﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:12,600
Yesos pumba purum kene mong kis lirim yi te kupulanum-na mulurum kanurum.

2
00:00:12,600 --> 00:00:17,740
Anumu-ni oluna sukundu mong kis líliele mirim.

3
00:00:17,740 --> 00:00:24,600
Penga Yesos lumbili anduli yima-ni yu walsiku kene niku mele:

4
00:00:24,600 --> 00:00:26,020
“Rapai,

5
00:00:26,020 --> 00:00:34,700
nae-ni ulu-pulu-kis tirim-na yi ili oluna sukundu mong kis líliele mirimye?

6
00:00:34,700 --> 00:00:40,480
Yili yunu tirim mola anum lapasele-ni tiringliye?”

7
00:00:40,480 --> 00:00:41,820
niring.

8
00:00:41,820 --> 00:00:44,660
Yesos-ni nimba mele:

9
00:00:44,660 --> 00:00:54,400
“Yili yu-ni kepe anum lapasele-ni kepe ulu-pulu-kis te tiringeliinga yu mong kis naa lirim.

10
00:00:54,400 --> 00:01:03,420
‘Pulu Yili-nga ulu-tondulu te yi ili-kene mokeringa wendu upili yambuma pali kanangi!’

11
00:01:03,420 --> 00:01:07,000
nimba yi ili mong kis lirim.

12
00:01:07,000 --> 00:01:16,480
Ena ili pora naa nimba kolea we tangupili na liipa mundurum yilinga kongun aima temulú.

13
00:01:16,480 --> 00:01:22,540
Sumbulu tomba kene yambu te-ni manda kongun naa temba.

14
00:01:22,540 --> 00:01:26,360
Na ma-kolea ilinga molupu kene,

15
00:01:26,360 --> 00:01:30,440
na ma-koleana yambumanga pa tinjiliele moliu.”

16
00:01:30,440 --> 00:01:31,680
nirim.

17
00:01:31,680 --> 00:01:43,440
Aku nimba kene yu mana lkambe topa male liipa ulí-mele tenjipa kene yilinga mongselenga kanjipa kene nimba mele:

18
00:01:43,440 --> 00:01:49,320
“Nu no-numú-wallú Silloam pukunu kumbi-kerina no li-pui!”

19
00:01:49,320 --> 00:01:50,500
nirim.

20
00:01:50,500 --> 00:01:54,640
(Silloam-nga ung-pulele ‘liipa munduli’.)

21
00:01:54,640 --> 00:02:02,020
Yu akuna pupaliinga kumbi-kerina no lirim kene mongsele kaí lirim,

22
00:02:02,020 --> 00:02:05,380
mélema kanulsiliipa lkundu purum.

23
00:02:05,380 --> 00:02:11,320
Kanu-kene yunga kolea yambuma kene “Yu ku-moni sai.”

24
00:02:11,320 --> 00:02:25,240
nimba ui kupulanum-na mawa tepa mulurum kanuring yambuma kene yu aku-sipa urum kanukuliinga eni-enini anju-yandu tombulku niku walsiku kene niku mele:

25
00:02:25,240 --> 00:02:29,420
“Yi ili ui “Ku-moni sai.”

26
00:02:29,420 --> 00:02:33,600
nimba mawa tepa mulurum yi kanili móluye?”

27
00:02:33,600 --> 00:02:34,380
niring.

28
00:02:34,380 --> 00:02:36,700
Mare-ni niku mele:

29
00:02:36,700 --> 00:02:37,880
“Sika,

30
00:02:37,880 --> 00:02:40,600
yu yi kanili mendepolu.”

31
00:02:40,600 --> 00:02:41,720
niring.

32
00:02:41,720 --> 00:02:43,740
Mare-ni niku mele:

33
00:02:43,740 --> 00:02:45,480
“Mólu!

34
00:02:45,480 --> 00:02:51,000
Elsele kumbi-keri tilu-sipa akiliinga-pe yi ili lupa.”

35
00:02:51,000 --> 00:02:52,220
niring.

36
00:02:52,220 --> 00:02:57,740
Akiliinga-pe yili yunu tondulu-mundupa nimba mele:

37
00:02:57,740 --> 00:02:59,960
“Yi kanili na mindi.”

38
00:02:59,960 --> 00:03:01,180
nirim.

39
00:03:01,180 --> 00:03:04,360
Enini pundu toku kene niku mele:

40
00:03:04,360 --> 00:03:09,460
“Nunga mongsele nambi-tinu kene kaí límuye?”

41
00:03:09,460 --> 00:03:10,720
niring kene

42
00:03:10,720 --> 00:03:13,680
yu-ni pundu topa nimba mele:

43
00:03:13,680 --> 00:03:23,540
“Yi te ‘Yesos’ nilimele kanili-ni ulí liipa mongselenga kopungu kanjipa kene nimba mele:

44
00:03:23,540 --> 00:03:29,840
“No-numú-wallú Silloam pukunu kumbi-kerina no li-pui!”

45
00:03:29,840 --> 00:03:39,100
nim kene pupu kumbi-kerina no le-pundu kene nanga mongsele kaí límu-na kolea kanundu.”

46
00:03:39,100 --> 00:03:40,160
nirim.

47
00:03:40,160 --> 00:03:43,120
“Yi ili tena molemúye?”

48
00:03:43,120 --> 00:03:46,100
niring kene “Na naa kanundu.”

49
00:03:46,100 --> 00:03:47,420
nirim.

50
00:03:47,420 --> 00:03:56,400
9:13-34 Perisi-Yima-ni Mong Kis Lirim Yili ‘Nambi-Sipa Kaí Límunje Piliamili!’ Niring Temanele (9:pali temani tiluele.)

51
00:03:56,400 --> 00:04:03,940
Yi ui mong kis lirimele yambuma-ni Perisi-yima muluringna meku puring.

52
00:04:03,940 --> 00:04:05,500
Kanu-kene,

53
00:04:05,500 --> 00:04:14,560
Yesos-ni le-ulí liipa yilinga mongselenga kopungu kanjipa yilinga mongsele ‘alsupa kaí lipili.’

54
00:04:14,560 --> 00:04:19,240
nirim ena kanili ˻kóru muluring˼ ena-Sambatele kene tirim,

55
00:04:19,240 --> 00:04:25,240
Akiliinga Perisi-yima-ni kepe yu walsiku kene niku mele:

56
00:04:25,240 --> 00:04:29,320
“Nunga mongsele nambi-sipa kaí límuye?”

57
00:04:29,320 --> 00:04:30,600
niring.

58
00:04:30,600 --> 00:04:33,760
Yili-ni pundu topa nimba mele:

59
00:04:33,760 --> 00:04:44,080
“Nanga mongselenga ulí kopungu kanjum kene na kumbi-kerina no lindu kene ekupu na mongale-ni kanokur.”

60
00:04:44,080 --> 00:04:45,260
nirim.

61
00:04:45,260 --> 00:04:48,640
Perisi-yi mare-ni niku mele:

62
00:04:48,640 --> 00:04:53,680
“Yi ili Sambat-enale naa piliipa we andolemú,

63
00:04:53,680 --> 00:05:00,240
aku-sipa ulu-pulu-kis telemáliinga Pulu Yili-ni yu naa liipa mundurum.”

64
00:05:00,240 --> 00:05:01,580
niring.

65
00:05:01,580 --> 00:05:05,280
Akiliinga-pe mare-ni niku mele:

66
00:05:05,280 --> 00:05:20,180
“Pulu Yili-ni liipa tapunjumba kene mendepolu yambu te-ni ulu-tondulu ima mele manda temba aku-sipa mele yi ulu-pulu-kis telemú te-ni manda telkaye?”

67
00:05:20,180 --> 00:05:21,500
niring.

68
00:05:21,500 --> 00:05:23,100
Akiliinga,

69
00:05:23,100 --> 00:05:29,560
eni-enini anju-yandu tombulku niku numanu tiluna pupili naa muluring.

70
00:05:29,560 --> 00:05:31,100
Akiliinga,

71
00:05:31,100 --> 00:05:37,380
mong ui kis lirim yili alsuku walsiku kene niku mele:

72
00:05:37,380 --> 00:05:47,220
“Yi kanili-ni nunga mongale tepa kaí tinjim akiliinga yundu nu nambulka niku piliikunuye?”

73
00:05:47,220 --> 00:05:48,440
niring.

74
00:05:48,440 --> 00:05:52,200
Yili-ni pundu topa kene nimba mele:

75
00:05:52,200 --> 00:05:54,600
“Yu Pulu Yili-ni “Ninjui!”

76
00:05:54,600 --> 00:06:01,300
nimba ung nimba silimúma piliipa yambuma nimba silimú yi te.”

77
00:06:01,300 --> 00:06:03,060
nirim.

78
00:06:03,060 --> 00:06:10,840
Akiliinga-pe Juda yi-aulima-ni “‘Yi ili ui yunga mongsele sika kis lirimele,

79
00:06:10,840 --> 00:06:13,780
pe ekupu sika kaí lim.’

80
00:06:13,780 --> 00:06:15,720
we naa nimulú.

81
00:06:15,720 --> 00:06:23,200
Yu kanupu bi naa silimuláliinga anum lapasele walsipu piliamili wale.”

82
00:06:23,200 --> 00:06:24,440
niring.

83
00:06:24,440 --> 00:06:30,920
Kanu-kene anum lapasele uringli kene walsiku niku mele:

84
00:06:30,920 --> 00:06:34,220
“Yi ili elsengla málaleye?

85
00:06:34,220 --> 00:06:38,380
“Anum-ni mirim kene mongsele kis lirim.”

86
00:06:38,380 --> 00:06:41,480
nilimbele yi kanili iliye?

87
00:06:41,480 --> 00:06:45,400
Aku lem ekupu nambi-sipa kanúmuye?”

88
00:06:45,400 --> 00:06:46,700
niring.

89
00:06:46,700 --> 00:06:51,240
Anum lapasele-ni pundu tokulu nikulu mele:

90
00:06:51,240 --> 00:06:54,280
“Yu sika olsunga málale,

91
00:06:54,280 --> 00:07:02,220
anumu-ni mirim kene yunga mongsele kis líliele mirim yili olsu sika kanolembulu.

92
00:07:02,220 --> 00:07:11,460
Akiliinga-pe ekupu yunga mongsele kaí límele nambi-sipa tímunje olsu naa kanúmbulu.

93
00:07:11,460 --> 00:07:18,940
Yu nae-ni mongsele tepa kaí tinjimunje akili olsu naa-ko kanúmbulu.

94
00:07:18,940 --> 00:07:27,280
Yu yi-yuli molemú akiliinga tímu mele yu-yunu nimba sipili yu walsiku piliai!”

95
00:07:27,280 --> 00:07:28,660
niringli.

96
00:07:28,660 --> 00:07:37,000
Anum lapasele Juda yi-aulimanga mundu-mong tenjikululiinga aku-sikulu niringli.

97
00:07:37,000 --> 00:07:42,840
Juda yi-aulima-ni ui niku panjiku kene niku mele:

98
00:07:42,840 --> 00:07:50,680
“Yambu te-ni ‘Yesos yu sika Pulu Yili-ni liipa mundurum yi-nuim Kraisele.’

99
00:07:50,680 --> 00:08:01,760
nim lem yambu akili Pulu Yili-nga ungele lkuna máku topu piliilimulu lkumanga naa upili kamu makoromulú.”

100
00:08:01,760 --> 00:08:04,900
niringeliinga aku-sikulu niringli.

101
00:08:04,900 --> 00:08:19,360
Ui yi-aulima-ni aku-siku niku panjiringele anum lapasele-ni piliikulu kene “Yu yi-yuli akiliinga yu-yunu nipili walsiku piliai!”

102
00:08:19,360 --> 00:08:20,900
niringli.

103
00:08:20,900 --> 00:08:28,540
Juda yi-aulima-ni kelku wale tale-siku ui mong kis lirim yili “Ui.”

104
00:08:28,540 --> 00:08:31,600
niku kene yundu niku mele:

105
00:08:31,600 --> 00:08:34,700
“Nu-ni ‘Pulu Yili piliipa molemú.’

106
00:08:34,700 --> 00:08:37,760
nikunu gólu naa tokunu,

107
00:08:37,760 --> 00:08:43,740
nu tímu mele sumbi-sikunu oliu piliamili nikunu si!

108
00:08:43,740 --> 00:08:45,740
Oliu piliilimulu,

109
00:08:45,740 --> 00:08:48,980
‘ ‘Nunga mongsele tepa kaí tinjim.’

110
00:08:48,980 --> 00:08:53,300
nikinu yili yu ulu-pulu-kis tili yili.’

111
00:08:53,300 --> 00:08:55,000
nimbu piliikumulu.”

112
00:08:55,000 --> 00:08:56,420
niring.

113
00:08:56,420 --> 00:09:00,300
Yu-ni eninindu pundu topa nimba mele:

114
00:09:00,300 --> 00:09:08,100
“Nanga mongsele tepa kaí tinjim yili ulu-pulu-kis tili yili mola mólunje,

115
00:09:08,100 --> 00:09:10,060
na naa piliiker.

116
00:09:10,060 --> 00:09:15,440
Akiliinga-pe ulu te na aima sika piliiker.

117
00:09:15,440 --> 00:09:25,880
Ui nanga mongsele aima sika kis lirim akiliinga-pe ekupu nanga mongsele kaí límu-na kolea kanokur,

118
00:09:25,880 --> 00:09:29,980
akili na aima piliiker.”

119
00:09:29,980 --> 00:09:31,500
nirim.

120
00:09:31,500 --> 00:09:35,880
Kanu-kene enini yu walsiku piliiku kene niku mele:

121
00:09:35,880 --> 00:09:39,320
“Yu-ni nu nambulka tímuye?

122
00:09:39,320 --> 00:09:45,320
Nambulka ulu te tímu kene nunga mongsele kaí límuye?”

123
00:09:45,320 --> 00:09:46,720
niring.

124
00:09:46,720 --> 00:09:50,060
Yu-ni pundu topa nimba mele:

125
00:09:50,060 --> 00:09:57,880
“Na-ni eni ui nimbu sindu akiliinga-pe naa piliiku liiku su síngi kanili.

126
00:09:57,880 --> 00:10:02,800
Pe ekupu nambulkari piliingíndu alsuku “ni!”

127
00:10:02,800 --> 00:10:04,320
nikimeleye?

128
00:10:04,320 --> 00:10:08,420
Eni kepe yu lumbili pungíndu walsikimilinje?”

129
00:10:08,420 --> 00:10:09,780
nirim.

130
00:10:09,780 --> 00:10:17,680
Kanu-kene enini yu-kene arerembi kolkuliinga ung-mura teku niku mele:

131
00:10:17,680 --> 00:10:27,180
“Nu yi-kiseliinga lumbili anduli yili akiliinga-pe oliu Moses-nga lumbili anduli yima.

132
00:10:27,180 --> 00:10:31,300
‘Pulu Yili-ni sika Moses-kene ung nirim.’

133
00:10:31,300 --> 00:10:36,440
nimbu piliipu kene ˻‘Moses Pulu Yili-nga yi-auliele.’

134
00:10:36,440 --> 00:10:44,400
nimbu piliipu molemulu˼ akiliinga-pe yi-kis ili yu terenga molupa urumunje,

135
00:10:44,400 --> 00:10:46,620
oliu naa piliikumulu.”

136
00:10:46,620 --> 00:10:47,920
niring.

137
00:10:47,920 --> 00:10:51,280
Yili-ni pundu topa nimba mele:

138
00:10:51,280 --> 00:11:08,160
“Yi ili-ni nanga mongsele tepa kaí tinjim akiliinga-pe yu tena molupa urumunje eni Pulu Yili-nga ungele mimi-siku piliilimili yima-ni naa piliilimili akili aima ulu te lupa.

139
00:11:08,160 --> 00:11:10,280
Oliu piliilimulu,

140
00:11:10,280 --> 00:11:17,340
‘Ulu-pulu-kis telemele yambuma Pulu Yili mawa teku “Liiku tapunjui!”

141
00:11:17,340 --> 00:11:21,560
nilimele ungma Pulu Yili-ni naa piliilimú.

142
00:11:21,560 --> 00:11:27,060
Yambu te ‘Pulu Yili-nga bili olandupa mulupili!’

143
00:11:27,060 --> 00:11:29,340
nimba uluma tepa molupa,

144
00:11:29,340 --> 00:11:30,960
yu-ni “Ti.”

145
00:11:30,960 --> 00:11:38,860
nilimú mele piliipa telemú yambale Pulu Yili mawa tepa “Liiku tapunjui!”

146
00:11:38,860 --> 00:11:40,560
nilimú ungma piliilimú.’

147
00:11:40,560 --> 00:11:43,280
akili oliu piliilimulu.

148
00:11:43,280 --> 00:12:07,900
Ui Pulu Yili-ni mulú-masele tirim kene kepe yandupa kepe yambu te oluna sukundu mong kis lili anumu-ni mirim yambaliinga mongsele yambu te-ni tepa kaí tinjirim niku temani tilu kepe ui te-ni naa turum piliirimulu kanili.

149
00:12:07,900 --> 00:12:17,700
Pulu Yili-ni yi ili liipa naa mundulkanje yu-ni aku-sipa ulu-tondulu te manda naa telka.”

150
00:12:17,700 --> 00:12:18,980
nirim.

151
00:12:18,980 --> 00:12:25,700
Yu-ni aku nirim-na piliikuliinga enini pundu toku niku mele:

152
00:12:25,700 --> 00:12:32,240
“Nu aminie-ni mirim kene ulu-pulu-kis pulele pípili mirim.

153
00:12:32,240 --> 00:12:36,940
Pe ekupu nu-ni ‘oliu ung-bo tonjambu!’

154
00:12:36,940 --> 00:12:39,500
niku piliikunu kene nikinuye?”

155
00:12:39,500 --> 00:12:40,700
niring.

156
00:12:40,700 --> 00:12:49,360
Aku niku kene yu ˻Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuna kamu˼ toku makuruku ulsu munduring.

157
00:12:49,360 --> 00:12:59,280
9:35-41 “Yambumanga Numanuna Sukundu Monguma Kis Lelemú, Yambu Naa Kanolemele.” Nirim Temanele (9:pali temani tiluele.)

158
00:12:59,280 --> 00:13:14,480
Juda yi-aulima-ni Yesos-ni mong tepa kaí tinjirim yili ˻Pulu Yili-nga ungele piliiring lkuna˼ kamu makururing kene piliipaliinga Yesos yu pupa kanupa kene nimba mele:

159
00:13:14,480 --> 00:13:22,880
“Nu Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili ˻‘Yu sika Pulu Yili-ni liipa mundurum˼.’

160
00:13:22,880 --> 00:13:26,900
niku tondulu munduku piliikunu mola móluye?”

161
00:13:26,900 --> 00:13:28,140
nirim.

162
00:13:28,140 --> 00:13:31,700
Yili-ni walsipa kene nimba mele:

163
00:13:31,700 --> 00:13:33,620
“Yi-Auliele,

164
00:13:33,620 --> 00:13:35,420
yi nikinu ili yu naeye?

165
00:13:35,420 --> 00:13:41,020
Na-ni ‘yu sika yi kanili molemú.’

166
00:13:41,020 --> 00:13:46,140
nimbu tondulu mundupu piliambu akiliinga nikunu si.”

167
00:13:46,140 --> 00:13:47,280
nirim.

168
00:13:47,280 --> 00:13:50,100
Yesos-ni nimba mele:

169
00:13:50,100 --> 00:13:54,040
“Yi kanili nu ekupu kanukunu mollú.

170
00:13:54,040 --> 00:13:58,680
Ekupu nu-kene ung nikulu molkumbele akili.”

171
00:13:58,680 --> 00:14:00,080
nirim.

172
00:14:00,080 --> 00:14:04,260
Kanu-kene yi kanili-ni nimba mele:

173
00:14:04,260 --> 00:14:05,740
“Auliele,

174
00:14:05,740 --> 00:14:07,400
ekupu ‘Nu

175
00:14:07,400 --> 00:14:09,320
yi kanili sika.’

176
00:14:09,320 --> 00:14:11,980
nimbu tondulu mundupu piliiker.”

177
00:14:11,980 --> 00:14:17,660
nimba kene Yesos-nga bili paka tonjupa yu kape nirim.

178
00:14:17,660 --> 00:14:20,360
Yesos-ni nimba mele:

179
00:14:20,360 --> 00:14:27,680
“Na ‘yambuma ulu-pulu-kis teku molemele mele mokeringa lipili piliangi!’

180
00:14:27,680 --> 00:14:30,300
nimbu ma-koleana urundu.

181
00:14:30,300 --> 00:14:35,660
‘Yambu mong kis lelemúma mongale-ni mélema kanuku,

182
00:14:35,660 --> 00:14:40,460
mong kaí lelemúma mongale-ni mélema naa kanangi!’

183
00:14:40,460 --> 00:14:43,620
nimbu ma-koleana urundu.”

184
00:14:43,620 --> 00:14:44,820
nirim.

185
00:14:44,820 --> 00:14:56,900
Perisi-yi yu-kene wasie muluring mare-ni yu-ni aku-sipa nirim-na piliikuliinga ‘Yu ung-eku te topa oliundu nikem-nje?’

186
00:14:56,900 --> 00:15:00,280
niku yu walsiku kene niku mele:

187
00:15:00,280 --> 00:15:03,360
“Nu nambulka nikunu nikinuye?

188
00:15:03,360 --> 00:15:06,820
Oliunga monguma kis lelemúkoye?”

189
00:15:06,820 --> 00:15:08,160
niring.

190
00:15:08,160 --> 00:15:10,700
Yesos-ni nimba mele:

191
00:15:10,700 --> 00:15:18,100
“Eninga monguma kis lelkanje eninga ‘numanuna ulu-pulu-kísima pelemú.’

192
00:15:18,100 --> 00:15:19,980
niku piliiku kene,

193
00:15:19,980 --> 00:15:26,160
˻Pulu Yili-ndu˼ “‘Ulu-pulu-kísma mania pupa numanu kaí lipili.’

194
00:15:26,160 --> 00:15:27,120
ni!”

195
00:15:27,120 --> 00:15:28,580
nilkimela.

196
00:15:28,580 --> 00:15:32,980
Akiliinga-pe “Mongale-ni mélema kanolemulu.”

197
00:15:32,980 --> 00:15:36,740
nilimeláliinga eninga ulu-pulu-kísima numanuna we pípili molemele.”

198
00:15:36,740 --> 00:15:42,040
˻nirim.˼

