma̱nk li yo̱cat chixyebal? ¿Cꞌaꞌru retalil ta̱cua̱nk nak talajcꞌulma̱nk li cꞌaꞌak re ru aꞌin? chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —Cheba̱nu cue̱nt re nak incꞌaꞌ texbalakꞌi̱k xban nak nabal teꞌcha̱lk chi balakꞌi̱nc ut teꞌxye nak saꞌ incꞌabaꞌ la̱in xeꞌchal. Teꞌxye, “La̱in li Cristo li yechiꞌinbil xban li Dios,” chaꞌkeb. Ut teꞌxye, “Anakcuan xcuulac xkꞌehil,” chaꞌkeb. Abanan me̱pa̱b li cꞌaꞌru teꞌxye eb aꞌan. Nak te̱rabi nak yo̱ li ple̱t ut li chꞌaꞌajquilal yalak bar, mexxucuac xban nak tento nak ta̱cꞌulma̱nk chi joꞌcan. Abanan moco ac aꞌan ta rosoꞌjiqueb li cutan, chan li Jesús. Ut quixye ajcuiꞌ: —Nabal li tenamit teꞌpletik riqꞌuin jalan chic tenamit. Ut eb li acuabej teꞌxpleti ribeb. Talajcua̱nk hi̱c saꞌ nabal chi naꞌajej ut ta̱cua̱nk cueꞌej ut yajel. Ta̱cua̱nk ni̱nki raylal ut xucuajel rilbal li retalil li talajcꞌutu̱nk saꞌ choxa. Abanan nak toj ma̱jiꞌ nacꞌulman chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, texchapekꞌ ut texrahobtesi̱k. Texcꞌamekꞌ saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío ut texcꞌamekꞌ saꞌ tzꞌalam. Texcꞌamekꞌ chiruheb li rey ut eb laj rakol a̱tin saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Ut aꞌan ta̱cꞌanjelak e̱re re xchꞌolobanquil resil li colba-ib. Qꞌuehomak biꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l aꞌin, nak moco toj yo̱kex ta chixcꞌoxlanquil chanru texsume̱nk cuiꞌ re xcolbal e̱rib, xban nak la̱in tinqꞌue e̱naꞌleb ut tincꞌut che̱ru cꞌaꞌru te̱ye. Ut eb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re incꞌaꞌ teꞌru̱k chixcuechꞌbal rix li cꞌaꞌru te̱ye, chi moco teꞌxnau xsumenquil. Texkꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re xbaneb le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ ut xbaneb le̱ ras ut le̱ ri̱tzꞌin ut eb le̱ rechꞌalal joꞌ eb ajcuiꞌ le̱ rami̱g. Ut cuan li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk li teꞌcamsi̱k. Ut xicꞌ tex-ilekꞌ xbaneb chixjunileb li tenamit saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Abanan ma̱cꞌaꞌ te̱cꞌul. Cui incꞌaꞌ nachꞌinan e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l usta yo̱kex chi cꞌuluc raylal te̱re̱chani li junelic yuꞌam. Nak te̱ril li tenamit Jerusalén sutsu̱k xbaneb li qꞌuila soldado, la̱ex te̱nau nak ac xcuulac xkꞌehil li rosoꞌjic. Ut eb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Judea cheꞌe̱lelik saꞌ junpa̱t ut cheꞌxicak saꞌ eb li tzu̱l. Eb li cuanqueb saꞌ li tenamit Jerusalén cheꞌe̱lk aran ut eb li cuanqueb saꞌ cꞌaleba̱l incꞌaꞌ chic teꞌsukꞌi̱k saꞌ li tenamit. Ut saꞌ eb li cutan aꞌan, li Dios tixqꞌueheb chixtojbal rix lix ma̱queb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Chi joꞌcan ta̱tzꞌaklok ru chixjunil li tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu. Kꞌaxal ra cuiꞌchic chokꞌ reheb li yaj aj ixk ut li yo̱queb chi tuꞌresi̱nk saꞌ eb li cutan aꞌan, xban nak ma̱ caꞌchꞌin li raylal teꞌxcꞌul li tenamit aꞌan xban nak yo̱k xjoskꞌil li Dios saꞌ xbe̱neb. Cuan li teꞌcamsi̱k riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut cuan li teꞌchapekꞌ ut teꞌcꞌamekꞌ chi pre̱xil saꞌ eb li jalan tenamit. Ut li tenamit Jerusalén ta̱cana̱k rubel xcuanquileb li ma̱cuaꞌeb aj judío toj ta̱cuulak xkꞌehil nak li Dios ta̱risiheb lix cuanquileb li ma̱cuaꞌeb aj judío, chan li Jesús. Ut ta̱cua̱nk retalil chiru li sakꞌe, li po ut eb li chahim. Ut eb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌyotꞌekꞌ ut teꞌsach xchꞌo̱leb xban lix ya̱b ut lix cau ok li palau. Teꞌlucta̱k li cui̱nk xbaneb xxiu nak yo̱keb chixcꞌoxlanquil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut ta̱ecꞌa̱nk saꞌ xnaꞌaj li choxa. Chirix aꞌan te̱ril nak la̱in li Cꞌajolbej yo̱kin chak chi cha̱lc saꞌ choxa riqꞌuin lix nimal incuanquilal ut inlokꞌal. Nak acak xticla xcꞌulbal chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, cacuubresihomak e̱chꞌo̱l ut yoꞌon cua̱nkex. Chisahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l xban nak cuulac re xkꞌehil nak texcolekꞌ, chan li Jesús. Li jaljo̱quil ru a̱tin chirix li jun to̱n chi higoUt quixye jun chic li jaljo̱quil ru a̱tin reheb. Quixye: Cheqꞌuehak retal li jun to̱n chi higo ut chixjunileb li cheꞌ. Nak nakꞌunkꞌut chak lix xak li cheꞌ chi e̱lc, riqꞌuin aꞌan nequeqꞌue retal nak yo̱ chak chi nachꞌoc li sakꞌehil. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex nak te̱ril nak yo̱k chi cꞌulma̱nc chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, aꞌan retalil nak yo̱ chak chi nachꞌoc lix nimajcual cuanquil li Dios. Relic chi ya̱l ninye e̱re nak incꞌaꞌ ta̱osokꞌ li tenamit aꞌin chi toj ma̱jiꞌak nacꞌulman chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Li choxa ut li ruchichꞌochꞌ talajeꞌosokꞌ. Abanan li cua̱tin incꞌaꞌ ta̱cana̱k yal chi joꞌcan chi incꞌaꞌ ta ta̱cꞌulma̱nk li cꞌaꞌru naxye. Chenauhak xcolbal e̱rib. Me̱qꞌue e̱rib chi a̱le̱c riqꞌuin li numcuaꞌac ut li cala̱c, chi moco riqꞌuin xcꞌoxlanquil chanru te̱numsi li cutan junju̱nk. Ma̱re anchal ta̱cuulak xkꞌehil li cutan aꞌan chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l. Ta̱cha̱lk chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l joꞌ nak naqꞌueman junak raꞌal chi ma̱ ani nanaꞌoc re. Joꞌcan ut yoꞌon cua̱nkex ut junelic chextijok re nak cauhak e̱chꞌo̱l chixcuybal xnumsinquil li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n, ut re nak ta̱ru̱k texcuulak cuiqꞌuin la̱in li Cꞌajolbej, chan li Jesús. Rajlal cutan li Jesús naxchꞌolob xya̱lal chiruheb saꞌ li templo ut nak na-ecuu, naxic saꞌ li tzu̱l Olivos chixnumsinquil li kꞌojyi̱n. Ut chixjunileb li tenamit nequeꞌxic saꞌ li templo rajlal ekꞌela chirabinquil li cꞌaꞌru naxye li Jesús. Laj Judas Iscariote quixye reheb nak tixkꞌaxtesi li Jesús saꞌ rukꞌeb laj judíoYo̱ chi cuulac xcutanquil li ninkꞌe nak nequeꞌxcuaꞌ li caxlan cua ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Pascua nayeman re li ninkꞌe aꞌan. Eb lix be̱nil aj tij ut eb laj tzꞌi̱b yo̱queb chixsicꞌbal chanru nak ta̱ru̱k teꞌxcamsi li Jesús. Abanan yo̱queb xcꞌaꞌux xban nak incꞌaꞌ queꞌraj xchikꞌbal xjoskꞌileb li tenamit. Laj Judas Iscariote jun reheb lix cablaju chi xtzolom li Jesús. Aꞌan quixqꞌue rib chi a̱le̱c xban laj tza. Co̱ riqꞌuineb li xbe̱nil aj tij ut riqꞌuineb li nequeꞌcꞌacꞌalen re li templo chixyebal reheb nak tixkꞌaxtesi li Jesús saꞌ rukꞌeb. Queꞌsahoꞌ xchꞌo̱leb chirabinquil li quixye ut queꞌxyechiꞌi xtumin. Ut quixcꞌul xchꞌo̱l laj Judas li quiyeheꞌ re. Joꞌcan nak qui-oc xsicꞌbal jokꞌe ta̱ru̱k tixkꞌaxtesi li Jesús saꞌ rukꞌeb chi incꞌaꞌ teꞌxnau li qꞌuila tenamit. Li Jesús quicuaꞌac rochbeneb lix tzolom re xnumsinquil li ninkꞌe PascuaQuicuulac xkꞌehil li ninkꞌe Pascua nak nequeꞌxcuaꞌ li caxlan cua ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Saꞌ li ninkꞌe aꞌan tento nak teꞌxcamsi junak li carner. Li Jesús quixye reheb laj Pedro ut laj Juan: —Ayukex ut cauresihomak chak li tzacae̱mk re li pascua re totzaca̱nk, chan. Queꞌxpatzꞌ re: —¿Bar ta̱cuaj takacauresi chak?— Li Jesús quixye reheb: —Nak tex-oc saꞌ li tenamit, aran te̱tau jun li cui̱nk yo̱ chixcꞌambal jun cuc xhaꞌ. Te̱ta̱ke aꞌan toj saꞌ li cab bar tox-ocak cuiꞌ. Ut te̱ye re laj e̱chal cab, “Chan laj tzolonel, ¿bar cuan li naꞌajej li ta̱cuaꞌak cuiꞌ saꞌ li ninkꞌe Pascua rochbeneb lix tzolom?” chaꞌakex re. Ut aꞌan tixcꞌut che̱ru jun nimla naꞌajej takecꞌ saꞌ xcaꞌ tasalil li cab. Ac yi̱banbil li naꞌajej. Ut aran te̱cauresi li ninkꞌe chokꞌ ke, chan li Jesús. Queꞌco̱eb saꞌ li tenamit ut qui-uxman joꞌ quixye li Jesús. Ut aran queꞌxcauresi li ninkꞌe Pascua. Nak quicuulac x-o̱ril, li Jesús quicꞌojla saꞌ li me̱x rochbeneb lix tzolom. Ut quixye reheb: —Cꞌajoꞌ nak yo̱quin chixrahinquil ru nak tocuaꞌak cuochbenex saꞌ li ninkꞌe aꞌin nak toj ma̱jiꞌ nincam. Relic chi ya̱l ninye e̱re nak incꞌaꞌ chic tinba̱nu li ninkꞌe Pascua toj ta̱cuulak xkꞌehil nak tinba̱nu cuiꞌchic saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios, chan. Ut quixchap li secꞌ re ucꞌac. Quixbantioxi chiru li Dios ut quixye: —Cꞌulumak aꞌin ut jeqꞌuihomak saꞌ e̱ya̱nk li cuan chi saꞌ, xban nak la̱in tinye e̱re nak chalen anakcuan incꞌaꞌ chic tincuucꞌ xyaꞌal li uva toj ta̱cuulak xkꞌehil nak tincuucꞌ cuiꞌchic saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios, chan. Ut quixchap li caxlan cua, quixbantioxi chiru li Dios, tojoꞌnak quixjachi ut quixqꞌue reheb lix tzolom ut quixye: —Aꞌan aꞌin lin tzꞌejcual, kꞌaxtesinbil re camsi̱c saꞌ e̱cꞌabaꞌ la̱ex. Cheba̱nuhak re xjulticanquil lin camic, chan. Joꞌcan ajcuiꞌ quixba̱nu nak ac xrakeꞌ chi cuaꞌac. Quixchap li secꞌ re ucꞌac ut quixye: —Aꞌan aꞌin retalil li acꞌ contrato li ta̱xakaba̱k xcuanquil riqꞌuin lin quiqꞌuel li ta̱hoyekꞌ nak tincamsi̱k saꞌ e̱cꞌabaꞌ la̱ex, chan. Ut quixye ajcuiꞌ li Jesús: —Nacuaj nak te̱nau nak li cui̱nk li ta̱kꞌaxtesi̱nk cue yo̱ chi cuaꞌac saꞌ me̱x cuochben. Tento nak tincamsi̱k la̱in li Cꞌajolbej. Abanan raylal cuan saꞌ xbe̱n li cui̱nk li ta̱kꞌaxtesi̱nk cue, chan li Jesús. Ut eb aꞌan queꞌoc chixpatzꞌinquil chi ribileb rib ut queꞌxye: —¿Ani anchal li ta̱kꞌaxtesi̱nk re? chanqueb. Queꞌxcuechꞌi rix ani kꞌaxal nim xcuanquilEb lix tzolom li Jesús queꞌoc chixcuechꞌinquil rix chi ribileb rib ani tana saꞌ xya̱nkeb nimak xcuanquil. Li Jesús quixye reheb: —Eb li rey li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ cuanqueb xcuanquil saꞌ xbe̱neb li tenamit. Eb aꞌan nequeꞌraj nak cha̱bil ta̱yehekꞌ chirixeb. Abanan la̱ex incꞌaꞌ te̱ba̱nu chi joꞌcan. Li ani naraj xcuanquil saꞌ e̱ya̱nk, tento nak tixcubsi rib ut ta̱cꞌanjelak che̱ru. Li ani ta̱raj cꞌamoc be saꞌ e̱ya̱nk, tento nak tixcubsi rib ut ta̱cꞌanjelak che̱ru. ¿Ani li kꞌaxal nim xcuanquil nak nequecꞌoxla la̱ex? ¿Ma li nacꞌojla saꞌ me̱x, malaj ut li nacꞌanjelac chiru? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li ani nacꞌojla saꞌ me̱x? La̱in cuan incuanquil, aban cuanquin saꞌ e̱ya̱nk joꞌ jun aj cꞌanjel che̱ru. La̱ex xecuy cuochbeninquil saꞌ li ra xi̱cꞌ xincꞌul. Joꞌcan nak tinqꞌue e̱cuanquil la̱ex joꞌ nak xqꞌue incuanquil la̱in lin Yucuaꞌ. La̱ex texcuaꞌak ut tex-ucꞌak saꞌ lin me̱x nak cua̱nkin saꞌ lin cuanquil. Ut la̱ex texcꞌojla̱k saꞌ le̱ cꞌojariba̱l ut texrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li cablaju xte̱paleb laj Israel, chan li Jesús. Li Jesús quixye nak ta̱tzꞌekta̱na̱k xban laj Simón PedroUt quixye li Ka̱cuaꞌ: —At Simón, laj tza ac xpatzꞌ xlese̱ns re nak tixyal rix le̱ pa̱ba̱l joꞌ nak nachikꞌeꞌ ru li trigo re risinquil li rix. Abanan la̱in xintijoc cha̱cuix re nak incꞌaꞌ ta̱canab la̱ pa̱ba̱l. Ut nak tatsukꞌi̱k cuiꞌchic cuiqꞌuin, ta̱qꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb la̱ cuech aj pa̱banelil, chan li Jesús. Ut laj Pedro quixye re: —At Ka̱cuaꞌ, la̱in cau inchꞌo̱l cha̱ta̱kenquil usta tineꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam malaj ut tineꞌxcamsi a̱cuochben, chan. Ut li Jesús quixye re: —At Pedro, la̱in ninye a̱cue, anakcuan ajcuiꞌ nak toj ma̱jiꞌ naya̱bac laj tzoꞌ xul, la̱at ac xaye oxib sut nak incꞌaꞌ nacanau cuu, chan. Ut quixye cuiꞌchic reheb lix tzolom: —Nak quexintakla chi ma̱cꞌaꞌ e̱bo̱ls, chi ma̱cꞌaꞌ xnaꞌaj e̱tumin, chi ma̱cꞌaꞌ e̱xa̱b, ¿ma cuan ta biꞌ cꞌaꞌru xpaltoꞌ e̱re? Ut eb aꞌan queꞌxye: —Ma̱cꞌaꞌ quipaltoꞌ ke. Quixye cuiꞌchic li Jesús reheb: —Ut anakcuan li ani cuan xbo̱ls, xcꞌamak chirix joꞌ ajcuiꞌ xnaꞌaj lix tumin. Ut li ani ma̱cꞌaꞌ xchꞌi̱chꞌ, tixcꞌayi lix chaque̱t ut xlokꞌak xchꞌi̱chꞌ chiru li tumin aꞌan. Relic chi ya̱l ninye e̱re nak tento ta̱tzꞌaklok ru li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil chicuix saꞌ li Santil Hu, li naxye chi joꞌcaꞌin: Quiqꞌueheꞌ saꞌ ajl saꞌ xya̱nkeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Tento nak ta̱cꞌulma̱nk li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil retalil chicuix, chan. Eb aꞌan queꞌxye: —Ka̱cuaꞌ, cuan arin cuib li chꞌi̱chꞌ, chanqueb. Ut li Jesús quixye: —Tzꞌakal li xeye. Mex-a̱tinac chic. Nak quitijoc chak li Jesús aran GetsemaníLi Jesús qui-el aran ut co̱ saꞌ li tzu̱l Olivos, joꞌ cꞌaynak xba̱nunquil. Ut eb lix tzolom queꞌxta̱ke. Nak quicuulac saꞌ li naꞌajej aꞌan, quixye reheb lix tzolom: —Chextijok re nak incꞌaꞌ te̱qꞌue e̱rib chi a̱le̱c, chan. Ut li Jesús quirisi rib saꞌ xya̱nkeb joꞌ na xnajtil nacuteꞌ cuiꞌ junak pec. Ut aran quixcuikꞌib rib chi tijoc. Quixye: —At inyucuaꞌ, cui la̱at ta̱cuaj, incꞌaꞌ raj tincꞌul li raylal aꞌin. Abanan chi-uxma̱nk li cꞌaꞌru nacacuaj la̱at ut ma̱cuaꞌ li nacuaj la̱in, chan. Ut quichal jun li ángel saꞌ choxa ut quixqꞌue xcacuil xchꞌo̱l. Nak yo̱ chi yotꞌecꞌ xchꞌo̱l, quitijoc cuiꞌchic li Jesús chi kꞌaxal anchal xchꞌo̱l ut lix tikob yo̱ chi tzꞌukuc saꞌ chꞌochꞌ chi ni̱nki tzꞌukul chanchan quicꞌ. Nak quirakeꞌ chi tijoc, quicuacli ut co̱ riqꞌuineb lix tzolom. Quiril nak yo̱queb chi cua̱rc xban nak kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱leb. Ut li Jesús quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chi cua̱rc? Cuaclinkex ut tijonkex re nak incꞌaꞌ te̱qꞌue e̱rib chi a̱le̱c, chan reheb. Li Jesús quichapeꞌ ut quicꞌameꞌ chi pre̱xil xbaneb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj judíoToj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac li Jesús nak queꞌcuulac li qꞌuila tenamit. Laj Judas, aꞌan yo̱ chi cꞌamoc be chiruheb. Aꞌan jun reheb lix tzolom cablaju. Quijiloc chixcꞌatk li Jesús re nak ta̱rutzꞌ ru. Ut li Jesús quixye re: —At Judas, ¿ma ta̱cuutzꞌ cuu re inkꞌaxtesinquil, la̱in li Cꞌajolbej? chan re. Ut li cuanqueb rochben queꞌril li cꞌaꞌru yo̱ chixba̱nunquil ut queꞌxpatzꞌ re: —Ka̱cuaꞌ, ¿ma takaqꞌueheb chi chꞌi̱chꞌ? chanqueb. Ut jun reheb quixyocꞌ lix xic lix mo̱s li xyucuaꞌil aj tij ut quirisi lix xic li cuan saꞌ xnim. Li Jesús quixye: —Canabomak xba̱nunquil aꞌan, chan. Ut quixchꞌeꞌ riqꞌuin rukꞌ lix xic li cui̱nk ut quixqꞌuirtesi. Ut quixye reheb li xbe̱nil aj tij, ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ li templo, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌamoc be, li queꞌchal chixchapbal: —¿Ma la̱in ta biꞌ aj e̱lkꞌ nak xexchal chinchapbal riqꞌuin cheꞌ ut riqꞌuin chꞌi̱chꞌ? Rajlal cutan cuanquin saꞌ e̱ya̱nk che̱tzolbal saꞌ li templo ut incꞌaꞌ quine̱chap aran. Abanan anakcuan xcuulac xkꞌehil nak te̱ba̱nu li cꞌaꞌru te̱raj la̱ex riqꞌuin xcuanquil laj tza, chan li Jesús. Laj Pedro quixye oxib sut nak incꞌaꞌ naxnau ru li JesúsQueꞌxchap li Jesús ut queꞌxcꞌam saꞌ rochoch li xyucuaꞌil aj tij. Ut laj Pedro yo̱ chixta̱kenquil chi najt. Queꞌxtzꞌab jun li xam chiru neba̱l, ut quilajeꞌcꞌojla chire xam, ut quicꞌojla ajcuiꞌ laj Pedro saꞌ xya̱nkeb. Ut jun li mo̱s ixk quiril laj Pedro cꞌojcꞌo chire xam. Quixcaꞌya ut quixye: —Li cui̱nk aꞌin, aꞌan jun reheb li nequeꞌochbenin re li Jesús, chan. Abanan laj Pedro quiticꞌtiꞌic ut quixye: —At ixk, la̱in incꞌaꞌ ninnau ru ani li nacaye, chan. Junpa̱t na chic nak jun li cui̱nk qui-iloc re laj Pedro ut quixye: —La̱at jun xcomoneb aꞌan, chan re. Ut laj Pedro quixye: —At cui̱nk, ma̱cuaꞌ la̱in xcomoneb, chan. Ac xnumeꞌ na chic jun o̱r, nak jun chic li cui̱nk quixye: —Relic chi ya̱l nak li cui̱nk aꞌin, aꞌan jun reheb li queꞌochbenin re li Jesús. Li cui̱nk aꞌin aj Galilea, chan. Ut laj Pedro quixye: —At cui̱nk, incꞌaꞌ ninnau cꞌaꞌru yo̱cat chixyebal, chan. Ut toj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac laj Pedro nak quiya̱bac li tzoꞌ xul. Ut li Ka̱cuaꞌ quixsukꞌisi rib ut quixcaꞌya laj Pedro. Ut quinak saꞌ xchꞌo̱l laj Pedro li quiyeheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ, “Toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ naya̱bac li tzoꞌ xul, nak la̱at ac xaye oxib sut nak incꞌaꞌ nacanau cuu.” Laj Pedro qui-el chirix cab ut cꞌajoꞌ nak quiya̱bac xban xrahil xchꞌo̱l. Li Jesús quihobeꞌ ut quisaqꞌueꞌ xbaneb li soldado aj RomaEb li cui̱nk li yo̱queb chi cꞌacꞌale̱nc re li Jesús, queꞌxhob ut queꞌxsacꞌ. Queꞌxbacꞌ chi tꞌicr li xnakꞌ ru re nak incꞌaꞌ ta̱ilok, queꞌxsacꞌ ut queꞌxye: —Kꞌehi ani xsacꞌoc a̱cue, chanqueb re. Ut nabal chic cꞌaꞌak re ru queꞌxye re xhobbal li Jesús. Li Jesús quicꞌameꞌ chiruheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judíoNak quicutanoꞌ, queꞌxchꞌutub ribeb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb li tenamit ut eb li xbe̱nil aj tij joꞌ eb ajcuiꞌ laj tzꞌi̱b. Ut queꞌxcꞌam li Jesús riqꞌuineb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judío. Ut queꞌxye re: —Ye ke. ¿Ma la̱at li Cristo, laj Colonel li yechiꞌinbil xban li Dios? chanqueb. Ut li Jesús quixye reheb: —Cui tinye e̱re nak la̱in, incꞌaꞌ ajcuiꞌ raj te̱pa̱b, chan. Ut cui tinpatzꞌok e̱re, incꞌaꞌ aj raj cuiꞌ te̱sume li cꞌaꞌru tinpatzꞌ, chi moco tine̱rachꞌab. Ut chalen anakcuan la̱in li Cꞌajolbej tincꞌojla̱k saꞌ xnim ukꞌ li nimajcual Dios, chan. Ut chixjunileb queꞌxye re: —¿Ma la̱at li Ralal li Dios chi joꞌcanan? Ut li Jesús quichakꞌoc ut quixye: —Ya̱l li xeye nak la̱in, chan. Ut chixjunileb queꞌxye: —¿Cꞌaꞌ chic ru aj e nak toj teꞌxye ke cꞌaꞌru xma̱c? Riqꞌuin kaxic xkabi li cꞌaꞌru xye, chanqueb. Li Jesús quicꞌameꞌ chiru laj Pilato re tixrak a̱tin saꞌ xbe̱nUt chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj judío queꞌxcꞌam li Jesús riqꞌuin laj Pilato. Queꞌoc chixjitbal ut queꞌxye: —Xkaqꞌue retal nak li cui̱nk aꞌin yo̱ chixpoꞌbal xchꞌo̱leb li katenamit. Nocoxkꞌus riqꞌuin xqꞌuebal li katoj re li acuabej. Ut naxye nak aꞌan li Cristo laj Colonel li yechiꞌinbil xban li Dios. Naxye nak aꞌan rey, chanqueb. Laj Pilato quixye re li Jesús: —¿Ma la̱at lix reyeb laj judío? Li Jesús quichakꞌoc ut quixye: —Ya̱l li xaye nak la̱in, chan. Ut laj Pilato quixye reheb li xbe̱nil aj tij ut eb li qꞌuila tenamit: —Li cui̱nk aꞌin ma̱ jun xma̱c nintau, chan. Abanan eb aꞌan yalyo̱queb xkꞌe chixyebal: —Naxpoꞌ xchꞌo̱leb li katenamit. Yo̱ chixcꞌutbal lix tijleb chiruheb saꞌ chixjunil Judea. Quixtiquib chak Galilea ut xcꞌulun toj arin, chanqueb. Li Jesús quicꞌameꞌ chiru laj Herodes re nak tixrak a̱tin saꞌ xbe̱nNak laj Pilato quirabi nak queꞌxpatzꞌ Galilea, quixpatzꞌ reheb: —¿Ma Galilea xtenamit li cui̱nk aꞌin? chan reheb. —Aj Galilea, chanqueb re. Nak laj Pilato quixnau nak li Jesús quichal chak saꞌ li naꞌajej li cuan rubel xtakl laj Herodes, quixtakla riqꞌuin laj Herodes xban nak saꞌ eb li cutan aꞌan laj Herodes cuan aran Jerusalén. Cꞌajoꞌ nak quisahoꞌ xchꞌo̱l laj Herodes nak quiril ru li Jesús xban nak ac junxil quiraj raj rilbal ru. Quirabi resil li cꞌaꞌru yo̱ chixba̱nunquil li Jesús ut quiraj rilbal nak tixba̱nu junak milagro chiru. Nabal li cꞌaꞌak re ru quilajxpatzꞌ re ut li Jesús chi ti̱c incꞌaꞌ quichakꞌoc. Cuanqueb aran eb li xbe̱nil aj tij ut eb laj tzꞌi̱b. Cꞌajoꞌ lix joskꞌileb nak yo̱queb chixjitbal. Laj Herodes ut eb li soldado queꞌxtzꞌekta̱na ut queꞌxhob. Queꞌretzꞌu ut queꞌxqꞌue li cha̱bil tꞌicr chirix joꞌ nequeꞌrocsi li rey. Ut laj Herodes quixtakla cuiꞌchic riqꞌuin laj Pilato. Junxil xicꞌ queꞌril ribeb laj Herodes ut laj Pilato. Abanan saꞌ eb li cutan aꞌan queꞌxcꞌam cuiꞌchic rib saꞌ usilal. Laj Pilato quixye nak ma̱cꞌaꞌ xma̱c li Jesús abanan quiteneba̱c ca̱mc saꞌ xbe̱nUt laj Pilato quixchꞌutubeb li xbe̱nil laj tij, ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li tenamit. Quixye reheb: —La̱ex xecꞌam chak li cui̱nk aꞌin cuiqꞌuin ut xeye nak naxpoꞌ xchꞌo̱leb li tenamit. La̱in xinpatzꞌi re che̱ru ut incꞌaꞌ xintau junak xma̱c joꞌ yo̱quex chixyebal la̱ex. Chi moco laj Herodes xtau junak xma̱c. Joꞌcan nak xtakla cuiꞌchic chak arin cuiqꞌuin. Anakcuan la̱in ninnau nak ma̱ jun ma̱c xba̱nu xcꞌulub cuiꞌ ca̱mc. Tintakla xqꞌuebal xlob, tojoꞌnak tincuachꞌab, chan laj Pilato. Saꞌ li ninkꞌe aꞌan cꞌaynakeb nak na-achꞌaba̱c junak li pre̱x. Ut chixjunileb li tenamit queꞌxye chi junajeb xya̱b xcuxeb: —¡Camsi aꞌan, ut achꞌab laj Barrabás! chanqueb. Laj Barrabás cuan saꞌ tzꞌalam xban li camsi̱nc quixba̱nu nak yo̱queb chi pletic li tenamit chirix li acuabej. Laj Pilato quiraj raj rachꞌabanquil li Jesús ut quixpatzꞌ cuiꞌchic reheb ma ta̱ru̱k ta̱rachꞌab li Jesús. Abanan eb li tenamit queꞌxjap reheb chixyebal: —¡Qꞌue chiru cruz! ¡Qꞌue chiru cruz! chanqueb. Ut laj Pilato quia̱tinac cuiꞌchic rox sut riqꞌuineb ut quixye: —¿Cꞌaꞌru tzꞌakal xma̱c e̱re? Ma̱ jun xma̱c nintau la̱in re nak tintakla chi camsi̱c. La̱in tintakla xsacꞌbal ut tincuachꞌab, chan reheb. Abanan eb aꞌan kꞌaxal cau cuiꞌchic queꞌxjap re chixyebal: —¡Qꞌue chiru cruz!— Japjo̱queb re li tenamit joꞌ eb ajcuiꞌ laj tij toj retal quixba̱nu laj Pilato li cꞌaꞌru queꞌraj. Ut laj Pilato quixteneb ca̱mc saꞌ xbe̱n li Jesús joꞌ queꞌraj li tenamit. Ut quirachꞌab laj Barrabás li quiqꞌueheꞌ saꞌ tzꞌalam xban li pletic ut camsi̱nc quixba̱nu chirix jun li acuabej. Ut quixkꞌaxtesi li Jesús saꞌ rukꞌeb re teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru teꞌraj riqꞌuin. Li Jesús quiqꞌueheꞌ chiru cruzEb li tenamit queꞌxcꞌam li Jesús ut nak yo̱queb chi xic queꞌxcꞌul jun li cui̱nk aj Simón xcꞌabaꞌ yo̱ chi cha̱lc saꞌ cꞌaleba̱l. Cirene lix tenamit. Ut queꞌxmin ru chixpakonquil li cruz re xtenkꞌanquil li Jesús. Nabaleb li tenamit yo̱queb chi ta̱ke̱nc re. Ut cuanqueb ajcuiꞌ ixk kꞌaxal ra saꞌ xchꞌo̱leb. Yo̱queb chi ya̱bac xban li cꞌaꞌru yo̱ chixcꞌulbal li Jesús. Ut li Jesús quixsukꞌisi rib ut quirileb li ixk. Quixye reheb: —Ex ixk aj Jerusalén, mexya̱bac chicuix la̱in. Chexya̱bak ban che̱rix la̱ex ut chirixeb ajcuiꞌ le̱ ralal e̱cꞌajol. Ta̱cuulak xkꞌehil nak eb li tenamit aꞌin teꞌxye, “Us xak reheb li ixk li incꞌaꞌ nequeꞌqꞌuiresin ut li incꞌaꞌ nequeꞌtuꞌresin.” Ut teꞌxye ajcuiꞌ reheb li tzu̱l, “Tꞌanekex chak saꞌ kabe̱n ut choe̱muk taxak”, chaꞌkeb. Cui joꞌcaꞌin teꞌxba̱nu cuiqꞌuin la̱in li chanchanin jun to̱n chi cheꞌ rax rax ru, ¿cꞌaꞌru incꞌaꞌ teꞌxba̱nu e̱re la̱ex li chanchanex chaki cheꞌ? chan li Jesús. Queꞌxcꞌam ajcuiꞌ rochben li Jesús cuibeb li cui̱nk li cuanqueb xma̱c re teꞌcamsi̱k rochben li Jesús. Ut queꞌcuulac saꞌ li naꞌajej Gólgota xcꞌabaꞌ. Chi jalbil ru naraj naxye: Xnaꞌaj Xbakel Xjolom Camenak. Ut aran queꞌxqꞌue chiru cruz li Jesús. Ut queꞌxqꞌue ajcuiꞌ chiru cruz li cuib chi cui̱nk li cuanqueb xma̱c. Jun li cruz queꞌxqꞌue saꞌ xnim ukꞌ li Jesús ut li jun chic queꞌxqꞌue saꞌ xtzꞌe. Ut li Jesús quitijoc ut quixye: —At inYucuaꞌ, cuy taxak xma̱queb li tenamit aꞌin xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxnau cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil, chan. Ut eb li soldado queꞌbu̱lic chirix li rakꞌ re rilbal ani na ta̱e̱chani̱nk re. Eb li tenamit xakxo̱queb aran chi iloc. Ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit yo̱queb chixhobbal li Jesús ut queꞌxye: —Jalan chic quixcoleb. Cui ya̱l nak aꞌan li Cristo, li sicꞌbil ru xban li Dios, chixcolak rib xjunes, chanqueb. Ut eb li soldado yo̱queb ajcuiꞌ chixhobbal. Queꞌjiloc chixcꞌatk ut queꞌxyechiꞌi vinagre re. Ut queꞌxye re: —Cui ya̱l nak la̱at lix reyeb laj judío, col a̱cuib a̱junes, chanqueb. Chiru li cruz queꞌxqꞌue jun retalil tzꞌi̱banbil saꞌ eb li a̱tinoba̱l griego, hebreo, ut latín, li naxye chi joꞌcaꞌin:Aꞌan aꞌin lix reyeb laj judío. Jun reheb laj ma̱c li queꞌqꞌueheꞌ chiru cruz rochben, quixhob ajcuiꞌ li Jesús ut quixye: —Cui la̱at li Cristo, col a̱cuib la̱at, ut choa̱col ajcuiꞌ la̱o, chan re. Abanan li jun chic quichakꞌoc ut quixkꞌus ut quixye re: —Chi moco la̱at nacaxucua ru li Dios, usta juntakꞌe̱t li raylal li yo̱co chixcꞌulbal kochben aꞌan. Relic chi ya̱l nak la̱o kacꞌulub xcꞌulbal li raylal aꞌin xban nak la̱o cuan kama̱c. Abanan li cui̱nk aꞌin ma̱cꞌaꞌ junak ma̱c xba̱nu, chan re. Ut li cui̱nk aꞌan quixye ajcuiꞌ re li Jesús: —At Ka̱cuaꞌ, chinjulticokꞌ taxak a̱cue nak tat-oc saꞌ la̱ nimajcual cuanquilal, chan. Ut li Jesús quixye re: —Relic chi ya̱l tinye a̱cue nak ho̱n ajcuiꞌ cua̱nkat cuiqꞌuin saꞌ li paraíso, chan re. Lix camic li JesúsTuktu cuaꞌleb quikꞌojyi̱noꞌ saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ ut toj saꞌ oxib o̱r re ecuu quicutanoꞌ cuiꞌchic. Nak quikꞌojyi̱noꞌ ru li sakꞌe, lix tꞌicrul li templo quikꞌicheꞌ saꞌ xyi. Quia̱tinac li Jesús chi cau xya̱b xcux ut quixye: —At inYucuaꞌ, saꞌ a̱cuukꞌ tinkꞌaxtesi lin musikꞌ, chan. Nak quixye aꞌan, qui-el xchꞌo̱l. Li capitán aj Roma quixqꞌue retal li quicꞌulman. Quixlokꞌoni li Dios ut quixye: —Relic chi ya̱l nak li cui̱nk aꞌin ti̱c xchꞌo̱l, chan. Chixjunileb li qꞌuila tenamit li cuanqueb aran chi iloc, queꞌxqꞌue retal li cꞌaꞌru quicꞌulman. Queꞌsukꞌi saꞌ rochocheb ut yo̱queb chixtenbal li re xchꞌo̱l chi rukꞌeb nak yo̱queb chi xic xban xrahil xchꞌo̱leb. Ut chixjunileb li nequeꞌnaꞌoc ru li Jesús, joꞌ eb ajcuiꞌ li ixk li queꞌta̱ken chak re toj Galilea xakxo̱queb chak chi najt ut yo̱queb chirilbal chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Quimukeꞌ li Jesús xban laj José aj ArimateaQuicuan jun li cui̱nk aj José xcꞌabaꞌ. Arimatea xtenamit li cuan saꞌ xcue̱nt Judea. Laj José, aꞌan jun xcomoneb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judío. Ti̱c xchꞌo̱l ut cha̱bil. Incꞌaꞌ quixcꞌul xchꞌo̱l li cꞌaꞌru queꞌxcꞌu̱b ru xba̱nunquil re li Jesús, chi moco quixcꞌul xchꞌo̱l nak queꞌxcamsi xban nak aꞌan yo̱ chixyoꞌoninquil lix nimajcual cuanquilal li Dios. Co̱ riqꞌuin laj Pilato ut quixtzꞌa̱ma chiru nak tixqꞌue re lix tzꞌejcual li Jesús re tixmuk. Joꞌcan nak quixcubsi chak li camenak chiru cruz, quixlan saꞌ li cha̱bil tꞌicr lino ut quixqꞌue saꞌ jun mukleba̱l yi̱banbil saꞌ jun sako̱nac. Toj ma̱ jun mukbil aran. Chixjunil aꞌin quicꞌulman saꞌ li cutan nak nequeꞌxcauresi li cꞌaꞌru reheb re li hiloba̱l cutan xban nak ac cuulac re xcutanquil. Eb li ixk, li queꞌta̱ken chak re li Jesús toj Galilea, queꞌxta̱ke laj José ut queꞌril li mukleba̱l li quimukeꞌ cuiꞌ li camenak ut queꞌril ajcuiꞌ chanru nak quiqꞌueheꞌ saꞌ li jul. Queꞌsukꞌi saꞌ rochocheb ut queꞌxcauresi li sununquil ban re xbanbal li camenak, ut queꞌhilan saꞌ li hiloba̱l cutan joꞌ naxye saꞌ lix chakꞌrabeb. Li Jesús quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenakSaꞌ li xbe̱n li cutan re li xama̱n, toj ekꞌela chi us, co̱eb li ixk cuan cuiꞌ li mukleba̱l. Queꞌxcꞌam li sununquil ban li queꞌxyi̱b. Ut cuanqueb jalaneb chic ixk rochbeneb. Nak queꞌcuulac, queꞌril nak ac isinbil chic li nimla pec li natzꞌapoc re li mukleba̱l. Ut nak queꞌoc chi saꞌ li mukleba̱l, incꞌaꞌ queꞌxtau li camenak. Queꞌsach xchꞌo̱leb ut incꞌaꞌ queꞌxnau cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Ut xaka̱mil chiruheb cuib li cui̱nk. Nalemtzꞌun li rakꞌeb. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac li ixk. Queꞌxxulub li riloba̱l. Ut eb li cui̱nk queꞌxye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak nequesicꞌ li yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak? Aꞌan ma̱ ani chic arin. Ac xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo. Chijulticokꞌ e̱re li cꞌaꞌru quixye chak nak toj cua̱nk chak Galilea. Quixye nak tento ta̱kꞌaxtesi̱k li Cꞌajolbej saꞌ rukꞌeb li cui̱nk aj ma̱c. Ta̱qꞌuehekꞌ chiru cruz ut ta̱camsi̱k. Ut quixye ajcuiꞌ nak ta̱cuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak saꞌ rox li cutan, chanqueb. Riqꞌuin aꞌan quinak saꞌ xchꞌo̱leb li ixk li cꞌaꞌru quixye li Jesús. Queꞌel saꞌ li mukleba̱l ut co̱eb. Coleꞌxye resil chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin reheb li junlaju ut reheb ajcuiꞌ li jun chꞌol chic. Eb li ixk li queꞌyehoc re li esilal aꞌin reheb li apóstol, aꞌan eb lix María Magdala xtenamit, lix Juana ut lix María lix naꞌ laj Jacobo rochbeneb li jun chꞌol chic li ixk. Abanan eb li junlaju chi apóstol incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li cꞌaꞌru queꞌxye li ixk. Saꞌ xchꞌo̱leb aꞌan nak moco ya̱l ta li yo̱queb chixyebal. Abanan laj Pedro co̱ saꞌ a̱nil saꞌ li mukleba̱l. Qui-iloc chi saꞌ ut quiril nak caꞌaj chic li tꞌicr lino cuan aran. Joꞌcan nak sachso xchꞌo̱l chi cꞌoxlac nak quisukꞌi saꞌ rochoch. Li Jesús quixcꞌutbesi rib chiruheb li cui̱nk nak yo̱queb chi xic EmaúsSaꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan, cuibeb lix tzolom li Jesús yo̱queb chi xic saꞌ li chꞌina tenamit Emaús. Li tenamit aꞌan junlaju kilómetro na xnajtil riqꞌuin Jerusalén. Yo̱queb chi a̱tinac chi ribileb rib chirix chixjunil li cꞌaꞌak re ru quicꞌulman saꞌ eb li cutan aꞌan. Nak yo̱queb chi a̱tinac ut chixtzꞌilbal rix chi ribileb rib li cꞌaꞌru quicꞌulman, li Jesús quijiloc riqꞌuineb ut qui-oc chi be̱c rochbeneb. Usta queꞌril ru, abanan incꞌaꞌ queꞌxnau nak aꞌan li Jesús xban nak cuan cꞌaꞌru quiramoc re chiruheb. Ut li Jesús quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru chi aj ix yo̱quex chi serakꞌic chi ribil e̱rib nak yo̱quex chi be̱c? ¿Cꞌaꞌut nak ra saꞌ e̱chꞌo̱l? chan reheb. Jun reheb aꞌan, aj Cleofas xcꞌabaꞌ, quichakꞌoc ut quixye: —Joꞌ li caꞌaj cuiꞌ la̱at li yo̱cat chi numecꞌ saꞌ li tenamit Jerusalén li incꞌaꞌ nacatnaꞌoc re li cꞌaꞌru xcꞌulman saꞌ eb li cutan aꞌin, chan. Ut li Jesús quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru anchal aꞌan? chan. Eb aꞌan queꞌxye re: —Chirix li Jesús aj Nazaret. Aꞌan profeta nak quicuan. Nim xcuanquil. Cha̱bil quixba̱nu ut cha̱bil quixye chiru li Dios ut chiruheb li tenamit. Eb li xbe̱nil aj tij ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ kabe̱n queꞌxkꞌaxtesi chi camsi̱c ut queꞌxqꞌue chiru cruz. Aꞌan raj li ta̱colok re li katenamit Israel saꞌ kachꞌo̱l. Abanan anakcuan ac oxib cutan xcꞌulbal aꞌan. Xsach kachꞌo̱l chirabinquil li cꞌaꞌru xeꞌxye ke li ixk li xeꞌcuulac saꞌ li mukleba̱l toj ekꞌela. Xban nak incꞌaꞌ xeꞌxtau li camenak, xeꞌsukꞌi saꞌ cab ut xeꞌxye ke nak cuib li ángel xeꞌxcꞌutbesi rib chiruheb ut xeꞌxye reheb nak yoꞌyo li Jesús. Ut cuanqueb ajcuiꞌ kacomon xeꞌcuulac chak saꞌ li mukleba̱l ut xeꞌril nak ya̱l li xeꞌxye li ixk. Abanan incꞌaꞌ xeꞌril ru li Jesús, chan laj Cleofas. Ut li Jesús quixye reheb: —¡La̱ex ma̱cꞌaꞌ e̱naꞌleb ut a̱l le̱ chꞌo̱l chixpa̱banquil chixjunil li cꞌaꞌru queꞌxye chak li profeta! ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tento nak tixcꞌul chixjunil li raylal aꞌin li Cristo laj Colonel li yechiꞌinbil xban li Dios re nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal? chan reheb. Ut quixchꞌolob xya̱lal chiruheb chirix li cꞌaꞌru quixtzꞌi̱ba laj Moisés. Quixchꞌolob ajcuiꞌ lix ya̱lal li queꞌxtzꞌi̱ba chak li profeta chirix li Cristo li yechiꞌinbil xban li Dios joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu. Queꞌcuulac saꞌ li chꞌina tenamit li yo̱queb cuiꞌ chi xic. Ut li Jesús quixba̱nu rib nak ti̱c ta̱xic. Abanan eb aꞌan queꞌrelaji ru re ta̱cana̱k riqꞌuineb. Queꞌxye re: —Cana̱kat kiqꞌuin xban nak yo̱ chi ecuu̱c. Oc re li kꞌojyi̱n, chanqueb re. Ut li Jesús qui-oc saꞌ cab ut quicana riqꞌuineb. Nak cꞌojcꞌo saꞌ me̱x rochbeneb, quixchap li caxlan cua, quixbantioxi chiru li Dios, quixjachi ut quixqꞌue reheb. Saꞌ li ho̱nal aꞌan queꞌxqꞌue retal nak aꞌan li Jesús. Ut nak ac xeꞌxnau nak aꞌan, nak queꞌril ac ma̱ ani chic saꞌ xya̱nkeb. Ut eb aꞌan queꞌxye chi ribileb rib: —Joꞌcan peꞌ nak yo̱co chak recꞌanquil jun sahil chꞌo̱lej saꞌ ka̱m nak yo̱ chak chika̱tinanquil saꞌ be ut nak yo̱ chixchꞌolobanquil chiku li naxye saꞌ li Santil Hu, chanqueb. Saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan queꞌsukꞌi Jerusalén. Aran queꞌxtau li junlaju chi apóstol chꞌutchꞌu̱queb rochbeneb lix comon. Yo̱queb chixyebal: —Relic chi ya̱l nak xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo li Ka̱cuaꞌ xban nak xcꞌutbesi rib chiru laj Simón, chanqueb. Tojoꞌnak li cuib chi cui̱nk queꞌxserakꞌi reheb li cꞌaꞌru quicꞌulman saꞌ be nak yo̱queb chi xic Emaús. Queꞌxye reheb chanru nak queꞌxnau ru li Jesús nak quixjachi li caxlan cua. Li Jesús quixcꞌutbesi rib chiruheb lix tzolomToj yo̱queb ajcuiꞌ xserakꞌinquil li cꞌaꞌru queꞌxcꞌul nak ac xaka̱mil li Jesús saꞌ xya̱nkeb ut quixye reheb: —¡Chicua̱nk taxak li tuktu̱quil usilal e̱riqꞌuin! chan reheb. Ut eb aꞌan sachso̱queb xchꞌo̱l queꞌcana ut teꞌxucuak. Saꞌ xchꞌo̱leb aꞌan nak ma̱re junak musikꞌej yo̱queb chirilbal. Ut li Jesús quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak nequexxucuac? Ut, ¿cꞌaꞌut nak na-oc e̱cꞌaꞌux? La̱in li Jesús. Ilomak li cuok ut li cuukꞌ. Chꞌeꞌomakin re nak te̱qꞌue retal nak la̱in tzꞌakal. Junak musikꞌej, aꞌan ma̱cꞌaꞌ xbakel, chi moco cuan xtibel. Ilomak. La̱in cuan inbakel ut cuan intibel, chan reheb. Ut nak yo̱ chixyebal aꞌin, quixcꞌut li rok ut li rukꞌ chiruheb. Cꞌajoꞌ nak quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. Abanan toj sachso̱queb xchꞌo̱l. Incꞌaꞌ queꞌxnau ma ya̱l li yo̱queb chirilbal malaj ut incꞌaꞌ. Ut li Jesús quixye reheb: —¿Ma cuan caꞌchꞌinak tzacae̱mk e̱riqꞌuin? chan reheb. Ut queꞌxqꞌue re jun jachal li pombil car ut caꞌchꞌin li xyaꞌal cab. Li Jesús quixcꞌul ut quixtzaca. Ut quixye reheb: —Li cꞌaꞌru xincꞌul, aꞌan ajcuiꞌ li quinserakꞌi chak e̱re nak toj cuanquin chak saꞌ e̱ya̱nk. Tento nak ta̱tzꞌaklok ru chixjunil li tzꞌi̱banbil chak retalil chicuix saꞌ lix chakꞌrab laj Moisés, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ lix hu eb li profeta ut saꞌ ajcuiꞌ li Salmos, chan reheb. Ut quixqꞌueheb xnaꞌleb re nak teꞌxtau ru li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu. Quixye reheb: —Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil chak retalil saꞌ li Santil Hu chicuix la̱in: tento nak li Cristo tixcꞌul li raylal ut saꞌ rox li cutan ta̱cuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ retalil nak ta̱julticama̱nk chiruheb chixjunileb li tenamit nak tento teꞌxyotꞌ xchꞌo̱leb ut teꞌxjal xcꞌaꞌuxeb re ta̱cuyma̱nk ta̱sachma̱nk lix ma̱queb saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan. Ta̱ticla̱k xchꞌolobanquil arin Jerusalén. La̱ex texyehok resil xban nak la̱ex xex-abin re ut la̱ex xex-iloc re chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Ut la̱in tintakla chak e̱re le̱ ma̱tan li quixyechiꞌi lin Yucuaꞌ. Abanan cana̱kex arin saꞌ li tenamit Jerusalén toj te̱cꞌul le̱ cuanquil li ta̱cha̱lk saꞌ choxa, chan li Jesús reheb. Li Jesucristo quicꞌameꞌ cuiꞌchic saꞌ choxa xban li DiosUt li Jesús quixcꞌameb toj saꞌ li tenamit Betania. Quixtaksi li rukꞌ ut quirosobtesiheb. Nak yo̱ chirosobtesinquileb, quirisi rib saꞌ xya̱nkeb ut quicꞌameꞌ takecꞌ saꞌ choxa. Nak ac xeꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ, eb aꞌan queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén chi cꞌajoꞌ xsahil saꞌ xchꞌo̱leb. Ut junelic cuanqueb saꞌ li templo. Yo̱queb chi bantioxi̱nc ut yo̱queb chixlokꞌoninquil li Dios. Joꞌcan taxak. Li Resil li Colba-ib li Quixtzꞌi̱ba li San JuanLi Jesucristo quitzꞌejcualoꞌ ut quicꞌulun saꞌ ruchichꞌochꞌChalen chak saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ ac cuan chak li A̱tin. Li A̱tin cuan chak riqꞌuin li Dios ut aꞌan tzꞌakal Dios. Li A̱tin, aꞌan li Cristo. Li Cristo ac cuan chak saꞌ xticlajic riqꞌuin li Dios. Chixjunil li cꞌaꞌru cuan, li Dios quixyi̱b saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo. Ut ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌak re ru cuan chi ma̱cuaꞌ aꞌan ta li quiyi̱ban re. Li Cristo, aꞌan li naqꞌuehoc junelic yuꞌam. Ut li yuꞌam li naxqꞌue naxcutanobresi lix cꞌaꞌuxeb li cristian. Li Cristo naxcutanobresi lix cꞌaꞌuxeb li toj cuanqueb saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c. Li ma̱c incꞌaꞌ quinumta saꞌ xbe̱n li Cristo. Quicuan jun li cui̱nk aj Juan xcꞌabaꞌ taklanbil chak xban li Dios. Quitakla̱c chak chixchꞌolobanquil xya̱lal nak li Jesús, aꞌan li cutan saken re nak chixjunileb li ani teꞌabi̱nk re, teꞌpa̱ba̱nk. Li Cristo, aꞌan li tzꞌakal cutan saken. Ma̱cuaꞌ laj Juan. Laj Juan quicꞌulun chixchꞌolobanquil xya̱lal ani li tzꞌakal cutan saken. Aꞌan li tzꞌakal cutan saken li quicꞌulun saꞌ ruchichꞌochꞌ chixcutanobresinquil xcꞌaꞌuxeb chixjunileb li cristian. Li Cristo quicuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Abanan li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ incꞌaꞌ queꞌxqꞌue retal chi tzꞌakal nak aꞌan li Cristo usta saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan quiyi̱ba̱c li ruchichꞌochꞌ. Quicꞌulun saꞌ lix tenamit. Abanan incꞌaꞌ quicꞌuleꞌ saꞌ xya̱lal xbaneb. Abanan chixjunileb li queꞌcꞌuluc re ut queꞌpa̱ban re nak aꞌan taklanbil chak xban li Dios, aꞌaneb li quixcꞌuleb chokꞌ ralal xcꞌajol li Dios. Queꞌoc chokꞌ ralal xcꞌajol li Dios xban nak joꞌcan quiraj li Dios. Moco yal xcꞌaꞌux cui̱nk ta. Moco joꞌ ta nak nayoꞌla junak cristian arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Yoꞌlajenakeb ban chic saꞌ musikꞌej ut ralal xcꞌajoleb chic li Dios. Li Jesucristo quitzꞌejcualoꞌ ut tzꞌakal cui̱nk nak quicuan arin saꞌ kaya̱nk. Cꞌajoꞌ li rusilal ut aꞌan naxcꞌut lix ya̱lal. Aꞌan li Ralal li Dios li junaj chi ribil ut la̱o xkil lix lokꞌal. Laj Juan laj Cubsihom Haꞌ quixchꞌolob xya̱lal chi cau xya̱b xcux ut quixye: —Aꞌan aꞌin li quinchꞌolob chak xya̱lal che̱ru nak quinye e̱re: Mokon ta̱cha̱lk jun kꞌaxal nim xcuanquil chicuu la̱in xban nak aꞌan ac cuan ajcuiꞌ chak junxil chicuu la̱in, chan. Xban xnimal rusilal, kꞌaxal numtajenak li kosobtesinquil naxqꞌue. Li Dios quixqꞌue li chakꞌrab re laj Moisés re nak tixcꞌut chiku. Aban lix ya̱lal chirix li Dios ut li rusilal quixcꞌutbesi chiku li Jesucristo. Ma̱ ani qui-iloc ru li Dios. Caꞌaj cuiꞌ li Dios Cꞌajolbej, aꞌan tzꞌakal li cuan chi sum a̱tin riqꞌuin li Dios Acuabej. Ut aꞌan li quicꞌutbesin chiku chanru li Dios. Laj Juan laj Cubsihom Haꞌ quixye nak aꞌan ma̱cuaꞌ li Cristo li yechiꞌinbil xban li DiosEb laj judío li cuanqueb Jerusalén queꞌxtaklaheb laj tij ut eb laj levita chixpatzꞌbal re laj Juan, ut queꞌxye re: —¿Anihat la̱at? ¿Ma la̱at li Cristo li taklanbil chak xban li Dios? chanqueb re. Quichakꞌoc laj Juan ut quixye reheb: —La̱in ma̱cuaꞌin li Cristo, chan. Ut queꞌxye cuiꞌchic re: —Ye ke anihat la̱at. ¿Ma la̱at laj Elías?— Quichakꞌoc laj Juan ut quixye: —Moco la̱in ta, chan. —¿Ma la̱at li profeta li ta̱cha̱lk? chanqueb cuiꞌchic re. —Incꞌaꞌ, chan laj Juan. —Ye ke chi tzꞌakal anihat re nak ta̱ru̱k takaye reheb li xeꞌtaklan chak ke. Tento nak ta̱ye ke anihat, chanqueb. Quixye laj Juan: —La̱in li yo̱quin chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb li cristian chi cau xya̱b incux saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut ninye resil li quixye li profeta Isaías:Yi̱bomak le̱ yuꞌam ut yoꞌon cua̱nkex chixcꞌulbal li Ka̱cuaꞌ joꞌ nak nequeꞌxyi̱b li be re xcꞌulbal junak li nim xcuanquil.— () Li queꞌtakla̱c chi a̱tinac riqꞌuin laj Juan, aꞌan xcomoneb laj fariseo. Queꞌxye cuiꞌchic re laj Juan: —¿Cꞌaꞌut nak nacatcubsin haꞌ cui ma̱cuaꞌ la̱at li Cristo, chi moco la̱at laj Elías, chi moco la̱at li profeta? chanqueb re laj Juan. Quichakꞌoc cuiꞌchic laj Juan ut quixye: —La̱in nincubsin haꞌ riqꞌuin haꞌ. Abanan cuan jun saꞌ e̱ya̱nk la̱ex incꞌaꞌ nequenau chi tzꞌakal ani aꞌan. Aꞌan li ta̱oc chi cꞌanjelac mokon. Kꞌaxal nim xcuanquil aꞌan chicuu la̱in. Moco incꞌulub ta xba̱nunquil lix cꞌanjel aꞌan xban nak cubenak incuanquil. Joꞌcan nak moco incꞌulub ta xhitbal xcꞌa̱mal lix xa̱b, chan. Chixjunil a cꞌaꞌak re ru aꞌin quicꞌulman saꞌ li naꞌajej Betania li cuan jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, li yo̱ cuiꞌ chi cubsi̱nc haꞌ laj Juan. Laj Juan quixjuntakꞌe̱ta li Jesús riqꞌuin jun li carnerJoꞌ cuulajak chic laj Juan quiril li Jesús yo̱ chak chi cha̱lc riqꞌuin ut quixye: —Ilomak. Cueꞌ chak li Cristo, li taklanbil chak xban li Dios. Chanchan jun li carner. Ta̱camsi̱k re xtojbal rix lix ma̱queb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌan aꞌin li quina̱tinac chak chirix nak quinye e̱re nak ta̱cha̱lk jun cui̱nk kꞌaxal nim xcuanquil chicuu la̱in xban nak aꞌan ac cuan ajcuiꞌ chak junxil chicuu la̱in. La̱in incꞌaꞌ ninnau nak aꞌan li Cristo. Abanan yo̱quin chi cubsi̱nc haꞌ re nak li Dios tixcꞌutbesi chiku la̱o aj Israel ani tzꞌakal li Cristo, chan. Laj Juan quixchꞌolob xya̱lal li cꞌaꞌru quiril. Quixye: —Quicuil nak li Santil Musikꞌej quicube chak saꞌ choxa. Chanchan jun li paloma nak quicube ut quihilan saꞌ xbe̱n li Jesús. Incꞌaꞌ raj xinnau nak aꞌan li Cristo cui ta incꞌaꞌ quicuil li quicꞌulman. Xinnau nak aꞌan li Cristo xban nak li Dios li quitaklan chak cue chi cubsi̱nc haꞌ quixye cue, “Nak ta̱cuil li Santil Musikꞌej chanchan jun li paloma yo̱k chi cubec ut ta̱hila̱nk saꞌ xbe̱n jun li cui̱nk, aꞌan retalil nak aꞌan li ta̱qꞌuehok e̱re li Santil Musikꞌej”, chan li Dios. Ut la̱in quicuil nak quicube chak li Santil Musikꞌej saꞌ xbe̱n li Jesús. Joꞌcan nak ninnau chi tzꞌakal nak aꞌan tzꞌakal Ralal li Dios, chan laj Juan. Laj Andrés ut laj Simón, aꞌaneb li xbe̱n li quixsiqꞌueb ru chokꞌ xtzolom li JesucristoJoꞌ cuulajak chic laj Juan cuan cuiꞌchic chire li nimaꞌ Jordán rochben cuibeb lix tzolom. Nak quiril li Jesús yo̱ chi numecꞌ nachꞌ cuanqueb cuiꞌ, laj Juan quixye: —Cueꞌ chak li Cristo, li chanchan carner qꞌuebil chak xban li Dios, chan. Ut eb lix tzolom cuib, nak queꞌrabi li quixye laj Juan, queꞌxta̱ke li Jesús. Li Jesús quixakli ut quixsukꞌisi rib. Quiril nak yo̱queb chi xic chirix. Quixye reheb: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chinta̱kenquil? ¿Cꞌaꞌru te̱raj? chan reheb. Queꞌchakꞌoc eb aꞌan ut queꞌxye: —At tzolonel ¿bar nacathilan? chanqueb re. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —Yoꞌkeb chicuix re nak te̱nau bar ninhilan, chan li Jesús reheb. Joꞌcan nak queꞌco̱eb chirix ut queꞌril bar nahilan. Ut queꞌcana riqꞌuin xban nak ac ca̱hib o̱r chic re ecuu. Laj Andrés li ri̱tzꞌin laj Simón Pedro, aꞌan jun reheb li cuib li queꞌabin re li cꞌaꞌru quixye laj Juan ut queꞌxta̱ke li Jesús. Nak ac x-a̱tinac riqꞌuin li Jesús, ticto co̱ laj Andrés riqꞌuin laj Simón ut quixye re: —Anakcuan xkatau li Mesías, chan. (Chi jalbil ru naraj naxye “li Cristo li taklanbil chak xban li Dios”.) Ut quixcꞌam laj Simón riqꞌuin li Jesús. Li Jesús quiril aꞌan ut quixye re: —La̱at laj Simón li ralal laj Jonás. Anakcuan Pedro chic a̱cꞌabaꞌ.— (Chi jalbil ru naraj naxye “Pec”.)Saꞌ li versículo 1:42, saꞌ li versión Valera, naxye Cefas. Aꞌan jun cꞌabaꞌej saꞌ li a̱tinoba̱l arameo. Saꞌ li a̱tinoba̱l griego nequeꞌxye Pedro. Chi jalbil ru li cuib chi cꞌabaꞌej naraj naxye pec. Laj Felipe ut laj Natanael queꞌsiqꞌueꞌ ru xban li JesucristoJoꞌ cuulajak chic li Jesús quiraj xic sa li naꞌajej Galilea. Quixtau laj Felipe ut quixye re: —China̱ta̱ke, chan. Laj Felipe, aꞌan Betsaida xtenamit. Aꞌan ajcuiꞌ xtenamiteb laj Andrés ut laj Pedro. Laj Felipe ticto co̱ chixsicꞌbal laj Natanael ut quixye re: —Xkatau li Mesías li tzꞌi̱banbil chak retalil saꞌ li chakꞌrab xban laj Moisés ut xbaneb li profeta. Aꞌan li Jesús ralal laj José. Nazaret xtenamit, chan laj Felipe. Laj Natanael quixye re: —¿Ma cuan ta biꞌ junak cha̱bil ta̱cha̱lk chak Nazaret? chan. Ut laj Felipe quixye re: —Yoꞌo rilbal re nak ta̱pa̱b, chan. Li Jesús quiril nak laj Natanael yo̱ chak chi cha̱lc riqꞌuin ut quixye: —Cueꞌ chak jun cui̱nk tzꞌakal aj Israel. Cha̱bil xnaꞌleb. Aꞌan incꞌaꞌ nabalakꞌic, chan li Jesús. Laj Natanael quixye re li Jesús: —¿Chanru nacanau nak cha̱bil innaꞌleb? chan. Li Jesús quichakꞌoc ut quixye re: —Xinnau chanru a̱naꞌleb nak cuancat rubel li jun to̱n chi higo nak toj ma̱jiꞌ nacatxbok laj Felipe, chan. Quichakꞌoc laj Natanael ut quixye re: —At tzolonel, la̱at li Ralal li Dios. La̱at lix Reyeb laj Israel, chan re li Jesús. Li Jesús quixye re: —Xapa̱b nak la̱in li Cristo xban nak xinye a̱cue nak xinnau chanru la̱ naꞌleb nak cuancat rubel li jun to̱n chi higo. Abanan toj cuan cuiꞌchic xni̱nkal ru naꞌleb talaja̱cuil chiru aꞌin, chan li Jesús. Ut quixye ajcuiꞌ reheb: —Relic chi ya̱l tinye e̱re nak te̱ril li choxa chi teto. Ut eb lix ángel li Dios yo̱keb chi takecꞌ ut yo̱keb chi cubec cuanquin cuiꞌ la̱in li Cꞌajolbej, chan li Jesús reheb. Li Jesús quixcꞌutbesi lix cuanquil nak quixsukꞌisi li haꞌ chokꞌ vino saꞌ jun li sumla̱cYo̱ chic rox cutan xcꞌulbal a cꞌaꞌak re ru aꞌin nak quicuan jun li sumla̱c saꞌ li tenamit Caná re Galilea. Cuan lix naꞌ li Jesús aran. Ut quibokeꞌ saꞌ li sumla̱c li Jesús rochbeneb lix tzolom. Nak ac yo̱ li ninkꞌe, qui-osoꞌ li vino. Ut lix naꞌ li Jesús quixye re: —Ma̱cꞌaꞌ chic li vino, chan re. Ut li Jesús quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak nacatchal xyebal cue aꞌan? Toj ma̱jiꞌ xkꞌehil nak tincꞌutbesi lin cuanquil, chan re lix naꞌ. Lix naꞌ li Jesús quixye reheb li yo̱queb chi cꞌanjelac: —Cheba̱nuhak li cꞌaꞌru tixye e̱re, chan. Ut aran cuanqueb cuakib li ni̱nki cuc yi̱banbil riqꞌuin pec. Aꞌan nacꞌanjelac chokꞌ xnaꞌaj xhaꞌeb laj judío re xchꞌajobresinquil ribeb joꞌ naxye saꞌ lix chakꞌrabeb. Li junju̱nk chi cuc aꞌan naxcꞌam oxib ni̱nki cuc chi haꞌ. Li Jesús quixye reheb li yo̱queb chi cꞌanjelac aran nak teꞌxnujtesi li ni̱nki cuc riqꞌuin haꞌ. Ut eb aꞌan queꞌxqꞌue li haꞌ saꞌ li cuc toj retal queꞌnujac. Quixye cuiꞌchic li Jesús reheb: —Lecomak caꞌchꞌinak ut te̱cꞌam riqꞌuin li najolomin re li ninkꞌe, chan. Ut eb aꞌan queꞌxba̱nu joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Jesús. Li haꞌ ac sukꞌisinbil chokꞌ vino xban li Jesús nak queꞌxcꞌam riqꞌuin li najolomin re li ninkꞌe. Aꞌan incꞌaꞌ quixnau bar ta xchal li vino. Caꞌaj cuiꞌ eb laj cꞌanjel li queꞌlecoc chak re queꞌxnau. Li najolomin re li ninkꞌe quixyal li vino. Tojoꞌnak quixbok li be̱lomej ut quixye re: —Chixjunileb li nequeꞌninkꞌei̱c xbe̱n cua nequeꞌxjecꞌ li cha̱bil vino. Ut nak ac xeꞌucꞌac chi nabal li ulaꞌ, nequeꞌxjecꞌ li incꞌaꞌ mas cha̱bil. Abanan la̱at xacꞌu̱la li cha̱bil vino ut toj anakcuan xacuisi chak, chan re. Aꞌan aꞌin li xbe̱n milagro li quixba̱nu li Jesús nak quixsukꞌisi li haꞌ chokꞌ vino aran Caná re Galilea. Riqꞌuin li milagro aꞌin quixcꞌutbesi nak cuan xcuanquil ut eb lix tzolom queꞌxpa̱b nak li Jesús aꞌan li Ralal li Dios. Chirix chic aꞌan co̱ Capernaum li Jesús rochben lix naꞌ ut eb li ri̱tzꞌin. Queꞌco̱eb ajcuiꞌ lix tzolom ut queꞌcana aran cuib oxib cutan. Li Jesús quirisiheb laj cꞌay saꞌ li temploNak ac yo̱ chi cuulac xkꞌehil li Pascua, lix ninkꞌe eb laj judío, li Jesús quicuulac Jerusalén. Quicuulac saꞌ li templo ut aran quixtauheb li yo̱queb chi cꞌayi̱nc bo̱yx, carner ut paloma. Chunchu̱queb ajcuiꞌ aran laj jalol ru tumin.Saꞌ li versículo 2:14 nabaleb laj cꞌay xul cuanqueb saꞌ li templo. Ut riqꞌuineb aꞌan nequeꞌxlokꞌ lix xuleb laj judío li nequeꞌchal chi najt re teꞌxmayeja saꞌ li templo. Ut cuanqueb ajcuiꞌ laj jalol ru tumin xban nak junes lix tumineb aj judío nequeꞌxcꞌul saꞌ li templo. Li Jesús quixyi̱b jun lix tzꞌu̱m riqꞌuin cꞌa̱m ut quixyolesiheb. Quirisiheb chixjunileb chirix cab rochbeneb lix xul. Quixpaji lix tumin eb laj jalol ru tumin ut quixbalkꞌusi lix me̱xeb. Quixye reheb li yo̱queb chi cꞌayi̱nc paloma: —Isihomak chixjunil aꞌin saꞌ li templo. Me̱sukꞌisi chokꞌ cꞌayil li rochoch lin Yucuaꞌ, chan li Jesús reheb. Tojoꞌnak quinak saꞌ xchꞌo̱leb lix tzolom nak tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu li naxye chi joꞌcaꞌin:La̱in ninra la̱ cuochoch ut narahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us saꞌ la̱ cuochoch. () Ut eb laj judío queꞌxye re li Jesús: —¿Cꞌaꞌru retalil ta̱cꞌut chiku re nak takanau nak cuan a̱cuanquil chirisinquileb saꞌ li templo? chanqueb re. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —Jucꞌumak li templo aꞌin ut chiru oxib cutan tincuaclesi cuiꞌchic chi acꞌ, chan reheb. Eb laj judío queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re li Jesús: —Chiru cuakib roxcꞌa̱l (46) chihab queꞌcablac re xyi̱banquil li templo aꞌin. ¿Ma nacacꞌoxla la̱at nak yal chiru oxib cutan ta̱cuaclesi cuiꞌchic? chanqueb. Abanan li Jesús incꞌaꞌ yo̱ chi a̱tinac chirix li templo. Yo̱ ban chi a̱tinac chirix lix camic ut lix cuaclijic cuiꞌchic chi yoꞌyo. Joꞌcan nak ac xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak, queꞌnak saꞌ xchꞌo̱leb lix tzolom li cꞌaꞌru quixye li Jesús nak toj ma̱jiꞌ nacam. Ut queꞌxpa̱b li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil chak najter saꞌ li Santil Hu ut queꞌxpa̱b ajcuiꞌ li cꞌaꞌru quiyeheꞌ reheb xban li Jesús. Li Jesús naxnau chanru xnaꞌleb li junju̱nkNak li Jesús cuan aran Jerusalén chixnumsinquil li ninkꞌe Pascua, nabaleb queꞌpa̱ban re xban nak queꞌril li milagro li quilajxba̱nu. Abanan li Jesús incꞌaꞌ quixcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuineb xban nak naxnau chanru lix cꞌaꞌuxeb. Incꞌaꞌ tento nak ta̱chꞌoloba̱k chiru chanru lix cꞌaꞌuxeb xban nak ac naxnau chanru lix naꞌleb li junju̱nk. Laj Nicodemo quicuulac chi a̱tinac riqꞌuin li JesúsQuicuan jun li cui̱nk aj fariseo aj Nicodemo xcꞌabaꞌ. Aꞌan xcomoneb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj judío. Saꞌ jun li kꞌojyi̱n laj Nicodemo quicuulac chi a̱tinac riqꞌuin li Jesús ut quixye re: —At tzolonel, la̱o nakanau nak riqꞌuin li Dios chalenakat chak chokꞌ aj tzolol ke xban nak ma̱ ani ta̱ru̱k tixba̱nu li milagros li nacaba̱nu la̱at cui ta ma̱cuaꞌ riqꞌuin xcuanquil li Dios, chan. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye re: —Relic chi ya̱l ninye a̱cue, ma̱ ani naru ta̱oc rubel xnimajcual cuanquilal li Dios cui incꞌaꞌ ta̱yoꞌla̱k cuiꞌchic xcaꞌ sut, chan li Jesús. Laj Nicodemo quixye re: —¿Chan ta cuiꞌ ru nak ta̱yoꞌla̱k cuiꞌchic xcaꞌ sut junak cui̱nk? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱oc cuiꞌchic riqꞌuin lix naꞌ ut ta̱yoꞌla̱k cuiꞌchic xcaꞌ sut? chan. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye re: —Relic chi ya̱l ninye a̱cue nak ani incꞌaꞌ ta̱yoꞌla̱k riqꞌuin haꞌ ut riqꞌuin li Santil Musikꞌej moco ta̱ru̱k ta ta̱oc rubel lix nimajcual cuanquilal li Dios. Li ani yoꞌlajenak riqꞌuin lix naꞌ xyucuaꞌ cuan xyuꞌam saꞌ ruchichꞌochꞌ. Abanan li ani yoꞌlajenak riqꞌuin li Santil Musikꞌej cuan xyuꞌam chi junelic. Misach a̱chꞌo̱l xban nak xinye a̱cue nak tento tatyoꞌla̱k cuiꞌchic xcaꞌ sut. Li ikꞌ nanumeꞌ bar naraj chi incꞌaꞌ nacanau bar nachal chak chi moco nacanau bar yo̱ chi xic. Incꞌaꞌ nacacuil ru. Caꞌaj cuiꞌ lix ya̱b nacacuabi nak nanumeꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ lix yuꞌameb li yoꞌlajenakeb riqꞌuin li Santil Musikꞌej. Cuan xyuꞌameb chi junelic chi incꞌaꞌ nacanau chi tzꞌakal chanru, chan li Jesús. Quichakꞌoc laj Nicodemo ut quixye re: —¿Chanru nak nacꞌulman aꞌin? Incꞌaꞌ nintau ru, chan. Li Jesús quixye re: —La̱at aj tzolol reheb laj Israel ut incꞌaꞌ nacatau ru li yo̱quin chixyebal. Relic chi ya̱l ninye e̱re: La̱o nocoa̱tinac chirix li nakanau. Ut nakachꞌolob resil li cꞌaꞌru nakil. Abanan la̱ex incꞌaꞌ nequecꞌu̱luban li cꞌaꞌru nakachꞌolob xya̱lal che̱ru. La̱at incꞌaꞌ nacapa̱b li cꞌaꞌru ninye a̱cue chirix li cꞌaꞌru nacꞌulman saꞌ ruchichꞌochꞌ. ¿Ma tojaꞌ ta chic ta̱pa̱b nak tinye a̱cue li choxahil naꞌleb? Ma̱ ani quicuulac saꞌ choxa. Caꞌaj cuiꞌ la̱in li Cꞌajolbej. La̱in xinchal chak saꞌ choxa. Nak toj cuanqueb laj judío saꞌ li chaki chꞌochꞌ, laj Moisés quixtaksi chiru jun cheꞌ jun li cꞌantiꞌ yi̱banbil riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ bronce.Saꞌ li versículo 3:14 nak eb laj Israel queꞌtiꞌeꞌ xbaneb li cꞌantiꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ, li Dios quixye re laj Moisés nak tixyi̱b jun li cꞌantiꞌ riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ bronce ut tixtaksi chiru jun li cheꞌ. Eb li teꞌtiꞌekꞌ xbaneb li cꞌantiꞌ, teꞌril li cꞌantiꞌ yi̱banbil riqꞌuin bronce re nak incꞌaꞌ teꞌca̱mk. (Núm. 21:9) Joꞌcan ajcuiꞌ la̱in li Cꞌajolbej. Tento nak tintaksi̱k chiru jun li cheꞌ, re nak chixjunileb li teꞌpa̱ba̱nk cue la̱in incꞌaꞌ teꞌsachk. Teꞌcua̱nk ban xyuꞌam chi junelic. Li Dios cꞌajoꞌ nak quixraheb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ nak quixqꞌue li Ralal junaj chi ribil re nak chixjunileb li ani teꞌpa̱ba̱nk re incꞌaꞌ teꞌsachk. Ta̱cua̱nk ban xyuꞌameb chi junelic. Li Dios incꞌaꞌ quixtakla chak li Ralal saꞌ ruchichꞌochꞌ chixtenebanquil li tojba ma̱c saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Quixtakla ban chak re nak saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan teꞌcolekꞌ. Li ani napa̱ban re, ma̱cꞌaꞌ li tojba ma̱c saꞌ xbe̱n. Abanan li ani incꞌaꞌ napa̱ban re, ac cuan li tojba ma̱c saꞌ xbe̱n xban nak incꞌaꞌ xpa̱b li Ralal li Dios, li junaj chi ribil. Xban nak incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban, cuan li tojba ma̱c saꞌ xbe̱neb. Li Cꞌajolbej quicꞌulun saꞌ ruchichꞌochꞌ chixcꞌutbal lix ya̱lal chiruheb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌan chanchan li cutan. Abanan eb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ kꞌaxal queꞌraj cua̱nc saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c ut incꞌaꞌ queꞌraj cua̱nc saꞌ li cutan xban nak incꞌaꞌ us lix naꞌlebeb. Li ani nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal, xicꞌ nequeꞌril lix ya̱lal. Incꞌaꞌ nacuulac chiruheb cua̱nc saꞌ xya̱lal xban nak incꞌaꞌ nequeꞌraj ta̱cꞌutu̱nk li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu. Abanan li ani cuanqueb saꞌ ti̱quilal, nequeꞌcuulac chiru cua̱nc saꞌ xya̱lal re nak ta̱cꞌutu̱nk nak nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Dios, chan li Jesús. Laj Juan naxchꞌolob cuiꞌchic xya̱lal nak li Jesús aꞌan li MesíasChirix chic aꞌin, li Jesús co̱ saꞌ li naꞌajej Judea rochbeneb lix tzolom. Aran queꞌcana cuib oxib cutan ut yo̱ chi cubsi̱nc haꞌ. Laj Juan laj Cubsihom Haꞌ yo̱ ajcuiꞌ chi cubsi̱nc haꞌ saꞌ li naꞌajej Enón li cuan nachꞌ riqꞌuin li naꞌajej Salim xban nak aran cuan nabal li haꞌ. Ut nequeꞌcuulac li cristian riqꞌuin ut naxcubsi xhaꞌeb. Aꞌin quicꞌulman nak toj ma̱jiꞌ quiqꞌueheꞌ saꞌ tzꞌalam laj Juan. Queꞌoc chixcuechꞌinquil ribeb lix tzolom laj Juan riqꞌuineb laj judío. Queꞌxcuechꞌi ribeb chirix li cubi haꞌ li yo̱queb chixba̱nunquil. Queꞌcuulac lix tzolom laj Juan riqꞌuin ut queꞌxye re: —At tzolonel, li cui̱nk li quicuulac a̱cuiqꞌuin aran jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán, li cachꞌolob chak resil chiku, aꞌan yo̱ chi cubsi̱nc haꞌ. Ut chixjunileb li cristian yo̱queb chi cuulac riqꞌuin, chanqueb. Quichakꞌoc laj Juan ut quixye: —Junak cui̱nk ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru tixba̱nu chi incꞌaꞌ ta qꞌuebil re xban li Dios. La̱ex querabi ajcuiꞌ chak nak quinye nak moco la̱in ta li Cristo. Yal taklanbilin ban chak xbe̱n cua chiru aꞌan chixchꞌolobanquil li resilal. Junak cui̱nk xic re chi sumla̱c cuan li ixakilbej riqꞌuin. Ut li rami̱g cuan aran ut nasahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l chirabinquil li naxye li be̱lomej. Li Cristo, aꞌan joꞌ jun li be̱lomej ut la̱in yal joꞌ jun li rami̱g. La̱in nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak yo̱queb chi xic li cristian riqꞌuin xban nak aꞌan li tzꞌakal aj Colonel. Tento nak aꞌan ta̱nima̱nk xcuanquil ut la̱in ta̱cube̱k incuanquil, chan laj Juan. Li xchal chak saꞌ choxa, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquilUt quixye ajcuiꞌ laj Juan: —Aꞌan xchal chak saꞌ choxa ut kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil. La̱in quinyoꞌla saꞌ ruchichꞌochꞌ ut rehin ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ. Ut nina̱tinac chirix li cꞌaꞌru nacꞌulman saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li jun li xchal chak saꞌ choxa, aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil. Ut li cꞌaꞌru quiril ut quirabi, aꞌan li naxchꞌolob xya̱lal. Abanan moco qꞌuiheb ta li nequeꞌpa̱ban re li cꞌaꞌru naxye. Abanan li ani naxpa̱b li cꞌaꞌru naxye, riqꞌuin aꞌan naxcꞌut nak naxpa̱b nak tzꞌakal ya̱l li cꞌaꞌru yebil xban li Dios. Li Jesucristo, aꞌan taklanbil chak xban li Dios ut naxye li cꞌaꞌru nayeheꞌ re xban li Dios xban nak li Santil Musikꞌej cuan riqꞌuin chi tzꞌakal. Li Acuabej Dios naxra li Ralal ut quixkꞌaxtesi chixjunil saꞌ rukꞌ aꞌan, ut aꞌan chic yal re saꞌ xbe̱n. Li ani napa̱ban re li Cꞌajolbej cuan xyuꞌam chi junelic. Ut li ani incꞌaꞌ napa̱ban re li Cꞌajolbej incꞌaꞌ ta̱cua̱nk xyuꞌam chi junelic. Cuan ban li tojba ma̱c saꞌ xbe̱n, chan laj Juan. Li Jesús quia̱tinac riqꞌuin jun li ixk aj SamariaQuicuulac resil riqꞌuineb laj fariseo nak kꞌaxal nabaleb li yo̱queb chi ta̱ke̱nc re li Jesús chiruheb li yo̱queb chi ta̱ke̱nc re laj Juan ut yo̱queb chi cubsi̱c xhaꞌeb. Abanan ma̱cuaꞌ li Jesús li yo̱ chi cubsi̱nc haꞌ. Aꞌaneb ban lix tzolom li yo̱queb chi cubsi̱nc haꞌ. Nak quixnau li cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal laj fariseo, li Jesús qui-el Judea ut co̱ cuiꞌchic Galilea. Nak yo̱ chi xic Galilea, tento nak ta̱numekꞌ aran Samaria. Nak yo̱ chi numecꞌ Samaria, quicuulac saꞌ li tenamit Sicar. Li tenamit aꞌan nachꞌ cuan riqꞌuin li naꞌajej li quixqꞌue laj Jacob re laj José li ralal. Ut aran cuan jun li becbil haꞌ li quixtakla xbecbal laj Jacob najter. Cuaꞌleb na chic quicuulac aran li Jesús. Quicꞌojla chire li becbil haꞌ chi hila̱nc xban nak quilub chi be̱c. Quicuulac jun li ixk aj Samaria chirisinquil xhaꞌ. Ut li Jesús quixye re: —Si bayak cuucꞌa, chan. Ut eb lix tzolom li Jesús ac xco̱eb saꞌ tenamit chixlokꞌbal lix tzacae̱mkeb. Quichakꞌoc li ixk ut quixye re: —La̱in aj Samaria ut la̱at, la̱at aj judío. ¿Cꞌaꞌut nak nacapatzꞌ a̱cuucꞌa cue? chan. Quixye re chi joꞌcan xban nak eb laj judío incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌam rib saꞌ usilal riqꞌuineb laj Samaria. Li Jesús quixye re: —Cui ta nacanau cꞌaꞌru li ma̱tan li naxqꞌue li Dios, ut cui ta nacanau anihin la̱in li yo̱quin chixtzꞌa̱manquil cuucꞌa a̱cue, la̱at ta̱tzꞌa̱ma raj a̱cuucꞌa cuiqꞌuin ut tinqꞌue raj a̱cue li haꞌ li naqꞌuehoc junelic yuꞌam, chan li Jesús. Quichakꞌoc li ixk ut quixye re: —Ka̱cuaꞌ, ¿Cꞌaꞌ ta cuiꞌ ru ta̱cuisi cuiꞌ li haꞌ? Cham cuan chak. Ut, ¿chan ta cuiꞌ ru nak ta̱qꞌue li haꞌ li naqꞌuehoc yuꞌam? Laj Jacob li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ quixcanab chokꞌ ke li becbil haꞌ aꞌin. Arin qui-ucꞌac aꞌan ut arin ajcuiꞌ queꞌucꞌac li ralal xcꞌajol ut lix queto̱mk. ¿Ma la̱at ta biꞌ kꞌaxal nim a̱cuanquil chiru aꞌan? chan li ixk. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye re: —Chixjunileb li teꞌucꞌak re li haꞌ aꞌin, ta̱chakik cuiꞌchic reheb. Aꞌut li teꞌucꞌak re li haꞌ tinqꞌue la̱in, ma̱ jokꞌe chic ta̱chakik reheb. Li haꞌ li tinqꞌue la̱in jalan cuiꞌ. Aꞌan li junelic yuꞌam. Chanchan jun li yuꞌam haꞌ li cuan chi junelic. Ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjic, chan li Jesús. Li ixk quixye re: —Ka̱cuaꞌ, qꞌue cue li haꞌ aꞌan re nak incꞌaꞌ chic ta̱chakik cue, chi moco tincha̱lk chic toj arin chirisinquil inhaꞌ, chan. Li Jesús quixye re: —Ayu. Bok chak la̱ be̱lom ut tatcha̱lk cuiꞌchic arin a̱cuochben, chan. —Ma̱cꞌaꞌ inbe̱lom, chan li ixk. Li Jesús quixye re: —Ya̱l li xaye nak ma̱cꞌaꞌ a̱be̱lom, xban nak o̱b li cui̱nk cuanjenak a̱cuiqꞌuin. Ut li jun li cuan a̱cuiqꞌuin anakcuan ma̱cuaꞌ ajcuiꞌ a̱be̱lom. Ya̱l li xaye nak ma̱cꞌaꞌ a̱be̱lom, chan li Jesús. Quixye li ixk re: —Ka̱cuaꞌ, joꞌ li la̱at anchal profeta. Eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ la̱o aj Samaria queꞌtijoc chiru li Dios saꞌ li tzu̱l li cuan arin. Abanan la̱ex aj judío nequeye nak toj aran Jerusalén cuan li tzꞌakal naꞌajej re lokꞌoni̱nc. Ye cue bar cuan li tzꞌakal xya̱lal, chan li ixk. Quixye li Jesús re: —At ixk, pa̱b li cꞌaꞌru tinye a̱cue. Ta̱cuulak xkꞌehil nak moco tento ta chic texxic saꞌ li tzu̱l li cuan arin, chi moco Jerusalén re textijok chiru li Dios Acuabej. La̱ex aj Samaria incꞌaꞌ nequenau chi tzꞌakal ani nequeqꞌue xlokꞌal. La̱o aj judío nakanau chi tzꞌakal ani nakaqꞌue xlokꞌal xban nak li colba-ib riqꞌuineb laj judío xchal chak. Ta̱cuulak xkꞌehil, ut anakcuan ajcuiꞌ, nak eb li teꞌxlokꞌoni li Acuabej Dios chi tzꞌakal, teꞌxba̱nu chi anchal xchꞌo̱leb ut chi ya̱l xban nak li Acuabej Dios naraj nak teꞌxlokꞌoni chi tzꞌakal re ru. Li Dios, aꞌan musikꞌej ut li ani ta̱lokꞌoni̱nk re, tento nak tixba̱nu chi anchal xchꞌo̱l ut chi tzꞌakal re ru, chan li Jesús. Quichakꞌoc li ixk ut quixye re: —La̱in ninnau nak ta̱cha̱lk li Mesías li ta̱colok ke. Li Cristo nequeꞌxye re. Nak tol-e̱lk aꞌan, tixchꞌolob chiku chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, chan li ixk. Quixye li Jesús re: —La̱in li Cristo li yo̱quin chi a̱tinac a̱cuiqꞌuin, chan. Saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan, queꞌcuulac eb lix tzolom li Jesús. Ut queꞌsach xchꞌo̱leb chirilbal nak yo̱ chi a̱tinac riqꞌuin li ixk aj Samaria. Abanan ma̱ jun quiyehoc re: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱cat chi a̱tinac riqꞌuin li ixk aꞌan?— Chi moco queꞌxye: —¿Cꞌaꞌru yo̱cat chixyebal re?— Li ixk quixcanab lix cuc aran ut co̱ saꞌ li tenamit ut quixye reheb li cuanqueb aran: —Yoꞌkeb chicuix chirilbal jun li cui̱nk quixye cue chixjunil lin yehom inba̱nuhom. Ma̱re aꞌan li Cristo li yo̱co chiroybeninquil, chan. Joꞌcan nak li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan co̱eb riqꞌuin li Jesús. Nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌcuulac, eb lix tzolom li Jesús yo̱queb chixtzꞌa̱manquil chiru nak ta̱cuaꞌak. Queꞌxye re: —At tzolonel, cuaꞌin, chanqueb re. Li Jesús quixye reheb: —Ma̱cuaꞌ tzacae̱mk nasahoꞌ cuiꞌ inchꞌo̱l. La̱in cuan jun xsahil inchꞌo̱l ut la̱ex incꞌaꞌ nequenau cꞌaꞌut, chan. Ut eb lix tzolom queꞌxye chi ribileb rib: —Ma̱re ani xcꞌamoc chak xcua, chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —La̱in nasahoꞌ inchꞌo̱l nak ninba̱nu li cꞌaꞌru naraj li quitaklan chak cue ut tinchoy xba̱nunquil lix cꞌanjel. Aꞌan ru̱chil li cua chokꞌ cue la̱in, chan. La̱ex nequeye, “Toj ta̱numekꞌ ca̱hib po chic tojoꞌnak to-oc chi kꞌoloc”, chanquex. Abanan la̱in ninye e̱re us xtiquibanquil anakcuan. Ilomak li qꞌuila tenamit. Chanchaneb li acui̱mk li ac xkꞌanoꞌ. Tento nak ta̱chꞌoloba̱k lix ya̱lal chiruheb. Laj kꞌolonel naxcꞌul xtojbal ut nasahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l rochben laj acuinel. Joꞌcan ajcuiꞌ li ani naxchꞌolob xya̱lal re nak teꞌpa̱ba̱nk li cristian. Li jun aꞌan ta̱cua̱nk lix kꞌajca̱munquil xban nak cua̱nkeb li teꞌre̱chani li junelic yuꞌam saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan. Riqꞌuin aꞌin na-el chi ya̱l li nequeꞌxye: “Jun li na-acuoc re ut jun chic li nakꞌoloc re.” La̱in xexintakla chixkꞌolbal li moco la̱ex ta xexcꞌanjelan re. Jalaneb xeꞌcꞌanjelan re ut la̱ex chic xexyaloc xsahil lix cꞌanjeleb, chan li Jesús reheb. Nabaleb laj Samaria li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan queꞌxpa̱b nak li Jesús aꞌan li Cristo, xban nak li ixk quixye reheb: —Li cui̱nk aꞌan xye cue chixjunil li cꞌaꞌru quilajinba̱nu.— Nak queꞌcuulac eb laj Samaria riqꞌuin li Jesús, queꞌrelaji ru chi cana̱c riqꞌuineb. Ut aꞌan quicana cuib cutan riqꞌuineb. Ut kꞌaxal cuiꞌchic nabaleb li queꞌpa̱ban re li Jesús xban nak queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye. Ut queꞌxye re li ixk: —Anakcuan nakapa̱b, moco xban ta li cꞌaꞌru xaye ke. La̱o xkabi chi tzꞌakal li cꞌaꞌru xye ut nakanau nak aꞌan tzꞌakal li Cristo laj Colol re li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, chanqueb. Li Jesús quixqꞌuirtesi li ralal jun li cui̱nk aj cꞌanjel chiru li reyNak ac xnumeꞌ li cuib cutan, li Jesús qui-el aran ut co̱ Galilea. Ut li Jesús quixchꞌolob xya̱lal ut quixye nak junak profeta incꞌaꞌ naqꞌueheꞌ xlokꞌal saꞌ lix tenamit. Nak quicuulac li Jesús saꞌ li tenamit Galilea, quicꞌuleꞌ saꞌ xya̱lal xbaneb li queꞌcuulac aran Jerusalén chixnumsinquil li ninkꞌe Pascua xban nak queꞌril chixjunil li quilajxba̱nu li Jesús. Li Jesús co̱ cuiꞌchic saꞌ li tenamit Caná re Galilea li quixsukꞌisi cuiꞌ li haꞌ chokꞌ vino. Ut aran Capernaum cuan jun li cui̱nk aj cꞌanjel chiru li rey. Yaj li ralal. Li cui̱nk aꞌan quirabi resil nak li Jesús ac xsukꞌi chak Judea ut cuan aran Galilea. Co̱ riqꞌuin li Jesús ut quirelaji ru chi xic Capernaum re tixqꞌuirtesi li ralal. Ca̱mc re xban nak nim xyajel. Li Jesús quixye re li cui̱nk: —La̱ex incꞌaꞌ nequepa̱b nak li Dios quitaklan chak cue cui incꞌaꞌ tincꞌut junak milagro che̱ru retalil nak cuan incuanquil, chan. Ut li cui̱nk quixye cuiꞌchic re li Jesús: —Ka̱cuaꞌ, ba̱nu usilal cue. Yoꞌo chi junpa̱t xban nak kꞌaxal nim xyajel li cualal. Ca̱mc re, chan li cui̱nk. Li Jesús quixye re li cui̱nk: —Ayu saꞌ la̱ cuochoch. La̱ cualal incꞌaꞌ ta̱ca̱mk. Ta̱qꞌuira̱k ban, chan. Ut li cui̱nk quixpa̱b li quiyeheꞌ re xban li Jesús ut co̱. Nak ac cuulac re saꞌ li rochoch, eb lix mo̱s queꞌco̱eb chixcꞌulbal ut queꞌxye re: —Yoꞌyo la̱ cualal. Yo̱ chi usa̱c, chanqueb re. Ut li cui̱nk quixpatzꞌ reheb jokꞌe ho̱nal quixtiquib usa̱c. Ut queꞌxye re: —Ecue̱r saꞌ jun o̱r re li ecuu quinumeꞌ lix tik, chanqueb re. Ut quinak saꞌ xchꞌo̱l li yucuaꞌbej nak saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan quiyeheꞌ re xban li Jesús nak ta̱qꞌuira̱k li ralal. Ut li cui̱nk aꞌan quixpa̱b li Jesús joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb saꞌ li rochoch. Aꞌan aꞌin li xcab milagro li quixba̱nu li Jesús nak qui-el Judea ut co̱ cuiꞌchic Galilea. Li Jesús quixqꞌuirtesi jun li cui̱nk incꞌaꞌ nabe̱c, li cuan chire li haꞌ Betesda xcꞌabaꞌChirix chic aꞌin, li Jesús co̱ Jerusalén saꞌ li ninkꞌe li nequeꞌxba̱nu eb laj judío. Saꞌ li tenamit Jerusalén bar cuan cuiꞌ li oqueba̱l li nequeꞌrocsi cuiꞌ li carner, cuan jun li haꞌ Betesda xcꞌabaꞌ saꞌ ra̱tinoba̱leb laj hebreo. Aran cuan o̱b li muheba̱l. Saꞌ eb li muheba̱l aꞌan cuanqueb nabaleb li yaj. Cuanqueb mutzꞌ, cuanqueb ye̱k rokeb, ut cuanqueb li sic rokeb ut sic rukꞌeb. Yo̱queb chiroybeninquil nak ta̱ecꞌa̱nk li haꞌ. Jun x-ángel li Ka̱cuaꞌ nacube chak saꞌ choxa yalak jokꞌe ut narecꞌasi li haꞌ. Li ani xbe̱n cua na-oc chi saꞌ nak ac x-ecꞌasi̱c li haꞌ, li jun aꞌan naqꞌuira aꞌ yal cꞌaꞌru xyajel. Cuan jun li cui̱nk aran cuakxaklaju xcaꞌcꞌa̱l (38) chihab roquic lix yajel. Nak li Jesús quiril li cui̱nk jiljo aran chire li haꞌ quixnau nak ac najter roquic lix yajel. Quixye re: —¿Ma ta̱cuaj qꞌuira̱c? chan re. Quixye li cui̱nk: —Ka̱cuaꞌ, nacuaj raj abanan ma̱ ani na-ocsin cue saꞌ li haꞌ nak na-ecꞌasi̱c. Nak yo̱quin chixyalbal oc, jalan chic na-oc xbe̱n cua chicuu, chan. Quixye li Jesús re: —Cuaclin, xoc la̱ cuarib ut be̱n, chan re. Saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan li cui̱nk quiqꞌuira. Quixakli, quixxoc lix cuarib ut quibe̱c. Aꞌin quicꞌulman saꞌ li hiloba̱l cutan. Queꞌoc chi cuechꞌi̱nc li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj judío. Queꞌxye re li cui̱nk li quiqꞌuira: —Hiloba̱l cutan anakcuan. Yo̱cat chixkꞌetbal li kachakꞌrab xban nak yo̱cat chixcꞌambal la̱ cuarib chiru li hiloba̱l cutan, chanqueb. Quichakꞌoc li cui̱nk ut quixye reheb: —Li cui̱nk li xqꞌuirtesin cue, xye cue, “cꞌam la̱ cuarib ut be̱n”, chan. Queꞌxpatzꞌ re: —¿Ani li cui̱nk li xyehoc a̱cue nak ta̱xoc la̱ cuarib ut tatbe̱k? chanqueb. Li cui̱nk li quiqꞌuirtesi̱c incꞌaꞌ naxnau ani ta aꞌan, xban nak kꞌaxal nabaleb li cuanqueb aran ut li Jesús ac x-el saꞌ xya̱nkeb. Mokon chic li Jesús quixtau cuiꞌchic li cui̱nk saꞌ li templo ut quixye re: —Chaqꞌuehak retal nak xatqꞌuira. Canab xba̱nunquil li incꞌaꞌ us ma̱re anchal ta̱cha̱lk junak chic nimla raylal saꞌ a̱be̱n, chan li Jesús re. Qui-el li cui̱nk riqꞌuin li Jesús ut quixye resil reheb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj judío nak li Jesús, aꞌan li quiqꞌuirtesin re. Lix cuanquil li Cꞌajolbej qꞌuebil re xban li YucuaꞌbejEb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj judío xicꞌ queꞌril li Jesús xban nak naqꞌuirtesin saꞌ li hiloba̱l cutan. Ut queꞌraj xcamsinquil. Li Jesús quixye reheb: —Lin Yucuaꞌ toj yo̱ chixtenkꞌanquileb li cristian ut tento ajcuiꞌ nak tintenkꞌaheb la̱in, chan. Kꞌaxal cuiꞌchic queꞌjoskꞌoꞌ laj judío riqꞌuin aꞌin. Joꞌcan nak queꞌraj xcamsinquil xban nak moco caꞌaj ta cuiꞌ naxkꞌet lix chakꞌrabeb nak naqꞌuirtesin chiru li hiloba̱l cutan; riqꞌuin aj ban cuiꞌ nak naxjuntakꞌe̱ta rib riqꞌuin li Dios nak naxye nak li Dios, aꞌan lix Yucuaꞌ. Joꞌcan nak li Jesús quixye reheb: —Relic chi ya̱l tinye e̱re, La̱in li Cꞌajolbej. Ma̱cꞌaꞌ naru tinba̱nu injunes. Li cꞌaꞌru naxcꞌut chicuu lin Yucuaꞌ, aꞌan li ninba̱nu. Chixjunil li naxba̱nu lin Yucuaꞌ, aꞌan li ninba̱nu la̱in. La̱in li Cꞌajolbej. Raro̱quin xban lin Yucuaꞌ. Aꞌan naxcꞌut chicuu chixjunil li cꞌaꞌak re ru naxba̱nu. Ut toj cuan cuiꞌchic cꞌaꞌak re ru xni̱nkal ru naꞌleb chiru aꞌin tixcꞌut chicuu xba̱nunquil. Ut la̱ex ta̱sachk e̱chꞌo̱l chirilbal. Li Yucuaꞌbej naxcuaclesiheb cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak. Ut joꞌcan ajcuiꞌ la̱in li Cꞌajolbej. La̱in ninqꞌue li junelic yuꞌam reheb li ani nacuaj. Li Yucuaꞌbej ma̱ ani naxrak a̱tin saꞌ xbe̱n. Quixkꞌaxtesiheb ban saꞌ cuukꞌ re nak la̱in chic tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb. Quixba̱nu chi joꞌcan re nak chixjunileb teꞌxqꞌue inlokꞌal joꞌ nak nequeꞌxqꞌue xlokꞌal li Yucuaꞌbej. Li ani incꞌaꞌ naxqꞌue inlokꞌal la̱in li Cꞌajolbej, incꞌaꞌ ajcuiꞌ naxqꞌue xlokꞌal li Yucuaꞌbej li quitaklan chak cue. Relic chi ya̱l ninye e̱re nak li ani na-abin re li cꞌaꞌru ninye ut naxpa̱b li Dios li quitaklan chak cue, li jun aꞌan cuan xyuꞌam chi junelic. Incꞌaꞌ ta̱xic saꞌ tojba ma̱c xban nak incꞌaꞌ chic tenebanbil li ca̱mc saꞌ xbe̱n. Cua̱nk ban chic xyuꞌam chi junelic. Chi ya̱l ninye e̱re ta̱cuulak xkꞌehil ut anakcuan ajcuiꞌ xcuulac xcutanquil, nak eb li chanchan camenakeb xban li ma̱c teꞌrabi li cua̱tin la̱in li Cꞌajolbej. Ut li teꞌabi̱nk cue teꞌcua̱nk xyuꞌam chi junelic. Li Yucuaꞌbej cuan xcuanquil chi qꞌuehoc junelic yuꞌam ut aꞌan ajcuiꞌ quiqꞌuehoc cue la̱in li Cꞌajolbej lin cuanquil chi qꞌuehoc junelic yuꞌam. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ incuanquil chi rakoc a̱tin xban nak la̱in li Cꞌajolbej. Taklanbilin chak xban li Dios. Misach e̱chꞌo̱l chirabinquil li yo̱quin chixyebal. Ta̱cuulak xkꞌehil nak chixjunileb li camenak teꞌrabi li cꞌaꞌru tinye. Li queꞌxba̱nu li us teꞌcuacli̱k cuiꞌchic ut teꞌcua̱nk xyuꞌam chi junelic. Ut eb li queꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us teꞌcuacli̱k ajcuiꞌ re teꞌtakla̱k saꞌ li tojba ma̱c. La̱in ma̱cꞌaꞌ naru ninba̱nu injunes. La̱in ninrakoc a̱tin joꞌ naxye cue li Yucuaꞌbej. Joꞌcan nak ninrakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Incꞌaꞌ ninba̱nu li cꞌaꞌru nacuaj la̱in. Ninba̱nu ban li cꞌaꞌru naraj li Yucuaꞌbej li quitaklan chak cue. Cui la̱in tinchꞌolob xya̱lal che̱ru anihin tzꞌakal la̱in, la̱ex te̱ye nak incꞌaꞌ ya̱l li yo̱quin chixyebal. Abanan cuan jun chic li naxchꞌolob xya̱lal che̱ru anihin tzꞌakal la̱in ut la̱in ninnau nak ya̱l li yo̱ chixyebal chicuix. La̱ex xetakla xpatzꞌbal re laj Juan laj Cubsihom Haꞌ ut aꞌan quixchꞌolob lix ya̱lal che̱ru ut ya̱l li quixye chicuix. Abanan incꞌaꞌ tento nak junak cui̱nk tixchꞌolob xya̱lal anihin. Ninye ban e̱re anihin re nak texcolekꞌ. Laj Juan chanchan jun li xam quixcutanobresi e̱be nak quixchꞌolob lix ya̱lal che̱ru. Ut quisahoꞌ jun cꞌamoc saꞌ e̱chꞌo̱l chirabinquil li quixye. Li cꞌaꞌru quixchꞌolob laj Juan chicuix, aꞌan ya̱l. Abanan riqꞌuin li cꞌaꞌru ninba̱nu, kꞌaxal cuiꞌchic naxcꞌut chi tzꞌakal anihin la̱in. La̱in ninba̱nu li cꞌaꞌru quixye cue li Yucuaꞌbej. Li cꞌaꞌru ninba̱nu la̱in, aꞌan naxcꞌut nak taklanbilin xban li Yucuaꞌbej. Ut li Yucuaꞌbej li quitaklan chak cue, aꞌan quixchꞌolob ajcuiꞌ lix ya̱lal chicuix usta ma̱ jun sut xerabi chi a̱tinac chi moco queril chanru na-iloc. La̱ex incꞌaꞌ nequeraj xcꞌulbal li ra̱tin xban nak incꞌaꞌ niquine̱pa̱b la̱in, li taklanbilin chak xban aꞌan. La̱ex nequeqꞌue e̱chꞌo̱l chixtzolbal xsaꞌ li Santil Hu. La̱ex nequecꞌoxla nak aran te̱tau chanru ta̱cua̱nk le̱ yuꞌam chi junelic. Abanan incꞌaꞌ nequeqꞌue retal nak li Santil Hu aꞌan naxchꞌolob ajcuiꞌ lix ya̱lal chicuix la̱in. La̱ex incꞌaꞌ nequeraj xpa̱banquil nak la̱in ninqꞌuehoc e̱re le̱ yuꞌam chi junelic. La̱in incꞌaꞌ nacuaj nak te̱qꞌue inlokꞌal la̱ex, xban nak ninnau chanru le̱ naꞌleb. Ninnau nak incꞌaꞌ nequera li Dios chi anchal e̱chꞌo̱l. La̱in xinchal saꞌ xcꞌabaꞌ lin Yucuaꞌ. Abanan incꞌaꞌ xeraj incꞌulbal. Cui ut ani ta chic junak ta̱cha̱lk yal naxtakla chak rib xjunes, la̱ex te̱cꞌul raj aꞌan. Nak nequeqꞌue e̱lokꞌal chi ribil e̱rib, cꞌajoꞌ nak nacuulac che̱ru. Abanan incꞌaꞌ nequesicꞌ li lokꞌal li naxqꞌue li jun chi Dios. ¿Chan ta cuiꞌ ru nak tine̱pa̱b la̱in chi joꞌcanan? Me̱cꞌoxla nak la̱in tinjitok e̱re chiru lin Yucuaꞌ. Cuan jun li ta̱jitok e̱re. Aꞌan li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés li cꞌojcꞌo cuiꞌ e̱chꞌo̱l. Cui ta nequepa̱b li cꞌaꞌru quixye laj Moisés, tine̱pa̱b aj raj cuiꞌ la̱in xban nak laj Moisés quixchꞌolob ajcuiꞌ chak xya̱lal chicuix la̱in. Cui incꞌaꞌ nequepa̱b li cꞌaꞌru quixtzꞌi̱ba laj Moisés chicuix, ¿chan ta cuiꞌ ru nak te̱pa̱b li cꞌaꞌru ninye la̱in? chan li Jesús. Li Jesús quixqꞌueheb chi cuaꞌac li o̱b mil chi cui̱nkMokon chic li Jesús co̱ cuiꞌchic jun pacꞌal li palau Galilea. Nequeꞌxye ajcuiꞌ Tiberias re li palau aꞌan. Nabaleb yo̱queb chi ta̱ke̱nc re xban nak queꞌrileb li milagro li yo̱ chixba̱nunquil nak naxqꞌuirtesiheb li yaj. Ut quitakeꞌ li Jesús chiru jun li tzu̱l ut aran quicꞌojla rochbeneb lix tzolom. Ac cuulac re xkꞌehil li ninkꞌe Pascua, li nequeꞌxba̱nu eb laj judío. Li Jesús quiril nak nabaleb li yo̱queb chi cuulac riqꞌuin. Quixye re laj Felipe: —¿Bar ta̱ru̱k takalokꞌ xcuaheb chixjunileb li tenamit aꞌin? chan. Quixye chi joꞌcan yal re rilbal cꞌaꞌ na ru tixye laj Felipe xban nak ac cuan saꞌ xchꞌo̱l li Jesús nak tixqꞌue xcuaheb. Quixye laj Felipe: —Ka̱cuaꞌ, cuib ciento denario chi caxlan cua incꞌaꞌ ta̱tzꞌaklok re teꞌtzꞌak caꞌchꞌinak chi xju̱nkaleb, chan. Jun chic reheb lix tzolom aj Andrés xcꞌabaꞌ ras laj Simón Pedro. Quixye: —Cuan jun li al arin cuan cuib li car riqꞌuin ut o̱b li caxlan cua yi̱banbil riqꞌuin cebada. Abanan aꞌin ma̱ jokꞌe ta̱tzꞌaklok reheb li qꞌuila tenamit, chan. Ut quixye li Jesús reheb: —Qꞌuehomakeb chi cꞌojla̱c li tenamit.— Nabal li pachꞌayaꞌ cuan aran. Chixjunileb queꞌcꞌojla saꞌ li pachꞌayaꞌ. O̱b mil na chi cui̱nk li cuanqueb aran. Tojoꞌnak li Jesús quixchap li caxlan cua. Quixbantioxi chiru li Dios. Quixjachi li caxlan cua ut quixqꞌue reheb lix tzolom re nak teꞌxjeqꞌui reheb li qꞌuila tenamit li cꞌojcꞌo̱queb aran. Joꞌcan ajcuiꞌ quixba̱nu riqꞌuin li car. Ut queꞌcuaꞌac chixjunileb toj retal queꞌcꞌojla xchꞌo̱leb. Nak ac xeꞌrakeꞌ chi cuaꞌac, li Jesús quixye reheb lix tzolom: —Xocomak li joꞌ qꞌuial x-elaꞌan re nak ma̱cꞌaꞌ ta̱tzꞌekma̱nk, chan. Queꞌxxoc cablaju chacach relaꞌ li caxlan cua yi̱banbil riqꞌuin cebada. Aꞌan li qui-elaꞌan nak queꞌrakeꞌ chi cuaꞌac chixjunileb li cuanqueb aran. Nak queꞌril li milagro li quixba̱nu li Jesús, eb li cuanqueb aran queꞌxye: —Relic chi ya̱l li cui̱nk aꞌin, aꞌan li profeta li quiyeheꞌ chak resil junxil nak ta̱cha̱lk saꞌ ruchichꞌochꞌ, chanqueb. Li Jesús quixnau nak teꞌraj xpuersinquil ru re nak ta̱oc chokꞌ rey. Joꞌcan nak qui-el saꞌ xya̱nkeb ut co̱ xjunes saꞌ li tzu̱l. Li Jesús quibe̱c chiru li palauOc re kꞌojyi̱n nak co̱eb lix tzolom li Jesús chire li palau. Li Jesús ma̱jiꞌ nacuulac riqꞌuineb. Queꞌoc saꞌ jun li jucub ut yo̱queb chi xic saꞌ li tenamit Capernaum li cuan jun pacꞌal li palau. Ac x-oc li kꞌojyi̱n nak quichal jun cacuil ikꞌ ut qui-oc chi ecꞌa̱nc ru li palau chi cau. Cuan na xcab legua ac xeꞌbe̱c chiru li haꞌ saꞌ li jucub nak queꞌril nak yo̱ chak chi cha̱lc li Jesús. Yo̱ chi be̱c chiru li haꞌ. Yo̱ chak chi nachꞌoc chixcꞌatk li jucub. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac xban nak incꞌaꞌ queꞌxnau ru. Ut li Jesús quixye reheb: —La̱in. Mexxucuac, chan. Ut cꞌajoꞌ xsahil xchꞌo̱leb nak queꞌrocsi saꞌ li jucub. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan queꞌcuulac saꞌ li naꞌajej li yo̱queb cuiꞌ chi xic. Cuulajak chic li qꞌuila tenamit li cuanqueb chire li palau li queꞌel cuiꞌ, queꞌxqꞌue retal nak jun ajcuiꞌ li jucub qui-el aran. Ut queꞌxnau nak li Jesús incꞌaꞌ qui-oc chi saꞌ li jucub aꞌan rochbeneb lix tzolom. Xjuneseb ban co̱eb. Ut cuanqueb cuiꞌchic jucub queꞌel chak Tiberias queꞌcuulac chixcꞌatk li naꞌajej li queꞌcuaꞌac cuiꞌ nak ac xbantioxi li Jesús chiru li Dios. Li qꞌuila tenamit queꞌxqꞌue retal nak ma̱ ani chic li Jesús saꞌ li naꞌajej aꞌan, chi moco cuanqueb lix tzolom. Queꞌoc saꞌ eb li jucub li queꞌchal Tiberias ut co̱eb Capernaum chixsicꞌbal. Nak queꞌxtau li Jesús jun pacꞌal li palau, queꞌxye re: —At tzolonel, ¿Jokꞌe xatchal arin?— Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —Relic chi ya̱l ninye e̱re nak la̱ex yo̱quex chinta̱kenquil xban nak xexinqꞌue chi cuaꞌac toj retal xexnujac. Incꞌaꞌ yo̱quex chinta̱kenquil xban nak xeril li milagro li xinba̱nu. Mixic e̱chꞌo̱l caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin xsicꞌbal li tzacae̱mk li na-osoꞌ. Cheqꞌuehak ban e̱chꞌo̱l chixsicꞌbal li tzacae̱mk li incꞌaꞌ nalaj na-osoꞌ. Aꞌan li junelic yuꞌam li ninqꞌue la̱in li Cꞌajolbej. Aꞌan aj e nak quixqꞌue incuanquil ut quinixtakla chak li Yucuaꞌbej, chan li Jesús. Ut queꞌxye re li Jesús: —¿Cꞌaꞌ raj ru takaba̱nu la̱o re nak ta̱sahokꞌ xchꞌo̱l li Dios kiqꞌuin? chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —Li cꞌaꞌru naraj li Dios nak te̱ba̱nu, aꞌan aꞌin: nak tine̱pa̱b la̱in xban nak taklanbilin chak xban, chan. Ut queꞌxye cuiꞌchic re: —Tento ta̱cꞌut chiku junak li milagro re nak takapa̱b nak taklanbilat xban li Dios. ¿Cꞌaꞌru li retalil ta̱cꞌut chiku? Eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌqꞌueheꞌ chak li maná chixcuaꞌeb nak yo̱queb chak chi numecꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu: Choxahil cua quiqꞌueheꞌ chixcuaꞌeb.— Ut li Jesús quixye reheb: —Relic chi ya̱l ninye e̱re, moco aꞌ ta laj Moisés quiqꞌuehoc reheb li choxahil cua. Aꞌ ban lin Yucuaꞌ, aꞌan li quiqꞌuehoc reheb. Ut aꞌan naqꞌuehoc li tzꞌakal choxahil cua. Li tzꞌakal choxahil cua li naxqꞌue li Dios, aꞌan li jun li quichal chak saꞌ choxa ut naxqꞌue li junelic yuꞌam reheb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan. Eb aꞌan queꞌxye re: —At Ka̱cuaꞌ, ta̱qꞌue ta ke rajlal li cua aꞌan.— Li Jesús quixye reheb: —La̱in li cua aꞌan. La̱in ninqꞌuehoc junelic yuꞌam. Li ani napa̱ban cue ta̱cꞌojoba̱k xchꞌo̱l. Incꞌaꞌ chic ta̱tzꞌoca̱k ut incꞌaꞌ chic ta̱chakik re. Chanchan nak ac xrakeꞌ chi tzaca̱nc. Aban ac xinye e̱re nak usta ac xeril cuu, toj incꞌaꞌ ajcuiꞌ niquine̱pa̱b. Chixjunileb li tixkꞌaxtesi cue li Yucuaꞌbej, tineꞌxpa̱b. Ut li ani napa̱ban cue, la̱in incꞌaꞌ tintzꞌekta̱na. La̱in xinchal chak saꞌ choxa re tinba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Dios li quitaklan chak cue. Moco xinchal ta chixba̱nunquil li cꞌaꞌru nacuaj la̱in. Li cꞌaꞌru naraj lin Yucuaꞌ li quitaklan chak cue, aꞌan nak ma̱ jun reheb li cualal incꞌajol li xkꞌaxtesi cue ta̱sachk chicuu. Tincuaclesiheb ban chicua̱nkeb xyuꞌam saꞌ rosoꞌjiqueb li cutan. Li Yucuaꞌbej li quitaklan chak cue, aꞌan naraj nak chixjunileb li teꞌxqꞌue retal nak la̱in li Cꞌajolbej ut tineꞌxpa̱b ta̱cua̱nk xyuꞌameb chi junelic. Ut la̱in tincuaclesiheb ut tinqꞌue xyuꞌameb saꞌ rosoꞌjiqueb li cutan, chan li Jesús. Ut eb laj judío queꞌoc chixcuechꞌinquil rix li quixye li Jesús xban nak quixye, “La̱in li cua. La̱in xinchal chak saꞌ choxa.” Queꞌxye chi ribileb rib: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌin li Jesús li ralal laj José? La̱o nakanau ruheb lix naꞌ xyucuaꞌ. ¿Cꞌaꞌut nak naxye nak saꞌ choxa xchal chak? chanqueb. Quixye li Jesús reheb: —Canabomak xcuechꞌinquil e̱rib. Ma̱ ani naru ta̱pa̱ba̱nk cue cui incꞌaꞌ ta kꞌaxtesinbil cue xban li Yucuaꞌbej li quitaklan chak cue. Li nequeꞌpa̱ban cue, la̱in tincuaclesiheb cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ rosoꞌjiqueb li cutan. Tzꞌi̱banbil retalil chi joꞌcaꞌin saꞌ li Santil Hu xbaneb li profeta: Li Dios tixcꞌut lix ya̱lal chiruheb chixjunileb. Joꞌcan nak chixjunileb li nequeꞌabin re ut nequeꞌxtau ru li cꞌaꞌru naxye li Dios, eb aꞌan tineꞌxpa̱b ajcuiꞌ la̱in. Aꞌin moco naraj ta naxye nak cuan li queꞌiloc chak ru li Acuabej Dios. Caꞌaj cuiꞌ la̱in ninnaꞌoc ru xban nak riqꞌuin quinchal chak. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak li ani napa̱ban cue, li jun aꞌan cuan xyuꞌam chi junelic. La̱in li cua li naqꞌuehoc yuꞌam chi junelic. Le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxcuaꞌ chak li cua li quichal chak saꞌ choxa junxil nak yo̱queb chi numecꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Usta queꞌxcuaꞌ li cua li quichal saꞌ choxa, abanan moco cuanqueb ta xyuꞌam chi junelic. Abanan, la̱in li xinchal chak saꞌ choxa, la̱in li tzꞌakal choxahil cua xban nak ninqꞌuehoc yuꞌam chi junelic. Li ani napa̱ban cue, aꞌan incꞌaꞌ ta̱ca̱mk. Cua̱nk ban xyuꞌam chi junelic. La̱in li yoꞌyo̱quil cua. Quinchal chak saꞌ choxa. Li ani napa̱ban cue la̱in incꞌaꞌ ta̱sachk. Cua̱nk ban xyuꞌam chi junelic. Li cua li tinqꞌue la̱in, aꞌan lin tibel nak tinkꞌaxtesi cuib chi ca̱mc re nak ta̱ru̱k teꞌcua̱nk xyuꞌameb chi junelic li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan li Jesús. Nak queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye, eb laj judío queꞌoc chixcuechꞌinquil rix li quixye ut queꞌxye: —¿Chanru nak tixqꞌue lix tibel re takatzaca? chanqueb. Quixye li Jesús reheb: —Relic chi ya̱l ninye e̱re: Cui incꞌaꞌ te̱tzaca lin tibel la̱in li Cꞌajolbej ut cui incꞌaꞌ te̱rucꞌ lin quiqꞌuel, incꞌaꞌ ta̱cua̱nk le̱ yuꞌam chi junelic. Chixjunileb li nequeꞌxtzaca lin tibel ut nequeꞌrucꞌ lin quiqꞌuel, cua̱nk xyuꞌameb chi junelic, ut la̱in tincuaclesiheb cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ rosoꞌjiqueb li cutan. Lin tibel, aꞌan li tzacae̱mk li naqꞌuehoc junelic yuꞌam. Ut lin quiqꞌuel, aꞌan li ucꞌa li naqꞌuehoc junelic yuꞌam. Li ani naxtzaca lin tibel ut narucꞌ lin quiqꞌuel, li jun aꞌan cuan chi sum a̱tin cuiqꞌuin ut la̱in cuanquin chi sum a̱tin riqꞌuin aꞌan. Li yoꞌyo̱quil Dios, aꞌan li quitaklan chak cue. Joꞌ nak yoꞌyo chi junelic aꞌan, joꞌcan nak yoꞌyo̱quin ajcuiꞌ la̱in chi junelic. Joꞌcan ajcuiꞌ li ani naxtzaca lin tibel, li jun aꞌan ta̱cua̱nk xyuꞌam chi junelic saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Joꞌcan nak la̱in li cua li quinchal chak saꞌ choxa. Moco joꞌ ta li cua li queꞌxcuaꞌ le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Aꞌan incꞌaꞌ quixqꞌue xyuꞌameb chi junelic. Abanan chixjunileb li teꞌcuaꞌok re li cua aꞌin, eb aꞌan teꞌcua̱nk xyuꞌameb chi junelic, chan li Jesús. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin li Jesús quixye reheb nak yo̱ chixcꞌutbal lix ya̱lal chiruheb aran Capernaum saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Nabaleb queꞌxcanab xta̱kenquil li JesúsNak queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye, nabaleb lix tzolom queꞌoc chi a̱tinac chi ribileb rib, ut queꞌxye: —Cꞌajoꞌ xchꞌaꞌajquil xtaubal ru li xye. ¿Ani ta cuiꞌ ta̱taꞌok ru? chanqueb. Li Jesús quixnau nak yo̱queb chixcuechꞌinquil rix li cꞌaꞌru quixye usta ma̱ ani quiyehoc re. Joꞌcan nak quixye reheb: —¿Ma incꞌaꞌ xcuulac che̱ru li cꞌaꞌru xinye e̱re? ¿Ma te̱canab inta̱kenquil xban? ¿Ma ra xerecꞌa nak xinye e̱re chi joꞌcan? ¿Cꞌaꞌ raj ru te̱ba̱nu nak te̱ril nak la̱in li Cꞌajolbej yo̱kin cuiꞌchic chi xic saꞌ choxa li xincuan cuiꞌ chak junxil? Li naqꞌuehoc junelic yuꞌam, aꞌan li Santil Musikꞌej. Aꞌan ma̱cuaꞌ re li tibelej. La̱in xinchꞌolob xya̱lal che̱ru. Li xinye e̱re yebil cue xban li Santil Musikꞌej. Cui te̱pa̱b li cꞌaꞌru xinye, li Santil Musikꞌej tixqꞌue e̱re li junelic yuꞌam. Abanan toj cuanqueb ajcuiꞌ saꞌ e̱ya̱nk li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban, chan li Jesús. Chalen saꞌ xticlajic li Jesús quixnau aniheb li incꞌaꞌ teꞌpa̱ba̱nk re. Ut quixnau ajcuiꞌ ani li ta̱kꞌaxtesi̱nk re saꞌ rukꞌeb li xicꞌ queꞌiloc re. Ut quixye ajcuiꞌ li Jesús reheb: —Joꞌcan nak xinye e̱re nak ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱pa̱ba̱nk cue cui incꞌaꞌ ta kꞌaxtesinbil cue xban li Yucuaꞌbej, chan. Chalen saꞌ li cutan aꞌan nabaleb lix tzolom queꞌchꞌinan xchꞌo̱leb ut incꞌaꞌ chic queꞌxta̱ke li Jesús. Ut li Jesús quixye reheb lix tzolom cablaju: —¿Ma te̱raj ajcuiꞌ xic la̱ex? ¿Ma tine̱canab ajcuiꞌ la̱ex? chan reheb. Quichakꞌoc laj Simón Pedro ut quixye re: —At Ka̱cuaꞌ, ¿ani aj iqꞌuin toxic? La̱at nacaye ke chanru ta̱cua̱nk kayuꞌam chi junelic. La̱o nakapa̱b li cꞌaꞌru nacaye ut nakanau nak la̱at li Cristo, li Ralal li yoꞌyo̱quil Dios, chan. Quixye li Jesús: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱in xinsicꞌoc e̱ru la̱ex li cablaju? La̱in xinsicꞌoc e̱ru ut jun saꞌ e̱ya̱nk xkꞌaxtesi rib re laj tza, chan. Yo̱ chi a̱tinac chirix laj Judas Iscariote, li ralal laj Simón. Usta aꞌan jun reheb li cablaju, mokon laj Judas Iscariote quixkꞌaxtesi li Jesús saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Li Jesús quihobeꞌ xbaneb li ri̱tzꞌinChirix chic aꞌan, li Jesús yo̱ chixbeninquileb li naꞌajej li cuanqueb Galilea. Incꞌaꞌ quiraj xic Judea xban nak eb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj judío teꞌraj xcamsinquil. Yo̱ chi cuulac xkꞌehil li ninkꞌe nak eb laj judío nequeꞌxyi̱b lix cocꞌ muheba̱l. Eb li ri̱tzꞌin li Jesús queꞌxye re: —Elen saꞌ li naꞌajej aꞌin. Ayu Judea re nak eb li nequeꞌta̱ken a̱cue teꞌrileb li milagro li nacaba̱nu. Ma̱ ani junak tixba̱nu lix cꞌanjel chi mukmu cui naraj nak ta̱naꞌli̱k ru. Cui ta̱ba̱nu li milagro aꞌin, cꞌutbesi la̱ cꞌanjel chiruheb chixjunileb, chanqueb. Yal ta eb li ri̱tzꞌin nequeꞌpa̱ban re nak aꞌan taklanbil chak xban li Dios. Quixye li Jesús reheb: —Toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil nak tinxic. La̱ex naru texxic yalak jokꞌe. Eb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ xicꞌ niquineꞌril xban nak la̱in ninye reheb nak incꞌaꞌ us li yo̱queb chixba̱nunquil. Abanan la̱ex incꞌaꞌ xicꞌ nequex-ileꞌ xbaneb. Ayukex la̱ex saꞌ li ninkꞌe. La̱in incꞌaꞌ tinxic xban nak toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil nak tinxic, chan li Jesús. Nak quixye reheb aꞌin, li Jesús toj quicana aran Galilea. Li Jesús co̱ Jerusalén chixnumsinquil li ninkꞌeNak ac xco̱eb li ri̱tzꞌin saꞌ li ninkꞌe aran Jerusalén, li Jesús co̱ ajcuiꞌ. Abanan moco quixye ta rib. Chanchan saꞌ mukmu co̱. Eb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj judío yo̱queb chixsicꞌbal li Jesús saꞌ li ninkꞌe. —¿Bar anchal cuan li cui̱nk aꞌan? chanqueb. Nabaleb li cuanqueb aran yo̱queb chixcuechꞌinquil rib chirix li Jesús. Cuan yo̱queb chi yehoc re: —Cha̱bil cui̱nk aꞌan, chanqueb. Ut cuan cuiꞌchic yo̱queb chi yehoc: —Incꞌaꞌ. Li cui̱nk aꞌan naxbalakꞌiheb li tenamit, chanqueb. Abanan ma̱ ani quia̱tinac chi cau xban nak queꞌxucuac chiruheb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj judío. Nak ac yo̱ li ninkꞌe li Jesús co̱ saꞌ li templo ut qui-oc chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb li cuanqueb aran. Queꞌsach xchꞌo̱leb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj judío chirabinquil li cꞌaꞌru quixye li Jesús. Queꞌxye: —¿Chanru nak naxnau li cui̱nk aꞌin chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin? Aꞌan moco tzolbil ta, chanqueb. Quixye li Jesús reheb: —Li tijleb li yo̱quin chixcꞌutbal ma̱cuaꞌ cue. Aꞌ li Dios li quitaklan chak cue, aꞌan li quicꞌutuc chicuu li yo̱quin chixyebal, chan. —Li ani ta̱ajok xba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Dios, aꞌan tixnau ma re li Dios li tijleb li yo̱quin chixcꞌutbal malaj ut yal incꞌaꞌux injunes. Cui junak naxchꞌolob xya̱lal li naxcꞌoxla xjunes, li jun aꞌan naraj nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal xbaneb li nequeꞌabin re. Abanan li ani naraj nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal li quitaklan chak re, li jun aꞌan ti̱c xchꞌo̱l ut ma̱cꞌaꞌ balakꞌic riqꞌuin. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ quixqꞌue e̱re li chakꞌrab laj Moisés? ¿Cꞌaꞌut nak ma̱ jun saꞌ e̱ya̱nk naxba̱nu chi tzꞌakal li cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab? Ut, ¿cꞌaꞌut nak te̱raj incamsinquil? chan li Jesús. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Cuan na li ma̱us aj musikꞌej a̱cuiqꞌuin. ¿Ani ta̱ajok a̱camsinquil? chanqueb re. Quixye li Jesús reheb: —La̱in xinba̱nu jun li milagro saꞌ li hiloba̱l cutan ut sachso e̱chꞌo̱l xexcana xban. Laj Moisés quixye e̱re nak tento te̱ba̱nu li circuncisión reheb le̱ ralal. (Ma̱cuaꞌ laj Moisés li quitiquiban re. Aꞌ le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ, aꞌaneb li queꞌtiquiban re xba̱nunquil li circuncisión.) Usta hiloba̱l cutan, la̱ex nequeba̱nu li circuncisión. Cui la̱ex nequeba̱nu li circuncisión usta hiloba̱l cutan re nak incꞌaꞌ te̱kꞌet li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés, ¿cꞌaꞌut nak xexjoskꞌoꞌ cuiqꞌuin nak xinqꞌuirtesi jun li cui̱nk saꞌ li hiloba̱l cutan? Mexrakoc a̱tin joꞌ nequeraj la̱ex yal e̱junes. Chexrakok ban a̱tin saꞌ xya̱lal, chan li Jesús. Cuanqueb aj Jerusalén queꞌxye: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌin li cui̱nk li teꞌraj xcamsinquil eb li nequeꞌtaklan saꞌ kaya̱nk la̱o aj judío? Qꞌuehomak retal. Cuan arin ut yo̱ chi a̱tinac chiruheb chixjunileb li tenamit ut ma̱cꞌaꞌ nequeꞌxye re. Ma̱re xeꞌxnau nak aꞌan li Cristo. ¿Chanru nak aꞌanak li Cristo? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nakanau bar xtenamit li cui̱nk aꞌin? Nak ta̱cha̱lk li Cristo, ma̱ ani ta̱naꞌok re chi tzꞌakal bar ta̱cha̱lk chak, chanqueb. Nak li Jesús yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal saꞌ li templo, quixye chi cau xya̱b xcux: —Ya̱l nak nequenau cuu. Ut nequenau bar intenamit. Abanan incꞌaꞌ nequenau chi tzꞌakal bar xinchal chak. La̱in incꞌaꞌ xintakla chak cuib yal injunes. Li Dios, li ti̱c xchꞌo̱l, aꞌan li xtaklan chak cue. La̱ex incꞌaꞌ nequenau ru aꞌan. Caꞌaj cuiꞌ la̱in ninnaꞌoc ru xban nak riqꞌuin aꞌan xinchal chak. Li Dios, aꞌan li quitaklan chak cue, chan li Jesús. Ut queꞌraj raj xchapbal re nak teꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam. Abanan incꞌaꞌ ajcuiꞌ queꞌxchap xban nak toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil nak ta̱chapekꞌ. Nabaleb li tenamit queꞌxpa̱b li Cristo ut queꞌxye: —La̱o nakanau nak ta̱cꞌulu̱nk li Cristo, nabaleb li milagro tixba̱nu. Li cui̱nk aꞌin nabal li milagro yo̱ chixba̱nunquil. Cui ta ma̱cuaꞌ li Cristo, ¿chan ta cuiꞌ ru nak tixba̱nu li milagro li yo̱ chixba̱nunquil? chanqueb. Eb li nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li templo queꞌtakla̱c chixchapbal li JesúsEb laj fariseo queꞌrabi li yo̱queb chixyebal chirix li Jesús. Joꞌcan nak eb aꞌan, rochbeneb li xbe̱nil aj tij, queꞌxtakla li nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li templo chixchapbal li Jesús re teꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam. Li Jesús quixye reheb: —Toj ma̱jiꞌ tine̱chap. Toj tincua̱nk chic caꞌchꞌinak saꞌ e̱ya̱nk, tojoꞌnak tinsukꞌi̱k cuiꞌchic riqꞌuin li quitaklan chak cue. Tine̱sicꞌ ut incꞌaꞌ tine̱tau xban nak bar cua̱nkin la̱in, la̱ex incꞌaꞌ texru̱k chi xic, chan. Ut eb laj judío queꞌoc chi a̱tinac chi ribileb rib ut queꞌxye: —¿Bar anchal ta̱xic li cui̱nk aꞌin nak incꞌaꞌ ta̱ru̱k takatau? Ma̱re ta̱xic riqꞌuineb laj judío li cuanqueb saꞌ xtenamiteb laj griego. Malaj ta̱oc chixtzolbaleb laj griego. Aꞌan xye, “Tine̱sicꞌ ut incꞌaꞌ tine̱tau. Incꞌaꞌ naru texxic bar cua̱nkin cuiꞌ,” chan. ¿Cꞌaꞌru xya̱lal aꞌan? chanqueb. Li Jesús quixye nak li ani ta̱chakik re tixqꞌue rucꞌaLi rosoꞌjic li ninkꞌe, aꞌan li cutan li kꞌaxal lokꞌ chiruheb. Saꞌ li ho̱nal aꞌan, li Jesús quixakli chiruheb ut quixye chi cau xya̱b xcux: —Li ani ta̱chakik re, cha̱lk cuiqꞌuin. La̱in tinqꞌue rucꞌa. Xban nak joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu: Chixjunileb li ani teꞌpa̱ba̱nk cue la̱in, li Santil Musikꞌej li naqꞌuehoc junelic yuꞌam ta̱cua̱nk riqꞌuineb. Chanchan jun li yuꞌam haꞌ li incꞌaꞌ na-osoꞌ.— Nak quixye aꞌin, li Jesús yo̱ chi a̱tinac chirix li Santil Musikꞌej li ta̱cua̱nk riqꞌuineb li teꞌpa̱ba̱nk re. Saꞌ li cutan aꞌan, li Santil Musikꞌej toj ma̱jiꞌ nacꞌulun xban nak li Jesús toj ma̱jiꞌ naxic saꞌ choxa chixcꞌulbal lix lokꞌal. Nak queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye li Jesús, cuan queꞌyehoc: —Relic chi ya̱l li cui̱nk aꞌin profeta.— Ut cuanqueb ajcuiꞌ queꞌxye: —Li cui̱nk aꞌin, aꞌan li Cristo.— Abanan cuanqueb cuiꞌchic li queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —¿Ma Galilea ta biꞌ ta̱cha̱lk li Cristo li yechiꞌinbil ke? Tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu nak li Cristo li Mesías ta̱cha̱lk saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol li rey David. Ta̱cha̱lk aran Belén li quicuan cuiꞌ li rey David najter, chanqueb. Joꞌcan nak li tenamit queꞌxjachi ribeb xban nak jalan jala̱nk yo̱queb chixcꞌoxlanquil chirix li Jesús. Cuanqueb li queꞌajoc xchapbal li Jesús abanan incꞌaꞌ ajcuiꞌ queꞌxba̱nu. Li cuanqueb xcuanquil incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li JesúsNak queꞌsukꞌi li queꞌtakla̱c chixchapbal li Jesús, eb laj fariseo ut eb li xbe̱nil aj tij queꞌxpatzꞌ reheb: —¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xecꞌam chak li cui̱nk aꞌan? chanqueb. Eb li nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li templo queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —¡Ma̱ jun cua kabiom junak cui̱nk chi a̱tinac joꞌ naa̱tinac li cui̱nk aꞌan! ¡Chꞌinaꞌus li cꞌaꞌru naxye! chanqueb. Ut eb laj fariseo queꞌxye reheb: —¿Ma xeqꞌue ajcuiꞌ e̱rib la̱ex chixbalakꞌi li cui̱nk aꞌan? ¿Ma cuan ta biꞌ junak xcomoneb li nequeꞌtaklan saꞌ kaya̱nk li xpa̱b li cꞌaꞌru naxye aꞌan? Ut, ¿ma cuan ta biꞌ junak kacomon la̱o aj fariseo xpa̱ban re? Eb li qꞌuila tenamit aꞌin incꞌaꞌ nequeꞌxnau cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. ¿Cꞌaꞌru teꞌoc cuiꞌ eb aꞌan? chanqueb laj fariseo. Cuan aran laj Nicodemo li quicuulac riqꞌuin li Jesús chi kꞌek. Aꞌan jun reheb laj fariseo. Quixye reheb: —Naxye saꞌ li kachakꞌrab nak incꞌaꞌ naru rakoc a̱tin saꞌ xbe̱n junak cui̱nk chi toj ma̱jiꞌ naxye ma cuan xma̱c malaj ut incꞌaꞌ. Tento takanau chi tzꞌakal cꞌaꞌru lix ma̱c, chan laj Nicodemo. Queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —¿Ma la̱at ajcuiꞌ aj Galilea la̱at? Tzol a̱cuib chi us saꞌ li Santil Hu re ta̱qꞌue retal nak ma̱ jun profeta chalenak chak Galilea, chanqueb. Ut chirix chic aꞌan, chixjunileb queꞌco̱eb saꞌ rochocheb. Quicꞌameꞌ riqꞌuin li Jesús jun li ixk li quixmux ru xsumlajicLi Jesús co̱ saꞌ li tzu̱l Olivos. Cuulajak chic nak toj ekꞌela co̱ cuiꞌchic saꞌ li templo. Li qꞌuila tenamit queꞌcuulac riqꞌuin. Ut nak quicꞌojla, qui-oc cuiꞌchic chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb. Eb laj fariseo ut eb laj tzolol chakꞌrab queꞌxcꞌam riqꞌuin li Jesús jun li ixk yo̱ chixmuxbal ru xsumlajic nak queꞌxtau ut coxeꞌxxakab chiruheb chixjunileb. Queꞌxye: —At tzolonel, li ixk aꞌin yo̱ chixmuxbal ru xsumlajic nak xkatau. Saꞌ li chakꞌrab li quixqꞌue ke laj Moisés naxye nak cutbileb chi pec nak teꞌcamsi̱k eb li ixk li nequeꞌxmux ru lix sumlajic joꞌ xba̱nu li ixk aꞌin. Ut la̱at, ¿cꞌaꞌru nacaye? chanqueb. Queꞌxye re li Jesús chi joꞌcan yal re rilbal cꞌaꞌ na ru tixye xban nak yo̱queb chixsicꞌbal cꞌaꞌru teꞌxjit cuiꞌ. Aban li Jesús quixxulub rib ut qui-oc chi tzꞌi̱bac chiru chꞌochꞌ riqꞌuin ruꞌuj rukꞌ. Ut xban nak yo̱queb chixpatzꞌbal, li Jesús quixakli cuiꞌchic ut quixye reheb: —Li ani ma̱cꞌaꞌ xma̱c saꞌ e̱ya̱nk, aꞌan li xbe̱n li tixcut li pec, chan. Ut quixxulub rib ut qui-oc cuiꞌchic chi tzꞌi̱bac chiru chꞌochꞌ. Nak queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye, queꞌrecꞌa rib xban nak cuanqueb xma̱c ut queꞌoc chi e̱lc chi xju̱nkaleb. Xbe̱n cua queꞌel li che̱quel cui̱nk ut chirixeb aꞌan queꞌel li toj sa̱jeb. Quicana xjunes li Jesús ut li ixk xakxo chiru. Li Jesús quixakli cuiꞌchic ut quixye re li ixk: —¿Bar cuanqueb li yo̱queb chi jitoc a̱cue? ¿Ma ma̱ ani xqꞌuehoc a̱cue chixtojbal a̱ma̱c? chan. Ut li ixk quixye re: —Ma̱ jun, Ka̱cuaꞌ.— Ut li Jesús quixye re: —Chi moco la̱in tatinqꞌue chixtojbal a̱ma̱c. Ayu ut matma̱cob chic, chan. Li Jesús quixchꞌolob xya̱lal chiruheb nak aꞌan li CristoLi Jesús quia̱tinac cuiꞌchic riqꞌuineb li tenamit ut quixye reheb: —La̱in lix cutan saken li ruchichꞌochꞌ. Li ani ta̱pa̱ba̱nk cue la̱in, incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c. Ta̱cua̱nk ban saꞌ cutan saken ut ta̱cua̱nk xyuꞌam chi junelic, chan. Ut eb laj fariseo queꞌxye re: —Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li cꞌaꞌru yo̱cat chixyebal xban nak cha̱cuix ajcuiꞌ la̱at yo̱cat chi a̱tinac, chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —Cuan xcuanquil li ninye usta yo̱quin chi a̱tinac chicuix la̱in xban nak tzꞌakal ya̱l li ninye. La̱ex incꞌaꞌ nequenau bar xinchal chak, chi moco nequenau bar tinxic. Caꞌaj cuiꞌ la̱in ninnaꞌoc re bar xinchal chak ut bar tinxic. La̱ex nequexrakoc a̱tin joꞌ nequeraj la̱ex e̱junes. La̱in ma̱ ani saꞌ aj be̱n yo̱quin chi rakoc a̱tin. Abanan cui tinrakok a̱tin, tinba̱nu saꞌ ti̱quilal xban nak incꞌaꞌ ninrakoc a̱tin injunes. Ninba̱nu ban joꞌ naraj lin Yucuaꞌ li quitaklan chak cue. Saꞌ le̱ chakꞌrab tzꞌi̱banbil retalil cui cuan cuibeb li cui̱nk junaj lix cꞌaꞌuxeb riqꞌuin li cꞌaꞌru teꞌxye, tento xpa̱banquil li ra̱tineb. La̱in ninye li ya̱l chicuix ajcuiꞌ la̱in. Ut lin Yucuaꞌ li quitaklan chak cue, aꞌan naxchꞌolob ajcuiꞌ li ya̱l chicuix, chan li Jesús. Eb laj fariseo queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —¿Ani la̱ yucuaꞌ? chanqueb re. Li Jesús quixye reheb: —La̱ex incꞌaꞌ nequenau ani lin Yucuaꞌ xban nak incꞌaꞌ nequenau cuu la̱in. Cui ta nequenau cuu la̱in, nequenau aj raj cuiꞌ ru lin Yucuaꞌ, chan reheb. Chixjunil aꞌin quixye li Jesús reheb nak yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb li cuanqueb saꞌ li templo saꞌ li naꞌajej bar nequeꞌxqꞌue cuiꞌ lix mayejeb. Ut ma̱ ani quichapoc re xban nak toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil. Ut li Jesús quixye cuiꞌchic reheb: —La̱in tinxic. Tine̱sicꞌ raj chic abanan incꞌaꞌ tine̱tau xban nak incꞌaꞌ ta̱ru̱k texxic bar tinxic cuiꞌ la̱in. Texca̱mk ban saꞌ le̱ ma̱c, chan. Ut eb laj judío queꞌxye: —Aꞌan xye nak incꞌaꞌ naru toxic bar ta̱xic cuiꞌ aꞌan. ¿Cꞌaꞌut nak xye ke chi joꞌcan? ¿Ma yo̱ chixcꞌoxlanquil xcamsinquil rib? chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —La̱ex aj ruchichꞌochꞌ. Abanan la̱in ma̱cuaꞌin aj ruchichꞌochꞌ. La̱in saꞌ choxa xinchal chak. Joꞌcan nak xinye e̱re nak texca̱mk saꞌ le̱ ma̱c. La̱ex texca̱mk saꞌ le̱ ma̱c cui incꞌaꞌ nequepa̱b nak la̱in ac cuanquin ajcuiꞌ chak saꞌ xticlajic joꞌ xinye e̱re, chan li Jesús. Ut eb aꞌan queꞌxye re: —Ye ke. ¿Anihat tzꞌakal la̱at? chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —Chalen saꞌ xticlajic quinye chak e̱re anihin la̱in. Nabal li cꞌaꞌak re ru naru tinye raj e̱re re xrakbal a̱tin saꞌ e̱be̱n. Li ani quitaklan chak cue, aꞌan ti̱c xchꞌo̱l ut naxye li ya̱l. Li cꞌaꞌru xcꞌut chicuu li quitaklan chak cue, aꞌan li ninye e̱re la̱ex li cuanquex saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxtau ru nak li Jesús yo̱ chi a̱tinac chirix li Acuabej Dios. Ut quixye ajcuiꞌ li Jesús reheb: —Nak acak xine̱taksi chiru li cruz re incamsinquil toj aran te̱qꞌue retal nak la̱in li taklanbilin chak xban li Dios. Ut te̱nau nak ma̱cꞌaꞌ ninba̱nu injunes. Li cꞌaꞌru ninye la̱in, aꞌan li quixcꞌutbesi chicuu lin Yucuaꞌ. Li ani quitaklan chak cue, aꞌan cuan cuiqꞌuin. Aꞌan incꞌaꞌ quinixcanab injunes xban nak la̱in junelic ninba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan, chan li Jesús. Nabaleb queꞌpa̱ban re li Jesús nak queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye. Li Jesús quixye aniheb li ralal xcꞌajol laj Abraham ut aniheb li ralal xcꞌajol laj tzaLi Jesús quia̱tinac riqꞌuineb laj judío li queꞌpa̱ban re. Quixye reheb: —Cui la̱ex te̱ba̱nu li cꞌaꞌru ninye e̱re, la̱exak tzꞌakal intzolom. Te̱nau chic lix ya̱lal. Ut nak acak xenau chic lix ya̱lal, libre chic cua̱nkex, chan. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —La̱o ralal xcꞌajol laj Abraham. Ma̱ jun cua cꞌayinbilo chi cꞌanjelac chiru anihak. ¿Cꞌaꞌut nak nacaye nak libre chic cua̱nko? Li Jesús quixye reheb: —Relic chi ya̱l ninye e̱re nak chixjunileb li nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal cuanqueb rubel xcuanquil li ma̱c. Chanchan nak cꞌayinbileb chi cꞌanjelac chiru. Junak cꞌayinbil chi cꞌanjelac moco ta̱cana̱k ta chi junaj cua saꞌ rochoch lix patrón. Aꞌut li alalbej, aꞌan tento nak ta̱cana̱k saꞌ rochoch chi junaj cua. Joꞌcan nak cui la̱in li Cꞌajolbej tincolok e̱re chiru li ma̱c, relic chi ya̱l libre chic cua̱nkex. La̱in ninnau nak la̱ex xcomonex li ralal xcꞌajol laj Abraham. Abanan cuan saꞌ e̱ya̱nk li teꞌraj incamsinquil xban nak incꞌaꞌ nacuulac chiruheb li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal. La̱in ninye li cꞌaꞌru quixcꞌut chicuu lin Yucuaꞌ. Ut eb aꞌan nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru quixye reheb lix yucuaꞌeb aꞌan, chan. Eb aꞌan queꞌxye re: —Laj Abraham, aꞌan li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ, chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —Cui ta la̱ex ralal xcꞌajol laj Abraham, te̱ba̱nu raj joꞌ quixba̱nu laj Abraham. Cha̱bil raj le̱ naꞌleb joꞌ xnaꞌleb aꞌan nak quicuan. Abanan la̱ex te̱raj incamsinquil xban nak la̱in xinye e̱re lix ya̱lal joꞌ quicꞌutbesi̱c chicuu xban li Dios Acuabej. Laj Abraham incꞌaꞌ quixba̱nu joꞌ yo̱quex la̱ex. Incꞌaꞌ yo̱quex chixba̱nunquil li quixye laj Abraham. Yo̱quex ban chixba̱nunquil li naxye le̱ yucuaꞌ, chan li Jesús. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Moco la̱o ta ralal xcꞌajol laj coꞌbe̱t. Jun ajcuiꞌ li kayucuaꞌ cuan. Aꞌan li Dios, chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —Cui ta ya̱l nak li Dios e̱yucuaꞌ, niquine̱ra raj la̱in xban nak riqꞌuin li Dios quinchal chak. Cuanquin arin saꞌ e̱ya̱nk. Incꞌaꞌ quintakla chak cuib injunes. Aꞌ li Dios, aꞌan li quitaklan chak cue. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nequetau ru li cꞌaꞌru ninye? Incꞌaꞌ nequecꞌul li cua̱tin xban nak incꞌaꞌ nequeraj rabinquil li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal. La̱ex ralal xcꞌajol laj tza. Aꞌan li nataklan saꞌ e̱be̱n. La̱ex nequeba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan xban nak cuanquex rubel xcuanquil. Aꞌan aj camsinel chalen saꞌ xticlajic. Incꞌaꞌ nacuulac chiru li ya̱l xban nak aꞌan aj ticꞌtiꞌ. Ac re nak naticꞌtiꞌic. Aꞌan li xyucuaꞌil li ticꞌtiꞌ. La̱in ninye e̱re lix ya̱lal. Joꞌcan nak incꞌaꞌ niquine̱pa̱b. ¿Ma cuan junak saꞌ e̱ya̱nk ta̱ru̱k tixye nak cuan inma̱c la̱in? Cui ninye li ya̱l, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ niquine̱pa̱b? Cui ta la̱ex ralal xcꞌajol li Dios, nequepa̱b raj li cꞌaꞌru naxye. Abanan la̱ex ma̱cuaꞌex ralal xcꞌajol li Dios. Joꞌcan nak incꞌaꞌ nequeraj rabinquil li cꞌaꞌru naxye, chan li Jesús. Queꞌchakꞌoc eb laj judío ut queꞌxye re: —Ya̱l ajcuiꞌ nacaye. Samaria la̱ tenamit ut cuan ma̱us aj musikꞌej a̱cuiqꞌuin, chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —Ma̱cꞌaꞌ ma̱us aj musikꞌej cuiqꞌuin. Li cꞌaꞌru yo̱quin chixba̱nunquil la̱in, aꞌan xqꞌuebal xlokꞌal lin Yucuaꞌ. Abanan la̱ex niquine̱tzꞌekta̱na. La̱in incꞌaꞌ ninsicꞌ inlokꞌal. Abanan cuan jun naraj nak ta̱qꞌuehekꞌ inlokꞌal. Ut aꞌan li ta̱rakok a̱tin saꞌ e̱be̱n xban nak yo̱quex chintzꞌekta̱nanquil. Relic chi ya̱l ninye e̱re nak li ani tixba̱nu li cꞌaꞌru ninye, li jun aꞌan incꞌaꞌ ta̱ca̱mk, chan. Eb laj judío queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Anakcuan nakanau chi tzꞌakal nak cuan ma̱us aj musikꞌej a̱cuiqꞌuin. Laj Abraham quicam ut queꞌcam ajcuiꞌ eb li profeta. Abanan la̱at nacaye nak li ani ta̱ba̱nu̱nk re li cꞌaꞌru nacaye incꞌaꞌ ta̱ca̱mk. ¿Ma kꞌaxal nim ta biꞌ a̱cuanquil la̱at chiru laj Abraham li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ? Aꞌan quicam ut queꞌcam ajcuiꞌ li profeta. ¿Anihat la̱at nak nacaye chi joꞌcan? chanqueb re. Li Jesús quixye reheb: —Cui la̱in tinqꞌue inlokꞌal injunes, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ lin lokꞌal. Li naqꞌuehoc lin lokꞌal, aꞌan lin Yucuaꞌ li nequeye la̱ex nak aꞌan le̱ Dios. La̱ex incꞌaꞌ nequenau ru aꞌan. Abanan la̱in ninnau ru. Cui ut tinye ta nak incꞌaꞌ ninnau ru, la̱inak raj aj ticꞌtiꞌ joꞌ la̱ex. Aban la̱in ninnau ru ut ninba̱nu li cꞌaꞌru naxye aꞌan. Laj Abraham le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l nak tincha̱lk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Quiril nak quincꞌulun ut quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l xban, chan li Jesús reheb. Eb aꞌan queꞌxye re: —¿Chanru nak xacuil ru laj Abraham? La̱at toj ma̱jiꞌ nacaba̱nu laje̱b roxcꞌa̱l (50) chihab, chanqueb. Li Jesús quichakꞌoc ut quixye reheb: —Relic chi ya̱l tinye e̱re nak chalen chak saꞌ xticlajic nak toj ma̱jiꞌ nayoꞌla laj Abraham, ac cuanquin ajcuiꞌ chak la̱in, chan li Jesús. Cꞌajoꞌ nak queꞌjoskꞌoꞌ ut queꞌoc raj chixcutinquil chi pec. Abanan li Jesús quixmuk rib chiruheb. Qui-el saꞌ li templo ut co̱. Li Jesús quixqꞌuirtesi jun li cui̱nk mutzꞌ ru chalen saꞌ xyoꞌlajicNak yo̱ chi xic li Jesús, quiril jun li cui̱nk mutzꞌ ru chalen saꞌ xyoꞌlajic. Eb lix tzolom li Jesús queꞌxpatzꞌ re: —At tzolonel, ¿cꞌaꞌut nak mutzꞌ ru li cui̱nk aꞌin? ¿Ani cuan xma̱c? ¿Ma li cui̱nk aꞌin malaj ut lix naꞌ xyucuaꞌ? chanqueb. Li Jesús quixye: —Ma̱ ani cuan xma̱c. Chi moco aꞌan, chi moco lix naꞌ xyucuaꞌ. Aꞌan xcꞌul chi joꞌcan yal re nak ta̱cꞌutbesi̱k lix cuanquilal li Dios. Tento nak tinse̱ba cuib chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Dios li xtaklan chak cue. Anakcuan xcutanquil xba̱nunquil xban nak ta̱cuulak xkꞌehil nak ma̱ ani chic ta̱ru̱k ta̱cꞌanjelak. Nak toj cua̱nkin saꞌ ruchichꞌochꞌ, la̱in tincutanobresi lix cꞌaꞌuxeb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan. Nak ac xye aꞌin, li Jesús quichu̱bac saꞌ chꞌochꞌ. Riqꞌuin lix chu̱b quixyi̱b li sulul. Ut quixyul saꞌ rix ru li mutzꞌ. Ut quixye re: —Ayu. Chꞌaj chak la̱ cuu saꞌ li haꞌ Siloé, chan. Siloé naraj naxye “taklanbil chak”. Li mutzꞌ co̱ ut quixchꞌaj chak li ru ut na-iloc chic nak quisukꞌi chak. Ut eb li rech cabal ut chixjunileb li nequeꞌnaꞌoc nak mutzꞌ ru, queꞌxye: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan li nacꞌojla chire be chixtzꞌa̱manquil cꞌaꞌru re? chanqueb. Ut cuan li queꞌyehoc: —Ya̱l. Aꞌan li cui̱nk, chanqueb. Cuan cuiꞌchic li queꞌxye: —Chanchan aꞌan, aban ma̱cuaꞌ, chanqueb. Ut li cui̱nk quixye: —La̱in li cui̱nk aꞌan, chan. Ut queꞌxye re: —Cui la̱at li cui̱nk aꞌan, ¿chanru nak xtehon li xnakꞌ a̱cuu? chanqueb. Quichakꞌoc li cui̱nk ut quixye reheb: —Li cui̱nk Jesús xcꞌabaꞌ, quixyi̱b li sulul. Quixyul saꞌ rix cuu ut quixye cue nak tinxic chi chꞌajoc saꞌ li haꞌ Siloé. Joꞌcan nak co̱in ut quinchꞌaj li cuu ut anakcuan nin-iloc chic, chan li cui̱nk. Ut queꞌxye re: —¿Bar cuan li cui̱nk aꞌan? chanqueb. Ut li cui̱nk quixye reheb: —Incꞌaꞌ ninnau bar cuan, chan. Ut queꞌxcꞌam riqꞌuineb laj fariseo li cui̱nk li mutzꞌ nak quicuan, xban nak li Jesús quixyi̱b li sulul saꞌ li hiloba̱l cutan ut quixqꞌue chi iloc li mutzꞌ. Ut eb laj fariseo queꞌxpatzꞌ cuiꞌchic re li cui̱nk chanru nak quiteli li xnakꞌ ru. Li cui̱nk quixye reheb: —Li Jesús quixqꞌue li sulul saꞌ rix cuu, ut quinchꞌaj li cuu ut anakcuan nin-iloc chic, chan. Cuanqueb laj fariseo queꞌxye: —Li cui̱nk aꞌan, li Jesús xcꞌabaꞌ, moco taklanbil ta chak xban li Dios xban nak incꞌaꞌ naxqꞌue xlokꞌal li hiloba̱l cutan, chanqueb. Ut cuanqueb cuiꞌchic queꞌyehoc re: —¿Chanru nak tixba̱nu li milagro junak cui̱nk aj ma̱c? chanqueb. Xban nak jalan jala̱nk nequeꞌxcꞌoxla chirix li Jesús, incꞌaꞌ chic junajeb xchꞌo̱leb. Joꞌcan nak eb laj fariseo queꞌxpatzꞌ cuiꞌchic re li cui̱nk, li mutzꞌ nak quicuan. Queꞌxye re: —Ut la̱at, ¿cꞌaꞌru nacaye chirix li cui̱nk aꞌin li xqꞌuehoc a̱cue chi iloc? chanqueb re. Ut li cui̱nk quixye reheb: —La̱in ninye nak aꞌan profeta, chan. Ut eb laj judío li nequeꞌtaklan incꞌaꞌ queꞌraj xpa̱banquil nak li cui̱nk mutzꞌ junxil ut na-iloc chic. Joꞌcan nak queꞌxtakla xbokbal lix naꞌ xyucuaꞌ. Ut queꞌxpatzꞌ reheb: —¿Ma aꞌin le̱ ralal? ¿Ma ya̱l nak mutzꞌ li ru chalen saꞌ xyoꞌlajic? ¿Chanru nak na-iloc chic anakcuan? chanqueb. Queꞌchakꞌoc lix naꞌ xyucuaꞌ ut queꞌxye: —La̱o nakanau nak aꞌan li kalal. Ut nakanau nak aꞌan mutzꞌ chalen saꞌ xyoꞌlajic. Abanan incꞌaꞌ nakanau ani xtehoc li ru chi moco nakanau chanru nak na-iloc chic. Patzꞌomak re aꞌan. Ac cuan xchihab. Tixnau chic xsumenquil aꞌan, chanqueb. Queꞌxye chi joꞌcan lix naꞌ xyucuaꞌ xban nak queꞌxucuac xbaneb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj judío xban nak ac cꞌu̱banbil ru xbaneb cui ani tixye nak li Jesús, aꞌan li Cristo, li jun aꞌan incꞌaꞌ chic ta̱cꞌulekꞌ saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Joꞌcan nak lix naꞌ xyucuaꞌ queꞌxye: —Aꞌan ac cuan xchihab. Patzꞌomak re aꞌan.— Eb laj fariseo queꞌxbok cuiꞌchic xcaꞌ sut li cui̱nk, li mutzꞌ nak quicuan, ut queꞌxye re: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios ta̱ye ke lix ya̱lal. La̱o nakanau nak li cui̱nk aꞌan aj ma̱c, chanqueb re. Li cui̱nk, li mutzꞌ nak quicuan, quixye reheb: —La̱in incꞌaꞌ ninnau ma aj ma̱c malaj ut incꞌaꞌ. Caꞌaj cuiꞌ li ninnau la̱in nak mutzꞌin nak xincuan ut anakcuan nin-iloc chic, chan. Ut queꞌxye cuiꞌchic re: —¿Cꞌaꞌru xba̱nu a̱cue? ¿Chanru nak xatxqꞌue chi iloc? chanqueb. Li cui̱nk quixye reheb: —Ac xinye e̱re chanru xba̱nu nak xinixqꞌue chi iloc ut incꞌaꞌ xeraj xpa̱banquil. ¿Cꞌaꞌut nak te̱raj te̱rabi cuiꞌchic? ¿Ma te̱raj ajcuiꞌ oc chokꞌ xtzolom la̱ex? chan reheb. Ut queꞌxhob li cui̱nk ut queꞌxye re: —La̱at xtzolom li cui̱nk aꞌan. La̱o incꞌaꞌ. La̱o xtzolom laj Moisés, chanqueb re. —La̱o nakanau nak li Dios quia̱tinac riqꞌuin laj Moisés; abanan li cui̱nk aꞌan incꞌaꞌ nakanau bar xchal chak, chanqueb. Li cui̱nk quixye reheb: —La̱ex nequeye nak incꞌaꞌ nequenau bar xchal chak li cui̱nk aꞌan. Nasach inchꞌo̱l e̱ban xban nak li cui̱nk aꞌan xqꞌuehoc cue chi iloc la̱in. La̱o nakanau nak li Dios incꞌaꞌ narabi nak nequeꞌtijoc laj ma̱c. Narabi ban lix tijeb li nequeꞌxxucua ru ut nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naraj. Chalen chak saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ, ma̱ jun sut qui-abiman nak cuan ta junak cui̱nk tixte ta xnakꞌ ru junak mutzꞌ chalen saꞌ xyoꞌlajic. Cui ta incꞌaꞌ taklanbil chak xban li Dios li cui̱nk aꞌin, ma̱cꞌaꞌ raj naru naxba̱nu, chan li cui̱nk reheb. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —La̱at aj ma̱c chalen chak saꞌ a̱yoꞌlajic. ¿Ma nacacꞌoxla nak naru ta̱qꞌue kanaꞌleb la̱o? chanqueb. Ut queꞌrisi li cui̱nk saꞌ xya̱nkeb ut incꞌaꞌ chic queꞌxcꞌul. Li Jesús quirabi resil li cꞌaꞌru queꞌxba̱nu. Nak quixtau li cui̱nk li quixqꞌuirtesi, quixye re: —¿Ma nacapa̱b li Ralal li Dios? chan re. Li cui̱nk quixye re: —Ye cue ani aꞌan, Ka̱cuaꞌ, re nak ta̱ru̱k tinpa̱b la̱in, chan. Li Jesús quixye re: —Aꞌan li yo̱cat chirilbal ru anakcuan. Li Ralal li Dios, aꞌan la̱in li yo̱quin chi a̱tinac a̱cuiqꞌuin, chan. Li cui̱nk quixye: —At Ka̱cuaꞌ, la̱in nacatinpa̱b, chan ut quixcuikꞌib rib chiru ut quixlokꞌoni. Li Jesús quixye re: —La̱in xinchal saꞌ ruchichꞌochꞌ chi rakoc a̱tin. La̱in tincutanobresi xnaꞌlebeb li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal. Ut tinmuk lix ya̱lal chiruheb li nequeꞌxcꞌoxla nak cuanqueb xnaꞌleb. Chanchan nak tinqꞌueheb chi iloc li incꞌaꞌ nequeꞌiloc. Ut tinqꞌueheb chi mutzꞌocꞌ li nequeꞌiloc, chan li Jesús. Cuanqueb laj fariseo aran ut yo̱queb chirabinquil li quixye li Jesús. Eb aꞌan queꞌxye re li Jesús: —¿Ma mutzꞌo ta biꞌ la̱o nak nacacꞌoxla la̱at? chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —Chanchanex mutzꞌ. Cui ta la̱ex incꞌaꞌ nequenau xya̱lal, ma̱cꞌaꞌ raj e̱ma̱c. Abanan cuan e̱ma̱c xban nak nequeye nak nequenau xya̱lal, chan li Jesús. Li Jesús quixye nak aꞌan li cha̱bil pastorRelic chi ya̱l tinye e̱re, li ani na-oc saꞌ xcorraleb li carner chi incꞌaꞌ na-oc saꞌ li tzꞌakal oqueba̱l re li corral, li jun aꞌan aj e̱lkꞌ. Abanan li ani na-oc saꞌ li tzꞌakal oqueba̱l re li corral, li jun aꞌan aj ilol reheb li carner. Li nacꞌacꞌalen re li oqueba̱l naxnau ru aꞌan ut naxte li oqueba̱l chiru. Ut eb li carner nequeꞌxnau ru li xya̱b xcux nak naxbokeb chi xju̱nkaleb riqꞌuin lix cꞌabaꞌeb ut narisiheb saꞌ li corral. Nak ac xrisiheb, naxberesiheb ut eb li carner nequeꞌxta̱ke xban nak nequeꞌxnau ru xya̱b lix cux. Abanan junak li incꞌaꞌ nequeꞌxnau ru, ma̱ jokꞌe teꞌxta̱ke. E̱lelic ban chic teꞌxba̱nu chiru xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxnau ru xya̱b lix cux, chan li Jesús. Aꞌan aꞌin li jaljo̱quil ru a̱tin li quixye li Jesús reheb. Abanan incꞌaꞌ queꞌxtau ru lix ya̱lal. Joꞌcan nak li Jesús quixye cuiꞌchic reheb: —Relic chi ya̱l ninye e̱re, La̱in li oqueba̱l reheb li teꞌpa̱ba̱nk cue. Chixjunileb li queꞌcꞌulun xbe̱n cua chicuu la̱in, aꞌaneb aj e̱lkꞌeb ut aj balakꞌeb. Ut eb li nequeꞌpa̱ban cue, incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li cꞌaꞌru nequeꞌxye. La̱in li oqueba̱l. Chixjunileb li nequeꞌpa̱ban cue la̱in, teꞌcolekꞌ ut la̱in tin-ilok reheb. Chanchaneb li carner li nequeꞌoc ut nequeꞌel ut nequeꞌxtau lix cuaheb. Laj e̱lkꞌ nachal chi elkꞌac ut chi camsi̱nc ut chi sachoc. La̱in xinchal re nak ta̱cua̱nk e̱yuꞌam chi tzꞌakal. Ta̱cua̱nk e̱yuꞌam chi junelic. La̱in chanchanin jun li cha̱bil pastor. Junak cha̱bil pastor naxkꞌaxtesi lix yuꞌam saꞌ xcꞌabaꞌeb lix carner. Junak tojbil mo̱s ma̱cuaꞌ tzꞌakal pastor xban nak ma̱cuaꞌ aꞌan laj e̱chal re li carner. Naril nak yo̱ chi cha̱lc laj xoj, naxcanabeb li carner ut nae̱lelic. Ut laj xoj naxchapeb li carner ut naxchaꞌchaꞌi ruheb. Li tojbil mo̱s nae̱lelic xban nak yal mo̱s. Aꞌan incꞌaꞌ naxqꞌue xchꞌo̱l chixcolbaleb li carner. La̱in chanchanin jun cha̱bil pastor. La̱in ninnau ruheb li cualal incꞌajol. Ut eb aꞌan nequeꞌxnau cuu la̱in. Joꞌ nak lin yucuaꞌ naxnau cuu la̱in, joꞌcan ajcuiꞌ nak ninnau ru lin yucuaꞌ ut tinkꞌaxtesi cuib chi camsi̱c re xcolbaleb li cualal incꞌajol. Cuanqueb ajcuiꞌ cualal incꞌajol jalaneb xtenamiteb.Saꞌ li versículo 10:16 naxye li ralal xcꞌajol li jalaneb xtenamit. Aꞌaneb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Tento nak la̱in tincꞌameb chak. Eb aꞌan teꞌrabi ajcuiꞌ xya̱b lin cux. Ut junajakeb chic ru nak teꞌcua̱nk ut junak ajcuiꞌ laj ilol reheb. Ninxra li Yucuaꞌbej xban nak la̱in tinkꞌaxtesi cuib chi camsi̱c ut tincꞌul cuiꞌchic lin yuꞌam. Ma̱ ani ta̱qꞌuehok cue chi camsi̱c cui incꞌaꞌ nacuaj la̱in. Xban nak la̱in nacuaj, tinkꞌaxtesi cuib chi camsi̱c. Cuan incuanquil chixkꞌaxtesinquil lin yuꞌam. Ut cuan ajcuiꞌ incuanquil chixcꞌulbal cuiꞌchic lin yuꞌam. Aꞌan aꞌin li quixye cue lin Yucuaꞌ nak tento tinba̱nu, chan li Jesús. Ut xban nak jalan jala̱nk yo̱queb chixcꞌoxlanquil chirix li quixye li Jesús, quicuan cuiꞌchic jachoc ib saꞌ xya̱nkeb. Nabaleb queꞌyehoc re: —Cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Incꞌaꞌ tuktu xjolom. ¿Cꞌaꞌut nak nequerabi li cꞌaꞌru naxye aꞌan? chanqueb. Ut cuanqueb cuiꞌchic yo̱queb xyebal: —Incꞌaꞌ naru ta̱a̱tinak chi joꞌcan cui cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ tixqꞌue chi iloc junak mutzꞌ cui cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin? chanqueb. Li Jesús quitzꞌekta̱na̱c xbaneb laj judíoYo̱ li habalkꞌe aran Jerusalén nak quicuulac xkꞌehil li ninkꞌe re xjulticanquil nak queꞌxkꞌaxtesi li templo saꞌ rukꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut li Jesús yo̱ chi be̱c saꞌ li templo bar cuan cuiꞌ li oqueba̱l Salomón xcꞌabaꞌ. Quisuteꞌ xbaneb laj judío ut queꞌxye re: —¿Jokꞌe ta̱ye ke chi tzꞌakal anihat? ¿Ma yal yo̱kat chixqꞌuebal kacꞌaꞌux? ¿Ma la̱at li Mesías, li yechiꞌinbil xban li Dios? Cui la̱at li Cristo, ye ke chi tzꞌakal anakcuan, chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —Ac xinye e̱re anihin ut incꞌaꞌ niquine̱pa̱b. Li milagros li yo̱quin chixba̱nunquil saꞌ xcꞌabaꞌ lin Yucuaꞌ, aꞌan naxcꞌut chi tzꞌakal anihin. La̱ex incꞌaꞌ niquine̱pa̱b xban nak la̱ex ma̱cuaꞌex cualal incꞌajol. Eb li cualal incꞌajol nequeꞌrabi li cꞌaꞌru ninye. La̱in ninnauheb ru ut eb aꞌan nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru ninye. La̱in tinqꞌueheb xyuꞌam chi junelic. Incꞌaꞌ teꞌosokꞌ ut ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱makꞌok reheb chicuu. Lin Yucuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil chiruheb chixjunil, aꞌan li quikꞌaxtesin reheb saꞌ cuukꞌ. Ma̱ ani naru ta̱makꞌok reheb chiru aꞌan. La̱in ut li Yucuaꞌbej junajo chi kibil kib, chan li Jesús. Ut eb laj judío queꞌxchap xpequeb ut queꞌraj cuiꞌchic xcutbal chi pec. Li Jesús quixye reheb: —Nabal li cha̱bilal xinba̱nu che̱ru joꞌ quicꞌutbesi̱c chicuu xban lin Yucuaꞌ. ¿Bar cuan reheb li cha̱bil cꞌanjel aꞌin li xinba̱nu tine̱cuti cuiꞌ chi pec? chan. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Incꞌaꞌ tatkacut chi pec xban li cha̱bilal xaba̱nu. Tatkacut chi pec xban nak nacajuntakꞌe̱ta a̱cuib riqꞌuin li Dios. La̱at yal cui̱nkat. Moco Diosat ta joꞌ yo̱cat chixyebal, chanqueb re li Jesús. Li Jesús quixye reheb: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ le̱ chakꞌrab nak li Dios quixye reheb li queꞌcꞌuluc re li ra̱tin “diosex la̱ex”? () Nakanau nak incꞌaꞌ naru takaye nak incꞌaꞌ ya̱l li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu. Li Dios quixye “dios” reheb li quixxakab. Li Acuabej Dios xsicꞌoc cuu ut xinixtakla chak saꞌ ruchichꞌochꞌ. ¿Cꞌaꞌut nak nequeye la̱ex nak yo̱quin chixmajecuanquil li Dios riqꞌuin nak ninye nak la̱in li Ralal? Cui la̱in incꞌaꞌ yo̱quin chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj lin Yucuaꞌ, me̱pa̱b nak la̱in li Ralal li Dios. Abanan cui yo̱quin chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Dios, usta incꞌaꞌ niquine̱pa̱b la̱in, cheqꞌue retal li milagro li yo̱quin chixba̱nunquil re nak te̱nau chi tzꞌakal nak li Dios cuan cuiqꞌuin ut la̱in cuanquin riqꞌuin aꞌan, chan li Jesús. Ut queꞌxyal cuiꞌchic xchapbal, abanan li Jesús qui-el chiruheb. Ut co̱ jun pacꞌal li nimaꞌ Jordán saꞌ li naꞌajej li quicubsin cuiꞌ haꞌ laj Juan junxil. Ut aran quicana. Nabaleb li tenamit queꞌcuulac riqꞌuin. Yo̱queb chixyebal chi ribileb rib: —Laj Juan ma̱ jun milagro quixba̱nu. Abanan ya̱l chixjunil li quixye chirix li cui̱nk aꞌin, chanqueb. Ut nabaleb li cuanqueb aran queꞌxpa̱b li Jesús. Laj Lázaro quicam, abanan li Jesús quixcuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyoJun li cui̱nk aj Lázaro xcꞌabaꞌ quiyajer. Betania xtenamit. Ut aran ajcuiꞌ cuanqueb li ranab cuib, lix Marta ut lix María. (Lix María, aꞌan li quiqꞌuehoc re li sununquil ban chiru rok li Jesús ut quixmes riqꞌuin rismal xjolom.) Eb li ranab queꞌxtakla xyebal re li Jesús: —Ka̱cuaꞌ, laj Lázaro li nacara yaj.— Li Jesús quirabi nak yaj laj Lázaro, ut quixye: —Laj Lázaro incꞌaꞌ ta̱ca̱mk chi junaj cua xban li yajel aꞌan. Li yajel aꞌan yal re nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal li Dios ut ta̱qꞌuehekꞌ ajcuiꞌ inlokꞌal la̱in li Ralal li Dios, chan. Li Jesús naxraheb lix María ut lix Marta joꞌ ajcuiꞌ laj Lázaro. Abanan incꞌaꞌ co̱ chirilbal chi junpa̱t, usta quirabi nak nim xyajel laj Lázaro. Toj quicana ban cuib cutan chic saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ. Nak ac xnumeꞌ li cuib cutan, li Jesús quixye reheb lix tzolom: —Yoꞌkeb cuiꞌchic Judea, chan. Lix tzolom queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —At tzolonel, nak cuanco aran, eb laj judío li cuanqueb aran queꞌraj raj a̱camsinquil chi pec. ¿Ma toxic cuiꞌchic aran? chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ cablaju o̱r ru li jun cutan? Li ani nabe̱c chi cutan incꞌaꞌ naxtich rib xban nak cutan. Abanan li ani nabe̱c chiru kꞌojyi̱n, naxtich rib xban nak ma̱cꞌaꞌ li cutan saken riqꞌuin. Li ani naxba̱nu joꞌ naraj li Dios incꞌaꞌ teꞌxcamsi chi toj ma̱jiꞌ nacuulac xkꞌehil.— Nak ac xye aꞌin, li Jesús quixye reheb lix tzolom: —Laj Lázaro li nakara, yo̱ chi cua̱rc. Abanan la̱in xic cue chirajsinquil, chan. Eb lix tzolom queꞌxye: —Ka̱cuaꞌ, cui yo̱ chi cua̱rc, aꞌan retalil nak ta̱qꞌuira̱k, chanqueb. Eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxtau ru nak li Jesús quixye nak camenak chic laj Lázaro. Saꞌ xchꞌo̱leb aꞌan nak ya̱l nak yal cua̱rc yo̱. Tojoꞌnak li Jesús quixye chi tzꞌakal reheb: —Laj Lázaro camenak chic. Abanan nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak ma̱ anihin chak aran nak xcam re nak la̱ex te̱pa̱b nak cuan incuanquil. Yoꞌkeb riqꞌuin, chan li Jesús. Laj Tomás, li nequeꞌxye lut re, quixye reheb li rech aj tzolonelil: —Yoꞌkeb ajcuiꞌ la̱o usta tocamsi̱k kochben laj tzolonel, chan. Nak quicuulac li Jesús aran Betania, ac cuan chic ca̱hib cutan xmukbal laj Lázaro. Li tenamit Betania nachꞌ cuan riqꞌuin Jerusalén, mero legua tana xnajtil. Nabaleb laj judío queꞌchal chixcꞌojobanquil xchꞌo̱leb lix María ut lix Marta xban nak ac xcam li raseb. Queꞌrabi nak yo̱ chi cha̱lc li Jesús, ut lix Marta co̱ chixcꞌulbal. Abanan lix María quicana saꞌ cab. Lix Marta quixye re li Jesús: —Ka̱cuaꞌ, cui ta cuancat arin, incꞌaꞌ raj xcam li cuas. Abanan la̱in ninnau nak chixjunil li cꞌaꞌru ta̱tzꞌa̱ma chiru li Dios, aꞌan tixqꞌue a̱cue, chan lix Marta. Li Jesús quixye re: —La̱ cuas ta̱cuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo, chan. Ut lix Marta quixye: —La̱in ninnau nak ta̱cuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo nak teꞌcuacli̱k li camenak saꞌ rosoꞌjiqueb li cutan, chan. Ut li Jesús quixye re: —La̱in li nincuaclesin reheb li camenak chi yoꞌyo. La̱in li ninqꞌuehoc junelic yuꞌam. Li ani napa̱ban cue la̱in ta̱cua̱nk xyuꞌam chi junelic usta nacam. Ut li ani cuan xyuꞌam ut niquinixpa̱b, incꞌaꞌ ta̱ca̱mk chi junaj cua. Cua̱nk ban xyuꞌam chi junelic. ¿Ma nacapa̱b aꞌin? chan li Jesús. Quichakꞌoc lix Marta ut quixye: —Ninpa̱b, Ka̱cuaꞌ. La̱in ninnau nak la̱at li Cristo li Ralal li Dios li yo̱co chiroybeninquil, chan lix Marta. Nak ac xye aꞌin, lix Marta co̱ saꞌ rochoch chixbokbal lix María li ri̱tzꞌin. Ut quixye re chi timil re nak incꞌaꞌ teꞌrabi chixjunileb: —Xcꞌulun laj tzolonel ut ta̱raj a̱tinac a̱cuiqꞌuin, chan re. Nak lix María quirabi nak ac xcꞌulun li Jesús, co̱ saꞌ junpa̱t chixcꞌulbal. Li Jesús toj ma̱jiꞌ na-oc saꞌ li tenamit. Toj cuan chak saꞌ li naꞌajej bar quicꞌuleꞌ cuiꞌ xban lix Marta. Nabaleb laj judío li cuanqueb saꞌ li rochoch yo̱queb chixcꞌojobanquil xchꞌo̱l lix María. Queꞌril nak co̱ saꞌ junpa̱t. Queꞌxta̱ke xban nak eb aꞌan queꞌxcꞌoxla nak lix María co̱ chi ya̱bac saꞌ li mukleba̱l. Lix María quicuulac cuan cuiꞌ li Jesús. Nak quiril ru, quixcuikꞌib rib chiru ut quixye re: —Ka̱cuaꞌ, cui ta cuancat arin, incꞌaꞌ raj xcam li cuas, chan re. Li Jesús quiril nak yo̱ chi ya̱bac ut yo̱queb ajcuiꞌ chi ya̱bac li cuanqueb rochben. Cꞌajoꞌ nak quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l chi rilbal. Ut quixye reheb: —¿Bar xemuk?— Queꞌxye re: —Yoꞌo re ta̱cuil bar xkamuk, chanqueb. Ut li Jesús quiya̱bac xban xrahil xchꞌo̱l. Cuanqueb aran queꞌxye: —Ilomak cꞌajoꞌ nak quixra li camenak, chanqueb. Ut cuanqueb cuiꞌchic li queꞌxye: —Aꞌan quixqꞌue chi iloc li mutzꞌ. ¿Ma incꞌaꞌ raj xru quixcol laj Lázaro chiru li ca̱mc? chanqueb. Ut quiyotꞌeꞌ cuiꞌchic xchꞌo̱l li Jesús. Co̱ aran cuan cuiꞌ li mukleba̱l yi̱banbil saꞌ jun ochoch pec. Li mukleba̱l tzꞌaptzꞌo riqꞌuin jun nimla pec. Quixye li Jesús: —Isihomak li pec.— Lix Marta, li ranab li camenak quixye re: —Ka̱cuaꞌ, ac xchuhoꞌ. Cuan chic ca̱hib cutan xmukbal, chan. Quixye li Jesús re: —¿Ma incꞌaꞌ xinye a̱cue nak cui ta̱pa̱b, ta̱cuil xcuanquilal li Dios? chan. Ut queꞌrisi li pec chire li mukleba̱l li queꞌxqꞌue cuiꞌ li camenak. Li Jesús qui-iloc takecꞌ ut quitijoc. Quixye: —At inYucuaꞌ, ninbantioxi cha̱cuu nak nacacuabi li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu. La̱in ninnau nak junelic niquina̱cuabi. Abanan ninye a̱cue aꞌin re nak eb li cuanqueb arin teꞌril li cꞌaꞌru tinba̱nu ut teꞌxpa̱b nak la̱at xattaklan chak cue, chan li Jesús nak quitijoc. Nak quirakeꞌ chi tijoc, li Jesús quixye chi cau xya̱b xcux: —At Lázaro, cuaclin chak ut quim arin, chan. Ut laj Lázaro li quicam qui-el chak. Lanlo saꞌ jun tꞌicr joꞌ cꞌaynakeb chixba̱nunquil reheb li camenak. Li ru lanlo ajcuiꞌ saꞌ tꞌicr ut bacꞌbo li rok ut bacꞌbo li rukꞌ. Li Jesús quixye reheb: —Hitomak ut canabomak chi be̱c, chan. Eb laj judío queꞌxcꞌu̱b ru chanru nak teꞌxcamsi li JesúsUt nabaleb laj judío li cuanqueb rochben lix María queꞌxpa̱b li Jesús nak queꞌril li milagro li quixba̱nu. Abanan cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌco̱eb riqꞌuineb laj fariseo ut queꞌxye reheb chixjunil li quixba̱nu li Jesús. Ut eb laj fariseo rochbeneb li xbe̱nil aj tij queꞌxchꞌutub ribeb riqꞌuineb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj judío ut queꞌxye reheb: —¿Cꞌaꞌru takaba̱nu? Li cui̱nk aꞌin nabal li milagro yo̱ chixba̱nunquil. Cui takacanab chi joꞌcan, chixjunileb li tenamit teꞌpa̱ba̱nk re. Ut teꞌjoskꞌokꞌ kiqꞌuin eb laj Roma li nequeꞌtaklan saꞌ kabe̱n. Teꞌxjucꞌ li katemplo ut teꞌxsach li katenamit, chanqueb. Jun li cui̱nk aj Caifás xcꞌabaꞌ, aꞌan li xyucuaꞌil aj tij saꞌ li chihab aꞌan. Quixye reheb: —La̱ex ma̱cꞌaꞌ e̱naꞌleb. ¿Ma incꞌaꞌ nequecꞌoxla nak kꞌaxal us raj nak ta̱ca̱mk jun chi cui̱nk saꞌ xcꞌabaꞌeb li tenamit chiru nak ta̱sachekꞌ ku chikajunilo la̱o aj judío xbaneb laj Roma? chan. Laj Caifás, aꞌan li xyucuaꞌil aj tij saꞌ li chihab aꞌan. Ut li cꞌaꞌru quixye incꞌaꞌ quixye yal xjunes. Quixye ban xban nak li Dios quicꞌutuc chiru li cꞌaꞌru tixye. Joꞌcan nak quixye nak li Jesús ta̱ca̱mk saꞌ xcꞌabaꞌeb laj judío. Ut ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ saꞌ xcꞌabaꞌeb aꞌan nak ta̱ca̱mk li Jesús. Re aj ban cuiꞌ nak junajakeb chic ru chixjunileb li ralal xcꞌajol li cuanqueb saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Ut chalen saꞌ li cutan aꞌan, eb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj judío queꞌoc xcꞌu̱banquil ru saꞌ comonil chanru nak teꞌxcamsi li Jesús. Xban nak queꞌraj xcamsinquil li Jesús, incꞌaꞌ chic quiraj xcꞌutbal rib chiruheb laj judío. Qui-el aran ut co̱ saꞌ li tenamit Efraín li cuan nachꞌ riqꞌuin li chaki chꞌochꞌ. Ut aran quicana rochbeneb lix tzolom. Nak yo̱ chi cuulac xkꞌehil li ninkꞌe Pascua, nabaleb li cristian co̱eb Jerusalén chixchꞌajobresinquil ribeb joꞌ cꞌaynakeb chixba̱nunquil re xtzꞌa̱manquil xcuybal xma̱queb chiru li Dios. Tento teꞌxba̱nu aꞌan re nak ta̱ru̱k teꞌoque̱nk saꞌ li ninkꞌe. Yo̱queb chixsicꞌbal li Jesús nak queꞌxchꞌutub ribeb saꞌ li templo. Queꞌxye chi ribileb rib: —¿Cꞌaꞌru nequecꞌoxla la̱ex? ¿Ma ta̱cha̱lk ta cuiꞌ saꞌ li ninkꞌe li cui̱nk aꞌan?— Eb li xbe̱nil aj tij ut eb laj fariseo queꞌxye reheb li tenamit nak cui ani ta̱abi̱nk resil bar cuan li Jesús, tento teꞌxye resil, re nak ta̱ru̱k teꞌxtakla xchapbal. Lix María quixqꞌue li sununquil ban chiru rok li JesúsCuakib cutan chic ma̱ nacuulac xkꞌehil li ninkꞌe Pascua nak quicuulac li Jesús Betania. Aꞌan xtenamit laj Lázaro, li quicam ut quicuaclesi̱c cuiꞌchic chi yoꞌyo xban li Jesús. Queꞌxcauresi xtzacae̱mk li Jesús. Laj Lázaro cuan saꞌ xya̱nkeb li cꞌojcꞌo̱queb saꞌ me̱x rochben li Jesús. Ut lix Marta yo̱ chixqꞌuebal li tzacae̱mk saꞌ li me̱x. Lix María quixcꞌam chak mero botella li sununquil ban terto xtzꞌak yi̱banbil riqꞌuin nardo. Quixqꞌue chiru rok li Jesús ut quixmes riqꞌuin li rismal xjolom. Ut cꞌajoꞌ xsununquil saꞌ li cab quicana xban xbo̱c li sununquil ban. Laj Judas Iscariote li ralal laj Simón, aꞌan jun reheb lix tzolom. Aꞌan li ta̱kꞌaxtesi̱nk re li Jesús saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Quixye: —¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xcꞌayiman li sununquil ban aꞌin chi oxib ciento denarios ut xqꞌueman raj li tumin aꞌan reheb li nebaꞌ? chan. Ma̱cuaꞌ xban nak naxraheb li nebaꞌ nak quixye aꞌan. Quixye chi joꞌcan xban nak aj e̱lkꞌ. Riqꞌuin aꞌan cuan lix bo̱lsil li tumin ut cuan nak naxchap chokꞌ re aꞌan li tumin cuan chi saꞌ. Li Jesús quixye re: —Me̱cuechꞌ rix li cꞌaꞌru xba̱nu li ixk aꞌin, xban nak re inmukbal nak xqꞌue li ban aꞌin chiru li cuok. Li nebaꞌ junelic cua̱nkeb saꞌ e̱ya̱nk. Yalak jokꞌe naru te̱tenkꞌaheb. Abanan la̱in moco cua̱nkin ta chi junelic e̱riqꞌuin, chan li Jesús. Nabaleb laj judío queꞌrabi resil nak li Jesús cuan aran Betania ut queꞌcuulac aran. Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ li Jesús queꞌcuulac chirilbal. Queꞌcuulac aj ban cuiꞌ chirilbal laj Lázaro li quicuaclesi̱c cuiꞌchic chi yoꞌyo xban li Jesús. Ut eb li xbe̱nil aj tij queꞌxcꞌu̱b ru nak teꞌxcamsi ajcuiꞌ laj Lázaro, xban nak nabaleb laj judío yo̱queb chi e̱lc saꞌ xya̱nkeb ut yo̱queb chixpa̱banquil li Jesús xban nak quixcuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyo laj Lázaro. Li Jesús quiqꞌueheꞌ xlokꞌal ut quixakaba̱c raj chokꞌ rey nak qui-oc JerusalénJoꞌ cuulajak chic li qꞌuila tenamit queꞌcuulac saꞌ li ninkꞌe. Queꞌrabi resil nak li Jesús cuulac re Jerusalén. Quilajeꞌxcꞌam chak xxak li moco̱ch ut queꞌchal chixcꞌulbal li Jesús. Japjo̱queb re chixyebal: —Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ. Osobtesinbil taxak li xchal saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios. Osobtesinbil taxak li karey, la̱o aj Israel, chanqueb. Li Jesús quixtoꞌoni jun li chꞌina bu̱r, quitakeꞌ chirix ut yo̱ chi xic Jerusalén joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu: Mexxucuac la̱ex li cuanquex Sión xban nak yo̱ chak chi cha̱lc le̱ rey. Chirix jun ral bu̱r yo̱ chak chi cha̱lc. () Saꞌ li ho̱nal aꞌan nak yo̱ chi cꞌulma̱nc li cꞌaꞌak re ru aꞌin, eb lix tzolom incꞌaꞌ queꞌxtau ru lix ya̱lal. Abanan mokon nak ac quicuaclesi̱c cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak ut quiqꞌueheꞌ xlokꞌal, tojoꞌnak queꞌxqꞌue retal nak quixcꞌul joꞌ tzꞌi̱banbil chak retalil saꞌ li Santil Hu chirix. Eb li tenamit li cuanqueb rochben li Jesús nak quixcuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyo laj Lázaro yo̱queb chixyebal resilal yalak bar. Li qꞌuila tenamit queꞌcuulac chixcꞌulbal li Jesús xban nak queꞌrabi resil li milagro li quixba̱nu. Eb laj fariseo queꞌxye chi ribileb rib: —¿Ma xeqꞌue retal nak ma̱cꞌaꞌ aj e li yo̱co chixba̱nunquil? Qꞌuehomak retal. Anakcuan chixjunileb li tenamit yo̱queb chi ta̱ke̱nc re li cui̱nk aꞌan, chanqueb. Li Jesús quixye resil nak ta̱camsi̱kCuanqueb li ma̱cuaꞌeb aj judío queꞌcuulac Jerusalén chi lokꞌoni̱nc nak yo̱ li ninkꞌe. Queꞌcuulac riqꞌuin laj Felipe Betsaida xtenamit xcue̱nt Galilea ut queꞌxye re: —Ka̱cuaꞌ, takaj xnaubal ru li Jesús, chanqueb. Laj Felipe co̱ ut quixye resil re laj Andrés ut co̱eb xcabichaleb chixyebal re li Jesús. Li Jesús quixye reheb: —Xcuulac x-o̱ril nak ta̱qꞌuehekꞌ inlokꞌal la̱in li Cꞌajolbej. Relic chi ya̱l ninye e̱re nak cui li jun tꞌorol chi riyajil trigo incꞌaꞌ na-auman, jun tꞌorolak ajcuiꞌ. Ut cui na-auman, na-osoꞌ saꞌ li chꞌochꞌ. Jun ajcuiꞌ ru li na-osoꞌ, abanan nabal li ru naxqꞌue nak nau̱chin.Saꞌ li versículo 12:24 nak quixye chi joꞌcan li Jesús yo̱ chixyebal reheb nak tento ta̱camsi̱k ut ta̱cuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo re nak nabaleb teꞌcua̱nk xyuꞌam chi junelic saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan. Li ani kꞌaxal naxra lix yuꞌam saꞌ li ruchichꞌochꞌ aꞌin, aꞌan tixsach li junelic yuꞌam. Aꞌut li ani incꞌaꞌ naxra lix yuꞌam saꞌ ruchichꞌochꞌ, aꞌan ta̱cua̱nk xyuꞌam chi junelic. Li ani ta̱raj cꞌanjelac chicuu, tento tinixta̱ke ut tixba̱nu li cꞌaꞌru ninye. Bar cua̱nkin la̱in, aran ajcuiꞌ ta̱cua̱nk aꞌan. Ut lin Yucuaꞌ ta̱qꞌuehok xlokꞌal li ani ta̱cꞌanjelak chicuu, chan li Jesús reheb. Li Jesús quixye ajcuiꞌ: —Anakcuan kꞌaxal ra saꞌ inchꞌo̱l. ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ tinye re li Dios, “At inYucuaꞌ, china̱col chiru li raylal aꞌin”? La̱in incꞌaꞌ tinye chi joꞌcan xban nak aꞌan aj e nak xinchal saꞌ ruchichꞌochꞌ. At inYucuaꞌ, chinima̱k taxak la̱ lokꞌal, chan. Ut li Dios quia̱tinac chak saꞌ choxa ut quixye: —Ac xnima̱c inlokꞌal, ut ta̱nima̱k cuiꞌchic, chan li Dios. Ut li queꞌabin re nak quia̱tinac li Dios incꞌaꞌ queꞌxnau nak aꞌan li Dios. Cuan queꞌxye: —Ca̱k x-ecꞌan, chanqueb. Ut cuan cuiꞌchic queꞌyehoc re: —Jun ángel x-a̱tinac riqꞌuin, chanqueb. Ut li Jesús quixye reheb: —Moco re ta intenkꞌanquil la̱in nak x-a̱tinac li Dios. Re ban e̱tenkꞌanquil la̱ex. Anakcuan xcuulac xkꞌehil nak li Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Anakcuan ta̱sachekꞌ xcuanquil laj tza li nataklan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut nak tinqꞌuehekꞌ la̱in chiru cruz, nabaleb teꞌpa̱ba̱nk cue, chan. Nak quixye chi joꞌcan, li Jesús yo̱ chixyebal reheb chanru nak ta̱camsi̱k. Eb li qꞌuila tenamit queꞌxye re: —Saꞌ li kachakꞌrab la̱o aj judío tzꞌi̱banbil retalil nak li Cristo li Mesías ta̱cua̱nk xyuꞌam chi junelic. ¿Cꞌaꞌut nak nacaye la̱at nak li Cꞌajolbej ta̱qꞌuehekꞌ chiru cruz? ¿Ani li Cꞌajolbej li yo̱cat chixyebal? chanqueb. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —La̱in li cutan saken. Xinchal chixchꞌolobanquil lix ya̱lal che̱ru. Toj tincua̱nk chic caꞌchꞌinak saꞌ e̱ya̱nk. Joꞌcan nak qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chinpa̱banquil nak toj cuanquin saꞌ e̱ya̱nk re nak incꞌaꞌ texcua̱nk saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c. Li ani nacuan saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c incꞌaꞌ naxnau bar yo̱ chi xic. Chine̱pa̱b la̱in nak toj cuanquin e̱riqꞌuin re nak la̱exak chic li cualal incꞌajol ut cua̱nkex saꞌ cutan, chan li Jesús. Nak ac xye li a̱tin aꞌin, li Jesús qui-el saꞌ xya̱nkeb ut co̱ saꞌ jun naꞌajej bar incꞌaꞌ teꞌxtau. Eb laj judío incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li JesúsUsta nabal li milagro quixba̱nu li Jesús chiruheb, abanan incꞌaꞌ ajcuiꞌ queꞌpa̱ban. Aꞌin quicꞌulman re nak ta̱tzꞌaklok ru li quixye li profeta Isaías nak quixye:Ka̱cuaꞌ, ¿ani ta biꞌ ta̱qꞌuehok xcuanquil li cꞌaꞌru xkaye? Ut, ¿ani ta biꞌ ta̱qꞌuehok xcuanquil li milagro li yo̱cat chixcꞌutbesinquil chiruheb? () Incꞌaꞌ quiru queꞌpa̱ban xban nak ac tzꞌi̱banbil chak retalil xban laj Isaías nak joꞌcan teꞌxcꞌul. Chanchaneb li mutzꞌ xban nak queꞌiloc ut incꞌaꞌ queꞌxtau xya̱lal. Queꞌcacuubresi̱c lix chꞌo̱leb xban li Dios re nak incꞌaꞌ teꞌxtau xya̱lal chi moco teꞌsukꞌi̱k riqꞌuin re nak tixqꞌuirtesiheb. () Quixye aꞌin laj Isaías nak quicꞌutbesi̱c chiru lix lokꞌal li Jesús. Joꞌcan nak quixchꞌolob lix ya̱lal. Cuanqueb nabaleb laj judío queꞌxpa̱b nak li Jesús, aꞌan li Mesías. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuanqueb junju̱nk li nequeꞌtaklan. Abanan incꞌaꞌ queꞌxye resil nak queꞌpa̱ban xban nak queꞌxucuac xbaneb laj fariseo. Incꞌaꞌ queꞌraj nak teꞌisi̱k saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Aꞌ chic li lokꞌal li nequeꞌxqꞌue li tenamit queꞌxqꞌue xcuanquil. Ut incꞌaꞌ queꞌxqꞌue xcuanquil li lokꞌal li naxqꞌue li Dios. Quixye li Jesús chi cau xya̱b xcux: —Li ani napa̱ban cue la̱in, moco caꞌaj cuiꞌ ta la̱in niquinixpa̱b. Naxpa̱b aj ban cuiꞌ li quitaklan chak cue. Li ani nanaꞌoc cuu la̱in, naxnau ajcuiꞌ ru li quitaklan chak cue. La̱in xinchal chixqꞌuebal li cutan saken saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li ani ta̱pa̱ba̱nk cue la̱in, aꞌan incꞌaꞌ chic ta̱cua̱nk saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c. La̱in incꞌaꞌ xinchal saꞌ ruchichꞌochꞌ chixqꞌuebaleb chixtojbal rix lix ma̱queb li ani nequeꞌabin re li cꞌaꞌru ninye ut incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu. Ma̱cuaꞌ re xqꞌuebaleb chixtojbal lix ma̱queb nak xinchal. Xinchal ban chixcolbaleb. Tento nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb li nequeꞌtzꞌekta̱nan cue, li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban re li cꞌaꞌru ninye. Li a̱tin li xinye, aꞌan ajcuiꞌ li ta̱qꞌuehok reheb chixtojbal rix lix ma̱queb saꞌ rosoꞌjiqueb li cutan. Li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal, aꞌan tzꞌakal ya̱l xban nak moco injunes ta yo̱quin chi a̱tinac. Li Yucuaꞌbej li quitaklan chak cue, aꞌan li nayehoc cue cꞌaꞌru tinye. La̱in ninnau nak li cꞌaꞌru naxye cue li Yucuaꞌbej, aꞌan li naqꞌuehoc yuꞌam chi junelic. Ut li cꞌaꞌru ninye la̱in, aꞌan li naxcꞌutbesi chicuu li Yucuaꞌbej. Li Jesús quixchꞌaj li rokeb lix tzolom re xcꞌutbal chiruheb nak tento teꞌxcubsi ribAc cuulajak naticla li ninkꞌe Pascua. Li Jesús ac naxnau nak cuulac re xkꞌehil lix camic re nak ta̱xic cuiꞌchic riqꞌuin lix Yucuaꞌ saꞌ choxa. Junelic naxraheb li ralal xcꞌajol li teꞌcana̱k saꞌ ruchichꞌochꞌ ut nak ac ca̱mc re quixcꞌutbesi chi tzꞌakal lix rahom chiruheb. Li Jesús yo̱ chi cuaꞌac rochbeneb lix tzolom. Laj tza ac xqꞌue saꞌ xchꞌo̱l laj Judas li ralal laj Simón Iscariote nak tixkꞌaxtesi li Jesús saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Li Jesús naxnau nak qꞌuebil re lix cuanquil xban li Dios ut aꞌan yal re saꞌ xbe̱n chixjunil. Naxnau nak riqꞌuin li Dios quichal chak ut riqꞌuin ajcuiꞌ li Dios ta̱xic. Nak yo̱queb chi cuaꞌac, li Jesús quicuacli. Quirisi lix tꞌicr li cuan saꞌ xbe̱n li rakꞌ. Quixchap jun chic li tꞌicr ut quixbacꞌ chi xsaꞌ. Quixqꞌue li haꞌ saꞌ jun li emel ut qui-oc chixchꞌajbal li rokeb lix tzolom. Ut quixmes li rokeb riqꞌuin li tꞌicr bacꞌbo chi xsaꞌ. Nak qui-oc raj chixchꞌajbal li rok laj Simón Pedro, aꞌan quixye re: —Ka̱cuaꞌ, ¿ma la̱at tatchꞌajok re li cuok la̱in? chan. Li Jesús quixye re: —Anakcuan incꞌaꞌ nacatau ru li cꞌaꞌru yo̱quin chixba̱nunquil. Abanan mokon ta̱tau ru lix ya̱lal, chan li Jesús. Laj Pedro quixye re: —Ka̱cuaꞌ, ma̱ jokꞌe tinqꞌue li cuok re ta̱chꞌaj, chan. Li Jesús quixye re: —Cui la̱at incꞌaꞌ ta̱qꞌue la̱ cuok re tinchꞌaj, la̱at ma̱cuaꞌat intzolom, chan. Laj Simón Pedro quixye: —Ka̱cuaꞌ, ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ li cuok ta̱chꞌaj. Ta̱chꞌaj aj ban cuiꞌ li cuukꞌ ut lin jolom, chan. Li Jesús quixye reheb: —Li ani ac x-atin, caꞌaj chic xchꞌajbal li rok ta̱raj, xban nak ac chꞌajbil. Ac sak chic ru. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex. La̱ex ac ti̱c e̱chꞌo̱l xban nak ac xine̱pa̱b. Abanan moco che̱junilex ta ti̱c e̱chꞌo̱l. Cuan jun saꞌ e̱ya̱nk incꞌaꞌ ti̱c xchꞌo̱l, chan. Li Jesús ac naxnau ani li ta̱kꞌaxtesi̱nk re saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Joꞌcan nak quixye nak cuan jun saꞌ xya̱nkeb incꞌaꞌ ti̱c xchꞌo̱l. Nak ac xrakeꞌ xchꞌajbal li rokeb, quixqꞌue cuiꞌchic li rakꞌ chirix. Quicꞌojla cuiꞌchic saꞌ li me̱x. Ut quixye reheb lix tzolom: —¿Ma nequenau cꞌaꞌru xya̱lal nak xinchꞌaj le̱ rok? chan reheb. —La̱ex nequeye aj tzolonel cue ut nequeye ajcuiꞌ Ka̱cuaꞌ cue. Us nak nequeye chi joꞌcan xban nak ya̱l ajcuiꞌ nak la̱in li Ka̱cuaꞌ ut la̱in aj tzolol e̱re. La̱in li Ka̱cuaꞌ ut la̱in laj tzolol e̱re. Abanan xinchꞌaj le̱ rok. Joꞌcan ajcuiꞌ te̱ba̱nu la̱ex. Te̱chꞌaj le̱ rok che̱ribil e̱rib. La̱in xincꞌut che̱ru chanru te̱ba̱nu. Joꞌcan nak cheba̱nu joꞌ xinba̱nu la̱in. Relic chi ya̱l ninye e̱re nak ma̱ jun mo̱s tixkꞌax ta ru xcuanquil lix patrón ut li ani natakla̱c incꞌaꞌ naxkꞌax ru lix cuanquil li quitaklan chak re. Ac nequenau chic xya̱lal. Us xak e̱re cui la̱ex te̱ba̱nu li cꞌaꞌru xetzol cuiqꞌuin. Incꞌaꞌ yo̱quin chi a̱tinac che̱rix che̱junilex. La̱in ninnau chanru le̱ naꞌleb xban nak la̱in xinsicꞌoc e̱ru. Abanan tento nak ta̱tzꞌaklok ru li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li naxye chi joꞌcaꞌin: Li jun li nacuaꞌac cuochben, aꞌan li ta̱tzꞌekta̱na̱nk cue. La̱in ninye e̱re aꞌin anakcuan nak toj ma̱jiꞌ nacꞌulman. Ut nak ta̱cꞌulma̱nk, la̱ex te̱nau nak ya̱l li xinye nak la̱in li Cristo li taklanbil chak xban li Dios. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak ani ta̱cꞌuluk re li ani tintakla, tinixcꞌul ajcuiꞌ la̱in. Ut li ani ta̱cꞌuluk cue la̱in, tixcꞌul ajcuiꞌ li quitaklan chak cue, chan li Jesús reheb. Li Jesús quixye nak ta̱kꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc re xban laj Judas IscarioteNak ac xye chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, li Jesús quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱l. Ut quixye chi tzꞌakal reheb: —Relic chi ya̱l ninye e̱re nak jun saꞌ e̱ya̱nk la̱ex ta̱kꞌaxtesi̱nk cue saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue, chan. Ut eb lix tzolom queꞌoc xcꞌaꞌuxeb. Queꞌxcaꞌya ribeb chi ribileb rib ut queꞌxye: —¿Ani anchal naxyehan? chanqueb. Jun reheb lix tzolom, li raro xban, cꞌojcꞌo chixcꞌatk. Laj Simón Pedro quixcꞌut li rukꞌ chiru ut quixye re nak tixpatzꞌ re li Jesús ani li yo̱ chixyebal. Ut li jun, li cꞌojcꞌo chixcꞌatk li Jesús, quijiloc riqꞌuin ut quixpatzꞌ re: —Ka̱cuaꞌ, ¿ani li yo̱cat chixyebal? chan. Li Jesús quixye re: —Li ani tinqꞌue cuiꞌ li caxlan cua aꞌin nak acak xintzꞌa saꞌ li secꞌ, aꞌan li cui̱nk li ta̱kꞌaxtesi̱nk cue saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc cue, chan. Ut li Jesús quixtzꞌa li caxlan cua saꞌ li secꞌ ut quixqꞌue re laj Judas li ralal laj Simón Iscariote. Ut laj Judas quixcꞌul li caxlan cua ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan quixkꞌaxtesi rib chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj laj tza. Ut li Jesús quixye re: —Li cꞌaꞌru yo̱cat chixcꞌoxlanquil xba̱nunquil, ba̱nu chi junpa̱t, chan. Ma̱ jun reheb li cuanqueb saꞌ li me̱x queꞌxtau ru li quixye li Jesús. Cuan li queꞌxcꞌoxla nak li Jesús ta̱raj nak laj Judas ta̱xic chixlokꞌbal li cꞌaꞌak re ru re li ninkꞌe. Ut cuan ajcuiꞌ li queꞌxcꞌoxla nak ta̱raj nak laj Judas tixqꞌue caꞌchꞌinak li tumin reheb li nebaꞌ xban nak riqꞌuin laj Judas cuan lix bo̱lsil lix tumineb. Nak ac xcꞌul li caxlan cua laj Judas, qui-el saꞌ junpa̱t chirix cab. Ac kꞌojyi̱n chic. Li Jesús quixqꞌue jun li acꞌ chakꞌrabNak laj Judas ac x-el saꞌ xya̱nkeb, li Jesús quixye: —Anakcuan xcuulac xkꞌehil nak ta̱cꞌutbesi̱k lin lokꞌal la̱in li Cꞌajolbej ut ta̱cꞌutu̱nk ajcuiꞌ lix lokꞌal li Dios riqꞌuin li cꞌaꞌru tincꞌul la̱in. Cui la̱in tincꞌutbesi lix lokꞌal li Dios, aꞌan chi se̱b ajcuiꞌ tixcꞌutbesi lin lokꞌal la̱in li Cꞌajolbej. Ex cualal incꞌajol, incꞌaꞌ chic najt tincua̱nk e̱riqꞌuin. La̱ex tine̱sicꞌ raj chic. Abanan la̱in ma̱ anihakin chic. Ninye e̱re joꞌ quinye reheb laj judío li nequeꞌtaklan saꞌ e̱ya̱nk. Bar tinxic la̱in, la̱ex incꞌaꞌ texru̱k chi xic. Jun li acꞌ chakꞌrab tinqꞌue e̱re anakcuan nak cherahak e̱rib che̱ribil e̱rib. Joꞌ nak nequexinra la̱in, joꞌcan ajcuiꞌ nak te̱ra e̱rib la̱ex che̱ribil e̱rib. Cui te̱ra e̱rib che̱ribil e̱rib, chixjunileb teꞌxnau nak la̱ex intzolom, chan li Jesús. Li Jesús quixye nak laj Pedro tixye nak incꞌaꞌ naxnau ru li JesúsLaj Simón Pedro quixpatzꞌ re: —At tzolonel, ¿bar xic a̱cue?— Li Jesús quixye re: —Anakcuan incꞌaꞌ naru texxic chicuix bar tinxic cuiꞌ la̱in. Abanan mokon naru texxic li bar xic cuiꞌ cue, chan. Laj Pedro quixye cuiꞌchic re: —Ka̱cuaꞌ, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ ta̱ru̱k tinxic cha̱cuix anakcuan? La̱in tatinta̱ke usta tincamsi̱k xban a̱ta̱kenquil, chan. Li Jesús quixye re: —¿Ma ya̱l nak tina̱ta̱ke usta tatcamsi̱k saꞌ incꞌabaꞌ? Relic chi ya̱l ninye a̱cue nak toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ naya̱bac laj tzoꞌ xul nak la̱at ac xaye oxib sut nak incꞌaꞌ nacanau cuu, chan li Jesús. Li ani napa̱ban re li Jesús naxpa̱b ajcuiꞌ li Dios AcuabejMisach e̱chꞌo̱l chi cꞌoxlac. Chepa̱b li Dios ut chine̱pa̱b ajcuiꞌ la̱in. Saꞌ rochoch lin Yucuaꞌ nabal li naꞌajej cuan. Cui ta ma̱cꞌaꞌ li naꞌajej, ac xinye raj e̱re. La̱in xic cue chixcauresinquil e̱naꞌaj. Nak ac xya̱loꞌ le̱ naꞌaj, tincha̱lk cuiꞌchic ut texincꞌam cuiqꞌuin re nak bar cua̱nkin la̱in, aran ajcuiꞌ cua̱nkex la̱ex. La̱ex nequenau lix behil li naꞌajej li xic cuiꞌ cue, chan li Jesús. Laj Tomás quixye re: —At Ka̱cuaꞌ, incꞌaꞌ nakanau bar xic a̱cue. ¿Chan ta cuiꞌ ru nak takanau li be? chan. Li Jesús quixye re: —La̱in aj cꞌamol be che̱ru. La̱in ninchꞌolob lix ya̱lal li Dios ut la̱in ninqꞌuehoc junelic yuꞌam. Ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱oc riqꞌuin lin Yucuaꞌ cui incꞌaꞌ tinixpa̱b la̱in. Li ani naxnau cuu la̱in naxnau ajcuiꞌ ru lin Yucuaꞌ. Chalen anakcuan nequenau chic ru lin Yucuaꞌ ut xeril ru, chan li Jesús. Laj Felipe quixye re: —Ka̱cuaꞌ, cꞌutbesi chiku li Yucuaꞌbej ut ta̱cꞌojla̱k kachꞌo̱l, chan. Li Jesús quixye re: —At Felipe, ac junxil nin-oc saꞌ e̱ya̱nk. ¿Ma toj ma̱jiꞌ nequenau cuu? Li ani nanaꞌoc cuu la̱in, aꞌan naxnau ajcuiꞌ ru li Yucuaꞌbej. ¿Cꞌaꞌut nak nacaye cue, “Cꞌut chiku li Yucuaꞌbej?” Felipe, ¿ma incꞌaꞌ nacapa̱b nak la̱in ut li Yucuaꞌbej junaj ku chi kibil kib? Li cꞌaꞌru xinye e̱re moco yal injunes ta xinye. Li Yucuaꞌbej cuan cuiqꞌuin, ut aꞌan nacꞌutuc chicuu li cꞌaꞌru ninba̱nu. Chepa̱b nak la̱in cuanquin riqꞌuin li Yucuaꞌbej ut aꞌan cuan cuiqꞌuin. Junaj ku chi kibil kib. Cui incꞌaꞌ niquine̱pa̱b xban li cꞌaꞌru ninye, chine̱pa̱bak xbaneb li milagro li yo̱quin chixba̱nunquil. Relic chi ya̱l ninye e̱re, li ani napa̱ban cue la̱in, aꞌan tixba̱nu li cꞌanjel ninba̱nu la̱in. Ut kꞌaxal cuiꞌchic nabal li tixba̱nu chiru li xinba̱nu la̱in xban nak la̱in xic cue riqꞌuin li Yucuaꞌbej. Chixjunil li te̱tzꞌa̱ma saꞌ incꞌabaꞌ, la̱in tinqꞌue e̱re re nak ta̱nima̱k xlokꞌal li Yucuaꞌbej saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Joꞌcan ut nak yalak cꞌaꞌru te̱tzꞌa̱ma saꞌ incꞌabaꞌ, la̱in tinqꞌue e̱re. Li Jesús quixye nak tixtakla li Santil Musikꞌej re ta̱cua̱nk riqꞌuineb li ralal xcꞌajolCui niquine̱ra, cheba̱nuhak joꞌ xexinchakꞌrabi cuiꞌ. La̱in tintzꞌa̱ma chiru lin Yucuaꞌ nak tixqꞌue e̱re li Santil Musikꞌej. Aꞌan ta̱cꞌojoba̱nk e̱chꞌo̱l ut aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk e̱re. Aꞌan ta̱cua̱nk e̱riqꞌuin chi junelic. Ut aꞌan ajcuiꞌ li Santil Musikꞌej li ta̱cꞌutuk re lix ya̱lal che̱ru chirix li Dios. Li incꞌaꞌ niquineꞌxpa̱b incꞌaꞌ naru nacuan li Santil Musikꞌej riqꞌuineb xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxnau ani aꞌan, chi moco nequeꞌxqꞌue retal li cꞌaꞌru naxba̱nu li Santil Musikꞌej. Abanan la̱ex nequenau ani aꞌan xban nak aꞌan cuan saꞌ e̱ya̱nk anakcuan ut ta̱cua̱nk e̱riqꞌuin chi junelic. Nak tinxic incꞌaꞌ texincanab e̱junes. Tincha̱lk cuiꞌchic e̱riqꞌuin. Cuulac re xkꞌehil nak incꞌaꞌ chic teꞌril cuu li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban cue. Abanan la̱ex te̱ril cuu. Ut xban nak yoꞌyo̱kin la̱in, yoꞌyo̱kex ajcuiꞌ la̱ex. Toj saꞌ li cutan aꞌan la̱ex te̱qꞌue retal nak li Yucuaꞌbej cuan cuiqꞌuin ut la̱in cuanquin riqꞌuin aꞌan. Junaj ku chi kibil kib. Ut la̱ex cua̱nkex cuiqꞌuin ut la̱in cua̱nkin e̱riqꞌuin. Li ani naxcꞌul lin chakꞌrab ut naxba̱nu li naxye, aꞌan li narahoc cue. Li ani narahoc cue naraheꞌ ajcuiꞌ xban lin Yucuaꞌ. Ut la̱in tinra ajcuiꞌ aꞌan ut tincꞌutbesi cuib chiru, chan li Jesús reheb lix tzolom. Laj Judas jun chic, li ma̱cuaꞌ laj Judas Iscariote, quixye re: —Ka̱cuaꞌ, ¿chanru nak ta̱cꞌutbesi a̱cuib chiku la̱o, ut incꞌaꞌ ta̱cꞌutbesi a̱cuib chiruheb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban a̱cue? chan. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye re: —La̱in tincꞌutbesi cuib chiruheb li nequeꞌrahoc cue ut nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru ninye. Eb aꞌan teꞌrahekꞌ xban lin Yucuaꞌ. La̱in ut lin Yucuaꞌ toxic riqꞌuineb ut tocua̱nk riqꞌuineb. Li ani incꞌaꞌ narahoc cue incꞌaꞌ naxba̱nu li cꞌaꞌru ninye. Li cꞌaꞌru xinye e̱re, incꞌaꞌ xinye yal injunes. Lin Yucuaꞌ li quitaklan chak cue, aꞌan li nacꞌutuc chicuu cꞌaꞌru tinye. Yo̱quin chixyebal e̱re aꞌin nak toj cuanquin saꞌ e̱ya̱nk. Li Santil Musikꞌej li tixtakla chak li Yucuaꞌbej chokꞌ cuu̱chil, aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk e̱re ut aꞌan ta̱cꞌutuk che̱ru chixjunil li cꞌaꞌak re ru li incꞌaꞌ nequetau ru. Ut aꞌan tixjultica e̱re chixjunil li cꞌaꞌru xinye e̱re. La̱in tincanab li tuktu̱quil usilal e̱riqꞌuin nak tinxic. Li tuktu̱quil usilal li tinqꞌue e̱re moco joꞌ ta li nequeꞌxqꞌue li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱in tinqꞌue xtuktu̱quilal le̱ chꞌo̱l. Mexcꞌoxlac chi moco texxucuak. Ac xinye e̱re nak tinxic, ut tincha̱lk cuiꞌchic. Cui ya̱l nak niquine̱ra, ta̱sahokꞌ raj saꞌ e̱chꞌo̱l nak tinxic riqꞌuin lin Yucuaꞌ, xban nak aꞌan kꞌaxal nim xcuanquil chicuu la̱in. La̱in yo̱quin chixyebal e̱re aꞌin nak toj ma̱jiꞌ nacꞌulman. Nak ta̱cꞌulma̱nk li cꞌaꞌru xinye, la̱ex te̱pa̱b nak ya̱l li cꞌaꞌru xinye e̱re. Incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k tina̱tinak chi nabal e̱riqꞌuin xban nak yo̱ chi cha̱lc li nataklan saꞌ li ruchichꞌochꞌ, usta aꞌan ma̱cꞌaꞌ xcuanquil saꞌ inbe̱n la̱in. La̱in yo̱quin chixba̱nunquil chixjunil li quixye cue lin Yucuaꞌ re nak chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue retal nak la̱in ninra li Yucuaꞌbej. Anakcuan yoꞌkeb. E̱lko saꞌ li naꞌajej aꞌin, chan li Jesús. Li Jesús quixjuntakꞌe̱ta rib riqꞌuin li xto̱nal li uvasLi Jesús quixye ajcuiꞌ reheb: —La̱in chanchanin li xto̱nal li uvas. Ut lin Yucuaꞌ joꞌ jun li nasabesin re. Li ani incꞌaꞌ naxba̱nu li cꞌaꞌru naraj lin Yucuaꞌ, aꞌan chanchan li rukꞌ li cheꞌ li na-isi̱c xban nak incꞌaꞌ nau̱chin. Abanan li ani naxba̱nu li cꞌaꞌru naraj lin Yucuaꞌ, aꞌan chanchan li rukꞌ li cheꞌ li nau̱chin. Ut li na-iloc re naxsabesi re nak tixqꞌue nabal li ru. La̱ex chanchanex li cha̱bil rukꞌ li cheꞌ li nau̱chin chi nabal xban nak sabesinbil chic ru. La̱ex ac ti̱c chic le̱ yuꞌam xban lix ya̱lal xinchꞌolob che̱ru. Cua̱nkex cuiqꞌuin ut la̱in cua̱nkin e̱riqꞌuin. Joꞌ li rukꞌ li cheꞌ, cui incꞌaꞌ letzlo riqꞌuin lix to̱nal, incꞌaꞌ naru nau̱chin. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex. Cui incꞌaꞌ cua̱nkex cuiqꞌuin, incꞌaꞌ ta̱ru̱k texqꞌui̱k saꞌ le̱ pa̱ba̱l. La̱in joꞌ li xto̱nal li uvas ut la̱ex joꞌ li rukꞌ. Cui cua̱nkex cuiqꞌuin ut la̱in cua̱nkin e̱riqꞌuin, la̱ex texcua̱nk saꞌ ti̱quilal ut texqꞌui̱k saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Yal e̱junes ma̱cꞌaꞌ naru te̱ba̱nu. Li ani incꞌaꞌ ta̱cua̱nk cuiqꞌuin ta̱isi̱k joꞌ nak nayoqꞌueꞌ li rukꞌ li cheꞌ li incꞌaꞌ us. Nak nachakic nacuteꞌ saꞌ xam ut nacꞌat. Cui la̱ex cua̱nkex cuiqꞌuin ut te̱ba̱nu li cꞌaꞌru xinye e̱re, ta̱qꞌuehekꞌ e̱re chixjunil li cꞌaꞌru te̱tzꞌa̱ma. Nequeqꞌue xlokꞌal lin Yucuaꞌ riqꞌuin li cha̱bilal nequeba̱nu. Cui yo̱kex chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Dios, la̱exak tzꞌakal intzolom. La̱in nequexinra la̱ex joꞌ nak ninxra lin Yucuaꞌ la̱in. Chexcua̱nk cuiqꞌuin re nak texinra chi junelic. Cui te̱ba̱nu li cꞌaꞌru ninye e̱re, la̱in texinra junelic. La̱in xinba̱nu li cꞌaꞌru xye cue lin Yucuaꞌ ut aꞌan junelic niquinixra la̱in. La̱in ninye e̱re aꞌin re nak textzꞌako̱nk riqꞌuin lix sahil inchꞌo̱l la̱in. Cui te̱ba̱nu li cꞌaꞌru ninye e̱re, numtajenakak xsahil e̱chꞌo̱l la̱ex. Aꞌan aꞌin li chakꞌrab li ninqꞌue e̱re nak cherahak e̱rib che̱ribil e̱rib joꞌ nak nequexinra la̱in. Li rahoc chi tzꞌakal aꞌan nak junak tixkꞌaxtesi lix yuꞌam saꞌ xcꞌabaꞌ li ras ri̱tzꞌin. Cui te̱ba̱nu li cꞌaꞌru ninye e̱re, la̱exak li raro̱kex inban. La̱ex ma̱cuaꞌakex chic yal aj cꞌanjel xban nak junak laj cꞌanjel incꞌaꞌ naxnau cꞌaꞌru yo̱ lix patrón. Abanan la̱in xinye e̱re chixjunil li naxye cue lin Yucuaꞌ. Aꞌan naxcꞌut nak raro̱quex inban. Ma̱cuaꞌ la̱ex xexsicꞌoc cuu la̱in. La̱in ban xinsicꞌoc e̱ru la̱ex ut xexinxakab chixba̱nunquil li ti̱quilal. Le̱ ti̱quilal incꞌaꞌ ta̱osokꞌ. Ta̱cua̱nk ban chi junelic. Ut lin Yucuaꞌ tixqꞌue e̱re chixjunil li te̱tzꞌa̱ma saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Aꞌan aꞌin li yo̱quin chixyebal e̱re nak cherahak e̱rib che̱ribil e̱rib.— Xicꞌ qui-ileꞌ li Jesús ut xicꞌ ajcuiꞌ teꞌilekꞌ li ralal xcꞌajol—Cui la̱ex xicꞌ nequex-ileꞌ xbaneb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban, chenauhak nak xbe̱n cua la̱in xicꞌ xineꞌril che̱ru la̱ex. Cui ta la̱ex incꞌaꞌ xine̱pa̱b la̱in, raro̱kex raj xbaneb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban. Abanan la̱ex ma̱cuaꞌex chic jun saꞌ xya̱nkeb xban nak la̱in xinsicꞌoc e̱ru. Joꞌcan nak xicꞌ nequex-ileꞌ xbaneb. Chijulticokꞌ e̱re nak xinye e̱re nak ma̱ jun aj cꞌanjel naxkꞌax ru xcuanquil lix patrón. Cui xineꞌxrahobtesi la̱in, texrahobtesi̱k ajcuiꞌ la̱ex. Cui ta xeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru xinye la̱in, teꞌxba̱nu aj raj cuiꞌ li cꞌaꞌru te̱ye la̱ex. Texrahobtesi̱k xban nak la̱ex cualal incꞌajol. Teꞌxba̱nu chi joꞌcan xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxnau ru li ani quitaklan chak cue. Ma̱cꞌaꞌeb raj xma̱c cui ta la̱in incꞌaꞌ xincꞌulun ut cui ta incꞌaꞌ xinye reheb lix ya̱lal. Abanan ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru teꞌxcol cuiꞌ ribeb xban nak cuanqueb xma̱c. Li ani xicꞌ na-iloc cue la̱in, xicꞌ ajcuiꞌ naril lin Yucuaꞌ. Ma̱cꞌaꞌeb raj xma̱c cui ta incꞌaꞌ xeꞌril li milagros li xinba̱nu chiruheb, li milagros li ma̱ ani chic naru xba̱nunquil. Abanan eb aꞌan queꞌril li xinba̱nu. Joꞌcan nak xicꞌ niquineꞌril la̱in ut xicꞌ ajcuiꞌ nequeꞌril lin Yucuaꞌ. Joꞌcaꞌin xcꞌulman xban nak tzꞌi̱banbil chak retalil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ reheb: Ma̱cꞌaꞌ raj inma̱c, abanan xicꞌ quineꞌril. Nak ta̱cha̱lk li Santil Musikꞌej, laj Cꞌojobanel Chꞌo̱l, e̱riqꞌuin aꞌan tixcꞌut chi tzꞌakal lix ya̱lal che̱ru chicuix la̱in. La̱in tintakla chak e̱riqꞌuin li Santil Musikꞌej li nachal riqꞌuin lin Yucuaꞌ. Ut la̱ex te̱chꞌolob ajcuiꞌ lix ya̱lal chicuix xban nak la̱ex cuanquex cuiqꞌuin chalen nak xintiquib lin cꞌanjel arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Yo̱quin chixyebal e̱re chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin re nak incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l nak ta̱cha̱lk li raylal saꞌ e̱be̱n. Tex-isi̱k saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Ta̱cuulak xkꞌehil nak eb li teꞌcamsi̱nk e̱re teꞌxcꞌoxla nak yo̱queb chi cꞌanjelac chiru li Dios nak teꞌxba̱nu chi joꞌcan. Teꞌxba̱nu li raylal aꞌin e̱re xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxnau ru lin Yucuaꞌ chi moco nequeꞌxnau cuu la̱in. Ac xinye e̱re chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin re nak ta̱julticokꞌ e̱re li cꞌaꞌru xinye e̱re nak yo̱kex chixcꞌulbal li raylal. La̱in incꞌaꞌ quinye chak e̱re junxil nak quintiquib chak lin cꞌanjel xban nak cuanquin e̱riqꞌuin, chan. Li Jesús quixye cꞌaꞌru li cꞌanjel li tixba̱nu li Santil Musikꞌej nak ta̱cha̱lkLi Jesús quixye ajcuiꞌ: —Anakcuan xic cuiꞌchic cue riqꞌuin li quitaklan chak cue. Ut ma̱ jun e̱re napatzꞌoc cue bar xic cue. Xrahoꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l xban li cꞌaꞌru xinye e̱re. Abanan la̱in xinye lix ya̱lal e̱re. Kꞌaxal us chokꞌ e̱re nak tinxic xban nak cui incꞌaꞌ ninxic, incꞌaꞌ ta̱cha̱lk li Santil Musikꞌej e̱riqꞌuin. Aꞌan li ta̱tenkꞌa̱nk e̱re ut aꞌan li ta̱cꞌojoba̱nk re le̱ chꞌo̱l. Nak tinxic, la̱in tintakla chak li Santil Musikꞌej e̱riqꞌuin. Nak ta̱cha̱lk li Santil Musikꞌej, aꞌan tixcꞌutbesi chiruheb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ nak incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru cꞌaꞌru li ma̱c ut cꞌaꞌru li ti̱quilal chi moco nequeꞌxtau ru li rakba a̱tin li tixba̱nu li Dios. Incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru cꞌaꞌru li ma̱c xban nak incꞌaꞌ niquineꞌxpa̱b. Incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru cꞌaꞌru li ti̱quilal. Cui ta queꞌxtau ru teꞌxnau raj nak la̱in ti̱c inchꞌo̱l. Xban nak ti̱c inchꞌo̱l, tinxic riqꞌuin li Dios ut incꞌaꞌ chic te̱ril cuu. Incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru cꞌaꞌru li rakba a̱tin. Cui ta queꞌxtau ru, teꞌxnau raj nak ac tenebanbil li rakba a̱tin saꞌ xbe̱n laj tza li nataklan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Toj cuan raj nabal chic li tinye e̱re, abanan incꞌaꞌ te̱cuy rabinquil anakcuan. Abanan nak ta̱cha̱lk li Santil Musikꞌej, aꞌan tixcꞌut che̱ru chixjunil lix ya̱lal. Incꞌaꞌ ta̱a̱tinak yal xjunes. Tixye ban e̱re chixjunil li cꞌaꞌru ta̱rabi riqꞌuin li Dios ut tixchꞌolob che̱ru li cꞌaꞌru ta̱cha̱lk mokon. Li Santil Musikꞌej tixqꞌue inlokꞌal xban nak li cꞌaꞌru tinye re, aꞌan ajcuiꞌ li tixchꞌolob xya̱lal che̱ru. Chixjunil li cꞌaꞌru cuan re lin Yucuaꞌ, cue ajcuiꞌ la̱in. Joꞌcan nak xinye e̱re nak li cꞌaꞌru tinye e̱re, aꞌan ajcuiꞌ li tixcꞌutbesi che̱ru li Santil Musikꞌej. Chi se̱b incꞌaꞌ chic te̱ril cuu. Abanan mokon chic te̱ril cuiꞌchic cuu, chan li Jesús. Cuanqueb lix tzolom yo̱queb chixyebal chi ribileb rib: —¿Cꞌaꞌru xya̱lal nak xye ke nak ta̱xic riqꞌuin lix yucuaꞌ? ¿Cꞌaꞌut nak xye ke nak chi se̱b incꞌaꞌ chic takil ru ut mokon chic takil cuiꞌchic ru? ¿Cꞌaꞌut nak xye chi joꞌcan? Incꞌaꞌ nakatau ru cꞌaꞌut nak quixye nak chi se̱b incꞌaꞌ chic takil ru, chanqueb. Li Jesús quixnau nak queꞌraj xpatzꞌbal re cꞌaꞌru xya̱lal li yo̱ chixyebal. Joꞌcan nak quixye reheb: —¿Ma yo̱quex chixpatzꞌbal che̱ribil e̱rib cꞌaꞌru xya̱lal li xinye? ¿Ma incꞌaꞌ xetau ru nak xinye e̱re nak chi se̱b incꞌaꞌ chic te̱ril cuu ut mokon chic te̱ril cuiꞌchic cuu? ¿Ma aꞌan li te̱raj xnaubal? Relic chi ya̱l ninye e̱re nak eb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban cue ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak tincꞌul li raylal. La̱ex ta̱yotꞌekꞌ e̱chꞌo̱l ut texya̱bak nak tincꞌul chi joꞌcan. Ta̱rahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l, abanan mokon ta̱sahokꞌ cuiꞌchic saꞌ e̱chꞌo̱l nak te̱ril cuiꞌchic cuu. Junak ixk yoꞌla̱c re lix cꞌulaꞌal narecꞌa xrahil lix raylal. Abanan nak ac xyoꞌla lix cꞌulaꞌal, nasach saꞌ xchꞌo̱l li raylal li quixcꞌul ut nasahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l xban nak ac xyoꞌla lix cꞌulaꞌal. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex. Anakcuan ra saꞌ e̱chꞌo̱l. Abanan nak te̱ril cuiꞌchic cuu, ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l. Ut ma̱ ani ta̱isi̱nk che̱ru lix sahil e̱chꞌo̱l. Ta̱cuulak xkꞌehil nak ma̱cꞌaꞌ chic te̱tzꞌa̱ma cue la̱in. Chiru ban chic lin Yucuaꞌ textzꞌa̱ma̱nk. Relic chi ya̱l tinye e̱re nak chixjunil li te̱tzꞌa̱ma chiru lin Yucuaꞌ saꞌ incꞌabaꞌ la̱in, aꞌan tixqꞌue e̱re. Chalen anakcuan toj ma̱cꞌaꞌ nequetzꞌa̱ma saꞌ incꞌabaꞌ. Chextzꞌa̱ma̱nk ut ta̱qꞌuehekꞌ e̱re re nak kꞌaxal cuiꞌchic ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l, chan li Jesús. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin xinye e̱re saꞌ jaljo̱quil ru a̱tin. Abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak incꞌaꞌ chic tinye e̱re chi jaljo ru. Tinye ban e̱re chi tzꞌakal riqꞌuin a̱tin incꞌaꞌ chꞌaꞌaj xtaubal ru ut tinchꞌolob che̱ru lix ya̱lal chirix lin Yucuaꞌ. Nak ta̱cuulak xkꞌehil la̱ex chic textzꞌa̱ma̱nk chiru li Yucuaꞌbej saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Incꞌaꞌ chic tento nak la̱in tintzꞌa̱ma̱nk chiru li Yucuaꞌbej che̱rix la̱ex. Lin Yucuaꞌ nequexra la̱ex xban nak la̱ex niquine̱ra la̱in ut xban nak xepa̱b nak riqꞌuin li Dios xinchal chak. La̱in riqꞌuin lin Yucuaꞌ xinchal chak. Ut anakcuan tincanab li ruchichꞌochꞌ ut tinxic cuiꞌchic riqꞌuin lin Yucuaꞌ, chan li Jesús. Ut eb lix tzolom queꞌxye re: —Anakcuan yo̱cat chi a̱tinac riqꞌuin a̱tin incꞌaꞌ chꞌaꞌaj xtaubal ru. Incꞌaꞌ chic xaye ke riqꞌuin jaljo̱quil ru a̱tin. Anakcuan nakaqꞌue retal nak la̱at nacanau chixjunil li cꞌaꞌak re ru. Moco toj ta ta̱yehekꞌ a̱cue. Joꞌcan nak nakapa̱b nak la̱at riqꞌuin li Dios xatchal chak, chanqueb. Li Jesús quixye reheb: —¿Ma ya̱l nak niquine̱pa̱b anakcuan? Xcuulac xkꞌehil, ut anakcuan ajcuiꞌ, nak ta̱chaꞌchaꞌi̱k e̱ru che̱junilex. Ac xbe xbe li junju̱nk tixchap ut tine̱canab injunes. Abanan moco injunes ta xban nak lin Yucuaꞌ cua̱nk cuiqꞌuin. Xinye e̱re li cꞌaꞌak re ru aꞌin re nak texcua̱nk cuiqꞌuin ut ta̱cua̱nk e̱riqꞌuin li tuktu̱quilal. Saꞌ li ruchichꞌochꞌ te̱cꞌul li raylal. Abanan cacuubresihomak le̱ chꞌo̱l xban nak la̱in ac xinnumta saꞌ xbe̱n li nataklan saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan li Jesús reheb lix tzolom. Li Jesús quitijoc chirixeb lix tzolomNak quirakeꞌ xyebal li a̱tin aꞌin, li Jesús quixtaksi li riloba̱l ut qui-oc chi tijoc. Quixye: —At inYucuaꞌ, xcuulac xkꞌehil nak tincamsi̱k. Ta̱qꞌue taxak inlokꞌal la̱in li Cꞌajolbej re nak la̱in tinqꞌue ajcuiꞌ a̱lokꞌal la̱at. La̱at xatqꞌuehoc incuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil re nak tinqꞌue li junelic yuꞌam reheb li xakꞌaxtesiheb cue. Li junelic yuꞌam, aꞌan nak teꞌxnau a̱cuu la̱at li junajat chi tzꞌakal Dios ut teꞌxnau ajcuiꞌ cuu la̱in li Jesucristo li quina̱takla chak. La̱in xinqꞌue a̱lokꞌal arin saꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak xinchoy xba̱nunquil li cꞌanjel li xaqꞌue cue re tinba̱nu. At inYucuaꞌ, chaqꞌue ta cuiꞌchic lin lokꞌal li quicuan nak toj cuanquin chak a̱cuiqꞌuin nak toj ma̱jiꞌ naticla chak li ruchichꞌochꞌ. Eb li xasiqꞌueb ru saꞌ ruchichꞌochꞌ xakꞌaxtesiheb cue. La̱in xincꞌut chiruheb chi tzꞌakal anihat la̱at ut xinchꞌolob lix ya̱lal chiruheb. Ut eb aꞌan xeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru xaye reheb. Anakcuan nequeꞌxnau nak chixjunil li cꞌaꞌru xinba̱nu, la̱at xatqꞌuehoc cue chixba̱nunquil. La̱in xinye reheb li cꞌaꞌru xaye cue ut xeꞌxcꞌul li cua̱tin. Xeꞌxqꞌue retal nak relic chi ya̱l a̱cuiqꞌuin xinchal chak ut xeꞌxpa̱b nak la̱at xattaklan chak cue. La̱in incꞌaꞌ yo̱quin chixtzꞌa̱manquil a̱cue nak ta̱tenkꞌaheb li incꞌaꞌ xineꞌxpa̱b. Yo̱quin ban chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu nak ta̱tenkꞌaheb lin tzolom li xakꞌaxtesiheb cue xban nak aꞌaneb la̱ cualal a̱cꞌajol. Chixjunileb li cualal incꞌajol, a̱cualal a̱cꞌajol ajcuiꞌ la̱at. Ut chixjunileb la̱ cualal a̱cꞌajol, cualal incꞌajol ajcuiꞌ la̱in. Ut eb aꞌan nequeꞌxnima inlokꞌal. Anakcuan la̱in tinxic a̱cuiqꞌuin. Incꞌaꞌ chic tincua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Abanan eb aꞌan toj teꞌcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. At inYucuaꞌ, la̱at Santo. Chacuileb taxak riqꞌuin lix nimal la̱ cuanquilal li xakꞌaxtesiheb cue re nak junajak ruheb joꞌ la̱at ut la̱in junaj ku. Nak cuanquin saꞌ xya̱nkeb, riqꞌuin xnimal la̱ cuanquil xincuileb lin tzolom li xakꞌaxtesiheb cue ut ma̱ jun xsach chicuu. Caꞌaj cuiꞌ li jun xsach li ac qꞌuebil chak re sachc. Aꞌin xcꞌulman re nak ta̱tzꞌaklok ru li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu. Anakcuan xic cue a̱cuiqꞌuin. Abanan yo̱quin chixyebal li cꞌaꞌak re ru aꞌin nak toj cuanquin saꞌ ruchichꞌochꞌ re nak ta̱cua̱nk xsahil xchꞌo̱leb aꞌan joꞌ li xsahil inchꞌo̱l la̱in. La̱in xinchꞌolob xya̱lal la̱ cua̱tin chiruheb. Joꞌcan nak xicꞌ nequeꞌileꞌ xbaneb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban. Xicꞌ nequeꞌileꞌ xban nak moco xcomoneb ta chic ut moco juntakꞌe̱t ta chic lix naꞌlebeb. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱in. Moco la̱in ta xcomoneb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Incꞌaꞌ yo̱quin chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu nak ta̱cuisiheb lin tzolom saꞌ ruchichꞌochꞌ. Caꞌaj cuiꞌ yo̱quin chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu nak ta̱coleb chiru laj tza. La̱in ma̱cuaꞌin xcomoneb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ eb aꞌan. Ma̱cuaꞌeb chic xcomoneb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban. Chasantobresiheb taxak riqꞌuin la̱ cua̱tin, xban nak aꞌan li tzꞌakal ya̱l. Joꞌ nak xina̱takla chak la̱in saꞌ ruchichꞌochꞌ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal, joꞌcan ajcuiꞌ nak tintaklaheb chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban. Saꞌ xcꞌabaꞌ eb aꞌan xinkꞌaxtesi cuib la̱in chixba̱nunquil li cꞌaꞌru xaye cue. Ut saꞌ xcꞌabaꞌ li ya̱l li xinye eb aꞌan teꞌxkꞌaxtesi ajcuiꞌ ribeb chixba̱nunquil li cꞌaꞌru nacacuaj. Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ chirixeb lin tzolom yo̱quin chi tzꞌa̱ma̱nc cha̱cuu. Yo̱quin aj ban cuiꞌ chi tzꞌa̱ma̱nc cha̱cuu chirixeb li teꞌpa̱ba̱nk mokon nak teꞌxchꞌolob lix ya̱lal chiruheb. At inYucuaꞌ, li cꞌaꞌru nintzꞌa̱ma cha̱cuu, aꞌan nak junajak taxak ruheb. Cheꞌcua̱nk kiqꞌuin joꞌ nak cuanquin la̱in a̱cuiqꞌuin ut la̱at cuancat cuiqꞌuin. Junajak taxak ruheb re nak li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxpa̱b nak la̱at xattaklan chak cue. La̱in xinqꞌueheb lix lokꞌal joꞌ nak xaqꞌue inlokꞌal la̱in re nak junajak ruheb joꞌ nak junaj ku la̱o. La̱in cua̱nkin riqꞌuineb ut la̱at cua̱nkat cuiqꞌuin re nak junajak chic ruheb chi tzꞌakal kiqꞌuin. Ut xban nak junajak chic ruheb kiqꞌuin, eb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban teꞌxqꞌue retal nak la̱at xattaklan chak cue ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ retal nak la̱at nacaraheb joꞌ nak niquina̱ra la̱in. At inYucuaꞌ, nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak chixjunileb li xakꞌaxtesiheb cue teꞌcua̱nk cuiqꞌuin saꞌ li naꞌajej li tincua̱nk cuiꞌ la̱in. Nacuaj nak teꞌril lin lokꞌal li caqꞌue chak cue nak toj ma̱jiꞌ quiyi̱ba̱c li ruchichꞌochꞌ xban nak niquina̱ra. At inYucuaꞌ, la̱at ti̱c a̱chꞌo̱l. Eb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban incꞌaꞌ nequeꞌxnau a̱cuu. Abanan la̱in ninnau a̱cuu ut eb lin tzolom nequeꞌxnau chic nak la̱at xattaklan chak cue. La̱in xincꞌut chiruheb anihat la̱at ut toj tinchꞌolob cuiꞌchic chiruheb re nak teꞌrahok joꞌ nak niquina̱ra la̱at, ut la̱in tincua̱nk riqꞌuineb, chan li Jesús nak quitijoc. Li Jesús quikꞌaxtesi̱c saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reNak quirakeꞌ chi tijoc li Jesús, qui-el saꞌ li naꞌajej aꞌan rochbeneb lix tzolom. Co̱eb jun pacꞌal li haꞌ Cedrón xcꞌabaꞌ bar cuan cuiꞌ jun si̱r li acui̱mk. Laj Judas Iscariote, li ta̱kꞌaxtesi̱nk re li Jesús, naxnau li naꞌajej aꞌan xban nak nabal sut quicuulac li Jesús aran rochbeneb lix tzolom. Joꞌcan nak laj Judas co̱ saꞌ li naꞌajej aꞌan ut quixcꞌam chirix jun chꞌu̱tal li soldado aj Roma. Ut co̱eb ajcuiꞌ chirixeb li nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li templo. Taklanbileb xbaneb laj fariseo ut li xbe̱nil aj tij. Cuan cuanqueb xxameb saꞌ rukꞌ ut cuan cuanqueb xxameb saꞌ ruꞌuj cheꞌ ut cuanqueb ajcuiꞌ xchꞌi̱chꞌeb. Li Jesús ac naxnau chixjunil li cꞌaꞌru tixcꞌul. Joꞌcan nak quichal ut quixakli chiruheb ut quixye: —¿Ani nequesicꞌ? chan reheb. Eb aꞌan queꞌxye: —Yo̱co chixsicꞌbal li Jesús laj Nazaret.— Li Jesús quixye: —La̱in li yo̱quex chinsicꞌbal, chan. Cuan ajcuiꞌ saꞌ xya̱nkeb laj Judas li ta̱kꞌaxtesi̱nk re. Nak li Jesús quixye reheb, “La̱in li yo̱quex chinsicꞌbal”, kꞌa̱jel ix nak queꞌco̱eb ut jun tꞌaniqueb nak queꞌtꞌaneꞌ chi chꞌochꞌ. Ut li Jesús quixye cuiꞌchic reheb: —¿Ani nequesicꞌ?— Queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Li Jesús laj Nazaret, aꞌan li yo̱co chixsicꞌbal.— Li Jesús quixye reheb: —Ac xinye e̱re nak la̱in. Cui yo̱quex chinsicꞌbal la̱in, canabomakeb chi xic li nequeꞌta̱ken cue, chan. Quixye chi joꞌcan re nak ta̱tzꞌaklok ru li quixye nak quitijoc: At inYucuaꞌ, ma̱ jun reheb li cakꞌaxtesiheb cue xsach chicuu. Laj Simón Pedro cuan xchꞌi̱chꞌ. Quirisi chak lix chꞌi̱chꞌ saꞌ xnaꞌaj. Ut riqꞌuin lix chꞌi̱chꞌ quirisi lix xic laj Malco lix mo̱s li xyucuaꞌil aj tij. Li xic li quixyocꞌ, aꞌan li cuan saꞌ xnim. Li Jesús quixye re laj Pedro: —Xoc la̱ chꞌi̱chꞌ saꞌ xnaꞌaj. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tento nak tincꞌul li raylal aꞌin? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ aꞌan aj e nak xinixtakla chak lin Yucuaꞌ? chan. Ut eb li soldado aj Roma rochben li nataklan saꞌ xbe̱neb ut eb laj judío li nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li templo, queꞌxchap li Jesús ut queꞌxbacꞌ. Queꞌxcꞌam riqꞌuin laj Anás lix yucuaꞌ li rixakil laj Caifás. Laj Caifás, aꞌan li xbe̱nil aj tij saꞌ li chihab aꞌan. Laj Caifás aꞌan li quiyehoc reheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judío nak us raj nak ta̱ca̱mk jun chi cui̱nk saꞌ xcꞌabaꞌeb chixjunileb. Laj Pedro quixye nak incꞌaꞌ naxnau ru li JesúsNak yo̱queb chixcꞌambal li Jesús, laj Simón Pedro rochben jun chic lix tzolom li Jesús yo̱queb chixta̱kenquil. Li tzolom aꞌan nanaꞌeꞌ ru xban li xyucuaꞌil aj tij. Joꞌcan nak qui-oc rochben li Jesús saꞌ li neba̱l li cuan chiru li rochoch li xyucuaꞌil aj tij. Abanan laj Pedro quicana saꞌ be chire li oqueba̱l. Ut lix tzolom jun chic qui-el saꞌ li neba̱l li cuan chiru li cab ut quia̱tinac riqꞌuin li ixk li nacꞌacꞌalen re li oqueba̱l. Ut quirocsi laj Pedro chi saꞌ. Ut li ixk, li nacꞌacꞌalen re li oqueba̱l quixye re laj Pedro, —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at jun reheb lix tzolom li cui̱nk aꞌan? chan re. Laj Pedro quichakꞌoc ut quixye: —Incꞌaꞌ. Ma̱cuaꞌin.— Eb laj cꞌanjel ut eb li nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li templo queꞌxtzꞌab xxameb xban nak que teꞌrecꞌa. Xakxo̱queb chi kꞌixi̱nc chire xam. Laj Pedro yo̱ ajcuiꞌ chi kꞌixi̱nc saꞌ xya̱nkeb. Li xyucuaꞌil aj tij qui-oc chixpatzꞌbal re li Jesús chirixeb lix tzolom ut chirix ajcuiꞌ li tijleb li naxcꞌut. Li Jesús quixye re: —Junelic xinchꞌolob lix ya̱lal chiruheb li tenamit saꞌ eb li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío ut saꞌ li templo. Ma̱cꞌaꞌ xinye reheb chi mukmu. ¿Cꞌaꞌut nak nacapatzꞌ cue la̱in? Patzꞌ reheb li nequeꞌabin cue. Eb aꞌan naru nequeꞌxye e̱re cꞌaꞌru xinye, chan li Jesús. Nak quixye aꞌan, jun reheb li nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li templo quixsacꞌ saꞌ xnakꞌ ru li Jesús ut quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak nacasume li xyucuaꞌil aj tij chi joꞌcan? chan re. Li Jesús quixye re: —Cui incꞌaꞌ us li xinye, ye reheb li cuanqueb arin cꞌaꞌru incꞌaꞌ us xinye. Cui ut us li xinye, ¿cꞌaꞌut nak niquina̱sacꞌ? chan re. Ut laj Anás quixtakla li Jesús chi bacꞌbo riqꞌuin laj Caifás li xyucuaꞌil aj tij. Laj Pedro toj xakxo chi kꞌixi̱nc chire xam. Ut queꞌxye cuiꞌchic re: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱at xcomoneb lix tzolom li cui̱nk aꞌan? Ut laj Pedro quiticꞌtiꞌic ut quixye: —Incꞌaꞌ. Ma̱cuaꞌin.— Jun lix mo̱s li xyucuaꞌil aj tij rechꞌalal li cui̱nk li quiyoqꞌueꞌ xxic xban laj Pedro, quixye re: —La̱at xcomoneb. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xcuil nak a̱cuochben aran saꞌ li xnaꞌaj li acui̱mk? chan. Ut laj Pedro quixye cuiꞌchic re: —Incꞌaꞌ. Ma̱cuaꞌin, chan. Tojeꞌ ajcuiꞌ ta̱rakekꞌ xyebal aꞌan nak quiya̱bac laj tzoꞌ xul. Quicꞌameꞌ li Jesús riqꞌuin laj PilatoToj ekꞌela chi us queꞌrisi li Jesús riqꞌuin laj Caifás ut queꞌxcꞌam saꞌ li naꞌajej li narakoc cuiꞌ a̱tin laj Pilato li acuabej aj Roma. Eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judío incꞌaꞌ queꞌoc saꞌ li rochoch laj Pilato xban nak aꞌan ma̱cuaꞌ aj judío. Cui ta queꞌoc saꞌ rochoch junak ma̱cuaꞌ aj judío, queꞌxmux raj rib saꞌ lix pa̱ba̱leb. Xban nak queꞌraj cuaꞌac re li ninkꞌe Pascua, incꞌaꞌ queꞌru chi oc saꞌ li cab aꞌan. Xban nak incꞌaꞌ queꞌoc saꞌ li cab, laj Pilato qui-el chirix cab ut quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru xma̱c li cui̱nk aꞌin nak xexchal chixjitbal? chan reheb. Queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Cui ta ma̱cꞌaꞌ xma̱c, incꞌaꞌ raj xkacꞌam chak a̱cuiqꞌuin re nak tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱n, chanqueb. Laj Pilato quixye reheb: —Cꞌamomak la̱ex ut rakomak a̱tin saꞌ xbe̱n joꞌ naxye saꞌ le̱ chakꞌrab la̱ex, chan. Eb laj judío queꞌxye re: —Moco qꞌuebil ta kalese̱ns la̱o aj judío nak takacamsi junak cristian, chanqueb. Riqꞌuin aꞌin quitzꞌakloc ru li quixye li Jesús chanru nak ta̱camsi̱k. Laj Pilato qui-oc cuiꞌchic saꞌ li naꞌajej li narakoc cuiꞌ a̱tin. Quixbok li Jesús riqꞌuin ut quixye re: —¿Ma la̱at lix reyeb laj judío? chan re. Li Jesús quixye re: —¿Ma saꞌ a̱chꞌo̱l x-ala li xaye, malaj jalan xyehoc a̱cue li xaye? chan. Laj Pilato quixye re: —¿Ma la̱in ta biꞌ aj judío? Eb la̱ cuech tenamitil rochbeneb li xbe̱nil aj tij, aꞌaneb li xeꞌkꞌaxtesin a̱cue saꞌ cuukꞌ. Ye cue cꞌaꞌru a̱ma̱c, chan. Li Jesús quixye re: —Lin cuanquil la̱in ma̱cuaꞌ re saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cui ta la̱in tintakla̱nk arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, eb li nequeꞌta̱ken cue teꞌpletik raj re incolbal chiruheb li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb laj judío. Abanan lin cuanquil la̱in ma̱cuaꞌ re saꞌ ruchichꞌochꞌ, chan. Laj Pilato quixye re: —La̱at rey chi joꞌcanan.— Li Jesús quixye re: —Ya̱l li xaye nak la̱in rey. Aꞌan aj e nak quinchal chi yoꞌla̱c arin saꞌ ruchichꞌochꞌ re xchꞌolobanquil lix ya̱lal. Ut chixjunileb li nequeꞌraj xnaubal lix ya̱lal, nequeꞌrabi li cꞌaꞌru ninye, chan. Laj Pilato quixye: —Ut, ¿cꞌaꞌru lix ya̱lal?— Ut co̱ cuiꞌchic riqꞌuineb laj judío ut quixye reheb: —Ma̱ jun xma̱c li cui̱nk aꞌin nintau. La̱ex cꞌaynakex nak na-achꞌaba̱c junak li pre̱x saꞌ li ninkꞌe Pascua. ¿Ma te̱raj nak tincuachꞌab che̱ru le̱ rey la̱ex aj judío? chan laj Pilato. Eb aꞌan queꞌxjap re ut queꞌxye: —Incꞌaꞌ. Ma̱cuachꞌab li cui̱nk aꞌan. Achꞌab laj Barrabás, chanqueb. Laj Barrabás, aꞌan jun aj e̱lkꞌ. Quiteneba̱c ca̱mc saꞌ xbe̱n li JesúsLaj Pilato quixtakla li Jesús chi saqꞌuecꞌ riqꞌuin tzꞌu̱m. Eb li soldado queꞌxyi̱b jun li corona riqꞌuin qꞌuix ut queꞌxqꞌue saꞌ xjolom li Jesús. Ut queꞌxqꞌue jun li caki tꞌicr chirix xcomon li nequeꞌrocsi li rey. Ut queꞌxye re: —¡Sahak taxak saꞌ a̱chꞌo̱l, at xreyeb laj judío! chanqueb re. Ut queꞌxsacꞌ riqꞌuin rukꞌeb. Laj Pilato co̱ cuiꞌchic riqꞌuineb laj judío ut quixye reheb: —Xincꞌam chak arin chirix cab re nak te̱nau nak ma̱ jun xma̱c xintau, chan. Ut li Jesús qui-el chirix cab. Cuan saꞌ xjolom li corona li yi̱banbil riqꞌuin qꞌuix ut cuan li caki tꞌicr chirix. Laj Pilato quixye reheb: —Cueꞌ li cui̱nk. Ilomak, chan. Eb li nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li templo ut eb li xbe̱nil aj tij queꞌril li Jesús ut queꞌxjap reheb ut queꞌxye: —¡Qꞌue chiru cruz! ¡Qꞌue chiru cruz! chanqueb. Ut laj Pilato quixye reheb: —Cꞌamomak la̱ex ut qꞌuehomak chiru cruz cui te̱raj. La̱in ma̱ jun lix ma̱c xintau, chan. Abanan eb laj judío queꞌxye: —La̱o cuan kachakꞌrab ut li kachakꞌrab naxye nak ta̱camsi̱k xban nak aꞌan quixqꞌue rib chokꞌ Ralal li Dios.— Nak quirabi li queꞌxye, kꞌaxal cuiꞌchic quixucuac laj Pilato. Qui-oc cuiꞌchic saꞌ cab rochben li Jesús ut quixye re: —Ye cue bar xatchal chak.— Abanan li Jesús ma̱ jun li a̱tin quixye. Laj Pilato quixye re: —¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nacatchakꞌoc? ¿Ma incꞌaꞌ nacanau nak cuan incuanquil cha̱qꞌuebal chiru cruz ut cuan incuanquil cha̱cuachꞌabanquil? chan re li Jesús. Li Jesús quixye re: —Ma̱cꞌaꞌ raj a̱cuanquil saꞌ inbe̱n cui ta incꞌaꞌ qꞌuebil a̱cue xban li Dios. Ut li jun li xkꞌaxtesin cue saꞌ a̱cuukꞌ re nak tatrakok a̱tin saꞌ inbe̱n, aꞌan kꞌaxal cuiꞌchic nim xma̱c cha̱cuu la̱at, chan. Ut chalen aꞌan laj Pilato yo̱ chixsicꞌbal chanru nak ta̱rachꞌab li Jesús. Abanan eb laj judío queꞌxjap reheb ut queꞌxye: —Cui nacacuachꞌab li cui̱nk aꞌan, la̱at ma̱cuaꞌakat chic rami̱g li Acuabej César. Li ani naraj xqꞌuebal rib chokꞌ rey, li jun aꞌan xicꞌ chic naril li Acuabej, chanqueb. Nak laj Pilato quirabi li queꞌxye, quixcꞌam li Jesús chirix cab. Quicꞌojla saꞌ li naꞌajej li narakoc cuiꞌ a̱tin. Li cꞌojleba̱l aꞌan cuan saꞌ xbe̱n li tusbil pec. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal. Gabata xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan saꞌ li a̱tinoba̱l hebreo. Cuaꞌleb na re cutan nak quicꞌulman aꞌin. Li tenamit yo̱queb chixcauresinquil li ninkꞌe Pascua, li ta̱ticla̱k saꞌ li cutan jun chic. Laj Pilato quixye reheb: —Cueꞌ le̱ rey, chan. Queꞌxjap cuiꞌchic reheb chixyebal: —¡Qꞌuehomak chiru cruz! ¡Qꞌuehomak chiru cruz! Ut laj Pilato quixye reheb: —¿Ma te̱raj nak tinqꞌue chiru cruz le̱ rey? chan. Eb li xbe̱nil aj tij queꞌxye: —Jun ajcuiꞌ li karey cuan. Aꞌan li Acuabej César, chanqueb. Laj Pilato quixkꞌaxtesi li Jesús saꞌ rukꞌeb li soldado re nak ta̱qꞌuehekꞌ chiru cruz. Ut queꞌxcꞌam li Jesús. Joꞌcaꞌin nak quiqꞌueheꞌ li Jesús chiru cruzLi Jesús yo̱ chixpakonquil lix cruz nak co̱ saꞌ li naꞌajej Xbakel Xjolom Camenak xcꞌabaꞌ. Saꞌ li a̱tinoba̱l hebreo Gólgota xcꞌabaꞌ. Ut aran queꞌxqꞌue chiru cruz. Ut queꞌxqꞌue cuib chic li cui̱nk chiru cruz rochben. Jun queꞌxqꞌue saꞌ xnim ukꞌ ut li jun chic queꞌxqꞌue saꞌ xtzꞌe. Li cruz li queꞌxqꞌue cuiꞌ li Jesús quicana saꞌ xyi. Laj Pilato quixtzꞌi̱ba jun li retalil ut queꞌxqꞌue saꞌ xjolom li cruz li quiqꞌueheꞌ cuiꞌ li Jesús. Li retalil aꞌan quixye: Li Jesús aj Nazaret, aꞌan lix reyeb laj judío. Nabaleb laj judío queꞌril li retalil li quitzꞌi̱ba̱c, xban nak li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ cuiꞌ chiru cruz li Jesús nachꞌ cuan riqꞌuin li tenamit. Li retalil tzꞌi̱banbil saꞌ eb li a̱tinoba̱l hebreo, griego ut latín. Incꞌaꞌ quicuulac chiruheb li xbe̱nil aj tij li quixtzꞌi̱ba. Queꞌxye re laj Pilato: —Ma̱tzꞌi̱ba nak aꞌan xreyeb laj judío. Tzꞌi̱ba ban nak aꞌan xyehoc re, “La̱in xreyeb laj judío”, chanqueb. Ut laj Pilato quixye reheb: —Li cꞌaꞌru xintzꞌi̱ba, xintzꞌi̱ba. Incꞌaꞌ chic ta̱jalma̱nk, chan. Nak ac xeꞌxqꞌue chiru cruz li Jesús, eb li soldado queꞌxcꞌam li rakꞌ chokꞌ reheb. Ca̱hib e̱chal queꞌrisi, jun re li junju̱nk chi soldado. Ut queꞌxcꞌam ajcuiꞌ li rakꞌ li ma̱cꞌaꞌ xbojbal. Junaj ru lix quembal. Queꞌxye chi ribileb rib: —Incꞌaꞌ takapeji. Us takabu̱li rix re rilbal ani ta̱e̱chani̱nk re, chanqueb. Joꞌcan queꞌxba̱nu re nak ta̱tzꞌaklok ru li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li naxye chi joꞌcaꞌin:Queꞌxjeqꞌui chirixeb lin tꞌicr ut queꞌxbu̱li rix li cuakꞌ. () Nachꞌ riqꞌuin li cruz xakxo li xnaꞌ li Jesús rochben lix María li ras. Aꞌan li rixakil laj Cleofas. Ut cuan ajcuiꞌ aran lix María, Magdala xtenamit. Li Jesús quiril lix naꞌ ut quiril ajcuiꞌ lix tzolom li raro xban. Li Jesús quixye re lix naꞌ: —At innaꞌ, li cui̱nk aꞌin, aꞌan chic la̱ yum.— Ut quixye re lix tzolom: —Li ixk aꞌin, aꞌan chic la̱ naꞌ.— Ut chalen aꞌan lix tzolom quixcꞌul lix naꞌ li Jesús riqꞌuin saꞌ li rochoch. Joꞌcaꞌin nak quicam li JesúsChirix chic aꞌan quixnau li Jesús nak ac xtzꞌakloc ru chixjunil. Re nak ta̱tzꞌaklok ru li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu, li Jesús quixye: —Ta̱chakik cue, chan. Cuan aran jun secꞌ nujenak chi vinagre. Queꞌxtzꞌa saꞌ li vinagre jun li esponja ut queꞌxtaksi saꞌ ruꞌuj jun li rukꞌ cheꞌ hisopo xcꞌabaꞌ ut queꞌxqꞌue saꞌ re. Li Jesús quirucꞌ li vinagre ut quixye: —Anakcuan xtzꞌakloc ru chixjunil.— Quixxulub lix jolom ut quicam. Eb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj judío queꞌxtzꞌa̱ma chiru laj Pilato re nak tixtakla xtokbal xbakel li raꞌeb li queꞌqꞌueheꞌ chiru cruz re nak teꞌca̱mk chi junpa̱t. Queꞌraj nak teꞌisi̱k chiru cruz xban nak cuulac re li hiloba̱l cutan. Yo̱queb chixcauresinquil ribeb re li ninkꞌe Pascua xban nak aꞌan li kꞌaxal lokꞌ chiruheb. Queꞌchal eb li soldado ut queꞌxtok xbakel li raꞌeb li cuib chi cui̱nk li queꞌqꞌueheꞌ chiru cruz rochben li Jesús. Abanan nak queꞌcuulac cuan cuiꞌ li Jesús, queꞌril nak ac xcam ut incꞌaꞌ queꞌxtok xbakel li raꞌ. Jun li soldado quixhop xcꞌatk xsaꞌ riqꞌuin lix chꞌi̱chꞌ ut saꞌ junpa̱t qui-el li quicꞌ ut qui-el ajcuiꞌ li haꞌ. La̱in quin-iloc re chi tzꞌakal li cꞌaꞌru quicꞌulman ut li cꞌaꞌru yo̱quin xyebal e̱re tzꞌakal ya̱l. Yo̱quin chixyebal e̱re aꞌin re nak te̱pa̱b nak tzꞌakal ya̱l nak quicꞌulman chi joꞌcan. Quicꞌulman chi joꞌcan re nak ta̱tzꞌaklok ru li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Ma̱ jun lix bakel ta̱tokma̱nk. () Ut tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ saꞌ li Santil Hu:Eb aꞌan teꞌril li ani quihopeꞌ chi chꞌi̱chꞌ. () Joꞌcaꞌin nak quimukeꞌ li JesúsJun li cui̱nk aj José xcꞌabaꞌ Arimatea xtenamit quicuulac riqꞌuin laj Pilato chixtzꞌa̱manquil chiru nak tixqꞌue lix tzꞌejcual li Jesús re, re tixmuk. Laj José, aꞌan jun reheb li nequeꞌpa̱ban re li Jesús. Abanan incꞌaꞌ quixye xban nak quixucuac xbaneb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judío. Laj Pilato quixye re nak ta̱ru̱k tixmuk, ut laj José co̱ chixcꞌambal li camenak. Laj Nicodemo li quicuulac riqꞌuin li Jesús chi kꞌek, co̱ rochben laj José. Quixcꞌam na oꞌcꞌa̱lak (100) libra li sununquil ban yi̱banbil riqꞌuin mirra ut áloes. Li cuib chi cui̱nk queꞌxcꞌam lix tzꞌejcual li Jesús ut queꞌxlan riqꞌuin li cha̱bil tꞌicr lino ut queꞌxqꞌue li sununquil ban joꞌ cꞌaynakeb chi mukuc eb laj judío. Saꞌ li naꞌajej li quiqꞌueheꞌ cuiꞌ li Jesús chiru cruz cuan jun si̱r li acui̱mk. Aran cuan jun li mukleba̱l toj acꞌ. Toj ma̱ ani mukbil aran. Aran queꞌxmuk li Jesús xban nak nachꞌ cuan li naꞌajej aꞌan ut queꞌraj ru xmukbal chi junpa̱t xban nak cuulac re li hiloba̱l cutan. Li Jesús quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenakSaꞌ li xbe̱n li cutan re li xama̱n nak toj ma̱jiꞌ nasake̱u co̱ lix María Magdala xtenamit saꞌ li mukleba̱l. Nak quicuulac cuan cuiꞌ li mukleba̱l, quixqꞌue retal nak ac isinbil chic li nimla pec li queꞌxqꞌue chire li mukleba̱l. Co̱ saꞌ a̱nil riqꞌuin laj Simón Pedro ut riqꞌuin li jun chic xtzolom li Jesús li raro xban, ut quixye reheb: —Xeꞌrisi li Ka̱cuaꞌ saꞌ li mukleba̱l ut incꞌaꞌ nakanau bar ta xeꞌxqꞌue, chan. Co̱eb saꞌ li mukleba̱l laj Pedro rochben li jun chic xtzolom li Jesús. Co̱eb saꞌ a̱nil xcabichaleb. Ut lix tzolom jun chic kꞌaxal cau quia̱linac chiru laj Pedro ut aꞌan xbe̱n cua quicuulac saꞌ li mukleba̱l. Quixcꞌutzub rib chi iloc chi saꞌ. Quiril li tꞌicr li queꞌxlan cuiꞌ li Jesús. Abanan incꞌaꞌ qui-oc toj chi saꞌ. Quicuulac laj Pedro toj chi ixbej. Ticto qui-oc chi saꞌ li mukleba̱l ut quiril li tꞌicr sokꞌso aran. Cuan ajcuiꞌ aran li tꞌicr li queꞌxbacꞌ cuiꞌ lix jolom li Jesús. Moco cuan ta saꞌ xya̱nk li tꞌicr. Jalan basbo cuiꞌ xjunes. Ut qui-oc ajcuiꞌ chi saꞌ li mukleba̱l li tzolom li quicuulac xbe̱n cua. Quiril li tꞌicr aran ut quixpa̱b nak ac xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo li Jesús. Toj ma̱jiꞌ queꞌxtau ru chi tzꞌakal li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li naxye nak tento ta̱cuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Ut eb lix tzolom queꞌsukꞌi cuiꞌchic saꞌ li cab li cuanqueb cuiꞌ. Li Jesús quixcꞌutbesi rib chiru lix María, Magdala xtenamitLix María cuan chire li mukleba̱l. Yo̱ chi ya̱bac. Quixcꞌutzub rib chi iloc chi saꞌ li mukleba̱l. Quiril cuib li ángel sak li rakꞌeb. Cꞌojcꞌo̱queb aran bar quicuan cuiꞌ li Jesús. Jun cuan saꞌ xjolom ut jun cuan chi rok. Queꞌxye re: —At ixk, ¿cꞌaꞌut nak yo̱cat chi ya̱bac?— Lix María quixye reheb: —Yo̱quin chi ya̱bac xban nak xeꞌrisi li Ka̱cuaꞌ arin ut incꞌaꞌ ninnau bar xeꞌxqꞌue.— Saꞌ li ho̱nal aꞌan, lix María qui-iloc chirix ut quiril li Jesús xakxo aran, abanan incꞌaꞌ quixnau nak aꞌan ta li Jesús. Li Jesús quixye re: —At ixk, ¿cꞌaꞌut nak yo̱cat chi ya̱bac? ¿Ani nacasicꞌ? chan. Saꞌ xchꞌo̱l lix María nak aꞌan aj ilol acui̱mk ut quixye re: —Ka̱cuaꞌ, cui la̱at xatcꞌamoc re, ba̱nu usilal, ye cue bar xaqꞌue re nak tincꞌam, chan. Li Jesús quixye re: —¡María!— Quixsukꞌisi rib lix María ut quixye saꞌ ra̱tinoba̱l aj hebreo: —Raboni.— (Chi jalbil ru naraj naxye aj tzolonel). Li Jesús quixye re: —Mina̱bay. Canabin chi xic. Tento nak tinxic riqꞌuin lin Yucuaꞌ. Ayu ut ye reheb lin herma̱n nak xic cue riqꞌuin lin Yucuaꞌ. Aꞌan ajcuiꞌ le̱ yucuaꞌ la̱ex. Aꞌan lin Dios ut aꞌan ajcuiꞌ le̱ Dios la̱ex, chan li Jesús. Co̱ lix María ut quixye reheb lix tzolom li Jesús nak quiril ru li Ka̱cuaꞌ Jesús ut quixye ajcuiꞌ reheb chixjunil li quiyeheꞌ re xban. Li Jesús quixcꞌutbesi rib chiruheb lix tzolomSaꞌ li xbe̱n cutan re li xama̱n, nak ac oc re li kꞌojyi̱n, queꞌxchꞌutub ribeb lix tzolom li Jesús. Tzꞌaptzꞌo chi us lix puertil li cab li chꞌutchꞌu̱queb cuiꞌ xban nak queꞌxucuac xbaneb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judío. Xaka̱mil li Jesús chiruheb ut quixye reheb: —Chicua̱nk taxak li tuktu̱quil usilal e̱riqꞌuin, chan reheb. Ut quixcꞌut chiruheb li rukꞌ ut lix cꞌatk xsaꞌ li quihopeꞌ. Cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb lix tzolom nak queꞌril cuiꞌchic ru li Ka̱cuaꞌ. Li Jesús quixye cuiꞌchic reheb: —Chicua̱nk taxak li tuktu̱quil usilal e̱riqꞌuin. Joꞌ nak xinixtakla chak lin Yucuaꞌ la̱in, joꞌcan ajcuiꞌ nak texintakla la̱ex, chan. Ut nak quixye aꞌan, quirapuheb ut quixye reheb: —Cꞌulumak li Santil Musikꞌej. Li ani te̱cuy xma̱c la̱ex, ta̱cuyekꞌ ajcuiꞌ xma̱c xban li Dios. Ut li ani incꞌaꞌ te̱cuy xma̱c la̱ex, incꞌaꞌ ajcuiꞌ ta̱cuyekꞌ xma̱c xban li Dios, chan li Jesús. Nak quiril li retalil li claux saꞌ rukꞌ li Jesús, laj Tomás quixpa̱b nak yoꞌyo chicLaj Tomás, aꞌan jun reheb lix tzolom cablaju, li nequeꞌxye ajcuiꞌ lut re. Aꞌan ma̱ ani saꞌ xya̱nkeb nak quixcꞌutbesi rib li Jesús chiruheb. Li rech aj tzolonelil queꞌxye re: —Xkil ru li Ka̱cuaꞌ, chanqueb re. Abanan laj Tomás quixye reheb: —Cui incꞌaꞌ tincuil li retalil li claux saꞌ rukꞌ ut cui incꞌaꞌ tinqꞌue li ruꞌuj cuukꞌ saꞌ xnaꞌaj li claux ut cui incꞌaꞌ tinchꞌic li cuukꞌ saꞌ xcꞌatk xsaꞌ, la̱in incꞌaꞌ tinpa̱b nak xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo, chan laj Tomás. Ac xnumeꞌ chic cuukub cutan nak queꞌxchꞌutub cuiꞌchic ribeb lix tzolom li Jesús. Laj Tomás cuan saꞌ xya̱nkeb. Tzꞌaptzꞌo̱queb lix puertil li cab chi us. Nak queꞌril ac xaka̱mil li Jesús chiruheb ut quixye reheb: —Chicua̱nk taxak li tuktu̱quil usilal e̱riqꞌuin, chan. Tojoꞌnak quixye re laj Tomás: —Il chi us li cuukꞌ. Chꞌic li ruꞌuj la̱ cuukꞌ arin saꞌ xnaꞌaj li claux. Ut chꞌic la̱ cuukꞌ saꞌ xcꞌatk lin saꞌ. Chatpa̱ba̱nk. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ xapa̱b nak xincuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo?— Ut laj Tomás quixye re: —¡At Ka̱cuaꞌ, at inDios!— Li Jesús quixye re: —La̱at toj xacuil cuu, tojoꞌnak xina̱pa̱b. Abanan la̱in ninye a̱cue, us xak reheb li nequeꞌpa̱ban cue chi incꞌaꞌ xeꞌril cuu, chan li Jesús re. Li hu aꞌin tzꞌi̱banbil re nak te̱nau nak li Jesús, aꞌan li Cristo li Ralal li DiosNabal chic li milagro quixba̱nu li Jesús chiruheb lix tzolom li incꞌaꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu aꞌin. Abanan li joꞌ qꞌuial tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu aꞌin, quitzꞌi̱ba̱c re nak te̱pa̱b nak li Jesús, aꞌan li Cristo. Aꞌan li Ralal li Dios. Quitzꞌi̱ba̱c re nak riqꞌuin xpa̱banquil ta̱cua̱nk e̱yuꞌam chi junelic saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan. Li Jesús quixcꞌutbesi rib chiruheb cuukub lix tzolomMokon chic quixcꞌutbesi cuiꞌchic rib li Jesús chiruheb lix tzolom chire li palau Tiberias. Joꞌcaꞌin nak quixcꞌut rib chiruheb: Chꞌutchꞌu̱queb laj Simón Pedro ut laj Tomás li nayeheꞌ lut re, ut laj Natanael, Caná xtenamit li cuan saꞌ xcue̱nt Galilea. Cuanqueb ajcuiꞌ aran li ralal laj Zebedeo ut cuibeb chic lix tzolom li Jesús. Laj Simón Pedro quixye reheb: —La̱in xic cue chi caribc, chan. —Toxic ajcuiꞌ la̱o cha̱cuix, chanqueb re. Ut queꞌoc saꞌ jun li jucub ut queꞌxnumsi li kꞌojyi̱n chi caribc. Abanan ma̱ jun li car queꞌxchap. Nak ac yo̱ chic chi sake̱uc, li Jesús quixcꞌutbesi cuiꞌchic rib chiruheb chire li palau. Abanan eb lix tzolom incꞌaꞌ queꞌxnau nak aꞌan li Jesús. Quixye li Jesús reheb: —Ex cualal incꞌajol, ¿ma xechap li car? chan. Eb aꞌan queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —Ma̱ jun xkachap.— Li Jesús quixye reheb: —Cutumak le̱ yoy chixcꞌatk li jucub, saꞌ le̱ nim re nak te̱chap li car, chan. Ut queꞌxcut lix yoy saꞌ li haꞌ ut incꞌaꞌ chic queꞌxcuy risinquil xban xqꞌuial li car li queꞌxchap. Ut lix tzolom li Jesús, li raro xban, quixye re laj Pedro: —¡Aꞌan li Ka̱cuaꞌ!— Ut laj Pedro, nak quirabi nak aꞌan li Ka̱cuaꞌ, quixqꞌue cuiꞌchic li rakꞌ chirix xban nak quirisi nak qui-oc chi caribc, ut quixcut rib saꞌ li haꞌ re ta̱xic riqꞌuin li Jesús. Ut eb lix comon queꞌchal saꞌ li jucub. Yo̱queb chixquelonquil lix yoy nujenak chi car. Moco najt ta cuanqueb chire li palau, yal ocꞌa̱l metro tana. Nak queꞌel saꞌ li jucub queꞌril nak cuan jun li xam cꞌu̱bcꞌu. Li Jesús yo̱ chixpombal jun li car saꞌ xbe̱n li ru xam ut cuan ajcuiꞌ caxlan cua riqꞌuin. Li Jesús quixye reheb: —Cꞌamomak chak cuib oxibak li car li xechap.— Laj Simón Pedro qui-oc saꞌ li jucub ut quixquelo li yoy chi chꞌochꞌel nujenak chi ni̱nki car. Jun ciento riqꞌuin oxlaju roxcꞌa̱l (153) li car cuan saꞌ li yoy. Usta kꞌaxal nabaleb li car cuan chi saꞌ, abanan incꞌaꞌ quipejeꞌ li yoy. Li Jesús quixye reheb: —Quimkex ut cuaꞌinkex.— Ut ma̱ jun reheb lix tzolom quiraj xpatzꞌbal re ma aꞌan li Ka̱cuaꞌ xban nak ac nequeꞌxnau nak aꞌan li Ka̱cuaꞌ. Ut li Jesús quixchap li caxlan cua ut quixqꞌue reheb. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ li car. Aꞌin li rox sut nak quixcꞌutbesi cuiꞌchic rib li Jesús chiruheb lix tzolom nak ac xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Li Jesús quixye re laj Pedro nak ta̱rileb lix carnerNak ac xeꞌcuaꞌac, li Jesús quixye re laj Simón Pedro: —At Simón, ralalat laj Jonás, ¿ma kꞌaxal niquina̱ra chiruheb aꞌin?— Laj Pedro quixye re: —Ka̱cuaꞌ, la̱at nacanau nak nacatinra, chan. Ut li Jesús quixye re: —Chacuilakeb li cualal incꞌajol li toj kꞌuneb xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱leb joꞌ jun li pastor narileb lix cocꞌ carner.— Ut li Jesús quixye cuiꞌchic re: —At Simón, ralalat laj Jonás, ¿ma niquina̱ra?— Laj Pedro quixye: —Ka̱cuaꞌ, la̱at nacanau nak nacatinra.— Ut li Jesús quixye re: —Chacuilakeb li cualal incꞌajol joꞌ jun li pastor narileb lix carner, chan. Ut li Jesús quixpatzꞌ cuiꞌchic re rox sut: —At Simón, ralalat laj Jonás, ¿ma niquina̱ra?— Ut quirahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l laj Pedro xban nak li Jesús quixpatzꞌ re rox sut “¿ma niquina̱ra?”. Joꞌcan nak quixye re li Jesús: —Ka̱cuaꞌ, la̱at nacanau chixjunil li cꞌaꞌak re ru. ¡La̱at nacanau nak nacatinra!— Ut li Jesús quixye cuiꞌchic re: —Chacuilakeb li cualal incꞌajol joꞌ jun li pastor narileb lix carner. Relic chi ya̱l ninye a̱cue nak toj sa̱jat, nacabacꞌ a̱saꞌ a̱junes ut nacatxic yalak bar nacacuaj xic. Abanan nak ac ti̱xakat chic, ta̱yeꞌ la̱ cuukꞌ ut jalan ta̱bacꞌok re ut tatxcꞌam bar incꞌaꞌ nacacuaj xic, chan. Riqꞌuin li a̱tin aꞌin li quixye li Jesús, yo̱ chixyebal chanru nak ta̱camsi̱k laj Pedro. Ut riqꞌuin xcamic tixqꞌue xlokꞌal li Dios. Nak ac xye aꞌin, li Jesús quixye re laj Pedro: —China̱ta̱ke, chan re. Laj Pedro quixpatzꞌ cꞌaꞌru tixcꞌul li tzolom li raro xban li JesúsLaj Pedro quixsukꞌisi rib ut quiril lix tzolom li Jesús, li raro xban, yo̱ chi xic chirixeb. Aꞌan lix tzolom li quipatzꞌoc re li Jesús nak yo̱queb chi cuaꞌac, “¿Ani ta̱kꞌaxtesi̱nk a̱cue, at Ka̱cuaꞌ?” Nak laj Pedro quiril aꞌan, quixpatzꞌ re li Jesús: —Ut li cui̱nk aꞌan, Ka̱cuaꞌ, ¿ma tixcꞌul joꞌ tincꞌul la̱in? chan. Li Jesús quixye re: —Cui la̱in tincuaj nak yoꞌyo̱k aꞌan toj tincꞌulu̱nk cuiꞌchic, ¿cꞌaꞌru ta̱cuaj re la̱at? La̱at qꞌue a̱chꞌo̱l chinta̱kenquil, chan li Jesús re laj Pedro. Joꞌcan nak qui-el resil saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel nak li jun aꞌan incꞌaꞌ ta̱ca̱mk. Abanan ma̱cuaꞌ joꞌcan quixye li Jesús. Incꞌaꞌ quixye nak incꞌaꞌ ta̱ca̱mk. Caꞌaj cuiꞌ quixye, “Cui la̱in tincuaj nak yoꞌyo̱k toj tincꞌulu̱nk, ¿cꞌaꞌru ta̱cuaj re la̱at?” Ut li tzolom aꞌan, aꞌan la̱in laj Juan. La̱in quin-iloc re li cꞌaꞌru quicꞌulman ut xinchꞌolob xya̱lal saꞌ li hu aꞌin. Ut la̱o nakanau nak tzꞌakal ya̱l li cꞌaꞌru xintzꞌi̱ba saꞌ li hu aꞌin. Toj cuan chic nabal li cꞌaꞌak re ru quilajxba̱nu li Jesús. Cui ta tzꞌi̱banbil retalil chi xjunju̱nkal, la̱in ninye nak ma̱ jokꞌe raj ta̱tzꞌaklok li ruchichꞌochꞌ chokꞌ xnaꞌaj li hu li ta̱tzꞌi̱bama̱nk cuiꞌ retalil. Joꞌcan taxak. Lix Yehom Xba̱nuhomeb li ApóstolLi Dios quixyechiꞌi li Santil Musikꞌej reheb li ralal xcꞌajolSaꞌ li xbe̱n hu quintzꞌi̱ba a̱cuiqꞌuin, at Teófilo, quintzꞌi̱ba retalil chixjunil li joꞌ qꞌuial quixcꞌut ut quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ Jesús chalen nak quixtiquib lix cꞌanjel saꞌ ruchichꞌochꞌ toj saꞌ li cutan nak quicꞌameꞌ saꞌ choxa. Nak toj ma̱jiꞌ naxic saꞌ choxa, riqꞌuin xcuanquil li Santil Musikꞌej, quixye reheb cꞌaꞌru tento teꞌxba̱nu lix apóstol li quixsiqꞌueb ru. Nak ac xrahobtesi̱c ut ac xcamsi̱c, quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo ut quixcꞌutbesi cuiꞌchic rib chiruheb. Caꞌcꞌa̱l cutan quicuan saꞌ ruchichꞌochꞌ ut nabal sut quixcꞌutbesi rib chiruheb re nak teꞌxnau chi tzꞌakal nak quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo. Quixchꞌolob xya̱lal chiruheb chanru nak ta̱cua̱nk xnimal xcuanquilal li Dios saꞌ xbe̱neb li tenamit. Nak toj cuan saꞌ xya̱nkeb li Jesús quixye reheb chi joꞌcaꞌin: —Incꞌaꞌ texxic saꞌ jalan naꞌajej. Texcana̱k ban Jerusalén roybeninquil li Santil Musikꞌej li yechiꞌinbil e̱re xban li Dios Acuabej, li ac xinye e̱re la̱in. Ya̱l nak laj Juan quicubsin haꞌ riqꞌuin haꞌ. Abanan anakcuan aꞌ chic lix cuanquilal li Santil Musikꞌej te̱cꞌul chi se̱b ut aꞌan chic ta̱cua̱nk e̱riqꞌuin, chan. Li Jesús quicꞌameꞌ saꞌ choxa xban li DiosEb li apóstol li chꞌutchꞌu̱queb aran queꞌxpatzꞌ re li Jesús: —At Ka̱cuaꞌ, ¿ma anakcuan ta̱qꞌueheb cuiꞌchic xcuanquileb laj Israel re teꞌxtakla cuiꞌchic rib xjuneseb? chanqueb. Quichakꞌoc li Jesús ut quixye reheb: —Ma̱cuaꞌ e̱re la̱ex xnaubal li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Caꞌaj cuiꞌ li Dios Acuabej nanaꞌoc re jokꞌe tixba̱nu xban nak caꞌaj cuiꞌ aꞌan yal re saꞌ xbe̱n chixjunil. La̱ex te̱cꞌul le̱ cuanquil nak ta̱cha̱lk li Santil Musikꞌej e̱riqꞌuin. La̱ex chic texchꞌoloba̱nk resilal chicuix la̱in arin Jerusalén, aran Judea ut Samaria. Joꞌ ajcuiꞌ yalak bar jun sut saꞌ ruchichꞌochꞌ te̱chꞌolob lix ya̱lal, chan. Nak quirakeꞌ xyebal chixjunil aꞌin quicꞌameꞌ saꞌ choxa li Jesús xban li Dios. Yo̱queb chirilbal nak quichal jun li chok ut quimukun saꞌ li chok. Ut incꞌaꞌ chic queꞌril ru. Toj yo̱queb ajcuiꞌ chirilbal nak yo̱ chi xic li Jesús saꞌ choxa nak xaka̱mileb cuibeb li cui̱nk chiruheb. Sakeb li rakꞌ. Ut queꞌxye reheb: —Ex cui̱nk aj Galilea, ¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chi iloc saꞌ choxa? Li Jesús li xcuan saꞌ e̱ya̱nk ut xcꞌameꞌ saꞌ choxa, aꞌan ta̱cha̱lk cuiꞌchic. Chanru nak xeril chi xic saꞌ choxa, joꞌcan cuiꞌchic nak te̱ril nak yo̱k chi cha̱lc, chanqueb reheb. Quixakaba̱c laj Matías chokꞌ apóstol chokꞌ re̱kaj laj JudasChirix aꞌan eb li apóstol queꞌcube chak saꞌ li tzu̱l Olivos ut queꞌco̱eb cuiꞌchic Jerusalén. Li tzu̱l aꞌan nachꞌ cuan riqꞌuin li tenamit Jerusalén, jun kilómetro tana xnajtil, joꞌ xnajtil li naru nequeꞌxbeni saꞌ li hiloba̱l cutan. Nak queꞌcuulac Jerusalén queꞌtakeꞌ saꞌ xcaꞌ tasal li cab li nequeꞌhilan cuiꞌ nak cuanqueb Jerusalén. Aꞌaneb laj Pedro, laj Juan, laj Jacobo, laj Andrés, laj Felipe, laj Tomás, laj Bartolomé, laj Mateo, laj Jacobo li ralal laj Alfeo, laj Simón li na-oquen saꞌ xya̱nkeb li jun chꞌu̱tal Zelote nequeꞌxye reheb, ut laj Judas li ralal laj Jacobo. Chixjunileb aꞌan yo̱queb chi tijoc chi junajeb xchꞌo̱l rochbeneb li ri̱tzꞌin li Jesús ut lix María lix naꞌ. Ut cuanqueb ajcuiꞌ ixk yo̱queb chi tijoc rochbeneb. Saꞌ eb li cutan aꞌan jun ciento riqꞌuin junmay chixjunileb laj pa̱banel li chꞌutchꞌu̱queb aran. Laj Pedro quixakli saꞌ xya̱nkeb ut qui-oc chixyebal reheb: —Ex inherma̱n, tento nak ta̱uxma̱nk li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li quicꞌuteꞌ chiru li rey David xban li Santil Musikꞌej chirix laj Judas li quikꞌaxtesin re li Jesús reheb li queꞌchapoc re. Laj Judas, aꞌan raj jun saꞌ kaya̱nk saꞌ li cꞌanjel aꞌin. Riqꞌuin lix tojbal li quiqꞌueheꞌ re xban nak quixba̱nu li ma̱usilal, quilokꞌeꞌ jun li chꞌochꞌ. Quixyatzꞌ rib ut nak quitꞌaneꞌ chi xulxu, quichireꞌ ut qui-el chak chixjunil saꞌ lix saꞌ. Qui-el ut resil aꞌan saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li cuanqueb Jerusalén. Joꞌcan nak Acéldama nequeꞌxye re li naꞌajej aꞌan saꞌ li ra̱tinoba̱leb. Aꞌan naraj naxye “Lokꞌbil riqꞌuin quicꞌ.” Quicꞌulman chi joꞌcan xban nak saꞌ li hu Salmos tzꞌi̱banbil retalil li naxye chi joꞌcaꞌin:Chicana̱k ta lix naꞌaj chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan chiru. Ut ma̱ ani ta chic chicua̱nk saꞌ lix muheba̱l. ()Ut naxye ajcuiꞌ:Jalan ta chic chiqꞌuehekꞌ chokꞌ re̱kaj saꞌ lix cꞌanjel. () Joꞌcan nak tento takaxakab junak chokꞌ re̱kaj laj Judas. Cuanqueb cui̱nk saꞌ kaya̱nk queꞌochbenin chak ke nak toj cuan li Jesús saꞌ kaya̱nk, chalen nak quicubsi̱c chak xhaꞌ li Jesús xban laj Juan ut toj chalen nak quicꞌameꞌ saꞌ choxa chiku. Jun reheb li cui̱nk aꞌan naru takaxakab chokꞌ re̱kaj laj Judas re nak tixchꞌolob ajcuiꞌ xya̱lal nak quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo li Jesús saꞌ xya̱nkeb li camenak, chan laj Pedro. Queꞌxxakab laj José li nequeꞌxye Barsabás re. Aj Justo lix cꞌabaꞌ jun chic nequeꞌxqꞌue. Ut queꞌxxakab ajcuiꞌ laj Matías. Ut queꞌoc chi tijoc ut queꞌxye: —At Ka̱cuaꞌ, la̱at nacanau chanru li ra̱m li junju̱nk. Joꞌcan nak nakatzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cꞌutbesi chiku ani reheb li cuib aꞌin ta̱sicꞌ ru re ta̱cana̱k chi cꞌanjelac chokꞌ re̱kaj laj Judas. Aꞌan tixcꞌul xcuanquil chi cꞌanjelac chokꞌ apóstol. Tixba̱nu li cꞌanjel li quixtzꞌekta̱na laj Judas xban li incꞌaꞌ us quixba̱nu. Laj Judas co̱ saꞌ li naꞌajej chixtojbal xma̱c bar xcꞌulub cuiꞌ xic, chanqueb. Joꞌcan nak queꞌxbu̱li rix li ani ta̱cana̱k chi cꞌanjelac. Ut nak ac xeꞌbu̱lic, li cꞌanjel aꞌan quicana saꞌ xbe̱n laj Matías. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan laj Matías qui-oc chokꞌ apóstol saꞌ xya̱nkeb li junlaju chic. Queꞌxcꞌul li xcuanquilal li Santil Musikꞌej eb laj pa̱banel saꞌ xkꞌehil li ninkꞌe PentecostésSaꞌ xkꞌehil li ninkꞌe re li PentecostésSaꞌ li versículo 2:1 li Pentecostés, aꞌan jun ninkꞌe nequeꞌxba̱nu eb laj judío saꞌ xkꞌehil nak nequeꞌxxoc ru li racui̱mkeb. Aꞌan na-uxman laje̱b roxcꞌa̱l cutan chirix li ninkꞌe Pascua. Li a̱tin “Pentecostés” saꞌ griego naraj naxye laje̱b roxcꞌa̱l (50). chꞌutchꞌu̱queb chixjunileb laj pa̱banel saꞌ jun chi naꞌajej ut junajeb xchꞌo̱l. Queꞌrabi jun choki̱nc chanchan xya̱b cacuil ikꞌ yo̱ chi cha̱lc saꞌ choxa. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ li cab queꞌrabi. Queꞌril li chanchan rakꞌ xam. Li rakꞌ xam queꞌxjeqꞌui rib ut queꞌhilan saꞌ xbe̱neb chi xjunju̱nkaleb. Queꞌxcꞌul li xcuanquilal li Santil Musikꞌej, ut queꞌoc chi a̱tinac saꞌ jalan a̱tinoba̱l aꞌ yal chanru quicꞌuteꞌ chiruheb xban li Santil Musikꞌej. Cuanqueb aj judío aran Jerusalén cauheb xchꞌo̱l saꞌ xpa̱ba̱leb. Queꞌchal chak saꞌ chixjunil li tenamit jun sut rubel choxa. Nak queꞌrabi li cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌulbal eb aꞌan, queꞌxchꞌutub ribeb li qꞌuila tenamit. Sachso̱queb xchꞌo̱l xban nak queꞌrabi nak yo̱queb chi a̱tinac saꞌ li ra̱tinoba̱leb li junju̱nk chi tenamit. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac ut sachso̱queb xchꞌo̱l queꞌcana ut queꞌxye chi ribileb rib: —¿Ma ma̱cuaꞌeb ta biꞌ aj Galilea chixjunileb aꞌin li yo̱queb chi a̱tinac saꞌ jalanil a̱tinoba̱l? ¿Cꞌaꞌut nak yo̱co chirabinquileb chi a̱tinac saꞌ li ka̱tinoba̱l chikaju̱nkal? Anakcuan eb aꞌan yo̱queb chi a̱tinac saꞌ ra̱tinoba̱leb laj Partos, laj Medo, laj elamitas ut chikajunilo la̱o li cuanco Mesopotamia, ut Judea, Capadocia, Ponto ut Asia, joꞌqueb ajcuiꞌ laj Frigia ut laj Panfilia, laj Egipto ut eb li cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej xcue̱nt Libia li cuanqueb nachꞌ riqꞌuin Cirene, joꞌqueb ajcuiꞌ laj Roma. Cuanqueb aj judío saꞌ xyoꞌlajiqueb ut cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌxjal xpa̱ba̱l ut queꞌoc saꞌ xya̱nkeb laj judío. Cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌchal Creta ut Arabia. Nakabi nak yo̱queb chixyebal saꞌ ka̱tinoba̱l li cꞌaꞌru yo̱ chixba̱nunquil li Ka̱cuaꞌ Dios riqꞌuin xnimal xcuanquilal, chanqueb. Ut chixjunileb sachso̱queb xchꞌo̱l ut incꞌaꞌ queꞌxtau ru. Queꞌxye chiribileb rib: —¿Cꞌaꞌru xya̱lal aꞌin li yo̱co chixcꞌulbal? chanqueb. Cuanqueb ajcuiꞌ yo̱queb chi hoboc ut yo̱queb chixyebal: —Ma̱re teꞌcala̱k, chanqueb. Laj Pedro naxchꞌolob xya̱lal chiruheb li qꞌuila tenamitTojoꞌnak quixakli laj Pedro rochbeneb li junlaju chic chi apóstol ut qui-oc chi a̱tinac chi cau xya̱b xcux. Quixye reheb li qꞌuila tenamit: —Ex cuech tenamitil aj judío ut che̱junilex la̱ex li cuanquex Jerusalén, la̱in tinye e̱re cꞌaꞌru xya̱lal aꞌin. Qꞌuehomak retal chi us li oc cue xyebal e̱re. Li joꞌ qꞌuialeb li cuanqueb arin moco teꞌcala̱k ta joꞌ yo̱quex chixcꞌoxlanquil la̱ex. Anakcuan tojeꞌ bele̱b o̱r re li cutan cuanco. Yo̱co ban chixcꞌulbal li quixye chak resil li profeta Joel nak quixye chi joꞌcaꞌin: Saꞌ eb li cutan li telajeꞌcha̱lk, chan li Dios, la̱in tinqꞌue lin musikꞌ chi cua̱nc riqꞌuineb chixjunileb li tenamit. Eb le̱ ralal e̱cꞌajol teꞌyehok ra̱tin profeta. Ut tincꞌut lix ya̱lal chiruheb li ti̱xil cui̱nk saꞌ xmatqꞌueb ut tincꞌuteb li visión chiruheb li sa̱j cui̱nk. Ut tinqꞌue ajcuiꞌ lin musikꞌ chi cua̱nc riqꞌuineb lin mo̱s cui̱nk ut lin mo̱s ixk, ut talajeꞌxye resil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk mokon. Ut sachba chꞌo̱lej tincꞌutbesi che̱ru chiru choxa joꞌ ajcuiꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ ut te̱ril li quicꞌ, li xam ut li sib chanchan li chok. Ta̱kꞌojyi̱nokꞌ ru li sakꞌe ut li po ta̱cakokꞌ ru chanchan li quicꞌ toj ta̱cuulak xkꞌehil li cutan aꞌan, li kꞌaxal xiu xiu, nak la̱in tinrakok a̱tin, chan li Dios. Abanan chixjunileb li nequeꞌya̱ban re lix cꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ, teꞌcolekꞌ. () Ex aj Israel, abihomak li tinye e̱re. La̱ex ac nequenau nak li Jesús aj Nazaret, aꞌan qꞌuebil xcuanquil xban li Dios saꞌ e̱ya̱nk la̱ex riqꞌuin li sachba chꞌo̱lej ut li milagro quilajxba̱nu. La̱ex ac nequenau nak riqꞌuin xcuanquil li Dios quixba̱nu li sachba chꞌo̱lej. Li Jesús quikꞌaxtesi̱c saꞌ e̱rukꞌ la̱ex xban nak ac joꞌcan chak saꞌ xchꞌo̱l li Dios nak joꞌcan tixcꞌul. Ut la̱ex quechap ut quekꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li cui̱nk li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut eb aꞌan queꞌxcamsi chiru cruz. Abanan li Dios quicuaclesin cuiꞌchic re chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Li Dios quirisi xcuanquil li ca̱mc saꞌ xbe̱n xban nak li ca̱mc incꞌaꞌ naru nanumta saꞌ xbe̱n. Joꞌcaꞌin quixye li rey David chirix li Jesús:La̱in junelic nincꞌoxla li Dios. Aꞌan cuan cuiqꞌuin. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru ta̱isi̱nk cue riqꞌuin li Dios. Numtajenak li saylal cuan saꞌ li cua̱m xban nak cꞌojcꞌo inchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. La̱in ninnau nak tina̱cuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Ut ninnau ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ ta̱canab chi kꞌa̱c lix tibel la̱ Santil Alal. La̱in ninnau nak la̱at nacatcꞌutuc chicuu chanru nak tintau li junelic yuꞌam. Xban nak la̱at cuancat cuiqꞌuin, junelic sa saꞌ inchꞌo̱l. Ut caꞌaj cuiꞌ a̱cuiqꞌuin cuan li sahil chꞌo̱lejil. () Ex kech tenamitil, la̱in ninye e̱re chi anchal inchꞌo̱l nak tzꞌakal ya̱l nak laj David li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ quicam ut quimukeꞌ. La̱o nakanau nak li mukleba̱l li cuan cuiꞌ toj cuan ajcuiꞌ chalen anakcuan. Laj David aꞌan jun profeta. Aꞌan quixnau nak li Dios quixye riqꞌuin juramento nak saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol ta̱yoꞌla̱k li Cristo, ut aꞌan chic ta̱xakaba̱k chokꞌ rey. Ut laj David quixnau li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk mokon. Joꞌcan nak quixchꞌolob xya̱lal nak li Cristo ta̱cuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Quixnau nak aꞌan incꞌaꞌ ta̱cana̱k saꞌ xnaꞌajeb li camenak chi moco lix tibel ta̱kꞌa̱k. Aꞌan aꞌin li Jesús li quicuaclesi̱c cuiꞌchic chi yoꞌyo xban li Dios. La̱o xkil tzꞌakal riqꞌuin xnakꞌ ku. Joꞌcan nak nakanau nak ya̱l. Quicꞌameꞌ xban li Dios re nak ta̱cꞌojla̱k saꞌ lix nim ukꞌ ut quiqꞌueheꞌ xcuanquil. Ut quiqꞌueheꞌ li Santil Musikꞌej re xban li Dios. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ ke la̱o li Santil Musikꞌej joꞌ quiyechiꞌi̱c ke. Aꞌan aꞌin li yo̱quex chirilbal ut chirabinquil anakcuan. Li rey David incꞌaꞌ quicꞌameꞌ saꞌ choxa joꞌ nak quicꞌameꞌ li Cristo saꞌ choxa. Abanan quixye chi joꞌcaꞌin:Li Dios quixye re li Ka̱cuaꞌ: Cꞌojlan saꞌ lin nim ukꞌ, toj tinqꞌueheb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue rubel la̱ cuanquil. () Chenauhak che̱junilex la̱ex aj Israel nak li Jesús li queqꞌue la̱ex chiru cruz, aꞌan li quiqꞌueheꞌ chokꞌ Ka̱cuaꞌ ut chokꞌ Cristo xban li Dios, chan laj Pedro. Nak queꞌrabi aꞌan li chꞌutchꞌu̱queb aran, queꞌyotꞌeꞌ xchꞌo̱leb ut queꞌxye re laj Pedro joꞌ ajcuiꞌ reheb li apóstol li jun chꞌol chic: —Ex kas ki̱tzꞌin, ¿cꞌaꞌru takaba̱nu? chanqueb. Laj Pedro quichakꞌoc ut quixye reheb: —Chiyotꞌekꞌ e̱chꞌo̱l ut jalomak e̱cꞌaꞌux ut ta̱cubsi̱k e̱haꞌ chi junju̱nkalex saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo re nak tixcuy e̱ma̱c li Dios ut tixqꞌue e̱re li Santil Musikꞌej. Yechiꞌinbil e̱re la̱ex li ma̱tan aꞌin, ut yechiꞌinbil ajcuiꞌ reheb le̱ ralal e̱cꞌajol ut reheb ajcuiꞌ li ma̱cuaꞌeb aj judío. Yechiꞌinbil reheb chixjunileb li joꞌ qꞌuialeb teꞌbokekꞌ xban li Ka̱cuaꞌ li kaDios, chan. Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ aꞌan li quixye laj Pedro reheb. Quixchꞌolob ban ajcuiꞌ xya̱lal chiruheb riqꞌuin nabal chi a̱tin ut quixqꞌue xnaꞌlebeb. Quixye reheb: —Chenauhak xcolbal e̱rib chiru li tojba ma̱c li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, chan. Ut chixjunileb li queꞌpa̱ban re li ra̱tin queꞌcubsi̱c xhaꞌ. Oxib mil tana li queꞌpa̱ban saꞌ li cutan aꞌan ut queꞌoc chokꞌ xcomoneb. Chanru nak queꞌcuan chi junaj xchꞌo̱leb li xbe̱n aj pa̱banelCauheb xchꞌo̱l chixpa̱banquil li tijleb li quichꞌoloba̱c chiruheb xbaneb li apóstol. Junaj xchꞌo̱leb nak cuanqueb ut saꞌ comonil queꞌtijoc ut queꞌcuaꞌac re xjulticanquil lix camic li Jesucristo. Chixjunileb sachso̱queb xchꞌo̱l xban li milagro ut li sachba chꞌo̱lej li yo̱queb chixba̱nunquil li apóstol. Ut eb li queꞌpa̱ban junaj xchꞌo̱leb ut chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb, reheb saꞌ comonil. Queꞌxcꞌayi lix chꞌochꞌeb ut chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb ut queꞌxjeqꞌui lix tzꞌak reheb chixjunileb aꞌ yal chanru ta̱cꞌanjelak chiruheb li junju̱nk. Rajlal cutan queꞌxchꞌutub ribeb saꞌ li templo chi lokꞌoni̱nc. Ut saꞌ eb li rochoch queꞌcuaꞌac saꞌ comonil chi sa saꞌ xchꞌo̱leb ut chi junaj xchꞌo̱leb. Queꞌxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ Dios ut queꞌqꞌueheꞌ xcuanquil xbaneb chixjunileb li tenamit. Ut rajlal cutan li Dios quixtenkꞌaheb chi qꞌuia̱nc laj pa̱banel. Laj Pedro quixqꞌuirtesi jun li cui̱nk incꞌaꞌ nabe̱cSaꞌ jun li cutan queꞌco̱eb saꞌ li templo laj Pedro rochben laj Juan oxib o̱r re ecuu saꞌ x-o̱ril li tijoc. Rajlal cutan nacꞌameꞌ jun li cui̱nk incꞌaꞌ nabe̱c chalen saꞌ xyoꞌlajic ut naqꞌueheꞌ chire li oqueba̱l re li templo. Lix cꞌabaꞌ li oqueba̱l aꞌan “Chꞌinaꞌus”. Naqꞌueheꞌ li yaj aran re tixtzꞌa̱ma cꞌaꞌru re riqꞌuineb li nequeꞌoc saꞌ li templo. Li cui̱nk aꞌin quiril nak yo̱queb chi oc saꞌ li templo laj Pedro ut laj Juan. Qui-oc chixtzꞌa̱manquil cꞌaꞌru re reheb. Laj Pedro ut laj Juan queꞌcana chirilbal li yaj ut laj Pedro quixye re: —Ilon chak kiqꞌuin.— Nak quirabi li cui̱nk li cꞌaꞌru quixye, qui-oc chiroybeninquil cꞌaꞌru teꞌxqꞌue re. Laj Pedro quixye re: —Ma̱cꞌaꞌ intumin la̱in re tinqꞌue a̱cue. Abanan li cꞌaꞌru cuan cuiqꞌuin tinqꞌue a̱cue. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo laj Nazaret, ninye a̱cue cuaclin ut be̱n, chan re. Ut nak quixye aꞌin, quixchap ut quixcuaclesi riqꞌuin lix nim ukꞌ. Saꞌ junpa̱t quicacuu li xbe̱n rak ut li rok li cui̱nk. Saꞌ junpa̱t quixakli ut quibe̱c. Ut qui-oc saꞌ li templo rochbeneb. Yo̱ chi piscꞌoc xban xsahil xchꞌo̱l ut yo̱ chixlokꞌoninquil li Dios. Chixjunileb li tenamit queꞌiloc re chi be̱c ut chixlokꞌoninquil li Dios. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac ut sachso̱queb xchꞌo̱l chirilbal li cui̱nk aꞌan, xban nak queꞌxnau ru nak aꞌan li nacꞌojla chixtzꞌa̱manquil cꞌaꞌru re chire li oqueba̱l “Chꞌinaꞌus” xcꞌabaꞌ. Laj Pedro quixye reheb laj judío nak li Jesús aꞌan laj Colonel li yechiꞌinbil xban li DiosUt li cui̱nk li quiqꞌuirtesi̱c incꞌaꞌ quiraj xcanabanquil rib riqꞌuineb laj Pedro ut laj Juan. Yo̱ chi be̱c rochbeneb. Ut chixjunileb sachso̱queb xchꞌo̱l chirilbal li quicꞌulman. Queꞌco̱eb saꞌ a̱nil saꞌ li templo ut queꞌxchꞌutub ribeb saꞌ li oqueba̱l Salomón xcꞌabaꞌ, cuanqueb cuiꞌ laj Pedro ut laj Juan. Nak laj Pedro quirileb, quixye reheb: —La̱ex aj Israel, ¿cꞌaꞌut nak sachso e̱chꞌo̱l nequexcana xban li cꞌaꞌru xcꞌulman? ¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chikilbal? ¿Ma nequecꞌoxla la̱ex nak la̱o xkaqꞌuirtesi li cui̱nk aꞌin kajunes? ¿Ma xban ta biꞌ kacuanquil ut li kacha̱bilal nak xkaqꞌue chi be̱c li cui̱nk aꞌin? Li Dios li queꞌxlokꞌoni chak laj Abraham, laj Isaac ut laj Jacob joꞌqueb ajcuiꞌ li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ, aꞌan quiqꞌuehoc xcuanquil li Jesucristo laj cꞌanjel chiru. Ut la̱ex quekꞌaxtesi aꞌan re laj Pilato. Ut nak laj Pilato quiraj raj rachꞌabanquil, la̱ex incꞌaꞌ queraj. La̱ex incꞌaꞌ queraj xcolbal rix li santil cui̱nk aꞌin, li ti̱c xchꞌo̱l. Aꞌ chic laj camsinel queqꞌue chi achꞌaba̱c. La̱ex queqꞌue chi camsi̱c aꞌan, ut aꞌan li naqꞌuehoc yuꞌam. Abanan quicuaclesi̱c cuiꞌchic chi yoꞌyo xban li Dios saꞌ xya̱nkeb li camenak. Ut aꞌan li nakachꞌolob xya̱lal la̱o xban nak la̱o xkil chi tzꞌakal nak quicuacli. Li cui̱nk aꞌin xqꞌuira saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesús. Riqꞌuin xpa̱banquil li Jesús xqꞌuira chi junaj cua li cui̱nk aꞌin li nequenau ru ut yo̱quex chirilbal. Joꞌcan ut ex cuas cui̱tzꞌin, la̱in ninnau nak queqꞌue chi camsi̱c li Jesús xban nak incꞌaꞌ nequenau xya̱lal joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ e̱be̱n. Riqꞌuin aꞌin quitzꞌakloc ru li queꞌxye chak li profeta najter nak queꞌxye nak tento tixcꞌul li rahobtesi̱c li Cristo li Mesías, xban nak joꞌcan quixye li Dios. Joꞌcan ut nak yotꞌomak e̱chꞌo̱l ut jalomak e̱cꞌaꞌux ut sicꞌomak li Ka̱cuaꞌ re nak aꞌan tixcuy tixsach le̱ ma̱c. Ut li Ka̱cuaꞌ tixqꞌue xcacuilal ut xsaylal e̱chꞌo̱l. Li Dios tixtakla cuiꞌchic chak li Jesucristo saꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak aꞌan li Mesías li ac xakabanbil chak najter re xcolbaleb chiru li raylal li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Abanan tento nak cua̱nk chak aran saꞌ choxa toj ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱tzꞌaklok ru chixjunil joꞌ queꞌxchꞌolob xya̱lal li santil profeta junxilaj joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Dios. Laj Moisés quixye reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ,Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixqꞌue junak profeta saꞌ e̱ya̱nk sicꞌbil ru xban joꞌ la̱in. E̱comon ajcuiꞌ la̱ex. Cheba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru tixye e̱re. Ut li ani incꞌaꞌ tixpa̱b li cꞌaꞌru tixye li profeta aꞌan, ta̱isi̱k saꞌ xya̱nkeb lix tenamit li Dios ut ta̱sachekꞌ ru. () Chalen nak quicuan li profeta Samuel chixjunileb li profeta queꞌxye ajcuiꞌ resil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk saꞌ eb li cutan aꞌin. La̱ex ralal xcꞌajol eb li profeta ut la̱ex texcꞌuluk re li quiyechiꞌi̱c reheb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Nak li Dios quixba̱nu li contrato riqꞌuin laj Abraham, quixye re, “Chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌosobtesi̱k saꞌ xcꞌabaꞌeb la̱ cualal a̱cꞌajol.” Nak li Dios quixtakla chak li ralal, quixtakla xbe̱n cua e̱riqꞌuin la̱ex aj judío re e̱rosobtesinquil re nak che̱junju̱nkalex te̱yotꞌ e̱chꞌo̱l ut te̱jal e̱cꞌaꞌux ut te̱canab xba̱nunquil li ma̱usilal.— Laj Pedro yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judíoToj yo̱queb ajcuiꞌ chi a̱tinac laj Pedro ut laj Juan nak queꞌcuulac laj tij riqꞌuineb. Rochbeneb laj tij cuan li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldado li nequeꞌcꞌacꞌalen re li templo ut rochbeneb ajcuiꞌ laj saduceo. Yo̱queb xjoskꞌil xban nak laj Pedro ut laj Juan yo̱queb chixcꞌutbal lix ya̱lal chiruheb li tenamit ut yo̱queb chixchꞌolobanquil xya̱lal chiruheb chirix lix cuaclijiqueb li camenak chi yoꞌyo saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesús. Xbaneb xjoskꞌil queꞌxchap laj Pedro ut laj Juan ut queꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam toj saꞌ li cutan jun chic xban nak ac x-ecuu. Abanan nabaleb li queꞌpa̱ban re li a̱tin li yo̱queb chixyebal laj Pedro ut laj Juan. Cuanqueb na o̱bak mil li cui̱nk li queꞌpa̱ban. Saꞌ li cutan jun chic queꞌchꞌutla Jerusalén eb li xbe̱nil aj tij, ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judío, joꞌqueb ajcuiꞌ laj tzꞌi̱b. Cuanqueb ajcuiꞌ aran laj Anás li xyucuaꞌil laj tij, ut laj Caifás, ut laj Juan, ut laj Alejandro joꞌqueb ajcuiꞌ li jun chꞌol chic lix comoneb li xyucuaꞌil aj tij. Queꞌxtakla xcꞌambal laj Pedro ut laj Juan. Queꞌxakaba̱c chiruheb ut queꞌxye reheb: —¿Ani xqꞌuehoc e̱cuanquil? Ut, ¿ani saꞌ aj cꞌabaꞌ yo̱quex chixba̱nunquil li milagro aꞌin? chanqueb. Ut laj Pedro qui-oc chi a̱tinac riqꞌuin xcuanquil li Santil Musikꞌej ut quixye reheb: —La̱ex li nequextaklan saꞌ xbe̱neb laj judío ut la̱ex li nequexcꞌamoc be chiruheb, abihomak li oc cue xyebal, xban nak yo̱quex chixtzꞌilbal a̱tin saꞌ kabe̱n riqꞌuin li usilal li xcꞌul li cui̱nk aꞌin. Yo̱quex chixpatzꞌbal ke chanru nak quiqꞌuirtesi̱c li cui̱nk aꞌin. Takaye lix ya̱lal e̱re re nak te̱nau nak li cui̱nk aꞌin xqꞌuira saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo laj Nazaret li queqꞌue la̱ex chi camsi̱c chiru cruz. Ut aꞌan li quicuaclesi̱c cuiꞌchic chi yoꞌyo xban li Dios saꞌ xya̱nkeb li camenak. Saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan xqꞌuira li cui̱nk aꞌin li yo̱quex chirilbal arin anakcuan. Li Jesús aꞌan chanchan li cha̱bil pec tzꞌekta̱nanbil xbaneb laj cablanel. La̱ex xetzꞌekta̱na li Jesús. Chanchanex laj cablanel li queꞌtzꞌekta̱nan re li cha̱bil pec li quiqꞌueheꞌ chokꞌ xxuc li cab mokon. Ut ma̱ ani chic aj iqꞌuin ta̱ru̱k takatau kacolbal, xban nak ma̱cꞌaꞌ chic junak cꞌabaꞌej saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ qꞌuebil ta ke re ta̱ru̱k tocolekꞌ cuiꞌ, chan laj Pedro. Queꞌril nak cauheb xchꞌo̱l laj Pedro ut laj Juan chi a̱tinac. Queꞌxqꞌue retal nak moco tzolbileb ta ut ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Ut queꞌxsach xchꞌo̱leb chirabinquil li cꞌaꞌru queꞌxye. Ut queꞌxqꞌue retal nak eb li cui̱nk aꞌin queꞌbe̱c chak rochben li Jesús. Ut ma̱cꞌaꞌ chic naru nequeꞌxye xban nak yo̱queb chirilbal li cui̱nk li quiqꞌuirtesi̱c xakxo chixcꞌatkeb laj Pedro ut laj Juan. Joꞌcan nak queꞌxtakla risinquil chirix cab laj Pedro ut laj Juan. Ut queꞌoc chixcꞌu̱banquil chi ribileb rib cꞌaꞌru teꞌxba̱nu riqꞌuineb. Ut queꞌxye: —¿Cꞌaꞌru takaba̱nu riqꞌuineb li cui̱nk aꞌin? Chixjunileb li tenamit arin Jerusalén nequeꞌxnau nak tzꞌakal milagro queꞌxba̱nu re li cui̱nk. La̱o incꞌaꞌ naru takaye nak incꞌaꞌ ya̱l aꞌan. Takaseꞌbesiheb re nak incꞌaꞌ chic teꞌxye resil li naꞌleb aꞌin saꞌ eb li tenamit. Takaye reheb nak chalen anakcuan incꞌaꞌ chic teꞌa̱tinak saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesús, chanqueb. Ut nak queꞌbokeꞌ cuiꞌchic laj Pedro ut laj Juan, queꞌxye reheb nak incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k teꞌa̱tinak chi moco ta̱ru̱k chic teꞌxtzoleb li tenamit saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesús. Ut queꞌchakꞌoc laj Pedro ut laj Juan ut queꞌxye reheb: —Cꞌoxlahomak chi us bar cuan li us chiru li Dios. ¿Ma us nak texkapa̱b la̱ex malaj ut us nak takapa̱b li Dios? La̱o incꞌaꞌ naru takacanab xyebal resil li cꞌaꞌru xkil ut xkabi, chanqueb. Nak ac xeꞌxseꞌbesiheb riqꞌuin cacuil a̱tin, queꞌrachꞌabeb. Ma̱cꞌaꞌ queꞌru xba̱nunquil reheb xban nak chixjunileb li tenamit yo̱queb chixlokꞌoninquil li Dios riqꞌuin li cꞌaꞌru quicꞌulman. Ac numenak caꞌcꞌa̱l chihab cuan re li cui̱nk li quiqꞌuirtesi̱c riqꞌuin milagro. Eb laj pa̱banel queꞌxtzꞌa̱ma xtenkꞌanquil re nak cauhakeb xchꞌo̱l chixyebal resil li JesúsUt nak ac xeꞌachꞌaba̱c laj Pedro ut laj Juan, queꞌco̱eb riqꞌuineb li rech aj pa̱banelil. Queꞌxserakꞌi reheb chixjunil li queꞌxye eb li xbe̱nil aj tij ut eb li nequeꞌtaklan. Nak queꞌrabi aꞌan, chixjunileb laj pa̱banel queꞌtijoc chiru li Dios saꞌ comonil ut queꞌxye: —At Ka̱cuaꞌ at nimajcual Dios, la̱at catyi̱ban re li choxa, li ruchichꞌochꞌ, ut li palau. La̱at catyi̱ban re chixjunil li cꞌaꞌru cuan. Riqꞌuin li Santil Musikꞌej caye re li rey David laj cꞌanjel cha̱cuu nak tixye chi joꞌcaꞌin:¿Cꞌaꞌut nak yo̱queb xjoskꞌil li tenamit li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios? Ut, ¿cꞌaꞌut nak yo̱queb xcꞌu̱banquil ribeb chixba̱nunquil li yal ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ? Eb li rey queꞌjoskꞌoꞌ riqꞌuin li cꞌaꞌru quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ. Ut queꞌxchꞌutub rib chixcꞌu̱banquil chanru nak teꞌrisi saꞌ xcuanquil li Mesías li xakabanbil chak xban li Dios. () At Ka̱cuaꞌ, ya̱l ajcuiꞌ nak queꞌxchꞌutub ribeb saꞌ li tenamit aꞌin laj Herodes ut laj Poncio Pilato rochbeneb li tenamit aj Israel joꞌqueb ajcuiꞌ li ma̱cuaꞌeb aj Israel ut queꞌxcꞌu̱b ru chanru nak teꞌxba̱nu raylal re li Jesús la̱ Santil Alal li sicꞌbil ru a̱ban xban nak xicꞌ queꞌril. Joꞌcaꞌin queꞌxba̱nu xban nak ac joꞌcan chak saꞌ a̱chꞌo̱l la̱at. Ut ac yebil chak a̱ban nak joꞌcan ta̱cꞌulma̱nk. Ut anakcuan, at Ka̱cuaꞌ, chaqꞌue taxak retal li kaseꞌbesinquil yo̱queb, ut choa̱tenkꞌa la̱o aj cꞌanjel cha̱cuu re nak takaye la̱ cuesilal chi cau kachꞌo̱l. Ut riqꞌuin taxak xnimal la̱ cuanquil, ta̱qꞌuirtesiheb li yaj ut chaba̱nu li sachba chꞌo̱lej ut milagro saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesús la̱ Santil Alal, chanqueb saꞌ lix tijeb. Nak ac xeꞌrakeꞌ chi tijoc, qui-ecꞌasi̱c li naꞌajej li chꞌutchꞌu̱queb cuiꞌ. Ut chixjunileb li cuanqueb aran queꞌnujac riqꞌuin li Santil Musikꞌej. Ut cauheb xchꞌo̱l chixyebal li ra̱tin li Dios.— Chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb laj pa̱banel, aꞌan reheb saꞌ comonilUt chixjunileb li queꞌpa̱ban junajeb chic xchꞌo̱leb ut junajeb chic xcꞌaꞌuxeb. Ut ma̱ ani quixye nak junes re aꞌan li cꞌaꞌru cuan re. Reheb ban saꞌ comonil chixjunil li cꞌaꞌru cuan reheb. Eb li apóstol cauheb xchꞌo̱l chixchꞌolobanquil xya̱lal lix cuaclijic cuiꞌchic chi yoꞌyo li Jesucristo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Ut li Dios quirosobtesiheb chixjunileb chi nabal. Ma̱ jun saꞌ xya̱nkeb ma̱cꞌaꞌ ta cuan re xban nak chixjunileb li cuanqueb xchꞌochꞌ ut li cuanqueb rochocheb queꞌxcꞌayi ut queꞌxkꞌaxtesi reheb li apóstol lix tzꞌak li queꞌxcꞌayi. Coxeꞌxqꞌue li tumin reheb re teꞌxjeqꞌui aꞌ yal joꞌ qꞌuial ta̱cꞌanjelak chiru li junju̱nk. Quicuan jun li cui̱nk aj José xcꞌabaꞌ. Eb li apóstol queꞌxqꞌue Bernabé chokꞌ xcab xcꞌabaꞌ. Chi jalbil ru naraj naxye “Aj Cꞌojobanel Chꞌo̱lej”. Aꞌan xcomoneb li nequeꞌtenkꞌan reheb laj tij. Chipre xtenamit. Cuan jun xchꞌochꞌ quixcꞌayi. Quixcꞌam lix tzꞌak ut quixqꞌue reheb li apóstol. Li cꞌaꞌru queꞌxcꞌul laj Ananías ut lix Safira xban li ma̱c queꞌxba̱nuQuicuan jun li cui̱nk aj Ananías xcꞌabaꞌ. Quixcꞌayi jun lix chꞌochꞌ rochben lix Safira li rixakil. Ut queꞌxcꞌu̱b ru chi ribileb rib nak yijach lix tzꞌak li chꞌochꞌ ta̱cana̱k chokꞌ reheb. Ut li yijach chic quixcꞌam laj Ananías riqꞌuineb li apóstol ut quixye reheb: —Aꞌan aꞌin chixjunil lix tzꞌak li kachꞌochꞌ li xkacꞌayi, chan. Laj Pedro quixye re: —At Ananías, ¿cꞌaꞌut nak xaqꞌue a̱cuib chira̱le laj tza? ¿Cꞌaꞌut nak yo̱cat chixbalakꞌinquil li Santil Musikꞌej riqꞌuin nak yo̱cat chixcanabanquil yijach lix tzꞌak li chꞌochꞌ chokꞌ a̱cue? ¿Cꞌaꞌut nak tat-oc xmukbal xtzꞌak la̱ chꞌochꞌ? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ a̱cue? Cui xacꞌayi la̱ chꞌochꞌ, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ raj xru xcana chokꞌ a̱cue lix tzꞌak? Ma̱cuaꞌ chiku la̱o yo̱cat chi ticꞌtiꞌic. Chiru ban li Dios, chan. Nak quirabi li a̱tin li quixye laj Pedro, quitꞌaneꞌ laj Ananías ut camenak quicana. Ut cꞌajoꞌ nak qui-oc xxiuheb chixjunileb li queꞌiloc re joꞌqueb ajcuiꞌ li queꞌabin resil. Ut eb li cui̱nk li toj sa̱jeb li cuanqueb aran queꞌxlan li camenak, queꞌxpako ut queꞌxcꞌam re teꞌxmuk. Ac xnumeꞌ na chic oxib o̱r nak quicuulac lix Safira li rixakil. Incꞌaꞌ naxnau cꞌaꞌru ac xcꞌulman. Laj Pedro quixye re: —Ye cue. ¿Ma joꞌ aꞌin xecꞌayi cuiꞌ le̱ chꞌochꞌ?— Ut lix Safira quixye: —Ya̱l, joꞌcan xkacꞌayi cuiꞌ, chan. Ut laj Pedro quixye cuiꞌchic re: —¿Cꞌaꞌut nak xecꞌu̱b che̱ribil e̱rib xyalbal rix li Santil Musikꞌej? Cueꞌqueb chak li xeꞌmukuc chak re la̱ be̱lom ut tateꞌxcꞌam ajcuiꞌ la̱at, chan. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan lix Safira quitꞌaneꞌ chi rok laj Pedro ut camenak quicana. Eb li cui̱nk queꞌoc saꞌ cab ut queꞌril nak camenak chic. Queꞌrisi ut coxeꞌxmuk chak chixcꞌatk lix be̱lom. Cꞌajoꞌ nak qui-oc xxiuheb chixjunileb laj pa̱banel joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li queꞌabin re li resil aꞌin. Nabal li milagro ut li sachba chꞌo̱lej queꞌxba̱nu li apóstolRajlal nequeꞌxchꞌutub ribeb saꞌ xmu li templo chixjunileb laj pa̱banel cuan cuiꞌ li oqueba̱l Salomón xcꞌabaꞌ. Nabal li milagro queꞌxba̱nu eb li apóstol ut nabal li sachba chꞌo̱lej. Usta eb li tenamit nequeꞌxqꞌue xlokꞌaleb laj pa̱banel, abanan nequeꞌxucuac chi xic saꞌ xya̱nkeb. Cꞌajoꞌ nak yo̱queb chi ta̱mc li yo̱queb chi pa̱ba̱nc re li Ka̱cuaꞌ, joꞌ cui̱nk joꞌ ixk. Ut nabaleb li queꞌxcꞌam chak lix yajeb ut queꞌxyocob saꞌ lix cuarib malaj chiru lix po̱p chire be. Queꞌraj nak laj Pedro tixqꞌuirtesiheb. Eb aꞌan queꞌxcꞌoxla nak usta yal ta̱numekꞌ chiruheb, teꞌqꞌuira̱k. Nabaleb li queꞌchal chak saꞌ eb li tenamit li cuanqueb chi nachꞌ riqꞌuin Jerusalén. Queꞌxcꞌam chak li yaj ut eb li cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb. Ut chixjunileb quilajeꞌqꞌuirtesi̱c. Eb li apóstol queꞌcꞌameꞌ cuiꞌchic chiruheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judíoUt li xyucuaꞌil aj tij ut eb laj saduceo li cuanqueb rochben, cꞌajoꞌ nak queꞌoc xcakalinquileb li apóstol. Joꞌcan nak queꞌxtakla xchapbaleb ut queꞌxqꞌueheb saꞌ li tzꞌalam li nequeꞌqꞌueheꞌ cuiꞌ yalak ani. Abanan chiru li kꞌojyi̱n aꞌan jun lix ángel li Ka̱cuaꞌ quixte lix puertil li tzꞌalam ut quirisiheb saꞌ tzꞌalam ut quixye reheb: —Ayukex saꞌ li templo ut te̱chꞌolob xya̱lal chiruheb li tenamit chirix li acꞌ yuꞌam, chan reheb. Cuulajak chic nak toj ekꞌela queꞌco̱eb saꞌ li templo eb li apóstol ut queꞌoc chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb li tenamit joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li ángel. Saꞌ ajcuiꞌ li ekꞌela aꞌan queꞌcuulac li xbe̱nil aj tij rochbeneb chixjunileb li nequeꞌtenkꞌan re, ut queꞌxbokeb li jun chꞌol chic li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb laj judío joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb. Ut queꞌxtakla xyebal re laj ilol tzꞌalam nak teꞌcꞌamekꞌ li apóstol riqꞌuineb. Queꞌcuulac li takl saꞌ li tzꞌalam ut incꞌaꞌ chic queꞌtaꞌeꞌ li apóstol aran. Joꞌcan nak queꞌsukꞌi chixyebal resil ut queꞌxye: —Relic chi ya̱l li tzꞌalam tzꞌaptzꞌo chi us nak xkatau. Ut eb laj cꞌacꞌalenel cuanqueb chire li oqueba̱l. Nak xkate li tzꞌalam, incꞌaꞌ chic xkatauheb li cui̱nk chi saꞌ, chanqueb li takl. Nak queꞌrabi aꞌan, eb li xbe̱nil aj tij ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado li nequeꞌcꞌacꞌalen saꞌ li templo, queꞌsach xchꞌo̱leb ut queꞌoc chixcꞌoxlanquil cꞌaꞌru ta̱cana̱k cuiꞌ li yo̱ chi cꞌulma̱nc. Quichal jun ut quixye reheb: —Eb li cui̱nk li queꞌqꞌueheꞌ saꞌ tzꞌalam ecue̱r cuanqueb saꞌ li templo ut yo̱queb chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb li tenamit, chan. Co̱ ut li jun li nataklan saꞌ xbe̱neb li soldado rochbeneb lix takl. Ut queꞌxcꞌameb chak li apóstol saꞌ usilal xban nak queꞌxucuac. Queꞌxcꞌoxla nak ma̱re teꞌcutekꞌ chi pec xbaneb li tenamit. Queꞌcꞌameꞌ laj Pedro ut laj Juan ut queꞌxakaba̱c chiru li xyucuaꞌil aj tij ut chiruheb li cuanqueb rochben. Ut li xyucuaꞌil aj tij quia̱tinac riqꞌuineb ut quixye reheb: —¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ xkaye e̱re nak incꞌaꞌ chic te̱tzoleb li tenamit saꞌ xcꞌabaꞌ li cui̱nk aꞌan? La̱ex yo̱quex chixcꞌutbal li tijleb aꞌan saꞌ chixjunil Jerusalén ut te̱raj xqꞌuebal saꞌ kabe̱n lix camic li cui̱nk aꞌan, chanqueb. Laj Pedro, joꞌqueb ajcuiꞌ li rech apostolil, queꞌchakꞌoc ut queꞌxye: —¿Ma takakꞌet li cꞌaꞌru naxye li Dios ut takapa̱b li cꞌaꞌru nequeꞌxye li cui̱nk? Incꞌaꞌ. Tento takapa̱b li cꞌaꞌru naxye li Dios. Li Dios li queꞌxlokꞌoni chak li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ, aꞌan li quicuaclesin cuiꞌchic re li Jesús chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak, li queqꞌue chi camsi̱c chiru cruz la̱ex. Li Jesús, aꞌan li quiqꞌueheꞌ xlokꞌal xban li Dios ut quiqꞌueheꞌ chi cꞌojla̱c saꞌ xnim ukꞌ ut quiqꞌueheꞌ xcuanquil chi takla̱nc ut chi coloc, re nak laj Israel naru teꞌyotꞌekꞌ xchꞌo̱leb teꞌxjal xcꞌaꞌux ut teꞌcuyekꞌ xma̱queb. La̱o xkil aꞌan riqꞌuin ku. Joꞌcan nak nakachꞌolob xya̱lal aꞌin ut li Santil Musikꞌej li naxqꞌue li Dios reheb li nequeꞌpa̱ban, aꞌan ajcuiꞌ nacꞌutuc re lix ya̱lal aꞌin, chanqueb. Li xyucuaꞌil aj tij ut li cuanqueb rochben, cꞌajoꞌ nak queꞌjoskꞌoꞌ nak queꞌrabi li quixye laj Pedro ut queꞌraj raj xcamsinquileb li apóstol. Abanan saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuan jun aj fariseo aj Gamaliel xcꞌabaꞌ. Li cui̱nk aꞌan aj tzolol chakꞌrab ut naqꞌueheꞌ xcuanquil xbaneb li tenamit. Quixakli chiruheb ut quixtakla risinquileb li apóstol junpa̱t chirix cab. Ut quixye reheb: —Ex cui̱nk aj Israel, cꞌoxlahomak chi us cꞌaꞌru te̱ba̱nu riqꞌuineb li cui̱nk aꞌin. Qꞌuehomak retal li cꞌaꞌru quixcꞌul laj Teudas. Aꞌan quixye nak kꞌaxal nim xcuanquil. Cuan na ca̱hibak ciento chi cui̱nk li nequeꞌta̱ken re. Aban li jun aꞌan quicamsi̱c ut chixjunileb li queꞌta̱ken re quilajeꞌxchaꞌchaꞌi ribeb ut queꞌosoꞌ yal chi joꞌcan. Ut joꞌcan ajcuiꞌ quixcꞌul laj Judas, Galilea xtenamit, nak quicꞌulun saꞌ xkꞌehil chixtzꞌi̱banquil xcꞌabaꞌeb li tenamit. Quixbalakꞌiheb nabaleb li tenamit. Quicam ajcuiꞌ aꞌan ut chixjunileb li queꞌta̱ken re queꞌchaꞌchaꞌi̱c. Anakcuan la̱in tinye e̱re: Canabomakeb li cui̱nk aꞌin. Me̱chꞌiꞌchꞌiꞌiheb chic xban nak cui li cꞌanjel aꞌin yal xcꞌaꞌux cui̱nk, ta̱osokꞌ. Abanan cui ut re li Dios, incꞌaꞌ texru̱k chixpoꞌbal ru. Qꞌuehomak retal chi us ma̱re anchal yo̱quex chi pletic riqꞌuin li Dios, chan laj Gamaliel. Ut queꞌxcꞌul xchꞌo̱l li quixye. Queꞌxbokeb li apóstol ut queꞌxqꞌueheb chi saqꞌuecꞌ ut queꞌxye reheb nak incꞌaꞌ chic teꞌa̱tinak saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesús. Ut chirix aꞌan, queꞌachꞌaba̱c. Ut eb li apóstol queꞌel chiruheb chi kꞌaxal sa saꞌ xchꞌo̱leb xban nak chiruheb aꞌan lokꞌ xcꞌulbal li raylal saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesús. Ut incꞌaꞌ queꞌxcanab xchꞌolobanquil xya̱lal chiruheb li tenamit saꞌ li templo ut saꞌ eb li rochoch ut queꞌxye resil nak li Jesucristo, aꞌan laj Colonel li yechiꞌinbil xban li Dios. Cuukub chi cui̱nk queꞌxakaba̱c chi cꞌanjelacSaꞌ eb li cutan aꞌan cꞌajoꞌ nak yo̱queb chi qꞌuia̱nc eb laj pa̱banel. Ut eb laj judío li nequeꞌa̱tinac saꞌ griego queꞌoc chixcuechꞌinquileb laj judío li nequeꞌa̱tinac saꞌ hebreo. Queꞌxye nak incꞌaꞌ tzꞌakal li cꞌaꞌru naqꞌueheꞌ rajlal cutan reheb li xma̱lcaꞌan li cuanqueb saꞌ xya̱nkeb aꞌan. Joꞌcan nak li cablaju chi apóstol queꞌxchꞌutub chixjunileb laj pa̱banel ut queꞌxye reheb: —Incꞌaꞌ naru takacanab xchꞌolobanquil ra̱tin li Dios yal re nak tojecꞌok tzacae̱mk la̱o. Ex herma̱n, sicꞌomak saꞌ e̱ya̱nk cuukubak chi cui̱nk cha̱bilakeb xnaꞌleb ut nujenakeb chi Santil Musikꞌej riqꞌuineb. Cha̱bilak xyehom xba̱nuhomeb. Aꞌaneb li teꞌqꞌuehekꞌ saꞌ li cꞌanjel aꞌin. Ut la̱o takayal kakꞌe chi tijoc ut chixjulticanquil li ra̱tin li Dios, chanqueb. Ut queꞌxcꞌul xchꞌo̱leb chixjunil li cuanqueb aran. Queꞌxsicꞌ ru laj Esteban li napa̱ban chi tzꞌakal ut nujenak chi Santil Musikꞌej. Ut queꞌxsicꞌ ajcuiꞌ ruheb laj Felipe, laj Prócoro, laj Nicanor, laj Timón, laj Parmenas, ut laj Nicolás aj Antioquía li qui-oc saꞌ xya̱nkeb laj judío. Aꞌaneb aꞌin li queꞌxakaba̱c chi cꞌanjelac. Ut eb li apóstol queꞌxqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱neb ut queꞌtijoc. Joꞌcan nak yo̱ chi abi̱c li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ yalak bar. Ut yo̱queb chi ta̱mc laj pa̱banel aran Jerusalén. Ut nabaleb laj tij queꞌpa̱ban. Nak queꞌxchap laj EstebanLaj Esteban aꞌan jun cui̱nk osobtesinbil xban li Dios ut qꞌuebil xcuanquil chixba̱nunquil li milagro ut sachba chꞌo̱lej saꞌ xya̱nkeb li tenamit. Cuanqueb xcomoneb li nequeꞌtzoloc saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Aj libertos nequeꞌxye reheb. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuanqueb li nequeꞌchal chak saꞌ eb li tenamit Cirene, Alejandría, Cilicia ut Asia. Eb aꞌan yo̱queb chixcuechꞌinquil laj Esteban. Abanan nak quia̱tinac laj Esteban, eb aꞌan incꞌaꞌ chic queꞌru xsumenquil xban nak aꞌan qꞌuebil xnaꞌleb xban li Santil Musikꞌej. Aban cuanqueb li queꞌtumina̱c ru re teꞌxye ticꞌtiꞌ chirix laj Esteban. Ut queꞌxye: —La̱o xkabi nak yo̱ chixmajecuanquil li Dios ut laj Moisés, chanqueb. Ut queꞌxtacchiꞌi ajcuiꞌ li tenamit, joꞌqueb ajcuiꞌ laj cꞌamol be ut eb laj tzꞌi̱b. Queꞌxchap laj Esteban ut queꞌxcꞌam chiruheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judío. Ut queꞌxsicꞌ ani ta̱ticꞌtiꞌik chirix ut queꞌxkꞌaba aꞌan ut queꞌxye: —Li cui̱nk aꞌin junelic yo̱ chixsachbal xcuanquil li santil naꞌajej aꞌin ut naxtzꞌekta̱na li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. La̱o quikabi nak yo̱ chixyebal nak li Jesús laj Nazaret tixjucꞌ li naꞌajej aꞌin, ut tixjal ru li chakꞌrab li coxtzol cuiꞌ laj Moisés, chanqueb. Ut chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judío li cꞌojcꞌo̱queb aran queꞌril laj Esteban ut queꞌxqꞌue retal nak nalemtzꞌun li riloba̱l. Chanchan na-iloc jun li ángel. Laj Esteban quixchꞌolob xya̱lal chiruheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judíoUt li xyucuaꞌil eb laj tij quixpatzꞌ re laj Esteban ma ya̱l li yo̱queb chixyebal. Quichakꞌoc laj Esteban ut quixye: —Ex cuas cui̱tzꞌin ut la̱ex li nequexcꞌamoc be, abihomak li oc cue chixyebal. Li Dios li kꞌaxal lokꞌ quixcꞌutbesi rib chiru laj Abraham li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ nak cuan aran Mesopotamia nak toj ma̱jiꞌ naxic chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej Harán. Quixye re: “Tat-e̱lk saꞌ li naꞌajej aꞌin. Ta̱canabeb la̱ cuechꞌalal ut tatxic saꞌ jun li naꞌajej li tincꞌut cha̱cuu la̱in,” chan. Qui-el ut laj Abraham saꞌ li naꞌajej Caldea ut co̱ chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej Harán. Nak ac cuan saꞌ li naꞌajej aꞌan quicam lix yucuaꞌ. Ut chirix aꞌan li Dios quixtakla chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej li cuanquex cuiꞌ la̱ex anakcuan. Abanan li Dios incꞌaꞌ quixqꞌue xchꞌochꞌ laj Abraham aran. Chi ti̱c ma̱cꞌaꞌ quixqꞌue re. Abanan quixye re nak tixqꞌue chokꞌ reheb li ralal xcꞌajol li teꞌcua̱nk mokon usta toj ma̱ jun lix cocꞌal cuan. Aꞌan aꞌin li quixye li Dios re laj Abraham: “Eb la̱ cualal a̱cꞌajol teꞌcua̱nk saꞌ jalan tenamit ma̱cuaꞌ xtenamiteb. Ut saꞌ li tenamit aꞌan teꞌcua̱nk chokꞌ rahobtesinbil mo̱s ut xicꞌ teꞌilekꞌ chiru ca̱hib ciento chihab. Ut la̱in tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱n li tenamit aꞌan li teꞌrahobtesi̱nk reheb la̱ cualal a̱cꞌajol. Ut nak teꞌe̱lk saꞌ li tenamit aꞌan teꞌcꞌanjelak chicuu saꞌ li naꞌajej aꞌin,” chan li Dios. Nak li Dios quixba̱nu li contrato riqꞌuin laj Abraham quixye re nak tento teꞌxba̱nu li circuncisión. Joꞌcan nak laj Abraham quixba̱nu li circuncisión riqꞌuin laj Isaac li ralal nak ac cuan cuakxakib cutan re. Ut laj Isaac quixba̱nu riqꞌuin laj Jacob li ralal ut joꞌcan ajcuiꞌ quixba̱nu laj Jacob riqꞌuineb li ralal cablaju. Eb li ralal laj Jacob cꞌajoꞌ nak queꞌxcakali laj José li ri̱tzꞌineb. Joꞌcan nak queꞌxcꞌayi laj José ut quicꞌameꞌ aran Egipto. Abanan nak ac cuan aran Egipto, li Dios yo̱ chi tenkꞌa̱nc re. Ut aꞌan quitenkꞌan re chixcuybal li raylal li quixcꞌul. Quirosobtesi ut quixqꞌue xnaꞌleb. Ut laj faraón li acuabej aran Egipto quixqꞌue retal nak laj José cuan xnaꞌleb ut quixxakab chi takla̱nc saꞌ xbe̱n li tenamit ut saꞌ xbe̱neb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ li rochoch. Ut quicuan jun nimla cueꞌej ut jun nimla raylal saꞌ eb li tenamit Egipto ut Canaán. Ut eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ incꞌaꞌ chic queꞌxtau xtzacae̱mkeb. Nak quirabi laj Jacob nak aran Egipto cuan nabal li trigo, quixtaklaheb li ralal aran chixcꞌambaleb xtrigo. Nak queꞌco̱eb cuiꞌchic xcaꞌ sut li ralal aran Egipto, laj José quixye reheb nak aꞌan laj José li ri̱tzꞌineb. Ut saꞌ ajcuiꞌ li cutan aꞌan laj faraón quixnau nak laj José, aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajoleb laj judío. Ut chirix aꞌan laj José quixtakla xcꞌambal lix yucuaꞌ joꞌqueb ajcuiꞌ li rechꞌalal. Chixjunileb li rechꞌalal cuanqueb oꞌlaju xca̱cꞌa̱l (75). Joꞌcaꞌin nak co̱eb aran Egipto laj Jacob li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ ut aran quicam joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal. Lix bakeleb queꞌcꞌameꞌ Siquem ut queꞌmukeꞌ saꞌ li naꞌajej li quixlokꞌ laj Abraham riqꞌuineb li ralal xcꞌajol laj Hamor. Cꞌajoꞌ nak yo̱queb chi qꞌuia̱nc li ralal xcꞌajol laj Israel aran Egipto nak ac yo̱ chi cuulac xkꞌehil nak teꞌisi̱k saꞌ li tenamit aꞌan joꞌ quiyechiꞌi̱c re laj Abraham xban li Dios. Ut qui-oc jalan chic acuabej ut aꞌan incꞌaꞌ quixnau ru laj José chi moco quixnau chanru lix naꞌleb nak quicuan. Li acuabej aꞌan quixsicꞌ xya̱lal chanru nak tixba̱nu raylal reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Quixrahobtesiheb nak quixtakla xcamsinquileb li cocꞌ te̱lom li teꞌyoꞌla̱k re nak incꞌaꞌ chic teꞌta̱mk li ralal xcꞌajoleb. Saꞌ eb li cutan aꞌan quiyoꞌla laj Moisés. Li cꞌulaꞌal aꞌan raro xban li Ka̱cuaꞌ. Ut oxib po quiqꞌuiresi̱c xbaneb lix naꞌ xyucuaꞌ. Abanan quicuulac xkꞌehil nak quicanaba̱c chak saꞌ li nimaꞌ ut lix rabin laj faraón quixococ re, re ta̱ru̱k ta̱colekꞌ. Quixcꞌam chokꞌ re ut quixqꞌuiresi joꞌ tzꞌakal re. Laj Moisés quixtzol rib joꞌ nequeꞌxtzol ribeb laj Egipto. Ut cuan xnaꞌleb chi a̱tinac ut chixba̱nunquil li cha̱bil naꞌleb. Nak ac xba̱nu li caꞌcꞌa̱l chihab (40), qui-ala saꞌ xchꞌo̱l xic chirilbaleb laj Israel li rech tenamitil. Nak quiril jun reheb yo̱ chi saqꞌuecꞌ xban jun aj Egipto, quixcol saꞌ rukꞌ. Quixchap laj Egipto ut quixcamsi. Chi joꞌcaꞌin quixqꞌue re̱kaj li quixba̱nu re li rech tenamitil. Laj Moisés quixcꞌoxla nak eb li rech tenamitil teꞌxqꞌue retal nak aꞌan li ta̱cꞌanjelak chiru li Dios re xcolbaleb. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxqꞌue retal. Cuulajak chic laj Moisés quixtau cuib laj Israel yo̱queb chi pletic. Quixkꞌuseb re teꞌxcanab xchꞌeꞌbal rib. Quixye reheb: “La̱ex e̱comon e̱rib. ¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chixpletinquil e̱rib?” chan reheb. Ut li jun li yo̱ chi sacꞌoc re li jun chic quixtiquisi laj Moisés ut quixye re: “¿Ani xqꞌuehoc a̱cue chi takla̱nc ut chi rakoc a̱tin saꞌ kabe̱n? ¿Ma ta̱cuaj tina̱camsi la̱in joꞌ nak xacamsi laj Egipto ecue̱r?” chan re laj Moisés. Nak quirabi li cꞌaꞌru quixye, laj Moisés quixucuac ut quie̱lelic. Co̱ chi cua̱nc saꞌ li naꞌajej Madián li moco tzꞌakal xtenamit ta. Nak cuan aran, queꞌyoꞌla cuib li ralal. Ac xnumeꞌ chic caꞌcꞌa̱l chihab roquic saꞌ li chaki chꞌochꞌ aꞌan, nak quiril jun to̱n li qꞌuix yo̱ xxamlel nachꞌ riqꞌuin li tzu̱l Sinaí. Ut saꞌ li xam aꞌan quixcꞌutbesi rib jun li ángel chiru. Ut laj Moisés cꞌajoꞌ nak quisach xchꞌo̱l chirilbal ut quinachꞌoc riqꞌuin re ta̱ril chi us. Quirabi xya̱b xcux li Ka̱cuaꞌ nak quixye: “La̱in li Ka̱cuaꞌ Dios li queꞌxlokꞌoni chak la̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. La̱in li Dios li queꞌxlokꞌoni chak laj Abraham, laj Isaac, ut laj Jacob,” chan. Ut laj Moisés nasicsot xban xxiu ut incꞌaꞌ chic quixcuy rilbal. Ut quixye li Ka̱cuaꞌ re: “Isi la̱ xa̱b cha̱cuok xban nak li naꞌajej cuancat cuiꞌ, aꞌan santil naꞌajej. Relic chi ya̱l la̱in yo̱quin chirilbal li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal lin tenamit li cuanqueb Egipto. Ut yo̱quin ajcuiꞌ chirabinquil nak yo̱queb xkꞌokonquil ribeb xban li raylal. Joꞌcan nak xinchal chixcolbaleb saꞌ rukꞌeb laj Egipto. Abi li tinye a̱cue. Tatintakla Egipto,” chan li Ka̱cuaꞌ re laj Moisés. Laj Moisés, aꞌan li queꞌxtzꞌekta̱na laj Israel nak queꞌxye: “¿Ani xqꞌuehoc a̱cue chi takla̱nc ut chi rakoc a̱tin?” chanqueb. Aꞌan li quitakla̱c chixtenkꞌanquileb laj Israel ut chixcolbaleb. Quitakla̱c xban li Ka̱cuaꞌ nak li ángel quixcꞌutbesi rib chiru saꞌ li jun to̱n chi qꞌuix yo̱ xxamlel. Laj Moisés, aꞌan li qui-isin reheb Egipto. Nabal li milagro ut li sachba chꞌo̱lej quixba̱nu aran Egipto ut saꞌ li Caki Palau. Chiru caꞌcꞌa̱l chihab quicꞌamoc be chiruheb saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Aꞌan laj Moisés li quiyehoc chak re aꞌin reheb laj Israel: “Li Ka̱cuaꞌ le̱ Dios tixqꞌue junak profeta saꞌ e̱ya̱nk sicꞌbil ru xban joꞌ la̱in. E̱comon ajcuiꞌ la̱ex. Cheba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru tixye e̱re,” chan. Aꞌan li quicuan rochbeneb laj Israel nak queꞌxchꞌutub ribeb saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Quicuan rochbeneb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ ut rochben ajcuiꞌ li ángel li quia̱tinac riqꞌuin saꞌ li tzu̱l Sinaí nak quixye re li ra̱tin li Dios li naqꞌuehoc yuꞌam re nak aꞌan chic ta̱yehok ke la̱o. Abanan eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ incꞌaꞌ queꞌraj xpa̱banquil li cꞌaꞌru quixye. Queꞌxtzꞌekta̱na ban ut queꞌraj raj sukꞌi̱c cuiꞌchic Egipto. Queꞌxye re laj Aarón: “Yi̱b kadios re teꞌcꞌamok be chiku. Incꞌaꞌ nakanau cꞌaꞌru xcꞌul chak laj Moisés li qui-isin chak ke Egipto. ¿Cꞌaꞌru aj e nak yo̱ko chiroybeninquil?” chanqueb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Joꞌcan nak queꞌxyi̱b riqꞌuin oro xjalam u̱ch jun li cuacax ut queꞌmayejac chiru. Cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb chirilbal lix dioseb li queꞌxyi̱b riqꞌuin rukꞌeb. Ut queꞌxba̱nu jun li ninkꞌe re xlokꞌoninquil. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ Dios quixcanabeb xjuneseb. Quixcanabeb chixlokꞌoninquil li chahim li cuan chiru choxa. Ut quitzꞌakloc ru li tzꞌi̱banbil chak najter xbaneb li profeta nak queꞌxye:La̱ex aj Israel, ¿ma quexmayejac ta biꞌ chak chicuu la̱in nak yo̱quex chak chi numecꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ chiru caꞌcꞌa̱l chihab? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ le̱ yi̱banbil dios Moloc ut Renfán quelokꞌoni? La̱ex queyi̱b li jalam u̱ch aꞌin re te̱lokꞌoni. Joꞌcan nak texincanab re nak jalan tenamit ta̱numta̱k saꞌ e̱be̱n ut texcꞌamekꞌ chi najt saꞌ jun li naꞌajej li cuan jun pacꞌal li tenamit Babilonia, chan li Ka̱cuaꞌ. () Eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxyi̱b ajcuiꞌ chak li tabernáculo nak yo̱queb chak chi numecꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut aran xocxo li chakꞌrab. Queꞌxyi̱b joꞌ li retalil li quicꞌuteꞌ chiru laj Moisés xban li Dios. Eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ queꞌxcꞌul li muheba̱l aꞌin. Ut nak laj Josué quicꞌamoc be chiruheb chi pletic, queꞌxcꞌam li muheba̱l chirixeb. Ut queꞌre̱chani lix chꞌochꞌeb li ma̱cuaꞌeb aj judío nak li Dios quirisi chiruheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ li xicꞌ queꞌiloc reheb. Li muheba̱l aꞌan quicꞌanjelac saꞌ eb li cutan aꞌan toj chalen nak quicuan laj David chokꞌ rey. Laj David quixba̱nu li cꞌaꞌru quiraj li Dios, ut li Dios quisahoꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin. Quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak tixyi̱b li templo bar teꞌxlokꞌoni cuiꞌ li Dios li quixlokꞌoni laj Jacob. Abanan ma̱cuaꞌ laj David quiyi̱ban re li templo. Laj Salomón, aꞌan li quiyi̱ban re. Quixyi̱b li templo usta li nimajcual Dios incꞌaꞌ nacuan saꞌ junak cab yi̱banbil xban cui̱nk joꞌ quixye chak li profeta Isaías nak quixye chi joꞌcaꞌin: Li choxa, aꞌan li naꞌajej li nincꞌojla cuiꞌ ut li ruchichꞌochꞌ, aꞌan xnaꞌaj li cuok. ¿Cꞌaꞌru chi ochochil ta̱ru̱k te̱yi̱b chokꞌ cue? Ut, ¿bar cuan lin naꞌaj li tinhila̱nk cuiꞌ? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ la̱in xinyi̱ban re chixjunil li cꞌaꞌru cuan? chan li Ka̱cuaꞌ. () La̱ex incꞌaꞌ nequetau xya̱lal. Kꞌaxal cau e̱chꞌo̱l. Chanchanex li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban re li Dios. Junelic nequekꞌetkꞌeti e̱rib chiru li Santil Musikꞌej joꞌ queꞌxba̱nu le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. ¿Ma cuan ta biꞌ junak profeta incꞌaꞌ quirahobtesi̱c xbaneb le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ queꞌxcamsiheb li queꞌchꞌoloban chak resil lix cꞌulunic li jun li Ti̱c Xchꞌo̱l, li quekꞌaxtesi la̱ex chi camsi̱c? La̱ex quecꞌul li chakꞌrab li quixqꞌue e̱re li ángel, abanan incꞌaꞌ nequeba̱nu li cꞌaꞌru naxye, chan laj Esteban. Nak queꞌxcamsi laj EstebanNak queꞌrabi li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal laj Esteban, cꞌajoꞌ nak queꞌjoskꞌoꞌ. Queꞌxcꞌuxuxi li ruch re xbaneb xjoskꞌil. Ut laj Esteban nujenak chi Santil Musikꞌej. Qui-iloc saꞌ choxa ut quiril lix nimajcual lokꞌal li Dios ut quiril li Jesús saꞌ xnim ukꞌ li Dios. Quixye: —Ilomak. Teto li choxa nak nacuil ut li Cꞌajolbej cuan chi xnim ukꞌ li Dios, chan. Ut eb li tenamit xicꞌ queꞌrabi li quixye ut queꞌxtzꞌap lix xiqueb ut queꞌxjap reheb chi cau xban xjoskꞌileb ut jun xiquiqueb saꞌ xbe̱n nak queꞌxchap. Queꞌrisi laj Esteban saꞌ li tenamit. Ut eb li oqueb re chi cutuc re chi pec, queꞌxcanab li rakꞌeb chi rok jun li sa̱j cui̱nk aj Saulo xcꞌabaꞌ. Nak yo̱queb chixcutbal chi pec, laj Esteban yo̱ chi tijoc ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ Jesús, cꞌul lin musikꞌ.— Quixcuikꞌib rib, quixjap re chi cau ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, ma̱qꞌue li ma̱c aꞌin saꞌ xbe̱neb.— Ut nak quixye aꞌan, quicam. Laj Saulo xicꞌ narileb laj pa̱banelLaj Saulo quixcꞌul xchꞌo̱l nak queꞌxcamsi laj Esteban. Chalen saꞌ li cutan aꞌan queꞌoc xrahobtesinquileb chixjunileb laj pa̱banel aran Jerusalén ut cꞌajoꞌ li raylal queꞌxcꞌul. Ut chixjunileb quilajeꞌxjeqꞌui rib saꞌ eb li naꞌajej Judea ut Samaria. Caꞌaj chic eb li apóstol queꞌcana Jerusalén. Cuib oxib laj pa̱banel queꞌmukuc re laj Esteban ut cꞌajoꞌ nak queꞌrahoꞌ xchꞌo̱leb xban lix camic. Aban laj Saulo yalyo xkꞌe chixrahobtesinquileb laj pa̱banel. Na-oc saꞌ eb li cab ut narisiheb saꞌ rochocheb ut naxcꞌameb saꞌ tzꞌalam, joꞌ cui̱nk joꞌ ixk. Ut chixjunileb li queꞌxjeqꞌui ribeb saꞌ jalan naꞌajej yo̱queb chixyebal resil li evangelio yalak bar. Laj Felipe yo̱ chixyebal resil aran Samaria nak li Jesús, aꞌan li CristoLaj Felipe co̱ saꞌ li tenamit Samaria ut qui-oc chixchꞌolobanquil resil chiruheb li tenamit nak li Cristo, aꞌan laj Colonel li yechiꞌinbil xban li Dios. Ut chixjunileb queꞌxqꞌue xchꞌo̱l chirabinquil li a̱tin li quixye laj Felipe xbaneb li milagro quilajxba̱nu. Nabaleb li cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb queꞌqꞌuirtesi̱c. Japjo̱queb re li ma̱us aj musikꞌej nak nequeꞌel riqꞌuineb. Ut nabaleb li ye̱k rokeb ut li sic rok rukꞌeb quilajeꞌqꞌuirtesi̱c. Ut cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb saꞌ li tenamit aꞌan. Laj Simón laj kꞌe quiraj xlokꞌbal xcuanquil li DiosQuicuan jun li cui̱nk aj Simón xcꞌabaꞌ. Aꞌan aj kꞌe. Ac najter na-oc chixbalakꞌinquileb li cuanqueb saꞌ li tenamit Samaria. Aꞌan naxye nak nim xcuanquil. Ut chixjunileb li tenamit, joꞌ li cuanqueb xcuanquil joꞌ ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil, queꞌrabi li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal laj Simón ut queꞌxye: —Li cui̱nk aꞌin, cuan xcuanquil li Dios riqꞌuin, chanqueb. Ut queꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye xban nak ac junxil na-oc chixbalakꞌinquileb. Aꞌut laj Felipe yo̱ chixjulticanquil resil xnimal xcuanquilal li Dios ut li Jesucristo. Ut nabaleb queꞌpa̱ban ut queꞌcubsi̱c xhaꞌ, joꞌ cui̱nk joꞌ ixk. Ut quipa̱ban ajcuiꞌ laj Simón ut quicubsi̱c xhaꞌ. Ut yo̱ chi xic chirix laj Felipe yalak bar. Quisach xchꞌo̱l chirilbaleb li milagro ut li sachba chꞌo̱lej li yo̱ chixba̱nunquil laj Felipe. Eb li apóstol li toj cuanqueb Jerusalén queꞌrabi resil nak eb laj Samaria yo̱queb chixpa̱banquil li Dios. Joꞌcan nak queꞌxtakla laj Pedro ut laj Juan aran. Nak queꞌcuulac Samaria, queꞌtijoc saꞌ xbe̱neb laj pa̱banel re nak teꞌxcꞌul li Santil Musikꞌej xban nak toj ma̱jiꞌ queꞌxcꞌul. Caꞌaj cuiꞌ queꞌcubsi̱c xhaꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Laj Pedro ut laj Juan queꞌxqꞌue li rukꞌeb saꞌ xbe̱neb ut queꞌxcꞌul li Santil Musikꞌej. Ut quiril laj Simón nak riqꞌuin xqꞌuebal li rukꞌeb li apóstol saꞌ xbe̱neb, nequeꞌxcꞌul li Santil Musikꞌej. Ut quixyechiꞌi tumin reheb laj Pedro ut laj Juan ut quixye reheb: —Qꞌue cue li cuanquil aꞌan re nak li ani tinqꞌue li cuukꞌ saꞌ xbe̱n tixcꞌul li Santil Musikꞌej, chan. Laj Pedro quixye re: —Chisachk la̱ tumin a̱cuochben xban nak xacꞌoxla nak ta̱ru̱k ta̱lokꞌ riqꞌuin tumin li naxqꞌue chi ma̱tan li Ka̱cuaꞌ Dios, chan. La̱at incꞌaꞌ ta̱ru̱k ta̱cꞌul li ma̱tan aꞌin xban nak moco ti̱c ta la̱ chꞌo̱l chiru li Dios. Cui ta̱yotꞌ a̱chꞌo̱l ta̱jal a̱cꞌaꞌux ut ta̱canab xba̱nunquil li ma̱usilal aꞌin ut cui ta̱tzꞌa̱ma a̱cuybal chiru li Dios, ma̱re chan nak tixcuy a̱ma̱c riqꞌuin li xacꞌoxla. La̱at cꞌajoꞌ nak nacatcakalin ut junes ma̱usilal nacacꞌoxla, chan laj Pedro. Quichakꞌoc laj Simón ut quixye: —Chextijok chicuix chiru li Ka̱cuaꞌ re nak incꞌaꞌ tincꞌul joꞌ xaye la̱at, chan. Nak ac xeꞌxchꞌolob xya̱lal li ra̱tin li Dios ut queꞌxye resil li Jesucristo, laj Pedro ut laj Juan queꞌsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén. Ut queꞌxchꞌolob xya̱lal saꞌ nabal chi tenamit cuanqueb saꞌ xcue̱nt Samaria. Laj Felipe quixchꞌolob xya̱lal chiru li cui̱nk Etiopía xtenamitUt jun lix ángel li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin laj Felipe ut quixye re: —Tatxic saꞌ li be li cuan saꞌ li sur. Li be aꞌan li nanumeꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ naxic Jerusalén toj Gaza.— Laj Felipe co̱. Nak yo̱ chi xic quiril jun li cui̱nk aj Etiopía. Aꞌan jun eunuco qꞌuebil xcuanquil chi cꞌanjelac chiru lix Candace li reina li cuan Etiopía. Saꞌ rukꞌ li cui̱nk aꞌan kꞌaxtesinbil chixjunil lix biomal li reina. Li cui̱nk aꞌan co̱ Jerusalén chixlokꞌoninquil li Dios. Yo̱ chi sukꞌi̱c saꞌ rochoch. Cꞌojcꞌo saꞌ lix carruaje ut yo̱ chirilbal xsaꞌ li hu li quixtzꞌi̱ba li profeta Isaías. Li Santil Musikꞌej quixye re laj Felipe: —Ayu, jilon chixcꞌatk li carruaje aꞌan, chan. Quijiloc laj Felipe ut quirabi nak li cui̱nk yo̱ chirilbal xsaꞌ li hu li quixtzꞌi̱ba li profeta Isaías. Laj Felipe quixpatzꞌ re: —¿Ma nacatau ru li yo̱cat chirilbal? chan re. Ut li cui̱nk quixye: —¿Chanru nak tintau ru cui ma̱ ani junak ta̱cꞌutuk lix ya̱lal chicuu?— Ut quixtzꞌa̱ma chiru laj Felipe nak ta̱takekꞌ saꞌ li carruaje ut ta̱cꞌojla̱k chixcꞌatk. Ut li hu li yo̱ chirilbal xsaꞌ, aꞌan li quixtzꞌi̱ba li profeta Isaías. Naxye chi joꞌcaꞌin:Nak yo̱ xrahobtesinquil, quixcubsi rib ut ma̱ jun a̱tin quixye joꞌ jun carner nak quicꞌameꞌ chi camsi̱c. Chanchan nak naxcanab rib li carner chi besecꞌ li rix chiruheb li nequeꞌbesoc re, joꞌcan quixba̱nu aꞌan. Ut ma̱ jun a̱tin quixye. Usta ma̱cꞌaꞌ xma̱c, quichapeꞌ ut quiqꞌueheꞌ chi camsi̱c. Ut ma̱ ani qui-oquen chirix re xcolbal. Quicamsi̱c ban. ¿Ani ta̱ru̱k ta̱yehok li resil lix yibal ru xnaꞌlebeb li rech tenamitil? () Li cui̱nk quixye re laj Felipe: —Ye cue, ¿ani chi aj ix naxye aꞌin li profeta? ¿Ma chirix aꞌan, malaj ut chirix jalan chic? chan. Laj Felipe qui-oc chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiru. Quixtiquib riqꞌuin li quixtzꞌi̱ba li profeta Isaías ut toj quixchꞌolob xya̱lal chirix li Jesucristo. Nak yo̱queb chi xic, queꞌcuulac cuan cuiꞌ jun li haꞌ. Ut li cui̱nk quixye: —Arin cuan haꞌ. ¿Ma incꞌaꞌ ta̱ru̱k ta̱cube̱k inhaꞌ la̱in? chan. Ut laj Felipe quixye re: —Cui nacapa̱b chi anchal a̱chꞌo̱l li Jesucristo, ta̱ru̱k ta̱cube̱k a̱haꞌ, chan. Li cui̱nk quichakꞌoc ut quixye: —Ninpa̱b nak li Jesucristo, aꞌan Ralal li Dios, chan. Ut quixxakab li carruaje. Tojoꞌnak laj Felipe ut li cui̱nk co̱eb saꞌ li haꞌ ut laj Felipe quixcubsi xhaꞌ. Nak queꞌel chak saꞌ li haꞌ, li Santil Musikꞌej quixcꞌam laj Felipe ut li cui̱nk incꞌaꞌ chic quiril ru. Co̱ xjunes chi sa saꞌ xchꞌo̱l. Ut laj Felipe quicꞌameꞌ Azoto ut coxnumekꞌ saꞌ chixjunileb li tenamit. Yo̱ chixchꞌolobanquil xya̱lal li evangelio chalen nak quicuulac saꞌ li tenamit Cesarea. Laj Saulo quipa̱banNak yo̱ chi cꞌulma̱nc aꞌin, laj Saulo toj yo̱ chixrahobtesinquileb li nequeꞌpa̱ban re li Ka̱cuaꞌ ut yo̱ chixyebal nak toj tixcamsiheb. Joꞌcan nak co̱ riqꞌuin li xyucuaꞌil aj tij. Ut quixtzꞌa̱ma lix hu chiru re tixkꞌaxtesi saꞌ eb li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío aran Damasco re ta̱ru̱k tixchapeb laj pa̱banel li tixtau aran, joꞌ cui̱nk joꞌ ixk. Tixchapeb ut tixcꞌameb chi pre̱xil Jerusalén. Yo̱ chi xic ut nak ac cuulac re saꞌ li tenamit Damasco, saꞌ junpa̱t quisuteꞌ xban jun chanchan xam quichal saꞌ choxa. Quitꞌaneꞌ saꞌ chꞌochꞌ laj Saulo ut quirabi jun xya̱b cux yo̱ chixyebal re: —At Saulo, at Saulo, ¿Cꞌaꞌut nak yo̱cat chixba̱nunquil raylal cue?— Laj Saulo quixye: —¿Anihat la̱at, at Ka̱cuaꞌ?— Ut li yo̱ chi a̱tinac quixye: —La̱in li Jesús li xicꞌ yo̱cat chirilbal. Yo̱cat chixtacuasinquil a̱cuib nak xicꞌ yo̱cat chicuilbal, chan. Nasicsot xban xxiu laj Saulo nak quixye: —Ka̱cuaꞌ, ¿cꞌaꞌru ta̱cuaj tinba̱nu? chan. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye: —Cuaclin ut ayu saꞌ li tenamit, ut aran ta̱yehekꞌ a̱cue cꞌaꞌru us ta̱ba̱nu, chan. Ut eb li cui̱nk li yo̱queb chi xic rochben sachso̱queb xchꞌo̱l queꞌcana. Yo̱queb chirabinquil li yo̱ chi a̱tinac, abanan incꞌaꞌ queꞌril ru li ani yo̱ chi a̱tinac. Quicuacli laj Saulo ut nak quixte li xnakꞌ ru, incꞌaꞌ chic qui-iloc. Chꞌilonbil chi rukꞌ nak quicꞌameꞌ saꞌ li tenamit Damasco. Aran quicuan chiru oxib cutan. Incꞌaꞌ na-iloc ut incꞌaꞌ quicuaꞌac chi moco qui-ucꞌac. Aran Damasco cuan jun laj pa̱banel aj Ananías xcꞌabaꞌ. Li Ka̱cuaꞌ quia̱tinac riqꞌuin saꞌ visión ut quixye re: —At Ananías.— Quichakꞌoc ut quixye re: —Cueꞌquin, Ka̱cuaꞌ.— Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —La̱in tinye a̱cue, ayu saꞌ rochoch laj Judas li cuan saꞌ li nim be li Ti̱c nequeꞌxye re. Aran ta̱sicꞌ jun li cui̱nk li xchal chak Tarso. Aj Saulo xcꞌabaꞌ. Aꞌan yo̱ chi tijoc aran. Laj Saulo xril jun li visión. Xat-oc riqꞌuin nak xril ut xaqꞌue la̱ cuukꞌ saꞌ xbe̱n re nak ta̱ilok cuiꞌchic, chan li Ka̱cuaꞌ. Laj Ananías quichakꞌoc ut quixye: —At Ka̱cuaꞌ, nabal queꞌyehoc resil cue nak xicꞌ narileb laj pa̱banel li cui̱nk aꞌan. Cꞌajoꞌ li raylal nalajxba̱nu reheb la̱ cualal a̱cꞌajol li cuanqueb aran Jerusalén. Ut joꞌcan ajcuiꞌ arin xqꞌueheꞌ xcuanquil xbaneb li xbe̱nil aj tij chixqꞌuebaleb saꞌ tzꞌalam chixjunileb li nequeꞌpa̱ban a̱cue, chan laj Ananías. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye re: —Ayu xban nak li cui̱nk aꞌan sicꞌbil ru inban re xyebal resil li colba-ib saꞌ incꞌabaꞌ la̱in reheb li cuanqueb saꞌ xcuanquil ut reheb ajcuiꞌ li ma̱cuaꞌeb aj judío joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol laj Israel. La̱in tincꞌut chiru joꞌ qꞌuial li raylal tento tixcꞌul saꞌ incꞌabaꞌ la̱in, chan li Ka̱cuaꞌ. Co̱ ut laj Ananías ut qui-oc saꞌ li cab joꞌ quiyeheꞌ re. Quixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱n laj Saulo ut quixye re: —Hermano Saulo, li Ka̱cuaꞌ Jesús, li quixcꞌutbesi rib cha̱cuu saꞌ li be nak yo̱cat chi cha̱lc arin, aꞌan xtaklan chak cue arin re nak ta̱ru̱k tat-ilok cuiꞌchic ut ta̱cꞌul li Santil Musikꞌej, chan laj Ananías re. Ut saꞌ junpa̱t quitꞌaneꞌ chanchan xpat li ru ut qui-iloc cuiꞌchic. Quixakli ut quicubsi̱c xhaꞌ. Ut nak ac xcuaꞌac, quicacuu cuiꞌchic. Laj Saulo quicana cuib oxib cutan saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel li cuanqueb Damasco. Laj Saulo quixye resil li colba-ib aran DamascoLaj Saulo ticto qui-oc chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chirix li Jesús, chiruheb li tenamit saꞌ eb li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío ut quixye reheb: —Li Jesús, aꞌan li Cristo li Ralal li Dios, chan. Ut chixjunileb li yo̱queb chi abi̱nc re queꞌsach xchꞌo̱leb chirabinquil ut queꞌxye: —¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌan li yo̱ chi rahobtesi̱nc reheb laj pa̱banel aran Jerusalén? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ re xchapbaleb laj pa̱banel nak xchal arin re nak tixcꞌameb riqꞌuineb li xbe̱nil aj tij? chanqueb. Ut laj Saulo kꞌaxal cuiꞌchic quixqꞌue xchꞌo̱l chixchꞌolobanquil xya̱lal ut queꞌsach xchꞌo̱leb laj judío li cuanqueb Damasco xban nak yo̱ chixcꞌutbal chi tzꞌakal chiruheb nak li Jesús aꞌan li Cristo laj Colonel li yechiꞌinbil xban li Dios. Ac cuan cutan xcꞌulbal aꞌan nak queꞌxcꞌu̱b ru chi ribileb rib laj judío chanru nak teꞌxcamsi laj Saulo. Abanan laj Saulo quirabi resil nak teꞌraj xcamsinquil. Eb aꞌan chi kꞌek chi cutan yo̱queb chixcꞌacꞌalenquil li oqueba̱l re li tenamit re teꞌxcamsi. Ut eb laj pa̱banel queꞌxqꞌue saꞌ jun nimla chacach ut chiru kꞌojyi̱n queꞌxcubsi chirix li tzꞌac. Joꞌcan nak quicoleꞌ laj Saulo chiruheb li queꞌajoc re xcamsinquil. Quicuulac laj Saulo JerusalénNak quicuulac Jerusalén, laj Saulo quiraj oc saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel. Abanan eb aꞌan queꞌxucuac. Incꞌaꞌ queꞌxpa̱b nak aꞌan aj pa̱banel chic. Ut laj Bernabé quixcꞌam laj Saulo riqꞌuineb li apóstol ut quixserakꞌi reheb chanru nak quiril ru li Ka̱cuaꞌ saꞌ li be ut quixye ajcuiꞌ reheb chanru nak quixchꞌolob xya̱lal li Jesucristo chi cau xchꞌo̱l aran Damasco. Ut laj Saulo quicana riqꞌuineb laj pa̱banel aran Jerusalén ut co̱ yalak bar chixyebal resil li Jesucristo chi cau xchꞌo̱l. Ut quixchꞌolob lix ya̱lal chiruheb laj judío li nequeꞌa̱tinac saꞌ griego. Eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌraj rabinquil. Queꞌraj ban xcamsinquil. Nak eb laj pa̱banel queꞌrabi resil nak teꞌraj xcamsinquil, queꞌxcꞌam laj Saulo aran Cesarea ut aran chic queꞌxtakla Tarso. Ut incꞌaꞌ chic queꞌrahobtesi̱c laj pa̱banel li cuanqueb Judea, Galilea, ut Samaria. Yo̱queb chi qꞌui̱c saꞌ xpa̱ba̱leb. Nequeꞌxxucua ru li Ka̱cuaꞌ. Ut li Santil Musikꞌej yo̱ chixqꞌuebal xcacuilal xchꞌo̱leb. Cꞌajoꞌ nak yo̱queb chi ta̱mc. Nak quiqꞌuirtesi̱c laj EneasUt laj Pedro, nak yo̱ chirulaꞌaninquileb chixjunileb laj pa̱banel yalak bar, quicuulac ajcuiꞌ riqꞌuineb laj pa̱banel li cuanqueb Lida. Aran quixtau jun li cui̱nk aj Eneas xcꞌabaꞌ. Cuakxakib chihab roquic lix yajel ut incꞌaꞌ chic nacuacli. Sic li rok rukꞌ. Ut laj Pedro quixye re: —At Eneas, li Ka̱cuaꞌ Jesucristo tatxqꞌuirtesi anakcuan. Xaklin ut xoc la̱ cuarib, chan. Ut saꞌ junpa̱t quixakli li cui̱nk. Ut chixjunileb li cuanqueb Lida ut Sarón queꞌril nak quiqꞌuira li cui̱nk ut queꞌxpa̱b li Ka̱cuaꞌ. Lix Dorcas quicuaclesi̱c cuiꞌchic chi yoꞌyo xban laj PedroUt quicuan aran Jope jun li ixk aj pa̱banel xTabita xcꞌabaꞌ. Chi jalbil ru naraj naxye Dorcas. Junelic yo̱ chixba̱nunquil usilal reheb li ras ri̱tzꞌin ut naxtenkꞌaheb li nebaꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan quiyajer ut quicam. Queꞌratesi ut queꞌxjilib saꞌ jun li naꞌajej li cuan sa xcaꞌ tasal li cab. Li tenamit Jope nachꞌ cuan riqꞌuin li tenamit Lida bar cuan cuiꞌ laj Pedro. Eb laj pa̱banel queꞌrabi nak cuan aran. Queꞌxtakla cuib li cui̱nk chixbokbal. —Cha̱lkat chi junpa̱t kiqꞌuin, chanqueb re laj Pedro. Laj Pedro co̱ rochbeneb. Nak quicuulac, queꞌxcꞌam saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ li camenak. Aran quisuteꞌ xbaneb li xma̱lcaꞌan. Yo̱queb chi ya̱bac ut queꞌxcꞌut chiru li tꞌicr li quixyi̱b lix Dorcas nak toj cuan saꞌ xya̱nkeb. Laj Pedro quirisiheb chirix cab. Quixcuikꞌib rib ut qui-oc chi tijoc. Ut quiril li camenak ut quixye re: —Tabita, cuaclin, chan. Ut li ixk quixte li xnakꞌ ru, ut nak quiril ru laj Pedro, quicꞌojla. Laj Pedro quixchap chi rukꞌ ut quixcuaclesi. Quixbokeb li xma̱lcaꞌan joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb laj pa̱banel ut quixxakab chiruheb chi yoꞌyo chic. Qui-el resil saꞌ chixjunil li tenamit Jope li cꞌaꞌru quicꞌulman. Xban aꞌan nabaleb queꞌpa̱ban re li Ka̱cuaꞌ. Laj Pedro najt quicuan aran Jope. Quihilan saꞌ rochoch jun li cui̱nk aj yi̱bom tzꞌu̱m, aj Simón xcꞌabaꞌ. Laj Pedro ut laj CornelioQuicuan jun li cui̱nk aran Cesarea aj Cornelio xcꞌabaꞌ. Aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb jun chꞌu̱tal chi soldado aj Italia nequeꞌxye re. Li cui̱nk aꞌan quixxucua ru li Dios joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb saꞌ li rochoch. Cha̱bil xnaꞌleb ut junelic natijoc chiru li Dios ut junelic naxtenkꞌaheb li nebaꞌ. Saꞌ jun li cutan saꞌ oxib o̱r tana re ecuu laj Cornelio quiril saꞌ visión nak qui-oc jun li ángel riqꞌuin ut quixye re: —At Cornelio, chan. Laj Cornelio ta̱xucuak nak quiril li ángel ut quixye: —Cꞌaꞌru ta̱cuaj tinba̱nu, Ka̱cuaꞌ.— Li ángel quixye: —Li Dios xrabi la̱ tij. Nacuulac chiru li cꞌaꞌru nacaba̱nu re xtenkꞌanquileb li nebaꞌ. Anakcuan tinye a̱cue takla cuib oxibakeb li cui̱nk aran Jope chixcꞌambal chak li cui̱nk aj Simón xcꞌabaꞌ. Aj Pedro nayeman ajcuiꞌ re. Aꞌan ta̱yehok a̱cue cꞌaꞌru us ta̱ba̱nu. Aꞌan yo̱ chi hila̱nc saꞌ rochoch laj Simón laj yi̱bom tzꞌu̱m. Li rochoch cuan chire li palau, chan li ángel. Nak ac x-el li ángel riqꞌuin, laj Cornelio quixbok cuib lix mo̱s cui̱nk ut quixbok ajcuiꞌ jun reheb lix soldado li naxxucua ru li Dios. Quixserakꞌi reheb chixjunileb li quiyeheꞌ re xban li ángel ut quixtaklaheb Jope re nak teꞌxcꞌam chak laj Pedro. Cuulajak chic ac cuulaqueb na re saꞌ li tenamit Jope nak laj Pedro quitakeꞌ saꞌ xcaꞌ tasal li cab chi tijoc. Caꞌchꞌin na chic ma̱ cuaꞌleb. Quichal xtzꞌocajic ut quiraj raj ru cuaꞌac. Abanan toj yo̱queb chixyi̱banquil lix tzacae̱mk. Nak toj yo̱ chiroybeninquil lix tzacae̱mk, quiril jun li visión. Quiril nak teto li choxa ut chanchan jun nimla saki tꞌicr yo̱ chak chi cubec. Pixbil saꞌ xca̱ pacꞌalil lix xuc li tꞌicr ut yo̱ chak chi cubec saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chi saꞌ li tꞌicr aꞌan cuanqueb chak nabal pa̱y ru li xul xcomoneb li nequeꞌcuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cuanqueb cuan cuib rokeb ut cuib rukꞌ, cuanqueb xcomoneb li cꞌantiꞌ ut cuanqueb xcomoneb li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa. Ut quirabi jun xya̱b cux quixye re: —At Pedro, chap a̱cue li xul aꞌin. Ta̱camsi ut ta̱tiu, chan. Laj Pedro quixye: —Incꞌaꞌ, Ka̱cuaꞌ. Ma̱ jun sut xintzaca cꞌaꞌak re ru li naxye saꞌ li chakꞌrab nak incꞌaꞌ us xtzacanquil, chan. Ut quixye cuiꞌchic li yo̱ chi a̱tinac: —La̱at incꞌaꞌ naru nacacꞌoxla nak incꞌaꞌ us ta̱tzaca li cꞌaꞌru xye li Dios nak us ta̱tzaca, chan. Oxib sut quiyeheꞌ re chi joꞌcan ut chirix aꞌan quixoqueꞌ li nimla tꞌicr aꞌan ut quicꞌameꞌ cuiꞌchic saꞌ choxa. Laj Pedro toj yo̱ ajcuiꞌ chixcꞌoxlanquil cꞌaꞌru xya̱lal li quicꞌutbesi̱c chiru nak queꞌcuulac li cui̱nk li queꞌtakla̱c xban laj Cornelio. Cuanqueb chire li cab ut yo̱queb chixpatzꞌbal bar cuan li rochoch laj Simón. Queꞌxpatzꞌ ma aran cuan chi hila̱nc laj Simón li nequeꞌxye aj Pedro re. Laj Pedro toj yo̱ ajcuiꞌ chixcꞌoxlanquil cꞌaꞌru xya̱lal li visión li quiril nak li Santil Musikꞌej quixye re: —Oxib li cui̱nk xeꞌchal cha̱sicꞌbal. Ayu, cuben ut a̱tinaheb chak. Matcꞌoxlac chi xic chirixeb xban nak la̱in xintaklan chak reheb, chan. Joꞌcan nak laj Pedro quicube ut quixye reheb li cui̱nk: —Cueꞌquin. La̱in laj Simón Pedro li niquine̱sicꞌ. ¿Cꞌaꞌru xcꞌamoc chak e̱re toj arin ut cꞌaꞌru te̱raj cuiqꞌuin? chan. Eb aꞌan queꞌxye: —Laj Cornelio li capitán xtaklan chak ke. Aꞌan jun cui̱nk ti̱c xchꞌo̱l ut naxxucua ru li Dios. Chixjunileb laj judío nequeꞌxqꞌue saꞌ xnakꞌ ruheb. Jun x-ángel li Dios quixcꞌutbesi rib chiru ut quixye re nak tatxbok saꞌ rochoch re nak ta̱ru̱k ta̱rabi li cꞌaꞌru ta̱ye re, chanqueb re. Laj Pedro quirocsiheb ut queꞌxnumsi li kꞌojyi̱n saꞌ li cab aꞌan. Saꞌ li cutan jun chic laj Pedro co̱ chirixeb. Ut cuib oxib laj pa̱banel re Jope queꞌco̱eb chirix. Joꞌ cuulajak chic queꞌcuulac Cesarea ut laj Cornelio yo̱ chiroybeninquileb rochbeneb li rechꞌalal ut eb li tzꞌakal rami̱g li quixbok riqꞌuin. Nak laj Pedro quicuulac saꞌ li rochoch, laj Cornelio qui-el chixcꞌulbal. Quixcuikꞌib rib chiru re xlokꞌoninquil. Abanan laj Pedro quixye re: —Cuaclin. Mina̱lokꞌoni la̱in xban nak la̱in yal cui̱nkin joꞌ la̱at, chan. Yo̱ chi a̱tinac riqꞌuin laj Cornelio nak yo̱queb chi oc saꞌ li cab. Nak queꞌoc, queꞌxtau nabaleb ac chꞌutchꞌu̱queb saꞌ li cab. Laj Pedro quixye reheb: —La̱ex nequenau nak lix chakꞌrabeb laj judío naxye nak incꞌaꞌ naru takajunaji kib riqꞌuineb li ma̱cuaꞌeb aj judío chi moco ta̱ru̱k to-oc saꞌ rochocheb. Abanan xcꞌut chicuu li Ka̱cuaꞌ Dios nak ma̱ jun li cristian tintzꞌekta̱na chi moco tinye nak incꞌaꞌ us a̱tinac riqꞌuineb. Joꞌcan nak incꞌaꞌ xinkꞌetkꞌeti cuib chi cha̱lc nak xineꞌxbok chak. Ye cue cꞌaꞌut nak xatakla inbokbal, chan. Quichakꞌoc laj Cornelio ut quixye: —Ca̱hib cutan anakcuan joꞌcaꞌin ajcuiꞌ ho̱nal nak yo̱quin chi ayunic ut chi tijoc saꞌ li cuochoch. Oxib o̱r re ecuu quixcꞌutbesi rib chicuu jun li cui̱nk nalemtzꞌun li rakꞌ. Quixye cue, “At Cornelio, li Dios quirabi la̱ tij. Nacuulac chiru li cꞌaꞌru nacaba̱nu re xtenkꞌanquileb li nebaꞌ. Takla xcꞌambal laj Simón Pedro li cuan aran Jope. Yo̱ chi hila̱nc saꞌ li rochoch laj Simón laj yi̱bom tzꞌu̱m. Li rochoch aꞌan cuan chire li palau. Nak ta̱cꞌulu̱nk laj Pedro, tixchꞌolob cha̱cuu lix ya̱lal,” chan cue li ángel. Joꞌcan nak xintakla a̱cꞌambal saꞌ junpa̱t. Ut la̱at xaba̱nu usilal ke. Xatcꞌulun. Anakcuan ut chikajunilo cuanco arin chiru li Dios chirabinquil chixjunil li cꞌaꞌru ta̱ye ke li xye chak a̱cue li Dios, chan laj Cornelio re laj Pedro. Laj Pedro quixye re laj Cornelio nak li Dios incꞌaꞌ naxsicꞌ ru li ani naxraQuixtiquib a̱tinac laj Pedro ut quixye: —Anakcuan xinqꞌue retal chi tzꞌakal nak li Dios incꞌaꞌ naxsicꞌ ru li ani naxra. Li ani naxxucua ru li Dios ut naxba̱nu li ti̱quilal aꞌ yal bar xtenamit, li jun aꞌan naraheꞌ xban li Dios. La̱ex nequenau nak li Dios quixtakla resil li colba-ib reheb laj Israel. Li colba-ib, aꞌan li naqꞌuehoc tuktu̱quil usilal saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Ut li Jesucristo, aꞌan li Ka̱cuaꞌ, ut nim xcuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil. La̱ex nequenau cꞌaꞌru quicꞌulman saꞌ chixjunil li tenamit Judea. Quiticla aran Galilea nak ac xchꞌoloba̱c resil li cubi haꞌ xban laj Juan. Ac e̱rabiom resil li Jesucristo aj Nazaret. Li Dios quixqꞌue li Santil Musikꞌej re, ut quixqꞌue xcuanquil. Aꞌan quibe̱c yalak bar chixba̱nunquil li usilal ut chixqꞌuirtesinquileb li tacuasinbileb xban laj tza xban nak li Dios cuan riqꞌuin. La̱o quikil riqꞌuin ku chixjunil li cꞌaꞌru quixba̱nu li Jesús aran Judea ut Jerusalén. Abanan eb aꞌan queꞌxcamsi chiru cruz. Ut li Dios quixcuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak saꞌ rox li cutan. Ut mokon li Jesús quixcꞌutbesi rib chiku. Incꞌaꞌ quixcꞌutbesi rib chiruheb chixjunileb. Caꞌaj cuiꞌ chiruheb li quisiqꞌueꞌ ruheb junxil xban li Dios. La̱o cocuaꞌac ut co-ucꞌac riqꞌuin nak ac xcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Ut coxtakla chixchꞌolobanquil xya̱lal ut chixjulticanquil chiruheb li tenamit nak aꞌan qꞌuebil xban li Dios chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb chixjunileb, li yoꞌyo̱queb joꞌ ajcuiꞌ li camenakeb. Aꞌan aꞌin li Jesús li queꞌxye chak resil chixjunileb li profeta junxil. Queꞌxye nak saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan ta̱cuyekꞌ xma̱queb chixjunileb li nequeꞌpa̱ban re.— Li Santil Musikꞌej quiqꞌueheꞌ reheb li ma̱cuaꞌeb aj judíoToj yo̱ ajcuiꞌ chi a̱tinac laj Pedro nak queꞌxcꞌul li Santil Musikꞌej chixjunileb li yo̱queb chi abi̱nc re li ra̱tin li Dios li yo̱ chixyebal. Eb laj pa̱banel aj judío, li queꞌchal chirix laj Pedro, queꞌsach xchꞌo̱l chirilbal nak li Dios quixqꞌue li Santil Musikꞌej reheb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Gentiles nayeman ajcuiꞌ reheb. Queꞌrabi nak yo̱queb chi a̱tinac saꞌ jalan a̱tinoba̱l ut yo̱queb chixnimanquil ru li Dios. Ut laj Pedro quixye: —¿Ma cuan ta biꞌ junak incꞌaꞌ ta̱ajok nak teꞌcube̱k xhaꞌeb aꞌin li xeꞌcꞌuluc re li Santil Musikꞌej, joꞌ nak xkacꞌul la̱o? chan. Ut quixtakla xcubsinquil xhaꞌeb saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Ut eb aꞌan queꞌxtzꞌa̱ma chiru laj Pedro nak ta̱cana̱k cuib oxibak cutan chic riqꞌuineb. Laj Pedro quixye reheb li cuanqueb Jerusalén nak naru ajcuiꞌ teꞌcolekꞌ li ma̱cuaꞌeb aj judíoUt queꞌrabi resil eb li apóstol ut eb laj pa̱banel li cuanqueb Judea nak eb li ma̱cuaꞌeb aj judío yo̱queb ajcuiꞌ chixpa̱banquil li ra̱tin li Dios. Nak co̱ Jerusalén laj Pedro, quicuechꞌi̱c xbaneb laj pa̱banel aj judío li nequeꞌba̱nun re li circuncisión. Queꞌxye re: —¿Cꞌaꞌut nak xacuulaꞌaniheb li ma̱cuaꞌeb aj judío? Ut, ¿cꞌaꞌut nak xatcuaꞌac rochbeneb? chanqueb. Tojoꞌnak laj Pedro qui-oc chixyebal reheb chixjunil li cꞌaꞌru quicꞌulman ut quixye reheb: —Yo̱quin chi tijoc aran Jope nak quicuil jun li visión. Saꞌ li visión quicuil nak yo̱ chak chi cubec jun nimla tꞌicr saꞌ choxa. Pixbil saꞌ xca̱ pacꞌalil lix xuc li tꞌicr. Quichal bar cuanquin cuiꞌ. Quicuil chi saꞌ li tꞌicr ut aran cuanqueb nabal pa̱y ru li xul xcomoneb li nequeꞌcuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cuanqueb li joskꞌ aj xul, cuanqueb xcomoneb li cꞌantiꞌ ut cuanqueb xcomoneb li xul li nequeꞌrupupic chiru choxa. Ut quicuabi jun xya̱b cux quixye cue, “At Pedro, chap a̱cue li xul aꞌin. Ta̱camsi ut ta̱tiu,” chan. Ut la̱in quinye re, “Incꞌaꞌ Ka̱cuaꞌ. Ma̱ jun sut xintzaca cꞌaꞌak re ru li naxye saꞌ li chakꞌrab nak incꞌaꞌ us tintzaca,” chanquin. Ut quixye cuiꞌchic cue li yo̱ chak chi a̱tinac saꞌ choxa, “La̱at incꞌaꞌ naru nacacꞌoxla nak incꞌaꞌ us ta̱tzaca li cꞌaꞌru xye li Dios nak us ta̱tzaca,” chan. Oxib sut quiyeheꞌ cue chi joꞌcan ut chirix aꞌan quicꞌameꞌ cuiꞌchic saꞌ choxa li nimla tꞌicr aꞌan. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan queꞌcuulac saꞌ li cab cuanquin cuiꞌ oxib li cui̱nk queꞌchal chak toj Cesarea chinsicꞌbal. Ut li Santil Musikꞌej quixye cue nak tinxic chirixeb chi ma̱cꞌaꞌ incꞌaꞌux. Ut queꞌco̱eb ajcuiꞌ chicuix cuakib li herma̱n. Ut co-oc saꞌ rochoch jun li cui̱nk. Li cui̱nk aꞌan quixserakꞌi ke chanru nak quixcꞌutbesi rib jun li ángel chiru saꞌ li rochoch. Li ángel quixye re, “Takla xbokbal aran Jope laj Simón li nayeheꞌ ajcuiꞌ aj Pedro re. Aꞌan ta̱yehok a̱cue chanru ta̱ru̱k tatcolekꞌ joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ la̱ cuochoch, chan cue li ángel,” chan li cui̱nk. Ut nak quin-oc chi a̱tinac riqꞌuineb, li Santil Musikꞌej quichal saꞌ xbe̱neb joꞌ nak quichal saꞌ kabe̱n la̱o junxil. Ut quinak saꞌ inchꞌo̱l li cꞌaꞌru quixye li Ka̱cuaꞌ, “Laj Juan relic chi ya̱l quicubsin haꞌ riqꞌuin haꞌ, abanan la̱ex te̱cꞌul li Santil Musikꞌej.” Joꞌcan ut nak cui li Dios quixqꞌue li Santil Musikꞌej reheb aꞌan joꞌ nak quixqꞌue ke la̱o li xopa̱ban re li Jesucristo, ¿anihin ta biꞌ la̱in nak tinram chiru li Dios li cꞌaꞌru ta̱raj xba̱nunquil? chan laj Pedro. Nak queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye laj Pedro, eb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel aj judío, queꞌxcanab cuechꞌi̱nc. Queꞌxlokꞌoni li Dios ut queꞌxye: —Li Ka̱cuaꞌ xqꞌue ajcuiꞌ li junelic yuꞌam reheb li ma̱cuaꞌeb aj judío xban nak xeꞌxyotꞌ xchꞌo̱l ut xeꞌxjal xcꞌaꞌux, chanqueb. Eb laj pa̱banel li cuanqueb Antioquía queꞌxtiquib xchꞌutubanquil ribeb chi lokꞌoni̱ncChirix lix camic laj Esteban, queꞌxjeqꞌui ribeb laj pa̱banel xban li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal. Queꞌcuulac toj Fenicia, Chipre ut Antioquía. Aran queꞌxchꞌolob resil li evangelio chiruheb laj judío. Incꞌaꞌ queꞌxye reheb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Abanan cuanqueb aj pa̱banel aj Chipre ut aj Cirene queꞌcuulac Antioquía. Eb aꞌan queꞌxchꞌolob xya̱lal chiruheb li nequeꞌa̱tinac saꞌ griego ut queꞌxye resil li colba-ib saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Li Ka̱cuaꞌ Jesús quixtenkꞌaheb riqꞌuin xnimal xcuanquil ut nabaleb queꞌxpa̱b li Ka̱cuaꞌ Jesús. Nak queꞌrabi resil eb laj pa̱banel li cuanqueb Jerusalén, queꞌxtakla laj Bernabé aran Antioquía. Nak quicuulac laj Bernabé quixqꞌue retal nak li Dios yo̱ chirosobtesinquileb laj pa̱banel li cuanqueb aran. Quixqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb ut quixye ajcuiꞌ reheb nak cheꞌxqꞌuehak xchꞌo̱leb chixpa̱banquil li Ka̱cuaꞌ. Laj Bernabé, aꞌan jun cui̱nk cha̱bil ut cuan xpa̱ba̱l. Nujenak chi Santil Musikꞌej. Ut chiru aꞌan nabaleb queꞌxpa̱b li Ka̱cuaꞌ. Chirix chic aꞌan laj Bernabé co̱ Tarso chixsicꞌbal laj Saulo. Nak quixtau quixcꞌam Antioquía. Ut queꞌcuan aran jun chihab tzꞌakal riqꞌuineb ut queꞌxcꞌut lix ya̱lal chiruheb nabal. Ut aran Antioquía queꞌxtiquib xyebal “cristiano” reheb laj pa̱banel. Saꞌ eb li cutan aꞌan cuanqueb profeta queꞌel Jerusalén ut queꞌco̱eb Antioquía. Cuan jun saꞌ xya̱nkeb aꞌan aj Agabo xcꞌabaꞌ. Quixye nak ta̱cua̱nk jun nimla cueꞌej saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ xban nak joꞌcan quicꞌuteꞌ chiru xban li Santil Musikꞌej. Ut li cueꞌej aꞌin quicꞌulman saꞌ eb li cutan nak cua̱nk laj Claudio chokꞌ acuabej. Ut eb laj pa̱banel li cuanqueb Antioquía queꞌxcꞌu̱b ru nak teꞌxtenkꞌaheb laj pa̱banel li cuanqueb Judea. Queꞌxtenkꞌa aꞌ yal chanru quixqꞌue rib chiru li junju̱nk. Ut joꞌcan queꞌxba̱nu. Queꞌxtakla lix tenkꞌal chirixeb laj Bernabé ut laj Saulo re nak teꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel li cuanqueb Judea. Quicamsi̱c laj Jacobo ut quiqꞌueheꞌ saꞌ tzꞌalam laj PedroSaꞌ eb li cutan aꞌan laj Herodes quixtiquib xrahobtesinquileb laj pa̱banel. Quixtakla xcamsinquil riqꞌuin chꞌi̱chꞌ laj Jacobo li ras laj Juan. Laj Herodes quixqꞌue retal nak eb laj judío queꞌsahoꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li cꞌaꞌru quixba̱nu. Joꞌcan nak quixtakla ajcuiꞌ xchapbal laj Pedro. Quixba̱nu aꞌin saꞌ li ninkꞌe nak nequeꞌxcuaꞌ li caxlan cua ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Nak ac xchapeꞌ laj Pedro, li rey Herodes quixtakla saꞌ tzꞌalam ut quixkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb ca̱hib chꞌu̱tal chi soldado re teꞌxcꞌacꞌale. Ca̱hib chi soldado cuan saꞌ li junju̱nk chꞌu̱tal. Laj Herodes cuan saꞌ xchꞌo̱l nak tixcꞌam chiruheb li tenamit nak ac xrakeꞌ li ninkꞌe re teꞌxrak a̱tin saꞌ xbe̱n. Joꞌcan nak laj Pedro ilbil chi us xbaneb li soldado re nak incꞌaꞌ ta̱e̱lelik. Abanan eb laj pa̱banel cau yo̱queb chi tijoc chirix. Nak qui-isi̱c laj Pedro saꞌ tzꞌalam xban li DiosAc cuulac re xkꞌehil nak ta̱cꞌamekꞌ laj Pedro xban laj Herodes chiruheb li tenamit. Saꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan laj Pedro yo̱ chi cua̱rc saꞌ xyiheb li cuib chi soldado bacꞌbo riqꞌuin cadena. Ut cuanqueb ajcuiꞌ laj cꞌacꞌalenel chire li oqueba̱l re li tzꞌalam. Ut xaka̱mil jun x-ángel li Dios bar cuan cuiꞌ laj Pedro ut quixcutanobresi saꞌ li tzꞌalam. Li ángel quixtꞌotzꞌotzꞌi laj Pedro ut quirajsi. Quixye re: —Cuaclin. Se̱ba a̱cuib, chan. Ut saꞌ junpa̱t quitꞌaneꞌ li cadena chi rukꞌ. Ut li ángel quixye re: —Qꞌue la̱ cuakꞌ cha̱cuix ut qꞌue la̱ xa̱b cha̱cuok, chan re. Ut laj Pedro quixba̱nu joꞌ quiyeheꞌ re. Ut li ángel quixye cuiꞌchic re: —Tzꞌap a̱cuib saꞌ la̱ tꞌicr ut yoꞌo chicuix, chan. Laj Pedro co̱ chirix li ángel. Abanan incꞌaꞌ naxnau nak tzꞌakal ya̱l li yo̱ chixba̱nunquil li ángel. Saꞌ xchꞌo̱l laj Pedro nak visión li yo̱ chirilbal. Queꞌcuulac cuan cuiꞌ li jun chꞌu̱tal chi soldado ut queꞌnumeꞌ aran. Ut queꞌcuulac cuiꞌchic cuanqueb cuiꞌ li jun chꞌu̱tal chic. Ut queꞌnumeꞌ aran toj queꞌcuulac cuan cuiꞌ li puerta chꞌi̱chꞌ li na-ux cuiꞌ oc saꞌ li tenamit. Ut li puerta aꞌan quixte rib xjunes chiruheb. Queꞌel ut queꞌxkꞌax jun li nim be. Aran quicanaba̱c xjunes laj Pedro xban li ángel. Laj Pedro quixqꞌue retal li cꞌaꞌru quixcꞌul ut quixye saꞌ xchꞌo̱l: —Anakcuan ninnau chi tzꞌakal nak li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li xtaklan chak re li ángel. Xinixcol saꞌ rukꞌ laj Herodes. Ut xinixcol ajcuiꞌ saꞌ rukꞌeb chixjunileb laj judío li teꞌraj xba̱nunquil raylal cue, chan. Nak quixtau ru li cꞌaꞌru quixcꞌul, laj Pedro co̱ saꞌ rochoch lix María lix naꞌ laj Juan li nayeman Marcos re. Aran chꞌutchꞌu̱queb nabaleb laj pa̱banel yo̱queb chi tijoc. Quixtꞌochꞌtꞌochꞌi li puerta li cuan chiru neba̱l. Ut co̱ jun li xkaꞌal xRode xcꞌabaꞌ chirabinquil ani cuan aran. Quixnau ru xya̱b xcux laj Pedro. Incꞌaꞌ quixte li puerta chiru. Xban xsahil xchꞌo̱l, co̱ saꞌ a̱nil chixyebal resil reheb li cuanqueb saꞌ cab nak laj Pedro cuan chire puerta. Eb li cuanqueb saꞌ cab incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li quixye. —Xlo̱coꞌ a̱cuu, chanqueb re. Abanan lix Rode quixye cuiꞌchic reheb nak ya̱l nak aꞌan laj Pedro. Queꞌchakꞌoc ut queꞌxye re: —Aꞌan yal xmuhel, chanqueb re. Nak yo̱queb chi a̱tinac, laj Pedro toj yo̱ ajcuiꞌ chixtꞌochbal li puerta. Nak queꞌxte li puerta queꞌril laj Pedro. Sachso̱queb xchꞌo̱l queꞌcana. Quixtaksi li rukꞌ re nak teꞌxcanab choki̱nc, ut quixserakꞌi reheb chanru nak qui-isi̱c saꞌ tzꞌalam xban li Ka̱cuaꞌ. Quixye reheb: —Yehomak resil aꞌin re laj Jacobo ut reheb chixjunileb laj pa̱banel, chan. Ut chirix aꞌan co̱ saꞌ jalan naꞌajej. Nak quisake̱u queꞌxqꞌue retal nak ma̱ ani chic laj Pedro saꞌ tzꞌalam. Cꞌajoꞌ nak queꞌsach xchꞌo̱leb li soldado chirilbal li cꞌaꞌru quicꞌulman. Yo̱queb chixyebal chi ribileb rib: —¿Cꞌaꞌru xcꞌul laj Pedro? ¿Bar xco̱? chanqueb. Ut laj Herodes quixtakla xsiqꞌuinquil. Nak incꞌaꞌ queꞌxtau quixqꞌue saꞌ xbe̱neb laj cꞌacꞌalenel ut quixtakla xcamsinquileb. Chirix aꞌan laj Herodes qui-el Judea ut co̱ chi cua̱nc aran Cesarea. Lix camic laj HerodesLaj Herodes yo̱ xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb laj Tiro ut laj Sidón. Eb aꞌan queꞌchal saꞌ comonil. Ut queꞌxkꞌunbesi laj Blasto li natenkꞌan re li rey. Queꞌxtzꞌa̱ma chiru nak aꞌan ta̱a̱tinak chirixeb chiru li rey re nak ta̱ru̱k teꞌxcꞌam rib saꞌ usilal riqꞌuin xban nak saꞌ xtenamit li rey na-el xtzacae̱mkeb. Laj Herodes quixxakab jun li cutan re nak ta̱a̱tinak riqꞌuineb laj Tiro ut laj Sidón. Quixtikib rib riqꞌuin cha̱bil akꞌ cꞌajoꞌ xchakꞌal ru li nequeꞌrocsi li rey. Quicꞌojla saꞌ lix naꞌaj bar narakoc cuiꞌ a̱tin ut qui-oc chi a̱tinac riqꞌuineb li tenamit. Ut eb li tenamit queꞌoc chixyebal chi cau xya̱b xcux: —Li yo̱ chi a̱tinac ma̱cuaꞌ cui̱nk. Aꞌan Dios, chanqueb. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan, jun x-ángel li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue jun yajel saꞌ xbe̱n laj Herodes xban nak quixqꞌue rib chixlokꞌoniheb li tenamit ut incꞌaꞌ quixqꞌue xlokꞌal li Dios. Quimotzoꞌin ut aꞌan quicamsin re. Saꞌ eb li cutan aꞌan li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ yo̱ chi abi̱c yalak bar. Ut nabaleb yo̱queb chi pa̱ba̱nc re. Queꞌsukꞌi chak Jerusalén laj Bernabé ut laj Saulo nak ac queꞌxba̱nu lix cꞌanjeleb. Queꞌxcꞌam chirixeb laj Juan, li nequeꞌxye ajcuiꞌ Marcos re. Queꞌxtiquib lix cꞌanjel laj Bernabé ut laj SauloSaꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel aran Antioquía cuanqueb profeta ut cuanqueb aj tzolonel. Aꞌaneb aꞌin: laj Bernabé, laj Simón li nequeꞌxye Niger re, laj Lucio Cirene xtenamit, laj Manaén li quiqꞌuiresi̱c riqꞌuin laj Herodes li acuabej, ut laj Saulo. Nak yo̱queb chi tijoc chiru li Dios ut chi ayunic, li Santil Musikꞌej quixye reheb: —Qꞌuehomakeb xjuneseb laj Saulo ut laj Bernabé re nak teꞌxba̱nu li cꞌanjel aꞌin li sicꞌbileb cuiꞌ ru inban, chan. Queꞌxba̱nu lix ayu̱n ut queꞌtijoc nak queꞌxqꞌue li rukꞌeb saꞌ xbe̱neb laj Saulo ut laj Bernabé. Tojoꞌnak queꞌxchakꞌrabiheb. Laj Saulo ut laj Bernabé queꞌco̱eb Seleucia joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Santil Musikꞌej. Queꞌel aran ut queꞌco̱eb chiru haꞌ toj Chipre. Ut nak queꞌcuulac Salamina, queꞌxchꞌolob xya̱lal li ra̱tin li Dios saꞌ eb li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Ut laj Juan Marcos yo̱ ajcuiꞌ chixtenkꞌanquileb. Yo̱queb chixbeninquil chixjunil li naꞌajej li sutsu saꞌ haꞌ. Queꞌcuulac saꞌ li tenamit Pafos. Aran queꞌxtau jun aj tu̱l aj judío. Barjesús lix cꞌabaꞌ. Li cui̱nk aꞌan aj balakꞌ. Naxye nak saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios naa̱tinac. Abanan moco ya̱l ta. Li cui̱nk aꞌan cuan riqꞌuin laj Sergio Paulo, li qꞌuebil xcuanquil chi takla̱nc saꞌ li naꞌajej aꞌan. Laj Sergio Paulo, li cuan xnaꞌleb, quixtakla xbokbaleb laj Saulo ut laj Bernabé xban nak quiraj rabinquil li ra̱tin li Dios. Abanan yo̱ chi chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nc laj Barjesús laj tu̱l. (Chi jalbil ru li cꞌabaꞌej aꞌan naraj naxye Elimas.) Yo̱ chixchꞌiꞌchꞌiꞌinquileb xban nak incꞌaꞌ quiraj nak ta̱pa̱ba̱nk laj Sergio Paulo. Xban nak cuan li Santil Musikꞌej riqꞌuin, laj Saulo li nayeman ajcuiꞌ aj Pablo re, quixnau nak incꞌaꞌ us xnaꞌleb laj Barjesús. Joꞌcan nak quixcaꞌya saꞌ ru. Ut quixye re: —La̱at chanchanat laj tza. La̱at aj ticꞌtiꞌ. Xicꞌ nacacuil li ti̱quilal. Junes balakꞌic ut ma̱usilal nacaba̱nu. La̱at nacapoꞌ ru li rusilal li Ka̱cuaꞌ. Anakcuan li Ka̱cuaꞌ ta̱rakok a̱tin saꞌ a̱be̱n. Tatmutzꞌokꞌ ut najt incꞌaꞌ ta̱ilok xnakꞌ a̱cuu, chan laj Pablo. Ut saꞌ junpa̱t quimoy ut quikꞌojyi̱noꞌ saꞌ xnakꞌ ru. Quixyal xsicꞌbal ani ta̱chꞌilo̱nk re. Ut nak laj Sergio Paulo quiril li cꞌaꞌru quixcꞌul laj tu̱l, quixpa̱b li Ka̱cuaꞌ. Sachso xchꞌo̱l chirabinquil li tijleb chirix li Ka̱cuaꞌ. Laj Pablo ut laj Bernabé queꞌxchꞌolob xya̱lal aran Antioquía xcue̱nt PisidiaLaj Pablo queꞌel Pafos saꞌ jucub joꞌqueb ajcuiꞌ li rochben ut queꞌco̱eb Perge xcue̱nt Panfilia. Aran queꞌxcanab ribeb ut laj Juan Marcos quisukꞌi Jerusalén. Eb aꞌan queꞌnumeꞌ Perge ut queꞌcuulac Antioquía xcue̱nt Pisidia. Saꞌ li hiloba̱l cutan queꞌoc saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío ut queꞌcꞌojla aran. Eb laj cꞌamol be queꞌril xsaꞌ li chakꞌrab ut queꞌril ajcuiꞌ xsaꞌ li hu li queꞌxtzꞌi̱ba li profeta. Ut chirix aꞌan queꞌxye re laj Pablo: —Ex kas ki̱tzꞌin, cui cuan li cꞌaꞌru te̱ye re xqꞌuebal xcacuil xchꞌo̱leb li tenamit, takaj rabinquil anakcuan, chanqueb. Quixakli laj Pablo ut quixtaksi li rukꞌ re xyebal reheb nak incꞌaꞌ chic teꞌchoki̱nk. Quixye: —Ex aj judío ut la̱ex li ma̱cuaꞌex aj judío, li nequelokꞌoni li Ka̱cuaꞌ, abihomak li tinye e̱re. Li Dios li nequeꞌxlokꞌoni li ralal xcꞌajol laj Israel, aꞌan quixsiqꞌueb ru li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Quirosobtesiheb ut quixtamresiheb nak cuanqueb aran Egipto. Ut riqꞌuin xnimal xcuanquil quirisiheb saꞌ li tenamit aꞌan. Caꞌcꞌa̱l chihab quixcuy chak rilbaleb nak yo̱queb chak chi numecꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Quixsach ruheb cuukub li xni̱nkal ru tenamit saꞌ li naꞌajej Canaán ut li naꞌajej aꞌan quicana chokꞌ reheb laj Israel. Chixjunil aꞌin quicꞌulman chiru ca̱hib ciento riqꞌuin mero ciento chihab. Chirix aꞌan li Dios quixqꞌueheb aj rakol a̱tin chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb toj qui-oc laj Samuel li profeta. Chirix chic aꞌan queꞌxtzꞌa̱ma xreyeb. Ut li Dios quixqꞌue laj Saúl chokꞌ xreyeb. Aꞌan quitaklan saꞌ xbe̱neb chiru caꞌcꞌa̱l chihab. Laj Saúl aꞌan ralal laj Cis xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Benjamín. Ut nak qui-isi̱c laj Saúl, li Dios quixqꞌue laj David chokꞌ xreyeb ut quixye: “Xinsicꞌ ru laj David ralal laj Isaí. Nacuulac chicuu lix naꞌleb li cui̱nk aꞌan. Aꞌan tixba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru nacuaj la̱in,” chan. Ut saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol aꞌan, li Dios quixqꞌue chi yoꞌla̱c li Jesús laj Colol re li tenamit Israel joꞌ quixyechiꞌi reheb. Nak toj ma̱jiꞌ nacꞌulun li Jesús, laj Juan yo̱ chixchꞌolobanquil chiruheb chixjunileb laj Israel nak tento teꞌxyotꞌ xchꞌo̱l teꞌxjal xcꞌaꞌux ut teꞌxcꞌul li cubi haꞌ. Nak ac rakecꞌ re xba̱nunquil lix cꞌanjel, laj Juan quixye, “¿Anihin la̱in nak nequecꞌoxla? Moco la̱in ta li yo̱quex chiroybeninquil. Cha̱lc ban re chicuix li yo̱quex chiroybeninquil. Aꞌan nim xcuanquil chicuu la̱in. Moco incꞌulub ta xhitbal xcꞌa̱mal lix xa̱b,” chan laj Juan. Ex kas ki̱tzꞌin, la̱ex ralal xcꞌajol laj Abraham, ut la̱ex li ma̱cuaꞌex aj judío li nequexucua ru li Dios, taklanbil chak chokꞌ e̱re laj Colonel. Li cuanqueb Jerusalén ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li tenamit incꞌaꞌ queꞌxtau ru li queꞌxye eb li profeta. Incꞌaꞌ queꞌxnau nak li Jesús, aꞌan laj Colonel. Abanan nak queꞌxkꞌaxtesi chi ca̱mc li Jesús, quitzꞌakloc ru li a̱tin li queꞌxye li profeta, li na-ileꞌ chiruheb rajlal saꞌ li hiloba̱l cutan. Usta incꞌaꞌ queꞌxtau xma̱c, queꞌxtzꞌa̱ma chiru laj Pilato nak tixqꞌue chi camsi̱c li Jesús. Nak ac xcꞌul chixjunil li raylal li quiyeheꞌ chak chirix xbaneb li profeta junxil, queꞌrisi chiru cruz ut queꞌxmuk. Abanan li Dios quixcuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Ut chiru nabal cutan qui-ileꞌ ru xbaneb li queꞌochbenin re junxil nak qui-el Galilea ut co̱ Jerusalén. Ut aꞌaneb chic nequeꞌyehoc resil li queꞌril reheb li tenamit anakcuan. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱o yo̱co chixchꞌolobanquil che̱ru li cha̱bil esilal aꞌin: nak li Dios quixcuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyo li Jesucristo. Quitzꞌakloc ru chokꞌ ke la̱o li alal cꞌajolbej li quixyechiꞌi chak li Dios reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ junxil joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Salmos li naxye chi joꞌcaꞌin:La̱at li tzꞌakal cualal. Anakcuan xatinqꞌue saꞌ a̱cuanquil, chan li Dios. () Quixcuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak ut incꞌaꞌ chic ta̱ca̱mk joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu Isaías li naxye chi joꞌcaꞌin:La̱in texcuosobtesi ut tinqꞌue e̱re li ma̱tan li quinyechiꞌi re laj David junxil. () Ut naxye ajcuiꞌ saꞌ li Salmos:Incꞌaꞌ ta̱canab chi kꞌa̱c lix tibel la̱ Santil Alal. () Relic chi ya̱l laj David nak toj yoꞌyo̱k quicꞌanjelac chiru lix tenamit joꞌ quiraj li Dios. Quicam ut quimukeꞌ chixcꞌatk lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ ut quikꞌa lix tibel. Abanan li jun li quicuaclesi̱c cuiꞌchic chi yoꞌyo xban li Dios, aꞌan incꞌaꞌ quikꞌa lix tibel. Joꞌcan ut nak chenauhak la̱ex, kas ki̱tzꞌin, nak nakajultica che̱ru nak caꞌaj cuiꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesús li quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo cuan xcuybal xsachbal le̱ ma̱c. Incꞌaꞌ quiti̱cobresi̱c xchꞌo̱leb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ riqꞌuin xba̱nunquil li naxye saꞌ lix chakꞌrab laj Moisés, abanan anakcuan naru chic ta̱ti̱cobresi̱k kachꞌo̱l riqꞌuin xpa̱banquil li Jesús. Joꞌcan nak cheqꞌuehak retal chi us re nak incꞌaꞌ ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n li raylal li queꞌxye chak li profetas junxil. Aꞌan aꞌin li queꞌxtzꞌi̱ba li profeta junxil:Cherabihak, la̱ex li nequextzꞌekta̱nan re li cua̱tin. Chisachk e̱naꞌleb ut chex-osokꞌ ta. La̱in yo̱quin chixba̱nunquil jun li sachba chꞌo̱lej saꞌ eb li cutan aꞌin. Li sachba chꞌo̱lej li yo̱quin chixba̱nunquil incꞌaꞌ raj te̱pa̱b cui yal ani ta junak ta̱serakꞌi̱nk e̱re.— () Nak queꞌel laj Pablo ut laj Bernabé saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío, li ma̱cuaꞌeb aj judío queꞌxtzꞌa̱ma chiru laj Pablo nak ta̱cha̱lk cuiꞌchic saꞌ li hiloba̱l cutan jun chic re nak tixchꞌolob cuiꞌchic xya̱lal chiruheb. Nak queꞌxchakꞌrabiheb li tenamit, nabaleb laj judío joꞌqueb ajcuiꞌ li queꞌoc saꞌ xya̱nkeb aꞌan queꞌxta̱ke laj Pablo ut laj Bernabé. Laj Pablo ut laj Bernabé yo̱queb chixqꞌuebal xnaꞌlebeb re nak teꞌcua̱nk saꞌ xya̱lal joꞌ naraj li Dios. Saꞌ li hiloba̱l cutan jun chic, yal cuib oxib aj chic li incꞌaꞌ queꞌcuulac chi abi̱nc nak queꞌxchꞌutub ribeb chixjunileb li cuanqueb saꞌ li tenamit chirabinquil li ra̱tin li Dios li tixye laj Pablo. Ut nak queꞌril li qꞌuila tenamit eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío, cꞌajoꞌ nak queꞌcakoꞌ xchꞌo̱leb. Queꞌoc chixcuechꞌinquil laj Pablo. Queꞌxhob ut queꞌxmajecua. Laj Pablo ut laj Bernabé queꞌxye chi cauheb xchꞌo̱l: —Relic chi ya̱l nak xbe̱n cua raj e̱re la̱ex aj judío xkaye resil li ra̱tin li Dios. Abanan la̱ex xetzꞌekta̱na ut xecꞌoxla nak moco e̱cꞌulub ta li junelic yuꞌam. Joꞌcan nak anakcuan takaye resil reheb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Tento takaye xban nak joꞌcan coxtakla cuiꞌ chak li Ka̱cuaꞌ Dios nak quixye:Xatinxakab re ta̱chꞌolob xya̱lal chiruheb li ma̱cuaꞌeb aj judío ut ta̱ye resil li colba-ib jun sut saꞌ ruchichꞌochꞌ.— () Nak queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye laj Pablo, li ma̱cuaꞌeb aj judío queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb ut queꞌxqꞌue xcuanquil li ra̱tin li Dios. Queꞌpa̱ban li joꞌ qꞌuial li quixye li Dios nak ta̱cua̱nk xyuꞌameb chi junelic. Ut yo̱ rabinquil resil li ra̱tin li Dios saꞌ chixjunil li naꞌajej aꞌan. Eb laj judío queꞌxtacchiꞌi chak eb li ixk li nequeꞌxqꞌue xcuanquil lix pa̱ba̱leb, li nequeꞌqꞌueheꞌ xlokꞌal joꞌqueb ajcuiꞌ li cui̱nk li cuanqueb xcuanquil saꞌ li tenamit. Queꞌxyoꞌob jun ra xi̱cꞌ saꞌ xbe̱neb laj Pablo ut laj Bernabé. Ut queꞌrisiheb saꞌ lix tenamiteb. Laj Pablo ut laj Bernabé queꞌxchikꞌchikꞌi li poks chi rokeb nak queꞌel saꞌ li tenamit re xcꞌutbal nak incꞌaꞌ us queꞌxba̱nu reheb. Ut chirix aꞌan queꞌco̱eb Iconio. Ut eb laj pa̱banel cꞌajoꞌ xsahil saꞌ xchꞌo̱leb ut li Santil Musikꞌej cuan riqꞌuineb. Laj Pablo ut laj Bernabé queꞌxcꞌul raylal xban nak queꞌxchꞌolob xya̱lal aran IconioNak queꞌcuulac Iconio, laj Pablo ut laj Bernabé queꞌoc saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Queꞌxchꞌolob lix ya̱lal chiruheb ut nabaleb aj judío queꞌpa̱ban joꞌqueb ajcuiꞌ li ma̱cuaꞌeb aj judío. Ut eb laj judío li incꞌaꞌ queꞌpa̱ban, queꞌxtacchiꞌiheb li ma̱cuaꞌeb aj judío re nak teꞌxpoꞌ xchꞌo̱leb saꞌ xbe̱neb laj pa̱banel. Abanan laj Pablo ut laj Bernabé najt queꞌcana aran. Ut xban nak cauheb xchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ queꞌxchꞌolob xya̱lal li rusilal li Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ yo̱ chixqꞌuebal xcuanquil li ra̱tineb xban nak yo̱ chixtenkꞌanquileb chixba̱nunquil li milagros ut li sachba chꞌo̱lej. Queꞌxjach ribeb li tenamit. Cuanqueb li queꞌoquen chirixeb laj judío ut cuanqueb li queꞌoquen chirixeb li apóstol. Saꞌ xya̱nkeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb laj Pablo ut laj Bernabé cuanqueb aj judío ut cuanqueb ma̱cuaꞌeb aj judío. Queꞌxjunaji ribeb riqꞌuineb li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit ut queꞌxcꞌu̱b ru chanru nak teꞌxrahobtesi ut teꞌxcuti chi pec laj Pablo ut laj Bernabé. Abanan laj Pablo ut laj Bernabé queꞌrabi resil li yo̱queb chixcꞌu̱banquil ut queꞌe̱lelic chiruheb. Co̱eb saꞌ eb li tenamit Listra ut Derbe xcue̱nt Licaonia ut queꞌco̱eb ajcuiꞌ saꞌ eb li cꞌaleba̱l li cuanqueb chi xjun sutam. Ut aran yo̱queb chixchꞌolobanquil resil li colba-ib. Queꞌxcuti laj Pablo chi pec aran ListraAran Listra cuan jun li cui̱nk incꞌaꞌ naru nabe̱c. Chalen saꞌ xcaꞌchꞌinal incꞌaꞌ us li rok. Li cui̱nk aꞌan chunchu aran. Yo̱ chirabinquil li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal laj Pablo. Laj Pablo quixcaꞌya li cui̱nk ut quixqꞌue retal nak li cui̱nk aꞌan quixpa̱b nak naru ta̱qꞌuirtesi̱k. Joꞌcan nak laj Pablo quixye re chi cau xya̱b xcux: —Cuaclin. Xaklin chi us, chan. Ac ta̱cuacli̱k ut qui-oc chi be̱c li cui̱nk. Nak li tenamit queꞌril li cꞌaꞌru quixba̱nu laj Pablo, queꞌxjap reheb chixyebal saꞌ ra̱tinoba̱leb laj Licaonia: —Xeꞌchal saꞌ kaya̱nk li dios. Chanchaneb cui̱nk, chanqueb. Laj Bernabé queꞌxqꞌue xcꞌabaꞌ chokꞌ Júpiter, ut laj Pablo Mercurio queꞌxqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ xban nak aꞌan aj cꞌamol be chi a̱tinac. Li rochoch laj Júpiter lix dioseb aꞌan cuan chire li tenamit. Laj tij li nacꞌanjelac chiru lix dioseb aꞌan cuan chire li tenamit. Laj tij li nacꞌanjelac chiru lix dioseb quixcꞌam chire li tenamit li cuacax ut li cotobanbil utzꞌuꞌuj. Quiraj raj xmayejanquil chiruheb li apóstol rochbeneb li tenamit. Nak queꞌxqꞌue retal li cꞌaꞌru yo̱queb li tenamit, laj Pablo ut laj Bernabé queꞌxpej li rakꞌeb retalil nak incꞌaꞌ quicuulac chiruheb li cꞌaꞌru yo̱queb chixba̱nunquil li tenamit. Ut queꞌco̱eb saꞌ a̱nil saꞌ xya̱nkeb li tenamit ut queꞌxye chi cau xya̱b xcuxeb: —Ex tenamit, ¿cꞌaꞌut nak nequeba̱nu chi joꞌcan? La̱o yal cui̱nko joꞌ la̱ex. Juntakꞌe̱to e̱riqꞌuin. Aꞌan aj e nak xochal arin saꞌ e̱ya̱nk chixyebal e̱re nak te̱canab li joꞌ ma̱joꞌil naꞌleb. Sicꞌomak ban li yoꞌyo̱quil Dios li quiyi̱ban re li choxa, li ruchichꞌochꞌ, li palau ut chixjunil li cꞌaꞌru cuan. Junxil li Dios quixcanabeb li tenamit chi cua̱nc joꞌ queꞌraj eb aꞌan. Riqꞌuin li usilal li naxba̱nu ke, junelic yo̱ chixcꞌutbesinquil chiku nak aꞌan li Dios. Aꞌan naxcꞌut chiku nak aꞌan yal re saꞌ xbe̱n chixjunil. Aꞌan naqꞌuehoc re li hab. Aꞌan naqꞌuehoc re chi u̱chi̱nc li kacui̱mk chi nabal, ut aꞌan ajcuiꞌ nacꞌojoban re li kachꞌo̱l riqꞌuin li katzacae̱mk ut riqꞌuin lix sahil kachꞌo̱l, chan laj Pablo. Usta laj Pablo ut laj Bernabé queꞌxchꞌolob xya̱lal chiruheb li tenamit, abanan ra sa nak queꞌxcꞌul xchꞌo̱l nak incꞌaꞌ teꞌmayejak chiruheb. Queꞌcuulac eb laj judío li queꞌchal Antioquía ut Iconio. Queꞌxtacchiꞌiheb nabaleb li tenamit. Queꞌxcuti chi pec laj Pablo ut queꞌrisi chire li tenamit. Saꞌ xchꞌo̱leb aꞌan nak camenak chic laj Pablo queꞌxcanab. Laj Pablo quiril nak quisuteꞌ xbaneb laj pa̱banel. Quicuacli ut co̱ saꞌ li tenamit. Ut saꞌ xcab li cutan co̱ cuiꞌchic Derbe rochben laj Bernabé. Laj Pablo co̱ cuiꞌchic Antioquía xcue̱nt Siria chixqꞌuebal xcacuilal xchꞌo̱leb laj pa̱banelNak queꞌxchꞌolob resil li colba-ib saꞌ li tenamit Derbe, nabaleb queꞌpa̱ban. Chirix chic aꞌan queꞌsukꞌi cuiꞌchic saꞌ eb li tenamit Listra, Iconio ut Antioquía. Yo̱queb chixqꞌuebal xcacuil xchꞌo̱leb laj pa̱banel. Queꞌxye reheb nak teꞌxpa̱b li Ka̱cuaꞌ chi anchaleb xchꞌo̱l ut incꞌaꞌ teꞌxcanab xpa̱banquil. Queꞌxye reheb nak tento teꞌxcuy xnumsinquil li raylal re nak teꞌoc saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios. Queꞌxxakab aj cꞌamol be re li junju̱nk chꞌu̱tal chi aj pa̱banel. Queꞌxba̱nu lix ayu̱n ut queꞌtijoc saꞌ xbe̱neb re xkꞌaxtesinquileb saꞌ rukꞌ li Ka̱cuaꞌ li ac xeꞌpa̱ban. Nak yo̱queb chi xic queꞌnumeꞌ saꞌ li naꞌajej Pisidia ut queꞌcuulac Panfilia. Queꞌxye resil li evangelio aran Perge ut queꞌco̱eb Atalia. Queꞌel aran ut queꞌco̱eb chiru haꞌ toj Antioquía saꞌ li naꞌajej li queꞌtakla̱c cuiꞌ chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ. Queꞌcanaba̱c saꞌ rukꞌ li Dios re nak aꞌan ta̱ilok reheb. Joꞌcaꞌin nak queꞌxchoy li cꞌanjel li quiqꞌueheꞌ reheb re teꞌxba̱nu. Nak queꞌcuulac Antioquía queꞌxchꞌutub chixjunileb laj pa̱banel ut queꞌxserakꞌi reheb chixjunil li quixba̱nu li Ka̱cuaꞌ reheb. Queꞌxserakꞌi ajcuiꞌ reheb chanru nak li Dios quixqꞌue li evangelio reheb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Laj Pablo ut laj Bernabé najt queꞌcana riqꞌuineb laj pa̱banel saꞌ li naꞌajej aꞌan. Eb laj cꞌamol be queꞌxchꞌutub ribeb Jerusalén chixcꞌu̱banquil cꞌaꞌru tento teꞌxba̱nu laj pa̱banel li ma̱cuaꞌeb aj judíoCuanqueb aj pa̱banel queꞌchal chak Judea. Queꞌoc chixyebal reheb laj pa̱banel: —Incꞌaꞌ naru texcolekꞌ cui incꞌaꞌ te̱ba̱nu li circuncisión joꞌ naxye li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés, chanqueb. Riqꞌuin aꞌan queꞌxtiquib xcuechꞌinquil ribeb riqꞌuin laj Pablo ut laj Bernabé chirix li naꞌleb aꞌin. Ut queꞌxcꞌu̱b ru nak laj Pablo ut laj Bernabé teꞌxic Jerusalén chixpatzꞌbal reheb li apóstol ut reheb laj cꞌamol be ma tento nak teꞌxcꞌul li circuncisión re nak teꞌcolekꞌ. Cuanqueb ajcuiꞌ cuib oxib laj pa̱banel co̱eb chirixeb. Queꞌtakla̱c xbaneb laj pa̱banel aran Antioquía. Nak yo̱queb chi numecꞌ Fenicia ut Samaria, queꞌxye resil nak queꞌpa̱ban li ma̱cuaꞌeb aj judío. Ut cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb chixjunileb laj pa̱banel rabinquil nak yo̱queb chi pa̱ba̱nc. Ut nak queꞌcuulac Jerusalén, queꞌcꞌuleꞌ xbaneb li apóstol, eb laj cꞌamol be joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb laj pa̱banel. Ut queꞌxserakꞌi reheb chanru nak li Dios quixtenkꞌaheb riqꞌuin li cꞌanjel queꞌxba̱nu. Abanan cuanqueb cuib oxib laj pa̱banel aj fariseo. Eb aꞌan queꞌxye: —Eb laj pa̱banel li ma̱cuaꞌeb aj judío, tento teꞌxba̱nu li circuncisión. Tento teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab li quixqꞌue ke laj Moisés, chanqueb. Queꞌxchꞌutub ribeb li apóstol ut eb laj cꞌamol be chixsicꞌbal cꞌaꞌru teꞌxba̱nu riqꞌuin li chꞌaꞌajquilal aꞌin. Ut nak ac xeꞌxcuechꞌi ribeb chi us chirix li naꞌleb aꞌin, laj Pedro quicuacli ut qui-oc chi a̱tinac. Quixye reheb: —Ex herma̱n, la̱ex nequenau nak ac junxil quixsicꞌ chak cuu li Dios saꞌ e̱ya̱nk re tinye resil li colba-ib reheb li ma̱cuaꞌeb aj judío re nak teꞌpa̱ba̱nk ajcuiꞌ eb aꞌan. Li Dios naxnau cꞌaꞌru nanumeꞌ saꞌ xchꞌo̱l li junju̱nk. Quixcꞌut chiku nak naxraheb aꞌan nak quixqꞌue li Santil Musikꞌej reheb joꞌ nak quixqꞌue ke la̱o. Moco jalan ta chic li colba-ib li xqꞌue ke la̱o chiru li xqꞌue reheb aꞌan. Quixcuy quixsach lix ma̱queb xban nak xeꞌpa̱ban. Anakcuan ut ¿cꞌaꞌut nak yo̱quex chixyalbal rix li Dios riqꞌuin xqꞌuebal li i̱k aꞌin saꞌ xbe̱neb laj pa̱banel li ma̱cuaꞌeb aj judío? ¿Cꞌaꞌut nak te̱puersiheb chixba̱nunquil li naxye li chakꞌrab li incꞌaꞌ xoru chixba̱nunquil la̱o chi moco eb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ? Yal xban rusilal li Ka̱cuaꞌ Jesús nak xopa̱ban ut xocoleꞌ joꞌ eb ajcuiꞌ aꞌan, chan laj Pedro. Queꞌxcanab a̱tinac chixjunileb li chꞌutchꞌu̱queb aran ut queꞌoc chirabinquil nak laj Pablo ut laj Bernabé yo̱queb chixserakꞌinquil chanru nak li Dios quixtenkꞌaheb chixba̱nunquil li milagro ut li sachba chꞌo̱lej saꞌ xya̱nkeb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Nak queꞌrakeꞌ chi a̱tinac, laj Jacobo quichakꞌoc ut quixye: —Ex inherma̱n, abihomak li oc cue xyebal e̱re. Laj Simón Pedro ac xye e̱re chanru nak li Dios quixtiquib rosobtesinquileb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Quixsiqꞌueb ru saꞌ xya̱nkeb li ani teꞌpa̱ba̱nk re. Ut aꞌan ajcuiꞌ li queꞌxtzꞌi̱ba chak retalil li profeta junxil li naxye chi joꞌcaꞌin: Ut chirix aꞌin la̱in tincha̱lk ut tincuaclesi cuiꞌchic lix tenamit laj David, li tꞌanenak anakcuan. Tinyi̱b cuiꞌchic li tzꞌac li sutsu cuiꞌ ut tinyi̱b cuiꞌchic li juqꞌuinbil. Tinqꞌueheb cuiꞌchic xcuanquil laj Israel, re nak tineꞌxpa̱b li ma̱cuaꞌeb aj judío. Tineꞌxpa̱b chixjunileb li sicꞌbileb ru inban chokꞌ cualal incꞌajol, chan li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios li quiyehoc chak re aꞌin, aꞌan ajcuiꞌ li ta̱ba̱nu̱nk re. () Joꞌcan nak la̱in ninye nak incꞌaꞌ takapuersi ruheb chixba̱nunquil li naxye li chakꞌrab li ma̱cuaꞌeb aj judío li yo̱queb chixpa̱banquil li Ka̱cuaꞌ. Li tento takaba̱nu, aꞌan tzꞌi̱bac riqꞌuineb ut xyebal reheb nak incꞌaꞌ teꞌxmux rib riqꞌuin xtzacanquil li tzacae̱mk mayejanbil chiruheb li yi̱banbil dios. Incꞌaꞌ teꞌcoꞌbe̱tak teꞌyumbe̱tak. Ut incꞌaꞌ teꞌxtiu xtibel li yatzꞌbil xul chi moco teꞌxtzaca li quicꞌ. Joꞌcaꞌin ajcuiꞌ naxye li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés xban li Dios. Ut chalen chak najter cuan li ani najultican re saꞌ eb li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío rajlal hiloba̱l cutan, chan laj Jacobo. Li hu li queꞌxtzꞌi̱ba reheb li ma̱cuaꞌeb aj judíoEb li apóstol, ut eb laj cꞌamol be rochbeneb chixjunileb laj pa̱banel queꞌxsicꞌ ruheb li teꞌxtakla Antioquía chirixeb laj Pablo ut laj Bernabé. Ut queꞌxsiqꞌueb ru laj Silas ut laj Judas, aj Barsabás nequeꞌxye ajcuiꞌ re. Eb li cui̱nk aꞌin qꞌuebileb xcuanquil xbaneb li rech aj pa̱banelil. Queꞌxtzꞌi̱ba jun li hu ut queꞌxtakla chirixeb laj Judas ut laj Silas. Joꞌcaꞌin naxye saꞌ li hu queꞌxtakla: Ex herma̱n, li ma̱cuaꞌex aj judío, la̱o li apóstol, ut eb laj cꞌamol be joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb laj pa̱banel nakatakla xsahil e̱chꞌo̱l la̱ex li cuanquex saꞌ eb li tenamit Antioquía, Siria ut Cilicia. Sahak taxak saꞌ e̱chꞌo̱l. Xkabi resil nak cuanqueb li xeꞌel arin saꞌ kaya̱nk ut xeꞌco̱eb aran saꞌ le̱ tenamit che̱chꞌiꞌchꞌiꞌinquil ut chixpoꞌbal e̱chꞌo̱l riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Abanan moco la̱o ta xotaklan reheb. Joꞌcan nak xkachꞌutub kib ut xkacꞌu̱b ru nak takasicꞌ ruheb li ani takatakla e̱riqꞌuin chirixeb laj Bernabé ut laj Pablo, li raro̱queb kaban. Eb li kaherma̱n aꞌin ac xeꞌxkꞌaxtesi ribeb chi ca̱mc saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Ut xkasicꞌ ruheb laj Judas ut laj Silas ut xkataklaheb e̱riqꞌuin re nak teꞌxchꞌolob che̱ru li cꞌaꞌru xkatzꞌi̱ba saꞌ li hu aꞌin. Xcꞌul xchꞌo̱l li Santil Musikꞌej joꞌ ajcuiꞌ la̱o nak incꞌaꞌ texkapuersi chixba̱nunquil chixjunil li naxye saꞌ li chakꞌrab. Caꞌaj cuiꞌ eb li naꞌleb aꞌin tento te̱ba̱nu. Incꞌaꞌ te̱tzaca li tzacae̱mk mayejanbil chiru li yi̱banbil dios chi moco te̱tzaca li quicꞌ chi moco te̱tzaca xtibel li yatzꞌbil xul. Ut incꞌaꞌ te̱mux e̱rib riqꞌuin coꞌbe̱tac yumbe̱tac. Cui te̱col e̱rib chiru chixjunil aꞌin, us te̱ba̱nu. Cherilak e̱rib, chan laj Jacobo. Eb li cui̱nk li queꞌtakla̱c co̱eb Antioquía. Queꞌxchꞌutub chixjunileb laj pa̱banel ut queꞌxkꞌaxtesi reheb li hu li queꞌxcꞌam. Nak queꞌril xsaꞌ li hu, cꞌajoꞌ nak queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb laj pa̱banel ut queꞌcꞌojla xchꞌo̱leb riqꞌuin li cꞌaꞌru quitakla̱c xyebal reheb. Laj Judas ut laj Silas qꞌuebileb xma̱tan chixchꞌolobanquil xya̱lal li ra̱tin li Dios. Queꞌxchꞌolob xya̱lal chiruheb li chꞌutchꞌu̱queb aran ut queꞌxqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb ut queꞌxcꞌojob xchꞌo̱leb riqꞌuin li a̱tin li queꞌxye reheb. Najt queꞌcana saꞌ xya̱nkeb. Mokon chic queꞌchakꞌrabi̱c re nak teꞌsukꞌi̱k cuiꞌchic Jerusalén riqꞌuineb laj pa̱banel li queꞌtaklan reheb Antioquía. Ut queꞌxtzꞌa̱ma rusilal li Dios saꞌ xbe̱neb. Abanan laj Silas toj quiraj cana̱c aran. Laj Pablo ut laj Bernabé queꞌcana ajcuiꞌ aran Antioquía. Yo̱queb chixcꞌutbal li ra̱tin li Dios ut yo̱queb chixchꞌolobanquil xya̱lal li colba-ib. Ut cuanqueb ajcuiꞌ nabaleb li queꞌtenkꞌan reheb. Laj Pablo quixjach rib riqꞌuin laj Bernabé ut co̱ xcaꞌ sut chirulaꞌaninquil laj pa̱banelMokon chic laj Pablo quixye re laj Bernabé: —Toxic cuiꞌchic saꞌ eb li tenamit conumeꞌ cuiꞌ chak chixyebal ra̱tin li Dios re takil chanru cuanqueb laj pa̱banel li cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej aꞌan, chan. Ut laj Bernabé quiraj raj xcꞌambal chirixeb laj Juan li nequeꞌxye ajcuiꞌ Marcos re. Abanan incꞌaꞌ quixcꞌul xchꞌo̱l laj Pablo xban nak junxil laj Juan Marcos quixjach rib riqꞌuineb aran Panfilia ut incꞌaꞌ chic co̱ chirixeb chixba̱nunquil li cꞌanjel. Queꞌxcuechꞌi ribeb laj Pablo ut laj Bernabé ut queꞌxcanab ribeb. Laj Bernabé co̱ aran Chipre chiru haꞌ ut quixcꞌam laj Juan Marcos chirix. Laj Pablo quixsicꞌ ru laj Silas re tixcꞌam chirix. Eb laj pa̱banel li cuanqueb aran Antioquía queꞌxkꞌaxtesiheb laj Pablo ut laj Silas saꞌ rukꞌ li Ka̱cuaꞌ nak queꞌel aran. Quilajeꞌxbeni li naꞌajej Siria ut Cilicia. Queꞌxchꞌolob xya̱lal chiruheb laj pa̱banel ut queꞌcacuu xchꞌo̱leb saꞌ xpa̱ba̱leb. Laj Timoteo co̱ chirixeb laj Pablo ut laj SilasLaj Pablo quicuulac saꞌ eb li tenamit Derbe ut Listra. Ut aran quixtau jun aj pa̱banel aj Timoteo xcꞌabaꞌ. Lix naꞌ, aꞌan jun aj pa̱banel aj judío ut lix yucuaꞌ, aꞌan aj griego. Ma̱cuaꞌ aj judío. Cha̱bil nequeꞌxye chirix laj Timoteo eb laj pa̱banel li cuanqueb Listra ut Iconio. Laj Pablo quiraj xcꞌambal laj Timoteo chirix. Joꞌcan nak quixba̱nu li circuncisión re. Incꞌaꞌ quiraj nak teꞌchꞌina̱nk xchꞌo̱leb laj judío li cuanqueb saꞌ eb li naꞌajej aran xban nak chixjunileb queꞌxnau nak lix yucuaꞌ laj Timoteo ma̱cuaꞌ aj judío. Ut nak yo̱queb chi numecꞌ saꞌ li junju̱nk chi tenamit, yo̱queb chixyebal reheb laj pa̱banel nak tento teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru queꞌxcꞌu̱b ru eb li apóstol joꞌqueb ajcuiꞌ laj cꞌamol be li cuanqueb aran Jerusalén. Joꞌcaꞌin nak yo̱queb chi qꞌui̱c laj pa̱banel saꞌ xpa̱ba̱leb. Ut rajlal cutan yo̱queb chi ta̱mc. Jun li cui̱nk aj Macedonia quicꞌuteꞌ chiru laj Pablo saꞌ visiónLi Santil Musikꞌej quixcꞌut chiruheb nak incꞌaꞌ teꞌxic chixchꞌolobanquil resil li colba-ib saꞌ li naꞌajej Asia. Joꞌcan nak queꞌco̱eb Frigia ut queꞌnumeꞌ ajcuiꞌ saꞌ li naꞌajej Galacia. Nak queꞌcuulac Misia, queꞌraj raj xic Bitinia. Abanan li Santil Musikꞌej incꞌaꞌ quixcanabeb re teꞌxic aran. Joꞌcan nak yal queꞌnumeꞌ Misia ut co̱eb Troas. Nak cuanqueb aran saꞌ jun li kꞌojyi̱n quicꞌuteꞌ jun li visión chiru laj Pablo. Jun li cui̱nk aj Macedonia xakxo chiru nak quiril. Yo̱ chixtzꞌa̱manquil chiru ut quixye re: —Cha̱lkat saꞌ katenamit Macedonia ut choa̱tenkꞌa, chuꞌux re nak quiril. Ut nak ac xcꞌuteꞌ li visión chiru laj Pablo, saꞌ junpa̱t quikacauresi kib la̱o chi xic Macedonia. Kanau chi tzꞌakal nak li Dios yo̱ chi takla̱nc ke aran chixyebal resil li colba-ib reheb li cuanqueb aran. Lix Lidia quipa̱ban nak laj Pablo quixchꞌolob xya̱lal aran FiliposCo-el aran Troas ut ti̱c co̱o chiru haꞌ toj Samotracia. Ut cuulajak chic cocuulac Neápolis. Chirix aꞌan co̱o Macedonia saꞌ li nimla tenamit Filipos. Li tenamit aꞌan cuan xcue̱nt Roma. Cocuan cuib oxib cutan saꞌ li tenamit aꞌan. Ut saꞌ li hiloba̱l cutan co̱o chire li tenamit cuan cuiꞌ jun li nimaꞌ saꞌ li naꞌajej li nequeꞌtijoc cuiꞌ eb laj judío. Cocꞌojla ut co-oc chixyebal resil li colba-ib reheb li ixk li queꞌchꞌutla aran. Jun reheb li ixk aꞌan xLidia xcꞌabaꞌ. Tiatira xtenamit. Aꞌan nacꞌayin cha̱bil tꞌicr. Naxpa̱b li Dios ut yo̱ chi abi̱nc xban nak li Dios quixcꞌut chiru nak tixqꞌue retal li yo̱ chixyebal laj Pablo. Quixcꞌul li cubi haꞌ rochbeneb chixjunileb li cuanqueb saꞌ rochoch, ut quixye ke: —Cui nequepa̱b nak la̱in xinpa̱b li Ka̱cuaꞌ chi anchal inchꞌo̱l, naru nequexcana chi hila̱nc saꞌ li cuochoch, chan ke. Ut quirelaji ku chi cana̱c. Laj Pablo ut laj Silas queꞌqꞌueheꞌ saꞌ tzꞌalam aran FiliposSaꞌ jun li cutan yo̱co chi xic chi tijoc nak kacꞌul jun li xkaꞌal aj kꞌe. Cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Aꞌan jun mo̱s ut naxsicꞌ nabal xtumin lix patrón riqꞌuin kꞌehi̱nc. Li xkaꞌal aꞌan yo̱ chikata̱kenquil. Japjo re chixyebal: —Eb li cui̱nk aꞌin aꞌan xmo̱seb li nimajcual Dios. Yo̱queb chixchꞌolobanquil chiku chanru nak ta̱ru̱k tocolekꞌ, chan. Nabal cutan quixba̱nu chi joꞌcan. Nak ac xtitzꞌ chirabinquil, laj Pablo quixxakab rib, ut quiril li xkaꞌal, ut quixye re li ma̱us aj musikꞌej: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, tinye a̱cue: Elen riqꞌuin li xkaꞌal aꞌin, chan. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan, li ma̱us aj musikꞌej qui-el riqꞌuin. Nak queꞌxqꞌue retal lix patrón li xkaꞌal nak incꞌaꞌ chic ta̱ru̱k tixsicꞌ xtumineb, queꞌxchap laj Pablo ut laj Silas ut queꞌxcꞌam saꞌ po̱pol chiruheb laj rakol a̱tin. Nak queꞌxxakab chiru laj rakol a̱tin, queꞌxye: —Eb li cui̱nk aꞌin, aꞌaneb aj judío ut yo̱queb chikachꞌiꞌchꞌiꞌinquil saꞌ li katenamit. Yo̱queb chixcꞌutbal jalan naꞌleb saꞌ li katenamit. La̱o incꞌaꞌ naru nakacꞌul chi moco naru takaba̱nu li nequeꞌxye xban nak la̱o aj Roma, chanqueb. Ut queꞌxtu̱b rib li tenamit chixjitbaleb. Eb laj rakol a̱tin queꞌxkꞌichi li rakꞌeb laj Pablo ut laj Silas ut queꞌxtakla xsacꞌbaleb riqꞌuin cheꞌ. Nak ac xeꞌtacuasi̱c chi us, queꞌqꞌueheꞌ saꞌ tzꞌalam. Ut eb laj rakol a̱tin queꞌxye reheb laj ilol tzꞌalam nak teꞌril chi us laj Pablo ut laj Silas re nak incꞌaꞌ teꞌe̱lelik. Ut nak quiyeheꞌ chi joꞌcan, queꞌcꞌameꞌ ut queꞌqꞌueheꞌ saꞌ tzꞌalam saꞌ jun li naꞌajej li cuan toj chi saꞌ ut queꞌnatꞌeꞌ li rok saꞌ cheꞌ. Tuktu chic kꞌojyi̱n nak laj Pablo ut laj Silas yo̱queb chi tijoc ut yo̱queb chi bicha̱nc re xlokꞌoninquil li Dios. Ut eb li cuanqueb chi pre̱xil yo̱queb chi abi̱nc. Ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak quichal jun nimla hi̱c. Qui-ecꞌasi̱c chi cau li tzꞌalam, ut quilajeꞌteli lix puertil. Ut quilajeꞌhiteꞌ li cadena li bacꞌbo̱queb cuiꞌ li pre̱x. Ut nak qui-aj ru laj ilol tzꞌalam, quiril nak teto lix puertil li tzꞌalam. Quixchap lix chꞌi̱chꞌ ut oc raj re chixcamsinquil rib. Saꞌ xchꞌo̱l aꞌan nak xeꞌe̱lelic chixjunileb li pre̱x. Ut laj Pablo quixjap re chi cau ut quixye: —Ma̱camsi a̱cuib. Chikajunilo cuanco arin, chan. Ut laj ilol tzꞌalam quixpatzꞌ lix xam ut qui-oc chi saꞌ li tzꞌalam chirilbal. Nasicsot xban xxiu nak quixcut rib chi rokeb laj Pablo ut laj Silas. Laj ilol tzꞌalam quirisiheb xjuneseb laj Pablo ut laj Silas ut quixye reheb: —¿Cꞌaꞌru us tinba̱nu re nak tincolekꞌ? Eb aꞌan queꞌxye: —Pa̱b li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Tatcolekꞌ la̱at joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ la̱ cuochoch, chan laj Pablo. Ut quixchꞌolob xya̱lal li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ chiru aꞌan joꞌ ajcuiꞌ chiruheb li joꞌ qꞌuial li cuanqueb saꞌ li rochoch. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan laj ilol tzꞌalam quirisiheb saꞌ tzꞌalam laj Pablo ut laj Silas. Quixchꞌaj ru lix tochꞌoleb xban nak queꞌsaqꞌueꞌ. Ut ticto quicubsi̱c xhaꞌ laj ilol tzꞌalam rochbeneb chixjunileb li cuanqueb saꞌ li rochoch. Quixcꞌameb laj Pablo ut laj Silas saꞌ rochoch ut quixqꞌueheb xtzacae̱mk. Cꞌajoꞌ nak quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l nak quixpa̱b li Dios rochbeneb li cuanqueb saꞌ rochoch. Nak quisake̱u, eb laj rakol a̱tin queꞌxtakla xyebal re laj ilol tzꞌalam nak tixcanabeb chi xic eb li cui̱nk aꞌan. Laj ilol tzꞌalam quixye reheb: —Eb laj rakol a̱tin xeꞌxtakla chak xyebal nak tex-achꞌaba̱k. Joꞌcan nak ayukex chi ma̱cꞌaꞌ e̱cꞌaꞌux, chan. Laj Pablo quixye reheb: —Incꞌaꞌ. Xosaqꞌueꞌ chiruheb li tenamit chi ma̱jiꞌ queꞌxrak a̱tin saꞌ kabe̱n. Xoeꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam usta la̱o aj Roma. Ut anakcuan, teꞌraj toeꞌrisi chi mukmu. Incꞌaꞌ naru chi joꞌcan. Cha̱lkeb ban aꞌan ut choeꞌrisihak, chan. Ut eb li takl queꞌco̱eb chixyebal re laj rakol a̱tin li cꞌaꞌru quixye laj Pablo. Cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac nak queꞌrabi nak laj Pablo ut laj Silas, aꞌaneb aj Roma. Nak queꞌcuulac, queꞌxkꞌunbesiheb ut queꞌxtzꞌa̱ma chiruheb nak teꞌe̱lk saꞌ li tenamit. Nak queꞌel saꞌ tzꞌalam laj Pablo ut laj Silas, coxeꞌocak saꞌ rochoch lix Lidia. Nak ac xeꞌril ruheb laj pa̱banel, queꞌxqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb ut queꞌco̱eb. Li chꞌaꞌajquilal queꞌxcꞌul laj Pablo ut laj Silas nak cuanqueb TesalónicaNak yo̱queb chi xic laj Pablo ut laj Silas queꞌnumeꞌ Anfípolis ut Apolonia. Ut chirix aꞌan, queꞌcuulac Tesalónica bar cuan cuiꞌ jun li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Laj Pablo qui-oc saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío joꞌ cꞌaynak chixba̱nunquil. Oxib li hiloba̱l cutan quixnumsi aran ut yo̱ chixchꞌolobanquil chiruheb lix ya̱lal li naxye saꞌ li Santil Hu. Yo̱ chixchꞌolobanquil chiruheb nak li Cristo quixcꞌul nabal li raylal joꞌ tenebanbil saꞌ xbe̱n ut quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Quixye reheb: —Li Jesús li yo̱quin chixyebal e̱re, aꞌan li Cristo laj Colonel, chan. Cuanqueb aj judío queꞌpa̱ban ut queꞌcana chirochbeninquil laj Pablo ut laj Silas. Joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxba̱nu nabaleb laj griego li nequeꞌxlokꞌoni li Dios. Ut nabaleb li ixk li naꞌno̱queb ru queꞌpa̱ban. Ut eb laj judío li incꞌaꞌ queꞌpa̱ban, cꞌajoꞌ nak queꞌjoskꞌoꞌ xban xcakaleb xchꞌo̱l. Queꞌra̱tina jun chꞌu̱tal li cui̱nk incꞌaꞌ useb xnaꞌleb li junes saꞌ be nequeꞌcuan. Ut li jun chꞌu̱tal chi cui̱nk aꞌan queꞌoc chixchikꞌbal xjoskꞌileb li tenamit. Xban nak yo̱queb xjoskꞌil, queꞌoc saꞌ rochoch laj Jasón chixsicꞌbaleb laj Pablo ut laj Silas re teꞌxcꞌameb chiruheb li tenamit. Queꞌril nak incꞌaꞌ queꞌxtau laj Pablo ut laj Silas. Queꞌxchap laj Jasón rochben cuib oxibeb laj pa̱banel ut queꞌxcꞌam chiruheb li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit. Japjo̱queb re chixyebal: —Eb li cui̱nk aꞌin, yo̱queb chixpoꞌbal xchꞌo̱leb li tenamit saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ ut anakcuan xeꞌchal arin chixpoꞌbal xchꞌo̱leb li katenamit. Ut laj Jasón xcꞌuleb saꞌ rochoch. Yo̱queb chixkꞌetbal lix chakꞌrab laj César li Acuabej. Yo̱queb chixyebal nak cuan jun chic li rey, aꞌan li Jesús, chanqueb. Li qꞌuila tenamit joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit queꞌsach xchꞌo̱leb chirabinquil li cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal eb aꞌan. Eb li nequeꞌtaklan saꞌ li tenamit queꞌxye reheb laj Jasón ut li rochben nak tento teꞌxtoj riqꞌuin tumin li reliqueb. Ut nak ac xeꞌxcꞌul li tumin, queꞌachꞌaba̱c laj Jasón ut eb li rochben. Laj Pablo ut laj Silas queꞌxchꞌolob xya̱lal aran BereaSaꞌ ajcuiꞌ li kꞌojyi̱n aꞌan eb laj pa̱banel li cuanqueb aran queꞌrisi laj Pablo ut laj Silas saꞌ li tenamit aꞌan ut queꞌxtaklaheb toj Berea. Nak queꞌcuulac aran, queꞌco̱eb saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Eb li cuanqueb aran Berea kꞌaxal kꞌuneb xchꞌo̱l chiruheb li cuanqueb Tesalónica. Queꞌxcꞌul chi sa saꞌ xchꞌo̱leb li ra̱tin li Dios li yo̱ chixyebal laj Pablo. Ut rajlal cutan queꞌxtzol saꞌ li Santil Hu re rilbal ma joꞌcan tana naxye. Nabaleb laj judío queꞌpa̱ban saꞌ xya̱nkeb aꞌan. Cuanqueb ajcuiꞌ ixk aj griego xni̱nkaleb ru queꞌpa̱ban. Ut queꞌpa̱ban ajcuiꞌ nabaleb li cui̱nk aj griego. Queꞌrabi resil laj judío li cuanqueb Tesalónica nak laj Pablo yo̱ chixjulticanquil li ra̱tin li Dios aran Berea. Ut queꞌco̱eb aran chixpoꞌbal xchꞌo̱leb li tenamit. Aꞌut eb laj pa̱banel saꞌ junpa̱t queꞌxtakla laj Pablo chire li palau re nak ta̱xic saꞌ jalan naꞌajej. Aban laj Silas ut laj Timoteo toj queꞌcana Berea. Eb li queꞌco̱eb chi canaba̱nc re laj Pablo, queꞌxcꞌam toj saꞌ li tenamit Atenas. Nak queꞌsukꞌi Berea, laj Pablo quixtakla resil chirixeb nak laj Silas ut laj Timoteo teꞌxic Atenas chi junpa̱t. Laj Pablo quixchꞌolob xya̱lal chiruheb li tzolbileb li cuanqueb aran AtenasNak laj Pablo yo̱ chiroybeninquileb laj Silas ut laj Timoteo saꞌ li tenamit Atenas, quixqꞌue retal nak kꞌaxal cuiꞌchic nabaleb li yi̱banbil Dios cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan. Cꞌajoꞌ nak quirahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l. Joꞌcan nak qui-oc chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chi tzꞌakal chiruheb li tenamit saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío joꞌqueb ajcuiꞌ li ma̱cuaꞌeb aj judío li queꞌxlokꞌoni li Dios. Ut rajlal cutan quixchꞌolob lix ya̱lal chiruheb li cuanqueb saꞌ cꞌayil. Cuanqueb cui̱nk aj epicúreo ut eb aj estoico xcꞌabaꞌeb li nequeꞌxcꞌoxla nak kꞌaxal cuan xnaꞌlebeb. Eb aꞌan queꞌoc chixcuechꞌinquil rix li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal laj Pablo. Ut yo̱queb chixyebal: —¿Cꞌaꞌru yo̱ chixyebal li cui̱nk aꞌan li junes a̱tinac naxba̱nu?— Ut cuan cuiꞌchic yo̱queb chi yehoc re: —Joꞌ li xchal anchal xyebal resil jalanil dios arin saꞌ katenamit, chanqueb. Queꞌxye chi joꞌcan xban nak laj Pablo yo̱ chixchꞌolobanquil resil li colba-ib saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo joꞌ ajcuiꞌ chirix lix cuaclijiqueb cuiꞌchic li camenak chi yoꞌyo. Joꞌcan nak queꞌxcꞌam laj Pablo saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb li kꞌaxal cuanqueb xnaꞌleb. Areópago xcꞌabaꞌ li naꞌajej aꞌan. Ut queꞌxye re: —¿Ma ta̱ru̱k ta̱ye ke cꞌaꞌru xya̱lal li acꞌ tijleb aꞌin li yo̱cat chixyebal? Ma̱ jun sut kabiom li naꞌleb aꞌin. Takaj takanau cꞌaꞌru xya̱lal, chanqueb re. Saꞌ eb li cutan aꞌan chixjunileb laj Atenas ut eb li jalaneb xtenamit li cuanqueb aran, ma̱cꞌaꞌ chic cꞌaꞌak re ru nequeꞌxcꞌoxla. Caꞌaj chic rabinquil ut a̱tinac chirix li acꞌ naꞌleb nequeꞌxba̱nu. Ut laj Pablo quixakli chiruheb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan, ut quixye reheb: —Ex cui̱nk aj Atenas, yo̱quin chixqꞌuebal retal nak nequepa̱b chixjunil li cꞌaꞌak re ru. Nak yo̱quin chi be̱c saꞌ le̱ tenamit xebinqꞌue retal li cꞌaꞌru nequelokꞌoni ut xintau ajcuiꞌ jun li artal tzꞌi̱banbil chiru “Re li Dios li Incꞌaꞌ Naubil Ru”. Li Dios li nequelokꞌoni la̱ex chi incꞌaꞌ nequenau ru, aꞌan ajcuiꞌ li yo̱quin chixchꞌolobanquil xya̱lal che̱ru. Ut aꞌan ajcuiꞌ li Dios, li quiyi̱ban re li ruchichꞌochꞌ ut chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan. Aꞌan laj e̱chal re li choxa ut li ruchichꞌochꞌ. Aꞌan incꞌaꞌ nacuan saꞌ junak cab yi̱banbil xban cui̱nk. Chi moco aꞌ ta li cui̱nk naqꞌuehoc cꞌaꞌak re ru re aꞌan. Aꞌan ban naqꞌuehoc ke li kayuꞌam ut aꞌan naqꞌuehoc li kamusikꞌ. Aꞌan li naqꞌuehoc chixjunil li cꞌaꞌru cuan. Riqꞌuin jun chi cui̱nk quixyoꞌobtesi chixjunileb li cristian li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut aꞌan yal re joꞌ najtil teꞌcua̱nk li junju̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut aꞌan ajcuiꞌ quiqꞌuehoc re lix naꞌajeb li junju̱nk chi tenamit. Quixba̱nu chi joꞌcan re nak li junju̱nk teꞌxsicꞌ li Dios ut ma̱re teꞌxtau nak teꞌxsicꞌ. Ut relic chi ya̱l moco chꞌaꞌaj ta xtaubal cui teꞌxsicꞌ chi anchaleb xchꞌo̱l. Aꞌan naqꞌuehoc kayuꞌam ut saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan nak yoꞌyo̱co ut noco-ecꞌan. Joꞌ quixye jun laj bichanel saꞌ e̱ya̱nk: “Relic chi ya̱l nak la̱o ralal xcꞌajol li Dios,” chan. Joꞌcan nak cui la̱o ralal xcꞌajol li Dios, incꞌaꞌ naru takacꞌoxla nak li Dios chanchan ta li oro, malaj li plata chi moco li pec li yi̱banbil yal riqꞌuin xcꞌaꞌux ut xnaꞌlebeb li cui̱nk. Li Dios incꞌaꞌ quixqꞌue saꞌ xbe̱neb li tenamit lix ma̱queb saꞌ eb li cutan nak incꞌaꞌ queꞌxtau ru lix ya̱lal. Abanan anakcuan naxjultica chiruheb chixjunileb li tenamit nak teꞌxyotꞌ xchꞌo̱l teꞌxjal xcꞌaꞌux. Li Dios ac xxakab jun li cutan re ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut quixxakab li ani ta̱rakok a̱tin saꞌ ti̱quilal. Quixcꞌut chiku nak tzꞌakal ya̱l xban nak quixcuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak, chan laj Pablo. Nak eb li cuanqueb xnaꞌleb queꞌrabi li yo̱ chixyebal chirix lix cuaclijiqueb li camenak chi yoꞌyo, cuan queꞌseꞌen re ut cuan ajcuiꞌ queꞌyehoc re: —Takaj takabi cuiꞌchic li cꞌaꞌru yo̱cat chixyebal saꞌ junak chic cutan, chanqueb. Ut chirix aꞌan, laj Pablo qui-el saꞌ xya̱nkeb. Cuanqueb ajcuiꞌ li queꞌxcꞌul xchꞌo̱l li quixye laj Pablo ut queꞌxpa̱b li Jesús. Saꞌ xya̱nkeb li queꞌpa̱ban cuan laj Dionisio. Aꞌan jun reheb li queꞌtaklan saꞌ li tenamit. Ut quipa̱ban ajcuiꞌ jun li ixk xDámaris xcꞌabaꞌ. Ut cuanqueb ajcuiꞌ cuib oxib chic queꞌpa̱ban. Eb laj pa̱banel li cuanqueb Corinto queꞌxtiquib xchꞌutubanquil ribeb chi lokꞌoni̱ncNak ac xcꞌulman aꞌin, laj Pablo qui-el Atenas. Ut co̱ Corinto. Ut aran quixtau jun li cui̱nk aj judío. Aj Aquila xcꞌabaꞌ. Ponto xtenamit. Incꞌaꞌ najter xcꞌulunic Italia rochben lix Priscila li rixakil. Queꞌel aran Roma xban nak laj Claudio li Acuabej quixye nak chixjunileb laj judío teꞌe̱lk saꞌ li tenamit aꞌan. Laj Pablo co̱ chirulaꞌanquileb. Ut quicana rochbeneb chi cꞌanjelac xban nak juntakꞌe̱t li cꞌanjel nequeꞌxba̱nu. Nequeꞌyi̱ban tꞌicr re muheba̱l. Saꞌ li hiloba̱l cutan rajlal naxic laj Pablo saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Aran quia̱tinac riqꞌuineb ut quixchꞌolob xya̱lal chiruheb laj judío joꞌqueb ajcuiꞌ li ma̱cuaꞌeb aj judío. Nak ac xeꞌsukꞌi chak laj Silas ut laj Timoteo Macedonia, laj Pablo quixkꞌaxtesi rib chi junaj cua chixchꞌolobanquil lix ya̱lal reheb laj judío nak li Jesús, aꞌan li Cristo, laj Colonel li yechiꞌinbil xban li Dios. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌcuulac chiru li yo̱ chixyebal laj Pablo. Queꞌoc chi majecua̱nc. Joꞌcan nak laj Pablo quixchikꞌchikꞌi li rakꞌ ut quixye reheb: —Cui la̱ex incꞌaꞌ texcolekꞌ, aꞌ yal e̱re. Saꞌ e̱be̱n la̱ex cuan li ma̱c. La̱in ma̱cꞌaꞌ inma̱c xban nak ac xinye e̱re lix ya̱lal. Chalen anakcuan la̱in tinchꞌolob xya̱lal reheb li ma̱cuaꞌeb aj judío, chan. Joꞌcan nak laj Pablo qui-el saꞌ xya̱nkeb ut co̱ chi cua̱nc saꞌ rochoch jun li cui̱nk ma̱cuaꞌ aj judío. Aj Justo xcꞌabaꞌ. Li cui̱nk aꞌan naxlokꞌoni li Dios. Li rochoch cuan chixcꞌatk li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Laj Crispo, li nacꞌamoc be saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb, quixpa̱b Li Ka̱cuaꞌ rochbeneb li cuanqueb saꞌ li rochoch. Nabaleb aj Corinto queꞌpa̱ban nak queꞌrabi resil li colba-ib. Ut queꞌcubsi̱c xhaꞌeb. Saꞌ jun li kꞌojyi̱n li Ka̱cuaꞌ quixcꞌutbesi jun li visión chiru laj Pablo ut quixye re: —Matxucuac chi a̱tinac. Chꞌolob ban lix ya̱lal chiruheb li tenamit. La̱in cua̱nkin a̱cuiqꞌuin. Ma̱ ani ta̱ba̱nu̱nk raylal a̱cue xban nak nabaleb li cualal incꞌajol saꞌ li tenamit aꞌin, chan li Dios re laj Pablo saꞌ li visión. Joꞌcan nak laj Pablo quicana aran jun chihab riqꞌuin cuakib po ut yo̱ chixchꞌolobanquil xya̱lal li ra̱tin li Dios chiruheb. Laj Galión li cuan chi takla̱nc aran Acaya quixye nak laj Pablo ma̱cꞌaꞌ xma̱cNak laj Galión cua̱nk chi takla̱nc aran Acaya, eb laj judío queꞌxcꞌu̱b ru chi ribileb rib nak teꞌxchap laj Pablo. Queꞌxchap ut queꞌxcꞌam saꞌ po̱pol re nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱n. Ut queꞌxye: —Li cui̱nk aꞌin yo̱ chixyebal reheb li tenamit chanru nak teꞌxlokꞌoni li Dios. Li naꞌleb li naxye aꞌan, moco naxcꞌu̱luban ta li chakꞌrab, li qꞌuebil ke xbaneb laj Roma, chanqueb. Oc raj re chi a̱tinac laj Pablo nak quichakꞌoc chak laj Galión ut quixye reheb laj judío: —Ex aj judío, cui ta xkꞌet xchakꞌrabeb laj Roma malaj ut cui ta cuan junak incꞌaꞌ us xba̱nu, tento raj tinchꞌiꞌchꞌiꞌi cuib che̱rabinquil. Abanan cui yal chirix a̱tinac ut cꞌabaꞌej ut chirix le̱ chakꞌrab yo̱quex chi jitoc chirix, tento nak la̱ex te̱sicꞌ xya̱lal. La̱in incꞌaꞌ nacuaj rakoc a̱tin chirix li cꞌaꞌak re ru aꞌin, chan. Ut quirisiheb saꞌ li po̱pol. Eb laj griego queꞌxchap laj Sóstenes li nataklan saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Queꞌxsacꞌ ut queꞌxtacuasi chiru li po̱pol ut laj Galión ma̱cꞌaꞌ quixye. Laj Pablo quisukꞌi cuiꞌchic Antioquía ut co̱ cuiꞌchic rox sut chirulaꞌaninquileb laj pa̱banelAꞌut laj Pablo toj quicana aran nabal cutan. Tojoꞌnak quixchakꞌrabiheb laj pa̱banel ut qui-el. Co̱ chiru haꞌ toj Siria rochbeneb lix Priscila ut laj Aquila. Aran saꞌ li tenamit Cencrea quixbes li rismal. Aꞌan retalil nak quixba̱nu li cꞌaꞌru quixyechiꞌi re li Dios. Nak queꞌcuulac Éfeso laj Pablo quixcanabeb lix Priscila ut laj Aquila ut co̱ saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb laj judío. Ut eb aꞌan queꞌxtzꞌa̱ma chiru nak toj ta̱cana̱k chic caꞌchꞌinak riqꞌuineb. Abanan laj Pablo incꞌaꞌ quixsume cana̱c. Quixchakꞌrabiheb ban ut quixye reheb: —Tento nak tinxic chixnumsinquil li ninkꞌe Jerusalén xban nak cuulac re xkꞌehil. La̱in tincha̱lk cuiꞌchic e̱riqꞌuin cui joꞌcan naraj li Dios, chan. Ut qui-el aran Éfeso. Nak quicuulac Cesarea, co̱ Jerusalén. Ut nak ac xqꞌueheb xsahil xchꞌo̱leb laj pa̱banel, co̱ Antioquía. Incꞌaꞌ najt quicuan aran nak co̱ ut quinumeꞌ saꞌ eb li naꞌajej Galacia ut Frigia ut yo̱ chixqꞌuebal xcacuilal xchꞌo̱leb laj pa̱banel. Laj Apolos quixchꞌolob xya̱lal nak li Jesús, aꞌan li CristoQuicuulac Éfeso jun li cui̱nk aj judío, aj Apolos xcꞌabaꞌ. Alejandría xtenamit. Kꞌaxal naxnau a̱tinac chi cha̱bil ut naxnau chi us li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu. Quixtzol rib chi us ut naxnau chanru xpa̱banquil li Ka̱cuaꞌ. Ut quixqꞌue xchꞌo̱l chi a̱tinac chi tzꞌakal xchꞌolobanquil resil li Jesús, usta caꞌaj cuiꞌ quixnau chirix li cubi haꞌ li quixba̱nu laj Juan. Qui-oc chi a̱tinac chi cau xchꞌo̱l saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Nak queꞌrabi lix Priscila ut laj Aquila li yo̱ chixyebal, queꞌrisi xjunes laj Apolos ut queꞌxchꞌolob lix ya̱lal chi tzꞌakal chiru. Nak ac yo̱ xcꞌoxlanquil xic laj Apolos aran Acaya, eb laj pa̱banel queꞌxqꞌue xcacuil xchꞌo̱l re ta̱xic. Ut queꞌxtzꞌi̱ba jun li hu ut queꞌxtakla reheb laj pa̱banel li cuanqueb aran. Queꞌxye reheb nak teꞌxcꞌul chi sa saꞌ xchꞌo̱l. Ut nak quicuulac aran, laj Apolos quixtenkꞌaheb chi cha̱bil li ac xeꞌpa̱ban xban rusilal li Dios. Ut quira̱tinaheb laj judío chi cau xchꞌo̱l chiruheb chixjunileb li tenamit. Ut quixchꞌolob xya̱lal chiruheb chi tzꞌakal nak li Jesús, aꞌan li Cristo, joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu. Eb lix tzolom laj Juan queꞌxcꞌul li Santil Musikꞌej aran ÉfesoNak laj Apolos cuan Corinto laj Pablo quinumeꞌ saꞌ eb li naꞌajej toj quicuulac Éfeso. Ut aran quixtauheb jun chꞌu̱taleb laj pa̱banel. Quixye reheb: —¿Ma quecꞌul li Santil Musikꞌej nak quexpa̱ban? chan laj Pablo reheb. Ut eb aꞌan queꞌxye: —Incꞌaꞌ nakanau nak cuan ta li Santil Musikꞌej, chanqueb. Ut laj Pablo quixye reheb: —¿Chanru nak quicubsi̱c e̱haꞌ?— Eb aꞌan queꞌxye: —Li cubi haꞌ li xkacꞌul, aꞌan li quixba̱nu laj Juan, chanqueb. Laj Pablo quixye reheb: —Laj Juan quixcubsiheb xhaꞌ li queꞌxyotꞌ xchꞌo̱l ut queꞌxjal xcꞌaꞌux. Quixye reheb nak teꞌpa̱ba̱nk saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo li tol-e̱lk mokon, chan. Nak queꞌrabi aꞌan, queꞌxtzꞌa̱ma li cubi haꞌ ut quicubsi̱c xhaꞌeb saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesús. Laj Pablo quixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱neb ut queꞌxcꞌul li Santil Musikꞌej. Queꞌa̱tinac saꞌ jalan a̱tinoba̱l ut queꞌxye resil li cꞌaꞌru quicꞌutbesi̱c chiruheb xban li Dios. Cuanqueb tana cablaju chi cui̱nk li queꞌpa̱ban saꞌ xya̱nkeb. Eb laj pa̱banel queꞌxtiquib xchꞌutubanquil ribeb chi lokꞌoni̱nc aran ÉfesoChiru oxib po laj Pablo quixchꞌolob lix ya̱lal chiruheb laj Éfeso chi ma̱cꞌaꞌ xxiu saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Quixyal xkꞌe xcꞌutbal chi tzꞌakal lix ya̱lal lix nimajcual cuanquilal li Dios. Cuanqueb li queꞌxcacuubresi xchꞌo̱leb ut incꞌaꞌ queꞌraj pa̱ba̱nc. Queꞌoc chixmajecuanquil li evangelio chiruheb chixjunileb. Joꞌcan nak laj Pablo quixcanab xchꞌolobanquil lix ya̱lal aran saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Ut quixcꞌameb laj pa̱banel chirix. Rajlal cutan quixcꞌut lix ya̱lal chiruheb saꞌ li cab li natzoloc cuiꞌ jun li cui̱nk aj Tiranno xcꞌabaꞌ. Cuib chihab quixba̱nu chi joꞌcaꞌin. Ut chixjunileb li cuanqueb Asia, eb laj judío, joꞌeb ajcuiꞌ li ma̱cuaꞌeb aj judío, queꞌrabi li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ Jesús. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios quixqꞌue xcuanquil laj Pablo chixba̱nunquil li sachba chꞌo̱lej. Usta caꞌaj cuiꞌ lix tꞌicr ut lix sut laj Pablo nequeꞌxqꞌue saꞌ xbe̱neb li yaj, nequeꞌqꞌuira. Ut nequeꞌel li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb. Cuanqueb aj judío nequeꞌxye nak nequeꞌxnau risinquileb li ma̱us aj musikꞌej ut nequeꞌxbeni ribeb chixba̱nunquil. Queꞌxyal xpatzꞌbal xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesús saꞌ xbe̱neb li cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuineb ut queꞌxye: —Saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesús li naxjultica laj Pablo, tinye e̱re elenkex riqꞌuin li cui̱nk aꞌan, chanqueb. Cuukubeb chi cui̱nk li yo̱queb chi ba̱nu̱nc re aꞌin. Ralaleb jun li cui̱nk aj judío, aj Esceva xcꞌabaꞌ. Aꞌan li xbe̱nil aj tij. Saꞌ jun li cutan jun li ma̱us aj musikꞌej quichakꞌoc ut quixye reheb: —Ninnau ani li Jesús, ut ninnau ajcuiꞌ ani laj Pablo. Ut la̱ex, ¿anihex? Ut, ¿ani xqꞌuehoc e̱cuanquil chi isi̱nc ma̱us aj musikꞌej? chan reheb. Li cui̱nk li cuan ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin, quixcut rib saꞌ xbe̱neb. Aꞌan kꞌaxal cuiꞌchic cau rib chiruheb. Tacuasinbileb ut pejeleb chic li rakꞌeb nak queꞌe̱lelic saꞌ li cab aꞌan. Chixjunileb li cuanqueb Éfeso queꞌrabi resil li cꞌaꞌru quicꞌulman, joꞌ aj judío joꞌ eb ajcuiꞌ li ma̱cuaꞌeb aj judío. Quichal xxiuheb chixjunileb ut kꞌaxal cuiꞌchic queꞌxqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ Jesús. Ut nabaleb li queꞌpa̱ban queꞌchal ut queꞌxxo̱to lix ma̱queb chiru li Dios chiruheb chixjunileb li cuanqueb aran. Nabaleb laj tu̱l queꞌchal ut queꞌxcꞌam chak lix huheb li nacꞌanjelac chiruheb re tu̱lac ut queꞌxcꞌat chiruheb chixjunileb li tenamit. Nak queꞌxbir rix lix tzꞌak chixjunil li queꞌxcꞌat, qui-el laje̱b roxcꞌa̱l mil (50,000) chi tumin plata. Ut li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ yo̱ chi e̱lc resil yalak bar ut yo̱ ajcuiꞌ chi cꞌutu̱nc xcuanquil li Dios. Nak ac xnumeꞌ chixjunil aꞌin, laj Pablo quixcꞌoxla xic toj Jerusalén, nak acak xbeni chak Macedonia ut Acaya. Quixye: —Nak acak xinnumeꞌ aran, tento ajcuiꞌ tinxic Roma chirilbaleb laj pa̱banel li cuanqueb aran, chan. Joꞌcan nak quixtaklaheb Macedonia laj Timoteo ut laj Erasto, li nequeꞌtenkꞌan re. Ut laj Pablo toj quicana aran Asia. Laj tenol chꞌi̱chꞌ xicꞌ queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye laj PabloUt saꞌ eb li cutan aꞌan quiticla jun nimla chꞌaꞌajquilal xban nak nabaleb yo̱queb chixpa̱banquil li Dios. Jun li cui̱nk aj tenol plata, aj Demetrio xcꞌabaꞌ. Aꞌan naxyi̱b riqꞌuin plata li cocꞌ ochoch re lix Diana lix dioseb. Ut nabal li tumin nequeꞌxcꞌul li nequeꞌtrabajic rochben. Quixchꞌutubeb chixjunileb li nequeꞌcꞌanjelac chiru joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb laj tenol plata ut quixye reheb: —La̱ex nequenau nak riqꞌuin li cꞌanjel aꞌin nakaba̱nu, nakacꞌul nabal li katumin. Ac e̱rabiom resil nak laj Pablo ac xtacchiꞌi nabaleb li cuanqueb aran Éfeso joꞌ ajcuiꞌ saꞌ chixjunil li tenamit xcue̱nt Asia. Ac nequenau nak yo̱ chixyebal reheb nak moco dioseb ta li yal yi̱banbil xban cui̱nk. Ma̱re anchal ta̱sachk li kacꞌanjel xban aꞌan. Ut ma̱re anchal ta̱tzꞌekta̱na̱k ajcuiꞌ xlokꞌal li rochoch lix Diana li kalokꞌlaj dios. Ma̱re ta̱sachk lix cuanquilal li kadios li nequeꞌxlokꞌoni chixjunileb aran Asia, joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ, chan laj Demetrio. Ut eb li chꞌutchꞌu̱queb aran cꞌajoꞌ nak queꞌjoskꞌoꞌ nak queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye. Queꞌxjap reheb chixyebal: —¡Nim xcuanquil lix Diana li kadios la̱o aj Éfeso! chanqueb. Cꞌajoꞌ nak queꞌjoskꞌoꞌ li tenamit. Incꞌaꞌ chic jultiqueb re cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Jun xiquiqueb nak co̱eb chixsicꞌbal laj Gayo ut laj Aristarco li queꞌchal chak Macedonia rochben laj Pablo. Ut quelonbileb nak queꞌcꞌameꞌ toj saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb. Ut laj Pablo quiraj raj xic chi a̱tinac riqꞌuineb li tenamit, abanan eb laj pa̱banel incꞌaꞌ queꞌxcanab chi xic. Cuanqueb cuib oxib li rami̱g laj Pablo li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ li tenamit. Aꞌaneb aj Roma. Eb aꞌan queꞌxtakla xyebal re laj Pablo nak incꞌaꞌ ta̱xic saꞌ li naꞌajej li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb li tenamit. Chixjunileb li queꞌxchꞌutub ribeb aran yo̱queb chixjapbal reheb ut incꞌaꞌ chic jultiqueb re li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Lix qꞌuialeb li tenamit incꞌaꞌ queꞌxnau cꞌaꞌut nak queꞌxchꞌutub ribeb aran. Ut queꞌrisi saꞌ xya̱nkeb li tenamit laj Alejandro. Aꞌan quixtaksi li rukꞌ re teꞌxcanab choki̱nc. Quiraj raj a̱tinac re xcolbal rib chiruheb li tenamit. Nak queꞌril nak aꞌan aj judío junaj xya̱b xcuxeb chixjunileb chixyebal: —¡Nim xcuanquil lix Diana li kadios la̱o aj Éfeso! chanqueb. Ut caꞌchꞌin chic ma̱ cuib o̱r queꞌxjap reheb chixyebal aꞌan. Nak ac xkꞌunbesiheb li tenamit laj tzꞌi̱b li nacꞌanjelac saꞌ po̱pol, quixye reheb: —La̱ex aj Éfeso, ¿ma cuan ta biꞌ junak incꞌaꞌ naxnau nak li katenamit Éfeso, aꞌan li nacꞌacꞌalen re li rochoch lix Diana, li kalokꞌlaj dios? Chixjunileb nequeꞌxnau nak li jalam u̱ch aꞌan chalenak chak saꞌ choxa. Li kadios incꞌaꞌ ta̱ru̱k xsachbal ru. Joꞌcan nak me̱qꞌue e̱joskꞌil. Cꞌoxlahomak rix chi us li cꞌaꞌru te̱ba̱nu. ¿Cꞌaꞌut nak xecꞌameb chak li cui̱nk aꞌin arin? Eb aꞌan incꞌaꞌ yo̱queb chixmuxbal ru le̱ dios, chi moco yo̱queb ta chixmajecuanquil. Cui ut laj Demetrio ut eb laj tenol chꞌi̱chꞌ li nequeꞌcꞌanjelac riqꞌuin cuan junak ani teꞌxjit, teto li po̱pol ut cuanqueb aj rakol a̱tin. Teꞌjitok aran re nak ta̱ru̱k ta̱yi̱ba̱k ru lix chꞌaꞌajquilaleb. Cui ut te̱raj xcꞌu̱banquil junak cꞌaꞌak re ru, takachꞌutub kib ut saꞌ xya̱lal takacꞌu̱b ru. Anakcuan xiu xiu cuanco. Cui nocoeꞌxjit riqꞌuin li mululij ib yo̱co, ut cui eb laj Roma li nequeꞌtaklan saꞌ kabe̱n teꞌxpatzꞌ ke cꞌaꞌut nak yo̱co chixmululinquil kib, ma̱cꞌaꞌ naru takacol cuiꞌ kib, chan. Ut nak quirakeꞌ chixyebal aꞌin, quixchakꞌrabiheb li tenamit. Laj Pablo co̱ Macedonia ut GreciaUt nak ac xnumeꞌ li mululij ib, laj Pablo quixbokeb laj pa̱banel riqꞌuin. Quixqꞌueheb xnaꞌleb, quixkꞌaluheb, quixchakꞌrabiheb ut co̱ Macedonia. Nak ac xrulaꞌaniheb li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Macedonia, ut nak ac xqꞌueheb xnaꞌleb chi cha̱bil, co̱ aran Grecia. Oxib po quicuan aran Grecia ut xic raj re Siria chiru haꞌ nak quirabi resil nak eb laj judío teꞌxram saꞌ xbe. Joꞌcan nak co̱ cuiꞌchic Macedonia. Qui-ochbeni̱c toj Asia xbaneb laj Sópater li ralal laj Pirro, Berea xtenamit; laj Aristarco ut laj Segundo, Tesalónica xtenamiteb; ut laj Gayo, Derbe xtenamit; rochbeneb laj Timoteo, laj Tíquico ut laj Trófimo, Asia xtenamiteb. Eb aꞌan co̱eb chi ubej ut aran Troas coeꞌroybeni. La̱o toj kanumsi li ninkꞌe nak nacuaꞌeꞌ li caxlan cua ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Chirix aꞌan co̱o aran Filipos chiru haꞌ. Nak ac xnumeꞌ o̱b cutan coxeꞌkatau aran Troas, ut cocana cuukub cutan aran. Ut saꞌ xbe̱n li cutan re li xama̱n, chꞌutchꞌu̱queb laj pa̱banel chi cuaꞌac saꞌ comonil. Laj Pablo yo̱ chixtzolbaleb. Ac cuulajak naxic. Tuktu kꞌojyi̱n toj yo̱ chi a̱tinac. Cuanqueb nabal li xam lochlo̱queb saꞌ li naꞌajej bar chꞌutchꞌu̱co cuiꞌ toj saꞌ xbe̱n li cab. Jun li sa̱j al, aj Eutico xcꞌabaꞌ, cꞌojcꞌo saꞌ li ventana. Xban nak quinajtoꞌ kꞌojyi̱n laj Pablo chi a̱tinac, quicube xcuara laj Eutico, ut quitꞌaneꞌ chak saꞌ rox tasal li cab. Toj takꞌa quinak. Ut camenak chic nak queꞌxcuaclesi. Laj Pablo quicube takꞌa, quixcꞌutzub rib saꞌ xbe̱n li al, quixkꞌalu ut quixye reheb: —Me̱qꞌue e̱cꞌaꞌux. Yoꞌyo, chan. Quitakeꞌ cuiꞌchic, quixjachi li caxlan cua, ut queꞌcuaꞌac. Ut qui-oc cuiꞌchic chi a̱tinac. Ac xsake̱u chic nak quixcanab a̱tinac. Chirix aꞌan qui-el saꞌ xya̱nkeb ut co̱. Ut li al yoꞌyo nak queꞌxcꞌam. Ut cꞌajoꞌ nak quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb. La̱o co̱o toj Asón chiru haꞌ chixcꞌulbal laj Pablo. Aꞌan co̱ chi chꞌochꞌel xban nak joꞌcan quiraj. Nak cocuulac Asón kanumeꞌcꞌam laj Pablo ut co̱o Mitilene. Saꞌ xcab li cutan co̱o chiru haꞌ ut cocuulac saꞌ xcaꞌyaba̱l Quío. Joꞌ cuulajak chic co-el aran ut cocuulac aran Samos. Ut coxohila̱nk saꞌ li tenamit Trogilio. Toj saꞌ li cutan jun chic cocuulac Mileto. Laj Pablo ac cuan saꞌ xchꞌo̱l nak incꞌaꞌ ta̱numekꞌ Éfeso re nak incꞌaꞌ ta̱ba̱yk Asia. Yo̱ chixse̱banquil rib xban nak ta̱raj cua̱nc saꞌ li ninkꞌe Pentecostés aran Jerusalén. Laj Pablo quixchakꞌrabiheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel aran ÉfesoNak toj cuan Mileto quixtakla chak xbokbaleb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel aran Éfeso re teꞌxic riqꞌuin. Ut nak queꞌcuulac riqꞌuin aran Mileto, quixye reheb: —La̱ex nequenau nak chalen cuoquic Asia saꞌ xya̱lal cuanquin saꞌ e̱ya̱nk. Nak yo̱quin chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ quincubsi incuanquil ut quinya̱bac xban li raylal ut li yalecꞌ li quichal saꞌ inbe̱n xbaneb laj judío. La̱in xinchꞌolob chi tzꞌakal lix ya̱lal che̱ru. Ma̱cꞌaꞌ xinmuk che̱ru. Quinchꞌolob ban xya̱lal chiruheb li tenamit joꞌ ajcuiꞌ saꞌ eb li cab. Yo̱quin chixjulticanquil chiruheb laj judío ut chiruheb li ma̱cuaꞌeb aj judío, nak teꞌxyotꞌ xchꞌo̱l ut teꞌxjal xcꞌaꞌux chiru li Dios ut teꞌpa̱ba̱nk saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Anakcuan tenebanbil saꞌ inbe̱n xban li Santil Musikꞌej xic Jerusalén. Ut incꞌaꞌ ninnau cꞌaꞌru tincꞌul aran. Caꞌaj cuiꞌ ninnau nak li Santil Musikꞌej quixcꞌut chicuu nak saꞌ li junju̱nk chi tenamit tinnumekꞌ cuiꞌ, tincꞌul raylal ut tineꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam. Abanan la̱in ma̱cꞌaꞌ ninxucua, chi moco ninra lin yuꞌam chokꞌ cue injunes. Abanan nacuaj nak tinchoy lin cꞌanjel chi sa saꞌ inchꞌo̱l. Ut ninnau nak taklanbilin xban li Ka̱cuaꞌ Jesús chixyebal resil li evangelio li quixqꞌue li Dios xban li rusilal. La̱in xinchꞌolob chak xya̱lal lix nimajcual cuanquilal li Dios saꞌ e̱ya̱nk la̱ex. Ut ninnau ajcuiꞌ nak ma̱ jun chic e̱re la̱ex ta̱ilok cuu. Joꞌcan nak anakcuan la̱in ninye e̱re nak la̱in ma̱cꞌaꞌ inma̱c cui la̱ex incꞌaꞌ texcolekꞌ, xban nak ac xinchꞌolob chi tzꞌakal re ru li naꞌleb li taklanbilin cuiꞌ xban li Dios. Joꞌcan nak ilomak e̱rib chi us la̱ex ut ilomakeb laj pa̱banel li xeꞌqꞌueheꞌ cheril xban li Santil Musikꞌej, li quixlokꞌeb riqꞌuin lix lokꞌlaj quiqꞌuel. Cherilak laj pa̱banel joꞌ nak naril chi us lix carner li pastor. La̱in ninnau nak tine̱lk saꞌ e̱ya̱nk, chanchanakeb laj xoj nak teꞌcha̱lk li jalaneb xnaꞌleb chixpoꞌbal ru le̱ pa̱ba̱l. Eb aꞌan incꞌaꞌ teꞌril xtokꞌoba̱l e̱ru. Ut saꞌ e̱ya̱nk ajcuiꞌ la̱ex cua̱nkeb li teꞌoc chixyebal cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ ya̱l re xkꞌunbesinquileb laj pa̱banel re teꞌxic chirixeb. Yoꞌon cua̱nkex ut chijulticokꞌ e̱re nak chiru oxib chihab, chi kꞌek chi cutan yo̱quin chi ya̱bac ut incꞌaꞌ xinhilan chixchꞌolobanquil e̱naꞌleb che̱junju̱nkal. Anakcuan ut ex herma̱n, texinkꞌaxtesi saꞌ rukꞌ li Dios ut li ra̱tin li quixqꞌue chak e̱re xban lix rahom chitenkꞌa̱nk e̱re chi qꞌui̱c saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱qꞌuehok e̱naꞌaj saꞌ xya̱nkeb li sicꞌbileb ru xban li Dios. La̱ex nequenau nak la̱in incꞌaꞌ xinrahi ru lix tumin jalan, chi moco lix biomal, chi moco li rakꞌeb. Ut nequenau ajcuiꞌ nak la̱in xincꞌanjelac riqꞌuin cuukꞌ re xsicꞌbal li cꞌaꞌru cue joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌru reheb li cuanqueb cuochben. Riqꞌuin chixjunil li xinba̱nu, xincꞌut che̱ru chanru xtenkꞌanquileb li teꞌraj tenkꞌa̱c. Chijulticokꞌ ke li quixye li Ka̱cuaꞌ Jesús: Kꞌaxal us li qꞌuehoc chiru li cꞌuluc, chan. Ut nak quirakeꞌ chixyebal chixjunil aꞌin, laj Pablo quixcuikꞌib rib ut qui-oc chi tijoc rochbeneb chixjunileb. Cꞌajoꞌ nak queꞌya̱bac chixjunileb. Queꞌxkꞌalu laj Pablo ut queꞌrutzꞌ ru. Cꞌajoꞌ xrahil queꞌrecꞌa nak queꞌrabi li a̱tin li quixye laj Pablo nak incꞌaꞌ chic teꞌril ru. Ut nak co̱, coxeꞌxcanab chak chire li palau cuan cuiꞌ li jucub. Eb laj pa̱banel queꞌxye re laj Pablo nak incꞌaꞌ raj ta̱xic JerusalénNak coeꞌxcanab laj pa̱banel chire haꞌ, co-oc saꞌ li jucub ut co̱o toj Cos. Ut saꞌ xcab li cutan cocuulac Rodas. Chirix chic aꞌan, cocuulac Pátara. Aran quikatau jun li jucub xic re Fenicia. Co-oc chi saꞌ ut co̱o. Nak yo̱co chi xic Siria conumeꞌ saꞌ xjayal li tenamit Chipre, li nacana saꞌ katzꞌe. Chirix chic aꞌan cocuulac Tiro ut aran quicanaban i̱k li jucub. Aran katauheb cuib oxib laj pa̱banel ut cocana cuukub cutan riqꞌuineb. Ut eb laj pa̱banel queꞌxye re laj Pablo nak quicꞌuteꞌ chiruheb xban li Santil Musikꞌej nak incꞌaꞌ ta̱xic Jerusalén. Nak ac xnumeꞌ li cuukub cutan, co-el saꞌ li tenamit Tiro ut co̱o. Ut queꞌco̱eb laj pa̱banel chikacanabanquil rochbeneb li rixakil ut lix cocꞌaleb. Nak cocuulac chire li palau, cocuikꞌla ut co-oc chi tijoc. Nak corakeꞌ chi tijoc, quikachakꞌrabiheb ut co̱o saꞌ li jucub. Ut eb aꞌan queꞌsukꞌi cuiꞌchic saꞌ li rochocheb. Nak cocuulac Tiro corakeꞌ chi be̱c chiru haꞌ ut co̱o saꞌ li tenamit Tolemaida. Quikaqꞌue xsahil xchꞌo̱leb laj pa̱banel li cuanqueb aran ut cocana jun cutan riqꞌuineb. Joꞌ cuulajak chic co̱o Cesarea. Nak cocuulac aran, co̱o saꞌ rochoch laj Felipe laj yehol resil li colba-ib. Aꞌan jun reheb li cuukub li queꞌsiqꞌueꞌ ruheb Jerusalén re teꞌxtenkꞌaheb li apóstol. Aꞌan cuan ca̱hib xrabin toj tukꞌ ixkeb. Eb li xkaꞌal aꞌan nequeꞌyehoc ra̱tin profeta. Ac cuan cutan kacuulajic aran Cesarea nak quicuulac jun profeta quichal chak Judea, aj Agabo xcꞌabaꞌ. Li cui̱nk aꞌan quicuulac chikilbal. Quixchap lix cꞌa̱mal xsaꞌ laj Pablo. Quixbacꞌ li rukꞌ ut li rok riqꞌuin. —Joꞌcaꞌin xcꞌut chicuu li Santil Musikꞌej, chan. —Laj e̱chal re li cꞌa̱mal saꞌ aꞌin ta̱baqꞌuekꞌ li rukꞌ ut li rok xbaneb laj judío aran Jerusalén ut ta̱kꞌaxtesi̱k saꞌ rukꞌeb li ma̱cuaꞌeb aj judío, chan. Nak quikabi li cꞌaꞌru quixye, la̱o ut eb li cuanqueb aran quikatzꞌa̱ma chiru laj Pablo nak incꞌaꞌ ta̱xic Jerusalén. Abanan laj Pablo quichakꞌoc ut quixye ke: —¿Cꞌaꞌut nak yo̱quex chi ya̱bac ut chixqꞌuebal xrahil inchꞌo̱l? La̱in cau inchꞌo̱l, moco caꞌaj cuiꞌ ta re tinbaqꞌuekꞌ. Re aj ban cuiꞌ nak tincamsi̱k aran Jerusalén saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesús, chan. La̱o incꞌaꞌ coru chixjalbal ru lix cꞌaꞌux laj Pablo. Joꞌcan nak ma̱cꞌaꞌ chic kaye re. Chi-uxk ta joꞌ naraj li Ka̱cuaꞌ, chanco. Laj Pablo co̱ Jerusalén chirilbal laj Jacobo li nacꞌamoc be chiruheb laj pa̱banelChirix chic aꞌan quikacauresi kib ut co̱o Jerusalén. Cuanqueb aj pa̱banel aj Cesarea co̱eb chikix. Quikacꞌameb saꞌ li rochoch laj Mnasón Chipre xtenamit. Ac najter aj pa̱banel. Ut aran cohilan. Nak cocuulac Jerusalén, eb laj pa̱banel coeꞌxcꞌul chi saheb saꞌ xchꞌo̱l. Joꞌ cuulajak chic laj Pablo co̱ chirilbal laj Jacobo ut la̱o co̱o chirix. Ac chꞌutchꞌu̱queb aran chixjunileb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel. Ut nak ac xqꞌueheb xsahil xchꞌo̱l, laj Pablo quixserakꞌi reheb chixjunil li quixba̱nu li Dios saꞌ xya̱nkeb li ma̱cuaꞌeb aj judío nak yo̱ chi cꞌanjelac saꞌ xya̱nkeb. Nak queꞌrabi aꞌin queꞌxbantioxi chiru li Dios. Ut queꞌxye re laj Pablo: —La̱at nacacuil, at herma̱n, jarub mil eb laj judío ac xeꞌpa̱ban. Ut chixjunileb aꞌan nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil li naxye li chakꞌrab. Ac xeꞌrabi resil nak la̱at yo̱cat chixcꞌutbal chiruheb laj judío, li cuanqueb saꞌ xya̱nkeb li ma̱cuaꞌeb aj judío, nak incꞌaꞌ teꞌxba̱nu li circuncisión reheb li ralal xcꞌajol, chi moco teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru cꞌaynakeb xba̱nunquil laj judío. ¿Cꞌaꞌru takaba̱nu? Anakcuan teꞌrabi resil nak la̱at cuancat arin. Ba̱nu li cꞌaꞌru yo̱co chixyebal a̱cue. Cuanqueb ca̱hib chi cui̱nk saꞌ kaya̱nk teꞌrakekꞌ xba̱nunquil li cꞌaꞌru queꞌxyechiꞌi chiru li Dios. Cꞌameb li cui̱nk aꞌin cha̱cuix. A̱cuochbenakeb nak ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru tento xba̱nunquil xban nak ac xeꞌrakeꞌ xba̱nunquil li cꞌaꞌru queꞌxyechiꞌi chiru li Dios. Ta̱chꞌajobresi a̱cuib la̱at ut ta̱qꞌue chi besecꞌ li rismaleb ut ta̱toj lix besbaleb. Chi joꞌcan teꞌxqꞌue retal nak moco ya̱l ta li yo̱queb chixyebal cha̱cuix. Ba̱nu chi joꞌcan re nak teꞌxnau nak incꞌaꞌ yo̱cat chixkꞌetbal li chakꞌrab. Ac xotzꞌi̱bac riqꞌuineb li queꞌpa̱ban saꞌ xya̱nkeb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Ac xkatakla xyebal reheb nak incꞌaꞌ tento teꞌxba̱nu li circuncisión. Li cꞌaꞌru tento teꞌxba̱nu, aꞌan aꞌin: incꞌaꞌ naru teꞌxtzaca li tzacae̱mk mayejanbil chiruheb li yi̱banbil dios, chi moco teꞌxtzaca li quicꞌ, chi moco teꞌxtiu xtibel li yatzꞌbil xul. Ut incꞌaꞌ teꞌcoꞌbe̱tak teꞌyumbe̱tak, chanqueb re laj Pablo. Cuulajak chic laj Pablo quixcꞌameb li ca̱hib chi cui̱nk chirix. Ut quixchꞌajobresi rib rochbeneb nak qui-oc saꞌ li templo chixyebal reheb cꞌaꞌru cutanquil teꞌxqꞌue lix mayej li junju̱nk re nak ta̱tzꞌaklok ru li xchꞌajobresinquil ribeb li queꞌxba̱nu. Laj Pablo quichapeꞌ saꞌ li templo xbaneb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj judíoNak ac numecꞌ re li cuukub cutan, cuanqueb laj judío queꞌchal chak Asia. Nak queꞌril laj Pablo saꞌ li templo, queꞌjoskꞌoꞌ ut queꞌxtiquib jun li chꞌaꞌajquilal saꞌ li tenamit ut queꞌxchap laj Pablo. Japjo̱queb re chixyebal: —Ex aj Israel, choe̱tenkꞌa. Aꞌan aꞌin li cui̱nk li napoꞌoc xnaꞌlebeb li tenamit yalak bar chixtzꞌekta̱nanquil li katenamit, joꞌ ajcuiꞌ li chakꞌrab li quixqꞌue ke laj Moisés. Ut naxtzꞌekta̱na li templo aꞌin. Joꞌ cuiꞌ anchal xrocsiheb li ma̱cuaꞌeb aj judío saꞌ li templo ut riqꞌuin aꞌan, xmux ru li Santil Naꞌajej, chanqueb. Queꞌxye aꞌan xban nak queꞌril ru laj Trófimo aj Éfeso chirochbeninquil saꞌ li tenamit. Saꞌ xchꞌo̱leb aꞌan nak laj Pablo qui-ocsin re laj Trófimo saꞌ li templo. Joꞌcan nak kꞌaxal cuiꞌchic quichal xjoskꞌileb li tenamit. Japjo̱queb re nak queꞌxchap laj Pablo ut quelonbil queꞌxba̱nu re, nak queꞌrisi saꞌ li templo. Ut queꞌxtzꞌap li oqueba̱l chi junpa̱t. Eb laj Roma queꞌxcol laj Pablo chiruheb laj judíoOqueb raj re chixcamsinquil nak quiyeheꞌ chak re li coronel nak chixjunil li tenamit Jerusalén yo̱queb chixmululinquil ribeb xbaneb xjoskꞌil. Ut li coronel quixcꞌameb nabal li soldado chirix joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb xcuanquil saꞌ xbe̱neb li soldado, ut co̱eb saꞌ a̱nil bar chꞌutchꞌu̱queb cuiꞌ li tenamit. Nak li tenamit queꞌril li coronel rochbeneb chak li soldado, queꞌxcanab xtacuasinquil laj Pablo. Ut li coronel quixchap laj Pablo. Quixtakla xbacꞌbal riqꞌuin cuib chi cadena. Ut quixpatzꞌ ani aꞌan ut cꞌaꞌru xma̱c. Ut li tenamit jalan jala̱nk yo̱queb chixyebal ut incꞌaꞌ nachꞌola ru li cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal. Li coronel quiril nak incꞌaꞌ quixtau cꞌaꞌru tzꞌakal xma̱c. Quixtakla xcanabanquil laj Pablo saꞌ li cuartel. Nak queꞌcuulac cuan cuiꞌ li gradas, pakpo nak quicꞌameꞌ xbaneb li soldado xban nak li tenamit yo̱queb xjoskꞌil saꞌ xbe̱n ut incꞌaꞌ nequeꞌxcanab chi numecꞌ. Li qꞌuila tenamit yo̱queb chi xic chirixeb ut japjo̱queb re chixyebal: —¡Camsihomak li cui̱nk aꞌan! chanqueb. Laj Pablo quia̱tinac re xcolbal ribNak ac oqueb re chirocsinquil saꞌ li cuartel laj Pablo, quixye re li coronel: —¿Ma ta̱ru̱k tatcua̱tina junpa̱tak?— Ut li coronel quixye: —Nacanau peꞌ a̱tinac saꞌ li a̱tinoba̱l griego. ¿Ma ma̱cuaꞌ la̱at li cui̱nk laj Egipto li quitiquiban jun chꞌaꞌajquilal incꞌaꞌ mas najter? ¿Ma ma̱cuaꞌ la̱at catcꞌamoc reheb li ca̱hib mil chi cui̱nk aj camsinel saꞌ li chaki chꞌochꞌ? chan. Quichakꞌoc laj Pablo ut quixye: —Incꞌaꞌ. La̱in aj judío. Yoꞌlajenakin saꞌ li tenamit Tarso li cuan xcue̱nt Cilicia. Naꞌno ru lin tenamit. Tintzꞌa̱ma cha̱cuu nak tina̱canab chira̱tinanquileb li tenamit, chan. Ut nak quiqꞌueheꞌ xlese̱ns chi a̱tinac xban li coronel, laj Pablo quixakli saꞌ li gradas. Quixtaksi li rukꞌ re nak teꞌxcanab choki̱nc. Ut nak queꞌxcanab choki̱nc, laj Pablo qui-oc chi a̱tinac saꞌ ra̱tinoba̱leb laj judío ut quixye reheb: —Ex cuas cui̱tzꞌin, ut la̱ex li nequexcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío. Abihomak li tinye e̱re anakcuan re xcolbal cuib, chan. Queꞌrabi nak yo̱ chira̱tinanquileb saꞌ ra̱tinoba̱leb. Queꞌxcanab choki̱nc ut queꞌrabi li cꞌaꞌru quixye. Ut laj Pablo qui-oc chi a̱tinac. —Relic chi ya̱l nak la̱in aj judío. Yoꞌlajenakin Tarso xcue̱nt Cilicia. Ut arin quinqꞌui Jerusalén. Quintzol cuib riqꞌuin laj Gamaliel chirix li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ chak reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Chi anchal inchꞌo̱l ninqꞌue xlokꞌal li Dios joꞌ yo̱quex la̱ex anakcuan. Xicꞌ nequeꞌcuil li nequeꞌpa̱ban re li aqꞌuil naꞌleb aꞌin toj retal quinqꞌueheb chi camsi̱c. Quinchapeb ut quinqꞌueheb saꞌ tzꞌalam, joꞌ cui̱nk joꞌ ixk. Li xbe̱nil aj tij, joꞌ ajcuiꞌ eb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj judío, nequeꞌxnau nak tzꞌakal ya̱l li yo̱quin chixyebal. Eb aꞌan queꞌxqꞌue jun li hu cue retalil nak queꞌxqꞌue inlese̱ns chixchapbaleb laj pa̱banel li cuanqueb Damasco, ut tincꞌameb chak chi pre̱xil arin Jerusalén re teꞌrahobtesi̱k, chan. Laj Pablo quixserakꞌi reheb chanru nak quipa̱banUt quixye ajcuiꞌ laj Pablo: —Abanan nak ac cuulac cue Damasco, caꞌchꞌin na chic ma̱ cuaꞌleb, ma̱cꞌaꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak quinixsut jun li chanchan xam kꞌaxal saken quichal chak saꞌ choxa. Quintꞌaneꞌ chi chꞌochꞌ ut quicuabi jun xya̱b cux quixye cue, “At Saulo, at Saulo, ¿cꞌaꞌut nak yo̱cat chinrahobtesinquil?” chan cue. La̱in quinchakꞌoc ut quinye, “¿Anihat la̱at, Ka̱cuaꞌ?” chanquin. Ut aꞌan quixye cue, “La̱in li Jesús laj Nazaret li yo̱cat chixrahobtesinquil,” chan cue. Li cuanqueb cuochben queꞌril chi tzꞌakal li chanchan xam ut cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac. Abanan incꞌaꞌ queꞌrabi li a̱tin li quiyeheꞌ cue. Quinpatzꞌ re, “Ka̱cuaꞌ, ¿cꞌaꞌru ta̱cuaj tinba̱nu?” Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue, “Cuaclin. Ayu Damasco ut aran ta̱yehekꞌ a̱cue chixjunil li cꞌaꞌru tenebanbil saꞌ a̱be̱n re ta̱ba̱nu,” chan. Ut la̱in incꞌaꞌ chic nin-iloc xban nak kꞌaxal nalemtzꞌun li chanchan xam. Chꞌilonbilin aj chic xbaneb li cuanqueb cuochben nak co̱in toj Damasco. Jun li cui̱nk aj Ananías xcꞌabaꞌ quicuulac chicuilbal. Naxba̱nu joꞌ naxye li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Cha̱bil nequeꞌxye chirix li cui̱nk aꞌan chixjunileb laj judío li cuanqueb aran. Nak quicuulac cuanquin cuiꞌ, quixakli chincꞌatk ut quixye cue, “At hermano Saulo, chat-ilok cuiꞌchic,” chan cue. Ut saꞌ ajcuiꞌ li ho̱nal aꞌan qui-iloc cuiꞌchic li xnakꞌ cuu ut quicuil ru laj Ananías. Ut quixye cuiꞌchic cue, “Li Dios li queꞌxlokꞌoni chak li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ, aꞌan quisicꞌoc chak a̱cuu re nak ta̱nau ut ta̱ba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan. Aꞌan naraj nak ta̱cuil ru li jun li Ti̱c Xchꞌo̱l ut ta̱cuabi li cꞌaꞌru tixye a̱cue. La̱at ta̱ye reheb chixjunileb li cꞌaꞌru xacuabi ut li cꞌaꞌru xacuil. ¿Cꞌaꞌut nak nacabay a̱cuib? Cuaclin. Li Dios tixcuy tixsach la̱ ma̱c nak ta̱ya̱ba lix cꞌabaꞌ. Ut cꞌul li cubi haꞌ,” chan cue. Chirix chic aꞌan, quinsukꞌi cuiꞌchic Jerusalén. Nak yo̱quin chi tijoc saꞌ li templo, quicꞌutbesi̱c chicuu jun li visión. Ut quicuil li Ka̱cuaꞌ nak quixye cue, “Se̱ba a̱cuib. Elen chi junpa̱t arin Jerusalén xban nak arin Jerusalén incꞌaꞌ teꞌraj rabinquil lix ya̱lal li ta̱chꞌolob chiruheb chicuix la̱in,” chan cue. La̱in quinye re, “At Ka̱cuaꞌ, chixjunileb nequeꞌxnau nak la̱in co̱in saꞌ li junju̱nk chi cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío chixchapbaleb laj pa̱banel re nak teꞌqꞌuehekꞌ saꞌ tzꞌalam ut teꞌsaqꞌuekꞌ. Nak queꞌxcamsi laj Esteban li quichꞌoloban lix ya̱lal cha̱cuix, la̱in cuanquin ajcuiꞌ aran. Yo̱quin chirilbal ut quisahoꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin lix camic. Ut la̱in ajcuiꞌ quin-iloc re li rakꞌeb li queꞌcamsin re,” chanquin re. Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue, “Ayu xban nak la̱in tatintakla chi najt saꞌ xya̱nkeb li ma̱cuaꞌeb aj judío,” chan cue, chan laj Pablo. Ut nak li tenamit queꞌrabi nak ta̱xic riqꞌuineb li ma̱cuaꞌeb aj judío, cꞌajoꞌ nak queꞌpoꞌ. Incꞌaꞌ chic queꞌxcuy rabinquil xban nak yo̱ xjoskꞌileb. Ut japjo̱queb reheb chixyebal: —Camsihomak li cui̱nk aꞌin. Incꞌaꞌ us nak yoꞌyo̱k, chanqueb. Yo̱queb chixjapbal reheb ut yo̱queb chixkꞌichbal li rakꞌ ut yo̱queb chixcutbal li poks saꞌ ikꞌ xban xjoskꞌileb. Ut li coronel quixtaklaheb li soldado re teꞌxcꞌam saꞌ cuartel laj Pablo. Quixye reheb nak teꞌxsacꞌ re nak tixye xya̱lal cꞌaꞌut nak japjo̱queb reheb li tenamit chixyebal chi joꞌcan. Nak ac xeꞌxbacꞌ, laj Pablo quixye re li capitán li cuan aran: —¿Cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab? ¿Ma naru xsacꞌbal junak cui̱nk aj Roma chi toj ma̱jiꞌ rakbil a̱tin saꞌ xbe̱n? chan. Quisach xchꞌo̱l li capitán nak quirabi li cꞌaꞌru quixye laj Pablo. Co̱ saꞌ a̱nil ut quixye re li coronel: —¿Cꞌaꞌru ta̱ba̱nu riqꞌuin li cui̱nk aꞌin? Aꞌan tzꞌakal aj Roma, chan. Ut quichal li coronel ut quixye re laj Pablo: —Ye cue lix ya̱lal. ¿Ma la̱at aj Roma?— Ut laj Pablo quixye re: —La̱in.— Quichakꞌoc li coronel ut quixye: —La̱in nabal li tumin xinqꞌue re nak tincꞌulekꞌ chokꞌ aj Roma, chan. Ut laj Pablo quixye re: —Aꞌut la̱in chalen chak saꞌ inyoꞌlajic, la̱in ajcuiꞌ chak aj Roma, chan. Joꞌcan nak queꞌxcanab laj Pablo xjunes. Incꞌaꞌ chic queꞌxrahobtesi. Joꞌcan ajcuiꞌ li coronel. Qui-oc xxiu nak quixnau nak laj Pablo aꞌan tzꞌakal aj Roma xban nak queꞌxbacꞌ riqꞌuin cadena. Laj Pablo quicꞌameꞌ chiruheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judíoJoꞌ cuulajak chic li coronel quixtakla xhitbal lix bacꞌbal laj Pablo. Ut quixtakla xbokbaleb lix be̱nil aj tij ut eb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judío ut quixxakab laj Pablo chiruheb. Quiraj xtaubal xya̱lal chi tzꞌakal cꞌaꞌru xma̱c laj Pablo nak yo̱ xjitbal xbaneb laj judío. Laj Pablo quixcaꞌyaheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judío ut quixye reheb: —Ex cuech tenamitil, la̱in cꞌojcꞌo inchꞌo̱l riqꞌuin li xinba̱nu chiru li Dios chalen toj saꞌ li cutan anakcuan, chan. Laj Ananías li xyucuaꞌil aj tij quixye reheb li cuanqueb chixcꞌatk laj Pablo nak teꞌxsacꞌ saꞌ re. Ut laj Pablo quixye re: —Aꞌ li Dios ta̱sacꞌok a̱cue la̱at. Chanchanat jun li tzꞌac bonbil ru. La̱at chunchu̱cat aran chi rakoc a̱tin saꞌ inbe̱n joꞌ naxye li chakꞌrab. Ut la̱at xakꞌet li chakꞌrab nak xatakla insacꞌbal, chan. Eb li cuanqueb chixcꞌatk queꞌxye re: —La̱at yo̱cat chixhobbal li xyucuaꞌil aj tij li nacꞌanjelac chiru li Dios, chanqueb. Quichakꞌoc laj Pablo ut quixye reheb: —Ex cuech tenamitil, chine̱cuy, incꞌaꞌ ninnau nak aꞌan ta xyucuaꞌil aj tij. Tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu naxye chi joꞌcaꞌin:Incꞌaꞌ ta̱tzꞌekta̱na li nataklan saꞌ le̱ tenamit.— () Nak quixqꞌue retal laj Pablo nak saꞌ xya̱nkeb li chꞌutchꞌu̱queb aran cuanqueb aj saduceo ut cuanqueb ajcuiꞌ aj fariseo, quixye reheb chi cau xya̱b xcux: —La̱ex aj judío, cuech tenamitil, la̱in aj fariseo. Ut aj fariseo ajcuiꞌ inyucuaꞌ. Xban nak ninpa̱b nak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak, joꞌcan nak yo̱ xrakbal a̱tin saꞌ inbe̱n la̱in, chan laj Pablo. Ut nak quixye aꞌin, incꞌaꞌ chic junaj xcꞌaꞌuxeb laj fariseo ut eb laj saduceo ut queꞌoc chixcuechꞌinquil rib. Eb laj saduceo incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b nak nequeꞌcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak, chi moco nequeꞌxpa̱b nak cuan ángel, chi moco nequeꞌxpa̱b nak cuan musikꞌej. Abanan eb laj fariseo nequeꞌxpa̱b chixjunil aꞌ cꞌaꞌak re ru aꞌin. Ut nequeꞌxejejnac chixcuechꞌinquil ribeb. Ut eb laj tzꞌi̱b xcomoneb laj fariseo yo̱queb chixcolbal rix laj Pablo. —Ma̱ jun ma̱c nakatau chirix li cui̱nk aꞌin. Ma̱re anchal junak musikꞌej, ma̱re anchal junak ángel x-a̱tinan re. Incꞌaꞌ naru topletik riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, chanqueb. Kꞌaxal cuiꞌchic queꞌxcuechꞌi ribeb. Quichal xxiu li coronel ut quixcꞌoxla nak ma̱re teꞌxpedasi laj Pablo. Quixbokeb li soldado ut quixtaklaheb chirisinquil laj Pablo chiruheb re teꞌxcꞌam cuiꞌchic saꞌ li cuartel. Chiru li kꞌojyi̱n aꞌan li Ka̱cuaꞌ quixcꞌut rib chiru laj Pablo ut quixye re: —Cauhak a̱chꞌo̱l, at Pablo. Joꞌ nak xachꞌolob li ya̱l chicuix arin Jerusalén, joꞌcan ajcuiꞌ nak toxa̱chꞌolob li ya̱l chicuix aran Roma, chan. Eb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj judío queꞌxcꞌu̱b ru chanru nak teꞌxcamsi laj PabloCuulajak chic cuanqueb laj judío queꞌxchꞌutub ribeb ut queꞌxcꞌu̱b ru cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Queꞌxye riqꞌuin juramento nak incꞌaꞌ teꞌcuaꞌak chi moco teꞌucꞌak cui incꞌaꞌ teꞌxcamsi laj Pablo. Numenakeb na caꞌcꞌa̱l chi cui̱nk li queꞌxcꞌu̱b ru xcamsinquil laj Pablo. Queꞌco̱eb riqꞌuineb li xbe̱nil aj tij ut riqꞌuineb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío ut queꞌxye reheb: —La̱o xkacꞌu̱b kib ut xkaba̱nu li juramento nak incꞌaꞌ totzaca̱nk cui incꞌaꞌ takacamsi laj Pablo. Joꞌcan nak la̱ex rochbeneb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judío yehomak re li coronel nak tixtakla chak arin laj Pablo cuulaj. Ye re nak te̱raj te̱nau tzꞌakal xya̱lal chirix. La̱o ac xkacauresi kib re nak takacamsi nak toj ma̱jiꞌ nacꞌulun arin, chanqueb. Ut lix yum li ranab laj Pablo quirabi li cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌu̱banquil. Co̱ riqꞌuin laj Pablo saꞌ cuartel ut quixserakꞌi re li cꞌaꞌru yo̱queb chixcꞌu̱banquil chirix. Joꞌcan nak laj Pablo quixbok jun li capitán ut quixye re: —Cꞌam li al aꞌin riqꞌuin li coronel xban nak cuan cꞌaꞌru tixye re, chan. Ut li capitán quixcꞌam li al riqꞌuin li coronel ut quixye: —Laj Pablo li pre̱x xinixbok ut xtzꞌa̱ma chicuu nak tincꞌam chak a̱cuiqꞌuin li al aꞌin. Cuan cꞌaꞌru tixye a̱cue, chan. Ut li coronel quixchap chi rukꞌ. Quixcꞌam xjunes ut quixpatzꞌ re: —¿Cꞌaꞌru ta̱cuaj xyebal cue? chan re. Ut li al quixye: —Eb laj judío xeꞌxcꞌu̱b ribeb re xtzꞌa̱manquil cha̱cuu nak ta̱takla cuulaj laj Pablo re ta̱xic chiruheb li nequeꞌtaklan saꞌ li templo. Xeꞌxye nak toj cuan cꞌaꞌ re ru teꞌraj teꞌxtau xya̱lal chirix. Aꞌan moco ya̱l ta. Raylal ban teꞌraj xba̱nunquil re. Ma̱ba̱nu cꞌaꞌru teꞌxye xban nak numenak caꞌcꞌa̱l chi cui̱nk teꞌramok re saꞌ be re xcamsinquil. Eb aꞌan queꞌxcꞌu̱b rib. Queꞌxba̱nu li juramento ut queꞌxye nak incꞌaꞌ teꞌcuaꞌak chi moco teꞌucꞌak cui incꞌaꞌ teꞌxcamsi laj Pablo. Anakcuan yo̱queb chiroybeninquil cꞌaꞌru ta̱ye la̱at, chan li al. Ut li coronel quixchakꞌrabi li al ut quixye re nak ma̱ ani aj e tixye li cꞌaꞌru quixye resil re. Laj Pablo quicꞌameꞌ chiru laj Félix li acuabejLi coronel quixtakla xcꞌambal cuib li capitán ut quixye reheb nak teꞌxcauresi cuib ciento chi soldado, ut laje̱b xca̱cꞌa̱l li teꞌxic chirix cacua̱y ut cuib ciento li cuanqueb xla̱ns re teꞌxic toj Cesarea saꞌ bele̱b o̱r re kꞌojyi̱n. Ut quixye ajcuiꞌ nak teꞌxcauresi li cacua̱y li ta̱xic cuiꞌ laj Pablo. Teꞌril chi us re nak ma̱cꞌaꞌ tixcꞌul nak teꞌxcꞌam riqꞌuin laj Félix li acuabej. Ut quixtzꞌi̱ba ajcuiꞌ jun li hu re tixtakla chirixeb. Naxye chi joꞌcaꞌin: La̱in laj Claudio Lisias. Nintakla xsahil a̱chꞌo̱l, at acuabej Félix. La̱at li kꞌaxal nim a̱cuanquil. Li cui̱nk aꞌin li yo̱quin chixtaklanquil a̱cuiqꞌuin quichapeꞌ xbaneb laj judío. Oqueb raj re chixcamsinquil nak quebintau ut quinmakꞌ chiruheb la̱in cuochbeneb li soldado xban nak quinqꞌue retal nak aꞌan tzꞌakal aj Roma. Ut quicuaj raj xnaubal cꞌaꞌru xma̱c nak yo̱queb chixchapbal. Joꞌcan nak quincꞌam chiruheb li nequeꞌtaklan saꞌ xya̱nkeb laj judío. La̱in quinqꞌue retal nak yo̱queb chixjitbal yal xban lix chakꞌrabeb aꞌan. Ninnau nak ma̱cꞌaꞌ xma̱c re teꞌxcamsi, chi moco re teꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam. Ut xcuabi ajcuiꞌ resil nak eb laj judío queꞌxcꞌu̱b ru chanru nak teꞌxcamsi. Joꞌcan nak quintakla chi junpa̱t a̱cuiqꞌuin. Xinye ajcuiꞌ reheb li yo̱queb chi jitoc chirix nak teꞌxye a̱cue cꞌaꞌru xma̱c. Chacuil a̱cuib, chan re li acuabej saꞌ li hu li quixtakla laj Claudio. Eb li soldado queꞌxcꞌam laj Pablo joꞌ quiyeheꞌ reheb. Queꞌxcꞌam chi kꞌek toj saꞌ li tenamit Antípatris. Ut saꞌ li cutan jun chic eb li soldado li queꞌco̱eb chi rok queꞌsukꞌi cuiꞌchic saꞌ li cuartel. Ut eb li cuanqueb chirix cacua̱y queꞌco̱eb riqꞌuin li acuabej chixcanabanquil laj Pablo. Nak queꞌcuulac Cesarea, queꞌxkꞌaxtesi li hu re li acuabej, ut queꞌxkꞌaxtesi ajcuiꞌ laj Pablo. Ut li acuabej nak quiril xsaꞌ li hu, quixpatzꞌ re laj Pablo bar xtenamit. Nak quirabi nak aꞌan aj Cilicia, quixye re: —Cha̱lkeb cuan laj jitol a̱cue, tojoꞌnak takabi cꞌaꞌru a̱ma̱c, chan re. Ut quixtakla laj Pablo saꞌ rochoch laj Herodes. Aran queꞌxtzꞌap saꞌ jun li naꞌajej ut queꞌxcꞌacꞌale re nak incꞌaꞌ ta̱e̱lelik. Laj Pablo quia̱tinac re xcolbal rib chiru laj FélixNak ac xnumeꞌ chic o̱b cutan, quicuulac Cesarea laj Ananías li xyucuaꞌil aj tij. Cuanqueb rochben cuib oxib li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío, ut cuan jun naa̱tinac chirixeb, aj Tértulo xcꞌabaꞌ. Queꞌcuulac riqꞌuin li acuabej chixjitbal laj Pablo. Nak quicꞌameꞌ laj Pablo, laj Tértulo qui-oc chixjitbal laj Pablo chiru laj Félix li acuabej ut quixye: —Ka̱cuaꞌ Félix, saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at cuanco saꞌ tuktu̱quil usilal. Xban nak cha̱bil nacattaklan saꞌ kabe̱n, joꞌcan nak yo̱co chi usa̱c saꞌ li katenamit. Riqꞌuin aꞌin nasahoꞌ kachꞌo̱l chikajunilo yalak bar saꞌ li naꞌajej aꞌin. Ut nakabantioxi cha̱cuu, at acuabej Félix. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱ba̱nu usilal ke. Ta̱cuabi taxak li oc ke chixtzꞌa̱manquil cha̱cuu. Junpa̱t ajcuiꞌ tatkachꞌiꞌchꞌiꞌi. La̱o xkaqꞌue retal nak li cui̱nk aꞌin kꞌaxal yibru xnaꞌleb. Naxtiquib ra xi̱cꞌ saꞌ xya̱nkeb chixjunileb laj judío saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Ut aꞌan najolomin re li jun chꞌu̱tal aj Nazareno nequeꞌxye re. Quiraj raj xmuxbal ru li katemplo. Joꞌcan nak xkachap, ut quikaj raj xrakbal a̱tin saꞌ xbe̱n joꞌ naxye li kachakꞌrab. Abanan laj Lisias li coronel qui-oquen chirix ut saꞌ joskꞌil quixmakꞌ chiku. Aꞌan quixye nak laj jitol re tento teꞌcha̱lk a̱cuiqꞌuin. Ta̱ru̱k ajcuiꞌ ta̱patzꞌ re aꞌan re ta̱nau chi tzꞌakal li cꞌaꞌru yo̱co chixjitbal cuiꞌ, chan. Ut eb laj judío li queꞌcuulac rochben, queꞌxye nak ya̱l li yo̱ chixyebal laj Tértulo. Ut li acuabej quixbok laj Pablo ut quixye re nak ta̱a̱tinak. Ut laj Pablo quixye: —La̱in ninnau nak nabal chihab a̱cuoquic chokꞌ aj rakol a̱tin saꞌ li tenamit aꞌin. Joꞌcan nak chi ma̱cꞌaꞌ incꞌaꞌux tinye li cꞌaꞌru tincol cuiꞌ cuib. La̱at naru tattzꞌilok a̱tin chirix li tinye. Cablaju cutan anakcuan incꞌulunic chi tijoc aran Jerusalén. La̱in incꞌaꞌ yo̱quin chixyoꞌobanquil ra xi̱cꞌ saꞌ xya̱nkeb li tenamit. Ma̱ ani nintacchiꞌi, chi moco saꞌ li templo, chi moco saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío, chi moco saꞌ li tenamit. Ut eb laj jitol cue incꞌaꞌ naru nequeꞌxye nak ya̱l li cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal xban nak ma̱cꞌaꞌ junak retalil naru naxcꞌut nak ya̱l. La̱in tinye xya̱lal a̱cue. Ninlokꞌoni li Dios li queꞌxlokꞌoni chak li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Ninpa̱b li evangelio li nequeꞌxye nak moco ya̱l ta. Ninpa̱b chixjunil li tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés, joꞌ ajcuiꞌ li queꞌxtzꞌi̱ba li profetas. La̱in cau inchꞌo̱l chixpa̱banquil li Dios joꞌ nequeꞌxba̱nu li yo̱queb chi jitoc cue. La̱in ninpa̱b ajcuiꞌ nak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak, joꞌ li ti̱queb xchꞌo̱l joꞌ ajcuiꞌ li incꞌaꞌ ti̱queb xchꞌo̱l. Joꞌcan nak ninqꞌue inchꞌo̱l chixba̱nunquil li us re nak ma̱cꞌaꞌak inma̱c chiru li Dios chi moco chiruheb li cuas cui̱tzꞌin. Qꞌuila chihab ma̱ anihin saꞌ lin tenamit Jerusalén. Joꞌcan nak xinsukꞌi chi mayejac chiru li Dios ut re xqꞌuebal caꞌchꞌinak lix tenkꞌanquileb li nebaꞌ li cuanqueb aran. Aꞌan aꞌin li yo̱quin chixba̱nunquil nak quineꞌxtau saꞌ li templo laj judío li queꞌchal chak Asia. Tojeꞌ xinrakeꞌ xba̱nunquil li cꞌaꞌru quinyechiꞌi chiru li Dios. Ac xinba̱nu li naba̱numan re xsantobresinquil cuib. Moco nocotububnac ta chi moco yo̱co ta chi yoꞌoba̱nc chꞌaꞌajquilal. Eb laj judío li queꞌchal chak Asia, aꞌaneb raj li xeꞌchal arin chinjitbal cha̱cuu cui cuan ta cꞌaꞌru tineꞌxjit cuiꞌ. Xyehakeb anakcuan cha̱cuu li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb laj judío li cuanqueb arin cui cuan cꞌaꞌru incꞌaꞌ us xinba̱nu nak quineꞌxcꞌam chiruheb laj rakol a̱tin. Caꞌaj cuiꞌ aꞌin lin ma̱c chiruheb: Nak xakxo̱quin chiruheb, quinye chi cau xya̱b incux nak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak. Saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan nak oc e̱re chixrakbal a̱tin saꞌ inbe̱n, chanquin reheb, chan laj Pablo. Laj Félix ac rabiom resil li pa̱ba̱l aꞌan. Yal re xbaybaleb nak quixye: —Cꞌulu̱nk cuan laj Lisias ut tinchoy xtzꞌilbal rix li yo̱quex chixyebal, chan. Ut quixtakla cuiꞌchic laj Pablo saꞌ li naꞌajej li tzꞌaptzꞌo cuiꞌ xbaneb. Ut quixtakla ajcuiꞌ xyebal re li capitán nak tixqꞌue xlese̱ns chira̱tinanquileb lix comon li joꞌ qꞌuial teꞌraj cha̱lc chirulaꞌaninquil ut chixqꞌuebal cꞌaꞌru re. Incꞌaꞌ chic qꞌuila cutan chirix aꞌin nak quicuulac cuiꞌchic laj Félix rochben lix Drusila li rixakil. Li ixk aꞌan aj judío. Laj Félix quixbok laj Pablo riqꞌuin re nak tixchꞌolob chiru chanru xpa̱banquil li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Ut nak laj Pablo yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal li ti̱quilal, li cuyuc ib, ut li rakba a̱tin cha̱lel, quichal xxiu laj Félix. Quixye re laj Pablo. —Anakcuan ayu. Nak tixqꞌue rib chicuu tintakla cuiꞌchic a̱bokbal, chan. Saꞌ xchꞌo̱l laj Félix nak ta̱tumina̱k ru xban laj Pablo re ta̱isi̱k saꞌ tzꞌalam. Joꞌcan nak nabal sut quixtakla xbokbal ut quia̱tinac riqꞌuin. Xban nak quiraj nak us ta̱cana̱k riqꞌuineb laj judío, joꞌcan nak quixcanab chi pre̱xil laj Pablo. Nak ac xnumeꞌ cuib chihab, laj Félix qui-el chokꞌ acuabej ut qui-oc laj Porcio Festo chokꞌ re̱kaj. Laj Pablo quicꞌameꞌ chiru laj Festo li acuabej li toj qui-oc saꞌ xcuanquilOxib cutan chic roquic chokꞌ acuabej laj Festo, nak qui-el Cesarea ut co̱ toj Jerusalén. Ut queꞌcuulac riqꞌuin laj Festo eb li xbe̱nil aj tij ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío re xjitbal laj Pablo. Queꞌxtzꞌa̱ma chiru laj Festo nak tixba̱nu li usilal, tixtakla cuiꞌchic Jerusalén laj Pablo xban nak queꞌxcꞌoxla xrambal saꞌ be re xcamsinquil. Quichakꞌoc laj Festo ut quixye reheb: —Laj Pablo ac cuan chi pre̱xil aran Cesarea ut cꞌacꞌalenbil chi us. Ut chi se̱b tinxic la̱in aran, chan. Ut quixye ajcuiꞌ reheb: —Eb laj cꞌamol be saꞌ e̱ya̱nk teꞌxic chicuix. Cui cuan xma̱c li cui̱nk aꞌin, cheꞌxjitak, chan reheb. Quicuan tana chic cuakxakibak malaj ut laje̱bak cutan chic saꞌ xya̱nkeb ut quisukꞌi Cesarea. Saꞌ xcab li cutan nak quicꞌojla saꞌ li naꞌajej li narakoc cuiꞌ a̱tin, quixtakla xcꞌambal laj Pablo riqꞌuin. Nak quicuulac, quisuteꞌ xbaneb laj judío li queꞌchal Jerusalén. Junes raylal queꞌxye chirix laj Pablo nak queꞌxjit. Abanan incꞌaꞌ qui-el chi ya̱l li cꞌaꞌru queꞌxye xban nak ma̱cꞌaꞌ junak cꞌaꞌru tixcꞌut nak ya̱l li yo̱queb chixyebal. Ut laj Pablo qui-oc cuiꞌchic chi a̱tinac re xcolbal rib chiruheb ut quixye: —Chi moco lix chakꞌrabeb laj judío chi moco lix templo li Ka̱cuaꞌ quinsach xcuanquil. Chi moco cuan ta junak ma̱c xinba̱nu chiru li acuabej César, chan. Laj Festo quiraj nak us ta̱cana̱k riqꞌuineb laj judío. Joꞌcan nak quixye re laj Pablo: —¿Ma ta̱cuaj xic toj Jerusalén ut aran ta̱rakma̱nk a̱tin saꞌ a̱be̱n chicuu? chan re. Laj Pablo quixye: —Cuanquin chiru li rakba a̱tin li cuan saꞌ xcue̱nt li acuabej César. Joꞌcan nak arin ajcuiꞌ ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ inbe̱n. Ac nacanau ajcuiꞌ la̱at nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c chiruheb laj judío. Cui ut cuan junak ma̱c xinba̱nu re nak tento tineꞌxcamsi, chineꞌxcamsihak. La̱in incꞌaꞌ ninxucua li ca̱mc. Abanan cui incꞌaꞌ ya̱l li yo̱queb chixyebal chicuix, ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱kꞌaxtesi̱nk cue saꞌ rukꞌeb aꞌan. La̱in tintzꞌa̱ma nak li acuabej César li kꞌaxal nim xcuanquil ta̱rakok a̱tin saꞌ inbe̱n, chan laj Pablo. Ut laj Festo quia̱tinac riqꞌuineb laj qꞌuehol naꞌleb. Tojoꞌnak quixye re laj Pablo: —Cui li acuabej César ta̱cuaj ta̱rakok a̱tin saꞌ a̱be̱n, naru ajcuiꞌ tatintakla riqꞌuin, chan. Laj Festo quixserakꞌi re li rey Agripa li cꞌaꞌru yo̱ chixcꞌulbal laj PabloAc xnumeꞌ na chic cuib oxib cutan nak li rey Agripa ut lix Berenice li ranab queꞌcuulac Cesarea chirulaꞌaninquil laj Festo. Ac cuan cutan xcuulajiqueb aran, nak laj Festo quixchꞌolob chiru li rey li yo̱ chixcꞌulbal laj Pablo: —Jun li cui̱nk quicanaba̱c chi pre̱xil xban laj Félix, chan re. —Ut nak quincuulac Jerusalén queꞌchal cuiqꞌuin lix be̱nil aj tij ut eb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío. Queꞌxtzꞌa̱ma chicuu nak tinrak a̱tin saꞌ xbe̱n ut tinteneb ca̱mc saꞌ xbe̱n. Abanan la̱in quinye reheb nak eb laj Roma moco cꞌaynakeb ta chixtenebanquil ca̱mc saꞌ xbe̱n junak cui̱nk yal chi joꞌcan. Tento nak cua̱nk chiruheb laj jitol re, re nak tixcol rib aꞌ yal cꞌaꞌru ta̱jitekꞌ cuiꞌ. Nak queꞌcꞌulun arin eb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj judío, incꞌaꞌ quinbay. Saꞌ li cutan jun chic ticto co̱in saꞌ li naꞌajej li ninrakoc cuiꞌ a̱tin. Ut quintakla xcꞌambal laj Pablo. Saꞌ inchꞌo̱l la̱in nak kꞌaxal nim li ma̱c quixba̱nu. Abanan nak queꞌcꞌulun arin li yo̱queb chi jitoc re, incꞌaꞌ queꞌjitoc chirix joꞌ quincꞌoxla. Li cꞌaꞌru yo̱queb cuiꞌ chixjitbal, aꞌan chirix lix pa̱ba̱leb, ut chirix jun li cui̱nk Jesús xcꞌabaꞌ, ac camenak ut laj Pablo naxye nak yoꞌyo. La̱in incꞌaꞌ xinnau cꞌaꞌru tinba̱nu riqꞌuin li chꞌaꞌajquilal aꞌin. Joꞌcan nak xinpatzꞌ re laj Pablo ma ta̱raj xic Jerusalén ut aran ta̱rakma̱nk a̱tin saꞌ xbe̱n. Ut laj Pablo quixtzꞌa̱ma chicuu nak ta̱roybeni re nak laj César li acuabej li kꞌaxal nim xcuanquil ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱n. Joꞌcan nak xintakla cuiꞌchic xtzꞌapbal saꞌ tzꞌalam toj ta̱cuulak xkꞌehil nak tintakla riqꞌuin li acuabej César, chan laj Festo. Ut li rey Agripa quixye re laj Festo: —La̱in nacuaj raj rabinquil li cꞌaꞌru naxye li cui̱nk aꞌan, chan. Ut laj Festo quixye re: —Cuulaj ajcuiꞌ naru ta̱cuabi, chan. Cuulajak chic queꞌoc saꞌ li naꞌajej li nequeꞌrakoc cuiꞌ a̱tin li rey Agripa rochben lix Berenice. Kꞌaxal cha̱bil xtikibanquileb. Rochbeneb li coronel ut eb li ni̱nkeb xcuanquil saꞌ li tenamit. Ut laj Festo quixtakla xcꞌambal laj Pablo. Quixye: —At rey Agripa ut chixjunilex li chꞌutchꞌu̱quex arin, cueꞌ li cui̱nk li yo̱queb chixjitbal chixjunileb laj judío li cuanqueb arin Cesarea joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb Jerusalén. Nequeꞌxjap re chixtzꞌa̱manquil chicuu nak ta̱camsi̱k. Abanan nak xin-oc chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱n xinqꞌue retal nak ma̱cꞌaꞌ xma̱c re ta̱camsi̱k. Aꞌan xtzꞌa̱ma nak li acuabej César ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱n. Joꞌcan nak xinye nak tento ta̱xic Roma riqꞌuin li acuabej. ¿Cꞌaꞌ ta cuiꞌ ru tintakla xyebal re li acuabej chirix li cui̱nk aꞌin? Joꞌcan nak xincꞌam chak che̱ru la̱ex ut cha̱cuu la̱at, at rey Agripa, re nak te̱tzꞌil a̱tin chirix. Ma̱re chi joꞌcan cuan cꞌaꞌru tintakla xyebal chirix. Ninnau nak moco us ta xtaklanquil junak pre̱x chi incꞌaꞌ ta̱takla̱k xyebal cꞌaꞌru xma̱c, chan laj Festo. Laj Pablo quia̱tinac chiru laj Agripa re xcolbal ribLi rey Agripa quixye re laj Pablo: —Anakcuan naru tat-a̱tinak re ta̱col a̱cuib, chan. Ut laj Pablo quixtaksi li rukꞌ ut qui-oc chi a̱tinac re tixcol rib. Quixye: —At rey Agripa, nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak ta̱ru̱k tina̱tinak a̱cuiqꞌuin re tincol cuib chiruheb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj judío li yo̱queb chi jitoc cue. Kꞌaxal cuiꞌchic us xban nak la̱at nacanau chixjunil li cꞌaꞌru cꞌaynakeb xba̱nunquil eb laj judío ut nacanau chanru lix naꞌlebeb. Joꞌcan ut nak nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱cuy rabinquil li cꞌaꞌru oc cue xyebal. Chixjunileb laj judío nequeꞌxnau chanru lin yuꞌam nak xincuan chak saꞌ lin tenamit chalen chak saꞌ insa̱jilal ut toj anakcuan. Joꞌcan ajcuiꞌ aran Jerusalén nequeꞌxnau cuu. Eb aꞌan nequeꞌxnau cuu chalen chak saꞌ incaꞌchꞌinal. Cui teꞌraj, ta̱ru̱k teꞌxchꞌolob xya̱lal chicuix. La̱in aj fariseo xcomoneb li nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil chixjunil li naxye saꞌ li chakꞌrab joꞌ naraj li kapa̱ba̱l. Ut anakcuan la̱ex yo̱quex chi rakoc a̱tin saꞌ inbe̱n yal xban nak yo̱quin chiroybeninquil li quixyechiꞌi chak li Dios junxilaj reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Li cablaju xte̱paleb laj Israel yo̱queb chiroybeninquil nak teꞌxcꞌul li yechiꞌinbil chak reheb xban li Dios. Chi kꞌek chi cutan nequeꞌxlokꞌoni li Dios. At rey Agripa, xban xyoꞌoninquil aꞌan nak yo̱queb chinjitbal eb laj judío. ¿Cꞌaꞌut nak la̱ex incꞌaꞌ nequepa̱b nak li Dios tixcuaclesiheb cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak? Ya̱l nak junxil la̱in xincꞌoxla nak us xrahobtesinquileb li nequeꞌxpa̱b li Jesús aj Nazaret. La̱in quinqꞌueheb chi tzꞌapecꞌ saꞌ tzꞌalam nabaleb laj pa̱banel. Ut qꞌuebil incuanquil chixba̱nunquil aꞌan xbaneb li xbe̱nil aj tij. Ut nak nequeꞌcamsi̱c laj pa̱banel, la̱in quin-oquen ajcuiꞌ chirixeb re teꞌcamsi̱k. Aꞌin quilajinba̱nu aran Jerusalén. Nabal sut quintakla xsacꞌbaleb saꞌ li cab li nequeꞌxchꞌutub cuiꞌ ribeb laj judío. Quinpuersiheb chixmajecuanquil xcꞌabaꞌ li Jesús. Xban nak cꞌajoꞌ injoskꞌil saꞌ xbe̱neb, quebinta̱ke yalak bar saꞌ eb li jalanil tenamit re xba̱nunquil raylal reheb. Aꞌin yo̱quin chixba̱nunquil nak co̱in Damasco. Qꞌuebil incuanquil ut taklanbilin xbaneb li xbe̱nil aj tij. Chacuabi at rey, li yo̱quin xyebal. Cuaꞌleb re cutan nak quinixsut jun li chanchan xam saꞌ be. Li xam aꞌan quichal chak saꞌ choxa. Nalemtzꞌun. Naxkꞌax ru nak nalemtzꞌun ru li sakꞌe. Quinixsut la̱in ut queꞌsuteꞌ ajcuiꞌ li yo̱queb chi xic chicuix. Nak cotꞌaneꞌ chikajunil chiru chꞌochꞌ, quicuabi jun xya̱b cux yo̱ chi a̱tinac cuiqꞌuin. Quixye cue saꞌ ra̱tinoba̱leb laj judío, “At Saulo, at Saulo, ¿cꞌaꞌut nak yo̱cat chinrahobtesinquil? Yo̱cat chixtacuasinquil a̱cuib a̱junes joꞌ naxba̱nu li bo̱yx li incꞌaꞌ na-abin chiru laj e̱chal re nak yo̱ chixberesinquil,” chan cue. Ut la̱in quinye re, “¿Anihat la̱at, Ka̱cuaꞌ?” Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cue, “La̱in li Jesús li yo̱cat chinrahobtesinquil. Anakcuan ut cuaclin. La̱in xincꞌutbesi cuib cha̱cuu re nak tatinxakab chokꞌ aj cꞌanjel chicuu. La̱at tatchꞌoloba̱nk xya̱lal li cꞌaꞌak re ru xacuil joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌak re ru toj tincꞌutbesi cha̱cuu. La̱in tincolok a̱cue chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue, joꞌ eb laj judío, joꞌ eb li ma̱cuaꞌeb aj judío, ut tatintakla anakcuan saꞌ xya̱nkeb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Chanchan nak ta̱teo̱nk li xnakꞌ ruheb nak ta̱chꞌolob lix ya̱lal chiruheb. Chanchan nak teꞌe̱lk saꞌ li kꞌojyi̱n ut teꞌoc saꞌ cutan nak teꞌxtau ru lix ya̱lal. Teꞌe̱lk rubel xcuanquil laj tza ut teꞌoc rubel xcuanquil li Dios. Riqꞌuin inpa̱banquil la̱in, ta̱cuyekꞌ ta̱sachekꞌ lix ma̱queb, ut ta̱cua̱nk xnaꞌajeb saꞌ xya̱nkeb li sicꞌbileb ru xban li Dios,” chan cue li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan ut nak incꞌaꞌ xinkꞌetkꞌeti cuib chiru li quixcꞌutbesi rib chicuu li quichal chak saꞌ choxa, at rey Agripa. Ut xbe̱n cua quinchꞌolob xya̱lal chiruheb li cuanqueb Damasco ut Jerusalén. Chirix aꞌan quinchꞌolob xya̱lal chiruheb laj judío li cuanqueb Judea, joꞌ ajcuiꞌ chiruheb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Quinye reheb nak tento teꞌyotꞌekꞌ xchꞌo̱leb teꞌxjal xcꞌaꞌuxeb ut teꞌxkꞌaxtesi ribeb re li Dios ut teꞌxba̱nu li us joꞌ xcꞌulubeb li ac xeꞌpa̱ban. Saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan nak quineꞌxchap eb laj judío saꞌ li templo ut queꞌraj raj incamsinquil. Abanan la̱in tenkꞌanbilin xban li Dios toj chalen anakcuan. Yo̱quin chixchꞌolobanquil li ya̱l chirix li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Ninchꞌolob xya̱lal chiruheb chixjunileb, li cuanqueb xcuanquil joꞌ ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. Ma̱cꞌaꞌ junak aqꞌuil naꞌleb yo̱quin chixyebal. Li yo̱quin chixyebal, aꞌan ajcuiꞌ li queꞌxchꞌolob xya̱lal eb li profeta ut laj Moisés. Queꞌxye nak tento ta̱camsi̱k li Cristo, laj Colonel li yechiꞌinbil xban li Dios, abanan aꞌan li xbe̱n li ta̱cuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak ut tixchꞌolob xya̱lal li evangelio reheb laj judío joꞌqueb ajcuiꞌ li ma̱cuaꞌeb aj judío, chan laj Pablo. Nak laj Pablo yo̱ chi a̱tinac chi joꞌcan re xcolbal rib, laj Festo quixjap re chixyebal: —Lo̱c a̱cuu la̱at, Pablo. Kꞌaxal nabal li tzoloc xaba̱nu ut aꞌan yo̱ chi lo̱cobresi̱nc a̱cuu, chan. Ut laj Pablo quixye re: —At Festo, kꞌaxal nim a̱cuanquil. La̱in moco lo̱c ta cuu. Li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal a̱cue, aꞌan tzꞌakal ya̱l. Li rey Agripa naxnau chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Joꞌcan nak yo̱quin chi a̱tinac chiru chi ma̱cꞌaꞌ inxiu. Aꞌan naxnau chixjunil aꞌin xban nak moco quicꞌulman ta chi mukmu, chan. Ut laj Pablo quixye re li rey Agripa: —At rey Agripa, ¿ma nacapa̱b li cꞌaꞌru queꞌxtzꞌi̱ba li profeta? La̱in ninnau nak nacapa̱b, chan laj Pablo. Li rey Agripa quichakꞌoc ut quixye re: —Riqꞌuin li cꞌaꞌru xaye xakꞌunobresin inchꞌo̱l. Caꞌchꞌin chic ma̱ xinpa̱ban a̱ban, chan. Ut laj Pablo quixye: —Xqꞌue taxak a̱cue li Dios nak tatpa̱ba̱nk la̱at joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb li yo̱queb chi abi̱nc cue anakcuan. Usta chꞌaꞌaj che̱ru, usta incꞌaꞌ, texpa̱ba̱nk taxak joꞌ nak xinpa̱ban la̱in, abanan incꞌaꞌ raj texbaqꞌuekꞌ riqꞌuin cadena, joꞌ nak bacꞌbo̱quin la̱in, chan. Ut nak quirakeꞌ chixyebal li a̱tin aꞌin, queꞌcuacli li rey ut lix Berenice joꞌ ajcuiꞌ laj Festo ut eb li queꞌcꞌojla chixcꞌatk. Ut nak yo̱queb chi e̱lc saꞌ li naꞌajej aꞌan, queꞌxye chi ribileb rib: —Li cui̱nk aꞌin ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Ma̱cꞌaꞌ junak ma̱c xba̱nu re ta̱camsi̱k chi moco re cua̱nk saꞌ tzꞌalam, chanqueb. Ut laj Agripa quixye re laj Festo: —Ta̱ru̱k raj rachꞌabanquil li cui̱nk aꞌin cui ta incꞌaꞌ xtzꞌa̱ma nak ta̱rakok a̱tin li acuabej César saꞌ xbe̱n, chan li rey Agripa. Laj Pablo quitakla̱c aran RomaNak quichꞌola li kaxiquic chiru haꞌ toj Italia, laj Pablo rochbeneb li jun chꞌol chic li cuanqueb chi pre̱xil, queꞌkꞌaxtesi̱c saꞌ rukꞌ jun li capitán aj Julio xcꞌabaꞌ. Aꞌan xcomoneb li jun chꞌu̱tal chi soldado re li acuabej César. Co-oc saꞌ jun li jucub li quichal chak saꞌ li tenamit Adramitio. Li jucub aꞌan ac xic re. Co̱o kochben laj Aristarco li quichal chak Tesalónica xcue̱nt Macedonia. Li jucub ta̱numekꞌ chixcꞌatk eb li naꞌajej xcue̱nt Asia. Ut saꞌ li cutan jun chic cocuulac Sidón. Laj Julio quixba̱nu usilal re laj Pablo. Quixcanab chi xic riqꞌuineb laj pa̱banel li cuanqueb aran re nak ta̱tenkꞌa̱k xbaneb. Co-el aran Sidón saꞌ li jucub. Nak yo̱co chi xic, coxonumekꞌ nachꞌ riqꞌuin Chipre xban nak chiku yo̱ chi cha̱lc li ikꞌ. Conumeꞌ jun pacꞌal li palau cuan cuiꞌ li tenamit Cilicia ut Panfilia. Ut cocuulac saꞌ li tenamit Mira li cuan saꞌ xcue̱nt Licia. Aran quixtau jun li jucub li capitán re Alejandría. Ac xic re Italia ut corocsi saꞌ li jucub aꞌan re toxic. Nabal cutan cobe̱c chiru haꞌ chi timil. Ra sa nak cocuulac saꞌ xjayal li tenamit Gnido. Xban nak kꞌaxal cau li ikꞌ, joꞌcan nak quikajal kabe. Conumeꞌ cuan cuiꞌ li tenamit Salmón ut co̱o saꞌ li naꞌajej Creta li sutsu saꞌ haꞌ. Kꞌaxal chꞌaꞌaj ut kꞌaxal timil cocuulac saꞌ jun li tenamit “Cha̱bil Oqueba̱l” nequeꞌxye re. Nachꞌ riqꞌuin aꞌan cuan li tenamit Lasea. Nabal cutan cobay saꞌ li naꞌajej aꞌan ut xiu xiu chic li xic chiru haꞌ xban nak cuulac re li habalkꞌe. Joꞌcan nak laj Pablo qui-oc chixqꞌuebal xnaꞌlebeb laj chꞌeꞌol jucub. Quixye reheb: —Ex cuas cui̱tzꞌin, yo̱quin chixqꞌuebal retal nak li xic chiru haꞌ kꞌaxal chꞌaꞌaj. Nabal li raylal takacꞌul chi joꞌcaꞌin. Moco caꞌaj cuiꞌ ta xiu xiu re li jucub ut li ri̱k. Xiu xiu aj ban cuiꞌ chokꞌ ke la̱o, chan laj Pablo. Abanan li capitán incꞌaꞌ quixqꞌue xcuanquil li cꞌaꞌru quixye laj Pablo. Aꞌ ban chic li cꞌaꞌru queꞌxye laj e̱chal re li jucub ut laj chꞌeꞌol re, aꞌan chic li queꞌxba̱nu. Ut xban nak ma̱cꞌaꞌ junak naꞌajej bar ta̱ru̱k teꞌxnumsi cuiꞌ li habalkꞌe chi sa saꞌ xchꞌo̱leb, li xqꞌuialeb queꞌxye nak us li e̱lc aran cui ta̱ru̱k teꞌcuulak Fenice re teꞌxnumsi li habalkꞌe aran. Aꞌan jun li tenamit xcue̱nt Creta. Saꞌ li naꞌajej aꞌan cuan cuib li oqueba̱l re li jucub. Jun nacana saꞌ li suroeste ut li jun chic nacana saꞌ li noroeste. Li ca̱k-sut-ikꞌ li quixqꞌue nak yo̱queb chi numecꞌ saꞌ li palauNak ac yo̱ li ikꞌ li nachal saꞌ li sur, queꞌxcꞌoxla nak naru teꞌxic. Joꞌcan nak queꞌxtiquib xic. Yo̱queb chi xic chire li palau nachꞌ riqꞌuin li naꞌajej Creta. Junpa̱t na chic nak quichal jun cacuil ikꞌ. Lix cau ok li haꞌ yo̱ chixsacꞌbal rib chiru li jucub. Euroclidón xcꞌabaꞌ li ikꞌ aꞌan li nachal chak saꞌ li noroeste. Incꞌaꞌ chic queꞌxcuy xmetzꞌe̱u li cacuil ikꞌ laj chꞌeꞌol re li jucub. Joꞌcan nak quikacanab kib re toxcꞌam. Ut li jucub quicꞌameꞌ xban li ikꞌ. Cocuulac cuan cuiꞌ jun si̱ril li chꞌochꞌ Clauda xcꞌabaꞌ sutsu saꞌ haꞌ. Ra sa nak coru xtaksinquil li chꞌina jucub li yo̱ chi quelo̱c xban li nimla jucub. Nak kataksi saꞌ li nimla jucub, cꞌajoꞌ nak queꞌxucuac li cristian. Queꞌxcꞌoxla nak ma̱re ta̱tꞌilk li jucub saꞌ li samaib. Queꞌxcubsi xtꞌicrul li jucub ut yo̱co chi xic chi joꞌcan. Joꞌ cuulajak chic toj cau ajcuiꞌ li ikꞌ. Cꞌajoꞌ nak yo̱ chirecꞌasinquil li jucub. Joꞌcan nak quikatiquib xjebbal li ri̱k ut kacut saꞌ li palau. Saꞌ rox li cutan quikisi saꞌ li jucub li cꞌaꞌru nacꞌanjelac re li jucub, re nak incꞌaꞌ chic a̱lak li jucub. Chiru nabal cutan incꞌaꞌ qui-iloc li sakꞌe chi moco li chahim chiru kꞌojyi̱n. Kꞌaxal cau li ca̱k-sut-ikꞌ ut xiu xiu cuanco. Incꞌaꞌ chic nakayoꞌoni nak tocolekꞌ ta. Ac xnumeꞌ nabal cutan ut ma̱jiꞌ nakayal cua. Joꞌcan nak laj Pablo quixakli saꞌ xyiheb ut quixye reheb: —Ex cuas cui̱tzꞌin, kꞌaxal us raj quine̱rabi ta. Incꞌaꞌ raj co-el chak Creta. Cui ta incꞌaꞌ xo-el, incꞌaꞌ raj xkacꞌul li raylal aꞌin ut incꞌaꞌ raj xosachoc. Aꞌut anakcuan tinye e̱re nak mexcꞌoxlac. Cauhak ban e̱chꞌo̱l xban nak ma̱ ani ke ta̱ca̱mk. Caꞌaj cuiꞌ li jucub ta̱sachk. Saꞌ li kꞌojyi̱n aꞌin xcꞌutbesi rib chicuu jun x-ángel li Dios laj e̱chal cue, li nincꞌanjela ru. Li ángel xye cue, “Matxucuac, at Pablo, xban nak tento nak tatcuulak riqꞌuin li acuabej César. Xban xnimal rusilal li Ka̱cuaꞌ, ma̱ jun reheb li cuanqueb a̱cuochben teꞌca̱mk,” chan cue. Joꞌcan nak cauhak e̱chꞌo̱l, ex cuas cui̱tzꞌin. La̱in cau inchꞌo̱l riqꞌuin li Dios nak ta̱cꞌulma̱nk joꞌ xye cue li ángel. Abanan tento nak tocutekꞌ xban li haꞌ saꞌ jun naꞌajej sutsu saꞌ haꞌ, chan laj Pablo reheb. Cuib xama̱n na yo̱co chi cꞌuluc raylal. Li haꞌ yo̱ chikacꞌambal yalak bar chiru li palau Adriático xcꞌabaꞌ xban li cacuil ikꞌ. Tuktu chic kꞌojyi̱n nak eb laj chꞌeꞌol jucub queꞌxcꞌoxla nak ac cuulaqueb re chi chꞌochꞌel. Queꞌxcubsi jun li cꞌa̱m re xbisbal xchamal li haꞌ. Toj cuan cuaklaju xca̱cꞌa̱l metro xchamal nak queꞌxbis. Nak queꞌjiloc chic caꞌchꞌin, queꞌxqꞌue cuiꞌchic li bisleb ut cuukub xcaꞌcꞌa̱l metro chic lix chamal. Cꞌajoꞌ lix xiuheb xban nak queꞌxcꞌoxla nak ma̱re ta̱cutekꞌ li jucub saꞌ xya̱nk pec xban lix cau ok li palau. Joꞌcan nak queꞌxqꞌue saꞌ li haꞌ chirix li jucub ca̱hib li ni̱nki chꞌi̱chꞌ ancla xcꞌabaꞌ re raj xxakabanquil li jucub. Ut nequeꞌraj ta ac xsake̱u. Ut eb laj chꞌeꞌol jucub queꞌraj e̱lelic saꞌ li jucub. Queꞌxqꞌue li chꞌina jucub saꞌ haꞌ ut queꞌxba̱nu ribeb nak teꞌraj xqꞌuebal li chꞌi̱chꞌ ancla saꞌ haꞌ chiru li jucub. Laj Pablo quixye re li capitán ut reheb ajcuiꞌ li soldado: —Cui incꞌaꞌ nequeꞌcana eb aꞌin saꞌ li jucub, la̱ex incꞌaꞌ ta̱ru̱k texcolekꞌ, chan. Joꞌcan nak eb li soldado queꞌxyocꞌ lix cꞌa̱mal li chꞌina jucub ut queꞌxcanab chi sachc saꞌ li palau. Nak qui-oc chi cutanocꞌ, laj Pablo quixqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb chixjunileb ut quixye reheb nak teꞌcuaꞌak. Quixye reheb: —Cuib xama̱n anakcuan e̱roquic chi oybeni̱nc ut chixcuybal e̱saꞌ chi ma̱cꞌaꞌ nequetzaca. Nintzꞌa̱ma che̱ru nak texcuaꞌak re nak cauhakex ut ma̱ jun e̱re ta̱ca̱mk, chan reheb. Ut nak quixye aꞌan, quixchap jun li caxlan cua ut quixbantioxi chiru li Dios chiruheb chixjunileb li cuanqueb aran. Ut nak quixjach, qui-oc chixcuaꞌbal. Riqꞌuin aꞌin quicꞌojla xchꞌo̱leb chixjunileb ut queꞌoc ajcuiꞌ chi cuaꞌac eb aꞌan. Chikajunilo li cuanco saꞌ li jucub, cuanco cuib ciento riqꞌuin cuaklaju xca̱cꞌa̱l (276). Nak ac xeꞌrakeꞌ chi cuaꞌac, queꞌoc cuiꞌchic chixjebbal li ri̱k li jucub ut queꞌxcut chi haꞌ li trigo re nak ta̱se̱bokꞌ li ri̱k. Nak quicutanoꞌ queꞌxqꞌue retal nak cuanqueb saꞌ jun naꞌajej incꞌaꞌ nequeꞌxnau ru. Aran na-oc jun li nimaꞌ saꞌ li palau ut aran cuan jun li naꞌajej saꞌ samaib chire li palau. Aran queꞌxcꞌoxla nak ta̱ru̱k teꞌxhiltesi li jucub. Queꞌxyocꞌ lix cꞌa̱mal li anclas ut queꞌxcanab chi subu̱nc saꞌ li haꞌ. Queꞌxcotz ajcuiꞌ lix bacꞌbal li chꞌi̱chꞌ li naberesin re li jucub. Ut queꞌxtaksi cuiꞌchic li nimla tꞌicr li naramoc re li ikꞌ. Ut yo̱queb chi xic chire li haꞌ. Li jucub quicꞌameꞌ xban li ikꞌ bar nequeꞌxcꞌul cuiꞌ rib li nimaꞌ ut li palau. Aran quitꞌil saꞌ samaib li ruꞌuj li jucub. Incꞌaꞌ chic qui-ecꞌan saꞌ xnaꞌaj. Ut li jucub yo̱ chi jorecꞌ xban lix cau ok li palau. Eb li soldado queꞌxcꞌoxla nak us teꞌxcamsiheb chixjunil li pre̱x re nak incꞌaꞌ teꞌxcut rib chi numxic chiru haꞌ re teꞌxcol rib. Abanan li capitán quiraj xcolbal laj Pablo. Joꞌcan nak quixpoꞌ ru lix cꞌaꞌuxeb li soldado ut quixye reheb nak li ani naxnau numxic xcutakeb rib xbe̱n cua saꞌ haꞌ ut teꞌnumxik re nak teꞌe̱lk chi chꞌochꞌel. Cuan li queꞌel chiru tzꞌalam cheꞌ ut cuan queꞌxchap cꞌaꞌak re ru re li jucub. Joꞌcaꞌin nak queꞌcoleꞌ chixjunileb ut queꞌel chi chꞌochꞌel. Laj Pablo quicuulac saꞌ li naꞌajej MaltaNak ac cuanco chic chi chꞌochꞌel, quikanau nak li naꞌajej aꞌan, li sutsu saꞌ haꞌ, aꞌan Malta xcꞌabaꞌ. Li cuanqueb aran cꞌajoꞌ li usilal queꞌxba̱nu ke. Coeꞌxcꞌul saꞌ xya̱lal chikajunilo ut queꞌxtzꞌab jun xam xban nak cꞌajoꞌ li hab ut cꞌajoꞌ li que. Laj Pablo quixxoc chak jun kꞌa̱l li rukꞌ cheꞌ chaki ut quixqꞌue saꞌ li xam. Jun li cꞌambolay quie̱lelic xban xtikcual li xam ut quixtiu li rukꞌ laj Pablo. Tꞌuytꞌu quicana. Li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Malta, nak queꞌril li cꞌambolay tꞌuytꞌu chi rukꞌ, queꞌxye chi ribileb rib: —Relic chi ya̱l nak li cui̱nk aꞌin, aꞌan aj camsinel. Xcoleꞌ chak chiru li palau, abanan incꞌaꞌ ta̱canaba̱k chi yoꞌyo arin chi incꞌaꞌ tixcꞌul xtojbal rix lix ma̱c, chanqueb. Ut laj Pablo quixchikꞌ li rukꞌ ut li cꞌambolay quitꞌaneꞌ saꞌ xam ut ma̱cꞌaꞌ quixcꞌul laj Pablo. Eb aꞌan yo̱queb chiroybeninquil jokꞌe ta̱si̱po̱k laj Pablo ut ta̱tꞌanekꞌ chi camenak. Najt queꞌroybeni ut nak queꞌril nak ma̱cꞌaꞌ quixcꞌul, queꞌxjal lix cꞌaꞌuxeb ut queꞌxye: —Dios tana li cui̱nk aꞌan, chanqueb. Aran cuan xcꞌaleba̱l laj Publio li cuan xcuanquil saꞌ li naꞌajej Malta. Aꞌan coxcꞌul saꞌ xya̱lal ut riqꞌuin cohilan chiru oxib cutan. Lix yucuaꞌ laj Publio tꞌantꞌo saꞌ chꞌa̱t. Yo̱ xtik ut yo̱ xquicꞌ saꞌ. Laj Pablo qui-oc saꞌ li naꞌajej li cuan cuiꞌ. Quixqꞌue li rukꞌ saꞌ xbe̱n nak quitijoc ut quiqꞌuirtesi̱c. Nak queꞌrabi resil nak ac xqꞌuirtesi̱c lix yucuaꞌ laj Publio, nabaleb li yaj li cuanqueb saꞌ li naꞌajej aꞌan, queꞌcuulac riqꞌuin laj Pablo ut queꞌqꞌuirtesi̱c. Riqꞌuin li usilal qui-ux reheb, kꞌaxal cuiꞌchic coeꞌxra ut queꞌxqꞌue nabal cꞌaꞌru ke. Ut nak ac xic ke nabal li cꞌaꞌru ke queꞌxsi ke re ta̱cꞌanjelak ke chiru be. Laj Pablo quicuulac Roma ut quia̱tinac riqꞌuineb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj judíoUt nak quinumeꞌ oxib po, co-oc saꞌ jun li jucub re Alejandría li yo̱ chixnumsinquil li habalkꞌe saꞌ li naꞌajej Malta. Li jucub aꞌan cuan retalil lix dioseb chiru. Cástor ut Pólux xcꞌabaꞌeb. Cocuulac saꞌ li tenamit Siracusa ut aran cohilan oxib cutan. Chirix chic aꞌan co̱o cuiꞌchic chiru haꞌ ut cocuulac saꞌ li tenamit Regio. Cuulajak chic quiticla li ikꞌ li nachal saꞌ li sur. Yo̱ li ikꞌ chalen nak cocuulac saꞌ li naꞌajej Puteoli. Saꞌ li naꞌajej aꞌan cuanqueb aj pa̱banel katauheb. Eb aꞌan queꞌxtzꞌa̱ma chiku nak tocana̱k cuukubak cutan riqꞌuineb. Ut chirix aꞌan co̱o cuiꞌchic Roma. Eb laj pa̱banel li cuanqueb Roma queꞌrabi resil nak cuulac ke. Cuanqueb laj pa̱banel queꞌchal chi cꞌuluc ke toj cuan cuiꞌ li cꞌayil Apio xcꞌabaꞌ ut cuanqueb ajcuiꞌ queꞌcꞌuluc ke toj saꞌ li naꞌajej Oxib Tabernas. Nak quiril ruheb laj pa̱banel, laj Pablo quixbantioxi chiru li Dios ut quicꞌojla xchꞌo̱l. Nak cocuulac Roma, li capitán quixkꞌaxtesiheb li pre̱x re li coronel. Ut laj Pablo quicanaba̱c chi cua̱nc xjunes rochben jun li soldado li na-iloc re. Nak ac xnumeꞌ chic oxib cutan, laj Pablo quixbokeb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj judío li cuanqueb Roma. Nak acak xeꞌchꞌutla quia̱tinac riqꞌuineb re xcolbal rib, ut quixye reheb: —Ex cuas cui̱tzꞌin, la̱in incꞌaꞌ xinma̱cob chiruheb li cuech tenamitil chi moco xinkꞌet lix chakꞌrabeb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Abanan xinchapeꞌ Jerusalén xbaneb laj judío, ut xineꞌxkꞌaxtesi saꞌ rukꞌeb laj Roma. Ut eb laj Roma nak queꞌrakoc a̱tin saꞌ inbe̱n, ma̱ jun inma̱c queꞌxtau re incamsinquil. Queꞌraj raj cuachꞌabanquil. Abanan eb laj judío incꞌaꞌ queꞌraj quineꞌrisi. Joꞌcan nak quintzꞌa̱ma chiruheb nak li acuabej César ta̱rakok a̱tin saꞌ inbe̱n. Moco chixjitbal ta lin tenamit xinchal. Aꞌan aj e nak xintakla e̱bokbal. Xcuaj rilbal e̱ru ut xcuaj a̱tinac e̱riqꞌuin. Saꞌ xcꞌabaꞌ li jun li nakayoꞌoni la̱o aj Israel nak bacꞌbo̱quin anakcuan riqꞌuin li cadena aꞌin, chan reheb. Ut eb aꞌan queꞌxye: —La̱o ma̱ jun hu xkacꞌul chalenak ta Judea, ut ma̱ jun li kas ki̱tzꞌin xcꞌulun cha̱jitbal chi moco chixyebal junak cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ us cha̱cuix. Takaj rabinquil cꞌaꞌru nacacꞌoxla chirix aꞌan xban nak kabiom nak yalak bar xicꞌ nequeꞌrabi li tijleb chirix li Jesús, chanqueb. Joꞌcan nak queꞌxxakab jun li cutan re nak teꞌcuulak riqꞌuin saꞌ li cab li cuan cuiꞌ. Nabaleb queꞌcuulac riqꞌuin laj Pablo re nak tixchꞌolob xya̱lal chiruheb chirix lix nimajcual cuanquilal li Dios. Quixnumsi li cutan chixchꞌolobanquil lix ya̱lal chirix li Jesús joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ lix chakꞌrab laj Moisés joꞌ ajcuiꞌ li queꞌxtzꞌi̱ba li profeta re nak teꞌxpa̱b li Jesús. Cuan queꞌpa̱ban re li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal. Abanan cuan ajcuiꞌ li incꞌaꞌ queꞌxpa̱b. Cuanqueb li incꞌaꞌ queꞌcuulac chiruheb li cꞌaꞌru yo̱ chixyebal laj Pablo, ut queꞌoc chi e̱lc. Nak ac xiqueb re, laj Pablo quixye li a̱tin aꞌin: —Ya̱l ajcuiꞌ li quixcꞌutbesi li Santil Musikꞌej chiru li profeta Isaías chirixeb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ nak quixye: Ayu ut ta̱ye reheb li tenamit chi joꞌcaꞌin: Yo̱kex chirabinquil, abanan moco te̱tau ta ru lix ya̱lal li cꞌaꞌru te̱rabi; ut yo̱kex chirilbal, abanan incꞌaꞌ te̱qꞌue retal cꞌaꞌru xya̱lal li cꞌaꞌru te̱ril. Xban nak cacuubresinbil lix chꞌo̱leb li tenamit aꞌin, joꞌcan nak incꞌaꞌ teꞌxtau xya̱lal. Incꞌaꞌ saken teꞌabi̱nk ut incꞌaꞌ saken teꞌilok re nak incꞌaꞌ teꞌxtau xya̱lal li cꞌaꞌru teꞌril ut incꞌaꞌ teꞌxtau xya̱lal li teꞌrabi. Incꞌaꞌ teꞌxtau xya̱lal, chi moco teꞌxjal xcꞌaꞌux, chi moco tebinqꞌuirtesi, chan li Dios. () Joꞌcan nak chenauhak nak li resil li colba-ib li naxqꞌue li Dios quiqꞌueheꞌ reheb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Aꞌan eb chic teꞌabi̱nk re, chan laj Pablo. Nak queꞌrabi aꞌin, eb laj judío queꞌco̱eb ut yo̱queb chixcuechꞌinquil rib. Cuib chihab quicuan aran Roma laj Pablo saꞌ li cab li quixtoꞌoni. Ut quixcꞌuleb chi sa saꞌ xchꞌo̱l chixjunileb li queꞌcuulac riqꞌuin. Yo̱ chixchꞌolobanquil lix ya̱lal lix nimajcual cuanquilal li Dios ut yo̱ chixyebal resil li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chi ma̱cꞌaꞌ xxiu. Ut ma̱ ani quiramoc chiru xyebal. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li San Pablo reheb laj RomaXqꞌuebal xsahileb xchꞌo̱lLa̱in laj Pablo laj cꞌanjel chiru li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Sicꞌbil chak cuu xban li Dios chokꞌ x-apóstol ut taklanbilin chixyebal resilal li colba-ib. Li Dios quixyechiꞌi li colba-ib aꞌin chalen chak najter ut eb li profetas queꞌxtzꞌi̱ba retalil saꞌ li Santil Hu. Aꞌan aꞌin resilal li Ka̱cuaꞌ Jesucristo li Ralal li Dios. Li Ka̱cuaꞌ Jesucristo tzꞌakal cui̱nk xban nak quiyoꞌla arin saꞌ ruchichꞌochꞌ riqꞌuin jun reheb li ralal xcꞌajol laj David. Li Ka̱cuaꞌ Jesucristo aꞌan tzꞌakal Dios. Numtajenak lix santilal. Riqꞌuin lix nimal xcuanquil, li Dios quixcuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak re xcꞌutbal chiku nak aꞌan tzꞌakal Ralal li Dios. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo qꞌuebilin chokꞌ apóstol xban li Dios re xchꞌolobanquil xya̱lal chiruheb li tenamit yalak bar re nak teꞌxpa̱b li Jesucristo ut teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naraj. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex sicꞌbil ajcuiꞌ e̱ru, ut la̱ex chic ralal xcꞌajol li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Yo̱quin chi tzꞌi̱bac e̱riqꞌuin la̱ex li cuanquex aran saꞌ li tenamit Roma. Raro̱quex ut bokbilex xban li Dios ut la̱ex aj santil pa̱banel. Li usilal ut li tuktu̱quilal chi cua̱nc e̱riqꞌuin xban li Dios Acuabej ut xban li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Laj Pablo naraj xic RomaXbe̱n cua ninbantioxi chiru li Dios saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo xban nak yalak bar na-abiman resil nak tzꞌakal nequepa̱b li Cristo. Nincꞌanjelac chiru li Dios ut chi anchal inchꞌo̱l ninye resil li Ka̱cuaꞌ Jesucristo li Ralal li Dios. Li Dios naxnau nak junelic yo̱quin chi tijoc che̱rix. Cui li Dios naxqꞌue cue, chi se̱b tincuulak e̱riqꞌuin. Aꞌan li nintzꞌa̱ma junelic chiru li Dios. Nacuaj rilbal e̱ru ut nacuaj e̱tenkꞌanquil re nak cauhakex saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Ut nacuaj rilbal e̱ru re nak takatenkꞌa kib saꞌ li kapa̱ba̱l, la̱ex joꞌ ajcuiꞌ la̱in, xban nak junaj li kapa̱ba̱l. Ex herma̱n, nacuaj nak te̱nau nak nabal sut nincꞌoxla raj xic e̱riqꞌuin, abanan toj ma̱jiꞌ naru ninxic. Ma̱re cuan raj teꞌpa̱ba̱nk aran nak teꞌrabi ra̱tin li Dios li tinchꞌolob xya̱lal chiruheb joꞌ nak queꞌpa̱ban chak chicuu saꞌ eb li tenamit quinnumeꞌ cuiꞌ chak. Tenebanbil saꞌ inbe̱n cꞌanjelac saꞌ xya̱nkeb laj griego joꞌ ajcuiꞌ li ma̱cuaꞌeb aj griego. Tincꞌanjelak saꞌ xya̱nkeb li tzolbileb joꞌ ajcuiꞌ li incꞌaꞌ tzolbileb. Joꞌcan nak nacuaj tinchꞌolob xya̱lal li colba-ib che̱ru la̱ex li cuanquex Roma. Lix cuanquil li colba-ibIncꞌaꞌ ninxuta̱nac chixchꞌolobanquil xya̱lal li colba-ib xban nak aꞌan lix nimal xcuanquil li Dios re xcolbal chixjunil li teꞌpa̱ba̱nk re. Li colba-ib xbe̱n cua qꞌuebil reheb laj judío ut qꞌuebil ajcuiꞌ reheb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Lix ya̱lal li colba-ib naxcꞌut chiku nak caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin xpa̱banquil li Dios ti̱c chic li kachꞌo̱l chiru ut cua̱nko chi sum a̱tin riqꞌuin, joꞌ naxye saꞌ li Santil Hu:Li ti̱c xchꞌo̱l riqꞌuin xpa̱banquil li Dios cuan xyuꞌam chi junelic. () Li Dios yo̱ chak xjoskꞌil toj saꞌ choxa saꞌ xbe̱neb laj ma̱c. Riqꞌuin lix ma̱usilaleb nequeꞌxtzꞌekta̱na lix ya̱lal ut nequeꞌxmuk ajcuiꞌ chiruheb li ras ri̱tzꞌin. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru nanauman chirix li Dios, ac chꞌolchꞌo chiruheb. Aꞌ li Dios ajcuiꞌ quicꞌutbesin chiruheb. Aban incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue xcuanquil lix ya̱lal. Chalen chak saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ nacꞌutun xcuanquil ut xlokꞌal li Dios riqꞌuin li cꞌaꞌak re ru quilajxyi̱b. Nacꞌutun nak aꞌan li tzꞌakal Dios ut kꞌaxal nim xcuanquil chi junelic. Joꞌcan nak ma̱cꞌaꞌ junak a̱tin teꞌxcol cuiꞌ rib chiru xjoskꞌil li Dios. Nequeꞌxnau nak cuan li Dios, aban incꞌaꞌ queꞌxqꞌue xlokꞌal chi moco queꞌbantioxin chiru. Caꞌaj cuiꞌ li joꞌ ma̱joꞌil naꞌleb nequeꞌxcꞌoxla ut xban aꞌan nak quikꞌojyi̱noꞌ ru lix cꞌaꞌuxeb. Eb aꞌan nequeꞌxye nak cuanqueb xnaꞌleb abanan ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Incꞌaꞌ nequeꞌxlokꞌoni li yoꞌyo̱quil Dios. Aꞌ chic lix jalam u̱ch li cui̱nk li nacam, aꞌan chic nequeꞌxlokꞌoni. Ut lix jalam u̱ch li xul nequeꞌxqꞌue chokꞌ xdioseb joꞌ li xul li nequeꞌrupupic ut li xul li nequeꞌbe̱c, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌxjucuqui rib chiru chꞌochꞌ. Joꞌcan nak li Dios quixtzꞌekta̱naheb saꞌ xyibal ru lix ma̱usilaleb toj retal nequeꞌxcꞌut xxuta̱neb chi ribileb rib xban nak nequeꞌxba̱nu li joꞌ ma̱joꞌil naꞌleb. Incꞌaꞌ queꞌxpa̱b li tzꞌakal Dios. Aꞌ chic li ticꞌtiꞌ queꞌxqꞌue xcuanquil. Queꞌxnima ru ut queꞌxqꞌue xlokꞌal li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil xban li Dios ut incꞌaꞌ queꞌxlokꞌoni li tzꞌakal Dios. Caꞌaj cuiꞌ li tzꞌakal Dios aꞌan xcꞌulub li lokꞌoni̱c chi junelic. Joꞌcan taxak. Li Dios quixtzꞌekta̱naheb saꞌ lix xuta̱nalil naꞌleb xban lix ma̱usilaleb. Ut eb li ixk incꞌaꞌ chic queꞌraj cua̱nc riqꞌuineb lix be̱lom. Riqꞌuin ban chic li rech ixkilal queꞌxba̱nu li moco uxc ta naraj. Ut joꞌcan ajcuiꞌ li cui̱nk incꞌaꞌ chic queꞌraj li ixk li quicanaba̱c reheb xban li Dios. Queꞌtikcuoꞌ xjolomeb xban lix ma̱usilaleb chi ribileb rib ut yo̱queb chixba̱nunquil li tzꞌekbe̱tal aj naꞌleb riqꞌuin rech cui̱nkilal. Ut queꞌxcꞌul ajcuiꞌ xtojbal rix lix ma̱usilaleb joꞌ xcꞌulubeb. Xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla li Dios, joꞌcan nak queꞌtzꞌekta̱na̱c xban li Dios saꞌ li tzꞌekbe̱tal aj naꞌleb chixba̱nunquil li moco uxc ta naraj. Numtajenakeb xyibal ru lix naꞌlebeb ut lix ma̱usilaleb. Aj yumbe̱teb ut aj coꞌbe̱teb. Nequeꞌxra ru li cꞌaꞌru cuan reheb li ras ri̱tzꞌin ut kꞌaxal joskꞌeb. Numtajenakeb chi aj cakal, aj camsihomeb ras ri̱tzꞌin, aj ple̱teb, aj balakꞌeb ut aj molol a̱tineb. Junes yoꞌoba̱nc a̱tin nequeꞌxba̱nu chirixeb li ras ri̱tzꞌin. Xicꞌ nequeꞌril li Dios. Nequeꞌhoboc. Nequeꞌxnimobresi rib ut kꞌetkꞌeteb. Aj kꞌabaneleb ut aj kꞌetoleb ra̱tin xnaꞌ xyucuaꞌ. Incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal. Incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌxsume xba̱nunquil. Incꞌaꞌ nequeꞌrahoc. Incꞌaꞌ nequeꞌcuyuc ma̱c, ut incꞌaꞌ nequeꞌuxta̱nan u. Ac chꞌolchꞌo chiruheb li cꞌaꞌru quixye li Dios. Nequeꞌxnau nak lix tojbal rix li ma̱c, aꞌan li ca̱mc. Aban toj yo̱queb ajcuiꞌ chixba̱nunquil li ma̱c. Ut ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ aꞌan nequeꞌxba̱nu. Nequeꞌsahoꞌ ajcuiꞌ saꞌ xchꞌo̱l chirilbaleb li ras ri̱tzꞌin nak yo̱queb chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Li Dios narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal¿Anihat la̱at nak tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin? Cui nacarak a̱tin saꞌ xbe̱neb la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin ut toj yo̱cat ajcuiꞌ chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us la̱at joꞌ yo̱queb aꞌan, raylal ajcuiꞌ yo̱cat chixbokbal saꞌ a̱be̱n ut ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ a̱be̱n. Nakanau nak li Dios ti̱c xchꞌo̱l ut aꞌan ta̱rakok a̱tin chi tzꞌakal saꞌ xbe̱neb li nequeꞌba̱nun re li ma̱usilal. La̱at nacatrakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li nequeꞌba̱nun re li ma̱usilal ut nacaba̱nu ajcuiꞌ li ma̱usilal la̱at. ¿Cꞌaꞌru nacaye? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ tatxqꞌue li Dios chixtojbal rix a̱ma̱c la̱at? ¿Ma ta̱tzꞌekta̱na lix nimal ruxta̱n li Dios? ¿Ma ta̱tzꞌekta̱na lix cuyum ut lix kꞌunil xchꞌo̱l? ¿Ma incꞌaꞌ nacaqꞌue retal nak xban lix nimal rusilal li Dios naraj nak ta̱yotꞌ a̱chꞌo̱l ta̱jal a̱cꞌaꞌux? Aban la̱at cau a̱chꞌo̱l. Joꞌcan nak incꞌaꞌ nacayotꞌ a̱chꞌo̱l incꞌaꞌ nacajal a̱cꞌaꞌux. Ut riqꞌuin aꞌan yo̱cat chixbokbal xjoskꞌil li Dios saꞌ a̱be̱n. Toxa̱cuil xjoskꞌil nak ta̱cuulak xkꞌehil nak li Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ ti̱quilal. Saꞌ li cutan aꞌan li Dios tixqꞌue xkꞌajca̱munquil li junju̱nk aꞌ yal chanru lix yehom xba̱nuhomeb. Li Dios tixqꞌue xyuꞌam chi junelic li ani naxqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil li cha̱bilal li naraj li Dios re nak tixtau lix lokꞌal, lix nimanquil ru, ut lix yuꞌam chi junelic. Aban riqꞌuin xjoskꞌil li Dios tixqꞌueheb chixtojbal xma̱queb li nequeꞌxnimobresi rib ut incꞌaꞌ nequeꞌraj xpa̱banquil lix ya̱lal. Eb aꞌan caꞌaj cuiꞌ li incꞌaꞌ us nequeꞌxcꞌoxla. Raylal ut ra xi̱cꞌ ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb chixjunileb li nequeꞌba̱nun re li incꞌaꞌ us. Xbe̱n cua ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb laj judío ut ta̱cha̱lk ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Aban li Dios tixqꞌue xcuanquil, xlokꞌal ut tuktu̱quil usilal reheb chixjunileb li nequeꞌba̱nun re li cha̱bilal. Tixqꞌue xbe̱n cua reheb laj judío ut tixqꞌue ajcuiꞌ reheb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Li Dios incꞌaꞌ naxsicꞌ ru li junju̱nk. Junajo ban chiru. Li ani nequeꞌma̱cob chi incꞌaꞌ nequeꞌxnau li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés xban li Dios, ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb ut teꞌsachk usta incꞌaꞌ nequeꞌxnau li chakꞌrab. Ut chixjunileb li nequeꞌxnau li chakꞌrab ut nequeꞌma̱cob, ta̱rakekꞌ ajcuiꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb joꞌ naxye saꞌ li chakꞌrab. Chiru li Dios incꞌaꞌ ti̱c xchꞌo̱l junak yal riqꞌuin xnaubal li chakꞌrab. Aban li nequeꞌba̱nun re li naxye li chakꞌrab ti̱queb xchꞌo̱l chiru li Dios. Li ma̱cuaꞌeb aj judío incꞌaꞌ nequeꞌxnau li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Abanan usta ma̱cꞌaꞌ li chakꞌrab, cuan ajcuiꞌ nak nequeꞌxba̱nu joꞌ naxye saꞌ li chakꞌrab xban nak nequeꞌrecꞌa saꞌ xchꞌo̱l cꞌaꞌru li us ut cꞌaꞌru li incꞌaꞌ us. Nacꞌutun riqꞌuin lix yehom xba̱nuhomeb nak ac nequeꞌxnau cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab usta ma̱ jun sut rabiomeb li chakꞌrab. Nequeꞌrecꞌa saꞌ xchꞌo̱leb ma us malaj incꞌaꞌ us li yo̱queb chixba̱nunquil. Xakabanbil li Jesucristo xban li Dios re ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb chixjunileb nak ta̱cuulak xkꞌehil. Li Cristo naxnau chanru lix chꞌo̱l li junju̱nk usta mukmu chiku la̱o. Joꞌcan naxye resilal li colba-ib li ninjultica la̱in. Eb laj judío ut lix chakꞌrab laj MoisésLa̱at aj judío, ut riqꞌuin aꞌan nacanimobresi a̱cuib, ut nacaye nak li Dios aꞌan aj e̱chal a̱cue. Ut nacacꞌojob a̱chꞌo̱l riqꞌuin lix chakꞌrab laj Moisés. Xban nak xatzol li chakꞌrab, nacanau cꞌaꞌru naraj li Dios. Nacanau cꞌaꞌru li us ut nacanau cꞌaꞌru li incꞌaꞌ us. Nacaqꞌue a̱cuib joꞌ aj cꞌutul xbeheb li mutzꞌ. Nacaye nak la̱at xcutaneb li cuanqueb saꞌ kꞌojyi̱n. Nincꞌut lix ya̱lal chiruheb, chancat. Nacaye nak la̱at aj tzolol reheb li incꞌaꞌ tzolbileb ut li incꞌaꞌ nequeꞌxnau xya̱lal. Nacaye nak saꞌ li chakꞌrab nacatau a̱naꞌleb chi tzꞌakal ut aran nacatau xya̱lal. Cui la̱at nacatzoleb li jalan chic, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nacatzol a̱cuib la̱at? La̱at nacachꞌolob xya̱lal nak incꞌaꞌ us li elkꞌac. ¿Cꞌaꞌut nak toj yo̱cat ajcuiꞌ chi elkꞌac la̱at? La̱at nacaye nak incꞌaꞌ us li muxuc caxa̱r. ¿Cꞌaꞌut nak toj nacatmuxuc caxa̱r la̱at? Cui xicꞌ nacacuil eb li yi̱banbil dios, ¿cꞌaꞌut nak nacatxic chi elkꞌac saꞌ li rochocheb? Kꞌaxal nim a̱cuanquil nak nacacuecꞌa a̱cuib xban nak nacanau li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Abanan nacatzꞌekta̱na li Dios riqꞌuin nak nacakꞌet lix chakꞌrab. Joꞌ naxye saꞌ li Santil Hu:Saꞌ e̱cꞌabaꞌ la̱ex aj judío, nequeꞌxmajecua li Dios li ma̱cuaꞌeb aj judío. () Relic chi ya̱l li circuncisión cuan xya̱lal cui nacapa̱b li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés xban li Dios. Aban cui nacakꞌet lix chakꞌrab ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ nak xacꞌul li circuncisión. Cui junak cui̱nk ma̱cuaꞌ aj judío incꞌaꞌ naxcꞌul li circuncisión, aban naxpa̱b ut naxba̱nu li cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab, li cui̱nk aꞌan ta̱qꞌuehekꞌ ajcuiꞌ saꞌ ajl saꞌ xya̱nkeb li queꞌxcꞌul li circuncisión. Usta incꞌaꞌ xcꞌul li circuncisión cui naxba̱nu tzꞌakal li tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab, li cui̱nk aꞌan naxcꞌut a̱xuta̱n ut ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ a̱be̱n xban nak nacakꞌet li chakꞌrab. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ a̱cue nak xacꞌul li circuncisión, chi moco nak nacanau li tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab cui incꞌaꞌ nacaba̱nu li cꞌaꞌru naxye. Li tzꞌakal aj judío ma̱cuaꞌ aj judío yal xban xcꞌulbal li circuncisión. Riqꞌuin ban xpa̱banquil li chakꞌrab. Lix ya̱lal li circuncisión ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ li na-ux riqꞌuin li tzꞌejcualej. Li tzꞌakal aj judío naxpa̱b chi tzꞌakal lix chakꞌrab li Dios. Ut li tzꞌakal circuncisión incꞌaꞌ nacꞌulman riqꞌuin xba̱nunquil li chakꞌrab. Aꞌan ban li naxba̱nu li Santil Musikꞌej saꞌ li ra̱m li junju̱nk. Ut lix lokꞌal laj pa̱banel incꞌaꞌ naqꞌueheꞌ xbaneb li cui̱nk. Li Dios ban naqꞌuehoc xlokꞌal. ¿Cꞌaꞌru rusil li cua̱nc chokꞌ aj judío? Ut, ¿cꞌaꞌru rajbal xcꞌulbal li circuncisión? Li cua̱nc chokꞌ aj judío, aꞌan aꞌin li rusil: nak li Dios quixqꞌue li ra̱tin reheb xbe̱n cua. Cuanqueb laj judío incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li quixye li Dios. ¿Ma yal saꞌ xma̱queb ta biꞌ aꞌan nak li Dios incꞌaꞌ tixqꞌue li quixyechiꞌi? ¡Ma̱ jokꞌe biꞌan! Li Dios ya̱l naa̱tinac usta chixjunileb li cristian aj ticꞌtiꞌeb. Joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li quixye laj David re li Dios. Quixye chi joꞌcaꞌin:Junelic ya̱l nacat-a̱tinac. Usta nacateꞌxkꞌaba, aban ma̱cꞌaꞌ a̱ma̱c. Cuanqueb nequeꞌyehoc nak riqꞌuin li ma̱usilal nacꞌutun chi us li rusilal li Dios. Joꞌcan nak us xba̱nunquil li ma̱usilal re nak ta̱cꞌutu̱nk xcha̱bilal li Dios. Incꞌaꞌ us cui li Dios nocoxqꞌue chi xtojbal li kama̱c, chanqueb. Aban ma̱cuaꞌ aꞌan li naxye li Dios. Incꞌaꞌ naru nakaye nak incꞌaꞌ toxqꞌue chixtojbal li kama̱c xban nak nakanau nak ti̱c xchꞌo̱l li Dios. Joꞌcan nak tixqꞌue chixtojbal xma̱c laj ma̱c. Relic chi ya̱l nak ti̱c xchꞌo̱l li Dios. Cui ta incꞌaꞌ, ¿chan raj ru nak tixrak a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ? Ut cuanqueb ajcuiꞌ li nequeꞌyehoc nak riqꞌuin li ticꞌtiꞌic nequeꞌxba̱nu, ta̱qꞌuehekꞌ xcuanquil li ya̱l li naxye li Dios ut kꞌaxal cuiꞌchic ta̱lokꞌoni̱k ru li Dios. Ut cui riqꞌuin li katicꞌtiꞌ nalokꞌoni̱c ru li Dios, ¿cꞌaꞌut nak naxye nak la̱o aj ma̱c chi joꞌcanan? Us cui nakaba̱nu li ma̱usilal re nak ta̱nima̱k xlokꞌal li Dios, chanqueb. ¿Cꞌaꞌru nequeye la̱ex? ¿Ma takaba̱nu li incꞌaꞌ us re nak ta̱nima̱k xlokꞌal li Dios? Ma̱ jaruj ta̱ru̱k ta̱qꞌuema̱nk xlokꞌal li Dios riqꞌuin li kama̱usilal. Cuan li nequeꞌyehoc nak aꞌan aꞌin li tijleb ninchꞌolob xya̱lal, abanan moco joꞌcan ta li yo̱quin chixyebal. Li nequeꞌyehoc re aꞌan xcꞌulubeb nak teꞌxtoj rix lix ma̱queb. Ma̱ ani ti̱c xchꞌo̱l¿Cꞌaꞌru takaye chirix aꞌin? ¿Ma kꞌaxal cha̱bilo ta biꞌ la̱o aj judío chiruheb li ma̱cuaꞌeb aj judío? Relic chi ya̱l nak incꞌaꞌ. Chikajunilo ban la̱o aj ma̱co, la̱o aj judío joꞌqueb ajcuiꞌ li ma̱cuaꞌeb aj judío. Joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Ma̱ ani ti̱c xchꞌo̱l chiru li Dios. Yal ta jun. Ma̱ ani nataꞌoc ru lix ya̱lal. Ma̱ ani naraj xsicꞌbal li Dios. () Chixjunileb xeꞌxtzꞌekta̱na li Dios, ut jun xiquiqueb nak xeꞌxba̱nu li ma̱usilal. Joꞌcan nak ma̱ jun naba̱nun re li us. Yal ta jun. Cꞌajoꞌ xyibal ru nequeꞌa̱tinac. Chanchan xchuhil li camenak saꞌ li mukleba̱l. Ut junes balakꞌi̱nc nequeꞌxba̱nu. Li cꞌaꞌak re ru nequeꞌxye chanchan xmay cꞌantiꞌ li nacamsin. () Riqꞌuin xtzꞌu̱maleb re nequeꞌmajecuan ut junes xicꞌ aj a̱tin na-el saꞌ reheb. () Saꞌ junpa̱t nequeꞌchal xjoskꞌil. Nequeꞌxrahobtesi ut nequeꞌxcamsi li ras ri̱tzꞌin. Yalak bar nequeꞌxic junes raylal ut ra xi̱cꞌ nequeꞌxba̱nu chak reheb li ras ri̱tzꞌin. Ut incꞌaꞌ nequeꞌcuan saꞌ usilal. Junes pletic nequeꞌxba̱nu. () Incꞌaꞌ nequeꞌxxucua ru li Dios chi moco nequeꞌx-oxlokꞌi. () Nakanau nak chixjunil li tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab, aꞌan reheb li cuanqueb rubel xcuanquil li chakꞌrab. Aꞌan aj e nak cuan li chakꞌrab re nak chixjunileb teꞌxnau nak cuanqueb xma̱c ut ma̱cꞌaꞌ chic naru teꞌxye, re teꞌxcol cuiꞌ rib chiru li Dios nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb. Ma̱ jun ti̱c xchꞌo̱l chiru li Dios yal riqꞌuin xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab. Li chakꞌrab nacꞌanjelac re xcꞌutbal chiku nak la̱o aj ma̱c. Riqꞌuin li kapa̱ba̱l nati̱coꞌ li kachꞌo̱lLi Dios quixcꞌutbesi chiku chanru nak ta̱ru̱k ta̱ti̱cokꞌ li kachꞌo̱l. Moco riqꞌuin ta xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab. Chꞌolobanbil lix ya̱lal xban li chakꞌrab ut xbaneb ajcuiꞌ li profeta nak ma̱cuaꞌ riqꞌuin xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab ta̱ti̱cokꞌ li kachꞌo̱l chiru li Dios. Ta̱ti̱cobresi̱k ban li kachꞌo̱l chiru li Dios riqꞌuin xpa̱banquil li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Chixjunileb li teꞌpa̱ba̱nk re, li Dios tixti̱cobresi lix chꞌo̱leb. Moco jalan ta li junju̱nk chiru li Dios. Chixjunileb xeꞌma̱cob ut incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌul li lokꞌal li naxqꞌue li Dios. Ut xban li rusilal li Dios, chixjunileb li nequeꞌpa̱ban, nequeꞌxma̱tani xti̱quilal xchꞌo̱leb saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo laj Colonel. Li Dios quixtakla chak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chi ca̱mc re xcuybal xma̱queb li teꞌpa̱ba̱nk re. Riqꞌuin li quixba̱nu quicꞌutun lix ti̱quilal xchꞌo̱l li Dios. Xban lix nimal xcuyum, incꞌaꞌ quixqꞌue saꞌ xchꞌo̱l lix ma̱queb li tenamit li queꞌma̱cob chak junxil. Ut anakcuan saꞌ eb li cutan aꞌin, nacꞌutun lix ti̱quilal xchꞌo̱l li Dios riqꞌuin nak naxti̱cobresi xchꞌo̱l li ani napa̱ban saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. ¿Cꞌaꞌru takanimobresi cuiꞌ kib? Ma̱cꞌaꞌ. Incꞌaꞌ naru takanimobresi kib xban nak ma̱cuaꞌ riqꞌuin xba̱nunquil li naxye li chakꞌrab nati̱coꞌ li kachꞌo̱l. Nati̱coꞌ ban li kachꞌo̱l riqꞌuin xpa̱banquil li Cristo. Nakanau nak ta̱ti̱cokꞌ li kachꞌo̱l riqꞌuin xpa̱banquil li Cristo. Ma̱cuaꞌ riqꞌuin xba̱nunquil li naxye li chakꞌrab. ¿Ma caꞌaj cuiꞌ eb laj judío teꞌcolekꞌ xban li Dios? Incꞌaꞌ. Li Dios tixcoleb ajcuiꞌ li ma̱cuaꞌeb aj judío. Nakanau nak jun ajcuiꞌ li Dios. Ut aꞌan naxti̱cobresi xchꞌo̱leb laj judío xban lix pa̱ba̱leb joꞌ ajcuiꞌ li ma̱cuaꞌeb aj judío. ¿Ma nakasach xcuanquil li chakꞌrab xban xpa̱banquil li Cristo? Incꞌaꞌ. Riqꞌuin ban xpa̱banquil li Cristo yo̱co chixqꞌuebal xcuanquil li chakꞌrab. Xban nak cuan xpa̱ba̱l laj Abraham, joꞌcan nak quiti̱cobresi̱c xchꞌo̱l xban li DiosAnakcuan tina̱tinak chirix laj Abraham li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. ¿Ma quiti̱cobresi̱c xchꞌo̱l chiru li Dios riqꞌuin lix yehom xba̱nuhom? Incꞌaꞌ. Cui ta riqꞌuin xyehom xba̱nuhom quiti̱cobresi̱c xchꞌo̱l laj Abraham, cuan raj cꞌaꞌru quixnimobresi cuiꞌ rib. Abanan ma̱cuaꞌ raj chiru li Dios. Tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu nak laj Abraham quixpa̱b li cꞌaꞌru quixye li Dios. Ut xban lix pa̱ba̱l, li Dios quixye nak laj Abraham aꞌan jun cui̱nk ti̱c xchꞌo̱l. () Li ani natrabajic naxcꞌul xtojbal. Lix tojbal naxcꞌul aꞌan moco yal xma̱tan ta xban nak ac xtoj rix. Aban li colba-ib incꞌaꞌ natojman rix. Aꞌan yal jun ma̱tan naxqꞌue li Dios reheb laj ma̱c li nequeꞌpa̱ban re. Xban nak nequeꞌpa̱ban, ti̱cobresinbileb xchꞌo̱l xban li Dios. Laj David quixye nak us xak re li naxma̱tani xti̱quilal xchꞌo̱l riqꞌuin li Dios chi ma̱cuaꞌ xban xyehom xba̱nuhom. Yal chi ma̱tan ban naxcꞌul lix ti̱quilal xchꞌo̱l. Laj David quixye chi joꞌcaꞌin:Us xak reheb li cuybil sachbil xma̱queb, xban nak incꞌaꞌ chic nanak saꞌ xchꞌo̱l li Dios lix ma̱usilaleb. Us xak reheb li incꞌaꞌ chic nequeꞌcꞌoxla̱c lix ma̱queb xban li Dios. () ¿Ut aniheb li teꞌcuyekꞌ teꞌsachekꞌ lix ma̱c? ¿Ma caꞌaj cuiꞌ li queꞌxcꞌul li circuncisión? Incꞌaꞌ. Reheb aj ban cuiꞌ li incꞌaꞌ queꞌxcꞌul li circuncisión. Ac xinye li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu chirix laj Abraham. Xban nak cuan xpa̱ba̱l laj Abraham, li Dios quixye nak aꞌan jun cui̱nk ti̱c xchꞌo̱l. () Laj Abraham ma̱jiꞌ naxcꞌul li circuncisión nak li Dios quixye nak li cui̱nk aꞌan ti̱c xchꞌo̱l. Mokon chic laj Abraham quixcꞌul li circuncisión joꞌ retalil nak aꞌan jun cui̱nk ti̱c xchꞌo̱l chiru li Dios xban lix pa̱ba̱l. Laj Abraham quixpa̱b li Dios nak ma̱jiꞌ naxcꞌul li circuncisión. Joꞌcan nak nayeman nak laj Abraham aꞌan xyucuaꞌeb chixjunileb li nequeꞌxpa̱b li Dios ut nequeꞌqꞌueheꞌ saꞌ ajl saꞌ xya̱nkeb li ti̱queb xchꞌo̱l usta incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌul li circuncisión. Ut laj Abraham xyucuaꞌeb ajcuiꞌ li queꞌxcꞌul li circuncisión. Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ xban nak queꞌxcꞌul li circuncisión. Xyucuaꞌeb aj ban cuiꞌ xban nak queꞌxpa̱b li Dios joꞌ nak quixpa̱b li Dios laj Abraham nak toj ma̱jiꞌ naxcꞌul li circuncisión. Xban li pa̱ba̱l nacꞌulman li naxyechiꞌi li DiosLi Dios quixyechiꞌi re laj Abraham joꞌ ajcuiꞌ reheb li ralal xcꞌajol nak eb aꞌan teꞌe̱chani̱nk re li ruchichꞌochꞌ. Ma̱cuaꞌ riqꞌuin xba̱nunquil li naxye li chakꞌrab nak teꞌre̱chani. Quiyechiꞌi̱c ban reheb xban nak quipa̱ban laj Abraham ut li Dios quixye nak laj Abraham aꞌan jun cui̱nk ti̱c xchꞌo̱l. Cui ta caꞌaj cuiꞌ li cuanqueb rubel xcuanquil li najter chakꞌrab li teꞌe̱chani̱nk re li yechiꞌinbil xban li Dios, ma̱cꞌaꞌ raj na-oc cuiꞌ li kapa̱ba̱l. Ut ma̱cꞌaꞌ raj na-oc cuiꞌ li yechiꞌinbil xban li Dios. Nachal xjoskꞌil li Dios saꞌ xbe̱neb li nequeꞌkꞌetoc re li chakꞌrab. Xban nak cuan li chakꞌrab, cuan li kꞌetoc a̱tin. Cui ta ma̱cꞌaꞌ li chakꞌrab, ma̱cꞌaꞌ raj kꞌetoc a̱tin. Xban nak cuan xpa̱ba̱l laj Abraham, li Dios quixyechiꞌi li ma̱tan re xban xnimal rusilal. Ut quixyechiꞌi ajcuiꞌ reheb chixjunileb li ralal xcꞌajol. Li yechiꞌinbil ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ reheb li cuanqueb rubel xcuanquil li chakꞌrab. Reheb aj ban cuiꞌ chixjunileb li nequeꞌpa̱ban joꞌ nak quipa̱ban laj Abraham. Joꞌcan nak nayeman nak laj Abraham aꞌan li kayucuaꞌ chikajunilo xban nak aꞌan laj cꞌamol be chiku saꞌ li kapa̱ba̱l. Tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li quixye li Dios re laj Abraham:Xatinqꞌue chokꞌ xxeꞌto̱nil yucuaꞌ li qꞌuila tenamit. ()Ut chiru li Dios toj cuan ajcuiꞌ xcuanquil li cꞌaꞌru quixyechiꞌi re laj Abraham. Laj Abraham quixpa̱b li Dios li nacuaclesin cuiꞌchic reheb li camenak chi yoꞌyo ut yal riqꞌuin ra̱tin naxyoꞌobtesiheb li cꞌaꞌak re ru toj ma̱cꞌaꞌ. Laj Abraham quixpa̱b li quixye li Dios ut quiroybeni li quiyechiꞌi̱c re usta incꞌaꞌ naxnau chanru nak ta̱qꞌuehekꞌ re li ralal xcꞌajol. Joꞌcan nak aꞌan xyucuaꞌeb li qꞌuila tenamit joꞌ quiyeheꞌ re xban li Dios,Teꞌqꞌuia̱nk la̱ cualal a̱cꞌajol, chuꞌux re xban li Dios. () Caꞌchꞌin chic ma̱ oꞌcꞌa̱l chihab cuan re laj Abraham. Aꞌan naxnau nak xban xti̱xilal incꞌaꞌ raj chic ta̱cua̱nk ralal xcꞌajol. Ut naxnau ajcuiꞌ nak lix Sara incꞌaꞌ naqꞌuiresin. Aban incꞌaꞌ quichꞌinan xchꞌo̱l laj Abraham. Quixpa̱b ban chi tzꞌakal nak ta̱cua̱nk ralal xcꞌajol. Incꞌaꞌ quixcuiba xchꞌo̱l chi moco quixcanab roybeninquil lix ma̱tan li quiyechiꞌi̱c re xban li Dios. Cacuu̱c ban chic quixba̱nu saꞌ lix pa̱ba̱l ut quixlokꞌoni li Dios. Laj Abraham quixpa̱b chi anchal xchꞌo̱l nak li Dios kꞌaxal nim xcuanquil ut tixqꞌue li cꞌaꞌru naxyechiꞌi. Ut xban lix pa̱ba̱l laj Abraham, li Dios quixye nak aꞌan jun cui̱nk ti̱c xchꞌo̱l. Ut moco caꞌaj cuiꞌ ta saꞌ xcꞌabaꞌ laj Abraham nak quitzꞌi̱ba̱c retalil nak ti̱c xchꞌo̱l xban lix pa̱ba̱l. Quitzꞌi̱ba̱c aj ban cuiꞌ saꞌ kacꞌabaꞌ la̱o. Li Dios naxye nak ti̱c ajcuiꞌ li kachꞌo̱l la̱o cui takapa̱b chi tzꞌakal li quicuaclesin re li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Li Jesucristo quixkꞌaxtesi rib chi ca̱mc xban li kama̱c ut quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak re xti̱cobresinquil li kachꞌo̱l chiru li Dios. Chanru nak natauman li ti̱quil chꞌo̱lejJoꞌcan ut nak ti̱cobresinbil chic li kachꞌo̱l chiru li Dios xban li kapa̱ba̱l, ut cuanco chic saꞌ usilal riqꞌuin li Dios xban li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Xban nak nakapa̱b li Jesucristo nakacꞌul lix nimal rusilal li Dios. Joꞌcan nak cau kachꞌo̱l saꞌ li kapa̱ba̱l. Ut nasahoꞌ kachꞌo̱l xban nak nakanau nak totzꞌako̱nk ajcuiꞌ saꞌ lix nimal xlokꞌal li Dios. Ut moco caꞌaj cuiꞌ ta nasahoꞌ kachꞌo̱l nak totzꞌako̱nk saꞌ lix lokꞌal li Dios. Nasahoꞌ aj ban cuiꞌ saꞌ kachꞌo̱l nak nakacꞌul li raylal. Nakanau nak riqꞌuin xcꞌulbal li raylal nakatzol li cuyuc. Ut xban li cuyuc nacacuu kachꞌo̱l saꞌ li kapa̱ba̱l, ut xban xcacuilal kachꞌo̱l nakayoꞌoni li yechiꞌinbil ke xban li Dios. Li cꞌaꞌru nakayoꞌoni nakanau nak takacꞌul, xban nak kꞌaxal nocoxra li Dios ut naxcꞌut chiku lix nimal xrahom xban li Santil Musikꞌej li qꞌuebil chak ke. La̱o incꞌaꞌ naru nakacol kib yal kajunes. Abanan quicuulac xkꞌehil nak quicam li Ka̱cuaꞌ Jesucristo re kacolbal la̱o aj ma̱c. Moco yalak ani ta tixqꞌue rib chi ca̱mc saꞌ xcꞌabaꞌ junak ras ri̱tzꞌin usta cha̱bil li ras ri̱tzꞌin chiru. Abanan cui kꞌaxal ti̱c xchꞌo̱l li ras ri̱tzꞌin, ma̱re cuan ajcuiꞌ junak tixqꞌue rib chi ca̱mc saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan. Aꞌut li Dios naxcꞌutbesi chiku nak kꞌaxal nocoxra xban nak toj aj ma̱co chak nak quicam li Cristo saꞌ kacꞌabaꞌ. Ut anakcuan ti̱c chic li kachꞌo̱l chiru li Dios xban xcamic li Jesucristo. Joꞌcan nak relic chi ya̱l nak saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo tocolekꞌ chiru lix joskꞌil li Dios saꞌ xkꞌehil li rakba a̱tin. Nak toj aj ma̱co chak xicꞌ nakil li Dios. Aban li Dios xoxcꞌam saꞌ usilal riqꞌuin saꞌ xcꞌabaꞌ lix camic li Ralal. Ut anakcuan nakanau chic nak cuanco saꞌ usilal riqꞌuin li Dios ut colbilo xban nak li Cristo quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo. Ut moco caꞌaj cuiꞌ ta li kacolbal quixqꞌue li Dios. Naxqꞌue aj ban cuiꞌ lix sahilal kachꞌo̱l saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo li quicꞌamoc ke saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Joꞌcaꞌin nak quiticla li ma̱c saꞌ ruchichꞌochꞌ, yal xban jun chi cui̱nk aj Adán xcꞌabaꞌ. Ut xban li ma̱c cuan li ca̱mc ut chixjunileb nequeꞌcam xban nak chixjunileb xeꞌma̱cob. Nak toj ma̱jiꞌ quiqꞌueheꞌ li chakꞌrab re laj Moisés, ac cuan li ma̱c saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aban incꞌaꞌ nayeman nak cuanqueb xma̱c xban nak toj ma̱cꞌaꞌ li chakꞌrab re xcꞌutbal chiruheb nak aꞌan eb aj ma̱c. Chalen nak quicuan chak laj Adán toj nak quiqꞌueheꞌ lix chakꞌrab laj Moisés, chixjunileb quilajeꞌcam usta incꞌaꞌ queꞌma̱cob riqꞌuin xkꞌetbal xchakꞌrab li Dios joꞌ quixba̱nu laj Adán nak quixkꞌet li a̱tin li quiyeheꞌ re xban li Dios. Xban laj Adán quiticla chak li ma̱c ut li ca̱mc, ut xban li Cristo cuan li colba-ib ut li yuꞌam chi junelic. Aꞌut li ma̱tan naxqꞌue li Dios moco juntakꞌe̱t ta riqꞌuin li ma̱c quixba̱nu laj Adán li xbe̱n cui̱nk. Li ca̱mc cuan saꞌ xbe̱neb chixjunileb xban nak quikꞌetoc a̱tin laj Adán. Aban saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo nabaleb nequeꞌxcꞌul li colba-ib li naxqꞌue li Dios. Ut kꞌaxal cuiꞌchic numtajenak li rusilal naxqꞌue ke. Li ma̱c quixba̱nu laj Adán incꞌaꞌ naru xjuntakꞌe̱tanquil riqꞌuin li colba-ib quixqꞌue li Dios xban nak kꞌaxal nim xcuanquil li colba-ib. Xban nak quima̱cob laj Adán, joꞌcan nak cuan li tojba ma̱c. Aban li ma̱tan li naxqꞌue li Dios naxti̱cobresi li kachꞌo̱l ut saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo nabaleb teꞌcolekꞌ. Xban lix ma̱c laj Adán, chixjunileb cuanqueb rubel xcuanquil li ca̱mc. Aban xban xnimal rusilal li Dios, nabaleb teꞌxcꞌul li ma̱tan li naxqꞌue li Dios, aꞌ li ti̱quil chꞌo̱lej, ut ta̱cua̱nk xcacuil xchꞌo̱leb saꞌ lix pa̱ba̱leb saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Xban lix kꞌetba a̱tin laj Adán cuan li tojba ma̱c saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌut xban lix ti̱quilal xchꞌo̱l li Cristo, ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil li tojba ma̱c saꞌ xbe̱neb. Cua̱nk ban chic xyuꞌameb chi junelic. Joꞌcan nak xban lix kꞌetba a̱tin laj Adán, nabaleb queꞌcana chokꞌ aj ma̱c. Ut xban nak li Jesucristo quixba̱nu li cꞌaꞌru quixye li Dios, nabaleb teꞌti̱cokꞌ xchꞌo̱l chiru li Dios. Li chakꞌrab quiqꞌueheꞌ re xcꞌutbal nak numtajenak li ma̱c. Ut nak quinumta li ma̱c, kꞌaxal cuiꞌchic quinumta li rusilal li Dios saꞌ xbe̱n li ma̱c. Xban nak cuan li ma̱c, cuan ajcuiꞌ li ca̱mc. Abanan xban xnimal rusilal, li Dios naxqꞌue xti̱quilal li kachꞌo̱l ut li kayuꞌam chi junelic saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Camenako xban li ma̱c, aban yoꞌyo̱co saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo¿Cꞌaꞌru takaye chirix chixjunil aꞌin? ¿Ma toj yo̱ko ajcuiꞌ chixba̱nunquil li ma̱c re nak kꞌaxal cuiꞌchic ta̱numta̱k li rusilal li Dios saꞌ kabe̱n? ¡Ma̱ jokꞌe! Ma̱min ta̱ru̱k. Chanchan nak ac camenako la̱o xban nak moco cuan ta chic xcuanquil li ma̱c saꞌ kabe̱n. Cui ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil li ma̱c saꞌ kabe̱n, ¿cꞌaꞌut nak toj yo̱ko chi ma̱cobc? Relic chi ya̱l nequenau nak la̱o xkacꞌul li cubi haꞌ xban nak xkapa̱b li Jesucristo. Nak xkacꞌul li cubi haꞌ chanchan nak xocam kochben li Jesucristo xban nak xkacanab xba̱nunquil li kanajter naꞌleb. Joꞌcan nak riqꞌuin xcꞌulbal li cubi haꞌ, chanchan nak ac xocam ut xomukeꞌ kochben li Cristo re nak tocuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo ut tocua̱nk saꞌ li aqꞌuil yuꞌam, joꞌ nak li Jesucristo quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak riqꞌuin xnimal xlokꞌal ut xcuanquilal li Dios Acuabej. Cui la̱o xotzꞌakon kochben li Cristo saꞌ lix camic, joꞌcan ajcuiꞌ nak totzꞌako̱nk saꞌ lix cuaclijic cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ li acꞌ yuꞌam. Nakanau nak li kanajter naꞌleb quiqꞌueheꞌ chiru cruz rochben li Cristo. Naraj naxye nak quisacheꞌ xcuanquil li kanajter naꞌleb nak quicam li Cristo. Ut anakcuan incꞌaꞌ chic cuanco rubel xcuanquil li ma̱c joꞌ nak xocuan chak junxil nak xkacꞌanjela chak ru li ma̱c. Li ac xcam incꞌaꞌ chic nama̱cob. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱o cui camenak chic li kanajter naꞌleb, incꞌaꞌ chic yo̱ko chixba̱nunquil li ma̱c. Cui ac xocam kochben li Cristo, nakanau nak yoꞌyo̱co ajcuiꞌ kochben saꞌ li acꞌ yuꞌam. La̱o nakanau nak li Jesucristo quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Li Cristo incꞌaꞌ chic ta̱ca̱mk xban nak ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil li ca̱mc saꞌ xbe̱n. Jun sut ajcuiꞌ quicam li Cristo ut anakcuan yoꞌyo chic. Quicam re xsachbal xcuanquil li ma̱c. Ut anakcuan yoꞌyo chic li Cristo re xqꞌuebal xlokꞌal li Dios. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex. Cheqꞌuehak retal nak chanchan ajcuiꞌ nak camenakex ut ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil li ma̱c saꞌ e̱be̱n. Acꞌ chic le̱ yuꞌam qꞌuebil e̱re xban li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ut junajex chic riqꞌuin. Yoꞌyo̱quex re nak texcꞌanjelak chiru li Dios. Joꞌcan nak me̱qꞌue chic e̱rib rubel xcuanquil li ma̱c ut me̱ba̱nu chic li cꞌaꞌru naxrahi ru le̱ chꞌo̱l. Chi moco cheqꞌue e̱rib chixba̱nunquil li ma̱usilal. Chekꞌaxtesi ban e̱rib saꞌ rukꞌ li Dios. Xban nak ac xecꞌul li acꞌ yuꞌam chanchan nak xexcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Joꞌcan nak cheqꞌue le̱ rok e̱rukꞌ chi cꞌanjelac chiru li Dios re xba̱nunquil li us. Incꞌaꞌ chic cheqꞌue e̱rib rubel xcuanquil li ma̱c. Anakcuan cuanquex rubel xcuanquil lix nimal rusilal li Dios. Moco cuanquex ta chic rubel xcuanquil li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Incꞌaꞌ chic tocꞌanjelak chiru li ma̱cAnakcuan cuanco saꞌ rusilal li Dios. Moco cuanco ta chic rubel xcuanquil li chakꞌrab. ¿Ma yal xban nak incꞌaꞌ cuanco rubel xcuanquil li chakꞌrab nak toma̱cobk? ¡Incꞌaꞌ biꞌan! Ac nequenau nak cui te̱qꞌue e̱rib chi cꞌanjelac chiru junak patrón, aꞌan chic ta̱takla̱nk e̱re. Joꞌcan ajcuiꞌ cui te̱qꞌue li ma̱c chokꞌ e̱patrón ut te̱qꞌue e̱rib chokꞌ aj cꞌanjel chiru, texca̱mk. Aban cui te̱qꞌue e̱rib chi takla̱c xban li Dios, ta̱ti̱cobresi̱k le̱ chꞌo̱l. Junxil cuanquex rubel xcuanquil li ma̱c. Aꞌut anakcuan, bantiox re li Dios, chi anchal e̱chꞌo̱l nequepa̱b li tijleb li xekꞌaxtesi cuiꞌ e̱rib. Anakcuan colbilex chic chiru li ma̱c. Ut xekꞌaxtesi e̱rib joꞌ aj cꞌanjel chiru li Dios chixba̱nunquil li ti̱quilal. Ninchꞌolob xya̱lal che̱ru riqꞌuin xserakꞌinquil chirix li nakacꞌul arin saꞌ ruchichꞌochꞌ re nak te̱tau ru li ninye. Junxil xekꞌaxtesi e̱rib chixba̱nunquil li joꞌ ma̱joꞌil naꞌleb ut li cꞌaꞌak re ru chi ma̱usilal. Aꞌut anakcuan, chekꞌaxtesihak e̱rib chixba̱nunquil li ti̱quilal re nak texcua̱nk saꞌ santilal chiru li Dios. Nak toj nequecꞌanjela chak ru li ma̱c, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ e̱re li ti̱quilal. ¿Cꞌaꞌru le̱ kꞌajca̱munquil xecꞌul nak xeba̱nu chak li ma̱usilal? Ma̱cꞌaꞌ. Caꞌaj cuiꞌ xecꞌut chak e̱xuta̱n. Li cꞌaꞌru naxqꞌue li ma̱c, aꞌan li ca̱mc. Anakcuan colbilex chic chiru li ma̱c ut kꞌaxtesinbilex chic chi cꞌanjelac chiru li Dios. Ut le̱ kꞌajca̱munquil aꞌan le̱ santobresinquil ut le̱ yuꞌam chi junelic. Lix tojbal rix li ma̱c, aꞌan li ca̱mc. Aban li ma̱tan naxqꞌue ke li Dios, aꞌan li junelic yuꞌam saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo laj Colol ke. Li chakꞌrab naxcꞌut chiku cꞌaꞌru li ma̱cEx herma̱n, la̱ex nequenau cꞌaꞌru naxye saꞌ li chakꞌrab. Nequenau nak li chakꞌrab cuan xcuanquil saꞌ xbe̱neb li toj yoꞌyo̱queb. Nak nasumla junak ixk junaj chic ru riqꞌuin lix be̱lom. Tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab nak incꞌaꞌ chic naru nequeꞌxjach rib aꞌ yal joꞌ najtil yoꞌyo̱k li be̱lomej. Aban cui nacam li be̱lomej, li ca̱mc najachoc reheb ut li ixk nacana xjunes. Cui toj yoꞌyo lix be̱lom ut naxsume jalan chic cui̱nk, aꞌan naxmux ru lix sumlajic. Cui nacam li be̱lomej, ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil li chakꞌrab aꞌan saꞌ xbe̱n li ixk. Moco tixmux ta chic ru lix sumlajic cui nasumla riqꞌuin jalan chic cui̱nk. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱o, ex inherma̱n. Xban nak xkapa̱b li Jesucristo chanchan kochben nak quicam li Cristo. Ut ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil lix chakꞌrab laj Moisés saꞌ kabe̱n. Ut ma̱cꞌaꞌo chic rubel xcuanquil li chakꞌrab. La̱o reho chic li Cristo li quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak re nak tocꞌanjelak chiru li Dios. Junxil xkaba̱nu chak li cꞌaꞌru incꞌaꞌ us li quixrahi chak ru li kachꞌo̱l. Li chakꞌrab quixcꞌut chiku cꞌaꞌru li incꞌaꞌ us ut aꞌ chic li incꞌaꞌ us quicuulac chiku xba̱nunquil. Ut riqꞌuin xba̱nunquil aꞌan cuan li ca̱mc. Aꞌut anakcuan chanchan li camenako xban nak li najter chakꞌrab ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil chokꞌ ke la̱o. Ma̱cuaꞌ chic li chakꞌrab yal re saꞌ kabe̱n. Ut incꞌaꞌ chic yo̱co chi cꞌanjelac rubel xcuanquil li chakꞌrab tzꞌi̱banbil chak najter. Anakcuan nococꞌanjelac chiru li Dios saꞌ li acꞌ yuꞌam li naxqꞌue ke li Santil Musikꞌej. Li chakꞌrab ut li ma̱c¿Cꞌaꞌru takaye chirix aꞌin? ¿Ma takaye nak incꞌaꞌ us li chakꞌrab? Incꞌaꞌ. Ma̱ jokꞌe takaye chi joꞌcan. Ninye e̱re nak cui ta ma̱cꞌaꞌ li chakꞌrab, incꞌaꞌ raj xinnau cꞌaꞌru li ma̱c. Moco xinnau ta raj nak incꞌaꞌ us xra̱bal ru li jalan aj e, cui ta incꞌaꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab chi joꞌcaꞌin: Ma̱ra ru li cꞌaꞌru re la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin. Li chakꞌrab quicꞌutuc chicuu cꞌaꞌru li ma̱c. Xban nak ac ninnau chic cꞌaꞌru li ma̱c, kꞌaxal cuiꞌchic quinqꞌue inchꞌo̱l chixba̱nunquil. Cui ta ma̱cꞌaꞌ li chakꞌrab ma̱cꞌaꞌ raj li ma̱c. Nak toj ma̱jiꞌ ninnau cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab, moco nincꞌoxla ta nak la̱in aj ma̱c ut incꞌaꞌ xinnau nak incꞌulub ta li ca̱mc. Aban nak xinnau li chakꞌrab, xinnau nak la̱in aj ma̱c. Ut cue li ca̱mc. Li chakꞌrab xqꞌue raj inyuꞌam, abanan nak quicuabi chanchan incamsinquil quixba̱nu. Li chakꞌrab cha̱bil ut xqꞌue raj cue li yuꞌam, abanan li ma̱c xinixbalakꞌi. Ut xban li chakꞌrab, li ma̱c xinba̱nu xqꞌue li ca̱mc saꞌ inbe̱n. Relic chi ya̱l nak li chakꞌrab qꞌuebil chak xban li Dios, aꞌan santil chakꞌrab, ut li kataklanquil xban li Dios santo ajcuiꞌ, ti̱c ut cha̱bil. ¿Ma ta̱ru̱k tinye nak li cha̱bil chakꞌrab quicꞌamoc chak li ca̱mc saꞌ inbe̱n? Incꞌaꞌ. Incꞌaꞌ naru tinye chi joꞌcan xban nak ma̱cuaꞌ li chakꞌrab quicꞌamoc chak re li ca̱mc. Aban li ma̱c quicꞌamoc chak re li ca̱mc saꞌ inbe̱n. Li chakꞌrab quixcꞌut chicuu lix yibal ru li ma̱c. Joꞌcan nak li cha̱bil quixcꞌut chicuu li incꞌaꞌ us. Ut li incꞌaꞌ us aꞌan li ma̱c. Nakanau nak li chakꞌrab musikꞌanbil xban li Dios. Aban la̱in yal cui̱nkin. Joꞌcan nak ninma̱cob. Incꞌaꞌ nintau ru cꞌaꞌut nak ninba̱nu li incꞌaꞌ us. Nacuaj raj xba̱nunquil li us, abanan aꞌ chic li incꞌaꞌ us li ninba̱nu. Xicꞌ raj nacuil li incꞌaꞌ us aban aꞌan chic li ninba̱nu. Aꞌ chic li incꞌaꞌ nacuaj xba̱nunquil, aꞌan chic li ninba̱nu ut riqꞌuin aꞌan ninqꞌue retal nak li chakꞌrab cha̱bil xban nak naxcꞌut chicuu nak incꞌaꞌ us li ninba̱nu. Joꞌcan nak ma̱cuaꞌ chic la̱in li ninba̱nun re li incꞌaꞌ us, aban li ma̱c li cuan cuiqꞌuin, aꞌan nataklan cue. La̱in ninnau nak moco cha̱bilin ta. Chalen saꞌ inyoꞌlajic la̱in chak aj ma̱c. Nacuaj raj xba̱nunquil li us, abanan incꞌaꞌ ninru chixba̱nunquil. La̱in nacuaj raj xba̱nunquil li us, aban incꞌaꞌ ninba̱nu. Aꞌ chic li ma̱usilal ninba̱nu, li incꞌaꞌ raj nacuaj xba̱nunquil. Cui la̱in ninba̱nu li incꞌaꞌ nacuaj xba̱nunquil, ma̱cuaꞌ chic la̱in ninba̱nun re; aban li ma̱c li cuan cuiqꞌuin, aꞌan li nataklan cue. Aꞌan aꞌin li nincꞌul: Nak nacuaj raj xba̱nunquil li us, aꞌ chic li incꞌaꞌ us li ninba̱nu. Nasahoꞌ saꞌ lin chꞌo̱l riqꞌuin lix chakꞌrab li Dios ut aꞌan li nacuaj xba̱nunquil. Aban xban nak yal cui̱nkin, nacuecꞌa nak cuan jun li chꞌaꞌajquilal saꞌ li cua̱m naramoc re chicuu li us li nacuaj raj xba̱nunquil. Ut li chꞌaꞌajquil aꞌan, aꞌan li ma̱c li toj cuan cuiqꞌuin, ut chanchan li cuanquin chi pre̱xil xban. ¡Cꞌajoꞌ xtokꞌoba̱l cuu! ¿Ani ta̱colok cue chiru lin najter naꞌleb li nacꞌamoc chak re li ca̱mc saꞌ inbe̱n? Caꞌaj cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ta̱colok cue chiru lin najter naꞌleb. Ac xinkꞌaxtesi cuib rubel xcuanquil lix chakꞌrab li Dios ut acꞌ chic lin naꞌleb. Ninqꞌue inchꞌo̱l chixpa̱banquil li Dios, aban xban nak yal cui̱nkin, toj cuan lin najter naꞌleb cuiqꞌuin. Abanan ninbantioxi chiru li Dios xban nak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ta̱tenkꞌa̱nk cue re nak tincanab xba̱nunquil lin najter naꞌleb. Li Santil Musikꞌej nocoxtenkꞌa chi cua̱nc saꞌ ti̱quilalAnakcuan ut ma̱cꞌaꞌ chic li tojba ma̱c saꞌ xbe̱neb li nequeꞌpa̱ban re li Cristo, li incꞌaꞌ chic nequeꞌxba̱nu li nequeꞌxrahi ru lix chꞌo̱leb. Nequeꞌxba̱nu ban li naraj li Santil Musikꞌej. Lix cuanquil li Santil Musikꞌej li naqꞌuehoc yuꞌam saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo, aꞌan nacoloc cue chiru lix cuanquil li ma̱c ut li ca̱mc. Li najter chakꞌrab incꞌaꞌ naru toxcol chiru li ma̱c ut li ca̱mc. Ma̱cꞌaꞌ xcuanquil re kacolbal xban nak incꞌaꞌ nocoru chixba̱nunquil li naxye. Incꞌaꞌ nocoru chixba̱nunquil li naxye xban nak chalen chak saꞌ kayoꞌlajic la̱o aj ma̱c. Aban li Dios xoxcol chiru li ma̱c. Quixtakla chak li Jesucristo li Ralal chi tzꞌejcualocꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Jesucristo quixmayeja rib re xsachbal xcuanquil li ma̱c. Li Cristo quixsach xcuanquil li ma̱c re nak naru takaba̱nu li ti̱quilal joꞌ naxye saꞌ li chakꞌrab. Incꞌaꞌ chic takaba̱nu li naxrahi ru li kachꞌo̱l. Anakcuan takaba̱nu li cꞌaꞌru naxye li Santil Musikꞌej. Ut eb li toj nequeꞌxba̱nu li najter naꞌleb, caꞌaj cuiꞌ li cꞌaꞌru naxrahi ru lix chꞌo̱leb nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil. Abanan eb li nequeꞌcuan joꞌ naxye li Santil Musikꞌej, eb aꞌan nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Santil Musikꞌej. Cui caꞌaj cuiꞌ li naxrahi ru li kachꞌo̱l nakacꞌoxla, aꞌan naxcꞌam chak li ca̱mc saꞌ kabe̱n. Cui nakaqꞌue kachꞌo̱l chixba̱nunquil li naraj li Santil Musikꞌej, aꞌan naxqꞌue ke li kayuꞌam chi junelic ut naxqꞌue ajcuiꞌ ke li tuktu̱quil usilal. Li toj yo̱queb chixba̱nunquil li naxrahi ru lix chꞌo̱leb, cuanqueb saꞌ xi̱qꞌuilal riqꞌuin li Dios ut incꞌaꞌ nequeꞌraj xcubsinquil rib rubel xcuanquil lix chakꞌrab li Dios chi moco nequeꞌru chixba̱nunquil. Joꞌcan nak li toj nequeꞌxba̱nu li naxrahi ru lix chꞌo̱leb, incꞌaꞌ nasahoꞌ xchꞌo̱l li Dios riqꞌuin li nequeꞌxba̱nu. Abanan la̱ex incꞌaꞌ chic yo̱quex chixba̱nunquil li naxrahi ru le̱ chꞌo̱l. Yo̱quex ban chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Santil Musikꞌej cui ya̱l nak cuan li Santil Musikꞌej e̱riqꞌuin. Li ani ma̱cꞌaꞌ li Santil Musikꞌej riqꞌuin, aꞌan ma̱cuaꞌ re li Cristo. Cui li Cristo cuan e̱riqꞌuin, usta ac tenebanbil li ca̱mc saꞌ e̱be̱n xban li ma̱c, yoꞌyo le̱ musikꞌ xban nak ti̱cobresinbil chic le̱ chꞌo̱l xban li Dios. Li Santil Musikꞌej, aꞌan li quicuaclesin cuiꞌchic re chi yoꞌyo li Cristo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Cui li Santil Musikꞌej quicuaclesin re li Cristo, aꞌan ajcuiꞌ ta̱cuaclesi̱nk re le̱ tzꞌejcual chi yoꞌyo re li junelic yuꞌam xban nak li Santil Musikꞌej cuan e̱riqꞌuin. Joꞌcan ut ex inherma̱n, tento nak te̱ba̱nu li naraj li Santil Musikꞌej ut ma̱cuaꞌ li cꞌaꞌru naxrahi ru le̱ chꞌo̱l. Cui toj yo̱quex chixba̱nunquil li naxrahi ru le̱ chꞌo̱l, texca̱mk. Aban cui riqꞌuin e̱tenkꞌanquil xban li Santil Musikꞌej, te̱canab xba̱nunquil le̱ yehom e̱ba̱nuhom li quilaje̱ba̱nu chak junxil, ta̱cua̱nk e̱yuꞌam chi junelic. Chixjunileb li nequeꞌba̱nun re li cꞌaꞌru naraj li Santil Musikꞌej, aꞌaneb tzꞌakal ralal xcꞌajol li Dios. La̱ex xecꞌul li Santil Musikꞌej ut ma̱cꞌaꞌ chic e̱xiu. Moco joꞌquex ta junak li mo̱s naxxucua ru lix patrón. Xban nak li Santil Musikꞌej cuan kiqꞌuin, la̱o ban tzꞌakal ralal xcꞌajol li Dios. Joꞌcan nak nakaye “at inYucuaꞌ” re nak nocotijoc. Li Santil Musikꞌej naxchꞌolob xya̱lal chiku, ut nakecꞌa saꞌ li ka̱m nak la̱o chic ralal xcꞌajol li Dios. Ut xban nak la̱o ralal xcꞌajol li Dios, kochben li Cristo nak take̱chani chixjunil li quixyechiꞌi ke li Dios. Cui totzꞌako̱nk riqꞌuin li raylal li quixcꞌul li Cristo, joꞌcan nak toxotzꞌako̱nk ajcuiꞌ kochben saꞌ lix nimal xlokꞌal. La̱in ninye nak li raylal yo̱co chixcꞌulbal anakcuan incꞌaꞌ takaqꞌue saꞌ kachꞌo̱l xban nak moco juntakꞌe̱t ta riqꞌuin li usilal takacꞌul mokon xban nak numtajenak cuiꞌchic lix nimal xlokꞌal li rusilal li Dios tixqꞌue ke. Chixjunil li cꞌaꞌ re ru yi̱banbil xban li Dios yo̱queb chi xyoꞌoninquil nak ta̱cuulak xkꞌehil nak li Dios tixqꞌue xlokꞌaleb li ralal xcꞌajol. Li ruchichꞌochꞌ tzꞌekta̱nanbil xban li Dios. Moco yal quiraj ta nak quitzꞌekta̱na̱c. Xban nak ac joꞌcan chak saꞌ xchꞌo̱l li Dios. Abanan li ruchichꞌochꞌ toj yo̱ chixyoꞌoninquil nak ta̱colekꞌ. Joꞌcan nak li ruchichꞌochꞌ ta̱colekꞌ chiru li tzꞌekta̱na̱c. Ut xban xnimal rusilal li Dios, ta̱colekꞌ li ruchichꞌochꞌ, joꞌ nak teꞌcolekꞌ li ralal xcꞌajol li Dios. Nakanau nak li ruchichꞌochꞌ chalen anakcuan cuan saꞌ raylal ut yo̱ chiroybeninquil nak ta̱usa̱k. Li ruchichꞌochꞌ, aꞌan joꞌ jun li ixk yo̱ chixcꞌulbal li raylal nak ac qꞌuira̱c re. Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ li ruchichꞌochꞌ naxcꞌul li raylal. Nayotꞌeꞌ ajcuiꞌ li kachꞌo̱l la̱o aj pa̱banel xban li raylal nakacꞌul, usta ac xkacꞌul li Santil Musikꞌej. Li Santil Musikꞌej aꞌan xbe̱n li kama̱tan naxqꞌue ke li Dios. Yo̱co chiroybeninquil nak li Dios toxcꞌul joꞌ tzꞌakal ralal xcꞌajol ut ta̱jala̱k li katzꞌejcual ut tixqꞌue li kalokꞌal. Xban nak nocopa̱ban, colbilo. Aban cuan ajcuiꞌ li ma̱tan toj ma̱jiꞌ nakacꞌul ut aꞌan li toj yo̱co chiroybeninquil. Cui ta ac xkacꞌul chixjunil, incꞌaꞌ raj chic yo̱co chi oybeni̱nc. Aban li cꞌaꞌru nakoybeni incꞌaꞌ nakil ru ut tento takacuy roybeninquil. Ut li Santil Musikꞌej nocoxtenkꞌa xban nak ma̱cꞌaꞌ naru nakaba̱nu kajunes. Incꞌaꞌ nakanau chanru nak totijok chi moco nakanau cꞌaꞌru takatzꞌa̱ma. Aban li Santil Musikꞌej natzꞌa̱man chikix chiru li Dios riqꞌuin yotꞌba chꞌo̱lej incꞌaꞌ naru xyebal yal riqꞌuin a̱tin. Li Dios naxnau cꞌaꞌru cuan saꞌ kachꞌo̱l ut naxnau ajcuiꞌ lix cꞌaꞌux li Santil Musikꞌej. Ut li Santil Musikꞌej natzꞌa̱man chikix la̱o aj pa̱banel joꞌ naraj li Dios. Li Jesucristo naxcꞌut chiku nak li Dios nocoxraLi Dios naxsukꞌisi chokꞌ usilal chixjunil li cꞌaꞌak re ru nequeꞌxcꞌul li nequeꞌrahoc re li Dios, aꞌ li bokbileb chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Dios. Chalen saꞌ xticlajic li Dios quixnau aniheb li teꞌpa̱ba̱nk re. Joꞌcan nak quixsiqꞌueb ru ut quixcꞌuleb chokꞌ ralal xcꞌajol. Quixxakab li Jesucristo li Ralal re nak aꞌanak li xbe̱n alalbej saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol. Najter chak kꞌe cutan li Dios ac cuan saꞌ xchꞌo̱l ani li sicꞌbileb ru xban, ut li sicꞌbileb ru aꞌan li quixbokeb; ut li quixbokeb, quixti̱cobresi lix chꞌo̱leb ut naxqꞌueheb ajcuiꞌ xlokꞌal. ¿Cꞌaꞌru takaye chirix aꞌin? Cui li Dios cuan kiqꞌuin, eb li xicꞌ nequeꞌiloc ke incꞌaꞌ teꞌnumta̱k saꞌ kabe̱n. Usta li Acuabej Dios kꞌaxal raro li Ralal xban, incꞌaꞌ quixcol chiru li ca̱mc. Quixkꞌaxtesi ban chi ca̱mc saꞌ kacꞌabaꞌ la̱o. Cui quixqꞌue li Ralal re ca̱mc, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ tixqꞌue ke chixjunil li cꞌaꞌak re ru quixyechiꞌi ke? ¿Ani ta̱ru̱k ta̱yehok re nak cuanqueb xma̱c li sicꞌbileb ru xban li Dios? Ma̱ ani, xban nak li sicꞌbileb ru ti̱cobresinbileb chic lix chꞌo̱l chiru li Dios. ¿Ani ta̱ru̱k ta̱qꞌuehok reheb laj pa̱banel saꞌ tojba ma̱c? Ma̱ ani xban nak li Jesucristo quicam saꞌ kacꞌabaꞌ ut li Dios quixcuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Anakcuan aꞌan cuan saꞌ xnim ukꞌ li Dios ut yo̱ chi a̱tinac chikix chiru li Dios. ¿Cꞌaꞌru ta̱ru̱k ta̱isi̱nk ke riqꞌuin li Cristo li narahoc ke? Ma̱cꞌaꞌ. Li ra xi̱cꞌ incꞌaꞌ naru torisi, chi moco li raylal, chi moco li chꞌaꞌajquilal, chi moco li xi̱cꞌ ilecꞌ, chi moco li cueꞌej, chi moco li cua̱nc saꞌ nebaꞌil, chi moco li camsi̱c. Ma̱cꞌaꞌ naru ta̱isi̱nk ke riqꞌuin li Cristo li narahoc ke. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Cuulaj cuulaj yo̱queb chixcꞌoxlanquil kacamsinquil saꞌ a̱cꞌabaꞌ. Chiruheb aꞌan chanchano li carner li nequeꞌcꞌameꞌ chi camsi̱c. () Aban li Jesucristo nocoxra ut nocoxtenkꞌa chixcuybal ut chixnumsinquil chixjunil li raylal nakacꞌul. Ninnau chi tzꞌakal nak ma̱cꞌaꞌ naru ta̱isi̱nk ke riqꞌuin lix rahom li Dios. Li ca̱mc incꞌaꞌ naru torisi riqꞌuin lix rahom chi moco li cꞌaꞌak re ru nakacꞌul saꞌ li kayuꞌam. Eb li ángel incꞌaꞌ naru toeꞌrisi chi moco eb li cuanqueb xcuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ, chi moco lix cuanquil li cꞌaꞌak re ru chi musikꞌejil. Li cꞌaꞌak re ru nakacꞌul anakcuan incꞌaꞌ naru torisi riqꞌuin xrahom li Dios chi moco li cꞌaꞌak re ru ta̱cha̱lk. Li cꞌaꞌak re ru cuan takecꞌ, chi moco li cꞌaꞌak re ru cuan takꞌa saꞌ ruchichꞌochꞌ incꞌaꞌ naru torisi riqꞌuin lix rahom li Dios. Chi ya̱l, ma̱cꞌaꞌ naru ta̱isi̱nk ke riqꞌuin lix rahom li Dios. Quixcꞌut chiku nak nocoxra nak quixqꞌue li Jesucristo chi ca̱mc re kacolbal. Li Dios quixsiqꞌueb ru laj IsraelYo̱quin chixyebal lix ya̱lal xban nak ninpa̱b li Jesucristo. Incꞌaꞌ ninticꞌtiꞌic. Nacuecꞌa saꞌ lin chꞌo̱l nak ya̱l li ninye ut li Santil Musikꞌej nacꞌutuc chicuu nak ya̱l. Ra nacuecꞌa ut nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l xban nak eb laj judío lin tenamit incꞌaꞌ nequeꞌraj xpa̱banquil li Cristo. Tinqꞌue raj cuib chi tzꞌekta̱na̱c ut chi isi̱c riqꞌuin li Cristo cui ta riqꞌuin aꞌan ta̱ru̱k tebintenkꞌa re teꞌcolekꞌ. Aꞌan eb li ralal xcꞌajol laj Israel. Li Dios quixsiqꞌueb ru ut quixcꞌuleb chokꞌ ralal xcꞌajol, ut quixcꞌut lix lokꞌal chiruheb retalil nak cuan riqꞌuineb. Quixba̱nu li contrato riqꞌuineb ut quixqꞌue lix chakꞌrab reheb. Quicꞌuteꞌ chiruheb chanru teꞌxlokꞌoni li Dios saꞌ xya̱lal ut cuan cꞌaꞌ re ru quixyechiꞌi li Dios reheb. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ laj Abraham, laj Isaac ut laj Jacob. Ut saꞌ xya̱nkeb aꞌan quiyoꞌla li Cristo nak quitzꞌejcualoꞌ ut quicꞌulun saꞌ ruchichꞌochꞌ. Lokꞌoninbil taxak chi junelic li Cristo li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb. Joꞌcan taxak. Li Dios quixqꞌue li quixyechiꞌi reheb laj Israel. Aban moco chixjunileb ta queꞌxcꞌul li yechiꞌinbil xban li Dios xban nak moco chixjunileb ta tzꞌakaleb aj Israel. Aban incꞌaꞌ ninye nak li Dios incꞌaꞌ quixqꞌue li quixyechiꞌi reheb laj Israel. Cuanqueb li ralal xcꞌajol laj Abraham incꞌaꞌ queꞌxcꞌul li quixyechiꞌi li Dios xban nak ma̱cuaꞌeb aꞌan li ralal xcꞌajol li yechiꞌinbil re laj Abraham najter xban li Dios nak quixye re:Saꞌ xcꞌabaꞌ laj Isaac teꞌcua̱nk la̱ cualal a̱cꞌajol li xinyechiꞌi a̱cue. () Aꞌin naraj naxye nak moco chixjunileb ta li ralal xcꞌajol laj Abraham sicꞌbileb ru xban li Dios. Caꞌaj cuiꞌ li yechiꞌinbil re xban li Dios, aꞌaneb li tzꞌakal ralal xcꞌajol li Dios. Aꞌan aꞌin li quixyechiꞌi li Dios re laj Abraham nak quixye re:Nak toline̱lk saꞌ li chihab jun chic, lix Sara cua̱nk chic lix cꞌulaꞌal te̱lom. () Lix Rebeca quicuan cuib lix cocꞌal ut junaj lix yucuaꞌeb. Lix yucuaꞌeb aꞌan, aꞌan laj Isaac li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Toj ma̱jiꞌ nequeꞌyoꞌla lix cocꞌal lix Rebeca nak quisiqꞌueꞌ ru li jun xban li Dios. Moco riqꞌuin ta lix yehom xba̱nuhom nak quisiqꞌueꞌ ru xban nak ma̱jiꞌ nequeꞌxba̱nu li us chi moco li incꞌaꞌ us. Riqꞌuin aꞌan nakanau nak li Dios incꞌaꞌ naxsicꞌ ru junak riqꞌuin lix yehom xba̱nuhom. Naxsicꞌ ban ru joꞌ naraj aꞌan. Li Dios quia̱tinac riqꞌuin lix Rebeca ut quixye re nak li asbej ta̱cꞌanjelak chiru li i̱tzꞌinbej. Tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li ra̱tin li Dios li quixye:La̱in xinsicꞌ ru laj Jacob, ut laj Esaú xintzꞌekta̱na. () ¿Cꞌaꞌru takaye chirix aꞌan? ¿Ma takaye nak ma̱cuaꞌ ti̱quilal li naxba̱nu li Dios? Ma̱ jokꞌe takaye chi joꞌcan. Incꞌaꞌ naru takaye aꞌan xban nak aꞌin li quixye li Dios re laj Moisés:La̱in tincuil xtokꞌoba̱leb ru li ani nacuaj xtokꞌobanquil ru, ut tincuuxta̱na ajcuiꞌ ru li ani nacuaj ruxta̱nanquil ru. () Li sicꞌbil ruheb moco sicꞌbileb ta ru xban nak joꞌcan nequeꞌraj eb aꞌan chi moco riqꞌuin ta xyehom xba̱nuhomeb. Yal riqꞌuin ban xnimal ruxta̱n li Dios nak sicꞌbil ruheb. Joꞌcaꞌin nak tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li a̱tin li quixye li Dios re laj faraón:Xatinxakab chokꞌ xreyeb laj Egipto re nak ta̱cꞌutu̱nk lin cuanquilal a̱ban. Chi joꞌcan ta̱yema̱nk cuesilal yalak bar saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. () Joꞌcan nak li Dios naril xtokꞌoba̱l ru li ani naraj xtokꞌobanquil ru ut naxcacuubresi xchꞌo̱l li ani naraj xcacuubresinquil xchꞌo̱l saꞌ li ma̱usilal. Li Dios naqꞌuehoc saꞌ tojba ma̱c ut na-uxta̱nan uMa̱re nacaye chi joꞌcaꞌin, Cui li Dios naxcacuubresi xchꞌo̱l junak saꞌ li ma̱usilal, ¿chanru nak li Dios tixye nak cuan xma̱c junak? Cui joꞌcan naraj li Dios, ¿ani ta̱ru̱k ta̱poꞌok ru li cꞌaꞌru naraj li Dios? ma̱re chancat. Aban la̱in tinye a̱cue, ¿anihat la̱at nak ta̱cuechꞌi rix li cꞌaꞌru naxba̱nu li Dios? Junak li cuc incꞌaꞌ ta̱ru̱k tixye re laj pacꞌol re, ¿Cꞌaꞌut nak xina̱yi̱b chi joꞌcaꞌin? Aꞌ yal re laj pacꞌonel chanru nak tixyi̱b li tixpacꞌ. Cui naraj naru tixyi̱b cuib chi ucꞌal riqꞌuin junaj chi seb. Naru tixpacꞌ junak secꞌ cha̱bil, sicꞌbil ru lix cꞌanjel, ut li jun chic ma̱re re ta̱cꞌanjelak re yalak cꞌaꞌru. Chanchan aꞌan li naxba̱nu li Dios. Aꞌan yal re cꞌaꞌru tixba̱nu. Xcꞌulubeb raj li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ li rakba a̱tin ut li ca̱mc. Li Dios quixcꞌut raj lix joskꞌil ut lix cuanquilal. Abanan kꞌaxal nim xcuyum saꞌ xbe̱neb. Ut riqꞌuin lix nimal rusilal quiruxta̱na ku ut quixcꞌut chiku lix lokꞌal. Junxil sicꞌbil chak ku xban re nak totzꞌako̱nk saꞌ lix lokꞌal. La̱o sicꞌbil ku xban li Dios. Cuan sicꞌbileb chak ru saꞌ xya̱nkeb laj judío ut cuan sicꞌbileb chak ru saꞌ xya̱nkeb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Joꞌcaꞌin quixye li Dios joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu xban laj Oseas:Ta̱cuulak xkꞌehil nak la̱in tinye “cualal incꞌajol” reheb li ma̱cuaꞌeb cualal incꞌajol. Eb aꞌan incꞌaꞌ sicꞌbileb chak ru inban. Anakcuan tinye reheb: “raro̱quex inban”. () Ut saꞌ li naꞌajej bar quiyeheꞌ cuiꞌ reheb: “La̱ex ma̱cuaꞌex cualal incꞌajol”, aran ajcuiꞌ ta̱yehekꞌ reheb: “La̱ex tzꞌakal ralal xcꞌajol li yoꞌyo̱quil Dios”. () Joꞌcaꞌin quixye laj Isaías chirixeb laj Israel:Usta nabaleb li ralal xcꞌajol laj Israel joꞌ xqꞌuial li samaib chire li palau, aban moco qꞌuiheb ta li teꞌcolekꞌ. Xban nak li Ka̱cuaꞌ chi se̱b ta̱rakok a̱tin chi tzꞌakal saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol laj Israel. () Quixye ajcuiꞌ laj Isaías chi joꞌcaꞌin:Cui ta incꞌaꞌ quixcanab kalal kacꞌajol nak quixsach ru li katenamit li Ka̱cuaꞌ Dios, li kꞌaxal nim xcuanquil, joꞌ raj li Sodoma ut li Gomorra nak co-osoꞌ. () Eb laj judío ut li colba-ibAꞌan aꞌin xya̱lal li yo̱co chixyebal: Eb li ma̱cuaꞌeb aj judío incꞌaꞌ yo̱queb chixsicꞌbal li ti̱quil chꞌo̱lej riqꞌuin xba̱nunquil li naxye li chakꞌrab, ut xban nak queꞌpa̱ban, queꞌti̱cobresi̱c xchꞌo̱leb. Ut eb laj judío yo̱queb chixsicꞌbal li ti̱quil chꞌo̱lej riqꞌuin xba̱nunquil li naxye li chakꞌrab, aban incꞌaꞌ queꞌxtau. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ queꞌxtau? Xban nak moco yo̱queb ta chixsicꞌbal li ti̱quil chꞌo̱lej riqꞌuin xpa̱banquil li Cristo. Queꞌxsicꞌ ban li ti̱quilal riqꞌuin xba̱nunquil li naxye li chakꞌrab. Ut xban aꞌan, chanchan queꞌxtich rib chiru jun li pec. Ut li pec aꞌan retalil li Cristo. Ut li nequeꞌxtich rib chiru, aꞌan li nequeꞌtzꞌekta̱nan re li Cristo. Tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li quixye li Dios:Qꞌuehomak retal xban nak la̱in tinqꞌue jun li pec aran Sión.Saꞌ li versículo 9:33 cuan li a̱tin “pec”. Li a̱tin “pec” naraj naxye Cristo. Nabaleb li tenamit teꞌxtich rokeb chiru ut teꞌtꞌanekꞌ. Abanan li ani ta̱pa̱ba̱nk re aꞌan, incꞌaꞌ ta̱rahokꞌ xchꞌo̱l mokon xban nak tixcꞌul li cꞌaꞌru yechiꞌinbil re xban li Dios. () Ex inherma̱n, relic chi ya̱l nacuaj nak eb laj Israel teꞌcolekꞌ. Aꞌan li nintzꞌa̱ma junelic chiru li Dios. La̱in ninnau nak nequeꞌx-oxlokꞌi li Dios, abanan toj ma̱jiꞌ nequeꞌxnau chanru xpa̱banquil li Dios. Ut incꞌaꞌ nequeꞌxnau chanru nak nati̱coꞌ li kachꞌo̱l chiru li Dios. Queꞌxyal xti̱cobresinquil xchꞌo̱leb chiru li Dios yal xjuneseb rib. Ut incꞌaꞌ queꞌraj xba̱nunquil li yebil xban li Dios. Nak quicꞌulun li Cristo saꞌ ruchichꞌochꞌ, quirakeꞌ xcꞌanjel li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés xban li Dios. Ut chixjunileb li teꞌpa̱ba̱nk re li Cristo teꞌti̱cokꞌ xchꞌo̱leb chiru li Dios. Chikajunilo naru tocolekꞌLaj Moisés quitzꞌi̱bac chirix li chakꞌrab ut quixye: Cui ani tixpa̱b li chakꞌrab ut tixba̱nu chi tzꞌakal li cꞌaꞌru naxye, aꞌan ti̱c xchꞌo̱l chiru li Dios ut ta̱cua̱nk xyuꞌam. Anakcuan la̱o ti̱cobresinbil chic li kachꞌo̱l chiru li Dios riqꞌuin xpa̱banquil li Cristo. Saꞌ li Santil Hu naxye chi joꞌcaꞌin: Incꞌaꞌ ta̱ye saꞌ a̱chꞌo̱l ¿ani ta̱takekꞌ saꞌ choxa re xtzꞌa̱manquil chiru li Cristo nak ta̱cubek chak saꞌ ruchichꞌochꞌ? Ma̱ye chi joꞌcan xban nak ac cꞌulujenak saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chi moco ta̱ye ¿ani ta̱cubek cuanqueb cuiꞌ li camenak re xcuaclesinquil li Cristo saꞌ xya̱nkeb li camenak? Incꞌaꞌ naru ta̱ye chi joꞌcan xban nak ac cuaclijenak chi yoꞌyo. Joꞌcaꞌin naxye li Santil Hu: Ac nequenau lix ya̱lal ut nequeserakꞌi resilal li quixye li Dios ut cuan ajcuiꞌ saꞌ le̱ chꞌo̱l. Lix ya̱lal aꞌan nak tento takapa̱b li Cristo ut aꞌan li pa̱ba̱l li nakachꞌolob xya̱lal che̱ru. Cui riqꞌuin xtzꞌu̱mal a̱cue ta̱chꞌolob xya̱lal nak li Jesús aꞌan li Cristo li Ralal li Dios, ut cui ta̱pa̱b chi anchal a̱chꞌo̱l nak li Dios quicuaclesin cuiꞌchic re chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak, tatcolekꞌ. Li ani naxpa̱b li Cristo chi anchal xchꞌo̱l ut naxchꞌolob xya̱lal riqꞌuin xtzꞌu̱mal re, aꞌan nati̱coꞌ xchꞌo̱l chiru li Dios ut ta̱colekꞌ. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Li ani ta̱pa̱ba̱nk re aꞌan, incꞌaꞌ ta̱rahokꞌ xchꞌo̱l mokon xban nak tixcꞌul li cꞌaꞌru yechiꞌinbil re xban li Dios. () Chiru li Dios juntakꞌe̱teb laj judío riqꞌuin li ma̱cuaꞌeb aj judío xban nak jun ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb chixjunileb. Ut nim li ruxta̱n saꞌ xbe̱neb chixjunileb li nequeꞌya̱ban re lix cꞌabaꞌ. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu: Yalak ani ta̱ya̱ba̱nk re xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ, aꞌan ta̱colekꞌ. Abanan ¿chanru nak teꞌxya̱ba xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ cui toj ma̱jiꞌ nequeꞌxpa̱b? Ut, ¿chanru nak teꞌxpa̱b cui toj ma̱jiꞌ nequeꞌrabi resil? Ut, ¿chanru nak teꞌrabi resil li Ka̱cuaꞌ cui ma̱ ani nachꞌoloban xya̱lal chiruheb? Ut ¿chanru nak ta̱chꞌoloba̱k chak xya̱lal chiruheb cui ma̱ ani taklanbil xban li Ka̱cuaꞌ? Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Cꞌajoꞌ xlokꞌal eb li nequeꞌxic yalak bar chixyebal resil li colba-ib, li naqꞌuehoc tuktu̱quil usilal. () Aban moco chixjunileb ta queꞌpa̱ban re li resil li colba-ib. Laj Isaías quixye:At Ka̱cuaꞌ, moco qꞌuiheb ta li xeꞌpa̱ban li resil li colba-ib li nakajultica chiruheb. () Joꞌcan nak li pa̱ba̱l natauman riqꞌuin rabinquil resil li Jesucristo. Ut la̱in ninye, ¿ma ya̱l ta biꞌ nak eb laj Israel incꞌaꞌ queꞌrabi chak resil junxil? Queꞌrabi. ¿Cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ? Xban nak tzꞌi̱banbil chi joꞌcaꞌin saꞌ li Santil Hu:Saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ qui-el resil ut jun sut rubel choxa quicuulac li ra̱tineb. () Ut ninye ajcuiꞌ, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ queꞌxtau xya̱lal aꞌin eb laj Israel? Queꞌxtau raj aban incꞌaꞌ queꞌraj. Laj Moisés quixye reheb li cꞌaꞌru quixye li Dios. Quixye chi joꞌcaꞌin:Saꞌ incꞌabaꞌ la̱in te̱cakali jun li tenamit ma̱cuaꞌeb intenamit. Ut tinchikꞌ e̱joskꞌil saꞌ xbe̱neb aꞌan, li incꞌaꞌ nequeꞌxnau xya̱lal, xban nak eb aꞌan li teꞌcuuxta̱na ru. () Laj Isaías cau xchꞌo̱l chixyebal li cꞌaꞌru quixye li Dios nak quixye:Aꞌ chic li incꞌaꞌ yo̱queb chinsicꞌbal, aꞌaneb chic li xeꞌtaꞌoc cue. Quincꞌutbesi cuib chiruheb li incꞌaꞌ yo̱queb chinsicꞌbal. ()Aꞌan li quixye li Dios chirixeb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Ut chirixeb laj judío li Dios quixye:Junelic yo̱quin chixbokbaleb laj Israel re nak teꞌcha̱lk cuiqꞌuin. Abanan eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌabin chicuu. Nequeꞌxkꞌet ban li cua̱tin. () Moco qꞌuiheb ta li queꞌcoleꞌ saꞌ xya̱nkeb laj IsraelTinpatzꞌ e̱re, ¿ma xeꞌtzꞌekta̱na̱c laj Israel xban li Dios chi joꞌcanan? ¡Chi ya̱l nak incꞌaꞌ! La̱in ajcuiꞌ aj Israel la̱in ut la̱in ralal xcꞌajol laj Benjamín ut laj Abraham. Li Ka̱cuaꞌ Dios incꞌaꞌ quixtzꞌekta̱na lix tenamit, li quixsiqꞌueb ru junxil chokꞌ ralal xcꞌajol. ¿Ma incꞌaꞌ nequenau cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu chirix laj Elías nak quitijoc chiru li Dios chixjitbaleb laj Israel? Quixye: —At Ka̱cuaꞌ, quilajeꞌxcamsi la̱ profetas ut quilajeꞌxjucꞌ la̱ artal; la̱in xincana injunes ut joꞌcan ajcuiꞌ la̱in, teꞌraj incamsinquil.— Li Dios quichakꞌoc ut quixye re: —Sicꞌbileb ru inban cuukub mil chi cui̱nk chokꞌ cue. Eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxcuikꞌib ribeb chixlokꞌoninquil li yi̱banbil dios aj Baal, chan. Joꞌcan ajcuiꞌ saꞌ eb li cutan aꞌin. Cuan ajcuiꞌ li quixsiqꞌueb ru li Dios riqꞌuin lix nimal ruxta̱n usta moco qꞌuiheb ta. Moco riqꞌuin ta xyehom xba̱nuhomeb nak quixsiqꞌueb ru. Yal riqꞌuin ban lix nimal ruxta̱n li Dios nak quixsiqꞌueb ru. Cui ta quixsiqꞌueb ru saꞌ xcꞌabaꞌ xyehom xba̱nuhomeb, aꞌan ma̱cuaꞌ raj chic xban xnimal ruxta̱n li Dios. Nakaqꞌue retal nak moco chixjunileb ta laj Israel queꞌxtau rusilal li Dios li yo̱queb chixsicꞌbal. Caꞌaj cuiꞌ li sicꞌbileb ru queꞌxtau, usta moco qꞌui eb ta. Ut li jun chꞌol chic queꞌcacuubresi̱c lix chꞌo̱leb ut incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li quiraj li Dios. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Queꞌcanaba̱c xban li Dios joꞌ eb li a̱leb xchꞌo̱l li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal. Cuanqueb xnakꞌ ru ut incꞌaꞌ nequeꞌril cꞌaꞌru li us. Cuanqueb xxic ut incꞌaꞌ nequeꞌraj rabinquil lix ya̱lal. Chalen anakcuan incꞌaꞌ nequeꞌraj xtaubal xya̱lal. () Tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ saꞌ li Santil Hu li quixye laj David nak quitijoc:Eb li ninkꞌe nequeꞌxba̱nu chisukꞌi̱k taxak chokꞌ raylal saꞌ xbe̱neb. Raylal taxak ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb re nak teꞌxtoj rixeb lix ma̱queb li yo̱queb chixba̱nunquil. Cheꞌmo̱yk ta li xnakꞌeb ru re nak incꞌaꞌ chic teꞌilok, ut incꞌaꞌ teꞌxtau xya̱lal. Cheꞌcꞌutzla̱k ta li rixeb chi junaj cua xban li raylal li yo̱keb chixcꞌulbal. () Lix colbaleb li ma̱cuaꞌeb aj judíoLa̱in ninye nak usta queꞌxtich rib laj judío, incꞌaꞌ queꞌtꞌaneꞌ chi junaj cua. Naraj naxye nak usta queꞌxtzꞌekta̱na li Cristo eb laj judío toj naru teꞌpa̱ba̱nk ut teꞌcolekꞌ. Xban nak queꞌxkꞌet ra̱tin li Dios eb laj judío, joꞌcan nak li colba-ib quiqꞌueheꞌ reheb li ma̱cuaꞌeb aj judío re nak eb laj judío teꞌxrahi ru li colba-ib ut teꞌxpa̱b li Cristo. Xban nak queꞌxkꞌet li ra̱tin li Dios eb laj judío, li rusilal li Dios quiqꞌueheꞌ reheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Reheb raj laj judío li osobtesi̱c, aban queꞌxtzꞌekta̱na. Joꞌcan nak quiqꞌueheꞌ reheb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Ut kꞌaxal cuiꞌchic li sahil chꞌo̱lejil takacꞌul nak teꞌpa̱ba̱nk lix qꞌuialeb laj judío ut teꞌqꞌuehekꞌ saꞌ ajl saꞌ kaya̱nk la̱o li ac colbilo. Anakcuan tina̱tinak e̱riqꞌuin la̱ex li ma̱cuaꞌex aj judío. La̱in taklanbilin xban li Dios chixyebal resil li colba-ib e̱re. Ut ninqꞌue xlokꞌal lin cꞌanjel. Ma̱re chi joꞌcan teꞌyotꞌekꞌ xchꞌo̱leb laj judío li cuech tenamitil ut teꞌxpa̱b li Cristo joꞌ xeba̱nu la̱ex ut teꞌcolekꞌ. Xban nak queꞌtzꞌekta̱na̱c laj judío, li ma̱cuaꞌeb aj judío queꞌcꞌameꞌ saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Ut kꞌaxal numtajenak li xlokꞌal nak eb laj judío teꞌcolekꞌ. Chanchan teꞌcuacli̱k chak chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Cui kꞌaxtesinbil saꞌ rukꞌ li Dios li xbe̱n caxlan cua na-el, kꞌaxtesinbil ajcuiꞌ lix comon. Ut cui kꞌaxtesinbil saꞌ rukꞌ li Dios lix xeꞌ li cheꞌ, kꞌaxtesinbil ajcuiꞌ chixjunil li rukꞌ. Aꞌin naraj naxye: Xban nak li Dios quixsicꞌ ru laj Abraham, joꞌcan nak sicꞌbil ajcuiꞌ ruheb li ralal xcꞌajol. Texinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin li cheꞌ olivo. Eb laj judío chanchan li cha̱bil cheꞌ aubil ut chꞌolaninbil chi us. Aban cuan li rukꞌ qui-isi̱c ut aꞌan retalil eb laj judío li queꞌtzꞌekta̱nan re li Cristo. Ut la̱ex li ma̱cuaꞌex aj judío chanchanex li rukꞌ li cheꞌ li moco aubil ta. Yal xjunes quimok chak. Ut anakcuan yo̱quex chi tzꞌako̱nc riqꞌuin li usilal li quiyechiꞌi̱c re laj Abraham xban li Dios. Joꞌcan nak mexnumta chiru li rukꞌ li cheꞌ li queꞌisi̱c xban nak la̱ex yal rukꞌex ajcuiꞌ li cheꞌ. Chenauhak nak moco la̱ex ta nequexqꞌuehoc xyuꞌam lix xeꞌ li cheꞌ, aban lix xeꞌ naqꞌuehoc e̱yuꞌam la̱ex. Ma̱re te̱ye la̱ex, queꞌisi̱c li rukꞌ li cheꞌ re nak la̱o toletzekꞌ saꞌ xnaꞌajeb. Ya̱l ajcuiꞌ nequeye, aban xban nak incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban joꞌcan nak queꞌisi̱c. Ut la̱ex chic quexletzeꞌ saꞌ xnaꞌajeb aꞌan xban nak nequexpa̱ban. Joꞌcan nak chexucua ru li Dios ut me̱nimobresi e̱rib. Cui li Dios quirisi eb laj judío, li tzꞌakal rukꞌ li cheꞌ, ¿ma tojaꞌ ta chic la̱ex incꞌaꞌ texrisi cui incꞌaꞌ texpa̱ba̱nk? Cheqꞌuehak retal nak kꞌaxal cha̱bil li Dios, abanan najoskꞌoꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li nequeꞌtzꞌekta̱nan re li Cristo. Riqꞌuin cacuil a̱tin narakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li nequeꞌkꞌetoc re li ra̱tin. Cha̱bilak e̱riqꞌuin la̱ex cui texcua̱nk junelic saꞌ li rusilal. Cui incꞌaꞌ nequexcuan saꞌ li rusilal tex-isi̱k ajcuiꞌ la̱ex. Joꞌcan nak cui eb laj judío teꞌpa̱ba̱nk, eb aꞌan teꞌletzekꞌ cuiꞌchic saꞌ lix to̱naleb. Li Dios nim xcuanquil chixcꞌulbaleb cuiꞌchic ut chixcuybal lix ma̱queb. La̱ex ma̱cuaꞌex aj judío, nequexinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin li cheꞌ olivo li yal quimok chak. Quex-isi̱c riqꞌuin li cheꞌ aꞌan ut quexletzeꞌ saꞌ li aubil cheꞌ. Eb laj judío nequebinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin li tzꞌakal rukꞌ li cheꞌ olivo li aubil. Incꞌaꞌ chꞌaꞌaj nak teꞌletzekꞌ cuiꞌchic xban li Dios riqꞌuin li aubil cheꞌ xban nak aꞌaneb tzꞌakal rukꞌ li cheꞌ. Li Dios naruxta̱na ruheb chixjunilebEx herma̱n, nacuaj nak te̱nau jun li naꞌleb mukmu nak quicuan, li quicꞌutbesi̱c chak xya̱lal chicuu. Cui te̱nau aꞌin incꞌaꞌ te̱nimobresi e̱rib riqꞌuin xcꞌoxlanquil nak cuan e̱naꞌleb. Eb laj judío li incꞌaꞌ queꞌpa̱ban queꞌcacuubresi̱c lix chꞌo̱leb. Abanan eb aꞌan teꞌpa̱ba̱nk ajcuiꞌ nak talajeꞌpa̱ba̱nk lix qꞌuialeb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Joꞌcan nak teꞌcolekꞌ chixjunileb laj Israel joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu li quixye li Dios:Aran Sión ta̱cha̱lk chak laj Colonel ut aꞌan tixcuy xma̱queb li ralal xcꞌajol laj Israel. () Ut la̱in tincuyeb xma̱c joꞌ quinye reheb nak quinqꞌue li contrato reheb junxil. () Xban nak eb laj judío queꞌxtzꞌekta̱na li colba-ib, moco cuanqueb ta saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Aꞌan quicꞌulman re nak texpa̱ba̱nk la̱ex li ma̱cuaꞌex aj judío. Abanan li Dios naxraheb laj judío saꞌ xcꞌabaꞌeb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb xban nak eb aꞌan ac sicꞌbileb chak ru xban li Dios. Li Dios incꞌaꞌ naxjal xcꞌaꞌux riqꞌuin li cꞌaꞌru naxyechiꞌi ke, chi moco naxjal xcꞌaꞌux nak quixsicꞌ ku. Ut la̱ex, li ma̱cuaꞌex aj judío, la̱ex aj kꞌetol ra̱tin li Dios nak quexcuan chak. Ut eb laj judío queꞌxkꞌet ajcuiꞌ chak ra̱tin li Dios. Joꞌcan nak la̱ex chic x-uxta̱na̱c e̱ru xban li Dios. Eb laj judío queꞌxkꞌet chak ra̱tin li Dios. Abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak teꞌpa̱ba̱nk ut teꞌuxta̱na̱k ajcuiꞌ ruheb xban li Dios joꞌ nak x-uxta̱na̱c e̱ru la̱ex. Li Dios quiril nak chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ aj ma̱queb. Joꞌcan nak quixcanabeb chixba̱nunquil lix ma̱usilaleb xbaneb lix kꞌetba a̱tin. Aban toj cuan ajcuiꞌ ruxta̱n li Dios saꞌ xbe̱neb. Relic chi ya̱l nak kꞌaxal numtajenak li ruxta̱n li Dios. Aꞌan naxnau chixjunil. Numtajenak cuiꞌchic lix naꞌleb. Ma̱ ani nataꞌoc ru chanru nak narakoc a̱tin. Ut ma̱ ani nataꞌoc ru li naxba̱nu. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Ma̱ ani nanaꞌoc re xcꞌaꞌux li Ka̱cuaꞌ. Ma̱ ani naru naqꞌuehoc xnaꞌleb. () Ma̱ ani naru naqꞌuehoc cꞌaꞌru re li Dios re nak ta̱qꞌuehekꞌ ta cuiꞌchic re̱kaj re xban li Dios. () Chixjunil li cꞌaꞌ re ru cuan, riqꞌuin li Dios nachal chak. Li Dios quiyi̱ban re chixjunil ut aꞌan aj e̱chal re chixjunil. Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ Dios chi junelic kꞌe cutan. Joꞌcan taxak. Chikakꞌaxtesihak li kayuꞌam re li DiosEx herma̱n, saꞌ xcꞌabaꞌ xnimal ruxta̱n li Dios nintzꞌa̱ma che̱ru nak chekꞌaxtesi e̱rib rubel rok rukꞌ li Ka̱cuaꞌ joꞌ jun yoꞌyo̱quil mayej santobresinbil xban li Dios, ut chi anchal e̱chꞌo̱l chexcꞌanjelak chiru re nak sahak xchꞌo̱l li Ka̱cuaꞌ e̱riqꞌuin. Ut riqꞌuin xba̱nunquil aꞌan, yo̱kex chixlokꞌoninquil li Dios chi tzꞌakal re ru. Me̱ba̱nu chic joꞌ nequeꞌxba̱nu li toj ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban. Kꞌaxtesihomak ban e̱rib rubel rok rukꞌ li Dios re nak aꞌan tix-acꞌobresi le̱ chꞌo̱l ut le̱ cꞌaꞌux, ut te̱nau chic li cꞌaꞌru naraj li Dios. Chexcua̱nk saꞌ cha̱bilal, ut chi tzꞌakalak re ru le̱ yuꞌam re nak sahak xchꞌo̱l li Dios e̱riqꞌuin. Xban ruxta̱n li Dios nak qꞌuebil cue lin cꞌanjel. Joꞌcan nak ninchꞌolob xya̱lal che̱ru re nak incꞌaꞌ te̱nimobresi e̱rib. Cheqꞌuehak ban xcuanquil le̱ cꞌanjel qꞌuebil e̱re xban li Dios saꞌ xcꞌabaꞌ le̱ pa̱ba̱l. Nabal pa̱y ru xchaꞌal li junju̱nk chi tzꞌejcualej, ut jalan jala̱nk xcꞌanjel li junju̱nk. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱o aj pa̱banel. Junajo chi tzꞌejcualej nak cuanco riqꞌuin li Cristo. Nabalo, abanan junajo saꞌ li kapa̱ba̱l. Ut chikajunilo kachaꞌal kib chi kibil kib. Jalan jala̱nk li kama̱tan qꞌuebil ke re tocꞌanjelak xban xnimal rusilal li Dios. Chikaqꞌuehak chi cꞌanjelac eb li ma̱tan aꞌin. Li ani qꞌuebil xma̱tan chixchꞌolobanquil xya̱lal li colba-ib, tento tixchꞌolob xya̱lal. Chicꞌanjelak joꞌ naraj lix pa̱ba̱l qꞌuebil re xban li Dios. Li ani qꞌuebil xma̱tan re tenkꞌa̱nc, chitenkꞌa̱nk chi sa saꞌ xchꞌo̱l. Li ani qꞌuebil xma̱tan chixtzolbaleb li ras ri̱tzꞌin, chixtzolakeb saꞌ xya̱lal. Li ani cuan xma̱tan re qꞌuehoc naꞌleb, chiqꞌuehok naꞌleb saꞌ xya̱lal. Li ani cuan xma̱tan re sihi̱nc, chisihi̱nk chi anchal xchꞌo̱l. Li ani cuan xma̱tan chi cꞌamoc be chiruheb li ras ri̱tzꞌin, chixqꞌuehak xchꞌo̱l chixba̱nunquil saꞌ xya̱lal. Li ani cuan xma̱tan re uxta̱na̱nc u, chiruxta̱nahak ru li ras ri̱tzꞌin chi anchal xchꞌo̱l. Lix cꞌanjeleb laj pa̱banelMexrahoc chi yal xcab rix e̱chꞌo̱l. Chera ban e̱rib chi ribil e̱rib chi anchal e̱chꞌo̱l. Chetzꞌekta̱na chi junaj cua li incꞌaꞌ us ut cheqꞌuehak e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li us. Cherahak e̱rib chi ribil e̱rib chi anchal e̱chꞌo̱l xban nak e̱comon e̱rib saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Ut che-oxlokꞌi e̱rib chi ribil e̱rib. Qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ. Mexcꞌanjelac chi yal minbil e̱ru. Chexcꞌanjelak ban chiru li Ka̱cuaꞌ chi anchal e̱chꞌo̱l. Chisahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l xban nak cuan cꞌaꞌru nequeroybeni. Checuyak li raylal li nachal saꞌ e̱be̱n. Ut junelic chextijok. Chetenkꞌa le̱ rech aj pa̱banelil li cuanqueb saꞌ raylal ut cheqꞌuehak rochochnal laj cꞌanjel chiru li Dios, li yal numequeb re. Chetzꞌa̱ma rusilal li Dios saꞌ xbe̱neb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Me̱tzꞌa̱ma raylal saꞌ xbe̱neb. Chisahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l riqꞌuineb li saheb saꞌ xchꞌo̱l. Ut chiyotꞌekꞌ ajcuiꞌ e̱chꞌo̱l riqꞌuineb li nequeꞌyotꞌeꞌ xchꞌo̱l xban li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal. Junajak e̱chꞌo̱l chi ribil e̱rib. Me̱nimobresi e̱rib chiruheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin, ut me̱cꞌoxla nak numtajenak e̱naꞌleb. Cui na-ux raylal e̱re, me̱qꞌue re̱kaj riqꞌuin raylal. Cheqꞌuehak ban e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru us, li nanauman nak aꞌan li tzꞌakal cha̱bil. Li joꞌ qꞌuial texru̱k chixba̱nunquil, cheba̱nuhak re nak texcua̱nk saꞌ usilal riqꞌuineb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Ex herma̱n, ma̱cuaꞌ la̱ex texqꞌuehok re̱kaj li raylal na-ux e̱re. Checanabak ban chixjunil saꞌ rukꞌ li Dios. Caꞌaj cuiꞌ aꞌan laj rakol a̱tin xban nak joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Caꞌaj cuiꞌ la̱in naru tinqꞌuehok re̱kaj. Ut la̱in tinrahobtesiheb riqꞌuin li cꞌaꞌru quilajeꞌxba̱nu, chan li Dios. () Joꞌcan nak cui li xicꞌ na-iloc e̱re ta̱tzꞌoca̱k, cheqꞌue chi cuaꞌac. Cui ta̱chakik re, qꞌuehomak chi ucꞌac. Cheba̱nuhak usilal reheb ut riqꞌuin aꞌan teꞌxqꞌue retal nak xuta̱nal li yo̱queb chixba̱nunquil. Me̱chꞌinan e̱chꞌo̱l riqꞌuin li incꞌaꞌ us li nequeꞌxba̱nu e̱re. Qꞌuehomak ban e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li us. Chi joꞌcan te̱co̱loni xnumsinquil li incꞌaꞌ us. Tento takaqꞌueheb saꞌ xnakꞌ ku li qꞌuebileb saꞌ xcꞌanjelChexpa̱ba̱nk chiruheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱n li tenamit. Ma̱ ani cuan xcuanquil chi takla̱nc cui incꞌaꞌ ta qꞌuebil re xban li Dios. Eb li cuanqueb xcuanquil saꞌ xbe̱n li tenamit, aꞌ li Dios quixakaban reheb. Joꞌcan nak li ani incꞌaꞌ napa̱ban chiruheb li cuanqueb xcuanquil, naxkꞌet li cꞌaꞌru xakabanbil xban li Dios. Ut yo̱ chixbokbal li tojba ma̱c saꞌ xbe̱n. Li nequeꞌba̱nun re li us moco xiu xiu ta cuanqueb chiruheb li cuanqueb xcuanquil. Aꞌ li nequeꞌba̱nun ma̱usilal xiu xiu cuanqueb chiruheb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱n li tenamit. Cui incꞌaꞌ nequeraj nak xiu xiu cua̱nkex chiruheb li cuanqueb xcuanquil, cheba̱nuhak li us, ut eb aꞌan teꞌxye nak cha̱bilex. Eb aꞌan cuanqueb saꞌ xcꞌanjel xban li Dios re e̱tenkꞌanquil. Cui nequeba̱nu li incꞌaꞌ us, chexxucuak xban nak cuanqueb xcuanquil re teꞌrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n xban nak aꞌan xakabanbileb xban li Dios ut nequeꞌxrahobtesi li nequeꞌkꞌetoc re li chakꞌrab. Joꞌcan nak tento texpa̱ba̱nk chiruheb li cuanqueb xcuanquil saꞌ xbe̱n li tenamit. Ma̱cuaꞌ yal re nak incꞌaꞌ texqꞌuehekꞌ chixtojbal rix le̱ ma̱c; re aj ban cuiꞌ nak cꞌojcꞌo̱k e̱chꞌo̱l riqꞌuin xba̱nunquil li cꞌaꞌru us. Joꞌcan nak tento xtojbal li naxpatzꞌ li po̱pol. Tento xtojbal xban nak li cuanqueb saꞌ xcꞌanjel xakabanbileb xban li Dios, ut aꞌan lix cꞌanjeleb. Chetojak li cꞌaꞌak re ru tento xtojbal. Cheqꞌuehak xcuanquileb li cuanqueb saꞌ xcuanquil ut che-oxlokꞌiheb li cuanqueb saꞌ xcꞌanjel. Chocua̱nk saꞌ xya̱lal riqꞌuineb li kas ki̱tzꞌinMa̱ ani aj iqꞌuin chicua̱nk e̱cꞌas. Ut cherahak e̱rib chi ribil e̱rib xban nak li ani naxra li ras ri̱tzꞌin naxba̱nu li cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab. Joꞌcaꞌin naxye saꞌ li chakꞌrab: Matmuxuc caxa̱r; ma̱camsi a̱cuas a̱cui̱tzꞌin; mat-elkꞌac, matyoꞌoban a̱tin chirix la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin; ma̱rahi ru li jalan aj e. Ut cui ta̱ra la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin joꞌ nak nacara a̱cuib la̱at, riqꞌuin aꞌan yo̱cat chixba̱nunquil chixjunil li naxye li chakꞌrab. Li ani narahoc incꞌaꞌ naxba̱nu raylal re li ras ri̱tzꞌin. Li narahoc naxba̱nu chi tzꞌakal li naxye li chakꞌrab. Chikaba̱nu chixjunil aꞌin xban nak nakanau nak yo̱ chak chi nachꞌoc xkꞌehil nak ta̱tzꞌaklok ru li kacolbal nak tol-e̱lk cuiꞌchic li Jesucristo. Yoꞌon taxak cua̱nko xban nak yo̱ chak chi nachꞌoc lix cꞌulunic chiru nak copa̱ban chak la̱o. Chanchan nak yo̱ chi numecꞌ li kꞌojyi̱n ut yo̱ chi sake̱uc. Chikacanabak xba̱nunquil li incꞌaꞌ us li nequeꞌxba̱nu li toj cuanqueb saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c. Chikacolak kib chiru li incꞌaꞌ us riqꞌuin xcuanquil li Jesucristo. Xban nak cuanco chic saꞌ xcutan saken li Jesucristo, chocua̱nk saꞌ xya̱lal joꞌ junak tzꞌakal aj pa̱banel. Incꞌaꞌ chic toma̱cobk riqꞌuin li cala̱c, chi moco riqꞌuin li numcuaꞌac num ucꞌac, chi moco riqꞌuin muxuc caxa̱r, chi moco riqꞌuin coꞌbe̱tac yumbe̱tac, chi moco riqꞌuin li cꞌaꞌak chic re ru chi ma̱usilalil. Ut incꞌaꞌ chic topletik chi moco tocakcali̱nk. Kakꞌaxtesihak ban kib chi tzꞌakal rubel rok rukꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo re nak aꞌan chic ta̱tenkꞌa̱nk ke riqꞌuin lix nimal xcuanquil. Ut incꞌaꞌ chic takaba̱nu li ma̱usilal li naxrahi ru li kachꞌo̱l nak toj ma̱jiꞌ nakapa̱b li Cristo. Chetenkꞌaheb li kꞌuneb xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱lebChecꞌulakeb chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l li toj kꞌuneb xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱leb ut me̱cuechꞌi rix lix cꞌaꞌuxeb. Cuan nequeꞌxcꞌoxla nak moco ma̱c ta xtzacanquil chixjunil li cꞌaꞌak re ru natzacaman. Cuanqueb ajcuiꞌ li toj kꞌuneb xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱leb nequeꞌxcꞌoxla nak ma̱c xtzacanquil li tib. Li ani naxtzaca chixjunil li cꞌaꞌak re ru natzacaman incꞌaꞌ naru tixtzꞌekta̱na li ani incꞌaꞌ naxtzaca chixjunil li cꞌaꞌak re ru. Ut li ani incꞌaꞌ naxtzaca chixjunil li cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ naru naxcuechꞌi rix li jun chic li naxtzaca chixjunil xban nak aꞌan ac xcꞌuleꞌ ajcuiꞌ xban li Dios. La̱at incꞌaꞌ naru nacatrakoc a̱tin saꞌ xbe̱n lix mo̱s la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin. Aꞌ lix patrón ta̱yehok re ma us malaj incꞌaꞌ us li yo̱ chixba̱nunquil. Joꞌcan nak li nimajcual Dios aꞌan nataklan re li junju̱nk ut aꞌan nayehoc reheb ma us malaj incꞌaꞌ us li yo̱queb chixba̱nunquil. Ut li Dios ta̱tenkꞌa̱nk reheb chixba̱nunquil li us. Cuan nequeꞌcꞌoxlan nak kꞌaxal lokꞌ junak cutan chiruheb li cutan jun chꞌol chic. Ut cuan ajcuiꞌ nequeꞌcꞌoxlan re nak juntakꞌe̱t xlokꞌal chixjunileb li cutan. Abanan tento nak li junju̱nk tixcꞌoxla chi us chanru tixba̱nu. Li ani naxqꞌue xlokꞌal junak li cutan, aꞌan naxba̱nu re xlokꞌoninquil li Dios. Ut joꞌcan ajcuiꞌ li natiꞌoc tib naxba̱nu aꞌan re xlokꞌoninquil li Dios ut naxbantioxi ajcuiꞌ chiru li Dios. Ut li ani incꞌaꞌ natiꞌoc tib, xlokꞌoninquil ajcuiꞌ li Dios naxba̱nu nak incꞌaꞌ natiꞌoc tib, ut naxbantioxi ajcuiꞌ chiru li Dios. Ma̱ ani yoꞌyo ta yal xjunes rib. Ut ma̱ ani ajcuiꞌ nacam chi yal xjunes rib xban nak ma̱cuaꞌ la̱o yal ke saꞌ xbe̱n li kayuꞌam. Nak yoꞌyo̱co nakaqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ Dios riqꞌuin li kayuꞌam. Ut nak nococam, nakaqꞌue ajcuiꞌ xlokꞌal riqꞌuin li kacamic. Joꞌcan ut cui yoꞌyo̱co ut cui nococam aꞌ yal re li Dios saꞌ kabe̱n xban nak aꞌan chic laj e̱chal ke. Joꞌcan nak quicam li Jesucristo, ut quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo re nak aꞌanak li Ka̱cuaꞌ reheb li yoꞌyo̱queb joꞌ eb ajcuiꞌ li camenakeb. ¿Cꞌaꞌut nak nacatrakoc a̱tin saꞌ xbe̱n la̱ cuech aj pa̱banelil? Ut, ¿cꞌaꞌut nak nacatzꞌekta̱naheb aj pa̱banel? Incꞌaꞌ naru ta̱ba̱nu chi joꞌcan xban nak saꞌ jun cutan li Cristo ta̱rakok a̱tin saꞌ kabe̱n chikajunilo. Tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li quixye li Dios:Relic chi ya̱l ninye e̱re nak chixjunileb teꞌxcuikꞌib rib chicuu ut tineꞌxlokꞌoni ut chixjunileb teꞌxye riqꞌuin xtzꞌu̱mal re nak la̱in li tzꞌakal Dios. () Joꞌcan nak chikajunilo toxkakꞌaxtesi li kayehom kaba̱nuhom chiru li Dios. Incꞌaꞌ taxak ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱l la̱ herma̱n a̱ban la̱atChikacanabak xcuechꞌinquil kib chi kibil kib ut chikaba̱nu li us re nak li kech aj pa̱banelil incꞌaꞌ teꞌchꞌina̱nk xchꞌo̱leb saꞌ lix pa̱ba̱leb chi moco teꞌoc cuiꞌchic chi ma̱cobc kaban. Xban nak ninpa̱b li Cristo, joꞌcan nak ninnau nak ma̱cꞌaꞌ re̱cꞌ xtzacanquil li cꞌaꞌak re ru. Abanan cui junak narecꞌa saꞌ xchꞌo̱l nak ma̱c xtzacanquil junak tzacae̱mk, us cui incꞌaꞌ tixba̱nu. Cui riqꞌuin li cꞌaꞌru nacatzaca nachꞌinan xchꞌo̱l la̱ cuech aj pa̱banelil, aꞌan naraj naxye nak incꞌaꞌ nacara la̱ cuech aj pa̱banelil. Ma̱poꞌ xchꞌo̱leb la̱ cuech aj pa̱banelil riqꞌuin li cꞌaꞌru nacatzaca xban nak li Jesucristo quicam ajcuiꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ eb aꞌan. La̱at nacanau nak us li yo̱cat chixba̱nunquil, abanan chaqꞌuehak retal li cꞌaꞌru ta̱ba̱nu re nak ma̱ ani ta̱yehok nak incꞌaꞌ us li yo̱cat chixba̱nunquil. Lix cuanquilal li Dios incꞌaꞌ nakatau riqꞌuin cꞌaꞌru nakatzaca chi moco riqꞌuin li cꞌaꞌru nakucꞌ; natauman ban riqꞌuin li ti̱quilal, li tuktu̱quil usilal ut li sahil chꞌo̱lejil li naxqꞌue ke li Santil Musikꞌej. Joꞌcan nak li ani nacꞌanjelac chiru li Cristo saꞌ ti̱quilal ut chi sa saꞌ xchꞌo̱l, li Dios nasahoꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin. Ut naqꞌueheꞌ ajcuiꞌ xlokꞌal xbaneb li ras ri̱tzꞌin. Joꞌcan nak chikaqꞌuehak kachꞌo̱l chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal riqꞌuineb li kas ki̱tzꞌin. Ut chikatenkꞌa kib chi kibil kib re nak toqꞌui̱k saꞌ li kapa̱ba̱l. Ma̱poꞌ xcꞌanjel li Dios riqꞌuin li cꞌaꞌak re ru nacatzaca. Ya̱l nak chixjunil naru xtzacanquil. Abanan cui la̱ herma̱n nachꞌinan xchꞌo̱l riqꞌuin li nacatzaca, incꞌaꞌ us li yo̱cat chixba̱nunquil. Li us xba̱nunquil, aꞌan aꞌin: cui nachꞌinan xchꞌo̱l la̱ herma̱n xban nak nacattiꞌoc tib ut nacat-ucꞌac vino, mattiꞌoc tib ut mat-ucꞌac vino. Incꞌaꞌ ta̱ba̱nu li cꞌaꞌak re ru ta̱chꞌina̱nk cuiꞌ xchꞌo̱l la̱ herma̱n re nak incꞌaꞌ ta̱ma̱cobk a̱ban. Cui nacanau chi tzꞌakal nak us yo̱cat chixba̱nunquil, canab saꞌ rukꞌ li Dios. Us xak re li ani narecꞌa saꞌ xchꞌo̱l nak moco ma̱c ta li yo̱ chixba̱nunquil. Cui junak narecꞌa saꞌ xchꞌo̱l nak ma̱c xtzacanquil junak tzacae̱mk, ut cui naxtzaca, aꞌan cuan xma̱c chiru li Dios. Cui nakecꞌa saꞌ li ka̱m nak incꞌaꞌ us xba̱nunquil li cꞌaꞌru nakaba̱nu, ut cui nakaba̱nu, yo̱co chi ma̱cobc. Chikatenkꞌaheb li kas ki̱tzꞌinLa̱o, li ac cau kachꞌo̱l saꞌ li kapa̱ba̱l, chikacuyeb xma̱c li toj kꞌuneb xchꞌo̱l saꞌ xpa̱ba̱leb ut takatenkꞌaheb saꞌ li chꞌaꞌajquilal. Incꞌaꞌ chikasicꞌ li us caꞌaj cuiꞌ chokꞌ ke la̱o. Tento takaba̱nu li us reheb li kech aj pa̱banelil re nak teꞌqꞌui̱k saꞌ lix pa̱ba̱l ut re nak sahak saꞌ xchꞌo̱leb. Li Cristo incꞌaꞌ quixba̱nu li quiraj xjunes rib. Quixba̱nu ban li naraj li Dios. Quixtenkꞌaheb chixjunileb. Joꞌcan nak quixcꞌul joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Saꞌ inbe̱n quinak la̱ majecuanquil li queꞌxba̱nu eb li queꞌhoboc a̱cue. () Chixjunil li cꞌaꞌak re ru quitzꞌi̱ba̱c chak najter saꞌ li Santil Hu, re katzolbal nak quitzꞌi̱ba̱c chak. Nocoxtenkꞌa re nak incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk li kachꞌo̱l ut naxcꞌojob li kachꞌo̱l re nak takacuy roybeninquil nak ta̱tzꞌaklok ru li kacolbal. Li Dios chitenkꞌa̱nk e̱re re nak incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk e̱chꞌo̱l ut aꞌan chiqꞌuehok xcacuil le̱ chꞌo̱l. Aꞌan chitenkꞌa̱nk e̱re chi cua̱nc saꞌ usilal chi ribil e̱rib ut junajak le̱ chꞌo̱l joꞌ naraj li Jesucristo. Li Dios chitenkꞌa̱nk e̱re re nak junajak le̱ chꞌo̱l nak te̱lokꞌoni li Acuabej Dios, lix Yucuaꞌ li Jesucristo. Li colba-ib reheb ajcuiꞌ li ma̱cuaꞌeb aj judíoChecꞌulak saꞌ e̱ya̱nk chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l le̱ rech aj pa̱banelil joꞌ nak li Cristo coxcꞌul la̱o. Joꞌcan cheba̱nuhak re xqꞌuebal xlokꞌal li Dios. La̱in ninye e̱re nak li Cristo quicꞌulun chi cꞌanjelac chiku la̱o aj judío. Riqꞌuin aꞌin naxcꞌutbesi chiku nak li Dios xqꞌue li quixyechiꞌi chak reheb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Quicꞌulun ajcuiꞌ chixtenkꞌanquileb li ma̱cuaꞌeb aj judío re nak teꞌxlokꞌoni li Dios xban nak kꞌaxal nim li ruxta̱n. Tzꞌi̱banbil chi joꞌcaꞌin saꞌ li Santil Hu:Joꞌcan nak la̱in tatinlokꞌoni saꞌ xya̱nkeb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Ut tinbicha̱nk ajcuiꞌ re a̱lokꞌoninquil. () Ut naxye ajcuiꞌ saꞌ li Santil Hu chi joꞌcaꞌin:Chisahokꞌ taxak e̱chꞌo̱l, la̱ex li ma̱cuaꞌex aj judío, e̱rochbeneb laj judío lix tenamit li Dios. () Ut naxye cuiꞌchic saꞌ li Santil Hu:La̱ex li ma̱cuaꞌex aj judío, chelokꞌoni li Ka̱cuaꞌ ut chixjunileb taxak li tenamit cheꞌxnima̱k ru li Dios. () Tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ saꞌ li Santil Hu li quixye laj Isaías:Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj David li ralal laj Isaí ta̱cꞌulu̱nk laj Colonel, li xakabanbil xban li Dios. Ut aꞌan ta̱cua̱nk xcuanquil saꞌ xbe̱neb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Ut aꞌan li yo̱keb chixyoꞌoninquil. () Li Dios aꞌan li kayoꞌon. Aꞌan taxak chiqꞌuehok xsahil e̱chꞌo̱l chi nabal ut tixqꞌue ajcuiꞌ e̱re li tuktu̱quil usilal xban nak nequexpa̱ban. Xban nak cuan xcuanquil li Santil Musikꞌej e̱riqꞌuin, cauhak taxak e̱chꞌo̱l chi oybeni̱nc. Ex herma̱n, la̱in ninnau nak cha̱bilex ut nequenau lix ya̱lal ut nequeqꞌue ajcuiꞌ e̱naꞌleb chi ribil e̱rib. Abanan saꞌ li hu aꞌin cau caꞌchꞌin li a̱tin xintzꞌi̱ba e̱riqꞌuin re nak incꞌaꞌ ta̱sachk saꞌ e̱chꞌo̱l li xinye. Ninba̱nu aꞌin saꞌ xcꞌabaꞌ lin cꞌanjel li quixqꞌue cue li Dios. La̱in nincꞌanjelac chiru li Jesucristo saꞌ xya̱nkeb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Lin cꞌanjel aꞌan xchꞌolobanquil xya̱lal li colba-ib re nak eb li ma̱cuaꞌeb aj judío teꞌxkꞌaxtesi rib chiru li Dios. Ut li Dios ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuineb, ut teꞌsantobresi̱k xban li Santil Musikꞌej. Ninqꞌue xlokꞌal lin cꞌanjel xban nak aꞌan xcꞌanjel li Dios. Moco injunes ta nincꞌanjelac. Aꞌ li Cristo natenkꞌan cue. Ma̱cꞌaꞌ inxiu chixyebal resil li cꞌanjel xinba̱nu saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo nak xincꞌanjelac saꞌ xya̱nkeb li ma̱cuaꞌeb aj judío xban nak ma̱cuaꞌ injunes xincꞌanjelac. Li Jesucristo xtenkꞌan cue nak xincꞌameb xbe re nak teꞌxpa̱b li Dios riqꞌuin lin yehom inba̱nuhom. Xinjultica resil li Jesucristo chiruheb riqꞌuin li milagros ut li sachba chꞌo̱lej ut riqꞌuin xcuanquil li Santil Musikꞌej. Yalak bar quinbeni xyebal resil li colba-ib. Quintiquib Jerusalén, ut quinsuti chixjunileb li naꞌajej toj retal quincuulac Ilírico. Joꞌcan nak quinqꞌue inchꞌo̱l chixyebal resil li Jesucristo bar toj ma̱jiꞌ rabiomeb resil xban nak incꞌaꞌ nacuaj cꞌanjelac saꞌ li naꞌajej ac tiquibanbil cuiꞌ cꞌanjelac junxil. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Li ma̱ jun sut yebil resilal li Cristo reheb, teꞌrabi. Ut nak teꞌrabi resil, teꞌxtau xya̱lal. () Laj Pablo naxcꞌoxla xic saꞌ li tenamit RomaQꞌuila sut xcuaj raj xic e̱riqꞌuin abanan xban nak nabal incꞌanjel toj ma̱jiꞌ naxqꞌue rib chicuu. Ac cuan nabal chihab cuoquic chixcꞌoxlanquil xic e̱riqꞌuin. Ut anakcuan xinchoy lin cꞌanjel arin saꞌ li naꞌajej cuanquin cuiꞌ. Nincꞌoxla nak toxinnumekꞌ che̱rilbal nak tinxic España. Nacuaj rilbal e̱ru re nak ta̱sahokꞌ inchꞌo̱l ut nacuaj ajcuiꞌ nak tine̱tenkꞌa re nak ta̱ru̱k tinxic España. Ut anakcuan xic cue chi rilbaleb laj pa̱banel li cuanqueb aran Jerusalén. Ut tincꞌam jun ma̱tan re xtenkꞌanquileb. Eb laj pa̱banel li cuanqueb aran Macedonia ut Acaya x-ala saꞌ xchꞌo̱leb xtaklanquil jun li ma̱tan chokꞌ reheb li nebaꞌ li cuanqueb saꞌ xya̱nkeb li herma̱n aran Jerusalén. Qui-ala saꞌ xchꞌo̱leb xtenkꞌanquileb ut us ajcuiꞌ nak teꞌxba̱nu xban nak eb aꞌan ma̱cuaꞌeb aj judío ut saꞌ xcꞌabaꞌeb laj judío nak queꞌxcꞌul li colba-ib. Joꞌcan nak us nak teꞌxtenkꞌaheb laj pa̱banel aj judío riqꞌuin xqꞌuebal reheb li cꞌaꞌak re ru nacꞌanjelac chiruheb. Ut caꞌaj cuiꞌ toxinkꞌaxtesi li tumin aꞌin, toxinnumekꞌ e̱riqꞌuin ut tinxic España. Nak tincuulak e̱riqꞌuin, ninnau nak numtajenak li kosobtesinquil takacꞌul xban li Cristo. Ex herma̱n, nintzꞌa̱ma che̱ru nak tine̱tenkꞌa saꞌ le̱ tij saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo ut saꞌ xcꞌabaꞌ ajcuiꞌ li rahoc ib li qꞌuebil ke xban li Santil Musikꞌej. Chextijok chicuix re nak li Dios ta̱colok cue chiruheb li incꞌaꞌ nequeꞌraj pa̱ba̱nc aran Judea. Ut chextijok ajcuiꞌ re nak eb laj pa̱banel aran Jerusalén teꞌxcꞌul lix tenkꞌanquileb chi saheb saꞌ xchꞌo̱l. Cui li Dios naraj, chincuulak ta e̱riqꞌuin chi sa saꞌ inchꞌo̱l. Ut chisahokꞌ taxak kachꞌo̱l saꞌ comonil riqꞌuin xjulticanquil li Cristo nak toxincua̱nk e̱riqꞌuin. Aꞌ taxak li Dios, li naqꞌuehoc tuktu̱quil usilal, chicua̱nk e̱riqꞌuin che̱junilex. Joꞌcan taxak. Laj Pablo naxtakla xsahileb xchꞌo̱lNacuaj tinye e̱re nak li kaherma̱n lix Febe, aꞌan tzꞌakal aj pa̱banel ut aꞌan aj tenkꞌanel saꞌ li iglesia li cuan aran Cencrea. Ut nak ta̱cuulak aran e̱riqꞌuin, checꞌulak aꞌan saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ joꞌ xcꞌulubeb laj pa̱banel. Ut chetenkꞌahak riqꞌuin cꞌaꞌak re ru ta̱raj cuiꞌ tenkꞌa̱c xban nak ac xtenkꞌaheb ajcuiꞌ nabal li herma̱n ut xinixtenkꞌa ajcuiꞌ la̱in. Cheqꞌuehak xsahil xchꞌo̱l laj Aquila ut lix Priscila, eb li cuech aj cꞌanjelil saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Usta xiu xiu chokꞌ reheb xcolbal rix lin yuꞌam, aban queꞌxqꞌue xchꞌo̱leb chintenkꞌanquil. Ninbantioxi chiruheb. Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ la̱in ninbantioxin chiruheb. Nequeꞌbantioxin aj ban cuiꞌ laj pa̱banel li ma̱cuaꞌeb aj judío. Cheqꞌue ajcuiꞌ xsahil xchꞌo̱leb li herma̱n li nequeꞌxchꞌutub rib saꞌ li rochoch laj Aquila ut lix Priscila. Cheqꞌue xsahil xchꞌo̱l laj Epeneto, li raro inban. Aꞌan li xbe̱n li quixpa̱b li Jesucristo aran Acaya. Cheqꞌue xsahil xchꞌo̱l lix María. Aꞌan kꞌaxal nacꞌanjelac saꞌ e̱ya̱nk la̱ex. Cheqꞌue xsahil xchꞌo̱leb laj Andrónico ut laj Junias. Aꞌaneb aj judío joꞌ la̱in. Cuochbeneb nak cocuan chi pre̱xil. Naꞌno ruheb xbaneb li apóstol. Eb aꞌan queꞌxpa̱b chak li Cristo nak toj ma̱jiꞌ ninpa̱ban la̱in. Cheqꞌue xsahil xchꞌo̱l laj Amplias. Aꞌan ninra ajcuiꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Ut cheqꞌue xsahil xchꞌo̱l laj Urbano li kech aj cꞌanjelil saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo, ut laj Estaquis li ninra. Cheqꞌue xsahil xchꞌo̱l laj Apeles. Aꞌan incꞌaꞌ quichꞌinan xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l nak quiyaleꞌ ra̱lenquil. Ut cheqꞌue xsahil xchꞌo̱leb li cuanqueb saꞌ rochoch laj Aristóbulo. Cheqꞌue xsahil xchꞌo̱l laj Herodión. Aꞌan cuech tenamitil xban nak aꞌan aj judío ajcuiꞌ. Ut cheqꞌue ajcuiꞌ xsahil xchꞌo̱leb li cuanqueb saꞌ rochoch laj Narciso li ac xeꞌpa̱ban. Cheqꞌue xsahil xchꞌo̱leb lix Trifena ut lix Trifosa li yo̱queb chi cꞌanjelac saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Ut cheqꞌue xsahil xchꞌo̱l lix Pérsida, li nakara saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo xban nak aꞌan naxqꞌue xchꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru li Dios. Cheqꞌue xsahil xchꞌo̱l laj Rufo, li sicꞌbil ru chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ, ut cheqꞌue xsahil xchꞌo̱l lix naꞌ. Aꞌan chanchan ajcuiꞌ innaꞌ chicuu la̱in. Cheqꞌue xsahil xchꞌo̱l laj Asíncrito, laj Flegonte, laj Hermas, laj Patrobas, laj Hermes, joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb laj pa̱banel, li nequeꞌxchꞌutub rib riqꞌuineb chi xlokꞌoninquil li Dios. Cheqꞌue xsahil xchꞌo̱l laj Filólogo ut lix Julia, laj Nereo ut li ranab. Ut cheqꞌue xsahil xchꞌo̱l laj Olimpas joꞌ eb ajcuiꞌ chixjunileb laj pa̱banel li nequeꞌxchꞌutub rib riqꞌuineb chixlokꞌoninquil li Dios. Qꞌuehomak xsahil e̱chꞌo̱l chi ribil e̱rib riqꞌuin santil utzꞌuc u.Saꞌ li versículo 16:16 najter kꞌe cutan eb li herma̱n cꞌaynakeb chixqꞌuebal xsahileb xchꞌo̱l riqꞌuin li utzꞌuc u. Aꞌan li santil utzꞌuc u nayeman re xban nak saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo queꞌxba̱nu aꞌan. Chixjunileb laj pa̱banel nequeꞌxtakla xsahil e̱chꞌo̱l saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Ut nintzꞌa̱ma che̱ru, ex herma̱n, nak cheqꞌuehak retal li nequeꞌyoꞌoban jachoc ib saꞌ e̱ya̱nk ut nequeꞌraj xpoꞌbal ru le̱ pa̱ba̱l, li tzolbilex cuiꞌ. Me̱junaji e̱rib riqꞌuineb aꞌan. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Caꞌaj cuiꞌ li cꞌaꞌru nequeꞌxrahi ru lix chꞌo̱leb, aꞌan li nequeꞌxba̱nu. Ut riqꞌuin kꞌunil a̱tin nequeꞌkꞌunbesin ut nequeꞌxbalakꞌi li incꞌaꞌ cauheb xchꞌo̱l saꞌ xpa̱ba̱leb. Chixjunileb nequeꞌnaꞌoc re nak la̱ex cau e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Joꞌcan nak nasahoꞌ inchꞌo̱l e̱riqꞌuin. Aban nacuaj nak te̱qꞌue e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li us ut me̱ba̱nu li incꞌaꞌ us. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios, li naqꞌuehoc li tuktu̱quil usilal, aꞌan tixsach xcuanquil laj tza ut textenkꞌa re nak la̱ex chic texnumta̱k saꞌ xbe̱n. Li rusilal li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chicua̱nk e̱riqꞌuin. Naxtakla xsahil e̱chꞌo̱l laj Timoteo, li cuech aj cꞌanjelil. Ut nequeꞌxtakla xsahil e̱chꞌo̱l laj Lucio, laj Jasón ut laj Sosípater. Eb aꞌan cuech tenamitil. La̱in laj Tercio. Yo̱quin chixtzꞌi̱banquil li hu aꞌin li tixtakla e̱re laj Pablo. Ut nintakla ajcuiꞌ xsahil e̱chꞌo̱l saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo. Naxtakla ajcuiꞌ xsahil e̱chꞌo̱l laj Gayo, li naqꞌuehoc cuochochnal. Ut saꞌ ajcuiꞌ li rochoch aꞌan nequeꞌxchꞌutub rib laj pa̱banel. Laj Erasto, laj cꞌulul tumin saꞌ li tenamit, naxtakla xsahil e̱chꞌo̱l. Ut naxtakla ajcuiꞌ xsahil e̱chꞌo̱l laj Cuarto. Aꞌ taxak li rusilal li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chicua̱nk e̱riqꞌuin che̱junilex la̱ex. Joꞌcan taxak. Laj Pablo naxlokꞌoni li Ka̱cuaꞌ DiosChikalokꞌonihak taxak li Ka̱cuaꞌ Dios, li cuan xcuanquil re xqꞌuebal xcacuilal kachꞌo̱l saꞌ li kapa̱ba̱l. Ninchꞌolob xya̱lal che̱ru chirix li colba-ib saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Najter kꞌe cutan mukmu chak lix ya̱lal chiku; aban anakcuan cꞌutbesinbil chic lix ya̱lal chiku. Anakcuan xcutanoꞌ xya̱lal chiku xban li Santil Hu li tzꞌi̱banbil chak junxil xbaneb li profeta. Queꞌxtzꞌi̱ba chak li a̱tin joꞌ quiyeheꞌ reheb xban li Dios, li ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjic. Ut aꞌin yo̱ xchꞌolobanquil xya̱lal yalak bar saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ re nak chixjunileb li tenamit teꞌrabi ut teꞌpa̱ba̱nk. Li jun chi Dios, li naxnau chixjunil, chicua̱nk xlokꞌal saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo anakcuan ut chi junelic kꞌe cutan. Joꞌcan taxak. Li Xbe̱n Hu li Quixtzꞌi̱ba li San Pablo reheb laj CorintoXqꞌuebal xsahileb xchꞌo̱lLa̱in laj Pablo. Sicꞌbil chak cuu xban li Dios re nak tincꞌanjelak chokꞌ x-apóstol li Jesucristo xban nak joꞌcan quiraj li Dios. Cuochben laj Sóstenes li cuech aj pa̱banelil. Yo̱quin chixtzꞌi̱banquil li hu aꞌin e̱riqꞌuin la̱ex aj pa̱banel li cuanquex saꞌ li tenamit Corinto. Santobresinbilex saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo ut sicꞌbil e̱ru xban li Dios chokꞌ ralal xcꞌajol. Ut sicꞌbil ajcuiꞌ ruheb chixjunileb li cuanqueb yalak bar li nequeꞌxya̱ba xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Aꞌan li kaDios chikajunilo la̱o li nocopa̱ban re. Chicua̱nk taxak e̱riqꞌuin li usilal ut li tuktu̱quilal li nachal riqꞌuin li Dios li kaYucuaꞌ ut riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Li rusilal li Dios nequecꞌul saꞌ xcꞌabaꞌ li CristoJunelic ninbantioxi chiru li Dios nak nintijoc che̱rix la̱ex ut ninbantioxi ajcuiꞌ chiru li Dios nak xema̱tani li rusilal li Dios saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Xban nak junajex chic riqꞌuin li Cristo, xema̱tani li rusilal li Dios. Cha̱bil chic nequex-a̱tinac ut cha̱bil chic le̱ naꞌleb xban nak nequenau chic lix ya̱lal. Ac xema̱tani li rusilal li Dios ut nacꞌutun nak ya̱l li quinye e̱re chirix li Cristo. Ac xema̱tani li usilal li naxqꞌue li Santil Musikꞌej ut ma̱cꞌaꞌ chic nequeroybeni. Caꞌaj chic lix cꞌulunic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo nequeroybeni. Li Dios yo̱k chixqꞌuebal xcacuub le̱ chꞌo̱l chalen toj saꞌ rosoꞌjic li cutan re nak ma̱cꞌaꞌak e̱ma̱c saꞌ li cutan nak tol-e̱lk li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Li Dios junelic naxqꞌue li naxyechiꞌi ut aꞌan ajcuiꞌ li quisicꞌoc e̱ru re nak texcua̱nk chi sum a̱tin riqꞌuin li Ralal, aꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Xqꞌuebal xnaꞌlebeb laj pa̱banel re nak junajakeb xchꞌo̱lEx inherma̱n, saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo nintzꞌa̱ma che̱ru nak junajak le̱ naꞌleb. Ma̱cꞌaꞌak li jachoc ib saꞌ e̱ya̱nk. Junajak ban le̱ cꞌaꞌux ut junajak le̱ chꞌo̱l. Ninye e̱re chi joꞌcaꞌin xban nak lix comoneb lix Cloé xeꞌyehoc resil cue nak cuan cuechꞌi̱nc ib saꞌ e̱ya̱nk. ¿Cꞌaꞌut nak jalan jala̱nk nequecꞌoxla che̱ju̱nkal? Cuan nequeꞌxye: La̱o xtzolom laj Pablo. Ut cuan nequeꞌxye: La̱o xtzolom laj Apolos. Ut cuan ajcuiꞌ li nequeꞌxye: La̱o xtzolom laj Pedro ut cuan cuiꞌchic nequeꞌxye: La̱o xtzolom li Cristo. Abanan la̱in tinpatzꞌ e̱re, ¿ma nabal ta biꞌ li Cristo? Incꞌaꞌ. Jun ajcuiꞌ. ¿Ma quinqꞌueheꞌ ta biꞌ la̱in chiru cruz saꞌ e̱cꞌabaꞌ la̱ex? ¿Ma saꞌ incꞌabaꞌ ta biꞌ la̱in quecꞌul li cubi haꞌ? Ninbantioxi chiru li Dios nak ma̱cuaꞌ la̱in quincubsin e̱haꞌ. Caꞌaj cuiꞌ laj Crispo ut laj Gayo quincubsi xhaꞌeb. Cui ta la̱in quincubsin e̱haꞌ, ma̱re raj quecꞌoxla nak quinba̱nu saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Ut quincubsi ajcuiꞌ xhaꞌeb li cuanqueb saꞌ rochoch laj Estéfanas. Incꞌaꞌ chic jultic cue ma cuan chic quincubsiheb xhaꞌ. Li Cristo incꞌaꞌ quinixtakla chak chi cubsi̱nc haꞌ. Quinixtakla ban chak chixjulticanquil resil li colba-ib. Abanan ma̱cuaꞌ riqꞌuin a̱tin chꞌaꞌaj xtaubal ru xya̱lal quina̱tinac. Cui ta riqꞌuin a̱tin chꞌaꞌaj xtaubal ru quina̱tinac, cuan raj incꞌaꞌ queꞌtaꞌoc ru ut ta̱cana̱k raj chi ma̱cꞌaꞌ rajbal xcamic li Cristo chiruheb. Xjulticanquil xcamic li CristoNak nequeꞌrabi resil lix camic li Cristo chiru li cruz, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ chiruheb li teꞌxic saꞌ xbalba. To̱ntil naꞌleb aꞌan chanqueb. Aban chiku la̱o li ac xocoleꞌ kꞌaxal lokꞌ aꞌan xban nak aꞌan xcuanquil li Dios. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu:Tinsacheb xcuanquil li cuanqueb xnaꞌleb xjuneseb rib. Tintzꞌekta̱na xcꞌaꞌuxeb li nequeꞌrecꞌa rib nak cuanqueb xnaꞌleb. () Chiru li Dios ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ li cuanqueb xnaꞌleb xjuneseb. Ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ laj tzolonel. Ut ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ li nequeꞌxnau a̱tinac chirix lix naꞌleb li ruchichꞌochꞌ. Lix naꞌleb li ruchichꞌochꞌ to̱ntil naꞌleb ut ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ chiru li Dios. Li Dios naxnau chixjunil. Ac cuan saꞌ xchꞌo̱l li Dios nak li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ ma̱ jaruj teꞌxtau ru xnaꞌleb li Dios yal xjuneseb rib. Joꞌcan nak quiraj xcolbaleb li teꞌpa̱ba̱nk re li resil li colba-ib usta cuan li nequeꞌyehoc re nak to̱ntil naꞌleb li yo̱co chixjulticanquil che̱ru chirix li Cristo. Aꞌin to̱ntil naꞌleb chiruheb laj judío xban nak teꞌraj nak ta̱cꞌutekꞌ junak milagro chiruheb. To̱ntil naꞌleb chiruheb li ma̱cuaꞌeb aj judío xban nak caꞌaj cuiꞌ xnaꞌleb li ruchichꞌochꞌ nequeꞌxqꞌue xcuanquil. Aban la̱o nakachꞌolob xya̱lal nak li Cristo quicam chiru li cruz re kacolbal. Abanan li ca̱mc chiru cruz xuta̱nal chiruheb laj judío ut incꞌaꞌ nequeꞌraj xtaubal xya̱lal lix camic li Cristo. Joꞌcan nak chiruheb laj judío lix ya̱lal lix camic li Cristo chanchan jun li pec nequeꞌxtich rokeb chiru. Joꞌcan ajcuiꞌ chiruheb li ma̱cuaꞌeb aj judío, lix ya̱lal lix camic li Cristo to̱ntil naꞌleb chiruheb. Abanan chiku la̱o li sicꞌbil ku xban li Dios, usta la̱o aj judío usta ma̱cuaꞌo aj judío, riqꞌuin xcamic li Cristo chiru cruz nakil xcuanquil li Dios nak coxcol ut nakanau chic chanru xnaꞌleb li Dios. Kꞌaxal cuiꞌchic cuan xnaꞌleb li Dios chiruheb li cui̱nk usta yal to̱ntil naꞌleb chiruheb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban. Usta nequeꞌxye nak ma̱cꞌaꞌ xcuanquil li Dios, kꞌaxal cuiꞌchic nim xcuanquil chiru xcuanquileb li cui̱nk. Ex herma̱n, cheqꞌue retal chanru cuanquex nak quisiqꞌueꞌ e̱ru xban li Dios. Moco nabalex ta cuan e̱naꞌleb joꞌ xnaꞌleb li ruchichꞌochꞌ. Moco nabalex ta li cuan e̱lokꞌal ut incꞌaꞌ nabaleb saꞌ e̱ya̱nk cuanqueb xcuanquil saꞌ xcꞌabaꞌeb lix naꞌ xyucuaꞌ. Li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb chiruheb li cui̱nk, li Dios quixsiqꞌueb ru re nak teꞌcꞌutekꞌ xxuta̱neb li cuanqueb xnaꞌleb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ li Dios quixsiqꞌueb ru re nak teꞌcꞌutekꞌ xxuta̱neb li cuanqueb xcuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li Dios quixsiqꞌueb ru li tzꞌekta̱nanbileb li ma̱cꞌaꞌeb xlokꞌal ut li incꞌaꞌ nequeꞌqꞌueheꞌ xcuanquil xbaneb li cuanqueb saꞌ li ruchichꞌochꞌ. Quixsiqꞌueb ban ru re xcubsinquil xcuanquileb li cuanqueb xnaꞌleb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Quixba̱nu chi joꞌcaꞌin re nak ma̱ ani tixnimobresi rib chiru li Ka̱cuaꞌ. Yal xban rusilal li Dios nak junajex chic riqꞌuin li Jesucristo. Li Jesucristo quixakaba̱c xban li Dios re xqꞌuebal kanaꞌleb. Quixakaba̱c chixti̱cobresinquil li kachꞌo̱l chiru li Dios ut chikasantobresinquil. Ut saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo cuybil sachbil li kama̱c. Joꞌcan nak caꞌaj cuiꞌ li Ka̱cuaꞌ takanimobresi. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu: Mikanimobresi kib. Chikanimobresihak ban xcuanquil li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan ut ex herma̱n, nak xincuulac e̱riqꞌuin chixchꞌolobanquil xya̱lal li ra̱tin li Dios, incꞌaꞌ xina̱tinac riqꞌuin a̱tin chꞌaꞌaj xtaubal ru ut incꞌaꞌ xina̱tinac re xcꞌutbal nak cuan innaꞌleb. Xban nak incꞌaꞌ xcuaj xcꞌutbal nak cuan innaꞌleb, joꞌcan nak caꞌaj cuiꞌ chirix lix camic li Cristo chiru li cruz xina̱tinac. Nak cuanquin e̱riqꞌuin ninsicsot xban inxiu nak yo̱quin chi a̱tinac e̱riqꞌuin xban nak incꞌaꞌ cau inchꞌo̱l. Nak xinchꞌolob xya̱lal che̱ru incꞌaꞌ xina̱tinac riqꞌuin a̱tin joꞌ nequeꞌxba̱nu li cuanqueb xnaꞌleb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Xinchꞌolob ban xya̱lal che̱ru joꞌ quixcꞌut chicuu li Santil Musikꞌej, ut li Santil Musikꞌej quiqꞌuehoc xcuanquil li cua̱tin. La̱in incꞌaꞌ xina̱tinac e̱riqꞌuin joꞌ nequeꞌxba̱nu li cuanqueb xnaꞌleb xban nak incꞌaꞌ nacuaj nak ta̱cua̱nk e̱pa̱ba̱l saꞌ xcꞌabaꞌ xnaꞌlebeb li cui̱nk; saꞌ xcꞌabaꞌ ban xcuanquil li Dios xexpa̱ban. Li Dios naxcꞌut chiku lix ya̱lalLi ac cauheb xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱leb, nequeꞌka̱tina riqꞌuin a̱tin moco yalak ani ta ta̱taꞌok ru. Aꞌin ma̱cuaꞌ xnaꞌleb li ruchichꞌochꞌ chi moco xnaꞌlebeb li nequeꞌtaklan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Lix naꞌlebeb na-osoꞌ joꞌ nak nequeꞌosoꞌ eb aꞌan. Abanan la̱in ninchꞌolob xya̱lal li naꞌleb li quixqꞌue li Dios. Li naꞌleb aꞌan mukmu nak quicuan chak junxil. Incꞌaꞌ natauman ru nak quicuan. Abanan chalen chak najter kꞌe cutan nak toj ma̱jiꞌ quixyi̱b li ruchichꞌochꞌ ac cuan chak saꞌ xchꞌo̱l li Dios nak tixqꞌue li kalokꞌal ut li kalokꞌal, aꞌan li kacolbal. Ma̱ jun li nequeꞌtaklan saꞌ ruchichꞌochꞌ queꞌxtau ru li naꞌleb aꞌin. Cui ta queꞌxtau ru, incꞌaꞌ raj queꞌxcamsi chiru cruz li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, laj e̱chal re li lokꞌal. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu chirix li kalokꞌal:Li incꞌaꞌ na-ilman ru chi moco na-abi̱c chi moco nacꞌoxla̱c xbaneb li cui̱nk, aꞌan li quixcꞌu̱b li Dios chokꞌ reheb li nequeꞌrahoc re. () Aban li Dios quixcꞌutbesi chiku li naꞌleb aꞌin xban li Santil Musikꞌej. Li Santil Musikꞌej naxnau chixjunil lix naꞌleb li Dios li kꞌaxal chꞌaꞌaj xtaubal ru. Ma̱ ani nanaꞌoc re cꞌaꞌru cuan saꞌ xchꞌo̱l li junju̱nk. Caꞌaj cuiꞌ li junju̱nk nanaꞌoc re. Joꞌcan ajcuiꞌ lix cꞌaꞌux li Dios. Ma̱ ani nanaꞌoc re. Caꞌaj cuiꞌ li Santil Musikꞌej nanaꞌoc re. Li Dios quixqꞌue ke jun li Musikꞌej. Ma̱cuaꞌ yal xmusikꞌ cui̱nk li cuan kiqꞌuin. Aꞌ lix Santil Musikꞌ li Dios, aꞌan li cuan kiqꞌuin. Li Dios quixqꞌue ke li Santil Musikꞌej re nak takatau ru li cꞌaꞌru naxqꞌue ke riqꞌuin xnimal rusilal. Incꞌaꞌ yo̱co chi a̱tinac chirix li naꞌleb aꞌin riqꞌuin a̱tin xkacꞌoxla kajunes. Yo̱co ban chi a̱tinac riqꞌuin a̱tin quicꞌutbesi̱c chiku xban li Santil Musikꞌej. Li xya̱lal li naxcꞌut chiku li Santil Musikꞌej la̱o nakachꞌolob chiruheb li cuan li Santil Musikꞌej riqꞌuineb. Li ani ma̱cꞌaꞌ li Santil Musikꞌej riqꞌuin incꞌaꞌ naxcꞌu̱luban lix ya̱lal li naxcꞌut li Santil Musikꞌej. Aꞌan to̱ntil naꞌleb chiru xban nak incꞌaꞌ naxtau ru. Caꞌaj cuiꞌ li ani cuan li Santil Musikꞌej riqꞌuin naru tixtau ru xban nak li Santil Musikꞌej aꞌan li nacꞌutuc re lix ya̱lal chiru. Li ani cuan li Santil Musikꞌej riqꞌuin naxnau bar cuan li ya̱l ut naxnau ajcuiꞌ bar cuan li incꞌaꞌ ya̱l. Ut li ani ma̱cꞌaꞌ li Santil Musikꞌej riqꞌuin incꞌaꞌ naxtau ru lix naꞌleb li cuan li Santil Musikꞌej riqꞌuin. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu: Ma̱ ani nanaꞌoc re lix cꞌaꞌux li Ka̱cuaꞌ. Ma̱ ani naru naqꞌuehoc xnaꞌleb. Ma̱ ani naxnau lix cꞌaꞌux li Dios yal xjunes. Abanan xban nak la̱o cuan li Santil Musikꞌej kiqꞌuin, cuan ajcuiꞌ lix cꞌaꞌux li Cristo kiqꞌuin. Yal aj cꞌanjelo chiru li DiosEx inherma̱n, nak cuanquin e̱riqꞌuin incꞌaꞌ quiru quina̱tinac e̱riqꞌuin joꞌ nina̱tinac riqꞌuineb li ac cauheb xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱leb. La̱ex chanchan ma̱cꞌaꞌ li Santil Musikꞌej e̱riqꞌuin. Joꞌcan nak nina̱tinac e̱riqꞌuin joꞌ nak nina̱tinac riqꞌuineb li toj kꞌun xchꞌo̱leb saꞌ lix pa̱ba̱leb. Li xya̱lal xinchꞌolob che̱ru chanchan nak leche xinqꞌue cherucꞌ. Moco cacuil tzacae̱mk ta xinqꞌue e̱re xban nak la̱ex toj ma̱jiꞌ nequexqꞌui. Naraj naxye nak toj ma̱jiꞌ ninchꞌolob che̱ru li naꞌleb li chꞌaꞌaj xtaubal ru xban nak toj ma̱jiꞌ nequexqꞌui saꞌ le̱ pa̱ba̱l ut ma̱min te̱tau ru. Incꞌaꞌ texru̱k xtaubal ru anakcuan xban nak toj nequeba̱nu li cꞌaꞌru naxrahi ru le̱ chꞌo̱l. Nak toj cuan li cakali̱nc ib ut li cuechꞌi̱nc ib saꞌ e̱ya̱nk, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ yo̱quex chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naxrahi ru le̱ chꞌo̱l? Ut la̱ex nequejuntakꞌe̱ta e̱rib riqꞌuineb li toj ma̱cꞌaꞌ li Santil Musikꞌej riqꞌuineb. La̱ex toj ma̱jiꞌ junaj le̱ chꞌo̱l. Cuan li nequeꞌxye, “la̱in ninta̱ke laj Pablo”. Ut cuan cuiꞌchic li nequeꞌxye, “la̱in ninta̱ke laj Apolos”. Cui joꞌcan yo̱quex chixyebal, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ toj yo̱quex chixjuntakꞌe̱tanquil e̱rib riqꞌuineb li toj ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban? ¿Ani ta biꞌ laj Apolos? Ut, ¿anihin ta biꞌ la̱in? La̱o yal aj cꞌanjelo chiru li Ka̱cuaꞌ. Xkachꞌolob xya̱lal che̱ru nak xepa̱b li Ka̱cuaꞌ. Ut chi kacabichalo nococꞌanjelac joꞌ taklanbilo cuiꞌ xban li Ka̱cuaꞌ. Chanchano aj acuinel nak nococꞌanjelac chiru li Dios. Chanchan a̱uc xinba̱nu nak xinye resil li colba-ib e̱re. Ut chanchan tꞌakresi̱nc quixba̱nu laj Apolos nak quixchꞌolob lix ya̱lal che̱ru. Abanan aꞌ li Dios quiqꞌuehoc lix mokic. Joꞌcan nak chi moco laj acuinel chi moco laj tꞌakresinel cuan xcuanquil. Caꞌaj cuiꞌ li Dios li naqꞌuehoc xmokic cuan xcuanquil. Laj acuinel ut laj tꞌakresinel juntakꞌe̱teb xcuanquil chiru li Dios ut chi xju̱nkaleb teꞌxcꞌul xkꞌajca̱munquil aꞌ ya̱l chanru lix cꞌanjeleb. La̱o kech aj cꞌanjelil kib chiru li Dios. Ut la̱ex chanchanex li chꞌochꞌ li nakacꞌanjela ru. Ut li Dios aꞌan laj e̱chal re li chꞌochꞌ. Ut chanchanex ajcuiꞌ jun li cab yo̱co chixyi̱banquil ut li Dios, aꞌan laj e̱chal re li cab aꞌan. Xban nak sicꞌbil cuu xban li Dios chi cꞌanjelac chiru joꞌ jun aj tzꞌac cha̱bil, joꞌcan nak xinnau xjolominquil li cꞌanjel. Chanchan nak xinyi̱b xcimiento li cab nak xinye resil li colba-ib ut jalan chic teꞌcablak saꞌ xbe̱n nak teꞌxchꞌolob lix ya̱lal che̱ru. Ut li junju̱nk chixqꞌuehak retal nak tzꞌakal re ru lix cꞌanjel tixba̱nu. Tixqꞌue retal chanru lix cꞌanjel xban nak ac qꞌuebil lix cimiento li cab. Ut ma̱ ani naru tixqꞌue junak chic li cimiento chiru li ac qꞌuebil. Ut aꞌan li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Cuan li teꞌcablak saꞌ xbe̱n li cimiento aꞌan riqꞌuin li cꞌaꞌak re ru najt naxcuy joꞌ li oro, li plata ut li terto̱quil pec. Ut cuan li teꞌcablak saꞌ xbe̱n riqꞌuin li incꞌaꞌ naxcuy joꞌ li cheꞌ, li cu̱c ut li qꞌuim. Lix ya̱lal aꞌan, aꞌin: nak cuan li teꞌcꞌanjelak chi cha̱bil chiru li Dios ut cuan incꞌaꞌ. Lix cꞌanjel li junju̱nk ta̱cꞌutu̱nk nak tol-e̱lk cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chi rakoc a̱tin. Chanchan nak ta̱numsi̱k saꞌ xam lix cꞌanjel naxba̱nu re rilbal ma ta̱osokꞌ malaj incꞌaꞌ. Cui lix cꞌanjel incꞌaꞌ ta̱sachekꞌ, nacꞌutun nak us lix cꞌanjel ut li jun aꞌan tixcꞌul lix kꞌajca̱munquil. Cui ut lix cꞌanjel junak incꞌaꞌ tzꞌakal re ru, lix cꞌanjel ta̱sachk chanchan cꞌatbil nak ta̱osokꞌ. Ut li jun aꞌan ta̱colekꞌ, abanan chanchan ta̱numekꞌ saꞌ xam nak ta̱colekꞌ. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequenau nak la̱ex rochochex li Dios? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequenau nak li Santil Musikꞌej cuan e̱riqꞌuin? Li rochoch li Dios aꞌan santo. Cui ani naxtiquib li jachoc ib saꞌ e̱ya̱nk, li jun aꞌan yo̱ chixjucꞌbal rochoch li Dios xban nak la̱ex aj pa̱banel rochochex chic li Dios. Ut li Dios tixsach li ani naxtiquib xjachbal ruheb laj pa̱banel. Ma̱ ani taxak tixbalakꞌi rib xjunes. Cui cuan junak saꞌ e̱ya̱nk narecꞌa nak cuan xnaꞌleb saꞌ li ruchichꞌochꞌ aꞌin, chixcubsihak rib ut tixba̱nu joꞌ li ma̱cꞌaꞌ naxnau re nak tixtau xnaꞌleb chi tzꞌakal. Lix naꞌleb li ruchichꞌochꞌ, aꞌan to̱ntil naꞌleb chiru li Dios. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Li Dios naxcanabeb chixsachbaleb rib xban lix se̱baleb xchꞌo̱l li ani nequeꞌrecꞌa nak cuanqueb xnaꞌleb xjuneseb rib. () Ut tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ saꞌ li Santil Hu li naxye:Li Dios naxnau nak ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ lix cꞌaꞌuxeb li nequeꞌxye nak cuanqueb xnaꞌleb xjuneseb rib. () Joꞌcan nak ma̱ ani tixnimobresi ru junak cui̱nk riqꞌuin li cꞌaꞌru naxba̱nu xban nak chixjunil li cꞌaꞌak re ru qꞌuebil e̱re xban li Dios re nak ta̱cꞌanjelak che̱ru. Usta laj Apolos, usta la̱in, usta laj Pedro, la̱o yal aj cꞌanjelo che̱ru. Usta li ruchichꞌochꞌ, usta li yuꞌam, usta li ca̱mc, e̱re ajcuiꞌ re nak teꞌcꞌanjelak che̱ru. Chixjunil li cuan anakcuan e̱re la̱ex ut e̱re ajcuiꞌ li toj cha̱lel chiku. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru, e̱re la̱ex. Abanan la̱ex rehex li Cristo ut li Cristo, aꞌan re li Dios. Qꞌuebilo chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌJoꞌcan nak chenauhak nak la̱o yal aj cꞌanjelo chiru li Cristo ut qꞌuebil saꞌ kabe̱n xchꞌolobanquil lix ya̱lal li colba-ib li quiqꞌueheꞌ ke xban li Dios. Li xya̱lal aꞌin mukmu nak quicuan chak junxil. Li ani sicꞌbil ru chixchꞌolobanquil lix ya̱lal tento nak ti̱cak xchꞌo̱l. La̱in ma̱cꞌaꞌ nacuaj re cui yo̱quex chixsicꞌbal a̱tin chicuix ut ma̱cꞌaꞌ nacuaj re cui junak aj rakol a̱tin ta̱tzꞌilok a̱tin chicuix. Chi moco la̱in naru tincuechꞌ rix lin cꞌanjel. La̱in nacuecꞌa nak ma̱cꞌaꞌ inma̱c. Abanan moco xban ta aꞌan nak tinye nak ti̱c inchꞌo̱l. Aꞌ li ta̱rakok a̱tin saꞌ inbe̱n aꞌan li Ka̱cuaꞌ, ut aꞌan ta̱yehok re ma us xinba̱nu malaj incꞌaꞌ. Joꞌcan nak mexrakoc a̱tin chirix le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Cheroybeni toj ta̱cuulak xkꞌehil nak tol-e̱lk cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ut aꞌan tixcꞌutbesi li incꞌaꞌ nanauman anakcuan. Tixcꞌutbesi li cꞌaꞌru nanumeꞌ saꞌ xchꞌo̱l li junju̱nk. Ut li Dios tixqꞌue xlokꞌal li junju̱nk aꞌ yal chanru lix yehom xba̱nuhom. Ex herma̱n, chixjunil li xinye chirix laj Apolos ut chicuix re e̱tenkꞌanquil nak xinye. Nacuaj nak te̱tau ru li cꞌaꞌru xinye. Chetzol e̱rib kiqꞌuin re nak te̱ba̱nu joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu. Incꞌaꞌ naru te̱nimobresi e̱rib xban nak nequeta̱ke li jun ut nequetzꞌekta̱na li jun chic. ¿Ma jalanex ta biꞌ la̱ex chiruheb li jun chꞌol chic nak nequerecꞌa e̱rib? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ li Dios quiqꞌuehoc e̱re li cꞌaꞌru cuan e̱re? ¿Cꞌaꞌut nak nequenimobresi e̱rib chixyebal nak cuan cꞌaꞌru e̱re? Incꞌaꞌ naru te̱nimobresi e̱rib xban nak yal xema̱tani li cꞌaꞌru cuan e̱re riqꞌuin li Dios. Ac xcꞌojla e̱chꞌo̱l xban nak saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex nak ac xetau e̱naꞌleb. Chanchanex li biom saꞌ le̱ pa̱ba̱l nak nequecꞌoxla. ¿Ma la̱ex chic rey nak nequecꞌoxla? Saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex nak ma̱cꞌaꞌ kacuanquil. Us raj ac ta cuan xetau e̱naꞌaj chokꞌ rey, re nak tocua̱nk ajcuiꞌ raj la̱o chi takla̱nc e̱rochben. Nak nincꞌoxla la̱in li Dios xoxqꞌue la̱o li apóstol chi ma̱cꞌaꞌ kacuanquil. Chanchano junak aj ma̱c li ac xteneba̱c ca̱mc saꞌ xbe̱n ut qꞌuebilo chiruheb li ángel ut chiruheb li cui̱nk re toeꞌril. La̱ex nequecꞌoxla nak ma̱cꞌaꞌ kanaꞌleb xban nak nakachꞌolob resil li Cristo ut la̱ex cuan e̱naꞌleb xban nak nequenau nabal chirix li Cristo nak nequecꞌoxla. La̱o ma̱cꞌaꞌ kacuanquil ut la̱ex cuan e̱cuanquil nak nequecꞌoxla. Saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex nak la̱ex nequex-oxlokꞌi̱c ut la̱o tzꞌekta̱nanbilo. Toj chalen anakcuan yo̱co chixcuybal kasaꞌ ut ta̱chakik ke. Ma̱cꞌaꞌ chic kakꞌ. Sacꞌbilo ut ma̱cꞌaꞌ kochoch. Cau nocotrabajic re xnumsinquil li cutan junju̱nk. Nak nequeꞌxba̱nu ma̱usilal ke, la̱o nakaba̱nu usilal reheb. Ra nequeꞌxba̱nu ke li xicꞌ nequeꞌiloc ke ut nakacuy xnumsinquil li raylal li nequeꞌxba̱nu ke. Nak nocohobeꞌ incꞌaꞌ nakasume ru. Nequeꞌka̱tina ban saꞌ usilal. Chalen anakcuan tzꞌekta̱nanbilo xbaneb chixjunileb. Ma̱cꞌaꞌ noco-oc cuiꞌ nak nocoeꞌril. Chanchano li mul chiruheb. Ma̱cuaꞌ re xcꞌutbal e̱xuta̱n nak yo̱quin chixyebal e̱re chi joꞌcaꞌin. Re ban xqꞌuebal e̱naꞌleb xban nak chanchanex li cualal incꞌajol chicuu ut raro̱quex inban. Usta cuan laje̱bak mil li nequeꞌchꞌoloban xya̱lal li Cristo che̱ru, abanan la̱in li xinyehoc e̱re resil li colba-ib junxil nak xexpa̱ban. Joꞌcan nak la̱in le̱ yucuaꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Joꞌcan ut nak nintzꞌa̱ma che̱ru nak te̱tzol e̱rib cuiqꞌuin ut te̱ba̱nu joꞌ ninba̱nu la̱in. Aꞌan aj e nak xintakla e̱riqꞌuin laj Timoteo. Aꞌan tixjultica e̱re nak li cꞌaꞌru yo̱quin chixchꞌolobanquil chirix li Cristo, aꞌan ajcuiꞌ li yo̱quin chixba̱nunquil. Ninchꞌolob chi tzꞌakal lix ya̱lal yalak bar chiruheb chixjunileb laj pa̱banel. Laj Timoteo chanchan li cualal ut raro inban. Tzꞌakal re ru lix pa̱ba̱l saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Cuan li xeꞌkꞌetkꞌetoꞌ saꞌ e̱ya̱nk. Eb aꞌan nequeꞌxye nak ninxucuac. Joꞌcan nak incꞌaꞌ chic ninxic e̱riqꞌuin. Aꞌan moco ya̱l ta. Cui li Dios naxqꞌue cue, chi se̱b tincuulak e̱riqꞌuin. Aran toxintau xya̱lal. Tincuil ma caꞌaj cuiꞌ a̱tinac nequeꞌxnau li kꞌetkꞌeteb. Toj aran tincuil ma ya̱l na nak cuan xcuanquil li Dios riqꞌuineb. Lix nimajcual cuanquilal li Dios, tento ta̱cꞌutu̱nk saꞌ li kayuꞌam. Moco caꞌaj cuiꞌ ta riqꞌuin ka̱tin ta̱cꞌutu̱nk xcuanquil li Dios. La̱in ninpatzꞌ e̱re cꞌaꞌru te̱raj. ¿Ma te̱raj nak texinkꞌus chi cau nak tincuulak e̱riqꞌuin? ¿Malaj ut te̱yi̱b le̱ yuꞌam re nak tincuulak riqꞌuin rahoc ut tu̱lanil? Li rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb laj coꞌbe̱t ut laj yumbe̱tYalak bar x-abiman resil nak cuan li joꞌ ma̱joꞌil naꞌleb saꞌ e̱ya̱nk xban nak jun li cui̱nk quixmakꞌ rixakil lix yucuaꞌ. Cꞌajoꞌ xyibal ru li yo̱queb chixba̱nunquil saꞌ e̱ya̱nk. Eb li ma̱cuaꞌeb aj pa̱banel incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu chi joꞌcan. ¿Ma tojaꞌ ta chic la̱ex texba̱nu̱nk re chi joꞌcan? La̱ex nequekꞌetkꞌeti e̱rib ut toj cuan li ma̱c saꞌ e̱ya̱nk. Narahoꞌ raj e̱chꞌo̱l ut nayotꞌeꞌ raj e̱chꞌo̱l xban xyibal ru li ma̱c li yo̱ xba̱nunquil saꞌ e̱ya̱nk. Li ani xma̱cob chi joꞌcan xerisi raj saꞌ e̱ya̱nk. Usta najt cuanquin e̱riqꞌuin junelic yo̱quin che̱cꞌoxlanquil. La̱in ninnau nak li cui̱nk aꞌan cuan xma̱c. Usta ma̱ anihin chak e̱riqꞌuin, abanan li Cristo quixcꞌut chicuu nak li jun aꞌan cuan xma̱c ut tento nak tixtoj rix lix ma̱c. Kꞌaxal us raj nak te̱chꞌutub e̱rib saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo ut te̱cꞌu̱b cꞌaꞌru te̱ba̱nu chirix aꞌan. Chanchan nak cua̱nkin e̱riqꞌuin xban nak yo̱quin chi tijoc che̱rix. Ut lix nimal xcuanquil li Jesucristo chicua̱nk e̱riqꞌuin ut chextenkꞌa. Isihomak li cui̱nk aꞌan saꞌ e̱ya̱nk. Nak cua̱nk chic saꞌ rukꞌ laj tza tixcꞌul li raylal ut riqꞌuin li raylal tixcꞌul, tixcanab taxak xba̱nunquil li ma̱usilal re nak naru ta̱colekꞌ nak tol-e̱lk cuiꞌchic li Jesucristo. Me̱nimobresi e̱rib riqꞌuin xcꞌoxlanquil nak us yo̱quex chixba̱nunquil. La̱ex nequexinjuntakꞌe̱ta riqꞌuin xkꞌemal li caxlan cua. La̱ex nequenau nak usta caꞌchꞌin ajcuiꞌ lix chꞌamal naqꞌueman, naxchꞌamobresi chixjunil li kꞌem. Naraj naxye nak incꞌaꞌ naru nacuan li ma̱c saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel re nak incꞌaꞌ teꞌxcꞌam xbeheb li jun chꞌol chic chi ma̱cobc. Canabomak chi junaj cua li najteril naꞌleb re nak ma̱cꞌaꞌak chic li ma̱c e̱riqꞌuin. Chanchanakex chic lix kꞌemal li caxlan cua ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal xban nak li Jesucristo quirisi le̱ ma̱c. Eb laj judío queꞌxmayeja li carner re xjulticanquil li pascua ut joꞌcan ajcuiꞌ li Jesucristo aꞌan lix carner li Dios li quixmayeja rib re risinquil li kama̱c. Joꞌcan nak chikacanabak li najter naꞌleb li naqꞌuehoc ke chi ma̱cobc. Li najter naꞌleb aꞌan chanchan lix chꞌamal li caxlan cua. Ut la̱o chanchanako li xkꞌemal li caxlan cua ma̱cꞌaꞌ xchꞌamal. Naraj naxye nak ti̱cak chic li kachꞌo̱l ut tzꞌakal re ru li kayuꞌam. Saꞌ li hu li quintzꞌi̱ba e̱riqꞌuin junxil, la̱in xinye e̱re nak incꞌaꞌ te̱junaji e̱rib riqꞌuineb laj coꞌbe̱t ut laj yumbe̱t. Nak xinye e̱re chi joꞌcan moco yo̱quin ta chi a̱tinac chirixeb laj coꞌbe̱t ut laj yumbe̱t li toj ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban. Yo̱quin ban chi a̱tinac chirixeb li nequeꞌxye rib nak aj pa̱baneleb ut toj nequeꞌxra ru biomal ut nequeꞌelkꞌac ut toj nequeꞌlokꞌonin jalanil dios. Cui ta xinye e̱re nak incꞌaꞌ texcua̱nk saꞌ xya̱nkeb li toj ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban, incꞌaꞌ raj naru texcua̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li cꞌaꞌru xinye, aꞌan chirixeb li nequeꞌxye rib nak aj pa̱baneleb ut yo̱queb chixba̱nunquil li moco uxc ta naraj. Ma̱re naxye rib nak aj pa̱banel ut aꞌan aj yumbe̱t ut aj coꞌbe̱t malaj aj rahol ru biomal. Ma̱re nalokꞌonin jalanil dios, malaj aj hobonel. Ma̱re aj calajenak malaj aj e̱lkꞌ. Incꞌaꞌ texcua̱nk saꞌ xya̱nkeb aꞌan chi moco texcuaꞌak rochbeneb. Ma̱cuaꞌ la̱in tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li toj ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban. Aꞌ li Dios, aꞌan li ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb. Abanan la̱o torakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li kech aj pa̱banelil li yo̱queb chi ma̱cobc saꞌ kaya̱nk. Joꞌcan nak tento te̱risi saꞌ e̱ya̱nk li cui̱nk aꞌan li yo̱ chi ma̱cobc. Me̱cꞌameb le̱ rech aj pa̱banelil saꞌ rakleb a̱tinCui cuan junak saꞌ e̱ya̱nk cuan xchꞌaꞌajquilal riqꞌuin junak xherma̱n, ¿ma ta̱ru̱k ta biꞌ ta̱xic chiruheb laj rakol a̱tin re li ruchichꞌochꞌ? ¿Ma incꞌaꞌ raj us nak riqꞌuineb laj pa̱banel ta̱xic? ¿Ma incꞌaꞌ nequenau nak saꞌ jun cutan la̱o aj pa̱banel torakok a̱tin saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ? Ut cui la̱o torakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ ta̱ru̱k takayi̱b ru li kachꞌaꞌajquilal saꞌ xya̱lal chi kibil kib? ¿Ma incꞌaꞌ nequenau nak saꞌ jun cutan torakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li ángel? Ut cui torakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li ángel, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ ta̱ru̱k torakok a̱tin saꞌ xbe̱n li kachꞌaꞌajquilal arin saꞌ ruchichꞌochꞌ? Cui cuan li ple̱t saꞌ e̱ya̱nk, ¿cꞌaꞌut nak nequeqꞌue chi rakoc a̱tin saꞌ e̱be̱n li ma̱cuaꞌeb aj pa̱banel? Nequecꞌut e̱xuta̱n nak nequeqꞌue chi rakoc a̱tin saꞌ e̱be̱n li ma̱cuaꞌeb aj pa̱banel. ¿Ma ma̱cꞌaꞌ ta biꞌ junak saꞌ e̱ya̱nk cuan xnaꞌleb re ta̱rakok a̱tin saꞌ e̱be̱n la̱ex aj pa̱banel? Abanan la̱ex nequecꞌam le̱ rech aj pa̱banelil chiru junak aj rakol a̱tin ma̱cuaꞌ aj pa̱banel. Nak nequecꞌam le̱ rech aj pa̱banelil saꞌ rakleb a̱tin nacꞌutun nak toj ma̱jiꞌ nequetau xya̱lal. Kꞌaxal us raj nak te̱cuy li rahobtesi̱c ut li elkꞌa̱c ut incꞌaꞌ texxic riqꞌuin aj rakol a̱tin. Abanan la̱ex incꞌaꞌ nequecuy. La̱ex ban chic li nequex-elkꞌac ut nequeba̱nu li ma̱usilal reheb le̱ rech aj pa̱banelil. ¿Ma incꞌaꞌ nequenau nak eb li incꞌaꞌ ti̱queb xchꞌo̱l incꞌaꞌ teꞌre̱chani lix nimajcual cuanquilal li Dios? Me̱balakꞌi e̱rib. Eb laj coꞌbe̱t ut eb laj yumbe̱t incꞌaꞌ teꞌre̱chani lix nimajcual cuanquilal li Dios, chi moco li nequeꞌlokꞌonin re li jalanil dios, chi moco eb laj muxul caxa̱r. Ut eb li cui̱nk li nequeꞌma̱cob riqꞌuineb li rech cui̱nkilal incꞌaꞌ ajcuiꞌ teꞌre̱chani lix nimajcual cuanquilal li Dios. Joꞌcan nak me̱balakꞌi e̱rib chi xcꞌoxlanquil nak us yo̱quex cui toj yo̱quex chixba̱nunquil li ma̱usilal aꞌin. Eb laj e̱lkꞌ ut eb li nequeꞌxrahi ru li biomal incꞌaꞌ teꞌre̱chani lix nimajcual cuanquilal li Dios, chi moco laj calajenak, chi moco laj majecuanel, chi moco laj balakꞌ teꞌre̱chani lix nimajcual cuanquilal li Dios. Usta cuanqueb junju̱nk saꞌ e̱ya̱nk joꞌcan queꞌxba̱nu chak, abanan anakcuan cuybil sachbil chic lix ma̱queb. Santobresinbileb chic ut ti̱cobresinbileb chic lix chꞌo̱l saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ut xban li Santil Musikꞌej. Chenima ru li Dios riqꞌuin le̱ yehom e̱ba̱nuhomCuan li nequeꞌyehoc: La̱in naru tinba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru tincuaj xba̱nunquil. Ya̱l nak naru xba̱nunquil chixjunil abanan moco chixjunil ta us xba̱nunquil. La̱in naru ninba̱nu chixjunil li nacuaj, abanan incꞌaꞌ tinba̱nu cui nacuecꞌa nak junes aꞌan ta̱xic inchꞌo̱l chirix. Li Dios quixyi̱b li tzacae̱mk re li kasaꞌ ut quixyi̱b li kasaꞌ re li tzacae̱mk. Ya̱l ajcuiꞌ, aban ta̱cuulak xkꞌehil nak li Dios tixsach li tzacae̱mk joꞌ ajcuiꞌ li katibel. Li Dios incꞌaꞌ coxyoꞌobtesi re li coꞌbe̱tac yumbe̱tac. Coxyoꞌobtesi ban re nak tocꞌanjelak chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ aꞌan li na-iloc ke. Li Dios li quicuaclesin re li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak, aꞌan ajcuiꞌ ta̱cuaclesi̱nk ke chi yoꞌyo riqꞌuin lix cuanquil. ¿Ma incꞌaꞌ nequenau nak la̱o aj pa̱banel joꞌ li rok rukꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo? ¿Ma ta̱ru̱k ta biꞌ takajunaji kib riqꞌuineb li ixk li nequeꞌxcꞌayi rib? Ma̱ jokꞌe naru xban nak la̱o rok rukꞌ li Cristo ut junajo chic riqꞌuin nak cuanco. ¿Ma incꞌaꞌ nequenau nak li ani nama̱cob riqꞌuin junak ixk aj ma̱c junajeb chi tzꞌejcualej nequeꞌcana? Tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu nak junajakeb chi tzꞌejcualej chi xcabichaleb. Ut ani naxjunaji rib riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ, aꞌan junaj chic riqꞌuin saꞌ musikꞌej. Me̱ba̱nu chic li ma̱usilal. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru chi ma̱quil kꞌaxal yibru. Abanan li coꞌbe̱tac yumbe̱tac kꞌaxal cuiꞌchic yibru xban nak li ani nama̱cob chi toj ma̱jiꞌ sumsu, li jun aꞌan naxmux rib xjunes rib. ¿Ma incꞌaꞌ nequenau nak la̱ex rochochex li Santil Musikꞌej xban nak li Santil Musikꞌej li quixqꞌue e̱re li Dios cuan e̱riqꞌuin? Joꞌcan nak moco la̱ex ta nequetakla e̱rib e̱junes. La̱ex rehex chic li Dios. Lokꞌbilex chic chi terto e̱tzꞌak. Joꞌcan nak ti̱cak le̱ yuꞌam ut chelokꞌoni li Dios xban nak rehex chic. Xchꞌolobanquil xya̱lal chirix li sumla̱c ut li cua̱nc chokꞌ aj pa̱banelXetakla chak xpatzꞌbal cue chirix li sumla̱c ut anakcuan tinsume le̱ hu. Us raj chokꞌ re li cui̱nk nak ma̱cꞌaꞌak rixakil. Abanan us cui ta̱sumla̱k re nak incꞌaꞌ ta̱ma̱cobk. Teꞌsumla̱k re nak li cui̱nk teꞌcua̱nk rixakil chi xju̱nkaleb ut li ixk teꞌcua̱nk xbe̱lom chi xju̱nkaleb. Tento nak li cui̱nk ta̱cua̱nk riqꞌuin li rixakil ut li ixk ta̱cua̱nk riqꞌuin lix be̱lom joꞌ nequeꞌraj chi ribileb rib. Li ixakilbej moco aꞌan ta yal re saꞌ xbe̱n xjunes rib; aban chic lix be̱lom yal re saꞌ xbe̱n. Joꞌcan ajcuiꞌ li be̱lomej. Moco aꞌan ta yal re saꞌ xbe̱n xjunes rib; aꞌ ban chic li rixakil yal re saꞌ xbe̱n. Cui li be̱lomej naraj cua̱nc riqꞌuin li rixakil, li ixakilbej incꞌaꞌ naru tixye incꞌaꞌ. Ut cui li ixakilbej naraj cua̱nc riqꞌuin lix be̱lom, li be̱lomej incꞌaꞌ naru tixye incꞌaꞌ. Naru teꞌxcꞌu̱b chi ribileb rib nak teꞌx-oxlokꞌi rib chi ribileb rib jarubak cutan re nak teꞌxqꞌue xchꞌo̱leb chi tijoc. Abanan teꞌcua̱nk cuiꞌchic mokon chi ribileb rib re nak incꞌaꞌ teꞌa̱le̱k xban laj tza xban nak incꞌaꞌ teꞌxcuy cua̱nc xjuneseb. La̱in yal e̱naꞌleb yo̱quin chixqꞌuebal. Moco yo̱quin ta chixyebal e̱re nak tento te̱ba̱nu. La̱ex yal e̱re chanru te̱raj te̱ba̱nu. La̱in nacuaj raj nak ma̱cꞌaꞌak e̱rixakil joꞌ la̱in ma̱cꞌaꞌ cuixakil. Abanan moco juntakꞌe̱to ta chikajunilo. Li junju̱nk cuan xma̱tan qꞌuebil re xban li Dios. Joꞌcan nak cuan li nequeꞌsumla xban nak joꞌcan naraj li Dios ut cuan li incꞌaꞌ nequeꞌsumla ut saheb saꞌ xchꞌo̱l xjuneseb xban nak joꞌcan naraj li Dios. Ut ninye reheb li incꞌaꞌ sumsu̱queb ut reheb li xma̱lcaꞌan nak us raj chokꞌ reheb nak teꞌcana̱k xjuneseb joꞌ la̱in. Ut cui incꞌaꞌ naru nequeꞌxcuy rib, sumla̱keb. Kꞌaxal us nak ta̱sumla̱k junak chiru nak yo̱k chixra̱bal ru junak re nak ta̱cua̱nk riqꞌuin chi incꞌaꞌ sumsu̱queb. Anakcuan tinye reheb li ac sumsu̱queb nak li ixakilbej incꞌaꞌ naru tixjach rib riqꞌuin lix be̱lom. Li chakꞌrab aꞌin ma̱cuaꞌ la̱in xinyehoc re injunes. Qꞌuebil ban xban li Ka̱cuaꞌ. Ut cui li ixakilbej tixjach rib riqꞌuin lix be̱lom, li ixk aꞌan ta̱cua̱nk xjunes ut incꞌaꞌ chic tixsicꞌ jalan cui̱nk. Abanan us raj cui tixcꞌam cuiꞌchic rib saꞌ usilal riqꞌuin lix be̱lom. Ut joꞌcan ajcuiꞌ li be̱lomej, incꞌaꞌ ajcuiꞌ naru tixjach rib riqꞌuin li rixakil. La̱in nacuaj xqꞌuebal caꞌchꞌinak chic le̱ naꞌleb. Aꞌin ma̱cuaꞌ xyehom li Ka̱cuaꞌ, aban la̱in ninnau nak us xba̱nunquil. Cui junak cui̱nk naxpa̱b li Dios ut li rixakil toj ma̱jiꞌ napa̱ban ut naxcꞌul xchꞌo̱l li ixk cua̱nc riqꞌuin, li cui̱nk aꞌan incꞌaꞌ naru tixcanab chi moco tixjach rib riqꞌuin li rixakil. Ut cui junak ixk naxpa̱b li Dios ut lix be̱lom toj ma̱jiꞌ napa̱ban, ut naxcꞌul xchꞌo̱l li cui̱nk cua̱nc riqꞌuin, li ixk aꞌan incꞌaꞌ naru tixcanab chi moco tixjach rib riqꞌuin lix be̱lom. Us cui incꞌaꞌ teꞌxjach rib. Li be̱lomej li toj ma̱jiꞌ napa̱ban, aꞌan lokꞌ chiru li Dios saꞌ xcꞌabaꞌ li rixakil. Ut li ixakilbej li toj ma̱jiꞌ napa̱ban, aꞌan lokꞌ chiru li Dios saꞌ xcꞌabaꞌ lix be̱lom li napa̱ban. Cui ta incꞌaꞌ joꞌcan, lix cocꞌal eb aꞌan chanchaneb raj lix cocꞌaleb li ma̱cuaꞌeb ralal xcꞌajol li Dios. Abanan cui incꞌaꞌ teꞌxjach rib, lix cocꞌaleb lokꞌ chiru li Dios saꞌ xcꞌabaꞌ li jun li napa̱ban. Cui li be̱lomej ma̱cuaꞌ aj pa̱banel ut incꞌaꞌ chic naraj cua̱nc riqꞌuin li rixakil xban nak aj pa̱banel chic li ixk, naru teꞌxjach rib. Ut cui li ixakilbej ma̱cuaꞌ aj pa̱banel ut incꞌaꞌ chic naraj cua̱nc riqꞌuin lix be̱lom xban nak li cui̱nk aj pa̱banel chic, naru ajcuiꞌ teꞌxjach rib. Chi joꞌcan ta̱cana̱k laj pa̱banel chi ma̱cꞌaꞌ chic ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk re xban nak li Dios naraj nak tocua̱nk saꞌ xya̱lal. At ixakilbej, la̱at incꞌaꞌ nacanau ma ta̱pa̱ba̱nk la̱ be̱lom a̱ban. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱at, be̱lomej, incꞌaꞌ nacanau ma ta̱pa̱ba̱nk la̱ cuixakil a̱ban. Li junju̱nk chicua̱nk joꞌ naraj li Dios. Us cui cuan a̱cuixakil nak xapa̱b li Cristo. Cui ma̱cꞌaꞌ a̱cuixakil, us ajcuiꞌ. Tatcana̱k joꞌ nak cuancat nak xatpa̱ban. Aꞌan aꞌin li nequebinchakꞌrabi cuiꞌ chixjunileb laj pa̱banel yalak bar. Cui junak ac xcꞌul li circuncisión nak ta̱pa̱ba̱nk, li jun aꞌan incꞌaꞌ tixcꞌoxla xjalbal li retalil li circuncisión. Ut cui junak ta̱pa̱ba̱nk ut toj ma̱jiꞌ naxcꞌul li circuncisión, li jun aꞌan incꞌaꞌ ajcuiꞌ tento nak tixcꞌul li circuncisión. Li ani naxcꞌul li circuncisión juntakꞌe̱t riqꞌuin li ani incꞌaꞌ naxcꞌul xban nak li circuncisión ma̱cꞌaꞌ xcuanquil. Li kꞌaxal us xba̱nunquil, aꞌan xpa̱banquil lix chakꞌrab li Dios. Joꞌ nak cuan junak nak quisiqꞌueꞌ ru xban li Dios, joꞌcan ajcuiꞌ ta̱cana̱k. Cui cuancat rubel xcuanquil la̱ patrón nak li Dios quixsicꞌ a̱cuu, matcꞌoxlac chirix aꞌan. Abanan cui naxqꞌue rib nak tat-e̱lk rubel xcuanquil la̱ patrón, naru nacat-el saꞌ xya̱lal. Li ani cuan rubel xcuanquil lix patrón nak quisiqꞌueꞌ ru xban li Ka̱cuaꞌ, li jun aꞌan libre chic cuan chiru li Dios. Ut li jun li incꞌaꞌ cuan rubel xcuanquil lix patrón nak quisiqꞌueꞌ ru, lokꞌbil chic xban li Cristo chi cꞌanjelac chiru. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex. Lokꞌbilex chic xban li Cristo chi terto e̱tzꞌak. Joꞌcan nak me̱qꞌue chic e̱rib rubel xcuanquil li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Me̱qꞌue e̱rib chi takla̱c re xba̱nunquil li incꞌaꞌ naraj li Dios. Ex herma̱n, joꞌ nak cuanquex nak quisiqꞌueꞌ e̱ru xban li Dios, joꞌcan ajcuiꞌ texcana̱k. La̱in tinye e̱re li nincꞌoxla chirixeb li sa̱j ixk ut li sa̱j cui̱nk. Usta ma̱cuaꞌ ra̱tin li Ka̱cuaꞌ, us cui tex-abi̱nk chicuu xban nak riqꞌuin xnimal ruxta̱n li Ka̱cuaꞌ naxqꞌue innaꞌleb chixyebal e̱re lix ya̱lal. Xban li rahobtesi̱c cuan saꞌ kabe̱n, nincꞌoxla nak us cui incꞌaꞌ teꞌsumla̱k li toj ma̱jiꞌ sumsu̱queb. Abanan cui sumsu̱quex, me̱canab le̱ rixakil. Ut cui incꞌaꞌ sumsu̱quex, us ajcuiꞌ cui incꞌaꞌ te̱sicꞌ e̱rixakil. Abanan cui texsumla̱k moco ma̱c ta aꞌan. Ut joꞌcaneb ajcuiꞌ li sa̱j ixk. Moco ma̱c ta cui teꞌsumla̱k. Abanan kꞌaxal cuiꞌchic nabal li raylal saꞌ xbe̱neb li sumsu̱queb. La̱in incꞌaꞌ raj nacuaj nak te̱cꞌul li raylal. Ex inherma̱n, li bar cuan nacuaj xyebal, aꞌan aꞌin: Yo̱queb chi numecꞌ li cutan saꞌ junpa̱t. Joꞌcan nak la̱ex li cuan e̱rixakil ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ le̱ rixakil te̱cꞌoxla. Cheqꞌuehak ban e̱chꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ. Usta sa saꞌ kachꞌo̱l, usta ra saꞌ kachꞌo̱l, usta cuan kabiomal usta ma̱cꞌaꞌ, chikaqꞌuehak ban kachꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Me̱qꞌue e̱chꞌo̱l chirix li cꞌaꞌru cuan e̱re saꞌ li ruchichꞌochꞌ aꞌin, xban nak chixjunil li cꞌaꞌru cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ ta̱osokꞌ. Nacuaj raj nak ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru ta̱xic cuiꞌ e̱chꞌo̱l. Li cui̱nk li ma̱cꞌaꞌ rixakil naxqꞌue xchꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ Dios ut chixba̱nunquil li bar cuan naraj li Ka̱cuaꞌ Dios. Ut li cui̱nk cuan rixakil tento nak tixqꞌue xchꞌo̱l chi cꞌanjelac re nak ta̱cua̱nk cꞌaꞌru reheb ut tixqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil li naraj li rixakil re nak sahak saꞌ xchꞌo̱l. Joꞌcan nak cuib ru lix cꞌaꞌux xban nak naxcꞌoxla li Ka̱cuaꞌ Dios ut naxcꞌoxla li rixakil. Joꞌcan ajcuiꞌ li ixk li cuan xbe̱lom. Cuib ru lix cꞌaꞌux xban nak naxcꞌoxla li Ka̱cuaꞌ Dios ut tento ajcuiꞌ nak tixcꞌoxla lix cꞌanjel saꞌ rochoch ut naxba̱nu cꞌaꞌru naraj lix be̱lom. Ut li ixk li ma̱cꞌaꞌ xbe̱lom naxqꞌue xchꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ Dios ut naxba̱nu joꞌ naraj li Dios. Moco re ta nak incꞌaꞌ texsumla̱k nak ninye e̱re chi joꞌcaꞌin. Re ban e̱tenkꞌanquil. La̱in nacuaj nak te̱ba̱nu li us. Nacuaj nak te̱kꞌaxtesi e̱rib chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ chi anchal e̱chꞌo̱l. Cui junak yucuaꞌbej naxcꞌoxla nak us ta̱sumla̱k lix rabin xban nak ac cuan xchihab, us nak tixba̱nu li naxcꞌoxla xba̱nunquil. Tixsumub lix rabin. Moco ma̱c ta cui ta̱sumla̱k. Li yucuaꞌbej ma̱ ani naminoc ru. Naru tixba̱nu li naxcꞌoxla nak us xba̱nunquil. Ut cui na-ala saꞌ xchꞌo̱l nak incꞌaꞌ tixsumub lix rabin, cha̱bil ajcuiꞌ naxba̱nu nak incꞌaꞌ tixsumub. Joꞌcan nak li ani naxsumub lix rabin, cha̱bil naxba̱nu. Ut li incꞌaꞌ naxsumub lix rabin, kꞌaxal cuiꞌchic us naxba̱nu. Li ixk li sumsu tento nak ta̱cua̱nk riqꞌuin lix be̱lom aꞌ yal joꞌ najtil yoꞌyo̱k lix be̱lom. Ut cui nacam lix be̱lom aꞌan chic yal re ani aj iqꞌuin ta̱sumla̱k. Abanan cui naraj sumla̱c, tento nak riqꞌuin junak aj pa̱banel ta̱sumla̱k. Abanan nincꞌoxla la̱in nak kꞌaxal us raj nak li xma̱lcaꞌan ta̱cana̱k xjunes ut incꞌaꞌ chic ta̱sumla̱k. Li naꞌleb aꞌin li xinye e̱re, aꞌan qꞌuebil cue xban li Santil Musikꞌej. Xqꞌuebal xnaꞌlebeb chirix li tzacae̱mk mayejanbil chiruheb li yi̱banbil diosCuan cuib oxib cua̱tin tinye e̱re chirix li tzacae̱mk mayejanbil chiruheb li yi̱banbil dios. Nakanau nak chikajunilo ac xkatzol kib chirix aꞌin. Abanan toj cuan saꞌ e̱ya̱nk nequeꞌxcꞌoxla nak nequeꞌxnau chixjunil ut riqꞌuin aꞌan nequeꞌxkꞌetkꞌeti rib. Aban li ani narahoc, aꞌan naxtenkꞌa li rech aj pa̱banelil chi qꞌui̱c saꞌ lix pa̱ba̱l. Li ani narecꞌa nak cuan xnaꞌleb, li jun aꞌan toj ma̱jiꞌ naxtau lix ya̱lal chi tzꞌakal. Abanan li ani narahoc re li Dios, li Dios naxnau nak aꞌan li ralal xcꞌajol. Anakcuan tina̱tinak chirix li tzacae̱mk mayejanbil chiruheb li yi̱banbil dios. La̱o nakanau nak li yi̱banbil dios ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ xban nak moco dioseb ta. Nakanau nak jun ajcuiꞌ li Dios cuan. Cuan nequeꞌyehoc re nak cuan nabal li dios joꞌ saꞌ choxa joꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Dios ut Ka̱cuaꞌ nequeꞌxye reheb. Ut ya̱l nak cuan nabaleb li yi̱banbil dios. Abanan la̱o aj pa̱banel nakanau nak jun ajcuiꞌ li Dios cuan. Ut li Dios Acuabej aꞌan li quiyi̱ban re chixjunil li cꞌaꞌru cuan. Coxyoꞌobtesi la̱o re nak takalokꞌoni aꞌan. Ut jun ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ cuan, aꞌ li Jesucristo. Ut saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan cuan chixjunil ut saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan nak cuan li colba-ib. Abanan moco chixjunileb ta nequeꞌxtau ru lix ya̱lal aꞌin chirix li mayejanbil tzacae̱mk. Cꞌaynakeb chalen chak najter chixpa̱banquil li yi̱banbil dios, ut anakcuan nak nequeꞌxtzaca li tzacae̱mk mayejanbil chiru li yi̱banbil dios nequeꞌxcꞌoxla nak yo̱queb chixqꞌuebal xlokꞌal li yi̱banbil dios. Ut xban nak toj kꞌuneb xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l, nequeꞌxcꞌoxla nak nequeꞌxmux ru lix pa̱ba̱leb. Moco xban ta li katzacae̱mk nak tocua̱nk chi sum a̱tin riqꞌuin li Dios. Li tzacae̱mk incꞌaꞌ naxnimobresi xcuanquil li kapa̱ba̱l chi moco naxpoꞌ li kapa̱ba̱l. Naru te̱tzaca li mayejanbil tzacae̱mk. Abanan cheqꞌuehak retal nak incꞌaꞌ te̱luctasi xchꞌo̱l li toj kꞌuneb xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱leb xban nak nequetzaca aꞌan. Cheqꞌuehak retal nak incꞌaꞌ ta̱oc cuiꞌchic chi ma̱cobc e̱ban la̱ex. La̱ex nequenau lix ya̱lal aꞌin. Nequenau nak moco ma̱c ta xtzacanquil li tzacae̱mk mayejanbil. Abanan cui junak aj pa̱banel toj kꞌun xchꞌo̱l saꞌ xpa̱ba̱l ta̱ilok e̱re nak cꞌojcꞌo̱quex saꞌ me̱x chi cuaꞌac cuan cuiꞌ li yi̱banbil dios, ma̱re aꞌan tixtzaca li mayejanbil chiruheb li yi̱banbil dios ut tixcꞌoxla nak xmux ru lix pa̱ba̱l. La̱ex nequenau nak naru te̱tzaca li mayejanbil tzacae̱mk. Abanan, ma̱re yal e̱ma̱c la̱ex nak ta̱oc cuiꞌchic chi ma̱cobc li toj ma̱jiꞌ nacacuu saꞌ xpa̱ba̱l. La̱ex nequenau nak li Cristo quicam ajcuiꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ eb aꞌan. Cui e̱ban la̱ex nak yo̱queb chi lucta̱c xchꞌo̱leb le̱ rech aj pa̱banelil li toj kꞌuneb xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l, yo̱quex chi ma̱cobc chiruheb aꞌan. Ut yo̱quex ajcuiꞌ chi ma̱cobc chiru li Cristo. Joꞌcan nak cui li nintzaca naxqꞌue chi ma̱cobc li cuech aj pa̱banelil, ma̱ jokꞌe chic tintiu li mayejanbil tib xban nak incꞌaꞌ nacuaj nak teꞌma̱cobk inban la̱in. Tento nak tixcꞌul xtojbal laj cꞌanjel chiru li Dios¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ naru tinba̱nu li cꞌaꞌru nacuaj la̱in? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ la̱in apóstol? La̱in quicuil ru li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Ut saꞌ incꞌabaꞌ la̱in nak xexpa̱ban xban nak la̱in xinyehoc e̱re resil li colba-ib. Ma̱re cuan li incꞌaꞌ nequeꞌqꞌuehoc incuanquil nak la̱in apóstol. Abanan relic chi ya̱l nak la̱in apóstol xban nak la̱in xinyehoc e̱re resil li colba-ib. Joꞌcan nak xepa̱b li Cristo. Riqꞌuin li a̱tin aꞌin nequebinsume li nequeꞌyehoc re nak ma̱cuaꞌin apóstol. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ raj tento ajcuiꞌ nak tine̱tenkꞌa la̱in riqꞌuin lin tzacae̱mk? Eb li ri̱tzꞌin li Ka̱cuaꞌ Jesucristo cuanqueb rixakil ut nequeꞌxcꞌam chirixeb bar nequeꞌxic. Ut joꞌcan ajcuiꞌ naxba̱nu li apóstol Pedro. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ raj ta̱ru̱k tinsumla̱k riqꞌuin junak ixk aj pa̱banel la̱in ut tincꞌam chicuix bar tinxic joꞌ nequeꞌxba̱nu eb li apóstol jun chꞌol chic? Malaj ut nequecꞌoxla nak caꞌaj cuiꞌ la̱in ut laj Bernabé cau totrabajik re nak takasicꞌ katzacae̱mk. Junak soldado, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ tixcꞌul lix tojbal? Ut junak aj acuinel, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ tixtzaca li ru li racui̱mk? Ut junak aj qꞌuiresinel cuacax, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱rucꞌ re lix leche lix cuacax? Li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal ma̱cuaꞌ yal xcꞌaꞌux cui̱nk. Aꞌan tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Tzꞌi̱banbil saꞌ lix chakꞌrab laj Moisés chi joꞌcaꞌin: Ma̱bacꞌ xtzꞌu̱mal re li bo̱yx nak yo̱ chi cꞌanjelac re risinquil rix li trigo. Li Dios ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ chirix li bo̱yx naa̱tinac. ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ chikix la̱o aj cꞌanjel chiru li Dios yo̱ chi a̱tinac? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ru̱k takacꞌul katojbal la̱o aj cꞌanjel chiru li Dios? Li ani na-au naroybeni ru li racui̱mk ut joꞌcan ajcuiꞌ laj kꞌolonel naroybeni ajcuiꞌ nak ta̱tzꞌak ru li acui̱mk. La̱o xoyehoc resil li colba-ib e̱re. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ naru nocoe̱tenkꞌa la̱ex riqꞌuin li cꞌaꞌru takaj la̱o re xnumsinquil li cutan junju̱nk? Cui la̱ex nequetenkꞌa li jun chꞌol chic li kech aj cꞌanjelil, ¿ma tojaꞌ ta chic la̱o incꞌaꞌ toe̱tenkꞌa? La̱o incꞌaꞌ xkatzꞌa̱ma e̱re nak toe̱tenkꞌa. Xkacuy ban xnumsinquileb li cutan yal chi joꞌcan xban nak la̱o incꞌaꞌ xkaj nak ta̱chꞌina̱nk e̱chꞌo̱l chirabinquil li resil li Cristo. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequenau nak eb laj judío li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ rochoch li Dios, tento ajcuiꞌ nak nequeꞌtzꞌak li cꞌaꞌru namayeja̱c saꞌ rochoch li Dios? Aꞌan naraj naxye nak eb li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ li artal nequeꞌtzꞌak ajcuiꞌ lix tibel li mayejanbil xul. Joꞌ nak nequeꞌtenkꞌa̱c eb laj judío li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ rochoch li Dios, joꞌcan ajcuiꞌ nak teꞌxcꞌul lix tenkꞌanquileb li yo̱queb chi cꞌanjelac chiru li Dios anakcuan xban nak joꞌcan quixye li Ka̱cuaꞌ. Abanan la̱in incꞌaꞌ xintzꞌa̱ma e̱re nak tine̱tenkꞌa, chi moco yo̱quin ta chixyebal aꞌin re nak tine̱tenkꞌa. Incꞌaꞌ nacuaj tintojekꞌ xban nak nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak ninye resil li colba-ib chi ma̱cꞌaꞌ intojbal. Us raj nak tinca̱mk xban tzꞌoca̱c chiru nak tine̱toj ut tinsach li sahil chꞌo̱lejil li nincꞌul xban xyebal resil li colba-ib chi ma̱cꞌaꞌ intojbal. La̱in incꞌaꞌ ninnimobresi cuib xban nak ninchꞌolob xya̱lal li colba-ib. Taklanbilin chi cꞌanjelac xban li Dios. Kꞌaxal ra raj chokꞌ cue cui ta incꞌaꞌ ninjultica resil. Cui ta yo̱quin chixba̱nunquil yal xban nak nacuaj la̱in, tinyoꞌoni raj intojbal. Abanan yo̱quin chixba̱nunquil lin cꞌanjel xban nak tenebanbil saꞌ inbe̱n xban li Dios xyebal resil li colba-ib. ¿Cꞌaꞌru inkꞌajca̱munquil yo̱quin chixcꞌulbal? Caꞌaj cuiꞌ li sahil chꞌo̱lejil naxqꞌue cue li Dios xban nak ninjultica resil li colba-ib chi ma̱cꞌaꞌ intojbal. La̱in ta̱ru̱k raj tincꞌul intojbal e̱riqꞌuin abanan incꞌaꞌ nacuaj. Laj Pablo quixnau cꞌanjelac saꞌ xya̱nkeb li jalan jala̱nk xnaꞌlebebLa̱in moco taklanbilin ta xban cui̱nk, abanan ninqꞌue cuib chi cꞌanjelac chiruheb chixjunileb re nak teꞌxpa̱b li Cristo inban la̱in. Nak cuanquin saꞌ xya̱nkeb laj judío la̱in ninba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu laj judío re nak teꞌxpa̱b li Cristo. Cuan li toj nequeꞌxqꞌue xcuanquil lix chakꞌrab laj Moisés. Nak cuanquin saꞌ xya̱nkeb aꞌan, ninba̱nu li naxye lix chakꞌrab laj Moisés re nak teꞌxpa̱b li Cristo inban la̱in. Eb li ma̱cuaꞌeb aj judío moco cuanqueb ta rubel xcuanquil lix chakꞌrab laj Moisés. Nak cuanquin saꞌ xya̱nkeb aꞌan, ninba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu eb aꞌan re nak teꞌxpa̱b li Cristo inban la̱in. Abanan aꞌan incꞌaꞌ naraj naxye nak incꞌaꞌ ninba̱nu li naxye li Dios. Incꞌaꞌ ninba̱nu li incꞌaꞌ us. La̱in ninba̱nu li naxye li Cristo. Nak cuanquin saꞌ xya̱nkeb li toj kꞌuneb xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l, nincubsi cuib chiruheb re nak teꞌcacuu̱k xchꞌo̱l saꞌ xpa̱ba̱leb inban la̱in. Naraj naxye nak ninjuntakꞌe̱ta cuib riqꞌuin chixjunileb re nak naru tinchꞌolob xya̱lal chiruheb. Ninba̱nu chi joꞌcan re nak teꞌcolekꞌ. Chixjunil aꞌin nalajinba̱nu re nak naru tinchꞌolob xya̱lal li colba-ib chiruheb li cuas cui̱tzꞌin ut re nak tintzꞌako̱nk ajcuiꞌ la̱in riqꞌuin li naxyechiꞌi li Dios. Laj Pablo quixqꞌue xchꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru li DiosNequexinjuntakꞌe̱ta riqꞌuineb li nequeꞌxyal xkꞌe chi a̱linac. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequenau nak eb li nequeꞌa̱linac chixjunileb nequeꞌxyal xkꞌe chi a̱linac? Abanan jun ajcuiꞌ naxcꞌul xma̱tan. Joꞌcan ut la̱ex cheqꞌuehak e̱chꞌo̱l chi pa̱ba̱nc re nak te̱cꞌul e̱ma̱tan riqꞌuin li Dios. Li ani naxyal xkꞌe chi a̱linac naxcuy li raylal re nak ta̱cacuu̱k xmetzꞌe̱u. Nequeꞌxba̱nu aꞌan re xcꞌulbal junak ma̱tan na-osoꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱o aj pa̱banel nakacuy li raylal ut nakacꞌul ajcuiꞌ kama̱tan. Abanan li ma̱tan nakacꞌul la̱o incꞌaꞌ na-osoꞌ. Aꞌan cuan chi junelic. Li ani naa̱linac naxyal xkꞌe re nak tixcꞌul lix ma̱tan. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱in. Ninqꞌue inchꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru li Dios re nak tincꞌul inma̱tan. Moco yo̱quin ta chixyalbal inmetzꞌe̱u joꞌ li nasacꞌoc saꞌ ikꞌ chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Ninqꞌue ban inchꞌo̱l chi cꞌanjelac saꞌ xya̱lal chiru li Dios. Nintacuasi cuib ut ninqꞌue inchꞌo̱l chi cꞌanjelac. Incꞌaꞌ ninba̱nu li nacuaj la̱in. Ninba̱nu ban li naraj li Dios. Incꞌaꞌ nacuaj nak la̱in chic incꞌaꞌ tincꞌul lin ma̱tan mokon nak acak xinye resil li colba-ib reheb li cuas cui̱tzꞌin. Eb laj Israel queꞌxtzꞌek xma̱tanebEx inherma̱n, la̱in nacuaj nak texcꞌoxlak caꞌchꞌinak chirix li cꞌaꞌru queꞌxcꞌul li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ nak queꞌel saꞌ li tenamit Egipto. Li Dios quixtakla li chok chi cꞌamoc be chiruheb ut chixjunileb queꞌnumeꞌ jun pacꞌal li Caki Palau nak quixjach rib re teꞌnumekꞌ. Chanchan nak queꞌcube xhaꞌeb saꞌ li chok ut saꞌ li Caki Palau ut riqꞌuin aꞌan queꞌxcꞌul xchꞌo̱leb nak laj Moisés ta̱cꞌamok be chiruheb. Ut chixjunileb queꞌxcuaꞌ li maná li choxahil cua li quixtakla chak li Dios. Chixjunileb queꞌrucꞌ li haꞌ li quiqꞌueheꞌ reheb xban li Dios. Li haꞌ aꞌan qui-el chak saꞌ li sako̱nac. Ut li sako̱nac aꞌan, aꞌan retalil li Cristo li qui-ochbenin reheb nak yo̱queb chi numecꞌ saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Abanan moco chixjunileb ta queꞌxba̱nu joꞌ naraj li Dios. Lix qꞌuialeb queꞌxkꞌet ra̱tin li Dios ut xban nak incꞌaꞌ queꞌxba̱nu joꞌ naraj li Dios, joꞌcan nak queꞌcam saꞌ li chaki chꞌochꞌ ut incꞌaꞌ queꞌoc saꞌ li tenamit Canaán. Chixjunil aꞌan nacꞌutuc chiku nak incꞌaꞌ takarahi ru li incꞌaꞌ us joꞌ queꞌxba̱nu eb aꞌan. Aꞌan naxcꞌut chiku nak incꞌaꞌ takalokꞌoni li yi̱banbil dios joꞌ queꞌxba̱nu eb aꞌan. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu chirixeb:Eb li tenamit queꞌcuaꞌac ut queꞌucꞌac ut queꞌxajoc re xlokꞌoninquil li cuacax oro. () Ut naxcꞌut ajcuiꞌ chiku nak incꞌaꞌ us li coꞌbe̱tac yumbe̱tac joꞌ queꞌxba̱nu eb aꞌan ut chiru jun cutan quilajeꞌcam oxib xcaꞌcꞌa̱l mil (23,000) chi tenamit xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Mikaqꞌue xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ Dios joꞌ queꞌxba̱nu eb aꞌan nak queꞌxba̱nu li ma̱usilal ut queꞌtiꞌeꞌ xbaneb li cꞌantiꞌ li quixtakla li Ka̱cuaꞌ Dios ut queꞌcam. Chi moco tocuechꞌok, joꞌ queꞌxba̱nu eb aꞌan. Ut xbaneb lix ma̱usilal queꞌcamsi̱c xban li ángel li quixtakla chak li Dios. Li cꞌaꞌru queꞌxcꞌul li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ aꞌan tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu re nak la̱o takaqꞌue retal ut incꞌaꞌ takaba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu eb aꞌan xban nak cuulac re li rosoꞌjic li cutan. Joꞌcan nak li ani narecꞌa nak cau xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l chixqꞌuehak retal lix yuꞌam re nak incꞌaꞌ ta̱oc chi ma̱cobc. Moco jalan ta chic li a̱le̱c nequecꞌul la̱ex chiru li nequeꞌxcꞌul chixjunileb. Abanan li Dios ti̱c xchꞌo̱l. Aꞌan incꞌaꞌ nocoxcanab chi a̱le̱c cui incꞌaꞌ takacuy xnumsinquil. Aꞌan ban natenkꞌan ke chixcuybal xnumsinquil. Joꞌcan ut ex inherma̱n, raro̱quex inban, me̱lokꞌoni chic li jalanil dios. La̱in ninchꞌolob xya̱lal che̱ru xban nak cuan e̱naꞌleb. Ut la̱ex naru te̱ye ma us li ninye malaj incꞌaꞌ. Nak nakaba̱nu li lokꞌoni̱nc re xjulticanquil lix camic li Cristo, nocotioxin chiru li Dios. Nak nakucꞌ li xyaꞌal li uva, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ junajo riqꞌuin li Cristo xban nak quihoyeꞌ xquiqꞌuel chiru li cruz saꞌ kacꞌabaꞌ? Ut nak nakatzaca li caxlan cua li najachiman, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ junajo riqꞌuin li Cristo xban nak quicam chiru li cruz saꞌ kacꞌabaꞌ? Usta nabalo, jun ajcuiꞌ li caxlan cua najachiman ut nakacuotzi. Aꞌan retalil nak la̱o junajo chic riqꞌuin li Cristo. Cheqꞌue retal laj Israel. Eb aꞌan queꞌxtzaca li tib li queꞌxmayeja chiru li Dios. Aꞌan retalil nak cuanqueb chi sum a̱tin riqꞌuin li Dios. ¿Cꞌaꞌru xya̱lal li yo̱quin chixyebal? ¿Ma yoꞌyo ta biꞌ li yi̱banbil dios? Incꞌaꞌ. Ut, ¿ma cuan ta biꞌ xcuanquil li tib li namayeja̱c chiruheb? Ma̱cꞌaꞌ xban nak ma̱cꞌaꞌ xcuanquil li yi̱banbil dios. La̱in incꞌaꞌ ninye nak cuan xcuanquil li yi̱banbil dios, chi moco ninye nak li mayejanbil tib cuan xcuanquil. Li yo̱quin chixyebal, aꞌan aꞌin: eb li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li tzꞌakal Dios nequeꞌmayejac, aban ma̱cuaꞌ chiru li Dios nequeꞌmayejac. Chiru ban li ma̱us aj musikꞌej. Ut la̱in incꞌaꞌ nacuaj nak yo̱kex chi oque̱nc saꞌ lix naꞌlebeb li ma̱us aj musikꞌej. Incꞌaꞌ naru te̱rucꞌ xsaꞌ li secꞌ re xjulticanquil xcamic li Ka̱cuaꞌ Jesús, ut te̱rucꞌ ajcuiꞌ xsaꞌ li secꞌ re xqꞌuebal xlokꞌal li ma̱us aj musikꞌej. Chi moco naru te̱cuaꞌ li caxlan cua re xjulticanquil xcamic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ut te̱cuaꞌ ajcuiꞌ li cua mayejanbil chiruheb li ma̱us aj musikꞌej. Incꞌaꞌ us cui takaqꞌue xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ riqꞌuin xlokꞌoninquil li yi̱banbil dios. ¿Ma la̱o ta biꞌ nim kacuanquil chiru li Ka̱cuaꞌ? Ma̱ jokꞌe xban nak la̱o ma̱cꞌaꞌ kacuanquil. Chixjunil li cꞌaꞌak re ru takaba̱nu rehak xlokꞌoninquil li DiosCuan li nequeꞌyehoc re nak naru nakaba̱nu chixjunil li nakaj. Ya̱l nak naru nakaba̱nu, abanan moco chixjunil ta us xba̱nunquil. Ya̱l nak naru xba̱nunquil chixjunil, abanan moco chixjunil ta li cꞌaꞌru nakaba̱nu nocoxtenkꞌa chi qꞌui̱c saꞌ li kapa̱ba̱l. Me̱sicꞌ li us caꞌaj cuiꞌ chokꞌ e̱re la̱ex. Chesicꞌ aj ban cuiꞌ li us chokꞌ reheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Naru te̱tzaca chixjunil li tib nacꞌayiman saꞌ li cꞌayiba̱l, ut me̱patzꞌ ma mayejanbil chiru li yi̱banbil dios re nak ma̱cꞌaꞌak e̱cꞌaꞌux nak te̱tzaca. Naru te̱tzaca xban nak li Ka̱cuaꞌ Dios aꞌan laj e̱chal re li ruchichꞌochꞌ ut aꞌan ajcuiꞌ laj e̱chal re chixjunil li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cui junak ma̱cuaꞌ aj pa̱banel tatxbok chi cuaꞌac riqꞌuin ut cui naxcꞌul a̱chꞌo̱l xic riqꞌuin, li cꞌaꞌru tixqꞌue chatzaca, chacꞌul. Abanan incꞌaꞌ ta̱patzꞌ ma mayejanbil li tzacae̱mk aꞌan re nak ma̱cꞌaꞌak a̱cꞌaꞌux nak ta̱tzaca. Aꞌut cui junak naxye a̱cue nak li tzacae̱mk aꞌan mayejanbil chiru li yi̱banbil dios, incꞌaꞌ ta̱tzaca aꞌan re nak incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱k xchꞌo̱l li xyehoc a̱cue nak mayejanbil tzacae̱mk ut re ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ ta̱oc xcꞌaꞌux. Incꞌaꞌ yo̱quin chixyebal aꞌin chirix la̱ cꞌaꞌux la̱at. Yo̱quin chi a̱tinac re nak incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱l li jun chic a̱ban la̱at. Ma̱re junak e̱re ta̱chakꞌok ut tixye cue, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ tinba̱nu li naru tinba̱nu yal xban nak jalan chic naxye nak incꞌaꞌ us xba̱nunquil? Ut cui la̱in nintioxin chirix li cꞌaꞌru nintzaca, ¿cꞌaꞌut nak ta̱cuechꞌi̱k rix li cꞌaꞌru tintzaca? chaꞌak. La̱in tinye e̱re lix ya̱lal. Chixjunil li cꞌaꞌru te̱tzaca ut chixjunil li cꞌaꞌru te̱ba̱nu, cheba̱nuhak re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ Dios. Me̱ba̱nu li cꞌaꞌak re ru napoꞌoc xchꞌo̱leb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin usta aj judío, usta ma̱cuaꞌeb aj judío. Chi moco te̱ba̱nu li cꞌaꞌru ta̱poꞌok xchꞌo̱l le̱ rech aj pa̱banelil. Joꞌcan nak la̱in ninyal inkꞌe chixba̱nunquil li us re xtenkꞌanquil chixjunileb. La̱in incꞌaꞌ yo̱quin chixsicꞌbal li us chokꞌ cue la̱in injunes. Yo̱quin ban chixsicꞌbal li us chokꞌ reheb chixjunileb re nak ta̱ru̱k teꞌcolekꞌ. Joꞌcan ut nak la̱ex chetzolak e̱rib cuiqꞌuin xban nak la̱in xintzol cuib riqꞌuin li Cristo. Ex inherma̱n, cꞌajoꞌ nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak ninjulticoꞌ e̱re ut yo̱quex chixba̱nunquil li tijleb xexintzol cuiꞌ. Abanan cuan chic cꞌaꞌ re ru nacuaj xyebal e̱re. Aꞌan aꞌin: li be̱lomej, aꞌan najolomin re li rixakil ut li Cristo, aꞌan najolomin re li cui̱nk ut li Dios, aꞌan najolomin re li Cristo. Cui junak cui̱nk incꞌaꞌ narisi lix punit nak na-oc chi tijoc ut nak na-oc chixyebal ra̱tin li Dios, li jun aꞌan incꞌaꞌ naxqꞌue xlokꞌal li Cristo. Ut cui junak ixk incꞌaꞌ naxtzꞌap lix jolom nak ta̱tijok ut nak tixye ra̱tin li Dios, li ixk aꞌan naxcꞌut xxuta̱n lix be̱lom. Chanchaneb li ixk li besbileb chixjunil li rismal xjolom. Joꞌcan nak cui li ixk incꞌaꞌ naxtzꞌap xjolom, chixbesak chixjunil li rismal xjolom. Ut cui incꞌaꞌ naraj xbesbal li rismal xjolom xban nak naxcꞌoxla nak xuta̱nal chokꞌ re, kꞌaxal us chokꞌ re li ixk aꞌan cui tixtzꞌap lix jolom. Incꞌaꞌ us nak tixtzꞌap xjolom li cui̱nk xban nak li cui̱nk yi̱banbil joꞌ li riloba̱l li Dios ut naxcꞌut xlokꞌal li Dios. Aꞌut li ixk naxcꞌut xlokꞌal lix be̱lom. Li cui̱nk incꞌaꞌ quiyoꞌobtesi̱c chak xban li Dios riqꞌuin li ixk; aban li ixk quiyoꞌobtesi̱c chak riqꞌuin li cui̱nk. Ut li cui̱nk incꞌaꞌ quiyoꞌobtesi̱c saꞌ xcꞌabaꞌ li ixk. Li ixk ban quiyoꞌobtesi̱c saꞌ xcꞌabaꞌ li cui̱nk. Joꞌcan nak li ixk tixtzꞌap lix jolom ut aꞌan retalil chiruheb li ángel nak li cui̱nk cuan xcuanquil saꞌ xbe̱n. Chiru li Ka̱cuaꞌ ma̱ jun cuan xcuanquil chi moco li cui̱nk chi moco li ixk xban nak juntakꞌe̱teb chiru li Dios. Ut joꞌ nak li ixk quiyoꞌobtesi̱c riqꞌuin li cui̱nk, joꞌcan ajcuiꞌ li cui̱nk nayoꞌla riqꞌuin li ixk. Li cui̱nk joꞌ ajcuiꞌ li ixk yoꞌobtesinbileb xban li Dios joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan. ¿Cꞌaꞌru nequecꞌoxla la̱ex? ¿Ma us nak li ixk ta̱tijok chiru li Dios cui incꞌaꞌ tixtzꞌap lix jolom? Ac nequenau nak ac re li cui̱nk nak incꞌaꞌ tixcanab chi chamocꞌ li rismal xjolom. Xuta̱nal chokꞌ re li cui̱nk cui naxcanab chi chamocꞌ li rismal xjolom. Abanan li ixk aꞌan xlokꞌal nak cham li rismal xjolom xban nak qꞌuebil re xban li Dios re xtzꞌapbal lix jolom. Ut cui cuan junak e̱re naraj cuechꞌi̱nc chirix aꞌin, la̱in tinye re aꞌan nak la̱o li apóstol joꞌ ajcuiꞌ eb laj pa̱banel cꞌaynako chixba̱nunquil chi joꞌcan yalak bar. Nacuaj ajcuiꞌ xyebal e̱re nak cuan li incꞌaꞌ us yo̱quex chixba̱nunquil. Nak nequechꞌutub e̱rib chixlokꞌoninquil li Dios ma̱cuaꞌ li us nequeba̱nu. Aꞌ chic li incꞌaꞌ us nequeba̱nu. Li xbe̱n tinye e̱re, aꞌan aꞌin: xcuabi resil nak incꞌaꞌ junaj le̱ chꞌo̱l ut junes xcuechꞌinquil e̱rib nequeba̱nu nak nequechꞌutub e̱rib chi lokꞌoni̱nc re xjulticanquil lix camic li Jesucristo. Ut la̱in nincꞌoxla nak ma̱re ya̱l ajcuiꞌ li cꞌaꞌru xcuabi. Nak nacuan li cuechꞌi̱nc ib saꞌ e̱ya̱nk, riqꞌuin aꞌan nacꞌutun ani li tzꞌakal aj pa̱banel ut ani incꞌaꞌ. La̱ex nequechꞌutub e̱rib chi tzaca̱nc ut nequeye nak yo̱quex chixba̱nunquil li lokꞌoni̱nc. Abanan ma̱cuaꞌ chic xjulticanquil lix camic li Ka̱cuaꞌ nequeba̱nu. Aꞌ ban chic le̱ re nequeba̱nu. Cuan li nequeꞌxse̱ba rib chixcꞌulbal lix cua ut incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla li jun chꞌol chic. Xban aꞌan cuan li nabal nequeꞌtzꞌak ut cuan li nequeꞌcala ut cuan li nequeꞌcana chi teꞌtzꞌoca̱k xban nak incꞌaꞌ nequeꞌtzꞌak. ¿Ma ma̱cꞌaꞌ ta biꞌ e̱rochoch bar textzaca̱nk cuiꞌ nak nequeba̱nu chi joꞌcan? Yo̱quex chixtzꞌekta̱nanquileb le̱ rech aj pa̱banelil ut yo̱quex chixcꞌutbal xxuta̱neb li ma̱cꞌaꞌ cuanqueb re. ¿Cꞌaꞌru tinye e̱re? ¿Ma tinye e̱re nak us yo̱quex chixba̱nunquil? Ma̱ jokꞌe tinye nak us yo̱quex. Ac xincꞌut che̱ru lix ya̱lal li cuaꞌac re xjulticanquil lix camic li Jesucristo. Aꞌan ajcuiꞌ li quixcꞌut chicuu li Ka̱cuaꞌ. Saꞌ ajcuiꞌ li kꞌojyi̱n nak toj ma̱jiꞌ quikꞌaxtesi̱c li Ka̱cuaꞌ Jesucristo quixchap li caxlan cua. Ut nak quixbantioxi chiru li Dios, quixjachi li caxlan cua ut quixye reheb: Tzacahomak. Aꞌan aꞌin lin tibel rahobtesinbil saꞌ e̱cꞌabaꞌ la̱ex. Cheba̱nuhak li caxlan cua aꞌin re xjulticanquil li usilal xinba̱nu e̱re, chan. Ut nak queꞌrakeꞌ chi cuaꞌac quixchap ajcuiꞌ li secꞌ ut quixye: Li ucꞌa aꞌin, aꞌan retalil li Acꞌ Contrato riqꞌuin li Dios. Ta̱xakaba̱nk re xcuanquil xban lin quiqꞌuel ta̱hoyekꞌ. Rajlal nak te̱rucꞌ xsaꞌ li secꞌ aꞌin, cheba̱nuhak re xjulticanquil lin camic saꞌ e̱cꞌabaꞌ la̱ex, chan li Jesús. Joꞌcan nak ninye e̱re rajlal nak te̱tzaca a caxlan cua aꞌin ut te̱rucꞌ xsaꞌ li secꞌ aꞌin, te̱jultica xcamic li Cristo. Cheba̱nuhak aꞌan toj ta̱cꞌulu̱nk cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Joꞌcan ut li ani tixcuaꞌ li caxlan cua ut ta̱rucꞌ li ucꞌa re xjulticanquil lix camic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ut incꞌaꞌ naxqꞌue xlokꞌal li Cristo, li jun aꞌan yo̱ chi ma̱cobc chiru li Ka̱cuaꞌ ut yo̱ chixtzꞌekta̱nanquil xcuanquil lix camic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Joꞌcan ut li junju̱nk tento tixqꞌue retal ma ti̱c lix yuꞌam saꞌ lix pa̱ba̱l nak toj ma̱jiꞌ naxcꞌul li caxlan cua ut li ucꞌa. Li ani naxcꞌul li caxlan cua ut li ucꞌa chi incꞌaꞌ naxqꞌue xcuanquil lix camic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, tojba ma̱c naxbok saꞌ xbe̱n. Aꞌin ut xya̱lal nak nabal yajeb ut ma̱cꞌaꞌeb xmetzꞌe̱u saꞌ e̱ya̱nk ut cuanqueb ajcuiꞌ ac xeꞌcam. Abanan cui nakecꞌa kib nak ti̱c li kayuꞌam nak nakatzaca incꞌaꞌ tento nak li Ka̱cuaꞌ tixrak a̱tin saꞌ kabe̱n. Ut nak narakman a̱tin saꞌ kabe̱n xban li Ka̱cuaꞌ nocokꞌuseꞌ re nak incꞌaꞌ tzꞌekta̱nanbilako kochbeneb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban. Joꞌcan ut ex inherma̱n, nak te̱chꞌutub e̱rib chixba̱nunquil li lokꞌoni̱nc re xjulticanquil lix camic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, cheroybeni e̱rib chi ribil e̱rib re nak saꞌ comonil te̱ba̱nu. Cui cuan junak saꞌ e̱ya̱nk ta̱tzꞌoca̱k, chicuaꞌak chak saꞌ rochoch re nak incꞌaꞌ te̱bok raylal saꞌ e̱be̱n nak te̱chꞌutub e̱rib. Toj cuan chic cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ xinye e̱re. Nak tincuulak che̱rilbal tinchꞌolob xya̱lal che̱ru li toj ma̱jiꞌ xinye e̱re. Li kama̱tan qꞌuebil ke xban li Santil MusikꞌejEx inherma̱n, la̱in nacuaj nak te̱tau ru lix ya̱lal li ma̱tan li naxqꞌue li Santil Musikꞌej re li junju̱nk re nak ta̱cꞌanjelak chiru li Dios. Nak toj ma̱jiꞌ nequexpa̱ban chak queqꞌue chak xcuanquil li yi̱banbil dios li incꞌaꞌ nequeꞌa̱tinac ut queqꞌue e̱rib chi balakꞌi̱c riqꞌuin xpa̱banquileb. Joꞌcan nak nacuaj te̱nau nak li ani cuan li Santil Musikꞌej riqꞌuin, ma̱ jokꞌe tixmajecua li Jesús. Ut ma̱ ani ta̱ru̱k tixye chi anchal xchꞌo̱l nak li Jesús aꞌan li Ka̱cuaꞌ cui ma̱cꞌaꞌ li Santil Musikꞌej riqꞌuin. Jalan jala̱nk li kama̱tan naxqꞌue ke li Santil Musikꞌej re nak tocꞌanjelak chiru li Ka̱cuaꞌ. Abanan li Santil Musikꞌej jun ajcuiꞌ ut aꞌan naqꞌuehoc re chixjunil. Jalan jala̱nk li kacꞌanjel chiru li Ka̱cuaꞌ abanan jun ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ cuan saꞌ kabe̱n ut caꞌaj cuiꞌ chiru aꞌan nococꞌanjelac. Jalan jala̱nk li cꞌanjel nocoxqꞌue cuiꞌ li Dios. Abanan jun ajcuiꞌ li Dios ut aꞌan li natenkꞌan ke chi xba̱nunquil li cꞌanjel li naxqꞌue ke. Riqꞌuin li ma̱tan qꞌuebil re li junju̱nk nacꞌutun nak cuan li Santil Musikꞌej riqꞌuin, ut li ma̱tan aꞌan qꞌuebil re, re xtenkꞌanquileb chixjunileb laj pa̱banel. Cuan li qꞌuebileb xma̱tan xban li Santil Musikꞌej re qꞌuehoc cha̱bil naꞌleb ut cuan li qꞌuebileb xma̱tan xban li Santil Musikꞌej re xchꞌolobanquil li ya̱l. Abanan jun ajcuiꞌ li Santil Musikꞌej li naqꞌuehoc re xma̱tan li junju̱nk. Cuan li qꞌuebileb xma̱tan xban li Santil Musikꞌej chi xpa̱banquil nak teꞌxcꞌul li cꞌaꞌru nequeꞌxtzꞌa̱ma chiru li Dios. Ut cuan ajcuiꞌ qꞌuebileb xma̱tan xban li Santil Musikꞌej re xqꞌuirtesinquileb li yaj. Abanan jun ajcuiꞌ li Santil Musikꞌej li naqꞌuehoc xma̱tan li junju̱nk. Cuan qꞌuebileb xma̱tan chi ba̱nu̱nc milagro ut cuan qꞌuebileb xma̱tan chi xchꞌolobanquil resil li cꞌaꞌru quicꞌutbesi̱c chiru xban li Dios. Ut cuan qꞌuebileb xma̱tan re xtaubal ru cui li Santil Musikꞌej cuan riqꞌuin junak malaj ut cuan li ma̱us aj musikꞌej riqꞌuin. Ut cuan qꞌuebileb xma̱tan chi a̱tinac saꞌ jalan a̱tin incꞌaꞌ natauman ru ut cuan ajcuiꞌ qꞌuebileb xma̱tan chi jaloc ru li jalanil a̱tin. Abanan chixjunil li ma̱tan aꞌin qꞌuebil ke xban li jun chi Santil Musikꞌej. Aꞌan naqꞌuehoc xma̱taneb li junju̱nk joꞌ naraj aꞌan. Junajo nak cuanco riqꞌuin li CristoLi jun chi tzꞌejcualej tzꞌakal re ru. Cuan rok rukꞌ. Cuan chixjunil. Usta jalan jala̱nk lix chaꞌal cuan, abanan jun ajcuiꞌ chi tzꞌejcualej nak cuan. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱o aj pa̱banel. Nabalo, abanan junajo chi tzꞌejcualej riqꞌuin li Cristo. Chikajunilo junajo riqꞌuin li Cristo usta aj judío, usta ma̱cuaꞌ aj judío, usta lokꞌbil mo̱s, usta incꞌaꞌ. Xkacꞌul li cubi haꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ li jun chi Santil Musikꞌej ut chikajunilo cuan li Santil Musikꞌej kiqꞌuin. Joꞌcan nak junajo riqꞌuin li Cristo. Li jun chi tzꞌejcualej moco jun ta ajcuiꞌ lix chaꞌal cuan. Nabal pa̱y ru lix chaꞌal cuan re ut jalan jala̱nk xcꞌanjel li junju̱nk. Cui naru raj ta̱a̱tinak li rok junak li tzꞌejcualej, ¿ma naru tixye ma̱cuaꞌin xcomon li tzꞌejcualej xban nak ma̱cuaꞌin li rukꞌ? ¿Ma yal xban ta biꞌ nak ma̱cuaꞌ ukꞌej nak ma̱cuaꞌak xcomon li tzꞌejcualej? Cui lix xic junak li tzꞌejcualej tixye: ma̱cuaꞌin xcomon li tzꞌejcualej xban nak ma̱cuaꞌin li xnakꞌ ru, ¿ma yal ta biꞌ xban nak ma̱cuaꞌ xnakꞌ u nak ma̱cuaꞌak xcomon li tzꞌejcualej? Cui ta chixjunil li tzꞌejcualej xnakꞌ u, ¿chan raj ru nak to-abi̱nk? Ut cui ta chixjunil li tzꞌejcualej xic, ¿chan raj ru nak takutzꞌ li cꞌaꞌak re ru? Abanan li Dios quixqꞌue saꞌ xnaꞌaj chi tzꞌakal re ru lix chaꞌal li katzꞌejcual joꞌ quiraj aꞌan. Cui ta jun pa̱y ajcuiꞌ ru lix chaꞌal li tzꞌejcualej, li tzꞌejcualej aꞌan incꞌaꞌ raj tzꞌakal re ru nak cuan. Abanan nabal pa̱y xchaꞌal li tzꞌejcualej cuan, ut li tzꞌejcualej jun ajcuiꞌ. Cui naru raj ta̱a̱tinak li xnakꞌ u incꞌaꞌ naru tixye re li ukꞌej: la̱at incꞌaꞌ nacatcꞌanjelac chicuu. Chi moco naru tixye li jolomej re li okej: la̱ex incꞌaꞌ nequexcꞌanjelac chicuu. Kꞌaxal ban chic nabal xcꞌanjeleb lix chaꞌal li katzꞌejcual li chanchan ma̱cꞌaꞌeb xcꞌanjel. Cuan xchaꞌal li katzꞌejcual naka-oxlokꞌi ut cuan ajcuiꞌ xchaꞌal li katzꞌejcual nocoxuta̱na̱c xban ut nakatzꞌap re xqꞌuebal xlokꞌal. Ut lix chaꞌal li katzꞌejcual li incꞌaꞌ nocoxuta̱na̱c xban, aꞌan incꞌaꞌ nakatzꞌap. Abanan li Dios quixqꞌue chixjunil lix chaꞌal li katzꞌejcual ut quixqꞌue xlokꞌal li junju̱nk. Quixqꞌue xlokꞌal chixjunil xchaꞌal li tzꞌejcualej re nak ma̱cꞌaꞌak xchꞌaꞌajquilal li tzꞌejcualej. Chixjunil ban lix chaꞌal li tzꞌejcualej teꞌxtenkꞌa rib chi ribileb rib. Cui junak xchaꞌal li tzꞌejcualej ra naxcꞌul, narahoꞌ ajcuiꞌ chixjunil li tzꞌejcualej. Ut cui junak xchaꞌal li tzꞌejcualej naqꞌueheꞌ xlokꞌal, chixjunil li tzꞌejcualej naqꞌueman ajcuiꞌ xlokꞌal. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱o aj pa̱banel. Junajo chi tzꞌejcualej riqꞌuin li Cristo. Chikaju̱nkalo la̱o rok rukꞌ li Cristo ut li junju̱nk cuan xcꞌanjel chiru li Dios. Li xchalal li tzꞌejcualej jalan jala̱nk xcꞌanjel li junju̱nk. Joꞌcan ajcuiꞌ nak jalan jala̱nk xma̱taneb laj pa̱banel qꞌuebileb re xban li Dios re nak teꞌcꞌanjelak chiru. Xbe̱n, cuanqueb li qꞌuebileb xma̱tan chi cꞌanjelac chokꞌ apóstol. Xcab, cuanqueb li qꞌuebileb xma̱tan chi cꞌanjelac chokꞌ profeta. Rox, cuanqueb li qꞌuebileb xma̱tan chi cꞌanjelac chokꞌ aj tzolonel. Ut cuanqueb li qꞌuebileb xma̱tan chixba̱nunquileb li milagro. Cuanqueb li qꞌuebileb xma̱tan chixqꞌuirtesinquileb li yaj; cuanqueb li qꞌuebileb xma̱tan chixtenkꞌanquileb li ras ri̱tzꞌin. Cuanqueb li qꞌuebileb xma̱tan chi takla̱nc; ut cuanqueb ajcuiꞌ qꞌuebileb xma̱tan chi a̱tinac saꞌ jalanil a̱tin incꞌaꞌ natauman ru. ¿Ma chixjunileb ta biꞌ apostoleb? ¿Ma chixjunileb ta biꞌ profeteb? ¿Ma chixjunileb ta biꞌ nequeꞌxchꞌolob xya̱lal li ra̱tin li Dios? ¿Ma chixjunileb ta biꞌ nequeꞌba̱nun milagro? ¿Ma chixjunileb ta biꞌ nequeꞌqꞌuirtesin yaj? ¿Ma chixjunileb ta biꞌ nequeꞌa̱tinac saꞌ jalanil a̱tin? ¿Ma chixjunileb ta biꞌ nequeꞌjaloc ru li jalanil a̱tin? Moco juntakꞌe̱t ta xma̱taneb li junju̱nk. Jalan jala̱nk ban xma̱taneb. Chesicꞌak le̱ ma̱tan li kꞌaxal cha̱bil re xtenkꞌanquileb le̱ rech aj pa̱banelil. Anakcuan tinye e̱re jun li naꞌleb kꞌaxal cuiꞌchic tento xba̱nunquil. Ut aꞌan aꞌin: nak te̱ra e̱rib chi ribil e̱rib. Li rahoc, aꞌan li kꞌaxal lokꞌCui ta la̱in qꞌuebil inma̱tan xban li Dios chi a̱tinac saꞌ ra̱tinoba̱leb li cui̱nk ut cui ta cuan inma̱tan chi a̱tinac saꞌ ra̱tinoba̱leb li ángel, abanan cui incꞌaꞌ ninraheb li cuas cui̱tzꞌin, la̱in chanchanin li chꞌi̱chꞌ natamba̱c xya̱b ut chanchanin li campana natzintzot xya̱b chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Ut cui ta qꞌuebil inma̱tan xban li Dios chixyebal li naxcꞌut chicuu, ut cui ta ninnau chixjunil li cꞌaꞌak re ru ut cui ta nintau ru lix ya̱lal, abanan cui incꞌaꞌ ninraheb li cuas cui̱tzꞌin ma̱cꞌaꞌ nin-oc cuiꞌ. Ut cui ta cuan tzꞌakal inpa̱ba̱l re nak ta̱jalekꞌ xnaꞌaj junak li tzu̱l, abanan cui incꞌaꞌ ninraheb li cuas cui̱tzꞌin, ma̱cꞌaꞌ nin-oc cuiꞌ. Cui ta tinsi chixjunil li cꞌaꞌru cuan cue re tinqꞌueheb chi cuaꞌac li nebaꞌ ut cui ta tinkꞌaxtesi cuib chi cꞌatecꞌ xban lin pa̱ba̱l, ut cui incꞌaꞌ ninraheb li cuas cui̱tzꞌin, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li ninba̱nu. Li ani narahoc, naxcuy li raylal ut kꞌaxal cha̱bil. Li ani narahoc incꞌaꞌ nacakalin, incꞌaꞌ naxnimobresi rib ut incꞌaꞌ naxkꞌetkꞌeti rib. Li ani narahoc incꞌaꞌ nahoboc. Incꞌaꞌ naxsicꞌ xcha̱bilal xjunes rib. Li ani narahoc incꞌaꞌ najoskꞌoꞌ ut incꞌaꞌ naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l li cꞌaꞌru naxcꞌul. Li ani narahoc incꞌaꞌ nasahoꞌ xchꞌo̱l nak eb li ras ri̱tzꞌin nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us. Nasahoꞌ ban xchꞌo̱l nak cuanqueb saꞌ xya̱lal. Li ani narahoc incꞌaꞌ narahoꞌ xchꞌo̱l xban li cꞌaꞌru na-ux re xbaneb li ras ri̱tzꞌin. Junelic ban cau xchꞌo̱l chirixeb. Li ani narahoc incꞌaꞌ nachꞌinan xchꞌo̱l. Naxcuy ban xnumsinquil chixjunil li raylal. Li rahoc ta̱cua̱nk chi junelic. Ta̱cuulak xkꞌehil nak incꞌaꞌ chic ta̱cꞌanjelak li ma̱tan re cua̱nc chi profetil ut ta̱cuulak xkꞌehil nak incꞌaꞌ chic ta̱cꞌanjelak li ma̱tan re a̱tinac saꞌ jalanil a̱tin. Ut ta̱cuulak xkꞌehil nak incꞌaꞌ chic ta̱cꞌanjelak li ma̱tan re xtaubal ru chixjunil. Abanan li rahoc incꞌaꞌ nalaj, incꞌaꞌ na-osoꞌ. Cua̱nk ban chi junelic. Usta cuanqueb li cuan xma̱taneb anakcuan re xnaubal li cꞌaꞌak re ru, abanan caꞌchꞌin ajcuiꞌ nequeꞌxnau. Usta cuanqueb li cuan xma̱taneb chixyebal li cꞌaꞌru nacꞌutbesi̱c chiruheb xban li Dios, abanan caꞌchꞌin ajcuiꞌ li nacꞌuteꞌ chiruheb. Ut nak ta̱tzꞌaklok ru chixjunil li naraj xba̱nunquil li Dios, incꞌaꞌ chic teꞌcꞌanjelak eb li ma̱tan aꞌin li incꞌaꞌ tzꞌakal re ru. Nak toj caꞌchꞌinin chak quina̱tinac joꞌ nequeꞌa̱tinac li cocꞌal. Quincꞌoxlac joꞌ nequeꞌcꞌoxlac li cocꞌal. Ut quinba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu li cocꞌal. Abanan nak quincui̱nkiloꞌ quincanab xba̱nunquil lix naꞌlebeb li cocꞌal. Anakcuan caꞌchꞌin ajcuiꞌ nakanau. Chanchan nak noco-iloc saꞌ junak lem moymoy ru. Abanan saꞌ jun cutan takil ru li Dios ut takanau chic chixjunil chi tzꞌakal joꞌ nak li Dios naxnau ku la̱o. Joꞌcan nak li pa̱ba̱l, li yoꞌoni̱nc ut li rahoc cua̱nk chi junelic. Abanan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xya̱nkeb li oxib aꞌin, aꞌan li rahoc. Li a̱tinac saꞌ jalanil a̱tin li incꞌaꞌ natauman ruJoꞌcan nak ninye e̱re, cheqꞌuehak e̱chꞌo̱l chi rahoc ut chesicꞌak le̱ ma̱tan li naxqꞌue li Santil Musikꞌej. Li ma̱tan li kꞌaxal lokꞌ, aꞌan xyebal resil li cꞌaꞌru yo̱ chi xcꞌutbal che̱ru li Dios. Li ani naa̱tinac saꞌ jalanil a̱tin incꞌaꞌ naa̱tinac riqꞌuin li rech cristianil. Riqꞌuin ban li Dios naa̱tinac. Ut ma̱ ani nataꞌoc ru li cꞌaꞌru naxye. Riqꞌuin xcuanquil li Santil Musikꞌej naxye lix ya̱lal li incꞌaꞌ natauman ru. Ut li ani naxye resil li nacꞌuteꞌ chiru xban li Dios, li jun aꞌan naxtenkꞌaheb li rech aj pa̱banelil saꞌ lix pa̱ba̱leb. Naxchꞌolob xya̱lal chiruheb ut naxcꞌojobeb xchꞌo̱l. Li ani naa̱tinac saꞌ jalanil a̱tin naxtenkꞌa rib xjunes rib. Abanan li ani naxchꞌolob xya̱lal li ra̱tin li Dios, li jun aꞌan naxtenkꞌaheb li rech aj pa̱banelil saꞌ lix pa̱ba̱leb. Nacuaj raj nak che̱junilex tex-a̱tinak ta saꞌ jalanil a̱tin li incꞌaꞌ natauman ru. Abanan kꞌaxal cuiꞌchic nacuaj raj nak che̱junilex te̱ye resil reheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin saꞌ le̱ ra̱tinoba̱l cꞌaꞌru quicꞌuteꞌ che̱ru xban li Dios. Kꞌaxal us nak te̱ye li ra̱tin li Dios saꞌ le̱ ra̱tinoba̱l chiru li a̱tinac saꞌ jalanil a̱tin li incꞌaꞌ natauman ru. Abanan cui junak naa̱tinac saꞌ jalanil a̱tin, tento nak ta̱jalma̱nk ru li ra̱tin re nak eb laj pa̱banel teꞌxtau ru li cꞌaꞌru tixye ut teꞌtenkꞌa̱k xban. Ex inherma̱n, ¿cꞌaꞌru ta̱oc cuiꞌ e̱re nak tincuulak e̱riqꞌuin ut tina̱tinak e̱riqꞌuin saꞌ jalanil a̱tin li incꞌaꞌ natauman ru? Ma̱cꞌaꞌ aj e. Abanan cui tina̱tinak e̱riqꞌuin saꞌ le̱ ra̱tinoba̱l, texintenkꞌa nak tinchꞌolob xya̱lal che̱ru joꞌ quicꞌuteꞌ chicuu xban li Dios. Ut ta̱cꞌanjelak che̱ru cui tinye e̱re li ra̱tin li Dios ut tinye e̱re cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu. Ut joꞌcan ajcuiꞌ li cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ yoꞌyo joꞌ li xo̱lb ut li arpa. Cui incꞌaꞌ nachꞌeꞌman chi tzꞌakal incꞌaꞌ nacꞌutun li cꞌaꞌru yo̱ chixya̱basinquil ut ma̱cꞌaꞌ rajbal nak nachꞌeꞌman. Ut nak ta̱ya̱basi̱k li trompeta re xbokbaleb li soldado, cui incꞌaꞌ chꞌolchꞌo ru lix ya̱b, ¿ma teꞌxcauresi ta biꞌ rib chi xic chi pletic? Ut joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex cui incꞌaꞌ nequex-a̱tinac chi tzꞌakal re ru, ¿chanru nak ta̱tauma̱nk ru li cꞌaꞌru yo̱quex chixyebal? Yal na-osoꞌ saꞌ ikꞌ ut ma̱cꞌaꞌ rajbal li te̱ye. Ya̱l nak qꞌuila pa̱y chi a̱tinoba̱l cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ ut chixjunil cuan xya̱lal ut natauman ru. Abanan cui la̱in incꞌaꞌ nintau ru li ra̱tinoba̱l junak, li jun aꞌan ma̱cꞌaꞌ rajbal nak yo̱k chi a̱tinac cuiqꞌuin ut ma̱cꞌaꞌ ajcuiꞌ rajbal nak yo̱kin chi a̱tinac riqꞌuin. La̱ex nequeraj xcꞌulbal li ma̱tan naxqꞌue li Santil Musikꞌej. Abanan la̱in ninye e̱re chesicꞌak li ma̱tan li natenkꞌan reheb chixjunileb laj pa̱banel. Ut li ani cuan xma̱tan chi a̱tinac saꞌ jalanil a̱tin, li incꞌaꞌ natauman ru, chixtzꞌa̱mahak chiru li Dios re nak ta̱ru̱k tixye xya̱lal li cꞌaꞌru quixye saꞌ li jalanil a̱tin re nak ta̱ru̱k tixchꞌolob xya̱lal chiruheb li rech aj pa̱banelil. Cui la̱in tintijok saꞌ jalanil a̱tin lin musikꞌ ta̱tijok ut la̱in incꞌaꞌ nintau ru li cꞌaꞌru tinye chi moco tixtenkꞌaheb li cuech aj pa̱banelil. ¿Cꞌaꞌru tinba̱nu chi joꞌcanan? Tintijok riqꞌuin lin musikꞌ chi incꞌaꞌ tintau ru li tinye ut tento ajcuiꞌ nak tintijok riqꞌuin lin cꞌaꞌux re nak ta̱tauma̱nk ru li cꞌaꞌru tinye. Ut tinbicha̱nk riqꞌuin lin musikꞌ chi incꞌaꞌ tintau ru li tinye ut tinbicha̱nk ajcuiꞌ riqꞌuin lin cꞌaꞌux re nak ta̱tauma̱nk ru li cꞌaꞌru tinye. Cuan li incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru lix ya̱lal chirix li jalanil a̱tin. Cui yo̱cat chixlokꞌoninquil li Dios caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin la̱ musikꞌ, eb aꞌan incꞌaꞌ teꞌxtau ru li ta̱ye xban nak yo̱cat chi a̱tinac saꞌ jalanil a̱tin. ¿Chan put ru nak teꞌxye “joꞌcan taxak” cui incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru li yo̱cat chixyebal? Ya̱l nak yo̱cat chixlokꞌoninquil li Dios, abanan li jun chic incꞌaꞌ ta̱tenkꞌa̱k xban la̱ tij xban nak incꞌaꞌ naxtau ru li cꞌaꞌru yo̱cat chixyebal. Ninbantioxi chiru li Dios nak nabal sut nina̱tinac saꞌ jalanil a̱tin. La̱ex incꞌaꞌ quex-a̱tinac nabal sut saꞌ jalanil a̱tin joꞌ la̱in. Aban la̱in ninye nak saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel kꞌaxal us raj nak tinye cuib oxibak chi a̱tin li teꞌxtau ru re nak tebintzol chi tzꞌakal chiru nak tinye laje̱bak mil chi a̱tin saꞌ jalanil a̱tin ut incꞌaꞌ teꞌxtau ru li tinye. Ex inherma̱n, chanchanakex li cꞌulaꞌal xban nak eb li cꞌulaꞌal incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li ma̱usilal. Abanan mexcꞌoxlac joꞌ nequeꞌcꞌoxlac li cocꞌal. Tzꞌakalak ban re ru le̱ cꞌaꞌux xban nak moco cocꞌalex ta chic. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li quixye li Dios najter chirixeb laj Israel:Eb lin tenamit incꞌaꞌ nequeꞌraj rabinquil li cua̱tin. Joꞌcan nak saꞌ jalan a̱tinoba̱l tincua̱tinaheb. Tintakla jalan xtenamit chixyebal li cua̱tin reheb. Abanan chi moco chi joꞌcan tineꞌrabi, chan li Ka̱cuaꞌ. () Riqꞌuin a a̱tin aꞌin nakanau nak li ma̱tan re a̱tinac saꞌ jalan a̱tinoba̱l, aꞌan qꞌuebil joꞌ retalil lix cuanquilal li Dios chiruheb li ma̱cuaꞌeb aj pa̱banel. Ut li ma̱tan re xyebal li cꞌaꞌru naxcꞌutbesi li Dios, aꞌan qꞌuebil re xtenkꞌanquileb laj pa̱banel. Nak eb laj pa̱banel teꞌxchꞌutub ribeb ut cui chixjunileb teꞌoc chi a̱tinac saꞌ jalan a̱tin incꞌaꞌ natauman ru, cui teꞌoc aran li ma̱cuaꞌeb aj pa̱banel malaj teꞌoc aran li incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru li naꞌleb aꞌin, teꞌxye nak lo̱queb ru. Abanan cui eb laj pa̱banel teꞌxchꞌolob xya̱lal li cꞌaꞌru quiyeheꞌ reheb xban li Dios, nak tox-oc saꞌ xya̱nkeb junak ma̱cuaꞌ aj pa̱banel malaj li toj ma̱jiꞌ naxtau ru lix ya̱lal aꞌan, li jun aꞌan tixqꞌue retal nak aꞌan aj ma̱c ut tixqꞌue ajcuiꞌ retal li cꞌaꞌru yo̱ chirabinquil. Li Dios tixcꞌut chiru chi tzꞌakal cꞌaꞌru cuan saꞌ xchꞌo̱l. Ut li jun aꞌan tixcuikꞌib rib ut tixlokꞌoni li Dios ut tixye nak relic chi ya̱l li Dios cuan saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel. Tzꞌakal re ru te̱ba̱nu nak te̱chꞌutub e̱ribEx herma̱n, aꞌan aꞌin li nacuaj xyebal e̱re. Nak te̱chꞌutub e̱rib chixlokꞌoninquil li Dios, jalan jala̱nk te̱ba̱nu che̱ju̱nkalex. Cuan tixcꞌam chak junak bich; cuan li ta̱qꞌuehok naꞌleb; cuan li ta̱yehok re li quicꞌuteꞌ chiru xban li Dios; cuan li ta̱yehok junak naꞌleb riqꞌuin jalanil a̱tin ut cuan ajcuiꞌ li ta̱jalok ru li ta̱yema̱nk saꞌ li jalanil a̱tin. Abanan chixjunil li te̱ba̱nu, cheba̱nuhak re xtenkꞌanquileb laj pa̱banel chi qꞌui̱c saꞌ lix pa̱ba̱leb. Cui cuanqueb li teꞌraj a̱tinac saꞌ jalanil a̱tin, naru nequeꞌa̱tinac cuibak malaj oxibak ut chixju̱nkaleb teꞌa̱tinak. Ut cua̱nk ajcuiꞌ junak chic li ta̱jalok ru li teꞌxye. Abanan cui ma̱ ani naru ta̱jalok ru li jalanil a̱tin, incꞌaꞌ teꞌa̱tinak saꞌ jalanil a̱tin saꞌ li chꞌutubaj ib. Yal saꞌ xchꞌo̱leb ban teꞌa̱tinak chiru li Dios. Cheqꞌueheb chi a̱tinac cuibak malaj oxibak li profeta li nequeꞌyehoc resil li cꞌaꞌru quicꞌuteꞌ chiruheb xban li Dios, ut li jun chꞌol chic teꞌtzꞌilok a̱tin chirix re xnaubal ma riqꞌuin na li Dios xchal chak li xeꞌxye. Ut cui cuan cꞌaꞌru ta̱cꞌutekꞌ xban li Dios chiru li ani cꞌojcꞌo aran saꞌ li chꞌutubaj ib, li jun aꞌan tixtzꞌa̱ma chiru li yo̱ chi a̱tinac nak tixye li cꞌaꞌru xcꞌuteꞌ chiru xban li Dios. Ut li ani yo̱ chi a̱tinac chixqꞌuehak xnaꞌaj re ta̱a̱tinak. Che̱junju̱nkalex ta̱ru̱k te̱ye li cꞌaꞌru xcꞌuteꞌ che̱ru xban li Dios re nak chixjunileb laj pa̱banel teꞌxtzol rib ut ta̱cacuu̱k xchꞌo̱leb saꞌ lix pa̱ba̱leb. Cui ya̱l nak li Dios xcꞌutuc che̱ru li cꞌaꞌru te̱ye, li Dios textenkꞌa chiroybeninquil jokꞌe tex-oc chi a̱tinac re nak chi joꞌcan che̱junju̱nkalex tex-a̱tinak. Li Dios incꞌaꞌ naraj nak ta̱cua̱nk li poꞌoj ib saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel. Naraj ban nak cua̱nk li tuktu̱quil usilal saꞌ xya̱nkeb. Eb li ixk incꞌaꞌ teꞌa̱tinak saꞌ li chꞌutubaj ib re xlokꞌoninquil li Dios. Teꞌxpa̱b aꞌin xban nak joꞌcan tzꞌi̱banbil saꞌ lix chakꞌrabeb laj judío. Joꞌcaꞌin na-uxman saꞌ xya̱nkeb chixjunileb laj pa̱banel yalak bar. Cui cuan cꞌaꞌ re ru teꞌraj xnaubal cheꞌxpatzꞌak reheb lix be̱lom nak teꞌcuulak saꞌ rochocheb ut aꞌan tixchꞌolob xya̱lal. Xuta̱nal chokꞌ reheb cui ta̱a̱tinak junak ixk saꞌ xya̱nkeb nak chꞌutchꞌu̱queb chixlokꞌoninquil li Dios. Chijulticokꞌ e̱re nak ma̱cuaꞌex la̱ex quextiquiban chak re li ra̱tin li Dios. Ac cuan ajcuiꞌ chalen chak junxil. Ut moco caꞌaj cuiꞌ ta la̱ex quex-abin re. Ma̱re cuan saꞌ e̱ya̱nk li naxcꞌoxla nak aꞌan profeta malaj naxcꞌoxla nak cuan jun chic xma̱tan qꞌuebil re xban li Santil Musikꞌej. Cui joꞌcan naxcꞌoxla, chixnauhak nak li yo̱quin chixtzꞌi̱banquil saꞌ li hu aꞌin, aꞌan ajcuiꞌ li chakꞌrab qꞌuebil cue xban li Dios. Ut cui cuan junak incꞌaꞌ naxpa̱b li yo̱quin chixtzꞌi̱banquil, la̱ex incꞌaꞌ ajcuiꞌ te̱pa̱b li cꞌaꞌru tixye aꞌan. Joꞌcan ut ex inherma̱n, cheqꞌuehak e̱chꞌo̱l chixchꞌolobanquil xya̱lal li cꞌaꞌru quicꞌuteꞌ che̱ru xban li Dios ut me̱ram chiru li ani naraj a̱tinac saꞌ jalanil a̱tin. Abanan li cꞌaꞌru te̱ba̱nu nak te̱chꞌutub e̱rib, cheba̱nuhak chixjunil chi tzꞌakal re ru ut saꞌ xya̱lal. Lix cuaclijic chi yoꞌyo li Jesucristo saꞌ xya̱nkeb li camenakAnakcuan ex inherma̱n, tinchꞌolob cuiꞌchic che̱ru li resil li colba-ib. Li resil aꞌan, aꞌan li ac xinye e̱re ut xecꞌu̱luban saꞌ e̱chꞌo̱l ut riqꞌuin aꞌan cau chic e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Aꞌan aꞌin lix ya̱lal li xinchꞌolob che̱ru, li xexcoleꞌ cuiꞌ. La̱ex colbilex chic cui nequexpa̱ban chi tzꞌakal ut incꞌaꞌ nequecanab xpa̱banquil. Abanan cui incꞌaꞌ nequepa̱b chi anchal e̱chꞌo̱l, ma̱cꞌaꞌ rajbal nak xexpa̱ban. Li cꞌaꞌru quixcꞌut li Ka̱cuaꞌ chicuu, aꞌan ajcuiꞌ li xinchꞌolob che̱ru. Lix ya̱lal aꞌan kꞌaxal nim xcuanquil ut aꞌan aꞌin: nak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo quicam re xtojbal rix li kama̱c joꞌ tzꞌi̱banbil najter saꞌ li Santil Hu xbaneb li profeta. Joꞌ nak queꞌxtzꞌi̱ba chak li profeta najter, joꞌcan quicꞌulman. Li Ka̱cuaꞌ Jesucristo quimukeꞌ ut quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ rox li cutan. Chirix aꞌan li Ka̱cuaꞌ Jesucristo quixcꞌut rib chiru li apóstol Pedro ut quixcꞌut ajcuiꞌ rib chiruheb chixjunileb li apóstol. Ut chirix chic aꞌan quixcꞌut rib chiruheb numenak o̱b ciento chi aj pa̱banel nak chꞌutchꞌu̱queb. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuanqueb nabaleb toj yoꞌyo̱queb anakcuan ut cuanqueb ajcuiꞌ li ac camenakeb. Ut mokon li Ka̱cuaꞌ Jesucristo quixcꞌut rib chiru laj Jacobo ut quixcꞌut ajcuiꞌ rib chiruheb chixjunileb li apóstol. Ut chirix chixjunil aꞌan, quixcꞌut ajcuiꞌ rib chicuu la̱in, usta la̱in chanchanin jun cꞌulaꞌal toj ma̱jiꞌ naxtau xkꞌehil xyoꞌlajic xban nak la̱in toj ma̱jiꞌ ninyoꞌla saꞌ lin pa̱ba̱l nak quixcꞌut rib chicuu. La̱in cubenak incuanquil chiruheb chixjunileb li apóstol ut ma̱cuaꞌ raj incꞌulub nak la̱inak apóstol xban nak la̱in xinrahobtesiheb chak laj pa̱banel. Abanan xban rusilal li Dios nak la̱in apóstol. Ut li rusilal li Dios incꞌaꞌ quicana chi ma̱cꞌaꞌ rajbal xban nak kꞌaxal cau cuiꞌchic nincꞌanjelac chiru chixjunileb li apóstol. Aban ma̱cuaꞌ injunes nincꞌanjelac. Li Dios natenkꞌan cue xban xnimal rusilal li xinma̱tani. Ma̱cꞌaꞌ naxye cui xerabi resil li colba-ib riqꞌuineb li apóstol jun chꞌol malaj cuiqꞌuin la̱in. Juntakꞌe̱t li resil li colba-ib li nakajultica chikajunilo ut aꞌan li xepa̱b la̱ex. Eb li camenak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyoAc xkachꞌolob xya̱lal che̱ru nak li Cristo quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Abanan toj cuan saꞌ e̱ya̱nk li nequeꞌyehoc re nak incꞌaꞌ teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak. Cui incꞌaꞌ teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo eb li camenak, incꞌaꞌ raj ya̱l nak quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo li Jesucristo sa xya̱nkeb li camenak. Cui ta incꞌaꞌ quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo li Jesucristo, ma̱cꞌaꞌ raj xya̱lal li nakajultica resil, ut ma̱cꞌaꞌ raj rajbal li xepa̱b. Ut cui ta incꞌaꞌ quicuacli chi yoꞌyo li Cristo saꞌ xya̱nkeb li camenak, xocana raj la̱o chokꞌ aj balakꞌ riqꞌuin li xkaye chirix li Dios xban nak xkachꞌolob xya̱lal nak li Dios quixcuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyo li Cristo. Abanan incꞌaꞌ raj quixcuaclesi chi yoꞌyo cui ya̱l nak incꞌaꞌ teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak. Cui ta incꞌaꞌ ya̱l nak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak, incꞌaꞌ raj ya̱l nak quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo li Cristo. Cui ta li Cristo incꞌaꞌ quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo, ma̱cꞌaꞌ raj rajbal le̱ pa̱ba̱l. Toj cua̱nkex raj ajcuiꞌ saꞌ le̱ ma̱c. Cui ta joꞌcan, eb li queꞌxpa̱b li Cristo li queꞌcam sachenakeb raj ajcuiꞌ xban lix ma̱queb. Cui ta caꞌaj cuiꞌ re li kayuꞌam arin saꞌ ruchichꞌochꞌ nak xkapa̱b li Cristo, xkabalakꞌi raj kib ut kꞌaxal tokꞌoba̱l raj ku tocana̱k chiruheb chixjunileb li kas ki̱tzꞌin. Abanan relic chi ya̱l nak li Cristo quicuaclesi̱c cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Aꞌan li xbe̱n li quicuacli chi yoꞌyo chiruheb chixjunileb li teꞌcuaclesi̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo. Xban nak quima̱cob laj Adán, joꞌcan nak chikajunilo nococam. Abanan xban nak quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo li Jesucristo, cuan ajcuiꞌ xcuaclijiqueb li camenak chi yoꞌyo. Joꞌcan nak saꞌ xcꞌabaꞌ laj Adán li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ nak chikajunilo nococam. Ut saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo, chixjunileb li nequeꞌpa̱ban re teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo ut teꞌqꞌuehekꞌ xyuꞌam chi junelic. Ut nak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo eb li camenak, moco jun cuaclijiqueb ta nak teꞌcuacli̱k chak. Li xbe̱n li quicuacli chak chi yoꞌyo, aꞌan li Jesucristo. Ut mokon nak tol-e̱lk cuiꞌchic li Jesucristo, teꞌcuacli̱k chak eb li queꞌpa̱ban re. Ut chirix chic aꞌan acaꞌ chic li rosoꞌjic li ruchichꞌochꞌ ut li Cristo tixsacheb xcuanquil chixjunileb li nequeꞌtaklan saꞌ ruchichꞌochꞌ ut tixsach ajcuiꞌ xcuanquileb li musikꞌej. Ut chirix aꞌan li Cristo tixkꞌaxtesi lix cuanquil saꞌ rukꞌ li Dios Acuabej. Li Cristo cua̱nk xcuanquil chi takla̱nc toj retal tixqꞌueheb rubel rok chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Ut li ta̱sachekꞌ xcuanquil toj saꞌ rosoꞌjic, aꞌan li ca̱mc. Tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu nak li Acuabej Dios quixqꞌue chixjunil li cꞌaꞌak re ru rubel xcuanquil li Cristo. Abanan li Cristo incꞌaꞌ nataklan saꞌ xbe̱n li Acuabej Dios xban nak li Dios, aꞌan li quiqꞌuehoc re lix cuanquilal. Ut nak acak xcanaba̱c xban li Dios chixjunil li cꞌaꞌak re ru rubel xcuanquil li Cristo li Alalbej, tojoꞌnak li Cristo tixkꞌaxtesi ajcuiꞌ rib rubel xcuanquil li Acuabej Dios, li quiqꞌuehoc xcuanquil li Cristo saꞌ xbe̱n chixjunil, ut li Dios aꞌanak chic yal re saꞌ xbe̱n chixjunil. Cuan caꞌchꞌin chic tinye chirix lix cuaclijiqueb chi yoꞌyo li camenak. Cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk li nequeꞌcubsi̱c xhaꞌeb chokꞌ ru̱chil xcubi haꞌ li camenak. Cui incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b nak teꞌcuacli̱k li camenak, ¿cꞌaꞌut nak nequeꞌxba̱nu chi joꞌcan? Ut cui incꞌaꞌ teꞌcuacli̱k chi yoꞌyo li camenak, ¿cꞌaꞌut nak la̱o aj yehol resil li colba-ib nakaqꞌue kib chi rahobtesi̱c cui ma̱cꞌaꞌ xya̱lal li yo̱co chixba̱nunquil? Ex inherma̱n, relic chi ya̱l ninye e̱re nak rajlal cutan cuan li nequeꞌraj incamsinquil xban nak ninye resil li colba-ib. Abanan nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l xban nak xepa̱b li Cristo. Ut cui incꞌaꞌ teꞌcuacli̱k chi yoꞌyo li camenak, ¿cꞌaꞌ raj ru tinra nak tincꞌul li raylal arin Éfeso? Chanchan nak yo̱quin chi pletic riqꞌuineb li joskꞌ aj xul nak cuanquin arin saꞌ xya̱nkeb li tenamit. Ma̱cꞌaꞌ raj rajbal aꞌan cui incꞌaꞌ takacꞌul kakꞌajca̱munquil chirix li kacamic. Kꞌaxal us raj cui takaba̱nu joꞌ li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b nak teꞌcuacli̱k chi yoꞌyo li camenak li nequeꞌxye cuaꞌako, ucꞌako xban nak cuulaj caꞌbej nococam. Me̱qꞌue e̱rib chi balakꞌi̱c xbaneb li nequeꞌa̱tinac chi joꞌcan. Me̱junaji e̱rib riqꞌuineb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb xban nak li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nequeꞌxpoꞌ xchꞌo̱leb li cha̱bileb xnaꞌleb. Checꞌoxla chi us li yo̱quex chixba̱nunquil ut mexma̱cob chic. Cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk li toj ma̱jiꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios. Re xcꞌutbal e̱xuta̱n nak ninye e̱re chi joꞌcaꞌin. Ma̱re cuan li nequeꞌyehoc, ¿chanru nak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak? ¿Chanru teꞌcꞌutu̱nk nak teꞌcuacli̱k? ¿Ma teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi tzꞌakal re ruheb? chanqueb. Ma̱cꞌaꞌ e̱naꞌleb. Cꞌoxlankex caꞌchꞌinak chirix li a̱uc. Li iyaj na-auman incꞌaꞌ namok cui incꞌaꞌ nakꞌa li rix xbe̱n cua. Ma̱cuaꞌ li ratzꞌum li acui̱mk na-auman. Aꞌ li riyajil ban na-auman usta trigo malaj cꞌaꞌ chic ru chi iyajil. Ut li Dios naxqꞌue li ratzꞌum chi chꞌinaꞌus joꞌ naraj aꞌan. Aꞌ yal cꞌaꞌru li iyaj ta̱rau junak, aꞌan ajcuiꞌ li ratzꞌum tixqꞌue. Nabal pa̱y ru li iyaj ut nabal pa̱y ajcuiꞌ ru li ratzꞌum na-el. Ut joꞌcan ajcuiꞌ nabal pa̱y ru li tibelej. Jalan xtibel li cristian chiru xtibel li xul. Ut jalan xtibel li car chiru xtibel li xul li nequeꞌrupupic. Ut jalaneb ajcuiꞌ li ángel saꞌ choxa chiku la̱o ut jalaneb lix lokꞌal chiru li kalokꞌal la̱o arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Jalan cuiꞌ xlokꞌal li sakꞌe ut jalan cuiꞌ xlokꞌal li po ut jalan ajcuiꞌ xlokꞌal li chahim ut jalan jala̱nk lix lokꞌal li junju̱nk chi chahim. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱o. Jalan chic li kalokꞌal nak tocuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo chirix li kacamic. Nak nococam, nocomukeꞌ ut nakꞌa li katibel, abanan nak tocuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo jalanako chic ut incꞌaꞌ chic toca̱mk. Nak namukeꞌ junak camenak ma̱cꞌaꞌ xcacuilal chi moco xlokꞌal. Abanan nak ta̱cuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo, kꞌaxal nimak xlokꞌal ut cua̱nk chic xcuanquil. Nak nococam namukeꞌ li katibel xban nak yal chꞌochꞌ oquenak. Abanan nak tocuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo, musikꞌejo chic. Nak cuanco saꞌ ruchichꞌochꞌ cuan li katibel nakꞌa na-osoꞌ. Abanan saꞌ choxa jalanako chic ut ta̱cua̱nk li kayuꞌam chi junelic. Tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu chi joꞌcaꞌin:Laj Adán li xbe̱n cui̱nk quiqꞌueheꞌ xmusikꞌ nak quiyoꞌobtesi̱c xban li Dios. ()Abanan li xcab Adán, aꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, aꞌan musikꞌej ut aꞌan li naqꞌuehoc kayuꞌam chi junelic. Joꞌcan nak li katibel arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, aꞌan na-osoꞌ. Abanan li kamusikꞌ li naxqꞌue ke li Dios, aꞌan incꞌaꞌ na-osoꞌ. Cuan ban chi junelic. Nak quiyoꞌobtesi̱c laj Adán xban li Dios, chꞌochꞌ qui-oc. Abanan li Jesucristo moco yoꞌobtesinbil ta. Aꞌan musikꞌej ut saꞌ choxa quichal chak. Joꞌcan nak chikajunilo arin saꞌ ruchichꞌochꞌ yal tibelo joꞌ laj Adán. Ut nak tocuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo, la̱ako chic musikꞌej joꞌ li Cristo li quichal chak saꞌ choxa. Anakcuan cuan katibel joꞌ li re laj Adán. Li tibelej aꞌan chꞌochꞌ oquenak. Abanan saꞌ jun cutan la̱ako chic joꞌ li Cristo li quichal chak saꞌ choxa. Ex inherma̱n, li nacuaj xyebal e̱re, aꞌan aꞌin: li katibel ut li kaquiqꞌuel incꞌaꞌ ta̱oc saꞌ lix nimajcual cuanquilal li Dios xban nak aꞌan nakꞌa. Li bar cuan nakꞌa incꞌaꞌ naru ta̱re̱chani lix nimajcual cuanquilal li Dios xban nak aꞌan incꞌaꞌ nakꞌa. Nacuaj ajcuiꞌ nak te̱nau lix ya̱lal li mukmu nak quicuan chak junxil. Aꞌan aꞌin: moco chikajunilo ta la̱o aj pa̱banel toca̱mk, abanan chikajunilo tojalanokꞌ. Saꞌ rosoꞌjic li cutan nak ta̱ecꞌa̱nk chak li trompeta, tojalanokꞌ saꞌ junpa̱t saꞌ jun mutzꞌil u. Nak ta̱ecꞌa̱nk chak li trompeta eb laj pa̱banel li ac camenakeb teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo ut incꞌaꞌ chic teꞌca̱mk. Ut eb laj pa̱banel li toj yoꞌyo̱queb teꞌjalanokꞌ. Li katibel arin saꞌ ruchichꞌochꞌ nakꞌa. Tento nak ta̱jala̱k re nak incꞌaꞌ chic ta̱kꞌa̱k. Ut li kayuꞌam li na-osoꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ ta̱jala̱k riqꞌuin jun acꞌ yuꞌam incꞌaꞌ chic ta̱osokꞌ. Nak acak xjalanoꞌ li katibel li nakꞌa, ut nak acak xjalanoꞌ li kayuꞌam li na-osoꞌ, aran ta̱tzꞌaklok ru li quitzꞌi̱ba̱c chak najter xbaneb li profeta nak queꞌxye chak chi joꞌcaꞌin:Sachbil xcuanquil li ca̱mc chi junaj cua xban nak xnumta xcuanquil li Cristo saꞌ xbe̱n. () Li ca̱mc ma̱cꞌaꞌak chic xcuanquil saꞌ kabe̱n. Ma̱cꞌaꞌ chic li raylal takacꞌul xban li ca̱mc. () Xban nak cuan li ma̱c, joꞌcan nak cuan li ca̱mc. Nak ma̱cꞌaꞌak chic li ma̱c, ma̱cꞌaꞌak chic li ca̱mc. Ut li chakꞌrab ma̱cꞌaꞌak chic xcuanquil saꞌ kabe̱n. Joꞌcan ut chikabantioxi re li Dios nak ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil li ca̱mc saꞌ kabe̱n saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Joꞌcan ut ex inherma̱n, raro̱quex inban, cauhak taxak e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Michꞌinan le̱ chꞌo̱l. Cheqꞌuehak ban e̱chꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ. Ut chenauhak nak li joꞌ qꞌuial te̱ba̱nu saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ cuan rajbal. Li xtenkꞌanquileb laj pa̱banel li cuanqueb JerusalénAnakcuan nacuaj xyebal e̱re chanru te̱ba̱nu riqꞌuin li tumin li yo̱quex chixxocbal re xtenkꞌanquileb le̱ rech aj pa̱banelil li cuanqueb aran Jerusalén. Joꞌ xinye reheb laj pa̱banel aran Galacia, joꞌcan ajcuiꞌ tinye e̱re la̱ex. Rajlal xama̱n, saꞌ li xbe̱n cutan re li xama̱n, che̱junju̱nkalex te̱qꞌue li joꞌ qꞌuial texru̱k aꞌ yal joꞌ nimal le̱ tojbal te̱cꞌul. Ut li tumin aꞌin ac xocbilak e̱ban nak tincuulak e̱riqꞌuin re nak incꞌaꞌ yo̱kex chi xococ tumin nak tincuulak la̱in. Ut te̱sicꞌ ruheb li ani teꞌxic Jerusalén chixcanabanquil li tumin. Ut nak tincuulak e̱riqꞌuin, tintzꞌi̱ba li hu teꞌxcꞌam nak teꞌxic Jerusalén chixkꞌaxtesinquil li tumin reheb laj pa̱banel. Cui naxqꞌue rib nak tinxic la̱in, cuochbeneb nak toxic. Laj Pablo yo̱ chixcauresinquil lix xiquic CorintoNak tinxic e̱riqꞌuin, xbe̱n cua toxinnumekꞌ Macedonia. Ma̱re tinba̱yk caꞌchꞌinak e̱riqꞌuin. Ma̱re toj tinnumsi li habalkꞌe e̱riqꞌuin re nak cua̱nk saꞌ e̱chꞌo̱l nak tine̱tenkꞌa chi xic tojaꞌ yal na bar tinxic. Incꞌaꞌ nacuaj nak yal numecꞌ cue nak tincuulak e̱riqꞌuin. Nacuaj ban tincua̱nk jarubak cutan e̱riqꞌuin cui joꞌcan naraj li Ka̱cuaꞌ Dios. Abanan toj tinnumsi li ninkꞌe Pentecostés arin Éfeso tojoꞌnak tinxic e̱riqꞌuin. Yo̱ chi e̱lc chi us lin cꞌanjel arin xban nak nabaleb nequeꞌraj rabinquil resil li colba-ib. Abanan cuan ajcuiꞌ li xicꞌ nequeꞌrabi resil li colba-ib. Cui ta̱cuulak laj Timoteo e̱riqꞌuin, checꞌulak chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l re nak sahak saꞌ xchꞌo̱l aꞌan ut ma̱cꞌaꞌak xcꞌaꞌux nak cua̱nk saꞌ e̱ya̱nk. Aꞌan yo̱ chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ joꞌ nak nincꞌanjelac la̱in. Joꞌcan ut ma̱ ani chitzꞌekta̱na̱nk re. Chetenkꞌa riqꞌuin li cꞌaꞌru re, re nak ta̱cha̱lk cuiꞌchic cuiqꞌuin saꞌ xya̱lal. La̱in yo̱quin chiroybeninquil nak ta̱cha̱lk cuiꞌchic cuiqꞌuin rochbeneb li herma̱n. Nabal sut xintzꞌa̱ma chiru li hermano Apolos nak ta̱xic e̱riqꞌuin rochbeneb li herma̱n. Abanan aꞌan quirecꞌa saꞌ xchꞌo̱l nak toj ma̱jiꞌ ta̱ru̱k chi xic. Nak tixqꞌue rib ta̱cuulak aran che̱rilbal. Laj Pablo naxrak lix huMichꞌinan e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Cauhak taxak e̱chꞌo̱l chi pa̱ba̱nc ut me̱qꞌue e̱rib chi a̱le̱c. Yoꞌon cua̱nkex ut chepa̱bak li Ka̱cuaꞌ chi anchal e̱chꞌo̱l, usta nachal raylal saꞌ e̱be̱n. Ut chixjunil li cꞌaꞌru te̱ba̱nu, cheba̱nuhak chi anchal e̱chꞌo̱l xban nak nequera le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Ex inherma̱n, la̱ex ac nequenau nak laj Estéfanas ut li rixakil joꞌqueb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol, aꞌaneb li xbe̱n queꞌpa̱ban aran Acaya. Eb aꞌan queꞌxqꞌue xchꞌo̱l chi cꞌanjelac chiruheb li rech aj pa̱banelil. Joꞌcan nak tintzꞌa̱ma che̱ru nak tex-abi̱nk chiru laj Estéfanas joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li nequeꞌtenkꞌan ut nequeꞌcꞌanjelac saꞌ e̱ya̱nk. Nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak xeꞌcꞌulun cuiqꞌuin laj Estéfanas ut laj Fortunato ut laj Acaico. Eb aꞌan xeꞌtenkꞌan cue chokꞌ e̱ru̱chil la̱ex nak ma̱ anihex cuiqꞌuin. Queꞌxqꞌue xcacuil inchꞌo̱l. Chanru nak xextenkꞌa̱c la̱ex xbaneb, joꞌcan ajcuiꞌ nak xineꞌxtenkꞌa la̱in. Joꞌcan nak che-oxlokꞌiheb li herma̱n aꞌan. Chixjunileb laj pa̱banel li cuanqueb Asia nequeꞌxtakla xsahil e̱chꞌo̱l saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Nequeꞌxtakla ajcuiꞌ nabal xsahil e̱chꞌo̱l eb li herma̱n laj Aquila ut lix Priscila. Ut nequeꞌxtakla ajcuiꞌ nabal xsahil e̱chꞌo̱l chixjunileb laj pa̱banel li nequeꞌxchꞌutub rib saꞌ rochoch laj Aquila. Chixjunileb laj pa̱banel li cuanqueb arin nequeꞌxtakla xsahil e̱chꞌo̱l. Ut joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex, cheqꞌuehak xsahil e̱chꞌo̱l che̱ribil e̱rib riqꞌuin santil utzꞌuc u.Saꞌ li versículo 16:20 najter kꞌe cutan eb li herma̱n cꞌaynakeb chixqꞌuebal xsahileb xchꞌo̱l riqꞌuin li utzꞌuc u. Aꞌan li santil utzꞌuc u nayeman re xban nak saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo queꞌxba̱nu aꞌan. Naraj naxye nak te̱qꞌue xsahil e̱chꞌo̱l chi ribil e̱rib saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo, joꞌ cꞌaynakex xba̱nunquil. La̱in laj Pablo. Riqꞌuin cuukꞌ yo̱quin chixtzꞌi̱banquil li a̱tin aꞌin re xqꞌuebal xsahil e̱chꞌo̱l. Li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chi se̱b ta̱cha̱lk. Cui cuan junak saꞌ e̱ya̱nk incꞌaꞌ naxra li Jesucristo, chi cha̱lc ta raylal saꞌ xbe̱n. Aꞌ taxak li rusilal li Ka̱cuaꞌ chicua̱nk e̱riqꞌuin. Kꞌaxal nequexinra che̱junilex xban nak junajo chic saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Joꞌcan taxak. Li Xcab Hu li Quixtzꞌi̱ba li San Pablo reheb laj CorintoXqꞌuebal xsahileb xchꞌo̱lLa̱in laj Pablo. Sicꞌbil cuu xban li Dios chokꞌ x-apóstol li Jesucristo xban nak joꞌcan quiraj li Dios. Cuochben laj Timoteo li kech aj pa̱banelil. Yo̱quin chixtzꞌi̱banquil li hu aꞌin e̱riqꞌuin la̱ex aj pa̱banel li cuanquex saꞌ li tenamit Corinto ut reheb ajcuiꞌ chixjunileb laj pa̱banel li cuanqueb saꞌ chixjunil li naꞌajej Acaya. Chicua̱nk taxak e̱riqꞌuin li usilal ut li tuktu̱quilal li nachal chak riqꞌuin li Dios li kaYucuaꞌ ut riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Laj Pablo nabantioxin chiru li DiosLokꞌoninbil taxak li Dios lix Yucuaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Li Dios, aꞌan li kaYucuaꞌ ut junelic naruxta̱na ku ut naxcꞌojob kachꞌo̱l. Naxcꞌojob kachꞌo̱l saꞌ chixjunil li karaylal re nak ta̱ru̱k takacꞌojob xchꞌo̱leb li cuanqueb saꞌ raylal. Joꞌ nak naxcꞌojob kachꞌo̱l li Dios la̱o, joꞌcan ajcuiꞌ nak takacꞌojob xchꞌo̱leb li cuanqueb saꞌ raylal. Joꞌ nak nocotzꞌakon riqꞌuin li qꞌuila raylal li quixcꞌul li Cristo, joꞌcan ajcuiꞌ nak nacꞌojoba̱c kachꞌo̱l xban li Cristo, re nak naru takacꞌojob xchꞌo̱leb li kech aj pa̱banelil. La̱o nocorahobtesi̱c re nak la̱ex texcolekꞌ ut ta̱cꞌojoba̱k e̱chꞌo̱l. Naxcꞌojob kachꞌo̱l li Dios re nak la̱o takacꞌojob e̱chꞌo̱l la̱ex nak yo̱quex chixcuybal xnumsinquil li raylal joꞌ li nakacuy la̱o. La̱o nakanau nak cau e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Nakanau nak te̱cꞌul li raylal joꞌ yo̱co chixcꞌulbal la̱o. Abanan nakanau ajcuiꞌ nak ta̱cꞌojoba̱k e̱chꞌo̱l nak yo̱kex chixcꞌulbal li raylal joꞌ nak nacꞌojoba̱c kachꞌo̱l la̱o. Ex inherma̱n, nacuaj nak te̱nau joꞌ qꞌuial li raylal xkacꞌul saꞌ li naꞌajej Asia. Kꞌaxal ra xkacꞌul chak ut xkacꞌoxla nak incꞌaꞌ chic takacuy xnumsinquil. La̱o xkacꞌoxla nak incꞌaꞌ chic toeꞌxcanab chi yoꞌyo. Xkacꞌoxla nak ac tenebanbil ca̱mc saꞌ kabe̱n. Us ajcuiꞌ nak quikacꞌul chi joꞌcan re nak cua̱nk xcacuilal kachꞌo̱l riqꞌuin li Dios li nacuaclesin re li camenak chi yoꞌyo ut incꞌaꞌ takacꞌoxla nak cuan xcacuilal kachꞌo̱l kajunes kib. Li Dios, aꞌan li quicoloc chak ke chiru li ca̱mc nak corahobtesi̱c. Ut nakanau chi tzꞌakal nak aꞌan ta̱colok ke chi junelic. Abanan nakatzꞌa̱ma ajcuiꞌ che̱ru nak junelic textijok chikix. Cui nabaleb li nequeꞌtijoc chikix, nabaleb ajcuiꞌ li teꞌbantioxi̱nk chiru li Dios nak torosobtesi. Kꞌaxal nasahoꞌ kachꞌo̱l xban nak nakanau nak saꞌ ti̱quilal nococuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut chi anchal kachꞌo̱l xocuan saꞌ ti̱quilal nak xocuan e̱riqꞌuin la̱ex. Moco xban ta nak cuan kanaꞌleb kajunes la̱o nak cuanco saꞌ ti̱quilal. Li Dios ban natenkꞌan ke riqꞌuin lix nimal ruxta̱n. Moco saꞌ jaljo̱quil ru a̱tin ta nintzꞌi̱bac e̱riqꞌuin. Tzꞌakal re ru li nintzꞌi̱ba. Nacuaj nak te̱tau ru chi tzꞌakal li nintzꞌi̱ba e̱riqꞌuin chicuix la̱in. Cuan tana li xetau ru ut cuan tana incꞌaꞌ. Abanan nacuaj nak te̱tau ru chi tzꞌakal nak la̱in x-apóstol li Jesucristo re nak sahak saꞌ e̱chꞌo̱l cuiqꞌuin nak tol-e̱lk li Jesucristo ut sahak ajcuiꞌ inchꞌo̱l la̱in e̱riqꞌuin la̱ex. Caꞌ sut raj xincꞌoxla numecꞌ e̱riqꞌuin xban nak ninnau nak xine̱cꞌul raj chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l. Joꞌcan nak xinnumeꞌ raj e̱riqꞌuin nak xinchal arin Macedonia. Ut nincꞌoxla numecꞌ e̱riqꞌuin nak tinsukꞌi̱k. Ut ninnau nak tine̱tenkꞌa la̱ex chi xic aran Judea. ¿Cꞌaꞌru nequecꞌoxla chirix aꞌin? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nincꞌoxla chi us li cꞌaꞌru ninye? ¿Ma yal xcab rix inchꞌo̱l ta biꞌ li cꞌaꞌru yo̱quin chixba̱nunquil? ¿Ma ho̱n ta biꞌ ninye us ut junpa̱t chic tinye incꞌaꞌ joꞌ nequeꞌxba̱nu li ma̱jiꞌ nequeꞌxpa̱b li Cristo? Li Dios naxnau nak incꞌaꞌ yo̱quin chixyebal e̱re us cui nacuecꞌa nak incꞌaꞌ ta̱ru̱k tinba̱nu. Li Jesucristo li Ralal li Dios ma̱ jun sut quixye us cui aꞌan naxnau nak incꞌaꞌ tixba̱nu. Aꞌan junelic ya̱l li cꞌaꞌru naxye. Ut la̱in cuochbeneb laj Silvano ut laj Timoteo nakachꞌolob xya̱lal li Cristo che̱ru la̱ex. Chixjunil li yechiꞌinbil ke xban li Dios, nakacꞌul saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Joꞌcan nak saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo nakaye “joꞌcan taxak” re xqꞌuebal xlokꞌal li Dios. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo, li Dios naxqꞌue xcacuilal kachꞌo̱l saꞌ li kapa̱ba̱l la̱o joꞌ ajcuiꞌ la̱ex. Ut aꞌan ajcuiꞌ quisicꞌoc chak ku re nak tocꞌanjelak chiru. Ut li Dios quixtakla chak li Santil Musikꞌej chi cua̱nc kiqꞌuin chokꞌ retalil nak reho chic. Xban nak li Santil Musikꞌej cuan kiqꞌuin, nakanau chi ya̱l nak takacꞌul chixjunil li quixyechiꞌi ke. La̱in incꞌaꞌ xcuaj e̱kꞌusbal. Joꞌcan nak incꞌaꞌ xco̱in e̱riqꞌuin aran Corinto. Li Dios naxnau nak ya̱l li yo̱quin chixyebal. Moco yo̱co ta xminbal e̱ru saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Ac cau e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Yo̱co ban che̱tenkꞌanquil re nak sahak e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Joꞌcan nak xincꞌoxla nak toj ma̱jiꞌ chic tinxic e̱riqꞌuin xban nak incꞌaꞌ nacuaj xqꞌuebal xrahil e̱chꞌo̱l. Cui inma̱c la̱in nak ta̱rahokꞌ e̱chꞌo̱l, ¿ani ta chic ta̱qꞌuehok xsahil inchꞌo̱l la̱in xban nak caꞌaj cuiꞌ la̱ex nequeqꞌue xsahil inchꞌo̱l? Cui ta xincuulac e̱riqꞌuin xinqꞌue raj xrahil e̱chꞌo̱l. Joꞌcan nak xintzꞌi̱ba li hu li xintakla e̱riqꞌuin. Incꞌaꞌ xco̱in e̱riqꞌuin xban nak incꞌaꞌ xcuaj xrahoꞌ inchꞌo̱l e̱ban la̱ex li xeqꞌue raj xsahil inchꞌo̱l. Ninnau nak nasahoꞌ ajcuiꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex cui sa saꞌ inchꞌo̱l la̱in. Nak xintzꞌi̱bac e̱riqꞌuin xinyotꞌeꞌ ut xinya̱bac xban nak xrahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l. Incꞌaꞌ xintzꞌi̱bac e̱riqꞌuin re xqꞌuebal xrahil e̱chꞌo̱l. Re ban nak te̱nau nak kꞌaxal raro̱quex inban. Checuyak xma̱c li quixba̱nu li incꞌaꞌ usLi ani quixqꞌue xrahil inchꞌo̱l xban li incꞌaꞌ us quixba̱nu, moco caꞌaj cuiꞌ la̱in ta quixqꞌue xrahil inchꞌo̱l. Quixqꞌue aj ban cuiꞌ xrahil e̱chꞌo̱l la̱ex. Aban ma̱re cuan ajcuiꞌ incꞌaꞌ quirahoꞌ xchꞌo̱l xban. Abanan ninnau nak cuan ajcuiꞌ queꞌrahoꞌ xchꞌo̱l xban. Incꞌaꞌ nacuaj xkꞌusbal chi kꞌaxal cau. Tzꞌakal lix kꞌusbal li yo̱ chixcꞌulbal e̱riqꞌuin. Us cui te̱cuy xma̱c anakcuan ut te̱cꞌojob xchꞌo̱l xban nak naru nachꞌinan cuiꞌchic xchꞌo̱l. Nintzꞌa̱ma che̱ru nak checꞌutak chiru nak nequera. Xban aꞌan nak xintzꞌi̱bac e̱riqꞌuin junxil. Ut xintzꞌi̱bac ajcuiꞌ xban nak nacuaj xnaubal ma te̱ba̱nu chixjunil li cꞌaꞌru ninye e̱re. Cui te̱cuy xma̱c aꞌan la̱in tincuy ajcuiꞌ xma̱c. Li ani te̱cuy xma̱c la̱ex, tincuy ajcuiꞌ xma̱c la̱in. Cui ani nincuy xma̱c, aꞌan ninba̱nu re e̱tenkꞌanquil ajcuiꞌ la̱ex. Ut li Cristo naxnau nak ninba̱nu chi anchal inchꞌo̱l. Takacuy xma̱c re nak laj tza incꞌaꞌ ta̱numta̱k saꞌ kabe̱n xban nak chikajunilo ac nakanau nak aꞌan cuan xnaꞌleb chi balakꞌic. Laj Pablo ra saꞌ xchꞌo̱l xban nak ma̱ ani laj Tito aran TroasNak quincuulac saꞌ li tenamit Troas chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ, kꞌaxal queꞌxqꞌue xchꞌo̱l chirabinquil nak quinchꞌolob xya̱lal li colba-ib saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Abanan nak quincuulac Troas quirahoꞌ inchꞌo̱l xban nak ma̱ ani aran li kaherma̱n Tito chixyebal cue chanru cuanquex. Joꞌcan nak quinchakꞌrabiheb ut quincꞌulun arin saꞌ li naꞌajej Macedonia. La̱o taklanbilo xban li Dios chixchꞌolobanquil xya̱lal chirix li JesucristoNakabantioxi re li Dios xban nak yalak bar nocoxic li Cristo nacꞌamoc be chiku ut naxqꞌue kacuanquilal chi e̱lc chi us riqꞌuin chixjunil. Nak nakachꞌolob xya̱lal li Cristo, chanchan xbo̱c li sununquil ban li naxic yalak bar. Chanchano li sununquil ban li quixmayeja li Cristo chiru li Dios. Lix bo̱c nacuulac riqꞌuineb li nequeꞌcoleꞌ ut nacuulac ajcuiꞌ riqꞌuineb li nequeꞌsach. Chiruheb li nequeꞌsach chanchan xchuhil li camenak li nacamsin. Abanan chiruheb li nequeꞌcoleꞌ chanchan jun sununquil ban li naqꞌuehoc yuꞌam. ¿Ani tzꞌakal cuan xnaꞌleb chixchꞌolobanquil lix ya̱lal li colba-ib? Caꞌaj cuiꞌ la̱o li taklanbilo xban li Dios. Chi anchal kachꞌo̱l nococꞌanjelac chiru li Dios saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo xban nak reho chic. Moco juntakꞌe̱to ta riqꞌuineb li jun chꞌol chic li incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue xlokꞌal li ra̱tin li Dios. Chanchaneb aj yaconel nak nequeꞌxsicꞌ xtumineb riqꞌuin xyebal li ra̱tin li Dios. Li xya̱lal chirix li acꞌ contrato¿Ma yo̱quin ta biꞌ chixnimobresinquil cuib nak nequecꞌoxla la̱ex nak ninye nak la̱in aj cꞌanjel chiru li Dios? ¿Ma tento ta biꞌ nak cua̱nk li kahu joꞌ nequeꞌxba̱nu li jun chꞌol chic re xyebal resil aniheb re nak te̱pa̱b li cꞌaꞌru nequeꞌxye? ¿Ma naru ta biꞌ takapatzꞌ li kahu e̱re la̱ex? La̱ex chanchanex li kahu tzꞌi̱banbil saꞌ li kachꞌo̱l ut chixjunileb naru teꞌril. Nak teꞌril le̱ cha̱bilal teꞌxqꞌue retal nak cha̱bil li kacꞌanjel. Le̱ yuꞌam la̱ex chanchan jun li hu tzꞌi̱banbil xban li Cristo. Ut la̱o xkachꞌolob lix ya̱lal che̱ru. Li hu aꞌin moco tzꞌi̱banbil ta chiru pec chi moco tzꞌi̱banbil ta riqꞌuin tinta. Tzꞌi̱banbil ban saꞌ le̱ ra̱m xban lix Musikꞌ li yoꞌyo̱quil Dios. Naru nakaye aꞌin xban nak cau kachꞌo̱l riqꞌuin li Dios saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Ma̱ jun cꞌanjel naru nakayoꞌob kajunes, chi moco naru nakacꞌoxla xba̱nunquil. Li Dios ban naxqꞌue kacuanquil chixba̱nunquil li cꞌaꞌru nakaba̱nu. Li Dios naxqꞌue kacuanquilal chixchꞌolobanquil lix ya̱lal li acꞌ contrato, li natauman cuiꞌ li acꞌ yuꞌam. Li acꞌ yuꞌam incꞌaꞌ natauman riqꞌuin xba̱nunquil li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab xban nak li chakꞌrab naxteneb li ca̱mc saꞌ kabe̱n. Li acꞌ yuꞌam qꞌuebil ke xban li Santil Musikꞌej. Li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés tzꞌi̱banbil chiru pec ut quicꞌutun xlokꞌal li Dios nak quixqꞌue li chakꞌrab aꞌin. Quilemtzꞌun li riloba̱l laj Moisés ut eb laj Israel incꞌaꞌ queꞌxcuy rilbal usta junpa̱t ajcuiꞌ quicuan saꞌ li riloba̱l laj Moisés lix lokꞌal li Dios. Li najter chakꞌrab aꞌin li quicꞌamoc chak re li ca̱mc saꞌ kabe̱n quicꞌulun riqꞌuin xlokꞌal li Dios. Abanan kꞌaxal numtajenak cuiꞌchic xlokꞌal li cꞌanjel li naxba̱nu kiqꞌuin li Santil Musikꞌej. Cui cuan xlokꞌal li najter chakꞌrab li quicꞌamoc chak li tojba ma̱c saꞌ kabe̱n, kꞌaxal cuiꞌchic numtajenak xlokꞌal li acꞌ yuꞌam li naxqꞌue ke li Santil Musikꞌej li naqꞌuehoc xti̱quilal li kachꞌo̱l chiru li Dios. Li chakꞌrab cuan xlokꞌal junxil. Abanan incꞌaꞌ naxtau xlokꞌal li acꞌ yuꞌam xban nak numtajenak cuiꞌchic xlokꞌal. Cui cuan xlokꞌal li najter chakꞌrab li quinumeꞌ xcuanquil, kꞌaxal cuiꞌchic nim xlokꞌal li acꞌ yuꞌam li cuan chi junelic. Xban nak nakanau nak lix lokꞌal li acꞌ yuꞌam ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjic, joꞌcan nak kꞌaxal cau kachꞌo̱l chixchꞌolobanquil lix ya̱lal ut ma̱cꞌaꞌ nakamuk che̱ru. Incꞌaꞌ nakaba̱nu joꞌ quixba̱nu laj Moisés najter nak quixtzꞌap li riloba̱l riqꞌuin tꞌicr re nak eb laj Israel incꞌaꞌ teꞌril nak yo̱ chi e̱lc lix lokꞌal. Xban xcacuilal xchꞌo̱leb incꞌaꞌ queꞌxtau ru nak lix lokꞌal li najter chakꞌrab ta̱e̱lk. Ut chalen anakcuan incꞌaꞌ ajcuiꞌ nequeꞌxtau ru. Chanchan nak li tꞌicr aꞌan toj yo̱ chi ramoc chiruheb lix ya̱lal nak nequeꞌrabi li najter chakꞌrab. Ut li tꞌicr aꞌan na-el caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin xpa̱banquil li Cristo. Chalen anakcuan nak nequeꞌrabi lix chakꞌrab laj Moisés, chanchan nak junak tꞌicr naramoc re lix ya̱lal chiruheb ut incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru. Abanan li tꞌicr aꞌan na-el nak junak tixpa̱b li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Ut li Ka̱cuaꞌ, aꞌan ajcuiꞌ li Santil Musikꞌej. Li ani cuan li Santil Musikꞌej riqꞌuin, aꞌan moco cuan ta chic rubel xcuanquil li chakꞌrab chi moco li ma̱c. Libre ban chic cuan. La̱o aj pa̱banel moco tzꞌaptzꞌo ta li kiloba̱l riqꞌuin tꞌicr re xtzꞌapbal xlokꞌal li Dios joꞌ quixba̱nu laj Moisés. Chanchano ban jun lem nak nakacꞌut xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ aꞌan ajcuiꞌ li Santil Musikꞌej li nocoxjalanobresi ut naxqꞌue kalokꞌal re nak yo̱ko xcꞌutbal xlokꞌal li Cristo. Li cꞌanjel qꞌuebil ke xban li Dios kꞌaxal lokꞌYal xban rusilal li Dios nak quixqꞌue ke li cꞌanjel aꞌin re xchꞌolobanquil xya̱lal li acꞌ contrato. Joꞌcan nak incꞌaꞌ nachꞌinan kachꞌo̱l. Nakatzꞌekta̱na chi junaj cua xba̱nunquil li ma̱usilal li moco uxc ta naraj li nequeꞌxba̱nu li jun chꞌol chic. Incꞌaꞌ nocobalakꞌin. Ut incꞌaꞌ nakapoꞌ ru li ra̱tin li Dios. Nakachꞌolob ban chi tzꞌakal lix ya̱lal re nak chixjunileb teꞌxqꞌue retal nak saꞌ xya̱lal cuanco chiru li Dios. Cui incꞌaꞌ natauman ru lix ya̱lal li colba-ib li nakachꞌolob la̱o, aꞌ li incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru, aꞌan eb li nequeꞌsach. Incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru xban nak laj tza naramoc re lix ya̱lal chiruheb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban. Naxba̱nu aꞌan re nak incꞌaꞌ teꞌxtau ru lix ya̱lal li colba-ib li nacꞌutuc chiku lix lokꞌal li Cristo, ut lix lokꞌal li Dios. Incꞌaꞌ yo̱co chixchꞌolobanquil che̱ru nak la̱o toe̱pa̱b. Yo̱co ban chixchꞌolobanquil xya̱lal nak li Jesucristo aꞌan li Ka̱cuaꞌ. Ut la̱o yal aj cꞌanjelo che̱ru saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Nak toj kꞌojyi̱n chak ru li ruchichꞌochꞌ, li Dios quixye, “Chicua̱nk li cutan re xcutanobresinquil ru li ruchichꞌochꞌ.” Ut aꞌan ajcuiꞌ li nacutanobresin re li kacꞌaꞌux re nak naru takanau chanru lix lokꞌal li Dios. Ut li Jesucristo naxcꞌut chiku lix lokꞌal li Dios. La̱o chanchano li chꞌochꞌ ucꞌal li naxocman cuiꞌ li terto xtzꞌak. La̱o yal tzꞌejcualo. Abanan li Dios naxcutanobresi li kacꞌaꞌux re nak ta̱cꞌutu̱nk nak lix nimajcual cuanquilal li Dios li cuan kiqꞌuin, moco ke ta. Re ban li Dios. Cauhak kachꞌo̱l saꞌ li kapa̱ba̱l re nak takacuy xnumsinquil li raylal nakacꞌulQꞌuila pa̱y chi raylal nachal saꞌ kabe̱n, abanan nakacuy xnumsinquil. Cuan nak incꞌaꞌ nakatau ru li yo̱co chixcꞌulbal abanan incꞌaꞌ nachꞌinan kachꞌo̱l. Nocorahobtesi̱c, abanan li Dios incꞌaꞌ nocoxcanab kajunes. Cuan nak nocoeꞌxsacꞌ xban nak nequeꞌraj kacamsinquil. Abanan li Dios nacoloc ke chiruheb. Yalak bar nocoxic cuan ketalil chiru li katibel nak nequeꞌxyal kacamsinquil joꞌ queꞌxba̱nu re li Cristo. Nakacuy aꞌan re nak ta̱cꞌutu̱nk chiruheb chixjunileb nak li Cristo yoꞌyo ut aꞌan nacoloc ke chiru li ca̱mc. Junelic nequeꞌraj kacamsinquil xban nak nococꞌanjelac chiru li Jesucristo. Abanan incꞌaꞌ nocoeꞌxcamsi xban nak li Cristo yoꞌyo ut cuan xcuanquil saꞌ kabe̱n usta yal cui̱nko. Abanan xban nak nakacuy li raylal, la̱ex ta̱cua̱nk le̱ yuꞌam chi junelic. Cau kachꞌo̱l saꞌ li kapa̱ba̱l. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li quixye laj David. “Cuan inpa̱ba̱l. Joꞌcan nak nina̱tinac chirix”, chan. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱o, cuan ajcuiꞌ kapa̱ba̱l. Joꞌcan nak nocoa̱tinac chirix. Nakanau nak li Dios quicuaclesin cuiꞌchic re chi yoꞌyo li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱o. Nakanau nak toxcuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyo joꞌ nak quixcuaclesi li Jesucristo ut toxcꞌam riqꞌuin kochbenakex la̱ex. Chixjunil li raylal nakacꞌul, aꞌan re e̱ra̱bal la̱ex re nak te̱cꞌul li rusilal li Dios. Cui nabaleb teꞌcꞌuluk re li rusilal li Dios, nabaleb ajcuiꞌ teꞌbantioxi̱nk chiru li Dios ut teꞌxqꞌue xlokꞌal. Joꞌcan nak incꞌaꞌ nachꞌinan kachꞌo̱l. Li katibel yo̱ chi lajc, yo̱ chi osocꞌ. Abanan li ka̱m acꞌobresinbil rajlal cutan xban li Dios. Li raylal li nakacꞌul arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, aꞌan junpa̱t ajcuiꞌ ut nakacuy xnumsinquil. Li raylal nakacꞌul, yo̱ chikacauresinquil re jun li kalokꞌal ma̱cꞌaꞌ joꞌ xchakꞌal ru ut ta̱cua̱nk chi junelic. Incꞌaꞌ nakaqꞌue kachꞌo̱l chirix li cuan arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, li na-ilman ru. Nakaqꞌue ban kachꞌo̱l chirix li cuan aran saꞌ choxa, li incꞌaꞌ na-ilman ru. Li cꞌaꞌru na-ilman ru nalaj na-osoꞌ. Abanan li incꞌaꞌ na-ilman ru cuan chi junelic. Acꞌ chic li katzꞌejcual takacꞌul saꞌ choxaLi katzꞌejcual arin saꞌ ruchichꞌochꞌ chanchan jun li ochoch li na-osoꞌ. La̱o nakanau nak li katzꞌejcual arin saꞌ ruchichꞌochꞌ na-osoꞌ. Abanan ta̱cua̱nk chic jun katzꞌejcual saꞌ choxa li tixqꞌue ke li Dios. Moco joꞌ ta li ochoch arin saꞌ ruchichꞌochꞌ li na-osoꞌ xban nak yi̱banbil xban cui̱nk. Li katzꞌejcual aran saꞌ choxa incꞌaꞌ ta̱osokꞌ. Cua̱nk ban chi junelic. Nak cuanco saꞌ li tzꞌejcualej aꞌin, noco-ayaynac ut nakaj ta ac xkatau li katzꞌejcual saꞌ li choxa li tixqꞌue ke li Dios. Ma̱cuaꞌako musikꞌej chi ma̱cꞌaꞌ li katzꞌejcual. Ta̱cua̱nk ban li katzꞌejcual li tixqꞌue ke li Dios. Nak cuanco arin saꞌ ruchichꞌochꞌ riqꞌuin li katzꞌejcual aꞌin, noco-ayaynac xban li raylal nakacꞌul. Incꞌaꞌ raj chic nakaj li katzꞌejcual li na-osoꞌ. Ma̱cuaꞌ xban nak nakaj ca̱mc. Xban nak nakaj ta ac xkatau li katzꞌejcual saꞌ choxa li ta̱cua̱nk chi junelic. Aꞌ li Dios aꞌan li coxcauresi re nak naru takacꞌul li katzꞌejcual saꞌ choxa. Ut quixqꞌue ke li Santil Musikꞌej re nak takanau chi tzꞌakal nak takacꞌul li cꞌaꞌru naxyechiꞌi ke. Joꞌcan nak junelic cau kachꞌo̱l riqꞌuin li Dios nak cuanco saꞌ ruchichꞌochꞌ. Nakanau nak joꞌ najtil cuanco saꞌ ruchichꞌochꞌ, moco cuanco ta chak riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Jesucristo saꞌ choxa. Nak yoꞌyo̱co arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, toj ma̱jiꞌ nakil ru li Ka̱cuaꞌ. Abanan cau kachꞌo̱l nak li Ka̱cuaꞌ cuan kiqꞌuin. La̱in ninye nak cau kachꞌo̱l riqꞌuin li Dios. Nakaj raj ca̱mc ut xcanabanquil li katzꞌejcual aꞌin re nak naru toxic saꞌ choxa chi cua̱nc riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Joꞌcan nak junelic nakaqꞌue kachꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Ka̱cuaꞌ usta cuanco arin saꞌ ruchichꞌochꞌ malaj saꞌ li Santil Choxa. Nakanau nak chikajunilo toxkacꞌut kib chiru li Cristo re nak aꞌan ta̱rakok a̱tin saꞌ kabe̱n. Ut li junju̱nk tixcꞌul lix kꞌajca̱munquil aꞌ yal chanru lix yehom xba̱nuhom nak xcuan saꞌ ruchichꞌochꞌ, ma us malaj incꞌaꞌ us quixba̱nu. Chocua̱nk chi sum a̱tin riqꞌuin li DiosJoꞌcan nak nakaxucua ru li Dios ut nakaqꞌue kachꞌo̱l chixchꞌolobanquil lix ya̱lal. Ut li Dios naxnau chi tzꞌakal nak ti̱c li kachꞌo̱l. Ut la̱in nacuaj nak te̱nau ajcuiꞌ la̱ex. Incꞌaꞌ yo̱quin chixyebal aꞌin e̱re re xnimobresinquil cuib. Yo̱quin ban chixqꞌuebal e̱naꞌleb re nak ta̱sahokꞌ e̱chꞌo̱l cuiqꞌuin ut re nak te̱nau xsumenquil li yo̱queb chixnimobresinquil rib riqꞌuin lix yehom xba̱nuhomeb ut incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue xcuanquil li ti̱quil chꞌo̱lej. Cuan nequeꞌyehoc nak incꞌaꞌ tuktu kajolom. Abanan li cꞌaꞌru nakaba̱nu, aꞌan re xqꞌuebal xlokꞌal li Dios. Cui la̱ex nequecꞌoxla nak tuktu kajolom, us, xban nak us chokꞌ e̱re la̱ex li cꞌaꞌru nakaba̱nu. Xban nak kꞌaxal nocoxra li Cristo, joꞌcan nak nakaqꞌue kachꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru. Nakanau chi tzꞌakal nak li Cristo quicam saꞌ kacꞌabaꞌ la̱o chikajunilo. Ut xban nak quicam aꞌan, chikajunilo camenako chic chiru li ma̱c. Quicam saꞌ kacꞌabaꞌ chikajunilo la̱o re nak incꞌaꞌ yoꞌyo̱ko yal chi joꞌcan chixba̱nunquil li cꞌaꞌru nakaj kajunes kib. Yoꞌyo̱ko ban re nak takaba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Cristo li quicam ut quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ kacꞌabaꞌ la̱o. Incꞌaꞌ chic nakaqꞌue retal chanru nak cuanqueb li junju̱nk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Anakcuan la̱o chic aj pa̱banel ut jalan chic li kanaꞌleb. Junxil nak toj ma̱jiꞌ nocopa̱ban incꞌaꞌ xkaqꞌue xcuanquil li Cristo xban nak xkacꞌoxla nak yal cui̱nk. Abanan anakcuan nakanau chic lix ya̱lal. Joꞌcan ut cui junak xpa̱b li Cristo, acꞌobresinbil aꞌan. Lix yuꞌam quicuan junxil xnumeꞌ ut anakcuan acꞌ chic lix yuꞌam. Chixjunil aꞌin xkama̱tani riqꞌuin li Dios ut aꞌan ajcuiꞌ li quicꞌamoc ke saꞌ usilal riqꞌuin saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Ut aꞌan ajcuiꞌ li quixakaban ke chixchꞌolobanquil xya̱lal li colba-ib re nak cuan li teꞌpa̱ba̱nk ut teꞌcua̱nk saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Aꞌan aꞌin li yo̱quin chixyebal: Li Dios coxcꞌam cuiꞌchic saꞌ usilal riqꞌuin saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo. Ut incꞌaꞌ chic naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l li kama̱c. Li Dios quixkꞌaxtesi ke li cꞌanjel aꞌin re nak takachꞌolob xya̱lal re nak li ani teꞌpa̱ba̱nk teꞌcꞌamekꞌ saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Joꞌcan ut nak la̱o taklanbilo saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Li Dios naxtoꞌoni lix tzꞌu̱mal ke re nak ta̱a̱tinak e̱riqꞌuin. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo nakatzꞌa̱ma che̱ru nak checꞌamak e̱rib saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Li Jesucristo ma̱ jun sut quima̱cob. Abanan li Dios quixqꞌue li kama̱c saꞌ xbe̱n li Cristo re nak saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan, la̱o takatau lix ti̱quilal kachꞌo̱l li naxqꞌue li Dios. La̱o aj cꞌanjelo chiru li Dios ut aꞌan natenkꞌan ke chixchꞌolobanquil lix ya̱lal che̱ru. La̱ex li ac xecꞌul li rusilal li Dios. Nintzꞌa̱ma che̱ru nak incꞌaꞌ te̱canab chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Cheqꞌuehak ban xcuanquil. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Nak xcuulac xkꞌehil, xaya̱ba incꞌabaꞌ ut xatcuabi. Saꞌ xkꞌehil xcꞌulbal li colba-ib, xatintenkꞌa, chan li Dios. ()Joꞌcan nak la̱in ninye e̱re nak anakcuan xkꞌehil xcꞌulbal li rusilal li Dios. Anakcuan ajcuiꞌ naru texcolekꞌ. La̱o incꞌaꞌ nakaj xba̱nunquil li cꞌaꞌak re ru li ta̱ramok re chiruheb li ani teꞌraj pa̱ba̱nc re nak ma̱ ani ta̱cuechꞌok rix li cꞌanjel li yo̱co chixba̱nunquil. Chixjunil li nakaba̱nu, aꞌan nacꞌutuc re nak la̱o aj cꞌanjelo chiru li Dios. Nakacuy xnumsinquil chixjunil li raylal, li rahobtesi̱c ut li rahil chꞌo̱lejil li nakacꞌul. Xosaqꞌueꞌ, xoqꞌueheꞌ saꞌ tzꞌalam, xeꞌxtu̱b rib saꞌ kabe̱n re kacamsinquil, xkatacuasi kib chi cꞌanjelac, xoyoꞌlec, ut xkacuy kasaꞌ xban nak ma̱cꞌaꞌ katzacae̱mk. Riqꞌuin aꞌin nequenau nak la̱o aj cꞌanjelo chiru li Dios. Saꞌ ti̱quilal yo̱co chixba̱nunquil. Nakanau lix ya̱lal. Nabal li raylal nakacuy ut cuanco saꞌ usilal. Li Santil Musikꞌej cuan kiqꞌuin ut chi anchal kachꞌo̱l nocorahoc. Nakachꞌolob lix ya̱lal che̱ru. Chixjunil li nakaba̱nu, nakaba̱nu riqꞌuin lix cuanquil li Dios. Junak li soldado cuan xchꞌi̱chꞌ re pletic saꞌ lix nim ukꞌ ut cuan xchꞌi̱chꞌ saꞌ lix tzꞌe re xcolbal rib. Ut li kachꞌi̱chꞌ la̱o, aꞌan xti̱quilal li kachꞌo̱l. Cuan li nequeꞌxqꞌue kalokꞌal ut cuan ajcuiꞌ li nequeꞌxsach kacuanquil. Cuan li nequeꞌhoboc ke ut cuan ajcuiꞌ li nequeꞌoxlokꞌin ke. Ut cuan ajcuiꞌ li nequeꞌyehoc re nak la̱o aj balakꞌ. Abanan la̱o junelic nocoa̱tinac saꞌ xya̱lal. Cuan li nequeꞌxba̱nu joꞌ li incꞌaꞌ nequeꞌxnau ku, abanan chixjunileb nequeꞌxnau ku. Caꞌchꞌin chic ma̱ xocam, abanan toj yoꞌyo̱co. Kꞌaxal ra xkacꞌul abanan li Dios incꞌaꞌ nocoxcanab chi camsi̱c. Kꞌaxal ra cuanco, abanan junelic sa saꞌ kachꞌo̱l. Nebaꞌo, abanan nabal nequeꞌxcꞌul xbiomal nak nakachꞌolob chiruheb lix ya̱lal. Ma̱cꞌaꞌ cuan ke arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, abanan nakanau nak biomo xban nak cuan li rusilal li Dios kiqꞌuin. Ex herma̱n, la̱ex li cuanquex Corinto, nequexinra. Joꞌcan nak xinye e̱re chixjunil li cuan saꞌ inchꞌo̱l. La̱in nequexinra la̱ex, abanan la̱ex nacꞌutun che̱ru nak incꞌaꞌ niquine̱ra. Yo̱quin chi a̱tinac e̱riqꞌuin joꞌ nak naa̱tinac junak li yucuaꞌbej riqꞌuin li ralal xcꞌajol. Nintzꞌa̱ma che̱ru nak tine̱ra joꞌ nak nequexinra la̱in. Me̱lokꞌoni chic li yi̱banbil diosMe̱junaji e̱rib riqꞌuineb li toj ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban. ¿Ma naru ta biꞌ ta̱cua̱nk saꞌ comonil li ti̱quilal riqꞌuin li ma̱usilal? ¿Ma naru ta biꞌ ta̱cua̱nk chi sum a̱tin li santilal riqꞌuin li ma̱c? ¿Ma naru ta biꞌ ta̱cua̱nk chi sum a̱tin li Cristo riqꞌuin laj tza? ¿Ma naru ta biꞌ teꞌcua̱nk chi sum a̱tin laj pa̱banel riqꞌuineb li toj ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban? ¿Ma xcꞌulubeb ta biꞌ li yi̱banbil dios nak teꞌcua̱nk saꞌ rochoch li yoꞌyo̱quil Dios? Ma̱min ta̱ru̱k. La̱in ninye e̱re nak la̱o aj pa̱banelo, la̱o li rochoch li yoꞌyo̱quil Dios. Li Dios, aꞌan li quixye chi joꞌcaꞌin:La̱in tincua̱nk riqꞌuineb ut tincuochbeniheb. La̱inak lix Dioseb aꞌan, ut aꞌanakeb li cualal incꞌajol, chan. () Ut li Ka̱cuaꞌ quixye cuiꞌchic chi joꞌcaꞌin:Joꞌcan utan chex-e̱lk saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌxlokꞌoni li yi̱banbil dios. Me̱ba̱nu chic li nequeꞌxba̱nu li jun chꞌol chic nak nequeꞌxlokꞌoni li yi̱banbil dios. Checanabak chi junaj cua ut la̱in texincꞌul chi sa saꞌ inchꞌo̱l. Ut la̱inak chic le̱ Yucuaꞌ ut la̱exak chic li cualal incꞌajol, chan li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil. () Joꞌcan ut ex inherma̱n, chixjunil aꞌin yechiꞌinbil ke la̱o. Joꞌcan nak chikacanabak chixjunil li ma̱usilal li namuxuc ru li katibel ut li ka̱m. Xban nak nakaxucua ru li Dios chikaqꞌue kachꞌo̱l chi cua̱nc saꞌ santilal. Laj Pablo quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l nak queꞌxjal xcꞌaꞌuxeb laj CorintoNintzꞌa̱ma che̱ru nak choe̱ra. Ma̱cꞌaꞌ xkaba̱nu e̱re. Ma̱ ani xkaba̱nu raylal re ut ma̱ ani xkapoꞌ xchꞌo̱l ut ma̱ ani xkabalakꞌi. Incꞌaꞌ xinye aꞌin re e̱kꞌusbal. Ac xinye e̱re nak junelic nequexinra. Junelic cua̱nkex saꞌ inchꞌo̱l nak yoꞌyo̱kin ut chalen toj saꞌ lin camic. Cau inchꞌo̱l e̱riqꞌuin ut nasahoꞌ inchꞌo̱l xyebal e̱resilal. Cꞌojcꞌo inchꞌo̱l e̱ban. Usta yo̱quin chixcꞌulbal li raylal, abanan kꞌaxal sa saꞌ inchꞌo̱l. Chalen kacꞌulunic arin Macedonia ma̱ bar naru nocohilan. Yalak bar nocorahobtesi̱c ut nequeꞌraj pletic kiqꞌuin. Ut yo̱ ajcuiꞌ kacꞌaꞌux che̱rix la̱ex. Abanan li Dios naxcꞌojob xchꞌo̱leb li raheb saꞌ xchꞌo̱l. Ut aꞌan quixqꞌue xcacuilal kachꞌo̱l riqꞌuin lix cꞌulunic laj Tito. Moco caꞌaj cuiꞌ ta riqꞌuin xcꞌulunic laj Tito nak quisahoꞌ inchꞌo̱l. Riqꞌuin ban ajcuiꞌ rabinquil nak laj Tito sa saꞌ xchꞌo̱l e̱riqꞌuin. Quixserakꞌi ke nak la̱ex te̱raj rilbal cuu ut quixye cue nak xyotꞌeꞌ e̱chꞌo̱l nak xrahoꞌ inchꞌo̱l e̱ban. Ut quixye ajcuiꞌ cue nak niquine̱cꞌoxla. Kꞌaxal cuiꞌchic quisahoꞌ inchꞌo̱l chirabinquil aꞌan. Usta xrahoꞌ inchꞌo̱l junxil nak xrahoꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex xban li hu quintakla e̱riqꞌuin, abanan incꞌaꞌ nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l nak quintakla xban nak ninnau nak junpa̱t ajcuiꞌ xrahoꞌ e̱chꞌo̱l xban. Anakcuan nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l. Moco xban ta nak xrahoꞌ e̱chꞌo̱l inban. Riqꞌuin ban nak xyotꞌeꞌ e̱chꞌo̱l ut xejal e̱cꞌaꞌux. Xecuy li raylal aꞌan joꞌ naraj li Dios. Anakcuan nequetau ru nak moco ra ta xkaba̱nu e̱re. Cui junak narahoꞌ xchꞌo̱l xban li incꞌaꞌ us naxba̱nu, li jun aꞌan naxtau lix colbal xban nak nayotꞌeꞌ xchꞌo̱l ut naxjal xcꞌaꞌux joꞌ naraj li Dios. Ut ma̱ ani narahoꞌ xchꞌo̱l xban li colba-ib. Abanan cui junak narahoꞌ xchꞌo̱l xban li incꞌaꞌ us naxba̱nu ut incꞌaꞌ nayotꞌeꞌ xchꞌo̱l, li jun aꞌan incꞌaꞌ naxtau li colba-ib. Qꞌuehomak retal chanru nak xextenkꞌa̱c xban nak xecuy li raylal joꞌ naraj li Dios. Quixqꞌue xcacuil e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Anakcuan nequeraj rilbal cuu ut nequeraj xpatzꞌbal xcuybal le̱ ma̱c. Nachal chic e̱joskꞌil ut e̱xiu xban li incꞌaꞌ us li nequeꞌxba̱nu li cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk. Nequeraj nak laj ma̱c teꞌxtoj rix lix ma̱queb. Riqꞌuin chixjunil aꞌin nacꞌutun nak la̱ex ma̱cꞌaꞌ e̱ma̱c riqꞌuin li cꞌaꞌru quicꞌulman. Joꞌcan ut nak xintzꞌi̱ba li hu aꞌan incꞌaꞌ xinba̱nu saꞌ xcꞌabaꞌ li quiba̱nun ma̱usilal chi moco saꞌ xcꞌabaꞌ li quicꞌuluc raylal. Xinba̱nu ban re nak chicꞌutu̱nk chiru li Dios nak cꞌojcꞌo e̱chꞌo̱l cuiqꞌuin. Xban nak xeba̱nu li cꞌaꞌru xinye e̱re, quicꞌojla lin chꞌo̱l. Ut kꞌaxal cuiꞌchic nasahoꞌ lin chꞌo̱l riqꞌuin lix sahil xchꞌo̱l laj Tito e̱riqꞌuin la̱ex nak xeqꞌue xcacuilal xchꞌo̱l. Nequenau nak junelic ninye e̱re lix ya̱lal. Ut incꞌaꞌ xincꞌut inxuta̱n nak xinye re laj Tito nak la̱ex cha̱bilex xban nak x-el ajcuiꞌ chi ya̱l li cꞌaꞌru xinye re laj Tito nak xecꞌut le̱ cha̱bilal chiru. Ut laj Tito kꞌaxal cuiꞌchic nequexra nak najulticoꞌ re chanru nak xecꞌul aꞌan saꞌ xya̱lal ut xeqꞌue xcuanquil nak xeba̱nu li cꞌaꞌru quixye e̱re. Nacꞌojla inchꞌo̱l riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeba̱nu ut sa inchꞌo̱l e̱riqꞌuin. Chosihi̱nk chi sa saꞌ kachꞌo̱lAnakcuan, ex inherma̱n, nacuaj nak tinserakꞌi e̱re chanru nak li Dios riqꞌuin xnimal ruxta̱n yo̱ chixtenkꞌanquileb laj pa̱banel li cuanqueb Macedonia chixba̱nunquil li usilal. Quiyaleꞌ rix lix pa̱ba̱leb xban li qꞌuila raylal xeꞌxcꞌul. Abanan numtajenak lix sahil xchꞌo̱leb. Usta kꞌaxal nebaꞌeb, abanan chanchan biomeb xban nak nabal xeꞌxsi re xtenkꞌanquileb li rech aj pa̱banelil. La̱in ninnau nak queꞌxqꞌue li joꞌ qꞌuial queꞌru xqꞌuebal ut toj queꞌxqꞌue cuiꞌchic xtzꞌakob chi anchaleb xchꞌo̱l. Qui-ala saꞌ xchꞌo̱leb tenkꞌa̱nc. Ut queꞌxye ke nak chi anchaleb xchꞌo̱l queꞌraj xtenkꞌanquileb li rech aj pa̱banelil li cuanqueb Jerusalén. Incꞌaꞌ xkacꞌoxla nak nabal ta teꞌxqꞌue. Queꞌxkꞌaxtesi rib chiru li Dios ut queꞌxyechiꞌi ajcuiꞌ rib chikatenkꞌanquil joꞌ naraj li Dios. Joꞌcan nak xkatzꞌa̱ma chiru laj Tito nak ta̱xic cuiꞌchic e̱riqꞌuin re nak textenkꞌa xchoybal li cꞌanjel xetiquib xban xcha̱bilal e̱chꞌo̱l. Aꞌan ajcuiꞌ li quitiquiban re xxocbal li mayej aꞌin. La̱ex cau e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Nequenau lix ya̱lal ut nequenau xchꞌolobanquil li ya̱l. Nequeqꞌue e̱chꞌo̱l chi cꞌanjelac joꞌ naraj li Dios, ut nocoe̱ra. Joꞌcan nak nakatzꞌa̱ma che̱ru nak cheqꞌue le̱ mayej chi anchal e̱chꞌo̱l. La̱in incꞌaꞌ yo̱quin xminbal e̱ru. Yo̱quin ban chixyebal e̱re chanru nak eb laj Macedonia nequeꞌxqꞌue xmayej chi anchaleb xchꞌo̱l ut nacuaj ajcuiꞌ xnaubal ma chi anchal e̱chꞌo̱l nequexrahoc la̱ex. La̱ex ac nequenau nak kꞌaxal nim li rusilal li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Aꞌan quixcanab chak lix biomal saꞌ choxa ut quicuan saꞌ nebaꞌil arin saꞌ ruchichꞌochꞌ yal e̱ban la̱ex. Quixba̱nu chi joꞌcaꞌin yal re nak la̱ex te̱cꞌul li biomal li naxqꞌue li Dios. Nacuaj xyebal e̱re cꞌaꞌru nincꞌoxla chirix le̱ mayej. Us cui te̱choy xba̱nunquil li xetiquib jun haber. La̱ex li xbe̱n li queye nak textenkꞌa̱nk. Ut la̱ex ajcuiꞌ li xbe̱n li quetiquib xba̱nunquil. Joꞌcan nak us cui te̱choy xba̱nunquil li xetiquib junxil. Chi anchal e̱chꞌo̱l xetiquib tenkꞌa̱nc. Anakcuan te̱qꞌue li joꞌ nimal joꞌ chꞌinal naxqꞌue rib che̱ru. Li ani na-ala saꞌ xchꞌo̱l xqꞌuebal xmayej, li Dios naxcꞌul lix mayej aꞌ yal joꞌ nimal cuan chiru. Li Dios incꞌaꞌ naxpatzꞌ li ma̱cꞌaꞌ chiru. Incꞌaꞌ yo̱quin chixyebal aꞌin re nak li jun chꞌol teꞌtenkꞌa̱k chi nabal ut la̱ex texcana̱k chi ma̱cꞌaꞌ chic cuan e̱re. Nacuaj ban nak cua̱nk e̱re la̱ex ut cua̱nk ajcuiꞌ reheb li jun chꞌol chic re nak ma̱ ani ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ cuan re. Anakcuan riqꞌuin li joꞌ qꞌuial cuan e̱re, chetenkꞌaheb li ma̱cꞌaꞌ cuan reheb. Ma̱re saꞌ jun cutan ma̱cꞌaꞌ cua̱nk e̱re la̱ex ut aꞌan eb chic teꞌtenkꞌa̱nk e̱re riqꞌuin li joꞌ qꞌuial cuan reheb aꞌan. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu chirix li maná li quixqꞌue li Dios:Li ani quixxoc nabal, ma̱cꞌaꞌ qui-elaꞌan chiru. Ut li ani caꞌchꞌin quixxoc, quitzꞌakloc ajcuiꞌ chiru. () Laj Tito quitakla̱c chixtenkꞌanquileb laj CorintoNinbantioxi chiru li Dios xban nak laj Tito naxqꞌue xchꞌo̱l che̱tenkꞌanquil joꞌ nak ninqꞌue inchꞌo̱l la̱in. Quintzꞌa̱ma chiru laj Tito nak ta̱xic e̱riqꞌuin ut quixcꞌul xchꞌo̱l. Toj ma̱jiꞌ ajcuiꞌ nintzꞌa̱ma chiru nak aꞌan ac x-ala saꞌ xchꞌo̱l nak ta̱xic e̱riqꞌuin. Yo̱co chixtaklanquil jun chic li herma̱n e̱riqꞌuin rochben laj Tito. Aꞌan naꞌno ru xbaneb chixjunileb laj pa̱banel yalak bar xban nak cha̱bil li cꞌanjel naxba̱nu re xchꞌolobanquil lix ya̱lal li colba-ib. Aꞌan li quixakaba̱c xbaneb laj pa̱banel re ta̱xic chikix nak toxic chixcanabanquil li ma̱tan aꞌin. Li ma̱tan aꞌin, aꞌan re xqꞌuebal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ ut re nak teꞌxnau li kech aj pa̱banelil nak nakaj xtenkꞌanquileb. Yo̱co chixba̱nunquil li cꞌanjel aꞌin chi us re nak ma̱ ani ta̱cuechꞌok rix li kacꞌanjel nak toxic chixcanabanquil li nimla ma̱tan aꞌin. Nakaqꞌue kachꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru us; moco caꞌaj cuiꞌ ta chiru li Dios. Chiruheb aj ban cuiꞌ li cui̱nk. Ut yo̱co chixtaklanquil jun chic li kaherma̱n chirixeb. Qꞌuila cua xkaqꞌue retal nak naxqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌak re ru re xtenkꞌanquil li rech aj pa̱banelil. Xban nak aꞌan cau xchꞌo̱l e̱riqꞌuin, joꞌcan nak sa xchꞌo̱l chi xic e̱riqꞌuin. Cui ani teꞌpatzꞌok chirix laj Tito, te̱ye reheb nak aꞌan cuech aj cꞌanjelil. Cuochben che̱tenkꞌanquil. Ut eb li cuib chic chi herma̱n, aꞌan taklanbileb xbaneb laj pa̱banel. Xban nak ti̱queb xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l, nequeꞌxqꞌue xlokꞌal li Cristo. Nak teꞌcuulak e̱riqꞌuin checꞌulakeb saꞌ xya̱lal. Checꞌut chiruheb nak nequera le̱ rech aj pa̱banelil. Chi joꞌcan yalak bar ta̱qꞌuehekꞌ retal nak ya̱l li cha̱bil esil li xinye che̱rix. Incꞌaꞌ tento tintzꞌi̱bak e̱riqꞌuin chirix li ma̱tan li te̱takla riqꞌuineb laj pa̱banel aran Jerusalén. Ninnau nak chi anchal e̱chꞌo̱l nequeraj xtenkꞌanquileb. Ut xinye e̱resilal reheb laj Macedonia. Xinye chi joꞌcaꞌin: Laj pa̱banel li cuanqueb Acaya chalen jun haber qui-ala saꞌ xchꞌo̱leb xtenkꞌanquileb li rech aj pa̱banelil, chanquin reheb. Ut xban nak la̱ex yo̱quex chixqꞌuebal e̱chꞌo̱l chi tenkꞌa̱nc eb aꞌan teꞌraj ajcuiꞌ tenkꞌa̱nc. Ut yo̱quin chixtaklanquileb li herma̱n aꞌin e̱riqꞌuin re nak textenkꞌa chixcauresinquil le̱ mayej re nak ta̱e̱lk chi ya̱l li cꞌaꞌru xinye che̱rix. Cui ma̱jiꞌ cauresinbil le̱ mayej nak tincuulak cuochbeneb li herma̱n aj Macedonia, te̱cꞌut inxuta̱n la̱in xban nak ac xinserakꞌi reheb nak cauresinbil le̱ mayej ut te̱cꞌut ajcuiꞌ e̱xuta̱n la̱ex. Joꞌcan nak xincꞌoxla nak us xtaklanquileb li herma̱n xbe̱n cua nak toj ma̱jiꞌ ninxic la̱in. Textenkꞌa xcauresinquil li mayej li xeyechiꞌi. Ut nak tincuulak, ac xocbilak e̱ban, re nak ta̱cꞌutu̱nk nak moco minbil ta e̱ru chixqꞌuebal. Xeqꞌue ban xban nak nequeraj xba̱nunquil. Cheqꞌuehak retal li naꞌleb aꞌin: li ani caꞌchꞌin narau, caꞌchꞌin ajcuiꞌ li tixkꞌol. Ut li ani nabal narau, nabal ajcuiꞌ tixkꞌol. Li junju̱nk tixqꞌue li joꞌ qꞌuial ta̱ala̱k saꞌ xchꞌo̱l xqꞌuebal. Incꞌaꞌ tixqꞌue chi ra saꞌ xchꞌo̱l, chi moco minbilak ta ru xban nak li Ka̱cuaꞌ naxra li ani naxqꞌue chi sa saꞌ xchꞌo̱l. Nim xcuanquil li Dios. Ut aꞌan tixqꞌue e̱re chixjunil re nak junelic ta̱tzꞌaklok e̱re li cꞌaꞌak re ru nacꞌanjelac e̱re ut re ajcuiꞌ nak ta̱ru̱k textenkꞌa̱nk riqꞌuin chixjunil li cha̱bil cꞌanjel. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Li ani naxtenkꞌa li nebaꞌ chi anchal xchꞌo̱l, lix cha̱bilal aꞌan cuan chi junelic. () Li Dios junelic naxqꞌue li iyaj re laj acuinel ut naxqꞌue li kacua. Ut aꞌan tixqꞌue ajcuiꞌ li cꞌaꞌru ta̱cꞌanjelak ke. Ut tixqꞌue re̱kaj ut tixtambresi aꞌ yal chanru nocosihin. Li Dios junelic naxqꞌue chi nabal li cꞌaꞌru e̱re re nak ta̱ru̱k te̱tenkꞌaheb chi anchal e̱chꞌo̱l li ma̱cꞌaꞌ cuanqueb re. Ut nabaleb ajcuiꞌ li teꞌbantioxi̱nk chiru li Dios riqꞌuin li ma̱tan li xetakla chikix. Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ xtenkꞌanquileb li herma̱n yo̱quex nak nequeba̱nu li usilal aꞌin. Yo̱quex ban ajcuiꞌ xqꞌuebal xlokꞌal li Dios xban nak eb li herma̱n nequeꞌbantioxin chiru li Dios e̱ban la̱ex. Ut nequeꞌxqꞌue ajcuiꞌ xlokꞌal li Dios xban nak cau e̱chꞌo̱l la̱ex saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Moco caꞌaj cuiꞌ ta riqꞌuin nak nequeye nak nequexpa̱ban nak nacꞌutun le̱ pa̱ba̱l. Nacꞌutun ban ajcuiꞌ xban nak nequeqꞌue e̱chꞌo̱l chixtenkꞌanquileb li ma̱cꞌaꞌ cuanqueb re. Ut chi joꞌcan nequetenkꞌa chixjunileb laj pa̱banel. Teꞌxqꞌue retal nak lix nimal rusilal li Dios cuan e̱riqꞌuin. Joꞌcan nak la̱ex raro̱quex xbaneb li herma̱n ut teꞌtijok che̱rix. Bantiox re li Dios nak quixqꞌue ke li ma̱tan li kꞌaxal numtajenak xlokꞌal. Ut li ma̱tan aꞌin, aꞌan li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Laj Pablo naxchꞌolob xya̱lal lix cuanquil qꞌuebil re xban li DiosAnakcuan cuan cꞌaꞌak re ru nacuaj xyebal e̱re chirixeb li nequeꞌa̱tinac chicuix. Cuan li nequeꞌyehoc chi joꞌcaꞌin: Laj Pablo tu̱lan nak cuan e̱riqꞌuin; abanan nak ma̱ ani saꞌ e̱ya̱nk jalan chic lix naꞌleb ut nak natzꞌi̱bac chak e̱riqꞌuin, kꞌaxal cau naa̱tinac, chanqueb chicuix. Ut la̱in nintzꞌa̱ma che̱ru nak chexcꞌoxlak bayak chirix li Jesucristo. Aꞌan tu̱lan ut kꞌun xchꞌo̱l. Joꞌcan nak incꞌaꞌ nacuaj a̱tinac chi cau. Usan cui nak tincuulak e̱riqꞌuin incꞌaꞌ tento nak toj tina̱tinak e̱riqꞌuin chi cau. La̱in naru ajcuiꞌ nequebinsume li nequeꞌa̱tinac chicuix ut nequeꞌxye nak li cꞌaꞌru yo̱quin chixba̱nunquil, aꞌan yal xnaꞌleb cui̱nk. Ya̱l nak cui̱nko. Abanan incꞌaꞌ yo̱co chi pletic joꞌ nequeꞌxba̱nu li kech cui̱nkilal arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Riqꞌuin ban li ma̱usilal yo̱co chi pletic. Ut li kacꞌanjeleba̱l re pletic riqꞌuin li ma̱usilal ma̱cuaꞌ joꞌ li cꞌanjeleba̱l re ruchichꞌochꞌ. Re ban li Dios ut kꞌaxal nim xcuanquil re xsachbal chixjunil lix cꞌanjel li ma̱usilal. Nakasach xcuanquileb li nequeꞌcuechꞌin rix lix cꞌanjel li Dios. Ut nakasach ajcuiꞌ xcuanquil chixjunil lix yehom xba̱nuhom li cui̱nk li naramoc re chiruheb li kas ki̱tzꞌin li rusilal li Dios. Nakacanab saꞌ rukꞌ li Dios lix naꞌlebeb aꞌan re nak chijala̱k lix naꞌlebeb xban li Cristo ut teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan. Ninnau nak tincuulak e̱riqꞌuin naru tinkꞌuseb li toj yo̱queb chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Abanan incꞌaꞌ nacuaj texinkꞌus la̱ex. Nacuaj ban nak te̱jal le̱ cꞌaꞌux ut te̱ba̱nu li naraj li Dios. La̱ex nequeqꞌue retal caꞌaj cuiꞌ li cꞌaꞌru na-ilman ru ut incꞌaꞌ nequexcꞌoxlac chirix li cꞌaꞌru cuan saꞌ li ra̱meb li junju̱nk. ¿Ma cuan junak saꞌ e̱ya̱nk naxye nak aꞌan aj cꞌanjel chiru li Cristo? Cui cuan, us ajcuiꞌ. Abanan tento nak tixqꞌue retal nak joꞌcan ajcuiꞌ la̱o aj cꞌanjelo chiru li Cristo. Ma̱re nequecꞌoxla nak yo̱quin chixnimobresinquil cuib riqꞌuin lin cꞌanjel. Abanan lin cꞌanjel qꞌuebil cue xban li Ka̱cuaꞌ re nak texintenkꞌa. Ma̱cuaꞌ re e̱sachbal. Incꞌaꞌ nincꞌoxlac riqꞌuin li cꞌaꞌru ninba̱nu xban nak li Dios xqꞌue incuanquil chixba̱nunquil. Incꞌaꞌ nacuaj nak te̱cꞌoxla nak yal re xqꞌuebal e̱xiu nak nintzꞌi̱bac e̱riqꞌuin. Cuan li nequeꞌa̱tinac chicuix ut nequeꞌxye chi joꞌcaꞌin: “Laj Pablo naxtzꞌi̱ba lix hu riqꞌuin cacuil a̱tin re nak toxucuak xban. Abanan nak cuan saꞌ kaya̱nk, yo̱ xxiu ut ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li cꞌaꞌru naxye,” chanqueb chicuix. Li nequeꞌa̱tinac chi joꞌcan cheꞌxqꞌuehak retal nak cau xina̱tinac nak xintzꞌi̱ba li hu aꞌin e̱riqꞌuin. Ut joꞌcan ajcuiꞌ tinba̱nu nak tincuulak e̱riqꞌuin. Incꞌaꞌ nakaj xba̱nunquil joꞌ nequeꞌxba̱nu li nequeꞌxnimobresi rib riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu. Ma̱cꞌaꞌ xnaꞌlebeb. Nequeꞌxnimobresi rib riqꞌuin lix naꞌlebeb xjuneseb rib. La̱o incꞌaꞌ nakanimobresi kib riqꞌuin li moco qꞌuebil ta ke xba̱nunquil. Li cꞌaꞌru nocoa̱tinac chirix, aꞌan li cꞌanjel qꞌuebil ke xban li Dios re tocꞌanjelak ajcuiꞌ e̱riqꞌuin la̱ex aj Corinto. La̱in li xbe̱n quincuulac e̱riqꞌuin chixchꞌolobanquil resil li colba-ib saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Ut incꞌaꞌ xinba̱nu li ma̱cuaꞌ cue xba̱nunquil. Tenebanbil saꞌ inbe̱n xban li Dios xyebal resil li colba-ib e̱re. Incꞌaꞌ ninnimobresi cuib riqꞌuin li cꞌanjel li nequeꞌxba̱nu li jun chꞌol chic. La̱in nacuaj raj nak texqꞌui̱k saꞌ le̱ pa̱ba̱l re nak tine̱tenkꞌa chixyebal resil li colba-ib yalak bar. Abanan incꞌaꞌ tinxic bar moco qꞌuebil ta cue re tinxic. Nacuaj xic saꞌ jalan naꞌajej chixchꞌolobanquil xya̱lal li colba-ib bar toj ma̱jiꞌ xrabiomeb resil li colba-ib. Incꞌaꞌ nacuaj xnimobresinquil cuib riqꞌuin li cꞌanjel ac tiquibanbil xban jalan chic aj cꞌanjel. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu: Incꞌaꞌ takanimobresi kib. Chikanimobresihak ban xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ. Cuan li nequeꞌxye ribeb nak cha̱bileb. Abanan ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li nequeꞌxye. Aꞌ li kꞌaxal lokꞌ, aꞌan nak li Dios tixye nak li jun aꞌan cha̱bil. Laj Pablo naxchꞌolob xya̱lal chirixeb li nequeꞌxqꞌue rib chokꞌ apóstolUsan cui tine̱cuy chic caꞌchꞌinak usta to̱ntil a̱tin che̱ru la̱ex li cꞌaꞌru tinye ut cherabihak li cꞌaꞌru tinye e̱re. La̱in kꞌaxal nequexincꞌoxla joꞌ nak li Dios nequexcꞌoxla. Ut nacuaj nak caꞌaj cuiꞌ li Cristo te̱ta̱ke. Joꞌ nak li yucuaꞌbej naxkꞌaxtesi lix rabin chi sumla̱c riqꞌuin jun chi cui̱nk, joꞌcan ajcuiꞌ nak xexinkꞌaxtesi riqꞌuin li Cristo. Aꞌan joꞌ li be̱lomej. Abanan yo̱quin chi cꞌoxlac che̱rix xban nak ninnau chanru nak quibalakꞌi̱c lix Eva xban li cꞌantiꞌ. Ma̱re anchal texbalakꞌi̱k la̱ex ut ma̱re incꞌaꞌ chic te̱pa̱b li Cristo chi anchal e̱chꞌo̱l ut ma̱re incꞌaꞌ chic te̱lokꞌoni. Nincꞌoxlac che̱rix xban nak cuan li nequeꞌcuulac saꞌ e̱ya̱nk ut nequeqꞌue e̱chꞌo̱l chirabinquil li cꞌaꞌru nequeꞌxye, usta jalan nequeꞌxcꞌut che̱ru chirix li Jesucristo. Ut nequepa̱b li cꞌaꞌru nequeꞌxye usta jalan nequeꞌxye chirix li Santil Musikꞌej. Ut naxcꞌul e̱chꞌo̱l nak jalan nequeꞌxcꞌut che̱ru chirix li colba-ib li ac xepa̱b xbe̱n cua. Eb aꞌan nequeꞌxye nak apostoleb ut nequeꞌxnimobresi rib ut nequeꞌxye nak kꞌaxal cha̱bileb. ¿Ma cubenak ta biꞌ incuanquil la̱in chiruheb aꞌan? Ma̱re incꞌaꞌ ninnau a̱tinac chi cha̱bil, abanan ninnau chi tzꞌakal lix ya̱lal li ra̱tin li Dios. Ut junelic nincꞌut che̱ru chi tzꞌakal lix ya̱lal. La̱in xinchꞌolob che̱ru lix ya̱lal li ra̱tin li Dios ut ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru xexinchꞌiꞌchꞌiꞌi cuiꞌ. Yal chi ma̱tan xinchꞌolob lix ya̱lal li colba-ib che̱ru ut xincubsi incuanquil re nak texcolekꞌ. ¿Ma ra ta biꞌ xinba̱nu e̱re? Cuan nak xincꞌul intenkꞌanquil re xnumsinquil li cutan riqꞌuin li kech aj pa̱banelil li cuanqueb saꞌ jalan tenamit. Joꞌcan nak xru xincꞌanjelac e̱riqꞌuin la̱ex. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ us li xinba̱nu? Nak quincuan chak e̱riqꞌuin, cuan nak ma̱cꞌaꞌ cuan cue. Abanan incꞌaꞌ xexinchꞌiꞌchꞌiꞌi riqꞌuin intzacae̱mk. Nak queꞌcuulac li herma̱n aj Macedonia, aꞌan eb queꞌqꞌuehoc intumin. Joꞌcan nak incꞌaꞌ quinqꞌue saꞌ e̱be̱n xqꞌuebal intzacae̱mk chi moco tinqꞌue saꞌ e̱be̱n anakcuan. Xban nak li Cristo cuan cuiqꞌuin, joꞌcan nak ninye li ya̱l ut saꞌ chixjunil li naꞌajej Acaya, chixjunileb teꞌnaꞌok re nak incꞌaꞌ xinqꞌue saꞌ e̱be̱n intenkꞌanquil. ¿Cꞌaꞌru xya̱lal aꞌin? ¿Ma naraj ta biꞌ naxye nak incꞌaꞌ nequexinra? Li Dios naxnau nak nequexinra. Ut incꞌaꞌ tincanab xba̱nunquil li yo̱quin chixba̱nunquil xban nak cuan li nequeꞌxye nak juntakꞌe̱t lix cꞌanjeleb riqꞌuin lin cꞌanjel la̱in. Incꞌaꞌ tincanab cꞌanjelac chi ma̱tan xban nak incꞌaꞌ nacuaj nak teꞌxjuntakꞌe̱ta ribeb cuiqꞌuin. Eb li cui̱nk aꞌin nequeꞌxqꞌue rib chokꞌ apóstol. Abanan ma̱cuaꞌ li Cristo quiqꞌuehoc reheb chokꞌ apóstol. Eb aꞌan aj balakꞌ ut junes balakꞌi̱nc nequeꞌxba̱nu. Misach e̱chꞌo̱l chirabinquil aꞌan. Joꞌcan ajcuiꞌ naxba̱nu laj tza. Cuan nak naxcꞌutbesi rib joꞌ ángel ut chanchan naxcutanobresi li kanaꞌleb. Chi moco chisachk e̱chꞌo̱l chirabinquil nak eb laj cꞌanjel chiru laj tza nequeꞌxcꞌutbesi rib joꞌ aj cꞌanjel saꞌ ti̱quilal. Abanan ta̱cuulak xkꞌehil nak teꞌxtoj rix lix ma̱usilaleb. Li raylal quixcꞌul laj Pablo saꞌ xcꞌabaꞌ lix cꞌanjelJun sut chic tinye e̱re nak cherabihak li cꞌaꞌru tinye. Ma̱ jun taxak e̱re tixcꞌoxla nak ma̱cꞌaꞌ innaꞌleb. Abanan cui nequecꞌoxla nak ma̱cꞌaꞌ innaꞌleb, cherabi li cua̱tin joꞌ nak nequex-abin chiruheb li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ raj ta̱ru̱k tina̱tinak chirix lin cuanquil la̱in? Li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal anakcuan moco qꞌuebil ta cue xban li Ka̱cuaꞌ. Abanan tinye xban nak la̱ex incꞌaꞌ nequetau xya̱lal. Yo̱quin chi a̱tinac anakcuan joꞌ nequeꞌxba̱nu li cui̱nk li nequeꞌxnimobresi rib. Nabaleb nequeꞌxnimobresi rib riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ raj ta̱ru̱k tinnimobresi ajcuiꞌ cuib la̱in? La̱ex cuan raj e̱naꞌleb nak nequerecꞌa e̱rib. Abanan nequeqꞌue e̱chꞌo̱l chirabinquil li cꞌaꞌru nequeꞌxye li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Cui nequexrahobtesi̱c yal nequecuy. Cui namakꞌeꞌ li cꞌaꞌru e̱re che̱ru, ma̱cꞌaꞌ nequeye. Cui nequexbalakꞌi̱c, yal nequecanab chi joꞌcan. Ut cui nequeꞌxkꞌetkꞌeti rib che̱ru, aꞌan chic li nacuulac che̱ru. Ut cui nasaqꞌueꞌ saꞌ xnakꞌ e̱ru, yal nequecuy. ¿Ma xuta̱nal ta biꞌ chokꞌ cue nak incꞌaꞌ naru ninba̱nu e̱re joꞌ nequeꞌxba̱nu eb aꞌan? Anakcuan tina̱tinak e̱riqꞌuin joꞌ nequeꞌxba̱nu li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb ut tinye e̱re aꞌin: Cui cuan li nequeꞌxnimobresi rib riqꞌuin lix yehom xba̱nuhom, ta̱ru̱k raj ajcuiꞌ tinnimobresi cuib la̱in. Nequeꞌxnimobresi rib xban nak aꞌan eb aj hebreo. La̱in ajcuiꞌ aj hebreo la̱in. Nequeꞌxnimobresi rib xban nak aꞌaneb aj Israel. Ut la̱in ajcuiꞌ aj Israel la̱in. Nequeꞌxnimobresi rib xban nak aꞌaneb ralal xcꞌajol laj Abraham ut joꞌcan ajcuiꞌ la̱in. La̱in ajcuiꞌ ralal xcꞌajol laj Abraham. Tinnimobresi caꞌchꞌinak cuib anakcuan ut tina̱tinak joꞌ nequeꞌxba̱nu li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Nequeꞌxye nak aj cꞌanjeleb chiru li Cristo. ¿Ma aꞌaneb ta biꞌ li kꞌaxal aj cꞌanjel chiru li Cristo chicuu la̱in? Incꞌaꞌ, xban nak la̱in tzꞌakalin x-apóstol li Jesucristo. Nabal li raylal nincꞌul saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo. Nintacuasi cuib chi cꞌanjelac. Nabal sut xinqꞌueheꞌ saꞌ tzꞌalam. Nabal sut xinsaqꞌueꞌ ut cuanqueb li nequeꞌraj incamsinquil. Eb laj judío quineꞌxqꞌue chi tzꞌu̱m. Jun chic ma̱ caꞌcꞌa̱l chi tzꞌu̱m nincꞌul chiru li jun sut. Ut o̱b sut quincꞌul chi joꞌcan. Oxib sut quinsaqꞌueꞌ riqꞌuin cheꞌ ut jun sut quineꞌxcuti chi pec. Oxib sut quijacheꞌ li jucub li cuanquin cuiꞌ nak yo̱quin chi xic jun pacꞌal li palau. Tzꞌakal jun cutan ut jun kꞌojyi̱n quincuan saꞌ li haꞌ saꞌ xyi li palau. Yalak bar ninxic xyebal resil li Cristo, xiu xiu cuanquin. Xiu xiu cuanquin nak ninnumeꞌ saꞌ eb li nimaꞌ. Xiu xiu cuanquin xbaneb laj e̱lkꞌ ut xbaneb li cuech tenamitil ut xbaneb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Xiu xiu cuanquin saꞌ eb li tenamit joꞌ ajcuiꞌ saꞌ li qꞌuicheꞌ. Xiu xiu cuanquin nak ninnumeꞌ saꞌ li palau. Xiu xiu cuanquin xbaneb li nequeꞌxqꞌue rib joꞌ aj pa̱banel. Cau nincꞌanjelac ut xincuy li raylal. Xincuy li yoꞌlec ut cuan nak ma̱cꞌaꞌ intzacae̱mk. Xincuy intzꞌocajic ut xincuy inchaki el. Xincuy li que chi incꞌaꞌ tzꞌakal li cuakꞌ. Cuan chic nabal li raylal xincꞌul. Ut chirix chixjunil aꞌan, kꞌaxal cuiꞌchic nincꞌoxlac cuulaj cuulaj chirixeb chixjunileb laj pa̱banel li cuanqueb yalak bar. Cui cuan li kꞌun xchꞌo̱l li ma̱cꞌaꞌ xmetzꞌe̱u, kꞌaxal nintokꞌoba ruheb. Cui cuan li nequeꞌchꞌinan xchꞌo̱leb saꞌ lix pa̱ba̱leb, cꞌajoꞌ nak narahoꞌ inchꞌo̱l ut nincꞌoxlac chirixeb. Cui tento tina̱tinak chirix lin cꞌanjel, tina̱tinak chirix li cꞌaꞌ re ru li naxcꞌut nak ma̱cꞌaꞌ incuanquil injunes re nak incꞌaꞌ ta̱nima̱k cuu la̱in. Li Acuabej Dios, lix Yucuaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo naxnau nak incꞌaꞌ ninticꞌtiꞌic. Lokꞌoninbil taxak li Dios chi junelic kꞌe cutan. Laj Aretas, aꞌan li acuabej saꞌ li tenamit Damasco. Nak cuanquin aran, jun li cui̱nk li nacꞌanjelac chiru laj Aretas, quixtakla xcꞌacꞌalenquil li oqueba̱l saꞌ li tenamit xban nak quiraj inchapbal. Abanan xincoleꞌ saꞌ rukꞌeb. Li tzꞌac li sutbil cuiꞌ li tenamit cuan jun lix ventanil. Ut aran quineꞌxcubsi chak saꞌ jun nimla chacach. Joꞌcan nak quincoleꞌ. Li cꞌaꞌru quicꞌutbesi̱c chiru laj Pablo xban li DiosNinnau nak ma̱cꞌaꞌ tinra chirix nak tinnimobresi cuib. Abanan cui tento nak tinba̱nu, nacuaj xserakꞌinquil e̱re cꞌaꞌru quicuil chanchan matqꞌuenbil quinba̱nu. Ut nacuaj xserakꞌinquil cꞌaꞌru quixcꞌutbesi chicuu li Ka̱cuaꞌ. Ca̱laju chihab anakcuan nak quincꞌameꞌ toj saꞌ li rox tasal li choxa. Incꞌaꞌ ninnau ma matqꞌuenbil quinba̱nu malaj quincꞌameꞌ chi tzꞌakal. Caꞌaj cuiꞌ li Dios naxnau. Incꞌaꞌ ninnau chan ta cuiꞌ ru nak co̱in saꞌ choxa. Abanan ninnau nak quincꞌameꞌ ut li Dios naxnau chanru quixba̱nu nak quinixcꞌam saꞌ choxa. Ut li cꞌaꞌru quicuabi aran incꞌaꞌ naru nina̱tinac chirix xban nak moco xcꞌulub ta junak cui̱nk a̱tinac chirix ut incꞌaꞌ natauman junak a̱tin re xyebal xban nak kꞌaxal numtajenak xlokꞌal. Naru raj tinnimobresi cuib riqꞌuin li cꞌaꞌru quicuabi chak saꞌ choxa. Abanan caꞌaj cuiꞌ tina̱tinak chirix li cꞌaꞌru naxcꞌut nak ma̱cꞌaꞌ incuanquil injunes xban nak yal cui̱nkin. La̱in naru raj tinnimobresi cuib xban nak ya̱l li cꞌaꞌru quicuabi chak, abanan incꞌaꞌ ninba̱nu re nak ma̱ ani tixcꞌoxla nak kꞌaxal nim incuanquil. Caꞌaj cuiꞌ li nacuaj, aꞌan nak la̱ex te̱qꞌue retal lin yehom inba̱nuhom. Li Dios incꞌaꞌ quiraj nak tinnimobresi cuib xban li kꞌaxal lokꞌ quilajxcꞌutbesi chak chicuu. Joꞌcan nak quiqꞌueheꞌ jun li raylal saꞌ inbe̱n. Chanchan li cuan qꞌuix saꞌ intibel nak nacuecꞌa. Aꞌan xtakl laj tza re inrahobtesinquil. Cuan li raylal aꞌin re nak incꞌaꞌ tinnimobresi cuib. Oxib sut xintijoc ut xintzꞌa̱ma chiru li Ka̱cuaꞌ nak chirisihak li raylal aꞌin li yo̱ chi rahobtesi̱nc cue. Abanan li Ka̱cuaꞌ quixye cue: “Incꞌaꞌ nacuisi la̱ raylal. Abanan tatintenkꞌa re nak ta̱cuy xnumsinquil. La̱in ninqꞌue lin cuanquil re li ani naxnau nak ma̱cꞌaꞌ xcuanquil xjunes,” chan cue. Joꞌcan nak nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin li raylal re nak lix cuanquil li Cristo cua̱nk cuiqꞌuin. Joꞌcan nak nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak ma̱cꞌaꞌ incuanquil injunes ut nak ninhobeꞌ joꞌ ajcuiꞌ nak nincꞌul li raylal, li chꞌaꞌajquilal ut li rahobtesi̱c saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l xban nak cui ma̱cꞌaꞌ incuanquil injunes cuib, ninnau nak cuan incuanquil saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Laj Pablo yo̱ xcꞌaꞌux chirixeb laj pa̱banel li cuanqueb CorintoChanchan nak ma̱cꞌaꞌ innaꞌleb nak ninserakꞌi e̱re chixjunil li xincꞌul. Incꞌaꞌ raj xinye e̱re. Abanan e̱ban la̱ex nak xinba̱nu xban nak la̱ex incꞌaꞌ nequeqꞌue incuanquil chokꞌ apóstol. La̱ex raj li xexqꞌuehoc incuanquil. Moco cubenak ta incuanquil la̱in chiruheb li nequeꞌxqꞌue rib chokꞌ apóstol usta ma̱cꞌaꞌ incuanquil injunes. Nak cuanquin e̱riqꞌuin nabal quincuy ut riqꞌuin xcuanquil li Dios quilajinba̱nu li milagro ut li sachba chꞌo̱lej li nacꞌutuc re nak la̱in tzꞌakal apóstol. Joꞌ quinba̱nu chak saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel li quinnumeꞌ cuiꞌ chak, joꞌcan ajcuiꞌ quinba̱nu nak cuanquin e̱riqꞌuin. Li cꞌaꞌru incꞌaꞌ xinqꞌue saꞌ e̱be̱n, aꞌan lin tenkꞌanquil. ¿Ma ma̱c ta biꞌ li xinba̱nu? Checuy inma̱c cui incꞌaꞌ us xinba̱nu. Anakcuan ac xincauresi cuib re nak tinxic e̱riqꞌuin saꞌ rox sut. Abanan incꞌaꞌ texinchꞌiꞌchꞌiꞌi riqꞌuin cꞌaꞌru cue. Ma̱cuaꞌ li cꞌaꞌru e̱re ninra. La̱ex ban li nequexinra. Ma̱cuaꞌeb li cocꞌal li nequeꞌchꞌolanin re li yucuaꞌbej. Aꞌ li yucuaꞌbej, aꞌan li nachꞌolanin reheb li ralal xcꞌajol. Joꞌcan nak chixjunil li cꞌaꞌru cuan cue chi anchal inchꞌo̱l tinsach re e̱tenkꞌanquil ut tintacuasi cuib re nak texcolekꞌ. Cui kꞌaxal nequexinra, ¿ma incꞌaꞌ ta biꞌ ta̱ru̱k tine̱ra la̱in? Chi yal incꞌaꞌ xexinchꞌiꞌchꞌiꞌi. Abanan ma̱re cuan saꞌ e̱ya̱nk teꞌxcꞌoxla nak e̱balakꞌinquil yo̱quin. ¿Chanru nak xexinbalakꞌi? ¿Ma xexbalakꞌi̱c ta biꞌ xbaneb li ani xintakla e̱riqꞌuin? La̱in xintzꞌa̱ma chiru laj Tito nak ta̱xic e̱riqꞌuin ut xintakla li herma̱n chirix. ¿Ma xexbalakꞌi ta biꞌ laj Tito? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ junaj li kacꞌaꞌux cuochben laj Tito? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ junaj li kanaꞌleb? Ma̱re yal re xcolbal cuib che̱ru nak nequecꞌoxla. Abanan moco joꞌcan ta. Li Dios naxnau chi tzꞌakal nak saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo nina̱tinac. Ex inherma̱n, chixjunil li ninba̱nu, aꞌan re e̱tenkꞌanquil re nak texqꞌui̱k saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Nincꞌoxla nak tincuulak e̱riqꞌuin ma̱re incꞌaꞌ sahak e̱chꞌo̱l cuiqꞌuin, ut la̱in ma̱re incꞌaꞌ sahak inchꞌo̱l e̱riqꞌuin xban nak toj cuan li cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ us saꞌ e̱ya̱nk. Ma̱re toj cuan li pletic ut li cakali̱nc saꞌ e̱ya̱nk ut ma̱re toj cuan li joskꞌil ut li nimobresi̱nc ib, malaj ut li kꞌaba̱nc ut li xicꞌ iloc ut ma̱re toj cuan li kꞌetkꞌetil e̱riqꞌuin malaj ut li poꞌoj ib. Nincꞌoxla nak tincuulak e̱riqꞌuin, te̱cꞌut inxuta̱n chiru li Dios xban li cꞌaꞌru yo̱quex chixba̱nunquil. Ma̱re tinya̱bak chirixeb li queꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us ut toj ma̱jiꞌ nequeꞌxyotꞌ xchꞌo̱l ut toj ma̱jiꞌ xeꞌxjal xcꞌaꞌux riqꞌuin li ma̱usilal li queꞌxba̱nu joꞌ li muxuc caxa̱r, li coꞌbe̱tac yumbe̱tac ut li cꞌaꞌak chic ru chi ma̱usilal. Laj Pablo naxye cꞌaꞌru tixba̱nu nak ta̱cuulak riqꞌuineb laj CorintoAꞌin li rox sut nak tincuulak e̱riqꞌuin. Cui cuan li ta̱jitekꞌ nak tincuulak, tento nak cua̱nk cuib malaj oxib li testigo chixyebal nak ya̱l lix ma̱c, joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu. Nak quincuulac xcaꞌ sut e̱riqꞌuin, quinqꞌueheb chak xnaꞌlebeb li yo̱queb chi ma̱cobc joꞌ ajcuiꞌ che̱junilex. Ut anakcuan ma̱ anihin saꞌ e̱ya̱nk ut tinchꞌolob cuiꞌchic xya̱lal che̱ru. Nak tincuulak cuiꞌchic e̱riqꞌuin, la̱in tebinkꞌus chi cau li ani incꞌaꞌ us yo̱queb chixba̱nunquil. Incꞌaꞌ chic teꞌcuil xtokꞌoba̱l ru. Riqꞌuin aꞌin te̱nau nak nina̱tinac riqꞌuin li cuanquil qꞌuebil cue xban li Cristo. Moco ma̱cꞌaꞌ ta xcuanquil li Cristo re e̱kꞌusbal. Kꞌaxal nim ban xcuanquil che̱kꞌusbal. Cubenak xcuanquil li Cristo nak quicamsi̱c chiru li cruz. Abanan quicuaclesi̱c cuiꞌchic saꞌ xya̱nkeb li camenak chi yoꞌyo xban xcuanquil li Dios. Joꞌ nak quixcubsi xcuanquil li Cristo, joꞌcan ajcuiꞌ takacubsi kacuanquil la̱o. Abanan yoꞌyo̱co xban xcuanquil li Dios ut qꞌuebil ke li kacuanquil xban li Dios re xkꞌusbaleb li nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ us. Qꞌuehomak retal le̱ yuꞌam. ¿Ma tzꞌakal re ru le̱ yuꞌam? ¿Ma chi anchal e̱chꞌo̱l nequexpa̱ban? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequenau chi tzꞌakal nak li Cristo cuan e̱riqꞌuin? ¿Malaj ut toj ma̱jiꞌ nequexpa̱ban? Usan cui nak tincuulak e̱riqꞌuin, te̱qꞌue retal nak la̱in tzꞌakalin x-apóstol li Jesucristo. La̱in junelic nintzꞌa̱ma chiru li Dios nak incꞌaꞌ te̱ba̱nu li incꞌaꞌ us. Incꞌaꞌ nintzꞌa̱ma aꞌan re nak ta̱cꞌutu̱nk nak cha̱bil li cꞌanjel ninba̱nu saꞌ e̱ya̱nk. Re ban nak tzꞌakalak re ru le̱ yuꞌam. Nacuaj nak te̱ba̱nu li us usta incꞌaꞌ naqꞌueheꞌ xcuanquil li cꞌanjel li ninba̱nu saꞌ e̱ya̱nk. La̱o incꞌaꞌ naru nakapoꞌ ru li ya̱l. Nococꞌanjelac ban re xqꞌuebal xcuanquil li ya̱l. Joꞌcan nak kꞌaxal raj ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak tincuulak e̱riqꞌuin cui cha̱bilak chic le̱ yuꞌam re nak incꞌaꞌ tento tincꞌut che̱ru nak cuan incuanquil re e̱kꞌusbal. Nintijoc che̱rix re nak tzꞌakalak re ru le̱ yuꞌam saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Joꞌcan nak yo̱quin chixtzꞌi̱banquil li hu aꞌin e̱riqꞌuin nak toj ma̱jiꞌ ninxic e̱riqꞌuin. Nak cua̱nkin cuiꞌchic saꞌ e̱ya̱nk la̱in incꞌaꞌ nacuaj texinkꞌus chi cau usta cuan incuanquil re e̱kꞌusbal. Li Ka̱cuaꞌ incꞌaꞌ quixqꞌue lin cuanquil re e̱sachbal. Re ban e̱tenkꞌanquil saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Laj Pablo naxqꞌueheb xsahil xchꞌo̱l ut naxchakꞌrabihebAnakcuan ex inherma̱n, texinchakꞌrabi riqꞌuin a a̱tin aꞌin: Jalomak le̱ cꞌaꞌux re nak tzꞌakalak e̱re e̱ru. Cheqꞌuehak retal li joꞌ qꞌuial xinye e̱re. Junajak taxak le̱ cꞌaꞌux ut chexcua̱nk saꞌ xya̱lal chi ribil e̱rib. Ut cua̱nk e̱riqꞌuin li Dios li narahoc ke ut naxqꞌue ke li tuktu̱quil usilal. Cheqꞌuehak xsahil e̱chꞌo̱l chi ribil e̱rib riqꞌuin santil utzꞌuc u. Chixjunileb laj pa̱banel li cuanqueb arin nequeꞌxtakla xsahil e̱chꞌo̱l. Chicua̱nk taxak e̱riqꞌuin li rusilal li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, ut chicua̱nk taxak e̱riqꞌuin li rahoc ib li naxqꞌue li Ka̱cuaꞌ Dios, ut aꞌ taxak li Santil Musikꞌej chicua̱nk e̱riqꞌuin. Joꞌcan taxak. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li San Pablo reheb laj GalaciaXqꞌuebal xsahileb xchꞌo̱lLa̱in laj Pablo. La̱in x-apóstol li Jesucristo. Moco taklanbilin ta xban cui̱nk, chi moco saꞌ xcꞌabaꞌ junak cui̱nk. Taklanbilin ban xban li Jesucristo ut xban li Acuabej Dios, li quicuaclesin cuiꞌchic re chi yoꞌyo li Jesucristo saꞌ xya̱nkeb li camenak. La̱in yo̱quin chixtaklanquil li hu aꞌin e̱riqꞌuin che̱junilex la̱ex li cuanquex saꞌ li junju̱nk chi iglesia aran Galacia. Ut eb li herma̱n li cuanqueb cuochben yo̱queb ajcuiꞌ chixtaklanquil xsahil e̱chꞌo̱l. Chicua̱nk taxak e̱riqꞌuin li usilal ut li tuktu̱quilal li naxqꞌue li Dios li kaYucuaꞌ ut li naxqꞌue li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Li Jesucristo quixkꞌaxtesi rib chi ca̱mc saꞌ xcꞌabaꞌ li kama̱c xban nak joꞌcan quiraj li Dios Acuabej. Quixba̱nu aꞌan re kacolbal chiru li ma̱usilal saꞌ li ruchichꞌochꞌ. Lokꞌoninbil taxak ru li Acuabej Dios chi junelic kꞌe cutan. Joꞌcan taxak. Jun ajcuiꞌ li tzꞌakal evangelioNasach inchꞌo̱l e̱ban xban nak kꞌaxal junpa̱t yo̱quex chixcanabanquil li tzꞌakal Dios li quisicꞌoc e̱ru xban li rusilal li Jesucristo. Ut yo̱quex chixpa̱banquil jalan tijleb chirix li evangelio li moco ya̱l ta. Aꞌin moco naraj ta naxye nak cuan jun chic li evangelio. Lix ya̱lal aꞌan, aꞌin: cuanqueb li nequeꞌraj xpoꞌbal ru li evangelio li naxqꞌue li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Usta la̱o, usta junak ángel ta̱cha̱lk saꞌ choxa chixyebal e̱re jalan tijleb chirix li evangelio chiru li ac xkachꞌolob che̱ru, tzꞌekta̱nanbilak taxak xban li Dios li ani ta̱ba̱nu̱nk re chi joꞌcaꞌin. Ac xkaye aꞌin e̱re ut nakaye cuiꞌchic e̱re, cui junak tixye e̱re jalan tijleb chirix li evangelio chiru li ac xerabi, tzꞌekta̱nanbilak taxak xban li Dios li ani ta̱ba̱nu̱nk re chi joꞌcaꞌin. ¿Ma yal re ta biꞌ nak teꞌsahokꞌ xchꞌo̱l li cui̱nk cuiqꞌuin nak yo̱quin chixyebal chi joꞌcaꞌin? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ yo̱quin chixyebal chi joꞌcaꞌin re nak sahak xchꞌo̱l li Dios cuiqꞌuin? ¿Ma tincuaj ta biꞌ tincꞌojob xchꞌo̱leb li cui̱nk? Ma̱ jokꞌe xban nak cui ta toj nacuaj xcꞌojobanquil xchꞌo̱leb li cui̱nk ma̱cuaꞌin raj aj cꞌanjel chiru li Jesucristo. Nak quisiqꞌueꞌ ru laj Pablo chokꞌ apóstolEx inherma̱n, nacuaj nak te̱nau nak li evangelio li xinchꞌolob che̱ru, aꞌan ma̱cuaꞌ yal xcꞌaꞌux cui̱nk. Ma̱cuaꞌ yal riqꞌuin junak cui̱nk quicuabi, chi moco riqꞌuin ta junak cui̱nk quintzol cuib. Aꞌ ban li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, aꞌan li quicꞌutbesin re chicuu. Ac e̱rabiom ajcuiꞌ resil chanru nak quincuan chak saꞌ lix pa̱ba̱leb laj judío. La̱ex nequenau nak kꞌaxal nabal li raylal quinba̱nu reheb li nequeꞌpa̱ban re li Dios ut quinyal inkꞌe chixsachbal ruheb laj pa̱banel. La̱in li kꞌaxal cuiꞌchic quinqꞌue inchꞌo̱l chiruheb li cuech sa̱jilal chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye lix pa̱ba̱leb laj judío. Ut kꞌaxal cuiꞌchic quinba̱nu li naꞌleb canabanbil ke xbaneb li kaxeꞌ kato̱n. Nak toj ma̱jiꞌ ninyoꞌla, xban xnimal rusilal, li Dios ac xsicꞌ chak cuu re tincꞌanjelak chiru. Ut nak li Dios quiraj xcꞌutbesinquil li Ralal chicuu re nak tinchꞌolob resil chiruheb li ma̱cuaꞌeb aj judío, incꞌaꞌ xinpatzꞌ innaꞌleb re junak cui̱nk. Chi moco co̱in ta Jerusalén chi a̱tinac riqꞌuineb li apóstol li quisiqꞌueꞌ ruheb junxil chicuu. Ti̱c ban co̱in Arabia ut mokon quinsukꞌi cuiꞌchic Damasco. Oxib chihab xpa̱banquil li Dios inban nak co̱in Jerusalén re nak tinnau ru laj Pedro. Oꞌlaju cutan quincuan chak riqꞌuin. Ut quicuil ru laj Jacobo ri̱tzꞌin li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Ut chirix chic aꞌan, ma̱ jun chic reheb li apóstol quicuileb ru. Li Dios naxnau nak tzꞌakal ya̱l li cꞌaꞌru yo̱quin chixtzꞌi̱banquil saꞌ li hu aꞌin. Chirix chic aꞌan co̱in saꞌ eb li naꞌajej xcue̱nt Siria ut Cilicia. Ut toj ma̱jiꞌak nequeꞌxnau cuu eb laj pa̱banel saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo, li cuanqueb aran Judea. Yal resil nequeꞌrabi li nayeman chicuix: Li cui̱nk li quirahobtesin reheb laj pa̱banel junxil, anakcuan aꞌan chic yo̱ chi yehoc resil li colba-ib li quiraj raj xsachbal junxil, chanqueb. Ut eb aꞌan queꞌxlokꞌoni ru li Dios nak queꞌrabi resil nak quinpa̱b li Cristo. Eb li apóstol queꞌxcꞌul laj Pablo chokꞌ rech apostolilMokon chic nak ac xnumeꞌ ca̱laju chihab, co̱in cuiꞌchic Jerusalén cuochben laj Bernabé. Ut kacꞌam laj Tito chikix. Co̱in xban nak li Dios quixcꞌutbesi chicuu nak tento tinxic Jerusalén. Ut queꞌxchꞌutub rib li nequeꞌcꞌamoc be chiruheb laj pa̱banel. Ut quinserakꞌi reheb li resilal li evangelio li yo̱quin chixjulticanquil reheb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Quinchꞌolob xya̱lal chiruheb re nak incꞌaꞌ ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ rajbal chiruheb li cꞌaꞌru yo̱quin chixba̱nunquil joꞌ ajcuiꞌ li ac xinba̱nu. Laj Tito ma̱cuaꞌ aj judío. Abanan eb laj cꞌamol be incꞌaꞌ queꞌxmin ru chixcꞌulbal li circuncisión. Abanan cuan ajcuiꞌ junju̱nk queꞌraj raj xminbal ru xcꞌulbal li circuncisión. Eb aꞌan nequeꞌxye rib nak aj pa̱baneleb. Queꞌoc saꞌ kaya̱nk chi mukmu re xqꞌuebal retal li usilal cuanco cuiꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo ma yo̱co chixpa̱banquil li najter chakꞌrab malaj incꞌaꞌ. Eb aꞌan queꞌraj raj cuiꞌchic kaqꞌuebal rubel xcuanquil li najter chakꞌrab. Abanan la̱o ma̱ jokꞌe kaba̱nu li cꞌaꞌru queꞌxye ke xban nak la̱o incꞌaꞌ quikaj nak teꞌxpoꞌ ru li evangelio, li tzꞌakal ya̱l li ac xerabi. Ut eb li ni̱nkeb xcuanquil saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel ma̱cꞌaꞌ queꞌxye chirix li cꞌaꞌru yo̱quin chixba̱nunquil. Ma̱cꞌaꞌ nacuaj re usta ni̱nkeb xcuanquil. Chiru li Dios juntakꞌe̱to. Ma̱cꞌaꞌ queꞌxye li ni̱nkeb xcuanquil. Queꞌxqꞌue ban retal nak tenebanbil saꞌ inbe̱n xban li Dios xyebal resil li evangelio reheb li ma̱cuaꞌeb aj judío joꞌ nak quiteneba̱c saꞌ xbe̱n laj Pedro xban li Dios xyebal resil li evangelio reheb laj judío. Li Dios quixsicꞌ cuu chokꞌ apóstol re tincꞌanjelak saꞌ xya̱nkeb li ma̱cuaꞌeb aj judío joꞌ nak quixsicꞌ ru laj Pedro re ta̱cꞌanjelak saꞌ xya̱nkeb laj judío. Laj Jacobo, laj Pedro ut laj Juan, aꞌaneb aj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel. Nak queꞌxqꞌue retal nak sicꞌbil cuu xban li Dios, queꞌxqꞌue li rukꞌeb cue ut re laj Bernabé. Aꞌan retalil nak kacomon kib chi cꞌanjelac chiru li Dios. Ut xkacꞌu̱b ru nak la̱in ut laj Bernabé tocꞌanjelak saꞌ xya̱nkeb li ma̱cuaꞌeb aj judío ut eb aꞌan teꞌcꞌanjelak saꞌ xya̱nkeb laj judío. Caꞌaj cuiꞌ li queꞌxtzꞌa̱ma chiku nak cheꞌjulticokꞌ ke eb li nebaꞌ li cuanqueb Jerusalén, ut aꞌan li ninqꞌue inchꞌo̱l chixba̱nunquil. Laj Pablo quixye nak incꞌaꞌ us yo̱ chixba̱nunquil laj Pedro aran AntioquíaNak quicuulac laj Pedro Antioquía, la̱in quinkꞌus xban nak incꞌaꞌ us li yo̱ chixba̱nunquil. Nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌcuulac li taklanbileb xban laj Jacobo, laj Pedro nacuaꞌac riqꞌuineb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Aban nak queꞌcuulac eb aꞌan, quirisi rib saꞌ xya̱nkeb li ma̱cuaꞌeb aj judío xban nak quixxucuaheb ru laj judío li nequeꞌyehoc re nak tento xcꞌulbal li circuncisión. Eb laj pa̱banel aj judío queꞌoc chixba̱nunquil li caꞌ pacꞌalil naꞌleb li quixba̱nu laj Pedro toj retal nak qui-oc ajcuiꞌ chixba̱nunquil laj Bernabé xban nak joꞌcan quicꞌameꞌ cuiꞌ xbe xbaneb. Nak quinqꞌue retal nak incꞌaꞌ yo̱queb chixba̱nunquil joꞌ naraj li evangelio, chiruheb chixjunileb laj pa̱banel quinye re laj Pedro: “Ya̱l nak la̱at aj judío chalen chak saꞌ la̱ yoꞌlajic, abanan ac junxil xacanab xba̱nunquil li cꞌaynakeb chixba̱nunquil laj judío. ¿Cꞌaꞌut nak nacamineb ru li ma̱cuaꞌeb laj judío chixba̱nunquil joꞌ nequeꞌxba̱nu laj judío?” chanquin re. Caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin xpa̱banquil li Cristo natauman li colba-ibLa̱o aj judío chalen chak saꞌ kayoꞌlajic ut ma̱cuaꞌo xcomoneb li ma̱cuaꞌeb aj judío, li nequeꞌxye “aj ma̱c” reheb. Abanan nakanau nak ma̱ ani ta̱ti̱cobresi̱k xchꞌo̱l chiru li Dios riqꞌuin xba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye li chakꞌrab. Riqꞌuin ban xpa̱banquil li Jesucristo. La̱o xkapa̱b li Ka̱cuaꞌ Jesucristo re ta̱ti̱cobresi̱k kachꞌo̱l chiru li Dios riqꞌuin xpa̱banquil li Cristo ut ma̱cuaꞌ riqꞌuin xba̱nunquil li naxye li chakꞌrab cocoleꞌ. Riqꞌuin xba̱nunquil li naxye li chakꞌrab, ma̱ ani ta̱ti̱cobresi̱k xchꞌo̱l chiru li Dios. Cui yo̱co chixsicꞌbal xti̱cobresinquil kachꞌo̱l chiru li Dios saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo, ut nak la̱o chic totaꞌli̱k chi cuan kama̱c, ¿ma aꞌan ta biꞌ naraj naxye nak aꞌ li Cristo yo̱ chi qꞌuehoc ke chi ma̱cobc? Ma̱ jokꞌe biꞌan. Cui la̱in tin-oc cuiꞌchic xpa̱banquil nak ta̱ti̱cobresi̱k inchꞌo̱l chiru li Dios riqꞌuin xba̱nunquil li naxye li chakꞌrab, aꞌan naraj naxye nak chi ya̱l la̱in aj ma̱c xban nak ac junxil xincanab xpa̱banquil li naꞌleb aꞌan. Chanchan nak li najter chakꞌrab xqꞌuehoc cue chi ca̱mc xban nak aꞌan xcꞌutuc re chicuu nak la̱in aj ma̱c. Anakcuan camenakin chic chiru lix cuanquil li chakꞌrab re nak yoꞌyo̱kin rubel xcuanquil li Dios. Li Jesucristo quicam chiru li cruz ut chanchan nak quinqꞌueheꞌ ajcuiꞌ la̱in cuochben. Ma̱cuaꞌ chic la̱in li yoꞌyo̱quin. Aꞌ chic li Cristo cuan cuiqꞌuin. Ut acꞌ chic lin yuꞌam xban nak xinpa̱b li Jesucristo li Ralal li Dios li quirahoc cue ut quixkꞌaxtesi rib chi ca̱mc saꞌ incꞌabaꞌ. Joꞌcan nak incꞌaꞌ nintzꞌekta̱na xcuanquil li rusilal li Dios. Cui ta saꞌ xcꞌabaꞌ li chakꞌrab nati̱cobresi̱c kachꞌo̱l, ma̱cꞌaꞌ raj rajbal nak quicam li Cristo. Li chakꞌrab ut li pa̱ba̱lLa̱ex aj Galacia, ma̱cꞌaꞌ e̱naꞌleb. ¿Ani xbalakꞌin e̱re nak incꞌaꞌ chic yo̱quex xpa̱banquil lix ya̱lal? Nak xkachꞌolob che̱ru chanru nak quiqꞌueheꞌ li Jesucristo chiru cruz, chanchan nak tzꞌakal yo̱quex chirilbal. Caꞌaj cuiꞌ aꞌin nacuaj xpatzꞌbal e̱re. ¿Ma riqꞌuin ta biꞌ xba̱nunquil li naxye saꞌ li chakꞌrab nak xecꞌul li Santil Musikꞌej? Ma̱ jokꞌe. La̱ex xecꞌul li Santil Musikꞌej nak xepa̱b li Cristo. ¿Ma kꞌaxal cuiꞌchic ma̱cꞌaꞌ e̱naꞌleb? Cui riqꞌuin li Santil Musikꞌej xetiquib chak xpa̱banquil li Jesucristo, ¿ma nequecꞌoxla anakcuan nak ta̱tzꞌaklok ru le̱ pa̱ba̱l yal riqꞌuin li cꞌaꞌak re ru nequeba̱nu e̱junes? ¿Ma te̱canab chi ma̱cꞌaꞌ rajbal chixjunil li quecꞌul chi joꞌcanan? La̱in ninye nak incꞌaꞌ te̱ba̱nu chi joꞌcan. Li Dios naxqꞌue li Santil Musikꞌej ut naxba̱nu li milagros e̱riqꞌuin. Nacuaj tinpatzꞌ e̱re aꞌin: ¿ma naxba̱nu aꞌan xban nak nequepa̱b li chakꞌrab malaj ut xban nak xepa̱b li Cristo li quiyeheꞌ resil e̱re? Cꞌoxlankex caꞌchꞌinak chirix laj Abraham. Joꞌ naxye saꞌ li Santil Hu, laj Abraham quixpa̱b li Dios ut xban nak quipa̱ban, li Dios quixye nak ti̱c chic lix chꞌo̱l. Nacuaj nak te̱nau nak li tzꞌakal ralal xcꞌajol laj Abraham, aꞌaneb li nequeꞌpa̱ban re li Dios. Najter kꞌe cutan nak toj ma̱jiꞌ nacꞌulun resil li evangelio saꞌ ruchichꞌochꞌ, ac cuan saꞌ xchꞌo̱l li Dios nak ta̱ti̱cobresi̱k xchꞌo̱leb li ma̱cuaꞌeb aj judío nak teꞌpa̱ba̱nk. Joꞌcan nak tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li quixye li Dios re laj Abraham:Saꞌ a̱cꞌabaꞌ la̱at osobtesinbilakeb chixjunileb li tenamit. () Joꞌcan nak li ani nequeꞌpa̱ban, osobtesinbileb joꞌ nak qui-osobtesi̱c laj Abraham xban nak quixpa̱b li Dios. Chixjunileb li nequeꞌxsicꞌ xti̱quilal xchꞌo̱l riqꞌuin xba̱nunquil li naxye saꞌ li najter chakꞌrab, tenebanbil li tojba ma̱c saꞌ xbe̱neb xban nak joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Tenebanbil li tojba ma̱c saꞌ xbe̱neb li ani incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu chixjunil li tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li chakꞌrab. () Ac chꞌolchꞌo nak ma̱ ani ta̱ti̱cobresi̱k xchꞌo̱l chiru li Dios yal riqꞌuin xba̱nunquil li naxye saꞌ li najter chakꞌrab xban nak tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu nak ani naxpa̱b li Dios, ta̱ti̱cobresi̱k xchꞌo̱l chiru li Dios ut ta̱cua̱nk xyuꞌam chi junelic. () Li chakꞌrab incꞌaꞌ naxye nak topa̱ba̱nk. Caꞌaj cuiꞌ naxye nak tento xba̱nunquil li naxye re nak ta̱cua̱nk li kayuꞌam. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab:Li ani naxba̱nu chixjunil li naxye li chakꞌrab, li jun aꞌan ta̱cua̱nk xyuꞌam. () Abanan li Jesucristo coxcol chiru li tojba ma̱c li tenebanbil saꞌ kabe̱n xban li chakꞌrab. Aꞌan quicoloc ke nak quixqꞌue rib chi ca̱mc re xtojbal rix li kama̱c. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Tzꞌekta̱nanbileb chixjunileb li nequeꞌcamsi̱c chi tꞌuytꞌu chiru li cheꞌ. () Li Jesucristo quixtoj rix li kama̱c nak quicam chiru li cruz re nak saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan li ma̱cuaꞌeb aj judío teꞌxcꞌul li rosobtesinquil riqꞌuin li Dios joꞌ li quixcꞌul laj Abraham ut re ajcuiꞌ nak riqꞌuin xpa̱banquil li Jesucristo takacꞌul li Santil Musikꞌej li quiyechiꞌi̱c ke xban li Dios. Li chakꞌrab ut li yechiꞌinbil xban li DiosEx inherma̱n, nacuaj xchꞌolobanquil lix ya̱lal aꞌin che̱ru riqꞌuin li cꞌaꞌru nacꞌulman saꞌ li kayuꞌam arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Junak cui̱nk nak tixba̱nu xcontrato, chi acak xakxo xcuanquil, ma̱ ani chic naru nasachoc re, chi moco tixtik ru. Joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu, li cꞌaꞌru quiyechiꞌi̱c re laj Abraham xban li Dios, quiyechiꞌi̱c ajcuiꞌ reheb li ralal xcꞌajol. Moco yo̱ ta chi a̱tinac chirixeb chixjunileb li ralal xcꞌajol. Yo̱ ban chi a̱tinac chirix jun ajcuiꞌ. Ut li jun aꞌan, aꞌan li Cristo. Aꞌin ut tinye: Li Dios quixba̱nu jun li contrato najter riqꞌuin laj Abraham ut quixxakab xcuanquil saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo. Li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés ca̱hib ciento riqꞌuin laje̱b xcaꞌcꞌa̱l (430) chihab mokon incꞌaꞌ naxsach xcuanquil li contrato li ac xakabanbil xcuanquil, chi moco tixcanab ta chi ma̱cꞌaꞌ rajbal li yechiꞌinbil re laj Abraham xban li Dios. Cui ta naru xcꞌulbal li colba-ib riqꞌuin xba̱nunquil li naxye li chakꞌrab, ma̱cꞌaꞌ raj rajbal li quiyechiꞌi̱c re laj Abraham xban li Dios. Abanan li cꞌaꞌru quixyechiꞌi li Dios re laj Abraham, aꞌan yal chi ma̱tan quixqꞌue. ¿Cꞌaꞌru aj e nak quiqꞌueheꞌ li chakꞌrab? Aꞌan quiqꞌueheꞌ re nak tixcꞌut chiruheb li tenamit nak aꞌaneb aj kꞌetol chakꞌrab. Ut li chakꞌrab aꞌan quicuan xcuanquil toj quicꞌulun li Jesucristo li quiyoꞌla saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Abraham, li yechiꞌinbil xban li Dios. Eb li ángel queꞌcꞌanjelac chiru li Dios nak queꞌxye li chakꞌrab re laj Moisés; ut laj Moisés, aꞌan li quiyehoc re chiruheb li tenamit. Abanan ma̱ ani quijaloc a̱tin nak li Dios quixyechiꞌi li ma̱tan re laj Abraham. Aꞌ li Dios, aꞌan li quiba̱nun re. ¿Ma aꞌin ta biꞌ naraj naxye nak li chakꞌrab naxsach xcuanquil li cꞌaꞌru quixyechiꞌi li Dios? ¡Ma̱ jokꞌe! Cui ta naru ta̱cua̱nk li kayuꞌam chi junelic riqꞌuin xba̱nunquil li naxye li chakꞌrab, ta̱ti̱cokꞌ aj raj cuiꞌ li kachꞌo̱l chiru li Dios xban li chakꞌrab. Li Santil Hu naxye nak chixjunil li ruchichꞌochꞌ cuan rubel xcuanquil li ma̱c re nak chixjunileb li teꞌpa̱ba̱nk re li Ka̱cuaꞌ Jesucristo teꞌxcꞌul ajcuiꞌ li colba-ib li quiyechiꞌi̱c xban li Dios. Nak toj ma̱jiꞌ nacꞌulun li Jesucristo saꞌ ruchichꞌochꞌ, toj cuanco rubel xcuanquil li chakꞌrab. Chanchan cuanco chi pre̱xil. Yo̱co chiroybeninquil nak li Dios tixtakla chak li Jesucristo li yechiꞌinbil xban, re nak riqꞌuin xpa̱banquil aꞌan tocolekꞌ. Joꞌcan nak li chakꞌrab, aꞌan nacꞌutuc xya̱lal chiku ut aꞌan nacꞌamoc ke riqꞌuin li Cristo re nak ti̱cobresinbilak kachꞌo̱l riqꞌuin xpa̱banquil li Cristo. Anakcuan ut ac xcuulac xkꞌehil xpa̱banquil li Jesucristo. Joꞌcan nak ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil li najter chakꞌrab saꞌ kabe̱n. Anakcuan la̱ex chic ralal xcꞌajol li Dios che̱junilex xban nak xepa̱b li Jesucristo. La̱ex xecꞌul li cubi haꞌ ut rehex chic li Cristo. Jalbil chic le̱ yuꞌam ut cha̱bil chic le̱ naꞌleb saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Anakcuan ut moco jalan ta chic laj griego chiruheb laj judío, chi moco jalan ta li mo̱s chiru li patrón, chi moco jalan ta li cui̱nk, chi moco jalan ta li ixk. Junaj ban chic ku saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Cui la̱ex rehex chic li Cristo, la̱ex ajcuiꞌ ralal xcꞌajol laj Abraham ut la̱ex te̱re̱chani ajcuiꞌ li cꞌaꞌru quiyechiꞌi̱c re laj Abraham xban li Dios. Li nacuaj xyebal e̱re aꞌan aꞌin: nak toj caꞌchꞌin, li ta̱e̱chani̱nk re li jun cablal chanchan junak mo̱s. Ma̱cꞌaꞌ naru naxchꞌeꞌ xban nak ma̱jiꞌ natzꞌakloc xchihab usta aꞌan laj e̱chal re chixjunil. Toj cuan rubel xcuanquil li na-iloc re ut li nataklan re toj ta̱tzꞌaklok ru lix chihab joꞌ quixye lix yucuaꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱o. Junxil chanchano cocꞌal. Cocuan rubel xcuanquil li najter naꞌleb nak toj ma̱jiꞌ nakanau bar cuan li ya̱l. Abanan nak quicuulac xkꞌehil, li Dios quixtakla li Ralal chi yoꞌla̱c saꞌ ruchichꞌochꞌ riqꞌuin jun li ixk. Ut quicuan ajcuiꞌ rubel xcuanquil li najter chakꞌrab. Li Dios quixtakla li Ralal re nak aꞌan ta̱colok reheb li cuanqueb rubel xcuanquil li chakꞌrab. Quixba̱nu aꞌin re nak la̱o naru to-oc chokꞌ ralal xcꞌajol. Re xcꞌutbal chiku nak la̱o chic ralal xcꞌajol, li Dios quixtakla li Santil Musikꞌej re nak ta̱cua̱nk kiqꞌuin. Ut xban nak cuan li Santil Musikꞌej kiqꞌuin, joꞌcan nak naru nakaye re li Dios, “at inYucuaꞌ.” Joꞌcan ut anakcuan ma̱cuaꞌex chic lokꞌbil mo̱s. La̱ex ban chic ralal li Dios. Ut xban nak la̱ex chic ralal li Dios, te̱re̱chani ajcuiꞌ li yechiꞌinbil reheb li ralal xcꞌajol xban nak joꞌcan quiraj li Dios. Laj Pablo yo̱ chi cꞌoxlac chirixeb laj pa̱banel li cuanqueb GalaciaNak toj ma̱jiꞌ nequepa̱b chak li Dios, quelokꞌoniheb li ma̱cuaꞌeb tzꞌakal dios ut quexcꞌanjelac chak chiruheb. Anakcuan ac xexpa̱ban ut rehex chic li Dios. ¿Cꞌaꞌut nak te̱raj cuiꞌchic sukꞌi̱c chi cꞌanjelac saꞌ le̱ najteril naꞌleb li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ? Ut, ¿cꞌaꞌut nak te̱raj cuiꞌchic xqꞌuebal e̱rib rubel xcuanquil li najter chakꞌrab? La̱ex yo̱quex cuiꞌchic chixba̱nunquil le̱ najteril naꞌleb nak nequeninkꞌei eb li cutan, li po ut li chihab ut li cꞌaꞌak chic re ru chi ninkꞌehil. Nachal incꞌaꞌux e̱ban. Ma̱re yal ma̱cꞌaꞌ rajbal nak xincꞌanjelac saꞌ e̱ya̱nk. Ex inherma̱n, usta la̱in aj judío, xcuisi cuib rubel xcuanquil li chakꞌrab. Nintzꞌa̱ma che̱ru nak te̱ba̱nu joꞌ xinba̱nu la̱in. Me̱qꞌue chic e̱rib rubel xcuanquil li chakꞌrab. La̱ex ma̱cꞌaꞌ junak raylal xeba̱nu cue. La̱ex nequenau nak xban nak quinyajer, quincana Galacia. Joꞌcan nak quiru quinye resil li evangelio e̱re xbe̱n cua. La̱in ninnau nak chꞌaꞌaj raj chokꞌ e̱re cuilbal saꞌ lin yajel. Abanan incꞌaꞌ xine̱tzꞌekta̱na ut incꞌaꞌ xicꞌ quine̱ril. Xine̱ril ban joꞌ junak x-ángel li Dios ut xine̱cꞌul joꞌ nak xecꞌul raj li Jesucristo. ¿Bar cuan lix sahil saꞌ le̱ chꞌo̱l querecꞌa nak quincuan e̱riqꞌuin junxil? Li Dios naxnau nak cui ta quiru xba̱nunquil, querisi raj xnakꞌ le̱ ru ut queqꞌue raj cue. ¿Ma xicꞌ chic niquine̱ril anakcuan yal xban nak xinye e̱re lix ya̱lal chi joꞌcanan? Chanchan kꞌaxal nequera eb laj balakꞌ. Abanan ma̱cuaꞌ usilal li teꞌraj e̱riqꞌuin. E̱balakꞌinquil ban li teꞌraj. Eb aꞌan teꞌraj nak te̱risi e̱rib cuiqꞌuin re nak eb aꞌan chic li te̱ta̱ke. Us cui teꞌraj e̱tenkꞌanquil cui chi anchal xchꞌo̱leb teꞌxba̱nu. Abanan tento teꞌxba̱nu chi junelic ut ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ nak cuanquin e̱riqꞌuin. Ex inherma̱n, chanchanex incocꞌal nak nequexcuil. Cꞌajoꞌ nak nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l saꞌ e̱cꞌabaꞌ la̱ex. Chanchan li raylal li naxcꞌul li ixk li cua̱nc re xcꞌulaꞌal. Cꞌajoꞌ narahoꞌ inchꞌo̱l nak toj ma̱jiꞌ nequekꞌaxtesi e̱rib chi tzꞌakal rubel rok rukꞌ li Cristo. Nacuaj ta ac cuanquin e̱riqꞌuin anakcuan re nak tinnau chanru tina̱tinak e̱riqꞌuin. Cꞌajoꞌ incꞌaꞌux che̱rix xban nak incꞌaꞌ ninnau chanru cuanquex. Lix Agar ut lix SaraLa̱ex li toj te̱raj cua̱nc rubel xcuanquil li najter chakꞌrab, ¿cꞌaꞌut nak incꞌaꞌ nequeqꞌue retal li cꞌaꞌru naxye? Tzꞌi̱banbil retalil nak laj Abraham quicuan cuib li ralal, jun riqꞌuin li lokꞌbil mo̱s ut li jun chic riqꞌuin li tzꞌakal rixakil. () Ut li ralal laj Abraham li quicuan riqꞌuin li lokꞌbil mo̱s, aꞌan moco yechiꞌinbil ta xban li Dios. Quiyoꞌla joꞌ nequeꞌyoꞌla chixjunileb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Abanan li ralal li quiyoꞌla riqꞌuin li tzꞌakal rixakil, aꞌan quiyoꞌla xban nak yechiꞌinbil reheb xban li Dios. Cuan xya̱lal nak quixcꞌul chi joꞌcaꞌin laj Abraham. Aꞌan aꞌin lix ya̱lal: Li cuib chi ixk, aꞌaneb retalil li cuib chi contrato li quixba̱nu li Dios riqꞌuineb laj Abraham ut laj Moisés. Lix Agar, li lokꞌbil mo̱s, aꞌan retalil li contrato quixba̱nu li Dios saꞌ li tzu̱l Sinaí. Ut li toj cuanqueb rubel xcuanquil li najter chakꞌrab chanchaneb li lokꞌbil mo̱s joꞌ li ralal xcꞌajol lix Agar. Lix Agar, aꞌan retalil li tzu̱l Sinaí li cuan Arabia. Aꞌan ajcuiꞌ retalil li tenamit Jerusalén. Ut eb laj Jerusalén chanchaneb li lokꞌbil mo̱s nak cuanqueb, xban nak toj cuanqueb rubel xcuanquil li najter chakꞌrab. Abanan lix Sara, aꞌan retalil li Jerusalén li cuan saꞌ choxa. Ut la̱o ralal xcꞌajol aꞌan. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Chisahokꞌ taxak saꞌ a̱chꞌo̱l, at ixk, li incꞌaꞌ nacatqꞌuiresin. Jap a̱cue xban xsahil a̱chꞌo̱l la̱at li incꞌaꞌ a̱cuecꞌahom xrahil li ala̱nc, la̱at li tzꞌekta̱nanbilat xban la̱ be̱lom. Chisahokꞌ taxak saꞌ a̱chꞌo̱l xban nak kꞌaxal nabal cuiꞌchic la̱ cualal a̱cꞌajol ta̱cua̱nk chiruheb li ralal xcꞌajol li lokꞌbil mo̱s. () Ex inherma̱n, la̱o joꞌ laj Isaac. La̱o chic ralal xcꞌajol li Dios xban li cꞌaꞌru quiyechiꞌi̱c re laj Abraham xban li Dios. Najter li alalbej li quiyoꞌla riqꞌuin li mo̱s, aꞌan quirahobtesin re li alalbej li quiyoꞌla xban xcuanquil li Santil Musikꞌej. Ut chalen anakcuan joꞌcan ajcuiꞌ nacꞌulman. Aban, ¿cꞌaꞌru naxye saꞌ li Santil Hu? Naxye chi joꞌcaꞌin:Isi li lokꞌbil mo̱s rochben lix yum xban nak li alalbej aꞌan incꞌaꞌ naru natzꞌak lix jun cablal li yucuaꞌbej. Aꞌ ban li alalbej li quiyoꞌla riqꞌuin li tzꞌakal ixakilbej, aꞌan li ta̱e̱chani̱nk re. () Joꞌcan ut, ex inherma̱n, la̱o ma̱cuaꞌo ralal xcꞌajol li lokꞌbil mo̱s. La̱o ban ralal xcꞌajol li tzꞌakal ixakilbej. Me̱qꞌue chic e̱rib rubel xcuanquil li najter naꞌlebMa̱cuaꞌo chic joꞌ li lokꞌbil mo̱s xban nak moco cuanco ta chic rubel xcuanquil li najter chakꞌrab. Libre ban chic cuanco xban nak li Cristo quicoloc ke chiru xcuanquil li najter chakꞌrab. Chexcua̱nk ut chi cau e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l ut me̱qꞌue chic e̱rib rubel xcuanquil li chakꞌrab. La̱in laj Pablo. Qꞌuehomak retal li yo̱quin chixyebal e̱re. Cui toj nequecꞌul li circuncisión re nak ta̱ti̱cobresi̱k e̱chꞌo̱l, aꞌan naraj naxye nak ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ che̱ru li Cristo. Jun sut chic ninchꞌolob lix ya̱lal che̱ru. Li ani naxcꞌul li circuncisión re nak ta̱ti̱cobresi̱k xchꞌo̱l, tento nak tixba̱nu chixjunil li naxye saꞌ li najter chakꞌrab. La̱ex li nequeraj xti̱cobresinquil e̱chꞌo̱l chiru li Dios riqꞌuin xba̱nunquil li naxye saꞌ li chakꞌrab, nequerisi e̱rib riqꞌuin li Cristo ut nequerisi ajcuiꞌ e̱rib riqꞌuin li rusilal li Dios. Abanan la̱o yo̱co chiroybeninquil lix ti̱cobresinquil kachꞌo̱l chiru li Dios riqꞌuin xpa̱banquil li Cristo xban nak joꞌcan quicꞌutbesi̱c chiku xban li Santil Musikꞌej. Cui la̱o reho chic li Jesucristo, ma̱cꞌaꞌ naxye cui takacꞌul li circuncisión malaj ut incꞌaꞌ. Li kꞌaxal tento xba̱nunquil, aꞌan xpa̱banquil li Jesucristo. Ut cui ya̱l nak nakapa̱b li Cristo, ta̱cꞌutu̱nk li kapa̱ba̱l xban nak nocorahoc. Us nak quetiquib chak pa̱ba̱nc junxil. ¿Ani xtacchiꞌin e̱re nak incꞌaꞌ chic yo̱quex chixpa̱banquil li ya̱l? Li tacchiꞌ aꞌan incꞌaꞌ nachal riqꞌuin li Dios li quisicꞌoc e̱ru. Usta yal caꞌchꞌin li levadura li nachꞌamobresin naqꞌueman, aꞌan naxchꞌamobresi chixjunil li kꞌem. La̱in cau inchꞌo̱l saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo nak la̱ex moco jalan ta le̱ cꞌaꞌux chiru lin cꞌaꞌux la̱in. Li ani yo̱ chi poꞌoc ru le̱ pa̱ba̱l tixcꞌul xtojbal xma̱c aꞌ yal ani. Cui ta toj yo̱quin chixjulticanquil nak tento xcꞌulbal li circuncisión incꞌaꞌ raj chic tineꞌxrahobtesi. Cui ta toj yo̱quin chixba̱nunquil aꞌan, yo̱quin raj risinquil xcuanquil xcamic li Cristo chiru li cruz ut incꞌaꞌ raj chic teꞌjoskꞌokꞌ saꞌ inbe̱n. Li ani yo̱queb chi poꞌoc ru le̱ pa̱ba̱l ut yo̱queb chixyebal nak tento xcꞌulbal li circuncisión, us raj cui teꞌxcꞌul eb aꞌan ut teꞌxset raj ribeb chi junaj cua re nak teꞌxcanab chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nc saꞌ e̱ya̱nk. Ex inherma̱n, la̱ex sicꞌbil e̱ru re nak libre chic cua̱nkex. Abanan moco xban ta nak libre chic cuanquex nak tex-oc chixba̱nunquil li naxrahi ru le̱ chꞌo̱l. Chera ban e̱rib ut chetenkꞌa e̱rib chi ribil e̱rib. Chixjunil li chakꞌrab natauman ru riqꞌuin xba̱nunquil li jun aꞌin:Chara la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin joꞌ nak nacara a̱cuib la̱at. () Ut cui yo̱quex chixjoskꞌinquil e̱rib ut yo̱quex chixrahobtesinquil e̱rib, chexcꞌoxlak caꞌchꞌinak. Ma̱re anchal te̱poꞌ ru le̱ pa̱ba̱l chi ribil e̱rib. Chikacanabak kib rubel xcuanquil li Santil MusikꞌejLi nacuaj xyebal e̱re, aꞌan aꞌin: Checanabak e̱rib rubel xcuanquil li Santil Musikꞌej re nak aꞌan ta̱beresi̱nk e̱re. Cui te̱ba̱nu aꞌan, incꞌaꞌ chic te̱ba̱nu li incꞌaꞌ us li nequerahi ru xba̱nunquil. Li cꞌaꞌru incꞌaꞌ us li nakarahi ru xba̱nunquil kajunes, aꞌan xicꞌ na-ileꞌ xban li Santil Musikꞌej. Ut li cꞌaꞌru us li naxrahi chokꞌ ke li Santil Musikꞌej, aꞌan incꞌaꞌ naxcꞌam rib riqꞌuin li nakaj xba̱nunquil kajunes. Xicꞌ nequeꞌril rib chi ribil rib ut xban aꞌan incꞌaꞌ nakaba̱nu li us li nakaj raj xba̱nunquil. Ut cui la̱ex beresinbilex xban li Santil Musikꞌej, moco cuanquex ta chic rubel xcuanquil li najter chakꞌrab. Cutan saken cꞌaꞌru li incꞌaꞌ us li nakarahi ru xba̱nunquil kajunes. Aꞌan eb aꞌin: muxuc caxa̱r, coꞌbe̱tac yumbe̱tac, ut li xuta̱nalil naꞌleb, lokꞌoni̱nc yi̱banbil dios, tu̱lac, xi̱qꞌuil u̱chi̱nc, pletic, cakali̱nc, joskꞌi̱nc, yoꞌoba̱nc ra xi̱cꞌ, cuechꞌij ib, poꞌoc ru pa̱ba̱l, socue̱nc, camsi̱nc ras ri̱tzꞌin, cala̱c, numcuaꞌac num ucꞌac, ut cꞌaꞌak chic re ru joꞌ eb aꞌin. Yo̱quin cuiꞌchic xyebal e̱re aꞌin, usta ac inyehom ajcuiꞌ e̱re, nak li nequeꞌba̱nun re li cꞌaꞌak re ru aꞌin incꞌaꞌ teꞌre̱chani lix nimajcual cuanquilal li Dios. Abanan li cꞌaꞌru naxqꞌue li Santil Musikꞌej saꞌ li kayuꞌam, aꞌan li rahoc, sahil chꞌo̱lejil, tuktu̱quil usilal, cuyuc, cha̱bilal, usilal, ti̱quil chꞌo̱lej, tu̱lanil ut cuyuc ib. Ma̱cꞌaꞌ junak chakꞌrab naxye nak incꞌaꞌ us xba̱nunquil aꞌin. Li ani re chic li Jesucristo, chanchan nak quiqꞌueheꞌ chiru cruz lix najter naꞌleb xban nak ac xcanab xba̱nunquil chi junaj cua li najter naꞌleb li quixrahi ru xba̱nunquil junxil. Cui acꞌ chic li kayuꞌam qꞌuebil ke xban li Santil Musikꞌej, chikacanabak kib rubel xcuanquil re nak aꞌan chic ta̱beresi̱nk ke. Mikaba̱nu kib nak kꞌaxal nim kacuanquil ut incꞌaꞌ chic chikajoskꞌi kib ut incꞌaꞌ chic chikacakali kib. Chikatenkꞌa kib chi kibil kib chixnumsinquil li chꞌaꞌajquilalEx inherma̱n, ma̱re cuan junak e̱rech aj pa̱banelil ta̱oc cuiꞌchic chi ma̱cobc. La̱ex li cuanquex chic rubel xcuanquil li Santil Musikꞌej te̱tenkꞌa saꞌ tu̱lanil re nak ta̱cacuu̱k xchꞌo̱l saꞌ xpa̱ba̱l. Ut cheqꞌuehak retal chi us le̱ yuꞌam re nak la̱ex incꞌaꞌ tex-a̱le̱k. Chetenkꞌahak e̱rib chi ribil e̱rib chixnumsinquil li chꞌaꞌajquilal nachal saꞌ e̱be̱n. Chi joꞌcan yo̱kex chixba̱nunquil li cꞌaꞌru taklanbilex cuiꞌ xban li Jesucristo. Li ani naxcꞌoxla nak nim xcuanquil xjunes rib, li jun aꞌan yo̱ chixbalakꞌinquil rib xjunes. Li junju̱nk chixqꞌuehak retal li cꞌaꞌru naxba̱nu. Cui us li naxba̱nu, chisahokꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin li cꞌaꞌru naxba̱nu ut incꞌaꞌ ta̱cꞌoxlak chirix li naxba̱nu li jun chic. Tenebanbil saꞌ xbe̱n li junju̱nk rilbal chanru lix yuꞌam. Li ani yo̱ chixtzolbal li ra̱tin li Dios, tento ajcuiꞌ nak tixtenkꞌa li ani yo̱ chi tzoloc re. Me̱balakꞌi e̱rib. Li Dios incꞌaꞌ naru xbalakꞌinquil. Li cꞌaꞌru narau li junju̱nk, aꞌan ajcuiꞌ li tixkꞌol. Joꞌcan ajcuiꞌ saꞌ li kayuꞌam. Li ani naxba̱nu li incꞌaꞌ us li naxrahi ru xba̱nunquil xjunes rib, li jun aꞌan ta̱sachk. Abanan li ani naxba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Santil Musikꞌej, li jun aꞌan ta̱cua̱nk xyuꞌam chi junelic. Joꞌcan nak mextitzꞌ chixba̱nunquil li us. Cui incꞌaꞌ nachꞌinan kachꞌo̱l nak ta̱cuulak xkꞌehil la̱o take̱chani li kakꞌajca̱munquil. Joꞌcan ut chikaba̱nuhak usilal reheb chixjunileb li kas ki̱tzꞌin nak toj naru xba̱nunquil, ut kꞌaxal cuiꞌchic takaba̱nu reheb li kech aj pa̱banelil. Laj Pablo naxqꞌue xcuanquil xcamic li Cristo chiru li cruzAnakcuan riqꞌuin cuukꞌ yo̱quin chi tzꞌi̱bac e̱riqꞌuin. Ilomak xni̱nkal li letra li yo̱quin chixtzꞌi̱banquil re nak te̱nau nak la̱in xintzꞌi̱ban re. Eb li nequeꞌraj xminbal e̱ru xcꞌulbal li circuncisión yo̱queb chixba̱nunquil aꞌan re xnimobresinquil ribeb. Yo̱queb chixba̱nunquil aꞌan xban nak incꞌaꞌ nequeꞌraj teꞌrahobtesi̱k saꞌ xcꞌabaꞌ xcamic li Jesucristo chiru li cruz. Ma̱ jun reheb li nequeꞌcꞌuluc re li circuncisión nequeꞌxba̱nu ta chi tzꞌakal li naxye saꞌ li najter chakꞌrab. Abanan eb aꞌan teꞌraj nak la̱ex te̱cꞌul li circuncisión ut nequeꞌxmin e̱ru chixcꞌulbal. Cui te̱ba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌxye, teꞌxnimobresi ribeb xban nak teꞌxcꞌoxla nak cuan xcuanquileb saꞌ e̱be̱n. Aꞌut la̱in ma̱ jokꞌe tinnimobresi cuib injunes. Li cꞌaꞌru ninnimobresi xcuanquil la̱in, aꞌan lix camic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chiru li cruz. Saꞌ xcꞌabaꞌ lix camic li Cristo, camenak chic lix naꞌleb li ruchichꞌochꞌ chicuu, ut chanchan nak camenakin la̱in chiru li ruchichꞌochꞌ. Usta takacꞌul li circuncisión, usta incꞌaꞌ, ma̱cꞌaꞌ chic na-oc cuiꞌ chiku xban nak reho chic li Jesucristo. Li kꞌaxal lokꞌ aꞌan li acꞌ yuꞌam li naxqꞌue ke li Dios. Aꞌ taxak li tuktu̱quilal ut li uxta̱na̱nc u chicua̱nk e̱riqꞌuin la̱ex li nequexpa̱ban re lix ya̱lal li yo̱quin chixyebal. La̱ex li tzꞌakal ralal xcꞌajol li Dios. Ut chirix chixjunil aꞌin ma̱ ani ta chic chichꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk cue xban nak cuan retalil chicuix li rahobtesi̱c li quincꞌul saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesús. Ex inherma̱n, aꞌ taxak li rusilal li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chicua̱nk e̱riqꞌuin che̱junilex. Joꞌcan taxak. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li San Pablo reheb laj ÉfesoLaj Pablo quixtakla xsahil xchꞌo̱lebLa̱in laj Pablo. La̱in x-apóstol li Jesucristo xban nak joꞌcan quiraj li Dios. Yo̱quin chixtzꞌi̱banquil li hu aꞌin e̱riqꞌuin la̱ex laj pa̱banel li cuanquex Éfeso. Yo̱quin chi tzꞌi̱bac e̱riqꞌuin che̱junilex la̱ex li nequeqꞌue e̱chꞌo̱l chixpa̱banquil li Jesucristo. Chicua̱nk taxak e̱riqꞌuin li ruxta̱n ut li tuktu̱quil usilal li naxqꞌue li Dios li kaYucuaꞌ ut li naxqꞌue li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Li Cristo na-osobtesin keLokꞌoninbil taxak li Dios lix Yucuaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Xban nak junajo chic riqꞌuin li Cristo, li Dios naxqꞌue chak ke chixjunil li kosobtesinquil li nachal chak saꞌ choxa. Nak toj ma̱jiꞌ naxyi̱b chak li ruchichꞌochꞌ li Dios, ac sicꞌbil chak ku xban saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo, re nak ti̱cak li kayuꞌam ut ma̱cꞌaꞌak chic kama̱c. Xban nak nocoxra, joꞌcan nak quixsicꞌ chak ku re nak la̱ako chic li ralal xcꞌajol saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Quixba̱nu chi joꞌcan xban nak joꞌcan quiraj. Joꞌcan nak chikalokꞌonihak ru li Dios xban nak yal chi ma̱tan quiruxta̱na ku nak quixtakla chak li Ralal li kꞌaxal raro xban. Kꞌaxal numtajenak li rusilal li Dios li quixqꞌue ke xban nak riqꞌuin xcamic li Jesucristo, cuan kacolbal ut cuybil sachbil chic li kama̱c. Li rusilal quixqꞌue ke chi numtajenak xqꞌuial ut quixqꞌue kanaꞌleb re nak takatau ru lix ya̱lal. Ut quixcꞌutbesi chiku li naꞌleb li mukmu nak quicuan chak junxil, aꞌ li qui-ala saꞌ xchꞌo̱l xba̱nunquil nak quixtakla chak li Jesucristo. Ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱tzꞌaklok ru chixjunil joꞌ naraj li Dios. Tixjunaji chixjunil li cꞌaꞌru cuan joꞌ saꞌ choxa joꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut aꞌ chic li Cristo ta̱jolomi̱nk re chixjunil. La̱o aj judío sicꞌbil ku xban li Dios chokꞌ ralal xcꞌajol saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo. Aꞌin qui-uxman xban nak joꞌcan quiraj li Dios ut xban nak aꞌan yal re saꞌ xbe̱n chixjunil. Quixba̱nu chi joꞌcan re nak lokꞌoninbilak ru kaban la̱o li co-oybenin re li Cristo nak toj ma̱jiꞌ nacꞌulun saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex li ma̱cuaꞌex aj judío. Nak xerabi lix ya̱lal li colba-ib, la̱ex xepa̱b li Cristo ut xecꞌul li Santil Musikꞌej, li quiyechiꞌi̱c e̱re chokꞌ retalil nak la̱ex chic li ralal xcꞌajol. Li Santil Musikꞌej quiqꞌueheꞌ ke chokꞌ retalil nak takacꞌul chixjunil li yechiꞌinbil ke xban li Dios ut ta̱tzꞌaklok ru li kacolbal. Joꞌcan nak lokꞌoninbilak ru riqꞌuin lix nimal xcuanquilal. Laj Pablo natijoc chirixeb laj pa̱banelLa̱in xcuabi resil nak chi anchal e̱chꞌo̱l nequepa̱b li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ut xcuabi resil nak nequera le̱ rech aj pa̱banelil. Joꞌcan nak junelic ninbantioxin chiru li Dios ut yo̱quin chi tijoc che̱rix. Nintijoc chiru li nimajcual Dios, lix yucuaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, ut nintzꞌa̱ma chiru nak tixqꞌue e̱naꞌleb re nak te̱tau ru chi tzꞌakal lix naꞌleb li Dios ut re nak te̱tau ru lix ya̱lal chi us. Nintzꞌa̱ma chiru li Dios nak tixqꞌue e̱naꞌleb re nak te̱tau ru cꞌaꞌru le̱ lokꞌlaj ma̱tan li yo̱quex chiroybeninquil xban nak sicꞌbil e̱ru xban li Dios. Te̱cꞌul le̱ ma̱tan e̱rochbeneb chixjunileb laj pa̱banel. Ut nintzꞌa̱ma ajcuiꞌ chiru li Dios nak tixqꞌue e̱naꞌleb re nak te̱nau nak kꞌaxal nim lix cuanquil saꞌ kabe̱n la̱o li nocopa̱ban re. Ut aꞌan ajcuiꞌ lix nimal xcuanquil li quicuaclesin re li Cristo chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak ut quixcꞌojob saꞌ xnim ukꞌ li Dios aran saꞌ li santil choxa ut quixqꞌue xcuanquil. Kꞌaxal nim xcuanquil li Cristo saꞌ xbe̱neb chixjunileb li ángel ut li ma̱us aj musikꞌej ut saꞌ xbe̱neb li cuanqueb xcuanquil chi takla̱nc saꞌ choxa joꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Kꞌaxal nim saꞌ xbe̱n chixjunil li cꞌaꞌak re ru li cuanqueb xcuanquil anakcuan ut chi junelic kꞌe cutan. Li Dios quixqꞌue chixjunil rubel xcuanquil li Cristo ut quixqꞌue li Cristo chi jolomi̱nc reheb laj pa̱banel ut aꞌan chic yal re saꞌ xbe̱neb. Li Cristo aꞌan li najolomin ke la̱o aj pa̱banel. Ut la̱o chanchano li rok rukꞌ nak cuanco. Junak li tzꞌejcualej moco tzꞌakal ta re ru cui ma̱cꞌaꞌ lix jolom. Joꞌcan ajcuiꞌ junak li jolomej, cui ma̱cꞌaꞌ li rok rukꞌ incꞌaꞌ tzꞌakal re ru. Joꞌcan nak tento nak li Cristo ta̱jolomi̱nk ke la̱o aj pa̱banel ut la̱o cua̱nko joꞌ li rok rukꞌ li Cristo. Colbilo xban xnimal ruxta̱n li DiosJunxil la̱ex li ma̱cuaꞌex aj judío chanchan camenakex xban li ma̱usilal ut li ma̱c li xeba̱nu chak. Xeba̱nu chak li ma̱usilal saꞌ ruchichꞌochꞌ ut xeqꞌue e̱rib chi takla̱c xban laj tza li nataklan saꞌ xbe̱neb li ma̱us aj musikꞌej. Aꞌan li nataklan saꞌ xbe̱neb li nequeꞌkꞌetoc ra̱tin li Dios. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱o aj judío. Junxil xkaba̱nu chak li ma̱usilal li naxrahi ru li kachꞌo̱l xba̱nunquil. Xkaba̱nu li incꞌaꞌ us li xkaj xba̱nunquil kajunes. Joꞌcan nak tento raj takacꞌul xtojbal li kama̱c joꞌ eb chixjunileb li incꞌaꞌ nequeꞌraj pa̱ba̱nc. Abanan kꞌaxal nim li ruxta̱n li Dios saꞌ kabe̱n xban nak kꞌaxal nocoxra. Nak toj camenako chak saꞌ li kama̱c, riqꞌuin lix cuaclijic cuiꞌchic chi yoꞌyo li Cristo, li Dios quixqꞌue ke jun acꞌ yuꞌam. Yal xban rusilal li Dios nak colbilo. Li Dios corisi chak saꞌ li najter yuꞌam nak quixcuaclesi chi yoꞌyo li Jesucristo ut coxqꞌue chi tzꞌako̱nc saꞌ lix nimal xlokꞌal saꞌ li santil choxa xban nak reho chic li Cristo. Chixjunil li usilal aꞌin quilajxba̱nu ke saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo re nak ta̱cꞌutu̱nk chi junelic kꞌe cutan nak kꞌaxal nim li ruxta̱n. Ya̱l nak xepa̱b li Jesucristo ut colbilex chic. Abanan yal xban rusilal li Dios nak colbilex. Ma̱cuaꞌ xban e̱yehom e̱ba̱nuhom. Yal e̱ma̱tan ban xban li Dios. Ma̱ ani chixnimobresi rib xban nak ma̱cuaꞌ xban e̱yehom e̱ba̱nuhom nak colbilex. Li Dios coxyoꞌobtesi ut quixqꞌue ke li acꞌ yuꞌam saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo re nak cha̱bilak li kayuꞌam xban nak ac joꞌcan cꞌu̱banbil chak xban li Dios junxil re nak cha̱bilak li kayehom kaba̱nuhom. Junaj chic ku la̱o saꞌ xcꞌabaꞌ li CristoChijulticokꞌ e̱re chanru nak quexcuan chak junxil. La̱ex li ma̱cuaꞌex aj judío tzꞌekta̱nanbilex xbaneb laj judío li queꞌxcꞌul li circuncisión, ut eb aꞌan queꞌxye nak incꞌaꞌ tzꞌakal e̱re e̱ru xban nak incꞌaꞌ quecꞌul li circuncisión. Junxil moco cuan ta li Cristo e̱riqꞌuin ut ma̱cuaꞌex xcomoneb laj Israel. Incꞌaꞌ querabi resil li contrato li quiyehoc resil lix cꞌulunic laj Colonel. Cuanquex arin saꞌ ruchichꞌochꞌ chi ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru yo̱quex chiroybeninquil ut chi ma̱cꞌaꞌ li Dios e̱riqꞌuin. Junxil li Dios ma̱cꞌaꞌ e̱riqꞌuin. Abanan anakcuan rehex chic xban nak li Cristo quicam chiru li cruz saꞌ e̱cꞌabaꞌ. Li Cristo, aꞌan li naqꞌuehoc ke li tuktu̱quil usilal. Xban li Cristo junaj chic ku la̱o aj judío e̱riqꞌuin la̱ex li ma̱cuaꞌex aj judío. Xban nak quixmayeja rib saꞌ kacꞌabaꞌ, li Cristo quirisi li kajoskꞌil li naramoc re chiku li cua̱nc saꞌ xya̱lal chi kibil kib. Xban nak quixkꞌaxtesi rib chi ca̱mc, li Cristo quirisi xcuanquil li najter chakꞌrab. Quixba̱nu aꞌan re nak tixjunajiheb ru laj judío riqꞌuin li ma̱cuaꞌeb aj judío ut junajakeb chic riqꞌuin li Cristo ut cua̱nkeb chic saꞌ xya̱lal chi ribileb rib. Riqꞌuin lix camic chiru li cruz li Cristo quirisi lix joskꞌinquil kib chi kibil kib ut coxcꞌam cuiꞌchic saꞌ usilal riqꞌuin li Dios ut junaj chic ku. Nak quicꞌulun li Cristo saꞌ ruchichꞌochꞌ quixchꞌolob xya̱lal li colba-ib li naqꞌuehoc tuktu̱quil usilal. Quixchꞌolob xya̱lal chiku la̱o aj judío li ac nakanau xya̱lal. Ut quixchꞌolob ajcuiꞌ xya̱lal che̱ru la̱ex li ma̱cuaꞌex aj judío li toj ma̱jiꞌ nequenau xya̱lal. Anakcuan chikajunilo, usta la̱o aj judío usta ma̱cuaꞌo aj judío, naru nococuan chi sum a̱tin riqꞌuin li Yucuaꞌbej Dios saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo. Ut li junaj chi Santil Musikꞌej natenkꞌan ke. Ut moco jalanex ta chic anakcuan riqꞌuineb laj judío. La̱ex ban chic xcomoneb. Junaj chic e̱ru riqꞌuineb. La̱ex chic ralal xcꞌajol li Dios. La̱o aj pa̱banel chanchano li rochoch li Dios. Chanchano li pec li na-oc saꞌ xbe̱n li cimiento. Ut li cimiento, aꞌaneb li apóstol ut li profeta. Abanan li tzꞌakal xakxo cuiꞌ li cab, aꞌan li Jesucristo. La̱o aj pa̱banel chanchano li rochoch li Dios. Junajo chic saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo li tzꞌakal xakxo saꞌ kabe̱n re nak tzꞌakalak ke ku ut kꞌaxtesinbilo chiru li Dios. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex. Xban nak rehex chic li Cristo, junajex chic riqꞌuineb laj pa̱banel. Ut la̱ex ajcuiꞌ li rochoch li Dios xban nak li Santil Musikꞌej cuan e̱riqꞌuin. Laj Pablo bokbil xban li Dios chi cꞌanjelac saꞌ xya̱nkeb li ma̱cuaꞌeb aj judíoLa̱in laj Pablo. Cuanquin chi pre̱xil xban nak nincꞌanjelac chiru li Cristo, ut xban nak ninye resil li colba-ib e̱re la̱ex li ma̱cuaꞌex aj judío. Ac xerabi ta na resil nak tenebanbil saꞌ inbe̱n xban li Dios xyebal e̱re nak li ruxta̱n li Dios e̱re ajcuiꞌ la̱ex li ma̱cuaꞌex aj judío. Li Dios, aꞌan quicꞌutuc re chicuu li naꞌleb aꞌan, li mukmu nak quicuan chak junxil. Ac xintzꞌi̱ba caꞌchꞌin resil e̱re chirix li naꞌleb aꞌin. Nak te̱ril xsaꞌ li hu li xintzꞌi̱ba e̱riqꞌuin, te̱nau nak ninnau chi tzꞌakal lix ya̱lal chirix li Cristo, li mukmu nak quicuan. Junxil ma̱ ani nataꞌoc ru lix ya̱lal li mukmu nak quicuan chak. Abanan anakcuan li Santil Musikꞌej quixcꞌut lix ya̱lal chiruheb li profeta ut chiku ajcuiꞌ la̱o lix apóstol. Li xya̱lal li naꞌleb li mukmu nak quicuan chak junxil, aꞌan aꞌin: nak la̱ex li ma̱cuaꞌex aj judío, textzꞌako̱nk li colba-ib li naxqꞌue li Dios kochben la̱o aj judío. La̱ex ralal xcꞌajolex ajcuiꞌ li Dios ut textzꞌako̱nk ajcuiꞌ riqꞌuin li yechiꞌinbil ke xban li Dios xban nak colbilex chic saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo. Yal rusilal li Dios nak quixqꞌue saꞌ inbe̱n xyebal resil li colba-ib ut quixqꞌue incuanquil re tinba̱nu lix cꞌanjel. La̱in li kꞌaxal cubenak incuanquil saꞌ xya̱nkeb chixjunileb li ralal xcꞌajol li Dios. Abanan yal xban lix nimal ruxta̱n li Dios quixqꞌue cue li cꞌanjel aꞌin re xchꞌolobanquil che̱ru lix ya̱lal chirix lix nimal ruxta̱n li Cristo ut li lokꞌlaj colba-ib saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan. Joꞌcan nak tento tinchꞌolob yalak bar lix ya̱lal li naꞌleb li mukmu nak quicuan chak junxil. Chalen chak saꞌ xticlajic chixjunil li naꞌleb aꞌin mukmu chak xban li Dios li quiyi̱ban re chixjunil. Li Dios quixba̱nu chi joꞌcaꞌin re xcꞌutbal chiruheb li cuanqueb xcuanquil saꞌ choxa nak numtajenak xnaꞌleb li Dios. Teꞌxnau nak numtajenak xnaꞌleb nak teꞌxqꞌue retal nak quixjunaji ruheb laj judío riqꞌuineb li ma̱cuaꞌeb aj judío chokꞌ ralal xcꞌajol. Ac cꞌu̱banbil chak junxil chi joꞌcaꞌin xban li Dios nak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo tixjunajiheb ru li ralal xcꞌajol. Xban nak ac xkapa̱b li Cristo, junajo chic riqꞌuin. Joꞌcan nak nakanau chi tzꞌakal nak naru chic tocua̱nk chi sum a̱tin riqꞌuin li Dios. Joꞌcan nak nintzꞌa̱ma che̱ru nak incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk e̱chꞌo̱l xban nak yo̱quin chixcꞌulbal li raylal xban xyebal e̱re xya̱lal li colba-ib. Chisahokꞌ ban e̱chꞌo̱l xban nak re e̱tenkꞌanquil xincꞌul li raylal. Cꞌajoꞌ nocoxra li CristoNak nincꞌoxlac chirix lix naꞌleb li Dios riqꞌuin chixjunil li quixba̱nu, nincuikꞌib cuib ut ninbantioxin chiru li Acuabej Dios. Li Acuabej Dios aꞌan xyucuaꞌeb chixjunil li cuanqueb saꞌ choxa, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Kꞌaxal nim li rusilal li Dios. Joꞌcan nak nintzꞌa̱ma chiru nak li Santil Musikꞌej chiqꞌuehok e̱cuanquilal ut xcacuilal e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Ut nintzꞌa̱ma ajcuiꞌ chiru nak chicua̱nk le̱ pa̱ba̱l re nak cua̱nk li Cristo e̱riqꞌuin chi tzꞌakal. Te̱tau taxak xcacuil le̱ chꞌo̱l riqꞌuin xra̱bal li Dios joꞌ eb ajcuiꞌ le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Nintzꞌa̱ma chiru li Dios nak chetauhak taxak ru, joꞌ ajcuiꞌ chixjunileb laj pa̱banel, nak kꞌaxal nim li kara̱bal xban li Cristo. Numtajenak lix rahom li Cristo. Ma̱cꞌaꞌ xbisbal ut ma̱ ani ta̱taꞌok ru lix lokꞌal lix rahom li Cristo. Ma̱ jokꞌe ta̱ru̱k takatau ru chi tzꞌakal lix rahom xban nak ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjic ut kꞌaxal lokꞌ. Nintzꞌa̱ma chiru li Dios nak tixcꞌut che̱ru nak cꞌajoꞌ nequexra li Cristo, ut chinujak taxak le̱ chꞌo̱l riqꞌuin xnimajcual xcuanquil. Lokꞌoninbil taxak li Dios li kꞌaxal nim xcuanquil chixba̱nunquil nabal chiru li nakatzꞌa̱ma. Riqꞌuin xnimal xcuanquil nacꞌanjelac saꞌ li ka̱m ut kꞌaxal nim xcuanquil chixba̱nunquil nabal chiru li nakoybeni. Lokꞌoninbil taxak li Dios anakcuan ut chi junelic kꞌe cutan kaban la̱o aj pa̱banel xban nak junajo chic riqꞌuin li Cristo. Joꞌcan taxak. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo junajo chic la̱o aj pa̱banelLa̱in cuanquin chi pre̱xil xban xyebal resil li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. La̱in xintijoc che̱rix ut anakcuan nintzꞌa̱ma che̱ru nak cha̱bilak le̱ yuꞌam joꞌ xcꞌulubeb li ralal xcꞌajol li Dios. Checubsihak e̱rib ut chexcua̱nk saꞌ tu̱lanil ut cha̱bilakex. Checuyak e̱rib chi ribil e̱rib ut cherahak e̱rib chiribil e̱rib. Junajak chic e̱ru xban li Santil Musikꞌej. Joꞌcan nak qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chi cua̱nc saꞌ usilal chi ribil e̱rib re nak chexcua̱nk chi junaj e̱ru. La̱o li ralal xcꞌajol li Dios chanchan nak jun chi tzꞌejcualej nak cuanco ut jun ajcuiꞌ li Santil Musikꞌej naberesin ke. Jun ajcuiꞌ li kama̱tan li nakayoꞌoni saꞌ comonil, la̱o li sicꞌbil ku. Jun ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ cuan ut jun ajcuiꞌ li kapa̱ba̱l cuan ut jun ajcuiꞌ li cubi haꞌ nakacꞌul saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo. Jun ajcuiꞌ li Dios cuan ut aꞌan li kaYucuaꞌ chikajunilo. Aꞌan li cuan saꞌ kabe̱n chikajunilo. Aꞌan li nacꞌanjelac saꞌ li ka̱m chikajunilo ut aꞌan ajcuiꞌ li cuan kiqꞌuin chikajunilo. Abanan jalan jala̱nk li kalokꞌlaj ma̱tan li naqꞌueheꞌ ke chikaju̱nkal xban li Cristo, aꞌ yal chanru naraj aꞌan. Aꞌin qui-uxman joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu, li naxye chi joꞌcaꞌin:Nak quitakeꞌ saꞌ choxa li Ka̱cuaꞌ, quixcꞌutbesi nak aꞌan kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱n laj tza joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li nequeꞌcꞌanjelac chiru. Ut li Ka̱cuaꞌ quixqꞌue xma̱taneb li ralal xcꞌajol. () ¿Cꞌaꞌru xya̱lal nak naxye nak li Ka̱cuaꞌ quitakeꞌ saꞌ choxa? Naraj naxye nak xbe̱n cua quicube takꞌa saꞌ li ruchichꞌochꞌ. Quicube saꞌ ruchichꞌochꞌ ut quitakeꞌ ajcuiꞌ toj saꞌ li Santil Choxa re nak ta̱cua̱nk xcuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil saꞌ choxa joꞌ ajcuiꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. ¿Cꞌaꞌru xya̱lal nak tzꞌi̱banbil nak quixqꞌue xma̱taneb li ralal xcꞌajol li Dios? Naraj naxye nak cuan li quiqꞌueheꞌ xma̱taneb chi cꞌanjelac joꞌ apóstol. Cuan li quiqꞌueheꞌ xma̱taneb chi cꞌanjelac joꞌ profeta. Cuan li quiqꞌueheꞌ xma̱taneb chixyebal resil li colba-ib. Cuan li quiqꞌueheꞌ xma̱taneb chi cꞌamoc be chiruheb laj pa̱banel ut cuan ajcuiꞌ li quiqꞌueheꞌ xma̱taneb chixcꞌutbal lix ya̱lal chiruheb laj pa̱banel. Quiqꞌueheꞌ xma̱taneb re nak tzꞌakalakeb ru saꞌ xpa̱ba̱leb ut re nak teꞌcꞌanjelak chiru li Dios ut re nak teꞌxtenkꞌaheb laj pa̱banel chi qꞌui̱c saꞌ xpa̱ba̱leb. Qꞌuebil ke li kama̱tan re nak takatenkꞌaheb laj pa̱banel chi cacuu̱c saꞌ lix pa̱ba̱leb toj ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱tzꞌaklok ke ku riqꞌuin lix cuanquil li Cristo ut junajak chic ku xban nak nakapa̱b li Ralal li Dios. Tzꞌakalak ke ku joꞌ li Cristo tzꞌakal re ru. Moco joꞌcakex ta chic li cocꞌal. Li cocꞌal nequeꞌxpa̱b li cꞌaꞌak re ru nequeꞌyeheꞌ re. La̱ex ma̱cuaꞌex chic cocꞌal. Joꞌcan nak me̱qꞌue e̱rib chi balakꞌi̱c xbaneb li nequeꞌbalakꞌin riqꞌuin jalanil tijleb. Ut chixjunil li nakaba̱nu, chikaba̱nu xban nak nocorahoc. Ut junajak chic ku riqꞌuin li Cristo. Li Cristo, aꞌan najolomin ke la̱o aj pa̱banel ut la̱o joꞌ li rok rukꞌ. Li Cristo, aꞌan nacꞌamoc be chiku ut junajo chic. Chikajunilo chikatenkꞌa kib chi kibil kib re nak toqꞌui̱k saꞌ li kapa̱ba̱l xban nak nakara kib chi kibil kib. Aꞌan aꞌin li tento tinye e̱re. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ ninye e̱re nak me̱ba̱nu chic joꞌ nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban. Eb aꞌan nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chirix li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal. Ma̱cꞌaꞌ riqꞌuineb li junelic yuꞌam li naxqꞌue li Dios xban nak incꞌaꞌ nequeꞌraj xnaubal lix ya̱lal ut kꞌaxal cauheb xchꞌo̱l. Incꞌaꞌ nequeꞌxnau xuta̱nac ut nequeꞌxqꞌue rib chixba̱nunquil li ma̱usilal. Nequeꞌxba̱nu chixjunil li joꞌ ma̱joꞌil aj naꞌleb. Abanan la̱ex aj pa̱banel ma̱cuaꞌ li naꞌleb aꞌan li xetzol riqꞌuin li Cristo. La̱ex xerabi li quixye li Cristo ut xetzol lix ya̱lal li quixcꞌut che̱ru. Joꞌcan nak chetzꞌekta̱na chi junaj cua le̱ najter naꞌleb. Me̱qꞌue chic e̱rib chi balakꞌi̱c xban li ma̱usilal li quixrahi ru le̱ chꞌo̱l junxil. Ut acꞌobresinbilak taxak le̱ ra̱m ut le̱ cꞌaꞌux. Acꞌobresinbilak le̱ yuꞌam ut chexcua̱nk taxak joꞌ naraj li Dios. Santakex ut cha̱bilakex xban nak nequenau chic lix ya̱lal. Incꞌaꞌ chic chexticꞌtiꞌik. Saꞌ xya̱lal ban tex-a̱tinak chi ribil e̱rib xban nak junaj chic ku ut kachaꞌal chic kib chi kibil kib. Cuan nak nequexjoskꞌoꞌ. Abanan me̱numsi li cutan chi toj cuan le̱ joskꞌil saꞌ le̱ chꞌo̱l re nak incꞌaꞌ texma̱cobk xban. Moco yal xban ta le̱ joskꞌil nak te̱qꞌue e̱rib chi a̱le̱c xban laj tza. Li ani na-elkꞌac incꞌaꞌ chic chi elkꞌac. Chi cꞌanjelac ban saꞌ xya̱lal re nak cua̱nk li cꞌaꞌru tixsi reheb li ma̱cꞌaꞌ cuanqueb re. Mex-a̱tinac yibru aj a̱tin. Riqꞌuin ban cha̱bil a̱tin tex-a̱tinak re nak teꞌxqꞌue retal li ani yo̱quex cuiꞌ chi a̱tinac ut te̱tenkꞌaheb. Me̱ba̱nu chic li incꞌaꞌ us re nak incꞌaꞌ ta̱rahokꞌ xchꞌo̱l li Santil Musikꞌej e̱ban. Li Dios quixqꞌue e̱re li Santil Musikꞌej chokꞌ e̱retalil nak rehex chic aꞌan toj saꞌ li cutan nak tixtzꞌakobresi le̱ colbal. Isihomak saꞌ le̱ chꞌo̱l chi junaj cua li cꞌahi̱nc, li joskꞌil, ut li poꞌoc ib. Joꞌcan ajcuiꞌ li choki̱nc ib ut li majecua̱nc. Checanabak chi junaj cua chixjunil li ma̱usilal. Cha̱bilakex che̱ribil e̱rib. Cheruxta̱na e̱ru chi ribil e̱rib. Ut checuyak e̱ma̱c chi ribil e̱rib joꞌ nak li Dios quixcuy e̱ma̱c saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo. Tento teꞌcua̱nk saꞌ xya̱lal li ralal xcꞌajol li DiosLa̱ex chic li ralal xcꞌajol li Dios ut raro̱quex xban. Joꞌcan nak chetzolak e̱rib riqꞌuin li Dios re nak te̱ba̱nu joꞌ naraj aꞌan. Cherahak e̱rib chi ribil e̱rib joꞌ nak coxra la̱o li Cristo ut quixmayeja rib chiru li cruz re kacolbal. Ut li Dios quisahoꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin xban nak chanchan li sununquil ban chiru. La̱ex chic li ralal xcꞌajol li Dios. Joꞌcan nak incꞌaꞌ chic chicua̱nk li coꞌbe̱tac yumbe̱tac saꞌ e̱ya̱nk chi moco tex-a̱tinak chirix. Incꞌaꞌ ta̱cua̱nk li ma̱usilal saꞌ e̱ya̱nk. Ut incꞌaꞌ te̱rahi ru li jalan aj e. Moco xcꞌulub ta chic laj pa̱banel xba̱nunquil aꞌan. Incꞌaꞌ ta̱yema̱nk saꞌ e̱ya̱nk li yibru aj a̱tin chi moco li to̱ntil a̱tin chi moco cheye li ma̱yehecꞌ naraj xban nak incꞌaꞌ us. Chexbantioxi̱nk ban chiru li Dios. Te̱nau chi tzꞌakal nak li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal incꞌaꞌ teꞌtzꞌako̱nk saꞌ lix nimajcual xcuanquilal li Cristo ut li Dios. Chi moco eb laj coꞌbe̱t ut eb laj yumbe̱t chi moco li nequeꞌxrahi li jalan aj e xban nak li ma̱c aꞌan juntakꞌe̱t riqꞌuin xlokꞌoninquil li jalanil dios. Me̱qꞌue e̱rib chi balakꞌi̱c xbaneb li nequeꞌa̱tinac ut nequeꞌxye nak moco nimla ma̱c ta xba̱nunquil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, xban nak nachal xjoskꞌil li Dios saꞌ xbe̱neb li nequeꞌkꞌetoc re li ra̱tin. Me̱junaji e̱rib riqꞌuineb aꞌan xban nak incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Junxil quexcuan chak saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c. Abanan, anakcuan rehex chic li Ka̱cuaꞌ ut cuanquex chic saꞌ xcutan saken. Joꞌcan nak chexcua̱nk saꞌ xya̱lal. Li ani quicutanobresi̱c lix chꞌo̱l xban li Dios naxnau lix ya̱lal ut nacuan saꞌ cha̱bilal ut saꞌ ti̱quilal. Chetauhak xya̱lal li cꞌaꞌru naraj li Ka̱cuaꞌ. Me̱junaji chic e̱rib riqꞌuineb li incꞌaꞌ nequeꞌxnau xya̱lal ut nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌak re ru ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. La̱ex ban chic texchꞌoloba̱nk re lix ya̱lal chiruheb nak incꞌaꞌ us yo̱queb. Xuta̱nal chokꞌ ke la̱o a̱tinac chirix li incꞌaꞌ us li nequeꞌxba̱nu chi mukmu. Nak ta̱chꞌoloba̱k lix ya̱lal chiruheb na-el chi cutanquil nak incꞌaꞌ us li yo̱queb ut nequeꞌxqꞌue ajcuiꞌ retal eb aꞌan nak incꞌaꞌ us li nequeꞌxba̱nu. Nak ta̱cutanobresi̱k lix chꞌo̱leb cutan saken chic chanru nak cuanqueb. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Ajsi a̱cuu, la̱at li yo̱cat chi cua̱rc. Matcana chi camenak saꞌ la̱ ma̱c, ut li Cristo tixcutanobresi la̱ cꞌaꞌux. () Cheqꞌuehak retal chanru le̱ yuꞌam. Me̱ba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Cheba̱nuhak ban joꞌ nequeꞌxba̱nu li cuanqueb xnaꞌleb. Me̱numsi li cutan chi ma̱cꞌaꞌ xya̱lal. Cheba̱nu ban li us nak ta̱ru̱k te̱ba̱nu xban nak chꞌaꞌaj li cua̱nc saꞌ eb li cutan aꞌin. Joꞌcan nak moco joꞌcakex ta li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Chetauhak ban ru li cꞌaꞌru naraj li Ka̱cuaꞌ. Mexcala chic xban nak napoꞌoc chꞌo̱lej. Chinujak ban le̱ chꞌo̱l riqꞌuin li Santil Musikꞌej. Cheserakꞌi chi ribil e̱rib lix lokꞌal li Dios, ut te̱ye li salmos ut texbicha̱nk re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ. Chexbicha̱nk ut chelokꞌoni li Ka̱cuaꞌ chi anchal e̱chꞌo̱l. Ut junelic chexbantioxi̱nk chiru li Acuabej Dios saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru nequecꞌul. Chepa̱bak e̱rib chi ribil e̱ribChepa̱bak e̱rib chi ribil e̱rib re xqꞌuebal xlokꞌal li Cristo. Ex ixakilbej, chepa̱bak le̱ be̱lom joꞌ nak nequepa̱b li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Chexpa̱ba̱nk chiru xban nak aꞌan li najolomin re li rixakil joꞌ nak li Cristo najolomin reheb laj pa̱banel. Abanan li Cristo, aꞌan ajcuiꞌ laj Colol reheb laj pa̱banel ut eb laj pa̱banel joꞌ li rok rukꞌ li Cristo. Joꞌ nak nequeꞌpa̱ban laj pa̱banel chiru li Cristo, joꞌcan ajcuiꞌ nak li ixakilbej teꞌpa̱ba̱nk chiruheb lix be̱lom riqꞌuin chixjunil. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex be̱lomej, cherahak le̱ rixakil joꞌ nak li Cristo quixraheb laj pa̱banel nak quixkꞌaxtesi rib chi ca̱mc re xcolbaleb. Li Jesucristo quixmayeja rib re xsantobresinquileb laj pa̱banel riqꞌuin nak teꞌxcꞌul li cubi haꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo ut riqꞌuin li ra̱tin li Dios. Li Cristo quixba̱nu aꞌan re nak tixcꞌuleb li ralal xcꞌajol chi kꞌaxal nim xlokꞌal, chi ma̱cꞌaꞌ xma̱c ut chi ma̱cꞌaꞌ xpaltil chiru. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li be̱lomej, tento nak teꞌxra li rixakil joꞌ nak nequeꞌxra ribeb aꞌan. Li ani naxra li rixakil, naxra ajcuiꞌ rib aꞌan. Ma̱ ani xicꞌ naril rib. Naxra ban rib ut naxchꞌolani rib joꞌ nak li Cristo naxra ut naxchꞌolani li ralal xcꞌajol. Nocoxra ut nocoril xban nak la̱o joꞌ rok rukꞌ li Cristo. La̱o joꞌ lix quiqꞌuel ut joꞌ lix bakel. Li be̱lomej ut li ixakilbej junaj chic ruheb joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li naxye chi joꞌcaꞌin: Nak ta̱sumla̱k, li cui̱nk tixcanab lix naꞌ xyucuaꞌ re nak tixlakꞌab rib riqꞌuin li rixakil. Ut junajak chic ruheb chi xcabichaleb. Kꞌaxal lokꞌ lix ya̱lal li naꞌleb aꞌin. Abanan la̱in ninye e̱re nak naxcꞌut ajcuiꞌ chiku nak la̱o aj pa̱banel junajo chic riqꞌuin li Cristo. Joꞌcan nak tinye cuiꞌchic e̱re nak li be̱lomej chixrahak li rixakil joꞌ nak naxra rib aꞌan. Ut li ixakilbej chix-oxlokꞌi lix be̱lom. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex, alalbej. Chex-abi̱nk chiru le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ xban nak aꞌan kꞌaxal us xba̱nunquil. Che-oxlokꞌi le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ. Aꞌan aꞌin lix be̱n kataklanquil cuan cꞌaꞌru yechiꞌinbil ke cui takaba̱nu aꞌan. Ut li yechiꞌinbil ke, aꞌan aꞌin: Cui neque-oxlokꞌi le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ, kꞌaxal us tex-e̱lk ut ta̱najtokꞌ ru le̱ yuꞌam li tixqꞌue li Dios arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ex naꞌbej ex yucuaꞌbej, me̱chikꞌ xjoskꞌileb le̱ ralal e̱cꞌajol chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Cheqꞌuiresihakeb ban saꞌ xya̱lal riqꞌuin xkꞌusbaleb ut riqꞌuin xtijbaleb saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Ex aj cꞌanjel, chex-abi̱nk chiruheb le̱ patrón arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chexcꞌanjelak chiruheb chi anchal e̱chꞌo̱l ut saꞌ xya̱lal joꞌ nak nequexcꞌanjelac chiru li Cristo. Moco toj yo̱keb ta che̱rilbal nak te̱ba̱nu le̱ cꞌanjel re nak sahak xchꞌo̱l le̱ patrón e̱riqꞌuin. Chexcꞌanjelak ban chiru le̱ patrón joꞌ nak yo̱kex chi cꞌanjelac chiru li Cristo. Chi anchal e̱chꞌo̱l cheba̱nuhak li naraj li Dios. Chexcꞌanjelak chi anchal e̱chꞌo̱l joꞌ nak yo̱quex chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ ut ma̱cuaꞌ chiruheb li cui̱nk. La̱ex nequenau nak cui cha̱bil te̱ba̱nu che̱junju̱nkal aꞌan ajcuiꞌ li re̱kaj te̱cꞌul riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ usta cuan e̱patrón usta ma̱cꞌaꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex patrón, joꞌ nak laj cꞌanjel nacꞌanjelac chi anchal xchꞌo̱l che̱ru, joꞌcan ajcuiꞌ nak la̱ex te̱taklaheb saꞌ xya̱lal. Canabomak xtaklanquileb saꞌ joskꞌil. Nequenau nak la̱ex cuan e̱patrón saꞌ choxa joꞌ ajcuiꞌ eb aꞌan. Li patrón, aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios ut aꞌan moco jun ta sa ta̱ril ut jun ta xicꞌ ta̱ril. Li kacꞌanjeleba̱l qꞌuebil ke xban li DiosToj cuan cꞌaꞌru nacuaj xyebal e̱re ut aꞌan aꞌin: Cheꞌcacuubresi̱k le̱ chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l riqꞌuin lix nimal xcuanquilal li Ka̱cuaꞌ li cuan e̱riqꞌuin. Joꞌcan ut chetikibak e̱rib riqꞌuin chixjunil lix cꞌanjeleba̱l li Dios re nak xakxo̱kex chi tzꞌakal ut yo̱kex chixcolbal e̱rib chiru laj tza nak yo̱k che̱balakꞌinquil. Moco yo̱co ta chixyalbal kakꞌe riqꞌuin cui̱nk. Yo̱co ban chi pletic riqꞌuin qꞌuila pa̱y ru chi ma̱us aj musikꞌej li cuanqueb xcuanquil saꞌ eb li cutan aꞌin, li nequeꞌtaklan saꞌ ikꞌ ut saꞌ li ruchichꞌochꞌ li cuan saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c. Xban nak nocopletic riqꞌuin li ma̱us aj musikꞌej, joꞌcan nak cua̱nk e̱riqꞌuin chixjunil le̱ cꞌanjeleba̱l li qꞌuebil e̱re xban li Dios re nak cauhak e̱rib chixcolbal e̱rib chiru laj tza yalak jokꞌe tixyal e̱ra̱lenquil. Xakxo̱kex biꞌ chi cau. Aꞌan aꞌin li ta̱cꞌanjelak che̱ru re xcolbal e̱rib chiru laj tza. Li ya̱l ta̱cꞌanjelak joꞌ xcꞌa̱mal e̱saꞌ ut li ti̱quil chꞌo̱lej ta̱cꞌanjelak joꞌ li chꞌi̱chꞌ naramoc re le̱ chꞌo̱l. Cauresinbilakex re xyebal resil li colba-ib ut aꞌan ta̱cꞌanjelak e̱re joꞌ e̱xa̱b che̱rok. Chirix chixjunil aꞌin chicua̱nk ajcuiꞌ le̱ pa̱ba̱l. Ut aꞌan ta̱cꞌanjelak e̱re joꞌ le̱ ramleb chꞌi̱chꞌ. Le̱ pa̱ba̱l ta̱cꞌanjelak re xcolbal e̱rib chiru laj tza nak tixyal e̱ra̱lenquil. Riqꞌuin aꞌin ta̱ru̱k te̱chup xxamlel lix tzimaj laj tza. Li colba-ib ta̱cꞌanjelak e̱re joꞌ nak nacꞌanjelac re li soldado lix tzꞌapbal xjolom. Li Santil Musikꞌej tixcꞌut che̱ru li ra̱tin li Dios. Aꞌan ta̱cꞌanjelak che̱ru joꞌ nak nacꞌanjelac li chꞌi̱chꞌ chiru li soldado. Ut yoꞌon cua̱nkex. Junelic chextijok joꞌ naxcꞌut che̱ru li Santil Musikꞌej. Junelic chextzꞌa̱ma̱nk chiru chi anchal e̱chꞌo̱l nak li Dios ta̱tenkꞌa̱nk e̱re. Ut chetzꞌa̱ma chiru nak tixtenkꞌaheb chixjunileb li ralal xcꞌajol li Dios. Ut chextijok ajcuiꞌ chicuix la̱in re nak chixqꞌue taxak cua̱tin li Dios re xyebal resil li colba-ib ut chixqꞌue taxak xcacuilal inchꞌo̱l chixyebal resil nak li colba-ib reheb ajcuiꞌ li ma̱cuaꞌeb aj judío. Taklanbilin xban li Dios chixyebal li resilal aꞌan. Ut xban xyebal resil li colba-ib nak cuanquin chi pre̱xil anakcuan. Chextijok chicuix re nak tinchꞌolob xya̱lal li colba-ib chi cau inchꞌo̱l joꞌ qꞌuebil cue xba̱nunquil xban li Dios. Laj Pablo naxqꞌue xsahil xchꞌo̱lebNincꞌoxla nak te̱raj te̱nau chanru cuanquin ut cꞌaꞌru yo̱quin chixba̱nunquil. Joꞌcan nak yo̱quin chixtaklanquil laj Tíquico e̱riqꞌuin. Aꞌan jun li herma̱n kꞌaxal raro kaban, ut cha̱bil aj cꞌanjel chiru li Dios. Aꞌan tixye e̱re chanru cuanquin. Yo̱quin chixtaklanquil laj Tíquico e̱riqꞌuin re xserakꞌinquil e̱re chanru cuanco arin. Ut nak te̱nau chanru cuanco, chicꞌojla̱k taxak e̱chꞌo̱l riqꞌuin aꞌan. Aꞌ taxak li tuktu̱quil usilal li naxqꞌue li Acuabej Dios ut li naxqꞌue li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chicua̱nk e̱riqꞌuin la̱ex che̱junilex aj pa̱banel. Ut chicua̱nk taxak e̱riqꞌuin li rahoc ib ut lix cacuilal e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Chicua̱nk taxak li rusilal li Dios e̱riqꞌuin che̱junilex la̱ex li nequexrahoc re li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chi anchal e̱chꞌo̱l ut chi junelic. Joꞌcan taxak. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li San Pablo reheb laj FiliposLaj Pablo quixtakla xsahil xchꞌo̱lebLa̱in laj Pablo. Yo̱quin chixtzꞌi̱banquil li hu aꞌin cuochben laj Timoteo. La̱o aj cꞌanjel chiru li Jesucristo. Li hu aꞌin, aꞌan e̱re la̱ex li nequexcꞌamoc be saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel aran Filipos ut e̱re ajcuiꞌ la̱ex li nequextenkꞌan saꞌ li cꞌanjel aran. Ut e̱re ajcuiꞌ che̱junilex la̱ex aj pa̱banel aran Filipos, li junaj chic e̱ru riqꞌuin li Jesucristo. Chicua̱nk taxak e̱riqꞌuin li usilal ut li tuktu̱quilal li naxqꞌue li Dios li kaYucuaꞌ ut li naxqꞌue li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Laj Pablo quitijoc chirixeb laj pa̱banelRajlal nak nequexjulticoꞌ cue, ninbantioxi chiru li Dios. Ut junelic nintijoc che̱rix chi sa saꞌ inchꞌo̱l. Nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l xban nak chalen nak xexpa̱ban xeqꞌue e̱chꞌo̱l chintenkꞌanquil xyebal resil li colba-ib toj chalen anakcuan. Chalen nak xexpa̱ban, li Dios yo̱ chi cꞌanjelac e̱riqꞌuin. Ut ninnau nak junelic textenkꞌa toj ta̱tzꞌaklok ru le̱ pa̱ba̱l saꞌ li cutan nak tol-e̱lk cuiꞌchic li Jesucristo. Xban nak nequeqꞌue e̱chꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru li Cristo, joꞌcan nak junelic nequexincꞌoxla ut kꞌaxal sa saꞌ inchꞌo̱l e̱riqꞌuin. La̱ex xextzꞌakon cuochben riqꞌuin li usilal li naxqꞌue li Cristo. Xextzꞌakon ajcuiꞌ cuiqꞌuin riqꞌuin rahil chꞌo̱lej nak cuanquin chi pre̱xil ut xextzꞌakon ajcuiꞌ cuiqꞌuin nak yo̱quin chixchꞌolobanquil xya̱lal li colba-ib reheb li cuanqueb xcuanquil re nak teꞌxnau nak tzꞌakal ya̱l li cꞌaꞌru yo̱co chixchꞌolobanquil. Li Dios naxnau nak cꞌajoꞌ nequexinra. Ut li rahoc aꞌin, aꞌan qꞌuebil cue xban li Cristo. Ut li nintzꞌa̱ma chiru li Dios nak nintijoc che̱rix, aꞌan aꞌin: nak kꞌaxal cuiꞌchic cherahak e̱rib chi ribil e̱rib. Ut chinumta̱k taxak li rahoc ut chiqꞌuehekꞌ taxak e̱naꞌleb re xtaubal bar cuan li tzꞌakal ya̱l. Nintzꞌa̱ma chiru li Dios nak textenkꞌa re nak junelic te̱nau cꞌaꞌru li us ut cꞌaꞌru li incꞌaꞌ us. Ut ti̱cak taxak le̱ chꞌo̱l re nak ma̱ ani ta̱cuechꞌi̱nk e̱rix chalen nak tol-e̱lk cuiꞌchic li Jesucristo. Ut riqꞌuin li cha̱bilal li qꞌuebil e̱re xban li Jesucristo, nequeqꞌue xlokꞌal li Dios. Li Dios quixsukꞌisi chokꞌ usilal li raylal li quixcꞌul laj PabloEx inherma̱n, nacuaj nak te̱nau nak chixjunil li yo̱quin chixcꞌulbal, aꞌan yo̱ chi cꞌanjelac re xyebal resil li colba-ib yalak bar. Cuan xya̱lal nak xineꞌxqꞌue saꞌ tzꞌalam. Eb laj ilol pre̱x joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb saꞌ li palacio nequeꞌxnau nak cuanquin saꞌ tzꞌalam xban nak nincꞌanjelac chiru li Cristo. Ut nabaleb laj pa̱banel xeꞌxcacuubresi xchꞌo̱leb saꞌ xpa̱ba̱leb saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ xban nak xeꞌxqꞌue retal nak cau inchꞌo̱l usta cuanquin chi pre̱xil saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Ut nequeꞌxchꞌolob xya̱lal li ra̱tin li Dios chi ma̱cꞌaꞌ xxiuheb. Ya̱l nak cuan li nequeꞌxye resil li Cristo yal xban nak niquineꞌxcakali ut niquineꞌxcuechꞌi. Abanan cuan ajcuiꞌ li nequeꞌxye resil li Cristo chi anchal xchꞌo̱leb ut saꞌ xya̱lal. Nequeꞌxchꞌolob xya̱lal xban nak niquineꞌxra ut nequeꞌxnau nak cuanquin chi pre̱xil xban nak ninqꞌue xcuanquil li colba-ib. Aban li jun chꞌol chic nequeꞌxye resil li Cristo yal xban nak cuan cꞌaꞌru nequeꞌxra ut moco chi anchal ta xchꞌo̱leb nequeꞌxba̱nu. Nequeꞌxba̱nu chi joꞌcan yal re xqꞌuebal xrahil inchꞌo̱l nak cuanquin chi pre̱xil. Abanan ma̱cꞌaꞌ naxye. Usta chi anchal xchꞌo̱leb, usta incꞌaꞌ, yo̱queb chixyebal resil li Jesucristo. Ut nasahoꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin aꞌan. Ut junelic ta̱sahokꞌ inchꞌo̱l xban nak ninnau nak yo̱quex chi tijoc chicuix. Ut li Santil Musikꞌej natenkꞌan cue. Joꞌcan nak nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l xban nak ninnau nak chixjunil li nincꞌul, li Dios tixsukꞌisi chokꞌ usilal chokꞌ cue. Incꞌaꞌ nacuaj xxuta̱nobresinquil cuib riqꞌuin xba̱nunquil li cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ us. Nacuaj ban nak junelic cua̱nk xcacuilal inchꞌo̱l re xyebal resil li Jesucristo. Nacuaj xqꞌuebal xlokꞌal li Cristo anakcuan ut chi junelic riqꞌuin li ninba̱nu ut riqꞌuin ajcuiꞌ lin camic. La̱in, nak toj yoꞌyo̱quin, cuanquin chi sum a̱tin riqꞌuin li Cristo. Abanan kꞌaxal raj cuiꞌchic us li ca̱mc chokꞌ cue xban nak ninnau nak tinxic riqꞌuin. Abanan cui li Dios toj tixqꞌue inyuꞌam saꞌ ruchichꞌochꞌ re nak tincꞌanjelak chiru li Ka̱cuaꞌ, incꞌaꞌ ninnau bar cuan li kꞌaxal us chokꞌ cue. ¿Ma us nak yoꞌyo̱quin malaj ut us nak tinca̱mk? Chꞌaꞌaj chokꞌ cue xnaubal bar cuan li kꞌaxal us. Nacuaj raj ca̱mc re nak tinxic riqꞌuin li Cristo. Aꞌan raj li kꞌaxal us chokꞌ cue la̱in. Abanan chokꞌ e̱re la̱ex, us nak yoꞌyo̱kin. Ninnau chi tzꞌakal nak naru texintenkꞌa. Joꞌcan nak ninnau nak tincua̱nk saꞌ e̱ya̱nk re e̱tenkꞌanquil. Texintenkꞌa re nak sahak saꞌ e̱chꞌo̱l nak yo̱kex chi qꞌui̱c saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Nincꞌoxla nak tincuulak cuiꞌchic e̱riqꞌuin ut nak te̱ril cuiꞌchic cuu, ta̱sahokꞌ saꞌ le̱ chꞌo̱l saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Li kꞌaxal lokꞌ xba̱nunquil, aꞌan aꞌin: Chexcua̱nk saꞌ xya̱lal riqꞌuineb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin joꞌ e̱cꞌulub xban nak la̱ex ac xepa̱b li Jesucristo. Usta cuanquin e̱riqꞌuin, usta ma̱ anihin, nacuaj rabinquil resil nak cau e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Ut nacuaj ajcuiꞌ rabinquil nak junaj le̱ chꞌo̱l ut junaj e̱cꞌaꞌux chixyebal resil li colba-ib saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Incꞌaꞌ texxucuak chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re. Cui la̱ex incꞌaꞌ texxucuak, eb aꞌan teꞌxqꞌue retal nak la̱ex texcolekꞌ ut eb aꞌan teꞌsachekꞌ. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan li ta̱cꞌutuk re li naꞌleb aꞌin chiruheb. Qꞌuebil e̱re le̱ ma̱tan xban li Dios re xpa̱banquil li Cristo. Ut moco caꞌaj cuiꞌ ta te̱cꞌul li rusilal re xpa̱banquil. Usilal aj ban cuiꞌ nak qꞌuebil e̱re xcꞌulbal li raylal saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo. Ac xeril chanru nak ninyal inkꞌe chixqꞌuebal xcuanquil li colba-ib ut nequerabi resil nak toj yo̱quin ajcuiꞌ xyalbal inkꞌe. Ut nequeyal ajcuiꞌ e̱kꞌe la̱ex xqꞌuebal xcuanquil li colba-ib cuochbenex. Chetzolak e̱rib riqꞌuin li CristoAnakcuan nacuaj xpatzꞌbal e̱re: ¿Ma cuan xya̱lal chokꞌ e̱re la̱ex nak xepa̱b li Cristo? ¿Ma cꞌojcꞌo e̱chꞌo̱l xban nak raro̱quex xban li Cristo? ¿Ma junaj ru le̱ chꞌo̱l che̱junilex xban li Santil Musikꞌej li cuan e̱riqꞌuin? ¿Ma nequera e̱rib chi ribil e̱rib? ¿Ma nequeruxta̱na e̱ru chi ribil e̱rib? Anakcuan nintzꞌa̱ma ajcuiꞌ che̱ru nak junajak taxak e̱chꞌo̱l re nak junelic sahak saꞌ inchꞌo̱l e̱riqꞌuin. Cherahak e̱rib chi ribil e̱rib ut chexcua̱nk saꞌ xya̱lal chi ribil e̱rib ut junajak taxak le̱ cꞌaꞌux. Incꞌaꞌ te̱ba̱nu cꞌaꞌak re ru yal xban nak cuan li cꞌaꞌru te̱ra, chi moco te̱ba̱nu yal re xnimobresinquil e̱rib. Checubsihak ban e̱rib. Me̱cꞌoxla nak kꞌaxal nim e̱cuanquil chiruheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Mexcꞌoxlac caꞌaj cuiꞌ chirix cꞌaꞌru us chokꞌ e̱re la̱ex. Chexcꞌoxlak aj ban cuiꞌ chirix li us ta̱e̱lk chokꞌ reheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Chetzolak e̱rib riqꞌuin li Jesucristo re nak juntakꞌe̱tak le̱ naꞌleb riqꞌuin lix naꞌleb aꞌan. Li Jesucristo tzꞌakal Dios, aban incꞌaꞌ quicꞌoxlac xcanabanquil lix lokꞌal. Quixcanab ban lix lokꞌal nak quicꞌulun saꞌ ruchichꞌochꞌ. Tzꞌakal cui̱nk joꞌ la̱o nak quiyoꞌla saꞌ ruchichꞌochꞌ ut quicꞌanjelac saꞌ kaya̱nk. Ut nak quicuan saꞌ ruchichꞌochꞌ quixcubsi rib ut quixba̱nu li quiraj li Dios toj retal nak quicam chiru li cruz. Ut xban nak quixba̱nu chi joꞌcan, li Dios quixqꞌue xnimal xlokꞌal. “Ka̱cuaꞌ” quixqꞌue chokꞌ xcꞌabaꞌ xban nak aꞌan li kꞌaxal lokꞌ ut li kꞌaxal nim xcuanquil. Li Dios quixba̱nu aꞌan re nak chixjunileb teꞌxcuikꞌib rib chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Jesucristo nak teꞌrabi lix cꞌabaꞌ. Teꞌxcuikꞌib ribeb chixlokꞌoninquil chixjunileb li cuanqueb saꞌ choxa ut li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ joꞌqueb ajcuiꞌ li camenakeb. Li Dios quixqꞌue xlokꞌal li Jesucristo re nak chixjunileb teꞌxchꞌolob xya̱lal riqꞌuin xtzꞌu̱mal re nak li Jesucristo, aꞌan li Ka̱cuaꞌ ut teꞌxqꞌue xlokꞌal li Acuabej Dios. Eb laj pa̱banel, aꞌanakeb lix cutan xsaken li ruchichꞌochꞌEx inherma̱n, raro̱quex inban, junelic xexpa̱ban chicuu nak cuanquin chak e̱riqꞌuin. Joꞌcan ajcuiꞌ te̱ba̱nu anakcuan nak ma̱ anihin e̱riqꞌuin. Junelic chexcꞌoxlak chirix le̱ colbal. Cheqꞌuehak taxak e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Ka̱cuaꞌ re nak ta̱tzꞌaklok ru le̱ colbal. Li Dios yo̱ chi cꞌanjelac e̱riqꞌuin ut yo̱ che̱tenkꞌanquil re nak saꞌ le̱ chꞌo̱l ta̱ala̱k chak xba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj ut aꞌan ajcuiꞌ naqꞌuehoc e̱cuanquil chixba̱nunquil. Me̱choki e̱rib ut me̱cuechꞌi e̱rib. Cheba̱nuhak ban chixjunil saꞌ xya̱lal. Cheba̱nuhak chixjunil saꞌ xya̱lal re nak chicꞌutu̱nk nak chi anchal e̱chꞌo̱l nequexpa̱ban ut re nak ma̱ ani ta̱a̱tinak che̱rix. La̱ex ralal xcꞌajol li Dios ut ma̱cꞌaꞌak e̱ma̱c usta cuanquex saꞌ xya̱nkeb laj ma̱c, li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Ut xban nak ti̱c e̱chꞌo̱l, nak yo̱kex chixyebal resil li colba-ib chiruheb, chiruheb chanchanakex li chahim li nalemtzꞌun chiru kꞌojyi̱n. Cui joꞌcan yo̱kex, cꞌajoꞌ nak ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l e̱riqꞌuin nak tol-e̱lk cuiꞌchic li Jesucristo. Ta̱sahokꞌ inchꞌo̱l xban nak tinnau nak cuan rajbal chixjunil li xinba̱nu nak xincꞌanjelac saꞌ e̱ya̱nk. Cui tincamsi̱k xban nak xexintenkꞌa saꞌ le̱ pa̱ba̱l, ma̱cꞌaꞌ naxye. Ta̱sahokꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak textzꞌako̱nk la̱ex riqꞌuin li sahil chꞌo̱lejil li tincꞌul la̱in. Chisahokꞌ taxak saꞌ kachꞌo̱l saꞌ comonil. Laj Timoteo ut laj Epafrodito taklanbileb xban laj Pablo riqꞌuineb laj FiliposCui li Ka̱cuaꞌ Jesucristo naraj, chi se̱b tintakla laj Timoteo che̱rilbal. Ta̱cꞌojla̱k inchꞌo̱l nak tincuabi e̱resil. Ma̱ jun chic cuan juntakꞌe̱t xcꞌaꞌux cuiqꞌuin joꞌ laj Timoteo. Aꞌan kꞌaxal nacꞌoxlac ajcuiꞌ che̱rix la̱ex. Eb li jun chꞌol chic junes li us chokꞌ reheb aꞌan nequeꞌxcꞌoxla ut incꞌaꞌ nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil li naraj li Jesucristo. Ac nequenau nak cha̱bil xnaꞌleb laj Timoteo. Nequenau chanru nak naxqꞌue xchꞌo̱l chi cꞌanjelac cuochben chixyebal resil li colba-ib. Ninxtenkꞌa joꞌ junak alalbej naxtenkꞌa lix yucuaꞌ. Joꞌcan nak nacuaj xtaklanquil laj Timoteo e̱riqꞌuin nak ac xinnau chanru tincana̱k cuiꞌ arin. Ut ninnau nak li Ka̱cuaꞌ tinixtenkꞌa re nak ta̱ru̱k tincuulak chi junpa̱t e̱riqꞌuin. Ut nincꞌoxla ajcuiꞌ nak tento tintakla li herma̱n Epafrodito e̱riqꞌuin. Aꞌan naxqꞌue ajcuiꞌ xchꞌo̱l chi cꞌanjelac cuochben ut aꞌan li xetakla chak chintenkꞌanquil saꞌ e̱cꞌabaꞌ la̱ex. Ta̱raj cuiꞌchic rilbal e̱ru. Yo̱ che̱cꞌoxlanquil xban nak naxnau nak xerabi resil nak xyajer. Ya̱l nak quiyajer. Caꞌchꞌin chic ma̱ quicam. Abanan li Dios quiril xtokꞌoba̱l ru ut quiril ajcuiꞌ xtokꞌoba̱l cuu la̱in. Joꞌcan nak quixqꞌuirtesi. Cui ta quicam, kꞌaxal raj cuiꞌchic quixqꞌue xrahil inchꞌo̱l. Joꞌcan nak nacuaj xtaklanquil chi junpa̱t e̱riqꞌuin re nak ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l nak te̱ril cuiꞌchic ru. Ut ta̱sahokꞌ ajcuiꞌ saꞌ inchꞌo̱l la̱in nak ta̱cuulak e̱riqꞌuin. La̱in ninnau nak aꞌan chic ta̱tenkꞌa̱nk e̱re. Checꞌulak chi kꞌaxal sa saꞌ e̱chꞌo̱l xban nak kech aj pa̱banelil kib. Cheqꞌuehak xlokꞌal eb laj pa̱banel joꞌ li jun aꞌan. Nak yo̱ chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ, caꞌchꞌin chic ma̱ quicam. Quixqꞌue rib saꞌ raylal re intenkꞌanquil xban nak ma̱ anihex la̱ex chintenkꞌanquil. Li ti̱quil chꞌo̱lejAnakcuan ut, ex inherma̱n, chisahokꞌ taxak saꞌ le̱ chꞌo̱l xban nak rehex chic li Cristo. Li cꞌaꞌru yo̱quin chixtzꞌi̱banquil, ac xinye ajcuiꞌ e̱re. Usta ac xinye e̱re, tinye cuiꞌchic e̱re. Incꞌaꞌ nintitzꞌ xyebal xban nak ninnau nak ta̱cꞌanjelak che̱ru. Checol e̱rib chiruheb laj balakꞌ. Eb aꞌan chanchaneb li tzꞌiꞌ xban nak ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Nequeꞌxye nak incꞌaꞌ naru tocolekꞌ cui toj ma̱jiꞌ nakacꞌul li circuncisión. La̱o ac xkacꞌul li tzꞌakal circuncisión xban nak la̱o nakalokꞌoni li Dios joꞌ naxcꞌut chiku li Santil Musikꞌej. Aꞌan li tzꞌakal circuncisión. La̱o nasahoꞌ li kachꞌo̱l nak junajo chic riqꞌuin li Cristo yal xban xnimal rusilal. Ma̱cuaꞌ riqꞌuin li nakaba̱nu la̱o kajunes. La̱in xinba̱nu chixjunil li nequeꞌxye eb aꞌan nak tento xba̱nunquil ut naru raj tinqꞌue xcacuilal inchꞌo̱l riqꞌuin. Cui cuan junak naxcꞌoxla nak ac xba̱nu chixjunil, us ajcuiꞌ. Abanan kꞌaxal cuiꞌchic nabal xinba̱nu la̱in chiru aꞌan. La̱in tzꞌakalin aj Israel. Cuakxakib cutan cuan cue nak xincꞌul li circuncisión. Lin naꞌ inyucuaꞌ aj hebreo xcomoneb xte̱pal laj Benjamín. La̱in ajcuiꞌ xcomoneb laj fariseo li nequeꞌxba̱nu chixjunil li tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Xinqꞌue inchꞌo̱l chixba̱nunquil chixjunil li chakꞌrab li nequeꞌxba̱nu laj fariseo toj retal nak quinrahobtesiheb laj pa̱banel. Chiruheb laj fariseo ma̱cꞌaꞌ inma̱c xban nak xinba̱nu chixjunil li tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab. Junxil chixjunil aꞌin xinqꞌue xcuanquil. Abanan anakcuan ninye nak ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ xban nak kꞌaxal cuiꞌchic lokꞌ xpa̱banquil li Cristo. Relic chi ya̱l chixjunil li cꞌaꞌak re ru xinba̱nu chak junxil ma̱cꞌaꞌ chic na-oc cuiꞌ chicuu anakcuan xban nak kꞌaxal cuiꞌchic nim xlokꞌal xpa̱banquil li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Re nak la̱inak chic re li Cristo, xintzꞌekta̱na chixjunil li xinba̱nu chak junxil. Aꞌan yal mul aj chic chicuu anakcuan. La̱in nacuaj nak junajakin riqꞌuin li Jesucristo. Incꞌaꞌ naru ta̱cua̱nk xti̱quilal inchꞌo̱l chiru li Dios yal riqꞌuin xba̱nunquil li naxye li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Li Dios naxqꞌue xti̱quilal inchꞌo̱l riqꞌuin xpa̱banquil li Cristo. Xincanab xba̱nunquil chixjunil li quinba̱nu chak junxil re nak tincua̱nk chi sum a̱tin riqꞌuin li Cristo. Nacuaj xcꞌulbal lix cuanquilal li Dios li quicuaclesin cuiꞌchic re li Cristo chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Nacuaj tintzꞌako̱nk riqꞌuin li raylal li quixcꞌul ut nacuaj nak tinba̱nu joꞌ quixba̱nu li Cristo nak quixqꞌue rib chi ca̱mc. Ut ninyoꞌoni nak li Dios tinixcuaclesi cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Chikayal kakꞌe re nak ta̱tzꞌaklok ru li kapa̱ba̱lIncꞌaꞌ ninye nak ac xtzꞌakloc ru lin pa̱ba̱l chi moco ninye nak ac xincꞌul chixjunil lix cuanquilal. Abanan yo̱quin chixyalbal inkꞌe re nak toxincue̱chani chixjunil li tinma̱tani riqꞌuin li Jesucristo xban nak li Jesucristo quinixqꞌue chokꞌ ralal. Ex inherma̱n, ninnau nak toj ma̱jiꞌ nincꞌul chixjunil li tinma̱tani riqꞌuin li Cristo. Abanan li ninba̱nu, aꞌan aꞌin: Nincanab xcꞌoxlanquil li ac xnumeꞌ ut ninqꞌue inchꞌo̱l chire̱chaninquil li ta̱cha̱lk mokon. Ninyal inkꞌe chire̱chaninquil lin ma̱tan joꞌ nak naxyal xkꞌe junak chi a̱linac re ta̱re̱chani lix kꞌajca̱munquil. Abanan li tincue̱chani la̱in, aꞌan li junelic yuꞌam li naxyechiꞌi li Dios reheb li nequeꞌpa̱ban re li Jesucristo. Aꞌan taxak li chikara la̱o chikajunilo li ac cau kachꞌo̱l saꞌ li kapa̱ba̱l. Abanan cui la̱ex incꞌaꞌ nequecꞌoxla chi joꞌcan, li Dios ta̱cꞌutuk lix ya̱lal che̱ru. Joꞌcan nak chikacꞌoxlahak ut chikaba̱nuhak li joꞌ qꞌuial nakanau nak us xba̱nunquil. Ex inherma̱n, junajak taxak le̱ chꞌo̱l chixba̱nunquil li ninba̱nu la̱in. La̱in yo̱quin chi cꞌamoc be che̱ru saꞌ li ti̱quilal. Ut chetzolak ajcuiꞌ e̱rib riqꞌuineb li nequeꞌxba̱nu joꞌ ninba̱nu la̱in. Nabal sut ac xinye e̱re nak cuanqueb li incꞌaꞌ us yo̱queb chixba̱nunquil. Riqꞌuin li incꞌaꞌ us nequeꞌxba̱nu, nequeꞌxtzꞌekta̱na lix camic li Cristo chiru li cruz. Nayotꞌeꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin li yo̱queb chixba̱nunquil ut ninya̱bac xban xrahil inchꞌo̱l nak ninye cuiꞌchic e̱re. Eb aꞌan incꞌaꞌ us yo̱queb. Li cꞌaꞌru nequeꞌxrahi ru xba̱nunquil, aꞌan chic lix dioseb chiruheb xban nak junes aꞌan chic nequeꞌxcꞌoxla. Nequeꞌxnimobresi ribeb riqꞌuin xba̱nunquil li incꞌaꞌ us, usta xuta̱nal raj chokꞌ reheb. Junes li cꞌaꞌru cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ nequeꞌxcꞌoxla. Eb aꞌan teꞌsachekꞌ saꞌ li tojba ma̱c. Abanan la̱o nococꞌoxlac chirix li cuan saꞌ choxa xban nak la̱o reho chic li tzꞌakal Dios ut yo̱co chiroybeninquil nak tol-e̱lk cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo laj Colol ke. Aꞌan kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil li cꞌaꞌak re ru. Riqꞌuin lix nimal xcuanquilal, li Jesucristo tixjal li katibel li ma̱cꞌaꞌ xcuanquil ut tixqꞌue ke jun chic kꞌaxal lokꞌ joꞌ li re aꞌan. Junelic taxak cauhak le̱ chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱lEx inherma̱n, raro̱quex inban, nacuaj rilbal e̱ru. Cꞌajoꞌ nasahoꞌ inchꞌo̱l e̱ban. Nincꞌoxla nak la̱ex joꞌ jun inkꞌajca̱munquil riqꞌuin li cꞌanjel xinba̱nu saꞌ e̱ya̱nk. Junelic taxak cauhak e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Ut nintzꞌa̱ma ajcuiꞌ chiruheb lix Evodia ut lix Síntique nak teꞌxyi̱b ru lix chꞌaꞌajquilaleb saꞌ xya̱lal re nak junajakeb chic xchꞌo̱leb chiru li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan nak nintzꞌa̱ma chiru nak tixtenkꞌaheb li ixk aꞌin. Cau xeꞌcꞌanjelac chintenkꞌanquil xyebal resil li colba-ib. Joꞌcan ajcuiꞌ xba̱nu laj Clemente ut chixjunileb li cuech aj cꞌanjelil. Eb aꞌan tzꞌi̱banbil xcꞌabaꞌeb xban li Dios saꞌ li hu tzꞌi̱banbil cuiꞌ xcꞌabaꞌeb chixjunileb li colbileb. Chisahokꞌ taxak saꞌ e̱chꞌo̱l chi junelic xban nak junajex chic riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Ut jun sut chic tinye e̱re: Chisahokꞌ taxak saꞌ e̱chꞌo̱l. Junelic chexcua̱nk saꞌ tu̱lanil re nak chixjunileb teꞌxqꞌue retal le̱ cha̱bilal. Ut chijulticokꞌ ajcuiꞌ e̱re nak chi se̱b ta̱cha̱lk li Ka̱cuaꞌ. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌak re ru yo̱k cuiꞌ e̱cꞌaꞌux. Cheye ban re li Ka̱cuaꞌ cꞌaꞌru le̱ chꞌaꞌajquilal. Ut junelic nak textijok ut nak textzꞌa̱ma̱nk chiru li Ka̱cuaꞌ, chexbantioxi̱nk ajcuiꞌ chiru li Dios. Ut li Dios ta̱qꞌuehok e̱re li tuktu̱quil usilal. Aꞌan kꞌaxal lokꞌ chiru chixjunil li cꞌaꞌru nakacꞌoxla la̱o. Ut li tuktu̱quil usilal li naxqꞌue li Dios tixcꞌojob le̱ chꞌo̱l ut tixtukub le̱ cꞌaꞌux xban nak junajex chic riqꞌuin li Cristo. Junelic chexcꞌoxlak chirix li cꞌaꞌak re ru ya̱l ut cha̱bilUt anakcuan, jun chic nacuaj xyebal e̱re. Aꞌan aꞌin: junelic chexcꞌoxlak chirix li cꞌaꞌru ya̱l ut li cꞌaꞌru cha̱bil. Chexcꞌoxlak chirix li ti̱quilal, li santilal, ut li usilal. Junelic chexcꞌoxlak chirix li kꞌaxal cha̱bil ut li naru naxqꞌue xlokꞌal li Dios. Ut chixjunil li cꞌaꞌru xinye e̱re ut li cꞌaꞌru xinba̱nu che̱ru, aꞌan ajcuiꞌ te̱ba̱nu la̱ex. Chetzol e̱rib cuiqꞌuin ut cheba̱nu joꞌ ninba̱nu la̱in. Ut li Ka̱cuaꞌ Dios li naqꞌuehoc tuktu̱quil usilal ta̱cua̱nk e̱riqꞌuin. Laj Pablo naxbantioxi lix ma̱tan li quiqꞌueheꞌ re xbaneb laj FiliposKꞌaxal nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l ut ninbantioxi chiru li Ka̱cuaꞌ nak qui-ala chak saꞌ e̱chꞌo̱l intenkꞌanquil. Ninnau nak incꞌaꞌ xecanab incꞌoxlanquil. Junxil incꞌaꞌ quixqꞌue rib che̱ru intenkꞌanquil. Incꞌaꞌ yo̱quin chixyebal aꞌin e̱re xban nak cuan li cꞌaꞌru nacuaj. Ac xintzol cuib chi cua̱nc chi cꞌojcꞌo inchꞌo̱l riqꞌuin joꞌ nimal joꞌ chꞌinal cuan cue. Xincꞌay chi cuan chi ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru cue ut xincꞌay ajcuiꞌ chi nabal cꞌaꞌru cue. Ac ninnau chanru li cua̱nc. Sa saꞌ inchꞌo̱l nak cuan incua ut sa ajcuiꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak ma̱cꞌaꞌ incua. Cꞌaynakin chi cua̱nc chi sa saꞌ inchꞌo̱l usta cuan nabal cꞌaꞌru cue, usta ma̱cꞌaꞌ. La̱in nincuy xnumsinquil chixjunil li raylal xban nak li Cristo naxqꞌue xcacuilal inchꞌo̱l re nak tincuy xnumsinquil. Abanan, ninbantioxi e̱re nak niquine̱cꞌoxla ut nak quine̱tenkꞌa nak cuanquin saꞌ chꞌaꞌajquilal. Ex inherma̱n, li cuanquex Filipos, ac nequenau nak junxil nak xintiquib xyebal resil li colba-ib, eb li herma̱n li cuanqueb saꞌ jalan naꞌajej incꞌaꞌ xineꞌxtenkꞌa. Caꞌaj cuiꞌ la̱ex xextenkꞌan cue re xkꞌaxbal li cutan nak xin-el Macedonia. Ut xine̱tenkꞌa ajcuiꞌ nak cuanquin Tesalónica. Cuib oxib sut xetakla intumin re nak cua̱nk li cꞌaꞌru ta̱cꞌanjelak cue. Incꞌaꞌ yo̱quin xtzꞌa̱manquil intenkꞌanquil e̱re. Li nacuaj la̱in, aꞌan aꞌin: nak te̱cꞌul le̱ kꞌajca̱munquil li tixqꞌue e̱re li Dios xban nak nequextenkꞌan. Anakcuan cuan chixjunil li cꞌaꞌru nacuaj. Tzꞌakal ajcuiꞌ li cꞌaꞌru cuan cue xban nak xincꞌul lin ra̱bal li xetakla chak cue chirix laj Epafrodito. Li ma̱tan aꞌan li xetakla cue, aꞌan jun cha̱bil mayej li nacuulac chiru li Dios. Lin Dios, aꞌan aj e̱chal re chixjunil ut kꞌaxal nim lix lokꞌal. Tixqꞌue e̱re chixjunil li napaltoꞌ e̱re saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Lokꞌoninbil taxak li Dios li kaYucuaꞌ anakcuan ut chi junelic kꞌe cutan. Joꞌcan taxak. Laj Pablo naxtakla xsahil xchꞌo̱lebCheqꞌue xsahil xchꞌo̱leb chixjunileb li nequeꞌpa̱ban re li Jesucristo. Eb li herma̱n li cuanqueb arin cuiqꞌuin nequeꞌxtakla ajcuiꞌ xsahil e̱chꞌo̱l. Chixjunileb laj pa̱banel li cuanqueb arin nequeꞌxtakla xsahil e̱chꞌo̱l. Ut kꞌaxal cuiꞌchic nabal xsahil e̱chꞌo̱l nequeꞌxtakla laj pa̱banel li cuanqueb saꞌ rochoch li acuabej. Ut chicua̱nk taxak e̱riqꞌuin li rusilal li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li San Pablo reheb laj ColosasXqꞌuebal xsahileb xchꞌo̱lLa̱in laj Pablo. La̱in x-apóstol li Jesucristo xban nak joꞌcan quiraj li Dios. Cuochben li hermano Timoteo nak yo̱quin chixtzꞌi̱banquil li hu aꞌin. Yo̱quin chi tzꞌi̱bac e̱riqꞌuin la̱ex li cuanquex aran Colosas. La̱ex ac xepa̱b chi tzꞌakal li Jesucristo. La̱ex chic kech aj pa̱banelil ut rehex chic li Dios. Aꞌ taxak li Dios li kaYucuaꞌ chi-osobtesi̱nk e̱re ut tixqꞌue taxak e̱re li tuktu̱quil usilal. Laj Pablo quitijoc chirixeb laj pa̱banelNak nocotijoc che̱rix junelic nakabantioxi chiru li Dios lix Yucuaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Nakabantioxi chiru li Dios xban nak xkabi resil nak cau e̱chꞌo̱l chixpa̱banquil li Jesucristo ut xkabi ajcuiꞌ resil nak nequera chixjunileb le̱ rech aj pa̱banelil. Nak xerabi resil li colba-ib, xerabi ajcuiꞌ resil li sahil chꞌo̱lejil cꞌu̱lanbil saꞌ choxa chokꞌ e̱re. Xban nak yo̱quex chixyoꞌoninquil aꞌan, nequexpa̱ban ut nequera le̱ rech aj pa̱banelil. Chanru nak xerabi resil li colba-ib la̱ex, joꞌcan ajcuiꞌ nak yo̱queb chirabinquil saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Nabal yo̱queb chi jalac lix naꞌlebeb joꞌ nak xjala le̱ naꞌleb la̱ex chalen nak xerabi resil li colba-ib ut quetau ru chi tzꞌakal li rusilal li Dios. Lix ya̱lal aꞌan quichꞌoloba̱c che̱ru xban laj Epafras. Aꞌan kochben chi cꞌanjelac chiru li Cristo ut raro kaban. Aꞌan jun cha̱bil aj cꞌanjel che̱ru saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Laj Epafras quiyehoc ke nak la̱ex nequera e̱ras e̱ri̱tzꞌin xban nak li Santil Musikꞌej cuan e̱riqꞌuin. Ut chalen nak quikabi resil nak xexpa̱ban, joꞌcan nak junelic nocotijoc che̱rix. Nakatzꞌa̱ma chiru li Dios nak tixcꞌut che̱ru cꞌaꞌru naraj te̱ba̱nu. Ut nakatzꞌa̱ma ajcuiꞌ chiru li Dios nak li Santil Musikꞌej tixqꞌue e̱naꞌleb chixtaubal ru lix ya̱lal. Nocotijoc che̱rix re nak ti̱cak le̱ yuꞌam xban nak rehex chic li Ka̱cuaꞌ ut sahak saꞌ xchꞌo̱l li Dios e̱riqꞌuin. Junelic cheba̱nuhak li us ut chetauhak ru chi tzꞌakal lix lokꞌal li Dios. Nakatzꞌa̱ma chiru li Dios re nak cua̱nk xcacuil e̱chꞌo̱l xban xnimal xcuanquil li Dios. Chisahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l ut checuyak xnumsinquil li cꞌaꞌak re ru nachal saꞌ e̱be̱n ut incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk e̱chꞌo̱l. Chebantioxi chiru li Acuabej Dios li quiqꞌuehoc ke chitzꞌako̱nk riqꞌuin li sahil chꞌo̱lejil kochbeneb laj pa̱banel li ac xeꞌxtau xya̱lal. Li Dios corisi rubel xcuanquil laj tza ut coxkꞌaxtesi rubel xcuanquil li Cꞌajolbej li kꞌaxal raro xban li Dios. Li Ralal li Dios quicam chiru li cruz re kacolbal ut quixcuy quixsach li kama̱c. Xban xcamic li Jesucristo, cuanco chic saꞌ usilal riqꞌuin li DiosLi Dios incꞌaꞌ na-ilman ru. Abanan nakanau chanru li Dios xban nak li Ralal quicꞌulun saꞌ ruchichꞌochꞌ chixcꞌutbal chiku. Li Jesucristo aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil chiruheb chixjunil li queꞌyoꞌobtesi̱c. Saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan, li Dios quixyoꞌobtesi chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan saꞌ choxa, joꞌ ajcuiꞌ li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li Dios quixyoꞌobtesi chixjunil li na-ilman ru, joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li musikꞌej, li incꞌaꞌ na-ilman ru. Aꞌ yal chanru lix cꞌanjel li junju̱nk ut lix cuanquileb, li Dios quiyoꞌobtesin reheb saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo ut aꞌan laj e̱chal reheb. Li Cristo ac cuan ajcuiꞌ chak nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌyoꞌobtesi̱c li cꞌaꞌak re ru. Ut chixjunil li cꞌaꞌak re ru quiyoꞌobtesi̱c qꞌuebil saꞌ xnaꞌaj ut aran quicana xban nak li Cristo aꞌan yal re saꞌ xbe̱n. Ut aꞌan ajcuiꞌ najolomin ke la̱o aj pa̱banel ut junajo chic riqꞌuin li Cristo. Aꞌan li naqꞌuehoc re li kayuꞌam. Aꞌan li xbe̱n quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak ut aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil. Li Jesucristo, aꞌan tzꞌakal Dios ut riqꞌuin aꞌan cuan chixjunil li cuanquilal xban nak joꞌcan quiraj li Acuabej Dios. Xban xcamic li Jesucristo, chixjunil li cuan saꞌ choxa joꞌ ajcuiꞌ li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ naru ta̱cua̱nk chi sum a̱tin riqꞌuin li Dios. Ut xban lix quiqꞌuel li quihoyeꞌ chiru li cruz, li Jesucristo quixqꞌue li tuktu̱quil usilal. Junxil incꞌaꞌ nequepa̱b li Dios. Ut xban li ma̱usilal cuan saꞌ le̱ chꞌo̱l, xicꞌ nequeril li Dios ut junes li incꞌaꞌ us nequeba̱nu. Abanan anakcuan xban lix camic li Cristo quexcꞌam saꞌ usilal riqꞌuin li Dios. Xban nak li Cristo quicam saꞌ kacꞌabaꞌ, naru toxkꞌaxtesi chiru li Dios chi ac santobresinbilo ut chi ma̱cꞌaꞌak chic kama̱c ut chi tzꞌakalak re ru li kapa̱ba̱l. Abanan tento nak texpa̱ba̱nk chi tzꞌakal ut cauhak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Dios saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Me̱canab xyoꞌoninquil li yechiꞌinbil e̱re saꞌ xcꞌabaꞌ li colba-ib xban nak la̱ex ac nequenau nak saꞌ e̱cꞌabaꞌ quicam li Jesucristo. Ut li resil li ac xerabi la̱ex yo̱queb chirabinquil saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. La̱in laj Pablo, tenebanbil saꞌ inbe̱n xyebal resilal li colba-ib. Laj Pablo cau xchꞌo̱l chi cꞌanjelac saꞌ xya̱nkeb li ma̱cuaꞌeb aj judíoLa̱in nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak yo̱quin chixcꞌulbal li raylal saꞌ e̱cꞌabaꞌ. Li Cristo quixye nak teꞌxcꞌul li raylal li ralal xcꞌajol. Joꞌcan nak nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak yo̱quin chi tzꞌako̱nc riqꞌuin li raylal joꞌ quixcꞌul li Cristo saꞌ xcꞌabaꞌeb chixjunileb li nequeꞌpa̱ban re. Li Dios xinixqꞌue chi cꞌanjelac chiruheb laj pa̱banel. Joꞌcan nak re e̱tenkꞌanquil nak nincꞌanjelac che̱ru re xchꞌolobanquil chi tzꞌakal lix ya̱lal li ra̱tin li Dios. Li xya̱lal aꞌan mukmu chiruheb chixjunileb nak quicuan chak junxil. Abanan anakcuan moco mukmu ta chic. Li Dios yo̱ chixcꞌutbesinquil chiruheb li nequeꞌpa̱ban re. Li Dios quiraj nak la̱ex li ma̱cuaꞌex aj judío, te̱nau nak e̱re ajcuiꞌ li colba-ib. Li resil aꞌan mukmu nak quicuan chak. Abanan anakcuan nanauman nak lix ya̱lal li lokꞌlaj esil, aꞌan aꞌin: Nak li Cristo cuan e̱riqꞌuin ut saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan textzꞌako̱nk riqꞌuin lix nimal xlokꞌal li Dios. Aꞌ li Cristo, aꞌan li nakachꞌolob xya̱lal. Nakaqꞌue xnaꞌlebeb chixjunil ut nakacꞌut xya̱lal chiruheb chi anchal li kachꞌo̱l ut chi anchal li kacꞌaꞌux re nak tzꞌakalak ru lix pa̱ba̱leb saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Joꞌcan nak ninyal inkꞌe chi cꞌanjelac chi anchal inchꞌo̱l ut li Cristo naqꞌuehoc incacuilal chixba̱nunquil lin cꞌanjel chiru li Dios. Nacuaj nak te̱nau nak junelic ninqꞌue inchꞌo̱l chi tijoc che̱rix la̱ex joꞌcan ajcuiꞌ chirixeb laj pa̱banel li cuanqueb aran Laodicea. Nintijoc chirixeb chixjunileb laj pa̱banel, li ac nequeꞌxnau cuu, joꞌ ajcuiꞌ li incꞌaꞌ nequeꞌxnau cuu. Ut nintzꞌa̱ma ajcuiꞌ chiru li Dios nak cauhak le̱ chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Cherahak taxak e̱rib che̱ribil e̱rib re nak junajak e̱chꞌo̱l. Lix naubal li naꞌleb aꞌin naxqꞌue xcacuilal le̱ chꞌo̱l. Chetauhak taxak ru chi tzꞌakal lix ya̱lal li mukmu nak quicuan chak. Li xya̱lal li mukmu nak quicuan chak, aꞌan nak li Cristo cuan e̱riqꞌuin. Riqꞌuin li Cristo naru nakatau li kanaꞌleb xban nak caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin li Cristo cuan li tzꞌakal ya̱l ut aꞌan naxnau chixjunil. Nintakla xyebal e̱re aꞌin re nak incꞌaꞌ texbalakꞌi̱k xbaneb li nequeꞌtacchiꞌin e̱re. Chanchan cha̱bil a̱tin nequeꞌxye, abanan moco ya̱l ta li nequeꞌxye. Usta ma̱ anihin chak saꞌ e̱ya̱nk, abanan junelic nequexincꞌoxla. Nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l chirabinquil nak junaj le̱ chꞌo̱l ut cuanquex saꞌ ti̱quilal. Nasahoꞌ ajcuiꞌ saꞌ inchꞌo̱l chirabinquil nak anchal e̱chꞌo̱l nak nequepa̱b li Cristo. La̱ex xepa̱b li Cristo ut aꞌan chic yal re saꞌ e̱be̱n. Joꞌcan nak junajakex taxak riqꞌuin li Cristo, ut texcua̱nk joꞌ naraj aꞌan. Chexpa̱ba̱nk chi anchal e̱chꞌo̱l ut chetzolak e̱rib riqꞌuin li Cristo. Cauhak e̱chꞌo̱l chixpa̱banquil li cꞌaꞌru tzolbilex cuiꞌ ut junelic chexbantioxi̱nk chiru li Dios. Li acꞌ yuꞌam saꞌ xcꞌabaꞌ li CristoMe̱qꞌue e̱rib chi balakꞌi̱c xbaneb li nequeꞌxye nak cuan xnaꞌlebeb. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li cꞌaꞌru nequeꞌxye xban nak lix naꞌlebeb moco riqꞌuin li Cristo ta nachal. Aꞌan yal xnaꞌleb li ruchichꞌochꞌ ut yal xnaꞌlebeb li kaxeꞌ kato̱n. Me̱qꞌue e̱rib chi balakꞌi̱c xbaneb aꞌan. Nakanau nak chixjunil lix lokꞌal li Dios ut lix cuanquil cuan riqꞌuin li Cristo. Lix lokꞌal ut lix cuanquilal quixcꞌutbesi nak quicꞌulun saꞌ ruchichꞌochꞌ. Kꞌaxal nim xcuanquil li Cristo saꞌ xbe̱neb li nequeꞌtaklan ut kꞌaxal nim ajcuiꞌ xcuanquil saꞌ xbe̱neb li musikꞌej. Ut xban nak li Cristo cuan e̱riqꞌuin, nim ajcuiꞌ e̱cuanquil la̱ex ut tzꞌakal re ru le̱ yuꞌam xban nak qꞌuebil e̱re xban li Cristo. Xban nak xepa̱b li Jesucristo, junajex chic riqꞌuin ut chanchan nak xecꞌul li circuncisión, aban ma̱cuaꞌ joꞌ li circuncisión nequeꞌxba̱nu laj judío. Li xecꞌul la̱ex, aꞌan nak li Jesucristo quirisi saꞌ le̱ chꞌo̱l lix rahinquil ru li ma̱usilal. Nak xecꞌul li cubi haꞌ chanchan nak quexmukeꞌ e̱rochben li Cristo ut quexcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo xban nak acꞌ chic le̱ yuꞌam nak xepa̱b li nimajcual Dios li quicuaclesin cuiꞌchic re li Jesucristo chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Junxil camenakex nak quexcuan chak xban li ma̱c ut xban nak ma̱jiꞌ isinbil saꞌ le̱ chꞌo̱l lix rahinquil ru li ma̱usilal. Aban anakcuan yoꞌyo̱quex chic. Li Dios quicuaclesin cuiꞌchic re li Jesucristo chi yoꞌyo. Ut joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex, yoꞌyo̱quex chic xban nak acꞌ chic le̱ yuꞌam qꞌuebil e̱re xban li Dios ut cuybil sachbil chixjunil le̱ ma̱c. Cuan tojba ma̱c saꞌ kabe̱n xban nak xkakꞌet li chakꞌrab tzꞌi̱banbil chak najter. Abanan li Dios quixye nak tojbil chic rix chixjunil li kama̱c xban nak li Jesucristo quicam chiru li cruz saꞌ kacꞌabaꞌ la̱o. Nak quicam chiru li cruz li Jesucristo, li Dios quirisi xcuanquileb li nequeꞌtaklan ut quirisi ajcuiꞌ xcuanquileb li ma̱us aj musikꞌej. Ut quixcꞌut xxuta̱neb nak quinumta saꞌ xbe̱neb. Michꞌinan e̱chꞌo̱l cui ani nacuechꞌin e̱re riqꞌuin li cꞌaꞌru nequetzaca ut li cꞌaꞌru nequerucꞌ. Chi moco ta̱chꞌina̱nk e̱chꞌo̱l cui ani nacuechꞌin e̱re xban nak incꞌaꞌ nequeninkꞌei lix ninkꞌeheb. Cuan li nequeꞌxninkꞌei lix yoꞌlajic li po ut li hiloba̱l cutan. Chixjunil li cꞌaꞌru queꞌxba̱nu, aꞌan yal retalil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Abanan, nak quicꞌulun li Cristo, quitzꞌakloc ru li cꞌaꞌru queꞌxba̱nu eb aꞌan. Cuan li nequeꞌxye nak cha̱bileb ut chanchan nak nequeꞌxcubsi ribeb. Abanan moco ya̱l ta. Lix naꞌlebeb moco qꞌuebil ta xban li Dios. Li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu, aꞌan yal cꞌoxlanbil. Nequeꞌxlokꞌoni li ángel ut nequeꞌxye cui incꞌaꞌ te̱ba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu eb aꞌan, incꞌaꞌ te̱cꞌul li yechiꞌinbil e̱re xban li Dios. Abanan me̱pa̱b li cꞌaꞌru nequeꞌxye xban nak moco ya̱l ta. Eb aꞌan moco cuanqueb ta rubel xcuanquil li Cristo. Joꞌcan nak nequeꞌxba̱nu li bar cuan nequeꞌraj eb aꞌan. Abanan la̱o aj pa̱banel, junajo riqꞌuin li Cristo ut cau kachꞌo̱l riqꞌuin xban nak aꞌan najolomin ke. Ut aꞌan ajcuiꞌ natenkꞌan ke chi qꞌui̱c saꞌ li kapa̱ba̱l joꞌ naraj li Dios. Chanchan nak quexcam e̱rochben li Cristo nak xexpa̱ban. Acꞌ chic le̱ yuꞌam ut li cꞌaꞌru tzolbilex cuiꞌ chak junxil saꞌ ruchichꞌochꞌ ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil saꞌ e̱be̱n. ¿Cꞌaꞌut nak toj nequeqꞌue e̱rib chi balakꞌi̱c ut chixba̱nunquil le̱ najter naꞌleb? Cuan li nequeꞌxye e̱re: —Me̱chap aꞌan chi moco te̱chꞌeꞌ ut me̱tzaca, xban nak ma̱c xba̱nunquil aꞌan, chanqueb. ¿Cꞌaꞌut nak nequepa̱b li cꞌaꞌru nequeꞌxye? Chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌan nalaj na-osoꞌ. Eb li naꞌleb aꞌan yal cꞌoxlanbil ut xnaꞌlebeb li cui̱nk. Chanchan cha̱bil naꞌleb li nequeꞌxye. Nequeꞌxtacuasi rib nak nequeꞌlokꞌonin ut nequeꞌxrahobtesi rib. Chanchan nak nequeꞌxcubsi xcuanquileb chi ribileb rib. Aban aꞌan incꞌaꞌ naxjal lix naꞌleb xban nak moco nequeꞌxcanab ta xrahinquil ru li ma̱usilal. Chanchan nak xexcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo e̱rochben li Cristo nak xexpa̱ban. Acꞌ chic le̱ yuꞌam. Joꞌcan nak qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li cha̱bil naꞌleb ut chexcꞌoxlak chirix li cuan saꞌ choxa bar cuan cuiꞌ li Cristo cꞌojcꞌo saꞌ xnim ukꞌ li Dios xban nak kꞌaxal nim xcuanquil. Junelic checꞌoxla li Dios ut me̱cꞌoxla chic lix ma̱usilal li ruchichꞌochꞌ. Lix ma̱usilal li ruchichꞌochꞌ ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil saꞌ e̱be̱n. Chanchan camenakex chiru. Ac colbilex chic chiru li ma̱usilal xban nak junajex chic riqꞌuin li Cristo, ut li Cristo junaj riqꞌuin li Dios. Caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin li Jesucristo cuan kayuꞌam. Ut nak tol-e̱lk cuiꞌchic li Jesucristo tixcꞌutbesi nak la̱o li ralal xcꞌajol, ut totzꞌako̱nk riqꞌuin lix lokꞌal. Me̱ba̱nu chic li najter naꞌlebXban nak acꞌ chic le̱ yuꞌam, canabomak chi junaj cua xrahinquil ru li incꞌaꞌ us joꞌ li coꞌbe̱tac yumbe̱tac, ut li ma̱us aj naꞌleb. Ut canabomak xrahinquil ru li ma̱usilal. Ut me̱rahi ru li biomal xban nak li xrahinquil ru li biomal, aꞌan chanchan ajcuiꞌ xlokꞌoninquil li jalanil dios. Riqꞌuin xba̱nunquil li ma̱usilal aꞌin nachal xjoskꞌil li Dios ut naxteneb li tojba ma̱c saꞌ xbe̱neb li nequeꞌkꞌetoc re li ra̱tin. Joꞌcan ajcuiꞌ queba̱nu chak la̱ex junxil nak toj cuanquex chak saꞌ li ma̱c. Aban anakcuan me̱ba̱nu chic chixjunil li cꞌaꞌ re ru aꞌin: mexjoskꞌoꞌ, me̱poꞌ e̱rib chi ribil e̱rib, me̱ba̱nu li ma̱usilal, mexkꞌaban, ut mex-a̱tinac saꞌ yibru a̱tin. Mexticꞌtiꞌic. Me̱ba̱nu chic chixjunil li ma̱usilal aꞌin xban nak chixjunil li cꞌaꞌak re ru queba̱nu chak najter ac xerisi saꞌ le̱ chꞌo̱l. Anakcuan acꞌ chic le̱ yuꞌam. Li Dios, aꞌan li quijaloc re le̱ yuꞌam ut aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk e̱re cuulaj cuulaj chixtzolbal e̱rib riqꞌuin re nak te̱tau ru chi tzꞌakal chanru li Dios ut te̱ba̱nu li naraj aꞌan. La̱o aj pa̱banel juntakꞌe̱to chiru li Dios xban nak junajo saꞌ li acꞌ yuꞌam. Moco jalaneb ta laj griego chiruheb laj judío. Moco jalaneb ta li tzolbileb chiruheb li incꞌaꞌ tzolbileb. Moco jalaneb ta li xeꞌxba̱nu li circuncisión chiruheb li incꞌaꞌ xeꞌxba̱nu. Moco jalan ta li junju̱nk usta jalan xtenamit. Moco jalaneb ta li cuanqueb xpatrón chiruheb li ma̱cꞌaꞌeb xpatrón. Li kꞌaxal lokꞌ xcꞌoxlanquil aꞌan aꞌin: Li Jesucristo cuan riqꞌuineb li junju̱nk li nequeꞌpa̱ban re ut junajo chic saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Li Dios kꞌaxal nequexra ut quixsicꞌ e̱ru chokꞌ ralal xcꞌajol. Joꞌcan nak chexcua̱nk saꞌ ti̱quilal. Chetokꞌoba ruheb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin ut chetenkꞌaheb. Me̱kꞌetkꞌeti e̱rib. Chexcua̱nk saꞌ tu̱lanil ut checuyak li raylal. Checuyak e̱rib chiribil e̱rib. Ut cui cuan junak cuan xma̱c che̱ru, checuyak xma̱c. Joꞌ nak quixcuy e̱ma̱c li Ka̱cuaꞌ, joꞌcan ajcuiꞌ cheba̱nu la̱ex. Li kꞌaxal lokꞌ xba̱nunquil chiru chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, aꞌan li rahoc ib xban nak riqꞌuin aꞌan junajak li kacꞌaꞌux ut tzꞌakalak re ru li takaba̱nu. Junajakex taxak saꞌ le̱ pa̱ba̱l xban nak sicꞌbil e̱ru xban li Dios. Chicua̱nk li tuktu̱quilal saꞌ le̱ chꞌo̱l li naxqꞌue li Cristo re nak texcua̱nk saꞌ xya̱lal. Ut junelic chebantioxi chiru li Dios li usilal xba̱nu e̱re. Li ra̱tin li Cristo chicana̱k saꞌ e̱chꞌo̱l chi junelic re nak cua̱nk e̱naꞌleb. Chetzolak e̱rib che̱ribil e̱rib ut chetenkꞌa e̱rib che̱ribil e̱rib saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Chexbicha̱nk re xlokꞌoninquil li Dios. Chexbicha̱nk joꞌ naxcꞌut che̱ru li Santil Musikꞌej ut junelic chexbantioxi̱nk chiru li Dios. Ut chixjunil li cꞌaꞌru te̱ye ut te̱ba̱nu, cheba̱nuhak re xqꞌuebal xlokꞌal li Jesucristo. Ut junelic chexbantioxi̱nk chiru li Acuabej Dios saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Chexcua̱nk saꞌ xya̱lal riqꞌuineb le̱ ras e̱ri̱tzꞌinEx ixakilbej, chepa̱bak le̱ be̱lom joꞌ e̱cꞌulub xba̱nunquil xban nak la̱ex chic aj pa̱banel. Ut la̱ex be̱lomej, cherahak le̱ rixakil ut mexjoskꞌoꞌ riqꞌuineb. Ut joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex alalbej, junelic chexpa̱ba̱nk chiruheb le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ xban nak aꞌan li nacuulac chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Ex yucuaꞌbej, me̱chꞌila le̱ ralal e̱cꞌajol chi ma̱cꞌaꞌ rajbal re nak incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱leb. Ex aj cꞌanjel, junelic chexpa̱ba̱nk chiruheb le̱ patrón. Chanru nak nequexcꞌanjelac nak yo̱ che̱rilbal le̱ patrón, joꞌcan ajcuiꞌ texcꞌanjelak nak incꞌaꞌ yo̱ che̱rilbal. Mexcꞌanjelac re xnimobresinquil e̱rib. Chexcꞌanjelak ban chi anchal le̱ chꞌo̱l xban nak la̱ex nequera li Ka̱cuaꞌ Dios. Nak yo̱quex chi cꞌanjelac chiru le̱ patrón, yo̱quex ajcuiꞌ chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ Dios xban nak la̱ex rehex chic li Dios. Joꞌcan nak chixjunil li cꞌaꞌru te̱ba̱nu, cheba̱nuhak chi anchal e̱chꞌo̱l. Joꞌcan cheba̱nu xban nak la̱ex ac nequenau nak li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱qꞌuehok le̱ kꞌajca̱munquil li yechiꞌinbil e̱re xban nak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, aꞌan li tzꞌakal patrón saꞌ e̱be̱n ut yo̱quex chi cꞌanjelac chiru. Li ani tixba̱nu li incꞌaꞌ us tixcꞌul xtojbal xma̱c aꞌ yal cꞌaꞌru lix ma̱c xban nak li Dios incꞌaꞌ naxsicꞌ ru ani tixqꞌue chixtojbal xma̱c. Ex patrón, chexcua̱nk saꞌ usilal riqꞌuineb laj cꞌanjel che̱ru ut saꞌ xya̱lal chetaklaheb xban nak la̱ex nequenau nak cuan e̱patrón saꞌ choxa. Me̱canab tijoc. Chextijok chi anchal e̱chꞌo̱l ut junelic chexbantioxi̱nk chiru li Dios. Ut nak yo̱kex chi tijoc, chextijok ajcuiꞌ chak chikix la̱o re nak tixqꞌue ke li Dios xyebal resil li colba-ib saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo. Li xya̱lal li colba-ib, aꞌin mukmu nak quicuan chak. La̱ex nequenau nak cuanquin chi pre̱xil xban xyebal resil li colba-ib. Ut chextijok ajcuiꞌ chak chicuix re nak tinru̱k chixchꞌolobanquil chi tzꞌakal lix ya̱lal joꞌ naraj li Dios. Chexcua̱nk saꞌ xya̱lal riqꞌuineb li ma̱cuaꞌeb aj pa̱banel ut yalak bar cua̱nkex chi kꞌek chi cutan junelic te̱chꞌolob xya̱lal li colba-ib chiruheb. Junelic cha̱bil chex-a̱tinak. Sicꞌomak chanru tex-a̱tinak riqꞌuineb re nak teꞌxqꞌue xchꞌo̱l chirabinquil. Ut chenauhak chanru xsumenquil li cꞌaꞌru teꞌxpatzꞌ e̱re. Xqꞌuebal xsahileb xchꞌo̱l laj pa̱banelLi hermano Tíquico raro kaban ut cha̱bil aj cꞌanjel chiru li Dios cuochben la̱in. Aꞌan ta̱yehok resil e̱re chanru cuanquin arin. Aꞌan aj e nak tintakla e̱riqꞌuin. Tixye e̱re chanru nak cuanco arin ut tixqꞌue ajcuiꞌ xcacuil e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Ta̱xic ajcuiꞌ li kaherma̱n Onésimo rochben. Aꞌan e̱rech tenamitil. Aꞌan ti̱c xchꞌo̱l ut raro kaban. Ut aꞌaneb teꞌyehok resil e̱re li cꞌaꞌru yo̱co chixcꞌulbal arin. Laj Aristarco li cuochben nak cuanco saꞌ tzꞌalam naxtakla ajcuiꞌ xsahil e̱chꞌo̱l. Naxtakla ajcuiꞌ xsahil e̱chꞌo̱l laj Marcos li rechꞌalal laj Bernabé. Ac xintakla xyebal e̱re nak ta̱cuulak laj Marcos e̱riqꞌuin. Nak ta̱cuulak e̱riqꞌuin, checꞌulak saꞌ xya̱lal chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l. Ut naxtakla xsahil e̱chꞌo̱l laj Justo. Aj Jesús ajcuiꞌ nayeman re. Caꞌaj eb cuiꞌ li oxib aꞌan saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel aj judío li yo̱queb chi tenkꞌa̱nc cue chixyebal resil li colba-ib. Ut nequeꞌxcꞌojob inchꞌo̱l. Joꞌcan ajcuiꞌ laj Epafras naxtakla ajcuiꞌ xsahil e̱chꞌo̱l. Aꞌan e̱rech tenamitil ut aꞌan aj cꞌanjel chiru li Cristo. Junelic yo̱ chi tijoc che̱rix re nak texcua̱nk saꞌ xya̱lal ut cauhak e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l chixba̱nunquil chi tzꞌakal joꞌ naraj li Dios. La̱in nacuaj nak te̱nau nak laj Epafras junelic nequexcꞌoxla ut junelic yo̱ chi tijoc che̱rix. Ut natijoc ajcuiꞌ chirixeb li cuanqueb Laodicea joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb aran Hierápolis. Naxtakla ajcuiꞌ xsahil e̱chꞌo̱l laj Lucas, laj banonel li kꞌaxal raro kaban. Joꞌcan ajcuiꞌ laj Demas naxtakla xsahil e̱chꞌo̱l. Cheqꞌue xsahil xchꞌo̱leb laj pa̱banel li cuanqueb aran Laodicea. Ut cheqꞌue ajcuiꞌ xsahil xchꞌo̱l li xNinfas, joꞌqueb ajcuiꞌ laj pa̱banel li nequeꞌxchꞌutub rib saꞌ li rochoch chixlokꞌoninquil li Dios. Nak acak xeril xsaꞌ li hu aꞌin la̱ex, te̱takla riqꞌuineb laj pa̱banel li cuanqueb Laodicea, re nak teꞌril ajcuiꞌ xsaꞌ li hu eb aꞌan. Ut nacuaj nak la̱ex te̱ril xsaꞌ li hu li xintakla riqꞌuineb aꞌan. Ut cheyehak ajcuiꞌ re laj Arquipo nak chixqꞌuehak xchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌanjel li quiqꞌueheꞌ re xban li Ka̱cuaꞌ Dios. La̱in laj Pablo. Riqꞌuin cuukꞌ yo̱quin chixtzꞌi̱banquil li cuib oxib chi a̱tin aꞌin re xqꞌuebal xsahil saꞌ e̱chꞌo̱l. Nintzꞌa̱ma che̱ru nak misach saꞌ e̱chꞌo̱l nak cuanquin chi pre̱xil. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ Dios chi-osobtesi̱nk e̱re. Joꞌcan taxak. Li Xbe̱n Hu li Quixtzꞌi̱ba li San Pablo reheb laj TesalónicaXqꞌuebal xsahil xchꞌo̱lebLa̱in laj Pablo. Cuochben laj Silvano ut laj Timoteo. Yo̱co chi tzꞌi̱bac e̱riqꞌuin la̱ex laj pa̱banel li cuanquex aran Tesalónica. La̱ex rehex chic li Yucuaꞌbej Dios ut li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Aꞌ taxak li usilal ut li tuktu̱quilal chicua̱nk e̱riqꞌuin, li naxqꞌue li Dios li kaYucuaꞌ ut li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Tzꞌakal re ru lix pa̱ba̱leb laj TesalónicaJunelic nocotioxin chiru li Dios nak nocotijoc che̱rix che̱junilex la̱ex. Nak nocotijoc chiru li Dios, junelic cuan saꞌ kachꞌo̱l chanru le̱ cha̱bilal xban le̱ pa̱ba̱l. Cuan saꞌ kachꞌo̱l le̱ cha̱bil cꞌanjel xban nak nequexrahoc ut cuan ajcuiꞌ saꞌ kachꞌo̱l nak kꞌaxal cau e̱chꞌo̱l chixyoꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Ex inherma̱n, raro̱quex xban li Dios ut nakanau nak sicꞌbil e̱ru xban. Nakanau aꞌan xban nak ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin a̱tin quicuulac li resil li evangelio e̱riqꞌuin. Riqꞌuin aj ban cuiꞌ lix cuanquil li Santil Musikꞌej ut xenau nak tzꞌakal ya̱l li xkachꞌolob che̱ru. Ac xeqꞌue retal chanru li kanaꞌleb nak xocuan saꞌ e̱ya̱nk che̱tenkꞌanquil. Xetzol e̱rib kiqꞌuin ut riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Usta nabal li raylal xecꞌul, abanan xerabi li resilal riqꞌuin li sahil chꞌo̱lejil li quiqꞌueheꞌ e̱re xban li Santil Musikꞌej. Joꞌcan nak la̱ex chic aj cꞌamol be chiruheb chixjunileb laj pa̱banel li cuanqueb saꞌ li naꞌajej Macedonia ut Acaya. Anakcuan e̱ban la̱ex nak yalak bar qui-abi̱c resil ra̱tin li Dios. Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ Macedonia ut Acaya. Qui-abi̱c ban ajcuiꞌ saꞌ chixjunil li naꞌajej. Yalak bar qui-abi̱c resil nak la̱ex xepa̱b li Dios. Joꞌcan nak la̱o incꞌaꞌ chic tento nak takaye resil le̱ pa̱ba̱l. Yalak bar yo̱queb chixserakꞌinquil chanru nak coe̱cꞌul nak cocuulac e̱riqꞌuin ut yo̱queb chixserakꞌinquil chanru nak quecanab xlokꞌoninquil li yi̱banbil dios ut quepa̱b ut nequexcꞌanjelac chic chiru li tzꞌakal Dios, li yoꞌyo. Ut yo̱queb ajcuiꞌ xserakꞌinquil chanru nak yo̱quex chiroybeninquil nak ta̱cha̱lk chak toj saꞌ choxa li Jesucristo li Ralal li Dios, li quicuaclesi̱c cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak xban li Dios ut aꞌan li ta̱colok ke chiru li rakba a̱tin li ta̱cha̱lk saꞌ kabe̱n. Lix cꞌanjel laj Pablo aran TesalónicaEx inherma̱n, la̱ex ac nequenau nak moco xcana ta chi ma̱cꞌaꞌ rajbal nak xocuulac e̱riqꞌuin. Usta ac xkacꞌul li rahobtesi̱c ut usta ac xohobeꞌ aran Filipos, abanan li Dios xqꞌuehoc xcacuil kachꞌo̱l chixyebal resil li colba-ib e̱re la̱ex. Incꞌaꞌ xoxucuac usta cuanqueb li kꞌaxal xicꞌ nequeꞌiloc ke. Moco yo̱co ta chixbalakꞌinquil kib. Tzꞌakal ya̱l ban li yo̱co xyebal e̱re. Moco cuan ta junak kacꞌaꞌux incꞌaꞌ us saꞌ e̱be̱n, chi moco yo̱co ta che̱balakꞌinquil. Nakachꞌolob ban xya̱lal joꞌ naraj li Dios xban nak aꞌan cꞌojcꞌo xchꞌo̱l saꞌ kabe̱n ut aꞌan quixakaban ke re xyebal resil li evangelio. Incꞌaꞌ nakaba̱nu joꞌ nequeꞌcuulac chiru li cristian. Nakaba̱nu ban joꞌ nacuulac chiru li Dios li nanaꞌoc re chanru li kacꞌaꞌux. La̱ex nequenau nak ma̱ jun cua xoa̱tinac e̱riqꞌuin yal re e̱kꞌunbesinquil. Li Dios naxnau nak la̱o incꞌaꞌ xoa̱tinac e̱riqꞌuin yal xban nak cuan li cꞌaꞌru nakaj. Chi moco xkasicꞌ ta kalokꞌal riqꞌuineb li cristian, chi moco e̱riqꞌuin chi moco riqꞌuineb jalan, usta xru raj xkaye e̱re nak te̱qꞌue kalokꞌal xban nak la̱o x-apóstol li Jesucristo. Saꞌ tu̱lanil ban xocuan saꞌ e̱ya̱nk joꞌ junak naꞌbej naxqꞌuiresiheb saꞌ tu̱lanil lix cocꞌal. Kꞌaxal nequexkara. Ma̱cuaꞌ raj caꞌaj cuiꞌ xyebal resil li colba-ib li naxqꞌue li Dios li xkaba̱nu. Xru aj raj cuiꞌ xkakꞌaxtesi li kayuꞌam saꞌ e̱cꞌabaꞌ la̱ex xban nak kꞌaxal nequexkara. La̱ex herma̱n, ac nequenau chanru nak xocꞌanjelac chi kꞌek chi cutan re nak incꞌaꞌ texkachꞌiꞌchꞌiꞌi riqꞌuin li cꞌaꞌru ke ut re nak xru xkaye e̱re resil li colba-ib li naxqꞌue li Dios. La̱ex nequenau chi tzꞌakal, ut naxnau ajcuiꞌ li Dios, chanru nak cocuan saꞌ santilal ut saꞌ ti̱quilal saꞌ e̱ya̱nk. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru cokꞌuseꞌ cuiꞌ nak cocuan saꞌ e̱ya̱nk la̱ex aj pa̱banel. Joꞌ naxba̱nu junak li yucuaꞌbej riqꞌuineb li ralal xcꞌajol, joꞌcan ajcuiꞌ xkaba̱nu la̱o e̱riqꞌuin nak xkaqꞌue e̱naꞌleb che̱junju̱nkalex. Xkaqꞌue xcacuilal e̱chꞌo̱l ut xkatzꞌa̱ma ajcuiꞌ che̱ru nak texcua̱nk saꞌ xya̱lal joꞌ xcꞌulubeb li ralal xcꞌajol li Dios li quisicꞌoc e̱ru re nak textzꞌako̱nk ajcuiꞌ la̱ex riqꞌuin lix nimajcual cuanquilal ut lix lokꞌal. Junelic nakabantioxi chiru li Dios nak quepa̱b li ra̱tin li Dios li xkachꞌolob che̱ru. Moco ra̱tin cui̱nk ta quepa̱b. Ra̱tin li Dios ban quepa̱b. Ut ya̱l ajcuiꞌ nak aꞌan ra̱tin li Dios. Ut aꞌan li yo̱ chi jaloc re le̱ yuꞌam la̱ex aj pa̱banel. Ut la̱ex herma̱n xecꞌul ajcuiꞌ li raylal joꞌ queꞌxcꞌul li ralal xcꞌajol li Dios li nequeꞌpa̱ban saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo li cuanqueb Judea. Xexrahobtesi̱c xban le̱ rech tenamitil joꞌ queꞌxcꞌul eb aꞌan xbaneb laj judío, li rech tenamitil. Eb laj judío queꞌxcamsi li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ut queꞌxcamsi ajcuiꞌ eb li profeta ut coeꞌxyo̱lesi la̱o. Incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li nacuulac chiru li Dios ut kꞌaxal xicꞌ nequeꞌril li ras ri̱tzꞌineb. Xicꞌ nequeꞌrecꞌa nak nakachꞌolob xya̱lal chiruheb li ma̱cuaꞌeb aj judío re nak teꞌcolekꞌ. Ut riqꞌuin li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu rajlal, kꞌaxal cuiꞌchic nanumta lix ma̱queb. Abanan yal jun nak quichal xjoskꞌil li Dios saꞌ xbe̱neb. Laj Pablo ta̱raj cuiꞌchic xic chirilbaleb laj pa̱banel li cuanqueb TesalónicaEx herma̱n, usta ma̱ aniho saꞌ e̱ya̱nk, abanan junelic nequexkacꞌoxla. Tojeꞌ ajcuiꞌ xo-el e̱riqꞌuin nak ac takaj cuiꞌchic rilbal e̱ru. Xkaj raj xic e̱riqꞌuin. La̱in laj Pablo. Cuib oxib sut xinyal xic che̱rilbal. Abanan laj tza quiramoc chiku. Joꞌcan nak incꞌaꞌ co̱o. ¿Cꞌaꞌru nakoybeni ut cꞌaꞌru lix saylal li kachꞌo̱l? ¿Ut cꞌaꞌru li tokꞌajca̱mu̱k cuiꞌ nak tol-e̱lk cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ saꞌ e̱cꞌabaꞌ la̱ex takacꞌul li kakꞌajca̱munquil? La̱ex li kalokꞌal ut lix saylal li kachꞌo̱l. Xban aꞌan nak kꞌaxal takaj raj rabinquil e̱resil. Incꞌaꞌ chic xkacuy roybeninquil. Joꞌcan nak la̱o xocana arin Atenas kajunes. Ut xkatakla li hermano Timoteo e̱riqꞌuin. Aꞌan laj cꞌanjel chiru li Dios chixyebal resil li colba-ib saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo. Laj Timoteo tixqꞌue xcacuilal e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l ut tixqꞌue ajcuiꞌ e̱naꞌleb. Incꞌaꞌ nakaj nak ta̱chꞌina̱k e̱chꞌo̱l xban li raylal aꞌin. La̱ex nequenau nak takacꞌul li raylal. Nak toj cuanco chak saꞌ e̱ya̱nk xkaye resil e̱re nak takacꞌul li raylal la̱o aj pa̱banel. Ac nequenau la̱ex nak joꞌcan quicꞌulman. Joꞌcan nak xintakla laj Timoteo e̱riqꞌuin xban nak incꞌaꞌ chic xincuy roybeninquil resil chanru cuanquex saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Ma̱re anchal xex-a̱le̱c xban laj tza ut li kacꞌanjel ma̱re chicana̱k chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Tojeꞌ xsukꞌi chak laj Timoteo e̱riqꞌuin ut aꞌan xcꞌam chak jun cha̱bil esilal che̱rix chanru nak cau e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l ut chanru nak nequexrahoc. Ut xye ajcuiꞌ ke nak rajlal nocoe̱cꞌoxla joꞌ ajcuiꞌ nak nequexkacꞌoxla la̱o. La̱ex nequeraj rilbal ku ut joꞌcan ajcuiꞌ la̱o nakaj rilbal e̱ru la̱ex. Riqꞌuin aꞌin, ex herma̱n, saꞌ chixjunil li raylal li yo̱co chixcꞌulbal, nacꞌojla kachꞌo̱l chirabinquil nak cau e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Ut anakcuan naru chic tocua̱nk chi sa saꞌ kachꞌo̱l xban nak nakanau nak cau e̱chꞌo̱l saꞌ e̱pa̱ba̱l saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Incꞌaꞌ nakatau chanru nak takabantioxi chiru li Dios riqꞌuin lix sahil li kachꞌo̱l nequeqꞌue ke saꞌ xcꞌabaꞌ le̱ pa̱ba̱l. Li Dios naxnau nak cꞌajoꞌ xsahil li kachꞌo̱l e̱ban la̱ex. Chi kꞌek chi cutan nakatzꞌa̱ma chiru li Dios nak takil cuiꞌchic e̱ru re nak takaqꞌue xcacuilal e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Aꞌ taxak li Dios li kaYucuaꞌ ut aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chitenkꞌa̱nk ke re nak ta̱ru̱k toxic cuiꞌchic e̱riqꞌuin. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chitenkꞌa̱nk e̱re re nak te̱ra e̱rib che̱ribil e̱rib ut chi anchal e̱chꞌo̱l cherahak taxak le̱ ras e̱ri̱tzꞌin joꞌ nak nequexkara la̱ex. Aꞌ taxak li Dios li kaYucuaꞌ chiqꞌuehok xcacuil e̱chꞌo̱l. Tzꞌakalak taxak re ru le̱ pa̱ba̱l. Ma̱cꞌaꞌak taxak e̱ma̱c chiru li Dios nak ta̱cha̱lk li Jesucristo rochbeneb li ac colbileb. Li Dios naraj nak tzꞌakalak re ru li kayuꞌamUt anakcuan ex inherma̱n, cuan cuiꞌchic cꞌaꞌru nacuaj xtzꞌa̱manquil che̱ru saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Aꞌan aꞌin: nak chexcua̱nk taxak saꞌ ti̱quilal joꞌ naraj li Dios ut rajlal yo̱kex chixba̱nunquil chi joꞌcan joꞌ xkacꞌut che̱ru la̱o. Ac yo̱quex chixba̱nunquil, abanan kꞌaxal cuiꞌchic te̱ba̱nu. La̱ex ac nequenau le̱ taklanquil qꞌuebil kaban saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Li Dios naraj nak texcua̱nk saꞌ santilal. Mexcoꞌbe̱tac mexyumbe̱tac. Eb laj pa̱banel tento nak teꞌsumla̱k saꞌ xya̱lal ut cheꞌxnauhak cua̱nc saꞌ ti̱quilal chi ribileb rib ut teꞌxqꞌue xlokꞌal chi ribileb rib. Eb li incꞌaꞌ nequeꞌxnau ru li Dios, nequeꞌxba̱nu li yibru naꞌleb li nequeꞌxrahi ru xba̱nunquil. Me̱ba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu eb aꞌan. Ma̱ ani tixmux rib riqꞌuin xmakꞌbal rixakil junak cui̱nk ut ma̱ ani tixmux rib riqꞌuin xmakꞌbal xbe̱lom junak ixk. Incꞌaꞌ teꞌxba̱nu chi joꞌcan xban nak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱n chixjunileb li nequeꞌba̱nun re li naꞌleb aꞌan, joꞌ ac yebil e̱re kaban. Li Dios incꞌaꞌ quixsicꞌ ku re nak yo̱ko chixba̱nunquil li ma̱usilal. Quixsicꞌ ban ku re nak tocua̱nk saꞌ santilal. Joꞌcan nak li ani natzꞌekta̱nan re li tijleb aꞌin, ma̱cuaꞌ cui̱nk li naxtzꞌekta̱na. Aꞌ ban li Dios li naqꞌuehoc ke li Santil Musikꞌej, aꞌan li naxtzꞌekta̱na. Incꞌaꞌ tento nak tintzꞌi̱bak e̱riqꞌuin chirix chanru nak te̱ra e̱rib che̱ribil e̱rib xban nak ac cꞌutbil ajcuiꞌ che̱ru xban li Dios nak tento te̱ra e̱rib che̱ribil e̱rib. Us yo̱quex nak nequeraheb chixjunileb li cuanqueb Macedonia. Abanan nintzꞌa̱ma che̱ru, ex herma̱n, nak kꞌaxal cuiꞌchic cheba̱nu chi joꞌcan. Cheqꞌuehak e̱chꞌo̱l chi cua̱nc saꞌ xya̱lal. Me̱chꞌiꞌchꞌiꞌi li ani cuan cꞌaꞌru re. Chexcꞌanjelak re nak ta̱cua̱nk cꞌaꞌru e̱re re xnumsinquil li cutan junju̱nk joꞌ xexkatakla cuiꞌ. Cui te̱ba̱nu chi joꞌcan, oxlokꞌ tex-ilekꞌ xbaneb li ma̱cuaꞌeb aj pa̱banel, ut incꞌaꞌ yo̱kex chixchꞌiꞌchꞌiꞌinquil jalan re li cꞌaꞌru te̱raj. Li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ta̱cha̱lk cuiꞌchicNakaj ut ex herma̱n nak te̱tau xya̱lal chirixeb li ac xeꞌcam re nak incꞌaꞌ ta̱rahokꞌ e̱chꞌo̱l joꞌ nequeꞌxba̱nu li jun chꞌol chic li ma̱cꞌaꞌ nequeꞌroybeni. La̱o nakapa̱b nak li Jesús quicam ut quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo. Ut nakapa̱b ajcuiꞌ nak li joꞌ qꞌuialeb queꞌpa̱ban re li Cristo, li Dios tixcuaclesiheb cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak ut tixcꞌameb chak rochben nak ta̱cha̱lk cuiꞌchic li Jesucristo. Aꞌin ra̱tin li Ka̱cuaꞌ Jesucristo nakaye e̱re, nak cui la̱o toj yoꞌyo̱ko saꞌ lix cꞌulunic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, ma̱cuaꞌ la̱o li tocꞌamekꞌ xbe̱n cua. Aꞌ li ac camenakeb, aꞌan eb li teꞌcꞌamekꞌ xbe̱n cua riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Ut nak ta̱cubek chak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo saꞌ choxa, tixjap re chi takla̱nc. Li xbe̱nil ángel tixjap re chi bokoc, ut ta̱ya̱basi̱k xtrompeta li Dios. Ut li teꞌcuacli̱k xbe̱n cua, aꞌaneb li ac camenakeb, li queꞌpa̱ban re li Cristo. Acaꞌ chic la̱o li toj yoꞌyo̱ko tosapu̱k takecꞌ saꞌ li chok kochbenakeb aꞌan re xcꞌulbal li Ka̱cuaꞌ Jesucristo saꞌ ikꞌ. Ut cua̱nko junelic riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Joꞌcan ut nak checꞌojob e̱chꞌo̱l che̱ribil e̱rib riqꞌuineb a a̱tin aꞌin. Yoꞌon cua̱nko ut aj-ajak ku saꞌ li kapa̱ba̱lUt chirix lix kꞌehil ut lix cutanquil xcꞌulunic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, ma̱cꞌaꞌ rajbal tintzꞌi̱bak e̱riqꞌuin xban nak ac nequenau chic lix ya̱lal. La̱ex nequenau chi us nak lix cutanquil lix cꞌulunic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, ta̱cha̱lk chi ma̱ ani nanaꞌoc re jokꞌe, joꞌ nak nachal laj e̱lkꞌ chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ kachꞌo̱l. Nak eb li tenamit yo̱keb chixyebal, “Cuanco saꞌ tuktu̱quil usilal ut ma̱cꞌaꞌ cꞌoxlac”, tojoꞌnak ta̱cha̱lk rosoꞌjiqueb saꞌ junpa̱t chi ma̱cꞌaꞌak saꞌ xchꞌo̱leb joꞌ nak nachal xraylal li yaj aj ixk chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱l. Ut eb aꞌan incꞌaꞌ teꞌcolekꞌ chiru li raylal ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb. Aꞌut la̱ex herma̱n, moco saꞌ kꞌojyi̱n ta chic cuanquex. Ac nequenau chic lix ya̱lal. Li Jesucristo incꞌaꞌ ta̱cha̱lk chi ma̱cꞌaꞌak saꞌ e̱chꞌo̱l joꞌ nak nachal laj e̱lkꞌ. La̱o aj pa̱banel moco cuanco ta chic saꞌ kꞌojyi̱n. Cuanco ban chikajunilo saꞌ cutan saken ut nakanau chic lix ya̱lal xban nak reho chic li Cristo. Junelic yoꞌon taxak cua̱nko ut yo̱ko taxak chiroybeninquil lix cꞌulunic li Jesucristo. Incꞌaꞌ takaba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu li jun chꞌol chic. Aj-ajak ban ku saꞌ li kapa̱ba̱l. Eb li nequeꞌcuar, chi kꞌek nequeꞌcuar ut eb li nequeꞌcala, chi kꞌek nequeꞌcala. Aꞌut la̱o, li ac nakanau chic xya̱lal, yoꞌon taxak cua̱nko. Li rahoc ut li kapa̱ba̱l, aꞌan taxak ta̱cꞌanjelak ke re kacolbal joꞌ nak li soldado naxcol rib riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ li naxqꞌue chire xchꞌo̱l. Ut li kacolbal li yo̱co chiroybeninquil, aꞌan ta̱cꞌanjelak ke joꞌ nak nacꞌanjelac li punit chꞌi̱chꞌ chiru li soldado re xcolbal rib. Li Dios incꞌaꞌ quixsicꞌ ku re nak toxqꞌue chixtojbal rix li kama̱c. Quixsicꞌ ban ku re tocolekꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Aꞌan quicam saꞌ kacꞌabaꞌ re nak usta yoꞌyo̱co usta ac camenako chic nak ta̱cꞌulu̱nk, ta̱cua̱nk kayuꞌam chi junelic kochben aꞌan. Joꞌcan ut nak checꞌojob e̱chꞌo̱l che̱ribil e̱rib ut cheqꞌuehak xcacuil e̱chꞌo̱l che̱ribil e̱rib joꞌ li ac yo̱quex chixba̱nunquil. Laj Pablo naxqꞌue xnaꞌlebeb laj pa̱banelEx herma̱n, nakatzꞌa̱ma che̱ru nak oxlokꞌ cherileb li ani nequeꞌcꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ Jesucristo saꞌ e̱ya̱nk. Eb aꞌan nequeꞌcꞌamoc be che̱ru ut aꞌan nequeꞌqꞌuehoc e̱naꞌleb. Che-oxlokꞌiheb ut cherahakeb chi anchal e̱chꞌo̱l xban nak nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chi cꞌanjelac saꞌ e̱ya̱nk. Chexcua̱nk saꞌ usilal che̱ribil e̱rib. Nakatzꞌa̱ma che̱ru, ex herma̱n, chekꞌuseb li yal subuc cutan nequeꞌxba̱nu. Cheqꞌuehak xcacuil xchꞌo̱leb li nequeꞌchꞌinan xchꞌo̱leb ut chetenkꞌa ajcuiꞌ li toj kꞌuneb xchꞌo̱l saꞌ xpa̱ba̱leb. Ut chicua̱nk e̱cuyum riqꞌuineb chixjunileb. Cheqꞌuehak retal nak ma̱ ani junak saꞌ e̱ya̱nk chixqꞌue re̱kaj li ma̱usilal qui-ux re riqꞌuin ma̱usilal. Cheba̱nuhak ban chi junelic li cꞌaꞌru us che̱ribil e̱rib ut riqꞌuin chixjunileb. Junelic chisahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l. Junelic chextijok. Chextioxi̱nk riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru nequecꞌul xban nak joꞌcan naraj li Dios e̱riqꞌuin la̱ex xban nak junajex chic riqꞌuin li Jesucristo. Me̱risi xcuanquil li Santil Musikꞌej e̱riqꞌuin. Cheqꞌuehak ban chi cꞌanjelac e̱riqꞌuin, joꞌ naraj aꞌan. Me̱tzꞌekta̱na li esil li nequeꞌxye li profeta. Cheqꞌuehak ban retal chixjunil ut checꞌu̱lahak saꞌ e̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru us. Ut chetzꞌekta̱na chixjunil li ma̱usilal. Aꞌ taxak li Dios li naqꞌuehoc tuktu̱quil usilal chisantobresi̱nk e̱re chi tzꞌakal ut aꞌan taxak chi-osobtesi̱nk re le̱ ra̱m, le̱ cꞌaꞌux ut le̱ rok e̱rukꞌ re nak texcua̱nk chi tzꞌakal e̱re e̱ru chi ma̱cꞌaꞌak e̱kꞌusbal saꞌ xcꞌulunic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Li Dios, li quisicꞌoc e̱ru, aꞌan ti̱c xchꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naxye ut aꞌan ta̱santobresi̱nk e̱re. Laj Pablo naxchakꞌrabihebEx herma̱n, chextijok chikix la̱o. Ut cheqꞌuehak xsahileb xchꞌo̱l chixjunileb li herma̱n riqꞌuin santil utzꞌuc u.Saꞌ li versículo 5:26 najter kꞌe cutan eb li herma̱n cꞌaynakeb chixqꞌuebal xsahileb xchꞌo̱l riqꞌuin li utzꞌuc u. Aꞌan li santil utzꞌuc u nayeman re xban nak saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo queꞌxba̱nu aꞌan. Chi anchal inchꞌo̱l nintzꞌa̱ma che̱ru saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo nak chi-ilekꞌ xsaꞌ li hu aꞌin chiruheb chixjunileb li herma̱n. Aꞌ taxak li usilal li naxqꞌue ke li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, chicua̱nk e̱riqꞌuin. Joꞌcan taxak. Li Xcab Hu li Quixtzꞌi̱ba li San Pablo reheb laj TesalónicaXqꞌuebal xsahileb xchꞌo̱lLa̱in laj Pablo. Cuochben laj Silvano ut laj Timoteo nak yo̱co chixtzꞌi̱banquil li hu aꞌin e̱riqꞌuin la̱ex laj pa̱banel li cuanquex aran Tesalónica. La̱ex rehex chic li Dios li kaYucuaꞌ ut rehex chic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Aꞌ taxak li usilal ut li tuktu̱quilal chicua̱nk e̱riqꞌuin, li naxqꞌue li Dios li kaYucuaꞌ ut li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ta̱cha̱lk chi rakoc a̱tinEx inherma̱n, incꞌaꞌ nakacanab xbantioxinquil chiru li Dios saꞌ e̱cꞌabaꞌ la̱ex. Tento takabantioxi chiru li Dios xban nak yo̱ chi cacuu̱c e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l ut kꞌaxal cuiꞌchic nequera e̱rib che̱ribil e̱rib. Joꞌcan nak kꞌaxal sa saꞌ kachꞌo̱l chixserakꞌinquil resil le̱ pa̱ba̱l reheb li nequeꞌpa̱ban re li Dios yalak bar. Nakaye reheb chanru nak nequexpa̱ban chi anchal e̱chꞌo̱l ut cau e̱chꞌo̱l nak yo̱quex chixcuybal xnumsinquil li raylal ut li ra xi̱cꞌ. Xban nak nequecuy xnumsinquil li raylal nacꞌutun nak li Dios yo̱ che̱tenkꞌanquil. Li Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ ti̱quilal. Tento nak te̱cuy li raylal re nak li Dios tixye nak e̱cꞌulub oc saꞌ lix nimajcual cuanquilal ut saꞌ xcꞌabaꞌ ajcuiꞌ aꞌan nak yo̱quex chixcꞌulbal li raylal. Kꞌaxal ti̱c xchꞌo̱l li Dios. Joꞌcan nak tixqꞌue raylal saꞌ xbe̱neb li nequeꞌrahobtesin e̱re. Abanan la̱ex li yo̱quex chixcꞌulbal raylal, li Dios texqꞌue chi hila̱nc kochben la̱o ut incꞌaꞌ chic takacꞌul raylal. Aꞌin ta̱cꞌulma̱nk nak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo tixcꞌutbesi chak rib nak ta̱cha̱lk toj saꞌ choxa. Ta̱cha̱lk rochbenakeb chak lix ángel li cuanqueb xcuanquil. Chanchan li rakꞌ xam nak ta̱cha̱lk li Ka̱cuaꞌ Jesucristo riqꞌuin xnimal xlokꞌal chi rakoc a̱tin. Tixqꞌueheb chixtojbal xma̱queb li ani incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban re li Dios joꞌ ajcuiꞌ li ani incꞌaꞌ nequeꞌraj rabinquil resilal li colba-ib li naxqꞌue li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Lix tojbal rixeb lix ma̱c li tixqꞌue, aꞌan li sachc chi junelic nak teꞌisi̱k chiru li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ut chiru lix nimal xlokꞌal ut lix cuanquilal. Chixjunil aꞌin ta̱cꞌulma̱nk saꞌ li cutan nak tol-e̱lk cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Saꞌ li cutan aꞌan li Jesucristo ta̱lokꞌoni̱k xbaneb chixjunileb li nequeꞌpa̱ban re. La̱ex cuanquex saꞌ xya̱nkeb aꞌan. Rehex chic li Cristo xban nak ac xepa̱b lix ya̱lal li xkachꞌolob che̱ru. Joꞌcan nak junelic nocotijoc che̱rix ut nakatzꞌa̱ma chiru li Dios nak cha̱bilakex taxak re nak e̱cꞌulubak cua̱nc chokꞌ ralal xcꞌajol li Dios. Nakatzꞌa̱ma chiru nak riqꞌuin taxak xnimal xcuanquil, textenkꞌa chixba̱nunquil li us re nak tzꞌakalak re ru le̱ yehom e̱ba̱nuhom saꞌ xcꞌabaꞌ le̱ pa̱ba̱l. Nocotijoc che̱rix re nak la̱ex junelic te̱nima xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Ut la̱ex tex-oxlokꞌi̱k ajcuiꞌ xban nak rehex chic li Cristo. Aꞌ taxak li Dios ut li Ka̱cuaꞌ Jesucristo riqꞌuin xnimal rusilal chitenkꞌa̱nk e̱re re nak joꞌcan taxak chi-uxma̱nk. Ex inherma̱n, anakcuan tinchꞌolob xya̱lal che̱ru chirix lix cꞌulunic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ut lix chꞌutubanquil kib riqꞌuin. Nintzꞌa̱ma che̱ru nak me̱qꞌue e̱rib chi balakꞌi̱c xbaneb li teꞌyehok nak ac xcuulac xkꞌehil lix cꞌulunic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Ma̱re ta̱yehekꞌ e̱re xban junak li profeta, malaj xban junak cui̱nk ta̱a̱tinak e̱riqꞌuin, malaj xban junak ta̱tzꞌi̱bak e̱riqꞌuin ut tixye nak la̱o xkatzꞌi̱ba li hu aꞌan. Abanan me̱pa̱b li cꞌaꞌru teꞌxye eb aꞌan xban nak moco ya̱l ta. Ma̱cꞌaꞌ ta cꞌaꞌru chexbalakꞌi̱k cuiꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Jesucristo incꞌaꞌ ta̱cha̱lk chi ma̱jiꞌak natzꞌekta̱na̱c li Dios xbaneb nabal chi tenamit. Ut ta̱cha̱lk ajcuiꞌ li cui̱nk laj kꞌetol chakꞌrab. Aꞌan li ta̱cꞌuluk re li sachc chi junaj cua. Aꞌan tixqꞌue xcuanquil xjunes rib ut xicꞌ ta̱ril yalak cꞌaꞌ chi diosil ut li cꞌaꞌak re ru nalokꞌoniman saꞌ ruchichꞌochꞌ. Tixnimobresi rib saꞌ xbe̱n chixjunil toj retal nak ta̱cꞌojla̱k saꞌ rochoch li Dios ut aꞌan chic tixqꞌue rib chokꞌ dios. ¿Ma incꞌaꞌ jultic e̱re nak quinye chak e̱re chixjunil aꞌin nak toj cuanquin chak e̱riqꞌuin? La̱ex ac nequenau cꞌaꞌru li naramoc re nak toj ma̱jiꞌ nachal laj kꞌetol chakꞌrab. Abanan nak ta̱cuulak xkꞌehil, ta̱cꞌulu̱nk. Li ma̱usilal ac cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ, abanan toj ma̱jiꞌ nanumta chi us. Ta̱cuulak xkꞌehil nak li Dios incꞌaꞌ chic tixram li ma̱usilal ut li ma̱usilal ta̱numta̱k arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan ta̱cꞌutbesi̱k laj kꞌetol chakꞌrab. Tojoꞌnak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ta̱cꞌulu̱nk riqꞌuin xnimal xlokꞌal. Ta̱apusi̱k laj kꞌetol chakꞌrab xban li Ka̱cuaꞌ ut aran ta̱osokꞌ. Chi joꞌcan ta̱sachekꞌ chixjunil lix cuanquil saꞌ xcꞌulunic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Laj kꞌetol chakꞌrab ta̱cha̱lk riqꞌuin xcuanquil laj tza. Tixcꞌutbesi nak cuan xcuanquil chixba̱nunquil li milagros ut sachba chꞌo̱lej re xbalakꞌinquil li cristian. Tixbalakꞌiheb li teꞌsachekꞌ xban nak queꞌxtzꞌekta̱na lix ya̱lal li quicoloc raj reheb. Joꞌcan nak li Dios tixqꞌueheb chixpa̱banquil li moco ya̱l ta. Li Dios quixba̱nu chi joꞌcaꞌin riqꞌuineb re nak teꞌxcꞌul xtojbal xma̱queb chixjunileb li incꞌaꞌ queꞌpa̱ban re li ya̱l. Aꞌ ban chic li ma̱usilal quicuulac chiruheb xba̱nunquil. Li Dios quixsicꞌ ku re nak tocolekꞌEx inherma̱n, tento nak la̱o tobantioxi̱nk chiru li Dios che̱rix la̱ex. Raro̱quex xban li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Li Dios quisicꞌoc chak e̱ru chalen chak saꞌ xticlajic re nak texcolekꞌ xban nak santobresinbilex chic xban li Santil Musikꞌej ut xban nak nequepa̱b li ya̱l. Aꞌan aj e nak li Dios quixsicꞌ e̱ru re nak te̱pa̱b li evangelio li xkachꞌolob che̱ru re nak textzꞌako̱nk riqꞌuin lix nimal xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Joꞌcan ut ex herma̱n, cauhak taxak e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Me̱canab xpa̱banquil le̱ tijbal li xkachꞌolob che̱ru nak xoa̱tinac e̱riqꞌuin. Chi moco te̱canab xpa̱banquil li cꞌaꞌru xkatakla xyebal e̱re saꞌ li hu li xkatakla e̱riqꞌuin. Li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ut li Dios li kaYucuaꞌ, li narahoc ke, xban xnimal rusilal naxcꞌojob kachꞌo̱l chi junelic ut naxqꞌue xcacuilal kachꞌo̱l chi oybeni̱nc. Aꞌan ta ajcuiꞌ chicꞌojoba̱nk e̱chꞌo̱l ut chiqꞌuehok e̱cacuilal re xyebal ut re xba̱nunquil li cꞌaꞌru us. Laj Pablo naxtzꞌa̱ma chiruheb nak teꞌtijok chirixUt anakcuan ex inherma̱n, cuan cuiꞌchic cꞌaꞌru nacuaj xtzꞌa̱manquil che̱ru. Nintzꞌa̱ma che̱ru nak textijok chikix re nak ta̱yema̱nk li ra̱tin li Ka̱cuaꞌ Jesucristo yalak bar ut cheꞌxqꞌue xlokꞌal ut cheꞌpa̱ba̱nk taxak joꞌ nak quexpa̱ban la̱ex. Chextijok ajcuiꞌ chikix re nak li Dios ta̱colok ke chiruheb li cui̱nk li incꞌaꞌ useb xnaꞌlebeb ut nequeꞌba̱nun re li ma̱usilal xban nak moco chixjunileb ta nequeꞌpa̱ban re li Dios. Aꞌut li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, aꞌan ti̱c xchꞌo̱l ut junelic naxba̱nu li cꞌaꞌru naxye. Aꞌan ta̱qꞌuehok xcacuil e̱chꞌo̱l ut aꞌan ajcuiꞌ ta̱colok e̱re chiru laj tza. Ut cꞌojcꞌo kachꞌo̱l saꞌ e̱be̱n la̱ex saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo nak yo̱quex chixba̱nunquil li xkajultica che̱ru ut nakanau nak te̱ba̱nu li bar cuan takaye e̱re. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chitenkꞌa̱nk e̱re chixnaubal nak raro̱quex xban li Dios ut chicua̱nk taxak e̱riqꞌuin li cuyuc li naxqꞌue li Cristo. Tento nak totrabajik re nak cua̱nk cꞌaꞌru keUt nakajultica che̱ru ex herma̱n, saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo nak cherisi e̱rib riqꞌuineb li herma̱n li yal subuc cutan nequeꞌxba̱nu ut incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b le̱ tijbal qꞌuebil e̱re kaban. La̱ex ac nequenau ajcuiꞌ chanru xkaba̱nu nak xocuan e̱riqꞌuin. Cheba̱nu joꞌ xkaba̱nu la̱o. Incꞌaꞌ xosubuc cutan nak xocuan e̱riqꞌuin. Incꞌaꞌ xocuaꞌac yal chi ma̱tan. Incꞌaꞌ xkacꞌul katenkꞌanquil nak xocuan saꞌ e̱ya̱nk. Xkatacuasi ban kib chi cꞌanjelac chi kꞌek chi cutan re nak ta̱cua̱nk cꞌaꞌru ke re xnumsinquil li cutan junju̱nk ut ma̱ ani xkachꞌiꞌchꞌiꞌi saꞌ e̱ya̱nk. Moco xban ta nak ma̱cuaꞌ ta kacꞌulub xcꞌulbal katenkꞌanquil nak xkaba̱nu aꞌan. Xkaba̱nu chi joꞌcan yal re nak te̱tzol e̱rib kiqꞌuin. Ut nak toj cuanco chak e̱riqꞌuin, xkajultica lix ya̱lal aꞌin che̱ru: li ani incꞌaꞌ naraj trabajic, incꞌaꞌ ta̱qꞌuehekꞌ xcua. Nakaye aꞌin e̱re xban nak xkabi resil nak cuan junju̱nk saꞌ e̱ya̱nk yal subuc cutan yo̱queb. Junes moloc a̱tin nequeꞌxba̱nu ut incꞌaꞌ nequeꞌraj trabajic. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, ninye reheb li incꞌaꞌ nequeꞌraj trabajic nak tento teꞌtrabajik saꞌ xya̱lal re nak ta̱cua̱nk cꞌaꞌru reheb re xnumsinquil li cutan junju̱nk. Ut la̱ex, ex herma̱n, incꞌaꞌ taxak textitzꞌk chixba̱nunquil li us. Cui ut cuan junak saꞌ e̱ya̱nk incꞌaꞌ naraj xpa̱banquil li a̱tin aꞌin li xkatzꞌi̱ba e̱re saꞌ li hu aꞌin, cheqꞌuehak retal aꞌan. Ut me̱rochbeni e̱rib riqꞌuin re nak ta̱xuta̱na̱k. Abanan incꞌaꞌ xi̱cꞌ te̱ril. Cheqꞌuehak ban xnaꞌleb joꞌ nak naqꞌueheꞌ xnaꞌleb junak li i̱tzꞌinbej. Laj Pablo naxchakꞌrabihebAꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo li naqꞌuehoc tuktu̱quil usilal, chiqꞌuehok e̱re li tuktu̱quilal chi junelic riqꞌuin yalak cꞌaꞌru nequecꞌul. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chicua̱nk e̱riqꞌuin che̱junilex. La̱in laj Pablo. Riqꞌuin cuukꞌ yo̱quin chixtzꞌi̱banquil lin cꞌabaꞌ joꞌ cꞌaynakin chixba̱nunquil rajlal nak nintzꞌi̱ba li hu. Aꞌan retalil nak la̱in xintaklan re li hu aꞌin. Ut yo̱quin chixtaklanquil xsahil e̱chꞌo̱l. Aꞌ taxak li usilal li naxqꞌue li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chicua̱nk e̱riqꞌuin che̱junilex. Joꞌcan taxak. Li Xbe̱n Hu li Quixtzꞌi̱ba li San Pablo re laj TimoteoLaj Pablo naxtakla xsahil xchꞌo̱l laj TimoteoLa̱in laj Pablo. Taklanbilin xban li Jesucristo chi cꞌanjelac chiru xban nak joꞌcan quiraj li Dios laj Colol ke. Ut joꞌcan ajcuiꞌ quiraj li Ka̱cuaꞌ Jesucristo li kayoꞌon. At Timoteo, yo̱quin chi tzꞌi̱bac a̱cuiqꞌuin. Chanchanat li tzꞌakal cualal nak cuancat xban nak chicuu xapa̱b li Cristo. Chicua̱nk taxak a̱cuiqꞌuin li usilal, li uxta̱n ut li tuktu̱quilal li naxqꞌue li Dios li kaYucuaꞌ ut li naxqꞌue li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Laj Timoteo tixchꞌolob xya̱lal chiruheb laj pa̱banel re nak incꞌaꞌ teꞌxpa̱b laj balakꞌNacuaj nak tatcana̱k aran Éfeso joꞌ quintzꞌa̱ma cha̱cuu nak co̱in Macedonia. Tatcana̱k aran re nak ta̱kꞌuseb li yo̱queb chi balakꞌi̱nc saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel. Ta̱ye reheb nak teꞌxcanab xcꞌutbal li incꞌaꞌ ya̱l. Ut ta̱ye ajcuiꞌ reheb nak cheꞌxcanabak xcuechꞌinquil rix aniheb lix xeꞌ xto̱naleb xban nak li naꞌleb aꞌan ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjic ut ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Ta̱ye reheb nak incꞌaꞌ chic teꞌxpa̱b li xeꞌto̱nil naꞌleb. Li naꞌleb aꞌin junes yoꞌoban cuechꞌi̱nc ib naxba̱nu. Incꞌaꞌ nocoxtenkꞌa xba̱nunquil li cꞌanjel qꞌuebil ke xban li Dios. Caꞌaj cuiꞌ li kapa̱ba̱l natenkꞌan ke. At Timoteo, lix ya̱lal li cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal a̱cue, aꞌan aꞌin. Xcanabakeb li balakꞌi̱nc. Cheꞌxqꞌue ban xchꞌo̱l chixra̱baleb li rech aj pa̱banelil. Ut teꞌxraheb cui teꞌcua̱nk saꞌ ti̱quilal chi ma̱cꞌaꞌak li cꞌaꞌak re ru nachꞌiꞌchꞌiꞌin reheb saꞌ xcꞌaꞌuxeb ut cui teꞌpa̱ba̱nk chi anchaleb xchꞌo̱l. Eb aꞌan incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue retal lix ya̱lal aꞌin. Aꞌ chic li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixcuechꞌinquil rix. Nequeꞌraj raj xchꞌolobanquil xya̱lal li chakꞌrab. Aj cꞌutul chakꞌrab nak nequeꞌxye rib. Abanan incꞌaꞌ ajcuiꞌ nequeꞌxtau ru li cꞌaꞌru nequeꞌxcꞌut usta chanchan nequeꞌxtau ru chi tzꞌakal li cꞌaꞌru yo̱queb chixyebal. Tento takanau cꞌaꞌru aj e nak qꞌuebil li chakꞌrabLa̱o nakanau nak li chakꞌrab cha̱bil cui nakatau ru cꞌaꞌru aj e nak qꞌuebil xban li Dios. Joꞌcan nak nacuaj nak te̱qꞌue retal nak li chakꞌrab moco qꞌuebil ta reheb li ti̱queb xchꞌo̱l. Reheb ban li incꞌaꞌ nequeꞌabin ut li nequeꞌkꞌetoc re li chakꞌrab. Reheb ajcuiꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ut eb laj ma̱c. Reheb ajcuiꞌ li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban re li Dios chi moco cuanqueb junak xpa̱ba̱leb. Ut reheb ajcuiꞌ laj camsinel ut li nequeꞌxcamsi xnaꞌ xyucuaꞌeb. Li chakꞌrab reheb laj coꞌbe̱t laj yumbe̱t ut reheb li nequeꞌma̱cob riqꞌuin rech cui̱nkilal rech ixkilal. Reheb ajcuiꞌ li nequeꞌelkꞌac cristian. Reheb ajcuiꞌ li nequeꞌticꞌtiꞌic ut li nequeꞌxpatzꞌ xcꞌabaꞌ li Dios riqꞌuin yoꞌobanbil a̱tin. Li chakꞌrab reheb chixjunileb li nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌak chic re ru chi ma̱usilal li napoꞌoc ru li katijbal li tzꞌakal ya̱l. Li katijbal aꞌan li quicꞌuteꞌ chiku xban li lokꞌlaj colba-ib li naxqꞌue ke li nimajcual Dios, li tenebanbil saꞌ inbe̱n xyebal resilal yalak bar. Laj Pablo naxbantioxi chiru li Cristo li rusilalNinbantioxi chiru li Ka̱cuaꞌ Jesucristo xban nak aꞌan xcꞌojob xchꞌo̱l saꞌ inbe̱n ut xinixxakab chi cꞌanjelac chiru. Ut aꞌan naqꞌuehoc incuanquil chixba̱nunquil. Quixqꞌue cue li cꞌanjel aꞌin usta ac xinmajecua li Jesucristo ut xinrahobtesi eb laj pa̱banel ut xinhobeb. Abanan li Jesucristo quiruxta̱na cuu xban nak toj ma̱jiꞌ ninnau bar cuan li tzꞌakal ya̱l ut toj ma̱jiꞌ ninpa̱ban. Ut li Ka̱cuaꞌ Jesucristo numtajenak cuiꞌchic li cuosobtesinquil quixqꞌue. Quixqꞌue inpa̱ba̱l ut quixqꞌue cue li rahoc li nakatau nak junajo chic riqꞌuin li Cristo. Nakanau nak tzꞌakal ya̱l ut xcꞌulub nak takapa̱b chi anchal li kachꞌo̱l nak li Cristo Jesús quicꞌulun saꞌ ruchichꞌochꞌ chixcolbaleb laj ma̱c. Ut la̱in li kꞌaxal numtajenak inma̱c saꞌ xya̱nkeb chixjunileb nak quincuan. Usta la̱in kꞌaxalin aj ma̱c nak quincuan, abanan li Jesucristo quiruxta̱na cuu re nak tixcꞌutbesi nak kꞌaxal nim lix cuyum re xcuybal xsachbal li ma̱c. Quixcꞌut chiruheb lix nimal lix cuyum nak quixcuy inma̱c la̱in. Aꞌan quiraj nak la̱in tincꞌamok be chiruheb li ani teꞌpa̱ba̱nk re li Jesucristo ut teꞌxcꞌul li junelic yuꞌam. Lokꞌoninbil taxak li tzꞌakal Rey li cuan chi junelic kꞌe cutan, li incꞌaꞌ nacam ut incꞌaꞌ na-ilman ru, li junaj chi Dios li numtajenak xnaꞌleb. Chikalokꞌonihak taxak anakcuan ut chi junelic kꞌe cutan. Joꞌcan taxak. Laj Pablo quixye re laj Timoteo chanru ta̱cꞌanjelak chiru li DiosAt Timoteo, chanchanat li cualal chicuu nak nacatcuil. Tinqꞌue a̱cue la̱ taklanquil joꞌ queꞌxye li profeta cha̱cuix junxil. Li a̱tin queꞌxye, aꞌan ta̱qꞌuehok xcacuil a̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌanjel qꞌuebil a̱cue. Joꞌcan ut nak yal a̱kꞌe chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ. Cauhak taxak a̱chꞌo̱l saꞌ la̱ pa̱ba̱l ut ma̱cꞌaꞌ taxak li cꞌaꞌru ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk a̱cue saꞌ la̱ chꞌo̱l nak yo̱cat chi cꞌanjelac chiru li Dios. Ninye a̱cue aꞌin xban nak cuanqueb li xeꞌxcanab xba̱nunquil li ti̱quil chꞌo̱lej. Incꞌaꞌ queꞌxqꞌue retal li cꞌaꞌru yo̱ chi chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nc reheb lix cꞌaꞌux. Ut riqꞌuin aꞌan yo̱queb chixtzꞌekta̱nanquil lix pa̱ba̱leb. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuan laj Himeneo ut laj Alejandro. Ac xinkꞌaxtesiheb saꞌ rukꞌ laj tza re xcꞌajtesinquileb ru re nak incꞌaꞌ chic teꞌxmajecua li Dios. Tento nak totijok chirixeb li kas ki̱tzꞌin joꞌ ajcuiꞌ chirixeb li cuanqueb saꞌ xcuanquilAnakcuan aꞌan aꞌin li tinye e̱re: cheqꞌuehak e̱chꞌo̱l chi tijoc chirixeb chixjunileb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Chextzꞌa̱ma̱nk ut chexbantioxi̱nk chiru li Ka̱cuaꞌ nak textijok. Chextijok chirixeb li rey ut chixjunileb li cuanqueb saꞌ xcuanquil re nak cua̱nko saꞌ xya̱lal ut tuktu̱k kachꞌo̱l. Ut ma̱cꞌaꞌ taxak ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk ke saꞌ li kapa̱ba̱l ut ti̱cak taxak li kachꞌo̱l. Chextijok chirixeb chixjunileb xban nak aꞌan li us xba̱nunquil ut aꞌan li nacuulac chiru li Dios laj Colol ke. Li Dios naraj nak chixjunileb teꞌcolekꞌ ut teꞌxtau ru chi tzꞌakal cꞌaꞌru li ya̱l. Ut li ya̱l, aꞌan aꞌin: nak jun ajcuiꞌ li Dios cuan ut jun ajcuiꞌ li na-oquen ut naa̱tinac chikix chiru li Dios. Aꞌan li Ka̱cuaꞌ Jesucristo li quitzꞌejcualoꞌ nak quicꞌulun saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut aꞌan ajcuiꞌ li quixqꞌue rib chi ca̱mc saꞌ kacꞌabaꞌ la̱o re nak ta̱ru̱k tocolekꞌ chikajunilo. Ut nak quicuulac xkꞌehil, li Cristo quixcꞌutbesi chiku lix ya̱lal aꞌin nak quicam chiru li cruz. Ut la̱in li taklanbilin xban li Dios chixyebal resil lix ya̱lal aꞌin chiruheb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Taklanbilin chixyebal resil re nak teꞌxnau cꞌaꞌru li ya̱l ut teꞌpa̱ba̱nk. Moco ticꞌtiꞌ ta li yo̱quin chixyebal. Tzꞌakal ya̱l nak xakabanbilin chixyebal li resilal reheb. Cheꞌcua̱nk saꞌ xya̱lal eb laj pa̱banel nak chꞌutchꞌu̱keb chixlokꞌoninquil li DiosYalak bar chꞌutchꞌu̱quex chixlokꞌoninquil li Dios, nacuaj nak eb li cui̱nk teꞌcꞌamok be chi tijoc. Abanan, tento nak ti̱cak xchꞌo̱leb li cui̱nk aꞌin ut ma̱cꞌaꞌak xjoskꞌil chi moco teꞌcuechꞌi̱nk. Ut nacuaj ajcuiꞌ nak eb li ixk cheꞌxtikibak rib chi cha̱bil joꞌ xcꞌulub junak aj pa̱banel ut incꞌaꞌ teꞌxnimobresi rib riqꞌuin lix tikibanquil chi moco teꞌxtikib rib yal re nak teꞌrahekꞌ ru. Joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuin xyi̱banquil li rismal xjolom. Joꞌ li cꞌaꞌ re ru teꞌxqꞌue cuiꞌ xsahob ru joꞌ li oro ut li terto̱quil pec. Incꞌaꞌ teꞌxqꞌue xcuanquil li nequeꞌxqꞌue chokꞌ xsahob ruheb. Li ixk li napa̱ban re li Dios, moco riqꞌuin ta xtikibanquil rib cuan xchꞌinaꞌusal. Riqꞌuin ban lix ti̱quilal xchꞌo̱l. Nak te̱chꞌutub e̱rib, eb li ixk incꞌaꞌ teꞌserakꞌik. Teꞌxqꞌue ban xchꞌo̱l chi tzoloc ut cheꞌpa̱ba̱nk chiruheb li cuanqueb xcuanquil. La̱in incꞌaꞌ ninqꞌueheb li ixk chixchꞌolobanquil xya̱lal chiruheb li che̱quel cui̱nk, chi moco ninqꞌueheb xcuanquil saꞌ xbe̱neb li cui̱nk. Eb li ixk incꞌaꞌ teꞌa̱tinak saꞌ li chꞌutubaj ib. Ninye aꞌin xban nak laj Adán quiyoꞌobtesi̱c xbe̱n cua xban li Dios ut chirix aꞌan quiyoꞌobtesi̱c lix Eva. Ut ma̱cuaꞌ laj Adán li quibalakꞌi̱c. Aꞌ lix Eva, aꞌan li quibalakꞌi̱c toj retal nak quima̱cob nak quixkꞌet ra̱tin li Dios. Li Dios quixye nak li ixk riqꞌuin raylal ta̱qꞌuiresi̱nk. Abanan, cua̱nkeb xyuꞌam chi junelic cui cauhakeb xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱leb ut cui nequeꞌrahoc ut cui cuanqueb saꞌ ti̱quilal ut saꞌ tuktu̱quilal. Tento nak cha̱bilak lix naꞌleb li ta̱cꞌamok be saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banelYa̱l li nequeꞌxye nak cui cuan junak na-ala saꞌ xchꞌo̱l oc chokꞌ aj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel, cha̱bil li naxcꞌoxla xba̱nunquil. Abanan li ani naxcꞌoxla oc chokꞌ aj cꞌamol be, tento nak cua̱nk saꞌ xya̱lal re nak ma̱ ani ta̱a̱tinak chirix. Junak ajcuiꞌ li rixakil. Ma̱cuaꞌak aj calajenak. Tento nak se̱bak xchꞌo̱l ut cha̱bilak xnaꞌleb re nak qꞌuebilak xlokꞌal. Aꞌanak aj qꞌuehol ochochna̱l ut chixqꞌuehak xchꞌo̱l chixcꞌutbal lix ya̱lal chi tzꞌakal re ru. Laj cꞌamol be ma̱cuaꞌak aj calajenak ut ma̱cuaꞌak aj sicꞌol ple̱t. Ma̱cuaꞌak aj rahol ru tumin. Tu̱lanak ban ut cua̱nk saꞌ xya̱lal. Tento nak tixnau takla̱nc saꞌ li rochoch re nak li ralal xcꞌajol teꞌx-oxlokꞌi ut teꞌabi̱nk chiru. Cui junak li cui̱nk incꞌaꞌ naxnau takla̱nc saꞌ li rochoch, ¿chan ta ru nak ta̱ru̱k ta̱cꞌamok be saꞌ xya̱nkeb li rech aj pa̱banelil? Tento nak laj cꞌamol be acak xqꞌui saꞌ lix pa̱ba̱l. Ma̱re anchal tixnimobresi rib ut ta̱tꞌanekꞌ saꞌ li tojbal ma̱c quitꞌaneꞌ cuiꞌ laj tza. Ut tento ajcuiꞌ nak cha̱bilak resil lix naꞌleb yalak bar xbaneb li toj ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban. Ma̱cꞌaꞌak xkꞌusbal re nak incꞌaꞌ tixqꞌue rib chi a̱le̱c xban laj tza. Tento nak cha̱bilak lix naꞌlebeb li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banelUt joꞌcan ajcuiꞌ li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel. Tento nak ti̱cakeb xchꞌo̱l. Ut li cꞌaꞌru teꞌxye teꞌxba̱nu, cheꞌxba̱nuhak ajcuiꞌ. Ma̱cuaꞌakeb aj calajenak. Ut incꞌaꞌ teꞌxsicꞌ xtumineb riqꞌuin balakꞌi̱nc. Ma̱cꞌaꞌ ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk reheb saꞌ lix cꞌaꞌuxeb ut teꞌxqꞌue xcuanquil li kalokꞌlaj pa̱ba̱l li cꞌutbesinbil chiku xban li Dios. Joꞌcan nak xbe̱n cua, ta̱tzꞌilekꞌ a̱tin chirixeb. Cui ma̱cꞌaꞌ nanauman chirixeb, teꞌqꞌuehekꞌ chi cꞌanjelac saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel. Joꞌcan ajcuiꞌ li rixakileb li nequeꞌcꞌanjelac saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel. Cha̱bilakeb lix naꞌleb. Ma̱cuaꞌakeb aj molol a̱tin. Ma̱cuaꞌakeb aj calajenak. Ti̱cakeb ban xchꞌo̱l ut ti̱cakeb lix cꞌaꞌux riqꞌuin chixjunil. Eb laj cꞌanjel saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel, junak ajcuiꞌ li rixakil ut teꞌxnau takla̱nc saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol. Ut teꞌxnau ajcuiꞌ rilbal lix jun cablal. Eb li teꞌcꞌanjelak chi cha̱bil, teꞌoxlokꞌi̱k ut teꞌcacuu̱k xchꞌo̱leb chixyebal resil li kapa̱ba̱l saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Lix xeꞌ xto̱nal li kapa̱ba̱lUsta yo̱quin chi tzꞌi̱bac a̱cuiqꞌuin chirix la̱ taklanquil, at Timoteo, cuan saꞌ inchꞌo̱l nak chi se̱b tincuulak a̱cuiqꞌuin. Abanan ma̱re tinba̱yk chi cuulac. Joꞌcan nak yo̱quin chi tzꞌi̱bac a̱cuiqꞌuin re nak ta̱nau chanru teꞌcꞌanjelak li teꞌxakaba̱k chi cꞌanjelac saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌpa̱ban re li yoꞌyo̱quil Dios. Ut la̱o aj pa̱banel, la̱o li nakaqꞌue xcuanquil ut nakacol rix li katijbal li tzꞌakal ya̱l. Relic chi ya̱l kꞌaxal lokꞌ li katijbal li quixcꞌut chiku li Dios. Naxcꞌut chiku lix ya̱lal li kapa̱ba̱l saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Li xya̱lal aꞌan aꞌin:Li Cristo quitzꞌejcualoꞌ nak quicꞌulun saꞌ ruchichꞌochꞌ.Xakabanbil xcuanquil xban li Santil Musikꞌej.Qui-ileꞌ ru xbaneb li ángel.Ut aꞌan li chꞌolobanbil resil saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ.Ut nabaleb li queꞌpa̱ban re saꞌ ruchichꞌochꞌ.Ut quicꞌameꞌ saꞌ choxa riqꞌuin xnimal xlokꞌal. Li ma̱us aj musikꞌej naxcꞌut li tijleb incꞌaꞌ ya̱lLi Santil Musikꞌej naxcꞌut lix ya̱lal chi tzꞌakal nak saꞌ eb li cutan cha̱lel cuan li teꞌxcanab xpa̱banquil li tijleb li tzꞌakal ya̱l. Ut teꞌbalakꞌi̱k xban li tijleb li incꞌaꞌ ya̱l li nequeꞌxqꞌue li ma̱us aj musikꞌej. Ticꞌtiꞌ li nequeꞌxcꞌut eb laj balakꞌ. Incꞌaꞌ chic nequeꞌrecꞌa nak incꞌaꞌ us yo̱queb. Chanchan nak cꞌatbil riqꞌuin chꞌi̱chꞌ lix cꞌaꞌuxeb xban li ticꞌtiꞌ li nequeꞌxye. Joꞌcan nak incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue retal nak incꞌaꞌ us yo̱queb chixba̱nunquil. Eb aꞌan nequeꞌxye nak incꞌaꞌ us li sumla̱c ut nequeꞌxye ajcuiꞌ nak cuan li tzacae̱mk incꞌaꞌ us xtzacanquil. Abanan moco ya̱l ta li nequeꞌxye. Li Dios quiqꞌuehoc re li tzacae̱mk aꞌin re nak ta̱tzaca̱k. Ut la̱o aj pa̱banel li nakanau lix ya̱lal, nakatzaca ut nakabantioxi chiru li Dios nak quixqꞌue ke li katzacae̱mk. Chixjunil li quixyoꞌobtesi li Dios, aꞌan cha̱bil. Ma̱cꞌaꞌ xtzꞌekta̱nanquil. Nakabantioxi chiru li Dios ut nakatzaca. Ma̱cꞌaꞌ xtzꞌekta̱nanquil xban nak li Dios quixye nak us xtzacanquil ut xban nak nocotijoc saꞌ xbe̱n. Joꞌcan nak osobtesinbil chic xban. Quiqꞌueheꞌ xnaꞌleb laj Timoteo re nak ta̱cua̱nk saꞌ ti̱quilalAt Timoteo, cui nacachꞌolob xya̱lal li tijleb aꞌin chiruheb laj pa̱banel, la̱akat jun cha̱bil aj cꞌanjel chiru li Jesucristo. Ut la̱at yo̱kat chi qꞌui̱c saꞌ la̱ pa̱ba̱l riqꞌuin lix ya̱lal ut riqꞌuin li cha̱bil tijleb li yo̱cat chixpa̱banquil. Chatzꞌekta̱na chi jun aj cua chixjunil li najter serakꞌ li yal to̱ntil naꞌleb naxye, li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Ut qꞌue a̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Dios. Nayeman nak us nak takatzol kib chixchꞌolaninquil kib re nak cauhako. Abanan li kꞌaxal cuiꞌchic lokꞌ aꞌan xtzolbal kib re nak cauhak kachꞌo̱l saꞌ li kapa̱ba̱l xban nak riqꞌuin li kapa̱ba̱l cuan li rusilal li Dios kiqꞌuin anakcuan arin saꞌ ruchichꞌochꞌ ut cua̱nk ajcuiꞌ li kayuꞌam chi junelic. Relic chi ya̱l nak aꞌan li tzꞌakal xya̱lal li yo̱quin chixyebal, ut chixjunileb taxak teꞌpa̱ba̱nk re. Xban nak li yoꞌyo̱quil Dios, aꞌan li kayoꞌon, joꞌcan nak yo̱co xyalbal kakꞌe chi cꞌanjelac chiru. Aꞌan naxyechiꞌi li colba-ib reheb chixjunileb. Abanan, caꞌaj cuiꞌ li ani teꞌpa̱ba̱nk re, aꞌaneb li teꞌcolekꞌ. Aꞌan aꞌin li tijleb li ta̱cꞌut chiruheb la̱ cuech aj pa̱banelil. Ta̱chꞌolob lix ya̱lal chiruheb. Ut la̱at, at Timoteo, chatcua̱nk saꞌ xya̱lal ut chat-a̱tinak saꞌ xya̱lal. Charaheb la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin. Cauhak taxak a̱chꞌo̱l saꞌ la̱ pa̱ba̱l ut ti̱cak taxak la̱ yuꞌam. Joꞌcan taxak ta̱ba̱nu re nak ma̱ ani chitzꞌekta̱na̱nk a̱cue xban la̱ sa̱jilal. Cheꞌxtzol ban ribeb a̱cuiqꞌuin xban nak yo̱kat chixcꞌambaleb xbe saꞌ ti̱quilal. Roybeninquil tincuulak e̱riqꞌuin, qꞌue a̱chꞌo̱l chi rilbal xsaꞌ li Santil Hu chiruheb laj pa̱banel. Qꞌueheb xnaꞌleb ut ta̱chꞌolob xya̱lal chiruheb. Chaqꞌue taxak a̱chꞌo̱l chi cꞌanjelac joꞌ quiqꞌueheꞌ a̱cue xban li Dios. Li cꞌanjel aꞌin qꞌuebil a̱cue nak eb li profeta queꞌa̱tinac cha̱cuix ut nak eb laj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel queꞌxqꞌue li rukꞌeb saꞌ a̱be̱n. Qꞌue a̱chꞌo̱l chixba̱nunquil chixjunil li xinye a̱cue re nak chixjunileb teꞌxqꞌue retal nak ti̱c la̱ yuꞌam ut teꞌxqꞌue ajcuiꞌ retal nak us yo̱ chi e̱lc li cꞌanjel yo̱cat chixba̱nunquil. Qꞌue retal chi us li cꞌaꞌru ta̱ba̱nu joꞌ ajcuiꞌ li cꞌaꞌru ta̱tzoleb cuiꞌ. Cui ta̱ba̱nu chi joꞌcan, tatcolekꞌ la̱at ut teꞌcolekꞌ ajcuiꞌ li ani teꞌabi̱nk re li cꞌaꞌru ta̱ye. Laj Timoteo tixqꞌue xnaꞌlebeb laj pa̱banel saꞌ xya̱lalMa̱kꞌuseb li che̱quel cui̱nk saꞌ joskꞌil. Qꞌueheb ban xnaꞌleb joꞌ la̱ yucuaꞌ cha̱cuu nak ta̱cuileb. Ut chaqꞌueheb ajcuiꞌ xnaꞌleb li sa̱j cui̱nk joꞌqueb a̱cui̱tzꞌin cha̱cuu nak ta̱cuileb. Ut chaqꞌueheb xnaꞌleb li che̱quel ixk joꞌ la̱ naꞌ cha̱cuu nak ta̱cuileb. Ut chaqꞌueheb ajcuiꞌ xnaꞌleb li sa̱j ixk joꞌqueb la̱ cuanab cha̱cuu nak ta̱cuileb. Chaqꞌueheb xnaꞌleb riqꞌuin xti̱quilal a̱chꞌo̱l. Laj Pablo quixchꞌolob xya̱lal chanru nak teꞌtenkꞌa̱k li xma̱lcaꞌanCha-oxlokꞌiheb li xma̱lcaꞌan ut chatenkꞌaheb cui ya̱l nak ma̱ ani chic nequeꞌtenkꞌan reheb. Abanan cui cuan ralal xcꞌajol, aꞌan eb chic teꞌtenkꞌa̱nk reheb. Tento nak teꞌxtzol rib chixba̱nunquil chi joꞌcaꞌin re nak teꞌxnau rilbal lix jun cablaleb. Teꞌxnau xkꞌajca̱munquil lix naꞌ xyucuaꞌ joꞌ nacuulac chiru li Dios. Li xma̱lcaꞌan li jun a̱tal, caꞌaj chic riqꞌuin li Dios nayoꞌonin. Naxnumsi li cutan ut li kꞌojyi̱n chi tijoc ut naxtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱tenkꞌa̱k. Abanan li xma̱lcaꞌan li naxsicꞌ xsahil xchꞌo̱l junes riqꞌuin li naxrahi ru, li jun aꞌan chanchan ac camenak xban lix ma̱c usta toj yoꞌyo. Ta̱chꞌolob lix ya̱lal aꞌin chiruheb chixjunileb laj pa̱banel re nak ma̱cꞌaꞌak xkꞌusbaleb. Tento nak junak laj pa̱banel tixtenkꞌaheb li rechꞌalal. Ut kꞌaxal cuiꞌchic tento nak tixchꞌolaniheb li cuanqueb saꞌ li rochoch. Cui incꞌaꞌ naxba̱nu aꞌan, li jun aꞌan incꞌaꞌ naxqꞌue xcuanquil lix pa̱ba̱l ut kꞌaxal cuiꞌchic nim lix ma̱c chiruheb li toj ma̱jiꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios. Ma̱ ani junak xma̱lcaꞌan ta̱tzꞌi̱ba̱k xcꞌabaꞌ saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌtenkꞌa̱c xbaneb laj pa̱banel cui toj ma̱jiꞌ naxba̱nu oxcꞌa̱l chihab. Ut ma̱cuaꞌak aj muxul ru xsumlajic nak quicuan. Tento ajcuiꞌ nak li xma̱lcaꞌan naꞌno̱k ru riqꞌuin li cha̱bilal ac xba̱nu. Ac xqꞌuiresiheb lix cocꞌal saꞌ xya̱lal. Quixcꞌul li rulaꞌ saꞌ xya̱lal nak queꞌcuulac saꞌ rochoch. Quixchꞌaj li rokeb li rech aj pa̱banelil. Quixtenkꞌaheb li yo̱queb chixcꞌulbal li raylal. Cui cha̱bil li cꞌanjel quixba̱nu, naru tixcꞌul lix tenkꞌanquil. Abanan, li xma̱lcaꞌan li toj sa̱jeb incꞌaꞌ ta̱tzꞌi̱ba̱k xcꞌabaꞌeb saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌxcꞌul xtenkꞌanquil xban nak ma̱re teꞌxra cuiꞌchic ru li sumla̱c ut ma̱re anchal incꞌaꞌ chic teꞌxqꞌue xchꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru li Cristo. Ut ma̱re anchal cheꞌcuechꞌi̱k rix xban nak incꞌaꞌ chic teꞌcꞌanjelak chiru li Cristo joꞌ queꞌxyechiꞌi xba̱nunquil. Ut joꞌ cuiꞌ anchal nequeꞌxtzol ribeb chi subuc cutan nak nequeꞌxic saꞌ li junju̱nk chi cab. Ut ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ subuc cutan nequeꞌxba̱nu. Nequeꞌxtzol aj ban cuiꞌ li moloc a̱tin ut li qꞌuehoc etal ut nequeꞌxye li moco yehecꞌ ta naraj. Joꞌcan nak nacuaj nak li xma̱lcaꞌan li toj sa̱jeb teꞌsumla̱k cuiꞌchic. Cheꞌcua̱nk ralal xcꞌajol ut cheꞌxjolomi lix jun cablal re nak incꞌaꞌ tohobekꞌ la̱o aj pa̱banel xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc ke. Ninye aꞌin xban nak cuanqueb li xma̱lcaꞌan li ac queꞌrisi ribeb saꞌ kaya̱nk ut yo̱queb chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj laj tza. Cui junak aj pa̱banel usta ixk usta cui̱nk, cuan junak rechꞌalal xma̱lcaꞌan, tento nak tixtenkꞌa. Incꞌaꞌ tixqꞌue nabal li i̱k saꞌ xbe̱neb li rech aj pa̱banelil li nequeꞌtenkꞌan reheb li xma̱lcaꞌan li ma̱cꞌaꞌeb ralal xcꞌajol. Laj Pablo quixye chanru teꞌxba̱nu laj pa̱banel li teꞌcꞌamok be saꞌ xya̱nkebOxlokꞌinbilakeb li nequeꞌcꞌamoc be chi cha̱bil saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel. Ut xcꞌulub ajcuiꞌ nak teꞌxcꞌul xkꞌajca̱munquil xban nak nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixchꞌolobanquil xya̱lal li ra̱tin li Dios ut chixtzolbaleb laj pa̱banel. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Ma̱bacꞌ xtzꞌu̱mal re li bo̱yx nak yo̱ chixyekꞌinquil ru li trigo re risinquil saꞌ rix. Canab ban chixcuaꞌbal caꞌchꞌinak re, nak yo̱ chi cꞌanjelac. ()Joꞌcan ajcuiꞌ laj cꞌanjel. Tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ retalil nak tento ajcuiꞌ nak tixcꞌul lix tojbal. Ma̱pa̱b li ani ta̱jitok re junak aj cꞌamol be saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel cui yal jun ajcuiꞌ li najitoc re. Cua̱nk ban cuib oxibak li teꞌjitok re, re nak ta̱pa̱ba̱k nak ya̱l lix ma̱c. Ut li ani cuan xma̱c, us xkꞌusbal chiru chixjunileb laj pa̱banel re nak li jun chꞌol chic aj cꞌamol be teꞌxucuak ut teꞌxcꞌoxla chi us li cꞌaꞌru teꞌxba̱nu. Joꞌ chiru li Dios, joꞌ chiru li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, joꞌ ajcuiꞌ chiruheb li santil ángel, la̱in nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱ba̱nu la̱ taklanquil yo̱quin chixyebal a̱cue. Ut incꞌaꞌ ta̱sicꞌ ru junak. Juntakꞌe̱takeb ban chixjunileb nak ta̱cuileb. Jun xxiquic nak ta̱kꞌuseb li ani cuanqueb xma̱c. Ma̱qꞌue junak chi cꞌamoc be saꞌ junpa̱t saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel. Xbe̱n cua ta̱cuil chanru lix yuꞌam xban nak cui la̱at ta̱xakab chi cꞌanjelac chi junpa̱t ut na-oc chi ma̱cobc, cuan ajcuiꞌ ma̱c saꞌ a̱be̱n la̱at. Chatcua̱nk ban chi ti̱c la̱ chꞌo̱l. Xban nak cuan xyajel la̱ saꞌ, ma̱cuucꞌ junes haꞌ. Naru ta̱cuucꞌ caꞌchꞌinak li vino re xbanbal. Ma̱xakab junak aj cꞌamol be chi junpa̱t chi cꞌanjelac xban nak cuanqueb li cui̱nk nacꞌutun cꞌaꞌru lix ma̱queb ut cuan li rakba a̱tin saꞌ xbe̱neb. Ut cuanqueb cuiꞌchic toj mokon nacꞌutun cꞌaꞌru lix ma̱queb. Ut cuan ajcuiꞌ li nequeꞌba̱nun re li cha̱bilal. Cuan nak nacꞌutun li cha̱bilal nequeꞌxba̱nu ut cuan nak incꞌaꞌ nacꞌutun. Abanan, toj mokon chic ta̱cꞌutu̱nk li us nequeꞌxba̱nu. Laj Pablo quixye chanru teꞌxba̱nu li mo̱s riqꞌuineb lix patrónEb li mo̱s aj pa̱baneleb teꞌx-oxlokꞌi lix patroneb re nak ma̱ ani ta̱majecua̱nk re lix cꞌabaꞌ li Dios chi moco teꞌxtzꞌekta̱na li katijbal. Moco xban ta nak rech aj pa̱baneleb lix patrón nak incꞌaꞌ teꞌxqꞌue saꞌ xnakꞌeb ru. Tento aj ban cuiꞌ nak teꞌxqꞌue xchꞌo̱l chi trabajic xban nak rech aj pa̱banelil li nequeꞌcꞌuluc re li cha̱bil cꞌanjel nequeꞌxba̱nu ut xban nak raro̱queb ajcuiꞌ xban li Dios. At Timoteo, aꞌan aꞌin li ta̱chꞌolob xya̱lal chiruheb laj pa̱banel. Eb laj balakꞌ incꞌaꞌ us xnaꞌlebebCuan li nequeꞌcꞌutuc re jalan tijleb li moco ya̱l ta. Moco nequeꞌxpa̱b ta li ya̱l li quixcꞌut chiku li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Jalan cuiꞌ lix pa̱ba̱leb. Eb li cui̱nk aꞌan ma̱cꞌaꞌ nequeꞌxnau. Junes xnimobresinquil rib nequeꞌxba̱nu. Caꞌaj cuiꞌ xcuechꞌinquil ribeb chirix a̱tin nacuulac chiruheb. Ut riqꞌuin aꞌan nachal li cakali̱nc, li hoboc, li kꞌaba̱nc ut li cuiba̱nc chꞌo̱lej. Eb li cui̱nk aꞌin, junes cuechꞌi̱nc nequeꞌxba̱nu. Moco tuktu ta xcꞌaꞌuxeb ut moco ya̱l ta li nequeꞌxye. Nequeꞌxcꞌoxla nak riqꞌuin lix pa̱ba̱leb teꞌxtau xtumineb. Ma̱junaji a̱cuib riqꞌuineb aꞌan. Ya̱l nak kꞌaxal lokꞌ li pa̱ba̱l chokꞌ reheb li nequeꞌxcꞌojob xchꞌo̱l riqꞌuin li joꞌ nimal joꞌ chꞌinal cuan reheb. Ma̱cꞌaꞌ cuan ke nak coyoꞌla saꞌ ruchichꞌochꞌ ut ma̱cꞌaꞌ ajcuiꞌ takacꞌam nak toca̱mk. Joꞌcan nak cui cuan katzacae̱mk ut cui cuan katꞌicr re xtzꞌapbal kib, cꞌojcꞌo̱k kachꞌo̱l riqꞌuin aꞌan. Abanan eb li nequeꞌrahoc ru li biomal, nequeꞌxqꞌue rib chi a̱le̱c ut nequeꞌxba̱nu li yibru aj naꞌleb. Aꞌan napoꞌoc ru lix cꞌaꞌuxeb ut riqꞌuin chixjunil li incꞌaꞌ us nequeꞌxba̱nu, nequeꞌxsach lix pa̱ba̱leb. Li xrahinquil ru li tumin, aꞌan xxeꞌ xto̱nal chixjunil li ma̱usilal. Cuanqueb li queꞌxtzꞌekta̱na lix pa̱ba̱l xban xrahinquil ru li tumin. Ut qꞌuila raylal queꞌxbok saꞌ xbe̱neb. Ut nequeꞌyotꞌotꞌnac saꞌ xchꞌo̱leb riqꞌuin li incꞌaꞌ us nequeꞌxba̱nu. Laj Pablo quixye re laj Timoteo chanru nak ta̱cꞌanjelak chiru li DiosUt la̱at, at Timoteo, la̱at aj cꞌanjel chiru li Dios. Ma̱ba̱nu li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu eb aꞌan. Qꞌue ban a̱chꞌo̱l chi cua̱nc saꞌ ti̱quilal. Chara li Dios ut chatpa̱ba̱nk chiru. Charaheb la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin. Chacuy li raylal ut chatcua̱nk saꞌ tu̱lanil. Yal a̱kꞌe chi qꞌui̱c saꞌ la̱ pa̱ba̱l ut qꞌue a̱chꞌo̱l chire̱chaninquil li junelic yuꞌam, li bokbilat cuiꞌ xban li Dios. La̱at xaye ut xacꞌutbesi chi tzꞌakal la̱ pa̱ba̱l chiruheb nabal. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios li naqꞌuehoc yuꞌam, la̱in nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱ba̱nu la̱ taklanquil. Ut nintzꞌa̱ma ajcuiꞌ cha̱cuu saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo li quichꞌoloban xya̱lal chi ma̱cꞌaꞌ xxiu chiru laj Poncio Pilato. Ut la̱ taklanquil, aꞌan aꞌin: chaba̱nu chixjunil li taklanbilat cuiꞌ xban li Ka̱cuaꞌ. Ti̱cak la̱ chꞌo̱l ut ma̱cꞌaꞌak a̱kꞌusbal toj retal ta̱cꞌulu̱nk cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Lokꞌoninbilak taxak li Dios anakcuan ut chi junelicNak tixtau xkꞌehil li Dios tixcꞌutbesi cuiꞌchic chiku li Jesucristo. Li Dios, aꞌan kꞌaxal lokꞌ ut junaj ajcuiꞌ. Aꞌan li Rey li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li rey li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut aꞌan ajcuiꞌ li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb xcuanquil. Li Dios yoꞌyo chi junelic. Ma̱cꞌaꞌ xticlajic ut ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjic. Aꞌan cutan saken chi junelic ut ma̱ ani naru na-oc riqꞌuin xban nak kꞌaxal lokꞌ. Incꞌaꞌ ilbil ru chi moco na-ileꞌ ru saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chikaqꞌuehak taxak xlokꞌal ut chikalokꞌonihak taxak xban nak kꞌaxal nim lix cuanquilal anakcuan ut chi junelic. Joꞌcan taxak. Laj Timoteo tixqꞌue xnaꞌlebeb li biomTa̱chꞌolob xya̱lal chiruheb li biom nak incꞌaꞌ teꞌxkꞌetkꞌeti ribeb chi moco teꞌxcꞌojob xchꞌo̱l saꞌ xbe̱n li biomal li na-osoꞌ. Cheꞌxqꞌue ban xchꞌo̱l chixyoꞌoninquil li yoꞌyo̱quil Dios. Aꞌan naqꞌuehoc ke chi nabal chixjunil li cꞌaꞌak re ru. Chaye reheb nak cheꞌxba̱nu li us. Chinumta̱k lix cha̱bilaleb. Cheꞌxnauhak sihi̱nc chi nabal ut chi anchaleb xchꞌo̱l. Cui nequeꞌxba̱nu chi joꞌcan yo̱queb chixcꞌu̱lanquil lix ra̱baleb saꞌ choxa ut riqꞌuin aꞌan cꞌojcꞌo̱k xchꞌo̱leb. Cheꞌxba̱nuhak chi joꞌcan re nak ta̱cua̱nk lix yuꞌameb chi tzꞌakal re ru ut chi numtajenak xsahil xchꞌo̱leb. Laj Pablo quixrak lix hu riqꞌuin xqꞌuebal xnaꞌleb laj TimoteoAt Timoteo, cua̱nk saꞌ a̱chꞌo̱l li tijleb qꞌuebil a̱cue xban li Dios. Ma̱qꞌue xcuanquil li joꞌ ma̱joꞌil serakꞌ ut li cuechꞌij ib xban nak ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Cuan li nequeꞌyehoc re nak cha̱bil naꞌleb, abanan moco ya̱l ta. Ninye aꞌin xban nak cuan li queꞌpa̱ban re li naꞌleb aꞌin ut xban aꞌan, queꞌxcanab xpa̱banquil li tzꞌakal ya̱l. Aꞌ taxak li rusilal li Dios chicua̱nk e̱riqꞌuin. Li Xcab Hu li Quixtzꞌi̱ba li San Pablo re laj TimoteoLaj Pablo naxtakla xsahil xchꞌo̱l laj TimoteoLa̱in laj Pablo. La̱in x-apóstol li Jesucristo xban nak joꞌcan quiraj li Dios. Taklanbilin chixyebal resil li acꞌ yuꞌam li yechiꞌinbil ke xban li Dios, li yuꞌam li naxqꞌue ke li Jesucristo. Yo̱quin chixtzꞌi̱banquil li hu aꞌin a̱cuiqꞌuin, at Timoteo. Raro̱cat inban ut chanchanat tzꞌakal cualal chicuu nak cuancat. Chicua̱nk taxak a̱cuiqꞌuin li usilal, li uxta̱n, ut li tuktu̱quilal, li nachal chak riqꞌuin li Dios li kaYucuaꞌ ut riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Incꞌaꞌ toxuta̱na̱k chixyebal resil li evangelioJunelic ninbantioxi chiru li Dios nak nacatinjultica saꞌ lin tij chi kꞌek chi cutan. Ut ma̱cꞌaꞌ nachꞌiꞌchꞌiꞌin cue saꞌ li cua̱m nak nincꞌanjelac chiru li Dios joꞌ queꞌxba̱nu lin xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Nacuaj raj rilbal cuiꞌchic a̱cuu. Jultic cue chanru nak xatya̱bac xban xrahil a̱chꞌo̱l ut nacuaj nak ta̱sahokꞌ cuiꞌchic inchꞌo̱l nak tincuil a̱cuu. Nak nintijoc najulticoꞌ cue nak chi anchal a̱chꞌo̱l xatpa̱ban. Junxil la̱ naꞌchin lix Loida joꞌ ajcuiꞌ lix Eunice la̱ naꞌ queꞌpa̱ban chi anchaleb xchꞌo̱l ut ninnau nak joꞌcan ajcuiꞌ nak xatpa̱ban la̱at. Joꞌcan nak ninjultica cha̱cuu nak chaqꞌuehak chi cꞌanjelac la̱ ma̱tan qꞌuebil a̱cue xban li Dios nak quinqꞌue li cuukꞌ saꞌ a̱be̱n. Ma̱cuaꞌ li xucuac li xkama̱tani chak riqꞌuin li Dios. Kacuanquil ban xkama̱tani riqꞌuin. Li Dios nocoxtenkꞌa chixra̱baleb li kas ki̱tzꞌin ut aꞌan naqꞌuehoc ke li cha̱bil naꞌleb. Joꞌcan ut nak matxuta̱nac chixchꞌolobanquil resil li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chi moco tatxuta̱na̱k inban la̱in xban nak cuanquin chi pre̱xil xban xyebal resil li Ka̱cuaꞌ. Chaqꞌue ban a̱cuib chi tzꞌako̱nc riqꞌuin li raylal nacꞌulman saꞌ xcꞌabaꞌ li evangelio. Ut li Dios ta̱qꞌuehok a̱cuanquil chixcuybal. Aꞌan quicoloc ke ut quixsicꞌ chak ku re nak tocꞌanjelak saꞌ ti̱quilal. Ma̱cuaꞌ xban kayehom kaba̱nuhom nak quixsicꞌ ku. Yal xban li rusilal ban, xban nak joꞌcan quiraj. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo nak quiruxta̱na ku, xban nak ac joꞌcan chak saꞌ xchꞌo̱l junxilaj nak toj ma̱jiꞌ quixyi̱b li ruchichꞌochꞌ. Li usilal aꞌin quicꞌutbesi̱c chiku riqꞌuin lix cꞌulunic saꞌ ruchichꞌochꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo laj Colol ke. Ut aꞌan qui-isin re xcuanquil li ca̱mc ut quixcꞌut chiku li acꞌ yuꞌam li ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjic. Li Dios quixakaban cue chi cꞌanjelac chokꞌ apóstol ut chokꞌ aj tzolol reheb li ma̱cuaꞌeb aj judío re nak tinye resil li colba-ib reheb. Joꞌcan nak nincuy chixjunil li raylal ut incꞌaꞌ ninxuta̱nac xban nak cꞌojcꞌo inchꞌo̱l riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ. Aꞌan li ninpa̱b ut xinkꞌaxtesi cuib saꞌ rukꞌ. Ninnau nak aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk cue tojaꞌ yal nak ta̱cꞌulu̱nk cuiꞌchic li Jesucristo. Chicua̱nk saꞌ a̱chꞌo̱l li tijleb li tzꞌakal ya̱l li xincꞌut cha̱cuu. Ut chicua̱nk la̱ pa̱ba̱l ut chatrahok xban nak rehat chic li Cristo. Riqꞌuin xcuanquil li Santil Musikꞌej li cuan a̱cuiqꞌuin, chacꞌu̱lahak saꞌ a̱chꞌo̱l lix ya̱lal li lokꞌlaj colba-ib kꞌaxtesinbil a̱cue xban li Dios. La̱at nacanau nak chixjunileb laj pa̱banel li cuanqueb Asia xineꞌxcanab injunes. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuanqueb laj Figelo ut laj Hermógenes. Caꞌaj chic laj Onesíforo qꞌuila sut colinril saꞌ tzꞌalam ut quixcꞌojob inchꞌo̱l ut incꞌaꞌ quixuta̱nac xban nak bacꞌbo̱quin chi cadena. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ Dios chi-osobtesi̱nk re li jun cabal aꞌan. Nak quicꞌulun arin Roma, laj Onesíforo quinixsicꞌ chi anchal xchꞌo̱l toj retal quinixtau. La̱at nacanau chi tzꞌakal nak quixqꞌue xchꞌo̱l chi tenkꞌa̱nc aran Éfeso. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ Dios chi-uxta̱na̱nk ru saꞌ xkꞌehil xcꞌulunic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Tento xcuybal xnumsinquil li raylal saꞌ xcꞌabaꞌ li JesucristoAꞌut anakcuan, at Timoteo, cauhak a̱chꞌo̱l riqꞌuin li usilal qꞌuebil ke xban nak reho chic li Cristo Jesús. Li xya̱lal li xincꞌut cha̱cuu chiruheb nabaleb li cristian, aꞌan ajcuiꞌ chajultica chiruheb li cui̱nk li ti̱queb xchꞌo̱leb re nak eb aꞌan chic teꞌcꞌutuk re chiruheb jalaneb chic. Chattzꞌako̱nk riqꞌuin li raylal li nakacꞌul ut chacuyak xnumsinquil chixjunil li raylal joꞌ jun xcha̱bil soldado li Jesucristo. Junak soldado incꞌaꞌ naru naxsicꞌ jalan xcꞌanjel xban nak ac sicꞌbil ru chokꞌ soldado. Naxqꞌue ban xchꞌo̱l chixba̱nunquil li nacuulac chiru li nataklan re. Ut joꞌcan ajcuiꞌ li naxyal xkꞌe chi a̱linac, incꞌaꞌ naxcꞌul lix ma̱tan cui incꞌaꞌ naxba̱nu chi tzꞌakal re ru. Laj cꞌalom li nacꞌanjelac chi cau tento nak aꞌan li xbe̱n li ta̱tzꞌak ru li racui̱mk. Cꞌoxlan chirix li oxib chi naꞌleb li xinye a̱cue ut aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chitenkꞌa̱nk a̱cue chixtaubal ru lix ya̱lal. Chijulticokꞌ a̱cue nak li Jesucristo, aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol li rey David ut aꞌan li quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Aꞌan aꞌin li resilal li evangelio li yo̱quin chixyebal la̱in. Saꞌ xcꞌabaꞌ li evangelio yo̱quin chixcꞌulbal li raylal aꞌin, ut bacꞌbo̱quin chi cadena. Chanchan na-ux re junak kꞌaxal nim xma̱c. Usta bacꞌbo̱quin, abanan li resil li evangelio ta̱yema̱nk yalak bar xban nak li ra̱tin li Dios incꞌaꞌ naru xmukbal. Joꞌcan nak nincuy xnumsinquil chixjunil li raylal li nincꞌul saꞌ xcꞌabaꞌeb li sicꞌbileb ru xban li Dios re nak eb aꞌan naru teꞌxtau li lokꞌlaj colba-ib li naxqꞌue li Jesucristo ut teꞌxtau ajcuiꞌ lix lokꞌal chi junelic. Li a̱tin aꞌin li oc cue xyebal a̱cue, aꞌan tzꞌakal ya̱l: Cui cocam kochben li Cristo, ta̱cua̱nk ajcuiꞌ kayuꞌam kochben. Cui takacuy xnumsinquil li raylal, ta̱qꞌuehekꞌ ajcuiꞌ kacuanquil xban li Dios kochben li Cristo. Ut cui la̱o nakatzꞌekta̱na, aꞌan toxtzꞌekta̱na ajcuiꞌ la̱o. Cuan nak la̱o incꞌaꞌ nakaba̱nu li cꞌaꞌru nakaye, abanan li Dios ti̱c xchꞌo̱l ut junelic naxba̱nu li cꞌaꞌru naxye. Aꞌan incꞌaꞌ nacuiban xchꞌo̱l. La̱atak jun cha̱bil aj cꞌanjel chiru li Dios chi ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru tatxuta̱na̱k cuiꞌChajultica lix ya̱lal chiruheb laj pa̱banel. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios chayehak reheb nak cheꞌxcanabak xcuechꞌinquil ribeb chirix a̱tin xban nak aꞌan ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Caꞌaj cuiꞌ xpoꞌbaleb xchꞌo̱l li nequeꞌabin re naxba̱nu. Chaqꞌuehak a̱chꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru li Dios joꞌ junak tzꞌakal aj cꞌanjel ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru ta̱xuta̱na̱k cuiꞌ. Chachꞌolobak chi tzꞌakal resil li colba-ib chiruheb. Mat-oquen riqꞌuin joꞌ ma̱joꞌil serakꞌ, li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Li nequeꞌba̱nun re chi joꞌcan kꞌaxal cuiꞌchic nequeꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixba̱nunquil li ma̱usilal. Naniman ru li tijleb li nequeꞌxcꞌut. Chanchan nak naniman ru junak yajel joꞌ li cáncer xcꞌabaꞌ. Joꞌcan queꞌxba̱nu laj Himeneo ut laj Fileto. Eb aꞌan queꞌxcanab xpa̱banquil li tzꞌakal ya̱l ut queꞌxpa̱b li ticꞌtiꞌ. Nequeꞌxye nak ac queꞌcuacli chi yoꞌyo eb li camenak, chanqueb. Ut riqꞌuin aꞌan cuan li yo̱queb chixpoꞌbal ruheb lix pa̱ba̱leb. Abanan lix ya̱lal qꞌuebil ke xban li Dios incꞌaꞌ naru najalman ru. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu: li Dios naxnau ruheb li ralal xcꞌajol, ut chixjunileb li teꞌxcꞌabaꞌin xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ, tento nak teꞌxcanab chi junaj cua li ma̱usilal. Saꞌ junak xnimal ru cab cuan li secꞌ yi̱banbil riqꞌuin oro ut plata. Ut cuan li chꞌochꞌ secꞌ ut cuan ajcuiꞌ li secꞌ yi̱banbil riqꞌuin cheꞌ. Cuan li cha̱bil xcꞌanjel ut cuan li yalak cꞌaꞌru nacꞌanjelac cuiꞌ. Cui junak aj pa̱banel naraj ta̱qꞌuehekꞌ re jun lix cha̱bil cꞌanjel xban li Dios, tento nak li jun aꞌan tixcanab chi junaj cua chixjunil li ma̱usilal. Cui tixba̱nu chi joꞌcan, li jun aꞌan kꞌaxtesinbilak chic chi cꞌanjelac chiru li Ka̱cuaꞌ ut cauresinbilak chic chixba̱nunquil li cha̱bil cꞌanjel. Joꞌcan utan chatzꞌekta̱na chi junaj cua li incꞌaꞌ us li nequeꞌxrahi ru li toj sa̱jeb. Ut qꞌue a̱chꞌo̱l chicua̱nk saꞌ ti̱quilal ut chatpa̱ba̱nk chi tzꞌakal. Charahakeb la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin ut chatcua̱nk saꞌ usilal riqꞌuineb chixjunileb. La̱akat jun saꞌ xya̱nkeb li ti̱queb xchꞌo̱l li nequeꞌtijoc chiru li Dios. Ma̱cuaꞌakat jun saꞌ xya̱nkeb li nequeꞌxcuechꞌi rib chirix to̱ntil a̱tin li ma̱cꞌaꞌ aj e. La̱at ac nacanau nak li cuechꞌi̱nc ib junes ra xi̱cꞌ naxqꞌue. Junak aj cꞌanjel chiru li Ka̱cuaꞌ ma̱cuaꞌak aj sicꞌol ra xi̱cꞌ. Tu̱lanak ban riqꞌuineb chixjunileb. Cua̱nk xnaꞌleb re xcꞌutbal lix ya̱lal chiruheb li ras ri̱tzꞌin ut nimak xcuyum. Ut saꞌ tu̱lanil chixchꞌolobak xya̱lal reheb li nequeꞌcuechꞌin rix lix ya̱lal. Ma̱re chan nak li Dios ta̱tenkꞌa̱nk reheb chixyotꞌbal xchꞌo̱leb, chixjalbal xcꞌaꞌuxeb re teꞌxnau ru li ya̱l. Ut teꞌrisi rib saꞌ rukꞌ laj tza li yo̱ chi a̱le̱nc reheb re nak incꞌaꞌ chic teꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naraj aꞌan. Ut teꞌsukꞌi̱k taxak saꞌ li tzꞌakal xya̱lal. Ta̱numta̱k li ma̱usilal saꞌ ruchichꞌochꞌ saꞌ rosoꞌjiqueb li cutanNacuaj ajcuiꞌ nak ta̱nau nak kꞌaxal xiu xiu li cutan teꞌcha̱lk chiku nak ta̱nachꞌok chak rosoꞌjiqueb li cutan. Eb li cristian junes reheb teꞌraj. Teꞌxrahi ru li tumin. Teꞌxnimobresi xcuanquil xjuneseb rib. Teꞌxkꞌetkꞌeti ribeb. Teꞌhobok ut teꞌxkꞌet ra̱tin xnaꞌ xyucuaꞌ. Incꞌaꞌ teꞌtioxi̱nk ut incꞌaꞌ teꞌxqꞌue xcuanquil xpa̱banquil li Dios. Ma̱cꞌaꞌak rahoc riqꞌuineb. Ma̱cꞌaꞌak usilal riqꞌuineb. Telajeꞌxyoꞌob a̱tin chi ribileb rib. Aj kꞌabanelakeb. Incꞌaꞌ teꞌxcuy rib. Joskꞌakeb ut xicꞌ teꞌril li cha̱bilal. Teꞌxkꞌaxtesi li ras ri̱tzꞌin saꞌ rukꞌeb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Cauhakeb rib chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Ta̱numta̱k lix kꞌetkꞌetileb. Incꞌaꞌ teꞌxra li Dios. Aꞌ ban chic lix saylal li ruchichꞌochꞌ, aꞌan chic li teꞌxra. Teꞌxye rib nak aj pa̱baneleb, abanan incꞌaꞌ teꞌxqꞌue xcuanquil li pa̱ba̱l. At Timoteo, ma̱junaji a̱cuib riqꞌuineb aꞌan. Saꞌ xya̱nkeb aꞌan cuanqueb li cui̱nk li nequeꞌxsicꞌ chanru teꞌoc saꞌ eb li cab chi balakꞌi̱nc ut nequeꞌxcꞌut lix tijleb chiruheb li ixk li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb, li nequeꞌrecꞌa nak aj ma̱queb, ut junes li cꞌaꞌak re ru nequeꞌxrahi ru, aꞌan li nequeꞌxba̱nu. Ut eb li ixk aꞌin junelic yo̱queb chixtzolbal li cꞌaꞌak re ru chi tijleb, abanan incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru lix ya̱lal. Eb a cui̱nk aꞌan yo̱queb chixba̱nunquil joꞌ queꞌxba̱nu laj Janes ut laj Jambres nak queꞌxcuechꞌi rix laj Moisés. Nequeꞌxtzꞌekta̱na li ya̱l. Incꞌaꞌ useb lix naꞌlebeb ut ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ xban nak tzꞌekta̱nanbil li pa̱ba̱l xbaneb. Aban incꞌaꞌ ajcuiꞌ us ta̱e̱lk chiruheb xban nak chꞌolchꞌo̱k chiruheb chixjunileb nak xmajelil xnaꞌlebeb teꞌxba̱nu cuiꞌ, joꞌ queꞌxcꞌul laj Janes ut laj Jambres nak queꞌxcuechꞌi rix laj Moisés. Laj Pablo naxqꞌue xnaꞌleb laj TimoteoAbanan la̱at, Timoteo, ac nacanau li tijleb ninchꞌolob xya̱lal. Xaqꞌue retal chanru nincuan ut li cꞌaꞌru nincꞌoxla xba̱nunquil. Xaqꞌue retal lin pa̱ba̱l ut chanru nak nincuyuc ut chanru ninrahoc. Ut xaqꞌue ajcuiꞌ retal chanru xcacuilal lin chꞌo̱l. Ac xaqꞌue retal chanru nak xincuy xnumsinquil li ra xi̱cꞌ ut li raylal li xincꞌul xban xyebal resil li evangelio aran saꞌ eb li tenamit Antioquía, Iconio ut Listra. Chixjunil li raylal quilajincuy xnumsinquil ut li Ka̱cuaꞌ xcoloc cue chiruheb chixjunil li raylal aꞌan. Ut ya̱l ajcuiꞌ nak teꞌrahobtesi̱k li joꞌ qꞌuialeb li teꞌraj cua̱nc saꞌ ti̱quilal saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Ut ta̱numta̱k lix ma̱usilaleb laj balakꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Yo̱keb chi balakꞌi̱nc ut yo̱k ajcuiꞌ xbalakꞌinquileb aꞌan. Aꞌut la̱at, Timoteo, junelic taxak cauhak a̱chꞌo̱l chixpa̱banquil lix ya̱lal li xatzol cuiꞌ chak a̱cuib. Ac nacanau nak tzꞌakal ya̱l ut nacanau aniheb li xatzol cuiꞌ chak a̱cuib. Chalen chak toj saꞌ a̱caꞌchꞌinal ac nacanau xsaꞌ li Santil Hu. Nacanau nak aꞌan li nacꞌutuc lix ya̱lal chiku nak li colba-ib natauman riqꞌuin xpa̱banquil li Jesucristo. Chixjunil li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu, aꞌan musikꞌanbil xban li Dios ut nacꞌanjelac re xcꞌutbal chiku lix ya̱lal. Nacꞌanjelac re kakꞌusbal ut re xqꞌuebal kanaꞌleb ut naxcꞌut chiku chanru nak tocua̱nk saꞌ ti̱quilal. Li Santil Hu naxcꞌut chiru li nacꞌanjelac chiru li Dios chanru nak ta̱cua̱nk chi tzꞌakal re ru lix yuꞌam ut naxtenkꞌa aꞌan re nak cauresinbilak chi tzꞌakal re xba̱nunquil chixjunil li cha̱bil cꞌanjel. Nintzꞌa̱ma cha̱cuu saꞌ xcꞌabaꞌ li Dios nak ta̱chꞌolob lix ya̱lal. Ut nintzꞌa̱ma ajcuiꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, li ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li yoꞌyo̱queb ut li camenakeb nak ta̱cha̱lk cuiꞌchic riqꞌuin lix nimal xcuanquil. La̱in nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱chꞌolob xya̱lal li ra̱tin li Dios. Chayal a̱kꞌe chixba̱nunquil chi junelic usta naxqꞌue rib cha̱cuu usta incꞌaꞌ. Chatijeb ut chakꞌuseb. Chaqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb ut chicua̱nk a̱cuyum ut incꞌaꞌ ta̱canab xcꞌutbal lix ya̱lal chiruheb. Tento nak ta̱cꞌut lix ya̱lal chiruheb xban nak ta̱cuulak xkꞌehil nak incꞌaꞌ chic teꞌraj rabinquil li tijleb tzꞌakal ya̱l. Aꞌ chic li jun tu̱beb chi aj tzolonel, aꞌan chic li teꞌxta̱ke re nak ta̱yehekꞌ reheb cꞌaꞌru li teꞌraj rabinquil ut aꞌan chic li teꞌxqꞌue xchꞌo̱l chirabinquil. Incꞌaꞌ chic teꞌraj rabinquil lix ya̱lal. Aꞌ chic li serakꞌ li ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ, aꞌan chic li teꞌraj rabinquil. Aꞌut la̱at, Timoteo, chaqꞌuehak retal chi us li cꞌaꞌru ta̱ba̱nu. Chacuyak xnumsinquil li raylal ut chajultica̱k resil li santil evangelio ut chaba̱nuhak la̱ cꞌanjel chi tzꞌakal. Ut la̱in, saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ ta̱osokꞌ lin yuꞌam joꞌ jun li mayej chiru. Yo̱ chi cuulac xkꞌehil nak tincamsi̱k. Xinyal inkꞌe chixba̱nunquil li cha̱bil cꞌanjel. Xinqꞌue inchꞌo̱l chixba̱nunquil chi tzꞌakal li tenebanbil saꞌ inbe̱n xba̱nunquil ut chi anchal inchꞌo̱l xinpa̱ban. Anakcuan caꞌaj chic lin ma̱tan nacuoybeni li naqꞌueheꞌ reheb li ti̱queb xchꞌo̱l. Li Ka̱cuaꞌ li narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal, aꞌan ta̱qꞌuehok cue saꞌ li cutan nak tol-e̱lk cuiꞌchic. Ut moco caꞌaj cuiꞌ ta cue la̱in tixqꞌue. Tixqꞌue aj ban cuiꞌ reheb chixjunileb li yo̱keb chi oybeni̱nc re lix cꞌulunic chi anchaleb xchꞌo̱l. Laj Pablo naxye re laj Timoteo cꞌaꞌru tixba̱nuCha̱lkat chicuilbal chi junpa̱t. Cuanquin injunes arin. Laj Demas xinixcanab xban xrahinquil ru li cꞌaꞌak re ru cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ ut xco̱ saꞌ li tenamit Tesalónica. Laj Crescente xco̱ Galacia chi cꞌanjelac ut laj Tito xco̱ saꞌ li naꞌajej Dalmacia. Chixjunileb li nequeꞌtenkꞌan cue ma̱ aniheb chic. Caꞌaj chic laj Lucas cuan cuiqꞌuin. Joꞌcan nak nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak ta̱numeꞌbok chak laj Marcos ut ta̱cꞌam chak cha̱cuix nak tatcha̱lk. Aꞌan tinixtenkꞌa chi cha̱bil saꞌ li cꞌanjel. Ut laj Tíquico xintakla saꞌ li tenamit Éfeso. Nak tatcha̱lk, chacꞌamak chak cue li capa quincanab chak saꞌ li tenamit Troas saꞌ rochoch laj Carpo. Ut chacꞌamak ajcuiꞌ chak li hu. Li kꞌaxal nacuaj ru, aꞌan li tzꞌu̱m li tzꞌi̱banbil ru. Laj Alejandro, laj tenol chꞌi̱chꞌ, nabal chi raylal xba̱nu cue. Li Ka̱cuaꞌ, aꞌan li ta̱kꞌajca̱mu̱nk re riqꞌuin li cꞌaꞌru naxba̱nu. Chacolak ajcuiꞌ a̱cuib la̱at chiru aꞌan xban nak kꞌaxal xi̱cꞌ narabi resil li colba-ib li nakaye. Nak quinbokeꞌ xbe̱n cua riqꞌuin laj rakol a̱tin, ma̱ ani quia̱tinac chicuix. Quineꞌxcanab injunes chixjunileb. Miqꞌueheꞌ ta li ma̱c aꞌin saꞌ xbe̱neb. Abanan li Ka̱cuaꞌ quitenkꞌan cue ut quixqꞌue xcacuilal inchꞌo̱l re xjulticanquil chi tzꞌakal resil li colba-ib re nak chixjunileb li ma̱cuaꞌeb aj judío teꞌrabi resil li evangelio. Joꞌcan nak quincoleꞌ saꞌ rukꞌ li cakcoj. Ut li Ka̱cuaꞌ ta̱colok cue chiru li ma̱usilal nequeꞌxcꞌoxla xba̱nunquil cue ut tinixcꞌam saꞌ lix nimajcual cuanquilal aran saꞌ choxa. Aꞌan taxak chilokꞌonima̱nk chi junelic kꞌe cutan. Joꞌcan taxak. Laj Pablo naxtakla xsahil xchꞌo̱leb laj pa̱banel li cuanqueb ÉfesoChaqꞌueheb xsahil xchꞌo̱leb lix Prisca ut laj Aquila joꞌqueb ajcuiꞌ chixjunileb li cuanqueb saꞌ rochoch laj Onesíforo. Laj Erasto quicana chak aran Corinto. Ut laj Trófimo toj yaj nak quincanab saꞌ li tenamit Mileto. Kꞌaxal us cui tatcha̱lk nak toj ma̱jiꞌ naticla li habalkꞌe. Xtakla xsahil a̱chꞌo̱l laj Eubulo, joꞌqueb ajcuiꞌ laj Pudente, laj Lino, lix Claudia ut chixjunileb li herma̱n li cuanqueb arin. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ chicua̱nk a̱cuiqꞌuin. Ut aꞌ taxak li rusilal li Dios chicua̱nk e̱riqꞌuin la̱ex che̱junilex. Joꞌcan taxak. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li San Pablo re laj TitoLaj Pablo naxqꞌue xsahil xchꞌo̱l laj TitoLa̱in laj Pablo. Yo̱quin chi tzꞌi̱bac a̱cuiqꞌuin, at Tito. Nincꞌanjelac chiru li Dios ut la̱in x-apóstol li Jesucristo. Xakabanbilin xban li Jesucristo re xtenkꞌanquileb li sicꞌbileb ru xban li Dios re nak tzꞌakalak re ru lix pa̱ba̱leb. Ut xakabanbilin re xtenkꞌanquileb re nak teꞌxtau ru chi tzꞌakal lix ya̱lal li colba-ib ut ta̱ti̱cobresi̱k lix chꞌo̱leb. Ninchꞌolob lix ya̱lal aꞌin chiruheb re nak teꞌpa̱ba̱nk ut teꞌxyoꞌoni li junelic yuꞌam. Najter kꞌe cutan li Dios quixyechiꞌi chak li junelic yuꞌam. Li Dios incꞌaꞌ naticꞌtiꞌic. Nak quicuulac xkꞌehil li Dios laj Colol ke quixcꞌutbesi lix ya̱lal li colba-ib chiku. Tenebanbil saꞌ inbe̱n xban li Dios xchꞌolobanquil xya̱lal li colba-ib yalak bar. Yo̱quin chi tzꞌi̱bac a̱cuiqꞌuin, at Tito. La̱at chanchanat tzꞌakal cualal saꞌ xcꞌabaꞌ li kapa̱ba̱l. Chicua̱nk taxak a̱cuiqꞌuin li usilal ut li tuktu̱quilal li naxqꞌue li Dios li kaYucuaꞌ ut li naxqꞌue li Jesucristo laj Colol ke. Li cꞌanjel tenebanbil saꞌ xbe̱n laj TitoXatincanab aran saꞌ li tenamit Creta re nak ta̱cꞌu̱b ru li cꞌaꞌru toj yi̱ba̱c naraj ut re nak ta̱xakabeb li teꞌcꞌamok be chiruheb laj pa̱banel saꞌ li junju̱nk chi tenamit. Joꞌ xinye a̱cue, joꞌcan ta̱ba̱nu. Ti̱cak xchꞌo̱l li ani ta̱xakab re nak ma̱cꞌaꞌ ta̱yehekꞌ chirixeb. Junak ajcuiꞌ li rixakil ut aj pa̱banelakeb li ralal xcꞌajol. Cha̱bilakeb xnaꞌleb ut teꞌabi̱nk chiruheb lix naꞌ xyucuaꞌ. Li ani nacꞌamoc be chiruheb laj pa̱banel, li jun aꞌan aj cꞌanjel chiru li Dios. Joꞌcan nak tento nak ti̱cak xchꞌo̱l re nak ma̱ ani ta̱a̱tinak chirix. Moco kꞌetkꞌetak ta ut moco chꞌinpoꞌak ta, chi moco ta̱cala̱k, chi moco ta̱pletik. Ut ma̱cuaꞌak aj rahol ru biomal, chi moco tixsicꞌ xtumin riqꞌuin balakꞌic. Junak aj cꞌanjel chiru li Dios naxcꞌuleb li rulaꞌ chi sa saꞌ xchꞌo̱l ut nasahoꞌ ajcuiꞌ saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuineb li nequeꞌba̱nun re li us. Laj cꞌanjel chiru li Dios toj naxcꞌoxla chi us li cꞌaꞌru naxba̱nu ut junelic cua̱nk saꞌ usilal riqꞌuineb li ras ri̱tzꞌin. Ti̱c xchꞌo̱l ut naxcuy xnumsinquil li raylal ut li a̱le̱c. Incꞌaꞌ nachꞌinan xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l. Naxpa̱b ban chi anchal xchꞌo̱l lix ya̱lal li quicꞌuteꞌ chiru re nak tixnau xchꞌolobanquil lix ya̱lal chiruheb li rech aj pa̱banelil ut tixnau xqꞌuebal xnaꞌlebeb li nequeꞌcuechꞌin re li cꞌaꞌru naxye. Chaqꞌuehak retal ani ta̱xakab chokꞌ aj cꞌamol be xban nak nabaleb li incꞌaꞌ nequeꞌxtau xya̱lal. Nequeꞌa̱tinac chi ma̱cꞌaꞌ rajbal ut nequeꞌxbalakꞌi li tenamit. Kꞌaxal cuiꞌchic nabaleb joꞌcaneb xnaꞌleb saꞌ xya̱nkeb li kech aj pa̱banelil aj judío. Eb aꞌan tento xkꞌusbaleb re nak teꞌxcanab li balakꞌi̱nc. Yo̱queb xpoꞌbal xchꞌo̱leb li ju̱nk cabal riqꞌuin xcꞌutbal li moco ya̱l ta. Riqꞌuin balakꞌi̱nc nequeꞌxtau lix tumineb. Eb laj Creta queꞌxqꞌue jun li cui̱nk aj kꞌe chokꞌ xprofeteb. Li cui̱nk aꞌan quixye chi joꞌcaꞌin chirixeb li rech tenamitil: laj Creta junes ticꞌtiꞌic nequeꞌxba̱nu. Chanchaneb li joskꞌ aj xul. Eb aꞌan aj num cuaꞌineleb ut incꞌaꞌ nequeꞌraj trabajic, chan. Ut ya̱l ajcuiꞌ li quixye. Joꞌcan nak cau chakꞌuseb re nak teꞌcacuu̱k xchꞌo̱leb saꞌ lix pa̱ba̱leb. Chakꞌuseb re nak incꞌaꞌ teꞌxpa̱b li ticꞌtiꞌ li nequeꞌxyoꞌob laj judío chi moco cheꞌxpa̱b lix chakꞌrabeb li cui̱nk li nequeꞌtzꞌekta̱nan re li tzꞌakal ya̱l. Li ti̱queb xchꞌo̱l, chixjunil li cꞌaꞌak re ru cha̱bil chiruheb xban nak nequeꞌxsicꞌ li cꞌaꞌru cha̱bil. Aꞌut eb li incꞌaꞌ ti̱queb xchꞌo̱l, ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru us chiruheb xban nak numtajenak xyibal ru lix naꞌlebeb ut incꞌaꞌ us lix cꞌaꞌuxeb. Nequeꞌxye nak nequeꞌxpa̱b li Dios, aban riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu nacꞌutun nak moco ya̱l ta. Aj kꞌetoleb ra̱tin li Dios ut kꞌaxal yibru lix naꞌlebeb. Incꞌaꞌ useb. Ma̱cꞌaꞌ junak cha̱bil cꞌanjel ta̱ru̱k teꞌxba̱nu. Laj Tito tenebanbil saꞌ xbe̱n xqꞌuebal xnaꞌleb laj pa̱banelAbanan li cꞌaꞌru ta̱chꞌolob chiruheb laj pa̱banel, chaqꞌuehak retal re nak aꞌan tzꞌakal lix ya̱lal li ta̱chꞌolob chiruheb. Chaqꞌueheb xnaꞌleb li che̱quel cui̱nk re nak incꞌaꞌ teꞌcala̱k ut cha̱bilakeb xnaꞌleb. Toj cheꞌxcꞌoxla chi us li cꞌaꞌru teꞌxba̱nu ut cheꞌpa̱ba̱nk chi anchaleb xchꞌo̱l. Chixjunil li teꞌxba̱nu, cheꞌxba̱nuhak xban nak nequeꞌxra li ras ri̱tzꞌin ut cheꞌxcuyak li raylal. Ut chaqꞌueheb ajcuiꞌ xnaꞌlebeb li che̱quel ixk. Chicꞌutu̱nk lix lokꞌaleb riqꞌuin lix ti̱quilal xchꞌo̱leb. Incꞌaꞌ teꞌxyoꞌob a̱tin chirixeb li ras ri̱tzꞌin ut incꞌaꞌ teꞌcala̱k. Aꞌanakeb ban chic aj cꞌamol be saꞌ li ti̱quilal. Riqꞌuin lix cha̱bilal li che̱quel ixk teꞌxcꞌut chiruheb li ixakilbej li toj sa̱jeb nak teꞌxra lix be̱lom joꞌ ajcuiꞌ lix cocꞌaleb. Teꞌxcꞌut chiruheb nak cha̱bilakeb xnaꞌleb, ti̱cakeb lix chꞌo̱leb ut teꞌril lix jun cablal chi us. Cha̱bilakeb ut cheꞌpa̱ba̱nk chiru lix be̱lomeb. Cheꞌcua̱nk saꞌ xya̱lal re nak incꞌaꞌ ta̱sachma̱nk xcuanquil li colba-ib qꞌuebil ke xban li Dios. Ut chaqꞌueheb ajcuiꞌ xnaꞌlebeb li sa̱j cui̱nk re nak teꞌxcꞌoxla chi us li cꞌaꞌru teꞌxba̱nu re nak teꞌcua̱nk saꞌ ti̱quilal. Ut riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌak re ru ta̱ba̱nu, la̱at tatcꞌamok be chiruheb saꞌ ti̱quilal. Chi anchalak a̱chꞌo̱l ut cha̱bilak la̱ yuꞌam nak ta̱cꞌut lix ya̱lal chiruheb. Ut nak tat-a̱tinak, tzꞌakal re ru li cꞌaꞌru ta̱ye re nak ma̱ ani ta̱cuechꞌi̱nk rix li cꞌaꞌru ta̱ye. Chi joꞌcan teꞌxuta̱na̱k li xicꞌ nequeꞌiloc ke ut ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌ re ru naru teꞌxye chikix la̱o aj pa̱banel. Chaqꞌueheb ajcuiꞌ xnaꞌlebeb li mo̱s re nak cheꞌabi̱nk chiruheb lix patroneb. Incꞌaꞌ teꞌsume̱nk. Cheꞌxba̱nuhak ban li cꞌaꞌru ta̱yehekꞌ reheb re nak sahakeb saꞌ xchꞌo̱l lix patrón riqꞌuineb. Incꞌaꞌ cheꞌrelkꞌa li cꞌaꞌru reheb lix patroneb. Cheꞌxba̱nuhak ban lix cꞌanjel chi cha̱bil ut chi anchalakeb xchꞌo̱l re nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal li resilal li Dios li kaColonel riqꞌuin chixjunil li teꞌxba̱nu. Li Dios quixcꞌutbesi lix nimal ruxta̱n re xcolbaleb chixjunileb li cuanqueb jun sut rubel choxa. Lix nimal ruxta̱n li Dios naxcꞌut chiku nak li Dios naraj nak takacanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Chikacanab xba̱nunquil li incꞌaꞌ us li naxrahi ru li kachꞌo̱l. Saꞌ xya̱lal ban chikanumsihak li cutan saꞌ li ruchichꞌochꞌ aꞌin. Tocua̱nk saꞌ ti̱quilal riqꞌuineb li kas ki̱tzꞌin ut chikaba̱nuhak taxak li naraj li Dios. Joꞌcan taxak yo̱ko nak yo̱ko chiroybeninquil li lokꞌlaj cutan nak tol-e̱lk cuiꞌchic li Jesucristo li nakayoꞌoni. Saꞌ li cutan aꞌan ta̱cꞌutbesi̱k chiku lix lokꞌal li kanimajcual Dios, li Jesucristo laj Colol ke. Aꞌan quixkꞌaxtesi rib chi ca̱mc saꞌ kacꞌabaꞌ la̱o re nak tocolekꞌ chiru li ma̱usilal. Quixba̱nu aꞌan re xti̱cobresinquil li kachꞌo̱l ut re nak chikaqꞌuehak kachꞌo̱l chixba̱nunquil li us. Chixjunil li naꞌleb aꞌin li yo̱quin xtzꞌi̱banquil a̱cuiqꞌuin, aꞌan li ta̱chꞌolob chiruheb. Chaqꞌueheb xnaꞌleb ut chakꞌuseb cui incꞌaꞌ us yo̱queb xban nak tenebanbil saꞌ a̱be̱n xban li Dios xba̱nunquil. Ut ma̱ ani chitzꞌekta̱na̱nk a̱cue. Li cꞌaꞌru us teꞌxba̱nu laj pa̱banelChajultica ajcuiꞌ chiruheb nak cheꞌpa̱ba̱nk chiru li acuabej. Ut cheꞌpa̱ba̱nk ajcuiꞌ chiruheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ xcuanquil. Ut se̱bak xchꞌo̱leb chixba̱nunquil li cha̱bil cꞌanjel. Ut chaye ajcuiꞌ reheb nak incꞌaꞌ teꞌxyoꞌob a̱tin chirixeb li ras ri̱tzꞌin ut incꞌaꞌ teꞌcuechꞌi̱nk. Kꞌunakeb ban xchꞌo̱l ut cha̱bilakeb. Ut cheꞌcua̱nk saꞌ usilal riqꞌuineb chixjunileb li ras ri̱tzꞌin. La̱o junxil incꞌaꞌ us li kanaꞌleb nak xocuan chak. Xkakꞌet ra̱tin li Dios ut incꞌaꞌ xo-abin chiruheb li cuanqueb xcuanquil. Xkaqꞌue kib chi balakꞌi̱c. Xkaba̱nu chak li ma̱usilal li naxrahi ru li kachꞌo̱l. Xkanumsi li cutan xba̱nunquil li ma̱usilal. Xocakalin ut xicꞌ nakil kib chi kibil kib. Abanan quicuulac xkꞌehil nak li Dios laj Colol ke quixcꞌutbesi chiku li rusilal ut li ruxta̱n. Li Dios xoxcol ut xorisi saꞌ li kanajter naꞌleb. Ma̱cuaꞌ xban kayehom kaba̱nuhom chi moco xban lix ti̱quilal li kachꞌo̱l. Yal xban lix nimal ruxta̱n li Dios nak coxcol. Cuybil sachbil chic li kama̱c ut acꞌobresinbil chic li kayuꞌam xban li Santil Musikꞌej. Xban nak li Jesucristo quicam re kacolbal, numtajenak li kosobtesinquil xban li Dios nak quixqꞌue chak li Santil Musikꞌej chi cua̱nc kiqꞌuin. Joꞌcaꞌin quixba̱nu re nak ta̱ti̱cokꞌ li kachꞌo̱l xban xnimal rusilal li Dios ut take̱chani li junelic yuꞌam li yo̱co chiroybeninquil. Li a̱tin aꞌin li xinye a̱cue, aꞌan li tzꞌakal ya̱l. La̱in nacuaj nak ta̱chꞌolob lix ya̱lal aꞌin chiruheb li ac xeꞌxpa̱b li Dios re nak teꞌxqꞌue xchꞌo̱l chi cꞌanjelac saꞌ cha̱bilal. Li xya̱lal aꞌin kꞌaxal cha̱bil ut ta̱cꞌanjelak chiruheb chixjunileb. Ma̱tzꞌil rix li cꞌaꞌak re ru chi a̱tinul li ma̱cꞌaꞌ rajbal ut ma̱cuechꞌi rix lix xeꞌ xto̱nal li junju̱nk. Ut ma̱cuechꞌi rix li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés. Ma̱cꞌaꞌ aj e xba̱nunquil aꞌan xban nak li cuechꞌi̱nc ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Ut cui junak cui̱nk aj poꞌol chꞌo̱lej yo̱ chi tacchiꞌi̱nc saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel, ta̱qꞌue xnaꞌleb jun sut malaj cuib sut ut cui incꞌaꞌ na-abin cha̱cuu, incꞌaꞌ chic texcua̱nk saꞌ comonil riqꞌuin. Nanauman nak li jun aꞌan ac xpoꞌ xchꞌo̱l ut nama̱cob xban nak naraj tixpoꞌ xchꞌo̱leb laj pa̱banel. Aꞌan raylal naxcꞌam chak saꞌ xbe̱n xjunes rib. Laj Tito quiyeheꞌ re cꞌaꞌru tixba̱nuTintakla a̱cuiqꞌuin laj Artemas malaj ut laj Tíquico. Nak ta̱cuulak a̱cuiqꞌuin, tatxic chi junpa̱t Nicópolis. Aran toxina̱tau xban nak nincꞌoxla nak us tinnumsi li habalkꞌe aran. Chaqꞌue a̱chꞌo̱l chixtenkꞌanquileb nak teꞌe̱lk aran laj Apolos joꞌ ajcuiꞌ laj Zenas laj naꞌol chakꞌrab. Chatenkꞌaheb nak teꞌxic re nak cua̱nk cꞌaꞌru reheb ut ma̱cꞌaꞌ chipaltok reheb. Eb li kech aj pa̱banelil tento nak teꞌxtzol rib xba̱nunquil li usilal ut teꞌxtzol ajcuiꞌ xtenkꞌanquileb li tenkꞌa̱c teꞌraj re nak incꞌaꞌ ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ rajbal lix pa̱ba̱leb. Xqꞌuebal xsahil xchꞌo̱leb laj pa̱banelChixjunileb li cuanqueb cuochben nequeꞌxtakla xsahil a̱chꞌo̱l. Ut chaqꞌue ajcuiꞌ xsahileb xchꞌo̱l li kech aj pa̱banelil. Nakara kib chi kibil kib xban nak junaj li kapa̱ba̱l. Aꞌ taxak li rusilal li Dios chicua̱nk e̱riqꞌuin che̱junilex. Joꞌcan taxak. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li San Pablo re laj FilemónXqꞌuebal xsahileb xchꞌo̱lLa̱in laj Pablo. Cuanquin chi pre̱xil saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Cuochben li kaherma̱n Timoteo yo̱quin chixtzꞌi̱banquil li hu aꞌin, at Filemón. La̱at kech aj cꞌanjelil chiru li Cristo ut raro̱cat kaban. Li hu aꞌin re ajcuiꞌ lix Apia, li kech aj pa̱banelil ut reheb ajcuiꞌ laj pa̱banel li nequeꞌxchꞌutub rib saꞌ la̱ cuochoch chixlokꞌoninquil li Dios, ut re ajcuiꞌ laj Arquipo li kech aj pa̱banelil. Aꞌan li qui-ochbenin chak ke saꞌ li cꞌanjel chixyebal resil li colba-ib. Chicua̱nk taxak e̱riqꞌuin li usilal ut li tuktu̱quilal li naxqꞌue chak ke li Dios li kaYucuaꞌ ut li naxqꞌue li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Tzꞌakal re ru lix pa̱ba̱l laj FilemónJunelic ninbantioxi chiru lin Dios nak nintijoc cha̱cuix. Ninbantioxi chiru li Dios nak nacuabi resil nak nacapa̱b chi tzꞌakal li Jesucristo ut ninbantioxi chiru nak nacaraheb chixjunileb laj pa̱banel. Ut nintzꞌa̱ma ajcuiꞌ chiru li Dios nak tatxtenkꞌa re nak ta̱cꞌutu̱nk chanru la̱ pa̱ba̱l. Ut nak teꞌril li rusilal li Jesucristo cuan a̱cuiqꞌuin, teꞌqꞌui̱k saꞌ xpa̱ba̱leb. At inherma̱n, cꞌajoꞌ nak nasahoꞌ ut nacꞌojla inchꞌo̱l nak xcuabi resil chanru nak nacaraheb laj pa̱banel ut nacaqꞌue xcacuilal xchꞌo̱leb. Laj Pablo quixtzꞌa̱ma chiru laj Filemón nak tixcuy xma̱c laj OnésimoAnakcuan nacuaj xtzꞌa̱manquil jun usilal cha̱cuu. La̱in la̱ herma̱n saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo ut cuan incuanquil chixyebal a̱cue cꞌaꞌru ta̱ba̱nu. Abanan incꞌaꞌ tinmin a̱cuu chixba̱nunquil. Tintzꞌa̱ma ban li usilal cha̱cuu xban nak nakara kib. La̱in ac xinti̱x ut cuanquin chi pre̱xil saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo. Li usilal nintzꞌa̱ma cha̱cuu, aꞌan chirix laj Onésimo. Chanchan li cualal chicuu nak cuan xban nak chicuu quixpa̱b li Jesucristo nak cuanquin chi pre̱xil. Junxil laj Onésimo incꞌaꞌ quicꞌanjelac chi us cha̱cuu. Abanan anakcuan cha̱bil aj cꞌanjel chic cha̱cuu la̱at ut chicuu ajcuiꞌ la̱in. Tintakla cuiꞌchic a̱cuiqꞌuin ut nak ta̱cꞌul aꞌan, chanchan ajcuiꞌ nak tina̱cꞌul la̱in. La̱in xcuaj raj nak xcana ta cuiqꞌuin. Naru raj ta̱cꞌanjelak chicuu chokꞌ a̱cuu̱chil la̱at nak cuanquin chi pre̱xil xban xyebal resil li colba-ib. Abanan incꞌaꞌ nacuaj xminbal a̱cuu chixba̱nunquil li usilal aꞌin. Nacuaj ban nak ta̱ba̱nu aꞌan chi anchal a̱chꞌo̱l. Joꞌcan nak ma̱cꞌaꞌ xinba̱nu chi incꞌaꞌ ta ta̱nau la̱at. Cuan xya̱lal nak qui-el jarubak cutan a̱cuiqꞌuin. Ma̱re lix ya̱lal aꞌan nak quijala lix yuꞌam ut anakcuan ta̱cua̱nk a̱cuiqꞌuin chi junelic. Anakcuan ma̱cuaꞌ chic joꞌ lokꞌbil mo̱s nak ta̱cua̱nk a̱cuiqꞌuin. Anakcuan kꞌaxal lokꞌ chic chiru junak mo̱s xban nak anakcuan a̱herma̱n chic saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Raro inban la̱in, ut la̱at kꞌaxal cuiꞌchic nak ta̱ra xban nak a̱mo̱s ut a̱herma̱n ajcuiꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. La̱at nacanau nak la̱in a̱cuech aj cꞌanjelil. Joꞌcan nak chacꞌulak laj Onésimo joꞌ nak niquina̱cꞌul la̱in. Ut cui cuan junak xma̱c cha̱cuu, chaqꞌuehak saꞌ inbe̱n la̱in. Ut cui cuan xcꞌas a̱cuiqꞌuin, la̱in tintoj lix cꞌas cha̱cuu. La̱in laj Pablo. Ut riqꞌuin cuukꞌ yo̱quin chixtzꞌi̱banquil li a̱tin aꞌin. La̱in tintojok re cha̱cuu. Ut la̱in naru raj tinye a̱cue nak kꞌaxal cuiꞌchic cuan la̱ cꞌas chicuu. La̱at cuan la̱ yuꞌam chi junelic xban nak la̱in xinchꞌolob xya̱lal cha̱cuu. Joꞌcan ut herma̱n, ba̱nu li usilal aꞌin saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ. Ut li usilal nintzꞌa̱ma cha̱cuu, aꞌan nak ta̱cꞌul laj Onésimo saꞌ xya̱lal. Chacꞌojob taxak inchꞌo̱l xban nak la̱o aj pa̱banel ut kacomon kib saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Nintzꞌi̱bac a̱cuiqꞌuin xban nak ninnau chi ya̱l nak ta̱ba̱nu li usilal cue. Ut ninnau ajcuiꞌ nak li ta̱ba̱nu, aꞌan kꞌaxal cuiꞌchic nabal chiru li nintzꞌa̱ma cha̱cuu. Ut nintzꞌa̱ma ajcuiꞌ cha̱cuu nak ta̱cauresi li cuochochnal. Yo̱quin chixyoꞌoninquil nak tinxic cuiꞌchic e̱riqꞌuin joꞌ yo̱quex chixtzꞌa̱manquil chiru li Dios. Eb laj pa̱banel nequeꞌxtakla xsahil xchꞌo̱l laj FilemónLaj Epafras cuochben chi pre̱xil saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Aꞌan naxtakla ajcuiꞌ xsahil a̱chꞌo̱l. Ut nequeꞌxtakla ajcuiꞌ xsahil a̱chꞌo̱l laj Marcos, laj Aristarco, laj Demas ut laj Lucas. Cuochbeneb aꞌan nak yo̱co chi cꞌanjelac chiru li Jesucristo. Aꞌ taxak li rusilal li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chicua̱nk e̱riqꞌuin. Joꞌcan taxak. Li Hu reheb laj HebreoLi Cꞌajolbej naxcutanobresi chiku li xlokꞌal li Acuabej DiosNajter kꞌe cutan li Ka̱cuaꞌ Dios qꞌuila sut quixtaklaheb chak li profeta chixyebal li ra̱tin riqꞌuineb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ. Quixsiqꞌui xya̱lal chanru nak tixchꞌolob xya̱lal chiruheb. Aban anakcuan ma̱cuaꞌeb chic li profeta nequeꞌyehoc re li ra̱tin li Dios. Aꞌ chic li Dios Cꞌajolbej. Saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan, li Dios quixyi̱b li ruchichꞌochꞌ ut chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan. Chixjunil li quixyi̱b quicana saꞌ rukꞌ li Dios Cꞌajolbej. Li Ralal li Dios, aꞌan nacutanobresin re lix lokꞌal li Acuabej Dios. Ut aꞌan ajcuiꞌ nacꞌutuc chiku chanru lix naꞌleb. Li Ralal li Dios, aꞌan nacu̱tun re li ruchichꞌochꞌ riqꞌuin lix cuanquilal li ra̱tin xban nak aꞌan yal re saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Ut nak ac xmayeja rib re risinquil li kama̱c, li Ralal li Dios co̱ saꞌ choxa ut quicꞌojla saꞌ xnim ukꞌ li Dios Acuabej, li kꞌaxal nim xcuanquil. Li Dios Cꞌajolbej kꞌaxal nim xcuanquil chiruheb li ángelLi cuanquil quiqꞌueheꞌ re kꞌaxal nim cuiꞌchic chiru xcuanquileb li ángel xban nak aꞌan li Ralal li Dios. Lix cꞌabaꞌ quiqꞌueheꞌ xban li Acuabej Dios, aꞌan kꞌaxal lokꞌ cuiꞌchic chiru lix cꞌabaꞌeb li ángel. Nakanau nak kꞌaxal lokꞌ xban nak li Dios ma̱ jun cua quixye re junak ángel:La̱at li cualal; anakcuan xinqꞌue a̱cuanquil. ()Chi moco quixye ta chirix junak ángel:La̱inak lix yucuaꞌ ut aꞌanak li cualal. () Nak quixtakla chak li junaj chi Ralal saꞌ ruchichꞌochꞌ, li Dios quixye:Chilokꞌoni̱k ru xbaneb chixjunileb li ángel. Quixye cuiꞌchic li Dios chirixeb li ángel:Xinyi̱beb lin ángel chanchaneb li ikꞌ ut chanchaneb ajcuiꞌ li rakꞌ xam nak nequeꞌcꞌanjelac chicuu. () Aban li Dios quixye re li Cꞌajolbej:La̱ nimajcual cuanquilal, at Dios, xakxo̱k chi junelic kꞌe cutan. Junelic saꞌ ti̱quilal nacattaklan. Li ti̱quilal nacuulac cha̱cuu ut li ma̱usilal xicꞌ nacacuil. Joꞌcan nak sicꞌbil a̱cuu inban la̱in li nimajcual Dios. La̱in la̱ Dios. Kꞌaxal numtajenak li sahil chꞌo̱lej xinqꞌue a̱cue la̱at chiru li xinqꞌue reheb chixjunileb la̱ cuech aj cꞌanjelil. () Li Dios quixye cuiꞌchic re li Cꞌajolbej:La̱at, at Ka̱cuaꞌ, saꞌ xticlajic cayi̱b li ruchichꞌochꞌ ut riqꞌuin ajcuiꞌ a̱cuukꞌ cayi̱b li choxa. Eb aꞌan teꞌosokꞌ aban la̱at cua̱nkat chi junelic. Chixjunil aꞌan teꞌkꞌelokꞌ joꞌ li tꞌicr. Junak tꞌicr na-osoꞌ ut najalman. Joꞌcan ajcuiꞌ nak ta̱osokꞌ li ruchichꞌochꞌ ut li choxa. Aban la̱at incꞌaꞌ nacatjaleꞌ. Cua̱nkat ban chi junelic kꞌe cutan. () Li Dios ma̱ jun cua quixye re junak ángel joꞌ quixye re li Ralal:Tatcꞌojla̱k saꞌ innim ukꞌ toj retal tinqꞌueheb rubel la̱ cuok li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. () Incꞌaꞌ quixye aꞌan reheb li ángel xban nak li ángel yal musikꞌejeb chi cꞌanjelac chiru li Dios. Li Dios nataklan chak reheb chixtenkꞌanquileb li teꞌe̱chani̱nk re li colba-ib. Li colba-ib kꞌaxal lokꞌXban nak li Cristo kꞌaxal lokꞌ chiruheb li ángel, joꞌcan nak takaqꞌue kachꞌo̱l chixpa̱banquil li cꞌaꞌru xkabi, re nak incꞌaꞌ ta̱sachk saꞌ kachꞌo̱l lix ya̱lal. Li esilal yebil xbaneb li ángel tzꞌakal ya̱l ut eb li incꞌaꞌ queꞌpa̱ban ut eb li queꞌxkꞌet li chakꞌrab, queꞌxcꞌul xtojbal xma̱queb joꞌ xcꞌulubeb. Cui eb aꞌan queꞌxcꞌul xtojbal xma̱c, ¿chan put ru nak tocolekꞌ la̱o chiru li tojba ma̱c cui nakatzꞌekta̱na li lokꞌlaj colba-ib li quixyechiꞌi ke li Ka̱cuaꞌ Jesucristo? Li Jesucristo quixyechiꞌi ke li kacolbal kꞌaxal lokꞌ. Ut chirix aꞌan, eb li queꞌabin re li ra̱tin, aꞌan eb ajcuiꞌ queꞌchꞌoloban lix ya̱lal chiku. Li Dios quixcꞌut chiku nak tzꞌakal ya̱l aꞌan riqꞌuineb li retalil ut li milagro li quilajxba̱nu riqꞌuin lix nimal xcuanquilal. Ut naxcꞌut ajcuiꞌ chiku nak ya̱l xban nak naxqꞌue li Santil Musikꞌej reheb li junju̱nk. Joꞌcan nak ac xma̱tan xma̱tan li junju̱nk joꞌ naraj li Dios. Li Ka̱cuaꞌ Jesucristo quitzꞌejcualoꞌ re kacolbalYo̱co chi a̱tinac chirix li acꞌ ruchichꞌochꞌ li ta̱cha̱lk. Li Dios incꞌaꞌ quixqꞌue xcuanquileb li ángel re nak teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱n aꞌan. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:At inDios, li cui̱nk ma̱cꞌaꞌ xcuanquil. ¿Cꞌaꞌut nak nacacꞌoxlaheb? Li cui̱nk ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil. ¿Cꞌaꞌut nak nacaqꞌue a̱chꞌo̱l chirixeb? Xacubsi caꞌchꞌin xcuanquil chiruheb li ángel. Abanan xaqꞌue xnimal xlokꞌal. Ut xaxakab xcuanquil saꞌ xbe̱neb la̱ cꞌanjel xaba̱nu riqꞌuin a̱cuukꞌ. La̱at xaqꞌue chixjunil li cꞌaꞌak re ru rubel xcuanquil li cui̱nk. ()Ut nak li Dios quixqꞌue chixjunil li cꞌaꞌak re ru rubel xcuanquil li cui̱nk, ma̱cꞌaꞌ cuan incꞌaꞌ ta napa̱ban chiru. Aꞌut anakcuan toj ma̱jiꞌ nakil nak chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan nequeꞌpa̱ban chiru. Abanan nakaqꞌue retal chanru nak li Jesucristo quinima̱c ru ut quiqꞌueheꞌ xlokꞌal. Usta quicubsi̱c xcuanquil jarubak cutan chiruheb li ángel, nak quitzꞌejcualoꞌ, quiqꞌueheꞌ xlokꞌal xban li raylal quixcꞌul nak quicam saꞌ kacꞌabaꞌ la̱o. Xban lix nimal rusilal li Dios, li Jesucristo quicam re xcolbal chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Riqꞌuin xcꞌulbal li raylal, li Jesucristo quitzꞌakobresi̱c ru chiru li Dios. Li Ka̱cuaꞌ Dios quiyi̱ban re chixjunil li cꞌaꞌak re ru. Xban aꞌan nak aꞌ li Dios yal re saꞌ xbe̱n. Joꞌcan nak quixtakla chak li Jesucristo chi xcꞌulbal li raylal ut quicam re xtojbal rix li kama̱c. Ut aꞌan ajcuiꞌ laj cꞌamol be chiruheb li ralal xcꞌajol li teꞌtzꞌako̱nk saꞌ lix lokꞌal. La̱o nocosantobresi̱c xban li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. La̱o ut li Jesucristo junaj ajcuiꞌ li kachoxahil Yucuaꞌ. Xban aꞌan li Jesucristo incꞌaꞌ naxuta̱na̱c chixyebal nak la̱o lix herma̱n. Quixye chi joꞌcaꞌin:At inYucuaꞌ, tinchꞌolob a̱cuesilal chiruheb lin herma̱n. Saꞌ xya̱nkeb li chꞌutchꞌu̱queb tinbicha la̱ lokꞌal. () Ut quixye cuiꞌchic:Cauhak inchꞌo̱l riqꞌuin li Dios.Ut quixye ajcuiꞌ:Cueꞌquin arin la̱in, cuochbeneb li ralal xcꞌajol li Dios li xkꞌaxtesi saꞌ cuukꞌ. () Ya̱l nak la̱o ut li Jesucristo junaj li kachoxahil Yucuaꞌ. Li Jesucristo quitzꞌejcualoꞌ joꞌ la̱o. Quicuan xquiqꞌuel. Quicuan xbakel ut xtibel. Li Jesucristo quicam. Riqꞌuin lix camic, li Ka̱cuaꞌ Jesucristo quixsach xcuanquil laj tza, xban nak saꞌ xcꞌabaꞌ laj tza nak cuan li ca̱mc. Chalen chak saꞌ kayoꞌlajic, nakaxucua ru li ca̱mc. Aban riqꞌuin lix camic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo quirisi li kaxiu chiru li ca̱mc. Relic chi ya̱l li Ka̱cuaꞌ Jesucristo incꞌaꞌ quichal chixtenkꞌanquileb li ángel. Quichal ban chixtenkꞌanquileb li ralal xcꞌajol laj Abraham. (Ut la̱o ajcuiꞌ ralal xcꞌajol laj Abraham, xban nak nakapa̱b li Cristo.) Xban nak li Jesucristo quicꞌulun chixtenkꞌanquileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ tento nak quitzꞌejcualoꞌ joꞌ eb lix herma̱n. Chi ya̱l nak quitzꞌejcualoꞌ re nak ta̱ruxta̱na ku ut tixtoj rix li kama̱c. Li Jesucristo aꞌan lix yucuaꞌil aj tij chi cꞌanjelac chiru li Dios. Li Ka̱cuaꞌ Jesucristo quixcꞌul li raylal ut quiyaleꞌ ra̱lenquil. Aban, incꞌaꞌ quixqꞌue rib chi a̱le̱c. Joꞌcan nak nim xcuanquil chixtenkꞌanquileb li nequeꞌyaleꞌ ra̱lenquil. Kꞌaxal nim xcuanquil li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chiru xcuanquil laj MoisésEx herma̱n, la̱ex sicꞌbil e̱ru xban li Dios chokꞌ ralal xcꞌajol. Cheqꞌuehak e̱chꞌo̱l chixcꞌoxlanquil li Jesucristo. Aꞌan li quitakla̱c chak xban li Dios chi cꞌanjelac joꞌ xyucuaꞌil aj tij saꞌ li kapa̱ba̱l. Li Jesucristo quipa̱ban chi tzꞌakal chiru li Dios li quixakaban chak re chi cꞌanjelac joꞌ xyucuaꞌil aj tij. Ut laj Moisés quipa̱ban ajcuiꞌ chiru li Dios nak quicꞌanjelac chi cꞌamoc be chiruheb laj Israel. Abanan li Jesucristo numtajenak cuiꞌchic xlokꞌal chiru xlokꞌal laj Moisés. Li Jesucristo, aꞌan chanchan jun aj cablanel. Li ani nayi̱ban junak cab, aꞌan kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱n usta kꞌaxal cha̱bil li cab li naxyi̱b. Li junju̱nk chi ochoch cuan ani nayi̱ban re; aꞌut li quiyi̱ban re chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan, aꞌan li Ka̱cuaꞌ Dios. Relic chi ya̱l nak laj Moisés quipa̱ban chiru li Dios ut quicꞌamoc be chiruheb laj Israel. Quixchꞌolob xya̱lal li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk mokon. Laj Moisés yal aj cꞌanjel chiru li Dios. Aban li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, aꞌan tzꞌakal Ralal li Dios ut cuan xcuanquil chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li ralal xcꞌajol li Dios. La̱o li ralal xcꞌajol li Dios cui caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin li Dios nocoyoꞌonin ut cauhak kachꞌo̱l saꞌ li kapa̱ba̱l toj saꞌ rosoꞌjic li cutan. Naru to-oc chi hila̱nc riqꞌuin li DiosLi Ka̱cuaꞌ Jesucristo kꞌaxal nim xcuanquil. Joꞌcan nak takabi li ra̱tin li naxye li Santil Musikꞌej:Cherabihak anakcuan li cua̱tin. Me̱ba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak queꞌxkꞌet chak li cua̱tin. Queꞌcuechꞌoc ut nequeꞌayaynac ut queꞌxyal inchꞌiꞌchꞌiꞌinquil nak cuanqueb chak saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Aran queꞌxqꞌue injoskꞌil le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Chiru caꞌcꞌa̱l chihab queꞌril li usilal li quilajinba̱nu reheb. Abanan junelic yo̱queb chixqꞌuebal injoskꞌil. Xban aꞌan nak quinpoꞌ inchꞌo̱l saꞌ xbe̱neb li tenamit aꞌin. Ut quinye: Junelic nequeꞌxcuiba xchꞌo̱leb ut incꞌaꞌ nequeꞌraj xba̱nunquil lix ya̱lal. Incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nacuaj. Nak quichal injoskꞌil ut quinye, relic chi ya̱l nak ma̱ jokꞌe teꞌoc chi hila̱nc saꞌ li cha̱bil naꞌajej cꞌu̱banbil inban, chan li Dios. () Ex herma̱n, cheqꞌuehak retal nak ma̱ jun taxak saꞌ e̱ya̱nk incꞌaꞌ tixpa̱b li Dios xma̱c lix ma̱usilal. Ma̱re anchal tixtzꞌekta̱na li yoꞌyo̱quil Dios. Cheqꞌuehak ban e̱naꞌleb che̱ribil e̱rib rajlal cutan nak toj naru xba̱nunquil. Chetenkꞌa e̱rib che̱ribil e̱rib re nak ma̱ jun ta̱balakꞌi̱k xban li ma̱c, xban nak li nabalakꞌi̱c xban li ma̱c incꞌaꞌ chic naraj xba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj li Dios. Totzꞌako̱nk riqꞌuin xlokꞌal li Jesucristo cui nakaqꞌue kachꞌo̱l chixpa̱banquil. Chanru nak xkatiquib chak xpa̱banquil li Ka̱cuaꞌ, joꞌcan taxak toj chalen saꞌ rosoꞌjic li cutan. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li quixye li Dios:Cherabihak li cua̱tin anakcuan. Me̱cacuubresi e̱chꞌo̱l joꞌ queꞌxba̱nu chak le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ nak queꞌxkꞌet chak li cua̱tin. () ¿Aniheb li queꞌkꞌetoc chak re li ra̱tin li Dios li quixye reheb? Aꞌaneb chixjunileb li queꞌel chak Egipto nak laj Moisés quicꞌamoc be chiruheb. ¿Ani saꞌ aj be̱n quijoskꞌoꞌ li Dios chiru li caꞌcꞌa̱l chihab? Saꞌ xbe̱neb li queꞌma̱cob ut queꞌcam saꞌ li chaki chꞌochꞌ. Ut, ¿aniheb aj e quixye li Dios nak relic chi ya̱l incꞌaꞌ teꞌoc chi hila̱nc riqꞌuin saꞌ li cha̱bil naꞌajej? Reheb li queꞌkꞌetoc re lix chakꞌrab. Ut relic chi ya̱l xbaneb lix kꞌetba a̱tin, incꞌaꞌ queꞌoc chi hila̱nc saꞌ li cha̱bil naꞌajej. Li Dios toj yo̱ ajcuiꞌ chixyechiꞌinquil li oc chi hila̱nc saꞌ li cha̱bil naꞌajej. Abanan chikaba̱nu cue̱nt re nak ma̱ jun taxak saꞌ kaya̱nk incꞌaꞌ ta̱oc saꞌ li hiloba̱l aꞌan. La̱o xkabi resil li colba-ib joꞌ nak queꞌrabi resil najter. Abanan ma̱cꞌaꞌ qui-oc cuiꞌ reheb nak queꞌrabi xban nak incꞌaꞌ queꞌpa̱ban. Xban nak la̱o xkapa̱b li Dios, to-oc chi hila̱nc riqꞌuin saꞌ li cha̱bil naꞌajej. Li Dios quia̱tinac chirixeb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ nak quixye:Nak quichal injoskꞌil, quinye nak relic chi ya̱l ma̱ jokꞌe teꞌoc chi hila̱nc cuiqꞌuin. ()Quixye aꞌan us ta ac chꞌolchꞌo nak cuan li naꞌajej re hila̱nc chalen nak li Dios quixrak lix cꞌanjel nak quixyi̱b li ruchichꞌochꞌ. Tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu chirix li xcuuk li cutan li naxye chi joꞌcaꞌin:Ut li Dios quixrak lix cꞌanjel ut quihilan saꞌ xcuuk li cutan. () Ut tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ saꞌ li Santil Hu chirixeb li incꞌaꞌ queꞌpa̱ban:Incꞌaꞌ teꞌoc chi hila̱nc cuiqꞌuin. () Queꞌrabi li ra̱tin li Dios najter ut cuan li incꞌaꞌ queꞌoc chi hila̱nc riqꞌuin xban nak incꞌaꞌ queꞌpa̱ban. Aban li ani napa̱ban anakcuan toj naru ta̱oc chi hila̱nc riqꞌuin. Najter cuanqueb laj Israel incꞌaꞌ queꞌpa̱ban. Ut nak ac xnumeꞌ qꞌuila chihab, li Dios quixyechiꞌi cuiꞌchic li hiloba̱l nak quia̱tinac riqꞌuin laj David. Ut laj David quixtzꞌi̱ba li quiyeheꞌ re li naxye chi joꞌcaꞌin:Anakcuan cherabi taxak li cua̱tin ut me̱cacuubresi le̱ chꞌo̱l, chan. () Eb li queꞌpa̱ban saꞌ xya̱nkeb laj Israel queꞌoc chi hila̱nc saꞌ li naꞌajej Canaán nak laj Josué quicꞌamoc be chiruheb. Abanan ma̱cuaꞌ aꞌan li tzꞌakal naꞌajej re hila̱nc chi junelic. Cui ta aꞌan li tzꞌakal hiloba̱l, incꞌaꞌ raj chic quixye li Dios nak toj naru to-oc chi hila̱nc riqꞌuin. Joꞌcan nak toj cuan li lokꞌlaj naꞌajej re hila̱nc reheb li nequeꞌpa̱ban re li Dios. Li ani ac x-oc chi hila̱nc riqꞌuin li Dios, aꞌan ac xhilan chi tzꞌakal, joꞌ nak li Dios quihilan nak quixrak lix cꞌanjel. Chikaqꞌuehak kachꞌo̱l chixpa̱banquil li Dios re nak to-oc chi hila̱nc riqꞌuin. Ma̱ ani taxak ke incꞌaꞌ ta̱oc xban xkꞌetba a̱tin joꞌ queꞌxba̱nu chak junxil nak incꞌaꞌ queꞌpa̱ban. Li ra̱tin li Dios yoꞌyo ut kꞌaxal nim xcuanquil. Chanchan jun chꞌi̱chꞌ caꞌ pacꞌal xkꞌesnal. Riqꞌuin lix nimal xcuanquil, li ra̱tin li Dios nacuulac toj saꞌ xchamal li ka̱m. Ut naxcꞌutbesi chiku chanru li kanaꞌleb ut chanru li kacꞌaꞌux. Ma̱ ani naru tixmuk rib chiru li Dios xban nak aꞌan quiyi̱ban re chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan. Cutan saken chiru li Dios li kayehom kaba̱nuhom. Ma̱cꞌaꞌ mukmu chiru li Dios li toxkachꞌolob cuiꞌ kayehom kaba̱nuhom. Li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, aꞌan tzꞌakal xyucuaꞌil aj tijLi Ka̱cuaꞌ Jesucristo, li Ralal li Dios, aꞌan lix yucuaꞌil aj tij chokꞌ ke. Quitakeꞌ saꞌ choxa ut cuan chak riqꞌuin li Dios Acuabej. Yo̱ chak chi oque̱nc chikix chiru li Dios. Joꞌcan nak cauhak taxak kachꞌo̱l saꞌ li kapa̱ba̱l. Li Jesucristo aꞌan xyucuaꞌil aj tij chokꞌ ke la̱o. Naxtokꞌoba ku xban nak naxnau nak moco kꞌaxal cau ta li kachꞌo̱l. Nak quicuan arin saꞌ ruchichꞌochꞌ, li Jesucristo quiyaleꞌ ra̱lenquil joꞌ nak nayaleꞌ ka̱lenquil la̱o. Aban li Jesucristo incꞌaꞌ quima̱cob. Chotijok chi anchal kachꞌo̱l chiru li nimajcual Dios. Aꞌan ta̱ril xtokꞌoba̱l ku ut riqꞌuin xnimal rusilal toxtenkꞌa nak cua̱nko saꞌ junak raylal. Saꞌ xya̱nkeb laj judío cuanqueb xyucuaꞌil aj tij. Li junju̱nk sicꞌbil ru saꞌ xya̱nkeb li cui̱nk chi cꞌanjelac chiru li Dios. Naxtenkꞌaheb li tenamit riqꞌuin xqꞌuebal li mayej quicꞌ ut li cꞌaꞌak chic re ru chi mayejil re xtojbal rix lix ma̱queb. Li xyucuaꞌil aj tij, aꞌan yal cui̱nkeb joꞌ la̱o. Joꞌcan nak naxtokꞌoba ruheb ut naxtenkꞌaheb saꞌ usilal li nequeꞌma̱cob xban nak incꞌaꞌ nequeꞌxnau xya̱lal li yo̱queb chixba̱nunquil. Xban nak yal cui̱nk li xyucuaꞌil aj tij, joꞌcan nak rajlal namayejac re xtojbal rix lix ma̱c aꞌan. Ut namayejac ajcuiꞌ re xtojbal rix lix ma̱queb chixjunileb li tenamit. Lix cꞌanjel li xyucuaꞌil aj tij kꞌaxal lokꞌ, aban ma̱ jun naxyoꞌob xcꞌanjel yal xjunes rib. Eb aꞌan sicꞌbil ruheb xban li Dios. Li Dios naxxakabeb chi cꞌanjelac joꞌ nak quixakaba̱c laj Aarón najter. Joꞌcan ajcuiꞌ li Jesucristo. Moco yal xjunes ta quixxakab rib chi cꞌanjelac chokꞌ xyucuaꞌil aj tij. Aban li Dios quiqꞌuehoc re lix lokꞌal ut quixqꞌue chi cꞌanjelac nak quixye re:At cualal, anakcuan xinqꞌue a̱cuanquil. () Quiyeheꞌ cuiꞌchic re xban li Dios joꞌ naxye saꞌ li Santil Hu:La̱at aj tij chi junelic joꞌ nak quicuan laj Melquisedec. () Nak li Jesucristo quicuan arin saꞌ ruchichꞌochꞌ quiya̱bac nak quitijoc. Chi cau xya̱b xcux quitzꞌa̱man chiru li Dios, li cuan xcuanquil chi coloc re chiru li ca̱mc. Ut li Dios quirabi lix tij xban nak quixkꞌaxtesi rib re xba̱nunquil lix cꞌanjel li Dios. Usta Ralal li Dios li Jesucristo, quixcꞌul ajcuiꞌ li raylal ut quixcꞌut chiku chanru li pa̱ba̱nc riqꞌuin li raylal quixcꞌul. Riqꞌuin li raylal li quixcꞌul li Jesucristo quitzꞌakobresi̱c ru chi cꞌanjelac chokꞌ xyucuaꞌil aj tij. Ut saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan cuan li colba-ib chi junelic reheb li teꞌpa̱ba̱nk re. Li Dios quixxakab li Jesucristo chokꞌ xyucuaꞌil aj tij joꞌ nak quicuan laj Melquisedec. Kꞌaxal xiu xiu chokꞌ ke cui ta̱cuiba̱nk li kachꞌo̱lToj cuan raj chic nabal naraj chꞌoloba̱c xya̱lal che̱ru chirix aꞌin. Abanan chꞌaꞌaj xchꞌolobanquil xya̱lal xban nak incꞌaꞌ chic nequeraj rabinquil. Anakcuan la̱ex raj chic aj tzolonel xban nak ac junxil nequexpa̱ban. Abanan ta̱raj toj ta̱cꞌutekꞌ cuiꞌchic che̱ru li ac xetzol chak junxil nak xepa̱b chak li Dios. Chanchanex chic li cꞌulaꞌal li toj natuꞌuc li toj ma̱jiꞌ natzacan. La̱ex nequenau nak junak cꞌulaꞌal toj natuꞌuc toj ma̱cꞌaꞌ xnaꞌleb. Incꞌaꞌ naxnau bar cuan li us ut bar cuan li incꞌaꞌ us. Eb li che̱quel cristian jalan xtzacae̱mkeb. Moco sicꞌbil ta ru li nequeꞌxtzaca. Aꞌan retalil nak ac xeꞌqꞌui saꞌ xpa̱ba̱leb ut nequeꞌxnau chic bar cuan li us ut bar cuan li incꞌaꞌ us. Joꞌcan nak incꞌaꞌ yo̱kex chi cꞌoxlac junes chirix li xetzol chak saꞌ xticlajic le̱ pa̱ba̱l. Toj cuan ban nabal te̱tzol chirix li Cristo re nak texqꞌui̱k saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Ac nequenau nak ma̱cuaꞌ riqꞌuin kayehom kaba̱nuhom natauman li colba-ib. Riqꞌuin ban xpa̱banquil li Dios. Ac nequenau xya̱lal li cubi haꞌ. Nequenau xya̱lal li xqꞌuebal li kukꞌ saꞌ xbe̱neb laj pa̱banel. Ac nequenau nak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo li camenak. Ut nequenau ajcuiꞌ nak ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱rakekꞌ a̱tin chi junaj cua saꞌ xbe̱neb li ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban. Anakcuan chikaqꞌue kachꞌo̱l chixtzolbal kib re nak toqꞌui̱k saꞌ li kapa̱ba̱l. Joꞌcan takaba̱nu cui li Dios naxqꞌue ke. Cuanqueb li ac xeꞌxtau xya̱lal. Xeꞌxcꞌul li rusilal li Dios. Xeꞌxcꞌul li Santil Musikꞌej. Nequeꞌxnau nak ya̱l li ra̱tin li Dios. Ac xeꞌtzꞌakon caꞌchꞌin riqꞌuin lix cuanquil li acꞌ ruchichꞌochꞌ li ta̱cha̱lk. Cuan li ac xeꞌtzꞌakon riqꞌuin li rusilal li Dios ut nequeꞌxtzꞌekta̱na chirix xchꞌo̱l. Chanchan nak yo̱queb cuiꞌchic chixqꞌuebal chiru cruz li Jesucristo, li Ralal li Dios. Yo̱queb chixqꞌuebal chi hobecꞌ ut chi seꞌe̱c xbaneb li tenamit. Eb aꞌan incꞌaꞌ chic naru teꞌyotꞌekꞌ xchꞌo̱l ut incꞌaꞌ chic teꞌxjal xcꞌaꞌux xban nak yo̱queb chixtzꞌekta̱nanquil li Jesucristo. Li ani naxba̱nu li naxye li ra̱tin li Dios, aꞌan chanchan li chꞌochꞌ narucꞌ li haꞌ. Cha̱bil li acui̱mk na-el chiru ut nacꞌanjelac re laj acuinel. Li chꞌochꞌ aꞌan osobtesinbil xban li Dios. Li ani naxba̱nu li naraj li Dios osobtesinbil xban li Dios. Aban li ani incꞌaꞌ naxba̱nu re li naxye li ra̱tin li Dios, aꞌan chanchan li chꞌochꞌ junes qꞌuix ut yibru pim na-el chiru; ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li chꞌochꞌ aꞌan. Li ani incꞌaꞌ naxba̱nu li naraj li Dios, tzꞌekta̱nanbileb xban li Dios ut cꞌatbil nak teꞌosokꞌ. Li Cristo nocoxtenkꞌa re nak incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk li kachꞌo̱lEx inherma̱n, usta xkaye chi joꞌcan, ninnau nak la̱ex moco joꞌcanex ta chic anakcuan. Cha̱bil chic le̱ naꞌleb xban nak colbilex. Li Dios ti̱c xchꞌo̱l. Naxnau chanru le̱ cꞌanjel. Li Dios naxnau nak nequera aꞌan. Nacꞌutun ajcuiꞌ nak nequera li Dios xban nak xetenkꞌa le̱ rech aj pa̱banel junxil ut toj yo̱quex ajcuiꞌ chixtenkꞌanquileb anakcuan. Incꞌaꞌ nasach saꞌ xchꞌo̱l li Dios le̱ cꞌanjel li nequeba̱nu. Takaj nak che̱junju̱nkalex te̱qꞌue e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li usilal chalen toj saꞌ rosoꞌjic le̱ yuꞌam. Chi joꞌcan te̱cꞌul chi tzꞌakal le̱ kꞌajca̱munquil li yechiꞌinbil e̱re xban li Dios. Incꞌaꞌ nakaj nak te̱cuiba e̱chꞌo̱l. Cheba̱nu ban joꞌ nequeꞌxba̱nu li nequeꞌpa̱ban chi anchal xchꞌo̱l. Incꞌaꞌ nequeꞌtitzꞌ. Nequeꞌxcuy ut nequeꞌre̱chani li yechiꞌinbil xban li Dios. Ma̱cꞌaꞌ junak mas nim xcuanquil chiru li Dios. Joꞌcan nak li Dios quixpatzꞌ xcꞌabaꞌ chi ribil rib nak quixyechiꞌi li rosobtesinquil laj Abraham. Quixye re:Relic chi ya̱l tatcuosobtesi ut tinqꞌue chi qꞌuia̱nc la̱ cualal a̱cꞌajol. () Joꞌcan nak laj Abraham najt quixcuy roybeninquil ut incꞌaꞌ quititzꞌ toj retal quixcꞌul lix ma̱tan quiyechiꞌi̱c re xban li Dios. Nak na-uxman li juramento napatzꞌman xcꞌabaꞌ junak li kꞌaxal nim xcuanquil re nak nachꞌola ru li ya̱l ut narakeꞌ ajcuiꞌ li cuechꞌi̱nc ib. Joꞌcan nak li Dios quixyechiꞌi li ma̱tan riqꞌuin juramento. Quiraj xcꞌutbal chiruheb li teꞌe̱chani̱nk re nak tzꞌakal ya̱l li yo̱ chixyebal. Ut incꞌaꞌ tixjal ru li ra̱tin. Joꞌcan utan nak li cuib chi naꞌleb aꞌin incꞌaꞌ naru xjalbal ru. Aꞌaneb aꞌin: xbe̱n, nak li Dios quixyechiꞌi li ma̱tan; ut xcab, nak quixba̱nu li juramento. Riqꞌuin aꞌan nakanau nak li Dios incꞌaꞌ naticꞌtiꞌic. Joꞌcan nak cauhak taxak li kachꞌo̱l. La̱o xkasicꞌ li kacolbal riqꞌuin li Dios ut nakanau nak take̱chani li quixyechiꞌi ke. Aꞌan li nakayoꞌoni. Nakayoꞌoni nak takacꞌul li junelic yuꞌam. Aꞌan naxqꞌue xcacuil li kachꞌo̱l joꞌ nak li anclaSaꞌ li versículo 6:19 “Ancla” xcꞌabaꞌ li nimla chꞌi̱chꞌ li nacꞌanjelac re xchapbal li nimla jucub re nak incꞌaꞌ chic ta̱be̱k chiru li haꞌ. Li chꞌi̱chꞌ aꞌan jun a̱lal chꞌi̱chꞌ naqꞌueman saꞌ li haꞌ. Chapcho riqꞌuin jun nimla cꞌa̱m, laso, malaj cadena. Nacubsiman saꞌ xchamal li haꞌ ut cau rib saꞌ xnaꞌaj. Incꞌaꞌ chic na-ecꞌan li jucub toj nak na-ocsiman cuiꞌchic li ancla saꞌ li jucub. naxchap li jucub chiru li haꞌ. Cau rib ut incꞌaꞌ na-ecꞌan saꞌ xnaꞌaj. Xban nak nakapa̱b li Jesucristo, cuanco chi sum a̱tin riqꞌuin li Dios. Li Jesucristo ac xco̱ saꞌ li santil choxa chi jaloc a̱tin chikix. Aꞌan laj cꞌamol be chiku. Li Jesucristo, aꞌan tzꞌakal xyucuaꞌil aj tij chi junelic joꞌ nak quicuan laj Melquisedec. Laj MelquisedecLaj Melquisedec aꞌan li rey re li tenamit Salem. Aꞌan ajcuiꞌ laj tij chiru li nimajcual Dios. Laj Melquisedec qui-el chak chixcꞌulbal laj Abraham ut quirosobtesi nak quisukꞌi chak chixsachbal ruheb li rey. Ut li joꞌ qꞌuial quire̱chani chak laj Abraham saꞌ li ple̱t riqꞌuineb li rey, quixqꞌue li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil re laj Melquisedec. Li cꞌabaꞌej Melquisedec naraj naxye “rey re li ti̱quilal”. Ut li cꞌabaꞌej Salem naraj naxye “tuktu̱quil usilal”. Joꞌcan nak laj Melquisedec, aꞌan rey re li ti̱quilal ut rey re li tuktu̱quil usilal. Incꞌaꞌ nanauman ani lix yucuaꞌ laj Melquisedec chi moco lix naꞌ chi moco lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Incꞌaꞌ nanauman chirix lix yoꞌlajic chi moco lix camic. Laj Melquisedec, aꞌan retalil li Jesucristo ut aꞌan laj tij chi junelic. Qꞌuehomak retal nak laj Melquisedec, kꞌaxal nim xcuanquil chiru laj Abraham. Laj Abraham, aꞌan xyucuaꞌeb laj Israel, abanan quixqꞌue re laj Melquisedec li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li quire̱chani chak saꞌ li ple̱t. Tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés nak eb li cristian teꞌxqꞌue reheb laj tij li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li cꞌaꞌru cuan reheb. Eb laj tij, aꞌan eb li ralal xcꞌajol laj Leví. Queꞌxba̱nu chi joꞌcan usta laj Abraham, aꞌan lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ chixjunileb, laj tij joꞌqueb ajcuiꞌ li cristian. Laj Melquisedec ma̱cuaꞌ xcomoneb li ralal xcꞌajol laj Leví aban laj Abraham quixqꞌue li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil re laj Melquisedec. Nim xcuanquil laj Abraham xban nak ac yechiꞌinbil re li rosobtesinquil xban li Dios. Aban laj Melquisedec kꞌaxal nim cuiꞌchic lix cuanquil. Joꞌcan nak quirosobtesi laj Abraham. Nakanau chi tzꞌakal nak li na-osobtesin, aꞌan li nim xcuanquil chiru li na-osobtesi̱c. Joꞌcan nak nakanau nak nim xlokꞌal laj Melquisedec chiru xlokꞌal laj Abraham. Eb laj tij aj Israel queꞌxcꞌul ajcuiꞌ li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil. Aꞌaneb yal cui̱nkeb ut queꞌcam. Abanan laj Melquisedec moco quicam ta. Joꞌcan tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu. Eb li ralal xcꞌajol laj Leví, aꞌan eb laj tij. Eb aꞌan li queꞌcꞌuluc re li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil li queꞌxqꞌue laj Israel. Laj Abraham aꞌan lix xeꞌto̱nil yucuaꞌ laj Leví. Joꞌcan nak naru xyebal nak eb li ralal xcꞌajol laj Leví queꞌxqꞌue li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil re laj Melquisedec xban nak laj Abraham quixqꞌue li junju̱nk saꞌ xlaje̱tkil saꞌ xcꞌabaꞌeb aꞌan. Naru xyebal chi joꞌcan usta toj ma̱jiꞌ nequeꞌyoꞌla li ralal xcꞌajol laj Leví xban nak laj Abraham, aꞌan lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb. Riqꞌuin aꞌan nakanau nak laj Melquisedec nim xcuanquil chiruheb li ralal xcꞌajol laj Leví. Li ralal xcꞌajol laj Leví ut laj Aarón, aꞌaneb li nequeꞌchꞌoloban chiruheb laj Israel lix ya̱lal lix chakꞌrab li Dios li quixye laj Moisés. Abanan chi moco li chakꞌrab chi moco eb laj tij li ta̱ru̱k ta̱colok ke. Cui ta eb laj tij ut li chakꞌrab, incꞌaꞌ raj chic quitakla̱c chak junak aj tij kꞌaxal nim xcuanquil joꞌ nak quicuan laj Melquisedec. Laj tij li quitakla̱c chak ma̱cuaꞌ xcomoneb laj Aarón. Laj tij li quitakla̱c chak jalan chic lix cꞌanjel. Joꞌcan nak quijala ajcuiꞌ ru li chakꞌrab. Li a̱tin aꞌin tzꞌi̱banbil chirix li Jesucristo. Aꞌan ma̱cuaꞌ ralal xcꞌajol laj Leví. Aꞌan ralal xcꞌajol laj Judá. Ma̱ jun ralal xcꞌajol laj Judá xakabanbil chokꞌ aj tij chi mayejac. Laj Moisés, nak quia̱tinac chirixeb laj tij, ma̱ jun cua quixye nak saꞌ xya̱nkeb ta li ralal xcꞌajol laj Judá ta̱e̱lk chak junak aj tij. Ut li Jesucristo quiyoꞌla saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Judá. Kꞌaxal nim xcuanquil li Jesús chiru xcuanquil laj MelquisedecRiqꞌuin aꞌin nanauman nak li Jesucristo nim xcuanquil chiruheb laj tij li queꞌcuan saꞌ xya̱nkeb aj Israel. Li Jesucristo, aꞌan aj tij joꞌ nak quicuan laj Melquisedec ut aꞌan ma̱cuaꞌ ralal xcꞌajol laj Leví. Li Jesucristo incꞌaꞌ quixakaba̱c chokꞌ aj tij joꞌ quixye li chakꞌrab. Xakabanbil ban chokꞌ aj tij xban nak nim xcuanquil ut yoꞌyo chi junelic. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu chirix li Ka̱cuaꞌ Jesucristo:La̱at aj tij chi junelic joꞌ nak quicuan laj Melquisedec. () Joꞌcan nak li chakꞌrab li quicuan junxil ma̱cꞌaꞌ chic rajbal xban nak ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil. Ma̱ ani nacoleꞌ xban li chakꞌrab li quicuan chak junxil. Abanan cuan kayoꞌon anakcuan kꞌaxal nim xcuanquil chiru li chakꞌrab. Li kayoꞌon, aꞌan li Jesucristo. Ut xban aꞌan cua̱nko chi sum a̱tin riqꞌuin li Dios. Li Jesucristo xakabanbil chokꞌ aj tij xban li Dios riqꞌuin juramento. Abanan ma̱cuaꞌ riqꞌuin juramento nak queꞌxakaba̱c chokꞌ aj tij li ralal xcꞌajol laj Leví. Aꞌut li Ka̱cuaꞌ Jesucristo xakabanbil chokꞌ aj tij xban li Dios riqꞌuin juramento. Tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu chi joꞌcaꞌin:Li Dios quia̱tinac riqꞌuin li Ralal ut quixye re: Saꞌ incꞌabaꞌ la̱in tinye a̱cue: La̱at laj tij chi junelic joꞌ nak quicuan laj Melquisedec, chan. Li Dios incꞌaꞌ tixjal lix cꞌaꞌux xban nak quixpatzꞌ lix lokꞌlaj cꞌabaꞌ. () Riqꞌuin li juramento aꞌin, saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo, nim xcuanquil li acꞌ contrato, ut kꞌaxal lokꞌ chiru li quicuan junxil. Najter nabaleb laj tij queꞌcuan chak. Incꞌaꞌ queꞌcana saꞌ xcꞌanjel chi junelic li junju̱nk xban nak nequeꞌcam ut jalan chic nacana chokꞌ re̱kaj. Aban li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, aꞌan chic li tzꞌakal laj tij. Ma̱ jaruj chic ta̱sicꞌma̱nk junak re̱kaj xban nak aꞌan yoꞌyo chi junelic. Li Jesucristo aꞌan tzꞌakal ta̱colok reheb chixjunileb li nequeꞌpa̱ban re li Dios saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan. Li Jesucristo yoꞌyo chi junelic ut naa̱tinac chirixeb chiru li Dios. Li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, aꞌan li tzꞌakal xyucuaꞌil aj tij. Ut aꞌan li natenkꞌan ke chi tzꞌakal. Moco juntakꞌe̱t ta lix yuꞌam riqꞌuineb laj ma̱c. Li Jesucristo santo ut ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Aꞌan co̱ saꞌ choxa ut aran quiqꞌueheꞌ xnimal xlokꞌal. Li Jesucristo ma̱cuaꞌ joꞌqueb lix yucuaꞌileb aj tij li queꞌcuan saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Eb aꞌan cuulaj cuulaj nequeꞌxmayeja li xul re xtojbal rix lix ma̱queb joꞌ ajcuiꞌ lix ma̱queb li tenamit. Aban li Jesucristo jun sut ajcuiꞌ quixmayeja rib re xtojbal rix li kama̱c. Joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab najter, eb li xakabanbil chokꞌ xyucuaꞌil aj tij, aꞌan yal cui̱nkeb. Abanan mokon, nak quisacheꞌ xcuanquil li chakꞌrab, li Dios quixxakab riqꞌuin juramento li Ralal chokꞌ xyucuaꞌil aj tij. Riqꞌuin ut aꞌan li Jesucristo tzꞌakal re ru chi cꞌanjelac chi junelic. Li Jesucristo, aꞌan xyucuaꞌil aj tij chokꞌ ke la̱oAꞌan aꞌin xya̱lal li yo̱co chixyebal e̱re: ya̱l nak cuan jun tzꞌakal xyucuaꞌil aj tij nacꞌanjelac chikix. Aꞌan li Jesucristo li cꞌojcꞌo chak saꞌ xnim ukꞌ li Dios saꞌ lix nimajcual xcuanquilal saꞌ choxa. Li Jesucristo nacꞌanjelac saꞌ li Santil Naꞌajej saꞌ choxa li yi̱banbil xban li Dios, ut ma̱cuaꞌ saꞌ li naꞌajej yi̱banbil xbaneb li cui̱nk. Chixjunileb li xyucuaꞌil laj tij xakabanbileb chi mayejac xul ut cꞌaꞌak chic re ru chi mayejil. Joꞌcan ajcuiꞌ li Jesucristo tento tixqꞌue junak mayej. Cui toj cuan ta arin saꞌ ruchichꞌochꞌ incꞌaꞌ ajcuiꞌ ta̱cꞌanjelak joꞌ junak reheb laj tij xban nak eb laj tij nequeꞌmayejac joꞌ naxye lix chakꞌrab laj Moisés. Li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu eb laj tij yal jun retalil li na-uxman saꞌ li choxa. Nakanau nak yal retalil xban li cꞌaꞌru quiyeheꞌ re laj Moisés nak oc re chixyi̱banquil li tabernáculo. Li Dios quixye re:Chaqꞌue retal ut chaba̱nu chixjunil joꞌ li retalil quincꞌut cha̱cuu saꞌ xbe̱n li tzu̱l Sinaí. () Aꞌut lix cꞌanjel li Jesucristo numtajenak xcuanquil chiru li queꞌxba̱nu chak eb laj tij junxil. Saꞌ li acꞌ contrato li Jesucristo chic naa̱tinac chikix chiru li Dios. Kꞌaxal cha̱bil li acꞌ contrato xban nak riqꞌuin aꞌan kꞌaxal lokꞌ cuiꞌchic li yechiꞌinbil ke xban li Dios. Cui ta tzꞌakal re ru li contrato quixba̱nu chak junxil incꞌaꞌ raj chic quixqꞌue junak acꞌ contrato. Aban li Dios quiril nak incꞌaꞌ us yo̱queb chixba̱nunquil li tenamit li cuanqueb rubel xcuanquil li xbe̱n contrato. Joꞌcan nak quixye reheb li tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Ta̱cuulak xkꞌehil nak tinba̱nu junak chic li acꞌ contrato riqꞌuineb li tenamit Israel ut Judá. Li contrato aꞌin ma̱cuaꞌ joꞌ li quinba̱nu chak reheb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb nak quicuisiheb chak saꞌ li tenamit Egipto. Incꞌaꞌ queꞌxba̱nu li naxye li contrato. Xban aꞌan quebintzꞌekta̱na. Aꞌin li contrato tinba̱nu riqꞌuineb reheb laj Israel. Ta̱cuulak xkꞌehil nak tinqꞌue lin chakꞌrab saꞌ lix cꞌaꞌuxeb ut tinqꞌue ajcuiꞌ saꞌ li ra̱meb. La̱inak lix Dios ut aꞌanakeb lin tenamit. Incꞌaꞌ chic teꞌxchꞌolob xya̱lal chicuix chiruheb li ras ri̱tzꞌin xban nak chi cocꞌ chi ni̱nk teꞌxnau chic anihin. Tincuy lix ma̱queb ut ma̱ jun cua chic tincꞌoxla lix ma̱usilaleb, chan li Dios. () Nak li Dios quixye nak tixba̱nu jun chic li acꞌ contrato aꞌan naraj naxye nak li najter contrato yo̱ chi sachc xcuanquil ut ma̱cꞌaꞌ chic xcꞌanjel ta̱cana̱k. Li tabernáculo aꞌan retalil li choxaLi xbe̱n contrato cuan xchakꞌrab naxye chanru nak nalokꞌoniman li Dios ut cuan jun li muheba̱l re lokꞌoni̱nc, tabernáculo xcꞌabaꞌ, yi̱banbil xbaneb li cui̱nk. Joꞌcaꞌin nak yi̱banbil li naꞌajej. Tasbil saꞌ xyi riqꞌuin jun nimla tꞌicr. Saꞌ li xbe̱n tasal cuan li candil cuukub xxamlel ut cuan ajcuiꞌ li me̱x bar naqꞌueman cuiꞌ li mayejanbil caxlan cua. Li xbe̱n tasal aꞌan Santil Naꞌajej xcꞌabaꞌ. Li naꞌajej li cuan jun pacꞌal li tꞌicr, aꞌan Lokꞌlaj Santil Naꞌajej xcꞌabaꞌ. Aran cuan jun xcꞌatbal li pom yi̱banbil riqꞌuin oro, ut cuan ajcuiꞌ jun li Lokꞌlaj Ca̱x letzbil oro chirix. Chi saꞌ li Lokꞌlaj Ca̱x aꞌan cuan li xar oro bar cuiꞌ cꞌu̱lanbil li maná. Cꞌu̱lanbil ajcuiꞌ saꞌ li ca̱x lix xukꞌ laj Aarón li quituxmec ut qui-atzꞌumac. Ut cꞌu̱lanbil ajcuiꞌ aran li cuib chi pec ti̱c ru li tzꞌi̱banbil cuiꞌ li laje̱b chi chakꞌrab. Ut saꞌ xbe̱n li Lokꞌlaj Ca̱x cuan cuib li querubines yi̱banbileb riqꞌuin oro chanchaneb li ángel. Aꞌan retalil nak cuan li Dios aran. Lix xiqꞌueb naxcꞌul rib saꞌ xbe̱n lix tzꞌapbal re li ca̱x bar naqꞌueman cuiꞌ li mayej quicꞌ re xcuybal li ma̱c. Abanan anakcuan incꞌaꞌ takachꞌolob nabal chic chirix aꞌan. Joꞌcaꞌin nak queꞌcꞌanjelac saꞌ li naꞌajej li queꞌxlokꞌoni cuiꞌ li Dios. Rajlal cutan queꞌoc laj tij saꞌ li xbe̱n tasal chixba̱nunquil lix cꞌanjel. Aban saꞌ lix cab tasal caꞌaj cuiꞌ li xyucuaꞌil aj tij na-oc jun sut chiru li jun chihab. Ut nak na-oc saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej aꞌan, naxcꞌam xquiqꞌuel li xul ut naxmayeja re ta̱cuyekꞌ lix ma̱c aꞌan ut re ajcuiꞌ nak ta̱cuyekꞌ xma̱queb li tenamit. Riqꞌuin li a̱tin aꞌin, chirix li lokꞌoni̱nc junxil saꞌ li tabernáculo, li Santil Musikꞌej naxcꞌut chiku nak moco yalak ani ta naru na-oc toj chi saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej riqꞌuin li Dios xban nak toj cuan xcꞌanjel li najter chakꞌrab chiruheb ut toj yo̱queb chi cꞌanjelac saꞌ li xbe̱n tasal. Joꞌcan nak li xbe̱n tasal aꞌan naramoc re li oqueba̱l chiruheb saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej. Chixjunil aꞌin, aꞌan jun retalil chokꞌ ke anakcuan nak junxil quilajeꞌmayejac. Aban li cꞌatbil mayej ut li cꞌaꞌak chic re ru chi mayejil incꞌaꞌ quirisi lix ma̱queb. Saꞌ lix pa̱ba̱leb junxil cuan li chakꞌrab chirix li cꞌaꞌru teꞌxtzaca ut cꞌaꞌru teꞌrucꞌ joꞌ ajcuiꞌ chanru nak teꞌchꞌajok re xsantobresinquileb rib. Usta incꞌaꞌ quijala lix naꞌlebeb, aban tento queꞌxba̱nu li chakꞌrab aꞌan toj quicuulac xkꞌehil nak li Dios quixjal nak quixqꞌue li acꞌ naꞌleb. Aban ac xcꞌulun li Jesucristo ut aꞌan chic li tzꞌakal xyucuaꞌil aj tij chokꞌ ke la̱o. Ut xkacꞌul li rusilal li Dios li quixqꞌue ke saꞌ li acꞌ contrato. Li Jesucristo incꞌaꞌ nacꞌanjelac saꞌ junak tabernáculo yi̱banbil xbaneb li cui̱nk arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Kꞌaxal lokꞌ cuiꞌchic li naꞌajej li nacꞌanjelac cuiꞌ. Li Ka̱cuaꞌ Jesucristo co̱ saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej saꞌ choxa. Aꞌan incꞌaꞌ quixmayeja xquiqꞌuel li chiba̱t chi moco ral cuacax. Quixmayeja ban lix lokꞌlaj quiqꞌuel. Jun sut ajcuiꞌ quixmayeja rib re xqꞌuebal li kacolbal chi junelic. Saꞌ lix pa̱ba̱leb junxil cuan nak riqꞌuin li cꞌaꞌru nequeꞌxba̱nu laj tij, nequeꞌxmux ru lix cꞌanjel saꞌ li tabernáculo. Ut re xsachbal lix paltileb queꞌxmayeja li chiba̱t ut li toro. Lix quiqꞌuel ut lix chahil li cꞌatbil tukꞌ ixk cuacax narachrachi̱c saꞌ xbe̱neb laj tij. Cui lix quiqꞌuel li xul naru naxsach lix paltileb, kꞌaxal nim cuiꞌchic xcuanquil lix quiqꞌuel li Jesucristo xban nak aꞌan narisi li kama̱c. Li Santil Musikꞌej quixtenkꞌa li Jesucristo nak quixmayeja rib chiru li Dios re xtojbal rix li kama̱c. Li Jesucristo tzꞌakal cha̱bil. Ma̱cꞌaꞌ xma̱c ut lix quiqꞌuel narisi li kama̱c li nacꞌamoc chak re li ca̱mc saꞌ kabe̱n. Naxsakobresi li kacꞌaꞌux re nak caꞌaj cuiꞌ chiru li yoꞌyo̱quil Dios tocꞌanjelak. Anakcuan cuan li acꞌ contrato xban xcamic li Jesucristo. Chixjunileb li bokbileb xban li Dios ta̱cua̱nk xcuybal lix ma̱queb, eb li queꞌcuan rubel xcuanquil li xbe̱n contrato joꞌ ajcuiꞌ la̱o li cuanco rubel xcuanquil li acꞌ contrato. Ut ta̱cua̱nk kayuꞌam chi junelic joꞌ quixyechiꞌi li Dios. Li Jesucristo quicam chiru cruz re kacolbal. Riqꞌuin lix lokꞌlaj quiqꞌuel quixtoj rix li kama̱c. La̱ex ac nequenau nak junak cui̱nk cuan cꞌaꞌru re naxye cꞌaꞌru ta̱re̱chani li ralal xcꞌajol junju̱nk. Ut aꞌan ta̱uxma̱nk nak acak xcam. Li a̱tin aꞌin ma̱cꞌaꞌ xcꞌanjel nak toj yoꞌyo li xyehoc re. Toj chirix ban lix camic ta̱cꞌanjelak. Joꞌcan nak li xbe̱n contrato quixakaba̱c chak xcuanquil riqꞌuin xquiqꞌueleb li xul nak queꞌmayeja̱c. Nak laj Moisés quixye chixjunil li chakꞌrab reheb li tenamit, quixchap li cocꞌ rukꞌ li pim hisopo xcꞌabaꞌ ut caꞌchꞌin li caki lana. Quixtzꞌa saꞌ xquiqꞌuel li chiba̱t ut li ral cuacax yubil riqꞌuin haꞌ. Quixrachrachi li quicꞌ chiru li hu tzꞌi̱banbil cuiꞌ li chakꞌrab ut quixrachrachi ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li tenamit. Tojoꞌnak quixye reheb:Riqꞌuin li quicꞌ aꞌin xakabanbil xcuanquil li contrato li quixqꞌue li Dios chokꞌ e̱re, chan. () Ut laj Moisés quixrachrachi li quicꞌ chiru li tabernáculo joꞌ ajcuiꞌ chiru chixjunil li cꞌaꞌak re ru nacꞌanjelac saꞌ li tabernáculo re xlokꞌoninquil li Dios. Joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab, tento xsantobresinquil riqꞌuin quicꞌ chixjunil li quicꞌanjelac chiruheb. Ma̱cꞌaꞌ xcuybal li ma̱c cui incꞌaꞌ ta̱hoyekꞌ li quicꞌ. Riqꞌuin lix camic li Jesucristo quixtoj rix li kama̱cJoꞌcan nak tento nak queꞌxrachrachi lix quiqꞌuel li xul chiru li tabernáculo joꞌ ajcuiꞌ chiruheb li cꞌaꞌ re ru cuan chi saꞌ re xsantobresinquileb. Li tabernáculo yal retalil li choxa. Ut li choxa santobresinbil riqꞌuin jun mayej kꞌaxal cuiꞌchic lokꞌ. Aꞌan lix lokꞌlaj quiqꞌuel li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Li Cristo incꞌaꞌ nacꞌanjelac saꞌ junak tabernáculo yi̱banbil xbaneb li cui̱nk. Nacꞌanjelac ban saꞌ choxa. Li tabernáculo quicuan, aꞌan yal retalil li choxa. Li Jesucristo co̱ saꞌ choxa ut anakcuan aran yo̱ chi jaloc a̱tin chikix chiru li Dios. Rajlal chihab na-oc lix yucuaꞌil aj tij saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej ut naxmayeja xquiqꞌuel li xul. Aban moco joꞌcan ta quixba̱nu li Jesucristo. Aꞌan jun sut ajcuiꞌ quixmayeja lix lokꞌlaj quiqꞌuel nak quicam. Cui ta quixmayeja rib nabal sut, nabal sut raj quicam chalen saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ. Aban incꞌaꞌ quixba̱nu chi joꞌcan. Li Jesucristo quicꞌulun re xrakbal li xbe̱n contrato ut jun sut ajcuiꞌ quixmayeja rib. Ut riqꞌuin aꞌan cuan xcuybal li ma̱c. Chixjunil li tenamit jun sut ajcuiꞌ teꞌca̱mk ut li Ka̱cuaꞌ Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb. Joꞌcan nak li Jesucristo jun sut ajcuiꞌ quixmayeja rib re risinquil lix ma̱queb li qꞌuila tenamit. Mokon tol-e̱lk cuiꞌchic, aban ma̱cuaꞌ chic re cuyuc ma̱c ta̱cha̱lk. Tol-e̱lk ban li Jesucristo re xtzꞌakobresinquil li kacolbal chikajunil li yo̱co chi yoꞌoni̱nc re. Li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ re laj Moisés yal retalil li usilal talajeꞌcha̱lk mokon. Saꞌ li chakꞌrab aꞌan naxye nak teꞌmayejak rajlal chihab aban moco riqꞌuin ta li mayejac quiti̱cobresi̱c lix yuꞌameb. Cui ta riqꞌuin li mayejac ta̱e̱lk lix ma̱queb incꞌaꞌ raj chic nequeꞌmayejac rajlal chihab. Abanan nequeꞌrecꞌa saꞌ li ra̱meb nak toj cuan lix ma̱queb. Joꞌcan nak incꞌaꞌ queꞌxcanab li mayejac. Lix ya̱lal li mayejac nequeꞌxba̱nu aꞌan re xjulticanquil chiruheb nak toj cuanqueb xma̱c. Lix quiqꞌuel li chiba̱t ut li toro incꞌaꞌ narisi li ma̱c. Joꞌcan nak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, nak ac cha̱lc re saꞌ ruchichꞌochꞌ, quixye re li Acuabej Dios:La̱in ninnau nak la̱at incꞌaꞌ nacacuaj lix quiqꞌuel li mayej xul. Incꞌaꞌ nacuulac cha̱cuu li cꞌaꞌak re ru chi mayejil. Joꞌcan nak tina̱qꞌue chi tzꞌejcualocꞌ. Incꞌaꞌ nacuulac cha̱cuu li cꞌatbil mayej chi moco li cꞌaꞌak re ru chi mayejil re risinquil li ma̱c. Ut quinye: Cueꞌquin, at Ka̱cuaꞌ, tinba̱nu li nacacuaj joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu chicuix. () Joꞌcaꞌin quixye li Cristo re li Dios: Incꞌaꞌ nacuulac cha̱cuu li cꞌatbil mayej chi moco li cꞌaꞌak re ru chi mayejil re risinquil li ma̱c. Xelajeꞌxba̱nu aꞌin xban nak joꞌcan tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab junxil. Quixye li a̱tin aꞌin usta ac tzꞌi̱banbil saꞌ li chakꞌrab nak teꞌmayejak. Ut quixye ajcuiꞌ: Cueꞌquin, at Ka̱cuaꞌ. Tinba̱nu li nacacuaj, chan. Joꞌcan nak li Dios quirisi xcuanquil li mayejac xul ut chokꞌ re̱kaj li mayej aꞌan quixqꞌue li Jesucristo chi ca̱mc chiru li cruz. Li Jesucristo quixba̱nu li quiraj li Dios nak quixmayeja rib chiru li cruz. Jun sut ajcuiꞌ quixmayeja rib, ut riqꞌuin lix camic cuybil li kama̱c ut santobresinbilo. Saꞌ xya̱nkeb laj Israel, chixjunileb laj tij cuulaj cuulaj nequeꞌmayejac ut li mayej aꞌan incꞌaꞌ narisi li ma̱c. Abanan li Jesucristo jun sut ajcuiꞌ quixmayeja rib nak quicam re xcuybal xsachbal li ma̱c. Chirix aꞌan co̱ saꞌ choxa ut quicꞌojla saꞌ xnim ukꞌ li Dios. Ut aran yo̱ chiroybeninquil nak ta̱cuulak xkꞌehil nak tixyekꞌ saꞌ rok eb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Xban nak jun sut ajcuiꞌ quixmayeja rib li Jesucristo nak quicam chiru li cruz, ma̱cꞌaꞌ chic xma̱queb chiru li Dios li santobresinbileb. Joꞌcan ajcuiꞌ li Santil Musikꞌej naxchꞌolob xya̱lal chiku nak aꞌan tzꞌakal ya̱l xban nak joꞌcaꞌin naxye saꞌ li Santil Hu: Aꞌin li contrato tinqꞌue reheb, chan li Dios. Ta̱cuulak xkꞌehil nak tinqꞌue lin chakꞌrab saꞌ lix cꞌaꞌuxeb ut tinqꞌue ajcuiꞌ saꞌ li ra̱meb. Ut quixye ajcuiꞌ:Incꞌaꞌ chic ta̱nak saꞌ inchꞌo̱l lix ma̱queb chi moco lix ma̱usilaleb. () Joꞌcan nak cui ac cuybil sachbil li kama̱c, ma̱cꞌaꞌ chic xcꞌanjel li mayejac re risinquil li ma̱c. Naru tocua̱nk chi sum a̱tin riqꞌuin li DiosJoꞌcan utan ex herma̱n, anakcuan naru tocua̱nk chi sum a̱tin riqꞌuin li Dios xban nak quihoyeꞌ lix lokꞌlaj quiqꞌuel li Jesucristo nak quicam chiru li cruz saꞌ kacꞌabaꞌ. Riqꞌuin lix camic li Jesucristo quixsach xcuanquil li tꞌicr li quicuan saꞌ li tabernáculo ut quixqꞌue li acꞌ naꞌleb re xtaubal li junelic yuꞌam ut anakcuan naru tocua̱nk chi sum a̱tin riqꞌuin li Dios. Li Jesucristo, aꞌan lix yucuaꞌil aj tij chokꞌ ke la̱o li ralal xcꞌajol li Dios. Joꞌcan nak chikaqꞌue kib rubel xcuanquil li Dios chi anchal kachꞌo̱l ut chi ma̱cꞌaꞌak kaxiu xban nak nakecꞌa nak ma̱cꞌaꞌ chic li kama̱c. Chꞌajbil chic li ka̱m xban xquiqꞌuel li Jesucristo ut cubsinbil chic kahaꞌ. Joꞌcan nak cauhak taxak kachꞌo̱l saꞌ li kapa̱ba̱l xban nak li Dios naxqꞌue li cꞌaꞌru naxyechiꞌi ke. Chikasicꞌ chanru takatenkꞌa kib re nak takara kib ut chikaba̱nu usilal chi kibil kib. Cuanqueb li incꞌaꞌ nequeꞌxic saꞌ li chꞌutubaj ib. Abanan incꞌaꞌ takaba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu eb aꞌan. Junelic ban takachꞌutub kib re xlokꞌoninquil li Dios. Chikaqꞌue xcacuub li kachꞌo̱l chi kibil kib. Tento takaba̱nu aꞌan xban nak chi se̱b tol-e̱lk li Jesucristo. Cui junelic yo̱co chi ma̱cobc chi ac nakanau xya̱lal li ra̱tin li Dios, ma̱cꞌaꞌ chic xcuybal li kama̱c xban nak nakanau nak ma̱c yo̱co chixba̱nunquil. Cui junelic yo̱ko chi ma̱cobc, caꞌaj chic li rakba a̱tin ut lix xamlel li tojba ma̱c yo̱co chiroybeninquil bar cuiꞌ teꞌcꞌatekꞌ li xicꞌ nequeꞌiloc re li Ka̱cuaꞌ Dios. Junxil incꞌaꞌ qui-ileꞌ xtokꞌoba̱l ru li ani quikꞌetoc re xchakꞌrab laj Moisés. Cui cuan cuib malaj oxib li queꞌxye nak ya̱l nak xkꞌet li chakꞌrab, quirakeꞌ a̱tin saꞌ xbe̱n ut queꞌxcamsi. Numtajenak cuiꞌchic ra teꞌxcꞌul li nequeꞌtzꞌekta̱nan re li Ralal li Dios ut nequeꞌxsach xcuanquil lix quiqꞌuel xban nak riqꞌuin xquiqꞌuel li Jesucristo xakabanbil xcuanquil li acꞌ contrato ut santobresinbilo la̱o. Numtajenak cuiꞌchic ra teꞌxcꞌul li nequeꞌxmajecua li Santil Musikꞌej li naqꞌuehoc ke li rusilal li Dios. La̱o nakanau nak li Dios quixye chi joꞌcaꞌin:Caꞌaj cuiꞌ la̱in naru tinqꞌuehok xtojbal rix lix ma̱queb ut la̱in tinrahobtesiheb riqꞌuin li cꞌaꞌru quilajeꞌxba̱nu.Ut quixye cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ:La̱in tinrakok a̱tin saꞌ xbe̱n lin tenamit. () Kꞌaxal xucuajel nak ta̱rakok a̱tin li yoꞌyo̱quil Dios saꞌ xbe̱neb li nequeꞌtzꞌekta̱nan re. Aban chinak saꞌ e̱chꞌo̱l chanru xecꞌul junxil nak tojeꞌ xepa̱b li Cristo. Nabal chi raylal quilaje̱cꞌul ut incꞌaꞌ xchꞌinan e̱chꞌo̱l. Cuan saꞌ e̱ya̱nk li xicꞌ queꞌileꞌ ut queꞌhobeꞌ chiruheb li tenamit. Ut la̱ex quextzꞌakon riqꞌuin li raylal li queꞌxcꞌul. La̱ex quiyotꞌeꞌ e̱chꞌo̱l chi rilbal le̱ rech aj pa̱banelil li cuanqueb chi pre̱xil. Ut incꞌaꞌ quirahoꞌ saꞌ le̱ chꞌo̱l nak quimakꞌeꞌ che̱ru li cꞌaꞌru e̱re xban nak nequenau nak saꞌ li choxa cuan e̱ma̱tan kꞌaxal cuiꞌchic lokꞌ. Le̱ ma̱tan li cuan saꞌ choxa incꞌaꞌ nalaj incꞌaꞌ na-osoꞌ. Joꞌcan nak cauhak taxak e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l ut riqꞌuin aꞌan cuan e̱kꞌajca̱munquil. La̱ex tento te̱cuy li cꞌaꞌru na-ux e̱re re nak te̱ba̱nu li naraj li Dios. Ut riqꞌuin aꞌan te̱cꞌul li yechiꞌinbil e̱re xban li Dios. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Chi se̱b tol-e̱lk li Cristo. Incꞌaꞌ ta̱ba̱yk chak. Li ti̱c xchꞌo̱l xban inpa̱banquil cuan xyuꞌam chi junelic. Cui naxcanab inpa̱banquil, incꞌaꞌ ta̱sahokꞌ inchꞌo̱l riqꞌuin, chan li Dios. () Aban, la̱o ma̱cuaꞌo xcomoneb li nequeꞌxcanab xpa̱banquil li Dios. Eb aꞌan teꞌxic saꞌ xbalba. La̱o nakapa̱b li Dios ut tocolekꞌ. Li pa̱ba̱l¿Cꞌaꞌru li pa̱ba̱l? Li pa̱ba̱l aꞌan xnaubal nak relic chi ya̱l takacꞌul li yo̱co chiroybeninquil. Usta incꞌaꞌ nakil ru aban nakanau nak takacꞌul. Li Dios quisahoꞌ xchꞌo̱l riqꞌuineb li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ xban nak queꞌpa̱ban. Xban nak nakapa̱b li ra̱tin li Dios, nakanau nak li Dios quixyi̱b li choxa joꞌ ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ. Ma̱cuaꞌ riqꞌuin cꞌaꞌak re ru quixyi̱b li ruchichꞌochꞌ. Yal riqꞌuin li ra̱tin quixyi̱b. Xban lix pa̱ba̱l laj Abel, quixqꞌue jun xmayej cha̱bil chiru li quixqꞌue laj Caín. Xban lix pa̱ba̱l, li Dios quixye nak ti̱c xchꞌo̱l ut quixcꞌul lix mayej. Usta camenak chic laj Abel, aban toj cuan retalil chokꞌ ke la̱o chanru nak quipa̱ban chiru li Dios. Xban lix pa̱ba̱l laj Enoc incꞌaꞌ quicam. Quicꞌameꞌ ban saꞌ choxa xban li Dios. Incꞌaꞌ chic queꞌxtau xban nak ac xcꞌameꞌ. Nakanau nak li Dios quisahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l riqꞌuin nak toj ma̱jiꞌ nacꞌameꞌ saꞌ choxa xban nak joꞌcan tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu. Ma̱ jokꞌe ta̱sahokꞌ xchꞌo̱l li Dios riqꞌuin li ani incꞌaꞌ napa̱ban. Ma̱ ani naru nachal riqꞌuin li Dios cui incꞌaꞌ naxpa̱b nak cuan li Dios ut nak aꞌan naxqꞌue xkꞌajca̱munquil li ani nasicꞌoc re. Xban lix pa̱ba̱l laj Noé, li Dios quixye re cꞌaꞌru talajcꞌulma̱nk. Ut laj Noé quixpa̱b li quixye li Dios usta toj ma̱jiꞌ nacꞌulman. Quixyi̱b li nimla jucub cab re xcolbal rib aꞌan, joꞌ eb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol. Ut lix pa̱ba̱l laj Noé quixcꞌutbesi nak li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ incꞌaꞌ queꞌpa̱ban. Joꞌcan nak queꞌcam. Xban nak quipa̱ban, li Dios quixye nak ti̱c xchꞌo̱l laj Noé. Xban lix pa̱ba̱l, laj Abraham qui-abin chiru li Dios nak quixye re nak ta̱e̱lk saꞌ li tenamit cuan cuiꞌ. Co̱ saꞌ li naꞌajej li quiyechiꞌi̱c re xban li Dios. Nak qui-el chak saꞌ li tenamit, co̱ chi incꞌaꞌ naxnau bar xic re. Xban lix pa̱ba̱l laj Abraham quicuan saꞌ li naꞌajej li quiyechiꞌi̱c re xban li Dios, ut quicuan aran joꞌ jun jalan xtenamit. Quixyi̱b xmuheba̱l tꞌicr xban nak yal numecꞌ re. Joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxba̱nu laj Isaac ut laj Jacob xban nak aꞌaneb li teꞌe̱chani̱nk re li cꞌaꞌru quixyechiꞌi li Dios. Laj Abraham incꞌaꞌ quixyi̱b cha̱bil ochoch, xban nak yo̱ chiroybeninquil jun xnaꞌaj saꞌ li santil choxa. Li naꞌajej aꞌan yi̱banbil xban li Ka̱cuaꞌ Dios ut ta̱cua̱nk chi junelic. Xban lix pa̱ba̱leb, laj Abraham ut lix Sara quicuan jun lix cꞌulaꞌal saꞌ xti̱xilaleb, usta lix Sara aꞌan jun ixk incꞌaꞌ naqꞌuiresin. Aban queꞌxnau nak teꞌxcꞌul li cꞌaꞌru quiyechiꞌi̱c reheb xban li Dios. Usta ac ti̱x chic laj Abraham nak quiyoꞌla li ralal, abanan queꞌtam li ralal xcꞌajol. Lix qꞌuialeb li ralal xcꞌajol joꞌ xqꞌuial li chahim chiru li choxa ut joꞌ xqꞌuial li samaib li cuan chire li palau. Ut incꞌaꞌ naru rajlanquileb xban lix qꞌuialeb. Chixjunileb aꞌan quilajeꞌcam. Usta incꞌaꞌ queꞌxcꞌul chixjunil li cꞌaꞌru quiyechiꞌi̱c reheb xban li Dios, queꞌxpa̱b nak ta̱cꞌulma̱nk li yechiꞌinbil. Joꞌcan nak saheb saꞌ xchꞌo̱l. Queꞌxye nak li ruchichꞌochꞌ aꞌin ma̱cuaꞌ tzꞌakal xnaꞌajeb; yal numeleb ban saꞌ ruchichꞌochꞌ. Queꞌxye chi joꞌcaꞌin xban nak toj yo̱queb chiroybeninquil jun lix naꞌajeb. Li naꞌajej aꞌan ma̱cuaꞌ li naꞌajej queꞌel cuiꞌ chak. Cui ta aꞌan, quiru raj queꞌsukꞌi cuiꞌchic aran. Aban queꞌroybeni jun naꞌajej kꞌaxal cha̱bil, aꞌ li santil choxa. Joꞌcan nak li Dios incꞌaꞌ naxuta̱nac chixyebal nak aꞌan lix Dioseb xban nak quixcꞌu̱b jun li naꞌajej chokꞌ reheb. Laj Abraham quiyaleꞌ lix pa̱ba̱l xban li Dios nak quixye re nak tixmayeja li ralal. Jun ajcuiꞌ li ralal cuan, aban xban nak naxpa̱b li Dios, laj Abraham quixqꞌue laj Isaac chokꞌ xmayej. Quixqꞌue li ralal chokꞌ xmayej, usta aꞌan li quiyechiꞌi̱c re xban li Dios re nak teꞌta̱mk li ralal xcꞌajol. Cui ta quicam laj Isaac, laj Abraham ac naxnau nak nim xcuanquil li Dios re xcuaclesinquil cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Naru xyebal nak chanchan aꞌan quixba̱nu li Dios xban nak laj Abraham quixkꞌaxtesi li ralal re ca̱mc. Aban quikꞌaxtesi̱c cuiꞌchic re chi yoꞌyo xban li Dios. Laj Isaac quixpa̱b nak li Dios tixqꞌue li quixyechiꞌi re. Joꞌcan nak quixye reheb laj Jacob ut laj Esaú nak li Dios ta̱osobtesi̱nk reheb nak ta̱cuulak xkꞌehil. Laj Jacob quixpa̱b nak tixcꞌul li quiyechiꞌi̱c re xban li Dios. Joꞌcan nak ac ca̱mc re, laj Jacob quirosobtesiheb li ralal laj José. Ut chirix aꞌan, laj Jacob quixxulub rib saꞌ xbe̱n lix xukꞌ ut quixlokꞌoni li Dios. Xban lix pa̱ba̱l laj José, nak ac ca̱mc re, quixjultica reheb laj Israel nak saꞌ jun cutan teꞌe̱lk saꞌ li tenamit Egipto. Ut quixye ajcuiꞌ reheb nak teꞌxcꞌam lix bakel nak teꞌe̱lk saꞌ li tenamit aꞌan. Xban lix pa̱ba̱leb lix naꞌ xyucuaꞌ laj Moisés, nak quiyoꞌla laj Moisés, oxib po queꞌxmuk chiru li rey. Queꞌril nak cꞌajoꞌ xchakꞌal ru li cꞌulaꞌal ut incꞌaꞌ queꞌxucuac chi xkꞌetbal lix chakꞌrab li rey nak quixye nak teꞌcamsi̱k li cꞌulaꞌal li cocꞌ te̱lom. Xban lix pa̱ba̱l laj Moisés, nak quicui̱nkiloꞌ incꞌaꞌ quiraj nak teꞌxye nak lix rabin li rey, aꞌan lix naꞌ. Incꞌaꞌ quiraj tzꞌako̱nc saꞌ li sahil chꞌo̱lej cuanqueb cuiꞌ laj Egipto. Quixnau nak li sahil chꞌo̱lej aꞌan yal nanumeꞌ. Quiraj ban xcꞌulbal li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal laj Israel lix tenamit li Dios. Naxnau nak kꞌaxal lokꞌ nak tixcꞌul li raylal saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo chiru xcꞌulbal lix biomal li tenamit Egipto. Ut yo̱ chiroybeninquil lix kꞌajca̱munquil li ta̱qꞌuehekꞌ re xban li Dios. Xban xpa̱ba̱l laj Moisés qui-el chak saꞌ li tenamit Egipto ut incꞌaꞌ quixucuac chiru li rey usta yo̱ xjoskꞌil saꞌ xbe̱n. Quixcacuubresi xchꞌo̱l xban nak naxnau nak li Dios cuan riqꞌuin. Chanchan li yo̱ chirilbal ru, aban li Dios ma̱ ani na-iloc ru. Xban lix pa̱ba̱l, laj Moisés quixba̱nu li pascua joꞌ quiyeheꞌ re xban li Dios. Nak e̱lqueb re Egipto quixtakla xqꞌuebal xquiqꞌuel li carner chiruheb li puerta. Ut nak quinumeꞌ li ángel chi camsi̱nc, ma̱ jun li xbe̱n ralaleb laj Israel quixcamsi. Xban lix pa̱ba̱leb laj Israel, queꞌnumeꞌ saꞌ xyi li Caki Palau. Chaki chꞌochꞌ li queꞌnumeꞌ cuiꞌ. Ut joꞌcan ajcuiꞌ queꞌraj xba̱nunquil eb laj Egipto. Aban incꞌaꞌ queꞌru xban nak li haꞌ quixjunaji rib saꞌ xbe̱neb ut aran queꞌosoꞌ chixjunileb. Xban lix pa̱ba̱leb laj Israel, cuukub cutan queꞌxsuti rix li tenamit Jericó. Ut saꞌ xcuuk li cutan quitꞌaneꞌ li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit. Ut queꞌre̱chani li tenamit. Lix Rahab aꞌan jun ixk naxcꞌayi rib nak quicuan. Xban nak quipa̱ban, quixtenkꞌaheb laj Israel li queꞌchal chixqꞌuebal retal li tenamit. Xban lix pa̱ba̱l, lix Rahab incꞌaꞌ quicam saꞌ xya̱nkeb li incꞌaꞌ queꞌpa̱ban re li Dios. Toj cuan raj nabal tinserakꞌi e̱re, aban incꞌaꞌ ta̱tzꞌaklok li cutan re tinserakꞌik chirix lix pa̱ba̱leb laj Gedeón, laj Barac, laj Sansón, ut laj Jefté; ut tinye ajcuiꞌ raj e̱re chanru lix pa̱ba̱leb laj David, laj Samuel, ut eb li profeta. Aban incꞌaꞌ ta̱tzꞌaklok li cutan. Nak queꞌpletic riqꞌuin li jalanil tenamit, xban nak cuanqueb xpa̱ba̱l, queꞌre̱chani. Saꞌ xya̱lal queꞌtaklan ut xban lix pa̱ba̱leb queꞌxcꞌul li quiyechiꞌi̱c reheb xban li Dios. Cuan li queꞌqꞌueheꞌ saꞌ xya̱nkeb li cakcoj re teꞌtiꞌekꞌ, aban ma̱cꞌaꞌ queꞌux re xbaneb li cakcoj. Xban lix pa̱ba̱leb incꞌaꞌ queꞌcꞌat nak queꞌcuteꞌ saꞌ xam. Cuan queꞌcamsi̱c raj chi chꞌi̱chꞌ, aban incꞌaꞌ queꞌyoqꞌueꞌ. Riqꞌuin lix pa̱ba̱leb, queꞌqꞌueheꞌ xcacuilal li ma̱cꞌaꞌeb xmetzꞌe̱u. Nak queꞌpletic riqꞌuineb li jalanil tenamit, queꞌnumta xcuanquil saꞌ xbe̱neb xban li Dios toj retal queꞌre̱chani li tenamit. Cuanqueb ixk, xban lix pa̱ba̱leb, queꞌcuacli cuiꞌchic lix camenakeb chi yoꞌyo. Ut cuanqueb ajcuiꞌ queꞌrahobtesi̱c toj retal nak queꞌcam xban lix pa̱ba̱leb. Incꞌaꞌ queꞌraj nak teꞌachꞌaba̱k xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb xban nak incꞌaꞌ queꞌraj xtzꞌekta̱nanquil li Dios. Ac nequeꞌxnau nak teꞌxcꞌul jun yuꞌam kꞌaxal cha̱bil saꞌ choxa nak teꞌcuacli̱k cuiꞌchic chi yoꞌyo. Cuan queꞌhobeꞌ, cuan queꞌsaqꞌueꞌ, ut cuan queꞌbaqꞌueꞌ ut queꞌqꞌueheꞌ saꞌ tzꞌalam. Cuan queꞌcamsi̱c chi pec ut cuan queꞌseteꞌ riqꞌuin jachleb cheꞌ. Queꞌyaleꞌ ra̱lenquil aban incꞌaꞌ queꞌxtzꞌekta̱na li Dios. Ut cuan ajcuiꞌ queꞌcamsi̱c riqꞌuin kꞌesnal chꞌi̱chꞌ. Quilajeꞌxbeni rib yalak bar ut riqꞌuin rix chiba̱t ut rix carner queꞌxyi̱b li rakꞌeb. Nebaꞌeb ut rahobtesinbileb. Kꞌaxal ra queꞌxcꞌul. Ma̱cuaꞌ raj xcꞌulubeb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb nak teꞌcua̱nk laj pa̱banel saꞌ xya̱nkeb. Xban nak queꞌrahobtesi̱c, eb laj pa̱banel quilajeꞌe̱lelic chiruheb ut queꞌcuan yalak bar saꞌ li chaki chꞌochꞌ, saꞌ tzu̱l, ut queꞌcuan ajcuiꞌ saꞌ li ochoch pec. Nak nakabi aꞌin chirixeb laj pa̱banel, nakanau nak tzꞌakal re ru lix pa̱ba̱leb. Aban toj ma̱jiꞌ quitzꞌakloc ru lix colbaleb li quiyechiꞌi̱c reheb xban li Dios. Li Dios quiraj nak yo̱keb chi oybeni̱nc re nak teꞌtzꞌako̱nk kochben riqꞌuin li kꞌaxal lokꞌ yechiꞌinbil ke. Aꞌan li kacolbal saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Chikacꞌoxla li JesucristoNumtajenak xqꞌuialeb laj pa̱banel li queꞌcuan chak najter. Kaqꞌuehak retal chanru lix pa̱ba̱leb. Chanru nak queꞌpa̱ban chak aꞌan, joꞌcan ajcuiꞌ takaba̱nu la̱o. Cui junak naraj a̱linac, narisi chixjunil li naa̱lobresin re ut naxyal xkꞌe chi a̱linac. Joꞌcan ajcuiꞌ takaba̱nu la̱o. Takacanab chixjunil li cꞌaꞌak re ru nachꞌiꞌchꞌiꞌin ke saꞌ li kapa̱ba̱l ut takacanab ajcuiꞌ li ma̱c li nachapoc ke. Chikacuyak taxak li cꞌaꞌak re ru tento xcuybal re nak takaba̱nu joꞌ naraj li Dios. Kaqꞌuehak kachꞌo̱l chixta̱kenquil li Jesucristo laj cꞌamol be chiku. Aꞌan naqꞌuehoc re li kapa̱ba̱l ut naxtzꞌakobresi ru. Usta xuta̱nal li ca̱mc quixcꞌul chiru li cruz, abanan incꞌaꞌ quixqꞌue saꞌ xchꞌo̱l. Ut quixcuy li raylal saꞌ kacꞌabaꞌ la̱o xban nak lix sahilal xchꞌo̱l quiqꞌueheꞌ re mokon. Ut anakcuan cuan saꞌ choxa saꞌ xnim ukꞌ li Dios. Li Dios nocoxtij xban nak la̱o li ralal xcꞌajolCheqꞌuehak retal chanru nak quixcuy li rahobtesi̱c li Jesucristo xbaneb laj ma̱c. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex. Checuyak li ra xi̱cꞌ ut incꞌaꞌ chichꞌina̱nk e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. La̱ex toj ma̱jiꞌ nequexcamsi̱c xban nak nequeqꞌue e̱chꞌo̱l chixcolbal e̱rib chiru li ma̱c. ¿Ma ac xsach saꞌ e̱chꞌo̱l li cꞌaꞌru quixye li Dios re xchꞌolobanquil le̱ naꞌleb? Li Dios naa̱tinac e̱riqꞌuin joꞌ naa̱tinac junak yucuaꞌbej riqꞌuin lix cocꞌal. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Ex cualal incꞌajol, me̱tzꞌekta̱na le̱ tijbal li ninye e̱re, chi moco chichꞌina̱nk e̱chꞌo̱l nak nequexinkꞌus. La̱in nintij li ani ninra ut ninkꞌus chi cau li ani nincꞌul chokꞌ cualal incꞌajol. () Tento nak te̱cuy li tijecꞌ re nak te̱tau e̱naꞌleb. Joꞌcan nak nequextij li Dios xban nak la̱ex li ralal xcꞌajol. ¿Ma cuan ta biꞌ junak alalbej incꞌaꞌ natijeꞌ xban lix yucuaꞌ? Cui li Dios incꞌaꞌ nequextij joꞌ nak naxtijeb chixjunileb li ralal xcꞌajol, aꞌan naraj naxye nak la̱ex ma̱cuaꞌex tzꞌakal ralal xcꞌajol. Ut li Dios ma̱cuaꞌ ajcuiꞌ tzꞌakal e̱yucuaꞌ. Saꞌ kacaꞌchꞌinal, li kanaꞌ kayucuaꞌ nocoeꞌxkꞌus ut naka-oxlokꞌiheb. ¿Ma tojaꞌ ta chic li kachoxahil yucuaꞌ incꞌaꞌ takapa̱b nak toxkꞌus? Cui nakapa̱b li kakꞌusbal naxqꞌue li Dios, cua̱nk kayuꞌam chi junelic. Saꞌ kacaꞌchꞌinal li kanaꞌ kayucuaꞌ nocoeꞌxkꞌus joꞌ nequeꞌcuulac chiruheb aꞌan. Aban li Ka̱cuaꞌ Dios nocoxkꞌus chi tzꞌakal. Nocoxkꞌus re nak ta̱ti̱cokꞌ kachꞌo̱l ut toxsantobresi xban nak aꞌan santo. Relic chi ya̱l nak nakacꞌul li kakꞌusbal moco sa ta nakecꞌa. Ra ban nakecꞌa nak nocokꞌuseꞌ. Abanan cui nakacuy kꞌusecꞌ mokon nakatau xya̱lal nak riqꞌuin li kꞌusecꞌ nacha̱biloꞌ li kayuꞌam ut ta̱tukla̱k ajcuiꞌ li kachꞌo̱l. Kꞌaxal xucuajel xtzꞌekta̱nanquil li ra̱tin li DiosChecacuubresihak le̱ rok e̱rukꞌ li ma̱cꞌaꞌ xmetzꞌe̱u. Lix ya̱lal li jaljo̱quil ru a̱tin aꞌan aꞌin: Checacuubresi le̱ chꞌo̱l re nak incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Ti̱cobresihomak ru le̱ be re nak li ye̱k incꞌaꞌ chic tixbachꞌ li rok; ta̱cacuu̱k ban. Naraj naxye: ti̱cak taxak le̱ yuꞌam re nak li toj acꞌ saꞌ lix pa̱ba̱l incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱l. Teꞌcacuu̱k ban xchꞌo̱leb saꞌ lix pa̱ba̱leb. Chexcua̱nk saꞌ tuktu̱quil usilal riqꞌuineb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Chexcua̱nk saꞌ ti̱quilal ut saꞌ santilal, xban nak cui ma̱cꞌaꞌ e̱santilal ma̱ jokꞌe te̱ril ru li Dios. Chetenkꞌa e̱rib che̱ribil e̱rib saꞌ le̱ pa̱ba̱l re nak ma̱ jun e̱re ta̱tzꞌekta̱na̱nk li rusilal li Dios. Cheba̱nu cue̱nt re nak incꞌaꞌ te̱yoꞌob li cꞌahi̱nc ib saꞌ e̱ya̱nk. Cui joꞌcan te̱ba̱nu naru naniman ru li chꞌaꞌajquilal ut ma̱re nabaleb teꞌxic cuiꞌchic saꞌ li ma̱c xban aꞌan. Ma̱ ani taxak junak saꞌ e̱ya̱nk yal tixlakꞌab rib chi incꞌaꞌ sumsu. Chi moco cheba̱nu joꞌ quixba̱nu laj Esaú nak quixtzꞌekta̱na lix lokꞌlaj ma̱tan. Laj Esaú quixcꞌul raj lix ma̱tan xban nak aꞌan li xbe̱n alalbej. Abanan quixtzꞌekta̱na lix ma̱tan xban nak quixcꞌayi yal riqꞌuin jun cuaꞌal chi cua. La̱ex nequenau nak mokon quixrahi raj cuiꞌchic xcꞌulbal li rosobtesinquil laj Esaú riqꞌuin lix yucuaꞌ. Abanan incꞌaꞌ chic quiru xban nak ac quixtzꞌekta̱na. Ta̱ya̱bak nak quixtzꞌa̱ma cuiꞌchic, aban incꞌaꞌ chic quiru. Ma̱cꞌaꞌ chic xjalenquil. La̱ex incꞌaꞌ queba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu eb laj Israel najter kꞌe cutan. Eb aꞌan queꞌjiloc riqꞌuin li tzu̱l Sinaí nak li Dios quixqꞌue lix chakꞌrab re laj Moisés saꞌ li tzu̱l aꞌan. Quicuan xam. Quikꞌojyi̱noꞌ ut quicuan ajcuiꞌ ca̱k-sut-ikꞌ. Eb aꞌan queꞌrabi xya̱b li trompeta ut queꞌrabi ajcuiꞌ xya̱b xcux li Dios nak quia̱tinac riqꞌuineb. Ut queꞌxtzꞌa̱ma nak meꞌa̱tina̱c chic xban li Dios. Queꞌxye chi joꞌcan xban nak incꞌaꞌ queꞌxcuy rabinquil li chakꞌrab li naxye nak ta̱camsi̱k chi pec li ani ta̱xic aran saꞌ li tzu̱l, usta xul. () Xban nak kꞌaxal xucuajel rilbal li yo̱ chi uxc saꞌ xbe̱n li tzu̱l, laj Moisés quixye:Cꞌajoꞌ nak ninxucuac ut ninsicsot xban inxiu, chan. () Abanan la̱ex incꞌaꞌ xeba̱nu joꞌ queꞌxba̱nu eb laj Israel. Nak la̱ex nequepa̱b li Cristo, chanchan nak ac xexjiloc riqꞌuin li tzu̱l Sión. Sión naraj naxye li santil choxa cuan cuiꞌ li yoꞌyo̱quil Dios. Acꞌ Jerusalén nayeman ajcuiꞌ re li naꞌajej aꞌan. Aran cuanqueb li qꞌuila okꞌob chi ángel. Yo̱queb chixlokꞌoninquil li Dios. Junaj chic e̱ru la̱ex aj pa̱banel. Ut tzꞌi̱banbil le̱ cꞌabaꞌ saꞌ choxa. Textzꞌako̱nk saꞌ choxa e̱rochbeneb li ti̱queb xchꞌo̱l li ac tzꞌakobresinbil ruheb xban li Dios. Cuanquex chi sum a̱tin riqꞌuin li Dios li ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut cuanquex chi sum a̱tin riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, li quixakaban xcuanquil li acꞌ contrato. Kꞌaxal nim xcuanquil lix quiqꞌuel li Jesucristo. Riqꞌuin aꞌan cuan xcuybal le̱ ma̱c. Ma̱cuaꞌ joꞌ li quicꞌ li quixmayeja laj Abel najter kꞌe cutan. Me̱tzꞌekta̱na li ra̱tin li Dios joꞌ queꞌxba̱nu eb laj Israel. Eb aꞌan incꞌaꞌ queꞌxcuy rabinquil xchakꞌrab li Dios ut queꞌxtzꞌekta̱na li ra̱tin nak quichꞌoloba̱c chak xya̱lal chiruheb aran saꞌ li tzu̱l. Ut quirakeꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb. Cui incꞌaꞌ queꞌcoleꞌ eb aꞌan, ¿ma tojaꞌ ta chic la̱o tocolekꞌ cui takatzꞌekta̱na li Dios li naa̱tinac chak toj saꞌ choxa? Najter nak li Dios quia̱tinac saꞌ li tzu̱l Sinaí, lix ya̱b xcux quirecꞌasi li naꞌajej aꞌan. Ut li Dios quixye:Saꞌ jun sut chic ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ li ruchichꞌochꞌ tincuecꞌasi. Tincuecꞌasi ajcuiꞌ li choxa. () Nak naxye “jun sut chic” naraj naxye nak tixsach li ruchichꞌochꞌ, li choxa, ut chixjunil li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil. Aꞌut li incꞌaꞌ yi̱banbil, joꞌ li musikꞌanbil xban li Dios, aꞌan ta̱cana̱k chi junelic. Chikabantioxi chiru nak tocua̱nk riqꞌuin li Dios chi junelic saꞌ lix nimajcual cuanquilal. Aꞌan ma̱ jaruj ta̱osokꞌ. Cua̱nk ban chi junelic. Takalokꞌoni li Dios chi anchal kachꞌo̱l xban nak caꞌaj cuiꞌ aꞌan xcꞌulub lokꞌoni̱c. Kaqꞌuehak kachꞌo̱l chixba̱nunquil li cꞌaꞌru naraj aꞌan ut takaxucua ru. Li kaDios chanchan jun li xam xban nak tixsach chixjunil li incꞌaꞌ us. Chanru xnaꞌleb laj pa̱banelMe̱canab xra̱bal e̱rib che̱ribil e̱rib xban nak junajex saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Me̱kꞌetkꞌeti e̱rib chixcꞌulbal le̱ rulaꞌ. Checꞌuleb ban saꞌ usilal. Cuanqueb li queꞌxcꞌul li rulaꞌeb, abanan incꞌaꞌ nequeꞌxnau nak ángel li queꞌcuulac chi ulaꞌani̱nc reheb. Cherilak xtokꞌoba̱l ruheb li cuanqueb saꞌ tzꞌalam. Cherecꞌa̱k saꞌ le̱ ra̱m nak chanchan ajcuiꞌ la̱ex li cuanquex saꞌ tzꞌalam. Chinak ajcuiꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l li nequeꞌhobeꞌ ut li nequeꞌrahobtesi̱c. Chanchan nak la̱ex ajcuiꞌ yo̱quex chi cꞌuluc re li raylal aꞌan. Us li sumla̱c aban tento che-oxlokꞌi le̱ sumlajic. Ma̱cꞌaꞌ cꞌaꞌru chebalakꞌi cuiꞌ e̱rib. Li Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxmux ru lix sumlajiqueb, joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb laj coꞌbe̱t laj yumbe̱t. Me̱ra ru li tumin. Checꞌojobak ban e̱chꞌo̱l riqꞌuin li joꞌ qꞌuial cuan e̱re xban nak li Dios quixye:Junelic tatintenkꞌa, ut ma̱ jokꞌe tatincanab a̱junes. () Joꞌcan nak naru takaye chi anchal kachꞌo̱l:Li Ka̱cuaꞌ Dios natenkꞌan cue. Incꞌaꞌ ninxucua li cꞌaꞌru teꞌxba̱nu li xicꞌ nequeꞌiloc cue. () Chijulticokꞌ e̱re eb li queꞌcꞌamoc be che̱ru. Aꞌan queꞌxchꞌolob xya̱lal li ra̱tin li Dios. Cheqꞌuehak retal lix pa̱ba̱l ut lix yuꞌameb nak queꞌcuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ cheba̱nuhak la̱ex. Li Jesucristo incꞌaꞌ najala chi moco najala lix naꞌleb. Ac aꞌan ajcuiꞌ chak chalen najter kꞌe cutan, aꞌan anakcuan ut aꞌanak chi junelic. Me̱qꞌue e̱rib chi balakꞌi̱c xbaneb laj balakꞌ, xban nak jalan jala̱nk li tijleb nequeꞌxye. Ma̱cuaꞌ li cꞌaꞌru nakatzaca li najaloc re li kayuꞌam. Aꞌ ban li rusilal li Dios najaloc re ut naxqꞌue xcacuil kachꞌo̱l. La̱o cuan jun ka-artal. Aꞌan nak quixmayeja rib li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chiru li cruz. Eb laj tij incꞌaꞌ naru teꞌxtzaca li mayej aꞌan joꞌ queꞌxba̱nu chak najter saꞌ li tabernáculo nak queꞌxmayeja li xul. (Naraj naxye nak li colba-ib incꞌaꞌ natauman riqꞌuin xba̱nunquil li chakꞌrab. Natauman ban riqꞌuin xpa̱banquil li Cristo.) Lix yucuaꞌil aj tij saꞌ xya̱nkeb laj Israel naxcꞌam lix quiqꞌuel li xul saꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej ut naxmayeja re risinquil li ma̱c. Aban lix tibel li xul naxcꞌat toj jun pacꞌal li tenamit. Joꞌcan ajcuiꞌ li Jesucristo quicꞌameꞌ toj jun pacꞌal li tenamit ut aran quicam chiru li cruz. Ut riqꞌuin lix lokꞌlaj quiqꞌuel li Jesucristo nocoxsantobresi. Kacanabak li kanajter naꞌleb ut chikata̱kehak li Jesucristo usta toj yo̱ko chi cꞌuluc raylal saꞌ xcꞌabaꞌ aꞌan. Li ruchichꞌochꞌ aꞌin ma̱cuaꞌ tzꞌakal kanaꞌaj. Yo̱co ban chiroybeninquil jun chic li kanaꞌaj kꞌaxal cha̱bil. Aꞌan li choxa. Joꞌcan ut junelic chikalokꞌonihak li Dios saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo, ut chikanima̱k ru. Cui takaba̱nu chi joꞌcan, aꞌan li kamayej chiru li Dios. Misach saꞌ e̱chꞌo̱l xba̱nunquil li usilal ut xtenkꞌanquil e̱rib che̱ribil e̱rib xban nak aꞌan jun li mayej nacuulac chiru li Dios. Chex-abi̱nk chiruheb laj cꞌamol be che̱ru, ut cheba̱nuhak li cꞌaꞌru nequeꞌxye e̱re xban nak eb aꞌan nequeꞌtenkꞌan e̱re saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Aꞌaneb li teꞌxkꞌaxtesi xcue̱nt che̱rix chiru li Dios. Chetenkꞌaheb re nak sahakeb saꞌ xchꞌo̱l saꞌ lix cꞌanjeleb xban nak cui rahakeb saꞌ xchꞌo̱l, rahak ajcuiꞌ chokꞌ e̱re la̱ex. Ex herma̱n, tintzꞌa̱ma che̱ru nak chextijok chikix la̱o. Nakecꞌa nak ti̱c kachꞌo̱l ut nakaj nak junelic cua̱nko saꞌ ti̱quilal. Ut nintzꞌa̱ma ajcuiꞌ che̱ru nak chextijok chicuix. Aꞌ taxak li Dios chitenkꞌa̱nk cue re nak ta̱ru̱k tinxic cuiꞌchic chi junpa̱t che̱rilbal. Xchakꞌrabinquileb li herma̱nAꞌ li Ka̱cuaꞌ Dios aꞌan laj qꞌuehol tuktu̱quil usilal, li Dios li quicuaclesin cuiꞌchic re chi yoꞌyo li Jesucristo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Riqꞌuin lix lokꞌlaj quiqꞌuel li Jesucristo xakabanbil xcuanquil li acꞌ contrato chi junelic. Li Jesucristo na-iloc ke joꞌ junak cui̱nk narileb lix carner. Chicua̱nk taxak li rusilal li Dios e̱riqꞌuin re nak te̱ba̱nu li cꞌaꞌru naraj. Chixba̱nuhak taxak li Dios li cꞌaꞌru naraj e̱riqꞌuin saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Lokꞌoninbil taxak li Jesucristo chi junelic kꞌe cutan. Joꞌcan taxak. Ex herma̱n, nintzꞌa̱ma jun usilal che̱ru. Checuyak rabinquil li cua̱tin re xchꞌolobanquil e̱naꞌleb. Moco qꞌui ta li a̱tin xintzꞌi̱ba saꞌ li hu aꞌin. Nacuaj ajcuiꞌ xyebal e̱re nak li hermano Timoteo ac x-el saꞌ tzꞌalam. Cui nachal chi junpa̱t arin, cuochbenak nak toxic che̱rilbal. Cheqꞌuehak xsahil xchꞌo̱leb laj cꞌamol be che̱ru saꞌ le̱ pa̱ba̱l ut chixjunileb li kech aj pa̱banelil. Eb laj pa̱banel li cuanqueb arin Italia nequeꞌxtakla xsahil e̱chꞌo̱l. Li rusilal li Dios chicua̱nk e̱riqꞌuin. Joꞌcan taxak. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba laj SantiagoXqꞌuebal xsahil xchꞌo̱leb laj pa̱banelLa̱in laj Santiago, laj cꞌanjel chiru li Dios ut chiru li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Yo̱quin chi tzꞌi̱bac e̱riqꞌuin la̱ex, li cablaju chi xte̱paleb laj Israel. Nintakla xsahil e̱chꞌo̱l la̱ex li xejeqꞌui e̱rib yalak bar saꞌ li junju̱nk chi naꞌajej. Li cha̱bil naꞌleb li naxqꞌue li DiosEx inherma̱n, chisahokꞌ taxak saꞌ e̱chꞌo̱l riqꞌuin li raylal nequecꞌul. Yalak cꞌaꞌru li raylal nachal saꞌ e̱be̱n, aꞌan yal re xyalbal rix le̱ pa̱ba̱l. La̱ex nequenau nak riqꞌuin li yalecꞌ nakacꞌul, nacacuu li kachꞌo̱l saꞌ li kapa̱ba̱l. Abanan junelic checuyak li raylal re nak tzꞌakalak e̱re e̱ru nak texcua̱nk. Cha̱bilakex ut ma̱cꞌaꞌ chexpaltokꞌ cuiꞌ. Cui cuan junak saꞌ e̱ya̱nk ta̱raj xnaꞌleb, chixtzꞌa̱mahak re li Dios, ut li Dios tixqꞌue chi anchal xchꞌo̱l ut chi nabal. Ut nak tixtzꞌa̱ma re li Dios, tento nak tixpa̱b nak ta̱qꞌuehekꞌ re xban li Dios. Moco yal ta xcab rix xchꞌo̱l nak tixtzꞌa̱ma. Tixtzꞌa̱ma ban chi anchal xchꞌo̱l. Li ani yal xcab rix xchꞌo̱l tixtzꞌa̱ma li cꞌaꞌru ta̱raj re li Dios, aꞌan chanchan li palau incꞌaꞌ tuktu ru. Lix chꞌo̱l li jun aꞌan chanchan li palau ecꞌasinbil xban li ikꞌ ut nacꞌameꞌ yalak bar. Cui yal xcab rix xchꞌo̱l nak tixtzꞌa̱ma, mixcꞌoxla nak tixcꞌul li cꞌaꞌru naxtzꞌa̱ma re li Dios. Li ani cuib ru lix chꞌo̱l, junpa̱t naxjal xcꞌaꞌux riqꞌuin li cꞌaꞌru naxcꞌoxla xba̱nunquil. Junak li herma̱n, usta ma̱cꞌaꞌ cuan re, chisahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l xban nak aꞌan kꞌaxal lokꞌ chiru li Dios. Joꞌcan ajcuiꞌ junak biom chisahokꞌ saꞌ xchꞌo̱l usta nasach chixjunil li cꞌaꞌru cuan re xban nak lix biomal ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ chiru li Dios. Li biomal chanchan li utzꞌuꞌuj nak na-osoꞌ. Li utzꞌuꞌuj nachakic xban li sakꞌe ut natꞌaneꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ li cuan xbiomal. Aꞌan ta̱ca̱mk usta toj yo̱k chixsicꞌbal xtzꞌakob lix biomal. Li xyalbal rix li kapa̱ba̱lUs xak reheb li nequeꞌxcuy xnumsinquil li raylal ut incꞌaꞌ nequeꞌchꞌinan xchꞌo̱l. Li ani naxcuy xnumsinquil li yalecꞌ teꞌxcꞌul lix ma̱tan li naxyechiꞌi li Dios reheb li nequeꞌrahoc re. Ut lix ma̱taneb, aꞌan li yuꞌam chi junelic. Li ani nayaleꞌ rix lix pa̱ba̱l mixcꞌoxla nak aꞌ li Dios naqꞌuehoc re chi a̱le̱c. Li Dios ma̱ ani naxqꞌue chi a̱le̱c chi moco naa̱le̱c xban li incꞌaꞌ us. Li a̱le̱c nachal saꞌ xbe̱n li junju̱nk li naxqꞌue rib chi balakꞌi̱c xban li naxrahi ru. Riqꞌuin xrahinquil ru li cꞌaꞌru incꞌaꞌ us, naticla li ma̱c. Ut nak ac xnumta li ma̱c nachal li ca̱mc. Ex inherma̱n, me̱balakꞌi e̱rib chixcꞌoxlanquil nak li Dios naqꞌuehoc chak re li a̱le̱c saꞌ e̱be̱n. Xban nak chixjunil li cꞌaꞌak re ru tzꞌakal cha̱bil aꞌ li Dios saꞌ choxa naqꞌuehoc chak ke. Li Dios quiyi̱ban re li nacutanobresin ru li choxa. Li Dios ma̱cuaꞌ joꞌ li sakꞌe namoy ru. Li Dios incꞌaꞌ naxjal lix naꞌleb. Aꞌan ban chi junelic. Xban nak joꞌcan quiraj li Dios, joꞌcan nak quixye nak chiru li Dios chanchano li xbe̱n ru li racui̱mk li quixyoꞌobtesi chak. Chikapa̱b chi tzꞌakal li ra̱tin li DiosEx inherma̱n, raro̱quex inban. La̱ex ac nequenau lix ya̱lal aꞌin. Joꞌcan nak cheqꞌuehak e̱chꞌo̱l chi abi̱nc. Checꞌoxla chi us li oc e̱re chixyebal ut mexjoskꞌoꞌ. Xban nak cui nocojoskꞌoꞌ, incꞌaꞌ nakaba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Dios. Joꞌcan ut nak checanabak xba̱nunquil li cꞌaꞌru incꞌaꞌ us ut chixjunil li ma̱usilal. Ut checꞌulak saꞌ xya̱lal li ra̱tin li Dios li qꞌuebil e̱re. Chicana̱k saꞌ e̱chꞌo̱l xban nak li ra̱tin cuan xcuanquil re e̱colbal. Chepa̱bak ut cheba̱nuhak li cꞌaꞌru naxye li ra̱tin li Dios. Me̱balakꞌi e̱rib chixcꞌoxlanquil nak tzꞌakal riqꞌuin caꞌaj cuiꞌ rabinquil li ra̱tin. Tento ban ajcuiꞌ xba̱nunquil li naxye li ra̱tin li Dios. Li ani narabi li ra̱tin li Dios ut incꞌaꞌ naxba̱nu li naxye, aꞌan chanchan jun li cui̱nk naril li ru saꞌ lem. Ut nak ac xril li ru, naxic ut saꞌ junpa̱t nasach saꞌ xchꞌo̱l chanru na-iloc. Lix chakꞌrab li Dios tzꞌakal re ru ut riqꞌuin xpa̱banquil aꞌan nakatau li kacolbal. Li ani naxqꞌue xchꞌo̱l chixtzolbal lix chakꞌrab li Dios incꞌaꞌ nasach saꞌ xchꞌo̱l li cꞌaꞌru naxtzol. Naxba̱nu ban li naxye. Ut osobtesinbil xban li Dios riqꞌuin li cꞌaꞌru naxba̱nu. Cui junak naxcꞌoxla nak tzꞌakal aj pa̱banel, ut incꞌaꞌ naxqꞌue retal li cꞌaꞌru naxye, li jun aꞌan naxbalakꞌi rib xjunes rib ut lix pa̱ba̱l ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Aban chiru li Acuabej Dios, li napa̱ban chi tzꞌakal ut ma̱cꞌaꞌ xpaltil, aꞌan li natenkꞌan reheb li nebaꞌ ut li xma̱lcaꞌan saꞌ lix raylaleb. Ut incꞌaꞌ naxba̱nu li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu li toj ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban. Incꞌaꞌ takasicꞌ ru li ani takaraEx inherma̱n, la̱ex nequepa̱b li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, li kꞌaxal nim xlokꞌal. Joꞌcan nak junakiqueb nak te̱rileb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Moco jun ta sa te̱ril ut jun ta incꞌaꞌ. Ma̱re teꞌcuulak cuibak li cui̱nk bar chꞌutchꞌu̱quex cuiꞌ chixlokꞌoninquil li Dios. Ma̱re li jun kꞌaxal cha̱bil xtikibanquil ut cuan xmatkꞌab oro. Ut li jun chic ma̱re nebaꞌ ut kꞌel li rakꞌ. Ma̱re caꞌaj cuiꞌ li cha̱bil xtikibanquil te̱qꞌue saꞌ xnakꞌ e̱ru ut te̱ye re: Chunlan arin saꞌ li cha̱bil naꞌajej. Aꞌut li nebaꞌ te̱ye re: Chunlan arin saꞌ chꞌochꞌ malaj ut cana̱kat chi xakxo toj leꞌ. Cui joꞌcan nequeba̱nu naraj naxye nak cuan nequera ut cuan incꞌaꞌ. Yo̱quex chixsicꞌbal ru li junju̱nk. Cui joꞌcan yo̱quex, incꞌaꞌ us le̱ naꞌleb. Ex inherma̱n, raro̱quex inban. Abihomak li tinye e̱re. Li Dios quisicꞌoc ruheb li nebaꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Abanan li nebaꞌ biomeb chiru li Dios xban nak nequeꞌxpa̱b li Cristo ut teꞌxcꞌul lix nimal xcuanquil li quixyechiꞌi li Dios reheb li nequeꞌrahoc re. La̱ex nequetzꞌekta̱naheb li nebaꞌ ut nequeqꞌue xlokꞌaleb li biom. ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ nequeqꞌue retal nak li biom, aꞌaneb li nequeꞌrahobtesin e̱re? Ut, ¿ma ma̱cuaꞌeb ta biꞌ li biom li nequeꞌcꞌamoc e̱re saꞌ rakleb a̱tin? ¿Ma ma̱cuaꞌ ta biꞌ aꞌaneb li nequeꞌmajecuan re lix lokꞌlaj cꞌabaꞌ li Cristo, li nequecꞌabaꞌin la̱ex? Tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu li chakꞌrab li kꞌaxal nim xcuanquil. Aꞌan naxye: Chara la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin joꞌ nak nacara a̱cuib la̱at. Cui joꞌcan nequeba̱nu tzꞌakal re ru yo̱quex chixba̱nunquil. Cui la̱ex nequesicꞌ ru li ani nequera, ma̱c yo̱quex chixba̱nunquil. Ut yo̱quex chixkꞌetbal li chakꞌrab. Li ani naxpa̱b chixjunil li chakꞌrab, abanan cui naxkꞌet junak reheb li chakꞌrab, riqꞌuin aꞌan xkꞌet chixjunil. Li Dios quixye: Matmuxuc caxa̱r. Ut quixye ajcuiꞌ: Ma̱camsi a̱cuas a̱cui̱tzꞌin. Li ani incꞌaꞌ namuxuc caxa̱r, abanan cui xcamsi li ras ri̱tzꞌin, riqꞌuin xba̱nunquil aꞌan, naxkꞌet li chakꞌrab. Joꞌcan ut cheba̱nuhak li us ut chex-a̱tinak saꞌ xya̱lal xban nak anakcuan cuanquex chic rubel lix chakꞌrab li Cristo li naqꞌuehoc colba-ib. Li ani incꞌaꞌ naruxta̱na ru li ras ri̱tzꞌin incꞌaꞌ ajcuiꞌ ta̱uxta̱na̱k ru xban li Dios saꞌ li rakba a̱tin. Ut li ani ta̱ruxta̱na ru li ras ri̱tzꞌin, ta̱uxta̱na̱k ajcuiꞌ ru xban li Dios. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li kapa̱ba̱l cui incꞌaꞌ nakaba̱nu li usEx inherma̱n, ¿cꞌaꞌru aj e nak tixye junak nak aꞌan aj pa̱banel cui incꞌaꞌ yo̱ chixba̱nunquil li us? Cui joꞌcan yo̱ chixba̱nunquil, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ lix pa̱ba̱l. Moco naru ta ta̱colekꞌ xban. Ma̱re cuan junak kech aj pa̱banelil ma̱cꞌaꞌ cuan re. Ma̱cꞌaꞌ rakꞌ ut ma̱cꞌaꞌ xcua. Ut la̱o nakaye re: Chacuil a̱cuib. Tzꞌap a̱cuib chi us ut chatcuaꞌak chi us. Ut cui ma̱cꞌaꞌ nakaqꞌue re, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ li joꞌ qꞌuial nakaye re. Joꞌcan ajcuiꞌ nakacꞌul riqꞌuin li kapa̱ba̱l. Cui nakaye nak nakapa̱b li Cristo ut incꞌaꞌ nakaba̱nu li us, camenak li kapa̱ba̱l. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Ma̱re cuan junak tixye: Cuan li nequeꞌxpa̱b li Cristo ut cuan ajcuiꞌ li nequeꞌxye nak tzꞌakal riqꞌuin xba̱nunquil li us. Abanan la̱in tincꞌut cha̱cuu nak ninpa̱b li Cristo riqꞌuin li us ninba̱nu. Ut la̱at, ¿chanru nak ta̱cꞌut chicuu nak cuan a̱pa̱ba̱l cui incꞌaꞌ nacaba̱nu li us? La̱at nacapa̱b nak li Dios jun ajcuiꞌ. Us ajcuiꞌ nak nacapa̱b. Aban joꞌcan ajcuiꞌ eb li ma̱us aj musikꞌej nequeꞌxpa̱b nak jun ajcuiꞌ li Dios cuan ut nequeꞌsicsot xban xxiuheb. Ma̱cꞌaꞌ a̱naꞌleb. ¿Jokꞌe ta̱tau xya̱lal chi tzꞌakal? ¿Ma incꞌaꞌ nacaqꞌue retal nak cui incꞌaꞌ nacaba̱nu li us, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ la̱ pa̱ba̱l? Cꞌoxlan caꞌchꞌinak chirix laj Abraham li kaxeꞌto̱nil yucuaꞌ nak quixqꞌue laj Isaac li ralal chokꞌ xmayej saꞌ xbe̱n li artal. Ut riqꞌuin aꞌan li Dios quixye nak ti̱c xchꞌo̱l laj Abraham. ¿Ma incꞌaꞌ nacaqꞌue retal nak laj Abraham quixba̱nu li us ut riqꞌuin aꞌan quicꞌutun lix pa̱ba̱l? Ut riqꞌuin li quixba̱nu quitzꞌakloc ru lix pa̱ba̱l. Ut quicꞌulman joꞌ naxye saꞌ li Santil Hu: Laj Abraham quixpa̱b li Dios ut riqꞌuin aꞌan li Dios quixye nak ti̱c xchꞌo̱l. Ut xban aꞌan nayeman nak laj Abraham raro xban li Dios. La̱ex nequeqꞌue retal nak ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin xpa̱banquil li Dios nak ti̱c li kachꞌo̱l chiru li Dios. Riqꞌuin aj ban cuiꞌ xba̱nunquil li us. Lix Rahab, aꞌan xcomoneb li ixk li nequeꞌxcꞌayi rib nak quicuan. Abanan quixtenkꞌaheb laj qꞌuehol etal chixsicꞌbal jalan chic be re nak teꞌxcol ribeb. Riqꞌuin li usilal quixba̱nu lix Rahab, li Dios quixye nak ti̱c xchꞌo̱l. Junak tzꞌejcualej ma̱cꞌaꞌ chic xmusikꞌ, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ xban nak camenak chic. Joꞌcan ajcuiꞌ li kapa̱ba̱l. Cui incꞌaꞌ nakaba̱nu li us, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Tento takaqꞌue retal li cꞌaꞌru takayeEx inherma̱n, moco chixjunil ta teꞌxqꞌue rib saꞌ li cꞌanjel naxba̱nu laj tzolonel xban nak nim li i̱k cuan saꞌ xbe̱n ut cau ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb cui incꞌaꞌ nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru nequeꞌxye. Chikajunilo la̱o nocopaltoꞌ chi cocꞌ aj saꞌ. Cui cuan junak ma̱cꞌaꞌ xpaltil riqꞌuin li ra̱tin, aꞌan tzꞌakal re ru. Li ani naru naxcuy rib riqꞌuin li naxye, naru ajcuiꞌ naxcuy rib riqꞌuin li cꞌaꞌru naraj xba̱nunquil. La̱o nakaqꞌue jun li chꞌi̱chꞌ saꞌ re li cacua̱y re nak ta̱abi̱nk chiku ut riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ aꞌan nakaberesi li cacua̱y. Cheqꞌuehak retal li jucub. Usta kꞌaxal nim ut nacꞌameꞌ xban li cacuil ikꞌ, aban cuan jun chꞌina chꞌi̱chꞌ naberesin re. Ut riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ aꞌan laj chꞌeꞌol re naru naxcꞌam li jucub bar naraj xcꞌambal. Joꞌcan ajcuiꞌ li ruꞌuj akꞌ. Kꞌaxal caꞌchꞌin aban nanumta naxye. Chanchan li xam. Riqꞌuin yal jun ratzꞌum li xam ta̱nak saꞌ junak qꞌuicheꞌ tixcꞌat chixjunil li qꞌuicheꞌ. Numtajenak xyibal ru naxye li ruꞌuj akꞌ. Chanchan lix ma̱usilal li ruchichꞌochꞌ. Li ruꞌuj kakꞌ, aꞌan jun xchaꞌal li katzꞌejcual kꞌaxal caꞌchꞌin; aban riqꞌuin li ma̱usilal naxye, naxpoꞌ kanaꞌleb. Lix ma̱usilal nachal chak saꞌ xbalba ut naxpoꞌ kanaꞌleb saꞌ kayoꞌlajic toj chalen saꞌ li kacamic. Naru xtu̱lanobresinquil chixjunil li xul, joꞌ li nequeꞌbe̱c, li nequeꞌrupupic, li nequeꞌxjucuqui rib ut li nequeꞌcuan saꞌ haꞌ. Li cui̱nk ac xtu̱lanobresi qꞌuila pa̱y chi xul. Aban li ruꞌuj akꞌ ma̱ ani naru natu̱lanobresin re. Li ruꞌuj akꞌ, aꞌan jun li incꞌaꞌ us. Ma̱ ani naru nakꞌusuc re. Li naxye li ruꞌuj akꞌ chanchan xmay li cꞌantiꞌ li nacamsin. Riqꞌuin li ruꞌuj kakꞌ nakalokꞌoni li Acuabej Dios ut riqꞌuin ajcuiꞌ li ruꞌuj kakꞌ nakamajecua li kas ki̱tzꞌin ut eb aꞌan yoꞌobtesinbileb xban li Dios joꞌ li riloba̱l. Riqꞌuin lix tzꞌu̱mal ke nakalokꞌoni li Dios ut riqꞌuin ajcuiꞌ lix tzꞌu̱mal ke nocomajecuan. Ex inherma̱n, incꞌaꞌ us cui takaba̱nu chi joꞌcan. Cheqꞌuehak retal. Saꞌ junak yuꞌam haꞌ incꞌaꞌ naru na-el chak caꞌ pa̱y chi haꞌ. Cui na-el li cha̱bil haꞌ incꞌaꞌ naru na-el chak li atzꞌam xsaꞌ, chi moco naru na-el chak li cha̱bil haꞌ saꞌ li atzꞌam xsaꞌ. Ex inherma̱n, lix cheꞌel li higo, ¿ma naru naru̱chin li aceituna? Ut lix cheꞌel li uva, ¿ma naru naru̱chin li higo? Incꞌaꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ saꞌ li yuꞌam haꞌ atzꞌam xsaꞌ, incꞌaꞌ naru na-el li cha̱bil haꞌ. Li cha̱bil naꞌleb nachal chak riqꞌuin li DiosLi ani cuanqueb xnaꞌleb saꞌ e̱ya̱nk ut nequeꞌxnau xya̱lal chi us, cheꞌxcꞌutak saꞌ tu̱lanil lix cha̱bilaleb aꞌ yal chanru lix naꞌlebeb. Cui toj cuan li cꞌahi̱nc ut li cakali̱nc e̱riqꞌuin, me̱nimobresi e̱rib chixyebal nak cuan e̱naꞌleb. Riqꞌuin xba̱nunquil aꞌan yo̱quex chi ticꞌtiꞌic ut xmukbal lix ya̱lal. Aꞌan ma̱cuaꞌ li naꞌleb naxqꞌue li Dios. Xnaꞌleb ban li ruchichꞌochꞌ. Aꞌan yal xcꞌaꞌuxeb cui̱nk ut qꞌuebil xban laj tza. Bar nacuan cuiꞌ li cakali̱nc ut li kꞌetkꞌetil, aran ajcuiꞌ nacuan poꞌoc chꞌo̱lej ut yalak cꞌaꞌru chi ma̱usilalil. Li ani qꞌuebileb xnaꞌleb xban li Dios, tzꞌakal re ru lix yuꞌameb. Cuanqueb saꞌ usilal, cha̱bileb ut tu̱laneb. Nequeꞌuxta̱nan u, nequeꞌxba̱nu li us, ut incꞌaꞌ nequeꞌbalakꞌin. Junelic ya̱l nequeꞌa̱tinac. Li qꞌuebileb xnaꞌleb xban li Dios cuanqueb saꞌ usilal ut nequeꞌxtenkꞌa ajcuiꞌ li ras ri̱tzꞌin chi cua̱nc saꞌ usilal. Incꞌaꞌ takajunaji kib riqꞌuin lix ma̱usilal li ruchichꞌochꞌ¿Cꞌaꞌut nak toj cuan pletic ut cuechꞌi̱nc ib saꞌ e̱ya̱nk? ¿Ma incꞌaꞌ ta biꞌ riqꞌuin xrahinquil ru li incꞌaꞌ us nequetiquib pletic? La̱ex nequerahi ru li cꞌaꞌak re ru ut xban nak incꞌaꞌ nequetau li cꞌaꞌru nequerahi ru, nequecamsi e̱ras e̱ri̱tzꞌin re nak te̱tau. Nacakoꞌ e̱chꞌo̱l xban nak incꞌaꞌ nequetau li cꞌaꞌru nequeraj ut xban aꞌan junes pletic nequeba̱nu. Ut xban nak incꞌaꞌ nequetzꞌa̱ma re li Dios li cꞌaꞌru nequeraj, joꞌcan nak incꞌaꞌ naxqꞌue e̱re. Ut nak nequextzꞌa̱man chiru li Dios, incꞌaꞌ nequecꞌul xban nak incꞌaꞌ nequetzꞌa̱ma joꞌ naraj li Dios. Incꞌaꞌ nequecꞌul xban nak nequetzꞌa̱ma yal re xsachbal saꞌ li joꞌ ma̱joꞌil naꞌleb. La̱ex chanchanex li nequeꞌxmux ru lix sumlajic xban nak la̱ex nequera ru li ma̱c. Ma̱cuaꞌ li Dios nequecꞌoxla. Cui la̱ex nequera ru li cua̱nc saꞌ lix ma̱usilal li ruchichꞌochꞌ xicꞌ yo̱quex chirilbal li Dios. Cuan xya̱lal nak tzꞌi̱banbil chi joꞌcaꞌin saꞌ li Santil Hu: Li Santil Musikꞌej li quixqꞌue li Dios chi cua̱nc kiqꞌuin, aꞌan kꞌaxal nocoxra ut aꞌan naraj nak caꞌaj cuiꞌ li Dios takalokꞌoni. Li Dios kꞌaxal numtajenak cuiꞌchic li rusilal naxqꞌue ke. Li Santil Hu naxye nak li Dios incꞌaꞌ nacuulac chiru li nequeꞌxnimobresi rib. Abanan li Dios naxqꞌue li rusilal reheb li tu̱laneb. () Joꞌcan nak chekꞌaxtesihak e̱rib re li Dios. Chexnumta̱k saꞌ xbe̱n laj tza ut aꞌan ta̱e̱lelik che̱ru. Cauhak e̱chꞌo̱l riqꞌuin li Dios ut li Dios ta̱tenkꞌa̱nk e̱re. La̱ex aj ma̱c, jalomak e̱cꞌaꞌux. Me̱ba̱nu chic li ma̱usilal. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex li yal cuib e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l, yotꞌomak e̱chꞌo̱l ut jalomak e̱cꞌaꞌux re nak li Dios tixti̱cobresi le̱ chꞌo̱l. Chirahokꞌ e̱chꞌo̱l, chiyotꞌekꞌ e̱chꞌo̱l ut chexya̱bak xban li ma̱usilal li nequeba̱nu. Ma̱cuaꞌ raj seꞌec nequeba̱nu; ya̱bac raj nequeba̱nu xban nak incꞌaꞌ us le̱ yehom e̱ba̱nuhom. Ut incꞌaꞌ raj nasahoꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l. Narahoꞌ raj ban saꞌ e̱chꞌo̱l. Checubsihak e̱rib chiru li Dios ut aꞌan tixqꞌue e̱cuanquil. Incꞌaꞌ takacuechꞌi rix li kech aj pa̱banelilEx inherma̱n, me̱cuechꞌi rix le̱ rech aj pa̱banelil xban nak ani naxcuechꞌi rix li rech aj pa̱banelil naxcuechꞌi ajcuiꞌ rix lix chakꞌrab li Dios ut naxqꞌue rib chokꞌ aj rakol a̱tin. Li kacꞌanjel ma̱cuaꞌ re xcuechꞌbal rix li chakꞌrab; re ban xpa̱banquil. Jun ajcuiꞌ li quiqꞌuehoc re li chakꞌrab ut caꞌaj cuiꞌ aꞌan naru narakoc a̱tin. Aꞌan li nacoloc ut aꞌan ajcuiꞌ li nasachoc. Joꞌcan nak la̱at incꞌaꞌ naru nacatrakoc a̱tin saꞌ xbe̱n la̱ cuas a̱cui̱tzꞌin. Incꞌaꞌ nakanau cꞌaꞌru takacꞌul cuulaj caꞌbejAnakcuan abihomak li tinye e̱re la̱ex li nequexyehoc re chi joꞌcaꞌin: Ho̱n malaj cuulaj toxic saꞌ jalan chic tenamit ut aran tocua̱nk chak jun chihabak. Aran toyacok ut ta̱cua̱nk katumin chi us. Aban la̱ex incꞌaꞌ nequenau cꞌaꞌru te̱cꞌul cuulaj caꞌbej xban nak li kayuꞌam chanchan li chok. Junpa̱t ajcuiꞌ nacuan ut junpa̱t chic ac ma̱cꞌaꞌ chic. Joꞌcaꞌin raj te̱ye: Cui li Dios naraj, tixqꞌue kayuꞌam ut takaba̱nu li bar cuan nakacꞌoxla xba̱nunquil. Aꞌut la̱ex nequenimobresi e̱rib chixyebal li cꞌaꞌru nequecꞌoxla xba̱nunquil. Incꞌaꞌ us nequeba̱nu nak nequenimobresi e̱rib. Li naxnau xba̱nunquil li us, ut incꞌaꞌ naxba̱nu, aꞌan ma̱c naxba̱nu. Xchꞌolobanquil xnaꞌlebeb li biomAꞌut anakcuan, ex biom, cherabihak li oc cue chixyebal. Chiyotꞌekꞌ e̱chꞌo̱l ut chexya̱bak xban li raylal cha̱lc re saꞌ e̱be̱n. Le̱ biomal ta̱osokꞌ. Ma̱cꞌaꞌ chic ta̱oc cuiꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ le̱ cha̱bil akꞌ ta̱cꞌuxekꞌ xban li xulel. Ut ta̱moꞌo̱nk le̱ tumin. Ma̱cꞌaꞌ chic ta̱oc cuiꞌ. Aꞌan retalil nak la̱ex tex-osokꞌ ajcuiꞌ joꞌ nak na-osoꞌ li xam. La̱ex yo̱quex chixtambresinquil le̱ biomal ut incꞌaꞌ nequeqꞌue retal nak cꞌulu̱nc re rosoꞌjic li cutan. La̱ex yo̱quex chixxocbal e̱tumin ut incꞌaꞌ nequeqꞌue xtojbaleb li queꞌkꞌoloc e̱riqꞌuin. Eb aꞌan yo̱queb chi kꞌoko̱nc ut li nimajcual Dios yo̱ chirilbal xtokꞌoba̱l ruheb nak yo̱queb chi kꞌoko̱nc li queꞌcꞌanjelac e̱riqꞌuin. Arin saꞌ ruchichꞌochꞌ cuan nabal le̱ biomal ut ma̱cꞌaꞌ napaltoꞌ e̱re. Junelic sa nequenumsi li cutan. Chanchanex li cuacax chꞌolaninbil chi us re ta̱camsi̱k xban nak le̱ yuꞌam la̱ex, ta̱osokꞌ. Ta̱cuulak xkꞌehil nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ e̱be̱n. La̱ex quexrakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li ti̱queb xchꞌo̱l ut quecamsiheb. Ut eb aꞌan ma̱cꞌaꞌ queꞌxba̱nu e̱re. Xcuybal xnumsinquil li raylalJoꞌcan ut ex herma̱n, checuyak roybeninquil lix cꞌulunic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Joꞌ laj cꞌalom naxcuy roybeninquil jokꞌe natꞌaneꞌ li hab re nak ta̱a̱uk ut naxcuy ajcuiꞌ roybeninquil nak nacuulac xkꞌehil li kꞌoloc re nak tixkꞌol ru li racui̱mk. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex checuyak oybeni̱nc ut me̱chꞌinan e̱chꞌo̱l. Cacuubresihomak ban e̱chꞌo̱l xban nak li Ka̱cuaꞌ chi se̱b ta̱cha̱lk cuiꞌchic. Ex herma̱n, me̱cuechꞌi e̱rib che̱ribil e̱rib re nak incꞌaꞌ ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ e̱be̱n. Li Jesucristo aꞌan laj rakol a̱tin ut chi se̱b ta̱cꞌulu̱nk cuiꞌchic. Ex herma̱n, chetzolak e̱rib riqꞌuineb li profeta li queꞌcuyuc chak xcꞌulbal li raylal xban xyebal resil li Ka̱cuaꞌ. La̱o nakaye nak us xak reheb li nequeꞌcuyuc raylal. Xerabi resil chanru nak laj Job quixcuy xnumsinquil li raylal. Ut nequenau nak mokon li Dios quirosobtesi. Li Ka̱cuaꞌ Dios na-uxta̱nan ut natokꞌoban u. Ex inherma̱n, cuan chic jun li naꞌleb tento te̱nau ut aꞌan aꞌin: nak tex-a̱tinak, me̱patzꞌ xcꞌabaꞌ li Dios saꞌ pacꞌba a̱tin, chi moco saꞌ xcꞌabaꞌ li choxa, chi moco saꞌ xcꞌabaꞌ li ruchichꞌochꞌ, chi moco chepatzꞌ saꞌ xcꞌabaꞌ li cꞌaꞌak re ru cuan. Cui te̱ye nak ya̱l, junes ya̱l te̱ye, ut nak te̱ye incꞌaꞌ, junes incꞌaꞌ te̱ye re nak incꞌaꞌ ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ e̱be̱n xban li Dios. Takapa̱b nak takacꞌul li nakatzꞌa̱ma re li DiosCui cuan junak saꞌ e̱ya̱nk cuan saꞌ raylal, chitijok chiru li Dios. Ut cui cuan junak sa saꞌ xchꞌo̱l, chixbicha xlokꞌal li Dios. Cui cuan junak yaj saꞌ e̱ya̱nk, tixtakla xbokbaleb li che̱queb saꞌ lix pa̱ba̱l, re nak teꞌtijok riqꞌuin ut teꞌxqꞌue caꞌchꞌinak li aceite saꞌ xbe̱n saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Cui teꞌxpa̱b nak li Dios tixqꞌuirtesi li yaj nak teꞌtijok, li Ka̱cuaꞌ ta̱qꞌuirtesi̱nk re ut tixcuaclesi cuiꞌchic. Ut cui cuan xma̱c, ta̱cuyekꞌ ta̱sachekꞌ ajcuiꞌ lix ma̱c. Chechꞌolobak biꞌ le̱ ma̱c che̱ribil e̱rib ut chextijok che̱ribil e̱rib re nak texqꞌuirtesi̱k. Li ani ti̱c xchꞌo̱l natijoc chi anchal xchꞌo̱l ut lix tij na-abi̱c xban li Dios. Li profeta Elías, aꞌan yal cui̱nk joꞌ la̱o. Quitijoc chi anchal xchꞌo̱l ut quixtzꞌa̱ma chiru li Dios nak incꞌaꞌ tixqꞌue li hab. Ut incꞌaꞌ quixqꞌue li hab saꞌ ruchichꞌochꞌ chiru li oxib chihab riqꞌuin cuakib po. Ut nak quitijoc cuiꞌchic, quixtzꞌa̱ma nak tixqꞌue li hab. Ut quixqꞌue li hab ut li acui̱mk qui-el cuiꞌchic saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ex inherma̱n, ma̱re cuan junak saꞌ e̱ya̱nk tixcanab xpa̱banquil lix ya̱lal, ut ma̱re junak chic aj pa̱banel ta̱sukꞌisi̱nk cuiꞌchic re saꞌ lix pa̱ba̱l. Chenauhak la̱ex nak li ani tixsukꞌisi chak junak li ras ri̱tzꞌin saꞌ xya̱lal re nak tixcanab xba̱nunquil li ma̱c, aꞌan tixcol li ras ri̱tzꞌin chiru li ca̱mc. Ut saꞌ xcꞌabaꞌ li jun aꞌan, nabal li ma̱c ta̱cuyekꞌ ta̱sachekꞌ xban li Dios. Li Xbe̱n Hu li Quixtzꞌi̱ba li San PedroXqꞌuebal xsahil xchꞌo̱lebLa̱in laj Pedro. La̱in x-apóstol li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Yo̱quin chi tzꞌi̱bac e̱riqꞌuin la̱ex, li xejeqꞌui e̱rib saꞌ li junju̱nk chi naꞌajej. Yal numecꞌ yo̱quex xban nak ma̱cuaꞌ e̱tenamit li cuanquex cuiꞌ, la̱ex li cuanquex saꞌ xcue̱nt Ponto, ut saꞌ xcue̱nt Galacia ut Capadocia, joꞌ ajcuiꞌ li cuanquex saꞌ xcue̱nt Asia ut Bitinia. Ac najter kꞌe cutan qui-ala chak saꞌ xchꞌo̱l li Dios Acuabej nak la̱exak li sicꞌbil e̱ru xban. Santobresinbilakex chic xban li Santil Musikꞌej re nak tex-abi̱nk ut texpa̱ba̱nk chiru li Jesucristo. Cuybilak chic le̱ ma̱c xban xquiqꞌuel li Jesucristo. Ut chicua̱nk taxak chi nabal li rusilal li Dios e̱riqꞌuin ut li tuktu̱quilal saꞌ e̱ya̱nk. Nakayoꞌoni jun acꞌ yuꞌam ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjicLokꞌoninbil taxak li Dios Acuabej, lix Yucuaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Saꞌ xcꞌabaꞌ lix nimal ruxta̱n, coyoꞌla cuiꞌchic xcaꞌ cua. Xban nak li Jesucristo quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak, nakayoꞌoni li acꞌ yuꞌam li ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjic. Yo̱co chixyoꞌoninquil li kama̱tan li tixqꞌue ke li Dios. Li ma̱tan aꞌin incꞌaꞌ nalaj incꞌaꞌ na-osoꞌ. Cꞌu̱lanbil saꞌ choxa. Aran ma̱cꞌaꞌ ta̱muxuk ru ut ma̱ jaruj ta̱osokꞌ. Xban nak nocopa̱ban, li Dios li kꞌaxal nim xcuanquil nocoril chi junelic re nak tocolekꞌ. Li colba-ib aꞌin ta̱cꞌutbesi̱k chi tzꞌakal re ru saꞌ rosoꞌjic li cutan. Usta te̱cꞌul nabal pa̱y ru li raylal re xyalbal rix le̱ pa̱ba̱l saꞌ ruchichꞌochꞌ aꞌin, chisahokꞌ saꞌ le̱ chꞌo̱l xban nak ac colbilex chic. Tento nak ta̱yalekꞌ rix le̱ pa̱ba̱l re nak ta̱cꞌutu̱nk ma tzꞌakal re ru. Li pa̱ba̱l kꞌaxal cuiꞌchic lokꞌ chiru li oro li na-osoꞌ. Li oro nanumsi̱c saꞌ xam re rilbal ma cha̱bil. Joꞌcan ajcuiꞌ nak tento xyalbal rix le̱ pa̱ba̱l ma tzꞌakal re ru. Cui tzꞌakal re ru le̱ pa̱ba̱l, tex-oxlokꞌi̱k ut ta̱nima̱k e̱ru ut ta̱qꞌuehekꞌ e̱lokꞌal nak tixcꞌutbesi cuiꞌchic rib li Jesucristo. Nequera li Cristo usta incꞌaꞌ nequeril ru. Nequepa̱b li Cristo, usta incꞌaꞌ e̱rilom ru. Kꞌaxal cuiꞌchic numtajenak xsahil saꞌ e̱chꞌo̱l chixpa̱banquil. Ut incꞌaꞌ nequetau junak a̱tin re xchꞌolobanquil lix sahil e̱chꞌo̱l xban nak kꞌaxal lokꞌ. Ut lix kꞌajca̱munquil le̱ pa̱ba̱l, aꞌan le̱ colbal. Eb li profeta junxilaj queꞌxchꞌolob chak xya̱lal li usilal aꞌin qꞌuebil e̱re. Queꞌxtzꞌil rix ut queꞌpatzꞌoc chirix li colba-ib aꞌin. Eb li profeta queꞌxye resil li raylal tixcꞌul li Cristo ut lix nimal xlokꞌal li ta̱cꞌutbesi̱k mokon. Queꞌxqꞌue xchꞌo̱l chixsiqꞌuinquil ani tzꞌakal li Cristo. Queꞌxsicꞌ xya̱lal jokꞌe ut cꞌaꞌru chi cutanil ta̱cꞌulma̱nk li yo̱ chi cꞌutbesi̱c chiruheb xban li Santil Musikꞌej. Li cꞌaꞌru quixcꞌutbesi chak li Dios chiruheb li profeta junxil incꞌaꞌ ta̱cꞌulma̱nk nak toj cuanqueb aꞌan. Ta̱cꞌulma̱nk ban saꞌ li cutan nak cuanquex la̱ex. Eb li profeta queꞌxchꞌolob che̱ru lix ya̱lal aꞌin, li quicꞌuteꞌ chak chiruheb xban li Santil Musikꞌej li taklanbil chak xban li Dios. Ut eb li ángel queꞌraj ajcuiꞌ raj xtaubal ru chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Tento nak tocua̱nk saꞌ ti̱quilalXban nak yo̱quex chiroybeninquil le̱ kꞌajca̱munquil, chi-ajk ru le̱ cꞌaꞌux. Chicua̱nk chi tuktu le̱ chꞌo̱l. Ut chi anchal e̱chꞌo̱l cheroybeni li usilal li tixqꞌue e̱re li Jesucristo nak tixcꞌutbesi cuiꞌchic rib. Chex-abi̱nk chiru li Dios xban nak la̱ex ralal xcꞌajol. Me̱ba̱nu chic li nequerahi ru junxil nak toj ma̱jiꞌ nequenau lix ya̱lal. Aban ti̱cak taxak le̱ chꞌo̱l ut cha̱bilak taxak le̱ yehom e̱ba̱nuhom xban nak ti̱c xchꞌo̱l li Dios li quisicꞌoc e̱ru chokꞌ ralal xcꞌajol. Joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu:Santakex la̱ex xban nak santin la̱in, chan li Dios. () La̱ex nequeye “at inYucuaꞌ” re li Dios nak nequextijoc. Ut li Dios natzꞌiloc a̱tin chirix li junju̱nk aꞌ yal chanru lix yehom xba̱nuhom. Aꞌan incꞌaꞌ naxsiqꞌueb ru. Jun xiquic ban naxba̱nu. Joꞌcan nak chexucua̱k ru li Dios junelic, aꞌ yal joꞌ najtil texcua̱nk saꞌ li ruchichꞌochꞌ aꞌin. La̱ex nequenau nak xban li Dios colbilex chic chiru li joꞌ ma̱joꞌil naꞌleb li quilajeꞌxcꞌut chak che̱ru le̱ xeꞌto̱nil yucuaꞌ. Moco colbilex ta riqꞌuin cꞌaꞌak re ru na-osoꞌ joꞌ li oro ut li plata. Colbilex ban riqꞌuin xlokꞌlaj quiqꞌuel li Cristo. Li Cristo, aꞌan li quixmayeja rib chiru li Dios Acuabej joꞌ jun li carner namayeja̱c chi ma̱cꞌaꞌ re̱cꞌ ut chi ma̱cꞌaꞌ xpaltil. Relic chi ya̱l nak toj ma̱jiꞌ nayoꞌobtesi̱c chak li ruchichꞌochꞌ ac chꞌolchꞌo chiru li Dios nak li Cristo sicꞌbil ru ut xakabanbil re ta̱ca̱mk. Ut anakcuan xcuulac xkꞌehil nak li Cristo xcꞌutbesi rib xban e̱ra̱bal la̱ex. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo yo̱quex chixpa̱banquil li Dios, li quicuaclesin cuiꞌchic re li Cristo chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak ut quixqꞌue xlokꞌal. Joꞌcan nak xepa̱b ut caꞌaj cuiꞌ riqꞌuin li Dios nequexyoꞌonin. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Santil Musikꞌej chꞌajobresinbil le̱ ra̱m riqꞌuin nak nequepa̱b li tzꞌakal ya̱l. Riqꞌuin aꞌin naru te̱raheb li herma̱n ut incꞌaꞌ te̱ra e̱rib chi yal xcab rix e̱chꞌo̱l. Te̱ra ban e̱rib chi tzꞌakal. La̱ex yoꞌlajenakex chic xcaꞌ cua chi acꞌ chic le̱ yuꞌam. Li yuꞌam aꞌin ma̱cuaꞌ xqꞌuehom le̱ naꞌ e̱yucuaꞌ. Li yuꞌam aꞌan na-osoꞌ. Abanan li acꞌ yuꞌam natauman riqꞌuin xpa̱banquil ra̱tin li Dios. Yoꞌyo ut cuan chi junelic. Saꞌ li Santil Hu tzꞌi̱banbil retalil chi joꞌcaꞌin:Lix yuꞌam li cristian saꞌ ruchichꞌochꞌ, aꞌan chanchan li pim. Nachakic ut na-osoꞌ. Ut lix lokꞌal chanchan ratzꞌum li pim. Nachakic natꞌaneꞌ ut na-osoꞌ. Aban li ra̱tin li Dios, aꞌan cuan chi junelic. ()Ut li a̱tin aꞌin, aꞌan resil li colba-ib li yebil chak e̱re. Xban nak acꞌ chic le̱ yuꞌam, cherisihak saꞌ le̱ chꞌo̱l chixjunil li ma̱usilal. Mexbalakꞌic chic. Te̱canab li caꞌ pacꞌal u. Mexcakalin chic ut te̱canab ajcuiꞌ li yoꞌoba̱nc a̱tin. Li cꞌulaꞌal nak toj nayoꞌla naraj ru tuꞌuc. Us raj nak joꞌcano taxak la̱o riqꞌuin ra̱tin li Dios. Takaj taxak ru xtzolbal ra̱tin li Dios xban nak aꞌan li tzꞌakal ya̱l. Tocacuu̱k taxak saꞌ li kapa̱ba̱l ut tzꞌakalako taxak chiru li Dios re nak tocolekꞌ. Cui yo̱quex chixba̱nunquil aꞌin, ac nequenau nak li Ka̱cuaꞌ cha̱bil. Li Cristo, aꞌan xxeꞌ li kapa̱ba̱lCha̱lkex riqꞌuin li Cristo, li yoꞌyo chi junelic. Eb li cristian queꞌxtzꞌekta̱na li Jesucristo li kꞌaxal lokꞌ li sicꞌbil ru xban li Dios chixqꞌuebal kayuꞌam. Li Jesucristo xakabanbil xban li Dios chi cꞌanjelac joꞌ jun nimla pec kꞌaxal cha̱bil li na-oc chokꞌ xxeꞌ li cab. Ut la̱ex chanchanex li cocꞌ pec li na-oc saꞌ li tzꞌac. Xban li rusilal li Jesucristo, naru texcꞌanjelak chiru li Dios joꞌ eb laj tij li nequeꞌmayejac chiru li Dios. Li mayej li kꞌaxal lokꞌ, aꞌan nak te̱kꞌaxtesi e̱rib saꞌ rukꞌ li Dios. Ut le̱ mayej nacꞌuleꞌ xban li Dios saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu li quixye li Dios chirix li Cristo nak quixye chi joꞌcaꞌin:La̱in xinsicꞌ ru li Colonel joꞌ nak laj tzꞌac naxsicꞌ ru li cha̱bil pec chokꞌ xxeꞌ li cab. Xinsicꞌ ru chokꞌ xxeꞌ le̱ pa̱ba̱l. Li ani ta̱pa̱ba̱nk re incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱l. () Kꞌaxal lokꞌ li Cristo chokꞌ e̱re la̱ex li ac xexpa̱ban. Abanan chokꞌ reheb li ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban, ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li Santil Hu chi joꞌcaꞌin:Li pec li quitzꞌekta̱na̱c xbaneb laj cablanel, aꞌan li pec li kꞌaxal cha̱bil li quiqꞌueheꞌ chokꞌ xxuc li cab. () Ut tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ saꞌ li Santil Hu chi joꞌcaꞌin:Aꞌan ut li pec li queꞌxtich cuiꞌ li rokeb. Aꞌan li pec li natꞌanoc. ()Li cristian li nequeꞌxtich rokeb chiru, aꞌaneb laj kꞌetol ra̱tin li Dios. Ac chꞌolchꞌo nak teꞌxcꞌul lix tojbal lix ma̱c xban nak nequeꞌxtzꞌekta̱na li Cristo. La̱ex ralal xcꞌajol li DiosLa̱ex sicꞌbil e̱ru xban li Dios. Sicꞌbil e̱ru chi cꞌanjelac chiru li Dios joꞌ nak nequeꞌcꞌanjelac laj tij. La̱ex lix tenamit li Dios ut santobresinbilex. La̱ex chic ralal xcꞌajol li Dios. Sicꞌbil e̱ru chixyebal resil lix nimal xcuanquilal li Dios. Li Dios quexrisi saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c ut anakcuan cuanquex chic saꞌ xcutan xsaken. Junxil ma̱cuaꞌex ralal xcꞌajol li Dios. Aban anakcuan la̱ex chic ralal xcꞌajol. Junxil incꞌaꞌ nequenau lix nimal ruxta̱n li Dios. Aban anakcuan nequenau chic. Bokbilex chi cꞌanjelac chiru li DiosEx inherma̱n, raro̱quex inban. La̱ex yal numelex arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱in nintzꞌa̱ma che̱ru nak me̱ba̱nu chic li ma̱usilal li queba̱nu chak junxil xban nak aꞌan caꞌaj cuiꞌ xpoꞌbal ru le̱ cꞌaꞌux naxba̱nu. Cha̱bilak taxak le̱ naꞌleb chiruheb li ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban. Usta yo̱keb chixyebal nak incꞌaꞌ us le̱ naꞌleb, aban cui te̱ba̱nu li us, teꞌxqꞌue retal ut teꞌxnima xlokꞌal li Dios nak ta̱cuulak xkꞌehil li rakba a̱tin. Saꞌ xcꞌabaꞌ li Cristo chepa̱bak chixjunileb li chakꞌrab qꞌuebil xbaneb li cui̱nk li nequeꞌtaklan saꞌ e̱be̱n. Chexpa̱ba̱nk chiru li acuabej xban nak aꞌan cuan saꞌ xcuanquil. Ut chexpa̱ba̱nk ajcuiꞌ chiruheb li taklanbileb xban li acuabej chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxsicꞌ xma̱c ut re ajcuiꞌ nak teꞌxqꞌue xlokꞌal li cha̱bileb xnaꞌleb. Li Dios naraj nak texcua̱nk saꞌ xya̱lal. Nak teꞌril le̱ ti̱quilal, li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb ut li incꞌaꞌ nequeꞌxnau xya̱lal, incꞌaꞌ chic teꞌa̱tinak che̱rix. Libre chic cua̱nkex. Abanan moco xban ta nak libre chic cua̱nkex nak tex-oc chixba̱nunquil li ma̱usilal. Cheqꞌuehak ban e̱chꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru li Dios. La̱ex aj pa̱banel, chera e̱rib che̱ribil e̱rib. Chexucua̱k ru li Ka̱cuaꞌ Dios. Che-oxlokꞌi le̱ ras e̱ri̱tzꞌin. Ut cheqꞌuehak xlokꞌal li acuabej. Checuy li raylal joꞌ nak quixcuy li CristoEx aj cꞌanjel chex-abi̱nk chiruheb le̱ patrón ut che-oxlokꞌiheb. Moco caꞌaj cuiꞌ ta chiruheb li tu̱laneb. Chex-abi̱nk ban ajcuiꞌ chiruheb li joskꞌ aj patrón. Cui nequecꞌul junak raylal chi ma̱cꞌaꞌ e̱ma̱c, osobtesinbilakex cui nequecuy xban nak yo̱quex chixpa̱banquil li Dios. Cui nequexsaqꞌueꞌ xban nak xesicꞌ e̱ma̱c, ut nequecuy xnumsinquil, ma̱cꞌaꞌ xlokꞌal aꞌan. Abanan cui nequecꞌul li raylal riqꞌuin xba̱nunquil li us ut nequecuy, aꞌan lokꞌ chiru li Dios. Li Dios naraj nak te̱ba̱nu joꞌ quixba̱nu li Cristo. Li Cristo quixcꞌul li raylal saꞌ e̱cꞌabaꞌ la̱ex. Aꞌan quicꞌamoc be che̱ru re nak la̱ex te̱cuy ajcuiꞌ xnumsinquil li raylal. Li Cristo ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Ut ma̱ jun sut quibalakꞌin. Nak quihobeꞌ li Cristo, incꞌaꞌ quixsume ru. Ut nak yo̱ chixcꞌulbal li raylal, ma̱cꞌaꞌ quixye. Incꞌaꞌ quixmajecuaheb. Quixkꞌaxtesi ban rib saꞌ rukꞌ li Dios, li narakoc a̱tin saꞌ ti̱quilal. Relic chi ya̱l nak li Cristo, aꞌan li quixcꞌul li raylal nak quicam chiru li cruz re xtojbal rix li kama̱c la̱o. Aꞌan aj e nak quicam re nak incꞌaꞌ chic texma̱cobk. Texcua̱nk ban saꞌ ti̱quilal. Li Cristo quixcꞌul li yoqꞌuecꞌ saꞌ kacꞌabaꞌ la̱o aj ma̱c. Ut riqꞌuin li raylal li quixcꞌul xexqꞌuirtesi̱c. La̱ex sachso̱quex saꞌ le̱ ma̱c nak quexcuan chak. Chanchanex li carner sachenak li nachaꞌchaꞌi rib yalak bar chi ma̱cꞌaꞌ aj ilol re. Abanan anakcuan xexchal cuiꞌchic riqꞌuin li Cristo ut aꞌan chic ta̱ilok e̱re. Xqꞌuebal xnaꞌleb li ixakilbej joꞌ ajcuiꞌ li be̱lomejLa̱ex ixakilbej chex-abi̱nk chiru le̱ be̱lom. Cui cuanqueb li be̱lomej li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li ra̱tin li Dios, aꞌan teꞌxqꞌue retal le̱ cha̱bilal ut teꞌxpa̱b ajcuiꞌ li Dios eb aꞌan. Kꞌaxal us xcꞌutbal li cha̱bilal chiru xchꞌolobanquil xya̱lal riqꞌuin a̱tin. Ma̱re teꞌpa̱ba̱nk le̱ be̱lom nak teꞌxqꞌue retal nak neque-oxlokꞌiheb ut cha̱bil e̱naꞌleb. Mixic e̱chꞌo̱l riqꞌuin xtikibanquil e̱rib. Me̱sicꞌ le̱ chꞌinaꞌusal yal riqꞌuin xcha̱bilal le̱ rakꞌ. Li tzꞌakal chꞌinaꞌusal ma̱cuaꞌ riqꞌuin xyi̱banquil le̱ rismal chi kꞌaxal chꞌinaꞌus chi moco riqꞌuin rocsinquil li oro. Li tzꞌakal xchꞌinaꞌusal li junju̱nk, aꞌan lix ti̱quilal xchꞌo̱l ut lix tu̱lanil. Aꞌan incꞌaꞌ na-osoꞌ. Li ti̱quil chꞌo̱lej ut li tu̱lanil, aꞌaneb li kꞌaxal lokꞌ chiru li Dios. Joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxba̱nu chak li cha̱bil ixk li queꞌxpa̱b li Dios najter. Queꞌxsicꞌ lix chꞌinaꞌusal riqꞌuin li tuktu̱quilal ut li tu̱lanil. Ut eb li ixk aꞌan queꞌabin ajcuiꞌ chiruheb lix be̱lom ut queꞌx-oxlokꞌiheb. Ut joꞌcan ajcuiꞌ quixba̱nu lix Sara. Qui-abin chiru laj Abraham lix be̱lom. Ut quixye “Ka̱cuaꞌ Abraham” re xban nak quix-oxlokꞌi. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱ex. Cui te̱ba̱nu li usilal ut incꞌaꞌ texxucuak, la̱ex ajcuiꞌ joꞌ li ralal xcꞌajol lix Sara. Ut la̱ex be̱lomej, chexcua̱nk saꞌ xya̱lal riqꞌuineb le̱ rixakil. Che-oxlokꞌiheb. La̱ex nequenau nak eb li ixk kꞌuneb xchꞌo̱l ut ma̱cꞌaꞌeb xmetzꞌe̱uheb joꞌeb li cui̱nk. La̱ex te̱cꞌul le̱ ma̱tan xban rusilal li Dios. Joꞌcan ajcuiꞌ eb li ixk, teꞌxcꞌul ajcuiꞌ lix ma̱taneb. Ut li ma̱tan li te̱cꞌul, aꞌan li yuꞌam chi junelic. Cui te̱ba̱nu aꞌin, ma̱cꞌaꞌ ta̱chꞌaꞌajqui̱nk e̱re nak textijok. Ba̱nuhomak li cha̱bilal usta nequecꞌul li raylalUt tinye ajcuiꞌ e̱re, chexcua̱nk che̱junilex chi junajak le̱ chꞌo̱l ut chi junajak le̱ cꞌaꞌux. Cherahak e̱rib che̱ribil e̱rib. Chetokꞌoba e̱ru che̱ribil e̱rib ut kꞌunak le̱ chꞌo̱l. Nak teꞌxba̱nu ma̱usilal e̱re, incꞌaꞌ te̱sume ru riqꞌuin ma̱usilal. Nak texhobekꞌ, me̱sume ru riqꞌuin hoboc. Cheba̱nuhak ban usilal reheb li nequeꞌba̱nun ma̱usilal e̱re. La̱ex bokbilex chak xban li Dios re nak te̱re̱chani le̱ rosobtesinquil. Joꞌcaꞌin naxye saꞌ li Santil Hu:Li ani ta̱raj cua̱nc chi sa saꞌ xchꞌo̱l re tixnumsiheb li cutan saꞌ xya̱lal, incꞌaꞌ ta̱a̱tinak riqꞌuin yibru a̱tin chi moco ta̱ticꞌtiꞌik. Joꞌcan nak checanabak xba̱nunquil li incꞌaꞌ us. Cheba̱nuhak ban li us, joꞌ naraj li Dios. Ut cheqꞌuehak e̱chꞌo̱l chi cua̱nc saꞌ tuktu̱quil usilal ut incꞌaꞌ chic texpletik. Li Ka̱cuaꞌ Dios narileb li ti̱queb xchꞌo̱l. Ut junelic narabiheb nak nequeꞌtijoc. Abanan yo̱ xjoskꞌil li Ka̱cuaꞌ saꞌ xbe̱neb li nequeꞌba̱nun re li ma̱usilal. () ¿Ma cuan ta biꞌ junak ta̱rahobtesi̱nk e̱re cui nequeyal e̱kꞌe chixba̱nunquil li us? Abanan cui cuan junak ta̱rahobtesi̱nk e̱re xban nak yo̱quex chixba̱nunquil li usilal, osobtesinbilex xban li Dios. Me̱xucuaheb ru li teꞌrahobtesi̱nk e̱re ut mi-oc e̱cꞌaꞌux xbaneb. Cheqꞌuehak ban xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chi anchal e̱chꞌo̱l ut chekꞌaxtesihak e̱rib saꞌ rukꞌ. Chenauhak xsumenquil li teꞌraj patzꞌoc e̱re chirix le̱ pa̱ba̱l. Ac cua̱nk saꞌ le̱ chꞌo̱l cꞌaꞌru te̱sumeheb cuiꞌ. Ut chesumehakeb saꞌ xya̱lal ut saꞌ tu̱lanil. Chexcua̱nk saꞌ xya̱lal ut me̱ba̱nu chic li ma̱usilal re nak ma̱cꞌaꞌ ta̱chꞌiꞌchꞌiꞌi̱nk e̱re saꞌ le̱ cꞌaꞌux. Usta cha̱bil nequeba̱nu xban nak nequepa̱b li Cristo, abanan cuan li nequeꞌa̱tinac che̱rix. Eb aꞌan xuta̱nal teꞌe̱lk xban nak nequeꞌkꞌaban. Cui li Dios naraj nak te̱cꞌul li raylal chi ma̱cꞌaꞌ e̱ma̱c, kꞌaxal us nak te̱cꞌul li raylal chi ma̱cꞌaꞌ e̱ma̱c chiru nak te̱cꞌul li raylal riqꞌuin xba̱nunquil li ma̱usilal. Li Cristo quixcꞌul ajcuiꞌ li raylal chi ma̱cꞌaꞌ xma̱c. Aꞌan ti̱c xchꞌo̱l abanan quicamsi̱c re xtojbal rix lix ma̱queb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Jun sut ajcuiꞌ quicam ut riqꞌuin aꞌan quitzꞌakloc ru. Ut xban xcamic li Jesucristo, naru toxcol li Dios. Ya̱l nak queꞌxcamsi li Cristo. Abanan incꞌaꞌ quicam lix musikꞌ. Co̱ ban chi a̱tinac riqꞌuineb li musikꞌej li cuanqueb chi tzꞌaptzꞌo. Aꞌan eb li incꞌaꞌ queꞌpa̱ban chak chiru li Dios junxil. Li Dios riqꞌuin xnimal xcuyum, quiroybeni nak teꞌpa̱ba̱nk. Abanan incꞌaꞌ queꞌpa̱ban. Aꞌan quicꞌulman saꞌ eb li cutan nak laj Noé yo̱ chixyi̱banquil li nimla jucub cab. Incꞌaꞌ qꞌui li queꞌpa̱ban ut queꞌoc chi saꞌ li jucub cab. Cuakxakibeb ajcuiꞌ queꞌcoleꞌ chiru li butꞌi haꞌ. Chixjunileb li jun chꞌol chic quilajeꞌcam. Li butꞌi haꞌ, aꞌan retalil li cubi haꞌ colbilex cuiꞌ anakcuan. Li cubi haꞌ, aꞌan ma̱cuaꞌ re risinquil lix tzꞌajnil li katibel. Cuan ban xya̱lal. Aꞌan retalil nak cuybil sachbil chic li kama̱c. Ut nakatzꞌa̱ma chiru li Dios nak cha̱bilak li kacꞌaꞌux. Colbilo xban nak quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo li Jesucristo. Li Jesucristo, aꞌan quitakeꞌ saꞌ choxa ut anakcuan cuan saꞌ xnim ukꞌ li Dios Acuabej xban nak kꞌaxal nim lix cuanquil. Li Cristo cuan xcuanquil saꞌ xbe̱neb li ángel. Ut cuan ajcuiꞌ xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li musikꞌej li cuanqueb xcuanquil. Joꞌcakex li cha̱bil merto̱m riqꞌuin rusilal li DiosLi Cristo quixcꞌul li raylal ut quirecꞌa tzꞌakal li raylal saꞌ kacꞌabaꞌ la̱o. Joꞌcan nak chikaqꞌue ajcuiꞌ kachꞌo̱l la̱o chixcuybal li raylal. Julticak e̱re nak ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil li ma̱c saꞌ xbe̱neb li nequeꞌxcuy li raylal chi ma̱cꞌaꞌ xma̱queb. Ut jarub cutan chic toj yoꞌyo̱kex cheba̱nuhak li cꞌaꞌru naraj li Dios, ut incꞌaꞌ chic yo̱kex chixba̱nunquil li cꞌaꞌru querahi chak ru junxil. Tzꞌakal taxak li ma̱c li xeba̱nu chak. Xeba̱nu joꞌ nequeꞌxba̱nu li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban chiru li Dios. Junxil nasemsot le̱ chꞌo̱l riqꞌuin li joꞌ ma̱joꞌil naꞌleb. Xeba̱nu chak li cala̱c ut li ninkꞌei̱c. Xeba̱nu chak li numcuaꞌac num ucꞌac. Ut xeba̱nu ajcuiꞌ li tzꞌekbe̱talil aj naꞌleb. Xuta̱nal xeba̱nu chak junxil nak xenima chak ruheb li yi̱banbil dios. Aꞌut anakcuan eb li ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban nequeꞌsach xchꞌo̱leb che̱rilbal. Nequeꞌxqꞌue retal nak ma̱cuaꞌex chic jun saꞌ xya̱nkeb chixba̱nunquil li ma̱usilal. Ut xban aꞌan nequexhobeꞌ. Aban mokon eb laj hobonel tento nak teꞌxkꞌaxtesi xcue̱nt chiru li Dios riqꞌuin li cꞌaꞌru quilajeꞌxba̱nu chak. Li Dios, aꞌan li ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li yoꞌyo̱queb joꞌ eb ajcuiꞌ li camenakeb. Aꞌan rajbal nak quichꞌoloba̱c xya̱lal chiruheb li tenamit. Quirakman a̱tin chirixeb ut eb aꞌan queꞌcam joꞌ nak telajeꞌca̱mk chixjunileb li cristian. Chixjunileb li queꞌpa̱ban chiru li Dios usta quilajeꞌcam, lix musikꞌeb yoꞌyo̱queb joꞌ nak yoꞌyo li Dios. Li rosoꞌjic li ruchichꞌochꞌ ta̱se̱ba̱nk chak. Joꞌcan nak aj-ajak e̱ru, ut cheqꞌuehak e̱chꞌo̱l chi tijoc. Li cꞌaꞌru tento te̱ba̱nu, aꞌan xra̱bal e̱rib che̱ribil e̱rib ut chi anchal e̱chꞌo̱l. Ut xban nak nequera e̱rib che̱ribil e̱rib, nequecuy ajcuiꞌ e̱ma̱c che̱ribil e̱rib. Chexqꞌuehok ochochna̱l che̱ribil e̱rib chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l. Chikajunilo jalan jala̱nk li cꞌaꞌru ta̱ru̱k takaba̱nu. Ac kama̱tan kama̱tan qꞌuebil ke chikaju̱nkal xban li Dios. Tento nak takatenkꞌa li kas ki̱tzꞌin riqꞌuin li cꞌaꞌru nocoru chixba̱nunquil re nak incꞌaꞌ ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ rajbal li ma̱tan qꞌuebil ke xban li Dios. Cui ani cuan xma̱tan chi a̱tinac, chixyehak ra̱tin li Dios. Cui ani naraj cꞌanjelac, chi cꞌanjelac aꞌ yal chanru lix cacuilal qꞌuebil re xban li Dios. Riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌak re ru ta̱uxma̱nk, nimanbilak taxak xcꞌabaꞌ li Dios saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Aꞌan laj e̱chal re li nimajcual cuanquilal ut lokꞌoninbilak taxak chi junelic kꞌe cutan. Joꞌcan taxak. Tento xcuybal li raylalEx inherma̱n, misach e̱chꞌo̱l nak ta̱cha̱lk li ra xi̱cꞌ saꞌ e̱be̱n. Chanchan li xam nak nachal saꞌ e̱be̱n re xyalbal rix le̱ pa̱ba̱l. Me̱cꞌoxla nak caꞌaj cuiꞌ la̱ex yo̱quex chi cꞌuluc re. Chisahokꞌ ban saꞌ e̱chꞌo̱l nak yo̱quex chi cꞌuluc raylal joꞌ quixcꞌul li Cristo xban nak yo̱quex chi tzꞌako̱nc riqꞌuin li raylal li quixcꞌul aꞌan. Ta̱cuulak xkꞌehil nak li Jesucristo tixcꞌutbesi lix nimal xlokꞌal ut la̱ex kꞌaxal cuiꞌchic ta̱sahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l. Us xak e̱re cui texhobekꞌ xban nak nequepa̱b li Cristo. Aꞌan retalil nak lix Musikꞌ li Dios cuan e̱riqꞌuin ut aꞌan li kꞌaxal lokꞌ. Relic chi ya̱l nak tzꞌekta̱nanbil li Dios xbaneb li nequeꞌhoboc e̱re, abanan che̱ru la̱ex, kꞌaxal lokꞌ ut nim xcuanquil. Cheqꞌuehak retal: mexma̱cob. Xuta̱nal chokꞌ e̱re nak te̱cꞌul junak raylal xban elkꞌac, malaj ut xban li camsi̱nc, malaj ut xban li yoꞌoba̱nc chꞌaꞌajquilal saꞌ xya̱nkeb le̱ ras e̱ri̱tzꞌin, malaj ut xban xba̱nunquil cꞌaꞌak chic re ru incꞌaꞌ us. Cui ut nequecꞌul raylal xban nak nequepa̱b li Cristo, aꞌan moco xuta̱nal ta. Chenima̱k ban xlokꞌal li Dios xban nak la̱ex chic ralal xcꞌajol. Cuulac re xkꞌehil li rakoc a̱tin. Ta̱ticla̱k kiqꞌuin la̱o, li ralal xcꞌajol li Dios. Tento nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ kabe̱n la̱o aj pa̱banel. Ut ta̱rakekꞌ ajcuiꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios. Abanan kꞌaxal numtajenak cuiꞌchic li raylal teꞌxcꞌul eb aꞌan. Joꞌcaꞌin tzꞌi̱banbil chak retalil saꞌ li Santil Hu:Cui li ti̱c xchꞌo̱l elajic ta̱colekꞌ, ¿ma tojaꞌ ta chic junak laj ma̱c incꞌaꞌ elajic ta̱colekꞌ? () La̱ex li yo̱quex chi xcꞌulbal li raylal joꞌ naraj li Dios, cheqꞌuehak taxak e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li cha̱bilal. Chekꞌaxtesihak e̱rib saꞌ rukꞌ li Dios. Aꞌan li quiyoꞌobtesin ke ut ma̱ jokꞌe ta̱paltok chiku. Xqꞌuebal xnaꞌleb laj cꞌamol beUt anakcuan tinye cuib oxibak li a̱tin reheb laj cꞌamol be saꞌ e̱ya̱nk la̱ex aj pa̱banel. La̱in ajcuiꞌ e̱rochben chi cꞌamoc be ut quicuil tzꞌakal nak li Cristo quixcꞌul raylal. La̱in tintzꞌako̱nk ajcuiꞌ joꞌ nak la̱ex textzꞌako̱nk saꞌ lix nimal xlokꞌal li ta̱cꞌutbesi̱k. La̱ex laj cꞌamol be, tintzꞌa̱ma che̱ru nak te̱qꞌue e̱chꞌo̱l chirilbaleb li ralal xcꞌajol li Dios joꞌ nak laj ilol xul narileb lix xul chi anchal xchꞌo̱l. Te̱qꞌue e̱chꞌo̱l chixchꞌolaninquileb laj pa̱banel li kꞌaxtesinbil e̱re xban li Dios chi ma̱cuaꞌ minbil e̱ru. Te̱ba̱nu ban chi anchal e̱chꞌo̱l. Me̱ba̱nu yal xban xrahinquil ru le̱ tojbal. Cheba̱nu ban xban nak te̱raj cꞌanjelac chiru li Dios. Me̱taklaheb saꞌ joskꞌil li kꞌaxtesinbileb e̱re. Te̱taklaheb ban saꞌ xya̱lal. Cha̱bilakex chiruheb re nak teꞌril le̱ cha̱bilal. Li Jesucristo aꞌan tzꞌakal laj ilol ke. Cui nakachꞌolaniheb chi us li kꞌaxtesinbileb ke, li Jesucristo tixqꞌue kakꞌajca̱munquil nak tol-e̱lk cuiꞌchic. Li kakꞌajca̱munquil aꞌan incꞌaꞌ nalaj incꞌaꞌ na-osoꞌ. Ut totzꞌako̱nk ajcuiꞌ riqꞌuin lix nimal xlokꞌal. Ut anakcuan, ex herma̱n, tinye cuib oxibak a̱tin e̱re la̱ex li toj sa̱jex. Chex-abi̱nk chiruheb li nequeꞌcꞌamoc be saꞌ e̱ya̱nk. Me̱nimobresi e̱rib che̱ribil e̱rib. Chetenkꞌa ban e̱rib che̱ribil e̱rib che̱junilex joꞌ tzꞌi̱banbil saꞌ li Santil Hu:Li Dios naxtzꞌekta̱naheb li kꞌetkꞌeteb ut naxba̱nu usilal reheb li nequeꞌxcubsi ribeb. () Checubsi biꞌ e̱cuanquil chiru li Dios li kꞌaxal nim xcuanquil re nak li Dios tixnimobresi le̱ cuanquil nak tixtau xkꞌehil. Checanabak saꞌ rukꞌ li Dios chixjunil li cꞌaꞌak re ru yo̱ e̱cꞌaꞌux chirix xban nak li Dios naxqꞌue xchꞌo̱l che̱rix la̱ex. Chicua̱nk e̱naꞌleb re xcolbal e̱rib chiru laj tza xban nak laj tza yo̱ chixsicꞌbal ani ta̱ra̱le. Laj tza aꞌan chanchan li cakcoj ca̱mc re xban xtzꞌocajic ut yo̱ chixsutinquil rib yalak bar re xsicꞌbal ani tixcamsi re tixtiu. Me̱qꞌue e̱rib chi a̱le̱c xban laj tza. Cauhak ban e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Michꞌinan e̱chꞌo̱l nak ta̱cha̱lk junak raylal saꞌ e̱be̱n. Nequenau nak ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ la̱ex yo̱quex chi cꞌuluc raylal. Joꞌcan ajcuiꞌ nequeꞌxcꞌul le̱ rech aj pa̱banelil yalak bar jun sut saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱ex te̱cꞌul li raylal. Cuyomak cuan caꞌchꞌinak xban nak chi se̱b ajcuiꞌ nocoxtenkꞌa li Dios. Aꞌan ta̱tzꞌakobresi̱nk e̱ru. Aꞌan ta̱tenkꞌa̱nk e̱re re nak incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk e̱chꞌo̱l. Tixqꞌue ban xcacuil e̱chꞌo̱l. Li Dios, li naqꞌuehoc ke li usilal, aꞌan quibokoc ke chi tzꞌako̱nc riqꞌuin lix nimal xlokꞌal saꞌ choxa kochben li Cristo. Aꞌan taxak chinima̱k xcuanquil chi junelic kꞌe cutan. Joꞌcan taxak. Xrakbal li hu riqꞌuin sahil chꞌo̱lejLaj Silvano, aꞌan jun tzꞌakal aj pa̱banel. Aꞌan ta̱cꞌamok re li hu aꞌin xintzꞌi̱ba chokꞌ e̱re. Moco qꞌui ta li a̱tin xintzꞌi̱ba e̱re. Riqꞌuin li a̱tin aꞌin yo̱quin chixqꞌuebal e̱naꞌleb. Xinchꞌolob xya̱lal che̱ru chanru li rusilal li Dios. Aꞌin taxak chiqꞌuehok xcacuil e̱chꞌo̱l. Eb laj pa̱banel li cuanqueb Babilonia nequeꞌxtakla xsahil e̱chꞌo̱l. Eb aꞌan sicꞌbil ajcuiꞌ ruheb xban li Dios joꞌ la̱ex. Naxtakla ajcuiꞌ xsahil e̱chꞌo̱l laj Marcos, li ninra joꞌ cualal. Cheqꞌuehak xsahil e̱chꞌo̱l che̱ribil e̱rib riqꞌuin santil utzꞌuc u xban nak nequera e̱rib. Chicua̱nk taxak li tuktu̱quil usilal e̱riqꞌuin xban nak la̱ex chic ralal xcꞌajol li Cristo. Joꞌcan taxak. Li Xcab Hu li Quixtzꞌi̱ba li San PedroXqꞌuebal xsahil xchꞌo̱lebLa̱in laj Simón Pedro. La̱in x-apóstol li Jesucristo ut nincꞌanjelac chiru. Nintzꞌi̱ba li hu aꞌin e̱riqꞌuin, la̱ex aj pa̱banel. Ac xetau lix chakꞌal ru li pa̱ba̱l joꞌ li kapa̱ba̱l la̱o. Li pa̱ba̱l aꞌin natauman riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ Jesucristo laj Colol ke, li ti̱c xchꞌo̱l. Xban nak nequenau chic lix ya̱lal chirix li Dios ut chirix li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, ta̱cua̱nk taxak chi nabal li tuktu̱quilal e̱riqꞌuin ut chicua̱nk taxak li rusilal li Dios saꞌ le̱ chꞌo̱l. Chextzꞌako̱nk riqꞌuin lix santilal li DiosChixjunil li cꞌaꞌru nacꞌanjelac ke saꞌ li kayuꞌam ut saꞌ li kapa̱ba̱l qꞌuebil ke xban xnimal xcuanquil li Cristo. Saꞌ xcꞌabaꞌ lix cuanquil xkanau ru li Dios li quibokoc ke chi tzꞌako̱nc riqꞌuin lix nimal xlokꞌal ut xcuanquilal. Saꞌ xcꞌabaꞌ lix nimal xlokꞌal ut xcuanquilal li Dios quixyechiꞌi kama̱tan kꞌaxal lokꞌ ut nim xcuanquil. Li Dios quixyechiꞌi ke lix cuanquilal re toe̱lk saꞌ li ma̱usilal li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ ut quixyechiꞌi ajcuiꞌ ke lix cuanquilal re nak takacanab xrahinquil ru li ma̱c, ut re ajcuiꞌ nak totzꞌako̱nk riqꞌuin lix ti̱quilal li Dios. Abanan incꞌaꞌ tzꞌakal cui caꞌaj cuiꞌ nocopa̱ban. Chikayalak ban kakꞌe chixba̱nunquil li cha̱bilal. Ut chikatzolak kib riqꞌuin li Dios re nak cha̱bilak li kanaꞌleb. Joꞌcan ajcuiꞌ nak chikacuyak kib. Ut chicua̱nk xcacuil li kachꞌo̱l saꞌ li kapa̱ba̱l riqꞌuin li raylal nakacꞌul ut chikacꞌoxlahak li Dios chi tzꞌakal. Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ aꞌan takaba̱nu. Chisahokꞌ ban ajcuiꞌ kachꞌo̱l riqꞌuineb li kas ki̱tzꞌin ut chikaraheb. Cui nakaba̱nu aꞌin chi cuulaj cuulaj, yo̱ko chi cꞌanjelac chiru li Dios re nak li kayuꞌam incꞌaꞌ ta̱cua̱nk chi ma̱cꞌaꞌ rajbal. Cua̱nk ban xya̱lal nak takapa̱b li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Li ani incꞌaꞌ naxba̱nu li cꞌaꞌak re ru aꞌin, aꞌan chanchan jun li mutzꞌ malaj chanchan jun li incꞌaꞌ na-iloc chi tzꞌakal. Li jun aꞌan incꞌaꞌ naxqꞌue saꞌ xchꞌo̱l nak ac colbil chic chiru li ma̱c li quixba̱nu junxil. Riqꞌuin ut aꞌin ex herma̱n, cheqꞌue taxak e̱chꞌo̱l chixtaubal ru nak bokbilex ut sicꞌbil e̱ru xban li Dios. Cui nequeqꞌue retal aꞌin incꞌaꞌ chic texma̱cobk. Ut naru chic tex-oc chokꞌ ralal xcꞌajol li Dios. Ut tex-oc ajcuiꞌ saꞌ lix nimajcual xcuanquilal li Ka̱cuaꞌ Jesucristo laj Colol ke. Joꞌcan nak incꞌaꞌ tincanab xjulticanquil e̱re li naꞌleb aꞌin, usta ac chꞌolchꞌo che̱ru lix ya̱lal ut cau chic e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Aꞌ yal joꞌ najtil yoꞌyo̱kin, nincꞌoxla nak tento tintochꞌ le̱ chꞌo̱l riqꞌuin xjulticanquil a a̱tin aꞌin che̱ru. Li Ka̱cuaꞌ Jesucristo quixcꞌutbesi chicuu nak chi se̱b ta̱cuulak xkꞌehil lin camic. La̱in tinqꞌue inchꞌo̱l chixchꞌolobanquil lix ya̱lal che̱ru re nak chirix lin camic lix ya̱lal aꞌin ta̱cana̱k saꞌ e̱chꞌo̱l. Kilom riqꞌuin ku lix lokꞌal li CristoLi cꞌaꞌru yo̱quin chixyebal e̱re chirix lix cuanquilal li Jesucristo ut lix cꞌulunic, ma̱cuaꞌ yal yoꞌobanbil a̱tin. Chꞌolchꞌo nak xkil riqꞌuin xnakꞌ ku lix nimajcual cuanquilal. La̱o xkil riqꞌuin xnakꞌ ku nak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo quixcꞌul lix nimanquil ru ut lix lokꞌal riqꞌuin li Dios Acuabej. Ut quikabi xya̱b xcux li Dios nak quixye chak saꞌ lix nimajcual lokꞌal, aꞌan aꞌin li cualal kꞌaxal raro inban. Ut cꞌojcꞌo inchꞌo̱l riqꞌuin, chan. Nak quikabi li a̱tin aꞌin li quichal chak saꞌ choxa, la̱o cuanco chak kochben aꞌan saꞌ xbe̱n jun li tzu̱l sicꞌbil ru xban li Dios. Riqꞌuin aꞌin nakanau nak relic chi ya̱l na-uxman li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil chak najter xbaneb li profeta. Us cui te̱qꞌue retal li quilajeꞌxtzꞌi̱ba chak li profeta. Aꞌan naxcutanobresi chiku joꞌ junak xam nacutanobresin saꞌ junak naꞌajej kꞌojyi̱n ru. Li Ka̱cuaꞌ Jesucristo naxcutanobresi saꞌ li ka̱m joꞌ nak naxcutanobresi ru li kꞌojyi̱n li cak chahim nak sake̱uc re. Chetauhak xya̱lal aꞌin xbe̱n cua: li a̱tin quilajeꞌxtzꞌi̱ba li profeta saꞌ li Santil Hu incꞌaꞌ naru yalak ani ta̱jalok re xjunes. Eb li profeta ma̱ jun cua queꞌxtakla rib xjuneseb. Eb aꞌan sicꞌbileb ru xban li Dios ut queꞌa̱tinac joꞌ quiyeheꞌ chak reheb xban li Santil Musikꞌej. Eb li xicꞌ nequeꞌiloc re li CristoQueꞌcuan ajcuiꞌ chak profeta aj balakꞌ saꞌ xya̱nkeb laj Israel junxil. Joꞌcan ajcuiꞌ saꞌ e̱ya̱nk la̱ex, teꞌcua̱nk aj tzolonel aj balakꞌ. Chi timil ut saꞌ mukmu teꞌrocsi li balakꞌ aj naꞌleb re xsachbal xpa̱banquil li Dios toj retal teꞌxtzꞌekta̱na li Ka̱cuaꞌ Jesucristo li quicam saꞌ xcꞌabaꞌeb. Ut riqꞌuin li nequeꞌxba̱nu, nequeꞌxsach ribeb chi junaj cua ut yo̱queb chixbokbal raylal saꞌ xbe̱neb. Nabaleb telajeꞌxic saꞌ li ma̱usilal li yo̱queb chixyebal eb aꞌan ut xma̱queb aꞌan ta̱majecua̱k li kapa̱ba̱l li tzꞌakal ya̱l. Eb aꞌan aj ticꞌtiꞌeb. Caꞌaj cuiꞌ le̱ tumin nequeꞌraj. Xban xrahinquil ru li tumin nequeꞌbalakꞌic riqꞌuin ticꞌtiꞌ. Lix rahobtesinquileb aꞌan ac tenebanbil chak saꞌ xbe̱neb najter xban li Dios. Incꞌaꞌ chic ta̱ba̱yk. Cuulac ban re xcutanquil nak teꞌsachekꞌ ruheb. Li Dios incꞌaꞌ quixcuy xma̱queb li ángel li queꞌma̱cob chiru. Quixcuteb ban saꞌ xbalba saꞌ chamal jul kꞌojyi̱n xsaꞌ. Bacꞌbo̱queb chi cadena quixcanabeb toj ta̱cuulak xkꞌehil li rakba a̱tin. Joꞌcan ajcuiꞌ tixba̱nu reheb laj balakꞌ. Incꞌaꞌ tixcuy xma̱queb. Li Dios incꞌaꞌ quixcuy xma̱queb li queꞌcuan saꞌ ruchichꞌochꞌ najter. Quixtakla ban chak li butꞌi haꞌ saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ re nak teꞌosokꞌ chixjunileb laj ma̱c. Caꞌaj cuiꞌ laj Noé laj yehol resil li ti̱quilal quicoleꞌ rochbeneb li cuukub chic lix comoneb. Joꞌcan ajcuiꞌ li Dios quixrak a̱tin saꞌ xbe̱neb laj Sodoma ut laj Gomorra. Quixsacheb nak quixcꞌat lix tenamiteb. Junes cha quicana. Li Dios quixba̱nu chi joꞌcan chokꞌ retalil chiruheb chixjunileb li yo̱keb chi ma̱cobc mokon re nak teꞌxucuak xban li cꞌaꞌru ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb. Quixcol laj Lot li ti̱c xchꞌo̱l. Aꞌan cꞌajoꞌ nak narahoꞌ saꞌ xchꞌo̱l xban nak numtajenak li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu li cuanqueb aran Sodoma. Laj Lot, aꞌan ti̱c xchꞌo̱l. Ut nak cuan saꞌ xya̱nkeb laj Sodoma junelic ra saꞌ xchꞌo̱l chirilbal, ut chirabinquil lix ma̱usilal lix naꞌlebeb. Joꞌcan ajcuiꞌ anakcuan. Li Dios naxtenkꞌaheb li ti̱queb xchꞌo̱l re nak incꞌaꞌ teꞌxqꞌue rib chi a̱le̱c. Ut eb li incꞌaꞌ ti̱queb xchꞌo̱l tixcanabeb chixcꞌulbal li tojba ma̱c nak tixtau xkꞌehil li rakba a̱tin. ¿Ma tojaꞌ ta chic incꞌaꞌ tixqꞌueheb saꞌ tojba ma̱c li nequeꞌxrahi ru li tzꞌajbe̱tal aj naꞌleb ut nequeꞌxtzꞌekta̱na lix cuanquilal li Cristo? Eb aꞌan joskꞌeb ut kꞌetkꞌeteb. Incꞌaꞌ nequeꞌxucuac chixmajecuanquileb li ángel li cuanqueb saꞌ xnimajcual cuanquilal. Eb li ángel cuanqueb xnaꞌleb ut nim xcuanquil chiruheb laj tzolonel aj balakꞌ. Abanan li ángel incꞌaꞌ nequeꞌxmajecuaheb li cui̱nk aꞌin chiru li Ka̱cuaꞌ. Aꞌut eb laj tzolonel aj balakꞌ chanchaneb li xul. Ma̱cꞌaꞌ nequeꞌxpa̱b. Yal re chapecꞌ ut re camsi̱c nak nequeꞌyoꞌla. Yo̱queb chixmajecuanquil li cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru. Eb aꞌan jun osoꞌjiqueb nak teꞌosokꞌ. Chi joꞌcan teꞌxcꞌul xkꞌajca̱munquil lix ma̱usilaleb queꞌxba̱nu. Eb laj tzolonel aj balakꞌ junelic saheb saꞌ xchꞌo̱l chixba̱nunquil li incꞌaꞌ us, usta chi cutan. Xuta̱nal chokꞌ e̱re nak cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk xban nak nequeꞌcuulac chi cuaꞌac saꞌ le̱ ninkꞌe. Eb aꞌan junes ma̱cobc nequeꞌxcꞌoxla. Aꞌaneb aj muxul caxa̱r. Caꞌaj cuiꞌ ixk nequeꞌxcꞌoxla ut incꞌaꞌ nequeꞌxcanab ma̱cobc. Nequeꞌoc chixkꞌunbesinquileb li toj kꞌuneb xchꞌo̱l. Eb li cui̱nk aꞌin cꞌaynakeb chixrahinquil ru li biomal. Eb aꞌan majecuanbileb chi junaj cua xban li Dios. Nak nequeꞌxcanab li ti̱quilal, nequeꞌxic chi joꞌ ma̱joꞌ. Nequeꞌxba̱nu joꞌ quixba̱nu laj Balaam li ralal laj Beor. Laj Balaam quiraj xtaubal xtumin riqꞌuin xba̱nunquil li ma̱usilal. Joꞌcan nak quikꞌuseꞌ xban jun li bu̱r. Yal xul. Incꞌaꞌ naa̱tinac. Ut laj Balaam quirabi xya̱b xcux li bu̱r joꞌ xya̱b xcux li cui̱nk nak quiyeheꞌ re xban li bu̱r nak tixcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Eb laj tzolonel aj balakꞌ chanchaneb lix julel haꞌ li ma̱cꞌaꞌ haꞌ chi saꞌ. Ma̱cꞌaꞌ na-oc cuiꞌ. Chanchaneb li chok li nacꞌameꞌ yalak bar xban li ikꞌ. Eb li cui̱nk aꞌin teꞌxic saꞌ lix kꞌojyi̱nal ru li xbalba li ac yi̱banbil chokꞌ reheb. Nequeꞌoc chi yehoc xni̱nkal ru a̱tin saꞌ lix majelal xnaꞌlebeb. Ut riqꞌuin li ma̱c naxrahi li tzꞌejcualej yo̱queb chixkꞌunbesinquileb li cristian li toj queꞌel chak saꞌ xya̱nkeb. Eb laj balakꞌ nequeꞌxye: Libre chic texcua̱nk, chanqueb. La̱ex chic yal e̱re cꞌaꞌru te̱ba̱nu, chanqueb. Ut incꞌaꞌ nequeꞌxqꞌue retal nak aꞌan eb li cꞌayinbileb chi cꞌanjelac chiru li ma̱c xban nak li ani toj nanumta li ma̱usilal saꞌ xbe̱n, toj cuan rubel xcuanquil li ma̱c. Li ani nequeꞌxpa̱b li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, nequeꞌxcanab ajcuiꞌ xmuxbal rib riqꞌuin li cꞌaꞌru cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Abanan cui teꞌoc cuiꞌchic chi ma̱cobc ut cui ta̱numta̱k cuiꞌchic li ma̱c saꞌ xbe̱neb, kꞌaxal cuiꞌchic yibak ru lix naꞌlebeb chiru nak queꞌcuan junxil nak toj ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban chak. Kꞌaxal us raj chokꞌ reheb nak incꞌaꞌ ta queꞌxnau xbehil li ti̱quilal chiru nak ac nequeꞌxnau ru, ut queꞌxcanab cuiꞌchic xpa̱banquil lix chakꞌrab li Dios li quikꞌaxtesi̱c reheb. Cuan jun li a̱tin nayeman naxye:Li tzꞌiꞌ naxlou cuiꞌchic lix xaꞌau xcaꞌ sut, ut nayeman ajcuiꞌ nak li a̱k li atesinbil, naxtolcꞌosi cuiꞌchic rib saꞌ sulul. ()Eb li cui̱nk aj balakꞌ chanchaneb li xul aꞌan xban nak queꞌoc cuiꞌchic xba̱nunquil li ma̱usilal. Resilal xcaꞌ cꞌulunic li Ka̱cuaꞌ JesucristoEx inherma̱n, aꞌin li xcab hu nintzꞌi̱ba e̱riqꞌuin. Riqꞌuin li cuib chi hu yo̱quin cuiꞌchic chixnumsinquil lix ya̱lal saꞌ le̱ xic re nak te̱cꞌoxla chi us cꞌaꞌru te̱ba̱nu. Chijulticokꞌ e̱re li ra̱tineb li santil profeta tzꞌi̱banbil chak najter kꞌe cutan. Ut chijulticokꞌ e̱re lix chakꞌrab li Ka̱cuaꞌ Jesucristo laj Colol ke, kꞌaxtesinbil e̱re kaban la̱o lix apóstol li Jesucristo. Xbe̱n cua chetauhak xya̱lal aꞌin: Nak ta̱nachꞌok chak rosoꞌjiqueb li cutan, cuan li teꞌcha̱lk chi hoboc riqꞌuin yibru a̱tin. Teꞌxhob xcuanquil li Dios ut teꞌxba̱nu li yibru naꞌleb li nequeꞌxcꞌoxla. Eb aꞌan teꞌxye: Li Jesucristo quixye nak ta̱cha̱lk. ¿Bar ta cuan? ¿Ma ac xcꞌulun ta? Chalen chak xcamiqueb li kaxeꞌ kato̱n chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan ajcuiꞌ anakcuan joꞌ nak quicuan chak chalen chak saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ, chaꞌkeb. Li nequeꞌxye chi joꞌcan incꞌaꞌ nequeꞌraj xjulticanquil chanru qui-uxman chak najter. Incꞌaꞌ nequeꞌraj xqꞌuebal retal nak yal riqꞌuin ra̱tin li Dios quixyoꞌobtesi li choxa ut li ruchichꞌochꞌ. Li Dios quixyi̱b li ruchichꞌochꞌ saꞌ haꞌ ut saꞌ xbe̱n haꞌ quicꞌojla li chꞌochꞌ xban li Dios. Joꞌcan ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ li quicuan. Yal riqꞌuin ra̱tin li Dios, quibutꞌhaꞌin ut qui-osoꞌ. Li choxa ut li ruchichꞌochꞌ li cuanqueb anakcuan, cuanqueb saꞌ xnaꞌaj yal riqꞌuin ra̱tin li Dios. Yo̱queb chiroybeninquil nak teꞌcꞌatekꞌ xban li xam saꞌ xkꞌehil li rakba a̱tin nak teꞌsachekꞌ li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Abanan ex herma̱n, la̱ex li raro̱quex inban, chetau taxak ru aꞌin: Nak li jun cutan chiru li Ka̱cuaꞌ aꞌan joꞌ li jun mil chihab chiku la̱o, ut li jun mil chihab joꞌ li jun cutan chiru li Dios. Cuan li nequeꞌxye nak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo xbay chak chi cha̱lc. Incꞌaꞌ ajcuiꞌ xcꞌulun joꞌ quixye, chanqueb. Abanan incꞌaꞌ yo̱ chak chi ba̱yc. Toj ma̱jiꞌ nacꞌulun xban nak nim lix cuyum e̱riqꞌuin la̱ex. Incꞌaꞌ naraj nak ta̱sachk junak. Naraj ban nak teꞌyotꞌekꞌ xchꞌo̱l ut teꞌxjal xcꞌaꞌux. Lix kꞌehil lix cꞌulunic li Ka̱cuaꞌ, aꞌan chanchan nak nachal laj e̱lkꞌ. Moco cuan ta resil lix cꞌulunic. Saꞌ li cutan aꞌan ta̱osokꞌ li choxa. Tenlok xya̱b nak ta̱osokꞌ. Ut li cꞌaꞌak re ru cuanqueb chiru teꞌosokꞌ xban li xam. Ta̱cꞌatk li ruchichꞌochꞌ joꞌ ajcuiꞌ chixjunil li cꞌaꞌak re ru li cuan chiru. Xban nak chixjunil li cꞌaꞌak re ru telajeꞌosokꞌ, joꞌcan nak chikaqꞌue kachꞌo̱l chi cua̱nc saꞌ li ti̱quilal. Chikacꞌoxlahak li Ka̱cuaꞌ Dios. Yo̱co chiroybeninquil xkꞌehil xcꞌulunic li Ka̱cuaꞌ. Chikaqꞌue kachꞌo̱l chi cꞌanjelac chiru re nak ta̱se̱ba̱nk chak chi cha̱lc. Saꞌ li cutan aꞌan teꞌlochk xxamlel li choxa ut teꞌosokꞌ chixjunil. Ut li cꞌaꞌak re ru cuanqueb chiru telajeꞌhaꞌokꞌ xban xtikcual li xam. Abanan li Ka̱cuaꞌ Dios quixyechiꞌi ke li acꞌ choxa ut li acꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌan yo̱co chiroybeninquil. Saꞌ li ruchichꞌochꞌ aꞌan junes ti̱quilal ta̱cua̱nk. Joꞌcan ut ex herma̱n, raro̱quex inban, chalen nak yo̱quex chiroybeninquil li cꞌaꞌak re ru aꞌin, cheqꞌue e̱chꞌo̱l chixba̱nunquil li ti̱quilal re nak ma̱cꞌaꞌak e̱ma̱c ut cua̱nkex saꞌ xya̱lal nak ta̱cꞌulu̱nk li Jesucristo. Julticak e̱re nak cui li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ma̱jiꞌ nacꞌulun, aꞌan re nak li ani ma̱jiꞌ nacoleꞌ naru ta̱colekꞌ. Aꞌan aj e nak quitzꞌi̱bac e̱riqꞌuin li kaherma̱n Pablo, li kꞌaxal raro kaban. Aꞌan quixtzꞌi̱ba li naꞌleb aꞌin joꞌ qꞌuebil chak re xban li Dios. Chirix aꞌin quixtzꞌi̱ba laj Pablo saꞌ chixjunil lix hu. Cuan li cꞌaꞌak re ru saꞌ lix hu chꞌaꞌaj xtaubal ru. Ut li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb ut li junpa̱t nequeꞌchꞌinan xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱leb nequeꞌxpoꞌ lix ya̱lal. Joꞌcan ajcuiꞌ nequeꞌxba̱nu riqꞌuin chixjunil li ra̱tin li Dios. Xban nak nequeꞌxkꞌet ra̱tin li Dios, joꞌcan nak teꞌosokꞌ. Joꞌcan ut ex herma̱n, kꞌaxal raro̱quex kaban, ac kayehom resil e̱re chirixeb laj balakꞌ. Chicua̱nk saꞌ e̱chꞌo̱l aꞌin re nak incꞌaꞌ texbalakꞌi̱k xbaneb li cui̱nk li yibeb ru xnaꞌleb. Ut, la̱ex li cau e̱chꞌo̱l chixpa̱banquil li Cristo, michꞌinan e̱chꞌo̱l xbaneb laj balakꞌ. Aꞌ taxak li rusilal li Ka̱cuaꞌ chicꞌutu̱nk saꞌ le̱ yuꞌam ut chesicꞌ chanru nak te̱nau lix ya̱lal li Ka̱cuaꞌ Jesucristo laj Colol ke. Aꞌ taxak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chilokꞌoni̱k anakcuan ut chi junelic toj saꞌ rosoꞌjiqueb li cutan. Joꞌcan taxak. Li Xbe̱n Hu li Quixtzꞌi̱ba li San JuanResil li Jesucristo li naqꞌuehoc re li kayuꞌamNintzꞌi̱bac e̱riqꞌuin chirix li Dios Cꞌajolbej li cuan chalen chak saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ. La̱o quikil riqꞌuin xnakꞌ ku ut coa̱tinac riqꞌuin. Quikil ru aꞌan chi tzꞌakal ut xkachꞌeꞌ riqꞌuin kukꞌ. Aꞌan aꞌin li A̱tin naqꞌuehoc yuꞌam. Quicꞌutbesi̱c chiku li naqꞌuehoc yuꞌam. Quikil ru aꞌan. Joꞌcan nak nakachꞌolob xya̱lal che̱ru chirix aꞌan, li naqꞌuehoc yuꞌam chi junelic. Aꞌan li cuan chak riqꞌuin li Acuabej Dios. Aꞌan quixcꞌutbesi rib chiku. Nakachꞌolob xya̱lal che̱ru chirix li cꞌaꞌru quikil ut li cꞌaꞌru quikabi re nak tocua̱nk chi sum a̱tin chi kibil kib. Ut tocua̱nk ajcuiꞌ chi sum a̱tin riqꞌuin li Acuabej Dios ut riqꞌuin li Jesucristo, li Ralal. Saꞌ li hu aꞌin nakatakla xyebal e̱re re nak chitzꞌaklok ru lix sahil e̱chꞌo̱l che̱junilex, joꞌ ajcuiꞌ lix sahil kachꞌo̱l la̱o. Li Dios, aꞌan cutan sakenAꞌan aꞌin li a̱tin quikabi riqꞌuin li Jesucristo. Ut aꞌan li nakachꞌolob xya̱lal che̱ru. Li Dios, aꞌan li cutan saken. Riqꞌuin li Dios ma̱cꞌaꞌ kꞌojyi̱n. Ti̱c ban xchꞌo̱l li Dios. Relic chi ya̱l nak ma̱cꞌaꞌ ma̱usilal riqꞌuin. Cui nakaye nak cuanco chi sum a̱tin riqꞌuin li Dios ut cui toj nakaba̱nu li incꞌaꞌ us, yo̱co chi ticꞌtiꞌic. Ut incꞌaꞌ nakatzol kib chixba̱nunquil li ya̱l. Ut cui nakaba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Dios, joꞌ naxcꞌutbesi chiku li Cristo, cuanco chic chi sum a̱tin chi kibil kib. Ut lix quiqꞌuel li Jesucristo li Ralal li Dios naxchꞌajobresi li ka̱m ut narisi chixjunil li kama̱c. Laj cuyul laj sachol re li kama̱cCui nakaye nak ma̱cꞌaꞌ kama̱c, nakabalakꞌi kib ut moco ya̱l ta li yo̱co chixyebal. Cui nakaxo̱to li kama̱c chiru li Dios, relic chi ya̱l nak aꞌan ti̱c xchꞌo̱l chixcuybal chixsachbal li kama̱c, ut ta̱risi chixjunil li kama̱usilal. Cui ut nakaye nak incꞌaꞌ xoma̱cob nakaqꞌue li Dios chokꞌ aj ticꞌtiꞌ. Ut incꞌaꞌ nakapa̱b li ra̱tin. Li Jesucristo aj jalol a̱tin chikix chiru li DiosEx inherma̱n, chanchanex li cualal incꞌajol. Aꞌ cꞌaꞌak re ru aꞌin nintzꞌi̱ba e̱re re nak incꞌaꞌ texma̱cobk. Cui ut cuan junak ta̱ma̱cobk, cuan jun aj jalol a̱tin chikix chiru li Acuabej Dios, aꞌan li Jesucristo li ti̱c xchꞌo̱l. Li Jesucristo quicam re xtojbal rix li kama̱c. Moco caꞌaj ta cuiꞌ xban li kama̱c la̱o. Quicam aj ban cuiꞌ re xtojbal rix xma̱queb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cui la̱o nakaba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Dios, relic chi ya̱l nak la̱o reho chic li Dios. Li ani naxye, “la̱in rehin li Dios”, ut cui incꞌaꞌ naxba̱nu li cꞌaꞌru naraj li Dios, aꞌan aj ticꞌtiꞌ. Moco ya̱l ta ru li yo̱ chixba̱nunquil. Li ani napa̱ban re li ra̱tin li Dios, relic chi ya̱l nak naxra li Dios chi tzꞌakal. Riqꞌuin aꞌan nakanau nak la̱o reho chic li Dios. Li ani naxye nak re chic li Dios, tento nak junelic cha̱bilak lix yuꞌam joꞌ xyuꞌam li Jesucristo. Li chakꞌrab kꞌaxal nim xcuanquilEx inherma̱n, moco toj acꞌ ta li chakꞌrab yo̱quin chixtzꞌi̱banquil e̱riqꞌuin. Aꞌin aꞌan ajcuiꞌ li chakꞌrab li quiqꞌueheꞌ chak e̱re junxil. Ac e̱rabiom chak chalen nak xepa̱b li Cristo. Abanan chanchan acꞌ ajcuiꞌ li chakꞌrab xban nak kꞌaxal nim xcuanquil. Ut li chakꞌrab aꞌan, aꞌin nak te̱ra e̱rib che̱ribil e̱rib. Joꞌ quixba̱nu li Jesucristo, joꞌcan ajcuiꞌ takaba̱nu la̱o. Li ra̱tin li Jesucristo naxcutanobresi kanaꞌleb. Nak nakacanab li ma̱cobc, chanchan nak yo̱ chi numecꞌ li kꞌojyi̱n. Ut nak nakapa̱b li ra̱tin li Jesucristo, chanchan nak yo̱ chi cha̱lc li cutan. Li ani naxye nak xcutanobresi̱c lix naꞌleb xban li Cristo, ut xicꞌ naril lix herma̱n aꞌan toj cuan ajcuiꞌ saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c. Li ani naxra lix herma̱n, aꞌan cutanobresinbil lix naꞌleb xban li Cristo. Ut ma̱ ani nachꞌinan xchꞌo̱l xban. Li ani xicꞌ naril lix herma̱n, aꞌan toj yo̱ ajcuiꞌ chi be̱c saꞌ xkꞌojyi̱nal ru li ma̱c. Ut incꞌaꞌ naxnau bar yo̱ chi xic xban nak li ma̱c naramoc re lix ya̱lal chiru. Nintzꞌi̱bac e̱riqꞌuin, ex herma̱n, xban nak cuybil sachbil chic le̱ ma̱c xban li Dios saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Nintzꞌi̱bac ajcuiꞌ e̱riqꞌuin, la̱ex yucuaꞌbej, xban nak ac xepa̱b li Dios Cꞌajolbej li cuan chalen chak najter nak toj ma̱jiꞌ naxyoꞌobtesi chak li ruchichꞌochꞌ. Nintzꞌi̱bac e̱riqꞌuin la̱ex li toj sa̱jex xban nak xecuy xnumsinquil li a̱le̱c li naxqꞌue laj tza. Ut nintzꞌi̱bac ajcuiꞌ e̱riqꞌuin la̱ex cocꞌal xban nak ac xepa̱b li Acuabej Dios. Xintzꞌi̱bac e̱riqꞌuin la̱ex yucuaꞌbej, xban nak ac xepa̱b li Dios Cꞌajolbej li cuan chalen chak najter nak toj ma̱jiꞌ naxyoꞌobtesi chak li ruchichꞌochꞌ. Xintzꞌi̱bac e̱riqꞌuin la̱ex li toj sa̱jex, xban nak cau e̱rib ut li ra̱tin li Dios nacana chi junelic e̱riqꞌuin ut xecuy xnumsinquil li a̱le̱c li naxqꞌue laj tza. Ex inherma̱n, me̱ra chic ru lix ma̱usilal li ruchichꞌochꞌ chi moco li cꞌaꞌak re ru cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cui cuan junak naxra ru li cꞌaꞌak re ru aꞌin, moco naxra ta li Acuabej Dios. Chixjunil li ma̱usilal cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ moco riqꞌuin ta li Dios nachal. Li ma̱c li naxrahi ru li tzꞌejcualej ut li xrahinquil ru li cꞌaꞌak re ru nakil riqꞌuin xnakꞌ ku moco riqꞌuin ta li Dios nachal. Joꞌcan ajcuiꞌ li kꞌetkꞌetil. Chixjunil aꞌin moco riqꞌuin ta li Dios nachal; xnaꞌleb ban li ruchichꞌochꞌ. Li ruchichꞌochꞌ ta̱osokꞌ joꞌ ajcuiꞌ li ma̱usilal. Abanan li ani naba̱nun re li naraj li Dios, aꞌan cua̱nk chi junelic. Li xicꞌ nequeꞌiloc re li CristoEx inherma̱n, yo̱ chak chi nachꞌoc rosoꞌjiqueb li cutan. Ac xerabi resil nak ta̱cha̱lk jun li xicꞌ na-iloc re li Cristo. Aꞌan li anticristo nayeman re. Ut anakcuan ac cuanqueb nabal li xicꞌ nequeꞌiloc re li Cristo. Joꞌcan nak nakanau nak yo̱ chi cuulac xkꞌehil rosoꞌjiqueb li cutan. Saꞌ kaya̱nk xeꞌel li xicꞌ nequeꞌiloc re li Cristo, abanan moco kech aj pa̱baneleb ta nak xeꞌcuan. Cui ta eb aꞌan kech aj pa̱banelil, cuanqueb raj chi junelic saꞌ kaya̱nk. Abanan xeꞌel saꞌ kaya̱nk re nak ta̱nauma̱nk nak ma̱cuaꞌeb kech aj pa̱banelil. Ut la̱ex ac santobresinbilex xban li Santil Musikꞌej li qꞌuebil e̱re xban li Jesucristo, ut nequenau chic lix ya̱lal. Moco xban ta nak incꞌaꞌ nequenau lix ya̱lal nak nintzꞌi̱bac e̱riqꞌuin. La̱ex nequenau lix ya̱lal ut nequenau ajcuiꞌ nak ma̱ jun ticꞌtiꞌ na-el saꞌ li tzꞌakal ya̱l. ¿Ani laj ticꞌtiꞌ nak nequecꞌoxla la̱ex? Aꞌan li nayehoc re nak li Jesucristo, ma̱cuaꞌ aꞌan laj Colonel li yechiꞌinbil xban li Dios. Li nayehoc re chi joꞌcan, aꞌan li anticristo li xicꞌ na-iloc re li Cristo. Aꞌan li natzꞌekta̱nan re li Acuabej Dios ut li Cꞌajolbej. Li ani naxye nak li Jesucristo ma̱cuaꞌ Ralal li Dios, li nayehoc re aꞌan ma̱cꞌaꞌ li Acuabej Dios riqꞌuin. Ut li ani naxye nak li Cristo, aꞌan li tzꞌakal Ralal li Dios, aꞌan cuan li Acuabej Dios riqꞌuin. Li cꞌaꞌru xetzol chak chalen saꞌ xticlajic le̱ pa̱ba̱l chicua̱nk saꞌ le̱ chꞌo̱l. Cui te̱cꞌu̱la saꞌ le̱ chꞌo̱l li cꞌaꞌru xerabi chak chalen saꞌ xticlajic le̱ pa̱ba̱l, cua̱nkex riqꞌuin li Cꞌajolbej ut riqꞌuin li Acuabej Dios. Li yuꞌam ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjic, aꞌan li naxyechiꞌi ke li Jesucristo. Nintzꞌi̱ba aꞌin e̱riqꞌuin chirixeb li xicꞌ nequeꞌiloc re li Cristo xban nak eb aꞌan teꞌraj e̱balakꞌinquil. Abanan incꞌaꞌ tento ta̱cua̱nk junak aj tzolol e̱re re xcꞌutbal che̱ru cꞌaꞌru li ya̱l ut cꞌaꞌru li incꞌaꞌ ya̱l xban nak qꞌuebil e̱re li Santil Musikꞌej xban li Jesucristo. Li Santil Musikꞌej cuan e̱riqꞌuin ut aꞌan li naqꞌuehoc e̱naꞌleb. Li cꞌaꞌru naxcꞌut che̱ru li Santil Musikꞌej tzꞌakal ya̱l. Moco ticꞌtiꞌ ta. Joꞌcan nak chexcua̱nk chi sum a̱tin riqꞌuin li Jesucristo joꞌ naxcꞌut che̱ru li Santil Musikꞌej. Ut anakcuan, ex herma̱n, ninye cuiꞌchic e̱re nak chexcua̱nk chi sum a̱tin riqꞌuin li Jesucristo re nak ma̱cꞌaꞌak le̱ xiu nak tol-e̱lk cuiꞌchic li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Sahak ban saꞌ kachꞌo̱l chixcꞌulbal chi ma̱cꞌaꞌak kaxuta̱n. La̱ex nequenau nak li Cristo ti̱c xchꞌo̱l. Ut chenauhak ajcuiꞌ nak chixjunileb li nequeꞌba̱nun re li ti̱quilal, aꞌan tzꞌakal ralal xcꞌajol li Dios. Li ralal xcꞌajol li DiosCheqꞌuehak retal nak li Acuabej Dios cꞌajoꞌ nocoxra. Nocoxqꞌue chokꞌ ralal xcꞌajol. Relic chi ya̱l nak la̱o ralal xcꞌajol. Joꞌcan nak li ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru li kanaꞌleb xban nak ma̱jiꞌ nequeꞌxnau xya̱lal xpa̱banquil li Dios. Ex inherma̱n, anakcuan la̱o ralal xcꞌajol li Dios. Abanan ma̱jiꞌ nakanau joꞌ qꞌuial chic li usilal takacꞌul mokon. Caꞌaj cuiꞌ nakanau nak tol-e̱lk li Jesucristo, chanchanako chic aꞌan xban nak takil ru chi tzꞌakal. Li ani yo̱ chiroybeninquil lix cꞌulunic li Cristo, aꞌan naxsakobresi li ra̱m saꞌ ti̱quilal joꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ti̱c xchꞌo̱l. Li ani nama̱cob naxkꞌet lix chakꞌrab li Dios xban nak li ma̱cobc aꞌan xkꞌetbal li chakꞌrab. La̱ex nequenau nak li Ka̱cuaꞌ Jesucristo quicꞌulun re xcuybal ut xsachbal li kama̱c. Relic chi ya̱l nak aꞌan ma̱cuaꞌ aj ma̱c. Joꞌcan nak li ani cau xchꞌo̱l chixta̱kenquil li Cristo, incꞌaꞌ chic yo̱k chi ma̱cobc. Abanan li ani toj yo̱ chi ma̱cobc incꞌaꞌ naxnau li rusilal li Cristo ut incꞌaꞌ napa̱ban. Ex herma̱n, ma̱ ani chibalakꞌi̱nk e̱re. Li ani naba̱nun re li ti̱quilal, aꞌan ti̱c xchꞌo̱l joꞌ li Cristo ti̱c xchꞌo̱l. Li ani yo̱ chi ma̱cobc, aꞌan re laj tza xban nak laj tza aꞌan aj ma̱c chalen chak saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ. Aꞌan aj e nak col-e̱lk li Ralal li Dios re xsachbal xcꞌanjel laj tza. Ma̱ jun ralal xcꞌajol li Dios yo̱k chi ma̱cobc xban nak li Dios cuan riqꞌuin. Ut incꞌaꞌ naru nak yo̱k chi ma̱cobc xban nak aꞌan tzꞌakal ralal xcꞌajol li Dios. Riqꞌuin aꞌin naꞌno̱queb ru li ralal xcꞌajol li Dios ut naꞌno̱queb ajcuiꞌ ruheb li ralal xcꞌajol laj tza: li ani incꞌaꞌ naxba̱nu li ti̱quilal, ut li ani incꞌaꞌ naxra li ras ri̱tzꞌin, aꞌan ma̱cuaꞌeb ralal xcꞌajol li Dios. Chikara kib chi kibil kibChalen chak saꞌ xticlajic le̱ pa̱ba̱l xerabi li chakꞌrab nak chikarahak kib chi kibil kib. Mikata̱ke xnaꞌleb laj Caín xban nak aꞌan re laj tza. Aꞌan quixcamsi li ri̱tzꞌin. ¿Cꞌaꞌut nak quixcamsi li ri̱tzꞌin? Xban nak ti̱c xchꞌo̱l li ri̱tzꞌin chiru li Dios ut laj Caín junes ma̱usilal naxba̱nu. Joꞌcan ut ex inherma̱n, misach e̱chꞌo̱l xbaneb li xicꞌ nequeꞌiloc e̱re saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cui nakara li kaherma̱n, aꞌan retalil nak cua̱nk kacolbal chiru xcuanquil li ca̱mc ut qꞌuebil kayuꞌam chi junelic. Li ani incꞌaꞌ naxra lix herma̱n, aꞌan toj cuan rubel xcuanquil li ca̱mc. Li ani xicꞌ naril lix herma̱n, aꞌan chanchan aj camsinel ras ri̱tzꞌin. La̱ex nequenau nak junak aj camsinel ras ri̱tzꞌin ma̱cꞌaꞌ xyuꞌam chi junelic. Li Jesucristo quixcꞌut chiku chanru li rahoc nak quixkꞌaxtesi rib chi ca̱mc saꞌ kacꞌabaꞌ la̱o. Joꞌcan ajcuiꞌ nak tento takaraheb li kaherma̱n usta tocamsi̱k saꞌ xcꞌabaꞌeb. Jun chic ninye e̱re. Cui la̱o cuan nabal li cꞌaꞌru ke ut incꞌaꞌ nakatokꞌoba ru li nebaꞌ li ma̱cꞌaꞌ cuan re, ¿ma ya̱l ta biꞌ nak nakara li Dios chi joꞌcanan? Ex inherma̱n, morahoc yal chi a̱tin. Chorahok ban chi tzꞌakal ya̱l ut chicꞌutu̱nk li karahom riqꞌuin li usilal nakaba̱nu. Cau li kachꞌo̱l chixpa̱banquil li DiosCui nakara li kaherma̱n, nakanau nak la̱o tzꞌakal ralal xcꞌajol li Dios, ut cau kachꞌo̱l chixpa̱banquil li Dios. Cui la̱o nakecꞌa nak xoma̱cob, ac cutan saken chiru li Ka̱cuaꞌ Dios li nakaba̱nu xban nak aꞌan chixjunil naxnau. Cui incꞌaꞌ nakecꞌa saꞌ kachꞌo̱l nak incꞌaꞌ us yo̱co, incꞌaꞌ nocoxucuac chiru li Dios. Ut yalak cꞌaꞌru takatzꞌa̱ma chiru, tixqꞌue ke xban nak yo̱co chixpa̱banquil lix chakꞌrab ut nakaba̱nu li cꞌaꞌru nacuulac chiru li Dios. Ut aꞌan aꞌin lix chakꞌrab quixqꞌue ke li Dios, nak chopa̱ba̱nk saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo li Ralal li Dios ut takara kib chi kibil kib, joꞌ coxchakꞌrabi cuiꞌ. Cui nakapa̱b lix chakꞌrab, la̱o cuanco riqꞌuin li Dios ut li Dios cuan kiqꞌuin. Nakanau nak li Dios cuan kiqꞌuin chi junelic xban li Santil Musikꞌej li qꞌuebil ke. Li Santil Musikꞌej ut laj tzolonel aj balakꞌEx herma̱n, qꞌuehomak retal nak moco chixjunil ta aj iqꞌuin cuan li Santil Musikꞌej. Nabaleb laj tzolonel aj balakꞌ cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Me̱pa̱b chixjunil li cꞌaꞌak re ru nequerabi riqꞌuineb, usta ta̱yehekꞌ e̱re nak riqꞌuin li Dios xchal. Tento nak te̱tzꞌil rix li te̱rabi re xnaubal ma riqꞌuin li Dios xchal li nequeꞌxye malaj incꞌaꞌ. Chi joꞌcaꞌin naru te̱nau cui li Santil Musikꞌej xqꞌuehoc re li naꞌleb malaj incꞌaꞌ. Li ani ta̱yehok re nak li Jesucristo quitzꞌejcualoꞌ ut tzꞌakal cui̱nk nak quicꞌulun saꞌ ruchichꞌochꞌ, aꞌan li cuan li Santil Musikꞌej riqꞌuin. Ut li ani ta̱yehok re nak li Jesucristo incꞌaꞌ quitzꞌejcualoꞌ nak quicꞌulun saꞌ ruchichꞌochꞌ, aꞌan ma̱cꞌaꞌ li Santil Musikꞌej riqꞌuin. Li naꞌleb aꞌan nachal riqꞌuin li xicꞌ na-iloc re li Cristo. Abanan ac e̱rabiom resil chirix nak tol-e̱lk li xicꞌ na-iloc re li Cristo. Ut anakcuan li naꞌleb aꞌan ac yo̱ chi cꞌulu̱nc saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ex inherma̱n, la̱ex rehex chic li Dios. La̱ex xecuy ut xenau xcolbal e̱rib chiruheb laj balakꞌ. Xecuy xban nak li Santil Musikꞌej cuan e̱riqꞌuin ut kꞌaxal nim xcuanquil aꞌan chiru laj tza li cuan riqꞌuineb laj balakꞌ. Li naꞌleb li cuan riqꞌuineb laj balakꞌ, aꞌan yal re ruchichꞌochꞌ ut junes chirix aꞌan nequeꞌa̱tinac. Ut eb li incꞌaꞌ nequeꞌxnau xya̱lal nequeꞌrabi li incꞌaꞌ ya̱l li nequeꞌxye ut nequeꞌxpa̱b. Abanan la̱o ralal xcꞌajol li Dios. Ut eb li nequeꞌpa̱ban re li Dios nocoeꞌrabi. Ut eb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban re li Dios incꞌaꞌ nequeꞌraj kabinquil. Riqꞌuin aꞌan nacꞌutun ani cuan li Santil Musikꞌej riqꞌuin ut ani cuan xmusikꞌ laj balakꞌ riqꞌuin. Li Dios aj rahonelEx inherma̱n, chikara kib chi kibil kib xban nak li rahoc riqꞌuin li Dios nachal. Li ani narahoc, aꞌan ralal li Dios ut naxba̱nu li naraj li Dios. Ut li incꞌaꞌ narahoc ma̱cuaꞌ ralal li Dios xban nak li rahoc riqꞌuin li Dios nachal. Li Dios quixcꞌut chiku chanru nak nocoxra nak quixtakla chak lix junaj chi Alal saꞌ ruchichꞌochꞌ chi ca̱mc saꞌ kacꞌabaꞌ la̱o. Li Dios quixtakla chak li Ralal re nak ta̱cua̱nk kayuꞌam chi junelic. Li tzꞌakal rahoc, aꞌan aꞌin: ma̱cuaꞌo la̱o xorahoc re li Dios. Aꞌan ban quirahoc ke la̱o xban nak quixtakla chak li Ralal chi ca̱mc re xtojbal rix li kama̱c. Ex herma̱n, xban nak kꞌaxal nocoxra li Dios, tento ajcuiꞌ nak takara kib chi kibil kib la̱o. Ma̱ jun qui-iloc ru li Dios. Abanan cui nakara kib chi kibil kib, li Dios cuan kiqꞌuin chi junelic. Ut lix rahom li Dios tzꞌaklojenak ru kiqꞌuin. Nakanau nak cuanco riqꞌuin li Dios ut li Dios cuan kiqꞌuin xban nak li Dios quixqꞌue ke li Santil Musikꞌej. La̱o lix apóstol li Jesucristo. Quikil ru li Jesucristo. Ut nakachꞌolob xya̱lal nak li Acuabej Dios quixtakla chak li Ralal chixcolbaleb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li ani nachꞌoloban re nak li Jesús, aꞌan li Ralal li Dios, aꞌan cuan riqꞌuin li Dios, ut li Dios cuan riqꞌuin aꞌan. La̱o nakapa̱b nak li Dios, aꞌan aj rahonel ut nakanau nak ya̱l aꞌan. Li rahoc nachal riqꞌuin li Dios. Li ani narahoc, aꞌan cuan riqꞌuin li Dios ut li Dios cuan riqꞌuin aꞌan. Riqꞌuin aꞌin ta̱tzꞌaklok ru li rahoc kiqꞌuin la̱o re nak cauhak kachꞌo̱l saꞌ xcutanquil li rakba a̱tin. Chanru xnaꞌleb li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, joꞌcanak ajcuiꞌ li kanaꞌleb la̱o nak cua̱nko arin saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ma̱cꞌaꞌ kaxiu cui nakara li Dios chi tzꞌakal. Li tzꞌakal rahoc narisi li xiu. Li ani naxucuac, naxxucua lix tojbal rix lix ma̱c, ut li naxucuac toj ma̱jiꞌ natzꞌakloc ru li rahoc riqꞌuin. La̱o nakara li Dios xban nak aꞌan xrahoc ke xbe̱n cua. Cui junak naxye nak naxra li Dios ut xicꞌ naril lix herma̱n, aꞌan aj ticꞌtiꞌ. Li ani incꞌaꞌ naxra lix herma̱n li naril ru, ¿chan ta cuiꞌ ru nak tixra li Dios li moco naril ta ru? Aꞌin li chakꞌrab quixqꞌue ke li Jesucristo: Li ani naxra li Dios, tento ajcuiꞌ nak tixra lix herma̱n. Li xcanabanquil li ma̱usilal cuan saꞌ ruchichꞌochꞌChixjunileb li nequeꞌpa̱ban re nak li Jesús aꞌan li Cristo, aꞌaneb li ralal xcꞌajol li Dios. Ut cui la̱o nakara li Acuabej Dios, takaraheb ajcuiꞌ li ralal xcꞌajol. Cui nakara li Dios, nakapa̱b lix chakꞌrab. Riqꞌuin aꞌan nakanau nak nakara li Dios joꞌ ajcuiꞌ eb li ralal xcꞌajol. Aꞌan aꞌin lix ra̱bal li Dios: nak takapa̱b lix chakꞌrab. Moco chꞌaꞌaj ta xpa̱banquil lix chakꞌrab. Li yoꞌlajenak saꞌ musikꞌej riqꞌuin li Dios cuan xcuanquil re xcuybal xnumsinquil li ma̱usilal li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cuan kacuanquilal chixnumsinquil xban nak nakapa̱b saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. ¿Ani li tzꞌakal cuan xcuanquil re xcuybal xnumsinquil li ma̱usilal li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ? La̱o li nocopa̱ban re nak li Jesús aꞌan li Ralal li Dios. Caꞌaj cuiꞌ la̱o cuan kacuanquil re xcuybal xnumsinquil li ma̱usilal. Li naxchꞌolob xya̱lal chirix li Dios CꞌajolbejLi Jesucristo quicꞌulun saꞌ ruchichꞌochꞌ. Quixcꞌul li cubi haꞌ ut quihoyeꞌ ajcuiꞌ lix quiqꞌuel chiru li cruz. Ma̱cuaꞌ caꞌaj cuiꞌ li cubi haꞌ quixcꞌul. Quihoyeꞌ aj ban cuiꞌ lix quiqꞌuel. Li Santil Musikꞌej naxchꞌolob xya̱lal chiku chirix li Cristo. Ut ya̱l chixjunil li naxcꞌut chiku li Santil Musikꞌej. Saꞌ choxa cuanqueb li oxibeb li nequeꞌchꞌoloban lix ya̱lal. Aꞌaneb aꞌin: li Dios Acuabej, li Dios Cꞌajolbej ut li Dios Santil Musikꞌej. Li oxib aꞌin junajeb chi ribil. Ut oxib li cꞌaꞌru qui-uxman saꞌ ruchichꞌochꞌ li naxcꞌut chiku lix ya̱lal chirix li Jesucristo. Li xbe̱n, aꞌan nak li Santil Musikꞌej naxcꞌut chiku lix ya̱lal. Li xcab, aꞌan li cꞌaꞌru qui-uxman nak li Jesús quixcꞌul li cubi haꞌ. Ut li rox, aꞌan nak quihoyeꞌ lix quiqꞌuel li Jesús chiru cruz. Eb li oxib aꞌin juntakꞌe̱t lix ya̱laleb. La̱o nakapa̱b li ya̱l chꞌolobanbil xbaneb li cui̱nk. Abanan li chꞌolobanbil xban li Dios kꞌaxal cuiꞌchic nim xcuanquil chiru aꞌan. Ut li Dios quixchꞌolob xya̱lal nak li Jesús aꞌan li Ralal. Li ani napa̱ban re li Ralal li Dios, aꞌan naxnau tzꞌakal lix ya̱lal. Aꞌut li incꞌaꞌ napa̱ban re li Dios, naxqꞌue li Dios chokꞌ aj ticꞌtiꞌ xban nak incꞌaꞌ naxpa̱b lix ya̱lal li quixchꞌolob li Dios nak quixye re li Jesús: La̱at li cualal, chan. Ut aꞌan aꞌin li naxchꞌolob xya̱lal nak li Dios quixqꞌue ke li yuꞌam chi junelic. Ut li yuꞌam aꞌin natauman riqꞌuin li Ralal. Yalak ani napa̱ban re li Ralal li Dios, aꞌan cuan xyuꞌam chi junelic. Ut li ani incꞌaꞌ napa̱ban re li Ralal li Dios, ma̱cꞌaꞌ lix yuꞌam chi junelic. Xnaubal nak cuan kayuꞌam chi junelicXintzꞌi̱ba aꞌin chokꞌ e̱re la̱ex li nequexpa̱ban re li Ralal li Dios re nak la̱ex te̱nau nak cuan e̱yuꞌam chi junelic. Ut aꞌin li cau cuiꞌ kachꞌo̱l chirix li Dios. Nakanau nak li cꞌaꞌak re ru nakatzꞌa̱ma re, cui nakatzꞌa̱ma joꞌ naraj li Dios, aꞌan nocorabi. Nakanau nak li Dios nocorabi nak nocotijoc. Riqꞌuin aꞌin nakanau nak naxqꞌue ke li cꞌaꞌru nakatzꞌa̱ma chiru. Cui la̱o takil junak li kaherma̱n chi ma̱cobc ut naru xcuybal lix ma̱c, chotijok chirix re nak ta̱cuyekꞌ xma̱c xban li Dios ut ta̱cua̱nk riqꞌuin li Dios toj chirix lix camic. Abanan cuan li ma̱c incꞌaꞌ naxcuy li Dios. Ma̱cꞌaꞌ rajbal li tijoc chirix li ani yo̱ chi ba̱nu̱nc re li ma̱c li ma̱cꞌaꞌ xcuybal. Ya̱l nak li ma̱usilal, aꞌan ma̱c. Abanan li Dios naxnau bar cuan li ma̱c naru xcuybal ut bar cuan li incꞌaꞌ. Nakanau nak li ani napa̱ban re li Dios incꞌaꞌ chic yo̱k chi ma̱cobc xban nak li Ralal li Dios na-iloc re. Ut laj tza ma̱cꞌaꞌ chic xcuanquil saꞌ xbe̱n laj pa̱banel. Ut nakanau nak la̱o ralal xcꞌajol li Dios. Abanan li jun chꞌol chic li ma̱jiꞌ nequeꞌpa̱ban re li Dios, eb aꞌan cuanqueb rubel xcuanquil laj tza. Ut la̱o nakanau nak li Ralal li Dios quicꞌulun saꞌ ruchichꞌochꞌ. Quixqꞌue kanaꞌleb re xnaubal bar cuan li tzꞌakal Dios. Ut junajo chic riqꞌuin li tzꞌakal Dios xban nak xkapa̱b li Jesucristo li Ralal li Dios. Aꞌan li naqꞌuehoc ke li yuꞌam chi junelic. Ex inherma̱n, me̱lokꞌoni chic li jalanil dios yi̱banbil riqꞌuin ukꞌej. Joꞌcan taxak. Li Xcab Hu li Quixtzꞌi̱ba li San JuanLaj Juan natzꞌi̱bac riqꞌuin jun li ixk aj pa̱banelLa̱in aj cꞌamol be cha̱cuu saꞌ la̱ pa̱ba̱l. At hermana, nintzꞌi̱bac a̱cuiqꞌuin la̱at li sicꞌbil a̱cuu xban li Dios. Ut nintzꞌi̱bac ajcuiꞌ riqꞌuineb la̱ cualal a̱cꞌajol. Ya̱l nak la̱in nequexinra. Moco caꞌaj ta cuiꞌ la̱in ninrahoc e̱re. Nequexraheꞌ aj ban cuiꞌ xbaneb chixjunileb li nequeꞌxnau lix ya̱lal. Nequexkara xban nak junaj li nakapa̱b ut lix ya̱lal aꞌan ta̱cua̱nk kiqꞌuin chi junelic. Aꞌ taxak li rusilal, li ruxta̱n ut li tuktu̱quilal li naxqꞌue li Dios Acuabej ut li Jesucristo li Alalbej chicua̱nk e̱riqꞌuin saꞌ xya̱lal ut riqꞌuin rahoc. Cꞌajoꞌ nak nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l chirilbaleb la̱ cualal a̱cꞌajol nak cuanqueb saꞌ xya̱lal. Joꞌcaꞌin li kataklanquil xban li Dios Acuabej. Ut anakcuan nintzꞌa̱ma cha̱cuu nak chikarahak taxak kib chi kibil kib. Li chakꞌrab aꞌin moco acꞌ ta. Abanan qꞌuebil chak ke chalen chak saꞌ xticlajic li kapa̱ba̱l. Cui nakara kib chi kibil kib, nakapa̱b li kachakꞌrabinquil xban li Dios. Chalen chak saꞌ xticlajic, li Dios quixye ke nak tento takara kib chi kibil kib. Eb laj tzolonel aj balakꞌNinnumsi cuiꞌchic saꞌ e̱xic li naꞌleb aꞌin xban nak nabaleb laj tzolonel aj balakꞌ cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Eb li cui̱nk aꞌin incꞌaꞌ nequeꞌxchꞌolob lix ya̱lal nak li Jesucristo quitzꞌejcualoꞌ ut tzꞌakal cui̱nk nak quicꞌulun saꞌ ruchichꞌochꞌ. Eb li cui̱nk aꞌin aj balakꞌeb ut xicꞌ nequeꞌril li Jesucristo. Cheqꞌuehak retal che̱ribil e̱rib re nak incꞌaꞌ ta̱cana̱k chi ma̱cꞌaꞌ rajbal le̱ cꞌanjel chiru li Dios. Tzꞌakalak ban re ru xkꞌajca̱munquil le̱ cꞌanjel te̱cꞌul riqꞌuin li Dios. Cui ani junak naxqꞌue xtzꞌakob li quixchꞌolob li Jesucristo, li jun aꞌan ma̱cꞌaꞌ li Dios riqꞌuin. Abanan cui nakapa̱b li cꞌaꞌru quixchꞌolob li Jesucristo, li Dios Acuabej cua̱nk kiqꞌuin ut cua̱nk ajcuiꞌ kiqꞌuin li Jesucristo li Cꞌajolbej. Cui nacuulac junak e̱riqꞌuin ut nequenau nak jalan li yo̱ chixchꞌolobanquil che̱ru chiru li quixchꞌolob li Jesucristo, me̱cꞌul saꞌ le̱ rochoch chi moco te̱ye re nak li Dios chi-osobtesi̱nk re. Xban nak li ani naxtzꞌa̱ma chiru li Dios nak ta̱rosobtesiheb laj balakꞌ, aꞌan ta̱tzꞌako̱nk riqꞌuin lix yibal ru lix cꞌanjeleb. XchakꞌrabinquilebCuan raj chic nabal tinye e̱re, abanan incꞌaꞌ nacuaj xtzꞌi̱banquil saꞌ li hu aꞌin. La̱in nacuaj xic e̱riqꞌuin re nak toa̱tinak ut takil xsahil kachꞌo̱l chi kibil kib. Nequeꞌxtakla xsahil a̱chꞌo̱l eb li ralal xcꞌajol la̱ chakꞌnaꞌ, li sicꞌbil ru xban li Dios. Joꞌcan taxak. Li Rox Hu li Quixtzꞌi̱ba li San JuanXqꞌuebal xsahil xchꞌo̱lNintzꞌi̱bac a̱cuiqꞌuin, at hermano Gayo. La̱in aj cꞌamol be cha̱cuu saꞌ la̱ pa̱ba̱l. Relic chi ya̱l nak nacatinra. At inherma̱n, yo̱quin chi tijoc cha̱cuix re nak us tat-e̱lk riqꞌuin chixjunil li cꞌaꞌru ta̱ba̱nu. Ut nintijoc ajcuiꞌ cha̱cuix re nak cauhakat. Ninnau nak ti̱c la̱ chꞌo̱l chiru li Dios. Cꞌajoꞌ nak nasahoꞌ saꞌ inchꞌo̱l nak nequeꞌcꞌulun li herma̱n cuiqꞌuin ut nacuabi resil nak ti̱c a̱chꞌo̱l. Ut ninnau nak yo̱cat chixba̱nunquil lix ya̱lal. Aꞌan aꞌin li kꞌaxal nasahoꞌ cuiꞌ inchꞌo̱l nak nacuabi resil nak eb li kaherma̱n cuanqueb saꞌ xya̱lal. Eb aꞌan chanchaneb li cualal incꞌajol xban nak queꞌpa̱ban chicuu. Laj Gayo cha̱bil quixba̱nu riqꞌuin xtenkꞌanquileb li herma̱nAt inherma̱n, kꞌaxal lokꞌ li nacaba̱nu nak nacatenkꞌaheb li herma̱n, usta incꞌaꞌ nacanauheb ru. Eb aꞌan queꞌxchꞌolob xya̱lal arin chiruheb li herma̱n chanru nak nacaraheb. Chatenkꞌaheb chi cha̱bil joꞌ naraj li Dios nak teꞌxic chixyebal ra̱tin li Dios saꞌ jalan naꞌajej. Eb aꞌan xeꞌoc chi xic xban nak teꞌraj xba̱nunquil xcꞌanjel li Jesucristo. Ut incꞌaꞌ queꞌxcꞌul xkꞌajca̱munquileb chiruheb li ma̱jiꞌ nequeꞌxpa̱b li Dios. Joꞌcan nak tento takatenkꞌaheb li cui̱nk aꞌin xban nak kech aj cꞌanjeleb chixchꞌolobanquil lix ya̱lal. Lix yibal ru xnaꞌleb laj DiótrefesCuan cꞌaꞌru xintzꞌi̱ba saꞌ li hu li xintakla riqꞌuineb laj pa̱banel aran. Abanan li herma̱n Diótrefes, aꞌan naxnimobresi rib ut incꞌaꞌ naxcꞌul xchꞌo̱l li cꞌaꞌru xintzꞌi̱ba. Naraj takla̱nc saꞌ e̱ya̱nk ut incꞌaꞌ naxqꞌue incuanquil. Nak tinxic aran toxinkꞌus ut che̱ru che̱junilex tinye li cꞌaꞌru yo̱ chixba̱nunquil. Yo̱ chixyebal cꞌaꞌak re ru chi a̱tinul chikix. Ut moco nacꞌojla ta xchꞌo̱l riqꞌuin aꞌan. Toj cuan cuiꞌchic cꞌaꞌak re ru incꞌaꞌ us naxba̱nu. Incꞌaꞌ naxcꞌuleb li herma̱n saꞌ li rochoch ut naxic chixtacchiꞌinquileb li herma̱n li nequeꞌraj raj xcꞌulbal li ulaꞌ, ut narisiheb saꞌ xya̱nkeb laj pa̱banel cui nequeꞌxcꞌul li rulaꞌeb. Cha̱bil resil chirix laj DemetrioAt inherma̱n, ma̱tzol a̱cuib riqꞌuin li incꞌaꞌ us. Aꞌ ban li us ta̱ba̱nu. Li ani naba̱nun re li us, aꞌan ralal xcꞌajol li Dios. Ut li ani naxba̱nu li incꞌaꞌ us, toj ma̱jiꞌ naxpa̱b li Dios. Chixjunileb nequeꞌxye nak cha̱bil li herma̱n Demetrio. Ut relic chi ya̱l nak lix yuꞌam nacꞌutuc re lix cha̱bilal. Joꞌcan ajcuiꞌ nakaye la̱o. Ut la̱at nacanau nak li nakaye la̱o aꞌan ya̱l. Xrakbal li hu riqꞌuin sahil chꞌo̱lejCuan raj nabal chic tinye a̱cue, abanan incꞌaꞌ nacuaj xtzꞌi̱banquil saꞌ li hu aꞌin. (14-15) Yo̱quin chixcꞌoxlanquil nak chi se̱b takil kib re nak ta̱ru̱k taka̱tina kib. 15 Chicua̱nk taxak li tuktu̱quil usilal a̱cuiqꞌuin. Eb li herma̱n arin nequeꞌxtakla xsahil a̱chꞌo̱l. Ut chaqꞌue ajcuiꞌ xsahil xchꞌo̱leb li kech aj pa̱banelil chi xjunju̱nkaleb. Li Hu li Quixtzꞌi̱ba li San JudasLaj Judas natzꞌi̱bac riqꞌuineb li bokbileb xban li DiosLa̱in laj Judas, laj cꞌanjel chiru li Jesucristo. La̱in ri̱tzꞌin laj Jacobo. Nintzꞌi̱ba li hu aꞌin reheb laj pa̱banel, li bokbileb ut raro̱queb xban li Dios Acuabej ut colbileb xban li Jesucristo. Checꞌulak taxak chi nabal li ruxta̱n li Dios, joꞌ ajcuiꞌ li tuktu̱quil usilal ut li rahoc. Eb laj tzolonel aj balakꞌEx inherma̱n, anchal inchꞌo̱l nak yo̱quin chixcꞌoxlanquil tzꞌi̱bac e̱riqꞌuin chirix li kacolbal saꞌ comonil. Aban xinqꞌue retal nak ta̱ajma̱nk ru nak tintzꞌi̱bak e̱riqꞌuin re xtzꞌa̱manquil che̱ru nak te̱yal e̱kꞌe chixcolbal rix le̱ pa̱ba̱l. Aꞌan li junaj chi pa̱ba̱l kꞌaxtesinbil chak ke xban li Dios. Nintzꞌi̱ba li hu aꞌin xban nak cuanqueb aj balakꞌ queꞌxchꞌic rib saꞌ e̱ya̱nk chi mukmu. Eb aꞌan nequeꞌxye nak laj pa̱banel naru teꞌxba̱nu yalak cꞌaꞌru chi ma̱usilal ut xban li rusilal li kaDios, ma̱cꞌaꞌ teꞌxcꞌul. Nequeꞌxsach xcuanquil li Ka̱cuaꞌ Jesucristo, laj e̱chal ke. Eb aꞌan aj kꞌetoleb ra̱tin li Dios ut chalen chak junxil cutan ac xakabanbil chak li rakba a̱tin saꞌ xbe̱neb. Usta ac xchꞌolobaman che̱ru, nacuaj cuiꞌchic xjulticanquil e̱re chanru nak li Ka̱cuaꞌ Dios quirisiheb chak lix tenamit aj Israel saꞌ li naꞌajej Egipto. Ut mokon chic quixsacheb li incꞌaꞌ queꞌpa̱ban chiru saꞌ xya̱nkeb laj Israel. Ninjultica ajcuiꞌ che̱ru nak cuan li ángel queꞌxtzꞌekta̱na lix lokꞌal qꞌuebileb re joꞌ ajcuiꞌ lix naꞌajeb. Anakcuan tzꞌaptzꞌo̱queb saꞌ li kꞌojyi̱n xban li Dios ut bacꞌbo̱queb riqꞌuin cadena toj ta̱cuulak xcutanquil li rakba a̱tin. Joꞌcan ajcuiꞌ queꞌxcꞌul li tenamit Sodoma ut Gomorra joꞌqueb ajcuiꞌ li tenamit cuanqueb chixcꞌatk. Juntakꞌe̱teb lix naꞌlebeb riqꞌuineb li ángel li queꞌma̱cob. Queꞌmuxuc caxa̱r ut queꞌma̱cob ajcuiꞌ riqꞌuin rech cui̱nkilal ut riqꞌuin rech ixkilal. Queꞌxkꞌaxtesi rib chixba̱nunquil chixjunil li ma̱usilal. Lix cꞌatic eb li tenamit aꞌan, aꞌan re xcꞌutbesinquil chiku nak cuan xtojbal rix li ma̱c. Aꞌan li ta̱cꞌulma̱nk mokon saꞌ li xam li ta̱cua̱nk chi junelic. Usta nanauman li cꞌaꞌru quixcꞌul li tenamit Sodoma ut Gomorra, abanan toj cuanqueb ajcuiꞌ aj balakꞌ li nequeꞌxpa̱b li yal yoꞌobanbil naꞌleb. Ut nequeꞌxtzꞌajni rib riqꞌuin li ma̱c. Nequeꞌxtzꞌekta̱na lix cuanquil li Ka̱cuaꞌ ut nequeꞌxmajecua li cuanqueb xcuanquil ut li cuanqueb xlokꞌal. Ut li ángel Miguel, li kꞌaxal nim xlokꞌal, incꞌaꞌ quixqꞌue rib chokꞌ aj rakol a̱tin saꞌ xbe̱n laj tza. Nak li ángel queꞌxcuechꞌi rib riqꞌuin laj tza chirix lix tzꞌejcual laj Moisés, li ángel incꞌaꞌ quixhob chi moco quiraj xrakbal a̱tin saꞌ xbe̱n. Quixye ban re: Li Ka̱cuaꞌ Dios chikꞌusuk a̱cue, chan. Ut eb laj balakꞌ aꞌin nequeꞌxmajecua ru li cꞌaꞌak re ru lokꞌ, li incꞌaꞌ nequeꞌxtau ru. Chanchaneb li xul li ma̱cꞌaꞌeb xnaꞌleb. Nequeꞌxsach rib chixba̱nunquil li cꞌaꞌak re ru chi ma̱usilal. Ra teꞌxcꞌul. Lix naꞌlebeb aꞌan joꞌ lix naꞌleb laj Caín. Chanchaneb laj Balaam, xban nak nequeꞌxrahi ru li tumin ut junes aꞌan chic nequeꞌxcꞌoxla. Nequeꞌxtzꞌekta̱na lix chakꞌrab li Dios ut nequeꞌxnimobresi rib joꞌ quixba̱nu laj Coré. Xban aꞌan nak teꞌosokꞌ. Xuta̱nal chokꞌ e̱re nak cuanqueb laj balakꞌ saꞌ e̱ya̱nk nak nequeba̱nu le̱ ninkꞌe re sahil chꞌo̱lej. Eb laj balakꞌ caꞌaj cuiꞌ li numcuaꞌac ut num ucꞌac nequeꞌxba̱nu ut incꞌaꞌ nequeꞌxuta̱nac. Junes xchꞌolaninquileb rib nequeꞌxcꞌoxla. Eb laj balakꞌ aꞌan chanchaneb li chok li ma̱cꞌaꞌ hab chi saꞌ, li nacꞌameꞌ yalak bar xban li ikꞌ. Laj balakꞌ ma̱cꞌaꞌ nequeꞌoc cuiꞌ. Chanchaneb li cheꞌ li incꞌaꞌ nequeꞌu̱chin, li namichꞌman chi junaj cua ut nachakic. Nak na-el chak xcuokx li palau xban xcacuil rok li haꞌ, nalemeb rib chire li haꞌ lix tzꞌajnil li haꞌ. Joꞌcan ajcuiꞌ lix xuta̱neb laj balakꞌ xban li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu. Chanchaneb li chahim li yal naxbeni rib yalak bar chiru choxa. Eb li cui̱nk aꞌin ac xakabanbileb chi xic chi junaj cua toj saꞌ xchamal ut xkꞌojyi̱nal li tojba ma̱c. Laj Enoc, aꞌan lix cuukil chak chirix laj Adán. Quia̱tinac chirixeb li cui̱nk aꞌin joꞌ quicꞌuteꞌ chiru xban li Dios. Laj Enoc quixye: —Abihomak, chan. —Tol-e̱lk li Ka̱cuaꞌ rochben li qꞌuila okꞌob chi ángel. Ta̱cha̱lk chi rakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb chixjunil ut chixchꞌolobanquil lix ma̱queb riqꞌuin lix yehom xba̱nuhomeb joꞌ eb ajcuiꞌ riqꞌuin li xicꞌ aj a̱tin xyehomeb chirix li Ka̱cuaꞌ, chan laj Enoc. Eb aꞌin aj cuechꞌoneleb. Ma̱cꞌaꞌ nacuulac chiruheb. Caꞌaj cuiꞌ li cꞌaꞌru naxrahi ru li tzꞌejcualej nequeꞌxba̱nu. Nequeꞌa̱tinac re xnimobresinquileb ribeb. Nequeꞌxkꞌunbesi junak riqꞌuin kꞌunil a̱tin yal re li cꞌaꞌru nequeꞌraj riqꞌuin. Xchꞌolobanquil xnaꞌleb eb laj pa̱banelUt la̱ex ex inherma̱n, tento nak ta̱cua̱nk saꞌ e̱chꞌo̱l eb li a̱tin li queꞌxye chak lix apóstol li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Eb li apóstol queꞌxye e̱re nak ta̱nachꞌok chak rosoꞌjiqueb li cutan teꞌcha̱lk eb laj balakꞌ aj majecuanel. Aꞌ li ma̱c li naxrahi ru lix tzꞌejcualeb, aꞌan li nequeꞌxba̱nu. Eb li cui̱nk aꞌin, aꞌaneb li nequeꞌyoꞌoban jachoc ib. Nequeꞌxrahi ru lix ma̱usilal li ruchichꞌochꞌ ut li Santil Musikꞌej ma̱cꞌaꞌ riqꞌuineb. Aꞌut la̱ex, ex inherma̱n, cauhak taxak e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ santil pa̱ba̱l. Ut chextijok riqꞌuin xcuanquil li Santil Musikꞌej. Chenauhak nak nequexra li Dios ut incꞌaꞌ chicuiba̱nk e̱chꞌo̱l. Cheroybenihak nak tol-e̱lk li Ka̱cuaꞌ Jesucristo ut riqꞌuin lix nimal ruxta̱n tixqꞌue le̱ yuꞌam chi junelic. Cheqꞌuehak xnaꞌlebeb li nequeꞌcuiban xchꞌo̱l. Qꞌuehomak le̱ chꞌo̱l chixcolbal e̱ras e̱ri̱tzꞌin. Chanchan li yo̱kex chirisinquileb saꞌ xxamlel li xbalba. Ut li jun chꞌol chic eb laj kꞌetol a̱tin, cheruxta̱naheb ru aban tinye e̱re: cheqꞌuehak retal. Incꞌaꞌ chextzꞌako̱nk riqꞌuineb lix ma̱usilal xban nak numtajenakeb cuiꞌchic lix ma̱usilal. Xicꞌ cheril lix ma̱queb joꞌ junak kꞌel tꞌicr numtajenak xtzꞌajnil ru. Xnimanquil ru li DiosUt anakcuan lokꞌoninbil taxak li nimajcual Dios. Aꞌan kꞌaxal nim xcuanquil che̱colbal re nak incꞌaꞌ texma̱cobk. Nim ajcuiꞌ xcuanquil che̱kꞌaxtesinquil saꞌ xnimal xlokꞌal li Dios chi ma̱cꞌaꞌak e̱ma̱c ut chi sa saꞌ e̱chꞌo̱l. Lokꞌoninbil taxak li junaj chi Dios, laj Colol ke saꞌ xcꞌabaꞌ li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Aꞌan taxak chinima̱k xcuanquil ut xlokꞌal chalen chak najter kꞌe cutan, ut toj chalen anakcuan ut chi junelic. Joꞌcan taxak. Li Hu Apocalipsis li Quixtzꞌi̱ba li San JuanLi quicꞌutbesi̱c chiru laj Juan xban li JesucristoLi tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin quicꞌutbesi̱c chiru li Jesucristo xban li Dios. Quixcꞌutbesi chiru li Jesucristo re nak aꞌan chic ta̱cꞌutbesi̱nk re chiruheb laj pa̱banel li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk chi se̱b. Joꞌcan nak li Jesucristo quixtakla lix ángel chixcꞌutbesinquil aꞌin chiru laj Juan laj cꞌanjel chiru. Ut aꞌan quixye resil chixjunil li quicꞌutbesi̱c chiru. Aꞌan aꞌin li quixye li Dios joꞌ quicꞌutbesi̱c chiru laj Juan xban li Jesucristo. Us xak re li ani naril xsaꞌ li hu aꞌin ut naxqꞌue retal li cꞌaꞌru naxye. Us xak re li ani naxba̱nu li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil chi saꞌ xban nak relic chi ya̱l nak yo̱ chi cuulac xkꞌehil nak ta̱cꞌulma̱nk li cꞌaꞌru naxye. Laj Juan quixtakla xsahil xchꞌo̱leb li cuukub chꞌu̱taleb chi aj pa̱banel aran AsiaLa̱in laj Juan. Yo̱quin chi tzꞌi̱bac e̱riqꞌuin la̱ex li cuukub chꞌu̱talex chi aj pa̱banel li cuanquex aran Asia. Aꞌ taxak li usilal ut li tuktu̱quilal chicua̱nk e̱riqꞌuin li naxqꞌue li Dios li ac cuan chak saꞌ xticlajic, li cuan anakcuan, ut li cua̱nk chi junelic, ut li naxqꞌue li Santil MusikꞌejSaꞌ li versículo 1:4 naxpatzꞌ cuukub chi musikꞌej re li Dios. Li número cuukub, aꞌan retalil nak tzꞌakal re ru. Li número aꞌan naraj naxye nak tzꞌakal re ru li Santil Musikꞌej. Incꞌaꞌ naraj naxye nak cuukub xmusikꞌ li Dios. li cuan cuiꞌ lix lokꞌlaj cꞌojariba̱l li Ka̱cuaꞌ. Aꞌ taxak li usilal ut li tuktu̱quilal chicua̱nk e̱riqꞌuin li naxqꞌue li Jesucristo li ti̱c xchꞌo̱l chixyebal li ya̱l. Li Jesucristo aꞌan li xbe̱n li quicuacli chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak. Aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb xcuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌan quirahoc ke ut aꞌan qui-isin re li kama̱c nak quihoyeꞌ lix quiqꞌuel nak quicam saꞌ kacꞌabaꞌ. Aꞌan naqꞌuehoc kacuanquil re tocꞌanjelak chokꞌ aj tij chiru li Acuabej Dios. Lokꞌoninbil taxak li Jesucristo. Nimanbilak taxak ru ut aꞌan taxak chicua̱nk xcuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil chi junelic kꞌe cutan. Joꞌcan taxak. Qꞌuehomak retal. Aꞌan ta̱cha̱lk chak saꞌ li chok ut chixjunileb teꞌilok re. Teꞌril ajcuiꞌ eb li queꞌcamsin re. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌyotꞌekꞌ xchꞌo̱l ut teꞌya̱bak xban li raylal li teꞌxcꞌul. Joꞌcan taxak chicꞌulma̱nk. Quixye li Ka̱cuaꞌ Dios: —La̱in quinyoꞌobtesin re chixjunil ut la̱in tinsachok re chixjunil. La̱in li Alfa ut li Omega. Ut kꞌaxal nim incuanquil, chan li nimajcual Dios.Saꞌ li versículo 1:8 saꞌ li a̱tinoba̱l griego naxye: La̱in li Alfa ut li Omega. Li Alfa, aꞌan li xbe̱n letra saꞌ li alfabeto griego. Ut li Omega, aꞌan li letra saꞌ rosoꞌjic li alfabeto griego. Alfa naraj naxye “ac cuan ajcuiꞌ chak saꞌ xticlajic” ut li Omega naraj naxye nak “cua̱nk ajcuiꞌ saꞌ rosoꞌjic”. Ta̱cuil ajcuiꞌ li versículos 21:6 ut 22:13. Nak quicꞌutbesi̱c li Cristo chiru laj Juan saꞌ visiónLa̱in laj Juan, le̱ rech aj pa̱banelil. La̱in xintzꞌakon ajcuiꞌ riqꞌuin xcuybal li raylal saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo e̱rochben la̱ex li sicꞌbil e̱ru xban li Ka̱cuaꞌ. La̱in cuanquin arin saꞌ li naꞌajej Patmos li sutsu riqꞌuin haꞌ xban nak xinchꞌolob xya̱lal li ra̱tin li Dios ut xinye resil li Jesucristo. Saꞌ li cutan nak nakachꞌutub kib chixlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌ, riqꞌuin xcuanquil li Santil Musikꞌej, li Dios quixcꞌutbesi jun li visión chicuu. Quicuabi jun xya̱b cux chicuix. Chanchan xya̱b jun li trompeta yo̱ chi ecꞌa̱nc. Quixye cue: —Li cꞌaꞌru tincꞌutbesi cha̱cuu ta̱tzꞌi̱ba saꞌ jun li botbil hu ut ta̱takla riqꞌuineb li cuukub chꞌu̱taleb laj pa̱banel li cuanqueb saꞌ xcue̱nt Asia. Takla riqꞌuineb li cuanqueb Éfeso, Esmirna, ut Pérgamo. Ut ta̱takla ajcuiꞌ riqꞌuineb li cuanqueb Tiatira, Sardis, Filadelfia ut Laodicea, chan. Ut nak quin-iloc chicuix chirilbal ani yo̱ chi a̱tina̱nc cue, quicuil cuukub li candelero cuan xxamlel yi̱banbil riqꞌuin oro. Ut saꞌ xya̱nkeb li candelero xakxo li Cꞌajolbej. Chanchan na-iloc jun cui̱nk nak quicuil. Toj chi rok nacuulac xnimal rok li rakꞌ. Cuan jun cꞌa̱mal saꞌ yi̱banbil riqꞌuin oro chire xchꞌo̱l. Li rismal xjolom sak sak joꞌ xsakal li nokꞌ lana. Chanchan xsakal li nieve. Ut lix nakꞌ ru nalemtzꞌun chanchan xam. Li rok nalemtzꞌun chanchan li cha̱bil chꞌi̱chꞌ bronce ut cakjorin chanchan li kꞌan chꞌi̱chꞌ nak cuan saꞌ xam. Nak naa̱tinac chanchan xya̱b lix cau ok li palau. Saꞌ lix nim ukꞌ chapcho cuukub li chahim. Ut saꞌ re cuan jun li chꞌi̱chꞌ caꞌ pacꞌal xkꞌesnal. Cꞌajoꞌ nalemtzꞌun li ru. Chanchan nak nalemtzꞌun li sakꞌe. Nak quicuil ru quintꞌaneꞌ chi rok. Chanchan camenak quincana. Ut aꞌan quixqꞌue lix nim ukꞌ saꞌ inbe̱n ut quixye cue: —Matxucuac. La̱in li ac cuanquin chak saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ ut cua̱nkin chi junelic kꞌe cutan. La̱in yoꞌyo̱quin. La̱in quincam, abanan yoꞌyo̱quin chic chi junelic kꞌe cutan. La̱in cuan incuanquil saꞌ xbe̱n li ca̱mc. Ut la̱in ajcuiꞌ yal cue saꞌ xbe̱n li naꞌajej li nequeꞌxic cuiꞌ li camenak. Tzꞌi̱ba retalil li cꞌaꞌru yo̱cat chirilbal xban nak aꞌan retalil li yo̱ chi cꞌulma̱nc anakcuan ut li ta̱cꞌulma̱nk mokon. Lix ya̱lal li cuukub chi chahim li xacuil saꞌ lin nim ukꞌ, aꞌan li retalileb li cuukub lix takl li Dios li nequeꞌiloc reheb li cuukub chꞌu̱tal chi aj pa̱banel. Ut lix ya̱lal li cuukub chi candelero, aꞌan retalileb li cuukub chꞌu̱tal chi aj pa̱banel. Aꞌin li esilal li quixtakla riqꞌuineb laj pa̱banel li cuanqueb ÉfesoTzꞌi̱ban riqꞌuin lix takl li Dios li na-iloc reheb li jun chꞌu̱tal chi aj pa̱banel li cuanqueb Éfeso ut ta̱ye re chi joꞌcaꞌin: —Li cuan cuukub chi chahim saꞌ xnim ukꞌ, li yo̱ chi be̱c saꞌ xya̱nkeb li cuukub chi candelero yo̱ chixyebal e̱re chi joꞌcaꞌin: La̱in ninnau chixjunil li nequeba̱nu. Ninnau nak cau nequexcꞌanjelac ut ninnau ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ nachꞌinan e̱chꞌo̱l. Ninnau nak xicꞌ nequeril li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal. Xeqꞌue retal li ani xeꞌxqꞌue ribeb chokꞌ apóstol ut ma̱cuaꞌeb. Ut xenau nak aj balakꞌeb ut aj ticꞌtiꞌeb. Ninnau nak nabal li raylal xecꞌul saꞌ incꞌabaꞌ la̱in. Abanan nequecuy xnumsinquil. Ut incꞌaꞌ xchꞌinan e̱chꞌo̱l. Ninnau nak cau nequexcꞌanjelac yal xban inra̱bal la̱in. Abanan cuan jun e̱paltil chicuu. La̱ex incꞌaꞌ chic niquine̱ra joꞌ nak xine̱ra chak junxil. Cheqꞌuehak retal cꞌaꞌru xexpaltoꞌ cuiꞌ. Chijulticokꞌ e̱re chanru nak xine̱ra chak junxil. Yotꞌomak e̱chꞌo̱l ut jalomak e̱cꞌaꞌux ut chine̱rahak cuiꞌchic joꞌ nak xine̱ra chak junxil. Cui incꞌaꞌ ta̱yotꞌekꞌ e̱chꞌo̱l ut te̱jal e̱cꞌaꞌux, la̱in tincuisi le̱ candelero saꞌ xnaꞌaj chi junpa̱t. Abanan cuan jun li us nequeba̱nu. La̱ex xicꞌ nequeril li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu li nequeꞌta̱ken re li cui̱nk laj Nicolás. Joꞌcan ajcuiꞌ la̱in. Xicꞌ nacuil li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu eb aꞌan. Cui te̱raj xtaubal ru lix ya̱lal, cheqꞌuehak retal li naxye li Santil Musikꞌej reheb laj pa̱banel. Li ani tixcuy xnumsinquil chixjunil li raylal aꞌin ut incꞌaꞌ nachꞌinan xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l, la̱in tinqꞌue lix yuꞌam chi junelic. Ut aꞌan ta̱cua̱nk riqꞌuin li Dios chi junelic saꞌ lix santil naꞌaj, chan li Cꞌajolbej reheb laj Éfeso. Li esilal li quixtakla riqꞌuineb laj pa̱banel li cuanqueb EsmirnaUt quixye cuiꞌchic cue: —Tzꞌi̱ban riqꞌuin lix takl li Dios, li na-iloc reheb li jun chꞌu̱tal chi aj pa̱banel li cuanqueb Esmirna. Ut ta̱ye re: Li ac cuan chak saꞌ xticlajic ut cua̱nk ajcuiꞌ toj saꞌ rosoꞌjic, li quicam ut quicuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo saꞌ xya̱nkeb li camenak, naxye e̱re chi joꞌcaꞌin: La̱in ninnau chanru cuanquex. Ninnau chixjunil li raylal nequecꞌul. Ninnau nak nebaꞌex. Abanan cuan e̱biomal riqꞌuin li Dios. Ninnau nak nequexmajecua̱c xbaneb li nequeꞌxye nak tzꞌakaleb aj judío, abanan incꞌaꞌ nequeꞌcꞌanjelac chiru li Dios. Aj cꞌanjeleb ban chiru laj tza. Mexxucuac xban li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ e̱be̱n. Cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk li teꞌqꞌuehekꞌ saꞌ tzꞌalam xbaneb laj cꞌanjel chiru laj tza re xyalbal rix le̱ pa̱ba̱l. Te̱cꞌul raylal, abanan incꞌaꞌ najt te̱cꞌul. Michꞌinan e̱chꞌo̱l. Cauhak ban e̱chꞌo̱l toj chirix le̱ camic ut la̱in tinqꞌue e̱re le̱ kꞌajca̱munquil. Chanchan nak tinqꞌue le̱ corona nak tinqꞌue le̱ yuꞌam chi junelic. Cui te̱raj xtaubal ru lix ya̱lal, cheqꞌuehak retal li naxye li Santil Musikꞌej reheb laj pa̱banel. Li ani tixcuy xnumsinquil chixjunil li raylal aꞌin ut incꞌaꞌ nachꞌinan xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l, li jun aꞌan incꞌaꞌ tixcꞌul lix cab xcamic. Incꞌaꞌ ta̱xic saꞌ xbalba, chan li Cꞌajolbej reheb laj Esmirna. Li esilal li quixtakla riqꞌuineb laj pa̱banel li cuanqueb PérgamoUt quixye cuiꞌchic cue: —Tzꞌi̱ban riqꞌuin lix takl li Dios li na-iloc reheb laj pa̱banel li cuanqueb Pérgamo ut ta̱ye re: Li cuan xchꞌi̱chꞌ caꞌ pacꞌal xkꞌesnal naxye e̱re chi joꞌcaꞌin: La̱in ninnau chanru nak cuanquex. La̱in ninnau nak cuan xcuanquil laj tza saꞌ li tenamit li cuanquex cuiꞌ. Abanan la̱ex toj yo̱quex chinlokꞌoninquil. Incꞌaꞌ xecanab inpa̱banquil usta quicamsi̱c laj Antipas xban nak quixye cuesilal aran saꞌ le̱ tenamit li cuan rubel xcuanquil laj tza. Abanan cuan cꞌaꞌak re ru yo̱quex chixba̱nunquil incꞌaꞌ us xban nak cuanqueb saꞌ e̱ya̱nk li toj yo̱queb chixqꞌuebal xcuanquil lix tijleb laj Balaam li quicꞌutuc chiru laj Balac chanru nak tixqꞌueheb chi ma̱cobc laj Israel. Quixye reheb nak ta̱ru̱k teꞌxtzaca li tzacae̱mk li mayejanbil chiru li jalanil dios. Ut quixtacchiꞌiheb re nak teꞌyumbe̱tak ut teꞌcoꞌbe̱tak. Ut cuanqueb ajcuiꞌ saꞌ e̱ya̱nk li toj nequeꞌxqꞌue xcuanquil lix tijleb laj Nicolás. La̱in xicꞌ nacuil li ma̱usilal li nequeꞌxba̱nu eb aꞌan. Joꞌcan nak isihomakeb saꞌ e̱ya̱nk li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Cui incꞌaꞌ nequerisiheb, la̱in tinxic chi junpa̱t e̱riqꞌuin ut tinpletik riqꞌuineb. Chanchan nak tincamsiheb riqꞌuin kꞌesnal chꞌi̱chꞌ nak tinsach ruheb riqꞌuin li cua̱tin. Cui te̱raj xtaubal ru lix ya̱lal, cheqꞌuehak retal li naxye li Santil Musikꞌej reheb laj pa̱banel. Li ani tixcuy xnumsinquil chixjunil li raylal aꞌin ut incꞌaꞌ nachꞌinan xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l, la̱in tinqꞌue li choxahil cua li incꞌaꞌ na-ilman ru chixtzaca. Ut tinqꞌue ajcuiꞌ jun li saki pec re ut tzꞌi̱banbilak chiru jun li acꞌ cꞌabaꞌej. Ma̱ ani ta̱naꞌok re li cꞌabaꞌej. Caꞌaj cuiꞌ li ani li ta̱cꞌuluk re, chan li Cꞌajolbej reheb laj Pérgamo. Li esilal li quixtakla riqꞌuineb laj pa̱banel li cuanqueb TiatiraUt quixye ajcuiꞌ cue: —Tzꞌi̱ban riqꞌuin lix takl li Dios li na-iloc reheb li jun chꞌu̱tal chi aj pa̱banel li cuanqueb Tiatira ut ta̱ye re: Li Cꞌajolbej, li nalemtzꞌun xnakꞌ ru chanchan xam ut li rok chanchan li cha̱bil chꞌi̱chꞌ bronce li nalemtzꞌun, naxye e̱re chi joꞌcaꞌin: La̱in ninnau chanru nak cuanquex. Ninnau nak nequexrahoc ut nequexpa̱ban. Ninnau nak cau nequexcꞌanjelac chicuu ut nabal li raylal nequecuy. La̱in ninnau nak kꞌaxal cuiꞌchic cau yo̱quex chi cꞌanjelac chiru li xeba̱nu junxil. Abanan incꞌaꞌ nacuulac chicuu nak nequecꞌam e̱rib saꞌ usilal riqꞌuin li ixk li yibru xnaꞌleb li chanchan lix naꞌleb lix Jezabel. Li ixk aꞌan naxqꞌue rib chokꞌ xprofeta li Dios, abanan moco ya̱l ta. Yo̱ ban chixbalakꞌinquileb laj cꞌanjel chicuu. Riqꞌuin li naxba̱nu yo̱ chixcꞌambaleb xbe chi yumbe̱tac ut chi coꞌbe̱tac. Ut yo̱ ajcuiꞌ chixcꞌambaleb xbe chixtzacanquil li tzacae̱mk mayejanbil chiru li jalanil Dios. La̱in xcuaj raj nak tixyotꞌ xchꞌo̱l ut tixjal xcꞌaꞌux ut xcuoybeni re tixba̱nu. Abanan incꞌaꞌ naraj xcanabanquil li ma̱usilal. Aꞌut anakcuan la̱in tinqꞌue junak yajel saꞌ xbe̱n re nak ta̱tꞌanekꞌ saꞌ chꞌa̱t. Ut eb li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal riqꞌuin teꞌxcꞌul ajcuiꞌ li raylal cui incꞌaꞌ nequeꞌyotꞌeꞌ xchꞌo̱l ut cui incꞌaꞌ nequeꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal li naxba̱nu aꞌan. Ut tinkꞌaxtesiheb chi ca̱mc li nequeꞌta̱ken re. Ut riqꞌuin aꞌin teꞌxqꞌue retal chixjunileb laj pa̱banel nak la̱in ninnau cꞌaꞌru nanumeꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li junju̱nk. La̱in ninnau cꞌaꞌru nequecꞌoxla. Ut la̱in tinqꞌue e̱kꞌajca̱munquil che̱ju̱nkal aꞌ yal chanru le̱ yehom e̱ba̱nuhom. Ma̱cꞌaꞌ tinye e̱re re e̱kꞌusbal la̱ex aj Tiatira li joꞌ qꞌuialex incꞌaꞌ xetzol e̱rib riqꞌuin li tijleb li nequeꞌxchꞌolob eb aꞌan, xban nak aꞌan xma̱us aj naꞌleb laj tza. Caꞌaj cuiꞌ tinye e̱re aꞌin: Cacuubresihomak e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l toj ta̱cuulak xkꞌehil nak tincuulak e̱riqꞌuin. Li ani naxcuy xnumsinquil chixjunil li raylal aꞌin ut incꞌaꞌ nachꞌinan xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l ut tixba̱nu li cꞌaꞌru nacuaj toj saꞌ rosoꞌjic, la̱in tinqꞌue xcuanquil chi takla̱nc saꞌ xbe̱neb li tenamit. Eb aꞌan teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱neb li tenamit chi cau. Chanchan nak teꞌxtaklaheb riqꞌuin jun li xukꞌ chꞌi̱chꞌ. Ut ta̱sachekꞌ xcuanquileb li teꞌtakla̱nk cuiꞌ. Chanchan nak najoreꞌ junak chꞌochꞌ ucꞌal. La̱in tinqꞌue lix cuanquileb joꞌ li cuanquil li quixqꞌue cue lin Yucuaꞌ. Ut la̱in tinqꞌue ajcuiꞌ reheb lix lokꞌaleb, chanchan xchꞌinaꞌusal li cak chahim. Cui te̱raj xtaubal ru lix ya̱lal, cheqꞌuehak retal li naxye li Santil Musikꞌej reheb laj pa̱banel, chan li Cꞌajolbej reheb laj pa̱banel li cuanqueb Tiatira. Li esilal li quixtakla riqꞌuineb laj pa̱banel li cuanqueb SardisUt li Cꞌajolbej quixye cuiꞌchic cue: —Tzꞌi̱ban riqꞌuin lix takl li Dios li na-iloc reheb li jun chꞌu̱tal chi aj pa̱banel li cuanqueb Sardis ut ta̱ye re: Li cuan li Santil Musikꞌej riqꞌuin ut li cuan li cuukub chi chahim saꞌ rukꞌ naxye e̱re chi joꞌcaꞌin: La̱in ninnau chanru nak cuanquex. Eb li tenamit nequeꞌxye nak la̱ex tzꞌakal aj pa̱banelex. Abanan moco ya̱l ta. La̱in ninnau nak incꞌaꞌ nequexpa̱ban chi tzꞌakal. Chanchan camenakex. Qꞌuehomak retal chanru nak cuanquex. La̱ex incꞌaꞌ tzꞌakal re ru le̱ yuꞌam chiru li Ka̱cuaꞌ Dios. Joꞌcan nak qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chi pa̱ba̱nc chi tzꞌakal ut michꞌinan chic e̱chꞌo̱l. Chijulticokꞌ e̱re lix ya̱lal li querabi chak junxil. Chiyotꞌekꞌ e̱chꞌo̱l ut jalomak e̱cꞌaꞌux. Cacuubresihomak e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Cui incꞌaꞌ te̱ba̱nu aꞌan, la̱in tincuulak e̱riqꞌuin chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l joꞌ naxba̱nu laj e̱lkꞌ ut tinrakok a̱tin saꞌ e̱be̱n. La̱in ninnau nak aran Sardis toj cuanqueb cuib oxib saꞌ e̱ya̱nk li ti̱c xchꞌo̱leb. Incꞌaꞌ xeꞌxtzꞌajni ribeb riqꞌuin xba̱nunquil li ma̱usilal. La̱in tinye reheb nak xcꞌulubeb cua̱nc cuiqꞌuin chi tikto̱queb riqꞌuin saki akꞌej xban nak ti̱c xchꞌo̱leb. Li ani tixcuy xnumsinquil chixjunil li raylal aꞌin ut incꞌaꞌ nachꞌinan xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l, aꞌan ta̱tikiba̱k riqꞌuin saki akꞌej. Ut la̱in incꞌaꞌ tinsach lix cꞌabaꞌ saꞌ li hu tzꞌi̱banbil cuiꞌ xcꞌabaꞌeb li cuanqueb xyuꞌam chi junelic. Ut chiru lin Yucuaꞌ ut chiruheb ajcuiꞌ lix ángel, la̱in tinye nak aꞌan cualal incꞌajol. Cui te̱raj xtaubal ru lix ya̱lal, cheqꞌuehak retal li naxye li Santil Musikꞌej reheb laj pa̱banel.— Joꞌcaꞌin quixye li Cꞌajolbej reheb laj pa̱banel li cuanqueb Sardis. Li esilal li quixtakla riqꞌuineb laj pa̱banel li cuanqueb FiladelfiaUt li Cꞌajolbej quixye cuiꞌchic cue: —Tzꞌi̱ban riqꞌuin lix takl li Dios li na-iloc reheb li jun chꞌu̱tal chi aj pa̱banel li cuanqueb Filadelfia, ut ta̱ye re: Li ti̱c xchꞌo̱l ut li tzꞌakal Dios, aꞌan cuan xcuanquilal joꞌ li cuanquil li quiqꞌueheꞌ re laj David junxil. Li oqueba̱l li tixte aꞌan, ma̱ ani naru ta̱tzꞌapok re; ut li oqueba̱l li tixtzꞌap aꞌan, ma̱ ani naru ta̱tehok re. Aꞌan yo̱ chixyebal e̱re chi joꞌcaꞌin: La̱in ninnau chanru nak cuanquex. La̱in xinte li oqueba̱l che̱ru ut ma̱ ani naru ta̱tzꞌapok re. Ninnau nak incꞌaꞌ cau e̱rib. Abanan incꞌaꞌ xine̱tzꞌekta̱na. Junelic ban nequeba̱nu li cꞌaꞌru ninye. Cuanqueb li nequeꞌxba̱nu li cꞌaꞌru naraj laj tza. Nequeꞌxye nak tzꞌakaleb aj judío, abanan incꞌaꞌ nequeꞌcꞌanjelac chiru li Dios. Yal ticꞌtiꞌ nequeꞌxye. La̱in tincanabeb toj retal teꞌxcuikꞌib ribeb che̱ru re nak teꞌxqꞌue retal nak la̱in ninrahoc e̱re. La̱ex xecuy xba̱nunquil li xinye e̱re ut incꞌaꞌ xchꞌinan e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l. Joꞌcan nak la̱in tincolok e̱re saꞌ xkꞌehil nak ta̱cha̱lk li raylal saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. La̱in chi se̱b tincha̱lk. Tincuulak e̱riqꞌuin. Joꞌcan nak cauhak taxak e̱chꞌo̱l saꞌ le̱ pa̱ba̱l ut me̱canab inpa̱banquil re nak te̱cꞌul le̱ kꞌajca̱munquil li tinqꞌue ut re ajcuiꞌ nak incꞌaꞌ ta̱qꞌuehekꞌ re jalan. Li ani tixcuy xnumsinquil li raylal ut incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l, tinqꞌue xlokꞌal ut ma̱ ani ta̱ru̱k ta̱isi̱nk re saꞌ lix naꞌaj li ta̱qꞌuehekꞌ re xban lin Yucuaꞌ. Chanchanak li okech li nacu̱tun re lix templo li Dios, li incꞌaꞌ na-ecꞌan saꞌ xnaꞌaj. Aꞌan ta̱cua̱nk riqꞌuin lin Yucuaꞌ chi junelic saꞌ li Acꞌ Jerusalén li tixqꞌue lin Yucuaꞌ cuan saꞌ choxa. Acꞌ chic lix cꞌabaꞌ tinqꞌue. Ut chixjunileb teꞌxnau nak aꞌan ralal xcꞌajol lin Yucuaꞌ. Ut tinqꞌue ajcuiꞌ re lin cꞌabaꞌ la̱in. Cui te̱raj xtaubal ru lix ya̱lal, cherabihak li naxye li Santil Musikꞌej reheb laj pa̱banel.— Joꞌcaꞌin quixye li Cꞌajolbej reheb laj pa̱banel li cuanqueb Filadelfia. Li esilal li quixtakla riqꞌuineb laj pa̱banel li cuanqueb LaodiceaUt li Cꞌajolbej quixye cuiꞌchic cue: —Tzꞌi̱ban riqꞌuin lix takl li Dios li na-iloc reheb li jun chꞌu̱tal chi aj pa̱banel li cuanqueb Laodicea ut ta̱ye re: Li ani naxcꞌabaꞌin “Amén”, li junelic ti̱c xchꞌo̱l chixyebal li ya̱l, li ac cuan chak nak quiyi̱ba̱c chak li ruchichꞌochꞌ ut chixjunil li cꞌaꞌak re ru cuan, naxye e̱re chi joꞌcaꞌin: La̱in ninnau chanru nak cuanquex. La̱ex incꞌaꞌ yo̱quex chinpa̱banquil chi anchal e̱chꞌo̱l, chi moco yo̱quex chintzꞌekta̱nanquil. Us raj nak tine̱pa̱b chi anchal e̱chꞌo̱l malaj ut tine̱tzꞌekta̱na raj chi junaj cua. Abanan la̱ex chanchanex li haꞌ moco tik ta, chi moco que. Yal lulu ban. Xban nak xcab rix e̱chꞌo̱l nak yo̱quex chinpa̱banquil, la̱in texintzꞌekta̱na. Chanchan texinxaꞌcua nak texintzꞌekta̱na. La̱ex nequeye nak biomex ut cuan chixjunil li cꞌaꞌru e̱re. “Ma̱cꞌaꞌ napaltoꞌ ke,” chanquex. Abanan incꞌaꞌ nequeqꞌue retal nak kꞌaxal ra cuanquex. Chanchan nebaꞌex ut mutzꞌex. Chanchan tꞌustꞌu̱quex xban nak incꞌaꞌ niquine̱pa̱b. Kꞌaxal tokꞌoba̱l e̱ru. Joꞌcan nak ninye e̱re: Lokꞌomak e̱-oro cuiqꞌuin li ac numsinbil saꞌ xam ut isinbil xtzꞌajnil. Lokꞌomak le̱ saki tꞌicr cuiqꞌuin re te̱tikib e̱rib ut incꞌaꞌ te̱cꞌut e̱xuta̱n nak tꞌustꞌu̱quex. Lokꞌomak xbanol li xnakꞌ e̱ru cuiqꞌuin re nak tex-ilok. Li ani nequebinra, nintijeb ut ninkꞌuseb. Joꞌcan nak ninye e̱re nak jalomak e̱cꞌaꞌux ut qꞌuehomak e̱chꞌo̱l chinpa̱banquil. Chanchan nak cuanquin chire li oqueba̱l nak yo̱quin che̱bokbal. Li ani ta̱abi̱nk re li cua̱tin ut tinixpa̱b, la̱in tincua̱nk riqꞌuin ut tocua̱nk chi sum a̱tin. Li ani tixcuy xnumsinquil li raylal ut incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱l, la̱in tinqꞌue chi cꞌojla̱c chincꞌatk saꞌ lin cꞌojariba̱l joꞌ nak cꞌojcꞌo̱quin chixcꞌatk lin Yucuaꞌ saꞌ lix cꞌojariba̱l xban nak xincuy xnumsinquil li raylal. Cui te̱raj xtaubal ru lix ya̱lal, cheqꞌuehak retal li naxye li Santil Musikꞌej reheb laj pa̱banel, chan li Cꞌajolbej reheb laj pa̱banel li cuanqueb Laodicea. Lix lokꞌlaj cꞌojariba̱l li Dios cuan saꞌ choxaUt chirix aꞌan quicuil jun chic li visión. Quicuil jun li oqueba̱l teto saꞌ choxa. Ut quicuabi cuiꞌchic li xya̱b li cux li quicuabi xbe̱n cua, chanchan xya̱b jun li trompeta nak yo̱ chi a̱tinac, ut quixye cue: —Taken chak arin ut tincꞌutbesi cha̱cuu li cꞌaꞌak re ru ta̱cꞌulma̱nk mokon, chan. Ut saꞌ li visión li quixcꞌutbesi chicuu li Dios riqꞌuin xcuanquil li Santil Musikꞌej, quicuil saꞌ choxa jun li lokꞌlaj cꞌojariba̱l. Ut quicuil nak cuan jun cꞌojcꞌo saꞌ li cꞌojariba̱l aꞌan. Ut li ani chunchu saꞌ li cꞌojariba̱l, cꞌajoꞌ lix lokꞌal. Li riloba̱l chanchan li cha̱bil pec jaspe malaj ut chanchan li cha̱bil pec cornalina li nalemtzꞌun. Ut lix cꞌojariba̱l sutsu riqꞌuin jun li xo̱quikꞌab chanchan li cha̱bil pec esmeralda nak quicuil. Ut chi xjun sutam li lokꞌlaj cꞌojariba̱l cuanqueb ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l chic li cꞌojariba̱l. Ut aran cꞌojcꞌo̱queb li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l li queꞌcꞌamoc chak be chiruheb laj pa̱banel. Sak li rakꞌeb ut cuanqueb xcorona oro saꞌ xjolomeb. Ut saꞌ li lokꞌlaj cꞌojariba̱l nareploc li chanchan rakꞌ ca̱k ut lix ya̱b li choki̱nc chanchan nak namok li ca̱k. Chiru cuan cuukub li lámpara lochlo retalil li Santil Musikꞌej.Saꞌ li versículo 4:5 naxpatzꞌ cuukub chi musikꞌej re li Dios. Li número cuukub, aꞌan retalil nak tzꞌakal re ru. Li número aꞌan naraj naxye nak tzꞌakal re ru li Santil Musikꞌej. Incꞌaꞌ naraj naxye nak cuukub xmusikꞌ li Dios. Ut quicuil ajcuiꞌ jun chanchan neba̱l cuan chiru li cꞌojariba̱l. Nalemtzꞌun joꞌ li lem ut chanchan jun li palau sak sak ru. Chi xjun sutam li cꞌojariba̱l cuanqueb ca̱hib li yoꞌyo̱queb, chanchaneb ángel. Nabal li xnakꞌ ruheb, joꞌ chiru joꞌ chirixeb. Li xbe̱n li chanchan ángel, aꞌan chanchan na-iloc jun li cakcoj; li xcab, aꞌan chanchan na-iloc jun li cuacax; li rox, aꞌan cuan xnakꞌ ru chanchan ru jun cui̱nk; ut li xca̱, aꞌan chanchan jun li nimla cꞌuch yo̱ chi xicꞌa̱nc. Cuan cuakitk xiqꞌueb li junju̱nk. Nabal li xnakꞌeb ru cuan xcaꞌ pacꞌalil. Chi kꞌek chi cutan yo̱queb chixyebal:Santo, santo, santo. Lokꞌoninbil taxak ru li Ka̱cuaꞌ Dios li kꞌaxal nim xcuanquil, li ac cuan ajcuiꞌ chak saꞌ xticlajic, li cuan anakcuan ut li cua̱nk chi junelic. Rajlal nequeꞌxqꞌue xlokꞌal ut nequeꞌxnima ru ut nequeꞌxbantioxi chiru li nimajcual Dios, li yoꞌyo chi junelic kꞌe cutan, li cꞌojcꞌo saꞌ lix lokꞌlaj cꞌojariba̱l. Eb li chanchaneb ángel yo̱queb chi lokꞌoni̱nc, ut li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l chi aj cꞌamol be nequeꞌxcuikꞌib ribeb chiru li Ka̱cuaꞌ Dios, li cꞌojcꞌo saꞌ lix cꞌojariba̱l ut queꞌxlokꞌoni xban nak yoꞌyo chi junelic kꞌe cutan ut queꞌxqꞌue lix corona chiru lix cꞌojariba̱l re xqꞌuebal xlokꞌal. Ut queꞌxye re:At Ka̱cuaꞌ, at kaDios, a̱cꞌulub nak takaqꞌue a̱lokꞌal. A̱cꞌulub nak ta̱nima̱k a̱cuu ut ta̱qꞌuehekꞌ a̱cuanquil xban nak la̱at catyi̱ban re chixjunil li cꞌaꞌru cuan. Xban nak joꞌcan xacuaj la̱at, joꞌcan nak xayoꞌobtesiheb li cꞌaꞌru cuanqueb. Li botbil hu ut li carnerUt saꞌ lix nim ukꞌ li Dios li cꞌojcꞌo saꞌ li lokꞌlaj cꞌojariba̱l quicuil jun li botbil hu tzꞌi̱banbil chi saꞌ ut chirix ut tzꞌapbil riqꞌuin cuukub li sello. Ut quicuil jun li ángel kꞌaxal cau rib ut chi cau xya̱b xcux quixye: —¿Ani li xcꞌulub risinquil li sello ut xtebal li hu? chan. Xban nak moco xcꞌulubeb ta, ma̱ jun reheb saꞌ choxa, chi moco saꞌ ruchichꞌochꞌ, chi moco saꞌ xnaꞌajeb li camenak quiru xtebal li hu chi moco rilbal xsaꞌ li hu. Ut cꞌajoꞌ nak quinya̱bac chirilbal nak ma̱ jun reheb xcꞌulubeb xtebal li hu chi moco xcꞌulubeb rilbal xsaꞌ. Ut jun reheb li chunchu̱queb saꞌ li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l chi cꞌojariba̱l quixye cue: —Matya̱bac xban nak cuan jun ta̱ru̱k tixte li hu aꞌin. Cuan jun aj Judá chanchan li cakcoj. Aꞌan xcomoneb li ralal xcꞌajol li rey David. Aꞌan xcꞌulub risinquil li cuukub chi sello ut xcꞌulub xtebal li hu xban nak aꞌan quixcuy xnumsinquil li ra xi̱cꞌ, chan. Quicuil Jun xakxo aran chiru li lokꞌlaj cꞌojariba̱l li sutsu xbaneb li ca̱hib li chanchaneb ángel joꞌqueb ajcuiꞌ li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l li cꞌojcꞌo̱queb aran. Quicꞌutun nak li jun aꞌan ac camsinbil. Chanchan carner.Saꞌ li versículo 5:6 naxye carner re li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Quicꞌutun retalil lix tochꞌolal nak quicamsi̱c saꞌ xcꞌabaꞌeb chixjunileb. Cuan cuukub xxucub ut cuan ajcuiꞌ cuukub xnakꞌ ru retalil li Santil Musikꞌej li quitakla̱c saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ. Li Jun li chanchan carner quichal ut quixchap li botbil hu li cuan saꞌ xnim ukꞌ li cꞌojcꞌo saꞌ li lokꞌlaj cꞌojariba̱l. Nak quixchap li botbil hu, li ca̱hib li chanchaneb ángel ut li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l li cꞌojcꞌo̱queb aran queꞌxcuikꞌib ribeb chiru li Jun li chanchan carner. Cuanqueb x-arpa chi xju̱nkaleb ut cuanqueb xsecꞌ yi̱banbil riqꞌuin oro ut cuan li sununquil ban chi saꞌ retalil lix tijeb li ralal xcꞌajol li Dios. Queꞌxbicha jun li acꞌ bich ut queꞌxye:A̱cꞌulub xchapbal li botbil hu ut xtebal li sello xban nak la̱at catcamsi̱c. Riqꞌuin la̱ quiqꞌuel xalokꞌeb nabal re nak teꞌoc chokꞌ ralal xcꞌajol li Dios. Yalak ani xacoleb aꞌ yal ani xte̱paleb xxeꞌto̱nil yucuaꞌeb, ut aꞌ yal bar xtenamiteb ut aꞌ yal chanru li ra̱tinoba̱leb. Xaqꞌueheb xcuanquil chi cꞌanjelac chiru li kaDios joꞌ aj tij, ut ta̱qꞌueheb ajcuiꞌ chi takla̱nc saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut saꞌ li visión quicuileb li qꞌuila okꞌob chi ángel li cuanqueb chi xjun sutam li lokꞌlaj cꞌojariba̱l ut li ca̱hib li yoꞌyo̱queb li chanchaneb ángel joꞌqueb ajcuiꞌ li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l li cꞌojcꞌo̱queb aran. Quicuabi nak yo̱queb chi a̱tinac li qꞌuila okꞌob chi ángel. Queꞌxye chi cau xya̱b xcux:Li Jun li chanchan carner li quicamsi̱c, aꞌan xcꞌulub nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal xban nak numtajenak xcuanquil, xbiomal, xnaꞌleb, ut xcacuilal. Ut xcꞌulub nak ta̱qꞌuehekꞌ xlokꞌal, ta̱nima̱k ru ut ta̱lokꞌoni̱k. Ut quicuabi ajcuiꞌ nak queꞌa̱tinac chixjunil li cꞌaꞌak re ru quiyoꞌobtesi̱c xban li Dios, joꞌ li cuanqueb saꞌ choxa, joꞌ li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, joꞌ ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ li palau, joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ xnaꞌajeb li camenak. Chixjunileb li queꞌyoꞌobtesi̱c xban li Dios queꞌxye:Aꞌ taxak li Dios li cꞌojcꞌo saꞌ xcꞌojariba̱l joꞌ ajcuiꞌ li Jun li chanchan carner, chilokꞌoni̱k ut chiqꞌuehekꞌ xlokꞌal. Chiqꞌuehekꞌ xcuanquil ut chinima̱k ru chi junelic kꞌe cutan. Ut li ca̱hib li yoꞌyo̱queb li chanchaneb ángel, yo̱queb chixyebal: —Joꞌcan taxak.— Ut eb li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l li cꞌojcꞌo̱queb aran queꞌxcuikꞌib ribeb ut queꞌxlokꞌoni li yoꞌyo chi junelic kꞌe cutan. Li cuukub chi selloUt quicuil nak li Jun li chanchan carner quixte li xbe̱n sello. Ut quicuabi nak quia̱tinac jun reheb li ca̱hib li chanchaneb ángel, li yoꞌyo̱queb. Chanchan nak na-ecꞌan li ca̱k nak quia̱tinac chi cau xya̱b xcux. Quixye: —¡Quim! Chola̱cuil aꞌin, chan. Quicuil nak cuan jun li cacua̱y sak rix. Ut cuan jun li yo̱ chi xic chirix cuan xtzimaj saꞌ rukꞌ. Ut quiqꞌueheꞌ jun lix corona ut co̱ cuiꞌchic chi numta̱c saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut li Jun li chanchan carner quixte jun chic li sello ut quicuabi li xcab li chanchan ángel nak quixye: —¡Quim! ¡Chola̱cuil aꞌin! chan. Ut qui-el chak jun chic li cacua̱y cak rix. Ut li jun li cuan chirix quiqꞌueheꞌ jun li nimla chꞌi̱chꞌ re ut quiqꞌueheꞌ xcuanquil re ta̱risi li tuktu̱quil usilal saꞌ ruchichꞌochꞌ re nak eb li cui̱nk teꞌxcamsi ribeb chi ribileb rib. Ut nak li Jun li chanchan carner quixte li rox sello, quicuabi li rox li chanchan ángel yo̱ chixyebal: —¡Quim! Chola̱cuil aꞌin, chan. Ut quicuil jun li cacua̱y kꞌek rix. Ut li jun li cuan chirix cuan jun li bisleb saꞌ rukꞌ. Ut quicuabi jun xya̱b cux quia̱tinac saꞌ xya̱nkeb li ca̱hib li chanchaneb ángel ut quixye: —Naru xlokꞌbal cuib libra li trigo chiru li tojleb li re jun cutan ut naru xlokꞌbal cuakib libra li cebada chiru li tojleb li re jun cutan. Abanan me̱terkꞌusi xtzꞌak li aceite ut li vino, chan. Ut li Jun li chanchan carner quixte li xca̱ sello ut quicuabi nak li xca̱ li chanchan ángel quixye: —¡Quim! Chola̱cuil aꞌin, chan. Quicuil jun li cacua̱y kꞌan rix. Ut li cuan chirix li cacua̱y, aꞌan Ca̱mc xcꞌabaꞌ. Ut li yo̱ chi ta̱ke̱nc re, aꞌan Xnaꞌaj Camenak xcꞌabaꞌ xban nak aꞌan li ta̱cꞌuluk reheb li teꞌca̱mk. Li cuan chirix li cacua̱y quiqꞌueheꞌ xcuanquil chixcamsinquil nabaleb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Jun jachal saꞌ xya̱nkeb li ca̱hib jachal (1/4) chi cristian li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌca̱mk. Cuan teꞌcamsi̱k riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Cuan teꞌca̱mk xban cueꞌej. Cuan teꞌca̱mk xban yajel ut cuan ajcuiꞌ li teꞌcamsi̱k xban li joskꞌ aj xul. Nak li Jun li chanchan carner quixte li roꞌ sello, quicuil nak cuanqueb rubel li artal li queꞌcamsi̱c xban nak queꞌpa̱ban ut xban nak queꞌxchꞌolob xya̱lal li ra̱tin li Dios. Ut queꞌxye chi cau xya̱b xcux: —At nimajcual Dios, la̱at Santo ut la̱at ti̱c a̱chꞌo̱l. ¿Jokꞌe tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li tenamit xban li raylal xeꞌxba̱nu ke? Ut, ¿jokꞌe ta̱qꞌue re̱kaj reheb nak xoeꞌxcamsi? chanqueb. Queꞌqꞌueheꞌ xsaki akꞌeb. Ut queꞌyeheꞌ reheb nak teꞌhila̱nk ut teꞌroybeni jarubak cutan chic toj ta̱tzꞌaklok xqꞌuialeb li rech aj cꞌanjelil li toj teꞌcamsi̱k joꞌ nak queꞌcamsi̱c eb aꞌan. Ut quicuil nak li Jun li chanchan carner quixte li xcuak sello ut quicuan jun li nimla hi̱c. Li sakꞌe quikꞌojyi̱noꞌ ru. Chanchan li kꞌeki tꞌicr li nequeꞌrocsi li raheb saꞌ xchꞌo̱l. Ut li po quicakoꞌ joꞌ li quicꞌ. Ut eb li chahim quilajeꞌtꞌaneꞌ chak chi chꞌochꞌ joꞌ nak nahireꞌ ru li higo xban li cacuil ikꞌ nak toj ma̱jiꞌ nakꞌanoꞌ. Ut quisach li choxa nak quicuil. Chanchan jun li hu nak quixboti rib. Chixjunil li tzu̱l joꞌ ajcuiꞌ li chꞌochꞌ li sutsu saꞌ haꞌ quilajeꞌecꞌan saꞌ xnaꞌajeb. Ut chixjunileb quilajeꞌxmuk ribeb xbaneb xxiu. Queꞌxmuk ribeb li rey ut eb li cuanqueb xcuanquil, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado. Queꞌxmuk ribeb li biom joꞌqueb ajcuiꞌ li cauheb rib, joꞌqueb ajcuiꞌ li lokꞌbil mo̱s joꞌ ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xpatrón. Queꞌxmuk ribeb saꞌ li ochoch pec ut saꞌ xya̱nkeb li ni̱nki pec li cuanqueb saꞌ tzu̱l. Ut queꞌxye reheb li tzu̱l ut reheb ajcuiꞌ li pec: —Tꞌanekex chak saꞌ kabe̱n ut choe̱muk taxak chiru li cꞌojcꞌo saꞌ lix lokꞌlaj cꞌojariba̱l. Choe̱muk chiru li Jun li chanchan carner, li yo̱ xjoskꞌil saꞌ kabe̱n. Xcuulac xkꞌehil li rakba a̱tin saꞌ kabe̱n. ¿Ani ta cuiꞌ ta̱ru̱k tixcol rib chiru aꞌan? chanqueb. Li ca̱hib xcuakxakcꞌa̱l mil (144,000) laj Israel li qꞌuebileb retalil xban li DiosUt chirix chixjunil aꞌin quicuil ca̱hib li ángel xakxo̱queb saꞌ xca̱ pacꞌalil li ruchichꞌochꞌ li nachal cuiꞌ li ikꞌ. Yo̱queb chixkꞌusbal li ikꞌ re nak incꞌaꞌ ta̱numekꞌ chi cau saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ joꞌ ajcuiꞌ saꞌ xbe̱n li palau ut saꞌ xbe̱neb li cheꞌ. Ut quicuil jun chic li ángel yo̱ chak chi cha̱lc na-el cuiꞌ chak li sakꞌe. Cuan chak lix sello li yoꞌyo̱quil Dios riqꞌuin. Ut quia̱tinac chi cau xya̱b xcux riqꞌuineb li ca̱hib chi ángel li ac qꞌuebileb xcuanquil re xba̱nunquil raylal reheb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, joꞌqueb ajcuiꞌ li cuanqueb saꞌ li palau. Quixye reheb: —Me̱ba̱nu raylal reheb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ chi moco reheb li cuanqueb saꞌ li palau chi moco reheb li cheꞌ. Toj takaqꞌue retalileb saꞌ xpe̱quemeb riqꞌuin li sello eb laj cꞌanjel chiru li Dios. Ut quicuabi lix qꞌuialeb li queꞌqꞌueheꞌ retalileb saꞌ xpe̱quemeb riqꞌuin li sello, aꞌan ca̱hib xcuakxakcꞌa̱l mil (144,000) chi cristian. Aꞌaneb li quiqꞌueheꞌ retalileb saꞌ xpe̱quemeb saꞌ xya̱nkeb lix te̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Cablaju mil (12,000) li quiqꞌueheꞌ retalileb saꞌ xpe̱quemeb saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Judá; ut saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Rubén, cablaju mil li quiqꞌueheꞌ retalileb saꞌ xpe̱quemeb. Saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Gad, cablaju mil li quiqꞌueheꞌ retalileb saꞌ xpe̱quemeb. Cablaju mil (12,000) li quiqꞌueheꞌ retalileb saꞌ xpe̱quemeb saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Aser; ut saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Neftalí, cablaju mil li quiqꞌueheꞌ retalileb saꞌ xpe̱quemeb. Ut saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Manasés, cablaju mil li quiqꞌueheꞌ retalileb saꞌ xpe̱quemeb. Cablaju mil (12,000) li quiqꞌueheꞌ retalileb saꞌ xpe̱quemeb saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Simeón: ut saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Leví, cablaju mil li quiqꞌueheꞌ retalileb saꞌ xpe̱quemeb. Ut saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Isacar, cablaju mil li quiqꞌueheꞌ retalileb saꞌ xpe̱quemeb. Cablaju mil (12,000) li quiqꞌueheꞌ retalileb saꞌ xpe̱quemeb saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Zabulón; ut saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj José, cablaju mil li quiqꞌueheꞌ retalileb saꞌ xpe̱quemeb. Ut saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol laj Benjamín, cablaju mil li quiqꞌueheꞌ retalileb saꞌ xpe̱quemeb. Nabaleb li tenamit tikibanbileb riqꞌuin saki akꞌUt chirix aꞌan, quicuil ajcuiꞌ nabaleb chi tenamit xakxo̱queb chiru li cꞌojcꞌo saꞌ lix lokꞌlaj cꞌojariba̱l ut chiru li Jun li chanchan carner. Incꞌaꞌ naru rajlanquileb xban xqꞌuialeb. Cuanqueb aran aꞌ yal ani xte̱paleb xxeꞌto̱nil xyucuaꞌeb ut aꞌ yal bar xtenamiteb ut aꞌ yal chanru li ra̱tinoba̱leb. Tikibanbileb riqꞌuin saki akꞌ ut cuan chak saꞌ rukꞌeb li rukꞌ cheꞌ palma. Ut japjo̱queb re chixyebal:Li kacolbal riqꞌuin li Dios nachal chak, li cꞌojcꞌo saꞌ lix lokꞌlaj cꞌojariba̱l, ut riqꞌuin ajcuiꞌ li Jun li chanchan carner. Ut chixjunileb li ángel li cuanqueb chi xjun sutam li lokꞌlaj cꞌojariba̱l ut li ca̱hib li chanchaneb ángel, joꞌqueb ajcuiꞌ li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l li cꞌojcꞌo̱queb aran, queꞌxcuikꞌib ribeb chiru li lokꞌlaj cꞌojariba̱l ut queꞌxlokꞌoni li Dios. Ut queꞌxye:Lokꞌoninbil taxak li kaDios. Chinima̱k taxak ru. Chiqꞌuehekꞌ taxak xlokꞌal xban nak numtajenak xcuanquil, xnaꞌleb ut xcacuilal. Xcꞌulub nak tobantioxi̱nk chiru chi junelic kꞌe cutan. Joꞌcan taxak. Ut jun reheb li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l li cꞌojcꞌo̱queb aran quixpatzꞌ cue: —¿Aniheb aꞌin li tikibanbileb riqꞌuin saki akꞌ? Ut, ¿bar xeꞌchal chak?— Ut la̱in quinchakꞌoc ut quinye re: —Ka̱cuaꞌ, la̱at nacatnaꞌoc re.— Ut aꞌan quixye cue: —Aꞌaneb aꞌin li xeꞌcuyuc chak xnumsinquil li nimla raylal xeꞌxcꞌul. Aꞌaneb li cuybil sachbil lix ma̱queb xban nak quihoyeꞌ xquiqꞌuel li Jun li chanchan carner nak quicam saꞌ xcꞌabaꞌeb. Joꞌcan ut nak cuanqueb chiru lix lokꞌlaj cꞌojariba̱l li Dios ut nequeꞌcꞌanjelac chiru chi kꞌek chi cutan saꞌ lix templo. Ut li cꞌojcꞌo saꞌ lix lokꞌlaj cꞌojariba̱l, aꞌan ta̱ilok reheb xban nak aꞌan cua̱nk riqꞌuineb. Incꞌaꞌ chic teꞌtzꞌoca̱k chi moco ta̱chakik reheb. Incꞌaꞌ chic teꞌxcꞌul xtikcual li sakꞌe chi moco teꞌlubk xban tik. Ut li Jun li chanchan carner li cꞌojcꞌo aran saꞌ xyiheb li cꞌojariba̱l, aꞌan ta̱ilok reheb joꞌ jun li cha̱bil pastor narileb lix carner. Ut aꞌan ta̱qꞌuehok re lix yuꞌameb chi junelic. Incꞌaꞌ chic teꞌya̱bak xban nak li Dios ta̱cꞌojoba̱nk xchꞌo̱leb.— Nak quiteheꞌ li xcuuk li selloNak quixte li xcuuk sello li Jun li chanchan carner, ma̱ ani chic qui-ecꞌan saꞌ choxa. Mero o̱r na chꞌanamil queꞌcana. Ut quicuil cuukub li ángel xakxo̱queb chiru li Dios. Ut queꞌqꞌueheꞌ cuukub li trompeta reheb. Quichal jun chic li ángel ut quixakli chiru li artal yi̱banbil riqꞌuin oro. Cuan chak saꞌ rukꞌ jun xnaꞌaj li incienso yi̱banbil riqꞌuin oro. Quiqꞌueheꞌ nabal li incienso re, re tixcꞌat saꞌ li artal li cuan chiru li cꞌojariba̱l, re nak cuotz ta̱cuulak toj riqꞌuin li Ka̱cuaꞌ rochben lix tijeb laj pa̱banel. Ut lix sibel li incienso li cuan saꞌ rukꞌ li ángel quicuulac riqꞌuin li Dios rochben lix tijeb laj pa̱banel. Ut li ángel quixchap li xnaꞌaj li incienso ut quixnujobresi riqꞌuin li ru xam li cuan saꞌ li artal, ut quixcut saꞌ ruchichꞌochꞌ. Nak quitꞌaneꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ naquililnac joꞌ nak namok li ca̱k, ut nareploc li rakꞌ ca̱k ut quicuan ajcuiꞌ hi̱c. Li trompetasUt eb li cuukub chi ángel queꞌxcauresi ribeb chixya̱basinquil li cuukub chi trompeta li cuan riqꞌuineb. Li xbe̱n ángel quixya̱basi lix trompeta. Ut quicuteꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ sakbach ut xam junajinbil riqꞌuin quicꞌ. Caꞌchꞌin chic ma̱ jun jachal (1/3) li ruchichꞌochꞌ quicꞌat. Ut queꞌcꞌat ajcuiꞌ li cheꞌ. Caꞌchꞌin chic ma̱ jun jachal li cheꞌ queꞌcꞌat ut quicꞌat chixjunil li rax pim. Ut li xcab ángel quixya̱basi lix trompeta. Chanchan jun li nimla tzu̱l yo̱ chi cꞌatc ut quicuteꞌ saꞌ li palau. Caꞌchꞌin chic ma̱ jun jachal li palau quisukꞌi chokꞌ quicꞌ. Ut caꞌchꞌin chic ma̱ jun jachal li xul li cuanqueb saꞌ li palau quilajeꞌcam. Ut caꞌchꞌin chic ma̱ yijach li ni̱nki jucub queꞌsacheꞌ. Ut li rox ángel quixya̱basi lix trompeta ut jun nimla chahim quitꞌaneꞌ chak saꞌ choxa. Yo̱ chi cꞌatc. Chanchan jun li chaj yo̱ xxamlel. Caꞌchꞌin chic ma̱ yijach li nimaꞌ ut caꞌchꞌin chic ma̱ yijach li yuꞌam haꞌ li quinak cuiꞌ. Li chahim aꞌan, Cꞌa xcꞌabaꞌ. Caꞌchꞌin chic ma̱ yijach li haꞌ quicꞌahoꞌ ut nabaleb li tenamit queꞌcam xban nak queꞌrucꞌ li cꞌahil haꞌ. Ut li xca̱ ángel quixya̱basi li trompeta ut caꞌchꞌin chic ma̱ yijach (1/3) li sakꞌe incꞌaꞌ chic quicutanoꞌ ru. Ut caꞌchꞌin chic ma̱ yijach li po incꞌaꞌ chic quicutanoꞌ ru. Ut caꞌchꞌin chic ma̱ yijach li chahim incꞌaꞌ chic queꞌlemtzꞌun. Caꞌchꞌin chic ma̱ yijach li cutan quikꞌojyi̱noꞌ ru. Ut joꞌcan ajcuiꞌ li po chiru li kꞌojyi̱n. Caꞌchꞌin chic ma̱ yijach li kꞌojyi̱n incꞌaꞌ quicutanoꞌ ru. Ut quicuil jun chanchan nimla cꞌuch yo̱ chi rupupic chiru choxa, ut yo̱ chixjapbal re chixyebal: —Cꞌajoꞌ li raylal, cꞌajoꞌ li raylal. Cꞌajoꞌ li raylal li ta̱cha̱lk saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ nak teꞌya̱basi̱k li oxib chic chi trompeta xbaneb li oxib chi ángel, chan. Ut li roꞌ ángel quixya̱basi lix trompeta ut quicuil nak jun li chahim quitꞌaneꞌ chak saꞌ choxa ut quinak saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut quiqꞌueheꞌ re li chahim lix lacuil li chamal jul nak quicuil. Nak quixte li re li chamal jul, cꞌajoꞌ li sib qui-el chak. Chanchan li sib li na-el saꞌ junak nimla horno. Quikꞌojyi̱noꞌ ru li sakꞌe ut li ikꞌ xban li sib li qui-el chak saꞌ li chamal jul. Saꞌ li sib aꞌan queꞌel chak nabaleb li xul chanchaneb laj sa̱cꞌ ut queꞌxjeqꞌui ribeb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Queꞌqꞌueheꞌ xcuanquil re nak teꞌtiꞌok. Lix may li teꞌxtiu, aꞌan chanchan xmay li nequeꞌxtiu laj xo̱cꞌ. Queꞌyeheꞌ reheb nak incꞌaꞌ teꞌxchꞌeꞌ li pim chi moco li acui̱mk saꞌ ruchichꞌochꞌ, chi moco junak cheꞌ. Caꞌaj cuiꞌ eb li cristian li ma̱cꞌaꞌ retalileb saꞌ xpe̱quemeb xban li Dios, caꞌaj cuiꞌ eb aꞌan li teꞌtiꞌekꞌ. Ut queꞌyeheꞌ ajcuiꞌ reheb nak incꞌaꞌ teꞌxcamsi li cristian. Caꞌaj cuiꞌ teꞌxrahobtesiheb chiru o̱b po. Ut lix rahil li teꞌxtiu li xul aꞌan, chanchan xmay naxtiu laj xo̱cꞌ. Saꞌ eb li cutan aꞌan, eb li cristian teꞌxsicꞌ raj xcamiqueb xban li raylal yo̱keb chixcꞌulbal. Teꞌxra raj ru ca̱mc, abanan incꞌaꞌ teꞌca̱mk. Eb laj sa̱cꞌ chanchaneb li cacua̱y ac cauresinbileb chi pletic. Chanchan cuanqueb xcorona yi̱banbil riqꞌuin oro saꞌ xjolomeb. Ut li riloba̱leb chanchan riloba̱leb cui̱nk. Li rismal xjolomeb chanchan rismal xjolomeb ixk ut li ruch reheb, chanchan ruch reheb cakcoj. Chanchan chꞌi̱chꞌ cuan chire xchꞌo̱leb re xcolbaleb rib. Ut lix xiqꞌueb nequeꞌecꞌan joꞌ nequeꞌecꞌan qꞌuila carruaje quelonbil xban cacua̱y nak ac yo̱queb chi xic chi pletic. Eb li xul aꞌan cuanqueb xmay saꞌ ruꞌujeb xye. Ut riqꞌuin lix ye nequeꞌtiꞌoc joꞌ laj xo̱cꞌ. Ut riqꞌuineb lix ye teꞌxrahobtesiheb li tenamit chiru o̱b po. Cuan jun li nataklan saꞌ xbe̱neb. Aꞌan li ángel li kꞌaxal nim xcuanquil chi takla̱nc saꞌ li chamal jul. Aj Abadón xcꞌabaꞌ saꞌ li a̱tinoba̱l hebreo, ut saꞌ griego aj Apolión xcꞌabaꞌ. (Chi jalbil ru li cꞌabaꞌej aꞌin naraj naxye “aj sachonel”.) Aꞌin li xbe̱n raylal li quicꞌulman nak quicuil. Abanan toj cuan cuib chic li raylal li teꞌcha̱lk saꞌ xbe̱neb li tenamit. Li xcuak ángel quixya̱basi lix trompeta ut quicuabi jun xya̱b cux quia̱tinac chak saꞌ xya̱nkeb li ca̱hib chi xucub li cuanqueb saꞌ xca̱ xucu̱til li artal li yi̱banbil riqꞌuin oro, li cuan chiru li Dios. Quixye re li xcuak ángel li cuan xtrompeta riqꞌuin: —Hiteb li ca̱hib chi ángel li bacꞌbo̱queb chire li nimaꞌ Éufrates, chan. Queꞌachꞌaba̱c li ca̱hib chi ángel li ac xakabanbileb re li ho̱nal aꞌan ut re li cutan aꞌan ut re li po aꞌan ut re li chihab aꞌan re nak teꞌxic xcamsinquileb nabaleb li cristian. Caꞌchꞌin chic ma̱ yijach li cristian li teꞌcamsi̱k. La̱in quicuabi joꞌ qꞌuialeb li soldado li teꞌxic chi pletic chirix cacua̱y. Cuib ciento millón (200,000,000) lix qꞌuialeb. Joꞌcaꞌin nak queꞌcuil saꞌ li visión eb li cacua̱y ut eb li yo̱queb chi xic chirix. Eb li yo̱queb chi xic chirix li cacua̱y cuanqueb xcolbal li re xchꞌo̱leb. Chanchan xcakal li xam, chanchan xraxil li cha̱bil pec zafiro ut chanchan xkꞌanal li azufre. Lix jolomeb li cacua̱y chanchan lix jolomeb li cakcoj. Ut saꞌ reheb yo̱ chi e̱lc xam, sib ut azufre. Xban li oxib chi raylal aꞌin caꞌchꞌin chic ma̱ yijach li cristian queꞌcamsi̱c. Nabaleb li cristian queꞌcamsi̱c xban li xam, li sib ut li azufre li qui-el chak saꞌ reheb li cacua̱y. Saꞌ reheb cuanqueb xmay ut cuanqueb ajcuiꞌ saꞌ ruꞌujeb xye. Lix yeheb chanchan xjolomeb li cꞌantiꞌ ut riqꞌuin aꞌan nequeꞌxrahobtesiheb li cristian. Ut li joꞌ qꞌuial chic li cristian li incꞌaꞌ queꞌcamsi̱c xban li raylal aꞌan incꞌaꞌ ajcuiꞌ queꞌyotꞌeꞌ xchꞌo̱leb ut incꞌaꞌ queꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Incꞌaꞌ queꞌxcanab xlokꞌoninquil li ma̱us aj musikꞌej chi moco queꞌxcanab xlokꞌoninquileb li jalanil dios yi̱banbil riqꞌuin oro, plata, kꞌan chꞌi̱chꞌ bronce joꞌ ajcuiꞌ riqꞌuin pec ut cheꞌ. Incꞌaꞌ queꞌxcanab xlokꞌoninquileb li yi̱banbil dios aꞌin, li incꞌaꞌ nequeꞌiloc, chi moco nequeꞌabin, chi moco nequeꞌbe̱c. Incꞌaꞌ queꞌxjal xcꞌaꞌuxeb chi moco queꞌyotꞌeꞌ xchꞌo̱leb xban nak incꞌaꞌ queꞌxcanab xcamsinquil ras ri̱tzꞌineb ut incꞌaꞌ queꞌxcanab li tu̱lac, chi moco queꞌxcanab li coꞌbe̱tac yumbe̱tac ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ queꞌxcanab li elkꞌac. Li chꞌina botbil hu li cuan riqꞌuin li ángelQuicuil nak quichal jun chic li ángel cau rib. Yo̱ chak chi cubec saꞌ choxa sutsu saꞌ chok. Ut lix jolom sutsu xban jun li xo̱quikꞌab. Li riloba̱l nalemtzꞌun joꞌ li sakꞌe ut li rok chanchan jun okech yo̱ xxamlel. Cuan chak saꞌ rukꞌ jun li chꞌina hu teto. Lix nim ok quixxakab saꞌ xbe̱n li palau ut lix tzꞌe ok quixxakab saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Ut quixjap re chi cau xya̱b xcux chanchan nak naxjap re li cakcoj. Ut qui-abi̱c cuukub xya̱b cux chanchan ca̱k nak queꞌecꞌan. Oc raj cue chixtzꞌi̱banquil retalil li cꞌaꞌru queꞌxye li chanchan cuukub chi ca̱k. Abanan quicuabi jun quia̱tinac saꞌ choxa ut quixye cue: —Ma̱tzꞌi̱ba li cꞌaꞌru xeꞌxye li cuukub chi xya̱b cux chanchan ca̱k. Li cꞌaꞌru xacuabi ma̱ bar ta̱ye resil. Xocxo̱k ban saꞌ a̱chꞌo̱l, chan. Ut li ángel li quicuil xakxo saꞌ xbe̱n li palau ut saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ, quixtaksi lix nim ukꞌ, ut quixba̱nu li juramento saꞌ xcꞌabaꞌ li Jun li yoꞌyo chi junelic, li quiyoꞌobtesin re li choxa joꞌ ajcuiꞌ li ruchichꞌochꞌ ut chixjunil li cuan chiru, joꞌ ajcuiꞌ li palau ut chixjunil li cuan chi saꞌ. Quixye nak ac xcuulac xkꞌehil. Incꞌaꞌ chic ta̱ba̱yk. Nak tixya̱basi lix trompeta li xcuuk ángel, saꞌ eb li cutan aꞌan ta̱tzꞌaklok ru lix cꞌaꞌux li Dios, li mukmu nak quicuan. Ta̱tzꞌaklok ru joꞌ quixye reheb li profeta li queꞌcꞌanjelac chiru, chan. Ut li jun li quia̱tinac cuiqꞌuin saꞌ choxa, quixye cuiꞌchic cue: —Ayu. Cꞌul li hu li teto, li cuan saꞌ rukꞌ li ángel, li xakxo saꞌ xbe̱n li palau ut saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ.— La̱in co̱in riqꞌuin li ángel ut quinye re nak tixqꞌue cue li chꞌina hu. Ut aꞌan quixye cue: —Cueꞌ. Chap li hu ut ta̱nukꞌ. Saꞌ a̱cue quiꞌak joꞌ xquiꞌal lix yaꞌal cab, abanan cꞌahak saꞌ la̱ saꞌ, chan cue. Quincꞌul li chꞌina hu saꞌ rukꞌ li ángel ut quinnukꞌ. Nak cuan saꞌ cue chanchan xquiꞌal li xyaꞌal cab. Ut nak ac xinnukꞌ quicꞌahoꞌ saꞌ lin saꞌ xban. Quixye cue: —Tenebanbil saꞌ a̱be̱n la̱at xyebal resil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Toj ta̱ye cuiꞌchic resil cꞌaꞌru teꞌxcꞌul eb li tenamit, joꞌ ajcuiꞌ li xni̱nkal ru tenamit joꞌ ajcuiꞌ lix reyeb. Ta̱ye ajcuiꞌ resil li cꞌaꞌru teꞌxcꞌul saꞌ eb li tenamit li jalan jala̱nk ra̱tinoba̱leb.— Li cuib chi cui̱nk li teꞌyehok resil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nkUt quiqꞌueheꞌ cue jun li cheꞌ re bisoc ut quiyeheꞌ cue: —Ayu, bis chak lix templo li Dios joꞌ ajcuiꞌ li artal ut ta̱cuajlaheb jarubeb li cristian li nequeꞌlokꞌonin aran. Abanan ma̱bis li neba̱l li cuan chiru lix templo li Dios xban nak aꞌan kꞌaxtesinbil reheb li ma̱cuaꞌeb aj judío. Eb aꞌan teꞌxmux ru li santil tenamit chiru oxib chihab riqꞌuin media (42 po). La̱in tintaklaheb cuib aj cꞌanjel chicuu. Cua̱nk rakꞌeb chirix kꞌes ru retalil li rahil chꞌo̱lej. Eb aꞌan teꞌxye cuesilal chiru oxib chihab riqꞌuin cuakib po.— Chiru li Ka̱cuaꞌ li cuib chi cui̱nk aꞌin chanchanakeb li cuib chi cheꞌ olivo ut chanchanakeb li cuib chi candelero li cuanqueb chiru li Dios, laj e̱chal re li ruchichꞌochꞌ. () Ut cui ani ta̱ajok xrahobtesinquileb, chanchan xam li ta̱e̱lk saꞌ reheb li cuib chi cui̱nk xban nak yal riqꞌuin li ra̱tineb teꞌca̱mk li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Joꞌcaꞌin nak teꞌca̱mk li ani teꞌajok re xrahobtesinquileb li cuib chi cui̱nk aꞌin. Eb li cuib chi cui̱nk aꞌin qꞌuebileb xcuanquil chixba̱nunquil re nak incꞌaꞌ tixqꞌue li hab chiruheb li cutan nak yo̱keb chixyebal li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Ut cuanqueb xcuanquil re xsukꞌisinquil li haꞌ chokꞌ quicꞌ ut cuanqueb ajcuiꞌ xcuanquil re xrahobtesinquileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ riqꞌuin chixjunil li raylal aꞌ yal jarub sut teꞌraj xba̱nunquil. Nak acak xeꞌrakeꞌ xyebal resilal li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk, jun li chanchan joskꞌ aj xul ta̱e̱lk chak saꞌ li chamal jul ut ta̱pletik riqꞌuineb aꞌan. Ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb toj retal tixcamsiheb. Li camenak teꞌcana̱k chi tꞌantꞌo saꞌ eb li be re li nimla tenamit bar quicamsi̱c cuiꞌ chiru cruz li Ka̱cuaꞌ Jesucristo. Cuan nak nequeꞌxjuntakꞌe̱ta li tenamit aꞌan riqꞌuineb li tenamit Sodoma ut Egipto xban li ma̱usilal queꞌxba̱nu. Oxib cutan riqꞌuin jun cuaꞌleb teꞌcua̱nk aran chi tꞌantꞌo li camenak ut incꞌaꞌ teꞌqꞌuehekꞌ chi mukecꞌ. Ut yalak ani teꞌilok reheb, aꞌ yal ani xte̱paleb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb, ut aꞌ yal bar xtenamiteb, ut aꞌ yal chanru li ra̱tinoba̱leb. Ut li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ ta̱sahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb nak teꞌca̱mk li cuib chi cui̱nk ut ta̱cꞌojla̱k xchꞌo̱leb. Joꞌcan nak teꞌoc chixsihinquil cꞌaꞌru reheb chi ribileb rib. Ta̱sahokꞌ xchꞌo̱leb nak teꞌca̱mk li cuib chi cui̱nk xban nak chꞌaꞌaj queꞌrecꞌa nak queꞌyeheꞌ reheb nak ta̱cha̱lk raylal saꞌ xbe̱neb. Ut quicuil ajcuiꞌ nak ac xnumeꞌ li oxib cutan riqꞌuin jun cuaꞌleb, queꞌyoꞌobtesi̱c cuiꞌchic li cuib chi cui̱nk xban li Dios ut queꞌxakli cuiꞌchic chi yoꞌyo chiruheb li tenamit. Ut cꞌajoꞌ nak qui-oc xxiuheb li queꞌiloc reheb. Ut li cuib chi cui̱nk queꞌrabi jun yo̱ chi a̱tinac saꞌ choxa. Chi cau xya̱b xcux quixye reheb: —Takenkex chak arin, chan. Ut queꞌtakeꞌ saꞌ choxa saꞌ jun li chok chiruheb li xicꞌ nequeꞌiloc reheb. Ut saꞌ li ho̱nal aꞌan quicuan jun nimla hi̱c ut li xlaje jachalal li tenamit qui-ukꞌeꞌ. Cuukub mil (7,000) xqꞌuial li cristian queꞌcam xban li hi̱c. Ut li joꞌ qꞌuial chic incꞌaꞌ queꞌcam, queꞌxucuac ut queꞌxqꞌue xlokꞌal li Dios cuan saꞌ choxa. Aꞌin li xcab li raylal ac xnumeꞌ. Abanan toj cuan jun chic li raylal ta̱cha̱lk chi se̱b saꞌ xbe̱neb. Nak quiya̱basi̱c li xcuuk li trompetaUt li xcuuk ángel quixya̱basi lix trompeta. Ut qui-abi̱c nabal li xya̱b cux saꞌ choxa. Yo̱queb chixyebal chi cau:Anakcuan teꞌcana̱k rubel xcuanquil li Ka̱cuaꞌ chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌ chic li Ka̱cuaꞌ Dios ut li Cristo teꞌtakla̱nk saꞌ xbe̱neb chixjunileb chi junelic kꞌe cutan, chanqueb. Ut eb li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l li cꞌojcꞌo̱queb saꞌ lix cꞌojariba̱l queꞌxcuikꞌib ribeb ut queꞌxlokꞌoni li Dios. Ut queꞌxye:At Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, nocobantioxin cha̱cuu. La̱at li ac cuancat ajcuiꞌ chak junxil ut cuancat anakcuan ut cua̱nkat chi junelic. La̱at cuan a̱cuanquil chi junelic ut la̱at chic tattakla̱nk saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Cꞌajoꞌ nak queꞌjoskꞌoꞌ li tenamit li xicꞌ nequeꞌiloc a̱cue. Abanan xcuulac xkꞌehil nak ta̱cꞌut la̱ joskꞌil chiruheb. Xcuulac xkꞌehil nak tatrakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li camenak. Ut ta̱qꞌueheb xkꞌajca̱munquileb laj cꞌanjel cha̱cuu li queꞌyehoc resil li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk. Ut ta̱qꞌueheb ajcuiꞌ xkꞌajca̱munquileb laj pa̱banel li queꞌqꞌuehoc a̱lokꞌal, usta cuanqueb xcuanquil usta ma̱cꞌaꞌ. Ut la̱at ta̱sach ruheb li queꞌba̱nun raylal reheb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ, chanqueb. Ut quicuil nak quiteheꞌ lix templo li Dios cuan saꞌ choxa. Ut quicꞌutun li Lokꞌlaj Ca̱x li cuan cuiꞌ li contrato saꞌ lix templo li Dios. Nareploc li rakꞌ ca̱k ut nabal li choki̱nc. Quicuan jun li hi̱c ut nabal li sakbach quitꞌaneꞌ nak quicuil. Li ixk ut li joskꞌ aj xul dragón xcꞌabaꞌUt quicuil jun li sachba chꞌo̱lej saꞌ choxa. Quicuil jun li ixk. Nalemtzꞌun li rakꞌ joꞌ nalemtzꞌun li sakꞌe. Li po cuan rubel rok ut cuan jun corona saꞌ xjolom ut chiru li corona cuan cablaju li chahim. Li ixk aꞌan yaj aj ixk. Ac oc re chi qꞌuira̱c. Yo̱ chixjapbal re xban lix raylal. Ut jun chic sachba chꞌo̱lej quicꞌutbesi̱c chicuu saꞌ choxa. Quicuil jun nimla joskꞌ aj xul cak rix dragón xcꞌabaꞌ. Cuan cuukub lix jolom ut laje̱b lix xucub. Ut saꞌ eb lix jolom cuukub cuan junju̱nk lix corona. Ut riqꞌuin lix ye yo̱ chixquelonquil nabal li chahim chiru choxa. Caꞌchꞌin chic ma̱ yijach li chahim li yo̱ chixquelonquil. Ut quixcut saꞌ ruchichꞌochꞌ li chahim. Li nimla joskꞌ aj xul quixakli chiru li ixk li oc re chi qꞌuira̱c re nak tixnukꞌ li cꞌulaꞌal nak ta̱yoꞌla̱k. Quiyoꞌla lix cꞌulaꞌal li ixk chꞌina te̱lom. Ut aꞌan chic ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chanchan riqꞌuin li xukꞌ chꞌi̱chꞌ ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb xban nak aꞌanak chic li yal re saꞌ xbe̱neb. Li cꞌulaꞌal quisapu̱c ut quicꞌameꞌ riqꞌuin li Dios bar cꞌojcꞌo cuiꞌ saꞌ lix lokꞌlaj cꞌojariba̱l. Li ixk quie̱lelic ut co̱ saꞌ li chaki chꞌochꞌ bar ma̱cꞌaꞌ cuan saꞌ li naꞌajej ac cauresinbil chokꞌ re xban li Dios. Ut aran ta̱chꞌolani̱k xban li Dios chiru oxib chihab riqꞌuin cuakib po (1,260 cutan). Chirix aꞌan quicuan jun nimla ple̱t saꞌ choxa ut li ángel Miguel rochbeneb li ángel li nequeꞌta̱ken re queꞌpletic riqꞌuin li joskꞌ aj xul dragón. Ut eb li ángel li nequeꞌta̱ken re li dragón queꞌxtenkꞌa aꞌan chi pletic. Incꞌaꞌ queꞌxcuy pletic li dragón ut incꞌaꞌ chic queꞌqꞌueheꞌ xnaꞌajeb saꞌ choxa. Quicuteꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ xban li Dios li joskꞌ aj dragón. Li dragón, aꞌan li cꞌantiꞌ li ac cuan ajcuiꞌ chak najter. Aꞌan laj tza li nabalakꞌin reheb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Satanás nayeman re. Quicuteꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ laj tza ut queꞌcuteꞌ ajcuiꞌ li ángel li queꞌta̱ken re. Ut quicuabi jun xya̱b cux yo̱ chi a̱tinac chi cau saꞌ choxa ut quixye:Anakcuan xcꞌulun chak li kacolbal. Anakcuan li Ka̱cuaꞌ chic ta̱cua̱nk xcuanquil ut aꞌan chic ta̱takla̱nk. Quicꞌutun lix cuanquilal li Cristo nak qui-isi̱c saꞌ choxa laj tza li quijitoc reheb li kech aj pa̱banelil chiru li Dios chi kꞌek chi cutan. Eb li kech aj pa̱banelil xeꞌnumta saꞌ xbe̱n laj tza saꞌ xcꞌabaꞌ lix quiqꞌuel li Jun li chanchan carner ut xban nak queꞌxchꞌolob xya̱lal nak aꞌan laj Colol reheb. Incꞌaꞌ queꞌxra xyuꞌameb, toj retal queꞌxcꞌul ca̱mc. Joꞌcan nak chisahokꞌ taxak saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex li cuanquex saꞌ choxa. Abanan li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ ut saꞌ li palau tokꞌobeb ru xban nak laj tza quicuteꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ chi cua̱nc riqꞌuineb. Cꞌajoꞌ lix joskꞌil xban nak naxnau nak cuulac re xkꞌehil nak ta̱sachekꞌ ru, chan. Ut li joskꞌ aj dragón quixqꞌue retal nak quicuteꞌ saꞌ ruchichꞌochꞌ. Qui-oc xta̱kenquil li ixk li quiyoꞌla jun xcꞌulaꞌal te̱lom. Quiqꞌueheꞌ cuib lix xicꞌ li ixk re ta̱rupupik chanchan xxicꞌ li nimla cꞌuch re nak ta̱e̱lelik ut ta̱xic toj saꞌ li chaki chꞌochꞌ saꞌ li naꞌajej ac cauresinbil chokꞌ re bar ma̱cꞌaꞌ cuan. Ut aran ta̱chꞌolani̱k xban li Dios chiru oxib chihab riqꞌuin cuakib po. Ut aran tixmuk rib chiru li cꞌantiꞌ. Ut li cꞌantiꞌ quixxaꞌcua haꞌ chirix li ixk. Ut li quixxaꞌcua chanchan jun nimaꞌ re nak ta̱cꞌamekꞌ xban li rok li nimaꞌ li ixk. Li ixk quitenkꞌa̱c xban li chꞌochꞌ. Quixte rib li chꞌochꞌ ut quixtzꞌub li haꞌ li quixxaꞌcua li joskꞌ aj dragón. Cꞌajoꞌ nak quijoskꞌoꞌ li dragón saꞌ xbe̱n li ixk. Co̱ chi pletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol, li joꞌ qꞌuial chic queꞌcana. Aꞌaneb li nequeꞌba̱nun re lix chakꞌrab li Dios ut nequeꞌpa̱ban re lix ya̱lal li quixchꞌolob li Jesucristo. Li joskꞌ aj xul li qui-el chak saꞌ li palauUt li dragón quixakli chire li palau ut quicuil nak qui-el chak saꞌ li palau jun chic chanchan joskꞌ aj xul cuan cuukub xjolom ut laje̱b lix xucub. Ut saꞌ li laje̱b chi xucub cuan junju̱nk lix corona. Ut tzꞌi̱banbil saꞌ eb lix jolom jun li cꞌabaꞌej re xmajecuanquil li Ka̱cuaꞌ. Li joskꞌ aj xul li quicuil, aꞌan chanchan hix. Eb li rok chanchan rok li xul oso. Ut li ruch re chanchan ruch re li cakcoj. Ut li dragón quixqꞌue lix cacuilal ut lix cꞌojariba̱l re li joskꞌ aj xul. Ut quixqꞌue ajcuiꞌ xcuanquil. Ut quicuil nak jun reheb lix jolom li joskꞌ aj xul yocꞌol ut chanchan ca̱mc re. Abanan quiqꞌuira. Sachso xchꞌo̱leb li tenamit queꞌcana chirilbal nak quiqꞌuira. Ut queꞌxta̱ke li joskꞌ aj xul. Ut queꞌxqꞌue xlokꞌal li dragón xban nak quixqꞌue xcuanquil li joskꞌ aj xul. Ut queꞌxlokꞌoni ajcuiꞌ li joskꞌ aj xul ut queꞌxye: —¿Ani ta cuiꞌ cuan xcuanquil joꞌ li joskꞌ aj xul aꞌin? Ma̱ ani tixcuy pletic riqꞌuin aꞌan xban nak quiqꞌueheꞌ xcuanquil xban li dragón, chanqueb. Ut quiqꞌueheꞌ xcuanquil li joskꞌ aj xul chi a̱tinac ut chixba̱nunquil li cꞌaꞌru ta̱raj. Kꞌaxal kꞌetkꞌet li xul ut yo̱ chixmajecuanquil li Dios. Sachba chꞌo̱lej quixba̱nu chiru oxib chihab riqꞌuin cuakib po. Ut li joskꞌ aj xul quixmajecua li Dios ut quixmajecua ajcuiꞌ lix santil naꞌaj. Ut quixmajecua li cuanqueb saꞌ choxa. Quiqꞌueheꞌ xcuanquil chi pletic riqꞌuineb li ralal xcꞌajol li Dios ut quinumta saꞌ xbe̱neb. Quiqꞌueheꞌ xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb, aꞌ yal ani xte̱paleb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb, ut aꞌ yal bar xtenamiteb ut aꞌ yal chanru li ra̱tinoba̱leb. Ut chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxlokꞌoni ru li joskꞌ aj xul aꞌan. Teꞌxlokꞌoni li xul chixjunileb li incꞌaꞌ tzꞌi̱banbileb xcꞌabaꞌ saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ xcꞌabaꞌeb li cuanqueb xyuꞌam chi junelic, li cuan riqꞌuin li Jun li chanchan carner, li ac xakabanbil chak re camsi̱c saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ. Li ani ta̱raj xtaubal ru lix ya̱lal, chixqꞌuehak retal aꞌin: Li ani tento ta̱xic chi pre̱xil, xicak chi pre̱xil. Ut li ani tento ta̱camsi̱k riqꞌuin chꞌi̱chꞌ, chicamsi̱k riqꞌuin chꞌi̱chꞌ. Joꞌcan nak cauhakeb taxak xchꞌo̱leb li ralal xcꞌajol li Dios. Teꞌxcuy taxak xnumsinquil li raylal ut incꞌaꞌ ta chichꞌina̱nk xchꞌo̱leb. Li joskꞌ aj xul li qui-el chak saꞌ chꞌochꞌUt chirix aꞌan quicuil jun chic li joskꞌ aj xul qui-el chak saꞌ chꞌochꞌ. Cuan cuib lix cocꞌ xucub chanchan lix xucub li carner. Ut naa̱tinac joꞌ naa̱tinac li dragón. Li xul aꞌan cuan xcuanquil joꞌ li joskꞌ aj xul li quiyoqꞌueꞌ jun xjolom ut quicam raj abanan quiqꞌuira. Ut chiru ajcuiꞌ aꞌan naxmin ruheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ re nak teꞌxlokꞌoni li joskꞌ aj xul. Li xcab joskꞌ aj xul quixba̱nu sachba chꞌo̱lej. Naxcubsi chak xam saꞌ choxa toj saꞌ ruchichꞌochꞌ yal re nak eb li cristian teꞌril. Quixbalakꞌiheb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ riqꞌuin li sachba chꞌo̱lej li quiqꞌueheꞌ re xba̱nunquil chiru li joskꞌ aj xul. Ut quixye reheb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ nak teꞌxyi̱b jun xjalam u̱ch li joskꞌ aj xul li quiyoqꞌueꞌ riqꞌuin chꞌi̱chꞌ ut quiqꞌuira. Ut li xcab xul quiqꞌueheꞌ xcuanquil re nak tixqꞌue xmusikꞌ lix jalam u̱ch li xbe̱n joskꞌ aj xul re ta̱a̱tinak ut tixqꞌue chi ca̱mc li ani incꞌaꞌ ta̱qꞌuehok xlokꞌal. Quixpuersi ruheb chixjunileb re nak teꞌxcꞌul li retalileb saꞌ lix nim ukꞌ malaj saꞌ xpe̱quemeb. Queꞌqꞌueheꞌ retalileb chixjunileb li cuanqueb xcuanquil joꞌ ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil, eb li biom joꞌ eb ajcuiꞌ li nebaꞌ, eb li lokꞌbil mo̱s joꞌ ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xpatrón. Cui ma̱cꞌaꞌ li retalileb saꞌ xnim ukꞌ malaj saꞌ xpe̱quemeb, incꞌaꞌ ta̱ru̱k teꞌlokꞌok chi moco ta̱ru̱k teꞌcꞌayi̱nk. Li retalil li teꞌqꞌuehekꞌ, aꞌan xcꞌabaꞌ li joskꞌ aj xul. Lix cꞌabaꞌ aꞌan, aꞌan ajcuiꞌ jun li número. Aꞌin naraj nak cua̱nk xnaꞌleb li ani ta̱ilok re. Li ani cuan xnaꞌleb naru tixsicꞌ cꞌaꞌru xya̱lal. Naru ta̱rajla lix letril lix cꞌabaꞌ li joskꞌ aj xul ut ta̱e̱lk lix número jun li cui̱nk. Li número aꞌan cuakib ciento riqꞌuin cuakib xca̱cꞌa̱l (666). Li ca̱hib xcuakxakcꞌa̱l mil (144,000) yo̱queb chi bicha̱nc re xlokꞌoninquil li Ka̱cuaꞌUt quin-iloc cuiꞌchic ut quicuil nak aran saꞌ xbe̱n li tzu̱l Sión xakxo li Jun li chanchan carner. Ut rochben aꞌan cuanqueb ca̱hib xcuakxakcꞌa̱l mil (144,000) chi cristian. Saꞌ xpe̱quemeb tzꞌi̱banbil lix cꞌabaꞌ li Jun li chanchan carner ut tzꞌi̱banbil ajcuiꞌ xcꞌabaꞌ lix Yucuaꞌ. Ut quicuabi jun yo̱ chi a̱tinac saꞌ choxa chanchan xya̱b lix cau ok li nimaꞌ. Chanchan nak namok li ca̱k. Ut chanchan xya̱beb li arpa nak yo̱queb xchꞌeꞌbal. Quicuabi nak yo̱queb chixbichanquil jun li acꞌ bich chiru li cꞌojcꞌo saꞌ li lokꞌlaj cꞌojariba̱l, chiruheb li ca̱hib li chanchaneb ángel li yoꞌyo̱queb, ut chiruheb li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l li cꞌojcꞌo̱queb saꞌ xcꞌojariba̱leb. Ma̱ ani chic queꞌru xtzolbal li bich aꞌin. Caꞌaj cuiꞌ eb li ca̱hib xcuakxakcꞌa̱l mil (144,000) li queꞌcoleꞌ saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Aꞌaneb aꞌin li queꞌpa̱ban re li Jun li chanchan carner, li queꞌta̱ken re yalak bar, li incꞌaꞌ queꞌxmux ribeb riqꞌuin ixk chi incꞌaꞌ sumsu̱queb.Saꞌ li versículo 14:4 naxye nak incꞌaꞌ queꞌxmux ribeb riqꞌuin ixk chi incꞌaꞌ sumsu̱queb. Naraj naxye nak incꞌaꞌ queꞌxlokꞌoni jalanil dios. Queꞌxpa̱b ban li Dios chi tzꞌakal. Aꞌineb li xbe̱n queꞌcoleꞌ saꞌ xya̱nkeb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ re nak teꞌoc chokꞌ ralal xcꞌajol li Dios ut chokꞌ ralal xcꞌajol li Jun li chanchan carner. Incꞌaꞌ queꞌticꞌtiꞌic. Chiru li Dios ma̱cꞌaꞌ xma̱queb. Li oxib chi ángelUt quicuil jun chic li ángel yo̱ chi rupupic chiru choxa. Yo̱ chixyebal jun esilal li ma̱cꞌaꞌ rosoꞌjic reheb chixjunileb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ aꞌ yal ani xte̱paleb lix xeꞌto̱nil yucuaꞌeb, ut aꞌ yal bar xtenamiteb ut aꞌ yal chanru li ra̱tinoba̱leb. Yo̱ chixyebal chi cau xya̱b xcux: —Chexucua̱k ru li Dios ut cheqꞌue xlokꞌal xban nak xcuulac xkꞌehil nak ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Chelokꞌonihak aꞌan li quiyi̱ban re li choxa, li ruchichꞌochꞌ, ut li palau joꞌqueb ajcuiꞌ li yuꞌam haꞌ, chan. Jun chic li ángel yo̱ chi ta̱ke̱nc re ut yo̱ chixyebal: —Ac xsacheꞌ xcuanquil li nimla tenamit Babilonia. Ac xsacheꞌ ru li tenamit. Aꞌan li quicꞌamoc xbeheb chixjunileb li tenamit chi ma̱cobc. Chanchan nak quixcaltesiheb nak quixqꞌueheb chixba̱nunquil li ma̱usilal, chan. Ut quicuil li rox ángel, yo̱ chixta̱kenquil li cuib chic. Li jun aꞌin yo̱ chixyebal chi cau xya̱b xcux: —Li ani tixlokꞌoni li joskꞌ aj xul malaj ut lix jalam u̱ch, ut tixcꞌul li retalil saꞌ xpe̱quem malaj chi rukꞌ, aꞌan tixcꞌul nabal li raylal nak li Dios ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb riqꞌuin xjoskꞌil. Chiruheb li santil ángel ut chiru li Jun li chanchan carner ta̱rahobtesi̱k riqꞌuin azufre yo̱ xxamlel nak ta̱qꞌuehekꞌ chixtojbal rix lix ma̱c. Junelic kꞌe cutan yo̱keb chi cꞌuluc raylal li nequeꞌxlokꞌoni li joskꞌ aj xul malaj ut lix jalam u̱ch, li queꞌxcꞌul li retalil lix cꞌabaꞌ saꞌ xpe̱quemeb malaj chi rukꞌeb. Chi kꞌek chi cutan yo̱keb chi cꞌuluc raylal, chan. Joꞌcan nak cauhakeb taxak xchꞌo̱leb li ralal xcꞌajol li Dios, eb li nequeꞌba̱nun re lix chakꞌrab li Dios ut nequeꞌpa̱ban saꞌ xcꞌabaꞌ li Jesucristo. Incꞌaꞌ taxak ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱leb saꞌ xpa̱ba̱leb. Ut quicuabi jun yo̱ chi a̱tinac saꞌ choxa ut quixye cue: —Tzꞌi̱ba li a̱tin aꞌin: Chalen anakcuan us xak reheb li nequeꞌcam, li ac xeꞌxpa̱b li Ka̱cuaꞌ. Ya̱l. Us xak reheb, chan li Santil Musikꞌej, xban nak teꞌhila̱nk chixba̱nunquil li cha̱bil cꞌanjel li ac xeꞌxba̱nu ut teꞌxcꞌul xkꞌajca̱munquil.— Nak quirakeꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌUt quicuil jun li saki chok. Ut saꞌ li chok aꞌan, chunchu li Jun chanchan cui̱nk. Aꞌan li Cꞌajolbej. Ut saꞌ xjolom cuan jun li corona yi̱banbil riqꞌuin oro ut saꞌ rukꞌ cuan jun li kꞌesnal chꞌi̱chꞌ cꞌoncꞌo. Ut jun chic li ángel qui-el chak saꞌ xtemplo li Dios. Yo̱ chi a̱tinac riqꞌuin li Jun li cꞌojcꞌo saꞌ xbe̱n li chok ut quixye re chi cau xya̱b xcux: —Tiquib xyocꞌbal li acui̱mk saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ac xcuulac xkꞌehil xxocbal li ru li acui̱mk xban nak ac xkꞌanoꞌ, chan. Ut li cꞌojcꞌo saꞌ li chok quixtiquib xyocꞌbal li acui̱mk saꞌ ruchichꞌochꞌ ut quixxoc li ru. Ut jun chic li ángel qui-el saꞌ xtemplo li Dios, li cuan saꞌ choxa. Cuan ajcuiꞌ saꞌ rukꞌ aꞌan jun li kꞌesnal chꞌi̱chꞌ. Ut jun chic li ángel qui-el cuan cuiꞌ li artal. Aꞌan li qui-iloc re li xam li naqꞌueman saꞌ xbe̱n li artal. Quia̱tinac riqꞌuin li ángel li cuan xkꞌesnal chꞌi̱chꞌ saꞌ rukꞌ ut quixye re chi cau xya̱b xcux: —Ta̱set chi cu̱t riqꞌuin la̱ kꞌesnal chꞌi̱chꞌ li ru li uva li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak ac xkꞌanoꞌ, chan. Ut li ángel quixyocꞌ li ru li uva li cuan saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut quixcut saꞌ li nimla naꞌajej bar nayatzꞌman cuiꞌ li uva. Li yatzꞌleba̱l aꞌan retalil lix joskꞌil li Dios saꞌ xbe̱neb li tenamit. Ut queꞌxyatzꞌ li ru li uvas saꞌ li yatzꞌleba̱l li cuan chirix li tenamit. Ut nabal li xyaꞌal. Chanchan nimaꞌ nak qui-el saꞌ li yatzꞌleb. Quicuulac toj saꞌ reheb li cacua̱y ut quibe̱c rok lix yaꞌal ut oxib ciento kilómetro rok quicuulac. (Lix yaꞌal li ru li uvas aꞌan retalil xquiqꞌueleb li cristian li teꞌcamsi̱k nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb). Li cuukub chi ángel li queꞌcꞌamoc chak re li cuukub chi raylal saꞌ ruchichꞌochꞌUt quicuil saꞌ choxa jun chic li sachba chꞌo̱lej rilbal. Quicuil cuukub li ángel ut cuan riqꞌuineb cuukub chi raylal. Aꞌan li raylal li ta̱cꞌulma̱nk saꞌ rosoꞌjiqueb li cutan. Riqꞌuin li cuukub chi raylal aꞌan ta̱tzꞌaklok ru lix joskꞌil li Dios. Ut quicuil jun li palau chanchan lem yo̱ xxamlel. Ut chire aꞌan xakxo̱queb li ac queꞌxcuy xco̱loninquil li raylal ut cuanqueb lix arpa li Dios riqꞌuineb. Incꞌaꞌ queꞌxqꞌue xcuanquil li joskꞌ aj xul chi moco lix jalam u̱ch, chi moco queꞌxcꞌul lix numbril lix cꞌabaꞌ. Incꞌaꞌ queꞌxqꞌue rib chi balakꞌi̱c xban li xul. Yo̱queb chixbichanquil li bich li quixbicha laj Moisés laj cꞌanjel chiru li Dios re xlokꞌoninquil li Jun li chanchan carner. Ut yo̱queb chixyebal:At Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, nim a̱cuanquil ut sachba chꞌo̱lej rilbal li nacaba̱nu. Kꞌaxal ti̱c a̱chꞌo̱l ut junelic nacaye li ya̱l. La̱at li tzꞌakal rey. Kꞌaxal nim a̱cuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li tenamit. ¿Ma cuan ta biꞌ junak incꞌaꞌ tixxucua a̱cuu? Chixjunileb teꞌxnima a̱cuu, at Ka̱cuaꞌ, xban nak caꞌaj cuiꞌ la̱at ti̱c a̱chꞌo̱l. Chixjunileb li cuanqueb saꞌ li xni̱nkal ru tenamit teꞌcha̱lk ut teꞌxcuikꞌib ribeb cha̱cuu ut tateꞌxlokꞌoni xban nak teꞌxqꞌue retal nak la̱at tatrakok a̱tin saꞌ ti̱quilal. Ut chirix chic aꞌan quicuil nak quiteheꞌ li Lokꞌlaj Santil Naꞌajej saꞌ choxa bar xocxo cuiꞌ li contrato li quixba̱nu li Dios. Ut li cuukub chi ángel queꞌel chak saꞌ xtemplo li Dios li yo̱queb chak chixcꞌambal li cuukub chi raylal. Tikibanbileb riqꞌuin li saki tꞌicr lino li nalemtzꞌun. Ut bacꞌbo̱queb li re xchꞌo̱l riqꞌuin cꞌa̱mal saꞌ yi̱banbil riqꞌuin oro. Ut jun reheb li ca̱hib li yoꞌyo̱queb li chanchaneb ángel, quixqꞌue reheb li cuukub chi ángel li cuukub chi secꞌ oro nujenak riqꞌuin xjoskꞌil li Dios, li yoꞌyo chi junelic kꞌe cutan. Ut chanchan quinujac chi sib lix templo li Dios nak quinujac riqꞌuin xlokꞌal ut xcuanquilal li Dios. Ut ma̱ ani quiru qui-oc aran toj retal quinumeꞌ li cuukub chi raylal li yo̱queb chixcꞌambal chak li cuukub chi ángel. Ut quicuabi jun xya̱b cux quia̱tinac chak chi cau saꞌ lix templo li Dios. Quixye reheb li cuukub chi ángel: —Ayukex ut hoyomak chak saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ lix joskꞌil li Dios li cuan saꞌ li cuukub chi secꞌ.— Co̱ li xbe̱n ángel ut quixhoy li cuan saꞌ lix secꞌ saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ. Ut quichal jun yajel saꞌ xbe̱neb chixjunileb li queꞌxcꞌul xnumbril lix cꞌabaꞌ li joskꞌ aj xul joꞌqueb ajcuiꞌ li queꞌxlokꞌoni lix jalam u̱ch. Queꞌxoxoꞌ rixeb ut kꞌaxal ra queꞌxcꞌul xban li yajel. Ut li xcab ángel quixhoy li cuan saꞌ lix secꞌ saꞌ xbe̱n li palau. Ut li haꞌ quisukꞌi chokꞌ quicꞌ. Chanchan xquiqꞌuel jun camenak. Ut quilajeꞌcam chixjunileb li cuanqueb saꞌ li palau. Li rox ángel quixhoy li cuan saꞌ lix secꞌ saꞌ xbe̱neb li nimaꞌ ut saꞌ xbe̱neb li yuꞌam haꞌ. Ut li haꞌ quisukꞌi chokꞌ quicꞌ. Ut quicuabi nak li ángel li nataklan saꞌ xbe̱n li haꞌ quia̱tinac ut quixye:At Ka̱cuaꞌ, la̱at ti̱c a̱chꞌo̱l chi rakoc a̱tin chi joꞌcaꞌin. La̱at ac cuancat chak saꞌ xticlajic ut la̱at cuancat anakcuan. La̱at santo. Joꞌcan nak xatrakoc a̱tin saꞌ xya̱lal saꞌ xbe̱neb li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb. Xban nak aꞌan eb queꞌcamsin reheb la̱ cualal a̱cꞌajol ut eb la̱ profeta, joꞌcan nak xasukꞌisi li haꞌ chokꞌ quicꞌ ut xaqꞌueheb chirucꞌ. Xcꞌulubeb nak teꞌxcꞌul chi joꞌcan xban nak incꞌaꞌ us lix naꞌlebeb, chan. Ut quicuabi jun yo̱ chak chi a̱tinac saꞌ li artal. Ut quixye:Relic chi ya̱l, at Ka̱cuaꞌ, at nimajcual Dios, La̱at nacatrakoc a̱tin saꞌ xya̱lal ut saꞌ ti̱quilal, chan. Ut li xca̱ ángel quixhoy li cuan saꞌ lix secꞌ saꞌ xbe̱n li sakꞌe. Ut li sakꞌe quitikcuoꞌ ru chi us ut quixcꞌateb li cristian. Chanchan xtikcual li xam. Eb li cristian queꞌcꞌateꞌ xban xtikcual li sakꞌe. Xban li raylal li yo̱queb chixcꞌulbal, queꞌxmajecua li Dios li cuan xcuanquil saꞌ xbe̱neb li raylal. Ut incꞌaꞌ queꞌyotꞌeꞌ xchꞌo̱leb chi moco queꞌxqꞌue xlokꞌal li Dios. Ut li roꞌ ángel quixhoy li cuan saꞌ lix secꞌ saꞌ xbe̱n lix cꞌojariba̱l li joskꞌ aj xul. Ut chixjunileb li cuanqueb rubel xcuanquil queꞌcana saꞌ kꞌojyi̱n. Chixjunileb yo̱queb chixtiubal li ruꞌuj rakꞌeb xban li raylal yo̱queb chixcꞌulbal. Ut queꞌxmajecua li Dios li cuan saꞌ choxa xban li raylal ut li xox li yo̱queb chixcꞌulbal. Abanan incꞌaꞌ quiyotꞌeꞌ xchꞌo̱leb ut incꞌaꞌ queꞌxcanab xba̱nunquil li ma̱usilal. Ut li xcuak ángel quixhoy li cuan saꞌ lix secꞌ saꞌ xbe̱n li nimaꞌ Éufrates. Quichakic li haꞌ re teꞌnumekꞌ eb li rey li queꞌchal chak saꞌ eb li naꞌajej li na-el cuiꞌ chak li sakꞌe. Ut quicuil oxib li ma̱us aj musikꞌej. Yo̱queb chi e̱lc saꞌ re li dragón ut saꞌ re li joskꞌ aj xul ut saꞌ re li xcab xul li cuan cuib xxucub, li profeta aj balakꞌ. Li oxib chi ma̱us aj musikꞌej, aꞌan chanchaneb li amoch. Eb li ma̱us aj musikꞌej aꞌin nequeꞌxba̱nu sachba chꞌo̱lej. Nequeꞌxic yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ chixchꞌutubanquileb li rey ut eb li tenamit re nak teꞌpletik saꞌ eb li cutan nak li nimajcual Dios ta̱pletik riqꞌuin li joskꞌ aj xul. Ut la̱in quicuabi nak li Ka̱cuaꞌ quixye: —La̱in tincha̱lk chi ma̱cꞌaꞌ saꞌ xchꞌo̱leb li tenamit joꞌ nak nachal laj e̱lkꞌ. Us xak re li ani nayoꞌlec re cuoybeninquil ut incꞌaꞌ nachꞌinan xchꞌo̱l saꞌ xpa̱ba̱l. Aꞌan incꞌaꞌ ta̱xuta̱na̱k chicuu nak tincꞌulu̱nk xban nak ti̱c xchꞌo̱l, chan. Ut queꞌxchꞌutub eb li rey li oxib chi ma̱us aj musikꞌej saꞌ li naꞌajej Armagedón xcꞌabaꞌ saꞌ hebreo. Ut lix cuuk ángel quixhoy saꞌ ikꞌ li cuan saꞌ lix secꞌ. Ut quicuabi jun yo̱ chak chi a̱tinac saꞌ lix templo li Dios. Chi cau xya̱b xcux quixye: —Riqꞌuin aꞌin ta̱tzꞌaklok ru li rakba a̱tin saꞌ xbe̱n li ruchichꞌochꞌ.— Ut quirepoc li rakꞌ ca̱k ut qui-abi̱c nabal li xya̱b cux. Quimok li ca̱k. Ut quicuan jun nimla hi̱c. Ma̱ jun cua quinumeꞌ junak hi̱c joꞌ aꞌan chalen saꞌ li cutan nak queꞌyoꞌobtesi̱c li cristian saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li tenamit li kꞌaxal nim xcuanquil quijacheꞌ. Oxib jachal qui-el. Ut eb li jun chꞌol chic tenamit quilajeꞌtꞌaneꞌ. Ut quijulticoꞌ re li Dios li ma̱c queꞌxba̱nu li tenamit Babilonia. Joꞌcan nak quixqꞌueheb chixtojbal rix lix ma̱queb chi tzꞌakal xban nak yo̱ xjoskꞌil saꞌ xbe̱neb. Quilajeꞌsacheꞌ li chꞌochꞌ li sutsu saꞌ haꞌ. Queꞌsubeꞌ saꞌ haꞌ. Ut quilajeꞌtꞌaneꞌ li ni̱nki tzu̱l. Quitꞌaneꞌ ni̱nki sakbach saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ju̱nk ciento libra ra̱lal li junju̱nk chi sakbach. Ut queꞌnak saꞌ xbe̱neb li cristian ut queꞌxmajecua li Dios xban li nimla raylal li yo̱queb chixcꞌulbal. Li ixk li naxcꞌayi rib, aꞌan retalil li tenamit BabiloniaUt jun reheb li cuukub chi ángel, li cuanqueb li cuukub chi secꞌ riqꞌuineb, quixye cue: —Quim arin. Tincꞌut cha̱cuu jun li ixk li naxcꞌayi rib chunchu saꞌ xbe̱n li haꞌ retalil li nimal tenamit Babilonia li cuan xcuanquil saꞌ xbe̱neb nabal chi tenamit. Tincꞌut cha̱cuu li tojba ma̱c li xchal saꞌ xbe̱n li tenamit aꞌan xban li ma̱usilal nequeꞌxba̱nu. Chixjunileb li rey li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ nequeꞌcuulac saꞌ li tenamit aꞌan chixba̱nunquil li ma̱usilal. Chanchan nak ac xeꞌcaltesi̱c xban li ma̱usilal yo̱queb chixba̱nunquil, chan li ángel. Saꞌ li visión li quixcꞌutbesi chicuu li Santil Musikꞌej, quicuil nak li ángel quinixcꞌam saꞌ jun li naꞌajej bar ma̱cꞌaꞌ cuan. Aran quicuil li ixk chunchu chirix jun li joskꞌ aj xul cak rix. Tzꞌi̱banbil nabal li a̱tin chirix re xmajecuanquil li Dios. Cuan cuukub xjolom ut cuan laje̱b xxucub. Li ixk tikibanbil riqꞌuin rakꞌ púrpura ut cak. Lix sahob ru li rakꞌ yi̱banbil riqꞌuin oro ut terto̱quil pec ut riqꞌuin perla. Cuan chak riqꞌuin jun li secꞌ oro nujenak riqꞌuin li ma̱usilal ut li yumbe̱tac coꞌbe̱tac. Ut tzꞌi̱banbil saꞌ lix pe̱quem jun li cꞌabaꞌej mukmu xya̱lal. Aꞌan aꞌin li tzꞌi̱banbil:Li nimla tenamit Babilonia aꞌaneb li nequeꞌcꞌamoc be chi coꞌbe̱tac yumbe̱tac ut chixba̱nunquil chixjunil li ma̱usilal. Ut quicuil li ixk chanchan ta̱cala̱k xban xquiqꞌueleb li ralal xcꞌajol li Dios li queꞌcamsi̱c xban. Ut queꞌcamsi̱c ajcuiꞌ nabaleb li cristian li queꞌxchꞌolob resil li Cristo. Nak quicuil aꞌan, sachso inchꞌo̱l quincana. Ut li ángel quixpatzꞌ cue: —¿Cꞌaꞌut nak sachso a̱chꞌo̱l xatcana? La̱in tinchꞌolob cha̱cuu lix ya̱lal li mukmu nak xcuan. Tinye a̱cue cꞌaꞌru xya̱lal li ixk aꞌan joꞌ ajcuiꞌ li joskꞌ aj xul li yo̱ chi i̱ka̱nc re. Ut tinye ajcuiꞌ a̱cue cꞌaꞌru xya̱lal lix jolom cuukub ut lix xucub laje̱b. Li joskꞌ aj xul li xacuil, aꞌan li quicuan, ut anakcuan ma̱ ani chic. Abanan ta̱e̱lk cuiꞌchic chak saꞌ li chamal jul ut ta̱sachekꞌ ru chi junaj cua. Ut li joꞌ qꞌuialeb li incꞌaꞌ tzꞌi̱banbileb xcꞌabaꞌeb chalen saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ xcꞌabaꞌeb li cuanqueb xyuꞌam chi junelic, eb aꞌan ta̱sachk xchꞌo̱leb chirilbal li joskꞌ aj xul li quicuan chak junxil ut ma̱ ani chic anakcuan. Abanan ta̱cha̱lk cuiꞌchic. Tento nak cua̱nk a̱naꞌleb re nak ta̱tau ru lix ya̱lal. Li cuukub chi jolom, aꞌan retalil li cuukub chi cocꞌ tzu̱l li cuan cuiꞌ li tenamit. Ut retalileb ajcuiꞌ li cuukub chi rey. O̱b li rey ac xeꞌcuan ut xeꞌsacheꞌ ruheb, jun cuan anakcuan ut li jun chic toj ma̱jiꞌ na-oc saꞌ xcuanquil. Ut nak ta̱oc, incꞌaꞌ najt ta̱ba̱yk. Ut li joskꞌ aj xul li quicuan ut ma̱ ani chic anakcuan, aꞌan li xcuakxak li rey ut xcomoneb rib riqꞌuineb li cuukub chi rey. Aꞌan ta̱sachekꞌ ru. Ut li laje̱b chi xucub li xacuil, aꞌan retalileb li laje̱b chi rey li teꞌcua̱nk. Teꞌxcꞌul xcuanquileb chi cua̱nc chokꞌ rey, rochbeneb li joskꞌ aj xul li cak rix. Abanan incꞌaꞌ najt ta̱cua̱nk xcuanquil eb aꞌan. Eb aꞌin junajak xcꞌaꞌuxeb ut teꞌxqꞌue lix cacuilal ut lix cuanquilal re li joskꞌ aj xul. Eb li rey teꞌpletik riqꞌuin li Jun li chanchan carner. Abanan aꞌan ta̱numta̱k saꞌ xbe̱neb xban nak aꞌan li Ka̱cuaꞌ, li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱n chixjunil. Ut aꞌan li tzꞌakal rey li nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li cuanqueb xcuanquil saꞌ ruchichꞌochꞌ. Ut li sicꞌbileb ru, li ti̱queb xchꞌo̱l chixta̱kenquil, teꞌnumta̱k ajcuiꞌ saꞌ xbe̱neb li rey, rochbeneb li Jun li chanchan carner.— Quixye cue li ángel: —Li haꞌ li xacuil li chunchu cuiꞌ li ixk, aꞌan retalileb li xni̱nkal ru tenamit, aꞌ yal ani xte̱paleb xxeꞌto̱nil yucuaꞌeb, ut aꞌ yal chanru li ra̱tinoba̱leb. Li laje̱b chi xxucub li joskꞌ aj xul li xacuil, xicꞌ teꞌril li ixk li naxcꞌayi rib. Teꞌxtzꞌekta̱na li ixk ut teꞌxcanab chi ma̱cꞌaꞌ cuan re. Tꞌustꞌu teꞌxcanab. Teꞌxtiu lix tibel ut li joꞌ qꞌuial chic incꞌaꞌ teꞌxchoy teꞌxcꞌat saꞌ xam. Li Dios quiqꞌuehoc re saꞌ xchꞌo̱leb li rey nak joꞌcan teꞌxba̱nu. Joꞌcan nak junajakeb lix cꞌaꞌux chixqꞌuebal lix cuanquileb re li joskꞌ aj xul re nak ta̱takla̱nk toj ta̱tzꞌaklok ru li quixye li Dios. Li ixk li xacuil, aꞌan retalil li nimla tenamit, li cuan xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li tenamit saꞌ ruchichꞌochꞌ.— Nak quisacheꞌ ru li tenamit BabiloniaChirix aꞌan quicuil jun chic li ángel quicube chak saꞌ choxa. Kꞌaxal nim xcuanquil ut chixjunil li ruchichꞌochꞌ quicutanoꞌ xban lix lokꞌal. Quixjap re chi cau xya̱b xcux ut quixye:X-osoꞌ li tenamit Babilonia. Xsacheꞌ xcuanquil li nimla tenamit Babilonia. Li tenamit aꞌan xcana chokꞌ xnaꞌajeb laj tza ut eb li ma̱us aj musikꞌej. Xcana chokꞌ xnaꞌajeb laj xicꞌanel xul li kꞌaxal yibeb ru li incꞌaꞌ nequeꞌtiꞌeꞌ. Xsacheꞌ xcuanquil xban nak numtajenak li ma̱c nequeꞌxba̱nu. Chixjunileb li rey li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ nequeꞌcuulac Babilonia chixba̱nunquil li ma̱usilal riqꞌuineb. Chanchan calajenakeb xban li ma̱usilal yo̱queb chixba̱nunquil. Ut eb laj cꞌay queꞌbiomoꞌ aran xban nak nabal li cꞌaꞌak re ru queꞌxcꞌayi chi terto xtzꞌak, chan. Ut quicuabi jun chic yo̱ chak chi a̱tinac saꞌ choxa ut quixye:Ex ralal xcꞌajol li Dios, elenkex saꞌ li tenamit aꞌan re nak incꞌaꞌ textzꞌako̱nk riqꞌuin lix ma̱queb ut re nak incꞌaꞌ textzꞌako̱nk riqꞌuin li raylal li teꞌxcꞌul. Xnumta lix ma̱queb. Chanchan xcuulac toj saꞌ choxa lix qꞌuial. Li Dios yo̱ chak chixqꞌuebal retal lix ma̱usilaleb. Cheꞌqꞌuehekꞌ chixtoj li joꞌ qꞌuial li raylal xeꞌxba̱nu reheb li jalaneb xtenamit. Chiqꞌuehekꞌ re̱kaj li queꞌxba̱nu reheb. Caꞌ sut xqꞌuial li raylal ta̱ba̱nu̱k reheb chiru li queꞌxba̱nu eb aꞌan. Cheꞌrahobtesi̱k xban nak queꞌxnimobresi ribeb ut queꞌxba̱nu li ma̱usilal. Eb aꞌan nequeꞌxye, “La̱o chanchano li reina. Moco nebaꞌo ta joꞌ junak xma̱lcaꞌan. La̱o ma̱ jun cua takacꞌul rahil chꞌo̱lej,” chanqueb. Joꞌcan nak chiru jun cutan talajeꞌcha̱lk li raylal saꞌ xbe̱n li tenamit aꞌan. Ta̱cha̱lk ca̱mc, ut ya̱bac ut cueꞌej saꞌ xbe̱neb. Li tenamit ta̱sachekꞌ ru riqꞌuin xam xban nak kꞌaxal nim xcuanquil li Ka̱cuaꞌ li ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb, chan. Eb li rey li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ li queꞌcuulac aran Babilonia chixba̱nunquil li ma̱usilal rochbeneb ut queꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb riqꞌuineb, ta̱rahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb chirilbal nak yo̱k chi sachecꞌ ru li tenamit. Teꞌya̱bak xban xrahil xchꞌo̱leb nak teꞌril xsibel li tenamit nak yo̱k chi cꞌatc. Cꞌajoꞌ nak teꞌxucuak chirilbal li cꞌaꞌru tixcꞌul li tenamit. Teꞌxakli̱k chi najt riqꞌuin xban xxiuheb ut teꞌxye:Tokꞌob ru li tenamit Babilonia li nim xcuanquil nak quicuan. Tokꞌob ru lix nimal ru tenamit. Chiru jun cꞌamoc xrakeꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb. Eb laj cꞌay ta̱rahokꞌ saꞌ xchꞌo̱leb ut teꞌya̱bak chirix li tenamit xban nak ma̱ ani chic ta̱lokꞌok re lix cꞌayeb. Ma̱ ani chic ta̱lokꞌok re li oro, chi moco li plata, chi moco li cha̱bil pec li terto xtzꞌak, chi moco li perlas. Ma̱ ani chic ta̱lokꞌok re li cha̱bil tꞌicr lino, chi moco li púrpura, chi moco li seda, chi moco li escarlata. Ma̱ ani chic ta̱lokꞌok re li qꞌuila pa̱y ru chi sununquil cheꞌ. Ut ma̱ ani chic ta̱lokꞌok re li cꞌaꞌak re ru yi̱banbil riqꞌuin marfil, chi moco riqꞌuin li cha̱bil cheꞌ, chi moco riqꞌuin li chꞌi̱chꞌ hierro ut cobre, chi moco li yi̱banbil riqꞌuin li pec mármol. Ma̱ ani chic ta̱lokꞌok re li canela, li sununquil ban, li incienso, li mirra ut li olíbano. Ma̱ ani chic ta̱lokꞌok re li vino, li aceite, li trigo ut li cha̱bil cꞌaj. Ut ma̱ ani chic ta̱lokꞌok re li cuacax, li carner ut li cacua̱y, chi moco teꞌxlokꞌ li carruajes, chi moco teꞌxlokꞌ chic li rech cristianil chokꞌ mo̱seb. Eb laj cꞌay teꞌxye reheb li tenamit: —Chixjunil li cha̱bil li quera ru, aꞌan ac xsach che̱ru. Ma̱cꞌaꞌ chic le̱ biomal chi moco e̱chꞌinaꞌusal. Ma̱ jokꞌe chic te̱tau li cꞌaꞌak re ru aꞌan.— Ut eb li nequeꞌcꞌayin li cꞌaꞌak re ru aꞌin teꞌxakli̱k chi najt riqꞌuin li tenamit xban xxiuheb nak teꞌril li raylal li yo̱keb chixcꞌulbal li tenamit. Eb laj cꞌay li queꞌbiomoꞌ xbaneb, teꞌya̱bak ut teꞌxye: Tokꞌobeb ru. Tokꞌobeb ru li cuanqueb saꞌ li nimla tenamit aꞌan. Junxil queꞌxtikib ribeb riqꞌuin li cha̱bil tꞌicr lino ut púrpura ut caki tꞌicr. Ut queꞌxqꞌue chokꞌ xsahob ru li oro, ut li terto̱quil pec ut li perla. Ut yal chiru junpa̱t x-osoꞌ chixjunil lix biomaleb, chaꞌakeb.Ut eb laj e̱chal jucub ut eb li nequeꞌxberesi li jucub saꞌ li palau ut chixjunileb li nequeꞌtrabajic saꞌ li ni̱nki jucub, joꞌqueb laj cꞌay li nequeꞌxic saꞌ li jucub, queꞌxakli chi najt chi rilbal. Ut queꞌxjap re nak queꞌril nak yo̱ chi cꞌatc li tenamit ut queꞌxye: —Ma̱ jun chic tenamit juntakꞌe̱t riqꞌuin li tenamit aꞌin nak quicuan, chanqueb. Queꞌxqꞌue poks saꞌ xjolomeb retalil lix rahil xchꞌo̱leb ut queꞌya̱bac ut queꞌxjap reheb chixyebal:¡Tokꞌobeb ru! ¡Tokꞌobeb ru li cuanqueb saꞌ li tenamit aꞌan! Riqꞌuin lix biomaleb li tenamit aꞌan xobiomoꞌ la̱o li nococꞌanjelac saꞌ jucub. Ut chiru junpa̱t quisacheꞌ ru li tenamit, chanqueb. Chisahokꞌ saꞌ e̱chꞌo̱l la̱ex li cuanquex saꞌ choxa. La̱ex laj pa̱banel, la̱ex profeta ut la̱ex apóstol, chisahokꞌ taxak saꞌ e̱chꞌo̱l xban nak li Dios xrakoc a̱tin saꞌ xbe̱neb saꞌ e̱cꞌabaꞌ la̱ex, chan li yo̱ chak chi a̱tinac saꞌ choxa. Ut jun li ángel cau rib quixchap jun li nimla pec, chanchan li nimla pec li nequeꞌrocsi re li molino, ut quixcut saꞌ li palau ut quixye:Joꞌ nak xsach li pec aꞌin saꞌ li palau, joꞌcan ajcuiꞌ nak ta̱sachekꞌ ru li tenamit Babilonia. Incꞌaꞌ chic ta̱ilekꞌ ru. Incꞌaꞌ chic ta̱abi̱k saꞌ li tenamit aꞌan lix ya̱b li cuajb chi moco lix ya̱b li arpa, chi moco li xya̱b li xo̱lb ut li trompeta. Ut incꞌaꞌ chic teꞌcua̱nk saꞌ li tenamit aꞌan li nequeꞌxnau trabajic chi us riqꞌuin li cꞌaꞌak re ru, ut incꞌaꞌ chic ta̱abi̱k xya̱b junak molino saꞌ li tenamit aꞌan. Incꞌaꞌ chic ta̱ilma̱nk junak xam saꞌ li tenamit aꞌan. Ut incꞌaꞌ ajcuiꞌ ta̱abi̱k xya̱b xcuxeb li nequeꞌsahoꞌ saꞌ xchꞌo̱leb saꞌ junak sumla̱c. Teꞌxcꞌul chi joꞌcan xban nak eb laj cꞌay li queꞌcuan saꞌ li tenamit aꞌan queꞌxnimobresi ribeb, ut riqꞌuin li tu̱lac queꞌxba̱nu, queꞌxbalakꞌi chixjunileb li tenamit. Saꞌ ajcuiꞌ li tenamit aꞌan queꞌcamsi̱c li ralal xcꞌajol li Dios ut eb li profeta. Li tenamit aꞌan quicꞌamoc be chiruheb li tenamit saꞌ ruchichꞌochꞌ chixcamsinquileb laj pa̱banel yalak bar. Li lokꞌoni̱nc li queꞌxba̱nu saꞌ choxaChirix chic aꞌan quicuabi nak nabaleb queꞌecꞌan saꞌ choxa. Chi cau xya̱b xcuxeb yo̱queb chixyebal:Aleluya. Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ. Li kaDios, aꞌan li nacoloc. Aꞌan li kꞌaxal nim xcuanquil ut xcꞌulub nak ta̱lokꞌoni̱k. Aꞌan ti̱c xchꞌo̱l chi rakoc a̱tin saꞌ xya̱lal. Aꞌan xrakoc a̱tin saꞌ xbe̱n li nimla tenamit li chanchan jun li ixk naxcꞌayi rib. Xban nak numtajenak lix ma̱usilal, aꞌan quipoꞌoc ruheb li tenamit li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li Dios xqꞌueheb chixtojbal rix lix ma̱queb xban nak queꞌxcamsi nabaleb laj cꞌanjel chiru. Ut queꞌxye cuiꞌchic:Aleluya, lokꞌoninbil taxak li Dios. Lix sibel li tenamit aꞌan ta̱takekꞌ chi junelic kꞌe cutan nak yo̱k chi cꞌatc. Ut li ca̱hib xcaꞌcꞌa̱l li cꞌojcꞌo̱queb saꞌ xcꞌojariba̱leb joꞌqueb ajcuiꞌ li ca̱hib li yoꞌyo̱queb li chanchaneb ángel queꞌxcuikꞌib ribeb ut queꞌxlokꞌoni li Dios li cꞌojcꞌo saꞌ li lokꞌlaj cꞌojariba̱l ut queꞌxye:Lokꞌoninbil taxak li Ka̱cuaꞌ. Joꞌcan taxak, chanqueb. Ut quicuabi jun yo̱ chak chi a̱tinac saꞌ li lokꞌlaj cꞌojariba̱l ut quixye:Chelokꞌonihak li kaDios che̱junilex la̱ex li nequexcꞌanjelac chiru. Chelokꞌonihak li Ka̱cuaꞌ la̱ex li nequexucua ru, la̱ex li cuan e̱cuanquil joꞌ ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌ e̱cuanquil. Ut quicuabi cuiꞌchic xya̱b xcuxeb nabaleb li cuanqueb saꞌ choxa. Chanchan xya̱b lix cau ok li palau ut chanchan nak namok li ca̱k. Queꞌxye:Aleluya. Li Ka̱cuaꞌ li nimajcual Dios, aꞌan cuan saꞌ xcuanquil. Chisahokꞌ taxak saꞌ kachꞌo̱l. Chikaqꞌue xlokꞌal li Ka̱cuaꞌ xban nak xcuulac xkꞌehil lix sumlajic li Jun li chanchan carner. Li ixakilbej ac xcauresi rib. Quiqꞌueheꞌ li cha̱bil lino re xtikibanquil rib. Sak ru li rakꞌ ut nalemtzꞌun. Li saki lino aꞌan retalil lix ti̱quilal xchꞌo̱leb li ralal xcꞌajol li Dios. Ut li ángel quixye cue: —Tzꞌi̱ba retalil aꞌin: Us xak reheb li bokbileb chixninkꞌeinquil lix sumlajic li Jun li chanchan carner.— Ut quixye ajcuiꞌ cue: —Aꞌin ra̱tin li Dios ut tzꞌakal ya̱l, chan. La̱in quincuikꞌib cuib chiru chixlokꞌoninquil. Ut aꞌan quixye cue: —Ma̱ba̱nu aꞌan. La̱in yal aj cꞌanjelin chiru li Dios joꞌ la̱at, ut joꞌ eb ajcuiꞌ la̱ cuech aj pa̱banelil, li nequeꞌxpa̱b lix ya̱lal li quixchꞌolob li Jesús. Li Dios, aꞌan li ta̱lokꞌoni, chan cue, xban nak li quixchꞌolob li Jesús, aꞌan ajcuiꞌ li musikꞌanbil reheb li profeta.— Li Jun li chunchu chirix jun li cacua̱y sak rixUt teto li choxa nak quicuil. Quicuil jun li cacua̱y sak rix. Ut lix cꞌabaꞌ li cꞌojcꞌo chirix li cacua̱y, aꞌan “Tzꞌakal Dios” ut “Ti̱c Xchꞌo̱l”, xban nak aꞌan saꞌ ti̱quilal ta̱rakok a̱tin ut saꞌ ti̱quilal ta̱pletik. Lix nakꞌ ru chanchan xam. Nabal li corona cuan saꞌ xjolom ut tzꞌi̱banbil lix cꞌabaꞌ chiru. Abanan ma̱ ani nataꞌoc ru. Caꞌaj cuiꞌ aꞌan. Cuan quicꞌ chiru li rakꞌ ut lix cꞌabaꞌ aꞌan “Ra̱tin li Dios”. Nabaleb li cuanqueb saꞌ choxa yo̱queb chi ta̱ke̱nc re. Tikto̱queb riqꞌuin li saki tꞌicr lino ut sak ru. Yo̱queb chi xic chirix li cacua̱y sakeb rix. Li Ti̱c Xchꞌo̱l cuan jun li kꞌesnal chꞌi̱chꞌ saꞌ re, re xsachbal xcuanquileb li xni̱nkal ru tenamit. Cau ta̱takla̱nk saꞌ xbe̱neb. Chanchan riqꞌuin jun xukꞌ chꞌi̱chꞌ tixtaklaheb. Chanchan nak nayatzꞌeꞌ li ru li uvas nak ta̱rakok a̱tin saꞌ xbe̱neb riqꞌuin xjoskꞌil li Dios. Tzꞌi̱banbil xcꞌabaꞌ chiru li rakꞌ ut chiru li raꞌ. Aꞌan aꞌin lix cꞌabaꞌ: Li Rey li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li rey. Li Ka̱cuaꞌ, li kꞌaxal nim xcuanquil saꞌ xbe̱neb chixjunileb li nequeꞌtaklan. Ut quicuil jun li ángel xakxo chiru li sakꞌe. Chi cau xya̱b xcux yo̱ chi a̱tinac riqꞌuineb chixjunileb laj xicꞌanel xul li nequeꞌtiꞌoc tib, li yo̱queb chi rupupic chiru choxa. Quixye reheb: —Quimkex. Chꞌutubomak e̱rib chi cuaꞌac saꞌ li ninkꞌe li ac xcauresi li Dios. Quimkex ut tiuhomakeb lix tibeleb li rey li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ joꞌ ajcuiꞌ lix tibeleb li nequeꞌtaklan saꞌ xbe̱neb li soldado. Tiuhomakeb xtibeleb li cauheb rib joꞌqueb ajcuiꞌ li cacua̱y ut eb li cui̱nk li nequeꞌxic chirixeb. Tiuhomakeb xtibeleb chixjunileb, joꞌ li lokꞌbil chi cꞌanjelac joꞌ ajcuiꞌ li incꞌaꞌ lokꞌbil, joꞌ li cuanqueb xcuanquil ut joꞌ ajcuiꞌ li ma̱cꞌaꞌeb xcuanquil.— Quicuil ru li joskꞌ aj xul ut eb li rey li cuanqueb saꞌ ruchichꞌochꞌ rochbeneb li soldado li nequeꞌcꞌanjelac chiruheb. Queꞌxchꞌutub rib re teꞌpletik riqꞌuin li Ti̱c Xchꞌo̱l li cuan chirix li cacua̱y sak rix rochbeneb li nequeꞌta̱ken re. Li joskꞌ aj xul quichapeꞌ xban li Ti̱c Xchꞌo̱l li cuan chirix li cacua̱y sak rix ut quichapeꞌ ajcuiꞌ li profeta aj balakꞌ, li quixba̱nu li sachba chꞌo̱lej saꞌ xcꞌabaꞌ li joskꞌ aj xul. Riqꞌuin li sachba chꞌo̱lej quixba̱nu quixbalakꞌi nabaleb li tenamit chixcꞌulbal li retalil li joskꞌ aj xul ut queꞌxlokꞌoni lix jalam u̱ch. Chi xcabichaleb li joskꞌ aj xul ut li profeta aj balakꞌ queꞌcuteꞌ chi yoꞌyo̱queb saꞌ li xxamlel li azufre li chanchan nimla palau. Ut li jun chꞌol chic li nequeꞌcꞌanjelac chiru li joskꞌ aj xul queꞌsacheꞌ ruheb riqꞌuin li kꞌesnal chꞌi̱chꞌ li cuan saꞌ re li Ti̱c Xchꞌo̱l li cuan chirix li cacua̱y sak rix. Ut chixjunileb laj xicꞌanel xul li nequeꞌtiꞌoc tib queꞌnujac xsaꞌeb riqꞌuin xtibeleb li joꞌ qꞌuial queꞌcam. Li jun mil chihabQuicuil jun chic li ángel yo̱ chak chi cubec saꞌ choxa. Cuan chak saꞌ rukꞌ xlauhil li nimla chamal jul joꞌ ajcuiꞌ jun li nimla cadena. Quixchap li dragón. Aꞌan li cꞌantiꞌ li ac cuan ajcuiꞌ chak najter. Aꞌan laj tza. Satanás nayeman re. Nak quixchap, quixbacꞌ ut quixcanab chi bacꞌbo chiru jun mil chihab. Quixcut saꞌ li nimla chamal jul ut quixtzꞌap xbe̱n ut quixqꞌue jun sello chiru re nak incꞌaꞌ chic tixbalakꞌiheb li tenamit chiru li jun mil chihab. Chirix aꞌan ta̱achꞌaba̱k. Abanan incꞌaꞌ najt ta̱cua̱nk. Ut quicuileb li cꞌojariba̱l li queꞌcꞌojla cuiꞌ li queꞌqꞌueheꞌ xcuanquil chi rakoc a̱tin. Queꞌcuil li queꞌcamsi̱c xban nak queꞌxchꞌolob resil li Jesús ut xban nak queꞌxchꞌolob ra̱tin li Dios. Incꞌaꞌ queꞌxlokꞌoni li joskꞌ aj xul chi moco lix jalam u̱ch. Ut incꞌaꞌ quiqꞌueheꞌ retalil li xul saꞌ xpe̱quemeb chi moco chi rukꞌeb. Queꞌcuacli cuiꞌchic chi yoꞌyo ut queꞌcuan xcuanquil rochbeneb li Cristo chiru jun mil (1,000) chihab. Aꞌan aꞌin li xbe̱n cuaclijiqueb li camenak chi yoꞌyo. Ut eb li camenak jun chꞌol chic incꞌaꞌ queꞌcuacli chi yoꞌyo toj ta̱tzꞌaklok ru li jun mil chihab. Us xak reheb li teꞌtzꞌako̱nk saꞌ li xbe̱n cuaclijiqueb li camenak chi yoꞌyo. Aꞌaneb li ralal xcꞌajol li Dios. Ut lix cab li ca̱mc, ma̱cꞌaꞌak chic xcuanquil saꞌ xbe̱neb. Aꞌanakeb chic li teꞌcꞌanjelak chiru li Dios ut chiru li Cristo chokꞌ aj tij. Ut teꞌcua̱nk xcuanquileb rochben li Cristo chiru jun mil chihab. Quisacheꞌ xcuanquil laj tzaNak acak xnumeꞌ li jun mil chihab, ta̱achꞌaba̱k laj tza ut ta̱e̱lk saꞌ li nimla chamal jul li tzꞌaptzꞌo cuiꞌ. Ut ta̱xic saꞌ chixjunil li ruchichꞌochꞌ chixbalakꞌinquileb li tenamit yalak bar joꞌ li cuanqueb aran Gog ut Magog. Ut tixchꞌutubeb re nak teꞌpletik. Kꞌaxal nabalakeb joꞌ xqꞌuial li cocꞌ ru li samaib li cuan chire li palau. Yalak bar saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌcha̱lk chi pletic ut teꞌxsut li tenamit li raro xban li Dios li cuanqueb cuiꞌ li ralal xcꞌajol. Li Dios tixtakla chak li xam saꞌ choxa ut tixsach ruheb chixjunileb li xicꞌ nequeꞌiloc re. Ut laj tza li quibalakꞌin reheb ta̱cutekꞌ saꞌ xxamlel li azufre li chanchan nimla palau li cuanqueb cuiꞌ li joskꞌ aj xul ut li profeta aj balakꞌ. Ut aran teꞌrahobtesi̱k chi kꞌek chi cutan chi junelic kꞌe cutan. Nak ta̱rakekꞌ a̱tin saꞌ rosoꞌjic li ruchichꞌochꞌUt quicuil jun li saki cꞌojariba̱l. Ut li Jun li chunchu aran kꞌaxal nim xcuanquil. Xban xnimal xcuanquil, ma̱cꞌaꞌ chic li ruchichꞌochꞌ ut ma̱cꞌaꞌ chic li choxa. Queꞌsach chi junaj cua nak quicuil. Ut queꞌcuil chixjunileb li camenak, joꞌ ni̱nk joꞌ cocꞌ, xakxo̱queb chiru li chunchu saꞌ li cꞌojariba̱l. Ut queꞌteli li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ lix yehom xba̱nuhomeb. Ut quiteheꞌ ajcuiꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ xcꞌabaꞌeb li cuanqueb xyuꞌam chi junelic. Ut quirakeꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb li camenak aꞌ yal chanru lix yehom xba̱nuhomeb joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu. Chixjunileb li camenak cuanqueb aran, joꞌ eb li queꞌcam saꞌ haꞌ joꞌqueb ajcuiꞌ li queꞌmukeꞌ. Quirakeꞌ a̱tin saꞌ xbe̱neb chixjunileb aꞌ yal chanru lix yehom xba̱nuhomeb. Ut quisacheꞌ xcuanquil li ca̱mc, ut quisacheꞌ ajcuiꞌ li naꞌajej li nequeꞌxic cuiꞌ li camenak. Queꞌcuteꞌ saꞌ li xam li chanchan palau. Li xam aꞌan, aꞌan li xcab ca̱mc. Ut li ani incꞌaꞌ quitaꞌeꞌ xcꞌabaꞌeb saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ xcꞌabaꞌeb li cuanqueb xyuꞌam chi junelic, aꞌaneb li queꞌcuteꞌ saꞌ li xam li chanchan palau. Li Acꞌ JerusalénUt quicuil ajcuiꞌ jun acꞌ choxa ut jun acꞌ ruchichꞌochꞌ xban nak li xbe̱n choxa ut li xbe̱n ruchichꞌochꞌ ma̱cꞌaꞌ chic. Ac xsacheꞌ. Ut ma̱cꞌaꞌ chic li palau. Ut quicuil nak yo̱ chak chi cubec saꞌ choxa cuan cuiꞌ li Dios li santil tenamit, li Acꞌ Jerusalén. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal. Chanchan jun li ixakilbej tikibanbil chi cha̱bil xban nak oc re chi sumla̱c. Ut quicuabi jun yo̱ chak chi a̱tinac cuan cuiꞌ li cꞌojariba̱l ut quixye chi cau xya̱b xcux: —Anakcuan ta̱cua̱nk li Dios riqꞌuineb li cristian. Aꞌanakeb li ralal xcꞌajol. Li Dios ta̱cua̱nk riqꞌuineb. Aꞌanak lix Dioseb. Ma̱cꞌaꞌak chic rahil chꞌo̱lej. Ma̱cꞌaꞌak chic li ca̱mc chi moco li ya̱bac chi moco li yotꞌecꞌ, chi moco li raylal xban nak chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌan, ac xelajeꞌnumeꞌ.— Li cꞌojcꞌo saꞌ li cꞌojariba̱l quixye: —La̱in tinacꞌobresi chixjunil li cꞌaꞌak re ru.— Ut quixye ajcuiꞌ: —Tzꞌi̱ba retalil aꞌin xban nak li a̱tin aꞌin tzꞌakal ya̱l ut us xpa̱banquil.— Ut quixye cue: —Xtzꞌakloc ru chixjunil. La̱in li Alfa ut li Omega.Saꞌ li versículo 21:6 saꞌ li griego naxye: La̱in li Alfa ut li Omega. Alfa naraj naxye “ac cuan ajcuiꞌ chak saꞌ xticlajic” ut li Omega naraj naxye nak “cua̱nk ajcuiꞌ saꞌ rosoꞌjic.” La̱in tinqꞌue chi ma̱tan li yuꞌam chi junelic re li ani ta̱raj joꞌ nak ta̱qꞌuehekꞌ chi ucꞌac li ani ta̱chakik re. Li ani tixcuy xnumsinquil li raylal ut incꞌaꞌ ta̱chꞌina̱nk xchꞌo̱l saꞌ lix pa̱ba̱l, aꞌan ta̱re̱chani chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin. La̱inak lix Dios ut aꞌanak li cualal incꞌajol. Abanan li cꞌaꞌru teꞌre̱chani li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb, aꞌan li xxamlel li azufre li chanchan palau, aꞌan lix naꞌajeb li nequeꞌxucuac, ut eb li incꞌaꞌ nequeꞌpa̱ban, ut eb li queꞌxmux ru lix pa̱ba̱leb, ut eb li nequeꞌxcamsi ras ri̱tzꞌin, ut eb laj coꞌbe̱t laj yumbe̱t, ut eb laj tu̱l, ut eb li nequeꞌlokꞌonin jalanil dios, joꞌqueb ajcuiꞌ laj ticꞌtiꞌ. Li cꞌaꞌru teꞌre̱chani eb aꞌan, aꞌan li xcab camic nak teꞌcutekꞌ saꞌ li xam.— Quichal jun reheb li cuukub chi ángel li queꞌcuan li cuukub chi secꞌ riqꞌuineb, li cuan cuiꞌ li cuukub chi raylal li queꞌxcꞌul saꞌ rosoꞌjic, ut quixye cue: —Quim. Tincꞌut cha̱cuu li ixk li ta̱sumla̱k cuiꞌ li Jun li chanchan carner, chan. Riqꞌuin xcuanquil li Santil Musikꞌej, xinixcꞌam saꞌ xbe̱n jun li nimla tzu̱l najt xteram ut quixcꞌut chicuu li santil tenamit Jerusalén, yo̱ chak chi cubec saꞌ choxa riqꞌuin li Dios. Lix lokꞌal li Dios cuan riqꞌuin. Cꞌajoꞌ xchꞌinaꞌusal. Chanchan jun li terto̱quil pec jaspe. Kꞌaxal xchakꞌal ru ut nalemtzꞌun joꞌ li lem. Li tenamit sutsu saꞌ jun nimla tzꞌac najt xteram ut cuan cablaju li oqueba̱l. Cablaju chi ángel cuanqueb saꞌ eb li oqueba̱l. Chiru li oqueba̱l tzꞌi̱banbil retalileb li xcꞌabaꞌeb li cablaju xte̱paleb li ralal xcꞌajol laj Israel. Oxib li oqueba̱l cuan saꞌ li norte, oxib cuan saꞌ li sur, oxib cuan bar na-el cuiꞌ li sakꞌe ut oxib cuan bar na-oc cuiꞌ li sakꞌe. Cablaju li pec li qui-oc chokꞌ xcimiento li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit. Ut chiruheb aꞌan tzꞌi̱banbil retalileb lix cꞌabaꞌeb li cablaju chi apóstol li queꞌcꞌanjelac chiru li Jun li chanchan carner. Li ángel li quia̱tinac cuiqꞌuin cuan jun lix bisleb riqꞌuin yi̱banbil riqꞌuin oro re xbisbal li tenamit ut li oqueba̱l joꞌ ajcuiꞌ li tzꞌac. Ca̱ xucu̱t li tenamit nak quicuil. Lix nimal rok juntakꞌe̱t riqꞌuin xnimal ru. Li ángel quixbis li tenamit riqꞌuin lix bisleb. Cuib mil kilómetro riqꞌuin cuib ciento kilómetro lix bisbal. Juntakꞌe̱t xbisbal li rok, li ru ut lix teram. Chirix aꞌan quixbis li tzꞌac li sutsu cuiꞌ li tenamit. Lix bisbal aꞌan o̱b xca̱cꞌa̱l metro (65). Li ángel quixbis li tzꞌac joꞌ nequeꞌbisoc saꞌ ruchichꞌochꞌ. Li tzꞌac yi̱banbil riqꞌuin li cha̱bil pec jaspe. Li tenamit yi̱banbil riqꞌuin tzꞌakal oro. Nalemtzꞌun. Chanchan lem. Li pec li qui-oc chokꞌ xcimiento li tenamit cuan xsahob ru yi̱banbil riqꞌuin qꞌuila pa̱y ru chi terto̱quil pec. Li xbe̱n pec, aꞌan li cha̱bil pec jaspe; lix cab, aꞌan zafiro; li rox, aꞌan ágata; li xca̱, aꞌan esmeralda. Li roꞌ, aꞌan ónice; li xcuak, aꞌan cornalina; li xcuuk, aꞌan crisólito; li xcuakxak, aꞌan berilo; ut li xbele, aꞌan topacio; li xlaje, aꞌan crisopraso; li xjunlaju, aꞌan jacinto; ut li xcablaju, aꞌan amatista. Li cablaju chi oqueba̱l, yi̱banbileb riqꞌuin cablaju chi terto̱quil perla, jun saꞌ li junju̱nk chi oqueba̱l. Eb li be saꞌ li tenamit yi̱banbileb riqꞌuin tzꞌakal oro. Nalemtzꞌun. Chanchan lem. Quicuil nak saꞌ li tenamit aꞌan ma̱cꞌaꞌ lix templo li Ka̱cuaꞌ bar teꞌxic li tenamit chi lokꞌoni̱nc. Ma̱cꞌaꞌ chic aj e xban nak li Ka̱cuaꞌ li kꞌaxal nim xcuanquil cuan aran riqꞌuineb chi junelic. Ut cuan ajcuiꞌ aran li Jun li chanchan carner. Ma̱cꞌaꞌ li sakꞌe aran ut ma̱cꞌaꞌ li po xban nak li Dios cuan aran ut lix lokꞌal li Dios nacutanobresin re. Ut lix lokꞌal li Jun li chanchan carner nacutanobresin re li tenamit. Eb li xni̱nkal ru tenamit li teꞌcolekꞌ, teꞌcua̱nk saꞌ cutan saken. Ut eb li queꞌcuan xlokꞌal saꞌ ruchichꞌochꞌ, eb aꞌan teꞌxqꞌue xlokꞌal li tenamit. Eb li oqueba̱l incꞌaꞌ teꞌtzꞌapekꞌ xban nak junelic cutanak. Ma̱cꞌaꞌak kꞌojyi̱n. Eb li queꞌcuan xlokꞌal saꞌ ruchichꞌochꞌ teꞌxqꞌue xlokꞌal li tenamit. Li ani cuanqueb xma̱c incꞌaꞌ ta̱ru̱k teꞌoc aran. Eb li nequeꞌxba̱nu ma̱usilal chi moco li nequeꞌticꞌtiꞌic, teꞌoc saꞌ li tenamit aꞌan. Li ani teꞌoc aran, caꞌaj cuiꞌ li tzꞌi̱banbileb xcꞌabaꞌ saꞌ lix hu li Jun li chanchan carner, li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ xcꞌabaꞌeb li cuanqueb xyuꞌam chi junelic. Ut li ángel quixcꞌut chicuu li nimaꞌ li naqꞌuehoc yuꞌam chi junelic. Li haꞌ sak sak ru. Chanchan lem. Na-el chak cuan cuiꞌ lix lokꞌlaj cꞌojariba̱l li Dios ut li Jun li chanchan carner. Li nimaꞌ aꞌan nanumeꞌ saꞌ xyi li tenamit. Chire li nimaꞌ xcaꞌ pacꞌalil cuan li cheꞌ retalil li junelic yuꞌam. Cablaju pa̱y li ru naxqꞌue ut rajlal po nau̱chin. Lix xak nacꞌanjelac re xqꞌuebal xcacuilaleb lix ni̱nkal ru tenamit. Aran ma̱cꞌaꞌak chic ma̱usilal. Lix lokꞌlaj cꞌojariba̱l li Dios ta̱cua̱nk aran ut ta̱cua̱nk ajcuiꞌ lix lokꞌlaj cꞌojariba̱l li Jun li chanchan carner. Ut eb laj cꞌanjel chiru teꞌlokꞌoni̱nk re. Eb aꞌan junelic yo̱keb chirilbal ru ut tzꞌi̱banbilak lix cꞌabaꞌ saꞌ xpe̱quemeb. Aran ma̱cꞌaꞌak chic kꞌojyi̱n. Joꞌcan nak incꞌaꞌ chic ta̱cꞌanjelak reheb li sakꞌe chi moco li candil. Li Ka̱cuaꞌ Dios, aꞌan chic li ta̱cutanobresi̱nk reheb. Ut teꞌcua̱nk aran chi kꞌaxal sa saꞌ xchꞌo̱leb. Chanchanakeb chic rey. Nak ta̱cha̱lk cuiꞌchic li JesucristoUt li ángel quixye cue: —Eb li a̱tin aꞌin tzꞌakal ya̱l ut us xpa̱banquil. Li Ka̱cuaꞌ Dios li nacꞌutbesin chiruheb lix profeta cꞌaꞌru teꞌxye, aꞌan xtakla chak lix ángel chixcꞌutbal chiruheb laj cꞌanjel li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk chi se̱b.— Li Jesús quixye: —Qꞌuehomak retal. Chi se̱b tincha̱lk la̱in. Us xak re li ani naxcꞌu̱la saꞌ xchꞌo̱l li a̱tin li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin chirix li cꞌaꞌru talajcꞌulma̱nk mokon, chan. La̱in laj Juan li quin-abin ut quin-iloc re chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin. Nak acak xcuabi ut nak acak xcuil, quincuikꞌib cuib chiru li ángel li quicꞌutuc chicuu chixjunil li cꞌaꞌak re ru aꞌin re raj xlokꞌoninquil. Abanan li ángel quixye cue: —Ma̱ba̱nu chi joꞌcan. Mina̱lokꞌoni. La̱in yal aj cꞌanjelin joꞌ la̱at, joꞌeb ajcuiꞌ li profeta la̱ cuech aj pa̱banelil, joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌpa̱ban re li a̱tin li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin. Aꞌ li Dios, aꞌan li ta̱lokꞌoni ru, chan. Ut quixye ajcuiꞌ cue li ángel: —Ma̱muk chiruheb li tenamit lix ya̱lal li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin. Ma̱muk chiruheb li cꞌaꞌru ta̱cꞌulma̱nk xban nak cuulac re xkꞌehil nak ta̱cꞌulma̱nk li cꞌaꞌru tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin. Li ani yo̱k chixba̱nunquil li ma̱usilal, xba̱nuhak li ma̱usilal. Ut li ani yo̱k chi ma̱cobc, xba̱nuhak li ma̱c. Li ani ti̱c xchꞌo̱l, yo̱k chixba̱nunquil li ti̱quilal. Li ani santobresinbil, chicua̱nk saꞌ santilal.— —Qꞌuehomak retal, chan li Jesús. —La̱in chi se̱b tincha̱lk ut tincꞌam chak le̱ kꞌajca̱munquil. Tinqꞌue xkꞌajca̱munquil li junju̱nk aꞌ yal chanru lix yehom xba̱nuhom. La̱in li Alfa ut li Omega. La̱in ac cuanquin chak saꞌ xticlajic li ruchichꞌochꞌ ut cua̱nkin ajcuiꞌ saꞌ rosoꞌjic.—Saꞌ li versículo 22:13 saꞌ li griego naxye: La̱in li Alfa ut li Omega. Alfa naraj naxye “ac cuan ajcuiꞌ chak saꞌ xticlajic” ut li Omega naraj naxye nak “cua̱nk ajcuiꞌ saꞌ rosoꞌjic.” Us xak reheb li cuybil sachbil xma̱queb xban li Dios, xban nak eb aꞌan ta̱ru̱k teꞌxtzaca li ru li cheꞌ li retalil li junelic yuꞌam. Ut teꞌoc ajcuiꞌ saꞌ li oqueba̱l re li tenamit. Abanan li incꞌaꞌ useb xnaꞌleb incꞌaꞌ ta̱ru̱k teꞌoc saꞌ li tenamit aꞌan, chi moco laj tu̱l, chi moco laj coꞌbe̱t laj yumbe̱t, chi moco li nequeꞌxcamsi ras ri̱tzꞌineb ut eb li nequeꞌlokꞌonin jalanil dios joꞌqueb ajcuiꞌ li nequeꞌcuulac chiru balakꞌic ut ticꞌtiꞌic. Ut li Jesús quixye: —La̱in xintakla lin ángel a̱cuiqꞌuin re nak ta̱chꞌolob lix ya̱lal aꞌin reheb laj pa̱banel. La̱in li chanchanin xtux li cheꞌ. Quinyoꞌla saꞌ xya̱nkeb li ralal xcꞌajol li rey David. La̱in chanchanin li cak chahim li nalemtzꞌun chak toj ekꞌela, chan li Jesús. Li Santil Musikꞌej ut li ixakilbej nequeꞌxye: —Cha̱lkex.— Li ani ta̱abi̱nk re li a̱tin aꞌin, chixyehak ajcuiꞌ —cha̱lkex.— Li ani ta̱raj rucꞌbal li haꞌ, li retalil li junelic yuꞌam, chicha̱lk chi ucꞌac chi ma̱tan. Aꞌan aꞌin li tinye re li ani ta̱abi̱nk reheb li a̱tin li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin chirix li ta̱cꞌulma̱nk mokon: Cui ani tixqꞌue xtzꞌakob li a̱tin aꞌin, li Dios tixqꞌue li raylal saꞌ xbe̱n joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu aꞌin. Ut cui ani ta̱risi junak reheb li a̱tin li tzꞌi̱banbil saꞌ li hu aꞌin, ta̱isi̱k lix cꞌabaꞌ xban li Dios saꞌ li hu li tzꞌi̱banbil cuiꞌ lix cꞌabaꞌeb li cuanqueb xyuꞌam chi junelic. Aꞌan incꞌaꞌ ta̱oc saꞌ li santil tenamit, chi moco ta̱cua̱nk lix yuꞌam chi junelic joꞌ tzꞌi̱banbil retalil saꞌ li hu aꞌin. Li Jesús li nachꞌoloban xya̱lal li cꞌaꞌak re ru aꞌin naxye: —Relic chi ya̱l chi se̱b tincha̱lk.—Joꞌcan taxak. Cha̱lkat, at Ka̱cuaꞌ Jesús. Aꞌ taxak li usilal li naxqꞌue li Ka̱cuaꞌ Jesucristo chicua̱nk e̱riqꞌuin che̱junilex la̱ex laj pa̱banel. Joꞌcan taxak. verse.rule="(]+>)(.*?)()" "$1$2$3" id=Wkek charset=0 lang=kek font=Charis SIL short.title=Kekchí title=The Bible in Kekchí description=The Bible in Kekchí of Guatemala [kek] (traditional orthography)\ La Bíblia en Kekchí de Guatemala [kek] (ortografía tradicional)\ © 2019, Wycliffe Bible Translators, Inc (www.ScriptureEarth.org) version.major=5 version.date=2019-11-14 publisher=Wycliffe Bible Translators. Inc publish.date=2019 author=Wycliffe Bible Translators, Inc. creator=ScriptureEarth.org source=Wycliffe Bible Translators, Inc. about=The Bible in Kekchí of Guatemala [kek] (traditional orthography)\

La Bíblia en Kekchí de Guatemala [kek] (ortografía tradicional)\

******************************\

Copyright © 2019, Wycliffe Bible Translators, Inc.\

Print publication; 3rd ed 2019, by Wycliffe Bible Translators, Inc.; 2nd ed. 2000-2016, by Bible League International, 1st ed 1988, 1992, 1996, by International Bible Society; \

http://www.ScriptureEarth.org; \

ScriptureEarth@Wycliffe.ca; \

http://www.Wycliffe.org; \

This translation is made available to you under the following terms:\

******************************\

Creative Commons License Reconocimiento-NoComercial-SinObraDerivada 4.0 Internacional (CC BY-NC-ND 4.0)\

Usted es libre de:\

• Compartir.

— copiar y redistribuir el material en cualquier medio o formato. El licenciador no puede revocar estas libertades mientras cumpla con los términos de la licencia.\

Bajo las condiciones siguientes:\

Reconocimiento — Debe reconocer adecuadamente la autoría, proporcionar un enlace a la licencia e indicar si se han realizado cambios. Puede hacerlo de cualquier manera razonable, pero no de una manera que sugiera que tiene el apoyo del licenciador o lo recibe por el uso que hace.\

NoComercial — No puede utilizar el material para una finalidad comercial.\

SinObraDerivada — Si remezcla, transforma o crea a partir del material, no puede difundir el material modificado.\

No hay restricciones adicionales — No puede aplicar términos legales o medidas tecnológicas que legalmente restrinjan realizar aquello que la licencia permite.\

Avisos: No tiene que cumplir con la licencia para aquellos elementos del material en el dominio público o cuando su utilización esté permitida por la aplicación de una excepción o un límite.\

No se dan garantías. La licencia puede no ofrecer todos los permisos necesarios para la utilización prevista. Por ejemplo, otros derechos como los de publicidad, privacidad, o los derechos morales pueden limitar el uso del material.\

http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.es_ES\

******************************\

Creative Commons Atribution-Non Comercial-No Derivatives 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0)\

http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/\

You are free to:Share — copy and redistribute the material in any medium or format\

Under the following terms:\

• Attribution. — You must give appropriate credit, provide a link to the license, and indicate if changes were made. \ You may do so in any reasonable manner, but not in any way that suggests the licensor endorses you or your use.\

• Noncommercial. — You may not use the material for commercial purposes.\

• No Derivative Works. If you remix, transform, or build upon the material, you may not distribute the modified material.\

No additional restrictions — You may not apply legal terms or technological measures that legally restrict others from doing anything the license permits.\

• Waiver. — Any of the above conditions can be waived if you get permission from the copyright holder.\

• Other Rights. In no way are any of the following rights affected by the license:\

— Your fair dealing or fair use rights;\

— The author's moral rights;\

— Rights other persons may have either in the work itself or in how the work is used, such as publicity or privacy rights.\

Notice — For any reuse or distribution, you must make clear to others the license terms of this work.\