\id MAT
\h San Mateo
\mt To̱ʼon yóʼo kía̱n ni̱ taa San Mateo, ña̱ káʼa̱n saʼa̱ Jesús
\c 1
\s Na̱ yóʼo kúú na̱ veʼe Jesús
\p
\v 1 Ña̱ yóʼo kúú tuti noo̱ tándaa yíko̱ kuu̱ ndidaá ña̱yuu ni̱ sa̱ kuu na̱ veʼe Jesucristo, na̱ ni̱ kii tein na̱ veʼe rey David, ta rey David ni̱ kii tein na̱ veʼe Abraham.
\v 2 Chi̱ de̱ʼe Abraham ñoó ni̱ sa̱ kuu Isaac, ta de̱ʼe Isaac ni̱ sa̱ kuu Jacob, ta de̱ʼe Jacob ni̱ sa̱ kuu Judá xíʼín dao ka̱ ñani ra̱.
\v 3 Ta de̱ʼe Judá xíʼín iin ñáʼa̱ naní Tamar ni̱ sa̱ kuu Fares xíʼín Zara, ta de̱ʼe Fares ni̱ sa̱ kuu Esrom, ta de̱ʼe Esrom ni̱ sa̱ kuu Aram,
\v 4 ta de̱ʼe Aram ni̱ sa̱ kuu Aminadab, ta de̱ʼe Aminadab ni̱ sa̱ kuu Naasón, ta de̱ʼe Naasón ni̱ sa̱ kuu Salmón,
\v 5 ta de̱ʼe Salmón xíʼín Rahab ni̱ sa̱ kuu Booz, ta de̱ʼe Booz xíʼín Rut ni̱ sa̱ kuu Obed, ta de̱ʼe Obed ni̱ sa̱ kuu Isaí.
\v 6 Ta de̱ʼe Isaí ni̱ sa̱ kuu David, na̱ ni̱ sa̱ kuu rey no̱ó na̱ Israel, ta de̱ʼe rey David ni̱ sa̱ kuu Salomón, ta naná Salomón ni̱ sa̱ kuu ñadiʼí Urías.
\p
\v 7 Ta de̱ʼe Salomón ni̱ sa̱ kuu Roboam, ta de̱ʼe Roboam ni̱ sa̱ kuu Abías, ta de̱ʼe Abías ni̱ sa̱ kuu Asa,
\v 8 ta de̱ʼe Asa ni̱ sa̱ kuu Josafat, ta de̱ʼe Josafat ni̱ sa̱ kuu Joram, ta de̱ʼe Joram ni̱ sa̱ kuu Uzías,
\v 9 ta de̱ʼe Uzías ni̱ sa̱ kuu Jotam, ta de̱ʼe Jotam ni̱ sa̱ kuu Acaz, ta de̱ʼe Acaz ni̱ sa̱ kuu Ezequías,
\v 10 ta de̱ʼe Ezequías ni̱ sa̱ kuu Manasés, ta de̱ʼe Manasés ni̱ sa̱ kuu Amón, ta de̱ʼe Amón ni̱ sa̱ kuu Josías,
\v 11 ta de̱ʼe Josías ni̱ sa̱ kuu Jeconías xíʼín dao ka̱ ñani ra̱ tá tiempo ni̱ kue̱i na̱ ñoo Israel noo̱ ndáʼa̱ ta̱ ñoo Babilonia.
\p
\v 12 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ kue̱i na̱ Israel ti̱xi ndáʼa̱ ta̱ Babilonia, dá ni̱ sa̱ io iin de̱ʼe Jeconías ñoó, ta ni̱ sa̱ naní rá Salatiel, ta de̱ʼe Salatiel ni̱ sa̱ kuu Zorobabel,
\v 13 ta de̱ʼe Zorobabel ni̱ sa̱ kuu Abiud, ta de̱ʼe Abiud ni̱ sa̱ kuu Eliaquim, ta de̱ʼe Eliaquim ni̱ sa̱ kuu Azor,
\v 14 ta de̱ʼe Azor ni̱ sa̱ kuu Sadoc, ta de̱ʼe Sadoc ni̱ sa̱ kuu Aquim, ta de̱ʼe Aquim ni̱ sa̱ kuu Eliud,
\v 15 ta de̱ʼe Eliud ni̱ sa̱ kuu Eleazar, ta de̱ʼe Eleazar ni̱ sa̱ kuu Matán, ta de̱ʼe Matán ni̱ sa̱ kuu Jacob,
\v 16 ta de̱ʼe Jacob ni̱ sa̱ kuu José, ta José ni̱ sa̱ kuu yíi̱ María, ta de̱ʼe María kúú Jesús, na̱ kúú Cristo, na̱ dáka̱ki ñaá.
\v 17 Noo̱ ndidaá na̱ sáʼano yóʼo, kándaa̱ inio̱ ña̱ nda̱ Abraham, ta nda̱ David ni̱ sa̱ kuu na uxi̱ komi̱ na̱ sáʼano. Ta nda̱ David, ta nda̱ tiempo ni̱ kue̱i na̱ Israel ti̱xi ndáʼa̱ ta̱ Babilonia, ni̱ sa̱ kuu na uxi̱ komi̱ ka̱ na̱ sáʼano. Ta nda̱ tiempo ni̱ kue̱i na̱ ñoo Israel ti̱xi ndáʼa̱ na̱ ñoo Babilonia, ta nda̱ tiempo Cristo ni̱ sa̱ kuu tuku na uxi̱ komi̱ na̱ sáʼano.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ kaki Jesús
\p
\v 18 Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ kaki Jesús: María, ta kakuu naná Jesús, sa̱ ni̱ xi̱ʼo va xi to̱ʼon xi noo̱ José ña̱ tandaʼa̱ xí xíʼín rá. Tído tá ko̱ ñáʼa̱ nakiʼin táʼan na kandei na, kúú ni̱ tu̱u va María ñóʼo de̱ʼe xi, chi̱ Espíritu ii̱ Ndios ni̱ xi̱ʼo ña̱ ndato yóʼo noo̱ xí.
\v 19 Ta José naní ta̱a kakuu yíi̱ xí, ta sa̱ʼá ña̱ kúú rá iin ta̱a ndaa̱, ta ko̱ kóni̱ ra̱ chinaní kini ñaá rá, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ na̱kani ini ra̱ ña̱ dión oon va dánkoo ñaá rá.
\v 20 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ kaʼi ini ra̱ ña̱ dión kee ra, ta kúú ni̱ naʼa̱ noo̱ iin ángel ni̱ kixi noo̱ satoʼo yo̱ Ndios noo̱ rá ti̱xi sa̱ni. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―José, na̱ veʼe David, o̱ sa̱ nákani kuáchi̱ ino̱n kiʼón María kakuu ñadiʼóo̱n, dá chi̱ mií Espíritu ii̱ Ndios ni̱ xi̱ʼo ña̱ʼa ndato yóʼo noo̱ xí, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ tu̱u xi ñóʼo de̱ʼe xi.
\v 21 Ta dákáki xi iin tayií lóʼo̱, ta chinanón xi̱ Jesús, dá chi̱ ta yóʼo dáka̱ki na̱ ñoo xi̱ no̱ó kua̱chi kée na ―kaá na̱.
\p
\v 22 Ta ndidaá ña̱ yóʼo ni̱ kuu, dá ni̱ xi̱nko̱o noo̱ ni̱ kaʼa̱n Ndios xíʼín profeta, táʼa̱n na̱ sa̱ ka̱sto̱ʼon xíʼín ña̱yuu to̱ʼon ni̱ kaʼa̱n mií Ndios xíʼín ná, chi̱ diʼa ni̱ kaa na̱:
\q
\v 23 Miía̱n tu̱u iin tadiʼí tákí kañoʼo de̱ʼe xi.
\q Ta chinaní ná xi̱ Emanuel.
\m To̱ʼon yóʼo kóni̱ kaa: Ió Ndios xíʼín yó.
\p
\v 24 Tá ni̱ ndoto va José, kúú ni̱ kee ra choon ni̱ saʼanda ángel ñoó. Ta kúú ni̱ ta̱ndáʼa̱ vá rá xíʼín xí.
\v 25 Tído ko̱ ní nákiʼin táʼan taʼon na kudi̱ nduú na̱ xía̱n nani ni̱ sa̱ ñoʼo taleé ñoó. Tá ni̱ kaki xi, dá ni̱ chi̱naní ñaá ná Jesús.
\c 2
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ saʼa̱n ta̱ ndi̱chí no̱ó ni̱ kaki Jesús
\p
\v 1 Ta ni̱ kaki Jesús ñoo Belén, ña̱ nákaa̱ chí kuendá Judea, ta daá nákaa̱ Herodes kúú rá rey chí kuendá Judea. Dá ni̱ ka̱sáa̱ dao ta̱ ndi̱chí ñoo Jerusalén, ta ni̱ kii ra chí noo̱ xíno ndi̱ndii.
\v 2 Ta ni̱ nda̱to̱ʼón rá na̱ ñoo Jerusalén, ta kaá ra̱:
\p ―¿Ndeí ió na̱ kúú rey no̱ó na̱ Israel, na̱ ni̱ kaki ñoó? Dá chi̱ nda̱ ñoo ndu̱ ñoó ni̱ xini ndu̱ ni̱ xi̱nko̱o iin ti̱ñoo̱ sa̱á, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ ka̱ndaa̱ ini ndu̱ ña̱ ni̱ kaki na, ta ve̱i ndu kandaño̱ʼo ndu na̱ ―kaá ra̱.
\p
\v 3 Tá ni̱ niʼi̱ tóʼon rey Herodes, ta kúú ni̱ naá vá ini ra̱, ta dión taʼani ni̱ ndoʼo ndidaá na̱ ñoo Jerusalén.
\v 4 Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ kana Herodes ndidaá kúú ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱, xíʼín ta̱ dánaʼa̱ ley Moisés, ta ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá:
\p ―¿Ndeí kaki na̱ kakuu Cristo, na̱ dáka̱ki ñaá?
\p
\v 5 Dá ni̱ kaa ta̱a ñoó xíʼín rá:
\p ―Kaki na ñoo Belén, ña̱ nákaa̱ kuendá Judea yóʼo, dá chi̱ diʼa ni̱ taa iin profeta ña̱ ni̱ kaʼa̱n Ndios xíʼín ná:
\q
\v 6 Ñoo Belén, ña̱ nákaa̱ kuendá Judá,
\q kandaya̱ʼi cháá ka̱ yo̱ʼó noo̱ dao ka̱ ñoo ñóʼo kuendá Judá,
\q dá chi̱ xaa̱n kaki iin ra̱ katiin ndaa na̱ ñoo Israel, na̱ kúú ñooi̱,
\q ta dándáki ñaá rá, kaá Ndios xíʼín profeta na̱
\m ―kaá ra̱.
\p
\v 7 Dá ni̱ kana de̱ʼé rey Herodes ta̱a ndi̱chí ñoó, dá ni̱ nda̱to̱ʼón ndichí ñaá rá ndá kuu̱ kúú mií mií kuu̱ ni̱ xi̱nko̱o ti̱ñoo̱ ñoó.
\v 8 Ni̱ ndiʼi, dá ni̱ ta̱ndaʼá ñaá Herodes kuaʼa̱n ra̱ ñoo Belén, ta kaá ra̱ xíʼín rá:
\p ―Kuaʼán ndo̱ ñoó ndato̱ʼón va̱ʼa ndó ndeí ió tayií ñoó. Tá ni̱ na̱níʼi̱ ndo̱ xí, dá naki̱ʼo ndó kuendá noo̱í, dá ná koʼo̱n taʼani yuʼu̱ kandaño̱ʼi xi̱ ―kaá ra̱.
\p
\v 9 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ kaʼa̱n Herodes dión, dá ni̱ ka̱nkuei ta̱a ñoó kuaʼa̱n ra̱. Ta ti̱ñoo̱, kirí ni̱ xini ra̱ nda̱ ñoo mií rá ñoó xíonoo rí kuaʼa̱n ri̱ noo̱ rá. Ta ni̱ saa̱ ri̱ ni̱ sa̱ tuu rí dini̱ véʼe noo̱ ió tayií ñoó.
\v 10 Tá ni̱ xini ra̱ ni̱ sa̱ tuu rí, kúú ni̱ kadii̱ nda̱ʼo iní ra̱.
\v 11 Dá ni̱ ku̱ʼu ra veʼe ñoó. Dá ni̱ xini ra̱ xí xíʼín María, naná xi̱. Dá ni̱ sa̱ kui̱ta xi̱tí rá noo̱ xí, ta ni̱ sa̱ ndaño̱ʼo ñaá rá. Dá ni̱ sonó rá yúʼu̱ sato̱ noo̱ ñóʼo ña̱ va̱ʼa, dá ni̱ taó rá ña̱ ni̱ doko̱ rá noo̱ xí. Ta ñoó kúú oro, xíʼín du̱sa támi sáʼa̱n, xíʼín sití támi sáʼa̱n naní mirra.
\v 12 Tído ti̱xi sa̱ni ni̱ kaʼa̱n Ndios xíʼín rá ña̱ ná dáʼa ni nandió kuéi ra noo̱ Herodes. Sa̱ʼá ño̱ó iin ka̱ va íchi̱ ni̱ na̱ndió kuéi ra kuaʼa̱n nóʼo̱ rá.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ saʼání rey Herodes kua̱ʼá nda̱ʼo taleé
\p
\v 13 Tá ni̱ ya̱ʼa ta̱a ñoó kuaʼa̱n ra̱, dá ni̱ kaʼa̱n iin ángel ni̱ kii noo̱ satoʼo yo̱ Ndios xíʼín José ti̱xi sa̱ni, dá kaá na̱:
\p ―Ndako̱o yoʼó, ta kiʼin taleé xaa̱n xíʼín naná xi̱, ta kuino kíi̱ kuaʼán Egipto, ta ñoó kandei ndó nda̱ ná kasto̱ʼon tukui xíʼín ndó, dá chi̱ kasáʼá rey Herodes nándukú rá taleé xaa̱n kaʼání rá ―kaá na̱.
\p
\v 14 Dá ni̱ ndoto José, ta sa̱kuaá kuu̱ dáá ñóó ni̱ kiʼin ra taleé ñoó xíʼín naná xi̱, dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱ Egipto.
\v 15 Ta ñoó ni̱ sa̱ ndei na nda̱ ni̱ kasa̱ndaá kuu̱ ni̱ xiʼi̱ Herodes. Dión, dá ni̱ xi̱nko̱o to̱ʼon ni̱ kaʼa̱n Ndios xíʼín profeta na̱: “Nda̱ ñoo Egipto ni̱ na̱kanai de̱ʼi ve̱i xi.”
\p
\v 16 Tá ni̱ ka̱ndaa̱ iní Herodes ña̱ ni̱ da̱nda̱ʼí ñaá ta̱ ndi̱chí ñoó, kúú ni̱ xido̱ nda̱ʼo ini ra̱. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ saʼanda ra̱ choon ña̱ ná kuu ndidaá takuálí yíí ko̱ ñáʼa̱ xi̱no uu̱ kuia̱ ndéi ñoo Belén xíʼín ndidaá takuálí yíí ndéi ñoo kuálí ñóʼo noo̱ kúú kuendá Belén ñoó, chi̱ sa̱ kuaʼa̱n xi̱nko̱o uu̱ kuia̱ ni̱ xini ta̱ ndi̱chí ñoó ni̱ xi̱no ti̱ñoo̱.
\v 17 Ta sa̱ʼá ña̱ ni̱ kee ra dión, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ xi̱nko̱o no̱ó ni̱ kaʼa̱n profeta Jeremías:
\q
\v 18 Tái̱ káyuʼú na̱ ñáʼa̱ ndéi ñoo Ramá.
\q Ni̱ʼi nda̱ʼo sá kíán, ta ndaʼí tánaán xíʼín ndirá noo̱a̱n.
\q Ta ndéíʼi̱ Raquel saʼa̱ de̱ʼán,
\q ta ko̱ ku̱ú taʼon natiián ta̱ndeé iní, chi̱ ni̱ xiʼi̱ ndiʼi xi.
\p
\v 19 Tá ni̱ xiʼi̱ Herodes, dá ni̱ naʼa̱ noo̱ túku iin ángel ni̱ kii noo̱ satoʼo yo̱ Ndios noo̱ José ti̱xi sa̱ni noo̱ ió ra̱ ñoo Egipto,
\v 20 dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Ndako̱o, ta kuaka tayií lóʼo̱ xaa̱n xíʼín naná xi̱, ta nandió kuéi ndó kuaʼán nóʼo̱ ndo̱ Israel, dá chi̱ sa̱ ni̱ xiʼi̱ ndiʼi va ta̱a, ra̱ ndúkú tayií lóʼo̱ xaa̱n kaʼání rá ―kaá na̱.
\p
\v 21 Dá ni̱ nda̱ko̱o ra, dá ni̱ na̱kuaka ra tayií lóʼo̱ ñoó xíʼín naná xi̱, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n nóʼo̱ ná ñoo Israel.
\v 22 Tído ni̱ niʼi̱ tóʼon na ña̱ Arquelao ni̱ na̱kuíi̱n noo̱ tatá ra̱ rey Herodes dándáki ra kuendá Judea, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ yu̱ʼú na̱ koʼo̱n na̱ kandei na ñoó. Tído ni̱ ka̱sto̱ʼon tuku Ndios ti̱xi sa̱ni xíʼín José ña̱ ná koʼo̱n na̱ chí kuendá Galilea kandei na.
\v 23 Dá ni̱ saa̱ na̱ ñoo Nazaret, ña̱ nákaa̱ chí kuendá Galilea, ta ñoó ni̱ sa̱ ndei na. Dión, dá ni̱ xi̱nko̱o no̱ó ni̱ kaʼa̱n profeta ña̱ kananí xí ta̱ ñoo Nazaret.
\c 3
\s Diʼa ni̱ kuu, dá ni̱ ka̱sáʼá kásto̱ʼon Juan ña̱ kasaa̱ Jesús
\p
\v 1 Tein tiempo daá ñóó, dá ni̱ ka̱sáʼá Juan, na̱ dákodo̱ ndúta̱ ña̱yuu, dánaʼa̱ na̱ no̱ó ña̱yuu noo̱ kúú yukú i̱chí chí kuendá Judea,
\v 2 ta kaá na̱ xíʼín ná:
\p ―Nandikó iní ndo̱ sa̱ʼá kua̱chi kée ndó, chi̱ sa̱ ni̱ ku̱yati va kuu̱ ña̱ ndu̱ʼu ña̱yuu ti̱xi ndáʼa̱ Ndios dándáki ñaá ná.
\p
\v 3 Ta saʼa̱ mií Juan yóʼo ni̱ kaʼa̱n profeta Isaías tá sa̱ naʼá, chi̱ diʼa ni̱ kaa na̱:
\q Kayuʼú iin ta̱a noo̱ kúú yukú i̱chí, ta kaa ra̱:
\q “Kandei nduu ndo̱ natiin ndó satoʼo yo̱ Ndios,
\q ta ná konó ndó iin ichí ndaa̱ noo̱ ná”, kaá na̱.
\p
\v 4 Ta dáʼo̱n ni̱ sa̱ ndixi Juan ni̱ ka̱va̱ʼa xíʼín ídi̱ camello. Ta iin cincho ñíi̱ ni̱ kao̱ noo nákaa̱ ti̱xi na. Ta sa̱ seí ná ti̱ka xíʼín ndu̱dí yukú.
\v 5 Ta kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ndéi ñoo Jerusalén xíʼín na̱ ndéi dao ka̱ ñoo ñóʼo chí kuendá Judea xíʼín na̱ ndéi ñoo ñóʼo yati yu̱ta Jordán ñoó sa̱ kii noo̱ nákaa̱ Juan.
\v 6 Ta sa̱ naʼo̱ na̱ kua̱chi na̱ noo̱ Ndios, ta kúú sa̱ da̱kódo̱ ndúta̱ ñaá Juan ini yu̱ta naní Jordán.
\p
\v 7 Tá ni̱ xini Juan ña̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ta̱ fariseo xíʼín ta̱ saduceo ve̱i taʼani kodo̱ ndúta̱ rá noo̱ ná, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¡Ndoʼó kúú tata de̱ʼe koo̱! ¿Ndá yoo kaá daá xíʼín ndoʼó ña̱ dión oon ni ka̱ki ndó no̱ó ña̱ xído̱ ini Ndios, ña̱ ve̱i dándóʼo naní nío̱ ndo̱?
\v 8 Koo ini ndo̱ kee ndó ña̱ va̱ʼa, ña̱ náʼa̱ ña̱ miía̱n ndaa̱ kuiti ni̱ na̱ndikó iní ndo̱ saʼa̱ kua̱chi kée ndó.
\v 9 Ta ná dáʼa ni kaʼán ndó ña̱ sa̱ʼá ña̱ kúú ndó na̱ veʼe Abraham, sa̱ʼá ño̱ó ka̱ki ndó. Dá chi̱ miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ kuu va ndee Ndios yuu̱ ndéi yóʼo kakuuan na̱ veʼe Abraham.
\v 10 Ta kanaʼá taʼani ndó ña̱ sa̱ ió nduu va hacha kaʼandaa̱n yo̱ʼo yíto̱, sa̱ʼá ño̱ó ndi ndáa mií vá yíto̱ ko̱ xíʼo kui̱ʼi va̱ʼa, yiróón kúú rá taʼa̱nda̱, dá ke̱e ra kei̱ ra̱ noo̱ kéi̱ ñóʼo̱.
\p
\v 11 ’Miía̱n ndaa̱ kíán dákodo̱ ndúta̱í ndo̱ʼó ini ta̱kui̱í, chi̱ ni̱ na̱ndikó iní ndo̱ sa̱ʼá kua̱chi kée ndó. Tído sata̱ yúʼu̱ ve̱i iin na̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ o̱ du̱ú yuʼu̱, ta ni ko̱ káni víán taó yuʼu̱ ndisa̱ ná, chi̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ na̱ o̱ du̱ú yuʼu̱. Ta no̱ón kúú na̱ dákodo̱ ndúta̱ ndo̱ʼó xíʼín Espíritu ii̱ Ndios, xíʼín ñoʼó ita̱.
\v 12 Ta no̱ón kúú táto̱ʼon iin ta̱a tánee iin ña̱ʼa ndáʼa̱ ná dáxi̱xi na tirió xíʼín tachi̱. Ta ki̱ʼo dión taó xóo na noni̱ tirió tein xe̱ʼán. Ta nataán va̱ʼa naa̱n ini yáka̱ ná, ta xe̱ʼán ñoó chiñóʼo̱ na̱ xíʼín ñóʼo̱ kéi̱, ña̱ ni iin kuu̱ o̱ ndáʼo̱ ―kaá Juan.
\p
\v 13 Ta kúú ni̱ keta Jesús chí kuendá Galilea ve̱i na̱ yu̱ta Jordán noo̱ nákaa̱ Juan, dá dákodo̱ ndúta̱ ñaá ná.
\v 14 Tído ko̱ xi̱ín taʼon Juan dákodo̱ ndúta̱ ñaá ná, chi̱ kaá na̱:
\p ―Yuʼu̱ diʼa va xínñóʼó kodo̱ ndúta̱ kee mií ní. Ta, ¿ndiva̱ʼa ve̱i diʼa ní noo̱ yúʼu̱ ña̱ dákodo̱ ndúta̱í mií ní?
\p
\v 15 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ná:
\p ―Joon ní kaao̱n, dá chi̱ kánian kee yó ndidaá choon saʼándá Ndios ―kaá na̱.
\p Dá ni̱ xino̱ ini Juan dákodo̱ ndúta̱ ñaá ná.
\v 16 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ sodo̱ ndúta̱ Jesús, dá ni̱ na̱kuíi̱n ndichi na̱ ini ta̱kui̱í ñoó. Kúú mií dáá ni̱ nonó induú. Dá ni̱ xini na̱ Espíritu ii̱ Ndios ni̱ na̱xino̱ na̱ sata̱ Jesús, ta káa na táto̱ʼon káa iin paloma.
\v 17 Ta nda̱ induú tái̱ ni̱ kaʼa̱n Ndios xíʼín Jesús:
\p ―Yoʼó kúú de̱ʼe mani̱ yuʼu̱, ta nátaʼan nda̱ʼo inii̱ xiníi̱ yo̱ʼó ―kaá na̱.
\c 4
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ kaʼán ña̱ uʼu̱ dátu̱úán Jesús
\p
\v 1 Dá ni̱ kee Espíritu ii̱ Ndios ndáka na Jesús kuaʼa̱n na̱ dini̱ yúku̱ i̱chí, dá korndodó ñaá ña̱ uʼu̱.
\v 2 Ta ni̱ sa̱ neʼe ii̱ ná uu̱ diko kuu̱, uu̱ diko ñoó, ta ni iin ña̱ʼa ko̱ ní seí na̱. Ta ni̱ ndiʼi, dá ndaʼí ni̱ ka̱sáʼá kuíko na.
\v 3 Ta kúú ni̱ ka̱sáa̱ ña̱ uʼu̱, ña̱ xírndodó ñaá, noo̱ ná. Dá ni̱ kaaa̱n xíʼín ná:
\p ―Tá miía̱n ndaa̱ ndisa de̱ʼe Ndios kúú ní, dá kía̱n kaʼanda ní choon no̱ó yuu̱ xaa̱n, dá ná nduuan pan kaxí ní.
\p
\v 4 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼán:
\p ―Diʼa va kaá tuti ii̱ Ndios: “O̱ du̱ú ta̱ʼón tóʼón pan xínñóʼó ña̱yuu keí ná, dá kataki na̱. Diʼa to̱ʼon Ndios taʼani xínñóʼó ná kueídóʼo na, dá kataki ndisa na” ―kaá Jesús.
\p
\v 5 Ni̱ ndiʼi, dá ni̱ kee ña̱ uʼu̱ ndáka ñaáán kuaʼa̱n ñoo Jerusalén, ña̱ kúú ñoo Ndios. Dá ni̱ da̱káa ñaáán noo̱ dikó cháá ka̱ dini̱ veʼe ño̱ʼo káʼano íin ñoó.
\v 6 Dá ni̱ kaaa̱n xíʼín ná:
\p ―Tá miía̱n ndaa̱ ndisa de̱ʼe Ndios kúú ní, dá kía̱n dánkao ní mií ní nda̱ no̱ñóʼo̱ káa, chi̱ diʼa kaá tuti ii̱ Ndios:
\q Kaʼanda Ndios choon noo̱ ángel ná saa̱ na̱ kandaa na̱ yo̱ʼó.
\q Ta kuita nduu na̱ xíʼín ndáʼa̱ ná natiin na yo̱ʼó,
\q dá kía̱n ná o̱ tákueʼe̱ sa̱ʼo̱n kee yuu̱.
\p
\v 7 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼán:
\p ―Ta diʼa taʼani kaá tuti ii̱ Ndios: “O̱ sa̱ kórndodó ndó Ndios, na̱ kúú satoʼo ndo̱” ―kaá na̱.
\p
\v 8 Dá ni̱ kee tukuan ndáka ñaáán kuaʼa̱n nda̱ dini̱ iin yúku̱ dikó nda̱ʼo. Dá ni̱ da̱náʼa̱n ndidaá kúú ñoo ñóʼo iin níí kúú ñayuú noo̱ ná, xíʼín ndidaá táʼa̱n ña̱ ndato dándákian.
\v 9 Dá ni̱ kaaa̱n xíʼín ná:
\p ―Ió yuʼu̱ ña̱ naki̱ʼoi ndidaá ña̱ káa noo̱ ní tá ná nakuii̱n xi̱tí ní no̱ói̱, ta kandaño̱ʼo ní yuʼu̱.
\p
\v 10 Dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―Kuya̱ʼa kuaʼán noo̱í, ña̱ uʼu̱, chi̱ diʼa va kaá tuti ii̱ Ndios: “Koo ini ndo̱ kandaño̱ʼo ndó iin tóʼón dini̱ Ndios, na̱ kúú satoʼo ndo̱, ta sa̱va̱ʼa noo̱ iin tóʼón míí ná koni kuáchí ndó” ―kaá na̱ xíʼán.
\p
\v 11 Dá ni̱ ke̱xoo ña̱ uʼu̱ kuaʼa̱n. Dá ni̱ ka̱sáa̱ ángel ni̱ chi̱ndeé ná Jesús.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ka̱sáʼá Jesús dánaʼa̱ na̱ no̱ó ña̱yuu
\p
\v 12 Tá ni̱ niʼi̱ tóʼon Jesús ña̱ nákaa̱ Juan veʼe ka̱a, dá ni̱ na̱ndió ko̱o na chí kuendá Galilea.
\v 13 Kúú ni̱ da̱nkoo na ñoo Nazaret no̱ó ni̱ sa̱ io na̱. Dá ni̱ kiʼin na kuaʼa̱n na̱ koo na ñoo Capernaum, ta kíán iin ñoo nákaa̱ yati yúʼu̱ ta̱ñoʼo̱ no̱ó ni̱ sa̱ kuu ñóʼo̱ na̱ kuendá Zabulón xíʼín Neftalí.
\v 14 Dión ni̱ kuu, dá ni̱ xi̱nko̱o to̱ʼon ni̱ kaʼa̱n profeta Isaías, chi̱ diʼa ni̱ kaa na̱:
\q
\v 15 Diʼa ndoʼo na̱ ndéi kuendá Zabulón xíʼín na̱ ndéi kuendá Neftalí,
\q táʼa̱n na̱ ndéi chí yúʼu̱ ta̱ñoʼo̱, ña̱ nákaa̱ iin ka̱ xoo yu̱ta Jordán,
\q noo̱ kúú kuendá Galilea, noo̱ ndéi ña̱yuu ko̱ kúú na̱ Israel.
\q
\v 16 Ta ña̱yuu ndéi ñoo ñoó, sa̱ íin naá ña̱xintóni̱ ná,
\q tído viti ndato ni̱ na̱too̱n noo̱ ná.
\q Ta va̱ʼará sa̱ xi̱onoo na iin íchi̱ naá noo̱ kuu na̱,
\q tído viti ndato ni̱ na̱too̱n noo̱ ná, kaáa̱n.
\p
\v 17 Nda̱ daá ni̱ ka̱sáʼá Jesús dánaʼa̱ na̱ no̱ó ña̱yuu ñoó, ta kaá na̱:
\p ―Nandikó iní ndo̱ sa̱ʼá kua̱chi kée ndó, dá chi̱ sa̱ ni̱ ku̱yati va kuu̱ ña̱ kía̱n ndu̱ʼu ña̱yuu ti̱xi ndáʼa̱ Ndios dándáki ñaá ná.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ kana Jesús dao ta̱a tíin ti̱yaká ña̱ kanoo ra xíʼín ná
\p
\v 18 Ta noo̱ xíka Jesús kuaʼa̱n na̱ yúʼu̱ ta̱ñoʼo̱ naní Galilea, ñoó ni̱ xini na̱ uu̱ ta̱a, iin ra kúú Simón, táʼa̱n ra̱ ni̱ chi̱naní ná Pedro, ta iin ra̱ kúú Andrés, ñani mií rá. Ta ñóʼo ra chíkaa̱ ra̱ ñóno̱ rá ini ta̱kui̱í, chi̱ kúú rá ta̱ tíin ti̱yaká.
\v 19 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Nakíi̱ ndo̱ ná koʼo̱ kanooó xíʼín yuʼu̱, dá ná dánaʼi̱ noo̱ ndo̱ taó ndo̱ ña̱yuu tein kua̱chi na táto̱ʼon kée ndó taó ndo̱ ti̱yaká ini ta̱kui̱í ―kaá na̱.
\p
\v 20 Ta kúú vitíʼón ni̱ da̱nkoo ra ñóno̱ rá. Kúú ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱ kanoo ra xíʼín Jesús.
\p
\v 21 Ta noo̱ xíka Jesús kuaʼa̱n na̱ cháá ka̱ chí noo̱, kúú ni̱ xini na̱ uu̱ ka̱ ta̱a, ta̱ iin ñani kúú, iin ra̱ naní Jacobo, ta iin ka̱ ra̱ naní Juan. Ta kúú rá de̱ʼe ta̱a naní Zebedeo. Ta ñóʼo ra ini barco nákoto ra̱ ñóno̱ rá xíʼín tatá ra̱. Dá ni̱ kana ñaá Jesús.
\v 22 Ta kúú vitíʼón ni̱ da̱nkoo ra tatá ra̱ xíʼín barco ñoó. Dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱ kanoo ra xíʼín Jesús.
\p
\v 23 Ta ni̱ na̱taʼan Jesús ni̱ xi̱onoo na chí kuendá Galilea ñoó sa̱ da̱náʼa̱ na̱ iin rá iin veʼe noo̱ ndítútí na̱ Israel. Ta dánaʼa̱ na̱ to̱ʼon va̱ʼa, ña̱ kía̱n káʼa̱n ndi koo ndu̱ʼu yó ti̱xi ndáʼa̱ Ndios. Ta sa̱ ndu̱va̱ʼa na ña̱yuu ndóʼo ndi ndáa mií vá kueʼe̱, ta sa̱ ndu̱va̱ʼa na na̱ uʼu̱ ñíi̱.
\v 24 Ta iin níí kúú kuendá Siria ñoó ni̱ kasa̱ndaá to̱ʼon saʼa̱ Jesús, sa̱ʼá ño̱ó ndidaá xíán ndáka ña̱yuu na̱ kúʼu̱ ve̱i na noo̱ Jesús, á mií ná ndóʼo na kueʼe̱, o mií ná kúú ná na̱ uʼu̱ ñíi̱, o mií ná kúú ná na̱ ndóʼo nío̱ kée espíritu kini, o mií ná kúú ná na̱ xíʼi̱ yi̱ʼí, o mií ná kúú ná na̱ ni̱ na̱tií ñíi̱. Ta ndidaá ná ni̱ ndu̱va̱ʼa ni̱ kee Jesús.
\v 25 Ta kua̱ʼá nda̱ʼo na̱ ndéi kuendá Galilea, xíʼín na̱ ndéi ndin uxi̱ ñoo káʼa̱n xíʼín ná Decápolis, xíʼín na̱ ñoo Jerusalén, xíʼín dao ka̱ na̱ ndéi kuendá Judea, xíʼín na̱ ndéi iin ka̱ xoo yu̱ta Jordán tákuei na Jesús xíonoo na.
\c 5
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ Jesús dini̱ iin yúku̱
\p
\v 1 Tá ni̱ xini Jesús ña̱ kua̱ʼá nda̱ʼo kúú ña̱yuu ñoó, dá ni̱ kaa na dini̱ iin yúku̱ íin ñoó. Dá ni̱ sa̱ ko̱o na. Ta ni̱ na̱tuu yati ta̱a xíonoo xíʼín ná ñoó noo̱ ná.
\v 2 Dá ni̱ ka̱sáʼá ná dánaʼa̱ na̱ noo̱ rá, ta kaá na̱:
\p
\v 3 ―Ndikáʼán ndi kúu ví na̱ nákoni ña̱ xínñóʼó ná Ndios, chi̱ na̱ yóʼo kúú na̱ sa̱ ñóʼo ti̱xi ndáʼa̱ Ndios.
\p
\v 4 ’Ndikáʼán ndi kúu ví na̱ ndéíʼi̱, dá chi̱ natiin na ta̱ndeé iní noo̱ Ndios.
\p
\v 5 ’Ndikáʼán ndi kúu ví ña̱yuu ndaʼí ió ini, dá chi̱ na̱ yóʼo kúú na̱ natiin no̱ñóʼo̱ yóʼo noo̱ Ndios.
\p
\v 6 ’Ndikáʼán ndi kúu ví na̱ xíʼi̱ do̱ko sa̱ʼá ña̱ ndaa̱, ta íchi̱ ini na̱ koni na̱ ñá, dá chi̱ ndinoo ini na̱ xíʼín ña̱ ndaa̱ kee Ndios.
\p
\v 7 ’Ndikáʼán ndi kúu ví na̱ káʼano ini, dá chi̱ kuʼu̱ ini Ndios saʼa̱ ná.
\p
\v 8 ’Ndikáʼán ndi kúu ví na̱ kómí iin nío̱ vii, dá chi̱ koni xíʼín noo̱ ná Ndios.
\p
\v 9 ’Ndikáʼán ndi kúu ví na̱ ndúkú ña̱ nandei va̱ʼa dao ka̱ ña̱yuu, dá chi̱ na̱ yóʼo kúú na̱ kananí de̱ʼe Ndios.
\p
\v 10 ’Ndikáʼán ndi kúu ví na̱ ndóʼo nío̱ sa̱ʼá ña̱ kée na ña̱ ndaa̱, dá chi̱ na̱ yóʼo kúú na̱ ni̱ʼí ña̱ kañoʼo na ti̱xi ndáʼa̱ Ndios.
\p
\v 11 ’Ndikáʼán ndi kúu ví ndoʼó tá káʼa̱n ndava̱ʼa ña̱yuu xíʼín ndó, o tá kéndava̱ʼa na xíʼín ndó, o tá káva̱ʼa na kua̱ʼá no̱ó ña̱ to̱ʼón saʼa̱ ndo̱ sa̱ʼá ña̱ kúú ndó kuendá yuʼu̱.
\v 12 Ta ná kadii̱ iní ndo̱, ta ñóchí kuu ini ndo̱, dá chi̱ káʼano nda̱ʼo ña̱ va̱ʼa koʼo̱n Ndios ki̱ʼo na noo̱ ndo̱ chí induú sa̱ʼá ña̱ ndóʼo ndó dión, dá chi̱ ki̱ʼo dión taʼani ni̱ kendava̱ʼa na xíʼín profeta ni̱ sa̱ ndei sa̱ naʼá.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ kúú yó táto̱ʼon ñii̱ ñayuú yóʼo
\p
\v 13 ’Ndoʼó kúú táto̱ʼon ñii̱ ñayuú yóʼo, tído tá ni̱ ndiʼi ña̱ oʼo̱va̱a̱n, ¿ndi kee yó xíʼán, dá nduʼoʼo̱va̱ tukuan? Ko̱ ta̱ʼón ka̱ ña̱ʼa kuu kechóon yóa̱n. Ndá kata va yóa̱n sata̱ véʼe, ta kue̱i niʼini ña̱yuua̱n kanoo na.
\s Kúú yó táto̱ʼon iin ña̱ʼa dátoo̱n no̱ó ña̱yuu
\p
\v 14 ’Ta kúú taʼani ndó táto̱ʼon iin ña̱ʼa dátoo̱n no̱ó ña̱yuu, ta ndóʼo ndó táto̱ʼon ndóʼo iin ñoo kánóo dini̱ yúku̱, dá chi̱ o̱ kúu taʼon dáda̱ʼi na ña̱.
\v 15 Ta dión ní, ni iin tóʼón ña̱yuu ko̱ chíñóʼo̱ iin íti̱, dá chikaa̱ na̱án ti̱xi iin sato̱. Diʼa chínóo naa̱n noo̱ dikó, dá katoo̱a̱n noo̱ ndidaá na̱ ndéi ini veʼe.
\v 16 Ta ki̱ʼo dión kánian katoo̱n ndo̱ noo̱ iin rá iin ña̱yuu, dá ná koni na̱ ña̱ va̱ʼa kée ndó, dá ná kekáʼano na tatá yo̱ Ndios, na̱ ió induú.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús saʼa̱ choon saʼándá ley Moisés
\p
\v 17 ’Ná dáʼa ni kaʼán ndó ña̱ ve̱i yuʼu̱ dátu̱úí choon saʼándá ley Moisés xíʼín ña̱ ni̱ taa ndidaá profeta. Diʼa ve̱i yuʼu̱ dáxi̱nko̱oi choon saʼándáa̱n.
\v 18 Dá chi̱ miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ xía̱n nani ió induú xíʼín no̱ñóʼo̱, ni iin tóʼón taʼon táʼí letra ley o̱ kándaa, miía̱n xi̱nko̱o ndiʼi noo̱ káʼa̱n.
\v 19 Sa̱ʼá ño̱ó, ndi ndáa mií vá ña̱yuu xío kao iin káa choon kuálí saʼándá ley, ta ki̱ʼo dión taʼani kee na dánaʼa̱ na̱án noo̱ dao ka̱ ña̱yuu, dá kía̱n cháá vá kandaya̱ʼi na tein na̱ ñóʼo ti̱xi ndáʼa̱ Ndios. Tído ndi ndáa na̱ seídóʼo choon kuálí yóʼo, ta dión dánaʼa̱ na̱ noo̱ dao ka̱ ña̱yuu, no̱ón kúú na̱ kandaya̱ʼi nda̱ʼo tein na̱ ñóʼo ti̱xi ndáʼa̱ Ndios.
\v 20 Ta káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ kánian kuita ndaa̱ cháá ka̱ ndo̱ kee ndó ña̱ kóni̱ Ndios o̱ du̱ú ta̱ dánaʼa̱ ley xíʼín ta̱ fariseo, dá chi̱ tá ko̱ó, dá kía̱n ni iin kuu̱ ta̱ʼón o̱ ndúʼu ndó ti̱xi ndáʼa̱ Ndios, na̱ ió induú.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ ná dáʼa ni karyíí yó xíʼín ñani táʼan yó
\p
\v 21 ’Sa̱ ni̱ seídóʼo va ndó choon ni̱ taʼa̱nda̱ no̱ó na̱ sáʼano veʼe yó: “O̱ sa̱ ka̱ʼání ndó ndi̱i, ta ndi ndáa ña̱yuu saʼání ndi̱i, miía̱n keyíko̱ saʼa̱ ná sa̱ʼá kua̱chi ni̱ kee na.”
\v 22 Tído yuʼu̱ diʼa káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ ndi ndáa mií vá ña̱yuu, va̱ʼará ná karyíí óon na xíʼín ñani táʼan na, miía̱n keyíko̱ Ndios saʼa̱ ná. Ta ndi ndáa mií vá ña̱yuu yáʼa káʼa̱n xíʼín ñani na̱ ña̱ kúú ná ña̱yuu xi̱xi, no̱ón kúú na̱ kando̱o kakuu na ña̱yuu kómí kua̱chi no̱ó na̱ sáʼano ñoo yo̱. Ta ndi ndáa mií ña̱yuu, na̱ káʼa̱n xíʼín ñani táʼan na ña̱ ni lúʼu̱ ko̱ chóon na, no̱ón kúú na̱ koʼo̱n kañoʼo indayá noo̱ kéi̱ ñóʼo̱.
\p
\v 23 ’Ta viti, tá kuaʼa̱n ndo̱ doko̱ ndo̱ ña̱ʼa noo̱ Ndios, ta ni̱ ndu̱sáa̱ ini ndo̱ ña̱ ko̱ ñáʼa̱ ndeyíko̱ ndo̱ ta̱ndóʼó ndo̱ xíʼín ñani ndo̱,
\v 24 dá kía̱n kánian dánkoo tóo ndó ña̱ néʼe ndó kuaʼa̱n ndo̱ doko̱ ndo̱ noo̱ náa̱ ñoó, ta dinñóʼó kuaʼán ndo̱ ndaka̱ ndo̱ ña̱ mani̱ noo̱ ñani ndo̱. Tá ni̱ ndiʼi, dá nandió kuéi ndó doko̱ ndo̱án noo̱ Ndios.
\v 25 Ta ndi̱ʼi ini ndo̱ kando̱o mani̱ ndo̱ xíʼín ña̱yuu naá xíʼín ndó nani xíka ndó kuaʼa̱n ndo̱ no̱ó ta̱ néʼe choon. Dá chi̱ tá ko̱ó, dá naki̱ʼo na ndo̱ʼó noo̱ ndáʼa̱ rá. Ta ta̱ néʼe choon ñoó kúú ra̱ naki̱ʼo ndoʼó noo̱ ndáʼa̱ ta̱ ndaá yéʼé ka̱a, dá chikaa̱ ra̱ ndo̱ʼó veʼe ka̱a.
\v 26 Tá miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ o̱ yáa̱ taʼon ndó nda̱ rá ná chiya̱ʼi ndiʼi ndó sa̱ʼá ña̱ ni̱ kee ndó.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ ná dáʼa ni kee yó kua̱chi xíʼín na̱ ko̱ kúú ñadiʼí yo̱ o yíi̱ yo̱
\p
\v 27 ’Sa̱ ni̱ seídóʼo va ndó choon kaá diʼa: “O̱ sa̱ kée ndó kua̱chi xíʼín na̱ ko̱ kúú ñadiʼí ndo̱ o yíi̱ ndo̱.”
\v 28 Tído yuʼu̱ káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ ndi ndáa mií vá ta̱a nákani lóko̱ ini ra̱ ndéʼé rá iin ñáʼa̱, ta nákani kueʼé ini ra̱ xíʼán, ro̱ón kúú ra̱ ni̱ ya̱ʼa ni̱ kee kua̱chi xíʼán xíʼín ña̱xintóni̱ rá.
\p
\v 29 ’Sa̱ʼá ño̱ó, tá yáʼa ndó kée ndó kua̱chi xíʼín nduchí nóó xoo kuáʼa ndo̱, dá kía̱n taó ndo̱án, ta kañóʼó ndóa̱n. Dá chi̱ va̱ʼa cháá ka̱a̱n ná naá iin nduchí nóó ndo̱ o̱ du̱ú ka̱a̱n dáke̱ta na iin níí ndó indayá.
\v 30 Tá yáʼa ndó kée ndó kua̱chi xíʼín ndáʼa̱ xoo kuáʼa ndo̱, dá kía̱n kaʼanda ndo̱án, ta kañóʼó ndóa̱n. Dá chi̱ va̱ʼa cháá ka̱ ña̱ ná kamani̱ iin ndáʼa̱ ndo̱ o̱ du̱ú ka̱a̱n dáke̱ta na iin níí ndó indayá.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ ná dáʼa ni dánkoo iin ta̱a ñadiʼí ra̱
\p
\v 31 ’Sa̱ ni̱ seídóʼo taʼani ndó iin ka̱ choon kaá diʼa: “Ndi ndáa mií vá ta̱a kóni̱ dánkoo ñadiʼí ra̱, dá kía̱n naki̱ʼo ra iin tuti ña̱ káʼa̱n ña̱ kóni̱ ra̱ dánkoo ñaá rá.”
\v 32 Tído yuʼu̱ káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ ndi ndáa mií vá ta̱a dánkoo ñadiʼí ra̱, ta ko̱ kíán sa̱ʼá ña̱ ni̱ xini xíxi ñaá, dá kía̱n mií rá kedaá xíʼín ñadiʼí ra̱, dá ya̱ʼán keeán kua̱chi xíʼín iin ka̱ ta̱a. Ta dión ní ta̱a nákiʼin táʼan xíʼán, yáʼa ra kee ra kua̱chi xíʼán.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ ná dáʼa ni nachinaʼá yó ni iin ña̱ʼa
\p
\v 33 ’Ta sa̱ ni̱ seídóʼo taʼani ndó iin ka̱ choon ni̱ taʼa̱nda̱ no̱ó na̱ sáʼano ñoo yo̱: “O̱ sa̱ kétóʼón ndó ña̱ ni̱ na̱chi̱naʼá ndó kee ndó noo̱ satoʼo yo̱ Ndios. Diʼa koo ini ndo̱ kee ndó ña̱ ni̱ kaa ndo̱ kee ndó.”
\v 34 Tído yuʼu̱ káʼi̱n xíʼín ndó, o̱ sa̱ náchinaʼá ndó ni iin ña̱ʼa, dá ki̱ʼo ndó to̱ʼon ndó. O̱ sa̱ náchinaʼá ndó induú, dá chi̱ noo̱ ió mií Ndios kíán,
\v 35 ta o̱ sa̱ náchinaʼá ndó no̱ñóʼo̱ yóʼo, dá chi̱ yóʼo ndíta saʼa̱ Ndios, ta o̱ sa̱ náchinaʼá ndó ñoo Jerusalén, dá chi̱ ñoo mií rey káʼano kíán.
\v 36 Ta ni o̱ sa̱ náchinaʼá ndó dini̱ ndo̱, dá chi̱ o̱ kándeé taʼon ndó ndekuxí ndo̱ ni iin tóʼón idí dini̱ ndo̱, ta ni o̱ kándeé ndó ndendeiʼí ndo̱án.
\v 37 Tído ndoʼó, tá kaa ndo̱ jaa̱n, ta dión ná kakian. Tá kaa ndo̱ ko̱ó, ta dión ná kakian. Chi̱ tá yáʼa ndó káʼa̱n ndo̱ cháá ka̱ to̱ʼon, dá kía̱n ndéi ndó kée ndó ña̱ kóni̱ ña̱ kini.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ ná kuʼu̱ ini yo̱ sa̱ʼá na̱ xiní uʼu̱ ñaá
\p
\v 38 ’Ta dión ní sa̱ ni̱ seídóʼo ndó iin ka̱ choon kaá diʼa: “Tá ni̱ taó ná iin nduchí nóó ndo̱, dá kía̱n taó taʼani ndó nduchí nóó na̱. Tá ni̱ taó ná iin no̱ʼo ndó, dá kía̱n taó taʼani ndó iin no̱ʼo na.”
\v 39 Tído yuʼu̱ káʼi̱n xíʼín ndó, o̱ sa̱ chídáó táʼan ndó xíʼín ña̱yuu kíni. Va̱ʼa ka̱a̱n diʼa kee ndó: Tá ni̱ kani na iin xoo noo̱ ndo̱, ki̱ʼo ndó iin ka̱ xoo ná kani na.
\v 40 Ta ndáa na̱ kóni̱ kaʼa̱n kua̱chi saʼa̱ ndo̱, ta xío ndaa ra̱ doʼo̱no̱ ndo̱, dá kía̱n ki̱ʼo ndóa̱n noo̱ rá, ta konó taʼani ndó nakiʼin ra kotó ndo̱.
\v 41 Ta ndi ndáa mií ra̱ kéndúsa̱ xíʼín ndó kandio ndó ña̱ʼa ra koʼo̱n ndo̱ iin kilómetro dao, kuaʼán ndo̱ xíʼín rá nda̱ oni̱ kilómetro.
\v 42 Ta ndáa na̱ xíka̱ iin ña̱ʼa noo̱ ndo̱, ki̱ʼo ndóa̱n noo̱ ná. Ta ndáa na̱ kóni̱ kiʼin tóo ña̱ʼa noo̱ ndo̱, o̱ sa̱ kádíʼi̱nda̱ ndo̱án noo̱ ná.
\p
\v 43 ’Ta sa̱ seídóʼo taʼani ndó ña̱ ni̱ kaʼa̱n dao ka̱ ña̱yuu: “Kuʼu̱ ini ndo̱ saʼa̱ ña̱yuu xi̱ʼín ndó, ta koni uʼu̱ ndo̱ na̱ xiní uʼu̱ ñaá.”
\v 44 Tído yuʼu̱ diʼa káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ kuʼu̱ ini ndo̱ sa̱ʼá na̱ xiní uʼu̱ ñaá, ta kaʼa̱n va̱ʼa ndó xíʼín na̱ káʼa̱n ndava̱ʼa xíʼín ndó, ta keva̱ʼa ndó xíʼín na̱ káñóʼó ñaá, ta kaka̱ ndo̱ ña̱ mani̱ noo̱ Ndios sa̱ʼá na̱ kénóo ñaá, xíʼín sa̱ʼá na̱ kéndava̱ʼa xíʼín ndó.
\v 45 Dión, dá náʼa̱ ndo̱ ña̱ miía̱n ndaa̱ kúú ndó de̱ʼe tatá Ndios, na̱ ió induú, na̱ dáxi̱nko̱o ndi̱ndii sata̱ ña̱yuu kíni xíʼín ña̱yuu váʼa, na̱ dákóon dai̱ sata̱ ña̱yuu ndaa̱, xíʼín ña̱yuu kíni.
\v 46 Dá chi̱ tá kúʼu̱ ini ndo̱ sa̱va̱ʼa sa̱ʼá na̱ kúʼu̱ ini saʼa̱ mií ndó, ¿ndí ki̱án va̱ʼa niʼi̱ ndo̱? ¿Á ko̱ náʼá taʼon ndó ña̱ dión taʼani kée ra̱ kíʼin ya̱ʼi saʼa̱ ñóʼo̱?
\v 47 Tá káʼa̱n ndo̱ ndisáʼán xíʼín sa̱va̱ʼa ñani táʼan ndó, dá kía̱n, ¿ndí ki̱án va̱ʼa kée ndó, xiní ndo̱? ¿Á ko̱ náʼá taʼon ndó ña̱ dión taʼani kée na̱ ko̱ náʼá Ndios tein mií ná?
\v 48 Tído ndoʼó, koo ini ndo̱ kendaa̱ ndiʼi ndó choon táto̱ʼon kéndaa̱ tatá yo̱ Ndios, na̱ ió induú, choon.
\c 6
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ndi kee yó chindeé yó na̱ kúndaʼí
\p
\v 1 ’Kandaa ndo̱ mií ndó, o̱ sa̱ ndúkú ndó kee ndó ña̱ va̱ʼa no̱ó ña̱yuu sa̱ʼá ña̱ kóni̱ ndo̱ kande̱ʼé va̱ʼa na ndo̱. Dá chi̱ tá kée ndó dión, dá kía̱n ni iin ña̱ va̱ʼa o̱ nándió néʼe tatá Ndios, na̱ ió induú, noo̱ ndo̱.
\v 2 Sa̱ʼá ño̱ó, tá kuaʼa̱n ndo̱ ki̱ʼo ndó di̱ʼón no̱ó na̱ kúndaʼí, ná dáʼa ni kaʼa̱n ndo̱ xíʼín ra̱ tuú trompeta ña̱ kuita ra tuu ra noo̱ ndo̱ táto̱ʼon kée ta̱a uu̱ noo̱ ini veʼe noo̱ nátaka yo̱ xíʼín noo̱ xíonoo ra keí. Dión kée ra, dá ná chinaní va̱ʼa ñaá ña̱yuu. Ta miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ sa̱ ni̱ na̱tiin ra ya̱ʼi ra sa̱ʼá ña̱ kée ra.
\v 3 Tído, ndoʼó, tá kuaʼa̱n ndo̱ ki̱ʼo ndó di̱ʼón no̱ó na̱ kúndaʼí, ná dáʼa ni kanaʼá ndaʼá íti ndo̱ ndí ki̱án xíʼo ndaʼá kuáʼa ndo̱,
\v 4 dá kía̱n ná koo de̱ʼé ña̱ mani̱ kée ndó, chi̱ tatá Ndios, na̱ ndéʼé ña̱ kéde̱ʼé ndo̱, no̱ón kúú na̱ nandió néʼe túu ña̱ va̱ʼa noo̱ ndo̱.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ndi kee yó tá káʼa̱n yo̱ xíʼín Ndios
\p
\v 5 ’Tá kuaʼa̱n ndo̱ kaʼa̱n ndo̱ xíʼín tatá Ndios, o̱ sa̱ kée ndó táto̱ʼon kée ta̱a uu̱ noo̱, dá chi̱ kátoó ra̱ kandita ndichi ra̱ ini veʼe noo̱ nátaka yo̱ kaʼa̱n ra̱ xíʼín Ndios, ta kátoó taʼani ra kandita ra iin rá iin do̱ʼo keí kaʼa̱n ra̱ xíʼín Ndios, dá ná kande̱ʼé ña̱yuu ña̱ kée ra. Tído miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ sa̱ ni̱ na̱tiin ra ya̱ʼi ra sa̱ʼá ña̱ kée ra.
\v 6 Tído ndoʼó, tá kuaʼa̱n ndo̱ kaʼa̱n ndo̱ xíʼín tatá Ndios, kuaʼán ndu̱ʼu ndó ini veʼe ndó, ta kadi ndo̱ yéʼé ndó, dá kaʼa̱n ndo̱ xíʼín Ndios, na̱ ko̱ túu, na̱ ndéʼé ña̱ kéde̱ʼé ndo̱, dá ná nandió néʼe túu na ña̱ va̱ʼa noo̱ ndo̱.
\p
\v 7 ’Ta noo̱ káʼa̱n ndo̱ xíʼín ná, ná dáʼa ni nandió kuéi tóó tuku ndó kaʼa̱n ndo̱ to̱ʼon, ña̱ sa̱ ni̱ kaʼa̱n ndo̱ táto̱ʼon kée ña̱yuu ko̱ náʼá Ndios, dá chi̱ káʼán ná ña̱ sa̱ʼá ña̱ kua̱ʼá téí káʼa̱n na̱, dá natiin na ña̱ xíka̱ na̱.
\v 8 Sa̱ʼá ño̱ó ná dáʼa ni kee ndó táto̱ʼon kée na, chi̱ sa̱ naʼá vá tatá yo̱ Ndios ndí ki̱án xínñóʼó ndó va̱ʼará ko̱ ñáʼa̱ kaka̱ ndo̱án noo̱ ná.
\v 9 Tá kuaʼa̱n ndo̱ kaʼa̱n ndo̱ xíʼín Ndios, ta diʼa kaa ndo̱:
\q Tatá mií nduʼu̱, na̱ ió induú,
\q ná natiin kuu̱ mií ní ndidaá táʼa̱n ña̱ñóʼó.
\q
\v 10 Ta ná kii ní dándáki ní ñayuú yóʼo.
\q Táto̱ʼon ki̱ʼo kée ní ña̱ kóni̱ ní induú xaa̱n, ki̱ʼo dión taʼani ná koo no̱ñóʼo̱ yóʼo.
\q
\v 11 Ta ki̱ʼo ní ña̱ xínñóʼó nduʼu̱ keí ndú iin iin kuu̱ kuu̱.
\q
\v 12 Ta káʼano koo ini ní sa̱ʼá kua̱chi ndu̱ táto̱ʼon ki̱ʼo xíʼo káʼano taʼani ini ndu̱ sa̱ʼá na̱ yáʼa noo̱ ndú.
\q
\v 13 Ta o̱ sa̱ kónó ní kue̱i ndu no̱ó kua̱chi, ta dáka̱ki ní nduʼu̱ no̱ó ña̱ kini.
\q Dá chi̱ mií ní kúú na̱ dándáki, ta mií ní kúú na̱ kómí choon, ta mií ní kúú na̱ kánian natiin ndidaá táʼa̱n ña̱ñóʼó.
\q Ta daá kuití dión ná koo.
\q Dión ná koo.
\p
\v 14 ’Dá chi̱ tá ná kuʼu̱ káʼano ini ndo̱ sa̱ʼá ña̱yuu ni̱ ya̱ʼa noo̱ ndo̱, dá kía̱n kuʼu̱ káʼano taʼani ini tatá yo̱ Ndios, na̱ ió induú, sa̱ʼá kua̱chi mií ndó.
\v 15 Tído tá ná o̱ kúʼu̱ káʼano ini ndo̱ sa̱ʼá ña̱yuu ni̱ ya̱ʼa noo̱ ndo̱, dá kía̱n ni tatá yo̱ Ndios o̱ kúʼu̱ káʼano taʼon ini sa̱ʼá kua̱chi ndo̱.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ndi kee yó tá néʼe ii̱ yo̱
\p
\v 16 ’Tá kuaʼa̱n ndo̱ kaneʼe ii̱ ndo̱, o̱ sa̱ kútama̱ ndo̱ táto̱ʼon kée ta̱a uu̱ noo̱, dá chi̱ ndaʼí nda̱ʼo ndéʼé rá xíonoo ra, dá náʼa̱ ra̱ mií rá no̱ó ña̱yuu ña̱ néʼe ii̱ rá. Ta miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ sa̱ ni̱ na̱tiin ra ya̱ʼi ra.
\v 17 Tído ndoʼó, tá néʼe ii̱ ndo̱, luu ná nachoʼon dini̱ ndo̱, ta nakata ndó noo̱ ndo̱,
\v 18 dá kía̱n ná dáʼa ni naʼa̱ ndo̱ mií ndó no̱ó ña̱yuu ña̱ néʼe ii̱ ndo̱. Ta sa̱va̱ʼa iin tóʼón dini̱ tatá yo̱ Ndios, na̱ ko̱ túu, ná kanaʼá ña̱ kée ndó dión. Ta iin tóʼón mií tatá Ndios, na̱ ndéʼé ña̱ kéde̱ʼé ndo̱, ná nandió néʼe túu ña̱ va̱ʼa noo̱ ndo̱.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ ná ndukú yó koo kuíká yó no̱ó ña̱ kóni̱ Ndios
\p
\v 19 ’Ná dáʼa ni ketútí ndó ña̱ kui̱ká ñayuú yóʼo, dá chi̱ yóʼo kúú noo̱ dánaá ti̱kidi ña̱ʼa, ta yóʼo kúú noo̱ dánaá da̱yeʼe ña̱ʼa, ta yóʼo taʼani kúú noo̱ ndéi ta̱ kui̱ʼíná, chi̱ ko̱kuʼu ra veʼe, ta kíʼin kuíʼíná rá ña̱ʼa.
\v 20 Va̱ʼa ka̱a̱n ndukú ndó koo ña̱ kui̱ká ndo̱ induú, dá chi̱ ni ti̱kidi, ni da̱yeʼe ko̱ dánaá ña̱ʼa ió ñoó, ta ni ta̱ kui̱ʼíná o̱ kúu ku̱ʼu kiʼin kuíʼíná ña̱ ió ñoó.
\v 21 Dá chi̱ noo̱ ió ña̱ kui̱ká ndo̱, ñoó taʼani nákaa̱ nío̱ ndo̱.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ nduchí nóó yo̱ kúú táto̱ʼon iin ñóʼo̱ dátoo̱n noo̱ yo̱
\p
\v 22 ’Ta nduchí nóó ndo̱ kúú táto̱ʼon iin ñóʼo̱ nákaa̱ tóo̱n ñíi̱ ndo̱, ña̱ dátoo̱n nío̱ ndo̱. Sa̱ʼá ño̱ó tá va̱ʼa nduchí nóó ndo̱, dá kía̱n iin níí vá túu noo̱ ndo̱.
\v 23 Tído tá ko̱ váʼa nduchí nóó ndo̱, dá kía̱n iin níí vá ñíi̱ ndo̱ íin naá. Tá ni̱ ndaʼo̱ ña̱ dátoo̱n noo̱ ndo̱, dá kía̱n ndi ki̱ʼo ka̱ ví ni̱ na̱kuíi̱n naá noo̱ ndo̱.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ o̱ kúu taʼon ndiko̱ yo̱ Ndios, ta ndiko̱ taʼani yó di̱ʼón
\p
\v 24 ’Ta ni iin tóʼón ña̱yuu o̱ kúu kéchóon no̱ó uu̱ satoʼo, dá chi̱ iin na koni uʼu̱ na̱, ta iin ka̱ na̱ koni̱ na̱, o chindaya̱ʼi na iin na, ta kenóo na iin ka̱ na̱. Ta dión taʼani o̱ kúu taʼon ndiko̱ na̱ Ndios, ta ndiko̱ taʼani na ña̱ kui̱ká.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ ná dáʼa ni ndi̱ʼi téí ini yo̱ sa̱ʼá ña̱ ió ñayuú yóʼo
\p
\v 25 ’Sa̱ʼá ño̱ó káʼi̱n xíʼín ndó viti, o̱ sa̱ ndíʼi ini ndo̱ saʼa̱ ndí ki̱án kasáʼan ndó, dá kataki ndo̱, ta ni sa̱ʼá ña̱ koʼo ndó, ta ni saʼa̱ dáʼo̱n kandixi ndó, dá kada̱ʼi ñíi̱ ndo̱. ¿Á ko̱ náʼá taʼon ndó ña̱ ió ña̱ʼa ndáya̱ʼi cháá ka̱ kee ndó nani takí ndo̱ o̱ du̱ú ña̱ kasáʼan oon ni ndó? Ta ió ña̱ʼa ndáya̱ʼi cháá ka̱ xínñóʼó ñíi̱ ndo̱ o̱ du̱ú dáʼo̱n kandixi ndó.
\v 26 Kande̱ʼé ndó to̱ʼon ndóʼo laa, chi̱ ni ko̱ chíʼi rí tata, ni ko̱ dákée rí, ta ni yáka̱ ri̱ ko̱ó nátaán va̱ʼa rí ña̱ʼa rí. Tído tatá yo̱ Ndios, na̱ ió induú, xíto va na ri̱. ¿Á ko̱ náʼá taʼon ndó ña̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ ndo̱ o̱ du̱ú laa?
\v 27 ¿Ndi ndáa ndó kandeé kuaʼano iin kondo̱ ndáʼa̱ cháá ka̱ sa̱ʼá ña̱ ndíʼi ini ndo̱?
\p
\v 28 ’Ta, ¿ndiva̱ʼa ndíʼi ini ndo̱ saʼa̱ dáʼo̱n kandixi ndó? Kande̱ʼé ndó táto̱ʼon ki̱ʼo sáʼano torí ndiʼindi káa yúku̱, chi̱ ko̱ kéchóon taʼan vaan, ta ni ko̱ káva̱ʼan dáʼo̱n kandixian.
\v 29 Tído yuʼu̱ káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ ni rey Salomón, va̱ʼará ndidaa ta̱ kui̱ká ni̱ sa̱ kuu ra, tído ko̱ ní sá ndixi va̱ʼa ra táto̱ʼon ki̱ʼo ndato iin torí ndiʼindi ñoó.
\v 30 Tá ki̱ʼo dión kée Ndios xíʼín ita káa yúku̱, táʼa̱n ña̱ káa kuu̱ víti, tído iin taa̱n chiñóʼo̱ ñaá ná ini xito̱, ¿á ko̱ náʼá ndó ña̱ ndato ka̱ ví chindeé Ndios ndo̱ʼó, ta̱ cháá téí kándéé ini ñaá?
\v 31 Sa̱ʼá ño̱ó ná dáʼa ni ndi̱ʼi téí ini ndo̱ saʼa̱ ndí ki̱án kasáʼan ndó o̱ saʼa̱ ndí ki̱án koʼo ndó o̱ saʼa̱ ndí ki̱án kandixi ndó,
\v 32 chi̱ saʼa̱ ndidaá ña̱ yóʼo ndíʼi nda̱ʼo ini ña̱yuu ko̱ náʼá Ndios. Tído mií tatá yo̱ Ndios, na̱ ió induú, sa̱ náʼá vá ná ña̱ xínñóʼó ndóa̱n.
\v 33 Sa̱ʼá ño̱ó dinñóʼó ka̱ ndukú ndó ña̱ kañoʼo ndó ti̱xi ndáʼa̱ Ndios, ta koo ini ndo̱ kee ndó ña̱ ndaa̱ kóni̱ na̱, ta kúú ndidaá ña̱ʼa yóʼo koo noo̱ ndo̱.
\v 34 Sa̱ʼá ño̱ó ná dáʼa ni ndi̱ʼi ini ndo̱ ndi koo ndó taa̱n, dá chi̱ ve̱i díin va ña̱ʼa ndoʼo ndó. Sa̱ʼá ño̱ó koo ini ndo̱ kandei ndó xíʼín ña̱ ndóʼo kuu̱ víti ni.
\c 7
\s Dánaʼa̱ Jesús ña̱ ná dáʼa ni keyíko̱ mií yó sa̱ʼá ña̱yuu
\p
\v 1 ’Ná dáʼa ni keyíko̱ mií ndó sa̱ʼá ña̱yuu, dá kía̱n ná dáʼa ni keyíko̱ Ndios saʼa̱ mií ndó.
\v 2 Dá chi̱ táto̱ʼon ki̱ʼo kéyíko̱ ndo̱ saʼa̱ ná, ki̱ʼo dión taʼani keyíko̱ Ndios saʼa̱ ndo̱, chi̱ táto̱ʼon ki̱ʼo chíki̱ʼó ndo̱, ki̱ʼo dión ná chiki̱ʼó Ndios mií ndó.
\v 3 ¿Ndiva̱ʼa ndéʼé ndó xeʼe̱ lóʼo̱ nákaa̱ noo̱ ñani ndo̱, ta ko̱ xíʼo ndó kuendá káʼano ka̱ ti̱ndúʼu̱ nákaa̱ noo̱ mií ndó?
\v 4 Ta, ¿ndi káa noo̱ ndo̱ kaʼa̱n ndo̱ xíʼín ñani ndo̱: “Konón ná taóí xeʼe̱ nákaa̱ noo̱ xaa̱n”, kaá ndo̱, ta ko̱ ndéʼé taʼon ndó ndi ki̱ʼo ví káa ti̱ndúʼu̱ nákaa̱ noo̱ mií ndó?
\v 5 ¡Kúú ndó ña̱yuu uu̱ noo̱! Taó ndó dinñóʼó ti̱ndúʼu̱ nákaa̱ noo̱ mií ndó xaa̱n, dá natu̱u va̱ʼa noo̱ ndo̱, dá kuu taó ndó xe̱ʼe nákaa̱ noo̱ ñani ndo̱.
\p
\v 6 ’O̱ sa̱ kíʼo ndó ña̱ ii̱ no̱ó ti̱na, chi̱ nandió kuéi rí tiin rí ndo̱ʼó. Ta o̱ sa̱ dákue̱i ndó yuu̱ dío̱n néʼe va̱ʼa ndó noo̱ ñóʼo kochí, dá chi̱ chiníʼini saʼa̱ ri̱án.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús saʼa̱ ndi kee yó kaʼa̱n yo̱ xíʼín Ndios
\p
\v 7 ’Ta kaka̱ ndo̱ ña̱ xínñóʼó ndó noo̱ Ndios, ta kúú niʼi̱ vá ndóa̱n. Ndukú ndóa̱n, ta kúú niʼi̱ vá ndóa̱n. Dákásá ndó yéʼé, ta kúú nonó váán noo̱ ndo̱.
\v 8 Dá chi̱ ndidaá na̱ xíka̱a̱n, niʼi̱ náa̱n, ta ndi ndáa na̱ nándukú ñá, niʼi̱ náa̱n. Ta ndi ndáa na̱ dákásá yéʼé, nonó vá yéʼé noo̱ ná.
\p
\v 9 ’Ta, ¿ndi ndáa ndoʼó, tá xíka̱ de̱ʼe ndó pan keí xí noo̱ ndo̱, á xíʼo ndó iin yuu̱ noo̱ xí?
\v 10 O, tá xíka̱ xi̱ iin ti̱yaká keí xí, ¿á xíʼo ndó iin koo̱ noo̱ xí?
\v 11 Ko̱ó, dá chi̱ va̱ʼará kúú ndó ña̱yuu kíni, tído ti̱ʼa ndó ki̱ʼo ndó ña̱ va̱ʼa no̱ó de̱ʼe ndó. ¿Á ko̱ náʼá taʼon ndó ña̱ sa̱ kaá ka̱ ví tatá yo̱ Ndios, na̱ ió induú, chi̱ ki̱ʼo na ña̱ va̱ʼa no̱ó na̱ xíka̱a̱n?
\v 12 Táto̱ʼon ki̱ʼo kóni̱ ndo̱ kee dao ka̱ ña̱yuu xíʼín ndó, ki̱ʼo dión taʼani kee ndó xíʼín ná, chi̱ ki̱ʼo dión dándáki ley xíʼín ña̱ ni̱ taa profeta.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ ná koo ini yo̱ ku̱ʼu yó yéʼé kuíi̱n
\p
\v 13 ’Koo ini ndo̱ ku̱ʼu ndó noo̱ kúú yéʼé kuíi̱n, dá chi̱ ndíka̱ nda̱ʼo yéʼé, ta ndíka̱ nda̱ʼo íchi̱, ña̱ néʼe ñaá kuaʼa̱n indayá. Ta kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ko̱kuʼu kuaʼa̱n íchi̱ ñoó.
\v 14 Tído kuíi̱n vá yéʼé, ta kuíi̱n vá íchi̱, ña̱ kuaʼa̱n noo̱ kataki chíchí ná, ta cháá nda̱ʼo ña̱yuu ko̱nduʼu kuaʼa̱n ño̱ó.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ xíʼín kui̱ʼi xíʼo iin yíto̱, dá kandaa̱ ini yo̱ ndá yíto̱ kúú rá
\p
\v 15 ’Kandaa ndo̱ mií ndó noo̱ profeta to̱ʼón, dá chi̱ ve̱i ra noo̱ ndo̱, ta kée ra mií rá kúú rá táto̱ʼon léko, tído ndigüe̱ʼí lobo va kúú rá.
\v 16 Tído xíʼín ña̱ kée ra, kandaa̱ ini ndo̱ ndá yoo kúú rá, dá chi̱ o̱ du̱ú ta̱ʼíón xíʼo uva, ta ni ión títí ko̱ xíʼo ti̱ño̱ʼó.
\v 17 Dá chi̱ ndidaá yíto̱ va̱ʼa xíʼo kui̱ʼi va̱ʼa, tído yíto̱ ko̱ váʼa xíʼo kui̱ʼi ko̱ váʼa.
\v 18 Ta ni iin tóʼón yíto̱ va̱ʼa ko̱ xíʼo kui̱ʼi ko̱ váʼa, ta ni iin tóʼón yíto̱ ko̱ váʼa ko̱ xíʼo kui̱ʼi va̱ʼa.
\v 19 Ta ndidaá yíto̱ ko̱ xíʼo kui̱ʼi va̱ʼa kúú rá taʼa̱nda̱, dá kei̱ ra̱ noo̱ kéi̱ ñóʼo̱.
\v 20 Sa̱ʼá ño̱ó, xíʼín ña̱ kée ra, dá kandaa̱ ini ndo̱ ndá yoo kúú rá.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ o̱ du̱ú ndidaá ña̱yuu ná chinaní ñaá satoʼo na̱ koni na̱ ndu̱ʼu na noo̱ ió Ndios
\p
\v 21 ’Ta o̱ du̱ú ndidaá ña̱yuu káʼa̱n xíʼín yuʼu̱: “¡Mií ní kúú satoʼi̱, mií ní kúú satoʼi̱!”, koni ndu̱ʼu noo̱ dándáki Ndios. Sa̱va̱ʼa na̱ kée ña̱ kóni̱ tatái̱, na̱ ió induú, no̱ón vá kúú na̱ koni ndu̱ʼu noo̱ dándáki Ndios.
\v 22 Chi̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu kaa diʼa xíʼín yuʼu̱ tá ná kasandaá kuu̱ dáá ñóó: “Satoʼo nduʼu̱, satoʼo nduʼu̱, ¿á ko̱ ndúsaa̱ taʼon ini ní ña̱ xíʼín kuu̱ mií ní ni̱ kaʼa̱n ndu̱ ña̱ koo chí noo̱, ta xíʼín kuu̱ mií ní ni̱ taó ndú espíritu kini, ta xíʼín kuu̱ mií ní kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱ náʼano ni̱ kee nduʼu̱?”
\v 23 Dá kaai̱ xíʼín ná: “Ko̱ náʼá taʼon yuʼu̱ ndá yoo kúú ndó. Kuxoo ndó noo̱í, chi̱ kúú ndó na̱ kée ña̱ kini.”
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús sa̱ʼá uu̱ ta̱a káva̱ʼa veʼe
\p
\v 24 ’Ta ndi ndáa na̱ seídóʼo to̱ʼon dánaʼi̱, ta kée na choon saʼándáa̱n, no̱ón kúú na̱ koʼi̱n dákíʼin táʼin ña̱ kée na xíʼín iin ta̱a ió ña̱xintóni̱, táʼa̱n ra̱ ni̱ ka̱va̱ʼa veʼe noo̱ tóto̱.
\v 25 Ni̱ koon dai̱ dée̱n, ta ni̱ xino̱ ta̱kui̱í kuaʼa̱ ini yu̱ta ñoó, ta ni̱ kana tachi̱ dée̱n, ta ni̱ kani táʼan xíʼín veʼe ñoó, tído ni iin ña̱ʼa ko̱ ní ndóʼan, dá chi̱ íin tooan noo̱ tóto̱.
\v 26 Tído ña̱yuu seídóʼo to̱ʼon dánaʼi̱, ta ko̱ kée na ña̱, no̱ón kúú táto̱ʼon iin ta̱a ko̱ káʼi ini, táʼa̱n ra̱ ni̱ ka̱va̱ʼa veʼe noo̱ ño̱tí.
\v 27 Ni̱ koon dai̱ dée̱n, ta ni̱ xino̱ ta̱kui̱í kuaʼa̱ ini yu̱ta ñoó, ta ni̱ kana tachi̱ dée̱n, ta ni̱ kani táʼan xíʼín veʼe ñoó, ta kúú ni̱ kooan, ta ni̱ naá ndíʼi vaan ―kaá Jesús.
\p
\v 28 Ta ni̱ ndiʼi ni̱ kaʼa̱n Jesús ndidaá to̱ʼon yóʼo, kúú ni̱ naá iní ña̱yuu ni̱ kee ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ na̱,
\v 29 chi̱ ko̱ kée na̱ táto̱ʼon ki̱ʼo kée ta̱ dánaʼa̱ ley Moisés, chi̱ dánaʼa̱ na̱ táto̱ʼon ki̱ʼo kée iin na̱ néʼe choon.
\c 8
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús iin ta̱a ndóʼo kueʼe̱ téíʼi̱ ñíi̱
\p
\v 1 Tá ni̱ na̱xino̱ Jesús saʼa̱ yúku̱ ñoó, ta kúú kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu tákuei ñaá kuaʼa̱n na̱.
\v 2 Dá ni̱ na̱tuu yati iin ta̱a ndóʼo kueʼe̱ téíʼi̱ ñíi̱ noo̱ Jesús. Kúú ni̱ sa̱ kuíi̱n xi̱tí rá noo̱ ná, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Tatá, tá kóni̱ ní, kuu va nduvií ní ñíi̱í.
\p
\v 3 Dá ni̱ chi̱nóo Jesús ndáʼa̱ ná sata̱ rá, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Jaa̱n, kóni̱i̱. Ná nduviio̱n ―kaá na̱.
\p Ta kúú vitíʼón diʼa ni̱ nda̱ñóʼó niʼini kueʼe̱ ndóʼo ra.
\p
\v 4 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―O̱ sa̱ kóo ino̱n nakanón xíʼín ni iin tóʼón ña̱yuu ña̱ ni̱ keei xíʼón. Diʼa kuaʼán naʼa̱ miíón no̱ó ta̱ duti̱, ta kaneʼe ña̱ʼa kuaʼán kemáno̱n Ndios, táto̱ʼon ki̱ʼo saʼándá ley Moisés choon, dá ná kandaa̱ ini ra̱ ña̱ sa̱ ni̱ ndu̱vií ñíi̱o̱n ―kaá na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús iin ta̱ kéchóon noo̱ iin ta̱a dándáki iin ciento soldado
\p
\v 5 Tá ni̱ ndu̱ʼu Jesús kuaʼa̱n na̱ ñoo Capernaum, dá ni̱ ka̱sáa̱ iin ta̱a dándáki iin ciento soldado noo̱ ná. Ta ni̱ seí ndaʼí ra̱ noo̱ ná,
\v 6 ta kaá ra̱:
\p ―Tatá, ta̱ kéchóon no̱ói̱ kánduʼu̱ rá ini veʼi, ta ni̱ na̱tií saʼa̱ rá, ta ndóʼo nda̱ʼo nío̱ rá.
\p
\v 7 Dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―Kóʼo̱ veʼón, dá ná nduva̱ʼi ra̱.
\p
\v 8 Dá ni̱ kaa ta̱a dándáki iin ciento soldado ñoó xíʼín Jesús:
\p ―Tatá, ko̱ ta̱ʼón ña̱ʼa kúú yuʼu̱ ña̱ ku̱ʼu ní veʼi, tído xíʼín to̱ʼon kaʼa̱n oon va ní, ta kúú nduva̱ʼa va ta̱ kéchóon no̱ói̱.
\v 9 Chi̱ kúú taʼani yuʼu̱ iin ta̱a nákaa̱ ti̱xi ndáʼa̱ ta̱ néʼe choon. Ta ñóʼo taʼani soldado ti̱xi ndáʼa̱ yuʼu̱. Sa̱ʼá ño̱ó tá ná kaʼi̱n xíʼín iin ra, “Kuaʼán”, ta kúú kuaʼa̱n va ra. Ta tá káʼi̱n xíʼín iin ka̱ ra̱, “Nakíi̱”, ta kúú ve̱i va ra. Tá káʼi̱n xíʼín ra̱ kéchóon noo̱í, “Kee choon yóʼo”, ta kúú kée va raa̱n ―kaá ra̱ xíʼín Jesús.
\p
\v 10 Tá ni̱ seídóʼo Jesús to̱ʼon yóʼo, kúú ni̱ naá iní na̱. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ña̱yuu tákuei ñaá ve̱i ñoó:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ ni iin tóʼón na̱ Israel ko̱ kándéé iní na̱ yuʼu̱ táto̱ʼon ki̱ʼo kándéé iní ñaá ta̱a yóʼo.
\v 11 Ta kaá yuʼu̱ xíʼín ndó ña̱ ná kii ña̱yuu chí xoo noo̱ xíno ndi̱ndii, xíʼín noo̱ kétaan, ta kandei dáó ná xíʼín Abraham, xíʼín Isaac, xíʼín Jacob noo̱ dándáki Ndios induú.
\v 12 Tído na̱ kánian ni̱ʼí ña̱ kandei na noo̱ dándáki Ndios, no̱ón kúú na̱ taó diʼa ñaá Ndios sata̱ véʼe noo̱ íin naá, ta ñoó kuaki na, ta kuchi táʼan no̱ʼo na.
\p
\v 13 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ta̱a dándáki iin ciento soldado ñoó:
\p ―Kuaʼán nóʼo̱n veʼón, chi̱ sa̱ʼá ña̱ ni̱ ka̱ndeé inóo̱n yuʼu̱, sa̱ʼá ño̱ó sa̱ io va ña̱ ni̱ xiko̱n ―kaá na̱.
\p Ta kúú mií hora daá vá ni̱ ndu̱va̱ʼa ta̱ kéchóon ñoó.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús ñá kúú xi̱do Simón Pedro
\p
\v 14 Tá ni̱ saa̱ Jesús veʼe Simón Pedro, ta kúú kánduʼu̱ xi̱do ra̱ noo̱ xíto kúʼa̱n kée kueʼe̱ dáa̱.
\v 15 Dá ni̱ ka̱ko̱ʼon Jesús ndáʼa̱n, ta kúú ni̱ ya̱ʼa va ña̱ dáa̱a̱n. Ta kúú ni̱ nda̱ko̱oán ni̱ ka̱sáʼá kenduua̱n ña̱ʼa keí ná.
\s Ta kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ni̱ ndu̱va̱ʼa ni̱ kee Jesús
\p
\v 16 Dá tá ni̱ kuaá kuu̱ dáá ñóó, dá ndáka ña̱yuu ndéi ñoó na̱ ñóʼo espíritu kini ni̱ ka̱sáa̱ na̱ noo̱ Jesús. Ta xíʼín to̱ʼon ni̱ kaʼa̱n na̱ xíʼán, ta kúú ni̱ ka̱nkuei ña kuaʼa̱n. Ta ndidaá na̱ kúʼu̱ ni̱ ndu̱va̱ʼa ni̱ kee na.
\v 17 Dión, dá ni̱ xi̱nko̱o to̱ʼon ni̱ kaʼa̱n profeta Isaías: “Mií ná ni̱ na̱kuido kueʼe̱ ndóʼo iin rá iin yó, ta ni̱ na̱kiʼin na ña̱ uʼu̱ ñíi̱ yo̱.”
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ kaʼa̱n Jesús xíʼín dao ta̱a ni̱ kaʼán kanoo xíʼín ná
\p
\v 18 Tá ni̱ xini Jesús ña̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ni̱ ndi̱tútí ñoó, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná:
\p ―Ná koʼo̱ chikaʼanda yo̱ iin ka̱ xoo ta̱ñoʼo̱.
\p
\v 19 Ta ni̱ na̱tuu yati iin ta̱ dánaʼa̱ ley, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín Jesús:
\p ―Maestro, iói̱ ña̱ kanooi xíʼín mií ní ndeí kúú míí vá no̱ó koʼo̱n ní.
\p
\v 20 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Kanaʼón ña̱ ió va káo̱ noo̱ ñóʼo ndikuii, ta ió taʼani táka̱ noo̱ ñóʼo laa. Tído na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo, ni noo̱ kanóo dini̱ na̱ ko̱ó.
\p
\v 21 Dá ni̱ kaa iin ta̱ xíonoo xíʼín ná ñoó:
\p ―Tatá, konó ní dinñóʼó ka̱ ná koʼi̱n dándu̱xi tatái̱, dá ná kasaa̱i̱, koʼo̱.
\p
\v 22 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Nakíi̱, ná kanoo xíʼín yuʼu̱ viti, ta dánkoo na̱ kúú ndi̱i ná dándu̱xi ñaá dao ka̱ na̱ kúú ndi̱i ―kaá na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ saʼanda Jesús choon no̱ó tachi̱ xíʼín ta̱ñoʼo̱
\p
\v 23 Dá ni̱ kaa Jesús ini iin barco koʼo̱n na̱ xíʼín ndin uxi̱ uu̱ ta̱a xíonoo xíʼín ná.
\v 24 Tein yáʼa na kuaʼa̱n na̱ no̱ó ta̱ñoʼo̱ ñoó, kúú ni̱ ka̱sáʼá kána tachi̱ dée̱n. Ta kúú ni̱ ka̱sáʼá ndáko̱o no̱ó ta̱ñoʼo̱, ta ko̱kee rá ini barco. Tído kídi̱ va Jesús kánduʼu̱ ná.
\p
\v 25 Dá ni̱ na̱tuu yati ta̱a xíonoo xíʼín ná noo̱ kánduʼu̱ ná, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―¡Tatá, dáka̱ki ní nduʼu̱, chi̱ ió ña̱ kuu ndu̱!
\p
\v 26 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―¿Ndiva̱ʼa yuʼú téí ndo̱? ¿Á ko̱ kándéé taʼon ini ndo̱ yuʼu̱?
\p Dá ni̱ nda̱ko̱o na. Dá ni̱ saʼanda na̱ choon no̱ó tachi̱ xíʼín ta̱ñoʼo̱ ñoó. Kúú ni̱ kutádi̱ vá rá xíʼín tachi̱ ñoó.
\v 27 Kúú ni̱ naá vá iní ta̱a xíonoo xíʼín ná ñóó. Dá ni̱ ka̱sáʼá ndátóʼón táʼan mií rá:
\p ―¿Ndá yoo ví kúú na̱ yóʼo, chi̱ nda̱ tachi̱ xíʼín nda̱ ta̱ñoʼo̱ seídóʼo choon saʼándá na̱? ―kaá ra̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ taó Jesús espíritu kini ñóʼo ini uu̱ ta̱a
\p
\v 28 Dá tá ni̱ saa̱ na̱ iin ka̱ xoo ta̱ñoʼo̱ ñoó noo̱ kúú kuendá Gadara, kúú ni̱ ka̱sáa̱ uu̱ ta̱a ñóʼo espíritu kini, ta̱ ni̱ ka̱nkuei ni̱ kii ini káo̱ noo̱ ñóʼo ndi̱i. Ta ndakí nda̱ʼo ra, sa̱ʼá ño̱ó ni iin tóʼón ña̱yuu ko̱ ku̱ú ya̱ʼa íchi̱ nákaa̱ ñoó kée ra.
\v 29 Dá ni̱ ka̱sáʼá káyuʼú espíritu kini ñóʼo ini ra̱:
\p ―¿Ndí ki̱án ndóʼo ní xíʼín nduʼu̱, Jesús, mií ní na̱ kúú de̱ʼe Ndios? ¿Á ni̱ ka̱sáa̱ ní dándóʼo naní ní nío̱ nduʼu̱ tá ko̱ ñáʼa̱ kasandaá tiempo noo̱ ndiʼi? ―kaáa̱n.
\p
\v 30 Ta sa̱ xíká vá ndéi kua̱ʼá nda̱ʼo kochí sásáʼan rí.
\v 31 Dá ni̱ seí ndaʼí espíritu kini ñoó noo̱ ná:
\p ―Tá ve̱i ní taó ní nduʼu̱, dá kía̱n konó ní ná ndu̱ʼu nduʼu̱ ini kochí ñóʼo káa.
\p
\v 32 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼán:
\p ―Kuaʼán ndo̱, tá dáá.
\p Dá ni̱ ka̱nkuei ña ini ta̱a ñoó. Dá ni̱ saʼa̱n ni̱ ndu̱ʼan ini kochí kuaʼa̱ ñoó. Ta kúú ni̱ taxí táʼan ndi ndiʼi rí kuaʼa̱n ri̱ yuʼú daʼo̱, dá ni̱ da̱kuéi rí mií rí ini ta̱ñoʼo̱ ñoó. Ñoó ni̱ ka̱ndaa ri̱, dá ni̱ xiʼi̱ ri̱.
\p
\v 33 Kúú ni̱ taxí táʼan ta̱ ndáka kochí ñoó kuaʼa̱n nóʼo̱ rá. Tá ni̱ na̱sáa̱ ra̱ ñoo ra̱, dá ni̱ ka̱sto̱ʼon ra xíʼín ña̱yuu sa̱ʼá ña̱ ni̱ ndoʼo kochí ra̱ xíʼín sa̱ʼá ña̱ ni̱ ndoʼo ta̱a sa̱ ñoʼo espíritu kini ñoó.
\v 34 Dá ni̱ ka̱nkuei ndidaá ña̱yuu ndéi ñoo ñoó kuaʼa̱n na̱ noo̱ nákaa̱ Jesús. Dá tá ni̱ xini ñaá ná, dá ni̱ seí ndaʼí na̱ noo̱ Jesús ña̱ ná koʼo̱n na̱ iin ka̱ xíán.
\c 9
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús iin ta̱a ni̱ na̱tií saʼa̱
\p
\v 1 Dá ni̱ kaa tuku Jesús xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná ini barco ñoó. Dá ni̱ chi̱kaʼanda na̱ no̱ó ta̱ñoʼo̱ kuaʼa̱n na̱. Dá ni̱ na̱sáa̱ na̱ ñoo mií ná.
\v 2 Dá ni̱ ka̱sáa̱ dao ta̱a, ta yíʼi ra iin xi̱to noo̱ kánóo iin ta̱a ni̱ na̱tií saʼa̱. Tá ni̱ xini Jesús ña̱ kándéé nda̱ʼo ini ñaá rá, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ta̱a ni̱ na̱tií saʼa̱ ñoó:
\p ―Koo ta̱ndeé inóo̱n, de̱ʼe lóʼo̱, dá chi̱ sa̱ ni̱ ndoo va kua̱chón ―kaá na̱.
\p
\v 3 Dá ni̱ ka̱sáʼá nákani kuáchi̱ ini ta̱a dánaʼa̱ ley ndíta ra: “Ta̱a káa kúú ra̱ yáʼa káʼa̱n ndava̱ʼa xíʼín Ndios.”
\v 4 Tído ni̱ ka̱ndaa̱ va ini Jesús ña̱ dión nákani ini ra̱. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¿Ndiva̱ʼa nákani kuáchi̱ ini ndo̱?
\v 5 ¿Ndí ki̱án ko̱ úʼu̱ cháá ka̱ kaʼi̱n xíʼín ta̱a yóʼo, káʼán ndó? “Sa̱ ni̱ ndoo va kua̱chón”, o kaʼi̱n xíʼín rá, “Ndakuii̱n ndichi, ta kuaʼa̱n nóʼo̱n.”
\v 6 Tído viti dá ná koʼi̱n dánaʼi̱ noo̱ ndo̱ ña̱ kómí ndisa na̱ ni̱ nduu ta̱a ña̱yuu yóʼo choon ña̱ dándóo na kua̱chi kée ña̱yuu ndéi ñayuú yóʼo.
\p Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ta̱ ni̱ na̱tií saʼa̱ ñoó:
\p ―Ndakuii̱n ndichi, ta nakiʼin xi̱to̱n kaneʼe kuaʼa̱n nóʼo̱n.
\p
\v 7 Ta kúú ni̱ nda̱kuíi̱n ndichi ra̱. Dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n nóʼo̱ rá.
\v 8 Kúú ndidaá vá ña̱yuu ñoó ni̱ naá iní tá ni̱ xini na̱ ña̱ ni̱ kee Jesús, ta ni̱ kekáʼano na Ndios, na̱ ni̱ xi̱ʼo choon yóʼo noo̱ iin ta̱a.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ kana Jesús iin ta̱a naní Mateo ña̱ kanoo ra xíʼín ná
\p
\v 9 Dá ni̱ keta Jesús veʼe ñoó kuaʼa̱n na̱. Kúú ni̱ xini na̱ ió iin ta̱a naní Mateo, ta ió ra̱ kíʼin ya̱ʼi ra saʼa̱ ñóʼo̱. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Nakíi̱, ná koʼo̱ kanooón xíʼín yuʼu̱.
\p Dá ni̱ nda̱kuíi̱n ra̱, dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱ kanoo ra xíʼín ná.
\p
\v 10 Diʼa ni̱ kuu tein noo̱ ió Jesús sásáʼan na veʼe ra, dá ni̱ ka̱sáa̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ta̱a kíʼin ya̱ʼi saʼa̱ ñóʼo̱, xíʼín dao ka̱ ña̱yuu kaá ra̱ kómí kua̱chi, ta ni̱ sa̱ ndei na mesa sásáʼan na xíʼín Jesús, ta ndéi taʼani ta̱ xíonoo xíʼín ná.
\v 11 Dá tá ni̱ xini ta̱ fariseo ña̱ ió Jesús sásáʼan na xíʼín ña̱yuu ñoó, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná ñóó:
\p ―¿Ndiva̱ʼa sásáʼan maestro ndo̱ xíʼín ta̱a kíʼin ya̱ʼi saʼa̱ ñóʼo̱, xíʼín dao ka̱ ña̱yuu kómí kua̱chi?
\p
\v 12 Tá ni̱ sei̱do̱ʼo Jesús ña̱ ni̱ kaʼa̱n ra̱ dión, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Na̱ ió va̱ʼa ko̱ xínñóʼó taʼon na iin ta̱a kétátá ñaá. Sa̱va̱ʼa na̱ kúʼu̱ va kúú na̱ xínñóʼó ñaá.
\v 13 Ta kuaʼán ndo̱ dákuáʼa ndó ndi kóni̱ kaa ña̱ ni̱ kaʼa̱n Ndios noo̱ tuti ii̱ ná, chi̱ diʼa kaáa̱n: “Kóni̱ yuʼu̱ ña̱ kuʼu̱ ini ndo̱ saʼa̱ dao ka̱ ña̱yuu, ta o̱ du̱ú ña̱ doko̱ ndo̱ ña̱ʼa noo̱í”, kaáa̱n. Chi̱ yuʼu̱, ko̱ véi taʼon yuʼu̱ kanai na̱ káʼán ña̱ kúú ña̱yuu ndaa̱. Ve̱i yuʼu̱ kanai na̱ nákoni ña̱ kómí ná kua̱chi, dá ná nandikó iní na̱ saʼa̱ kua̱chi kée na ―kaá Jesús.
\s Dánaʼa̱ Jesús ña̱ kúú ná táto̱ʼon iin tono̱
\p
\v 14 Dá ni̱ ka̱sáa̱ ta̱ xíonoo xíʼín Juan, na̱ dákodo̱ ndúta̱, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín Jesús:
\p ―Néʼe ii̱ vá nduʼu̱, ta néʼe ii̱ taʼani ta̱ fariseo. Ta, ¿ndiva̱ʼa ko̱ néʼe ii̱ taʼon ta̱ xíonoo xíʼín mií ní?
\p
\v 15 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―¿Á káʼán ndó ña̱ kánian kandei ndaʼí ña̱yuu ni̱ na̱taka noo̱ ió vikó tándaʼa̱ nani ió i̱í vá tono̱ xíʼín ná? Tído nda̱ ná kasandaá kuu̱ nakiʼin ra tono̱ kandaka ra koʼo̱n ra̱, nda̱ daá ví, dá kía̱n kánian kaneʼe ii̱ ná ―kaá na̱.
\s Dánaʼa̱ Jesús ña̱ ko̱ nákiʼin táʼan va̱ʼa ña̱ dánaʼa̱ na̱ xíʼín ña̱ dánaʼa̱ ta̱ fariseo
\p
\v 16 Dá ni̱ kaa taʼani Jesús xíʼín rá:
\p ―Ta ko̱ íin taʼon nákoto no̱ó ni̱ ndata̱ iin doʼo̱no̱ yátá xíʼín iin táʼí daʼón sa̱á. Dá chi̱ tá ná nakata na doʼo̱no̱ ñoó, ta kúú natiʼin va daʼón sa̱á ñóó, ta kúú víʼí ka̱ ví ndata̱ doʼo̱no̱ yátá ñóó.
\p
\v 17 ’Ta ko̱ íin taʼon taán vino sa̱á ini ñíi̱ yátá, dá chi̱ tá ná kee na dión, dá kía̱n dákaʼándí va vino sa̱á ñoó ñií yátá ñóó, ta ndata̱ vá ñíi̱ ñoó, ta kuita̱ ndiʼi va vino ñoó. Sa̱ʼá ño̱ó va̱ʼa cháá ka̱a̱n ná taán yo̱ vino sa̱á ini ñií sa̱á, dá kía̱n ni iin tóʼán ná o̱ túú.
\s Diʼa ni̱ ndoʼo de̱ʼe diʼí iin ta̱a naní Jairo xíʼín iin ñáʼa̱ ndóʼo kueʼe̱ tái̱ nii̱
\p
\v 18 Ta nani ió na̱ dánaʼa̱ na̱ to̱ʼon yóʼo, dá ni̱ ka̱sáa̱ iin ta̱a néʼe choon. Dá ni̱ sa̱ kuíi̱n xi̱tí rá noo̱ Jesús, dá kaá ra̱:
\p ―Sa̱ ni̱ xiʼi̱ va de̱ʼe diʼíi̱, tído nakíi̱ ní, ná koʼo̱, ta chinóo ní ndáʼa̱ ní sata̱ xí, ta kúú nataki va xi ―kaá ra̱.
\p
\v 19 Dá ni̱ nda̱kuíi̱n Jesús, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ xíʼín rá. Ta kuaʼa̱n taʼani ta̱ xíonoo xíʼín ná.
\v 20 Ta kúú chí sata̱ diʼa Jesús ni̱ na̱tuu yati iin ñáʼa̱ ndóʼo kueʼe̱ tái̱ nii̱. Ta sa̱ ni̱ xi̱no uxi̱ uu̱ kuia̱ ndóʼán kueʼe̱ ñoó. Dá ni̱ ka̱ko̱ʼon ndáʼa̱n yúʼu̱ dáʼo̱n ná,
\v 21 dá chi̱ diʼa ni̱ na̱kani inia̱n: “Sa̱va̱ʼa rá dáʼo̱n oon na ná kako̱ʼin, ta kúú ná nduva̱ʼi.”
\v 22 Dá ni̱ na̱ndió ko̱o Jesús, dá ni̱ sa̱ nde̱ʼé ñaá ná, dá ni̱ kaa na̱ xíʼán:
\p ―Koo ta̱ndeé inóo̱n, de̱ʼe diʼí lóʼo̱, chi̱ ni̱ ndu̱va̱ʼón sa̱ʼá ña̱ kándéé inóo̱n yuʼu̱ ―kaá na̱.
\p Ta kúú mií hora daá vá ni̱ ndu̱va̱ʼán.
\p
\v 23 Dá ni̱ saa̱ na̱ veʼe ta̱ néʼe choon ñoó. Ta kúú ni̱ xini na̱ ndéi ta̱a tuú flauta, ta nína vaa̱ nda̱ʼo ña̱yuu ndéi na ndéíʼi̱ na̱ saʼa̱ tadiʼí ñoó.
\v 24 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ná:
\p ―Kankuei tóo ndó sata̱ véʼe, chi̱ ko̱ ní xiʼi̱ taʼon tadiʼí lóʼo̱ ñoó, kídi̱ va xi ―kaá na̱.
\p Ta kúú ni̱ saki̱ ndaa va ñaá ña̱yuu ñoó sa̱ʼá ña̱ ni̱ kaʼa̱n na̱ dión.
\p
\v 25 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ ka̱nkuei ña̱yuu ñoó sata̱ véʼe, dá ni̱ ku̱ʼu Jesús. Dá ni̱ tiin na ndáʼa̱ tadiʼí lóʼo̱ ñoó, ta kúú ni̱ nda̱ko̱o va xi.
\v 26 Ta kúú kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ndéi yati ñoó ni̱ niʼi̱ tóʼon ña̱ ni̱ kuu dión.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús uu̱ ta̱a ko̱ túu noo̱
\p
\v 27 Dá ni̱ keta Jesús veʼe ñoó kuaʼa̱n na̱. Kúú ni̱ ka̱sáʼá tákuei ñaá uu̱ ta̱a ko̱ túu noo̱ kuaʼa̱n ra̱, ta kaá ra̱ káyuʼú ñaá rá:
\p ―¡De̱ʼe na̱ veʼe rey David, kuʼu̱ ini ní sa̱ʼá nduʼu̱!
\p
\v 28 Dá tá ni̱ saa̱ Jesús veʼe no̱ó kuaʼa̱n na̱ ñoó, dá ni̱ na̱tuu yati ndi nduú ta̱ ko̱ túu noo̱ ñoó. Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá Jesús:
\p ―¿Á kándísa ndó ña̱ ió choon noo̱ ndáʼí nduva̱ʼi ndo̱?
\p Dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Jaa̱n, kándísa ndu ña̱ dión kíán, tatá.
\p
\v 29 Dá ni̱ ka̱ko̱ʼon ndáʼa̱ ná noo̱ rá, ta kaá na̱ xíʼín rá:
\p ―Sa̱ʼá ña̱ kándéé iní ndo̱ yuʼu̱, sa̱ʼá ño̱ó ná natu̱u noo̱ ndo̱.
\p
\v 30 Ta kúú ni̱ na̱tu̱u va noo̱ rá. Dá ni̱ saʼanda na̱ choon noo̱ rá, ta kaá na̱:
\p ―O̱ sa̱ nákani ndó xíʼín ni iin tóʼón ña̱yuu ndi ni̱ kuu ni̱ ndu̱va̱ʼa noo̱ ndo̱.
\p
\v 31 Tído tá ni̱ ka̱nkuei ra veʼe ñoó, ta kúú ni̱ na̱kani ra xíʼín ndidaá ña̱yuu ndéi ñoó ña̱ ni̱ kee Jesús xíʼín rá.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús iin ta̱a ñíʼi̱
\p
\v 32 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ ka̱nkuei ta̱a ni̱ ndu̱va̱ʼa ñoó kuaʼa̱n ra̱, dá ni̱ ka̱sáa̱ dao ña̱yuu, ta ndáka na iin ta̱a ni̱ ka̱ndo̱o ñíʼi̱ ni̱ kee espíritu kini nákaa̱ ini ra̱.
\v 33 Dá ni̱ taó Jesús espíritu kini nákaa̱ ini ta̱a ñoó, ta kúú ni̱ na̱kaʼa̱n va ra. Ta kúú ni̱ naá vá iní ña̱yuu ndéi ñoó, ta kaá na̱:
\p ―Ni kuu̱ ni hora ko̱ xi̱ní yo̱ ña̱ kúu dión ñoo Israel, ña̱ ni̱ xini yo̱ viti.
\p
\v 34 Dá kaá dao ta̱ fariseo ndíta ñoó:
\p ―Mií vá satoʼo espíritu kini kía̱n xíʼo choon noo̱ ta̱a káa, sa̱ʼá ño̱ó kándéé rá taó ra̱ espíritu kini.
\s Dánaʼa̱ Jesús ña̱ ná kaka̱ yo̱ noo̱ Ndios, dá ná tandaʼá ná cháá ka̱ ña̱yuu kii dánaʼa̱ to̱ʼon na
\p
\v 35 Ta ni̱ xi̱onoo Jesús ndidaá ñoo náʼano xíʼín ñoo kuálí, ta sa̱ da̱náʼa̱ na̱ ini iin rá iin veʼe noo̱ ndítútí na̱ Israel. Ta dánaʼa̱ na̱ to̱ʼon va̱ʼa, ña̱ káʼa̱n ndi koo ndu̱ʼu ña̱yuu ti̱xi ndáʼa̱ Ndios. Ta sa̱ ndu̱va̱ʼa na ndidaá na̱ ndóʼo kueʼe̱ xíʼín na̱ uʼu̱ ñíi̱.
\v 36 Tá xiní na̱ ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó, kúú kúʼu̱ nda̱ʼo ini na̱ saʼa̱ ná, chi̱ ndóʼo nda̱ʼo nío̱ ná, ta ndéi ndava̱ʼa na, chi̱ ndóʼo na táto̱ʼon ndóʼo léko, kirí ko̱ íin ndáka.
\v 37 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ ña̱yuu yóʼo kúú táto̱ʼon iin ñoʼó xíti káʼano noo̱ sa̱ ió nduu dákée, tído cháá vá kúú na̱ kéchóon.
\v 38 Sa̱ʼá ño̱ó kaka̱ ndo̱ noo̱ Ndios, na̱ kúú satoʼo ñoʼó xíti yóʼo, dá ná tandaʼá ná cháá ka̱ ña̱yuu kii kechóon noo̱án.
\c 10
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ka̱xi Jesús uxi̱ uu̱ ta̱a kaneʼe to̱ʼon na
\p
\v 1 Dá ni̱ taó xóo Jesús uxi̱ uu̱ ta̱a xíonoo xíʼín ná, dá ni̱ xi̱ʼo na choon noo̱ rá, dá kandeé rá taó rá espíritu kini ñóʼo ini ña̱yuu, ta kandeé rá nduva̱ʼa ra ña̱yuu ndóʼo ndi ndáa mií vá kueʼe̱ xíʼín ña̱ uʼu̱ ñíi̱ ná.
\v 2 Ta diʼa naní ndin uxi̱ uu̱ apóstol, táʼa̱n ra̱ ni̱ ka̱xi Jesús kaneʼe to̱ʼon na. Ta̱a mií no̱ó naní Simón, ta ni̱ chi̱naní taʼani ñaá ná Pedro, ta iin ka̱ ra̱ naní Andrés, ta̱ kúú ñani Pedro, ta iin ka̱ ra̱ naní Jacobo, táʼa̱n ra̱ kúú de̱ʼe Zebedeo, ta iin ka̱ ra̱ naní Juan, ra̱ kúú ñani Jacobo.
\v 3 Ta iin ka̱ ra̱ naní Felipe, xíʼín ra̱ naní Bartolomé, xíʼín ra̱ naní Tomás, xíʼín ra̱ naní Mateo, táʼa̱n ra̱ ni̱ sa̱ kiʼin ya̱ʼi saʼa̱ ñóʼo̱, xíʼín ra̱ naní Jacobo, ra̱ kúú de̱ʼe iin ta̱a naní Alfeo, xíʼín ra̱ naní Lebeo, ta̱ káʼa̱n xíʼín ná Tadeo,
\v 4 xíʼín ra̱ naní Simón, táʼa̱n ra̱ ni̱ sa̱ kuu kuendá ta̱ cananista, xíʼín ra̱ naní Judas Iscariote, táʼa̱n ra̱ ni̱ kasa̱ndaá ni̱ na̱ki̱ʼo Jesús no̱ó ta̱ xiní uʼu̱ ñaá.
\s Yóʼo ni̱ saʼanda Jesús choon noo̱ ndin uxi̱ uu̱ ta̱a xíonoo xíʼín ná ña̱ koʼo̱n ra̱ dánaʼa̱ ra̱
\p
\v 5 Ta ndin uxi̱ uu̱ ta̱a yóʼo ni̱ ta̱ndaʼá Jesús kuaʼa̱n ra̱ kanoo ra dánaʼa̱ ra̱ no̱ó ña̱yuu, ta diʼa ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Ná dáʼa ni koʼo̱n ndo̱ noo̱ ndéi na̱ ko̱ kúú na̱ Israel, ta ni o̱ sa̱ kóo ini ndo̱ ku̱ʼu ndó ni iin ñoo, ña̱ kúú kuendá Samaria.
\v 6 Sa̱va̱ʼa no̱ó na̱ Israel, táʼa̱n na̱ kúú táto̱ʼon léko ni̱ nda̱ñóʼó, kuaʼán ndo̱ dánaʼa̱ ndo̱.
\v 7 Tá kuaʼa̱n ndo̱ dánaʼa̱ ndo̱ no̱ó ña̱yuu, diʼa kaa ndo̱: “Sa̱ ni̱ ku̱yati va kuu̱ ña̱ ndu̱ʼu ña̱yuu ti̱xi ndáʼa̱ Ndios dándáki ñaá ná.”
\v 8 Ta nduva̱ʼa ndó na̱ kúʼu̱, ta nduvii ndó na̱ ndóʼo kueʼe̱ téíʼi̱, ta dánátaki ndo̱ na̱ ni̱ xiʼi̱, ta taó ndó espíritu kini ñóʼo ini ña̱yuu. Ta kee ndó ña̱ mani̱ yóʼo xíʼín ná táto̱ʼon ki̱ʼo kémani̱ yuʼu̱ ndo̱ʼó xíʼín choon yóʼo.
\p
\v 9 ’O̱ sa̱ taán ndo̱ di̱ʼón oro ni di̱ʼón plata ni di̱ʼón kuaán ini vati̱ ndo̱, dá kiʼin ndó koʼo̱n ndo̱.
\v 10 Ta ni léka̱ o̱ sa̱ kándio ndó koʼo̱n ndo̱, ta o̱ sa̱ káneʼe ndó uu̱ kotó, ni dao ka̱ ndisa̱ kayiʼi ndó, ni vara katuu ndó o̱ sa̱ káneʼe ndó koʼo̱n ndo̱, dá chi̱ iin ta̱ kéchóon, ió íchi̱ ra̱ kasáʼan ra noo̱ choon kée ra.
\p
\v 11 ’Ta ndi ndáa mií vá ñoo náʼano o ñoo kuálí ni̱ saa̱ ndo̱, ta taó tóʼon ndó ndeí ndéi ña̱yuu ió ña̱ñóʼó, ta sa̱va̱ʼa ñoó ní kandei ndó nda̱ ná kasandaá kuu̱ kankuei ndó koʼo̱n ndo̱ iin ka̱ ñoo.
\v 12 Tá ni̱ ku̱ʼu ndó veʼe ñoó, dá kaa ndo̱ xíʼín ná, “Va̱ʼa kandei ní.”
\v 13 Tá kúú ná ña̱yuu va̱ʼa, dá kía̱n ná kandei va̱ʼa na. Tído tá ko̱ kúú ná ña̱yuu váʼa, dá kía̱n nakiʼin ndó ña̱ kaá ndo̱ kandei va̱ʼa na koʼa̱n xíʼín ndó.
\v 14 Tá ko̱ ní nátiin va̱ʼa iin káa na ndo̱ʼó, ta ko̱ ní xíin na kueídóʼo na ña̱ dánaʼa̱ ndo̱, dá kía̱n tá ni̱ ka̱nkuei ndó veʼe na o ñoo na̱, kidi niʼini ndó ño̱ya̱ká íin saʼa̱ ndo̱, ta ño̱ó náʼa̱ ña̱ ko̱ nátaʼan ini Ndios xiní na̱ na̱ ñoo ñoó.
\v 15 Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ tá ná kasandaá kuu̱ keyíko̱ Ndios saʼa̱ ndidaá ña̱yuu, dá kía̱n kaʼí cháá ka̱ ví ndoʼo na̱ ñoo ñoó o̱ du̱ú ña̱yuu kíni ni̱ sa̱ ndei ñoo Sodoma xíʼín ñoo Gomorra.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús noo̱ rá ña̱ kendava̱ʼa ña̱yuu xíʼín rá chí noo̱
\p
\v 16 ’Ta viti, tándaʼá yuʼu̱ ndo̱ʼó koʼo̱n ndo̱, ta kúú ndó táto̱ʼon léko kuaʼa̱n kanoo tein ndigüe̱ʼí lobo. Sa̱ʼá ño̱ó kaon koo ndó táto̱ʼon kée koo̱. Ta ndaʼí koo ini ndo̱ táto̱ʼon kée paloma.
\v 17 Ta kandaa ndo̱ mií ndó no̱ó ña̱yuu, chi̱ koʼo̱n na̱ naki̱ʼo na ndo̱ʼó no̱ó ta̱ néʼe choon. Ta kani na ndo̱ʼó ini veʼe no̱ó nátaka na̱.
\v 18 Ta nda̱ no̱ó ta̱ néʼe choon náʼano xíʼín no̱ó rey kandaka na ndo̱ʼó koʼo̱n ndo̱ sa̱ʼá ña̱ kúú ndó kuendá yuʼu̱. Dión koo, dá niʼi̱ ndo̱ ki̱ʼo ndó kuendá saʼa̱ yúʼu̱ no̱ó ta̱ néʼe choon náʼano ñoó, xíʼín no̱ó na̱ ko̱ kúú na̱ ñoo yo̱.
\v 19 Tído tá ni̱ na̱ki̱ʼo na ndo̱ʼó no̱ó ta̱ néʼe choon, o̱ sa̱ nákani téí ini ndo̱ sa̱ʼá to̱ʼon kaʼa̱n ndo̱ o ndi kaa ndo̱ chindeé ndó mií ndó, chi̱ mií hora daá ñóó ki̱ʼo Ndios to̱ʼon kaʼa̱n ndo̱.
\v 20 Chi̱ ko̱ ta̱ʼón mií ndó kúú na̱ kaʼa̱n, mií Espíritu ii̱, na̱ ni̱ kii noo̱ tatá Ndios, no̱ón kúú na̱ ki̱ʼo to̱ʼon kaʼa̱n ndo̱.
\p
\v 21 ’Ta iin ñani naki̱ʼo ra ñani mií rá no̱ó ta̱ néʼe choon, dá kaʼání ñáá rá. Ta dión taʼani kee na̱ kúú tatá xíʼín de̱ʼe ra. Ta dao de̱ʼe ndakuei na̱á xíʼín tatá xi̱, ta kaʼání ñaá rá.
\v 22 Ta koni uʼu̱ kini ndidaá ña̱yuu ndo̱ʼó sa̱ʼá ña̱ kúú ndó kuendá yuʼu̱. Tído ndi ndáa na̱ ni̱ xi̱ʼo ndeé iní ni̱ sa̱ ndita ndaa̱ xíʼíín nda̱ no̱ó ndíʼí kuií, no̱ón kúú na̱ ni̱ʼí ña̱ ka̱ki na.
\v 23 Tá kéndava̱ʼa na xíʼín ndó ñoo káʼano no̱ó koʼo̱n ndo̱, dá kía̱n kankuei kíi̱ ndo̱ koʼo̱n ndo̱ iin ka̱ ñoo. Dá chi̱ miía̱n ndaa̱ káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ o̱ kándeé taʼon ndó nataʼan ndo̱ ndidaá ñoo ñóʼo Israel nda̱ ná nandió ko̱o tuku na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo kasaa̱ na̱.
\p
\v 24 ’Ta ni iin ta̱ dákuáʼa ko̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ no̱ó ta̱ dánaʼa̱ noo̱ rá, ta ni ta̱ kéchóon, ko̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ noo̱ satoʼo ra̱.
\v 25 Sa̱ʼá ño̱ó ná nataʼan ini ta̱ dákuáʼa ndoʼo ra táto̱ʼon ki̱ʼo ndóʼo ta̱a dánaʼa̱ noo̱ rá, dión ní, ta̱ kéchóon, ná nataʼan ini ra̱ ndoʼo ra táto̱ʼon ki̱ʼo ndóʼo satoʼo ra̱. Dá chi̱ ni̱ chi̱naní ná satoʼo ndo̱, Beelzebú, sa̱ʼá ño̱ó kaʼí ka̱ kee na xíʼín ndoʼó.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús saʼa̱ ndá yoo kánian yu̱ʼú yo̱
\p
\v 26 ’Sa̱ʼá ño̱ó ná dáʼa ni yu̱ʼú ndo̱ kee ña̱yuu kée dión, dá chi̱ ndidaá vá ña̱ʼa ió de̱ʼé, daí ña̱ natu̱uan. Ta ndidaá vá ña̱ʼa kéde̱ʼé ña̱yuu, daí ña̱ natu̱uan.
\v 27 Ta ña̱ káʼa̱n de̱ʼé yuʼu̱ xíʼín ndó, kaʼa̱n ndo̱án noo̱ túu, ta ña̱ ni̱ seídóʼo ndó ni̱ kaʼa̱n kayá yuʼu̱, kuaʼán kaa ndó dini̱ véʼe, ta ni̱ʼi kaʼa̱n ndo̱án.
\v 28 Ta ná dáʼa ni yu̱ʼú ndo̱ na̱ kándéé kaʼání yikí ko̱ño ndo̱, chi̱ o̱ kándeé taʼon na kaʼání na̱ nío̱ ndo̱. Va̱ʼa ka̱a̱n yu̱ʼú ndo̱ na̱ kómí choon ña̱ dándóʼo na nío̱ ndo̱ xíʼín yikí ko̱ño ndo̱ indayá.
\p
\v 29 ’¿Á ko̱ díkó taʼon ña̱yuu uu̱ laa kuálí saʼa̱ iin di̱ʼón ka̱a? Ta va̱ʼará nóo ya̱ʼi rí, tído ko̱ kuéi ndava̱ʼa taʼon rí nda̱ no̱ñóʼo̱ tá ko̱ kíán táto̱ʼon kóni̱ mií tatá yo̱ Ndios.
\v 30 Ta dión ní ndóʼo na xíʼín ndoʼó, chi̱ nda̱ idí dini̱ ndo̱, náʼá Ndios ndidaá kúú.
\v 31 Sa̱ʼá ño̱ó o̱ sa̱ yu̱ʼú ndo̱, chi̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ ndo̱ noo̱ Ndios o̱ du̱ú kua̱ʼá nda̱ʼo laa kuálí.
\p
\v 32 ’Ta ndi ndáa mií ña̱yuu káʼa̱n ña̱ kúú ná kuendá yuʼu̱ noo̱ dao ka̱ ña̱yuu, dión taʼani kaʼa̱n yuʼu̱ ña̱ kúú ná kuendái̱ noo̱ tatái̱ Ndios, na̱ ió induú.
\v 33 Ta ndi ndáa na̱ ndáta̱ saʼa̱ yúʼu̱ noo̱ dao ka̱ ña̱yuu, dá kía̱n ki̱ʼo dión taʼani ndata̱ yuʼu̱ saʼa̱ ná noo̱ tatái̱ Ndios, na̱ ió induú.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ taó xóo táʼan ña̱yuu saʼa̱ mií ná
\p
\v 34 ’Ná dáʼa ni kaʼán ndoʼó ña̱ ve̱i yuʼu̱ nachindei va̱ʼi ña̱yuu. Diʼa ni̱ ka̱sáa̱i̱ xíʼín espada, dá ná kaʼanda táʼan ña̱yuu saʼa̱ yúʼu̱.
\v 35 Chi̱ ni̱ ka̱sáa̱i̱ dána̱ái̱ de̱ʼe xíʼín tatá ra̱. Dión taʼani na̱á de̱ʼe diʼí xíʼín naná xi̱. Ta dión taʼani kee iin sa̱no xíʼín xi̱doa̱n.
\v 36 Ta dión taʼani kee na̱ veʼe iin ta̱a, ndakuei na na̱á na̱ xíʼín rá.
\v 37 Ta na̱ kóni̱ cháá ka̱ tatá na̱ xíʼín naná na̱ o̱ du̱ú yuʼu̱, no̱ón kúú na̱ ko̱ káni taʼan vaan kakuu kuendá yuʼu̱. Ta na̱ kóni̱ cháá ka̱ de̱ʼe yií na̱ xíʼín de̱ʼe diʼí na̱ o̱ du̱ú yuʼu̱, no̱ón kúú na̱ ko̱ káni taʼan vaan kakuu kuendá yuʼu̱.
\v 38 Ta na̱ ko̱ xíʼo mií ña̱ kado̱kó na̱ cruz ná, ta karkaa na sata̱ yúʼu̱ kii na, no̱ón kúú na̱ ko̱ káni taʼan vaan kakuu na kuendá yuʼu̱.
\v 39 Ta na̱ kóni̱ dáka̱ki mií ná, no̱ón diʼa kúú na̱ kuu. Tído na̱ xíʼo mií ña̱ kuu na̱ saʼa̱ yúʼu̱, no̱ón diʼa kúú na̱ ni̱ʼí ña̱ kataki na̱.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ nandió néʼe Ndios ña̱ va̱ʼa no̱ó na̱ kée ña̱ va̱ʼa xíʼín ña̱yuu na̱
\p
\v 40 ’Ta ndi ndáa ña̱yuu nátiin va̱ʼa ndoʼó, nda̱ yuʼu̱ nátiin va̱ʼa na. Ta na̱ nátiin va̱ʼa yuʼu̱, nda̱ na̱ ni̱ ta̱ndaʼá yuʼu̱ ve̱ii nátiin va̱ʼa na.
\v 41 Ta na̱ nátiin va̱ʼa iin profeta sa̱ʼá ña̱ kúú ná iin profeta, dá kía̱n natiin taʼani na ña̱ va̱ʼa kánian natiin iin profeta. Ta dión taʼani, iin na̱ ni̱ na̱tiin va̱ʼa iin ña̱yuu ndaa̱ sa̱ʼá ña̱ kúú ná iin na̱ ndaa̱, dá kía̱n koni taʼani na natiin na ña̱ va̱ʼa kánian natiin iin ña̱yuu ndaa̱.
\v 42 Ta ndi ndáa mií ña̱yuu náki̱ʼo iin yáxi̱ ta̱kui̱í vi̱xi koʼo iin káa ña̱yuu kuálí yóʼo, miía̱n natiin na ña̱ va̱ʼa sa̱ʼá ña̱ ni̱ kee na, chi̱ ni̱ kemáni̱ ná iin na̱ xíonoo xíʼín yuʼu̱.
\c 11
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ kaʼa̱n Jesús saʼa̱ Juan, na̱ dákodo̱ ndúta̱ ña̱yuu
\p
\v 1 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ ka̱sto̱ʼon Jesús xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná ndi kee ra dánaʼa̱ ra̱, dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱. Tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ kee mií ná kuaʼa̱n na̱ dánaʼa̱ na̱, ta kasto̱ʼon na xíʼín ña̱yuu ndéi iin rá iin ñoo.
\p
\v 2 Ta noo̱ nákaa̱ Juan, táʼa̱n na̱ dákodo̱ ndúta̱ ña̱yuu, ini veʼe ka̱a, ni̱ niʼi̱ tóʼon na saʼa̱ ndidaá ña̱ ndato kée Cristo Jesús. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ ta̱ndaʼá ná dao ta̱ xíonoo xíʼín ná kuaʼa̱n ra̱ noo̱ nákaa̱ Jesús.
\v 3 Tá ni̱ saa̱ ra̱, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―¿Á mií ní kúú na̱ ni̱ kaa Ndios tandaʼá ná kasaa̱ dáka̱ki ñaá, o á kandati ndu kasaa̱ iin ka̱ na̱?
\p
\v 4 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Kuaʼán ndo̱, ta kasto̱ʼon ndó xíʼín Juan saʼa̱ ndidaá ña̱ʼa ndéʼé ndó, xíʼín saʼa̱ ndidaá ña̱ seídóʼo ndó.
\v 5 Chi̱ nátu̱u no̱ó na̱ ko̱ túu noo̱, ta sa̱ kúu va xíka na̱ ni̱ na̱tií saʼa̱, ta sa̱ ni̱ ndu̱vii vá ñíi̱ na̱ ndóʼo kueʼe̱ téíʼi̱, ta sa̱ ni̱ na̱tai̱ va do̱ʼo na̱ ko̱ tái̱ do̱ʼo, ta ni̱ na̱taki va na̱ ni̱ xiʼi̱, ta kásto̱ʼin to̱ʼon va̱ʼa Ndios xíʼín ña̱yuu kúndaʼí.
\v 6 Ndikáʼán ndi kúu ví ña̱yuu ko̱ nákani kuáchi̱ ini xiní na̱ yuʼu̱ ―kaá Jesús xíʼín ta̱a ñoó.
\p
\v 7 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ na̱ndió kuéi ta̱a ñoó kuaʼa̱n ra̱, dá ni̱ ka̱sáʼá Jesús káʼa̱n na̱ xíʼín ña̱yuu ñoó saʼa̱ Juan, ta kaá na̱:
\p ―¿Ndá yoo ni̱ saʼa̱n ndo̱ʼó ni̱ sa̱ nde̱ʼé ndó noo̱ kúú ñóʼo̱ ichí ñoó? ¿Á iin ta̱a ko̱ íin toon, táʼa̱n ra̱ xíkó táto̱ʼon xíkó iin ndoo̱ kée tachi̱ ni̱ saʼa̱n ndo̱ ni̱ sa̱ nde̱ʼé ndó?
\v 8 Ko̱ó, sa̱ʼá ño̱ó, ¿ndá yoo ni̱ saʼa̱n ndo̱ ni̱ sa̱ nde̱ʼé ndó, tá dáá? ¿Á iin ta̱a ndíxi dáʼo̱n táyíí ndáa? Ko̱ó, chi̱ náʼá vá mií ndó ña̱ ña̱yuu ndíxi dáʼo̱n táyíí ndáa, no̱ón kúú na̱ ndéi veʼe rey.
\v 9 Sa̱ʼá ño̱ó, ¿ndá yoo ni̱ saʼa̱n ndo̱ ni̱ sa̱ nde̱ʼé ndó, tá dáá? ¿Á iin profeta? Jaa̱n, miía̱n ndaa̱ kuiti kaá yuʼu̱ ña̱ ñaá kúú ná, ta ndáya̱ʼi cháá ka̱ na̱ o̱ du̱ú iin profeta.
\v 10 Chi̱ saʼa̱ mií ná káʼa̱n tuti ii̱ Ndios diʼa:
\q Ná koʼi̱n tandaʼí iin ta̱a kuió no̱ó koʼo̱n noo̱ yo̱ʼó,
\q ta kasto̱ʼon ra to̱ʼin xíʼín ña̱yuu,
\q dá ná kandei nduu na̱ kueídóʼo na ña̱ koʼo̱n kaʼo̱n xíʼín ná.
\m
\v 11 Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ Juan, na̱ dákodo̱ ndúta̱ ña̱yuu, no̱ón kúú na̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ noo̱ ndidaá ka̱ ta̱a ni̱ kaki ti̱xi ñáʼa̱. Tído na̱ nóo cháá ka̱ nákaa̱ ti̱xi ndáʼa̱ Ndios, no̱ón diʼa kúú na̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ o̱ du̱ú Juan.
\p
\v 12 ’Nda̱ kuu̱ ni̱ sa̱ xi̱onoo Juan, na̱ dákodo̱ ndúta̱ ña̱yuu, ta nda̱ kuu̱ víti de̱én nda̱ʼo kéndava̱ʼa ña̱yuu xíʼín na̱ dánaʼa̱ no̱ó ña̱yuu ndi kee na ndu̱ʼu na ti̱xi ndáʼa̱ Ndios, ta sadí ña̱yuu kíni no̱ó ña̱yuu ndúkú ndu̱ʼu ti̱xi ndáʼa̱ Ndios.
\v 13 Ndidaá táʼa̱n profeta xíʼín ña̱ káʼa̱n ley Moisés ni̱ kaʼa̱n ña̱ kasáʼá Ndios dándáki na ña̱yuu na̱, ta nda̱ Juan taʼani ni̱ kaʼa̱n dión.
\v 14 Ta ndá kuendá mií ndó ná kakian á kándísa ndó ña̱ koʼi̱n kaʼi̱n xíʼín ndó o ko̱ó, tído káʼa̱n yuʼu̱ xíʼín ndó ña̱ Juan kúú Elías, na̱ ni̱ kaʼa̱n profeta kasaa̱.
\v 15 Ta ndi ndáa ndó ió do̱ʼo, ta kúú kueídóʼo va̱ʼa ndó.
\p
\v 16 ’¿Ndí ki̱án tiin yuʼu̱, dá kaʼi̱n xíʼín ndó táto̱ʼon kée ña̱yuu ndéi tiempo viti? Chi̱ kée na táto̱ʼon kée takuáchí tá ndéi xi sádikí xi̱ noo̱ yáʼi, ta káyuʼú táʼan xi:
\v 17 “Ni̱ tuu ndu̱ flauta, tído ko̱ ní sársáʼá taʼon ndoʼó. Ta ni̱ xita ndu yaa ndaʼí kuaʼa̱n, tído ko̱ ní ndeiʼi̱ taʼon ndoʼó.”
\v 18 Ta ki̱ʼo dión taʼani kée ña̱yuu ndéi viti, chi̱ tá ni̱ ka̱sáa̱ Juan, ko̱ ní seí taʼon na pan, ta ko̱ ní xiʼi na vino, tído kaá ndo̱ ña̱ nákaa̱ espíritu kini ini na̱.
\v 19 Ta viti ni̱ ka̱sáa̱ na̱ ni̱ nduu ta̱a ña̱yuu yóʼo, ta sásáʼan va̱ʼa na, ta xíʼi na vino, tído kaá ndo̱ ña̱ kúú ná iin ta̱a nde̱ʼé, iin ta̱ xíʼi. Ta kaá taʼani ndó ña̱ kúú ná iin ra̱ néʼe táʼan va̱ʼa xíʼín ña̱yuu kíni, xíʼín ta̱a kíʼin ya̱ʼi saʼa̱ ñóʼo̱. Tído na̱ kúú na̱ ndi̱chí, no̱ón kúú na̱ náʼá ña̱ kómí ndisa na ña̱ ndi̱chí.
\s Ndaʼí kúú ví na̱ ndéi ñoo Corazín, xíʼín na̱ ndéi ñoo Betsaida, kaá Jesús
\p
\v 20 Ni̱ ndiʼi, dá ni̱ ka̱sáʼá Jesús dána̱ni na ña̱yuu ndéi ñoo náʼano no̱ó ni̱ kee na kua̱ʼá ña̱ ndato, dá chi̱ ko̱ ní xíin taʼon na̱ ñoo ñoó nandikó iní na̱ sa̱ʼá kua̱chi kée na, ta kaá Jesús:
\p
\v 21 ―¡Ndaʼí kúú ví ndoʼó, na̱ ndéi ñoo Corazín! Ta, ¡ndaʼí kúú ví ndoʼó, na̱ ndéi ñoo Betsaida! Chi̱ tá ní kée yuʼu̱ ña̱ náʼano no̱ó ña̱yuu ndéi ñoo Tiro xíʼín ñoo Sidón táto̱ʼon ni̱ kee yuʼu̱ ña̱ náʼano noo̱ mií ndó, ta kúú nda̱ sa̱ oon va ni̱ na̱ndixi ndaʼí na̱, ta ni̱ na̱ndei ndaʼí na̱ no̱ó yaa̱ sa̱ʼá ña̱ ni̱ na̱ndikó iní na̱ sa̱ʼá kua̱chi ni̱ kee na, ní kúu.
\v 22 Sa̱ʼá ño̱ó káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ tá ná kasandaá kuu̱ keyíko̱ Ndios saʼa̱ ndidaá ña̱yuu, dá kía̱n kaʼí ka̱ ví ndoʼo ndoʼó o̱ du̱ú ña̱yuu ndéi ñoo Tiro xíʼín ñoo Sidón.
\v 23 Ta ndoʼó, na̱ ñoo Capernaum, káʼán ndó ña̱ nda̱ induú xi̱nkuei ndó, tído ndoʼó kúú na̱ koʼono niʼini Ndios nda̱ ma̱á indayá, dá chi̱ tá ní kée yuʼu̱ ña̱ náʼano ñoo Sodoma, ña̱ kía̱n ni̱ keei noo̱ ndo̱ʼó, miía̱n ndaa̱ kakaa̱ ii̱ vá ñoo Sodoma nda̱ kuu̱ víti, ní kúu.
\v 24 Sa̱ʼá ño̱ó káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ tá ná kasandaá kuu̱ keyíko̱ Ndios saʼa̱ ndidaá ña̱yuu, dá kía̱n kaʼí cháá ka̱ ví ndoʼo ndoʼó o̱ du̱ú ña̱yuu kíni ni̱ sa̱ ndei ñoo Sodoma.
\s Kádii̱ nda̱ʼo ini Jesús kée na̱ kúú Espíritu ii̱ Ndios
\p
\v 25 Mií hora daá ni̱ kaʼa̱n Jesús xíʼín Ndios:
\p ―Kékáʼano yuʼu̱ mií ní, tatá Ndios, mií ní kúú satoʼo induú xíʼín no̱ñóʼo̱ yóʼo, chi̱ ni̱ chi̱káa̱ de̱ʼé ní ña̱ yóʼo no̱ó na̱ ndi̱chí, xíʼín na̱ kátóni̱ ini. Ta ni̱ naʼa̱ nía̱n no̱ó na̱ ko̱ kátóni̱ va̱ʼa ini.
\v 26 Dión ni̱ kee ní, tatá Ndios, chi̱ ki̱ʼo dión ni̱ na̱taʼan ini mií ní.
\p
\v 27 ’Ta ndidaá ña̱ʼa ni̱ na̱ki̱ʼo tatá Ndios noo̱ yúʼu̱. Ta ni iin tóʼón ña̱yuu ko̱ náʼá ndá yoo kúú yuʼu̱, na̱ kúú de̱ʼe Ndios, chi̱ iin tóʼón miíó tatá Ndios kúú na̱ náʼá ndá yoo kúúí. Ta ni iin tóʼón ña̱yuu ko̱ náʼá ndá yoo kúú tatá Ndios, chi̱ iin tóʼón dini̱ yuʼu̱, na̱ kúú de̱ʼe na, kúú na̱ náʼá ñaá, xíʼín ndi ndáa mií vá ña̱yuu káʼán yuʼu̱, na̱ kúú de̱ʼe Ndios, naʼi̱n ná noo̱.
\v 28 Nakíi̱ ndidaá ndoʼó, na̱ kúú ta̱tí, ndoʼó na̱ ndído ve̱e, noo̱ yúʼu̱, dá naki̱ʼoi ña̱ naniʼi̱ ndée̱ ndo̱.
\v 29 Ta kandio nduú ndo̱ yukú xíʼín yuʼu̱, dá kati̱ʼa ndó kee ndó táto̱ʼon kée yuʼu̱, chi̱ yuʼu̱ kúú iin na̱ masó, iin na̱ ndaʼí ió ini, ta xíʼín yuʼu̱, dá koni ndo̱ naniʼi̱ ndée̱ ndo̱,
\v 30 dá chi̱ ko̱ kuáchi taʼon kandio ndó yukú yuʼu̱, ta o̱ dákuío ve̱e taʼoin ndo̱ʼó ―kaá Jesús.
\c 12
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ Jesús sa̱ʼá kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ na̱ Israel
\p
\v 1 Tiempo daá ñóó chíkaʼanda Jesús kuaʼa̱n na̱ no̱ñóʼo̱ noo̱ káa tirió tein iin kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ na̱ Israel. Ta kuíko nda̱ʼo ta̱ xíonoo xíʼín ná. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ ka̱sáʼá rá taó ra̱ yoko tirió, ta seí ra̱ noni̱án kuaʼa̱n ra̱.
\v 2 Dá ni̱ xini dao ta̱ fariseo ña̱ kée ra dión, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín Jesús:
\p ―Yáʼa ta̱ xíonoo xíʼín ní kée ra ña̱ ko̱ kánian kee ra kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ yo̱.
\p
\v 3 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―¿Á ko̱ óon taʼon kaʼi ndó ña̱ ni̱ kee David tá sa̱ naʼá xíʼín ta̱a sa̱ xi̱onoo xíʼín ná tá ndaʼí ni̱ kuiko na?
\v 4 Chi̱ kaáa̱n ña̱ ni̱ ku̱ʼu na̱ ini veʼe Ndios, ta ni̱ seí na̱ pan, ña̱ dóko̱ ta̱ duti̱ noo̱ Ndios, chi̱ ni ko̱ kánian keí mií ná ña̱, ni ta̱a xíonoo xíʼín ná. Sa̱va̱ʼa ta̱ duti̱ va kuu keí ñá.
\v 5 O, ¿á ko̱ óon taʼon kaʼi ndó noo̱ ley ña̱ ni̱ ya̱ʼa ta̱ duti̱ ni̱ ke̱chóon ra ini veʼe ño̱ʼo káʼano yó kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ yo̱? Tído ko̱ ta̱ʼón kua̱chi kíán ña̱ kée ra dión.
\v 6 Ta káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ na̱ íin noo̱ ndo̱ o̱ du̱ú veʼe ño̱ʼo ñoó.
\v 7 Diʼa kaá to̱ʼon Ndios: “Kóni̱i̱ ña̱ kuʼu̱ ini ndo̱ saʼa̱ dao ka̱ ña̱yuu, ta o̱ du̱ú ña̱ doko̱ ndo̱ ña̱ʼa noo̱í.” Tá ni̱ ka̱ndaa̱ ini ndo̱ to̱ʼon yóʼo, dá kía̱n o̱ dátai̱ kua̱chi taʼon ndó na̱ ko̱ ña̱ʼa kée.
\v 8 Chi̱ ió choon noo̱ ndáʼa̱ na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo ña̱ dándáki na tein kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ yo̱ ―kaá na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús iin ta̱a ni̱ na̱tií ndáʼa̱
\p
\v 9 Dá ni̱ na̱kiʼin Jesús kuaʼa̱n na̱. Ta ni̱ saa̱ na̱ ni̱ ku̱ʼu na ini veʼe noo̱ nátaka na̱ ñoo ñoó.
\v 10 Ta ñoó nákaa̱ iin ta̱a ni̱ na̱tií iin xoo ndáʼa̱. Ta kóni̱ ta̱ fariseo niʼi̱ rá ndi koo dátai̱ kua̱chi ra Jesús no̱ó ta̱ néʼe choon, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá:
\p ―¿Á kuu nduva̱ʼa yó ña̱yuu kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ yo̱, kaá ley?
\p
\v 11 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ta, ¿ndi ndáa ndoʼó, tá ná kankao iin léko ndo̱ ini iin yái̱ tein kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ yo̱, á o̱ kóʼo̱n taʼon ndó taó ndo̱ rí?
\v 12 Ta kanaʼá ndó ña̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ iin ña̱yuu o̱ du̱ú iin léko. Sa̱ʼá ño̱ó kaá yuʼu̱ ña̱ kuu va kee yó ña̱ va̱ʼa tein kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ yo̱.
\p
\v 13 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ta̱ kúʼu̱ ndáʼa̱ ñoó:
\p ―Ná dákaa̱ ndáʼo̱n.
\p Dá ni̱ na̱dákaa̱ ra̱ ndáʼa̱ rá, kúú ni̱ ndu̱va̱ʼa vaan táto̱ʼon ki̱ʼo ió va̱ʼa iin ka̱a̱n.
\v 14 Dá ni̱ ka̱nkuei ta̱ fariseo ñoó kuaʼa̱n ra̱. Dá ni̱ ka̱sáʼá rá ndátóʼón kueʼé ra̱ ndi kee ra, dá kaʼání rá Jesús.
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ taa Isaías saʼa̱ Jesús
\p
\v 15 Tá ni̱ ka̱ndaa̱ ini Jesús ña̱ kóni̱ ra̱ kaʼání ñaá rá, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ iin ka̱ xíán, ta kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu tákuei ñaá kuaʼa̱n na̱. Ta ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús ndidaá na̱ kúʼu̱.
\v 16 Ta ni̱ saʼanda na̱ choon no̱ó ña̱yuu ñoó ña̱ ná dáʼa ni kasto̱ʼon na xíʼín dao ka̱ ña̱yuu sa̱ʼá ña̱ ndato ni̱ kee na.
\v 17 Dión, dá ni̱ xi̱nko̱o to̱ʼon ni̱ taa profeta Isaías, chi̱ diʼa kaáa̱n:
\q
\v 18 Yóʼo íin ta xínkuáchí no̱ói̱, ta mií yuʼu̱ ni̱ ka̱xi xi,
\q ta ndóʼo nda̱ʼa vai saʼa̱ xí, ta nátaʼan inii̱ xiníi̱ xí.
\q Koʼi̱n dákóoin Espírituí dini̱ xí.
\q Ta noo̱ ndidaá na̱ tu̱kú kasto̱ʼon xi ña̱ ve̱i kuu̱ keyíko̱i̱ saʼa̱ ndidaá ña̱yuu.
\q
\v 19 Ta o̱ na̱á táʼan taʼon xi xíʼín ni iin tóʼón ña̱yuu, ta o̱ káyuʼú ni̱ʼi taʼon xi,
\q ta ni ko̱ íin taʼon xíka keí o̱ kueídóʼo ña̱ kaʼa̱n xi̱.
\q
\v 20 Ta o̱ káʼa̱no̱ taʼon xi ta̱yo̱ó, kirá sa̱ ni̱ taʼa̱no̱.
\q Ta o̱ ndaʼó taʼon xi tirñoʼó sa̱ kuaʼa̱n ndaʼo̱, nda̱ ná kasandaá kuu̱ kandeé xí dánkoo ndaa̱ xi̱ ña̱yuu no̱ói̱.
\q
\v 21 Ta mií xí kúú ta̱ndeé iní no̱ó na̱ ko̱ kúú na̱ Israel.
\m Dión ni̱ taa Isaías.
\s Diʼa ndoʼo ña̱yuu káʼa̱n ndava̱ʼa saʼa̱ Espíritu ii̱ Ndios
\p
\v 22 Dá ndáka ña̱yuu ñoó iin ta̱a nákaa̱ iin espíritu kini ni̱ ka̱sáa̱ na̱ noo̱ Jesús, ta ko̱ túu noo̱ rá, ta ni ko̱ ku̱ú kaʼa̱n ra̱ kée espíritu kini ñoó. Dá ni̱ ndu̱va̱ʼa ñaá ná. Ta kúú ni̱ na̱kaʼa̱n ra̱, ta ni̱ na̱tu̱u noo̱ rá.
\v 23 Ta kúú ni̱ naá vá ini ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó ni̱ xini na̱ ña̱ ni̱ kee Jesús, ta kaá na̱:
\p ―Ndá ndi kuu de̱ʼe na̱ veʼe rey David, na̱ kaá na̱ tandaʼá Ndios kasaa̱, kúú ta̱a káa ―kaá na̱.
\p
\v 24 Tá ni̱ seídóʼo ta̱ fariseo ña̱ dión ndátóʼón ña̱yuu ñoó, dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Kándéé ta̱a káa taó rá espíritu kini, chi̱ Beelzebú, táʼa̱n ña̱ kúú satoʼa̱n, xíʼo choon noo̱ rá ―kaá ra̱.
\p
\v 25 Kúú ni̱ ka̱ndaa̱ va ini Jesús ña̱ dión nákani ini ra̱, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Kanaʼá ndó ña̱ tá na̱á táʼan iin rey xíʼín ña̱yuu dándáki ra, dá kía̱n naá vá choon néʼe ra. Ta dión taʼani ndoʼo iin ñoo o iin veʼe tá saʼándá dao táʼan ña̱yuu ndéi inia̱n, chi̱ naá váán.
\v 26 Tá ná taó ña̱ uʼu̱ kúú no̱ó ña̱ kini kéchóon noo̱án, dá kía̱n taʼa̱nda̱ táʼan vaan. Ta, ¿ndi koo kaka choon néʼan?
\v 27 Sa̱ʼá ño̱ó tá taó yuʼu̱ espíritu kini xíʼín choon ni̱ xi̱ʼo Beelzebú noo̱í, dá kía̱n, ¿ndá yoo ni̱ xi̱ʼo choon noo̱ ndáʼa̱ dao ka̱ na̱ ñoo mií ndó ña̱ taó ná espíritu kini, tá dáá? Mií vá na̱ yóʼo kúú na̱ náʼa̱ ña̱ o̱ du̱ú ña̱ ndaa̱ káʼa̱n ndo̱.
\v 28 Tído tá taó yuʼu̱ espíritu kini xíʼín ndée̱ Espíritu ii̱ Ndios, dá kía̱n kanaʼá ndó ña̱ sa̱ ni̱ kasa̱ndaá va kuu̱ ndu̱ʼu ña̱yuu ti̱xi ndáʼa̱ Ndios.
\p
\v 29 ’Chi̱, ¿ndi kee ví iin ta̱a ku̱ʼu ra veʼe iin ta̱a to̱ndó kiʼin kuíʼíná rá ña̱ ñóʼo veʼe ra tá ná o̱ koʼóní ñaá rá dinñóʼó ka̱? Dión kanian kee ra, dá kandeé rá taó ndíʼi ra ña̱ʼa ñóʼo veʼe ra.
\p
\v 30 ’Ta na̱ ko̱ ndíta xoo yuʼu̱, no̱ón kúú na̱ xiní uʼu̱ ñaá, ta na̱ ko̱ chíndeé yuʼu̱ noo̱ chóon kéei, no̱ón kúú na̱ dátu̱ú choon kéei.
\v 31 Sa̱ʼá ño̱ó káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ kuu va kuʼu̱ káʼano ini Ndios saʼa̱ ndidaá kúú kua̱chi kée ña̱yuu, xíʼín saʼa̱ ndidaá kúú ña̱ʼa kini káʼa̱n na̱. Tído ndi ndáa na̱ yáʼa káʼa̱n ndava̱ʼa saʼa̱ Espíritu ii̱ Ndios, no̱ón kúú na̱ ni iin kuu̱ ta̱ʼón o̱ kúʼu̱ káʼano ini Ndios sa̱ʼá kua̱chi ni̱ kee na.
\v 32 Ta ndi ndáa na̱ yáʼa káʼa̱n ndava̱ʼa sa̱ʼá na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo, kuu va kuʼu̱ káʼano ini Ndios saʼa̱ ná. Tído ndi ndáa na̱ yáʼa káʼa̱n ndava̱ʼa saʼa̱ Espíritu ii̱ Ndios, no̱ón kúú na̱ ni iin kuu̱ ta̱ʼón o̱ kúʼu̱ káʼano ini Ndios sa̱ʼá kua̱chi ni̱ kee na, ni ñayuú yóʼo ni ñayuú ve̱i chí noo̱ o̱ kúʼu̱ káʼano ini Ndios saʼa̱ ná.
\p
\v 33 ’Dá chi̱ iin yíto̱ va̱ʼa, kui̱ʼi va̱ʼa va xíʼo rá. Ta iin yíto̱ ko̱ váʼa, nda̱ kui̱ʼi xíʼo va rá ko̱ váʼa. Ta xíʼín kui̱ʼi xíʼo va rá kándaa̱ inio̱ ndá yíto̱ kúú rá.
\v 34 ¡Ndoʼó kúú kuendá de̱ʼe koo̱! ¿Ndi kee ví ndó kaʼa̱n ndo̱ iin to̱ʼon va̱ʼa tá ña̱yuu kíni va kúú ndó? Dá chi̱ to̱ʼon ni̱ chití ñóʼo ini nío̱ iin ña̱yuu kía̱n kánkuei yúʼu̱ ná, dá káʼa̱n na̱.
\v 35 Dá chi̱ iin ta̱a va̱ʼa, to̱ʼon va̱ʼa ñóʼo ini nío̱ rá taó ra̱ káʼa̱n ra̱. Tído iin ta̱a kini, to̱ʼon kini ñóʼo ini nío̱ rá taó ra̱ káʼa̱n ra̱.
\v 36 Tído yuʼu̱ káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ naki̱ʼo ndó kuendá saʼa̱ ndidaá to̱ʼon ko̱ chóon ni̱ ka̱nkuei yúʼu̱ ndo̱ ni̱ kaʼa̱n ndo̱ tá ná kasandaá kuu̱ keyíko̱ Ndios saʼa̱ ndidaá ña̱yuu.
\v 37 Dá chi̱ xíʼín to̱ʼon káʼa̱n ndo̱, kédaá xíʼín ndó, dá kando̱o va̱ʼa ndó noo̱ Ndios. Ta xíʼín to̱ʼon káʼa̱n taʼani ndó kédaá xíʼín ndó, dá kando̱o ndó kakuu ndó ña̱yuu ió kua̱chi noo̱ ná.
\s Yóʼo ni̱ xika̱ ña̱yuu ña̱ kee Jesús iin ña̱ ndato
\p
\v 38 Dá ni̱ ka̱sáa̱ dao ta̱ dánaʼa̱ ley xíʼín dao ta̱ fariseo, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín Jesús:
\p ―Maestro, kóni̱ ndu̱ ña̱ kee ní iin ña̱ ndato noo̱ ndúʼu̱.
\p
\v 39 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ña̱yuu kíni nda̱ʼo kúú ndoʼó, na̱ ndéi tiempo viti, ta xiní xíxi va ndó Ndios, chi̱ xíka̱ ndo̱ ña̱ kee yuʼu̱ iin ña̱ ndato, dá kandía ndó. Tído ni iin tóʼón ña̱ ndato o̱ kéei noo̱ ndo̱, sa̱va̱ʼa ña̱ ndato ni̱ kee Ndios xíʼín profeta Jonás kía̱n koni ndo̱.
\v 40 Chi̱ táto̱ʼon oni̱ nduú, oni̱ ñoó ni̱ sa̱ káa̱ Jonás ti̱i ti̱yaká káʼano, ki̱ʼo dión taʼani koni ndo̱ kakaa̱ na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo ti̱xi ñóʼo̱ oni̱ nduú, oni̱ ñoó.
\v 41 Ta nakui̱ta ndichi ña̱yuu ni̱ sa̱ ndei ñoo Nínive tá ná kasandaá kuu̱ keyíko̱ Ndios saʼa̱ ndidaá ña̱yuu, ta kaʼa̱n kua̱chi na sa̱ʼá ña̱yuu ndéi tiempo viti. Dá chi̱ ni̱ na̱ndikó iní na̱ sa̱ʼá kua̱chi ni̱ sa̱ kee na tá ni̱ da̱náʼa̱ Jonás noo̱ ná. Ta iin ta̱a ndáya̱ʼi cháá ka̱ o̱ du̱ú Jonás íin noo̱ ndo̱ viti.
\v 42 Ta nakuii̱n ndichi taʼani ñáʼa̱ sa̱ dándáki chí Sur diʼa tá ná kasandaá kuu̱ keyíko̱ Ndios saʼa̱ ndidaá ña̱yuu, dá kaʼa̱n kua̱chián saʼa̱ ña̱yuu ndéi tiempo viti, dá chi̱ nda̱ noo̱ xíká cháá ka̱ ñayuú yóʼo ni̱ kixián ni̱ seídóʼán ña̱ ndi̱chí ni̱ kaʼa̱n rey Salomón. Ta iin ta̱a ndáya̱ʼi cháá ka̱ kúú na̱ íin káʼa̱n xíʼín ndó vitíʼón o̱ du̱ú rey Salomón ñoó.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús saʼa̱ ndi kée espíritu kini
\p
\v 43 ’Tá kéta iin espíritu kini iin ta̱a, dá kía̱n kuaʼa̱n iin xíán no̱ó i̱chí ndúkúán noo̱ naniʼi̱ ndée̱án. Tído ko̱ nániʼán noo̱ naniʼi̱ ndée̱án.
\v 44 Dá kásáʼán nákani inia̱n: “Nandió ko̱o tukui noʼi̱ veʼe no̱ó ni̱ ketai ve̱ii”, kaáa̱n. Tá ni̱ na̱sáa̱a̱n ni̱ ndu̱ʼan ini ta̱a no̱ó ni̱ sa̱ ioa̱n, ko̱ íin taʼon nákaa̱ ñoó, ta ndato ni̱ na̱tuʼán, ta ñóchí vii káaan.
\v 45 Dá kuaʼa̱n kuakaan usa̱ ka̱ espíritu kini cháá ka̱ o̱ du̱ú miíán. Dá násaa̱a̱n ndu̱ʼan kañoʼan ini ta̱a ñoó. Ta kúú kaʼí ka̱ ví kásáʼá ndóʼo nío̱ rá o̱ du̱ú táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ sa̱ ndoʼo nío̱ rá ni̱ sa̱ kee espíritu kini mií no̱ó ñoó. Dión taʼani ndóʼo ña̱yuu ndéi tiempo viti ―kaá Jesús.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ka̱sáa̱ naná Jesús nandukú ñaá ná
\p
\v 46 Xía̱n nani nákaa̱ na̱ dánaʼa̱ na̱ no̱ó ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó, kúú ni̱ ka̱sáa̱ naná na̱ xíʼín ñani na̱. Ta kúú ni̱ sa̱ kui̱ta na sata̱ véʼe, chi̱ kóni̱ na̱ kaʼa̱n na̱ xíʼín Jesús.
\p
\v 47 Dá ni̱ ka̱sto̱ʼon iin ta̱a íin ñoó xíʼín Jesús:
\p ―Naná ní xíʼín ñani ní, ta ndíta na sata̱ véʼe, ta kóni̱ na̱ kaʼa̱n na̱ xíʼín ní.
\p
\v 48 Dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―Ná kasto̱ʼon ndaa̱i̱ xíʼín ndó ndá yoo kúú nanái̱, ndá yoo kúú ñanii̱ ―kaá na̱.
\p
\v 49 Ta kúú ni̱ da̱náʼa̱ ndáʼa̱ ná ndidaá ta̱a xíonoo xíʼín ná, dá ni̱ kaa na̱:
\p ―Ta̱ yóʼo va kúú nanái̱, kúú ñanii̱.
\v 50 Chi̱ ndidaá na̱ kée ña̱ kóni̱ tatái̱ Ndios, na̱ ió induú, no̱ón kúú ñanii̱, kúú ki̱ʼoi, kúú nanái̱ ―kaá na̱.
\c 13
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ na̱kani Jesús saʼa̱ iin ta̱a xíti
\p
\v 1 Kuu̱ dáá ñóó ni̱ keta Jesús veʼe ñoó. Dá ni̱ saa̱ na̱ ni̱ sa̱ ko̱o na ió na̱ yuʼú ta̱ñoʼo̱.
\v 2 Ta kúú ni̱ na̱taka kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu noo̱ ió na̱. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ kaa Jesús ini iin barco, dá ni̱ sa̱ ko̱o na ini ro̱. Dá ni̱ sa̱ ndei ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó yuʼú ta̱ñoʼo̱ ñoó.
\v 3 Dá ni̱ ka̱sáʼá Jesús dákíʼin táʼan na dao ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon dánaʼa̱ na̱, ta kaá na̱:
\p ―Iin ta̱a xíti ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱ kuti ra tata no̱ñóʼo̱ rá.
\v 4 Ta sa̱ʼá ña̱ ni̱ koon niʼini ra tata ñoó, sa̱ʼá ño̱ó dao ña ni̱ kue̱i yuʼú íchi̱. Kúú ni̱ ka̱sáa̱ laa, ta kúú ni̱ seí vá ría̱n.
\v 5 Ta dao ka̱ tata ñoó ni̱ kue̱i tein yuu̱, no̱ó ko̱ó ñoʼó ndéé. Sa̱ʼá ño̱ó kúú yachi̱ va ni̱ xita̱a̱n, chi̱ ko̱ ní kue̱i taʼon ña no̱ó kúú ñoʼó ndéé.
\v 6 Dá tá ni̱ xi̱nko̱o ndia̱ndii, ta kúú ni̱ dii vaan. Ta sa̱ʼá ña̱ ko̱ ta̱ʼón yo̱ʼan, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ ichi̱ vaan.
\v 7 Ta dao ka̱ tata ñoó ni̱ kue̱i tein ta̱ʼíón. Ta ni̱ saʼano dáó ñá xíʼín ta̱ʼíón ñoó, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ ku̱yáta̱ váán ni̱ kee rá.
\v 8 Ta kúú dao ka̱ tata ñoó ni̱ kue̱i noo̱ kúú ñoʼó va̱ʼa. Ta kúú kua̱ʼá nda̱ʼo noni̱ ni̱ xi̱ʼoan, dá chi̱ iin ciento noni̱ ni̱ xi̱ʼo dao tata yóʼo, ta dao ka̱a̱n ni̱ xi̱ʼo oni̱ diko noni̱, ta dao ka̱a̱n ni̱ xi̱ʼo oko̱ uxi̱a̱n.
\v 9 Ndi ndáa ndoʼó ió do̱ʼo, ta kueídóʼo ndó ―kaá Jesús.
\s Yóʼo kásto̱ʼon Jesús ndiva̱ʼa dákíʼin táʼan na dao ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon dánaʼa̱ na̱
\p
\v 10 Dá ni̱ ka̱sáa̱ ta̱ xíonoo xíʼín ná noo̱ ió na̱, dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá:
\p ―¿Ndiva̱ʼa dákíʼin táʼan ní dao ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon dánaʼa̱ ní?
\p
\v 11 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Dá chi̱ noo̱ ndo̱ʼó va ni̱ xi̱ʼo Ndios ña̱ kandaa̱ ini ndo̱ ña̱ náʼá mií ná sa̱ʼá ndi kee na dándáki na. Tído ko̱ xíʼo Ndios noo̱ dao ka̱ ña̱yuu ña̱ kandaa̱ ini na̱ sa̱ʼá ña̱ yóʼo.
\v 12 Dá chi̱ ndi ndáa na̱ ni̱ na̱tiin to̱ʼon káʼi̱n, no̱ón kúú na̱ natiin ña̱ kandaa̱ cháá ka̱ ini na̱. Tído ndi ndáa na̱ ko̱ xi̱ín natiin ña, no̱ón kúú na̱ di̱tá diʼa Ndios cháá ña̱ kándaa̱ ini na̱.
\v 13 Sa̱ʼá ño̱ó dákíʼin táʼan yuʼu̱ dao ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon dánaʼi̱ no̱ó dao ka̱ ña̱yuu, dá kía̱n, va̱ʼará ndéʼé ná, tído o̱ kándaa̱ taʼon ini na̱ ndi kóni̱ kaaa̱n, ta va̱ʼará seídóʼo na to̱ʼon káʼi̱n, tído o̱ kátóni̱ taʼon ini na̱.
\v 14 Ki̱ʼo dión, dá xi̱nko̱o to̱ʼon ni̱ taa profeta Isaías, chi̱ diʼa kaáa̱n:
\q Va̱ʼará ndidaa ka̱ vía̱n ná kueídóʼo ndó, tído o̱ kátóni̱ taʼon ini ndo̱.
\q Ta va̱ʼará ndidaa ka̱ vía̱n ná kande̱ʼé ndó, tído o̱ kándaa̱ taʼon ini ndo̱.
\q
\v 15 Chi̱ ni̱ ndukáxí nda̱ʼo nío̱ na̱ ñoo yóʼo,
\q ta ko̱ xíʼo na mií ná kueídóʼo na,
\q ta ni̱ sadi taʼani na noo̱ ná,
\q dá ná o̱ ko̱ní na̱ xíʼín noo̱ ná,
\q ta ni o̱ kueídóʼo na xíʼín do̱ʼo na,
\q ta ni o̱ kátóni̱ taʼon ini na̱,
\q ta ni o̱ nándió kuéi na noo̱ yúʼu̱, dá nduva̱ʼi na̱.
\p
\v 16 ’Tído ndikáʼán ví noo̱ ndo̱ʼó, chi̱ túu noo̱ ndo̱ ndéʼé ndó, ta ndikáʼán ví do̱ʼo ndó, chi̱ seídóʼo ndó.
\v 17 Chi̱ miía̱n ndaa̱ káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ kua̱ʼá nda̱ʼo profeta xíʼín ña̱yuu ndaa̱ ni̱ sa̱ ndei sa̱ naʼá ni̱ kaʼán ná koni na̱ ña̱ xiní ndo̱ viti, tído ko̱ ní xiní taʼon naa̱n. Ta ni̱ kaʼán taʼani na kueídóʼo na to̱ʼon seídóʼo ndó viti, tído ko̱ ní seídóʼo taʼon naa̱n ―kaá na̱.
\s Nákani Jesús ndi dándáki ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ na̱ sa̱ʼá ta̱a xíti
\p
\v 18 ―Kueídóʼo va̱ʼa ndó, chi̱ koʼi̱n kasto̱ʼin xíʼín ndó ndi dándáki to̱ʼon ni̱ da̱kíʼin táʼin ni̱ da̱náʼi̱ noo̱ ndo̱ sa̱ʼá ta̱ xíti ñoó.
\v 19 Táʼa̱n ña̱yuu seídóʼo to̱ʼon va̱ʼa ña̱ káʼa̱n saʼa̱ ndi kée Ndios dándáki na ña̱yuu, ta ko̱ xíʼo na mií ná kandaa̱ ini na̱án, dá kía̱n kasaa̱ ña̱ uʼu̱, ta dítá váán to̱ʼon Ndios, ña̱ ni̱ ka̱nkao nío̱ ná. Dión dándáki yuʼú íchi̱ ñoó no̱ó ni̱ kue̱i dao tata ñoó.
\v 20 Ta tein yuu̱ no̱ó ni̱ kue̱i dao ka̱ tata ñoó kúú ña̱yuu seídóʼo to̱ʼon Ndios, ta nátiin naa̱n xíʼa̱n kádii̱ ini na̱.
\v 21 Tído ko̱ ta̱ʼón yo̱ʼan ini nío̱ ná, sa̱ʼá ño̱ó tóó vá kándísa naa̱n. Chi̱ tá ve̱i ta̱ndóʼó ndóʼo na, o tá kásáʼá ña̱yuu kéndava̱ʼa na xíʼín ná sa̱ʼá ña̱ kándísa naa̱n, kúú dánkoo va naa̱n.
\v 22 Ta tein ta̱ʼíón no̱ó ni̱ kue̱i dao ka̱ tata ñoó kúú ña̱yuu seídóʼo to̱ʼon Ndios. Tído kásáʼá ndíʼi cháá ka̱ ini na̱ sa̱ʼá ña̱ʼa ió ñayuú yóʼo, ta kátoó na̱ koo kuíká ná. Sa̱ʼá ño̱ó ko̱ sáʼano na xíʼín to̱ʼon Ndios, ta ni iin ña̱ va̱ʼa ko̱ kée na.
\v 23 Tído no̱ñóʼo̱ va̱ʼa no̱ó ni̱ kue̱i dao ka̱ tata ñoó kúú ña̱yuu seídóʼo to̱ʼon Ndios, ta xíʼo na mií ná ña̱ kándaa̱ ini na̱án. Dao no̱ón kúú táto̱ʼon tata, ña̱ ni̱ xi̱ʼo iin ciento noni̱. Ta dao ka̱ na̱ kúú táto̱ʼon tata, ña̱ ni̱ xi̱ʼo oni̱ diko noni̱. Ta dao ka̱ na̱ kúú táto̱ʼon tata, ña̱ ni̱ xi̱ʼo oko̱ uxi̱ noni̱, chi̱ kée na ña̱ kóni̱ Ndios ―kaá Jesús.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús saʼa̱ tirió kuéi̱ ni̱ xita̱ tein tirió va̱ʼa
\p
\v 24 Dá ni̱ da̱kíʼin táʼan Jesús iin ka̱ ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon ni̱ da̱náʼa̱ na̱ no̱ó ña̱yuu ñoó, ta kaá na̱:
\p ―Táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ kee iin ta̱a ni̱ xiti tata va̱ʼa no̱ñóʼo̱ rá, ki̱ʼo dión kée Ndios dándáki na ña̱yuu na̱.
\v 25 Ta tein kídi̱ ta̱ xíti ñoó, ni̱ kii iin ta̱ xiní uʼu̱ táʼan xíʼín rá, ta ni̱ chiʼi ra tata tirió kuéi̱ noo̱ káa tirió ra̱.
\v 26 Sa̱ʼá ño̱ó tá ni̱ ka̱sáʼá kána yoko tirió, dá ni̱ ka̱ndaa̱ ini ta̱ kéchóon noo̱ rá ña̱ káa taʼani tirió kuéi̱ tein tirió ra̱.
\v 27 Dá ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ nda̱to̱ʼón rá satoʼo ñóʼo̱ ñoó: “Tatá, ¿á o̱ du̱ú tirió va̱ʼa ní xíti ní? ¿Ndiva̱ʼa káa taʼani tirió kuéi̱ tein tirió ní, tá dáá?”
\v 28 Dá ni̱ kaa satoʼo ñoó xíʼín rá: “Iin ta̱a xiní uʼu̱ va ñaá ni̱ kexíxi ni̱ chiʼan.” Dá ni̱ kaa ta̱ kéchóon ñoó: “¿Á ko̱ kóni̱ ní ná koʼo̱n ndu̱ toʼon ndua̱n?”
\v 29 Dá ni̱ kaa ra̱: “Ná dáʼa ni koʼo̱n ndo̱ toʼon ndóa̱n, dá chi̱ tá ná toʼon ndóa̱n, nda̱ tirió va̱ʼa kana xíʼán.
\v 30 Konó ndó ná kuaʼano dáó ñá xíʼín tirió va̱ʼa ñoó nda̱ ná kasandaá kuu̱ nakiʼin va̱ʼa yó tirió ñoó. Dá tá ná kasandaá kuu̱ taʼa̱nda̱a̱n, dá kaʼandai̱ choon no̱ó ra̱ nákiʼin va̱ʼa tirió, ta kaai̱ xíʼín rá: Toʼon ndó dinñóʼó tirió kuéi̱, ta kató ndóa̱n táto̱ʼon kató ndó ndáyo̱ʼo, dá chiñóʼo̱ ndo̱án. Tído ña̱ kúú tirió va̱ʼa ñoó, ná taán va̱ʼa ndóa̱n ini yáka̱í” ―kaá Jesús.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús saʼa̱ iin tata leé lóʼo̱ naní mostaza
\p
\v 31 Dá ni̱ da̱kíʼin táʼan Jesús iin ka̱ ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon ni̱ da̱náʼa̱ na̱, ta kaá na̱:
\p ―Táto̱ʼon ki̱ʼo ndóʼo iin tata naní mostaza, ña̱ ni̱ xiti iin ta̱a no̱ñóʼo̱ rá, ki̱ʼo dión kée Ndios dándáki na ña̱yuu na̱.
\v 32 Ta miía̱n ndaa̱ ña̱ yóʼo kúú tata pálí cháá ka̱ noo̱ dao ka̱ tata chíʼi yó no̱ñóʼo̱ yo̱. Tído tá ni̱ xita̱a̱n, ta kúú sáʼano dikó ka̱ vía̱n o̱ du̱ú dao ka̱ yuku̱, ta ndúuan iin yíto̱, sa̱ʼá ño̱ó kásaa̱ laa, ta káva̱ʼa rí táka̱ ri̱ tein ndáʼa̱ rá ―kaá Jesús.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús sa̱ʼá ña̱ dákuita̱ ta̱chí yúsa̱ pan
\p
\v 33 Dá ni̱ da̱kíʼin táʼan tuku na iin ka̱ ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon ni̱ da̱náʼa̱ na̱ no̱ó ña̱yuu ñoó, ta kaá na̱:
\p ―Ki̱ʼo dándáki Ndios ña̱yuu na̱ kíán táto̱ʼon ki̱ʼo kée ña̱ dákuita̱ ta̱chí yúsa̱ káva̱ʼa pan, ña̱ ni̱ tiin iin ñáʼa̱, ta ni̱ da̱kíʼin táʼan ñaá xíʼín oni̱ yáxi̱ harina, dá nakuita̱ ta̱chía̱n ―kaá na̱.
\s Ña̱ yóʼo nákani ndiva̱ʼa dánaʼa̱ Jesús dión
\p
\v 34 Ta dión ni̱ da̱kíʼin táʼan Jesús dao ka̱ ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon ni̱ da̱náʼa̱ na̱ no̱ó ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó. Ta ko̱ ní sá dánaʼa̱ taʼon na tá ko̱ ní sá dákíʼin táʼan na dao ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon ni̱ sa̱ da̱náʼa̱ na̱.
\v 35 Dión, dá ni̱ xi̱nko̱o to̱ʼon ni̱ taa profeta, chi̱ diʼa kaáa̱n:
\q Koʼi̱n dákíʼin táʼin dao ña̱ʼa no̱ó to̱ʼon dánaʼi̱ no̱ó ña̱yuu.
\q Ta ki̱ʼo dión dánaʼi̱ noo̱ ná saʼa̱ ndidaá ña̱ sa̱ io de̱ʼé nda̱ rá ni̱ ka̱sáʼá saʼa̱ ñayuú.
\s Yóʼo nákani Jesús ndi dándáki ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ na̱ saʼa̱ tirió kuéi̱ xíʼín tirió va̱ʼa
\p
\v 36 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ kaʼa̱n Jesús ndisáʼán xíʼín ña̱yuu ñoó, dá ni̱ ku̱ʼu na ini veʼe íin ñoó. Dá ni̱ na̱tuu yati ta̱ xíonoo xíʼín ná ñoó, dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Nakani ní xíʼín nduʼu̱ ndi dándáki ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ ní saʼa̱ tirió kuéi̱ ñoó.
\p
\v 37 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Ta̱a ni̱ xiti tirió va̱ʼa ñoó kúú na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo.
\v 38 Ta ñoʼó xítí ñóó kúú ñayuú yóʼo, ta tata tirió va̱ʼa ñoó kúú ndidaá ña̱yuu ñóʼo ti̱xi ndáʼa̱ Ndios, ta tirió kuéi̱ ñoó kúú na̱ ñóʼo ti̱xi ndáʼa̱ ña̱ uʼu̱.
\v 39 Táʼa̱n ra̱ ni̱ xini uʼu̱ ta̱ ni̱ xiti ñoó kúú ña̱ uʼu̱, ta kuu̱ ni̱ na̱kiʼin va̱ʼa ra tirió ñoó kúú kuu̱ keyíko̱ Ndios sa̱ʼá ña̱yuu. Ta ta̱a ni̱ na̱kiʼin va̱ʼa tirió ñoó kúú ángel Ndios.
\v 40 Dá chi̱ táto̱ʼon ni̱ kee ra ni̱ toʼon ra tirió kuéi̱ no̱ñóʼo̱ rá, ta ni̱ ndiʼi ni̱ chi̱ñóʼo̱ ra̱án noo̱ kéi̱ ñóʼo̱, ki̱ʼo dión koo tá ná kasandaá kuu̱ noo̱ ndíʼi.
\v 41 Chi̱ tandaʼá na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo ángel kéchóon noo̱ ná kii na naka̱xi na ña̱yuu ñóʼo ti̱xi ndáʼa̱ Ndios, ta taó xóo na ndidaá na̱ kédaá xíʼín ña̱yuu na̱, dá kée na kua̱chi xíʼín ndidaá na̱ kée ña̱ kini.
\v 42 Dá koʼo̱n ángel ñoó taán ñaá ná noo̱ kéi̱ ñóʼo̱ ini xito̱. Ñoó kuaki na, ta ñoó kúú noo̱ kañoʼo na nakuchi táʼan no̱ʼo na.
\v 43 Ta na̱ kúú ña̱yuu ndaa̱ noo̱ Ndios, ndato natoo̱n na̱ táto̱ʼon tóo̱n ndi̱ndii kandei na noo̱ ió tatá Ndios dándáki na. Ta na̱ ió do̱ʼo, ná kueídóʼo na.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús saʼa̱ iin ta̱a ni̱ na̱níʼi̱ iin ki̱di di̱ʼón
\p
\v 44 ’Táto̱ʼon ki̱ʼo dándáki Ndios ña̱yuu na̱ kíán táto̱ʼon iin ki̱di di̱ʼón nákaa̱ de̱ʼé no̱ñoʼó xítí. Chi̱ iin kuu̱, dá ni̱ na̱níʼi̱ iin ta̱a ki̱di ñoó, dá ni̱ na̱chi̱káa̱ de̱ʼé tuku raa̱n, ta kádii̱ ini ra̱ kuaʼa̱n nóʼo̱ rá. Dá ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ di̱kó ndíʼi ra ña̱ʼa ió noo̱ rá, dá ni̱ xiin ra ñóʼo̱ noo̱ nákaa̱ de̱ʼé ki̱di di̱ʼón ñoó.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús saʼa̱ iin ta̱a ni̱ na̱níʼi̱ iin yuu̱ dío̱n ndato nda̱ʼo
\p
\v 45 ’Táto̱ʼon ki̱ʼo dándáki Ndios ña̱yuu na̱ kíán táto̱ʼon ña̱ ni̱ niʼi̱ iin ta̱a ni̱ nakaʼán ndaʼi̱ xíʼín yuu̱ dío̱n.
\v 46 Chi̱ tá ni̱ na̱níʼi̱ ta̱a ñoó iin yuu̱ dío̱n ndato cháá ka̱, dá ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ di̱kó ndíʼi ra ña̱ ió noo̱ rá, dá ni̱ xiin raa̱n.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús saʼa̱ iin ñóno̱
\p
\v 47 ’Táto̱ʼon ki̱ʼo dándáki Ndios ña̱yuu na̱ kíán táto̱ʼon iin ñóno̱, ña̱ kía̱n chírnee ra ini ta̱ñoʼo̱, ta ndi ndáa mií vá ti̱yaká sárnee noo̱án.
\v 48 Tá ni̱ chití noo̱án, dá taó ra̱án yuʼú ta̱kui̱í, dá kandei ra ka̱xi ra ti̱yaká taán ra̱ ini ti̱yika̱ rá, ta kirí ko̱ váʼa taó xóo ra.
\v 49 Ta dión taʼani koo kuu̱ noo̱ ndíʼi, chi̱ kankuei ángel kanoo na taó xóo na ña̱yuu kíni tein ña̱yuu ndaa̱.
\v 50 Ndiʼi, dá taán ná ña̱yuu kíni ñoó noo̱ kéi̱ ñóʼo̱ ini xito̱. Ta ñoó kuaki na, ta ñoó kañoʼo na nakuchi táʼan no̱ʼo na ―kaá na̱.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús sa̱ʼá ña̱ sa̱á xíʼín ña̱ yatá
\p
\v 51 Dá ni̱ nda̱to̱ʼón Jesús ta̱ xíonoo xíʼín ná:
\p ―¿Á ni̱ ka̱ndaa̱ ini ndo̱ ndidaá ña̱ ni̱ kaʼi̱n xíʼín ndó?
\p Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Jaa̱n, tatá.
\p
\v 52 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Kanaʼá ndó ña̱ tá ni̱ ndu̱ʼu iin ra̱ dánaʼa̱ ley Moisés ti̱xi ndáʼa̱ Ndios, dá ndoʼo ra táto̱ʼon ndóʼo satoʼo iin veʼe, dá chi̱ taó rá ña̱ sa̱á xíʼín ña̱ yatá ñóʼo ini sato̱ rá.
\s Diʼa ni̱ ndoʼo Jesús tá ni̱ noʼo̱ na̱ ñoo Nazaret
\p
\v 53 Dá tá ni̱ ndiʼi ni̱ da̱kíʼin táʼan Jesús ndidaá to̱ʼon yóʼo ni̱ kaʼa̱n na̱ xíʼín rá, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱.
\v 54 Dá tá ni̱ na̱sáa̱ na̱ ñoo mií ná, dá ni̱ da̱náʼa̱ na̱ ini veʼe noo̱ nátaka na̱ ñoo ñoó. Ta ni̱ naá ini na̱ ñoo na̱ ndéʼé ñaá ná, ta kaá na̱:
\p ―¿Ndeí ni̱ niʼi̱ ta̱a káa ña̱ ndi̱chí náʼá rá, xíʼín ña̱ kándéé rá kée ra ña̱ náʼano xíʼín ña̱yuu?
\v 55 ¿Á o̱ du̱ú de̱ʼe ta̱a túxí yíto̱ vá kúú ra̱ káa? ¿Á o̱ du̱ú María va kúú naná ra̱ káa, ta ñani ra̱ kúú Jacobo xíʼín José, xíʼín Simón, xíʼín Judas?
\v 56 ¿Á o̱ du̱ú ki̱ʼo ra̱ káa ndéi tein yó yóʼo? Sa̱ʼá ño̱ó, ¿ndeí ni̱ niʼi̱ ta̱a káa ña̱ ndi̱chí náʼá rá? ―kaá ña̱yuu ñoó.
\p
\v 57 Sa̱ʼá ño̱ó ko̱ ní nákoni taʼon ñaá ná. Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ná:
\p ―Ndeí kúú míí vá ió ña̱ñóʼó ña̱yuu no̱ó nduʼu̱, na̱ kúú profeta. Tído na̱ kúú na̱ ñoo ndu̱, xíʼín na̱ veʼe ndu, no̱ón diʼa kúú na̱ káñóʼó ñaá ―kaá na̱.
\p
\v 58 Ta ko̱ ní kée kuaʼa̱ taʼon na ña̱ náʼano noo̱ ná sa̱ʼá ña̱ ko̱ ní xíin na kandísa ñaá ná.
\c 14
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ xiʼi̱ Juan, na̱ sa̱ da̱kódo̱ ndúta̱ ña̱yuu
\p
\v 1 Tiempo daá ñóó ni̱ niʼi̱ tóʼon rey Herodes saʼa̱ ndidaá ña̱ ndato kée Jesús.
\v 2 Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ta̱ kéchóon noo̱ rá:
\p ―Juan, táʼa̱n ra̱ sa̱ da̱kódo̱ ndúta̱ ña̱yuu va kúú ta̱a ñoó. Ni̱ na̱taki va ra, sa̱ʼá ño̱ó kándéé rá kée ra ña̱ʼa ndato xíʼín ña̱yuu.
\p
\v 3 Dión ni̱ kaa Herodes, dá chi̱ mií rá ni̱ saʼanda choon, dá ni̱ tiin soldado Juan, dá ni̱ soʼoni ñaá rá xíʼín cadena, dá ni̱ chi̱káa̱ ñaá rá veʼe ka̱a, chi̱ ki̱ʼo dión ni̱ xika̱ Herodías, ñá ni̱ sa̱ kuu ñadiʼí ñani ra̱, ta̱ ni̱ sa̱ naní Felipe.
\v 4 Dión ni̱ kee ra, chi̱ diʼa ni̱ kaa Juan xíʼín rá:
\p ―Kua̱chi nda̱ʼo kíán, chi̱ ió yo̱ʼó xíʼín ñadiʼí ñano̱n ―kaá na̱.
\p
\v 5 Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ kaʼán rá kaʼání ñaá rá, tído yuʼú ra̱ na̱ ñoo ra̱, chi̱ ni̱ ka̱ndísa na ña̱ Juan kúú iin profeta.
\v 6 Tído tá ni̱ na̱xi̱no Herodes kuia̱ rá, dá ni̱ sa̱rsáʼá de̱ʼe diʼí Herodías no̱ó rá. Ta kúú ni̱ na̱taʼan ini ra̱ ña̱ ni̱ kee xi.
\v 7 Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ ya̱ʼa yúʼu̱ rá ni̱ kaʼa̱n ra̱ to̱ʼon ta̱a ña̱ ki̱ʼo ra ndi ndáa míí vá ña̱ʼa ná kaka̱ xi̱.
\v 8 Dá ni̱ da̱káʼa̱n kue̱ʼé ñaá ñá kúú naná xi̱. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ kaa xi̱ xíʼín rá:
\p ―Ki̱ʼo ní iin koʼo̱ ná kakaa̱ dini̱ Juan, ta̱ dákodo̱ ndúta̱ ña̱yuu, noo̱í ―kaá xi̱ xíʼín rá.
\p
\v 9 Tá ni̱ kaa xi̱ dión, kúndaʼí nda̱ʼo ni̱ kuu ini Herodes, tído sa̱ʼá ña̱ ni̱ xi̱ʼo ra to̱ʼon ra noo̱ xí, ta sa̱ʼá ña̱ ni̱ seídóʼo ndidaá ña̱yuu ndéi mesa ña̱ ni̱ kaʼa̱n ra̱ dión xíʼín xí, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ saʼanda ra̱ choon ña̱ dión koo.
\v 10 Dá ni̱ saʼanda ra̱ choon noo̱ soldado ra̱ ña̱ ná kaʼanda ra̱ diko̱ Juan noo̱ nákaa̱ na̱ veʼe ka̱a.
\v 11 Dá ni̱ saʼanda ra̱án, ta ni̱ chi̱káa̱ ra̱ dini̱ ná ini iin koʼo̱ néʼe ra ni̱ ka̱sáa̱ ra̱ ni̱ xi̱ʼo raa̱n noo̱ tadiʼí ñoó. Dá ni̱ xi̱ʼo xia̱n noo̱ naná xi̱.
\p
\v 12 Dá ni̱ ka̱sáa̱ ta̱ xíonoo xíʼín Juan ni̱ na̱kiʼin ra yikí ko̱ño na̱. Dá néʼe raa̱n ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ da̱ndúxi ra. Dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱ kasto̱ʼon ra xíʼín Jesús ña̱ ni̱ kuu.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ xi̱ʼo Jesús ña̱ʼa ni̱ sa̱sáʼan oʼo̱n mil ta̱a
\p
\v 13 Tá ni̱ ka̱ndaa̱ ini Jesús ña̱ dión ni̱ ndoʼo Juan, dá ni̱ kaa na ini iin barco, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ iin ka̱ xíán no̱ó ko̱ó ña̱yuu ndéi. Tído ni̱ ka̱ndaa̱ ini ña̱yuu noo̱ kuaʼa̱n Jesús, dá ni̱ ka̱nkuei na iin rá iin ñoo noo̱ ndéi na xíka sáʼá ná tákuei na kuaʼa̱n na̱ niʼi̱ ná Jesús.
\v 14 Tá ni̱ keta Jesús ini barco ñoó, kúú ni̱ xini na̱ ña̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ndéi ndáti ñaá. Ta kúú ni̱ kuʼu̱ nda̱ʼo ini na̱ saʼa̱ ná, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ ndu̱va̱ʼa na ndidaá na̱ kúʼu̱ ñóʼo tein ña̱yuu ñoó.
\v 15 Tá ni̱ ini kuu̱ dáá ñóó, dá ni̱ na̱tuu yati ñaá ta̱ xíonoo xíʼín ná. Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Ko̱ ta̱ʼón veʼe ndíta yati yóʼo, ta sa̱ ni̱ ini va, sa̱ʼá ño̱ó kaʼanda ní choon no̱ó ña̱yuu kuáʼa̱ yóʼo ña̱ ná koʼo̱n na̱ noo̱ ñóʼo ñoo kuálí, dá ná kuiin na ña̱ʼa kasáʼan na.
\p
\v 16 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ko̱ káni taʼan koʼo̱n na̱ ndukú ná ña̱ kasáʼan na. Ki̱ʼo mií ndoʼó ña̱ʼa ná kasáʼan na.
\p
\v 17 Dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Ko̱ ta̱ʼón ña̱ʼa kuaʼa̱ néʼe ndu. Sa̱va̱ʼa oʼo̱n pan xíʼín uu̱ ti̱yaká va.
\p
\v 18 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Kuaʼán ndo̱ kiʼin ndóa̱n, tá dáá.
\p
\v 19 Dá ni̱ saʼanda na̱ choon ña̱ ndidaá ña̱yuu ná kandei na noo̱ ita ñoó. Dá ni̱ tiin na ndin oʼo̱n pan ñoó xíʼín ndi nduú ti̱yaká ñoó. Dá ni̱ na̱nde̱ʼé noo̱ ná chí induú. Dá ni̱ na̱ki̱ʼo na ndivéʼe noo̱ Ndios sa̱ʼán. Dá ni̱ da̱kuáchi na pan ñoó xíʼín ti̱yaká ñoó. Dá ni̱ xi̱ʼo naa̱n no̱ó ta̱a xíonoo xíʼín ná. Dá ni̱ dasá ráa̱n no̱ó ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó.
\v 20 Dá ni̱ sa̱sáʼan ndidaá ña̱yuu ñoó nda̱ ni̱ ndi̱noo va̱ʼa ini na̱. Dá tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ da̱kútí ta̱ xíonoo xíʼín Jesús ñoó uxi̱ uu̱ ti̱yika̱ xíʼín ña̱ʼa ni̱ ka̱ndo̱o no̱ó ni̱ sa̱sáʼan na.
\v 21 Ta táto̱ʼon oʼo̱n mil ta̱a ni̱ sa̱sáʼan ni̱ kee Jesús, ta ko̱ íin taʼon ní kekuendá na̱ñáʼa̱ xíʼín takuálí.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ xika Jesús no̱ó ta̱ñoʼo̱
\p
\v 22 Tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ saʼanda Jesús choon no̱ó ta̱a xíonoo xíʼín ná ña̱ ná kaa ra ini barco, ta ná chikaʼanda ra̱ koʼo̱n ra̱ iin ka̱ xoo ta̱ñoʼo̱. Dá ni̱ ka̱ndo̱o Jesús kaʼa̱n na̱ ndisáʼán xíʼín ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó.
\v 23 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ kaʼa̱n na̱ ndisáʼán xíʼín ná, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ dini̱ yúku̱ íin ñoó kaʼa̱n na̱ xíʼín Ndios. Dá tá ni̱ kuaá, iin tóʼón mií vá ná nákaa̱ dini̱ yúku̱ ñoó.
\v 24 Ta du̱ú ni̱ taʼi̱ dáo ii̱ vá barco ñoó kuaʼa̱n ra̱ no̱ó ta̱ñoʼo̱ ñoó. Ta kúú xoo diʼa xoo diʼa nákuii̱n ndichi ta̱kui̱í ñáni táʼan rá ndi̱ka barco noo̱ kánóo rá kuaʼa̱n ra̱, ta de̱én nda̱ʼo ve̱i tachi̱ chi̱ xoo no̱ó kuaʼa̱n ra̱.
\p
\v 25 Dá tá ni̱ kundikí, dá ni̱ kee Jesús xíka na no̱ó ta̱kui̱í ñóó kuaʼa̱n na̱ niʼi̱ ná barco ñoó.
\v 26 Tído tá ni̱ xini ta̱ xíonoo xíʼín Jesús ña̱ xíka na ve̱i na no̱ó ta̱kui̱í ñóó, kúú ni̱ ka̱ndadí nda̱ʼo ra, ta ni̱ ka̱yuʼú rá:
\p ―¡Káa ve̱i íʼíná!
\p Ta kúú ni̱ʼi nda̱ʼo ni̱ ka̱yuʼú rá sa̱ʼá ña̱ ni̱ yu̱ʼú ra̱.
\v 27 Ta kúú ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ndeé koo ini ndo̱. Mií vá yuʼu̱ kúúí. O̱ sa̱ yu̱ʼú ndo̱.
\p
\v 28 Dá ni̱ kaa Pedro xíʼín ná:
\p ―Tatá, tá mií ní kúú ní, konó ní ná kakai no̱ó ta̱kui̱í xaa̱n saa̱i̱ ni̱ʼí mií ní.
\p
\v 29 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Nakíi̱.
\p Dá ni̱ noo Pedro. Dá ni̱ kee ra xíka ra no̱ó ta̱kui̱í ñoó kuaʼa̱n ra̱ niʼi̱ rá Jesús.
\v 30 Tído sa̱ʼá ña̱ ndéʼé rá ña̱ dee̱n kána tachi̱ ñoó, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ kixian ni̱ yu̱ʼú ra̱. Ta kúú ni̱ ka̱sáʼá ko̱ke̱ta kaʼani ra kuaʼa̱n ra̱ ini ta̱kui̱í. Dá ni̱ ka̱yuʼú rá:
\p ―¡Dáka̱ki ní yuʼu̱, tatá!
\p
\v 31 Dá ni̱ tiin na ndáʼa̱ rá ni̱ ka̱neʼe na, dá kaá na̱ xíʼín rá:
\p ―Cháá nda̱ʼo kándéé ino̱n yuʼu̱. ¿Ndiva̱ʼa ni̱ na̱kani kuáchi̱ ino̱n?
\p
\v 32 Dá tá ni̱ ke̱ta na xíʼín rá ini barco, kúú ni̱ sa̱ tuu va tachi̱ dée̱n ñoó.
\v 33 Dá ni̱ na̱tuu yati ndidaá ta̱a ñóʼo ini barco ñoó noo̱ Jesús, ta ni̱ sa̱ nda̱ño̱ʼo ñaá rá, ta kaá ra̱ xíʼín ná:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ndisa de̱ʼe Ndios kúú mií ní.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús na̱ kúʼu̱ ndéi chí kuendá Genesaret
\p
\v 34 Dá tá ni̱ ndiʼi ni̱ chi̱kaʼanda na̱ no̱ó ta̱ñoʼo̱ ñoó, dá ni̱ saa̱ na̱ noo̱ kúú kuendá Genesaret.
\v 35 Tá ni̱ na̱koni ña̱yuu ñoó ña̱ Jesús kúú ná, dá ni̱ taxí táʼan na ni̱ saʼa̱n na̱ iin rá iin ñoo ñóʼo ñoó, ta ni̱ ka̱sto̱ʼon na xíʼín ndidaá ña̱yuu ña̱ ni̱ ka̱sáa̱ Jesús. Ta ndáka na ndidaá na̱ kúʼu̱ ni̱ saa̱ na̱ no̱ó Jesús.
\v 36 Dá ni̱ seí ndaʼí na̱ noo̱ Jesús ña̱ ná konó ná dákoʼo̱n ndáʼa̱ ná sa̱va̱ʼa yuʼú kotó na̱, dá ná nduva̱ʼa na, kaá na̱. Ta ndidaá na̱ ni̱ da̱kóʼo̱n ndáʼa̱ yuʼú kotó na̱ ñoó ni̱ ndu̱va̱ʼa.
\c 15
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ kánian kee yó ña̱ kóni̱ Ndios, ta o̱ du̱ú ña̱ kóni̱ ta̱a
\p
\v 1 Ta kúú ni̱ na̱tuu yati dao ta̱ fariseo xíʼín ta̱ dánaʼa̱ ley Moisés no̱ó Jesús. Ta̱ yóʼo kúú ra̱ ni̱ kii ñoo Jerusalén. Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p
\v 2 ―¿Ndiva̱ʼa ko̱ kée ta̱ xíonoo xíʼín mií ní táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ da̱náʼa̱ ta̱ sáʼano ñoo yo̱ tá sata̱? Chi̱ ko̱ nákata ra ndáʼa̱ rá xíʼín ña̱ñóʼó, dá keí rá pan.
\p
\v 3 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ta ndoʼó, ¿ndiva̱ʼa dánkoo xoo ndó choon saʼándá Ndios, ta ndíʼi cháá ka̱ ini ndo̱ kee ndó choon ni̱ saʼanda ta̱ sáʼano ñoo yo̱?
\v 4 Dá chi̱ diʼa kuaʼa̱n choon ni̱ saʼanda Ndios: “Koo ña̱ñóʼó ndó noo̱ tatá ndo̱ xíʼín noo̱ naná ndo̱”, ta “Ndi ndáa mií vá ña̱yuu ná ya̱ʼa kaʼa̱n ndava̱ʼa xíʼín tatá na̱ o xíʼín naná na̱, na̱ yóʼo kúú na̱ kánian kuu.”
\v 5 Tído ndoʼó kúú ra̱ kaá ña̱ kuu va kaʼa̱n ña̱yuu xíʼín tatá na̱, xíʼín naná na̱: “O̱ kúu taʼon chindeéí mií ní xíʼín ña̱ʼa néʼe va̱ʼi, chi̱ sa̱ ni̱ kaai̱ ki̱ʼoi ña̱ noo̱ Ndios.”
\v 6 Ta sa̱ʼá ña̱ káʼa̱n na̱ dión, sa̱ʼá ño̱ó ko̱ káni ka̱a̱n chindeé ná tatá na̱ xíʼín naná na̱, kaá ndo̱ʼó. Ta dión kée ndó dátu̱ú ndó choon ni̱ saʼanda Ndios xíʼín ña̱ ni̱ ndaki ini mií ndó.
\p
\v 7 ’¡Ta̱a uu̱ noo̱ vá kúú ndó! Ndaa̱ va ni̱ kaʼa̱n profeta Isaías saʼa̱ ndo̱, chi̱ diʼa ni̱ taa na:
\q
\v 8 Táʼa̱n ña̱yuu ndéi viti kékáʼano na yuʼu̱ xíʼín yúʼu̱ oon va na,
\q tído xíʼín nío̱ ná ko̱ kóni̱ taʼon na yuʼu̱.
\q
\v 9 Ko̱ ndáya̱ʼi taʼon ña̱ ndáño̱ʼo na yuʼu̱,
\q dá chi̱ ña̱ dánaʼa̱ na̱ kúú ña̱ ni̱ ndaki ini ña̱xintóni̱ ta̱a va.
\p
\v 10 Dá ni̱ kana Jesús ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó ña̱ ná natuu yati cháá ka̱ na̱, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ná:
\p ―Kueídóʼo va̱ʼa ndó ña̱ koʼi̱n kaʼi̱n xíʼín ndó, dá katóni̱ va̱ʼa ini ndo̱.
\v 11 Ni iin ña̱ʼa seí ndo̱ ko̱ dáyako̱ ñaá noo̱ Ndios. To̱ʼon kánkuei yúʼu̱ vá ndó kía̱n dáyako̱ ñaá.
\p
\v 12 Dá ni̱ na̱tuu yati ta̱a xíonoo xíʼín ná, dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―¿Á náʼá ní ña̱ ni̱ tarʼuʼu̱ nda̱ʼo ini ta̱ fariseo sa̱ʼá ña̱ ni̱ kaʼa̱n ní dión?
\p
\v 13 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ndidaá yuku̱, ña̱ ko̱ ní xíti tatái̱, na̱ ió induú, ñoó kía̱n kánian toʼon na xíʼín nda̱ yo̱ʼan.
\v 14 Ná dáʼa ni nakani ini ndo̱ saʼa̱ rá, chi̱ ta̱a ko̱ túu noo̱ vá kúú rá, ta tíin ndaa ra̱ dao ka̱ na̱ ko̱ túu noo̱. Chi̱ tá tíin ndaa iin ta̱a ko̱ túu noo̱ iin ka̱ ta̱ ko̱ túu noo̱, dá kía̱n ndi nduú ra̱ kue̱i ini yái̱.
\p
\v 15 Dá ni̱ kaa Pedro xíʼín ná:
\p ―Nakani ní xíʼín nduʼu̱ ndi dándáki to̱ʼon ni̱ da̱kíʼin táʼan ní ni̱ da̱náʼa̱ ní no̱ó ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó.
\p
\v 16 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín Pedro:
\p ―¿Á dión taʼani ko̱ kátóni̱ taʼon ini ndo̱ʼó?
\v 17 ¿Á ko̱ kándaa̱ taʼon ini ndo̱ ña̱ ndidaá ña̱ʼa seí ña̱yuu, ini ti̱xi va na kuaʼa̱n? Tá kúú tá ni̱ ndiʼi, dá kuaʼa̱n na̱ sata̱ véʼe tatá náa̱n.
\v 18 Tído to̱ʼon kánkuei yúʼu̱ ná, ño̱ó kía̱n ve̱i nda̱ ma̱á nío̱ ná, ta ño̱ó diʼa kía̱n dáyako̱ ñaá noo̱ Ndios.
\v 19 Dá chi̱ nda̱ ma̱á nío̱ ná ve̱i ña̱ kini nákani ini na̱ kee na, dá kaʼání ná ña̱yuu, ta kée na kua̱chi xíʼín na̱ ko̱ kúú ñadiʼí na̱ o̱ yíi̱ ná, ta kée na ña̱ kaʼan noo̱ xíʼín ñíi̱ ná, ta kíʼin kuíʼíná ná, ta káva̱ʼa na kua̱chi tóʼón saʼa̱ dao ka̱ na̱, ta káʼa̱n ndava̱ʼa na saʼa̱ ndi ndáa mií vá ña̱yuu.
\v 20 Ndidaá ña̱ kini yóʼo kía̱n dáyako̱ ñaá noo̱ Ndios. Tído ña̱ ko̱ nákata na ndáʼa̱ ná xíʼín ña̱ñóʼó, dá keí ná ña̱ʼa, ko̱ dáyako̱ taʼon ñaá noo̱ Ndios.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús iin de̱ʼe diʼí ñaʼá túkú
\p
\v 21 Dá ni̱ keta Jesús ñoo ñoó, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná chí kuendá ñoo Tiro xíʼín ñoo Sidón.
\v 22 Ñoó ni̱ ka̱sáa̱ iin ñáʼa̱, ta kíán iin ñáʼa̱ kuendá Canaán. Ta ni̱ kixián iin ñoo lóʼo̱ nákaa̱ yati ñoó. Dá ni̱ ka̱yuʼán Jesús:
\p ―Tatá, mií ní na̱ kúú de̱ʼe na̱ veʼe rey David, kuʼu̱ ini ní sa̱ʼá yuʼu̱, chi̱ ndóʼo nda̱ʼo nío̱ de̱ʼe diʼíi̱ kée iin espíritu kini.
\p
\v 23 Tído ni iin to̱ʼon ko̱ ní kaʼa̱n na̱ xíʼán. Dá ni̱ na̱tuu yati ta̱ xíonoo xíʼín ná. Dá ni̱ seí ndaʼí ra̱ noo̱ Jesús, ta kaá ra̱ xíʼín ná:
\p ―Kaʼa̱n ní xíʼín ñáʼa̱ káa ná koʼa̱n, dá chi̱ káyuʼú nda̱ʼa vaán tákaaán ve̱i ñá sata̱ yo̱.
\p
\v 24 Dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―Sa̱va̱ʼa no̱ó na̱ Israel, na̱ kúú táto̱ʼon iin léko, kirí ni̱ nda̱ñóʼó vá, ni̱ ta̱ndaʼá Ndios yuʼu̱ ve̱ii.
\p
\v 25 Dá ni̱ ka̱sáa̱ ñáʼa̱ ñoó ni̱ sa̱ kuíi̱n xi̱tíán noo̱ Jesús, ta ni̱ kaaa̱n:
\p ―¡Chindeé ní yuʼu̱, tatá!
\p
\v 26 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼán:
\p ―Ko̱ váʼa taʼon kuio ndaa yo̱ pan ndáʼa̱ takuálí, ta ki̱ʼo yóa̱n no̱ó ti̱na.
\p
\v 27 Dá ni̱ kaa ñáʼa̱ ñoó xíʼín ná:
\p ―Ndaa̱ va káʼa̱n ní, tatá. Tído seí va ti̱na ñoó yúchi̱ pan ña̱ kuéi yúʼu̱ mesa satoʼo ri̱.
\p
\v 28 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼán:
\p ―Naná lóʼo̱, miía̱n ndaa̱ ndisa kándéé káʼano ino̱n yuʼu̱. Ta ná koʼi̱n keei ña̱ xíko̱n ―kaá na̱.
\p Ta kúú mií hora daá ñóó ni̱ ndu̱va̱ʼa de̱ʼe diʼáa̱n.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu
\p
\v 29 Dá ni̱ kee Jesús kuaʼa̱n na̱. Tá ni̱ kasa̱ndaá yati na yúʼu̱ ta̱ñoʼo̱ naní Galilea, dá ni̱ kaa na dini̱ iin yúku̱ íin ñoó. Dá ni̱ sa̱ ko̱o na ió na̱.
\v 30 Ta kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ni̱ na̱tuu yati noo̱ ná, ta ndáka na na̱ ni̱ na̱tií saʼa̱, xíʼín na̱ ko̱ túu noo̱, xíʼín na̱ ko̱ ku̱ú káʼa̱n, xíʼín na̱ ko̱ ndáa va̱ʼa ndáʼa̱ xíʼín saʼa̱, xíʼín na̱ ndóʼo dao ka̱ kueʼe̱, ni̱ ka̱sáa̱ na̱ ni̱ chi̱ndei ñaá ná noo̱ íin Jesús. Dá ni̱ ndu̱va̱ʼa ñaá ná.
\v 31 Ta kúú ni̱ naá ini ña̱yuu ñoó sa̱ʼá ña̱ ni̱ na̱kaʼa̱n na̱ ko̱ ku̱ú kaʼa̱n, ta ni̱ ndu̱va̱ʼa na̱ ko̱ ndáa va̱ʼa ndáʼa̱ xíʼín saʼa̱, ta ni̱ na̱kaka na̱ ni̱ na̱tií saʼa̱, ta ni̱ na̱tu̱u noo̱ na̱ ko̱ túu noo̱. Ta ni̱ kekáʼano ndidaá ña̱yuu ñoó Ndios, na̱ ndáño̱ʼo na̱ Israel.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ xi̱ʼo Jesús ña̱ʼa ni̱ sa̱sáʼan komi̱ mil ta̱a
\p
\v 32 Dá ni̱ kana Jesús ta̱a xíonoo xíʼín ná ñóó. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Kúʼu̱ nda̱ʼo inii̱ sa̱ʼá ña̱yuu kuáʼa̱ yóʼo chi̱ sa̱ ni̱ xi̱no oni̱ kuu̱ ndéi na xíʼín yuʼu̱, ta ko̱ó ka̱ ña̱ʼa kasáʼan ná. Tído ko̱ kóni̱ taʼon yuʼu̱ tandaʼá nditai na̱ noʼo̱ veʼe na, dá chi̱ oon ni kuu yi̱ʼí na̱ íchi̱.
\p
\v 33 Dá ni̱ kaa ta̱ xíonoo xíʼín ná ñóó:
\p ―¿Ndeí kiʼin yó kuaʼa̱ pan noo̱ kúú ñoʼó i̱chí yóʼo ki̱ʼo yó keí ña̱yuu kuáʼa̱ yóʼo, dá ndinoo ini na̱?
\p
\v 34 Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá Jesús:
\p ―¿Ndidaá pan néʼe ndó?
\p Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Usa̱ va pan néʼe nduʼu̱, xíʼín cháá ti̱yaká.
\p
\v 35 Dá ni̱ saʼanda Jesús choon ña̱ ná kande̱i ña̱yuu ñoó no̱ñóʼo̱.
\v 36 Dá ni̱ tiin na ndin usa̱ pan xíʼín ti̱yaká ñoó. Dá ni̱ na̱ki̱ʼo na ndivéʼe noo̱ Ndios. Dá ni̱ saʼanda na̱ pan ñoó. Dá ni̱ xi̱ʼo naa̱n no̱ó ta̱ xíonoo xíʼín ná. Dá ni̱ dasá ráa̱n no̱ó ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó. Ta dión taʼani ni̱ kee na xíʼín ti̱yaká ñoó.
\v 37 Dá ni̱ sa̱sáʼan ndidaá ña̱yuu ñoó nda̱ ni̱ ndi̱noo va̱ʼa ini na̱. Tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ da̱kútí rá usa̱ ti̱yika̱ xíʼín ña̱ ni̱ ka̱ndo̱o no̱ó ni̱ sa̱sáʼan ña̱yuu ñoó.
\v 38 Ta ta̱a ni̱ sa̱sáʼan ñoó ni̱ sa̱ kuu táto̱ʼon komi̱ mil, ta ko̱ íin taʼon ní kekuendá na̱ ñáʼa̱ xíʼín takuálí.
\p
\v 39 Tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ kaʼa̱n Jesús ndisáʼán xíʼín ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó. Dá ni̱ kaa na ini barco xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná. Dá ni̱ kiʼin na kuaʼa̱n na̱ chí kuendá Magdala.
\c 16
\s Yóʼo ni̱ xika̱ ta̱ fariseo ña̱ ná kee Jesús iin ña̱ʼa ndato
\p
\v 1 Ñoó ni̱ ka̱sáa̱ dao ta̱ fariseo xíʼín ta̱ saduceo, ta ni̱ kaʼán rá dátu̱ú rá Jesús, chi̱ ni̱ xika̱ ra̱ ña̱ kee na iin ña̱ʼa ndato chí induú, dá ná kande̱ʼá á miía̱n ndaa̱ ni̱ kii na noo̱ Ndios.
\v 2 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Tá kuaʼa̱n kuaá, dá kaá ndo̱: “Va̱ʼa nda̱ʼo koo taa̱n, chi̱ ni̱ kana kuaʼá induú.”
\v 3 Tá ni̱ tu̱u noo̱ naʼa, dá kaá ndo̱ diʼa: “Kana nda̱ʼo tachi̱ kuu̱ víti, chi̱ ni̱ kana kuaʼá induú, ta íin víkó nda̱ʼo.” ¡Kúú ndó ña̱yuu uu̱ noo̱, dá chi̱ va̱ʼa ti̱ʼa ndó kándaa̱ ini ndo̱ ndi kee induú, tído ko̱ kándaa̱ ini ndo̱ ndi kóni̱ kaa ña̱ náʼano xiní ndo̱ tiempo viti!
\v 4 Ña̱yuu kíni nda̱ʼo ndéi tiempo viti, ta xiní xíxi na Ndios, chi̱ xíka̱ na̱ ña̱ kee yuʼu̱ ña̱ ndato noo̱ ná, dá kandísa na. Tído o̱ kée taʼan vai ni iin ña̱ ndato noo̱ ná. Sa̱va̱ʼa ña̱ ndato ni̱ ndoʼo Jonás koni na̱ ndoʼo yuʼu̱ ―kaá na̱.
\p Dá ni̱ da̱nkoo ñaá Jesús, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱.
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ dánaʼa̱ Jesús sa̱ʼá ña̱ ko̱ váʼa dánaʼa̱ ta̱ fariseo
\p
\v 5 Ta ni̱ saa̱ na̱ iin ka̱ xoo ta̱ñoʼo̱, tído ni̱ na̱ndodó ta̱ xíonoo xíʼín ná kaneʼe ra pan keí rá xíʼín ná.
\v 6 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Kandaa ndo̱ mií ndó no̱ó ña̱ dákuita̱ ta̱chí pan, ña̱ kía̱n kéchóon ta̱ fariseo xíʼín ta̱ saduceo.
\p
\v 7 Dá ni̱ ka̱sáʼá ndátóʼón táʼan mií ta̱ xíonoo xíʼín ná ñoó:
\p ―Dión káʼa̱n na̱, chi̱ ko̱ ní sá neʼe yó pan kixió.
\p
\v 8 Kúú ni̱ ka̱ndaa̱ va ini Jesús ña̱ ni̱ kaʼa̱n ra̱ dión. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¿Ndiva̱ʼa ndátóʼón kuáchi̱ ndo̱ sa̱ʼá ña̱ ko̱ó pan néʼe ndó? ¿Á cháá vá kándéé ini ndo̱ yuʼu̱, nda̱ni?
\v 9 Ta, ¿á ko̱ kándaa̱ ii̱ vá ini ndo̱? ¿Á ko̱ ndísaa̱ taʼon ini ndo̱ ña̱ oʼo̱n va pan ni̱ tiin yuʼu̱ ni̱ xi̱ʼoi ni̱ sa̱sáʼan oʼo̱n mil ta̱a ñoó? ¿Á ko̱ ndísaa̱ taʼon ini ndo̱ ndidaá ti̱yika̱ ni̱ da̱kútí ndó xíʼín ña̱ ni̱ ka̱ndo̱o no̱ó ni̱ sa̱sáʼan ña̱yuu ñoó?
\v 10 Ta, ¿á ko̱ ndísaa̱ taʼon ini ndo̱ ña̱ usa̱ va pan ni̱ tiin yuʼu̱ ni̱ xi̱ʼoi ni̱ sa̱sáʼan komi̱ mil ta̱a? Ta, ¿á ko̱ ndísaa̱ taʼon ini ndo̱ ndidaá ti̱yika̱ ni̱ da̱kútí ndó xíʼín ña̱ ni̱ ka̱ndo̱o no̱ó ni̱ sa̱sáʼan ña̱yuu ñoó?
\v 11 ¿Á ko̱ kándaa̱ i̱í vá ini ndo̱ ña̱ ko̱ ní kaʼa̱n taʼon vei saʼa̱ pan? Chi̱ ña̱ ni̱ kaʼi̱n xíʼín ndó kía̱n dándáki ña̱ kánian kandaa ndo̱ mií ndó no̱ó ña̱ dákuita̱ ta̱chí pan, ña̱ kéchóon ta̱ fariseo xíʼín ta̱ saduceo.
\p
\v 12 Dá ví ni̱ ka̱ndaa̱ ini ra̱ ña̱ ko̱ ní kaʼa̱n na̱ sa̱ʼá ña̱ kánian kandaa ra̱ mií rá no̱ó ña̱ dákuita̱ ta̱chí ndisa pan. Chi̱ diʼa ni̱ kaʼa̱n na̱ ña̱ kandaa ra̱ mií rá no̱ó to̱ʼon dánaʼa̱ ta̱ fariseo xíʼín ta̱ saduceo.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ kaa Pedro ña̱ Jesús kúú Cristo, na̱ dáka̱ki ñaá
\p
\v 13 Tá ni̱ saa̱ Jesús chí ñoo Cesarea Filipo, dá ni̱ nda̱to̱ʼón ná ta̱ xíonoo xíʼín ná, ta kaá na̱ xíʼín rá:
\p ―¿Ndá yoo kúú yuʼu̱, na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo, kaá ña̱yuu ñoó?
\p
\v 14 Dá ni̱ kaa ta̱a xíonoo xíʼín ná:
\p ―Dao na kaá ña̱ kúú ní Juan, na̱ sa̱ da̱kódo̱ ndúta̱ ña̱yuu. Ta dao ka̱ na̱ kaá ña̱ kúú ní profeta Elías. Ta dao ka̱ na̱ kaá ña̱ kúú ní profeta Jeremías. Ta dao na kaá ña̱ kúú ní iin ka̱ profeta.
\p
\v 15 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ta ndoʼó viti, ¿ndá yoo kúú yuʼu̱, kaá ndo̱ʼó?
\p
\v 16 Dá ni̱ kaa Simón Pedro:
\p ―Mií ní kúú Cristo, na̱ dáka̱ki ñaá. Ta mií ní kúú de̱ʼe Ndios ta̱kí.
\p
\v 17 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín Pedro:
\p ―Ndikáʼán ví yoʼó, Simón, de̱ʼe Jonás, dá chi̱ o̱ du̱ú ña̱yuu ní dátoo̱n ña̱xintóno̱n, dá nákono̱n yuʼu̱. Diʼa tatái̱ Ndios, na̱ ió induú vá, ni̱ da̱tóo̱n noo̱o̱n.
\v 18 Ta káʼa̱n taʼani yuʼu̱ xíʼón viti ña̱ kananí yoʼó Pedro, ña̱ kóni̱ kaa yuu̱, ta sa̱tá yuu̱ yóʼo koʼi̱n kava̱ʼi veʼe ño̱ʼi̱, na̱ kúú kuendái̱, ta o̱ kándeé taʼon ña̱ kúú yái̱ ndi̱i dánaá ñaáán.
\v 19 Ta noo̱ ndáʼa̱ miíón naki̱ʼo yuʼu̱ ndaʼá ka̱a, dá kaʼa̱ndo̱n choon no̱ó ña̱yuu ñóʼo ti̱xi ndáʼa̱ Ndios. Chi̱ tá ná kaʼa̱ndo̱n choon no̱ó ña̱yuu Ndios, ta kuiin Ndios xíʼón. Tá ná kado̱n dao choon noo̱ ná, ta kuiin taʼani Ndios xíʼón ―kaá na̱.
\p
\v 20 Dá ni̱ saʼanda na̱ choon no̱ó ta̱ xíonoo xíʼín ná ña̱ ná dáʼa ni kaʼa̱n ra̱ xíʼín ni iin tóʼón ña̱yuu ña̱ mií ná kúú Jesús, na̱ kúú Cristo.
\s Yóʼo kásto̱ʼon Jesús xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná ndi ndoʼo na, dá kuu na̱.
\p
\v 21 Nda̱ daá ni̱ ka̱sáʼá ná kásto̱ʼon na xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná ña̱ miía̱n koʼo̱n na̱ ñoo Jerusalén, dá ndoʼo naní nío̱ ná kee ta̱ sáʼano xíʼín ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱, xíʼín ta̱ dánaʼa̱ ley Moisés, ta kuu na̱. Ndiʼi, dá nataki na̱ ti̱xi kuu̱ óni̱.
\v 22 Dá ni̱ taó xóo ñaá Pedro. Dá ni̱ ka̱sáʼá rá dána̱ni ñaá rá, ta kaá ra̱ xíʼín ná:
\p ―Tatá, o̱ kónó taʼon Ndios ña̱ ndoʼo ní dión. ¡Ni iin kuu̱ o̱ ndóʼo ní dión!
\p
\v 23 Dá ni̱ na̱ndió ko̱o Jesús ni̱ sa̱ nde̱ʼé ná Pedro. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¡Kuaʼán kuxoo no̱ói̱, chi̱ kéeón táto̱ʼon kée ña̱ uʼu̱! Yoʼó kúú ra̱ kétéin no̱ói̱, chi̱ ko̱ nákani ino̱n sa̱ʼá ña̱ kóni̱ Ndios, diʼa nákani ino̱n táto̱ʼon ki̱ʼo nákani ini ta̱a va.
\p
\v 24 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná:
\p ―Ndi ndáa ndo̱ʼó káʼán kanoo xíʼín yuʼu̱, dá kía̱n kánian dánkoo ndó ña̱ kóni̱ mií ndó, ta natiin ndó cruz, ña̱ kía̱n ió ndo̱ kuu ndo̱ sa̱ʼí, ta ndiko̱ ndo̱ yuʼu̱, ná koʼo̱.
\v 25 Chi̱ ndi ndáa na̱ kóni̱ dáka̱ki na mií ná ñayuú yóʼo, no̱ón diʼa kúú na̱ kuu. Tído ndi ndaá na̱ xíʼo mií ña̱ kuu na̱ saʼa̱ yúʼu̱, no̱ón diʼa kúú na̱ ni̱ʼí ña̱ kataki na̱.
\v 26 Dá chi̱, ¿ndí ki̱án va̱ʼa ni̱ʼí ña̱yuu tá ná kandeé ná niʼi̱ ná ndidaá ña̱ kui̱ká ió ñayuú yóʼo, ta naá vá ná noo̱ Ndios? O, ¿ndí ki̱án kúú ña̱ʼa ndáya̱ʼi cháá ka̱ tá o̱ du̱ú ña̱ niʼi̱ ná ña̱ kataki chíchí ná, káʼán ndó?
\v 27 Dá chi̱ iin kuu̱, dá nandió ko̱o na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo kasaa̱ na̱, ta ndato nayeʼe̱ ndaa na̱ táto̱ʼon ki̱ʼo náyeʼe̱ tatá na̱, ta nandió ko̱o na xíʼín ndidaá ángel kéchóon noo̱ ná, dá chiya̱ʼi na iin rá iin ña̱yuu táto̱ʼon ki̱ʼo káa choon ni̱ kee na.
\v 28 Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xi̱ʼín ndó ña̱ ió dao ndoʼó, na̱ ndíta yóʼo, o̱ ku̱ú taʼon ndó nda̱ ná koni ndo̱ na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo tá koo na kii na dándáki na ―kaá Jesús.
\c 17
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ na̱yeʼe̱ ndaa ñíi̱ Jesús xíʼín dáʼo̱n ná
\p
\v 1 Tá ni̱ ya̱ʼa iño̱ kuu̱, dá ni̱ kee Jesús ndáka na Pedro, xíʼín Jacobo, xíʼín ñani ra̱, ta̱ naní Juan kuaʼa̱n na̱ dini̱ iin yúku̱ di̱kó.
\v 2 Ta ñoó ni̱ na̱da̱on na táto̱ʼon ki̱ʼo káa na noo̱ rá. Kúú ni̱ na̱yeʼe̱ ndaa oon ví noo̱ ná táto̱ʼon yéʼe̱ ndi̱ndii. Ta ni̱ ndu̱ku̱xí kachi̱ dáʼo̱n ná táto̱ʼon ki̱ʼo ndato tóo̱n ñóʼo̱.
\v 3 Ta kúú iin kuití vá ni̱ naʼa̱ noo̱ Moisés xíʼín Elías, ta ndíta na ndátóʼón ná xíʼín Jesús.
\v 4 Dá ni̱ kaa Pedro xíʼín Jesús:
\p ―Va̱ʼa kúú ndéi ndu yóʼo, tatá. Tá kóni̱ ní, dá ná kava̱ʼa ndu oni̱ ti̱yaʼó. Iian ná koo mií ní, ta iian ná koo Moisés, ta iin ka̱a̱n ná koo Elías ―kaá ra̱.
\p
\v 5 Ta xía̱n nani káʼa̱n ii̱ Pedro xíʼín ná, kúú ni̱ na̱xino̱ iin viko̱ ndato yéʼe̱. Ta kúú ni̱ da̱dáʼi ñaá. Ta kúú tein viko̱ ñoó ni̱ sei̱do̱ʼo ra ni̱ kaʼa̱n Ndios:
\p ―Ta̱ yóʼo kúú de̱ʼe mani̱ yuʼu̱, ta nátaʼan inii̱ xiníi̱ xí. Kueídóʼo ndó to̱ʼon káʼa̱n xi̱ ―kaá na̱.
\p
\v 6 Tá ni̱ seídóʼo ta̱ xíonoo xíʼín ná ñoó to̱ʼon ni̱ kaʼa̱n Ndios, dá ni̱ sa̱ kui̱ta xi̱tí rá, ta ni̱ xino̱ taan ra̱ nda̱ no̱ñóʼo̱, ta ni̱ yu̱ʼú nda̱ʼo ra.
\v 7 Dá ni̱ na̱tuu yati Jesús noo̱ ndéi ra, dá ni̱ kani ndáʼa̱ ná sata̱ rá, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Ndakuei ndó, ta ná dáʼa ni yu̱ʼú ndo̱.
\p
\v 8 Dá tá ni̱ nda̱neʼe noo̱ rá, kúú sa̱ ko̱ó ka̱ va ta̱a ñoó ndíta xíʼín Jesús. Nda̱dá iin tóʼón míí vá ná íin noo̱ rá.
\p
\v 9 Ta no̱ó ko̱noo Jesús kuaʼa̱n na̱ ndi̱ka yúku̱ ñoó xíʼín ta̱a ñoó, dá ni̱ saʼanda na̱ choon noo̱ rá, ta kaá na̱:
\p ―Ná dáʼa ni nakani ndó xíʼín ni iin tóʼón ña̱yuu sa̱ʼá ña̱ ni̱ naʼa̱ Ndios noo̱ ndo̱ nda̱ ná kasandaá kuu̱ nataki na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo.
\p
\v 10 Dá ni̱ nda̱to̱ʼón rá Jesús:
\p ―¿Ndiva̱ʼa káʼa̱n ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés ña̱ dinñóʼó ka̱ kánian kii profeta Elías, dá kasaa̱ na̱ dáka̱ki ñaá?
\p
\v 11 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ndaa̱ va káʼa̱n ra̱ ña̱ dinñóʼó ka̱ kánian kii Elías ndeyíko̱ na̱ ndidaá ña̱ʼa.
\v 12 Tído yuʼu̱ káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ sa̱ ni̱ kixi va Elías, ta ko̱ ní nákoni taʼon ñaá rá, chi̱ ni̱ kee ra xíʼín ná táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ kaʼán mií rá. Ta dión taʼani koʼo̱n ra̱ kee ra xíʼín na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo ―ka̱á na̱.
\p
\v 13 Dá ni̱ ka̱ndaa̱ ini ta̱ xíonoo xíʼín ná ñóó ña̱ káʼa̱n na̱ saʼa̱ Juan, na̱ sa̱ da̱kódo̱ ndúta̱ ña̱yuu.
\s Diʼa ni̱ kee Jesús ni̱ ndu̱va̱ʼa na iin tayií nákaa̱ espíritu kini
\p
\v 14 Tá ni̱ na̱xino̱ na̱ noo̱ ndéi ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó, dá ni̱ na̱tuu yati ñaá iin ta̱a, dá ni̱ sa̱ kuíi̱n xi̱tí rá noo̱ Jesús, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p
\v 15 ―Tatá, kuʼu̱ ini ní sa̱ʼá de̱ʼe lóʼi̱, dá chi̱ ndóʼo xi kueʼe̱ xíʼi̱ yi̱ʼí, ta ndóʼo nda̱ʼo nío̱ xí, chi̱ kánkao nda̱ʼo xi noo̱ kéi̱ ñóʼo̱, xíʼín noo̱ ñóʼo ta̱kui̱í kée kueʼe̱ ndóʼo xi.
\v 16 Ta ndákai xi̱ ni̱ ka̱sáa̱i̱ no̱ó ta̱a xíonoo xíʼín ní, dá nduva̱ʼa ñaá rá, tído ko̱ ní kándeé taʼon ra ―kaá ra̱.
\p
\v 17 Dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―¡Nandeé ka̱ vía̱n ña̱yuu ko̱ kándísa kúú ndoʼó, ta dóʼó nda̱ʼo ndó! ¿Ndidaa ka̱ ví kooi xíʼín ndó? Ta, ¿ndidaa ka̱ ví ki̱ʼo ndeé iníi̱ saʼa̱ ndo̱? Kaneʼe ndó tayií xaa̱n nakíi̱ ndo̱ ―kaá na̱.
\p
\v 18 Dá ni̱ saʼanda Jesús choon noo̱ espíritu kini nákaa̱ ini xi̱. Dá ni̱ ketaan kuaʼa̱n. Ta kúú iin ndée̱ vá ni̱ ndu̱va̱ʼa xi mií hora daá ñóó.
\p
\v 19 Dá ni̱ na̱tuu yati ta̱ xíonoo xíʼín ná noo̱ ná, dá ni̱ nda̱to̱ʼón xoo ñaá rá:
\p ―¿Ndiva̱ʼa ko̱ ní kándeé nduʼu̱ taó ndú espíritu kini ñoó?
\p
\v 20 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Chi̱ cháá vá ni̱ ka̱ndeé iní ndo̱ ña̱ nduva̱ʼa xi kee Ndios. Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ va̱ʼará lúʼu̱ kandeé iní ndo̱ Ndios táto̱ʼon ki̱ʼo leé ndíki̱ mostaza, dá kía̱n kuu va kaʼa̱n ndo̱ xíʼín yúku̱ íin káa: “Kuaʼán ná kuiio̱n chí káa”; ta kúú dión vá kakuuan. Ta kúú ni iin ña̱ʼa o̱ kákuu ña̱ kuáchi̱ noo̱ ndo̱.
\v 21 Tído o̱ kándeé taʼon ndó taó ndo̱ espíritu kini, ña̱ kée dión, tá ná o̱ káka̱ ndo̱ ña̱ mani̱ noo̱ Ndios, ta xía̱n nani o̱ káneʼe ii̱ ndo̱ ―kaá na̱.
\s Yóʼo kásto̱ʼon tuku Jesús ndi ndoʼo na, dá kuu na̱
\p
\v 22 Ta nani ndéi na kuendá Galilea, dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná:
\p ―Koʼo̱n iin ta̱a naki̱ʼo ra na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo noo̱ ndáʼa̱ ta̱ xiní uʼu̱ ñaá,
\v 23 dá kaʼání ñaá rá. Tído ti̱xi kuu̱ óni̱, ta kúú nataki va na ―kaá na̱.
\p Ta kúú ni̱ ku̱ndaʼí nda̱ʼo ini ra̱ sa̱ʼá ña̱ ni̱ kaʼa̱n na̱ dión.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ xi̱ʼo Jesús di̱ʼón saʼa̱ veʼe ño̱ʼo káʼano
\p
\v 24 Tá ni̱ saa̱ na̱ ñoo Capernaum, dá ni̱ na̱tuu yati dao ta̱a kíʼin ya̱ʼi saʼa̱ veʼe ño̱ʼo káʼano noo̱ ió Pedro, dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá:
\p ―¿Á ko̱ xíʼo taʼon maestro ní di̱ʼón saʼa̱ veʼe ño̱ʼo?
\p
\v 25 Dá ni̱ kaa Pedro:
\p ―Jaa̱n, xíʼo naa̱n.
\p Tá ni̱ ndu̱ʼu Pedro veʼe, ta kúú yachi̱ va ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá Jesús:
\p ―¿Ndi káʼán yoʼó, Simón? ¿Ndá noo̱ kíʼin ya̱ʼi ta̱ néʼe choon ñayuú yóʼo saʼa̱ ñóʼo̱? ¿Á no̱ó na̱ ñoo mií rá, o no̱ó na̱ ñoo tu̱kú dándáki ra?
\p
\v 26 Dá ni̱ kaa Pedro:
\p ―No̱ó na̱ ñoo tu̱kú vá kíʼin ya̱ʼi ra.
\p Dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―Jaa̱n, chi̱ na̱ ñoo ra̱, ko̱ káni taʼan vaan chiya̱ʼi na.
\v 27 Tído ná dáʼa ni dárʼuʼu̱ yo̱ rá. Kuaʼán yúʼu̱ ta̱ñoʼo̱, ta tiión ti̱yaká, ta kirí mií no̱ó ni̱ tiión, ta nandika̱ yúʼu̱ ri̱. Ta ñoó nani̱ʼo̱n iin di̱ʼón ka̱a. Ta kaneʼón ña̱ kisón, dá ki̱ʼón ña̱ noo̱ rá saʼa̱ yúʼu̱ xíʼín saʼa̱ miíón ―kaá na̱.
\c 18
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús saʼa̱ ndá yoo kúú na̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ noo̱ Ndios
\p
\v 1 Ta tiempo daá ñóó ni̱ na̱tuu yati ta̱ xíonoo xíʼín Jesús noo̱ ió na̱, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―¿Ndá yoo kúú na̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ tein na̱ ñóʼo ti̱xi ndáʼa̱ Ndios?
\p
\v 2 Dá ni̱ kana Jesús iin tayií lóʼo̱ íin ñoó ni̱ saa̱ xi̱ noo̱ ná. Dá ni̱ chi̱kani ñaá ná tein ta̱a xíonoo xíʼín ná ñóó.
\v 3 Dá ni̱ kaa na̱:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ tá ná o̱ náda̱on ndó mií ndó nduu ndó táto̱ʼon ki̱ʼo kúú takuálí, dá kía̱n ni iin kuu̱ o̱ ko̱ní ndo̱ ndu̱ʼu ndó ti̱xi ndáʼa̱ Ndios.
\v 4 Chi̱ ndi ndáa na̱ kénóo mií táto̱ʼon ki̱ʼo kúú takuálí, no̱ón vá kúú na̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ tein na̱ ñóʼo ti̱xi ndáʼa̱ Ndios.
\v 5 Ta ndi ndáa miíó ña̱yuu ná natiin va̱ʼa iin takuálí ta káa táto̱ʼon ki̱ʼo káa tayií yóʼo sa̱ʼá ña̱ kúú ná kuendá yuʼu̱, dá kía̱n keei kuendá ña̱ mií váí ni̱ na̱tiin va̱ʼa na.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ ná dáʼa ni dákaʼa̱n kue̱ʼé yo̱ dao ka̱ ña̱yuu ña̱ ya̱ʼa na kee na kua̱chi
\p
\v 6 ’Ta ndi ndáa mií ña̱yuu kándéé dákaʼa̱n kue̱ʼé takuálí kándísa yuʼu̱ ña̱ ya̱ʼa xi kee xi kua̱chi, no̱ón kúú na̱ va̱ʼa cháá ka̱ ná kandiko̱ yuu̱ molino diko̱ ná, ta ná dáke̱ta ñaá ná nda̱ ma̱á ini ta̱ñoʼo̱.
\v 7 ¡Ndaʼí kúu ví ña̱yuu ndéi ñayuú yóʼo, chi̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱ʼa dákaʼa̱n ñaá, dá ya̱ʼa na kee na ña̱ kini! Ta daá kuití ve̱i ña̱ dákaʼa̱n ñaá ña̱ kee na kua̱chi. Tído ¡ndaʼí cháá ka̱ ví ndoʼo na̱ dákaʼa̱n kue̱ʼé dao ka̱ ña̱yuu, dá ya̱ʼa na kee na kua̱chi!
\p
\v 8 ’Sa̱ʼá ño̱ó tá yáʼa ndó kée ndó kua̱chi xíʼín ndáʼa̱ ndo̱ o saʼa̱ ndo̱, dá kía̱n kaʼanda ndo̱ iin xooa̱n, ta dákána ndóa̱n. Chi̱ va̱ʼa cháá ka̱ ví ña̱ ku̱ʼu ndó noo̱ ió Ndios xíʼín iin xoo ndáʼa̱ ndo̱ o xíʼín iin xoo saʼa̱ ndo̱ o̱ du̱ú ka̱a̱n koʼo̱n ndo̱ xíʼín ndi nduú ndáʼa̱ ndo̱ o ndi nduú saʼa̱ ndo̱ kañoʼo ndó indayá noo̱ kéi̱ ñóʼo̱, táʼa̱n ña̱ ni iin kuu̱ o̱ ndáʼo̱.
\v 9 Tá yáʼa ndó kée ndó kua̱chi xíʼín nduchí nóó ndo̱, dá kía̱n taó ndo̱án, ta dákána ndóa̱n. Chi̱ va̱ʼa cháá ka̱ ví ña̱ ku̱ʼu ndó noo̱ ió Ndios xíʼín iin xoo nduchí nóó ndo̱ o̱ du̱ú ka̱a̱n koʼo̱n ndo̱ xíʼín ndi nduúa̱n kañoʼo ndó indayá noo̱ kéi̱ ñóʼo̱.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús saʼa̱ iin léko ni̱ nda̱ñóʼó
\p
\v 10 ’O̱ sa̱ káñóʼó ndó ni iin tóʼón takuálí yóʼo, chi̱ miía̱n ndaa̱ káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ daá ndíta va ángel ndáka ñaá náki̱ʼo na kuendá saʼa̱ xí noo̱ tatái̱, na̱ ió induú,
\v 11 chi̱ ni̱ ka̱sáa̱ na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo nandukú ná ña̱yuu ni̱ kana xoo noo̱ Ndios, dá dáka̱ki ñaá ná.
\p
\v 12 ’¿Ndi kée iin ta̱a ndáka iin ciento léko tá ni̱ nda̱ñóʼó iin rí, káʼán ndó? ¿Á ko̱ dánkoo taʼon ra komi̱ díko saʼo̱n komi̱ ka̱ ríón, dá kiʼin ra koʼo̱n ra̱ yúku̱ nandukú rá kirí ni̱ nda̱ñóʼó ñoó?
\v 13 Dá tá ni̱ na̱níʼi̱ rá ri̱, ná kaʼa̱n ndaa̱i̱ xíʼín ndó ña̱ kádii̱ cháá ka̱ ini ra̱ saʼa̱ kiríóón o̱ du̱ú sa̱ʼá komi̱ díko saʼo̱n komi̱ kirí ko̱ ní ndáñóʼó ñoó.
\v 14 Ta dión taʼani ko̱ kóni̱ taʼon tatá yo̱ Ndios, na̱ ió induú, ña̱ ndañóʼó iin káa takuálí yóʼo.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ kánian kuʼu̱ káʼano ini yo̱ saʼa̱ sátáʼan yó
\p
\v 15 ’Ta tá ni̱ ya̱ʼa iin káa ñani ndo̱ ni̱ kee na iin kua̱chi noo̱ ndo̱, kuaʼán ndo̱ dána̱ni ndó na̱ no̱ó ko̱ íin ndéi. Tá ni̱ na̱koni na̱ kua̱chi na, dá kía̱n nandei va̱ʼa tuku ndó.
\v 16 Tído tá ko̱ kóni̱ na̱ nakoni na̱ kua̱chi ni̱ kee na, dá kía̱n kuaʼán ndo̱ kuaka ndó iin o uu̱ ka̱ ña̱yuu, dá chi̱ kaá ley ña̱ uu̱ o oni̱ ta̱a xínñóʼó ki̱ʼo kuendá saʼa̱ iin ña̱ʼa, dá kía̱n keyíko̱ choon.
\v 17 Tído tá ko̱ ní kékuendá na̱ ña̱yuu ndáka ndó ni̱ saʼa̱n ndo̱, dá kía̱n naki̱ʼo ndó kuendá noo̱ ndidaá na̱ kándísa xíʼín ndó sa̱ʼá kua̱chi ni̱ kee na. Tá ni no̱ó na̱ kándísa ñoó ko̱ ní xíin na nakoni na̱ kua̱chi na, dá kía̱n ná kando̱o na kakuu na iin na̱ ko̱ náʼá Ndios, o iin na̱ kíʼin ya̱ʼi saʼa̱ ñóʼo̱ noo̱ ndo̱.
\p
\v 18 ’Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ tá ná kadi ndo̱ dao choon no̱ó ña̱yuu ñayuú yóʼo, kuiin va Ndios xíʼín ndó nda̱ induú. Ta tá ná kaʼanda ndo̱ choon noo̱ dao ka̱ na̱ ñayuú yóʼo, kuiin taʼani Ndios xíʼín ndó nda̱ induú.
\v 19 Ta nándió ko̱o tukui káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ tá nákiʼin táʼan uu̱ ndo̱, ta iin no̱ó ni̱ nduu ña̱xintóni̱ ndo̱, ta kaka̱ ndo̱ ndi ndáa mií vá ña̱ʼa, dá kía̱n tatái̱ Ndios, na̱ ió induú, ki̱ʼo na ña̱ noo̱ ndo̱.
\v 20 Dá chi̱ noo̱ nátaka uu̱ o oni̱ ña̱yuu ndéi na kékáʼano na yuʼu̱, me̱ʼí na̱ ñoó iói̱.
\p
\v 21 Dá ni̱ na̱tuu yati Pedro noo̱ ná, dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Tatá, ¿ndidaá taʼándá kánian kuʼu̱ káʼano inii̱ saʼa̱ ñanii̱ tá yáʼa na noo̱í? ¿Á nda̱ usa̱ ví taʼándá?
\p
\v 22 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―O̱ du̱ú usa̱ oon ni taʼándá, kaá yuʼu̱. Diʼa nandió ko̱oón kuʼu̱ káʼano ino̱n saʼa̱ ná oni̱ diko uxi̱ taʼándá. Ta keeón dión usa̱ taʼándá.
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ Jesús sa̱ʼá uu̱ ta̱a tái̱ noo̱ iin rey
\p
\v 23 ’Ki̱ʼo dándáki Ndios ña̱yuu na̱ kíán táto̱ʼon ki̱ʼo kée iin rey tá ndékuendá ra̱ xíʼín ta̱ kéchóon noo̱ rá.
\v 24 Iin kuu̱, dá ni̱ ka̱sáʼá rá ndékuendá ra̱ xíʼín ra̱ tái̱ noo̱ rá. Kúú ni̱ kana ra iin ta̱a tái̱ uxi̱ mil di̱ʼón plata noo̱ rá ni̱ saa̱ ra̱.
\v 25 Ta ko̱ ní kándeé taʼon ra chiya̱ʼi ra di̱ʼón tái̱ ra̱. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ saʼanda rey ñoó choon ña̱ ná di̱kó rá mií rá xíʼín ñadiʼí ra̱, xíʼín de̱ʼe ra, xíʼín ndidaá ña̱ va̱ʼa ió noo̱ rá, dá ná naa̱ ña̱ tái̱ ra̱.
\v 26 Dá ni̱ sa̱ kuíi̱n xi̱tí ta̱ kéchóon ñoó, dá ni̱ ka̱sáʼá rá seí ndaʼí ra̱ noo̱ rey ñoó, ta kaá ra̱: “Tatá, kandati tóo ní yuʼu̱, dá ná chiya̱ʼi ndiʼii ña̱ távi̱ noo̱ ní.”
\v 27 Dá ni̱ kuʼu̱ ini rey ñoó saʼa̱ rá. Ta kúú ni̱ da̱yáa̱ ñaá rá, dá ni̱ xi̱ʼo káʼano ini ra̱ sa̱ʼá di̱ʼón tái̱ ta̱a ñoó noo̱ rá.
\p
\v 28 ’Tído tá ni̱ yaa̱ ta̱ ñoó kuaʼa̱n ra̱, ta kúú ñoó ni̱ na̱kiʼin táʼan ra xíʼín iin ka̱ ta̱ kéchóon dáó xíʼín rá, ta tái̱ ta̱a yóʼo iin ciento di̱ʼón plata noo̱ mií rá. Dá ni̱ tiin ñaá rá, dá ni̱ ka̱sáʼá dákua̱ʼánó ñaá rá, dá kaá ra̱: “Chiya̱ʼi kíi̱ ña̱ távo̱n noo̱í.”
\v 29 Dá ni̱ sa̱ kuíi̱n xi̱tí taʼani ta̱a kéchóon dáó xíʼín rá ñóó, ni̱ ka̱sáʼá seí ndaʼí ra̱ noo̱ rá, ta kaá ra̱: “Kandati tóo ní yuʼu̱, dá ná chiya̱ʼi ndiʼii ña̱ távi̱ noo̱ ní.”
\v 30 Tído ko̱ ní xíin taʼon ra kandati tóo ñaá rá. Diʼa ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ saki ra̱ choon sa̱ʼá ra̱ tái̱ noo̱ rá, dá ni̱ chi̱káa̱ ñaá rá veʼe ka̱a nda̱ ná chiya̱ʼi ndiʼi ra ña̱ tái̱ ra̱ noo̱ rá.
\v 31 Tá ni̱ xini dao ka̱ ta̱ kéchóon dáó xíʼín rá ña̱ dión ni̱ kee ra, kúú ni̱ tarʼuʼu̱ nda̱ʼo ini ra̱. Dá ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ na̱kani ndiʼi ra xíʼín rey ñoó saʼa̱ ndidaá ña̱ ni̱ kuu.
\v 32 Dá ni̱ kana rey ñoó ta̱a ni̱ kee dión. Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín rá: “Ta̱ kéchóon kini nda̱ʼo kúú yoʼó. Dión ví kua̱ʼá di̱ʼón tái̱ yoʼó no̱ói̱, tído ni̱ xi̱ʼo káʼano va inii̱ sa̱ʼo̱n, dá chi̱ ni̱ seí ndaʼávóo̱n noo̱í.
\v 33 Ta, ¿ndiva̱ʼa ko̱ ní xi̱ʼo káʼano ino̱n sa̱ʼá ta̱ kéchóon dáó xíʼón táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ xi̱ʼo káʼano ini yuʼu̱ sa̱ʼo̱n?”, kaá rey.
\v 34 Ta ni̱ xido̱ nda̱ʼo ini rey ñoó. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ na̱ki̱ʼo ñaá rá noo̱ ndáʼa̱ soldado ña̱ dándóʼo ra nío̱ rá nda̱ ná chiya̱ʼi ndiʼi ra di̱ʼón tái̱ ra̱.
\v 35 Ta dión taʼani kee tatá yuʼu̱, na̱ ió induú, xíʼín iin rá iin ndoʼó tá ná o̱ kúʼu̱ káʼano ndisa ini ndo̱ saʼa̱ ñani ndo̱ ―kaá Jesús.
\c 19
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ña̱ ná dáʼa ni dánkoo iin ta̱a ñadiʼí ra̱
\p
\v 1 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ kaʼa̱n Jesús to̱ʼon yóʼo, dá ni̱ keta na kuendá Galilea kuaʼa̱n na̱ kuendá Judea nda̱ iin ka̱ xoo yu̱ta Jordán.
\v 2 Ta kúú kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu tákuei ñaá kuaʼa̱n na̱, ta ñoó ni̱ ndu̱va̱ʼa na ndidaá na̱ kúʼu̱.
\p
\v 3 Dá ni̱ na̱tuu yati dao ta̱ fariseo noo̱ íin Jesús, dá ni̱ kaʼán rá dátu̱ú ñaá rá, dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá:
\p ―¿Á kuu dánkoo iin ta̱a ñadiʼí ra̱ saʼa̱ ndi ndáa mií vá ña̱ʼa?
\p
\v 4 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―¿Á ko̱ óon taʼon kaʼi ndó ña̱ na̱ ni̱ ka̱va̱ʼa ñayuú yóʼo nda̱ míí saʼa̱, “no̱ón kúú na̱ ni̱ ka̱va̱ʼa iin ta̱a xíʼín iin ñáʼa̱”?
\v 5 Dá ni̱ kaa na̱: “Kánian dánkoo ta̱a tatá ra̱ xíʼín naná ra̱, dá nakiʼin táʼan ra xíʼín ñadiʼí ra̱, dá kía̱n nduu na nda̱ iin tóʼón vá.”
\v 6 Ta ko̱ kúú ka̱ na̱ uu̱, nda̱dá iin tóʼón vá kúú ná. Ta mií Ndios kúú na̱ ni̱ da̱kíʼin táʼan ñaá, sa̱ʼá ño̱ó ni iin tóʼón ña̱yuu ko̱ kánian kaʼanda táʼan na ―ka̱á Jesús.
\p
\v 7 Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Tá ki̱ʼo dión kíán, ta ¿ndiva̱ʼa ni̱ sonó Moisés ña̱ kuu va ki̱ʼo iin ta̱a iin tuti noo̱ ñadiʼí ra̱ ña̱ káʼa̱n ña̱ kóni̱ ra̱ kaʼanda táʼan ra xíʼán, ndiʼi daá, dá kuu va dánkoo ñaá rá? ―kaá ra̱.
\p
\v 8 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Sa̱ʼá ña̱ káxí nda̱ʼo nío̱ ndo̱, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ sonó Moisés ña̱ kuu kaʼanda táʼan iin ta̱a xíʼín ñadiʼí ra̱. Tído nda̱ míí saʼa̱ ñayuú yóʼo ko̱ ní kaá taʼon Ndios ña̱ dión kee ra.
\v 9 Sa̱ʼá ño̱ó káʼa̱n yuʼu̱ ña̱ ndi ndáa mií vá ta̱a ni̱ da̱nkoo ñadiʼí ra̱, xía̱n nani ko̱ kíán kua̱chi ña̱ ni̱ na̱tu̱uán xíʼín iin ka̱ ta̱a, ta ni̱ ta̱ndáʼa̱ rá xíʼín iin ka̱ ñáʼa̱, dá kía̱n ro̱ón kúú ra̱ yáʼa kée kua̱chi xíʼín ñáʼa̱ ñoó noo̱ Ndios. Ta ndi ndáa mií vá ta̱a ná tandaʼa̱ xíʼín ñáʼa̱ ni̱ ka̱ndo̱o ñoó, ro̱ón taʼani kúú ra̱ yáʼa kée kua̱chi xíʼín ñáʼa̱ ñoó noo̱ Ndios.
\p
\v 10 Dá ni̱ kaa ta̱a xíonoo xíʼín ná:
\p ―Tá dión ndóʼo ta̱a xíʼín ñadiʼí ra̱, dá kía̱n va̱ʼa ka̱a̱n ná dáʼa ni tandaʼa̱ yo̱.
\p
\v 11 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―O̱ du̱ú ndidaá ta̱a kándía kee dión, sa̱va̱ʼa ra̱ ni̱ niʼi̱ táʼi̱ noo̱ Ndios vá kúú ra̱ kandeé iní kee dión.
\v 12 Dá chi̱ dao ta̱a kúú ra̱ kándéé iní ndéi mií, dá chi̱ ki̱ʼo dión kúú rá nda̱ ni̱ kaki ra. Ta dao ka̱ ra̱ kándéé iní ndéi mií, dá chi̱ dao ta̱a ni̱ ndata̱ ñaá, dá ná dáʼa ni katoó ra̱ na̱ ñáʼa̱. Ta dao ka̱ ra̱ kándéé iní ndéi mií, dá chi̱ kándadí ra̱ na̱ ñáʼa̱, chi̱ kóni̱ ra̱ ña̱ ndu̱ʼu cháá ka̱ ña̱yuu ti̱xi ndáʼa̱ Ndios. Tá xíʼo ndeé iní ndo̱ kandei mií ndó, dá kía̱n kee ndó dión ―kaá Jesús.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ na̱tiin va̱ʼa Jesús takuálí
\p
\v 13 Ta ni̱ ndiʼi, dá ndáka ña̱yuu dao takuálí ve̱i na noo̱ Jesús, dá ná chinóo na ndáʼa̱ ná dini̱ xí, dá ná kaka̱ na̱ ña̱ mani̱ noo̱ Ndios saʼa̱ xí. Tído ni̱ ka̱sáʼá ta̱a xíonoo xíʼín Jesús dána̱ni ra ña̱yuu ñoó sa̱ʼá ña̱ kée na dión.
\v 14 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Konó ndó noo̱ takuálí xaa̱n ná kii xi noo̱ yúʼu̱. Ná dáʼa ni chituu ndó xi̱, dá chi̱ ña̱yuu kándéé iní tatá Ndios táto̱ʼon kándéé iní takuálí xaa̱n tatá xi̱, no̱ón kúú na̱ ñóʼo ti̱xi ndáʼa̱ Ndios ―kaá na̱.
\p
\v 15 Dá ni̱ chi̱nóo na ndáʼa̱ ná dini̱ iin rá iin xi. Dá ni̱ xika̱ na̱ ña̱ mani̱ noo̱ Ndios saʼa̱ xí. Tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱.
\s Diʼa ni̱ kaʼa̱n Jesús xíʼín iin ta̱a kui̱ká
\p
\v 16 Kúú ni̱ na̱tuu yati iin ta̱a noo̱ íin Jesús, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Maestro va̱ʼa kúú ní. Ta, ¿ndí ki̱án kánian keei, dá ni̱ʼí ña̱ kataki chíchíí?
\p
\v 17 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¿Ndiva̱ʼa káʼa̱n yo̱ʼó ña̱ kúú yuʼu̱ iin na̱ va̱ʼa? Ta ni iin tóʼón ña̱yuu ko̱ kúú na̱ va̱ʼa. Iin tóʼón dini̱ Ndios vá kúú na̱ va̱ʼa. Tído, tá kóno̱n ni̱ʼo̱n ña̱ kataki chíchón, dá kía̱n kánian keeón choon saʼándá Ndios.
\p
\v 18 Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―¿Ndi ndáa choon kánian keei?
\p Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―O̱ sa̱ kaʼánóo̱n ndi̱i, ta o̱ sa̱ kéeón kua̱chi xíʼín iin ñáʼa̱ ko̱ kúú ñadiʼóo̱n, ta o̱ sa̱ kíʼin kuíʼínón, ta o̱ sa̱ káva̱ʼón ña̱ to̱ʼón kaʼo̱n,
\v 19 ta koo ña̱ñóʼó noo̱ tatóo̱n xíʼín noo̱ nanóo̱n, ta kuʼu̱ ino̱n sa̱ʼá ña̱yuu xi̱ʼón táto̱ʼon ndóʼón xíʼín miíón.
\p
\v 20 Dá ni̱ kaa ta̱a ñoó:
\p ―Nda̱ lóʼo̱ vei ni̱ ka̱sáʼá seídóʼi ndidaá choon yóʼo. ¿Á ió iin ka̱ ña̱ʼa kómani̱ keei?
\p
\v 21 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Tá kóno̱n kakuuón iin ta̱a ndaa̱ noo̱ Ndios, kuaʼán di̱kó ndíʼón ña̱ʼa ió noo̱o̱n, ta dasóo̱n di̱ʼón ñoó no̱ó na̱ kúndaʼí, dá kía̱n koo kuíkón chí induú, dá kía̱n kisón kanooón xíʼín yuʼu̱.
\p
\v 22 Tá ni̱ sei̱do̱ʼo ra ña̱ dión ni̱ kaa Jesús, ta kúndaʼí nda̱ʼo ni̱ kuu ini ra̱ ni̱ na̱ndió ko̱o ra kuaʼa̱n ra̱, chi̱ ta̱ kui̱ká nda̱ʼo kúú rá.
\p
\v 23 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ kuáchi̱ nda̱ʼo kíán, dá ndu̱ʼu ña̱yuu kui̱ká ti̱xi ndáʼa̱ Ndios.
\v 24 Ta nándió ko̱o tukui káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ kaon cháá ka̱ chikaʼanda iin camello yái̱ iin ión tu̱kú o̱ du̱ú ka̱ ña̱ ndu̱ʼu iin na̱ kui̱ká ti̱xi ndáʼa̱ Ndios ―kaá na̱.
\p
\v 25 Tá ni̱ seídóʼo ta̱ xíonoo xíʼín ná to̱ʼon yóʼo, kúú ni̱ naá nda̱ʼo ini ra̱. Dá ni̱ nda̱to̱ʼón rá Jesús:
\p ―¿Ndá yoo ni̱ʼí ña̱ ka̱ki na, tá dáá?
\p
\v 26 Dá ni̱ na̱ndió ko̱o Jesús ni̱ sa̱ nde̱ʼé ná noo̱ rá, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Ni iin tóʼón taʼon ña̱yuu o̱ kándeé kee dión, tído ndidaá táʼa̱n va ña̱ʼa kándéé Ndios kee na.
\p
\v 27 Dá ni̱ kaa Pedro xíʼín ná:
\p ―Nduʼu̱ kúú ra̱ ni̱ da̱nkoo ndiʼi ndidaá kúú ña̱ʼa ió noo̱ ndú, ta xíonoo ndu xíʼín mií ní, tatá. ¿Ndí ki̱án ki̱ʼo Ndios noo̱ ndúʼu̱, tá dáá?
\p
\v 28 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ tá ná kasandaá kuu̱ ndesa̱á Ndios ndidaá ña̱ʼa, dá kako̱o na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo noo̱ téi̱ noo̱ dándáki na noo̱ ndato téí náyeʼe̱ ndaa induú. Ta ndoʼó, na̱ sa̱ xi̱onoo xíʼín yuʼu̱, nandei taʼani ndó noo̱ ndin uxi̱ uu̱ téi̱ ndíta ñoó, dá keyíko̱ ndo̱ sa̱ʼá ña̱yuu ni̱ kii tein na̱ veʼe ndin uxi̱ uu̱ de̱ʼe ta̱ Israel.
\v 29 Ta ndi ndáa miíó na̱ ni̱ da̱nkoo veʼe na, o ñani na̱, o ki̱ʼo na, o kuʼu̱ na̱, o tatá na̱ o naná na̱, o ñadiʼí na̱, o de̱ʼe na o ñóʼo̱ ná saʼa̱ yúʼu̱, na̱ yóʼo kúú na̱ naniʼi̱ nda̱ iin ciento cháá ka̱ ña̱ʼa noo̱ Ndios, ta niʼi̱ taʼani na ña̱ kataki chíchí ná.
\v 30 Tído kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu kúú no̱ó ñayuú yóʼo, no̱ón diʼa kúú na̱ kakuu noo̱ ndiʼi kuií noo̱ Ndios. Ta na̱ kúú noo̱ ndíʼi kuií no̱ó ña̱yuu ñayuú yóʼo, no̱ón diʼa kakuu na̱ kuita noo̱ noo̱ Ndios tiempo daá ñóó.
\c 20
\s Yóʼo nákani Jesús saʼa̱ iin ta̱a xíti uva
\p
\v 1 ’Tá ki̱ʼo dándáki Ndios ña̱yuu na̱ kíán táto̱ʼon kée iin ta̱a xíti uva, chi̱ naʼa nda̱ʼo ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱ ndukú rá ta̱a kechóon noo̱ uva ra̱.
\v 2 Dá tá ni̱ niʼi̱ ñaá rá, dá ni̱ ka̱ndo̱o ndaa̱ ra̱ xíʼín ta̱ kéchóon ñoó ña̱ chiya̱ʼi ñaá rá tá kuu̱. Dá ni̱ ta̱ndaʼá ñaá rá kuaʼa̱n ra̱ noo̱ chóon.
\v 3 Dá ni̱ na̱ndió ko̱o tuku ra kuaʼa̱n ra̱ ndukú rá cháá ka̱ ta̱ kechóon noo̱ rá táto̱ʼon ka̱ ii̱n naʼa. Dá ni̱ xini ra̱ ndéi oon dao ta̱a noo̱ yáʼi ñoó.
\v 4 Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín rá: “Kuaʼán ndo̱ʼó kechóon ndó noo̱ káa uva yuʼu̱, dá ná chiya̱ʼi va̱ʼi ndo̱ʼó”, kaá ra̱ xíʼín ta̱a ñoó. Dá ni̱ kee ta̱a ñoó kuaʼa̱n ra̱ noo̱ chóon.
\v 5 Táto̱ʼon dao nduú ni̱ niʼi̱ satoʼo uva ñoó cháá ka̱ ta̱a ni̱ ka̱ndía koʼo̱n kechóon noo̱ uva ra̱. Ta nda̱ ka̱ oni̱ sa̱ʼini ni̱ niʼi̱ rá cháá ka̱ ta̱a kechóon noo̱ uva ra̱.
\v 6 Dá ni̱ kee tuku ra kuaʼa̱n ra̱ táto̱ʼon ka̱ oʼo̱n sa̱ʼini, ta ni̱ niʼi̱ túku ra dao ka̱ ta̱a ndéi oon. Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín rá: “¿Ndiva̱ʼa ndéi oon ndó iin níí kuu̱ víti?”
\v 7 Dá ni̱ kaa ta̱a ñoó: “Dá chi̱ ko̱ íin taʼon xíʼo choon kee nduʼu̱.” Dá ni̱ kaa satoʼo uva ñoó xíʼín rá: “Kuaʼán ndo̱ noo̱ káa uvai̱ kechóon ndó, dá ná chiya̱ʼi va̱ʼi ndo̱.”
\v 8 Tá ni̱ kuaá, dá ni̱ kaa satoʼo uva ñoó xíʼín ta̱ dándáki veʼe ra: “Nditútí yoʼó ta̱ kéchóon káa, dá chiya̱ʼávón ra̱ iin níí kuu̱. Ta dinñóʼó ka̱ chiya̱ʼávón ta̱ ni̱ ka̱sáa̱ noo̱ ndíʼí, dá chiya̱ʼávón ta̱ ni̱ ka̱sáa̱ mií no̱ó.”
\v 9 Dá ni̱ ka̱sáa̱ ta̱a ni̱ ka̱sáʼá kéchóon táto̱ʼon ka̱ oʼo̱n sa̱ʼini ñoó, ta kúú iin níí vá kuu̱ ni̱ chi̱ya̱ʼi ñaá rá.
\v 10 Tá nda̱ noo̱ ndíʼí, dá ni̱ ka̱sáa̱ ta̱a ni̱ ku̱ʼu nda̱ naʼa ñoó. Dá ni̱ kaʼán rá ña̱ chiya̱ʼi ñaá rá cháá ka̱. Tído ni̱ chi̱ya̱ʼi taʼani ñaá rá iin níí kuu̱ vá.
\v 11 Dá tá ni̱ niʼi̱ rá ya̱ʼi ra, dá ni̱ ka̱sáʼá rá káʼa̱n kuáchi̱ ra̱ noo̱ satoʼo ñoó,
\v 12 ta kaá ra̱: “Táʼa̱n ta̱a ni̱ ka̱sáa̱ nda̱ noo̱ ndíʼí ñóó, iin tóʼón vá hora ni̱ ke̱chóon ra, tído, iin nóó vá ni̱ kana ya̱ʼi nduʼu̱ xíʼín rá, va̱ʼará ni̱ ku̱ʼu ndu nda̱ naʼa, ta ni̱ ndoʼo nda̱ʼo ndu, ta ni̱ kei̱ ndu̱ ni̱ kee káʼa̱ni̱ iin níí ndii yaká.”
\v 13 Dá ni̱ kaa satoʼo ñoó xíʼín iin ta̱a ñoó: “Amigo, ko̱ ní ya̱ʼa taʼon yuʼu̱ noo̱o̱n, dá chi̱ ni̱ chi̱ya̱ʼii yo̱ʼó iin níí kuu̱ táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ ka̱ndo̱o yó.
\v 14 Sa̱ʼá ño̱ó, kiʼin di̱ʼón ña̱ kánian ni̱ʼo̱n, ta kuaʼa̱n nóʼo̱n. Chi̱ ni̱ chi̱kaa̱ inii̱ ña̱ chiya̱ʼi ta̱ ni̱ ka̱sáa̱ noo̱ ndíʼí yóʼo táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ chi̱ya̱ʼii yo̱ʼó.
\v 15 ¿Á ko̱ náʼá taʼan voón ña̱ ió va íchi̱ yuʼu̱ keei ña̱ káʼán miíí xíʼín di̱ʼói̱n? ¿Á táʼuʼu̱ va ino̱n sa̱ʼá ña̱ kúú yuʼu̱ iin ta̱ va̱ʼa ini, nda̱ni?”, kaá ra̱.
\v 16 Dá chi̱ ña̱yuu kúú no̱ó ñayuú yóʼo, no̱ón diʼa kúú na̱ kakuu noo̱ ndíʼí kuií noo̱ Ndios. Ta na̱ kúú noo̱ ndíʼí kuií no̱ó ña̱yuu ñayuú yóʼo, no̱ón diʼa kakuu na̱ nakui̱ta noo̱ noo̱ Ndios. Dá chi̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ni̱ na̱kana Ndios, tído cháá vá ná natiin ña̱ ka̱ki na.
\s Kásto̱ʼon tuku Jesús ndi ndoʼo na, dá kuu na̱
\p
\v 17 Ta no̱ó ko̱kaa Jesús kuaʼa̱n na̱ íchi̱ kuaʼa̱n ñoo Jerusalén, dá ni̱ taó xóo na ndin uxi̱ uu̱ ta̱ xíonoo xíʼín ná tein ña̱yuu ñoó, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p
\v 18 ―Viti kía̱n ko̱kaa yó kuaʼa̱n yo̱ ñoo Jerusalén. Ta ñoó koʼo̱n iin ta̱a naki̱ʼo ra na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo noo̱ ndáʼa̱ ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱, xíʼín noo̱ ndáʼa̱ ta̱ dánaʼa̱ ley. Dá kando̱o ra ña̱ kánian kuu na̱,
\v 19 dá naki̱ʼo ñaá rá noo̱ ndáʼa̱ ta̱ tu̱kú. Dá kedi̱ki ndaa ñaá rá, ta kani ñaá rá, ta chirkaa ñaá rá ndi̱ka iin cruz. Tído ti̱xi kuu̱ óni̱, kúú nataki va na ―kaá Jesús káʼa̱n na̱ saʼa̱ mií ná.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ xika̱ Juan xíʼín Jacobo iin ña̱ mani̱ noo̱ Jesús
\p
\v 20 Dá ni̱ na̱tuu yati ñadiʼí Zebedeo xíʼín ndi nduú de̱ʼán noo̱ Jesús. Dá ni̱ sa̱ kuíi̱n xi̱tíán noo̱ ná. Dá ni̱ kaʼa̱n xíʼín ná ña̱ ná kee na iin ña̱ mani̱ xíʼán.
\p
\v 21 Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá Jesús:
\p ―¿Ndí ki̱án kóno̱n keei xíʼón?
\p Dá ni̱ kaaa̱n xíʼín ná:
\p ―Konó ní ña̱ ná kandei ndi nduú de̱ʼi yóʼo noo̱ koo ní dándáki ní. Iin xi ná koo xoo kuáʼa ní, ta iin ka̱ xi̱ ná koo xoo íti ní.
\p
\v 22 Dá ni̱ kaa na̱:
\p ―Ko̱ náʼá taʼon ndoʼó ndí ki̱án xíka̱ ndo̱. ¿Á ió ndo̱ ña̱ koʼo ndó kirá ova̱ koʼo yuʼu̱? ¿Á ió ndo̱ ña̱ kodo̱ ndúta̱ ndo̱ táto̱ʼon ki̱ʼo kodo̱ ndúta̱ yuʼu̱ xíʼín ña̱ ndoʼi?
\p Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Ió va nduʼu̱ ña̱ ndoʼo ndu dión.
\p
\v 23 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ndisa koʼo ndoʼó kirá ova̱ koʼo yuʼu̱, ta kodo̱ ndúta̱ taʼani ndó xíʼín ña̱ ndoʼo naní ndó táto̱ʼon ki̱ʼo ndoʼo yuʼu̱. Tído ña̱ kandei ndó xoo kuáʼa yuʼu̱ o xoo íti yuʼu̱, o̱ du̱ú choon saʼándá yuʼu̱ kíán. Chi̱ ñoó kúú noo̱ ni̱ kenduu tatái̱ Ndios kandei ña̱yuu ni̱ ka̱xi mií ná ―kaá Jesús.
\p
\v 24 Tá ni̱ sei̱do̱ʼo uxi̱ ka̱ ta̱a xíonoo xíʼín Jesús ña̱ ni̱ xika̱ ndi nduú ra̱ kúú ñani ñoó noo̱ ná, dá ni̱ ka̱ryíí rá xíʼín rá.
\v 25 Dá ni̱ kana Jesús ndidaá rá, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Sa̱ náʼá vá ndó táto̱ʼon ki̱ʼo kée ta̱ néʼe choon dándáki ra ñoo ñóʼo ñayuú yóʼo, chi̱ kéndúsa̱ ra̱ xíʼín ña̱yuu kueídóʼo ñaá ná. Ta ra̱ néʼe choon náʼano saʼándá ra̱ choon no̱ó ña̱yuu ñóʼo ti̱xi ndáʼa̱ rá.
\v 26 Tído ko̱ káni taʼan vaan kee ndó dión tein mií ndó. Chi̱ ndi ndáa ndoʼó kátoó kakuu iin ta̱a ndáya̱ʼi tein mií ndó, dá kía̱n kánian koni kuáchí diʼa ndó noo̱ dao ka̱ ndo̱.
\v 27 Ta ndi ndáa ndoʼó kátoó kakuu noo̱ tein mií ndó, dá kía̱n kánian koni kuáchí diʼa ndó noo̱ dao ka̱ ndo̱,
\v 28 ta kee ndó táto̱ʼon kée na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo, chi̱ ko̱ ní kásaa̱ na̱, dá koni kuáchí ña̱yuu noo̱ ná. Diʼa ni̱ ka̱sáa̱ na̱ koni kuáchí diʼa na, ta naki̱ʼo na mií ná kuu na̱, dá di̱tá ná ndidaá ña̱yuu ti̱xi ndáʼa̱ ña̱ kánian ndoʼo na sa̱ʼá kua̱chi kée na ―kaá Jesús.
\s Diʼa ni̱ kuu, dá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús uu̱ ta̱a ko̱ túu noo̱
\p
\v 29 Dá ni̱ keta Jesús ñoo naní Jericó kuaʼa̱n na̱ xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín na̱. Ta kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu tákuei ñaá kuaʼa̱n na̱.
\v 30 Ta yuʼú íchi̱ no̱ó kuaʼa̱n na̱ ñoó ndéi uu̱ ta̱a ko̱ túu noo̱. Tá ni̱ sei̱do̱ʼo ra ña̱ yáʼa Jesús kuaʼa̱n na̱ íchi̱ ñoó, dá ni̱ ka̱sáʼá káyuʼú rá:
\p ―¡Tatá, de̱ʼe na̱ veʼe rey David, kuʼu̱ ini ní saʼa̱ ndúʼu̱! ―kaá ra̱.
\p
\v 31 Ta dána̱ni ñaá ña̱yuu ñoó, dá ná kandei tádi̱ rá. Tído kúú víʼí ka̱ ví ndúndéé rá káyuʼú rá:
\p ―¡Tatá, de̱ʼe na̱ veʼe rey David, kuʼu̱ ini ní saʼa̱ ndúʼu̱! ―ka̱á ra̱.
\p
\v 32 Dá ni̱ sa̱ tuu tóo Jesús, dá ni̱ kana ñaá ná, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¿Ndí ki̱án kóni̱ ndo̱ keei xíʼín ndó?
\p
\v 33 Dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Tatá, kóni̱ ndu̱ natu̱u noo̱ ndú.
\p
\v 34 Dá ni̱ kuʼu̱ ini Jesús saʼa̱ rá. Dá ni̱ ka̱ko̱ʼon ndáʼa̱ ná noo̱ rá. Kúú vitíʼón vá ni̱ na̱tu̱uan. Ta kúú ni̱ kee ra tákuei ra Jesús kuaʼa̱n ra̱.
\c 21
\s Diʼa ni̱ kuu, dá ni̱ ku̱ʼu Jesús ñoo káʼano Jerusalén
\p
\v 1 Kúú ni̱ ku̱yati na ñoo Jerusalén, chi̱ ni̱ kasa̱ndaá na̱ ñoo naní Betfagé, ña̱ nákaa̱ yati yúku̱ naní Olivos. Dá ni̱ saʼanda Jesús choon no̱ó uu̱ ta̱a xíonoo xíʼín ná,
\v 2 ta kaá na̱ xíʼín rá:
\p ―Kuaʼán ndo̱ ñoo lóʼo̱ nákaa̱ chí noo̱ káa. Ta ñoó naniʼi̱ ndo̱ noo̱ ndíko̱ iin burro diʼí xíʼín de̱ʼe rí. Ta ndaxí ndó ri̱, dá kandaka ndó ri̱ kii ndó.
\v 3 Tá ndáa na̱ ndato̱ʼón ñaá: “¿Ndiva̱ʼa ndaxí ndó ri̱?”, dá kaa ndo̱ xíʼín ná. “Dá chi̱ xínñóʼó satoʼo ndu̱ rí. Ndiʼi daá, dá ná tandaʼá ná ndu̱ kii ndu nandaka ndu ri̱”, kaa ndo̱ ―kaá na̱.
\p
\v 4 Ta dión ni̱ kuu, dá ni̱ xi̱nko̱o no̱ó ni̱ kaʼa̱n profeta, chi̱ diʼa ni̱ taa na:
\q
\v 5 Kaʼa̱n ndo̱ xíʼín na̱ ndéi ñoo Sión,
\q “Káa ve̱i rey ndo̱,
\q ta ndaʼí nda̱ʼo ió ini na̱, ta kánóo na sata̱ iin burro ve̱i na,
\q chi̱ sata̱ iin burro lóʼo̱, de̱ʼe kirí xío ña̱ ve̱e, kánóo na ve̱i na.”
\p
\v 6 Dá ni̱ kee uu̱ ta̱ xíonoo xíʼín ná ñoó kuaʼa̱n ra̱. Ta ni̱ kee ra táto̱ʼon ni̱ saʼanda na̱ choon noo̱ rá,
\v 7 chi̱ ndáka ra burro diʼí ñoó xíʼín de̱ʼe rí ni̱ ka̱sáa̱ ra̱. Dá ni̱ chi̱kodó rá kotó ra̱ sata̱ ri̱. Dá ni̱ kaa Jesús kánóo na kuaʼa̱n na̱.
\p
\v 8 Dá ni̱ ka̱sáʼá kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu chindei na kotó na̱ íchi̱ no̱ó ve̱i Jesús, ta dao ka̱ na̱ ni̱ saʼanda ndaʼá yíto̱, ta ni̱ chi̱ndei naa̱n íchi̱ noo̱ ya̱ʼa na ñoó.
\v 9 Ta ndidaá ña̱yuu xió no̱ó kuaʼa̱n noo̱ Jesús xíʼín ña̱yuu tákuei ve̱i chí sata̱ káyuʼú ná kuaʼa̱n na̱:
\p ―¡Ná natiin de̱ʼe na̱ veʼe rey David ña̱ñóʼó! ¡Na̱ káʼano kúú na̱ ve̱i xíʼín choon satoʼo yo̱ Ndios! Ná natiin Ndios ña̱ñóʼó nda̱ noo̱ ió na̱ noo̱ dikó ―kaá ña̱yuu ñoó.
\p
\v 10 Dá tá ni̱ ku̱ʼu na ñoo Jerusalén, kúú ni̱ naá nda̱ʼo ini na̱ ñoo ñoó, ta ndáto̱ʼón táʼan na:
\p ―¿Ndá yoo kúú ta̱a káa?
\p
\v 11 Dá ni̱ kaa ña̱yuu kuaʼa̱n xíʼín ná ñoó:
\p ―Na̱ yóʼo kúú Jesús, na̱ kúú profeta ni̱ kaa Ndios kasaa̱, na̱ ni̱ kii ñoo Nazaret, ña̱ nákaa̱ chí kuendá Galilea ―kaá na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ taó Jesús ta̱ díkó xíʼín ta̱ xíin ndéi ini veʼe ño̱ʼo káʼano
\p
\v 12 Dá tá ni̱ ku̱ʼu Jesús yéʼé ño̱ʼo káʼano Ndios, dá ni̱ taó ndíʼi na ta̱ díkó xíʼín ta̱ xíin kuaʼa̱n ra̱ sata̱ véʼe. Ta ni̱ da̱kuéi na mesa noo̱ ndéi ta̱a náda̱on di̱ʼón. Ta ni̱ sata niʼini na téi̱ noo̱ ndéi ta̱ díkó paloma.
\v 13 Dá kaá na̱ xíʼín rá:
\p ―Diʼa va kaá tuti ii̱ Ndios: “Veʼe yuʼu̱ kúú veʼe noo̱ kánian nataka ña̱yuu kaʼa̱n na̱ xíʼíín.” Tído ndoʼó kúú na̱ ndéi kéean táto̱ʼon iin káo̱ ta̱ kui̱ʼíná ―kaá na̱.
\p
\v 14 Dá ni̱ ka̱sáa̱ na̱ ko̱ túu noo̱ xíʼín na̱ ko̱ ku̱ú kaka ini veʼe ño̱ʼo káʼano ñoó. Dá ni̱ ndu̱va̱ʼa ñaá Jesús.
\v 15 Tído ni̱ xido̱ nda̱ʼo ini ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ xíʼín ta̱ dánaʼa̱ ley tá ni̱ xini ra̱ ndidaá ña̱ náʼano ni̱ kee na, ta ni̱ seídóʼo ra ña̱ xíta takuáchí, chi̱ kaá xi̱: “Ná natiin de̱ʼe na̱ veʼe rey David ña̱ñóʼó.”
\v 16 Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín Jesús:
\p ―¿Á ko̱ se̱ídóʼo taʼon ní ndidaá ña̱ káʼa̱n takuáchí káa, ña̱ ko̱ kánian kaʼa̱n xi̱?
\p Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Jaa̱n, seídóʼo va yuʼu̱ ña̱ xíta xi. ¿Á ko̱ óon taʼon kaʼi ndó ña̱ káʼa̱n tuti ii̱ Ndios? Chi̱ diʼa kaáa̱n:
\q Ini yúʼu̱ takuáchí xíʼín ini yúʼu̱ taleé chíchí
\q ni̱ chi̱káa̱ ní ña̱ kékáʼano ñaá xí.
\p
\v 17 Dá ni̱ da̱nkoo ñaá Jesús. Dá ni̱ keta na ñoo ñoó kuaʼa̱n na̱ ñoo Betania. Ta ñoó ni̱ sa̱ tuu na sa̱kuaá dáá ñóó.
\s Diʼa ni̱ ndoʼo iin ta̱ño̱ʼó ni̱ kee Jesús
\p
\v 18 Tá ni̱ tu̱u noo̱ iin ka̱ kuu̱, dá ni̱ na̱ndió ko̱o Jesús kuaʼa̱n na̱ ñoo Jerusalén. Dá ndaʼí ni̱ ka̱sáʼá kuíko na.
\v 19 Kúú ni̱ xini na̱ íin iin ta̱ño̱ʼó yuʼú íchi̱ ñoó. Dá ni̱ na̱tuu yati na ni̱ sa̱ nde̱ʼé ná noo̱ ra̱, tído ko̱ ta̱ʼón ti̱ño̱ʼó íin noo̱ ra̱. Sa̱va̱ʼa ndáʼa̱ óon va rá íin. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¡Ni iin kuu̱ ka̱ ná o̱ ko̱ní yo̱ʼó kana kui̱ʼi noo̱o̱n!
\p Ta kúú mií hora daá vá ni̱ ichi̱ ta̱ño̱ʼó ñoó.
\v 20 Tá ni̱ xini ta̱a xíonoo xíʼín ná ña̱ dión ni̱ ndoʼo rá, ta kúú ni̱ naá vá iní ra̱, ta kaá ra̱:
\p ―¿Ndiva̱ʼa kaon téí ni̱ ichi̱ ta̱ño̱ʼó xaa̱n?
\p
\v 21 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Miía̱n ndaa̱ kuiti ná kaʼi̱n xíʼín ndó, tá kándéé káʼano ini ndo̱ Ndios, ta ko̱ nákani kuáchi̱ ini ndo̱, dá kía̱n o̱ du̱ú ña̱ yóʼo oon ni kandeé ndó kee ndó xíʼín ta̱ño̱ʼó yóʼo. Diʼa kandeé ndó kaʼa̱n ndo̱ diʼa xíʼín yúku̱ káa: “¡Kuxoo, ta kuaʼán dáke̱tón miíón ini ta̱ñoʼo̱!” Ta kúú dión vá koo.
\v 22 Ta ndi ndáa mií vá ña̱ʼa ná kaka̱ ndo̱ noo̱ Ndios, tá kándéé káʼano ini ndo̱ ná, ta kúú niʼi̱ ndisa va ndóa̱n.
\s Yóʼo ni̱ nda̱to̱ʼón ta̱ fariseo ndá yoo ni̱ xi̱ʼo choon noo̱ Jesús
\p
\v 23 Dá tá ni̱ na̱ndió ko̱o tuku Jesús yéʼé ño̱ʼo káʼano ñoó, kúú ni̱ na̱tuu yati dao ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ xíʼín dao ta̱ sáʼano noo̱ nákaa̱ na̱ dánaʼa̱ na̱ no̱ó ña̱yuu. Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá:
\p ―¿Ndá choon néʼe ní ña̱ nákaa̱ ní kée ní diʼa? Ta, ¿ndá yoo ni̱ xi̱ʼo choon noo̱ ní ña̱ kée nía̱n?
\p
\v 24 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ta ná ndato̱ʼón taʼani yuʼu̱ ndo̱ʼó saʼa̱ iin ña̱ʼa. Tá ni̱ ka̱ti̱ʼa ndó ni̱ na̱ndió néʼe ndóa̱n, dá kía̱n kasto̱ʼon yuʼu̱ xíʼín ndó ndá yoo ni̱ xi̱ʼo choon noo̱í, dá kéei ña̱ yóʼo.
\v 25 ¿Ndá yoo ni̱ xi̱ʼo choon noo̱ Juan ña̱ sa̱ da̱kódo̱ ndúta̱ ná ña̱yuu? ¿Á Ndios ni̱ xi̱ʼoan o ta̱a? ―kaá na̱.
\p Dá ni̱ ka̱sáʼá rá ndátóʼón táʼan mií rá:
\p ―Tá ná kaa yo̱ ña̱ Ndios ni̱ xi̱ʼoan, dá kaa ra̱ xíʼá: “¿Ndiva̱ʼa ko̱ ní kándísa ndó ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ ra̱, tá dáá?”
\v 26 Tído o̱ kúu taʼon kaa yo̱ ña̱ ta̱a ni̱ xi̱ʼo ña, dá chi̱ yuʼú yo̱ ña̱yuu kuáʼa̱ yóʼo, dá chi̱ ndidaá vá ná kándísa ña̱ Juan ni̱ sa̱ kuu iin profeta.
\p
\v 27 Dá ni̱ kaá ra̱ xíʼín Jesús:
\p ―Ko̱ náʼá taʼon ndu ndá yoo ni̱ xi̱ʼo choon noo̱ Juan.
\p Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ta ni yuʼu̱ o̱ kásto̱ʼon xíʼín ndó ndá yoo ni̱ xi̱ʼo choon noo̱í ña̱ kéei ndidaá ña̱ yóʼo.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús sa̱ʼá uu̱ de̱ʼe
\p
\v 28 ’Ta viti nataʼí iní ndo̱ ña̱ koʼi̱n kaʼi̱n xíʼín ndó. Ni̱ sa̱ io iin ta̱a, ta ni̱ sa̱ ndei uu̱ de̱ʼe ra. Iin kuu̱, dá ni̱ na̱tuu yati ra no̱ó de̱ʼe ra, ta kúú no̱ó, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín xí: “De̱ʼe lóʼo̱, viti kía̱n kuaʼán yo̱ʼó kechóon noo̱ uva yuʼu̱.”
\v 29 Dá ni̱ kaa xi̱: “O̱ kóʼo̱n taʼoin.” Tído ni̱ ndiʼi, dá ni̱ na̱ndikó iní xi̱. Dá ni̱ kee xi kuaʼa̱n xi̱ kechóon xi.
\v 30 Dá ni̱ na̱tuu yati ta̱a ñoó noo̱ nákaa̱ iin ka̱ de̱ʼe ra, dá ni̱ saʼanda ra̱ choon noo̱ xí ña̱ ná koʼo̱n xi̱ kechóon xi. Dá ni̱ kaa xi̱ xíʼín rá: “Joon, vitíʼón dá koʼi̱n, tatá”, kaá xi̱. Tído ko̱ ní saʼa̱n taʼon xi.
\v 31 Ta, ¿ndi ndáa takuáchí yóʼo ni̱ kee ña̱ kóni̱ tatá xi̱, káʼán ndoʼó?
\p Dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Ta kúú de̱ʼe kúú no̱ó ñoó.
\p Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ ta̱ kíʼin ya̱ʼi saʼa̱ ñóʼo̱, xíʼín na̱ ñáʼa̱ díkó mií, no̱ón kúú na̱ ió cháá ka̱ ta̱ndeé iní ndu̱ʼu ti̱xi ndáʼa̱ Ndios o̱ du̱ú ndoʼó.
\v 32 Dá chi̱ ni̱ kii Juan noo̱ ndo̱ʼó ni̱ da̱náʼa̱ na̱ iin íchi̱ ndaa̱, tído ko̱ ní kándísa taʼon ñaá ndó. Tído ta̱ kíʼin ya̱ʼi saʼa̱ ñóʼo̱ xíʼín na̱ ñáʼa̱ díkó mií ni̱ ka̱ndísa ñaá ná. Ta va̱ʼará ni̱ xini ndo̱ ni̱ kuu dión, tído ko̱ ní nándikó taʼon iní ndo̱ sa̱ʼá kua̱chi ndo̱, ta ko̱ ní saʼa̱n taʼon ndó kandísa ndó ña̱ ni̱ kaʼa̱n na̱.
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ na̱kani Jesús sa̱ʼá ta̱ kini kéchóon noo̱ iin ta̱a ni̱ xiti uva
\p
\v 33 ’Kueídóʼo va̱ʼa ndó, ná koʼi̱n dákíʼin táʼan tukui dao ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon dánaʼi̱ noo̱ ndo̱. Ni̱ sa̱ io iin ta̱a, ta ni̱ da̱ndée ra yitó uva no̱ñóʼo̱ rá. Ta ni̱ chi̱káa̱ ra̱ korráa̱n. Dá ni̱ ka̱va̱ʼa ra noo̱ koʼóní ndutá uva ñoó. Ta ni̱ ka̱va̱ʼa ra iin veʼe dikó noo̱ kanóo ra kandaa uva ñoó. Dá ni̱ di̱kó ndodó ra̱án noo̱ dao ka̱ ta̱a kéchóon. Dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n xi̱ká rá.
\v 34 Dá tá ni̱ xi̱nko̱o tiempo ña̱ taʼa̱nda̱ uva ñoó, dá ni̱ saʼanda ra̱ choon noo̱ dao mozo ra̱ ña̱ ná koʼo̱n ra̱ noo̱ ndéi ta̱ kéchóon ñoó natiin ra uva, kirí kánian niʼi̱ rá.
\v 35 Tído tá ni̱ saa̱ mozo ñoó, dá ni̱ nda̱kuei ta̱ kéchóon noo̱ uva ñoó ni̱ kani ra iin ra, ta ni̱ saʼání rá iin ka̱ ra̱, ta iin ka̱ ra̱ ni̱ chi̱yúú rá.
\v 36 Dá ni̱ ta̱ndaʼá ta̱ kúú satoʼo uva ñoó kuaʼa̱ cháá ka̱ mozo ra̱ kuaʼa̱n ra̱ o̱ du̱ú táto̱ʼon kúú ta̱ ni̱ ta̱ndaʼá rá taʼándá mií no̱ó ñoó. Kúú ni̱ kendava̱ʼa tuku ta̱a kéchóon ñoó xíʼín rá táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ kee ra xíʼín ta̱ ni̱ saʼa̱n mií no̱ó ñoó.
\v 37 Tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ chi̱kaa̱ ini ta̱a kúú satoʼo uva ñoó tandaʼá rá de̱ʼe ra koʼo̱n xi̱, chi̱ diʼa ni̱ kaʼán rá: “Ndá ndi kuu koo va ña̱ñóʼó rá noo̱ xí.”
\v 38 Dá ni̱ kee xi kuaʼa̱n xi̱. Tído, tá ni̱ xini ñaá ta̱a ñoó, dá ni̱ ka̱sáʼá rá ndátóʼón kueʼé ra̱: “Ta̱ káa kúú ra̱ natiin ndidaá kúú ñóʼo̱ yóʼo noo̱ tatá xi̱. Kóʼo̱ kaʼání yo̱ xí, dá ná kando̱o ñóʼo̱ yóʼo noo̱ yo̱”, kaá ra̱.
\v 39 Kúú ni̱ tiin ñaá rá, ta ni̱ taó ñaá rá sata̱ korrá noo̱ káa yitó uva ñoó. Ta kúú ñoó ni̱ saʼání ñaá rá.
\v 40 Ta, ¿ndí ki̱án kee ta̱a kúú satoʼo uva ñoó xíʼín ta̱a kéchóon ñoó viti, káʼán ndó? ―kaá na̱.
\p
\v 41 Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Kasaa̱ ra̱, ta dánaá ndíʼi ra ta̱a kini ñoó, ta ni o̱ kúʼu̱ ini ra̱ saʼa̱ rá. Dá di̱kó ndodó ra̱ ñóʼo̱ rá noo̱ dao ka̱ ta̱ kéchóon, táʼa̱n ra̱ miía̱n ndaa̱ naki̱ʼo uva kánian niʼi̱ satoʼo uva ñoó.
\p
\v 42 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―¿Á ko̱ óon taʼon kaʼi ndó tuti ii̱ Ndios? Chi̱ diʼa kaáa̱n:
\q Táʼa̱n yuu̱ ni̱ ka̱ñóʼó ta̱a káva̱ʼa veʼe,
\q ñoó diʼa va ni̱ kasa̱ndaá kakuu yuu̱ tito̱.
\q Dión ni̱ kee satoʼo yo̱ Ndios xíʼín yuu̱ yóʼo,
\q sa̱ʼá ño̱ó iin ña̱ʼa ndato nda̱ʼo kíán noo̱ yo̱, kaáa̱n.
\m
\v 43 Sa̱ʼá ño̱ó káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ koʼo̱n Ndios di̱tá ná ña̱ mani̱ ni̱ xi̱ʼo na noo̱ ndo̱ ña̱ kañoʼo ndó ti̱xi ndáʼa̱ ná, ta koʼo̱n na̱ naki̱ʼo naa̱n noo̱ dao ka̱ ña̱yuu, na̱ miía̱n ndaa̱ ndisa kee ña̱ kóni̱ na̱.
\v 44 Tá ndi ndáa na̱ ná kankao sata̱ yuu̱ yóʼo, kuachi ndiʼi na. Ta na̱ kankao yuu̱ yóʼo sata̱, no̱ón kúú na̱ tadi̱ ndiʼi na keean ―kaá Jesús.
\p
\v 45 Tá ni̱ seídóʼo ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ ñoó xíʼín ta̱ fariseo ñoó to̱ʼon ni̱ da̱kíʼin táʼan Jesús ni̱ kaʼa̱n na̱, kúú ni̱ ka̱ndaa̱ ini ra̱ ña̱ ni̱ kaʼa̱n na̱ saʼa̱ míí rá.
\v 46 Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ kaʼán rá tiin ñaá rá kadi ra̱ veʼe ka̱a, tído yuʼú ra̱ ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó, chi̱ nákoni na̱ Jesús ña̱ kúú ná iin profeta.
\c 22
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ Jesús saʼa̱ iin ta̱a ni̱ kee iin víko̱ tándaʼa̱
\p
\v 1 Dá ni̱ na̱ndió ko̱o Jesús ni̱ da̱kíʼin táʼan na dao ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon dánaʼa̱ na̱, ta kaá na̱:
\p
\v 2 ―Táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ kee iin rey ni̱ kee ra iin víko̱ káʼano noo̱ tándaʼa̱ de̱ʼe ra, ki̱ʼo dión kée Ndios dándáki na ña̱yuu na̱.
\v 3 Dá ni̱ ta̱ndaʼá rey ñoó ta̱ kéchóon noo̱ rá kuaʼa̱n ra̱ kuaka ra ña̱yuu sa̱ ni̱ kana ra kii noo̱ koo víko̱ veʼe ra. Tído ni iin na ko̱ ní xíin taʼon saa̱.
\v 4 Dá ni̱ xi̱ʼo ra choon noo̱ dao ka̱ ta̱ kéchóon noo̱ rá, ta ni̱ kaa ra̱ xíʼín rá: “Kuaʼán ndo̱ kaʼa̱n ndo̱ xíʼín ña̱yuu ñoó ña̱ sa̱ io nduu va ña̱ʼa kasáʼan na, chi̱ sa̱ ni̱ saʼání váí toroi̱ xíʼín ndidaá kirí ndi̱ʼí ni̱ da̱ndaʼíi̱. Ta sa̱ ni̱ choʼo̱ vá rí. Ta kaʼa̱n ndo̱ xíʼín ná ña̱ ná kii na, chi̱ sa̱ ió va víko̱ tándaʼa̱”, kaá ra̱. Dá ni̱ kee ta̱ kéchóon ñoó kuaʼa̱n ra̱.
\v 5 Tído ko̱ ní kékuendá taʼon ña̱yuu ñoó ña̱ ni̱ kaʼa̱n ra̱ xíʼín ná. Dao na ni̱ kee kuaʼa̱n kuti, ta dao ka̱ na kuaʼa̱n nakaʼán ndaʼi̱,
\v 6 ta dao ka̱ na̱ ni̱ nda̱kuei ni̱ kendava̱ʼa xíʼín ta̱ kéchóon ñoó, ta ni̱ saʼání ñaá ná.
\v 7 Tá ni̱ niʼi̱ tóʼon rey ña̱ dión ni̱ kuu, kúú ni̱ ka̱ryíí nda̱ʼo ra. Dá ni̱ ta̱ndaʼá rá soldado ra̱ ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ saʼání ndíʼi ra ña̱yuu kíni ñoó, ta ni̱ chi̱ñóʼo̱ ra̱ ñoo na̱.
\v 8 Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín dao ka̱ ta̱ kéchóon noo̱ rá: “Sa̱ ió nduu va víko̱ viti, tído ndidaá kúú na̱ ni̱ kanai kii, ndá ko̱ káni taʼan vaan kii na, nda̱ni.
\v 9 Kuaʼán ndo̱ noo̱ nákiʼin táʼan íchi̱, ta kana ndó ndi ndáa mií vá ña̱yuu ni̱ xini ndo̱ ná kii na víko̱ tándaʼa̱ yóʼo”, kaá ra̱.
\v 10 Dá ni̱ kee ta̱ kéchóon ñoó kuaʼa̱n ra̱ ndidaá ní íchi̱. Dá ni̱ da̱taká ra̱ ndidaá ña̱yuu ni̱ na̱kiʼin táʼan xíʼín rá, mií ná kúú ná ña̱yuu kíni, o mií ná kúú ná ña̱yuu váʼa. Ta dión ni̱ kee ra, dá ni̱ chití veʼe noo̱ ió víko̱ tándaʼa̱ ñoó.
\p
\v 11 ’Dá tá ni̱ ku̱ʼu rey ñoó ni̱ sa̱ nde̱ʼé rá ndidaá na̱ ni̱ ka̱sáa̱ víko̱ ñoó, kúú ni̱ xini ra̱ nákaa̱ iin ta̱a ko̱ ndíxi dáʼo̱n ndíi na̱ ñóʼo víko̱ tándaʼa̱.
\v 12 Dá ni̱ kaa rey ñoó xíʼín rá: “Amigo, ¿ndi ni̱ kuu ni̱ ku̱ʼu yoʼó yóʼo, ta ko̱ ta̱ʼón dáʼo̱n ndíxi na̱ ñóʼo víko̱ tándaʼa̱ ndísón?” kaá ra̱. Ta kúú tádi̱ óon íin ta̱a ñoó.
\v 13 Dá ni̱ kaa rey ñoó xíʼín ta̱a dánduu ña̱ʼa noo̱ ió víko̱ ñoó: “Koʼoni ndo̱ sa̱ʼá ta̱a yóʼo, xíʼín ndáʼa̱ rá, ta taó ndo̱ rá sata̱ véʼe noo̱ íin naá, chi̱ ñoó kúú no̱ó ndeiʼi̱ ña̱yuu xíʼín ndirá noo̱ ná, ta kuchi táʼan no̱ʼo na”, kaá ra̱.
\v 14 Ta viti, kanaʼá ndó ña̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ni̱ kana Ndios, tído cháá vá ná ni̱ʼí ña̱ ka̱ki na ―kaá Jesús.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ kaʼán dao ta̱a dátu̱ú rá Jesús
\p
\v 15 Dá ni̱ kee ta̱ fariseo kuaʼa̱n ra̱. Dá ni̱ ka̱sáʼá rá ndátóʼón kueʼé ra̱ ndí ki̱án kee ra, dá dátu̱ú rá Jesús, dá ya̱ʼa na noo̱ káʼa̱n na̱.
\v 16 Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ ta̱ndaʼá rá dao ka̱ ta̱ xíonoo xíʼín mií rá, xíʼín ta̱ kúú kuendá Herodes kuaʼa̱n ra̱ noo̱ nákaa̱ Jesús. Tá ni̱ saa̱ ra̱, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Maestro, náʼá vá nduʼu̱ ña̱ kúú ní iin na̱ ndaa̱, ta dánaʼa̱ ndaa̱ ní íchi̱ Ndios. Ta ko̱ yu̱ʼú ní ni iin tóʼón ña̱yuu, ta ko̱ néʼe ní ta̱ndíni ndá yoo kúú iin rá iin ña̱yuu, á mií ná kúú ná na̱ ndáya̱ʼi o ko̱ó.
\v 17 Sa̱ʼá ño̱ó, ¿ndi kaá mií ní? ¿Á va̱ʼa ni kée yó chíya̱ʼi yó saʼa̱ ñóʼo̱ yo̱ no̱ó ra̱ kúú kuendá César o ko̱ó? ―kaá ra̱.
\p
\v 18 Tído ni̱ ka̱ndaa̱ va ini Jesús ña̱ kátoó ra̱ dátu̱ú ñaá rá. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¡Ta̱a uu̱ noo̱ vá kúú ndó! ¿Ndiva̱ʼa ndúkú ndó ña̱ ya̱ʼi noo̱ káʼi̱n?
\v 19 Tei tóo ndó iin di̱ʼón, táʼa̱n ña̱ chíya̱ʼi ndó saʼa̱ ñóʼo̱ ndo̱, dá ná kande̱ʼá ―kaá na̱.
\p Dá ni̱ xi̱ʼo tóo ra di̱ʼón ka̱a ñoó noo̱ ná.
\v 20 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¿Ndá naʼáná kía̱n ndáʼa̱ noo̱ di̱ʼón yóʼo? ¿Ta ndá kuu̱ kía̱n ndáʼa̱ noo̱án yóʼo?
\p
\v 21 Dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Naʼáná César kíán xíʼín kuu̱ rá.
\p Dá ni̱ kaá Jesús xíʼín rá:
\p ―Naki̱ʼo ndó ña̱ kúú ña̱ʼa César noo̱ rá, tá dáá, ta naki̱ʼo ndó ña̱ kúú ña̱ʼa Ndios noo̱ ná.
\p
\v 22 Tá ni̱ sei̱do̱ʼo ra ña̱ dión ni̱ kaʼa̱n na̱, kúú ni̱ naá vá iní ra̱. Dá ni̱ da̱nkoo ñaá rá, dá ni̱ na̱ndió kuéi ra kuaʼa̱n ra̱.
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ Jesús ña̱ miía̱n ndaa̱ nataki na̱ ni̱ xiʼi̱
\p
\v 23 Ta mií kuu̱ dáá ñóó ni̱ na̱tuu yati taʼani dao ta̱ saduceo noo̱ Jesús. Ta ko̱ kándísa taʼon ra ña̱ nataki na̱ ni̱ xiʼi̱.
\v 24 Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Maestro, diʼa kaá iin ley ni̱ taa Moisés: “Tá ni̱ xiʼi̱ iin ta̱a, ta ni iin de̱ʼe yií ra̱ ko̱ ní sá io xíʼín ñadiʼí ra̱, dá kía̱n kánian nakiʼin ñaá ñani ra̱ tandaʼa̱ ra̱ xíʼán, dá koo iin tayií nakiʼin kuu̱ ñani ra̱.”
\v 25 Ta viti, ni̱ sa̱ ndei usa̱ ñani ñoo yóʼo. Ta kúú ni̱ ta̱ndáʼa̱ ta̱ kúú no̱ó ñoó. Ta kúú ni̱ xiʼi̱ va ra, ta ko̱ ta̱ʼón de̱ʼe yií ra̱ ni̱ sa̱ io xíʼán. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ ta̱ndáʼa̱ ñani ra̱ xíʼán.
\v 26 Tído ni̱ xiʼi̱ taʼani ta̱ kúú uu̱ ñoó, ta ko̱ ní sá io tuku de̱ʼe yií ra̱ xíʼán. Ta ki̱ʼo dión taʼani ni̱ ndoʼo ta̱ kúú oni̱. Ta kúú ndin usa̱ ñani ñoó ni̱ ndoʼo dión xíʼín ñáʼa̱ ñoó.
\v 27 Tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ xiʼi̱ taʼani mií ñáʼa̱ ñoó.
\v 28 Sa̱ʼá ño̱ó, tá ná kasandaá kuu̱ nataki na̱ ni̱ xiʼi̱, ¿ndi káa iin ta̱a ñoó kakuu yíi̱a̱n, chi̱ ndin usa̱ va ra ni̱ sa̱ kuu yíi̱a̱n?
\p
\v 29 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ko̱ náʼá taʼon ndó ndí ki̱án káʼa̱n ndo̱, chi̱ ko̱ kékuendá taʼon ndó ña̱ káʼa̱n tuti ii̱ Ndios, ta ko̱ nákoni ndo̱ choon káʼano ió noo̱ ndáʼa̱ ná.
\v 30 Chi̱ tá ná kasandaá kuu̱ nataki ña̱yuu ni̱ xiʼi̱, o̱ kóo ka̱ ña̱ tandaʼa̱ ná, ta o̱ kíʼo ka̱ na̱ de̱ʼe na tandaʼa̱ xí, dá chi̱ táto̱ʼon ki̱ʼo ndéi ángel induú, nda̱ ki̱ʼo dión vá kandei na.
\v 31 Tído viti ná koʼi̱n kasto̱ʼin xíʼín ndó ña̱ miía̱n nataki na̱ ni̱ xiʼi̱. ¿Á ko̱ óon taʼon kaʼi ndó to̱ʼon ni̱ kaʼa̱n mií Ndios, chi̱ diʼa ni̱ kaa na̱:
\v 32 “Yuʼu̱ kúú Ndios noo̱ Abraham, ta yuʼu̱ kúú Ndios noo̱ Isaac, ta yuʼu̱ taʼani kúú Ndios noo̱ Jacob”? Dión ni̱ kaa na̱, dá chi̱ ko̱ kúú taʼon na Ndios no̱ó na̱ ni̱ xiʼi̱, diʼa no̱ó na̱ ta̱kí vá kúú ná Ndios, chi̱ ndidaá vá ña̱yuu ndéi takí noo̱ ná.
\p
\v 33 Tá ni̱ seídóʼo ña̱yuu ñoó to̱ʼon ni̱ da̱náʼa̱ Jesús, kúú ni̱ naá vá iní na̱, chi̱ va̱ʼa nda̱ʼo ni̱ kaʼa̱n na̱.
\s Yóʼo ni̱ da̱náʼa̱ Jesús ndi káa choon ndáya̱ʼi cháá ka̱ ni̱ saʼanda Ndios keeá
\p
\v 34 Tá ni̱ seídóʼo ta̱ fariseo ña̱ ni̱ tu̱ú ta̱ saduceo xíʼín ña̱ dánaʼa̱ ra̱ ni̱ kee Jesús, dá ni̱ ka̱sáʼá rá ndátóʼón táʼan ra.
\v 35 Ta iin ta̱ fariseo ñoó, táʼa̱n ra̱ náʼá va̱ʼa choon saʼándá ley, ro̱ón kúú ra̱ ni̱ nda̱to̱ʼón Jesús, dá korndodó ñaá rá, ta kaá ra̱:
\p
\v 36 ―Maestro, ¿ndi káa iin choon ndáya̱ʼi cháá ka̱ noo̱ choon ni̱ saʼanda Ndios keeá?
\p
\v 37 Dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―“Koni̱ ndo̱ satoʼo yo̱ Ndios xíʼín ndinoʼo ini nío̱ ndo̱, xíʼín ndinoʼo ini mií ndó, ta xíʼín ndidaá ña̱xintóni̱ ndo̱.”
\v 38 Ña̱ yóʼo kúú choon kúú no̱ó, ña̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ ni̱ saʼanda Ndios keeá.
\v 39 Ta ña̱ kúú uu̱ kía̱n sa̱ kíʼin táʼan xíʼín ña̱ yóʼo, chi̱ diʼa kaáa̱n: “Kuʼu̱ ini ndo̱ sa̱ʼá ña̱yuu xi̱ʼín ndó táto̱ʼon ki̱ʼo ndóʼo ndó xíʼín míí ndó.”
\v 40 Ta ndi nduú choon yóʼo kúú míí saʼa̱ noo̱ ndidaá ka̱ choon saʼándá ley, xíʼín ña̱ ni̱ kaʼa̱n profeta ―kaá Jesús.
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ dánaʼa̱ Jesús saʼa̱ Cristo, na̱ dáka̱ki ñaá
\p
\v 41 Ta ndíta túʼu ii̱ vá ta̱ fariseo. Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá Jesús:
\p
\v 42 ―¿Ndi kaá ndo̱ sa̱ʼá na̱ kúú Cristo, na̱ dáka̱ki ñaá? ¿Ndá tein na̱ veʼe kakuu na?
\p Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Tein na̱ veʼe rey David.
\p
\v 43 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¿Ndiva̱ʼa ni̱ kaa rey David ña̱ Cristo ñoó kúú mií satoʼo na̱, tá dáá? Chi̱ diʼa ni̱ kaa na̱ ni̱ kee Espíritu ii̱ Ndios:
\q
\v 44 Diʼa ni̱ kaa satoʼo yo̱ Ndios xíʼín na̱ kúú satoʼi̱:
\q “Kako̱o yoʼó xoo kuáʼa yuʼu̱
\q nda̱ ná kasandaá kuu̱ nataán ndíʼii ta̱ xiní uʼu̱ ñaá ti̱xi sa̱ʼo̱n.”
\m
\v 45 Yóʼo ni̱ kaʼa̱n mií David ña̱ satoʼo na̱ kúú Cristo, sa̱ʼá ño̱ó, ¿ndiva̱ʼa káʼa̱n ndo̱ ña̱ kii Cristo tein na̱ veʼe rey David, tá dáá? ―kaá Jesús.
\p
\v 46 Ta ni ko̱ íin taʼon kándéé nandió néʼe no̱ó ni̱ kaʼa̱n na̱, ta ni ko̱ íin ka̱ ra̱ ní chíndaa̱ noo̱ ndato̱ʼón ñaá rá nda̱ kuu̱ dáá ñóó.
\c 23
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ Jesús sa̱ʼá ña̱ kini kée ta̱ dánaʼa̱ ley xíʼín sa̱ʼá ña̱ kini kée ta̱ fariseo
\p
\v 1 Dá ni̱ kaʼa̱n Jesús xíʼín ña̱yuu ñoó, ta ni̱ kaʼa̱n taʼani na xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná, ta kaá na̱:
\p
\v 2 ―Táʼa̱n ta̱ dánaʼa̱ ley xíʼín ta̱ fariseo ni̱ tiin ra choon ña̱ nakani ra ndi kóni̱ kaa choon saʼándá ley Moisés.
\v 3 Sa̱ʼá ño̱ó natiin va̱ʼa ndó ndidaá ña̱ʼa káʼa̱n ra̱, ta koo ini ndo̱ kueídóʼo ndóa̱n, ta kee ndóa̱n. Tído o̱ sa̱ kée ndó táto̱ʼon ki̱ʼo kée ra, dá chi̱ va̱ʼará dánaʼa̱ ra̱ ley, tído ko̱ kée taʼon ra choon saʼándáa̱n.
\v 4 Ta kua̱ʼá nda̱ʼo choon kuáchi̱ saʼándá ra̱ no̱ó ña̱yuu, ta chíkodó rá ña̱ ve̱e doko̱ ná, tído ni lúʼu̱ ko̱ nátuu ndáʼa̱ mií rá chíndeé ñaá rá xíʼán.
\v 5 Tá kuaʼa̱n ra̱ kée ra ña̱ va̱ʼa, ta ndúkú rá kee ra ña̱ noo̱ ndidaá ña̱yuu, dá ná koni na̱ ña̱ kée ra. Ta káva̱ʼa náʼano ra noo̱ ñóʼo tuti ii̱ Ndios néʼe ra xíonoo ra, ta kátoó ra̱ koo náni̱ ndíki̱ dáʼo̱n karkuei yúʼu̱ kotó ra̱.
\v 6 Ta kátoó ra̱ kandei ra noo̱ téi̱ kúú no̱ó noo̱ ndéi ta̱ ndáya̱ʼi sásáʼan ra noo̱ ió víko̱. Ta ini veʼe noo̱ ndítútí na̱ ñoo ra̱, kátoó ra̱ kandei ra téi̱ ndíta mií no̱ó.
\v 7 Ta kátoó ra̱ ña̱ ndidaá ña̱yuu ná kaʼa̱n ndisáʼán xíʼín rá noo̱ xíonoo ra noo̱ yáʼi, ta kátoó ra̱ ña̱ kaʼa̱n na̱ xíʼín rá, “Maestro, maestro.”
\p
\v 8 ’Tído ndoʼó, ná dáʼa ni konó ndó chinaní ná ndo̱ʼó maestro, dá chi̱ iin tóʼón vá kúú maestro ndo̱, ta no̱ón kúú Cristo, ta sa̱va̱ʼa ñani oon va kúú ndidaá ndó.
\v 9 Ta o̱ sa̱ káʼa̱n ndo̱ tatá xíʼín ni iin ña̱yuu, chi̱ iin tóʼón dini̱ vá kúú tatá ndo̱, ta no̱ón kúú na̱ ió nda̱ induú.
\v 10 Ta ná dáʼa ni konó ndó kaʼa̱n na̱ satoʼo xíʼín ndó, dá chi̱ iin tóʼón dini̱ vá kúú satoʼo ndo̱, ta no̱ón kúú Cristo.
\v 11 Ta na̱ kúú no̱ó noo̱ ndo̱, no̱ón kúú na̱ kánian koni kuáchí diʼa noo̱ ndo̱.
\v 12 Dá chi̱ na̱ chíndaya̱ʼi mií, no̱ón diʼa kúú na̱ kando̱o nóo. Ta na̱ kénóo mií, no̱ón diʼa kúú na̱ kandaya̱ʼi kee Ndios.
\p
\v 13 ’Tído, ¡ndaʼí kúu ví ndoʼó, ta̱ dánaʼa̱ ley, xíʼín ndoʼó, ta̱ fariseo! ¡Ndoʼó kúú ta̱a uu̱ noo̱! Dá chi̱ sadí ndo̱ no̱ó ña̱yuu ndu̱ʼu na ti̱xi ndáʼa̱ Ndios, ta ni ko̱ ndúkú míí ndó ña̱ ndu̱ʼu ndó, diʼa kétéin ndó no̱ó na̱ kóni̱ ndu̱ʼu ti̱xi ndáʼa̱ ná.
\v 14 ¡Ndaʼí kúu ví ndoʼó, ta̱ dánaʼa̱ ley, xíʼín ndoʼó, ta̱ fariseo! ¡Ndoʼó kúú ta̱a uu̱ noo̱! Dá chi̱ ko̱kuʼu ndó veʼe na̱ kuáa̱n kíʼin kuíʼíná ndó ña̱ néʼe va̱ʼa na. Ta sa̱ʼá ña̱ kóni̱ ndo̱ ña̱ chindaya̱ʼi ña̱yuu ndo̱ʼó, sa̱ʼá ño̱ó naʼá nda̱ʼo xíka̱ taʼi̱ ndo̱. Ta sa̱ʼá ña̱ kée ndó dión, sa̱ʼá ño̱ó ndoʼo naní cháá ka̱ nío̱ ndo̱.
\v 15 ¡Ndaʼí kúu ví ndoʼó, ta̱ dánaʼa̱ ley, xíʼín ndoʼó, ta̱ fariseo! ¡Ndoʼó kúú ta̱a uu̱ noo̱! Dá chi̱ kuaʼa̱n ndo̱ iin ka̱ xoo ta̱ñoʼo̱, ta xíonoo ndó iin níí kúú xíán, dá kandeé ndó kandísa iin ña̱yuu to̱ʼon ki̱ʼo kándísa mií ndó. Tá ni̱ ka̱ndeé ndó xíʼín ná, dá ndée ñaá ndó uu̱ cháá ka̱ ví ndée̱ de̱ʼe indayá o̱ du̱ú mií ndó.
\p
\v 16 ’¡Ndaʼí kúú ví ndó, chi̱ tíin ndaa ndo̱ ña̱yuu va̱ʼará ko̱ túu noo̱ ndo̱! Chi̱ kaá ndo̱ ña̱ tá ná nachinaʼá ná veʼe ño̱ʼo káʼano yó, dá kía̱n ko̱ xínñóʼó ná kee na no̱ó ni̱ kaʼa̱n na̱. Tído tá ná nachinaʼá ná oro ñóʼo veʼe ño̱ʼo, dá kía̱n kánian dáxi̱nko̱o na no̱ó ni̱ kaʼa̱n na̱, kaá ndoʼó.
\v 17 ¡Ta̱ xi̱xi, ta̱ ko̱ túu noo̱ kúú ndó! ¿Á ko̱ náʼá taʼon ndó ña̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ veʼe ño̱ʼo ñoó o̱ du̱ú oro ñóʼo inia̱n, dá chi̱ mií veʼe ño̱ʼo kédaá xíʼín oro, sa̱ʼá ño̱ó kíán ña̱ ii̱?
\v 18 Ta kaá taʼani ndó ña̱ tá ná nachinaʼá ná noo̱ náa̱ noo̱ dóko̱ ná ña̱ʼa noo̱ Ndios, dá kía̱n ko̱ xínñóʼó ná kee na no̱ó ni̱ kaʼa̱n na̱. Tído tá ná nachinaʼá ná ña̱ ni̱ doko̱ ná, dá kía̱n kánian dáxi̱nko̱o na no̱ó ni̱ kaʼa̱n na̱, kaá ndo̱.
\v 19 ¡Ta̱ xi̱xi, ta̱ ko̱ túu noo̱ kúú ndó! ¿Á ko̱ náʼá taʼon ndó ña̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ noo̱ náa̱ ñoó o̱ du̱ú ña̱ʼa ni̱ doko̱ ná, dá chi̱ noo̱ náa̱ kía̱n kédaá xíʼín ña̱ ni̱ doko̱ ná, sa̱ʼá ño̱ó kíán ña̱ ii̱?
\v 20 Dá chi̱ na̱ náchinaʼá noo̱ náa̱, no̱ón kúú na̱ náchinaʼá miíán xíʼín ndidaá ña̱ʼa ni̱ doko̱ ná kándodó noo̱án.
\v 21 Ta dión ní, na̱ náchinaʼá veʼe ño̱ʼo, náchinaʼá ná miíán, ta nda̱ Ndios náchinaʼá ná, chi̱ mií ná kúú na̱ ió ñoó.
\v 22 Ta na̱ náchinaʼá induú, no̱ón kúú na̱ náchinaʼá noo̱ téi̱ noo̱ ió Ndios dándáki na, ta náchinaʼá taʼani na na̱ ió noo̱ téi̱ ñoó.
\p
\v 23 ’¡Ndaʼí kúu ví ndoʼó, ta̱ dánaʼa̱ ley, xíʼín ndoʼó, ta̱ fariseo! ¡Ndoʼó kúú ta̱a uu̱ noo̱! Chi̱ xíʼo ndó noo̱ Ndios uxi̱ nduʼú mi̱no noo̱ iin iin ciento nduʼú ña̱ kána no̱ñóʼo̱ ndo̱, ta dión taʼani kée ndó xíʼín yuku̱ anís xíʼín yuku̱ comino viti, tído dánkoo xoo ndó ña̱ kee ndó choon ndáya̱ʼi cháá ka̱ saʼándá ley, dá chi̱ ko̱ kée ndó ña̱ ndaa̱, ta ko̱ kúʼu̱ ini ndo̱ saʼa̱ dao ka̱ ña̱yuu, ta ko̱ kándéé iní ndo̱ Ndios. Ña̱ yóʼo kía̱n kánian kee ndó, tído ná dáʼa ni dánkoo xoo ndó ña̱ doko̱ ndo̱ ña̱ʼa noo̱ Ndios.
\v 24 ¡Ta̱ ndáka ña̱yuu kúú ndó, tído ko̱ túu taʼon noo̱ ndo̱! Chi̱ ndíʼi ini ndo̱ dáxi̱xi ndó ta̱kui̱í, dá ná o̱ yáʼa ti̱kaon ini ra̱, tído ni kuendá ko̱ xíʼo ndó kokó ndó camello nákaa̱ ini ta̱kui̱í xíʼi ndó.
\p
\v 25 ’¡Ndaʼí kúu ví ndoʼó, ta̱ dánaʼa̱ ley, xíʼín ndoʼó, ta̱ fariseo! ¡Ndoʼó kúú ta̱a uu̱ noo̱! Chi̱ nákata ndó sa̱va̱ʼa sata̱ óon va vaso, xíʼín sata̱ koʼo̱, tído kándo̱o yakó vá inia̱n. Dión taʼani kée ndó xíʼín mií ndó, dá chi̱ kúú ndó ña̱yuu kuíʼíná, xíʼín ña̱yuu mañá.
\v 26 ¡Ndoʼó kúú ta̱ fariseo ko̱ túu noo̱! Dinñóʼó ka̱ nduvii ndó ini vaso xíʼín ini koʼo̱, dá kía̱n kando̱o vii taʼani sata̱án.
\p
\v 27 ’¡Ndaʼí kúu ví ndoʼó, ta̱ dánaʼa̱ ley, xíʼín ndoʼó, ta̱ fariseo xaa̱n! ¡Ndoʼó kúú ta̱a uu̱ noo̱! Chi̱ kúú ndó táto̱ʼon náo̱ ndi̱i, ña̱ luu ni̱ na̱keʼi ku̱xí. Luu náʼa̱ sata̱án, tído ndinoʼo lásá ndi̱i xíʼín ko̱ño te̱i̱ʼí ñóʼo inia̱n.
\v 28 Dión taʼani ndóʼo ndoʼó, dá chi̱ miía̱n ndaa̱ kée ndó mií ndó ña̱ kúú ndó ña̱yuu ndaa̱ no̱ó ña̱yuu, tído kómí ndó iin nío̱ to̱ʼón, iin nío̱ kátoó kee ña̱ kini.
\p
\v 29 ’¡Ndaʼí kúu ví ndoʼó, ta̱ dánaʼa̱ ley, xíʼín ndoʼó, ta̱ fariseo xaa̱n! ¡Ndoʼó kúú ta̱a uu̱ noo̱! Chi̱ káva̱ʼa ndó náo̱ sa̱á kañoʼo lásá profeta ni̱ sa̱ ndei sa̱ naʼá, ta ndúvii ndó noo̱ ñóʼo lásá na̱ ni̱ sa̱ kuu ta̱ ndaa̱,
\v 30 ta kaá ndo̱ káʼa̱n ndo̱: “Tá ni̱ sa̱ ndei yó tiempo ni̱ sa̱ ndei na̱ yatá veʼe yó, o̱ kíʼin táʼan taʼon yó xíʼín ná kati̱ yó nii̱ na̱ ni̱ sa̱ kuu profeta, ní kúu”, kaá ndo̱.
\v 31 Ta sa̱ʼá ña̱ kaá ndo̱ dión, mií vá ndó xíʼo kuendá saʼa̱ mií ndó ña̱ kúú ndó de̱ʼe na̱ ni̱ saʼání profeta.
\v 32 Sa̱ʼá ño̱ó ndoʼó kúú ra̱ dáxi̱nko̱o choon ni̱ kee na̱ yatá veʼe ndó xíʼín profeta.
\p
\v 33 ’¡Koo̱ vá kúú ndoʼó, na̱ ndéi tiempo viti, chi̱ de̱ʼe rí kúú ndó! ¿Ndi koo ka̱ki ndó, dá o̱ kóʼo̱n ndo̱ ndoʼo nío̱ ndo̱ indayá, káʼán ndó?
\p
\v 34 ’Viti, dá koʼi̱n tandaʼí dao ka̱ profeta, xíʼín ta̱ ndi̱chí, xíʼín ta̱ dánaʼa̱ noo̱ ndo̱. Tído ndakuei ndó kaʼání ndó dao na, ta dao ka̱ na̱ chirkuei ndó ndi̱ka cruz, ta dao ka̱ na̱ kani ndó ini veʼe noo̱ ndítútí ndó. Ta ñoo yóʼo, ñoo káa karkuei ñaá ndó kanoo ndó kendava̱ʼa ndó xíʼín ná.
\v 35 Dión, dá kandio ndó sa̱ʼá nii̱ ndidaá na̱ ni̱ sa̱ ndita ndaa̱ xíʼín Ndios, na̱ ni̱ saʼání na̱ veʼe ndó, nda̱ Abel, xíʼín ndidaá ka̱ ta̱a ndaa̱ ni̱ sa̱ ndei nda̱ tiempo ni̱ sa̱ io Zacarías, de̱ʼe Berequías. Ta̱a yóʼo kúú ra̱ ni̱ saʼání na̱ veʼe ndó yéʼé ño̱ʼo noo̱ kúú noo̱ náa̱ noo̱ dóko̱ ta̱ duti̱ ña̱ʼa noo̱ Ndios.
\v 36 Ta ná kaʼa̱n ndaa̱i̱ xíʼín ndó ña̱ ndidaá ña̱yuu ndéi tiempo viti ndoʼo nío̱ ná saʼa̱ ndidaá ña̱ kini yóʼo.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndeiʼi̱ Jesús saʼa̱ ñoo Jerusalén
\p
\v 37 ’¡Na̱ ñoo Jerusalén, na̱ ñoo Jerusalén, ndoʼó kúú na̱ saʼání profeta, ta chíyúú ndó na̱ tándaʼá Ndios ve̱i kasto̱ʼon xíʼín ndó! ¡Ndidaá ví taʼándá ni̱ kaʼán yuʼu̱ ña̱ kía̱n nditútíí ndo̱ʼó táto̱ʼon ki̱ʼo kée iin ti̱ño̱ó ndítútí rí de̱ʼe kuálí ri̱ nátaán va̱ʼa rí ti̱i ndixi̱ ri̱! Tído ko̱ ní xíin taʼon ndoʼó.
\v 38 Sa̱ʼá ño̱ó kando̱o íí veʼe ndó viti,
\v 39 dá chi̱ káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ o̱ ko̱ní ka̱ ndo̱ʼó yuʼu̱ nda̱ rá ná kasandaá kuu̱ kaa ndo̱, “Na̱ káʼano kúú na̱ ve̱i xíʼín choon Ndios, na̱ kúú satoʼo yo̱” ―kaá Jesús.
\c 24
\s Kásto̱ʼon Jesús ndí ki̱án koo, dá naá veʼe ño̱ʼo káʼano
\p
\v 1 Dá ni̱ keta Jesús yéʼé ño̱ʼo káʼano ñoó kuaʼa̱n na̱. Dá ni̱ na̱tuu yati ta̱a xíonoo xíʼín ná. Dá ni̱ da̱náʼa̱ ndáʼa̱ rá veʼe ño̱ʼo káʼano, ña̱ ñóchí nda̱ʼo ndáa yuu̱ ni̱ ka̱va̱ʼan.
\v 2 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―¿Á ñóchí nda̱ʼo káa veʼe ño̱ʼo káʼano káa, xiní ndo̱? Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ ni iin tóʼón yuu̱ káa o̱ kándo̱o kandodó táʼan, chi̱ koon ndiʼi vaan ―kaá na̱.
\s Kásto̱ʼon Jesús xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná ndí ki̱án koo, dá naá ñayuú yóʼo
\p
\v 3 Dá ni̱ sa̱ ko̱o Jesús dini̱ yúku̱ naní Olivos. Dá ni̱ na̱tuu yati ta̱ xíonoo xíʼín ná. Dá ni̱ nda̱to̱ʼón xoo ñaá rá, ta kaá ra̱:
\p ―Kasto̱ʼon ní xíʼín nduʼu̱, ¿ndá oon koo dión, ta ndí ki̱án koo tá nandió ko̱o tuku ní kii ní ñayuú yóʼo? Ta, ¿ndí ki̱án koo tá sa̱ kuaʼa̱n kasandaá kuu̱ noo̱ ndíʼi?
\p
\v 4 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Kandaa ndo̱ mií ndó, dá ná o̱ dándaʼí ñaá ni iin tóʼón ña̱yuu,
\v 5 dá chi̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ta̱a kasaa̱, ta kechóon ra kuu̱ yúʼu̱, ta kaa ra̱: “Yuʼu̱ kúú Cristo, na̱ dáka̱ki ñaá”, ta kandeé rá dándaʼí ra̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu.
\v 6 Tá ni̱ ka̱ndaa̱ ini ndo̱ ña̱ saʼání táʼan iin ñoo xíʼín iin ka̱ ñoo, ta ni̱ niʼi̱ tóʼon ndó ña̱ naá táʼan dao ka̱ ñoo ñóʼo xíká, tído ná dáʼa ni yu̱ʼú ndo̱, dá chi̱ ki̱ʼo dión káni vaan koo, tído ko̱ ñáʼa̱ taʼon kasandaá kuu̱ noo̱ ndiʼi.
\p
\v 7 ’Chi̱ ndakuei dao nación na̱á táʼan xíʼín dao ka̱ nación, ta na̱á táʼan ta̱ néʼe choon ndéi iin rá iin ñoo náʼano. Ta yóʼo rá yóʼo va kasáʼá koo tama̱, ta yóʼo rá yóʼo taʼani kasáʼá ni̱ʼi nda̱ʼo ta̱an.
\v 8 Tá ni̱ ka̱sáʼá kúu dión, dá kía̱n kanaʼá ndó ña̱ sa̱ ni̱ ka̱sáʼá vá ta̱ndóʼó ndoʼo ña̱yuu ndéi ñayuú yóʼo.
\p
\v 9 ’Ta naki̱ʼo na ndo̱ʼó noo̱ ndáʼa̱ ta̱ néʼe choon, dá kendava̱ʼa ra xíʼín ndó, ta kaʼání rá ndo̱ʼó. Ta koni uʼu̱ ndidaá ña̱yuu ndo̱ʼó sa̱ʼá ña̱ kúú ndó kuendá yuʼu̱.
\v 10 Ta kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu dánkoo ña̱ kándísa na yuʼu̱ tiempo daá ñóó, ta kasáʼá ná di̱kó táʼan na no̱ó ta̱ néʼe choon, ta koni uʼu̱ táʼan mií ná.
\v 11 Ta kua̱ʼá nda̱ʼo profeta to̱ʼón ndakuei, ta kandeé rá dándaʼí ra̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu.
\v 12 Ta sa̱ʼá ña̱ ni̱ ndukini cháá ka̱ ña̱yuu, sa̱ʼá ño̱ó o̱ kúʼu̱ ka̱ ini sátáʼan na saʼa̱ ná, ta o̱ kóni̱ ka̱ na̱ Ndios.
\v 13 Tído ndidaá na̱ ni̱ xi̱ʼo ndeé iní ni̱ sa̱ ndita ndaa̱ xíʼíín nda̱ noo̱ ndiʼi kuií, no̱ón kúú na̱ ni̱ʼí ña̱ ka̱ki na.
\v 14 Ta miía̱n dánaʼa̱ na̱ kúú ña̱yuui̱ to̱ʼon va̱ʼa ña̱ káʼa̱n saʼa̱ ndi koo ndu̱ʼu ña̱yuu ti̱xi ndáʼa̱ Ndios iin níí kúú ñayuú yóʼo, dá kía̱n kueídóʼo ña̱yuu ndéi ndidaá táʼa̱n ñoo saʼa̱ ñá, nda̱ daá ví, dá kasandaá kuu̱ noo̱ ndíʼi.
\p
\v 15 ’Tá ni̱ xini ndo̱ ña̱ ió ña̱ kini, ña̱ dáyako̱ noo̱ kúú no̱ó ii̱ ini veʼe ño̱ʼo káʼano yo̱, táʼa̱n ña̱ ni̱ kaʼa̱n profeta Daniel saʼa̱ ―ndoʼó, na̱ káʼi to̱ʼon yóʼo, nataʼí iní ndo̱ sa̱ʼán, dá kandaa̱ ini ndo̱―,
\v 16 dá kía̱n ndidaá na̱ ndéi chí Judea ná kuino kíi̱ ná koʼo̱n na̱ dini̱ yúku̱.
\v 17 Ta na̱ kándodó dini̱ véʼe kuu̱ dáá ñóó, ko̱ kánian ndu̱ʼu na veʼe na nakiʼin na ña̱ʼa na kaneʼe na koʼo̱n na̱.
\v 18 Dá ri na̱ ñóʼo yúku̱, ko̱ kánian nandió kuéi na noʼo̱ na̱ nakiʼin na kotó na̱.
\v 19 Tído ndaʼí kúu ví na̱ ñáʼa̱ ñóʼo de̱ʼe. Ta ndaʼí kúu taʼani ví na̱ ndéi taleé chíchí kuu̱ dáá ñóó.
\v 20 Kaka̱ ndo̱ ña̱ mani̱ noo̱ Ndios, dá ná dáʼa ni ndoʼo ndó dión tein yoo̱ vi̱xi, ni tein kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ yo̱.
\p
\v 21 ’Chi̱ kuu̱ dáá ñóó kakuu iin kuu̱ noo̱ ndoʼo naní nío̱ ña̱yuu. Chi̱ nda̱ ni̱ ka̱sáʼá vá saʼa̱ ñayuú, ta nda̱ viti ko̱ óon ndoʼo ña̱yuu táto̱ʼon ki̱ʼo ndoʼo na tein kuu̱ dáá ñóó. Ta ni iin kuu̱ o̱ kóo ka̱ dión.
\v 22 Tído tá ko̱ ní chítuu Ndios ta̱ndóʼó ve̱i koo tein kuu̱ dáá ñóó, dá kía̱n ndiʼi va ña̱yuu ñoó naá. Tído sa̱ʼá ña̱ kúʼu̱ ini Ndios sa̱ʼá ña̱yuu ni̱ ka̱xi mií ná, sa̱ʼá ño̱ó chituu na ta̱ndóʼó koo tein kuu̱ dáá ñóó.
\p
\v 23 ’Sa̱ʼá ño̱ó tá kaa dao ña̱yuu xíʼín ndó: “Kande̱ʼé ndó, yóʼo nákaa̱ Cristo, na̱ dáka̱ki ñaá”, o tá kaa na̱ xíʼín ndó “Kande̱ʼé ndó, chi̱ káa nákaa̱ na̱”, ná dáʼa ni kandísa ndó.
\v 24 Chi̱ ndakuei dao ta̱a to̱ʼón, ta kaa ra̱ ña̱ mií rá kúú Cristo. Ta ndakuei taʼani profeta to̱ʼón. Ta kee ra ña̱ ndato, xíʼín ña̱ náʼano, ta ki̱ʼo dión kee ra, dá kandeé rá dándaʼí ra̱ ña̱yuu, ta kúú nda̱ ña̱yuu ni̱ ka̱xi mií Ndios ndukú rá dándaʼí ra̱.
\v 25 Sa̱ ni̱ da̱tíʼai ndo̱ʼó tá ko̱ ñáʼa̱ koo dión.
\v 26 Sa̱ʼá ño̱ó tá kaa na̱ xíʼín ndó: “Kuaʼán ndo̱ kande̱ʼé ndó, chi̱ nákaa̱ na̱ kúú Cristo noo̱ kúú yukú i̱chí káa”, ná dáʼa ni koʼo̱n ndo̱. Ta tá kaa na̱ xíʼín ndó: “Ini veʼe káa nákaa̱ na̱”, ná dáʼa ni kandía ndó no̱ó kaʼa̱n na̱.
\v 27 Dá chi̱ táto̱ʼon ki̱ʼo xiní ndo̱ sá nduta̱ noo̱ xíno ndi̱ndii, ta kasandaá nayeʼe̱ nda̱ no̱ó ni̱ ke̱ta ña, ki̱ʼo dión koo tá nandió ko̱o na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo kasaa̱ na̱.
\v 28 Dá chi̱ ndeí kúú mií vá noo̱ kánduʼu̱ ndi̱i, ñoó nditútí ti̱yo̱kó ñóʼó.
\s Nandió ko̱o ndisa Jesús ñayuú yóʼo
\p
\v 29 ’Ta mií hora ni̱ ndiʼi ni̱ sa̱ io ndidaá kúú ta̱ndóʼó tein kuu̱ dáá ñóó, dá nákuii̱n naá no̱ó ndi̱ndii, ta ni yoo̱ ka̱ o̱ tóo̱n. Dá kue̱i ti̱ñoo̱ ñóʼo ndá induú káa, ta kidi niʼini ndidaá ña̱ʼa náʼano ñóʼo induú.
\v 30 Dá koo ña̱ ndato chí induú, ña̱ náʼa̱ ña̱ sa̱ ve̱i na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo. Ta ndaʼí nda̱ʼo kuaki ña̱yuu ndéi iin rá iin ñoo ñóʼo ñayuú yóʼo, chi̱ koni na̱ ña̱ ve̱i na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo tein viko̱, ta ndato nayeʼe̱ ndaa noo̱ kii na xíʼín ndidaá choon kómí ná.
\v 31 Ta kaʼanda na̱ choon noo̱ ángel ve̱i xíʼín ná xíʼín tachi̱ trompeta, dá koʼo̱n na̱ nditútí ná ndidaá kúú ña̱yuu ni̱ ka̱xi mií ná ndéi ndin komi̱ xoo tachi̱, dá nátaʼan na̱ ndidaá táʼa̱n xoo nditútí ñaá ná.
\p
\v 32 ’Kaneʼe ndó kuendá táto̱ʼon ki̱ʼo kée ta̱ño̱ʼó. Tá ni̱ ndu̱yúta̱ noo̱ ra̱, ta ve̱i nóma̱ yúta̱ kuálí ra̱, kúú sa̱ náʼá vá yó ña̱ sa̱ ni̱ ku̱yati yoo̱ koon dai̱.
\v 33 Ta dión taʼani, tá ni̱ xini ndo̱ kúu ndidaá ta̱ndóʼó yóʼo, dá kía̱n kanaʼá ndó ña̱ sa̱ ni̱ ku̱yati kuu̱ nandió ko̱oi kasaa̱i̱.
\p
\v 34 ’Miía̱n ndaa̱ kuiti káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ o̱ ku̱ú taʼon ña̱yuu ndéi tiempo daá nda̱ ná koo ndidaá ña̱ yóʼo.
\v 35 Induú káa xíʼín no̱ñóʼo̱ yóʼo naá váán, tído to̱ʼon káʼi̱n, o̱ yáʼa taʼan vaan.
\p
\v 36 ’Tído ko̱ íin taʼon náʼá ndá kuu̱ kakian o ndá hora kooan, ta ni ángel ndéi induú ko̱ náʼá. Sa̱va̱ʼa iin tóʼón dini̱ míí vá tatá Ndios kúú na̱ náʼá.
\p
\v 37 ’Ta táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ sa̱ kee ña̱yuu tiempo Noé, ki̱ʼo dión taʼani kee na kuu̱ nandió ko̱o tuku na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo kasaa̱ na̱.
\v 38 Dá chi̱ tá ko̱ ñáʼa̱ kasáʼá koon dai̱ dée̱n, ndéi ña̱yuu sásáʼan na, ta ndéi na xíʼi na, ta ndéi na tándaʼa̱ ná, ta ndéi na dárndaʼa̱ ná de̱ʼe na nda̱ rá ni̱ kasa̱ndaá kuu̱ ni̱ ndu̱ʼu Noé ini barco.
\v 39 Ta ko̱ ní xi̱ʼo taʼon ña̱yuu ñoó kuendá nda̱ ni̱ ka̱sáʼá dai̱ dée̱n kóon ra. Ta kúú ni xiʼi̱ ndiʼi va na ni̱ kee rá. Ta dión taʼani koo tá ná nandió ko̱o tuku na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo kasaa̱ na̱.
\p
\v 40 ’Tein kuu̱ dáá ñóó kañoʼo uu̱ ta̱a kechóon ra yúku̱. Iin ra nakiʼin Ndios kaneʼe na koʼo̱n na̱, ta iin ka̱ ra̱ kando̱o.
\v 41 Ta tein kuu̱ dáá ñóó taʼani kañoʼo uu̱ na̱ ñáʼa̱ ndiko na. Iin na nakiʼin Ndios kaneʼe na koʼo̱n na̱, ta iin ka̱ na̱ kando̱o.
\v 42 Sa̱ʼá ño̱ó kañoʼo ini ndo̱, chi̱ ko̱ náʼá taʼon ndó ndá oon nandió ko̱o tuku satoʼo ndo̱ kasaa̱ na̱.
\p
\v 43 ’Ta kanaʼá ndó ña̱ tá ná kandaa̱ ini satoʼo veʼe ndá hora kasaa̱ ta̱ kui̱ʼíná veʼe ra, dá kía̱n kandei nduu ra̱ kandaa ra̱án, ta o̱ kónó taʼon ra ku̱ʼu ta̱ kui̱ʼíná kiʼin kuíʼíná rá ña̱ʼa ñóʼo veʼe ra.
\v 44 Sa̱ʼá ño̱ó kandei nduu taʼani mií ndó, chi̱ mií hora ko̱ ndáti va ndó, dá nandió ko̱o na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo kasaa̱ na̱.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús saʼa̱ iin ta̱ kéchóon va̱ʼa xíʼín iin ta̱ ko̱ kéchóon va̱ʼa
\p
\v 45 ’¿Ndá yoo kúú iin ta̱ kéchóon ndaa̱, iin ta̱a ndísáʼano, káʼán ndó? Ro̱ón kúú ra̱ chikani na̱ kúú satoʼo ra̱ kaʼanda ra̱ choon noo̱ dao ka̱ ta̱ kéchóon veʼe na, dá ki̱ʼo ra ña̱ʼa kasáʼan dao ka̱ ta̱ kéchóon ñoó.
\v 46 Ndikáʼán ví ta̱ kéchóon ñoó tá ná ndusaa̱ satoʼo ra̱ natiin ñaá ná kée ra choon ni̱ taʼa̱nda̱ noo̱ rá.
\v 47 Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ ki̱ʼo satoʼo ra̱ choon káʼano cháá ka̱ noo̱ rá ña̱ dándáki ra ndidaá ña̱ va̱ʼa ió noo̱ ná.
\v 48 Tído tá ná kakuu ra iin ta̱ kéchóon kini, dá kía̱n nakani ini ra̱ ña̱ yóʼo: “Kueé vá ndusaa̱ satoʼi̱”,
\v 49 ta kasáʼá rá kani ra ta̱ kéchóon dáó xíʼín rá, ta kasáʼá rá kasáʼan ra, ta kasáʼá rá koʼo ra xíʼín ta̱ xíʼi,
\v 50 ta kúú ndusaa̱ satoʼo ta̱ kéchóon ñoó mií kuu̱ ko̱ ndáti ra, ta mií hora ko̱ náʼá rá.
\v 51 Ta kúú dándóʼo naní na̱ nío̱ rá, ta chikaa̱ ñaá ná noo̱ ñóʼo ña̱yuu uu̱ noo̱, ta ñoó kuaki ra xíʼín ndirá noo̱ rá, ta ñoó kuchi táʼan no̱ʼo ra.
\c 25
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ Jesús saʼa̱ uxi̱ tadiʼí tákí
\p
\v 1 ’Táto̱ʼon ni̱ ndoʼo uxi̱ takuáchí diʼí tákí, ki̱ʼo dión koo tá kasaa̱ Ndios dándáki na ña̱yuu na̱. Iin rá iin takuáchí diʼí ñoó ni̱ kiʼin candil xí, dá ni̱ kee xi kuaʼa̱n xi̱ natiin xi ta̱ kúú tono̱.
\v 2 Ta oʼo̱n takuáchí diʼí ñoó kúú ta kaon ini, ta oʼo̱n ka̱ xi̱ ñoó kúú takuáchí diʼí oon nda̱ʼo ini.
\v 3 Takuáchí diʼí oon ini ñoó ni̱ kiʼin xi candil xí néʼe xi kuaʼa̱n xi̱, tído ko̱ ní kíʼin xi cháá ka̱ sití kaneʼe xi koʼo̱n xi̱.
\v 4 Tído takuáchí diʼí kaon ini ñoó ni̱ ketíʼa xi ni̱ da̱kútí xí ti̱ndoʼo̱ xí xíʼín sití néʼe xi kuaʼa̱n xi̱ xíʼín candil xí.
\v 5 Ta sa̱ʼá ña̱ ni̱ kuee tono̱ ñoó, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ ka̱sáa̱ ña̱ ma̱ʼánó noo̱ xí, ta kúú ni̱ naá iní xi̱ ni̱ kidi̱ xi̱.
\v 6 Ta ni̱ kudao ñoó, dá ni̱ ka̱yuʼú iin ta̱a: “Sa̱ ve̱i va tono̱. Ndakuei ndó natiin ndó ra̱.”
\v 7 Dá ni̱ nda̱kuei ndidaá takuáchí diʼí tákí ñoó, dá ni̱ kenduu xi̱ candil xí.
\v 8 Dá ni̱ kaa takuáchí diʼí oon ini ñoó xíʼín ra kaon ini: “Tei ndó cháá sití naniʼi̱ ndú, dá chi̱ sa̱ kuaʼa̱n ndaʼo̱ ñóʼo̱ candil nduʼu̱”, kaá xi̱.
\v 9 Dá ni̱ kaa takuáchí diʼí kaon ini ñoó: “Oon ni ví o̱ kéta taʼon sití ndu̱ tá ná kechóon ndiʼi yó ra̱. Sa̱ʼá ño̱ó va̱ʼa ka̱a̱n kuaʼán ndo̱ kuiin ndó ra̱ no̱ó na̱ díkó rá kechóon ndó”, kaá xi̱.
\v 10 Tído xía̱n nani kuaʼa̱n takuáchí diʼí oon ini ñoó kuiin xi sití, kúú ni̱ ka̱sáa̱ vá tono̱ ñoó. Dá ni̱ ku̱ʼu takuáchí diʼí ndéi nduu ñoó xíʼín tono̱ ini veʼe noo̱ ió víko̱. Dá ni̱ sadi na̱ yéʼé.
\v 11 Ni̱ ndiʼi, dá ni̱ ndi̱sáa̱ dao ka̱ takuáchí diʼí ñoó, dá kaá xi̱: “Tatá, tatá, konó ní yéʼé ná ku̱ʼu ndu víko̱.”
\v 12 Dá ni̱ kaa tono̱ ñoó xíʼín xí: “Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ ko̱ náʼá taʼon yuʼu̱ ndá yoo kúú ndoʼó”, ni̱ kaa ra̱.
\v 13 Sa̱ʼá ño̱ó kañoʼo ini ndo̱, dá chi̱ ko̱ náʼá taʼon ndó ndá kuu̱ o ndá hora nandió ko̱o na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo kasaa̱ na̱ ―kaa Jesús.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús saʼa̱ iin ta̱a ni̱ xi̱ʼo di̱ʼón no̱ó ta̱ kéchóon noo̱ rá
\p
\v 14 Dá ni̱ kaa taʼani na:
\p ―Táto̱ʼon ki̱ʼo dándáki Ndios ña̱yuu na̱ kíán táto̱ʼon ni̱ kee iin ta̱a ni̱ kana kuaʼa̱n xíká. Tído tá ko̱ ñáʼa̱ koʼo̱n ra̱, dá ni̱ kana ra ta̱a kéchóon noo̱ rá. Dá ni̱ xi̱ʼo ra di̱ʼón noo̱ rá, dá ná nakaʼán ndaʼi̱ ra̱ xíʼán.
\v 15 Ta noo̱ iin ra ni̱ xi̱ʼo ra oʼo̱n di̱ʼón ndáya̱ʼi, ta noo̱ iin ka̱ ra̱ ni̱ xi̱ʼo ra uu̱a̱n, ta noo̱ iin ka̱ ra̱ ni̱ xi̱ʼo ra iian. Dá chi̱ táto̱ʼon ki̱ʼo kaon va ra ni̱ niʼi̱ ráa̱n. Ndiʼi, dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n xi̱ká rá.
\v 16 Dá ni̱ kee ta̱a ni̱ niʼi̱ oʼo̱n di̱ʼón ñoó kuaʼa̱n ra̱ nakaʼán ndaʼi̱ ra̱án. Ta ni̱ ka̱ndeé rá ni̱ na̱nóo oʼo̱n ka̱ di̱ʼón sata̱án.
\v 17 Ta dión taʼani ni̱ kee ta̱a ni̱ niʼi̱ uu̱ di̱ʼón ñoó. Ni̱ ka̱ndeé rá ni̱ na̱nóo uu̱ ka̱ di̱ʼón sata̱án.
\v 18 Tído ta̱ ni̱ niʼi̱ iin tóʼón di̱ʼón ñoó, ro̱ón kúú ra̱ ni̱ saʼa̱n ni̱ kaan iin yái̱ no̱ñóʼo̱, ta ñoó ni̱ chi̱káa̱ de̱ʼé ra̱ di̱ʼón satoʼo ra̱.
\p
\v 19 ’Tá ni̱ ya̱ʼa kua̱ʼá nda̱ʼo tiempo, dá ni̱ ndi̱sáa̱ satoʼo ta̱ kéchóon ñoó. Dá ni̱ kana ñaá rá, dá ni̱ ndekuendá ra̱ xíʼín iin rá iin ra.
\v 20 Dá ni̱ ka̱sáa̱ dinñóʼó ta̱a ni̱ niʼi̱ oʼo̱n di̱ʼón ñoó. Ta kúú néʼe ra oʼo̱n ka̱ di̱ʼón, ta kaá ra̱: “Tatá, ni̱ xi̱ʼo ní oʼo̱n di̱ʼón no̱ói̱. Ta yóʼo ióa̱n xíʼín oʼo̱n ka̱ di̱ʼón ni̱ ni̱ʼí sata̱án”, kaá ra̱.
\v 21 Dá ni̱ kaa satoʼo ra̱ xíʼín rá: “Va̱ʼa nda̱ʼo ni̱ keeón. Yoʼó kúú iin ta̱ kéchóon va̱ʼa, iin ra̱ kéchóon ndaa̱. Iin ta̱a ndaa̱ ni̱ sa̱ kuu yoʼó noo̱ choon lóʼo̱ ni̱ xi̱ʼoi noo̱o̱n, ta viti koʼi̱n ki̱ʼoi iin choon ndáya̱ʼi cháá ka̱ noo̱o̱n. Kuaʼán ku̱ʼu koo dii̱o̱n xíʼín satoʼo̱n viti”, kaá ra̱.
\p
\v 22 ’Dá ni̱ ka̱sáa̱ taʼani ta̱a ni̱ niʼi̱ uu̱ di̱ʼón ñoó, dá ni̱ kaa ra̱: “Tatá, uu̱ di̱ʼón ni̱ xi̱ʼo ní no̱ói̱. Ta yóʼo ióa̱n xíʼín uu̱ ka̱ di̱ʼón ni̱ ni̱ʼí sata̱án”, kaá ra̱.
\v 23 Dá ni̱ kaa satoʼo ra̱: “Va̱ʼa nda̱ʼo ni̱ keeón. Yoʼó kúú iin ta̱ kéchóon va̱ʼa, iin ra̱ kéchóon ndaa̱. Iin ta̱a ndaa̱ ni̱ sa̱ kuu yoʼó noo̱ choon lóʼo̱ ni̱ xi̱ʼoi noo̱o̱n, ta viti koʼi̱n ki̱ʼoi iin choon ndáya̱ʼi cháá ka̱ noo̱o̱n. Kuaʼán ku̱ʼu koo dii̱o̱n xíʼín satoʼo̱n viti”, kaá ra̱.
\p
\v 24 ’Tído tá ni̱ ka̱sáa̱ taʼani ta̱a ni̱ niʼi̱ iin di̱ʼón ñoó, dá ni̱ kaa ra̱: “Tatá, náʼí ña̱ kúú ní iin ta̱a to̱ndó, ta dákée ní no̱ó ko̱ ní xíti ní, ta dátaká ní ña̱ʼa noo̱ ko̱ ní satá ní noni̱án.
\v 25 Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ yu̱ʼíi̱, ta ni̱ saʼi̱n ni̱ chi̱de̱ʼíi̱ di̱ʼón ní ti̱xi ñóʼo̱. Jóʼon, yóʼo ió ña̱ kúú di̱ʼón ní”, ni̱ kaa ra̱.
\v 26 Dá ni̱ kaa satoʼo ra̱ xíʼín rá: “Yoʼó kúú iin ta̱ kéchóon kini, iin ta̱ kéchóon dúsá. Sa̱ náʼá vá yoʼó ña̱ kúú yuʼu̱ ta̱ to̱ndó, ña̱ dákéei no̱ó ko̱ ní xítii, ta dátaká yuʼu̱ ña̱ʼa no̱ó ko̱ ní satái̱ noni̱án.
\v 27 Sa̱ʼá ño̱ó, ¿ndiva̱ʼa ko̱ ní sáʼo̱n chikaa̱o̱n di̱ʼón yuʼu̱ banco, dá ná koo cháá sata̱án nani ndusaa̱i̱?”, kaá ra̱.
\p
\v 28 ’Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín dao ka̱ ra̱: “Kuio ndaa ndo̱ di̱ʼón néʼe ta̱a xaa̱n, ta ki̱ʼo ndóa̱n no̱ó ra̱ kómí uxi̱ di̱ʼón xaa̱n.
\v 29 Dá chi̱ na̱ sa̱ ió ña̱ʼa noo̱, no̱ón kúú na̱ niʼi̱ cháá ka̱a̱n. Ta na̱ ko̱ó ña̱ʼa noo̱, diʼa di̱tá ná lúʼu̱ ña̱ kómí ná.
\v 30 Ta chikaa̱ ndo̱ ta̱ ko̱ chóon xaa̱n noo̱ íin naá sata̱ véʼe. Káa kúú noo̱ kuaki ra xíʼín ndirá noo̱ ra̱, ta kuchi táʼan no̱ʼo ra.”
\s Diʼa koo tá ná kasaa̱ Jesús keyíko̱ na̱ saʼa̱ na̱ ndéi ñayuú yóʼo
\p
\v 31 ’Tá ná nandió ko̱o tuku na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo kasaa̱ na̱, ndato nayeʼe̱ ndaa kii na xíʼín ndidaá ángel kéchóon noo̱ ná, dá kako̱o na noo̱ téi̱ ndato nayeʼe̱ noo̱ dándáki na,
\v 32 dá nakui̱ta ña̱yuu ndéi ndidaá táʼa̱n ñoo noo̱ ná, dá kasáʼá ná taó xóo na iin rá iin ña̱yuu ñoó táto̱ʼon kée ta̱a taó xóo ra léko tein kíti̱.
\v 33 Ta ná chikata na kirí kúú léko xoo kuáʼa na̱, ta xoo íti na̱ ná chikata na kirí kúú kíti̱.
\v 34 Dá kaa na̱ kúú rey ñoó xíʼín na̱ ndíta xoo kuáʼa na̱: “Nakíi̱ ndo̱ʼó, na̱ ni̱ kemáni̱ tatái̱, chi̱ ndoʼó kúú na̱ ni̱ niʼi̱ táʼi̱ kandei ndó noo̱ dándáki yuʼu̱, ña̱ kía̱n sa̱ daá ió nduu kandei ndó nda̱ míí saʼa̱ ñayuú.
\v 35 Dá chi̱ tá ni̱ kuikoi, ta ni̱ xi̱ʼo ndó ña̱ʼa ni̱ sa̱sáʼin; tá ni̱ ichi̱ inii̱, ta ni̱ xi̱ʼo ndó ta̱kui̱í ni̱ xiʼii; tá ni̱ xi̱onoo ndaʼávíi̱, ta ni̱ na̱kuaka va̱ʼa ndó yuʼu̱ ni̱ sa̱ ioi̱ veʼe ndó;
\v 36 tá ni̱ sa̱ kaa vichíí, dá ni̱ xi̱ʼo ndó dáʼo̱n ni̱ sa̱ ndixii; tá ni̱ sa̱ kúʼi̱ ni̱ saa̱ ndo̱ ni̱ xito niʼini ndó yuʼu̱; tá ni̱ sa̱ káa̱i̱ veʼe ka̱a, dá ni̱ saa̱ taʼani ndó ni̱ kaʼa̱n niʼini ndó noo̱ nákaa̱i̱”, kaa rey ñoó.
\v 37 Dá kaa na̱ kúú ña̱yuu ndaa̱ ñoó xíʼín ná: “Tatá, ¿ndá oon ni̱ xini ndu̱ mií ní ña̱ kuíko ní, dá ni̱ xi̱ʼo ndu ña̱ʼa ni̱ sa̱sáʼan ní? Ta, ¿ndá oon ni̱ xini ndu̱ mií ní ña̱ íchi̱ ini ní, dá ni̱ xi̱ʼo ndu ta̱kui̱í ni̱ xiʼi ní?
\v 38 Ta, ¿ndá oon ni̱ xini ndu̱ mií ní ña̱ xíonoo ndaʼí ní, dá ni̱ na̱kuaka va̱ʼa ndu mií ní? Ta, ¿ndá oon ni̱ xini ndu̱ mií ní káa vichí ní, dá ni̱ xi̱ʼo ndu dáʼo̱n ni̱ sa̱ ndixi ní?
\v 39 Ta, ¿ndá oon ni̱ xini ndu̱ ña̱ sa̱ kúʼu̱ mií ní o ni̱ sa̱ káa̱ ní veʼe ka̱a, dá ni̱ saa̱ ndu̱ ni̱ xito niʼini ndu mií ní?”, kaa na̱.
\v 40 Dá kaá rey ñoó xíʼín ná: “Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ sa̱ʼá ña̱ ni̱ kee ndó dión xíʼín na̱ kúú ñanii̱, na̱ kuálí cháá ka̱ yóʼo, sa̱ʼá ño̱ó kéei kuendá ña̱ mií yuʼu̱ ni̱ kee ndó dión xíʼíín.”
\p
\v 41 ’Dá kaa na̱ xíʼín na̱ ndíta xoo íti na̱ ñoó: “Kuxoo ndó no̱ói̱, ndoʼó na̱ kúú ña̱yuu kíni. Kuaʼán ndo̱ kañoʼo ndó tein ñoʼó ita̱, ña̱ ni kuu̱ o̱ ndáʼo̱, no̱ó sa̱ daá ió nduu kakaa̱ ña̱ uʼu̱ xíʼín ndidaá ña̱ kini kéchóon noo̱án.
\v 42 Dá chi̱ sa̱ kuikoi, ta ko̱ ní xi̱ʼo taʼon ndó ña̱ʼa kasáʼin; ni̱ sa̱ íchi̱ inii̱, ta ko̱ ní xi̱ʼo taʼon ndó ta̱kui̱í koʼi;
\v 43 ni̱ xi̱onoo ndaʼávíi̱, ta ko̱ ní nákuaka va̱ʼa ndó yuʼu̱, ni̱ sa̱ kaa vichíí, ta ko̱ ní xi̱ʼo taʼon ndó dáʼo̱n kandixii, ni̱ sa̱ kúʼi̱, ta ni̱ sa̱ káa̱i̱ veʼe ka̱a, ta ko̱ ní saa̱ taʼon ndó koto niʼini ndó yuʼu̱”, kaa na̱.
\v 44 Dá kaa na̱ ndíta xoo íti na̱: “Tatá, ¿ndá oon ni̱ xini nduʼu̱ mií ní ña̱ ni̱ kuiko ní, ña̱ ni̱ ichi̱ ini ní, ña̱ ni̱ xi̱onoo ndaʼí ní, ña̱ sa̱ kaa vichí ní, ña̱ sa̱ kúʼu̱ ní, ña̱ sa̱ káa̱ ní veʼe ka̱a, ta ko̱ ní saa̱ ndu̱ koto niʼini ndu mií ní?”, kaa na̱.
\v 45 Dá kaa rey ñoó xíʼín ná: “Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ sa̱ʼá ña̱ ko̱ ní kée ndó dión xíʼín na̱ kúú ñanii̱, na̱ kuálí cháá ka̱ yóʼo, sa̱ʼá ño̱ó kéei kuendá ña̱ nda̱ yuʼu̱ ko̱ ní kuʼu̱ ini ndo̱ saʼa̱”, kaa na̱ xíʼín ná.
\v 46 Sa̱ʼá ño̱ó ndidaá ña̱yuu kíni ñoó koʼo̱n ndoʼo nío̱ ndidaá táʼa̱n kuu̱, ta ndidaá ña̱yuu ndaa̱ ñoó ni̱ʼí ña̱ kataki chíchí ná.
\c 26
\s Yóʼo ni̱ nda̱tóʼón kueʼé ta̱ néʼe choon ndi kee ra, dá tiin ra Jesús
\p
\v 1 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ kaʼa̱n Jesús ndidaá to̱ʼon yóʼo, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná:
\p
\v 2 ―Sa̱ náʼá vá ndó ña̱ kámani̱ uu̱ ka̱ kuu̱, dá koo víko̱ pascua, dá naki̱ʼo ra na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo noo̱ ndáʼa̱ ta̱ xiní uʼu̱ ñaá, dá chirkaa ñaá rá ndi̱ka cruz ―kaá na̱.
\p
\v 3 Daá ñóó ni̱ na̱taka ndidaá ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ xíʼín ta̱ dánaʼa̱ ley xíʼín ta̱ sáʼano ñoo ñoó yéʼé veʼe ta̱ duti̱ kúú no̱ó naní Caifás.
\v 4 Ta ñoó ni̱ nda̱tóʼón mañá ra̱ ndi koo kee ra, dá tiin ndakána ra Jesús, dá kaʼání ñaá rá,
\v 5 ta kaá ra̱:
\p ―Ná dáʼa ni tiin yó ra̱ tein víko̱, dá chi̱ ndakuei ña̱yuu nakui̱na vaa̱ na̱ kiʼin na saʼa̱ rá.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ kuei iin ñáʼa̱ ndutá támi sáʼa̱n dini̱ Jesús
\p
\v 6 Tá nákaa̱ Jesús ñoo Betania noo̱ kúú veʼe Simón, táʼa̱n ra̱ ni̱ sa̱ ndoʼo kueʼe̱ téíʼi̱,
\v 7 dá ni̱ ka̱sáa̱ iin ñáʼa̱ noo̱ nákaa̱ na̱ ñoó, ta néʼán iin ti̱ndoʼo̱ ni̱ ka̱va̱ʼa xíʼín yuu̱ dío̱n naní alabastro. Ta ni̱ chitíán ñóʼo ndutá támi sáʼa̱n, ta ndutá yaʼi nda̱ʼo kúú rá. Ta kúú ni̱ kuei ndiʼán ra̱ dini̱ Jesús noo̱ ió na̱ mesa.
\v 8 Tá ni̱ xini ta̱a xíonoo xíʼín ná ña̱ ni̱ kee ñáʼa̱ ñoó dión, kúú ni̱ xido̱ nda̱ʼo ini ra̱, dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―¿Ndiva̱ʼa ni̱ da̱naá óon ñáʼa̱ káa ndutá támi sáʼa̱n káa?
\v 9 Ta va̱ʼa ka̱ ví ní di̱kó yó ra̱, chi̱ ndutá yaʼi nda̱ʼo kúú rá, ta kando̱o di̱ʼón ñoó chindeé yó na̱ kúndaʼí, ní kúu ―kaá ra̱.
\p
\v 10 Tído ni̱ ka̱ndaa̱ va ini Jesús ña̱ káʼa̱n ra̱ dión, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¿Ndiva̱ʼa dátaʼán ndo̱ ñáʼa̱ yóʼo? Chi̱ ña̱ va̱ʼa va kía̱n ni̱ keeán xíʼín yuʼu̱.
\v 11 Chi̱ daá ndéi va ña̱yuu kúndaʼí xíʼín ndoʼó, tído yuʼu̱, o̱ kóo kuií taʼon yuʼu̱ xíʼín ndó.
\v 12 Chi̱ sa̱ʼá ña̱ ni̱ da̱kúchián yuʼu̱ xíʼín ndúta̱ támi sáʼa̱n yóʼo, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ kenduua̱n yikí ko̱ñoi̱ táto̱ʼon ki̱ʼo kooi ndu̱xii.
\v 13 Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ ndeí kúú míí vá noo̱ dánaʼa̱ na̱ to̱ʼon va̱ʼa sa̱ʼí iin níí kúú ñayuú yóʼo, nakani taʼani na sa̱ʼá ña̱ ni̱ kee ñáʼa̱ yóʼo xíʼín yuʼu̱, dá ná kañoʼo ini ña̱yuu sa̱ʼá ña̱ ni̱ keeán ―ka̱á Jesús.
\s Diʼa ni̱ kuu, dá ni̱ ka̱ndo̱o Judas ña̱ naki̱ʼo ra Jesús noo̱ ndáʼa̱ ta̱ duti̱ kúú no̱ó
\p
\v 14 Dá ni̱ kee Judas Iscariote, táʼa̱n ra̱ nákaa̱ tein ndin uxi̱ uu̱ ta̱a xíonoo xíʼín Jesús, kuaʼa̱n ra̱ noo̱ ndéi ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱.
\v 15 Tá ni̱ saa̱ ra̱, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín rá:
\p ―¿Ndidaá ki̱ʼo ní noo̱ yúʼu̱, dá ná naki̱ʼoi Jesús noo̱ ndáʼa̱ ní? ―kaá ra̱.
\p Dá ni̱ ka̱ndo̱o ta̱ duti̱ ñoó ña̱ ki̱ʼo ra oko̱ uxi̱ di̱ʼón plata noo̱ rá.
\v 16 Nda̱ kuu̱ dáá ni̱ ka̱sáʼá Judas ndúkú rá ndi kee ra naki̱ʼo ra Jesús noo̱ ndáʼa̱ rá.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ sa̱díni Jesús noo̱ ndíʼi kuií xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná
\p
\v 17 Tá ni̱ kasa̱ndaá kuu̱ mií no̱ó, ña̱ kúú víko̱ noo̱ seí na̱ Israel pan, ña̱ ko̱ ní kíʼin táʼan xíʼín ña̱ dákuita̱ ta̱chía̱n, dá ni̱ na̱tuu yati ta̱ xíonoo xíʼín Jesús noo̱ ná, dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá:
\p ―¿Ndeí kóni̱ ní koʼo̱n ndu̱ kenduu ndu̱ ña̱ kadíni yó kuendá pascua?
\p
\v 18 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Kuaʼán ndo̱ ñoo káʼano káa. Ta káa nakiʼin táʼan ndó xíʼín iin ta̱a, ta kaʼa̱n ndo̱ xíʼín rá: “Diʼa kaá maestro nduʼu̱: Sa̱ ni̱ kasa̱ndaá vá kuu̱ ndoʼo nío̱í, ta saa̱i̱ veʼe ní kadínii kuendá víko̱ pascua xíʼín ta̱ xíonoo xíʼíín”, kaa ndo̱ xíʼín rá ―kaá Jesús.
\p
\v 19 Dá ni̱ saʼa̱n ta̱a ñoó ni̱ kee ra choon ni̱ saʼanda Jesús noo̱ rá, ta ni̱ kenduu ra̱ ña̱ kadíni na kuendá víko̱ pascua.
\p
\v 20 Dá tá ni̱ kuaá kuu̱ dáá ñóó, dá ni̱ saa̱ Jesús veʼe ñoó ni̱ sa̱ ko̱o na mesa xíʼín ndin uxi̱ uu̱ ta̱a xíonoo xíʼín ná.
\v 21 Ta tein sásáʼan na ñoó, ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ iin mií vá ndoʼó koʼo̱n naki̱ʼo ñaá noo̱ ndáʼa̱ ta̱a xiní uʼu̱ ñaá ―kaá na̱.
\p
\v 22 Ta kúndaʼí nda̱ʼo ni̱ kuu ini ra̱ sa̱ʼá ña̱ ni̱ kaʼa̱n na̱ dión. Dá ni̱ kaa iin rá iin ra xíʼín Jesús:
\p ―¿Á yuʼu̱ kúúí, tatá?
\p
\v 23 Dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―Iin ta̱a dáke̱ta dáó ndáʼa̱ xíʼín yuʼu̱ ini koʼo̱, ro̱ón kúú ra̱ naki̱ʼo ñaá noo̱ ndáʼa̱ ta̱a xiní uʼu̱ ñaá.
\v 24 Ta miía̱n ndaa̱ ndoʼo na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo táto̱ʼon ki̱ʼo káʼa̱n tuti ii̱ Ndios. Tído, ¡ndaʼí va ta̱a naki̱ʼo ñaá noo̱ ndáʼa̱ ta̱ xiní uʼu̱ ñaá! Va̱ʼa cháá ka̱ vía̱n ní xi̱o dáʼa ni kaki ta̱a ñoó, ní kúu.
\p
\v 25 Dá ni̱ kaa Judas, táʼa̱n ra̱ koʼo̱n naki̱ʼo ñaá:
\p ―¿Á yuʼu̱ kúú ra̱ kee dión, maestro?
\p Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Jaa̱n, táto̱ʼon ni̱ kaʼo̱n, ki̱ʼo dión kíán ―kaá na̱.
\p
\v 26 Ta tein noo̱ sásáʼan na ñoó, dá ni̱ tiin Jesús pan. Dá ni̱ na̱ki̱ʼo na ndivéʼe noo̱ Ndios sa̱ʼán. Dá ni̱ saʼanda dáó na̱án, dá ni̱ xi̱ʼo naa̱n no̱ó ta̱ xíonoo xíʼín ná. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Keí ndo̱án, chi̱ ña̱ xaa̱n kúú yikí ko̱ñoi̱.
\p
\v 27 Dá ni̱ tiin na copa. Dá ni̱ na̱ki̱ʼo na ndivéʼe noo̱ Ndios saʼa̱ ra̱, dá ni̱ xi̱ʼo na ra̱ noo̱ ta̱ xíonoo xíʼín ná. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Ndidaá ní ndó koʼo lúʼu̱ lúʼu̱ vino xaa̱n,
\v 28 chi̱ kirá xaa̱n kúú nii̱ yuʼu̱, kirá dáxi̱nko̱o ña̱ ni̱ ka̱ndo̱o Ndios kee na xíʼín ña̱yuu na̱, chi̱ sa̱ʼá ña̱ kuita̱ ra̱, sa̱ʼá ño̱ó ndoo kua̱chi kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu.
\v 29 Káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ o̱ nándió ko̱o ka̱i̱ koʼi ndutá uva yóʼo nda̱ ná kasandaá kuu̱, dá koʼo sa̱ái̱ ndutá uva xíʼín ndó noo̱ ió tatái̱ Ndios dándáki na ―kaá na̱.
\s Yóʼo ni̱ kaʼa̱n Jesús ña̱ ndata̱ Pedro saʼa̱ ná
\p
\v 30 Dá tá ni̱ ndiʼi ni̱ kekáʼano na Ndios xíʼín iin yaa, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ dini̱ yúku̱ naní Olivos.
\v 31 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná:
\p ―Ndidaá vá ndoʼó dánkoo ndava̱ʼa ñaá sa̱kuaá víti, dá chi̱ diʼa kaá tuti ii̱ Ndios: “Dárkueʼe̱ kaʼí yuʼu̱ ta̱ ndáka léko, ta kúú ndi ndiʼi va léko kuita̱ noo koʼo̱n”, kaáa̱n.
\v 32 Tído tá ni̱ ndiʼi ni̱ na̱takii̱, dá kuió no̱ói̱ noo̱ ndo̱ koʼi̱n chí Galilea diʼa, dá kasandaá ndo̱.
\p
\v 33 Dá ni̱ kaa Pedro:
\p ―Va̱ʼará ná dánkoo ndava̱ʼa ndidaá ta̱a yóʼo mií ní, tído yuʼu̱, o̱ kée taʼon yuʼu̱ dión.
\p
\v 34 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼón ña̱ sa̱kuaá víti, tá ko̱ ñáʼa̱ taʼon kana chéli, kúú sa̱ oni̱ va taʼándá ndato̱n saʼa̱ yúʼu̱.
\p
\v 35 Dá ni̱ kaa Pedro:
\p ―Va̱ʼará ná kánian kuu nduúi̱ xíʼín ní, tído o̱ ndáta̱ taʼoin saʼa̱ ní ―kaá ra̱.
\p Ta kúú dión ni̱ kaʼa̱n ndidaá ka̱ ta̱ xíonoo xíʼín ná ñóó.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ nda̱tóʼón Jesús xíʼín Ndios iin noo̱ naní Getsemaní
\p
\v 36 Dá ni̱ saa̱ Jesús xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná noo̱ naní Getsemaní. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Yóʼo ni kandei tóo ndó, dá ná koʼi̱n lúʼu̱ ka̱ chí káa kaʼi̱n xíʼín Ndios ―ka̱á na̱.
\p
\v 37 Dá ni̱ kee Jesús ndáka na Pedro xíʼín ndi nduú de̱ʼe Zebedeo kuaʼa̱n na̱ lúʼu̱ ka̱ noo̱. Dá ni̱ kixian ni̱ ku̱ndaʼí nda̱ʼo ini Jesús, ta ni̱ ka̱sáʼá ndóʼo nda̱ʼo nío̱ ná.
\v 38 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ta̱a kuaʼa̱n xíʼín ná ñoó:
\p ―Ndaʼí nda̱ʼo kúu inii̱. Sa̱ nda̱á ndi̱i va kúúí xiníi̱. Yóʼo ni kandei tóo ndó, ta kañoʼo dáó ini ndo̱ xíʼín yuʼu̱ sa̱kuaá víti ―kaá na̱.
\p
\v 39 Dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ lúʼu̱ ka̱ chí noo̱. Dá ni̱ sa̱ kuíi̱n xi̱tí ná, ta ni̱ xino̱ taan na̱ nda̱ no̱ñóʼo̱. Dá ni̱ ka̱sáʼá ná káʼa̱n na̱ xíʼín Ndios:
\p ―Tatá miíi̱, tá kuu di̱tá ní ndirá ova̱, ña̱ kía̱n ve̱i ndoʼi, dá kía̱n di̱tá nía̱n. Tído ná dáʼa ni kakuuan táto̱ʼon ki̱ʼo kóni̱ yuʼu̱. Ná kakuuan táto̱ʼon ki̱ʼo kóni̱ mií ní ―kaá na̱.
\p
\v 40 Dá ni̱ na̱ndió ko̱o na ni̱ ndi̱sáa̱ na̱ no̱ó ndéi ta̱a kuaʼa̱n xíʼín ná ñoó, kúú sa̱ kídi̱ va ra ndéi ra. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín Pedro:
\p ―¿Á ko̱ xíʼo ndeé taʼon ini ndo̱ kañoʼo ini ndo̱, va̱ʼará iin hora?
\v 41 Kañoʼo ini ndo̱, ta kaʼa̱n ndo̱ xíʼín Ndios, dá ná dáʼa ni kexíxi ña̱ kini xíʼín ndó. Chi̱ sa̱ ió nduu nío̱ ndo̱ kee ndó ña̱ kóni̱ Ndios, tído ña̱ kóni̱ ñíi̱ ndo̱ kía̱n chítuu ñaá ―kaá na̱.
\p
\v 42 Dá ni̱ na̱ndió ko̱o tuku na kuaʼa̱n na̱. Dá ni̱ ka̱sáʼá káʼa̱n tuku na xíʼín Ndios:
\p ―Tatá miíi̱, tá o̱ kúu di̱tá ní ndutá ova̱, ña̱ ve̱i ndoʼi, dá kía̱n ná kakuuan táto̱ʼon ki̱ʼo kóni̱ mií ní ―kaá na̱.
\p
\v 43 Dá ni̱ na̱ndió ko̱o tuku na ni̱ ndi̱sáa̱ na̱ noo̱ ndéi ta̱a ñoó. Kúú sa̱ kídi̱ tuku va ra ndéi ra, chi̱ saʼání nda̱ʼo ñaá ña̱ ma̱ʼánó.
\v 44 Dá ni̱ na̱ndió ko̱o tuku na ni̱ saʼa̱n na̱ ni̱ kaʼa̱n na̱ xíʼín Ndios taʼándá kúú oni̱, ta ni̱ kaʼa̱n na̱ xíʼín ná táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ kaʼa̱n na̱ dao ka̱ taʼándá ñoó.
\p
\v 45 Dá ni̱ na̱ndió ko̱o tuku na ni̱ ndi̱sáa̱ na̱ noo̱ ndéi ta̱a kuaʼa̱n xíʼín ná ñoó, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¡Kudi̱ ní ndó viti! ¡Ta naniʼi̱ ndée̱ ndo̱ viti! Chi̱ sa̱ ni̱ kasa̱ndaá vá hora naki̱ʼo ra na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo noo̱ ndáʼa̱ ta̱a kómí kua̱chi.
\v 46 ¡Ndakuei kíi̱ ndo̱, ná koʼo̱! Kande̱ʼé ndó, chi̱ sa̱ kúyati ta̱a ve̱i naki̱ʼo yuʼu̱ noo̱ ndáʼa̱ ta̱ xiní uʼu̱ ñaá ―kaá na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ tiin ra Jesús ña̱ koʼo̱n na̱ no̱ó ta̱ néʼe choon
\p
\v 47 Káʼa̱n i̱í vá Jesús íin na, kúú ni̱ ka̱sáa̱ va Judas, táʼa̱n ra̱ nákaa̱ tein ndin uxi̱ uu̱ ta̱a xíonoo xíʼín ná. Ta kua̱ʼá nda̱ʼo ta̱a ve̱i xíʼín rá. Dao ra néʼe espada, dao ka̱ ra̱ néʼe yíto̱. Chi̱ ve̱i ra xíʼín choon ni̱ saʼanda ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱, xíʼín ta̱ sáʼano ñoo.
\v 48 Sa̱ ni̱ ka̱sto̱ʼon va Judas xíʼín ta̱a ñoó ndi kee ra, dá naʼa̱ ra̱ ndá yoo kúú Jesús, chi̱ ni̱ kaa ra̱:
\p ―Ta̱a ni̱ chitóí noo̱ ñoó, ro̱ón tiin ndó.
\p
\v 49 Ta kúú vitíʼón ni̱ na̱tuu yati Judas noo̱ íin Jesús, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Nákaa̱ ní, maestro.
\p Dá ni̱ chitó rá noo̱ ná.
\v 50 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Amigo, ¿ndá choon va̱són?
\p Ta kúú ni̱ na̱tuu yati ta̱a kuaʼa̱ ñoó ni̱ tiin ñaá rá.
\p
\v 51 Ta iin ta̱a ió xíʼín Jesús ñoó ni̱ taó rá espada ra̱. Ta kúú ni̱ chi̱tóʼo̱n ra̱ do̱ʼo iin ta̱ kéchóon no̱ó ta̱ duti̱ kúú no̱ó.
\v 52 Dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―Nachikaa̱ va̱ʼa espada xaa̱n no̱ó ni̱ sa̱ káa̱a̱n, dá chi̱ ta̱a tíin espada, xíʼín espada taʼani kuu ra̱.
\v 53 ¿Á ko̱ náʼá taʼan voon ña̱ kuu va kaʼi̱n xíʼín tatái̱, dá tandaʼá ná uxi̱ uu̱ tuʼu ángel kii na chindeé ná yuʼu̱?
\v 54 Tído tá ná kee yuʼu̱ dión, dá kía̱n, ¿ndi koo, dá xi̱nko̱o noo̱ káʼa̱n tuti ii̱ Ndios? Chi̱ káʼa̱n ña̱ ki̱ʼo dión kánian ndoʼi.
\p
\v 55 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ta̱a kuaʼa̱ ñoó:
\p ―¿Á ta̱ kui̱ʼíná vá kée ndó yuʼu̱ kúúí, sa̱ʼá ño̱ó ve̱i ndó xíʼín espada xíʼín yíto̱ tiin ndó yuʼu̱? Ta ndidaá kuu̱ vá ni̱ sa̱ káa̱i̱ xíʼín ndó yéʼé ño̱ʼo sa̱ da̱náʼi̱ noo̱ ndo̱, ta ni ko̱ ní tíin ndó yuʼu̱.
\v 56 Tído ndidaá ña̱ yóʼo kúu viti, dá ná xi̱nko̱o no̱ó ni̱ kaʼa̱n profeta noo̱ tuti ii̱ Ndios ―kaá na̱.
\p Ta kúú ndidaá vá ta̱ xíonoo xíʼín ná ni̱ da̱nkoo ndava̱ʼa ñaá, ta ni̱ xino ra kuaʼa̱n ra̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ sa̱ íi̱n Jesús noo̱ mií ta̱ duti̱ kúú no̱ó
\p
\v 57 Ta ta̱a ni̱ tiin Jesús, ro̱ón kúú ra̱ ndáka ñaá kuaʼa̱n veʼe Caifás, ra̱ kúú duti̱ kúú no̱ó, chi̱ ñoó ni̱ ndi̱tútí ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés xíʼín ta̱ sáʼano ñoo.
\v 58 Ta Pedro, nda̱á xíká xíká tákaa ra kuaʼa̱n ra̱. Dá ni̱ saa̱ ra̱ ni̱ ku̱ʼu ra noo̱ kúú yéʼé veʼe ta̱ duti̱ kúú no̱ó ñóó. Dá ni̱ sa̱ ko̱o ra ió ra̱ tein ta̱ ndaá yéʼé ñoó, dá koni ra̱ ndi koo.
\p
\v 59 Ta ra̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ ñoó xíʼín ta̱ sáʼano ñoó xíʼín ndidaá ka̱ ta̱ néʼe choon ñoo Jerusalén ni̱ ndi̱tútí rá ndéi ra ndúkú rá ta̱ kaʼa̱n to̱ʼón saʼa̱ Jesús, dá kuu naki̱ʼo ñaá rá noo̱ ndaʼá ta̱ romano, dá kaʼání ñaá rá.
\v 60 Tído ko̱ ní niʼi̱ taʼon ra iin kua̱chi káʼano dákuío ra Jesús, va̱ʼará kua̱ʼá nda̱ʼo ta̱a ni̱ na̱kui̱ta ni̱ kaʼa̱n to̱ʼón saʼa̱ ná. Tído tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ nda̱kuei uu̱ ka̱ ta̱a ni̱ kaʼa̱n kua̱chi ra saʼa̱ ná,
\v 61 ta kaá ra̱:
\p ―Diʼa taʼani ni̱ kaa ta̱a xaa̱n: “Ió choon noo̱ ndáʼí ña̱ kía̱n nakani ndiʼii veʼe ño̱ʼo Ndios, ta ti̱xi kuu̱ óni̱ kandeé yuʼu̱ nduva̱ʼi ña̱” ―ka̱á ra̱.
\p
\v 62 Dá ni̱ nda̱kuíi̱n ndichi mií ta̱ duti̱ kúú no̱ó ñoó. Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―¿Ndiva̱ʼa ko̱ káʼo̱n chindeéón miíón? ¿Á ña̱ ndaa̱ kía̱n káʼa̱n kua̱chi ta̱a káa sa̱ʼo̱n o ko̱ó? ―ka̱á ra̱ xíʼín Jesús.
\p
\v 63 Tído tádi̱ óon va íin Jesús.
\p Dá ni̱ na̱ndió ko̱o tuku ta̱ duti̱ kúú no̱ó ñóó ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá:
\p ―Xíʼín kuu̱ Ndios ta̱kí saʼándái̱ choon noo̱o̱n ña̱ kasto̱ʼon ndaa̱ xíʼín nduʼu̱. ¿Á yoʼó kúú Cristo, na̱ dáka̱ki ñaá? ¿Á yoʼó kúú de̱ʼe Ndios?
\p
\v 64 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Táto̱ʼon ki̱ʼo káʼa̱n ní, ki̱ʼo dión kíán. Ta káʼa̱n taʼani yuʼu̱ xíʼín ní ña̱ nda̱ kuu̱ víti koni ndo̱ na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo nako̱o na xoo kuáʼa tatá Ndios, noo̱ ió na̱ dándáki na. Ta koni taʼani ndó kii na tein viko̱ tánee induú ―kaá na̱.
\p
\v 65 Ta kúú ni̱ ndatá ta̱ duti̱ kúú no̱ó ñóó kotó ra̱ sa̱ʼá ña̱ ni̱ xido̱ téí ini ra̱. Dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―¡Ni̱ kaʼa̱n ndava̱ʼa ta̱a yóʼo saʼa̱ Ndios! ¿Ndá choon kuu ka̱ yo̱ cháá ka̱ ta̱a kaʼa̱n kua̱chi saʼa̱ rá? Chi̱ vitíʼón kuií ni̱ seídóʼo va mií ndó ña̱ ni̱ kaʼa̱n ndava̱ʼa ta̱a yóʼo saʼa̱ Ndios.
\v 66 ¿Ndí ki̱án nátaʼan ini ndo̱ keeá xíʼín rá?
\p Dá ni̱ kaa dao ka̱ ta̱a ñoó:
\p ―Kánian kuu va ra sa̱ʼá ña̱ ni̱ kaʼa̱n ra̱ dión.
\p
\v 67 Dá ni̱ tu̱u ndaa di̱í dao ra noo̱ ná, ta dao ka̱ ra̱ ni̱ kani ñaá xíʼín yi̱kí, ta dao ka̱ ra̱ ni̱ koon daʼa̱nda̱ noo̱ ná,
\v 68 ta kaá ra̱ xíʼín ná:
\p ―Tá miía̱n ndaa̱ kúúón Cristo, dá kía̱n nakoni ini kíi̱ ndi ndáa nduʼu̱ ni̱ kani ñaá.
\s Diʼa ni̱ kuu, dá ni̱ ndata̱ Pedro saʼa̱ Jesús oni̱ taʼándá
\p
\v 69 Ta ió Pedro sata̱ véʼe noo̱ ndéi dao ka̱ ña̱yuu ñoó. Dá ni̱ na̱tuu yati iin ñáʼa̱ kéchóon veʼe ñoó. Dá ni̱ kaaa̱n xíʼín rá:
\p ―Xíonoo taʼani yoʼó xíʼín Jesús, ta̱ kúú kuendá Galilea káa, ¿daá ko̱ó?
\p
\v 70 Tído ni̱ ndata̱ vá Pedro saʼa̱ Jesús noo̱ ndidaá ña̱yuu ndéi ñoó, ta kaá ra̱:
\p ―Ko̱ náʼí nda̱ saʼa̱ káʼo̱n.
\p
\v 71 Dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱ noo̱ kúú yéʼé diʼa. Dá ni̱ xini ñaá iin ka̱ ñáʼa̱. Dá ni̱ kaaa̱n xíʼín dao ña̱yuu ndíta ñoó:
\p ―Ta̱a káa taʼani kúú kuendá Jesús, ta̱ ñoo Nazaret.
\p
\v 72 Ta kúú tuku va ni̱ ndata̱ rá saʼa̱ Jesús, ta kaá ra̱:
\p ―Miía̱n ndaa̱ kuiti ko̱ náʼá taʼon yuʼu̱ ta̱a káʼa̱n ní saʼa̱.
\p
\v 73 Ta kúú lúʼu̱ ka̱ tóó, dá ni̱ na̱tuu yati dao ka̱ na̱ ndíta ñoó, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Miía̱n ndaa̱ kuiti kuendá Jesús kúú yoʼó, dá chi̱ táto̱ʼon káʼa̱n ta̱ Galilea, ki̱ʼo dión káʼo̱n.
\p
\v 74 Dá ni̱ ka̱sáʼá káʼa̱n ndava̱ʼa ra, ta kaá ra̱:
\p ―Náʼá Ndios ña̱ ko̱ náʼá taʼon yuʼu̱ ta̱a káʼa̱n ní saʼa̱ ñoó.
\p Ta ni̱ ndiʼi ni̱ kaʼa̱n ra̱ dión, ta kúú ni̱ kana va chéli.
\v 75 Dá ví ni̱ ndi̱sáa̱ ini ra̱ to̱ʼon ni̱ kaʼa̱n Jesús xíʼín rá, chi̱ diʼa ni̱ kaa na̱: “Tá ko̱ ñáʼa̱ kana chéli, ta kúú sa̱ ndata̱ yo̱ʼó sa̱ʼá yuʼu̱ oni̱ taʼándá”, kaá na̱. Dá ni̱ keta ra sata̱ véʼe, ta kúú ndaʼí nda̱ʼo ni̱ saki ra.
\c 27
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ sa̱ íi̱n Jesús no̱ó ta̱ naní Pilato
\p
\v 1 Tá ni̱ tu̱u noo̱, dá ni̱ nda̱tóʼón kueʼé ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱, xíʼín ta̱ sáʼano ñoo ndi koo kee ra, dá naki̱ʼo ra Jesús noo̱ ndáʼa̱ ta̱ néʼe choon romano, dá kaʼání ñaá rá.
\v 2 Dá ni̱ kató ñaá rá ndáka ra ni̱ saa̱ ra̱ ni̱ na̱ki̱ʼo ra noo̱ ndáʼa̱ ta̱ néʼe choon romano naní Pilato.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ saʼání Judas mií rá
\p
\v 3 Kúú ni̱ ka̱ndaa̱ ini Judas, táʼa̱n ra̱ ni̱ na̱ki̱ʼo Jesús noo̱ ndaʼá ta̱a xiní uʼu̱ ñaá, ña̱ sa̱ ni̱ ka̱ndo̱o ra̱ néʼe choon ña̱ kaʼání rá Jesús. Kúú ni̱ na̱ndió néʼe ra oko̱ uxi̱ di̱ʼón plata no̱ó ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ xíʼín ta̱ sáʼano, dá chi̱ ni̱ na̱ndikó iní ra̱ sa̱ʼá ña̱ ni̱ ya̱ʼa ra ni̱ kee ra,
\v 4 dá kaá ra̱:
\p ―Ni̱ kee yuʼu̱ iin kua̱chi, dá chi̱ ni̱ na̱ki̱ʼo yuʼu̱ iin ta̱a ko̱ó kua̱chi noo̱ ndo̱ʼó.
\p Dá ni̱ kaa ta̱ duti̱ ñoó:
\p ―Ko̱ saʼání taʼon ndu mií ndú. Kua̱chi mií vóón kíán.
\p
\v 5 Dá ni̱ koʼono niʼini ra di̱ʼón plata ñoó noo̱ kúú yéʼé ño̱ʼo ñoó. Dá ni̱ keta ra kuaʼa̱n ra. Ta kúú ñoó ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ chi̱rkaa ra mií rá, dá ni̱ xiʼi̱ ra̱.
\p
\v 6 Dá ni̱ ndi̱tútí ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ ñoó di̱ʼón ñoó, dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―O̱ kúu taʼon taán yo̱ di̱ʼón yóʼo no̱ó di̱ʼón dóko̱ ña̱yuu noo̱ Ndios, dá chi̱ kíán ya̱ʼi saʼa̱ nii̱ ndi̱i.
\p
\v 7 Dá tá ni̱ ndiʼi ni̱ nda̱tóʼón kueé ra̱, dá ni̱ xiin ra iin ñóʼo̱ no̱ó ta̱ káva̱ʼa ki̱di, dá ná koo no̱ó ndu̱xi na̱ tu̱kú xíʼi̱.
\v 8 Sa̱ʼá ño̱ó nda̱ kuu̱ víti naní ñóʼo̱ ñoó, no̱ñóʼo̱ nii̱.
\v 9 Dión, dá ni̱ xi̱nko̱o to̱ʼon káʼa̱n ña̱ ni̱ taa profeta Jeremías: “Ni̱ kiʼin ra oko̱ uxi̱ di̱ʼón plata, ña̱ ni̱ chi̱ya̱ʼi ra saʼa̱ ná táto̱ʼon ni̱ chi̱kaa̱ ini ta̱ ñoo Israel kakuu ya̱ʼi na,
\v 10 ta xíʼín di̱ʼón ñoó ni̱ xiin ra ñóʼo̱ no̱ó ta̱a káva̱ʼa ki̱di. Dión ni̱ kaa satoʼo yo̱ Ndios xíʼín yuʼu̱.”
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ sa̱ íi̱n Jesús no̱ó ta̱a naní Pilato
\p
\v 11 Tá ni̱ sa̱ kuíi̱n Jesús noo̱ Pilato, ra̱ dándáki ñoo ñóʼo kuendá Judea ñoó, dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá:
\p ―¿Á yoʼó kúú rey no̱ó na̱ Israel?
\p Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ta dión kaá mií ní.
\p
\v 12 Ta va̱ʼará dátai̱ kua̱chi ñaá ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱, xíʼín ta̱ sáʼano ñoo, tído ni iin tóʼón to̱ʼon ko̱ ní kaʼa̱n na̱.
\v 13 Dá ni̱ kaa tuku Pilato xíʼín ná:
\p ―¿Á ko̱ se̱ídóʼo taʼan voón ña̱ ki̱ʼo dión ví káva̱ʼa ra kua̱chi sa̱ʼo̱n? ―ka̱á ra̱.
\p
\v 14 Tído ni iin tóʼón to̱ʼon ko̱ ní kaʼa̱n na̱. Sa̱ʼá ño̱ó kúú ni̱ naá vá iní Pilato.
\s Diʼa ni̱ kuu, dá ni̱ saʼanda Pilato choon ña̱ ná karkaa Jesús ndi̱ka cruz
\p
\v 15 Ta iin iin tein víko̱ pascua dáyaa̱ Pilato iin ta̱a nákaa̱ veʼe ka̱a, táʼa̱n ra̱ kándo̱o na̱ ñoo Israel saʼa̱.
\v 16 Ta daá ñóó nákaa̱ iin ta̱a naní Barrabás veʼe ka̱a, ta iin níí kúú káʼa̱n na̱ saʼa̱ rá ña̱ kúú rá iin ta̱ kini.
\p
\v 17 Ta sa̱ʼá ña̱ ni̱ na̱taka kua̱ʼá ña̱yuu noo̱ Pilato, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá:
\p ―¿Ndá yoo dáyaa̱ yuʼu̱, kóni̱ ndo̱? ¿Á Barrabás dáyaa̱i̱, o Jesús, táʼa̱n ra̱ chínaní ndó kúú Cristo?
\p
\v 18 Dión ni̱ kaa Pilato, chi̱ ni̱ ka̱ndaa̱ ini ra̱ ña̱ sa̱ʼá ña̱ uʼu̱ iní vá ta̱ duti̱ ñoó, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ na̱ki̱ʼo ra Jesús noo̱ ndáʼa̱ rá.
\p
\v 19 Ta nda̱ noo̱ ió ra̱ saʼándá ra̱ choon ñoó, ni̱ ta̱ndaʼá ñadiʼí ra̱ choon ni̱ saa̱a̱n noo̱ rá, ta kaáa̱n: “Ná dáʼa ni kendava̱ʼón xíʼín ta̱a xaa̱n, chi̱ ta̱a ndaa̱ kúú rá. Dá chi̱ ndaʼí nda̱ʼo ni̱ sa̱níi̱ saʼa̱ rá ni̱ tu̱u noo̱ kuu̱ víti.”
\p
\v 20 Tído ni̱ ka̱sáʼá ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ xíʼín ta̱ sáʼano ñoo dákaʼa̱n kue̱ʼé ra̱ ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó ña̱ ná kaka̱ na̱ ña̱ dáyaa̱ ra̱ Barrabás, ta ná kaʼání rá Jesús.
\v 21 Dá ni̱ na̱ndió ko̱o tuku Pilato ni̱ nda̱to̱ʼón rá ña̱yuu ñoó:
\p ―¿Ndi káa iin ta̱a yóʼo dáyaa̱i̱, kóni̱ ndo̱?
\p Dá ni̱ kaa ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó:
\p ―Dáyaa̱ ní Barrabás xaa̱n.
\p
\v 22 Dá ni̱ kaa Pilato xíʼín ná:
\p ―¿Ndí ki̱án kóni̱ ndo̱ keei xíʼín Jesús yóʼo, táʼa̱n ra̱ kaá ndo̱ kúú Cristo, tá dáá?
\p Dá ni̱ kaa ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó:
\p ―Chirkaa ní ra̱ ndi̱ka cruz.
\p
\v 23 Dá ni̱ kaa Pilato xíʼín ná:
\p ―Ta, ¿ndí ki̱án kini ni̱ ya̱ʼa ta̱a yóʼo ni̱ kee ra?
\p Tído kúú ni̱ʼi cháá ka̱ ví ni̱ ka̱sáʼá káyuʼú ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó:
\p ―¡Chirkaa ní ra̱ ndi̱ka cruz!
\p
\v 24 Kúú ni̱ ka̱ndaa̱ ini Pilato ña̱ ko̱ kándeé ka̱ ra̱ kaʼa̱n ra̱ xíʼín ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó, chi̱ diʼa ni̱ na̱kui̱na vaa̱ cháá ka̱ ví ná. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ kiʼin ra cháá ta̱kui̱í, ta ni̱ na̱kata ra ndáʼa̱ rá noo̱ ndidaá na̱ ñoo Israel ñoó, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―O̱ kándio kua̱chi taʼon yuʼu̱ sa̱ʼá nii̱ ta̱a yóʼo, chi̱ kúú rá iin ta̱a ndaa̱. Mií vá ndó kúú na̱ ná kandido kua̱chi saʼa̱ rá.
\p
\v 25 Dá ni̱ kaa ndidaá na̱ ñoo ñoó:
\p ―Nduʼu̱ ná kandido kua̱chi sa̱ʼá nii̱ rá, ta nda̱ de̱ʼe ndu ná kandido kua̱chi saʼa̱ ra̱.
\p
\v 26 Dá ni̱ da̱yáa̱ Pilato Barrabás. Dá tá ni̱ ndiʼi ni̱ kani soldado Jesús xíʼín chirrión, dá ni̱ na̱ki̱ʼo ñaá Pilato noo̱ ndáʼa̱ rá, dá ná koʼo̱n ra̱ chirkaa ñaá rá ndi̱ka cruz.
\p
\v 27 Dá ni̱ na̱kiʼin ñaá soldado kuendá Pilato ndáka ra kuaʼa̱n ra̱ nda̱ ma̱á ini veʼe chóon ta̱ romano. Dá ni̱ na̱da̱taká ra̱ ndidaá ka̱ soldado kúú kuendá ra̱, dá ni̱ kao̱ noo ra Jesús noo̱ íin na ñoó.
\v 28 Dá ni̱ taó rá dáʼo̱n ná. Dá ni̱ da̱kuíʼino ñaá rá iin dáʼo̱n kua̱ʼá to̱ón.
\v 29 Dá ni̱ chi̱nóo ra iin corona ni̱ ka̱va̱ʼa xíʼín ío̱n dini̱ ná. Ta ni̱ chi̱rnee ra iin ta̱ñi̱í ndáʼa̱ xoo kuáʼa na̱. Dá ni̱ ka̱sáʼá sá kui̱ta xi̱tí rá noo̱ ná, dá kedi̱ki ñaá rá, dá kaá ra̱ xíʼín ná:
\p ―Na̱ káʼano kúú mií ní, na̱ kúú rey no̱ó na̱ Israel ―ka̱á ra̱.
\p
\v 30 Ta ni̱ tu̱u ndaa di̱í ñaá rá, ta ni̱ xi̱o ndaa ra̱ ta̱ñi̱í néʼe na ñoó ni̱ koon ra dini̱ ná.
\v 31 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ kedi̱ki ñaá rá, dá ni̱ di̱tá rá dáʼo̱n ñoó. Dá ni̱ na̱da̱kuíʼino ñaá rá dáʼo̱n míí ná. Dá ví ni̱ kee ra ndáka ñaá rá kuaʼa̱n ra̱ chirkaa ra ndi̱ka cruz.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ chi̱rkaa ra Jesús ndi̱ka cruz
\p
\v 32 Ta noo̱ ndáka ñaá rá kuaʼa̱n ra̱ ñoó, ni̱ na̱kiʼin táʼan ra xíʼín iin ta̱a naní Simón, ta̱ kúú kuendá Cirene. Dá ni̱ kendúsa̱ ra̱ xíʼín ta̱a yóʼo ña̱ ná kado̱kó ra̱ cruz koʼo̱n ra̱.
\p
\v 33 Dá ni̱ saa̱ ra̱ noo̱ naní Gólgota. To̱ʼon yóʼo kóni̱ kaa yikí lásá dini̱ ndi̱i.
\p
\v 34 Dá ni̱ xi̱ʼo ra vino ni̱ daká táʼan xíʼín ndiró ova̱ koʼo Jesús. Dá tá ni̱ ndiʼi ni̱ xirndodó ná ra̱, kúú ko̱ ní xíin taʼon na koʼo na ra̱.
\v 35 Dá tá ni̱ ndiʼi ni̱ chi̱rkaa ñaá rá ndi̱ka cruz, dá ni̱ sa̱ ndei ra ni̱ sa̱dikí ra̱ suerte xíʼín dáʼo̱n ná, dá ná kande̱ʼá ndi ndáa dáʼo̱n kánian niʼi̱ iin rá iin ra. Dión ni̱ kee ra, dá ni̱ xi̱nko̱o to̱ʼon ni̱ kaʼa̱n profeta, chi̱ diʼa ni̱ kaa na̱: “Ni̱ na̱kaʼanda ra̱ dáʼámáí, chi̱ ni̱ sa̱dikí ra̱ suerte xíʼán.”
\p
\v 36 Tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ sa̱ ndei ra ndéi ra ndaá ra̱ Jesús.
\v 37 Ta ni̱ kani ra iin tabla yati dini̱ cruz ñoó, ta káʼa̱n ndá saʼa̱ kía̱n tákaa na ñoó. Ta diʼa kaáa̱n: “Ta̱a yóʼo kúú Jesús, ta̱ kúú rey no̱ó na̱ ñoo Israel.”
\v 38 Ta ni̱ chi̱rkuei taʼani ra uu̱ ta̱ kui̱ʼíná ndi̱ka dao ka̱ cruz. Iin ra tákaa xoo kuáʼa na̱, ta iin ka̱ ra̱ tákaa xoo íti na̱.
\p
\v 39 Ta ña̱yuu chíkaʼanda kuaʼa̱n no̱ó tákaa na ñoó kédi̱ki ndaa ñaá ná, ta kaó na̱ dini̱ ná kénóo na Jesús,
\v 40 ta kaá na̱:
\p ―Kaá yo̱ʼó ña̱ nakani ndiʼón veʼe ño̱ʼo káʼano yo̱, ta kúú ti̱xi oni̱ va kuu̱, kúú sa̱ nduva̱ʼa voón ña̱, kaáo̱n. Sa̱ʼá ño̱ó nda̱ni dáka̱ki miíón viti. Kuaʼán noo kíi̱ ndi̱ka cruz xaa̱n tá miía̱n ndaa̱ de̱ʼe Ndios kúúón.
\p
\v 41 Ta dión taʼani kédi̱ki ñaá ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ ñoó, xíʼín ta̱ dánaʼa̱ ley Moisés, xíʼín ta̱ fariseo ndíta ra, ta kaá ra̱:
\p
\v 42 ―Dao ka̱ va ña̱yuu sa̱ ka̱ndeé rá sa̱ da̱káki ra, tído ko̱ kándéé taʼon ra dáka̱ki ra mií rá viti. Tá nda̱ rey yo̱ kúú rá, dá kía̱n ná noo kíi̱ rá ndi̱ka cruz káa, dá ná kandísa yó ra̱.
\v 43 Ni̱ ka̱ndeé iní ta̱ káa Ndios, sa̱ʼá ño̱ó ná dáka̱ki ñaá Ndios viti tá miía̱n ndaa̱ kúʼu̱ ini na̱ saʼa̱ rá, chi̱ kaá ra̱ ña̱ kúú rá de̱ʼe Ndios ―ka̱á ra̱ ndíta ra.
\p
\v 44 Ta kána̱ʼá taʼani nda̱ uu̱ ta̱ kui̱ʼíná tákuei iin iin xoo díi̱n ná xíʼín ná.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ xiʼi̱ Jesús
\p
\v 45 Ta nda̱ ka̱xuu̱ kuu̱ dáá ñóó ni̱ na̱kuíi̱n naá iin níí kúú ñayuú nda̱ ka̱ oni̱ sa̱ʼini.
\p
\v 46 Tá kuaʼa̱n kasandaá ka̱ oni̱ sa̱ʼini, kúú ni̱ʼi nda̱ʼo ni̱ ka̱yuʼú Jesús, ta kaá na̱:
\p ―Elí, Elí, ¿lama sabactani? ―to̱ʼon yóʼo kía̱n kóni̱ kaa: Ndios miíi̱, Ndios miíi̱, ¿ndiva̱ʼa ni̱ da̱yáa̱ ndáʼa̱ ní yuʼu̱?
\p
\v 47 Tá ni̱ sei̱do̱ʼo dao ka̱ ta̱a ndíta ñoó ña̱ ni̱ kaa na̱ dión, dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Kueídóʼo ndó, chi̱ kána ra profeta Elías.
\p
\v 48 Ta kúú vitíʼón ni̱ ka̱nkono iin ta̱a ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ da̱ndáxi ra iin táʼí dáʼo̱n xíʼín vino iá. Dá ni̱ soʼoni ra̱án dini̱ iin ta̱ñi̱í. Dá ni̱ chi̱nee raa̱n yúʼu̱ Jesús, dá ná koʼo na ra̱.
\v 49 Dá ni̱ kaa dao ka̱ ña̱yuu ndíta ñoó:
\p ―Ná dáʼa ni kee ní díon. Ná kandati yó, ta ná kande̱ʼá á kasaa̱ Elías chindeé ñaá ná ―kaá na̱.
\p
\v 50 Ta kúú ni̱ʼi nda̱ʼo ni̱ ka̱yuʼú tuku Jesús, dá ni̱ na̱ki̱ʼo na mií ná ni̱ xiʼi̱ na̱.
\p
\v 51 Ta kúú mií hora daá ñóó ni̱ ndata̱ dao dáʼo̱n tákaa ndadí ini veʼe ño̱ʼo káʼano. Ni̱ keean nda̱ yúʼán ni̱no, ta kúú nda̱ yúʼán nino̱ ni̱ xino̱ no̱ó ni̱ ndata̱ ñá. Ta kúú ni̱ʼi nda̱ʼo ni ta̱an, ta kúú ni̱ ndata̱ dao ña̱ kúú yuu̱ ndáá,
\v 52 ta ni̱ nono̱ yéʼé káo̱ noo̱ ñóʼo ndi̱i, ta kúú kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu Ndios, na̱ ni̱ xiʼi̱, ni̱ na̱taki.
\v 53 Dá tá ni̱ ndiʼi ni̱ na̱taki Jesús, dá ni̱ kuu ni̱ ka̱nkuei ña̱yuu ñoó ini káo̱ ñoó, dá ni̱ saʼa̱n na̱ ñoo Jerusalén, ña̱ kúú ñoo ii̱, ta ñoó ni̱ naʼa̱ noo̱ ná no̱ó kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu.
\p
\v 54 Ta mií ta̱ dándáki soldado íin ra xíʼín dao ka̱ soldado ndaá ra̱ Jesús noo̱ tákaa na ndi̱ka cruz ñoó. Dá tá ni̱ xini ra̱ ña̱ ni̱ ta̱an xíʼín dao ka̱ ña̱ʼa ni̱ kuu, kúú ni̱ yu̱ʼú nda̱ʼo ra, ta ni̱ kaa ra̱:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ndisa de̱ʼe Ndios ni̱ sa̱ kuu ta̱a yóʼo ―kaá ra̱.
\p
\v 55 Ta xíká vá ndíta kua̱ʼá nda̱ʼo na̱ ñáʼa̱ ndéʼé ná ña̱ ni̱ ndoʼo Jesús. Ta no̱ón kúú na̱ ni̱ xi̱onoo xíʼín Jesús nda̱ rá ni̱ ka̱sáʼá ná kuendá Galilea xíonoo na, ta sa̱ chi̱ndeé ñaá ná.
\v 56 Ta tein na̱ ñáʼa̱ ñoó nákaa̱ María Magdalena, xíʼín María, naná Jacobo xíʼín José, xíʼín naná ta̱a kúú de̱ʼe Zebedeo.
\s Diʼa ni̱ kuu, dá ni̱ ndu̱xi Jesús
\p
\v 57 Tá ni̱ kuaá kuu̱ dáá ñóó, dá ni̱ saa̱ iin ta̱a kui̱ká naní José, ta̱ ñoo Arimatea, ta sa̱ xi̱onoo taʼani ra xíʼín Jesús.
\v 58 Ta ni̱ saʼa̱n ra̱ noo̱ nákaa̱ Pilato, dá ni̱ xika̱ ra̱ ña̱ ná naki̱ʼo ra yikí ko̱ño Jesús noo̱ rá. Dá ni̱ saʼanda Pilato choon noo̱ soldado ra̱ ña̱ ná koʼo̱n ra̱ naki̱ʼo ra yikí ko̱ño Jesús noo̱ José ñoó.
\p
\v 59 Dá ni̱ saa̱ ra̱ ni̱ da̱nóo ñaá rá ndi̱ka cruz. Dá ni̱ na̱kiʼin ñaá José, dá ni̱ na̱chi̱tuú ñaá rá xíʼín iin sábana ni̱ ndoo.
\v 60 Dá ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ chi̱káa̱ ñaá rá ini iin yái̱ sa̱á, ña̱ ni̱ kaan mií rá ndi̱ka káo̱. Dá tá ni̱ ndiʼi ni̱ sadi ra̱ yuʼú yái̱ ñoó xíʼín iin yuu̱ chi̱káʼano, dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱.
\v 61 Ta yuʼú yái̱ ñoó ni̱ ndo̱o María Magdalena xíʼín iin ka̱ María ñoó ndéi na.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ saʼanda Pilato choon ña̱ kandei soldado kandaa ra̱ yuʼú yái̱ ñoó
\p
\v 62 Sa̱ ni̱ ya̱ʼa kuu̱ kénduu na̱ Israel ña̱ʼa kasáʼan na. Tá ni̱ tu̱u noo̱ iin ka̱ kuu̱, dá ni̱ na̱taka ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ xíʼín ta̱ fariseo noo̱ Pilato,
\v 63 dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín rá:
\p ―Tatá, ni̱ ndi̱sáa̱ ini ndu̱ ña̱ sa̱ káʼa̱n ta̱ to̱ʼón ñoó ña̱ ti̱xi kuu̱ óni̱, dá nataki ra̱, kaá ra̱ tá ko̱ ñáʼa̱ kuu ra̱.
\v 64 Sa̱ʼá ño̱ó kaʼanda ní choon ña̱ ná kandaa va̱ʼa soldado ní yuʼú yái̱ noo̱ nákaa̱ ra̱ nda̱ ná kasandaá kuu̱ óni̱. Dá chi̱ oon ni ví kasaa̱ ta̱ sa̱ xi̱onoo xíʼín rá iin sa̱kuaá nataó kuíʼíná ñaá rá, dá kaa ra̱ xíʼín na̱ ñoo ndu̱ ña̱ ni̱ na̱taki ra̱, dá kía̱n tu̱ú cháá ka̱ choon o̱ du̱ú taʼándá mií no̱ó.
\p
\v 65 Dá ni̱ kaa Pilato xíʼín rá:
\p ―Xaa̱n ndíta soldado. Kandaka ndó ra̱ kuaʼán ndo̱, ta nakui̱ta ra kandaa ra̱ yái̱ ndi̱i ñoó táto̱ʼon ki̱ʼo kóni̱ ndo̱ ―kaá ra̱.
\p
\v 66 Dá ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ sadi toon ra yuʼú yái̱ ñoó, chi̱ ni̱ kani ra sello yéʼán, ta ni̱ chi̱kata ra soldado ndíta ra ndaá ra̱án.
\c 28
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ na̱taki Jesús
\p
\v 1 Tá ni̱ ya̱ʼa kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ na̱ Israel, naʼa va̱ʼa kuu̱ mií no̱ó kásáʼá saʼa̱ semana, dá ni̱ kee María Magdalena xíʼín iin ka̱ María ñoó kuaʼa̱n na̱ kande̱ʼé ná yái̱ no̱ó ni̱ ndu̱xi Jesús.
\v 2 Ta kúú ni̱ʼi nda̱ʼo ni̱ ta̱an, dá chi̱ ni̱ na̱xino̱ iin ángel kéchóon noo̱ satoʼo yo̱ Ndios ni̱ kii chí induú, dá ni̱ na̱tuu yati na no̱ó ni̱ ndu̱xi Jesús, dá ni̱ di̱tá ná yuu̱ káʼano ñoó, dá ni̱ sa̱ ko̱o na ió na̱ sata̱án.
\v 3 Táto̱ʼon ki̱ʼo náyeʼe̱ ndaa noo̱ sá kuii̱n tasa, ki̱ʼo dión ndato yéʼe̱ na̱, ta kuxí kachi̱ dáʼo̱n ná.
\v 4 Ta kúú ni̱ yu̱ʼú nda̱ʼo soldado ndíta ndaá yuʼú yái̱ ñoó ni̱ kee na, ta kúú ndéi̱ ni̱no oon ví rá ndíta ra, ta kéeá kuendá nda̱á ndi̱i va kúú rá ndíta ra.
\v 5 Dá tá ni̱ saa̱ na̱ ñáʼa̱ ñoó, dá ni̱ kaa ángel ñoó xíʼín ná:
\p ―Ná dáʼa ni yu̱ʼú ndo̱, chi̱ sa̱ náʼá váí ña̱ ve̱i ndó nándukú ndó Jesús, na̱ ni̱ sa̱rkaa ndi̱ka cruz.
\v 6 Tído ko̱ó ka̱ na̱ nákaa̱ yóʼo. Sa̱ ni̱ na̱taki va na táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ sa̱ káʼa̱n na̱ xíʼín ndó. Nakíi̱ ndo̱ kande̱ʼé ndó no̱ó ni̱ sa̱ nóo na̱ kúú satoʼo yo̱, dá koni ndo̱.
\v 7 Kuaʼán kíi̱ ndo̱ kasto̱ʼon ndó xíʼín ndidaá ta̱a xíonoo xíʼín ná ña̱ ni̱ na̱taki va na. Ta kuió no̱ó na̱ koʼo̱n na̱ noo̱ rá chí Galilea diʼa. Ta nda̱ ñoó ví, dá koni ñaá rá, kaa ndo̱ xíʼín rá. Choon yóʼo ve̱i kasto̱ʼin xíʼín ndó ―kaá ángel ñoó.
\p
\v 8 Dá ni̱ ka̱nkuei na yuʼú yái̱ ñoó, ta kúú yuʼú nda̱ʼo na. Tído kádii̱ nda̱ʼo taʼani ini na̱ taxí táʼan na kuaʼa̱n na̱ kasto̱ʼon na to̱ʼon sa̱á yóʼo xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín Jesús. Ta noo̱ taxí táʼan na kuaʼa̱n na̱ kasto̱ʼon na saʼa̱ to̱ʼon sa̱á yóʼo xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná,
\v 9 kúú iin kuití vá ni̱ naʼa̱ noo̱ Jesús no̱ó kuaʼa̱n na̱ ñoó, dá ni̱ kaa na̱:
\p ―¿Á kúkueé ni ndó?
\p Dá ni̱ na̱tuu yati na noo̱ íin Jesús, ta ni̱ nomi niʼini na saʼa̱ ná, ta dión ni̱ sa̱ nda̱ño̱ʼo ñaá ná.
\v 10 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ná:
\p ―Ná dáʼa ni yu̱ʼú ndo̱. Kuaʼán ndo̱ kasto̱ʼon ndó xíʼín ñani kuálíi̱ ña̱ ná koʼo̱n xi̱ chí Galilea diʼa, ta ñoó koni xi̱ yuʼu̱ ―kaá na̱.
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ kaa soldado saʼa̱ ndí ki̱án ni̱ ndoʼo Jesús
\p
\v 11 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ kee na̱ ñáʼa̱ ñoó kuaʼa̱n na̱, dá ni̱ kee ta̱ ndaá yuʼú yái̱ ñoó kuaʼa̱n ra̱ ñoo Jerusalén. Tá ni̱ saa̱ ra̱, dá ni̱ na̱ki̱ʼo ra kuendá no̱ó ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ saʼa̱ ndidaá ña̱ ni̱ kuu ñoó.
\v 12 Dá ni̱ kana ta̱ duti̱ kúú no̱ó ñoó ndidaá ta̱ sáʼano ñoo. Dá tá ni̱ ndiʼi ni̱ nda̱tóʼón kueʼé ra̱, dá ni̱ xi̱ʼo ra kua̱ʼá nda̱ʼo di̱ʼón noo̱ soldado ñoó,
\v 13 ta ni̱ kaa ra̱ xíʼín rá:
\p ―Kaa ndo̱ xíʼín ña̱yuu ña̱ ñoó tádi̱ ni̱ kii ta̱ sa̱ xi̱onoo xíʼín rá, ta ni̱ taó kuíʼíná rá yikí ko̱ño ra̱ néʼe ra kuaʼa̱n ra̱ tein kídi̱ ndu̱, kaa ndo̱.
\v 14 Tá ndá ndi kuu ni̱ niʼi̱ tóʼon Pilato, o̱ sa̱ nákani ini ndo̱, chi̱ mií vá ndú náʼá káʼa̱n ndu̱ saʼa̱ ndo̱, dá ná dáʼa ni kaʼání rá ndo̱ ―kaá ra̱ xíʼín soldado ñoó.
\p
\v 15 Dá ni̱ kiʼin ra di̱ʼón ñoó. Dá ni̱ kee ra táto̱ʼon ni̱ taʼa̱nda̱ choon noo̱ rá. Ta nda̱ kuu̱ víti káʼa̱n na̱ Israel ña̱ ni̱ na̱taó kuíʼíná ñaá ta̱ ni̱ sa̱ xi̱onoo xíʼín ná.
\s Yóʼo saʼándá Jesús choon no̱ó ta̱a xíonoo xíʼín ná ña̱ ná koʼo̱n ra̱ dánaʼa̱ ra̱ to̱ʼon na iin níí kúú ñayuú yóʼo
\p
\v 16 Dá ni̱ kee ndin uxi̱ iin ta̱a xíonoo xíʼín Jesús kuaʼa̱n ra̱ iin yúku̱ íin chí kuendá Galilea táto̱ʼon ni̱ saʼanda na̱ choon noo̱ rá.
\v 17 Tá ni̱ xini ra̱ Jesús, dá ni̱ sa̱ nda̱ño̱ʼo ñaá rá. Tído nákani kuáchi̱ ii̱ vá ini dao ra.
\v 18 Dá ni̱ na̱tuu yati Jesús noo̱ rá, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Ni̱ na̱tiin yuʼu̱ ndidaá choon ña̱ dándákii induú xíʼín no̱ñóʼo̱ yóʼo.
\v 19 Sa̱ʼá ño̱ó kuaʼán ndo̱ dánaʼa̱ ndo̱ no̱ó ña̱yuu ndéi ndidaá ñoo ñóʼo ñayuú yóʼo saʼa̱ yúʼu̱, dá ná kakuu na kuendá yuʼu̱. Ta dákodo̱ ndúta̱ ndo̱ ná xíʼín kuu̱ tatá Ndios, xíʼín kuu̱ de̱ʼe na, xíʼín kuu̱ Espíritu ii̱,
\v 20 ta dánaʼa̱ ndo̱ noo̱ ná ná kee na ndidaá choon ni̱ saʼandai̱ noo̱ ndo̱. Ta kooi xíʼín ndó ndidaá táʼa̱n kuu̱, nda̱ noo̱ ndiʼi kuií ñayuú yóʼo. Dión ná koo. 
