﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:10,460
Beghi bot pitaqwi di Itali po ningg wand taq mamb pre,

2
00:00:10,460 --> 00:00:14,780
muq ni Pol di wute aye taq kin ninge ane matemi,

3
00:00:14,780 --> 00:00:19,620
di ami 100-pela mingg yumbui Julius ninde mi mondo.

4
00:00:19,620 --> 00:00:25,220
Julius ni ami tit ire Sisar ningg ami puq munduw ye te kin iri.

5
00:00:25,220 --> 00:00:29,380
Muq beghi Adramitium mingg bot pe tende po.

6
00:00:29,380 --> 00:00:33,740
Bot te tiqe ninge Esia opu yeru kin te wuso ningg.

7
00:00:33,740 --> 00:00:37,220
Beghi po di wuti iri ni nyamb Aristarkus,

8
00:00:37,220 --> 00:00:38,420
ni Masedonia kin,

9
00:00:38,420 --> 00:00:40,380
Tesalonaika nas ye,

10
00:00:40,380 --> 00:00:42,180
ni beghi ane po.

11
00:00:42,180 --> 00:00:46,060
Beghi po po yambgriq Saidon po par.

12
00:00:46,060 --> 00:00:53,300
Julius ni Pol yuwon nuang ye pugri bu ni Pol rar nuqoind no nikin kimand nuqond,

13
00:00:53,300 --> 00:00:56,060
ni mir ninge meng nare nandi.

14
00:00:56,060 --> 00:01:00,100
Beghi Saidon si piraq po nyumurighi bot choch nipiq,

15
00:01:00,100 --> 00:01:02,620
di beghi tuquine po ye ko ruso,

16
00:01:02,620 --> 00:01:07,820
bu beghi nyumurighi puaq baid ningg ailan Saiprus dobu gri puaq bidiq po.

17
00:01:07,820 --> 00:01:11,380
Beghi Pampilia di Silisia opu po,

18
00:01:11,380 --> 00:01:15,140
di gherim mingine po po Maira po par.

19
00:01:15,140 --> 00:01:18,020
Maira te tiqe ire Lisia opu yequ kin.

20
00:01:18,020 --> 00:01:25,780
Tiqe tende muq ami 100-pela mingg yumbui ni Aleksandria mingg bot ire nundoq,

21
00:01:25,780 --> 00:01:33,020
muq bot te Itali wuso ningg di ni beghi ningg nari bot te ningg pewo po di ane po.

22
00:01:33,020 --> 00:01:40,860
Beghi po kin te gherim seme gub bu bot waghi waghi wuso wuso nginy quan pugri pawo.

23
00:01:40,860 --> 00:01:44,500
Wute bot pe yembe mand kin te quan nganye buid map,

24
00:01:44,500 --> 00:01:47,460
di beghi badi Nidus pi peyi.

25
00:01:47,460 --> 00:01:49,940
Di nyumurighi quan nganye buid nap,

26
00:01:49,940 --> 00:01:51,940
bu beghi tuquine po ye tuqui segi.

27
00:01:51,940 --> 00:01:59,180
Pugri bu beghi Krit ailan dobu gri Salmone opu gri bijaqi bijaqi po.

28
00:01:59,180 --> 00:02:01,540
Di ni mune buid nganye map,

29
00:02:01,540 --> 00:02:07,060
bu mune po po Krit ailan yequ kin qunambe ne bidiwo po po,

30
00:02:07,060 --> 00:02:13,100
gherim sungriq ire “Sungriq Yuwon Ye” puq munduw kin tende po par.

31
00:02:13,100 --> 00:02:16,980
Gherim sungriq te Lasea tiqe tumone.

32
00:02:16,980 --> 00:02:20,940
Beghi bot pe po kin te nginy quan nganye pawo,

33
00:02:20,940 --> 00:02:24,500
bu Juda ni mir uny mas kin ngeri muq prene,

34
00:02:24,500 --> 00:02:26,580
di muq gherim seme gub kin puayi.

35
00:02:26,580 --> 00:02:31,580
Pugri bu Pol ni wute bot pe yembe mand kin te simbe nindim nari,

36
00:02:31,580 --> 00:02:33,380
“Nungoqi wutungu,

37
00:02:33,380 --> 00:02:39,340
nge nei gab kin beghi po tedi ngimi di mai yumbui ire budoq ye.

38
00:02:39,340 --> 00:02:42,300
Nge nei gab kin bot brequ wuse,

39
00:02:42,300 --> 00:02:43,940
di yumbo ninge ir ruso,

40
00:02:43,940 --> 00:02:46,540
di beghi pas ye tuqui segi.

41
00:02:46,540 --> 00:02:47,700
Nge pugri bu nei gab.”

42
00:02:47,700 --> 00:02:57,860
Pudi ami 100-pela mingg yumbui ni bot kiyi di bot te ye yumbui ni simbe mand kin te ni quan nganye nei nimbiny.

43
00:02:57,860 --> 00:03:01,780
Pugri bu ni Pol ningg wand nutungu segi.

44
00:03:01,780 --> 00:03:08,380
Gherim sungriq wen wung nyumurighi yumbui naghe kin tende di bot yeru ye tiq segi.

45
00:03:08,380 --> 00:03:14,340
Pugri bu wute bot pe yembe mand kin ni buagi anene wand wand mare,

46
00:03:14,340 --> 00:03:16,340
ei bot munene miraq mo,

47
00:03:16,340 --> 00:03:17,940
Piniks ei yequ.

48
00:03:17,940 --> 00:03:22,100
Piniks tende opu ni sunyi yuwon ye.

49
00:03:22,100 --> 00:03:26,780
Piniks te gherim sungriq ire Krit ailan pe wuse ye.

50
00:03:26,780 --> 00:03:30,980
Tende nyumurighi yumbui naghe ye tuqui segi.

51
00:03:30,980 --> 00:03:35,180
Muq nyumurighi tamu im gri oyi nandi kin te buid nap segi,

52
00:03:35,180 --> 00:03:36,500
bu ni mari,

53
00:03:36,500 --> 00:03:38,940
muq ni sungriq tende mo kin tuqui.

54
00:03:38,940 --> 00:03:42,940
Pugri bu ni anka qo maimb nowi nandi,

55
00:03:42,940 --> 00:03:43,940
di sel wuq muaw.

56
00:03:43,940 --> 00:03:49,380
Di Krit yequ ye pe qunambe ne jiji pe tumone budiyo po.

57
00:03:49,380 --> 00:03:54,420
Pudi brequne nyumurighi yeng yumbui dabo pu oyi nati ni,

58
00:03:54,420 --> 00:04:02,620
di bot choch nipiq gherim mingine wuso bu bot mune miraq mitindaq dabo mune wundi ye tuqui segi,

59
00:04:02,620 --> 00:04:04,180
bu beghi bot si piraq,

60
00:04:04,180 --> 00:04:05,420
nyumurighi niraq no.

61
00:04:05,420 --> 00:04:23,060
Beghi po po ailan woju iri ni nyamb Kauda tende dobu badi di beghi bot kin kanu woju te qo bibiq wuwi wi ei bot pe taq bibiq ningg buid kumo pap brequne qo bibiq wuwi wi tiq segi.

62
00:04:23,060 --> 00:04:27,620
Di kanu woju te qo mimbiq wuwi wi bot pe muaq wughe,

63
00:04:27,620 --> 00:04:28,500
taq mimbiq.

64
00:04:28,500 --> 00:04:30,660
Ni sare aye materi,

65
00:04:30,660 --> 00:04:34,340
bot mune taq mimbiq ei bir wus tiq segi.

66
00:04:34,340 --> 00:04:36,300
Di ni wune mamb,

67
00:04:36,300 --> 00:04:38,220
eti nyumurighi nare no,

68
00:04:38,220 --> 00:04:42,060
Aprika opu gherim kughe kuso segi pe tende mo,

69
00:04:42,060 --> 00:04:47,300
pugri bu ni sel mindiqi wuti di segine yembu.

70
00:04:47,300 --> 00:04:59,100
Nyumurighi yeng yumbui te yenune ruso ruso yambgriq di wute bot pe yembe mand kin ni yumbo sir ninge materi gherim pe memare righe.

71
00:04:59,100 --> 00:05:03,260
Mune yambgriq ni sel di sare ninge memare righe.

72
00:05:03,260 --> 00:05:06,860
Nginy quan beghi tomnji buqod segi di nginy buqoid segi,

73
00:05:06,860 --> 00:05:14,140
te tene ruso ruso nginy quan pudi nyumurighi yeng te gure no segine bu beghi pari,

74
00:05:14,140 --> 00:05:15,820
“Muqdi beghi pas segi ye,

75
00:05:15,820 --> 00:05:17,740
beghi pati ye.”

76
00:05:17,740 --> 00:05:22,820
Wute buagi mir mand segine ruso ruso nginy quan nganye mawo,

77
00:05:22,820 --> 00:05:24,540
di Pol nes newo,

78
00:05:24,540 --> 00:05:27,780
wute bot pe yembe mand kin te simbe nindim nari,

79
00:05:27,780 --> 00:05:32,020
“Mand nungoqi kei nge ningg wand te wutungu segi,

80
00:05:32,020 --> 00:05:36,420
bu Krit si piraq badi pre muq yumbo ren kin puq rengu,

81
00:05:36,420 --> 00:05:38,940
di yumbo yumbo meware ruso.

82
00:05:38,940 --> 00:05:42,020
Pudi muq nungoqi nei kumo wamb wawo yeru.

83
00:05:42,020 --> 00:05:45,740
Te pugri beghi kin wuti iri nati ye tuqui segi.

84
00:05:45,740 --> 00:05:48,260
Botne di brequ wuse.

85
00:05:48,260 --> 00:05:51,980
Te pugri nge God ningg wuti,

86
00:05:51,980 --> 00:05:53,260
nge ni yumbui nyamb girag ye.

87
00:05:53,260 --> 00:05:57,300
Pugri bu burpoq God ningg angelo iri nandi,

88
00:05:57,300 --> 00:05:58,660
nge nde tumone yenu,

89
00:05:58,660 --> 00:05:59,860
muq ni nari,

90
00:05:59,860 --> 00:06:02,020
‘Pol nu wune ghamb wayequ.

91
00:06:02,020 --> 00:06:05,500
Nu yo Sisar nde rar ngimi yeru ye.

92
00:06:05,500 --> 00:06:15,700
God nu ningg wand te nutungu pre di nu yuwon nuaw bu wute buagi nu ane bot pe was kin te iri si weri ye tuqui segi.’

93
00:06:15,700 --> 00:06:17,740
Pugri bu nge mand,

94
00:06:17,740 --> 00:06:19,540
nungoqi wune wamb wawo yeru.

95
00:06:19,540 --> 00:06:26,020
Te pugri nge nei gab muqdi ni nge simbe nindigh kin pugrine nganye ei puq nen ye.

96
00:06:26,020 --> 00:06:34,620
Pugri bu muqdi beghi po ailan iri ningg po ei bot wet iri ningg giq wund ei yequ.”

97
00:06:34,620 --> 00:06:39,900
Bur 13-pela pu beghi Gherim Edria puq munduw kin mingi tende yembu.

98
00:06:39,900 --> 00:06:44,060
Di bur 14 te ningg beghi tende yembune,

99
00:06:44,060 --> 00:06:51,020
di bur mingi wute bot pe yembe mand kin mari muqdi beghi ailan iri ningg bri badi pre.

100
00:06:51,020 --> 00:06:52,260
Ni mandi,

101
00:06:52,260 --> 00:06:54,940
sare iri wet nyaw wuq muang pre,

102
00:06:54,940 --> 00:06:56,900
tende mi naghe no pre,

103
00:06:56,900 --> 00:06:58,260
meti nowi muqoind,

104
00:06:58,260 --> 00:07:01,980
gherim kughe kuso kin 40 mita.

105
00:07:01,980 --> 00:07:07,260
Muq munene kring maru tende munene mi naghe no muqoind 30 mitane.

106
00:07:07,260 --> 00:07:09,660
Pugri bu ni nei mamb mari,

107
00:07:09,660 --> 00:07:12,140
muqdi dabo jiji pe mandi ye.

108
00:07:12,140 --> 00:07:14,140
Di ni wune mamb,

109
00:07:14,140 --> 00:07:16,220
eti bot wuso wet nyaw pe giq wund.

110
00:07:16,220 --> 00:07:22,180
Pugri bu ni bot umbo gawo pe opu anka temi aye temi pu memare maghe.

111
00:07:22,180 --> 00:07:26,580
Pre muq nginy ti neyi ningg nikin god pengu mindim.

112
00:07:26,580 --> 00:07:32,540
Wute ninge bot pe yembe mand ye ni bot si miraq yequ ningg mari,

113
00:07:32,540 --> 00:07:35,060
bu ni kanu woju te meq wughe.

114
00:07:35,060 --> 00:07:38,220
Ni wute ninge te wandoqi mindim mari,

115
00:07:38,220 --> 00:07:41,860
ni anka bot kime pe opu memare maghe.

116
00:07:41,860 --> 00:07:46,820
Pugri bu Pol ami di ni mingg yumbui te simbe nindim nari,

117
00:07:46,820 --> 00:07:51,060
“Wute bot pe yembe mand kin men mo tedi wati.”

118
00:07:51,060 --> 00:07:53,500
Pugri bu ami mes mewo,

119
00:07:53,500 --> 00:07:55,980
kanu woju te sare pend muaw,

120
00:07:55,980 --> 00:07:57,620
ir wughe.

121
00:07:57,620 --> 00:07:59,700
Be pend ruso nginy nawi ningg tumo,

122
00:07:59,700 --> 00:08:02,780
Pol wute buagi simbe nindim ei mir mand.

123
00:08:02,780 --> 00:08:04,220
Ni nari,

124
00:08:04,220 --> 00:08:12,180
“Nungoqi nei kumo wamb di musoq ju mir wand segi segine wik teri ruso bu nungoqi ngape buid rip segi.

125
00:08:12,180 --> 00:08:14,300
Pugri bu nge simbe guduq,

126
00:08:14,300 --> 00:08:15,500
ei nungoqi mir wand.

127
00:08:15,500 --> 00:08:18,700
Te ei ngape musoq ju buid rip.

128
00:08:18,700 --> 00:08:19,940
Nungoqi wutungu,

129
00:08:19,940 --> 00:08:22,060
wuti iri nati segi ye.

130
00:08:22,060 --> 00:08:24,340
Buagi anene yuwon pu pas ye.”

131
00:08:24,340 --> 00:08:26,700
Ni pugri puq nand pre,

132
00:08:26,700 --> 00:08:29,180
muq ninde rar pe bret nitaqwi,

133
00:08:29,180 --> 00:08:30,940
God chumbuai nindig pre,

134
00:08:30,940 --> 00:08:32,780
muq bir nuaq di naq.

135
00:08:32,780 --> 00:08:36,740
Ni pugri puq nen bu wute buagi nei yuwon rind,

136
00:08:36,740 --> 00:08:38,820
muq ni mir ninge materi me.

137
00:08:38,820 --> 00:08:44,300
Beghi quan buagine bot pe pas kin taq 276-pela pu.

138
00:08:44,300 --> 00:08:46,460
Ni mir mand pre,

139
00:08:46,460 --> 00:08:50,020
muq wute bot pe yembe mand kin wit materi,

140
00:08:50,020 --> 00:08:51,620
gherim pe memare righe.

141
00:08:51,620 --> 00:08:54,460
Ni puq men ei bot mai wuyo segi.

142
00:08:54,460 --> 00:08:57,660
Nginy neyi bu ni sunyi te muqond,

143
00:08:57,660 --> 00:08:59,740
pudi ni mong map ruso segi.

144
00:08:59,740 --> 00:09:06,780
Ni gherim sungriq ire quan nganye wur wuso kin tende muq jiji yuwon nganye nase,

145
00:09:06,780 --> 00:09:08,620
pugri bu ni tuqui map,

146
00:09:08,620 --> 00:09:13,340
ni tuqui tedi segine bot miraq mondo mandi tende mar mo,

147
00:09:13,340 --> 00:09:15,940
ei bot wuso dabo jiji pe yequ.

148
00:09:15,940 --> 00:09:21,260
Pugri bu ni bot anka te buagi ane pend mawo gherim pe maghe mo.

149
00:09:21,260 --> 00:09:26,660
Muq ni sare te bot stia taq maimb pu nase kin te mune bure mand.

150
00:09:26,660 --> 00:09:29,060
Di ni sel mune mindiqi wuyo,

151
00:09:29,060 --> 00:09:33,780
ei nyumurighi nandi sel pe naghe ei bot te niraq jiji pe no.

152
00:09:33,780 --> 00:09:39,740
Pudi bot wonji wuso segi bot kime te quan nganye giq nand gre,

153
00:09:39,740 --> 00:09:41,500
bu bot wuso segi,

154
00:09:41,500 --> 00:09:42,780
yequ.

155
00:09:42,780 --> 00:09:44,860
Di gherim mune seme gub gudi,

156
00:09:44,860 --> 00:09:47,180
di bot umbo gawo paqe wuaq.

157
00:09:47,180 --> 00:09:51,740
Muq ami buagi ni wute taq pu yemu kin te mi mati ningg.

158
00:09:51,740 --> 00:09:52,980
Ni mari,

159
00:09:52,980 --> 00:09:55,060
eti ni ghiri mumboq mo mar,

160
00:09:55,060 --> 00:09:56,500
tedi wu mase mo ye.

161
00:09:56,500 --> 00:10:00,900
Pudi ami 100-pela mingg yumbui ni Pol ghav nindig ningg.

162
00:10:00,900 --> 00:10:02,940
Pugri bu ni segi puq nand.

163
00:10:02,940 --> 00:10:08,620
Muq ni simbe nindim wute buagi ghiri mumboq tuqui kin ye mawo prare maghe mo,

164
00:10:08,620 --> 00:10:10,340
ghiri mumboq jiji pe mo.

165
00:10:10,340 --> 00:10:13,060
Di wute ninge nyumo bidi materi,

166
00:10:13,060 --> 00:10:17,740
di bot bir kin bidi te materi muqdi ghiri mumboq jiji pe mo.

167
00:10:17,740 --> 00:10:22,060
Pugri bu wute buagi oghine mo jiji pe mo mar.

168
00:10:22,060 --> 00:10:24,480
Beghi oghine badi jiji pe pi peyi,

169
00:10:24,480 --> 00:10:29,320
di beghi putungu mari ailan te ni nyamb Malta.

170
00:10:29,320 --> 00:10:32,880
Wute ailan te kin beghi quan nganye yuwon muangu.

171
00:10:32,880 --> 00:10:34,120
Muq wuye wundi,

172
00:10:34,120 --> 00:10:37,320
di uyi rir pu yeru mong uyi rire,

173
00:10:37,320 --> 00:10:41,600
bu ni wase mawo kughe di beghi ningg mari bodo ane wase suqo pap.

174
00:10:41,600 --> 00:10:50,640
Pol ni wase muange nare nandi wase pe menare riwo riwo di ghati iri wase pe tende nase pu wase gre nati,

175
00:10:50,640 --> 00:10:53,960
di neyi nandi Pol si sawo nirang.

176
00:10:53,960 --> 00:10:56,680
Wute ailan te kin ni ghati te ruqoind,

177
00:10:56,680 --> 00:10:59,880
Pol nde si pe qungu pu yenu kin te ruqond di ni riri,

178
00:10:59,880 --> 00:11:03,880
“Wuti nen wute ninge ni mati pre ye bri.

179
00:11:03,880 --> 00:11:06,240
Te piyi ni gherim pe nati segi,

180
00:11:06,240 --> 00:11:12,560
pudi muq god wute yumbo ur brequ mand kin oyi brequ nindim ye ni rar nuqoind nas segi ye.”

181
00:11:12,560 --> 00:11:16,360
Pudi Pol ni ghati te meneri no wase ir naghe,

182
00:11:16,360 --> 00:11:20,240
pudi Pol ni musoq ju yuqo nati segi.

183
00:11:20,240 --> 00:11:22,120
Di ni ghimbi mawo pu yemu,

184
00:11:22,120 --> 00:11:26,800
ni mari muqdi ni si nare kuyo o no naghe di nati ye.

185
00:11:26,800 --> 00:11:28,240
Ni ghimbi mawo yemu nganye,

186
00:11:28,240 --> 00:11:32,480
pudi Pol yumbo pugri kin puq reng segi.

187
00:11:32,480 --> 00:11:34,320
Muq ni nei aye mimbiq di mari,

188
00:11:34,320 --> 00:11:36,600
“Wuti nen god ne iri.”

189
00:11:36,600 --> 00:11:45,440
Qi puch beghi yembu kin te wuti iri ni nyamb Publius ni ailan te kin yumbui ninde qi pe tumone yequ.

190
00:11:45,440 --> 00:11:48,240
Wuti nen beghi nitamu ninde baj pe no,

191
00:11:48,240 --> 00:11:53,760
di nginy temi iri pu ni beghi sabi nundug yuwon nganye nuangu.

192
00:11:53,760 --> 00:11:57,040
Publius ni kiyi num gureg pu nase.

193
00:11:57,040 --> 00:11:58,960
Ni ghimbi sungue riping,

194
00:11:58,960 --> 00:11:59,960
di umbo wuye nand.

195
00:11:59,960 --> 00:12:02,400
Pol ninde nondo,

196
00:12:02,400 --> 00:12:03,560
muq God pengu nindig.

197
00:12:03,560 --> 00:12:07,240
Pre di ni si Publius kiyi nde ni kuyo,

198
00:12:07,240 --> 00:12:08,840
di ni num oghi.

199
00:12:08,840 --> 00:12:10,440
Ni pugri puq nen,

200
00:12:10,440 --> 00:12:14,200
di wute num kin ailan te kin Pol ndene rindi,

201
00:12:14,200 --> 00:12:15,560
di ni sabi nindiny oghi.

202
00:12:15,560 --> 00:12:25,120
Pugri bu ni beghi sabi rundug yuwon nganye ruangu di beghi chumbuai rundug kin bei rind ningg yumbo nganye buagi rengu.

203
00:12:25,120 --> 00:12:30,720
Otiwo beghi po ningg di beghi yumbo yumbo buagi segi kin te ni beghi rengu,

204
00:12:30,720 --> 00:12:33,740
di rire ruso bot pe ruwo ris.

