﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:13,220
Perisi-yima-ni ung te piliiring mele i-sipa:

2
00:00:13,220 --> 00:00:17,440
“Yesos molemúna yambu pulele ‘No liinjipili.’

3
00:00:17,440 --> 00:00:19,020
niku pulimelé,

4
00:00:19,020 --> 00:00:24,700
Jon molemúna yambu koltale mele ‘No liinjipili.’

5
00:00:24,700 --> 00:00:25,820
niku pulimelé.”

6
00:00:25,820 --> 00:00:27,900
niring ungele piliiring.

7
00:00:27,900 --> 00:00:34,480
(Akiliinga-pe Yesos yu lumbili puring yambuma yu-ni no naa liinjirim,

8
00:00:34,480 --> 00:00:38,700
yu lumbili anduli yima-ni yambuma no liinjiring.)

9
00:00:38,700 --> 00:00:54,900
[Yesos-ni yambu no liinjirim] temani akili Perisi-yima-ni piliiring mele piliipaliinga Auliele-ni ena kaniliinga kolea Judia distrik mundupa kelepa kolea Gallalli distrik-ndu kelepa pumba purum.

10
00:00:54,900 --> 00:01:01,740
Yu Gallalli purum kupulanum akili kolea Sameria ai-suku-singina lepa purum.

11
00:01:01,740 --> 00:01:08,660
Kupulanumele aku-sipa lirim-na yu kolea Sameria taon tenga urum,

12
00:01:08,660 --> 00:01:11,460
taon akiliinga bili Saika.

13
00:01:11,460 --> 00:01:21,500
Taon akili Juda-yambumanga anda-kolepa Jekop-ni yunga málu Josep sirim ma akuna nondupa lirim.

14
00:01:21,500 --> 00:01:24,120
Jekop-ni ‘No mulupili.’

15
00:01:24,120 --> 00:01:29,960
nimba no ukupa munjurum monglu akili ma kaniliinga mulurum.

16
00:01:29,960 --> 00:01:39,840
Yesos kupulanum suluna urumeliinga enembu turum-na no akiliinga kéluna omba mania molupa múlu liirim.

17
00:01:39,840 --> 00:01:44,860
Ena ai-tangili mele tirim kene akuna omba mulurum.

18
00:01:44,860 --> 00:01:55,100
(Yesos no-kéluna mulupili yu lumbili anduli yi wasie uringma keri-langi taropu toku liingíndu Saika taon-na puring.)

19
00:01:55,100 --> 00:02:03,840
Penga Sameria-ambu te no kolumbandu no-monglu akuna urum kene Yesos-ni yundu nimba mele:

20
00:02:03,840 --> 00:02:06,520
“No te nambu kolkunu si.”

21
00:02:06,520 --> 00:02:07,740
nirim.

22
00:02:07,740 --> 00:02:11,360
Sameria-ambale-ni yundu nimba mele:

23
00:02:11,360 --> 00:02:13,360
“Nu Juda-yili.

24
00:02:13,360 --> 00:02:15,540
Na Sameria-ambale.

25
00:02:15,540 --> 00:02:18,880
Pe nambimuna nandu “No kolkunu si.”

26
00:02:18,880 --> 00:02:20,120
nikinuye?”

27
00:02:20,120 --> 00:02:21,320
nirim.

28
00:02:21,320 --> 00:02:25,440
(Aku-sipa nirim akiliinga ung-pulele i-sipa mele:

29
00:02:25,440 --> 00:02:33,360
Juda-yambuma-ni Sameria-yambuma numanu kis panjiku keri-langi tiluele moke teku naa noku,

30
00:02:33,360 --> 00:02:39,080
enini-kene tiluna tapú-toku naa anduringeliinga aku-sipa nirim kanili.)

31
00:02:39,080 --> 00:02:43,600
Yesos-ni pundu topa kene ambalendu nimba mele:

32
00:02:43,600 --> 00:02:48,140
“Pulu Yili-ni méle we silimú mélale piliikunu,

33
00:02:48,140 --> 00:02:50,580
yi “No kolkunu si.”

34
00:02:50,580 --> 00:02:54,900
nikem yi ili kanukunu bi silkenanje yundu “No si.”

35
00:02:54,900 --> 00:03:01,800
nilkena kene yu-ni kona molupa mindi puli nole nu silka.”

36
00:03:01,800 --> 00:03:03,000
nirim.

37
00:03:03,000 --> 00:03:06,100
Ambale-ni pundu topa nimba mele:

38
00:03:06,100 --> 00:03:07,380
“Auliele,

39
00:03:07,380 --> 00:03:10,640
nu no kuluni mingi te naa míneliinga,

40
00:03:10,640 --> 00:03:14,020
no-monglale aima mandupa lelemú.

41
00:03:14,020 --> 00:03:21,800
Pe no kona molupa mindi puli no nikinu ili nu tena kolkunu kene siniye?

42
00:03:21,800 --> 00:03:27,700
Oliunga anda-kolepa yi Jekop-ni no-monglu ili sirim yi kanili,

43
00:03:27,700 --> 00:03:33,400
yu kene yunga kangambulama kene kungma kene no ili nuring,

44
00:03:33,400 --> 00:03:37,300
‘yi kanili mandupa nu olandupa.’

45
00:03:37,300 --> 00:03:38,940
niku nikinuye?”

46
00:03:38,940 --> 00:03:40,300
nirim.

47
00:03:40,300 --> 00:03:43,520
Yesos-ni pundu topa nimba mele:

48
00:03:43,520 --> 00:03:49,140
“No-monglu ilinga no nungí yambuma alsupa no waka lemba,

49
00:03:49,140 --> 00:03:57,100
akiliinga-pe na-ni no simbu nungí yambuma penga enini no aima waka naa lemba.

50
00:03:57,100 --> 00:03:59,760
Na-ni aima sika niker:

51
00:03:59,760 --> 00:04:06,400
“Na-ni no simbu akili nungí yambumanga numanuna no pikipa mindi molupa,

52
00:04:06,400 --> 00:04:09,600
kona molku mindi pungí ulu-pulele simba.”

53
00:04:09,600 --> 00:04:10,620
niker.”

54
00:04:10,620 --> 00:04:11,880
nirim.

55
00:04:11,880 --> 00:04:16,120
[Yesos-ni ung-eku turum mele naa piliipaliinga,]

56
00:04:16,120 --> 00:04:18,760
ambale-ni yundu nimba mele:

57
00:04:18,760 --> 00:04:19,940
“Auliele,

58
00:04:19,940 --> 00:04:22,480
na no alsupa waka naa lipili,

59
00:04:22,480 --> 00:04:30,060
ya alsupu taki-taki ombu no naa kolambu akiliinga nu-ni no nikinele nambu si.”

60
00:04:30,060 --> 00:04:31,380
nirim.

61
00:04:31,380 --> 00:04:34,560
Yesos-ni ambalendu nimba mele:

62
00:04:34,560 --> 00:04:38,100
“Nunga yili kene wasie kelkulu wangli,

63
00:04:38,100 --> 00:04:39,720
pukunu walsi-pui.”

64
00:04:39,720 --> 00:04:40,900
nirim.

65
00:04:40,900 --> 00:04:44,160
Ambale-ni pundu topa nimba mele:

66
00:04:44,160 --> 00:04:46,940
“Nanga yi te naa molemú.”

67
00:04:46,940 --> 00:04:48,180
nirim.

68
00:04:48,180 --> 00:04:51,160
Yesos-ni yundu nimba mele:

69
00:04:51,160 --> 00:04:53,720
“ “Nunga yi te naa molemú.”

70
00:04:53,720 --> 00:04:56,080
nikinele sika nikinu.

71
00:04:56,080 --> 00:05:00,180
Ui nu yi angere te-guli purunu.

72
00:05:00,180 --> 00:05:06,580
Pe ekupu nu yi te wasie pelembelale nunga emena mólu.

73
00:05:06,580 --> 00:05:10,340
Nu-ni ekupu ung nikinele sika nikinu.”

74
00:05:10,340 --> 00:05:11,520
nirim.

75
00:05:11,520 --> 00:05:14,500
Ambale-ni yundu nimba mele:

76
00:05:14,500 --> 00:05:15,760
“Auliele,

77
00:05:15,760 --> 00:05:19,420
na piliiker nu Pulu Yili-ni “Ninjui!”

78
00:05:19,420 --> 00:05:25,280
nimba ung nimba silimúma piliikunu yambuma niku sillu yi te lam.

79
00:05:25,280 --> 00:05:36,460
Oliunga anda-kolepalima-ni ma-pangi ilinga Pulu Yili popu toku kape niring akiliinga-pe eni Juda-yambuma-ni niku mele:

80
00:05:36,460 --> 00:05:41,360
“Pulu Yili popu toku kape ningí koleale aima Jerusallem mindi.”

81
00:05:41,360 --> 00:05:42,320
nilimele.”

82
00:05:42,320 --> 00:05:43,520
nirim.

83
00:05:43,520 --> 00:05:47,000
Yesos-ni tondulu mundupa nimba mele:

84
00:05:47,000 --> 00:05:48,280
“Ambale,

85
00:05:48,280 --> 00:05:52,420
na-ni ya nikerele nu piliikunu liani.

86
00:05:52,420 --> 00:06:03,360
Ena te wendu ombá ena kaniliinga ma-pangi ilinga kepe Jerusallem kepe yambuma-ni Lapale popu toku kape naa ningí.”

87
00:06:03,360 --> 00:06:04,620
[nirim.

88
00:06:04,620 --> 00:06:07,640
Ung akiliinga pulele i-sipa mele:

89
00:06:07,640 --> 00:06:11,780
“Koleamanga pali Pulu Yili popu toku kape ningí.”

90
00:06:11,780 --> 00:06:13,940
nimba nirim kanili.]

91
00:06:13,940 --> 00:06:20,900
“Eni Sameria-yambuma popu toku kape nilimele yili piliiku sunduku we nilimele.

92
00:06:20,900 --> 00:06:27,680
Oliu Juda-yambuma-ni popu topu kape nilimulu yili molemú mele piliipu kongnjulimulu.

93
00:06:27,680 --> 00:06:29,380
Nambimuna,

94
00:06:29,380 --> 00:06:32,800
mana-yambuma Pulu Yili-ni tepa liipa,

95
00:06:32,800 --> 00:06:36,040
mindili nolkemela kupulanum-na wendu liipa,

96
00:06:36,040 --> 00:06:43,980
yu-kene wasie molku kunjingí kupulanum-na liipa monjulemú ulu-pulele Juda-yambuma-kene wendu ombá,

97
00:06:43,980 --> 00:06:49,860
enini koleamanga pali yambuma liiku ora singéliinga aku-sipa.

98
00:06:49,860 --> 00:06:58,940
Akiliinga-pe Pulu Yili sika popu toku kape ningí yambuma-ni Tatanga ungele ‘Sika ungele.’

99
00:06:58,940 --> 00:07:09,640
niku piliiku yunga Minéle-ni tondulu silimáliinga Pulu Yili popu toku kape ningí ena wendu ombále kórunga wendu um.

100
00:07:09,640 --> 00:07:16,140
Pulu Yili aku-siku popu toku kape ningí yambuma Tata-ni korolemáliinga,

101
00:07:16,140 --> 00:07:18,180
ena kanili wendu um.

102
00:07:18,180 --> 00:07:20,300
Pulu Yili yu minéle,

103
00:07:20,300 --> 00:07:29,920
akiliinga yu popu toku kape ningí yambuma-ni yunga Minéle-ni tondulu silimáliinga ‘Yunga ungele sika ungele.’

104
00:07:29,920 --> 00:07:32,520
niku sumbi-siku aku tingí.”

105
00:07:32,520 --> 00:07:33,740
nirim.

106
00:07:33,740 --> 00:07:36,300
Ambale-ni nimba mele:

107
00:07:36,300 --> 00:07:39,420
“Yi-nuim Mesayale ombá.

108
00:07:39,420 --> 00:07:47,580
Yu omba kene ungmanga puluma pali oliu mimi-sipa nimba simba mele na piliipu moliu.”

109
00:07:47,580 --> 00:07:48,760
nirim.

110
00:07:48,760 --> 00:07:51,620
(Ipuru-ungna ‘Mesayale’ niring,

111
00:07:51,620 --> 00:07:58,700
Grik-ungna ‘Kraisele’ niring ung akuselenga pulele tilu-sipa.

112
00:07:58,700 --> 00:08:01,340
Ungselenga pulele i-sipa mele:

113
00:08:01,340 --> 00:08:06,140
Pulu Yili-ni “Oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.”

114
00:08:06,140 --> 00:08:09,060
nimba makó turum yi-nuim kanili.)

115
00:08:09,060 --> 00:08:13,480
Kanu-kene Yesos-ni tondulu mundupa nimba mele:

116
00:08:13,480 --> 00:08:16,380
“Nu “Yi-nuim Mesayale ombá.”

117
00:08:16,380 --> 00:08:18,540
nikinu akili na.

118
00:08:18,540 --> 00:08:27,020
Na nu-kene ung nimbu molkumbulu yi akili nu-ni “Yi-nuim Mesayale” nikinu yi akili yi tiluele.”

119
00:08:27,020 --> 00:08:28,280
nirim.

120
00:08:28,280 --> 00:08:34,740
Yu aku nimba mulupili yu lumbili anduli yima kelku yandu oku kene,

121
00:08:34,740 --> 00:08:42,800
yu ambu te kene ung niku muluringli kanukuliinga mini-wale munduku numanu pulele liiku munduring.

122
00:08:42,800 --> 00:08:49,700
Akiliinga-pe eninga yi te-ni “Nu nambulka méle te liini tekenuye?”,

123
00:08:49,700 --> 00:08:54,900
mola “Yu-kene wasie nambimuna ung niku molembeleye?”

124
00:08:54,900 --> 00:08:57,140
niku te-ni kepe naa walsiring.

125
00:08:57,140 --> 00:09:07,340
Kanu-kene ambu kanili yunga no-mingele mundupa kelepa yu alsupa taon akuna yandu pupa yambumandu nimba mele:

126
00:09:07,340 --> 00:09:14,040
“Na ulu tirinduma pali yi te-ni na nimba símu yili eni oku kanai!

127
00:09:14,040 --> 00:09:18,560
Pulu Yili-ni ‘Oliu nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’

128
00:09:18,560 --> 00:09:20,600
nirim yi-nuim Kraisele yununje.”

129
00:09:20,600 --> 00:09:23,200
nirim.

130
00:09:23,200 --> 00:09:30,200
Aku nirim-na piliikuliinga yambuma taonale munduku kelku Yesos mulurumna ungí uring.

131
00:09:30,200 --> 00:09:37,060
Aku teku molangi Yesos lumbili anduli yima-ni yu aima karaye teku kene niku mele:

132
00:09:37,060 --> 00:09:38,460
“Rapai,

133
00:09:38,460 --> 00:09:39,860
langi te nui.”

134
00:09:39,860 --> 00:09:41,020
niring.

135
00:09:41,020 --> 00:09:45,080
Akiliinga-pe yu-ni eninindu nimba mele:

136
00:09:45,080 --> 00:09:48,120
“Na langi nombále lelemú,

137
00:09:48,120 --> 00:09:53,380
akiliinga-pe akili eni naa piliiku naa kanolemele.”

138
00:09:53,380 --> 00:09:54,640
nirim.

139
00:09:54,640 --> 00:10:01,260
Aku nirim piliiku kene yu lumbili andúlima-ni anju-yandu tombulku kene niku mele:

140
00:10:01,260 --> 00:10:05,360
“Yambu te-ni langi ui memba omba simunje?”

141
00:10:05,360 --> 00:10:06,500
niring.

142
00:10:06,500 --> 00:10:08,880
Yesos-ni nimba mele:

143
00:10:08,880 --> 00:10:11,520
“Nanga langiele i-sipa mele:

144
00:10:11,520 --> 00:10:13,860
Na ‘kongun teani pui.’

145
00:10:13,860 --> 00:10:19,160
nimba liipa mundurum yili-ni numanu silimú uluma tepu,

146
00:10:19,160 --> 00:10:22,540
yunga kongunale tepu pora simbu.

147
00:10:22,540 --> 00:10:24,880
Akili nanga langiele.

148
00:10:24,880 --> 00:10:33,140
Eni “Kaliimbu angere omba pumba kene rais-wit tepa tomba kene lkepu nosimulú.”

149
00:10:33,140 --> 00:10:34,800
nilimele kanili.

150
00:10:34,800 --> 00:10:39,060
Akiliinga-pe na-ni enindu nimbu mele:

151
00:10:39,060 --> 00:10:41,040
“Puniema kanai!

152
00:10:41,040 --> 00:10:43,940
Langi pali kórunga tepa tum.”

153
00:10:43,940 --> 00:10:45,260
niker.

154
00:10:45,260 --> 00:10:52,620
Langi lkenjilimú yili langi lkenjilimáliinga méle kaluli kórunga liipa,

155
00:10:52,620 --> 00:10:54,240
‘Lepa mindi pupili.’

156
00:10:54,240 --> 00:10:57,600
nimba langima lkenjepa molemú.

157
00:10:57,600 --> 00:11:08,140
Aku tenjilimáliinga punie tepa langi panjurum yili kene langi lkenjilimú yili kene wasie-nele numanu singlí.

158
00:11:08,140 --> 00:11:11,280
Akiliinga ung te pelemále sika.

159
00:11:11,280 --> 00:11:15,160
‘Yi te-ni langi-bo talonjilimú.

160
00:11:15,160 --> 00:11:17,600
Te-ni langi lkenjilimú.’

161
00:11:17,600 --> 00:11:19,540
nilimele ungele sika.

162
00:11:19,540 --> 00:11:25,080
Langi eni bo naa taluringima na-ni “Eni lke-pai.”

163
00:11:25,080 --> 00:11:27,460
nimbu liipu mundurundu.

164
00:11:27,460 --> 00:11:30,960
Yambu lupama-ni punie mindili siku tiring,

165
00:11:30,960 --> 00:11:36,900
akiliinga-pe yambu kanuma-ni kongun tiring langima eni lkelemele.”

166
00:11:36,900 --> 00:11:38,160
nirim.

167
00:11:38,160 --> 00:11:42,880
Ambale-ni “Na ulu tirinduma pali yu-ni na nimba símu.”

168
00:11:42,880 --> 00:11:56,060
nirimeliinga piliiku kene [Saika] taon kanuna muluring Sameria-yambu pulele ‘Yu sika [Pulu Yili-ni ‘Eni nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’

169
00:11:56,060 --> 00:11:58,960
nimba ui makó turum] yi-nuim Kraisele.’

170
00:11:58,960 --> 00:12:01,340
niku tondulu munduku piliiring.

171
00:12:01,340 --> 00:12:02,840
Akiliinga,

172
00:12:02,840 --> 00:12:06,000
Sameria-yambuma yu mulurumna oku,

173
00:12:06,000 --> 00:12:08,760
“Nu aima ya wasie molamili.”

174
00:12:08,760 --> 00:12:09,800
niring,

175
00:12:09,800 --> 00:12:14,540
kanu-kene ena tale yu enini-kene mulurum.

176
00:12:14,540 --> 00:12:24,360
Kanu-kene yambu pulele wasie yu-yunu ung nirimele piliiku kene ‘Yu sika [yi-nuim Kraisele omba molemú.

177
00:12:24,360 --> 00:12:26,080
Yu-ni sika nikem.]’

178
00:12:26,080 --> 00:12:28,840
niku tondulu munduku piliiringko.

179
00:12:28,840 --> 00:12:31,660
Enini ambalendu niku mele:

180
00:12:31,660 --> 00:12:37,120
“Nu-ni ui ung nínele piliipu ‘Yu sika yi-nuim Kraisele.’

181
00:12:37,120 --> 00:12:49,060
nimbu tondulu mundupu pilíímulu akiliinga-pe ekupu oliu-oliuliu yunga ungele piliipuliinga ‘Sika yi ili oliu mana-yambuma Tepa Liipa,

182
00:12:49,060 --> 00:12:53,480
Mindili Nolkumula Kupulanum-na Wendu Liilimú Yili molemú.’

183
00:12:53,480 --> 00:12:57,780
nimbu tondulu mundupu piliikumulu.”

184
00:12:57,780 --> 00:12:59,280
niring.

