\id GEN - West Kewa NT (Portions of Genesis, Ruth, Proverbs, Ecclesiastes) [kew] -Papua New Guinea 2004 (web version -2012 bd)
\h Ripimae Agaa
\toc1 Ripimae Agaa
\toc2 Ripimae Agaa
\toc3 Rip
\mt1 Ripimae Agaa










\c 12
\s Adaa Aa-me Abram Yasa.
\p
\v 1 Adaa Aa-me Abram-para lalo: Nena kantri-para nena onaa-para nena apaa amenu page gimoa. Neme watoade supara paina.
\v 2 Neme nemadare ruru adapu ma-ralalua. Goa pua ne ma-epealua. Nena biri ma-adaayalua. Ne madaare onaa adaapu ma-epealua.
\v 3 Ne epea paliminuri nimu page epea palua. Ne waea paliminuri nimu page waea palua. Ne madaare go suna onaa rayo ma-epealua.
\v 4 Abrame-me Adaa Aa-na agaa pagoa ame-na si Lot rapu pisipi. Nipu mali 75 patinaloa Aran su gimoa pisa.
\v 5 Nipu-na ore Sera-para ame-na si Lot-para nipuna kogono onaa para oyae rayo-para Aran su-para kabisimi oyae rayo page mea pisimi. Gore nimu mo Kenan supara polalo pisimi. Goa pua nimu pua opapaisimi.
\v 6 Abrame mo Sekem su-para ipua More adaa repena oak regepea pisa. Go raburi Kenan onaare go su-para asimi.
\v 7 Adaa Aa Abram piri ipua lalo: Go suri nena madu ma-ralalide onaa katoa. Go pare Adaa Aa nipu piri ipisa rabu aana reke meda wariasa.
\v 8 Go pare aemeare nipu nare ipula nane rudu Betel regepea pua sele ada go pare pisa. Betel nare pabala nane asa. Aire nare opala nane asa. Goa pua Adaa Aa-na aana reke meda warimea Adaa Aa-na bi loa lotu sa.
\v 9 Go pare awa Abram nipu puamama pua Negep opapasa.
\s Abram Isip Pisa Raburi Nipuna Orere Baani Sa.
\p
\v 10 Go raburi go su-para reae adaa pabisada, Abram no Isip ata pisa. Gore mo reae ora adaa pabisa pulu.
\v 11 Nipu Isip regepea ipisipi raburi, ore Sarai-para lalo: Nere ora epe ona meda yade.
\v 12 Isip onaame ne adoa goa teme gore nipuna ore teme. Goa pua niri talimi pare nere pa ma-aalimi.
\v 13 Goa peaga na baani lape. Go rabu nimumi ni waru surubalimi. Neme goa te rabu ni rabameali.
\p
\v 14 Abram Isip ipisa raburi Isip onaame mo ona epe ona meda adisimi.
\v 15 Go raburi Pero-na kogono surube aanumi adoa, nimumi epe ona meda adoa ipulumalo Pero pua lakisimi. Gore nipu Perome mo ona pua meatepa loa nipuna ada-para aainasa
\v 16 Abram-re Serana baani kone isapulu Abram waru surubisa. Go rabu Abram nipu mena sipisipi-para doki mena para gawanu meme menanuna ru wai lapona page, kemele menanu-para kogono onaa page kasa.
\p
\v 17 Goa pisa pare Adaa Aa-me yaina igi wae meda Pero-para nipuna onaa piri popenasa. Gore Pero-me Abram-na ore misa-pulu goa pisa.
\v 18 Go rabu Pero-me Abram-para ipuloa lalo: Na ore yade lore akolo nalae pae?
\v 19 Akepeada na baani epa laeya? Goane ni meawadega abiare nena ona wala mea. Goa pua mea pu.
\v 20 Go rabu Pero-me nipu-na kogono aanu-para loa apo repaya-para nipuna oye rayo page nipuna epapenane wala pena pua rapatepa sa.
\c 13
\s Abram-para Lot Lapo Kanan Apupaisipi
\p
\v 1 Go rabu Abram Isip awa wala Negep pisa. Ore-para nipuna oyae rayo page mea pisa. Lot page nipu rapu pisa.
\v 2 Go raburi Abram-re gawana page gol silpa lapona page amonaki meda asa.
\p
\v 3 Oropere Negep gimoa Abram nipu sumeda-para puamama pua Betel epa opapasa. Nipumi abaripia sele ada Betel-para Ai lapona rikirana pisaya.
\v 4 Go parere aana reke meda ririnane warisade pare. Gore Abram-me go pare Adaa Aa-na bi loa lotu sa.
\p
\v 5 Lot nipuna ruru-para nipuna kogono onaanu page Abram rapu pamisimi. Nipumi page gawa sipisipi meme menanu page adapu punisa.
\v 6 Su regepesa pulu nipu lapo padane-para ape awi naisa.
\v 7 Go su-parare Kenan ruru-para Peris ruru page asimi. Go rabu Abram-para Lot lapona mena surube aanumi ratu yawala-pasimi.
\p
\v 8 Go rabu Abram-me Lot-para lalo: Sana rikirana ratu nayawapana, sare aaraya yapulu sana kogono aanumi page ratu nayawena.
\v 9 Suri dina apo iyada, abia sare apupapana rana-paliade nanere meania. Medane ne palidare gore medanere ni pono.
\p
\v 10 Lot-me adamonisa pare mo Jordan suri paune ipa segene su epe meda isa. Adaa Aa-na maapumi adesa. Go suri Soar regepea isapulu Isip sumi adesa. Go raburi Adaa Aa-me Sodom Gomora lapo ambi natiaina.
\v 11 Mo aa lapo apupaisipi pulu Lot-re nare ipulanane isa Jordan awaro paune suna pisa.
\v 12 Abram Kenan su-para aisa raburi Lot-re Sodom ada kagure regepea nipuna sele ada mo Sodom awaro paune suna pisa.
\v 13 Go rabu Sodom onaanumi waeanu waru pisimi, goa pua Adaa Aa-para page waea waru pisimi.
\p
\v 14 Lot aba penaloa Adaa Aa-me Abram-para lalo: Apo ayepare awa iniminipa, goa pua nare opea nane page, pabea nane page sula popea lapona page ada.
\v 15 Apo adae su rayo, ne para nena madu maralalide ruru repara gudiayato.
\v 16 Neme nena maralalide onaare, dorupa maralalua. Goa pua dipiaperupa page maralimi.
\v 17 Apo surayo abi pua ada, go nepamuae su rayo ne gialo.
\p
\v 18 Gore Abram-me nipuna sele ada yokoria Hebron pua, mo Mamre repena oak puti regepea pua pisa. Goa pua Adaa Aa-na aana reke meda warisa.
\c 14
\s Pa Aa Mudununa Kina, Abram-me Lot Pane Misa.
\p
\v 1 Go raburi Amrapel Sina-na aamudu-para, Ariok Elasa-na aamudu-para, Kedolaoma Elam-na aamudu-para, Tidal Goim-na aamudu alare,
\v 2 nimumi Bera Sodom-na aamudu-para, Bisa Gomora-na aamudu-para, Sinap Adma-na aamudu-para, Semeber Seboim-na aamudu-para, Bela (abiare Soar teme) gona aamudu-para go ruru ala rapu yada pula pisimi.
\v 3 Go adare supuna yadapi aanuri, Sidim awaro paune suna kiritasimi. Go parere abiare Aipa Ipa teme.
\v 4 Yada abi napi aware Kedolaoma-na rolopara mali 12 pirisimi. Wala malinare nimumi agaa napagesimi.
\p
\v 5 Wala mali meda popenalomea Kedolaoma rapu ralasimi aa mudunumi yada pua pumea go ruru wini pisimi. Repaim ruru Estorot Kanaim aisimi-para, Susi ruru Am adare-para pati page, mo Em ruru awaro paune su Kiriataim pati page,
\v 6 mo Or ruru so Seir rudu pati page, ora pua mo kapune suna rugi Elparan pua pabo tu kiritisimi.
\v 7 Goa pua nimumi wala pereketua En Mispat pisimi (go suri abiare Kedes teme). Goa pua aamudu malapu-na rurumi Ameleke-na su ada luabu pabotu rubisimi. Nimumi mo Asason Tama su-para pati Amori ruru page pabo rubisimi.
\p
\v 8 Go rabu Sodom Gomora lapo-para, Adma-para, Siboim-para, Bela nipuna bi meda Soa-para, go aamudununa yadapi aanumi, yada roborobo maga-ari ipua, Sidim awaro paune pare kiratawa,
\v 9 Kedolaoma Elamana aamudu-para, Tidal Goimana aamudu-para, Amrapel Sinana aamudu-para, Ariok Elasana aamudu aala rapu yada pisimi. Gore nimu aamudu malapu rapu aamudu supu rapu yada pisimi.
\v 10 Go raburi mo su Sidimire awaro paune kolta mi naaku adapu isa. Sodom Gomora lapona yadapi aanu-para nimuna aamudunu page pogola pisimi. Medalomare mo kolta mi naaku para lopisimi. Medalomare so rudu rudu pogola pisimi.
\v 11 Mo aa mudu mala-na yadapi aanumi Sodom Gomora lapona oyae rayo mea pisimi.
\v 12 Abram-na amena si Lot page go Sodom su-para aisa pulu, nipu para nipuna oyae rayo page mea pisimi.
\p
\v 13 Aa meda pogola pisa aamere, Hibru aa Abram apo remaa rayo epa lakesa. Go raburi Amorait aa meda Mamri-na repena puti para Abram rapu epa asa. Mamri para nipuna ame Esko-para Ane lapo, nimu Abram rapu upasimi.
\v 14 Go rabu amena si Lot iyanumi mea puamelo pagisa raburi, nipumi nipuna ruru para asimi yada pape aanu para madini aanu page 318 yasa. Goa pua mo iyanu nimu Dan adare pua ratu kiritisimi.
\v 15 Go ribare Abram-me nipuna aanu epa rumasa. Goa pua yadaa isimi. Go yada wini pua Damaskas regepea ae adare Oba regepea pua ratu kiritisimi.
\v 16 Abram-me apo mea pisimide oyae rayo-para Amena si Lot-para ona-repa para pa onaanu page rayo wala mea ipisa.
\s Melkisadek-me Abram Maepeasa.
\p
\v 17 Abram-me mo Kedolaoma rapu ralasimi ruru pabo ruboa ipisa raburi, Sodom-na aamudumi Abram mo Save awaro paune pare madaata ipisa. Abiare go parere Aamuduna Awaro Paune su teme.
\v 18 Gote Adaa Aa mudu-na miru irae aa pris Melkisadek-me bret wain lapo mea ipisa. Nipuri Salem-na aamudu.
\v 19 Nipumi Abram maepeata-awa goa sa: Su yaa lapo warini Gote Adaa Aa Mudu-me ne ora maepeaina.
\v 20 Nena iyanu nena kipara mea giaa Gote Adaa Aa Mudu ora so mada pena. Go rabu Abram-me mo mea ipisa yaenu rayona 10 ap Melkisedek kasa.
\p
\v 21 Mo Sodom-na aa mudumi Abram para lalo: Oyae rayore nena meainaga niri onaa komea giaina.
\p
\v 22 Gore Abram-me mo Sodom-na aa mudu para lalo: Neme Adaa Aa, Gote Adaa Aa Mudu, su yalapo warisa Gote-para ora lalo:
\v 23 nena nonapi yaere neme ogeda page namealua gore neme lalo: Abram ma-ama yaisu tepulu.
\v 24 Ni yae meda na-mealua pare na aanumi aba nameya yaenu komea meano, go page nirapu puame aa repo Ane-para Eskol-para Mamre aalana komea nina iyanu rapu yada pamega go repare kalaina.
\c 15
\s Gote-me Abram Para Onaa Adapu Maralawa Kenan Su Page Gialualo Agaa Rogasipi.
\p
\v 1 Goanu aba pinaloare, adea-podena Gote-na agaa gupa ipisa: Abram, pala naomape. Niri nena ralubi yade, Neme nere oyae waru gialua.
\p
\v 2 Gore Abram-me lalo: O Adaa Aa mudu neme niri ake gialiya? Niri naki meda namadu idega, Ninaa oyae rayore Eliesa gode Damaskas aame mealia.
\v 3 Gorabu Abram-me lalo: Niri nogo-naki meda nagenede, goa pea pulu nina oyae rayore nina kogono aame rayo mealia.
\v 4 Gorabu Adaa Aa-na agaa gupa ipisa: Nena oyae go aame namealia, pare nena madilide nakimi, nena oyae rayo mealia.
\v 5 Nipu amanane mea pua goa sa: So yaa-para adasa, mada dipialiri so ubakedonu dipia. Gorabu goa sa: Neme maralalide onaare gorupa ralalimi.
\p
\v 6 Abram-me Adaa Aa-na sa agaa kone rulasa. Gorabu, Adaa Aa nipu redepone aa sa.
\p
\v 7 Wala Adaa Aa-me nipu-para goa sa: Niri ora Adaa Aa, neme ne Kaldia suna Ur piri mea epawadere, go su ora ne gudiyatalo pawade.
\p
\v 8 Gorabu Abram-me lalo: O Adaa Aa mudu, neme go su na yaadelore akepu mada makualuaya?
\p
\v 9 Gore Adaa Aa-me nipupara lalo: Ni piri mena gawa meda para meme mena wai-para, sipisipi yadapu meda page rayo mali repo pati mea ipu, yaa puluma lapo page mea ipu.
\p
\v 10 Abram-me mo yaenu rayo Gote piri mea ipua, lapolapolo loralapata pua rikirana pora masawa amupisa. Yalapo komea goa napi pa isa.
\v 11 Gorabu yaa itayamame nolalo riya ipisimi pare, Abram-me ratu rubebe pisa.
\p
\v 12 Nare pabola popesa raburi, Abram nipu u adaa meda patisa. Gorabu nipu adaa riba medame rigitaniasa rabu pala omesa.
\v 13 Gorabu Adaa Aa-me nipu para lalo: Neme go piare waru makuape, neme maralalide onaare ada medanini kimisu onaanurupa awalimi, goapua nimuri go alimide su ada onaana slav\f + \fr 15.13 \ft Slav-re kogono yoto nai, pama kogono pae onaa, nimu bi-naiya. Gore nimuna surube onaana rolo para pimi.\f* kogono pae onaa alimi. Go onaana kogonore mali 400 rupara radapi kogono pualimi.
\v 14 Goa palimide su adarenuri neme page nimu keda waru katoa, wala orope nimu gima epalimi raburi, nimumi oyae adapu mea epalimi.
\v 15 Go yapare nere lo kumana rupara awa omali.
\v 16 Nena ruru onaare go su-para abi naepalimi. Akoloya Amor onaame waea pa palaeme. Nimuna waea waru palaina loare pane ratu rubalua. Go rabu nena rururi kaara maala popenaloa nimu wala epalimi.
\p
\v 17 Nare paboa riba saraburi, miru yawapalae repenagaa sosopene-para paa meda page pata paa rupa roriaa ipua mena paaki lapona rikirana popesa.
\v 18 Goyapinare Gote-me Abram rapu agaa rogasa. Goapua lalo: Nena rururi go su kalalo, go ipa Isip pua mo ipa Yupritis rupara
\v 19 abia go suri Keni onaa-para, Kenis onaa-para, Kadmon onaa-para,
\v 20 Et onaa-para, Peris onaa-para, Repaa onaa-para,
\v 21 Amori onaa-para, Kenan onaa-para, Gigasi onaa-para, Sebus onaa-para, gonu pimi suri ne gialo.
\c 16
\s Ega-me Abram-na Naaki Madiasa
\p
\v 1 Abram-na ore Sera nogo-naaki na madiasa. Yapare nipuna kogono pae, Isip nogo Ega asimi.
\v 2 Gore Sera-me Abram para lalo: Adaa Aa-me ni nogo-naaki na geadega na kogono nogo rapu patalipina. Nipu mada nina ruru madaa maopaina. Abram-me Sera-na sa agaa ratisa.
\v 3 Abram-me nipu Kenan mali 10 awa ore Sera-me nipuna kogono pae Isip nogo Ega mua aani ore ma-aulainalo kasa.
\v 4 Abram Ega rapu patisa, goa pua naaki pada pirisa.
\p Nipu naaki pada pirisa makuawa nipuna surube onana rolo para napiri agaa napagisa.
\v 5 Gore Sera-me Abram-para lalo: Go adalo kedare neme adape keda rialo. Nina kogono nogore nena kina sawade, goa pua abiare nipu naki pada pilo makuawa nina agaa na pagea. Adaa Aa-me ne-sana rikirana rumaina.
\p
\v 6 Abram-me lalo: Nena kogono nogore nena kina iya. Nena kone-para paliare pape, gore Sera-me Ega udipa pisa pulu nipu pogola pisa.
\p
\v 7 Adaa Aa-na Ensol-me Ega mo ipa repaa-para su kapune pare adesa. Go ipare mo Sur pora paginane popea.
\v 8 Gore Ensol-me lalo: Ega, Serana kogono nogo, apara awa, wala apara polalo pi? Nina surube ona Sera pogola pulu.
\p
\v 9 Gore Adaa Aa-na Ensol-me nipu goa lakesa: Nena surube ona Sera piri wala pua, nipuna agaa pagape.
\v 10 Ensol-me lalo: Nena rururi ma-adayalua, goa pua dipiape rupa page maralimi.
\p
\v 11 Adaa Aa-na Ensol-me wala lalo: Nere naki pada-pi pulu naki madiali. Nipuna biri Ismael lape, akoloya, Adaa Aa-me nena re-e pagade.
\v 12 Nipuri kira mena raa yana rupa alia. Nipu onaa rayo rapu yada-kepealia rabu onaa rayome nipu yada-kepealimi, goa pua nipuna onaa rayo gimua agurapo alia.
\p
\v 13 Ega-me Adaa Aa go bi kasa: Akoloya ni Ade Gote. Nipumi lalo: Abiare ni adea Gote-re adalo.
\v 14 Go ipa-na biri, Bia La Roi\f + \fr 16.14 \ft Bia La Roi-na biri niana ada-agaanare ni ade Gote tema\f* teme, abia page go ipare Kades para Bered lapona rikirana popea.
\p
\v 15 Ega-me Abram-na naki madiasa, goa pua Abram-me, Ega-me madiasa nakina biri Ismail sa.
\v 16 Abram-na mali 86 patinaloa Ega-me naki madiasa.
\c 17
\s Gote-me Abram Kagaa Bi Kasa.
\p
\v 1 Abram-na mali 99 patinaloa, Adaa Aa nipu piri ipua lalo: Ni Gote purina-re yapulu oroyalo nina rolo-para pirape. Goa pua epeanu pape.
\v 2 Nina rogae agaa nerapu ora palua, goa pua nena onaa maadayalua.
\p
\v 3 Go rabu Abram nipu suna adaneawa kubuniasa, go rabu Gote-me nipu-para lalo:
\v 4 Go rogatepa agaana papeare go lapatoda nere ruru adapuna aara pirali.
\v 5 Nere abiare Abram pida wala nateme, nena biri abiare Abraham teme, akoloya nere abia onaa adapuna aara maapiralua.
\v 6 Ne madare ini adapu etalia. Goa pua ruru adapu pitimi pare medalomare aa mudu pitimi.
\v 7 Go rogatepa agaare oroyalo salia. Goa pua ne sana rikirana page, gome madu saliade nogo nakinuna rikirana page, nimina Gote pitua.
\v 8 Go Kenan onaana su ne abia go kimisu ipua epaa ayere, neme nepara nena orope madusalide nogo naki walo diayawa, niri nimina Gote pitua.
\s Yogane Rugulapena Rogae Aaga.
\p
\v 9 Goa pua Gote-me Abraham-para lalo: Nere neme goapa toadare waru ratape nepara nena ruru orope epaliminu page, neme go rogatepa agaa waru pagoa ratalepape.
\v 10 Nerapu agaa gupa rogato. Nena ruru orope epaliminu page, Nimi goa pipape. Aa naki rayona yogane puduri rugutapape.
\v 11 Ora rayona yogane puduri rugutapape. Go robore sana roga i-agaana robo.
\v 12 Naki rayore yapi 8 popenaloare, yogane puduri rugulatepape, orope maralalimide rayona page komea goa pipape. Pa ruru para kaboria epe onaana sinuna page kogono aanuna sinu page.
\v 13 Nena adare-para madininu page kaboria epenuna page go rayona yogane puduri ora rugulatepape. Go robomere nina, nimi rapu rogae agaare (pa sama lama palia).
\v 14 Yogane na ruguteade aanakinuri nina ruruda diaga ratu rubape, gore nina rogae agaa ruguta.
\p
\v 15 Gote-me Abram para wala lalo: Nena ore Saraina, bi rado ma-ato, abiare nipuna biri Sarah lape.
\v 16 Nipu neme maepealua, goa pua nena naki mada madialia. Nipu neme maepealua pulu nipu mada ruru adapu epalimi. Aa mudunu page nipu mada opalimi.
\p
\v 17 Go rabu Abram-me kubuniawa, Gote adaa bi kasa, nipume giri-loa kone gupa isa. Gorupa mali 100 pope yomagae-na naki madiata pae? Sarah page mali 90 yadega naki mada madialia pae?
\v 18 Gore Abram-me Gote para lalo: Nena lae-are Ismael mada na palipae?
\p
\v 19 Go rabu Gote-me lalo: E, yapare, nena ore Sarah-me nena naki mada madialia, goa paliaga, nipuna biri Aisak lape. Nina rogae agare nipurapu palua, go rogalipade aagare orope maralaliade ruru rapu page pa sama lama palia.
\v 20 Nena si Ismail-para page, nena laedea pagawade. Nipu page neme epea palua. Nipu nogo-naki page adapu katoa, neme ne madare ruru adapu page maralaina toa. Nimu aamudu 12 page piralimi, goa pua neme nipuna rururi puri waru pabenatoa.
\v 21 Go yapare nina rogae aagare Aisak rapu rogalua, mo mali medana Saraha-me madialiade naki rapu.
\v 22 Gote-me Abraham rapu aaga lo kirituare nipu pisa.
\p
\v 23 Ora go yapinare Abraham-me nipuna si Ismael para, nipuna adarupara madini naki rayo para moneme kaboria epe-naki rayo page nipuna adarepara asimi aanaki rayona yogaene puduri rugulaisa. Gote-me lakisade rupa.
\v 24 Abraham nipuri mali 99 patina loa, yogane pudu rugusa raburi,
\v 25 si Ismael-re mali 13 patina loa.
\v 26 Abraham para si Ismael lapore meda rabu go yapina yogane pudu rugusipi.
\v 27 Go raburi Abraham-na su-ada para asimi aa naki rayopara pa su medapara kaboria ipisa aa nakinuna page rayo nipu rapu yogane rugusimi.
\c 18
\s Kimisu Aa Repo Abraham Adola Pisimi
\p
\v 1 Adaa Aa Abraham piri wala ipisa, mo Mamre-na adaa repena puti regepea narepame riripu waru pisa pulu Abraham nipuna sele ada poragape para pirisa.
\v 2 Abraham-me adasaisa pare aa repo pa go pare reka aina adisa. Nipumi nimu adoare sele ada gimoa aloma madari pua alu pua kubunaisa.
\p
\v 3 Nipumi lalo: Naa adaa aanu, epea pamega, nimi nina ada nagimoa pulupape. Ni nimina kogono aa.
\v 4 Ipa aba mea gula epono, goa puare nimina age aba radepeano go ada repena repara kitu piramina.
\v 5 Neme nimina nape eta meata pono, goa puare puri mua nimina polalo pame nane palimina. Nimi naa adanane epamenada rana piaga nimina eta managolano. Nimumi lalo: Mada, nena laeare paina.
\p
\v 6 Gore aipapulu Abraham nipu Sarah piri sele adapara pisa. Nipumi goa-pua sa: Aipapulu plawa 20 kg ora epede waru adaapu managola, pereke-yoa bret waria ira.
\v 7 Wala aipapulu nipuna gawa menanu aisimi para aloma pisa, goa pua epe pena apa ae yandapu mena meda pua mua nipuna kogono aa epa kaloa aipapulu managolatepa sa.
\v 8 Mo gawa mena aba risa raburi gawana midi para gawana adu ipame warini eta-para mo gawana adu ipa medaloma mea ipisa. Goa pua mo kimisu aa repo epa kasa. Go eta nala pirinare, nipu repena repara suruba adoaisa.
\p
\v 9 Nimumi lalo: Nena ore Sarah akepa? No sele adapara no piada-sa.
\p
\v 10 Go rabu mo aa medame lalo: Ora go-dina ne piri para wala malina epalua, nena ore Sarah-me naki meda madu saba piralia.
\p Gore Sarah-re nimuna masanane sele ada poragape para pirua pagaba pirisa.
\v 11 Abraham para Sarah lapore onagae yomagae lapo pirina. Sarah nogo-naki page madiape ai nai rabu.
\v 12 Sarah-me nipuna agurapo pirua giri loa, goa kone isa. Niri aba ora onagaesi yade, nina adaa aa page ora yomagaesi yande pare ni mada go padane para patape rana salia pae?
\p
\v 13 Go rabu Adaa Aa-me Abraham-para lalo: Neme lalo agaanare Sarah-me giri akolo tapae: Niri onagae yadega neme naki meda madialua yapae?
\v 14 Yae meda Gote-me papeare mada napaliaya? Wala malina apo epalua lawade raburi Sarah-me naki mada madu saba-piralia.
\p
\v 15 Sarah palame omisa pulu yagaa loa: Giri nalawadesa. Nipume lalo: Giri laedega yagaa nalapesa.
\s Abraham-me Sodom Ada Kagure-para Ae Onaa Nataina Sa.
\p
\v 16 Mo aa repo polalo rekesimi rabure nimumi Sodom adaniasimi. Goa pua Abraham-me nimu pulumi rupa adoa rapatalo nimu rapu puamama pisa.
\v 17 Go rabu Adaa Aa-me lalo: Neme pulalo pi-are Abraham-re kudiri palua pae?
\v 18 Abraham-me maralaliade rururi adayoa puri komeada pabalimi, goa pua nipu madare go suada rayo epeama palia.
\v 19 Neme nipu aba mada-misu pulu nipumi nipuna nogonaki-para nipuna adare para aeme onaa rayo mana tea. Neme katoa agaa ratinaloa nimumi epea pua ni epe kone gina. Goa pua Adaa Aa-me Abraham-me maralaliade rurunu page palua siade aonuri ora palia.
\p
\v 20 Gore Adaa Aa-me lalo: Sodom Gomora supara pimi onaame peme wae-yaenuna, agaa ora adapu epeada.
\v 21 Ni gopara pulu, nimuna peme waea adola, goa pua ora yapalo nabipa adaluame.
\p
\v 22 Gore aa lapo Abraham gimoa Sodom adarena poranini pisipi. Adaa Aa-re Abraham aisa pare pa aisa.
\v 23 Go rabu Abraham nipu Adaa Aa regepea ipua lalo: Neme epe onaa para wae onaa rayo taliya?
\v 24 Go adare para epe onaa 50 pitimire, neme nimu page wae onaa rapu pa taliya? Neme mogo epe onaa 50 niminawa go adare pa inateya?
\v 25 Nemere epe onaa-re, wae onaa tala-arare nataliya? Mo wae onaa me pemea madaa, epe onaa rada nanena, neme goa napaina. Nere onaa rayo rumae aa yade pulu; epea ora paina.
\p
\v 26 Adaa Aa-me lalo: Epe onaa 50 piralimi-dare gore pana bina natalua.
\p
\v 27 Gore Abraham-me nipu wala lorapisa: Adaa Aa, neme wala rana lapopa agaa mealo. Niri taaga para do lapo rupa yade.
\v 28 Goa peaga 45 epe onaa piralimiri mo 50 ma-epapena supu diayaliare pa taliya?
\p Neme 45 adaluare, gore nataluasa.
\p
\v 29 Rana repopa wala Adaa Aa para goa sa: Gore 40 ama yaliare, gopage pa taliya?
\p Adaa Aa-me lalo: 40 piralimi-dare gimalua.
\p
\v 30 Abraham-me lalo: Adaa Aa neme ratu na yawape, wala agaa meano, gore 30 yaliare, ake paliya?
\p Adaa Aa-me lalo: Neme yada na palua 30 piralimi da page.
\p
\v 31 Abram-me lalo: Ratu na yawape neme ne wala apo agaa mealoga. Pa 20 komea yalia-dare ake paliya?
\p Nipumi lalo: 20 komea piralimi page natalua.
\p
\v 32 Abraham-me wala lalo: Adaa Aa neme ni ratu na yawape, pare neme ne rana-komea wala agaa mealo. Gore pa 10 ama yaliare ake paliya?
\p Nipumi gorupa abusa: Ora 10 ama yalia page na talua.
\p
\v 33 Gore Adaa Aa-me Abraham rapu agaa lo kirituare nipu pisa, go rabu Abraham nipu page ada pisa.
\c 19
\s Lot-para Nipuna Repa Pogola Pisimi.
\p
\v 1 Aebore mo Ensol lapo Sodom pua opapaisipi. Gore Lot-re adarena kerepo para pirisaya.\f + \fr 19.1 \ft Adaa adaanuri ada-rena kerepo para pirala pisimi rupa Lot-re Sodom ada-rena kerepo para pirisa.\f* Nipumi nimu adoare, rekataboa nimu madata pisa, goa pua iniaga su kaloa ma kubunaisa.
\v 2 Na adaa aa lapo, nipumi lalo: Nipina kogono aana adapara kitumu, age radepe, patalipina. Goa pua ribarekore nipina palipina.
\p Dia nipumi lalo: Mo onaa kiritaemede amaa patalipa.
\p
\v 3 Lot-me ora dia loa puri pabisa pulu nipuna adapara pisimi. Nipumi eta managolaisa, bret page ist nai irua nisimi.
\v 4 Nimu u pena patulalo pala pirinare Sodom adare para asimi aa rayo, oge adaa rayome ada epa kutapu sabasimi.
\v 5 Nimumi Lot yasimi: Go riba epapede aa lapore ake pape? Amaa nia piri mea ipu, niame nipu pake namona.
\p
\v 6 Lot nimu adolalo amaa pulawa poragape waru moganiasa.
\v 7 Goa pua lalo: Dia na adami aanu go wae-yaere na palimina.
\v 8 Adalepa, niri nogo lapo, aa rapu abi napati madu ide. Nipu amaa mea epono goa pua nimina rana ratalimina. Go aa lapore yae meda na palimina. Nina ada epape pulu neme nipu ora rabamealua.
\p
\v 9 Nimumi talo: Pane popa a. Goa pua nimumi lalo: Apo aare pa epa ae aa yade, goa pua abiare nipumi nia surubaluame pana. Aa lapo mada pulaa-pamaare, ne madaa ora waea waru pumuna. Nimumi Lot pane orolo paisimi, goa pua pora gape atubitua rupara odobatalo pisimi.
\p
\v 10 No rupara pirisipide aa lapome Lot yolorua pora-gape agolaeme garula sasipi.
\v 11 Goa pua nipume mo pora-gape para asimide aanu, oge adaa lapo ratana ini ma-rubu paama pisipi. Goa pisa pulu nimumi pora gape adape rupa marisimi.
\p
\v 12 Mo aa lapome Lot-para lalo: Go para nena onaare meda aeme? Nena siwanenu page, gonuna siwanenu page, o pa nena onaanu page go ada kagure-para meda aeme? Aipapulu pua lamu-mua, pane pogola pulupa.
\v 13 Ake peada ya, go su adare apo pabo tu rubalepada. Go adare-para aeme onaame peme waeare ora adata pulu, Adaa Aa-me go adare pabotu rubaponalo sa mea reparia.
\p
\v 14 Go rabu Lote-me wane lapo mulalo pi akua lapo laketa pisa. Nipumi pua lalo: Go su aipapulu gimoa pane pogola baini sa, Adaa Aa-me go ada kagure pabo rubolalo pia! Gore akua lapome pa makirata kone isipi.
\p
\v 15 Riba rekore mo Ensol lapome, Lot aipapulu ma rekaisipi. Nipumi goa sipi: Aipapu tapa! Go aeme nena ore para wane lapo page. Gore go ada kagure talawa nimi talia.
\p
\v 16 Lot-me aipapu na sa raburi, mo Ensol lapome kimina misipi, ore wane lapona ki mina mua aipapulu adarena amanane mea pisipi, gore Adaa Aa-me nimu odome omesa.
\v 17 Nimu ama mea ipuare, mo aa medame goa sa: Pogola pulupa! Goa puare wala napereketua adalepape. Mo paune pare palimi rabu page kitu na piralepape! Nimi omalimiga so rudu rudu pogola pulupa.
\p
\v 18 Naa Adaa Aa-laapo, sogo rudu rudure ora dia.
\v 19 Niri aba raba meape-de, go page ni epe kone sua raba meapede pulu, rana sogo rudu rudure pope-ai nasala, pena pulano apo yaeme ni mealia pulu, ni omalua.
\v 20 Mogo ayaa oge adare parare mada palua. Ni pogola go para pono, gore ora oge adaresiya? Goa palua rabu ni mada epealia.
\p
\v 21 Nipumi lalo: Madaga apo lae adarere natalipa.
\v 22 Goa peaga mogo para aipapulu pogola pulupa, nimi go para abi nape alimina yada napalua. Goane go adarena biri Soa\f + \fr 19.22 \ft Soa bina rere oge ada-resi.\f* teme.
\p
\v 23 Lot Soa opapaisa raburi nare aba raa ipisa.
\v 24 Go raburi Adaa Aa-me yapara pirumea repena sula yai rupa Sodom Gomora lapona mea repaisa.
\v 25 Nipumi go awaro paunena asa su ada luabu rayo iru rubisa, go adare para asimi onaa rayo para emaapu page iru rubisa.
\v 26 Lot-na ore pereketua adamonesa rabu nipu aipaa ana ausa.
\p
\v 27 Wala yapipure Abraham aba ribareko rekataboa mode pare pisa, aba Adaa Aa rapu agaa sade pare.
\v 28 Nipumi Sodom Gomora lapo adaneasa pare apode awaro paune su rayo page miru kapukapu ropatisada adisa, go mirure adaa repena ropati rupana adisa.
\p
\v 29 Gote-me mo ada kagure iru rubala-awa nipumi Abraham-me sa agaa niminasa. Goa pua nipumi Lot pane mupawa nipu ae adare luabu iru rubisa.
\s Lot-na Wane Lapo Nipuna Aara Rapu Patisipi
\p
\v 30 Lot-para nipuna wane lapo Soa gimua so pore-para pua asimi. Nipu Soa ape pala omisa pulu, nipuna wane lapo rapu ana apeda meda para asimi.
\v 31 Yapi medame, mupa nogome nipuna aki para lalo: Sana aapare yomagaesi, goa pua saa rumape aa page meda dia. Gore ona rumapeare abade su rayona pia yapulu.
\v 32 Goa pea pulu sana aapare ipa waini nena lapana, goa pua sa nipu rapu patapana, goa pua niana ruru same aapa-rapu maralapana.
\p
\v 33 Go ribare nipuna aapa ipa waini nenasipi, goa pua mupa nogo araa rapu pua patisa. Nipuna wane nipu rapu epa patua reka pisare namakuasa.
\p
\v 34 Wala yapi medame mupa nogome orope nogo para lalo: Ni abala ribare apa rapu patawade. Abia ribare nipu ipa waini wala nena lapana, goa pua ne aaparapu patalipina, goa puare niana ruru, sana aaparapu wala maralapana.
\v 35 Go ribare nipuna araa ipa waini wala nena loa wane orope nogo araa rapu pua patisa. Nipuna wane orope nogo epa patua reka pisa page namakuasa.
\p
\v 36 Lote-na wane laporata aara rapu awa naki pada pirisipi.
\v 37 Mo mupa nogome naki madua nipuna bire Moab\f + \fr 19.37 \ft Moab bina re-re aapa-na si.\f* sa. Nipuri abia Moab ruru-na ara pia.
\v 38 Wala orope nogome page naki madisa, goa pua Ben-Ammi\f + \fr 19.38 \ft Ben-Ammi bina re-re aakuana si.\f* lo bi maaisa. Nipu page Amonite ruru-na aara pia.
\c 20
\s Abraham Gera Pisa Rabure Ore Sarah-re Bani Ma-aulaisa.
\p
\v 1 Abraham-me Mamre su gimoa Negep supara pisa. Nipu Kedes para Sar lapona rikirana pua asa, goa pua nipu Gera ogesi pua awa.
\v 2 Ore Sarah-re, nina bani yade sa. Gera-na aa mudu Abimalek-me Sarah pua meatepa loa nipu misa.
\p
\v 3 Rana meda riba Abimalek piri Gote epana ipumea nipu para lalo: Nere omali. Gore apo meaede onare aa aba pe ona yade.
\p
\v 4 Abimalek nipu mo ona piripara abi na pisa, goa pua nipumi lalo: Adaa Aa waea napi onaare pa taliya?
\v 5 Nipuna bipa ni laagiade: Sarah-re nina bani lade. Oname page nina bani lade. Neme waea kone nasawa, epea pikone sawa.
\p
\v 6 Gore Gote-me wala epana ipua goa sa: E, gore pa epea pi kone saede, pare ne mo onarapu naa pataedere, ni repara waea palilo neme ma-parude. Goane mo ona naa oraina-laawade.
\v 7 Abiare apo ona nipuna ani wala kalape, gore nipuri nina agaa lae aa yade, goa pua nipumi nena beten lalia, goa palia rabu ne epe rupa ali. Go yapare nipu na katedare, ora ria-lalo ne page nena onaa page rayo omalimi.
\p
\v 8 Wala yapipu aba ribarekore Abimalek-me nipuna kogono aanu yasa, mo nipuna adisade yae luabu lakelo kiritisa raburi, nimumi pala waru omisimi.
\v 9 Go rabu Abimalek-me Abraham-para ipuloa lalo: Nemere niare akepae pae? Neme neparare waea meda napawade, gore neme kedare nipara naa onanu piri apo mea epaena? Neme nipara paenare napapea paena.
\v 10 Abimalek-me Abraham agaamisa: Goare nemere akena rena pae?
\v 11 Abraham-me lalo: Nina bipa goa lawa, Go adare para Gote pala na-omeme ada kone sawa. Onaame nina ore nimu mulalo niri talimi kone sawa.
\v 12 Ora riare nipuri nina bani page yade, sana-aapare komea yapare amare rado rado; goyapare nipuri abiare nina ore yade.
\v 13 Go raburi Gote-me nena aapana su anda gimapu saraburi, neme nipu-para goa su: Nena lo-pu robare ni gupa giape, palipade suluabu parare, niri na bani yade lape.
\p
\v 14 Go rabu Abimalek-me sipisipi para gawa para kogono aa onanu page Abraham epa kasia, goa pua nipuna ore Sarah page wala nipuna kasa.
\v 15 Abimalek-me lalo: Na suri ogepu apo naiyada, nena rana paliapara ape.
\v 16 Sarah parare goa sa: Nena baniri neme mone ini (tausen) kina go kalaloda.\f + \fr 20.16 \ft 1,000 Silva mone-na kendare abiare K14,000 rupa.\f* Go piamere nepara nena rurunu rapuri agaa meda na salia lalo, nerapuri agaa ora ogesida page ora na salia.
\p
\v 17-18 Gote-me Abimalek-na rurupara ona nogo rayore nogo naki na madinasa. Akoloya, Abimalek-me Abraham-na ore Sarah nipu misada. Gore Abraham-me Gote repara beten paisa. Go rabu Gote-me Abimalek-maepeasa, ore para nipuna kogono nogonu page, goa pua nimumi nogo naki wala madisimi.
\c 21
\s Sarah-me Abraham-na Naki Meda Madiasa
\p
\v 1 Abiare Adaa Aa-na rana Sarah-repara nipuna sarupa wala pisa, ora mo Adaa Aa nipuna palua sia rupa ora goa pisa.
\v 2 Sarah-me naki pada pirua Abraham-na naki yomagae dina madiaisa, gore ora mo Gote-me madiali sa dina madisa.
\v 3 Abraham-me nipuna Sarah-me madiaisa nakina biri Aisak lo bi ma asa.
\v 4 Aisak nipu yapidi (8) popisa raburi Abraham-me yogane mo Gote-me pipape sarupa ruguta pisa.
\v 5 Abraham nipu mali 100 popenaloa nipuna si Aisak madisa.
\p
\v 6 Sarah-me lalo: Gote-me ni giri malasa, go rabu onaa rayome page go rema pagoa giri nirapu teme.
\v 7 Nipumi wala lalo: Apimi Abraham-na naki madiawa adu katea sa pae? Goyapare nipuna naki yomagae rana apo madiarude.
\s Abraham-me Ega-para Ismael Lapo Ratu Rubisa.
\p
\v 8 Aisak adayoa agina adu adawasa, go rabu adu adawaisa yapinare Abraham-me adaa eta meda iraisa.
\v 9 Goyapare Sarah-me adisapare Ega mo Isip oname Abraham-na madiasa nakimi giri giri lala pirisa,
\v 10 go rabu Sarah-me Abraham para lalo: Apo ona-re pakogono ona yadega si-rapu pane raturuba, go kogono onana si-mi naa oyae rayore na si Aisak rapu mada na rumalipiga.
\p
\v 11 Go agaa-mere Abraham lokeda waru risa, gore nipuna si mada kone mapirasa pulu.
\v 12 Yapare Gote-me nipupara lalo: Neme go naki para apo slav kogono ona lapopara lo-keda ogepu rubape. Goa peaga Sarah-me tea pagape. Apo ma ralali sude rururi gore Aisak mada para sude.
\v 13 Neme mo kogono onana si madare ruru adapu warialua, akoloya nena si yada.
\p
\v 14 Wala riba-rekore Abraham-me eta-para ipa lapo noria pua Ega na pasana mariasa. Goa pua naki agiaya rapasa. Nipu aagiaya pua Besiba su kapune-pare opopawa pua pamudipiasipi.
\p
\v 15 No madisipi ipa diasa-raburi, mo naki repena-re meda-para ma-pirasa.
\v 16 Goa pua ogeda mo-pare nenepu pua pirisa, mo naki omaala adape yada, gimoa pua re lala pirisa.
\p
\v 17 Gote-me mo nakina re lalaina pagesa. Gote-na Ensol-me yaa-para awa Ega yasaa: Ega, akepeada lae? Neme pala naomape, Gote-me nena sina re pagade.
\v 18 Nena naaki pua mua kimi mea ipu. Gore ne madare neme onaa adaapu maralama pena toa.
\p
\v 19 Gorabu Gote-me agina ini rupaina sa rabu nipumi ipa naaku meda adesa. Gore nipumi mo ipa meme mena yogane pe-para norua naki-mi nenalo pua kasa.
\p
\v 20 Gote nipu go naki-rapu pirisa-pulu adayabisa. Nipu mo su kapuni-pare aware yaa-yapa piapena makuae aa aisa.
\v 21 Nipu mo Paran-su kapune pare aisa raburi, nipuna aagi-mi Isip ona meda yoto kasa.
\p
\v 22 Go yapinare Abimelek-para, yadapi aanuna Surube aa Pikol lapome Abraham-para lalo: Gote-re nena oyae meda pulalope-para ne rapu pia.
\v 23 Abiare ni Gote-na ini-agaana goa napalualo lapawa ni-na makirape, o nina nogo-nakinu page, o gonumi madialimide page. Neme ne epea pawadeane epaa-aye adare page, epea paluaga neme ni ora epea pape.
\p
\v 24 Abraham-me lalo: Neme ora palua-sa.
\p
\v 25 Gore Abraham-me nipuna ipa-naaku Abimelek-na Kogono aame misa rabu Abimelek rapu agaa lalapasipi.
\v 26 Gore Abimelek-me lalo: Goa panare apimi panapalo marea-sa. Ni aba nalagiaede pare, wala abia go pogolasatoda.
\p
\v 27 Gore Abraham-me mena sipisipi-para, mena gawa-para, meapua Abimelek pua kasa rabu, nipu lapo upasipi
\v 28 Abraham-me sipisipi mena wai 7 kuta meda-para meamaisa.
\v 29 Go rabu Abimelek-me Abraham gupa agaa-misa: Apo mena sipisipi 7 kuta rado para ainalaere, akolo-pi?
\p
\v 30 Nipumi lalo: Go mena sipisipi neme meainalo pi, goa pali rabu mo ipa-naku neme awesade kone ina.
\p
\v 31 Goa-peada go suri Besiba\f + \fr 21.31 \ft Besiba teme-re agaa rogae ipa.\f* teme, akoloya go-pare nipu lapona agaa aba rogaeisipi.
\p
\v 32 Abimelek-para yadapi aanuna aa mudu Pikol lapo nipu Wala Pilistia-nuna Su-para pisipi.
\v 33 Abraham-me Tamariks repena-wai Besiba poaisa. Go pare-re nipumi Adaa Aa-na bi loa lotu Sa, go Gote-re oroyalo kagaa pia-loa.
\v 34 Goa pua Abraham mo Pilistia aanuna Su-para adalupu pa awaisa.
\c 22
\s Gote-me Abraham Kotisa.
\p
\v 1 Yapi medaloma popena loa, Gote-me Abraham kotisa. Gote-me nipu-para lalo: Abraham! Abraham-me lalo: Ni go ayoda.
\v 2 Go rabu Gote-me lalo: Nena si, nena si komea, Aisak, neme kone mapiranedere mo Moria su-para pulupa. Neme watoade pore medana iru madiayae miru pua irape.
\p
\v 3 Ribarekore Abraham rekataboa nipuna donki mena managolaisa. Nipumi Aisak-para, nipuna kogono aalaapo lamuripinisa. Nipumi iru madia yape miru irape repena mada rekepuare, nipu Gote-me pope sade-para pisa.
\v 4 Repopa yapinare Abraham-me, mo polalo pisade su pua ada monesa.
\v 5 Nipuna kogono aalaapo-para lalo: Donki mena-rapu ado atepape, naki sare mogo pare popona. Gote adaa-bi pua kaloa wala epopona.
\p
\v 6 Abraham-me iru madia yae miru irape repena kapuri, si Aisak mariawa, repena ega-para, rai napi lapore nipuna ki-para ripinisa. Goa pua nipu komeapara puamama pisipi.
\v 7 Aisak-me araa Abraham-para lalo: Apa? Abraham-me lalo: Na si akeya? Aisak-me lalo: Mo repena ega-para repena kapu lapore go ripinitipa ga, mo iru madiayae miru irape mena sipisipi ra?
\v 8 Abraham-me lalo: Naa si, apo iru madiayape miru irape mena sipisipiri, Gote-me managolalia. Goa pua nipu padane-para pisipi.
\p
\v 9 Gote-me lakesade-para ipisipi raburi, Abraham-me ana reke meda go-para waria, repena kapu ana rekena isa. Goa puare sina ki alapo rogawa, so ana rekena musawa repena kapu mada saniasa isa.
\v 10 Goa pua, nipuna ki ridulawa, rai napi mua si awolalo pisa.
\v 11 Go rabu Adaa Aa-na Ensol-me soyapara awa yasa: Abraham! Abraham!
\p Nipumi lalo: Go ayoda.
\p
\v 12 Apo naki mada ki napirape. Nipu mada yae meda napape, abiare makuato, ni Gote mada kone mapirarina, gore nena si padane yade kone nasaede. Ni pagulalo paede.
\p
\v 13 Abraham-me adasaisa pare sipisipi mena meda repena pala ubura ipara ima mapalaga tabaisa. Nipumi mo sipisipi pua mua si polo-para iru madiayae miru mea irisa.
\v 14 Go rabu Abraham-me go suri: Adaa Aa-me Managolae sa. Gore abia page go pore-re Adaa Aa-me managola-walialo gupa pateme.
\p
\v 15 Adaa Aa-na Ensel-me soyapara awaa rana laapopa Abraham yaloa lalo:
\v 16 Adaa Aa-me lalara nerapu agaa rogato, akepeadaya gore neme goa padeane, nena si ora naa loma naki padane pida nalade.
\v 17 Neme ne ora maepeawa, nena maralalide rururi, uba kedonu yaapara ayade rupa page, ipa mu rupa page maralalua. Go maralalide rurumiri iyanu pabo-tu rubua, nimuna adarenu page nimu minabalimi.
\v 18 Nena maralalide onaa madare, go su rayona onaa rayo maepealua. Gore neme na agaa pagaede pulu.
\p
\v 19 Abraham nipu wala nipuna kogono aa laapo asipi pare wala ipua Besiba nimuna padane para pisimi. Goa pua Abraham Besiba pua asa.




























