\id MRK
\h San Marcos
\mt To̱ʼon yóʼo kía̱n ni̱ taa San Marcos, ña̱ káʼa̱n saʼa̱ Jesús
\c 1
\s Diʼa ni̱ kuu, dá ni̱ ka̱sáʼá kásto̱ʼon Juan ña̱ kasaa̱ Jesús
\p
\v 1 Diʼa ni̱ ka̱sáʼá to̱ʼon va̱ʼa saʼa̱ Jesucristo, na̱ kúú de̱ʼe Ndios.
\v 2 Isaías ni̱ sa̱ kuu iin profeta, táʼa̱n na̱ sa̱ ka̱sto̱ʼon xíʼín ña̱yuu ña̱ ni̱ kaʼa̱n mií Ndios xíʼín ná. Diʼa kuaʼa̱n to̱ʼon ni̱ taa na:
\q Ná koʼi̱n tandaʼí iin ta̱a kuió no̱ó koʼo̱n noo̱ yo̱ʼó kasto̱ʼon ra to̱ʼon yuʼu̱ xíʼín ña̱yuu,
\q dá ná kandei nduu na̱ kueídóʼo na ña̱ kía̱n koʼo̱n kaʼo̱n xíʼín ná.
\q
\v 3 Kayuʼú ta̱a ñoó noo̱ kúú yukú ichí:
\q “Kandei nduu ndo̱ natiin ndó satoʼo yo̱ Ndios, ta ná konó ndó iin ichí ndaa̱ noo̱ ná.”
\p
\v 4 Ta miía̱n ndaa̱ dión ni̱ kuu, chi̱ ni̱ ka̱sáʼá iin ta̱a naní Juan dákodo̱ ndúta̱ ná ña̱yuu ini ta̱kui̱í iin xíán noo̱ kúú yukú i̱chí. Ta kásto̱ʼon na xíʼín ña̱yuu ña̱ ná nandikó iní na̱ saʼa̱ kua̱chi kée na, dá ná ki̱ʼo káʼano ini Ndios sa̱ʼá kua̱chi na, dá ná kuu kodo̱ ndúta̱ ná.
\p
\v 5 Ta kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ndéi ñoo Jerusalén xíʼín na̱ ndéi dao ka̱ ñoo kuálí ñóʼo chí kuendá Judea ni̱ saʼa̱n na̱ ni̱ seídóʼo na to̱ʼon dánaʼa̱ Juan. Ta ni̱ naʼo̱ na̱ kua̱chi na noo̱ Ndios. Ta kúú ni̱ da̱kódo̱ ndúta̱ ñaá Juan ini yu̱ta naní Jordán.
\p
\v 6 Ta dáʼo̱n ni̱ sa̱ ndixi Juan ni̱ ka̱va̱ʼa xíʼín ídi̱ camello. Ta iin cincho ñíi̱ sa̱ ndíko̱ ti̱i na. Ta sa̱ seí na̱ ti̱ka xíʼín ndu̱dí yukú.
\v 7 Ta sa̱ ka̱sto̱ʼon na xíʼín ña̱yuu, ta kaá na̱ xíʼín ná:
\p ―Sa̱tá yuʼu̱ ve̱i iin na̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ o̱ du̱ú yuʼu̱, chi̱ ni ko̱ káni vía̱n nakuii̱n ndei yuʼu̱ ndaxíí yóʼo̱ ndisa̱ ná.
\v 8 Chi̱ yuʼu̱ dákodo̱ ndúta̱ ñaá xíʼín ta̱kui̱í, tído no̱ón kúú na̱ dákodo̱ ndúta̱ ñaá xíʼín na̱ kúú Espíritu ii̱ Ndios ―kaá na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ sodo̱ ndúta̱ Jesús
\p
\v 9 Ta tein kuu̱ dáá ñóó ni̱ keta Jesús ñoo naní Nazaret, ña̱ nákaa̱ kuendá Galilea, kuaʼa̱n na̱ noo̱ nákaa̱ yu̱ta Jordán. Ta ñoó ni̱ da̱kódo̱ ndúta̱ ñaá Juan.
\v 10 Tá ni̱ ke̱ta Jesús ini ta̱kui̱í, kúú ni̱ xini na̱ ni̱ nono̱ induú. Ta kúú ni̱ na̱xino̱ na̱ kúú Espíritu Ndios sata̱ ná, ta káa na̱ táto̱ʼon káa iin paloma.
\v 11 Ta nda̱ induú tái̱ ni̱ kaʼa̱n Ndios xíʼín Jesús:
\p ―Yoʼó kúú de̱ʼe mani̱ yuʼu̱. Ta nátaʼan nda̱ʼo inii̱ xiníi̱ yo̱ʼó ―kaá na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ kaʼán ña̱ uʼu̱ mií no̱ó dátu̱úán Jesús
\p
\v 12 Tá ni̱ ndiʼi ñoó, dá ndáka Espíritu Ndios Jesús kuaʼa̱n na̱ noo̱ kúú yukú ichí.
\v 13 Ta uu̱ diko kuu̱ ni̱ sa̱ káa̱ na̱ ñoó. Ta ni̱ sa̱ káa̱ na̱ tein kirí víchi̱ dee̱n. Dá ni̱ xirndodó ñaá ña̱ uʼu̱. Ta ni̱ ka̱sáa̱ dao ángel ni̱ kii noo̱ Ndios, ni̱ chi̱ndeé ná Jesús.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ka̱sáʼá dánaʼa̱ Jesús sa̱ʼá to̱ʼon va̱ʼa Ndios
\p
\v 14 Tá ni̱ tiin ra Juan ni̱ sadi ra̱ veʼe ka̱a, dá ni̱ kee Jesús kuaʼa̱n na̱ chí kuendá Galilea kasto̱ʼon na saʼa̱ to̱ʼon va̱ʼa, ña̱ káʼa̱n saʼa̱ ndi kee ña̱yuu, dá ndu̱ʼu na ti̱xi ndáʼa̱ Ndios,
\v 15 ta kaá na̱:
\p ―Sa̱ ni̱ kasa̱ndaá vá hora, sa̱ ni̱ ku̱yati va ña̱ ndu̱ʼu ña̱yuu ti̱xi ndáʼa̱ Ndios. ¡Nandikó iní ndo̱ sa̱ʼá kua̱chi kée ndó, ta kandísa ndó xíʼín ndinoʼo ini ndo̱ to̱ʼon va̱ʼa Ndios! ―kaá na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu, dá ni̱ kana Jesús komi̱ ta̱a tíin ti̱yaká ña̱ kanoo ra xíʼín ná
\p
\v 16 Ta noo̱ xíka Jesús kuaʼa̱n na̱ yúʼu̱ ta̱ñoʼo̱ naní Galilea, ñoó ni̱ xini na̱ iin ta̱a naní Simón xíʼín ñani ra̱ Andrés. Ta ñóʼo ra chíkaa̱ ra̱ ñóno̱ rá ini ta̱kui̱í, chi̱ kúú rá ta̱a tíin ti̱yaká.
\v 17 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ná kíi̱ ndo̱ ná koʼo̱ kanoo ndó xíʼín yuʼu̱, dá ná dánaʼi̱ noo̱ ndo̱ taó ndó ña̱yuu tein kua̱chi na táto̱ʼon kée ndó taó ndó ti̱yaká ini ta̱kui̱í.
\p
\v 18 Ta kúú vitíʼón vá ni̱ da̱nkoo ra ñóno̱ rá. Ta kúú ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱ kanoo ra xíʼín Jesús.
\p
\v 19 Ta noo̱ xíka Jesús kuaʼa̱n na̱ cháá ka̱ chí noo̱ ñoó, kúú ni̱ xini na̱ nákaa̱ iin ta̱a naní Jacobo xíʼín ñani ra̱ Juan, ta kúú rá de̱ʼe ta̱ naní Zebedeo. Ta ñóʼo ra ini barco nákoto ra̱ ñóno̱ rá.
\v 20 Dá ni̱ kana ñaá ná. Dá ni̱ da̱nkoo ra tatá ra̱ Zebedeo ini barco xíʼín ndidaá ka̱ ni ta̱a kéchóon noo̱ tatá ra̱. Dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱ kanoo ra xíʼín ná.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús iin ta̱a nákaa̱ iin espíritu kini
\p
\v 21 Dá ni̱ na̱sáa̱ Jesús ñoo Capernaum xíʼín ta̱a ñoó. Dá tá ni̱ kasa̱ndaá kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ na̱ Israel, dá ni̱ ku̱ʼu Jesús ini veʼe noo̱ nátaka na̱ ñoo ñoó. Dá ni̱ ka̱sáʼá ná dánaʼa̱ na̱.
\v 22 Kúú ni̱ naá vá iní ña̱yuu ñoó sa̱ʼá ña̱ dánaʼa̱ Jesús, chi̱ ko̱ kée na táto̱ʼon kée ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés, dá chi̱ dánaʼa̱ na̱ táto̱ʼon ki̱ʼo kée iin na̱ néʼe choon.
\p
\v 23 Ta ini veʼe ñoó nákaa̱ iin ta̱a nákaa̱ iin espíritu kini. Ta kúú ni̱ʼi nda̱ʼo ni̱ ka̱yuʼú espíritu kini ñoó, ta kaáa̱n:
\p
\v 24 ―¿Ndi ki̱án ndóʼo ní xíʼín nduʼu̱, Jesús, na̱ ñoo Nazaret? ¿Á ve̱i ní dánaá ní nduʼu̱? Sa̱ náʼá vá yuʼu̱ ndá yoo kúú mií ní, chi̱ mií ní kúú na̱ ii̱ ni̱ kii noo̱ Ndios.
\p
\v 25 Dá ni̱ da̱náni ñaá Jesús, ta kaá na̱ xíʼán:
\p ―¡Kadi yúʼo̱n! ¡Kuaʼán keta kíi̱ ini ta̱a xaa̱n!
\p
\v 26 Ta kúú vitíʼón ni̱ saʼání yi̱ʼí espíritu kini ta̱a ñoó. Ta kúú ni̱ʼi nda̱ʼo ni̱ ka̱yuʼán, dá ni̱ ketaan kuaʼa̱n.
\p
\v 27 Ta kúú ni̱ naá vá iní ndidaá kúú ña̱yuu ñoó, dá ni̱ ka̱sáʼá ná ndátóʼón táʼan ná:
\p ―¿Ndi kuaʼa̱n vía̱n yóʼo? Na̱ ndeé ka̱ vía̱n káʼano ta̱ndeé iní sa̱á dánaʼa̱ ta̱a káa, chi̱ xíʼín choon kómí rá saʼándá ra̱ choon noo̱ espíritu kini, ta kúú seídóʼo ñaa̱n ―kaá na̱.
\p
\v 28 Ta kúú kaon nda̱ʼo ni̱ ka̱ndaa̱ ini ndidaá ña̱yuu ndéi ñoo kuálí ñóʼo chí kuendá Galilea saʼa̱ ña̱ ndato ni̱ kee Jesús.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús ñá kúú xi̱do Simón Pedro
\p
\v 29 Tá ni̱ keta Jesús veʼe ñoó, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ veʼe Simón xíʼín Andrés, ta ndáka taʼani na Jacobo xíʼín Juan kuaʼa̱n na̱.
\v 30 Ta kánduʼu̱ xi̱do Simón noo̱ xíto, ta kaʼí nda̱ʼo ndóʼán kée kueʼe̱ dáa̱. Dá ni̱ ka̱sto̱ʼon ña̱yuu xíʼín Jesús ña̱ kúʼa̱n.
\v 31 Dá ni̱ na̱tuu yati na noo̱ kánduʼa̱n. Kúú ni̱ tiin na ndáʼa̱n. Kúú ni̱ nda̱neʼe ñaá ná. Ta kúú vitíʼón vá ni̱ ya̱ʼa kueʼe̱ dáa̱ ñoó. Ta kúú ni̱ ka̱sáʼá váán kénduua̱n ña̱ kasáʼan na.
\s Kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús
\p
\v 32 Sa̱ ni̱ keta va ndi̱ndii, ta sa̱ kuaʼa̱n kuaá vá kuu̱ dáá ñóó, dá ndáka ña̱yuu ndidaá na̱ kúʼu̱ xíʼín na̱ ñóʼo espíritu kini ni̱ ka̱sáa̱ na̱ noo̱ Jesús.
\v 33 Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ chití yéʼé veʼe ñoó ni̱ na̱taka ndidaá na̱ ñoo ñoó.
\v 34 Ta kúú kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ndóʼo iin rá iin kueʼe̱ ni̱ ndu̱va̱ʼa na, ta kua̱ʼá nda̱ʼo espíritu kini ni̱ taó ná. Ta ko̱ sónó vá ná ña̱ kaʼa̱n espíritu kini ñoó, chi̱ náʼá vá ñá ndá yoo kúú ná.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ nda̱tóʼón Jesús xíʼín tatá Ndios iin xíán no̱ó ko̱ íin ndéi
\p
\v 35 Ta naʼa nda̱ʼo ni̱ nda̱ko̱o Jesús, chi̱ íin naá i̱í vá. Dá ni̱ keta na ñoo ñoó kuaʼa̱n na̱ iin xíán no̱ó ko̱ íin ndéi. Ta ñoó ni̱ kaʼa̱n na̱ xíʼín tatá Ndios.
\v 36 Dá ni̱ kee Simón xíʼín dao ka̱ ta̱ néʼe táʼan xíʼín rá kuaʼa̱n ra̱ nandukú ñaá rá.
\v 37 Dá tá ni̱ na̱níʼi̱ ñaá rá, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Ndidaá ña̱yuu nándukú ná mií ní.
\p
\v 38 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ná koʼo̱ dao ka̱ xíán noo̱ yati yóʼo, dá ná dánaʼa̱ taʼani yuʼu̱ no̱ó ña̱yuu ndéi ñoó, chi̱ sa̱ʼá choon yóʼo ve̱i yuʼu̱ ―kaá na̱.
\p
\v 39 Ta ni̱ xi̱onoo na iin níí kúú kuendá Galilea ni̱ da̱náʼa̱ na̱ ini ndidaá veʼe noo̱ nátaka na̱ Israel, ta ni̱ taó ná espíritu kini ñóʼo ini ña̱yuu.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús iin ta̱a ndóʼo kueʼe̱ téíʼi̱ ñíi̱
\p
\v 40 Kúú ni̱ ka̱sáa̱ iin ta̱a ndóʼo kueʼe̱ téíʼi̱ ñíi̱ noo̱ Jesús. Kúú ni̱ sa̱ kuíi̱n xi̱tí rá noo̱ ná, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Tá kóni̱ ní, kuu va nduvii ní ñíi̱í ―kaá ra̱.
\p
\v 41 Ta sa̱ʼá ña̱ ni̱ kuʼu̱ ini Jesús saʼa̱ rá, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ chi̱nóo na ndáʼa̱ ná sata̱ rá, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Jaa̱n, kóni̱i̱. Ná nduvií ñíi̱o̱n.
\p
\v 42 Dá tá ni̱ ndiʼi ni̱ kaʼa̱n na̱, kúú vitíʼón diʼa ni̱ nda̱ñóʼó niʼini kueʼe̱ téíʼi̱ ndóʼo ra. Ta kúú ni̱ ka̱ndo̱o vii vá ñíi̱ rá.
\p
\v 43 Dá tá ko̱ ñáʼa̱ tandaʼá ñaá ná koʼo̱n ra̱, dá ni̱ saʼanda na̱ choon noo̱ rá,
\v 44 ta kaá na̱ xíʼín rá:
\p ―Kuaʼán, tído o̱ sa̱ nákanón xíʼín ni iin tóʼón ña̱yuu ña̱ ni̱ keei xíʼón. Diʼa kuaʼán naʼa̱ miíón no̱ó ta̱ duti̱. Ta kuaʼán doko̱ ña̱ʼa noo̱ Ndios sa̱ʼá ña̱ ni̱ ka̱ndo̱o viio̱n noo̱ ná, táto̱ʼon ki̱ʼo saʼándá ley Moisés choon, dá ná kandaa̱ ini ra̱ ña̱ sa̱ ni̱ ndu̱viio̱n ―ka̱á na̱.
\p
\v 45 Tído ko̱ ní kée taʼon ta̱a ñoó táto̱ʼon ni̱ taʼa̱nda̱ choon noo̱ rá. Diʼa ni̱ ka̱sáʼá nákani va ra ña̱ ni̱ kee Jesús xíʼín rá kuaʼa̱n ra̱. Sa̱ʼá ño̱ó ko̱ ku̱ú ka̱ ku̱ʼu túu Jesús ni iin ka̱ ñoo. Nda̱dá yuʼú ñoo no̱ó ko̱ó ka̱ ña̱yuu ndéi va sa̱ káa̱ na̱. Ta va̱ʼará ndeí kúú míí vá ndéi ña̱yuu, tído ve̱i na noo̱ nákaa̱ Jesús.
\c 2
\s Diʼa ni̱ kuu, dá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús iin ta̱a ni̱ na̱tií saʼa̱
\p
\v 1 Tá ni̱ ya̱ʼa dao kuu̱, dá ni̱ na̱ndió ko̱o tuku Jesús ñoo Capernaum. Tá ni̱ ka̱ndaa̱ ini ña̱yuu ña̱ ni̱ ndi̱sáa̱ Jesús veʼe na,
\v 2 kúú kua̱ʼá nda̱ʼo na ni̱ na̱taka ñoó. Ta ko̱ ní kéta ka̱ veʼe ñoó kañoʼo na. Ta kúú nda̱ sata̱ véʼe ndíta ña̱yuu seídóʼo na to̱ʼon dánaʼa̱ Jesús.
\p
\v 3 Dá ni̱ ka̱sáa̱ dao ka̱ ña̱yuu xíʼín iin ta̱a ni̱ na̱tií saʼa̱, ta yíʼi ñaá komi̱ ta̱a ni̱ ka̱sáa̱ ra̱.
\v 4 Tído ko̱ ní kúu taʼon ku̱ʼu ra xíʼín ta̱ kúʼu̱ ñoó ini veʼe noo̱ nákaa̱ Jesús, chi̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ñóʼo. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ da̱káa ñaá rá dini̱ véʼe. Dá ni̱ sonó rá iin yái̱. Dá ni̱ kuu ni̱ da̱nóo ra xi̱to kánóo ta̱ kúʼu̱ ñoó ini veʼe noo̱ ió Jesús.
\p
\v 5 Tá ni̱ xini Jesús ña̱ kándéé ini ñaá rá, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ta̱ ko̱ ku̱ú kaka ñoó:
\p ―De̱ʼe lóʼo̱, sa̱ ni̱ ndoo va kua̱chón ―ka̱á na̱.
\p
\v 6 Ta kúú ñoó ndéi dao ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés seídóʼo ra. Dá ni̱ ka̱sáʼá nákani kuáchi̱ ini ra̱:
\v 7 “Ta, ¿ndiva̱ʼa káʼa̱n ta̱a káa dión? Ta̱a káa kúú ra̱ yáʼa káʼa̱n ndava̱ʼa xíʼín Ndios. Chi̱ ni iin tóʼón taʼon ta̱a o̱ kúu dándóo kua̱chi ña̱yuu. Iin tóʼón dini̱ mií vá Ndios kúú na̱ kuu kee dión.”
\p
\v 8 Tído vitíʼón diʼa va ni̱ ka̱ndaa̱ ini Jesús ña̱ ki̱ʼo dión nákani ini ra̱. Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá ná:
\p ―¿Ndiva̱ʼa nákani ini ndo̱ dión?
\v 9 ¿Ndí ki̱án ko̱ úʼu̱ cháá ka̱ kaʼi̱n xíʼín ta̱a ko̱ ku̱ú kaka yóʼo, káʼán ndó? “Sa̱ ni̱ ndoo va kua̱chón”, o kaʼi̱n xíʼín rá, “Ndakuii̱n ndichi, ta nakiʼin xi̱to̱n kaneʼe kuaʼa̱n nóʼo̱n.”
\v 10 Tído viti dá ná koʼi̱n dánaʼi̱ noo̱ ndo̱ ña̱ kómí ndisa na̱ ni̱ nduu ta̱a ña̱yuu yóʼo choon ña̱ dándóo na kua̱chi kómí ña̱yuu ndéi ñayuú yóʼo.
\p Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ta̱ ni̱ na̱tií saʼa̱ ñoó:
\p
\v 11 ―Ta káʼi̱n xíʼín yo̱ʼó viti. Ndakuii̱n ndichi, ta nakiʼin xi̱to̱n, ta kuaʼán nóʼo̱n veʼón.
\p
\v 12 Ta kúú ni̱ na̱kuíi̱n ndichi ra̱. Dá ni̱ na̱kiʼin ra xi̱to no̱ó ni̱ sa̱ nóo ra néʼe ra ni̱ kiʼin ra kuaʼa̱n ra̱ no̱ó ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó. Ta kúú ndidaá vá ná ni̱ naá iní. Ta kúú ni̱ ka̱sáʼá ná kékáʼano na Ndios, ta kaá na̱ diʼa:
\p ―Ni iin kuu̱ ko̱ xi̱nío̱ iin ña̱ʼa ndato táto̱ʼon ni̱ xinio̱ kuu̱ víti ―kaá na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ kana Jesús iin ta̱a naní Leví Mateo ña̱ kanoo ra xíʼín ná
\p
\v 13 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ kuu dión, dá ni̱ na̱ndió ko̱o tuku Jesús kuaʼa̱n na̱ yuʼú ta̱ñoʼo̱. Ta kúú kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ni̱ na̱tuu yati ñaá. Dá ni̱ ka̱sáʼá ná dánaʼa̱ na̱ noo̱ ná sá xíka na kuaʼa̱n na̱.
\v 14 Ta noo̱ yáʼa na kuaʼa̱n na̱ ñoó, kúú ni̱ xini na̱ ió iin ta̱a naní Leví, de̱ʼe ta̱ naní Alfeo, ta ió ra̱ kíʼin ya̱ʼi ra sa̱ʼá ñóʼo̱. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Nakíi̱, ná koʼo̱ kanoón xíʼín yuʼu̱.
\p Dá ni̱ na̱kuíi̱n ndichi ra̱. Dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱ kanoo ra xíʼín ná.
\p
\v 15 Diʼa ni̱ kuu tein noo̱ ió Jesús sásáʼan na xíʼín Leví ñoó ini veʼe ra. Ta kua̱ʼá nda̱ʼo ta̱a kíʼin ya̱ʼi sa̱ʼá ñóʼo̱ xíʼín dao ka̱ ña̱yuu kaá ra̱ kómí kua̱chi ni̱ sa̱ ndei xíʼín Jesús. Ta ndéi taʼani ta̱a xíonoo xíʼín ná, chi̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ndíko̱ ñaá.
\v 16 Tá ni̱ xini ta̱ fariseo xíʼín dao ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés ña̱ sásáʼan dáó Jesús xíʼín ta̱ kíʼin ya̱ʼi sa̱ʼá ñóʼo̱, xíʼín ña̱yuu, táʼa̱n na̱ kaá ra̱ kúú na̱ kini ñoó, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín Jesús:
\p ―¿Ndi kuaʼa̱n ña̱ yóʼo? ¿Ndiva̱ʼa sásáʼan ri maestro ndo̱ʼó xíʼín ta̱ kíʼin ya̱ʼi sa̱ʼá ñóʼo̱, xíʼín dao ka̱ ña̱yuu kómí kua̱chi yóʼo? ―kaá ra̱.
\p
\v 17 Tá ni̱ seídóʼo Jesús ña̱ ni̱ kaʼa̱n ra̱ dión, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Na̱ ió va̱ʼa ko̱ xínñóʼó taʼon na ta̱ ketátá ñaá. Sa̱va̱ʼa na̱ kúʼu̱ va kúú na̱ xínñóʼó ñaá. Ta dión taʼani yuʼu̱, ko̱ véi taʼon yuʼu̱ ná kanai na̱ káʼán ña̱ kúú ná ña̱yuu ndaa̱. Diʼa ve̱i yuʼu̱ kanai na̱ nákoni ña̱ kómí ná kua̱chi ―kaá na̱.
\s Dánaʼa̱ Jesús ña̱ kúú ná táto̱ʼon iin tono̱
\p
\v 18 Iin kuu̱, dá ni̱ sa̱ ndei ta̱ sa̱ xi̱onoo xíʼín Juan, na̱ sa̱ da̱kódo̱ ndúta̱ ña̱yuu, ni̱ sa̱ neʼe ii̱ rá xíʼín ta̱ fariseo. Dá ni̱ ka̱sáa̱ dao ña̱yuu noo̱ nákaa̱ Jesús. Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá ná:
\p ―¿Ndiva̱ʼa ko̱ néʼe ii̱ ta̱ xíonoo xíʼín mií ní táto̱ʼon néʼe ii̱ ta̱ fariseo xíʼín ta̱ sa̱ xi̱onoo xíʼín Juan?
\p
\v 19 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ná:
\p ―¿Á káʼán ndó ña̱ kánian kaneʼe ii̱ ña̱yuu ni̱ na̱taka noo̱ ió vikó tándaʼa̱ nani ió i̱í vá tono̱ xíʼín ná? Ko̱ó, chi̱ xía̱n nani ió i̱í tono̱ xíʼín ná, ta o̱ kúu taʼon kaneʼe ii̱ ná.
\v 20 Tído kasandaá iin kuu̱, dá nakiʼin ra tono̱ kandaka ra koʼo̱n ra̱. Nda̱ daá ví, dá kía̱n kánian kaneʼe ii̱ ña̱yuu ñoó.
\s Dánaʼa̱ Jesús ña̱ ko̱ nákiʼin táʼan taʼon ña̱ dánaʼa̱ na̱ xíʼín ña̱ dánaʼa̱ ta̱ fariseo
\p
\v 21 ’Ta ko̱ íin taʼon nákoto no̱ó ni̱ ndata̱ iin doʼo̱no̱ yatá xíʼín iin táʼí dáʼo̱n sa̱á. Dá chi̱ tá ná nakata na doʼo̱no̱ ñoó, ta kúú natiʼin va dáʼo̱n sa̱á ñóó, ta kúú víʼí ka̱ ví ndata̱ doʼo̱no̱ yatá ñóó.
\p
\v 22 ’Ta ko̱ íin taʼon taán vino sa̱á ini ñíi̱ yatá. Dá chi̱ tá ná kee na dión, dá kía̱n dákaʼándí vino sa̱á ñíi̱ yatá ñoó, ta kúú ndiʼi vino ñoó kuita̱, ta kúú tu̱ú oon va ñíi̱ ñoó. Sa̱ʼá ño̱ó va̱ʼa cháá ka̱ ná taán yó vino sa̱á ini ñíi̱ sa̱á ―kaá Jesús.
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ Jesús sa̱ʼá kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ na̱ Israel
\p
\v 23 Ta tein iin kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ na̱ Israel, chíkaʼanda Jesús kuaʼa̱n na̱ no̱ñóʼo̱ noo̱ káa tirió. Kúú ni̱ ka̱sáʼá ta̱ xíonoo xíʼín ná tóʼon ra yoko tirió, ta seí ra̱ noni̱án kuaʼa̱n ra̱.
\v 24 Dá ni̱ kaa ta̱ fariseo xíʼín Jesús:
\p ―¿Ndiva̱ʼa kée ta̱ xíonoo xíʼín ní ña̱ ko̱ kánian kee ra tein kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ yo̱?
\p
\v 25 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―¿Á ko̱ óon taʼon káʼi ndoʼó ña̱ ni̱ kee David tá sa̱ naʼá tá ndaʼí ni̱ kuiko na xíʼín ta̱ sa̱ xi̱onoo xíʼín ná?
\v 26 Chi̱ kaáa̱n ña̱ ni̱ ku̱ʼu na veʼe Ndios. Ta daá ñóó kúú ta̱a naní Abiatar duti̱ kúú no̱ó. Ta ni̱ seí David pan, ña̱ dóko̱ ta̱ duti̱ noo̱ Ndios, ña̱ ko̱ kánian keí ña̱yuu óon, chi̱ sa̱va̱ʼa ta̱ duti̱ kuu keí ñá. Ta nda̱ ta̱ xíonoo xíʼín David ñoó ni̱ xi̱ʼo na ni̱ seí.
\p
\v 27 Dá ni̱ kaa taʼani Jesús xíʼín rá:
\p ―Kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ yo̱ ni̱ ka̱va̱ʼan Ndios ña̱ kakuuan iin ña̱ va̱ʼa no̱ó ña̱yuu. Tído ko̱ ní káva̱ʼa taʼon Ndios ña̱yuu kekáʼano na kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ yo̱ táto̱ʼon ki̱ʼo kée ndoʼó.
\v 28 Ta viti kanaʼá ndó ña̱ ió choon noo̱ ndáʼa̱ na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo ña̱ dándáki na tein kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ yo̱ ―kaá Jesús káʼa̱n na̱ saʼa̱ mií ná.
\c 3
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús iin ta̱a ni̱ na̱tií ndáʼa̱
\p
\v 1 Dá ni̱ ku̱ʼu tuku Jesús ini veʼe noo̱ nátaka na̱ Israel. Ta ñoó nákaa̱ iin ta̱a ni̱ na̱tií ndáʼa̱.
\v 2 Ta ndíta ta̱ fariseo nání rá Jesús, ná kande̱ʼá á nduva̱ʼa ñaá ná kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ ná. Dión, dá niʼi̱ rá ndí koo dátai̱ kua̱chi ra Jesús no̱ó ta̱ néʼe choon.
\p
\v 3 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ta̱a ni̱ na̱tií ndáʼa̱ ñoó:
\p ―Nakuii̱n ndichi, ta ka̱kuíi̱n me̱ʼí yóʼo.
\p
\v 4 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín dao ka̱ ta̱a ñoó:
\p ―¿Ndá ki̱án kuu kee yó kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ yo̱? ¿Á kee yó ña̱ va̱ʼa o á kee yó ña̱ kini? ¿Á dáka̱kió iin ña̱yuu o kaʼání yó ná? Kaʼa̱n ndo̱ ná nde̱ʼá ―kaá na̱.
\p Tído ni iin tóʼón rá ko̱ ní káʼa̱n.
\v 5 Dá ni̱ kao̱ noo Jesús ni̱ sa̱ nde̱ʼé dee̱n ná ta̱a ndíta ñoó. Dá ni̱ kixia̱n ni̱ ku̱ndaʼí ini na̱ saʼa̱ rá, chi̱ káxí nda̱ʼo nío̱ rá. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ta̱ kúʼu̱ ndáʼa̱ ñoó:
\p ―Ná dákaa̱ ndáʼo̱n xaa̱n.
\p Tá ni̱ na̱da̱káa̱ ra̱ ndáʼa̱ rá, kúú ni̱ ndu̱va̱ʼa vaan.
\p
\v 6 Dá ni̱ ka̱nkuei ta̱ fariseo ñoó kuaʼa̱n ra̱. Ta ni̱ ka̱sáʼá ndátóʼón kueʼé ra̱ xíʼín ra̱ kuendá rey Herodes ñoó ndi kee ra, dá kaʼání rá Jesús.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ sa̱ káa̱ Jesús yuʼú ta̱ñoʼo̱
\p
\v 7 Dá ni̱ kee tuku Jesús kuaʼa̱n na̱ xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná yuʼú ta̱ñoʼo̱. Ta kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ndéi kuendá Galilea xíʼín na̱ ndéi ñoo kuálí ñóʼo chí kuendá Judea tákuei sata̱ ná kuaʼa̱n na̱,
\v 8 xíʼín na̱ ndéi ñoo káʼano Jerusalén, xíʼín na̱ ndéi kuendá Idumea, xíʼín na̱ ndéi iin ka̱ xoo yu̱ta Jordán, xíʼín na̱ ndéi ñoo Tiro xíʼín na̱ ndéi ñoo Sidón, chi̱ sa̱ʼá ña̱ ni̱ niʼi̱ tóʼon na sa̱ʼá ña̱ʼa ndato kée Jesús, sa̱ʼá ño̱ó kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu tákuei ñaá kuaʼa̱n na̱.
\p
\v 9 Ta kúú ni̱ kaʼa̱n Jesús xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná ña̱ ná kenduu ra̱ iin barco kakaa̱ na̱, dá ná o̱ dándútí ñaá ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó.
\v 10 Chi̱ sa̱ʼá ña̱ ni̱ ndu̱va̱ʼa na kua̱ʼá ña̱yuu, sa̱ʼá ño̱ó ndidaá kúú na̱ kúʼu̱ kátai̱ táʼan ve̱i sata̱ ná, dá kako̱ʼon na dáʼo̱n Jesús, dá ná nduva̱ʼa na.
\p
\v 11 Ta tá ni̱ xini ñaá ña̱yuu ñóʼo espíritu kini, ta kúú sa̱ kui̱ta xi̱tí ná noo̱ Jesús. Dá ni̱ ka̱sáʼá káyuʼú espíritu kini ñoó, ta kaáa̱n:
\p ―Mií ní kúú de̱ʼe Ndios.
\p
\v 12 Tído ni̱ saʼanda Jesús choon noo̱án ña̱ ná dáʼa ni kaʼa̱n ndá yoo kúú ná no̱ó ña̱yuu ñoó.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ka̱xi Jesús uxi̱ uu̱ ta̱a kanoo xíʼín ná
\p
\v 13 Ndiʼi, dá ni̱ kaa Jesús dini̱ iin yúku̱ íin ñoó. Dá ni̱ kana na ndidaá kúú ta̱a ni̱ na̱taʼan ini na̱, ta ni̱ na̱tuu yati ra noo̱ ió na̱.
\v 14 Dá tein ro̱ón ni̱ ka̱xi na uxi̱ uu̱ ta̱a kanoo xíʼín ná. Ta ta̱a yóʼo kakuu ra̱ tandaʼá Jesús koʼo̱n dánaʼa̱ to̱ʼon va̱ʼa no̱ó ña̱yuu,
\v 15 ta koo taʼani choon noo̱ ndáʼa̱ rá ña̱ nduva̱ʼa ra na̱ kúʼu̱, ta taó rá espíritu kini ñóʼo ini ña̱yuu.
\p
\v 16 Iin ta̱a yóʼo naní Simón. Ta ni̱ chi̱naní ñaá ná Pedro.
\v 17 Ta iin ka̱ ra̱ kúú de̱ʼe Zebedeo naní Jacobo xíʼín ñani ra̱, ra̱ naní Juan. Ta ni̱ chi̱naní ñaá ná Boanerges. To̱ʼon yóʼo kóni̱ kaa de̱ʼe ña̱ kaʼándí, chi̱ ni̱ʼi dini̱ rá.
\v 18 Ta iin ka̱ ra̱ naní Andrés, xíʼín ra̱ naní Felipe, xíʼín ra̱ naní Bartolomé, xíʼín ra̱ naní Mateo, xíʼín ra̱ naní Tomás, xíʼín ra̱ naní Jacobo, ta̱ kúú de̱ʼe Alfeo, xíʼín ra̱ naní Tadeo, xíʼín ra̱ naní Simón, táʼa̱n ra̱ ni̱ sa̱ kuu kuendá ta̱ cananista,
\v 19 xíʼín ra̱ naní Judas Iscariote, táʼa̱n ra̱ ni̱ kasa̱ndaá ni̱ na̱ki̱ʼo Jesús noo̱ ndáʼa̱ ra̱ xiní uʼu̱ ñaá.
\p Tá ni̱ ndiʼi ñoó, dá ni̱ ndu̱ʼu na ini iin veʼe.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ kaa dao ta̱a ña̱ taó Jesús espíritu kini kée ña̱ uʼu̱
\p
\v 20 Ta tuku va kua̱ʼá ña̱yuu ni̱ ndi̱tútí ñoó. Ta ni ko̱ nóno̱ vá Jesús kasáʼan na xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná.
\v 21 Tá ni̱ niʼi̱ tóʼon na̱ veʼe Jesús ña̱ ndóʼo na, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ nakua̱ka ñaá ná kandaka na noʼo̱ na̱, dá chi̱ ni̱ na̱dana va na, káʼán ná.
\p
\v 22 Dá ni̱ kaa dao ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés, táʼa̱n ra̱ ni̱ kii ñoo Jerusalén, ña̱ Beelzebú, táʼa̱n ña̱ kúú satoʼo espíritu kini, ño̱ó vá kía̱n nákaa̱ ini Jesús, ta ño̱ó kía̱n xíʼo choon noo̱ ná, sa̱ʼá ño̱ó kándéé ná taó na̱ espíritu kini ñóʼo ini ña̱yuu, kaá ra̱.
\p
\v 23 Dá ni̱ kana Jesús ta̱a ni̱ kaʼa̱n dión ñoó, dá ni̱ ka̱sáʼá ná dákíʼin táʼan na dao ña̱ʼa xíʼín ña̱ dánaʼa̱ na̱, ta kaá na̱ xíʼín rá:
\p ―¿Ndi kee ví satoʼo espíritu kini taó ñá miíán ini ña̱yuu, káʼán ndó?
\v 24 Kanaʼá ndó ña̱ tá naá táʼan iin rey xíʼín ña̱yuu dándáki ra, dá kía̱n naá vá choon néʼe ra.
\v 25 Ta tá táʼa̱nda̱ táʼan ña̱yuu ndéi ini iin veʼe, dá kía̱n naá vá noo̱ ndéi na.
\v 26 Ta ki̱ʼo dión taʼani ndoʼo ña̱ uʼu̱ kúú no̱ó tá ná kasáʼá na̱á táʼan xíʼín ña̱ kéchoon noo̱án. Chi̱ kasáʼá taʼa̱nda̱ táʼan miíán, dá kía̱n o̱ káka ka̱ choon néʼan, chi̱ sa̱ ni̱ kasa̱ndaá hora ña̱ kía̱n ndiʼi noo̱án.
\p
\v 27 ’Ta ni iin tóʼón ta̱a o̱ kúu ku̱ʼu veʼe iin ta̱a ndakí, ta taó rá ña̱ʼa ñóʼo veʼe ra, tá dinñóʼó ka̱ ná o̱ kátó ñaá rá. Miía̱n ndúsa̱ kee ra dión xíʼín rá, dá kuu taó rá ña̱ʼa ñóʼo veʼe ra.
\v 28 Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ kuu va kuʼu̱ káʼano ini Ndios sa̱ʼá ndi ndáa mií vá kua̱chi kée ña̱yuu, ta saʼa̱ ndidaá kúú to̱ʼon kini káʼa̱n ndava̱ʼa na̱ saʼa̱ Ndios.
\v 29 Tído ndi ndáa na̱ ya̱ʼa káʼa̱n ndava̱ʼa na saʼa̱ na̱ kúú Espíritu ii̱ Ndios, no̱ón kúú na̱ ni iin kuu̱ ta̱ʼón o̱ kúu kuʼu̱ káʼano ini Ndios saʼa̱ ná. No̱ón kúú na̱ iin íchi̱ o̱ ndóo kua̱chi noo̱ Ndios ―kaá Jesús.
\p
\v 30 Dión ni̱ kaa na̱, dá chi̱ ni̱ kaa ta̱a ñoó ña̱ nákaa̱ espíritu kini ini na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ka̱sáa̱ na̱ veʼe Jesús nándukú ñaá ná
\p
\v 31 Dá ni̱ ka̱sáa̱ naná Jesús xíʼín ñani na̱. Ta ni̱ sa̱ kui̱ta na sata̱ véʼe. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ña̱yuu ndéi ñoó ña̱ ná kaʼa̱n na̱ xíʼín Jesús keta na sata̱ véʼe.
\p
\v 32 Dá ni̱ kaa ña̱yuu ndéi díi̱n Jesús ñoó xíʼín ná:
\p ―Naná ní xíʼín ñani ní ndíta na sata̱ véʼe nándukú ná mií ní.
\p
\v 33 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ná:
\p ―Ná kasto̱ʼon ndaa̱i̱ xíʼín ndó ndá yoo kúú nanái̱, ta ndá yoo kúú ñanii̱ xíʼín ki̱ʼoi ―kaá na̱.
\p
\v 34 Ta kúú ni̱ sa̱ nde̱ʼé ná no̱ó ña̱yuu ndéi noo̱ ná ñóó. Dá ni̱ kaa na̱:
\p ―Na̱ yóʼo kúú nanái̱, kúú ñanii̱, kúú ki̱ʼoi.
\v 35 Chi̱ ndidaá na̱ kée ña̱ kóni̱ Ndios, no̱ón kúú ñanii̱, kúú ki̱ʼoi, kúú nanái̱ ―kaá na̱.
\c 4
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ na̱kani Jesús saʼa̱ iin ta̱a xíti tata
\p
\v 1 Ni̱ ka̱sáa̱ tuku Jesús yuʼú ta̱ñoʼo̱, dá ni̱ ka̱sáʼá ná dánaʼa̱ na̱ no̱ó ña̱yuu. Ta sa̱ʼá ña̱ ni̱ na̱taka kua̱ʼá nda̱ʼo na, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ kaa Jesús ini barco, kirá kánóo no̱ó ta̱ñoʼo̱. Dá ni̱ sa̱ ko̱o na ió na̱ ini ra̱. Ta ndéi ña̱yuu ñoó yuʼú ta̱ñoʼo̱ seídóʼo na.
\v 2 Dá ni̱ ka̱sáʼá Jesús dákíʼin táʼan na dao ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon dánaʼa̱ na̱, ta kaá na̱:
\p
\v 3 ―Kueídóʼo va̱ʼa ndó ña̱ koʼi̱n kaʼi̱n xíʼín ndó. Iin ta̱a xíti ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱ kuti ra tata no̱ñóʼo̱ rá.
\v 4 Ta sa̱ʼá ña̱ ni̱ koon niʼini ra tata ñoó, sa̱ʼá ño̱ó dao ña ni̱ kue̱i yuʼú íchi̱. Ta kúú ni̱ ka̱sáa̱ laa, ta kúú ni̱ seí vá ría̱n.
\v 5 Ta dao ka̱ tata ñoó ni̱ kue̱i tein yuu̱ noo̱ ndéi cháá ñóʼo̱. Sa̱ʼá ño̱ó kúú yachi̱ va ni̱ xita̱a̱n, chi̱ ko̱ ní kuéi taʼon ña noo̱ kúú ñoʼó ndéé.
\v 6 Tído, tá ni̱ xi̱nko̱o ndi̱ndii, ta kúú ni̱ dii vaan. Ta sa̱ʼá ña̱ ko̱ó yo̱ʼan, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ ichi̱ vaan.
\p
\v 7 ’Ta kúú dao ka̱ tata ñoó ni̱ kue̱i tein ta̱ʼíón. Ta ni̱ saʼano dáó ñá xíʼín ta̱ʼíón ñoó, sa̱ʼá ñoó ni̱ ku̱yatá váán ni̱ kee rá. Sa̱ʼá ño̱ó ko̱ ní xi̱ʼo taʼan vaan noni̱án.
\p
\v 8 ’Ta kúú dao ka̱ tata ni̱ kue̱i noo̱ kúú ñoʼó va̱ʼa. Kúú kua̱ʼá nda̱ʼo noni̱ ni̱ xi̱ʼoan, chi̱ ni̱ xita̱a̱n, ta ni̱ saʼano va̱ʼan. Ta kúú ió dao tata ñoó ni̱ xi̱ʼo oko̱ uxi̱ noni̱. Ta dao ka̱a̱n ni̱ xi̱ʼo oni̱ diko noni̱. Ta dao ka̱a̱n ni̱ xi̱ʼo iin ciento noni̱ ―kaá Jesús.
\p
\v 9 Dá ni̱ kaa taʼani na:
\p ―¡Ndi ndáa ndoʼó ió do̱ʼo, ta kúú kueídóʼo va̱ʼa ndó! ―kaá na̱.
\s Yóʼo nákani Jesús ndiva̱ʼa dákíʼin táʼan na dao ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon dánaʼa̱ na̱
\p
\v 10 Dá tá ni̱ ka̱ndo̱o iin tóʼón Jesús íin ná, dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá ta̱ xíonoo xíʼín ná xíʼín dao ka̱ ña̱yuu ndíta yati ñoó ndi dándáki to̱ʼon ni̱ na̱kani na xíʼín ná ñóó.
\v 11 Dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―Noo̱ ndo̱ʼó vá ni̱ xi̱ʼo Ndios ña̱ kandaa̱ ini ndo̱ ña̱ náʼá mií ná sa̱ʼá ndi kée na dándáki na. Tído no̱ó na̱ ko̱ ñáʼa̱ ndu̱ʼu ti̱xi ndáʼa̱ Ndios, dákíʼin táʼan yuʼu̱ dao ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon dánaʼi̱, dá ná xi̱nko̱o noo̱ káʼa̱n tuti ii̱ Ndios, chi̱ diʼa kaáa̱n:
\v 12 “Ta va̱ʼará ndidaá ka̱ vía̱n ndéʼé ná, tído o̱ kándaa̱ taʼon ini na̱ ndi kóni̱ kaaa̱n. Ta va̱ʼará ndidaá ka̱ vía̱n ná kueídóʼo na, tído o̱ kátóni̱ taʼon ini na̱, dá ná dáʼa ni nandió kuéi na noo̱ Ndios, dá kía̱n ná o̱ kíʼo káʼano ini na̱ saʼa̱ kua̱chi na.”
\s Nákani Jesús ndi dándáki ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ na̱ saʼa̱ ta̱a xíti tata
\p
\v 13 Dá ni̱ kaa taʼani Jesús xíʼín rá:
\p ―¿Á ko̱ ní kándaa̱ taʼon ini ndo̱ ndi dándáki ña̱ ni̱ na̱kanii xíʼín ndó? ¿Ndi kee ndó, dá kandaa̱ ini ndo̱ saʼa̱ cháá ka̱ ña̱ʼa dákíʼin táʼin xíʼín to̱ʼon dánaʼi̱ noo̱ ndo̱, tá dáá?
\p
\v 14 ’Ta̱a xíti tata ñoó kúú ta̱a xíonoo dánaʼa̱ to̱ʼon Ndios.
\v 15 Ta yuʼú íchi̱ noo̱ ni̱ kue̱i dao tata ñoó kúú ña̱yuu seídóʼo to̱ʼon Ndios. Tído tá ndíʼi seídóʼo naa̱n, ta kúú kásaa̱ ña̱ uʼu̱, ta dítá váán to̱ʼon ni̱ seídóʼo na.
\v 16 Ta tein yuu̱ noo̱ ni̱ kue̱i dao ka̱ tata ñoó kúú ña̱yuu seídóʼo to̱ʼon Ndios, ta mií hora seídóʼo naa̱n, nátiin va̱ʼa naa̱n xíʼa̱n kádii̱ iní na̱.
\v 17 Tído ko̱ ta̱ʼón yo̱ʼan ini nío̱ ná, sa̱ʼá ño̱ó ko̱ ndíta toon na xíʼín to̱ʼon Ndios. Chi̱ tá kásáʼá ndoʼo na ta̱ndóʼó, o tá kéndava̱ʼa ña̱yuu xíʼín ná sa̱ʼá ña̱ kándísa na to̱ʼon ñoó, ta kúú dánkoo na ña̱.
\v 18 Ta tein ta̱ʼíón noo̱ ni̱ kue̱i dao ka̱ tata ñoó kúú ña̱yuu seídóʼo to̱ʼon Ndios,
\v 19 tído kásáʼá ná ndíʼi cháá ka̱ ini na̱ sa̱ʼá ña̱ ió ñayuú yóʼo, ta kátoó na̱ koo kuíká ná. Ta ndíʼi taʼani ini na̱ sa̱ʼá dao ka̱ ña̱ʼa. Ta ndidaá ñóó kedaá xíʼín ná, dá kásáʼá ná kuʼichi̱ ini na̱ xiní na̱ to̱ʼon Ndios, ta kúú ná táto̱ʼon iin tata ko̱ xíʼo noni̱.
\p
\v 20 ’Tído no̱ñóʼo̱ va̱ʼa noo̱ ni̱ kue̱i dao ka̱ tata ñoó kúú ña̱yuu seídóʼo to̱ʼon Ndios xíʼín ndinoʼo ini na̱, ta kándísa naa̱n. Dao no̱ón kúú táto̱ʼon tata, ña̱ ni̱ xi̱ʼo oko̱ uxi̱ noni̱. Ta dao ka̱ na̱ kúú táto̱ʼon tata, ña̱ ni̱ xi̱ʼo oni̱ diko noni̱. Ta dao ka̱ na̱ kúú táto̱ʼon tata, ña̱ ni̱ xi̱ʼo iin ciento noni̱, chi̱ kée na ña̱ kóni̱ Ndios ―kaá na̱.
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ Jesús sa̱ʼá ña̱ kúú ña̱ ndaa̱ Ndios
\p
\v 21 Dá ni̱ da̱kíʼin táʼan tuku Jesús iin ka̱ ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon ni̱ da̱náʼa̱ na̱, ta kaá na̱:
\p ―Tá néʼe yó iin íti̱ tóo̱n, ¿á chikani ndei yó iin ki̱di noo̱án o chikani yóa̱n ti̱xi iin xi̱to? Ko̱ó, iin íti̱ tóo̱n kánian chinóo yó ra̱ iin noo̱ dikó, dá ná katoo̱n ra̱ iin níí kúú xíán.
\v 22 Dá chi̱ ndidaá vá ña̱ dáʼi noo̱ ndo̱ viti, kasandaá natu̱uan. Ta ndidaá vá ña̱ʼa ñóʼo de̱ʼé viti, daí ña̱ natu̱uan.
\v 23 Ta ndi ndáa ndoʼó ió do̱ʼo, ta kúú kueídóʼo va̱ʼa ndó ―ka̱á na̱.
\p
\v 24 Dá ni̱ kaa taʼani Jesús:
\p ―Kueídóʼo va̱ʼa ndó to̱ʼon káʼi̱n xíʼín ndó viti, chi̱ táto̱ʼon ki̱ʼo kaon ió nduu ndo̱ natiin ndóa̱n, ki̱ʼo dión ki̱ʼo Ndios ña̱ noo̱ ndo̱, ta ki̱ʼo cháá ka̱ na̱án noo̱ ndo̱ o̱ du̱ú ña̱ ni̱ seídóʼo ndó,
\v 25 dá chi̱ na̱ ni̱ na̱tiin ndisa to̱ʼon na, no̱ón kúú na̱ niʼi̱ cháá ka̱ ña̱ kandaa̱ ini na̱. Tído na̱ ko̱ ní nátiin to̱ʼon na, no̱ón kúú na̱ nandodó diʼa va lúʼu̱ ña̱ ni̱ seídóʼo na.
\s Yóʼo ni̱ da̱náʼa̱ Jesús saʼa̱ ndi ki̱ʼo ndukuaʼa̱ ña̱yuu ti̱xi ndáʼa̱ Ndios
\p
\v 26 Dá ni̱ kaa taʼani Jesús:
\p ―Táto̱ʼon ki̱ʼo dándáki Ndios ña̱yuu na̱ kíán táto̱ʼon ndóʼo iin tata ni̱ chiʼi iin ta̱a no̱ñóʼo̱ rá,
\v 27 chi̱ sa̱kuaá kídi̱ ta̱a ñoó, ta naʼa ndáko̱o ra. Ta nduú ñoó kaʼándí noo̱ tata ñoó, ta sá sáʼanoan kuaʼa̱n. Tído ko̱ kándaa̱ taʼon ini ra̱ ndi kuu sáʼanoan.
\v 28 Dá chi̱ mií vá ñóʼo̱ ñoó dákuáʼano ña. Dinñóʼó xíta̱a̱n kíán yuku̱, dá xínko̱o yokoa̱n, dá chítí yokoa̱n xíʼín noni̱.
\v 29 Dá tá ni̱ chi̱chian, dá kuaʼa̱n ra̱ kaʼanda ra̱án, chi̱ ni̱ kasa̱ndaá kuu̱ nataán váʼa raa̱n ―kaá na̱.
\s Yóʼo ni̱ da̱náʼa̱ tuku Jesús saʼa̱ ndí ki̱ʼo ndukuaʼa̱ ña̱yuu ti̱xi ndáʼa̱ Ndios
\p
\v 30 Dá ni̱ kaa tuku Jesús:
\p ―¿Ndí ki̱án dáó kúú xíʼín to̱ʼon kée Ndios dándáki na ña̱yuu na̱, káʼán ndó? Ta, ¿ndá ki̱án dákíʼin táʼin xíʼán, dá kandaa̱ ini ndo̱ sa̱ʼán?
\v 31 Kíán táto̱ʼon iin tata naní mostaza, ña̱ kúú tata pálí cháá ka̱ noo̱ dao ka̱ tata chíʼi yó no̱ñóʼo̱ yo̱.
\v 32 Tído tá ni̱ xita̱a̱n, ta kúú sáʼano náʼano cháá ka̱a̱n o̱ du̱ú dao ka̱ yuku̱. Ta náʼano nda̱ʼo ndáʼán, sa̱ʼá ño̱ó kúu káva̱ʼa laa táka̱ ri̱ ti̱xi káti̱án ―kaá na̱.
\p
\v 33 Ta ki̱ʼo dión ni̱ da̱kíʼin táʼan Jesús kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon ni̱ da̱náʼa̱ na̱, ki̱ʼo kándaa̱ ini ña̱yuu ñoó.
\v 34 Ta ko̱ ní dánaʼa̱ taʼon na tá ko̱ ní sá dákíʼin táʼan na dao ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon dánaʼa̱ na̱. Tído tá ni̱ kana xoo mií ná kuaʼa̱n na̱, dá ni̱ na̱kani na xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná ndi dándáki ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ saʼanda Jesús choon no̱ó tachi̱ xíʼín ta̱ñoʼo̱
\p
\v 35 Tá ni̱ kuaá kuu̱ dáá ñóó, dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná:
\p ―Ná koʼo̱ chikaʼanda yo̱ iin ka̱ xoo yuʼú ta̱ñoʼo̱.
\p
\v 36 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ kaʼa̱n ta̱a xíonoo xíʼín ná ndisáʼán xíʼín ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó, dá ni̱ kaa ra ini barco noo̱ nákaa̱ na̱. Ta ni̱ sa̱rkuei dao ka̱ barco noo̱ ñóʼo cháá ka̱ ña̱yuu kuaʼa̱n na̱ noo̱ kuaʼa̱n Jesús.
\v 37 Ta kúú noo̱ kuaʼa̱n na̱ ñoó ni̱ ka̱sáʼá vá kána tachi̱ dée̱n. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ ka̱sáʼá ko̱kee ta̱kui̱í ini barco ñoó. Ta kúú sa̱ kuaʼa̱n kutí vá ini ra̱ xíʼín ta̱kui̱í.
\v 38 Ta kúú kánduʼu̱ Jesús kídi̱ na̱ ini ra̱ noo̱ nónó chí sata̱ diʼa ra. Ta yíʼi iin dáʼo̱n dini̱ ná kánduʼu̱ ná.
\p Dá ni̱ da̱ndóto ñaá ta̱ xíonoo xíʼín ná ñóó, dá kaá ra̱:
\p ―¡Maestro! ¿Á ko̱ saʼání taʼon ni mií ní ña̱ kuuo̱?
\p
\v 39 Dá ni̱ nda̱kuíi̱n ndichi Jesús. Dá ni̱ saʼanda na̱ choon no̱ó tachi̱ xíʼín ta̱ñoʼo̱, ta kaá na̱:
\p ―¡Katuu! Tádi̱ kooón.
\p Ta kúú ni̱ sa̱ tuu va tachi̱, ta ni̱ na̱káa̱ tádi̱ vá ta̱ñoʼo̱.
\p
\v 40 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ta̱a ñoó:
\p ―Ta, ¿ndiva̱ʼa yuʼú téí ndo̱? ¿Á ko̱ kándéé taʼon iní ndo̱ yuʼu̱, nda̱ni?
\p
\v 41 Kúú ni̱ yu̱ʼú nda̱ʼo ra. Dá ni̱ ka̱sáʼá rá ndátóʼón táʼan rá:
\p ―¿Ndá yoo ví kúú na̱ yóʼo, chi̱ nda̱ tachi̱ xíʼín ta̱ñoʼo̱ seídóʼo choon saʼanda na̱? ―kaá ra̱.
\c 5
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ taó Jesús espíritu kini ñóʼo ini iin ta̱a
\p
\v 1 Dá ni̱ saa̱ na̱ iin ka̱ xoo ta̱ñoʼo̱ noo̱ kúú kuendá Gadara diʼa.
\v 2 Dá tá ni̱ noo na barco ñoó, dá ni̱ keta iin ta̱a ñóʼo espíritu kini ini káo̱ no̱ó ñóʼo ndi̱i ve̱i ra niʼi̱ ñaá rá.
\v 3 Dá chi̱ ini káo̱ noo̱ ñóʼo ndi̱i ñoó ió ra̱. Ta ni iin tóʼón ña̱yuu ko̱ kándeé koʼoni ñaá ná, ta ni cadena ko̱ kándeé kandiko̱ ra̱,
\v 4 chi̱ sa̱ kuaʼa̱ vá taʼándá soʼóní na̱ saʼa̱ rá xíʼín ndáʼa̱ rá xíʼín cadena, xíʼín ka̱a viti. Tído vaá óon va kándéé rá dákuáchi ra cadena ñoó, ta saʼándá ra̱ ka̱a ñoó, chi̱ ndakí nda̱ʼo ra. Ta ni iin tóʼón ña̱ʼa kée ña̱yuu ko̱ kándeé xíʼín rá.
\v 5 Ta nduú ñoó xíonoo ra dini̱ yúku̱ káyuʼú rá xíʼín tein káo̱ ndi̱i ñoó, ta dárkueʼe̱ ra̱ mií rá xíʼín yuu̱.
\p
\v 6 Ta kúú xíká vá ni̱ xini ra̱ ña̱ ve̱i Jesús. Ta kúú ni̱ ka̱nkono ra ni̱ saa̱ ra̱ ni̱ sa̱ kuíi̱n xi̱tí rá noo̱ ná.
\v 7 Ta kúú ni̱ʼi nda̱ʼo ni̱ ka̱yuʼú espíritu kini nákaa̱ ini ra̱, ta kaáa̱n:
\p ―¿Ndi ki̱án ndóʼo ní xíʼín yuʼu̱, Jesús, mií ní na̱ kúú de̱ʼe Ndios ndáya̱ʼi? ¡Noo̱ míí Ndios seí ndaʼíi̱ noo̱ ní ña̱ ná dáʼa ni dándóʼo naní ní yuʼu̱!
\p
\v 8 Dión ni̱ kaáa̱n, chi̱ diʼa ni̱ kaa Jesús xíʼán:
\p ―¡Espíritu kini, dáyaa̱ ta̱a xaa̱n!
\p
\v 9 Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá Jesús:
\p ―¿Ndi nanón?
\p Dá ni̱ kaa espíritu kini ñoó:
\p ―Legión naníí, chi̱ kua̱ʼá nda̱ʼo kúú nduʼu̱.
\p
\v 10 Dá ni̱ seí ndaʼí ña̱ noo̱ Jesús ña̱ ná dáʼa ni tandaʼá ñaá ná koʼa̱n iin ka̱ xíán.
\v 11 Ta yati yúku̱ íin ñoó ñóʼo kua̱ʼá nda̱ʼo kochí sásáʼan rí.
\v 12 Dá ni̱ seí ndaʼí espíritu kini ñoó noo̱ Jesús:
\p ―Konó ní ná koʼo̱n ndu̱ ndu̱ʼu ndu ini kochí káa ―kaáa̱n.
\p
\v 13 Dá ni̱ sonó Jesús noo̱án. Dá ni̱ ka̱nkuei espíritu kini ñóʼo ini ta̱a ñoó. Dá ni̱ saʼa̱n ni̱ ndu̱ʼan ini kochí ñoó. Ta kúú rí táto̱ʼon uu̱ mil. Kúú ni̱ taxí táʼan ndi ndiʼi rí kuaʼa̱n ri̱ yuʼú daʼo̱. Dá ni̱ kue̱i ndava̱ʼa rí ini ta̱ñoʼo̱ ñoó. Ta kúú ni̱ ka̱ndaa ri̱, dá ni̱ xiʼi̱ ri̱.
\p
\v 14 Dá ni̱ kee ndidaá ta̱a ndáka kochí ñoó taxí táʼan ra kuaʼa̱n nóʼo̱ ra̱ kasto̱ʼon ra xíʼín ña̱yuu ndéi ñoo ra̱, xíʼín na̱ ndéi yúku̱ saʼa̱ ña̱ ni̱ kuu dión. Dá ni̱ ka̱nkuei ña̱yuu ñoó kuaʼa̱n na̱ kande̱ʼé ná ndi ki̱án ni̱ kuu.
\v 15 Tá ni̱ saa̱ ña̱yuu ñoó noo̱ íin Jesús, dá ni̱ xini na̱ ña̱ ió ta̱a sa̱ ndoʼo nío̱ ni̱ sa̱ kee kua̱ʼá nda̱ʼo espíritu kini ñoó. Ta kúú sa̱ ndíxi va ra dáʼo̱n ió ra̱. Ta sa̱ iin ta̱a ió va̱ʼa kúú rá. Ta kúú ni̱ yu̱ʼú nda̱ʼo na.
\p
\v 16 Ta ña̱yuu ni̱ xini ña̱ ni̱ kuu dión kúú na̱ ni̱ na̱kani xíʼín dao ka̱ ña̱yuu ña̱ ni̱ ndoʼo ta̱a ni̱ sa̱ ñoʼo espíritu kini ñoó xíʼín ña̱ ni̱ ndoʼo kochí ñoó.
\p
\v 17 Dá ni̱ ka̱sáʼá ná seí ndaʼí na̱ noo̱ Jesús ña̱ ná koʼo̱n na̱ iin ka̱ xíán.
\v 18 Tá kuaʼa̱n Jesús kaa na ini barco ñoó, dá ni̱ seí ndaʼí ta̱a ni̱ sa̱ ñoʼo espíritu kini ñoó noo̱ ná ña̱ ná konó ná koʼo̱n ra̱ xíʼín ná.
\v 19 Tído ko̱ ní xíin taʼon na. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Nandió ko̱ón kuaʼán nóʼo̱n veʼón noo̱ ndéi táʼón, ta nakanón xíʼín ná saʼa̱ ndidaá ña̱ náʼano ni̱ kee satoʼo yo̱ Ndios xíʼón, ta nakani taʼánón xíʼín ná táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ kuʼu̱ ini na̱ sa̱ʼo̱n ―ka̱á na̱.
\p
\v 20 Dá ni̱ na̱kiʼin ra kuaʼa̱n nóʼo̱ rá. Ta kúú ni̱ ka̱sáʼá rá nákani ra sa̱ʼá ña̱ ndato ni̱ kee Jesús xíʼín rá no̱ó ña̱yuu ndéi kuendá Decápolis. Ta ndidaá na̱ ni̱ seídóʼo ña̱ ni̱ na̱kani ra, kúú ni̱ naá nda̱ʼo iní na̱.
\s Diʼa ni̱ ndoʼo de̱ʼe diʼí iin ta̱a naní Jairo xíʼín ña̱ ni̱ ndoʼo iin ñáʼa̱ ndóʼo kueʼe̱ tái̱ nii̱
\p
\v 21 Dá ni̱ chi̱kaʼanda Jesús xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná kuaʼa̱n na̱ iin ka̱ xoo ta̱ñoʼo̱. Ta kúú sa̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ni̱ na̱taka ndéi yuʼú ta̱ñoʼo̱ ñoó. Tá ni̱ noo Jesús ini barco, dá ni̱ sa̱ kuíi̱n na̱ íin na yuʼú ta̱ñoʼo̱ ñoó.
\v 22 Dá ni̱ ka̱sáa̱ iin ta̱a naní Jairo, táʼa̱n ra̱ dándáki veʼe noo̱ nátaka na̱ Israel ndéi ñoo ñoó. Tá ni̱ xini ra̱ Jesús, kúú ni̱ sa̱ kuíi̱n xi̱tí rá noo̱ ná.
\v 23 Dá ni̱ ka̱sáʼá rá seí ndaʼí ra̱ noo̱ ná, ta kaá ra̱:
\p ―Sa̱ xíʼi̱ va de̱ʼe diʼíi̱. Nakíi̱ ní ná koʼo̱ chinóo ní ndáʼa̱ ní sata̱ xí, dá ná nduva̱ʼa xi, dá ná o̱ ku̱ú xi.
\p
\v 24 Dá ni̱ kee Jesús kuaʼa̱n na̱ xíʼín rá. Ta kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ni̱ kee kuaʼa̱n xíʼín ná, ta dándútí ná Jesús kuaʼa̱n na̱.
\v 25 Ta tein ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó nákaa̱ iin ñáʼa̱ ndóʼo kueʼe̱ tái̱ nii̱, ta sa̱ ni̱ xi̱no uxi̱ uu̱ kuia̱ ndóʼán dión.
\v 26 Ta sa̱ ndoʼo nda̱ʼo níma̱n, chi̱ noo̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ta̱a kétátá ni̱ saʼa̱n. Ta sa̱ ni̱ da̱ndíʼi vaán di̱ʼón néʼe va̱ʼán ni̱ chi̱ya̱ʼavián ra̱ kétátá ñoó. Tído ni iin tóʼón taʼon ra ko̱ ní kándeé nduva̱ʼán. Víʼí ka̱ ví ndóʼán.
\p
\v 27 Tído tá ni̱ ka̱ndaa̱ inia̱n ña̱ kándéé Jesús nduva̱ʼa na na̱ kúʼu̱, dá ni̱ ndu̱ndééán ni̱ ku̱ʼán tein ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó. Dá ni̱ na̱tuu yatián sata̱ Jesús, ta kúú ni̱ ka̱ko̱ʼon ndáʼa̱n dáʼo̱n ná.
\v 28 Dión ni̱ keeán, dá chi̱ ni̱ na̱kani inia̱n ña̱ sa̱va̱ʼa rá dáʼo̱n óon Jesús ná kako̱ʼán, ta kúú nduva̱ʼa vaán.
\v 29 Ta kúú vitíʼón diʼa va ni̱ na̱tuu nii̱ ñoó. Ta kúú ni̱ ka̱ndaa̱ inia̱n ña̱ ni̱ ndu̱va̱ʼa vaán no̱ó kueʼe̱ ndóʼán.
\p
\v 30 Ta kúú ni̱ ka̱ndaa̱ va ini Jesús ña̱ ni̱ ndu̱va̱ʼa iin ña̱yuu ni̱ kee ndée̱ ná. Dá ni̱ na̱ndió ko̱o na ni̱ sa̱ nde̱ʼé ná no̱ó ña̱yuu kuáʼa̱ ve̱i sata̱ ná ñoó. Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá ná:
\p ―¿Ndá yoo ni̱ ka̱ko̱ʼon ndáʼa̱ dáʼa̱ma̱í?
\p
\v 31 Dá ni̱ kaa ta̱ xíonoo xíʼín ná ñóó:
\p ―Ndéʼé vá mií ní, dión ví ña̱yuu kuáʼa̱ ve̱i yóʼo dándútí ñaá. Sa̱ʼá ño̱ó, ¿ndiva̱ʼa ndáto̱ʼón ní ndá yoo ni̱ ka̱ko̱ʼon ndáʼa̱ ñaá?
\p
\v 32 Tído ni̱ sa̱ nde̱ʼé va̱ʼa Jesús noo̱ ndidaá ña̱yuu ñoó, dá ná kande̱ʼá ndá yoo ni̱ ka̱ko̱ʼon ñaá.
\v 33 Sa̱ náʼá vá ñáʼa̱ ñoó ña̱ ni̱ ndu̱va̱ʼán sa̱ʼá ña̱ ni̱ ka̱ko̱ʼán dáʼo̱n Jesús. Ta va̱ʼará yuʼúa̱n, ta ndéi̱ ni̱noán, tído ni̱ saʼa̱n ni̱ sa̱ kuíi̱n xi̱tíán noo̱ ná, ta ni̱ na̱kani ndaa̱a̱n xíʼín ná ña̱ ni̱ keeán.
\p
\v 34 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼán:
\p ―De̱ʼe diʼíi̱, ni̱ ndu̱va̱ʼón sa̱ʼá ña̱ kándéé inóo̱n yuʼu̱. Ta viti, kuaʼán nóʼo̱n veʼón xíʼa̱n ió va̱ʼa inóo̱n, chi̱ ni̱ ndu̱va̱ʼón no̱ó kueʼe̱ ni̱ sa̱ ndoʼón.
\p
\v 35 Ta kúú káʼa̱n i̱íó Jesús íin na, kúú sa̱ ni̱ ka̱sáa̱ va dao ta̱a ni̱ kii veʼe Jairo, táʼa̱n ra̱ dándáki veʼe noo̱ nátaka na̱ ñoo ñoó. Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín Jairo ñoó:
\p ―Sa̱ ni̱ xiʼi̱ va de̱ʼe diʼí ní. Ná dáʼa ka̱ ní dátaʼán ní maestro xaa̱n.
\p
\v 36 Tá ni̱ seídóʼo Jesús ña̱ ni̱ kaʼa̱n ra̱ dión, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín Jairo:
\p ―O̱ sa̱ yúʼóo̱n. Sa̱va̱ʼa yuʼu̱ kandeé inóo̱n ―kaá na̱.
\p
\v 37 Ta kúú ko̱ ní sónó taʼon Jesús noo̱ dao ka̱ ña̱yuu ña̱ koʼo̱n na̱ xíʼín ná veʼe ta̱a ñoó, sa̱va̱ʼa Pedro xíʼín Jacobo xíʼín ñani ra̱ naní Juan va ndáka na kuaʼa̱n na̱.
\v 38 Dá tá ni̱ saa̱ na̱ ni̱ ku̱ʼu na veʼe Jairo, kúú ni̱ xini na̱ ña̱ nína vaa̱ nda̱ʼo ña̱yuu ndéíʼi̱ na̱ ndéi na, ta ndaʼí káyuʼú ná saʼa̱ tadiʼí ñoó.
\v 39 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ná:
\p ―¿Ndiva̱ʼa nína vaa̱ téí ndo̱? Ta, ¿ndiva̱ʼa ndéíʼi̱ téí ndo̱ ndéi ndó? Chi̱ ko̱ ní xíʼi̱ taʼon xi, kídi̱ va xi ―kaá na̱.
\p
\v 40 Tído ni̱ saki̱ ndaa va ñaá ña̱yuu ñoó. Dá ni̱ saʼanda Jesús choon ña̱ ná kankuei ndidaá ná sata̱ véʼe. Dá ni̱ kana na tatá tadiʼí ñoó xíʼín naná xi̱ xíʼín ndin oni̱ ka̱ ta̱a ndáka na kuaʼa̱n na̱ ñoó. Dá ni̱ ku̱ʼu na noo̱ kánduʼu̱ xí.
\v 41 Dá ni̱ tiin Jesús ndáʼa̱ xí. Dá ni̱ kaa na̱:
\p ―Talita, cumi ―ka̱á na̱. To̱ʼon yóʼo kóni̱ kaa: Diʼí lóʼo̱, káʼi̱n xíʼón, ndako̱o.
\p
\v 42 Ta kúú vitíʼón diʼa vá ni̱ nda̱ko̱o xi. Ta kúú ni̱ ka̱sáʼá xíka xi xíonoo xi. Ta uxi̱ uu̱ kuia̱ ió xi. Tá ni̱ xini ña̱yuu ñoó, kúú ni̱ naá nda̱ʼo iní na̱.
\v 43 Tído ni̱ saʼanda Jesús choon no̱ó na̱ veʼe xi ná o̱ sa̱ nákani na xíʼín ni iin tóʼón ña̱yuu sa̱ʼá ña̱ ni̱ kuu dión. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ná ña̱ ná ki̱ʼo na ña̱ʼa kasáʼan xi.
\c 6
\s Diʼa ni̱ ndoʼo Jesús tá ni̱ na̱ndió ko̱o na ni̱ na̱sáa̱ na̱ ñoo Nazaret
\p
\v 1 Dá ni̱ keta Jesús ñoo ñoó, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n nóʼo̱ ná ñoo mií ná, ta tákuei ñaá ta̱a xíonoo xíʼín ná kuaʼa̱n ra̱.
\v 2 Tá ni̱ kasa̱ndaá kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ na̱ Israel, dá ni̱ ku̱ʼu na ini veʼe noo̱ nátaka na̱ ñoo ñoó. Dá ni̱ ka̱sáʼá ná dánaʼa̱ na̱. Ta ndéi kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu seídóʼo ñaá ná, ta ni̱ naá vá ini na̱ ndéʼé ñaá ná, ta kaá na̱:
\p ―¿Ndeí ni̱ ka̱ti̱ʼa ta̱a káa ña̱ dánaʼa̱ ra̱? ¿Ndeí ni̱ niʼi̱ ta̱ káa ña̱ ndi̱chí náʼá rá, xíʼín ña̱ kándéé rá kée ra ña̱ ndato xíʼín ña̱yuu?
\v 3 ¿Á o̱ du̱ú ta̱ túxí yíto̱ vá kúú ra̱ káa, chi̱ de̱ʼe María kúú rá, ta ñani ra̱ kúú Jacobo xíʼín José, xíʼín Judas, xíʼín Simón viti? ¿Á o̱ du̱ú ki̱ʼo ra̱ káa ndéi tein yó yóʼo? ―kaá ña̱yuu ñoó.
\p Sa̱ʼá ño̱ó ko̱ ní nákoni ñaá ná.
\p
\v 4 Dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―Ndeí kúú mií vá ió ña̱ñóʼó ña̱yuu noo̱ nduʼu̱, na̱ kúú profeta. Tído na̱ ñoo mií ndú, xíʼín na̱ kúú táʼan ndu, xíʼín na̱ veʼe ndu, no̱ón diʼa kúú na̱ káñóʼó ñaá ―kaá na̱.
\p
\v 5 Sa̱ʼá ño̱ó ko̱ ní kúu taʼon kee na ña̱ʼa náʼano xíʼín na̱ ñoo mií ná, sa̱va̱ʼa sata̱ dao na̱ kúʼu̱ vá ni̱ chi̱nóo na ndáʼa̱ ná, dá ni̱ ndu̱va̱ʼa na.
\v 6 Kúú ni̱ naá vá iní Jesús xiní na̱, chi̱ ko̱ ní xíin taʼon na̱ ñoo mií ná kandísa ñaá ná. Dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱. Dá ni̱ ka̱sáʼá ná xíonoo na dánaʼa̱ na̱ dao ka̱ ñoo ñóʼo yati ñoó.
\s Yóʼo ni̱ saʼanda Jesús choon no̱ó ta̱a xíonoo xíʼín ná ña̱ koʼo̱n ra̱ dánaʼa̱ ra̱ to̱ʼon va̱ʼa saʼa̱ Ndios
\p
\v 7 Tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ kana na ndin uxi̱ uu̱ ta̱a xíonoo xíʼín ná ñóó. Dá ni̱ ka̱sáʼá ná tándaʼá ná uu̱ rá uu̱ ra̱ kuaʼa̱n ra̱ kanoo ra dánaʼa̱ ra̱. Ta ni̱ xi̱ʼo na choon noo̱ rá ña̱ kandeé rá taó rá espíritu kini ñóʼo ini ña̱yuu.
\v 8 Ta ni̱ kaa taʼani na xíʼín rá:
\p ―Ni iin ña̱ʼa o̱ sa̱ kóo ini ndo̱ kaneʼe ndó koʼo̱n ndo̱ íchi̱. Sa̱va̱ʼa iin tóʼón yíto̱, kirá katuu va ndó, kaneʼe ndó koʼo̱n ndo̱. O̱ sa̱ káneʼe ndó léka̱ ndo̱, ni pan, ta ni di̱ʼón o̱ sa̱ káneʼe ndó koʼo̱n ndo̱.
\v 9 Sa̱va̱ʼa ndisa̱ yíʼi ndó kayiʼi ndó koʼo̱n ndo̱, ta ná dáʼa ni kaneʼe ndó iin ka̱ kotó nada̱on ndó ―kaá na̱.
\p
\v 10 Dá ni̱ kaa taʼani na xíʼín rá:
\p ―Ta ndi ndáa mií vá veʼe ni̱ saa̱ ndo̱ ni̱ ku̱ʼu ndó, sa̱va̱ʼa ñoó ni kandei ndó nda̱ ná kasandaá kuu̱ kankuei ndó koʼo̱n ndo̱ iin ka̱ ñoo.
\v 11 Tído tá ni̱ saa̱ ndo̱ iin ñoo no̱ó ko̱ ní xíin na natiin va̱ʼa na ndo̱ʼó, ta ko̱ ní xíin na kueídóʼo na to̱ʼon dánaʼa̱ ndo̱, dá kía̱n tá kuaʼa̱n ndo̱ kankuei ndó ñoo ñoó, kidi niʼini ndó ño̱ya̱ká íin saʼa̱ ndo̱, ta ño̱ó kía̱n náʼa̱ ña̱ ko̱ nátaʼan ini Ndios xiní na̱ na̱ ñoo ñoó. Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ tá ná kasandaá kuu̱ keyíko̱ Ndios saʼa̱ ndidaá ña̱yuu, dá kía̱n kaʼí cháá ka̱ ndoʼo na̱ ñoo ñoó o̱ du̱ú ña̱yuu kíni ni̱ sa̱ ndei ñoo Sodoma xíʼín ñoo Gomorra ―kaá na̱.
\p
\v 12 Dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱. Dá ni̱ ka̱sáʼá rá kásto̱ʼon ra xíʼín ña̱yuu ña̱ ná nandikó iní na̱ saʼa̱ kua̱chi kée na.
\v 13 Ta kúú kua̱ʼá nda̱ʼo espíritu kini ni̱ taó rá, ta ni̱ chi̱kodó rá sití dini̱ kua̱ʼá na̱ kúʼu̱, dá ni̱ ndu̱va̱ʼa na.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ xiʼi̱ Juan, na̱ sa̱ da̱kódo̱ ndúta̱ ña̱yuu
\p
\v 14 Kúú ni̱ niʼi̱ tóʼon rey Herodes saʼa̱ Jesús, dá chi̱ ndeí kúú míí vá káʼa̱n ña̱yuu saʼa̱ ná. Chi̱ dao ña̱yuu ñoó kaá diʼa: “Ni̱ na̱taki va Juan, na̱ sa̱ da̱kódo̱ ndúta̱ ña̱yuu, ta no̱ón kúú Jesús, sa̱ʼá ño̱ó kándéé ná kée na ña̱ʼa ndato.”
\v 15 Ta dao ka̱ na̱ kaá ña̱ profeta Elías kúú ná. Ta dao ka̱ na̱ ka̱á ña̱ kúú ná iin profeta, o ndá ndi kuu kúú ná iin profeta ni̱ sa̱ io sa̱ naʼá, kaá na̱.
\p
\v 16 Tído tá ni̱ seídóʼo rey Herodes ñoó ña̱ káʼa̱n na̱ dión, dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Ta̱a yóʼo kúú Juan, táʼa̱n ra̱ ni̱ saʼanda yuʼu̱ diko̱. Tído ni̱ na̱taki va ra.
\p
\v 17 Dión ni̱ kaa Herodes, chi̱ mií rá ni̱ saʼanda choon, dá ni̱ tiin soldado Juan. Dá ni̱ soʼoni ñaá rá xíʼín cadena. Dá ni̱ chi̱káa̱ ñaá rá veʼe ka̱a, chi̱ ki̱ʼo dión kóni̱ Herodías, ñá ni̱ sa̱ kuu ñadiʼí ñani ra̱ naní Felipe, tído ni̱ na̱kiʼin ñaá rá kakuuán ñadiʼí ra̱.
\v 18 Ta sa̱ʼá ña̱ ni̱ kaa Juan xíʼín rá ña̱ kua̱chi káʼano kíán ña̱ ió ra̱ xíʼín ñadiʼí ñani ra̱,
\v 19 sa̱ʼá ño̱ó ni̱ xini uʼu̱ ñaá Herodías, ta kóni̱a̱n kaʼání ñaáán. Tído ko̱ níʼi̱ taʼan vaán ndí keeán, dá ná kuu Juan,
\v 20 dá chi̱ yuʼú va Herodes kaʼání ñaá rá, chi̱ náʼá vá rá ña̱ ta̱ ndaa̱, ta̱ kéchóon noo̱ Ndios kúú ná. Sa̱ʼá ño̱ó ndaá vá ñaá rá noo̱ Herodías. Ta va̱ʼará ni̱ kutúú iní ra̱ ni̱ kee to̱ʼon ni̱ kaʼa̱n na̱, tído kátoó ra̱ kueídóʼo ñaá rá.
\p
\v 21 Ta tein víko̱ ni̱ na̱xi̱no Herodes kuia̱ rá, dá ni̱ niʼi̱ Herodías ndí keeán, dá kuu Juan. Chi̱ ni̱ na̱taka ta̱a dándáki xíʼín Herodes, xíʼín ta̱a saʼándá choon noo̱ soldado, xíʼín ndidaá ta̱a ndáya̱ʼi ni̱ kii chí kuendá Galilea, ta ndéi ra sásáʼan ra xíʼín Herodes.
\v 22 Ta kúú ñoó ni̱ ku̱ʼu de̱ʼe diʼí Herodías. Dá ni̱ sa̱rsáʼá xí. Ta kúú ni̱ na̱taʼan ini Herodes ni̱ kee xi, ta ni̱ na̱taʼan taʼani ini ndidaá ta̱ ndéi sásáʼan xíʼín rá ñóó. Dá ni̱ kaa rey Herodes ñoó xíʼín xí:
\p ―Tá ná kako̱n ndí ku̱ú míí váa̱n kóno̱n noo̱í viti, ta kúú ki̱ʼo vei ña̱ noo̱o̱n ―kaá ra̱.
\p
\v 23 Dá ni̱ xi̱ʼo ra to̱ʼon ra noo̱ xí, ta kaá ra̱:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ndisa ki̱ʼoi ndidaá mií vá ña̱ʼa xíko̱n noo̱í, chi̱ iói̱ ki̱ʼoi nda̱ iin ñeʼe noo̱ dándákii noo̱o̱n ―kaá ra̱.
\p
\v 24 Dá ni̱ keta xi kankono xi kuaʼa̱n xi̱ ndato̱ʼón xí naná xi Herodías:
\p ―¿Ndí ki̱án kaka̱i̱ viti?
\p Dá ni̱ kaa naná xi:
\p ―Kuaʼán kako̱n dini̱ Juan, ta̱ sa̱ da̱kódo̱ ndúta̱ ña̱yuu ―kaáa̱n.
\p
\v 25 Dá kánkono xi ni̱ ndu̱ʼu tuku xi noo̱ ió rey Herodes. Dá ni̱ kaa xi̱ xíʼín rá:
\p ―Vitíʼón kuií kóni̱ yuʼu̱ ña̱ ki̱ʼo ní iin koʼo̱ ná kakaa̱ dini̱ Juan, ta̱ sa̱ da̱kódo̱ ndúta̱ ña̱yuu, noo̱í.
\p
\v 26 Kúú ni̱ ku̱ndaʼí nda̱ʼo ini ra̱, tído sa̱ʼá ña̱ ni̱ xi̱ʼo ra to̱ʼon ra noo̱ xí, ta sa̱ʼá ña̱ ni̱ seídóʼo ta̱a ndéi xíʼín rá ña̱ ni̱ kaʼa̱n ra̱ dión, sa̱ʼá ño̱ó ko̱ ní kúu taʼon kaa ra̱ ña̱ ko̱ó.
\v 27 Ta kúú vitíʼón ni̱ saʼanda ra̱ choon noo̱ soldado ra̱ ña̱ ná koʼo̱n ra̱ kaʼanda ra̱ diko̱ Juan, ta ná kaneʼe ra dini̱ ná kii ra.
\v 28 Dá ni̱ saʼa̱n ta̱a ñoó ni̱ saʼanda ra̱ diko̱ Juan noo̱ nákaa̱ na̱ ini veʼe ka̱a. Dá ni̱ chi̱káa̱ ra̱ dini̱ ná ini iin koʼo̱ néʼe raa̱n ni̱ ka̱sáa̱ ra̱. Dá ni̱ xi̱ʼo raa̱n noo̱ tadiʼí ñoó. Dá ni̱ xi̱ʼo xia̱n noo̱ naná xi Herodías.
\p
\v 29 Tá ni̱ niʼi̱ tóʼon ta̱ xíonoo xíʼín Juan ña̱ ni̱ xiʼi̱ na̱, dá ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ na̱kiʼin ra yikí ko̱ño na̱. Ta néʼe raa̱n ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ da̱ndúxi ra.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ xi̱ʼo Jesús ña̱ʼa ni̱ sa̱sáʼan oʼo̱n mil ta̱a
\p
\v 30 Dá ni̱ na̱kiʼin táʼan tuku ta̱a xíonoo xíʼín Jesús xíʼín míí ná. Dá ni̱ ka̱sáʼá rá nákani ra xíʼín ná saʼa̱ ndidaá kúú ña̱ ni̱ kee ra, xíʼín saʼa̱ ndidaá ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ ra̱ no̱ó ni̱ saʼa̱n ra̱.
\p
\v 31 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Nakíi̱ ndo̱, ná koʼo̱ iin ka̱ xíán naniʼi̱ ndée̱ yo̱ no̱ó ko̱ íin ndéi.
\p Dión ni̱ kaa na̱, dá chi̱ kúú kuaʼa̱n, kúú ve̱i kúu kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu kásaa̱ na̱ noo̱ Jesús, sa̱ʼá ño̱ó ko̱ nóno̱ vá ná kasáʼan na.
\v 32 Dá ni̱ kaa na xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná ini iin barco, dá ni̱ kanxoo na kuaʼa̱n na̱ iin xíán no̱ó ko̱ íin ndéi.
\v 33 Tído kuaʼa̱ vá ña̱yuu ni̱ xini ña̱ kuaʼa̱n na̱, ta ni̱ na̱koni va na Jesús. Ta kúú ni̱ kee ña̱yuu ndéi ndidaá kúú ñoo ñóʼo yati ñoó xíka sáʼá ná kuaʼa̱n na̱ niʼi̱ ñaá ná. Ta kúú sa̱ ndéi diʼa va ña̱yuu ñoó ndáti na tá ni̱ saa̱ Jesús.
\v 34 Dá tá ni̱ keta Jesús ini barco ñoó, kúú ni̱ xini na̱ ña̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ndéi ndáti ñaá. Ta kúú ni̱ kuʼu̱ nda̱ʼo ini na̱ saʼa̱ ná, chi̱ ndéi na táto̱ʼon ndéi léko, kirí ko̱ íin ndáka, ki̱ʼo dión ndéi na. Dá ni̱ ka̱sáʼá Jesús dánaʼa̱ na̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱ʼa no̱ó ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó.
\p
\v 35 Dá tá ni̱ ini, dá ni̱ na̱tuu yati ñaá ta̱ xíonoo xíʼín ná. Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Ko̱ ta̱ʼón veʼe ndíta yati yóʼo, ta sa̱ ni̱ ini va.
\v 36 Kaʼanda ní choon no̱ó ña̱yuu yóʼo ña̱ ná koʼo̱n na̱ veʼe túu ndíta káa xíʼín ñoo kuálí túu ñóʼo káa, dá ná kuiin na ña̱ʼa keí ná, chi̱ ko̱ ta̱ʼón ña̱ʼa keí ná yóʼo.
\p
\v 37 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ki̱ʼo ni mií ndó ña̱ʼa ná kasáʼan na.
\p Dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―¿Á kóni̱ ní ña̱ koʼo̱n ndu̱ kuiin ndu pan xíʼín di̱ʼón, ki̱ʼo níʼi̱ ña̱yuu kéchóon na uu̱ ciento kuu̱, dá ki̱ʼo ndua̱n noo̱ ná kasáʼan na?
\p
\v 38 Dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―¿Ndidaá pan néʼe va̱ʼa ndó? Kuaʼán ndo̱ kande̱ʼé ndó.
\p Dá ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ sa̱ nde̱ʼé rá. Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Oʼo̱n kúú pan, ta uu̱ kúú ti̱yaká ―kaá ra̱.
\p
\v 39 Dá ni̱ saʼanda Jesús choon ña̱ ná kande̱i tá tuʼu tá tuʼu na̱ noo̱ i̱tá kuíi̱ ñoó.
\v 40 Dá ni̱ sa̱ nde̱i ña̱yuu ñoó. Táto̱ʼon iin ciento kúú iin iin tuʼu na̱, ta dao ka̱ tuʼu kúú uu̱ diko uxi̱.
\v 41 Dá ni̱ tiin Jesús ndin oʼo̱n pan xíʼín ndin nduú ti̱yaká ñóó. Dá ni̱ na̱neʼe noo̱ ná chí induú. Dá ni̱ na̱ki̱ʼo na ndivéʼe noo̱ Ndios. Dá ni̱ saʼanda na̱ pan ñoó. Dá ni̱ xi̱ʼo naa̱n no̱ó ta̱ xíonoo xíʼín ná. Dá ni̱ dasá ráa̱n noo̱ iin rá iin ña̱yuu ñoó. Dión taʼani ni̱ kee na xíʼín ndin nduú ti̱yaká ñóó.
\v 42 Dá ni̱ sa̱sáʼan ndidaá ña̱yuu ñoó nda̱ ni̱ ndi̱noo va̱ʼa ini na̱.
\v 43 Tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ da̱kútí ta̱ xíonoo xíʼín Jesús uxi̱ uu̱ ti̱yika̱ xíʼín táʼí pan, xíʼín táʼí ti̱yaká ña̱ ni̱ ka̱ndo̱o noo̱ ni̱ sa̱sáʼan ña̱yuu ñoó.
\v 44 Ta oʼo̱n mil ni̱ sa̱ kuu ta̱a ni̱ sa̱sáʼan ni̱ kee Jesús.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ xika Jesús no̱ó ta̱ñoʼo̱
\p
\v 45 Tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ saʼanda Jesús choon no̱ó ta̱a xíonoo xíʼín ná ña̱ ná kaa ra ini barco, ta ná chikaʼanda ra koʼo̱n ra̱ no̱ó ta̱ñoʼo̱, dá ná saa̱ ra̱ ñoo naní Betsaida. Dá ni̱ ka̱ndo̱o Jesús ni̱ kaʼa̱n na̱ ndisáʼán xíʼín ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó.
\v 46 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ kaʼa̱n na̱ ndisáʼán, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ dini̱ iin yúku̱ íin ñoó kaʼa̱n na̱ xíʼín Ndios.
\p
\v 47 Tá sa̱ ni̱ kuaá vá, ta kúú du̱ú ni̱ taʼi̱ dáo ió barco noo̱ ñóʼo ta̱a xíonoo xíʼín ná ñoó kuaʼa̱n ra̱ no̱ó ta̱ñoʼo̱. Ta kúú nákaa̱ iin tóʼón i̱í vá Jesús no̱ñóʼo̱.
\v 48 Kúú ni̱ xini na̱ ña̱ ndóʼo nío̱ rá dákáka ndáʼa̱ rá barco ñoó, chi̱ kána nda̱ʼo tachi̱ chí xoo no̱ó kuaʼa̱n ra̱.
\p Dá tá ni̱ kundikí, kúú ni̱ ku̱yati Jesús no̱ó kuaʼa̱n ra̱, chi̱ xíka sáʼá ná kuaʼa̱n na̱ no̱ó ta̱kui̱í ñoó, ta sá yáʼa na kuaʼa̱n na̱ chí noo̱.
\v 49 Tído tá ni̱ xini ra̱ ña̱ xíka Jesús kuaʼa̱n na̱ no̱ó ta̱kui̱í ñóó, dá ni̱ kaʼán rá ña̱ kúú ná iin íʼíná. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ʼi nda̱ʼo ni̱ ka̱yuʼú rá,
\v 50 chi̱ ndidaá vá rá ni̱ xini ñaá, ta kúú ni̱ yu̱ʼú nda̱ʼo ra. Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ndeé koo ini ndo̱. O̱ sa̱ yuʼú ndo̱, dá chi̱ mií vá yuʼu̱ kúúí ―ka̱á na̱.
\p
\v 51 Dá ni̱ kaa na ini barco noo̱ ñóʼo ra ñoó. Ta kúú ni̱ sa̱ tuu vá tachi̱ ñoó. Kúú ni̱ naá vá iní ra̱, ta ni̱ yu̱ʼú ra̱,
\v 52 dá chi̱ ko̱ kándaa̱ i̱í vá ini ra̱ ndi dándáki ña̱ ndato ni̱ kee na ni̱ da̱ndukuaʼa̱ ná pan ñoó, chi̱ ndadí i̱í vá ña̱xintóni̱ rá.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús na̱ kúʼu̱ ndéi kuendá Genesaret
\p
\v 53 Dá tá ni̱ ndiʼi ni̱ chi̱kaʼanda na̱ no̱ó ta̱ñoʼo̱, dá ni̱ saa̱ na̱ noo̱ kúú kuendá Genesaret. Dá ni̱ soʼoni na̱ barco yuʼú ta̱ñoʼo̱.
\v 54 Tá ni̱ ka̱nkuei na ini barco ñoó, ta kúú ndidaá ña̱yuu ndéi ñoó ni̱ na̱koni ñaá.
\v 55 Ta kúú ni̱ taxí táʼan ña̱yuu ñoó iin rá iin ñoo ni̱ saʼa̱n na̱ ni̱ na̱kiʼin na ña̱yuu kúʼu̱ kándodó noo̱ xíto néʼe na ni̱ saa̱ na̱ no̱ó ni̱ ka̱ndaa̱ ini na̱ nákaa̱ Jesús.
\p
\v 56 Ta ndeí kúú míí vá noo̱ kásandaá Jesús, ñoo kuálí o ñoo náʼano o yukú ichí kíán, ta kúú chíndei ña̱yuu ñoó na̱ kúʼu̱ ná yuʼú íchi̱, ta seí ndaʼí na̱ noo̱ Jesús ña̱ ná konó ná dákoʼo̱n ndáʼa̱ ná yuʼú kotó na̱. Ta kúú ndidaá vá na̱ ni̱ da̱kóʼo̱n ndáʼa̱ yuʼú kotó na̱ ni̱ ndu̱va̱ʼa.
\c 7
\s Yóʼo ni̱ da̱náʼa̱ Jesús ña̱ kánian kee yó ña̱ kóni̱ Ndios, ta o̱ du̱ú ña̱ kóni̱ ta̱a
\p
\v 1 Kúú ni̱ na̱tuu yati ta̱ fariseo xíʼín dao ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés noo̱ Jesús. Ta ta̱a yóʼo kúú ra̱ ni̱ kii ñoo Jerusalén.
\v 2 Kúú ni̱ xini ra̱ ña̱ ko̱ ní nákata taʼon ta̱a xíonoo xíʼín Jesús ndáʼa̱ rá xíʼín ña̱ñóʼó, dá kasáʼan ra. Chi̱ ko̱ ní kée ra táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ da̱náʼa̱ ta̱ sáʼano ñoo ra̱ tá sata̱. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ da̱tái̱ kua̱chi ñaá rá,
\v 3 dá chi̱ ta̱ fariseo xíʼín ndidaá ka̱ na̱ Israel tíin toon na táto̱ʼon ni̱ sa̱ kee ta̱ sáʼano ñoo na̱ tá sata̱, chi̱ dinñóʼó kánian nakata na ndáʼa̱ ná xíʼín ña̱ñóʼó, dá kasáʼan na.
\v 4 Ta dión taʼani kée na tá ndúsaa̱ na̱ sáʼa̱n na̱ noo̱ yáʼi, chi̱ ko̱ sásáʼan taʼon na tá ná o̱ nákata na ndáʼa̱ ná xíʼín ña̱ñóʼó. Ta ió kua̱ʼá ka̱ ví ña̱ʼa kée na táto̱ʼon ni̱ da̱náʼa̱ ta̱ sáʼano ñoo na̱, chi̱ nákata taʼani na vaso na̱ xíʼín ña̱ñóʼó, xíʼín ti̱ndoʼo̱ ná, xíʼín koʼo̱ ka̱a na̱, xíʼín ki̱di na̱.
\p
\v 5 Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ nda̱to̱ʼón ta̱ fariseo xíʼín ta̱ dánaʼa̱ ley Moisés ñoó Jesús, ta kaá ra̱:
\p ―¿Ndiva̱ʼa ko̱ kée ta̱ xíonoo xíʼín mií ní táto̱ʼon ni̱ da̱náʼa̱ ta̱ sáʼano ñoo yo̱ tá sata̱? Chi̱ ko̱ nákata ra ndáʼa̱ rá xíʼín ña̱ñóʼó, dá kasáʼan ra.
\p
\v 6 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ta̱a uu̱ noo̱ vá kúú ndoʼó. Ndaa̱ va ni̱ kaʼa̱n profeta Isaías saʼa̱ ndo̱ʼó, chi̱ diʼa ni̱ taa na:
\q Táʼa̱n ña̱yuu ndéi viti kékáʼano na yuʼu̱ xíʼín yúʼu̱ óon va na,
\q tído xíʼín nío̱ ná, ko̱ kóni̱ taʼon na yuʼu̱.
\q
\v 7 Ko̱ ndáya̱ʼi taʼon ña̱ ndáño̱ʼo na yuʼu̱,
\q dá chi̱ ña̱ dánaʼa̱ na̱ kúú ña̱ ni̱ ndaki ini ña̱xintóni̱ ta̱a va,
\q ta káʼa̱n na̱ ña̱ choon ni̱ saʼanda Ndios kíán.
\m
\v 8 Chi̱ ndo̱ʼó kúú na̱ dánkoo xoo choon saʼándá Ndios, ta ndíʼi cháá ka̱ ini ndo̱ kée ndó choon saʼándá ta̱a, chi̱ ndíʼi nda̱ʼo ini ndo̱ nákata ndó ti̱ndoʼo̱ ndo̱, xíʼín vaso ndo̱, ta ndíʼi taʼani ini ndo̱ kée ndó cháá ka̱ ña̱ʼa kuaʼa̱n táto̱ʼon kuaʼa̱n ña̱ yóʼo.
\p
\v 9 Dá ni̱ kaa taʼani na:
\p ―Chi̱ dánkoo xoo ndó choon saʼándá Ndios, ta ndíʼi cháá ka̱ ini ndo̱ kée ndó choon ni̱ ndaki ini mií ndó.
\v 10 Dá chi̱ diʼa kaá ley Moisés: “Koo ña̱ñóʼó ndó noo̱ tatá ndo̱ xíʼín noo̱ naná ndo̱”, ta “Ndi ndáa mií vá ña̱yuu ni̱ ya̱ʼa ni̱ kaʼa̱n ndava̱ʼa xíʼín tatá na̱ o xíʼín naná na̱, na̱ yóʼo kúú na̱ kánian kuu.”
\v 11 Tído ndoʼó kúú ra̱ káʼa̱n ña̱ kuu va kaʼa̱n iin ña̱yuu xíʼín tatá na̱, xíʼín naná na̱: “O̱ kúu taʼon chindeéí mií ní xíʼín ña̱ʼa néʼe va̱ʼi, chi̱ sa̱ ni̱ kaʼi̱n ña̱ ki̱ʼoi ña̱ noo̱ Ndios.”
\v 12 Ta ndoʼó kúú ra̱ káʼa̱n ña̱ ndi ndáa na̱ káʼa̱n dión, no̱ón kúú na̱ ko̱ káni ka̱a̱n ña̱ chindeé ná tatá na̱ xíʼín naná na̱.
\v 13 Ta dión kée ndó dátu̱ú ndó choon ni̱ saʼanda Ndios xíʼín ña̱ ni̱ ndaki ini mií ndó. Ta kua̱ʼá ka̱ ví ña̱ʼa kuaʼa̱n táto̱ʼon kuaʼa̱n ña̱ yóʼo kía̱n kée ndó ―kaá Jesús xíʼín rá.
\p
\v 14 Dá ni̱ na̱ndió ko̱o Jesús ni̱ kana na ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó, dá ni̱ kaa na̱:
\p ―Kueídóʼo va̱ʼa ndó ña̱ koʼi̱n kaʼi̱n xíʼín ndó, dá katóni̱ va̱ʼa ini ndo̱.
\v 15 Ni iin ña̱ʼa seí ndo̱ ko̱ dáyako̱ ñaá noo̱ Ndios, chi̱ ña̱ kini kánkuei nío̱ ndo̱, ño̱ó vá kía̱n dáyako̱ ndo̱ʼó noo̱ Ndios.
\v 16 Ta ndi ndáa ndoʼó ió do̱ʼo, dá kía̱n kueídóʼo va̱ʼa ndó ―kaá na̱.
\p
\v 17 Dá ni̱ kana xoo na tein ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó. Dá ni̱ ku̱ʼu na ini iin veʼe. Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá ta̱a xíonoo xíʼín ná ndi dándáki to̱ʼon ni̱ da̱kíʼin táʼan na ni̱ kaʼa̱n na̱ xíʼín ña̱yuu ñoó.
\v 18 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¿Á dión taʼani ko̱ kátóni̱ taʼon ini ndo̱ʼó? ¿Á ko̱ kándaa̱ taʼon ini ndo̱ ña̱ ni iin ña̱ʼa seí ña̱yuu ko̱ dáyako̱ ñaá noo̱ Ndios?
\v 19 Dá chi̱ o̱ du̱ú nío̱ ná ko̱kee ña̱ʼa seí na̱. Ini ti̱xi va na kuaʼa̱n. Ta kúú tá ni̱ ndiʼi, dá kuaʼa̱n na̱ sata̱ véʼe tatá náa̱n.
\p Dión ni̱ kaa Jesús, dá ná kandaa̱ ini ra̱ ña̱ ni iin ña̱ʼa seí yo̱ ko̱ dáyako̱ ñaá noo̱ Ndios.
\p
\v 20 Ta ni̱ kaa taʼani Jesús xíʼín rá:
\p ―Ña̱ kini kánkuei ini nío̱ ña̱yuu, ño̱ó vá kía̱n dáyako̱ ñaá noo̱ Ndios.
\v 21 Dá chi̱ nda̱ ma̱á ini nío̱ vá ná ve̱i ña̱ kini nákani ini na̱ kee na, dá kee na kua̱chi xíʼín na̱ ko̱ kúú ñadiʼí na̱ o yíi̱ ná, ta kée na ña̱ kaʼan noo̱ xíʼín ñíi̱ ná, ta saʼání ná ña̱yuu,
\v 22 ta kíʼin kuíʼíná ná ña̱ʼa, ta kátoó na̱ ña̱ʼa ió noo̱ dao ka̱ na̱, ta ió ña̱ xíxi ini na̱, ta ndúkú ná ña̱ dándaʼí na̱ dao ka̱ ña̱yuu, ta ni lúʼu̱ ví ko̱ chítuu ini na̱ kée na ña̱ kini, ta uʼu̱ ini na̱, ta ndéineʼe táʼan na, ta chíndaya̱ʼi na mií ná, ta kúú ná na̱ ko̱ xíkaʼan noo̱.
\v 23 Ta ndidaá ña̱ yóʼo kía̱n kánkuei nda̱ ma̱á nío̱ ná, ta dáyako̱ ñaá noo̱ Ndios.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús de̱ʼe diʼí iin ñáʼa̱ tu̱kú
\p
\v 24 Dá ni̱ keta Jesús ñoo ñoó, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná chí kuendá ñoo Tiro xíʼín ñoo Sidón. Tá ni̱ saa̱ na̱ ñoó, dá ni̱ ku̱ʼu na ini iin veʼe, chi̱ ko̱ kóni̱ taʼon na ña̱ kandaa̱ ini ña̱yuu ña̱ ni̱ ka̱sáa̱ na̱ ñoo ñoó. Tído ko̱ ní kúu taʼon chide̱ʼé na̱,
\v 25 dá chi̱ yachi̱ vá ni̱ ka̱ndaa̱ ini iin ñáʼa̱ ña̱ ió na̱ ñoó. Ta nákaa̱ iin espíritu kini ini de̱ʼe diʼáa̱n. Ta kúú ni̱ ka̱sáa̱a̱n noo̱ nákaa̱ Jesús, kúú ni̱ sa̱ kuíi̱n xi̱tíán noo̱ ná.
\v 26 Ta kúúán iin ñáʼa̱ káʼa̱n to̱ʼon griego, chi̱ iin ñoo nákaa̱ chí kuendá Sirofenicia diʼa kúú ñooa̱n. Dá ni̱ seí ndaʼí ña̱ noo̱ Jesús ña̱ ná taó ná espíritu kini nákaa̱ ini de̱ʼe diʼáa̱n.
\v 27 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼán:
\p ―Konó ná kasáʼan takuálí nda̱ ná ndinoo va̱ʼa ini xi̱, dá chi̱ ko̱ váʼa taʼon kuio ndaa yo̱ pan noo̱ ndáʼa̱ xí, ta ki̱ʼo yóa̱n no̱ó ti̱na.
\p
\v 28 Dá ni̱ kaa ñáʼa̱ ñoó xíʼín ná:
\p ―Ndaa̱ káʼa̱n ní, tatá. Tído seí va ti̱na yúchi̱ pan, ña̱ kuéi ti̱i mesa kée takuálí.
\p
\v 29 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼán:
\p ―Va̱ʼa ni̱ kaʼo̱n, sa̱ʼá ño̱ó kuaʼán nóʼo̱ veʼón viti, dá chi̱ sa̱ ni̱ keta va espíritu kini ña̱ ni̱ sa̱ káa̱ ini de̱ʼe diʼóo̱n kuaʼa̱n ―kaá na̱.
\p
\v 30 Dá ni̱ keeán kuaʼa̱n nóʼa̱n. Tá ni̱ na̱sáa̱a̱n veʼán, kúú sa̱ kánduʼu̱ va̱ʼa va de̱ʼe diʼáa̱n noo̱ xíto, chi̱ sa̱ ni̱ keta va espíritu kini ña̱ ni̱ sa̱ káa̱ ini xi̱ kuaʼa̱n.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús iin ta̱a ko̱ tái̱ do̱ʼo, ta káʼa̱n tata̱ ra̱
\p
\v 31 Dá ni̱ keta Jesús no̱ñóʼo̱ kuendá ñoo Tiro diʼa. Dá ni̱ chi̱kaʼanda na̱ ñoo Sidón xíʼín ñoo ñóʼo chí kuendá Decápolis kuaʼa̱n na̱. Dá ni̱ na̱sáa̱ na̱ yuʼú ta̱ñoʼo̱ naní Galilea.
\v 32 Ta ñoó ndáka dao ña̱yuu iin ta̱a ko̱ tái̱ do̱ʼo, ta̱ káʼa̱n tata̱ ni̱ saa̱ na̱. Dá ni̱ seí ndaʼí na̱ noo̱ Jesús ña̱ ná chinóo na ndáʼa̱ ná dini̱ rá, dá ná nduva̱ʼa ra.
\p
\v 33 Dá ni̱ taó xóo Jesús ta̱a yóʼo no̱ó ko̱ó ña̱yuu ndéi. Dá ni̱ tuu na dini̱ ndáʼa̱ ná yái̱ do̱ʼo ra. Dá ni̱ da̱ndáxi na dini̱ ndáʼa̱ ná xíʼín ta̱di̱í na̱, dá ni̱ da̱kóʼo̱n na̱án noo̱ yáa̱ ta̱a ñoó.
\v 34 Dá ni̱ na̱nde̱ʼé ná chí induú, kúú ni̱ saka̱ ini na̱. Dá ni̱ kaa na̱:
\p ―¡Efata! ―To̱ʼon yóʼo kóni̱ kaa: ¡Nono̱ viti!
\p
\v 35 Kúú vitíʼón vá ni̱ na̱tai̱ do̱ʼo ra, ta ni̱ ke̱xoo ña̱ kedaá xíʼín yáa̱ rá, ta kúú ni̱ na̱kaʼa̱n va̱ʼa va ra.
\p
\v 36 Dá ni̱ saʼanda Jesús choon no̱ó ña̱yuu ñoó ña̱ ná o̱ sa̱ kóo ini na̱ kaʼa̱n na̱ xíʼín ni iin tóʼón ña̱yuu sa̱ʼá ña̱ ndato ni̱ kee na xíʼín ta̱a ñoó. Ta va̱ʼará ndidaá ka̱ ví ni̱ saʼanda na̱ choon no̱ó ña̱yuu ñoó ña̱ ná o̱ sa̱ káʼa̱n na̱, tído víʼí ka̱ ví ni̱ dasá tóʼon ñaá ña̱yuu ñoó.
\v 37 Ta kúú ni̱ naá va iní ña̱yuu ñoó xiní na̱ ña̱ ni̱ kee Jesús dión, dá kaá na̱:
\p ―Va̱ʼa nda̱ʼo kée na ndidaá ña̱ʼa. Chi̱ kándéé ná nátai̱ do̱ʼo ña̱yuu ko̱ tái̱ do̱ʼo, ta nda̱ na̱ kúú ñíʼi̱ kándéé ná ná kaʼa̱n ―ka̱á na̱.
\c 8
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ xi̱ʼo Jesús ña̱ʼa ni̱ sa̱sáʼan komi̱ mil ña̱yuu
\p
\v 1 Ta tein kuu̱ dáá ñóó ni̱ ndi̱tútí kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu. Ta ko̱ ta̱ʼón ña̱ʼa kasáʼan na. Dá ni̱ kana Jesús ta̱a xíonoo xíʼín ná. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p
\v 2 ―Kúʼu̱ nda̱ʼo inii̱ sa̱ʼá ña̱yuu yóʼo, chi̱ sa̱ ni̱ xi̱no oni̱ kuu̱ ndéi na xíʼín yuʼu̱, ta ni ko̱ó ka̱ ña̱ʼa kasáʼan ná.
\v 3 Tído tá ná tandaʼí na̱ noʼo̱ na̱ veʼe na tá ko̱ ñáʼa̱ kasáʼan na, oon ni ví kuu yi̱ʼí na̱ íchi̱, chi̱ xíká nda̱ʼo ni̱ kii dao na.
\p
\v 4 Dá ni̱ kaa ta̱ xíonoo xíʼín ná ñoó:
\p ―¿Ndeí kiʼin yó kua̱ʼá pan ki̱ʼo yó keí ña̱yuu kuaʼa̱ káa, chi̱ yukú ichí vá kía̱n yóʼo?
\p
\v 5 Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá Jesús:
\p ―¿Ndidaá pan néʼe ndó?
\p Dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Usa̱ kíán.
\p
\v 6 Dá ni̱ saʼanda Jesús choon ña̱ ná kande̱i ña̱yuu ñoó no̱ñóʼo̱. Dá ni̱ tiin na ndin usa̱ pan ñoó. Dá ni̱ na̱ki̱ʼo na ndivéʼe noo̱ Ndios. Dá ni̱ saʼanda na̱án. Dá ni̱ xi̱ʼo naa̱n no̱ó ta̱ xíonoo xíʼín ná ñóó. Dá ni̱ dasá ráa̱n noo̱ iin rá iin ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó.
\v 7 Ta néʼe taʼani ra cháá ti̱yaká. Ta kúú ni̱ na̱ki̱ʼo taʼani Jesús ndivéʼe noo̱ Ndios saʼa̱ ri̱. Dá ni̱ xi̱ʼo na ri̱ no̱ó ta̱ xíonoo xíʼín ná ñóó. Dá ni̱ dasá rá ri̱ no̱ó ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó.
\v 8 Dá ni̱ sa̱sáʼan ndidaá ná nda̱ no̱ó ni̱ ndi̱noo va̱ʼa ini na̱. Tá ni̱ ndiʼi ni̱ sa̱sáʼan na, dá ni̱ da̱kútí ta̱ xíonoo xíʼín Jesús usa̱ ti̱yika̱ xíʼín ña̱ ni̱ ka̱ndo̱o no̱ó ni̱ sa̱sáʼan na.
\v 9 Táto̱ʼon komi̱ mil ni̱ sa̱ kuu ña̱yuu ni̱ sa̱sáʼan ñoó. Dá ni̱ kaʼa̱n Jesús ndisáʼán xíʼín ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó.
\v 10 Dá ni̱ kaa na ini barco xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná. Dá ni̱ kiʼin na kuaʼa̱n na̱. Dá ni̱ kasa̱ndaá na̱ iin ka̱ xoo ta̱ñoʼo̱ noo̱ kúú kuendá Dalmanuta.
\s Yóʼo ni̱ xika̱ ta̱ fariseo ña̱ ná kee Jesús iin ña̱ ndato chí induú
\p
\v 11 Kúú ni̱ ka̱sáa̱ dao ta̱ fariseo. Dá ni̱ ka̱sáʼá rá ndátóʼón ndichí ra̱ Jesús, chi̱ ni̱ xika̱ ra̱ ña̱ kee na iin ña̱ ndato chí induú, dá korndodó ñaá rá, dá ná kande̱ʼá á miía̱n ndaa̱ ni̱ kii na noo̱ Ndios.
\v 12 Dá kúú konó oon ví ni̱ kixia̱n ni̱ saka̱ ini na̱. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¿Ndiva̱ʼa xíka̱ na̱ ndéi tiempo viti ña̱ keei iin ña̱ ndato? Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ o̱ kée taʼon yuʼu̱ ni iin ña̱ ndato no̱ó ndo̱ʼó ―kaá na̱.
\p
\v 13 Dá ni̱ da̱nkoo na ta̱a ñoó, dá ni̱ kaa tuku na ini barco xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná. Dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ iin ka̱ xoo ta̱ñoʼo̱.
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ Jesús saʼa̱ ña̱ ko̱ váʼa dánaʼa̱ ta̱ fariseo
\p
\v 14 Tído ni̱ na̱ndodó vá ta̱ xíonoo xíʼín Jesús kaneʼe ra pan koʼo̱n ra̱. Sa̱va̱ʼa iin tóʼón dini̱ vá pan nákaa̱ néʼe ra kuaʼa̱n ra̱ ini barco ñoó.
\v 15 Dá ni̱ saʼanda Jesús choon noo̱ rá, ta kaá na̱ xíʼín rá:
\p ―Kandaa ndo̱ mií ndó xíʼín ña̱ dákuita̱ ta̱chí pan, ña̱ kéchóon ta̱ fariseo xíʼín ta̱ kuendá rey Herodes ―kaá na̱.
\p
\v 16 Kúú ni̱ ka̱sáʼá ndátóʼón táʼan mií rá:
\p ―Sa̱ʼá ña̱ ko̱ ní sá neʼe yó pan kixió, sa̱ʼá ño̱ó káʼa̱n na̱ dión xíʼá ―kaá ra̱.
\p
\v 17 Kúú ni̱ ka̱ndaa̱ va ini Jesús ña̱ ni̱ kaʼa̱n ra̱ dión. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¿Ndiva̱ʼa ndátóʼón ndó saʼa̱ pan ve̱i ndó? ¿Á ko̱ kándaa̱ i̱í vá ini ndo̱, ta á ko̱ kátóni̱ taʼon ini ndo̱? ¿Á ndadí i̱í vá ña̱xintóni̱ ndo̱?
\v 18 Ió noo̱ ndo̱, tído, ¿á ko̱ túu taʼan vaan? Ta ió do̱ʼo ndó, tído, ¿á ko̱ tái̱ taʼan vaan? ¿Á ko̱ ndúsaa̱ taʼon ini ndo̱ ña̱ ni̱ keei?
\v 19 Chi̱ tá ni̱ saʼanda yuʼu̱ pan ni̱ seí ndin oʼo̱n mil ta̱a ñoó, ¿ndidaá ti̱yika̱ ni̱ da̱kútí ndó xíʼín yúchi̱ pan ña̱ ni̱ ka̱ndo̱o ñoó?
\p Dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Uxi̱ uu̱ ra̱.
\p
\v 20 Dá ni̱ kaa tuku Jesús xíʼín rá:
\p ―Ta, ¿ndidaá ti̱yika̱ ni̱ da̱kútí ndó xíʼín yúchi̱ usa̱ pan ni̱ xi̱ʼo yuʼu̱ ni̱ seí ndin komi̱ mil ña̱yuu ñoó?
\p Dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Usa̱ ra̱.
\p
\v 21 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¿Á ko̱ kándaa̱ i̱í ví ini ndo̱, tá dáá? ―kaá na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús iin ta̱a ko̱ túu noo̱
\p
\v 22 Tá ni̱ saa̱ Jesús xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná ñoo naní Betsaida, kúú ni̱ ka̱sáa̱ ña̱yuu xíʼín iin ta̱a ko̱ túu noo̱. Dá ni̱ seí ndaʼí na̱ noo̱ Jesús ña̱ ná kako̱ʼon ndáʼa̱ ñaá ná.
\v 23 Dá ni̱ tiin Jesús ndáʼa̱ rá, dá ndáka ñaá ná kuaʼa̱n na̱ nda̱ noo̱ kúú yuʼú ñoo ñoó. Dá ni̱ tu̱u ndaa na̱ ta̱di̱í na̱ nduchí nóó ra̱. Dá ni̱ chi̱nóo na ndáʼa̱ ná dini̱ rá. Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá ná:
\p ―¿Á sa̱ ni̱ na̱tu̱u cháá noo̱o̱n viti?
\p
\v 24 Dá ni̱ na̱nde̱ʼé rá, dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Xiní vai ta̱a káa, tído táto̱ʼon ndáa yíto̱ vá, ki̱ʼo dión ndáa ra xíonoo ra, xiníi̱.
\p
\v 25 Dá ni̱ chi̱nóo tuku Jesús ndáʼa̱ ná sata̱ nduchí nóó ra̱. Dá tá ni̱ na̱nde̱ʼé tuku ra, kúú sa̱ ni̱ na̱tu̱u va̱ʼa noo̱ rá. Sa̱ ndidaá kúú vá ña̱ʼa ndato xiní va̱ʼa ra, kaá ra̱.
\v 26 Dá ni̱ saʼanda Jesús choon noo̱ rá, ta kaá na̱:
\p ―Ná dáʼa ni ndu̱ʼón ñoo káa, ta o̱ sa̱ nákanón xíʼín ni iin tóʼón ña̱yuu ndéi ñoó ña̱ ni̱ keei xíʼón ―kaá na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ kaa Pedro ña̱ Jesús kúú Cristo, na̱ ni̱ ta̱ndaʼá Ndios kasaa̱ dáka̱ki ñaá
\p
\v 27 Dá ni̱ kee Jesús kuaʼa̱n na̱ xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná ñoo kuálí ñóʼo yati ñoo Cesarea Filipo. Ta íchi̱ no̱ó kuaʼa̱n na̱ ñoó, kúú ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá Jesús, ta kaá na̱ xíʼín rá:
\p ―¿Ndá yoo kúú yuʼu̱, kaá ña̱yuu ñoó?
\p
\v 28 Dá ni̱ kaa ta̱ xíonoo xíʼín ná:
\p ―Dao na̱ kaá ña̱ kúú ní Juan, na̱ sa̱ da̱kódo̱ ndúta̱ ña̱yuu. Ta dao ka̱ na̱ ka̱á ña̱ kúú ní profeta Elías. Ta dao ka̱ na̱ ka̱á ña̱ kúú ní iin ka̱ profeta.
\p
\v 29 Dá ni̱ nda̱to̱ʼón tuku ñaá Jesús, ta kaá na̱:
\p ―Ta ndoʼó viti, ¿ndá yoo kúú yuʼu̱, kaá ndo̱ʼó?
\p Dá ni̱ kaa Pedro xíʼín ná:
\p ―Mií ní kúú Cristo, na̱ dáka̱ki ñaá.
\p
\v 30 Tído ni̱ saʼanda Jesús choon no̱ó ta̱ xíonoo xíʼín ná ña̱ ná o̱ sa̱ kóo ini ra̱ kaʼa̱n ra̱ xíʼín ni iin tóʼón ña̱yuu ndá yoo kúú ná.
\s Yóʼo ni̱ ka̱sto̱ʼon Jesús xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná ndí ki̱án ndoʼo na, dá kuu na̱
\p
\v 31 Dá ni̱ ka̱sáʼá Jesús dánaʼa̱ na̱ no̱ó ta̱ xíonoo xíʼín ná ña̱ kánian ndoʼo naní nío̱ na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo, chi̱ kuñóʼó ñaá ta̱ sáʼano ñoo, xíʼín ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱, xíʼín ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés, ta kánian kuu na̱. Tído tá ná ya̱ʼa oni̱ kuu̱, dá nataki na̱.
\v 32 Yóʼo kía̱n ni̱ kaʼa̱n ndaa̱ Jesús táto̱ʼon ndoʼo mií ná cháá ka̱ chí noo̱. Dá ni̱ taó xóo ñaá Pedro. Dá ni̱ ka̱sáʼá dána̱ni ñaá rá sa̱ʼá ña̱ ni̱ kaʼa̱n na̱ dión.
\v 33 Tído ni̱ na̱ndió ko̱o Jesús ni̱ sa̱ nde̱ʼé ná noo̱ ndíta dao ka̱ ta̱ xíonoo xíʼín ná. Dá ni̱ da̱náni na Pedro, ta kaá na̱ xíʼín rá:
\p ―Kuaʼán kuxoo noo̱í, dá chi̱ kéeón táto̱ʼon kée ña̱ uʼu̱, chi̱ ko̱ nákani ino̱n sa̱ʼá ña̱ kóni̱ Ndios, diʼa nákani ino̱n táto̱ʼon ki̱ʼo nákani ini ta̱a va ―kaá na̱.
\s Yóʼo ni̱ ka̱sto̱ʼon Jesús ndí ki̱án kánian kee ña̱yuu tá kóni̱ na̱ kanoo na xíʼín ná
\p
\v 34 Dá ni̱ kana Jesús ta̱a xíonoo xíʼín ná, xíʼín dao ka̱ ña̱yuu ñoó, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ná:
\p ―Ndi ndáa ndo̱ʼó káʼán kanoo xíʼín yuʼu̱, dá kía̱n kánian dánkoo ndó ña̱ kóni̱ mií ndó, ta natiin ndó cruz, ña̱ kía̱n ió ndo̱ kuu ndo̱ sa̱ʼí, ta ndiko̱ ndo̱ yuʼu̱, ná koʼo̱.
\v 35 Chi̱ ndi ndáa na̱ kóni̱ dáka̱ki na mií ná ñayuú yóʼo, no̱ón kúú na̱ kuu diʼa. Tído ndi ndáa na̱ xíʼo mií ña̱ kuu na̱ saʼa̱ yúʼu̱, o saʼa̱ to̱ʼon va̱ʼa dánaʼi̱, no̱ón kúú na̱ niʼi̱ ña̱ ka̱ki na.
\v 36 Dá chi̱, ¿ndi ki̱án va̱ʼa niʼi̱ ña̱yuu tá ná kandeé ná niʼi̱ ná ndidaá ña̱ kui̱ká ió ñayuú yóʼo, ta naá vá ná noo̱ Ndios?
\v 37 Ta, ¿ndí ki̱án kúú ña̱ʼa ndáya̱ʼi cháá ka̱ tá o̱ du̱ú ña̱ niʼi̱ ná ña̱ kataki chíchí ná, káʼán ndó?
\p
\v 38 ’Ta ndi ndáa ña̱yuu ná xíkaʼan noo̱ sa̱ʼá yuʼu̱ o sa̱ʼá to̱ʼin no̱ó ña̱yuu kini, no̱ó ña̱yuu kómí kua̱chi ndéi tiempo yóʼo, dá kía̱n kakaʼan taʼani no̱ó na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo saʼa̱ ña̱yuu ñoó tá ná kasandaá kuu̱ nandió ko̱o na xíʼín ndidaá ndée̱ ndato ni̱ xi̱ʼo tatá Ndios noo̱ ná, xíʼín ndidaá ángel kéchóon noo̱ ná ―kaá na̱.
\c 9
\p
\v 1 Dá ni̱ kaa taʼani Jesús xíʼín rá:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ ió dao ndoʼó, na̱ ndíta yóʼo, o̱ ku̱ú taʼon ndó nda̱ ná koni ndo̱ ndi ki̱ʼo dándáki Ndios xíʼín ndidaá kúú choon néʼe ná ―kaá na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ na̱yeʼe̱ ndaa noo̱ Jesús xíʼín dáʼo̱n ná
\p
\v 2 Tá ni̱ ya̱ʼa iño̱ kuu̱, dá ni̱ kee Jesús ndáka na Pedro, xíʼín Jacobo, xíʼín Juan kuaʼa̱n na̱ dini̱ iin yúku̱ dikó íin ñoó. Ta ñoó ni̱ na̱da̱on na táto̱ʼon káa na no̱ó ta̱a ñoó.
\v 3 Kúú ni̱ na̱yeʼe̱ ndaa dáʼo̱n ná. Ta kúú ni̱ ndu̱ku̱xí kachi̱án táto̱ʼon ki̱ʼo ndéʼé yiʼo̱. Ta ni iin ña̱yuu nákata dáʼo̱n ndéi ñayuú yóʼo ko̱ kándeé taʼon dándúkuxía̱n táto̱ʼon ki̱ʼo ndato kuxí ni̱ nduu dáʼo̱n Jesús.
\v 4 Dá ni̱ naʼa̱ noo̱ profeta Elías xíʼín Moisés, ta ndíta na ndátóʼón ná xíʼín Jesús.
\v 5 Dá ni̱ kaa Pedro xíʼín Jesús:
\p ―Va̱ʼa kúú ndéi nduʼu̱ yóʼo, maestro. Ná kava̱ʼa ndu oni̱ ti̱yaʼó. Iian ná koo mií ní, ta iian ná koo Moisés, ta iin ka̱a̱n ná koo Elías.
\p
\v 6 Dión ni̱ kaa ra̱, chi̱ ko̱ náʼá taʼon ra ndí ki̱án káʼa̱n ra̱ sa̱ʼá ña̱ ni̱ yu̱ʼú ra̱.
\v 7 Kúú ni̱ na̱xino̱ iin viko̱. Ta kúú ni̱ chi̱káti̱án noo̱ ndíta na. Ta tein viko̱ ñoó ni̱ kaʼa̱n tachi̱ Ndios:
\p ―Ta yóʼo kúú de̱ʼe mani̱ yuʼu̱. Kueídóʼo ndó to̱ʼon káʼa̱n xi̱ ―kaá na̱.
\p
\v 8 Tá ni̱ na̱nde̱ʼé tuku ra, kúú sa̱ ko̱ó ka̱ va ta̱a ñoó ndíta. Nda̱dá iin tóʼón míí vá Jesús íin.
\p
\v 9 Ta noo̱ ko̱noo na kuaʼa̱n na̱ ndi̱ka yúku̱ ñoó, dá ni̱ saʼanda Jesús choon no̱ó ta̱a ni̱ saʼa̱n xíʼín ná ñoó ña̱ ná o̱ sa̱ kóo ini ra̱ nakani ra xíʼín ni iin tóʼón ña̱yuu sa̱ʼá ña̱ ni̱ xini ra̱ dini̱ yúku̱ ñoó nda̱ ná kasandaá kuu̱ nataki na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo.
\v 10 Sa̱ʼá ño̱ó ko̱ ní nákani taʼon ra sa̱ʼán. Dá ni̱ ka̱sáʼá ndátóʼón míí rá kuaʼa̱n ra̱ ndi kuaʼa̱n ña̱ ni̱ kaʼa̱n Jesús ña̱ nataki na̱.
\v 11 Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá:
\p ―¿Ndiva̱ʼa káʼa̱n ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés ña̱ dinñóʼó ka̱ kánian kii profeta Elías, dá kasaa̱ na̱ dáka̱ki ñaá?
\p
\v 12 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ndaa̱ va ña̱ dinñóʼó ka̱ kánian kii Elías ndeyíko̱ na̱ ndidaá ña̱ʼa. Ta, ¿á ko̱ náʼá taʼon ndó ña̱ káʼa̱n taʼani tuti ii̱ Ndios ña̱ kánian ndoʼo nda̱ʼo nío̱ na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo, ta kenóo nda̱ʼo ñaá ña̱yuu?
\v 13 Tído yuʼu̱ kúú na̱ ka̱á ña̱ sa̱ ni̱ kixi va Elías, ta ni̱ kee ra xíʼín ná táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ kaʼán rá kee ra, chi̱ ki̱ʼo dión káʼa̱n tuti ii̱ Ndios saʼa̱ ná ―ka̱á Jesús.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús iin tayií nákaa̱ espíritu kini
\p
\v 14 Tá ni̱ na̱xino̱ na̱ no̱ó ni̱ ka̱ndo̱o dao ka̱ ta̱a xíonoo xíʼín ná, kúú ni̱ xini na̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ndíta noo̱ ndéi ra. Ta ndíta taʼani dao ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés dándichi̱ ñaá rá.
\v 15 Tá ni̱ xini ña̱yuu ñoó ña̱ ve̱i Jesús, kúú ni̱ naá vá iní na̱ ndéʼé ñaá ná. Dá ni̱ kee na taxí táʼan na kuaʼa̱n na̱ kaʼa̱n na̱ ndisáʼán xíʼín ná.
\p
\v 16 Dá ni̱ nda̱to̱ʼón Jesús ta̱a xíonoo xíʼín ná:
\p ―¿Ndá saʼa̱ dándichi̱ táʼan ndó xíʼín ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés káa?
\p
\v 17 Dá ni̱ kaa iin ta̱a nákaa̱ tein ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó xíʼín ná:
\p ―Maestro, yóʼo néʼi de̱ʼi ni̱ ka̱sáa̱i̱, dá chi̱ nákaa̱ espíritu kini ini xi̱, ta ni̱ ka̱ndo̱o ñíʼi̱ xi̱ kéean.
\v 18 Ndeí kúú míí vá noo̱ nákaa̱ xi̱, ta tíin ñaá espíritu kini yóʼo, ta dánkao ñaáán nda̱ no̱ñóʼo̱, ta kánkuei chiʼi̱o̱n yúʼu̱ xí, ta chíchi táʼan no̱ʼo xi, ta kúyito xi̱ kéean. Sa̱ ni̱ seí ndaʼávíi̱ no̱ó ta̱a xíonoo xíʼín ní ña̱ ná taó ráa̱n, tído ko̱ ní kándeé taʼon ra ―kaá ra̱.
\p
\v 19 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná:
\p ―¡Nandeé ka̱ vía̱n ña̱yuu ko̱ kándísa kúú ndoʼó! ¿Ndidaá ka̱ ví kooi xíʼín ndó, dá kandeé ini ndo̱ yuʼu̱? Ta, ¿ndidaá ka̱ ví ki̱ʼo ndeé inii̱ saʼa̱ ndo̱? Kaneʼe ndó xi̱ ná kii ndó ―kaá na̱.
\p
\v 20 Dá néʼe ña̱yuu ñoó tayií lóʼo̱ ñoó ni̱ ka̱sáa̱ na̱ noo̱ íin Jesús. Dá tá ni̱ xini espíritu kini ñoó Jesús, ta kúú ni̱ saʼání yi̱ʼí va ñaáán, ta kúú ni̱ ka̱nkao xi nda̱ no̱ñóʼo̱ ni̱ keean, ta ni̱ da̱ndió tuú ñaáán. Ta kúú kánkuei chiʼi̱o̱n yúʼu̱ xí.
\v 21 Dá ni̱ nda̱to̱ʼón Jesús tatá xi:
\p ―¿Ndá oon ni̱ ka̱sáʼá ndóʼo xi dión?
\p Dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Nda̱á leé va xi ni̱ ka̱sáʼá ndóʼo xi dión.
\v 22 Ta kua̱ʼá nda̱ʼo taʼándá dánkao ñaá espíritu kini yóʼo noo̱ kéi̱ ñóʼo̱, no̱ó ta̱kui̱í viti, dá chi̱ kaʼání ñaáán kóni̱a̱n. Tá kandeé ní nduva̱ʼa ní xi̱, dá kía̱n kuʼu̱ ini ní sa̱ʼá nduʼu̱, ta chindeé ní nduʼu̱.
\p
\v 23 Dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―Ná dáʼa ni kaʼo̱n, “tá kandeé ní nduva̱ʼa ní xi̱”, chi̱ ndidaá vá ña̱ʼa kuu kee yuʼu̱ xíʼín ña̱yuu kándéé iní ñaá.
\p
\v 24 Kúú ni̱ ka̱yuʼú tatá xi:
\p ―Kándéé iníi̱ mií ní. Ta chindeé ní yuʼu̱ ná kandeé cháá ka̱ iníi̱ mií ní ―kaá ra̱.
\p
\v 25 Tá ni̱ xini Jesús ña̱ ni̱ ka̱sáʼá nátaka kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu, dá ni̱ saʼanda na̱ choon noo̱ espíritu kini ñoó, ta kaá na̱:
\p ―¡Espíritu kini, espíritu kéñíʼi̱, espíritu kédóʼó! ¡Yuʼu̱ saʼándá choon noo̱o̱n! ¡Kuaʼán keta kíi̱ ini tayií xaa̱n! ¡Ta o̱ sa̱ nándió ko̱o ka̱o̱n ndu̱ʼón ini xi̱! ―kaá na̱ xíʼán.
\p
\v 26 Dá ni̱ ka̱yuʼú kóʼóán. Ta kúú tuku va ni̱ saʼání yi̱ʼí ñaáán. Dá ví ni̱ ketaan kuaʼa̱n ini xi̱. Ta kúú táto̱ʼon kánduʼu̱ iin ndi̱i, ki̱ʼo dión ni̱ na̱ndúʼu̱ xí ni̱ kee espíritu kini ñoó. Sa̱ʼá ño̱ó kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ñoó káʼa̱n ña̱ ni̱ xiʼi̱ va xi.
\v 27 Dá ni̱ tiin Jesús ndáʼa̱ xí. Dá ni̱ nda̱neʼe ñaá ná. Ta kúú ni̱ na̱kuíi̱n ndichi xi.
\p
\v 28 Tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ ku̱ʼu Jesús ini iin veʼe íin ñoó. Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá ta̱a xíonoo xíʼín ná:
\p ―¿Ndiva̱ʼa ko̱ ní kándeé nduʼu̱ taó ndú espíritu kini ñoó?
\p
\v 29 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Tá ná o̱ káka̱ ndo̱ ña̱ mani̱ noo̱ Ndios, ta ná o̱ káneʼe ii̱ ndo̱, dá kía̱n o̱ kándeé taʼon ndó taó ndóa̱n, chi̱ ña̱ kini nda̱ʼo kíán ―kaá na̱.
\s Yóʼo ni̱ ka̱sto̱ʼon tuku Jesús xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná ndí ki̱án ndoʼo na, dá kuu na̱
\p
\v 30 Dá ni̱ keta Jesús xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná ñoó, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ chí kuendá Galilea diʼa. Ta ko̱ kóni̱ taʼon Jesús ña̱ kandaa̱ ini dao ka̱ ña̱yuu ndeí koʼo̱n na̱,
\v 31 chi̱ kóni̱ na̱ dánaʼa̱ na̱ sa̱va̱ʼa no̱ó ta̱a xíonoo xíʼín ná ñoó, ta diʼa ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Koʼo̱n iin ta̱a naki̱ʼo ra na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo noo̱ ndáʼa̱ ta̱ tu̱kú, dá kaʼání ñaá rá. Tído ti̱xi kuu̱ óni̱, ta kúú nataki va na ―kaá na̱.
\p
\v 32 Tído ko̱ kátóni̱ taʼon ini ra̱ ndiva̱ʼa káʼa̱n na̱ dión, chi̱ yuʼú ra̱ ndato̱ʼón ñaá rá.
\s Yóʼo ni̱ da̱náʼa̱ Jesús sa̱ʼá ndi ndáa ra kúú ta̱ ndáya̱ʼi cháá ka̱ noo̱ Ndios
\p
\v 33 Dá ni̱ saa̱ na̱ ñoo káʼano naní Capernaum. Ta noo̱ ndéi na ini iin veʼe, dá ni̱ nda̱to̱ʼón Jesús ta̱a xíonoo xíʼín ná:
\p ―¿Ndá saʼa̱ ndátóʼón kuáchi̱ ndo̱ ve̱i ndó íchi̱ ñoó? ―kaá na̱.
\p
\v 34 Tído ni iin tóʼón rá ko̱ ní kaʼa̱n, dá chi̱ no̱ó ve̱i ra íchi̱ ñoó ndátóʼón kuáchi̱ ra̱ saʼa̱ ndi ndáa ra kúú ta̱a ndáya̱ʼi cháá ka̱ tein mií rá.
\v 35 Dá ni̱ sa̱ ko̱o Jesús. Dá ni̱ kana na ta̱ xíonoo xíʼín ná ñóó. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Ndi ndáa ndoʼó kátoó kakuu ta̱a kandaya̱ʼi kuiin noo̱, dá kía̱n kasandaá ndo̱ kakuu ndó na̱ íin sata̱ kuií, ta koni kuáchí ndó noo̱ ndidaá ka̱ na̱ ―ka̱á na̱.
\p
\v 36 Dá ni̱ tiin Jesús ndáʼa̱ iin tayií lóʼo̱. Dá ni̱ chi̱kani ñaá ná no̱ó ta̱a xíonoo xíʼín ná ñóó. Dá ni̱ nda̱neʼe ndaa ñaá ná. Dá ni̱ kaa na̱:
\p
\v 37 ―Ndi ndáa miíó ña̱yuu natiin va̱ʼa iin ta lóʼo̱ táto̱ʼon kúú ta yóʼo sa̱ʼá ña̱ kúú ná kuendá yuʼu̱, dá kía̱n nda̱ mií vá yuʼu̱ ni̱ na̱tiin va̱ʼa na. Ta na̱ ni̱ na̱tiin va̱ʼa yuʼu̱, nda̱ tatá Ndios ni̱ na̱tiin na, chi̱ mií ná ni̱ ta̱ndaʼá yuʼu̱ ve̱ii ñayuú yóʼo ―kaá na̱.
\s Kaá Jesús ña̱ ña̱yuu ko̱ na̱á xíʼín ná, no̱ón kúú na̱ ndíta xoo mií ná
\p
\v 38 Dá ni̱ kaa Juan xíʼín ná:
\p ―Maestro, ni̱ xini nduʼu̱ iin ta̱a taó espíritu kini xíʼín kuu̱ mií ní. Tído ko̱ xíonoo taʼon ra xíʼín yó, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ chi̱tuu va nduʼu̱ ra̱.
\p
\v 39 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ná dáʼa ni chituu ndó ra̱, dá chi̱ ndi ndáa miíó ña̱yuu kée ña̱ ndato xíʼín kuu̱ yúʼu̱, no̱ón kúú na̱ o̱ kúu taʼon kaʼa̱n ndava̱ʼa na sa̱ʼí.
\v 40 Chi̱ na̱ ko̱ na̱á xíʼá, no̱ón kúú na̱ ndíta xoo yó.
\v 41 Ta ndi ndáa miíó ña̱yuu naki̱ʼo, va̱ʼará iin yáxi̱ lóʼo̱ ta̱kui̱í ná koʼo ndó saʼa̱ ña̱ kúú ndó kuendá yuʼu̱, na̱ kúú Cristo, ta kúú miía̱n ndaa̱ kuiti káʼi̱n xíʼín ndó ña̱ nandió néʼe Ndios ña̱ va̱ʼa noo̱ ná ―kaá Jesús.
\s Miía̱n ndúsa̱ kandaa yo̱ mií yó, dá chi̱ oon ni ví ya̱ʼa iin ka̱ na̱ kee na kua̱chi saʼa̱ yo̱
\p Dá ni̱ kaa taʼani Jesús:
\p
\v 42 ―Ndi ndáa mií vá ña̱yuu ni̱ ka̱ndeé ni̱ da̱káʼa̱n kue̱ʼé takuálí kándísa yuʼu̱ ña̱ ná ya̱ʼa xi kee xi kua̱chi, no̱ón kúú na̱ va̱ʼa cháá ka̱ ná kandiko̱ yuu̱ molino diko̱ ná, ta ná dáke̱ta ñaá ná ini ta̱ñoʼo̱.
\v 43 Tá yáʼa ndó kée ndó kua̱chi xíʼín ndáʼa̱ ndo̱, dá kía̱n kaʼanda ndo̱ iin xooan. Chi̱ va̱ʼa cháá ka̱ ví ña̱ ku̱ʼu ndó noo̱ ió Ndios xíʼín iin xoo ndáʼa̱ ndo̱, ta o̱ du̱ú ka̱a̱n koʼo̱n ndo̱ xíʼín ndin nduú xoo ndáʼa̱ ndo̱ indayá noo̱ kéi̱ ñóʼo̱, táʼa̱n ña̱ ni iin kuu̱ o̱ ndáʼo̱,
\v 44 noo̱ ñóʼo ti̱ku̱dí seí ñaá, kirí ko̱ xíʼi̱, dá ri ñóʼo̱ kei̱ ñoó, ni iin kuu̱ o̱ ndáʼo̱ ña̱.
\v 45 Tá yáʼa ndó kée ndó kua̱chi xíʼín saʼa̱ ndo̱, dá kía̱n kaʼanda ndo̱ iin xooan. Chi̱ va̱ʼa cháá ka̱ ña̱ ku̱ʼu ndó xíʼín iin xoo saʼa̱ ndo̱ noo̱ ió Ndios, ta o̱ du̱ú ka̱a̱n koʼo̱n ndo̱ xíʼín ndin nduú xoo saʼa̱ ndo̱ indayá noo̱ kéi̱ ñóʼo̱, táʼa̱n ña̱ ni iin kuu̱ o̱ ndáʼo̱,
\v 46 noo̱ ñóʼo ti̱ku̱dí seí ñaá, kirí ko̱ xíʼi̱, dá ri ñóʼo̱ kéi̱ ñoó, ni iin kuu̱ o̱ ndáʼo̱ ña̱.
\v 47 Ta tá yáʼa ndó kée ndó kua̱chi xíʼín iin nduchí nóó ndo̱, dá kía̱n taó ndóa̱n. Chi̱ va̱ʼa cháá ka̱ ña̱ ku̱ʼu ndó xíʼín iin xoo nduchí nóó ndo̱ noo̱ ió Ndios dándáki na, ta o̱ du̱ú ka̱a̱n koʼo̱n ndo̱ xíʼín ndin nduú nduchí nóó ndo̱ indayá,
\v 48 noo̱ ñóʼo ti̱ku̱dí seí ñaá, kirí ko̱ xíʼi̱, dá ri ñóʼo̱ kéi̱ ñoó, ni iin kuu̱ o̱ ndáʼo̱ ña̱.
\p
\v 49 ’Chi̱ ndidaá vá ña̱yuu kando̱o vii kee ñii̱ xíʼín ñóʼo̱, ta ndidaá ña̱ʼa dóko̱ ná noo̱ Ndios kando̱o vii kee ñii̱.
\v 50 Ta iin ña̱ va̱ʼa kúú ñii̱, tído tá ni̱ ndiʼi ña̱ oʼo̱va̱a̱n, ¿ndi koo keeá, dá keʼoʼo̱va̱ tuku yóa̱n? Choʼon ini ndo̱ kechóon va̱ʼa ndó táto̱ʼon kéchóon va̱ʼa ñii̱, dá koni ndo̱ kandei va̱ʼa ndó xíʼín iin ndó xíʼín iin ka̱ ndo̱ ―kaá Jesús.
\c 10
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ Jesús saʼa̱ ña̱ ko̱ váʼa dánkoo ta̱a ñadiʼí ra̱
\p
\v 1 Dá ni̱ keta Jesús ñoo ñoó kuaʼa̱n na̱ xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná. Dá ni̱ ya̱ʼa na noo̱ kúú kuendá Judea. Dá ni̱ kasa̱ndaá na̱ iin ka̱ xoo yu̱ta naní Jordán. Ta ñóó ni̱ na̱taka tuku ña̱yuu noo̱ Jesús. Dá ni̱ da̱náʼa̱ tuku na táto̱ʼon ki̱ʼo kée na.
\v 2 Dá ni̱ na̱tuu yati dao ta̱ fariseo noo̱ íin na, dá ni̱ kaʼán rá dátu̱ú ñaá rá no̱ó ña̱yuu ñoó. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá:
\p ―¿Á kuu dánkoo iin ta̱a ñadiʼí ra̱?
\p
\v 3 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―¿Ndí ni̱ saʼanda Moisés choon noo̱ ndo̱ sa̱ʼá ña̱ yóʼo?
\p
\v 4 Dá ni̱ kaa ta̱ fariseo xíʼín ná:
\p ―Ni̱ sonó vá Moisés ña̱ kuu va ki̱ʼo iin ta̱a iin tuti noo̱ ñadiʼí ra̱ ña̱ káʼa̱n ña̱ kóni̱ ra̱ kaʼanda táʼan ra xíʼán. Ndiʼi daá, dá kuu va dánkoo ñaá rá.
\p
\v 5 Dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―Sa̱ʼá ña̱ káxí nda̱ʼo nío̱ ndo̱, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ sonó Moisés noo̱ ndo̱ ña̱ kuu kee ndó dión,
\v 6 tído nda̱ míí saʼa̱, tá kuu̱ ni̱ ka̱va̱ʼa Ndios ndidaá ña̱ʼa, “nda̱ daá vá ni̱ ka̱va̱ʼa na iin ta̱a xíʼín iin ñáʼa̱”.
\v 7 “Sa̱ʼá ño̱ó kánian dánkoo ta̱a tatá ra̱ xíʼín naná ra̱, dá nakiʼin táʼan ra xíʼín ñadiʼí ra̱,
\v 8 dá kía̱n nduu na nda̱dá iin tóʼón vá.” Ta ko̱ kúú ka̱ na̱ uu̱, nda̱dá iin tóʼón vá kúú ná.
\v 9 Ta mií Ndios kúú na̱ ni̱ da̱kíʼin táʼan ñaá, sa̱ʼá ño̱ó ni iin tóʼón ña̱yuu ko̱ kánian kaʼanda táʼan na ―ka̱á na̱.
\p
\v 10 Dá tá ni̱ ndi̱sáa̱ na̱ veʼe noo̱ ndéi na, dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá ta̱ xíonoo xíʼín ná ndi kóni̱ kaa ña̱ ni̱ kaʼa̱n na̱.
\v 11 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ndi ndáa miíó ta̱a ni̱ da̱nkoo ñadiʼí ra̱, ta ni̱ ta̱ndáʼa̱ rá xíʼín iin ka̱ ñáʼa̱, ro̱ón kúú ra̱ yáʼa kée kua̱chi xíʼín iin ka̱ ñáʼa̱ ñoó noo̱ Ndios.
\v 12 Ta ndi ndáa mií vá ñáʼa̱ ni̱ da̱nkoo yíi̱a̱n, ta ni̱ ta̱ndáʼa̱n xíʼín iin ka̱ ta̱a, dá kía̱n yáʼa taʼanián kéeán kua̱chi xíʼín iin ka̱ ta̱a ñoó noo̱ Ndios ―kaá na̱.
\s Yóʼo ni̱ xika̱ Jesús ña̱ mani̱ saʼa̱ takuálí noo̱ Ndios
\p
\v 13 Ta ndáka ña̱yuu ñoó takuálí ve̱i na noo̱ Jesús, dá ná chinóo na ndáʼa̱ ná dini̱ xí. Tído ni̱ ka̱sáʼá ta̱a xíonoo xíʼín ná dána̱ni ra ña̱yuu ñoó.
\v 14 Ta ko̱ ní nátaʼan taʼon ini Jesús tá ni̱ xini na̱ ña̱ kée ra dión. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Konó ndó noo̱ takuálí xaa̱n ná kii xi noo̱ yúʼu̱. Ná dáʼa ni chituu ndó xi̱, dá chi̱ ña̱yuu kándéé ini tatá Ndios táto̱ʼon kándéé ini takuálí xaa̱n tatá xi̱, no̱ón kúú na̱ ñóʼo ti̱xi ndáʼa̱ Ndios.
\v 15 Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ ndi ndáa na̱ ko̱ kándía ña̱ dándáki ñaá Ndios táto̱ʼon ki̱ʼo kándía takuálí ña̱ dándáki ñaá tatá xi̱, no̱ón kúú na̱ o̱ ko̱ní ndu̱ʼu na ti̱xi ndáʼa̱ Ndios ―ka̱á Jesús.
\p
\v 16 Dá ni̱ nomi na takuálí ñoó. Dá ni̱ chi̱nóo na ndáʼa̱ ná dini̱ xí. Dá ni̱ xika̱ na̱ ña̱ mani̱ noo̱ Ndios saʼa̱ xí.
\s Diʼa ni̱ kaʼa̱n Jesús xíʼín iin ta̱a kui̱ká
\p
\v 17 Dá ni̱ na̱kiʼin tuku Jesús íchi̱ kuaʼa̱n na̱, dá kánkono iin ta̱a ni̱ saa̱ ra̱ ni̱ sa̱ kuíi̱n xi̱tí rá noo̱ ná. Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Maestro va̱ʼa kúú ní. Ta, ¿ndí ki̱án kánian kee yuʼu̱, dá ni̱ʼí ña̱ kataki chíchíí?
\p
\v 18 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―¿Ndiva̱ʼa káʼa̱n yo̱ʼó ña̱ kúú yuʼu̱ iin na̱ va̱ʼa? Ta ni iin tóʼón ña̱yuu ko̱ kúú na̱ va̱ʼa. Sa̱va̱ʼa iin tóʼón dini̱ Ndios vá kúú na̱ va̱ʼa.
\v 19 “Sa̱ náʼá vá yoʼó ndi kuaʼa̱n choon ni̱ saʼanda Ndios: o̱ sa̱ kéeón kua̱chi xíʼín iin ñáʼa̱, ñá ko̱ kúú ñadiʼóo̱n, ta o̱ sa̱ kaʼánóo̱n ndi̱i, ta o̱ sa̱ kíʼin kuíʼínón, ta o̱ sa̱ káʼo̱n ña̱ to̱ʼón, ta o̱ sa̱ dándaʼávóo̱n ña̱yuu, ta koo ña̱ñóʼó noo̱ tatóo̱n xíʼín noo̱ nanóo̱n” ―kaá na̱.
\p
\v 20 Dá ni̱ kaa ta̱a ñoó:
\p ―Nda̱ lóʼo̱ vei ni̱ ka̱sáʼá seídóʼi ndidaá choon yóʼo, maestro.
\p
\v 21 Dá ni̱ kuʼu̱ ini Jesús saʼa̱ rá, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Nda̱dá iin tóʼón vá ña̱ʼa kómani̱ keeón viti, tá dáá. Kuaʼán di̱kó ndiʼón ña̱ʼa ió noo̱o̱n. Ta dasón di̱ʼón ñoó no̱ó na̱ kúndaʼí, dá kía̱n kono̱n koo kui̱kón chí induú. Dá kisón kanoón xíʼín yuʼu̱.
\p
\v 22 Tá ni̱ seídóʼo ra ña̱ ni̱ kaʼa̱n Jesús, kúú nda̱á ndaʼí va ni̱ kuu ini ra̱, dá ni̱ nda̱kuíi̱n ra̱ kuaʼa̱n ra̱ xíʼa̱n kúndaʼí ini ra̱, chi̱ ta̱ kui̱ká nda̱ʼo kúú rá.
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ Jesús sa̱ʼá na̱ kui̱ká
\p
\v 23 Dá ni̱ na̱nde̱ʼé Jesús noo̱ ndidaá ña̱yuu ni̱ kao̱ noo ndíta ñoó. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná ñóó:
\p ―¡Nandeé ka̱ ví kuáchi̱ kíán, dá ndu̱ʼu na̱ kómí ña̱ kui̱ká ti̱xi ndáʼa̱ Ndios!
\p
\v 24 Ni̱ naá vá iní ta̱ xíonoo xíʼín ná tá ni̱ sei̱do̱ʼo ra ña̱ ni̱ kaʼa̱n na̱ dión. Tído ni̱ na̱ndió ko̱o tuku Jesús ni̱ kaʼa̱n na̱:
\p ―¡Nandeé ka̱ ví kuáchi̱, dá ndu̱ʼu na̱ kándéé téí iní ña̱ kui̱ká ná ti̱xi ndáʼa̱ Ndios!
\v 25 Kaon cháá ka̱ chikaʼanda iin camello yái̱ iin ión tu̱kú o̱ du̱ú ña̱ ndu̱ʼu iin na̱ kui̱ká ti̱xi ndáʼa̱ Ndios ―kaá na̱.
\p
\v 26 Tá ni̱ seídóʼo ra to̱ʼon yóʼo, kúú kaʼí ka̱ ví ni̱ naá iní ra̱. Dá ni̱ ka̱sáʼá ndáto̱ʼón táʼan ra:
\p ―¿Ndá yoo ni̱ʼí ña̱ ka̱ki na, tá dáá? ―kaá ra̱.
\p
\v 27 Dá ni̱ na̱nde̱ʼé ñaá Jesús, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Ni iin tóʼón taʼon ña̱yuu o̱ kándeé kee dión, sa̱va̱ʼa Ndios kúú na̱ kándeé kee dión, dá chi̱ ndidaá táʼa̱n va ña̱ʼa kándeé ná kee na.
\p
\v 28 Dá ni̱ kaa Pedro xíʼín ná:
\p ―Kande̱ʼé ní, chi̱ nduʼu̱ kúú ra̱ ni̱ da̱nkoo ndiʼi ndidaá kúú ña̱ʼa ió noo̱ ndú, ta xíonoo ndu xíʼín mií ní.
\p
\v 29 Dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ná káʼi̱n xíʼín ndó, ndi ndáa miíó na̱ ni̱ da̱nkoo veʼe na, o ñani na̱, o ki̱ʼo na, o kuʼu̱ na̱, o tatá na̱ xíʼín naná na̱, o de̱ʼe na, o ñóʼo̱ ná saʼa̱ yúʼu̱ o saʼa̱ to̱ʼon va̱ʼa dánaʼi̱,
\v 30 no̱ón kúú na̱ naniʼi̱ iin ciento ka̱ ña̱ʼa tiempo viti sa̱ʼá ña̱ ni̱ da̱nkoo na, chi̱ niʼi̱ ná kua̱ʼá ka̱ veʼe, xíʼín kua̱ʼá ka̱ ñani, xíʼín kua̱ʼá ka̱ ki̱ʼo, xíʼín kua̱ʼá ka̱ kuʼu̱, xíʼín kua̱ʼá ka̱ naná, xíʼín kua̱ʼá ka̱ de̱ʼe, xíʼín kua̱ʼá ka̱ ñóʼo̱, va̱ʼará ndoʼo naní nío̱ ná kee dao ña̱yuu. Tído cháá ka̱ chí noo̱, dá natiin na ña̱ kataki chíchí ná.
\v 31 Tído kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu kúú no̱ó ñayuú yóʼo, no̱ón diʼa kúú na̱ kakuu noo̱ ndíʼi kuií noo̱ Ndios. Ta na̱ kúú noo̱ ndíʼi kuií noo̱ ña̱yuu ñayuú yóʼo, no̱ón diʼa kakuu na̱ nakuita no̱ó noo̱ Ndios tiempo daá ñóó.
\s Yóʼo ni̱ ka̱sto̱ʼon tuku Jesús xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná ndí ki̱án ndoʼo na, dá kuu na̱
\p
\v 32 Dá ni̱ kee Jesús ko̱kaa na kuaʼa̱n na̱ íchi̱ kuaʼa̱n ñoo Jerusalén, ta xió no̱ó na̱ kuaʼa̱n na̱ no̱ó ta̱ xíonoo xíʼín ná. Ta naá vá iní ra̱ kuaʼa̱n ra̱ xíʼín ná, ta tákuei yuʼú ñaá rá kuaʼa̱n ra̱. Dá ni̱ taó xóo tuku Jesús ndin uxi̱ uu̱ ta̱a ñoó tein dao ka̱ ña̱yuu ñoó. Dá ni̱ ka̱sáʼá ná nákani na xíʼín rá sa̱ʼá ndí ki̱án ndoʼo na:
\p
\v 33 ―Kande̱ʼé ndó, chi̱ viti kía̱n ko̱kaa yó kuaʼa̱n yo̱ ñoo Jerusalén. Ta koʼo̱n iin ta̱a naki̱ʼo ra na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo noo̱ ndáʼa̱ ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱, xíʼín noo̱ ndáʼa̱ ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés. Ta ro̱ón kúú ra̱ kando̱o ña̱ kánian kuu na̱. Dá naki̱ʼo ñaá rá noo̱ ndáʼa̱ ta̱ tu̱kú.
\v 34 Dá kedi̱ki ndaa ñaá rá, ta kani ñaá rá, ta tuu ndaa di̱í ñaá rá, dá kaʼání ñaá rá. Tído ti̱xi kuu̱ óni̱, dá nataki na̱ ―kaá na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ xika̱ Juan xíʼín Jacobo iin ña̱ mani̱ noo̱ Jesús
\p
\v 35 Dá ni̱ na̱tuu yati Jacobo xíʼín Juan, ra̱ kúú de̱ʼe Zebedeo, noo̱ íin Jesús. Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Maestro, kóni̱ nduʼu̱ ña̱ kee ní iin ña̱ mani̱ xíka̱ nduʼu̱ noo̱ ní.
\p
\v 36 Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá Jesús:
\p ―¿Ndí ki̱án keei xíʼín ndó, kóni̱ ndo̱?
\p
\v 37 Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Konó ní ná kande̱i ndu díi̱n ní noo̱ ndato téí náyeʼe̱ ndaa noo̱ koo ní dándáki ní. Iin nduʼu̱ ná koo xoo kuáʼa ní, ta iin ka̱ ndu̱ ná koo xoo íti ní.
\p
\v 38 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ko̱ náʼá taʼon ndó ndí ki̱án xíka̱ ndo̱. ¿Á ió ndo̱ʼó ña̱ koʼo ndó kirá ova̱ koʼo yuʼu̱? ¿Á ió taʼani ndó ña̱ kodo̱ ndúta̱ ndo̱ táto̱ʼon ki̱ʼo kodo̱ ndúta̱ yuʼu̱ xíʼín ña̱ ndoʼi?
\p
\v 39 Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Ió vá nduʼu̱ ña̱ ndoʼo ndu dión.
\p Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ndisa koʼo ndoʼó kirá ova̱ koʼo yuʼu̱, ta kodo̱ ndúta̱ taʼani ndó xíʼín ña̱ ndoʼo naní nío̱ ndo̱ táto̱ʼon ki̱ʼo ndoʼo yuʼu̱.
\v 40 Tído ña̱ kande̱i ndó xoo kuáʼa yuʼu̱ o xoo íti yuʼu̱, o̱ du̱ú choon saʼándá yuʼu̱ kíán. Chi̱ ño̱ó kía̱n ki̱ʼo Ndios no̱ó na̱ ni̱ ka̱xi mií ná kande̱i ñoó ―kaá na̱.
\p
\v 41 Dá tá ni̱ sei̱do̱ʼo uxi̱ ka̱ ta̱a ñoó ña̱ ni̱ xika̱ Jacobo xíʼín Juan noo̱ Jesús, kúú ni̱ ka̱ryíí nda̱ʼo ra xíʼín rá.
\v 42 Dá ni̱ kana Jesús ndidaá rá, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Sa̱ náʼá vá ndó táto̱ʼon ki̱ʼo kée ta̱ néʼe choon dándáki ra ñoo ñóʼo ñayuú yóʼo, chi̱ kéndúsa̱ ra̱ xíʼín ña̱yuu kueídóʼo ñaá ná. Ta ra̱ néʼe choon náʼano, saʼándá ra̱ choon no̱ó ña̱yuu ñóʼo ti̱xi ndáʼa̱ rá.
\v 43 Tído ko̱ káni taʼan vaan kee ndó dión tein mií ndó. Chi̱ ndi ndáa ndoʼó kátoó kakuu iin ta̱a ndáya̱ʼi tein mií ndó, dá kía̱n kánian koni kuáchí diʼa ndó noo̱ dao ka̱ ndo̱.
\v 44 Ta ndi ndáa ndoʼó kátoó kakuu noo̱, dá kía̱n kánian koni kuáchí diʼa ndó noo̱ ndidaá ka̱ ndo̱.
\v 45 Chi̱ ko̱ ní kásaa̱ taʼon na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo ña̱ koni kuáchí diʼa ña̱yuu noo̱ ná. Diʼa ni̱ ka̱sáa̱ na̱ koni kuáchí diʼa na no̱ó ña̱yuu, ta naki̱ʼo na mií ná kuu na̱, ta dión, dá di̱tá ná ndidaá ña̱yuu ti̱xi ndáʼa̱ ña̱ kánian ndoʼo na sa̱ʼá kua̱chi kée na ―kaá Jesús.
\s Diʼa ni̱ kuu, dá ni̱ ndu̱va̱ʼa Jesús iin ta̱a ko̱ túu noo̱ naní Bartimeo
\p
\v 46 Dá ni̱ saa̱ na̱ iin ñoo naní Jericó. Dá tá ni̱ keta na ñoo ñoó kuaʼa̱n na̱ xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná, kúú kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu tákuei kuaʼa̱n sata̱ ná. Ta ió iin ta̱a ko̱ túu noo̱ naní Bartimeo, ra̱ kúú de̱ʼe ra̱ naní Timeo. Ta yuʼú íchi̱ ñoó ió ra̱ sáti ra.
\v 47 Tá ni̱ sei̱do̱ʼo ra ña̱ ve̱i Jesús, na̱ ñoo Nazaret, kúú ni̱ ka̱sáʼá káyuʼú rá:
\p ―¡Jesús, de̱ʼe na̱ veʼe rey David, kuʼu̱ ini ní sa̱ʼí!
\p
\v 48 Ta kúú kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu ni̱ ka̱sáʼá dána̱ni ñaá ná, dá ná kutádi̱ rá, káʼán ná. Tído ni̱ʼi cháá ka̱ ni̱ ka̱sáʼá káyuʼú rá:
\p ―¡De̱ʼe na̱ veʼe rey David, kuʼu̱ ini ní sa̱ʼí!
\p
\v 49 Dá ni̱ sa̱ tuu tóo Jesús, dá ni̱ saʼanda na̱ choon no̱ó ña̱yuu ñoó ña̱ ná kaʼa̱n na̱ xíʼín ta̱a ñoó saa̱ ra̱ noo̱ ná.
\p Dá ni̱ kaa ña̱yuu ñoó xíʼín rá:
\p ―Ndeé koo ino̱n, ta nakuii̱n ndichi, chi̱ kána Jesús káa yo̱ʼó koʼo̱n.
\p
\v 50 Dá ni̱ da̱kána ra kotó ra̱. Kúú ni̱ na̱kuii̱n ndichi ra̱. Dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱ noo̱ íin Jesús.
\v 51 Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá ná:
\p ―¿Ndí ki̱án kóno̱n keei xíʼón?
\p Dá ni̱ kaa ta̱ ko̱ túu noo̱ ñoó:
\p ―Maestro, kóni̱i̱ ña̱ natu̱u noo̱í.
\p
\v 52 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Kuaʼán viti, chi̱ sa̱ʼá ña̱ kándéé ino̱n yuʼu̱, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ ndu̱va̱ʼón.
\p Ta kúú vitíʼón diʼa ni̱ na̱tu̱u noo̱ rá. Ta kúú ni̱ kee ra tákaa ra Jesús kuaʼa̱n ra̱.
\c 11
\s Diʼa ni̱ kuu, dá ni̱ ku̱ʼu Jesús ñoo káʼano Jerusalén
\p
\v 1 Kúú ni̱ ku̱yati na ñoo Jerusalén, chi̱ sa̱ ni̱ kasa̱ndaá yati na ñoo naní Betfagé xíʼín ñoo naní Betania. Ta ñoó kúú noo̱ néʼe táʼan yati xíʼín iin yúku̱ naní Olivos. Dá ni̱ saʼanda Jesús choon no̱ó uu̱ ta̱ xíonoo xíʼín ná,
\v 2 ta kaá na̱ xíʼín rá:
\p ―Kuaʼán ndo̱ ñoo lóʼo̱ nákaa̱ chí noo̱ káa. Tá ni̱ saa̱ ndo̱ ni̱ ku̱ʼu ndó káa, dá naniʼi̱ ndo̱ noo̱ ndíko̱ iin burro, kirí ko̱ ñáʼa̱ kandodó ná. Tá ni̱ na̱níʼi̱ ndo̱ rí, dá ndaxí ndó ri̱ kandaka ndó kii ndó.
\v 3 Tá ndáa na̱ ndáto̱ʼón ñáá: “¿Ndiva̱ʼa ndáxí ndó ri̱?”, dá kaa ndo̱ xíʼín ná: “Dá chi̱ xínñóʼó satoʼo ndu̱ rí, ndiʼi daá, dá tandaʼá ná ndu̱ kii ndu ndaka ndu ri̱”, kaa ndo̱ ―ka̱á Jesús xíʼín rá.
\p
\v 4 Dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱. Ta kúú ni̱ na̱níʼi̱ rá noo̱ ndíko̱ burro ñoó yati yéʼé veʼe íin yuʼú íchi̱ ñoó. Dá ni̱ ndaxí rá ri̱.
\v 5 Tá ni̱ xini dao ña̱yuu ndíta ñoó, dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá ná:
\p ―¿Ndiva̱ʼa ndáxí ndó burro xaa̱n?
\p
\v 6 Dá ni̱ kaa ra̱ táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ kaʼa̱n Jesús xíʼín rá. Dá ni̱ sonó vá ná néʼe ra burro ñoó kuaʼa̱n ra̱.
\v 7 Ta ndáka ra ri̱ ni̱ saa̱ ra̱ noo̱ ió Jesús, dá ni̱ chi̱kodó rá kotó ra̱ sata̱ ri̱. Dá ni̱ kaa Jesús kanóo na kuaʼa̱n na̱.
\p
\v 8 Dá ni̱ ka̱sáʼá kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu chíndei na kotó na̱ me̱ʼí íchi̱ no̱ó ve̱i Jesús ñoó. Ta dao ka̱ na̱ ni̱ saʼanda ndáʼa̱ yíto̱, dá ni̱ chi̱ndei naa̱n íchi̱ no̱ó ya̱ʼa na ñoó.
\p
\v 9 Ta ña̱yuu xió no̱ó kuaʼa̱n noo̱ Jesús xíʼín ña̱yuu tákuei ve̱i chí sata̱ ná ni̱ ka̱sáʼá káyuʼú ná:
\p ―¡Ná natiin Ndios ña̱ñóʼó! ¡Na̱ káʼano kúú na̱ yóʼo, chi̱ ve̱i na xíʼín choon satoʼo yo̱ Ndios!
\v 10 ¡Na̱ káʼano kúú na̱ yóʼo, chi̱ ve̱i na dándáki na ñoo yo̱ táto̱ʼon ni̱ da̱ndáki ñaá rey David tá sa̱ naʼá! ¡Ná natiin Ndios ña̱ñóʼó nda̱ noo̱ ió na̱ noo̱ dikó! ―ka̱á ña̱yuu ñoó.
\p
\v 11 Dá ni̱ ku̱ʼu Jesús ñoo Jerusalén. Dá ni̱ saʼa̱n na̱ veʼe ño̱ʼo káʼano. Tá ni̱ ndiʼi ni̱ sa̱ nde̱ʼé ná ndidaá ña̱ʼa ió ñoó, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ ñoo naní Betania xíʼín ndin uxi̱ uu̱ ta̱a xíonoo xíʼín ná, chi̱ sa̱ ni̱ ini va.
\s Diʼa ni̱ ndoʼo iin ta̱ño̱ʼó ni̱ kee Jesús
\p
\v 12 Tá ni̱ tu̱u noo̱ iin ka̱ kuu̱ ñoó, dá ni̱ ka̱nkuei na ñoo Betania kuaʼa̱n na̱. Dá ndaʼí ni̱ ka̱sáʼá kuíko Jesús.
\v 13 Ta kúú ni̱ xini xíká vá ná íin iin ta̱ño̱ʼó, ta ndato kuíi̱ íin ndáʼa̱ ra̱. Dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ noo̱ íin rá, ná kande̱ʼá á íin ti̱ño̱ʼó keí ná. Tído tá ni̱ saa̱ na̱ ni̱ sa̱ nde̱ʼé ná, kúú ko̱ ta̱ʼón ti̱ño̱ʼó íin noo̱ ra̱. Sa̱va̱ʼa ndáʼa̱ óon va rá íin, chi̱ ko̱ ñáʼa̱ taʼon kasandaá yoo̱ kuiin rí.
\v 14 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ta̱ño̱ʼó ñoó:
\p ―¡Ni iin kuu̱ ka̱ ná o̱ ke̱í ni iin tóʼón ña̱yuu kui̱ʼi yo̱ʼó!
\p Ta kúú ni̱ seídóʼo va ta̱ xíonoo xíʼín ná ña̱ dión ni̱ kaa na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ taó ndíʼi Jesús ta̱ díkó xíʼín ta̱ xíin kuaʼa̱n ra̱ sata̱ véʼe ño̱ʼo káʼano
\p
\v 15 Tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ na̱sáa̱ na̱ ñoo Jerusalén. Dá ni̱ ku̱ʼu na yéʼé veʼe ño̱ʼo káʼano. Dá ni̱ ka̱sáʼá ná taó ndíʼi na ta̱ díkó xíʼín ta̱ xíin kuaʼa̱n ra̱ sata̱ véʼe. Kúú ni̱ da̱kuéi na ndidaá mesa noo̱ ndéi ta̱a náda̱on di̱ʼón. Kúú ni̱ sata niʼini na téi̱ kándíʼi ta̱a ndéi díkó paloma.
\v 16 Kúú ko̱ ní sónó taʼon na ña̱ chikaʼanda ni iin tóʼón ña̱yuu ini yéʼé veʼe ño̱ʼo ñoó xíʼín ña̱ʼa néʼe na kuaʼa̱n na̱.
\p
\v 17 Ta kúú ñoó ni̱ ka̱sáʼá Jesús dánaʼa̱ na̱ no̱ó ña̱yuu ñoó, ta kaá na̱:
\p ―¿Á ko̱ ndúsaa̱ taʼon ini ndo̱ ña̱ diʼa va kaá tuti ii̱ Ndios: “Veʼe yuʼu̱ kúú iin veʼe noo̱ kánian nataka ña̱yuu ndéi iin níí kúú ñayuú, dá kaʼa̱n na̱ xíʼín yuʼu̱”, kaáa̱n? Tído ndoʼó kúú na̱ ndéi kéean táto̱ʼon iin káo̱ ta̱ kui̱ʼíná ―kaá na̱.
\p
\v 18 Tá ni̱ niʼi̱ tóʼon ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés xíʼín ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ ña̱ ni̱ kee na dión, dá ni̱ ka̱sáʼá rá ndúkú rá ndi kee ra, dá kaʼání ñaá rá. Tído yuʼú ra̱, chi̱ ndidaá kúú vá ña̱yuu ñoó ni̱ naá iní seídóʼo na ña̱ dánaʼa̱ Jesús.
\v 19 Dá tá ni̱ kuaá kuu̱ dáá ñóó, dá ni̱ keta Jesús ñoo Jerusalén kuaʼa̱n na̱ xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná.
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ Jesús sa̱ʼá ta̱ño̱ʼó ni̱ da̱ʼíchi̱ na̱ ñoó
\p
\v 20 Tá ni̱ tu̱u noo̱ iin ka̱ kuu̱, dá ni̱ ya̱ʼa yati na noo̱ íin ta̱ño̱ʼó ñóó, kúú ni̱ xini ta̱a xíonoo xíʼín ná ña̱ nda̱ yo̱ʼo ví rá ni̱ ichi̱.
\v 21 Dá ni̱ ndu̱sáa̱ ini Pedro ña̱ ni̱ kaʼa̱n Jesús xíʼín yíto̱ ñoó. Dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Maestro, káa chi̱, ta̱ño̱ʼó, kirá ni̱ da̱tái̱ chiʼan mií ní káa, ni̱ ichi̱ va rá.
\p
\v 22 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Kandeé káʼano iní ndo̱ Ndios.
\v 23 Miía̱n ndaa̱ kuiti ná kaʼi̱n xíʼín ndó; ndi ndáa ndoʼó ni̱ kuu va ná kaʼa̱n xíʼín yúku̱ káa: “Kuxoo, ta kuaʼán dáke̱tón miíón ini ta̱ñoʼo̱ káa”, ta torá ko̱ nákani kuáchi̱ ini ndo̱, ta kándísa ndaa̱ ndo̱ ña̱ ki̱ʼo dión koo, dá kía̱n kasandaá ndisa va ña̱ ni̱ kaʼa̱n ndo̱.
\v 24 Sa̱ʼá ño̱ó káʼi̱n ña̱ ndidaá kúú vá ña̱ʼa ná kaka̱ ndo̱ noo̱ Ndios, ta kándeé káʼano ini ndo̱ ná, ta kúú niʼi̱ ndisa va ndóa̱n.
\v 25 Tído tá tein káʼa̱n ndo̱ xíʼín Ndios, kuʼu̱ káʼano ini ndo̱ saʼa̱ ña̱yuu naá táʼan xíʼín ndó, dá kía̱n nda̱ tatá ndo̱ Ndios, na̱ ió induú, ki̱ʼo káʼano taʼani ini na̱ sa̱ʼá kua̱chi mií ndó.
\v 26 Chi̱ tá ná o̱ kúʼu̱ káʼano ini ndo̱ sa̱ʼá ña̱yuu ñoó, dá kía̱n ni tatá Ndios, na̱ ió induú, o̱ kúʼu̱ káʼano taʼon ini sa̱ʼá kua̱chi mií ndó ―kaá Jesús.
\s Yóʼo ni̱ nda̱to̱ʼón ta̱ fariseo Jesús ndá yoo ni̱ xi̱ʼo choon noo̱ ná
\p
\v 27 Dá ni̱ ka̱sáa̱ tuku Jesús xíʼín ta̱a xíonoo xíʼín ná ñoo Jerusalén. Dá ni̱ ka̱sáʼá ná xíonoo na noo̱ íin veʼe ño̱ʼo káʼano ñoó. Dá ni̱ na̱tuu yati ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱, xíʼín ta̱ dánaʼa̱ ley Moisés xíʼín ta̱ sáʼano ñoo.
\v 28 Dá ni̱ nda̱to̱ʼón rá Jesús:
\p ―¿Ndá choon néʼe ní ña̱ nákaa̱ ní kée ní diʼa? Ta, ¿ndá yoo ni̱ xi̱ʼo choon yóʼo noo̱ ní ña̱ kee nía̱n? ―kaá ra̱.
\p
\v 29 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ta ná ndato̱ʼón taʼani yuʼu̱ ndo̱ʼó saʼa̱ iin ña̱ʼa. Tá ni̱ ka̱ti̱ʼa ndó ni̱ na̱ndió néʼe ndóa̱n, dá kasto̱ʼon yuʼu̱ xíʼín ndó ndá yoo ni̱ xi̱ʼo choon noo̱í ña̱ kéei ña̱ yóʼo.
\v 30 ¿Ndá yoo ni̱ xi̱ʼo choon noo̱ Juan ña̱ sa̱ da̱kódo̱ ndúta̱ ná ña̱yuu? ¿Á Ndios ni̱ xi̱ʼoan, o ta̱a? Kaʼa̱n ndo̱ ná kande̱ʼá ―kaá na̱.
\p
\v 31 Dá ni̱ ka̱sáʼá ndátóʼón táʼan mií rá ndíta ra:
\p ―Tá ná kaa yo̱ ña̱ Ndios ni̱ xi̱ʼo ñaá, dá kía̱n kaa ra̱ xíʼá: “¿Ndiva̱ʼa ko̱ ní kándísa ndó ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ ra̱, tá dáá?”
\v 32 Tído, o̱ kúu taʼon kaa yo̱ ña̱ ta̱a ni̱ xi̱ʼo ñaá.
\p Dión ni̱ kaa ra̱, chi̱ yuʼú ra̱ kée ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó. Chi̱ ndidaá vá no̱ón kándísa ña̱ miía̱n ndaa̱ ndisa Juan ni̱ sa̱ kuu iin profeta ni̱ ta̱ndaʼá Ndios ni̱ kii.
\v 33 Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín Jesús:
\p ―Ko̱ náʼá taʼon nduʼu̱ ndá yoo ni̱ xi̱ʼo choon noo̱ Juan.
\p Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Ta ni yuʼu̱ o̱ kásto̱ʼon taʼon xíʼín ndó ndá yoo ni̱ xi̱ʼo choon noo̱í ña̱ kéei ndidaá ña̱ yóʼo ―kaá na̱.
\c 12
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ na̱kani Jesús sa̱ʼá ña̱ ni̱ ndoʼo iin satoʼo uva
\p
\v 1 Dá ni̱ ka̱sáʼá Jesús dákíʼin táʼan na dao ña̱ʼa xíʼín to̱ʼon dánaʼa̱ na̱, ta kaá na̱:
\p ―Iin kuu̱ ni̱ da̱ndée iin ta̱a yitó uva no̱ñóʼo̱ rá. Ta ni̱ chi̱káa̱ ra̱ korráa̱n. Dá ni̱ ka̱va̱ʼa ra noo̱ koʼóní ndúta̱ uva ñoó. Ta ni̱ ka̱va̱ʼa taʼani ra iin veʼe dikó noo̱ kanóo ra̱ kandaa uva ñoó.
\p ’Dá ni̱ di̱kó ndodó ra̱án noo̱ dao ka̱ ta̱a kéchóon. Dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n xíká rá.
\v 2 Dá tá ni̱ xi̱nko̱o tiempo taʼa̱nda̱ uva ñoó, dá ni̱ saʼanda ra̱ choon noo̱ iin mozo ra̱ ña̱ ná koʼo̱n ra̱ noo̱ ndéi ta̱ kéchóon ñoó natiin ra uva, kirí kánian niʼi̱ rá.
\v 3 Tído tá ni̱ saa̱ mozo ñoó, dá ni̱ nda̱kuei ta̱ kéchóon noo̱ uva ñoó ni̱ kani ñaá rá. Ta ni iin ña̱ʼa ko̱ ní xi̱ʼo ra kaneʼe mozo ñoó noʼo̱ ra̱.
\v 4 Dá ni̱ na̱ndió ko̱o tuku satoʼo ñoó ni̱ saʼanda ra̱ choon noo̱ iin ka̱ mozo ra̱ kuaʼa̱n ra̱. Tído tá ni̱ saa̱ ra̱ noo̱ ndéi ta̱ kéchóon ñoó, dá ni̱ nda̱kuei tuku ra ni̱ kani ñaá rá xíʼín yuu̱, ta ni̱ da̱rkueʼe̱ ra̱ dini̱ rá, ta ni̱ nde̱ineʼe ñaá rá.
\v 5 Dá ni̱ na̱ndió ko̱o tuku satoʼo ñoó ni̱ saʼanda ra̱ choon noo̱ iin ka̱ mozo kuaʼa̱n ra̱. Tído tá ni̱ saa̱ ra̱, dá ni̱ saʼání ñaá ta̱ kéchóon ñoó. Ndiʼi daá, dá ni̱ saʼanda satoʼo ñoó choon noo̱ kuaʼa̱ ka̱ mozo kuaʼa̱n ra̱. Tído dao ra ni̱ kani ra, ta dao ka̱ ra̱ ni̱ saʼání rá.
\p
\v 6 ’Ta nda̱dá iin tóʼón vá ña̱yuu kámani̱ chindaʼá rá koʼo̱n. Ta yóʼo kúú iin tóʼón dini̱ de̱ʼe mani̱ rá. Kúú ni̱ saʼanda ra̱ choon noo̱ xí kuaʼa̱n xi̱, chi̱ diʼa ni̱ kaa ra̱: “Ndá ndi kuu koo va ña̱ñóʼó rá no̱ó de̱ʼi”, kaá ra̱.
\v 7 Tído tá ni̱ saa̱ xi̱, ta kúú ni̱ ka̱sáʼá ndátóʼón kueʼé ta̱ kéchóon ñoó: “Ta̱a káa kúú ra̱ natiin ndidaá kúú ñóʼo̱ yóʼo noo̱ tatá xi̱. Kóʼo̱ kaʼání yó xi̱, dá ná kando̱o ndiʼi ñóʼo̱ yóʼo noo̱ mií yó”, kaá ra̱.
\v 8 Dá ni̱ tiin ñaá rá. Ta kúú ni̱ saʼání ñaá rá. Dá ni̱ da̱kána ñaá rá nda̱ sata̱ korrá noo̱ káa yitó uva ñóó.
\v 9 Ta, ¿ndí ki̱án kee satoʼo uva ñoó viti, káʼán ndó? Kasaa̱ ra̱, dá kaʼání ndíʼi ra ta̱ kéchóon ñoó, dá di̱kó ndodó ra̱ ñóʼo̱ noo̱ káa yitó uva ñóó noo̱ dao ka̱ ta̱ kéchóon.
\p
\v 10 ’¿Á ko̱ óon taʼon kaʼi ndó tuti ii̱ Ndios? Chi̱ diʼa kaáa̱n:
\q Ta yuu̱ ni̱ ka̱ñóʼó ta̱ káva̱ʼa veʼe,
\q ño̱ó diʼa va ni̱ kasa̱ndaá kakuu yuu̱ tito̱.
\q
\v 11 Dión ni̱ kee satoʼo yo̱ Ndios xíʼín yuu̱ ñoó.
\q Sa̱ʼá ño̱ó iin ña̱ʼa ndato nda̱ʼo kíán noo̱ yo̱.
\p
\v 12 Dá ni̱ kaʼán ta̱ néʼe choon ñoó tiin ra Jesús kadi ra̱ veʼe ka̱a, chi̱ ni̱ ka̱ndaa̱ va ini ra̱ ña̱ saʼa̱ mií vá rá ni̱ na̱kani na to̱ʼon yóʼo. Tído yuʼú va ra kée ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ da̱nkoo ra Jesús, dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ kaʼán dao ta̱a dátu̱ú rá Jesús
\p
\v 13 Tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ ta̱ndaʼá rá dao ka̱ ta̱ fariseo xíʼín dao ka̱ ta̱ kuendá Herodes ña̱ ná koʼo̱n ra̱ noo̱ Jesús, ta nandukú rá ña̱ dátu̱ú ñaá rá, dá ná ya̱ʼa na noo̱ kaʼa̱n na̱.
\v 14 Dá tá ni̱ saa̱ ra̱ noo̱ nákaa̱ Jesús, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Maestro, náʼá vá nduʼu̱ ña̱ kúú ní iin na̱ ndaa̱. Ta ko̱ yu̱ʼú ní ni iin tóʼón ña̱yuu, chi̱ ko̱ néʼe ní ta̱ndíni ndá yoo kúú iin rá iin ña̱yuu, á ndáya̱ʼi na o ko̱ó. Diʼa dánaʼa̱ ndaa̱ ní íchi̱ Ndios noo̱ ndidaá ña̱yuu. Sa̱ʼá ño̱ó, ¿ndi kaá mií ní? ¿Á va̱ʼa ni kée yó chíya̱ʼi yó saʼa̱ ñóʼo̱ yo̱ no̱ó ra̱ kúú kuendá César o ko̱ó? ―kaá ra̱.
\p
\v 15 Tído ni̱ ka̱ndaa̱ va ini Jesús ña̱ kúú rá ta̱a uu̱ noo̱, ta kátoó ra̱ dátu̱ú ñaá rá. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¿Ndiva̱ʼa ndúkú ndó ña̱ ya̱ʼi no̱ó to̱ʼon káʼi̱n? Tei tóo ndó iin di̱ʼón, ña̱ chíya̱ʼi ndó saʼa̱ ñóʼo̱ ndo̱, dá ná kande̱ʼá.
\p
\v 16 Dá ni̱ xi̱ʼo tóo ra iin di̱ʼón ka̱a noo̱ ná. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―¿Ndá naʼáná kía̱n ndáʼa̱ noo̱ di̱ʼón yóʼo? Ta, ¿ndá kuu̱ kía̱n ndáʼa̱ noo̱án yóʼo?
\p Dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Naʼáná César kíán xíʼín kuu̱ rá.
\p
\v 17 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Naki̱ʼo ndó ña̱ kúú ña̱ʼa César noo̱ rá, tá dáá, ta naki̱ʼo ndó ña̱ kúú ña̱ʼa Ndios noo̱ ná.
\p Ta kúú ni̱ naá vá ini ta̱a ñoó sa̱ʼá ña̱ ni̱ kaʼa̱n na̱ dión.
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ Jesús ña̱ miía̱n ndaa̱ nataki na̱ ni̱ xiʼi̱
\p
\v 18 Dá ni̱ ka̱sáa̱ dao ta̱ saduceo noo̱ Jesús. Ta ko̱ kándísa taʼon ra ña̱ nataki na̱ ni̱ xiʼi̱. Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá:
\p
\v 19 ―Maestro, diʼa kaá iin ley ni̱ taa Moisés: “Tá ni̱ xiʼi̱ iin ta̱a, ta ko̱ ní sá io de̱ʼe yií ra̱ xíʼín ñadiʼí ra̱, dá kía̱n kánian nakiʼin ñaá ñani ra̱ tandaʼa̱ rá xíʼán, dá kía̱n koo iin de̱ʼe yií nakiʼin kuu̱ ñani ra̱.”
\v 20 Ta viti, ni̱ sa̱ ndei usa̱ ñani. Ta kúú ni̱ ta̱ndáʼa̱ ta̱ kúú no̱ó ñoó, tído ni̱ xiʼi̱ va ra, ta ko̱ ta̱ʼón de̱ʼe yií ra̱ ní sá io xíʼín ñadiʼí ra̱.
\v 21 Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ ta̱ndáʼa̱ ñani ra̱ xíʼán. Tído ni̱ xiʼi̱ taʼani ta̱ kúú uu̱ ñoó, ta ko̱ ní sá io tuku de̱ʼe yií ra̱ xíʼán. Ta kúú dión taʼani ni̱ ndoʼo ta̱ kúú oni̱.
\v 22 Ta dión taʼani ni̱ ndoʼo ndin usa̱ ñani ñoó, chi̱ ni̱ xiʼi̱ ndiʼi ra, ta ni iin ra ko̱ ní sá io de̱ʼe yií xíʼán. Tá ni̱ ndiʼi, dá ni̱ xiʼi̱ taʼani mií ñáʼa̱ ñoó.
\v 23 Sa̱ʼá ño̱ó, tá ná kasandaá kuu̱ nataki na̱ ni̱ xiʼi̱, ¿ndi káa iin ta̱a ñoó kakuu yíi̱ ñáʼa̱ ñoó, chi̱ ndin usa̱ va ra ni̱ sa̱ kuu yíi̱a̱n? ―kaá ra̱.
\p
\v 24 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Ko̱ náʼá taʼon ndó ndí ki̱án káʼa̱n ndo̱, chi̱ ko̱ kékuendá taʼon ndó ña̱ káʼa̱n tuti ii̱ Ndios, ta ni ko̱ nákoni taʼon ndó choon káʼano ió noo̱ ndáʼa̱ ná.
\v 25 Dá chi̱ tá ná kasandaá kuu̱ nataki ña̱yuu ni̱ xiʼi̱, o̱ kóo ka̱ ña̱ tandaʼa̱ ná, ta o̱ kíʼo ka̱ na̱ de̱ʼe diʼí na̱ tandaʼa̱ xí, dá chi̱ táto̱ʼon ki̱ʼo ndéi ángel induú, nda̱ ki̱ʼo dión vá kandei na.
\v 26 Tído viti ná koʼi̱n kasto̱ʼin xíʼín ndó ña̱ miía̱n ndaa̱ nataki na̱ ni̱ xiʼi̱. ¿Á ko̱ óon taʼon kaʼi ndó to̱ʼon ni̱ taa Moisés? Chi̱ tein kéi̱ yitó táka̱ lóʼo̱ ñoó, dá ni̱ kaa Ndios diʼa xíʼín ná: “Yuʼu̱ kúú Ndios noo̱ Abraham, ta yuʼu̱ kúú Ndios noo̱ Isaac, ta yuʼu̱ taʼani kúú Ndios noo̱ Jacob.”
\v 27 Dión ni̱ kaa na̱, dá chi̱ ko̱ kúú taʼon na Ndios no̱ó na̱ ni̱ xiʼi̱, diʼa no̱ó na̱ takí vá kúú ná Ndios, chi̱ ndidaá vá ña̱yuu ndéi takí noo̱ ná. Sa̱ʼá ño̱ó yáʼa nda̱ʼo ndoʼó sa̱ʼá ña̱ ko̱ kándísa ndó ña̱ nataki na̱ ni̱ xiʼi̱ ―kaá na̱.
\s Yóʼo dánaʼa̱ Jesús ndi káa choon ndáya̱ʼi cháá ka̱ ni̱ saʼanda Ndios keeá
\p
\v 28 Dá ni̱ na̱tuu yati iin ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés, ta ni̱ sei̱do̱ʼo ra ña̱ ni̱ kaʼa̱n Jesús xíʼín ta̱ saduceo ñoó. Kúú ni̱ ka̱tóni̱ ini ra̱ ña̱ va̱ʼa nda̱ʼo ni̱ na̱ndió néʼe na ña̱ ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá sa̱ʼá na̱ ni̱ xiʼi̱. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá:
\p ―¿Ndi káa iin choon ndáya̱ʼi cháá ka̱ noo̱ ndidaá ka̱ choon ni̱ saʼanda Ndios keeá?
\p
\v 29 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Choon ndáya̱ʼi cháá ka̱ noo̱ ndidaá ka̱ choon ni̱ saʼanda Ndios keeá kía̱n kaáa̱n diʼa: “Kueídóʼo ndoʼó, na̱ ñoo Israel. Ndios, na̱ kúú satoʼo yo̱, iin tóʼón dini̱ mií vá ná kúú Ndios.
\v 30 Koni̱ ndo̱ satoʼo yo̱ Ndios xíʼín ndinoʼo nío̱ ndo̱, xíʼín ndinoʼo ini mií ndó, xíʼín ndidaá ña̱xintóni̱ ndo̱, ta xíʼín ndidaá kúú ndée̱ ndo̱.” Ña̱ yóʼo kúú choon ndáya̱ʼi cháá ka̱ ni̱ saʼanda Ndios keeá.
\v 31 Ta ña̱ kúú uu̱ kía̱n sá kíʼin táʼan xíʼín ña̱ yóʼo, chi̱ diʼa kaáa̱n: “Kuʼu̱ ini ndo̱ sa̱ʼá ña̱yuu xi̱ʼín ndó táto̱ʼon ki̱ʼo ndóʼo ndó xíʼín mií ndó.” Ta ko̱ó ka̱ choon ndáya̱ʼi cháá ka̱ noo̱ ndin nduú choon yóʼo ―kaá na̱.
\p
\v 32 Dá ni̱ kaa ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés ñoó xíʼín ná:
\p ―Va̱ʼa nda̱ʼo ni̱ kaʼa̱n ní, maestro. Ndaa̱ kuití ni̱ kaʼa̱n ní ña̱ iin tóʼón dini̱ vá kúú Ndios. Ta ko̱ó ka̱ iin ka̱ Ndios, sa̱va̱ʼa iin tóʼón dini̱ miíó ná kúú ná.
\v 33 Ta ndáya̱ʼi cháá ka̱ ña̱ koni̱ yo̱ Ndios xíʼín ndinoʼo nío̱ yo̱, xíʼín ndidaá ña̱xintóni̱ yo̱, xíʼín ndinoʼo ini miíá, xíʼín ndidaá kúú ndée̱ yo̱, ta kuʼu̱ ini yo̱ sa̱ʼá ña̱yuu xi̱ʼín yó táto̱ʼon ki̱ʼo ndóʼo yó xíʼín mií yó. Ta ña̱ yóʼo kía̱n ndáya̱ʼi cháá ka̱ o̱ du̱ú ndidaá ka̱ ña̱ʼa dákei̱ yo̱ noo̱ Ndios, o ndidaá ka̱ ña̱ʼa dóko̱ yo̱ noo̱ ná ―ka̱á ra̱.
\p
\v 34 Tá ni̱ seídóʼo Jesús ña̱ va̱ʼa nda̱ʼo yíko̱ ni̱ kaʼa̱n ra̱, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Nda̱dá cháá vá kámani̱, ta kuu ndu̱ʼu yoʼó ti̱xi ndáʼa̱ Ndios ―kaá na̱.
\p Ta kúú ni iin tóʼón ka̱ ra̱ ko̱ ní xi̱ʼo ndeé iní natuu ndato̱ʼón rá Jesús saʼa̱ dao ka̱ ña̱ʼa.
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ da̱náʼa̱ Jesús saʼa̱ Cristo, na̱ dáka̱ki ñaá
\p
\v 35 Nákaa̱ Jesús dánaʼa̱ na̱ yéʼé veʼe ño̱ʼo káʼano ñoó, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ña̱yuu ñoó:
\p ―¿Ndiva̱ʼa dánaʼa̱ ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés ña̱ tein na̱ veʼe rey David kixi Cristo, na̱ dáka̱ki ñaá?
\v 36 Chi̱ diʼa va ni̱ kaa mií David tá ni̱ na̱kutí ná xíʼín Espíritu ii̱ Ndios:
\q Diʼa ni̱ kaa satoʼo yo̱ Ndios xíʼín na̱ kúú satoʼi̱:
\q “Kako̱o yoʼó xoo kuáʼa yuʼu̱
\q nda̱á ná kasandaá kuu̱ nataán ndíʼii
\q ta̱ xiní uʼu̱ ñaá ti̱xi sa̱ʼo̱n.”
\m
\v 37 Mií David kaá ña̱ satoʼo na̱ kúú Cristo, sa̱ʼá ño̱ó, ¿ndiva̱ʼa dánaʼa̱ ra̱ ña̱ kii Cristo tein na̱ veʼe na, tá dáá? ―kaá Jesús.
\p Kádii̱ nda̱ʼo ini ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó ndéi na seídóʼo na ña̱ dánaʼa̱ Jesús.
\s Diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ kaʼa̱n Jesús sa̱ʼá ña̱ kini kée ta̱ dánaʼa̱ ley Moisés
\p
\v 38 Dá ni̱ kaa taʼani Jesús noo̱ dánaʼa̱ na̱ no̱ó ña̱yuu ñoó:
\p ―Koo ini ndo̱ kandaa ndo̱ mií ndó no̱ó ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés, dá chi̱ kátoó ra̱ kandixi ra daʼón náni̱, ta kóni̱ ra̱ ña̱ kaʼa̱n ña̱yuu ndisáʼán xíʼín rá xíʼín ña̱ñóʼó noo̱ xíonoo ra noo̱ yáʼi.
\v 39 Ta kátoó taʼani ra kandei ra noo̱ téi̱ kúú no̱ó ini veʼe noo̱ nátaka na̱ ñoo yo̱, ta kátoó taʼani ra kandei ra téi̱ kúú no̱ó noo̱ ndéi ta̱ ndáya̱ʼi sásáʼan ra noo̱ ió víko̱.
\v 40 Ta xío ndaa ra̱ veʼe na̱ kuáa̱n. Ta sa̱ʼá ña̱ kóni̱ ra̱ ña̱ kaʼa̱n va̱ʼa ña̱yuu saʼa̱ rá, sa̱ʼá ño̱ó naʼá xíka̱ taʼi̱ rá noo̱ Ndios. Ta̱ yóʼo kúú ra̱ yaʼi nda̱ʼo chiya̱ʼi ra noo̱ Ndios sa̱ʼá ña̱ kée ra dión ―kaá na̱.
\s Diʼa ni̱ kee iin ñaʼá kuáa̱n kúndaʼí
\p
\v 41 Ió Jesús yati noo̱ taán ña̱yuu di̱ʼón ini sato̱, ña̱ dóko̱ ná noo̱ Ndios ini yéʼé ño̱ʼo káʼano ñoó, ta ndéʼé ná ndi kée iin rá iin ña̱yuu ñoó taán na̱ di̱ʼón ñoó. Ta kua̱ʼá nda̱ʼo na̱ kui̱ká taán kua̱ʼá nda̱ʼo di̱ʼón.
\v 42 Dá ni̱ ka̱sáa̱ taʼani iin ñaʼá kuáa̱n kúndaʼí. Ta kúú ni̱ taáán uu̱ di̱ʼón ka̱a kuálí. Kúú cháá nda̱ʼo ndáya̱ʼi ña.
\p
\v 43 Dá ni̱ kana Jesús ta̱ xíonoo xíʼín ná, dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ ñaʼá kuáa̱n kúndaʼí káa ni̱ taán kuaʼa̱ cháá ka̱ di̱ʼón noo̱ ndidaá ka̱ ña̱yuu káa,
\v 44 dá chi̱ ndidaá na̱ káa ni̱ taán ña̱ kándo̱o noo̱ vá ná. Tído ñáʼa̱ káa, va̱ʼará kúndaʼí vía̱n, ni̱ taán ndíʼán ña̱ néʼe va̱ʼán katakia̱n ―ka̱á na̱.
\c 13
\s Yóʼo kúú noo̱ dánaʼa̱ Jesús ña̱ naá vá veʼe ño̱ʼo káʼano
\p
\v 1 Tá ni̱ keta Jesús yéʼé veʼe ño̱ʼo káʼano ñoó, dá ni̱ kaa iin ta̱a xíonoo xíʼín ná:
\p ―Maestro, kande̱ʼé ní, ki̱ʼo dión ví náʼano yuu̱ káa, ta ki̱ʼo dión ví ñóchí káa veʼe ño̱ʼo káʼano káa.
\p
\v 2 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―¿Á ñóchí nda̱ʼo káa veʼe ño̱ʼo káʼano káa, xinóo̱n? Tído kanaʼón ña̱ ni iin tóʼón yuu̱ káa o̱ kándo̱o kandodó táʼan, chi̱ koon ndiʼi vaan ―kaá na̱.
\s Kásto̱ʼon Jesús ndí ki̱án koo, dá naá ñayuú yóʼo
\p
\v 3 Dá ni̱ sa̱ ko̱o Jesús ndi̱ka yúku̱ naní Olivos chí xoo noo̱ túu íin veʼe ño̱ʼo káʼano ñoó. Dá ni̱ nda̱to̱ʼón xoo ñaá Pedro xíʼín Jacobo xíʼín Juan xíʼín Andrés:
\p
\v 4 ―Kasto̱ʼon ní xíʼín nduʼu̱ ndá oon koo dión. Ta, ¿ndí ki̱án koo tá kuaʼa̱n xi̱nko̱o ndidaá ña̱ yóʼo?
\p
\v 5 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Kandaa ndo̱ mií ndó, dá ná o̱ dándaʼí ñaá ni iin tóʼón ña̱yuu.
\v 6 Chi̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ta̱a kasaa̱, ta kechóon ra kuu̱ yúʼu̱, ta kaa ra̱: “Yuʼu̱ kúú Cristo, na̱ dáka̱ki ñaá.” Ta kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu kandeé rá dándaʼí ra̱.
\v 7 Tá ni̱ ka̱ndaa̱ ini ndo̱ ña̱ saʼání táʼan iin ñoo xíʼín iin ka̱ ñoo, ta ni̱ niʼi̱ tóʼon ndó ña̱ naá táʼan dao ka̱ ñoo ñóʼo xíká, tído ná dáʼa ni yu̱ʼú ndo̱, dá chi̱ ki̱ʼo dión káni vaan koo, tído ko̱ ñáʼa̱ taʼon kasandaá kuu̱ noo̱ ndíʼí.
\v 8 Chi̱ ndakuei dao nación na̱á táʼan xíʼín dao ka̱ nación, ta kasáʼá na̱á táʼan taʼani ta̱ néʼe choon ndéi iin rá iin ñoo náʼano. Ta yóʼo yóʼo va kasáʼá ni̱ʼi nda̱ʼo ta̱an. Ta yóʼo rá yóʼo taʼani kasáʼá koo tama̱. Ta ña̱ yóʼo kía̱n koo, dá kasáʼá ndoʼo cháá ka̱ nío̱ ña̱yuu ndéi ñayuú yóʼo.
\p
\v 9 ’Tído ndoʼó, kandaa ndo̱ mií ndó, chi̱ kasáʼá ña̱yuu naki̱ʼo na ndo̱ʼó noo̱ ndáʼa̱ ta̱ néʼe choon. Ta kani na ndo̱ʼó ini veʼe noo̱ nátaka na̱. Ta kandaka na ndo̱ʼó koʼo̱n na̱ no̱ó ta̱ néʼe choon náʼano, no̱ó ta̱ kúú rey viti sa̱ʼá ña̱ kúú ndó kuendá yuʼu̱. Dión koo, dá niʼi̱ ndo̱ ki̱ʼo ndó kuendá saʼa̱ yúʼu̱ no̱ó ta̱ néʼe choon náʼano.
\v 10 Tído miía̱n ndúsa̱ kánian kanoo ña̱yuu dánaʼa̱ na̱ to̱ʼon va̱ʼa saʼa̱ yúʼu̱ iin níí kúú ñayuú dinñóʼó ka̱, dá kasandaá kuu̱ noo̱ ndíʼí.
\v 11 Tído, tá ndáka na ndo̱ʼó ni̱ saa̱ na̱ ni̱ na̱ki̱ʼo na no̱ó ta̱ néʼe choon, o̱ sa̱ ndíʼi ini ndo̱ sa̱ʼá to̱ʼon kaʼa̱n ndo̱, ta o̱ sa̱ nákani ini ndo̱. Sa̱va̱ʼa to̱ʼon niʼi̱ ndo̱ noo̱ Ndios, ño̱ó oon va kía̱n kaʼa̱n ndo̱. Chi̱ o̱ du̱ú mií taʼon ndó kaʼa̱n. Espíritu ii̱ Ndios va kúú na̱ kaʼa̱n.
\p
\v 12 ’Ta iin ñani naki̱ʼo ra ñani mií rá no̱ó ta̱ néʼe choon, dá kaʼání ñaá rá. Ta dión taʼani kee na̱ kúú tatá xíʼín de̱ʼe ra. Ta ndakuei taʼani dao de̱ʼe na̱á ra̱ xíʼín tatá ra̱, dá kaʼání ñaá rá.
\v 13 Chi̱ kasáʼá koni uʼu̱ ndidaá ña̱yuu ndo̱ʼó sa̱ʼá ña̱ kúú ndó kuendá yuʼu̱. Tído ndidaá na̱ ni̱ xi̱ʼo ndeé iní ni̱ sa̱ ndita ndaa̱ xíʼíi̱n nda̱ noo̱ ndíʼí kuií, no̱ón kúú na̱ niʼi̱ ña̱ ka̱ki na.
\p
\v 14 ’Tá ni̱ xini ndo̱ ió ña̱ kini dáyako̱ ñaá, ña̱ ni̱ kaʼa̱n profeta Daniel saʼa̱, noo̱ ko̱ kánian kooan, dá kía̱n na̱ ndéi chí Judea ná kuino kíi̱ ná koʼo̱n na̱ nda̱ dini̱ yúku̱. (Ndi ndáa ndoʼó, na̱ káʼi ña̱ yóʼo, nataʼí iní ndo̱ sa̱ʼán, dá kandaa̱ ini ndo̱.)
\v 15 Ta na̱ kándodó dini̱ véʼe kuu̱ dáá ñóó, ko̱ kánian ndu̱ʼu na veʼe na nakiʼin na ña̱ʼa na kaneʼe na koʼo̱n na̱.
\v 16 Dá ri na̱ ñóʼo yúku̱, ko̱ kánian nandió kuéi na noʼo̱ na̱ nakiʼin na kotó na̱.
\v 17 Ta, ¡ndaʼí kúu ví na̱ ñáʼa̱ ñóʼo de̱ʼe, ta ndaʼí kúu taʼani ví na̱ ndéi taleé chíchí tein kuu̱ dáá ñóó!
\v 18 Kaka̱ ndo̱ ña̱ mani̱ noo̱ Ndios, dá ná dáʼa ni ndoʼo ndó dión tein yoo̱ vi̱xi.
\v 19 Chi̱ kuu̱ dáá kakuu iin kuu̱ noo̱ ndoʼo naní nío̱ ña̱yuu. Dá chi̱ nda̱ ni̱ ka̱sáʼá vá saʼa̱ ñayuú, ta nda̱ viti ko̱ óon taʼon ndoʼo ña̱yuu táto̱ʼon ki̱ʼo ndoʼo na tein kuu̱ dáá ñóó. Ta ni iin kuu̱ ka̱ o̱ kóo dión.
\v 20 Tído tá ko̱ ní chítuu satoʼo yo̱ Ndios ta̱ndóʼó ve̱i koo tein kuu̱ dáá ñóó, dá kía̱n ndiʼi va ña̱yuu ñoó na̱á. Tído sa̱ʼá ña̱ kúʼu̱ ini na̱ sa̱ʼá ña̱yuu ni̱ ka̱xi mií ná, sa̱ʼá ño̱ó chituu na ta̱ndóʼó koo tein kuu̱ dáá ñóó.
\p
\v 21 ’Tá kaʼa̱n iin ña̱yuu xíʼín ndó: “Kande̱ʼé ndó, yóʼo nákaa̱ Cristo, na̱ dáka̱ki ñaá”, o tá kaa na̱ xíʼín ndó: “Kande̱ʼé ndó, chi̱ káa nákaa̱ na̱”, ná dáʼa ni kandía ndó.
\v 22 Chi̱ ndakuei dao ta̱a to̱ʼón, ta kaa ra̱ ña̱ mií rá kúú Cristo. Ta ndakuei taʼani profeta to̱ʼón. Ta kee ra ña̱ʼa ndato, xíʼín ña̱ʼa náʼano, dá dándaʼí ra̱ ña̱yuu. Ta kúú nda̱ ña̱yuu ni̱ ka̱xi mií Ndios ndukú rá dándaʼí ra̱.
\v 23 Sa̱ʼá ño̱ó kaon koo ndó, chi̱ sa̱ ni̱ da̱tíʼai ndo̱ʼó tá ko̱ ñáʼa̱ koo dión.
\s Diʼa koo, dá nandió ko̱o tuku Jesús kii na ñayuú yóʼo
\p
\v 24 Dá ni̱ kaa taʼani Jesús:
\p ―Tein kuu̱ dáá ñóó, tá ni̱ ndiʼi ni̱ sa̱ io ta̱ndóʼó káʼano ñoó, dá nakuiin naá ndi̱ndii, ta ni yoo̱ ka̱ o̱ tóo̱n.
\v 25 Dá kue̱i ti̱ñoo̱ ñóʼo induú káa, ta kidi niʼini ña̱ náʼano ñóʼo induú.
\v 26 Dá ví koni ndo̱ na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo kii na tein viko̱, ta ndato nayeʼe̱ ndaa na̱ noo̱ kii na xíʼín ndidaá choon kómí ná.
\v 27 Ta kaʼanda na̱ choon noo̱ ángel ve̱i xíʼín ná koʼo̱n na̱ nakuaka na ndidaá kúú ña̱yuu ni̱ ka̱xi mií ná ndéi ndin komi̱ xoo tachi̱, chi̱ koʼo̱n na̱ noo̱ xíká cháá ka̱ noo̱ kúú no̱ñóʼo̱ yóʼo, ta koʼo̱n taʼani na noo̱ kúú noo̱ xíká cháá ka̱ induú dá nditútí ná noo̱ Jesús.
\p
\v 28 ’Kaneʼe ndó kuendá táto̱ʼon kée ta̱ño̱ʼó. Tá ni̱ ndu̱yúta̱ noo̱ ra̱, ta ve̱i nóma̱ yúta̱ kuálí ra̱, kúú sa̱ náʼá vá yó ña̱ sa̱ ni̱ ku̱yati yoo̱ koon dai̱.
\v 29 Ta dión taʼani, tá ni̱ xini ndo̱ ni̱ ka̱sáʼá kúu ta̱ndóʼó yóʼo, dá kía̱n kanaʼá ndó ña̱ sa̱ ni̱ ku̱yati va kuu̱ nandió ko̱oi kasaa̱i̱.
\p
\v 30 ’Miía̱n ndaa̱ kuiti ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ o̱ ku̱ú taʼon ña̱yuu ndéi tiempo daá nda̱ ná koo ndidaá ña̱ yóʼo.
\v 31 Induú káa xíʼín no̱ñóʼo̱ yóʼo naá váán. Tído to̱ʼon káʼi̱n, o̱ yáʼa taʼan vaan.
\p
\v 32 ’Tído ni ko̱ íin taʼon náʼá ndá kuu̱ kakian, o ndá hora kooan, ta ni ángel ndéi induú ko̱ náʼá, ta ni na̱ kúú de̱ʼe Ndios ko̱ náʼá, chi̱ iin tóʼón dini̱ míí vá tatá Ndios kúú na̱ náʼá.
\v 33 Sa̱ʼá ño̱ó kañoʼo ini ndo̱, ta kaʼa̱n ndo̱ xíʼín Ndios, chi̱ ko̱ náʼá taʼon ndó ndá oon koo dión.
\p
\v 34 ’Chi̱ kíán táto̱ʼon ki̱ʼo ndóʼo iin ta̱a kuaʼa̱n xi̱ká. Tá ko̱ ñáʼa̱ kana ra koʼo̱n ra̱, dá ni̱ da̱nkoo tóo ra veʼe ra noo̱ ndáʼa̱ ta̱a kéchóon noo̱ rá. Dá ni̱ xi̱ʼo ra choon noo̱ iin rá iin ra. Dá ni̱ saʼanda taʼani ra choon no̱ó ta̱a ndaá yéʼé rá ña̱ ná kañoʼo ini ra̱.
\v 35 Ki̱ʼo dión taʼani kañoʼo ini ndo̱, chi̱ ko̱ náʼá taʼon ndó ndá oon nandió ko̱o tuku na̱ kúú satoʼo ndo̱ kasaa̱ na̱. Chi̱ oon ni ví kasaa̱ na̱ tá ni̱ kuaá, o kasaa̱ na̱ dao ñoó, o kasaa̱ na̱ tá ni̱ kana chéli, o kasaa̱ na̱ tá ni̱ tu̱u noo̱.
\v 36 Chi̱ iin ndakána va kasaa̱ na̱, sa̱ʼá ño̱ó kañoʼo ini ndo̱, dá kía̱n ná dáʼa ni natiin na ndo̱ʼó ndéi ndó kídi̱ ndo̱.
\v 37 Ña̱ káʼi̱n xíʼín ndoʼó yóʼo, káʼi̱n xíʼín ndidaá kúú ña̱yuu ña̱ ná kañoʼo ini na̱ ―kaá Jesús.
\c 14
\s Yóʼo ni̱ nda̱tóʼón kueʼé ta̱ néʼe choon ndi kee ra, dá tiin ra Jesús
\p
\v 1 Ta kómani̱ vá uu̱ ka̱ kuu̱, dá koo víko̱ pascua, dá seí na̱ Israel pan ko̱ ní kíʼin táʼan xíʼín ña̱ dákuita̱ ta̱chí ñaá. Kúú ni̱ ka̱sáʼá ndátóʼón mañá ndidaá ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ xíʼín ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés ndi koo kee ra, dá tiin ra Jesús, dá ná kaʼání ñaá ta̱ néʼe choon.
\v 2 Dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Ná dáʼa ni tiin yó ra̱ tein víko̱, dá chi̱ ndakuei ña̱yuu nakui̱na vaa̱ na̱ kiʼin na saʼa̱ rá ―kaá ra̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ kuei iin ñáʼa̱ ndutá támi sáʼa̱n dini̱ Jesús
\p
\v 3 Ta nákaa̱ Jesús ñoo Betania noo̱ kúú veʼe iin ta̱a naní Simón, táʼa̱n ra̱ ni̱ sa̱ ndoʼo kueʼe̱ téíʼi̱. Ta noo̱ ió Jesús mesa, kúú ni̱ ka̱sáa̱ iin ñáʼa̱, ta néʼán iin ti̱ndoʼo̱ lóʼo̱ ni̱ ka̱va̱ʼa xíʼín yuu̱ dío̱n naní alabastro. Ta ñoó ñóʼo ndutá támi sáʼa̱n naní nardo. Ta ndutá yaʼi nda̱ʼo kúú rá. Ta kúú ni̱ taʼávíán diko̱ ti̱ndoʼo̱ ñoó, dá ni̱ kuei ndiʼán ra̱ dini̱ Jesús.
\v 4 Ta kúú ni̱ xido̱ nda̱ʼo ini dao ta̱a ndéi ñoó, dá ni̱ ka̱sáʼá rá ndátóʼón táʼan mií rá ndéi ra:
\p ―¿Ndiva̱ʼa dánaá oon ñáʼa̱ káa ndutá támi sáʼa̱n káa?
\v 5 Ta va̱ʼa ka̱ ví ní di̱kó yó ra̱, chi̱ yaʼi rá táto̱ʼon ki̱ʼo níʼi̱ iin ña̱yuu kéchóon na oni̱ ciento kuu̱, dá chindeé yó na̱ kúndaʼí xíʼín di̱ʼón ñoó, ní kúu ―kaá ra̱.
\p Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ ka̱sáʼá rá dána̱ni ra ñáʼa̱ ñoó.
\p
\v 6 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―O̱ sa̱ dána̱ni ndó ñáʼa̱ yóʼo. ¿Ndiva̱ʼa dátaʼán ndo̱án? Chi̱ ña̱ va̱ʼa va kía̱n ni̱ keeán xíʼín yuʼu̱.
\v 7 Chi̱ daá ndéi va ña̱yuu kúndaʼí xíʼín ndoʼó, ta kuu va chindeé ndó na̱ ndá hora káʼán mií ndó. Tído yuʼu̱, o̱ kóo kuií taʼoin xíʼín ndó.
\v 8 Ñáʼa̱ yóʼo kúú ñá xíʼo ndiʼi táto̱ʼon ki̱ʼo sáa̱ ndée̱a̱n noo̱í, chi̱ ni̱ kuei ñá ndutá támi sáʼa̱n dini̱í, ta ki̱ʼo dión ni̱ kenduua̱n yikí ko̱ñoi̱ táto̱ʼon ki̱ʼo kooi ndu̱xii.
\v 9 Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ ndeí kúú míí vá noo̱ dánaʼa̱ na̱ to̱ʼon va̱ʼa sa̱ʼí iin níí kúú ñayuú yóʼo, nakani taʼani na ña̱ ni̱ kee ñáʼa̱ yóʼo xíʼín yuʼu̱, dá ná kañoʼo ini ña̱yuu sa̱ʼá ña̱ ni̱ keeán ―ka̱á Jesús.
\s Diʼa ni̱ kuu, dá ni̱ ka̱ndo̱o Judas ña̱ naki̱ʼo ra Jesús noo̱ ndáʼa̱ ta̱ duti̱ kúú no̱ó
\p
\v 10 Dá ni̱ kee Judas Iscariote, táʼa̱n ra̱ nákaa̱ tein ndin uxi̱ uu̱ ta̱a xíonoo xíʼín Jesús, kuaʼa̱n ra̱ di̱kó rá Jesús no̱ó ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱.
\v 11 Tá ni̱ sei̱do̱ʼo ta̱ duti̱ ñoó ña̱ ni̱ kaʼa̱n Judas xíʼín rá, kúú ni̱ kadii̱ nda̱ʼo ini ra̱. Dá ni̱ ka̱ndo̱o ra ña̱ ki̱ʼo ra di̱ʼón noo̱ rá. Dá ni̱ ka̱sáʼá ndúkú Judas ndí koo kee ra, dá naki̱ʼo ra Jesús noo̱ ndáʼa̱ ro̱ón.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ sa̱díni Jesús noo̱ ndíʼí kuií xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná
\p
\v 12 Tá ni̱ kasa̱ndaá kuu̱ mií no̱ó, ña̱ kúú víko̱ noo̱ seí na̱ Israel pan, táʼa̱n ña̱ ko̱ ní kíʼin táʼan xíʼín ña̱ dákuita̱ ta̱chía̱n, ta saʼání na̱ léko kuendá víko̱ pascua, dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá ta̱ xíonoo xíʼín Jesús:
\p ―¿Ndeí kóni̱ ní koʼo̱n nduʼu̱ kenduu ndu̱ ña̱ kadíni yó kuendá pascua?
\p
\v 13 Dá ni̱ saʼanda na̱ choon no̱ó uu̱ ta̱ xíonoo xíʼín ná ñóó, ta kaá na̱ xíʼín rá:
\p ―Kuaʼán ndo̱ ñoo káʼano káa. Ta káa nakiʼin táʼan ndó xíʼín iin ta̱a ndío yoo ñóʼo ta̱kui̱í kuaʼa̱n ra̱. Ta kúú karkuei ndó ra̱ koʼo̱n ndo̱.
\v 14 Dá tá ni̱ saa̱ ra̱ ni̱ ndu̱ʼu ra ini veʼe, dá kaa ndo̱ xíʼín ta̱a kúú satoʼo veʼe ñoó: “Diʼa kaá maestro nduʼu̱: ¿Ndi káa iin cuarto ki̱ʼo ní noo̱ kadínii̱ kuendá víko̱ pascua xíʼín ta̱ xíonoo xíʼíín?” kaa ndo̱ xíʼín rá.
\v 15 Dá ná dánaʼa̱ ra̱ iin cuarto káʼano kánóo dikó, ta sa̱ ió nduu vaan. Ta ñoó kenduu ndo̱ ña̱ʼa ná kadíni yó ―kaá Jesús.
\p
\v 16 Dá ni̱ kee uu̱ ta̱a ñoó kuaʼa̱n ra̱. Dá tá ni̱ saa̱ ra̱ ñoo ñoó, kúú ni̱ ndoʼo ra táto̱ʼon káa rá ió ña̱ ni̱ kaʼa̱n Jesús xíʼín rá. Ta ñoó ni̱ kenduu ra̱ ña̱ kadíni na kuendá víko̱ pascua.
\p
\v 17 Dá tá ni̱ kuaá ñóó, dá ni̱ ka̱saa̱ Jesús xíʼín ndin uxi̱ uu̱ ta̱ xíonoo xíʼín ná veʼe ñoó.
\v 18 Dá ni̱ sa̱ ndei na mesa. Ta tein sásáʼan na ñoó, dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ iin mií vá ndoʼó, ta̱ sásáʼan dáó xíʼín yuʼu̱, naki̱ʼo ñaá noo̱ ndáʼa̱ ta̱a xiní uʼu̱ ñaá ―kaá na̱.
\p
\v 19 Dá ni̱ ka̱sáʼá kúndaʼí nda̱ʼo ini ra̱. Dá ni̱ kaa iin rá iin ra xíʼín ná:
\p ―¿Á yuʼu̱ kúúí, tatá?
\p
\v 20 Dá ni̱ kaa Jesús:
\p ―Iin ta̱a nákaa̱ tein ndin uxi̱ uu̱ ndo̱ kúú rá. Táʼa̱n ra̱ dáke̱ta dáó ndáʼa̱ xíʼín yuʼu̱ ini koʼo̱, ro̱ón kúú rá.
\v 21 Ta miía̱n ndaa̱ ndoʼo na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo táto̱ʼon ki̱ʼo káʼa̱n tuti ii̱ Ndios. Tído ndaʼí va ta̱a naki̱ʼo ñaá noo̱ ndáʼa̱ ta̱a xiní uʼu̱ ñaá. Va̱ʼa cháá ka̱ vía̱n ní xi̱o dáʼa ni kaki ta̱a ñoó, ní kúu ―kaá na̱.
\p
\v 22 Ta tein noo̱ sásáʼan na ñoó, dá ni̱ tiin Jesús pan. Dá ni̱ na̱ki̱ʼo na ndivéʼe noo̱ Ndios. Dá ni̱ saʼanda dao naa̱n, dá ni̱ xi̱ʼo naa̱n no̱ó ta̱a ñoó. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Keí ndo̱án, chi̱ ña̱ xaa̱n kúú yikí ko̱ñoi̱.
\p
\v 23 Dá ni̱ tiin na copa. Dá tá ni̱ ndiʼi ni̱ na̱ki̱ʼo na ndivéʼe noo̱ Ndios, dá ni̱ xi̱ʼo na ra̱ no̱ó ta̱ xíonoo xíʼín ná, ta ndidaá vá rá ni̱ xiʼi lúʼu̱ lúʼu̱ ra̱.
\v 24 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Ndúta̱ xaa̱n kúú nii̱ yuʼu̱, kirá dáxi̱nko̱o ña̱ ni̱ ka̱ndo̱o Ndios kee na xíʼín ña̱yuu na̱, ta kuita̱ ra̱ sa̱ʼá kua̱chi kua̱ʼá ña̱yuu.
\v 25 Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼín ndó ña̱ o̱ nándió ko̱o ka̱i̱ koʼi ndutá uva yóʼo nda̱ ná kasandaá kuu̱, dá koʼo sa̱ái̱ ndutá uva noo̱ ió Ndios dándáki na.
\s Yóʼo ni̱ kaʼa̱n Jesús ña̱ ndata̱ Pedro saʼa̱ ná
\p
\v 26 Dá tá ni̱ ndiʼi ni̱ kekáʼano na Ndios xíʼín iin yaa, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ dini̱ yúku̱ naní Olivos.
\p
\v 27 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná:
\p ―Ndidaá vá ndoʼó dánkoo ndava̱ʼa ñaá sa̱kuaá víti, dá chi̱ diʼa kaá tuti ii̱ Ndios: “Dárkueʼe̱ kaʼí yuʼu̱ ta̱a ndáka léko, ta kúú ndi ndiʼi va léko kuita̱ no̱ó koʼo̱n.”
\v 28 Tído tá ni̱ ndiʼi ni̱ na̱takii̱, dá kuió no̱ói̱ noo̱ ndo̱ koʼi̱n chí Galilea diʼa, dá kasandaá ndo̱ ―kaá na̱.
\p
\v 29 Dá ni̱ kaa Pedro:
\p ―Va̱ʼará ná dánkoo ndava̱ʼa ndidaá ta̱a yóʼo mií ní, tído yuʼu̱, o̱ kée taʼoin dión.
\p
\v 30 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Miía̱n ndaa̱ ná kaʼi̱n xíʼón ña̱ sa̱kuaá víti, tá ko̱ ñáʼa̱ taʼon kana chéli taʼándá kúú uu̱, ta kúú sa̱ oni̱ va taʼándá ndato̱n sa̱ʼá yuʼu̱.
\p
\v 31 Ta kúú ni̱ ndu̱ndéé Pedro kaʼa̱n ra̱, ta kaá ra̱:
\p ―Va̱ʼará ná kánian kuu nduúi̱ xíʼín ní, tído o̱ ndáta̱ taʼoin saʼa̱ ní ―kaá ra̱.
\p Ta kúú ki̱ʼo dión taʼani ni̱ kaa ndidaá ka̱ ta̱ xíonoo xíʼín ná ñóó.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ni̱ nda̱tóʼón Jesús xíʼín Ndios iin noo̱ naní Getsemaní
\p
\v 32 Ni̱ ndiʼi, dá ni̱ saa̱ na̱ noo̱ naní Getsemaní. Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ta̱ xíonoo xíʼín ná:
\p ―Yóʼo ni kandei tóo ndó, dá ná koʼi̱n kaʼi̱n xíʼín Ndios, dá kasaa̱i̱ ―ka̱á na̱.
\p
\v 33 Dá ni̱ kee Jesús ndáka na Pedro xíʼín Jacobo xíʼín Juan kuaʼa̱n na̱. Dá ni̱ kixia̱n ni̱ ku̱ndaʼí nda̱ʼo ini Jesús, ta ni̱ ka̱sáʼá ndóʼo nda̱ʼo nío̱ ná.
\v 34 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Ndaʼí nda̱ʼo kúu inii̱. Sa̱ nda̱á ndi̱i va kúúí xiníi̱. Yóʼo ni kandei tóó ndó, ta kañoʼo ini ndo̱ ―kaá na̱.
\p
\v 35 Dá ni̱ kee Jesús kuaʼa̱n na̱ lúʼu̱ ka̱ chí noo̱. Dá ni̱ sa̱ kuíi̱n xi̱tí ná, ta ni̱ xino̱ ví taan na̱ nda̱ no̱ñóʼo̱. Dá ni̱ xika̱ na̱ noo̱ Ndios ña̱ tá ná kuu, dá ná o̱ yáʼa na ña̱ ve̱i ndoʼo na ñoó.
\v 36 Ta diʼa kuaʼa̱n ña̱ ni̱ kaa na̱:
\p ―Tatá lóʼo̱ miíi̱, ndidaá kúú vá ña̱ʼa kuu kee mií ní. Di̱tá ní yuʼu̱ noo̱ ndutá ova̱, ña̱ kúú ña̱ ndoʼo nío̱í. Tído ná dáʼa ni kakuuan táto̱ʼon ki̱ʼo kóni̱ yuʼu̱. Ná kakuuan táto̱ʼon ki̱ʼo kóni̱ mií ní ―kaá na̱.
\p
\v 37 Tá ni̱ na̱ndió ko̱o na ni̱ ndi̱sáa̱ na̱ noo̱ ndéi ndin oni̱ ta̱a kuaʼa̱n xíʼín ná ñoó, kúú sa̱ kídi̱ va ra ndéi ra. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín Simón Pedro:
\p ―Simón, ¿á kídi̱ vóón? ¿Á ko̱ xi̱ʼo ndeé taʼon inóo̱n kañoʼo inóo̱n, va̱ʼará iin hora?
\v 38 Kañoʼo ini ndo̱, ta kaʼa̱n ndo̱ xíʼín Ndios, dá ná dáʼa ni kexíxi ña̱ kini xíʼín ndó. Chi̱ sa̱ ió nduu nío̱ ndo̱ kee ndó ña̱ kóni̱ Ndios. Tído ña̱ kóni̱ ñíi̱ ndo̱ kía̱n chituu ñaá ―kaá na̱.
\p
\v 39 Dá ni̱ saʼa̱n tuku na ni̱ kaʼa̱n na̱ xíʼín Ndios táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ kaʼa̱n na̱ xíʼín ná taʼándá mií no̱ó.
\v 40 Dá tá ni̱ ndi̱sáa̱ na̱ noo̱ ndéi oni̱ ta̱a ñoó, kúú sa̱ kídi̱ tuku va ra ndéi ra, chi̱ saʼání nda̱ʼo ñaá ña̱ ma̱ʼánó. Ta ko̱ níʼi̱ vá rá ndí ki̱án kaʼa̱n ra̱ xíʼín ná.
\v 41 Ta kúú taʼándá kúú oni̱ ni̱ ndi̱sáa̱ Jesús ni̱ saʼa̱n na̱ ni̱ kaʼa̱n na̱ xíʼín Ndios. Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín ta̱a ñoó:
\p ―¡Kudi̱ ndo̱ viti! ¡Ta naniʼi̱ ndée̱ ndo̱ viti! Cháá dión ka̱ ni ná kakia̱n kudi̱ ndo̱, chi̱ sa̱ ni̱ kasa̱ndaá va hora ña̱ naki̱ʼo ra na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo noo̱ ndáʼa̱ ta̱a kómí kua̱chi.
\v 42 ¡Ndakuei ndó, ná koʼo̱ viti! Chi̱ sa̱ kúyati ta̱a ve̱i naki̱ʼo yuʼu̱ noo̱ ndáʼa̱ ta̱ kómí kua̱chi ―kaá na̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ tiin ra Jesús kandaka ra koʼo̱n ra̱ no̱ó ta̱ néʼe choon
\p
\v 43 Kúú káʼa̱n i̱í vá Jesús íin na, kúú sa̱ ni̱ ka̱sáa̱ va Judas, iin ra̱ kúú kuendá ndin uxi̱ uu̱ ta̱ xíonoo xíʼín ná. Ta kua̱ʼá nda̱ʼo ta̱a ve̱i xíʼín rá. Dao ra néʼe espada, ta dao ka̱ ra̱ néʼe yíto̱. Chi̱ ve̱i ra xíʼín choon ni̱ saʼanda ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱, xíʼín ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés, xíʼín ta̱ sáʼano ñoo.
\v 44 Sa̱ ni̱ ka̱sto̱ʼon va Judas xíʼín ta̱a ñoó ndi kee ra dánaʼa̱ ra̱ ndá yoo kúú Jesús, chi̱ diʼa ni̱ kaa ra̱:
\p ―Ta̱a ni̱ chitóí noo̱ ñoó, ro̱ón kúú tiin ndó kandaka ndó koʼo̱n ndo̱, ta kandaa va̱ʼa ndó ra̱ ―kaá ra̱.
\p
\v 45 Dá tá ni̱ na̱tuu yati Judas noo̱ íin Jesús, dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ná:
\p ―Nákaa̱ ní, maestro.
\p Dá ni̱ chitó rá noo̱ ná.
\v 46 Dá ni̱ na̱tuu ta̱a kuaʼa̱ ñoó ni̱ tiin ra Jesús.
\p
\v 47 Ta kúú iin ta̱a íin xíʼín Jesús ni̱ taó rá espada ra̱. Ta kúú ni̱ chi̱tóʼo̱n ra̱ do̱ʼo iin ta̱a kéchóon no̱ó ta̱ duti̱ kúú no̱ó.
\v 48 Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín ta̱a kuaʼa̱ ñoó:
\p ―¿Á ta̱ kui̱ʼíná vá kée ndó yuʼu̱ kúúí, sa̱ʼá ño̱ó ve̱i ndó xíʼín espada xíʼín yíto̱ tiin ndó yuʼu̱?
\v 49 Ta ndidaá kuu̱ vá ni̱ sa̱ káa̱i̱ xíʼín ndó yéʼé ño̱ʼo káʼano sa̱ da̱náʼi̱ noo̱ ndo̱, ta ko̱ ní tíin taʼon ndó yuʼu̱. Tído ndidaá ña̱ yóʼo kúu viti, dá ná xi̱nko̱o to̱ʼon káʼa̱n tuti ii̱ Ndios ―kaá na̱.
\p
\v 50 Ta kúú ndidaá vá ta̱ xíonoo xíʼín ná ni̱ da̱nkoo ndava̱ʼa ñaá, ta ni̱ xino ra kuaʼa̱n ra̱.
\s Diʼa ni̱ ndoʼo iin tayií ni̱ ka̱nkono kuaʼa̱n
\p
\v 51 Ta sata̱ ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó tákaa iin tayií kuaʼa̱n xi. Ta sa̱va̱ʼa iin sábana va ndíxi xi kuaʼa̱n xi̱. Kúú ni̱ tiin taʼani ñaá rá.
\v 52 Tído ni̱ da̱yáa̱ xi̱ sábana ñoó. Ta kúú nda̱á ni̱ ka̱nkono vichí xí kuaʼa̱n xi̱.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ sa̱ íin Jesús noo̱ mií ta̱ duti̱ kúú no̱ó
\p
\v 53 Dá néʼe ra Jesús ni̱ saa̱ ra̱ noo̱ ió mií ta̱ duti̱ kúú no̱ó. Dá ni̱ na̱taka taʼani ndidaá kúú ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱, xíʼín ta̱ sáʼano ñoo, xíʼín ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés.
\v 54 Ta Pedro, nda̱á xíká xíká tákaa ra kuaʼa̱n ra. Dá ni̱ saa̱ ra̱ ni̱ ku̱ʼu ra noo̱ kúú yéʼé veʼe ta̱ duti̱ kúú no̱ó ñóó. Dá ni̱ sa̱ ko̱o ra ió ra̱ noo̱ ndéi ta̱a ndaá yéʼé ñóó, chi̱ ndéi ra nádaa̱ rá noo̱ kéi̱ ñóʼo̱.
\p
\v 55 Ta ra̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ ñoó xíʼín ndidaá ka̱ ta̱ néʼe choon ndéi ra ndúkú rá ta̱a kaʼa̱n kua̱chi saʼa̱ Jesús, dá kuu naki̱ʼo ñaá rá noo̱ ndáʼa̱ ta̱ romano, dá kaʼání ñaá rá. Tído ko̱ ní níʼi̱ taʼon ra ndí ki̱án kakuu kua̱chi na.
\v 56 Chi̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ta̱a ni̱ ka̱va̱ʼa ña̱ to̱ʼón ni̱ kaʼa̱n ra̱ saʼa̱ Jesús. Tído ko̱ ní nákiʼin táʼan taʼon to̱ʼon, ña̱ ni̱ kaʼa̱n ra̱ saʼa̱ ná.
\p
\v 57 Dá ni̱ nda̱kuei dao ka̱ ta̱a ndúkú rá kua̱chi kaʼa̱n ra̱ saʼa̱ Jesús, ta kaá ra̱:
\p
\v 58 ―Nduʼu̱ kúú ra̱ ni̱ seídóʼo ña̱ ni̱ kaa ta̱a xaa̱n diʼa: “Koʼi̱n nakani ndiʼii veʼe ño̱ʼo káʼano yó, ña̱ ni̱ ka̱va̱ʼa ndáʼa̱ ta̱a. Ta kúú ti̱xi oni̱ kuu̱, ta kúú kava̱ʼi iin ka̱ veʼe ño̱ʼo sa̱á, tído o̱ du̱ú ña̱ káva̱ʼa ndáʼa̱ ta̱a kakian” ―kaá ra̱.
\p
\v 59 Tído ko̱ ní nákiʼin táʼan taʼon ña̱ ni̱ kaʼa̱n ra̱ saʼa̱ ná.
\p
\v 60 Dá ni̱ nda̱kuíi̱n ndichi mií ta̱ kúú duti̱ kúú no̱ó me̱ʼí noo̱ ndéi ra ñoó. Dá ni̱ nda̱to̱ʼón rá Jesús:
\p ―¿Ndiva̱ʼa ko̱ káʼo̱n chindeéón miíón? ¿Á ña̱ ndaa̱ kía̱n káʼa̱n kua̱chi ta̱a káa sa̱ʼo̱n o ko̱ó?
\p
\v 61 Tído tádi̱ óon va íin Jesús, ni iin to̱ʼon ko̱ ní kaʼa̱n na̱.
\p Dá ni̱ na̱ndió ko̱o tuku mií ta̱ duti̱ kúú no̱ó ñóó ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá:
\p ―¿Á yoʼó kúú Cristo, na̱ dáka̱ki ñaá? ¿Á de̱ʼe Ndios, na̱ ii̱, kúú yoʼó?
\p
\v 62 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Jaa̱n, ñaá kúú yuʼu̱, ta koni ndo̱ na̱ ni̱ nduu ta̱a ñayuú yóʼo nako̱o na xoo kuáʼa Ndios noo̱ ió na̱ dándáki na. Ta koni taʼani ndó na̱ kii na tein viko̱ tánee induú ―kaá na̱.
\p
\v 63 Dá ni̱ ndatá ta̱ duti̱ kúú no̱ó ñóó dáʼo̱n ndíxi ra sa̱ʼá ña̱ ni̱ xido̱ ini ra̱. Dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―¿Ndá choon kuu ka̱ yo̱ cháá ka̱ ta̱a kaʼa̱n kua̱chi saʼa̱ rá?
\v 64 Chi̱ sa̱ ni̱ seídóʼo vá míí ndó ña̱ ni̱ kaʼa̱n ndava̱ʼa ra saʼa̱ Ndios. ¿Ndí ki̱án nátaʼan ini ndo̱ keeá xíʼín rá viti? ―kaá ra̱.
\p Dá ni̱ ka̱ndo̱o ndidaá ta̱a ndéi ñoó ña̱ kánian kuu Jesús sa̱ʼá ña̱ ni̱ kaʼa̱n na̱ dión.
\v 65 Dá ni̱ ka̱sáʼá túu ndaa di̱í ñaá dao ra. Ta ni̱ da̱dáʼi ra noo̱ ná xíʼín iin dáʼo̱n, dá ni̱ kani ñaá rá, ta kaá ra̱ xíʼín ná:
\p ―Nakoni ini ndi ndá yoo ni̱ kani ñaá ―kaá ra̱.
\p Ta nda̱ ra̱ ndíta ndaá yéʼé ñoó ni̱ kani daʼa̱nda̱ noo̱ ná.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ ndata̱ Pedro saʼa̱ Jesús oni̱ taʼándá
\p
\v 66 Ta yéʼé veʼe nino̱ ñoó ió i̱í vá Pedro. Dá ni̱ ka̱sáa̱ iin ñáʼa̱ kéchóon noo̱ mií ta̱ duti̱ kúú no̱ó ñoó.
\v 67 Dá tá ni̱ xinia̱n ió Pedro nádaa̱ rá noo̱ kéi̱ ñóʼo̱ ñoó, kúú ni̱ sa̱ nde̱ʼé va̱ʼa ñaáán, dá ni̱ kaaa̱n xíʼín rá:
\p ―Xíonoo taʼani yoʼó xíʼín Jesús, ta̱ ñoo Nazaret, ¿daá ko̱ó?
\p
\v 68 Tído ni̱ ndata̱ vá rá, ta kaá ra̱:
\p ―Ko̱ náʼá taʼon yuʼu̱ ta̱a ñoó, ta ni ko̱ kándaa̱ taʼon inii̱ ndá saʼa̱ káʼo̱n xíʼíín.
\p Dá ni̱ kee ra kuaʼa̱n ra̱ chí noo̱ kúú yéʼé diʼa. Tá ni̱ saa̱ ra̱ ñoó, ta kúú ni̱ kana va chéli.
\v 69 Ta kúú ni̱ xini tuku va ñáʼa̱ ñoó noo̱ íin Pedro. Dá ni̱ ka̱sáʼá káʼa̱n xíʼín dao ka̱ ña̱yuu ndíta ñoó:
\p ―Ta̱a yóʼo kúú kuendá Jesús.
\p
\v 70 Ta kúú tuku va ni̱ ndata̱ rá.
\p Ta lúʼu̱ ka̱ tóó, kúú ni̱ kaʼa̱n dao ka̱ ña̱yuu ndíta ñoó xíʼín rá:
\p ―Miía̱n ndaa̱ kuiti kuendá Jesús kúú yoʼó, chi̱ ta̱ kuendá Galilea taʼani kúúón. Dá chi̱ táto̱ʼon káʼa̱n ro̱ón, dión káʼo̱n.
\p
\v 71 Dá ni̱ ka̱sáʼá káʼa̱n ndava̱ʼa Pedro, ta kaá ra̱:
\p ―Náʼá Ndios ña̱ ko̱ náʼá taʼon yuʼu̱ ta̱a káʼa̱n ndo̱ saʼa̱ ñoó ―kaá ra̱.
\p
\v 72 Ta kúú ni̱ kana va chéli taʼándá kúú uu̱. Dá ví ni̱ ndi̱sáa̱ ini ra̱ to̱ʼon ni̱ kaʼa̱n Jesús xíʼín rá, chi̱ diʼa ni̱ kaa na̱: “Tá ko̱ ñáʼa̱ kana chéli taʼándá kúú uu̱, ta kúú sa̱ ndata̱ yo̱ʼó sa̱ʼá yuʼu̱ oni̱ taʼándá”, kaá na̱. Tá ni̱ ndi̱sáa̱ ini ra̱ to̱ʼon yóʼo, kúú ndaʼí nda̱ʼo ni̱ saki ra.
\c 15
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ sa̱ íin Jesús no̱ó ta̱a naní Pilato
\p
\v 1 Dá tá ni̱ tu̱u noo̱, sa̱ ni̱ ka̱ndo̱o va ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱, xíʼín ta̱ sáʼano ñoo, xíʼín ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés xíʼín ndidaá ka̱ ní ta̱ néʼe choon ndi ki̱ʼo kee ra xíʼín Jesús. Dá ni̱ kató ñaá rá ndáka ra ni̱ saa̱ ra̱ ni̱ na̱ki̱ʼo ra no̱ó ta̱ néʼe choon romano naní Pilato.
\v 2 Dá ni̱ nda̱to̱ʼón Pilato Jesús:
\p ―¿Á yoʼó kúú rey no̱ó na̱ Israel?
\p Dá ni̱ kaa Jesús xíʼín rá:
\p ―Tá dión kaá mií ní ―kaá na̱.
\p
\v 3 Ta ndéi ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ dátai̱ kua̱chi ñaá rá sa̱ʼá kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱ʼa.
\v 4 Dá ni̱ nda̱to̱ʼón tuku ñaá Pilato ñoó, ta kaá ra̱:
\p ―¿Á ni iin ña̱ʼa o̱ káʼa̱n yo̱ʼó chindeéón miíón? Ta dión ví kua̱ʼá ña̱ʼa dátai̱ kua̱chi ñaá ta̱a káa.
\p
\v 5 Ta va̱ʼará dión ni̱ kaa ra̱, tído ni iin to̱ʼon ko̱ ní kaʼa̱n Jesús. Sa̱ʼá ño̱ó ni̱ naá vá iní ra̱.
\s Diʼa ni̱ kuu, dá ni̱ saʼanda Pilato choon ña̱ ná karkaa Jesús ndi̱ka cruz
\p
\v 6 Tein iin iin víko̱ pascua dáyaa̱ Pilato iin ta̱a nákaa̱ veʼe ka̱a, táʼa̱n ra̱ kándo̱o na̱ ñoo Israel saʼa̱.
\v 7 Daá ñóó nákaa̱ iin ta̱a naní Barrabás veʼe ka̱a, ta ñóʼo taʼani dao ka̱ ta̱a kíʼin táʼan xíʼín rá saʼání rá ndi̱i. Ro̱ón kúú ta̱a ni̱ nda̱kuei ni̱ na̱á xíʼín ta̱ néʼe choon romano.
\v 8 Dá ni̱ ka̱sáa̱ kua̱ʼá nda̱ʼo ña̱yuu noo̱ Pilato. Dá ni̱ ka̱sáʼá xíka̱ na̱ noo̱ rá ña̱ ná dáyaa̱ ra̱ iin ta̱a nákaa̱ veʼe ka̱a, táto̱ʼon ki̱ʼo kée ra tein iin rá iin víko̱ pascua.
\v 9 Dá ni̱ kaa ra̱ xíʼín ña̱yuu ñoó:
\p ―¿Á kóni̱ ndo̱ ña̱ dáyaa̱i̱ na̱ kúú rey no̱ó na̱ Israel yóʼo?
\p
\v 10 Dión ni̱ kaa ra̱ chi̱ ni̱ ka̱ndaa̱ va ini ra̱ ña̱ sa̱ʼá ña̱ uʼu̱ ini vá ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ ñoó, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ na̱ki̱ʼo ñaá rá noo̱ ndáʼa̱ rá.
\v 11 Tído ni̱ da̱káʼa̱n kue̱ʼé ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ ñoó ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó, dá ni̱ xika̱ na̱ ña̱ va̱ʼa cháá ka̱ Barrabás ná dáyaa̱ ra̱.
\v 12 Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá Pilato, ta kaá ra̱:
\p ―¿Ndí ki̱án kóni̱ ndo̱ kee yuʼu̱ xíʼín ta̱a chínaní ndó kúú rey no̱ó na̱ Israel yóʼo, tá dáá?
\p
\v 13 Dá ni̱ ka̱yuʼú ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó:
\p ―¡Chirkaa ní ra̱ ndi̱ka cruz!
\p
\v 14 Dá ni̱ kaa Pilato:
\p ―¿Ndí ki̱án kini ni̱ ya̱ʼa ta̱a yóʼo ni̱ kee ra?
\p Tído kúú ni̱ʼi cháá ka̱ ví ni̱ ka̱sáʼá káyuʼú ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó:
\p ―¡Chirkaa ní ra̱ ndi̱ka cruz!
\p
\v 15 Ta sa̱ʼá ña̱ kóni̱ Pilato kando̱o va̱ʼa ra no̱ó ña̱yuu kuáʼa̱ ñoó, sa̱ʼá ño̱ó ni̱ da̱yáa̱ ra̱ Barrabás. Dá tá ni̱ ndiʼi ni̱ kani soldado Jesús xíʼín chirrión, dá ni̱ na̱ki̱ʼo ñaá Pilato noo̱ ndáʼa̱ rá, dá ná koʼo̱n ra̱ chirkaa ñaá rá ndi̱ka cruz.
\p
\v 16 Dá ni̱ na̱kiʼin ñaá soldado ndáka ra kuaʼa̱n ra̱ nda̱ ma̱á ini veʼe chóon ta̱ romano. Dá ni̱ na̱da̱taká ra̱ ndidaá ka̱ soldado kúú kuendá ra̱.
\v 17 Dá ni̱ da̱kuíʼino ñaá rá iin dáʼo̱n kuaʼá to̱ón, ta ni̱ chi̱nóo ra iin corona ni̱ ka̱va̱ʼa xíʼín ío̱n dini̱ ná.
\v 18 Dá ni̱ ka̱sáʼá rá kée ra ña̱ kékáʼano ñaá rá:
\p ―Na̱ káʼano kúú mií ní, na̱ kúú rey no̱ó na̱ Israel ―ka̱á ra̱.
\p
\v 19 Ta ni̱ kani ra iin ta̱ñi̱í dini̱ ná, ta ni̱ tu̱u ndaa di̱í ñaá rá. Ta ni̱ sa̱ kui̱ta xi̱tí rá noo̱ ná kée ra ña̱ kékáʼano ñaá rá.
\v 20 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ kedi̱ki ndaa ñaá rá, dá ni̱ di̱tá rá dáʼo̱n kuaʼá to̱ón ndíxi na ñoó. Dá ni̱ na̱da̱kuíʼino ñaá rá dáʼo̱n míí ná. Dá ví ni̱ taó ñaá rá ndáka ra kuaʼa̱n ra̱ chirkaa ra ndi̱ka cruz.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ chi̱rkaa ra Jesús ndi̱ka cruz
\p
\v 21 Ta noo̱ ndáka ñaá rá kuaʼa̱n ra̱, ñoó ni̱ na̱kiʼin táʼan ra xíʼín iin ta̱a naní Simón, ta̱ kuendá Cirene. Ta de̱ʼe ra naní Alejandro xíʼín Rufo. Ta̱ yóʼo kúú ra̱ ko̱ndii ni̱ saʼa̱n yúku̱. Kúú ni̱ kendúsa̱ soldado xíʼín rá ña̱ ná kado̱kó ra̱ cruz Jesús koʼo̱n ra̱.
\v 22 Ta ndáka ñaá rá ni̱ saa̱ ra̱ iin xíán noo̱ naní Gólgota. To̱ʼon yóʼo kóni̱ kaa yikí lásá dini̱ ndi̱i.
\p
\v 23 Ñoó, dá ni̱ xi̱ʼo ra vino ni̱ da̱taká táʼan xíʼín ndutá ova̱ koʼo Jesús, tído ko̱ ní xíin taʼon na koʼo na ra̱.
\v 24 Dá tá ni̱ ndiʼi ni̱ chi̱rkaa ñaá rá ndi̱ka cruz, dá ni̱ sa̱ ndei ra ni̱ sa̱dikí ra̱ suerte xíʼín dáʼo̱n ná, dá ná kande̱ʼá ndi ndáa dáʼo̱n kánian niʼi̱ iin rá iin ra.
\p
\v 25 Táto̱ʼon ka̱ ii̱n dataa̱n ni̱ chi̱rkaa ra Jesús ndi̱ka cruz.
\v 26 Ta ndáʼa̱ iin tabla dini̱ cruz ñoó, ta káʼa̱n ndá saʼa̱ kía̱n tákaa na ñoó. Ta diʼa kaáa̱n: “Ta̱a yóʼo kúú rey no̱ó na̱ Israel.”
\v 27 Dá ni̱ chi̱rkuei taʼani ra uu̱ ta̱ kui̱ʼíná ndi̱ka dao ka̱ cruz. Iin ra tákaa xoo kuáʼa na̱, ta iin ka̱ ra̱ tákaa xoo íti na̱.
\v 28 Ta xíʼín ña̱ yóʼo dá ni̱ xi̱nko̱o noo̱ káʼa̱n tuti ii̱ Ndios, chi̱ diʼa kaáa̱n: “Ni̱ na̱da̱kíʼin táʼan dáó ñaá rá xíʼín ta̱ kómí kua̱chi.”
\p
\v 29 Ta ña̱yuu chíkaʼanda kuaʼa̱n noo̱ tákaa Jesús ñoó kédi̱ki ñaá ná, ta kaó na̱ dini̱ ná kénóo na Jesús, ta kaá na̱:
\p ―¡Maáki̱ ri̱! Kaá yo̱ʼó ña̱ nakani ndiʼón veʼe ño̱ʼo káʼano Ndios. Ta kúú ti̱xi oni̱ va kuu̱ nduva̱ʼón ña̱, kaáo̱n.
\v 30 Ño̱ó nda̱ni, dáka̱ki miíón viti. Kuaʼán noo kíi̱ ndi̱ka cruz xaa̱n ná kande̱ʼá.
\p
\v 31 Ta dión taʼani kédi̱ki ñaá ta̱ duti̱ sakua̱ʼa̱ xíʼín ta̱a dánaʼa̱ ley Moisés, ta ndátóʼón rá ndíta rá:
\p ―Dao ka̱ va ña̱yuu sa̱ ka̱ndeé rá sa̱ da̱káki ra, tído ko̱ kándeé taʼon ra dáka̱ki ra mií rá viti.
\v 32 ¡Kaá ra̱ ña̱ kúú rá Cristo, na̱ dáka̱ki ñaá! ¡Ta kaá ra̱ ña̱ kúú rá rey no̱ó na̱ ñoo yo̱! ¡Ná noo kíi̱ rá ndi̱ka cruz káa, dá ná nakoni yo̱ rá, dá ná kandísa yó ra̱! ―ka̱á ra̱ ndíta ra.
\p Ta kána̱ʼá taʼani nda̱ uu̱ ta̱a tákuei iin iin xoo díi̱n ná ñóó xíʼín ná.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ xiʼi̱ Jesús
\p
\v 33 Tá ni̱ kasa̱ndaá ka̱xuu̱, dá ni̱ na̱kuíi̱n naá iin níí kúú ñayuú nda̱ ka̱ oni̱ sa̱ʼini.
\v 34 Dá tá ni̱ kasa̱ndaá ka̱ oni̱ ñoó, kúú ni̱ʼi nda̱ʼo ni̱ ka̱yuʼú Jesús, ta kaá na̱:
\p ―Eloi, Eloi, ¿lama sabactani? ―To̱ʼon yóʼo kía̱n kóni̱ kaa: Ndios miíi̱, Ndios miíi̱, ¿ndiva̱ʼa ni̱ da̱yáa̱ ndáʼa̱ ní yuʼu̱?
\p
\v 35 Tá ni̱ sei̱do̱ʼo dao ka̱ ta̱a ndíta ñoó ña̱ ni̱ kaʼa̱n na̱ dión, dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Kueídóʼo ndó, chi̱ kána ra profeta Elías.
\p
\v 36 Kúú ni̱ ka̱nkono iin ta̱a ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ da̱ndáxi ra iin táʼí dáʼo̱n xíʼín vino iá. Dá ni̱ soʼoni ra̱án dini̱ iin ta̱ñi̱í. Dá ni̱ chi̱rnee raa̱n yúʼu̱ Jesús, dá ná koʼo na ra̱. Dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―Ná dáʼa ni kee ndo dión. Ná kandati yó, dá ná kande̱ʼá á kasaa̱ Elías dánóo ñaá ná ―kaá ra̱.
\p
\v 37 Ta kúú ni̱ʼi nda̱ʼo ni̱ ka̱yuʼú Jesús, dá ni̱ xiʼi̱ na̱.
\v 38 Ta kúú mií dáá vá ni̱ ndata̱ dao dáʼo̱n tákaa ndadí ini veʼe ño̱ʼo káʼano. Ni̱ keean nda̱ yúʼa̱n ni̱no, ta kúú nda̱ yúʼa̱n nino̱ ni̱ xino̱ no̱ó ni̱ ndata̱ ñá.
\p
\v 39 Ta mií ta̱a dándáki soldado íin noo̱ tákaa Jesús ñoó. Kúú ni̱ xini ra̱ táto̱ʼon ni̱ ka̱yuʼú ná tá ni̱ xiʼi̱ na̱, dá ni̱ kaa ra̱:
\p ―¡Miía̱n ndaa̱ ndisa de̱ʼe Ndios ni̱ sa̱ kuu ta̱a yóʼo!
\p
\v 40 Ta xíká vá ndíta dao na̱ ñáʼa̱ ndéʼé ná ña̱ ni̱ ndoʼo Jesús. Ta tein no̱ón nákaa̱ María Magdalena, xíʼín María naná José xíʼín Jacobo, ta̱ lóʼo̱ cháá ka̱. Nákaa̱ taʼani iin ka̱ ñáʼa̱ naní Salomé.
\v 41 Ta na̱ ñáʼa̱ yóʼo kúú na̱ ni̱ sa̱ xi̱onoo xíʼín Jesús, ta sa̱ chi̱ndeé ñaá ná tá ni̱ sa̱ io na̱ chí kuendá Galilea. Ta ndéi kuaʼa̱ taʼani dao ka̱ na̱ ñáʼa̱ tákuei Jesús ni̱ saa̱ na̱ ñoo Jerusalén.
\s Diʼa ni̱ kuu, dá ni̱ ndu̱xi Jesús
\p
\v 42 Sa̱ ni̱ ini va kuu̱ dáá, ña̱ kía̱n mií kuu̱ kénduu na̱ Israel ña̱ʼa keí ná taa̱n, chi̱ sa̱ kuaʼa̱n kasandaá va kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ ná.
\v 43 Ió iin ta̱a naní José, ta kúú rá ta̱ ñoo Arimatea. Ta kúú rá iin ta̱a ndáya̱ʼi tein ta̱ néʼe choon no̱ó na̱ Israel. Ta ndáti taʼani ra ña̱ kasaa̱ Ndios dándáki na ñayuú yóʼo. Ro̱ón kúú ra̱ ni̱ xi̱ʼo ndeé iní ni̱ ku̱ʼu ra noo̱ nákaa̱ Pilato. Dá ni̱ xika̱ ra̱ noo̱ Pilato ña̱ ná naki̱ʼo ra yikí ko̱ño Jesús noo̱ rá.
\v 44 Kúú ni̱ naá vá iní Pilato tá ni̱ ka̱ndaa̱ ini ra̱ ña̱ sa̱ ni̱ xiʼi̱ va Jesús. Dá ni̱ kana ra ta̱ dándáki soldado ñoó. Dá ni̱ nda̱to̱ʼón ñaá rá, á ndaa̱ ña̱ sa̱ ni̱ xiʼi̱ va na.
\v 45 Dá ni̱ kaa ta̱ dándáki soldado ñoó ña̱ sa̱ ni̱ xiʼi̱ va na. Dá ni̱ saʼanda Pilato choon ña̱ ná naki̱ʼo ra yikí ko̱ño Jesús noo̱ José.
\v 46 Dá ni̱ saʼa̱n José ñoó ni̱ xiin na iin sábana sa̱á. Dá ni̱ da̱nóo ra yikí ko̱ño Jesús ndi̱ka cruz. Dá ni̱ na̱chi̱tuú ñaá rá xíʼín sábana ñoó. Dá ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ chi̱káa̱ ñaá rá ini iin yái̱ káʼano ni̱ ka̱va̱ʼa ndi̱ka iin káo̱. Dá ni̱ da̱kui̱ó tuú ra̱ iin yuu̱ chi̱káʼano ni̱ sadi ra̱ yéʼán.
\v 47 Ta ni̱ xini va María Magdalena xíʼín María naná José no̱ó ni̱ chi̱káa̱ ñaá rá.
\c 16
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ na̱taki Jesús
\p
\v 1 Tá ni̱ ya̱ʼa kuu̱ nániʼi̱ ndée̱ na̱ Israel, dá ni̱ saʼa̱n María Magdalena, xíʼín Salomé, xíʼín María naná Jacobo ni̱ xiin na ndutá támi sáʼa̱n kaneʼe na koʼo̱n na̱ chiʼi na yikí ko̱ño Jesús, káʼán ná.
\v 2 Ta naʼa va̱ʼa kuu̱ mií no̱ó kásáʼá saʼa̱ semana, dá ni̱ kee na kuaʼa̱n na̱ yái̱ noo̱ nákaa̱ yikí ko̱ño Jesús. Ta kúú du̱ú ni̱ xi̱nko̱o va ndi̱ndii.
\v 3 Ta kúú ndátóʼón ná kuaʼa̱n na̱ íchi̱ ñoó, ta kaá na̱:
\p ―¿Ndá yoo ví niʼi̱ yo̱ di̱tá yuu̱ ndadí yúʼu̱ yái̱ ñoó?
\p
\v 4 Tído tá ni̱ saa̱ yati na, kúú ni̱ xini va na ña̱ sa̱ ni̱ ku̱xoo va yuu̱ káʼano ni̱ sa̱ ndadi yúʼu̱ yái̱ ñoó.
\v 5 Dá tá ni̱ ku̱ʼu na inia̱n, kúú ni̱ xini na̱ ió iin tayií chí xoo kuáʼa diʼa. Ta ndíxi xi iin dáʼo̱n kuxí chi̱káni̱. Ta kúú ni̱ yu̱ʼú nda̱ʼo na̱ ñáʼa̱ ñoó.
\v 6 Dá ni̱ kaa xi̱ xíʼín ná:
\p ―Ná dáʼa ni yu̱ʼú ndo̱, chi̱ sa̱ náʼá váí ña̱ nándukú ndó Jesús, na̱ ñoo Nazaret, na̱ ni̱ sa̱rkaa ndi̱ka cruz. Tído ni̱ na̱taki va na. Kande̱ʼé ndó no̱ó ni̱ chi̱nóo ñaá rá. Ko̱ó ka̱ na̱ nákaa̱ yóʼo.
\v 7 Kuaʼán kíi̱ ndo̱ kasto̱ʼon ndó xíʼín Pedro, xíʼín dao ka̱ ta̱a xíonoo xíʼín ná ña̱ kuió no̱ó Jesús koʼo̱n na̱ noo̱ rá chí Galilea diʼa. Ta nda̱ ñoó ví, dá koni ñaá rá táto̱ʼon ki̱ʼo ni̱ sa̱ kaʼa̱n na̱ xíʼín rá ―kaá ángel ñoó.
\p
\v 8 Dá ni̱ ka̱nkuei na yái̱ ñoó taxí táʼan na kuaʼa̱n na̱. Kúú nda̱á ndéi̱ ni̱no oon na kuaʼa̱n na̱, chi̱ ni̱ yu̱ʼú nda̱ʼo na. Ño̱ó nda̱ni ko̱ ní nákani na xíʼín ni iin tóʼón ña̱yuu íchi̱ no̱ó kuaʼa̱n na̱ ñoó.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ naʼa̱ noo̱ Jesús noo̱ María Magdalena
\p
\v 9 Tá ni̱ na̱taki Jesús naʼa kuu̱ dáá ñóó, ña̱ kúú kuu̱ mií no̱ó kásáʼá saʼa̱ semana, dá ni̱ naʼa̱ noo̱ ná dinñóʼó noo̱ María Magdalena, táʼa̱n ñá ni̱ sa̱ ñoʼo usa̱ espíritu kini ni̱ taó ná ñoó.
\v 10 Dá ni̱ keeán kuaʼa̱n noo̱ ndéi ta̱a xíonoo xíʼín ná. Tá ni̱ saa̱a̱n noo̱ ndéi ra, ndaʼí ndéíʼi̱ rá ndéi ra. Dá ni̱ ka̱sto̱ʼán xíʼín rá ña̱ ni̱ xinia̱n Jesús.
\v 11 Tá ni̱ sei̱do̱ʼo ra ña̱ ni̱ na̱taki Jesús, chi̱ sa̱ ni̱ xini va ñaá ñáʼa̱ ñoó, kúú ko̱ ní kándísa taʼon ñaá rá.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ naʼa̱ noo̱ Jesús no̱ó uu̱ ta̱a xíonoo xíʼín ná
\p
\v 12 Tá ni̱ ndiʼi ñoó, dá ni̱ naʼa̱ noo̱ Jesús no̱ó uu̱ ta̱a xíonoo xíʼín ná noo̱ xíka ra kuaʼa̱n ra̱ íchi̱ kuaʼa̱n chí yúku̱. Tído sa̱ ni̱ na̱da̱on va na to̱ʼon sa̱ kaa na.
\v 13 Tído tá ni̱ na̱koni ñaá rá, dá ni̱ saʼa̱n ra̱ ni̱ ka̱sto̱ʼon ra xíʼín dao ka̱ ta̱a xíonoo xíʼín ná ñoó. Tído kúú tuku va ko̱ ní xíin ro̱ón kandísa ra.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ xi̱ʼo Jesús choon no̱ó ta̱ xíonoo xíʼín ná
\p
\v 14 Tá ni̱ ndiʼi ñoó, dá ví ni̱ naʼa̱ noo̱ Jesús noo̱ ndin uxi̱ iin ta̱ xíonoo xíʼín ná noo̱ ndéi ra sásáʼan ra. Dá ni̱ da̱náni ñaá ná sa̱ʼá ña̱ ko̱ ní kándísa ra xíʼín sa̱ʼá ña̱ káxí nío̱ rá, chi̱ ko̱ ní xíin ra kandísa ra ña̱ ni̱ xini dao ka̱ ña̱yuu ñoó ña̱ ni̱ na̱taki na̱.
\v 15 Dá ni̱ kaa na̱ xíʼín rá:
\p ―Kuaʼán ndo̱ kanoo ndó iin níí kúú ñayuú dánaʼa̱ ndo̱ sa̱ʼá to̱ʼon va̱ʼa ña̱ káʼa̱n sa̱ʼí noo̱ ndidaá kúú ña̱yuu.
\v 16 Ta ndi ndáa na̱ ni̱ ka̱ndísa ñaá, ta ni̱ sodo̱ ndúta̱ ná, no̱ón kúú na̱ dáka̱ki Ndios. Tído na̱ ko̱ ní xíin kandísa to̱ʼon va̱ʼa yóʼo, no̱ón kúú na̱ kando̱o kakomí kua̱chi noo̱ Ndios.
\v 17 Ta ña̱yuu ni̱ ka̱ndísa to̱ʼon va̱ʼa yóʼo, no̱ón kúú na̱ ni̱ʼí ña̱ kandeé ná kee na ña̱ náʼano. Chi̱ xíʼín kuu̱ yuʼu̱ kandeé ná taó ná espíritu kini ñóʼo ini ña̱yuu. Ta kati̱ʼa na kaʼa̱n na̱ dao ka̱ yúʼu̱, ña̱ ko̱ ní dákuáʼa na.
\v 18 Ta va̱ʼará ni̱ tiin ndakána na iin koo̱, ta kúú ko̱ ta̱ʼón ña̱ʼa ndoʼo na kee rí. Ta va̱ʼará ni̱ xiʼi ndakána na iin ña̱ʼa dee̱n, ta kúú ko̱ ta̱ʼón ña̱ʼa ndoʼo na keean. Tá ná chinóo na ndáʼa̱ ná sa̱tá na̱ kúʼu̱, ta kúú nduva̱ʼa va na ―kaá Jesús.
\s Diʼa ni̱ kuu tá ni̱ nana Jesús kuaʼa̱n nóʼo̱ ná induú
\p
\v 19 Tá ni̱ ndiʼi ni̱ kaʼa̱n satoʼo yo̱ Jesús to̱ʼon yóʼo, dá ni̱ kee na ko̱nana na kuaʼa̱n nóʼo̱ ná induú. Kúú ni̱ na̱ko̱o na xoo kuáʼa Ndios.
\p
\v 20 Dá ni̱ kee ta̱a xíonoo xíʼín ná ñóó kuaʼa̱n ra̱ dánaʼa̱ ra̱ to̱ʼon va̱ʼa sa̱ʼá Jesús ndidaá kúú ñoo. Ta kúú sa̱ chi̱ndeé vá ñaá míí satoʼo yo̱ Jesús, ta ni̱ naʼa̱ na̱ ña̱ ndaa̱ kía̱n ni̱ kaʼa̱n ra̱, chi̱ ni̱ xi̱ʼo na ña̱ kandeé rá kee ra ña̱ʼa ndato. Dión ná koo. 
