\id MRK mixtec zacatepec towne 1-24-95
\h Tutu Marku
\toc1 Tutu Marku
\mt Tuꞌun Ndioo tāa rachaꞌnu Marku
\c 1
\s Chàkunuu Xuva Tita jàkunduta ra ñivi tichi kuꞌu
\r (Mt. 3:1-12; Lc. 3:1-9, 15-17; Jn. 1:19-28)
\p
\v 1 Iꞌya \fig Predicación de Juan el Bautista|11GR-tlc015n.tif|col|1:1||Nuu kàtituꞌun Xuva ra jàkunduta tuꞌun Ndioo tichi kuꞌu|1:1\fig*kìchaꞌa tuꞌun vaꞌa chaꞌaꞌ Jesucristu, ra Seꞌe Ndioo.
\p
\v 2 Ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tatiempu, ta rakan nàni ra Isaía. Ta tāa ra iin tuꞌun chaꞌaꞌ Rachaꞌnu Jesuu, ra ni kichi itiꞌ nuu. Ta teꞌen kàꞌan yi: “Ni tachi̱ iin ra jàkuu tiñu nui itiꞌ nuu̱n, na jandovaꞌa ra ma itiun.” Takan kāti Ndioo chiꞌin ra Seꞌe ra.
\p
\v 3 Yakan va Xuva ra jàkunduta kùu ra ña tāchi Ndioo ra, na jakuu ra tiñu nuu Jesuu. Ta teꞌen kàꞌan Xuva ora nāndaꞌyu ra tichi kuꞌu:
\q “¡Na jandovaꞌa ndo itiꞌ ni kichi Rachaꞌnu!
\q ¡Ta juuni na nuna ndo iin itiꞌ ndaa kuenda ra ndia!”
\m
\v 4 Takan kūu ta kēta ndio ma Xuva ra jàkunduta nda tichi kuꞌu. Ta kàtituꞌun ra nuu ma ñivi na ndikoniꞌi na chiꞌin Ndioo, ta na kunduta na, ikan na janaa Ndioo kuati na.
\v 5 Takan kūu ta kēta kuaꞌaꞌ ma ñivi ñuu Jerusalén ta inga tuku ñivi ìyo tichi ñuꞌuꞌ Judea ña tàsoꞌo na ña kàꞌan Xuva. Ta ora chīni na ña kàꞌan ra teꞌen, ta kīchaꞌa na nàꞌma na kuati na. Tajan ma Xuva jākunduta ndio ra na ma yuta Jordán tichi kuꞌu ikan.
\p
\v 6 Takan kūu ta ma jaꞌma chàkuꞌun Xuva, kūvaꞌa yi chiꞌin ixi kameyu. Ta chiꞌin pañu ñii chùꞌni ra yi toko ra, ta chàchi ra mamaa tikaa kuaꞌá chiꞌin nduxi kuꞌu.
\v 7 Takan kūu ta teꞌen jàkoto ndio ra ma ñivi, ña kāꞌan Ndioo chiꞌin ra:
\p ―Tiá itiꞌ chatai, ni kichi iin ra kaꞌnu ga ta ndatu ra tiaga kua yuꞌu. Ta yuꞌu, ti ra ndaꞌvini kùi, ña ni ñii ndikun ndichan ra ni yakan tüvi ìyo yi ña ndachi̱.
\v 8 Taku yuꞌu, jàkundutai ndyoꞌo chiꞌin takuini, va rakan ni jakunduta ra ndo chiꞌin Tati Ií Ndioo. ―Takan kàti Xuva chiꞌin na ikan.
\s Nuu kùnduta Jesuu
\r (Mt. 3:13-17; Lc. 3:21-22)
\p
\v 9 Takan kūu ta kēta iin kivi ña kēe Jesuu ñuu Nazaret, ña ìyo itiꞌ ñuꞌuꞌ Galilea. Ta ikan chāa ra nuu ndaa Xuva. Ta jākunduta ra Jesuu ma yuta Jordán.
\v 10 Ora kèe Jesuu tichi takuii, ndēꞌe ra ña nùna ma andivi. Ta ikan kōyo Tati Ií Ndioo chata ra, ña kàa yi takua kàa iin livi.
\v 11 Takan kūu ta chīni Jesuu ña nākaꞌan Ndioo nda andivi:
\p ―Ndicha kuii, ña yoꞌo kùu seꞌi, ra kāchi̱n ña jàkuu tiñu nui, ti yaꞌa kùuni ndeꞌi ñu̱n. ―Takan kāti Ndioo chiꞌin Jesuu.
\s Kìꞌin ma kuiꞌna kuꞌva Jesuu
\r (Mt. 4:1-11; Lc. 4:1-13)
\p
\v 12 Ora chīnu kāꞌan Ndioo ñaꞌa, ta ma Tati Ií Ndioo chāndaka yi Jesuu itiꞌ tichi kuꞌu.
\v 13 Ikan chīyo ra uvi xiko kivi chiꞌin kuaꞌaꞌ kiti kuꞌu. Ta ikan kùu nuu kùuni ma kuiꞌna kuxini kaꞌndánꞌ tiñu nuu Jesuu niku. Va tüvi nī jaꞌa Jesuu ma ña kāꞌánꞌ chiꞌin ra, vati kuati kùuni ma kuiꞌna ña na jaꞌa ra niku. Ta ora kuàꞌan ndio ma kuiꞌna, tajan kīchaꞌa ndio ma kuaꞌaꞌ tati jàkuu tiñu nuu Ndioo tìndee yi Jesuu.
\s Jesuu kīchaꞌa kàtituꞌun ra tuꞌun Ndioo ñuꞌuꞌ Galilea
\r (Mt. 4:12-17; Lc. 4:14-15)
\p
\v 14 Ta ora yāꞌa ña tīꞌi ndra Xuva vekaa, ta Jesuu ti chàkunuu ra jànaꞌa ra tuꞌun vaꞌa Ndioo itiꞌ ñuꞌuꞌ Galilea.
\v 15 Ta teꞌen kàꞌan ra nuu ma ñivi ikan:
\p ―Vitin va cha kūyatin ora ña ni ndeꞌo nuu chàꞌnda Ndioo tiñu. ¡Yakan va na chikoniꞌi ndiko ndo itiꞌ Ndioo! Ti vitin va cha kēta ora ni tava Ndioo tiñu nuu yo. ¡Yakan va na ndakoo ndo ma kuati jàꞌa ndo! ¡Ta na chinuni ndo ma tuꞌun Ndioo chiꞌin ndisaa anima ndo! ―kàti Jesuu.
\s Jesuu kāna ra kumi taꞌan ndra kìin
\r (Mt. 4:18-22; Lc. 5:1-11)
\p
\v 16 Takan kūu ta Jesuu chàkunuu ra yuꞌu lakuna ìyo ñuꞌuꞌ Galilea. Ta ikan ndēꞌe ra iin ra nàni Simón chiꞌin ra yani ra, André. Ta ndrakan ti ndra kìin kùu ndra. Ta ikan jākanaa ndra ma yuꞌva tiakaꞌ kaꞌnu nuu takuii. Takan jàꞌa ndra,
\v 17 ta kēta Jesuu ña teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Naꞌa ndo chatai! Vitin cha chìto ndo naja kua kìin ndo tiakaꞌ, va vitin yuꞌu kùu ra ni janaꞌi nuu ndo naja kua nàniꞌi ndo ñivi kuenda Ndioo. ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 18 Ora chīni ndra ña kāꞌan ra takan, numini ndākoo ndra yuꞌva tiakaꞌ ikan, ta tāndikun ndra kuàꞌan ndra chata ra.
\p
\v 19 Ta tiá itiꞌ nuu ndēꞌe Jesuu inga ndra kaꞌìin tichi lancha. Ta ikan indii Jandiau chiꞌin ra yani ra Xuva ña jàndovaꞌa ndra yuꞌva tiakaꞌ chiꞌin tatá ndra Zebedeu, ta chiꞌin ndra musu ndra ndia.
\v 20 Ta ikan kāna Jesuu ndra. Tajan ndākoo ndio ndra tatá ndra chiꞌin musu ndra tichi lancha. Ta tāndikun ndra kuàꞌan ndra chata Jesuu ndia.
\s Iin ra ndiso tati xaan
\r (Lc. 4:31-37)
\p
\v 21 Takan kūu ta iin kivi nìndee ñivi judíu kùu yi, ora chāa ndra ñuu Capernaum. Tajan Jesuu chiꞌin ñivi kīꞌvi ra tichi veñuꞌu ñivi judíu. Ta ikan kīchaꞌa ra jànaꞌa ra tuꞌun vaꞌa Ndioo.
\v 22 Ta ma ñivi ndava yuꞌvi maania na ña ndēꞌe na kua jànaꞌa vaꞌa ra chiꞌin chinituni ra. Vati tiaga vaꞌa jànaꞌa ra kua jànaꞌa ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo.
\v 23 Va tichi veñuꞌu ikan ndaa Jesuu jànaꞌa ra ora chīni ra ña ndāꞌyu iin ra ndiso tati xaan indii tichi veñuꞌu ikan. Ta kīchaꞌa kàꞌan ma tati xaan teꞌen:
\p
\v 24 ―¿Ta naja kùuniun kanitaꞌun chiꞌin ndi, yoꞌo Jesuu, ra ñuu Nazaret? Ta ndyuꞌu, cha chìto ndi ña vàchi jandiꞌun nuu ndi. Vati ndyuꞌu cha nākoto vaꞌa ndi ti ma ra ií Seꞌe Ndioo kùu̱n. ―Takan kāti tati xaan chiꞌin Jesuu.
\p
\v 25 Ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan xaan Jesuu chiꞌin tati xaan ikan:
\p ―¡Taxiin kuu yuꞌu ndo, ta na kee ndo tichi kuñu raꞌya! ―Takan kàti Jesuu.
\p
\v 26 Takan kūu ta kīchaꞌa chìꞌi iꞌi ma ra ndiso tati xaan jāꞌa yi. Ta jànivaania kùu na ora kēe na tichi kuñu ra.
\v 27 Takan kūu ta ndisaa ma ndian kaꞌìin ikan yūꞌvi na ña kūu takan, ta teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun taꞌan na nuu na:
\p ―¿Nda itiꞌ kīchi ra ña jànaꞌa ra teꞌen chiꞌin chinituni ra ta yaꞌa ndatu ra, ña nda tati xaan jàchiꞌin ña kàꞌan ra? ―Takan nàtuꞌun taꞌan ma ñivi ikan.
\p
\v 28 Takan kūu ta numini chīto ndisaa ñivi ñuꞌuꞌ Galilea ña jàꞌa Jesuu.
\s Jesuu jàndaꞌa ra ñakaꞌnu Simón ra juuni jākunani ra Petuꞌ
\r (Mt. 8:14-15; Lc. 4:38-39)
\p
\v 29 Ta ora kēe Jesuu veñuꞌu ñivi judíu, numini kuàꞌan ra chiꞌin Jandiau chiꞌin Xuva, nda veꞌe Simón chiꞌin André.
\v 30 Ta ora chāa Jesuu veꞌe ndra ta kāti ma Simón nuu ra ña kuꞌvi ma ñakaꞌnu ra kàndian nuu chito jàꞌa kaꞌni.
\v 31 Ta numini chāa Jesuu nuu kàndian ta tīin ra ndaꞌaꞌ ña ta ndākoan chūnandian jāꞌa ra. Ta ma ora ikani ndāꞌa ña. Ta kīchaꞌa ña jàꞌa ña ña kachi ndra.
\s Jàndaꞌa Jesuu kuaꞌaꞌ ndian kùꞌvi
\r (Mt. 8:16-17; Lc. 4:40-41)
\p
\v 32 Ora ni kunaꞌa ora chīso nikandii, ma ora ikan chāndaka na kuaꞌaꞌ ndian kuꞌvi chiꞌin ndian ndiso tati xaan nuu ndaa Jesuu.
\v 33 Takan kūu ta ndisaa ma ñivi kūtiꞌvi na yuveꞌe nuu ndaa ra.
\v 34 Tajan jàndovaꞌa Jesuu tanuu kueꞌe ndoꞌo na. Ta juuni tāva ra ma tati xaan ña ndiso na ndia. Ta tüvi nī chaꞌa ra kaꞌan ma tati ikan ti cha nàkoto na ra.
\s Chàkunuu Jesuu jànaꞌa ra tuꞌun Ndioo nani veñuꞌu ñivi judíu
\r (Lc. 4:42-44)
\p
\v 35 Takan kūu ta ora tuvi inga kivi ora juuni takäꞌan kundichin, tajan ndēta ndio Jesuu, ta kēe ra kuàꞌan ra iin tichi kuꞌu nuu taxiin ña kuàkaꞌan ra chiꞌin Ndioo.
\v 36 Takan kūu ta chānuu kuàꞌan ra, tajan kuànanduku ndio Simón chiꞌin ndra mañeru ra ra.
\v 37 Ta ora nātaꞌan ndra ra ta teꞌen kīchaꞌa ndra kàꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―¡Ndisaa ñivi kàchika na nànduku na ñu̱n! ―kàti ndra.
\p
\v 38 Ta teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Vaꞌa, va jiꞌna ìyo yi ña kujanaꞌi tuꞌun Ndioo nuu tandiꞌi ñivi ìyo ndaꞌaꞌ ñuu iꞌya. Vati tiñu ikan tāchi Tatái yuꞌu ―kàti Jesuu.
\p
\v 39 Takan kūu ña chàkuu Jesuu ndiꞌi ñuꞌuꞌ Galilea kàtituꞌun ra tuꞌun Ndioo nani veñuꞌu ñivi judíu. Ta juuni jàndaꞌa ra ma ñivi ndiso tati xaan ndia.
\s Jesuu jàndaꞌa ra iin ra kùꞌvi jàꞌa kueꞌe tàꞌyu
\r (Mt. 8:1-4; Lc. 5:12-16)
\p
\v 40 Iin kivi chāa iin ma ra ndoꞌo kueꞌe tàꞌyu nuu ndaa Jesuu. Ta ikan chūnandi chiti ra nuu ra. Ta rakan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―¡Jandovaꞌa ma kueꞌe ndoꞌi tuva kùuniun! ―kàti ra.
\p
\v 41 Tajan kūndaꞌvini Jesuu ra ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Kùuni jandaꞌi ñu̱n ―kàti Jesuu.
\p Tajan jānani ra ndaꞌaꞌ ra ra. Ta ndāꞌa ra.
\v 42 Yakan va ma ora ikani ndāꞌa ra. Ta nāa ma kueꞌe ikan ñii ra.
\v 43 Tajan nduvaꞌa kuii chūndayuꞌu Jesuu ra. Takan kūu tajan tāchi ndio ra ra na kuꞌun ra, va jiꞌna teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p
\v 44 ―¡Nuu nïꞌiin na, na kätituꞌu̱n naja kua jāꞌun ña ndāꞌun! Jiꞌna kuii nuu sutu ìyo veñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén, janaꞌun ñu̱n, ikan nakoto ra ti cha ndāꞌun. Ta ikan jan sokóun iin kiti nuu sutu kuenda Ndioo, ti kua ikan kàti tutu Ndioo ña tāa Moisés tajiꞌna. Ti takan ìyo yi ña jaꞌa yo, ikan na koto tandiꞌi ñivi ña cha ndāꞌun ―kàti Jesuu.
\p
\v 45 Tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra, va tüvi nī jachiꞌin ra ña kāꞌan Jesuu. Ti kātituꞌun ra yi nuu tandiꞌi ñivi ña kua jandaꞌa ra ra. Yakan va na küa koo Jesuu tichi ñuu, ti kīndoo ra tichi kuꞌu taxiin nuu tüvi ndoyo ñivi. Va vaji takan jāꞌa ra ninii nānduku na ra.
\c 2
\s Jesuu jàndaꞌa ra iin ra kūyutun
\r (Mt. 9:1-8; Lc. 5:17-26)
\p
\v 1-2 Takan kūu ta ora cha yāꞌa yatin kivi, tajan chāa ndiko Jesuu ñuu Capernaum. Ta ora chīto ma ñivi ña chāa ndiko ra tichi iin veꞌe ndaa ma ñuu ikan, ta ikan kūtiꞌvi kuaꞌaꞌ ñivi ma tichi veꞌe nuu ndaa ra, ña ni yuveꞌe kütaꞌan ga na kuiin na. Ta ikan kīchaꞌa ra jànaꞌa ra tuꞌun Ndioo nuu na.
\v 3 Takan \fig Jesús sana un paralítico|12DN00445b.tif|col|2:3||Jesuu jàndaꞌa ra iin ra kūyutun|2:3\fig*kūu ta chāa kumi taꞌan ndra ndiso iin ra kūyutun chiꞌin tiꞌva.
\v 4 Ta tava küu kiꞌvi ndra yuveꞌe nuu ndaa Jesuu, jàꞌa ña yaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi kaꞌìin tichi yi. Yakan va ndāa ndra chata veꞌe, ta nūna ndra itaꞌvini kua kùu januu ndra ma ra kuꞌvi nuu ndaa Jesuu tichi veꞌe. Yakan va ora cha nūna ndra yi, tajan jānuu ndra ma ra kūyutun tichi tiꞌva, nda nuu ndaa Jesuu.
\v 5 Ta ora ndēꞌe Jesuu ña yaꞌa chìnuni ndra ña jàꞌa ra. Yakan va teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ra chiꞌin ra kūyutun:
\p ―Yoꞌo seꞌyu vitin cha jānai kuatiun. ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ra kūyutun.
\p
\v 6 Takan kūu ta ma ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo kaꞌìin ikan, teꞌen nàkanini ndra chaꞌaꞌ ña kāꞌan Jesuu teꞌen:
\v 7 “¿Ta naja jàꞌa raꞌya ña kàꞌan ra takan? Ma tuꞌun kāꞌan ra iin ña kini kùu yi kuenda Ndioo. ¿A tüvi chìto ra, ti uvaa Ndioo kùu ra kùu janaa kuati ñivi? Ta tüvi kùu jaꞌa inga nda ndian nikuuni yi.” Takan chànini ndra.
\v 8 Va Jesuu numini chīto ra ña chànini ndra takan. Yakan va teꞌen chīkatuꞌun Jesuu nuu ndra:
\p ―¿Ta naja väꞌaꞌ chànini ndo?
\v 9 Tu kaꞌin chiꞌin ra kuꞌvi, cha jānai ma kuati ra, ta töve ndeꞌe ndo tuva ndicha ña ni kuu ña kàꞌin. Va tu kaꞌin chiꞌin ra: “¡Ndeta, ta natuviun tiꞌvaun, ta kuꞌun veꞌun!” Ta ndeꞌe ndisaa ndo ti ndicha ìyo ndatui.
\v 10 Va vitin ni janaꞌi nuu ndo, ti kùu janai kuati ñivi ñuñivi iꞌya. Yakan va ni koto ndo, ti yuꞌu kùu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ta ìyo ndatui. ―Takan kàti ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa tutu Ndioo.
\p Ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin ma ra kūyutun:
\p
\v 11 ―Chiꞌin yoꞌo kàꞌin ña ndetaun ta natuviun tiꞌvaun ta kuꞌun veꞌun ―kàti Jesuu chiꞌin ra kūyutun.
\p
\v 12 Ora kāꞌan Jesuu teꞌen, ta ma ra kuꞌvi niku, numini ndēta ra, ta nātuvi ra tiꞌva ra, ta kēe ra ma tichi veꞌe, ta kuàꞌan ra. Yakan va ndēꞌe chiꞌin tinuu na, kēe ra kuàꞌan ra. Takan kūu ta ora ndēꞌe na ña jāꞌa Jesuu teꞌen, ta ndava kuàꞌan tati na. Ta kīchaꞌa na jàkaꞌnu na Ndioo. Ta teꞌen kīchaꞌa na kàꞌan ndio na:
\p ―¡Nïꞌiin chaꞌaꞌ takäꞌan ndeꞌe ndi iin ra yaꞌa ìyo ndatu ña jàꞌa teꞌen!
\s Jesuu kàna ra ra nàni Leví
\r (Mt. 9:9-13; Lc. 5:27-32)
\p
\v 13 Ta ora yāꞌa ña kūu takan ta kēe ndiko Jesuu kuàꞌan ra yuꞌu lakuna. Ta ikan kūtiꞌvi na nuu ndaa ra, ta ikan kīchaꞌa ra jànaꞌa ra tuꞌun Ndioo nuu na.
\v 14 Takan kūu ta ora yāꞌa ra chiꞌin na, ta ndēꞌe ra Leví, ra kùu seꞌe Alfeu ña nàndi ra nàkaꞌan ra xuꞌunꞌ nuu ñivi kuenda ma ñuꞌuꞌ ñuu kaꞌnu Roma. Tajan kīchaꞌa kàꞌan Jesuu chiꞌin ra:
\p ―¡Ndakoo tiñu jàꞌun chiña ta kichiun chatai! ―kàti ra.
\p Ta ikan Leví numini ndākoo ra ma tiñu jàꞌa ra ta tāndikun ra kuàꞌan ra chata Jesuu.
\p
\v 15 Takan kūu ta Jesuu chāꞌan ra chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, chākujama ndra veꞌe Leví. Ta ikan juuni kaꞌìin inga ndra nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ñuu Roma, ta inga ndra kini xini chàchi ndra chiꞌin Jesuu ndia. Takan kūu ña nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ñivi ndìkun chata Jesuu chiꞌin ndra tatun ra.
\p
\v 16 Ta ora ndēꞌe ndra jàkuaꞌa tutu Ndioo chiꞌin ndra fariseu ña chàchi Jesuu chiꞌin ndisaa ma ñivi jàꞌa kuati ikan, ta teꞌen kīchaꞌa ndra chìkatuꞌun ndra nuu ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu:
\p ―¿Ta naja chàchi ma matru ndo chiꞌin ma ndian nàkaꞌan xuꞌunꞌ ta chiꞌin ndian jàꞌa kuati? ―Takan kàti ndra nuu ndra.
\p
\v 17 Ta ikan Jesuu chīni ra ma ña kàꞌan ndra. Ta teꞌen nākaꞌan ndio ra nuu ndra:
\p ―¿A tüvi chìto ndo ti ma ndian ìyo vaꞌa, tüvi chìniñuꞌu na ma ndra chìto tatan? Ndian kuꞌvini kùu ndian chìniñuꞌu yi. Ta yuꞌu ti tüvi vàchi̱ kuenda ma ndian tüvi chìniñuꞌu yuꞌu takua kùu ndian ìyo vaꞌa. Yuꞌu vàchi̱, va kuenda ndian chìniñuꞌu yuꞌu takua kùu ndian ìyo kuati ―kàti Jesuu.
\s Chìkatuꞌun ndra nuu Jesuu, naja tüvi ndìta yuꞌu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra
\r (Mt. 9:14-17; Lc. 5:33-39)
\p
\v 18 Iin ora ndīta yuꞌu ma ndra chàkunuu chata Xuva ra jàkunduta, chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ndra fariseu. Ta ikan ndēꞌe inga ñivi ña ndìta yuꞌu ndisaa ndrakan. Tajan kēe ndra kuàndakatuꞌun ndra nuu Jesuu. Ta teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¿Ta naja ndìta yuꞌu ma ndra chàkuu chata Xuva chiꞌin ndra chàkuu chata ndra fariseu? ¿Ta ma ndra jàkuaꞌa chiꞌun, naja töve ndìta yuꞌu ndra ndia? ―Takan kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 19 Ta teꞌen nākaꞌan Jesuu nuu na:
\p ―Chiꞌin ma tuꞌun iꞌya ni janaꞌi nuu ndo naja töve ndìta yuꞌu ndra vitin. ¿A kùu ndita yuꞌu iin ra ni tandaꞌa chiꞌin ñivi ra ora juuni ndaa ra chiꞌin vi? ¡Na küu yi! Ti tu juuni ndaa ma ra tàndaꞌa, na küu jaꞌa na kundaa na ña ndìta yuꞌu na. Ti tandiꞌi na chìsii na ora ikan.
\v 20 Va ora cha kuàꞌan ra, tajan kùu kundita yuꞌu na ―kàti Jesuu.
\s Nuu jànaꞌa Jesuu ti küu jandiki taꞌan yo tuꞌun chaꞌnu chiꞌin tuꞌun chaa kàꞌan ra vitin
\r (Mt. 12:1-8; Lc. 6:1-5)
\p
\v 21 Ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu:
\p ―Nïꞌiin na küu nataa na iin jaꞌma chaꞌnu chiꞌin itaꞌvi jaꞌma chaa, ti ma jaꞌma chaa nàndii yi ta jànakaa yi ma jaꞌma chaꞌnu. Yakan va kàꞌvi ga nàkaa yi jāꞌa ma jaꞌma chaa.
\v 22 Ta juuni küu kuiin ma takuii vinu, ña jākuiya na tichi tiaꞌa ñii chaꞌnu, tuva vinu chaa kùu raꞌ. Ti ma vinu ikan, jàkaꞌndi raꞌ ma tiaꞌa ñii chaꞌnu, ta chàti raꞌ, ta nàkaa ma ñii ikan ndia. Yakan va vaꞌa ga tiꞌo ma takuii vinu chaa tichi iin tiaꞌa ñii chaa ―kàti Jesuu.
\s Kìndaa ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu trigu iin kivi nindeo
\r (Mt. 12:18; Lc. 6:1-5)
\p
\v 23 Iin kivi ña nindee ñivi judíu chàkunuu Jesuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra nuu kàa kuaꞌaꞌ trigu. Takan kūu ta ikan kīchaꞌa ndra jàkuun ndaꞌaꞌ ndra ma trigu.
\v 24 Ta teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ma ndra fariseu nuu Jesuu, ti kùuni ndra tisokuati ndra Jesuu:
\p ―¡Yoꞌo xaa! ¿Ta naja jàꞌa ma ndra jàkuaꞌa chiꞌun iin ña tüvi ìyo yi ña jàꞌa yo ma kivi nindeo?
\p
\v 25 Ta teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―¿A tüvi chàkuꞌuni ndo ña jāꞌa ma rachaꞌnu David, ora yaꞌa chāñu soko ra chiꞌin ndra meru ra?
\v 26 Ta ma tiempu ikan ti ma ra sutu nàni Abiatar kūu ma ra chàꞌnda tiñu veñuꞌu ikan. Tajan kīꞌvi ndio David tichi veñuꞌu ikan, ta ikan jan chāchi ndio ra ma paan ií kuenda Ndioo. Ta rakan juuni chāꞌa ra ma paan ikan nuu tandiꞌi ma ndra chàkuu chata ra. Ta ma paan ikan, ti na väꞌa kachi nda ndian nikuuni yi, ti kuenda ma ndra sutuni kùu yi. ―Takan kàti Jesuu.
\p
\v 27 Takan kūu ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu:
\p ―Rachaꞌnu Ndioo jiꞌna jāꞌa ra ma ñivi. Tajan jāꞌa ra ma kivi nindeo. Yakan va kuenda Ndioo, tiaga kaꞌnu ma ñivi kua ma kivi nindeo.
\v 28 Ta nda yuꞌu ra seꞌe ñivi tāchi Ndioo, juuni ìyo ndatui ma kivi nindeo ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\c 3
\s Iin ra kūyutun ndaꞌaꞌ
\r (Mt. 12:9-14; Lc. 6:6-11)
\p
\v 1 Iin ora kīꞌvi tuku Jesuu tichi veñuꞌu ñivi judíu. Ta ikan ndaa iin ra kūyutun ndaꞌaꞌ.
\v 2 Ta ma ñivi ikan jàꞌa na kuenda tu jàndaꞌa Jesuu ñivi kuꞌvi vaji ma kivi nindeo kùu yi. Takan ìyo yi ña kumi na Jesuu ta kùu niꞌi na nda chaꞌaꞌ tìso kuati na ra.
\v 3 Ta teꞌen kàꞌan ndio ma Jesuu chiꞌin ma ra kūyutun ndaꞌaꞌ:
\p ―¡Ndeta ta kundaun maꞌñu iꞌya!
\p
\v 4 Tajan teꞌen chīkatuꞌun ndio ra nuu ma ndian kaꞌìin ikan:
\p ―¿Nayi kùu jaꞌa yo ma kivi nindeo, kùuni ndo? ¿A jàꞌa yo ña vaꞌa, a ña väꞌaꞌ? ¿A tiá vaꞌa ña jàkakú yo na, a ndeꞌenio ña kuvi na? ―kàti Jesuu.
\p Va ma ñivi kaꞌìin tichi veñuꞌu ikan, tüvi nī kaꞌan na ña kāꞌan ra.
\v 5 Takan kūu ta Jesuu iin ndēꞌe xaani ra nuu na ña yaꞌa ndaꞌvi kùuni ra ti tüvi tàsoꞌo na ña kàꞌan ra. Ta tüvi kùndaꞌvini ma ndian chìniñuꞌu ra ndèꞌe na ra. Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ra kūyutun ndaꞌaꞌ:
\p ―¡Janakee ndaꞌun! ―kàti ra.
\p Tajan jānakee ndio ma ra kuꞌvi ndaꞌaꞌ ra. Ta ora ikani ndāꞌa yi.
\v 6 Ta kēe ndio ma ndra fariseu tichi veñuꞌu ñivi judíu, ta kuàꞌan ndio ndra nuu kaꞌìin ndra chàkuu chata rachaꞌnu Herode, ña ni natuꞌun taꞌan ndra naja kua jaꞌa ndra ta kùu niꞌi ndra kua kaꞌni ndra Jesuu.
\s Kùtiꞌvi kuaꞌaꞌ ñivi nuu ndaa Jesuu yuꞌu lakuna
\p
\v 7 Ta Jesuu kuàꞌan ra chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra nda yuꞌu lakuna chiꞌin kuaꞌaꞌ ñivi ñuꞌuꞌ Galilea.
\v 8 Ta ikan juuni kuaꞌaꞌ ñivi kēe ndio na kuàndeꞌe na nuu ndaa Jesuu ora chìto na ña jàꞌa ra ña vaꞌa. Takan kūu ta chāa ma ndian ñuꞌuꞌ Judea chiꞌin ndian ñuu Jerusalén, chiꞌin ndian ñuu Idumea, ndian ìyo itiꞌ kàna nikandii yuta Jordán, ndian ñuꞌuꞌ ñuu Tiro, chiꞌin ndian ñuꞌuꞌ ñuu Sidón ndia. Ndicha ña chāa nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ñivi nuu ndaa Jesuu.
\v 9 Yakan va ndākoo Jesuu tiñu nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra na yati koo ndra chiꞌin iin lancha ta jàyatin ndra run yuꞌu lakuna, ikan na jachika ra ra nuu na.
\v 10 Takan ìyo yi ña jaꞌa ndra koto chakoyo kuaꞌaꞌ na nuu ndaa ra. Ti tandiꞌi ndian kuꞌvi kùuni na keꞌe na ra, ti chìto na ti yaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi kuꞌvi jāndaꞌa ra.
\p
\v 11 Ta ma tati xaan ora ndēꞌe na ra, ta chūnandi chiti na nuu ra, ta kīchaꞌa na kànachaa na teꞌen:
\p ―¡Yoꞌo kùu ma ra Seꞌe Ndioo! ―kàti ma tati xaan ikan chiꞌin ra.
\p
\v 12 Va xaan vaꞌa kīchaꞌa kàꞌan Jesuu nuu na, ña na käꞌan na takan chiꞌin ra nuu kaꞌìin ñivi.
\s Jesuu kàchín ra ndi uchi uvi ndra tatun ra
\r (Mt. 10:1-4; Lc. 6:12-16)
\p
\v 13 Takan kūu ta ora yāꞌa ña kūu takan, tajan ndāa Jesuu iin yuku. Ta ikan kāna ra ma ndian vaꞌa tiá kùuni ra. Ora kūtiꞌvi ndra nuu ndaa ra
\v 14 ta ikan kāchin ra uchi uvi taꞌan ndra kuenda ña kakuu ndra chiꞌin ra ña kàꞌan ndra ma tuꞌun vaꞌa Ndioo. Ti ndraꞌya kùu ndra ni kuu tatun ra.
\v 15 Ta chāꞌa Jesuu ndatu ndra kuenda ña tàva ndra tati xaan ndiso ñivi kuꞌvi.
\v 16 Ta ma ndi uchi uvi ma ndra kāchin ra nàni ndra teꞌen: Simón, ra jākunani Jesuu, Petuꞌ.
\v 17 Ta uvi ndra seꞌe Zebedeu, iin ra nàni Jandiau chiꞌin ra yani ra, Xuva. Ndrakan jākunani Jesuu ndra Boanerges ña kùuni yi kaꞌan yi ndra xaan takua xaan ndaꞌyu savi ora kùun ra.
\v 18 Ta inga tuku ra nàni André chiꞌin Lipe chiꞌin Tolo chiꞌin Mate chiꞌin Tomá, ta Jandiau ra seꞌe Alfeu. Ta juuni kāchin Jesuu Tadeu chiꞌin Simón, ra kùuni kuati chiꞌin ñivi ñuu kaꞌnu Roma.
\v 19 Ta ra nuu ndiꞌi nia, va kùu Juda Iscariote, ra ni xikoñaꞌa Jesuu tiá itiꞌ nuu.
\s Kàti ñivi ti chiꞌin ndatu kuiꞌna jàndaꞌa Jesuu ma ñivi kuꞌvi
\r (Mt. 12:22-32; Lc. 11:14-23; 12:10)
\p
\v 20 Takan kūu ta kēta iin kivi, ña kīꞌvi tuku Jesuu iin veꞌe. Ta ikan inga chaꞌaꞌ juuni kūtiꞌvi kuaꞌaꞌ ñivi. Ña nī kuu kachi ra ni chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra jàꞌa na.
\v 21 Ta ora chīto ma ñivi Jesuu ña jàꞌa ra ta chàkiꞌin na ra ti xini ra tivi ña jàꞌa ra takan, kùuni na.
\p
\v 22 Takan kūu ta juuni ma ndra jàkuaꞌa tutu Ndioo ndra kēe ñuu Jerusalén, chāa ndra nuu ndaa Jesuu. Ta teꞌen kàꞌan ndra chiꞌin ma ñivi ikan:
\p ―Juu, ma kuiꞌna kùxini chāꞌa ndatu nuu raꞌya, ti chiꞌin ndatu yakánꞌ, tàva ra ma tati xaan ndiso ñivi. ―Takan kàꞌan ndra chata Jesuu.
\p
\v 23 Ta ikan numini kāna Jesuu ndra. Ta kīchaꞌa kàꞌan ra iin kuꞌva chiꞌin ndra.
\p ―¡Na küu tava ma kuiꞌna juuni maa yi!
\v 24 Tatu iin ñuu kànitaꞌan chiꞌin juuni maa yi, na kündee yi kuaꞌaꞌ tiempu.
\v 25 Tatu ìyo iin yo kànitaꞌan chiꞌin juuni ñivi na, na kündee na kuaꞌaꞌ tiempu ndia.
\v 26 Yakan va tu ma kuiꞌna kànitaꞌan yi chiꞌin juuni maa yi, juuni kündee na ndia. Ta ikan kùu nuu ndiꞌi nuu na.
\p
\v 27 ’Yakan va nïꞌiin yo küu kiꞌvi iin veꞌe ra yaꞌa ìyo ñandee ta kuika, ta sùꞌu yo ña ìyo nuu ra. Na küu jaꞌa yo yi tu tüvi kuꞌni jiꞌna yo ra. Yakan va tu kuꞌni jiꞌna yo ra, tajan kùu suꞌu yo ma ña ìyo ra.
\p
\v 28 ’Va yuꞌu kàti ndicha kuii nuu ndo ti ma Ndioo yaꞌa kaꞌnu ra. Ta jànaa ra kuati ma ñivi ta ndisaa ña kini kàꞌan na.
\v 29 Va ndian kàtiꞌini chata Tati Ií Ndioo ndiakan tüva janaa Ndioo kuati na. Yakan va endee koo kuati ikan chiꞌin na ndisaa tiempu.
\p
\v 30 Ñaꞌa kātituꞌun Jesuu nuu ndra, ti tìsokuati ndra ra ña jàndaꞌa ra ndian kuꞌvi chiꞌin ndatu kuiꞌna.
\s Chàa maꞌá Jesuu chiꞌin ndra yani ra ta ñivi taꞌan ra nuu ndaa ra jànaꞌa ra
\r (Mt. 12:46-50; Lc. 8:19-21)
\p
\v 31 Takan kūu tajan chāa maꞌá Jesuu chiꞌin ndra yani ra chiꞌin ña taꞌan ra veꞌe nuu ndaa ra. Va kìndoo vi nukeꞌeni. Ta ikan kàꞌan vi chiꞌin iin ra ndaa ma nuu kaꞌìin kuaꞌaꞌ ñivi yuveꞌeni, na kukaꞌan ra chiꞌin Jesuu.
\v 32 Ta ikan jan chāa ma ra kuàkaꞌan chiꞌin Jesuu nuu ndaa ra chiꞌin kuaꞌaꞌ ñivi. Ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Nukeꞌe ndaa maꞌun chiꞌin ndra yaniun ta ñivi taꞌun, ña nànduku vi ñu̱n.
\p
\v 33 Va teꞌen nākaꞌan ra ña chìkatuꞌun ra nuu na:
\p ―¿Yo kùu maꞌi chiꞌin ma yani̱ ta ndian taꞌin?, kùuni ndo.
\p
\v 34 Ta ikan jan kīchaꞌa ndèꞌe ndicha ndio ra ma ndian kaꞌìin xiin ra. Ta teꞌen nākaꞌan tuku ra chiꞌin na:
\p ―¡Na kuni vaꞌa ndo ña ni kaꞌin chiꞌin ndo!
\v 35 Yakan va ma ndian jàꞌa ña kùuni Ndioo, ndiakan kùu ma yani̱ chiꞌin taꞌin chiꞌin ma maꞌi ―kàti Jesuu.
\c 4
\s Iin kuꞌva ña jàkuuni Jesuu kàꞌan ra nuu ñivi chata iin ra tàchi
\r (Mt. 13:1-9; Lc. 8:4-8)
\p
\v 1 Takan \fig El sembrador, los pájaros|13GR-lllg21n.tif|col|4:1-6||Nuu chàchi saa chiti ña ndoyo tichi itiꞌ|4:1\fig*kūu ta kīchaꞌa jànaꞌa tuku Jesuu inga chaꞌaꞌ ma yuꞌu lakuna. Ta tava nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ñivi kūtiꞌvi nuu ndaa ra, yakan va ndāa Jesuu tichi iin lancha ña ndaa yatini ma yuꞌu lakuna ikan. Tajan nda tichi run chūnandi ndio ra kàꞌan ra chiꞌin na. Ta ma ñivi ikan ti yuꞌu lakunani kìndoo na chìni na ma ña kàꞌan ra.
\v 2 Ta ikan jan kīchaꞌa ra jànaꞌa ra kuaꞌaꞌ nakuyi nuu na chiꞌin kuꞌva, ikan na kutunini na ña kùuni ra kaꞌan ra.
\p Yakan va teꞌen kīchaꞌa ra kàꞌan ra ma kuꞌva nuu na:
\p
\v 3 ―¡Tasoꞌo ndo ña ni kaꞌin! ―kàti Jesuu. ―Ìyo iin ra tàchi. Ta rakan ti ora chāa ra nuu ñuꞌuꞌ ra,
\v 4 ta kīchaꞌa ra tàchi ra. Ta tia ma chiti kōyo yi tichi itiꞌ. Ta ndēꞌe ma saa yi. Ta nūu ndri nuu kàndoyo yi. Ta chāchi ndiꞌi ndri yi.
\v 5 Ta inga itaꞌvi yi kōyo yi tañu yuu. Ta ikan, ti nuuni yoso ma ñuꞌuꞌ, ti mamaa yuu ndòyo nda ninuu. Yakan va ma chiti kōyo tañu yuu numini kāna yi, ti tüvi kunu indii ma chiti.
\v 6 Takan kūu ta ora ñukaꞌñu ndií, nduvaꞌa kuii xìi yi, ti tüvi nìꞌi yi ndanu kiꞌvi yoꞌo yi. Yakan va nātii yi.
\v 7 Ta inga itaꞌvi ma chiti chīta yi tañu kuꞌu. Ta ma kuꞌu ikan numini chāꞌnu yi, ta jāvati yi nuu yi. Ta nī küa kuaꞌnu yi. Yakan va tüva nī kuu jatiñu yi.
\v 8 Ta tia yi, va kōyo nuu vaꞌa ñuꞌuꞌ. Yakan va kāna yi, ta chāꞌnu vaꞌa yi. Ta kēta kuaꞌaꞌ vaꞌa chiti nuu yi. Ìyo yoko ña kēta oko uchi chiti nuu iiꞌiin yi. Ta ìyo ña kēta uni xiko chiti nuu. Ta inga yoko ña chāꞌa iin cientu chiti.
\p Yakan kūu ma kuꞌva kàti Jesuu nuu na.
\p
\v 9 Ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin na:
\p ―¡Yakan va na tasoꞌo ndisaa ndo ma ña ni kaꞌin chiꞌin ndo!
\s Nuu jākoto Jesuu ñivi nda chaꞌaꞌ jànaꞌa ra ma kuꞌva nuu na
\r (Mt. 13:10-17; Lc. 8:9-10)
\p
\v 10 Takan kūu ta ora kīndoo maꞌiin Jesuu chiꞌin ndi uchi uvi ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta inga ndra kaꞌìin xiin ra. Ta teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ndra nuu Jesuu:
\p ―¡Na katituꞌu̱n nuu ndi, nayi kùuni ma kuꞌva ikan kaꞌan yi! Vati töve kùtunini ndi ma tuꞌun kāꞌun ―kàti ndra.
\p
\v 11 Ta teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Nuu ndyoꞌo, chāꞌa Ndioo ña koto ndo tuꞌun xeꞌe ña ìyo chiꞌin ra nuu chàꞌnda ra tiñu. Yakan va chàꞌa ra ña nàkoto ma ndian jàkuu tiñu nuu ra ma tuꞌun xeꞌe ikan. Va ma ndian tüvi chìnuni ña kàꞌin, nuu ndiakan va chiꞌin mamaa kuꞌvani ni kaꞌin yi chiꞌin na.
\v 12 Ta ma ñivi ikan ti vaji ndèꞌe na, va tüvi ndichin nuu na. Ta vaji chìni na, va tüvi kùtunini na ma tuꞌun kàꞌin. Yakan va küu ndikoniꞌi ndiko na chiꞌin Ndioo. Ta töve ni janaa ra kuati na ndia. ―Takan kàtituꞌun Jesuu nuu ndra.
\s Jesuu jānaꞌa ra naja kua kùuni ma kuꞌva ikan kaꞌan yi chaꞌaꞌ ma ra tàchi chiti
\r (Mt. 13:18-23; Lc. 8:11-15)
\p
\v 13 Takan kūu ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―¿Tu tüvi kùtunini ndo ma kuꞌva iꞌya, naja kua kùu kutunini ndo inga kuꞌva ni kaꞌin, tuva takan?
\v 14 Ti ma ra tàchi chiti, indukuni kùu ra takua kùu ma ra jànaꞌa tuꞌun Ndioo.
\v 15 Vati ìyo ma ndian kàa takua kàa ma chiti kōyo tichi itiꞌ. Chìni vaꞌa na ma tuꞌun Ndioo, va ora ña cha chīni na yi, tajan vàchi ndio ma kuiꞌna kaꞌnu. Ta yakánꞌ jànaa ma tuꞌun vaꞌa Ndioo ña cha ìyo anima iiꞌiin ma ñivi ikan.
\v 16 Ta inga na kàa na takua kàa ma chiti ña kōyo tañu yuu. Ta ndiakan kùu ma ndian chìnuni tuꞌun Ndioo. Yakan va ora ndākiꞌin na yi, ndava chìsii na ti ndākiꞌin na yi chiꞌin ndisaa anima na.
\v 17 Yakan va ndiakan kàa na takua kàa ma chiti tàchio ña tüvi kunu indii yoꞌo jàꞌa ma yuu. Ta ndiakan kùu na takua kùu ma chiti ikan. Ti töve nìꞌi yi nuu kuꞌun yoꞌo yi. Yakan va ma ñivi ikan, tüvi chùndaa vaꞌa na. Ta chìnuni na ma tuꞌun Ndioo tia kivini. Ta vàchi ndio ma ndian jàndoto kuati nuu na, chaꞌaꞌ ma tuꞌun Ndioo. Tajan ndèꞌe ndio na tundoꞌo. Ta na küa koo vaꞌa na chiꞌin ma tuꞌun Ndioo. Yakan va ndàkoo ndio na yi.
\v 18 Ta inga na kàa na takua kàa chiti ña kōyo tañu kuꞌu. Ndiakan kùu ma ndian chìnuni tuꞌun Ndioo.
\v 19 Va chìtuꞌun na tiá chaꞌaꞌ ma ndatiñu ña nìꞌi na ñuñivi iꞌya. Ta juuni yaꞌa kùuni na ndeꞌe na ma xuꞌunꞌ ña na jandakuu kuika yi na. Ta yakan kùu yi ña jàndaꞌviñaꞌa yi na. Ta yüvi yakan ni kuu yi, ti kùuni na inga nakuyi koo nuu na. Ta takan kùu yi chiꞌin ma chiti tàchio, ora kàna yi nuu vati. Töve kùu jatiñu yi. Yakan va takan kùu ma ñivi ikan, ti tüvi chàa ma tuꞌun Ndioo nda anima na.
\v 20 Ìyo inga ma ñivi ña chìni na ma tuꞌun vaꞌa Ndioo. Ta chìnuni na ña kàꞌan yi chiꞌin ndisaa anima na. Ndiakan kùu na takua kùu ma chiti ña tāchi iin nuu ñuꞌuꞌ vaꞌa. Ta iin ñivi ikan kùu na takua kùu ma trigu ña chāꞌa oko uchi taꞌan chiti. Ta inga tuku yi chāꞌa uni xiko chiti. Ta inga na kùu na takua kùu ma ña chāꞌa iin cientu chiti ―kàti Jesuu.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva ña jàkuuni ra kàꞌan ra chaꞌaꞌ ñuꞌú kandil
\r (Lc. 8:16-18)
\p
\v 21 Takan kūu ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu inga kuꞌva nuu ma ñivi:
\p ―¿A vaꞌa tu kutaa xeꞌo iin kandil tichi iin kisi ñuꞌuꞌ, a iin xuu chito, kùuni ndo? ¡Na küu yi! Ti tu tüvi tàkaa sukun yo yi, na küu ndo ndichin nuu yo jāꞌa yi.
\v 22 Vati na küu tixeꞌo nïꞌiin ña jàꞌa yo, ti tiá kivi ni koto ndisaa ñivi ma ña tīxeꞌo. Ta juuni na küu kaꞌan yo nïꞌiin tuꞌun xeꞌe kuaꞌaꞌ tiempu, ti ni chaa iin kivi ña ni koto kachin ndisaa ñivi yi ndia.
\p
\v 23 Yakan va teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin na:
\p ―¡Na tasoꞌo vaꞌa ndo ña ni kaꞌin chiꞌin ndo, tuva ìyo chinituni ndo!
\p
\v 24 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin na:
\p ―¡Na jaꞌa ndo kuenda nuu ndo ma tuꞌun ña kàꞌin nuu ndo! ¡Na kuni vaꞌa ndo yi ta jachiꞌin ndo yi ora tìndee ndo inga ñivi, ta takan Ndioo ni jaꞌa ra chiꞌin ndo, ta ni kuꞌva ra ña kutuni ndo tiá kuaꞌaꞌ yi!
\v 25 Yakan va tu jaꞌa vaꞌa ndo ma tiñu Ndioo, ni tindee ra ndo tiá kuaꞌaꞌ. Va tu tüvi jatiñu ndo kuenda Ndioo, ni kindaa ra ma tiñu jàꞌa ndo, vaji töva kuaꞌaꞌ yi ―kàti Jesuu.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chata naja kua chaꞌnu chiti tàchi ñivi
\p
\v 26 Takan kūu ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu:
\p ―Indukuni kùu ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu kua iin chiti tāchi iin ratàchi.
\v 27 Ti ma chiti ikan kàna yi ta chàꞌnu yi, vaji kìxi ra a ndìto ra. Yakan va rakan tüvi chìto ra naja kua jāꞌa yi ña chàꞌnu yi.
\v 28 Ti ma chiti ikan, juuni ma ñuꞌuꞌ jāꞌa ña kàna yi. Va jiꞌna kēta ma punta yi, tajan kēta ma yoko yi.
\v 29 Ta ora cha nātii ndio ma yoko yi, tajan kìndaa ndio yo ma chiti ikan. Ta chàchi ndio yo yi ―kàti Jesuu.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chata chiti yukú mostaza
\r (Mt. 13:31-32; Lc. 13:18-19)
\p
\v 30 Takan kūu ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu ndia:
\p ―¿Nda chiꞌin induku ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu?, kùuni ndo. ¿A nda chiꞌin kùu jando induku yo yi?
\v 31-32 Ti ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, indukuni yi chiꞌin ma chiti mostaza ña tàchi yo. Ti vali yi va chàꞌnu yi tiá kua inga tuku yukú. Ña chiꞌin soko naꞌnu yi, nda saa kùu jaꞌa ri taka ri nuu vati soko run ―kàti Jesuu.
\s Nuu chàtiñu Jesuu ma kuꞌva jànaꞌa ra
\r (Mt. 13:34-35)
\p
\v 33 Yakan va chiꞌin tuꞌun iꞌya jànaꞌa Jesuu ma tuꞌun Ndioo chiꞌin kuaꞌaꞌ kuꞌva, ña cha kāꞌan ra iꞌya. Yakan va Jesuu jànaꞌa ra nuu na, nda kati kutunini na tuꞌun kàꞌan ra.
\v 34 Va nïꞌiin tuꞌun tüvi kàꞌan ra, tu tüvi kàꞌan ra yi chiꞌin kuꞌva. Va ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra jànaꞌa ra naja kua kùuni ma kuꞌva ikan kàꞌan kachin yi nuu ndra inga ora.
\s Jākutaxin Jesuu tati chiꞌin takuii lakuna
\r (Mt. 8:23-27; Lc. 8:22-25)
\p
\v 35 Takan kūu ta ora kuaa ma kivi ikan, tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―¡Na koꞌo inga chiyo lakuna! ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 36 Tajan ndàkoo ndio ndra ma ñivi ikan yuꞌu lakuna, ta kuàꞌan ndio ndra chiꞌin Jesuu juuni tichi lancha nuu indii ndra chiꞌin ra. Ta ikan juuni tāndikun inga lancha ndàka taꞌan chiꞌin ndra kuàꞌan run chata ma lancha ndra ndia.
\v 37 Ta ora cha kàchaꞌan ndio ndra nuu lakuna, ta kōyo ndio savi tati chata ndra. Ta ikan kīchaꞌa kìꞌvi ndio takuii ikan tichi ma lancha.
\v 38 Takan kūu ta tīin ñumaꞌna Jesuu, ta nduvaꞌa kuii kìxi ra kàndii ra itiꞌ xuu lancha chiꞌin chala ra. Tajan jāndakoo ndio ndra ra, ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Matru, ¿a tüvi ndèꞌun, ti chani kaꞌa yo? ―kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 39 Ta ikan jan ndēta ndio Jesuu, ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ndio ra chiꞌin ma savi tati.
\p ―¡Na kutaxin ndo! ―kàti ra. Tajan kūtaxin ndio ma savi tati chiꞌin ma takuii lakuna.
\p
\v 40 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―¿Ta naja yaꞌa ndasii ndo? ¿A takäꞌan chinuni ndo tuꞌun Ndioo ña jāꞌa ndo takan? ―kàti Jesuu.
\p
\v 41 Takan kūu ta ndrakan nduvaꞌa kuii yūꞌvi ndra, ta kīchaꞌa ndra chìkatuꞌun taꞌan ndra:
\p ―¿Nda ra kùu raꞌya, ña nda savi tati ta lakuna jàchiꞌin ña kàꞌan ra? ―kàti ndra ña nàtuꞌun taꞌan maa ndra.
\c 5
\s Iin ra ndiso tati xaan ñuꞌuꞌ Gerasa
\r (Mt. 8:28-34; Lc. 8:26-39)
\p
\v 1 Takan kūu tajan kēta chiyo ndio Jesuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra inga chiyo yuꞌu lakuna. Ta ikan kàndii iin ñuꞌuꞌ nàni Gerasa.
\v 2 Ta ora nūu ndio Jesuu tichi lancha, ta ikan tūꞌva iin ra ndiso tati xaan nuu ra. Ta rakan ti já kēe ra nuu ìyo ra kamajandu,
\v 3 ti ikan ìyo ra. Ta nïꞌiin na küu tiin na ra, ni chiꞌin kadena küu kuꞌni na ra.
\v 4 Yakan va jin kuaꞌaꞌ chaꞌaꞌ cha chūꞌni na ndaꞌaꞌ ra chiꞌin chaꞌa ra chiꞌin kadena, va endee ndìꞌi yi jàcheꞌe ra. Yakan va nïꞌiin na kündee na ra.
\v 5 Ta ndisaa tiempu chàkunuu ra ora ndichin ta ora naa, itiꞌ yuku taxiin nuu tüvi ñivi. Ta juuni chàkunuu ra itiꞌ kamajandu, ña endee ndàꞌyu ra chàkuu ra ikan. Ta endee kàni maa ra ra chata yuu.
\v 6 Takan kūu ta ora ndēꞌe ndio ra ña chika ga vàchi Jesuu, ta endee kàndakunu ra kuàtaꞌan ndio ra nuu vàchi ra. Ta ora chāa ndio ra nuu ndaa Jesuu, ta chūnandi chiti ra nuu ra.
\v 7 Ta teꞌen kīchaꞌa ndio ra kànachaa ra nuu Jesuu:
\p ―¿Nayi kùuniun jaꞌun chiꞌi̱n, yoꞌo Jesuu, Seꞌe Ndioo ra ìyo andivi? ¡Chiꞌin sivi Ndioo, chìkain ñamani nuu̱n ña na kïꞌviun chiꞌi̱n! ―Takan kàti yi chiꞌin Jesuu.
\p
\v 8 Kàꞌan yi takan chiꞌin Jesuu, vati jiꞌna ra nākaꞌan teꞌen nuu yi:
\p ―¡Yoꞌo tati xaan, na keun tichi kuñu raꞌya! ―kàti Jesuu chiꞌin yi.
\p
\v 9 Takan kūu ta teꞌen chīkatuꞌun ndiko Jesuu nuu yi:
\p ―¿Naja nàniun? ―kàti Jesuu.
\p Ta teꞌen nākaꞌan yi:
\p ―Nàni ndi Legion, ti kuaꞌaꞌ tati xaan kùu ndi ña ìyo ndi tichi kuñu raꞌya ―kàti yi.
\p
\v 10 Takan kūu ta ma tati ikan chīkan yi nuu Jesuu ña na täva ra yi ma tichi ñuu ikan.
\v 11 Ta tava ndēꞌe yi ña yatini xiin ma yuku ndaa ikan, kaꞌìin kuaꞌaꞌ kini ña kàchika ndri chàchi ndri kuꞌu kàa ikan.
\v 12 Yakan va ma tati xaan teꞌen chìkan yi nuu Jesuu:
\p ―¡Na jaꞌun tia ñamani nuu ndi, ña tachiun ndi na kiꞌvi ndi tichi kuñu ma kini kàchika ikan! ―kàti yi.
\p
\v 13 ―Vaꞌani tuva takan kùuni ndo ―kàti Jesuu chiꞌin yi.
\p Tajan kēe ndio yi kuñu ma raꞌii ikan, ta kuàꞌan yi. Tajan kīꞌvi yi ma kuñu ndri. Takan kūu ta ma kini kàchika ikan, ti uvi mii taꞌan ndri kùu ndri. Ta ora kīꞌvi ndio na tichi kuñu ndri, tajan kāndakunu ndio ndri kuàꞌan ndri. Ta kāchita ndri iin xaꞌva ña ìyo yuꞌu lakuna. Ta ikan kāꞌa ndri tichi lakuna ta chīꞌí ndri.
\p
\v 14 Ta ma ndra kùmi ma kini endee chīnu ndra kuàꞌan ndra ora ndēꞌe ndra ma ña jāꞌa chiꞌin ndri. Yakan va ora chāa ndra ma ñuu ta kīchaꞌa ndra nàtuꞌun ndra ña tāꞌan ma kini chiꞌin tandiꞌi ñivi ìyo kuariya ta chiꞌin ñivi ìyo ñuu ndia. Takan kūu ta kēe ndio na kuàndeꞌe na nuu kāchita ndri. Ta ora ndēꞌe na ndri, tajan ndīkoniꞌi ndiko na nuu ndaa Jesuu.
\v 15 Ta ora kūyatin ndio na nuu ndaa Jesuu, ta ikan ndēꞌe ndio na ma ra tìvi xini niku. Ña cha ñùꞌu ndio ra jaꞌma nàndi ra. Va tüva jàꞌa ra takua jāꞌa ra ora ndiso ra tati xaan niku. Ta ndava kuàꞌan tati na ora ndēꞌe na ña cha ndòvaꞌa ra.
\v 16 Takan kūu ta ma ñivi ña ndēꞌe kua tāꞌan ma ra ndiso tati xaan chiꞌin ña tāꞌan ma kini, kīchaꞌa na nàtuꞌun na yi chiꞌin inga ñivi ña kūu.
\v 17 Takan kūu tajan kīchaꞌa ma ñivi ñuu kàꞌan na nuu Jesuu na kee ra kuꞌun ra ma ñuꞌuꞌ ikan.
\p
\v 18 Takan kūu ta ora ndāa ndiko Jesuu tichi lancha, ta nduvaꞌa kuii jānini ma ra ndiso tati xaan niku Jesuu, ña kùuni ra kuꞌun ra chiꞌin ra.
\v 19 Va Jesuu tüvi nī chaꞌa ra kuꞌun ra chiꞌin ra. Ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―¡Kindoo yoꞌo, xaa! ¡Ta kuàꞌan veꞌun nuu ìyo ñiviun! ¡Ta katituꞌun nuu vi, ndisaa ña jāꞌa Rachaꞌnu Ndioo chitoꞌun chiꞌun, ta naja kua kūndaꞌvini ra ñu̱n ña jāndaꞌa ra ñu̱n! ―kàti Jesuu.
\p ―Vaꞌani tuva takan ―kàti ra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 20 Tajan kuàꞌan ndio ra. Ta kīchaꞌa kàtituꞌun ra nuu ndisaa ñivi ñuu Decápolis ña jāndovaꞌa Jesuu ra. Ta ndisaa ñivi ikan ndava yuꞌvi na, ña kàꞌan ra takan chiꞌin na.
\s Ña seꞌe Jairo ta ña kèꞌe jaꞌma Jesuu
\r (Mt. 9:18-26; Lc. 8:40-56)
\p
\v 21 Takan kūu ta ora ndīkoniꞌi ndiko Jesuu ma inga chiyo lakuna chiꞌin lancha. Tajan ma ora ikani kuaꞌaꞌ ñivi kūtiꞌvi nuu ndaa ra yuꞌu lakuna.
\v 22 Takan kūu tajan chāa ndio iin ra vika ndiso tiñu veñuꞌu ñivi judíu ña nàni Jairo. Ta ora ndēꞌe ra Jesuu numini chūnandi chiti ra nuu ra.
\v 23 Ta ikan nduvaꞌa kuii chīkan ra ñamani nuu Jesuu. Ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―¡Chani kuvi ma ñavali seꞌi! ¡Yakan va koꞌo ta jananiun ndaꞌun chata ña! ¡Ikan na ndaꞌa vaꞌa ña ta koo ndikoan! ―Takan kàti ra chiꞌin Jesuu.
\p Ta teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ra:
\p ―¡Na koꞌo, tuva takan! ―kàti ra chiꞌin ra.
\p
\v 24 Ta ikan jan kēe ndio Jesuu kuàꞌan ra chiꞌin ra. Ta ikan juuni tāndikun kuaꞌaꞌ ñivi kuàꞌan na chata ndra ña ndava tituu taꞌan na.
\v 25 Ta tañu ma ñivi kàchaꞌan ikan, kuàꞌan iin ña cha ìyo uchi uvi kuiya ña kuꞌvian jàꞌa niian.
\v 26 Ta nduvaꞌa kuii cha ndēꞌan tundoꞌo ndaꞌaꞌ ndra chìto jàꞌa tatan. Ta tüvi ndòvaꞌa ña, vaji jānaa ña ndisaa xuꞌunꞌ kumian. Java viꞌaga kaꞌvi kùunian jāꞌa yi.
\v 27 Yakan va ora chīnian ña kàꞌan Jesuu, ta tāndikun ndioan kuàꞌan ña. Ta ikan jāyatin ndioan ña itiꞌ chata ra. Tajan jānanian ndaꞌaꞌ ña jaꞌma ra.
\v 28 Ta teꞌen kīchaꞌa ña chàninian: “Jitu jaꞌmani ra na keꞌo, ta chiꞌin yakani kuu ndaꞌa yo,” kùunian, ña chàninian.
\v 29 Ta ikan jan kēꞌe ndioan ma jaꞌma ra, ta ma ora ikani kūtaxin ma niian. Ta ndāꞌa ña.
\v 30 Takan kūu ta ikan tūvini Jesuu ña kēe itaꞌvi ndatu ndiso ra. Tajan ndīkoniꞌi ra ndeꞌe ra nuu ma ñivi. Ta teꞌen chīkatuꞌun ra nuu na:
\p ―¿Yo kēꞌe jaꞌmai nda cheꞌe? ―kàti ra.
\p
\v 31 Ta teꞌen nākaꞌan ndio ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Matru, ¿a tüvi ndeꞌun, ti yaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi tìtu taꞌan xiun? ¿Ta chìkatuꞌun gaun ña yo kēꞌe ñu̱n? ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 32 Tajan chīkonuu ndio Jesuu ndèꞌe ra ma ndian kaꞌìin xiin ra, va ti kùuni ra ndeꞌe ra yo kùu ma ña kēꞌe jaꞌma ra.
\v 33 Yakan va ma yakan ndava yùꞌvian ña kāꞌan ra, ti cha chìtoan ña tāꞌan ña ora kēꞌan ma jaꞌma ra. Ta ikan jan chāa ndioan nuu ra, ta chūnandi chitian. Ta kàtian ndisaa ña tāꞌan ña nuu ra.
\v 34 Ta teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌan:
\p ―Yoꞌo seꞌyu, ¡cha kuu kuꞌun vitin! Ti cha ndāꞌun jāꞌa ña chìnuniun.
\p
\v 35 Takan kūu ta juuni takäꞌan chinu kàꞌan Jesuu nuan, ora chāa inga ma ndra ìyo veꞌe ma ra vika ndiso tiñu veñuꞌu ñivi judíu. Ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ndra nuu tatá ñavali ikan:
\p ―Cha chīꞌí ma ña seꞌun. ¿Yakan va nda kuenda ña jàkenaa kaꞌun tiempu ra? ―Takan kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 36 Takan kūu ta ora chīni Jesuu ña kàꞌan ndra takan chiꞌin Jairo, tajan teꞌen kīchaꞌa nàkaꞌan Jesuu chiꞌin ra:
\p ―¡Na yüꞌviun! ¡Na chinuniun ma ña jàꞌi! ―kàti Jesuu chiꞌin ma ra vika veñuꞌu ñivi judíu.
\p
\v 37 Ta ikan jan kēe Jesuu kuàꞌan ra chiꞌin Petuꞌ, Jandiau ta Xuva, ra yani Jandiau. Ta tiá ma ñivi tüvi nī chaꞌa ra ña kuꞌun na chiꞌin ndra.
\v 38 Takan kūu ta ora chāa ndra veꞌe ma ra vika veñuꞌu ñivi judíu. Ta ikan ndēꞌe Jesuu ña yaꞌa kuvaa ñivi kaꞌìin ikan, ña kàchaku na.
\v 39 Ta ikan jan kīꞌvi Jesuu tichi veꞌe chiꞌin ndra kuàꞌan chiꞌin ra. Ta teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu:
\p ―¿Ta naja yaꞌa kàchaku ndo? Ta ma ñavali ikan tüvi nī chiꞌan, ti kìxinian ―kàti Jesuu.
\p
\v 40 Ta ma ñivi ikan java chakú ndaani na ña kàꞌan ra. Va teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin ma ñivi, na kee na nukeꞌe. Tajan kīꞌvi ndio ra chiꞌin ma ndi uni ndra chāa chiꞌin ra, chiꞌin tatá ña ta maꞌá ña nuu kàndian.
\v 41 Tajan tīin ndio Jesuu ndaꞌaꞌ ña ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌan:
\p ―¡Talita kum! ―Tuꞌun iꞌya teꞌen kùuni yi kaꞌan yi: Chiꞌun kàꞌin yoꞌo, xiꞌi. ¡Na ndetaun! ―kàti ra chiꞌan.
\p
\v 42 Ta ma ora ikani ndēta ña, ta numini kīchaꞌa ña chàkunuan. Ta yakan ti já uchi uvi kuiya ña. Ta ora ndēꞌe ma ñivi ña nāndoto ndikoan, ndava yūꞌvi na.
\v 43 Ta teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin na:
\p ―¡Na käꞌan ndo ña jāꞌi nuu nïꞌiin ñivi! ―kàti Jesuu.
\p Tajan kīchaꞌa kàꞌan ndio ra chiꞌin ma ñivi ikan na kuꞌva vi ña kachian.
\c 6
\s Chàa Jesuu ñuu Nazaret
\r (Mt. 13:53-58; Lc. 4:16-30)
\p
\v 1 Takan kūu tajan kēe ndio Jesuu kuàꞌan ra chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra nda ñuu ra.
\p
\v 2 Ta ora chāa ndio ma kivi nindeo, tajan kīchaꞌa Jesuu jànaꞌa ra tichi veñuꞌu ñivi judíu. Ta ma ñivi ikan, ti yaꞌa ndēꞌe ndaa na Jesuu ora chīni na ña kàꞌan ra. Yakan va teꞌen kīchaꞌa na chìkatuꞌun taꞌan na:
\p ―¿Ndanu kūtuꞌva ra ña kàꞌan ra? ¿Ta ndanu tāva ra ma ña chìto ra chiꞌin ma ndatu ra?
\v 3 ¿A yüvi rakan kùu ra seꞌe Ndiya, ra jàtiñu chiꞌin vitu, niku? Chìto yo ti yani ra kùu Jandiau, ta Kusé, ta Juda chiꞌin Simón. Ta juuni iꞌya ìyo ma ñivi taꞌan ra ndia. ―Takan kàti na ña nàtuꞌun taꞌan na.
\p Yakan va nī jachiꞌin na ña kàꞌan Jesuu.
\v 4 Ta teꞌen nākaꞌan ndiko Jesuu chiꞌin na:
\p ―Taku ra kàꞌan kuenda Ndioo nda ni kùuni jakaꞌnu na ra, va juuni ma ñuu nuu chāꞌnu ra, tüvi yo kùuni ndeꞌe ra, ni ma ñivi ra ndia ―kàti Jesuu.
\p
\v 5 Yakan va nī kuu jaꞌa Jesuu kuaꞌaꞌ tiñu ndatu ikan, ti yaꞌa xaani na ndèꞌe na ra. Ma ña jāꞌa ra, kūu ña jundii ra ndaꞌaꞌ ra chata tia ma ndian kuꞌvi, ta ndāꞌa na jàꞌa yi.
\v 6 Takan \fig Misión de los doce discípulos|14GR-tlc050n.tif|col|6:6||Tàchi Jesuu ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, na kukatituꞌun ndra tuꞌun vaꞌa Ndioo nuu ma ñivi|6:6\fig*kūu ta yaꞌa nàkanini ra ña tüvi chìnuni ma ñivi ñuu ra ña jàꞌa ra. Ta ikan jan kēe ndio ra kuàjanaꞌa ra ñuu ìyo yatini ma ikan.
\s Tàchi Jesuu ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, na kukatituꞌun ndra tuꞌun vaꞌa Ndioo
\r (Mt. 10:5-15; Lc. 9:1-6)
\p Takan kūu ta Jesuu chākunuu ndio ra jànaꞌa ra nuu ìyo ñuu kuati ìyo yatini.
\v 7 Ta ikan jan kāna ndio Jesuu ndi uchi uvi ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Ti ni tachi ra ndra kuenda uvi ndra, ti ni kuꞌva ra ndatu ra nuu ndra. Ta ni tachi ra ndra ña kujandaꞌa ndra ñivi ndiso tati xaan.
\v 8 Va jiꞌna teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Tüvi kunaa ndo nïꞌiin nakuyi tichi itiꞌ kuàꞌan ndo, ni yunu, ni xitaꞌ, ni xuꞌunꞌ. Kùu kunaa ndo, va iin yutun vatuni,
\v 9 ta kundii chaꞌa ndo ndichan ni. Ta juuni na küu kuꞌun toto ndo jaꞌma ndia.
\v 10 Ta ora kìꞌvi ndo veꞌe iin ñivi, na koo ndo ma ikan nda kati keta ora kuꞌun ndo inga ñuu.
\v 11 Vatu chaa ndo veꞌe iin ñivi, ta tüvi jàchiꞌin na ma ña kàꞌan ndo, ta tüvi tasoꞌo na yi, tiá vaꞌa tu numini kee ndo ma ñuu ikan, ta kuꞌun ndo inga ñuu. Ta na jakisi ndo yuyaka kaꞌìin ndichan ndo, ikan nakoto na, ti töve ni niꞌi na ñamani Ndioo, ti töve nī jachiꞌin na ma tuꞌun Ndioo ña kàtituꞌun ndo nuu na. ―Takan kāti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 12 Takan kūu tajan kēe ndio ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu kàchaꞌan ndra ña kuàkatituꞌun ndra nuu ma ñivi na ndikoniꞌi ndiko na chiꞌin ma Rachaꞌnu Ndioo.
\v 13 Ta juuni tāva ndra kuaꞌaꞌ tati xaan ndiso ñivi. Ta chiꞌin cete jāꞌií ndra xini ma ndian kuꞌvi, ta ndōvaꞌa na.
\s Nuu chìꞌí Xuva ra jàkunduta
\r (Mt. 14:1-12; Lc. 9:7-9)
\p
\v 14 Takan kūu tajan chīto ndio ma Rey Herode ña jàꞌa Jesuu. Ta ndisaa ña jàꞌa ra chītakuati ndio yi ma ñuu ikan. Yakan va teꞌen nākaꞌan ndio Rey Herode:
\p ―¡Ndicha kuii ña rakan kùu Xuva Tita! Ta nāndoto ndiko ra tañu ñivi ndií. Yakan jàndaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi chiꞌin ndatu ra. ―Takan kāti ma Rey Herode.
\p
\v 15 Ta ìyo inga tuku ndian kàꞌan teꞌen:
\p ―¡Rakan kùu Elía, ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna! ―kàti na.
\p Ta ìyo inga ndian kàꞌan teꞌen:
\p ―¡Rakan kùu ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, takua kāꞌan ndra chīyo tajiꞌna!
\p
\v 16 Yakan va ora chīni Rey Herode ña kàꞌan na takan, ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ra:
\p ―¡Ndicha kuii ña rakan kùu Xuva, ña tāchi̱ ña chākaꞌnda ndra xini ra! ¡Va vitin juu ra kùu ra ña nāndoto ndiko ra! ―Takan kàti Rey Herode.
\p
\v 17 Ti chaꞌaꞌ ña nàni Herodías tīꞌi ma Rey Herode Xuva Tita tichi vekaa. Takan kūu ta ora cha tīꞌi ndra ra tichi vekaa, tajan chūꞌni ndio ndra ra chiꞌin kadena. Ta ma ña nàni Herodías juuan chūndaka ra nàni Lipe niku, ra yani Rey Herode. Ta vitin cha sūꞌu Rey Herode ña nuu ra yani ra, ta tāndaꞌa ndiko ra chiꞌan.
\v 18 Ti teꞌen kāꞌan Xuva chiꞌin Herode ora takäꞌan tiꞌi ra ra tichi vekaa:
\p ―Iin kuati kùu yi tu ndakaun ñasiꞌi ma ra yaniun. ―Takan kàti Xuva.
\p
\v 19 Yakan va chaꞌaꞌ yakan kùu yi, ña xaani Herodías ndèꞌan Xuva. Yakan va kùunian kaꞌnian ra. Va nī kuu yi.
\v 20 Ti Rey Herode yūꞌvi ra ndeꞌe ra Xuva, ti chìto ra ti iin ra ndaa ta vaꞌa kùu ra nuu Ndioo. Yakan va kùmi vaꞌa Herode ma Xuva, ti koto kiꞌvi Herodías nuu indii ra, ta kaꞌnian ra. Yakan va ora kàtituꞌun Xuva ma tuꞌun Ndioo nuu Rey Herode, chàtaꞌani ra ma ña kàꞌan yi, va tüvi jàchiꞌin ra yi.
\v 21 Takan kūu ta chāa iin kivi ña ndèꞌe ndio ma Herodías naja kua jaꞌa ña, ña ni kaꞌnian Xuva. Ti ma kivi ikan kùu yi ña chīnu Rey Herode kuiya ra. Tajan jāꞌa ndio ra iin viko kaꞌnu. Tajan jāinvitaa ra tandiꞌi ndra vetiñu ìyo ñuu ra, chiꞌin ndra capitán chàꞌnda tiñu nuu jandaru, ta inga ndra chaꞌnu ìyo ñuꞌuꞌ Galilea ndia.
\v 22 Takan kūu ña kīꞌvi ña seꞌe Herodías nuu jàꞌa ndra viko. Ta kīchaꞌa ña tàchaꞌa ña ndeꞌe ndra. Ta ma Rey Herode chiꞌin ndra kaꞌìin chiꞌin ra nduvaꞌa kuii chàtaꞌani ndra kua tàchaꞌa ña. Ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ndio Rey Herode chiꞌan:
\p ―Kuꞌvai tuꞌun nuu̱n, ña na ndakaun nayi kùuni maun nui, ta kuꞌvai yi nuu̱n ―kàti ra.
\p
\v 23 Takan kūu ta nda uvi chaꞌaꞌ chāꞌa tuku ra tuꞌun nuan ña na ndakan ña nayi kùuni maa ña nuu ra, vaji java ma ñuꞌuꞌ ñuu nuu chàꞌnda ra tiñu, kuꞌva ra yi nuan, kàti ra.
\v 24 Va yakan tüvi nī kaꞌan ña ma ña kāꞌan ra chiꞌan. Takan kūu tajan kēan chàndakatuꞌan nuu maꞌá ña. Ta teꞌen nākaꞌan ña nuu ma maꞌá ña:
\p ―¿Nayi ndakai nuu ra vitin?, kùuniun, yoꞌo maꞌá ―kàtian.
\p Ta teꞌen nākaꞌan ndio ma maꞌá ña chiꞌan:
\p ―¡Na ndakaun xini Xuva ra jàkunduta nuu ra! ―kàtian.
\p
\v 25 Tajan numini kēan kuàꞌan ña nuu nàndi Rey Herode. Ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ña chiꞌin ra:
\p ―Kùuni̱ ña ni vitini kuꞌvaun xini Xuva ra jàkunduta iin tichi koꞌo nui ―kàtian chiꞌin ra.
\p
\v 26 Ta ora chīni ra ña kàꞌan ña takan, nduvaꞌa kuii ndaꞌvi kùuni ra. Va tava cha chīni ma ndra kaꞌìin xiin ra ña chāꞌa ra tuꞌun nuan, yakan va ìyo yi ña jaꞌa ra ma ña chìkan ña nuu ra.
\v 27 Yakan va tāchi ndio ra iin jandaru ña kukaꞌnda ra sukun Xuva nuu indii ra tichi vekaa.
\v 28 Takan kūu tajan kēe ndio ma jandaru kuàꞌan ra nuu indii Xuva vekaa. Ta ora chāa ndio ra nuu indii ra, ta chāꞌnda ra sukun ra chiꞌin machiti. Tajan chāndaka ndio ra yi iin nuu koꞌo nuu ña tivaa ikan. Ta yakan chāndaka ña yi nuu maꞌá ña.
\p
\v 29 Takan kūu ta ora chīto ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Xuva ña chīꞌí ra, tajan chākiꞌin ndra ma ñundaꞌyu ra. Ta chākuchi ndra yi. Takan tāꞌan Xuva ra jàkunduta.
\s Jesuu chàꞌa ra ña kachi uꞌun mii ñivi
\r (Mt. 14:13-21; Lc. 9:10-17; Jn. 6:1-14)
\p
\v 30 Takan kūu ta ora yāꞌa ña kūu takan, tajan kūtiꞌvi ma ndra tatun Jesuu chiꞌin ra. Ta kātituꞌun ndra nuu ra ndisaa ña jāꞌa ndra, ta ña jānaꞌa ndra nuu ra ndia.
\v 31 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―¡Naꞌa ndo! ¡Nakoꞌo iin nuu taxiin nuu tüvi ñivi! Ta ikan nindeo itaꞌvi ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p Takan kàti Jesuu chiꞌin ndra, ti nduvaꞌa kuii chàkoyo kuaꞌaꞌ ñivi nuu ndaa ra chiꞌin ndra tatun ra, ña nī kuyati ra kachi ra chiꞌin ndra jàꞌa na.
\v 32 Yakan va kēe ndio Jesuu kuàꞌan ra chiꞌin ndra tatun ra tichi lancha iin nuu tàxiin.
\v 33 Va tava kuaꞌaꞌ na ndēꞌe na nuu kuàꞌan ndra. Ta nàkoto na ti Jesuu kùu ra ña kuàꞌan ra chiꞌin ndra tatun ra tichi lancha. Tajan ndisaa ndio ma ñivi kandakunu na kuàꞌan na nuu ni chaa ndra. Ta jiꞌna ga na chāa, tajan chāa ndra.
\v 34 Takan kūu ta ora nūu Jesuu ma lancha, ta ndēꞌe ra ña kaꞌìin kuaꞌaꞌ ñivi. Ta kūndaꞌvini ra na, ti kaꞌìin na takua kaꞌìin iin mvechala ña tüvi chitoꞌo. Tajan kīchaꞌa jànaꞌa ra kuaꞌaꞌ tuꞌun Ndioo nuu na.
\v 35 Ta ora cha kua ini, tajan chāa ndio ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra nuu ra. Ta teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Cha ini kùu yi vitin. Ta iꞌya ti iin nuu tàxiin kùu yi.
\v 36 Yakan va, ¿a vaꞌa tu jandutáun ma ñivi, ta na kuꞌun na nuu nìꞌi na jàta na ña kachi na? ―Takan kàti ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra nuu ra.
\p
\v 37 Ta teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―¡Maa ndo na kuꞌva ndo ña kachi na! ―kàti Jesuu.
\p Ta teꞌen nākaꞌan ndra nuu ra:
\p ―¿Ta naja jaꞌa ndi, ta niꞌi ndi xuꞌunꞌ ña jata ndi ma paan, tu tüvi yi? ―kàti ndra.
\p
\v 38 Ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―¡Kuàndeꞌe ndo, ndeꞌo naja taꞌan paan ìyo nuu ndo! ―kàti Jesuu.
\p Ta ora chāndeꞌe ndio ndra nuu kaꞌìin yi, ta teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin Jesuu:
\p ―Uꞌun paan, ta uvini tiakaꞌ indii ―kàti ndra.
\p
\v 39 Takan kūu tajan tāchi Jesuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra na kaꞌan ndra chiꞌin na, na kuiin ta tia ta tia na nuu ita yutaꞌ ikan.
\v 40 Tajan chākuiin na kuenda iin cientu ta kuenda uvi xiko uchi na.
\v 41 Ta ikan jan kīꞌin ndio Jesuu ma ndi uꞌun paan ta ndi uvi taꞌan tiakaꞌ. Tajan ndēꞌe ra itiꞌ andivi, ta teꞌen kàꞌan ra chiꞌin Ndioo:
\p ―Taꞌvindioun Ndioo. Ti chāꞌun ma paan ta tiakaꞌ nuu ndi ―kàti Jesuu.
\p Tajan jākuati ra ma paan chiꞌin tiakaꞌ. Ta chāꞌa ra yi nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra na nataꞌvi ndra yi nuu na.
\v 42 Takan kūu ta chāchi ndisaa na nda kati chitu vaꞌa tichi na.
\v 43 Ta uchi uvi ga tuka kùu yi ña chàkoso yi ora chīnu chàchi na.
\v 44 Yakan va ma ndra chāꞌa Jesuu ña chàchi, uꞌun mii taꞌan ndra kùu ndra.
\s Chìka Jesuu nuu takuii
\r (Mt. 14:22-27; Jn. 6:15-21)
\p
\v 45 Takan \fig Jesús anda sobre el mar |15GR-tlc052n.tif|col|6:45||Chìka Jesuu nuu takuii|6:45\fig*kūu ta ora yāꞌa ña kūu takan, tajan tāchi ndio Jesuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, na ndaa ndra tichi lancha. Ta jiꞌna ndra na keta chiyo ndra ñuu Betsaida. Ta rakan, juuni yanga ndōo ga ra kàꞌan ra chiꞌin ñivi ña ni kuꞌun ra.
\v 46 Ta ora cha ndīꞌi na ndùta, tajan ndāa ndio Jesuu iin yuku ña kuàkaꞌan ra chiꞌin Ndioo.
\v 47 Takan kūu ta ora cha kunaꞌa, ma lancha ikan cha kēta run nda java lakuna chiꞌin ndra. Ta Jesuu ti juuni ndaa ra yuꞌu lakuna nuu ndākoo ndra ra.
\v 48 Ikan ndaa Jesuu ora ndēꞌe ra ña nduvaꞌa kuii cha chìtatu ndra ña jàkunu ndra run chiꞌin yutun xaꞌnda nuu. Ti vaji niꞌi jàꞌa ndra ña nakunu run, va töve chìka ndaꞌaꞌ ndra ti yaꞌa niꞌi chàkin ma tati. Yakan va ìyo yi a kaa uni naꞌani ora kēe Jesuu ña chika ra kuàꞌan ra nuu takuii itiꞌ kuàꞌan ndra.
\v 49 Takan kūu ta ora ndēꞌe ndra ña chìka Jesuu vàchi ra nuu takuii xiin lancha ndra, ta kùuni ndra ña iin niꞌna kùu yi ña chìka yi vàchi yi niku. Ta iin kuvaani ndra ña nduvaꞌa kuii yūꞌvi ndra.
\v 50 Vati tandiꞌi ndra ndēꞌe ndra yi, yakan va yūꞌvi ndra. Ta ikan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―¡Na yüꞌvi ndo!, ti mai kùi. ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 51 Ta ikan jan jāyatin ndio ra ra nuu kaꞌìin ndra tichi lancha. Tajan ndāa ndio ra tichi run. Ta ma ora ikani kūtaxin ma tati ña chàkin yi. Ta ndrakan ndava kuàꞌan anima ndra ña jāꞌa yi takan ora chāa Jesuu.
\v 52 Vati takäꞌan kuu kutunini ndra ma ndatu jāꞌa Jesuu chiꞌin paan. Ta ni takäꞌan nakoto vaꞌa ndra nda chiꞌin ndatu kùu yi ña jāꞌa ra yi.
\s Jàndaꞌa Jesuu ñivi kuꞌvi ìyo ñuu Genesaret
\r (Mt. 14:34-36)
\p
\v 53 Takan kūu ta ora cha kēta chiyo ndio ndra ma ñuꞌuꞌ Genesaret. Ta ikan chūꞌni ndio ndra ma lancha ndra yuꞌu lakuna.
\v 54 Ta ikan jan nùu ndio ndra run. Ta numini nākoto ma ñivi ra, ti Jesuu kùu ra.
\v 55 Takan kūu ta ora ndēꞌe ndio ma ñivi ña chāa ndio Jesuu ikan, ta numini kàtituꞌun na nuu tandiꞌi ma ñivi ìyo ñuꞌuꞌ ikan. Tajan kīchaꞌa ndio na chàndaka na ndian kuꞌvi chiꞌin tiꞌva nuu chìto na nuu ndaa Jesuu.
\v 56 Yakan va nda nikuuni nuu chàꞌan Jesuu, a ñuu kuati a ñuu naꞌnu a tichi kuꞌu, ikan jātuꞌva na ma ndian kuꞌvi yuꞌu kai a nuyaꞌvi nuu chàkunuu ra. Ta chìkan na ñamani nuu Jesuu na kuꞌva ra keꞌe ma ndian kuꞌvi, jin tu jaꞌmani ra. Ta ndisaa ma ndian kēꞌe jaꞌma ra, ndàꞌa na jàꞌa ndatu ra.
\c 7
\s Kàtituꞌun Jesuu nda ña kùu ma ña jàndokini ma ñivi
\r (Mt. 15:1-20)
\p
\v 1 Itiꞌ ñuu Jerusalén kīchi ndra fariseu chiꞌin ndra jàkuaꞌa tutu Ndioo. Ta ikan jan jākuyatin ndio ndra ndra nuu ndaa Jesuu.
\v 2 Ta ndrakan ora ndēꞌe ndra ña jàꞌa ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu ña kàchachi ndra, va tüvi nàkata jiꞌna ndra ndaꞌaꞌ ndra. Yakan va kāꞌan ndra chata ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, ti tüvi ndoo ndaꞌaꞌ ndra takua ìyo ma costumbre ñivi judíu.
\v 3 Ti ndian fariseu chiꞌin ndian judíu, jàꞌa na ma ña jàꞌa ma ndian chīyo tajiꞌna. Ta ndiakan ti tüvi kuu kachi na tu takäꞌan ndoo ndaꞌaꞌ na.
\v 4 Ta ora kìchaa na ña chāꞌan na nuyaꞌvi, na küu kachi na, tu takäꞌan nakata na ndaꞌaꞌ na ndia. Ta juuni ìyo inga costumbre ña jàꞌa na ndia, takua jàꞌa na, ña nàkata na yachin, kasitu, kisi, chiꞌin yuvi.
\v 5 Yakan va teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ndra fariseu chiꞌin inga ndra jàkuaꞌa tutu Ndioo nuu Jesuu:
\p ―¿Naja tüvi jàꞌa ndra jàkuaꞌa chiꞌun ma costumbre jàꞌa ndian chīyo tajiꞌna? Ña tüvi nàkata jiꞌna ndra ndaꞌaꞌ ndra ta kachi ndra ―kàti ndra nuu Jesuu.
\p
\v 6 Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Ña ndicha kùu ña kāꞌan ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo nàni Isaía kuenda ndo. Ti tüvi jàꞌa ndo ma ña kàꞌan ndo. Ta Isaía ti teꞌen kāꞌan ra, niku:
\q Ma ñivi jàkaꞌnu Ndioo jàkaꞌnu na ra chiꞌin tuꞌun kàꞌani na,
\q va tüvi jàkaꞌnu na ra chiꞌin anima na.
\q
\v 7 Ta tüvi nda kuenda kùu yi ña jàkaꞌnu na Ndioo.
\q Ti ma tuꞌun ña jàkaꞌnu na Ndioo, tuꞌun kàꞌan ñivini kùu yi.
\q Ta ma ñivi ikan kàꞌan na, ti tuꞌun Ndioo kùu yi.
\m Takan kāꞌan ra Isaía chīyo tajiꞌna.
\v 8 Ti ndyoꞌo, ndàkoo ndo ma ña kàꞌan Ndioo ña jàꞌa ndo, ta jàꞌa ndo ma tuꞌun jànaꞌa ñivini.
\p
\v 9 Takan kūu ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu nuu ndra ndia:
\p ―Yaꞌa ga chìnuni ndo ma costumbre ña jàꞌa juuni maa ndo. Va ma tuꞌun Ndioo töve jàchiꞌin ndo yi,
\v 10 ti teꞌen kāti Moisés tajiꞌna: “¡Na jakaꞌnu ma tatáun chiꞌin maꞌun!” “Tatu kanduvaꞌun tatáun, a maꞌun, ta kaꞌndaun kuenda ña kuviun jàꞌa inga ñivi”, kāti Moisés.
\v 11 Va ndyoꞌo ti teꞌen kàꞌan ndo: “Na väꞌa tu iin raꞌii küuni ra tindee ra tatá ra chiꞌin maꞌá ra.” Ta rakan ti teꞌen kàꞌan ra nuu vi: “¡Na küu ga tindei ndo! Ti cha tāva siin ndisaa ña ìyo nui ña ni sokói yi nuu Ndioo.” Takan kàti ra nuu tatá ra chiꞌin maꞌá ra.
\v 12 Ta juuni kàꞌan ndo, ti yo kàꞌan teꞌen vitin, tüva ìyoni na tindee na tatá na chiꞌin maꞌá na. Takan kùuni ndo.
\v 13 Va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo, ti kua ikan jàꞌa ndo ña jàchiyo ndo tuꞌun Ndioo. Ti kùuni ndo jaꞌa ndo ma costumbre maa ndo. Ta juuni ma yakan jàyaꞌa ndo yi nda nuu ñivi ndo ndia. Ta juuni ìyo inga tuku ña jàꞌa ndo ndia. ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ndra fariseu ta ndra jàkuaꞌa tutu Ndioo.
\p
\v 14 Takan kūu tajan kāna tuku Jesuu ñivi nuu ndaa ra. Ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―¡Tasoꞌo vaꞌa ndisaa ndo ña ni kaꞌin chiꞌin ndo! ¡Ta na kutunini ndo yi ndia!
\v 15 Nïꞌiin ña chàchi ñivi tüvi jàkini yi anima na chiꞌin chinituni na. Va ña kèe chinituni na kùu ma ña jàkini na.
\v 16 ¡Yakan va tuva ìyo chinituni ndo na kuni ndo! ―kàti Jesuu.
\p
\v 17 Takan kūu ta ora chīnu kàꞌan Jesuu takan, ta kēe ndio ra kuàꞌan ra nuu ìyo veꞌe ña kìndoo ra. Tajan kīꞌvi ra ma tichi veꞌe chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Tajan teꞌen kīchaꞌa ndio ndra chìkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¿Nayi kùuni ma ña jànaꞌun nuu ma ñivi kàꞌan yi? ―kàti ndra.
\p
\v 18 Ta teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―¿A juuni yaꞌa ndava xini ndo ña tüvi kùtunini ndo ña kāꞌin? ¿A tüvi chìto ndo, ti ndisaa ña chàchi ñivi tüvi jàkini yi chinituni na?
\v 19 Ti tüvi chàa yi nda chinituni na. Chàa yi va nda nuu chitini na. Tajan tàva na yi ora chàti na ―kàti ra.
\p Yakan va chiꞌin tuꞌun iꞌya kùuni ra kaꞌan ra, ña ndisaa ma ña chàchio, vaꞌa yi.
\v 20 Ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin na:
\p ―Ndicha ti ña jàkini chinituni na, va kùu yi ma ña kèe chinituni na.
\v 21 Ti tichi chinituni na kèe ma ña kini chànini na. Ti kùuni na kiꞌvi na chiꞌin ñivi ñaꞌaꞌ takäꞌan tandaꞌa. Ta juuni chiꞌin chinituni na, kùuni na suꞌu na, ta kùuni na kaꞌni na ñivi.
\v 22 Ta juuni kùuni na kiꞌvi na chiꞌin iin ñaꞌa cha ìyo ii, ta ñaꞌa chiꞌin raꞌii cha ìyo ñasiꞌi ndia. Ta yaꞌa kùuni na kukuika na. Ta kùuni na jatiꞌini na, ta kùuni na jandaꞌviñaꞌa na, ta chàtaꞌani na jaꞌa na kuati nuu ndeꞌe tandiꞌi ñivi. Ta ndiakan, na tüva jaña na ña jàꞌa na yi. Ta xaani na ndèꞌe na inga ñivi chaꞌaꞌ ña ìyo nuu na. Tajan kàꞌan ndio na chata ñivi. Ta jàkaꞌnu na juuni maa na. Ta jàꞌa na ma ña kùuni maa na jàꞌa na.
\v 23 Ndisaa yakan ña kini kēe chinituni na kùu yi. Ta yakan kùu yi ña jàkinini yi anima na.
\s Iin ña kìchi inga ñuu chìnunian tuꞌun Jesuu
\r (Mt. 15:21-28)
\p
\v 24 Takan kūu ta ora chīnu kàꞌan Jesuu takan, tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra itiꞌ ñuu Tiro ta Sidón. Ta ora chāa ra ñuu ikan, tajan kīꞌvi ra iin tichi veꞌe. Ti küuni ra ña koto nïꞌiin na ña chāa ra. Va nī kuu kundii xeꞌe ra,
\v 25-26 ti numini chìto iin ñaꞌa kīchi itiꞌ ñuꞌuꞌ Sirofenicia ña cha chāa Jesuu. Ta yakan ti yüvi ña judíu kùan. Ta ìyo iin ña seꞌan ña ndiso tati xaan kīndoo veꞌan. Yakan va, maꞌá yakan chàꞌan ña nuu indii Jesuu. Ta chūnandi chitian nuu ra. Ta kīchaꞌa chìkan ña ñamani nuu Jesuu na tava ra tati xaan ndiso ñaseꞌan kìndoo veꞌan.
\v 27 Ta teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu ña jàkuuni ra kàꞌan ra nuan:
\p ―¡Jiꞌna kuatun, na tindee jiꞌnai ñivi seꞌe Ndioo ìyo ñuu Israel! Ti na küu namaa yo ña chàchi na nuu na, ta kuꞌva yo yi kachi ina. ―Takan kàti Jesuu ti yüvi ñivi ñuu Israel kùan.
\p
\v 28 Ta teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin ra:
\p ―Ndicha ña kàꞌun yoꞌo Rachaꞌnu, va nda ma ina chàchi ri cheꞌe chìtá xuu mesa jāꞌa ma ndiakuati ―kàtian.
\p
\v 29 Ta ora chīnu kàꞌan ña takan, ta teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌan:
\p ―Yaꞌa vaꞌa nākaꞌun. Cha kùu kuꞌun veꞌun, ti cha kēe tati xaan ndiso ma ña seꞌun. ―Takan kāti Jesuu chiꞌan.
\p Tajan kēe ndioan kuàꞌan ña veꞌan.
\v 30 Takan kūu ta ora chāa ña veꞌan, ta ikan nātaꞌan ña ñaseꞌan, ña kàndian nuu chito, ña cha kēe ma tati xaan kuñuan.
\s Jesuu jàndaꞌa ra iin ra ñiꞌi ta soꞌo
\p
\v 31 Takan kūu tajan kēe ndiko Jesuu ma ñuu Tiro. Ta ikan yāꞌa ra ñuu Sidón. Ta juuni yāꞌa ra kuaꞌaꞌ ñuu kuati ìyo ñuꞌuꞌ Decápolis. Ta ikan jan chāa ndio ra ma lakuna nàni Galilea.
\v 32 Takan kūu ta ora chāa ra yuꞌu lakuna ikan, ta chāndaka na iin ra soꞌo ta ñiꞌi nuu ndaa Jesuu. Tajan chīkan na iin ñamani nuu Jesuu na janani ra ndaꞌaꞌ ra chata ma ra soꞌo, ikan na ndaꞌa ra.
\v 33 Tajan tīin Jesuu ndaꞌaꞌ ra, ta kuàꞌan ra chiꞌin ra iin nuu tüvi ndeꞌe ñivi. Ta ikan tīꞌi ra xini ndaꞌaꞌ ra tichi soꞌo ma ra soꞌo. Tajan tīvisii Jesuu xini ndaꞌaꞌ ra ta jānani ra yi nuu yaa ma ra soꞌo.
\v 34 Tajan ndēꞌe Jesuu itiꞌ andivi. Ta tāxini ra. Ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ra soꞌo:
\p ―¡Efata! ―ña kùuni yi kàꞌan yi: ¡Na nuna yi!, chiꞌin tuꞌun kàꞌan Jesuu.
\p
\v 35 Takan kūu ta juuni ora ikani, nūna soꞌo ma rasoꞌo. Ta ndāꞌa yaa ra ndia. Ta kùu nakaꞌan ra.
\v 36 Ta teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ñivi ikan:
\p ―¡Na kätituꞌun ndo ña jāꞌi nuu inga ñivi! ―kàti ra.
\p Va ma ñivi ikan, ti tüvi nī jachiꞌin na ña kàꞌan ra. Ti viꞌa kàtituꞌun na ña jāꞌa ra nuu inga ñivi.
\v 37 Takan kūu ta ndava yūꞌvi maania na ña jàꞌa ra takan. Ta teꞌen kīchaꞌa na kàꞌan na:
\p ―Ndisaa ña jàꞌa raꞌya, vaꞌa yi. Ti nda ndian soꞌo chìni jàꞌa ra, ta nda ndian ñiꞌi, kùu nakaꞌan na jàꞌa ra ―kàti na.
\c 8
\s Jesuu chàꞌa ra ña chàchi kumi mii ñivi
\r (Mt. 15:32-39)
\p
\v 1 Takan kūu ta inga kivi kūtiꞌvi kuaꞌaꞌ tuku ñivi. Ta tükuia ndaꞌa na ña kachi na. Ta yakan va kāna Jesuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Ta teꞌen kīchaꞌa ra kàꞌan ra chiꞌin ndra:
\p
\v 2 ―Ndava uꞌvi animai kùuni ña ndeꞌi ñivi iꞌya, ti cha kēta uni kivi ìyo na chiꞌi̱n. Ta vitin tüva ña kachi na.
\v 3 Tatu tachi̱ na ña na kuꞌun na veꞌe na, ña kua takäꞌan kachi na, kunaa na tichi itiꞌ, najaka. Ti ìyo ñivi kīchi chika. ―Takan kàti Jesuu.
\p
\v 4 Ta ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―¿Naja kua jaꞌa yo ta kùu niꞌo ña kachi na iin nuu taxiin tüvi ñivi? ―kàti ndra.
\p
\v 5 Ta teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun tuku Jesuu nuu ndra:
\p ―¿Naja paan ndaꞌa ndo?
\p ―¡Uchani yi! ―kàti ndra.
\p
\v 6 Tajan kīchaꞌa nàkaꞌan Jesuu:
\p ―¡Na kaꞌan ndo chiꞌin na na kunandi na nuu ñuꞌuꞌ!
\p Tajan kīꞌin ndio ra ndi ucha taꞌan ma paan. Ta kāꞌan ra chiꞌin Ndioo chiꞌin yi na jaꞌií ra yi. Tajan chāꞌnda java ra ndisaa yi. Tajan chāꞌa ra yi nuu ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra na kuꞌva ndra yi kachi ñivi.
\v 7 Ta juuni ndāꞌa ndra uvi uni tia tiakaꞌ ndia. Ta juuni kīꞌin Jesuu ndri, ta kàꞌan ra chiꞌin Ndioo na jaꞌií ra ndri. Tajan chāꞌa ra ndri nuu ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra na nataꞌvi ndra ndri nuu ma ñivi.
\v 8 Takan kūu ta ma ñivi ikan chāchi na nda kati chitu vaꞌa tichi na. Ta jākutua na ucha ga tuka chiꞌin ña chàkoso.
\v 9 Yakan va ma ndian chāchi cha yatin kumi mii taꞌan ñivi kùu na. Tajan tāchi ndio Jesuu na, na kuꞌun na veꞌe na.
\v 10 Takan kūu tajan ndāa ndio Jesuu tichi lancha chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ña kàchaꞌan ndra itiꞌ ñuꞌuꞌ Dalmanuta.
\s Ndra fariseu chìkan ndra nuu Jesuu na jaꞌa ra iin ndatu nuu ndra
\r (Mt. 16:1-4; Lc. 12:54-56)
\p
\v 11 Takan kūu tajan chāa ndra fariseu nuu ndaa Jesuu. Ta kīchaꞌa ndra nàtuꞌun taꞌan ndra chiꞌin ra, ndeꞌo tu takan kùu niꞌi ndra kua tisokuati ndra ra. Yakan va chīkan ndra na jaꞌa Jesuu iin ndatu nuu ndra, ndeꞌo tu ndicha ña vàchi ra kuenda Ndioo.
\v 12 Takan kūu ta ora kāꞌan ndra takan tajan tàxiin kīndoo Jesuu, ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¿Naja chìkan ma ñivi ìyo vitin ña jàꞌi iin ndatu, na ndeꞌe na? Va yuꞌu kàꞌin ña nïꞌiin chaꞌaꞌ tüvi ni ndeꞌe na nïꞌiin ndatu ―kàti Jesuu.
\p
\v 13 Takan kūu tajan ndākoo Jesuu ma ñivi ikan yuꞌu lakuna, ta ndāa ra tichi lancha chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ña kuàꞌan ndra inga chiyo lakuna.
\s Kàti Jesuu ti ma tuꞌun jànaꞌa fariseu kùu yi takua kùu ma yuchan iya
\r (Mt. 16:5-12)
\p
\v 14 Takan kūu ta ora cha kāchaꞌan ndra inga chiyo lakuna, ta nāani ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu kùndaꞌa ndra ña kachi ndra. Ta uvanuu ni ma paan indii tichi lancha.
\v 15 Ta teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―¡Jaꞌa vaꞌa ndo kuenda ma yuchan iya ndra fariseu, ta yuchan iya Herode ndia! ―Takan kāti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 16 Ta ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra nàtuꞌun taꞌan ndra, ti tüvi naa ndra tiá paan.
\v 17 Takan kūu ta numini nakùuni Jesuu ña nàtuꞌun ndra. Ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¿Ta naja kàꞌan ndo ña tüvi nàa ndo paan? ¿A takäꞌan kuii kutunini ndo ña tüvi chàꞌa ndo kuenda? ¿A yaꞌa ndasii chinituni ndo ña kàꞌan ndo takan?
\v 18 Ndicha kuii ti ìyo tinuu ndo. Va tüvi ndèꞌe ndo ña kūu. Ta juuni ìyo soꞌo ndo, va tüvi chìni vaꞌa ndo. ¿A tüvi chàkuꞌuni ndo?
\v 19 Ora nātaꞌvi̱ uꞌun taꞌani paan kuenda uꞌun mii ñivi, ¿ta naja taꞌan tuka chitu chàkoso ndākiꞌin ndo? ―kàti Jesuu.
\p Ta teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Uchi uvi taꞌan yi.
\p
\v 20 ―Ta ora nātaꞌvi̱ ucha taꞌan paan kuenda kumi mii ñivi, ¿ta naja taꞌan tuka chitu chàkoso ndākiꞌin ndo?
\p Ta teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Ucha taꞌan yi.
\p
\v 21 Ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―¿Ta naja takäꞌan kutunini ndo ña Ndioo tāchi yuꞌu? Ti ma tuꞌun kātituꞌin nuu ndo töve kùuni yi kaꞌan yi chaꞌaꞌ paan ña chàcho. ―Takan kāti Jesuu chiꞌin ndra.
\s Jàndaꞌa Jesuu iin ra kuaá ñuu Betsaida
\p
\v 22 Takan kūu tajan chāa ndio ndra ma ñuu Betsaida. Ta ikan ndàka na iin ra kuaá. Chāa na nuu ndaa Jesuu na jandaꞌa ra ra.
\v 23 Takan kūu tajan tīin ndio Jesuu ndaꞌaꞌ ma ra kuaá, ta ndàka ra ra kuàꞌan ra nda yuꞌu ñuu. Ta ikan jātii Jesuu tinuu ma ra kuaá chiꞌin takuii yuꞌu ra. Ta jùndii Jesuu ndaꞌaꞌ ra chata tinuu ra. Ta chīkatuꞌun ra nuu ra tu kùu ndeꞌe ra iin nakuyi.
\v 24 Ta kīchaꞌa kàꞌan ma ra kuaá teꞌen:
\p ―Ndèꞌi, ña ma ñivi kàa na takua kàa iin yutun kàndani ―kàti ra.
\p
\v 25 Yakan va ma Jesuu jūndii ndiko ra ndaꞌaꞌ ra chata tinuu ma ra kuaá. Tajan nāndeꞌe kachin vaꞌa ndio ra. Takan kūu ña ndāꞌa ma tinuu ra, ña kùu ndeꞌe kachin vaꞌa ra ndisaa nakuyi.
\v 26 Yakan va ora chīnu jàndaꞌa Jesuu ra, tajan tāchi ndio ra ra, na kuꞌun ra veꞌe ra. Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ra:
\p ―¡Na kïchi gaun ma ñuu iꞌya! ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\s Kàtituꞌun kachin Petuꞌ, ti Jesuu kùu ra Cristu
\r (Mt. 16:13-20; Lc. 9:18-21)
\p
\v 27 Takan kūu ta ora chīnu jàꞌa Jesuu ñaꞌa, ta kuàꞌan ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra itiꞌ nduꞌva ña ìyo yuꞌu ñuu nàni Cesarea Filipu. Ta tichi itiꞌ kuàꞌan ndra teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun Jesuu nuu ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―¡Ndyoꞌo xaa! ¿Nda ra kùu yuꞌu, kàti ma ñivi?
\p
\v 28 Ta teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Ìyo ñivi kàꞌan, ti yoꞌo kùu Xuva ra jàkunduta. Ta ìyo inga ndian kàꞌan, ti kùu̱n ma ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, nàni Elía. Ta inga na kàꞌan, ti kùu̱n iin ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo niku ―kàti ndra.
\p
\v 29 Tajan teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun tuku Jesuu nuu ndra:
\p ―¡Ta ndyoꞌo! ¿Nda ra kùi?, kùuni ndo ―kàti ra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan Petuꞌ nuu Jesuu:
\p ―¡Yoꞌo kùu̱n ra Cristu, ti nuu yoꞌo tàva Ndioo tiñu̱n! ―Takan kàti Petuꞌ chiꞌin ra.
\p
\v 30 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―¡Na käꞌan ndo ñaꞌa chiꞌin nïꞌiin ñivi! ―kàti ra.
\s Jesuu kàtituꞌun ra ña ni kuvi ra
\r (Mt. 16:21-28; Lc. 9:22-27)
\p
\v 31 Takan kūu ta teꞌen kīchaꞌa jànaꞌa Jesuu nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, kuaꞌaꞌ tundoꞌo ni ndeꞌi. Ti ma ndian chaꞌnu chiꞌin ma ndra sutu, ta ma ndra jàkuaꞌa tutu Ndioo, tüvi chìnuni ndra ma ña kàꞌin. Yakan va yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ni ndeꞌi kuaꞌaꞌ tundoꞌo. Ta ni kaꞌni ndra yuꞌu. Ta tichi uni kivi ni nataku ndikoi.
\v 32 ―Teꞌen kàti kachin vaꞌa Jesuu nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra.
\p Takan kūu tajan tāva niꞌi siin Petuꞌ Jesuu, ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―¡Na väꞌaꞌ jàꞌun takan! ―kàti Petuꞌ chiꞌin Jesuu.
\p
\v 33 Tajan ndīkoniꞌi Jesuu ndēꞌe ra tiá ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta teꞌen nākaꞌan xaan ra nuu Petuꞌ:
\p ―¡Na jañaun ña kàꞌun, yoꞌo Petuꞌ! ¡Ta na kundachiyo ma kuiꞌna jàtiñu chiꞌun! Ti ma ña chàniniun töve induku yi chiꞌin ma ña chànini Ndioo. Ti chàniniun takua chànini ma ñivi ìyo ñuñivini. ―Takan kāti Jesuu chiꞌin Petuꞌ.
\p
\v 34 Takan kūu ta numini kāna Jesuu tiá ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, chiꞌin ma ñivi kaꞌìin chiꞌin ndra ndia. Ta teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Tu ìyo iin yo kùuni jakuaꞌa chiꞌi̱n na jaña na ma ña chànini na jàꞌa na, ta na kuꞌun na chatai, ta kuiso na kruu. Yakan va ñaꞌa kùuni yi kaꞌan yi ña na ndeꞌe na tundoꞌo takua ni ndeꞌi tundoꞌo.
\v 35 Ti ma ndian kùuni koo ñuñivi kuenda juuni maa na töve ni kakú na. Va ma ndian kuvi chaꞌaꞌ ña chìnuni na ma tuꞌun kàꞌin, ndiakan kùu ma ndian ni kakú. Ta ni koo na chiꞌi̱n endeeni.
\v 36 Ta juuni tükuii nda kuenda yi tu iin raꞌii nìꞌi ra tandiꞌi ña ìyo ñuñivi, tuva töve nìꞌi ra nuu koo ra endeeni chiꞌin Ndioo.
\v 37 Yakan va nïꞌiin ma ñivi ìyo ñuñivi iꞌya küu jata na ma kivi ni koo na endeeni.
\v 38 Yakan va tu ìyo ndian kukanuu chatai, ta chata ma tuꞌun kàꞌin nuu ma ñivi töve chìnuni, ta ìyo kuati kaꞌìin iꞌya, nda yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ni kukanui ora ni kichaa ndikoi chiꞌin tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo. Ti ma ora ikan ni tachi tatái yuꞌu chiꞌin ndatu ra.
\b
\c 9
\p
\v 1 Ta juuni teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin na:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ti ìyo ndian kaꞌìin iꞌya tüvi ni kuvi na nda kati ndeꞌe jiꞌna na ña kichaa nuu chàꞌnda Ndioo tiñu chiꞌin ndatu ra ―kàti Jesuu.
\s Ndioo sàma ra kua kàa Jesuu
\r (Mt. 17:1-13; Lc. 9:28-36)
\p
\v 2 Takan kūu ta ora yāꞌa iñu kivi, tajan kēe ndio Jesuu kuàꞌan ra iin yuku sukun. Ta ndàka ra Petuꞌ, Jandiau chiꞌin Xuvani ndia. Ta juuni nuu ma ndra kuàꞌan chiꞌin ra jāma kua kàa ra,
\v 3 ti ma jaꞌma ñùꞌu ra, nduvaꞌa kuii kīndoo tacha yi ta kuichin ga yi ña nïꞌiin ñivi ìyo ñuñivi küu nakata na yi takua kàa jaꞌma Jesuu ikan.
\v 4 Ta juuni ndēꞌe ndra Elía chiꞌin Moisés ña nàtuꞌun ndra chiꞌin Jesuu.
\v 5 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Petuꞌ chiꞌin Jesuu:
\p ―¡Matru! ¡Yaꞌa vaꞌa ña kaꞌìin yo iꞌya! ¡Na kuꞌun ndi kujaꞌa ndi uni lomara, iin yi kuendaun ta inga yi kuenda Moisés, ta inga yi kuenda Elía!
\p
\v 6 Takan nākaꞌan Petuꞌ, ti ni tüvi chìto ra nayi kàꞌan ra ti yaꞌa yùꞌvi ra chiꞌin nduvi ndra kaꞌìin chiꞌin ra ora ndēꞌe ndra ña kàa Jesuu takan.
\v 7 Takan kūu tajan nūu iin viko nuꞌu. Ta chāsi yi Jesuu. Ta teꞌen nākaꞌan iin tati kēe tañu viko ikan:
\p ―Raꞌya kùu seꞌe mai. ¡Na jachiꞌin ndo ña kàꞌan ra! ―kàti Ndioo chiꞌin ndra.
\p
\v 8 Ta nunuuni ora ndēꞌe ndra xiin ndra nïꞌiin ga ndra tüva ndèꞌe ndra ndra. Maꞌiin nia ma Jesuu ndèꞌe ndra ña ndaa.
\v 9 Takan kūu ta ora nūu ndra ma yuku ikan, tajan kàtituꞌun Jesuu nuu ndra ña na kätituꞌun ndra nuu nïꞌiin ñivi ma ña ndēꞌe ndra nda kati nataku ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo.
\v 10 Yakan va ndīkivaꞌa xeꞌeni ndra yi tichi chinitunini ndra, vaji chīkatuꞌun taꞌan ndra juuni nuu ma ndra nayi kùuni ma tuꞌun nàtaku kàꞌan yi.
\v 11 Takan kūu ta teꞌen kīchaꞌa ndra chìkatuꞌun ndra nuu Jesuu:
\p ―¿Ta naja kàꞌan ma ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo ña jiꞌna Elía ni kichi? ―kàti ndra.
\p
\v 12 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndicha ti Elía jiꞌna ra ni kichi, ti ni jandovaꞌa ra ndisaa nakuyi. Vati ma tutu Ndioo kàti yi, ti yuꞌu ra Seꞌe ñivi ña tāchi Ndioo, ni ndeꞌi kuaꞌaꞌ tundoꞌo. Ta tüvi ni jachiꞌin na ña ni kàꞌin.
\v 13 Va yuꞌu kàtituꞌin nuu ndo, ti Elía cha kīchi ra. Va java jātiꞌini na chiꞌin ra. Ta takan jāchinu ma tutu Ndioo ma ña kàꞌan yi ña ni kūu niku ―kàti Jesuu.
\s Jàndaꞌa Jesuu iin rayoko ndiso tati xaan
\r (Mt. 17:14-21; Lc. 9:37-43)
\p
\v 14 Takan kūu ta ora chāa ndiko Jesuu chiꞌin ndra chàꞌan chiꞌin ra nuu ndàkoo ra inga ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta ikan nātaꞌan ndra ndra ña kaꞌìin locho kuaꞌaꞌ ñivi nuu kaꞌìin ndra. Ta juuni kaꞌìin ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo ndia, ña kànitaꞌan yuꞌu ndra chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu.
\v 15 Takan kūu ta ora ndēꞌe na Jesuu, ta ndisaa na chāꞌan na chākañaꞌa na chiꞌin ra, ti yaꞌa chìsii na ña ndēꞌe na ra.
\v 16 Ta teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun Jesuu nuu na:
\p ―¿Nda chaꞌaꞌ kànitaꞌan yuꞌu ndo chiꞌin ndra? ―kàti ra.
\p
\v 17 Ta teꞌen nākaꞌan iin ma ra ndaa ikan:
\p ―Matru, nda cheꞌe kīchai iꞌya, ta ndākai iin raseꞌi, ti ndiso ra tati xaan. Ta endee kìndoo ñiꞌi ra jàꞌa yi.
\v 18 Ta nda nikuuni kèta ra ta tìin ma tati xaan ikan ra. Ta jànduva yi ra nuu ñuꞌuꞌ. Ta endee kèe xikiñu itiꞌ yuꞌu ra jàꞌa yi. Ta endee kariꞌu nuꞌu ra ta kìndoo yutun ra jàꞌa yi. Yakan va cha chīkain ñamani nuu ndra jàkuaꞌa chiꞌun na tava ndra ma tati xaan ndiso ra. Va juuni küu jaꞌa ndra yi ―kàti ra.
\p
\v 19 Takan kūu ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu:
\p ―Ndyoꞌo ñivi tüvi chìnuni. ¿A ndisaa tiempu koi chiꞌin ndo?, kùuni ndo. ¿Ta naja ga tiempu kùndei ndo tiá, ña tükuii chìni ndo ña kàꞌin? ¡Na kichi ndaka ndo ma ra kuꞌvi nui iꞌya! ―kàti ra.
\p
\v 20 Tajan chāndaka ndio ma tatá ra ra nuu ndaa Jesuu. Ta ora ndēꞌe tati xaan Jesuu, ta jāꞌa yi ña nàtiin ndiko ña chìꞌi iꞌi ra. Ta ikan jan ndūva ra nuu ñuꞌuꞌ jàꞌa yi, ta endee chìkotuvi ra. Ta kēe xikiñu yuꞌu ra jàꞌa yi.
\v 21 Ta chīkatuꞌun ndio Jesuu nuu tatá ma rayoko ikan:
\p ―¿Naja tiempu ìyo ña cha kīchaꞌa yi tìin yi ra?
\p Ta teꞌen nākaꞌan ma tatá ma ra kuꞌvi:
\p ―Nda ora kùu ra ravali.
\v 22 Ta cha kuaꞌaꞌ chaꞌaꞌ jānduva ma tati xaan ikan ra nuu ñuꞌú, a tichi takuii ña kùuni yi kaꞌni yi ra. Yakan va tu kùu jaꞌun iin ñamani ña na kundaꞌviniun ndi, ta jandaꞌun ra. ―Takan kāti tatá ra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 23 Ta teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ra:
\p ―¿Ta naja kàꞌun ña tu kùu jaꞌi yi? Nda ña nikuuni kùu jaꞌa yo, tuva chìnunio ―kàti ra.
\p
\v 24 Takan kūu ta ma tatá ma rayoko ikan kīchaꞌa ra kàꞌan niꞌi ra:
\p ―Yuꞌu va cha chìnuni̱. ¡Na tindeun yuꞌu, na chinuni̱ tiaga!
\p
\v 25 Ta ora ndēꞌe Jesuu ña nduvaꞌa kuii chākoyo kuaꞌaꞌ ñivi nuu kaꞌìin ndra, ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan xaan ra nuu tati soꞌo ta ñiꞌi ndiso ma rayoko ikan:
\p ―Yoꞌo tati xaan ta soꞌo, na keun kuñu raꞌya. Ti yuꞌu kàꞌan chiꞌun. ¡Ta na kïꞌvigaun kuñu ra inga chaꞌaꞌ! ―kàti Jesuu.
\p
\v 26 Takan kūu ta iin nàndaꞌyuni ma tati xaan ikan, ta jāꞌa yi ña na tiin ndiko ma ña chìꞌi iꞌi ra. Tajan kēe ndio yi ra. Ta ndōo ra kàndii ra takua kàndii iin ña chīꞌí jāꞌa yi. Yakan va kuaꞌaꞌ ma ñivi kàꞌan ña chīꞌí ra.
\v 27 Tajan tīin ndio Jesuu ndaꞌaꞌ ma rayoko ikan. Ta kāniꞌi ra ra. Tajan ndēta ndio ra chūndaa ra.
\p
\v 28 Takan kūu ta nunuuni kīꞌvi Jesuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra iin tichi veꞌe nuu tüvi ñivi. Ta teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ndio ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra nuu ra:
\p ―¿Ta ndyuꞌu, naja nī kuu tava ndi ma tati xaan ikan? ―kàti ndra.
\p
\v 29 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Na küu jaꞌa ndo tava ndo tati teꞌen tu tüvi kàꞌan jiꞌna ndo chiꞌin Ndioo ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\s Kàtituꞌun tuku Jesuu naja kua ni kuvi ra
\r (Mt. 17:22-23; Lc. 9:43-45)
\p
\v 30 Takan kūu tajan kēe Jesuu kuàꞌan ra chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra itiꞌ ñuꞌuꞌ Galilea. Ta tüvi kùuni ra ña koto inga ñivi ma itiꞌ kuàꞌan ndra,
\v 31 ti kùuni ra janaꞌa ra nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ni tiin ñivi yuꞌu. Ta yuꞌu ni kuꞌva na ña kaꞌni na. Ta ora keta uni kivi ña chìꞌi̱. Ta ni nataku ndikoi ―kàti ra.
\p
\v 32 Va töve nī chini vaꞌa ndra ma ña kàꞌan ra. Ta yaꞌa ndasii ndra ndakatuꞌun ndra nuu ma Jesuu.
\s Kàtituꞌun Jesuu nda ra kùu ma ra kaꞌnuga
\r (Mt. 18:1-5; Lc. 9:46-48)
\p
\v 33 Chāa ndra ma ñuu Capernaum. Ta ora kīꞌvi ndra tichi veꞌe, ta kīchaꞌa chìkatuꞌun Jesuu nuu ndra:
\p ―¿Nayi nàtuꞌun taꞌan ndo itiꞌ vàchi ndo? ―kàti ra.
\p
\v 34 Va tàxiin kìndoo ndra, ti ndicha ña nàtuꞌun ndra takan ma tichi itiꞌ ña nda ndra kùxini tiá kua ndisaa ndra. Vaji töve nī kaꞌan ndra ña chìkatuꞌun ra, va chìto ra nayi nàtuꞌun taꞌan ndra tichi itiꞌ.
\v 35 Tajan chūnandi Jesuu. Ta kāna ra ndi uchi uvi ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra na kichi ndra nuu ra. Ta kīchaꞌa kàꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Tu ìyo iin yo kùuni kuxini, ndiakan kùu ndian nuu ndiꞌi nia. Ta juuni ndiakan kùu tindee taꞌan na, tandiꞌi ñivi ―kàti ra.
\p
\v 36 Tajan \fig Jesús y el niño|16GR-tlc061n.tif|col|9:36||Jesuu chiꞌin iin ravali|9:36\fig*jūndii ra iin ravali maꞌñu ndra. Ta jākunandi ra ra nuu siꞌin ra. Ta nàkaꞌan tuku Jesuu nuu ndra:
\p
\v 37 ―Nda yo kìꞌin kuenda ravali kàa takua kàa raꞌya kuendai, juuni kìꞌin na yi kuenda yuꞌu. Ta nda yo kìꞌin kuenda yuꞌu, ta yüvi maꞌii̱n ni kìꞌin na kuenda, ti juuni kìꞌin na kuenda tatái ra tāchi yuꞌu.
\s Ndian tüvi kùuni kuati chiꞌo juuni tìndee na yo
\r (Mt. 10:42; Lc. 9:49-50)
\p
\v 38 Ta teꞌen nākaꞌan Xuva:
\p ―Matru, nda cheꞌe ndēꞌe ndi iin ra jàndaꞌa ñivi, va kàꞌan ra chiꞌin siviun. Ta takan tāva ra tati xaan ndiso ma ñivi. Va tava töve chàkunuu ra chiꞌin yo, yakan va nī chaꞌa ndi ña jàꞌa ra yi ―kàti ra.
\p
\v 39 Ta nākaꞌan Jesuu nuu ndra:
\p ―Na väꞌaꞌ jàꞌa ndo, ña nī chaꞌa ndo jaꞌa ra yi, ti nïꞌiin ndian kùu jaꞌa iin ndatu kuendai, na küu kaꞌan na chatai.
\v 40 Ndian tüvi kùuni kuati chiꞌin yo, juuni na ìyo na jaꞌa na ñamani nuu yo.
\v 41 Nda ndian nikuuni kuꞌva na nuu ndo, vaji iin yachini takuii koꞌo ndo, tava chàkuu ndo chiꞌi̱n, ta ndicha ña kàꞌin ña ma Ndioo ni kuꞌva yaꞌvi na.
\s Kàti Jesuu ti iin kuati kaꞌnu kùu yi tuva jachiyo yo ñivio itiꞌ kuàꞌan Jesuu
\r (Mt. 18:6-9; Lc. 17:1-2)
\p
\v 42 ’Tu ìyo iin ndiakuati ña chìnuni ña kàꞌin, va kēta iin rachaꞌnu nuu na ta jànaꞌa ra kuati nuu na, ta juuni jāꞌa ma ndiakuati kuati ndia. Vaꞌa ga tuva jakuꞌun na ma rachaꞌnu tichi takuii tañuꞌu chiꞌin iin yoso ndikun sukun ra, ta takan kuvi ra.
\v 43 Tu jaꞌun kuati chiꞌin iin chiyo ndaꞌun, na kaꞌndaun yi, ikan na kindaa kuati jàꞌun. Vaꞌa ga chiꞌin iin chiyo ndaꞌaniun, ña kuꞌun andivi nuu koo nditoun ndisaa kivi, kua chiꞌin ni nduvi yi kuꞌun andayaꞌ nuu küu ndaꞌva ñuꞌú.
\v 44 Ta ndakan kùu nuu töve chìꞌí tindaku, ta küu ndaꞌva ñuꞌú.
\v 45 Tu jaꞌun kuati chiꞌin iin chiyo chaꞌun, na kaꞌndaun yi, ikan na kindaa kuati jàꞌun. Vaꞌa ga chiꞌin iin chiyo chaꞌun ña kuꞌun andivi nuu koo nditoun ndisaa kivi kua chiꞌin ni nduvi yi kuꞌun andayaꞌ nuu küu ndaꞌva ñuꞌú.
\v 46 Ta ndakan kùu nuu töve chìꞌí tindaku, ta küu ndaꞌva ñuꞌú.
\v 47 Tu jaꞌun kuati chiꞌin iin chiyo tinuu̱n, na tavaun yi, ikan na kindaa kuati jàꞌun. Vaꞌa ga chiꞌin iin chiyo tinuu̱n kiꞌviun nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, kua chiꞌin ni nduvi yi kuꞌun andayaꞌ
\v 48 nuu töve chìꞌí tindaku ta küu ndaꞌva ñuꞌú.
\p
\v 49 ’Vati ndisaa yo ni ndeꞌe tundoꞌo, ti takan kùuni ma Ndioo ña kùvaꞌa yo takua kùvaꞌa ndayu jàꞌa ñií.
\v 50 Vaꞌa ma ñií. Vatu naa ña uꞌvá yi, ta küu jàvaꞌa yo yi inga chaꞌaꞌ. Yakan va na koo vaꞌa ndo chiꞌin taꞌan ndo ta chiꞌin inga ñivi takua asin ndayu jàꞌa ñií.
\c 10
\s Jànaꞌa Jesuu ña na väꞌaꞌ ndàkoo yo ñasiꞌo
\r (Mt. 19:1-12; Lc. 16:18)
\p
\v 1 Takan kūu ta kēe Jesuu ñuu Capernaum. Ta kuàꞌan ra itiꞌ ñuꞌuꞌ Judea, ña kàndii nda inga chiyo yuta Jordán. Ta ora chāa ra ndakan, ta ikan kīchaꞌa kùtiꞌvi ndiko kuaꞌaꞌ ñivi. Ta ikan kīchaꞌa ndiko ra jànaꞌa ra nuu na kua takani jànaꞌa ra.
\v 2 Ta yakan va ora kīchaꞌa Jesuu jànaꞌa ra, ta nunuuni chākoyo ndra fariseu nuu ndaa ra. Ta teꞌen kīchaꞌa ndra chìkatuꞌun ndra nuu ra, ti kùuni ndra kiꞌin ndra kuꞌva ra:
\p ―¿A vaꞌa ña ndàkoo yo ñasiꞌo? ―kàti ndra.
\p Teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu ra, ti kūuni ndra tisokuati ndra ra.
\v 3 Ta teꞌen nākaꞌan Jesuu nuu ndra:
\p ―¿Naja kua kàꞌan ma tutu Ndioo tāa Moisés tajiꞌna? ―kàti Jesuu nuu ndra.
\p
\v 4 Ta teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Aan, va chāꞌa Moisés ña kuu ndakoo yo ñasiꞌo tuva jàndovaꞌa jiꞌna yo iin tutu ña kàꞌan ña ndàkoo yo ñasiꞌo ―kàti ndra.
\p
\v 5 Ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu nuu ndra:
\p ―Takan tāa Moisés, ti yaꞌa ndava xini ndo.
\v 6 Ti ora jātuvi Ndioo ma ñuñivi, juuni jāꞌa ra raꞌii ta ñaꞌa.
\v 7 Yakan va vaꞌani tuva ndàkoo ra tatá ra chiꞌin maꞌá ra, ta tàndaꞌa ra chiꞌin ñasiꞌi ra.
\v 8 Ta ni nduvi vi kùu vi iin ñivini. Yakan va yüvi uvi vi kùu vi, ti ni ndoꞌiin vi ta kùu vi iin ñivini.
\v 9 Yakan va na väꞌaꞌ, ña ndàkoo yo vi tuva cha jāndoꞌiin Ndioo yo chiꞌin vi.
\p
\v 10 Takan kūu ta ora kīꞌvi ndra tichi iin veꞌe, tajan kīchaꞌa chìkatuꞌun ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu nuu ra chaꞌaꞌ ma tuꞌun nàtuꞌun ra chiꞌin ndra.
\v 11 Ta teꞌen nàkaꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Nda ra nikuuni tu ndàkoo ra ñasiꞌi nunuu ra ta kìꞌvi ra chiꞌin inga ña, iin kuati jàꞌa ra chata ñasiꞌi nunuu ra.
\v 12 Ta nda ñaꞌaꞌ nikuuni tu ndàkoan iian ta kìꞌvian chiꞌin inga ra, juuni jàꞌa ña kuati chata ra nunuu chūndaka ña ndia.
\s Jesuu jàꞌií ra ndiakuati
\r (Mt. 19:13-15; Lc. 18:15-17)
\p
\v 13 Takan \fig Jesús bendice a los niños|17DN00413b.tif|col|10:13||Nuu jàꞌií Jesuu ndiakuati|10:13\fig*kūu ta chāndaka na ndiakuati nuu Jesuu, na keꞌe ra na. Ora ndēꞌe ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ña jàꞌa na, ta kīchaꞌa ndra kàꞌan ndra:
\p ―¡Na jäꞌa ndo teꞌen! ―kàti ndra chiꞌin ma ñivi ndàꞌa ma ndiakuati.
\p
\v 14 Yakan va ora ndēꞌe Jesuu ña jàꞌa ndra, ta kùxaan ra chiꞌin ndra. Ta kīchaꞌa kàꞌan ra nuu ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra teꞌen:
\p ―¡Kuꞌva ndyoꞌo, na kichi ma ndiakuati nui! ¡Ta na käsi ga ndo itiꞌ vàchi na! Ti ma ñivi ìyo nuu chàꞌnda Ndioo tiñu indukuni kàa na kua kàa ma ndiakuati.
\v 15 Ta yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo, ti ma ndiakuati jàꞌa tiñu chàꞌnda tatá na nuu na, ta juuni takan ìyo yi ña kuꞌva yo kaꞌnda Ndioo tiñu nuu yo ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 16 Tajan chīso ndio ra ma ndiakuati, ta jāꞌií ra xini na chiꞌin ndaꞌaꞌ ra.
\s Iin ra kuika kàꞌan chiꞌin Jesuu
\r (Mt. 19:16-30; Lc. 18:18-30)
\p
\v 17 Takan kūu ta ora ni kuꞌun tuku Jesuu, ta endee chìnu iin raꞌii chāa ra nuu ra. Ta chūnandi chiti ra nuu kuàꞌan Jesuu. Ta teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ra nuu Jesuu:
\p ―¡Yoꞌo matru vaꞌa! ¿Nayi kuu jàꞌi ta chài nuu koo nditoi ndisaa kivi? ―kàti ra.
\p
\v 18 Ta teꞌen nākaꞌan Jesuu nuu ra:
\p ―¿Ta naja kàꞌun ña kùi ra vaꞌa, ta uvani ra vaꞌa ìyo? Ta ma ra vaꞌa kùu Ndioo.
\v 19 ¿A cha chìtoun ma tuꞌun kàꞌan Ndioo nuu tutu tāa Moisés tatiempu? Teꞌen kàꞌan yi nuu ma tutu ikan: “¡Na käꞌniun ñivi! ¡Na kïꞌviun chiꞌin ñaꞌaꞌ yüvi ñasiꞌun! ¡Na süꞌun ndatiñu ñivi! ¡Na käꞌun tuꞌun vata chata ñivi! ¡Na jändaꞌviñaꞌun ñivi! ¡Ta na tiñuꞌu̱n tatáun chiꞌin maꞌun!” ―Takan kāti Jesuu nuu ra.
\p
\v 20 Ta teꞌen nākaꞌan tuku ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Matru, cha jāꞌi tandiꞌi yi nda ora kūi rayoko ―kàti ra.
\p
\v 21 Ta ora kāꞌan ra takan ta kīchaꞌa ndèꞌe Jesuu nuu ra, ta nduvaꞌa kuii kùndaꞌvini ra ra. Ta kīchaꞌa Jesuu kàꞌan ra teꞌen chiꞌin ra:
\p ―Ìyo iin nakuyi takäaga jaꞌun. ¡Na kuꞌu̱n kuxiko ndiꞌun ndatiñu̱n! ¡Ta kuꞌvaun ma xuꞌunꞌ nuu ñivi ndaꞌvi! Takan ìyo yi ña jàꞌun, ikan koo ña kuikaun andivi. ¡Ta kichiun ta kuꞌu̱n chatai itiꞌ kuàꞌin! ―Takan kāti ra.
\p
\v 22 Ta ora chīni ra ña kàꞌan Jesuu, ta nduvaꞌa kuii ndaꞌvi kùuni ra ti küu jaꞌa ra yi, ti yaꞌa kuika ra. Yakan va kuàꞌan ra.
\v 23 Tajan kīchaꞌa Jesuu nànduku nuu ra itiꞌ xiin ra. Ta teꞌen kīchaꞌa ra kàꞌan ra chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Yaꞌa ndetiñu ta kùu kiꞌvi ndra kuika nuu chàꞌnda Ndioo tiñu ―kàti ra.
\p
\v 24 Ta ndava yùꞌvi ndra jāꞌa ma tuꞌun kàꞌan ra. Yakan va teꞌen nākaꞌan ndiko Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Ndyoꞌo xaa, yaꞌa ndetiñu ta kùu chaa yo nuu chàꞌnda Ndioo tiñu.
\v 25 Chakùu tiá ndetiñu yàꞌa iin kameyu xeꞌe iin kutiku, kua iin ra kuika ña chàa ra nuu chàꞌnda Ndioo tiñu ―kàti Jesuu.
\p
\v 26 Takan kūu ta ora chīni tuku ndra ña kàꞌan Jesuu takan tiaga yùꞌvi ndra, ta teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun taꞌan ndra:
\p ―¿Tu takan kùu yi, yo kùu kakú tuva takan? ―kàti ndra.
\p
\v 27 Ta kīchaꞌa ndèꞌe ma Jesuu ndra, ta teꞌen kīchaꞌa nākaꞌan ra:
\p ―Küu kakú ñivi, jàꞌa juuni ma na, va Ndioo kùu jakakú ra na. Ti ndisaa nakuyi kùu jaꞌa ra ―kàti ra.
\p
\v 28 Ta teꞌen kīchaꞌa nākaꞌan Petuꞌ:
\p ―Va ndyuꞌu cha ndākoo ndi ndisaa ña ìyo nuu ndi. Ta tāndikun ndi chataun ―kàti ma Petuꞌ.
\p
\v 29 Ta teꞌen nākaꞌan Jesuu:
\p ―Ndichai ña kàꞌin chiꞌin ndo. Nda ndian nikuuni tuva ndakoo na tandiꞌi ndatiñu na jàꞌi, ña kùuni na kuꞌun na chatai, ti kùuni na katituꞌun na ma tuꞌun vaꞌa kàꞌin ña naja jàkakú Ndioo ma ñivi ñuñivi. Titu chaꞌaꞌ yuꞌu ndākoo na veꞌe na, ñivi taꞌan na, maꞌá na, tatá na, seꞌe na, ta ñuꞌuꞌ na,
\v 30 ndiakan ni niꞌi na kuaꞌaꞌ ga veꞌe na, ñivi taꞌan na, maꞌá na, tatá na, seꞌe na, ta ñuꞌuꞌ na ñuñivi iꞌya inga chaꞌaꞌ, vaji yaꞌa ndèꞌe na tundoꞌo. Ta ma ñuñivi vàchi ni koo ndito na ndisaa tiempu jàꞌa Ndioo.
\v 31 Ma ñivi yoso nuu vitin ni kakuu itiꞌ chata. Ta ñivi chàkuu itiꞌ chata vitin, ni kakuu itiꞌ nuu.
\s Chaꞌaꞌ uni kàtituꞌun tuku Jesuu ña ni kuvi ra
\r (Mt. 20:17-19; Lc. 18:31-34)
\p
\v 32 Takan kūu tajan kēe ndio ndra kàchaꞌan ndra itiꞌ ñuu Jerusalén. Ta yoso nuu Jesuu kuàꞌan ra itiꞌ nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Va ma ndrakan ndava yùꞌvi ndra ña kuàꞌan ndra itiꞌ chata ra. Ta juuni ndasii ma inga ñivi kuàꞌan itiꞌ chata ndra ndia. Takan kūu tajan ndēꞌe Jesuu itiꞌ chata ra, ta kāna ra ma ndi uchi uvi ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra na kee siin ndra chiꞌin ra, ti kùuni ra katituꞌun ra nuu ndra niyi ni taꞌan ra. Takan kūu tajan teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ra chiꞌin ndra:
\p
\v 33 ―Cha chìto ndo ti itiꞌ iꞌya kùu itiꞌ kuàꞌan ñuu Jerusalén. Ta yuꞌu ra kùu Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ni kuꞌva ñivi yuꞌu nuu ndra chàꞌnda tiñu nuu sutu chiꞌin ma ndra kùu matru jàkuaꞌa tutu Ndioo. Ta ndrakan kàꞌan ndra ña na kaꞌni ndra yuꞌu, ta ni kuꞌva ndra yuꞌu nuu ñivi kīchi inga ñuu.
\v 34 Ta ni kuàtuꞌun na yuꞌu. Ta ni tivi sii na yuꞌu. Ta ni kani na yuꞌu chiꞌin yoꞌo. Ta ni kaꞌni na yuꞌu ndia. Ta tichi uni kivi nataku ndikoi ―kàti Jesuu.
\s Jandiau chiꞌin Xuva chìkan ndra iin ñamani nuu Jesuu
\r (Mt. 20:20-28)
\p
\v 35 Ta jāyatin Jandiau ta Xuva, ndra seꞌe Zebedeu nuu Jesuu. Ta kīchaꞌa kàꞌan ndra nuu ra:
\p ―Matru, kùuni ndi ña jaꞌun iin ñamani nuu ndi ña ni ndakan ndi nuu̱n ―kàti ndra.
\p
\v 36 Ta kīchaꞌa kàti Jesuu:
\p ―¿Nayi kùuni ndo ña jàꞌi chaꞌaꞌ ndo?
\p
\v 37 Ta kàꞌan ndra:
\p ―Ora chaun nuu niꞌun ndatu̱n, na kuꞌvaun ndatu̱n nuu ndi. Ta iin ndi, kunandi chiyo kuaꞌun, ta inga ndi kunandi chiyo satiun ―kàti ndra.
\p
\v 38 Ta kīchaꞌa kàꞌan Jesuu:
\p ―Tüvi chìto ndo nayi chìkan ndo. ¿A kundee ndo koꞌo ndo ña uva ni koꞌi? ¿A kuu kunduta ndo indukuni kua ni kundutai?
\p Takan chīkatuꞌun ra nuu ndra ti kàꞌan ra ti tundoꞌo ni ndeꞌe ra.
\p
\v 39 Ta nākaꞌan ndra:
\p ―¡Kùu yi! ―kàti ndra.
\p Ta kàꞌan tuku Jesuu:
\p ―Ndicha kuii, ti ndyoꞌo koꞌo ndo ña uva ni koꞌi. Ta juuni kunduta ndo indukuni kua kundutai.
\v 40 Va na küu kuꞌvai kunandi ndo chiyo kuaꞌi a chiyo sati̱n, ti cha kāchin ra Ndioo tatái ndian kunandi yi.
\p
\v 41 Ta ora chīni ndi uchi taꞌan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ña kàꞌan ndra, ta kūxaan ndra chiꞌin Jandiau ta chiꞌin Xuva ndia.
\v 42 Va kāna ma Jesuu ndra ta kīchaꞌa ra kàꞌan ra nuu ndra:
\p ―Cha chìto ndo ña ìyo ndra chàꞌnda tiñu nuu ñivi yüvi judíu. Ta ndrakan yaꞌa kini jàꞌa ndra nuu ñivi chàꞌnda ndra tiñu, ti kùuni ndra jakaꞌnu ndra ndra tiá.
\v 43 Va chiꞌin maa ndo na jäꞌa ndo takan. Ma ra kùuni jakaꞌnu ra ra tiá, ta kùu ra, ra nuu ndiꞌinia kua ndisaa ndo. Ta jàꞌa ra tiñu nuu ndo.
\v 44 Ta ma ra kùuni kuxini ndo na kumusu ndo ra.
\v 45 Ti ni yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo töve vàchi̱ ña na jaꞌa ñivi tiñu nui, ti vàchi̱ tìndei ñivi. Ta ni kuvi̱ ti yakan kùu yaꞌvi̱ ña na kakú kuaꞌaꞌ ñivi ―kàti Jesuu.
\s Jesuu jàndaꞌa ra Bartimeo ra kuaá
\r (Mt. 20:29-34; Lc. 18:35-43)
\p
\v 46 Tajan chāa Jesuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ñuu Jericó. Ta ora kēe ndra ma ñuu ikan chiꞌin kuaꞌaꞌ ñivi, ta ikan chìkan iin ra kuaá xuꞌunꞌ nuu nàndi ra yuꞌu itiꞌ. Ta rakan nàni ra Bartimeo, seꞌe Timeo.
\v 47 Ta ora chīni ra ña juu Jesuu ra ñuu Nazaret vàchi, ta kīchaꞌa ma ra kuaá kànachaa ra. Ta kàti ra:
\p ―¡Yoꞌo tata rachaꞌnu David na kundaꞌviniun yuꞌu! ―kàti ra.
\p
\v 48 Ta kuaꞌaꞌ na kàꞌan nuu ra:
\p ―¡Taxiin koo yuꞌu̱n!
\p Va töve jāchiꞌin ra ña kàꞌan na. Ta kānachaa ra tiá niꞌi:
\p ―¡Yoꞌo tata rachaꞌnu David na kundaꞌviniun yuꞌu! ―kàti ra.
\p
\v 49 Tajan chūndaa Jesuu. Ta kīchaꞌa ra kàꞌan ra:
\p ―¡Na kana ndo ra!
\p Tajan cha kāna ndio ndra ra ta kàꞌan ndra:
\p ―¡Xaa, ndeta! Ti kàna ra ñu̱n ―kàti ndra.
\p
\v 50 Tajan ra kuaá, jāxiin ra jaꞌma ìyo chata ra, ta uvaa ndāva ra, ta chāa ra nuu ndaa Jesuu.
\v 51 Ta chīkatuꞌun Jesuu nuu ra:
\p ―¿Nayi kùuniun ña jaꞌi chiꞌun? ―kàti ra.
\p Ta nākaꞌan ma ra kuaá:
\p ―Matru, kùuni̱ ña jandovaꞌun tinui, ikan na kuu ndeꞌi ―kàti ra.
\p
\v 52 Ta kàꞌan ndiko Jesuu:
\p ―¡Na kuꞌun, ti chìnuniun ña kàꞌin! Yakan va cha ndāꞌun ―kàti ra.
\p Ta ora ikani kùu nandeꞌe ma ra kuaá. Ta kuàꞌan ra chata Jesuu itiꞌ kuàꞌan ra.
\c 11
\s Jesuu kìꞌvi ra tichi ñuu Jerusalén
\r (Mt. 21:1-11; Lc. 19:28-40; Jn. 12:12-19)
\p
\v 1 Ora chani kuyatin ndra ñuu Jerusalén, jiꞌna yāꞌa ndra ñuu Betania chiꞌin ñuu Betfagé nuu ìyo yuku Olivu. Ta ni tachi Jesuu uvi taꞌan ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra itiꞌ nuu.
\v 2 Ta kàꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Kuaꞌan ndo ma kuariya ikani! Ta ora kiꞌvi ndo tichi kuariya ikan, ta ndeꞌe ndo iin burru ndikun ña nïꞌiin na takäꞌan koso ri. ¡Ndachi ndo ri! ¡Ta keñuꞌu ndo ri kichi ndo!
\v 3 Tatu ìyo ndian chikatuꞌun naja ndàchi ndo ri ta kati ndo: “Ti chìniñuꞌu rachaꞌnu chitoꞌo ndi ri. Ta nunua vàchi ndaka ndiko ndi ri”, kati ndo ―kàti Jesuu.
\p
\v 4 Ta takan kūu ta kēe ndio ndra kuàꞌan ndra. Ta nātaꞌan ndra ma burru ndikun ri iin chaꞌaꞌ yutun vetoꞌo yatini iin yuveꞌe. Tajan ndāchi ndra yi.
\v 5 Ta chīkatuꞌun iin ma ndra kaꞌìin ikan:
\p ―¿Nayi jàꞌa ndo? ¿Ta naja ndàchi ndo ma burru? ―kàti ndra.
\p
\v 6 Ta nduvi taꞌan ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, kāti ndra naja kua kāꞌan Jesuu chiꞌin ndra.
\p Ta nākaꞌan ndra ìyo ikan:
\p ―¡Vaꞌani! ¡Kuàꞌan ndo, tuva takan!
\p
\v 7 Tajan jūndii ndra jaꞌma ndra chata ma burru. Ta kēñuꞌu ndra ri kuàꞌan ndra nuu Jesuu. Ta chākoso ma Jesuu ri kuàꞌan ra itiꞌ ñuu Jerusalén.
\v 8 Ta kuaꞌaꞌ ñivi chākin jaꞌma isukun na tichi itiꞌ kuàꞌan Jesuu. Ta inga na kāni ndoyo soko yutun ña chāꞌnda na tichi kuꞌu itiꞌ kuàꞌan ra.
\v 9 Ta takua kàꞌan ma ndian kuàꞌan itiꞌ nuu ra, ta takan kàꞌan ma ndian kuàꞌan itiꞌ chata ra:
\p ―¡Yaꞌa jàkaꞌnu yo Ndioo! ¡Yaꞌa jàkaꞌnu yo ndèꞌo, ra vàchi kuenda Rachaꞌnu chitoꞌo yo!
\v 10 ¡Yaꞌa jàkaꞌnu yo ra vàchi! Ti ni kaꞌnda ra tiñu takua chāꞌnda rachaꞌnu David tiñu, tatiempu. David kùu ñivi yo. ¡Na jakaꞌnu yo ra Ndioo nàndi andivi! ―nàtuꞌun na chaꞌaꞌ Jesuu.
\p
\v 11 Ta chāa Jesuu ñuu Jerusalén. Ta kīꞌvi ra tichi kora veñuꞌu kaꞌnu ikan. Ta ndèꞌe ra teꞌen, tikan. Tajan kēe ra kuàꞌan ndiko ra chiꞌin ndi uchi uvi ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ñuu Betania, ti cha kuaa kùu yi.
\s Jesuu kànduvaꞌa ra yutun higu
\r (Mt. 21:18-19)
\p
\v 12 Ta ora kūndichin inga kivi ta kēe ndra ñuu Betania. Ta kuàꞌan ndra itiꞌ ñuu Jerusalén. Ta Jesuu kōyo soko ra.
\v 13 Ta chika ndēꞌe ra iin nuu ndaa yutun higu ña cha nūma. Ta chāndeꞌe yatin ra nuu ndaa run a kaꞌìin chiti higu nuu run. Va tüvi vu. Kaꞌìin va mamaa ndaꞌani run, ti takäaga kutaꞌan tiempu koo chiti run.
\v 14 Yakan va kàꞌan ra chiꞌin ma yutun ikan:
\p ―Tiá itiꞌ nuu, nïꞌiin ga ñivi na kächi ga chitiun ―kàti ra.
\p Ta ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, chīni ndra ña kāꞌan ra.
\s Jesuu tàva ra ndian xìko tichi kora veñuꞌu kaꞌnu
\r (Mt. 21:12-17; Lc. 19:45-48; Jn. 2:13-22)
\p
\v 15 Ta \fig Purificación del templo|18Dn00429b.tif|col|11:15||Jesuu tàva ra ndian xìko tichi kora veñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén|11:15\fig*ora cha chāa ndra ñuu Jerusalén ta kīꞌvi ndra tichi kora veñuꞌu kaꞌnu. Ta kīchaꞌa Jesuu jàkunu ra ma ñivi xìko chiꞌin ñivi jàta. Ta jānduva ra ma mesa ma ndian sàma xuꞌunꞌ nuu ñivi. Ta jānduva ra mesa ma ndian xìko livi ndia.
\v 16 Ta tüvi chàꞌa ra ña yaꞌa ñivi ndiso ndatiñu tichi kora veñuꞌu ikan.
\v 17 Ta teꞌen kīchaꞌa ra jànaꞌa ra nuu ñivi ikan:
\p ―Teꞌen kàꞌan ma tutu Ndioo ―kàti ra― “Veꞌe iꞌya kùu veꞌe Ndioo. Ñivi ìyo ndisaa ñuu ñuñivi, iꞌya kùu kàꞌan na chiꞌin Ndioo”, kàti tutu Ndioo. Ta ndyoꞌo jàꞌa ndo yi iin veꞌe ndra suꞌu ―kàti Jesuu.
\p
\v 18 Takan kūu ta chīni ndra sutu chaꞌnu chiꞌin ndra jàkuaꞌa tutu Ndioo ña jànaꞌa ra. Ta nànduku ndra naja kua jàꞌa ndra ña kaꞌni ndra ra, va yaꞌa yuꞌvi ndra ndèꞌe ndra ra. Ti nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ñivi chìsii na ña jànaꞌa ra nuu na.
\v 19 Ta ora kīꞌvi ña kuaa ta kēe ndiko Jesuu ñuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Ta kuàꞌan ndra inga ñuu.
\s Nuu nàtii yutun higu
\r (Mt. 21:20-22)
\p
\v 20 Ta ora naꞌani inga kivi kuàꞌan ndiko ndra itiꞌ ñuu Jerusalén. Ta ora yāꞌa ndra yatini xiin ma yutun higu. Ta ndēꞌe ndra ña nàtii run.
\v 21 Tajan chākuꞌuni ma ra nàni Petuꞌ ña kāꞌan Jesuu chiꞌin run. Ta kàꞌan ra nuu Jesuu:
\p ―¡Matru! ¡Ndeꞌe yutun higu ña kānduvaꞌun, ti cha nàtii run!
\p
\v 22 Tajan nākaꞌan Jesuu nuu ndra:
\p ―¡Na chinuni ndo ña kàꞌan Ndioo!
\v 23 Ndicha ña kàꞌin ti tu ìyo ndian kàꞌan chiꞌin yuku chiña: “¡Na kundachiyoun chiña, ta kuàꞌan tichi tañuꞌu!” Ta na jäxiin ndo anima ndo, ti na chinuni ndo ti ña taꞌan yi va kàꞌan ndo, ta takan ni taꞌan yi.
\v 24 Ta yakan va kàꞌin chiꞌin ndo, ti ndisaa ña ndàkan ndo nuu Ndioo, ta na chinuni ndo ti cha nīꞌi ndo yi, tajan nìꞌi ndio ndo yi.
\v 25 Ta ora kàꞌan ndo chiꞌin Ndioo tu jànaa ndo kuati jàꞌa inga ñivi chaꞌaꞌ ndo, ta juuni jànaa Ndioo ma kuati jàꞌa ndo ndia.
\v 26 Va tu töve jànaa ndo kuati jàꞌa inga ñivi chiꞌin ndo, juuni töve ni janaa Ndioo ma kuati ndo ndia ―kàti ra.
\s Ìyo ndatu Jesuu
\r (Mt. 21:23-27; Lc. 20:1-8)
\p
\v 27 Ta ora chīnu kàꞌan ra ta kàchaꞌan ndiko ndra itiꞌ ñuu Jerusalén. Ta juuni chàkunuu Jesuu tichi kora veñuꞌu kaꞌnu. Ta chājayatin ndra sutu chàꞌnda tiñu chiꞌin ndra jàkuaꞌa tutu Ndioo ta chiꞌin inga ndra chaꞌnu nuu ndaa Jesuu.
\v 28 Ta teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¿Ta yo tāchi ñu̱n ña jàꞌun teꞌen? ¿Ta yo chāꞌa ndatu nuu̱n? ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 29-30 Ta kīchaꞌa Jesuu kàꞌan ra:
\p ―Ta jiꞌna kùuni ndakatuꞌin iin nakuyi nuu ndo ndia. ¿Yo tāchi Xuva ña jàkunduta ra? ¿A Ndioo, a ñivi? ¡Na kati ndo nui! Tu jiꞌna kati ndo ña chìkatuꞌin nuu ndo, tajan kati̱ yo chāꞌa ndatu ña jāꞌi teꞌen ―kàti Jesuu.
\p
\v 31 Ta kīchaꞌa ndra natuꞌun xeꞌe taꞌan ndra:
\p ―Tu katio ña Ndioo tāchi ra, ta kati ra: “¿Ta naja nī chinuni ndo ña kàꞌan ra, tuva takan?”
\v 32 Tatu katio ña ñivi tāchi ra, ta kuxaan ñivi yo, ti ndisaa na kàꞌan na ti ndicha Xuva kùu iin ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo.
\p
\v 33 Yakan va kàꞌan ndra nuu Jesuu:
\p ―Töve chìto ndi yo tāchi ra.
\p Ta nākaꞌan Jesuu:
\p ―Ta ni yuꞌu na käti̱ yo chāꞌa ndatu ña jāꞌi teꞌen ―kàti ra.
\c 12
\s Kàꞌan Jesuu iin kuꞌva chaꞌaꞌ ndra tüvi vaꞌa jàtiñu
\r (Mt. 21:33-46; Lc. 20:9-19)
\p
\v 1 Takan kūu ta teꞌen kīchaꞌa Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva nuu ndra:
\p ―Chīyo iin ra tāchi kuaꞌaꞌ yokuꞌu uva. Ta jāꞌa ra iin kora nuu tāchi ra ma yokuꞌu uva, ikan na kïꞌvi kiti, ni ñivi nuu kàa yi. Ta jāꞌa ra iin yavi nuu ni taan ra takuii ma uva, ti ikan ni jaꞌa ra vinu. Ta juuni jāꞌa ra iin lomara sukun, ikan na kuu ndeꞌe ra ndisaa yuꞌu ma uva tāchi ra. Takan kūu ta jākilaa ra yi nuu ndra jàtiñu chiꞌin ra. Ta kēe ra kuàꞌan ra iin nuu chika.
\v 2 Ta ora kēta ma tiempu ña chītí ma uva, ta tāchi ra iin ra musu ra ña kuàkiꞌin sava ma ñaꞌa ra.
\v 3 Va nī niꞌi ra yi, ti java kāni ndra ra. Ta tāchi ndiko ndra ra kuàꞌan ra nuu ma ra chàꞌnda tiñu nuu ra.
\v 4 Ta ikan tāchi tuku ra inga ra. Ta juuni kāni ndra ra. Ta tākueꞌe xini ra jāꞌa ndra.
\v 5 Ta ikan jan tāchi ra inga ra, ta rakan va chāꞌni ndra. Tajan tāchi ra tiá kuaꞌaꞌ ndra. Ta juuni kuaꞌaꞌ ndra tākueꞌe ta kuaꞌaꞌ ndra chāꞌni ndra ndia.
\p
\v 6 ’Ta ikan kīndoo uvania ra yaꞌa kùuni ra ndeꞌe ra. Ta rakan ti seꞌe ra kùu ra. Tajan tāchi ndio ra ra nuu ndiꞌi nia ti kùuni ra: “Ti töve nayi jaꞌa ndra chiꞌin seꞌo, ti seꞌe maa yo kùu ra. Yakan va ni tiñuꞌu ndra ra.” Takan kùuni ma tatá ra niku.
\p
\v 7 ’Ta ora chāa ra ma nuu kaꞌìin ma ndra jàtiñu. Ta teꞌen kīchaꞌa ndra nàtuꞌun taꞌan ndra: “Ra vàchi ikan kùu ma ra ni kindoo chiꞌin ndisaa ma ñuꞌuꞌ. Yakan va na kaꞌnio ra ta kindoo yo chiꞌin ndisaa ñaꞌa ra”, kàti ndra.
\v 8 Tajan tīin ndra ra. Ta chāꞌni ndra ra. Ta jākuita ndra ñundaꞌyu ra chata kora nuu kàa ma uva ―kàti Jesuu.
\p
\v 9 Takan kūu ta teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu:
\p ―¿Ta nayi ni jaꞌa ma ra chitoꞌo ma yokuꞌu uva chiꞌin ma ndra jàꞌa kuenda vu?, kùuni ndo. ¿A ni kuꞌun ra ta kaꞌni ra ndra jàtiñu chiꞌin ra, ta ni jakilaa ra yi nuu inga ndra?, kùuni ndo.
\p
\v 10 ’¿A takäꞌan jakuaꞌa ndo tutu Ndioo ña kàꞌan teꞌen:
\q Yuu jāchiyo ma ndra jàndovaꞌa veꞌe
\q kùu ma yuu tiá kaꞌnu kua ndisaa yi?
\q
\v 11 Ta yakan jāꞌa ma ra chitoꞌo yo.
\q Yakan va yaꞌa chisio vitin,
\m kàꞌan tutu Ndioo ―kàti Jesuu.
\p
\v 12 Ta ndrakan ikan kūuni ndra tiin ndra ra, ti chìto ndra ti kàꞌan ra kuꞌva ikan chata ndra. Va tava yūꞌvi ndra ma ñivi kaꞌìin ikan. Ta yakan va töve nani jāꞌa ndra chiꞌin ra. Ta kuàꞌan ndra.
\s Chìkatuꞌun ñivi nuu Jesuu chaꞌaꞌ ma xuꞌunꞌ tàva ma ñuu Roma nuu na
\r (Mt. 22:15-22; Lc. 20:20-26)
\p
\v 13 Tajan tāchi na ndra fariseu chiꞌin ndra chàkunuu chiꞌin Herode nuu Jesuu, tajan na jaꞌa ndra ña na kàꞌan ra iin tuꞌun väꞌaꞌ, ta niꞌi ndra kua kuu tiso ndra kuati chata ra.
\v 14 Tajan chàa ndra ta chīkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―Matru, chìto ndi ti yoꞌo va kàꞌan tuꞌun ndaa, ta töve yuꞌviun ndeꞌun ña kàꞌan inga ñivi. Ti tüvi sàma ndeꞌun ndian kuika, a ndian ndaꞌvi, ti indukuni ndèꞌun na. Ti jànaꞌun itiꞌ vaꞌa ña kuꞌun ma ñivi nuu Ndioo. ¿Ta yakan va naja kua kàtiun? ¿A vaꞌa ña kaꞌnda ndi kuenda nuu ra kùu kalechaꞌnu ñuu Roma? ¿A vaꞌa, a väꞌaꞌ? ―kàti ndra nuu Jesuu.
\p
\v 15 Va tava cha nākoto ma Jesuu ti vata ndra, yakan va teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―¿Ta naja jàndaꞌviñaꞌa ndo yuꞌu? ¡Kuàkiꞌin ndo iin xuꞌunꞌ ta janaꞌa ndo yi nui! ―kàꞌan Jesuu.
\p
\v 16 Ta ndaꞌa ndio ndra yi chāa ndra nuu Jesuu. Ta teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu nuu ndra:
\p ―¿Ta yo naꞌna ndaa chata ma xuꞌunꞌ iꞌya? ¿Ta yo sivi ndiso yi?
\p Ta nākaꞌan ndra:
\p ―Naꞌna kalechaꞌnu ñuu Roma kùu yi.
\p
\v 17 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu nuu ndra:
\p ―¡Na kuꞌva ndo ña kùu ñaꞌa ma ra kalechaꞌnu nuu ra, ta kuꞌva ndo ña kùu ñaꞌa Ndioo nuu Ndioo! ―kàti ra.
\p Ta ndava yuꞌvi ma ñivi jāꞌa ma ña kàꞌan Jesuu.
\s Chìkatuꞌun ndra Saduceu naja kua nàtaku ndiko ñivi ndií
\r (Mt. 22:23-33; Lc. 20:27-40)
\p
\v 18 Takan kūu tajan kuàndeꞌe ma ñivi Saduceu ma Jesuu, ti ma ñivi ikan tüvi chìnuni na ña nàndoto ndiko ñivi ndií. Yakan va teꞌen chìkatuꞌun ndra nuu ra:
\p
\v 19 ―¡Yoꞌo Matru! Rachaꞌnu Moisés tāa ra iin tutu tatiempu. Ta ma tutu ikan teꞌen kàꞌan yi: “Tu iin raꞌii chīꞌí ra, ta tüvi nī chïyo nïꞌiin seꞌe ra chiꞌin ñasiꞌi ra. Tajan ndàkiꞌin ra yani ma ra chīꞌí juuni ma ña ndaꞌvi ikan. Ta tàndaꞌa ra chiꞌan. Ta takan ni koo seꞌe ma ra chīꞌí, jāꞌa ma ra yani ra.” Takan kāti Moisés.
\v 20 Ta takan chīyo ucha taꞌan ndra ña juuni yani ndra. Ta ma ra nunuu jiꞌna ra tāndaꞌa, ta nïꞌiin seꞌe ra nī chiyo. Ta chīꞌí ra.
\v 21 Ta ikan ndākiꞌin inga yani ra ña. Ta indukuni nī chiyo nïꞌiin seꞌe ra chiꞌan. Ta chīꞌí ra ndia. Ta juuni tāndaꞌa ña chiꞌin ra uni.
\v 22 Ta indukuni tāꞌan ra takua tāꞌan ndi ucha taꞌan ndra. Yakan va nïꞌiin ndra nī chiyo seꞌe chiꞌan, ta chīꞌí ndra. Ta kēta iin kivi ña chīꞌí ma ñaꞌa ndia.
\v 23 ¿Ta ora kèta ma kivi nàtaku ndiko ma ñivi chìꞌí, nda ndra kùu iian ndakan?, kùuniun, ti cha tāndaꞌa ndi ucha ndra chiꞌan ―kàti ndra.
\p
\v 24 Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―¿Ta ndyoꞌo naja tüvi chìnuni ndo ña vaꞌa kàꞌan tutu Ndioo? Ta töve chìto ndo ña ìyo ndatu Ndioo ndia.
\v 25 Yakan va ora nàtaku ndiko ma ndian ndií, ni ndraꞌii ta ni ñaꞌaꞌ na tändaꞌa vi. Ta vii koo na takua ìyo ma tati vaꞌa jàꞌa tiñu nuu Ndioo andivi.
\v 26 Ta vitin kùuni̱ janaꞌi nuu ndo ña nàtaku ndicha ma ndian ndií. ¿A tüvi chàkuꞌuni ndo naja kua kàꞌan ma tutu tāa Moisés tajiꞌna? Rakan teꞌen tāa ra yi, ora chāndeꞌe ra nuu kàyu iñu nduꞌva. Ta ikan kīchaꞌa kàtituꞌun Ndioo nuu ma Moisés teꞌen: “Yuꞌu kùu Ndioo ña kùmi Abraham, ta juuni kùmi̱ Isaac, ta Jacob”, kàti Ndioo. Takan kāti ra ti vaji cha ìyo kuaꞌaꞌ kuiya chīꞌí ndra, va jānataku ndiko ra ndra.
\v 27 Yakan va Ndioo kùu ma Ndioo ma ndian ndìtoni, ti cha nātaku ndiko ndra. Yakan va Ndioo kùu ra kuenda ndian ndìto, ta yüvi kuenda ndian ndií. Ta yakan va tüvi chànini ndo tuꞌun ndaa ―kàti Jesuu.
\s Kàtituꞌun Jesuu nda tuꞌun kùu ma ña kaꞌnuga
\r (Mt. 22:34-40)
\p
\v 28 Takan kūu ta ikan kēta iin ra jàkuaꞌa tutu Ndioo. Ta jàꞌa ra kuenda ña vaꞌa nàtuꞌun Jesuu chiꞌin ma ñivi ikan. Yakan va ora chīni ra ña nàtuꞌun ma ñivi ikan, ta jāyatin ra ra. Ta kīchaꞌa chìkatuꞌun ra nuu ma Jesuu:
\p ―¿Nda ley kùu ña kaꞌnu tiá kua ndisaa ma ley tutu Ndioo? ―kàti ra.
\p
\v 29 Ta kīchaꞌa nàkaꞌan Jesuu:
\p ―Ma tuꞌun kaꞌnu tiá ña chāꞌa Ndioo nuu yo kàꞌan yi teꞌen: “¡Ndyoꞌo ñivi Israel! ¡Na kuuni ndo ma Ndioo chitoꞌo yo, ti uvani ra kùu ra!
\v 30 ¡Kùuni ndo ndeꞌe ndo Ndioo chiꞌin ndisaa anima ndo! ¡Ta kùuni ndo ndeꞌe ndo ra chiꞌin ndisaa chinituni ndo, ta chiꞌin ndisaa ña ndee ndo ndia!” Takan kàꞌan ma ña nunuu.
\v 31 Ta ma ley uvi ña chāꞌa Ndioo nuu yo va kàꞌan teꞌen: “¡Kùuni ndo ndeꞌe ndo ndian ìyo xiin veꞌe ndo takua kùuni ndo juuni maa ndo!” Yakan va nda tuꞌun nikuuni tüvi kaꞌnu yi tiá kua ndi uvi tuꞌun já kāꞌin iꞌya ―kàti Jesuu.
\p
\v 32 Takan kūu ta nākaꞌan tuku ma ra jàkuaꞌa tutu Ndioo:
\p ―¡Yoꞌo matru! Yaꞌa vaꞌa kāꞌun ña ndicha kùu ma ña kāꞌun, ti uvani ma ra kùu Ndioo. Ta tüvi ìyo inga ra indukuni kua maa ra.
\v 33 Ta kùunio ndeꞌo Ndioo chiꞌin ndisaa anima yo, ta chiꞌin ndisaa chinitunio, ta chiꞌin ndisaa ma ña ndeo ndia. Ta juuni kùunio ndeꞌo ñivi ìyo xiin veꞌo takua kùunio juuni maa yo. Ta yakan va tiá vaꞌa ña teꞌen kùunio ndeꞌo Ndioo kua kuꞌva yo kiti jàna yo, ta kaꞌmio ndri nuu ndaa chito naá ―kàti ma ra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo.
\p
\v 34 Ta ora chīni ma Jesuu ña chiꞌin chinituni ra kāꞌan ra. Yakan va teꞌen nākaꞌan Jesuu nuu ra:
\p ―Chani kuyatin kiꞌviun nuu chàꞌnda Ndioo tiñu ―kàti ra.
\p Ta ora chīnu nātuꞌun ra chiꞌin Jesuu ta nïꞌiin ga na, tüva nī chikatuꞌun inga nakuyi nuu Jesuu.
\s Kàtituꞌun Jesuu ti ñivi ra kūu Rey David
\r (Mt. 22:41-46; Lc. 20:41-44)
\p
\v 35 Ta ora ndaa Jesuu jànaꞌa ra nuu ñivi tichi kora veñuꞌu kaꞌnu, ta teꞌen chìkatuꞌun ra nuu na:
\p ―¿Ta naja kàꞌan ma ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo, ña tata ma rachaꞌnu David kùu Cristu?
\v 36 Yakan va ma ra kùu Tati Ií Ndioo, chāꞌa ra ndatu ra nuu ma rachaꞌnu David ora kàꞌan ra. Takan kūu ta teꞌen kīchaꞌa David kàꞌan ra chiꞌin ma ndatu ikan:
\q Ma Rachaꞌnu Ndioo teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ra chitoꞌi Cristu:
\q “¡Naꞌa! ¡Kunandi chiyo kuaꞌi!
\q Ti iꞌya ni kuꞌvai ma ndatui nuu̱n,
\q nda kati kani ndoyoi ma ndian kànitaꞌan chiꞌun itiꞌ chaꞌun”, kàti Rachaꞌnu Ndioo.
\m
\v 37 Yakan va kùuni yi kaꞌan yi ti, vaji tata David kùu Cristu, va juuni chitoꞌo David kùu ra ndia ―kàti Jesuu nuu ma ñivi ikan.
\p Yakan va ndisaa ma ñivi kaꞌìin tichi kora veñuꞌu, yaꞌa chìsii na ña kàꞌan Jesuu takan.
\s Jesuu tìsokuati ra ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo
\r (Mt. 23:1-36; Lc. 11:37-54; 20:45-47)
\p
\v 38 Takan kūu ta teꞌen nākaꞌan Jesuu nuu ma ñivi ikan:
\p ―¡Jaꞌa ndo kuenda nuu ndo chiꞌin ma ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo! Ti chàtaꞌani ndra kakunuu ndra chiꞌin jaꞌma tacha, na tiñuꞌu ma ñivi ndra nuyaꞌvi.
\v 39 Ta juuni nànduku ndra tayu kaꞌnu tiá kunandi ndra nuu chìyo viko ta tichi veñuꞌu ñivi judíu ndia.
\v 40 Ta ndrakan, sùꞌu ndra ndatiñu ma ñivi kìndoo ndaꞌvi. Ta nàkuatu ndra nuu kaꞌìin kuaꞌaꞌ ñivi, ikan na kuuni na ña yüvi ndra suꞌu kùu ndra. Yakan va ndrakan ni ndeꞌe ndra kuaꞌaꞌ tundoꞌo ―kàti Jesuu.
\s Nuu sòkó ña ndaꞌvi xuꞌunꞌ kuenda Ndioo
\r (Lc. 21:1-4)
\p
\v 41 Takan kūu ta inga kivi chūnandi Jesuu yatini nuu ndaa chatun nuu tìꞌi na xuꞌunꞌ ña jàꞌa ra kuenda naja kua tīꞌi na yi. Ta ora nàndi ra ndeꞌe ra ikan, ta chākoyo kuaꞌaꞌ ma ndian kuika. Ta tīꞌi na kuaꞌaꞌ xuꞌunꞌ tichi yi.
\v 42 Ta nunuuni chāa iin ña kìndoo ndaꞌvi. Ta tīꞌan uvi taꞌan xuꞌunꞌ kuati tichi yi.
\v 43 Yakan va ora ndēꞌe Jesuu ña tīꞌan yi, ta kāna ra ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, na kichi ndra nuu ra. Ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndicha vaꞌa ti ña ndaꞌvi ikan, vaji tīꞌan tiani ma xuꞌunꞌ, va kuenda Ndioo kuaꞌaꞌ xuꞌunꞌ kùu yi. Ti chāꞌa ña ndisaa ma xuꞌunꞌ kùmian chiꞌin anima ña.
\v 44 Ta ma ndian kuika ti vaji kuaꞌaꞌ xuꞌunꞌ tīꞌi na, va ña chàkoso nia kùu yi. Ta tiani xuꞌunꞌ kùu yi kuenda Ndioo. Ta yakan va ma ña ndaꞌvi ikan, tīꞌan tiaga xuꞌunꞌ tichi chatun kua ndisaa ma ndian kuika ―kàti Jesuu.
\c 13
\s Jesuu kàtituꞌun ra ña ni kekoyo veñuꞌu kaꞌnu
\r (Mt. 24:1-2; Lc. 21:5-6)
\p
\v 1 Takan kūu ta ora kēe Jesuu tichi veñuꞌu kaꞌnu, ta nākaꞌan iin ra jàkuaꞌa chiꞌin ra nuu ra:
\p ―¡Yoꞌo, matru! ¡Ndeꞌe veñuꞌu kaꞌnu ndaa ikan! Ti yaꞌa vii kàa yi. Ta yaꞌa kaꞌnu yuu kandii chaꞌa yi ―kàti ra.
\p
\v 2 Ta nākaꞌan Jesuu nuu ra:
\p ―Ndicha ti takan kàa yi vitin, va ni keta iin kivi ña nïꞌiin yuu kïndoo chata taꞌan yi, ti ni kekoyo ndisaa yi.
\s Jesuu kàtituꞌun ra naja kua ni naa ñuñivi
\r (Mt. 24:3-28; Lc. 21:7-24; 17:22-24)
\p
\v 3 Ta ikan kēe ndra ta kàchaꞌan ndra nda xini yuku nàni Olivu, ña ìyo yatini yuꞌu ñuu Jerusalén. Ta ora kēta ra ma xini yuku ta chūnandi ra ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan xeꞌe Petuꞌ, Jandiau, Xuva chiꞌin André nuu ra:
\p
\v 4 ―¿Ta nda ora ni kichaꞌa yi? ¿Ta nda ña kuu yi ndeꞌo ora chani kichaꞌa yi? ―kàti ndra.
\p
\v 5 Ta kīchaꞌa nàkaꞌan Jesuu nuu ndra:
\p ―¡Jaꞌa ndo kuenda nuu ndo koto jandaꞌviñaꞌa ñivi ndo!
\v 6 Ti ni kichaa koyo ndian ni kaꞌan teꞌen: “Yuꞌu kùu ra Cristu”, ni kati na. Ta ni jandaꞌviñaꞌa na kuaꞌaꞌ ñivi.
\p
\v 7 ’¡Na yüꞌvi ndo ora koto ndo ña kàꞌan ñivi ña ìyo kuati itiꞌ tikan a nda nikuuni! Ti takan ni kuu yi, vaji vitin tüvi ni ndiꞌi ma kuati ndeꞌo, va tiá itiꞌ nuu, ni ndeꞌo tiá yi.
\v 8 Ti ni kanitaꞌan iin ñuu chiꞌin inga ñuu. Ta inga ñuu, ni jaꞌa yi kuati chiꞌin inga tuku ñuu. Ta ni kichi ña taan kuaꞌaꞌ ñuu. Ta ni ndeꞌo soko ndia. Ta nuu, já ni kichaꞌa tundoꞌo kùu yakan.
\p
\v 9 ’¡Ta yakan va jaꞌa ndo kuenda nuu juuni maa ndo! Ti ni tiin na ndo ta ni kuꞌva na ndo nuu ndra kumi tiñu. Ta ndra kumi tiñu, ni kuꞌva ndio ndra ndo na kani na ndo tichi veñuꞌu. Ta ni kundaka ndra ndo nuu ndra kalechaꞌnu. Ta juuni kuꞌun ndo nuu inga ndra chàꞌnda tiñu, ikan na kuu katituꞌun ndo tuꞌin nuu ndra, chaꞌaꞌ ña chìnuni ndo ña jàꞌi.
\v 10 Va jiꞌna ìyo yi ña katituꞌun ndo ma tuꞌun vaꞌa Ndioo nuu ndisaa ñuu ñuñivi.
\v 11 ¡Ta na näkanini ndo nda tuꞌun ni kaꞌan ndo ora kuꞌva na ndo ndaꞌaꞌ ndra kumi tiñu! Ti ora kaꞌìin ndo ikan, na kaꞌan ndo tuꞌun ni janaꞌa Ndioo. Ti Tati Ií Ndioo ni janaꞌa ma tuꞌun ni kaꞌan ndo.
\v 12 Ta juuni ma kivi ikan, ni tiin ndra ndra yani ndra. Ta ni kuꞌva ndra ndra nuu inga ñivi, na kaꞌni na ndra. Ta juuni takan ni jaꞌa tatá ndra chiꞌin juuni seꞌe ndra. Ta juuni ni kanitaꞌan ñivi chiꞌin tatá na ta maꞌa na. Ta juuni ni kaꞌni na vi ndia.
\v 13 Ta ni kuxaan ñivi ndeꞌe na ndo, ti chàkuu ndo chiꞌi̱n. Va ra kundeeni nda kati yaꞌa ma kivi ikan ni jakakú Ndioo ra.
\p
\v 14 ’Ta tichi veñuꞌu ií ni kiꞌvi iin ña kini. Ta yakánꞌ ti yaꞌa xaani Ndioo ndeꞌe ra yi ña ni kee ra veñuꞌu kaꞌnu ti yaꞌa kini ni jaꞌa yi tichi veñuꞌu. Ta ndisaa ñivi ìyo ñuu Judea ora kuniánꞌ jaꞌánꞌ teꞌen, na kekunu na kuꞌun na itiꞌ yuku, ikan na kakú na. Ta ndian chìto jàkuaꞌa tuꞌun teꞌen, yaꞌa vaꞌa tuva kutunini na naja kua kàꞌan yi.
\v 15 Ta ndian kaꞌìin siki veꞌe, na kïꞌvi na, ni ña täva na ndatiñu na tichi veꞌe na.
\v 16 Ta ndian jàtiñu tichi kuꞌu na kïꞌvi na ñuu, ni ña kükiꞌin na jaꞌma na ndia.
\v 17 Ndaꞌvi taꞌan ñivi ñaꞌa ña kivi ikan ñùꞌu seꞌe vi, ta ìyo ndiakuati seꞌe vi ña chàxin ndika vi ndia.
\v 18 ¡Na ndakan ndo ñamani nuu Ndioo, ikan na täꞌan ndo takan tiempu yaꞌa vichin jàꞌa yi!
\v 19 Ta ma kivi ikan ni ndeꞌo tiá tundoꞌo kua nïꞌiin kivi. Takäꞌan ndeꞌo yi jàꞌa Ndioo, nda ora jātuvi ra ma ñuñivi. Ta ni tüvi chànini ra ña jàndeꞌe ra tundoꞌo yo tiá itiꞌ nuu, takua ni jandeꞌe ra yi yo kivi ikan.
\v 20 Tatu ma Ndioo töve nī jandokuiti ra ma kivi ikan, na käkú nïꞌiin na niku. Va ma ra chitoꞌo yo, jākuiti ra yi, ti kùuni ra ndeꞌe ra ndian kāchin ra.
\p
\v 21 ’Yakan va tu keta iin ndian teꞌen kàꞌan nuu ndo: “¡Ndeꞌe ndo, iꞌya ndaa ra kùu Cristu!” A tu keta inga ndian kàꞌan: “¡Juu ra ndaa ikan!” ¡Ta na chïnuni ndo ña kàꞌan na!
\v 22 Ti ni kichi kuaꞌaꞌ ndian ni kaꞌan teꞌen ndia: “¡Yuꞌu kùu Cristu!” Va tüvi ndicha ti jandaꞌviñaꞌa ndra ña Cristu kùu ndra. Ta juuni ni kichi ndian ni kaꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, va tüvi ndicha ti ndra vata kùu ndra. Yakan va ta ndiꞌi ndrakan ni jaꞌa ndra kuaꞌaꞌ ndatu ndra ta seña, ikan na chinuni na ña ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo kùu ndra. Ta juuni kùuni ndra jandaꞌviñaꞌa ndra ma ñivi kāchin Ndioo tuva kùu yi.
\v 23 Yakan va jaꞌa ndo kuenda juuni maa ndo. Ti cha kātituꞌin nuu ndo naja kua ni koo yi.
\s Kātituꞌun Jesuu naja kua ni kichi tuku ra inga chaꞌaꞌ
\r (Mt. 24:29-35, 42-44; Lc. 21:25-36)
\p
\v 24 ’Ta ora cha ndiꞌi ma tiempu ña ni ndeꞌo kuaꞌaꞌ tundoꞌo. Tajan ni ndaꞌva ma nikandii, ta ni ndaꞌva yoo ndia. Ta tüva ni ndondichin jàꞌa ndra.
\v 25 Ta ma chele kaꞌìin andivi ni keꞌne ndri. Ti ni taan ma andivi jàꞌa ndri.
\v 26 Tajan ni ndeꞌe kuaꞌaꞌ ñivi ti vachi̱ tichi viko. Ti yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo ìyo kuaꞌaꞌ ndatui, ta kuaꞌaꞌ ña tachai ndia.
\v 27 Tajan ni tachi̱ ma ndian kùu tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo, na kuu jatiꞌvi taꞌan na ndisaa ñivi cha kāchi̱n. Ta kunanduku ma tati na nda nikuuni nuu ndiꞌi ñuñivi, a itiꞌ ninuu, a itiꞌ siki.
\p
\v 28 ’Na kuu kuꞌuni ndo ña jànaꞌa yutun higu, ti ora kēta ndaꞌaꞌ yutaꞌ run cha chìto ndo ti chani keta ma tiempu ni koo chiti run.
\v 29 Ta yakan va ora ndèꞌe ndo ma tundoꞌo kàtituꞌin nuu ndo, ta cha chìto ndo, ti chani kutaꞌan ora ni kichai. Ti yuꞌu kùu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo.
\v 30 Ndicha ña kàꞌin chiꞌin ndo. Ti ora takäaga kuvi ndisaa ma ñivi ìyo kuiya iꞌya jiꞌna ndeꞌe na tundoꞌo ña kāꞌin chiꞌin ndo.
\v 31 Ta ni keta iin kivi ña ni naa andivi chiꞌin ñuñivi. Va tuꞌun kaꞌin tüvi ni naa yi.
\p
\v 32 ’Ta nïꞌiin ñivi tüvi chìto nda ora ni keta ma ña kàꞌin, ni tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo, ta ni yuꞌu, ra kùu Seꞌe Ndioo tüvi chìtoi ndia. Chìto va ma Tatái, ti rakan kùu ma Ndioo kaꞌnu ìyo andivi.
\p
\v 33 ’¡Yakan va kumi ndo ndo! ¡Ta jaꞌa ndo kuenda ndo! ¡Ta kaꞌan ndo chiꞌin Ndioo! Ti töve chìto ndo nda ora ni kuu yi.
\v 34 Yakan va ñaꞌa kùu yi takua jāꞌa iin raꞌii ora kēe ra, ta kuàꞌan chika ra. Ta tāva ra tiñu nuu ndra kùu musu ra na kumi ndra veꞌe ra. Ta taꞌiiꞌiin ndra tāva ra tiñu nuu nayi jàꞌa ndra. Ta tāva ra tiñu nuu iin ra na jaꞌa vaꞌa ra kuenda yuveꞌe ra.
\v 35 ¡Ta yakan va na koo ndito ndo! Ti töve chìto ndo nda ora kichaa ndiko ma ra xuveꞌe, a kichaa ra ora chanikuaa, a ora javañuu, a ora ni tuvi, a ora ni kundichin.
\v 36 ¡Ta yakan va na jaꞌa vaꞌa ndo kuenda koto kichaa ra numini! Ta koto nätaꞌan ra ndo ña kìxi ndo.
\v 37 Yakan va ña kàtituꞌin nuu ndo. Ta kàtituꞌin nuu ndisaa ñivi na koo ndito na ―kàti Jesuu.
\c 14
\s Nuu kùtiꞌvi ndra ña kùuni ndra tiin ndra Jesuu
\r (Mt. 26:1-5; Lc. 22:1-2; Jn. 11:45-53)
\p
\v 1 Takan kūu ta ora takäaga uvi kivi, ta kūtaꞌan viko Pakua, ora chàchi na paan ña töve kìꞌvi yuchan iya tichi. Tajan nànduku ma ndra sutu chàꞌnda tiñu chiꞌin ma ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo, naja kua jaꞌa ndra ta tiin xeꞌe ndra ma Jesuu ta kaꞌni ndra ra.
\v 2 Va teꞌen kàꞌan ma ndra kaꞌìin ikan:
\p ―¡Na tïin yo ra kivi ìyo viko, ti koto kuxaan ma ñivi chaꞌaꞌ ra!
\s Iin ñaꞌa jàkutian takuii xiko xini Jesuu
\r (Mt. 26:6-13; Jn. 12:1-8)
\p
\v 3 Ìyo Jesuu ñuu Betania veꞌe Simón, ra kàꞌan na ña kuꞌvi, jàꞌa kueꞌe taꞌyu niku. Ta ora juuni nàndi Jesuu chàchi ra tichi veꞌe ma ra Simón, ta ikan chāa iin ñaꞌa, ta ndàꞌa ña iin viru takuii xiko, ña yaꞌa yaꞌvi ndaa. Ta nduvaꞌa kuii vaꞌa raꞌ. Ta nūna ña yuꞌu ma viru, ta chōsoan raꞌ xini Jesuu.
\v 4 Ta iin ma ndra nàndi chiꞌin ma Jesuu kùxaan ndra ña jàꞌa ña takan. Ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan taꞌan ndra:
\p ―¿Ta naja chàtian ma takuii xiko?
\v 5 Ti kùu jata na raꞌ nuan chiꞌin ndisaa xuꞌunꞌ jàkanaa na iin kuiya, ta kuꞌva ña yi nuu ma ndian ndaꞌvi. ―Takan kàꞌan ndra chata ña.
\p
\v 6 Ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan Jesuu nuu ndra:
\p ―¡Jaña ndo ña kàꞌan ndo chata ña! Ti ña vaꞌa jàꞌa ña chiꞌi̱n.
\v 7 Ti ma ñivi ndaꞌvi endeeni ni koo na chiꞌin ndo. Ta kùu jaꞌa ndo ña vaꞌa chiꞌin na ora kùuni ndo. Vati yuꞌu töve ni koi chiꞌin ndo endeeni.
\v 8 Ta ma ñaꞌa iꞌya, jàꞌa ña ma ña kùu jaꞌa ña kuendai, ti chōsoan takuii xiko ñii̱, ti chani keta ora ni kuchi̱.
\v 9 Yakan va ndichai ña kàꞌin, ti nda nikuuni ma ñuñivi, nuu ni kaꞌan na tuꞌun Ndioo. Ta juuni ni kaꞌan na ña jāꞌa ña chiꞌi̱n, ta kukuꞌuni ma ñivi ña.
\s Juda xìkoñaꞌa ra Jesuu
\r (Mt. 26:14-16; Lc. 22:3-6)
\p
\v 10 Juda Iscariote kùu iin ra indii tichi ndi uchi uvi ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu. Takan kūu tajan kēe Juda kuàꞌan ra kuàndeꞌe ra nuu ìyo ma ndra sutu chàꞌnda tiñu, ti kùuni ra jandovaꞌa ra naja kua jaꞌa ra ta kuꞌva ra ma Jesuu nuu ndra.
\v 11 Ta ora chīni ndra sutu ña kāꞌan ra teꞌen, ta nduvaꞌa kuii chìsii ndra, ta kīchaꞌa kàꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―¡Ndicha ndi ña ni kuꞌva ndi xuꞌunꞌ nuu̱n, ora janaꞌun ra nuu ndi!
\p Ta kīchaꞌa ra nànduku ra naja kua kuu kuꞌva ra Jesuu nuu ndra.
\s Nuu kùxini Jesuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra
\r (Mt. 26:17-29; Lc. 22:7-23; Jn. 13:21-30; 1Co. 11:23-26)
\p
\v 12 Ma kivi nunuu ma viko Pakua, ora chàchi na paan ña tüvi kìꞌvi yuchan iya tichi. Ma kivi ikan chàꞌni na iin mvechala kuati kivi viko Pakua, ti sòkó na ri nuu Ndioo, ikan na ndakimani ra na. Takan kūu tajan kīchaꞌa chìkatuꞌun ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu nuu ra:
\p ―¿Ta ndanu kùuniun ña kùu jaꞌa ndi ma ña kacho viko Pakua? ―kàti ndra.
\p
\v 13 Tajan tāchi ra uvi taꞌan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta kàꞌan ra teꞌen chiꞌin ndra:
\p ―¡Kuaꞌan ndo tichi ñuu! Ta ikan nataꞌan ndo iin ra ndiso iin kii takuii ta tandiku ndo chata ra.
\v 14 Ta kàtituꞌun ndo nuu ma ra xuveꞌe nuu kìꞌvi ra, ti nànduku matru ndo iin veꞌe nuu ni kachi ra ma viko Pakua chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, kati ndo.
\v 15 Ta ikan janaꞌa ra iin veꞌe kaꞌnu ndaa siki inga veꞌe. Ta ma veꞌe ikan, cha ìyo vaꞌa yi kuenda yo. Ta ikan kùu jaꞌa ndo ma ña kacho ―kàti Jesuu.
\p
\v 16 Tajan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra tichi ñuu, ta nīꞌi ndio ndra ndisaa yi kua kāꞌan Jesuu nuu ndra. Ta ikan jāꞌa ndra ma ña kachi ndra kivi Pakua.
\p
\v 17 Ta ora chanikuaa chāa Jesuu chiꞌin ndisaa ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra.
\v 18 Ta ora nàndi ndra chàchi ndra ma nuu tayu, ta kīchaꞌa kàꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Ndichai ña kàꞌin, ti iin ra nàndi chàchi chiꞌi̱n ni xikoñaꞌa ra yuꞌu ―kàti ra.
\p
\v 19 Ta ora chīni ndra ña kāꞌan ma Jesuu teꞌen, ta nduvaꞌa kuii nàkanini ndra. Ta kīchaꞌa iiꞌiin ndra chìkatuꞌun ndra nuu Jesuu:
\p ―¿A yuꞌu kùi?
\p
\v 20 Ta nākaꞌan Jesuu:
\p ―Iin ra jàkuaꞌa chiꞌi̱n kùu ra. Iin ra chàchi paan chiꞌi̱n vitin kùu ra.
\v 21 Ta yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ni kuvi̱. Ti takan kàꞌan ma tutu Ndioo ña ni taꞌin. Ndaꞌvi taꞌan ma ra xìkoñaꞌa chaꞌi. Vaꞌa ga tu tüvi nī kàku ra niku ―kàti Jesuu.
\p
\v 22 Ta já maꞌñu chàchi ndra, ta kīꞌin ma Jesuu iin paan ta jāꞌií ra yi nuu Ndioo. Ta chāꞌnda kuati ra yi. Ta chāꞌa ra itaꞌvi yi nuu ndisaa ndra. Ta teꞌen kàꞌan ra nuu ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―¡Kachi ndo! Ti ñaꞌa kùu ma kuñui ―kàti Jesuu.
\p
\v 23 Ta takan kūu tajan kīꞌin ra iin kopa vinu. Ta nākaꞌan ndiko ra Ndioo chaꞌaꞌ raꞌ. Tajan chāꞌa ra raꞌ nuu ndisaa ndra na koꞌo ndra raꞌ.
\v 24 Ta teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―¡Koꞌo ndo raꞌ! Ti nii̱ kùu raꞌ. Ti cha ndòvaꞌa ndisaa tiñu nuu Ndioo jàꞌa nii̱, ti chani kati̱ raꞌ chaꞌaꞌ kuaꞌaꞌ ñivi, ikan na niꞌi na ñamani Ndioo.
\v 25 Ndichai ña kàꞌin chiꞌin ndo, ti tüva ni koꞌi ma vinu iꞌya chiꞌin ndo, nda kati koo ndikoi nuu chàꞌnda Ndioo tiñu. Tajan koꞌi vinu chaa ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\s Kàti Jesuu ña Petuꞌ ni kaꞌan ra ña tüvi nakoto ra ra
\r (Mt. 26:30-35; Lc. 22:31-34; Jn. 13:36-38)
\p
\v 26 Takan kūu ta ora chīnu chìta ndra iin yaa Ndioo, tajan kuàꞌan ndra itiꞌ yuku nàni Olivu.
\v 27 Ta teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra ma ikan:
\p ―Ndisaa ndo kukanuu ndo ndèꞌe ndo yuꞌu ora naa vitin. Takan kàꞌan ma tutu Ndioo: “Tu kaꞌni̱ ma ra chitoꞌo ma mvechala, ta ndisaa ndri kuita kuati”, kàꞌan ma tutu Ndioo.
\v 28 Ta ora natuku ndikoi, ta jiꞌnai kuꞌun ñuꞌuꞌ Galilea, tajan kuꞌun ndio ndo ―kàti Jesuu.
\p
\v 29 Tajan teꞌen nākaꞌan Petuꞌ chiꞌin ra:
\p ―Jin ndisaa ndra kùkanuu chaꞌun, va yuꞌu töve ―kàꞌan Petuꞌ.
\p
\v 30 Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu:
\p ―Ndichai ti chanikuaa vitin, ora takäꞌan ndaꞌyu loꞌo uvi chaꞌaꞌ, uni chaꞌaꞌ ni kaꞌun ña tüvi nakotoun yuꞌu ―kàꞌan Jesuu chiꞌin Petuꞌ.
\p
\v 31 Ta teꞌen kàꞌan ndiko Petuꞌ:
\p ―Vaji kuvi̱ chiꞌun, ta tüvi ni kaꞌin ña tüvi nakotoi ñu̱n ―kàꞌan Petuꞌ.
\p Ta indukuni kàꞌan ndisaa ma ndra kaꞌìin chiꞌin Jesuu.
\s Jesuu kàꞌan ra chiꞌin Ndioo nuu ìyo jardin Getsemaní
\r (Mt. 26:36-46; Lc. 22:39-46)
\p
\v 32 Takan \fig Jesús ora en Getsemaní|19GR-tlc102n.tif|col|14:32||Jesuu kàꞌan ra chiꞌin Ndioo nuu kàa yutun olivu nuu nàni Getsemaní|14:32\fig*kūu ta numini kēe ndra kuàꞌan ndra iin jardin nàni Getsemaní. Ta teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―¡Kunandi ndo kuatu ndo yuꞌu iꞌya! Ti kuàꞌin kuàkaꞌin chiꞌin Ndioo ikani.
\p
\v 33 Tajan kuàꞌan uni taꞌan ndra chiꞌin Jesuu: Petuꞌ, Xuva chiꞌin Jandiau. Ta kīchaꞌa ndaꞌvi kùuni Jesuu,
\v 34 ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Yaꞌa ndaꞌvi kùuni animai kua ni kuvi̱. ¡Kindoo ndo iꞌya, va koto kusu ndo! ―Takan kàti ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra.
\p
\v 35 Tajan kēe Jesuu kuàꞌan ra tiá itiꞌ nuu. Ta chūnandi chiti ra nda nani teꞌe nuu ra ma nuu ñuꞌuꞌ. Yakan va teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ra chiꞌin Ndioo ña na tava ra ma tundoꞌo ni ndeꞌe ra tuva kùuni ra.
\p
\v 36 ―¡Yoꞌo Tatá! Yoꞌo va kùu jaꞌun nda ña nikuuni. Kùuni̱ ña nakaniun ma tundoꞌo ni ndeꞌi. Va tüvi kùuni̱ ña kuu ma ña kàꞌin, ti naja kua kùuni maun kuu yi ―kàti Jesuu.
\p
\v 37 Ta numini kēe ndiko Jesuu kuàꞌan ra nuu kaꞌìin ma ndi uni ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Ta nātaꞌan ra ndra ña kìxi ndra. Ta kīchaꞌa kàꞌan ra chiꞌin Petuꞌ:
\p ―Simón, ¿a kìxiun? ¿Ni küu kuii koo nditoun iin ora chiꞌi̱n?
\v 38 ¡Ndakoo ndo ta kaꞌan ndo chiꞌin Ndioo! Ikan tüvi kuàꞌan ndo anima ndo jàꞌa yi kuati, jin kùuni ndo kundito ndo chiꞌin anima ndo, va kündee ndo ―kàꞌan Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 39 Takan kūu tajan kēe ndiko Jesuu kuàkaꞌan ra chiꞌin Ndioo takua kāꞌan ra ma nunuu.
\v 40 Ta ora chāa ndiko ra ma nuu kaꞌìin ma ndi uni ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Ta juuni nātaꞌan ra ndra ña kìxi ndiko ndra inga chaꞌaꞌ, ña endee ndàsi tinuu ndra, jàꞌa ma ñumaꞌna. Ta tüvi chìto ndra ña kàꞌan ndra chiꞌin ra.
\v 41 Tajan kēe ndiko Jesuu kuàꞌan ra chaꞌaꞌ uni. Tajan chāa ndiko ra, ta kàꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¿A juuni kìxi ndo ta nìndee ndo tiá? ¡Na küsu ndo tiá! Ti cha kēta ma ora ña ni kuꞌva ñivi yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo. Ti ni tiin ma ndra jàꞌa kuati yuꞌu.
\v 42 ¡Ndakoo ndo, ta koꞌo! Ti cha vàchi ra cha xīkoñaꞌa chaꞌi ―kàti Jesuu.
\s Nuu tìin na Jesuu
\r (Mt. 26:47-56; Lc. 22:47-53; Jn. 18:2-11)
\p
\v 43 Juuni, takäꞌan chinu kàꞌan Jesuu, ta chāa Juda, iin ra indii tichi uchi uvi ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Chāa ra chiꞌin kuaꞌaꞌ jandaru. Ta ndrakan naa ndra machiti chiꞌin yutun. Vàchi ndra chata Jesuu jāꞌa ma sutu chàꞌnda tiñu chiꞌin iin ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo, ta inga tuku ndrachaꞌnu.
\v 44 Juda ra xìkoñaꞌa chaꞌaꞌ Jesuu, chāꞌa ra iin tuꞌun kua ni jaꞌa ra nuu ma jandaru, ta kāꞌan ra teꞌen:
\p ―Ma ra ni kañaꞌi chiꞌin, rakan tiin ndo. Ta kuꞌni ndo ra, tajan kundaka ndo ra, kuꞌun ra chiꞌin ndo ―kàti Juda.
\p
\v 45 Takan kūu ta jāyatin ra ra nuu Jesuu ta kàꞌan ra:
\p ―¡Matru!
\p Ta kāñaꞌa ra chiꞌin ra.
\v 46 Ora ndēꞌe ndra yo kùu ra ta tīin ndra Jesuu.
\p
\v 47 Ta iin ra ndaa ma ikan tāva ra machiti ra, ta chāꞌnda ra soꞌo ma musu ma sutu chaꞌnu.
\v 48 Ta chīkatuꞌun Jesuu nuu ñivi ikan:
\p ―¿Naja vàchi ndo chiꞌin machiti chiꞌin yutun, ña vàchi tiin ndo yuꞌu? ¿A ra suꞌu kùi?, kùuni ndo.
\v 49 ¿Naja tüvi nī tiin ndo yuꞌu tichi veñuꞌu? Ta kuaꞌaꞌ kivi chīyoi jànaꞌi nuu ndo ikan. Teꞌen ni taꞌin, ti takan kàꞌan ma tutu Ndioo ña ni taꞌin.
\p
\v 50 Ta ndisaa ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu chīnu ndra kuàꞌan ndra, ta ndākoo maꞌiin ndra ra.
\v 51-52 Takan kūu va iin rayoko ña isukun iin jaꞌma kaꞌnuni. Uvaa rakan tāndikun ra kuàꞌan ra chata Jesuu. Ta raꞌya ti tīin ndra ra. Va tava jāña ra ma jaꞌma isukun ra, yakan va jānda kakú kaviti ra.
\s Tìsokuati na Jesuu nuu ndra kumitiñu
\r (Mt. 26:57-68; Lc. 22:54-55, 63-71; Jn. 18:12-14, 19-24)
\p
\v 53 Ta ndàka ma jandaru Jesuu nuu ndaa sutu chaꞌnu. Ta ikan kūtiꞌvi ndisaa ma sutu chaꞌnu, ma ra jàkuaꞌa tutu Ndioo chiꞌin inga ndrachaꞌnu.
\v 54 Ta chikani, chikani kuàꞌan Petuꞌ chata ndra nda kati keta ndra ma veꞌe sutu chaꞌnu. Ta kīndoo ra nukeꞌe. Ta ikan chūnandi ra javixin ra ndaꞌaꞌ ra nuu ñuꞌú xiin ndra jandaru jàꞌa kuenda veñuꞌu.
\p
\v 55 Ta ma sutu chàꞌnda tiñu chiꞌin ndisaa ma ndra tiñu veñuꞌu, nànduku ndra iin tuꞌun ña kuu tiso ndra kuati Jesuu, ikan na kaꞌni ndra ra nuu kruu. Va tüvi nī nataꞌan ndra nïꞌiin tuꞌun ndaa chata ra.
\v 56 Vaji kēta kuaꞌaꞌ ñivi ña kàꞌan ndra tuꞌun vata chata Jesuu. Ta nïꞌiin ma ñivi, tüvi induku kàꞌan na chata Jesuu.
\v 57 Takan kūu ta ìyo ma ndian ndēta, ta teꞌen kīchaꞌa na kàꞌan na mamaa tuꞌun vata chata Jesuu:
\p
\v 58 ―Ndyuꞌu chīni ndi ña kàꞌan ra: “Ni janduvai ma veñuꞌu kaꞌnu ña jāꞌa ñivi, tajan tichi iin uni kivi kutai inga tuku yi ña tüvi jàꞌa ñivi”, ―kàti ndra.
\p
\v 59 Ta vaji takan kàꞌan ndra, va siin siin ña kàꞌan ndra.
\p
\v 60 Tajan ndēta ndio ma sutu chaꞌnu maꞌñu ndisaa na, ta chīkatuꞌun ra nuu Jesuu:
\p ―¿Naja tüvi kàꞌun ña kàꞌan na chataun? ―kàti ma sutu.
\p
\v 61 Va ma Jesuu tàxiin kīndoo ra. Ta nïꞌiin tuꞌun nī kaꞌan ra. Yakan va teꞌen chīkatuꞌun tuku sutu chaꞌnu:
\p ―¿A juu yoꞌo kùu ra Cristu ra Seꞌe Ndioo ií?
\p
\v 62 Ta nākaꞌan Jesuu:
\p ―Juu yuꞌu kùu ra. Ta ni ndeꞌe ndo ra ña nàndi ra chiyo kuaꞌa ma Ndioo kaꞌnu ìyo nuu sukun. Ta ni keta iin kivi ña kichi̱ ndikoi. Va yuꞌu ra Seꞌe ñivi ni kichi̱ tichi viko ―kàti Jesuu.
\p
\v 63 Takan kūu tajan juuni ma sutu chaꞌnu, jānakaa ra juuni ma jaꞌma ra, ti takan jànaꞌa ra nuu ma ñivi ti kùxaan ra jàꞌa ma tuꞌun kàꞌan Jesuu. Ta teꞌen kàꞌan ra:
\p ―¡Na tüva chiniñuꞌu ga yo tiá ndra kutaꞌan chiꞌo!
\v 64 Ndisaa ndo já, chīni ndo ña kāꞌan tiꞌini ra chata Ndioo. ¿Naja kua chànini ndo? ―kàti ra.
\p Ta ndisaa ndra ndōꞌiin tuꞌun ndra ña kuvi Jesuu, ti cha ìyo kuati ra, kuuni ndra.
\p
\v 65 Ìyo ndian cha kīchaꞌa tìvisii na ra. Ta chāsi na ma tinuu ra, ta kāni ndra ra chiꞌin chiki, ta teꞌen kàꞌan ndra:
\p ―¡Kaꞌan! ¡Ndeꞌo yo kāni ñu̱n! ―kàti ndra.
\p Ta juuni ma jandaru kāni ndra nuu ra ndia.
\s Petuꞌ kàti ra ti töve nàkoto ra Jesuu
\r (Mt. 26:69-75; Lc. 22:56-62; Jn. 18:15-18, 25-29)
\p
\v 66 Takan kūu ta kīndoo ma Petuꞌ nukeꞌe ikan. Ta ikan chāa iin ña musu ma sutu chaꞌnu.
\v 67 Ta ora ndēꞌan Petuꞌ, ña tùmi ra ñuꞌú, ta kīndoan ndeꞌan ra, ta kīchaꞌa kàꞌan ña chiꞌin ra:
\p ―¿A yoꞌo chàkuu chiꞌin Jesuu ra ñuu Nazaret? ―kàtian.
\p
\v 68 Ta kàꞌan Petuꞌ:
\p ―¡Yüvi yuꞌu kùi! Ta tüvi nàkotoi ra, ni tüvi chìtoi nda ra kùu ra kàꞌun ―kàti Petuꞌ.
\p Tajan kēe ra kuàꞌan ra nuu nda yuveꞌe itiꞌ nukeꞌe. Ta ora ikan ndāꞌyu iin loꞌo.
\v 69 Ta ndēꞌe ndiko ña musu sutu ikan ma Petuꞌ, ta kàꞌan ña chiꞌin inga na:
\p ―¡Raꞌya kùu iin ra chàkuu chiꞌin Jesuu!
\p
\v 70 Va kàꞌan ndiko ra:
\p ―¡Yüvi yuꞌu kùi!
\p Ta nunuuni ma ndian kaꞌìin ikan, kàꞌan ndiko na chiꞌin Petuꞌ:
\p ―¡Ndicha kuii ti yoꞌo kùu iin ra chàkuu chiꞌin Jesuu! Ti indukuni kàꞌun kua kàꞌan ndian ñuꞌuꞌ Galilea.
\p
\v 71 ―¡Yüvi yuꞌu kùi, ndeꞌe Ndioo ña kàꞌin! Ti tüvi kuii nàkotoi ma ra chìkatuꞌun ndo nui ―kàti ra.
\p
\v 72 Ta ma ora ikani, ndāꞌyu ndiko ma loꞌo itiꞌ uvi. Ta chākuꞌuni Petuꞌ ña kāꞌan Jesuu chiꞌin ra: “Ora takäꞌan ndaꞌyu ma loꞌo uvi chaꞌaꞌ, uni chaꞌaꞌ ni kaꞌun ña tüvi nàkotoun yuꞌu”, kàti Jesuu. Ta kīchaꞌa chàku Petuꞌ ora chākuꞌuni ra ña kāꞌan Jesuu chiꞌin ra.
\c 15
\s Jesuu ndaa ra nuu chàꞌnda Pilatu tiñu
\r (Mt. 27:1-2, 11-14; Lc. 23:1-5; Jn. 18:28-38)
\p
\v 1 Ora \fig Jesús ante Pilato|20DN00490b.tif|col|15:1||Jesuu ndaa ra nuu chàꞌnda Pilatu tiñu|15:1\fig*kundichin inga kivi kūtiꞌvi ma ndra sutu chaꞌnu, chiꞌin inga ndrachaꞌnu, chiꞌin ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo, ta chiꞌin ndra jàꞌa kuenda ma ñivi judíu. Ti kùuni ndra natuꞌun taꞌan ndra naja kua jaꞌa ndra chiꞌin Jesuu, tajan chūꞌni ndra ma Jesuu ta kuàꞌan ndra chiꞌin ra nuu ra kùu Pilatu.
\v 2 Ta ora ndēꞌe ma ra kùu Pilatu ma Jesuu. Ta kīchaꞌa ra chìkatuꞌun ra nuu ra:
\p ―¿A yoꞌo kùu ra chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu?
\p Ta kīchaꞌa nàkaꞌan Jesuu:
\p ―Maun kàꞌan yi.
\p
\v 3 Tajan kīchaꞌa ma ndra sutu chaꞌnu, tìso ndra kuaꞌaꞌ kuati chata Jesuu, va tükuii nani kàꞌan ra.
\v 4 Yakan va chīkatuꞌun ndiko ma ra Pilatu nuu ra:
\p ―¿Ta naja tükuii kaꞌun? ¿A tüvi chìniun ña yaꞌa ga tìso ndra kuati chataun? ―kàti Pilatu.
\p
\v 5 Ta endee tükuii kàꞌan Jesuu. Ta ma ra Pilatu, yaꞌa nàkanini ra, ti tükuii nani kàꞌan Jesuu.
\s Kàti Pilatu ña na kaꞌni na Jesuu
\r (Mt. 27:15-31; Lc. 23:13-25; Jn. 18:38–19:16)
\p
\v 6 Yakan va ndisaa kuiya ora chīyo ma viko ikan, chìkan ma ñivi na kee iin ra indii vekaa nuu ma Pilatu. Ta jàña ra ra.
\v 7 Iin ra nàni Barrabás indii tichi vekaa ma kuiya ikan. Ta juuni indii inga ndra meru ra, ti kānitaꞌan ndra chiꞌin ma ndra vetiñu. Ta chāꞌni Barrabás ñivi chiꞌin meru ra. Yakan va indukuni kaꞌìin ndra vekaa ndia.
\v 8 Ta kaꞌìin locho kuaꞌaꞌ ñivi nuu Pilatu. Ta teꞌen kàꞌan na chiꞌin ra:
\p ―¡Na jañaun iin ra indii vekaa takua jàꞌun nani kuiya!
\p
\v 9 Ta nākaꞌan ma Pilatu:
\p ―¿A kùuni ndo ña jañai ma ra chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu?
\p
\v 10 Teꞌen kāꞌan ra, ti cha chìto ra nda chaꞌaꞌ kùu yi ña tixin ma ndra sutu chaꞌnu ndeꞌe ndra ma Jesuu. Ta yakan va chāndaka ndra ra nuu ra.
\v 11 Va ma ndra sutu chàꞌnda tiñu kāꞌan xeꞌe ndra chiꞌin ma ñivi, na ndaka na ña, na tava ra Barrabás, ora chikatuꞌun ma Pilatu nda ra kùu ra kùuni na ña jaña ra.
\v 12 Ta takan kūu ta teꞌen chīkatuꞌun ndio ra nuu na:
\p ―¿Ta nayi kùuni ndo ña jaꞌi chiꞌin ma ra kàꞌan ndo ña chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu?
\p
\v 13 Ta teꞌen kīchaꞌa na kànachaa na:
\p ―¡Takaa ra nuu kruu!
\p
\v 14 Ta kàꞌan tuku Pilatu:
\p ―¿Ta nda kuati jāꞌa ra, tuva takan?
\p Ta teꞌen kīchaꞌa tuku na kanachaa na tiá niꞌi.
\p ―¡Takaa ra nuu kruu!
\p
\v 15 Ta tava kùuni ra kindoo vaꞌa ra chiꞌin ma ñivi. Yakan va jāꞌa ra ma ña kāꞌan na. Ta jāña ra Barrabás. Takan kūu ta jiꞌna tāchi Pilatu ña na kani jiꞌna ndra Jesuu chiꞌin yoꞌo. Tajan chāꞌa ndio ra ra ndaꞌaꞌ jandaru na kutakaa ndra ra nuu kruu.
\p
\v 16 Tajan kuàꞌan ndio Jesuu chiꞌin jandaru nda nukeꞌe vetiñu. Tajan kūtiꞌvi kuaꞌaꞌ jandaru.
\v 17 Ta tākaa ndra iin jaꞌma color ndaa takua kàa jaꞌma ra kùu rey chata ra. Ta jāꞌa ndra iin korona iñu, ta jūndii ndra xini Jesuu.
\v 18 Tajan kīchaꞌa ndra kàꞌan niꞌi ndra nuu ra:
\p ―¡Na koo endeeni yoꞌo ra chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu!
\p
\v 19 Ta kāni ndra xini ra chiꞌin yutun kuiin. Ta tīvisii ndra ra. Ta chūnandi chiti ndra nuu ra ña jākaꞌnu ndra ra.
\v 20 Takan kūu ta ndisaa ma ña jāꞌa ndra chiꞌin ra, mamaa ña chàtuꞌuni ndra ra kūu yi. Ta tāva ndra ma jaꞌma color ndaa ña tàkaa chata ra, ta jākuꞌun ndiko ndra jaꞌma maa ra ra. Ta tāva ndra ra ña ni takaa ndra ra nuu kruu.
\s Chùtakaa Jesuu nuu kruu
\r (Mt. 27:32-44; Lc. 23:26-43; Jn. 19:17-27)
\p
\v 21 Takan kūu ta ikan ndaa iin ra ñuu Serene nàni Simón. Ta ndra seꞌe rakan kùu Alejandru chiꞌin Rufu. Ta rakan ti itiꞌ kuꞌu kīchi ra. Ta ora kēta ra itiꞌ kuàꞌan Jesuu, ta ndēꞌe iin jandaru ra, ta kāna ra ra na kichi ra kuiso ra kruu ndiso Jesuu.
\p
\v 22 Yakan va Jesuu ndàka ndra ra kuàꞌan ndra iin nuu nàni Gólgota. Ta ma tuꞌun Gólgota kùuni yi kaꞌan yi chiꞌin tuꞌun vaꞌa: Yuku nuu Ndòyo kuaꞌaꞌ Iki Kini ndian Chīꞌí.
\v 23 Ta jākanuu ndra iin yukú nàni mirra tichi takuii chiti uva, ta chāꞌa ndra raꞌ nuu Jesuu, na koꞌo ra raꞌ. Va nī kuuni ra.
\v 24 Ta ikan tākaa ndra ra nuu kruu. Tajan kīchaꞌa ma ndra jandaru chàsiki ndra yuu kuati, ndeꞌo nda ndra kùu ndra jakanaa jaꞌma Jesuu.
\p
\v 25 Kaa iín naꞌani kùu yi, ora tākaa ndra ra nuu kruu.
\v 26 Ta ikan tāa ndra ma ña kùu kuati ra iin nuu vitu. Ta tātuu ndra yi xini kruu ra. Ta kàꞌan yi teꞌen: “Raꞌya kùu ra chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu.”
\v 27 Ta teꞌen, tikan xiin ra tàkaa ma ndra jandaru iiꞌiin ndra suꞌu.
\v 28 Ta takan chīnu ma tiñu kàꞌan tutu Ndioo: “Ti ni ndeꞌe na ra takua ndèꞌe na ma ndra jàꞌa kuati”, kàti yi.
\p
\v 29 Takan kūu ta ndian kēta ma nuu tàkaa ra, nduvaꞌa kuii kànduvaꞌa na ra. Ta kàva na xini na, ta kàꞌan na teꞌen:
\p ―¡Yoꞌo, xaa! ¿Ta naja takaun chiña? Ta ma ra matru kùu̱n. Tanu, vaꞌani janduvaun veñuꞌu iin kivini, ta tichi uni kivi cha ndaa ndiko inga yi jàꞌun.
\v 30 ¡Ta yakan va tuva ndichaun ña ndatun, na jakakú ñu̱n, juuni chiꞌin maun! ¡Ta na nuu maun nuu kruu! ―kàti na.
\p
\v 31 Ta ma ndra sutu chaꞌnu chiꞌin ma ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo, teꞌen kīchaꞌa ndra kànduvaꞌa ndra ra ndia:
\p ―Jākakú ra inga ñivi, va juuni chiꞌin ma ra, küu jaꞌa ra yi.
\v 32 ¡Na nuu ra ma nuu kruu, tuva ndicha ña Cristu, ra chàꞌnda tiñu nuu ñivi Israel kùu ra! Ikan na ndeꞌo ma tiñu jàꞌa ra, ta chìnunio ma tuꞌun kàꞌan ra ―kàti ndra.
\p Ta juuni kàꞌan ma ndra kaꞌìin xiin ra chata ra ndia.
\s Nuu chìꞌí Jesuu
\r (Mt. 27:45-56; Lc. 23:44-49; Jn. 19:28-30)
\p
\v 33 Takan kūu ta tandiꞌi ñuñivi iin kuaani ora chāa ora sama, ta indeeni nda kaa uni chaniꞌini.
\v 34 Ta ma ora ikani, teꞌen kīchaꞌa Jesuu kànachaa ra:
\p ―¡Eloi! ¡Eloi! ¡Lama sabactani! Ma tuꞌun ikan teꞌen kùuni yi kàꞌan yi: ¡Tatá Ndioo! ¡Tatá Ndioo! ¿Ta naja ndākoo maꞌiun yuꞌu? ―kàti ra.
\p
\v 35 Ta iin ndian kaꞌìin ma ikan chīni na ña kāꞌan ra. Ta kīchaꞌa na kàꞌan na:
\p ―¡Tasoꞌo ndo! Ti kànachaa ra Elía, ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tatiempu ―kàti na.
\p
\v 36 Tajan iin ra ndaa ma ikan, chīnu ra kuàkiꞌin ra iin ña xaꞌma. Ta jātii ra yi tichi takuii iya, ta jūndii ra yi xini iin yutun kani. Ta chāꞌa ra yi nuu Jesuu na tiꞌvi ra. Ta ora chāꞌa ra yi nuu ra, teꞌen kàꞌan ra:
\p ―¡Ndeꞌe ndo! Ndeꞌo a vàchi ra Elía januu ra ra nuu kruu ―kàti ra.
\p
\v 37 Ta ma ora ikan ndāꞌyu niꞌi ma Jesuu, ta chīꞌí ra.
\v 38 Ta ma jaꞌma ndāsi tichi veñuꞌu ndāta java yi, nda siki ta nda ninuu.
\v 39 Ta itiꞌ nuu Jesuu, ndaa iin ra chàꞌnda tiñu nuu jandaru. Ta ndēꞌe ra naja kua chīꞌí Jesuu, ta teꞌen kàꞌan ra:
\p ―¡Ndicha kuii ti raꞌya kūu ra Seꞌe Ndioo! ―kàti ra.
\p
\v 40 Ta nda chika kaꞌìin iin ñivi ñaꞌa ndèꞌe naja kua tāꞌan ra. Ta tañu ma ñivi kaꞌìin ikan, ndaa Ndiya Magdalena chiꞌin Salomé ta Ndiya maꞌá Kusé chiꞌin Jandiau ra yani rayoko tiá.
\v 41 Ta ma ñivi ñaꞌa iꞌya, tīndee vi Jesuu ora chākunuu ra ñuꞌuꞌ Galilea. Ta juuni kaꞌìin tiá vi ña kīchi chiꞌin ra ñuu Jerusalén.
\s Nuu kùchi Jesuu
\r (Mt. 27:57-61; Lc. 23:50-56; Jn. 19:38-42)
\p
\v 42 Takan kūu ta chaniꞌini ora jàndovaꞌa yo ma ndatiñu kuenda inga kivi nindeo.
\v 43 Tajan kēta iin ra nàni Kusé, ra kīchi itiꞌ ñuu Arimatea. Ta rakan iin ra kumitiñu ñuꞌuꞌ Judea kùu ra. Ta juuni yaꞌa tìñuꞌu ma ñivi ra ndia. Ta juuni ndàtu ra kuꞌun ra nuu chàꞌnda Ndioo tiñu. Yakan va tüvi nī yuꞌvi ra chàndakan ra ñundaꞌyu Jesuu nuu ma Pilatu.
\v 44 Ta Pilatu ti yaꞌa nàkanini ra ti yaꞌa numi chīꞌí Jesuu. Ta yakan va kāna ra ma ra chàꞌnda tiñu nuu jandaru. Ta kīchaꞌa chìkatuꞌun ma Pilatu nuu ra, naja ora kūu yi ña cha chīꞌí Jesuu.
\v 45 Ta ora kātituꞌun ma ra kuxini ma ndra jandaru nuu ra, tajan chāꞌa ma Pilatu ma ñundaꞌyu Jesuu nuu Kusé.
\v 46 Ta ma Kusé jāta ra iin jaꞌma, ta jānuu ra ma ñundaꞌyu Jesuu nuu kruu, ta tīsukun ra jaꞌma yi. Ta ikan tīꞌi ra yi iin tichi yavi yuu. Ta nānduku ra iin yuu kaꞌnu, ta chāsi ra yuꞌu ma yavi.
\v 47 Ta Ndiya Magdalena chiꞌin Ndiya maꞌá Kusé ndēꞌe vi nuu tīꞌi ra ñundaꞌyu Jesuu.
\c 16
\s Nàtaku ndiko Jesuu
\r (Mt. 28:1-10; Lc. 24:1-12; Jn. 20:1-10)
\p
\v 1 Ta ora cha yāꞌa ma kivi nindeo, ta kuàꞌan Ndiya Magdalena, chiꞌin Salomé, ta Ndiya maꞌá Jandiau, kuàjata vi takuii xiko jakuti vi ñundaꞌyu Jesuu.
\v 2 Ta ora naꞌani kivi ndomingu, ma kivi kìchaꞌa jamana, kuàꞌan vi kuàndeꞌe vi nuu kūchi Jesuu ora já kēta nikandii.
\v 3 Ta kīchaꞌa vi chìkatuꞌun taꞌan vi:
\p ―¿Ta yo jachiyo yuu nuu kuu kiꞌvio yuꞌu ma yavi? ―kàti vi.
\p
\v 4 Ta ora ndēꞌe vi itiꞌ nuu, ta cha tüva ndàsi ma yuu kaꞌnu yuꞌu yavi nuu ndàsi yi niku.
\v 5 Tajan kīꞌvi vi tichi yi, ta ndēꞌe vi iin rayoko nàndi chiyo kuaꞌa. Ta ñùꞌu ra iin jaꞌma kani, ña yaꞌa kuichin. Yūꞌvi vi ora ndēꞌe vi ra.
\v 6 Ta kīchaꞌa kàꞌan ra chiꞌin vi:
\p ―¡Na yüꞌvi ndo! ¿A juu ndyoꞌo nànduku Jesuu, ra kīchi ñuu Nazaret, ra chīꞌí nuu kruu? Va rakan cha nātaku ndiko ra vitin. Ta tüva ga ra iꞌya vitin. ¡Na ndeꞌe ndo nuu chūndii ra!
\v 7 ¡Kuaꞌan ndo, ta katituꞌun ndo nuu Petuꞌ chiꞌin ndisaa ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu! Ti jiꞌna ga Jesuu ni kuꞌun ñuꞌuꞌ Galilea kua ndrakan. Ta ikan ni ndeꞌe ndio ndra ra takua kāꞌan ra chiꞌin ndra niku.
\p
\v 8 Tajan kēe ndio vi ma tichi yavi. Ta chīnu vi kàchaꞌan vi, ti nduvaꞌa kuii ndàyu vi jàꞌa ña yuꞌvi vi. Ta nī katituꞌun vi nuu nïꞌiin na, ti yaꞌa ndasii vi.
\s Jesuu kèta ra nuu Ndiya Magdalena
\r (Jn. 20:11-18)
\p
\v 9 Ta takan kūu ta nātuku ndiko Jesuu kivi ndomingu ora naꞌani. Jiꞌna kēta ra nuu Ndiya Magdalena. Ta yakan ti cha tāva niꞌi ra ucha tati xaan ña ndisoan niku.
\v 10 Ta ora ndēꞌan Jesuu, ta endee chīnuan chāꞌan ña chākatituꞌan nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra niku. Ta ndrakan yaꞌa chàku ndra, ti yaꞌa ndaꞌvi kùuni ndra.
\v 11 Ta ora kātituꞌan ña ndēꞌan ña nātaku ndiko Jesuu. Ta ndrakan tüvi nī chinuni ndra ña kàꞌan ña.
\s Jesuu kēta ra nuu uvi taꞌan ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra
\r (Lc. 24:13-35)
\p
\v 12 Ta inga ora kēta ndiko Jesuu nuu kàchaꞌan uvi taꞌan ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra itiꞌ kuꞌu.
\v 13 Ta ndrakan ti tüvi nī nakoto ndra nda ra kùu ra, ti jāma ra kua ndèꞌe ra. Ta ora nākoto ndra ña Jesuu kùu ra, ta chīkokani ndiko ndra kuàkatituꞌun ndra nuu tiá ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Ta juuni tüvi nī chinuni ndra ña kàꞌan ndra.
\s Jesuu chàꞌa ra tiñu jàꞌa ndra tatun ra
\r (Mt. 28:16-20; Lc. 24:36-49; Jn. 20:19-23)
\p
\v 14 Takan kūu ta tiá itiꞌ nuu kēta Jesuu nuu kaa chàchi ndi uchi iin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Ta kùxaan ra nuu ndra naja tüvi nī chinuni ndra ña kàꞌan ma ñivi ña nātaku ndiko ra.
\v 15 Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―¡Kuaꞌan ndo ndisaa ñuñivi, ta katituꞌun ndo tuꞌun vaꞌa kuenda Ndioo nuu tandiꞌi ñivi!
\v 16 Ta ndian chìnuni ña kàꞌin ta kunduta na, ta jakakú Ndioo na. Va ndian tüvi chìnuni ña kàꞌin, na jäkakú Ndioo na.
\v 17 Ta ndian chinuni ña kàꞌin koo ndatu na. Ta chiꞌin ndatui kùu tava niꞌi na tati xaan ndiso inga ñivi. Ta juuni chiꞌin ndatui kùu kaꞌan na tuꞌun tüvi chìto na.
\v 18 Ta juuni kùu tiin na koo xaan chiꞌin ndaꞌaꞌ na. Ta kùu koꞌo na takuii xaan, ta töve na jaꞌa raꞌ chiꞌin na. Ta kùu jundii na ndaꞌaꞌ na xini ndian kuꞌvi, ta ndaꞌa na jàꞌa ndatui ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\s Jesuu ndàa ra itiꞌ andivi
\r (Lc. 24:50-53)
\p
\v 19 Ta ora chīnu kàꞌan ma Rachaꞌnu Jesuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta ndāa ra kuàꞌan ra itiꞌ andivi. Ta chūnandi ra chiyo kuaꞌa Ndioo. Ti ndakan kùu nuu ni kaꞌnda ra tiñu chiꞌin Ndioo ndia.
\p
\v 20 Ta takan kūu ta kēe ndra kuàkatituꞌun ndra tuꞌun kàꞌan Jesuu chiꞌin ndra nda nikuuni. Ta ma Rachaꞌnu Jesuu tìndee ra ndra ma itiꞌ kuàꞌan ndra. Ti Ndioo chāꞌa ma ndatu ikan nuu ndra, ikan na jaꞌa ndra yi nuu ma ñivi, ikan na chinuni na ña tuꞌun ndicha kuu ma ña kàꞌan ndra.