\id MAT Mundurukú [myu] NT (Brazil) -2010 b☺d \rem The - - is used as an em-dash but not to be confused with the dash that is being used for dialog (quotation). \h Mateus \toc1 Mateus emudupmubararaktup \toc2 Mateus \mt JESUS CRISTO MUWẼG̃AP EKAWẼNTUP- -MATEUS EMUDUPMUBARARAKTUP \c 1 \p \v 1 Kuyjeayũ Jesus Cristo diwatwat. Ixe Jesus tiwat ijopꞌin ma Davi dak, Abraão dak. Ixe Davi Abraão naxeg̃ebit osunuy. Kuyjeayũ osodop ip. Tobuyũ osodop ip. Ite diwatwat ma. Ibũrũ ma osodop ip: \v 2 Isaque ebay Abraão osunuy. Jacó ebay Isaque oꞌe. Judá ebay Jacó osunuy- -Judá kitpiyũ ebay dak. \v 3 Peres ebay Judá osunuy, Zera ebay dak. Ixi Tamar osunuy. Esrom ebay Peres osunuy, Zera ebay dak. Ixi Tamar osunuy. Esrom ebay Peres osunuy. Arão ebay Esrom osunuy. \v 4 Aminadabe ebay Arão osunuy. Nasom ebay Aminadabe osunuy. Salmom ebay Nasom osunuy. \v 5 Boaz ebay Salmom osunuy. Raabe Boaz xi osunuy. Obede ebay Boaz osunuy. Obede xi Rute osunuy. Jessé ebay Obede osunuy. \p Imẽn oꞌe. 14 em osodop- -14 gerações osodop. \p \v 6 Davi ebay Jessé osunuy- -kuyibit kukukat ebay. Salomão eba y Davi osunuy. Urias tayxibuk Salomão xi osunuy. \v 7 Roboão ebay Salomão osunuy. Abias ebay Roboão osunuy. Asa ebay Abias osunuy. \v 8 Josafá ebay Asa osunuy. Jorão ebay Josafá osunuy. Uzias ebay Jorão osunuy. \v 9 Jotão ebay Uzias osunuy. Acaz ebay Jotão osunuy. Ezequias ebay Acaz osunuy. \v 10 Manassés ebay Ezequias osunuy. Amom ebay Manassés osunuy. Josias ebay Amom osunuy. \v 11 Jeconias ebay Josias oꞌe, Jeconias kitpiyũ ebay dak. \p Imẽn Josias oꞌe, itakomaayũ Israel naxeg̃ebitbit tujowatwan pima Babilônia eipi be. Imẽn oꞌe dak. Waraꞌat 14 em osodop- -14 gerações osodop. \p \v 12 Tujowat puje, Salatiel ebay ixe Jeconias osunuy. Zorobabel ebay Salatiel osunuy. \v 13 Abiúde ebay Zorobabel osunuy. Eliaquim ebay Abiúde osunuy. Azor ebay Eliaquim osunuy. \v 14 Sadoque ebay Azor osunuy. Aquim ebay Sadoque osunuy. Eliúde ebay Aquim osunuy. \v 15 Eleazar ebay Eliúde osunuy. Matã ebay Eleazar osunuy. Jacó ebay Matã osunuy. \v 16-17 José Maria itop osunuy. Jacó Maria itop ebay osunuy. Jesus Mariaꞌit osunuy. Cristo i ibutet, ixe Jesus putet. \p Imẽn oꞌe dak. Wararaꞌat 14 em osodop- -14 gerações osodop. Ibũrũ ma Jesus tobuyũ. \p \v 18 Jesus Cristo kapap. Jesus xi José wadip osunuy. Maria i ibutet osunuy. Yukreg̃ oꞌe, jewebumũn awap. Deus biõg̃buk oꞌg̃uꞌukreg̃. \p \v 19 Yukreg̃ puje, José iboam itaybit oꞌe. Icẽmat osunuy José. Maria musũsũn pin g̃u osunuy ibaripyũ etabun. Imẽnpuye José ibuꞌu osunuy jewebumũn. Ibaꞌarẽm suiwat ojuy. \p \v 20 José bit ijop iꞌe pin pima, Deus ekawẽn tojotjotꞌukat ma oajẽm José kay, jexeyxey bima. \p — José! — ioꞌe. — Davi diwacat ẽn! Epararam g̃u juy Maria eju jewebumũn ãm- -ewadip eju. Deus biõg̃buk Xipan oꞌg̃uꞌukreg̃. \v 21 Iꞌit jeꞌkap- -ag̃okatkatꞌitꞌit. Ibuten Jesus i esubutetmõg̃. Iꞌit puten. Judeuyũ bewi ikẽrẽat juꞌuk jeꞌe ipiatꞌajoap puxim — ioꞌe- -Deus ekawẽn tojotjotꞌukat oꞌe José be. \m \v 22 Soat ijop oꞌjebapuk. Deus oꞌe jekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ be iap tag̃ oꞌjebapuk. \v 23 Imẽn ixe oꞌe apẽn Deus oꞌe iap tag̃: \mi Eyaꞌõpicũg̃cũg̃ cuy epesop. Ayacat yukreg̃ jeꞌe. Ayacat iꞌit jeꞌkap. Ag̃okatkan jeꞌe. Yaypanꞌisuat jeꞌit g̃ukap. Emanuel i ibuten jeꞌe, i. \m (Emanuel oꞌe Deus omuy wuyweju.) \p \v 24 Jewurũg̃ puje, José oꞌe soat Deus ekawẽn tojotjotꞌukatoꞌe cebe. Deus ekawẽn tag̃ José oꞌjewebumũn Maria eju. \v 25 Iꞌit kap awap, oꞌjepo g̃u buk ceweju. Mariaꞌit oꞌsubutetmõg̃ Jesus i, ikap puje. \b \c 2 \p \v 1 Oꞌkap Jesus Belém ka be, Judéia eipi be. G̃ebuje itaybit cĩcãayũ oajẽm Jerusalém ka kay. Kasopta jujuap itaybit cĩcã ip. Herodes Judeuyũ kukukꞌukat pima, oajẽm ip. Kaxijẽmap eipi bewi oajẽm ip. \p \v 2 —~Poce bekicat omuy? — ioꞌe ip. — Xeku Judeuyũ kukukꞌukan em- -ixe bekicat. Kasopta ocetajojo oceka be- -kaxijẽmap eipi be. Tawaru ma oꞌjedaebapuk. Imẽnpuye ocetaybit bekicat oꞌkap iam. Yaꞌõbacaat xeku. Ocajẽm ixe mubuyxi am — ioꞌe ip. \v 3 Imẽnpuye Herodes yag̃uybabiꞌũm oꞌe, Jerusalém ka watwat tak. \p \v 4 Judeuyũ epaĩyũ kukukayũ oꞌtomuwã Herodes. Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ dak oꞌtomuwã ixe. Oꞌjeꞌawero ip Herodes kay. \p — Poce Deus emunaẽ jeꞌkap? — ioꞌe cebe ip. \p \v 5 —~Belém ka be, Judéia eipi be — ioꞌe ip Herodes pe. — Imẽn Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat kuy tupmubararag̃ oꞌe- -Deus ekawẽntup. \v 6 Kuy oꞌe: \mi Belém ka bewi eykukukat omuyku- -Judá eipi bewi. Imẽnpuye iboceayũ jeꞌe iboap ika mubog̃ubog̃. Eykukukat Israel naxeg̃ebitbit mujujum jeꞌe. Imẽnpuye ikabog̃ jeꞌe iboka, i. \m Imẽn Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat kuy tupmubararag̃ oꞌe- -Deus ekawẽntup — ioꞌe ip. \p \v 7 G̃ebuje Herodes itaybit cĩcãayũ oꞌtomuwã- -kaxijẽmap eipi bewiayũ. Ibaꞌarẽm oꞌtomuwã. Oajẽm ip, oꞌtomuwã buye. \p —~Puju ixe kasopta oꞌjedaebapuk kabi be- -eyeipi be? — i big̃ ma oꞌe- -Herodes oꞌe. \m Kasopta muwẽnuwẽn oꞌe ip Herodes eju. \p \v 8 —~Epeju Belém ka kay — Herodes oꞌe cebe ip. — Bekicat kudadam cĩcã epeju. Tobuxik puje, ixe awẽg̃ cuy epeyawẽg̃muwẽn owebe, owebe ijo am, ixe mubuyxin am — Herodes oꞌe itaybit cĩcãayũ be. \m Herodes pit bekicat mubuyxin ojuy g̃u. \p \v 9-10 Herodes ekawẽn co buje, oꞌjẽm ip. Belém ka kay oꞌju ip. Cucum pima, kasopta oꞌju cewap ip. Icokcok cĩcã ip oꞌe waram, tajojom puye. Cum. Cum. Cum. Oꞌjedaecũ. Bekicat tukꞌa ase oꞌjedaecũ. \p \v 11 Oajẽm ip ukꞌa kay. Oõm ip. \p G̃ebuje bekicat oꞌjojojo ip. Ixi eju osunuy bekicat- -Maria eju. Oꞌjẽg̃ꞌaecõg̃cõg̃ ip bekicat topabe, imubuyxin am. Jebubut mũnꞌa oꞌyadomudipꞌuk ip. Ibubun oꞌg̃ũm ip Maria be. Ouro oꞌg̃ũm ip. Darutꞌa oꞌyaũm ip. Tadeꞌoatup oꞌtupũm ip- -mirradup. Soat oꞌg̃ũm ip bekicat peam. \p \v 12 Xet. Oꞌjexeyxey ip, jexet pima. \p — Epeyepit g̃u juy Herodes kay — Deus oꞌe cexey bi. \m Imẽnpuye oꞌjepit ip jeipi kay waraꞌat e dag̃wi ma. \p \v 13 Itaybit cĩcãayũ ijẽm puje, Deus ekawẽn tojotjotꞌukat oꞌjebapuk José kay- -Maria itop kay. Ixet pima, jexey bi oꞌjebapuk. Oꞌjekawẽn José eju. \p — Ecenapõn cuy Egito eipi kay — ioꞌe José be. — Bekicat etujupaꞌum, ixi dak. Bomaku epesop cuy — iꞌeꞌem cebe. — Ajẽm puje, epesop cuy Egito eipi be, Herodes bekicat kudadam puye. Ixe kudadam jeꞌe yaokam — ioꞌe José be. — Emukuyjo buje, epeju juy Egito eipi bewi — ioꞌe Deus ekawẽn tojotjotꞌukat. \p — Hm hm — José oꞌe. \p \v 14 Oꞌjenapõn. Egito eipi kay oꞌju ip. Bekicat oꞌtujupaꞌum ixima dag̃, ixi dak. \p \v 15 Oajẽm ip. Osodop ip Egito eipi be Herodes itait pima, osodop ip. Ceꞌũ buje, oꞌjepit ip jeka be. \p Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat cuk adi oꞌjekawẽn kuyjeayũ be. \mi Egito eipi bewi okpot otomuwã, i juk oꞌe Deus, ioꞌe. \m Imẽn Deus oꞌe. Ipot muwẽnuwẽn oꞌe. Jesus muwẽnuwẽn oꞌe. José itait pima, Deus jaꞌõ mucũg̃ ãm oꞌg̃ug̃ẽ. \p \v 16 Waraꞌat e dag̃ itaybit cĩcãayũ epit puje, Herodes itaybit oꞌe jemug̃uykuku iam. Cekay ip itakoma jĩjã oꞌe. Teꞌe ma oꞌe. \p Kuy bima kasopta oꞌjedaebapuk- -xepxep koato bima. Iboam osunuy itaybit Herodes. Imẽnpuye jebekitkit oꞌg̃uju xepxep koatoayũ yaokam, pũg̃ koatoayũ dak yaokam. Kapꞌisuat tak ip oꞌyaokaka. \p Oꞌg̃uju Belém ka be- -Belém ka tẽg̃ ma dak. \v 17 Imẽn Deus tak oꞌg̃ug̃ẽ. Jaꞌõ mucũg̃ ãm oꞌg̃ug̃ẽ. Jeremias kuyje imẽn kawẽnwẽn oꞌe Deus aꞌõ dag̃. \p \v 18 Kuyje Jeremias oꞌe: \mi Raquel oꞌyaꞌĩjojo ip- -Rama ka beacat. Oꞌtõtõn cĩcã Raquel yaꞌõberen. Ig̃uycũg̃ cĩcã oꞌe ixe. Ibaꞌore iboceayũ be Raquel mucok am. Bekitkitꞌũmꞌũm kay oꞌtõtõn. Oꞌtõtõn jenaxeg̃ebitbit oeꞌũꞌũ buye, oꞌg̃uyꞌũm puye, i juk oꞌe Jeremias Deus aꞌõ dag̃. \p \v 19 Herodes eꞌũ buje, Deus ekawẽn tojotjotꞌukat waram oꞌjebapuk José kay. Ixet pima jexey bi oꞌjebapuk. Egito eipi be oꞌjebapuk. \p \v 20 Oꞌjekawẽn José eju. \p — Kuy oeꞌũ ip- -bekicat aoka pinayũ — ioꞌe cebe. — Bekicat etujowat, ixi dak. Israel eipi kay epeju juy — ioꞌe José be. \p — Hm hm — José oꞌe. \p \v 21 Aripit. Oꞌjepit Israel eipi kay. Bekicat oꞌtujupit, ixi dak. Oꞌjepit ip. \v 22 Imẽnpit iparara oꞌe José Herodes ipot puxim- -Arquelau buxim. Judéia eipi kukukan oꞌe Herodesꞌũm tieg̃ Arquelau. José iboam itaybit pima, iparara oꞌe Judéia eipi be jajẽm am. Galiléia eipi be oꞌju ip José jeparara pibun. Oꞌju ip, waram ma jexeyxey buye. \p — Eg̃uy g̃u juy Judéia eipi be — Deus oꞌe José be, jexeyxey bima. \p \v 23 Oajẽm ip Nazaré ka kay. Osodop ip Nazaré ka be, Judéia eipi be. Imẽn Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ juk oꞌe ip bekicat muwẽnuwẽn pima. \mi Nazaré ka wat jeꞌbapuk xeku, i. \m Soat ma apẽn Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ oꞌe iap tag̃ oꞌjebapuk. Imẽnpit soat etabun xipatꞌũm cĩcã osodop ip- -Nazaré ka wat. \b \c 3 \p \v 1 G̃ebujeat kabia João Batista oꞌju. Judéia eipi be oꞌju- -Jordãodi be- -ukꞌaꞌũmat pe. Oꞌju, Jesus Nazaré ka be bima. Ipi juacat mutaybitbin oeku ixe João. \p \v 2 — Epeyepere juy ikẽrẽat mug̃ẽg̃ẽap. Deus soat kukanap kabia jajẽm dao ma. Deus aꞌõbi ijoceyũ muju am jajẽm — ioꞌe ipi juacat pe. \p \v 3-4 Camelodap mug̃ẽg̃ẽ osunuy João doti. Jekpumũnpu dak ixee mug̃ẽg̃ẽ osunuy. Ixat osunuy arobidadek puximat, eit kog̃ũnpi dag̃ tak. \p Kuyje Isaías ixe João muwẽnuwẽn oꞌe Deus aꞌõbi Israel naxeg̃ebit pe. \mi Ag̃okatkat jewãwãwãm ukꞌaꞌũmat pe, i. Imẽn jewãwãm: “Soat e juy epesuemukacũg̃ wuykukukat ajẽm ãm,” i. “Ie juy epesuemudim ceku am,” i, ioꞌe. \m Imẽn eꞌem Isaías emudupmubararaktup. \p \v 5 G̃ebuje isu ma Jerusalém ka watwat oꞌju ip João kay. Oꞌju João ekawẽn aꞌĩjo am. Soat Jordãodi wãbu korerenayũ dak oꞌju, Judéia eipi beacat tak. \v 6 Soat ip oꞌjewemubatatisasan Jordãodi be. Oꞌjewemubatisasan João be. Oꞌg̃ubatisasan ixe João. \p — Deus etabun ikẽrẽat kug̃ oceju. Imẽnpit ikẽrẽat epere pin oceꞌe. Imẽnpuye ocemubatisasan cuy ece — ioꞌe ip João be. \m Ijop ekawẽn muwẽnuwẽnayũ oꞌg̃ubatisasan João. \v 7 Fariseuyũ cucum oꞌe ip jewemubatisasan Jordãodi be. Saduceuyũ dak cucum oꞌe ip. \p João oꞌjekawẽn cebe ip- -Fariseuyũ be, Saduceuyũ be dak. \p — Deus xewi eyenapõn pin, eykay itakoma buye. Eyenapõn pin ikẽrẽat ipi cĩcãat puxixim. Abu jeymukũyjo eyenapõn ãm? — ioꞌe. — Puybuꞌitꞌit buxim eyju. Wuyeꞌũap mubapukatpu buxim eyju — ioꞌe. — Apẽn puybu oꞌjenapõn wuykat pewi wuykat mupik pima, imẽn tak eyenapõn pin Deus oꞌsupiꞌajoiat pewi — ioꞌe. \v 8 — Cũg̃ ma juy epeku soat etabun. Ikẽrẽat cuy epeyepere — ioꞌe. \m Imẽn soat itaybit eꞌem ig̃uycũg̃ cĩcã ip ikẽrẽat eꞌe buye iam, g̃asũ cũg̃ ma jeꞌku ip iam tak. \p \v 9 — Tũibe Deus ipiat supiꞌajoat g̃u wuywebe, wuyju Abraão naxeg̃ebitbit puye iãn purut eyju eꞌem — ioꞌe João cebe ip. — Cedag̃ g̃u eyju jewag̃uydadam. Ibaꞌore g̃u Deus pe witaꞌa muwexat am Abraão naxeg̃ebitbiyũm, jekay kũyjobitayũm — ioꞌe. \v 10 — G̃axĩn ma oꞌa kukat jajẽm yaꞌaꞌeꞌũmatꞌip takat am, yop xik am daxa be — ioꞌe. — Ixe buxim Deus tak g̃axĩn ma ipiat supiꞌajoat kũyjobitꞌũmayũ be, eywebe — João oꞌe. \p \v 11 — Waraꞌacat omuyku onomuju. Ixe obodi ma yaꞌõbuyxi. Soat podi ma yaꞌõbaca. Õn pit ajo peg̃ap g̃u cebeam? Cedag̃ g̃u kuka oce ixe aꞌõbuywatwatꞌukan, obog̃ g̃u buye. Õn ma eymubatisasan idibi be. Ixe bit Deus biõg̃buk g̃uõm eywebe, yaꞌõ dag̃ eyeku am. Apẽn daxa be taixee mupik, imẽn tak Deus biõg̃buk pe ikẽrẽat g̃uyꞌũ. \v 12 Wuyju taixee xikxig̃ tumũntata mujẽm ãm taixee bewi. Tumũntata muxipanpan wuyju tamũnꞌa be. Taixee mupikpig̃ daxa be. Imẽnpuxim Deus kũyjobicayũ muwajejẽm kũyjobitꞌũmayu xewi. Kũyjobicayũ ixe xe jeedop soat em. Kũyjobitꞌũmayũ bit soat em ipiat supiꞌajojo — João oꞌe cebe ip- -Fariseuyũ be, Saduceuyũ be dak. \p \v 13 Jesus oajẽm Jordãodi be, ixe jemubatisaan João be. João bit ibuꞌu oꞌe Jesus mubatisasan. \p \v 14 — Okay du ejut? — João oꞌe Jesus pe. — Õn g̃u bit. Ẽn acã juy ece omubatisan — ioꞌe João Jesus pe. \p \v 15 — G̃asũ ma — ioꞌe João be. — Omubatisasan cuy ece. Imẽn cuy ace, cũg̃ ma wuyeku am Deus etabun. \p — Xipat — João oꞌe. \m Oꞌg̃ubatisan. \p \v 16 Idibi bewi oꞌjeu Jesus. Kabi ma oꞌjekoce. Pukaso joꞌiat oꞌjojojo pupum- -Ibiõg̃buk xipacat. Jesus kay oajẽm. Oõm Ibiõg̃buk xipacat cebe- -Jesus pe. \p \v 17 G̃ebuje Deus oꞌjekawẽn kabi bewi. \p — Ite okpot- -wemukukpinput — ioꞌe. — Soat em ocokcok cĩcã cekay — Deus oꞌe. \b \c 4 \p \v 1 G̃axĩn ma Ibiõg̃buk xipacat Jesus oꞌtujowat ukꞌaꞌũmat pe. Oꞌtujowat, ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat pe ibuyxijo am. \v 2 Ukꞌaꞌũmat pe osunuy Jesus ade kabia- -40 kabia. 40 ixima dak osunuy. Jekõnkõn g̃u osunuy. Repiꞌajojom cĩcã osunuy. \p \v 3 Ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat oajẽm Jesus kay. \p — Jesus — ioꞌe. — Deus ipot ẽn pima, aꞌõbi ma witaꞌa juy eyamuwexat pãoꞌam, ere jĩjã buye — ioꞌe. \p \v 4 — Ap! — ioꞌe. — Imẽn eꞌem Deus ekawẽntup: \mi Wuyetabẽg̃ wuyxat oꞌom puye g̃u- -Deus wuymutaicin puye, i. Wuyju jekukum, Deus aꞌõbuyxi buye acã, i — ioꞌe Jesus. \p \v 5 G̃ebuje ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat Jesus oꞌtujowat Jerusalém ka be, Deus aꞌõbi ika xipacatka be. \p Deus eju kawẽnwẽnapꞌa kay oajẽm ip- -yabog̃atꞌa kay. Oꞌjeu ibo ukꞌa jeje. Ukꞌa yaberenatꞌa oꞌyadop. Oꞌjomõg̃ ibo ukꞌabi jeje. \p \v 6 — Ẽn Deus ipot pima, ecewemuyꞌat ijopꞌabi jejewi ipi ju — ioꞌe. — Imẽn eꞌem Deus ekawentup: \mi Deus ekawẽn tojotjotꞌukayũ g̃uju xipan ekuk am, i. Ixeyũ jeak ekay witaꞌa be ei mucakcakap puxim, i — ioꞌe. \m — Imẽn eꞌem Deus ekawẽntup — ioꞌe Satanás. — Deus ekawẽntup tomuju ecewemuyꞌat — ioꞌe. \p \v 7 — Ap! — ioꞌe Jesus. \mi “Cẽm paxi Deus jaꞌõ dag̃ eꞌem?” iꞌũmg̃u juy epeꞌe, i — ioꞌe Jesus. \m — Imẽn tak eꞌem Deus ekawẽntup — ioꞌe Jesus. \p \v 8-9 G̃ebuje ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat Jesus oꞌtujowat coꞌa kay- -yaberenatꞌa kay. \p Ibocewi soat oꞌg̃ubapuk Jesus pe. Jebacaap, ipi juacat, ipi juacat mujuꞌukayũ; soat ip oꞌjojojo. Idip cĩcã ma osodop ip. Ixe biõg̃buk kẽrẽat kukukat jaꞌõbuyxi ojuy Jesus pe. Imẽnpuye ixe oꞌe Jesus pe: \p — Soat kuka ijop oꞌg̃ũm ewebe, owap ẽn aꞌecũg̃cũg̃ puje, omubuyxin puje dak — ioꞌe. \p \v 10 — Ap! — ioꞌe Jesus. — Ecenapõn oxewi, Satanás! Deus ekawẽntup eꞌem: \mi “Xipat ẽn” i juy epeꞌe Deus pe acã, i. Deus aꞌõ kay acã epesop kũyjobin- -eykukukat aꞌõ kay, i — Jesus oꞌe. \p \v 11 Imẽneju oꞌjenapõn ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat Jesus xewi. Deus ekawẽn tojotjotꞌukayũ oajẽm ip Jesus buywat am g̃ebuje bit. \p \v 12 Itaybicayũ Jesus pe oꞌg̃uwẽn ip João omuy daomũnmũnapꞌa be iam. Imuwẽn puje, oꞌju Galiléia eipi be Jesus. \p \v 13 Jesus oꞌju Cafarnaum ka kay. Nazaré ka bewi oꞌju. Oajẽm. Osunuy Cafarnaum ka be iodi xe- -Galiléiadi xe. Zebulom eipi be osunuy, Naftali eipi be dak. \p \v 14 Kuyje Isaías juk oꞌe Deus aꞌõbi: \q \v 15 Judeuꞌũmayũ kabiaat cĩcãat oꞌjojojo ip- -yobog̃at. Jeipi be oꞌjojojo ip- -Galiléia watwat, iodi wãbu watwat, Jordãodi winabuat ka watwat tak. Zebulom watwat oꞌjojojo ip, Naftali watwat tak. \v 16 Kabiokbog̃ pe kaxikxikꞌiayũ kabiaat oꞌjojojo. Kabiaat cĩcãat oajẽm kuy jeꞌũ ojuyayũ kay, i juk oꞌe Isaías. \m Oꞌjekawẽn kuyjeayũ be. \p \v 17 Ibocewi Jesus kawẽnwẽn oꞌe adeayũ be. \p Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap cuy epeyepere! Eyg̃uycũg̃ cuy epesop, ikẽrẽat kug̃ puye. Deus soat kukanap kabia jajẽm dao ma- -kabi beat soat kukanap — ioꞌe. \m Imẽn soat em kawẽnwẽn oꞌe Jesus. \p \v 18 Pũg̃ kabia Jesus Pedro oꞌjojojo, André dak. André Pedro kitpit osunuy. Pedro butet osunuy Simão Pedro i. Ixeyũ oꞌjojojo Jesus. Xĩg̃xĩg̃ꞌi bima Galiléiadi wãbu be oꞌjojojo. Axima bubuap xikxig̃ ip oꞌe iodi be, axima bubuꞌukayũ osodop ip puye. \p \v 19 — Epesot okay, oweju jekuku am — Jesus cebe ip. — Axima bubuꞌukayũm cuk adi epesop. Ig̃asũ kawẽn idipat epeg̃uwẽnuwẽn ijodiat pe imutabun ip okay — ioꞌe Jesus cebe ip. \m \v 20 Axima bubuap oꞌsuiwat ip dao ma. \p Oꞌju ip Jesus kay, ceweju jekuku am. \p \v 21 Jesus waraꞌacayũ oꞌjojojo- -xepxepayũ- -Tiago, João dak. Oꞌjojojo, ibocewi cucum pima. João Tiago kitpit osunuy. Zebedeu ipotpoyũ osodop ip. Kobe be osodop ip Zebedeu eju. Axima bubuap muwaketken oꞌe ip. \p — Epesot okay, oweju jekuku am — Jesus oꞌe Zebedeu ipotpoyũ be. \m \v 22 Kobe oꞌsuiwat ip, jebay dak. Oꞌsuiwat ip cekobe be. \p Oꞌju ip Jesus kay. Dao ma oꞌju ip, Jesus eju jekuku am. \p \v 23 Oꞌju Jesus soat tag̃- -Galiléia eipi dag̃. Adeayũ mutaybitbin oꞌe Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be. Kawẽn idipat muwẽnuwẽn oꞌe adeayũ be. Deus soat kukanap muwẽnuwẽn oꞌe. Iwãtaxipipiayũ oꞌg̃uꞌadaꞌada. Ibacaꞌũmayũ mubacacan oꞌe Jesus. \p \v 24 Imẽneju itaybicayũ Jesus awẽg̃ oꞌg̃uwẽnuwẽn. Soat Síria eipi beacat oꞌjekũyjojo. Soat iwãtaxipipiayũ: ipi kug̃ayũ, ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ayũ, yag̃uybabiꞌũmꞌukayũ, ijebit eꞌũat puximayũ; soat ip oꞌtujowat Jesus kay. Soat ip oꞌg̃uꞌada. \v 25 Adeayũ oꞌju ip Jesus tomuju- -ade jĩjã. Galiléia eipi bewiayũ, Dez Cidades ka bewiayũ, Jerusalém ka bewiayũ, Judéia eipi bewiayũ, Jordãodi winabu wiayũ; soat ip oꞌju Jesus tomuju. \b \c 5 \p \v 1 Adeayũ jojom pima, oꞌju Jesus, ade jĩjã ip puye. Coꞌa kay oꞌju. Oꞌjeu coꞌa dag̃. Oabik iboce. Cebekitkit oajẽm Jesus kay- -ceweju etaybitbinayũ. \p \v 2 G̃ebuje oꞌjekawẽn jebekitkit pe. Imutaybitbin oꞌe Jesus. \p \v 3 —~Icokcok okay itabutpinayũ, jetaybicap puye — ioꞌe Jesus. — Itaybit ip Deus oce mubacanucan pima acã, Deus aꞌõ dag̃ oceku iam. Icokcok ip, soat em Deus xe jeedop puye. \p \v 4 —~Waayũ dak icokcok ip — Jesus oꞌe. — “Epetõtõn g̃u juy epesop,” Deus waayũ be eꞌem. Imẽnpuye icokcok cĩcã jeꞌe ip — ioꞌe Jesus. \p \v 5 —~Icokcok yaꞌõkadidim wararaꞌcat kukayũ. Xipacat jeꞌjat ip Deus xewi- -apẽn Deus oꞌeꞌe iap tag̃. \p \v 6 —~Icokcok cĩcã jeedop ip- -Deus xe cũg̃ cĩcãayũ. Apẽn idibi kay wuyju, wuybipuruk pima, imẽn tak Deus bikuyap kay ixeyũ dak jajẽm. Apẽn puybit kay dak wuyrere bima, imẽn tak Deus bikuyap tag̃ jeku pin ip. Imẽnpuye Deus ibikuyap jeꞌg̃ũm cebe ip- -cũg̃ cĩcãayũ be. Icũg̃ cĩcã eꞌem ip — ioꞌe Jesus. \p \v 7 —~Icokcok cĩcã jeedop waraꞌacat kay itabotaidabotbocayũ — ioꞌe. — Deus tak itabotaidabotbot jeenuy cekay ip — ioꞌe Jesus. \p \v 8 —~Icokcok cĩcã jeedop ip- -yag̃uyꞌisuayũ. Deus cocom jeedop ip — ioꞌe Jesus. \p \v 9 —~Icokcok itakomaat mudinudinꞌukayũ. Jekpotpoyũ buxim Deus tak jukuk ip — ioꞌe Jesus. \p \v 10 —~Icokcok cĩcã jeedop ip- -Deus bikuyap tag̃ jekukuꞌukayũ. Ipiat ajojom ip, Deus bikuyap tag̃ jekukum puye. Imẽnpit soat em Deus xe jeedop ip — ioꞌe. \p \v 11 —~Okay eyetabut puye, adeayũ itakoma jeedop eykay. Imẽnpit eycokcog̃ ma epesop — ioꞌe cebe ip. — Eycokcog̃ ma epesop, eymuymuy ip pima, xipatꞌũm eykuk ip pima dak, eyawẽg̃ mukẽrẽrẽrẽm ip pima dak. Eycokcog̃ ma epesop itakomaayũ imẽn jeykuk, okay eyetabut puye — Jesus oꞌe. \v 12 Imẽn tak kuyjeayũ Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ xipan g̃u oꞌjukuk ip. Eycokcog̃ cĩcã epesop. Kabi be bit, Deus xe bit, ade kug̃ epesop- -idipat kug̃ — ioꞌe Jesus. \p \v 13 Oꞌjekawẽn jebekitkit pe. Wuymutaybinap muwẽnuwẽn oꞌe Jesus- -imẽnpuximap ekawẽn. \p — Ipi juacat pima eyju, kawta buxim epesop — ioꞌe. — Kawta tayu buye, xipat cĩcã. Imẽnpit takõꞌõm puje, xipat g̃u kuka. Teꞌe ma kuka atakuk. Apẽg̃ãm tak takug̃ kuka acesop? Taxik am acã. Taxik puje, tamucakucag̃ kuka wuyju — ioꞌe Jesus. \m Imẽnpuximap kawẽnuwẽn oꞌe Jesus. Kawta wuyxat mukun. Iꞌo pin wwuyju, wuyxat pe kawta opop puye. Imẽnpuxim Jesus kay itabucayũ ekukuap cuy ipi juacat mudim. Jekuku ojuy ipi juacat Deus aꞌõ dag̃, Jesus kay itabucayũ ekukuap jojo buye. \p Tayuꞌũm pima bit, xipat g̃u kuka kawta. Acetaxik kuka, tamucak am. Imẽnpuxim tak cebekitkit Jesus kay itabutꞌũmꞌũm jekukum pima bit, xipat g̃u kuka, ipi juacat mudimꞌũm kuka buye. \p \v 14-16 Ipi juacat etabixe kabiahamat puximayũ epesop — ioꞌe Jesus. — Xipan eyekukuap cocom pima ip, Deus awẽg̃ mubuyxin jeedop ip- -wuyebay awẽg̃- -kabi beat awẽg̃ — ioꞌe Jesus. — Apẽn e dag̃ wuyjojo but, kabiaham pima; imẽnpuxim Deus awẽg̃ buxin put wararaꞌacayũ, xipan eyju jekukum pima — ioꞌe Jesus. \p — Ipi juacat eyju bima, kabiaat puxim epesop — ioꞌe. — Ag̃okaxiri coꞌa be wuysukamuy bima, ika baꞌarẽm g̃u oꞌsukadop. Ikamunẽm paꞌore. Kuy bi ma ikabapuk soat pe, coꞌa jeje buye — ioꞌe. — Eyju dak ibaꞌarẽm g̃u epesop, xipan epekuku bima. Soat pe eyekukuap jeꞌbapuk. Imẽn ipi juacat pe kabiaat puxim eyju, itaybit ip puye ajo xipat Deus xe iam, eyekukuap cocom ip pima — ioꞌe. \p — Lamparina musop puje, ico diotpe g̃u ajomuy. Ukꞌa be acejomõg̃ imũn ceje. Um ma ajomuy kabia iꞌe am soat ukꞌa beat kay, soat ijo but am. \p \v 17 Oꞌjekawẽn Jesus jebekitkit pe. \p — Epeyewag̃uy g̃u juy “Osodot teku Moisés ekawẽn muꞌũm ãm, Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat imutaybitbinap muꞌũm ãm tak” i. Imẽg̃ãm g̃u ojot. Ojot ma imutaybit am apẽn ape iboap ekawẽn osodop iam — ioꞌe Jesus. \v 18 —~Moisés ekawẽn iꞌũm paꞌore cebe ip. Soat Deus oꞌe iap tag̃ jeꞌbapuk — ioꞌe Jesus. — Kabi oiꞌũm kuka, ipi dak. Deus ekawẽn pit iꞌũm g̃u. Pũg̃ aꞌõ dak kaꞌũma ma iꞌũm. Soat epaꞌũmap jajẽm. Iboap ekawẽn tak jeedop- -Moisés ekawẽn. Iboap kay g̃ebum cuy epesop — ioꞌe. \p \v 19 —~Imẽnpit pũg̃pũg̃ Moisés ekawẽn kay g̃u. Kũyjobit g̃u ip Moisés ekawẽn kay. Wararaꞌacayũ mutaybitbin ip kũyjobitꞌũm ãm Moisés ekawẽn kay. Kabi be bima, Deus xe bima, “Teku Deus aꞌõ kaysũ ã. Xipatput acã teku,” i jeꞌe soat kũyjobitꞌũmayũ be. \p — Pũg̃pũg̃ ma Moisés ekawẽn kay jĩjã. Kũyjobit cĩcã ip. Wararaꞌacayũ mutaybitbin ip kũyjobit am Moisés ekawẽn kay. Kabi be bima, Deus xe bima, “Teku Deus aꞌõ kay jĩjãat. Xipacat teku,” i jeꞌe soat kũyjobicayũ be. \p \v 20 —~Og̃uwẽn eywebe: Deus bikuyap tag̃ eyeku bimap acã, eywebe ajẽm put Deus kay. Fariseuyũ bodi ma Deus bikuyap tag̃ eyekuꞌũm pima, Deus xe g̃u epesop soat em- -Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ bodi ma dak — ioꞌe Jesus. \p \v 21 —~Eyju juk epeyaꞌĩjojo apẽn Moisés oꞌe iam. \mi Epeyaoka g̃u juy. Pũg̃ em tak kaꞌũma. Waraꞌat oꞌyaokaiat epetujowat cuy ibimãmãat ekawẽn cocoꞌukat pe, i — Jesus oꞌe. \m \v 22 —~Õn pit eꞌem eywebe: Soat cuy epetujowat ibimãmãat ekawẽn cocoꞌukat kay- -jewag̃o kay itakomaayũ. Iboce ipiat supiꞌajoat itakomaat pe. “Kaꞌũmaat ma ẽn,” iꞌeꞌeꞌukat pe bit itakomaat podi ma ipiat supiꞌajoat ibimãmãat ekawẽn cocoꞌukayũ kukukat aꞌõ dag̃. “Akpidapi,” iꞌeꞌeꞌukat pit daxabog̃ kay jeꞌju- -ipiatꞌajoat ka kay — ioꞌe. \p \v 23-24 — Imẽneju eykitpit epeg̃udin cuy, eykay itakoma bima. Iũmũmap epesuiwat Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be. Ajo epetojot imõg̃ ãm Deus etabixeatꞌa be, ijop epesuiwat. Epeju juy eykitpit kay, imudin am — ioꞌe Jesus. — Epeju juy, juk epeõm maꞌg̃u Deus tukꞌa be. Epeju juy, eyju g̃ebum puye “Okitpit itakoma okay,” i — ioꞌe Jesus. \p — Eykitpit mudin puje acã, epeyepit iũmũmap ũm ãm Deus pe — ioꞌe Jesus. \p \v 25 —~Eybure eymuymuy bima, eyweroap teidaꞌũm pima, dao ma juy epeg̃udin eybure. Xipan epeyekawẽn — ioꞌe Jesus. — Cucum pima ibimãmãat ekawẽn cocoꞌukayũ kay, xipan epeyekawẽn cebe — ioꞌe. — Imẽn eyekawẽnꞌũm pima, imudinꞌũm pima, eymuymuyat eydujowan ibimãmãat ekawẽn cocoꞌukayũ xe. Ixeyũ eydujowan daomũnmũnapꞌa kukat kay, eymõg̃ ãm daomũnmũnapꞌa be. Eyenapõn paꞌore kuka epeꞌe ibocewi bit — ioꞌe. \v 26 —~Icẽmãn õn eꞌem eywebe. Daomũnmũnapꞌa be epesop soat em. Soat g̃u eyeweroap teidaꞌũm pima, jeymujẽm g̃u ip daomũnmũnapꞌa bewi — ioꞌe Jesus cebe ip. \p \v 27 —~Moisés oꞌjekawẽn kuyjeacat pe — Jesus oꞌe. \mi Ecepo g̃u juy waraꞌat ayacat eju- -etayxi eju acã. Aoyũ dak jepo g̃u juy ip waraꞌat ag̃okatkat eju- -jektop eju acã, i — ioꞌe. \m — Eyetaybit iboam — ioꞌe Jesus. \v 28 —~Imẽnpit õn eꞌem eywebe: Ayacat kay ag̃ pima eyju, dabiꞌo pin pima dak, kuy ceweju jepo iap coꞌi epeꞌe. Eyag̃uy be ma kuy ibapuk ayacat kay — ioꞌe Jesus. \v 29 —~Imẽnpuye epeyepere juy jeakap ikẽrẽat kay. Eybaꞌat kadiataꞌũm pima bit purut, kuka ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽ. Imẽn ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽ g̃u ipiatꞌajoap puxixim — ioꞌe- -Jesus oꞌe. \m Imẽn Jesus oꞌe, Jesus xe wuyta wuybikuyap puxim. Wuybikuyap pewi wuyju ikẽrẽat kay bima, iboap ibikuyap tag̃ jekukum g̃u juy acesop. Pug̃ ẽm tak kaꞌũma. \p \v 30 —~Epeyepere juy ikẽrẽat mug̃eg̃ẽap tak — ioꞌe Jesus. — Eybaꞌat kadiatpuꞌũm pima bit purut, kuka eybum ikẽrẽat epeg̃ujurũg̃. Imẽn ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽ g̃u, ipiatꞌajoap puxixim — ioꞌe Jesus. \m Imẽn Jesus oꞌe, Jesus xe wuyba wuyeꞌeap puxim. Wuyeꞌeap pewi wuyju ikẽrẽat mubapuk pima, iboap eꞌeap tag̃ jekukum g̃u juy acesop. Jepere juy wuyju. \p \v 31 —~Moisés oꞌjekawẽn waram kuyjeacat pe. \mi Ag̃okatkat jetayxi epere pin pima, otayxim g̃u ẽn g̃asũ bit iaptup cuy tupũm cebe. Imẽn cuy etupũm cebe, cepere am, i — Jesus oꞌe. \m \v 32 —~Õn pit eꞌem eywebe: Ag̃okatkat jetayxi epere buje, jetayxi waraꞌat eju oꞌjepo g̃un maꞌg̃u, ixe ag̃okatkat ikẽrẽat kug̃ Deus xe. Ixe ayacat waram jewebumũn puje, ikẽrẽat kug̃ Deus xe, itop ikẽrẽat oꞌg̃ug̃ẽ buye. Waraꞌat ag̃okatkat tak ixe ayacat eju jewebumũn puje, ikẽrẽat kug̃ Deus xe — ioꞌe Jesus. \p \v 33 —~Moisés oꞌjekawẽn. \mi Icẽmãn cuy epeꞌe. Eybuꞌum g̃u juy eytabucap kay epesop. Eyaꞌõ dag̃ cuy epeku soat em. Eyaꞌõ kay juy epesop- -ajo imug̃ẽap ojuy iap kay. Kuy juk epeyekawẽn Deus pe: ‘Waꞌõ kayꞌũm pima, ipiat osupiꞌajoat owebe,’ i juk epeꞌe. Imẽneju eyaꞌõ kay juy epesop, i — ioꞌe Jesus. \m \v 34 —~Õn pit eꞌem eywebe: Eyetabucap epeꞌe bima, epeyekawẽn g̃u juy Deus pe: “Waꞌõ kayꞌũm pima, ipiat osupiꞌajoat owebe,” i g̃u juy epeꞌe. Pũg̃ em tak kaꞌũma — ioꞌe Jesus. — “Etaybit icẽmãn kabi kake. Imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn eꞌem õn ewebe,” iꞌũmg̃u dak cuy epeꞌe wararaꞌacat pe. Imẽn epeꞌe bima, “Etaybit icẽmãn Deus kake,” i bima bit purut ka epeꞌe, kabi Deus abikbikap puxim puye. Imẽn pima pit purut ka epeꞌe, Deus kabi be omuyiat puye. \p \v 35 —~“Etaybit icẽmãn ipi kake. Imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn eꞌem õn ewebe,” iꞌũmg̃u dak cuy epeꞌe wararaꞌacat pe. Imẽn epeꞌe bima, “Etaybit icẽmãn ipi oꞌg̃ug̃ẽiat kake,” i bima bit purut ka epeꞌe, ipi Deus imũnka buxim puye. Imẽn pima bit purut ka epeꞌe, Deus ipi oꞌg̃ug̃ẽ buye. \p — “Etaybit icẽmãn Jerusalém ka kake. Imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn eꞌem õn ewebe,” i dak ũmg̃u juy epeꞌe wararaꞌacat pe. Imẽn epeꞌe bima, “Etaybit icẽmãn Jerusalém ka watwat kukukat kake,” i bima bit purut ka epeꞌe, Deus Jerusalém ka watwat kukukat cĩcãat puye. \p — Imẽneju epeꞌe g̃u juy soat pe. Pũg̃ em tak kaꞌũma. Soat kake ip, Deus aꞌõbiat ebapukpukap puye. \p \v 36 —~“Etaybit icẽmãn waꞌa kake. Imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn eꞌem õn ewebe,” i dak ũmg̃u juy epeꞌe wararaꞌacat pe. Imẽn g̃u juy epeꞌe, eywebe ibaꞌore buye yaypanꞌisuat waram ebapuk am, yaypan cĩcã buje; eywebe ibaꞌore buye dak yaypan cĩcã ebapuk am, yaypanꞌisuat pima — ioꞌe Jesus. \p \v 37 —~I juy epeꞌe, “Icẽmãn,” i. I dak epeꞌe, “Kaꞌũma,” i. Imẽn acã epeyekawẽn cuy, ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat pewi beku waraꞌat ekawẽn ajẽmjẽm puye- -dapxi iap ekawẽn ajẽmjẽm puye — ioꞌe. \p \v 38 —~Moisés cuk oꞌjekawẽn. \mi Ag̃okatkat taꞌũm pima, eyju dak waraꞌat epesutamuꞌũm, i. Agokatkat tũyꞌuk puje, waraꞌat tak epetũyꞌuk cuy, i — ioꞌe Jesus. \m \v 39 —~Õn pit eꞌem eywebe: Ikẽrẽm eykukayũ eybaꞌat kadi eydopaoka buje ip, waraꞌat kadi koreren epeꞌe eydopa, waraꞌat kadi eydopaoka am — ioꞌe Jesus. — Ikẽrẽm g̃u juy ip epejukuk — ioꞌe. \v 40 —~Eyekamixa kay ip pima, ibimãmãayũ kay eydujowan pima, epeg̃ũm cuy cebe ip. Eyekabek tak epeg̃ũm — ioꞌe Jesus. \v 41 —~Waraꞌat ka bewiat sorara aꞌõbi pũg̃ kilometroat tag̃ jebubut eymudujowan puje, epeyetujowat cuy xepxep kilometroat tag̃. \p \v 42 —~Eyxewi iojuy buje, epeg̃ũm cuy cebe. Eyweju oꞌjekawẽn pima: “Eybubut epeg̃ũm cuy owebe darem. Waram iũmũm eywebe ma,” i; darem cuy epeg̃ũm cebe — ioꞌe Jesus. \p \v 43 —~Kuyje Moisés oꞌjekawẽn. \mi Eydukꞌa xeayũ xipan epejukuk, i. Eykay itakomaayũ bit xipan g̃u juy epejukuk, i — ioꞌe Jesus. \m \v 44 —~G̃asũ oce eywebe: Eykay itakomaayũ xipan cuy epejukuk. Xipan g̃u eykukayũ beam cuy epeyekawẽn Deus eju — ioꞌe Jesus. — “On odin ip cekay,” i juy epeꞌe, kawẽnwẽn pima Deus pe. \p \v 45 —~Imẽn jekukum pima, kabi beat ipotpoyũm epeꞌe. Soat peam Deus kaxi oꞌg̃uju kabi be- -xipacayũ beam, xipatꞌũmayũ beam tak — ioꞌe Jesus. — Soat peam tak Deus mubaꞌat oꞌg̃uju ipi kay- -icũg̃at peam, cũg̃ꞌũmat peam tak — ioꞌe. \v 46 —~Eykayayũ acã ikukpin eyxe bima, imẽn xipat Deus xe du? Kaꞌũma. Apẽnpuye Deus aꞌõbi xipacat ũmap wiwim eyju? Jeyipi iecug̃ap peam dinheiro bubuꞌukayũ imẽn tak ixeyũ xe jekayayũ ikukpin jekuku ip- -eyxe cekayꞌũm cĩcãayũ imẽn jekuku ip. Eykayꞌũmayũ dak xipan cuy epejukuk — ioꞌe Jesus. \v 47 —~Eybureyũ eju acã eyekawẽn puje, ajo g̃u eꞌem cĩcã eyju. Imẽn tak Deus kay itabutꞌũmayũ jekuku ip. \p \v 48 —~Wuyebay xipat cĩcãat soat em. Ixe buxim cuy epesop- -wuyebay icẽmat puxim cuy epesop- -kabi beat puxim — ioꞌe Jesus. \b \c 6 \p \v 1 Oꞌjekawẽn Jesus jebekitkit pe. \p — Eydayꞌemꞌum cuy epesop — ioꞌe Jesus. — Waraꞌacayũ be eyjojoap puxim g̃u cũg̃ ma epekuku — ioꞌe. — Imẽn cuy epeg̃ug̃ẽ g̃u ixeyũ be eyjojoap puxim. Imẽn epeg̃ug̃ẽ bima, Deus xewi kaꞌũmg̃u jeyjat, eyeꞌeap puye. Ixe kabi beat xewi kaꞌũmg̃u epejat — ioꞌe yaꞌĩjojoꞌukayũ be. \v 2 — Imẽnpuye ibubutbetꞌũmat kay eyetabotaidabotbot pima, cebe eyebutbutꞌin ũmũm pima, eyawẽg̃ epeyawẽg̃mupõg̃põg̃ g̃u juy — Jesus oꞌe. — Eymug̃uykukuꞌukayũ jawẽg̃ mupõg̃põg̃ ojuy ip imẽn ma. Deus ukꞌa be jawẽg̃ mupõg̃põg̃ ip, e dag̃ tak. Jebureyũ ekawẽn kay jĩjã ip, “Xipat cĩcãat ẽn,” i bima cebe ip. Iboap ekawẽn kay jĩjã ip. Icẽmãn oce eywebe. Jebikuyap tag̃ jeꞌjat ip. Imẽnpit kaꞌũma ma jeꞌjat Deus xewi — ioꞌe Jesus yaꞌĩjojoꞌukayũ be. \p \v 3 — Eyju bit ibubutbetꞌũmat pe iũmũm pimap, ibaꞌarẽm ma juy epeg̃ũm, jebure jĩjãat cuy itaybit g̃u iũm ãm jeꞌe — ioꞌe cebe ip. \v 4 — Ibaꞌarẽm iũmũm pima eyju, ixe kabi beat oꞌjojojo- -wuyebay. Xipacat jeꞌg̃ũm eywebe. “Xipat ẽn oxe,” Deus eꞌem eywebe — ioꞌe Jesus. \p \v 5 — Eyju bit wararaꞌacat mug̃uykukuꞌukat puxim g̃u juy epesop. Soat etabutpe ip kawẽn pin Deus eju. Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be kawẽn pin ip soat etabutpe- -ukꞌa ukpibubu dag̃ tak. Wararaꞌacat pe jejojoan acã ip kawẽnwẽn Deus eju. Wararaꞌacat kawẽn ãm ojuy ip. “Xipat ip. Deus kay jĩjã ip,” i. Wararaꞌacat oꞌjewag̃uy cebe ip ojuy ip. Wararaãcat ijojom ip iap acã jeꞌjat ip. Deus xewi bit kaꞌũma ma jeꞌjat ip. \p \v 6 — Eyju bit eydukꞌa be juy epeõm, Deus eju kawẽn ãm — Jesus oꞌe cebe ip. — Eydukꞌa exĩntabi juy epetomudip, wararaꞌacat pe eyjojoap puxim. Epetomudip, kawẽn ãm kabi beat eju- -ijo baꞌoreat eju- -wuyebay eju. Deus imẽn eyjojo. Xipacat jeꞌg̃ũm eywebe. “Xipat ẽn oxe,” iꞌeꞌem tak eywebe — ioꞌe Jesus cebe ip. \v 7 — Deus eju kawẽnwẽn pima, eyejoojuyap ade em g̃u juy epeyekawẽn — ioꞌe. — Imẽn Judeuꞌũmayũ oꞌjekawẽn ip Deus baroyũ be. Tũybe ocekawẽn kay yaꞌĩjojo jeꞌe oceju ade ma kawẽnwẽn puye iãn jeꞌe ip. \v 8 — Eyju bit kaꞌũma. Imẽn epeyekawẽn g̃u juy Deus eju. Deus eyebay buxim. Kabi beat teku. Eyekawẽn awap, itaybit ajo-kug̃ g̃u eyju iam — ioꞌe. \q \v 9 — Imẽn cuy epeꞌe, Deus eju kawẽnwẽn pima: “Bay!” i juy epeꞌe kabi beat pe. “Soat cuy ibuyxin ebutet kug̃ jeenuy,” i. \v 10 “G̃axĩn ma juy soat kukukan eg̃uy,” i dak. “Soat kukukan eg̃uy bima, ipi juacat cuy jekukum jeedop ip ebikuyap tag̃ apẽn kabi beacat cucum ip ebikuyap tag̃,” i. \v 11 “G̃asũ ocexan cuy eg̃ũm ocewebe,” i. \v 12 “Apẽn oceju g̃ebum g̃u apẽn wararaꞌacayũ be juk adi warẽmtag̃ ocekuk iap kay; imẽn tak g̃ebum g̃u juy eg̃uy apẽn cuk adi ikẽrẽat oceg̃ujurũg̃rũg̃ iap kay,” i dak. \v 13 “Ocaꞌõ mubacanucan cuy eg̃uy ocewebe ikẽrẽat mujurũg̃ap puxim. Ikẽrẽat tak ejuꞌuk cuy ocewebewi,” i dak cuy epeꞌe — ioꞌe Jesus. \m — Imẽn ma juy epeꞌe Deus eju kawẽnwẽn pima — ioꞌe. \v 14 — Eyju g̃ebumꞌũm pima apẽn wararaꞌcayũ be juk adi ikẽrẽm eykuk iap kay; ikẽrẽat epeg̃ujurũg̃rũg̃ cĩcã maꞌg̃u, Deus tak jeg̃ebu g̃u apẽn juk adi ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽg̃ẽ iap kay. Kabi beat jeg̃ebu g̃u- -wuyebay — ioꞌe. \v 15 — Eyju g̃ebum pima bit apẽn wararaꞌacayũ be juk adi ikẽrẽm eykuk iap kay, Deus tak jeg̃ebu apẽn juk adi ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽg̃ẽ iap kay. Wuyebay xeku — ioꞌe Jesus. \p \v 16 — Deus kay g̃ebumap kay jekõnkõnꞌũm pima eyju, eyg̃uycũg̃cũg̃ g̃u juy epesop. Eymug̃uykukuꞌukayũ ig̃uycũg̃cũg̃ oekuku ip, Deus kay g̃ebumap kay jekõnkõnꞌũm pima ip. Ig̃uycũg̃cũg̃ oekuku ip, soat itaybit ojuy, “Teku Deus kay g̃ebumap kay jekõnkõn g̃u iam. Jebureyũ juk oꞌjekawẽn ip. “Deus kay jĩjãat teku,” i. Imẽnpuye jebikuyap tag̃ cuk oꞌjat ip- -soat ma. Iboap kay g̃ebum cuy eyju — ioꞌe Jesus. \v 17 — Eyju bit Deus kay g̃ebumap kay jekõnkõnꞌũm pima, epeyewedopawuywuy juy. Epeyewedapmusem cuy dak — ioꞌe. \v 18 — Imẽn waraꞌacayũ itaybit g̃u ip teku jekõnkõn g̃u iam. Deus acã jeꞌe itaybit ibaꞌarẽm jekõnkõn g̃u teku iam. Ijo baꞌoreat acã itaybit. Xipacat jeꞌg̃ũm eywebe. “Xipat ẽn oxe,” i dak eꞌem Deus eywebe — ioꞌe Jesus. \p \v 19 Oꞌjekawẽn jebekitkit pe. \p — Eywebeam ade bubut epeg̃uxipan g̃u juy epesop — Jesus oꞌe. — Ijoce imuxipan g̃u juy. Ijoce kopiꞌi eybubut joꞌo. Hiꞌep eybubut iokok an eꞌem Ibukurukat eydukꞌa be õmꞌõm eybubut tujupaꞌum am — ioꞌe. \v 20 — Kabi be bit Deus xe epesop soat em. Eycokcok cĩcã epesop. Kopiꞌi kake g̃u Deus xe. Hiꞌep kake g̃u dak. Ibukurukayũ kake g̃u dak — ioꞌe. \v 21 — Eybubut ijodi bima soat em g̃ebum epesop eybubut kay. Kabi be eyg̃uy pin pima bit, g̃ebum epesop kabi beat kay. Imẽnpuye eycõkcõk cĩcã epesop Deus xe soat em — ioꞌe Jesus. \p \v 22 — Wuyeta kabiaap puxim. Wuyjebit peam ixe kabiaap. Wuyetadip pima soat ijo but wuywebe. Kabia dag̃ ajeku. Soat ijobucap wuyekukuap puxim- -Deus xe cũg̃ ma wuyekukuap puxim. \v 23 — Wuyetakẽrẽ bima bit, ijo baꞌore wuywebe. Kabiok tag̃ ajeku. Kabiok tag̃ jekukuap ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap puxim. Imẽnpuye kabiaap kabiok eꞌem pima, kabiok cĩcã eꞌem wuywebeam. Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ cĩcã wuyjuyũ. \p \v 24 — Pũg̃ꞌa be, ukꞌa be bima, ibaꞌore ibuywatwatꞌukat pe xepxepayũ beam kapik am. Kariwawayũ waraꞌat tag̃tag̃tag̃ eꞌem pima, itakoma kuka oꞌe pũg̃ kay, jekariwa kay, waraꞌat jekariwa ikuk pin cĩcã bima. Kũyjobit kuka oꞌe pũg̃ aꞌõ kay, waraꞌat aꞌõ kay kũyjobitꞌũm pima. Imẽnpuxim dinheiro kay jĩjã bima, Deus kay jĩjã g̃u epeꞌe — ioꞌe Jesus. \v 25 — Imẽnpuye og̃uwẽn eywebe: Eyag̃uyꞌũm g̃u juy epesop eybubut kay — Jesus oꞌe cebe ip. — “Ajo paxi acejoꞌo?” iꞌũmg̃u juy epeꞌe — ioꞌe. — “Ajo paxi acetikõn?” iꞌũmg̃u dak cuy epeꞌe — ioꞌe. — “Ajo paxi aceg̃uõm wuydotim?” iꞌũmg̃u dak cuy epeꞌe. Xipat eyxat kug̃ pima, eydoti kug̃ pima dak. Imẽnpit ibodi ma xipat soat em Deus xe eydop am — ioꞌe. \p \v 26 — G̃ebum cuy epesop wasũ kay — ioꞌe Jesus. — Pupum ip kabi be. Taidadam g̃u ip. Jeku beat tak pupum g̃u ip, jeku bewiat mũnꞌa be imõg̃ ãm. Imẽnpit Deus ixat ũmũm cebe ip- -wasũyũ be. Deus xe wasũ teibog̃ g̃u- -wuyebay xe- -kabi beat xe. Imẽnpit ag̃ cekay ip. Imẽnpuxim wuykay dak soat em ag̃. \v 27 Ade koato mabuk wetabẽg̃ og̃uy iap kay g̃ebum cĩcã bima, eyetabẽg̃ xeꞌe? Kaꞌũma. G̃axĩn ma acoꞌi epeꞌũ. \p \v 28 — Pãm eydoti dak? Apẽnpuye eyag̃uybabiꞌũm eydoti kay? Eyag̃uybabiꞌũm g̃u juy. G̃ebum cuy epesop apẽn tũmũntitit aypapan iap kay. Tũmũntitit kapikpig̃ g̃u. Jesay mug̃ẽg̃ẽm g̃u dak ip. \v 29 Icẽmãn õn eꞌem eywebe. Salomão ibubut adeat osunuy. Idip cĩcãat kug̃ osunuy- -jesay kug̃. Salomão dipap podi ma bit titip tip tag̃atip. \v 30 G̃asũ ma tũmũntitit titetabẽg̃ eꞌem. Kuyaje bit titeꞌũ eꞌem. Titip Deus aꞌõbi. Imẽnpuxim jaꞌõbi dak eyemukaypinput jeꞌg̃ũm eywebe. Eyetabutsu maꞌg̃u cekay — ioꞌe Jesus. \v 31 — Imẽnpuye eyag̃uybabiꞌũm g̃u juy epesop. “Ajo paxi acejoꞌo?” iꞌũmg̃u juy epeꞌe. “Ajo paxi acetikon?” i dak. “Ajo paxi aceg̃uõm?” i dak — ioꞌe. \v 32 — Judeuꞌũmayũ yag̃uyꞌũm iboap kay- -soat kay. Eyebayat pit itaybit eyju ikug̃ꞌũm pima iam- -kabi beat. \p \v 33 — Koap g̃ebum cuy epesop Deus soat kukan jeꞌe iap kay- -Deus ebikuyap kay dak. Imẽn g̃ebum pima, Deus soat jeꞌg̃ũm eywebe. Eyxan jeꞌg̃ũm, eydotim tak — ioꞌe. \p \v 34 — Imẽneju eyag̃uybabiꞌũm g̃u juy epesop kuyajeat kabia kay. Kuyaje jajẽm pima, eyetaybit epeꞌe ajo oꞌjebapuk ixe kabia iam- -ajo xipat, ajo xipatpũt tak. G̃asũ bit eyag̃uybabiꞌũm g̃u juy epesop kuyajeat kabia kay — ioꞌe Jesus. \b \c 7 \p \v 1 Oꞌjekawẽn jebekitkit pe. \p — “Eykẽrẽ jĩjã Deus xe,” iꞌũmg̃u juy epeꞌe wararaꞌacat pe. Imẽn tak Deus “Eykẽrẽ oxe,” iꞌũmg̃u jeꞌe eywebe. \v 2 “Ikẽrẽat kug̃ ẽn,” iꞌũmg̃u juy epeꞌe wararaꞌacat pe. Imẽn eꞌemꞌũm pima, Deus “Ikẽreãt kug̃ eyju,” iꞌũmg̃u dak jeꞌe eywebe. Apẽn wararaꞌacat pe eyekawẽnap puxim Deus tak jeꞌe eywebe ajo xipat jexe, ajo xipat g̃u jexe. Wararaꞌacat pe epeg̃ũm pima, Deus tak jeꞌg̃ũm eywebe. Apẽn cuk epeg̃ũm iap puxim epejat — ioꞌe Jesus. \p \v 3 Wuymutaybitbinap ekawẽn muwẽnuwẽn oꞌe Jesus- -imẽnpuximap ekawẽn. Jebekitkit pe imuwẽnmuwẽn oꞌe, itaybit am ip. Wararaꞌacat ekukuap mukorẽm ãm, wuyekuku bima, imukorẽmap tõm puxim Jesus xe, ip puxim tak cexe. Imẽnpuye Jesus oꞌjekawẽn jebekitkit pe. \p — Teꞌe ma eyju jeakag̃ eybure eta beatõmtõm kay, eyeta beapꞌip cocomꞌũm pima. \v 4 Teꞌe ma eyju eꞌem cebe: “Ma. Otõmtõmꞌuk eta bewi,” i, eyeta beapꞌip cocomꞌũm pima — ioꞌe Jesus. \v 5 — Eyju jewemug̃uykukukum. Koam eyeta beapꞌip cuy epeyopꞌuk. \p — Yopꞌuk puje, ibaꞌore g̃u jeꞌe eyewebe tõmtõmꞌuk am eybure eta bewi. Yopꞌuk puje, xipan epeꞌe ijojom — ioꞌe. \p Imẽn Jesus wuymutaybitbin wararaꞌacat kay g̃u juy acejeak iam- -wuyekay acã juy acejeak ikẽrẽat mug̃ẽ buje iam- -yopit ma ikẽrẽat mug̃ẽ buje iam yobog̃ ma ikẽrẽat mug̃ẽ buje iam tak. \p \v 6 — Wekawẽn icẽmãn — ioꞌe Jesus. — Soat pe g̃u juy epeg̃uwẽn wekawẽn. Akurice buximayũ be g̃u juy epeg̃uwẽn, waꞌõ kay g̃u ip puye. Yaꞌõpurug̃ jede ip. Warẽmtag̃ webekitkit oꞌjukuk ip — Jesus oꞌe. — Xipat ma wekawẽn. Soat pe g̃u juy wekawẽn epeg̃uwẽn. Dajebaro buximayũ be dak g̃u juy epeg̃uwẽn. Itaybit g̃u ip yaꞌõdip ma iam. Ixeyũ be wekawẽn kawẽn teꞌe maap puxim — Jesus oꞌe cebe ip. \p \v 7 Oꞌjekawẽn jebekitkit pe. \p — Deus xewi juy epejoojuy. Iojuyjuy bima, epejat. Ixe xewi juy epejokudada. Ikudadam pima, epetobuxik. Ixe xewi iojuyjuyap xĩntabi be tag̃tag̃tag̃ꞌiap puxim. Xĩntabi be tag̃tag̃tag̃ꞌi bima, tomudipꞌuk ip eymuõm ãm. \v 8 Soat ojuyjuyꞌukat jeꞌjat; soat kudadaꞌukat tobuxik; xĩntabi tag̃tag̃tag̃ꞌiat pe xĩntabi tomudipꞌuk ip — ioꞌe. \p \v 9 — Witaꞌa g̃u epeyaũm eyipotpot pe “Pãoꞌa kay õn,” iꞌe buje. Kaꞌũma ma eyꞌin witaꞌa oꞌyaũm kuka cebe pãoꞌa yaũmap tieg̃. \v 10 Puybu g̃u epesubuũm cebe, “Axima kay õn” iꞌe buje. Kaũma ma eyꞌin puybu oꞌsubuũm kuka cebe aximaũmap tieg̃. \v 11 Eyju ikẽrẽat kug̃. Imẽnpit eyju ma xipacat ũmũm eyipotpoyũ be. Apẽn eyju iũmũmap podi ma eyebayat pit xipacat ũmũm jexewi iojuyjuyꞌukayũ be- -kabi beat pit. \v 12 Eybikuy wararaꞌacat pe xipan eykuk am. Imẽnpuye xipan cuy wararaꞌacat epejukuk. Iju Moisés ekawẽn, Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ emumutaybitbinap tak. \p \v 13 Jesus tak oꞌjekawẽn. \p — Epeõm cuy xĩntabi itokꞌĩt tag̃. Xĩntabi itokbog̃ pit daxabog̃ kay wuymujujuap e ma- -ipiatꞌajojoap kay. E paꞌoreꞌũmat e. Xĩntabi itokbog̃. Ade wuyjuyũ ie dag̃ jekukum. \v 14 Xĩntabi itokꞌĩt pit e paꞌoreat e xĩntabi. Wuytaitꞌicap e. Pũg̃pũg̃ ma wuyjuyũ ie dobuxikxig̃. \p \v 15 Jesus dak oꞌjekawẽn jebekitkit pe. \p — Eydayꞌemꞌum cuy epesop eymug̃uykuku ojuyayũ kay- -jewexe Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ kay. Omuyku ip. Ovelha joꞌi maꞌg̃u ip jajẽm, badi bit ip ikaꞌuayũ buxim, akurice buxim. Eykay itakomaayũ ma ip, xipacat coꞌiayũ maꞌg̃u ip jajẽm — ioꞌe. \v 16 — Eyetaybit widaõhõ yaꞌaꞌe g̃u eꞌem- -uvaꞌa iam. Eyetaybit tak aruꞌip tag̃ figoꞌaꞌe g̃u eꞌem iam. Imẽn eyetaybit widaõhõ, aruꞌip tak. Yaꞌa nomuju eyetaybit iboyũm. Imẽnpuxim tak eyetaybit jeꞌe abuyũ jewexe Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ iam. Xipatꞌũm cekukuap tomuju eyetaybit ixeyũm. \p \v 17 — Yopxipacatꞌip yaꞌa xipat eꞌem. Yopxipatꞌũmatꞌip yaꞌa dak xipat g̃u ma eꞌem. \v 18 Yopxipcatꞌip pit yakuꞌũm an g̃u aypatpan. Yopxipatꞌũmatꞌip tak yaku an g̃u aypatpan. \v 19 Yop yakuꞌũmatꞌip soat wuyju ixikxig̃, takatkan daxa be ixik am. \v 20 Apẽn yopxipatꞌũmatꞌip yaꞌa dak xipat g̃u ma eꞌem; imẽnpuxim jewexe Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ xipat g̃u jeku. \p — Imẽneju eyetaybit epeꞌe pebicayũ jewexe Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ xipatꞌũm cekukuap tomuju — ioꞌe Jesus. \p \v 21 — Deus soat kukanap kabia jeꞌe ip owebe: “Ẽn ocekukukat,” i. Soat pit jeõm g̃u Deus xe kabi be- -webay ibikuyap tag̃ cekuibiyũ acã- -kabi be omuyat aꞌõ kayayũ acã — Jesus oꞌe. \p \v 22 — G̃ebujeat kabia Deus abuyũ ikẽrẽat kug̃ iap g̃uwẽn. Adeayũ jeꞌeꞌe ip owebe: “Ocekukukat! Aꞌõbi ocekuku. Xipacap oceg̃uwẽnuwẽn- -Deus soat kukukaniap muwẽnuwẽn oceju,” i. “Aꞌõbi ibiõg̃buk kẽrẽayũ oceg̃ujẽmujem wuyjuyũ xewi,” i dak jeꞌe. “Aꞌõbi ocewebe iꞌe baꞌoreat oceg̃ubapukpuk,” i dak jeꞌe. \p \v 23 — G̃ebuje õn jeꞌaꞌõbu. \p — “Wetaybit g̃u og̃uy eyjum. Pũg̃ em tak kaꞌũma,” ioceꞌe — Jesus oꞌe. — “Wede epeꞌe oxewi. Ikẽrẽat mug̃ẽg̃ẽm acã epekuku,” ioceꞌe dak — Jesus oꞌe. \p \v 24 — Waꞌõkayayũ itaybicat puxim ip- -ag̃okatkat puxim ixeyũ wekawẽn cocoꞌukayũ. Ixe ag̃okatkat ukꞌa oꞌyamuy witaꞌa jeje. Ukꞌaꞌabiꞌip oꞌyopmuy witaꞌa jeje. \v 25 Mubaꞌat oajẽm witaꞌa jejeiatꞌa kay- -mubaꞌatxixi. Mubaꞌat idibi oꞌtimubog̃. Oꞌtiajẽm. Kabidoxixi dak oꞌsubidoakaka. Imẽnpit oꞌyaꞌat g̃u yacem puye, witaꞌa jeje buye — ioꞌe Jesus cebe ip. \p \v 26 — Waꞌõ dag̃ g̃u jekukuꞌukayũ itaybitꞌũmat puxim- -waramtag̃ ma ukꞌa oꞌyamuyiat puxim ip- -wekawẽn kayꞌũmayu. Waꞌĩjojom ip. Inaka kũyjobit g̃u ip waꞌõ kay. Warẽmtag̃ ukꞌa oꞌyamuyiat puxim- -ag̃okatkat puxim- -yag̃uybaꞌarẽmat puxim. Ixe ag̃okatkat ukꞌa oꞌyamuy ipi ju, kaꞌoririt pe. Cem g̃u oꞌyamuy. \p \v 27 — Mubaꞌat oajẽm kaꞌoririt peatꞌa kay. Idibi oꞌtiajẽm- -tibog̃ati. Kabido dak oꞌsubidoajẽm. Oꞌsubidoꞌat bidobog̃ ya be. Oꞌyaꞌat. Ig̃oꞌa oꞌyaꞌũm cĩcã, oꞌyaꞌat puye — ioꞌe Jesus. \p \v 28 Soat yag̃uybabiꞌũm ip osodop, Jesus ekawẽn epere buje. \p — Waraꞌan wuymutaybitbin Jesus — ioꞌe ip. — Idim cĩcã teku wuymutaybitbin — ioꞌe ip. \p \v 29 Jaꞌõbi imutaybitbin Jesus osunuy. Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ buxim g̃u imutaybitbin osunuy. \b \c 8 \p \v 1 G̃uyjom oꞌkop Jesus coꞌa bewi. Ade dak oꞌkop ip Jesus tomuju. \v 2 Kopkom pima, ierepat oajẽm Jesus kay, jemuꞌada am. Oꞌjeg̃ꞌaecõg̃cõg̃ cewap, Jesus yaꞌõbuyxiat puye. \p — Kariwa — ioꞌe Jesus pe. — Ebuꞌuꞌũm pima, omuꞌadam ece — ioꞌe Jesus pe. \p \v 3 — Obuꞌu g̃u. Jemuꞌada õn — Jesus oꞌe. Oꞌjebaepucũg̃. Oꞌg̃ucay. Oꞌjeꞌada dao ma. Ierep topibit xipat oꞌe. \p \v 4 — Eꞌadaap cuy eg̃uwẽn g̃u wararaꞌacat pe — ioꞌe. — Paĩ kay juy eju — ioꞌe. — Ecewemubapuk cebe emuꞌadaam itaybit am — ioꞌe. — Xepxem cuy pukaso eg̃ũm paĩ be Moisés ekawẽn tag̃. Imẽn eceꞌe soat ijoceayũ itaybit am Jesus ierepat oꞌg̃uꞌada iam. Ẽn pit eg̃uwẽn g̃u eꞌadaap. Paĩ ma juy g̃uwẽn eꞌadaap — Jesus oꞌe ierep tũibit pe. \p — Hm hm — ioꞌe. \p \v 5 Cafarnaum ka be Jesus ajẽm puje, sorarayũ kukukat oajẽm. Jesus kay oajẽm. \p — Kariwa! — ioꞌe Jesus pe. \v 6 — Obuywatwatꞌukat opop odukꞌa be. Ipi jĩjã opop. Jebit oeꞌũat puxim. Iwãtaxipi jĩjã ma. Ikop paꞌorean — ioꞌe Jesus pe. \p \v 7 — Ijom puk õn pit, imuꞌada am — Jesus oꞌe. \p \v 8 — Kaꞌũma, Kariwa — ioꞌe. — Eju g̃u juy odukꞌa kay, waꞌõbuyxiꞌũm puye, Judeuꞌũmat õn puye. Aꞌõm ma juy eg̃uꞌada. “Eceꞌada juy,” i ẽn eꞌem pima, obuywatwatꞌukat jeꞌada — ioꞌe Jesus pe. \p \v 9 — Õn tak wararaꞌacat mujujum. Waꞌõ kay kũyjobit ip wesorarayũ. Pũg̃ pe õn eꞌem, “Ejẽm,” i bima, jeꞌjẽm. Waraꞌat pe õn eꞌem, “Ejot,” i bima, jeꞌdot. Obuywatwatꞌukat pe õn eꞌem, “Imẽn cuy ece,” i bima, imẽn jeꞌe. \p — Apẽn wesorarayũm waꞌõ kay, imẽn tak aꞌõbi ma obuywatwatꞌukat jeꞌada — ioꞌe Jesus pe. \p \v 10 Iboap co buje, Jesus itabẽg̃ oꞌe. \p — Soat Judeuyũ etabucap podi ma itabut okay ig̃o sorarayũ kukat, Judeu g̃u maꞌg̃u — ioꞌe Jesus jenomujuacayũ be. \v 11 — Adeayũ jajẽm ip Deus dopap pe- -Judeuꞌũmayũ, mesa koreren jabik ãm Abraão eju, Isaque eju dak, Jacó eju dak. Soat eipi bewi jajẽm ip. Pũg̃ ixeyũꞌin kaxijẽmap ka bewi jajẽm ip. Waraꞌacayũ ixeyũꞌin kaxiajẽmap ka bewi jajẽm ip, kabi beat soat kukan pima. Icokcok cĩcã eꞌem ip — ioꞌe Jesus. \v 12 — Ajẽmjẽm ip pima, Deus Israel naxeg̃ebitbit joxik ip wũy ma kabiokbog̃ pe. Iboce ma tõtõn jeedop. Tũy yẽyẽy ipi bun jeedop — ioꞌe Jesus jenomujuacayũ be. \m Ipiatꞌajoap ka be iap muwẽnuwẽn oꞌe Jesus- -kabiokat ka be iap. \p \v 13 — Eju edukꞌa kay — Jesus oꞌe sorarayũ kukukat pe. — Kuy ebuywatwatꞌukat oꞌjeꞌada, okay etabut puye — ioꞌe Jesus. \m Oꞌjeꞌada g̃ebuje bit. Ibuywatwatꞌukat oꞌjeꞌada. \p \v 14 Oꞌju. Jesus oajẽm Pedro dukꞌa be. Oõm. Pedro daxijo oꞌjojojo. Ipaꞌi jĩjã opop xeku. \v 15 Jesus oꞌg̃ucay ipaꞌiat. Oꞌsubaixik. Imẽnpuye ipaꞌiꞌũm oꞌe. Xipat oꞌe. Oꞌkop cama bewi. Jesus xat oꞌg̃ug̃ẽ cebeam. \p \v 16 Katpuje ma iboceayũ ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ayũ oꞌtujowat ip Jesus kay. Imuꞌada am, oꞌtujowat ip. Ade osodop ip- -iwãtaxipiayũ. Ibiog̃buk kẽrẽayũ oꞌg̃ujẽm Jesus ikukayũ bewi. \p — Epejẽm — ioꞌe cebe. \m Oꞌajẽm ip Jesus aꞌõbi. Iwãtaxipiayũ dak oꞌg̃uꞌadaꞌada. \p \v 17 Isaías juk oꞌjekawẽn kuyjeayũ be. Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat juk oꞌjekawẽn. Jesus muwẽnuwẽn oꞌe. \mi Iwãtaxipipiayũ oꞌg̃uꞌada xeku, ibacaꞌũmayũ dak, i juk oꞌe kuyjeayũ be. \p Jesus oꞌg̃ujẽm xipatꞌũmayũ jemumukukukayũ xewi- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ. Imẽn Jesus eꞌeap puye, soat itaybit oꞌe icẽmãn Isaíasꞌũm ekawẽn iam. \p \v 18 Adeayũ oꞌjeꞌawero ip Jesus kay. Timudek pin Jesus, ade buye. \p — G̃aꞌa — ioꞌe. — Iodi atimudek cuy. \p \v 19 Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukat tak oajẽm. \p — Omutaybitbinꞌukat — ioꞌe cebe. — Soat ka dag̃ ojekuku eweju ejuap tag̃ — ioꞌe. \p \v 20 — Tapu — Jesus oꞌe. — Oweju jekukuayũ yaꞌũmg̃u jedopdopapꞌa — ioꞌe cebe- -Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukat pe. — Kak ikũykẽy. Wasũ dak topipe. Õn pit kaꞌŨma. Yaꞌũmg̃u odopdopapꞌa — ioꞌe- -Jesus oꞌe- -soat wag̃o oꞌe. \p \v 21 — Kariwa! — ioꞌe waraꞌat Jesus pe. — Koap webayꞌũm ojokot. G̃ebuje cum puk õn eweju — ioꞌe Jesus eju jekukuat. \p \v 22 — Kãꞌã. Ejot cuy okay — Jesus oꞌe cebe. — Deus ekawẽn kayꞌũmat jebadipyũꞌũmꞌũm jokot. Ẽn pit kaꞌũma. Oweju juy ejekuku — ioꞌe. \p \v 23 Kobe be oõm Jesus. Oꞌtimukek ip, wĩnãbu oꞌtimudek ip- -Jesusyũ. \p \v 24 Timudekdeg̃ pima ip, kabidoxixi oajẽm. Oajẽm iodi kay. Topapũn kobe oꞌe idibim, kabidoxixi ajẽm puje. Kobe dag̃acat iparara ip oꞌe kabido buxixim. Jesus pit ixet kobe be. \v 25 Jesus oꞌg̃uwurũg̃ ip- -ceweju etaybitbinayũ. \p — Kariwa! — ioꞌe ip. — Ocedaxijom ece. Akõm wuyju! \p \v 26 Oꞌjewurũg̃ Jesus. \p — Apẽg̃ãm puxim eyparara? — ioꞌe. — Apẽnpuye eyetabutbũt okay? — ioꞌe ipararaayũ be. — Eypararam g̃u juy epesop. Okay juy eyetabut cĩcã. \p — Ebidopon! — ioꞌe kabido be. — Edipon! — ioꞌe iodi be. Imẽnpuye kabidoxixi oꞌsubidoꞌũm. Iodi dak tisem cĩcã oꞌe Jesus aꞌõbi. \p \v 27 — Apen ibo oꞌjebapuk? — ioꞌe ip. — Abu sute? Kabidoxixi oꞌsubidoꞌũm yaꞌõbi. Iodi dak kũyjobit yaꞌõ kay — ioꞌe ip. Jesus muwẽnuwẽn oꞌe ip jewewebe. \p \v 28 Kabidoꞌũm puje, oꞌtimudek ip. Gadara eipi dag̃ oeku Jesus. Xepxep osodot ip- -ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ayũ. Ikaꞌu jĩjã oꞌe ip. Ceꞌũꞌũayũ mõg̃mõg̃ap pewi osodot ip. Bomaku nuynuy soat em. Ixeyũ buxixim, e dag̃ kapkap g̃u oꞌe ip- -ibo ka watwat- -Gadara ka watwat. \p \v 29 — Deus ipot ẽn — ioꞌe ip Jesus pe. — Ag̃ cuy ocesũy. Jajẽm g̃u juy ocekay ipiatꞌajoan ocewebe ipi ũm awap ma — ioꞌe ip Jesus pe. \p \v 30-31 — Ite ag̃okatkayũ xewi ocemujẽm puje, ocemujum ece dajebaro be- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ oꞌe cebe. Imẽn ma oꞌe ip, dajebaro bomaku wurũrũrũg̃ puye- -ade dajebaro. \p \v 32 — Epejẽm — Jesus oꞌe. \m Oꞌjẽm ip ag̃okatkayũ xewi. \p Oꞌju dajebaro kay. Oõm. Imẽnpuye dajebaroyũ daudaum oꞌjenapõn coꞌa pẽnpẽn tag̃. Iodi be oꞌkop ip. Oakõmkõm ip. Jeabokabog̃ ip oap. \p \v 33 Dajebaro kukukayũ owatwat ip. Soat muwẽnuwẽn oꞌe ip ag̃oka watwat pe. Dajebaro aokaap awẽg̃ muwẽnuwẽn oꞌe ip ag̃oka be. Ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ topibiyũ awẽg̃ tak yawẽg̃ muwẽnuwẽn cĩcã oꞌe ip. \p \v 34 G̃ebuje Jesus oꞌtopabe ip- -ag̃oka watwat- -soat. \p — Ejẽm cuy oceka bewi — ioꞌe Jesus pe. \b \c 9 \p \v 1 Oꞌjẽm. Oꞌjepit Jesus. Jeipi be oꞌjepit- -Cafernaum ka be. Oꞌjepit, waram timudek puje. \p \v 2 Ag̃oka watwat ijebit eꞌũat oꞌtujowat Jesus kay. Ixexecap pe ixe ijebit eꞌũat oꞌtujowat ip. Jesus itaybit oꞌe cekay itabut ip iam. Imẽnpuye oꞌjekawẽn ijebit eꞌũat pe: \p — Aꞌõcam cuy — ioꞌe cebe. — Ikẽrẽat kuy ojuꞌuk ewebewi, tapu. Iboap ikẽrẽat kay g̃ebum g̃u oce, iꞌuk puje — ioꞌe. — Pũg̃ em tak kaꞌũma — ioꞌe- -Jesus oꞌe ijebit eꞌũat pe. \p \v 3 — Ite Jesus “Deus coꞌi õn,” i napa ma teku eꞌem — Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ napa ma oꞌe. \m Pũg̃pũg̃ ixeyũꞌin napa ma oꞌe jewewebe. \p \v 4 Jesus itaybit oꞌe apẽn jewag̃uydadam ip iam. \p — Apẽnpuye ikẽrẽm epeyewag̃uy? — ioꞌe Jesus Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ be. \v 5 — “Ikẽrẽat ojuꞌuk ewebewi,” i kuy oce cebe — ioꞌe. — Imẽnpit eyetabut g̃u ikẽrẽatꞌuk put owebe iap kay — ioꞌe. — “Eꞌãy,” i oce ibima, “Ecexĩg̃xĩg̃,” i dak, eyetabut g̃u kuka epeꞌe okay — ioꞌe. \p \v 6 — Soat wag̃o õn — Jesus oꞌe. — Waꞌõbi teku og̃uꞌada. Imuꞌadaap co buje, “Jaꞌõbi ma teku oꞌg̃uꞌada,” i epeꞌe — ioꞌe cebe ip. \p G̃ebuje Jesus oꞌjekawẽn ijebit eꞌũat pe. \p — Eꞌãy — ioꞌe cebe. — Eju edukꞌa kay. Exexecap cuy etujowat eweju — ioꞌe. \m \v 7 Oꞌãy. Jexexecap kug̃ oꞌju jedukꞌa kay. \p \v 8 Adeayũ iparara jĩjã oꞌe ip, iboap tobuxik puje. \p — Kaꞌũmg̃u xipacat Deus coꞌiat — ioꞌe ip. — Deus Jesus aꞌõ mubacaat puye. Imẽnpuye ixe Jesus pe ikẽrẽat iꞌuk put wuyxewi — ioꞌe ip. \p \v 9 Ibocewi Mateus oꞌjojojo Jesus. \p Oajẽm Jesus Mateus kay. Ixe Mateus xikꞌi osunuy jekapikpikapꞌa be- -iecug̃ap edinheiro bubuapꞌa be. \p — Ejot. Oweju ejeku — ioꞌe Mateus pe. \m Oꞌãy. Oeku Jesus eju. \p \v 10 Mateus tukꞌa be oajẽm ip- -adeayũ, jekõn ãm. Oabikbik mesa koreren iecug̃ap edinheiro bubuꞌukayũ, Deus xe ikẽrẽan eꞌeꞌukayũ dak, Jesus tak, Jesus eju etaybitbinayũ dak. Soat ip oabikbik mesa xe jekõn ãm. \p \v 11 — Apẽnpuye ixeyũ eju eymutaybitbinꞌukat jekõnkõn- -iecug̃ap edinheiro bubuꞌukayũ eju? Ikẽrẽat mug̃ẽg̃ẽꞌukayũ eju dak? — Fariseuyũ oꞌe Jesus etaybitbinayũ be. Imẽn kawẽnwẽn oꞌe ip, Jesus jekõnkõn oꞌjojojo ip puye. \p \v 12-13 Oꞌjede g̃u imutaybitbinayũ. Jesus pit Fariseuyũ oꞌyaꞌĩjojo. Oꞌjekawẽn. \p — Iwãtaxipiꞌũmayũ wuyanũg̃tataꞌukat kay jeꞌju g̃u- -iwãtaxipipiayũ acã — ioꞌe. — Imẽnpuxim õn tak jewexe xipacayũ nomuwã ãm g̃u ojot- -xipatꞌũmayũ nomuwã ãm acã. Ikẽrẽat uk am ixeyũ bewi ojot. Imẽnpuye cekõn ikẽrẽat mug̃ẽg̃ẽꞌukayũ eju — ioꞌe. \p — Cum cuy eyju eymutaybitbinayũ kay — ioꞌe — eytaybit am apẽn Deus ekawẽntup eꞌem iam — ioꞌe Jesus Fariseuyũ be. — Imẽn opop ibararakat: \mi Idip ma oxe wararaꞌacayũ eyetabotaidabotbot pima. Imẽnpit idip g̃u oxe wararaꞌacayũ kay g̃u eyetabotaidabotbot pima, obuyxi am carneiroyũ mupig̃ maꞌg̃u eyju, i — ioꞌe. \m — Imẽnpuye ijoce jewexe xipacayũ nomuwã ãm g̃u ojot- -xipatꞌũmayũ nomuwã ãm acã — ioꞌe Jesus. \p \v 14 João Batista eju etaybitbinayũ oajẽm ip Jesus kay. \p — Apẽnpuye Fariseuyũ jekpiwan ma jewemureren Deus eju kawẽn ãm- -oceju dak, eweju etaybitbinayũ bit jekõnkõn ip pima? — ioꞌe ip. \p \v 15 — Oweju etaybitbinayũ jekõnkõn, õn ceweju ip puye. Õn pit ceweju ipꞌũm pima, jekõnkõn g̃u ip. Jekpiwan ma jewemureren ip Deus eju kawẽn ãm. Imẽn soat itaybit eꞌem ig̃uycũg̃ cĩcã ip iam. Õn iwadip puxim. Iwadip cexe ip pima, abu ixeyũꞌin ig̃uycũg̃ eꞌem- -jewebumũnap epeta be tomuwãibiyũꞌin? Kaꞌũma ma! Imẽnpuxim oweju etaybitbinayũ jekõnkõn ip. Jewebumũnap epeta be tomuwãibiyũ buxim ip — ioꞌe Jesus. \p \v 16 Jesus wuymutaybinap ekawẽn oꞌg̃uwẽn cebe ip- -imẽnpuximap ekawẽn. Imẽn oꞌg̃uwẽn. \p — Pag̃o iisuan g̃u imuwaketken wuyju- -toti iorokat muwaketken. Iisuat pit imuwaket puje, jewaꞌiꞌin big̃ ma idieg̃bog̃ eꞌem — ioꞌe Jesus. \p \v 17 — Uvaꞌabidi tiisuati dak acetimõg̃ yaiisuatꞌa dag̃ — ioꞌe Jesus. — Ya iisuat tag̃ꞌũm pima, oꞌjeaebag̃ kuka — ioꞌe. — Imẽnpuye uvaꞌabidi tiisuati acetimõg̃ timũnꞌa be- -yaiisuatꞌa be, uvaꞌabidi cediepuyat puxixim, tiporoyat puxixim, timunꞌaꞌũmap puxixim — ioꞌe Jesus João Batista eju etaybitbinayũ be. \m Iboam eꞌem pima, “Wekawẽn pag̃o iisuat puxim, uvaꞌabidi tiisuati buxim tak,” iꞌe ojuy osunuy. Imẽn Jesus oꞌe. Kawẽn iisuat ma Jesus ekawẽn oꞌe g̃asũ bit. Fariseuyũ ekawẽn tag̃ g̃u oꞌe, Saduceuyũ ekawẽn tag̃ g̃u oꞌe dak. \p \v 18 Judeuyũ kukukat tak oajẽm Jesus kay. Ixe osunuy Deus eju kawẽnwẽnapꞌa kukukat. Oꞌjẽg̃ꞌaecõg̃cõg̃ Jesus topa be, ibuyxi am. \p — Odaxit g̃axĩn ma oeꞌũ — ioꞌe Jesus pe. — Ejot pima bit, eg̃uꞌada. Jetait — ioꞌe Jesus pe. — Ebuesubumõg̃ ijeje bima, jeꞌada odaxit — ioꞌe. \p \v 19 — G̃aꞌa — ioꞌe. \m Oꞌju ip- -Jesusyũ. \v 20-21 Cucum pima, pũg̃ ayacat oajẽm Jesus tomuju, cesay mucay am- -Jesus ekabek ukpu mucay am. 12 koato bun ma ixe ayacat iwãtaxipipin oꞌe, doybucukcug̃ g̃u buye. \p — Cesay mucay buje ma, oceꞌada — ixe ayacat oꞌe jewebe ma. \m Jesus ekabek oꞌg̃ucay. \v 22 Oꞌjekorepẽn Jesus. \p G̃ebuje Jesus ayacat oꞌjojojo. \p — Aꞌõcam cuy — ioꞌe ayacat pe. — Etabut okay. Imẽnpuye g̃axĩn ma ecejeꞌada — ioꞌe. \m Dao ma oꞌjeꞌada ixe ayacat. \p \v 23 Oajẽm ip Judeuyũ kukukat tukꞌa kay. Ade wãwãm ip osodop. Jebubutꞌuk muydedeayũ dak oꞌjojojo Jesus. Imuydedem ip Judeu babi dag̃. Cebabi dag̃ tak wãwã ip osodop. \p \v 24 — Ceꞌũ g̃u teku. Yaypanꞌisuat ixet ã — ioꞌe Jesus wãwãayũ be. Jesus itaybit oꞌe yaypanꞌisuatꞌũm oeꞌũ iam. Inaka waram imutain. Imẽnpuye “Ixet ã,” ioꞌe. Wãwãibiyũ bit jewaywayway ip oꞌe Jesus kay. Jesus oꞌe cebe ip: \p — Epejẽm ukꞌa bewi — ioꞌe. \m Oꞌg̃ujẽm. \p \v 25 Ijẽm puje, Jesus oõm yaypanꞌisuat kay. Oꞌsubaixik. Dao ma oꞌjeꞌada. Itait oꞌe waram g̃uto ceꞌũ topibit, Jesus oꞌsubaixik puye. Ixe oꞌkop- -ceꞌũ topibit. \p \v 26 Ipi juayũ ceꞌũ topibit awẽg̃ oꞌyawẽg̃mupõg̃ ip. Jekawẽnwẽn oꞌe ip soat tag̃- -soat ibo eipi dag̃. \p \v 27 Jesusyũ eipi kukukat ka bewi cẽm puje, xepxep oꞌju Jesus tomuju- -itaꞌũmayũ. \p — Etabotaidabotbon cuy eg̃uy ocekay — ioꞌe ip. — Ocemuꞌada am — ioꞌe ip Jesus pe- -Daviꞌũm naxeg̃ebit pe- -Judeuyũ ajojoyũꞌũmꞌũm kukukat naxeg̃ebit pe. \p \v 28 Oajẽm ip Jesus kay, ixe jedukꞌa be õmõm pima. \p — Eyetabut tu okay- -eyemuꞌada õn iap kay? — ioꞌe Jesus cebe ip. \p — Hm hm — ioꞌe ip. — Ocetabut, kariwa. \p \v 29-30 Oꞌsutamucay Jesus itaꞌũmayũ. Oꞌjeꞌada. \p — Eyju eyetabut okay buye, õn jeymuꞌada — ioꞌe Jesus itãꞌũm topibiyũ be. Itate oꞌe, Jesus oꞌsutada buye. \p — Eymuꞌadaap epeg̃uwẽn g̃u juy eybureyũ be- -kaꞌũma be ma — ioꞌe Jesus. \m \v 31 Imẽnpit jeꞌadaap oꞌg̃uypõg̃põg̃ ip soat kaka dag̃. \p \v 32 Jesusyũ ukꞌa be cẽmcẽm pima, iboceayũ ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃at oꞌtujowat Jesus kay. Cekawẽn paꞌoreat oꞌe ixe, ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ puye. Oꞌtujowat ip Jesus pe, imuꞌada am. \v 33 Oꞌjeꞌada Jesus aꞌõbi. Ag̃okatkat pewi ibiõg̃buk kẽrẽat cẽm puje, xipan oꞌjekawẽn ma, oꞌjeꞌada buye. \p — Abu yag̃uyg̃uy imẽn oꞌjebapuk iam? — adeayũ oꞌe ip jewewebe. — Kaꞌũma ma ijoꞌiat imẽn wuyjojojo g̃u Israel eipi be- -wuyeipi be — ioꞌe ip. \p \v 34 Imẽnpit Fariseuyũ oꞌjekawẽn. Napa ma oꞌjekawẽn ip. \p — Jesus ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽmjẽm cebewi ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat aꞌõbi- -Satanás aꞌõbi — ioꞌe ip napa ma. \p \v 35 Oꞌju Jesus ikabog̃atka dag̃, ikaꞌĩcatka dãg tak. Oꞌju ag̃oka watwat mutaybitbin. Judeuyũ Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be imutaybitbin oꞌe. Deus soat kukanap oꞌg̃uwẽnuwẽn soat pe- -kawẽn idipat. Imẽn ma imutaybitbin ip oeku. Ibomaayũ muꞌadaꞌadam oeku: iwãtaxipipiayũ, ibacaꞌũmayũ dak- -soat muꞌadaꞌadam oeku. \v 36 Itabotaidabotbot ma iboka watwat kay Jesus osunuy, yag̃uybabiꞌũm osodop puye. Ovelha buxim ip, jekukatꞌũm pima ip. Imẽnpuxim ika beacat ikukukꞌukatꞌũmayu osodop ip, kaꞌũmg̃u ibuywatwatꞌukat puye. \p \v 37 Imẽneju Jesus oꞌjekawẽn jeweju etaybitbinayũ be. \p — Kadai ya ade opop- -kadaiꞌa- -yaopatꞌa. Pũg̃pũg̃ pit omuyku ip yabu am — ioꞌe cebe ip. \v 38 — Epeyekawẽn cuy kapikpikꞌukayũ kukukat pe. I juy epꞌe cebe: “Kapikpikꞌukayũ eg̃uju juy kadaiꞌa bu am,” i — ioꞌe Jesus jeweju etaybitbinayũ be. \m Imẽn Jesus kawẽnwẽn oꞌe, Jesus eju adeayũ ceku pin ip puye. Apẽn kadai ya ade oꞌyadop- -kadaiꞌa yaopatꞌa; imẽn tak adeayũ ceku pin ip Deus emunaẽ eju. Imẽnpit pũg̃pũg̃ oekuku Jesus kawẽn muwẽnuwẽn ijodiacat pe. Imẽnpuye imuwẽnuwẽnꞌukayũ kukat eju juy jekawẽn ip Deus eju. \p — Adeayũ juy eg̃uju ekawẽn muwẽn ãm — i juy eꞌem ip cebe. \b \c 10 \p \v 1 Jesus 12 beayũ oꞌtomuwã- -jeweju etaybitbinꞌukayũ. Oꞌtomuwã, jaꞌõbi soat muꞌada am- -iwãtaxipipiayũ muꞌada am, ibiõg̃buk kẽrẽayũ mujẽm ãm tak- -jaꞌõbi imujẽm ikug̃ayũ bewi- -soat ip pewi. Jaꞌõbacaap oꞌg̃ũm cebe ip- -12 beayũ be. \p \v 2-4 12 beayũ ibutet 12 butet pe osodop ip. Ibũrũ ma ibutet osodop ip- -Jesus emumujuyũ butet: Koapat Simão i, André i, Tiago i, João i, Filipe i, Bartolomeu i, Tomé i, Mateus i, waraꞌat Tiago, Tadeu i, waraꞌat Simão, Judas Iscariotes i. Ibũrũ ma ibutet osodop ip. \p Waraꞌat putet Pedro i ibutet osunuy- -Simão butet. André Pedro kitpit osunuy. Tiago, João dak, Zebedeu ipotpoyũ osodop. João Tiago kitpit osunuy. Mateus iecug̃ap peam Israel naxeg̃ebitbit xewi dinheiro bubuꞌukat osunuy. Waraꞌat Tiago Alfeu ipot osunuy. Waraꞌat Simão Israel eipi kay cĩcãat osunuy. Judas Iscariotes g̃uyjom Jesus oꞌg̃ũm cekay itakomaayũ be yaoka am. Ibũrũ ma osodop ip- -12 beayũ- -Jesus eju jekukuꞌukayũ. \p \v 5-6 12 beayũ oꞌg̃uju Jesus. \p — Epeju Israel naxeg̃ebitbit kay — ioꞌe cebe ip. — Itabidaoayũ buxim ip — ioꞌe. — Ovelhayũ buxim ip — ioꞌe Jesus. — Waraꞌat eipi bewiayũ kay epeju g̃u — ioꞌe 12 beayũ be. — Israel naxeg̃ebitbit kay acã juy epeju. Judeuꞌũmayũ kay g̃u epeju, Samaria eipi beayũ kay g̃u dak — ioꞌe. \v 7 — “Ijasun Deus soat kukan jeꞌe,” i juy epeꞌe Judeuyũ be, Israel naxeg̃ebitbit pe cucum pima eyju — Jesus oꞌe 12 beayũ be. \p \v 8 — Iwãtaxipipiayũ epeg̃uꞌada juy ip — ioꞌe cebe ip. — Ceꞌũꞌũayũ dak epeg̃utait. Waram jetait ip — ioꞌe Jesus. — Ierepayũ epeg̃uꞌada juy — ioꞌe cebe ip. — Ibiõg̃buk kẽrẽayũ dak epeg̃ujẽm cuy ibiõg̃buk ikẽrẽat kug̃ayũ bewi — ioꞌe Jesus. — Imẽn epeꞌe juy waꞌõbi- -ceꞌadaap epeꞌe juy. Epeteida g̃u juy. Imẽn ãm cuk og̃ũm waꞌõbacaap eywebe teidam g̃u — ioꞌe Jesus cebe ip. \p \v 9 — Dinheiro epetujowat g̃u juy eyweju. Ouro epetujowat g̃u, prata dak kaꞌũma. Cobre dak kaꞌũma. Epetujowat g̃u juy dinheiro mũnꞌa be. \v 10 Cucumap pubut mũnꞌa dak epeyadujowat g̃u juy. Xepxem cuy epetujowat g̃u- -eydoti, pũg̃ ma acã. Sandália dak kaꞌũma. Eybaꞌip tak epeyoptujowat g̃u juy. Eybuywacayũ ma juy eyxan jeꞌg̃ũm. Imẽnpuye eybubut epetujowat g̃u juy — ioꞌe Jesus. \p \v 11 — Ajẽm pima ag̃oka be jedukꞌa be eyg̃uyg̃uy pinat epetobuxik cuy. Ixe dukꞌa be juy epesopsop, ibo ag̃oka be bima — ioꞌe Jesus. \v 12 — Ixeyũ dukꞌa be õmõm pima, epeyekawẽn tukꞌa beayũ eju. Kato juy epeꞌe cebe ip — ioꞌe Jesus. \p \v 13 — G̃ebuje eyekawẽn kay yaꞌõpĩcũg̃cũg̃ jeꞌe ip. Yaꞌõpĩcũg̃cũg̃ jeꞌe ip, eyekawẽn kay buye. Imẽnpit waraꞌacayũ eyekawẽn kayꞌũm pima bit, yaꞌõpĩcũg̃cũg̃ g̃u jeꞌe ip. Epajẽm cexe ip. Imẽnpit teꞌe ma epeꞌe, “Wuykabia,” cebe ip. “Epeõm,” i g̃u jeꞌe ip, eyekawẽn kayꞌũm puye. \p \v 14 — Eykayꞌũmayũ bewi epejẽm cuy, eyekawẽn kayꞌũmayũ bewi dak. Cẽm pima eyesandália epeg̃upoypoy, “Deus ipiat supiꞌajoat eywebe yaꞌõ kayꞌũm puye” iap mubapuk am ibo ka watwat pe. Imẽn cuy epeꞌe cebe ip, ag̃oka bewi wan pima, ukꞌa bewi wan pima — Jesus oꞌe 12 beayũ be. \p \v 15 — Deus kũyjobitꞌũmayũ be ipiatpiꞌajoap kabia bima, Sodoma ka watwat pe ipiat supiꞌajoat, Gomorra ka watwat pe dak. Ixeyũ be iap podi ma bit ibo ka watwat pe ipiat supiꞌajoat, eyekawẽn com ip ibuꞌu buye. Iboap kay g̃ebum cuy epesop — ioꞌe. \p \v 16 — Yaꞌõpicũg̃ cuy epesop — ioꞌe cebe ip. — Eymujum õn. Ovelha buximayũ eyju. Widayũ parakpe eyju ovelhayũ buxim. Imẽnpuxim eykay itakomaayũ parakpe eyju. Ovelhayũ be bit iꞌe baõre akuriceyũ be. Imẽnpuxim eywebe iꞌe baꞌore eykay itakomaayũ be. \p — Waꞌõbi eyju buje, itaybit cĩcãayũm epesop. Ag̃ cĩcã juy epesop. Dao g̃u juy eyetakomãm cekay ip — ioꞌe Jesus. \p \v 17 — Ag̃ cuy epesop — ioꞌe. — Eykay itakomaayũ jeydaomũn. Jeydujowat ip wuyekawẽn cocoꞌukayũ be. Jeymupokupok ip Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be jetakomaap kay. Ixee bum jeymupokupok ip — Jesus oꞌe. \v 18 — Eyju webekitkit puye jeydujowat ip ipi kukayũ be, kariwawayũ be dak. Jeydujowat itaybit am eyetabucap xipat cexe ip iam ma, eyetabucap xipatꞌũm cexe ip iam pit. Kawẽn idipat epeg̃uwẽn cebe ip, Judeuyũꞌũmayũ be dak — ioꞌe Jesus. \v 19 — Eyag̃uybabiꞌũm g̃u juy epesop, eyetaybitꞌũm puye ajom epeyekawẽn iam, apẽn epeyekawẽn iam tak. Eydujowatwan pima ip, Deus oꞌg̃uwẽn eywebe ajom epeyekawẽn iam. Imẽn jeymutaybin. \v 20 Waꞌõbi juy epeyekawẽn. Imẽn epeyekawẽnwẽn Deus biõg̃buk ma kawẽnwẽn jeꞌe eywebewi- -Wuyebay biõg̃buk — Jesus oꞌe cebe ip. \p \v 21 — Adeayũ jebadipyũ kay itakoma jeꞌe, ixeyũ webekitkit puye. Iwag̃o jekitpit tujowat cekay itakomaayũ be yaoka am. Ikitpit tak jewag̃o tujowat yaoka am. Ipotpet tak itakoma jĩjã jeꞌe jebay kay. Jebay tujowat cebe ip, yaoka am — ioꞌe. \v 22 — Soat ixeyũ itakoma jĩjã jeꞌe eykay, eyju webekitkit puye. Ipiat pibun eyetaxi bima, Deus aꞌõ dag̃ jekukum cuy eyju. G̃uyjom Deus jeymuyu, cexe soat em eyedop am — ioꞌe. \p \v 23 — Eywebe ipiat supiꞌajojo bima, epeyenapõn cuy. Imẽn eꞌe ip pima pũg̃ ka be, epeyenapõn cuy waraꞌat ka be- -ag̃oka be — ioꞌe cebe ip. — Soat wag̃o õn — Jesus oꞌe. — Waram wajẽm awap, ade ag̃oka dag̃ epeju- -Israel naxeg̃ebitbit eipi dag̃ — ioꞌe Jesus. \p \v 24 — Imutaybitbinꞌukat podi g̃u jeꞌe jeweju etaybitbinayũ itaybit ip. Kariwa dak podi g̃u dak jeꞌe jekapikpig̃ꞌukayũ kapikpig̃ ip. \v 25 Imẽnpuye kapikpig̃ꞌukayũ icokcog̃ cuy jeedop ip, jekariwa buximayũ ip puye. Itaybitbinayũ dak icokcog̃ cuy jeedop ip jemutaybitbinꞌukat buximayũ ip puye. Ijoceayũ cekariwa aꞌõ yaꞌõmuy ip pima, “Belzebu teku,” i bima ip, cebekitkit aꞌõ dak ijoꞌi ma yaꞌõmuy jeꞌe ip. Cekariwa omuymuy ip pima, cebekitkit tak imuymuy ip cekariwa muymiyap podi ma — ioꞌe Jesus. \p \v 26 — Eypararam g̃u juy epesop ixeyũ eꞌeap puxixim — ioꞌe jebekitkit pe. — Yajuyjuyat jewedobuxik g̃uyjom. Ibaꞌarẽmat ibapuk jeꞌe soat xe. \v 27 Imẽnpuxim ajo og̃uwẽn eywebe, kawẽnwẽn wuyeweweju ma, ijop epeg̃uwẽn soat pe g̃uyjom — ioꞌe. — Ibidadaap kay epeyaꞌĩjojo, ijop soat pe epeg̃uwẽn g̃uyjom — Jesus oꞌe. \p \v 28 — Eypararam g̃u juy epesop eyaoka ojuyayũ buxixim — ioꞌe jebekitkit pe. — Wuyejebit aoka but ip. Imẽnpit wuybiõg̃buk aoka baꞌore cebe ip — ioꞌe. — Deus puxim pit cuy eypararam epesop. Wuyejebit muyꞌũm put cebe, wuybiõg̃buk tak. Ipiatꞌajojoap pe imuꞌũm put — Jesus oꞌe. \p \v 29 — Xepxep pe pidiwe dei teiꞌĩt ma- -pũg̃pũg̃ centavo ma- -wasũ yopĩcat tei. Imẽnpit pũg̃ wasũ yopĩcat atꞌan pima, Deus itaybit ixe wasũ oꞌat iam. Deus aꞌõbi acã jeꞌat — Jesus oꞌe. \v 30-31 — Deus xe teibõg̃ g̃u wasũdei. Imẽnpit ag̃ cekay. Imẽnpuxim wuykay dak ag̃ soat em. Deus itaybit wuyadap peburũdap iam. Imẽneju eyag̃uybabiꞌũmꞌũm g̃u juy epesop. Deus soat itaybit wuyekuku iam — ioꞌe. \p \v 32 — Eyju “Jesus ebekitkiyũ oceju,” i soat pe eꞌem pima, õn tak “Teyũku webekitkit,” i oce webay be- -kabi beat pe — ioꞌe Jesus jeweju etaybitbinayũ be. \v 33 — Eyju bit eꞌem wararaꞌacayũ be, “Jesus bureyũ g̃u oceju,” i bima, õn tak “Iteyũ bure g̃u õn,” i oce Webay be- -kabi beat pe — ioꞌe Jesus. \p \v 34 — Epeyewag̃uy g̃u juy: “Jesus osodot kabaꞌũm wuydop am,” i. Ojot puye, ipi watwat pe waraꞌat tag̃tag̃tag̃ ma jekuku. Itakoma jeꞌe ip jewewekay. Pajam jewaokakam jeꞌe ip — Jesus oꞌe. \v 35-36 — Ibadipyũ itakoma cĩcãayũ jeꞌe jewewekay, pũg̃pũg̃ ixeyũꞌin okay itabut puye — Jesus oꞌe. — Cebay ma okay jeꞌe. Ipot pit okay g̃u jeꞌe. Ixi ma okay jeꞌe. Iꞌiyũ okay g̃u jeꞌe- -ayacayũ. Iꞌit tayxi okay g̃u jeꞌe. Yuktayxi okay jeꞌe. Imẽneju waraꞌat tag̃tag̃tag̃ ma jeku ip — Jesus oꞌe cebe ip. \p \v 37 — Eyebay kayap podi ma okayꞌũm pima, oweju jekukuayũ g̃u epesop, eyxi kayap podi ma dak, eyekpotpoyũ kayap podi ma dak, eydaxityũ kayap podi ma dak. \v 38 Owebeam jeꞌũ ibuꞌuꞌũmat puximayũ acã webekitkit ma oxe. Korosa jeje jeꞌũ ãm, korosa dujuwatwan õn pima, webekitkit tak cucum onomuju. Cucum ip korosa kug̃, jeꞌũ ãm. Apẽn ag̃okatkat korosa dujuwatwan cucum, korosa jeje jebamupayam jeꞌũ ãm; imẽnpuxim cuy epeku soat em owebeam jeꞌũ ibuꞌuꞌũmat puxim. \p \v 39 — Eyeꞌũ bima, õn ma obuyxi eyxe buye, ibin ma soat em eyetabẽg̃ epesop Deus xe. Eywebe ma jewag̃uyg̃uy: “Õn ma obuyxiat,” i bima bit, soat em ipiatꞌajojoap pe epesop eyeꞌũ buje — Jesus oꞌe cebe ip. \p \v 40 — G̃asũ epeju Israel naxeg̃ebitbit kay. Waꞌõbi epeju — Jesus oꞌe jeweju etaybitbinayũ be. — Pũg̃ ixeyũꞌin eyewebe jeꞌe, “Epeõm,” i. Imẽnpuxim ma owebe dak jeꞌe ip — ioꞌe Jesus. — Imẽnpuxim ma og̃ujuiat pe dak jeꞌe ip — ioꞌe. \v 41 — Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat pe dak jeꞌe, “Eõm,” i. Ixe dak iõm pin, Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat puye. Iõm pin. Imẽnpuye Deus cekapikaptei jeꞌg̃ũm cebe, kapikaptei ũmũm pima jekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat pe. \p — Cũg̃ cĩcãt pe dak jeꞌe, “Eõm,” i. Ixe dak iõm pin, cũg̃ cĩcãat puye. Iõm pin jeꞌe. Imẽnpuye Deus cekapikaptei jeꞌg̃ũm cebe, kapikaptei ũmũm pima cũg̃ cĩcãat pe. \v 42 Waraꞌacat webekitꞌisuat pe idibi ma tiũm ticukati, ixe webekit puye, Deus tak xipacat jeꞌg̃ũm idibiũmat pe — ioꞌe. — Iboap kay g̃ebum cuy epesop — ioꞌe Jesus. \b \c 11 \p \v 1 Ibocewi oꞌju Jesus ag̃okaxiriyũ be. Wũy g̃u osodop boyũku. 12 beayũ muju bujep, ag̃okaxiri beayũ mutaybit am oꞌju. Deus ekawẽn muwẽnuwẽn oeku Jesus. \p \v 2 João Batista Cristo awẽg̃ oꞌyawẽg̃coco daomũnmũnapꞌa be. Bekitkit oꞌg̃uju Jesus kay. Jeweju etaybitbinayũ oꞌg̃uju João. Oꞌg̃uju, jaꞌõ daxijo am. \p \v 3 — “Deus emumuju ajẽmap wiwim oceju,” i juy epeꞌe cebe — ioꞌe João. — “Ẽn ma du ixe? Waraꞌat g̃u xeꞌe ocejowiwi?” i juy epeꞌe cebe — ioꞌe João. \p — Hm hm — ioꞌe ip. \m João aꞌõ daxijo am oꞌju ip. \p Oajẽm ip cekay- -Jesus kay. \p — Ẽn ma du omuykuiat? Waraꞌat g̃u xeꞌe ocejowiwi? — ioꞌe ip Jesus pe. \p \v 4 — Epeyepit cuy João kay — ioꞌe cebe ip. — Epejojojoiap cuy epeg̃uwẽn João be, epekũyjojoiap tak — ioꞌe. \v 5 — Itaꞌũm topibiyũ oꞌe itate g̃asũ. Taokẽrẽ topibiyũ dak xipan ip oꞌe jexĩg̃xĩg̃ g̃asũ. Ierep topibiyũ dak xipan oꞌe g̃asũ. Yaꞌõpiꞌũm topibiyũ dak yaꞌõpipe oꞌe ip. Jekũyjojom ip oꞌe. Ceꞌũ topibiyũ dak waram itabẽg̃ oꞌe g̃asũ. Tadaibotbocayũ dak kawẽn idipat cocom g̃asũ- -Deus ipot awẽg̃ cocom. \p \v 6 — Imẽneju: “Ecokcog̃ eg̃uy okay etabut am ebuꞌuꞌũm pima. ‘Ite g̃u omuykuiat,’ ieꞌem pima bit, ecokcog̃ g̃u eg̃uy,” i juy epeꞌe João be — ioꞌe Jesus. \p — Hm hm — ioꞌe ip. \p \v 7 Cẽmcẽm ip pima, Jesus João oꞌg̃uwẽn ibo ka beayũ be. \p — João jom cuk epeku ukꞌaꞌũmat pe — ioꞌe Jesus. — Pãm ixe João? Ajo-buxim ixe oꞌe? Ipꞌũnꞌũn kay kabido ajẽm puje, jeꞌipeꞌadedem. Yag̃uykorerenayũ iteꞌip puxim, soat em jeweg̃uy muwarurururun puye. João bit yag̃uykoreren g̃u. Iteꞌip puxim g̃u. \v 8 João doti teibog̃ g̃u. Teibog̃at kukayũ adeayũ kukat tukꞌa be opop ip- -ibubut adeayũ. \v 9 João bit ibubut adeat g̃u. Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat xeku. Wararaꞌacat podi ma João yaꞌõbuyxi- -Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ bodi ma. \p \v 10 — Imẽn Deus ekawẽntup eꞌem- -João muwẽg̃aptup: \mi Ag̃ cuy epesop, ieꞌem Deus, i. Wemumuju og̃uju ewap ajẽm puje, emuxipan am, i. \m Imẽn eꞌem Deus ekawẽntup- -João muwẽg̃aptup — ioꞌe. \p \v 11 — Kuyjeayũ bodi ma João yaꞌõbuyxi. Kaꞌũma ma omuy João Batista joꞌi yaꞌõbuxian. Deus xe bit- -kabi beat xe bit- -yopĩcat João bodiat yaꞌõbuyxiat wekawẽn kayayũꞌin — Jesus oꞌe. \v 12 — Ixe João Deus awẽg̃ oꞌyawẽg̃tojot ipi juacat kay- -Deus soat kukanap awẽg̃. Iboap awẽg̃cocom pima ip, cekay jĩjã ip, Deus xe nuynuy pin cĩcã ip puye. Imẽn g̃asũ dak cekay jĩjã ip — ioꞌe. — Deus xe ajẽm pin ip — ioꞌe. \p \v 13 — João ajẽm awap, Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ dak iboap awẽg̃ cuk oꞌyawẽg̃tojot- -soat ip. Imẽn tak Moisés ekawẽn tup eꞌem — ioꞌe Jesus. \v 14 — Iboap awẽg̃ kay eyetabut pima, eyetabun tak Elias jajẽmiap João joꞌi ma oajẽm. \v 15 Epeyaꞌõpicũg̃cũg̃ cuy epesop — ioꞌe Jesus cebe ip. \p \v 16 Jesus waram oꞌjekawẽn adeayũ eju. \p — Og̃uwẽn eywebe, abu-buxim g̃asuacat iap iam eyetaybit am. Bekitkit puxim ixeyũ- -pasiaham ip iap pe pubutbucayũ buxim. Jewãwãwãm ip jebureyũ- -bekitkiyũ. \v 17 “Tẽg̃tẽg̃ꞌa oceyamuyde eywebe yaꞌĩjo am. Eydaobuꞌuꞌu eyju bit daꞌiꞌin,” ieꞌem ip. “Wa ocesop jewexe iꞌũmcocom. Eybuꞌu eyju bit oceweju totõn,” ieꞌem ip. Ijoyũ buxim g̃asũacat — ioꞌe Jesus. \p \v 18 — João Batista oajẽm eykay. Ixe vinhodi oꞌtikõn g̃u. Ire oeku Deus eju jekawẽn ãm. Soat pit napa ma eꞌem João muwẽnuwẽn: “Ibiõg̃buk kẽrẽat kukat teku,” i. \p \v 19 — Soat wag̃o õn. Ojot eykay. Soat xat oꞌom ojeku, soat tikõnkõn tak. Soat pit napa ma eꞌem omuwẽnuwẽn: “Ikaꞌoꞌonꞌukat teku,” i. “Teku iecug̃ap peam dinheiro bubuꞌukat pure,” i dak. “Teku ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ꞌukat pure,” i dak — ioꞌe. — Wuyju Deus emumutaybitbinap tag̃ jekukum pima bit, wararaꞌacayũ jeꞌe omuwẽnuwẽn, João muwẽnuwẽn tak, “Deus xe cũg̃ ma wuymutaybitbin,” i — Jesus oꞌe. \p \v 20 Jesus tak oꞌjekawẽn iboceat pe. Ikẽrẽan eꞌeꞌukayũ muwẽnuwẽn oꞌe Jesus. Ikẽrẽat epereꞌũmayũ muwẽnuwẽn oꞌe. Ikẽrẽat kug̃ oꞌe ip. Imẽnpit ig̃uycũg̃ g̃u ip ikẽrẽat kay. Jesus aꞌõbi ibaꞌoreat cuk oꞌjebapuk ixeyũ etabun. Jesus aꞌõbi oꞌjebapuk. Imẽnpit ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃. Imẽn oꞌe- -Corazim ka watwat oꞌe, Betsaida ka watwat tak, Cafaranaum ka watwat tak. \p \v 21 — Karem ma ipiat epesupiꞌajo jĩjã, Corazim ka watwat! — Jesus oꞌe. — Karem ma ipiat epesupiꞌajo jĩjã, Betsaida ka watwat — ioꞌe. — Kaꞌũma buk epejojojoiap cuk adi og̃ubapukpuk eyetabut pe eyka be bima — ioꞌe. — Tiro ka be iboap mubapuk pima, Sidom ka be dak, kajuk ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap oꞌjepere ip- -ibo ka watwat. Itabut kajuk ip Deus kay — ioꞌe. — Ibo ka be iboap mubapuk pima, kajuk ikurususucat oꞌg̃uõm ip jedotim. Daxa daypibewiaptõm tak kajuk oꞌtõmõg̃ ip jabi jeje. Imẽn kajuk oꞌe ip, “Oceg̃uycũg̃ cĩcã ikẽrẽat kug̃ oceju buye” iap mubapuk am; “G̃asũ bit ikẽrẽat ag̃ug̃ẽ g̃u” iap tak mubapuk am jebureyũ be — ioꞌe. \p \v 22 — Deus kũyjobitꞌũmayũ be ipiat supiꞌajoat iap kabia bima, Tiro ka watwat pe ipiat supiꞌajoat, Sidom ka watwat pe dak. Imẽnpit Tiro ka be iap podi ma, Sidon ka be iap podi ma dak eywebe ipiat supiꞌajoat. Iboap kay g̃ebum cuy epesop — ioꞌe Jesus Corazim ka watwat pe, Betsaida ka watwat pe dak. \p \v 23 — Cafarnaum ka watwat! — ioꞌe. — Deus jeymuyu g̃u kabi kay — ioꞌe Jesus. — Jeymukop ipiatpiꞌajojoap kay bit. Kaꞌũma buk epejojojoiap cuk adi og̃ubapukpuk eyetabut pe eyka be bima oce — ioꞌe. — Iboap mubapuk pima Sodoma ka be, ikẽrẽat kajuk oꞌjepere ip. Deus kajuk ag̃oka oꞌsukamupik g̃u — ioꞌe Jesus. \p \v 24 — Deus kũyjobitꞌũmayũ be ipiat supiꞌajoat iap kabia bima, Sodoma ka watwat pe ipiat supiꞌajoat, Tiro ka watwat tak. Imẽnpit Sodoma ka be iap podi ma Deus ipiat supiꞌajoat eywebe. Iboap kay g̃ebum cuy epesop — ioꞌe Jesus Cafarnaum ka watwat pe. \p \v 25-26 — Jesus oꞌe g̃ebuje bit. \p — Bay — ioꞌe. — Ẽn acã soat kukukat- -kabi beacat kukukat, ipijuacat kukukat tak — ioꞌe. — Apẽn ẽn eꞌem iap mubapukpug̃ ẽn jewexe itaybit cĩcãayũ be g̃u- -imutaybitbinꞌũmayũ be acã — ioꞌe. — Ixeyũ acã wekawẽn imutaybitbin ẽn. Imẽn xipat oxe. Ocokcok cĩcã imẽn ebikuy buye. Ocokcok cĩcã xipat exe buye dak — ioꞌe Deus pe. \p \v 27 — Soat ma juk Webay oꞌg̃ũm owebe — ioꞌe cebe ip. — Wararaꞌacat g̃u itaybit abu Deus ipot iam- -cebay acã. Imẽnpuxim wararaꞌacat g̃u itaybit abu ipote bay iam- -ipot acã. Jebay mubapuk am, ipot ibikuy bima acã wararaꞌacat itaybit jeꞌe abu Deus iam — Jesus oꞌe cebe ip. \p \v 28 — Okay epesot. Ikẽrẽat ojuꞌuk eywebewi — ioꞌe Jesus cebe ip. \m Deus aꞌõ kay kũyjobit ojuy ip. Imẽnpit kũyjobit g̃u ip. \p \v 29 — Eymutaybitbin oce. Webekitkit eꞌem. Waꞌõpurug̃ꞌũmat õn. Wag̃uybabibi. Yobog̃at pin g̃u owexe. Eywebewi ikẽrẽat ojuꞌuk. \v 30 Waꞌõ kayap ibaꞌore g̃u imug̃ẽ ãm. Kũyjobit am okay dak ibaꞌore g̃u eywebe. Waraꞌat ikẽrẽat kay eyebuꞌum epeꞌe, eywebewi ikẽrẽat ojuꞌuk puye — Jesus oꞌe soat pe. \b \c 12 \p \v 1 G̃ebuje Jesusyũ oꞌju trigodip tag̃. Sábado bima oꞌju, Judeuyũ jebodoydoyap kabia bima. Trigodadot oꞌtadotꞌuk ceweju etaybitbinayũ. Trigoda oꞌtabu ip, jerere buye. Oꞌtaꞌoꞌo ip. \v 2 Ta oꞌom pima, Fariseyũ ixeyũ oꞌjojojo. Jesus eju etaybitbinayũ oꞌjojojo ip. \p — Akꞌi! — Fariseyũ oꞌe Jesus pe. — Eweju etaybitbinayũ Moisés ekawẽn tag̃ g̃u jekuku ip. Jebodoydoyap kabia be kapikpig̃ ip. Cũg̃ ma g̃u eꞌem ip. Trigodadot ukꞌug̃ ip. Imẽnpuye ikẽrẽat kug̃ ip, wuywebe jebodoydoyap kabia be kapikpi buye — ioꞌe cebe. \p \v 3-4 — Tã. Ikẽrẽat kug̃ g̃u ip — ioꞌe Jesus. — Kuyje Davi oõm Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be. Ire bima, oõm Davi, cewejuyũ dak. Deus emesa bewi paõꞌa oꞌyaꞌoꞌo ip- -Deus etabixe oꞌyamõg̃ ip iatꞌa- -paĩyũ be acã yaꞌo pi g̃u iatꞌa. Moisés ekawẽn tag̃ g̃u ijopꞌa oꞌtaꞌoꞌo ip- -Daviyũ. Apẽn Davi oꞌeꞌe iaptup opop Deus ekawẽntup pe. Kuy epetupcoco- -iboaptup — ioꞌe Fariseuyũ be. \p \v 5 — Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be paĩyũ kapikpig̃ ip soat kabia. Jebodoydoyap kabia jekukum ip Moisés ekawẽn tag̃ g̃u yabog̃atꞌa be. Waraꞌat tag̃ jekukum ip, kapikpig̃ puye. Imẽnpit ikẽrẽat kug̃ g̃u ip Deus xe. Iboaptup ekawẽn eyetaybit- -Deus ekawẽntup. Kuy epetupcoco- -iboaptup tak — ioꞌe Jesus. \p \v 6 — Icẽmãn ocekawẽn eywebe. Deus eju kawẽnwẽnapꞌa Israel naxeg̃ebitbit oꞌyamuy- -yabog̃atꞌa. Oꞌyamuy ip, wuyju yamubuyxin am. Imẽnpuye Deus eju kawẽnwẽnapꞌa kukukayũ yaꞌõbacaayũ. Imẽnpit yaꞌõbaca jĩjãat omuy ijoce g̃asũ — ioꞌe Jesus cebe ip. \m Jewebe ma oꞌe Jesus, “yaꞌõbaca jĩjãat” iꞌeꞌem pima. \q \v 7 Wararaꞌacayũ kay eyetabotaidabotbocap kay õn, i Deus juk oꞌe — ioꞌe Jesus cebe ip. Owebeam carneiro mupikap kay g̃u bit õn- -eyetabotaidabotbotap kay acã, i — ioꞌe Jesus. \m Ijoptup ekawẽn eyetaybit pima, “Ikẽrẽat kug̃ ip,” i kajuk epeꞌe g̃u ikẽrẽat kug̃ꞌũmayũ muwẽnuwẽn pima — ioꞌe Jesus Fariseyũ be. \v 8 — Soat wag̃o õn. “Epeyekapik cuy,” i õn eꞌem pima jebodoydoyap kabia be dak, cedag̃ kuka oꞌe eyekapikap Deus xe — Jesus oꞌe. \p \v 9 Oꞌju Jesus ibocewi. Oajẽm Deus eju kawẽnwẽnapꞌa kay- -Judeuyũ eꞌaweroroapꞌa kay. Oõm. \p \v 10 G̃ebuje ag̃okatkat oꞌtobuxik ig̃oꞌa be. Pũg̃bũnũꞌa oꞌsubũnũꞌanũy ibũnũꞌakẽrẽ. \p Pũg̃pũg̃ oꞌjeꞌaweroiayuꞌin Jesus muymuy ojuy ip. \p — Jesus Moisés ekawẽn tag̃ g̃u jekukum — iꞌe ojuy ip wararaꞌacayũ be. Imẽnpuye: \p — Jebodoydoyap kabia bima, xipat tu exe ibũnũꞌa kẽrẽat muꞌada am? Imẽn tu Moisés ekawẽn tag̃ ma? — ioꞌe ip Jesus pe. \p \v 11-12 — Xipat Moisés ekawẽn tag̃ wararaꞌacayũ ikukpin wuyxe bima — Jesus oꞌe Fariseuyũ be. — Jebodoydoyap kabia bima eyõhõ oꞌat pima ipikũykũy be iꞌukꞌug̃ ip ipikũykũy bewi- -ixe ovelha — ioꞌe. — Abũ jeõhõyũ ug̃ g̃u? Kaꞌũma ma. Ovelha ikukpin ip, jeõhõyũ buye. Imẽnpuye iꞌug̃ ip. Imẽn tak wuyju ovelha bodi ma wuykukpin Deus xe. Imẽnpuye xipat Moisés ekawẽn tag̃ wuywebe xipacat mug̃ẽ ãm jebodoydoyap kabia be — ioꞌe Jesus. \p \v 13 — Payaꞌi ece ebu — ioꞌe ibũnũꞌa kẽrẽat pe. Oꞌjewebũmupaya. Oꞌjeꞌada ibũnũꞌa kẽrẽ topibit. Waraꞌatpunuꞌa joꞌi oꞌe. Ibũnũꞌadip oꞌe. \p \v 14 Fariseuyũ bit oꞌjẽm yabewi. Oꞌjewede ip Jesus xewi. Oꞌjewawẽ ip Jesus aoka am, kapikpig̃ Sábado kabia be buye. \v 15 Imẽnpuye Jesus oꞌju ibocewi. Fariseuyũ ekawẽn itaybit puye, oꞌju. Adeayũ oꞌju Jesus tomuju. Iwãtaxipipiayũ oꞌg̃uꞌadaꞌada- -soat ip. \p \v 16 — Wawẽg̃ epeyawẽg̃muwẽn g̃u juy. Pũg̃ em tak kaꞌũma — ioꞌe cebe ip. \m \v 17 Ibo oꞌjebapuk apẽn Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat oꞌe iap tag̃- -apẽn Isaías kuyje oꞌe iap tag̃. \q \v 18 Deus oꞌe: Ija otaẽiat- -obuywatwatꞌukat- -õn cekay jĩjãiat- -omucokcokcokꞌukat. Obiõg̃buk ojomõg̃ cebe. Ajo cũg̃ ma oxeiap g̃uwẽn soat pe- -Judeuꞌũmayũ be. \v 19 Yaꞌõxikxig̃ g̃u jeꞌku. Jewãwãm g̃u jeꞌku. Soat ka dag̃ tak kawẽnwẽn g̃u jeꞌku. \v 20 Ikẽrẽan eꞌe jĩjãayũ daxijo xeku ikẽrẽat pewi. Okay itabut cĩcãꞌũmayũ g̃utabut cĩcã okay. Imẽn ma jeꞌkuku soat pewi ikẽrẽat ukꞌug̃- -Deus kayayũ bewi. \v 21 Soat ipi juacat Deus emunaẽ kay jeꞌe, i. \m Imẽn Isaías oꞌg̃uwẽn kuyjeayũ be. \p \v 22 G̃ebuje iboceayũ ag̃okatkat oꞌtujowat. Itaꞌũmat osunuy ixe ag̃okatkat. Cekawẽn paꞌoreat tak oꞌe ixe, ibiõg̃buk kẽrẽat imuydeꞌũmꞌũmm puye. Oꞌtujowat ip. Oꞌjeꞌada Jesus aꞌõbi. Ijojom oꞌe, oꞌjeꞌada buye. Xipan kawẽnwẽn oꞌe- -ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ tũibit oꞌe, oꞌjeꞌada buye. \v 23 Iboceayũ yag̃uybabiꞌũm oꞌe ip- -soat ip. \p — Davi naxeg̃ebit paxi sute? — ioꞌe ip. \m Jesus muwẽnuwẽn oꞌe ip. \p \v 24 Fariseuyũ bit Jesus awẽg̃ oꞌyawẽg̃coco. \p — Ixe Jesus ibiõg̃buk kẽrẽayũ oꞌg̃ujẽm ag̃okatkayũ bewi Belzebu aꞌõbi- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat aꞌõbi- -Satanás aꞌõbi ma — i napa ma oꞌe ip. \p \v 25 Jesus itaybit osunuy apẽn ixeyũ jewag̃uyg̃uy iam. \p — Pũg̃ eipi watwat jeweweju ma jewaoka buje, jewemuꞌũm ip. Pũg̃ ka kukukat jebekitkit mujẽm puje, abu kuka oꞌe yaꞌõ kay? Kaꞌũma ma. Pũg̃ tiwat kukakat pe jebekitkit mujẽm puje, abu kuka oꞌe yaꞌõ kay? Kaꞌũma ma — ioꞌe Fariseuyũ be. \v 26 — Imẽnpuxim Satanás pe jebekitkit mujẽm puje, abu kuka oꞌe yaꞌõ kay? Kaꞌũma ma. Imẽn Satanás aꞌõbacaap muꞌũm kuka oꞌe. Imẽneju Satanás jaꞌõbacaap ũmũm g̃u owebe ibiõg̃buk kẽrẽayũ mujẽm ãm- -jebekitkit mujẽm am — ioꞌe Jesus. \v 27 — Belzebu aꞌõbi õn ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽmjẽm pima, abu aꞌõbi dak eyebekitkiyũ imujẽmjẽm ip? Jewemug̃uykukukum eceju iap mubapukpug̃ cĩcã eyebekitkiyũ. \p \v 28 — Deus biõg̃buk aꞌõbi ibiõg̃buk kẽrẽayũ og̃ujẽm. Belzebu aꞌõbi g̃u og̃ujẽm. Ibiõg̃buk kẽrẽayũ oꞌjẽm ip puye, kuy eyetaybit Deus soat kukukan jeꞌe iap mubapukpug̃ õn eywebe iam — ioꞌe cebe ip. \p \v 29 — Wuyõm paꞌore wuykay isapkaꞌoreat tukꞌa be ibubut pu am. Imukirig̃ acã koam — ioꞌe. — Imukirik puje bit, wuyõm put soat pu am- -ukꞌa beap pu am — ioꞌe Jesus. \m Imẽn Jesus oꞌe, jebacaap Satanás ebacaap podi ma buye. Ibodi ma buye, Jesus pe ibiõg̃buk kẽrẽayũ mujẽm put ikukayũ xewi. \p \v 30 — Imẽn tak okayꞌũmat itakoma okay — ioꞌe Jesus. — Webekitkit muꞌawerom obuywatwatꞌũmat imuypõg̃põg̃põg̃- -webekitkit muypõg̃põg̃põg̃ — ioꞌe. \v 31 — Imẽnpuye og̃uwẽn eywebe. Ipi juacayũ be Deus muymuy buje, iboap imuymuyap kay soat em Deus g̃ebum g̃u jeꞌe. Deus iboap juꞌuk cebewi ip. Ixeyũ be Deus biõg̃buk muymuy buje bit, iboap imuymuyap kay soat em Deus g̃ebum jeꞌe. Cebewi ip iboap iꞌuk paꞌore Deus pe; apẽn eyju napa ma eꞌem, “Ijop eꞌeap Satanás aꞌõbi oꞌjebapuk,” i. Imẽn tak kuy eyetaybit Deus aꞌõbi ijop eꞌeap oꞌjebapuk iam — Jesus oꞌe. \p \v 32 — Soat wag̃o õn — ioꞌe Jesus. — Omuymuy puje ip, Deus jeg̃ebu g̃u iboap kay soat em. Iboap juꞌuk cebewi ip. Deus biõg̃buk muymuy ip pima bit, Deus jeg̃ebu iboap kay soat em- -g̃asũ, waram tak g̃ebum jeꞌe. Iboap kug̃ jeedop ip soat em- -ikẽrẽat kug̃- -Deus biõg̃buk muymuyap kug̃ — ioꞌe Jesus. \p \v 33 — Wuyetaybit yopkẽrẽatꞌim. Yopkẽrẽatꞌip puye, yaꞌa eꞌem yakẽrẽatꞌa. Wuyetaybit yoptipatꞌim tak. Yoptipatꞌip puye, yaꞌa eꞌem yadipatꞌa. Yoptipatꞌip, yaꞌa dak soat em jeenuy yaku. Yapkẽrẽatꞌip pit, yaꞌa dak soat em jeenuy yakẽrẽatꞌa. \v 34 Imẽn puybu tuypiatpu buximayũ eyju, ikẽrẽat kug̃ cĩcã buye. Ibaꞌore dak eywebe idipat ekawẽn muwẽn ãm. Apẽn wuyju jewag̃uyg̃uy wuywebe, imẽn wuyju eꞌem. Imẽn tak ibaꞌore g̃asũacat pe idipat ekawẽn muwẽn ãm, yag̃uykẽrẽ buye. \v 35 Apẽn xipacat idipap ukꞌug̃ imuxipanpanapꞌa bewi, imẽn tak wuyag̃uydip pima, wuyekawẽn tak idip ma eꞌem, wuyeꞌeap tak. Wuyag̃uy nomuju ma wuyju jekawẽnwẽn. Xipatꞌũmat idiꞌũmap ukꞌug̃ imuxipanpanapꞌa bewi. Imẽn tak wuyaꞌg̃uydipꞌũm pima, wuyekawẽnkẽrẽ eꞌem, wuyeꞌeap tak — ioꞌe Jesus cebe ip. \p \v 36-37 — Og̃uwẽn eywebe. Wuyekawẽntip pima, “Idip ma eyju oxe,” i jeꞌe Deus wuywebe kũyjobitꞌũmayũ be ipiat supiꞌajoap kabia. Wuyekawẽnkẽrẽ bima bit, “Ikẽrẽat kug̃ eyju oxe,” i jeꞌe Deus wuywebe. \p — Deus ipiatpiꞌajoan kũyjobitꞌũmayũ be iap kabia bima teꞌe ma juk adi acekawẽn iap ag̃uwẽn Deus pe — ioꞌe Jesus. \p \v 38 — Ocekukukat! — Fariseuyũ oꞌe cebe. — Kaꞌũma buk ocejojojoiap eg̃ubapuk cuy ocewebeam — ioꞌe ip. \m Imẽn tak Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ oꞌe Jesus pe. \p \v 39 — Kaꞌũma — ioꞌe. — Ikẽrẽat kug̃ eyju. Deus kay eyetabut g̃u. Kaꞌũma buk eyejojojoiap co pin eyju. Imẽnpit og̃ubapuk g̃u eywebeam. Jonas awẽg̃ acã kaꞌũma buk eyejojojoiap tieg̃ eꞌem eywebeam- -Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat awẽg̃ — Jesus oꞌe. \p \v 40 — Soat wag̃o õn — ioꞌe Jesus. — Ixe Jonas osunuy ebapũg̃ kabia axima yobog̃at uk pe. Ebapug̃ ixima osunuy dak. Apẽn Jonas osunuy axima yobog̃at uk pe, imẽnpuxim ma og̃uy ebapũg̃ kabia ipi be, ebapũg̃ ixima dak — ioꞌe Jesus. — Deus aꞌõbi ixe Jonas oꞌjẽm axima yobog̃at uk pewi. Cejẽmap Nínive ka watwat pe kaꞌũma buk oꞌjojojoiap osunuy. Õn tak imẽnpuxim Deus aꞌõbi waram ocetait weꞌuap tomukadi — ioꞌe Jesus. \p \v 41 — Kuyje Nínive ka watwat ig̃uycũg̃ oꞌe ip ikẽrẽat kug̃ puye ip — Jesus oꞌe. — Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap oꞌjepere ip- -ikẽrẽat eꞌeꞌukayũ. Oꞌjepere ip, Jonas pe Deus ekawẽn oꞌtojot puye. Deus ipiatpiꞌajoan kũyjobitꞌũmayũ be iap kabia Nínive ka watwat jeꞌbapuk soat etabut pe. Ixeyũ jeꞌe g̃asũacat pe: “Eyju ikẽrẽat kug̃ Deus xe,” i, eyju wekawẽn kayꞌũm puye. Jonas kay oꞌe ip Deus ekawẽn muwẽnuwẽn pima Jonas. Õn pit Jonas etaybicap podi ma wetaybit cĩcã Deus ekawẽn muwẽn ãm. Imẽnpit eyju wekawẽn kay g̃u — Jesus oꞌe. \p \v 42 — Kuyje kaxi etajoreg̃at ka kukat oajẽm wũyat ka bewi. Ayacat oajẽm Salomão ekawẽn co am- -itaybit cĩcãat ekawẽn co am. \p — Deus ipiatꞌajoan kũyjobitꞌũmayũ be iap kabia ixe ayacat jeꞌbapuk soat etabi xe. “Ikẽrẽat kug̃ eyju Deus xe,” i jeꞌe g̃asũacat pe, eyju wekawẽn kayꞌũm puye. Salomão kay oꞌe ixe, taybit cĩcãp muwẽnuwẽn pima Salomão. Õn pit Salomão etaybicap podi ma wetaybit cĩcã. Imẽnpit eyju wetaybicap kay g̃u — Jesus oꞌe. \p \v 43 — Ag̃okatkat pewi ibiõg̃buk kẽrẽat cẽm puje, ixe ibiõg̃buk jekukum idibiꞌũmat tag̃, jebodoyap kudadam. Jebodoyap pit tobuxikꞌũm pima kuka oꞌe jewebe ma: \v 44 “Jepin ma õn kuy bima onuyap kay,” i — Jesus oꞌe. — Jepitpin. \p — Yajẽm puje, ixe ag̃okatkat tobuxikxig̃. Kaꞌũmg̃u ibiõg̃buk kẽrẽat opop ixe ag̃okatkat pe g̃asũ. Ixe ag̃okatkat ukꞌa buxim- -yabukꞌa buxim- -yabiꞌõg̃ꞌõg̃atꞌa buxim- -yaxipanatꞌa buxim. \v 45 Imẽnpuye ixe ibiõg̃buk kẽrẽat cẽmcẽm maꞌg̃uto. 7 beayũ dobuxikxig̃- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ dobuxikxig̃- -ibodi ma xipatꞌũmayũ dobuxikxig̃. Ixeyũ dak õmõm ixe ag̃okatkat pe- -7 beayũ. Õmõm koapat ibiõg̃buk kẽrẽat eju. Kuy bima ixe ag̃okatkat tadaybot osunuy. G̃asũ bit ibodi ma tadaybot oꞌe. Imẽnpuxim ma dak g̃asũayũ jeedop. Ikẽrẽat g̃ubapukpuk cĩcã ip — ioꞌe Jesus. \p \v 46 Ixi oajẽm Jesus kay- -ikitpitpit tak. Wararaꞌacat pe kawẽnwẽn pima oajẽm ip. Akiju osodop ip. \p — Ocekawẽn pin Jesus eju — ioꞌe ip iboceayũ be. \p \v 47 — Exi oajẽm, ekitpityũ dak — ioꞌe- -pug̃ ag̃okatkat oꞌe Jesus pe. — Akiju opop ip. Cekawẽn pin ip eweju — ioꞌe Jesus pe. \p \v 48 — Icẽmãn ig̃o oxiat. Boyũku okitpitpicat — ioꞌe Jesus. \m \v 49 Pacug̃ꞌi oꞌe jebekitkit kay. \p — Webekitkit pit oxi joꞌi oxe, okitpitpit coꞌi dak — ioꞌe. \v 50 — Kabi beat aꞌõ kay buye, okitpitpit coꞌi oxe, wuyĩxĩt coꞌi dak ip, oxi joꞌi dak ip- -Deus bikuyap tag̃ jekukuꞌukayũ — ioꞌe Jesus. \b \c 13 \p \v 1 Ixe kabiam ma Jesus oꞌjẽm ukꞌa bewi. Iodi kay oajẽm. Oabik iodi wãbu be. \v 2 Ade jĩjã oꞌjeꞌawero Jesus xe. Imẽnpuye kobe be oõm ixe. Oabik kobe be. Adeayũ bit kapurũg̃ pe ma osodop ip kacũg̃cũg̃ꞌi. \p \v 3 G̃ebuje oꞌjekawẽn adeayũ be. Wuymutaybitbinap ekawẽn muwẽnuwẽn oꞌe adeayũ be. Adeap muwẽnuwẽn oꞌe. Koap imẽn oꞌe: \p — Ag̃okatkat oꞌju — Jesus oꞌe. — Jekadai damuduudu am oꞌju. \v 4 Tamududum pima, xepxepta oꞌtaꞌat. E bitako dag̃ oꞌtaꞌat — ioꞌe Jesus. — Ixeda wasũyũ oꞌtaꞌoꞌo, ajẽmjẽm pima ip — ioꞌe Jesus. \p \v 5 — Waraꞌata karatũg̃ꞌa parak tag̃ oꞌtaꞌat. Ade g̃u kaꞌwi oꞌe iboce. Ierũn ma oꞌe kaꞌwi. Imẽnpuye dao ma kadai oꞌtanokap — ioꞌe Jesus. \v 6 — Imẽn tak kaxiepiat e ajẽm puje, kaxie oꞌg̃uyꞌũ ibo kadai — ioꞌe. — Ikaraw oꞌe. Oeꞌũ tãbuju baꞌore buye — ioꞌe Jesus. \p \v 7 — Waraꞌata widaohoda picũg̃ pe oꞌtaꞌat. Widaoho yaypan pima, ig̃o kadai oꞌtipmuꞌũm. \p \v 8 — Waraꞌata ma katõ be oꞌtaꞌat. Ig̃oda oꞌtaꞌacog̃. Katõ be oꞌtaꞌacog̃ — ioꞌe Jesus. — Taꞌade oꞌe. Pũg̃pũg̃ kadai be taꞌadesu oꞌe- -30 be oꞌe ta- -katõ peata. Waraꞌat kadai be taꞌade oꞌe- -60 be oꞌe ta. Waraꞌat kadai be taꞌade jĩjã oꞌe- -100 be oꞌe ta — ioꞌe. \v 9 — Wekawẽn eyetaybit pin pima, eyaꞌõpicũg̃cũg̃ cuy waꞌõ kay — ioꞌe. \p \v 10 G̃ebuje 12 beayũ oajẽm Jesus kay. \p — Apẽnpuye ocemutaybitbinap ekawẽn acã ecekawẽn ijoceayũ eju? — ioꞌe ip. \p \v 11 — Itaybit g̃u ip puye Deus soat kukan jeꞌe iam. Ibaꞌarẽm ijoceayũ be. Eyju bit eymutaybitbin õn, eyetaybit am kabi beat soat kukan jeꞌe iam — ioꞌe Jesus. \v 12 — Xipanꞌũm yaꞌĩjo buje, yopĩt ma juy eyetaybin. Xipan yaꞌĩjo buje bit, yobog̃ cuy eyetaybin- -ade jĩjã. \v 13 Imẽnpit ijoceayũ mutaybitbinap ekawẽn muwẽnuwẽn õn cebe ip. Jeakag̃ ip. Inaka ijojom g̃u ip. Wekawẽn paꞌarẽm cexe ip, wekawẽn cocom maꞌg̃u ip — ioꞌe Jesus 12 beayũ be. \p \v 14 — Isaías cuk oꞌjekawẽn apẽn g̃asũ oꞌjebapuk g̃asũacat pe iam. G̃asũacat muwẽnuwẽn oꞌe kuyje. \mi Yaꞌĩjojom jeꞌe ip iboceayũ. Imẽnpit itaybit g̃u ip jeꞌe. Ijojom jeꞌe ip. Imẽnpit itaybit g̃u jeꞌe ip ajom sute eꞌem iam. \v 15 Jag̃uymuꞌũm ojuy ip: Jaꞌõpi oꞌjewaꞌõpinomudip yaꞌĩjoap puxim. Jeta oꞌsutanomudip ijoap puxim. Imẽnꞌũm pima bit kadi ijojom ip, yaꞌĩjojom tak. Imẽnꞌũm pima bit kadi ip itaybit oꞌe. Okay itabut kuka oꞌe ip. Õn kuka adi ip og̃uꞌada, ikẽrẽat ukꞌug̃ cewebewi, ioꞌe Deus, i juk oꞌe Isaías — ioꞌe Jesus. \m — G̃asũacat muwẽnuwẽn pit oꞌe — Jesus oꞌe. \m Imẽn Jesus oꞌe itaybit g̃asũacat itaybit pin pima, ip kajuk ig̃uycũg̃ ikẽrẽat kug̃ puye iam- -ikẽrẽat kajuk oꞌjere ip, kajuk Deus ikẽrẽat oꞌjuꞌuk ixeyũ bewi buye iam. \p \v 16 — Eyju bit eycokcok epesop. Eyju ijojo pin. Yaꞌĩjo pin tak. Eyeta itaisuata joꞌi — Jesus oꞌe 12 beayũ be. — Wekawẽn kayap eyeta itaisuatate iap puxim. Eyaꞌõpipe iap puxim tak. Imẽnpuye soat wekawẽn epeyaꞌĩjojo. Imẽnpuye eyetaybit soat wekawẽn. Soat epjojojo, apẽn cuk ocece iap. \p \v 17 — Kuyje ajo eyju ijojom iap co pin cĩcã osodop ip ade Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ, Deus xe cũg̃ cĩcãayũ dak. Imẽnpit oꞌjojojo g̃u ip. Ajo eyju kũyjojom iap co pin cĩcã ip osodop. Imẽnpit oꞌjekũyjo g̃u ip. G̃ebuꞌi juy epeꞌe iboap kay — Jesus oꞌe. \p \v 18 — Epeyaꞌĩjojo juy kadaida mududumap ekawẽn kay, eyetaybit am apẽg̃ape ibo wekawẽn iam — ioꞌe 12 beayũ be. \v 19 — Deus ekawẽn aꞌĩjojoayũ ig̃oda buxim- -e be taꞌatꞌanata buxim. Deus soat kukan ekawẽn yaꞌĩjojo ip. Imẽnpit itaybit g̃u ip apẽg̃ape Deus ekawẽn iam. Satanás oajẽm cekay ip- -Deus ekawẽn aꞌĩjojoayũ kay. Yag̃uybaꞌũmꞌũm ip cekawẽn kay- -Deus ekawẽn kay, Satanás oajẽm ip cekay buye — ioꞌe Jesus cebe ip. \p \v 20 — Waraꞌacayũ Deus ekawẽn oꞌyaꞌĩjojo ip. Ixeyũ iboapta buxim ip- -karatũg̃ꞌa parak tag̃ata buxim ip. Dao ma Deus ekawẽn cocom oꞌe ip. Koap icokcok cĩcã eꞌem ip- -ijojoayũ. \v 21 Imẽnpit kadai tabueꞌũmat puxim ip. Deus ekawẽn badi g̃u õmõm cebe ip. Ibureyũ itakoma cekay ip. Ipiat supiꞌajoat cebe ip. Imẽneju ibuꞌu ip jetabut am Deus kay. \p \v 22 — Wararaꞌacayũ oꞌyaꞌĩjojoiayũ widaoho parak tag̃ata buxim. Ixeyũ Deus ekawẽn oꞌyaꞌĩjojo ip. Imẽnpit soat em g̃ebum ip jemukaypinput kay. Tuybe ocokcok cĩcã oce dinheiro kug̃ pima iãn eꞌem ip. Deus ekawẽn kay ip yopĩt ma itabut. Deus ekawẽn muwẽnuwẽn g̃u ip wararaꞌacayũ be- -jebureyũ be — ioꞌe. \p \v 23 — Wararaꞌacayũ oꞌyaꞌĩjojoayũ ig̃oda buxim- -katõ beata buxim. Ixeyũ Deus ekawẽn kay jĩjã ip. Apẽg̃ape Deus ekawẽn iam ip itaybit. Deus ekawẽn tag̃ jekukum ip. Ixeyũ dukꞌa xeayũ dak Deus ekawẽn tag̃ jekukum, Deus ekawẽn aꞌĩjojom pima. Ade Deus ekawẽn kay itabut jeedop ip. Ade ip eꞌem soat ka dag̃- -Deus kay itabucayũ. Kadaiꞌip puxim ixeyũ- -yaꞌaꞌeatꞌip puxim. 30 be oꞌe takug̃ꞌiatꞌip puxim ip, 60 be oꞌe takug̃ꞌiatꞌip puxim tak, 100 be oꞌe takug̃ꞌiatꞌip puxim tak — ioꞌe Jesus jeweju etaybitbinayũ be. \p \v 24 Deus soat kukanap muwẽnuwẽn oꞌe Jesus. Imẽnpuye waraꞌacat tak imuwẽnuwẽn oꞌe iboceayũ be- -wuymutaybitbinap- -imẽnpuximap ekawẽn. \p — Deus soat kukanap muwẽnuwẽn pimap, kat pe wuyju tiotatam pimap puxim — ioꞌe Jesus. — Wuyju tiotatam pimap tiotataat jekat pe xipacata oꞌtaida. \p \v 25 — Ixet. Ixima dag̃ oajẽm ip- -itakomaayũ. Ixidipta oꞌtadum ip trigoda paraktag̃- -trigoda joꞌiata. Oꞌtadum ip. Oꞌjenapõn itakomaayũ — Jesus oꞌe. \p \v 26 — G̃ebuje ixidip oꞌjedipuk kadai paraktag̃, yaypapan pima. \v 27 Imẽnpuye ibuywatwatꞌukayũ oꞌjekawẽn ip jekariwa be. \p — “Kariwa,” ioꞌe ip. “Xipacata du etadum ekat pe?” ioꞌe ip. \p — “Hm hm,” ioꞌe. \p — “Abu ixidipta oꞌtadum kadai paraktag̃?” ioꞌe ip. \p \v 28 — “Okay itakomaayũ oꞌtamudu,” ioꞌe. \p — “Ixidip tu acetipꞌuk tu?” ioꞌe ip. \p \v 29 — “Ibaꞌore,” ioꞌe cebe ip. “Trigodip kuka epetipꞌuk, ixidip ukꞌug̃ pima. Imẽnpuye trigodipꞌukap puxixim tip ug̃ g̃u eyju,” ioꞌe. \p \v 30 — “Imẽneju ixidip tiptop cuy trigodipꞌukap puxim. Yaypan pima, tip pupuꞌukayũ be ocekawẽn: ‘Koap ixidip puk epetipꞌuk tipmũnmũn ãm, daxa be tip mupik am. Trigodip pit epetipu, taꞌuk am tip pewi, odukꞌa be tamõg̃ ãm,’ ioceꞌe tip pupuꞌukayũ be. Soat tarun pimap, tip pupum ip,” i — ioꞌe Jesus. \m Imẽn Jesus iboceayũ mutaybitbin oꞌe. \p \v 31 Jesus waram oꞌjekawẽn iboceayũ be. Wuymutaybitbinap oꞌg̃uwẽn- -imẽnpuximap ekawẽn. Deus soat kukanap muwẽnuwẽn oꞌe. \p — Deus soat kukanap mostardada buxim — ioꞌe Jesus. \v 32 — Iboda wuykat pe atadaida. Taꞌĩcata mostardada, taidadam pima. Wararaꞌata bodi ma taꞌĩt ma. Imẽnpuxim Deus soat kukanap koap ma pũg̃pũg̃ ma ikukan. Ade g̃u cekay itabucayũ. Mostardada bit aypapan cĩcã, taida buje. Waraꞌat kadai bodi ma aypapan eꞌem. Wasũ ajẽmjẽm jedopi mõg̃ ãm tãku jeje, yaypan pima. Imẽnpuxim Deus soat kukanap g̃uyjom pit ade jĩjã ikukan. Ade cekay itabucayũ — ioꞌe Jesus. \p \v 33 Jesus waram oꞌjekawẽn- -wuymutaybitbinap- -imẽnpuximap ekawẽn. Imẽn oꞌjekawẽn. \p — Deus soat kukanap pãoꞌa muyhuhuaptõm puxim — ioꞌe Jesus iboceayũ be. — Trigonõm kug̃ osunuy ayacat- -ebapũg̃ copo. Ixe ayacat pãoꞌa muyhuhuaptõm oꞌtõmpu. Oꞌtõmõg̃ trigonõm pe. Oꞌtõmupinã. Soat tag̃ oꞌjenõmupõg̃põg̃- -trigonõm tag̃. Imẽnpuxim soat ka watwat Deus soat kukukan jeꞌe iap awẽg̃ coco- -kabi beat soat kukan jeꞌe iap awẽg̃ — ioꞌe Jesus. \m \v 34 Imẽn oꞌjekawẽn Jesus iboceayũ be. Wuymutaybitbinap ekawẽn acã oꞌjekawẽn cebe ip. Soat em oꞌjekawẽn Jesus imẽn ma. \p \v 35 Imẽn oꞌjebapuk apẽn Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat oꞌeꞌe iap. Oꞌjekawẽn ixe: \mi Wuymutaybitbinap ekawẽn acã ceweju ip og̃uwẽnwẽn. Yaꞌõbaꞌarẽm ipi ebapuk ebi kaap ekawẽn og̃uwẽnwẽn, i. \m Imẽn cuk oꞌe Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat. \p \v 36 G̃ebuje Jesus oꞌju ukꞌa be. Adeayũ xewi oꞌju. Imutaybitbinꞌibiyũ oajẽm ip Jesus kay. \p — Ibaꞌarẽm ocewebe. Ocewebe juy eg̃uwẽn apẽg̃ape- -ixidip muwẽnuwẽn iape — ioꞌe ip Jesus pe. \p \v 37 — Kã — ioꞌe. — Ag̃okatkat coꞌiat õn. Xipacata oꞌtaidaiat coꞌi õn. Soat wag̃o õn. \v 38 Ikat soat ipi beayũ coꞌi. Xipacata Deus kay itabucayũ joꞌiat. Ixidip Satanás kay itabucayũ joꞌiat- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat kay itabucayũ joꞌi. \v 39 Itakomat ibiõg̃buk kẽrẽat kukukat coꞌi. Tabubuap coꞌi ipi jucayũꞌũmap. Tip pupuꞌukayũ Deus ekawẽn tojotjotꞌukayũ joꞌiayũ — ioꞌe Jesus. \p \v 40 — Imẽn eꞌem ipiꞌũmat kabia, ipi juacatꞌũmap. Apẽn wuyju ixidip pupum pima, tip mupik am; imẽnpuxim jeꞌe ipi juacatꞌũmap. \v 41 Soat wag̃o õn. Waꞌô dojotjotꞌukayũ oceꞌgudot, soat xipatꞌũmayũ uk am xipacap pewi, waraꞌacat pe xipatꞌũmat mug̃ẽg̃ẽꞌukayũ dak. \p \v 42 — G̃ebuje jomõg̃ ip daxabog̃ pe, ipiatꞌajojoap pe. Iboce ip jeedop jetõtõn. Tũy yeiyei jeꞌe ip ipi bun. \p \v 43 — Soat Deus aꞌõ kay kũyjobit pin pima, Deus ebekitkit jeedop ip isop Deus xe. Kaxi buxim ip isop jeedop, Deus soat kukan pima. Eyaꞌõpicũg̃cũg̃ cuy epesop waꞌõ kay — ioꞌe Jesus. \p \v 44 Jesus iboceayũ mutaybitbin oꞌe. Deus soat kukanap kabia muwẽnwẽn oꞌe. \p — Deus soat kukanap kabia teibog̃at puxim- -xipacap puxim — ioꞌe Jesus. — Ikat pe ibaꞌarẽmat puxim — ioꞌe. — Ag̃okatkat ibo xipacap oꞌtobuxik waraꞌat kat pe. Cekay jĩjã oꞌe. Imẽnpit waram oꞌg̃unẽm. Icokcok cĩcã oꞌe. Soat ikug̃at oꞌg̃ũm waraꞌacat pe dinheiro bu am ma. \p — Waram oꞌjepit. Ibo kat oꞌjat kat iwat xewi. Imẽnpuxim wuywebe g̃asũ dak ajo wuyju ikug̃iat iũm put, Deus xe wuynuy am. Soat iũm put wuywebe, wuynuy pin cĩcã cexe buye — ioꞌe Jesus. \p \v 45 — Deus soat kukanap kabia waraꞌacat puxim tak- -ag̃okatkat jekukuap puxim — ioꞌe Jesus. — Pérolaꞌa kudadamat ixe. Teibog̃atꞌa kudadam oꞌe. \p \v 46 — Ixe ag̃okatkat pérolaꞌa oꞌyadobuxik- -yabog̃atꞌa. Ade dinheiro oꞌg̃ũm yadeim- -perolaꞌa deim. Soat ikug̃at oꞌg̃ũm waraꞌacat pe, dinheiro bu am ma — ioꞌe Jesus. \p — Ibocewi oajẽm perolaꞌa kukukat pe. Yabog̃atꞌa oꞌyabu yakukat xewi. Imẽnpuxim wuyju dak. Wuybikuyap pupum Deus xewi. Wuywebe ajo wuyju ikug̃iat iũm put Deus pe, cexe wuynuy am, Deus soat kukan pima wuynuy pin cexe buye — ioꞌe Jesus. \p \v 47 — Deus soat kukanap axima bubuap puxim tak — ioꞌe Jesus. — Ag̃okatkayũ ixe axima bubuap oꞌjoxik iodi be. Ade oꞌjat ip ibubuap pe- -axima — ioꞌe Jesus. \v 48 — Ibubuap topapũn pima, ixe ag̃okatkayũ tojojon kaꞌoririt kay, axima naẽ ãm. Kaxikxikꞌi oꞌe ip ibubuap akokoreren. Taẽhẽm oꞌe ip ibubuap pewi. Xipacat ico be ip mõg̃mõg̃. Xipatꞌũmat ixikxig̃ ip — Jesus oꞌe. \p \v 49-50 — Imẽn jeꞌe ipiꞌũmat kabia — ioꞌe. — Deus ekawẽn tojotjotꞌukayũ jajẽm ijodi wuyjuyũ naẽm- -xipatꞌũmayũ naẽm xipacayũ xewi. Jajẽm ip xipatꞌũmayũ xik am daxabog̃ pe, ipiatꞌajojoap pe. Ibocewi jeedop ip tõtõn xipatꞌũmayũ. Tũy yeiyei ip jeꞌe ipi bun — ioꞌe. \p \v 51 — Ijop ekawẽn eyetaybit tu- -soat? — ioꞌe jeweju etaybitbinayũ be. \p — Hm hm — ioꞌe ip. — Kuy ocetaybit. \p — Xipat — ioꞌe Jesus. \p \v 52 — Deus soat kukan pima, Moisés ekawẽn imutaybitbinayũ webekitkin jeꞌe- -soat ip. Bekicat ebay buxim ip. Ibubut muxipanpanapꞌa bewi iisuat ukꞌug̃, kuyat ukꞌug̃ tak xeku. Imẽnpuxim ixeyũ dak itaybit cĩcã Moisés ekawẽn. Ijop ekawẽn kuyat ukꞌug̃ap puxim. Wekawẽn pit iisuat ukꞌug̃ap puxim — ioꞌe Jesus cebe ip. \p \v 53 Imutaybitbinap epere buje, Jesus oꞌju jeka kay- -Nazaré ka kay. \v 54 Oajẽm. Iboceayũ mutaybitbin oꞌe Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be. Oꞌyag̃uybabiꞌũm iboceayũ. \p — Apẽn sute soan itaybit imẽn? — ioꞌe ip. — Apẽn xeꞌe sute oꞌg̃ubapuk wuywebe iꞌe baꞌoreap? — ioꞌe ip jewewebe. \p \v 55 — José ipot g̃u du sute? — ioꞌe ip jewewebe. \p — Karepig̃a ipot g̃u du sute? — iboceayũ oꞌe. Tũybe Jesus José ipot iãn oꞌe ip. \p — Maria i ixi butet g̃u du? — ioꞌe ip. — Ikitpityũ butet Tiago i, José i, Simon i, Judás i. Soat ip ikitpityũ g̃u du? — ioꞌe ip jewewebe. \v 56 — Iixĩtyũ dak ijoce ma g̃u du wuyweju- -soat iixĩtyũ? — ioꞌe ip. — Apẽn cuk sute itaybit cĩcã g̃asũ? — ioꞌe ip. \m \v 57 Itakoma ip oꞌe cekay. \p — Wuyju bit kũyjobin g̃u juy ajop ixe aꞌõ kay, ixe wuyjoꞌiat puye — i napa ma oꞌe ip. \p — Soat ka dag̃acat ibuyxim ma Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat kug̃. Jaypanap ka beayũ bit ibuyxim g̃u ikug̃- -ipi beayũ bit, ukꞌa beayũ bit tak — ioꞌe Jesus. \m \v 58 Ade g̃u oꞌg̃ubapuk Jesus- -Deus aꞌõbacaap. Ibaꞌore oꞌe, ipi beayũ itabutꞌũm cekay buye. \b \c 14 \p \v 1 Herodes Jesus awẽg̃ oꞌyawẽg̃coco. Ipi kukukat osunuy ixe Herodes ig̃ebujeat- -Galiléia eipi kukukat. \p \v 2 — Ixe ag̃okatkat João Batista i ibutet — Herodes oꞌe, tũybe iboap icẽmãn iãn oꞌe buye. \m Imẽn kawẽnwẽn oꞌe jebuywatwatꞌukayũ be. Jesus muwẽnuwẽn oꞌe. \p — Waram g̃uto oꞌjetait João jeꞌũap tomukadi — i cedag̃ g̃u oꞌe. — Imẽnpuye Deus aꞌõbaca am wuywebe iꞌe baꞌoreat mubapukpug̃ teku — Herodes oꞌe. \p \v 3 Kuy bima Herodes jebekitkit oꞌg̃uju João kay. João uk puje, oꞌg̃ukirikirik. Oꞌg̃ukirikirik imõg̃ ãm daomũnmũnapꞌa be. Ayacat cekayap puye, oꞌjomõg̃- -Herodías cekayap puye. Herodes kitpit tayxi osunuy ixe ayacat- -Filipe tayxi. Imẽn daomũnmũnapꞌa be Herodes João oꞌg̃uõmat, João ekawẽn puye. \p \v 4 — Cũg̃ g̃u ewebe ixe ayacat kuk am. Deus xe cedag̃ g̃u ekitpit tayxi eju jewewbumũn ãm- -ixe Herodías eju jewebumũn ãm — i juk oꞌe João ipi kukukat pe- -Herodes pe. \m \v 5 Imẽnpuye Herodes João aoka ojuy. Imẽnpit Judeuyũ xe João Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat osunuy. Imẽnpuye Herodes iparara oꞌe Judeuyũ buxixim. \p \v 6 Peta bima bit Herodías it oꞌjebapuk daꞌiꞌin Herodesyũ etabut pe. Oꞌjebapuk Herodes kapap epeta buye. Cekay jĩjã oꞌe Herodes- -ayacat yaypanꞌisuat kay. \p \v 7 — Daꞌiꞌiap kay jĩjã õn — ioꞌe yaypanꞌisuat pe. — Emukaypinput eg̃uwẽn owebe — ioꞌe. — Deus etabun õn eꞌem ewebe emukaypinput og̃ũm ewebe — Herodes oꞌe. — Deus cuy ipiat supiꞌajoat owebe, waꞌõ dag̃ g̃u iũm pima — ioꞌe. \p \v 8 — Ijoce ma João Batista a prato be eyaũm owebe — ioꞌe. \m Imẽn yaypanꞌisuat oꞌe. \p — Imẽn ece, oꞌit — i juk oꞌe cebe ixi. \m Imẽnpuye yaypanꞌisuat oꞌe imẽn ma. \v 9 Yaũm pin g̃u oꞌe Herodes. Ibuꞌu oꞌe. Ig̃uycũg̃ oꞌe, yaypanꞌisuat imẽn oꞌe buye. Oꞌyaũm an pit cebe, jekawẽn puye, itakoyiayũ buye dak- -jewejuayũ buye. Jekawẽn tag̃ oꞌyaũm. \p \v 10 — Daomũnmũnapꞌa kay eju — ioꞌe sorara be. — João a eyaꞌuk — ioꞌe cebe. \p \v 11 — Hm hm — sorara oꞌe. \m Oꞌju. Oꞌyaꞌuk. Oꞌyadojot prato be. Oꞌyaũm ayacatꞌisuat pe. Imẽn Herodes juk itaybit João oeꞌũ iam. \p Oꞌyadujowat jexi kay ixe. \p Imẽneju Herodes tũybe Joãoꞌũm waram oꞌjetait iãn oꞌe, Jesus awẽg̃ yawẽg̃cocom pima. \p \v 12 João eju oekukuꞌiayũ oajẽm Joãoꞌũm kay. Ijebit oꞌtujowat witabikũy be, ikot am. \p Jebabim ikot puje, oꞌju ip. Oajẽm Jesus kay. Joãoꞌũm awẽg̃ muwẽnuwẽn oꞌe ip. \p \v 13 Tobuxik puje, oꞌjẽm Jesus adeayũ xewi. Oꞌju kobe dag̃ ag̃okaꞌũmat kay. Oajẽm. Adeayũ dak oꞌju ip. E dag̃ pit oꞌju ip, Jesus cucumap awẽg̃ cuk oꞌyawẽg̃coco ip puye. Oajẽm ip ag̃okaꞌũmat pe, Jesus ajẽm awap. \p \v 14 Kobe bewi cẽm puje, Jesus ade jĩjã oꞌjojojo. Itabotaidabotbot oꞌe cekay ip. \p G̃ebuje iwãtaxipipiayũ oꞌg̃uꞌada Jesus. \p \v 15 Jesus eju etaybitbinꞌukayũ oꞌjekawẽn cebe. \p — Katpuje ma oexe buye, jexat pupu am ip eg̃uju ag̃oka kay — ioꞌe ip. — Ijoceayũ eg̃uju juy. Kaꞌũmg̃u ixat ijoce, ag̃okaꞌũmat puye — ioꞌe ip. — Iteyũ juy eg̃uju jexat pupu am dinheiro deim — ioꞌe ip Jesus pe. \p \v 16 — Kaꞌũma — Jesus oꞌe. — Jeꞌju g̃u juy ixeyũ, jexat pum. Eyju ma ixan epeg̃ũm cebe ip — ioꞌe. \p \v 17 — Pũg̃pũg̃ ma ixat kug̃ oceju — ioꞌe ip. — Cinco be ma pãoꞌa opop. Axima dak opop- -xepxep ma — ioꞌe ip. \p \v 18 — Pãoꞌa epeyadojot, axima dak — ioꞌe jeweju etaybitbinayũ be. \p \v 19 — Soat epabikbik. Xikxikxikꞌi — ioꞌe wararaꞌacayũ be- -adeayũ be. \m Kaxikxikꞌi osodop ip. Pãoꞌa oꞌyabu Jesus. Axima dak oꞌjat. Xepxep ma oꞌjat. \p G̃ebuje Deus eju oꞌjekawẽn. Jeapũnpũn oꞌe kabi kay. \p — Bay, ẽn xipat — ioꞌe. — Pãoꞌa eyaũm ocexatꞌam — ioꞌe. Oꞌyadakat jebum. Oꞌyaũmũm jeweju etaybitbinayũ be. Oꞌyaũmũm ip iboceayũ be. Imẽn Jesus oꞌyamuꞌacog̃. Yaꞌade jĩjã oꞌe. Ceweju etaybitbinayũ oꞌyaũm adeayũ be. \v 20 Oꞌjoꞌoꞌo soat ip. Ibẽg̃bẽg̃ ip oꞌe. \p Cepoyat puje, Jesus eju etaybitbinayũ oꞌjat ico be. 12 be ico oꞌg̃unopapũn ip cepoyan- -pãoꞌa epoyan, axima epoyan tak. \v 21 Ag̃okatkayũ 5 mil be osodop ip. Aoyũ dak bekitkit eju, ade ip osodop. Adeayũ osodop ip- -jekõnkõnayũ. \p \v 22 — Owap cuy wĩnãbu epeju kobe dag̃ — ioꞌe jeweju etaybitbinayũ be. — Eyju cucum pima, ijoceayũ mujum puk õn ika be — ioꞌe. \p — Hm hm — ioꞌe ip. \m Õmõm ip kobe be. Oꞌju. \v 23 Wararaꞌacayũ oꞌg̃uypit Jesus ika be. \p Coꞌa kay jag̃epũg̃ ma oꞌju, jekawẽn ãm Deus eju. Oajẽm. Kabiok pima coꞌa jeje osunuy jag̃epũg̃ ma. \p \v 24 Kobe dag̃ayũ bit iodi bicũg̃pe oꞌe ip. Wũy ma ipi bewi oꞌe ip. Tipodoy tibog̃ cĩcã oꞌe. Kobe mupokupog̃ oꞌe kabidoxixi buye. Kopũg̃. Kopũg̃. Kopũg̃. Oꞌsubidoajẽm topabe. \p \v 25 Kaxi jẽm awap ma xĩg̃xĩg̃ oꞌe. Idibi adopa dag̃ xĩg̃xĩg̃ oꞌe. \p Oajẽm jeweju etaybitbinayũ kay. \v 26 Iparara jĩjã oꞌe ip. Tũybe axik sute iãn oꞌe ip iodi adopa dag̃ xĩg̃xĩg̃ puye. \p — Axik tu sute? — ioꞌe ip. \m Oꞌjewãwã ip, iparara jĩjã buye. \p \v 27 — Axik ma g̃u õn. Eyaꞌõcam cuy epesop. Eypararam g̃u juy. Õn ã — Jesus oꞌe cebe ip. \p \v 28 — Kariwa! — Pedro oꞌe. — Ẽn pima, “Ejot idibi jeje,” i ece owebe. “Ejot ijodi,” i juy ece owebe — Pedro oꞌe cebe. \p \v 29 — Ejot — ioꞌe. \m Oꞌjẽm kobe bewi. Xĩg̃xĩg̃ oꞌe idibi adopa dag̃, ajẽm ãm Jesus kay. \v 30 Iparara bit oꞌe tipodoy buye. Imẽnpuye oakõm pin. \p — Kariwa! — ioꞌe. — Odaxijom ece iodi bewi — ioꞌe yaꞌõberen. \m \v 31 Oꞌjebumupaya Jesus dao ma. Oꞌsubuixik Pedro. Oꞌjat. Jesus Pedro oꞌjat. \p — Etabutbũt ma okay — ioꞌe cebe. — Etabun cĩcã juy okay — ioꞌe Jesus. \m \v 32 Kobe be oõm- -xepxem. Kabido oꞌsubidoꞌũm g̃ebuje bit. \p \v 33 — Icẽm. Deus ipot ẽn — kobe beayũ oꞌe ip Jesus pe. \m Jesus oibuyxin ip. \p \v 34-35 Iodi mudek puje, Genesaré eipi kay oajẽm Jesusyũ. Jesus itaybit oꞌe ip- -Genesaré watwat. Oꞌju ip eipi dag̃- -soat tag̃. Iwãtaxipipiayũ dakoykoy oꞌe ip- -soat. Iwãtaxipipiayũ oꞌtojotjot ip Jesus kay. \p \v 36 — Iwãtaxipipiayũ esay ukpi mucay pin cĩcã jeꞌada am — ioꞌe ip Jesus pe. Genesaré watwat oꞌe ip. \p — Haꞌa — Jesus oꞌe. \m Oꞌjeꞌada ip- -soat oꞌg̃ucayꞌiayũ- -soat iwãtaxipi topibiyũ. \b \c 15 \p \v 1 Fariseuyũ oajẽm Jesus kay Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ eju. Jerusalém ka bewiayũ osodop ip- -soat ip. \p (Kuyje Fariseuyũ oekuku ip aypapayũꞌũmꞌũm ekawẽn tag̃. \p — Jekõn awap jewebuwuywuyꞌukꞌũm pima, xipat g̃u wuyxe — ioꞌe ip kuyje. Imẽnpuye Fariseuyũ oajẽm Jesus kay.) \p \v 2 — Apẽnpuye eweju etaybitbinayũ jewebu wuywuyꞌuk g̃u ip, jekõn awap? — ioꞌe ip Jesus pe. — Xipat g̃u imẽn — ioꞌe ip. — Wuyajojoyũꞌũmꞌũm ekawẽn tag̃ g̃u ip jekukum, jewebuwuywuy g̃u ip puye — ioꞌe ip cebe. \p \v 3 — Pãm eyju? — Jesus oꞌe. — Apẽneju Deus ekawẽn tag̃ g̃u eyju jekukum? Apẽneju wuyajojoyũꞌũmꞌũm ekawẽn tag̃ acã eyju jekukum? Deus ekawẽn tag̃ g̃u eyju jekukum — ioꞌe Jesus cebe ip. \q \v 4 — Xipan cuy ebay ejukuk, exi dak, i. \m Imẽn Deus ma juk oꞌe — ioꞌe Jesus. \mi Jebay muymuyꞌukat cuy epeyaoka, jexi muymuyꞌukat tak, i. \m Imẽn Deus oꞌe — ioꞌe Jesus. \v 5 — Eyju wararaꞌacat mukũyjojom pima bit, eꞌem: “ ‘Dinheiro kuka adi og̃ũm eywebe eybuywat am,’ i juy epeꞌe eyebay be,” ieꞌem eyju bit wararaꞌacat mukũyjojom — ioꞌe Jesus. \v 6 — Eyju dak eꞌem wararaꞌacat pe: “G̃ebuje cũg̃ ma eꞌem ewebe ebay jukukuk xipanꞌũm pima,” i — ioꞌe Jesus. — Imẽn ma ajojoyũꞌũmꞌũm ekawẽn tag̃ ip jekukum, Deus aꞌõ mubuyxiꞌũmꞌũmay eyju — Jesus oꞌe Fariseuyũ be. \p \v 7 — Wuyjuyũ mug̃uykukuꞌukayũ eyju — ioꞌe Fariseuyũ be. — Kuyje ma juk Isaías emuwẽn icẽmãn. Imẽn oꞌe: \q \v 8 “ ‘Deus kay oceju,’ i napa ma eꞌem iteyũ wuyjuyũ,” i. “Imẽnpit okay g̃u ip,” iꞌeꞌem Deus, i juk oꞌe Isaías — ioꞌe Jesus. \v 9 “ ‘Ẽn xipat,’ i teꞌe ma eꞌem ip,” i. “Imẽnpit xipat g̃u õn ip cexe,” ioꞌe Deus, ioꞌe Isaías. “ ‘Deus ekawẽn eymutaybitbin oceju bit,’ i napa ma eꞌem ip. Imẽnpit wuyjuyũ ekawẽn acã adeayũ mutaybitbin ip,” ieꞌem Deus, i juk oꞌe Isaías — ioꞌe Jesus. \p \v 10 G̃ebuje Jesus adeayũ oꞌtomuwã. Oajẽm ip. \p — Yaꞌõpicũg̃cũg̃ cuy epesop, eyetaybit am — ioꞌe cebe ip. \v 11 — Ajo õmõm eybi be iap g̃u eymukẽrẽrẽrẽn g̃u — ioꞌe. — Ajo cẽmcẽm eybi bewi acã eymukẽrẽrẽrẽn — ioꞌe. — Iboap kay juy epeg̃ebu — ioꞌe cebe ip. \p \v 12 — Etaybit tu Fariseuyũ itakoma ekay iam- -ekawẽn puye, itakoma iam? — ceweju etaybitbinayũ oꞌe Jesus pe. \p \v 13 — Wetaybit — Jesus oꞌe. — Kadaidip webay oꞌtaidag̃uiaptip juꞌuk Deus. Apẽn wuyju tipkẽrẽatip juꞌuk ku bewi; imẽnpuxim Deus fariseuyũ emumutaybitbinap juꞌuk wuyag̃uy bewi — ioꞌe Jesus. \p \v 14 — Eyag̃uybabiꞌũm g̃u juy itakomaayũ kay — ioꞌe. — Ikukukat itaꞌũmat puxim ip- -Fariseuyũ. Ikukukat itaꞌũmat pima, jekukukat tomuju waraꞌat itaꞌũmat cucum pima, xepxem ma ip atꞌan jeꞌe ipikũykũy be, itaꞌũmayũ ma ip puye. \p \v 15 Ibocewi Pedro oꞌe: \p — Wuywebe õmõmap g̃u wuymukẽrẽrẽrẽn- -wuybinũn peat acã iat ekawẽn ibaꞌarẽm ocexe. I juy ece ocewebe apẽg̃ape ekawẽn, ibaꞌarẽm puye — ioꞌe Jesus pe. \p \v 16 — Eyju adeayũ buxim: kaꞌũmg̃u eyetaybit — ioꞌe Jesus. \v 17 — Ajo õmõm eybi be, ijop kapkam eydada be. G̃uyjom cẽmcẽm eywebewi — ioꞌe. \v 18 — Ajo cẽmcẽm eybi dag̃wi, ixe eymukẽrẽrẽrẽn, eybinũn pewi cẽmcẽm puye — ioꞌe. \v 19 — Soat em ijodiat jewag̃uydadam ikẽrẽat kay: wararaꞌacat aokakam ip, wararaꞌacat tayxi kaykayꞌuk ip, aoyũ kaykayꞌuk ip, wararaꞌacat pubut tujupaꞌũmꞌũmꞌuk ip, wararaꞌacat awẽg̃ mukẽrẽrẽn ꞌuk ip, wararaꞌacat awẽg̃tatam ip. Soat eybinũn pewi jebapukpug̃, soat em ikẽrẽat kay g̃ebum puye acã — Jesus oꞌe. \v 20 — Ijodiacat ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ꞌuk, aypapaꞌũmꞌũm ekawẽn tag̃ jewebuwuywuyꞌũm puye g̃u- -soat em ikẽrẽat kay g̃ebum puye acã. Ig̃o ag̃uykẽrẽat acã eymukẽrẽrẽrẽn. Iboam eytaybit g̃u buk? — ioꞌe jeweju etaybitbinayũ be. \p \v 21 Ibocewi oꞌju. Jesus Tiro ka tẽg̃ ma oꞌju. Sidom ka tẽg̃ ma dak oeku. \p \v 22 Ayacat oajẽm Jesus kay- -Canaã eipi wat- -Judeuꞌũmat. \p — Kariwa! — ioꞌe yaꞌõberen. — Etabotaidabotbon cuy okay. Ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ oꞌit, ipiatꞌajojom cĩcã ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ puye — ioꞌe Jesus pe- -Davi diwacat pe. \m Ayacat ma iꞌit osunuy. \v 23 Oꞌjede g̃u Jesus. Imẽnpuye Jesus eju etaybitbinayũ oꞌjekawẽn ip Jesus pe. \p — Soat em ixe ayacat wuynomuju ma yaꞌõkarey. Esuꞌit muꞌada juy. G̃ebuje juy eg̃unapõn — ioꞌe ip Jesus pe. \p \v 24 — Ibaꞌore — ioꞌe. — Deus omuju Israel naxeg̃ebitbit kay acã — Jesus oꞌe. — Itabidaoat puximayũ kay- -ovelha buximayũ kay — ioꞌe. \m \v 25 Jesus wap oꞌjẽg̃ꞌaecõg̃cõg̃ ayacat. \p — Kariwa — ioꞌe. — Obuywan ece — ioꞌe. \p \v 26 — Kaꞌũma. Xipat g̃u oxe, bekicat xatꞌa yaxikxig̃ pima, akurice be yaꞌom — ioꞌe. \p \v 27 — Icẽmãn, Kariwa — ioꞌe. — Imẽnpit akuriceyũ wuyxat epoyat oꞌom. Mesa bewi iꞌat puje, akurice ioꞌom. \p \v 28 — Ka — ioꞌe. — Wetaybit g̃asũ okay etabut cĩcã iam — ioꞌe. — Ebikuyap tag̃ eꞌit muꞌada oce — ioꞌe. \m G̃asũ ma jeꞌit oꞌjeꞌada. \p \v 29 Ibocewi oꞌju iodi be- -Galiléiadi be. Oꞌjeu. Oajẽm coꞌa jeje Jesus. Oabik. \p \v 30 Jesus kay oajẽm ip- -ade jĩjãayũ. Taokẽrẽayũ dujotjon ajẽmjẽm oꞌe ip, itaꞌũmayũ dak, jekawẽn paꞌoreayũ dak, wararaꞌacayũ iwãtaxipipiayũ dak. Jesus kay imuꞌada am ip oꞌtojot. \p Oajẽm ip. Oꞌjomõg̃ Jesus wap. Soat ip oꞌjomõg̃. Soat ip oꞌjeꞌada. \v 31 Yag̃uybabiꞌũm oꞌe ip- -adeayũ, xĩg̃xĩg̃ paꞌore topibiyũ oꞌjojojo ip puye. Yag̃uybabiꞌũm oꞌe ip, kawẽn paꞌore tũibiyũ dak oꞌjojojo ip puye. Itaꞌũm topibiyũ tate oꞌe. \p — Kaꞌũmg̃u xipacat Deus coꞌiat. Israel naxeg̃ebitbit Deus mubuyxi. Ixe aꞌõbi oꞌjeꞌada ip — ioꞌe yag̃uybabiꞌũmayũ. \p \v 32 G̃ebuje Jesus jeweju etaybitbinayũ oꞌtomuwã. \p — Wetabotaidabotbot adeayũ kay — ioꞌe Jesus. — Ibacaꞌũm ip, ixatꞌũm puye. Irere ip. Xepxep xet oweju ip jekukum. G̃asũ bit ixatꞌũmg̃u ip oꞌe. E dag̃ jeku am ibaꞌore eꞌem cebe ip, irere jĩjã buye, ibacaꞌũm puye ip. E dag̃ ma ip kuka oꞌtaoꞌũmꞌũm repibun puye dak — Jesus oꞌe jeweju etaybitbinayũ be. — Obuꞌu kawẽn ãm cebe ip: “Eydukꞌa kay juy epeyepit,” i, irere buye — ioꞌe. \p \v 33 — Pomawi pãoꞌa oceyabu soat muykõn ãm? — ioꞌe ip. — Yaꞌũmg̃u ukꞌa ig̃o ka be. Ibaꞌore yabu am — ioꞌe ip. \p \v 34 — Pebũrũ pãoꞌa opop? — ioꞌe cebe ip. \p — 7 be — ioꞌe ip. — Pũg̃pũg̃ ma aximaꞌitꞌit tak — ioꞌe ip. \p \v 35 — Kaxikxikꞌi epabik — Jesus oꞌe iboceayũ be- -adeayũ be. \m Oabikbik ip ipi ju. \p \v 36 Pãoꞌa oꞌyabu Jesus- -7 beatꞌa. Axima dak oꞌjat. Oꞌjekawẽn Jesus Jebay be- -Deus pe. \p — Bay! — ioꞌe. — Xipat ẽn, ocewebeam ocexat eg̃ũm — ioꞌe. \m Soat xat oꞌtakat Jesus- -pãoꞌa, axima dak. Oꞌyamuꞌacog̃ cĩcã. Yaꞌade jĩjã oꞌe. Ade axima dak, imuꞌacog̃ puye. Iũmũm oꞌe jeweju etaybitbinayũ be. Cexat ũmũm oꞌe ip iboceayũ be. \v 37 Soat ip oꞌjoꞌoꞌo ip. Ibeg̃beg̃ iboceayũ oꞌe. Ixat oꞌjepoyat. 7 beap ico be oꞌg̃unopapũn ip cepoyan- -axima epoyan, pãoꞌa epoyatꞌam tak. Jesus eweju etaybitbinayũ oꞌg̃unopapũn. Oꞌtujowat ip. \v 38 4000 beayũ oꞌjekõn ip- -ag̃okatkayũ. Bekitkiyũ dak oꞌjekõn ayacayũ eju. \p \v 39 G̃ebuje Jesus ixeyũ ibeg̃beg̃ayũ oꞌg̃uju. Kobe dag̃ Jesus pit oꞌju Magadã ka kay. \b \c 16 \p \v 1 Fariseuyũ oajẽm ip, Saduceuyũ dak. Oajẽm ip Jesus kay. Pũg̃pũg̃ ajẽmjẽm oꞌe Jesus eju kawẽn ãm. \p — Ocewebe iꞌe baꞌoreat eg̃ubapuk cuy ocewebe — ioꞌe ip Jesus pe. — Deus aꞌõbacaap co buje, acetabun ẽn Deus xewiat iap kay — ioꞌe ip. Iboap muwẽn oꞌe ibuyxijo am. \p \v 2-4 — Og̃ubapuk g̃u juy — Jesus oꞌe cebe ip. — G̃asũacat ikẽrẽat kug̃ayũ ip. Deus kay itbutꞌũmayũ ip. Eywebe iꞌe baꞌoreat og̃ubapuk g̃u. \p — Kan pima eyju eꞌem, “Kuyajeat kabia idip ma eꞌem, kabi ipakpuk puye,” i. Kabia isum pima eyju eꞌem, “Mubaꞌat oajẽm g̃asũ, kabi ipakpuk puye, kabikerere buye dak,” i. Eyetaybit cĩcã apẽnape kabi ipakpukat iam, kabi kay ag̃ puye. Imẽnpit eyetaybit g̃u apẽnape oceꞌeꞌeap iam. Ajo juk oꞌjebapuk Jonas pe iap puxim pit g̃uyjom jeꞌbapuk eyetabun — ioꞌe Jesus. \m Imẽn Jesus oꞌjekawẽn cebe ip, itaybit puye ip apẽnape kabi ipakpukat iam, ijojom pima ip. Imẽnpuxim Jesus eꞌeꞌap cuk oꞌjojojo ip. Itaybit kuka oꞌe ip Jesus bacaap Deus xewi osunuy iam. \p — Kuyje Jonas oꞌjẽm axima bog̃at uk pewi. Icẽmãn kuyjeacat pe iꞌe baꞌoreat oꞌe. Imẽnpuxim g̃asũ ag̃okatkat waram g̃uto itait jeꞌe, ceꞌũꞌũayũ dopap pewi cẽm puje xeku. G̃asũacat pe iꞌe baõreat jeꞌe xeku waram itaicap. Waraꞌat g̃u eywebe iꞌe baꞌoreat g̃ubapuk eyetabun- -xeku waram itaicap acã Deus g̃ubapuk — ioꞌe Jesus. \p Ibocewi Jesusyũ oꞌju ip waraꞌat ka be. \m \v 5 Oꞌtimudek ip. Oajẽm waraꞌat ka be. \p Pãoꞌa oꞌyadujowat g̃u Jesus eju etaybitbinayũ, g̃ebumꞌũm puye ip. \p \v 6 — Ag̃ cuy epesop Fariseuyũ epãoꞌa muyuhuhuaptõm kay, Saduceuyũ enõm kay dak — Jesus oꞌe cebe ip. \p \v 7 G̃ebuje oꞌjekawẽn ip jewewebe. \p — Jesus imẽn oꞌjekawẽn wuywebe, pãoꞌa wuyadojot g̃u buye — ioꞌe ip. \m Cedag̃ g̃u oꞌe ip. \v 8 Jesus pit ixeyũ ekawẽn oꞌyaꞌĩjojo. \p — Yopĩt ma eyetabut okay — ioꞌe cebe ip. — Apẽnpuye eyewewebe kawẽnwẽn eyju: “Imẽn xeku oꞌe, wuyju pãoꞌa kug̃ g̃u buye,” i? Imẽn g̃u juy epeꞌe — ioꞌe Jesus. \v 9 — Eyetaybit g̃u buk? — ioꞌe cebe ip. — G̃ebum g̃u du eyju 5 be pãoꞌa oyaũm 5000 beayũ xatꞌam iap kay? G̃ebum cuy epesop iboap kay — ioꞌe. — G̃ebum g̃u du eyju pebũrũ ico epeg̃unopapũnpũn yaepoyan? G̃ebum cuy epesop iboap kay dak — ioꞌe. \p \v 10 — G̃ebum g̃u du eyju 7 be pãoꞌa oyaũm 4000 beayũ xatꞌam iap kay? G̃ebum cuy epesop iboap kay dak. G̃ebum g̃u du eyju pebũrũ ico epeg̃unopapũnpũn yaepoyan? G̃ebum cuy epesop iboap kay dak. \p \v 11 — Eyetaybit gu buk tu pãoꞌa muwẽnuwẽn g̃u õn iam? Eyetaybin cuy. Ag̃ cuy ixeyũ be pãoꞌa muyuhuhuaptõm kay- -Fariseuyũ epãoꞌa muyuhuhuaptõm kay, Saduceuyũ epãoꞌa muyuhuhuaptõm kay dak — ioꞌe cebe ip. \p \v 12 Imẽneju itaybit ip Jesus pãoꞌa muyuhuhuaptõm iꞌe buje, Fariseuyũ emumutaybitbinap iꞌe ojuy osunuy, Saduceuyũ emumutaybitbinap tak. Imẽn ip oꞌg̃ukũyjo. Xipat g̃u cemumutaybitbin ip. Deus xe cedag̃ g̃u ip imutaybitbin- -Fariseuyũ, Saduceuyũ dak. Wuyjuyũ mug̃uykukuꞌukayũ ip osodop. \p \v 13 Oꞌju ip Cesaréia eipi tẽg̃ ma- -Filipe eipi tẽg̃ ma. Oajẽm. \p — Abu xeꞌe õn wuyjuyũ xe? — ioꞌe cebe ip- -soat wag̃o oꞌe. \p \v 14 — “Teku waram g̃uto oꞌjetaitꞌiat,” iꞌeꞌem ip- -pũg̃pũg̃ eꞌem ip — ioꞌe ip. — “Teku João Batista- -waram g̃uto oꞌjetaitꞌiat,” pũg̃pũg̃pũg̃ eꞌem — ioꞌe ip. — “Teku Elias- -waram g̃uto oꞌjetaitꞌiat,” iꞌeꞌem wararaꞌacayũ — ioꞌe ip. — “Teku Jeremias- -waram g̃uto oꞌjetaitꞌiat,” iꞌeꞌem wararaꞌacayũ — ioꞌe ip. — “Teku kuyjeat- -Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat- -waram g̃uto oꞌjetaitꞌiat,” iꞌeꞌem wararaꞌacayũ — ioꞌe ip. \p \v 15 — Pãm eyju? — ioꞌe. — Abu õn eyxe bit? — ioꞌe. \p \v 16 — Cristo ẽn — Simão Pedro oꞌe Jesus pe. — Deus emunaẽ ẽn. Soat em itaicat ipot ẽn- -Deus ipot ẽn — ioꞌe Jesus pe. \p \v 17 — Icẽmãn, Simão — Jesus oꞌe. — Ijoceayũ dak iboap ekawẽn oꞌg̃uwẽn g̃u ip ewebe- -Deus acã- -webay acã- -kabi beat acã. Ecokcok ẽn, João ipot, — ioꞌe. \p \v 18 — Icẽmãn og̃uwẽn ewebe: Ẽn Pedro. “Deus ipot ẽn,” exe iap ekawẽn kay itabucayũ webekitkin eꞌem ip, itabut puye ip. Okay itabucayũ oeꞌũ ip maꞌg̃u, jetait waram, ibaca jĩjã buye. Satanás ebekitkit bacaap podi ma eꞌem okay itabucayũ bacaap. \p \v 19 — Ajo cũg̃ ma exe ijoce, iboap tak cũg̃ ma jeꞌe Deus xe kabi be — ioꞌe Pedro be. — Ajo bit cũg̃ g̃u exe ijoce, iboap tak cũg̃ g̃u jeꞌe Deus xe kabi be. Imẽnpuye aꞌõbi Deus emunaẽ kay itabucayũ jeedop ip Deus xe- -okay itabucayũ. Deus soat kukan pima, cexe jeedop ip — Jesus oꞌe Pedro be. \p \v 20 — G̃asũ dak cuy omuwẽnuwẽn epekuku g̃u waraꞌacayũ be. “Teku Deus emunaẽ,” iꞌũmg̃u juy epeku — ioꞌe jeweju etaybitbinayũ be. \p \v 21 Jesus jeweju etaybitbinayũ mukũyjojo oꞌe apẽn kuka oꞌjebapuk cebe iam. \p — Jerusalém ka be oju — ioꞌe cebe ip. — Ika watwat xipan g̃u okuk soat ip- -Judeuyũ kukukayũ, paĩyũ kukukayũ, Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ. Ipiatꞌajom õn, ixeyũ buye — ioꞌe jeweju etaybitbinayũ be. — Waoka ip — ioꞌe Jesus. — Imẽnpit xepxep xet kap puje bit, waram ocetait — ioꞌe Jesus. \p \v 22 Pedro ibodi ma oꞌtujowat jeweju, kawẽn ãm. \p — Jaoka g̃u ip. Deus bikuyap tomuju g̃u, Kariwa — ioꞌe Pedro. — Jeꞌbapukꞌũma — ioꞌe. \m Imẽn Pedro oꞌe Jesus pe. Imukorẽm pin, Pedro xe xipat g̃u kuka oꞌe imẽn pima bit. \p \v 23 Oꞌjekorepẽn Jesus. \p — Mũg̃ ece! — ioꞌe Pedro be. — Satanás ekawẽn puxim ẽn kawẽnwẽn. Satanás tak ibuꞌu owebe weꞌũ ãm adeayũ beam. Deus ag̃uy dag̃ g̃u ẽn jewag̃uyg̃uy- -ipi juacat ag̃uy dag̃ acã ẽn. Imẽnpuye Deus bikuyap tag̃ jekuku am, ẽn omubuꞌun ojuy — ioꞌe Jesus Pedro be. \p \v 24 G̃ebuje Jesus oꞌjekawẽn jeweju etaybitbinayũ eju. \p — Oweju jeku pin pima, eywekay ma eyag̃uybaꞌũm cuy; eybuꞌum g̃u dak cuy eyeꞌũ ãm owebeam; waꞌõ dag̃ tak cuy epeku — ioꞌe cebe ip. \p \v 25 — Imẽneju owebeam eyeꞌũ buje, soat em eyetait epesop Deus xe eyeꞌũap tomukadi. Eybuꞌu eyeꞌũ ãm owebeam pima bit, epajẽm g̃u Deus kay — ioꞌe. \v 26 — Ajo-kug̃ tak epesop soat tarekrek kug̃ ipi juat kug̃, eybiõg̃buk ipiatpiꞌajojoap pe imẽnpit? Kaꞌũma kug̃ ma! — Jesus oꞌe cebe ip. Teiꞌũmg̃u soat em Deus xe wuydopapteim — ioꞌe. \p \v 27 — Soat wag̃o õn — Jesus oꞌe, kawẽnwẽn pima jewebeap pe ma. — Ocepit ma wekawẽn tojotjotꞌukayũ eju, webay aꞌõbacaap eju dak, idip cĩcãap eju dak. Yajẽm puje, teim jeꞌg̃ũm soat pe- -apẽn oekuku iapteim — ioꞌe. — \v 28 Pũg̃pũg̃ pit jeedop wajẽmap wiwim itabẽg̃- -ijodiat. Oxe xe ma jeedop ip, soat kukan õn pima. Wajẽmap coꞌũm puje, jeꞌũ g̃u ip — ioꞌe Jesus- -soat wag̃o oꞌe. \b \c 17 \p \v 1 5 xet kap puje, oꞌju ip coꞌa kay- -yaumatꞌa kay. Jesus ebapũg̃ ma oꞌtujowat- -Pedro, Tiago dak, João dak. Tiago kitpit osunuy ixe João. Jag̃epũg̃ ma oꞌtujowat ip. \p Oajẽm ip. \v 2 Coꞌa jeje Jesus oꞌjewemuwarurun ebapũg̃ayũ wap. Kaxi sopsepap puxim topasopsep oꞌe- -Jesus topa. Iisuat puxim jekabek- -Jesus ekabek. Irut cĩcã oꞌe. \p \v 3 G̃ebuje Moisésꞌũm oꞌjebapuk, Eliasꞌũm tak. Oꞌjebapuk ebapũg̃ayũ wap. Jesus eju jekawẽn ãm oꞌjebapuk ip. Oꞌjekawẽnwẽn ip Jesus eju. \p \v 4 Kawẽnwẽn epere buje, Pedro oꞌe Jesus pe: \p — Kariwa — ioꞌe. — Xipat ma wuyju ijoce am. Xipat exe bima, xijap ojomõg̃ ijoce. Pũg̃ edopam ojomõg̃. Waraꞌat Moisésꞌũm dopam ojomõg̃, waraꞌat Eliasꞌũm dopam — ioꞌe Jesus pe. \p \v 5 Kabikerereat tak oajẽm cekay ip- -Jesusyũ kay. Isopsepat osunuy. Ixeyũ dak oꞌyajuy isopsepan. Deus isopsepat pidasewi oꞌjekawẽn- -kabikererereat pidasewi. \p — Teku okpot. Ikukpin cĩcãat oxe. Omucokcokap cĩcã okpot. Eyaꞌõpicũg̃cũg̃ cuy epesop yaꞌõ kay — ioꞌe- -Deus oꞌe. Imẽn kawẽnwẽn oꞌe Deus. Jesus muwẽnuwẽn oꞌe. \p \v 6 Ijo buje, ebapũg̃ayũ oꞌjẽg̃ꞌaecõg̃cõg̃ ip. Iparara jĩjã oꞌe ip Deus kabikerereat pidasewi oꞌjekawẽn puye. \v 7 Jesus pit oꞌjẽg̃ꞌaecõg̃cõg̃ꞌiayũ oꞌg̃ucay. \p — Epeꞌãy juy — ioꞌe cebe ip. — Eypararam g̃u juy epesop — ioꞌe. \m \v 8 Jeakag̃ ip pima, Jesus ma oꞌjojojo ip. Kaꞌũmg̃u wararaꞌacayũ oꞌjojojo ip. Oꞌãy ip. Oꞌkop ip Jesus eju. Oꞌkop ip coꞌa jejewi. \v 9 Kopkom pima, Jesus oꞌjekawẽn ebapũg̃ayũ eju. \p — G̃asũ g̃u juy epejojojoiap epeg̃uwẽn wararaꞌacayũ be — ioꞌe cebe ip. — G̃uyjom pit epeyawẽg̃muwẽnuwẽn put, waram wetait puje — ioꞌe- -soat wag̃o oꞌe. \p \v 10 — Apẽnpuye Moisés ekawẽn ocemutaybitbinꞌukayũ eꞌem, “Koap Eliasꞌũm omuyku,” i? — ioꞌe ebapũg̃ayũ Jesus pe. \m Imẽnpuye Jesus kawẽnuwẽn oꞌe. Elias muwẽnuwẽn oꞌe. \p \v 11 — Eliasꞌũm awẽg̃ itaybit g̃u buye ip — ioꞌe Jesus. — Eliasꞌũm coꞌiat kuy oajẽm, soat muxipan am- -wajẽmap peam imuxipan. Adeayũ ag̃uymuwarurun itabut am ip Deus kay — ioꞌe Jesus. \v 12 — Imẽn Eliasꞌũm coꞌiat kuy oajẽm ma ijoceayũ kay. Ixeyũ bit ixem itaybit g̃u oꞌe- -Moisés ekawẽn eymutaybitbinꞌukayũ. Warẽmtag̃ ma ip oꞌjukuk. Ikẽrẽm cĩcã ip oꞌjukuk. Oꞌg̃udadaibotbon cĩcã ip. Imẽn ma õn tak ipiat osupiꞌajojo, xipan g̃u ip okuk puye — ioꞌe Jesus- -soat wag̃o oꞌe. \m \v 13 Imẽn Jesus eju etaybitbinꞌukayũ itaybit oꞌe Jesus ekawẽn- -João Batista ajẽmap ekawẽn. \p \v 14 Jesusyũ oajẽm adeayũ kay. Iboceat oꞌjẽg̃ꞌaecõg̃cõg̃- -ag̃okatkat. Oꞌjẽg̃ꞌaecõg̃cõg̃ Jesus wap. \p \v 15 — Okpot kay etabotaidabotbon cuy, Kariwa — ioꞌe. — Axik opop cebe. Ipiatꞌajojom ibiõg̃buk kẽrẽat pibun — ioꞌe ag̃okatkat Jesus pe. — Ade em oꞌatꞌat daxa be. Ade em oakõmkõm idibi be — ioꞌe. \p \v 16 — Eweju etaybitbinꞌukayũ kay otojot. Okpot otojot. Imẽnpit itaybit g̃u ip ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽm ãm. Ibaꞌore cebe ip okpot muꞌada am — ioꞌe Jesus pe. \p \v 17 — Deus kay itabutꞌũmayũ eyju! — Jesus oꞌe. — Soat em waraꞌat tag̃ epeyag̃uyg̃uy buye, eyetabutꞌũm Deus kay. Soat em ikẽrẽan eꞌe buye dak. Pug̃ũn og̃uy eyxe? Ade koato eyxe og̃uy bima dak, kuka eyeabutꞌũm ma epesop okay. Imẽnpit ekpot etojot cuy okay g̃asũ — ioꞌe cebay be. \m Oꞌtojot. \p \v 18 Ibiõg̃buk oꞌg̃ukorẽm Jesus. \p — Ejẽm — ioꞌe Jesus ibiõg̃buk kẽrẽat pe. Oꞌjẽm jekukat xewi- -ag̃okatkat ipot xewi. Oꞌjeꞌada g̃axĩn ma ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ topibit. \p \v 19 Yag̃epũg̃ ma bima, oajẽm ip Jesus kay. Jesus eju etaybitbinayũ oajẽm. \p — Apẽnpuye ocewebe ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽm paꞌore? — ioꞌe ip cebe. \p \v 20 — Deus kay eyetabutbũt puye — Jesus oꞌe. — Deus kay eyetabucap yopĩt pima, kaꞌũmg̃u ibaꞌore kuka eywebe. Eyetabucap yopĩt pima, mostardada buxim acã okay eyetabucap pima, kuka epeꞌe coꞌa be: “Ecenapõn ijocewi. Waraꞌat ka be eju juy,” i. Ig̃oꞌa dak oꞌjenapõn kuka waraꞌat ka be — ioꞌe cebe ip. \p \v 21 — Deus aꞌõbiꞌũm pima bit, oꞌjẽm g̃u kuka ip- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ. Oꞌjẽm g̃u kuka ip ikukukayũ bewi. Deus kay g̃ebum pima, wuyju jekõnkõn g̃u eꞌem acã oꞌjẽm ip, Deus eju wuyekawẽnwẽnꞌuk pima dak — ioꞌe Jesus. \p \v 22 G̃ebuje oꞌjeꞌaweroro Jesusyũ Galiléia eipi be. \p — Soat wag̃o õn — Jesus oꞌe cebe ip. — Ipi juacayũ odujowan ip oaoka pinayũ kay. \v 23 Okay itakomaayũ oaoka ip. Imẽnpit ebapũg̃ kabia kap puje, õn pit waram ocetait Deus aꞌõbi — ioꞌe aweroayũ be. Imẽn Jesus oꞌe buye, ig̃uycũg̃cũg̃ap kug̃ ma acã ip oꞌe- -aweroayũ oꞌe. \p \v 24 Cafarnaum ka kay oajẽm ip. Israel naxeg̃ebitbit pewi dinheiro bubuꞌukayũ osodop ibo ka be. Deus eju kawẽnwẽnapꞌa muxipanpanꞌukayũ beam ibubum oꞌe ip. \p — Emutaybitbinꞌukat dinheiro jeꞌg̃ũm tu ibubuꞌukayũ be Deus eju kawẽnwẽnapꞌa muxipanpanꞌukayũ beam? — ioꞌe ip Pedro be. \p \v 25 — Hm hm — Pedro oꞌe. — Jeꞌg̃ũm — ioꞌe. \p Oꞌjepit. Dexe. Jesus oꞌjekawẽn Pedro eju. \p — Apẽn xipat exe, Simão? — ioꞌe. — Abu-bewi ipi kukukayũ dinheiro jeꞌjat ip? Jekpotpoyũ bewi du? Waraꞌacayũ bewi g̃u xeꞌe? — ioꞌe Pedro be. \p \v 26 — Jekpotpoyũ bewi g̃u- -waraꞌacayũ bewi acã — ioꞌe. \p — Hm hm — Jesus oꞌe. — Imẽnpuye ipi kukukat ipotpoyũ dinheiro jeꞌg̃ũm g̃u ip dinheiro bubuꞌukayũ be — ioꞌe Jesus. — Imẽnpuxim Deus ipot tak dinheiro jeꞌg̃ũm g̃u juy Deus eju kawẽnwẽnapꞌa muxipanpanꞌukayũ be. \p \v 27 — Inaka wuyju dinheiro ag̃ũm cebe ip — Jesus oꞌe. — Itakomãn g̃u juy ip wuykay. Eju iodi kay — ioꞌe Pedro be. — Pig̃a ejoxik cuy idibi be — ieꞌem. — Axima juy ejuꞌuk pig̃a bewi koap ma. Axima bi ixik puje, dinheiroꞌa eyadobuxik axima bi be. Axima bi bewi eyabu juy — ioꞌe. \p — Iboꞌa eyadujowat dinheiro bubuꞌukayũ kay Deus eju kawẽnwẽnapꞌa muxipanpanꞌukayũ beam- -dinheiroꞌa. Yamuxipanpanayũ dei jeꞌe owebewi, ewebewi dak — ioꞌe Jesus Pedro be. \p — Hm hm — ioꞌe Pedro. \m Oꞌju. Oꞌyabu. Oꞌyaũm. \b \c 18 \p \v 1 G̃axĩn ma oajẽm ip- -imutaybitbinayũ. Oajẽm Jesus kay, Pedro cẽm awap. \p — Abu jeꞌe yaꞌõbuyxian wuyꞌin wararaꞌacat podi ma, Deus xe acesop pima? — ioꞌe ip Jesus pe. \m \v 2 Imẽnpuye Jesus bekicat oꞌtomuwã jekadi am. Jesusyũ bidase cũg̃ꞌi osunuy bekicat. \p \v 3-4 — Waraꞌacat podi ma wuyetabun ibuyxiat pinꞌũmat. Bekicat puxim ixe. Ig̃asũ xipacat xeku Deus xe, soat kukan pima õn. Iboap kay juy g̃ebum epesop — ioꞌe Jesus cebe ip. — Waraꞌat tag̃ jekukum epesop — ioꞌe cebe ip. — Bekicat puxim cuy epesop. Apẽn ite bekicat yaꞌõbaca pin g̃u, imẽn tak eyju eyaꞌõbaca pin g̃u juy epesop. Eyaꞌõbaca pinꞌũm pima, xipan epeyeku Deus xe. Eyaꞌõbaca pin pima, Deus xe g̃u epesop, soat kukan pima õn — ioꞌe Jesus. \p \v 5 — Eyju xipan bekitkit kug̃ pima, xipan okug̃ tak epesop — ioꞌe Jesus. Ijop bekicat Jesus itabunꞌisuat puxim. Jesus tieg̃ Jesus kay itabunꞌisuat juꞌkuk xipan pima, Jesus tak juꞌkuk xipan ijoꞌiat. \p \v 6 — Bekicat mubuꞌun puje okay itabut am, ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ eyju, okay itabucat mubuꞌun puje. Imubuꞌun puje, Deus cuy ipiat supiꞌajoat eykay. Imẽn eyꞌe awap, xipat kuka juk oꞌe witaꞌa yabog̃atꞌa mukirik am eyag̃obu eju iodi be eymuakõm — ioꞌe cebe ip. \v 7 — Og̃uycũg̃ cĩcã, eyju waraꞌacat mubuꞌun pima, okay jetabut am. Okay itabucat ikẽrẽan eꞌe ip, wararaꞌacat cocom ip pima- -ikẽrẽan eꞌeꞌukayũ jojom ip pima. Imẽnpuye ikẽrẽan eꞌeꞌukayũ itabotaidadotbot cĩcã jeedop ip, waraꞌat osubuyxijo buye. \p \v 8 — Epeyepere juy ikẽrẽat mug̃ug̃ẽap eybõmbicuk pima bit purut ka. Eybuꞌũm pima bit purut ka, ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽ g̃u. Imẽn eyajẽm Deus kay, ikẽrẽat mug̃eg̃ẽm g̃u buye. Xipat kuka oꞌe eyõm ãm Deus kay pũg̃pu bima dak. Xipat g̃u kuka oꞌe eyõm ãm ipiatꞌajojoap pe xepxepu ma- -daxa epirẽmꞌũmap pe. \p — Epeyepere juy ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap. Eyĩꞌũm pima bit purut ka, ikẽrẽat epeg̃ujurũg̃rũg̃ g̃u. Imẽn kuka eywebe ipiatꞌajoap puxixim, daxa epirẽmꞌũmap pe eyjuap puxixim. Imẽn eyajẽm Deus kay, ikẽrẽat kay g̃u epekuku buye. Xipat kuka oꞌe eyõm ãm Deus kay taokẽrẽat pima dak. Xipat g̃u kuka oꞌe eyõm ãm ipiatꞌajojoap pe taokẽrẽatꞌũmat ma- -daxa epirẽmꞌũmap pe. \p \v 9 — Epeyepere juy jeakap ikẽrẽat kay. Eyetaꞌũm pima bit purut ka, ikẽrẽat epeg̃ẽg̃ẽ g̃u, ipiatꞌajoap puxixim, daxa epirẽmꞌũmap pe eyjuap puxixim. Imẽn ikẽrẽat mug̃ẽg̃ẽꞌũm pima, eyajẽm Deus xe, ikẽrẽat kay g̃u buye. Xipat kuka oꞌe eyõm ãm Deus kay pũg̃ta bima dak. Xipat g̃u kuka oꞌe eyõm ãm ipiatꞌajojoap pe xepxepta ma- -daxa epirẽmꞌũmap pe. \p \v 10 — Eydayꞌemꞌum cuy epesop — ioꞌe jeweju etaybitbinayũ be. — Okay itabunꞌisuayũ mubekitkin g̃u juy epesop. Ioce eywebe, Deus ekawẽn tojotjotꞌukayũ ixeyũ kug̃ soat em. Deus ekawẽn tojotjotꞌukayũ jebikuyap tag̃ cepit put ip Deus kay, ceweju kawẽn ãm- -webay eju- -kabi beat eju. Imẽnpuye eydayꞌemꞌum cuy epesop — ioꞌe Jesus cebe ip. \v 11 — Soat wag̃o õn. Ijodi ojot ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ꞌukat taxijo am — Jesus oꞌe. — Imẽnpuye okay itabunꞌisuayũ mubekitkin g̃u juy epesop — ioꞌe cebe ip. \p \v 12 Jesus wuymutaybitbinap ekawẽn oꞌg̃uwẽn cebe ip g̃ebuje bit. \p — Apẽn kuka oꞌe jeõhõyũ kukukat, iõhõ oitabidao bima? Jeõhõ kudadam jeꞌe xeku. 100 be iõhõyũ- -ovelha. Pũg̃ ixeyũꞌin pit oitabidao bima, kudadam jeꞌe. Coꞌa koreren tag̃ wararaꞌacat kõnkõn pima, jeꞌju itabidaoat kuda am. 99 beayũ bewi jeꞌju — ioꞌe. \p \v 13 — Icẽmãn õn eꞌem eywebe, itabidao topibit tobuxik puje, icokcok cĩcã ma jeꞌe, jeõhõ oꞌtobuxik puye. Icokcok cĩcã jeꞌe itabidaoat kug̃ oexe buye. Itabidaoꞌũmayũ kay icokcokap podi ma jeꞌe itabidaoat kay icokcokap — Jesus oꞌe cebe ip. \v 14 — Jeõhõyũ kukukat ibuꞌu jeõhõ be itabidao am. Imẽnpuxim Deus ibuꞌu pũg̃ pe ma okay itabunꞌisuayũ be ma wũy ma jedop am jexewi- -wuyebay xewi- -kabi beat xewi — ioꞌe Jesus. \p \v 15 — Eykitpit ikẽrẽat eywebe eꞌem pima, epeyekawẽn ceweju. Iboap ikẽrẽat muwẽnuwẽn cuy epesop. Eyag̃uypũg̃ ma epeyekawẽn eykitpit eju. Eyekawẽn kay bima, eyburem epesop- -eykitpit, eyju dak — ioꞌe Jesus. \v 16 — Eyekawẽn kayꞌũm pima bit, eyweju epetujowat pũg̃, xepxep eyekawẽn co am. Waram cuy epeyekawẽn eykitpit eju. Eywejuayũ juy imẽn eꞌeꞌeap yaꞌĩjo. \p — Yaꞌĩjo buje, soat jekawẽn put wuyjuyũ be: “Aceyaꞌĩjo soat eꞌeꞌeap. Imẽn oꞌe,” i. Imẽn xepxep ekawẽn tag̃, ebapũg̃ ekawẽn tag̃ g̃u xeꞌeꞌi. Imẽn opop ibararak Deus ekawẽntup pe — ioꞌe Jesus. \p \v 17 — Ixeyũ ekawẽn kayꞌũm pima dak, okay itabucayũ mukũyjom cuy eyju, jeawero puje ip. Ixeyũ ekawẽn kayꞌũm pima bit, Judeuꞌũmat puxim epejukuk- -eykipit epejukuk. Wuywebewi iecug̃ap peam dinheiro bubuꞌukat puxim epejukuk- -cekayꞌũmat puxim — ioꞌe cebe ip. \p \v 18 — Icẽmãn eꞌem õn eywebe. Ipi juacat pe, “Deus xe cũg̃ ma ekukuap,” i eyꞌe buje, kabi be bima iboap kukuap cũg̃ ma jeꞌe. Ipi juacat pe, “Deus xe cũg̃ g̃u ekukuap,” i eyꞌe buje bit, kabi be bima iboap kukuap cũg̃ g̃u jeꞌe Deus xe — Jesus oꞌe cebe ip. \p \v 19 — Xepxem kawẽnwẽn pima eyju Deus eju pũg̃ tag̃ ma, eybikuyap tag̃ ma webay jeꞌe eywebeam- -kabi beat jeꞌe — ioꞌe cebe ip. \v 20 — Xexep xeꞌe, ebapũg̃ ma xeꞌe omubuyxi am jeawerorom pima, õn tak eꞌem ixeyũ xe — ioꞌe. \p \v 21 G̃ebuje Pedro oꞌjekawẽn Jesus eju. \p — Ocexe ibuyxiat — ioꞌe. — Pebũrũ em cuy oceg̃ebu g̃u ikẽrẽat kay?- -owebe okitpit ikẽrẽãn eꞌeap kay? 7 em ma du? — ioꞌe Jesus pe. \p \v 22 — Kaꞌũma — Jesus oꞌe. — 7 em g̃u ma. Ade em ma- -490 em ma — ioꞌe Pedro be. \m \v 23 Pedro ekawẽn buye, Jesus oꞌjekawẽn iboceayũ be. Deus soat kukanap muwẽnuwẽn oꞌe. Oꞌjekawẽn iboceayũ mutaybitbin. \p — Webay ipi kukukat puxim — ioꞌe Jesus. — Kabi beat webay. Imẽnpit ipi kukukat puxim. Ipi kukukat oajẽm jekapikpikꞌukayũ kay. Kapikpikꞌukayũ bewi ceweroaptei bu am, oajẽm ipi kukukat. \p \v 24 — Koap em kapikpikꞌukat oꞌtujot ip jekariwa be. Ade jĩjã ceaweroap oꞌe- -mil be dinheiroꞌa- -prata mug̃ẽg̃ẽatꞌa. \v 25 Imẽnpit ixe kapikpikꞌukat kaka g̃u dinheiro. Cedinheiro oꞌe g̃u ceaweroap teida am. Imẽnpuye jekariwa jaꞌõbi oꞌg̃uju soat tukꞌa beat ũm ãm, teida am- -itayxi ũm ãm, ipotpoyũ ũm ãm tak. \v 26 Oꞌjẽg̃ꞌaecõg̃cõg̃ cewap. \p — “Imẽnpuk,” ioꞌe jekariwa be. “Oteida g̃uyjom soatei,” ioꞌe kapikpikꞌukat. \m \v 27 Kapikpikꞌukat aꞌõ buye, cekariwa itabotaidabotbot oꞌe cekay. \p — “Eaweroaptei eg̃ũm g̃u juy owebe,” cekariwa oꞌe cebe. “Pũg̃ em tak kaꞌũma,” ioꞌe kapikpikꞌukat pe. \p — “Xipat cĩcãat ẽn,” ioꞌe kapikpikꞌukat. \p \v 28 — Oꞌju. Kapikpikꞌukat oꞌju jebureyũ kay- -kapikpikꞌukayũ kay. Dao ma oꞌtopabijuk jekapikap peayũ. Pũg̃ ma ceaweroap 100 dinheiro osunuy. Yopĩt ma dinheiro osunuy. Oꞌjat jebure yag̃obu eju. \p — G̃ebuje oꞌyag̃obuaha. \p — “Eaweroap owebe eteida,” ioꞌe. \m \v 29 Oꞌjẽg̃ꞌaecõg̃cõg̃ cewap. \p — “Obure!” ioꞌe. “Etabotaidabotbot okay,” ioꞌe. “Õn soat oteida g̃uyjom- -weaweroap,” ioꞌe jebure be. \p \v 30 — Ixe imẽnpit: “Ap!” ioꞌe. “G̃axi ma õn cekay,” ioꞌe. \p — “Ibaꞌore. Dinheiro kug̃ g̃u õn,” ioꞌe. \m Imẽnpuye ibure daomũnmũnapꞌa be oꞌg̃uju. \p — “Eaweroap teida buje acã, ecejẽm,” ioꞌe ibure. \m \v 31 Wararaꞌacat kapikpikꞌukayũ itakoma ip oꞌe jebure awẽg̃ cocom pima. \p — G̃ebuje ip jeipi kukukat pe oꞌju. Soat oꞌg̃uwẽn ip jeipi kukukat pe — ioꞌe Jesus. \p \v 32 — G̃ebuje kapikpikꞌukat ekariwa oꞌtomuwã. \p — “Kapikpikꞌukat,” ioꞌe. “Xipatꞌũmat,” ioꞌe cebe. “Juk ece owebe, ‘Imẽnpuk. G̃uyjom cuy oteida,’ i. Imẽnpuye eteidaꞌũmap kay kuy g̃ebum g̃u oce. \v 33 Wetabotaidabotbot og̃uy ekay õn pit. Imẽnpuxim ma juy eg̃uy ẽn tak ebure kay,” ioꞌe — ioꞌe Jesus. \p \v 34 — Kariwa itakoma jĩjã oꞌe kapikpikꞌukat kay. Imẽnpuye oꞌg̃uju daomũnmũnapꞌa be ipiatꞌajo am. \p — “Teida buje acã dak ecejẽm,” ioꞌe cebe. \v 35 Eyju dak eyetabotaidabotbotꞌũm pima eywag̃oyũ kay, ikẽrẽat kay g̃ebum puye; imẽnpuxim webay dak- -kabi beat tak itabotaidabotbot g̃u jeꞌe eykay, ikẽrẽat kay g̃ebum puye — ioꞌe Jesus cebe ip. \b \c 19 \p \v 1 Jekawẽn epere buje, Jesus Galiléia eipi bewi oꞌju. Jepitpin oꞌe Jesusyũ. Judéia eipi kay oajẽm. Waraꞌat kadi be ma oeku. Jordãodi wĩnãbu ma oeku. \v 2 Adeayũ oꞌju Jesus tomuju. Ade jĩjã. Oꞌju ibo ka beayũ- -iwãtaxipipiayũ Soat oꞌg̃uꞌada. Judéia eipi be oꞌg̃uꞌada Jesus. \p \v 3 Fariseuyũ oajẽm ip cekay waram. Jesus aꞌõ muwarurunap ojuy ip. \p — Wuyawẽwẽap tag̃ tu wuytayxi epereperem, wuyxe cũg̃ꞌũmap tag̃ jekukum pima xeku? — ioꞌe ip cebe. \p \v 4 — Epetupco juy Deus ekawẽntup — Jesus oꞌe cebe ip. — Imẽn ibodup eꞌem: \mi Kuyje soat mug̃ẽg̃ẽꞌukat ag̃okatkat oꞌg̃ug̃ẽ, ayacat tak. Ixeyũ oꞌg̃ug̃ẽ xepxem ma jekuku am, i — ioꞌe Jesus. \m \v 5-6 — Imẽnpuye Deus oꞌjekawẽn cebe ip- -ag̃okatkat pe, ayacat pedak. \mi Jetayxi bu buje, ag̃okatkat cẽmcẽm jebay dukꞌa bewi, jetayxi eju cucum. Jektop pu buje, ayacat tak jektop eju cucum, i. \m Xepxep ma ip. Imẽnpit pũg̃at puxim ip oꞌe jewekug̃ soat em jeweweju ip cucum puye. Imẽnpuye eytayxi juy epeyepere g̃u. Pũg̃at puxim eyju Deus aꞌõbi. Deus xe eyju pũg̃ ma — ioꞌe Jesus. \p \v 7 — Apẽneju Moisés oꞌe: “Eytayxi epere pin pima, ‘Otayxim g̃u ece g̃asũ bit’ iaptup cuy epetupmubararak. G̃ebuje ibodup epetupũm ayacat pe, epere am,” i? \p \v 8 — Moisés imẽn oꞌe, eybuꞌu jĩjã buye yaꞌõ dag̃ jeku am. Kuyje bit imẽn g̃u oꞌe. Kuyje Deus soat oꞌg̃ug̃ẽ. \p \v 9 — Ibocewi eꞌem õn eywebe. Ag̃okatkat jetayxi epere buje, waraꞌat pu am pima, ikẽrẽ cĩcãat mug̃ẽg̃ẽm. Itayxi koapat jektop eju acã oꞌjepo. Imẽn pima, ixe ag̃okatkat ikẽrẽat mug̃ẽg̃ẽm itayxi be. Imẽnpuye ikẽrẽat oꞌg̃ubapukpuk ixe ag̃okatkat — Jesus oꞌe. \p \v 10 — Ibuꞌuꞌu ip pima jewewekay, xipat kuka oꞌjewebumũn g̃u — ioꞌe ip- -Jesus eju etaybitbinayũ oꞌe cebe. \p \v 11 G̃ebuje Jesus oꞌjede. \p — Soat pe g̃u õn eꞌem imẽnpit. Pũg̃pũg̃ ma ig̃o ekawẽn tag̃ jekukum. Deus ixeyũ mubacanꞌũm pima, ibaꞌore cebe ip jag̃epũg̃ ma jeku am. \p \v 12 — Ig̃o ekawẽn tag̃ jewebumũnmũn g̃u ip Deus aꞌõbi. Deus soat kukanap kay jĩjã ip. Imẽnpuye jewebumũnmũn g̃u ip. Wararaꞌacat pit jewebumũnmũn g̃u ip- -ag̃okatkayũ. Jewebumũnmũn g̃u jekapap pibun; ibaꞌore cebe ip ayacat muꞌukreg̃ am. Wararaꞌat tak jewebumũnmũn g̃u pũg̃ ma oꞌsubudakacap pibun; ibaꞌore cebe dak. \p — Imẽneju soat pe g̃u õn eꞌem. Ig̃o ekawẽn kayayũ be acã õn eꞌem. Cekay butayũ ig̃o ekawẽn tag̃ cuy jekukum ip — ioꞌe. \p \v 13 G̃ebuje iboceayũ bekitkit oꞌtojot ip Jesus kay. Bekicat yabi jeje jebumõg̃ ãm, oꞌtojot Jesus kay. Bekicat peam kawẽn ãm Deus eju, oꞌtojot ip. \p — Bekicat cuy epetojot g̃u juy Jesus kay — ioꞌe ceweju etaybitbinayũ iboceayũ be. Imẽn iboceayũ oꞌg̃ukorẽm ip. \p \v 14 — Ãg̃ jeedot ip bekitkit okay — Jesus pit oꞌe. — Imubuꞌun g̃u juy okay imudot am. Ixe bekitkit oxe yajẽm pin ip. Imẽnpuxim Deus soat kukanap kabia soat ip yajẽm pin oxe- -okay itabucayũ — ioꞌe. — Imẽnpuye epeg̃udot cuy okay — ioꞌe. \m \v 15 Oꞌjebumõg̃ bekitkit abi jeje, bekicat peam kawẽn ãm Deus pe. Oꞌju. \p \v 16 Pũg̃ em ibubut adeat oajẽm Jesus kay. \p — Omutaybitbinꞌukat! — ioꞌe Jesus pe. — Soat em Deus xe og̃uy pin wetait. Apẽn xipacat oceꞌe juy, soat em cexe og̃uy am? — ioꞌe. \p \v 17 — Apẽnpuye ecekawẽn owebe, “Apẽn xipacat oceꞌe juy?” i. Pũg̃ acã xipat cĩcãat. Deus xeku. Apẽn wuyeꞌajojoyũꞌũmꞌũm pe Moisés oꞌe iap tag̃ cuy jekukum ecesop — ioꞌe. — Imẽn jekukum pime, etait eg̃uy cexe soat em. \p \v 18 — Ajo aꞌõ dag̃ cuy oceku Moisés ekawẽnꞌin? — ioꞌe. \p — Ig̃o aꞌõ dag̃ — ioꞌe Jesus. \mi Wararaꞌacat epeyaoka g̃u juy, i. Waraꞌacat tayxi kay g̃u juy, i dak. Eybukurug̃ g̃u juy epesop, i dak. Wararaꞌat awẽg̃ mukẽrẽrẽrẽn g̃u juy epesop, i dak. \v 19 Ibuyxim cuy eyebay epejukuk, eyxi dak, i dak. Eyxeat ikukpin epejukuk eyewekukap puxim, i dak — ioꞌe Jesus. \p \v 20 — Ijop ekawẽn tag̃ ojekukuku- -soat tag̃ — ioꞌe. — Ajo dak g̃uto og̃ũg̃ẽ? — ioꞌe. \p \v 21 — Soat tag̃ oweju jekuku am, ebubut cuy eteida- -soat ma. Ibo juy dinheiro teiꞌũma eg̃ũm tadaibocayũ be — ioꞌe. — Imẽn eꞌe buje, ade jeꞌe ebubut kabi be — ioꞌe. \p — G̃ebuje ejot okay, oweju jekuku am soat em — ioꞌe Jesus. \p — Ibaꞌore — ioꞌe. \m \v 22 Ig̃uycũg̃ cĩcã oꞌe, Jesus ekawẽn puye, ibubut ade jĩjã buye. Tacup oꞌe jebubun. Oꞌjenapõn ixe. \p \v 23 G̃ebuje Jesus oꞌjekawẽn jeweju etaybitbinayũ eju. \p — Ibaꞌore jĩjã ibubut adeat õm ãm Deus xe kabi be — ioꞌe cebe ip. — Ibuꞌu jĩjã ip Deus aꞌõ kay ãm, itabut cĩcã ip jebubut kay buye. \v 24 Camelo ikap paꞌore awi daobiꞌatok tag̃. Imẽnpit ibodi ma ibaꞌore ibubut adeat õm ãm Deus xe, kabi be — ioꞌe. \p \v 25 Jewag̃uy mug̃ẽg̃ẽm oꞌe ip, iboap co buje. \p — Abu jewedaxijo but? — ioꞌe ip. \m \v 26 Imẽnpuye Jesus oꞌjeak cekay- -iboceayũ kay. \p — Wuywedaxijo baꞌore soat em Deus xe wuydop am — ioꞌe cebe ip. — Deus pe bit soat iꞌe but — ioꞌe. — Deus pe soat daxijo but — ioꞌe Jesus. \p \v 27 — Pãm oceju? — Pedro oꞌe. — Kuy soat ocesuiwat eweju jeku am. Ajo dak ocejat? — ioꞌe. \p \v 28 — Icẽmãn õn eꞌem eywebe. Soat wag̃o õn — ioꞌe Jesus. — Ipi be wepit puje, iisu eꞌem soat ma ipi dag̃. Xikꞌi eꞌem õn. Israel diwacayũ kay yaꞌĩjojo oceꞌe. Waꞌõbuyxi jĩjãat oceꞌe. Ajo xipat Deus xe iap og̃uwẽn cebe ip- -ajo xipatꞌũm Deus xe iap tak. Eyju ma dak Israel diwacayũ epeyewede- -12 beayũ diwacayũ. Eyju dak xikxikꞌi epesop. Epeg̃uwẽn cebe ip ajo xipat Deus xe iap, ajo xipatꞌũm Deus xe iap tak. \p \v 29 — Owebeam soat xewi oꞌjuiayũ ade jĩjã jeꞌjat ip. 100 beat jeꞌjat ip. Jedukꞌa bewi oꞌjuiayũ, jeipi bewi oꞌjuiayũ dak, jebadipyũ xewi oꞌjuiayũ dak; jewag̃o xewi oꞌjuiayũ, jekitpit xewi oꞌjuiayũ, jebay xewi oꞌjuiayũ, jexi xewi oꞌjuiayũ, jekpotpoyũ xewi oꞌjuiayũ, jedaxityũ xewi oꞌjuiayũ- -soat ip ade jĩjã xipacat jeꞌjat ip. Deus xe dak itait jeedop ip soat em — ioꞌe Jesus. \v 30 — Ade yaꞌõbuyxiayũꞌin yopĩcayũm jeedop ip. Ade yopĩcayũꞌin yaꞌõbuyxiayũm jeedop ip — ioꞌe Jesus. \b \c 20 \p \v 1 Deus soat kukan pima, uvaꞌa kug̃ jekat peat puxim ixe. Xeku kapikpikayũ kudadam oꞌe, jewebeam kapik am. Imẽn Jesus ekawẽn oꞌe jewejuacat mutaybit am. Wuymutaybitbinap muwẽnuwẽn oꞌe- -imẽnpuximap ekawẽn. \p — Ixe uva kug̃ jekat peat oꞌju jebuywatwacayũ kudadam. Kabia isum oꞌju, jekat pe tujowat am — ioꞌe. — Oꞌju — ioꞌe. \p \v 2 — “G̃asũ epeju, okat pe obuywat am,” ioꞌe cebe ip- -soat pe. “Pũg̃ kabia oteida- -eyekapikapteim. Okat pe eyepere buje, oteida. Pũg̃ isurũg̃atꞌa eyekapikaptei eꞌem- -prataꞌa,” i. \m Imẽn oꞌe cebe ip, iboaptei ibabi dag̃ oꞌe buye- -jeka beacat pabi dag̃. \p — “Xipat,” ioꞌe ip. \m Imẽnpuye soat oꞌju ip ikat pe, ibuywan. \p \v 3 — Kabia isusu ma oꞌju waram kapikpikayũ kuda am. 9 hora bima oꞌju. Oꞌtobuxik wararaꞌacayũ- -xerem g̃u pẽnpẽnayũ. \p — Oajẽm kaꞌũmg̃u pẽnpẽnayũ kay. Ceaweroroap pe oajẽm- -tarekrek muxipanapꞌa be. \p \v 4 — “Epeju okat pe. Oteida eywebe eykapikaptei- -ajo cũg̃ ma iaptei,” ioꞌe cebe ip. \p — “Hm hm,” ioꞌe ip. “Ebuywan oceju,”. \m \v 5 Imẽnpuye ip oꞌju. \p — Kariwa waram oꞌju. Kaxicug̃ ma waram oꞌju. Uvadip kat iwat oꞌju. Wararaꞌacayũ oꞌtujowat jekat pe, kapik am. \p — Katpujesu wararaꞌacayũ oꞌg̃uju jekat pe, kapik am tak. 3 hora bima oꞌg̃uju. \p \v 6 — Katpuje oeku. 5 hora bima, oeku. Wararaꞌacayũ oꞌtobuxik- -kaꞌũma pẽnpẽnayũ. Ceaweroroap pe ip oꞌe. \p — “Apẽnpuye eyju kabia bun kapikpig̃ g̃u?” ioꞌe cebe ip. \p \v 7 — “Oꞌe g̃u ocewebe buye, oceju g̃u,” ioꞌe ip. \p — “G̃asũ bit eyju dak õn jeymuju. Oteida eywebe,” ioꞌe. \p — “Hm hm,” ioꞌe ip. \m Imẽnpuye oꞌtujowat jekat pe, kapik am. \p \v 8 — Kaxi cẽm pima, ixe uvadip kat iwat jedinheiro kukukat oꞌtomuwã. \p — “Kapikpikibiyũ etomuwã juy, cekapikaptei ũm ãm,” ioꞌe. “Katpuje ajẽmibiyũ ekapikaptei juy eg̃ũm cebe koam. G̃ebuje katpujesu ajẽmibiyũ be juy eg̃ũm. G̃ebuje kaxicug̃ ajẽmibiyũ be. G̃ebuje kabia isusu ajẽmibiyũ be. Kabia isu ajẽmibiyũ ekapikaptei eg̃ũm kanomũm,” ioꞌe cebe. \p — “Hm hm,” ioꞌe jekariwa be. \p \v 9 — Katpuje ajẽmibiyũ oꞌtomuwã 5 hora be ajẽmibiyũ. Cekapikaptei oꞌg̃ũm cebe ip, ajẽm puje. Pũg̃ kabia ekapikaptei oꞌg̃ũm cebe ip. Oꞌjat. Oꞌju ip. \p \v 10 — Kabia isu ajẽmibiyũ ekapikaptei oꞌg̃ũm kanomũm. Tũybe ade ocejat ocekapikaptei iãn oꞌe ip. Imẽnpit ibitbit ma ip oꞌjat jedinheiro- -jekapikaptei- -katpuje ma ajẽmibiyũ ekapikaptei, kabia isu ajẽmibiyũ ekapikaptei dak. \v 11 Imẽnpuye uvadip kat iwat kay ip oꞌe jemãmãmãm. \p \v 12 — “Katpuje acã kapikpig oꞌe ip- -waraꞌacayũ. Cũg̃ g̃u oꞌe tei joꞌiat kuka ocedei,” ioꞌe ip. Jemãmãmã ip. “Pũg̃ hora acã kapikpig̃ oꞌe ip. Oceju bit kapikpig̃ soat em ma- -kabia isum pima, kaxicug̃ pima dak. Kajepi kug̃ cĩcã oceju, kapikpig̃ puye,” ioꞌe ip. \p \v 13 — “Obure,” ioꞌe uvadip kat iwat jemãmãmãmaat pe. “Xipat õn. Og̃ũm ekapikaptei waꞌõ dag̃. Cũg̃at õn. \p — “‘Pũg̃ kabia ekapikaptei oteida- -eyekapikapteim,’ iꞌe buje, ẽn tak ‘Xipat,’ iece owebe,” ioꞌe jemãmãmãmãat pe. \v 14 “Imẽn eywebe og̃ũm, katpuje ma ajẽmibiyũ be dak og̃ũm,” ioꞌe. “Teku ekapikaptei,” ioꞌe. “Etujopit edukꞌa kay,” ioꞌe. \p \v 15 — “Etakoma g̃u okay eg̃uy, odacup g̃u buye,” ioꞌe cebe. “Wedinheiro ma beku,” ioꞌe. “Õn bũrũku poro teida pin,” ioꞌe uvadip kat iwat jemãmãmãmãat pe. \p \v 16 — Imẽntak — Jesus oꞌe. — Deus icẽmat cĩcãat. Ajo xipat cexe iam, ajo xipat g̃u cexe iam kawẽnwẽn jeꞌe soat pe. Soat ijoꞌin ma jeꞌe — ioꞌe Jesus. — Imẽnpuye ade yaꞌõbuyxiayũꞌin yopĩcayũm jeedop ip. Ade yopĩcayũꞌin yaꞌõbuyxiayũm jeedop ip — ioꞌe. \p \v 17 Jerusalém ka kay cucum pima, Jesus jeweju etaybitbinayũ jewekay oꞌtomuwã adeayũ parakpewi. Oꞌjekawẽn cebe ip. \p \v 18 — Eyaꞌõpicũg̃cũg̃ cuy epesop! — ioꞌe cebe ip. — Jerusalém ka kay cum wuyju — ioꞌe Jesus. — Soat wag̃o õn. Iboceayũ osubamukirik, okay itakomaayũ be odujowat am- -paĩyũ kukukayũ be, Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ be dak. “Ikẽrẽat kug̃ ẽn ocexe,” i jeꞌe ip owebe — ioꞌe Jesus. — “Ejeꞌũ juy,” i jeꞌe ip owebe — ioꞌe. \p \v 19 Judeuꞌũmayũ be odujowat ip — ioꞌe. — Owaywayway jĩjã jeꞌe ip. Omupokupok ip. Korosa jeje oba mupaya ip. Oaoka ip. Imẽnpit xepxep xet kap puje, waram g̃uto ocetait — ioꞌe 12 beayũ be. \p \v 20 G̃ebuje Zebedeu tayxi oajẽm Jesus kay. Jeꞌiyũ eju oajẽm- -ag̃okatkayũ eju. Ojẽg̃ꞌaecõg̃cõg̃ Jesus wap. Ibikuyap kay oꞌe Jesus xewi. \p \v 21 — Ajo-kay ẽn? — ioꞌe Jesus cebe. \p — Oꞌiyũ dak imẽn cekay, pũg̃ xikꞌi ebaꞌat kadi, waraꞌat ebaꞌũg̃at kadi. Imẽn õn cekay, ẽn soat kukan puje — ioꞌe. — I juy ece owebe: “Ekawẽn tag̃ oceꞌe ewebe,” i — ioꞌe Jesus pe. \p \v 22 — Ibaꞌore — Jesus oꞌe cebe ip. — Eyetaybit pũnꞌũma eyju iboap ojuyjuy oxewi. Apẽn owebe ipiat oꞌsupiꞌajoat ip iap puxim tu eywebe dak ipiatsupiꞌajoat ip? — ioꞌe. \p — Hm hm — ioꞌe ip. — Ocewebe dak ipiatsupiajoat ip apẽn ewebe ipiat oꞌsupiꞌajoat ip iap puxim — ioꞌe Zebedeu ipotpoyũ. \p \v 23 — Haꞌa — ioꞌe Jesus. — Apẽn owebe ip ipiat oꞌsupiꞌajo iap puxim ma eyju dak ipiat epesupiꞌajojo — ioꞌe cebe ip. — Imẽnpit waꞌõbi g̃u jeedop ip obaꞌat kadi- -webay aꞌõbi acã jeedop ip. Waꞌõbi g̃u jeedop ip obaꞌũg̃at kadi- -webay aꞌõbi acã jeedop ip. Deus aꞌõbi acã ixeyũ iboka kaxikxikꞌi jeedop- -Deus oꞌtaẽiayũ — ioꞌe Jesus. \p \v 24 Wararaꞌacat iboam co buje bit, itakoma oꞌe ip xepxepayũ kay- -Zebedeu ipotpoyũ kay. 10 beayũ itakoma oꞌe ip. \p \v 25 Imẽnpuye Jesus: \p — Epesot cuy okay — ioꞌe cebe ip- -soat pe. — Eyetaybit Judeuꞌũmayũ kukukayũ soat em yaꞌõpurug̃ jebekitkiyũ mujujum iam — ioꞌe cebe ip. — Ikukukayũ soat em big̃ ma jebekitkiyũ mukapikpig̃ꞌuk ip iam — ioꞌe. — “Ocaꞌõbuyxi jĩjã,” iꞌeꞌem ip jebekitkit pe soat em. \v 26 Eyju bit kaꞌũma. Imẽn g̃u juy epeyewekuk. Eyju bit kariwabog̃ pin pima, wararaꞌacat puywatwan cuy epesop. \v 27 Yaꞌõbuyxian pin pima, eybureyũ beam teiꞌũma epeyekapikpik cuy — ioꞌe Jesus. \p \v 28 — Imẽntak soat wag̃o õn — Jesus oꞌe. — Wararaꞌacat pe obuywat am g̃u ojot ijodi. Wararaꞌacat puywatwatꞌukan ojot. Adeayũ daxijo am ma ojot. Soat em itabẽg̃ jeedop ip kabi be, cewebeam ojeꞌũ buye — ioꞌe Jesus. \p \v 29 Jericó ka bewi oꞌju ip- -Jesusyũ- -adeayũ. Jesus tomuju oꞌju ip. \v 30 Xepxepayũ oabik e bitako dag̃- -itaꞌũmayũ. \p — Jesus ijoma kapkam — adeayũ oꞌe itaꞌũmayũ be. \p G̃ebuje yaꞌõberen oꞌtomuwã ip Jesus kay. \p — Davi naxeg̃ebit ẽn. Etabotaidabotbon cuy eg̃uy ocekay — itaꞌũmayũ oꞌe Jesus pe. \m \v 31 — Mũg̃ꞌi juy epesop! — ioꞌe adeayũ. \m Oꞌg̃ukorem̃. Imẽnpit big̃ ma oꞌjewãwã yaꞌõberen. \p — Kariwa! — ioꞌe maꞌg̃uto. — Davi naxeg̃ebit ẽn. Etabotaidabotbon cuy eg̃uy ocekay — ioꞌe ip Jesus pe. \m \v 32 Oꞌjecũ Jesus. \p — Epesot okay — ioꞌe itaꞌũmayũ be. \m Oꞌju ip cekay- -Jesusu kay. \p — Ajo-kay eyju oxewi? — ioꞌe cebe ip. \p \v 33 — Ocetadam ece — ioꞌe ip jekariwa be. \p — Jetada õn — ioꞌe Jesus. \v 34 — Itaꞌũmayũ kay wetabotaidabotbot — ioꞌe. \m Ita oꞌsutamucay itamudim am. \p Iboap e isum ma oꞌjewetada. Oꞌjecoan ip. Jesus tomuju oꞌju ip, oꞌjeꞌada buye. \b \c 21 \p \v 1 Jerusalém ka tẽg̃ pima Jesusyũ, oajẽm ip Betfagé ka kay. Coꞌa bicũg̃pe osunuy- -Oliveiradipꞌa bicũg̃pe. \p Ibocewi jeweju etaybitbinayũ oꞌg̃uju Jesus. Xepxep oꞌg̃uju. Waraꞌat ag̃oka kay oꞌg̃uju. \p \v 2 — Epeju juy ag̃oka kay- -wuywapat ka kay — ioꞌe. Oꞌg̃ukũyjo. \p — Bomaku epeju. Dao ma jumenta epetobuxik. Iꞌitꞌit eju ma juy epetobuxik — ioꞌe. — Ikirikirik opop ip. Epeg̃uwekap cuy. \p — Imuwekap puje, epetojot okay jumenta, iꞌit tak — ioꞌe Jesus xepxepayũ be. \p — Hm hm — ioꞌe ip. — Ocetojot cuy. \p \v 3 — “Ajo pẽnpẽn eyju?” iꞌeꞌem iboceayũ eywebe bima, “Ikug̃ꞌũm puye, ocekariwa jumenta kay, iꞌitꞌit kay dak,” i juy epeꞌe cebe ip — ioꞌe Jesus. — “Haꞌa. Epetujowat g̃axĩn ma,” iboceayũ jeꞌe eywebe — Jesus oꞌe. — Okay imujujum jeꞌe — Jesus oꞌe. \p — Hm hm — ioꞌe ip. \m \v 4-11 Jesus aꞌõbi oꞌju ip. Jumenta oꞌtobuxik ip. Ikirikirik osunuy. Oꞌg̃uwekap ip. Iꞌitꞌit tak oꞌg̃uwekap ip. \p Jesus kay oꞌtujuajẽm. Jeekabek jumento ukxabi jeje oꞌjomõg̃ ip. Oabik Jesus iekabek ceje jumento ukxabi jeje. Ade jĩjã iboceayũ jeekabek oꞌg̃upayapaya ip Jesus wap e dag̃, yaꞌõbuyxi cexe ip puye. \p — Xipat cĩcãat Jesus — ioꞌe adeayũ- -Jesus wap cuibiyũ, tomujuayũ dak. — Davi naxeg̃ebit teku. Deus kuy imucokcokcog̃, Deus aꞌõbi oajẽm teku wuykay buye. Deus yaꞌõbuyxi jĩjã. Idip cĩcã — ioꞌe ip yaꞌõberen, icokcok cĩcã buye. \p Jerusalém ka kay oajẽm Jesus. Soat Jerusalém watwat yag̃uybabiꞌũm oꞌe ip, jetabibaꞌarẽm puye. \p — Abu sute? — ioꞌe ip. \p — Jesus teku — adeayũ oꞌe cebe ip. Itaybicayũ oꞌe. — Nazaré ka wat teku. Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat teku- -Galiléia eipi bewiat — ioꞌe ip. \m Imẽn soat oꞌjebapuk apẽn Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat oꞌtupmubararak Deus aꞌõbi. Imẽn juk adi oꞌjekawẽn: \mi Jerusalém watwat cuy epeg̃ukũyjo: “Eykukukat omuyku. Jumento ukxabi jeje xikꞌi omuy- -jumentaꞌitꞌit ukxabi jeje. Yaꞌõdidiat eykukukat jeꞌe,” i juy epeꞌe — i juk oꞌe- -Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat oꞌe. \p \v 12 Oajẽm Jesus puca deidadaꞌukayũ kay. Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be osodop ip, puca bubuꞌukayũ dak. Yabogatꞌa be osodop ip. Dinheiro mutrokakanꞌukayũ emesa oꞌg̃uyꞌat. Wũnꞌi! Pukaso deidadaꞌukayũ abikbikap oꞌg̃uduꞌudu. Batku! Yabikbikap oꞌg̃uyꞌat Jesus. Oꞌg̃ujẽm soat ip. \p \v 13 — Deus ekawẽntup eꞌem: \mi Odukꞌa soat ka dag̃wiacat oweju kawẽnwẽnapꞌam jeꞌe, iꞌeꞌem Deus ekawẽntup. \m Eyju bit Deus tukꞌa epeyamuwexat ibukurukat dopdopapꞌam Jesus oꞌe cebe ip. \m Imẽn oꞌe Jesus, dinheiro bu am, Deus tukꞌa be ajẽmjẽmayũ mug̃uykukum ip puye. \p \v 14 Taokẽrẽayũ oajẽm Jesus kay. Itaꞌũmayũ oajẽm. Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be osodop ip. Soat oꞌg̃uꞌada Jesus- -itaꞌũm topibiyũ, taokẽrẽ topibiyũ dak. \p \v 15 — Xipat cĩcãat teku — bekicat oꞌe, Jesus muwẽnuwẽn oꞌe. — Davi naxeg̃ebit teku — iꞌeꞌem ip. \m Idip ma oꞌjekawẽn ip. Paĩyũ kukukayũ bit itakoma oꞌe ip Jesus kay, Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be ma bekicat oꞌjekawẽn puye, ade oꞌg̃uꞌada buye dak. Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ dak itakoma oꞌe. \p \v 16 — Eyaꞌĩjojo g̃u du bekitkit ekawẽn? — ioꞌe ip Jesus pe. \p — Hm hm — Jesus oꞌe. — Oyaꞌĩjo ma. Imẽn tag̃ Deus ekawẽntup eꞌem: \mi Deus bekitkit oꞌg̃utaybit cedag̃ ma jawẽg̃mudim am- -yopĩcat tak, i. \m Iboaptup cuk epetupcoco g̃u du? — ioꞌe Jesus. — Iboam eyetaybit — ioꞌe paiyũ kukukayũ be. \p \v 17 Oꞌju Jesus Jerusalém ka bewi. Betânia ka kay oajẽm. Jexecap ka kay oajẽm. \p \v 18 Kabia bima, oꞌjepit Jerusalém ka be. Jepitpin pima, ire oꞌe Jesus. \v 19 Figueiraꞌip oꞌyopcoco, jepitpin pima. E bidase osunuy ibo figueiraꞌip. \p Oajẽm yopkay- -figueiraꞌip kay. Oꞌyadobuxik g̃u figueiraꞌa. Yaꞌũmg̃u figueiraꞌa. Tup acã oꞌtuptobuxik. Tõh! \p — Aꞌaꞌe g̃u eceꞌe — ioꞌe Jesus figueiraꞌip pe. — Waram ma dak kaꞌũma — ioꞌe. \p G̃ebuje figueiraꞌip dao ma oꞌjeꞌipꞌeꞌũ. \p \v 20 Jesus eju etaybitbinayũ yopco buje, yag̃uybabiꞌũm oꞌe ip. \p — Apẽneju dao ma ig̃oꞌip yoporo g̃asũ? — ioꞌe ip. \p \v 21 — Soat em eyetabut okay bima, eyju dak kuka epeꞌe apẽn figueiraꞌip pe oce iap puxim. Epeyopmupuruk kuka — Jesus oꞌe cebe ip. — Kaꞌũma ibo bit. Eywebe dak iꞌe but ite coꞌa be: “Wede ece ijocewi. Aakõm cuy idixidi be,” i. Imẽn yaakõm, Deus yamuakõm puye, Deus kay eyetabut puye. \v 22 Deus kay eyetabut pima, epejoojoy epejat, Deus eju kawẽnwẽn pima dak — ioꞌe Jesus. \p \v 23 Jay. Waram oajẽm ip Jerusalém ka be. Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be oõm ip. Adeayũ mutaybitbin oꞌe Jesus yabog̃atꞌa be. Imutaybitbin pima, paĩyũ kukukayũ oajẽm, Judeuyũ kukukayũ dak. \p — Abu-aꞌõbi ẽn jekukum? Deus aꞌõbi du? Abu-aꞌõbi ijop eꞌeap tag̃ jekukum ẽn? — paĩyũ kukukayũ oꞌe cebe. \m Imẽn tak Judeuyũ kukukayũ oꞌe cebe. \p \v 24 — Koap cuy eyju ma omukũyjom cuy epeꞌe apẽn oce — Jesus oꞌe. — Iboap muwẽn puje, õn tak ocede eywebe eyetaybit am abu-aꞌõbi jekukum õn iam. \p \v 25-27 — Abu-aꞌõbi juk oeku João Batista? Abu-aꞌõbi juk ocemubatisasan oꞌe xeku? Deus aꞌõbi ma du eyxe? Ijodiat aꞌõbi g̃u xeꞌe eyxe? — ioꞌe Jesus cebe ip. \p — Ocetaybit g̃u — ioꞌe ip Jesus pe. \m Imẽn oꞌjekawẽn ip Jesus pe, jeyag̃uy dag̃. \p — Cebe wuyꞌe buje, “Deus aꞌõbi,” i, “Apẽnpuye dak eyetabut g̃u João kay?” i kuka oꞌe wuywebe — ioꞌe ip jewewebe. \p — “Ijodiat aꞌõbi,” i wuyꞌe bima bit, adeayũ itakoma kuka oꞌe ip wuykay, ixeyũ xe João Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat puye — ioꞌe ip jewewe be. \p Imẽneju oꞌjekawẽn ip Jesus pe: — Ocetaybit g̃u — ioꞌe ip. \p — Kã — ioꞌe. — Abu-aꞌõbi João Batista oeku iap epeg̃uwen g̃u owebe. Õn tak og̃uwẽn g̃u eywebe abu-aꞌõbi õn jekukum iap — ioꞌe Jesus. \p \v 28 Jesus oꞌjekawẽn tak. \p — Eyaꞌõpicũg̃cũg̃ cuy epesop wekawẽn kay — Jesus oꞌe iboceayũ be. Wuymutaybinap ekawẽn oꞌg̃uwẽn. Uvadip kat iwat muwẽnuwẽn oꞌe. \p — Ixe uvaꞌa kukat xepxep ipotpoyũ osodop. Koapat pe oꞌjekawẽn: “Okpot,” ioꞌe cebe. “Kapig̃ cuy ẽn g̃asũ okat pe.” \p \v 29 — “Ap!” ioꞌe. \m Imẽnpit gũyjom oꞌjewag̃uy: “Kapig̃ cuy õn webay beam,” i. \m Imẽnpuye oꞌju jebay kat pe kapig̃. \p \v 30 — Waraꞌat pe oꞌjekawẽn- -cebay oꞌjekawẽn: “Okpot,” ioꞌe waraꞌat pe. “Kapig̃ cuy g̃asũ okat pe.” \p — “Hm hm,” ioꞌe. “Kapig̃ puk õn. Cum puk õn,” ioꞌe jebay be. \m Imẽnpit oꞌju g̃u jebay kat pe. \p \v 31-32 — Pebicat jebay bikuyap tag̃ oeku? — Jesus oꞌe iboceayũ be. \p — Koapat ma — ioꞌe ip. \p — Cũg̃ ma epeyekawẽn — Jesus oꞌe. — Yapoayũ ixe koapat puxim ip, iecug̃ap peam dinheiro bubuꞌukayũ dak. Ibuxim ip, João kay itabut puye ip. Deus soat kukan pima, ixeyũ dak Deus xe jeedop ip. Eyju bit kaꞌũma! João oajẽm imuwẽn ãm apẽn cũg̃ ma Deus etabun iap. Eyju bit eyetabut g̃u cekay. Cekay itabucayũ epejojojo. Imẽnpit eyetabut g̃u João kay — ioꞌe Jesus. — Ikẽrẽãt kug̃ epesop. Imẽnpit eyg̃uycũg̃ g̃u epesop ikẽrẽãt kay- -eyetabutꞌũmap kay. Deus aꞌõ kay jekuku pin g̃u eyju — Jesus oꞌe paĩyũ kukukayũ be, Judeuyũ kukukayũ be dak. \p \v 33 Waram tak oꞌjekawẽn Jesus- -wuymutaybitbinap ekawẽn- -imẽnpuximap ekawẽn. Ag̃okatkat jekat oꞌtiotaap muwẽnuwẽn oꞌe. \p — Ag̃okatkat uva bune oꞌsubunedaida — ioꞌe Jesus. — Pere g̃ebujep — Jesus oꞌe. \p — G̃ebuje korara oꞌg̃ug̃ẽ jekat etako dag̃. Uvadip koreren oꞌjomuy. Pere. Uvaꞌabidi muwesog̃sog̃ap tak oꞌg̃ug̃ẽ jekat pe. \p — G̃ebuje uvadip wiwimapꞌa oꞌyamuy jekat pe- -kadaidip wiwiapꞌa- -umatꞌa. Pere. Oꞌjepere. \p — G̃ebuje uvadip wiwimayũ oꞌjomuy jekat pe, uvadip wiwi am bomaku. Uvaꞌa oꞌyaũm cuy ip ikat iwat pe. Imẽn teim ip iũm cuy uvadip iwat pe. \p — Ikat iwat waraꞌat eipi kay oꞌju. Iboma omuy waraꞌat eipi be. \p \v 34 — Yabubuap ekaxi ajẽm puje, jebuywatwatꞌukayũ oꞌg̃uju jekadaiꞌa bu am- -pũg̃pũg̃ꞌa jekat peatꞌaꞌin. \p \v 35 — Oajẽm ip uvadip wiwiayũ kay. \p — “Ijoꞌa bum ocesot,” ioꞌe ip. “Ikat iwat aꞌõbi ocesot,” ioꞌe ip. \p — “Ap!” uvadip wiwiayũ oꞌe. \m Ibuꞌu ip oꞌe yaũm ãm. Uvadip wiwiayũ oajẽmiayũ oꞌjat ip. Pũg̃ ixeyũꞌin oꞌyaoka ip. Pog̃. Waraꞌacayũ ixeyũꞌin oꞌyabug̃bug̃ ip witaꞌam. Wararaꞌacayũ ixeyũꞌin yaokakam ip. Oꞌjenapõnpõn ip- -ikat iwat buywatwatꞌukayũ. \p \v 36 — Waram g̃uto waraꞌacayũ oꞌg̃uju ixe kadaidip iwat. Jebuywatwatꞌukayũ oꞌg̃uju cekay ip- -uvadip wiwiayũ kay. Ade oꞌg̃uju. \p — Oajẽm ip. Uvadip wiwiayũ bit oajẽmiayũ oꞌjat ip. Pũg̃pũg̃ oꞌyaokaka ip. Waraꞌacayũ oꞌyaoka ip. Wararaꞌacat oꞌyabug̃bug̃ ip. Imẽnpuye ibuywatwatꞌukayũ oꞌjepit jekariwa kay- -ikat iwat kay. \p \v 37 — Imẽneju ikat iwat jekpot oꞌg̃uju cekay ip- -uvadip wiwiayũ kay. Tũybe ibuxim ip okpot jukuk iãn oꞌe- -ikat iwat oꞌe. Oꞌg̃uju. Jekpot oꞌg̃uju. \p \v 38 — Oajẽm ipot cekay ip. Ajẽmjẽm pima, oꞌjojojo ip. \p — “Gaꞌa,” ioꞌe ip jewewebe. “Ayaoka. Ikat iwat ipot teku. Cebay eꞌũ buje, ite ma uvadip iwan jeꞌe. Ayaoka juy. Imẽn tip iwacayũm acesop!” ioꞌe ip — ioꞌe Jesus. \v 39 — Ipot oꞌjat ip. Oꞌtujowat ip. Ikat etako be oꞌyaoka ip. Pog̃. \p \v 40 — Ikat iwat waram ajẽm puje, apẽn jeꞌe jekat peayũ be? — Jesus oꞌe yaꞌĩjojoayũ be. \p \v 41 — Uvadip wiwiayũ aokam — ioꞌe ip. — Ajẽm puje, yaoka. Ipiat supiꞌajoat cebe ip, yaoka ip. Waraꞌacayũ jomuy tip wiwi an. G̃ebuje ixeyũ uvaꞌa yaũm ip, yarum puje — ioꞌe ip Jesus pe. \p \v 42 — Imen eꞌem Deus ekawẽntup: \mi Ukꞌa muymuyꞌukayũ oꞌe, “Iteꞌa xipat g̃u witaꞌa,” i, i. Yakẽrẽ oꞌe cexe ip, i. Oꞌyaxik ip, i. Wararaꞌacat pit oꞌe, “Iteꞌa yadip ma,” i, i. Ukꞌa muycemucematꞌam oꞌe, i. Iboap xipat cĩcã wuyxe, Deus imẽn oꞌe buye, iꞌeꞌem Deus ekawẽntup. \m Iboaptup epetupcoco g̃u du? — ioꞌe Jesus cebe ip. \m Ig̃oꞌa Cristo buxim- -yamuycemucematꞌa. \p \v 43 — Juk epetupcoco — ioꞌe Jesus. \p — Imẽneju Deus soat kukan pima, ixe xe g̃u epesop. Ixe bikuyap eꞌeꞌukayũ acã ixe xe jeedop ip — ioꞌe Jesus paĩyũ kukukayũ be, Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ be dak. \p \v 44 — Ig̃oꞌa jejewi jeꞌat puje, oꞌjewenõmnõmnõm kuka. Ijodiat ceje ig̃oꞌa at puje, tõm a kuka oꞌe ip — ioꞌe Jesus. \m Iboap ekawẽn oꞌg̃uwẽn Deus aꞌõbi õn jekukum iam ixeyũ mukũyjoap ojuy. \p \v 45 Paĩyũ kukukayũ Jesus ekawẽn oꞌyaꞌĩjojo ip, Fariseuyũ dak. Ade wuymutaybitbinap ekawẽn oꞌyaꞌĩjojo. Deus ekawẽn itaybit oꞌe ip ixeyũ muwẽnuwẽn oꞌe iam. \p — Jesus ijop ekawẽn oꞌg̃uwẽn wuymukorẽm ãm — ioꞌe ip jewewebe. \p \v 46 Jesus daomũn ojuy oꞌe ip. Iparara bit oꞌe ip adeayũ buxixim. Adeayũ xe Jesus Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat oꞌe, ibuye iparara oꞌe ip Jesus daomũn ãm. \b \c 22 \p \v 1 Waram Jesus oꞌjekawẽn jewejuayũ be. Wuymutaybitbinap ekawẽn oꞌg̃uwẽn- -imẽnpuximap ekawẽn. Ipi kukukat muwẽnuwẽn oꞌe jewejuayũ mutaybit am. \p \v 2 — Deus wuynomuwã jewekay iap ipi kukukat adeayũ oꞌtomuwã jekpot ewebumũnap epeta kay iap puxim. Ixe ipi kukukat peta oꞌg̃ug̃ẽ, jekpot oꞌjewebumũn puye — ioꞌe Jesus. \p \v 3 — Jebuywatwatꞌukayũ oꞌtomuwãiayũ be oꞌg̃uju tomuwã ãm, jekpot epeta beam ip tomuwã ãm, puybit o am. Oꞌju ip. Oꞌtomuwã. Imẽnpit oꞌtakoyiayũ oajẽm g̃u ip, taobuꞌu ip puye. \p \v 4 — Waraꞌacayũ oꞌg̃uju g̃uto- -jebuywatwatꞌukayũ. \p — “I juy epeꞌe oꞌtomuwãiayũ be: ‘Kuy biopak oyaoka- -biopakꞌitꞌit tak. Soat ma opop, peta be iꞌo am. Epesot cuy,’ i. ‘Ade puybit puye,’ i,” ixe oꞌe- -ipi kukukꞌukat oꞌe jebuywatwatꞌukayũ be. \m Oꞌju ip. \p \v 5 — Oꞌtomuwãiayũ bit osodot g̃u. Oꞌtaobuꞌun ip. Jewaywayway ip oꞌe. Oajẽm g̃u ip peta kay. Oꞌju ip waraꞌat ka be. Pũg̃ ixeyũꞌin kadaidip pe oꞌju. Waraꞌacayũ tarekrek mũnꞌa be oꞌju ip. Oꞌju g̃u peta be. Peta iwat ekawẽn kay g̃u oꞌe ip. \p \v 6 — G̃ebuje warararꞌacat ixeyũꞌin ibuywatwatꞌukayũ oꞌjat ip. Xipan g̃u oꞌjukuk ip. Oꞌyaoka ip. Oeꞌũ. Pog̃. \v 7 Ipi kukukat itakoma jĩjã oꞌe ibuye. Sorarayũ oꞌg̃uju, jemunomuwãayũ aokam, ag̃okaxirixiri kasukamuyꞌũm ãm. \p \v 8 — G̃ebuje jebuywatwatꞌukayũ be oꞌjekawẽn. “Kuy peta opop, okpot jewebumũn puye. Imẽnpit wemunomuwãayũ xipatꞌũmayũ. Imẽnpuye ixeyũ ajẽmap cũg̃ g̃u oxe,” ioꞌe. \p \v 9 — “Epeju juy e dag̃, ukꞌa ukpibubu dag̃ tak,” ioꞌe jebuywatwatꞌũkayũ be. “Waraꞌacayũ epetakoy- -e dag̃ayũ. Soat cuy epetakoy- -epetobuxikiayũ,” ioꞌe. \p — “Hm hm,” ioꞌe ip. \m \v 10 Oꞌju ip. Oꞌtakoy. E dag̃ayũ oꞌtakoy. Soat pupum ip oꞌe- -oꞌtobuxikiayũ- -xipacayũ, xipatꞌũmayũ dak. \p — Oꞌtujowat ip jekariwa kay. Imẽnpuye yanopapũn oꞌe jewebumũnapꞌa cemudakoyũm. \p \v 11 — G̃ebuje jemudakoyayũ kay oajẽm. Ipi kukukat oajẽm, ijo am. Jewebumũnap ekabek kug̃ꞌũmat oꞌtobuxik. \p \v 12 — “Apẽnpuye juk eõm, obure?” ioꞌe. “Jewebumũnap ekabek kug̃ g̃u ẽn,” ioꞌe cebe. \m Oꞌjede g̃u, yag̃uybabiꞌũm oꞌe buye. \p \v 13 — “Epesubamũnmũn cuy- -ceba, sui dak epesuimũnmũn,” ioꞌe ipi kukukat jebikuyap eꞌeꞌukayũ be. “Epejoxik cuy kabiokbog̃ pe, wuy Deus wi,” ioꞌe ixe ipi kukukat. “Bomaku ag̃okatkayũ tõtõn jeedop. Tũy dak ip jenũy yeiyei jeꞌe ip ipi bun,” ioꞌe — ioꞌe Jesus, oꞌyaꞌĩjojoiayũ be imutaybitbin pima. \m \v 14 — Ade ma oꞌtakoyiayũ eꞌem ip. Pũg̃pũg̃ pit oꞌtaẽiayũ eꞌem ip- -Deus oꞌtaẽiayũ — ioꞌe Jesus ixeyũ be. \m Ibũrũ ma oꞌe Jesus ekawẽn. Imẽn oꞌjekawẽn Jesus ade ma Deus kay oꞌtakoy buye. Imẽnpit pũg̃pũg̃ acã ip Jesus eju jekukum. Pũg̃pũg̃ acã Deus xe. \p \v 15 Fariseuyũ oꞌjeawero ip, Jesus aꞌõ muwarurun ojuy ip puye. \p — Apẽn Jesus ekawẽn ag̃ukorẽm? — ioꞌe ip jewewebe. \p \v 16 Jewewebe imẽn kawẽn puje, Fariseuyũ jeweju etaybitbinayũ oꞌg̃uju ip Jesus kay. Herodes ebekitkit tak oꞌg̃uju ip. Oajẽm soat ip. \p — Ocemutaybitbinꞌukat — ioꞌe ip Jesus pe. — Soat em ẽn icẽmãn eꞌem. Apẽn Deus ibikuy ocewebe jeku am iam ẽn ocemutaybitbin. “Ig̃o du xipat exe?” iꞌũmg̃u ẽn eꞌem wararaꞌacat pe emutaybit am. Kacũg̃ kadiat cocoap tomuju g̃u ẽn eꞌem “Teku xipat,” i — ioꞌe ip. \p \v 17 — Cedag̃ tu exe dinheiro ũmũm oceju bima Roma ka kukukat peam?- -César peam? Ixe wuyedinheiro ojuyjuy cebeam teidadam- -César beam. Teida buje, wuyawẽwẽap ekawẽn tag̃ g̃u kuka ajeku? — ioꞌe ip. \m \v 18 Imẽnpit Jesus itaybit ikẽrẽm okuk pin ip iam. \p — Apẽnpuye eyju waꞌõmuwarurun ojuy? — ioꞌe. — Omuykukum ojuy eyju — ioꞌe cebe ip. \v 19 — Dinheiro isurũg̃at cuy epetojot owebe- -pũg̃ꞌaꞌin- -dinheiroꞌa yaũm Roma ka kukukat peatꞌaꞌin — ioꞌe cebe ip. \m Oꞌyadojot ip dinheiro isurũg̃atꞌa- -yopĩcatꞌa- -prata mug̃ẽg̃ẽatꞌa. \p \v 20 — Abu-biõg̃buk ijaꞌa be- -dinheiroꞌa be? — ioꞌe. — Abu-butet tak ijaꞌa be? \p \v 21 — César biõg̃buk, ibutet tak — ioꞌe ip. \p — Imẽnpuye ig̃oꞌa César pubutꞌa- -dinheiroꞌa — ioꞌe. — Cemuojuyjuy epeg̃ũm César be wuyeipi kukat pe — ioꞌe. — Deus pe dak cuy epeg̃ũm cemuojuyjuy — ioꞌe. \p \v 22 Iboap ekawẽn buye, mũg̃ ma osodop ip. Oꞌjẽm ma ip Jesus xewi. Oꞌyag̃uybabiꞌũm ip. \p — Yaꞌõmuypit paꞌore wuywebe — ioꞌe ip jewewebe. \p \v 23 Ixe kabiam Saduceuyũ oajẽm Jesus kay. Judeuyũ osodop ip. Tũybe wuyeꞌũ buje waram g̃uto acejetait g̃u iãn oꞌe ip. \p \v 24 — Ocemutaybitbinꞌukat! — ioꞌe ip Jesus pe. — Moisés juk kuyjeayũ mutaybitbin osunuy: \mi Iwag̃o eꞌũ buje, jekitpit jewebumũn cuy jewag̃oꞌũm tayxibuk eju, itayxibuk iꞌitꞌetꞌũm pima, i. Iꞌitꞌet pima, iwag̃oꞌũm tieg̃ ipotpot kuka oꞌe iꞌit, i. \p — Imẽneju ocetaybit g̃u abu-tayxim eꞌem ixe ayacat iam, waram ceꞌũꞌũayũ etait puje — ioꞌe ip cebe. \v 25 — 6 beayũ osodop ip iwag̃o kitpityũ. Iwag̃o jewebumũnat oꞌe. Oeꞌũ, jekpotpetꞌũm puxe ma. Imẽnpuye pũg̃ ixeyũꞌin oꞌjewebumũn jewag̃oꞌũm tayxibuk eju- -jewag̃o nomujuat. \v 26 Oeꞌũ ixe dak. Jekpotpetꞌũm puxe ma. Imẽnpuye waraꞌacat oꞌjewebumũn itayxibuk eju- -pũg̃ ixeyũꞌin. Oeꞌũ ixe dak. Jekpotpetꞌũm puxe ma. Imẽn oꞌjewebumũn ip- -ikitpipiyũ- -soat ip. Pũg̃pũg̃pũg̃ ma oꞌjewebumũn ip itayxibuk eju. Soat oeꞌũ ip- -pũg̃pũg̃pũg̃ ma. \p \v 27 Ibocewi ixe ayacat iꞌitꞌet puxe g̃u ma ixe dak oeꞌũ. \v 28 Imẽn pima, ajo cũg̃ ma exe? Abu-tayxim jeꞌe ixe ayacat waram g̃uto wuyetait puje? Soat ip oꞌjewebumũn ixe eju- -7 beayũ — ioꞌe ip Jesus pe. \p \v 29 — Cedãg̃ g̃u eyju jewag̃uyg̃uy — Jesus oꞌe. — Tũybe waram acetait g̃u iãn eyju. Eyetaybit g̃u Deus ekawẽn iam. Deus bacaam tak eyetaybit g̃u. Deus wararaꞌacat podi ma jebacaap kug̃ iam — Jesus oꞌe. \p \v 30 — Waram jetait puje, wuyjuyũ jewebumũnmũn g̃u ip. Kabi beat coꞌi ip jeꞌe- -Deus ekawẽn tojotjotꞌukat coꞌi — Jesus oꞌe cebe ip. \p \v 31-32 — Imẽntak Deus oeꞌũiayũ kukukat g̃u- -itabẽg̃ayũ kukukat acã. Imẽnpit juk oꞌjekawẽn ixe: \mi Õn Deus, i. Abraão itabut mabuk okay, Isaque dak, Jacó dak, i. \m Imẽn Deus cuk oꞌe. “Itabut ip okay,” ioꞌe Deus, waram g̃uto ip oꞌjetait puye. Ceꞌũꞌũayũ g̃u itabut Deus kay- -itabẽg̃ayũ acã. \p — Imẽneju wuyetaybit ceꞌũꞌũayũ waram g̃uto itabẽg̃ jeedop ip iam. Wuyetaybit tak Deus ceꞌũꞌũayũ kukukat g̃u iam, Deus ekawẽntup eꞌem. Epetupco — ioꞌe Jesus. \p \v 33 Adeayũ iboap co buje, yag̃uybabiꞌũm oꞌe ip, imutaybitbinap puye. \p \v 34 Fariseuyũ bit Saduceuyũ oꞌg̃uymũg̃ iap awẽg̃ co buje, oꞌjeawero ip Jesus pe. \v 35 Pũg̃ ixeyũꞌin oꞌjekawẽn Jesus eju. Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukat osunuy xeku. Jesus aꞌõmuwarurun ojuy xeku. \p \v 36 — Ocemutaybitbinꞌukat! — ioꞌe Jesus pe. — Pu-g̃u Moisés ekawẽnꞌin yobog̃ cĩcã wuymukũyjobit am? — ioꞌe Jesus pe. \p \v 37 — Ig̃o ekawẽn: \mi Deus cuy ikukpin cĩcã epejukuk, i. Wararaꞌacat kukpinap podi ma juy epejukuk. Eyxe ikukpin cĩcã buye, ibikuyap tag̃ cuy epeku soat em; xipacat kay dak cuy epesop g̃ebum, i. \m \v 38 — Imẽn imubararakap opop Deus ekawẽn tup pe. Ig̃odup kay kũyjobin cĩcãn ma epesop. Ig̃odup waraꞌatup podi ma — ioꞌe cebe ip. \v 39 — Waraꞌat tak ixe ekawẽnꞌin yobõg̃ cĩcã wuymukũyjobit am. \m Imẽn eꞌem: \mi Xipan cuy wararaꞌacat epejukuk eyewekukap puxim ma, i. \m \v 40 Ig̃odup pewi soat tup oꞌjebapuk- -Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ emumutaybitbinaptup, Moisés ekawẽntup tak, soat oꞌjebapuk ig̃odup pewi. \p \v 41 Fariseuyũ eawero buje, Jesus oꞌjekawẽn cebe ip. \p \v 42 — Abu ipot ixe Cristo? Abu Deus emunaẽ? — Jesus oꞌe cebe ip. \p — Davi naxeg̃ebit xeku — ioꞌe ip. \p \v 43-44 — Apẽnpuye ixe Davi kuyje oꞌjekawẽn Deus biõg̃buk aꞌõbi: “Cristo okukukat,” i? Imẽn oꞌtupmubararak kuyje: \mi Cristo okukat- -Deus emunaẽ, i. Deus oꞌjekawẽn Cristo be, i. “Xikꞌi. “Ekay itakomaayũ aꞌõbacaap cuy og̃uyꞌũm,” ioꞌe, i. “Aꞌõ kay kũyjobin jeedop ip,” ioꞌe, i. “Ẽn ixeyũ kukanꞌũm pima, oxe ma juy eg̃uy,” ioꞌe, i. \m \v 45 Davi juk oꞌe Cristo be- -Deus emunaẽ be: “Ẽn ma okukukat,” ioꞌe. Imẽnpuye ibapuk ma wuyxe Davi naxeg̃ebit acã g̃u Cristo osunuy- -Davi kukukat tak osunuy — ioꞌe Jesus. \p \v 46 Ibocewi kaꞌũmg̃uat oꞌjede Jesus pe. Cede baꞌore osodop ip Jesus pe. Yaꞌõbabiꞌũm ip oꞌe Jesus aꞌõbu am. \b \c 23 \p \v 1 G̃ebuje Jesus oꞌjekawẽn adeayũ be, jeweju etaybitbinayũ be dak. \p \v 2 — Fariseuyũ itaybit cĩcã ip Moisés ekawẽn imutaybit am, Moisés ekawẽn itaybitbinꞌukayũ dak itaybit. Imutaybitbin cuy ip jaꞌõbi, itaybit puye Moisés ekawẽn muwẽn ãm — ioꞌe Jesus. \v 3 — Imẽnpuye soat cuy epeꞌe yaꞌõ dag̃ kũyjobin cuy epeku soat iꞌeꞌe iap tag̃. Imẽnpit cekukuap tag̃ g̃u juy epeku, Deus kay kũyjobitꞌũm ip puye. Deus ekawẽn imutaybitbin ip. Deus aꞌõ kay bit kũyjobitꞌũm — ioꞌe Jesus cebe ip. \p \v 4 — Ixeyũ eꞌem wararaꞌacayũ be: “Moisés ekawẽn tag̃ cuy epeku- -soat tag̃,” i. Imẽnpit soat tag̃ g̃u ixeyũ dak jekukum Moisés ekawẽn tag̃ — ioꞌe. — Eybuywatwan g̃u ip Moisés ekawẽn tag̃ eyeku am. Pũg̃ em tak kaꞌũma — ioꞌe Jesus. \p \v 5 — Soan ma eꞌem ip wararaꞌacat pe jejojoan. Deus ekawẽntupat ekawẽn mubarararag̃ ip waraꞌatup pe. Ibo dup mõg̃mõg̃ ip tupmũn pe- -tuperenaptup. Ig̃o mũn pe mõg̃mõg̃ ip jedopaꞌa dag̃, jeba dag̃ tak wararaꞌacat pe tup mũn jojoan. Imẽn ojuy ip ixeyũ kay wararaꞌacat ag̃uy dag̃, “Deus kay cĩcãat teku,” i wararaꞌacat pe iꞌe am. \p — Jesay iwaruat kug̃ ip jekukum wararaꞌacat muak am jekay. Jesay ukpi mubõg̃ubõg̃ ip wararaꞌacat pe jejojo an. \p \v 6 — Petatam pima kariwawayũ nuyap pe abik ojuy ip. Yaꞌõbuyxiat tũyap pe abik ojuy ip Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be, jebureyũ be jejojo am. \v 7 Icokcok cĩcã ip wararaꞌacat “Eyaꞌõbuyxi jĩjã” iꞌe buje cebe ip, adeayũ etabixe tarekrek pupuap pe. Icokcok wararaꞌacat “Omutaybitbinꞌukat” iꞌe buje cebe ip. Imẽn icokcok cĩcã ip wararaꞌacat pe ibuyxim ikuk am soat etabut pe. \p \v 8 — Ikitpitpiyũ buximayũ eyju bit- -soat — ioꞌe Jesus jewejuayũ be. — Õn ma eykukukat. Waraꞌacat pit kaꞌũma. Imẽnpuye iꞌũmg̃u juy wararaꞌcayũ eywebe, “Ocemutaybitbinꞌukat,” i, eyju ikitpitpiyũ buxim puye — ioꞌe Jesus. \v 9 — Ipi ju bima, “Wararaꞌacat podi ma yaꞌõbuyxiat ẽn,” iꞌũmg̃u juy epeꞌe. Pũg̃ ma soat podi ma yaꞌõbuyxiat- -kabi beat acã- -wuyebay acã — ioꞌe. \v 10 — Wararaꞌacayũ “Okukukayũ eyju,” iꞌũmg̃u juy ip eywebe. Imẽn cuy g̃u ip, õn acã eykukukat puye. Õn Deus emunaẽ — ioꞌe Jesus. \v 11 — Yaꞌõbuyxiat podi ma eyeweweju, eybuywatwatꞌukat ma eꞌem — ioꞌe. \v 12 — Yaꞌõbuyxi pinꞌũmat yobog̃ eꞌem Deus xe — ioꞌe. \p \v 13 Oꞌjekawẽn Jesus Fariseuyũ be, Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ be dak. \p — Karem ma ipiat epesupiꞌajo! Ipi juacat mug̃uykukuꞌukayũ eyju! Ibaꞌore wararaꞌacat pe itaybit am ajo xipat Deus xe iam. Xipat Deus xeap ekawẽn itaybit g̃u ip. Deus kay kũyjobit g̃u ip, iboap ekawẽn epeg̃uwẽn g̃u buye. Deus kay eyju kũyjobit g̃u. Wararaꞌacat mubuꞌuꞌun tak eyju Deus xe wuynũyap puxixim- -Deus kay wuyjuap puxixim. \p ( \v 14 — Karem ma ipiat epesupiꞌajo! Ipi juacat mug̃uykukuꞌukayũ eyju — ioꞌe Jesus Fariseuyũ be, Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ be dak. — Itayxibuk mug̃uykukukum eyju, ibubut pu am — ioꞌe. — Ibun ma eyju jewexe kawẽnwẽn Deus eju, “Teku yaꞌõbuyxiat,” iꞌe ojuy eyju wararaꞌacat pe. Deus pit ipiat supiꞌajoat eywebe wararaꞌacat pe ipiat supiꞌajoat podi ma — ioꞌe Jesus.) \p \v 15 — Karem ma ipiat epesupiꞌajo, Fariseuyũ, Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ dak — ioꞌe Jesus. — Soat tag̃ jekukum eyju waraꞌacat kudadam. Ikudadam cĩcã eyju, imutabun am- -Deus kay imutabun am- -eyetabucap puxim imutabun am. \p — Imutabun puje, imuwexaxan eyju ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ꞌukayũm. Ipiatꞌajojoap kay cumayũm ip imuwexaxan eyju. Eybodi ma xipat g̃u ip — ioꞌe. \p \v 16 — Karem ma ipiat epesupiꞌajo. Yaꞌõpiꞌũmat puximayũ eyju. Imẽn ma warẽmtag̃ ma wararaꞌacat mutaybitbin eyju — Jesus oꞌe cebe ip. — Wararaꞌacat mutaybitbin eyju: “ ‘Etaybit icẽmãn De us eju kawẽnwẽnapꞌa omuy iam. Imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn eꞌem õn ewebe iam tak,’ i epeꞌe bima, cedag̃ ma epesop Deus xe eyaꞌõ dag̃ g̃u maꞌg̃u epekuku,” iꞌeꞌem eyju wararaꞌacat pe — ioꞌe Jesus. \p — Waraꞌat imutaybitbin eyju dak. “ ‘Etaybit icẽmãn Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be ouro opop iam. Imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn õn eꞌem ewebe iam tak,’ i epeꞌe bima, cedag̃ g̃u kuka epeꞌe Deus xe, eyaꞌõ dag̃ g̃u epekuku,” iꞌeꞌem eyju wararaꞌacat pe — ioꞌe Jesus. \p \v 17 — Eyetaybit g̃u! Ajom xeꞌe eyetaybit? Kaꞌũma ma! Yaꞌõpiꞌũmat puximayũ eyju. Ajo yoboꞌg̃ Deus xe- -ceweju kawẽnwẽnapꞌa du? Yabeat ouro g̃u xeꞌe? Deus eju kawẽnwẽnapꞌa yabog̃ ma. Ouro xipat Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be buye — ioꞌe. \p \v 18 — Warẽmtag̃ ma eyju wararaꞌacat mutaybitbin. Wararaꞌacat pe eꞌem eyju, “Waraꞌat pe epeꞌe bima, ‘Etaybit icẽmãn wũnca mupikpikapꞌa caixaꞌa opop Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be iam. Imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn eꞌem õn ewebe iam tak,’ i. Imẽn eꞌem pima, cedag̃ ma epesop Deus xe eyaꞌõ dag̃ g̃u maꞌg̃u epekuku,” iꞌeꞌem eyju wararaꞌacat pe — ioꞌe Jesus. \p — Wararaꞌacat pe eꞌem eyju dak: “Waraꞌat pe epeꞌe bima, ‘Etaybit icẽmãn wuyju wũnca ũmũm paĩ be imupik am ig̃oꞌa be iam. Imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn eꞌem õn ewebe iam tak,’ i. Imẽn eꞌem pima, cũg̃ ma kuka epesop Deus xe, eyaꞌõ dag̃ g̃u maꞌg̃u epekuku,” iꞌeꞌem eyju wararaꞌacat pe — ioꞌe Jesus. \p \v 19 — Yaꞌõpiꞌũmat puximayũ eyju! Abuat g̃asũ ma ibaca eyxe? Wũnca mupikpikapꞌa ma du? Yaꞌa jeje imõg̃ap g̃u xeꞌe? Wũnca mupikpikapꞌa ma yabaca — ioꞌe. — Ajo-mõg̃ꞌi buje iat Deus pubut ma eꞌem. Imẽnpuye imõg̃ap bacaap podi ma wũnca mupikupikapꞌa ma ibaca — ioꞌe Jesus. \p \v 20 — Imẽneju wuyekawẽn tag̃ cuy aceꞌe, “Oceꞌe xeꞌe Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be, wũnca mupikpikapꞌa be,” i bima. Imẽn ma kawẽnwẽn pima, wũnca mupikpikapꞌa muwẽnwẽn tak wuyju- -soat imõg̃ap tak — ioꞌe Jesus. \p \v 21 — Imẽneju wararaꞌacat pe eꞌem pima: “Apẽn etaybit icẽmãn Deus eju kawẽnwẽnapꞌa oyamuy iam; imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn eꞌem õn ewebe iam,” i bima, eyaꞌõ dag̃ cuy epeku. Imẽn Deus eju kawẽnwẽnapꞌa muwẽnuwẽn pima, Deus muwẽnuwẽn tak, Deus omuy buye iboꞌa be. \p \v 22 — Imẽneju wararaꞌacat pe eꞌem pima: “Apẽn etaybit icẽmãn kabi kake iam; imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn eꞌem õn ewebe iam,” i bima, eyaꞌõ dag̃ cuy epeku. Imẽn kabi muwẽnuwẽn pima, Deus abikbikap muwẽnuwẽn tak, Deus muwẽnuwẽn tak, Deus omuy jabikbikap ceje xikꞌi buye — ioꞌe. \p \v 23 — Karem ma ipiat epesupiꞌajojo! Ipi juacat mug̃uykukuꞌukayũ eyju! — i dak oꞌe cebe ip. — Soat em eybubut muꞌawerorom 10 be, pũg̃at ũm ãm eyju Deus pe. Waraꞌat pit eyju imuxipanpan eybubun. Eyju puybit mukunukunaptup ũmũm Deus pe, erva-doce dak ũmũm, puybit mudeꞌoꞌonaptup tak ũmũm. Xipat eywebe iboap ũmũm Deus pe. Imẽnpit soat Moisés ekawẽn kay kũyjobit g̃u eyju, soat Deus aꞌõ kayꞌũm puye. Soat g̃u cũg̃ ma epeg̃ug̃ẽ Deus etabun. Deus aꞌõ kay juy epeꞌe. Wararaꞌacayũ xipan cuy epejukuk. Wararaꞌacayũ kay eyetabotaidabotbon cuy. Soan cuy epeꞌe cũg̃ ma Deus etabun. Cũg̃ ma jĩjã epeg̃ũm puybit mukunukunaptup pewi- -yopĩcat pewi. Imẽnpit soat em epekuku Deus kay kũyjobitsũ ma — ioꞌe Jesus. \p \v 24 — Wararaꞌacayũ kukukꞌukayũ eyju! — ioꞌe Jesus. — Imẽnpit yaꞌĩopiꞌũmat coꞌiayũ eyju. Tikõnkõnat puxim eyju. Tikõnkõnapti mukapkam teku pag̃o dag̃, ikoẽro uk am tikõnkõnapti bewi. Imẽnpit camelo uk pin g̃u tikõnkõnapti bewi — Jesus oꞌe. \m Imẽn oꞌjekawẽn Jesus itaybit am ip. Ikoẽro yopĩcat ũmũmap puxim. Deus xe yobog̃ pit wararaꞌacayũ xipan ajukuk iap. Imẽnpuye camelo Deus xe yobog̃at puxim. \p \v 25 — Karem ma ipiat epesupiꞌajojo! — Jesus oꞌe Fariseuyũ be, Moisés ekawẽn imutaybitbinayũ be dak. Ipi juacat mug̃uykukuꞌukayũ eyju. Kopo iokokat puxim eyju. Kacũg̃ kadi acã eyju kopo wuywuy, prato wuywuy dak. Yabi bit kaꞌũma. Yabi okok cĩcã. Prato buxim eyju dak. Eyokok. Ade bubut epejat. Iparag̃ epejat wararaꞌacat pubut, ibui bewi ip. Ade eybubut imẽn ibu ibit. Eydacup puye, epejat. Imẽnpuye prato iokokat puxim eyju. \p \v 26 — Yaꞌĩopiꞌũmat puximayũ eyju! Ikẽrẽãn g̃u juy epesop. Epejat g̃u juy waraꞌacayũ bubut. Eydacum g̃u juy epesop. Xipan ma epeku — ioꞌe Jesus fariseuyũ be. \p \v 27 — Karem ma epesupiꞌajojo! — ioꞌe Jesus Fariseuyũ be, Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ be dak. — Ceꞌũat topap puxim eyju, ceꞌũꞌũayũ dao kug̃ ibima. Yarucatꞌa ika beatꞌa- -witaꞌa. Yadipꞌa oꞌyajojoiayũ xe. Ikũydip g̃u ig̃oꞌaꞌa binũn pe, witabikũy be. Ikũykẽrẽ jĩjã badi, ceꞌũat tao opop puye. Ig̃ẽmat tak — ioꞌe. \v 28 — Imẽnpuxim badi ma eyju ikẽrẽat kug̃ cĩcã, dapxi jĩjãayũ dak eyju. Kacũg̃ kadi bit eyju xipacayũ joꞌi — ioꞌe Jesus cebe ip. \p \v 29 — Karem ma ipiat epesupiꞌajojo! — ioꞌe Jesus Fariseuyũ be, Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ be dak. — Eyju Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũꞌũmꞌũm etaypi mubapukapꞌa epeyamuy witaꞌa. Ixeyũꞌũmꞌũm kay g̃ebum am epeyamuy- -Deus xe xipan eꞌeꞌukayũꞌũmꞌũm kay. Idip cĩcãat epeg̃ug̃ẽ — ioꞌe Jesus. \p \v 30 — Epekawẽn: “Kuyje ocetait pima, kajuk Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat oceyaoka g̃u,” iꞌeꞌem eyju teꞌe ma. “Ocedobuyũꞌũmꞌũm ekukuap tag̃ g̃u kuka ocejeku,” i dak eꞌem eyju teꞌe ma. \m \v 31 Teꞌe ma imẽn eꞌem eyju. Ibapuk eꞌem soat xe eyju eydobuyũꞌũmꞌũm naxeg̃ebitbit- -oꞌyaokaiayũ naxeg̃ebitbit, cekukuap coꞌi eyju dak jekukum puye. \p \v 32 — Karem ma ipiat epesupiꞌajojo! — ioꞌe cebe ip. — Ikẽrẽat cuy epeg̃ug̃ẽ eydobuyũꞌũmꞌũm coꞌi ixeyũ ekapikap. Ikẽrẽat coꞌi juy epeg̃ug̃ẽ. Eydobuyũꞌũmꞌũm ekapikap mug̃ẽg̃ẽ juy epeꞌe. Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ aokaap mug̃ẽg̃ẽ juy epeꞌe — ioꞌe. — Imẽn cuy epeg̃ẽg̃ẽ kuyjeayũꞌũmꞌũm ekapikap epere am — ioꞌe. \p \v 33 — Puybu buxim eyju- -wuyeꞌũap puybu tũypiat puxim, ikẽrẽ jĩjãat kug̃ayũ eyju buye. Puybuꞌitꞌit puxim tak. Ibaꞌore eywebe ipiatꞌajojoap ka bewi eyenapõn ãm — ioꞌe Jesus. \p \v 34 — Õn eꞌem eywebe: Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ og̃uju eykay, itaybit cĩcãayũ dak, wekawẽn imutaybitbinꞌukayũ dak, i. Pũg̃pũg̃ epeyaoka- -ixeyũꞌin. Waraꞌacayũ epesubamupaya korosa be, ceꞌũ ãm. Waraꞌacayũ epeg̃upokupok Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be. Ixeyũ epeg̃ujẽm soat ka bewi. Waraꞌat ka kay, waraꞌat ka kay epeg̃uju ip — ioꞌe Jesus cebe ip. \p \v 35 — Imẽneju soat ibapuk jeꞌe eywebe. Ipiatꞌajojoap pe ibapuk jeꞌe. Eydobuyũꞌũmꞌũm ikẽrẽat kug̃ꞌũmayũ oꞌyaoka ip. Koap Abelꞌũm oꞌyaoka ip. Ikẽrẽat oꞌg̃ug̃ẽ g̃u Abelꞌũm. Kanomũm Zacariasꞌũm oꞌyaoka ip- -Baraquias ipot. Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be bima, oꞌyaoka ip, wũnca mupikapupikapꞌa xe bima. Eyju eyukpiwat ma soat ixeyũꞌũmꞌũm aoka am. Soat ibapuk jeꞌe eywebe ipiatꞌajojoap pe — ioꞌe Jesus. \p \v 36 — “Eyju ma karem ma ipiat epesupiꞌajojo,” i õn eꞌem. G̃asũayũ be ipiat supiꞌajojoat Deus- -soat supiꞌajojoat — ioꞌe Jesus. \p \v 37 — Jerusalém ka watwat! — ioꞌe cebe ip. — Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ aokakam eyju- -Deus emumujuyũ. Yabug̃bug̃ tak eyju ip witaꞌam. Sapokayꞌitꞌit jexi kay. Jedaudaum jexi eg̃ebadap tiotpe kajuk pibun. Eyju bit okay g̃u. Eybuꞌu jĩjã eyetabut am okay, eykukpin cĩcã aꞌg̃u oxe — Jesus oꞌe. \v 38 — Jeywat õn ag̃okatkat jedukꞌa iwacap puxim — Jesus oꞌe. \v 39 — Imẽnpuye icẽmãn õn eꞌem eywebe. Waram ojo g̃u eyju waram wajẽmꞌũm pima. Wajẽm puje: “Deus xipan wuykukukat aꞌõbi yajẽmꞌibit jukuk,” i epeꞌe — Jesus oꞌe. \b \c 24 \p \v 1 G̃ebuje oꞌjẽm Jesus. Deus eju kawẽnwẽnapꞌa bewi oꞌjẽm- -yabogatꞌa bewi. Ijẽm puje, imutaybitbinꞌukayũ oajẽm Jesus kay. \p — Akꞌi — ioꞌe ip Jesus pe. — Ukꞌa yadipatꞌa ijoceatꞌa. Eyajo juy — ioꞌe ip. Imẽn ip kawẽnwẽn oꞌe ade oꞌyadop ibo ka be buye- -Deus tukꞌaꞌayũ. \p \v 2 — Soat ma epejojojo g̃u du? — ioꞌe Jesus. — Yaꞌade opop ijoce. Imẽnpit yaꞌdop g̃u g̃uyjom pit — ioꞌe. — Soatꞌ jeꞌaedu. Xepxepꞌa jewaꞌatẽg̃tẽg̃ g̃u jeꞌe- -witaꞌa — ioꞌe Jesus. \p \v 3 Oꞌju Oliveiraꞌa be- -coꞌa be. Xikꞌi osunuy iboma. Oajẽm ip cekay- -Jesus kay. Ceweju etaybitbinayũ oajẽm. Jag̃epũg̃ pima, oajẽm ip cekay. \p — Pug̃ũn soatꞌa jeꞌaedu? — ioꞌe ip Jesus pe. — Pug̃ũn jeꞌbapuk? Pãm ẽn? Pug̃ũn ajẽm waram? Pug̃ũn Deus ipi g̃uꞌũm? — ioꞌe ip. \p \v 4 — G̃uyjomsũm — ioꞌe Jesus. — Koap ma eymug̃uykuku pinayũ jajẽm ip eykay. Kawẽnwẽn jajẽm ip. Epeyaꞌĩjojo g̃u juy iboap ekawẽn. Eydayꞌemꞌum epesop ixeyũ be eymug̃uykukuap puxixim — ioꞌe. \v 5 — Adeayũ omuyku. “Cristo õn ma- -Deus emunaẽ,” i napa ma jeꞌe ip. Wararaꞌacayũ itabun jeꞌe ip. Ixeyũ ade g̃ug̃uykuku — ioꞌe Jesus. \v 6 — Jenopag̃og̃õmap muwẽnuwẽn eꞌem ip. Yaokakaap epeyaꞌĩjojo. Eypararam g̃u juy epesop. Imẽn cuy jeꞌbapuk. Imẽnpit soat puk oiꞌũm g̃u. \v 7 Pũg̃ eipi watwat nopag̃og̃õm jeꞌe waraꞌat eipi watwat eju. Pũg̃ ka watwat nopag̃og̃õm jeꞌe waraꞌat ka watwat eju. Pũg̃ ka dag̃ ipi jexixim. Waraꞌat ka beayũ iren jeꞌku ip — Jesus oꞌe cebe ip. \v 8 — Yopĩt ma ipiat supiꞌajojo ip koam- -ipi juayũ. Iꞌitpinꞌisumapi joꞌi ma jeꞌe koam. G̃uyjom pit ipiat supiꞌajo jĩjã ma ip — ioꞌe. \p \v 9 — G̃ebuje ipiatpiꞌajojoap kay jeydujowat ip. Jeydujowat ip eyaokam. Kawẽnwẽn jeꞌe ip eymuwẽnuwẽn: “Ocexe yukpiwan teku. Oeꞌũ juy ocexe,” i. Soat itakoma jeꞌe eykay- -wuyjuyũ, pariwayũ, wararaꞌacayũ. Soat ma ipi juacayũ. Soat eykay g̃u jĩjã jeꞌe okay eyetabut puye — ioꞌe Jesus cebe ip- -jeweju etaybitbinayũ be. \p \v 10 — Ixe kabia ade ip wuywat. Itabut okayayũ oibuꞌun okay. Eymuwẽnuwẽn jeꞌe ip eykay itakomayũ be, ipiatꞌajoan eywebe. Eykayꞌũm cĩcã jeꞌe ip. \v 11 Jewexe Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ jajẽm ip- -ade. Imẽnpuye ade g̃ug̃uykuku ip. Imug̃uykukuꞌukayũ eꞌem ip. \v 12 Imẽn ikẽrẽat ade eꞌem iboce. \p — Imẽneju xipan g̃u ip jewekuk. Xipan wararaꞌacat kukap suiwat ip. \v 13 Pũg̃pũg̃ okay itabucayũ jeedop ip, wajẽm puje. Ipiatpiꞌajojom maꞌg̃u ip okay ibuꞌuꞌũm pima, ixeyũ idaxijo Deus itakomaayũ xewi — ioꞌe Jesus. \v 14 — Wawẽg̃ muwẽnuwẽn jeꞌe ip- -Jesus soat kukukat awẽg̃. Kawẽn idipat muwẽnuwẽn jeꞌe ip. Soat eipi dag̃ ijop awẽg̃ muwẽnuwẽn jeꞌe ip- -soat eipi watwat itaybit am. Icẽmãn itaybit ip — ioꞌe Jesus cebe ip. — Imẽn soat muꞌũmap kabia jajẽm — ioꞌe Jesus cebe ip. \p \v 15 — Imẽneju ipararu jĩjãat epejojo Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be- -yabog̃atꞌa be- -bodiatꞌa be- -Deus nuynuyapꞌa be. Danielꞌũm ekawẽn tag̃ epejojojo- -Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukat ekawẽn tag̃. (Eyetaybin cuy epesop ijoptup cocoꞌukayũ!). \p \v 16 — Ipararu jĩjãat ig̃oꞌa be bima, jenapõn cuy ip coꞌa bicũg̃ kay- -Judéia eipi watwat — ioꞌe. \m Imẽn kawẽnwẽn oꞌe Jesus. Apẽn jeꞌbapuk g̃uyjom iap muwẽnuwẽn oꞌe Jesus, itaybit puye. \p \v 17 — Eydukꞌa eakiju bima, epeõm g̃u juy eydukꞌa be eybubut pum- -yabeat pum — ioꞌe. \v 18 — Eykat pe bima, epeyepit g̃u juy eydukꞌa kay eyeekabek pum — ioꞌe. — Epejat g̃u juy. Dao ma epeyenapõn — ioꞌe Jesus. \v 19 — Ixeyũ kabia dag̃ ibaꞌore jĩjã jeꞌe yukreg̃ayũ enapõn ãm, jeꞌit mutitinayũ enapõn ãm tak. \v 20 “Ihi bima g̃u juy ocenapõnap, tirem puye, kajuk puye dak,” i juy epeꞌe Deus pe. “Sábado bima g̃u dak cuy, jebodoydoyap kabia buye,” i — ioꞌe Jesus. \p \v 21 — Ixeyũ kabia dag̃ soat ipi juayũ ipiat supiꞌajojo jĩjã. Ibiatpi bit ipiat asupiꞌajo g̃u, Deus pe ipiat mubapukꞌisum — ioꞌe. — Waram pit ibiatpi g̃u acesupiꞌajo- -ixeyũ kabia dag̃ acã — ioꞌe. \v 22 — Deus pe ipiatpiꞌajojoap kabia muꞌũmꞌũm pima, kaꞌũma ma kuka oꞌjewedaxijo. Imẽnpit: “Pũg̃pũg̃ kabia ipi watwat supiꞌajojo,” iꞌeꞌem Deus. “Pũg̃pũg̃ kabia acã,” iꞌeꞌem Deus, jemunaẽyũ daxijo am, ikukpin cĩcã cexe buye — ioꞌe. \p \v 23 — Waraꞌacat jeꞌe eywebe napa ma: “Akꞌi! G̃oku Cristo- -wuydaxijojoꞌukan- -Deus emunaẽ,” i. “Akꞌi! G̃oku ixe,” i dak. Imẽn iꞌe buje, eyetabun g̃u juy epesop ixeyũ ekawẽn kay — ioꞌe. \v 24 — Jewexe Deus emunaẽhẽyũ jeꞌbapuk, jewexe Deus ekawẽn muwẽnuwẽnꞌukayũ dak. Wuymucoatcoanap g̃uꞌbapuk ip Deus ebekitkiyũ mug̃uykuku ojuy. Eywebe iꞌe baꞌoreat g̃uꞌbapuk ip imug̃uykuku ojuy. \v 25 Apẽn g̃uyjom jajẽm ip adeayũ mug̃uykuku ojuy iap kuy og̃uwẽn eywebe. G̃ebuꞌi epeꞌe wekawẽn kay, ixeyũ be eymug̃uykukuap puxim — ioꞌe. \v 26 — Ixeyũ jeꞌe napa ma: “Akꞌi! Teku ukꞌaꞌũmat pe,” i. Imẽn iꞌe buje, epeju g̃u juy ukꞌaꞌũmat pe. Ixeyũ jeꞌe dak napa ma: “Akꞌi! Teku ikabaꞌarẽmatka be,” i. Imẽn iꞌe buje, eyetabun g̃u juy iboap kay — ioꞌe Jesus jeweju etaybitbinayũ be. \p \v 27 — Soat wag̃o õn. Xiririkxiririkiat jesopsom kaxijẽmap kadiwi iꞌacap kadibe. Iboap coꞌi õn oajẽm. Imẽn wajẽm puje, soat itaybit jeꞌe ip. Ibaꞌarẽm g̃u wajẽmap jeꞌe. \v 28 Urupuyũ jeꞌawerorom ig̃ẽmat kay iꞌo am. Imẽnpuxim Deus jajẽm ipiatpiꞌajoan ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ꞌukayũ be — ioꞌe Jesus. \p \v 29 — Ipiatpiꞌajojoap kabia kap puje, kabi beacat muycẽmcẽmap iaruaru jeꞌe — ioꞌe. — Kaxiepiat kaxiepi g̃u jeꞌe. Kabiok jeꞌe. Kaxiamat tak kaxiam g̃u jeꞌe. Kabiok jeꞌe. Kasoptayũ dak idaꞌat kabi kadiwi — ioꞌe. \p \v 30 — G̃ebuje okop ipi kay. Soat tõtõn jeꞌe ip- -ipi juacayũ- -soat ip. Soat wag̃o õn. Ojojo ip kabikerereat tag̃wi kopkom. Waꞌõbacaap kug̃ okop, odipap kug̃ tak. \v 31 Parasuy joꞌiat Deus g̃uyde- -yobog̃at. Jekawẽn tojotjotꞌukayũ g̃uju soat tag̃wi. Cemunaẽhẽyũ g̃uꞌawero ip. Soat tag̃wi g̃uꞌawero ip- -ipi dag̃wi — ioꞌe Jesus. \m Imẽn Jesus waram jeedocap oꞌg̃uwẽn jeweju etaybitbinayũ be. \p \v 32 — G̃ebum cuy epesop wajẽmap kay, figueiraꞌip kay g̃ebum pima. Figueiraꞌa bikit cẽm puje, “Koato ijasun ma,” iꞌeꞌem eyju, dup cẽm pima — ioꞌe. \v 33 — Imẽnpuxim ipiatꞌajoap kabia ajẽm pima, “G̃axĩn ma Deus emunaẽ jajẽm,” i juy epeꞌe. Wekawẽn puye, eyetaybit epeꞌe — ioꞌe Jesus. \v 34 — G̃asũayũꞌin iboap coco jeꞌũ awap, soat pe wekawẽn jebapug̃- -soat ma. G̃ebum cuy epesop iboap kay — ioꞌe Jesus jewejuacat pe. \v 35 — Kabi iꞌũm, ipi dak; wekawẽn pit iꞌũm g̃u. Wekawẽn kayayũ bit soat em jeedop — ioꞌe Jesus. \p \v 36-37 — Soat wag̃o õn. Waram oajẽm õn. Abu itaybit wajẽm ãm? Kaꞌũma ma itaybit ip wajẽm ãm. Deus ekawẽn tojotjotꞌukayũ itaybit g̃u- -kabi beayũ. Õn tak wetaybit g̃u. Webay acã itaybit. Kaꞌũma ma owiwim pima, oajẽm. Imẽnpuxim tak Noé kabia be kaꞌũma ma iwiwim pima mubaꞌatxiri oajẽm kuyje — ioꞌe Jesus. \v 38 — Mubaꞌatxiri ajẽm awap, soat ip tikõnkõnꞌuk osodop. Jekõnkõnꞌuk ip osodop. Jewebumũnmũnꞌuk ip osodop. Imẽn ma osodop, kobexixi be Noé õm awap. \v 39 Itaybit g̃u osodop ip ajo jeꞌbapug̃ iam. Kobexixi be Noé õm puje acã, mubaꞌatxiri ajẽm puje acã itaybit oꞌe ip. Itabut g̃u ip Noé kay osodop. Imẽnpuye mubaꞌatxiri wiwim g̃u ip. Imẽnpuye dak soat ip oakõm. Wajẽm puk pima, imẽn ma dak. Kaꞌũma ma wajẽmap wiwim jeꞌe — ioꞌe Jesus. \p \v 40 — Wajẽmap kabia be xepxep kapikpig̃ eꞌem jekat pe- -ag̃okatkayũ. Pũg̃ ixeyũꞌin tujowat jeweju- -Deus emunaẽ eju. Waraꞌacat tujowat g̃u. \v 41 Trigo mug̃ẽg̃ẽap ka be xepxep trigo mug̃eg̃ẽm eꞌem- -aoyũ. Imug̃ẽg̃ẽm pima, pũg̃ ixeyũꞌin tujowat jeweju- -Deus emunaẽ eju. Wararaꞌacat tujowat g̃u — ioꞌe. \v 42 — Ag̃ cuy epesop — ioꞌe cebe ip. — Eyetaybit g̃u buye pujuat kabia eykukukat jajẽm iam — ioꞌe Jesus. \p \v 43-44 — Ixima dag̃ ukꞌa beat iwiwim pima, ibukurukat ajẽmap puxim, iõmap puxim; ixet g̃u kajuk ixe ukꞌa beat — ioꞌe Jesus cebe ip. — Imẽnpuxim wuyju wuykukukat wiwimꞌũm pima, ixe dak imẽnpuxim jajẽm — ioꞌe Jesus. \p \v 45 — Kariwa jekapikpikꞌukat kay pimaap, itaybit cĩcãat kudadam jeꞌe. Xipacat mug̃ẽg̃ẽꞌukat kudadam jeꞌe. Ig̃o kapikpikꞌukat wararaꞌacayũ kukukꞌukat kariwa aꞌõbiat. Irere bima ip, soat em ixat jeꞌg̃ũm ip cebe- -wararaꞌacayũ be- -kapikpikꞌukayũ be. Jexat o am awero am ip cebe, icũg̃ ãm jeꞌg̃ũm. \v 46 Jekariwa aꞌõ kay kũyjobin pima, ig̃o kapikpikꞌukat icokcok jeꞌe jekariwa ajẽm puje. \v 47 Icẽmãn õn eꞌem eywebe — ioꞌe. — “Obubut kukukan cuy ece- -soat ma,” i jeꞌe cekariwa ig̃o kapikpikꞌukat pe. \v 48 Imẽnpit jeꞌg̃ũm g̃u waraꞌat pe- -kapikpikꞌukat pe, “Oꞌjekuyan ma wekariwa,” iꞌeꞌem puye. Ikẽrẽat kug̃ xeku. \v 49 Ibureyũ mupokupog̃ jeꞌe. Tikõnkõn jeꞌe ikaꞌoayũ eju. Jekõnkõn tak jeꞌe ceweju ip. \v 50 Jekariwa wiwim g̃u xeku. Itaybit g̃u jeꞌe pu kabia wekariwa jajẽm iam, pu ehora iam tak. \p \v 51 — Iwiwimꞌũm pima, jeꞌpit cekariwa. Ipiat supiꞌajoat jekapikpikꞌukat pe. Jekapikpikꞌukat ipiat supiꞌajo wuyjuyũ mug̃uykukuꞌukayũ ipiat supiꞌajojoap coꞌi. Ixeyũ tõtõn cĩcã ip jeꞌe ipiatꞌajojoap ka be. Ipi kug̃ puye, tũy yeiyei ip jeꞌe dak — ioꞌe Jesus jeweju etaybitbinayũ be. \b \c 25 \p \v 1 Deus soat kukuanap kabia muwẽnuwẽn oꞌe Jesus oꞌyaꞌĩjojoiayũ mutaybitbin pima. Imẽnpuye wuymutaybitbinap muwẽnuwẽn oꞌe itaybit am ip. Imẽnpuximap ekawẽn muwẽnuwẽn oꞌe. \p — Deus soat kukanap kabia ayacayũ cucumap kabia buxim — ioꞌe Jesus. — Ixe ayacayũ yaypanꞌisuayũ osodop ip- -10 beayũ. Jewebumũnat kay oꞌju ip lamparina kug̃. Jewebumũnat dopabijuk am oꞌju ip. \v 2 5 beayũ ixeyũꞌin yag̃uysacayũ osodop ip. Wararaꞌacayũ 5 beayũ yag̃uybaꞌarẽmayũ osodop — Jesus oꞌe. \v 3 — Yag̃uybaꞌarẽmayũ oꞌtidujowat g̃u ip daxadi- -lamparina beapti. Oꞌtidujowat g̃u ip timũnꞌa be. \v 4 Yag̃uysacayũ acã oꞌtidujowat daxadi timũnꞌa be. \p \v 5 — Ixet pin ip. Etapokꞌi eꞌem. Ixet osodop ip- -10 beayũ. Ixet, ibun jewebumũnat puye. Xet. \p \v 6 — Iximadakpe iboceayũ oꞌtomuwã 10 beayũ be. \p — “Akꞌi!” ioꞌe ip. “Jewebumũnat oajẽm,” ioꞌe ip. “Epeju cekay, topabijuk am,” ioꞌe ip 10 beayũ be. \p \v 7 — Oꞌg̃uwurũg̃ ip. Oꞌkop ip- -10 beayũ. Lamparina mudipudim osodop ip, imusopusop am. \p \v 8 — G̃ebuje yag̃uybaꞌarẽmayũ oꞌjekawẽn yag̃uysacayũ be. \p — “Oꞌtiꞌũm. Imẽnpuye ibaꞌore ocewebe lamparina musop am. Daxadi epetiũm cuy ocewebe,” i ip oꞌe. \p \v 9 — “Ap!” yag̃uysacayũ oꞌe. “Ibaꞌore ocewebe tiũm am eywebe. Pũg̃ti ma ocedaxadi. Epeju, ti buam. Dinheiro juy epeg̃ũm wararaꞌacayũ be- -tideim,” ioꞌe ip. \m Oꞌju ip, tibu am. \p \v 10 — Jewebumũnat oajẽm peta mug̃ẽg̃ẽat tukꞌa kay. Cucum pima ip daxadi bum, oajẽm. Oꞌju jewebumũnat eju yag̃uysacayũ. Oꞌju ceweju, kuy buye ip. Oõm ip ceweju. \p — Bik. Oꞌtomudip ip xĩntabi. \p \v 11 — Oajẽm g̃uyjom. Yag̃uybaꞌarẽmayũ oajẽm. Oꞌtomuwã. \p — “Kariwa!” ioꞌe ip. “Xĩntabi etomudipꞌuk ocewebeam,” ioꞌe ip. \p \v 12 — “Wetaybit g̃u ma eyjum,” ioꞌe cebe ip — ioꞌe- -Jesus oꞌe. \m Pere. Imẽn 10 beayũ be kawẽnwẽnap pi oꞌjepere Jesus. Apẽn ixe jewebumũnat kay 10 beayũ oekuku, imẽnpuxim wuyju be jekukum, Deus soat kukan pima. Pũg̃ wuyꞌin iwiwim jeꞌe Deus soat kukanap kabia bima. Wararaꞌacayũ wuyꞌin iwiwim g̃u jeꞌe. \p \v 13 — Ag̃ cuy epesop ekariwa jajẽmap kay — ioꞌe Jesus iboceayũ be. — Eyetaybit g̃u buye puju eyekariwa jajẽm iam. Ajo hora iam eyetaybit g̃u. Ajo kabia iam eyetaybit g̃u. Ag̃ cuy! — ioꞌe cebe ip. \p \v 14 Waram Jesus oꞌjekawẽn iboceayũ be. Deus soat kukanap kabia muwẽnuwẽn oꞌe. \p — Deus soat kukanap kabia ag̃okatkat cuap kabia buxim — ioꞌe Jesus. — Ixe cucum oꞌe wũy ma. Waraꞌat eipi be cucum oꞌe. Cucum awap, kapikpikꞌukayũ oꞌtomuwã- -jebuywatwatꞌukayũ. Jebubut oꞌg̃ũm cebe ip. Oꞌg̃ũm imuxipanpan am. \v 15 Dinheiroꞌa oꞌyaũm cebe ip. Ajo-xe imuxipanpan pucat oꞌyaũm cebe ip. Pũg̃ ixeyũ be 5 mil iatꞌa oꞌyaũm. Waraꞌacat pe 2 mil iatꞌa oꞌyaũm. Wararaꞌat pe pũg̃ mil iatꞌa oꞌyaũm- -dinheiroꞌa. \p — Ibocewi oꞌju waraꞌat eipi be. \p \v 16 — G̃ebuje 5 mil iatꞌa juk oꞌyabuiat waraꞌat dinheiroꞌa oꞌyabu- -waraꞌat 5 mil iatꞌa. Imẽnpuye 10 mil iatꞌa kug̃ oꞌe. \v 17 Waraꞌat ibuywatwatꞌukat ijoꞌi ma oꞌg̃ug̃ẽ dinheiroꞌam- -ibo 2 mil iatꞌam. Imẽnpuye 4 mil iatꞌa kug̃ oꞌe. \v 18 Yabi beat pit ibo pũg̃ mil iatꞌa oꞌyamõg̃ ipikũykũy be. Oꞌjokot. Batku. Oꞌyamõg̃. Pere. \p \v 19 — Ade xet kap puje, oexe. Cekariwa oexe. Oꞌjekawẽn jekapikpikꞌukayũ be. Jedinheiroꞌa muwẽnuwẽn oꞌe. \v 20 Imẽnpuye 5 mil iatꞌa juk oꞌjat iat dinheiroꞌa oꞌyadojot jekariwa be- -10 mil iatꞌa oꞌyadojot. \p — “Juku, Kariwa,” ioꞌe. “Ijoce edinheiroꞌa- -5 mil iatꞌa. Waraꞌat oyabu- -waraꞌat 5 mil iatꞌa. Soat ebubutꞌa. Edinheiroꞌam g̃asũ- -10 mil iatꞌa. Waraꞌat 5 mil oyabu ibo 5 mil iap,” ioꞌe jekariwa be — ioꞌe Jesus. \p \v 21 — “Xipat,” cekariwa oꞌe cebe. “Xipacat ẽn. Wedinheiroꞌa muxipan cĩcã ẽn. Yopĩt ma oꞌe. Ẽn pit waꞌõ dag̃ imuxipanpan cĩcã owebeam. \p — “Imẽneju ade obubut muxipan ece owebeam,” ioꞌe — ioꞌe Jesus. \p — “G̃aꞌa! Peta og̃ug̃ẽ g̃asũ. Acekõnkõn,” ioꞌe cekariwa. \p \v 22 — Imẽnpuye dak 2 mil iatꞌa juk oꞌyabuiat dinheiroꞌa oyadojot dojot ixe be- -jekariwa be. 4 mil iatꞌa oꞌyadojot. \p — “Juku, Kariwa!” ioꞌe. “Ijoce edinheiroꞌa- -2 mil iatꞌa. Waraꞌatꞌa oyabu- -waraꞌat 2 mil iatꞌa. Soat edinheiroꞌam g̃asũ. 4 mil iatꞌa oyabu ibo 2 mil iap,” ioꞌe cebe — ioꞌe Jesus. \p \v 23 — “Xipat,” cekariwa oꞌe cebe. “Xipacat ẽn. Wedinheiroꞌa muxipanpan cĩcã ẽn. Yopĩt ma oꞌe. Waꞌõ dag̃ imuxipanpan cĩcã eg̃uy owebeam. \p — “Imẽneju ade bubut cuy eg̃uxipan owebeam,” ioꞌe — ioꞌe Jesus. \p — “G̃aꞌa! Peta og̃ug̃ẽ g̃asũ. Acekõnkõn,” ioꞌe cekariwa. \p \v 24 — G̃ebuje pũg̃ mil iat oꞌyabuiat oꞌjekawẽn ixe be- -jekariwa be. \p — “Kariwa!” ioꞌe. “Kuy juk wetaybit edacup iam- -wararaꞌat ekat pewi ejat iam- -etiotataꞌũmap kat pewi,” i napa ma oꞌe cebe. “Kuy juk wetaybit ekapikapꞌũmat pewiata etabu iam,” i napa ma oꞌe dak. \v 25 “Oparara ebuxim ibuye. Edinheiroꞌa oyamõg̃ ipikũykũy be- -mil iatꞌa. Juku,” ioꞌe. “Edinheiroꞌam- -ebubutꞌam.” \p \v 26 — “Ibuꞌuꞌuat ẽn,” cekariwa oꞌe. “Ikẽrẽat kug̃ ẽn. Etaybit tu wararaꞌat ekat pewi ojat iam? Wekapikapꞌũmat pewiata otabu iam etaybit tu? \v 27 Imẽn etaybit pima, wedinheiroꞌa eyaũm cuy dinheiroꞌa muxipanpanꞌukat pe waraꞌat dinheiroꞌa bu am owebeam,” ioꞌe. “Wepit puje, eyaũm kuka owebe,” ioꞌe. \p \v 28 — “Dinheiroꞌa juy epeyabu cebewi- -pũg̃ mil iatꞌa,” cekariwa oꞌe wararaꞌacayũ be. “Epeyaũm cuy waraꞌat pe- -10 mil iatꞌa kug̃at pe,” ioꞌe kapikpikayũ be. \v 29 “Imẽn ma. Adeat kukat pe waraꞌat jeꞌg̃ũm ip. Imẽnpuye ade jĩjã ikug̃ eꞌem. Imẽnpit yopĩcat kukat xewi ixe yopĩcat jeꞌjat ip,” ioꞌe cekariwa. \v 30 “Ite ibuꞌuꞌuat tak epejoxik cuy kabiokbog̃at ka be- -tõtõnap ka be- -tũy yeiyeiat ka be,” ioꞌe cekariwa — ioꞌe Jesus. Imẽn Jesus soat oꞌe iboceayũ imutaybit am. Cekariwa dinheiro muxipatpan cĩcãayũ oꞌju ip peta be ceweju. Imẽnpuxim Deus aꞌõ kayayũ jeedop ip Deus xe soat em. Ipikũykũy be cekariwa dinheiro mõg̃at pit oꞌjoxik ip kabiokbog̃at ka be. Imẽnpuxim Deus ipiat supiꞌajoat jaꞌõ kayꞌũmayũ be. Imẽn Jesus imutaybitbin oꞌe. \p \v 31 Jesus oꞌjekawẽn waram iboceacat pe. \p — Soat wag̃o õn. Odipap kug̃ wajẽm puje, soat kukan oceꞌe. Deus ekawẽn tojotjotꞌukayũ jajẽm ip oweju. Jay. Ajo xipat Deus xe iap oceg̃uwẽn, ajo xipat g̃u iap tak. \p \v 32-33 — Ipi juacayũ jeꞌawero owap. Apẽn ovelha kukukꞌukat ovelhayũ oꞌtaẽ bodeyũ bewi, imẽnpuxim õn tak ipi juacayũ bewi waꞌõ kayayũ otaẽ- -kũyjobitbicayũ. Kacũg̃cũg̃ꞌi jeedop ip obaꞌat kadi. Kũyjobitbitꞌũmayũ bit obaꞌũg̃ kadi kacũg̃cũg̃ꞌi jeedop ip. \p \v 34 — Cũg̃ꞌi buje, ocekawẽn obaꞌat kadiayũ be. \p — “Deus kuy eymucokcok cĩcã. Webay kay juy epesot! Eyka be juy epeõm- -kuy osukamuxipaniap ka be. Deus kuy ipi mug̃ẽg̃ẽm pima, cuk eyka mug̃ẽ dak,” ioceꞌe cebe ip. \v 35 “Epeõm! Xipan cĩcã juk adi eyju okuk. Ore bima, puybit cuk adi epeg̃ũm owebe. Obipuruk pima, idibi juk adi epetiũm owebe. Oka beꞌũm pima, xipan cuk adi eyju okuk eydukꞌa be. \v 36 Kaꞌũmg̃u wekamixa bima, kamixa juk epeg̃ũm owebe. Owãtaxipi bima, epajẽm obuywat am. Õn daomũnmũnapꞌa be bima, epajẽm okay,” ioceꞌe cebe ip. \p \v 37 — “Kariwa!” Deus xe cũg̃ cĩcãayũ eꞌem. “Ere jekukum ejojo g̃u oceju. Puybit cuk oceg̃ũm g̃u ewebe. Ebipurug̃ jekukum tak ejojo g̃u oceju. Idibi juk ocetiũm g̃u ewebe,” iꞌeꞌem ip. \v 38-39 “Ewãtaxipi g̃u ejojo oceju. Cuk ocajẽm g̃u ekay ebuywat am, ẽn daomũnmũnapꞌa be bima,” i. “Edukꞌaꞌeꞌũma jekukum ejojo g̃u oceju. Oceju g̃u xipan ekuk cuk acesop ocedukꞌa be. Kamixa dak cuk oceg̃ũm g̃u ewebe,” iꞌeꞌem ip. \p \v 40 — “Owebe epeg̃ũm g̃u,” ioceꞌe cebe ip. “Imẽnpit webekitkit pe epeg̃ũmiap owebe epeg̃ũmiap puxim. Omubuyxin cĩcã webekitkit. Yopĩt ma ip ipi juacat etabun. Imẽnpit ixeyũ be epeg̃ũmiap, owebe epeg̃ũmiap puxim ma,” ioceꞌe. — Soat kukan oceꞌe — ioꞌe. \p \v 41 — G̃ebuje õn eꞌem cebe ip- -obaꞌũg̃ kadiayũ be. “Deus xe ikẽrẽat mujugrũg̃rũg̃ꞌukayũ eyju. Imẽnpuye Deus jajẽm eykay ipiatꞌajoan eywebe. Epeyenapõn cuy oxewi. Ipiatpiꞌajojoap pe soat em epesop- -daxabog̃ pe- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat ka be. Deus oꞌg̃ug̃ẽ ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat kam- -ixe ekawẽn tojotjotꞌukayũ kam tak,” ioceꞌe — ioꞌe Jesus. \v 42 — “Xipan g̃u juk adi okuk epesop. Ore bima, puybit cuk adi epeg̃ũm g̃u owebe. Obipuruk pima, idibi juk adi epetiũm g̃u owebe. \v 43 Oka beꞌũm pima, xipat g̃u juk adi eyju okuk eydukꞌa be. Kaꞌũmg̃u wekamixa bima, kamixa juk adi epeg̃ũm g̃u owebe. Owãtaxipi bima, kuy obuywatwan g̃u epesop. Õn daomũnmũnapꞌa be bima, epajẽm g̃u okay,” ioceꞌe cebe ip — Jesus oꞌe. \p \v 44 — “Kariwa!” Deus xe ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ꞌukayũ eꞌem. “Ere jekukum ejojo g̃u oceju. Imẽnpuye puybit cuk oceg̃ũm g̃u ewebe. Ebipurug̃ jekukum ejojo g̃u oceju. Imẽnpuye idibi juk ocetiũm g̃u ewebe. Ewãtaxipi g̃u ejojo oceju. Imẽnpuye juk ocajẽm g̃u ekay ebuywat am. Ẽn daomũnmũnapꞌa be g̃u eg̃uy. Imẽnpuye juk ocajẽm g̃u ekay,” i. “Edukꞌaꞌeꞌũma jekukum ejojo g̃u oceju. Imẽnpuye oceju g̃u xipan ekuk cuk acesop ocedukꞌa be. Ejojo g̃u oceju, ekamixaꞌũm pima. Imẽnpuye kamixa juk oceg̃ũm g̃u ewebe,” iꞌeꞌem ip. \p \v 45 — “Webekitkit pe g̃u epeg̃ũm iap, owebe g̃u epeg̃ũm iap puxim,” ioceꞌe cebe ip. “Ipi juacat etabun webekitkit yopĩt ma. Imẽnpit ixeyũ be g̃u epeg̃ũm iap, owebe g̃u epeg̃ũm iap puxim,” ioceꞌe- -soat kukan oceꞌe — Jesus oꞌe. \v 46 — Imẽntak ixeyũ jeꞌju ipiatpiꞌajojoap pe jedop am — ioꞌe Jesus. — Deus xe cũg̃ cĩcãayũ acã jeedop ip Deus tẽg̃ ma- -itait jeedop ip soat em Deus xe — ioꞌe Jesus jewejuayũ be. \b \c 26 \p \v 1 Wuymutaybinap ekawẽn mutaybitbin epere buje, Jesus oꞌjekawẽn jewejuacat pe. \p \v 2 — Eyetaybit xepxep xet kap puje, Páscoa epeta jajẽm iam. Ijop Páscoa bima, ijoceat odujowat okay itakomaayũ kay obamupaya am. Korosa be oba mupaya ip. Waoka ip — ioꞌe Jesus- -soat wag̃o oꞌe. \p \v 3 G̃ebuje paĩyũ kukukayũ oꞌjeawero ip uka yabog̃ cĩcãatꞌa be- -ibuyxi jĩjãat tukꞌa be- -Caifás tukꞌa be. Judeuyũ kukukayũ dak oꞌjeawerowero. \v 4 Oꞌjewag̃uyda soat ip. Jesus daomũnũnap muwẽnuwẽn oꞌe ip. Apẽn oceꞌe iam kawẽnuwẽn oꞌe jewewebe. Yaoka ojuy ip ibaꞌarẽm. \p \v 5 — Páscoa bima bit Jesus ataomũn g̃u, adeayũ be wuyaokaap puxim — ioꞌe ip jewewe be. \m Ixe Páscoa epeta bima Judeuyũ pãoꞌa oꞌoꞌuk ip osodop- -yamuyuhuhuaptõmtẽmꞌũmatꞌa. Ijop epeta mug̃ẽg̃ẽm pima, apẽn Deus wuyeꞌajojoyũꞌũmꞌũm oꞌg̃ujẽm Egito eipi bewi iap kay g̃ebumꞌuk ip osodop. \p \v 6-7 Ierep tũibit tukꞌa be ayacat oajẽm- -Simão dukꞌa be. Jesus xikꞌi oꞌe jekõnkõn jeweju itaybitbinayũ xe. Tideꞌoati kug̃ oajẽm Jesus kay. Jesusꞌa abi be oꞌtimõg̃ Betânia ka be. Oꞌtimõg̃ timũnꞌa bewi- -witaꞌa mug̃ẽg̃ẽꞌa bewi- -alabastroꞌa mug̃ẽg̃ẽꞌa bewi. Tideibog̃ cĩcã ixedi tideꞌoati. \v 8 Imẽnpuye itakoma ip oꞌe ayacat kay Jesus eju etaybitbinayũ. \p — Teꞌe ma ig̃odi tideꞌoati muꞌũm teku — ioꞌe ip. \v 9 — Tideꞌoati deida buje, kajuk teibog̃ oꞌjat! Ade kuka juk dinheiro isurũg̃at oꞌjat prata mug̃ẽg̃ẽ. Tadaybotbocayũ be kuka juk dinheiro oꞌg̃ũm — ioꞌe ip. \v 10 Jesus itaybit apẽn kawẽnwẽn ip iam. Imẽnpuye oꞌjekawẽn cebe ip. \p — Ite mukorẽmrẽm g̃u bit cuy epeꞌe — ioꞌe cebe ip. — Xipacan ma teku oꞌe owebe. Apẽnpuye eyetakoma ite kay? Eyetakoma g̃u juy epesop cekay — ioꞌe Jesus cebe ip. \v 11 — Tadaybotbocayũ soat em ma eyxe — ioꞌe. — Eybikuy bima, ixeyũ buywan put eywebe. Õn pit soat em g̃u og̃uy eyxe. Soat em g̃u xipacan eyꞌe but owebe — ioꞌe. \v 12 — Ite ayacat ojebit oꞌg̃udeꞌon, ojeꞌũ g̃u buk maꞌg̃u. Wetabẽg̃ pima ma kuy omudeꞌon witabikũy be omõg̃ awap — ioꞌe. \v 13 — Okay itabucayũ ijop ekawẽn g̃uwẽnuwẽn soat kaka dag̃- -kawẽn idipat. Apẽn ite ayacat oꞌtidi wa be iap g̃uwẽnuwẽn tak ip soat kaka dag̃. Soat ka watwat g̃ebum jeꞌe apẽn ixe oꞌe iap kay. G̃ebum cuy epsop iboap kay — ioꞌe cebe ip. \p \v 14 G̃ebuje Judas Iscariotes oajẽm paĩyũ kukukayũ kay. Pũg̃ 12 beayũꞌin ixe Judas osunuy. \v 15 Ixe oꞌjekawẽn paĩyu kukukayũ be. \p — Pebũrũ epeteida owebe Jesusũmap teim? — Judas oꞌe. \p — 30 be prataꞌa — ioꞌe ip. \p — Xipat — Judas oꞌe. \m Oꞌyaũm ip. \v 16 Imẽnpuye Judas oeku: \p — Pu kabia Jesus puap kabia? — ioꞌe jewebe ma. \m Imẽn oekuku kudadam. \p G̃ebuje bit ma ag̃u Judas oeku Jesus pu ojuy itakomaayũ be iũm ãm. \p \v 17 Oajẽm ip Jesus kay- -12 beayũ. Páscoa epeta osunuy. Iboap epetam Judeuyũ pãoꞌa oꞌoꞌuk- -yamuyuhuhuaptõmtẽmꞌũmatꞌa. Ovelha dak aokakaꞌuk osodop ip Páscoa epeta bima- -koapat kabia bima. \p — Poce ovelha ocejoyoy peta ajẽm pima? — ioꞌe ip Jesus pe. \p \v 18 — Epeju juy okay itabucat pe- -ag̃okatkat pe — ioꞌe. — Jerusalém ka be xeku omuy. I juy epeꞌe cebe: “ ‘Omuyku edukꞌa kay,’ wuymutaybitbinꞌukat oꞌe ewebe. ‘Páscoa be iꞌo am omuyku, oweju etaybitbinꞌukayũ dak,’ ioꞌe ewebe,” i. “ ‘On ojeꞌũ g̃asũ,’ ioꞌe dak ewebe,” i dak. Imẽn cuy epeꞌe cebe — ioꞌe Jesus jeweju etaybitbinayũ be. \p \v 19 — Hm hm — ioꞌe ip. \m Oꞌju ip Jerusalém ka be. \p Oajẽm. Jesus kay itabucat tukꞌa oõm. Apẽn cuk ixe oꞌe, Jesus kay itabucat pe oꞌe ip- -soat ma. Ig̃oꞌa be ovelha oꞌjoyoy ip peta ajẽm pima. Soat muxipanpan oꞌe ip peta beam. \p \v 20 Katpuje ma Jesus oajẽm. Oabik mesa koreren 12 beayũ eju. Oꞌjekõnkõn ip ig̃oꞌa be. \v 21 Jekõnkõn pima ip, oꞌjekawẽn 12 beayũ eju. \p — Icẽmãn õn eꞌem eywebe. Pũg̃ eyꞌin jekawẽn okay itakomaayũ be. Poce og̃uyiap g̃uwẽn ixeyũ be, odobuxik am. Imẽn oũm epeꞌe okay itakomaayũ be waoka am — ioꞌe cebe ip. \m \v 22 Ig̃uycũg̃cũg̃ cĩcã ip oꞌe. \p — Kariwa! Õn xeꞌe? — ioꞌeꞌe ip pũg̃pũg̃pũg̃. \p \v 23 — Oweju pãoꞌa mudirem pũg̃ pe ma prato be cekõnkõnat okay itakomaayũ be oũm waoka am. \v 24 Soat wag̃o õn. Apẽn ojeꞌũ iap tup tag̃ ojeꞌũ- -Deus ekawẽntup tag̃ — ioꞌe Jesus. — Karem g̃u ipiat supiꞌajo oũmat pit. Xipat kuka adi aꞌg̃u ixe bit oꞌjebapukꞌũma — ioꞌe Jesus. \p \v 25 — Omutaybitbinꞌukat! — Judas oꞌe- -itakomaayũ be Jesusũmat oꞌe. — Õn tu jeũm itakomaayũ be? \p — Hm hm. Ẽn ma — ioꞌe Jesus jeũmat pe. \m \v 26 Jekõnkõn ip pima, Jesus pãoꞌa oꞌyabu. \p — Bay! Xipat ẽn — ioꞌe Deus pe. — Ocexatꞌam eyaũm ocewebe — ioꞌe. \m Oꞌyamuweka. Oꞌyaũm jeweju etaybitbinayũ be. \p — Juku — ioꞌe Jesus. — Epeyaꞌo. Ijopꞌa ojebit — ioꞌe cebe ip. — Pãoꞌa muwekaap puxim ip obamupaya — ioꞌe. \p \v 27 Uvaꞌabidi dak oꞌtimõg̃ tikõnkõnap pe. \p — Bay! Xipat ẽn — ioꞌe Deus pe. — Ocexati etiũm ocewebe — ioꞌe. \m Oꞌtiũm cebe ip. \p — Juku — ioꞌe. — Ijopti juy epetikõn- -soat eyju juy epetikõn — ioꞌe 12 beayũ be. \p \v 28 — Weꞌũ buje jedoyekereren oce “Adeayũ bewi ikẽrẽat ojuꞌuk,” ioꞌe Deus puye. Imẽnpuye Deus ijop kẽrẽat kay g̃ebum g̃u. Adeayũ g̃uisun Deus ekawẽn iisuat xe. Cũg̃ ma jeedop ip cexe- -Deus xe — ioꞌe. \v 29 — Waram g̃u otikõn uvaꞌabidi soat ipi watwat webay aꞌõ kay kũyjobitꞌũm pima. Soat ipi watwat yaꞌõ kaykũyjobin pima bit, tiisuati otikõn uvaꞌabidi — ioꞌe Jesus. \p \v 30 Jekõn puje, jebibododon ip oꞌe Deus kay. Oꞌju ip. \p Oajẽm ip- -soat ip. Coꞌa kay oajẽm- -Oliveiradipꞌa kay. Jay. Jesus oꞌjekawẽn cebe ip- -jewejuayũ be. Xĩg̃xĩg̃ pima coꞌa jeje, Jesus oꞌjekawẽn. \p \v 31 — Ijop exima eyju operem — ioꞌe. — Epeyenapõn okay itakomaayũ buxixim. Imẽn Deus ekawẽntup omuwẽnuwẽn: \mi Ovelha kukukꞌukat oyaoka, i. Soat ip jepõg̃põg̃ iõhõyũ, i. \m Imẽn Deus ekawẽntup omuwẽnuwẽn — ioꞌe. \m Imẽn kawẽnwẽn oꞌe Jesus jeweju etaybitbinayũ kukukat puye. Imẽnpuxim ovelha kukukat Jesus puxim. Jesus eju etaybitbinayũ ovelha buxim kuka ip. Ovelha jepõg̃põg̃ ip jekukukatꞌũm pima. Jesus etaybitbinayũ jepõg̃põg̃ kuka ip, Jesus eꞌũ buje. \p \v 32 — Imẽnpit weꞌũap tomukadi Deus waram g̃uto omutait. Oju eywap Galiléia eipi be — ioꞌe Jesus cebe ip. \p \v 33 — Soat ip jepere- -ebureyũ. Ekay itakomaayũ buxixim iparara buye, ip jepere. Õn pit jepere g̃u. Pũg̃ em tak kaꞌũma — Pedro oꞌe. \p \v 34 — Tapu, icẽmãn õn eꞌem ewebe — ioꞌe Jesus Pedro be. — Ijop exima ma “Obure g̃u teku,” i napa ma eceꞌe ebapũg̃ em — ioꞌe. — Sapokay ede awap “Obure g̃u teku,” i napa ma eceꞌe — ioꞌe Jesus. \p \v 35 — Oce g̃u ma buk, “Obure g̃u teku,” i, eweju waokaap puxim — ioꞌe Pedro. Soat cewejuayũ imẽn oꞌeꞌe. \p \v 36 G̃ebuje Jesusyũ oꞌju kadaihiaptip kay- -G̃etsêmani ka kay. \p — Jocebuku epabikbik — ioꞌe jewejuayũ be. — Bomaku buk õn cum, Deus eju jekawẽn ãm — ioꞌe cebe ip. \m Oabik ip. \p \v 37 Pedro oꞌtujowat, Zebedeu ipotpoyũ dak. Ebapug oꞌtujowat. Ig̃uycũg̃ cĩcã Jesus oꞌe. \p \v 38 — Og̃uycũg̃ap pibun jeꞌũmat coꞌi õn — ioꞌe ebapũg̃ayũ be. — Epabik — ioꞌe. — Ag̃ cuy epesop — ioꞌe. — Oweju epeyeak cuy. \p \v 39 Bosusu oꞌju, jebay eju jekawẽn ãm. Oꞌjepo ipi ju jeg̃uycũg̃ap pibun. \p — Bay! — ioꞌe. — Ewebe ibaꞌoreꞌũm pima, omuwedem ece, owebe ipiatꞌajoap puxim. Waꞌõbi bit weꞌũ pin g̃u. Ẽn ebikuy bima bit ojeꞌũ — ioꞌe Deus pe. \p \v 40 Aripit. Oꞌjepit. Oajẽm ebapũg̃ayũ kay. Ixet ip osodop. \p — Pedro — ioꞌe Jesus. — Eywebe ibaꞌore du eyg̃uy pũg̃ hora ma oweju jeak am? \v 41 Ag̃ cuy epesop! — ioꞌe cebe ip — ebapũg̃ayũ be. — Xen g̃u juy epesop. Deus eju juy epeyekawẽn eywebe ikẽrẽat mujurũg̃ap puxim- -eywebe Satanas aꞌõ kay kũyjobicap puxim — ioꞌe. — Eybuꞌu jĩjã ikẽrẽat mug̃ẽ ãm. Imẽnpit ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽ eyaꞌõbacaꞌũm puye. Imẽneju Deus eju juy epeyekawẽn, ixe aꞌõbacaap kug̃ eyeku am — ioꞌe Pedro be. \p \v 42 Oꞌju waram. \p — Bay! — ioꞌe waram Deus pe. — Ewebe ibaꞌoreꞌũm pima, omuwedem ece, ip owebe ipiatꞌajoap puxim. Ẽn ebikuy bima bit, ojeꞌũ — ioꞌe Deus pe. \p \v 43 Aripit. Jesus waram oꞌjepit ebapũg̃ayũ kay. Ixet maꞌg̃uto ip osodop. Itaxeebaca oꞌe ip, xet pibun. \p \v 44 Waram oꞌju jebay kay, jekawẽn ãm. Kuyat ekawẽn puxim waram oꞌjekawẽn Deus eju. \p \v 45 Aripit. Oꞌjepit ebapũg̃ayũ kay. \p — Eyxet mabuk g̃u du? — ioꞌe cebe ip. — Jebodoydoy mabuk g̃u du eyju? — ioꞌe. — Soat wag̃o õn. Weꞌũap kabia kay õn ajẽm — ioꞌe. — G̃asũ okay itakomaayũ oũm ip ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ꞌukayũ be waoka am. \v 46 Epeꞌãy! — ioꞌe cebe ip. — Akꞌi juy epeꞌe! Itakomaayũ be oũmat omuyku. G̃ãꞌã okay itakomaayũ atopabijuk — ioꞌe cebe ip. \p \v 47 Jesus kay Judas oajẽm. Kawẽnwẽn pima, oajẽm. 12 beayũꞌin osunuy Judas. Jesus eju jekukuꞌuk osunuy. Ade oajẽm ip- -paja kukug̃ayũ, jebaꞌip kukug̃ayũ dak. Oajẽm ip, Jesus kudadam Judeuyũ kukukayũ aꞌõbi, paĩyũ kukukayũ aꞌõbi dak. \p \v 48 — Oyag̃obukõnꞌibit cuy epejat. Ixe Jesus — Judas juk oꞌe cebe ip- -Jesusũm cekay itakomaayũ beiat. \p — Ocejat cuy — i juk oꞌe ip- -Judas ejuayũ. \p \v 49 Isum yajẽm: \p — Wuykat, omutaybitbinꞌukat! — Judas oꞌe Jesus pe. \m Oꞌyag̃obukõn. \p \v 50 — Obure — ioꞌe Jesus. — Apẽn ẽn eꞌem iap, g̃asũ ma juy ece — ioꞌe. Oajẽm ip Jesus xe, ibu am. \v 51 Imẽnpuye Jesus ejuat jepaja oꞌjuꞌuk iyuk pewi. Oꞌsug̃uybuꞌuk pajam paĩyũ kukukat ebekit g̃uybu ikibi. \p \v 52 — Paja ejomõg̃ cuy iyuk pe — Jesus oꞌe. — Pajam waraꞌat oꞌyaokaiat ixe dak pajam yaoka ip — ioꞌe Jesus. \p \v 53 — Õn cekay bima, webay 12 mil beat oꞌg̃uju kuka- -jakawẽn tojotjotꞌukayũ. G̃axĩn ma kuka oꞌg̃uju okay itakomaayũ buxim — ioꞌe jewejuacat pe. \v 54 — Deus ekawẽn tojotjotꞌukayũ ajẽm puje bit, ibaꞌore kuka oꞌe owebe weꞌũ ãm Deus aꞌõ dag̃ pit. Imẽn put ma owebe- -weꞌũ but ma — ioꞌe Jesus. \p \v 55 Ixe ehora bima, Jesus oꞌjekawẽn yajẽmibiyũ be- -adeayũ be. \p — Ade kabia juk adi og̃uy Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be- -yabog̃atꞌa be. Imukũyjojom cuk adi og̃uy. Eyju bit odaomũn ig̃oꞌa be g̃u bit. Eyju dak epesot odaomũn ãm paja kukug̃, eybaꞌip kukug̃ tak, ibukurukat taomũg̃ap puxim — ioꞌe cebe ip. — Ibukurukat g̃u on pit! — ioꞌe cebe ip. \p \v 56 — Kuy bima oꞌtupmubararak ip Deus ekawẽntup apẽn ip odaomũniaptup — ioꞌe. — “Ibukurukat taomũg̃ap puxim ixe taomũn ip,” iꞌeꞌem ig̃odup — ioꞌe. — Imẽn ma odaomũn ip g̃asũ dak — ioꞌe Jesus. \m Soat ip Jesus oꞌjepere ceweju etaybitinayũ. Soat ip oꞌwatwat. \p \v 57 Oꞌjacayũ oꞌtujowat ip. Jesus oꞌtujowat ip Caifás kay- -paĩyũ kukukat kay. Iboceayũ juk oꞌjeawero ip Caifás tukꞌa be. Judeuyũ kukukayũ oꞌjeawero ip, Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ dak. \v 58 Pedro bit Jesus nomuju oꞌju. Wũy ma oꞌju. Paĩyũ kukukat tukꞌa naxĩnõm pe oajẽm. Oabik sorarayũ parakpe. Oabik, ijo am- -apẽn jeꞌbapuk Jesus pe iap co am. \p \v 59 Paĩyũ kukukayũ oꞌjeꞌawero ip, yawẽg̃ mukẽrẽrẽrẽnꞌukayũ kudadam, pũg̃ tag̃ ma Jesus muymuy am, Jesus aokam dapxi aꞌõ nomuju. Soat oꞌjeꞌawero ip- -paĩyũ kukukayũ, Judeuyũ kukukayũ, Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ dak- -soat oꞌjeꞌaweroiayũ. \p \v 60 Oajẽm ip jeꞌaweroayũ kay. Ade oajẽm- -yawẽg̃ mukẽrẽrẽrẽnꞌukayũ. Imẽnpit ibaꞌore oꞌe Jesus awẽg̃ mukẽrẽ ãm. \v 61 Xepxep oajẽm g̃ebuje bit- -wuymug̃uykukuꞌukayũ. \p — Ite ag̃okatkat oꞌe: “Deus eju ekawẽnwẽnapꞌa oyamuyꞌũm put- -yabog̃atꞌa. Imẽnpit oyamuy put waram ebapũg̃ kabiam,” i — ioꞌe xepxepayũ- -dapxiyũ. \v 62 Imẽnpuye paĩyũ kukukat ma oꞌãy, jekawẽn ãm. \p — Apenpuye ecede g̃u awẽg̃ mukẽrẽrẽnayũ be? — ioꞌe. — Icẽm tu ip eꞌem? — ioꞌe Jesus pe. \m \v 63 Jesus mũg̃ ma osunuy. \p — Deus emunaẽ ẽn pima, eg̃uwẽn cuy ocewebe — koapat paĩyũ kukukat oꞌe Jesus pe. — Deus aꞌõbi- -soat em itaicat aꞌõbi eg̃uwẽn cuy. Deus emunaẽ ẽn tu? Deus ipot tu ẽn? — ioꞌe. \p \v 64 — Hm hm. Ixe ipot ma õn — ioꞌe. — Soat wag̃o õn. G̃uyjom ojojom epeꞌe. Xikꞌi og̃uy Deus xe ibaꞌat kadi. Ixe Deus soat podi ma yaꞌõbacaat. Cexe õn pima ojojom epeꞌe. Soat kukukan oce ixe eju. G̃uyjom ijodi waram ojot. Kabikerereat tag̃wi okop — ioꞌe Jesus. \p \v 65 Imẽneju jeekabek oꞌg̃uwek paĩyũ kukukat, jetakoma pibun. \p — Deus muymuy teku — i napa ma oꞌe. \m Jesus muwẽnuwẽn oꞌe. \p — Epeyaꞌĩjojo kuy ixe ekawẽn. Waraꞌacayũ g̃u ajokudada Jesus awẽg̃ mukẽrẽrẽn ãm — ioꞌe cebe ip- -oꞌjeꞌaweroweroiayũ be. \v 66 — Ajo cũg̃ ma eyxe? Apẽn tak aceꞌe Jesus pe? — ioꞌe cebe ip. \p — Ikẽrẽat kug̃ teku Deus xe — i napa ma oꞌe ip- -ibimãmãayũ ekawẽn cocoꞌukayũ. — Imẽnpuye ayaoka — ioꞌe ip. \m \v 67 Oꞌjeꞌaweroiayũ oꞌg̃uxiuxi Jesus dopa be- -jebidi. Jetakoma pibun oꞌg̃uxiuxi. Oꞌyaokaka ip. \p Pũg̃ ixeyũꞌin Jesus dopa oꞌtopaoka. \p \v 68 — Cristo! — ioꞌe ip cebe. — Abu edopaoka oceꞌin? \m Imen oꞌjekawẽn ip, kuy Jesus oꞌtopamuekabek pag̃õm puye. \p \v 69 Pedro dak xikꞌi osunuy ukꞌa daxirõg̃ pe. Paĩyũ kukukat ebuywatwat oajẽm- -ayacatꞌisuat. Oajẽm Pedro kay. \p — Ẽn tak mo Jesus eju ejeku- -G̃aliléia eipi bewiat eju — ioꞌe Pedro be. \p \v 70 — Õn g̃u. Apẽn ẽn eꞌem? Ixe bure g̃u õn — i napa ma oꞌe Pedro, soat yaꞌĩjojom pima. \m \v 71 Oꞌju yanaxĩnõm pe. Waraꞌat ayacatꞌisuat ixe Pedro oꞌjojojo. \p — Ite Jesus ejuibit — ioꞌe iboceayũ be. — Nazaré wat ejuibit — i. \p \v 72 — Ixe eju ocekuku g̃u — Pedro oꞌe. — Ixe bure g̃u õn. Deus itaybit Jesus wetaybit g̃u iam — i napa ma oꞌe Pedro. \p \v 73 Ibunbun pima, oajẽm cekay iboceayũ. \p — Icẽman — ioꞌe ip. — Apẽn ẽn kawẽnwẽn, imẽntak G̃aliléia watwat kawẽnwẽn ip. Imẽnpuye ocetaybit Jesusyũꞌin ẽn iam — ioꞌe ip Pedro be. \p \v 74 — Dapxiyũ eyju! — i napa ma oꞌe Pedro. — Ixe bure g̃u õn! Ceweju õn pit ocekuku g̃u — i napa ma oꞌe. — Õn icẽmãn eꞌemꞌũm pima, Deus cuy ipiat supiꞌajoat owebe — Pedro oꞌe. \m Sapokay oꞌjede g̃ebuje bit. \p \v 75 Jesus aꞌõ kay Pedro oꞌjeg̃ebu. \p — Sapokay ede awap, abapũg̃ em eceꞌe, “Jesus bure g̃u õn,” i — i juk oꞌe Jesus Pedro be. \m Iboap kay oꞌjeg̃ebu Pedro. Oꞌju ukꞌa naxĩnõm pewi. Oꞌtõn cĩcã Pedro. Ig̃uycũg̃ cĩcã oꞌe, ikẽrẽat oꞌg̃ug̃ẽ buye. \b \c 27 \p \v 1 Kabia isum soat oꞌjeꞌawero ip- -Judeuyũ kukukayũ, paĩyũ kukukayũ dak. Oꞌjeꞌawero ip, Jesus aokaap muwẽnuwẽn ãm. \p \v 2 Jesus oꞌjacayũ oꞌsubamukirik ip jekukukat aꞌõbi. Oꞌtujowat ip. Oꞌju ip Jesus eju. \p Pilatos kay oꞌju ip- -ipi kukukat kay. \p \v 3 Judas pe itakomaayũ Jesus dujowat aokam iap co buje, oꞌju waram Judas paĩyũ kukukayũ kay. Oꞌyadujowat dinheiroꞌa- -prataꞌa- -30 beatꞌa. Ig̃uycũg̃ oꞌe, oꞌg̃ug̃ẽap puye. Oajẽm cekay- -paĩyũ kay, Judeuyũ kukukayũ kay dak. Itakomaayũ be Jesusũmat oajẽm. \v 4-5 Oꞌyaxik prataꞌa Deus ekawẽnwẽnapꞌa be- -yabog̃atꞌa be. Batku! \p — Ikẽrẽat kug̃ g̃u Jesus. Õn ma ikẽrẽat kug̃, Jesus omuyap og̃uwẽn eywebe buye. Ig̃asũ bit ip kuy oꞌtujowat yaoka am. Oꞌtujowat, cekay itakomaayũ be õn iũm puye — ioꞌe. \p — Ẽn ma ikẽrẽat kug̃ aꞌõbi ma- -oceju g̃u bit. Ekpiwan ma — ioꞌe ip. \m Oꞌjenapõn Judas. Oeꞌũ Judasꞌũm. Oꞌjewag̃obumukirik. Oꞌjewemutoro. Oeꞌũ. \p \v 6 G̃ebuje: dinheiroꞌa oꞌyabu ip. \p — Ijopꞌa yamõg̃ paꞌore wuywebe Deus edinheiro mũnꞌa be — ioꞌe paĩyũ kukukayũ. Jewewebe oꞌe ip. — Cũg̃ g̃u kuka oꞌe Moisés ekawẽn tag̃ ijopꞌa Jesus aokaap ma dei an puye — ioꞌe ip. \p \v 7 Imẽneju oꞌjeꞌawewero ip. Apẽn xeꞌe aceꞌe iap muwẽnuwẽn oꞌe ip. Imẽnpuye ig̃oꞌa yaũm ip itĩg̃ꞌa buximatꞌa mug̃ẽg̃ẽꞌukat pe jekat teim. Imẽn iboap kat oꞌjat ip. Oꞌjat ceꞌũꞌũayũ kot am iboce- -Jerusalém ka bewiꞌũmayũ kot am. \v 8 Jesus aokaapteim ip oꞌjat iapka i osunuy ika butet. G̃asũ dak imẽn ibutet. \v 9 Imẽn oꞌjebapuk Jeremias ekawẽn tag̃- -Deus aꞌõ muwẽnuwẽnꞌukat ekawẽn tag̃. Kuyje Jeremias oꞌe: \mi Israel naxeg̃ebitbit kukukayũ dinheiroꞌa oꞌyadujowat ip- -prataꞌa- -30 beatꞌa. Ijop edinheiro juk oꞌg̃uwẽn ip itakomaayũ be Deus emunaẽ og̃ũm iaptei oꞌe iap, i. \v 10 Oꞌyaũm ip itĩg̃ꞌa buximatꞌa mug̃ẽg̃ẽꞌukat pe ikat teim. Deus aꞌõbi oꞌyaũm ip, i juk oꞌe Jeremias. \p \v 11 Oajẽm Pilatos kay Jesus oꞌjaciayũ- -ipi kukukat kay. \p — Judeuyũ kukukat tu ẽn? — ioꞌe Pilatos Jesus pe. \p — Ẽn ma iboam eꞌem — ioꞌe Jesus. \m \v 12 Jesus tak oꞌjomuymuy ip- -Judeuyũ kukukayũ, paĩyũ kukukayũ dak. Jesus oꞌjede g̃u bit ixeyũ be. \p \v 13 — Soat eyaꞌĩjojo g̃u du ixeyũ oꞌe iap? — Pilatos oꞌe Jesus pe. \m \v 14 Oꞌjede g̃u bit. Pũg̃ em tak kaꞌũma. Pilatos yag̃uybabiꞌũm cĩcã oꞌe, Jesus oꞌjede g̃u buye. \p \v 15-17 G̃ebuje soat oꞌjeꞌawero ip Pilatos xe. Judeuyũ oꞌjeꞌawero ip. \p — Abu og̃ujẽm cuy daomũnmũnapꞌa bewi? — Pilatos oꞌe cebe ip. — Barrabás ma du? — ioꞌe. — Jesus Cristo g̃u xeꞌe? — ioꞌe. — Pebicat og̃ujẽm cuy? Cristo butetecat tu? ioꞌe Judeuyũ be- -adeayũ be. \m Imẽn Pilatos oꞌe, imẽn ibikuy buye. Páscoa epeta bima ipi kukukat Judeuyũ emunaẽ mujẽmjẽmꞌuk osunuy daomũnmũnapꞌa bewi. Imujẽmjẽmꞌuk, jekpiwan ma. Ikẽrẽat kug̃ cĩcãat osunuy daomũnmũnapꞌa be iboap Páscoa bima. Barrabás i osunuy ibutet. Soat ma itaybit ip ixem. \v 18 Imẽnpit Pilatos itaybit paĩyũ kukukayũ itabutkarey oꞌe ip Jesus kay iam. Itaybit jetabutkarey pibun Jesus oꞌtujowat ip iam. \p \v 19 Pilatos tayxi dak jaꞌõ dujowacat oꞌg̃uju. Jaꞌõdaxijom oꞌg̃uju jektop kay. Ipi kukukat pe iboceacat aweroroap pe oꞌg̃uju. Iboce Pilatos xikꞌi osunuy Jesus awẽg̃ co am. Oajẽm yaꞌõdujowacat. \p — “Ixe Jesus cũg̃at,” etayxi oꞌe — yaꞌõdujowacat oꞌe itop pe. — “Jesus oajẽm wexeybi,” i. “Ipiat osupiꞌajo jĩjã wexey ixe buye,” i — ioꞌe yaꞌõdujowacat. — “Ikẽrẽat cuy eg̃ug̃ẽ g̃u cebe- -Jesus pe,” i dak — yaꞌõdujowacat oꞌe Pilatos pe. \p \v 20-21 — Pebicat og̃ujẽm cuy daomũnmũnapꞌa bewi? — Pilatos oꞌe waram oꞌjeꞌaweroiayũ be. \p — Barrabás — ioꞌe ip. \m Imẽn oꞌjeꞌaweroiayũ oꞌe paĩyũ kukukat ekawẽn puye, Judeuyũ kukukayũ ekawẽn puye dak. \p — “Barrabás,” i juy epeꞌe Pilatos pe — paĩyũ kukukayũ juk oꞌe oꞌjeꞌaweroiayũ be. — “Jesus cuy esubamupaya korosa be,” i juy epeꞌe Pilatos pe — i juk oꞌe ip. \m Imẽnpuye oꞌjeꞌaweroiyũ oꞌjekawẽn ip Pilatos pe. \p — Barrabás eg̃ujẽm cuy daomũmũmapꞌa bewi — ioꞌe oꞌjeꞌaweroiayũ. \p \v 22 — Pam Jesus? Ite butet Cristo i. Apẽn tak oce cebe? — Pilatos oꞌe oꞌjeꞌaweroiayũ be. \p — Esubamupaya juy korosa jeje, yaoka am — ioꞌe ip. \p \v 23 — Ikẽrẽat oꞌjukuk g̃u teku- -pũg̃ em tak kaꞌũma! — ioꞌe Pilatos. Imẽnpit big̃ ma yaꞌõberen oꞌjewãwã ip. \p — Esubamupaya juy korosa be, yaoka am. \p \v 24 Oꞌjeꞌaweroiayũ mukabaꞌũm paꞌore oꞌe Pilatos pe. Jekabaꞌũm g̃u oꞌjeꞌaweroiayũ. \p Ibuje, Pilatos idibi oꞌtibu. Oꞌjewebuwuywuy oꞌjeꞌaweroiayũ etabun, imutaybit am ip õn g̃u okpiwat iam. \p — Õn g̃u okpiwat Jesus aoka am. Eyju ma epeyaokaat — ioꞌe Pilatos. \p \v 25 — Ipiat acesupiꞌajo — ioꞌe ip. — Wuyipotpot tak, yaokaap puye — ioꞌe ip. \p \v 26 G̃ebuje Pilatos Barrabás oꞌg̃ujẽmat daomũnmũnapꞌa bewi. Jesus pit imupokupog̃ ip oꞌe ixee mug̃ẽg̃ẽbum Pilatos aꞌõbi. Yaꞌõbi Jesus oꞌtujowat ip oꞌjeꞌaweroiayũ be, yaoka am, korosa be ibamupaya am. \p \v 27 G̃ebuje sorarayũ Jesus oꞌtujowat iecug̃ap tukꞌa be. Pilatos aꞌõbi oꞌtujowat ip. Oꞌjeꞌawero ip wararaꞌacayũ xe- -oꞌtomuwãayũ- -sorarayũ- -jewejuacatꞌin ma. Oꞌjeꞌawero ip iwaywayway am- -Jesus waywayway am. Soat ip sorarayũ oajẽm. \v 28 Jesus esay oꞌjuꞌuk ip. Iekabek oꞌg̃uõm ip- -ipakpukat- -iecug̃ap eekabek puximat. \v 29 Widaohobune oꞌsubunemuwakẽn ip yakoreren ma. Oꞌjomõg̃ ip yakoreren. Imẽn oꞌg̃ug̃ẽ ip Jesus pe, Judeuyũ kukukat puximan imubapuk am, iwaywayway am. Ibaꞌip oꞌyopmõg̃ ibui be, ibaꞌat kadi. Oꞌjẽg̃ꞌaecõg̃cõg̃ ip cewap iwaywayway am. \p — Ẽn ma Judeuyũ kukukat! — ioꞌe ip, iwaywayway am. — Wararaꞌacat podi ma ẽn aꞌõbuyxi — ioꞌe ip, iwaywayway am. \m \v 30 Oꞌg̃uxiuxi ip Jesus ceje. Oꞌyamupãupã ip ibaꞌim. Iwaywayway oꞌe ip. Pere. \p \v 31 G̃ebuje iekabek ipakpukat oꞌjuꞌuk ip. Cesay ip waram oꞌg̃uõm. Oꞌtujowat ip yaokam- -iba mupaya am korosa be. \p \v 32-33 Oꞌju ip coꞌa kay- -Gólgotaꞌa kay. Gólgotaꞌa “ceꞌũat ariritꞌa” iape. Cucum pima ip, Cirene ka wat oꞌtopabijuk. Simão i ibutet osunuy. Ixe Simão oꞌg̃uju ip ibuywat am- -Jesus puywat am, korosa dujowat am. \v 34 Vinhodi tiũm ojuy ip Jesus pe. Iboceat oꞌtupmuwekoy uvaꞌabidi be wuypipimuꞌũmapti be. Oꞌtikõꞌajo Jesus. Tikõn pin g̃u oꞌe. \p — Ap! — ioꞌe. \p \v 35 G̃ebuje sorarayũ Jesus oꞌsubamupaya ip korosa be. Cesay bubum oꞌe ip- -sorarayũ. Dado xikxig̃ oꞌe ip Jesus tiotpe. \p — Abu cesay jeꞌjat? — ioꞌe ip jewewebe. \p \v 36-38 Tupmubararakaptup kug̃ oꞌe ip sorarayũ. Tupmubarararaꞌg̃ oꞌe ip Jesus puten. Tũybe ajo-ikẽrẽan ip oꞌe iãn tak ip oꞌtupmubarararak: “Ibutet Jesus i. Judeuyũ kukukat teku,” i. Ibodup tuparararakatup oꞌtupmõg̃ ip korosa be, Jesus abi ase. \p G̃ebuje xepxep oꞌsubamupaya ip waraꞌat korosa be. Ibukurukayũ osodop ip- -xepxep. Jesus pa kadi oꞌsubamupaya ip. Pũg̃ ma Jesus paꞌat kadi osunuy; waraꞌat ibaꞌũg̃at kadi. \p Oabik ip Jesus kay jeak am. Iwiwim oꞌe ip. \v 39 Waraꞌacayũ kapkam oꞌe ip korosa etako dag̃. Yaaruaru. Iwaywayway oꞌe ip. \p \v 40 — “Deus eju kawẽnwẽnapꞌa oyamuꞌũm- -yabog̃atꞌa,” i juk ece — ioꞌe jewaywaywayayũ Jesus pe. — “Ebapũg̃ kabiam waraꞌatꞌa kuka oyamuy,” i juk ece — ioꞌe ip. — Ecewe daxijo juy — ioꞌe ip. — Deus ipot ẽn pima, ekop korosa ejuwi — ioꞌe ip Jesus pe. \m \v 41 Paĩyũ kukukayũ dak Jesus kay jewaywayway oꞌe ip. Moisés ekawẽn imutaybitbinꞌukayũ dak ixe kay jewaywayway ip, Judeuyũ kukukayũ dak. Soat ip jewaywayway oꞌe ip. \p \v 42 — Teku waraꞌacayũ daxijojoꞌuk osunuy — ioꞌe ip. — Imẽnpit jewedaxijo baꞌore cebe jeꞌũap puxim. Israel eipi kukukat g̃u du? G̃axĩn ma korosa ejuwi kop puje, ocetabut oceꞌe cekay — ioꞌe ip. \p \v 43 — Deus kay itabut teku. Deus cekay bima, Deus oꞌtaxijo juy g̃asũ — ioꞌe ip. — Oꞌtaxijo juy teku oꞌe buye, “Deus ipot õn,” i — ioꞌe ip. \m \v 44 Ibukurukayũ dak imẽn oꞌe Jesus pe- -ceweju ibamupayaꞌibiyũ. \p \v 45 Kaxi wuyase bima, kabiok oꞌe ibo kabia- -Jesus eꞌũap kabia. Soat tag̃ oꞌe kabiok- -Judeia eipi dag̃. Kaxicug̃ pima, katpuje bima dak. Ebapũg̃ hora bun kabiok oeku. \p \v 46 Katpuje yaꞌõberen oꞌjewãwã Jesus. \p — Eli, Eli, léma sabactani? — ioꞌe. \m “Deus, apẽnpuye ẽn opere?” iboap ekawẽn iape. \v 47 Iboceayũ Jesus ekawẽn oꞌyaꞌĩjojo ip. \p — Elias nomuwãwãm teku — ioꞌe ip, xipan g̃u ip oꞌjekũyjo buye. \p \v 48 Iboceat oꞌjedau idibi bubuap munopapũn ãm uvaꞌabidim- -tideibog̃ꞌũmatim. Ixe dak idibi bubuap oꞌjomõg̃ ipꞌabi be. \p G̃ebuje oꞌyopmuyu Jesus pe imutitit am. \p \v 49 — Mẽnpuk — wararaꞌacayũ oꞌe. — Omuyku paxi Elias taxijo am — ioꞌe ip. \p \v 50 Waram oꞌjewãwã Jesus yaꞌõberen. Oeꞌũ g̃ebuje. Jekpiwan ma oeꞌũ. \v 51 (Oeꞌũ bima pag̃o Deus eju kawẽnwẽnapꞌa be osunuy- -yabog̃atꞌa be- -ukꞌa exĩntabi nomudipap epag̃o. Jekpiwan ma ixe pag̃o oꞌjewek, Jesus eꞌũ buje. Oꞌjewek kabi kadi wi ipi kay. Ipi oꞌjexixi ibo ka be. Witaꞌa oꞌjeꞌaewekwek. Jesus oeꞌũ bima, oꞌjeꞌaewekwek ip. \p \v 52-53 Jesus waram g̃uto itait puje, ceꞌũꞌũayũ dopap oꞌtomudipꞌuk ip, ipi jexixixi buye. Oꞌtomudipꞌuk g̃uyjom. Oeꞌũiayũ itait oꞌe waram- -Deus kay itabucayũꞌũmꞌũm. Oꞌjẽm jedopap pewi. \p Oꞌju ip Jerusalém ka kay- -Deus xe xipacat ka kay. \p Adeayũ kay oꞌjebapuk ip- -ceꞌũ osodopiayũ.) \p \v 54 Sorarayũ kukukat oꞌjojojo, cewejuayũ dak. Soat oꞌjebapukiap oꞌjojojo ip, Jesus oeꞌũ bima. Ipi jexixixim oꞌjojojo ip. Soat oꞌjojojo ip- -Jesus kay jeakayũ. Iparara jĩjã oꞌe ip. \p — Icẽmãn — ioꞌe ip. — Ite ag̃okatkatꞌũm Deus ipot osunuy — ioꞌe ip. \m \v 55 Aoyũ dak oꞌjojojo ip wũy wi- -Jesus nomuju tũibiyũ- -ibuywatwat tũibiyũ. Cẽmcẽm pima G̃aliléia eipi bewi ibuywatwan ip oꞌe. Ade osodop ip. \v 56 Ixeyũ aoyũ parakpe ebapũg̃ aoyũ osodop ip. Ibũrũ ma ip osodop: Maria Madalena, waraꞌat Maria dak, Zebedeu ipotpoyũ xi dak. Waraꞌat Maria Tiago xi osunuy, José xi dak. \p \v 57-58 Katpuje ma Arimatéia ka wat oajẽm Pilatos kay. José i ibutet osunuy- -ade ibubutbecat- -Jesus kay itabucat. \p — Jesusꞌũm jebit mukop pin oce — ioꞌe Pilatos pe. \p — Haꞌa — ioꞌe. — Ijebit cuy eg̃ukop — ioꞌe. \p \v 59 Oꞌju José korosa ka. Ijebit oꞌg̃ukop korosa ejuwi. Jesusꞌũm oꞌg̃ukabekbek pag̃õm- -irucan- -iisuan. \p \v 60 Oꞌtujowat ceꞌũꞌũayꞌũ dopap kay. Ixeꞌũm oꞌjomõg̃ witabikũy be- -jemukũymug̃ẽkũy be. Kuy oꞌsukũymug̃ẽ jeꞌũap puxim. \p G̃ebuje witaꞌa oꞌyamuypen witabikũy nomudipꞌam. Yabog̃atꞌa oꞌyamõg̃. \p G̃ebuje José oꞌjenapõn. \v 61 Maria Madalena dak xikꞌi oꞌe witabikũy xe, waraꞌat Maria dak. \p \v 62 Kuyaje paĩyũ kukukayũ oꞌjeꞌawero Pilatos wap Sábado bima. Fariseuyũ dak oꞌjeꞌawero. \p \v 63 — Kariwa! — ioꞌe ip Pilatos pe. — Itait pima, Jesus cuk oꞌe: “Ebapũg̃ kabia bima, waram wetait oce. Ojebapuk g̃uto,” i — ioꞌe ip. — Imẽn wuymug̃uykukum xeku — i napa ma oꞌe ip. \m Itabutꞌũm ip. Tũybe napa ma eꞌem iãn oꞌe ip. \p \v 64 — Imẽnpuye juy esukũywiwiat. Sorarayũ eg̃uju juy ebapũg̃ kabia topam ip, witabikũy wiwi am — ioꞌe ip. — Imujuꞌũm pima, Jesus kay itabucayũ jajẽm ip ixima dag̃ ijebit pu am. G̃ebuje ip napa ma jĩjã jeꞌe: “Jesus oꞌjeꞌada,” i. Xeku juk oꞌe: “Deus emunaẽ oce,” i — ioꞌe ip Pilatos pe. — Koapat podi ma jeꞌe ip napa jĩjã ma — ioꞌe ip. \p \v 65 — Ma — ioꞌe. — Sorarayũ og̃uju eyweju ikũy wiwi am — ioꞌe Fariseuyũ be. \p — Hm hm — ioꞌe ip. — Cum oceju. \p \v 66 Oꞌju ip Jesusꞌũm topap kay. Witaꞌa mudek bõrõbu oꞌsubumupaya ip Pilatos aꞌõbi- -ikũy nomudipapꞌa pidase. Sorarayũ oꞌjomõg̃ ip. Ikũy wiwiayũ oꞌjomõg̃ ip. \p Aripit. Oꞌjepit ip jedukꞌa be- -Fariseuyũ, paĩyũ kukukayũ dak. \b \c 28 \p \v 1 Domingo bima Maria Madalena oꞌju, waraꞌat Maria dak. Jesusꞌũm dopap kay oajẽm ip. Oajẽm kabia isum. \v 2 (Kuy oꞌjebapuk Deus ekawẽn tojotjotꞌukat kabi bewi. Jesusꞌũm dopap pe oꞌjebapuk. Imẽnpuye ipi oꞌjexixi. Witaꞌa oꞌyaꞌuk Jesusꞌũm dopap pewi. Oabik ibo yabog̃atꞌa jeje. \v 3 Osusuy isopsep ãn. Xiririkxiririkiap puxim osunuy. Kabidig̃ buximat coꞌi iekabek. Irut cĩcã osunuy. \v 4 Sorarayũ iparara jĩjã oꞌe ip- -topap wiwimayũ. Ceꞌũꞌũayũ buxim ip oꞌe iparara. Jexixixim ip Deus ekawẽn tojotjotꞌukat puxixim.) \p \v 5 Oajẽm ip. Maria Madalena oajẽm, waraꞌat Maria dak. Oꞌjekawẽn cebe ip. Deus ekawẽn tojotjotꞌukat oꞌjekawẽn. \p — Eypararam g̃u juy epesop. Epeyepere. Wetaybit Jesusꞌũm kudadam eyju iam- -ibamupayaꞌibit kudadam iam. \p \v 6 — Ijoce g̃u bit xeku. Itait waram g̃uto xeku apẽn cuk oꞌe iap tag̃ — ioꞌe. — Epesot. Epejojojo Jesusꞌũm topap — ioꞌe. \p \v 7 — Ijo buje, dao ma epeju juy Jesus eju etaybitbit topibiyũ kay — ioꞌe aoyũ be. — I juy epeꞌe cebe ip: “Jesus waram g̃uto oꞌjetait. Cum eywap Galiléia eipi be. Iboce ixe juy epejojojo,” i. Wekawẽn kay g̃ebum cuy eyju — ioꞌe cebe ip- -Deus ekawẽn tojotjotꞌukat oꞌe. \p — Hm hm — ioꞌe ip. \p \v 8 Dao ma oꞌju ip witabikũy bewi. Oꞌju Jesus eju imutaybitbit topibiyũ kay. Iparara oꞌe ip. Imẽnpit icokcok cĩcã oꞌe ip. Oꞌjedau ip, imukũyjo am. \v 9 Daudaum pima ip, Jesus aoyũ oꞌtobede. \p — Wuykabia — ioꞌe. \m Oꞌjẽg̃aꞌecõg̃cõg̃ ip Jesus wap. Oꞌsuibu ip, ibuyxim ikuk am. \p \v 10 — Eypararam g̃u juy — ioꞌe cebe ip. — Okitpitpiyũ be epeyekawẽn cuy: “Epeju juy Galiléia eipi kay, ijo am,” i — ioꞌe aoyũ be. \m \v 11 Cucum oꞌe ip imuwẽn ãm cebe ip. \p Sorarayũ dak oꞌju ip Judeuyũ epaiyũ kukukayũ kay. Pũg̃ oꞌju- -iwiwim topibiyũꞌin. Oꞌju ip Jerusalém ka be. Soat oꞌg̃uwẽn ip paĩyũ kukukayũ be oꞌjebapukiap. \p \v 12 G̃ebuje paĩyũ kukukayũ oꞌjeꞌawero ip- -Judeuyũ kukukayũ dak. Jesus awẽg̃ oꞌyaweg̃muwẽn ip. \p G̃ebuje dinheiro oꞌg̃ũm ip sorarayũ be- -Jesusꞌũm topap wiwim topibiyũ be. \p \v 13 — I juy epeꞌe Jesus awẽg̃ tobuxik pinayũ be: “Jesusꞌũm oꞌtujowat ip ixima be ma. Jesus eju jekukuk topibiyũ oꞌtujowat ip. Ocexet pima, oꞌtujowat ip,” i juy epeꞌe — ioꞌe ip sorarayũ be. \p \v 14 — Ipi kukukat iboap co buje, ocejekawẽn ceweju. “Ocecokcok cekapikap kay- -sorarayũ ekapikap kay,” ioceꞌe cebe. Imẽn itakoma g̃u jeꞌe eykay — ioꞌe ip- -paĩyũ kukukayũ oꞌe sorarayũ be. \p \v 15 — Haꞌa — ioꞌe ip. — Oceju dak imẽn Jesus awẽg̃ oceyawẽg̃muwẽn. Dinheiro oꞌjat ip paĩyũ kukukayũ xewi, oꞌg̃ũm puye. Apẽn paĩyũ kukukayũ oꞌe iap tag̃ oꞌe ip. Imẽnpit iboap ekawẽn napaat acã oꞌe. \p Imẽneju ibo awẽg̃ teꞌe ma oꞌyawẽg̃muypõg̃põg̃ soat Judeuyũ dag̃. G̃asũ dak oꞌyawẽg̃muypõg̃põg̃ ip- -ibo awẽg̃. \p \v 16 Galiléia eipi be onze beayũ oꞌju ip. Jesus oꞌe iap tag̃ oꞌju ip. Oajẽm ip coꞌa kay, Jesus dobede am. \p \v 17 Iboce Jesus oꞌjojojo ip. Oꞌjẽg̃aꞌecõg̃cõg̃ ip oꞌe, ibuyxin ikuk am. Pũg̃pũg̃ pit oꞌjetabiebarẽm. \m \v 18 Oajẽm Jesus ixeyũ tẽg̃ ma. \p — Waꞌõbi soat cucum ip- -soat ipi juacayũ, soat kabi beayũ dak — ioꞌe Jesus cebe ip- -jejojoayũ be. \p \v 19 — Epeju juy soat kay- -soat ipi juayũ kay — ioꞌe cebe ip. — Imutaybit am ip, epeju juy. Wawẽg̃ cuy epeyekũyjo imutaybitbin ip. Imubatisasan ip epeju juy waꞌõbi, webay aꞌõbi dak, Ibiõg̃buk Xipacat aꞌõbi dak- -Deus biõg̃buk aꞌõbi — ioꞌe. \p \v 20 — Soat cuk adi oce eywebe iap cuy epeꞌe soat pe- -ipi juacayũ be — ioꞌe Jesus onze beayũ be. — Okay soat ip imukũyjobit am, wawẽg̃ epeꞌe — i dak oꞌe cebe ip. — Ipi opop pima, oju g̃u eywebewi. Soat em og̃uy eyxe. Eyxe og̃uy iap kay g̃ebum cuy epesop — ioꞌe Jesus. \p — Xipat — ioꞌe ip Jesus pe. — Ẽn ma ejekuku oceweju soat em — ioꞌe ip. \p Ibũrũ ma