\id MAT
\h Tutu Mate
\toc1 Tutu Mate
\mt Tuꞌun Ndioo tāa rachaꞌnu Mate
\c 1
\s Sivi ndian kūu ñivi Jesuu tajiꞌna
\r (Lc. 3:23-38)
\p
\v 1 Ñaꞌa kùu sivi ma ndian kūu ñivi Jesucristu, ra kūu ñivi ma rachaꞌnu David, chiꞌin rachaꞌnu Abraham.
\v 2 Abraham kūu tatá ma Isaac, ta Isaac kūu tatá ma Jacob, ta Jacob kūu tatá ma Judá chiꞌin ma ndra yani ra.
\v 3 Judá kūu tatá ma Fares, chiꞌin Zara, ta ma maꞌá vi kūu Tamar. Fares kūu tatá ma Esrom, ta ma Esrom kūu tatá ma Aram.
\v 4 Aram kūu tatá ma Aminadab, ta ma Aminadab kūu tatá ma Naasón, ta Naasón kūu tatá ma Salmón.
\v 5 Salmón kūu tatá ma Booz, ta ma maꞌá ra kūu Rahab. Booz kūu tatá ma Obed, ta ma maꞌá ra kūu Rut. Ta Obed kūu tatá ma Isaí.
\v 6 Isaí kūu tatá ma rey David. Ta ma rey David chiꞌin ma ña kūu ñasiꞌi ma Urías, vikan kūu tatá ma Salomón.
\p
\v 7 Salomón kūu tatá ma Roboam, ta Roboam kūu tatá ma Abías, ta Abías kūu tatá ma Asa.
\v 8 Asa kūu tatá ma Josafat, ta Josafat kūu tatá ma Joram, ta ma Joram kūu tatá ma Uzías.
\v 9 Uzías kūu tatá ma Jotam, ta Jotam kūu tatá ma Acaz, ta raꞌya kūu tatá ma Ezequías.
\v 10 Ezequías kūu tatá ma Manasés, ta Manasés kūu tatá ma Amón, ta Amón kūu tatá ma Josías.
\v 11 Josías kūu tatá ma Jeconías chiꞌin ma ndra yani ra, ma tiempu ña tīin ma ndra ñuꞌuꞌ ñuu Babilonia ma ndian israelita, ta kuàꞌan na chiꞌin ndra itiꞌ tikan.
\p
\v 12 Ta ora yāꞌa, ña tāꞌan na takan, tajan Jeconías kūu tatá ma Salatiel, ta Salatiel kūu tatá ma Zorobabel.
\v 13 Zorobabel kūu tatá ma Abiud, ta Abiud kūu tatá ma Eliaquim, ta raꞌya kūu tatá ma Azor.
\v 14 Azor kūu tatá ma Sadoc, ta Sadoc kūu tatá ma Aquim, ta Aquim kūu tatá ma Eliud.
\v 15 Eliud kūu tatá ma Eleazar, ta Eleazar kūu tatá ma Matán, ta Matán kūu tatá ma Jacob.
\v 16 Jacob kūu tatá ma Kusé, ra kùu ii ma Ndiya, ta Ndiya kūu maꞌá Jesuu, ra kàꞌan yo ña kùu Cristu.
\p
\v 17 Ta takan kūu yi ña, chīyo uchi kumi taꞌan ñivi ña kùu tata ma Abraham, nda kati kēta ma tiempu ña chīyo ma rachaꞌnu David. Ta inga uchi kumi ma ndian kùu tata ma David chīyo, nda ora kēta ma kivi ña tīin ma ndra ñuꞌuꞌ ñuu Babilonia ma ndian israelita, ta kuàꞌan na chiꞌin ndra ma itiꞌ tikan. Ta inga uchi kumi ma ndian kùu tata ra chīyo, nda ma tiempu ikan, ta nda ma ora kāku ndio ma Cristu.
\s Nuu kàku ma Jesucristu
\r (Lc. 2:1-7)
\p
\v 18 Ma ora kāku Jesucristu, teꞌen kūu yi: ma Ndiya ña kūu maꞌá ra, cha chāꞌa ña tuꞌun nuu ma Kusé, ña ni tandaꞌa ña chiꞌin ra. Va antea ña ndòꞌiin vi, yakan cha chākuꞌun seꞌan jāꞌa ndatu ma Ra kùu Tati Ií Ndioo.
\v 19 Ta ma Kusé, ra ni tandaꞌa chiꞌin Ndiya, ti iin ra vaꞌa, ta ndaa kùu ra. Chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña, töve kùuni ra kuꞌva ra ña koto ma ñivi ma ña chànini ra jaꞌa ra. Vati ma ña kùuni ra jaꞌa ra, kùu yi ña, kùuni ra ndakoo xeꞌe ra ña.
\v 20 Ta \fig El ángel habla con Jose entre sus sueños|01NT-053n.TIF|col|1:20||Nuu kàꞌan tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo chiꞌin Kusé tañu ñumaꞌna ra|1:20\fig*ma ora juuni yanga chànini ra teꞌen, tajan iin ma tati ña jàkuu tiñu nuu ma Rachaꞌnu, kēta yi nuu Kusé tañu ñumaꞌna ra, ta teꞌen nākaꞌan yi chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Kusé, ra kùu ñivi ma rachaꞌnu David, na yüꞌviun ña ndàkiꞌun ma Ndiya kùu ñasiꞌun ña, vati ma Tati Ií Ndioo jāꞌa ña ni koo ma seꞌan.
\v 21 Yakan, ni koo seꞌan, ta ni jakunaniun ra, Jesuu. Takan ni kunani ra, vati ni jakakú ra ma ñivi ñuu ra chaꞌaꞌ ma kuati jàꞌa na. ―Takan kàti ma tati tatun Ndioo chiꞌin Kusé ma tañu ñumaꞌna ra.
\p
\v 22 Ndisaa ñaꞌa takan kūu yi, ikan na jachinu ma tuꞌun kāꞌan ma Rachaꞌnu nuu iin ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu ra, ti rakan teꞌen kāꞌan ra:
\q
\v 23 Ma ñayoko ña takäꞌan kìꞌvi chiꞌin nïꞌiin raꞌii, ni kukuꞌun seꞌan,
\q ta ni jakakuan yi,
\q ta ma ra kùu paꞌa ikan ni jakunani na yi Emanuel,
\m ña kùuni yi kaꞌan yi: ìyo Ndioo chiꞌin yo.
\p
\v 24 Takan kūu ta ora ndākoo ndio ma Kusé ña kìxi ra, tajan jāꞌa ndio ra ma takua kāꞌan ma tati tatun Ndioo nuu ra, ta ndākiꞌin ndio ra ma Ndiya chūndaka ra.
\v 25 Va vaji ndōꞌiin ra chiꞌan, va töve nī kixi ra chiꞌan, nda kati yaꞌa jiꞌna kāku ma ra kùu paꞌa seꞌan, ra jākunani ma Kusé, Jesuu.
\c 2
\s Ma ndra chìto ña kaꞌan ña kīchi itiꞌ kàna nikandii, chàndeꞌe ndra nuu kàndii ma ravali Jesuu
\p
\v 1 Ora kāku Jesuu ma ñuu nàni Belén, ña ìyo kuenda ma ñuꞌuꞌ Judea, ma tiempu ikan ti, ma rey Herode kùu ma ra chāꞌnda tiñu ma ñuꞌuꞌ ikan. Tajan iin ma ndra kīchi itiꞌ kàna nikandii, ndra yaꞌa ga chìto ña kāꞌan, chāa ndra ma ñuu Jerusalén,
\v 2 ta teꞌen chīkatuꞌun ndra:
\p ―¿Ndanu kàndii ma ra já kāku, ña kùu rey kuenda ma ñivi judíu? Vati ndēꞌe ndi ña kēta ma chele ra itiꞌ kàna nikandii, ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi, ña vàchi ndi vàchi jàkaꞌnu ndi ra ma iꞌya ―kàti ndra.
\p
\v 3 Tajan ora chīto ndio ma rey Herode ña takan chàkunuu ndra chìkatuꞌun ndra, ta ndava yūꞌvi ra, chiꞌin tandiꞌi ma ñivi ìyo ma ñuu Jerusalén ndia.
\v 4 Tajan kāna ndio ra tandiꞌi ma ndra sutu chaꞌnu ña kuxini nuu sutu, ta chiꞌin tandiꞌi ma ndra matru ña jànaꞌa tuꞌun ley Ndioo nuu ma ñivi, ta chīkatuꞌun ndio ma rey Herode nuu ndra, ña ndanu kùu ma nuu ni kàku ma Cristu.
\v 5 Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Ni kàku ra ma ñuu Belén ña ìyo kuenda ma ñuꞌuꞌ Judea, vati teꞌen kàꞌan ma tuꞌun tāa ma ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna:
\q
\v 6 Yoꞌo ñuu Belén, vaji ñuu vali kùu̱n,
\q vati yaꞌa kaꞌnu kùu̱n tañu tandiꞌi ñuu ìyo kuenda ñuꞌuꞌ Judea,
\q va tañu ma ñiviun ìyo ikan, ni keta iin ma ra ni kuxini,
\q ta rakan ni jakuenda ra ma ndian kùu ñivi̱ ñuu Israel.
\m Takan kàti yi nuu ma tutu Ndioo ―kàti ndra nuu rey Herode.
\p
\v 7 Tajan kāna xeꞌe ndio ma rey Herode ma ndra chìto ña kāꞌan, ta chīkatuꞌun kachin ndio ra nuu ndra, nda kivi kùu yi ña kēta ma chele ña ndēꞌe ndra.
\v 8 Ta ora yāꞌa ndio yi, tajan tāchi ndio ra ndra ma ñuu Belén, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Kuàꞌan ndo ndakan, ta na nanduku tuꞌun ndo nuu ndisaa ma ñivi chaꞌaꞌ ma ravali ikan. Ta ora cha nātaꞌan ndo ra, na kichi katituꞌun ndo nui, vati juuni kùuni̱ kujakaꞌnui ra ndia ―kàti rey Herode chiꞌin ndra.
\p
\v 9 Tajan ma ndra chìto ña kāꞌan, kēe ndio ndra kàchaꞌan ndra chiꞌin ma tuꞌun ña kātituꞌun ma rey nuu ndra. Takan kūu ta ma chele ña ndēꞌe ndra ma itiꞌ kàna nikandii, kēta ndiko ri nuu ndra, ta endee yosonuu ri kuàꞌan ri nuu ndra. Ta ora chāa ndio ri ma nuu kàndii ma paꞌa, tajan chūndaa ndio ri.
\v 10 Ta ma ndra chìto ña kāꞌan, nduvaꞌa kuii chīsii ndra ña ndēꞌe ndiko ndra ma chele ikan.
\v 11 Takan kūu ta ora kākiꞌvi ndio ndra ma tichi veꞌe, ta ndēꞌe ndra ma paꞌa chiꞌin ma Ndiya ña kùu maꞌá ra. Tajan chūnandi chiti ndio ndra, ta jākaꞌnu ndra ra. Ta ikan jan, taꞌiiꞌiin ndra nūna ndio ndra ma chatun vali ña ndaꞌa ndra, ta sōkó ndra oro, kutu, chiꞌin takuii xiko ña nàni mirra nuu ma paꞌa.
\v 12 Va tava kēta iin tati vaꞌa ña jàꞌa tiñu nuu Ndioo nuu ndra ma tañu ñumaꞌna ndra, ña kātituꞌun yi nuu ndra, ña na tüva nuva jàꞌa ndra ña chìkoniꞌi ndra kuꞌun ndra ma itiꞌ nuu kīchi ndra nuu ìyo ma rey Herode kàti yi. Tajan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra ñuu ndra, va inga itiꞌ.
\s Nuu chìnu xeꞌe Kusé, chiꞌin Ndiya, kàchaꞌan vi ma itiꞌ ñuꞌuꞌ Egiptu, chiꞌin ma paꞌa seꞌe vi
\p
\v 13 Takan kūu ta ora yāꞌa ña kēe ndio ma ndra chìto ña kāꞌan kàchaꞌan ndra, tajan iin tati vaꞌa ña jàꞌa tiñu nuu ma Rachaꞌnu Ndioo, kēta yi nuu Kusé tañu ñumaꞌna ra, ta teꞌen nākaꞌan yi chiꞌin ra:
\p ―Kusé, na ndetaun, ta kiꞌun ma ravali chiꞌin ma maꞌá ra, ta kee ndo kuꞌun ndo ta kunu xeꞌe ndo kuꞌun ndo chiꞌin ra itiꞌ ñuꞌuꞌ Egiptu. Ta ndakan na kindoun koun, ta chikoniꞌi ndikoun nda kati katituꞌun mai nuu̱n. Vati ma rey Herode, ni nanduku ra ma ravali, ta ni kaꞌni ra ra. ―Takan kàti ma tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo nuu ma Kusé.
\p
\v 14 Tajan ndākoo ndio ma Kusé, ta kīꞌin ra ma ravali chiꞌin ma maꞌá ra, ta kēe ndio vi kàchaꞌan vi ma itiꞌ ñuꞌuꞌ Egiptu ma ora chanikuaa.
\v 15 Ikan chīyo vi, nda kati chīꞌí rey Herode. Takan kūu yi, ikan na chinu ma tuꞌun kāꞌan ma Rachaꞌnu Ndioo, jàꞌa iin ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu ra, ma nuu kàꞌan yi teꞌen: “Ñuꞌuꞌ Egiptu kānai ma ra seꞌi.” Takan kàti Ndioo, kàti ma ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu ra.
\s Herode tàchi ra ña na kaꞌni na ma ndraꞌii kuati
\p
\v 16 Takan kūu ta ora chāꞌa ndio ma Herode kuenda, ña jāndaꞌviñaꞌa ma ndra chìto ña kāꞌan ra, nduvaꞌa kāyuni ra. Tajan tāchi ra ña na kaꞌni ndra tandiꞌi ma ndraꞌii kuati, ña ìyo uvi kuiya itiꞌ ninuu, ña ìyo ma ñuu Belén, ta chiꞌin tandiꞌi kuariya ña ìyo kuenda yi, ma naja kua kùu ma tiempu ña chāꞌa ma ndra chìto ña kāꞌan ma nuu ra.
\v 17 Ta teꞌen jāchinu ma ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ña nàni Jeremía ma tuꞌun tāa ra nuu ma tutu ra:
\q
\v 18 Itiꞌ ñuu nàni Ramá chīni ma ñivi tati iin ñaꞌa,
\q ña nduvaꞌa kuii chàku ña jàꞌa ña yaꞌa uꞌvi anima ña, ta ndaꞌvi kùunian.
\q Ta ma tati ikan kùu yi ma tati Raquel, ña chàkuan chaꞌaꞌ ma ndrakuati seꞌan.
\q Ta endee töve kuunian ña jàndomani na ña, vati chīꞌí ma seꞌan.
\m Takan kàti ma Jeremía.
\p
\v 19 Takan kūu ta ora yāꞌa ña chīꞌí ndio ma rey Herode, tajan iin tati ña jàꞌa tiñu nuu ma Rachaꞌnu, kēta yi nuu Kusé tañu ñumaꞌna ra ma ñuu Egiptu, ta teꞌen nākaꞌan yi chiꞌin ra:
\p
\v 20 ―Na ndetaun, ta kiꞌun ma ravali chiꞌin ma maꞌá ra, ta chìkoniꞌi ndikoun chiꞌin vi ma itiꞌ ñuꞌuꞌ Israel, ti cha kāchiꞌí ma ndra kùuni kaꞌni ra. ―Takan kàti yi chiꞌin Kusé.
\p
\v 21 Tajan ndākoo ndio ma Kusé, ta kīꞌin ra ma ravali ndaꞌaꞌ ma maꞌá ra, ta kēe ndio vi kuàꞌan vi ma ñuu Israel.
\v 22 Va ora chīto ndio ma Kusé ña Arquelao seꞌe ma ndi Herode, kùu ra ña chàꞌnda ra tiñu, ma ñuꞌuꞌ Judea, tiñu chākoo tatá ra niku, ta yūꞌvi ra ña kuꞌun ra ma tikan, va tava kātituꞌun ndiko ma Rachaꞌnu Ndioo nuu ra ma tañu ñumaꞌna ra, yakan va tüva nī chaꞌan ndio ra ma itiꞌ tikan, tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra itiꞌ ñuꞌuꞌ Galilea.
\v 23 Takan kūu ta ora chāa ndio ra ma ñuꞌuꞌ ikan, tajan chāꞌan ndio ra chākoo ra ma iin ñuu nàni Nazaret. Ñaꞌá takan kūu yi, ikan na chinu ma tuꞌun ña kātituꞌun ma ndra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo niku, vati kàꞌan ndra ña ni kunani ma Cristu, iin Nazarenu, kāti ndra.
\c 3
\s Xuva, ra jàkunduta kàtituꞌun ra tuꞌun Ndioo tichi kuꞌu
\r (Mr. 1:1-8; Lc. 3:1-9, 15-17; Jn. 1:19-28)
\p
\v 1 Ma tiempu ikan kēta ma Xuva, ra jàkunduta, kàtituꞌun ra tuꞌun Ndioo nuu ma ñivi tichi kuꞌu ma ñuꞌuꞌ Judea,
\v 2 ta rakan teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―¡Na jaña ndo ña jàꞌa ndo ma kuati, vati cha kēta ma kivi ña ni ndeꞌo nuu chàꞌnda Ndioo tiñu! ―kàti ra chiꞌin na.
\p
\v 3 Chaꞌaꞌ ma Xuva iꞌya kùu yi, ña teꞌen kāꞌan ma Isaía, ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo niku:
\q Itiꞌ tichi kuꞌu kīchi tati iin raꞌii, ña teꞌen kānachaa niꞌi yi:
\q “Na jandovaꞌa ndo iin itiꞌ kuenda ma Rachaꞌnu,
\q ta na nuna ndo iin itiꞌ ndoo kuenda ra ndia.”
\m Takan kàti ma tati ikan, kāti ma Isaía.
\p
\v 4 Ta ma jaꞌma ña ñuꞌu ma Xuva, kūvaꞌa yi chiꞌin ixi kameyu, ta chiꞌin pañu ñii, chùꞌni ra yi toko ra. Ta chàchi ra tikaa kuaꞌá, ta ña chìꞌi ra, kùu ma nduxi ñuñu kuꞌu.
\v 5 Ta ma ndian chàa ña chìni ma ña kàꞌan ra, kùu ma ndian ñuu Jerusalén, chiꞌin tandiꞌi ma ndian ñuꞌuꞌ Judea, ta chiꞌin inga ma ndian ìyo ñuꞌuꞌ ña kandii yatini ma yuta Jordán.
\v 6 Ta ora nàꞌma na kuati na nuu ma Xuva, ta rakan chājakunduta ra na ma yuta Jordán.
\p
\v 7 Va ora ndēꞌe ma Xuva ña yaꞌa kuaꞌaꞌ ma ndra fariseu, chiꞌin ndra saduceu, kāchaꞌan ndra, ña na jakunduta ra ndra, yakan va teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Ndyoꞌo tatá ndian xaan, tava kùu ma koo kaa! ¿Yo kàꞌan chiꞌin ndo ña ni kakú ndo nuu ma tundoꞌo yaꞌa xaan ña cha vàchi kuyatin?
\v 8 Tuva ndicha ña cha chīkoniꞌi ndo itiꞌ ma Rachaꞌnu, na koo vaꞌa ndo ma takua kùuni ra ña koo ndo tuva takan,
\v 9 ta koto jätayi ndo ndo chiꞌin juuni maa ndo, ta kaꞌan ndo teꞌen: “Ndyuꞌu kùu ndi tata ma Abraham”, kati ndo. Vati yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo, ña nda ma yuu ña kàndoyo iꞌya, kùu jàndaku ma Rachaꞌnu Ndioo yi, tata ma Abraham ndia.
\v 10 Vati cha ìyo tuꞌva ma hacha kuenda ña taꞌnda tandiꞌi ndava nda yoꞌó ma yutun ña töve chàꞌa chiti vaꞌa, ta kuꞌun ndrun nuu ñuꞌú.
\v 11 Ndicha vaꞌa, ña yuꞌu jàkundutai ndo chiꞌin takuini, kuenda ña na janaꞌa yi, ña cha jāña ndo ma kuati jàꞌa ndo. Va inga ma ra ni kichi tia itiꞌ nuu, ni jakunduta ra ndo chiꞌin sivi ma Tati Ií Ndioo, ta chiꞌin ñuꞌú. Rakan kùu ma ra nduvaꞌa ga ìyo ndatu kua yuꞌu, ña ni töve ìyo yi ña kuisoi, ni ma ndichan ra.
\v 12 Ta cha ndaꞌa ra iin kaa ña ìyo uni kumi punta kuenda ña jandati ra ma trigu itiꞌ nuu sukun, ta takan tàvaniꞌi siin ra ma soo vu. Tajan ni taan vaꞌa ndio ra ma trigu ra tichi yaka. Va ma soo vu, va ni kaꞌmi ra nuu ñuꞌú ña endee töve ndàꞌva.
\s Nuu kùnduta Jesuu
\r (Mr. 1:9-11; Lc. 3:21-22)
\p
\v 13 Takan \fig El bautismo de Jesús|02DN00408b.tif|col|3:13||Nuu kùnduta Jesuu|3.13\fig*kūu tajan Jesuu kīchi ra itiꞌ ñuꞌuꞌ Galilea, ta chāa ra ma yuta Jordán nuu ndaa ma Xuva, kuenda ña na jakunduta ra ra.
\v 14 Va ma Xuva, na küuni ra jaꞌa ra yi, ti java teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Yuꞌu, kùu ma ra ìyo yi ña jakundutaun, ta yoꞌo, ¿chïto naja vàchiun nui, ña na jakundutai ñu̱n? ―Takan kàti Xuva chiꞌin Jesuu.
\p
\v 15 Va Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Väꞌaꞌ ña kàꞌun takan, vaꞌa ga ña jakundutaun yuꞌu vitin, vati takan jàchinu yo tandiꞌi ma ña kùuni ma Ndioo. ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p Tajan ma Xuva kāti ra ña vaꞌa.
\v 16 Ta ora cha kūnduta ndio Jesuu, ta kēe ndio ra ma tichi takuii, tajan juuni ma ora ikani, nūna ma andivi, ta ikan ndēꞌe ndio ra, ña ma Tati Ií Ndioo, vàchi nuu yi chata Jesuu tava kàa iin livi, ta chūnandi yi chata ra.
\v 17 Tajan ma itiꞌ andivi chīni na iin tati ña teꞌen kàꞌan:
\p ―Raꞌya kùu ma ra Seꞌi, ña yaꞌa kùuni̱ ndeꞌi, ta yaꞌa chìsii̱ ña kùu ra takan. ―Takan kàti ma tati chīni na.
\c 4
\s Nuu kìꞌin kuiꞌna kuꞌva Jesuu
\r (Mr. 1:12-13; Lc. 4:1-13)
\p
\v 1 Ta ora yāꞌa, tajan chāka ndio ma Tati Ií Ndioo ma Jesuu itiꞌ tichi kuꞌu, kuenda ña na kiꞌin ma kuiꞌna kuꞌva ra.
\p
\v 2 Ta ma nuu chīyo ra ikan, tüvi nī chachi ra uvi xiko kivi, ta uvi xiko chanikuaa. Ta ora yāꞌa, tajan chāñu ndio ma soko ra.
\v 3 Tajan ma kuiꞌna chajāyatin ndioánꞌ ñáꞌ nuu Jesuu kuenda ña ni kiꞌin ndioánꞌ kuꞌva ra, ta teꞌen nākaꞌan ndioánꞌ chiꞌin ra:
\p ―Tu ndicha vaꞌa ña ra Seꞌe Ndioo kùu̱n, na kaꞌun chiꞌin ma yuu ña ndoyo chiña, ña na ndakuu yi paan. ―Takan kàti ma kuiꞌna chiꞌin ra.
\p
\v 4 Va Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Nuu ma tutu Ndioo teꞌen kàꞌan yi: “Na yöve uvanuu ma ña chàchinio kùu jaꞌa ña na taku ma ñivi, vati juuni kùu taku na jaꞌa tandiꞌi ma tuꞌun ña kàꞌan Ndioo ndia” ―kàti Jesuu.
\p
\v 5 Tajan chāka ndio ma kuiꞌna ma Jesuu kuàꞌan ra chiꞌánꞌ ñuu Jerusalén ií, ta ikan jāndaa ndio ma kuiꞌna ma Jesuu nuu sukun ga xini ma veñuꞌu kaꞌnu ikan,
\v 6 ta teꞌen nākaꞌánꞌ ndioánꞌ chiꞌin ra:
\p ―Tu ndicha ña ra Seꞌe Ndioo kùu̱n, na koyoun ma nda ninuu, vati nuu ma tutu Ndioo, teꞌen kàꞌan yi:
\q Ndioo, ni tachi ra ma tati ña jàꞌa tiñu nuu ra, ña na jakuenda yi ñu̱n.
\q Ma tati ikan kùu yi ña ni kaniꞌi na ñu̱n, chiꞌin ndaꞌaꞌ na,
\q ikan na töve takueꞌe chaꞌun jàꞌa nïꞌiin yuu ―kàti ma kuiꞌna chiꞌin ra.
\p
\v 7 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌánꞌ:
\p ―Nda nuu ma tutu Ndioo, juuni teꞌen kàꞌan yi ndia: “Töve ìyo yi ña kiꞌun kuꞌva ma Rachaꞌnu Ndioo.” Takan kàti yi ―kàti Jesuu.
\p
\v 8 Takan kūu ta chāndaka tukuánꞌ ra iin xini yuku sukun nduvaꞌa kuii, ta ora kīchaꞌa ndioánꞌ jànaꞌánꞌ nuu Jesuu ndisaa ma ñuu ñuñivi nuu chàꞌndánꞌ tiñu nuu Jesuu, ta naja kua yaꞌa kaꞌnu kùu yi.
\v 9 Tajan teꞌen nākaꞌan ndioánꞌ chiꞌin ra:
\p ―Tu kunandi chitiun nui, ta jakaꞌnu̱n yuꞌu, ni kuꞌvai tandiꞌi ma nuu chàꞌndai tiñu nuu̱n ―kàti ma kuiꞌna chiꞌin Jesuu.
\p
\v 10 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌánꞌ:
\p ―Kuàꞌan, tikan yoꞌo kuiꞌna, vati nuu ma tutu Ndioo, teꞌen kàꞌan yi: “Na jakaꞌnu̱n ma Rachaꞌnu Ndiooun, ta uvanuu rakani na jaꞌun tiñu nuu” ―kàti Jesuu.
\p
\v 11 Tajan ma kuiꞌna ndākoo ndioánꞌ Jesuu, ta ikan jan chākoyo ndio ma ndian kùu tati ña jàꞌa tiñu nuu Ndioo, ta kīchaꞌa na tìndee na ra.
\s Nuu kìchaꞌa Jesuu kàtituꞌun ra tuꞌun Ndioo ñuꞌuꞌ Galilea
\r (Mr. 1:14-15; Lc. 4:14-15)
\p
\v 12 Takan kūu ta ora chīto Jesuu ña ma Xuva indii ra tichi vekaa, tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra ma ñuꞌuꞌ Galilea.
\v 13 Va töve nī kindoo ra koo ra ma ñuu Nazaret, ti yāꞌa ra kuàkoo ra ma ñuu Capernaum, ña kàndii yuꞌu tañuꞌu, yatini nuu kàndii ma ñuꞌuꞌ Zabulón, chiꞌin ñuꞌuꞌ Neftalí.
\v 14 Tandiꞌi ñaꞌá kūu yi takan, ikan na chinu ma tuꞌun ña tāa ma Isaía, ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, nuu kāꞌan ra teꞌen:
\q
\v 15 Na tasoꞌo ndo ndyoꞌo ìyo ñuꞌuꞌ Zabulón, ta ñuꞌuꞌ Neftalí
\q ña kàndii inga chiyo yuꞌu yuta Jordán,
\q tichi itiꞌ kuàꞌan tañuꞌu ña nàni Galilea,
\q nuu ìyo ndian yüvi judíu.
\q
\v 16 Vati ndyoꞌo ndian chàkunuu nuu naa niku,
\q cha kīchaꞌa ndèꞌe ndo iin ñuꞌú yaꞌa kaꞌnu,
\q itiꞌ chākunuu ndo niku töve itiꞌ vaꞌa kùu yi ti ni naa ndo jàꞌa yi,
\q va vitin ma Rachaꞌnu cha jāndondichin vaꞌa ra yi kuenda ndo.
\q Takan tāa Isaía.
\p
\v 17 Nda ma ora ikan kùu yi, ña kīchaꞌa Jesuu kàtituꞌun ra tuꞌun Ndioo teꞌen nuu ma ñivi:
\p ―Na jaña ndo ña jàꞌa ndo ma kuati, vati cha vàchi kuyatin nuu chàꞌnda ma ra ìyo andivi tiñu ―kàti Jesuu chiꞌin na.
\s Jesuu kàna ra kumi taꞌan ndra kìin tiakaꞌ
\r (Mr. 1:16-20; Lc 5:1-11)
\p
\v 18 Ta ora chàkunuu Jesuu ma yuꞌu tañuꞌu ña kàndii ma ñuꞌuꞌ Galilea, ikan ndēꞌe ra uvi taꞌan ndra ña kùu ndra yani ndra. Iin ra nàni Simón, ra juuni kàꞌan na ña nàni Petuꞌ, ta inga ra nàni André. Ta ndrakan, ti kàni ndra yuꞌva tiakaꞌ kaꞌnu tichi takuii chàkunuu ndra, ti ndra kìin kùu ndra.
\v 19 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Na tandikun ndo chatai!, ta yuꞌu ni jaꞌi ña na naniꞌi ndo ñivi kuenda Ndioo ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\v 20 Ma ora ikani ndākoo ndra ma yuꞌva tiakaꞌ kaꞌnu, ta tāndiku ndra chata ra.
\p
\v 21 Ta itaꞌvi tiá itiꞌ nuu, ikan ndēꞌe Jesuu inga uvi taꞌan ndra ña juuni yani ndra ndia. Iin ra nàni Jandiau, chiꞌin Xuva, ndra seꞌe Zebedeu. Ndrakan kaꞌìin ndra jàndovaꞌa ndra yuꞌva tiakaꞌ kaꞌnu, chiꞌin tatá ndra, tichi iin varku, ora kāna Jesuu ndra.
\v 22 Ma ora ikani ndākoo ndra ma tatá ndra tichi run, ta tāndikun ndra kuàꞌan ndra chata Jesuu.
\s Jesuu jànaꞌa ra nuu kuaꞌaꞌ ñivi
\r (Lc. 6:17-19)
\p
\v 23 Jesuu chàkunuu ra jànaꞌa ra tuꞌun Ndioo ninii kaꞌnu ma ñuꞌuꞌ Galilea, nuu kàndii taꞌiiꞌiin ma kuariya nuu ìyo ma veñuꞌu kuati ñivi judíu. Kàtituꞌun ra nuu na, naja kua kùu ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu itiꞌ andivi, ta juuni jàndaꞌa ra ndian kuꞌvi, chiꞌin tandiꞌi nuu ma kueꞌe ndoꞌo na.
\v 24 Ta takan kūu ña chītakuati ma tuꞌun chaꞌaꞌ Jesuu nuu ma ñivi ìyo ninii kaꞌnu ma ñuꞌuꞌ Siria. Ta chāndaka na ndian kuꞌvi jàꞌa siin siin nuu ma kueꞌe, takua kùu ma ndian kuꞌvi jàꞌa kueꞌe uꞌvi na, chiꞌin ndian kuꞌvi jàꞌa tati xaan, ndian chìꞌi iꞌi, chiꞌin ndian endee peꞌlu kuñu, ta jāndaꞌa ra na.
\v 25 Ta kuaꞌaꞌ ñivi ìyo ñuꞌuꞌ Galilea, chiꞌin ñuu Decápolis, ña kùuni yi kaꞌan yi, uchi ñuu, ta ndian ñuu Jerusalén ña ìyo kuenda ma ñuꞌuꞌ Judea, ta nda ma ñuu ña kàndii inga chiyo yuta Jordán. Tandiꞌi ndiakan tāndikun na kuàꞌan na chata Jesuu.
\c 5
\s Nuu jànaꞌa Jesuu nuu ñivi xini yuku
\p
\v 1 Ta ora ndēꞌe Jesuu ña kaꞌìin kuaꞌaꞌ ñivi, tajan ndāa ndio ra xini yuku, ta chūnandi ra. Ta ikan jan chājayatin ndio ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra nuu nàndi ra, ta chīkonuu ndra ra,
\v 2 ta teꞌen kīchaꞌa ndio ra jànaꞌa ra nuu ndra:
\s Nuu jànaꞌa Jesuu naja kua ìyo yi ña jaꞌa yo, ikan na sii kuuni yo
\r (Lc. 6:20-23)
\p
\v 3 ―Na sii kuuni ma ndian ndaꞌvi ña chàꞌa na kuenda ña chìniñuꞌu na Ndioo, vati kuenda maa na kùu ma nuu chàꞌnda ra tiñu itiꞌ andivi.
\p
\v 4 ’Na sii kuuni ma ndian chàku ta ndaꞌvi kùuni, vati ma Rachaꞌnu Ndioo ni ndakimani ra na.
\p
\v 5 ’Na sii kuuni ma ndian vita anima, vati tiaga itiꞌ nuu, ni niꞌi na ma ñuꞌuꞌ ña cha chāꞌa ma Rachaꞌnu Ndioo tuꞌun ña ni kuꞌva ra nuu na.
\p
\v 6 ’Na sii kuuni ma ndian yaꞌa ìyoni jàkuu tiñu vaꞌa takua kùuni Ndioo, ta chiꞌin ma ndian yaꞌa nàtii na ña kùuni na ndeꞌe na ra, takua kùuni na ora nàtii na takuii, vati ma Rachaꞌnu Ndioo, ni tindee ra na ña na jaꞌa na yi.
\p
\v 7 ’Na sii kuuni ma ndian kùndaꞌvini ndeꞌe inga ñivi, vati Ndioo, ni kundaꞌvini ra na ndia.
\p
\v 8 ’Ta na sii kuuni ma ndian ndicha ña kùuni na ndeꞌe na ma Rachaꞌnu Ndioo, vati ndiakan ni ndeꞌe na ra.
\p
\v 9 ’Na sii kuuni ma ndian nànduku naja kua koo vaꞌa na chiꞌin taꞌan na, vati ma Rachaꞌnu Ndioo ni jandakuu ra na seꞌe ra.
\p
\v 10 ’Ta juuni na sii kuuni ma ndian ndèꞌe tundoꞌo, chaꞌaꞌ ña jàꞌa na ma ña kùuni Ndioo, vati kuenda maa na kùu ma nuu chàꞌnda ra tiñu andivi.
\p
\v 11 ’Na sii kuuni ndyoꞌo ora inga ñivi kanduvaꞌa na ndo, ta chiꞌin ndyoꞌo ndian jàndeꞌe na tundoꞌo, ta tisokuati na ndo chiꞌin tuꞌun vata chaꞌi.
\v 12 Na sii kuuni ndo, vati ni niꞌi ndo iin yaꞌvi nduvaꞌa kaꞌnu ma itiꞌ andivi, ti takua jàꞌa na chiꞌin ndo, juuni kua ikan jāꞌa na chiꞌin ma ndian kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ña chīyo tajiꞌna ndia.
\s Nuu jànaꞌa Jesuu ña kùu yo takua kùu ma ñií, ta takua kùu ma ñuꞌú
\r (Mr. 9:50; Lc. 14:34-35)
\p
\v 13 ’Ndyoꞌo kùu ndo takua kùu ma ñií ña ìyo ma ñuñivi iꞌya, chaꞌaꞌ ña kùu ndo ndian chìnuni. Va tu ma ñií ikan jàña yi ña uꞌvá yi, ¿niyi ìyo yi ña jaꞌa yo chiꞌin yi, ta kùu ndoꞌuva ndiko yi, ta kuàtiñu yo yi inga chaꞌaꞌ?, kùuni ndo. Vaꞌaga ña na jakuita ndo yi kuenda ña na kuañunia ma ñivi chata yi, ti na tüva nakutiñu yi.
\p
\v 14 ’Ndyoꞌo kùu ndo tava kùu ma ñuꞌú ña jàndondichin ma ñuñivi. Ta tu iin ñuu kàndii yi xini yuku, na küu kundii xeꞌe yi ndia.
\v 15 Ta na tüvi jàtiin yo iin ñuꞌú kandil, ta kasi yo nuu yi chiꞌin iin cajon, vati ma ña jàꞌa yo kùu yi ña, vaꞌa jùndii yo yi nuu sukun, ikan na jandondichin yi nuu tandiꞌi ma ñivi kaꞌìin tichi veꞌe.
\v 16 Yakan va ndyoꞌo juuni kua ikan ìyo yi ña nanduku ndo naja kua koo vaꞌa ndo chiꞌin tandiꞌi ñivi, ikan na ndeꞌe na ma tiñu vaꞌa jàꞌa ndo, ta nditaꞌan na jàkaꞌnu na ma Rachaꞌnu Tatá ndo ña ìyo andivi ndia.
\s Jesuu jànaꞌa ra naja kua kàꞌan ma Ley chaꞌnu
\p
\v 17 ’Ta koto näkanini ndo, ña yuꞌu kùu ra vàchi janaa ma ley Ndioo ña tāa Moisés, ta ña vàchi janai ma tuꞌun Ndioo ña jànaꞌa ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu ra ndia, ti na yöve takan kùu yi. Ma tiñu vàchi̱ kùu yi ña, kàtituꞌun kachi̱n ma ña kùuni ma ley Ndioo kaꞌan yi.
\v 18 Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo ña, ora juuni yanga ìyo ma andivi, chiꞌin ma ñuꞌuꞌ ñuñivi, nïꞌiin tuꞌun vali ña ìyo nuu ma ley chaꞌnu, ta nïꞌiin letra na töve ni kindaa, nda kati kuu jiꞌna ma ña ìyo yi ña kuu.
\v 19 Yakan va ma ndian jàchiꞌin na ma ña kùuni ma ley Ndioo ña jàꞌa na, va kùmani jàchiꞌin na uvanuu ña kàꞌan yi, vaji iin tuꞌun valini kùu yi, ta ndian töve chàꞌa na ña na koto inga ñivi yi, ta jàꞌa na indukuni, ndiakan ni ndakuu na, ndian valiga ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu andivi. Va ma ndian jàchiꞌin ña kàꞌan yi, ta chàꞌa na ña na koto inga ñivi ma ña kàꞌan yi, ndiakan kùu ma ndian ni ndakuu kaꞌnuga, ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu andivi.
\v 20 Vati yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ña, tu töve kùuni tiaga ndo jaꞌa ndo ma kua kùuni Ndioo, takua kùu ma ndra matru jànaꞌa tuꞌun Ndioo chiꞌin ma ndra fariseu, ña na küuni ndra jàchinu ndra ma ña kùuni Ndioo, na küu kiꞌvi ndo koo ndo chiꞌin ra nuu chàꞌnda ra tiñu andivi.
\s Jesuu jànaꞌa ra naja kua ìyo yi ña jaꞌa yo ora kayunio
\r (Lc. 12:57-59)
\p
\v 21 ’Ndyoꞌo cha chìto vaꞌa ndo ña tatiempu cha chīni ndo tuꞌun Ndioo ña teꞌen kàꞌan yi naja kua ìyo yi ña jaꞌa ndo: “Na käꞌni ndo, ti ma ndian chàꞌni ìyo yi ña kaꞌnda na kuati na.”
\v 22 Va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ña nda ndyoꞌo ni kùuni, tu xàani ndo ndeꞌe ndo taꞌan ndo, ìyo yi ña kaꞌnda ndo kuati ndo ndia. Ta tu kanduvaꞌa ndo taꞌan ndo ìyo yi ña yaꞌa ndo nuu ma ndra kumitiñu, ta jàkutuni ndra ma kuati ndo. Ta tu kàti ndo ña ndian ndava xini kùu na, na jaꞌa ndo kuenda nuu ndo koto kuꞌun ndo andayaꞌ nuu tìin ñuꞌú.
\p
\v 23 ’Ta indukuni kùu yi tuva ma ora sokó ndo iin nakuyi nuu ma chito naá kuenda Ndioo, ta ikan chàkuꞌuni ndo ña ìyo kuati ndo chiꞌin inga taꞌan ndo,
\v 24 na ndakoo nuu ndo ma ña ni sokó ndo nuu Ndioo ma ikan, ta kuꞌun jiꞌna ndo kundakan ndo nuu taꞌan ndo ña na jakaꞌnuni na ma kuati ndo, tajan na chikoniꞌi ndio ndo nuu ìyo ma nuu naa, ta na sokó ndio ndo yi kuenda Ndioo.
\p
\v 25 ’Tu ìyo iin nda yo kùuni tiꞌi kuati chaꞌaꞌ ndo ma vetiñu. Vaꞌa ga ña na kaꞌan jiꞌna ndo tichi itiꞌ kuàꞌan ndo chiꞌin na, ta ikan na jandakumani ndiko ndo na, ikan na tüvi tìꞌi na ndo ndaꞌaꞌ ma ra juez ña jàndondaa kuati, ta rakan kuꞌva ndio ra ndo ndaꞌaꞌ ma ndra jandaru, ta tìꞌi ndra ndo tichi vekaa.
\v 26 Ta ndicha vaꞌi ña kàꞌin chiꞌin ndo ña na töve ni kee ndo ikan, nda kati tiaꞌvi ndiꞌi jiꞌna ndo ma xuꞌunꞌ ña na nandoo kuati ndo.
\s Jesuu kàtituꞌun ra ña na väꞌa kìꞌvi yo chiꞌin ñivi ñaꞌa yöve ñasiꞌi yo, ta ñivi ñaꞌa chiꞌin yöve ii vi ndia
\p
\v 27 ’Vati ndyoꞌo cha chīni ndo iin tuꞌun ña teꞌen kàꞌan tatiempu: “Na kïꞌvi ndo chiꞌin ñivi ñaꞌa yöve ñasiꞌi ndo.”
\v 28 Va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo, ña nda ndraꞌii nikuuni, jitu chiꞌin iin ña ndèꞌeni ndra iin ñaꞌa, ta chàtaꞌani ndra, ña kùuni yi kaꞌan yi ña indukuni kùu ma kuati jàꞌa ndra chiꞌan chiꞌin chinituni ndra kua ma ndra cha kīꞌvi ndra chiꞌin iin ñaꞌa ma chiꞌin ma kuñu ndra.
\p
\v 29 ’Ta tu ma tinuu chiyo kuaꞌaꞌ ndo kùu yi ña jàkoyo yi ndo ma tichi kuati, na tava ndo yi, ta jakuita chika ndo yi. Vati vaꞌaga ña na kenaa iin chiyo tinuu ndo, kua ña kuꞌun ndisaa ma kuñu ndo andayaꞌ.
\v 30 Ta tu ma ndaꞌaꞌ chiyo kuaꞌa ndo kùu yi ña jàkoyo yi ndo ma tichi kuati, na kaꞌnda ndo yi, ta jakuita chika ndo yi. Vati vaꞌaga ña na kenaa iin chiyo ndaꞌaꞌ ndo kua ña kuꞌun ndisaa ma kuñu ndo andayaꞌ.
\s Jesuu jànaꞌa ra ña na töve vaꞌa ndakoo yo ñasiꞌi yo
\r (Mt. 19:9; Mr. 10:11-12; Lc. 16:18)
\p
\v 31 ’Ta juuni cha chàꞌa ndo kuenda ña teꞌen kàꞌan ma tuꞌun Ndioo ndia: “Nda ndraꞌii nikuuni tuva ndàkoo ndo ñasiꞌi ndo, ìyo yi ña kuꞌva ndo iin tutu nuu kàꞌan yi ña cha ndākoo ndo ña.”
\v 32 Va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ña tu iin raꞌii ndàkoo ra ñasiꞌi ra, iin kuati kùu yi kuenda ra tu töve ndicha ña jàndaꞌviñaꞌa ña ra chaꞌaꞌ ña kìꞌvi ña chiꞌin inga raꞌii. Vati tu takan ndākoo ra ña, rakan jàꞌa ra ña na jaꞌa ña kuati tu yakan kiꞌvian chiꞌin inga raꞌii. Ta nda ra ni kùuni ña tàndaꞌa chiꞌin iin ñaꞌa ña ndākoo ii, juuni iin kuati kùu ma ña jàꞌa ra, ti kìꞌvi ra chiꞌin iin ñaꞌa ìyo inga ii ndia.
\s Jesuu kàti ra ña na väꞌa jandaꞌviñaꞌa yo
\p
\v 33 ’Ta juuni cha chīni ndo ña teꞌen kàꞌan ma ndian kūu ñivi yo chīyo tajiꞌna ndia: “Ìyo yi ña jachinu ndo ma tuꞌun chàꞌa ndo nuu ma Rachaꞌnu Ndioo”.
\v 34 Va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ña vaꞌaga ña na küꞌva ndo tuꞌun chaꞌaꞌ nda ña nikuuni tu töve ña ndicha kùu yi. Na töve ìyo yi ña kuꞌva ndo tuꞌun chaꞌaꞌ ma andivi, ti nuu chàꞌnda Ndioo tiñu kùu yi.
\v 35 Ta ni chaꞌaꞌ ma ñuꞌuꞌ ñuñivi ndia, vati nuu nìndee chaꞌa Ndioo kùu yi ti iin ña kuenda ra kùu yi. Ta ni chaꞌaꞌ ma ñuu Jerusalén, tüvi ìyo yi ña kuꞌva ndo tuꞌun, vati ma ñuu kaꞌnu ña ìyo kuenda Ndioo, ra kùu Rey kaꞌnu kùu yi ndia.
\v 36 Ta juuni na tüvi ìyo yi ña kuꞌva ndo tuꞌun nuu ñivi chaꞌaꞌ ma xini ndo, vati na küu jandokuichin ndo nïꞌiin ma ixi xini ndo, a jàndotuun ndo yi ndia.
\v 37 Vaꞌaga ña na kaꞌan ndo ña: “juu” a “töve”, vati ndisaa inga tuꞌun ma ña kàꞌan siki ndo, kùu yi kuenda ma kuiꞌna.
\s Jesuu jànaꞌa ra naja kua ìyo yi ña jaꞌa yo, ta jàña yo ña xaani yo ndeꞌo taꞌan yo
\r (Lc. 6:29-30)
\p
\v 38 ’Ta juuni ndyoꞌo cha chīni ndo ña teꞌen kàꞌan ma tuꞌun ña kēta tajiꞌna ndia: “Tu jàtakueꞌe na jitu iin ma tinuu ndo a nuꞌu ndo, indukuni ìyo yi ña jaꞌa ndo chiꞌin na ndia.”
\v 39 Va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ña: tuva ìyo nda yo kùuni kuati chiꞌin ndo, na jandeeni ndo yi, ta töve jàꞌa ndo takua jàꞌa na. Ta tu ìyo iin ndian kàni iin xaꞌnda iin chiyo chaꞌa soꞌo ndo, na kuꞌva ndo ma inga chiyo yi kàni na ndia.
\v 40 Ta tu ìyo iin yo tiꞌi kuati chaꞌaꞌ ndo ma vetiñu, ta kùuni na namaa na kamixa ñuꞌu ndo, na kuꞌva ndo ña na kundaꞌa na, nda ma jaꞌma isukun ndo ndia.
\v 41 Tu ìyo nda ndian chìkan ñamani nuu ndo ña na tindee ndo na, ña kuìso ndo iin ndatiñu na iin kilometru, na kuꞌun ndo chiꞌin ra nda uvi kilometru, na tindee ndo na.
\v 42 Ta nda ndian nikuuni ña chìkan iin nakuyi nuu ndo, na kuꞌva ndo yi nuu na. Ta tu ìyo ndian chìkanuu iin nakuyi nuu ndo, na kuꞌva ndo yi nuu na, ta yüva kati ndo ña töve.
\s Naja kua ìyo yi ña kuuni yo ndeꞌo ma ndian xaani yo ndeꞌo
\r (Lc. 6:27-28, 32-36)
\p
\v 43 ’Ta juuni cha chīni ndo ma tuꞌun ña kàꞌan teꞌen tatiempu ndia: “Na kuuni ndo ndeꞌe ndo ma ndian amigu ndo, ta na kuxaani ndo ndeꞌe ndo ma ndian xaani ndo ndia.”
\v 44 Va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ña: Na kuuni ndo ndeꞌe ndo ma ndian xaani ndo ndeꞌe ndo, ta na kaꞌan ndo chiꞌin Ndioo chaꞌaꞌ ma ndian kànduvaꞌa ndo.
\v 45 Takan ìyo yi ña jaꞌa ndo, ta kùu ndo seꞌe ma Tatá ndo ra ìyo andivi. Vati maa ra kùu ra ña jàtuun ra nikandii kuenda ma ndian vaꞌa, ta tüvi vaꞌa. Ta juuni ra kùu ra ña jàkuun ra savi kuenda ma ndian ndaa, ta ndian töve ndia.
\v 46 Vati tu ma ndian kùuni ndeꞌe ndo, ndiakani kùu ma ndian kùuni ndo ndeꞌe ndo, ¿a chànini ndo ña ni niꞌi ndo yaꞌvi ndo chaꞌaꞌ ña jàꞌa ndo takan?, kùuni ndo. Na töve, vati nda ma ndra nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ñuu Roma, takan jàꞌa na ndia.
\v 47 Ta tu kàñaꞌa ndo chiꞌin ndian taꞌani ndian chìnuni, ¿nda ña vaꞌa kùu ma ña jàꞌa ndo?, kùuni ndo. Vati nda ma ndian töve nàkoto Ndioo, takan kàꞌan na ndia.
\v 48 Yakan va na kuu ndo ndian ndaa, tava kùu ma Tatá yo ra ìyo andivi.
\c 6
\s Jesuu jànaꞌa ra naja kua ìyo yi ña jaꞌa yo ma tiñu vaꞌa
\p
\v 1 ’Ta koto jäꞌa ndo tiñu vaꞌa kuenda ña na ndeꞌe ma ñivini ndo ña ndian vaꞌa kùu ndo. Ta tu jàꞌa ndo takan tajan ma Tatá ndo, ra ìyo andivi, töve ni kuꞌva ra nïꞌiin yaꞌvi ndo.
\v 2 Yakan va ora tìndee ndo ma ndian ndaꞌvi ña kumani yi nuu, na töve ìyo yi ña kuꞌva ndo koto ndisaa ñivi yi, takua jàꞌa ma ndian uvi nuu kua chànini ña chàkunuu nàtuꞌun na chiꞌin ñivi, nani nuu ìyo ma veñuꞌu kuati ma ndian judíu, ta tichi kai, kuenda ña na kaꞌan vaꞌa ma ñivi chatani na. Va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ña ndicha vaꞌa ña cha ìyo ma yaꞌvi na chaꞌaꞌ ma ña jàꞌa na.
\v 3 Va ndyoꞌo ora chàꞌa iin nakuyi nuu ma ndian ndaꞌvi ña chìniñuꞌu yi, na töve ìyo yi ña natuꞌun ndo yi nuu nïꞌiin ma ndian nàkoto ndo, ta ni nuu ma amigu kaꞌnu ndo ndia.
\v 4 Vaꞌaga ña na koto xeꞌeni ndo yi. Tajan ma Tatá ndo ra ìyo andivi ni kuꞌva ra yaꞌvi ndo, ti ndèꞌe ra ma ña jàꞌa xeꞌe ndo.
\s Jesuu jànaꞌa ra naja kua kaꞌan yo chiꞌin Ndioo
\r (Lc. 11:2-4)
\p
\v 5 ’Ta ora kàꞌan ndo chiꞌin Ndioo, koto jäꞌa ndo takua jàꞌa ma ndian kini uvi nuu kua chànini ña ndava chàtaꞌani na kundaa na ora kàꞌan na chiꞌin Ndioo ma tichi veñuꞌu kuati ma ndian judíu, a ora kundaa na ma tutun kai kuenda ña na ndeꞌe ma ñivini na. Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo ña, ndiakan juuni cha ìyo yaꞌvi na chaꞌaꞌ ma ña jàꞌa na ndia.
\v 6 Va tu ndyoꞌo kùuni ndo kaꞌan ndo chiꞌin Ndioo, na kiꞌvi ndo tichi veꞌe ndo, ta kasi ndo yuveꞌe, ta kichaꞌa ndio ndo kaꞌan maꞌiin ndo chiꞌin Ndioo Tatá ndo, ti ìyo ra chiꞌin ndo ma ikan. Tajan ma Tatá ndo, ra ndèꞌe ma ña jàꞌa ndo, ni kuꞌva ra yaꞌvi ndo.
\p
\v 7 ’Ta ora kàꞌan ndo chiꞌin Ndioo, na töve ìyo yi ña indita inditani kāꞌun ma tuꞌun töve ndakutiñu, tava jàꞌa ma ndian töve nàkoto Ndioo. Vati ndiakan chànini na, ña tu kuaꞌaꞌ chaꞌaꞌ kàꞌan na, juuni juuni ma tuꞌun, tiaga ni jachiꞌin Ndioo ma ña kàꞌan na, kùuni na.
\v 8 Koto jäꞌa ndo tava jàꞌa ndiakan, vati ma Ndioo Tatá ndo, cha chìto ra nayi kùu ma ña chiniñuꞌu ndo antea ña ndàkan ndo yi nuu ra.
\v 9 Yakan va teꞌen ìyo yi ña kaꞌan ndo chiꞌin Ndioo:
\q Yoꞌo ra kùu Tatá ndi, ra ìyo andivi,
\q na yaꞌaga ií kùu ma siviun.
\q
\v 10 Na kichi ma nuu chàꞌndaun tiñu.
\q Ta na kuu ma naja kua kùuniun ma nuñuꞌuꞌ, ma takua kùu yi itiꞌ andivi.
\q
\v 11 Na kuꞌvaun ma ña chìniñuꞌu ndi kachi ndi vitin.
\q
\v 12 Na jàkaꞌnuniun ma kuati jàꞌa ndi,
\q takua jàkaꞌnuni ndi kuati ma ndian jàꞌa ña kini chiꞌin ndi.
\q
\v 13 Ta koto küꞌvaun ña titunini ndi jàꞌa ndi ma ña töve vaꞌa.
\q Va na jaꞌun ña na kaku̱n ndi nuu ma ña kini.
\q Vati maun kùu ma ra chàꞌnda tiñu, ta maun kùu ma ra ìyo ndatu,
\q ta juuni maun nduvaꞌa kaꞌnu kùu̱n ndia.
\q Ta takan endeeni na kùu yi. Amén.
\p
\v 14 ’Vati tu ndyoꞌo jàkaꞌnuni ndo kuati jàꞌa ma inga na chiꞌin ndo, nda ma Rachaꞌnu Tatá ndo ra ìyo andivi, ni jakaꞌnuni ra ma kuati ndo ndia.
\v 15 Va tu töve jàkaꞌnuni ndo kuati ma inga na, ni ma Rachaꞌnu Tatá ndo, töve ni jakaꞌnuni ra kuati ndo ndia.
\s Jesuu jànaꞌa ra naja kua jàꞌa yo ora ndita yuꞌu yo
\p
\v 16 ’Ora jàndita ndo yuꞌu ndo, na töve ìyo yi ña jaꞌani ña ndaꞌvi kuuni ndo, tava jàꞌa ma ndian ìyo uvi nuu kua chànini, kuenda ña na ndeꞌe ma ñivini na ña jàndita na yuꞌu na. Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo ña, ndiakan cha ìyo yaꞌvi na ndia.
\v 17 Va taku ndyoꞌo ora jàndita ndo yuꞌu ndo, na nakata ndo nuu ndo, ta tìꞌi vaꞌa ndo kuika xini ndo,
\v 18 ikan na töve nakuni na ña jandita yuꞌu ndo. Vati uvanuu ma Tatá ndo ra ìyo maꞌiin chiꞌin ndo ma nuu kaꞌìin ndo, rakani kùu ra ña chàꞌa ra kuenda chaꞌaꞌ ma ña jàꞌa ndo, ta rakan ni kuꞌva ra yaꞌvi ndo chaꞌaꞌ yi.
\s Kàtituꞌun Jesuu naja kùu koo vaꞌa yo itiꞌ andivi
\r (Lc. 12:33-34)
\p
\v 19 ’Ta koto jändolocho ndo ma ña kuika ndo ma nuñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya, vati ma iꞌya, ndiꞌi yi jàtivi ma tikixin, ta kìꞌvi ma ndra suꞌu, kasuꞌu ndra ndia.
\v 20 Vaꞌaga ña na jandolocho ndo ma ña kuika ndo ma itiꞌ andivi ña kùuni yi kaꞌan yi ma ña vaꞌa jàꞌa yo kuenda Ndioo, vati ikan kùu nuu töve jàtivi ma tikixin yi, ta ni töve tìvi inga ma ndatiñu, ta ni töve kìꞌvi ma ndra suꞌu ña, kàsuꞌu ndra ndia.
\v 21 Vati ma nuu ìyo ña kuika ndo, juuni ma ikan ìyo ma anima ndo chiꞌin yi.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva, nuu kàꞌan yi ña ma tinuu yo kùu yi takua kùu iin ñuꞌú ña ìyo tichi kuñu yo
\r (Lc. 11:34-36)
\p
\v 22 ’Ma tinuu yo, kùu yi takua kùu ma ñuꞌú kandil kuenda ma kuñu yo. Yakan va tu ma tinuu yo vaꞌa yi, kùuni yi kaꞌan yi ña ndisaa ma kuñu yo ìyo ñuꞌú yi ndia.
\v 23 Va tu ma tinuu yo, töve chàꞌa yo ña kutuꞌva yo takua kùuni Ndioo, kùuni yi kaꞌan yi ña chàkuu yo nuu naa jàꞌa yi. Ta tu chànini yo ña kùu ma chinituni yo takua kùu iin ñuꞌú, va töve ndicha, kùuni yi kaꞌan yi ña cha kua naa kaꞌvi yo jàꞌa yi.
\s Jesuu kàtituꞌun ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ ña, naja kua kùu yi chiꞌin Ndioo, ta ma xuꞌunꞌ
\r (Lc. 16:13)
\p
\v 24 ’Ta nïꞌiin ma ndian kùu musu, na küu jaꞌa na tiñu nuu ninduvi ma ndra kùu chitoꞌo na iin tiempuni, vati iin ra, va ni kuuni na ndeꞌe na ra, ta inga ra ni kuxaani na ndeꞌe na ra, ta ra nunuu ni tiñuꞌu na ra, ta ma inga ra töve. Yakan va na küu jàꞌa yo tiñu nuu Ndioo, tu endee nàkanini yo chaꞌaꞌ ma xuꞌunꞌ ndia.
\s Ndioo jàkuenda ra ma ñivi kùu seꞌe ra
\r (Lc. 12:22-31)
\p Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p
\v 25 ―Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ña na töve na jaꞌa ndo ña nàkanini ndo chaꞌaꞌ ma ña chàchi ndo, a chaꞌaꞌ ma ña koꞌo ndo kuenda ña koo ndo, a ña nakanini ndo chaꞌaꞌ ma jaꞌma ña chàkuꞌun ndo. ¿A töve vaꞌaga ma kivi ìyo ndo kua ma ña chàchi ndo?, kùuni ndo. Ta, ¿a töve vaꞌaga ma kuñu ndo, kua ma jaꞌma chàkuꞌun ndo?, kùuni ndo.
\v 26 Na ndeꞌe ndo tava ìyo ma saa ña ndàti ndri kàchika ndri nuu sukun. Ndrikan töve tàchi ndri, ta töve nàkuiso ndri nïꞌiin nakuyi, ta ni töve tàan vaꞌa ndri yi tichi yaka, ta vaꞌani chàꞌa ma Ndioo Tatá ndo ña chàchi ndri. ¿A töve chàꞌa ndo kuenda ña ma Rachaꞌnu Ndioo kùuniga ra ndeꞌe ra ndo kua ma saa ikan?
\v 27 ¿A ìyo nda ndyoꞌo ña chaꞌaꞌ ña yaꞌa nakanini ndo kùu ndosukun ndo sava metru tiá, jàꞌa yi?, kùuni ndo.
\p
\v 28 ’¿Ta naja yaꞌa nàkanini ndo chaꞌaꞌ ma jaꞌma chàkuꞌun ndo? Na ndeꞌe ndo tava chàꞌnu ma ita kàa tichi kuꞌu. Ma ita ikan töve jàtiñu yi, ta ni töve kunu yi isa ndia,
\v 29 ta vaꞌani nduvaꞌa vii kàa yi, ni ma rey Salomón, chiꞌin ndisaa ma jaꞌma vaꞌa, ta vii ña chàkuꞌun ra, töve nī chaa ra kuꞌun ra jaꞌma vii takua vii kàa iin ma ita ikan.
\v 30 Ta ndicha ña Ndioo yaꞌa vii jàꞌa ra ma ita kuꞌu ña itaan a isaa ni kayu yi. Ñaꞌá kùuni yi kaꞌan yi ña nduvaꞌa kuii jaꞌa ra kuenda tiaga ndo kua ma ita. Ta ndyoꞌo, ¿ta naja töve chìnuni vaꞌa ndo?, tuva takan.
\v 31 Yakan va töve na jaꞌa ndo ña nàkanini ndo ta kàꞌan ndo teꞌen: “¿Nayi ni kacho?” a “¿Nayi ìyo yi ña koꞌo yo?” ta “¿Naja kua jàꞌa yo niꞌi yo jaꞌma kuꞌun yo?”
\v 32 Kàꞌin takan, vati tandiꞌi ma ndian töve chìnuni tuꞌun Ndioo, takan chànini na, va takua ndyoꞌo ìyo iin ra kùu Tatá ndo itiꞌ andivi, ta rakan kùu ra ña cha chàꞌa ra kuenda ña chìniñuꞌu ndo ndisaa ma ña chànini ndo.
\v 33 Yakan va na nanduku jiꞌna ndo naja kua kùuni Ndioo ña koo ndo chiꞌin ra ma nuu chàꞌnda ra tiñu, tajan ndicha ña ni kuꞌva ra tandiꞌi ma ña chìniñuꞌu ndo iꞌya.
\v 34 Na töve na jaꞌa ndo ña nàkanini ndo chaꞌaꞌ ma kivi ña vàchi itaan, ti kuenda ma itaan, siin kùu ma ña ni nakanini ndo kuenda yi. Vati ma taꞌiiꞌiin kivi siin siin naja kua ndàka yi, ña nàkanini ndo chaꞌaꞌ yi.
\c 7
\s Na töve ìyo yi ña tisokuatio inga ñivi
\r (Lc. 6:37-38, 41-42)
\p
\v 1 ’Na tïsokuati ndo inga ñivi, ikan töve tìsokuati ma Ndioo ndo ndia.
\v 2 Vati ma Rachaꞌnu Ndioo, ni tisokuati ra ndo ma naja kua tīsokuati ndo ma inga ñivi. Takua jàꞌa ndo chiꞌin inga ñivi indukuni takan, ni jandeꞌe ra tundoꞌo ndo ndia.
\v 3 ¿Ta naja jàꞌa ndo kuenda ma kuati vali, ña jàꞌa ma yani ndo, ta tüvi jàꞌa ndo kuenda ma kuati kaꞌnu, ña jàꞌa juuni maa ndo?
\v 4 Yakan va naja kua kùu kaꞌan ndo chiꞌin taꞌan ndo ña kùu jandondaa ndo ma kuati na ta kàꞌan ndo teꞌen: “Kuꞌva na tavaniꞌi̱ iin chaꞌan vali ña indii tichi tinuu̱n”, tuva ni ma chaꞌan kaꞌnu ña indii tichi tinuu juuni maa ndo na küu tavaniꞌi ndo.
\v 5 ¡Ndyoꞌo ndian kini ta uvi nuu ña chànini ndo!, na tavaniꞌi jiꞌna ndo ma chaꞌan kaꞌnu ña indii tichi tinuu ndo, ikan na kuu nandeꞌe vaꞌa ndo, tajan kuu tindee ndio ndo ma ndian taꞌan ndo chiꞌin ma kuati na.
\p
\v 6 ’Ta koto jänini ndo ña kàtituꞌun ndo ma tuꞌun Ndioo nuu ma ñivi ña töve kùuni koto yi, koto jaꞌa na ña kini chiꞌin ndo, takua jàꞌa ma ina xaan ora tìin ndri ndo. Ta koto juuni kani kaꞌni ndri ndo ndia. Ta koto jächaa ndo iin ndatiñu yaꞌvi ndaa nuu ma ndian kini, koto kuañuni na chata yi.
\s Kàtituꞌun Jesuu naja kua ndàkan yo, nànduku yo, ta jàkateꞌo ma yuveꞌe
\r (Lc. 11:9-13; 6:31)
\p
\v 7 Yakan va teꞌen nākaꞌan ma Jesuu:
\p ―Na ndakan ndo ña chìniñuꞌu ndo nuu Ndioo, ta kuꞌva ra yi nuu ndo, na nanduku ndo yi nuu ra, ta nìꞌi ndo yi. Na jakateꞌe ndo yuveꞌe, ta nuna ra yi nuu ndo.
\v 8 Vati ma ndian chìkan iin nakuyi, nìꞌi na yi, ta ma ndian nànduku iin nakuyi, ta nàtaꞌan na yi, ta ndian jàkateꞌe yuveꞌe, ta nùna ra yi nuu na ndia.
\p
\v 9 ’¿A ìyo iin nda ndyoꞌo ña ora chìkan ma seꞌe ndo ña kachi na nuu ndo, ta chàꞌa ndo iin yuu nuu na?
\v 10 ¿A ña chàꞌa ndo iin koo nuu na, ora chìkan na tiakaꞌ nuu ndo?, kùuni ndo.
\v 11 Tu ndyoꞌo ña kùu ndo ndian kini, ta chìto ndo kuꞌva ndo ña vaꞌa nuu ma ndiakuati seꞌe ndo, ta ma Rachaꞌnu Tatá yo ra ìyo andivi ìyo tuꞌva ra ña tindee ra ndo chiꞌin ndisaa ma ña chìniñuꞌu ndo ma ora ña chìkan ndo yi nuu ra.
\p
\v 12 ’Yakan va takua vaꞌa kùuni ndo ña jaꞌa ma ñivi chiꞌin ndo, indukuni takan na jaꞌa ndo ma ña vaꞌa chiꞌin na ndia. Vati takan kàꞌan ma tutu ley Ndioo ña tāa Moisés, chiꞌin ma tutu ña tāa ma ndian kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu ra ―kàti Jesuu.
\s Nuu kàꞌan yi ña yuveꞌe tuu, kùu ma itiꞌ Ndioo
\r (Lc. 13:24)
\p
\v 13 ’Na kiꞌvi ndo ma yuveꞌe tuu. Vati ma yuveꞌe kiꞌin chiꞌin ma itiꞌ yaꞌa ìyo nuna, kùu ma itiꞌ kuàꞌan ma nuu ni naa na, ta tikan kùu ma nuu kiꞌvi kuaꞌaꞌ ñivi.
\v 14 Va ma yuveꞌe tuu, chiꞌin ma itiꞌ ndetiñu, ña kuàꞌan chiꞌin na ma nuu ni koo na endeeni, yaꞌa tiani na kùu ma ndian nàtaꞌan yi.
\s Ora ndèꞌo chiti iin yutun, numini chàꞌa yo kuenda nda yutun kùu run
\r (Lc. 6:43-44)
\p
\v 15 ’Na jaꞌa ndo kuenda nuu ndo, chiꞌin ma ndian vata ña jàyaꞌa na na ña kùu na ndian kàꞌan kuenda Ndioo. Vati ndiakan ora chàa na nuu ìyo ndo, nduvaꞌa vii kàꞌan na chiꞌin ndo, va ma tichi anima na nduvaꞌa xaan ndian kùu na.
\v 16 Chaꞌaꞌ ma tiñu jàꞌa na, kùu nakoto ndo nda ndian kùu na. Vati taku ma iñu nduꞌva, tüvi chàꞌa yi uva, ta ni ma yutun iñu xini, tüvi chàꞌa run ma chiti higu ndia.
\v 17 Ta takan kùu yi ña tandiꞌi ma yutun vaꞌa, chàꞌa ndrun chiti vaꞌa, ta ma yutun töve vaꞌa, chàꞌa ndrun chiti töve vaꞌa ndia.
\v 18 Vati taku ma yutun vaꞌa, töve chàꞌa ndrun ma chiti töve vaꞌa, ta ni ma yutun töve vaꞌa, töve chàꞌa ndrun ma chiti vaꞌa ndia.
\v 19 Yakan va tandiꞌi ma yutun ña töve chàꞌa chiti vaꞌa, ìyo yi ña kaꞌnda yo ndrun, ta kaꞌmio ndrun.
\v 20 Ta takan kùu yi ña ni kuꞌva maa ndo kuenda, tu kùu na ndian vaꞌa a ndian väꞌaꞌ chaꞌaꞌ ma tiñu jàꞌa na.
\s Na yöve tandiꞌi ñivi kùu kiꞌvi na nuu chàꞌnda Ndioo tiñu andivi
\r (Lc. 13:25-27)
\p
\v 21 ’Ta na yöve tandiꞌi ma ndian kàꞌan: “Rachaꞌnu, Rachaꞌnu”, ni kiꞌvi na nuu chàꞌnda Ndioo tiñu itiꞌ andivi, vati ma ndian ni kiꞌvi ikan, kùu ma ndian jàꞌa takua kùuni ma Tatái, ra ìyo andivi.
\v 22 Ora ni chaa ma kivi ikan, kuaꞌaꞌ ñivi teꞌen ni kaꞌan na chiꞌi̱n: “Rachaꞌnu, Rachaꞌnu, ndyuꞌu kàtituꞌun ndi tuꞌun chaꞌun chiꞌin ma siviun, ta chiꞌin ma siviun tāvaniꞌi ndi ma tati xaan, ta juuni chiꞌin ma siviun cha jāꞌa ndi kuaꞌaꞌ ma ndatu ndia.” Takan ni kati na.
\v 23 Va yuꞌu teꞌen ni kaꞌin chiꞌin na: “Na tükuii nàkotoi ndo. Na kundachiyo ndo xii̱n, ndyoꞌo ndian jàꞌa mamaa ña kini.” ―Takan kàti Jesuu.
\s Jesuu kàtituꞌun ra, naja kua ìyo yi ña nakanini vaꞌa ma ñivi
\r (Lc. 6:47-49; Mr. 1:22)
\p
\v 24 ’Yakan va ma ndian tàsoꞌo ma ña kàꞌin, ta jàꞌa na yi, ndiakan kùu na tava kùu ma ra chānini vaꞌa, ña jāvaꞌa ra ma veꞌe ra chata iin ma yuu kaꞌnu.
\v 25 Ta ikan jan kōyo ndio ma savi tati nduvaꞌa kaꞌnu chata ma veꞌe, ta chāꞌnu ndio ma yuta, ta töve nī nduva yi, ti mamaa yuu kùu ma chaꞌa yi, ta ma nuu ndaa yi.
\v 26 Va ma ndian tàsoꞌo ma ña kàꞌin, ta töve jàꞌa na yi, ndiakan kùu na, tava kùu ma ra tükuii nī nataꞌvi chinituni ña jāvaꞌa ra ma veꞌe ra chata yuti ndiꞌi.
\v 27 Ta ikan jan kōyo ndio ma savi tati nduvaꞌa kaꞌnu chata ma veꞌe, ta chāꞌnu ndio ma yuta, ta jānduva yi ma veꞌe. Ta takan kūu yi ña endee ndīꞌi yi tāni ―kàti Jesuu.
\p
\v 28 Ta ora chīnu kāꞌan Jesuu takan, ta ma ñivi, ndava kuàꞌan tati na.
\v 29 Vati jànaꞌa ra takua iin ra ìyo ndatu Ndioo chiꞌin, ta ma ndra matru ña jàkuaꞌa tutu Ndioo töve jànaꞌa ndra takan.
\c 8
\s Jesuu jàndaꞌa ra iin ra kuꞌvi jàꞌa kueꞌe taꞌyu
\r (Mr. 1:40-45; Lc. 5:12-16)
\p
\v 1 Ta ora nūu ndio Jesuu ma yuku ikan, ta nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ñivi tāndikun chata ra.
\v 2 Ta ikan jan iin ra ndoꞌo kueꞌe taꞌyu, chājayatin ra ra nuu Jesuu, ta chūnandi chiti ra nuu ra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, na jandaꞌun yuꞌu chiꞌin ma kueꞌe ña ndoꞌi, tuva kùuniun ―kàti ra.
\p
\v 3 Tajan jānakaa Jesuu ndaꞌaꞌ ra, ta jānani ndio ra ndaꞌaꞌ ra ra, ta teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Kùuni̱ jandaꞌi ñu̱n. Na ndaꞌun ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p Tajan juuni ma ora ikani, nāa ma kueꞌe taꞌyu ñii ra.
\v 4 Ta ikan jan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ra:
\p ―Koto kätituꞌu̱n ma ña tāꞌun nuu nïꞌiin ñivi, uvanuu nuu sutu, na kujanaꞌun ñu̱n. Ta na kundaꞌun iin kiti, ta sòkóun ri kuenda Ndioo, ti takan kàꞌan ma tutu Ndioo tāa Moisés tajiꞌna, ikan na koto tandiꞌi ñivi ña cha ndāꞌun ―kàti Jesuu.
\s Jesuu jàndaꞌa ra iin ra kùu musu ma capitán ma ñuu Roma
\r (Lc. 7:1-10)
\p
\v 5 Ta ora kīꞌvi Jesuu ma ñuu Capernaum, tajan chājayatin iin ra capitán ma ñuu Roma ma nuu ndaa Jesuu. Ta teꞌen jānini ra ra chiꞌin ma tuꞌun iꞌya:
\p
\v 6 ―Yoꞌo Rachaꞌnu, ma ra jàꞌa tiñu nui, kùꞌvi ra kàndii ra veꞌi jàꞌa ña peꞌlu chaꞌaꞌ ra chiꞌin ndaꞌaꞌ ra, ta yaꞌaga ndaꞌvi kùuni ra ña yaꞌa ndèꞌe ra tundoꞌo ―kàti ra.
\p
\v 7 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ma ra capitán:
\p ―Na koꞌo ta jàndaꞌi ra ―kàti ra.
\p
\v 8 Tajan ma ra capitán teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, na töve ìyo yi ña kiꞌviun ma tichi veꞌi chaꞌaꞌ ña ra ndaꞌvini kùi, vaꞌaga ña na jaꞌun yi chiꞌin ma tuꞌun yuꞌuniun, ta chiꞌin yakan ndaꞌa ma musui.
\v 9 Vati nda mai, juuni ìyo ma ra chàꞌnda tiñu nui, ta juuni ìyo jandaru ña chàꞌndai tiñu nuu ndia. Vati ora kàꞌin chiꞌin iin ma ra jandarui ña na kuꞌun ra, ta kuàꞌan ra, ta ora kàꞌin chiꞌin inga ra ña na kichi ra, ta vàchi ra. Ta ora tàvai tiñu nuu ma musui ña na kujaꞌa ra iin tiñu nui, ta jàꞌa ra yi ndia. ―Takan kàti ma ra kùu capitán chiꞌin Jesuu.
\p
\v 10 Ta ora chīni Jesuu ma ña kāꞌan ra ta ndava kuàꞌan anima ra ndaa ra. Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ma ñivi kuàꞌan chata ra:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo ña ninii ñuu Israel takäꞌan nàtaꞌin nïꞌiin ma ndian chìnuni vaꞌa ma takua chìnuni raꞌya.
\v 11 Yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ña nduvaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi, ni kichi ninii kaꞌnu ma nuñuꞌuꞌ ñuñivi, ña ni koo na chiꞌin Abraham, Isaac, ta Jacob, ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu andivi.
\v 12 Va ma ndian ìyo yi ña kuꞌun ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu niku, ni jakuꞌun ra na ma nuu naa, ña ndava ni kuaku na ta kariꞌu nuꞌu na jàꞌa ña ni ndeꞌe na tundoꞌo ma ikan.
\p
\v 13 Ta ikan jan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin ma ra kùu capitán:
\p ―Na kuꞌun veꞌun ta na kuu yi, ma tava chinuniun ña kùu yi ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p Ta takan kūu yi ña ndāꞌa ma ra kuꞌvi juuni ma ora ikan.
\s Jesuu jàndaꞌa ra, ñakaꞌnu Petuꞌ
\r (Mr. 1:29-31; Lc. 4:38-39)
\p
\v 14 Takan kūu tajan kēe ndio Jesuu kuàꞌan ra veꞌe Petuꞌ, ta ikan ndēꞌe ra ña kuꞌvi ma ñakaꞌnu Petuꞌ kàndian jàꞌa kaꞌni.
\v 15 Ta ikan jan jānani ra ndaꞌaꞌ ra, ma ndaꞌaꞌ ña, ta kēe ma kaꞌni ña. Tajan ndēta ña, ta kīchaꞌa ndioan jàꞌa ña, ña kachi ndra.
\s Jesuu jàndaꞌa ra kuaꞌaꞌ ndian kuꞌvi
\r (Mr. 1:32-34; Lc. 4:40-41)
\p
\v 16 Takan kūu ta ora cha kuaa, tajan chāndaka ndio na kuaꞌaꞌ ma ndian ndiso tati xaan nuu Jesuu, ña na jandaꞌa ra na. Ta chiꞌin iin tuꞌuni ña kāꞌan ra nuu ma tati xaan ikan, ta kēe yi ma tichi kuñu na, ta juuni jāndaꞌa ra kuaꞌaꞌ ma ndian kùꞌvi jàꞌa inga tuku nuu kueꞌe ndia.
\v 17 Takan kūu yi, ikan na chinu ma tuꞌun kāꞌan ma Isaía, ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo niku. Vati rakan teꞌen kāꞌan ra: “Raꞌya kùu ra ña jāndaꞌa ra yo, ta ndākiꞌin ndiꞌi ra ma kueꞌe ndoꞌo yo.” Takan kàti ma tuꞌun Ndioo.
\s Ndian kùuni tandikun chata Jesuu
\r (Lc. 9:57-62)
\p
\v 18 Ta ora ndēꞌe Jesuu ña nduvaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi chīkonuu na ra, tajan nākaꞌan ndio ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ña na ketachiyo ndra inga chiyo ma lakuna.
\v 19 Ta ikan jan chājayatin iin matru ña jàkuaꞌa tutu Ndioo ma nuu Jesuu, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Matru, kùuni̱ kuꞌin chataun ndanikuni ma nuu kuàꞌun ―kàti ra.
\p
\v 20 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Taku ma yukuii ìyo yavi nuu kìxi ndri, ta ma saa ìyo taka ndri ndia, va yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, na töve ìyo ni nuu kundii ma xini̱ ―kàti Jesuu.
\p
\v 21 Tajan iin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, na kuꞌvaun ña na kuꞌun jiꞌnai kukuchi̱ ma tatái ―kàti ra.
\p
\v 22 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Naꞌa chatai, ta na kuꞌvaun ña na kuchi ma ndian töve chìnuni ma taꞌan na ―kàti Jesuu.
\s Jàkutaxin Jesuu ma savi tati chiꞌin takuii
\r (Mr. 4:35-41; Lc. 8:22-25)
\p
\v 23 Tajan \fig Jesús calma la tempestad|03NT-068n.TIF|col|8:23||Jàkutaxin Jesuu ma savi tati chiꞌin takuii|8.23\fig*ndāa ndio Jesuu ma tichi varku, chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ndia.
\v 24 Ta ikan kāchaꞌan ndra, ora kōyo ndio ma savi tati nduvaꞌa kaꞌnu chata ndra ña endee chīkonuu ma ola ma varku ndra. Va ma Jesuu kìxi ndicha ra kàndii ra tichi run.
\v 25 Tajan chājandakoo ndio ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ra, ta teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―¡Yoꞌo Rachaꞌnu, na jakakun ndi, vati chani saꞌvi ndi! ―kàti ndra.
\p
\v 26 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¿Ta naja yaꞌa ndasii ndo? ¿A yaꞌaga tia chìnuni ndo ña jàꞌa ndo takan?
\p Tajan ndēta ndio ra, ta kīchaꞌa ra kàꞌan xaan ra nuu ma savi tati chiꞌin ma tañuꞌu, ta ndisaa yi kūtaxin.
\v 27 Ta ikan jan ndava kuàꞌan anima ndra kīndoo ndra, ta teꞌen kīchaꞌa ndra chìkatuꞌun taꞌan ndra:
\p ―¿Ta nda ra kùu raꞌya ña, nda ma tati chiꞌin tañuꞌu, jàchiꞌin ña kàꞌan ra? ―kàti ndra.
\s Nuu ndāꞌa uvi ma ndra ndiso tati xaan ñuꞌuꞌ Gadara
\r (Mr. 5:1-20; Lc. 8:26-39)
\p
\v 28 Ta ora cha kētachiyo ndio Jesuu inga chiyo ma tañuꞌu nuu kandii ma ñuꞌuꞌ Gadara, ta ikan kēe uvi taꞌan ma ndra ndiso tati xaan tañu ma nuu ñaña, ta chājayatin ndra ndra nuu Jesuu. Ta ndrakan ti endee küu yaꞌa nïꞌiin ñivi ma nuu kaꞌìin ndra ti, yaꞌa tivi xini ndra jàꞌa yi.
\v 29 Tajan ndrakan teꞌen kīchaꞌa ndio ndra ndaꞌyu ndra jàꞌa yi:
\p ―¡Koto kïꞌviun chiꞌin ndi, yoꞌo Jesuu, ra Seꞌe Ndioo! ¿A vàchi jàndeꞌun tundoꞌo ndi antea ña keta ma kivi ña ni jakutuni ma Rachaꞌnu Ndioo kuati ndi? ―kàti ndra chiꞌin ra, jàꞌa ma tati xaan ikan.
\p
\v 30 Ta chika ma nuu kaꞌìin ndra, ikan ndēꞌe yi ña kaꞌìin kuaꞌaꞌ vaꞌa kini, ña chàchi ndri kachika ndri.
\v 31 Tajan teꞌen jānini ndio ma tati xaan ña kaꞌìin tichi kuñu ndra ma Jesuu chiꞌin tuꞌun iꞌya:
\p ―Tu kùuniun tavaun ndi tichi kuñu ndra, na kuꞌvaun ña kiꞌvi ndi tichi kuñu ma kini ña kaꞌìin kachachi ndakan ―kàti yi.
\p
\v 32 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin yi:
\p ―Vaꞌani, na kiꞌvi ndo ―kàti Jesuu.
\p Tajan kēe ndio ma tati xaan tichi kuñu ndra, ta kīꞌvi yi tichi kuñu ma kini, ta ndisaa ndio ndri kāndakunu ndri kuàꞌan ndri itiꞌ nuu ìyo iin xaꞌva nuu kandii ma lakuna, ta ikan kāꞌa ndri, ta chīꞌí ndri.
\v 33 Ta ma ndra jàkuenda ndri, kāchinu ndra ti yūꞌvi ndra. Ta ora chāa ndra ma ñuu, ta kīchaꞌa ndra nàtuꞌun ndra nuu ma ñivi ña tāꞌan ma kini chiꞌin tandiꞌi ña tāꞌan ma ndra ndiso tati xaan ndia.
\v 34 Tajan tandiꞌi ma ñivi ìyo ma ñuu ikan, chāndeꞌe na nuu ndaa Jesuu. Ta ora ndēꞌe na ra, ta kīchaꞌa jànini na ra ña na kèe ra ma ñuu ikan.
\c 9
\s Jesuu jàndaꞌa ra iin ra kūyutun
\r (Mr. 2:1-12; Lc. 5:17-26)
\p
\v 1 Takan kūu tajan ndāa ndio Jesuu tichi iin varku, ta kētachiyo ra inga chiyo lakuna, ta chāa ndio ra ma nuu kùu ñuu ra.
\v 2 Ta ikan chāndaka ndra iin ra kūyutun nuu ra iin nuu tiꞌva. Ta ora ndēꞌe Jesuu ña iin ndra yaꞌa chìnuni ma ña jàꞌa ndra kùu ndra, tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ma ra kuꞌvi:
\p ―Na sii kuuniun yoꞌo seꞌyu, ti cha jākaꞌnuni̱ ma kuatiun, ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 3 Tajan iin ma ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo, teꞌen chānini ndra ña kāꞌan Jesuu takan: “Iin kuati kùu ma ña jàꞌa ra chata Ndioo, chaꞌaꞌ ña kāꞌan ra takan.” Takan chānini ndra.
\v 4 Va tava Jesuu cha chìto ra naja kua chànini ndra, yakan va teꞌen chīkatuꞌun ndio ra nuu ndra:
\p ―¿Ta naja mamaa ña kini indii ma chinituni ndo?
\v 5 Ta, ¿nda tuꞌun kùu ma ña töve ndetiñu ña ìyo yi ña kàꞌin?, kùuni ndo. ¿A vaꞌaga ña kaꞌan yo: “Cha jakaꞌnuni̱ ma kuatiun”, a ña kāꞌan yo: “Ndeta, ta kakaun”?, kùuni ndo.
\v 6 Vaꞌani, ni janaꞌi nuu ndo ña ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ìyo ndatu ra ña jakaꞌnuni ra kuati ma ñivi ìyo nuñuꞌuꞌ ñuñivi.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ra kūyutun:
\p ―Na ndetaun, ta tikaꞌnu̱n chitoun, ta kuꞌu̱n veꞌun ―kàti Jesuu.
\p
\v 7 Tajan ndēta ndio ma ra kūyutun, ta kuàꞌan ra veꞌe ra.
\v 8 Ta ora ndēꞌe ma ñivi ña chūndaa ma ra kūyutun, ta ndava kuàꞌan anima ndio na, ta kīchaꞌa na jàkaꞌnu na Ndioo chaꞌaꞌ ña ìyo ndatu Jesuu kuenda ña jakaꞌnuni ra kuati ñivi.
\s Jesuu kàna ra ma Mate
\r (Mr. 2:13-17; Lc. 5:27-32)
\p
\v 9 Takan kūu tajan kēe ndio Jesuu ma ikan, ta ndēꞌe ra iin ra nàni Mate ña nàndi ra nàkaꞌan ra xuꞌunꞌ kuenda ma ñuu Roma. Ta teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ra:
\p ―Naꞌa chatai ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p Tajan ndēta ndio ma Mate, ta tāndikun ra chata ra.
\p
\v 10 Takan kūu tajan chāa ndio iin kivi ña nàndi Jesuu chàchi ra nuu ìyo veꞌe Mate chiꞌin kuaꞌaꞌ ndra nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ñuu Roma, chiꞌin inga tuku ma ndra jàꞌa kuati. Ndisaa ndrakan chāa ndra chūnandi ndra mesa xiin Jesuu, ta chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ndia.
\v 11 Ta ora ndēꞌe ma ndra fariseu ña iin kàchachini ndra chiꞌin Jesuu, tajan teꞌen chīkatuꞌun ndio ndra nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―¿Ta naja nàndi ma ra kùu matru ndo chàchi ra chiꞌin ma ndra nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ma ñuu Roma, ta chiꞌin ma ndra jàꞌa kuati? ―kàti ndra chiꞌin ndra.
\p
\v 12 Tajan ora chīni Jesuu ña takan kàꞌan ndra, ta teꞌen nākaꞌan ra nuu ndra:
\p ―Taku ma ndian ìyo vaꞌa, na töve chìniñuꞌu na ndian jàꞌa tatan, ti ma ndian chìniñuꞌu yi kùu ma ndian kuꞌvini.
\v 13 Na kuꞌun ndo, ta na kutuꞌva ndo ma tuꞌun Ndioo nuu kàꞌan yi teꞌen: “Yuꞌu kùuni̱ ña na kundaꞌvini ndo taꞌan ndo, ta töve kuuni̱ ña kaꞌni ndo kiti, ta sòkó ndo nui.” Vati yuꞌu töve vàchi̱ kuenda ma ndian ìyo vaꞌa, ti yuꞌu vàchi̱ kuenda ma ndian jàꞌa kuati, ikan na sama na ma kua ìyo na ―kàti Jesuu.
\s Nuu chìkatuꞌun na nuu Jesuu, naja töve ndita yuꞌu ndra
\r (Mr. 2:18-22; Lc. 5:33-39)
\p
\v 14 Takan kūu tajan ma ndra chàkunuu chiꞌin Xuva, ra jàkunduta, chajāyatin ndra ndra nuu ndaa Jesuu, ta teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¿Ta naja ndyuꞌu chiꞌin ma ndra fariseu, nduvaꞌa jàndita ndi yuꞌu ndi? Ta ma ndra jàkuaꞌa chiꞌun, ¿naja töve? ―kàti ndra.
\p
\v 15 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ma ñivi jàndakutuꞌun ma ra tandaꞌa, ¿a ndaꞌvi kùuni na ora juuni ndaa ra chiꞌin na ma viko tàndaꞌa?, kùuni ndo. Töve ndaꞌvi kùuni na ma ora ikan. Va ni chaa iin kivi ña ma ra tàndaꞌa ni kundachiyo ra xiin na, tajan kùu jandita ndio na yuꞌu na.
\p
\v 16 ’Ta nïꞌiin ñivi na küu nataa taꞌan na jaꞌma chaꞌnu chiꞌin itaꞌvi ma jaꞌma chaa, vati ma jaꞌma chaa, jandoluxu yi ma jaꞌma chaꞌnu, ta viꞌa kaꞌvi nàkaa ma nuu taꞌnda yi jaꞌa yi.
\v 17 Ta juuni na küu tàan yo ma vinu chaa tichi ma tiaꞌa ñii chaꞌnu, vati tu jàꞌa yo takan, ta ni kaꞌndi yi, ta ma ñii chaꞌnu, chiꞌin ma vinu chaa tīvi yi. Yakan va ìyo yi ña taan yo ma vinu chaa tichi ma tiaꞌa ñii chaa, ikan ninduvi yi kùu jakuenda yi yi.
\s Ña seꞌe Jairo, ta ña kēꞌe jaꞌma Jesuu
\r (Mr. 5:21-43; Lc. 8:40-56)
\p
\v 18 Ta ora juuni ndaa Jesuu kàꞌan ra ma tuꞌun iꞌya nuu ma ñivi, tajan iin ma ra kùxini nuu ma ndian judíu, chāa ra nuu Jesuu, ta chūnandi chiti ra, ta teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Já chīꞌí kuii ma ña seꞌi, va tu kuꞌu̱n, ta jundiun ndaꞌun ma xinian, ta ni nataku ndikoan ―kàti ra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 19 Tajan ndēta ndio Jesuu, ta kuàꞌan ra chiꞌin ra ma veꞌe ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ndia.
\v 20 Ta juuni ma ikan kuàꞌan iin ñaꞌa, ña cha ìyo uchi uvi kuiya ña kùꞌvian jàꞌa ma niian. Yakan chājayatian ña itiꞌ chata Jesuu, ta jānanian ndaꞌaꞌ ña ma chaꞌa jaꞌma ñuꞌu ra.
\v 21 Vati yakan, teꞌen chānini ña: “Jitu chiꞌin ña jananinio ma ndaꞌaꞌ yo jaꞌma ra, ta ndovaꞌa yo”, kùunian.
\v 22 Va ora chīkoniꞌi Jesuu itiꞌ chata ra, ta ndēꞌe ra ña, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌan:
\p ―Na sii kuuniun yoꞌo seꞌyu ti cha ndovaꞌun jàꞌa ña chìnuniun ―kàti Jesuu chiꞌin ña.
\p Tajan juuni ma ora ikani ndāꞌa ña.
\p
\v 23 Ta ora chāa Jesuu veꞌe ma ra kùxini nuu ma ñivi judíu, ta ndēꞌe ra ña cha ìyo tuꞌva ma ndra musika ña ni tivi ndra ma nuu ni kukuchi ña. Ta ma ñivi nduvaꞌa niꞌi kachaku na.
\v 24 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin na:
\p ―Na kee ndo ma tichi veꞌe, vati ma ña tivaa iꞌya, töve chīꞌí ña, ti kìxinian ―kàti ra.
\p Ta ma ñivi java kāchakú ndaa na ra, ña kāꞌan ra takan.
\v 25 Va ndisaa na kātava ra, tajan kīꞌvi ndio ra ma tichi veꞌe nuu kandii ma ña chīꞌí, ta tīin ndio ra ndaꞌaꞌ ña, ta ndēta ña.
\v 26 Takan kūu tajan ninii kuii ma ñuꞌuꞌ ikan chìtakuati ma ña jāꞌa Jesuu.
\s Jesuu jàndaꞌa ra uvi taꞌan ndra kuaá
\p
\v 27 Ta ora kēe ndio Jesuu ma ikan, tajan uvi taꞌan ma ndra kuaá, teꞌen kīchaꞌa ndra kanachaa ndra ora tāndikun ndra chata ra:
\p ―¡Na kundaꞌviniun ndyuꞌu, yoꞌo ra kùu seꞌe rachaꞌnu David! ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 28 Ta ora kīꞌvi ndio Jesuu ma tichi veꞌe, ta ikan jan chājayatin ninduvi ma ndra kuaá nuu Jesuu, ta teꞌen kīchaꞌa ra chìkatuꞌun ra nuu ndra:
\p ―¿A chànini ndo ña kùu jaꞌi ma ña kùuni ndo? ―kàti ra.
\p Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Kùu jaꞌun yi ―kàti ndra.
\p
\v 29 Tajan jānani ndio Jesuu ndaꞌaꞌ ra ma tinuu ndra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Na kuu yi ma tava chìnuni ndo! ―kàti Jesuu.
\p
\v 30 Tajan nāndeꞌe ndio ndra. Ta teꞌen kātituꞌun kachin Jesuu nuu ndra ma ña ìyo yi ña jaꞌa ndra:
\p ―Koto kätituꞌun ndo ma ña jāꞌi chiꞌin ndo nuu nïꞌiin ñivi ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 31 Va juuni takäꞌan kee kuaꞌaꞌ ndra kuꞌun ndra, ta kīchaꞌa ndra kàtituꞌun ndra nuu ndisaa ñivi ìyo ninii ma ñuꞌuꞌ ikan, ma ña jāꞌa Jesuu chiꞌin ndra.
\s Jesuu jàndaꞌa ra iin ra ñiꞌi
\p
\v 32 Ta ora juuni yanga kèe na ma tichi veꞌe ikan, tajan kēta iin ndian chāndaka na iin ra ñiꞌi ña ndiso tati xaan nuu Jesuu.
\v 33 Ta ora cha tāva ndio Jesuu ma tati xaan tichi kuñu ra, ta kīchaꞌa ndio ra kàꞌan ra. Ta ma ñivi ndava kuàꞌan anima na, ta teꞌen nākaꞌan ndio na:
\p ―¡Nïꞌiin chaꞌaꞌ takäꞌan ndeꞌo iin ma ra jàꞌa takan ma ñuu Israel! ―kàti na.
\p
\v 34 Va ma ndian fariseu teꞌen kàꞌan na:
\p ―Raꞌya tàva ra ma tati xaan ña indii tichi kuñu ra juuni chiꞌin ndatu ma kuiꞌna, ña kùu chitoꞌo ma tati xaan ―kàti na.
\s Jesuu kùndaꞌvini ra ma ñivi
\p
\v 35 Takan kūu ta Jesuu chàkunuu ra tandiꞌi ñuu, chiꞌin kuariya, ña jànaꞌa ra nuu na, taꞌiiꞌiin ma tichi veñuꞌu kuati ña ìyo ma nuu ìyo na. Ikan chàkunuu ra kàtituꞌun ra nuu na ma tuꞌun vaꞌa Ndioo naja kua kuu ma nuu chàꞌnda ra tiñu. Ta juuni jàndaꞌa ra tandiꞌi nuu ma ndian kuꞌvi jàꞌa ma tundoꞌo xaan, ta inga tuku kueꞌe uꞌvi na ndia.
\v 36 Ta ora ndēꞌe ndio ra ña yaꞌa ga kuaꞌaꞌ ma ñivi kaꞌìin, ta kūndaꞌvini ra na, ti yaꞌa ga ndaꞌvi kùuni na, ta chitatu na ndia, tava kùuni ma mvechala ña tüvi ìyo pato.
\v 37 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Ndicha ña ma ndatiñu cha kēta nuu tachio yaꞌa ga kuaꞌaꞌ yi, va ma ndra jàtiñu chiꞌin yi yaꞌa lichin ndra.
\v 38 Yakan va na ndakan ndo nuu ma Rachaꞌnu chitoꞌo ma ndatiñu, ña na tachi ra tiá ma ndra kichi jàtiꞌvi yi ―kàti Jesuu.
\c 10
\s Jesuu kàchin ra ndi uchi uvi ndra ni kuu tatun ra
\r (Mr. 3:13-19; Lc. 6:12-16)
\p
\v 1 Tajan kāna ndio Jesuu ma ndi uchi uvi taꞌan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta jānaꞌa ra nuu ndra, naja kua ìyo yi ña jaꞌa ndra, ta tàva ndra ma tati xaan ña ndiso ñivi, ta naja kua ìyo yi ña jaꞌa ndra, ta jàndaꞌa ndra tandiꞌi nuu ma kueꞌe ndoꞌo na, ta ña uꞌvi na ndia.
\v 2 Ñaꞌa kùu sivi ma ndi uchi uvi ma ndra kùu tatun Jesuu: Ma ra nunuu, nàni ra Simón, ra juuni jākunani Jesuu Petuꞌ ndia, chiꞌin ra yani ra André, ta Jandiau chiꞌin ra yani ra Xuva, ndra kùu seꞌe, ra nàni Zebedeu.
\v 3 Ta Lipe chiꞌin Tolo, Toma, chiꞌin Mate, ña kùu ra iin ra nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ñuu kaꞌnu ña nàni Roma. Ta Jandiau, ra kùu seꞌe Alfeu, chiꞌin Lebeu, ra juuni nàni Tadeu ndia.
\v 4 Ta Simón, ra kùuni kuati chiꞌin ñuu Roma, ta Juda Iscariote, ra ni xikoñaꞌa ma Jesuu tiá itiꞌ nuu.
\s Jesuu tàchi ra, ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ña na kukatituꞌun ndra tuꞌun Ndioo
\r (Mr. 6:7-13; Lc. 9:1-6)
\p
\v 5 Takan kūu tajan tāchi ndio Jesuu ma ndi uchi uvi ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra chiꞌin ma tuꞌun iꞌya:
\p ―Koto küꞌun ndo ma ñuꞌuꞌ nuu ìyo ma ndian töve chìnuni, ta koto kïꞌvi ndo ma ñuꞌuꞌ Samaria ndia.
\v 6 Vaꞌaga ña na kuꞌun ndo ma ñuꞌuꞌ Israel, nuu kandoyo ma ndian kùu takua kùu ma mvechala ña kuànaa.
\v 7 Ikan na kuꞌun ndo, kukatituꞌun ndo nuu na, ña cha vàchi kuyatin ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu nuu ìyo ma itiꞌ andivi.
\v 8 Na jandaꞌa ndo ma ndian kuꞌvi, ta jandaꞌa ndo ma ndian ndoꞌo kueꞌe taꞌyu, ta jànataku ndo ma ndian chīꞌí. Ta juuni na tava ndo ma tati xaan ña ìyo tichi kuñu ñivi ndia. Ta töve ìyo yi ña nakaꞌan ndo xuꞌunꞌ chaꞌaꞌ ña jàꞌa ndo tatan na, ti nìꞌi saani ndo ma ndatu iꞌya.
\p
\v 9 ’Ta töve ìyo yi ña kundaꞌa ndo oro, ni plata, ni cobre,
\v 10 ta ni yunu ndo ma tichi itiꞌ kuàꞌan ndo. Na kundaꞌa ndo iin chakuꞌúni ma jaꞌma ndo, ta koto kündaꞌa ndo inga ndichan ndo, ni yutun vatun ndo ndia, ti ma ndra jàtiñu, ni niꞌi sani ndra jitu ma ña kachini ndra.
\p
\v 11 ’Ta ora ni chaa ndo iin nuu kandii iin ñuu a iin kuariya vali, na nanduku ndo iin ndian vaꞌa ña ìyo tundeeni ndo chiꞌin, ta kìndoo ndo chiꞌin na ma veꞌe na, nda kati keta ma ora ni kuꞌun ndo.
\v 12 Ta ora ni kiꞌvi ndo ma veꞌe na, ìyo yi ña kañaꞌa ndo teꞌen chiꞌin na: “Ndioo na koo chiꞌin ndo”, kati ndo.
\v 13 Ta tu ma ñivi ìyo ma veꞌe ikan, tìñuꞌu na ma ña kàꞌan ndo, na koo vii na takua ma tuꞌun kàꞌan ndo chiꞌin na. Va tu töve tìñuꞌu na ndo, na töve ni koo vii na takua kàꞌan ndo chiꞌin na.
\v 14 Ta tu töve ndakimani na ndo, ta ni töve jàchiꞌin na ma ña kàꞌan ndo, vaꞌaga ña na kee ndo ma veꞌe na, a ma ñuu nuu ìyo na, ta jàkisi ndo ma yuyaka kaꞌìin chaꞌa ndo.
\v 15 Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo ña ma kivi ni chaa ma ora ni jakutuni Ndioo kuati ñivi ìyo ñuñivi, nduvaꞌaga ni ndeꞌe ma ñivi ìyo ñuu ikan tiá tundoꞌo, kua ma ñivi chīyo ma ñuu Sodoma chiꞌin Gomorra.
\s Nuu ndèꞌe ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu tundoꞌo
\p
\v 16 ’¡Na ndeꞌe ndo! Ndyoꞌo ndian kùu ndo takua ma mvechala ta yuꞌu ni tachi̱ ndo tañu ma kiti xaan ña nàni lobo. Na ndakuu ndo ndian yati, takua yati ma koo, ta juuni na kuu ndo ndian ika, takua kùu ma livi.
\v 17 Na kumi kuenda ndo ndo, vati ni jayaꞌa na ndo ndaꞌa ma ndra tiñu, ta ni kani ndra ndo ma tichi veñuꞌu kuati na.
\v 18 Ta juuni ndava ni jayaꞌa ndra ndo, ndaꞌa ma ndra kuvienu, chiꞌin ndaꞌa ma ndra kùu rey, chaꞌi. Takan ni kuu yi, ikan na kàtituꞌun ndo ma tuꞌin nuu ndra, chiꞌin nuu ma ndian töve chìnuni ndia.
\v 19 Va ma ora ni jayaꞌa ndra ndo ndaꞌa ma ndra tiñu, na näkanini ndo chaꞌaꞌ ma ña ni kaꞌan ndo, a chaꞌaꞌ ña naja kua ìyo yi ña kaꞌan ndo, ti ora ni chaa ma ora ikan, maa ma Ndioo kùu ra, ña ni kiꞌvi ra chinituni ndo, ta katituꞌun ra naja kua ìyo yi ña kaꞌan ndo.
\v 20 Vati na yöve maa ndo kùu ma ndian ni kaꞌan, ti ma ra ni kaꞌan naja kua kaꞌan ndo. Ma tichi chinituni ndo kùu ma Tati Ií ma Ndioo Tatá ndo.
\p
\v 21 ’Ma tiempu ikan ni kuꞌva ndra juuni ma ndra kùu yani ndra, ña na kaꞌni na ndra, ta ma ndra kùu tatá, ni kuꞌva ndra juuni ma ndra kùu seꞌe ndra ndia. Ta ma ndra seꞌe ndra ni chikoniꞌi ndra nuu ma tatá ndra, ta kaꞌni ndra ndra.
\v 22 Ta tandiꞌi ñivi ìyo ñuñivi, ni kuxaani na ndeꞌe na ndo chaꞌi. Va ma ndian jandeeni na ña koo vaꞌa na chiꞌin ma tuꞌin, nda kati yaꞌa ma tundoꞌo ikan, ni kakú na.
\v 23 Ta ora ndikun na ndo ma iin ñuu, na kunu ndo kuꞌun ndo inga ñuu, vati ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ni kichi ra antea ña jachinu ndo katituꞌun ndo ma tuꞌun Ndioo ninii kaꞌnu ma ñuu Israel.
\p
\v 24 ’Ta nïꞌiin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin matru, na töve kaꞌnuga ndra kua ma ra kùu matru ndra, ta nïꞌiin ma ndra jàtiñu, na töve kaꞌnuga ndra kua ma chitoꞌo ndra ndia.
\v 25 Vati ma ndra jàkuaꞌa, ìyo yi ña kindoo vaꞌani ndra, chiꞌin ña na chaa ndra koto ndra tava chìto ma matru ndra. Ta ma ndra jàtiñu, na kindoo vaꞌani ndra chiꞌin ña na chaa ndra koto ndra tava chìto ma ra chitoꞌo ndra ndia. Ta tu yuꞌu kùi ma ra kuxini nuu ìyo veꞌe, ta ma ñivi kàꞌan na ña ma kuiꞌna Beelzebú kùi. Tu takan kàꞌan na yuꞌu, ¿naja kua chànini ndo ña ni kaꞌan na chata ma ndian ìyo kuendai ndia?, tuva takan.
\s Nuu kàꞌan yi nda yo ìyo yi ña yuꞌvio ndeꞌo
\r (Lc. 12:2-9)
\p
\v 26 ’Yakan va na yüꞌvi ndo ndeꞌe ndo ma ñivi. Vati na töve ìyo nïꞌiin tuꞌun xeꞌe, ña kùu kundii xeꞌe kuaꞌaꞌ tiempu, ti ninii chìto ma ñivi yi. Ta ni inga tuku ma ña indii xeꞌe na küu kindoo yi takan kuaꞌaꞌ tiempu ndia.
\v 27 Ma tuꞌun ña kàtituꞌin nuu ndo ma nuu naa iꞌya, na jaketa ndo yi ma nuu ndichin nuu ma ñivi, ta ma tuꞌun ña nàtuꞌin, ña chìtoni maa yo, na ndaa ndo ma chata veꞌe, ta kanachaa niꞌi ndo yi nuu ma ñivi.
\v 28 Na yüꞌvi ndo ndeꞌe ndo ma ndian chàꞌni ma kuñu yo, vati na küu kaꞌni ma tati ma anima yo. Vaꞌaga ña na yuꞌvi ndo ndeꞌe ndo ma Rachaꞌnu Ndioo, ti rakan kùu ra, ña kùu jandiꞌi ra nuu ma kuñu ndo, chiꞌin ma tati ma anima ndo, ta jakuꞌun ra yi andayaꞌ.
\p
\v 29 ’Ta, ¿a kùu jata ma ñivi uvi taꞌan saa kuati chiꞌin iin pesuni?, kùuni ndo. Ta na küu koyo ndri ma nuñuꞌuꞌ iꞌya, tuva na chäꞌa ma Ndioo ña jàꞌa ndri yi ndia.
\v 30 Vati nda ma ixi xini ndo, cha kāꞌvi vaꞌa ma Rachaꞌnu Ndioo taꞌiiꞌiin yi.
\v 31 Na yüvi ndo, ti vaji kuaꞌaꞌ ma saa kuati ikan, va na tüvi kaꞌnuga ndaa ndri kua maa ndo.
\s Na katituꞌun yo ña chìnuni yo tuꞌun Jesucristu nuu kaꞌìin kuaꞌaꞌ ñivi
\r (Lc. 12:8-9)
\p
\v 32 ’Ta tu ìyo nda yo kàꞌan tuꞌin nuu kaꞌìin kuaꞌaꞌ ñivi, nda mai ni kaꞌin chaꞌaꞌ na nuu ma Tatái, ra ìyo andivi ndia.
\v 33 Va ma ndian kàꞌan ña töve nàkoto na yuꞌu nuu kaꞌìin kuaꞌaꞌ ñivi, nda mai ni kaꞌin ña töve nàkotoi na nuu ma Tatái, ra ìyo andivi ndia.
\s Chaꞌaꞌ Jesuu kùu yi ña kèe siin ma ñivi
\r (Lc. 12:51-53; 14:26-27)
\p
\v 34 ’Koto näkanini ndo ña yuꞌu vàchi jaꞌi ña na koo vaꞌa ma ñivi ìyo ñuñivi, ti na yüvi takan kùu yi. Vati yuꞌu vàchi jaꞌi ña na kanitaꞌan ndo chiꞌin taꞌan ndo.
\v 35 Ti vàchi jaꞌi ña na kanitaꞌan ma ndraꞌii, chiꞌin juuni ma tatá ndra, ta ma ñivi ñaꞌa, chiꞌin juuni maꞌá vi, ta ma ñivi chanu, ni kanitaꞌan vi, chiꞌin ña kaꞌnu vi ndia.
\v 36 Ta takan kùu yi ña taꞌiiꞌiin ma ñivi, ni kanitaꞌan na, juuni chiꞌin ma ñivi na.
\p
\v 37 ’Ta tu ìyo ndian kùuniga na ndeꞌe na ma tatá na, chiꞌin maꞌá na, tiá kua mai, na töve ìyo yi ña kuu na ma ndian ìyo kuendai. Ta tu ìyo nda ndian kùuniga na ndeꞌe na ma ndraꞌii seꞌe na, a ñivi ñaꞌa seꞌe na tiá kua mai, na töve ìyo yi ña kuu na ma ndian ìyo kuendai.
\v 38 Ta ma ndian töve kùuni na tandikun na chatai chiꞌin kruu na, ikan na ndeꞌe na tundoꞌo takua ni ndeꞌi tundoꞌo nuu kruu, ndiakan na töve ìyo yi ña kuu na ma ndian ìyo kuendai ndia.
\v 39 Ta ma ndian kùuni na jakakú na na nuu ndèꞌe na tundoꞌo chaꞌi, ni kuvi na. Va ma ndian ni kuvi chaꞌi jàꞌa ma tundoꞌo, ni kakú na.
\s Nuu nìꞌi yo ma yaꞌvi yo
\r (Mr. 9:41)
\p
\v 40 ’Ta ma ndian kìꞌin kuenda ndo, juuni kìꞌin kuenda na yuꞌu ndia. Ta ma ndian kìꞌin kuenda yuꞌu, juuni kìꞌin kuenda na ma Rachaꞌnu tāchi yuꞌu ndia.
\v 41 Ta ma ndian kìꞌin kuenda iin ma ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, chaꞌaꞌ ña ra vàchi kuenda Ndioo kùu ra, ni niꞌi na yaꞌvi na, indukuni takua nìꞌi ma ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo. Ta ma ndian kìꞌin kuenda iin ndian ndicha vaꞌa, chaꞌaꞌ ña ndian yaꞌa vaꞌa kùu na, ni niꞌi na yaꞌvi na, indukuni takua nìꞌi ma ra vaꞌa ikan yi ndia.
\v 42 Ta nda ndian nikuuni, ña chàꞌa na jitu iin yachin takuii vichin koꞌo ma ndiakuati iꞌya, chaꞌaꞌ ña ndian chàkunuu chiꞌi̱n kùu na, ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo ña Ndioo ni kuꞌva ra yaꞌvi na ndia ―kàti Jesuu.
\c 11
\s Xuva ra jàkunduta, tàchi ra ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra nuu Jesuu
\r (Lc. 7:18-35)
\p
\v 1 Takan kūu ta ora chīnu kāꞌan Jesuu takan chiꞌin ma ndi uchi uvi ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, tajan kēe ndio ra ma ikan, kuàkatituꞌun ra tuꞌun Ndioo, ta kua jànaꞌa ra yi nuu ma ñivi ìyo ma ñuu, ña kùu ndaꞌaꞌ ma ñuꞌuꞌ ikan.
\v 2 Ta ma Xuva, ra jàkunduta ña indii tichi vekaa, chīto ndio ra ndisaa ma ña jàꞌa Cristu. Tajan tāchi ndio ra uvi uni ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ña na kundeꞌe ndra Jesuu,
\v 3 ta ndakatuꞌun ndra teꞌen nuu ra:
\p ―¿A ndicha ña yoꞌo kùu ma Cristu, ra ìyo yi ña kichi, a ìyo yi ña kuatu ndi inga ra? ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 4 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na kuꞌun ndo, ta katituꞌun ndo nuu Xuva, ma ña ndèꞌe ndo, chiꞌin ma tuꞌun chìni ndo.
\v 5 Na katituꞌun ndo nuu ra ña ma ndian kuaá, cha ndèꞌe na, ta ma ndian koxo cha chìka na, ta ma ndian kùꞌvi jàꞌa kueꞌe taꞌyu cha ndāꞌa na ndia. Ta ma ndian soꞌo cha chìni na, ta ma ndian cha chīꞌí nàtaku na, ta ma ndian ndaꞌvi chìni na ma tuꞌun Ndioo ña jàkakú na.
\v 6 Na sii kuuni ma ndian endee töve jàña ña chìnuni ma ña kàꞌin ―kàti Jesuu chiꞌin ma ndra chàkunuu chiꞌin Xuva.
\p
\v 7 Takan kūu ta ora cha kàchaꞌan ndio ndra, tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chaꞌaꞌ ma Xuva nuu ma ñivi:
\p ―¿Niyi kùu ma ña chāndeꞌe ndo ma tichi kuꞌu ora chāꞌan ndo? ¿A iin ndoó vixi ña jākisi tati kùu yi?, kùuni ndo.
\v 8 Ta tu yüvi takan kùu yi, ¿nda ña kùu ma ña chāndeꞌe ndo?, tuva takan. ¿A chāndeꞌe ndo iin ra yaꞌa vaꞌa jaꞌma ñùꞌu, ta vii yi?, kùuni ndo. ¿A tüvi chàꞌa ndo kuenda ña ma ndian chàkuꞌun jaꞌma takan, ìyo na veꞌe ma ndra kùu rey?
\v 9 Va na katituꞌun ndo, ¿nayi kùu ma ña chāndeꞌe ndo? ¿A iin ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo kùu ra?, kùuni ndo. Ndicha vaꞌa ña takan kùu yi. Ta iin ra kaꞌnuga kùu ra kua inga ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo.
\v 10 Vati nuu ma tutu Ndioo teꞌen kàꞌan yi chaꞌaꞌ ma Xuva:
\q Yuꞌu, ni tachi̱ ma ra kùu tatuin itiꞌ nuu̱n,
\q ikan na jandovaꞌa ra ma itiꞌ nuu ni chaun, kàti yi.
\m
\v 11 Ndicha vaꞌa ña kaꞌin chiꞌin ndo, ña nïꞌiin ma ndraꞌii ìyo tañu ma ndra ìyo vitin, töve kaꞌnuga ndra kua ma Xuva, ra jàkunduta. Ta vaji ndicha ña takan kùu yi, va ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu andivi, ma ra valiga kùu ma ra kaꞌnuga kua ma Xuva.
\p
\v 12 ’Nda ma kuiya kēta Xuva, ra jàkunduta, ta nda vitin, ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu andivi cha ìyo kuaꞌaꞌ ñivi ña cha jākanaa vi ña kiꞌvi na kuenda yi. Ta ma ndian nànduku na naja kua kìꞌvi na kuenda yi, ndiakan kùu ma ndian cha kundee na nīꞌi na yi.
\v 13 Ta ndisaa ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ta chiꞌin ña kàꞌan ma ley Ndioo ña tāa Moisés, kātituꞌun ndra naja kua kàa ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu andivi, nda ora kēta tiempu ña kēta ma Xuva, ra jàkunduta.
\v 14 Ta tu kùuni ndo chinuni ndo ma tuꞌun iꞌya, Xuva ra jàkunduta, kùu ma ra nàni Elía, ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ti rakan kùu ma ra ìyo yi kichi niku.
\v 15 Yakan va ma ndian chàtaꞌani tasoꞌo ma ña kàꞌin, na tasoꞌo na yi.
\p
\v 16 ’¿Nda yo chiꞌin kùu jando indukuni ma ñivi ìyo tiempu iꞌya?, kùuni ndo. Ndiakan kùu na tava kùu ma ndiakuati cheꞌe, ña ma ora chūnandi na chàsiki na nuu yaꞌvi, ta ndiakan teꞌen kanachaa niꞌi na nuu meru na:
\v 17 “Tīvi ndi tuvilu, va tüvi nī tachaꞌa ndo. Ta chīta ndi yaa ndaꞌvi, ta töve nī chaku ndo.”
\v 18 Vati kīchi ma Xuva, ra jakunduta, ña töve nī chachi ta töve nī chiꞌi, ta kāti ndo ña ra ìyo tati xaan chiꞌin kùu ra.
\v 19 Ta ikan jan kīchi ndio yuꞌu ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ra chàchi, ta chìꞌi ndisaa nakuyi. Ta ma ñivi kàꞌan na chata ra teꞌen: “Rakan kùu ra chàchi kuaꞌaꞌ ta kùu ra iin ra chìní, ta juuni ndìkitaꞌan ra chiꞌin ndian jàꞌa kuati, ta chiꞌin ma ndian nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ñuu Roma.” Takan kàti na. Va tava ma Ndioo nduvaꞌa ìyo chinituni ra, ta ma ña vaꞌa ña jàꞌa Ndioo jànaꞌa yi ña ìyo chinituni ra.
\s Ñivi töve jàchiꞌin ña kàꞌan Jesuu ni ndeꞌe na tundoꞌo
\r (Lc. 10:13-15)
\p
\v 20 Takan kūu tajan ndisaa ma ñuu nuu yāꞌa Jesuu, ma nuu jāꞌa ra kuaꞌaga ma ndatu ra, kūxaan ra chiꞌin na ti töve nī sama na ma kua ìyo na, ta teꞌen kīchaꞌa ndio ra kàꞌan ra nuu na:
\p
\v 21 ―¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo ñivi ñuu Corazín! Ta, ¡ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo ñivi ñuu Betsaida! Vati ndicha ña ndēꞌe ndo ma ndatu kaꞌnu ña jàꞌi ñuu ndo. Ta töve nī sama ndo kua ìyo ndo. Vati tu jaꞌi ma ndatu kaꞌnu takan niku nuu ma ñivi ñuu Tiro, ta ñuu Sidón, tatiempu cha sāma na ma kua ìyo na niku, ta cha jānaꞌa na yi chiꞌin ña chàkuꞌun na ma jaꞌma yaꞌa chaꞌnu, ta cha chōso na ma yuyaa chata na ndia niku.
\v 22 Va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ña ora ni chaa ma kivi ña ni jakutuni ma Ndioo kuati ma ñivi, nduvaꞌaga ni ndeꞌe ndo tundoꞌo kua ma ñivi ìyo ñuu Tiro, ta Sidón.
\v 23 Ta ndyoꞌo ñivi ñuu Capernaum, ¿a chànini ndo ña ni ndaa ndito ndo kuꞌun ndo andivi?, kùuni ndo. Va töve ti nda andayaꞌ nuu ndèꞌe ma ndian chīꞌí tundoꞌo, ikan ni jakanai ndo. Vati tu nuu ma ndian ñuu Sodoma, jāꞌi ma ndatu kaꞌnu niku, ma tava jāꞌi yi nuu ndo, ma ndian ñuu ikan, cha sāma na vitin ma takua ìyo na niku.
\v 24 Va ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña ma ora ni chaa ma kivi ña ni jakutuni Ndioo kuati ma ñivi, nduvaꞌaga kaꞌvi, ni ndeꞌe ndo tundoꞌo, kua ma ñivi ñuu Sodoma. ―Takan kàti Jesuu.
\s Na kichi ndo nui, ta kuꞌvai nuu nindee ndo
\r (Lc. 10:21-22)
\p
\v 25 Takan kūu ta ma tiempu ikan, teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin Ndioo:
\p ―Yaꞌa jàkaꞌnui ñu̱n yoꞌo Tatá, ra chàꞌnda tiñu andivi chiꞌin ma nuñuꞌuꞌ ñuñivi, vati ma tuꞌun xeꞌe ña ìyo chiꞌun, na töve nī janaꞌun yi nuu ma ndian ìyo chinituni, ta yaꞌa chìto ña kàꞌan, vati nuu ma ndian ndaꞌvini jānaꞌun yi.
\v 26 Ndicha ña takan kūu yi Tatá, ti kua kūuni maun kùu yi.
\p
\v 27 ’Ta ndisaa ma ña ìyoi, cha nākuꞌva ma Tatái yi nui. Ta nïꞌiin ñivi, töve nàkoto vaꞌa na yuꞌu ra kùu Seꞌe ra, ti uvanuu ma ra nàkoto vaꞌa yuꞌu, kùu ma Tatái. Ta nïꞌiin ñivi töve nàkoto vaꞌa na ma ra kùu Tatái, ti uvanuu ma ra nàkoto vaꞌa ra kùu yuꞌu, ra kùu Seꞌe ra chiꞌin nda ndian ni kùuni ña janaꞌi ma Tatái nuu na ndia.
\v 28 Ta ndisaa ndyoꞌo ndian nduvaꞌa chitatu, chaꞌaꞌ ña yaꞌa jàtiñu ndo, ta chaꞌaꞌ ña yaꞌa vee ndiso ndo, na kichi ndo nui, ta kuꞌvai nuu nindee ndo.
\v 29 Ta tandiꞌi ndyoꞌo ndian chàtaꞌani jàchiꞌin ma tuꞌun kàꞌin, ndyoꞌo ndian chàtaꞌani kutuꞌva ma ña chìtoi, chaꞌaꞌ ña yaꞌaga jàndeeni̱ ndeꞌi ndo, ta chaꞌaꞌ ña kùi iin ra masu anima ndia. Tu ndicha ña takan jàꞌa ndo yi, tajan ni niꞌi ndo nuu nindee anima ndo iꞌya.
\v 30 Vati ma tiñu chàꞌi nuu ndo ña jàꞌa ndo, yöve iin ña vee kùu yi kuenda ndo, ti iin tiñu yaꞌa ñama kùu yi ―kàti Jesuu.
\c 12
\s Ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, chàꞌnu ndra yoko trigu ma kivi nindeo
\r (Mr. 2:23-28; Lc. 6:1-5)
\p
\v 1 Takan kūu iin kivi ora nindee ñivi judíu, Jesuu chàkunuu ra chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra iin nuu kàa trigu. Ta tava ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra nduvaꞌa chāñu soko ndra, yakan va kīchaꞌa ndio ndra chàꞌnu ndra yoko ma trigu, ta kīchaꞌa ndra kàchachi ndra ma chiti yi.
\v 2 Ta ora ndēꞌe ndio ma ndra fariseu ña kàjaꞌa ndra, ta teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin Jesuu:
\p ―Na ndeꞌun ña jaꞌa ma ndra jàkuaꞌa chiꞌun, ti ndrakan kàjaꞌa ndra iin ña töve ìyo yi ña jaꞌa ndra ma kivi nindeo ―kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 3 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¿A takäꞌan jàkuaꞌa ndo ma nuu kàꞌan yi naja kua jāꞌa ma David chiꞌin ma ndra meru ra ora chāñu soko ndra niku?
\v 4 Raꞌya kīꞌvi ra ma tichi veñuꞌu Ndioo, ta chāchi ra ma paan ií ña kaꞌìin ma ikan. Ta yakan ti töve ìyo yi ña kachi ra yi, ta ni ma ndra kùu meru ra, ti uvanuu ma ndra kùu kachi yi, kùu ma ndra kùu sutu ni.
\v 5 ¿A takäꞌan jakuaꞌa ndo nuu ma Ley Ndioo ña tāa Moisés, ma nuu kàꞌan yi ña ma ndra kùu sutu veñuꞌu, vaji töve nindee ndra ma kivi nindee yo, na yöve iin kuati kùu yi kuenda ndra?
\v 6 Va yuꞌu kàꞌin iin nakuyi ña ndicha chiꞌin ndo, iꞌya ndaa iin ra kaꞌnu tiaga kua ma veñuꞌu kaꞌnu ndian judíu.
\v 7 Ta ndyoꞌo, ¿a juuni takäꞌan kutunini vaꞌa ndo ma ña kàꞌan yi nuu ma tutu Ndioo iꞌya ña kàꞌan ndo takan? Vati teꞌen kàꞌan yi nuu yi: “Yuꞌu kùuni̱ ña na kundaꞌvini ndo ndeꞌe ndo ma ñivi, ta töve kùuni̱ ña ndakimani ndo ma Rachaꞌnu chiꞌin ma kiti sòkó ndo nuu ra.” Tu ndicha ña cha chìto ndo ña kàꞌan ma tutu tāa Moisés, na töve ìyo yi ña kaꞌni ndo ma ndian töve ìyo nïꞌiin kuati.
\v 8 Ndicha vaꞌa ña ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ìyo ndatu ra chaꞌaꞌ ma kivi nindee yo.
\s Jesuu jàndaꞌa ra iin raꞌii ndaꞌaꞌ ití
\r (Mr. 3:1-6; Lc. 6:6-11)
\p
\v 9 Tajan kēe ndio Jesuu kuàꞌan ra ma nuu ndaa ra ikan, ta chāa ra nuu ndaa iin veñuꞌu vali ma ndian judíu, ta kīꞌvi ra tichi yi.
\v 10 Ta ndēꞌe ra ña ma tichi yi, nandi iin ra ndaꞌaꞌ ití. Va tava nànduku ndra naja kua jàꞌa ndra, ta kāꞌan Jesuu iin ña tüvi vaꞌa, ta chiꞌin yakan kùu naniꞌi ndra naja kua tisokuati ndra ra. Tajan teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¿A kùu jandaꞌa yo iin ndian kuꞌvi ma kivi nindee yo? ―kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 11 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¿Nda ndyoꞌo nikuuni, tu ìyo iin mvechala jàna ndo, ta ndeꞌe ndo ña koyo ri iin tichi soko kono, ma kivi nìndee ndo, a töve ìyo yi ña kuꞌun ndo, ta tava ndo ri?, kùuni ndo.
\v 12 Tu tavaniꞌi yo ndrikan ña kùu ndri iin kitini, kùuni yi kaꞌan yi ña, ¡ìyo ga kuenda yi ña tavaniꞌi yo iin raꞌii kua ma mvechala! Chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña, kùu jaꞌa yo ma ña vaꞌa ma kivi nindeo.
\p
\v 13 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ra ndaꞌaꞌ ití:
\p ―Jànakee ndaꞌun ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p Tajan jānakee ndio ra ma ndaꞌaꞌ ra, ta kīndoo vaꞌa vaꞌa yi, kua kàa ma inga chiyo ndaꞌaꞌ ra.
\v 14 Ta ora kēe ndio ma ndra fariseu ma tichi veñuꞌu ikan, tajan kīchaꞌa ndra jandoꞌiin tuꞌun ndra, naja kua ìyo yi ña jàꞌa ndra, ta kaꞌni ndra Jesuu.
\s Nuu kàtituꞌun iin ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, naja kua tāꞌan Jesuu
\p
\v 15 Takan kūu ta ora chīto Jesuu ña takan chànini ma ndra fariseu, tajan kēe ndio ra ma ikan, ta nduvaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi tāndikun na chata ra. Ta jàndaꞌa Jesuu tandiꞌi ma ndian kuꞌvi,
\v 16 ta kàtituꞌun ra nuu na ña koto kätituꞌun na nuu kaꞌìin kuaꞌaꞌ ñivi nda ra kùu ra.
\v 17 Teꞌen kūu yi, ikan na chinu ma tuꞌun kāꞌan ma Isaía, ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ma ora kāꞌan ra teꞌen:
\q
\v 18 Raꞌya kùu ma ra jàꞌa tiñu nui, ra kāchi̱n,
\q ta ra yaꞌa kùuni̱ ndeꞌi, ña yaꞌa chisii̱ ndeꞌi.
\q Ni jakoyoi ma Tati Ií chata ra.
\q Ta rakan ni katituꞌun ra nuu ñivi ìyo ninii kaꞌnu ñuñivi naja kua kuu ndakuu na ñivi ndaa kuenda Ndioo.
\q
\v 19 Na töve ni natuꞌun ra chiꞌin ma ñivi, ta na töve ndaꞌyu niꞌi ra nuu na ndia,
\q ta ni nïꞌiin ñivi töve ni kuni na ma tati ra ma kai ndia.
\q
\v 20 Ta juuni na töve ni kaꞌnu ra ma ndoo ña cha tāꞌnu,
\q ta ni töve ni ndaꞌva ra ma mecha ña ja kichaꞌa ndañuꞌma yi,
\q nda kati jakanaa jiꞌna ra ma ñivi kuenda ra, tajan ni jandiꞌi ra nuu ma kuati.
\q
\v 21 Ta ninii kaꞌnu ma nuñuꞌuꞌ ñuñivi ni jandeeni na kuatu na,
\q nda kati ni jaꞌa ra ña na koo vaꞌa na.
\s Nuu tìsokuati na Jesuu, ti kaꞌan na ña chiꞌin ndatu kuiꞌna jàndaꞌa ra ma ñivi kuꞌvi
\r (Mr. 3:19-30; Lc. 11:14-23; 12:10)
\p
\v 22 Takan kūu tajan chāndaka ma ñivi iin ra ndiso tati xaan ña kuaá ta ñiꞌi nuu ma Jesuu. Ta ma Jesuu jāndaꞌa ra ma tinuu ra chiꞌin ma yuꞌu ra, ikan na kuu ndèꞌe ndiko ra ta juuni kùu kaꞌan ra ndia.
\v 23 Tajan ndisaa kuii ma ñivi, ndava kuàꞌan tati na, ta teꞌen kīchaꞌa na chìkatuꞌun taꞌan na:
\p ―¿A yüvi ra seꞌe David kùu raꞌya?, kùuni ndo ―kàti na.
\p
\v 24 Ta ora chīni ndio ma ndra fariseu ña takan kàꞌan na, tajan teꞌen kīchaꞌa ndra kàꞌan ndra:
\p ―Ma kuiꞌna nàni Beelzebú ña kuxini nuu ma tati xaan, yakánꞌ kùu ma ña chāꞌa ma ndatu ikan nuu raꞌya, ikan na kuu tava ra yi kuñu ma ñivi ―kàꞌan ndra.
\p
\v 25 Va tava Jesuu cha chìto ra naja kua chànini ndra, yakan va teꞌen kīchaꞌa ndio ra kàꞌan ra nuu ndra:
\p ―Tu kànitaꞌan ñivi ìyo iin ñuu juuni chiꞌin maa na, ni ndiꞌi nuu na. Ta tu ìyo ñivi ìyo iin veꞌeni ta kanitaꞌan na juuni chiꞌin maa na, ni ndiꞌi nuu na chiꞌin nda ma veꞌe na ndia.
\v 26 Ta juuni kàꞌin ña tu kànitaꞌan ñivi Satanaa chiꞌin juuni maa na, juuni ni ndiꞌi nuu na, vati na küu kanitaꞌan ma kuiꞌna juuni chiꞌin ma ñiviánꞌ. Ti tu jaꞌánꞌ takan, numini ni ndiꞌánꞌ chiꞌin ñiviánꞌ.
\v 27 Tu chànini ndo, ña chiꞌin ndatu Beelzebú tàvai ma tati xaan, tajan juuni ma ndian tàva tati xaan ndiso ma ñivi ña ìyo tañu ndo, juuni maa na ni tisokuati na ndo, ti tüvi vaꞌa chànini ndo.
\v 28 Vati tu yuꞌu tàvaniꞌi̱ tati xaan ndiso ñivi chiꞌin ndatu Ndioo, yakan kùuni yi janaꞌa yi ña cha ìyo ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu chiꞌin ndo.
\v 29 ¿Nayi ìyo yi ña jaꞌa iin ñivi, ta kùu kiꞌvi na suꞌu na veꞌe iin ra yaꞌa niꞌi?, kùuni ndo. ¿A töve ìyo yi ña kuꞌni jiꞌna na ra?, kùuni ndo. Ndicha ña kùu jaꞌa na yi, uvaa ña tu jàꞌa na takan.
\p
\v 30 ’Ma ndian töve ìyo kuendai, ndian xaani ndeꞌe yuꞌu kùu na. Ta ma ndian töve ndàkiꞌin ma tuꞌun kàꞌin, va kàtituꞌun na inga tuku tuꞌun ña jàkanuu yi xini ma ñivi, ndiakan töve ñivi kuendai kùu na ndia.
\p
\v 31 ’Yakan va yuꞌu kàꞌin ña ma Ndioo, jàkaꞌnuni ra kuati ma ndraꞌii, chiꞌin tandiꞌi ma tuꞌun tiꞌini ña kàꞌan ndra ndia. Va tu kàꞌan tiꞌini ndra chata ma Tati Ií Ndioo, na töve ni jakaꞌnuni ra ma kuati ndra tuva takan.
\v 32 Ta tu kàꞌan tiꞌini ma ñivi chata ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ma Rachaꞌnu Ndioo ni jakaꞌnuni ra ma kuati. Va tu kàꞌan tiꞌini na chata ma Ra Tati Ií Ndioo, töve ni jakaꞌnuni ma Ndioo kuati na, ni ma ñuñivi ña ìyo vitin, ta ni ma ña ni koo itiꞌ nuu töve ni jaꞌa ra yi ndia.
\s Nuu kàꞌan yi ña chiꞌin ma chiti yutun, cha chìto yo nda yutun kùu run
\r (Lc. 6:43-45)
\p
\v 33 ’Tu tachi ndo iin yutun vaꞌa, ni kuꞌva run ma chiti vaꞌa kachi ndo. Ta tu töve vaꞌa ma yutun tàchi ndo, ni kuꞌva run ma chiti väꞌaꞌ. Ta takan kùu yi ña chiꞌin ma chiti run, cha nakoto yo nda yutun kùu run.
\v 34 ¡Ndyoꞌo tatá ndian xaan tava xaan ma koo! ¿Naja kua kùu yi ña kàꞌan ndo ma tuꞌun vii ta vaꞌa, ta juuni maa ndo kùu ma ndian kini? Ndisaa ma tuꞌun ña kàya ma anima yo, yakan kùu ma ña kàꞌan yo.
\v 35 Vati taku ma raꞌii vaꞌa, mamaa ña vaꞌa kùu ma ña kàꞌan ra, ti ña vaꞌa kùu ma ña ìyo tichi anima ra. Ta ma raꞌii ña töve vaꞌa, mamaa tuꞌun kini kùu ma ña kàꞌan ra, ti ña kini kùu ma ña ìyo tichi anima ra.
\v 36 Ta yuꞌu kàꞌin ña ma kivi ña ni jakutuni ma Ndioo kuati ma ñivi, tandiꞌi ndo ìyo yi ña kuꞌva ndo kuenda chaꞌaꞌ ma nda tuꞌun kini nikuuni ña kāꞌan ndo ndia.
\v 37 Vati juuni chaꞌa ma tuꞌun ña kàꞌan ndo, yakan kùu yi ña ni jandondaa yi ma kuati ndo, tuva ndian ìyo kuati kùu ndo a töve.
\s Ìyo ndian jàꞌa kuati, ña chìkan na ña na janaꞌa Jesuu iin seña kaꞌnu nuu na
\r (Mr. 8:12; Lc. 11:29-32)
\p
\v 38 Tajan uvi uni ndra fariseu, chiꞌin ndra kùu matru ña jàkuaꞌa tutu Ndioo, teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin Jesuu:
\p ―Matru, kùuni ndi ndeꞌe ndi ña na jaꞌun iin ndatu ―kàti ndra.
\p
\v 39 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ma ndian kini, chiꞌin ndian töve ìyo tundeeni Ndioo chiꞌin kùu ma ndian chìkan na ña na jaꞌi iin ndatu ndēꞌe na. Va yuꞌu kàti̱ ti tüva ga ni janaꞌa Ndioo ndatu nuu na, vati uvaa ma ndatu ña jāꞌa Jonás tajiꞌna. Yakani kùu ma ña ni ndeꞌe na.
\v 40 Vati takua tāꞌan ma Jonás ña chūndii ra uni kivi, ta uni chanikuaa tichi ma tiakaꞌ kaꞌnu, juuni takan ni taꞌan yuꞌu ra kùu Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ti ni kundii ra uni kivi, ta uni chanikuaa tichi ñuꞌuꞌ ndia.
\v 41 Yakan va ma ñivi chīyo ñuu Nínive ni jaketa ndiko Ndioo na, tajan ni tachi ra na ña na tisokuati na ñivi ìyo tiempu iꞌya ora ni tikuꞌva ra kuati ñivi. Vati ma ñivi ñuu Nínive ndākoo na kuati jāꞌa na ta chīkoniꞌi ndiko na itiꞌ Ndioo ora kātituꞌun Jonás tuꞌun Ndioo nuu na. Yakan va yuꞌu ra kàtituꞌun nuu ndo kaꞌnugai kua Jonás.
\v 42 Vati ora ni chaa tiempu ña ni tikuꞌva Ndioo ma kuati jàꞌa ndisaa ñivi, juuni ni jaketa ra iin ñaꞌa kūu reina ña chàꞌnda tiñu nuu ñivi chīyo itiꞌ xuu. Ta yakan kùu ma ña ni tachi Ndioo ña na tisokuatian ndo ora ni tikuꞌva ra kuati. Vati yakan kīchian iin ñuu yaꞌa chika, tajan jāchiꞌan tuꞌun Ndioo ña kāꞌan Rey Salomón tajiꞌna. Va vitin yuꞌu kùu iin ra kaꞌnu ga kua Rey Salomón.
\s Nuu kàꞌan yi chaꞌaꞌ ma tati xaan ña chìkoniꞌi ndiko yi tichi kuñu iin raꞌii
\r (Lc. 11:24-26)
\p
\v 43 ’Ora kèe iin ma tati xaan tichi kuñu iin raꞌii, chàkunuu yi ma nuñuꞌuꞌ ití nànduku yi nuu kùu nindee yi. Ta tu töve nàtaꞌan yi ma nuu nindee yi, ta kīchaꞌa ndio yi nàkanini yi teꞌen:
\v 44 “Vaꞌa ga ña chikoniꞌi ndikoi ma veꞌe nuu chīyoi niku”, kàti yi. Tajan ma ora chīkoniꞌi ndio yi, ta nàtaꞌan yi ma raꞌii ikan ña kàa ra tava kàa iin veꞌe ña tüva ña koo tichi, ña vii vaꞌa nātiꞌvi yi, ta ndōvaꞌa vaꞌa yi.
\v 45 Tajan kuàꞌan ndio yi, ta jàtiꞌvi taꞌan yi inga ucha taꞌan ma tati xaan ga kua maa yi, ta ndisaa ndio yi kìꞌvi yi tichi kuñu ma raꞌii ikan, ta ma nuu ndiꞌi nia kaꞌvi ga ndèꞌe ra tundoꞌo jàꞌa yi, kua ma ora kīchaꞌa yi. Ta takan ni taꞌan ma ndian kini ña ìyo ma ñuñivi iꞌya vitin.
\s Chàa maꞌá Jesuu, chiꞌin ndra yani ra, ta ñivi taꞌan ra ma nuu ndaa ra jànaꞌa ra
\r (Mr. 3:31-35; Lc. 8:19-21)
\p
\v 46 Juuni ndaa Jesuu jànaꞌa ra nuu ma ñivi, ora chāa ma maꞌá ra, chiꞌin ndra yani ra, ta ñivi taꞌan ra, ña kùuni vi natuꞌun vi chiꞌin ra. Va tava kīndoo vi ma nukeꞌe, ti nī kuu kiꞌvi vi.
\v 47 Yakan va ìyo iin yo kēe chākatituꞌun nuu Jesuu, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Nukeꞌe ndaa maꞌun, chiꞌin ndra yaniun, ta ñivi taꞌun, ña kùuni vi kaꞌan vi chiꞌun ―kàti ra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 48 Va Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ra chākatituꞌun nuu ra:
\p ―¿Yo kùu maꞌi, ta yo kùu ma ndra yani̱, ta ñivi taꞌin?, kùuniun.
\p
\v 49 Tajan kīchaꞌa ra jànandaꞌa ra nuu kaꞌìin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ndiaꞌya kùu maꞌi, ndra yani̱, ta ñivi taꞌin.
\v 50 Vati nda ndian nikuuni ña jàꞌa ña kùuni ma Tatái ra ìyo andivi, ndiakan kùu ma ndra yani̱, ñivi taꞌin, ta maꞌi ―kàti Jesuu.
\c 13
\s Iin kuꞌva ña kuuni Jesuu kàꞌan ra nuu ñivi chata iin ra tàchi
\r (Mr. 4:1-9; Lc. 8:4-8)
\p
\v 1 Takan kūu tajan juuni ma kivi ikan, kēe Jesuu ma veꞌe nuu ìyo ra, ta chākunandi ra yuꞌu lakuna.
\v 2 Ta tava yaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi kūtiꞌvi ma nuu nàndi ra, yakan va Jesuu ndāa ndio ra tichi iin varku ña ndaa ma ikan, ta chūnandi ra, juuni yanga ndatu ma ñivi ña kùuni na tasoꞌo na ma ña ni kaꞌan ra ma yuꞌu lakuna.
\v 3 Tajan kīchaꞌa ndio ra kàꞌan ra kuaꞌaꞌ nakuyi nuu na chiꞌin mamaa kuꞌva. Ta teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin na:
\p ―Ìyo iin ra tàchi, ña kēe ra kuàꞌan ra kuàtachi ra.
\v 4 Ta ora tāchi ra ma chiti, ta itaꞌvi yi kāchita ma tichi itiꞌ, ta ndēꞌe ma saa yi, ta nūu ndri ma nuu kàndoyo yi, ta kāchachi ndiꞌi ndri yi.
\v 5 Ta itaꞌvi yi va kōyo tañu yuu. Ta ikan ti nuuni yoso ma ñuꞌuꞌ, ti mamaa yuu kùu yi. Ma chiti ikan numini nākaꞌndi yi, ti na töve kokon kandoyo ma yuti.
\v 6 Va ora ñukaꞌñu ndií, nduvaꞌa kuii xīi ndio yi, ta nātii yi, ti töve kunu indii ma yoꞌo yi.
\v 7 Ta inga itaꞌvi ma chiti, va kāchita yi tañu ma kuꞌu iñu, ta ma iñu ikan numini chāꞌnu yi, ta chāsi yi nuu yi, ta chīꞌi yi.
\v 8 Takan kūu ta inga itaꞌvi ma chiti, va kāchita yi ma nuu ìyo ñuꞌuꞌ vaꞌa, ta nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ma trigu kākee nuu yi, ìyo yoko ma trigu ña kēe iin cientu chiti nuu, ta ìyo yoko ña kēe uni xiko chiti nuu, ta ìyo inga yi ña kēe oko uchi chiti nuu yi.
\v 9 Nda ndyoꞌo chìni ndo ña kàꞌin, na tasoꞌo ndo yi.
\s Nuu jàkoto Jesuu ñivi, nda chaꞌaꞌ kùu yi ña jànaꞌa ra ma kuꞌva nuu na
\r (Mr. 4:10-12; Lc. 8:9-10)
\p
\v 10 Tajan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu cha jàyatin ndra ndra nuu ndaa ra, ta chīkatuꞌun ndra nuu ra naja kàꞌan ra chiꞌin kuꞌva nuu ma ñivi.
\v 11 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Nuu ndyoꞌo va chàꞌa Ndioo ña na koto ndo ma tuꞌun xeꞌe ña ìyo chiꞌin ra nuu chàꞌnda ra tiñu, va nuu ma ñivi ikan, töve.
\v 12 Ta tu jàtiñu vaꞌa ndo kuenda Ndioo, ni tindee ra ndo tiá kuaꞌaꞌ. Va tu tüvi jàtiñu vaꞌa ndo takua kùuni ra, vaji tiania ma tiñu jàꞌa ndo ìyo, va tandiꞌi yi ni kindaa ndiko ra yi.
\v 13 Chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña kàꞌin ma tuꞌun iꞌya nuu na chiꞌin kuꞌva. Vati ma ñivi ikan ndèꞌe na, va töve jàchiꞌin na ma ña ndeꞌe na, chini na, va töve tasoꞌo na, ta ni töve kutunini na ña kàꞌin ndia.
\v 14 Ta takan kūu yi ña jāchinu ma ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ra nàni Isaía ma ña kāꞌan ra niku, ti rakan teꞌen kāꞌan ra:
\q Vaji chìni na, ma ña kàꞌin, va töve kutunini na yi.
\q Ta vaji ndèꞌe na yi, va na küu kuꞌva na kuenda nayi kùu yi.
\q
\v 15 Vati ma ñivi ìyo ñuu iꞌya, jàndava na anima na,
\q ta ndasi ma soꞌo na,
\q ta ndàsi ma tinuu na,
\q ikan na küu ndeꞌe na, ta tàsoꞌo na ma ña kàꞌin.
\q Ta juuni ndasi ma chinituni na,
\q ikan na küu ga chikoniꞌi ndiko na chiꞌi̱n,
\q kuenda ña jàndaꞌi na tuva kuꞌvi na ndia.
\p
\v 16 ’Va na sii kuuni ndyoꞌo, ti ìyo tinuu ndo ña ndichin ndèꞌe, ta ìyo soꞌo ndo ña chìni.
\v 17 Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña kuaꞌaꞌ ma ndra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ta inga tuku ma ñivi vaꞌa ña kūuni na ndeꞌe na ma ña ndèꞌe ndo vitin, va töve nī ndeꞌe na yi. Kūuni na tàsoꞌo na ma ña chìni ndo vitin, va töve nī kuu yi ndia.
\s Jesuu jànaꞌa ra naja kua kùuni ma kuꞌva ikan kaꞌan yi chaꞌaꞌ ma ra tàchi
\r (Mr. 4:13-20; Lc. 8:11-15)
\p
\v 18 ’Kùuni̱ ña na tasoꞌo vaꞌa ndo naja kua kùuni ma kuꞌva ña kàꞌan chaꞌaꞌ ma ra tàchi kaꞌan yi.
\v 19 Ma ndian tàsoꞌo ma tuꞌun kàꞌan chaꞌaꞌ ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, ta töve kùtunini na ma ña kùuni yi kaꞌan yi, ndiakan kùu na tava kùu ma chiti trigu ña kāchita ma tichi itiꞌ, ti ndiakan ora cha yāꞌa ña chīni ndio na ma tuꞌun vaꞌa Ndioo, tajan vàchi ndio ma kuiꞌna, ta janaa ndio yi ma tuꞌun Ndioo ña cha ìyo chiꞌin na ma tichi anima na.
\v 20 Ta ma chiti ña tāchi tañu yuu, yakan va kùu yi, tava kùu ma ndian chìni ña kàꞌan ma tuꞌun vaꞌa Ndioo, ta ndàkiꞌin na yi chiꞌin ndisaa anima na,
\v 21 va tava töve ìyo kuaꞌaꞌ yoꞌo na, tava kùu ma chiti jàꞌa ma yuu, yakan kùuni yi kaꞌan yi ña ndiakan chìnuni na tuꞌun Ndioo va tia tiempuni, ta ndàkoo na yi. Vati chaꞌaꞌ ma tuꞌun iꞌya, ora kìchaꞌa na ndèꞌe na tundoꞌo chaꞌaꞌ yi a kànitaꞌan ñivi chiꞌin na chaꞌaꞌ yi, numini jàña na ña chìnuni na yi.
\v 22 Ta ma chiti ña tāchi tañu iñu, yakan, va kùu yi tava kùu ma ndian chìnuni ma tuꞌun Ndioo, va chìtuꞌun ga na tiaga chaꞌaꞌ ma ndatiñu ña ìyo nuu na ma ñuñivi iꞌya, ta juuni chaꞌaꞌ ña yaꞌa ga kùuni na ndeꞌe na ma xuꞌunꞌ, yakan jàndaꞌviñaꞌa yi na. Ndisaa ñaꞌa kùu yi tava kùu ma chiti trigu ña ora kùuni yi kuaꞌnu yi, ta ma iñu nduꞌva jàvati yi nuu yi, ta tüvi chàꞌa yi kuaꞌnu yi.
\v 23 Va chiti ña tāchi nuu ñuꞌuꞌ vaꞌa, yakan, va kùu yi tava kùu ma ndian chìni vaꞌa ma tuꞌun Ndioo, ta kùtunini vaꞌa na ma ña kàꞌan yi, ndiakan va kùu na tava kùu ma chiti ña chāꞌa kuaꞌaꞌ vaꞌa chiti. Ìyo ma chiti ña chàꞌa yi iin cientu chiti, ta ìyo inga yi ña chàꞌa yi uni xiko chiti, ta inga yi chàꞌa yi nda oko uchi chiti ―kàti Jesuu.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ ma kuꞌú ña töve vaꞌa, ña kàa tañu ma chiti trigu
\p
\v 24 Takan kūu tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan tuku ra inga kuꞌva nuu ma ñivi:
\p ―Ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, kùu yi tava kùu iin raꞌii ña tāchi chiti vaꞌa ma nuu ñuꞌuꞌ ra,
\v 25 va ora tīin ñumaꞌna ndra, ta ndisaa ndra kìxi kàndoyo, tajan chāa iin ra xaani ndèꞌe nuu ndra, ta rakan tāchi ra kuꞌu ña töve vaꞌa nuu tāchi ndra ma chiti trigu, ta kēe ndiko ra kuàꞌan ra.
\v 26 Takan kūu ta ora kāna ndio ma chiti trigu, ta chāꞌnu yi, ta kīchaꞌa ndio yi ndata yoko yi, tajan ikan kēta ndio ma kuꞌu ña na töve vaꞌa.
\v 27 Tajan chāꞌa ndio ma ndra musu kuenda, ta kēe ndio ndra chākatituꞌun ndra teꞌen nuu ma ra kùu chitoꞌo ndra: “Yoꞌo rachaꞌnu, ¿na yüvi chiti vaꞌa kùu ma ña tāchiun nuu ma ñuꞌu̱n? Vati tu takan kùu yi, ¿ndanu kēe ma kuꞌu ña töve vaꞌa kàa tañu ma trigu tuva takan?”
\v 28 Tajan ma ra kùu chitoꞌo ndra, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra: “Ìyo iin nda ra xaani ndèꞌe nui jāꞌa yi”, kàti ra. Tajan ma ndra musu ra, teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ma chitoꞌo ndra: “¿A kùuniun ña kuꞌun ndi, ta tuꞌun ndiꞌi ndi ma kuꞌu ña töve vaꞌa?”, kàti ma ndra kùu musu chiꞌin ra.
\v 29 Va ma ra kùu chitoꞌo ndra, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra: “Na küu yi, koto ora tùꞌun ndo ma kuꞌu ña töve vaꞌa, jàꞌa ndo tuꞌun ndo nda ma trigu chiꞌin yi ndia.
\v 30 Ma ña ìyo yi ña jaꞌa yo kùu yi ña vaꞌa ga ña na kuꞌva yo kuaꞌnu ninduvi yi, nda kati keta ma tiempu ña kàniꞌi yo ma cosecha, tajan tachi ndioi ma ndra kuꞌun kujatiꞌvi vu. Jiꞌna ìyo yi ña kàꞌnda ndra ma kuꞌu ña töve vaꞌa, ta kuꞌni ndra kuenda sukun yi, ta kaꞌmi ndra yi, ta ikan jan taan vaꞌa ndio ndra ma trigu tichi yakai.” Takan kàti ma ra chitoꞌo ndra chiꞌin ndra.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌa chiti yukú mostaza
\r (Mr. 4:30-32; Lc. 13:18-19)
\p
\v 31 Takan kūu ta juuni teꞌen nātuꞌun Jesuu inga tuku kuꞌva iꞌya nuu ma ñivi ndia:
\p ―Ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, indukuni kùu yi tava kùu ma chiti yukú mostaza ña tàchi ma ndraꞌii ma nuu ñuꞌuꞌ ndra.
\v 32 Ndicha vaꞌa ña ma chiti iꞌya kùu ma chiti vali ga kua tandiꞌi inga nuu ma chiti, va ora chàꞌnu yi, chàꞌnu sukun ga yi kua inga nuu ma yutun, ña ora chàꞌnu yi kàa yi takua kàa ma yutun, ña nda ma saa ña kàchika nuu sukun, jàvaꞌa ndri taka ndri ma nuu ìyo sokó yi ―kàti Jesuu.
\s Jesuu kàtituꞌun ra iin kuꞌva chaꞌa ma yuchan iya ña kuvaꞌa paan
\r (Lc. 13:20.21)
\p
\v 33 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu inga tuku kuꞌva nuu ma ñivi:
\p ―Ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, indukuni kùu yi tava kùu ma yuchan iya ña kuvaꞌa paan, ña tīkuꞌva iin ñaꞌa chiꞌin uni kuꞌva ma yuti paan, ta yakan jàkanuan yi chiꞌin ma yuchan iya, ta kīchaꞌa ndioan jàvita ña yi, ta nàndaa ndio yi.
\s Nuu chàtiñu Jesuu ma kuꞌva jànaꞌa ra
\r (Mr. 4:33-34)
\p
\v 34 Tandiꞌi tuꞌun iꞌya jānaꞌa Jesuu ma tuꞌun Ndioo nuu ma ñivi chiꞌin kuꞌva. Ta nïꞌiin tuꞌun töve kàꞌan ra nuu na tu töve kàꞌan ra yi chiꞌin kuꞌva.
\v 35 Teꞌen kūu yi, ikan na chinu ma tuꞌun kāꞌan ma ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo niku:
\q Ni nunai yuꞌi kuenda ña kāꞌin chiꞌin kuꞌvani nuu ma ñivi,
\q ta ni kuꞌvai ña na koto ndio ma ñivi ma tuꞌun xeꞌe,
\q naja kua jātuvi Ndioo ma ñuñivi tajiꞌna.
\s Nuu kàtituꞌun Jesuu nayi kùuni ma kuꞌva ña kàꞌan chaꞌa ma kuꞌu ña tüvi vaꞌa ña kāna tañu ma chiti trigu
\p
\v 36 Takan kūu ta ora cha yāꞌa kāꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ñivi, tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra iin tichi veꞌe nuu kaꞌìin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Ta ikan jan chājayatin ma ndra jakuaꞌa chiꞌin ra ndra nuu ra, ta kīchaꞌa ndra chìkan ndra nuu ra ña na katituꞌun kachin ra, nayi kùuni ma kuꞌva ña kàꞌan chaꞌa ma kuꞌu ña tüvi vaꞌa, ña kāna ma nuñuꞌuꞌ.
\v 37 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ma ra tachi ma chiti trigu, rakan kùu ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo.
\v 38 Ta ma nuñuꞌuꞌ tāchi ra vu, kùu ma ñuñivi. Ta ma chiti trigu kùu ma ndian ìyo nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, ta ma kuꞌu ña töve vaꞌa yakan kùu ma ndian seꞌe kuiꞌna.
\v 39 Ta ma ra xaani ña tāchi ma kuꞌu töve vaꞌa, rakan kùu ma kuiꞌna. Ta ma cosecha, yakan kùu ma nuu ni ndiꞌi ñuñivi. Ta ma ndian musu ña nàkuiso ma trigu, ndrakan kùu ma tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo.
\v 40 Ta takan kùu yi, ña tava jāꞌa ma ra tūꞌun ma kuꞌu ña töve vaꞌa, ta chāꞌmi ra yi nuu ñuꞌú, takan ni kùu yi ma nuu ni ndiꞌi ñuñivi.
\v 41 Tajan ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ni tachi ra ma tati jàꞌa tiñu nuu ra ma nuu chàꞌnda ra tiñu, ña na jatiꞌvi ndra ma ndian jàꞌa ña na jaꞌa ma ñivi kuati, chiꞌin inga ma ndian jàꞌa kuati ndia.
\v 42 Ta ni tiꞌi yi na tichi ma yavi nduvaꞌa kuii kunu nuu ìyo ñuꞌú, ta ikan kùu ma nuu nduvaꞌa kuii ni ndeꞌe na tundoꞌo ña ndava ni jakariꞌyu na nuꞌu na.
\v 43 Tajan ndisaa ma yo chìnuni ña kàꞌan Ndioo, ni ndotacha yo tava tacha ma nikandii, ma nuu chàꞌnda ma Tatá yo Ndioo tiñu. Ma yo tàsoꞌo ma ña kàꞌin, na jachiꞌin ndo yi.
\s Jesuu kàtituꞌun ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ ma xuꞌunꞌ indii xeꞌe
\p
\v 44 ’Ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, juuni indukuni kùu yi, tava kùu ma xuꞌunꞌ ña indii xeꞌe tichi ñuꞌuꞌ iin ñivi. Tajan iin raꞌii nàtaꞌan ra nuu indii ma xuꞌunꞌ ikan, ta rakan tīxeꞌe ndiko ra yi juuni ma nuñuꞌuꞌ nātaꞌan ra yi, ta rakan nduvaꞌa kuii chìsii ra kuàꞌan ra, ta xìko ra ndisaa kuii ma ña ìyo nuu ra, ta jàta ndio ra ma ñuꞌuꞌ ikan.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ ma yuu tacha ña nduvaꞌa yaꞌvi ndaa
\p
\v 45 ’Ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, juuni indukuni kùu yi, tava kùu iin ma ra xiko ña nànduku ra ma yuu tacha ña nduvaꞌa vii kàa.
\v 46 Ta ora nātaꞌan ndio ra ma yuu tacha ña nduvaꞌa yaꞌvi ndaa nuu iin ñivi, tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra, ta xīko ra ndisaa kuii ma ña ìyo nuu ra, ta jāta ndio ra yi.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ ma yuꞌva tiakaꞌ kaꞌnu
\p
\v 47 ’Ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, indukuni kùu yi tava kùu ma ndra kìin chiꞌin yuꞌva tiakaꞌ kaꞌnu, ña ora kani ndra yi ma nuu tañuꞌu, ta tàvaniꞌi ndra ndisaa nuu ma tiakaꞌ.
\v 48 Tajan ora tuvini ndio ndra ña cha kuvee yi, ta tàva ndio ndra yi ma ñuꞌuꞌ ití yuꞌu tañuꞌu, ta chùnandi ndio ndra kàchin ndra mamaa tiakaꞌ vaꞌa ni, ta tàan ndra ndri tichi tuka, ta ma kiti ña na küu kacho, chàta ndra ndri.
\v 49 Takan ni kuu yi ma nuu ni ndiꞌi ñuñivi, ti ni keta ma tati jàꞌa tiñu kuenda Ndioo, ta ni tavaniꞌi siin yi ma ndian kini ña ìyo tañu ma ndian vaꞌa.
\v 50 Ta ma ndian kini, ni katiꞌi yi na tichi ma yavi nduvaꞌa kuii kaꞌnu, nuu ìyo ñuꞌú, ta ikan kùu ma nuu nduvaꞌa kuii ni ndeꞌe na tundoꞌo ña ndava jakariꞌyu ma nuꞌu na ―kàti Jesuu.
\s Nuu kàꞌan yi chaꞌaꞌ ma tuꞌun chaa, chiꞌin ma tuꞌun chaꞌnu
\p
\v 51 Takan kūu tajan Jesuu teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―¿A kùtunini ndo ndisaa ma ña kàꞌin chiꞌin ndo? ―kàti ra chiꞌin ndra.
\p Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Juu, kùtunini ndi yi, yoꞌo Rachaꞌnu ―kàti ndra.
\p
\v 52 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña tu iin matru jàkuaꞌa tutu Ndioo, kīchaꞌa ra kàꞌan ra chaꞌaꞌ ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu nuu ma ñivi, rakan kùu ra tava kùu iin ra xuveꞌe, ti chìto ra tàvaniꞌi ra ma ña kaꞌnu, ta chaa, ta ma ña chaꞌnu ña kumi ra ndia.
\s Jesuu kuànuꞌu ndiko ra ma ñuu Nazaret
\r (Mr. 6:1-6; Lc. 4:16-30)
\p
\v 53 Takan kūu ta ora chinu kāꞌan Jesuu ma kuꞌva iꞌya nuu ma ñivi, tajan kēe ndio ra ma ikan, ta kuàꞌan ra.
\v 54 Ta ora chāa ndio ra ma ñuu ra, ta ikan kīchaꞌa ra jànaꞌa ra ma tuꞌun Ndioo nuu na ma tichi veñuꞌu vali ña ìyo ma ñuu ikan. Ta ma ñivi ndava kuàꞌan anima na ndèꞌe na ña jànaꞌa ra takan, ta teꞌen kīchaꞌa ndio na nàtuꞌun taꞌan na:
\p ―¿Ndanu kūtuꞌva ma raꞌya ndisaa ma ña chìto ra? ¿Ta nda itiꞌ kīchi ma ndatu ra ña kùu jandaꞌa ra ñivi?
\v 55 ¿A yöve raꞌya kùu ma ra seꞌe, ra jàtiñu chiꞌin vitu, ta maꞌá ra kùu ma ña nàni Ndiya?, kùuni ndo. Ta, ¿a yöve raꞌya kùu yani ma Jandiau, Kusé, Simón, ta Juda ndia?
\v 56 ¿Ta a yöve ñivi taꞌan raꞌya kùu ma ñivi ìyo tañu yo?, kùuni ndo. ¿Ndanu kūtuꞌva ra tandiꞌi ma ña chìto ra iꞌya?, kùuni ndo ―kàti ma ñivi.
\p
\v 57 Ta ma ñivi kīchaꞌa na kùxaan na ndeꞌe na ra chaꞌa ma ña kàꞌan Jesuu. Va ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Nda nikuuni jàkaꞌnu na iin ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, va juuni ma ñuꞌuꞌ nuu kāku ra, ta nuu ìyo ra töve kùu jakakú na ra.
\p
\v 58 Takan kūu ña töve nī kuu jaꞌa ma Jesuu kuaꞌaꞌ ndatu nuu ma ñivi ña ìyo ma ñuu ikan chaꞌaꞌ ña töve nī chinuni vaꞌa na ma tuꞌun kàꞌan ra.
\c 14
\s Nuu chìꞌí Xuva, ra jàkunduta
\r (Mr. 6:14-29; Lc. 9:7-9)
\p
\v 1 Takan kūu ta ma tiempu ña kùu Herode kuvienu ma ñuꞌuꞌ Galilea, chīnituꞌun ra ma ña vaꞌa jàꞌa Jesuu,
\v 2 tajan Herode teꞌen nākaꞌan ra nuu ma ndian jàꞌa tiñu nuu ra:
\p ―Rakan kùu ma Xuva ra jàkunduta, ña ja nātaku ndiko. Chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña ìyo ndatu ra kuenda ña jàndaꞌa ra ma ñivi.
\v 3 Takan kàꞌan Herode, ti juuni maa ra tāchi ra ma ndra jàꞌa tiñu nuu ra ña tīin ndra ma Xuva, ta chūꞌni ndra ra chiꞌin kadena, ta tīꞌi ndra ra vekaa, chaꞌaꞌ ma ña nàni Herodías ña kūu ñasiꞌi ma ra yani ra Lipe.
\v 4 Tīꞌi Herode Xuva vekaa chaꞌaꞌ ña kāꞌan ra teꞌen chiꞌin ra:
\p ―Na töve vaꞌa jàꞌun, ña ndàkaun ña. ―Takan kāti Xuva chiꞌin ra.
\p
\v 5 Takan kūu tajan Herode, kūuni kaꞌni ra ma Xuva niku, va ndasii ra ndèꞌe ra ma ñivi, ti ndisaa na cha chìto na ña ma Xuva kùu ra iin ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo.
\v 6 Va ora jāꞌa ma Herode viko nuu chīnu ra kuiya ra, ma ña seꞌe Herodías, kēan chātachaꞌa ña nuu ma ndian kaꞌìin ma viko ra. Va tava yaꞌa chātaꞌani ra ña,
\v 7 yakan va chāꞌa ra tuꞌun nuan ña kùu kuꞌva ra tandiꞌi nda ña kùuni maa ña ndakan ña nuu ra.
\v 8 Tajan jiꞌna chākatituꞌan nuu maꞌá ña nayi ìyo yi ña ndakan ña nuu ra. Ta ma ña yoko ikan, teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin ma Herode:
\p ―Kùuni̱ ña na kuꞌvaun xini ma Xuva, ra jàkunduta nui tichi iin koꞌo ―kàtian chiꞌin ra.
\p
\v 9 Ta ora kāꞌan ña takan chiꞌin Herode, nduvaꞌa ndaꞌvi kūuni ra, va tava cha chāꞌa ra tuꞌun nuan, nuu chīni tandiꞌi ma ndian kaꞌìin nuu ìyo ma viko ra, ta tāchi ndio ra ña na kichi ndaka ndra xini ma Xuva ra jàkunduta nuan.
\v 10 Yakan va tāchi ndio ra ndra ña kukaꞌnda ndra xini ma Xuva nuu indii ra tichi vekaa.
\v 11 Ta nunuuni, ndàꞌa ndio ndra xini ra kīchaa ndra nuu ma ña yoko, ta chāꞌa ndra yi nuan tichi iin koꞌo, ta yakan chāꞌa ndioan yi nuu ma maꞌá ña.
\v 12 Tajan chākoyo ndio ma ndra chàkunuu chiꞌin Xuva, ta kāniꞌi ndra ma ñundaꞌyu ra, ta kuàꞌan yi chiꞌin ndra, ta kūchi ndio ndra yi. Ta ora cha yāꞌa ndio, tajan kēe ndio ndra chākatituꞌun ndra nuu Jesuu ña cha chīꞌí ma Xuva.
\s Jesuu chàꞌa ra ña kachi uꞌun mii ñivi
\r (Mr. 6:30-44; Lc. 9:10-17; Jn. 6:1-14)
\p
\v 13 Ta ora chīto Jesuu ña chīꞌí ma Xuva, tajan kēe ndio ra kuàꞌan maꞌiin ra chiꞌin iin lancha ma iin nuu taxiin. Va tava chīto ma ñivi nda ñuu kuàꞌan ra, yakan va kēe na ñuu na kuàꞌan na chata ra chiꞌin chaꞌaꞌ na.
\v 14 Ta ora nūu ndio Jesuu ma tichi lancha, ta ndēꞌe ra ña yaꞌa kuaꞌaꞌ ma ñivi chāa ma nuu ra. Yakan va kūndaꞌvini ra na, ta jāndaꞌa ra ma ndian kuꞌvi ña ndàka na chāa na nuu ra.
\v 15 Va tava chani kunaꞌa kùu yi, yakan va ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Cha kuàꞌini kùu yi, ta ma iꞌya iin nuu taxiin kùu yi. Vaꞌa ga ña na kaꞌun chiꞌin na, na kuꞌun na kujata na ma ña kachi na nuu ìyo ma kuariya kuati. ―Takan kàti ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 16 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Töve ìyo yi ña kuꞌun na, ti maa ndo ìyo yi ña kuꞌva ndo ma ña kachi na ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 17 Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin Jesuu:
\p ―¿Naja kùuniun ña kuꞌva ndi ña kachi na, tuva ndàꞌa ndi uꞌun paan, ta uvi tiakani? ―kàti ndra.
\p
\v 18 Ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Na kichi ndaka ndo yi nui iꞌya ―kàti Jesuu.
\p
\v 19 Tajan tāchi ndio Jesuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ña na kaꞌan ndra nuu ma ñivi ña na kunandi na nuu ma ita yutaꞌ ña kàa ma ikan. Ta ikan jan kīꞌin ndio Jesuu ma ndi uꞌun paan, ta ninduvi ma tiakaꞌ, tajan ndēꞌe ndio ra itiꞌ andivi, ta kāꞌan ndio ra chiꞌin Ndioo chaꞌaꞌ yi, ta chāꞌnda kuati ra ma paan, chiꞌin ma tiakaꞌ, ta chāꞌa ndio ra yi nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ña na nataꞌvi ndra yi nuu ma ñivi.
\v 20 Ta ndisaa na chāchi ndaꞌa vaꞌani na nda kati chitu tichi na. Ta ora chīnu chāchi na, ta jākutua ndra uchi uvi ga tuka chiꞌin ma pedazu ña chākoso.
\v 21 Ta ma ñivi chāꞌa Jesuu ña chāchi, uꞌun mii taꞌan ndraꞌii kùu ndra, ta siin kùu ma ñivi ñaꞌa chiꞌin ndiakuati ndia.
\s Chìka Jesuu nuu takuii
\r (Mr. 6:45-52; Jn. 6:15-21)
\p
\v 22 Ta ora yāꞌa ña kūu teꞌen, tajan Jesuu tāchi ra ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ña na ndaa ndra tichi ma lancha, ikan na jiꞌna ndra ketachiyo ma inga chiyo yuꞌu lakuna, juuni yanga ndoo ra jànduta ra ma ñivi.
\v 23 Ta ora cha ndīꞌi ndio ma ñivi ndūta, tajan ndāa maꞌiin Jesuu kuàkaꞌan ra chiꞌin Ndioo iin yuku. Ta ikan ìyo maꞌiin ra ma ora kuaa.
\v 24 Ta ma lancha nuu kàchaꞌan ndra, cha kēta run java ma lakuna, va endee jàkisi ma lakuna run, ti itiꞌ nuu run vàchi ma tati.
\v 25 Takan kūu ta ora juuni naa ga antea ña kundichin, kēe ndio Jesuu chìka ra nuu takuii kuàꞌan ra chata ndra.
\v 26 Ta ora ndēꞌe ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ña chìka ra vàchi ra nuu takuii, iin kuvaani ndra, ta yūꞌvi ndra, ta teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―¡Niꞌna kùu ma ñáꞌ vàchi! ―kàti ndra.
\p
\v 27 Va Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Na yüꞌvi ndo ta taxiin kuii ndo!, ti mai kùi ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 28 Tajan ma Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, tu ndicha ña maun kùu̱n, na jaꞌun ña na kakai kuꞌin nuu takuii, nda kati chai nuu ndaun ―kàti Petuꞌ chiꞌin Jesuu.
\p
\v 29 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Naꞌa vii ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p Tajan nūu ndio ma Petuꞌ tichi lancha, ta kīchaꞌa ndio ra chìka ra nuu takuii kuàꞌan ra nuu ndaa Jesuu.
\v 30 Va ora chāꞌa ma Petuꞌ kuenda ña nduvaꞌa niꞌi chàkin ma tati, yūꞌvi ndio ra, ta kīchaꞌa ra sàꞌvi ra tichi raꞌ. Tajan teꞌen nāndaꞌyu ndio ra:
\p ―¡Yoꞌo Rachaꞌnu, na jakakun yuꞌu! ―kàti ra.
\p
\v 31 Tajan ma ora ikani, Jesuu tīin ra ndaꞌa ma Petuꞌ, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―¡Yoꞌo, ra yaꞌa ga tia chìnuni! Ta, ¿naja töve chìnuni vaꞌun? ―kàti Jesuu chiꞌin Petuꞌ.
\p
\v 32 Ta ora ndāa ndio ndra ma tichi lancha, ta kūtaxin ndio ma tati ña chàkin yi.
\v 33 Tajan ma ndra kaꞌìin tichi lancha, chūnandi chiti ndra nuu Jesuu, ta teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―¡Ndicha kuii ña yoꞌo kùu ma ra Seꞌe Ndioo! ―kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\s Jàndaꞌa Jesuu ñivi kùꞌvi ìyo ñuu Genesaret
\r (Mr. 6:53-56)
\p
\v 34 Takan kūu tajan kētachiyo ndio ndra ma lakuna ikan, ta chāa ndra ma ñuꞌuꞌ Genesaret.
\v 35 Ta ora chāꞌa ndio ma ñivi ìyo ikan kuenda ña Jesuu kùu ra, numi kuiini chātakuati na ma tuꞌun ninii kaꞌnu ma ñuꞌuꞌ ikan. Tajan ndàꞌa ndio na ndisaa ma ndian kuꞌvi, chàa na nuu ndaa ra.
\v 36 Ta kīchaꞌa ndio na jànini na ra, ña na kuꞌva ra kèꞌe ma ndian kuꞌvi jitu ma jaꞌma ra. Ta takan kūu yi ña ndisaa ma ndian kēꞌe jaꞌma Jesuu ndāꞌa na.
\c 15
\s Kàtituꞌun Jesuu nda ña kùu ma ña jàndokini ma ñivi
\r (Mr. 7:1-23)
\p
\v 1 Takan kūu tajan iin ma ndra fariseu, chiꞌin ndra matru ña jàkuaꞌa tutu Ndioo ña kākichi itiꞌ ñuu Jerusalén, chàjayatin ndra ndra nuu ndaa Jesuu, ta teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu ra:
\p
\v 2 ―¿Ta naja töve jàchiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌun, ma costumbre jāꞌa ma ñivio, ndian chīyo tajiꞌna, ña töve nàkata ndra ndaꞌaꞌ ndra antea ña kàchi ndra tava kùu yi? ―kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 3 Va Jesuu teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ndra:
\p ―¿Ta naja maa ndo töve kùuni ndo jachiꞌin ndo ña kàꞌan ma Rachaꞌnu Ndioo, ña java ma costumbre maa ndo jàꞌa ndo?
\v 4 Vati ma Rachaꞌnu Ndioo teꞌen kāꞌan ra: “Na tiñuꞌu̱n ma tatáun, chiꞌin maꞌun.” “Ta ma ra kànduvaꞌa ma tatá ra, chiꞌin maꞌá ra, ìyo yi ña tiso yo kuati ra, ikan na kuvi ra chaꞌaꞌ ña kàꞌan ra takan,” kàti yi.
\v 5 Va ndyoꞌo chànini ndo ña iin raꞌii kùu kaꞌan ra chiꞌin tatá ra, a chiꞌin maꞌá ra teꞌen: “Na küu ga tìndei ñu̱n, ti cha tāva sii̱n ndisaa ndatiñu ìyo nui ña ni sokói yi nuu Ndioo”, ni kati ndo chiꞌin tatá ndo a maꞌá ndo.
\v 6 Nda ndyoꞌo nikuuni ña ni kaꞌan ndo takan, ta na töve tìndee ndo tatá ndo a maꞌá ndo chiꞌin ndatiñu ndo, kùuni yi kaꞌan yi ña na tüva kuuni ndo tiñuꞌu ndo ma tatá ndo a maꞌá ndo. Ta takan kùu yi ña jàchiyo ndo ña kàꞌan Ndioo, ta jàꞌa ndo ma costumbre maa ndo, tuva takan jàꞌa ndo.
\v 7 ¡Ndyoꞌo ndian kini! Ma ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ña nàni Isaía, ña ndicha kùu ma tuꞌun kāꞌan ra kuenda ndo ora kāꞌan ra teꞌen:
\q
\v 8 Ma ñivi ñuu iꞌya, tìñuꞌu na yuꞌu chiꞌin tuꞌun ña kàꞌan ni na,
\q ti ma ña ndicha, kùu yi ña na töve tìñuꞌu na yuꞌu chiꞌin anima na.
\q
\v 9 Na töve ndakuenda kùu yi ña kùtiꞌvi na kuenda jàkaꞌnu na yuꞌu,
\q tuva ma tuꞌun jànaꞌa na kùu mamaa tuꞌun ña kèta yi chinituni ñivini ña kaꞌnda yi tiñu nuu na
\m kàti yi.
\p
\v 10 Takan kūu tajan kāna ndio Jesuu ma ñivi ikan, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Kùuni̱ ña na tasoꞌo vaꞌa ndo, ta kùtunini ndo ma ña ni kaꞌin chiꞌin ndo:
\v 11 Na yöve ña chàchi ma ñivi kùu ma ña jàndokini anima na, vati ma ña jàndokini na kùu ma tuꞌun ña kèe yuꞌu na ora kàꞌan na, yakan kùu ma ña jàndokini na. ―Takan kàti Jesuu chiꞌin na.
\p
\v 12 Takan kūu tajan chājayatin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu ndra nuu ndaa ra, ta teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―¿A chāꞌun kuenda ña ora chīni ma ndra fariseu ña kāꞌun takan, tükuii nī chataꞌani ndra? ―kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 13 Va Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Nda yutun nikuuni ña töve nī tachi ma Tatái ra ìyo andivi, ni tuꞌun ra ndrun nda yoꞌó ndrun kèe ndrun.
\v 14 Na jächiꞌin ndo ña kàꞌan ndra, ti kùu ndra, ndra kuaá ña jànaꞌa itiꞌ kuꞌun inga ndian kuaá. Tatu iin ra kuaá jànaꞌa ra itiꞌ kuꞌun inga ra kuaá, ninduvi ndra ni koyo ndra tichi iin yavi kunu. ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 15 Tajan Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Kùuni̱ ña na katituꞌun kachiun nuu ndi nayi kùuni ma kuꞌva iꞌya kaꞌan yi ―kàti Petuꞌ.
\p
\v 16 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―¿A nda maa ndo töve kùtunini ndo ma ña kàꞌin ndia?
\v 17 ¿A tüvi chìto ndo ña tandiꞌi ña kìꞌvi tichi yuꞌu ñivi, ta chàchi na, chàa yi tichi chití na, ta ikan jan tàva ndio na yi ora kuàkati na?
\v 18 Va ma tuꞌun ña kèe yuꞌu na, ti vàchi yi nda ma tichi anima na, ñaꞌa kùu ma ña jandakuu kini ma ñivi.
\v 19 Vati ma tichi anima na kèe ma ña töve vaꞌa chànini na, tajan chàꞌni ndio na ñivi, ta ma ndraꞌii kìꞌvi ndra chiꞌin ñivi ñaꞌa ña takäꞌan tàndaꞌa. Ta juuni chiꞌin ma ña kini ña kèe tichi anima ndra, kìꞌvi ndra chiꞌin ñivi ñaꞌa cha ìyo ii, ta ñivi ñaꞌa chiꞌin raꞌii cha ìyo ñasiꞌi ndia. Ta sùꞌu ndio na, ta kàꞌan na tuꞌun vata ta kàtiꞌini na chata taꞌan na ndia.
\v 20 Tandiꞌi ñaꞌa kùu ma ña jàndokini ma ñivi. Va taku chaꞌaꞌ ña töve nàkata na ndaꞌaꞌ na ora chàchi na, yakan töve jàndokini yi na.
\s Iin ña kīchi inga ñuu chìnunian tuꞌun Jesuu
\r (Mr. 7:24-30)
\p
\v 21 Takan kūu tajan kēe ndio Jesuu ma ikan, ta kuàꞌan ra itiꞌ ñuu Tiro, ta ñuu Sidón.
\v 22 Tajan iin ña kīchi ñuu Caná ña ìyo ma ñuu nuu chāa Jesuu, chājayatian ña nuu ndaa ra, ta teꞌen nākaꞌan niꞌan nuu ra:
\p ―¡Yoꞌo Rachaꞌnu, ra seꞌe David, na kundaꞌviniun yuꞌu! Ti ma ña seꞌi yaꞌa ndèꞌan tundoꞌo jàꞌa iin tati xaan ña indii tichi kuñuan, ―kàtian chiꞌin ra.
\p
\v 23 Va Jesuu töve nī kaꞌan ra ña kàꞌan ña. Tajan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra chātuꞌva ndra nuu ra, ta teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra ña jànini ndra ra:
\p ―Na kaꞌun chiꞌin ma ñaꞌa ikan, ña na kuꞌan, ti yaꞌa niꞌi ndaꞌyuan vàchian chata ndi, ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 24 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra ña jàkuuni ra kàꞌan ra ña:
\p ―¿A yöve ndicha ña Ndioo tāchi ra yuꞌu kuenda ña na tindei uvanuu ma ñivi ìyo ñuu Israel ña kùu na tava kùu ma mvechala kuànaa?, kùuni ndo, ―kàti ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra.
\p
\v 25 Va ma ñaꞌa ikan chājatuꞌva ña ña nuu Jesuu, ta chūnandi chitian nuu ra, ta teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin ra:
\p ―¡Yoꞌo Rachaꞌnu, tindee yuꞌu! ―kàtian.
\p
\v 26 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌan:
\p ―Na töve vaꞌa namaa yo ma ña chàchi seꞌo nuu na, ta kuꞌva yo yi nuu ina ―kàti Jesuu chiꞌan.
\p
\v 27 Ta yakan, teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin ra:
\p ―Ndicha ma ña kàꞌun yoꞌo Rachaꞌnu, va nda ma ina chàchi ndri ma cheꞌe yuꞌu chitoꞌo ndri ña chìtá xuu mesa ―kàtian chiꞌin ra.
\p
\v 28 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌan:
\p ―¡Yoꞌo seꞌyu! ¡Yaꞌa ga kaꞌnu kùu ma ña chìnuniun! Na kuu yi ma takua kùuniun ―kàti Jesuu chiꞌan.
\p Tajan juuni ma ora ikani ndāꞌa ma ña seꞌan ña ndiso tati xaan.
\s Jesuu jàndaꞌa ra kuaꞌaꞌ ndian kuꞌvi
\p
\v 29 Takan kūu tajan kēe ndio Jesuu ma ikan, ta kuàꞌan ra yatini yuꞌu lakuna ña kàndii ñuꞌuꞌ Galilea. Ta ora chāa ra ma ikan, tajan ndāa ndio ra iin xini yuku, ta ikan chūnandi ra.
\v 30 Ta nduvaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi kūtiꞌvi nuu ra. Chākoyo ma ndian ndàka ndian koxo, chiꞌin ndian ndàka ndian kuaá, ta ndian ndàka ndian ñiꞌi, chiꞌin ndian kukueꞌe iin chiyo ndaꞌaꞌ a chaꞌa, ta inga kuaꞌaꞌ ndian kuꞌvi ndia. Ta kānindoyo na na chaꞌa Jesuu, ta jāndaꞌa ra na.
\v 31 Takan kūu yi ña ndava kuàꞌan mania anima ma ñivi ña ndèꞌe na ña, kàꞌan ndio ma ndian ñiꞌi. Ta ndian kukueꞌe iin chiyo ndaꞌaꞌ a chaꞌaꞌ, ndāꞌa yi. Ta ndian chìka koxo, cha kùu chika vaꞌa na. Ta ndian kuaá, cha kùu ndèꞌe na ndia. Takan kūu, tajan kīchaꞌa ndio na jàkaꞌnu na ma Ndioo, ra chitoꞌo ndian ñuu Israel.
\s Jesuu chàꞌa ra ña chàchi kumi mii ñivi
\r (Mr. 8:1-10)
\p
\v 32 Tajan Jesuu kāna ndio ra ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Yaꞌa ndaꞌvi kùuni̱ ndeꞌi ma ñivi iꞌya, ti cha kēta uni kivi kùu yi ña ìyo na chiꞌi̱n, ta vitin tüva ña kachi na. Ta töve kùuni̱ tachi̱ na ña na kuꞌun na veꞌe na, koto juuni kàani kunaa na ma tichi itiꞌ kuàꞌan na jàꞌa ma soko, ti takäꞌan kachi na ―kàti Jesuu.
\p
\v 33 Tajan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Va, ¿naja kua jàꞌa yo, ta kùu niꞌi yo ña kachi na iꞌya, ña kua nduvaꞌa kuaꞌaꞌ na, ta iin nuu töve ìyo nïꞌiin ñivi kùu yi? ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 34 Ta Jesuu teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ndra:
\p ―¿Naja taꞌan paan ìyo nuu ndo? ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Ucha taꞌan yi, ta itaꞌvi tiakaꞌ ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 35 Tajan tāchi ndio Jesuu ña na kunandi na nuñuꞌuꞌ.
\v 36 Ta tīin ndio ra ndi ucha taꞌan ma paan, chiꞌin ma tiakaꞌ, ta chāꞌa ra taꞌvindioo nuu ma Rachaꞌnu Ndioo chaꞌaꞌ yi, ta chāꞌnda kuati ndio ra yi, tajan chāꞌa ra yi nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta ndrakan nātaꞌvi ndra yi nuu tandiꞌi ma ñivi.
\v 37 Takan kūu yi ña ndisaa ma ñivi chāchi na, nda kati ndaꞌa vaꞌani na. Ta ndava jākutuga na ucha taꞌan tuka, chiꞌin ma pedazu ña chākoso.
\v 38 Ta kumi mii ndraꞌii kùu ma ndra chāchi, ta siin kùu ñivi ñaꞌa chiꞌin ndiakuati ndia.
\v 39 Ta ora yāꞌa ña jāꞌa Jesuu takan, tajan kàꞌan ndio ra chiꞌin na ña na kuꞌun na veꞌe na, tajan ndāa ndio ra ma tichi lancha, ta kuàꞌan ra itiꞌ ñuꞌuꞌ ñuu nàni Magdala.
\c 16
\s Ndra fariseu, chiꞌin ndra saduceu, chìkan ndra nuu Jesuu, ña na jaꞌa ra iin ndatu kaꞌnu nuu ndra
\r (Mr. 8:11-13; Lc. 12:54-56)
\p
\v 1 Takan kūu tajan ma ndra fariseu, chiꞌin ndra saduceu chāꞌan ndra chāndeꞌe ndra nuu ndaa Jesuu. Ta tava kùuni ndra kiꞌin ndra kuꞌva Jesuu, ndeꞌo naja kua kaꞌan ra, kùuni ndra. Yakan va chīkan ndra nuu ra ña na jaꞌa ra iin ndatu kaꞌnu nuu ndra ma itiꞌ andivi, ikan na kuu koto kachin ndra tuva ndicha ña tāchi Ndioo ra.
\v 2 Va Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ma ora chaniꞌini, kàti ndo ña: “Vaꞌa tiempu ni jaꞌa yi vitin, ti ma andivi kuaꞌá yi”, kàti ndo.
\v 3 Ta ma ora naꞌani, kàti ndo ña: “Vitin tüvi vaꞌa tiempu ni jaꞌa yi, ti ma andivi kuaꞌá yi, ta kaꞌìin vikó ndia”, kàti ndo. ¡Ndyoꞌo ndian kini! Ndyoꞌo chìto ndo naja kua kùu ma tiempu ma itiꞌ andivi, va töve chìto ndo naja kua kùuni ma kuꞌva ma tiempu iꞌya kaꞌan yi.
\v 4 Ma ñivi kini, ña töve chìnuni tuꞌun vaꞌa ña ìyo tiempu vitin, kùuni na ña na jaꞌi iin ndatu kaꞌnu ndeꞌe na, va töve ni jaꞌi yi takua kùuni na. Uvanuu ndatu ni jaꞌi kùu ña takua tāꞌan Jonás niku ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p Tajan ndākoo ndio ra ndra, ta kēe ra kuàꞌan ra.
\s Kàti Jesuu, ti ma tuꞌun jànaꞌa ma ndra fariseu, kùu yi takua kùu ma yuchan iya
\r (Mr. 8:14-21)
\p
\v 5 Takan kūu ta ora cha kētachiyo ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu inga chiyo yuꞌu lakuna, ta nāani ndra kùndaꞌa ndra paan.
\v 6 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Kuuni̱, ña na jaꞌa ndo kuenda nuu ndo, chiꞌin ma yuchan iya ma ndra fariseu, chiꞌin ma yuchan iya ña jàꞌa ma ndian saduceu ndia ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 7 Tajan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu teꞌen kīchaꞌa ndra chìkatuꞌun taꞌan ndra:
\p ―¿A yöve chaꞌaꞌ ña töve ndaꞌa yo paan kùu yi, yakan va kàꞌan ra takan? ―kàti ndra.
\p
\v 8 Ta Jesuu chāꞌa ra kuenda chaꞌaꞌ ma ña nàtuꞌun ndra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¿Ta naja kàꞌan ndo ña töve ndaꞌa ndo paan? ¿A takäꞌan chinuni vaꞌani ndo ña kàꞌan ndo takan?
\v 9 ¿A juuni takäꞌan kutunini ndo, ta ni töve chàkuꞌuni ndo, ora nātaꞌvi̱ uꞌun taꞌan paan kuenda uꞌun mii ñivi? ¿Naja taꞌan tuka yi chākoso chiꞌin ma ña jātiꞌvi ndo?
\v 10 ¿A ni töve chàkuꞌuni ndo ora nātaꞌvi̱ ucha taꞌan paan kuenda kumi mii ñivi? ¿Naja taꞌan tuka yi chākoso chiꞌin ma ña jātiꞌvi ndo?
\p
\v 11 ’¿Chïto naja töve nī chaꞌa ndo kuenda ña ora kāꞌin na jaꞌa ndo kuenda nuu ndo, chiꞌin ma yuchan iya ma ndra fariseu, chiꞌin ña jàꞌa ma ndra saduceu, töve nī kaꞌin yi chaꞌaꞌ ma paan ndicha ma ora kāꞌin takan? ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 12 Takan kūu tajan chāꞌa ndio ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu kuenda ña, töve nī kaꞌan ra ña na jàꞌa ndra kuenda nuu ndra chiꞌin ma yuchan iya ña kùvaꞌa ma paan ndicha, vati ma ña kūuni ra katituꞌun ra nuu ndra, kùu yi ña, na jaꞌa ndra kuenda nuu ndra chiꞌin ma tuꞌun jànaꞌa ma ndra fariseu, ta chiꞌin tuꞌun jànaꞌa ma ndra saduceu ndia.
\s Kàtituꞌun kachin Petuꞌ, ña Jesuu kùu ra Cristu
\r (Mr. 8:27-30; Lc. 9:18-21)
\p
\v 13 Ta ora chāa Jesuu ma ñuu Cesarea ña ìyo kuenda ma ñuꞌuꞌ Filipu. Ta teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―¿Nda ra kùu yuꞌu, ra kùu Seꞌe ñivi, kàti ma ñivi, kùuni ndo? ―kàti ra.
\p
\v 14 Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Ìyo ñivi kàꞌan ña kùu̱n Xuva ra jàkunduta, ta ìyo ndian kàꞌan ña kùu̱n Elía, ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo niku. Ta ìyo inga tuku na ña kàꞌan na ña kùu̱n Jeremía, a inga tuku ma ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ―kàti ndra.
\p
\v 15 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan tuku ra chiꞌin ndra:
\p ―Ta ndyoꞌo, ¿nda ra kàꞌan ndo ña kùi?, kùuni ndo.
\p
\v 16 Tajan Simón Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Yoꞌo kùu̱n Cristu, ra Seꞌe Ndioo ndito ―kàti Petuꞌ chiꞌin ra.
\p
\v 17 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Na sii kuuniun yoꞌo Simón, ra seꞌe Jonás, vati nïꞌiin ñivi töve nī janaꞌa ma tuꞌun iꞌya nuu̱n, ti ma ra jānaꞌa yi nuu̱n kùu ma Tatái, ra ìyo andivi.
\v 18 Yuꞌu kàꞌin chiꞌun ña yoꞌo nàniun Petuꞌ, ta chata ma yuu kaꞌnu iꞌya, ni javaꞌi ma veñuꞌi, ña ni ma kuiꞌna, na küu janduva ra yi chiꞌin ma ndatu ra.
\v 19 Ta nuu yoꞌo ni kuꞌvai ma ndatiku nuu chàꞌndai tiñu ma andivi. Ta ma ña ni kasiun ma nuñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya, nda ma andivi ni ndasi yi ndia. Ta ma ña ni nunaun ma nuñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya, nda ma andivi ni nuna yi ndia. ―Takan kāti Jesuu chiꞌin Petuꞌ.
\p
\v 20 Takan kūu tajan Jesuu kāꞌan ndio ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ña koto käti ndra nuu nïꞌiin ñivi, ña Cristu kùu ra.
\s Jesuu kàtituꞌun ra ña ni kuvi ra
\r (Mr. 8:31–9:1; Lc. 9:22-27)
\p
\v 21 Tajan nda ma ora ikan kùu yi ña kīchaꞌa ndio Jesuu kàtituꞌun ra nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ña ìyo yi ña kuꞌun ra ma ñuu Jerusalén, ti ikan kùu ma nuu nduvaꞌa ni jandeꞌe ma ndrachaꞌnu tundoꞌo ra, chiꞌin ma ndra kuxini nuu sutu, ta chiꞌin ma ndra matru ña jàkuaꞌa ma tutu ley Ndioo ndia. Ta juuni kātituꞌun ra nuu ndra ña ni kaꞌni ndra ra, va tichi uni kivi, ni nataku ra.
\v 22 Tajan ma Petuꞌ, tāvaniꞌi siin Jesuu, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Ndioo ni tindee ñu̱n, ikan töve nayi taꞌun, yoꞌo Rachaꞌnu. ¡Na töve ìyo yi ña taꞌun takan ndia! ―kàti Petuꞌ chiꞌin ra.
\p
\v 23 Va Jesuu chīkoniꞌi ra ndēꞌe ra nuu Petuꞌ, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―¡Kundachiyo xii̱n kuiꞌna!, ti tava jàtañuniun nui. Vati yoꞌo chàniniun tava chànini ñivi ìyo ñuñivi, ta töve chàniniun tava chànini Ndioo ―kàti Jesuu chiꞌin Petuꞌ.
\p
\v 24 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Tu ìyo nda yo kùuni jakuaꞌa chiꞌi̱n, ìyo yi ña jaña na ña nakanini na chaꞌa ma ña kùuni na jaꞌa na, ta na kiꞌin na kruu na, ta tandikun na chatai.
\v 25 Vati ma ndian ni kuuni jakakú maꞌiin na na, ni kuvi na. Va ma ndian ni kuvi chaꞌaꞌ ña chìnuni na tuꞌin, ndiakan ni kakú na.
\v 26 ¿Nda kuenda kùu yi tuva kùu niꞌi yo tandiꞌi ma ña chiniñuꞌu yo ña ìyo ma ñuñivi, tu töve ni niꞌi yo nuu ni koo yo indeeni chiꞌin Ndioo? Ta, ¿a kùu jata yo ma kivi koo yo ma ñuñivi iꞌya?, kùuni ndo. ¡Na küu yi!
\v 27 Vati ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo ni kichi ra chiꞌin ña tàcha ma Tatá ra, ta chiꞌin ma tati ña jàꞌa tiñu nuu ra ndia, tajan ni kuꞌva ndio ra yaꞌvi nuu taꞌiiꞌiin ndo chaꞌaꞌ naja ma kua jāꞌa ndo.
\v 28 Ndicha vaꞌa, ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña uvi uni ndyoꞌo ña kaꞌìin iꞌya, na töve ni kuvi ndo, nda kati ndeꞌe jiꞌna ndo ora ni kichaa yuꞌu ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ta kaꞌnda ra tiñu ma nuñuꞌuꞌ iꞌya ―kàti Jesuu.
\c 17
\s Ndioo sàma ra kua kàa Jesuu
\r (Mr. 9:2-13; Lc. 9:28-36)
\p
\v 1 Takan \fig Transfiguracion|04GR-tlc058n.tif|col|17:1||Ndioo sàma ra kua kàa Jesuu ña endee tacha ra|17.1\fig*kūu ta ora yāꞌa iñu kivi, tajan Jesuu tāvaniꞌi siin ra ma Petuꞌ, Xuva, ta Jandiau, ra yani ma Xuva, ta kuàꞌan ndio ra chiꞌin ndra iin xini yuku nduvaꞌa sukun.
\v 2 Ta ma nuu ndèꞌe ndra kaꞌìin ndra, ikan sāma ma kua kàa Jesuu. Ma nuu ra ndākuu tacha yi, tava kàa ma nikandii, ta ma jaꞌma ñùꞌu ra, ndākuu kuichin ga yi tava kàa ma ñuꞌú.
\v 3 Ta nunuuni, ta ndēꞌe ndra Moisés, ta Elía, ña nàtuꞌun taꞌan ndra chiꞌin Jesuu.
\v 4 Tajan Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Matru, ¡yaꞌa vaꞌa ña kaꞌìin yo iꞌya! Na kujaꞌa ndi uni taꞌan lomara kuenda ndo: iin yi kùu kuendaun, ta iin yi kuenda Moisés, ta inga yi kuenda Elía ―kàti Petuꞌ chiꞌin Jesuu.
\p
\v 5 Ta ora juuni yanga ndaa ma Petuꞌ kàꞌan ra, tajan nūu ndio iin vikonuꞌu tacha, ta chīkonuu yi ndra, ta tañu ma vikó ikan, chīni ndra iin tati ña teꞌen kàꞌan:
\p ―Raꞌya kùu ma Seꞌi, ra yaꞌa kùuni̱ ndeꞌi, ta yaꞌa ga chìsii̱ chiꞌin ra. ¡Na kuni ndo ma ña kàꞌan ra! ―kàti Ndioo chiꞌin ndra.
\p
\v 6 Ta ora chīni ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu tuꞌun iꞌya, ta chūnandi chiti ndra ndava nàni teꞌe nuu ndra nuu ñuꞌuꞌ, ña nduvaꞌa kuii yūꞌvi ndra.
\v 7 Tajan Jesuu chātuꞌva ra ma nuu kaꞌìin chiti ndra, ta jānani ndaꞌaꞌ ra ndra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na yüꞌvi ndo, na kandeta ndo, ti mai kùi ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 8 Ta ora kāndeta ndio ndra, ta kāniꞌi ndra nuu ndra, ta tüva yo ni ndeꞌe ndra, vati maania ma Jesuu kùu ra ña ndaa ra.
\p
\v 9 Ta ora kuànuu ndio ndra ma yuku, ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ndra:
\p ―Koto nätuꞌun ndo ma ña ndēꞌe ndo iꞌya nuu nïꞌiin ñivi, nda kati nataku jiꞌnai yuꞌu ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, tañu ndian ndií.
\p
\v 10 Tajan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¿Ta naja kàti ma ndra matru jàkuaꞌa tutu ley Ndioo, ña jiꞌna Elía, ni kichi? ―kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 11 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndicha, ña jiꞌna Elía kùu ma ra ni kichi, ti ni jandovaꞌa ra ndisaa nakuyi.
\v 12 Va yuꞌu, kàꞌin chiꞌin ndo, ña Elía cha kīchi ra, va ma ñivi töve nī nakoto na ra, ta jāꞌa na chiꞌin ra tandiꞌi ma naja kua kūuni maa na. Ta juuni takan ni jandeꞌe na tundoꞌo ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo ndia.
\p
\v 13 Takan kūu tajan chāꞌa ndio ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra kuenda, ña chaꞌaꞌ Xuva ra jàkunduta kùu ma ña kàꞌan Jesuu.
\s Jàndaꞌa Jesuu iin rayoko ndiso iin tati xaan
\r (Mr. 9:14-29; Lc. 9:37-43)
\p
\v 14 Ta ora chāa ndio Jesuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra nuu kaꞌìin ma ñivi, ta chājayatin iin ra ra ma nuu Jesuu, ta chūnandi chiti ra nuu ra, ta nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p
\v 15 ―Yoꞌo Rachaꞌnu, na kundaꞌviniun ma rayoko seꞌi, vati rakan ndiso ra kueꞌe chìꞌi iꞌi, ta nduvaꞌa ndèꞌe ra tundoꞌo jàꞌa yi. Ta cha chinu kuaꞌaꞌ chaꞌaꞌ ndùva ra nuu ñuꞌú, a tichi takuii, jàꞌa yi.
\v 16 Iꞌya ndàkai ra kīchai nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌun, va ndrakan, nī kuu jandaꞌa ndra ra ―kàti ra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 17 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―¡Ndyoꞌo ñivi töve chìnuni, ta kini xini! ¿Naja ga tiempu ìyo yi ña koi chiꞌin ndo? Ta, ¿naja ga tiempu ìyo yi ña jandeeni̱ ndo tiá ña töve chìnuni ndo? Na kichi ndaka ndo ma ra tivaa nui ―kàti ra.
\p
\v 18 Tajan kāꞌan xaan ndio Jesuu nuu ma tati xaan, ta kēe ndio yi tichi kuñu ma rayoko ikan, ta juuni ma ora ikani ndāꞌa ra.
\p
\v 19 Ta ora cha yāꞌa ndio, tajan chājayatin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu ndra nuu ra, ta teꞌen chīkatuꞌun siin ndra nuu ra:
\p ―¿Ta naja ndyuꞌu, nī kuu tavaniꞌi ndi ma tati xaan kuñu ra? ―kàti ndra.
\p
\v 20 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Vati ndyoꞌo na töve chìnuni vaꞌa ndo. Ndicha vaꞌa ña kaꞌìin chiꞌin ndo, ti tu chìnuni ndo, jitu itaꞌvini, takua vali iin chiti yukú ña nàni mostaza, kùu kaꞌan ndo, teꞌen chiꞌin ma yuku kaꞌnu iꞌya: “Na kundachiyoun iꞌya, ta kuꞌu̱n inga chiyo.” Ma yuku ni kundachiyo yi. Nïꞌiin nakuyi töve ndetiñu tu ndicha ña chìnuni vaꞌa ndo ma tuꞌun Ndioo.
\v 21 Va taku ma tati xaan teꞌen, na küu kèe yi jàꞌa ndo tu töve kaꞌan jiꞌna ndo chiꞌin Ndioo, ta jandita ndo yuꞌu ndo.
\s Chaꞌaꞌ uvi kàtituꞌun tuku Jesuu ña ni kuvi ra
\r (Mr. 9:30-32; Lc. 9:43-45)
\p
\v 22 Ta ora juuni chàkunuu ga Jesuu ma ñuꞌuꞌ Galilea, chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta nākaꞌan tuku ra chiꞌin ndra, ña ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ni tiin na ra, ta ni kuꞌva na ra ndaꞌa inga ñivi ña na jandeꞌe na tundoꞌo ra.
\v 23 Ta ni kaꞌni na ra ndia, va tichi uni kivi, ni nataku ndiko ra. Ma tuꞌun kāꞌan ra iꞌya, nduvaꞌa ndaꞌvi kūuni ndra jāꞌa yi.
\s Nuu ndian jàtiñu nuu ma veñuꞌu kaꞌnu nàkaꞌan na xuꞌunꞌ
\p
\v 24 Takan kūu ta ora chāa Jesuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ma ñuu Capernaum, tajan ma ndra nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ma veñuꞌu kaꞌnu chāndeꞌe ndra nuu ndaa Petuꞌ, ta teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¿A töve tìaꞌvi ma matru ndo ma xuꞌunꞌ ña nàkaꞌan ndian jàtiñu nuu ma veñuꞌu kaꞌnu iꞌya? ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 25 Ta ma Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Tìaꞌvi ra ―kàti ra.
\p Tajan ora kīꞌvi ma Petuꞌ tichi veꞌe nuu ndaa Jesuu, ta jiꞌna ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Petuꞌ:
\p ―¿Yoꞌo Simón, naja kua chàniniun? ¿Yo nuu nàkaꞌan ma ndra kùu rey ña chàꞌnda tiñu ma ñuñivi iꞌya ma xuꞌunꞌ?, kùuniun: ¿A nuu ma ndian kùu ñivi ndra, a nuu ma ndian kìchi inga ñuu?, kùuniun ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 26 Ta Petuꞌ, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Nuu ma ndian vàchi inga ñuu ―kàti Petuꞌ.
\p Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Takan kùu yi ña ma ndian ìyo ñuu iꞌya, töve ìyo yi ña tiaꞌvi na.
\v 27 Va tava töve kùuni̱ ña kaꞌan nïꞌiin ñivi chatai, na kuꞌu̱n kujakanaun chiꞌin ma yoꞌo jàkanaa nuu kàndii ma lakuna, ta ora kàniun yi, ma tiakaꞌ nunuu ña tiin yi, ta tavaniꞌun ri, ta ndikaun ma tichi yuꞌu ri, ta ikan nataꞌun iin xuꞌunꞌ. Ta chiꞌin ma xuꞌunꞌ ikan kùu jaꞌa yi ña tiaꞌviun kuendai, ta tiaꞌviun kuendaun. Na kundaꞌun yi, ta tiaꞌviun nuu ndra ―kàti Jesuu chiꞌin Petuꞌ.
\c 18
\s Kàtituꞌun Jesuu nda ra kùu ma ra kaꞌnu ga
\r (Mr. 9:33-37; Lc. 9:46-48)
\p
\v 1 Ma tiempu ikan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu chājatuꞌva ndra ndra nuu ra, ta teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¿Nda ra kùu ma ra kaꞌnu ga ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu andivi? ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 2 Tajan Jesuu kāna ra iin ravali, ta kūtaa ra ra maꞌñu ndra,
\v 3 ta teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ndicha vaꞌi ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña tu töve sama ndo ma kua chànini ndo, ta kùu ndo takua kùu ma ndiakuati, na töve kùu kiꞌvi ndo ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu andivi.
\v 4 Ta takan kùu yi ña ma ra masu anima takua kùu ma ravali iꞌya, ta jàꞌa na takua jàꞌa ra, rakan kùu ma ra kaꞌnu ga ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu andivi.
\v 5 Ta nda yo ndàkimani ma ravali iꞌya chiꞌin sivi̱, juuni ndakimani na yuꞌu ndia. ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\s Kàti Jesuu ti iin kuati kaꞌnu kùu yi tuva tìyuꞌu yo inga ñivi ña na jaꞌa na kuati
\r (Mr. 9:42-48; Lc. 17:1-2)
\p
\v 6 ―Nda ndian nikuuni ña tìyuꞌu iin ndiakuati teꞌen, ña chìnuni tuꞌin, ña na jaꞌa na kuati, ta jàꞌa na yi. Vaꞌa ga ña na kuꞌni ndo iin yuu yoso kaꞌnu sukun, ta kujakoyo ndo na tichi tañuꞌu nuu kunu.
\v 7 ¡Yaꞌa ga kini kùu yi kuenda ma ñivi ìyo ñuñivi, ña ìyo ndian tìyuꞌu inga ñivi, ikan na jaꞌa na kuati! Yakan ninii ni koo yi, va ¡ndaꞌvi taꞌan ma ndian tìyuꞌu ma inga ñivi ña na jaꞌa na kuati!
\p
\v 8 ’Yakan va tu ma ndaꞌaꞌ ndo a chaꞌa ndo, jàꞌa yi ña na jaꞌa ndo iin kuati, na kaꞌnda ndo yi, ta jakuita chika ndo yi, vati vaꞌaga ña kiꞌvi ndo nuu ni koo ndo endeeni chiꞌin Ndioo, chiꞌin iin chiyo ndaꞌaꞌ ndo a chaꞌa ndo, kua ña chiꞌin ninduvi yi ni niꞌi ndo nuu ni kuꞌun ndo andayaꞌ jàꞌa yi.
\v 9 Tatu ma tinuu ndo jàꞌa yi ña na jaꞌa ndo iin kuati, na tava ndo yi, ta jakuita chika ndo yi, vati vaꞌaga ña kìꞌvi ndo nuu ni koo ndo endeeni chiꞌin Ndioo, chiꞌin iin chiyo tinuu ndo, kua ña chiꞌin ninduvi yi ni niꞌi ndo nuu ni kuꞌun ndo andayaꞌ jàꞌa yi.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ mvechala ña kuànaa
\r (Lc. 15:3-7)
\p
\v 10 ’Na kuuni ndo ndeꞌe ndo ndisaa ma ndiakuati iꞌya. Vati yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ña ma tati vaꞌa Ndioo ña jakuenda na, endee ìyo na kùmi na na ma nuu ìyo ma Tatái andivi.
\v 11 Vati ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, vàchi ra kuenda ña jakakú ra ma ndian kuànaa ña jàꞌa kuati.
\p
\v 12 ’Ta ndyoꞌo, ¿naja kua ndèꞌe ndo yi? Tu iin raꞌii ìyo iin cientu mvechala jàna ra, ta jàkunaa ra iin ri ma nuu chàkunuu ra jakuenda ra ndri, ¿a töve ni ndakoo nuu ra ma kumi xiko chaꞌun kumi ndri ma tichi kuꞌu nuu jàkuenda ra ndri, ta kunanduku ra ma mvechala ña kuànaa?, kùuni ndo.
\v 13 Tatu nàtaꞌan ra ri, yuꞌu chànini̱ ña tiaga sii ni kuuni ra chaꞌaꞌ ma kiti ña kuànaa ta nātaꞌan ndiko ra ri, ña kua chaꞌaꞌ ma ndi kumi xiko chaꞌun kumi ma kiti töve chànaa.
\v 14 Juuni takan kùuni ma Rachaꞌnu Tatá ndo, ra ìyo andivi, ña na künaa nïꞌiin ma ndiakuati iꞌya jàꞌa ma kuati.
\s Nuu kàtituꞌun Jesuu naja kua ìyo yi ña jakaꞌnunio ma ndian taꞌan yo, tuva kànitaꞌan na chiꞌin yo
\r (Lc. 17:3)
\p
\v 15 ’Tu ma ra yaniun jaꞌa ra iin kuati chiꞌun, na kanaun ra, ta natuꞌun maꞌiiun chiꞌin ra, ta ikan katituꞌu̱n nuu ra nayi kùu ma kuati ña jàꞌa ra. Tatu jachiꞌin ra ma ña kàꞌun, cha kūndeun jakanaun ra.
\v 16 Tatu töve jàchiꞌin ra ma ña kàꞌun, na kanaun uvi a uni ñiviun, ikan na koto na nda chaꞌaꞌ kùu ma ña kàꞌun nuu ra, ta kùu na testigu, ta kāꞌan na nuu ra ndia.
\v 17 Tatu indukuni töve jàchiꞌin ra ña kàꞌan ma ñivi ikan, na katituꞌu̱n yi nuu kaꞌìin tiꞌvi ma ñivi Ndioo. Tatu töve jàchiꞌin ra, ni ña kàꞌan ma ñivi Ndioo, tajan ìyo yi ña koto yo ña kùu ra iin ra töve chìnuni, a ña kùu ra tava kùu ma ndra nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ma ñuu kaꞌnu Roma.
\p
\v 18 ’Ndicha vaꞌi ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña ma ña ni kasi ndo ma nuñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya, ni ndasi yi ma andivi ndia. Ta ma ña ni nuna jàꞌa ndo ma nuñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya, juuni ni nuna yi ma andivi ndia.
\p
\v 19 ’Ta juuni kàꞌin chiꞌin ndo, ña tu uvi taꞌan ndo jàndoꞌiin tuꞌun ndo ma nuñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya, kuenda ña ndākan ndo iin nakuyi nuu ma Rachaꞌnu Tatái, ra ìyo andivi, ni kuꞌva ra yi nuu ndo.
\v 20 Vati nuu kaꞌìin tiꞌvi uvi a uni ndian jàkaꞌnu yuꞌu, ikan ìyoi tañu na ndia.
\p
\v 21 Tajan Petuꞌ chājayatin ra ra nuu Jesuu, ta teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ra:
\p ―Rachaꞌnu, ¿naja chaꞌaꞌ ìyo yi ña jakaꞌnuni̱ ma ra yani̱, tuva jàꞌa ra kuati chiꞌi̱n? ¿A nda ucha chaꞌaꞌ?, kùuniun ―kàti ra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 22 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Na töve kàꞌin chiꞌun ña ucha chaꞌani, vati nda ucha chaꞌaꞌ ma uni xiko uchi kàti̱ chiꞌun ―kàti Jesuu chiꞌin Petuꞌ.
\s Jesuu kàtituꞌun ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ iin ra musu ña töve nī kuuni jakaꞌnuni
\p
\v 23 ’Ta ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, indukuni kùu yi tava kùu iin ma ra kùu rey ña chàꞌnda tiñu, ña kūuni ra jàꞌa ra kuenda, naja tàvi ma ndra musu ra nuu ra.
\v 24 Rakan, ti já kīchaꞌa ra tàva ra kuenda, ora chāa iin ra tàvi kuaꞌaꞌ millon nuu ra.
\v 25 Ti tava ma ra kùu musu ikan, töve nda chiꞌin kùu tiaꞌvi ra nuu ra, yakan va ma ra kùu chitoꞌo ra tāchi ra musu ña na kutiin ndra ra, chiꞌin ñasiꞌi ra, ndian seꞌe ra, ta chiꞌin ndisaa ña ìyo nuu ra, ta kūyaꞌvi ra chiꞌin vi, ta takan kaꞌnda ra ma kuenda chaꞌa ña tàvi ra nuu ra.
\v 26 Tajan ora chāa ma ra musu, ta chūnandi chiti ra nuu ma chitoꞌo ra, ta teꞌen nākaꞌan ndaꞌvi ra nuu ra ña jànini ra ra: “Rachaꞌnu, na kuatun yuꞌu itaꞌvi tiá, ta tiaꞌvi ndiꞌi̱ ma ña tavi̱ nuu̱n”, kàti ra chiꞌin ma ra kùu chitoꞌo ra.
\v 27 Ta ma ra kùu chitoꞌo ra kūndaꞌvini ra ra, ta jākaꞌnuni ra ma kuenda ña tàvi ra nuu ra, ta jāña ra ra.
\v 28 Va juuni ora ña kèe ma ra musu ikan nukeꞌe, ta nātaꞌan ra iin ma meru ra, ña juuni kùu musu ña tàvi itaꞌvi nuu ra, ta kāvandaꞌa ra sukun ra, ta kīchaꞌa ra tiin kutu ra yi, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra: “¡Na tiaꞌviun ma ña tàviun nui!”, kàti ra chiꞌin ra.
\v 29 Tajan ma ra kùu meru ra chūnandi chiti ra nuu ra, ta teꞌen nākaꞌan ndaꞌvi ra nuu ra ña jànini ra ra: “Na kuatun yuꞌu itaꞌvi tiá, ta tiaꞌvi ndiꞌi̱ ma ña tavi̱ nuu̱n”, kàti ma ra musu chiꞌin ma inga ra.
\v 30 Va ma ra kùu musu ikan, töve nī küuni ra, vati tīꞌi ra ra vekaa nda kati kaꞌnda ra ma kuenda nuu ra.
\v 31 Ta ora ndēꞌe inga ma ndra musu ña takan jāꞌa ra chiꞌin ra, ta nduvaꞌa ndaꞌvi kūuni ndra. Tajan chāꞌan ndio ndra chākatituꞌun ndra nuu ma ra kùu chitoꞌo ra, ndisaa ma ña ndēꞌe ndra ña jāꞌa ra.
\v 32 Tajan ma chitoꞌo ra, ra kùu rey tāchi ra ña na kukiꞌin ndra ra, ta ora chāa ra ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra: “¡Yoꞌo musu kini! Yuꞌu jākaꞌnuni̱ ndisaa ma kuenda ña tàviun nui, vati jāniniun yuꞌu.
\v 33 Yoꞌo, indukuni kua ikan ìyo yi ña kundaꞌviniun ma ra merun, takua jāꞌi ña kūndaꞌvini̱ ñu̱n niku.”
\v 34 Ta takan kùu yi ña ma ra kùu chitoꞌo ra nduvaꞌa kuii kāyuni ra, ña tāchi ra ña na jandeꞌe na tundoꞌo ma ra kùu musu ikan, nda kati tiaꞌvi ndiꞌi ra ma ña tàvi ra nuu ra, indukuni takua jāꞌa ra chiꞌin ma inga ra.
\p
\v 35 Ta takan kùu yi, ña juuni kua ikan ni jaꞌa ma Rachaꞌnu Tatái chiꞌin ndo, tu töve jakaꞌnuni taꞌiiꞌiin ndo chiꞌin ndisaa anima ndo kuati ña jàꞌa ma ndian taꞌan ndo ―kàti Jesuu.
\c 19
\s Jànaꞌa Jesuu ña na väꞌaꞌ ndàkoo yo ñasiꞌo
\r (Mr. 10:1-12; Lc. 16:18)
\p
\v 1 Takan kūu ta ora chīnu kāꞌan Jesuu teꞌen, tajan kēe ra ma ñuꞌuꞌ Galilea, ta kuàꞌan ra itiꞌ ñuꞌuꞌ Judea ña kàndii inga chiyo ma yuta Jordán.
\v 2 Ta nduvaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi tāndikun chata ra, ta ikan jāndaꞌa ra ma ndian kuꞌvi.
\v 3 Tajan iin ma ndra fariseu chājayatin ndra ndra nuu ndaa Jesuu, ta tava kùuni ndra kiꞌin ndra kuꞌva ra, ndèꞌo naja kua kāꞌan ra, yakan va teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¿A kùu ndakoo ma raꞌii ñasiꞌi ra vaji chaꞌaꞌ iin ña taꞌani? ―kàti ndra.
\p
\v 4 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¿A takäꞌan jàkuaꞌa ndo ma tutu Ndioo nuu kàꞌan yi ña ma ra jātuvi ndo ma nuu kīchaꞌa ñuñivi, “Jāꞌa ra iin raꞌii, ta iin ñaꞌa”?
\v 5 Ta juuni kàꞌan yi teꞌen ndia: “Chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña ma raꞌii, ni ndakoo ra ma tatá ra, chiꞌin maꞌá ra, ta ndoꞌiin ra chiꞌin ñasiꞌi ra, ta ninduvi vi ni kuu vi tava kùu vi iin ñivini.”
\v 6 Ta takan kùu yi ña yüva uvi ñivi kùu vi, vati iin ñivinia kùu vi. Yakan va ma raꞌii, na küu ndakoo ra chiꞌin ma ña cha jāndoꞌiin Ndioo chiꞌin ra ―kàti Jesuu.
\p
\v 7 Tajan teꞌen chīkatuꞌun tuku ndra nuu ra:
\p ―Tu takan kùu yi, ¿ta naja Moisés chāꞌa ra ña kùu ndakoo ma raꞌii ñasiꞌi ra tuva jandovaꞌa ra iin tutu, nuu kàꞌan yi ña ndàkoo ra ña, ta ndākoo ra ña? ―kàti ndra.
\p
\v 8 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Moisés chāꞌa ra ña kùu ndakoo ndo ñasiꞌi ndo, ti yaꞌa ndava xini ndo, yakan va jāꞌa ra takan. Va na yöve takan kùu yi niku.
\v 9 Va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo, ña tu nda ndyoꞌo ndàkoo ndo ñasiꞌi ndo, ta yöve chaꞌaꞌ ña kìꞌvian chiꞌin inga raꞌii kùu yi, ta ndyoꞌo tàndaꞌa ndo chiꞌin inga ñaꞌa, iin kuati kùu yi kuenda Ndioo. Tatu kìꞌvi ndo chiꞌin inga ñaꞌa, ña ndākoo ii, iin kuati kùu yi ndia ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 10 Tajan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Tu takan kùu yi kuenda ma ndraꞌii, chiꞌin ñasiꞌi ndra, vaꞌa ga ña na köo ñasiꞌi ndra, tuva takan ―kàti ndra.
\p
\v 11 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na yöve tandiꞌi ndraꞌii kùu kutunini ndra ma tuꞌun iꞌya, vati ma ndra kùu kutunini yi, kùu uvanuu ma ndra chāꞌa Ndioo chinituni ña, kutunini ndra yi, ndrakani.
\v 12 Ìyo uvi uni nakuyi jàꞌa ña na küu tandaꞌa ma ndraꞌii: ìyo ndraꞌii ña kāku kukueꞌe ndra, chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña na küu koo ñasiꞌi ndra. Ta ìyo ndra ña na küu tàndaꞌa ndra, chaꞌaꞌ ña cha kūu ndra tatan kuenda ña töve tàndaꞌa ndra. Ta ìyo inga ndra ña na küuni ndra tàndaꞌa ndra, chaꞌaꞌ ña jàtiñu ndra kuenda Ndioo, ta kùuni ndra chaa ndra nuu chàꞌnda Ndioo tiñu andivi. Tu ìyo nda ndian vaꞌani kutunini ma ña kàꞌin, na jachiꞌin na yi ―kàti Jesuu.
\s Jesuu jàꞌií ra ndiakuati
\r (Mr. 10:13-16; Lc. 18:15-17)
\p
\v 13 Takan kūu tajan kīchaꞌa ndio na chàndaka na iin ndiakuati nuu Jesuu kuenda ña na janani ndaꞌa ra na, ta kāꞌan ra chiꞌin Ndioo chaꞌaꞌ na. Va ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, kīchaꞌa ndra chàsi ndra nuu ma ñivi, ña na tüva chaꞌa ndra kuꞌun na chiꞌin ma ndiakuati nuu ra.
\v 14 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na kuꞌva ndo na kichi ma ndiakuati nui, ta ña käsi ndo ma itiꞌ vàchi na, vati ma ñivi ìyo nuu chàꞌnda Ndioo tiñu andivi, indukuni kùu na takua kùu ma ndiakuati ―kàti Jesuu.
\p
\v 15 Tajan jōndii ndio ra ndaꞌaꞌ ra xini ma ndiakuati, ta ora chīnu, ta kēe ra kuàꞌan ra.
\s Iin ra tivaa kuika, kàꞌan ra chiꞌin Jesuu
\r (Mr. 10:17-31; Lc. 18:18-30)
\p
\v 16 Takan kūu tajan iin rayoko chāndeꞌe ra Jesuu, ta teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ra:
\p ―Matru vaꞌa, ¿nda ña kùu ma ña vaꞌa ìyo yi ña jaꞌi, ta kuu niꞌi̱ nuu koi endeeni chiꞌin Ndioo? ―kàti ra.
\p
\v 17 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―¿Ta naja kàꞌun yuꞌu ra vaꞌa? Ta ma ra vaꞌa, ti uvanuu ra kùu ra ña ìyo ra, ta rakan kùu ra Ndioo. Va tu kùuniun niꞌun nuu koo nditoun endeeni chiꞌin Ndioo, na jachinu̱n ma tuꞌun tāchi Ndioo ña ìyo yi ña jaꞌun, ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 18 Ta ma ra tivaa, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―¿Nda tuꞌun kùu yi? ―kàti ra.
\p Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Na käꞌniun, na kïꞌviun chiꞌin ñivi ñaꞌa yöve ñasiꞌun, na süꞌun, na käꞌun tuꞌun vata chata nïꞌiin ñivi.
\v 19 Na tiñuꞌu̱n ma tatáun chiꞌin maꞌun, ta na kuuniun ndeꞌun inga ñivi, tava kùuniun ndeꞌun juuni maun ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 20 Ta ma rayoko teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Ndisaa yakan, cha jāchinui yi, nda ora kùi ravali, ta nda vitin. ¿Nayi kumaniga jàꞌi? ―kàti ra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 21 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Tu kuuniun kùu̱n ma ra ndaa, na kuꞌun, ta xiko ndiꞌun ma ña ìyo nuu̱n, ta tìndeun ma ndian ndaꞌvi. Takan ìyo yi ña jaꞌun, ta kùu jandolochoun ma ña kuikaun ma itiꞌ andivi ña kùuni yi kaꞌan yi ña tiñu vaꞌa jàꞌun kuenda Ndioo. Ta ora cha yāꞌa, tajan na kichiun, ta tāndikun chatai ―kàti Jesuu.
\p
\v 22 Tajan ora chīni ma ra tivaa ña kāꞌan ra, ta ndaꞌvi kūuni ra, ta kēe ra kuàꞌan ra, vati ra yaꞌa kuika kùu ra.
\p
\v 23 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña ndee ga tiñu kùu yi kuenda iin ra kuika ña kùu kìꞌvi ra nuu chàꞌnda Ndioo tiñu.
\v 24 Ta kàꞌan ndikoi chiꞌin ndo ña, chakuu tiá ndetiñu yāꞌa iin camellu xeꞌe iin kutiku, kua kuenda iin ra kuika kìꞌvi ra nuu chàꞌnda Ndioo tiñu ―kàti Jesuu.
\p
\v 25 Takan kūu ta ora chīni ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu ña kāꞌan ra takan, ndavani yūꞌvi ndra, ta teꞌen kīchaꞌa ndra nàtuꞌun taꞌan ndra:
\p ―Tu takan kùu yi, ¿nda ndian kùu ma ndian ni kakú?, tuva takan ―kàti ndra.
\p
\v 26 Tajan Jesuu ndēꞌe ra ndra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Kuenda ma ñivi ndetiñu jàꞌa na yi, va kuenda Ndioo töve, ti kùu jaꞌa ra ndisaa yi.
\p
\v 27 Tajan Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Taku ndyuꞌu ña ndākoo ndi tāndiꞌi ma ña ìyo nuu ndi, ta tāndikun ndi chataun. ¿Nayi kùu ma ña ni niꞌi ndi? ―Takan kàti Petuꞌ nuu Jesuu.
\p
\v 28 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo ndian cha tāndikun ndo chatai, ña ora ni chaa ma kivi ña Ndioo ni jandochaa ra ndisaa nakuyi, ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo ora ni chaa ra kaꞌnda ra tiñu ma nuu kunandi ra tayu kaꞌnu iin nuu yaꞌa ga tacha. Tajan ndyoꞌo ndia, ni kunandi ndo uchi uvi tayu kaꞌnu nuu taꞌnda tiñu chiꞌin ra, ta ikan ni jakutuni ndo kuati ma ndi uchi uvi grupu ma ndian Israel ndia.
\v 29 Ta tandiꞌi ndyoꞌo ndian ndākoo ndo veꞌe ndo, a taꞌan ndo, a maꞌá ndo, a tatá ndo, a ñasiꞌi ndo, a seꞌe ndo, a ñuꞌuꞌ ndo, ta ndisaa yakan chaꞌi jāꞌa ndo yi. Yakan va ni niꞌi ndo iin cientu chaꞌa tiá ga ma ndatiñu ndākoo ndo. Ta juuni ni niꞌi ndo nuu ni koo ndito ndo endeeni ndia.
\v 30 Va kuaꞌaꞌ ma ndian yosonuu vitin, ni kuu na ma ndian nuu ndiꞌinia. Ta kuaꞌaꞌ ma ndian nuu ndiꞌinia, ni kakunuu na itiꞌ nuu ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\c 20
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ ndra jàtiñu
\p
\v 1 ―Ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, kùu yi tava kùu iin ra ìyo ñuꞌuꞌ kaꞌnu, ña kēe ra kuàꞌan ra naꞌa vaꞌa kuànanduku ra ma ndra jàtiñu chiꞌin ra ña kaꞌnda ndra uva.
\v 2 Ta kīndoo ra chiꞌin ndra ña ni tiaꞌvi ra ndra kua kiyaꞌvi ma ñivi iin kivi. Tajan tāchi ndio ra ndra ña na kujatiñu ndra ma nuu ìyo ñuꞌuꞌ nuu kàa vu.
\v 3 Ta ora yāꞌa, tajan kēe ndiko ma ra chitoꞌo ndra kaꞌíín naꞌani ma vetoꞌo, ta ikan ndēꞌe ra ña kaꞌìin inga ma ndra töve tiñu jàꞌa.
\v 4 Ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra: “Ndyoꞌo juuni na kuꞌun ndo kujatiñu ndo chiꞌi̱n ma nuu kàa ndatiñui, ta tiaꞌvi̱ ma yaꞌvi ndo kuenda iin kivi.” Ta ndrakan kēe ndra kuàꞌan ndra.
\v 5 Takan kūu ta ma ra kùu chitoꞌo ma ñuꞌuꞌ ikan, kēe ndiko ra kuàꞌan ra ma vetoꞌo ma kachuvi ndaa. Ta jāꞌa ndiko ra yi ma kaa uni chaniꞌini ndia.
\v 6 Ta ora cha kūu yi kaa uꞌun chaniꞌini, kēe tuku ra kuànanduku ra musu ma vetoꞌo, ta nātaꞌan ra inga tuku ma ndra töve tiñu jàꞌa, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra: “¿Ta naja nduvi kaꞌìin ndo iꞌya, ta töve jàtiñu ndo?”, kàti ra chiꞌin ndra.
\v 7 Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra: “Kaꞌìin ndi iꞌya, vati nïꞌiin na takäꞌan kìchi kaꞌan chiꞌin ndi ña jatiñu ndi”, kàti ndra. Tajan ma ra chitoꞌo ikan, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra: “Na kuꞌun du ndyoꞌo kujatiñu ndo chiꞌi̱n ma nuu kàa ndatiñui ndia, ta tiaꞌvi̱ ma yaꞌvi ndo kuenda iin kivi”, kàti ra chiꞌin ndra.
\v 8 Ta ora cha kunaꞌa, tajan ma ra kùu chitoꞌo, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ra kùxini nuu musu: “Na kanaun ma ndra jàtiñu, ta tiaꞌviun ndra, va jiꞌna, na kichaꞌun tiaꞌviun ma ndra kīꞌvi nuu ndiꞌinia, ta nuu ndiꞌinia tiaꞌviun ma ndra kīꞌvi jatiñu ma nunuu”, kàti ra chiꞌin ma ra kuxini nuu musu.
\v 9 Tajan chāa ndio ma ndra kākiꞌvi jātiñu kaa uꞌun chaniꞌininia, ta taꞌiiꞌiin ndra kāniꞌi ndra ma yaꞌvi ndra kuenda iin kivi.
\v 10 Ta ora yāꞌa, tajan chāa ma ndra naꞌa kākiꞌvi jātiñu, ta ndrakan chānini ndra ña ni niꞌi ndra ma yaꞌvi ndra tiaga kua iin kivi kūuni ndra niku, va töve, ti indukuni kāniꞌi taꞌiiꞌiin ndra ma yaꞌvi ndra kuenda iin kivi, kua ma inga ndra.
\v 11 Tajan ma ora nākaꞌan ndra yi, ta kīchaꞌa ndra kàyuni ndra chiꞌin ma ra kùu chitoꞌo,
\v 12 Ta teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra: “Ma ndra kākiꞌvi nuu ndiꞌinia, ña jātiñu iin orania, indukuni tīaꞌviun ndra kua maa ndi, vaji maa ndi kùu ma ndra ndēꞌe ga tundoꞌo ña jātiñu ndi nduvi nii ma nuu ndií”, kàti ndra chiꞌin ra.
\v 13 Va ma chitoꞌo ma ndatiñu, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin iin ra: “Yoꞌo xaa, yöve nïꞌiin kuati kùu ma ña jàꞌi chiꞌun. ¿A töve nī kindoo vaꞌa yo ña ni tiaꞌvi̱ ñu̱n ma yaꞌvi kuenda iin kivi?, kùuniun”, kàti ra chiꞌin ra.
\v 14 “Juꞌun ma yaꞌviun, ta kuàꞌan. Yuꞌu kùuni̱ tiaꞌvi̱ ma ra kīꞌvi jàtiñu nuu ndiꞌinia, indukuni kua maun.
\v 15 ¿A küu jàꞌi nda ña kùuni mai chiꞌin ma xuꞌin?, kùuni ndo. ¿A tixin ndo ndeꞌe ndo yuꞌu chaꞌaꞌ ña ra vaꞌani kùi?”
\v 16 Ta takan kùu yi ña ma ndian kùu nuu ndiꞌinia, ni kuu na ma ndian nunuu, ta ma ndian kùu ma ndian nunuu vitin, ni kuu na ma ndian nuu ndiꞌinia. Vati kuaꞌaꞌ na kānai, va tiani na kāchi̱n ―kàti Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra.
\s Chaꞌaꞌ uni kàtituꞌun tuku Jesuu ña ni kuvi ra
\r (Mr. 10:32-34; Lc. 18:31-34)
\p
\v 17 Ta ora kuàꞌan Jesuu ma itiꞌ ñuu Jerusalén, ta kāna siin ra ma ndi uchi uvi ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p
\v 18 ―Vitin va ndèꞌe ndo ña cha kuàꞌan yo itiꞌ ñuu Jerusalén nuu ni tiin na ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ta ni kuꞌva na ra ndaꞌaꞌ ma ndra kuxini nuu sutu, chiꞌin nuu ma ndra kùu matru jàkuaꞌa tutu ley Ndioo, ikan na jakutini ndra kuati ra ta kaꞌni ndra ra.
\v 19 Ta ikan jan ni kuꞌva ndra ra ndaꞌaꞌ ma ndian yüvi judíu, kuenda ña na jatiꞌini na chiꞌin ra, ta kàni na ra, ta tàkaa na ra nuu kruu, va tichi uni kivi ni nataku ndiko ra.
\s Nuu chìkan ma ña kuu maꞌá Jandiau, ta Xuva, ñamani nuu Jesuu
\r (Mr. 10:35-45)
\p
\v 20 Ma maꞌá Jandiau chiꞌin Xuva ndra kùu seꞌe Zebedeu, chājayatin vi vi nuu Jesuu, ta chūnandi chitian nuu ra, ña chìkan ña iin ñamani nuu ra.
\v 21 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌan:
\p ―¿Niyi kùuniun? ―kàti ra chiꞌan.
\p Va ma ñaꞌa ikan, teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin ra:
\p ―Na tachiun ma nuu chàꞌndaun tiñu ña ora chāun ndakan, iin ma ra seꞌi kunandi chiyo kuaꞌun, ta inga ra kunandi chiyo satiun ―kàti ña.
\p
\v 22 Va Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌan:
\p ―Töve chìto ndo niyi kùu ma ña chìkan ndo. ¿A kùu jaꞌa ndo koꞌo ndo ma ña uva ni koꞌi, ta kùnduta ndo indukuni ma takua ni kundutai ña kàꞌan ndo takan? ―kàti Jesuu.
\p Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Kùu yi ―kàti ndra.
\p
\v 23 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndicha ña ndyoꞌo kùu jaꞌa ndo koꞌo ndo ma ña uva ni koꞌi, ta juuni kùu jaꞌa ndo kùnduta ndo ma takua ni kundutai ndia, va taku chaꞌaꞌ ña chìkan ndo kunandi ndo ma chiyo kuaꞌi, ta chiyo sati̱n, ma Tatái kùu ma ra chìto nda yo ni kuꞌva ra ma chiyo ikan nuu, ta yöve yuꞌu ―kàti Jesuu.
\p
\v 24 Ta ora chīni ma inga uchi ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu ma ña kāꞌan ndra, ta kūxaan ndra chiꞌin ninduvi ndrakan.
\v 25 Va Jesuu kāna ra ndra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndyoꞌo cha chìto vaꞌa ndo, ña ma ndra kuxini ña chàꞌnda tiñu nuu ma ñivi ìyo ma nuñuꞌuꞌ ñuñivi töve jàꞌa ndra vaꞌa chiꞌin na, ti yaꞌa kanduu kini chàꞌnda ndra tiñu.
\v 26 Va tañu ndyoꞌo ndian chìnuni, na töve ìyo yi ña jaꞌa ndo takan, vati tu ìyo nda ndyoꞌo ña kùuni ndo jakaꞌnu ndo ndo, jiꞌna ìyo yi jaꞌa ndo tiñu nuu ma inga na.
\v 27 Ta nda ndyoꞌo nikuuni, tu kùuni ndo kuu ndo ma ndian nunuu, ìyo yi ña jaꞌa ndo tiñu nuu ma inga na,
\v 28 takua jāꞌa ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ña tüvi nī kichi ra kuenda ña jàꞌa na tiñu nuu ra, vati kīchi ra va kuenda ña jàꞌa ra tiñu nuu ñivi, ta kuvi ra kuenda ña kùu ra takua kùu iin yaꞌvi kuenda ña na kakú kuaꞌaꞌ ñivi ―kàti Jesuu.
\s Nuu jàndaꞌa Jesuu uvi taꞌan ndra kuaá
\r (Mr. 10:46-52; Lc. 18:35-43)
\p
\v 29 Takan \fig Dos ciegos reciben la vista|05GR-tlc086n.tif|col|20:29||Nuu jàndaꞌa Jesuu uvi taꞌan ndra kuaá|20.29\fig*kūu ta ora kēe Jesuu ma ñuu Jericó, nduvaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi tāndikun kuàꞌan chata ra.
\v 30 Ta ma yuꞌu itiꞌ kuàꞌan ra, ikan nandi uvi taꞌan ndra kuaá. Ta ora chīni ndra ña yàꞌa Jesuu ikan, ta teꞌen kānachaa ndra:
\p ―¡Yoꞌo Rachaꞌnu, ra kùu ñivi David, na kundaꞌviniun ndyuꞌu! ―kàti ma ndra kuaá chiꞌin ra.
\p
\v 31 Tajan ma ñivi nākaꞌan na chiꞌin ma ndra kuaá ña na taxiin koyuꞌu ndra, va ndrakan tiá ga kīchaꞌa ndra kànachaa ndra teꞌen:
\p ―¡Yoꞌo Rachaꞌnu, ra kùu ñivi David, na kundaꞌviniun ndyuꞌu! ―kàti ndra.
\p
\v 32 Tajan chūndaa ndio Jesuu, ta kāna ra ma ndra kuaá, ta teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ndra:
\p ―¿Niyi kùuni ndo ña jaꞌi chiꞌin ndo? ―kàti Jesuu.
\p
\v 33 Ta ndra kuaá ikan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, kùuni ndi ña na jandondichiun nuu ndi ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 34 Tajan Jesuu kūndaꞌvini ra ndra, ta jānani ra ndaꞌaꞌ ra chata tinuu ma ndra kuaá, ta ma ora ikani kūu nandeꞌe ndra, ta tāndikun ndra chata Jesuu.
\c 21
\s Jesuu kìꞌvi ra ñuu Jerusalén
\r (Mr. 11:1-11; Lc. 19:28-40; Jn. 12:12-19)
\p
\v 1 Ora cha kuàkuyatin Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ma ñuu Jerusalén, jiꞌna chāa ndra iin ñuu ña nàni Betfagé, ña kandii yatini nuu ndaa ma yuku Olivu. Tajan Jesuu tāchi ra uvi taꞌan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra,
\v 2 ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Kuàꞌan ndo ma kuariya ña kàndii ikani. Ta ikan nàtaꞌan ndo iin burra ña ndikun ri ndaa ri ikan chiꞌin iin burru vali seꞌe ri. Na ndachi ndo ri, ta kundaka ndo ninduvi ndri kichi ndo nui.
\v 3 Ta tu ìyo iin ndian chìkatuꞌun, ña naja ndàchi ndo ri, ta kati ndo chiꞌin na ña nunua vàchi ndaka ndiko ndi ri, ti chìniñuꞌu ma rachaꞌnu chitoꞌo ndi ri, kati ndo chiꞌin na ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 4 Takan kūu yi, ikan na chinu ma tuꞌun kāꞌan ma ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ora tāa ra teꞌen nuu tutu ra:
\q
\v 5 Na kukatituꞌun ndo teꞌen nuu ndisaa ma ñivi ìyo ma ñuu Sión:
\q “Na ndeꞌe ndo ña nduvaꞌa ndaꞌvi vàchi ma ra kùu Rey ndo yoso ra iin burru yoko chiꞌin maꞌá ri,
\q seꞌe ma kiti chìto kuiso karia”,
\m kàti yi.
\p
\v 6 Tajan kēe ndio ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu kàchaꞌan ndra, ta jāꞌa ndra yi ma tava kāꞌan ra chiꞌin ndra.
\v 7 Takan kūu tajan ndàka ndio ndra ma burru, chiꞌin ma kiti vali seꞌe ri chāa ndra nuu ra, ta tīsukun ndra ma jaꞌma isukun ndra chata ninduvi ndri, tajan chākoso ndio Jesuu ri.
\v 8 Ta ikan kūtiꞌvi nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ñivi. Ta ndiakan kīchaꞌa ndio na chàkin na jaꞌma isukun na ma tichi itiꞌ nuu kuàꞌan Jesuu. Ta ìyo inga ndian chāꞌnu soko yutun, ta chākin na yi ma tichi itiꞌ ndia.
\v 9 Ta ma ñivi yosonuu, chiꞌin ma ñivi kàkichi itiꞌ chata, teꞌen kànachaa niꞌi na:
\p ―¡Yaꞌa ga kaꞌnu kùu ma ra vàchi tata ma rey David! ¡Yaꞌa ga ií kùu ma ra vàchi chiꞌin sivi ma Rachaꞌnu! ¡Ta nduvaꞌa na jakaꞌnu yo Rachaꞌnu Ndioo nuu ìyo ra andivi! ―kàti na.
\p
\v 10 Takan kūu tajan ora kīꞌvi ndio Jesuu ma ñuu Jerusalén, tajan ndisaa ndio ma ndian ìyo ikan nduvaꞌa nāndiki na jāꞌa Jesuu ora kīꞌvi ra ikan. Ta teꞌen kīchaꞌa ndio na chìkatuꞌun taꞌan na:
\p ―¿Nda ra kùu raꞌya? ―kàti na.
\p
\v 11 Ta ma ñivi kàchaꞌan chiꞌin Jesuu teꞌen nākaꞌan na chiꞌin na:
\p ―Raꞌya kùu Jesuu, ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ra kīchi ñuu Nazaret, ña kàndii itiꞌ ñuꞌuꞌ Galilea ―kàti na.
\s Jesuu tàva ra ndian xìko tichi veñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén
\r (Mr. 11:15-19; Lc. 19:45-48; Jn. 2:13-22)
\p
\v 12 Takan kūu tajan kīꞌvi ndio Jesuu ma tichi veñuꞌu kaꞌnu ma Ndioo, ta tāvaniꞌi ndiꞌi ra ma ndian kaꞌìin xiko, ta jata ma tichi veñuꞌu. Kānindee ra ma mesa nuu kaꞌìin ma ndian sàma xuꞌunꞌ nuu ma ñivi, ta tayu nuu kaꞌìin ma ndian xìko livi ndia.
\v 13 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin na:
\p ―Nuu ma tutu Ndioo ña tāa ma Moisés teꞌen kàꞌan yi: “Ma veꞌi kùu yi iin veꞌe nuu kàꞌan ma ñivi chiꞌi̱n.” Va ndyoꞌo, jāndakuu ndo yi iin veꞌe kuenda ma ndian suꞌu ―kàti Jesuu chiꞌin na.
\p
\v 14 Tajan chājayatin ndio ma ndian kuaá ma nuu ndaa Jesuu ma tichi veñuꞌu kaꞌnu, chiꞌin ndian koxo, ta jāndaꞌa ra na.
\v 15 Va ora ndēꞌe ma ndra kuxini nuu sutu, chiꞌin ma ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo ma ndatu ña jàꞌa Jesuu, ta naja kua chìni ndra ña endee nanivaa kùu ma ndiakuati ma tichi veñuꞌu, ña teꞌen kànachaa na: “Yaꞌa ga kaꞌnu kùu ma ra kīchi tata ma rey David”, kàti na, ta nduvaꞌa kūxaan ndra.
\v 16 Tajan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin Jesuu:
\p ―¿A chìniun ña kàkaꞌan ma ñivi ikan? ―kàti ndra.
\p Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Juu, chìni̱ ma ña kàꞌan na, va ¿a takäꞌan jakuaꞌa ndo nuu ma tutu Ndioo ña tāa Moisés nuu kàꞌan yi teꞌen?:
\q Chiꞌin yaa ña chìta ma ndiakuati,
\q chiꞌin ma ndian juuni chàxin,
\q chiꞌin yakan jànaꞌa ma Ndioo nuu ndo,
\q ña takan ìyo yi ña jakaꞌnu ndo ra ndia
\m kàti Jesuu.
\p
\v 17 Tajan ndākoo ra ma ñivi ikan, ta kēe ra kuàꞌan ra inga ñuu ña nàni Betania, nuu kāva ra iin chanikuaa.
\s Jesuu kàꞌan xaan ra nuu yutun higu ña töve jàtiñu
\r (Mr. 11:12-14, 20-26)
\p
\v 18 Ta ora chīkoniꞌi ndiko Jesuu ma ñuu kaꞌnu, ma ora naꞌani, ta chāñu ndio ma soko ra.
\v 19 Ta ikan ndēꞌe ra ña ndaa iin yutun higu yatini ma yuꞌu itiꞌ, ta chājayatin ra ra nuu ndaa run, va tükuii nuva koo ma nuu run, ti mamaa ndaꞌani run ìyo. Tajan kāꞌan xaan ndio ra run:
\p ―¡Nda vitin, ta itiꞌ nuu, na tüva ni kuꞌvaun ma chiti! ―kàti Jesuu chiꞌin run.
\p Ta juuni ma ora ikani nātii run, ta chīꞌí run.
\v 20 Ta ora ndēꞌe ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ma ña kūu, ta ndava kuàꞌan anima ndra, ta teꞌen chīkatuꞌun ndio ndra nuu Jesuu:
\p ―¿Niyi tāꞌan ma yutun higu ña yāꞌa ga numi nātii run? ―kàti ndra.
\p
\v 21 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndicha vaꞌi ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña tu chìnu vaꞌani ndo ma tuꞌun Ndioo, ta töve ndoꞌuvini ndo, na yöve uvaa ma ña jāꞌi chiꞌin ma yutun higu iꞌyani kùu jaꞌa ndo, vati juuni kùu kaꞌan ndo teꞌen, chiꞌin ma yuku iꞌya ndia: “¡Na kundachiyoun chiña, ta nduvaun nuu ma tañuꞌu!”, kati ndo, ta takan ni kuu yi.
\v 22 Ta ndisaa ma ña chìkan ndo ora kàꞌan ndo chiꞌin ma Rachaꞌnu, tu ndicha ña chànini ndo ña ni kuu yi, ni niꞌi ndo yi ―kàti Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra.
\s Jesuu kùu kaꞌnda ra tiñu ndia
\r (Mr. 11:27-33; Lc. 20:1-8)
\p
\v 23 Takan kūu tajan kīꞌvi ndio Jesuu ma tichi veñuꞌu kaꞌnu ña kua janaꞌa ra, ta ora juuni ndaa ra jànaꞌa ra nuu ma ñivi, ta chājayatin ndio ma ndra kuxini nuu sutu, chiꞌin ndra chaꞌnu kuenda ma ndian judíu nuu ra, ta teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¿Yo chāꞌa tiñu nuu̱n ña jāꞌun teꞌen? ¿Yo kùu ma ndian tīyuꞌu ñu̱n ña na jaꞌun yi? ―kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 24 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra ndia:
\p ―Juuni kùuni du mai ndakatuꞌin iin nakuyi nuu ndo ndia, tu katituꞌun ndo ma ña chìkatuꞌin nuu ndo, tajan katituꞌin nuu ndo yo chāꞌa tiñu nui ña jāꞌi yi.
\v 25 ¿Yo kùu ma yo tāchi ma Xuva ña na jakunduta ra?, ¿a Ndioo, a ma ñivi? ―kàti Jesuu.
\p Tajan teꞌen kīchaꞌa ndio ndra kànitaꞌan yuꞌu ndra juuni chiꞌin maa ndra:
\p ―Tu kati yo: “Ña Ndioo tāchi ra”, ta rakan ni kaꞌan ra chiꞌin yo ña: “¿Naja töve nī jachiꞌin ndo ña kàꞌan ra tuva takan?”
\v 26 Ta na küu kàꞌan yo ña: “ñivi tāchi ra”, ni kuxaan ma ñivi chiꞌin yo, vati ndisaa na chànini na ña iin ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo kùu Xuva ―kūuni ndra.
\p
\v 27 Yakan va teꞌen nākaꞌan ndio ndra chiꞌin Jesuu:
\p ―Töve chìto ndi, yo tāchi ra ―kàti ndra.
\p Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ndra:
\p ―Ni yuꞌu, küu katituꞌin nuu ndo yo tīyuꞌu yuꞌu ña jàꞌi ma tiñu iꞌya ndia ―kàti Jesuu.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ iin raꞌii, chiꞌin uvi ndra seꞌe ra
\p
\v 28 Takan kūu tajan Jesuu, teꞌen nākaꞌan tuku ra nuu ndra:
\p ―¿Naja kua chànini ndo chaꞌaꞌ ma ña ni kaꞌin iꞌya? Iin raꞌii chīyo uvi ndra seꞌe ra. Ta rakan, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin iin ra: “Yoꞌo seꞌyu, na kuꞌu̱n kujatiñu̱n nuu kàa ma ndatiñu yo vitin”, kàti ra chiꞌin ra.
\v 29 Ta ma ra seꞌe ra, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra: “¡Na küuni̱!”, kāti ra ma ora ikan. Va ora cha yāꞌa ndio tajan sāma ma kua chànini ra, ta chāꞌan ra chājatiñu ra.
\v 30 Ta ikan jan chāndeꞌe ra inga ma ra seꞌe ra, ta indukuni takua kāꞌan ra chiꞌin ma ra nunuu, kāꞌan ra chiꞌin ra. Ta raꞌya teꞌen nākaꞌan ra: “Vaꞌa tatá, kuꞌin”, kāti ra. Va töve nī chaꞌan ra.
\v 31 ¿Nda ra kùu ma ra kāndicha ma tiñu kāꞌan ma tatá ndra?, kùuni ndo ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Ma ra nunuu ―kāti ndra.
\p Takan kūu yakan va teꞌen nākaꞌan ma Jesuu:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña ma ndra nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda kuvienu ma ñuu ndo, chiꞌin ma ñivi ñaꞌa tondo, jiꞌna ga na ni kiꞌvi nuu chàꞌnda Ndioo tiñu kua maa ndo.
\v 32 Vati ma Xuva ra jàkunduta kīchi janaꞌa ra nuu ndo naja kuu yi ña koo ndo takua kùuni Ndioo, va ndyoꞌo töve nī jachiꞌin ndo ña kàꞌan ra. Va taku ma ndian nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda kuvienu ma ñuu ndo, chiꞌin ma ñivi ñaꞌa tondo, ndiakan jāchiꞌin na ña kāꞌan ra. Va ndyoꞌo, vaji ndēꞌe ndo ña takan kūu yi ma iꞌya, va töve kùuni ndo sama ndo ma kua kini kua ìyo ndo, ta chinuni ndo ma ña kàꞌan ra.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ ndra töve vaꞌa jàtiñu
\r (Mr. 12:1-12; Lc. 20:9-19)
\p
\v 33 Takan kūu ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu inga kuꞌva nuu ndra:
\p ―Na tasoꞌo vaꞌa ndo ma inga kuꞌva ña ni kaꞌin: Tatiempu chīyo iin ra ìyo iin ñuꞌuꞌ kaꞌnu, ta rakan tāchi ra yokuꞌu uva nuu yi, ta chāsi ra ma nuu kàa yi. Ta juuni jāꞌa ra iin nuu nakuꞌni ra ma uva, ta jāꞌa ra iin torri kaꞌnu kuenda ña na chaa nuu ra ndeꞌe ra ninii ma nuu kàa vu.
\p ’Ta ikan jan jākilaa ndio ra ma ñuꞌu nuu iin ma ndra jàtiñu chiꞌin ra, ta kēe ndio ra kuàꞌan ra iin tiempu ma nuu chika.
\v 34 Ta ora chāa ndio ma tiempu ña cha kēta ndio ma ndatiñu ikan, tajan tāchi ndio ma ra chitoꞌo ma ñuꞌuꞌ iin ma ndra jàtiñu kuenda ra ña na kuꞌva ma ndra jàtiñu nuu ñuꞌuꞌ ra ma ña ìyo yi ña ndakiꞌin ra.
\v 35 Va ma ndra jàtiñu ikan, tīin ndra ma ndra jàtiñu kuenda ra, ta iin ra va kāni ndra, inga ra chāꞌni ndra, ta inga ra va kāni ndra chiꞌin yuu.
\v 36 Tajan ma ra kùu chitoꞌo ma ñuꞌuꞌ ikan, tāchi ndiko ra tiá kuaꞌaꞌ ma ndra jàꞌa tiñu nuu ra nuu ndra kua ma chaꞌaꞌ nunuu, va ma ndra jàtiñu ikan, indukuni takan jāꞌa ndra chiꞌin ndisaa ndra ndia.
\p
\v 37 ’Ta ma nuu ndiꞌinia, va tāchi ndio ra ma ra seꞌe maa ra, ti teꞌen chānini ra: “Cha chìto yo ña ni tiñuꞌu ndra, ta jàchiꞌin ndra ña kàꞌan ma ra seꞌo.” Takan kūuni ra.
\v 38 Va ora ndēꞌe ndio ma ndra jàtiñu nuu ñuꞌuꞌ ra ña vàchi ndio ma ra seꞌe maa ndio ra, tajan teꞌen kīchaꞌa ndra nàtuꞌun ndra juuni chiꞌin maa ndra: “Raꞌya kùu ma ra ni kindoo chiꞌin ma ñuꞌuꞌ iꞌya, na kaꞌnio ra, ta kindoo yo chiꞌin ma ñuꞌuꞌ”, kāti ndra.
\v 39 Tajan tīin ndio ndra ra, ta tāva ndra ra nuu kàa ma yokuꞌu uva, ta chāꞌni ndra ra.
\p
\v 40 ’Ta vitin ora ni kichaa ndio ma ra kùu chitoꞌo ma ñuꞌuꞌ, ¿nayi ni jaꞌa ra chiꞌin ma ndra jàtiñu takan?, kùuni ndo ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 41 Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin Jesuu:
\p ―Na töve nī kundaꞌvini chitoꞌo ma yokuꞌu uva ndra, ti ni kaꞌni ra ma ndra kini ikan, ta ni jakilaa ra ma ñuꞌuꞌ ra nuu inga tuku ma ndra ña kùuni kuꞌva ndra ma ndatiñu ra nuu ra ora jàtiñu ndra, ma takua ìyo yi ña jaꞌa ndra ―kàti ndra.
\p
\v 42 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¿A takäꞌan kuii jakuaꞌa ndo nuu ma tutu Ndioo ña tāa Moisés nuu kàꞌan yi teꞌen?:
\q Ma yuu ña jāchiyo ma ndra jàvaꞌa veꞌe,
\q yakan kùu ma yuu kaꞌnu ga kua ndisaa yi,
\q takan jāꞌa ma Rachaꞌnu,
\q Yakan va ñaꞌa kùu yi iin ña yaꞌa vii kuenda yo,
\m kàti yi.
\p
\v 43 ’Chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña kàꞌin chiꞌin ndo ña ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, ni namaa ra yi nuu ndo, ta ni kuꞌva ra yi nuu ma ndian jàꞌa ma tiñu vaꞌa kuenda ra.
\v 44 Ta nda ndian nikuuni ña ni nduva chata ma yuu kaꞌnu ikan, endee ni kucheꞌe cheꞌe na, tatu ma yuu ikan kòyo yi chata iin ñivi, endee ma yuyaania ni kuu na jaꞌa yi ―kàti Jesuu.
\p
\v 45 Takan kūu tajan ora chīni ma ndra kuxini nuu sutu, chiꞌin ma ndian fariseu ma kuꞌva ña kāꞌan Jesuu, ikan chāꞌa ndio ndra kuenda ña chata ndra kàꞌan ra.
\v 46 Tajan kūuni ndra tiin ndra Jesuu, va yūꞌvi ndra ma ñivi, ti ndiakan cha chànini na ña Jesuu kùu ra iin ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo.
\c 22
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ viko tàndaꞌa
\r (Lc. 14:15-24)
\p
\v 1 Takan kūu tajan kīchaꞌa ndiko Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva nuu ma ñivi, ta teꞌen nākaꞌan ra:
\p
\v 2 ―Ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu kùu yi, takua kùu iin viko tàndaꞌa ña jāꞌa ma ra kùu rey kuenda ma ra seꞌe ra.
\v 3 Tāchi ra ma ndra jàkuu tiñu nuu ra, ña na kukana ndra ma ndian jainvitaa ra, va ma ndiakan nī kuuni na kuꞌun na.
\v 4 Tajan tāchi ndiko ma ra kùu rey ma ndra jàkuu tiñu nuu ra inga chaꞌaꞌ, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra: “Na katituꞌun ndo nuu ma ndian jainvitaa, ña na kichi na, ti cha ìyo vaꞌa ma ña kachi na, vati cha tāchi̱ ña na kaꞌni na kuaꞌaꞌ kiti nduꞌu janai. Ta na kichi na, ti ndisaa yi cha ìyo vaꞌa”, kati ndo.
\v 5 Va ma ndian jainvitaa ra töve nī jachiꞌin na ña kàꞌan ma ra kùu rey, ti ìyo ndian kēe kuàndeꞌe ma nuu kàndii ñuꞌuꞌ na, ta ìyo ndian kēe kuàꞌan nuu ìyo tiñu jàꞌa na.
\v 6 Ta inga na, va tīin na ma ndra jàꞌa tiñu nuu ma rey, ta nduvaꞌa kāni na ndra, ña ndava ni kuvi ndra jàꞌa na niku.
\v 7 Tajan nduvaꞌa kāyuni ma ra kùu rey, ta tāchi ndio ra ma ndra jandaru ra, ña na kukaꞌni ndra ma ndian kini chàꞌni ndií ikan, ta kaꞌmi ndra ndisaa ma veꞌe ña ìyo ma ñuu ndra ndia.
\v 8 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma rey chiꞌin ma ndra jàkuu tiñu nuu ra: “Ndisaa nakuyi cha ìyo vaꞌa jāꞌi kuenda ma viko tandaꞌa, va ma ndian jainvitaai, na töva ni kuꞌvai na kichi na iꞌya.
\v 9 Na kuꞌun ndo nuu kùtisiꞌin ma kai kaꞌnu, ta na jainvitaa ndo, ma nda ndian nikuuni ña nàtaꞌan ndo, ta kichi na chiꞌin ndo ma viko tàndaꞌa iꞌya”, kàti ra chiꞌin ndra.
\v 10 Tajan kēe ndio ma ndra jàkuu tiñu nuu ma rey kàchaꞌan ndra itiꞌ kai, ta jātiꞌvi taꞌan ndra tandiꞌi ma ndian nātaꞌan ndra ikan, chïto a kùu na ndian vaꞌa a ndian tüvi vaꞌa. Takan jāꞌa ra ña nīꞌi ra ñivi kuenda ma viko tàndaꞌa, ña endee chītu ndio ma tichi veꞌe ra.
\p
\v 11 ’Tajan kīꞌvi ndio ma ra kùu rey ma tichi veꞌe, ikan na kuu ndeꞌe ra ma ndian chājatiꞌvi taꞌan ndra ma vetoꞌo, ta ikan ndēꞌe ra iin ra töve ñuꞌu jaꞌma ña chàkuꞌun na ora chàꞌan na ma viko tàndaꞌa.
\v 12 Ta teꞌen nākaꞌan ra nuu ra: “Yoꞌo xaa, ¿naja jāꞌun ña kīꞌviun ma iꞌya, ta töve ñùꞌu̱n ma jaꞌma ña chàkuꞌun na ora kuàꞌan na nuu ìyo ma viko tàndaꞌa?”, kàti ra chiꞌin ra. Va ma raꞌii ikan taxiin kīndoo ra.
\v 13 Tajan ma rey, teꞌen nākaꞌan tuku ra chiꞌin ma ndra jàkukava ma nuu mesa: “Na kuꞌni ndo chaꞌa ra chiꞌin ndaꞌaꞌ ra, ta jaketa ndo ra nukeꞌe nuu naa, ikan ni kuaku ra, ta ni kariꞌu ma nuꞌu ra, jàꞌa ma tundoꞌo ni ndeꞌe ra.”
\v 14 Vati nduvaꞌa kuaꞌaꞌ na kànai, va tiani na kùu ma ndian kàchi̱n ―kàti Jesuu.
\s Chìkatuꞌun ñivi nuu Jesuu chaꞌaꞌ ma xuꞌunꞌ nàkaꞌan ma ñuu Roma nuu na
\r (Mr. 12:13-17; Lc. 20:20-26)
\p
\v 15 Takan kūu tajan ma ndra fariseu kēe ndio ndra chājandoꞌiin tuꞌun ndra, naja kua jàꞌa ndra ña na kaꞌan Jesuu iin ña tüvi vaꞌa, ta chiꞌin yakan kùu niꞌi ndra naja kua tìsokuati ndra ra.
\v 16 Tajan tāchi ndio ma ndra fariseu itaꞌvi ma ndra ìyo kuenda ndra, chiꞌin itaꞌvi ma ndra ìyo kuenda Herode. Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin Jesuu:
\p ―Matru, cha chìto ndi ña yoꞌo kùu ma ra kàꞌan tuꞌun ndaa, ta juuni jànaꞌa ndaun naja kua kùuni Ndioo ña koo yo, ta töve kìꞌin kuendaun ña kàꞌan ma ñivi, vati indukuni ndèꞌun ndisaa ñivi.
\v 17 Na katituꞌu̱n nuu ndi: ¿A vaꞌa tìaꞌvi ndi xuꞌunꞌ nuu ma ra César, ña chàꞌnda tiñu ma ñuu Roma kùuniun?, ¿a töve? ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 18 Va Jesuu chāꞌa ra kuenda, ña na yüvi ña vaꞌa kùu ma ña chànini ndra kuenda ra, ta teꞌen nākaꞌan ndio ra nuu ndra:
\p ―Ndyoꞌo ndra kini, ta, ¿naja kùuni ndo jandaꞌviñaꞌa ndo yuꞌu?
\v 19 Na janaꞌa ndo nui naja kua kàa ma xuꞌunꞌ ña tìaꞌvi ndo ―kàti Jesuu.
\p Tajan chākiꞌin ndra iin xuꞌunꞌ denariu chāꞌa ndra nuu Jesuu.
\v 20 Ta ora ndēꞌe ndio Jesuu yi, ta teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ndra:
\p ―¿Yo nuu kùu ma ña ìyo nuu ma xuꞌunꞌ iꞌya, ta ma sivi ña ìyo nuu yi? ―kàti ra chiꞌin ndra.
\p
\v 21 Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Ma ña César, ra chàꞌnda tiñu ñuu Roma kùu yi ―kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\p Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra nuu ndra:
\p ―Na kuꞌva ndo ña kùu ñaꞌa ma rachaꞌnu César nuu ra, ta ña kùu ñaꞌa Rachaꞌnu Ndioo nuu Ndioo ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 22 Ta ora chīni ndra ña kāꞌan ra takan, ta ndava kuàꞌan anima ndra, tajan ndākoo ndra ra, ta kuàꞌan ndra.
\s Nuu chìkatuꞌun ma ndra saduceu, naja kua kùu yi ña nàtaku ma ndian ndií
\r (Mr. 12:18-27; Lc. 20:27-40)
\p
\v 23 Ta juuni ma kivi ikan, ìyo ndra saduceu, chāndeꞌe ndra Jesuu. Ta ndrakan kàti ndra, ña tüva nàtaku ma ndian ndií, chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña, teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu Jesuu:
\p
\v 24 ―Matru, Moisés kāꞌan ra ña, tu iin ra cha tāndaꞌa kùvi ra, ta töve nī chakoo nïꞌiin seꞌe ra, ma ra yani ra, ìyo yi ña tandaꞌa ra chiꞌin ma ñasiꞌi ra ña kīndoo ndaꞌvi, ta takan kùu koo seꞌe ma ra chīꞌí jàꞌa ma ra yani ra.
\v 25 Vaꞌani, tañu ndyuꞌu chīyo ucha taꞌan ndra, ña kùu ndra yani ndra. Ma ra nunuu tāndaꞌa ra, ta chīꞌí ra. Ta tava töve nī chakoo seꞌe ra chiꞌin ma ñasiꞌi ra, yakan va kīndoo ma ña ndaꞌvi ikan kuenda ma yani ra, ra uvi.
\v 26 Ta juuni indukuni takan töve nī chiyo seꞌe ma ra uvi chiꞌan, ta chīꞌí ra ndia. Ta takan yaꞌa ndi ucha yani ndra ña tāndaꞌa ndra chiꞌan ta ndisaa ndra chīꞌí ndia.
\v 27 Ta ma nuu ndiꞌinia, chīꞌí ndio ma ñaꞌa ndia.
\v 28 Vaꞌani, ta ma ora ni nataku ndiko ma ndian cha chīꞌí, ¿nda ndra ni kuu ma iian, tuva ndi ucha ndra ña kùu ndra yani ndra tāndaꞌa ndra chiꞌan? ―kàti ndra.
\p
\v 29 Ta ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na yüvi takan kùu yi, takan chànini ndo, ti töve nàkoto ndo naja kua kàꞌan ma tutu Ndioo, ta naja kua kùu ma ndatu Ndioo ndia.
\v 30 Vati ora ni nataku ma ndian cha chīꞌí, na tüva ni tandaꞌa na, ta tüva ni kuꞌva na seꞌe na kuenda ña tàndaꞌa na ndia, ti ni kùu na tava kùu ma ndian kùu tati vaꞌa ña ìyo andivi ña jàꞌa tiñu nuu Ndioo.
\v 31 Va ndicha kuii ña nàtaku ndiko ma ndian chīꞌí, ¿a takäꞌan jàkuaꞌa ndo nuu ma tutu Ndioo, nuu kàꞌan ra teꞌen?:
\v 32 “Yuꞌu kùu Ndioo ta indukuni yuꞌu kùi ra kùmi Abraham chiꞌin Isaac chiꞌin Jacob ndia”, kàti yi. Iꞌya chàꞌa yo kuenda ña Ndioo töve kùu ra Ndioo ma ndian ndií, ti kùu ra Ndioo ma ndian ndito.
\p
\v 33 Ta ora chīni ma ñivi ma tuꞌun ña kāꞌan Jesuu, ndava kuàꞌan anima na chìni na ña jànaꞌa ra.
\s Kàtituꞌun Jesuu nda tuꞌun kùu ma ña kaꞌnu ga
\r (Mr. 12:28-34)
\p
\v 34 Ta ora chīto ma ndra fariseu ña Jesuu jākutaxin ra ma ndra saduceu, tajan kūtiꞌvitaꞌan ndio ndra ma nuu ndaa ra.
\v 35 Ta iin ma ra meru ndra ña kùu matru jàkuaꞌa tutu ley Ndioo, teꞌen chīkatuꞌun ra nuu Jesuu, ña kùuni ra kiꞌin ra kuꞌva ra ndeꞌo naja kua kati ra:
\p
\v 36 ―Matru, ¿nda tuꞌun ìyo nuu ma tutu ley Ndioo kaꞌnu ga yi kua tandiꞌi ga ma inga tuꞌun ìyo nuu yi?, kùuniun ―kàti ra.
\p
\v 37 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―“Na kuuni ndo ndeꞌe ndo ma Rachaꞌnu Ndioo chitoꞌo ndo chiꞌin ndisaa anima ndo, chiꞌin ndisaa ñandee ndo, ta chiꞌin ndisaa chinituni ndo.”
\v 38 Tuꞌun iꞌya kùu tuꞌun kaꞌnuga, ta ma tuꞌun nunuu ña ìyo nuu ma tutu Ndioo.
\v 39 Ta ma tuꞌun uvi, cha yatin indukuni kùu yi, ta teꞌen kàꞌan yi: “Na kuuni ndo ndeꞌe ndo ma ñivi ìyo yatini xiin veꞌe ndo tava kùuni ndo ndeꞌe ndo juuni maa ndo.”
\v 40 Ta chiꞌin uvi tuꞌun iꞌya jàchinu yi tandiꞌi ma ley Ndioo chiꞌin ma tuꞌun kāꞌan ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu ra tajiꞌna ndia ―kàti Jesuu.
\s Kàtituꞌun Jesuu ti ñivi ra kūu Rey David
\r (Mr. 12:35-37; Lc. 20:41-44)
\p
\v 41 Ta ora juuni kaꞌìin tiꞌvi ga ma ndra fariseu ma ikan,
\v 42 ta Jesuu teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ndra:
\p ―¿Naja kua chànini ndo chaꞌaꞌ ma ra kùu Cristu? ¿Yo tata kùu ra?, kùuni ndo ―kàti ra.
\p Ta ma ndra fariseu teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Tata ma rachaꞌnu David kùu ra ―kàti ndra.
\p
\v 43 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Tu takan kùu yi, ¿ta naja chātiñu ma Tati Ií Ndioo ma David ña na kaꞌan ra ña Rachaꞌnu ra kùu Cristu, tuva takan? Vati ndicha ña ma David, teꞌen kāꞌan ra:
\q
\v 44 Ma Rachaꞌnu Ndioo, teꞌen kāꞌan ra chiꞌin ma Rachaꞌnu chitoꞌi:
\q “Kunandi chiyo kuaꞌi,
\q nda kati kanindoyoi ma ndian xaani ndèꞌe ñu̱n itiꞌ chaꞌun.”
\m Takan kāti Ndioo tajiꞌna ña tāa David.
\p
\v 45 Va Jesuu teꞌen nākaꞌan tuku ra nuu ndra:
\p ―¿Naja kua kùu yi ña, tata David kùu Cristu, tuva juuni ma David kāꞌan ra ña, Rachaꞌnu chitoꞌo ra kùu ra? ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 46 Nïꞌiin ma ñivi töve nī kuu kaꞌan na nïꞌiin ma tuꞌun yuꞌu Jesuu. Ta nda ma kivi ikan nïꞌiin ga ma ñivi tüva ni kuuni na ndakatuꞌun na tiaga nakuyi nuu ra.
\c 23
\s Jesuu tìsokuati ra ma ndra fariseu, chiꞌin ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo
\r (Mr. 12:38-40; Lc. 11:37-54; 20:45-47)
\p
\v 1 Takan kūu tajan Jesuu, teꞌen nākaꞌan ra nuu ma ñivi, ta nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p
\v 2 ―Ma ndra matru ña jàkuaꞌa tutu Ndioo, chiꞌin ma ndra fariseu jànaꞌa ndra naja kua kùuni ma ley Ndioo ña tāa Moisés kaꞌan yi.
\v 3 Vaꞌani, na jachiꞌin ndo ma ña kàꞌan ndra, ta na jaꞌa ndo ndisaa yi ndia, va koto jäꞌa ndo takua jàꞌa ndra, vati ndrakan kàꞌan ndra iin nakuyi, ta jàꞌa ndra inga nakuyi.
\v 4 Jàꞌa ndra ña na kuiso ma ñivi iin ña nduvaꞌa vee, ña na kündee na kuiso na, ta jàꞌa ndra ña na kuiso na yi, va juuni maa ndra, ni itaꞌvi töve kùuni ndra jaꞌa ndra yi.
\v 5 Ndisaa ma ña jàꞌa ndra, jàꞌa ndra yi ikan na ndeꞌe ma ñivi yi. Ta chàtaꞌani ndra kundikun iin kaja vali, nuu teꞌe nuu ndra chiꞌin ma chiyo ndaꞌaꞌ satin ndra, ta tichi yi indii uvi uni ma tuꞌun Ndioo ña kaꞌnu ga. Ta juuni chàtaꞌani ndra kùꞌun ndra jaꞌma kiꞌin nuu kaꞌìin kuaꞌaꞌ tilachi xiin yi ndia.
\v 6 Ta chàtaꞌani ndra kuiin ndra ma tayu kaꞌnu ga ma nuu chìyo viko, ta ma tichi veñuꞌu kuati ma ndian judíu ndia.
\v 7 Ta juuni kùuni ndra ña na iñuꞌu kañaꞌa ma ñivi chiꞌin ndra ndanikuni nuu kèta ndra nuu na ma kai. Ta na kaꞌan na ndra, “matru.”
\p
\v 8 ’Va ndyoꞌo, töve ìyo yi ña kuꞌva ndo ma ñivi ña na kaꞌan na, matru chiꞌin ndo, vati ndisaa ndo kùu ndo taꞌan ndo. Ta ma ra kùu Matru ndo, uvanuuni ra ìyo, ta rakan kùu ra, Cristu.
\v 9 Ta töve ìyo yi ña kaꞌan ndo, tatá, ma nïꞌiin ñivi ìyo nuñuꞌuꞌ ñuñivi, vati uvanuuni ma ra ìyo andivi kùu Tatá yo.
\v 10 Ta juuni töve ìyo yi ña kuꞌva ndo ña ma ñivi kaꞌan na, ña ndyoꞌo kuu ma ndian kuxini, vati uvanuuni Cristu kùu ma ra kuxini.
\v 11 Ma ra jàkuu tiñu nuu inga ñivi, rakan kùu ma ra kaꞌnu ga ña ìyo ma tañu ndo.
\v 12 Vati ma ndra jàkaꞌnu chiꞌin maaꞌ, ndrakan, Ndioo ni jakukanuu ra ndra, va ma ndra jàndaꞌvi ñaꞌa juuni maaꞌ, ndrakan ni jakaꞌnu ma Ndioo ndra.
\p
\v 13 ’¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo, matru ña jàkuaꞌa tutu Ndioo, chiꞌin ndyoꞌo ndra fariseu ndra uvi nuu kua chànini ndo! Vati chàsi ndo nuu kìꞌvi inga ñivi ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu andivi, ikan na küu kiꞌvi na. Ni maa ndo töve kùuni ndo kiꞌvi ndo, ta ni töve chàꞌa ndo kiꞌvi ma ndian kùuni kiꞌvi ndia.
\p
\v 14 ’¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo, matru ña jàkuaꞌa tutu Ndioo, chiꞌin ndyoꞌo ndra fariseu ndra uvi nuu kua chànini ndo! Vati namaa ndo veꞌe ma ñivi ñaꞌa kìndoo ndaꞌvi, ta nàkuatu ndo nuu kaꞌìin kuaꞌaꞌ ñivi, ikan na kuuni na ña yüvi ndra suꞌu kùu ndo. Chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña ni ndeꞌe ndo kuaꞌaꞌ ga tundoꞌo.
\p
\v 15 ’¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo, matru ña jàkuaꞌa tutu Ndioo, chiꞌin ndyoꞌo ndra fariseu ndra uvi nuu kua chànini ndo! Vati ndyoꞌo chàkunuu ndo nànduku ndo ñivi ninii kaꞌnu ma nuñuꞌuꞌ ñuñivi, kuenda ña na kiꞌvi na ma itiꞌ chàkunuu ndo. Ta ora cha kīꞌvi ndio na jāꞌa ndo, tajan jàꞌa ndo ña na ndakuu kini ga na kua maa ndo kuenda ña kuꞌun na andayaꞌ.
\p
\v 16 ’¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo, ndra kùu takua kùu ma ndian kuaá ña jànaꞌa nuu ma ñivi!, ti ndyoꞌo teꞌen kàꞌan ndo: “Tu ìyo nda ndyoꞌo, chàꞌa ndo tuꞌun chaꞌaꞌ ma veñuꞌu Ndioo ña ni jaꞌa ndo iin tiñu, töve kùuni yi kaꞌan yi ña ìyo yi ña jaꞌa ndicha ndo ma ña kàꞌan ndo. Va tu chàꞌa ndo tuꞌun chaꞌaꞌ ma oro ña kaꞌìin ma tichi veñuꞌu, va yakan, ìyo yi ña jaꞌa ndo”, kàti ndo chiꞌin na.
\v 17 ¡Ndyoꞌo ndra tüvi chìto, ña kùu ndo takua kùu ma ndian kuaá! ¿Nda ña kùu ma ña kaꞌnu ga kùuni ndo: a ma oro, a ma veñuꞌu jàꞌa ña na ndakuu ií yi?, kùuni ndo.
\v 18 Ta juuni kàꞌan ndo teꞌen ndia: “Tu ìyo nda ndyoꞌo, chàꞌa ndo tuꞌun nuu ñivi va chaꞌaꞌ ma chito naá ña ìyo kuenda Ndioo, töve kùuni yi kaꞌan yi ña ìyo yi ña jàchinu ndicha ndo ma ña kàꞌan ndo. Va tu chàꞌa ndo tuꞌun nuu na chaꞌaꞌ ma ña soko ñivi chata ma nuu naa, ikan kuuni yi kaꞌan yi, va ìyo yi ña jachinu ndo yi”, kàti ndo chiꞌin na.
\v 19 ¡Ndyoꞌo ndra tüvi chìto, ña kùu ndo takua kùu ma ndian kuaá! ¿Nda ña kùu ma ña kaꞌnu ga kùuni ndo: a ña sòkó ma ñivi, a ma chito naá ña jàꞌa ña na ndakuu ií yi?, kùuni ndo.
\v 20 Ma ndian chàꞌa tuꞌun chaꞌaꞌ iin nakuyi nuu ma chito naá, yöve uvaa kuenda maani yi chàꞌa na tuꞌun, vati juuni kùu yi kuenda ndisaa ma ña kaꞌìin nuu yi ndia.
\v 21 Ta ma ndian chàꞌa tuꞌun chaꞌaꞌ iin nakuyi kuenda ma veñuꞌu kaꞌnu, yöve uvaa kuenda maani yi chàꞌa na tuꞌun, vati juuni kùu yi kuenda ma Ndioo ra ìyo ikan ndia.
\v 22 Ta ma ndian chàꞌa tuꞌun chaꞌaꞌ iin nakuyi kuenda ma andivi, yöve juuni uvaa kuenda maani yi chàꞌa na tuꞌun, vati juuni kùu yi kuenda ma tayu kaꞌnu nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, ta kuenda ma Ndioo ra chàtiñu yi ndia.
\p
\v 23 ’¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo, ndra kùu matru ña jàkuaꞌa tutu ley Ndioo, chiꞌin ndyoꞌo ndra fariseu ndra uvi nuu kua chànini! Vati ndyoꞌo kùu ndo ña sokó ndo uchi porcientu ma ña vixi chàꞌan kuenda Ndioo, takua kùu ma xiko ani, chiꞌin ma cominu, va na töve jàchiꞌin ndo ña kàꞌan ma tuꞌun kaꞌnu ga ña jànaꞌa ma ley Ndioo, ña ìyo yi ña jaꞌa ndo, takua kùu ma ña, ìyo yi ña koo ndaa ndo kuenda Ndioo, ta kundaꞌvini ndo, ta chinuni vaꞌa ndo ma tuꞌun ra. Ñaꞌa kùu ma ña ìyo yi ña jaꞌa ndo, ta töve jàña ndo ña jàꞌa ndo ma inga tuku ma ña kàꞌan ma Ley Ndioo ndia.
\v 24 ¡Ndyoꞌo ndra kùu takua kùu ndian kuaá ña jànaꞌa nuu ma ñivi, ndyoꞌo jàchinu ndo ma ña vali ña töve ndakuenda, ta töve jàꞌa ndo ma ña ndicha ña ìyo kuenda!
\p
\v 25 ’¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo matru ña jàkuaꞌa tutu ley Ndioo, chiꞌin ndyoꞌo ndra fariseu ndra uvi nuu kua chànini! Vati ndyoꞌo kùu ndo takua kùu ma yachin, chiꞌin koꞌo ña chàtiñu ndo, ti chàtaꞌani ndo nakata ndo itiꞌ chatani yi, va ma tichi yi, nduvaꞌa ìyo ma ña kini jàꞌa ña kasuꞌu ndo, ta inga tuku ma ña kini jàꞌa ndo.
\v 26 ¡Ndyoꞌo ndra fariseu ña kùu takua kùu ndian kuaá: jiꞌna ìyo yi ña nakata ndo itiꞌ tichi ma yachin, chiꞌin ma koꞌo, tajan takan, ni kindoo vaꞌa ndio ndo kuenda Ndioo!
\p
\v 27 ’¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo matru ña jàkuaꞌa tutu ley Ndioo, chiꞌin ndyoꞌo ndra fariseu ndra ìyo uvi nuu! Vati kùu ndo tava kùu ma nuu ñaña, ña vii kàa yi ña kāꞌyu itiꞌ chata yi chiꞌin ña kuichin, va itiꞌ tichi yi endee chitu yi chiꞌin mamaa iki ma ndian ndií, ta chiꞌin ndisaa inga nuu ma ña kini.
\v 28 Ndyoꞌo takan kùu ndo, vati ma itiꞌ chata ndo, kàa yi takua kàa ma ndian vaꞌa kuenda ma ñivi, va ma itiꞌ tichi kuñu ndo endee chìtu yi chiꞌin ña kini, ta chiꞌin ña töve vaꞌa.
\p
\v 29 ’¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo matru ña jàkuaꞌa tutu ley Ndioo, chiꞌin ndyoꞌo ndra fariseu ndra uvi nuu! Ndyoꞌo kùu ndo ña jàvaꞌa ndo nuu ñaña kuenda ma ndra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ta vii jàvaꞌa ndo nuu ñaña ma ndian kūu ndian vaꞌa ta ndaa.
\v 30 Ta juuni maa ndo kàꞌan ndo teꞌen: “Tu ndyuꞌu chīyo ndi ma ora chīyo ma ndian kūu ñivi ndi niku, töve ni kutaꞌan ndi chiꞌin na, ña kaꞌni ndi ma ndra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo niku”, kàti ndo.
\v 31 Chiꞌin ñaꞌa jànaꞌa ndo, ña juuni maa ndo chàꞌa ndo kuenda, ña ma ñivi ndo kùu ma ndian chàꞌni ma ndra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo.
\v 32 ¡Vaꞌani, na jachinu ndo jàꞌa ndo ma ña kīchaꞌa ma ndian kūu ñivi ndo jàꞌa na niku, tuva takan!
\p
\v 33 ’¡Ndyoꞌo tatá ndian xaan, takua xaan ma koo kaa! ¿Chïto naja kua kùu kakú ndo nuu ma tundoꞌo ña ni ndeꞌe ndo andayaꞌ?
\v 34 Chaꞌaꞌ ñaꞌa kùu yi ña ni tachi̱ ma ndra ni kaꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo nuu ndo, chiꞌin ndra chìto ña kàꞌan, ta matru ña jàkuaꞌa tutu Ndioo. Va ndyoꞌo, ìyo ndra ni kaꞌni ndo, ta ni takaa ndo nuu kruu, ta ìyo inga ndra ña ni kani ndo ma tichi ma veñuꞌu kuati ma ñivi judíu, ta ni kakunuu ndo nànduku ndo ndra, ta ñuu, ta ñuu.
\v 35 Ta takan kùu yi ña, chata ndo ni koyo ma tundoꞌo, chaꞌaꞌ ña chāꞌni ndo ndisaa ma ndra vaꞌa, nda ma Abel, ra chīyo ndaa nuu Ndioo, ta nda Zacaría, seꞌe ma ra chūnani Berequías, ra chāꞌni ndo ma tichi veñuꞌu kaꞌnu, yati nuu ndaa ma chito naá.
\v 36 Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña chaꞌaꞌ ndisaa ma kuati iꞌya, ma tundoꞌo ni koyo yi chata ma ñivi ìyo vitin.
\s Nuu chàku Jesuu chaꞌaꞌ ñivi ìyo ñuu Jerusalén
\r (Lc. 13:34-35)
\p
\v 37 ’¡Jerusalén, Jerusalén, ndyoꞌo ña chàꞌni ndo ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ta juuni chàꞌni ndo chiꞌin yuu, ma ndra tàchi Ndioo ña kuàkatituꞌun ma tuꞌun ra nuu ndo! ¡Nduvaꞌa kuaꞌaꞌ chaꞌaꞌ kūuni̱ jatiꞌvi taꞌin ndo, ta jakuendai ndo, tava jàꞌa ma tiatanꞌ ora kumi ri ma tiun kuati seꞌe ri ma tichi ndichin ri, va töve nī kuuni ndo!
\v 38 Na ndeꞌe ndo, ña vitin, cha jāña ndio ma Rachaꞌnu Ndioo ndo ña na jaꞌa maa ndo nda ña kùuni ndo vitin.
\v 39 Vati yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo, ña na tüva ni ndeꞌe ndo yuꞌu, nda kati ni keta ma tiempu, ña ni kaꞌan ndo teꞌen: “Ma ra yaꞌa ga ií kùu ma ra vàchi, chiꞌin sivi ma Rachaꞌnu Ndioo”, kàti Jesuu chiꞌin na.
\c 24
\s Jesuu kàtituꞌun ra, ña ni kekoyo ma veñuꞌu kaꞌnu
\r (Mr. 13:1-2; Lc. 21:5-6)
\p
\v 1 Takan kūu ta ora kēe ndio Jesuu ma tichi veñuꞌu kaꞌnu, ña cha kuàꞌan ra, ora ikan chājayatin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ndra nuu ndaa ma veñuꞌu kaꞌnu, ta kīchaꞌa ndra kàꞌan ndra ña yaꞌa ga vii kūvaꞌa ma veñuꞌu.
\v 2 Va Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ta, ¿a ndèꞌe ndo ña yaꞌa vii kūvaꞌa yi? Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña ni chaa iin kivi, ña nïꞌiin ga ma yuu na tüva ni kindoo yi ma chata taꞌan yi, vati kikoyo ndiꞌi yi ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\s Jesuu kàtituꞌun ra naja kua ni naa ñuñivi
\r (Mr. 13:3-23; Lc. 21:7-24; 17:22-24)
\p
\v 3 Tajan kēe ndio Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra kuàꞌan ndra ma itiꞌ iin yuku nàni Olivu. Ta ora nàndi Jesuu ma ikan, tajan chājayatin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra nuu nandi ra, ta teꞌen chīkatuꞌun xeꞌe ndra nuu ra:
\p ―Kùuni ndi ña na katituꞌu̱n nuu ndi, nda ora ni kuu ma ña kāꞌun. ¿Nda seña kùu ma ña ni ndeꞌe ndi, ora ni kichi ndikoun, ta nda ora ni naa ma ñuñivi ndia? ―kàti ndra.
\p
\v 4 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na jaꞌa ndo kuenda nuu ndo, ta koto küꞌva ndo ña kēñaꞌa nïꞌiin ñivi ndo.
\v 5 Vati ni keta kuaꞌaꞌ ñivi, ña ni jayaꞌa na na chiꞌin sivi̱, ta teꞌen ni kaꞌan na: “Yuꞌu kùu Cristu”, ta takan ni jandaꞌviñaꞌa na kuaꞌaꞌ ñivi.
\v 6 Ta ndyoꞌo ni kunituꞌun ndo, ña ìyo kuati ma ñuu iꞌya ta inga ñuu. Va na yüꞌvi ndo, vati takan ìyo yi ña kuu yi, va na yöve nuu ni ndiꞌi ma ñuñivi kùu yi.
\v 7 Vati ni kanitaꞌan iin ñuu, chiꞌin inga ñuu, ta inga tuku ñuu chiꞌin inga tuku yi, ta ni koo tamaꞌ, chiꞌin kueꞌe, ta juuni ni kichi ña ni taan kuàniꞌi vaꞌa ndisaa ñuñivi ndia.
\v 8 Tandiꞌi ma ña ni kuu iꞌya, kùu ma nuu já kìchaꞌa ma ñivi ndeꞌe na tundoꞌo.
\p
\v 9 ’Ta ikan jan, ni kuꞌva ndio na ndo ndaꞌaꞌ ma ndian ni jandeꞌe tundoꞌo ndo, ta ndiakan ni kaꞌni na ndo, ta ndisaa ma ñivi ìyo ñuñivi iꞌya, ni kuxaani na ndeꞌe na ndo chaꞌi.
\v 10 Ma tiempu ikan, kuaꞌaꞌ ñivi ni jaña na ña chìnuni na ma tuꞌun Ndioo, ta ni kuxaani na ndeꞌe na juuni ma taꞌan na ña chìnuni, ta ni xikoñaꞌa na na ndia.
\v 11 Ta ni keta kuaꞌaꞌ ma ndra vata, ña ni kaꞌan ndra, ña kùu ndra, ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ta takan ni keñaꞌa ndra kuaꞌaꞌ ñivi.
\v 12 Ta ni koo kuaꞌaꞌ kuati, ta chiꞌin yakan, kuaꞌaꞌ ñivi ni jaña na ña kùuni na ndeꞌe na ma tiaga na.
\v 13 Va ma ndian ni kundeeni koo vaꞌa na chiꞌin ma ña chìnuni na nda kati yaꞌa ma kivi ikan, ni jakakú ma Ndioo na.
\v 14 Ta ma tuꞌun vaꞌa, ña kàꞌan chaꞌaꞌ ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, ni katituꞌun ndian jàkutiñu nuu Ndioo yi ta ni koto tandiꞌi ma ñivi ìyo nuñuꞌuꞌ ñuñivi yi, ta ikan jan ni kichi ndio ma ora ni naa ndio ma ñuñivi.
\p
\v 15 ’Ma ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ña nàni Daniel, tāa ra itaꞌvi chaꞌaꞌ ma ña jàꞌa ña na ndokini ndo, ta jativi yi ndo. Ora ni ndeꞌe ndo ña yakan ni chaa yi nda tichi veñuꞌu nuu yaꞌa ií ―tu ìyo nda ndyoꞌo jàkuaꞌa ndo ma tuꞌun iꞌya, na kutunini ndo yi.
\v 16 Tajan nda ndian ìyo ma ñuꞌuꞌ Judea, ma ora ikan, na kunu na kuꞌun na itiꞌ yuku.
\v 17 Ta ma ndian kaꞌìin siki veꞌe na, na nüu na ña tàva na nïꞌiin nakuyi ma tichi veꞌe na.
\v 18 Ta ma ndian kaꞌìin jàtiñu tichi kuꞌu, koto chïkokani na, ña kukiꞌin na jaꞌma na.
\v 19 ¡Ndaꞌvi taꞌan ma ñivi ñaꞌa, ña ma kivi ikan ñuꞌu seꞌe vi, ta juuni ndian ìyo ndiakuati seꞌe vi ña chàxin!
\v 20 Na ndakan ndo nuu Ndioo, ña koto täꞌan ndo ña ìyo yi ña kakú ndo ma tiempu vichin jàꞌa yi, ta ni ma kivi nindeo.
\v 21 Vati ma tiempu ikan kùu yi, ña nduvaꞌa ni ndeꞌe ndo tundoꞌo, takua takäꞌan ndeꞌe ndo yi nïꞌiin chaꞌaꞌ nda ma ora jātuvi Ndioo ma ñuñivi, ta ni tüvi chànini ra jandeꞌe ra tundoꞌo ndo takan itiꞌ nuu ndia.
\v 22 Ta tu Ndioo töve ni jandokuiti ra ma kivi ikan, nïꞌiin ñivi töve ni kakú niku, va ni jandokuiti ra yi chaꞌaꞌ ña nduvaꞌa kùuni ra ndeꞌe ra ma ndian kāchin ra.
\p
\v 23 ’Tajan tu kèta iin ndian kàꞌan teꞌen chiꞌin ndo: “Ndeꞌe ndo ti, iꞌya ndaa ma ra kùu Cristu”, a kàꞌan na ña: “Ndeꞌe ndo ti, ikan ndaa ra”, na chïnuni ndo.
\v 24 Vati ni keta ma ndra ni jandaꞌviñaꞌa, ña ni jayaꞌa ndra ndra ña kùu ndra Cristu, ta ndra kàꞌan ña kùu ndra, ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, va töve ndicha. Ndrakan ni jaꞌa ndra kuaꞌaꞌ ndatu, ta seña nuu ndo, kuenda ña jandaꞌviñaꞌa ndra ndo. Ta nda ma ndian kāchin Ndioo ni jandaꞌviñaꞌa ndra na ndia, tuva kùu jaꞌa ndra takan.
\v 25 Yuꞌu cha kātituꞌin yi nuu ndo antea ña kùu yi.
\v 26 Yakan va, tu kàꞌan na teꞌen chiꞌin ndo: “Ndeꞌe ndo ti, ikan ndaa ra tichi kuꞌu”, na küꞌun ndo. Ta tu kàꞌan na teꞌen chiꞌin ndo: “Ndeꞌe ndo ti, ma tichi veꞌe iꞌya indii xeꞌe ra”, koto chïnuni ndo ña kàꞌan na.
\v 27 Vati ma tava jàꞌa ma ña xiꞌí, ña ndichin ndeꞌo yi nda itiꞌ kèta nikandii, ta itiꞌ chìso yi, takan ni ndeꞌo ma ra Seꞌe ñivi ora ni kichi ndiko ra.
\v 28 Ta ma nuu kàndii kuñu ma ndian chīꞌí, ikan ni ndeꞌo ña kùtiꞌvi ma chii.
\s Kàtituꞌun Jesuu naja kua ni kichi ndiko ra
\r (Mr. 13:24-37; Lc. 17:26-30, 34-36; 21:25-35)
\p
\v 29 ’Ta ora cha yāꞌa ma tiempu ña ni ndeꞌe ndo tundoꞌo. Tajan ni ndaꞌva ma nikandii chiꞌin ma yoo. Ta ma chele ña kaꞌìin andivi, ni kuita ndri, ta ni taan ninii kaꞌnu ma andivi jàꞌa ndri.
\v 30 Tajan ni ndeꞌe ndo iin seña ña ni jaꞌa yuꞌu ra Seꞌe ñivi itiꞌ andivi, ta ikan jan, tandiꞌi ma ndian ìyo ninii kaꞌnu nuñuꞌuꞌ ñuñivi ni kuaku na jàꞌa ña yuꞌvi na ora ni ndeꞌe na ña vàchi nuu ma ra Seꞌe ñivi tañu vikó, chiꞌin tacha ra chiꞌin kuaꞌaꞌ ndatu ra.
\v 31 Ta ni tachi̱ ma tati vaꞌa ña jàkuu tiñu nuu Ndioo, kuenda ña na tivi na niꞌi vaꞌa chiꞌin ma yutun tivi, ikan na kutiꞌvi ndisaa ma ndian kāchi̱n, ña ìyo ninii kaꞌnu ma nuñuꞌuꞌ ñuñivi.
\p
\v 32 ’Na ndeꞌe ndo naja kua jaꞌa ma yutun higu: Ora kèta ma soko yutaꞌ ndrun, ta nàkaꞌndi ma ndaꞌaꞌ ndrun, ikan chàꞌa ndo kuenda ña cha vàchi kuyatin ma tiempu savi.
\v 33 Ta takan kùu yi chiꞌin ma ñaꞌa ndia, ora ni ndeꞌe ndo yi, tajan ni kuꞌva ndio ndo kuenda ña cha vàchi kuyatin ora ni kichaa yuꞌu, ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo.
\v 34 Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña tandiꞌi ña kàꞌin iꞌya, ni kuu yi antea ña kùvi ma ñivi ìyo tiempu iꞌya.
\v 35 Ma andivi chiꞌin ma nuñuꞌuꞌ, ni chaa tiempu ña ni naa yi, va ma tuꞌun kàꞌin, töve ni naa yi.
\p
\v 36 ’Va ma kivi ni naa ñuñivi, ta ma ora ni kuu yi, nïꞌiin yo töve chìto, ni ma ndian kùu tati jàkuu tiñu nuu Ndioo andivi, ta ni yuꞌu, ra kùu Seꞌe ra. Uvanuu ma Ndioo Tatá yo kùu ma ra chìto yi.
\p
\v 37 ’Tava kūu yi ma tiempu chīyo Noé, juuni takan ni kuu yi ma ora ni kichi ndiko yuꞌu ra Seꞌe ñivi.
\v 38 Ma tiempu ikan, antea ña kuun ma savi kaꞌnu, ma ñivi kàchachi na, kàchiꞌi na, tàndaꞌa na, ta juuni chàꞌa na ñivi ñaꞌa seꞌe na ña na tandaꞌa na, nda kati kēta kivi ña kīꞌvi Noé ma tichi varku.
\v 39 Ta takan kūu yi ña jànaꞌini na ora koyo ma savi kaꞌnu chata na, ta nāndaa ma takuii ta tāni na. Takan ni kuu yi, ma ora ni kichi ndiko ma ra Seꞌe ñivi.
\v 40 Ma kivi ikan, uvi ndraꞌii, ña kaꞌìin jàtiñu ndra nuu ñuꞌuꞌ ndra, iin ra ni kuꞌun chiꞌi̱n, ta inga ra ni kindoo.
\v 41 Ta uvi ñivi ñaꞌa, ña kaꞌìin katu, iin ña ni kuꞌun ña chiꞌi̱n, ta inga ña ni kindoo.
\p
\v 42 ’Yakan va na koo tuꞌva ndo, vati töve chìto ndo nda ora ni kichaa ma Rachaꞌnu.
\v 43 Va kùuni̱ ña na koto ndo iin ña ni kàꞌin chiꞌin ndo, tu iin ra xuveꞌe, chìto ra nda ora kùu yi ña ni koyo ma ndra suꞌu veꞌe ra ma chanikuaa, ni kundito ra, ta töve kuꞌva ra ña kìꞌvi ma ndra suꞌu veꞌe ra, ta kàsuꞌu ndra.
\v 44 Yakan va ndyoꞌo, juuni takan ìyo yi ña koo tuꞌva ndo, vati ma ra Seꞌe ñivi, ni kichi ra ma ora töve ndàtu ndo ña ni kichi ra.
\s Ìyo musu ña jàtiñu vaꞌa, ta ìyo musu töve
\r (Lc. 12:41-48)
\p
\v 45 ’¿Nda ra kùu ma musu vaꞌa ta yati?, kùuni ndo. Ma ra ndākoo chitoꞌo ra tiñu nuu, ña na jàkachi ra ndisaa ma ndian jàtiñu kuenda chitoꞌo ra, ta chàꞌa ra yi ma ora ìyo yi ña kuꞌva ra yi.
\v 46 Na sii kuuni ma ra musu, ña ora chàa ma ra kùu chitoꞌo ra veꞌe ra, ta nàtaꞌan ra ra, ña jàtiñu vaꞌa ra.
\v 47 Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña ma ra jàtiñu takan, ni kuꞌva ma ra kùu chitoꞌo ra tiñu nuu ra, ña na kùu ra ma ra kuxini nuu tandiꞌi ma ña ìyo nuu ra.
\v 48 Va tu ma musu ikan kùu ra iin ra kini ta teꞌen kàti ra chiꞌin anima ra: “Ma chitoꞌo yo na töve ni chaa numi ra, ti kùyanga ra ma nuu kuàꞌan ra”, kùuni ra.
\v 49 Ta rakan kìchaꞌa ndio ra jàndeꞌe ga ra tundoꞌo ma ndian kùu musu chiꞌin ma tiñu jàꞌa na, ta ndòꞌiin ndio ra, chàchi ra, ta chìꞌi ra chiꞌin ma ndra chìꞌi ndixi.
\v 50 Tajan ma ora ikan, ni chaa ndio chitoꞌo ma ra kùu musu, ma kivi töve ndàtu ra ra, ta iin ora ña töve chìto ra ndia.
\v 51 Ta ikan jan, ni jandeꞌe ndio ra tundoꞌo kaꞌnu ra, ta ni jakuꞌun ra ra itiꞌ kuàꞌan ma ma ndian kini. Ta ikan kùu ma nuu ni kuaku ndio ra, ta ni kariꞌu ma nuꞌu ra, jàꞌa ma tundoꞌo ―kàti Jesuu.
\c 25
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ uchi taꞌan ñivi ñaꞌa yoko
\p
\v 1 ’Tajan ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, indukuni kùu yi tava kùu ma uchi taꞌan ñivi ñaꞌa yoko, ña kīꞌin vi ma ñuꞌú ndaꞌa, ña chàtiñu cete, ta kēe vi chātaꞌan vi nuu ma ra ni tandaꞌa.
\v 2 Uꞌun taꞌan ñivi ñaꞌa kùu vi ña töve ìyo tuꞌva vi, ta uꞌun taꞌan vi ìyo tuꞌva vi.
\v 3 Ma ñivi ñaꞌa, ña töve ìyo tuꞌva, ndàꞌa vi ma ñuꞌú ndaꞌaꞌ kuàꞌan vi, va töve ndàꞌa vi cete kuenda ña jàkutu ndiko vi yi.
\v 4 Va ma ñivi ñaꞌa ìyo tuꞌva, ndàꞌa vi lometa chitu ma cete, chiꞌin ma ñuꞌú ndaꞌaꞌ vi ndia.
\v 5 Va tava ma ra ni tandaꞌa kùyanga ra, yakan va chāñu ndio ñumaꞌna nuu vi, ta ndisaa vi kākixi.
\v 6 Tajan ora cha kùu yi ora java ñuu chanikuaa, teꞌen chīni vi iin tati ña niꞌi vaꞌa kanachaa: “¡Cha vàchi ma ra ni tandaꞌa, na kee ndo kichi taꞌan ndo nuu ra!”, kàti ma tati ikan.
\v 7 Ta ndisaa ndio ma ñivi ñaꞌa ikan ndākoo vi, ta kīchaꞌa vi jàndovaꞌa vi ma ñuꞌú ndaꞌaꞌ vi.
\v 8 Tajan ndi uꞌun ma ñivi ñaꞌa, ña töve ìyo tuꞌva, teꞌen nākaꞌan vi chiꞌin uꞌun taꞌan ma ñivi ìyo tuꞌva: “Na kuꞌva ndo itaꞌvi ma cete ndo nuu ndi, ti ma ñuꞌú ndaꞌaꞌ ndi cha kīchaꞌa yi ndàꞌva yi”, kàti vi chiꞌin vi.
\v 9 Va ma ñivi ñaꞌa ìyo tuꞌva, teꞌen nākaꞌan vi chiꞌin vi: “Na küu, ti na këta raꞌ, ni kuenda maa ndi, ta ni kuenda maa ndo. Yakan va vaꞌa ga, ña na kuꞌun maa ndo ma nuu kùyaꞌvi raꞌ, ta jàta ndo raꞌ kuenda ndo”, kàti vi chiꞌin vi.
\v 10 Va ora juuni yanga kàchaꞌan ma ndi uꞌun vi kuàjata vi ma cete, ta chāa ma ra ni tandaꞌa. Tajan ma ñivi ñaꞌa, ña ìyo tuꞌva, kākiꞌvi vi chiꞌin ra ma tichi veꞌe nuu ìyo ma viko tandaꞌa, ta chāsi ndio ra yuveꞌe.
\v 11 Ta nunuuni, tajan chāa ndio ma inga uꞌun ñivi ñaꞌa yoko, ta teꞌen nākaꞌan vi: “¡Rachaꞌnu, Rachaꞌnu, na nunaun yuveꞌe nuu ndi!”, kàti vi.
\v 12 Va ma ra tàndaꞌa, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin vi: “Ndicha vaꞌa kàꞌin, ña na töve nàkotoi ndo”, kàti ra chiꞌin vi.
\p
\v 13 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan tuku ra chiꞌin na:
\p ―Na koo tuꞌva ndo, ti töve chìto ndo, ni ma kivi, ta ni ora ni kichaa ndiko yuꞌu ma ra Seꞌe ñivi.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ xuꞌunꞌ
\p
\v 14 ’Ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu andivi, kùu yi tava kùu iin ma raꞌii ña ora ni kee ra kuꞌun ra inga ñuu, ta kāna ra ma ndra kùu musu ra, ta chāꞌa ra ma xuꞌunꞌ ra nuu taꞌiiꞌiin ndra ña na kumi ndra yi.
\p
\v 15 ’Nuu iin ma ra kùu musu ra, chāꞌa ra uꞌun mii pesu ma xuꞌunꞌ, ta nuu ma inga ra chāꞌa ra uvi mii, ta iin mii nuu ma inga tuku ra. Taꞌiiꞌiin ndra, chāꞌa ra ma xuꞌunꞌ nuu ndra, naja kua kùndee ndra jàtiñu ndra yi. Tajan kēe ndio ra kuàꞌan chika ra.
\v 16 Ma musu, ra nīꞌi uꞌun mii pesu ma xuꞌunꞌ, jātiñu ra chiꞌin ma xuꞌunꞌ ikan, ta jākanaa yi inga uꞌun mii pesu.
\v 17 Ta juuni takan jāꞌa, ma ra nīꞌi uvi mii pesu ma xuꞌunꞌ, ta jākanaa yi inga uvi mii.
\v 18 Va ma ra nīꞌi iin mii, jāꞌa ra iin yavi ma nuñuꞌuꞌ, ta tīndixeꞌe ra ma xuꞌunꞌ chāꞌa ma ra chàꞌnda tiñu nuu ra.
\p
\v 19 ’Takan kūu ta ora yāꞌa kuaꞌaꞌ tiempu, tajan chīkoniꞌi ndiko ma ra chàꞌnda tiñu nuu ndra, ta kīchaꞌa ndio ra jàꞌa ra kuenda chiꞌin ndra.
\v 20 Jiꞌna ma ra nīꞌi uꞌun mii pesu ma xuꞌunꞌ chāa ra nuu ra. Ta ora chāꞌa ra uꞌun mii ma xuꞌunꞌ siki yi nuu ra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra: “Yoꞌo Rachaꞌnu, uꞌun mii kùu ma ña chāꞌun nui, ta iꞌya ìyo inga uꞌun mii ña jākanai siki yi”, kàti ra chiꞌin ra.
\v 21 Tajan ma ra kuxini, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra: “Yaꞌa ga vaꞌa jāꞌun yoꞌo musu vaꞌa, ta ndaa. Tava kùu̱n ma ra jātiñu ndaa chiꞌin itaꞌvi ma ña chāꞌi nuu̱n, vitin ni kuꞌva ndioi tiñu nuu̱n, ña na jakuendaun nduvaꞌa ga kuaꞌaꞌ yi. Na kiꞌviun ma nuu ìyoi, ta sii kuuniun chiꞌi̱n”, kàti ma rachaꞌnu chiꞌin ra.
\v 22 Ta ora yāꞌa, tajan chāa ndio inga musu, ra nīꞌi uvi mii pesu ma xuꞌunꞌ ma nuu ra, ta rakan teꞌen nākaꞌan ra: “Yoꞌo Rachaꞌnu, uvi mii kùu ma ña chāꞌun, ta iꞌya ìyo inga uvi mii ña jākanai siki yi”, kàti ra chiꞌin ra.
\v 23 Ta ma ra kuxini, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma musu ikan: “Yaꞌa ga vaꞌa jāꞌun yoꞌo musu vaꞌa, ta ndaa. Tava kùu̱n ma ra jātiñu ndaa chiꞌin itaꞌvi ma ña chāꞌi nuu̱n, vitin ni kuꞌva ndioi tiñu nuu̱n, ña na jakuendaun nduvaꞌa ga kuaꞌaꞌ yi. Na kiꞌviun ma nuu ìyoi, ta sii kuuniun chiꞌi̱n”, kàti ra chiꞌin ra.
\v 24 Va ora chāa ndio ma musu, ra nīꞌi iin mii pesu ma xuꞌunꞌ. Ta rakan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ra kùu chitoꞌo ra: “Yoꞌo Rachaꞌnu, cha chìtoi ña iin ra nduvaꞌa ndava kùu̱n, vati chàtaꞌaniun ndakiꞌun ma nuu töve nī tachiun, ta nàkuisoun ma nuu töve kuii nī jatiñu.
\v 25 Yakan va yūꞌvi̱, ta chātixeꞌi ma xuꞌunꞌ tichi ñuꞌuꞌ. Va na näkaniniun, vati iꞌya ìyo ma xuꞌunꞌ ña chāꞌun nui”, kàti ra chiꞌin ra.
\v 26 Tajan ma ra kùu chitoꞌo, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma musu ra: “Yoꞌo musu kini, ta suchan, tu cha chìtoun ña yuꞌu ndàkiꞌi̱n ma nuu töve nī tachi̱, ta nàkuisoi ma nuu töve jāndovaꞌi,
\v 27 ¿ta naja töve nī chatiꞌun ma xuꞌin tichi vanku, ikan ma ora kichai, ta yuꞌu ndakiꞌin ndikoi ma xuꞌin chiꞌin siki yi niku, tuva takan?”
\p
\v 28 ’“Na namaa ndo ma iin mii ikan nuu ra, ta kuꞌva ndo yi nuu ma ra ndaꞌa uchi mii.
\v 29 Vati ma ndian ìyo yi nuu, ni kuꞌvai tiá ga yi nuu na, ña ndava ni kukoso yi. Va ma ndian töve yi nuu, nda ma ña itaꞌvi ìyo nuu na, ni namaa yi.
\v 30 Ta ma ra musu kini iꞌya, na tava ndo ra nukeꞌe, nuu naa, vati ikan kùu ma nuu ni kuaku ra, ña ndava ni kariꞌu ma nuꞌu ra.” ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ma ñivi ikan.
\s Nuu ndòndaa kuati ndisaa ma ñivi ìyo nuñuꞌuꞌ ñuñivi
\p
\v 31 ’Ora \fig Ovejas y cabritos|06GR-tlc096n.tif|col|25:31||Ndioo tàvaniꞌi siin ñivi takua jàꞌa iin pato chiꞌin ma mvechala ta tixuꞌu|25.31\fig*ni kichaa yuꞌu, ra Seꞌe ñivi, ña ni kaꞌndai tiñu, endee ni chikonuu ndisaa ma tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo yuꞌu, ta ni kunandi̱ ma tayu kaꞌnu nuu tàꞌnda tiñu, ta nuu ìyo kuaꞌaꞌ ña tachai.
\v 32 Ndisaa kuii ma ñivi ìyo ñuu ñuñivi, ni kutiꞌvi na nuu ra, ta rakan ni tavaniꞌi siin ra na xiin ma inga na, tava jàꞌa ma ra kùu pato, ña tavaniꞌi siin ra ma mvechala xiin ma tixuꞌu.
\v 33 Ta ikan jan ma mvechala, ni taan ra ndri chiyo kuaꞌa ra, ta ma ma tixuꞌu chiyo satin ra.
\v 34 Tajan ma ra kùu Rey, teꞌen ni kaꞌan ra chiꞌin ma ndian kaꞌìin chiyo kuaꞌa ra: “Na kichi ndyoꞌo ndian cha jāꞌií ma Tatái nui, ikan na ndakiꞌin ndo ma nuu taꞌnda tiñu, ña cha ìyo vaꞌa kuenda ndo jāꞌa ma Ndioo, nda ora jātuvi ra ma ñuñivi.
\v 35 Vati ora chāñu soko yuꞌu, ta ndyoꞌo chāꞌa ndo ña chāchi, ta ora nātii takuii, ta chāꞌa ndo raꞌ chīꞌi̱, ora chākunui tava chàkunuu ma ndian inga ñuu, ta chāꞌa ndo veꞌe nuu kīndoi.
\v 36 Ora kūmani jaꞌma kuꞌin, ta ndyoꞌo chāꞌa ndo yi, ora kūꞌvi̱, ta chāndeꞌe ndo yuꞌu, ta ora chūndii̱ vekaa, ta kīchi ndeꞌe ndo yuꞌu.”
\v 37 Tajan ma ndian kùu ndian vaꞌa, teꞌen ni ndakatuꞌun na nui: “Yoꞌo Rachaꞌnu, ¿nda ora ndēꞌe ndi ña chīsokoun, ta chāꞌa ndi ña chāchun? ¿Nda ora ndēꞌe ndi ña nātíiun takuii, ta chāꞌa ndi raꞌ chīꞌun?
\v 38 ¿A nda ora ndēꞌe ndi ñu̱n ña chākunuu̱n tava chàkunuu ma ndian inga ñuu, ta chāꞌa ndi veꞌe nuu kīndoun? ¿A nda ora kūmani jaꞌmaun, ta chāꞌa ndi yi nuu̱n ndia?
\v 39 ¿A nda ora ndēꞌe ndi ñu̱n ña kuꞌviun, a ña indiun vekaa, ta chāndeꞌe ndi ñu̱n?”, ni kati na.
\v 40 Tajan ma ra kùu Rey, teꞌen ni kaꞌan ra chiꞌin na: “Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña ndisaa ma ña jāꞌa ndo chaꞌaꞌ ma ndian yani yaꞌa ndaꞌvi ña kaꞌìin iꞌya, kuenda yuꞌu jāꞌa ndo yi”, ni kati ra chiꞌin na.
\p
\v 41 ’Tajan teꞌen ni kaꞌan ndio ma ra kùu Rey, chiꞌin ma ndian kaꞌìin chiyo satin ra: “Na kundachiyo ndo xii̱n, ndyoꞌo ndian kini, ta kuꞌun ndo indeeni ma andayaꞌ, ña cha ìyo vaꞌa kuenda ndo, kuenda ma kuiꞌna, ta kuenda ma tati xaan ña jàkuu tiñu nuu ra ndia.
\v 42 Vati ora chāñu sokoi, ta ndyoꞌo, töve nī chaꞌa ndo ña kachi, ora nātii takuii niku, ta töve nī chaꞌa ndo raꞌ koꞌi.
\v 43 Ora chākunui tava chàkunuu ma ndian inga ñuu, ta ndyoꞌo, töve nī chaꞌa ndo veꞌe nuu kìndoi. Ora kūmani jaꞌmai, ta ndyoꞌo, töve nī chaꞌa ndo yi, ora kūꞌvi̱, ta chūndii̱ vekaa, ta töve nī chandeꞌe ndo yuꞌu”, ni kati̱ chiꞌin na.
\v 44 Tajan ndiakan, teꞌen ni kaꞌan ndio na: “Yoꞌo Rachaꞌnu, ¿nda ora ndēꞌe ndi ñu̱n, ña chìsokoun, a ña nàtiun takuii, a ña chàkunuu̱n tava chàkunuu ra inga ñuu, a ña kùmani jaꞌmaun, a kùꞌviun, a ña indiun vekaa, ta töve nī tindee ndi ñu̱n?”, ni kati na.
\v 45 Tajan ma ra kùu Rey, teꞌen ni kaꞌan ra chiꞌin na: “Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña ndisaa ma ña töve nī kuuni ndo jaꞌa ndo, chaꞌaꞌ ma ndian yani ndaꞌvi ña kaꞌìin iꞌya, kùuni yi kaꞌan yi, ña ni kuenda yuꞌu nī jaꞌa ndo yi ndia”, ni kati ma ra kùu Rey chiꞌin na.
\v 46 Ta ikan jan ndiakan ni kuꞌun ndio na ma nuu ni ndeꞌe na tundoꞌo ndisaa tiempu, ta ma ndian vaꞌa, ni kuꞌun na, nuu ni koo na indeeni chiꞌin Ndioo ―kàti Jesuu.
\c 26
\s Nuu jàndoꞌiin tuꞌun ndra ña kùuni ndra tiin ndra Jesuu
\r (Mr. 14:1-2; Lc. 22:1-2; Jn. 11:45-53)
\p
\v 1 Takan kūu ta ora chīnu kāꞌan Jesuu ndisaa ma tuꞌun iꞌya, tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ma ndra chàkunuu chiꞌin ra:
\p
\v 2 ―Ndyoꞌo, cha chìto ndo ña tichi uvi kivi, kùu ma viko Pakua, ta yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ni kuꞌva na yuꞌu ndaꞌaꞌ ñivi, ña na takaa na yuꞌu nuu kruu ―kàti Jesuu.
\p
\v 3 Ma tiempu ikan, ma ndra kùxini nuu sutu, chiꞌin ma ndra matru ña jàkuaꞌa tutu ley Ndioo, ta chiꞌin ma ndra chaꞌnu ña kuxini nuu ma ndian judíu, kūtiꞌvi ndra nukeꞌe veꞌe Caifás, ra kùxini nuu sutu.
\v 4 Ikan kùu ma nuu nātuꞌun taꞌan ndra naja kua ìyo yi ña jandaꞌviñaꞌa ndra Jesuu, ta tiin ndra ra, ta kaꞌni ndra ra.
\v 5 Va teꞌen kīchaꞌa ndra kàꞌan ndra:
\p ―Na küu kaꞌnio ra ma tichi viko, koto yaꞌa nandiki ma ñivi jàꞌa yo, ―kàti ndra.
\s Iin ñaꞌa jàkutian takuii xikó xini Jesuu
\r (Mr. 14:3-9; Jn. 12:1-8)
\p
\v 6 Jesuu ìyo ra ñuu Betania, veꞌe ra nàni Simón, ra kuꞌvi jàꞌa kueꞌe taꞌyu niku.
\v 7 Tajan chājayatin iin ñaꞌa ndaꞌa iin viru ma takuii xikó, ña yaꞌa vii chàꞌan, ta yaꞌa yaꞌvi ndaa nuu ma Jesuu, ta jākuti ña ma xini ra nuu nàndi ra mesa.
\v 8 Ora ndēꞌe ma ndra chàkunuu chiꞌin ra ña kūu, ta teꞌen kīchaꞌa ndra kàꞌan taꞌan ndra ña kùxaan ndra:
\p ―¿Ta naja jātivi ña ma takuii xikó ikan?
\v 9 Kùu xiko yaꞌvi ña raꞌ, ta niꞌi ña kuaꞌaꞌ xuꞌunꞌ, kuenda ña tìndean ma ndian ndaꞌvi niku ―kàti ndra.
\p
\v 10 Va Jesuu chīni ra ña kàꞌan ndra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¿Ta naja kàꞌan ndo chata ma ñaꞌa iꞌya? Ma ña jāꞌa ña chiꞌi̱n iꞌya, iin ña vaꞌa kùu yi kuendai.
\v 11 Vati ma ndian ndaꞌvi, endee ni koo na chiꞌin ndo, va yuꞌu, töve endee ni koi chiꞌin ndo.
\v 12 Ma ña jāꞌa ma ñaꞌa iꞌya, ora jākutian ma takuii xikó iꞌya yuꞌu kùu yi, ña jāndovaꞌa ña ma kuñui kuenda ma ora ni kuchi na yuꞌu.
\v 13 Ndicha vaꞌa, ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña nda nikuuni nuu ni katituꞌun na ma tuꞌun vaꞌa chaꞌi, ta ninii kaꞌnu ñuñivi, juuni ni natuꞌun na, ña jāꞌa ma ñaꞌa iꞌya, kuenda ña na kukuꞌuni na ña.
\s Juda xìkoñaꞌa ra Jesuu
\r (Mr. 14:10-11; Lc. 22:3-6)
\p
\v 14 Tajan tañu ma ndi uchi uvi, ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, iin ra nàni Juda Iscariote, kēe ra chākaꞌan ra chiꞌin ma ndra kuxini nuu sutu,
\v 15 ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¿Naja tiaꞌvi ndo yuꞌu, ta kuꞌvai ma Jesuu nuu ndo? ―kàti ra chiꞌin ndra.
\p Tajan ndrakan tīaꞌvi ndra chiꞌin oko uchi ma xuꞌunꞌ plata.
\v 16 Tajan nda ma ora ikan kīchaꞌa ma Juda nànduku ra naja kua jàꞌa ra, ta kuꞌva ra Jesuu nuu ndra.
\s Nuu kùxini Jesuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra
\r (Mr. 14:12-25; Lc. 22:7-23; Jn. 13:21-30; 1Co. 11:23-26)
\p
\v 17 Ma kivi nunuu, ora ìyo ma viko ña chàchi na paan ña töve kìꞌvi yuchan iya tichi, tajan ma ndra chàkunuu chiꞌin Jesuu chājayatin ndra ndra nuu ra, ta teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¿Ndanu kùuniun ña kujaꞌa ndi, ña kùxini yo ma kivi viko Pakua? ―kàti ndra.
\p
\v 18 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Kuàꞌan ndo ma tichi ñuu kaꞌnu ikan, nuu ìyo veꞌe iin raꞌii, ta teꞌen kaꞌan ndo chiꞌin ra, ña kàꞌan yuꞌu ra kùu Matru ndo: “Cha vàchi kuyatin ma orai, ta ma veꞌun, ni kuxini ndi ma viko Pakua chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌi̱n.” Takan kàꞌin, kati ndo ma chiꞌin ra.
\p
\v 19 Tajan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, jāꞌa ndra ma takua kāꞌan ra chiꞌin ndra, ta jāꞌa ndra ma ña ni kuxini ndra ma viko Pakua.
\v 20 Ta ora kuaa ndio, tajan chūnandi ndio Jesuu mesa chiꞌin ndi uchi uvi ma ndra chàkunuu chiꞌin ra.
\v 21 Ta ora juuni yanga kaꞌìin ndra kàchachi ndra, ta Jesuu, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndicha vaꞌa, ña kàꞌin chiꞌin ndo, vati iin ndo ni xikoñaꞌa yuꞌu ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 22 Tajan nduvaꞌa kuii ndaꞌvi kūuni ndra, ta teꞌen kīchaꞌa ndio taꞌiiꞌiin ndra chìkatuꞌun ndra nuu Jesuu:
\p ―Rachaꞌnu, ¿a yuꞌu kùi? ―kàti ndra ma taꞌiiꞌiin ndra chiꞌin ra.
\p
\v 23 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Iin ra chàchi chiꞌi̱n ma tichi iin koꞌoni, rakan kùu ma ra ni xikoñaꞌa yuꞌu.
\v 24 Ma ra Seꞌe ñivi, kuàꞌan ra ma itiꞌ ìyo yi ña kuꞌun ra, takua kàꞌan yi nuu ma tutu Ndioo. Va ¡ndaꞌvi taꞌan ma ra ni xiko ñaꞌa chaꞌa ra! Vaꞌa ga, ña tu töve nī chakoo ni ra niku ―kàti Jesuu.
\p
\v 25 Tajan ma Juda, ra ni xikoñaꞌa ra, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Matru, ¿a yuꞌu kùi? ―kàti ra.
\p Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―¡Maun cha kāꞌan yi! ―kàti Jesuu.
\p
\v 26 Ta ora juuni yanga kaꞌìin ndra kàchachi ndra, tajan kīꞌin ndio Jesuu ma paan, ta chāꞌa ra taꞌvindioo nuu Ndioo chaꞌaꞌ yi, ta chāꞌnda java ndio ra yi, ta teꞌen nākaꞌan ra ora chāꞌa ra yi nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Na tiin ndo yi ta kàchi ndo yi, ti ñaꞌá kùu ma kuñui ―kàti Jesuu.
\p
\v 27 Ta ikan jan, tīin ndio ra iin copa vinu, ta chāꞌa ra taꞌvindioo nuu Ndioo chaꞌaꞌ yi, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra ora chāꞌa raꞌ yi nuu ndra:
\p ―Na koꞌo ndisaa ndo ma ña kaꞌìin tichi copa iꞌya,
\v 28 vati ñaꞌá kùu ma nii̱, ña chani kati̱, ña kùuni yi kaꞌan yi, ña cha ìyo vaꞌa ma tuꞌun chaa ña chāꞌa Ndioo nuu ndo, ta juuni kùu yi kuenda ña na jàkaꞌnuni Ndioo kuati kuaꞌaꞌ ñivi.
\v 29 Va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo, ña na tüva ni koꞌi ma vinu uva iꞌya, nda kati chāa ma kivi ña ni koꞌi ma vinu chaa chiꞌin ndo, nuu chàꞌnda ma Tatái tiñu.
\s Nuu kàti Jesuu, ña Petuꞌ ni kaꞌan ra ña töve nàkoto ra ra
\r (Mr. 14:26-31; Lc. 22:31-34; Jn. 13:36-38)
\p
\v 30 Takan kūu ta ora yāꞌa chīta ndra ma yaa Ndioo, ta kēe ndio ndra kuàꞌan ndra itiꞌ yuku nàni Olivu.
\v 31 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndisaa ndo, ni kukanuu ndo ndeꞌe ndo yuꞌu ma chanikuaa vitin. Vati nuu ma tutu Ndioo, teꞌen kàꞌan yi: “Ni kaꞌni̱ ma ra kùu chitoꞌo ma mvechala, ta ndisaa ndri, ni kuita kuati”, kàti yi.
\v 32 Va ma ora cha nātaku ndikoi, jiꞌnai ni kuꞌun itiꞌ ñuꞌuꞌ Galilea, kua maa ndo ―kàti Jesuu.
\p
\v 33 Tajan ma Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Vaji ndisaa ndra ni kukanuu ndra ndeꞌe ñu̱n, va yuꞌu, töve ―kàti ma Petuꞌ.
\p
\v 34 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌun, ña juuni ma chanikuaa iꞌya, uni chaꞌaꞌ ni kaꞌun ña töve nàkotoun yuꞌu antea ña ndaꞌyu ma loꞌo ―kàti Jesuu.
\p
\v 35 Ta ma Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Vaji ìyo yi ña kuvi̱ chiꞌun, töve ni kaꞌin ña töve nakotoi ñu̱n ―kàti ma Petuꞌ.
\p Ta juuni takan kāꞌan ndisaa ma ndra chàkunuu chiꞌin Jesuu ndia.
\s Jesuu kàꞌan ra chiꞌin Ndioo nuu ma Getsemaní
\r (Mr. 14:32-42; Lc. 22:39-46)
\p
\v 36 Takan kūu tajan chāa ndio Jesuu, chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ma nuu nàni Getsemaní, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na kunandi ndo kuatu ndo yuꞌu iꞌya, juuni yanga kuàkaꞌin chiꞌin Ndioo ikan ―kàti ra chiꞌin ndra.
\p
\v 37 Ta chāka ra ma Petuꞌ, chiꞌin ninduvi ma ndra seꞌe Zebedeu, ta kīchi ndio ña nduvaꞌa kuii ndaꞌvi kūuni ra, ta yāꞌa nàkanini ra.
\v 38 Tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Yaꞌa ga ndaꞌvi kùuni ma animai chaꞌaꞌ ña ni kuvi̱. Kindoo ndo iꞌya, ta na kondito ndo chiꞌi̱n.
\p
\v 39 Tajan Jesuu kēe ra kuàꞌan ra itaꞌvi tiá itiꞌ nuu, ta chūnandi chiti ra, ta jānani ra teꞌe nuu ra nuñuꞌuꞌ, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Ndioo:
\p ―Yoꞌo ra kùu Tatái, tuva kùu jaꞌun yi, na jakakun yuꞌu nuu ma tundoꞌo ni ndeꞌi. Vati na jaꞌun chiꞌi̱n takua kùuni maun jaꞌun ta töve takua chànini yuꞌu.
\p
\v 40 Tajan kēe ndiko Jesuu nuu kaꞌìin ma ndra chàkunuu chiꞌin ra, ta nātaꞌan ra ndra ña cha kìxi ndra. Ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Petuꞌ:
\p ―¿Ni küu kuii kundito ndo chiꞌi̱n, jitu iin ora?
\v 41 Na kundito ndo, ta kaꞌan ndo chiꞌin Ndioo, koto kuꞌva ndo anima ndo ña jaꞌa yi kuati. Ndicha vaꞌa ña ma anima ndo nduvaꞌa ìyoni yi jaꞌa yi ma ña vaꞌa takua kùuni Ndioo, va ma ña kùuni ma kuñu ndo töve kùndee yi jaꞌa yi takan ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 42 Chaꞌaꞌ uvi kēe ndiko Jesuu kuàꞌan ra, ta teꞌen nākaꞌan tuku ra chiꞌin Ndioo:
\p ―Yoꞌo ra kùu Tatái, tu küu jaꞌun tìndeun yuꞌu, kuenda ña töve ndeꞌi tundoꞌo, va na kuu yi takua kùuniun ―kàti Jesuu.
\p
\v 43 Tajan kēe ndiko ra chāndeꞌe ra ma nuu kaꞌìin ndra, ta nātaꞌan ndiko ra ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ña kìxi ndra ña endee küu naxiꞌi ma tinuu ndra jàꞌa ñumaꞌna.
\v 44 Ta ndākoo ra ndra, ta kēe ndiko ra kuàkaꞌan ra chiꞌin Ndioo, ma chaꞌaꞌ uni, chiꞌin juuni ma tuꞌun ña cha kāꞌan ra.
\v 45 Tajan kēe ndiko ra chāndeꞌe ra nuu kaꞌìin ma ndra chàkunuu chiꞌin ra, ta teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ndra:
\p ―Vitin va, na kusu ndo, ta nindee ndo, ti cha chāa ma ora ña ni kuꞌva ra ma ra Seꞌe ñivi, ndaꞌaꞌ ma ndra jàꞌa kuati.
\v 46 Na ndeta ndo, ta koꞌo, ti cha vàchi ma ra ni xikoñaꞌa yuꞌu ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\s Nuu tìin na Jesuu
\r (Mr. 14:43-50; Lc. 22:47-53; Jn. 18:2-11)
\p
\v 47 Juuni \fig Arresto de Jesús|07NT-084n.TIF|col|26:47||Nuu tìin na Jesuu|26.47\fig*ndaa ga Jesuu kàꞌan ra, ora chāa ndio ma Juda, ra juuni kùu iin ma ndra uchi uvi, ña chàkunuu chiꞌin Jesuu, chiꞌin kuaꞌaꞌ vaꞌa, ndra ndaꞌa machiti, chiꞌin yutun. Ìyo ndra vàchi kuenda ma ndra kuxini nuu sutu, ta ìyo ndra vàchi kuenda ma ndrachaꞌnu ma ndian judíu.
\v 48 Juda, ra xìkoñaꞌa Jesuu, teꞌen chāꞌa ra iin seña, naja kua ni jaꞌa ra, ta koto ndra nda ra kùu ra:
\p ―Ra ni tutui sitin kùu ra, ikan na tiin ndo ra ―kàti Juda.
\p
\v 49 Tajan chātuꞌva ndio ra nuu ndaa Jesuu, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―¡Na koo vaꞌun, Matru! ―kàti ra chiꞌin ra.
\p Ta tūtu ra sitin ra.
\v 50 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Xaa, ¿nda tiñu vàchiun? ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p Tajan chājayatin ndra ndra nuu ndaa Jesuu, ta tīin ndra ra.
\p
\v 51 Ta ma ora ikani, iin ma ndra kaꞌìin chiꞌin Jesuu, tāva ra machiti ra, ta chāꞌnda ra iin chiyo soꞌo ma ra kùu musu ma sutu ra kuxini nuu sutu.
\v 52 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Na tiꞌi vaꞌun ma machitiun tichi vena yi, vati tandiꞌi ma ndian kànitaꞌan chiꞌin machiti, juuni chiꞌin machiti ni kuvi na ndia.
\v 53 ¿A töve chìtoun, ña tu ndakain nuu ma Tatái, ña na tachi ra kuaꞌaꞌ mii ma jandaru, ña kùu tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo, ña na tindee ndra yuꞌu, ta takan ni jaꞌa ra yi?
\v 54 Va tu jàꞌi takan, ¿naja kua jàꞌi, ta chinu tuꞌun kàꞌan nuu ma tutu Ndioo, naja kua ìyo yi ña kuu yi, tuva takan? ―kàti Jesuu.
\p
\v 55 Tajan juuni ma ora ikan, teꞌen nākaꞌan tuku ra nuu ma ñivi:
\p ―¿Ta naja vàchi tiin ndo yuꞌu chiꞌin machiti, ta chiꞌin yutun, takua kùu iin ra suꞌu? Tandiꞌi kivi chūnandi̱ jānaꞌi nuu ma ñivi tañu ndo ma tichi veñuꞌu kaꞌnu, ta töve nī tiin ndo yuꞌu.
\v 56 Va ndisaa ñaꞌa teꞌen kùu yi, ikan na chinu tuꞌun tāa ma ndra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo nuu ma tutu Ndioo.
\p Tajan ma ora ndisaa ndio ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, numini chīnu ndra kuàꞌan ndra, ta ndākoo maꞌiin ndra ra.
\s Tìsokuati na Jesuu nuu ndra kumitiñu
\r (Mr. 14:53-65; Lc. 22:54-55, 63-71; Jn. 18:12-14, 19-24)
\p
\v 57 Takan kūu tajan ma ndra jandaru, ndra tīin ma Jesuu, ndàka ndra ra chāa ndra veꞌe ma sutu chaꞌnu ña kuxini nuu sutu ña nàni Caifás. Ta ikan cha kaꞌìin tiꞌvi ma ndra kùu matru ña jàkuaꞌa tutu ley Ndioo, chiꞌin ma ndra chaꞌnu.
\v 58 Va ma Petuꞌ, tāndikun ra kuàꞌan ra chata Jesuu, chikani chikani, nda kati chāa ndra nukeꞌe veꞌe ma sutu ña kuxini, ta kīꞌvi ra chūnandi ra ikan chiꞌin ma ndra jandaru, ndeꞌo niyi ni jaꞌa ndra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 59 Tajan ma ndra sutu ña kùxini nuu sutu, chiꞌin ma ndra chaꞌnu, ta chiꞌin tandiꞌi ma ndra kumitiñu, nànduku ndra naja kua tìsokuati ndra Jesuu, vaji yöve ña ndicha kùu yi. Ta chiꞌin yakan kùu kaꞌni ndra ra.
\v 60 Va nī kuu yi, vaji kuaꞌaꞌ ñivi kūtiꞌvi, ta tīsokuati na Jesuu chiꞌin ma tuꞌun vata. Ta nunuuni chākoyo uvi taꞌan ma ndian tīsokuati Jesuu chiꞌin tuꞌun vata.
\v 61 Ta ndiakan teꞌen nākaꞌan na:
\p ―Raꞌya, teꞌen kāꞌan ra: “Yuꞌu kùu jaꞌi janduvai ma veñuꞌu kaꞌnu Ndioo, ta tichi uni kivi kùu kaniꞌi ndikoi yi.” Takan kāꞌan ra ―kàti ndra.
\p
\v 62 Tajan ma sutu ña kùxini nuu sutu, ndēta ra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―¿Ta naja töve kàꞌun nïꞌiin nakuyi? ¿Niyi kùuni na kaꞌan na chataun chiꞌin ma tuꞌun iꞌya? ―kàti ra.
\p
\v 63 Va Jesuu tàxiin kīndoo ra. Tajan teꞌen nākaꞌan tuku ma sutu ña kuxini nuu sutu chiꞌin Jesuu:
\p ―Chiꞌin sivi ma Ndioo ndito, kàꞌin chiꞌun, ña na kaꞌun ma ña ndaa. Na kaꞌun, tuva ndicha ña kùu̱n ma Cristu, ra Seꞌe Ndioo ―kàti ra.
\p
\v 64 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Ma takua kāꞌun, takan kùu yi. Ta juuni kàꞌin chiꞌin ndo, ña ni ndeꞌe ndo ma ra Seꞌe ñivi, ña nàndi ra chiyo kuaꞌa ma Ndioo kaꞌnu, ra ìyo ndatu, ta ni kichinuu ra tichi vikó ma itiꞌ andivi ―kàti Jesuu.
\p
\v 65 Tajan jānakaa ndio ma sutu kuxini juuni ma jaꞌma ra, ña chiꞌin yakan, chāꞌa ra ma seña, ña yaꞌa kayuni ra, ta teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ma tuꞌun ña kāꞌan raꞌya, iin kuati yaꞌa ga kaꞌnu kùu yi kuenda Ndioo. ¿A ìyo ga yi ña nanduku yo tia ga testigu ña kùtaꞌan chiꞌin yo?, kùuni ndo. Nda maa ndo chīni ndo ma tuꞌun kini ña kāꞌan ra.
\v 66 ¿Naja kua ndèꞌe ndo yi? ―kàti ma sutu kuxini.
\p Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Ìyo kuati ra, ta ìyo yi ña kuvi ra ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 67 Tajan tīvisii ndra nuu ra, ta kāni ndra ra. Ta ìyo inga ndra kāni nuu ra ndia,
\v 68 ta teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo, ra kàꞌan ña kùu Cristu, ¡na kaꞌun, ndeꞌo nda yo kāni ñu̱n! ―kàti ndra chiꞌin ra.
\s Petuꞌ kàti ra ña töve nàkoto ra Jesuu
\r (Mr. 14:66-72; Lc. 22:56-62; Jn. 18:15-18, 25-27)
\p
\v 69 Takan \fig Pedro niega a Jesús|08GR-tlc105n.tif|col|26:69||Petuꞌ kàti ra ña töve nàkoto ra Jesuu|26.69\fig*kūu ta ora juuni nàndi ga Petuꞌ ma nukeꞌe, tajan chājayatin iin ña kùu musu ma sutu nuu nàndi ma Petuꞌ, ta teꞌen nākaꞌan ña nuu ra:
\p ―Juuni yoꞌo kùu ma ra chàkunuu chiꞌin Jesuu, ra kīchi ñuꞌuꞌ Galilea ―kàtian chiꞌin ra.
\p
\v 70 Va ma Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Töve chìtoi nda ra kùu ma ra kàꞌun ―kàti ra chiꞌan.
\p
\v 71 Ta ma Petuꞌ, ti cha kuàꞌan ra ma itiꞌ yuveꞌe, ña chani kee ra niku, ora ndēꞌe tukuan ra, ta teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin ma ndra kaꞌìin ikan:
\p ―Juuni ra chàkunuu chiꞌin Jesuu, ra kīchi ñuu Nazaret kùu raꞌya ―kàtian chiꞌin ndra.
\p
\v 72 Ta ma Petuꞌ teꞌen kàꞌan tuku ra:
\p ―Töve nàkotoi ma ra kàꞌun chiña ―kàti ra chiꞌin ña.
\p
\v 73 Ta nunuuni, tajan ma ndra kaꞌìin ikan, chājayatin ndra ndra nuu ma Petuꞌ, ta teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra ndia:
\p ―Ndicha vaꞌa ña yoꞌo kùu iin ma ra chàkunuu chiꞌin Jesuu, vati chàꞌa ndi kuenda ña indukuni kàꞌun takua kàꞌan ma inga ndra ndia ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 74 Tajan Petuꞌ teꞌen chāꞌa ndiko ra tuꞌun, ña töve nàkoto ra ra:
\p ―Yuꞌu chàꞌi tuꞌun nuu ndo ndava nda nuu Ndioo, ña ndicha kuii, ña töve nàkotoi ma ra kàꞌan ndo ―kàti ra chiꞌin ndra.
\p Ta ma ora ikani nāndaꞌyu iin loꞌo.
\v 75 Tajan Petuꞌ teꞌen chākuꞌuni ndio ra takua kāꞌan Jesuu chiꞌin ra: “Antea ña ndaꞌyu ma loꞌo, yoꞌo uni chaꞌaꞌ ni kaꞌun ña töve nàkotoun yuꞌu.” Tajan kēe ndio ra ma ikan, ta kuàꞌan ndio ra ña chāku nduvaꞌa kuii ra, ña ndaꞌvi kùuni ra.
\c 27
\s Jesuu ndaa ra nuu chàꞌnda Pilatu tiñu
\r (Mr. 15:1; Lc. 23:1-2; Jn. 18:28-32)
\p
\v 1 Ta ora kūndichin ma inga kivi, tandiꞌi ma ndra kùxini nuu sutu, chiꞌin ma ndrachaꞌnu kuxini nuu ma ndian judíu, jāndoꞌiin tuꞌun ndra, ña naja kua jàꞌa ndra, ta kaꞌni ndra Jesuu.
\v 2 Tajan chūꞌni ndra ndaꞌaꞌ ra, ta kuàꞌan ra chiꞌin ndra nuu ma Ponciu Pilatu, ra kùu kuvienu ma ñuu Roma.
\s Nuu chìꞌí Juda
\p
\v 3 Takan kūu ta ora ndēꞌe ma Juda, ra xīkoñaꞌa Jesuu, ña ni kaꞌni ndio ndra ra, tajan jāchikoniꞌi ndiko ra, ndi oko uchi ma xuꞌunꞌ plata nuu ma ndra sutu ña kuxini nuu sutu, chiꞌin nuu ma ndrachaꞌnu ña kuxini nuu ma ndian judíu, ti tükuii vaꞌa kūuni ra,
\v 4 ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Cha chìtoi, ña yuꞌu jāꞌi iin kuati kaꞌnu, chaꞌaꞌ ña chāꞌi ña na kuvi iin ra töve kuati ma nuu ndo ―kàti ra chiꞌin ndra.
\p Va ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―¡Yüva kuati ndyuꞌu kùu yi, ti kuati maun kùu yi! ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 5 Tajan ma Juda chōso ndio ra ma xuꞌunꞌ nuu ndra ma tichi veñuꞌu kaꞌnu, ta chākaꞌni maa ra ra chiꞌin yoꞌo.
\p
\v 6 Ta ikan jan ma ndra kùxini nuu sutu, jātiꞌvi ndra ma xuꞌunꞌ ta teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Na küu taan yo ma xuꞌunꞌ iꞌya tichi ma chatun nuu tìꞌi na ma xuꞌunꞌ sòkó na, vati ma yaꞌvi kuenda ña na kuvi iin ñivi kùu yi ―kàti ndra.
\p
\v 7 Ta ikan jan jāndoꞌiin tuꞌun ndio ndra, nayi ìyo yi ña jaꞌa ndra chiꞌin ma xuꞌunꞌ ikan. Tajan jāta ndio ndra iin ñuꞌuꞌ, ña nàni, nuu kèe ñukisi, ña jàvaꞌa na kisi, ma chiꞌin yi. Ma ñuꞌuꞌ ikan kùu yi, kuenda ña na koo ma nuu kuchi ndian vàchi inga ñuu.
\v 8 Ta chaꞌa yakan kùu yi, ña nda vitin, ma ñuꞌuꞌ ikan kīndoo sivi yi ña nàni yi: “Ñuꞌuꞌ jāta chiꞌin xuꞌunꞌ ndií.”
\v 9 Ta takan kūu yi ña chīnu ma tuꞌun tāa Jeremía, ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, vati rakan teꞌen tāa ra nuu ma tutu Ndioo: “Ndākiꞌin ndra, ndi oko uchi ma xuꞌunꞌ plata, ña chīkan ma ndian ñuu Israel, kuenda ña na kuvi ra.
\v 10 Ta chiꞌin yi, kājata ndra ma ñuꞌuꞌ, ña nàni nuu kèe ñukisi ña kùvaꞌa kisi takua kāꞌan ma Rachaꞌnu nui ña ìyo yi ña jaꞌi”, kàti ma ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo.
\s Jesuu ndaa ra nuu chàꞌnda Pilatu tiñu
\r (Mr. 15:2-5; Lc. 23:3-5; Jn. 18:33-38)
\p
\v 11 Takan kūu tajan ndàka ndio ndra Jesuu chāa ndra nuu ma Pilatu, ra kùu kuvienu, ta rakan teꞌen chīkatuꞌun ra nuu Jesuu:
\p ―¿A ndicha ña yoꞌo kùu Rey nuu ma ndian judíu? ―kàti ra.
\p Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Ma takua kàꞌun, takan kùu yi ―kàti Jesuu.
\p
\v 12 Ta ora tìsokuati ma sutu ña kùxini nuu sutu ma Jesuu, ta chiꞌin ma ndrachaꞌnu ña kuxini nuu ndian judíu, Jesuu endee töve nī kaꞌan ra.
\v 13 Takan Pilatu teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ra:
\p ―¿A töve chìniun, ña yaꞌa tìsokuati ma ñivi ñu̱n? ―kàti ra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 14 Va Jesuu endee töve nī kaꞌan ra. Ta takan kūu yi, ña Pilatu töve chìto ra nayi jàꞌa ra chiꞌin ra, ta ndava kuàꞌan tati ra.
\s Nuu kàti Pilatu ña na kaꞌni ndra Jesuu
\r (Mr. 15:6-20; Lc. 23:13-25; Jn. 18:38–19:16)
\p
\v 15 Vaꞌani vitin, ma nani kuiya ora chìyo ma viko Pakua, ma kuvienu tàva ndra yo indii vekaa ma nda ra ni kuuni ma ñivi chìkan na nuu ndra, ikan na kindoo nuna ra. Takua takani jàꞌa ndra ma kivi viko ikan.
\v 16 Ma kuiya ikan indii iin ra yaꞌa nàkoto ñivi, ña nàni Barrabás ma tichi vekaa.
\v 17 Tajan ora cha kaꞌìin tiꞌvi ma ñivi, ta Pilatu teꞌen chīkatuꞌun ra nuu na:
\p ―¿Nda yo kùuni ndo ña jañai, a Barrabás, a Jesuu, ra juuni kàꞌan ndo ña nàni Cristu ndia? ―kàti ra.
\p
\v 18 Takan kàti Pilatu, vati chāꞌa ra kuenda, ña chāndaka ndra ra nuu ra chaꞌaꞌ ña tìxin ndra ndeꞌe ndra ra.
\p
\v 19 Ta ora juuni yanga nàndi ga Pilatu ma nuu chàꞌnda ra tiñu, tajan teꞌen tāchi ma ñasiꞌi ra ña na kukatituꞌun iin ra ma nuu ra: “Koto kïꞌviun chiꞌin ma ra vaꞌa ikan, vati nduvaꞌa kuii nducha chāni̱ jāꞌa ra.” Takan na katituꞌun ra ma nuu ra, kàtian.
\p
\v 20 Va ma ndra kùxini nuu sutu, chiꞌin ma ndrachaꞌnu kuxini nuu ma ndian judíu, kūndee ndra jāꞌa ndra, ña na ndakan ma ñivi nuu Pilatu, ña na tava ra Barrabás, ta Jesuu, na kuvi ra.
\v 21 Tajan ma Pilatu ra kùu kuvienu, chīkatuꞌun tuku ra nuu na:
\p ―Iꞌya kaꞌìin uvi taꞌan ndra: ¿nda ra kùuni ndo ña jañai? ―kàti ra.
\p Ta ma ñivi teꞌen nākaꞌan na:
\p ―Na jañaun ma Barrabás ―kàti na.
\p
\v 22 Ta Pilatu teꞌen chīkatuꞌun ndiko ra nuu na:
\p ―Ta, ¿niyi ìyo yi ña jaꞌi chiꞌin Jesuu, ra kàꞌan ndo ña kùu Cristu?, tuva takan ―kàti ra.
\p Ta ndisaa na, teꞌen nākaꞌan na:
\p ―¡Na takaun ra nuu kruu! ―kàti na.
\p
\v 23 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Pilatu nuu ma ñivi:
\p ―Ta, ¿nda kuati kùu ma ña jāꞌa ra? ―kàti ra.
\p Va ma ñivi teꞌen kīchaꞌa ndiko na ndàꞌyu na nuu Pilatu:
\p ―¡Na takaun ra nuu kruu! ―kàti na.
\p
\v 24 Ta ora ndēꞌe Pilatu, ña endee kàꞌan na takan, ta nanivaa kùu na, tajan tāchi ndio ra iin yo chākiꞌin takuii, ta nākata ra ndaꞌaꞌ ra nuu ndèꞌe ndisaa ñivi, ta teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Yöve kuati yuꞌu kùu yi, chaꞌaꞌ ña ìyo yi ña kuvi ra, vati kuenda maa ndo kùu yi ―kàti Pilatu.
\p
\v 25 Ta tandiꞌi ma ñivi, teꞌen nākaꞌan na chiꞌin ra:
\p ―¡Kuati maa ndi, chiꞌin seꞌe ndi, kùu yi ña ni kuvi ra! ―kàti na.
\p
\v 26 Tajan Pilatu tāva ndio ra Barrabás, ta tāchi ra ña na kani ndra Jesuu, ta ikan jan chāꞌa ndio ra ra nuu ndra, ña na takaa ndra ra nuu kruu.
\p
\v 27 Takan kūu ta ora yāꞌa ndio, tajan ma ndra jandaru ma kuvienu, ndàka ndra Jesuu chāa ndra ma vetiñu. Ta ikan tandiꞌi ma ndra kùu jandaru, kūtiꞌvi taꞌan ndra nuu ndaa Jesuu, ta chīkonuu ndio ndra ra.
\v 28 Tajan tāva ndio ndra ma jaꞌma ra, ta jākuꞌun ndra iin jaꞌma kuaꞌá ra.
\v 29 Ta ikan jan jūndii ndio ndra iin korona ña kūvaꞌa chiꞌin mamaa iñu ma xini ra, ta chāꞌa ndra iin yutun kuiin, ña na kundaꞌa ra ma chiyo kuaꞌa ra. Tajan chūnandi chiti ndio ndra nuu ra, ta teꞌen kàꞌan ndra chiꞌin ra, ña chàtuꞌun ndra ra:
\p ―¡Na koo endeeni yoꞌo ra chàꞌnda tiñu nuu ma ñivi judíu! ―kàti ma ndra jandaru.
\p
\v 30 Ta juuni tīvisii na ra, ta juuni chiꞌin ma yutun ndaꞌa ra kāni ndra ma xini ra.
\v 31 Takan kūu ta ora yāꞌa ña chàtuꞌun ndra ra, tajan kīndaa ndiko ndra ma jaꞌma kuaꞌá ña jākuꞌun ndra ra, ta jākuꞌun ndiko ndra ma jaꞌma maa ra ra, ta kuàꞌan ndio ra chiꞌin ndra ma nuu ni takaa ndra ra nuu kruu.
\s Nuu chùtakaa Jesuu nuu kruu
\r (Mr. 15:21-32; Lc. 23:26-43; Jn. 19:17-27)
\p
\v 32 Ta ora kuàꞌan ndra, tajan ma tichi itiꞌ ikan, chīkutaꞌan ndra iin ra ñuu Cirene, ña nàni Simón. Raꞌya kùu ra, ña jāꞌa ndra ña na kuiso ra ma kruu ndiso Jesuu.
\p
\v 33 Ta ora chāa ndra iin ñuu nàni Gólgota, ña kùuni yi kàꞌan yi, nuu kàndoyo kuaꞌaꞌ iki xini ndian chīꞌí.
\v 34 Ikan chāꞌa ndra vinu ña jākanuu ndra chiꞌin iin ña iya ña na koꞌo ra raꞌ. Va ora tīyaa ma Jesuu ra raꞌ, ta ndēꞌe ra naja kua chìꞌi raꞌ, töva ni kuuni ra koꞌo ra raꞌ.
\p
\v 35 Takan kūu ta ora cha tākaa ndio ndra ra nuu kruu, tajan kīchaꞌa ndio ma jandaru chàsiki ndra jaꞌma Jesuu juuni chiꞌin maa ndra, ndeꞌo nda yo chiꞌin kindoo yi. Ta takan kūu yi, ña chīnu ma tuꞌun kāꞌan ma ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna, ti rakan teꞌen kāꞌan ra: “Ni kusiki ndra chiꞌin yuu, ta takan ni nataꞌvi ndra ma jaꞌmai juuni chiꞌin maa ndra”, kāti ra.
\v 36 Ta ora yāꞌa, tajan chūnandi ndra jàkuenda ndra ma nuu tàkaa ra.
\v 37 Ta ma itiꞌ xini ra, tātuu ndra ma letra, ña kàꞌan nda chaꞌaꞌ kùu yi ña tākaa ra ma ikan. Ta ma tuꞌun ikan, teꞌen kàꞌan yi: “Raꞌya kùu Jesuu, ra kùu Rey nuu ma ndian judíu”, kàti yi.
\p
\v 38 Ta juuni tākaa ndra uvi taꞌan ma ndra suꞌu xiin ra, iin ra chiyo kuaꞌa ra, ta inga ra chiyo satin ra.
\v 39 Ta ma ndian yāꞌa ma nuu tàkaa Jesuu, chàtuꞌun na ra, ta kàva na xini na,
\v 40 ta teꞌen kàꞌan na:
\p ―Yoꞌo, ra kàtiun ña ni janduva ma veñuꞌu kaꞌnu, ta tichi uni kivi, ni kutaa ndikoun yi niku, na jakakun ñu̱n, juuni chiꞌin maun, ta nuu̱n ma nuu takaun nuu kruu, tuva ndicha ña ra Seꞌe Ndioo kùu̱n ―kàti na chiꞌin ra.
\p
\v 41 Ta juuni takan chàtuꞌun ma ndra kuxini nuu sutu ra, chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa tutu Ndioo, ta ndra fariseu, chiꞌin ma ndrachaꞌnu ña kuxini nuu ma ndian judíu ra ndia. Ta ndrakan teꞌen kāꞌan ndra chata ra:
\p
\v 42 ―Jākakú ra inga na, va juuni maa ra, na küu jakakú ra ra. Tu ndicha ña Rey ra chàꞌnda tiñu nuu ma ñivi Israel kùu ra, na nuu ra ma nuu takaa ra nuu kruu, ta takan chinunio ma tuꞌun ra.
\v 43 Vati tu ìyo tundeeni Ndioo chiꞌin ra, ña jakakú ma Ndioo ra, na jakakú ra ra vitin, tuva ndicha ña Ndioo kùuni ra ndeꞌe ra ra. Ti juuni maa ra kāꞌan ra nuu yo, ña ra Seꞌe Ndioo kùu ra ―kàti ndra.
\p
\v 44 Ta nda ma ndra suꞌu, ña tàkaa nuu kruu chiꞌin ra, nditaꞌan ndra chàtuꞌun ndra ra ndia.
\s Nuu chìꞌí Jesuu
\r (Mr. 15:33-41; Lc. 23:44-49; Jn. 19:28-30)
\p
\v 45 Tajan ora kēta ma kachuvi ndaa, ta nda ma kaa uni chaniꞌini, ninii kaꞌnu ma nuñuꞌuꞌ ñuñivi, endee ndōnaa yi.
\v 46 Tajan juuni ma ora ikan, teꞌen kānachaa niꞌi Jesuu:
\p ―Elí, Elí ¿lama sabactani? ―ma tuꞌun ikan, teꞌen kùuni yi kaꞌan yi: Tatá Ndioo, Tatá Ndioo, ¿ta naja ndākoo maꞌiiun yuꞌu? ―kàti ra.
\p
\v 47 Tajan ìyo ma ndra kaꞌìin ikan, ña ora chīni ndra ma ña kāꞌan ra, ta teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Ma raꞌii iꞌya kànachaa ra ma Elía, ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ―kàti ndra.
\p
\v 48 Tajan juuni ma ora ikani, chākiꞌin iin ma ndra kaꞌìin ma ikan, iin ña xaꞌma, ta cha jākuti ra ma vinu iya yi, ta chūꞌni ndio ra yi xini iin yutun kani, ta jānani ra yi yuꞌu Jesuu, ña na tiꞌvi ra yi, ta koꞌo ra raꞌ.
\v 49 Va ma inga ndra teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Ndakoo yoꞌo ra, ndeꞌo a vàchi ma Elía, ta jàkakú ra ra ―kàti ndra.
\p
\v 50 Tajan niꞌi vaꞌa nāndaꞌyu ndiko ma Jesuu, ta chīꞌí ndio ra.
\v 51 Ta ma ora ikani, ma jaꞌma ña tàkaa tichi veñuꞌu kaꞌnu, ndāta javandaa yi, nda siki, ta nda ninuu. Ta tāan ndio ma nuñuꞌuꞌ, ña ndava ndāta java ndaa ma yuu naꞌnu jāꞌa yi.
\v 52 Ta nda ma nuu ñaña ma ndian ndií, ndāta yi, ta kuaꞌaꞌ ma ndian chīꞌí, ña chìnuni tuꞌun Ndioo, nātaku na ma ora ikan.
\v 53 Va ma ñivi iꞌya, kēe na ma nuu ñaña na, ma ora yāꞌa ña nātaku Jesuu, ta ikan jan kīꞌvi ndio na ma ñuu ií Jerusalén, ma nuu nduvaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi ndēꞌe na na.
\p
\v 54 Takan kūu tajan ora ndēꞌe ma ra kùu capitán, chiꞌin ma ndra kaꞌìin jàkuenda nuu tàkaa Jesuu, ña nduvaꞌa niꞌi tāan, ta inga tuku ma ña kūu, ta nduvaꞌa yūꞌvi ndra, ta teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―¡Ndicha kuii, ña ra Seꞌe Ndioo kūu raꞌya niku! ―kāti ndra.
\p
\v 55 Ta ìyo kuaꞌaꞌ ñivi ñaꞌa, ña tāndikun chata Jesuu, ña kīchi nda ma ñuꞌuꞌ Galilea kuenda ña tìndee vi ra, kaꞌìin chikani vi kàndeꞌe vi, naja kua tāꞌan ra.
\v 56 Ta tañu ma ñivi ñaꞌa ikan, ndaa ma Ndiya Magdalena, chiꞌin Ndiya maꞌá Jandiau, ta Kusé, ta chiꞌin maꞌá ma ndra seꞌe Zebedeu ndia.
\s Nuu kùchi Jesuu
\r (Mr. 15:42-47; Lc. 23:50-56; Jn. 19:38-42)
\p
\v 57 Takan \fig Jesús es sepultado|09DN00494b.tif|col|27:57||Nuu kùchi Jesuu|27.57\fig*kūu, ta ora chani kunaꞌa, tajan chāa iin ra kuika, ra ñuu Arimatea, ña nàni Kusé. Ta rakan ti, juuni iin ra chākunuu chiꞌin Jesuu kùu ra niku.
\v 58 Tajan rakan chāndeꞌe ra Pilatu, ta chīkan ra kuñu Jesuu nuu ra. Ta Pilatu kàꞌan ra ña na kuꞌva ndra yi nuu ra.
\v 59 Ta ora nīꞌi ndio Kusé ma kuñu ra, ta kāva ra iin jaꞌma ndōo yi.
\v 60 Tajan kūchi ndio ra yi ma tichi iin yavi chaa, ña ja tāchi ra ña na jandovaꞌa ndra ma tichi yuu, ta kùu yi nuu ñaña Jesuu. Ta ora yāꞌa chāsi ndio ra yuꞌu ma nuu kìꞌvi yo ma nuu ñaña, chiꞌin iin yuu kaꞌnu, tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra.
\v 61 Ta ma Ndiya Magdalena, chiꞌin ma inga tuku Ndiya, kīndoo vi nàndi vi jàkuenda vi, yatini ma nuu kūchi Jesuu.
\s Ma ndra jandaru, kùmi ndra nuu kūchi Jesuu
\p
\v 62 Takan kūu ta ora tuvi inga kivi, ña kùu yi ma kivi nindeo, ma ndra sutu, ña kuxini nuu sutu, chiꞌin ma ndra fariseu, chāꞌan ndra chāndeꞌe ndra ma Pilatu,
\v 63 ta teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo rachaꞌnu, chākuꞌuni ndi, ña ora juuni ndito ga ma ra nduvaꞌa vata ikan, rakan kāꞌan ra, ña ora cha yāꞌa uni kivi, ta ni nataku ndiko ra.
\v 64 Yakan va na tachiun ma ndra jandaru̱n, ña na kujakuenda ndra ma nuu ñaña nuu kūchi ra, nda ma kivi uni, koto jaꞌa ma ndra chàkunuu chiꞌin ra, kūtavaniꞌi xeꞌe ndra ma kuñu ra ora chanikuaa, ta ndrakan, teꞌen ni kaꞌan ndio ndra nuu ma ñivi: “Cha nātaku ndiko ra tañu na ndian ndií”, ni kaꞌan ndra. Ta tu takan kùu yi, tajan kùuni ndio yi kaꞌan yi, ña ma tuꞌun vata nuu ndiꞌinia iꞌya, kaꞌnuga yi kua ma tuꞌun vata nunuu, tuva takan ―kàti ndra chiꞌin ndra.
\p
\v 65 Tajan Pilatu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Iꞌya ìyo ma ndra jandaru ña ni kujakuenda chiꞌin ndo ma ndakan. Na kuꞌun ndra chiꞌin ndo, ta na jakuenda vaꞌa ndra ma nuu kūchi Jesuu jàꞌa ndo.
\p
\v 66 Tajan kēe ndio ndra kuàkumi vaꞌa ndra ma ikan. Ta kāni ndra iin tuni chata ma yuu kaꞌnu ña ndàsi ma ikan. Tajan ndākoo ndio ndra ma jandaru, ña na kumi vaꞌa ndra ma ikan.
\c 28
\s Nuu nàtaku ndiko Jesuu
\r (Mr. 16:1-8; Lc. 24:1-12; Jn. 20:1-10)
\p
\v 1 Takan \fig La resurrección|10GR-tlc110n.tif|col|28:1||Nuu nàtaku ndiko Jesuu|28.1\fig*kūu ta ora yāꞌa ndio ma kivi sabadu, ma kivi nindeo, ta kūndichin ndio ma kivi nunuu, nuu kìchaꞌa ma jamana. Ma Ndiya Magdalena, chiꞌin ma inga Ndiya, kēe vi kūa ndeꞌe vi ma nuu ñaña nuu kūchi Jesuu.
\v 2 Ta nunuuni, ta kīchaꞌa nduvaꞌa niꞌi tàan ma nuñuꞌuꞌ. Takan jāꞌa yi, vati nūu iin ma ra tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo ma itiꞌ andivi. Ta ora cha ìyo ndio ra ma nuu kūchi Jesuu, tajan tāchiyo ra ma yuu ña ndasi yuꞌu yi, ta chūnandi ra chata yi.
\v 3 Ma ra kùu tati ikan, nduvaꞌa tacha ra takua iin tacha andivi, ta ma jaꞌma ra nduvaꞌa vii kuichin yi, takua kùu ma nieve.
\v 4 Ta ora ndēꞌe ma ndra jandaru yi, ta yūꞌvi ndra, ta ndāyu ndra, ña ndava kūnaa ndra jàꞌa yi.
\v 5 Tajan ma tati ikan, teꞌen nākaꞌan yi chiꞌin ma ñivi ñaꞌa:
\p ―Na yüꞌvi ndo, ti cha chìtoi, ña Jesuu, ra chīꞌí nuu kruu kùu ma ra nànduku ndo.
\v 6 Na töva ra ma iꞌya, vati cha nātaku ra ma takua kāꞌan ra chiꞌin ndo niku. Na kichi ndeꞌe ndo ma nuu chūndii ra niku.
\v 7 Na numini kuꞌun ndo, kukatituꞌun ndo nuu ma ndra chàkunuu chiꞌin ra, ña ma Jesuu, ra chīꞌí, cha nātaku ndiko ra, ta jiꞌna ga ra ni kuꞌun ma ñuꞌuꞌ Galilea kua maa ndra, ta ndakan ni ndeꞌe ra ndra inga chaꞌaꞌ. Tuꞌun iꞌya kùu ma ña ìyo yi ña katituꞌin nuu ndo. ―Takan kāti ma tati ña jàkuu tiñu nuu Ndioo chiꞌin vi.
\p
\v 8 Tajan numini kēe ndio vi ma nuu kūchi Jesuu, ña ni töva chìto vi, a chaꞌaꞌ ña ndasii vi kùu yi, a chaꞌaꞌ ña chìsii vi kùu yi. Ta endee chìnu ndio vi kuàkatituꞌun vi nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu.
\v 9 Ta ma nuu kàchaꞌan vi kēta ma Jesuu nuu vi, ta kāñaꞌa ra chiꞌin vi. Tajan vikan, chājayatin vi vi nuu ra, ta chūnumindaa vi chaꞌa ra, ta jākaꞌnu vi ra.
\v 10 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin vi:
\p ―Na yüꞌvi ndo. Na kukatituꞌun ndo nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌi̱n, ña ìyo yi ña kuꞌun ndra ma ñuꞌuꞌ Galilea, vati ndakan ni ndeꞌe ndra yuꞌu ―kàti Jesuu chiꞌin vi.
\s Ma ndra jandaru ña jàkuenda, nàtuꞌun ndra ma ña tāꞌan ndra
\p
\v 11 Ta ora juuni yanga kàchaꞌan vi ma tichi itiꞌ, ta ikan chīkutaꞌan vi uvi uni ma ndra jandaru, ña kūmi ma ikan, ña chāꞌan ndra ma ñuꞌuꞌ Galilea, chākatituꞌun ndra ndisaa ma ña tāꞌan ndra nuu ma ndra sutu ña kuxini nuu sutu.
\v 12 Tajan ma ndra sutu kuxini iꞌya, chānatuꞌun taꞌan ndra chiꞌin ma ndrachaꞌnu ña kuxini nuu ndian judíu, ikan na jandoꞌiin ndra tuꞌun chiꞌin taꞌan ndra. Ta ikan chāꞌa ndra kuaꞌaꞌ xuꞌunꞌ nuu ma ndra jandaru.
\v 13 Ta ma ndrachaꞌnu teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ma jandaru:
\p ―Tu ìyo ndian chìkatuꞌun nuu ndo chaꞌaꞌ ma ña kūu, na katituꞌun ndo nuu na, ña ma ora chanikuaa ña kàndoyo ndo kìxi ndo, chāꞌan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, ta sūꞌu ndra ma kuñu ra, kati ndo.
\v 14 Ta tu ma kalechaꞌnu koto ra yi, na näkanini ndo ti ni jandomani maa ndi ra, ikan töve nakuyi taꞌan ndo jàꞌa ra ―kati ndra.
\p
\v 15 Tajan tīin ndio ma ndra jandaru ma xuꞌunꞌ, ta jāꞌa ndra ma takua kāꞌan ndra chiꞌin ndra. Ta ma tuꞌun iꞌya juuni kàꞌan ga ma ndian judíu yi nda vitin.
\s Nuu chàꞌa Jesuu tiñu jàꞌa ma ndra chàkunuu chiꞌin ra
\r (Mr. 16:14-18; Lc. 24:36-49; Jn. 20:19-23)
\p
\v 16 Ta takan kūu yi, ña ndi uchi iin ma ndra chàkunuu chiꞌin Jesuu, chāꞌan ndra ma ñuꞌuꞌ Galilea, ta chāa ndra ma yuku nuu kāti Jesuu nuu ndra.
\v 17 Ta ora ndēꞌe ndra Jesuu, ta jākaꞌnu ndra ra, vaji ìyo ma ndra tüvi nī jaꞌa yi chaꞌaꞌ ña tüvi chìnuni ndra.
\v 18 Tajan chājayatin ndio ma Jesuu ra nuu ndra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ma Ra chāꞌa tiñu nui, ña na kaꞌndai tiñu ninii kaꞌnu ma nuñuꞌuꞌ iꞌya, ta ma andivi, kùu ma Ndioo kaꞌnu.
\v 19 Ta na kuꞌun ndo kukatituꞌun ndo nuu ma ñivi ìyo ninii kaꞌnu ma nuñuꞌuꞌ, ta na jandaku ndo na, ña na kuu na ndian jàkuaꞌa chiꞌi̱n. Ta na jakunduta ndo na, chiꞌin sivi ma ra kùu Tatá yo, ta ma ra kùu Seꞌe, ta chiꞌin sivi ma Tati Ií Ndioo.
\v 20 Ta na janaꞌa ndo nuu na, naja kua ìyo yi ña jachiꞌin na ndisaa ma ña kātituꞌin nuu ndo. Ta kùuni̱ ña na koto ndo, ña ni koi chiꞌin ndo nani kivi, nda kati chàa ma ora nàa ma ñuñivi. Ta takan na kùu yi. Amén. ―Takan kāti Jesuu.
