\id LUK
\h Tutu Luka
\toc1 Tutu Luka
\mt Tuꞌun Ndioo tāa rachaꞌnu Luka
\c 1
\s Rachaꞌnu Luka jàndo induku ra tuꞌun ra chiꞌin Teófilo
\p
\v 1 Yoꞌo rachaꞌnu Teófilo, nduvaꞌa kuii cha kuaꞌaꞌ ñivi nànduku na tàa kachin na tandiꞌi ma ña ndaa ña jāꞌa Ndioo tañu yo tatiempu.
\v 2 Ta ndiakan tāa na yi indukuni takua kātituꞌun ma ndian ndēꞌe kachin nuu kīchaꞌa yi chiꞌin tinuu na, vati ma tiñu nīꞌi na kùu ma tiñu ña kàtituꞌun na tuꞌun Ndioo nuu ñivi iꞌya.
\v 3 Ta juuni yuꞌu ora cha nānduku tuꞌin chaꞌaꞌ yi nda ora kīchaꞌa tuꞌun kàꞌan yi, tajan chànini̱ ti, ña vaꞌa kùu yi tuva vii tài yi, ta tàchi̱ yi nuu̱n, yoꞌo rachaꞌnu Teófilo,
\v 4 ikan na koto kachin gaun ma ña ndaa ña jānaꞌa na nuu̱n.
\s Kàtituꞌun iin tati vaꞌa ña jàꞌa tiñu nuu Ndioo ña ni kaku Xuva ra jàkunduta
\p
\v 5 Takan kūu ta ma tiempu kūu Herode rey ñuꞌuꞌ Judea, ma tiempu ikan ti, chīyo iin sutu ra nàni Zacaría chiꞌin ñasiꞌi ra Elisabet. Ta sutu ikan ti, ra chàkuu chiꞌin grupu Abías kùu ra. Ta ninduvi vi ti, tata ñivi Aarón kùu vi.
\v 6 Ta juuni chìnuni vi tuꞌun Ndioo, ta takan jàchiꞌin vi ma ña kàꞌan ma tutu ma Rachaꞌnu. Yakan va nïꞌiin na küu tisokuati na vi chaꞌaꞌ nïꞌiin nakuyi.
\v 7 Ta ma sutu ikan chiꞌin ñasiꞌi ra tüvi nī chiyo nïꞌiin seꞌe vi, vati na küu koo seꞌe Elisabet. Ta vitin nduvaꞌa kuii cha chàꞌnu vi ndia.
\p
\v 8 Takan kūu ta chāa iin kivi ña kàꞌan Zacaría chiꞌin ma tandiꞌi sutu ña ìyo grupu ra nuu Ndioo ma tichi veñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén.
\v 9 Vati takan ìyo costumbre ma ndra sutu, yakan va ma kivi ikan chāsiki ndra ta jākanaa ma Zacaría ña ni kiꞌvi ra nuu ií ga ma tichi veñuꞌu ta kukaꞌmi ra kutu kuenda Ndioo ikan.
\v 10 Takan kūu ta ora juuni chàꞌmiga ra ma kutu, ndisaa ma ñivi ñuu ña kaꞌìin nukeꞌe kàꞌan na chiꞌin Ndioo.
\v 11 Takan kūu ta ñaꞌa jàꞌa ra ora kēta iin tati vaꞌa jàꞌa tiñu nuu Ndioo nuu Zacaría ma itiꞌ chiyo kuaꞌaꞌ ma nuu chito naá nuu kàyu ma kutu.
\v 12 Yakan va ora ndēꞌe Zacaría ma tati ikan, ndava kuàꞌan tati ra, ta nduvaꞌa kuii yūꞌvi ra.
\v 13 Ta teꞌen nākaꞌan ma tati ikan nuu ra:
\p ―Yoꞌo Zacaría, na yüꞌviun, vati Ndioo chīni ra ndisaa ma ña kàꞌun chiꞌin ra ora jàkaꞌnu̱n ra, ta vitin ma ñasiꞌun Elisabet ni koo iin seꞌan chiꞌun. Ta rakan ni jakunaniun ra Xuva.
\v 14 Ta yoꞌo ti nduvaꞌa kuii sii ni kuuniun ora ni ndeꞌun ña ni kuu yi takan, nda ma ñivi, juuni sii ni kuuni na ora ndeꞌe na ña ni kàku ra ndia.
\v 15 Vati ma ra seꞌun iin ra yaꞌa kaꞌnu ni kuu ra kuenda Ndioo, ti tüvi ni koꞌo ra nïꞌiin nuu ma ndixi, ta ni vinu, ta juuni ni koo ma Tati Ií Ndioo chiꞌin ra antea ña kàku ra.
\v 16 Ta rakan ni jaꞌa ra ña na chinuni kuaꞌaꞌ ñivi ñuu Israel ma tuꞌun Ndioo, ikan na jaña na kuati jàꞌa na ta chikoniꞌi ndiko na itiꞌ Rachaꞌnu Ndioo, ra chitoꞌo na.
\v 17 Ti ma Xuva ra ni kuu seꞌun ikan, ni jatiñu ra indukuni kua jātiñu ra nàni Elía, ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tatiempu. Ni kuꞌun ra kujandomani ra tatá na chiꞌin seꞌe na, ikan ma ndian tüvi chìnuni, na kichaꞌa na chinuni na. Yakan va takan ni jandovaꞌa ra ma ndian ìyo ñuu Ndioo, ikan na koo tuꞌva na ma ora ni kichi ra. ―Takan kàti ma tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo.
\p
\v 18 Takan kūu tajan teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun Zacaría nuu ma tati ikan:
\p ―¿Ta naja kua jàꞌi ta chinuni̱ tuva ña ndicha kùu ma ña kàꞌun, vati yuꞌu cha yaꞌaga chaꞌnui, ta takan ma ñasiꞌi̱ ndia? ―kàti ra chiꞌin tati ikan.
\p
\v 19 Yakan va teꞌen nākaꞌan tuku ma tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo chiꞌin ra:
\p ―Yuꞌu nàni Gabriel, ta ìyoi kuenda ña jaꞌi tiñu nuu Ndioo. Ta juu ra tāchi yuꞌu ña vàchi katituꞌin tuꞌun vaꞌa iꞌya nuu̱n.
\v 20 Va tava töve nī chinuniun ma ña kātituꞌin nuu̱n, chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña ni kindoo ñiꞌun. Ta töve ni kuu kaꞌun nda kati chinu jiꞌna ma tuꞌun ña kàtituꞌin nuu̱n. ―Takan kàti ma tati ikan nuu ra.
\p
\v 21 Takan kūu ta ma ñivi kaꞌìin ikan ndàtu na Zacaría nukeꞌe, ta ndiakan teꞌen kīchaꞌa na chìkatuꞌun taꞌan na:
\p ―¿Ta naja yaꞌa kùyanga ra ma tichi veñuꞌu kaꞌnu? ―chànini na.
\p
\v 22 Takan kūu ta chanuu vaꞌa tajan kēe ndio ra, va na küuga kaꞌan ndio ra chiꞌin na. Tajan ikan nākuni ndio na ña ìyo iin ña ndēꞌe ra ma tichi veñuꞌu nuu ií ikan, vati kàꞌan ra chiꞌin mamaa señani, ti kīndoo ñiꞌi ra.
\v 23 Ta ora jāchinu Zacaría ma tiñu ikan, tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra veꞌe ra.
\p
\v 24 Takan kūu ta ora yāꞌa ñaꞌa, tajan ma ñasiꞌi ra Elisabet, chākuꞌun seꞌan. Ta uꞌun yoo kùu yi ña endee nī kean veꞌan. Tajan teꞌen kīchaꞌa ña chàninian:
\v 25 “Maa ma Rachaꞌnu chaꞌaꞌ iin ndatu, jāꞌa ñaꞌaꞌ chiꞌo, ikan na tüva kaꞌan ma ñivi chata yo”, kūunian.
\s Iin tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo, kàtituꞌun yi ña ni kaku Jesuu
\p
\v 26 Takan kūu ta tichi iñu yoo, tajan tāva ndio ma Rachaꞌnu Ndioo tiñu nuu ma tati jàꞌa tiñu nuu ra ña nàni Gabriel, ña na kuꞌun yi ma ñuu Nazaret, ña kàndii kuenda ñuꞌuꞌ Galilea,
\v 27 ña na kundeꞌe yi iin ñaꞌa yoko ña nàni Ndiya. Ta yakan ti, cha chāꞌa ña tuꞌun nuu iin ra nàni Kusé ña ni tandaꞌa ña chiꞌin ra. Ta rakan ti, tata ma ra rey David kùu ra.
\v 28 Takan \fig Anuncio del nacimiento de Jesús|21NT-051n.TIF|col|1:28||Iin tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo, kàtituꞌun yi nuu Ndiya ña ni kàku Jesuu|1.28\fig*kūu ta ora chāa ndio ma tati, tajan kīꞌvi yi tichi veꞌe nuu ìyoan. Ta teꞌen nākaꞌan yi chiꞌan:
\p ―¡Na sii kuuniun, yoꞌo Ndiya ña ìyo ñamani Ndioo chiꞌin, ti ma Rachaꞌnu ìyo ra chiꞌun, ta maun kùu ma ña yaꞌa ií ña ìyo tañu ma ñivi ñaꞌa! ―Takan kàti yi chiꞌan.
\p
\v 29 Ta ora ndēꞌan ma tati ikan, ndava kuàꞌan anima ña, ña kàꞌan yi takan chiꞌan. Yakan va teꞌen chīkatuꞌan chiꞌin juuni maa ña: “¿Ta naja kàñaꞌa yi takan chiꞌi̱n?”, kùunian.
\v 30 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo chiꞌan:
\p ―¡Na yüꞌviun yoꞌo Ndiya, ti na sii kuuniun chaꞌaꞌ ña ìyo ma ñamani Ndioo chiꞌun!
\v 31 Ta vitin, ni kukuꞌu̱n iin ravali seꞌun, ta rakan ni jakunaniun ra Jesuu ma ora ni kàku ra.
\v 32 Ta rakan, ti iin ra nduvaꞌa kuii kaꞌnu ni kuu ra, ta ni kati ñivi ti Seꞌe Ndioo kaꞌnu ìyo andivi kùu ra. Ta juuni ma Rachaꞌnu Ndioo ni kuꞌva ra ña na kaꞌnda ra tiñu takua chāꞌnda ma ra kūu ñivi ra, ra kùu rey David tiñu niku,
\v 33 ikan na kaꞌnda ra tiñu nuu ma ñivi ñuu Israel endeeni. Yakan va ma nuu ni kaꞌnda ra tiñu tüva ni chaa iin kivi ña ni ndiꞌi yi. ―Takan kāti ma tati ikan chiꞌan.
\p
\v 34 Takan kūu ta teꞌen chīkatuꞌun ndioan nuu ma tati ikan:
\p ―¿Ta naja kua kùu yi ña kàꞌun ña ni koo seꞌi, tu tüvi ìyoi chiꞌin nïꞌiin raꞌii? ―kàtian.
\p
\v 35 Ta teꞌen nākaꞌan tuku ma tati ikan chiꞌan:
\p ―Ma Tati Ií Ndioo, ni kichi yi nuu̱n, ta ma ndatu ma ra ìyo andivi ni koyo yi chataun takua kùu iin vati. Ta tava yaꞌa ií ma ra ni kàku jaꞌun, yakan va ni kaꞌan ma ñivi ña iin ra yaꞌa ií Seꞌe Ndioo kùu ra, ni kati na.
\v 36 Ta juuni ma ña kùu ñiviun Elisabet, ni koo iin seꞌan vaji cha chaꞌnuan. Yakan va ma ñaꞌa kàꞌan na ña na küu koo seꞌe, cha iñu yoo kùu yi ña cha ñùꞌu seꞌan vitin.
\v 37 Vati kuenda Ndioo nïꞌiin nakuyi tüvi ndetiñu kuenda ra. ―Takan kàti yi chiꞌan.
\p
\v 38 Takan kūu, ta teꞌen nākaꞌan tuku Ndiya:
\p ―Yuꞌu kùu ña musu ma Rachaꞌnu. Yakan va na jaꞌa ra ma kua kàtituꞌu̱n ña ni jaꞌa ra chiꞌi̱n ―kàtian.
\p Tajan ma tati, kēe yi ta kuàꞌan yi.
\s Chàndeꞌe Ndiya nuu ìyo Elisabet
\p
\v 39 Ta ma kivi ikan numini kēe Ndiya chāndeꞌan Elisabet iin ñuu kàndii itiꞌ yuku ma ñuꞌuꞌ Judea.
\v 40 Ta ora chāa ña ñuu ikan, tajan kīꞌvi ndioan tichi veꞌe Zacaría, ta kāñaꞌa ña chiꞌin Elisabet.
\v 41 Ta ora chīni Elisabet ña kāñaꞌa Ndiya chiꞌan, ta juuni ma ora ikan tūñu ma paꞌa tichian, ta kōyo ma Tati Ií Ndioo chata ña.
\v 42 Tajan teꞌen nākaꞌan niꞌi nduvaꞌa kuii ma Elisabet:
\p ―Ma maa Ndioo cha jàꞌií ra ñu̱n tañu ñivi ñaꞌa, ta cha jàꞌií ra ma ravali seꞌun ña ni kaku.
\v 43 ¿Ta nda ña kùu yuꞌu ña vàchi ndeꞌe ma ña kùu maꞌá ma Rachaꞌnu chitoꞌi yuꞌu?
\v 44 Ora chīni̱ ña kāñaꞌun chiꞌi̱n, juuni ma ora ikan, tūñu ma seꞌi tichi̱ ña yaꞌa chìsii yi.
\v 45 ¡Na yaꞌa sii kuuni animaun ña chīnuniun ña ni jaꞌa ma Rachaꞌnu ña kātituꞌun ra nuu̱n! ―Takan kàti Elisabet chiꞌin Ndiya.
\p
\v 46 Ta Ndiya teꞌen nākaꞌan ña:
\q Yaꞌa jàkaꞌnui ma Rachaꞌnu Ndioo chiꞌin ndisaa animai.
\q
\v 47 Yakan va yaꞌa chìsii ma animai chiꞌin Ndioo,
\q ti maa ra kùu ma ra jàkakú yuꞌu nuu ma kuati̱.
\q
\v 48 Vati vaji iin ñandaꞌvini kùi,
\q va kāchin Ndioo yuꞌu kuenda ña na jaꞌa ra ma ñamani ra chiꞌi̱n.
\q Yakan va nda vitin ta itiꞌ nuu,
\q ni kati na ti iin ñaꞌa ìyo ñamani Ndioo chiꞌin kùi.
\q
\v 49 Vati ma ra yaꞌa ndatu, nduvaꞌa kuaꞌaꞌ tiñu kaꞌnu jàꞌa ra chiꞌi̱n.
\q Ta rakan ti iin ra yaꞌa ií kùu ra.
\q
\v 50 Va Ndioo vitin ta itiꞌ nuu kùndaꞌvini ra ma ndian jàkaꞌnu ra.
\q
\v 51 Ta juuni ìyo kuaꞌaꞌ ndatu ra.
\q Ta chiꞌin ndatu ikan jàndiꞌi ra nuu tandiꞌi tiñu jàꞌa ma ndian jàtayi juuni maa.
\q
\v 52 Ta tāvaniꞌi ma Rachaꞌnu ma ndian kùu rey nuu chàꞌnda na tiñu,
\q ta tīꞌi ra ndian ndaꞌvi na kaꞌnda na tiñu ma ikan.
\q
\v 53 Ta ma ndian kùmani nakuyi nuu,
\q nduvaꞌa jàꞌa ra kuaꞌaꞌ ña vaꞌa chiꞌin na,
\q ta ma ndian kuika, kìndondaꞌvi na jāꞌa ra.
\q
\v 54 Ta tìndee ra ndisaa ma ndian ìyo ñuu Israel,
\q vati ndian jàꞌa tiñu nuu ra kùu na,
\q ta endee tüvi nī jaña ra ña kùndaꞌvini ra na.
\q
\v 55 Vati takan chāꞌa ma Rachaꞌnu Ndioo tuꞌun nuu ma ra kūu ñivio ra chūnani Abraham tajiꞌna,
\q chiꞌin ma ndian ni kuu ñivi ra ña ni koo itiꞌ nuu.
\p
\v 56 Takan kūu tajan ma Ndiya kīndoan chiꞌin Elisabet iin uni yoo, tajan chīkoniꞌi ndiko ña ma veꞌan.
\s Nuu kàku Xuva ra jàkunduta
\p
\v 57 Ta ora chāa tiempu ña ni kàku ravali seꞌe Elisabet, ta kāku yi.
\v 58 Tajan ora chīto ndio ma ñivi Elisabet, chiꞌin ma ñivi ìyo yatini veꞌan, numi kuiini chāndeꞌe na nuu kàndian ña kāku seꞌan, ti yaꞌa chìsii na ña kūndaꞌvini ma Rachaꞌnu ña.
\p
\v 59 Ta ora chīnu ra una kivi ra, tajan chāndaka vi ra na taꞌnda ñii nuu ika ra takua ìyo costumbre ma ñivi judíu. Ta ma ñivi kuàꞌan chiꞌin vi kùuni na ña na kunani ra sivi tatá ra Zacaría.
\v 60 Va ma Elisabet teꞌen nākaꞌan ña:
\p ―¡Na küu yi! Ti ìyo yi ña kunani ra Xuva ―kàtian.
\p
\v 61 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku na chiꞌan:
\p ―Va na tüvi ìyo nïꞌiin ñivi ndo ña nàni takan ―kàti na chiꞌan.
\p
\v 62 Tajan chiꞌin mamaa señani kàꞌan na chiꞌin tatá ma ravali, ndeꞌo tuva kùu koto na nda sivi kùuni ra jakunani ra ra.
\v 63 Tajan tatá ma ravali chīkan ra iin vitu ña kùuni ra taa ra. Ta nuu ma vitu ikan teꞌen tāa ra: “Xuva, ni kunani ra.” Takan kāti ra chiꞌin ma ña tāa ra. Yakan va ora ndēꞌe na ña takan tāa ra, ndava kuàꞌan anima na.
\v 64 Ta juuni ma ora ikan kūu nakaꞌan ndiko Zacaría. Tajan kīchaꞌa ra jàkaꞌnu ra Ndioo.
\v 65 Yakan va tandiꞌi ma ñivi nàkoto vi, ndava kuàꞌan anima na ña kūu takan chiꞌin Zacaría. Ta ndisaa ma ñuu kuati ña kàndii kuenda ma ñuꞌuꞌ Judea, chìtakuati ma tuꞌun yuꞌu na chaꞌaꞌ ña kūu.
\v 66 Yakan va tandiꞌi ma ndian chīni yi, teꞌen chīkatuꞌun na chiꞌin juuni maa na:
\p ―¿Nda tiñu ni kuu raꞌya ora ni kuchandee ra? Vati ndicha vaꞌa ña jāꞌa ma Rachaꞌnu kuaꞌaꞌ ndatu kuenda ma ravali iꞌya. ―Takan chànini na.
\s Chìta Zacaría iin yaa kuenda Ndioo
\p
\v 67 Yakan va chiꞌin Tati Ií Ndioo, teꞌen nākaꞌan Zacaría ña jàkaꞌnu ra Ndioo chaꞌaꞌ ña jaꞌa ma ravali seꞌe ra:
\q
\v 68 ¡Yaꞌa ga ií kùu ma Rachaꞌnu Ndioo ma ñivi ñuu Israel,
\q vati cha kīchaa ra ña vàchi jakakú ra ndyuꞌu ndian kùu ñivi ra!
\q
\v 69 Vati cha tāchi ra iin ra yaꞌaga ìyo ndatu, kuenda ña na jakakú ra ñivi ra.
\q Ta rakan kùu ra tata rachaꞌnu David, ra kūu musu Ndioo tajiꞌna.
\q
\v 70 Ta ma tuꞌun iꞌya kùu ma tutu chāꞌa Ndioo nuu ma ndra ií, ndra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu ra ña chīyo tajiꞌna,
\q
\v 71 ta kāꞌan ndra ña ni jakakú ra yo ndaꞌaꞌ ma ndian xaani ndeꞌo,
\q ta nuu ndisaa inga tuku ma ndian küu koto ndeꞌo ndia.
\q
\v 72 Ti kùndaꞌvini Ndioo ma ñivio chīyo tajiꞌna niku,
\q ta ñùꞌuni ra ma tuꞌun ií ña jāndoꞌiin tuꞌun ra chiꞌin Abraham, ra kūu tatá yo ndia.
\q
\v 73 Ta ma tuꞌun iꞌya kùu ma tuꞌun ña chāꞌa ra nuu ra kūu tatá yo Abraham tajiꞌna,
\q
\v 74 ña ni jakakú ra yo nuu ndian xaani ndeꞌe yo,
\q ikan na tüva yuꞌvio jaꞌa yo tiñu nuu Ndioo.
\q
\v 75 Ta takan chiꞌin ña ndaa, ta ña ií,
\q ikan ni koo yo chiꞌin ra ndisaa tiempu.
\q
\v 76 Yakan va yoꞌo seꞌyu, cha kāchin ma Ndioo ñu̱n,
\q ña na kùu̱n ma ra kàꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioo ìyo nuu sukun,
\q ti jiꞌnaun ni kuꞌun itiꞌ nuu ma Rachaꞌnu chitoꞌo yo,
\q ña ni jandovaꞌun itiꞌ kuꞌun ra ora ni kichaa ra,
\q
\v 77 ikan na koto ma ñivi ñuu ra,
\q ti Ndioo jànaa ra ma kuati jàꞌa na,
\q ta jàkakú ra na nuu yi ndia.
\q
\v 78 Vati ma Rachaꞌnu Ndioo yo,
\q nduvaꞌa kùndaꞌvini ra yo, ta kùuni ra ndeꞌe ra yo,
\q ta ni keta iin kivi, ña ni tindee Rachaꞌnu Ndioo yo kakú yo ma nuu naa,
\q takua jàꞌa ma nikandii ña na ndeꞌo ora kèta ra.
\q
\v 79 Ta chiꞌin ma tuꞌun jànaꞌa Ndioo, jàndondichin yi nuu ndian chàkunuu jàꞌa kuati ora naa,
\q ta tìndee yi yo ña na koo vii yo chiꞌin ra ndia.
\m Takan kāti Zacaría.
\p
\v 80 Takan kūu ta ma ravali Xuva kuàkuaꞌnu vaꞌa ra chiꞌin tundeeni ña chàꞌa Rachaꞌnu Ndioo nuu ra. Yakan va ma ravali ikan endee chīyo ra tichi kuꞌu, nda kati kēta iin kivi ña kīchaꞌa jànaꞌa ra nuu ñivi ñuu Israel.
\c 2
\s Nuu kàku Rachaꞌnu Jesucristu
\r (Mt. 1:18-25)
\p
\v 1 Ra nàni Augustu kùu ra ña chàꞌnda ra tiñu tandiꞌi ñuu kaꞌnu Roma ma tiempu ikan. Ta tāchi ra ña na nakuiso na sivi, ña naja taꞌan ñivi kùu na ña ìyo na ndisaa ñuu nuu chàꞌnda ra tiñu.
\v 2 Ma chaꞌaꞌ nunuu ña yāꞌa na nākuiso na sivi iꞌya, kūu yi ma tiempu kūu ma ra nàni Cirenio kuvienu ma ñuꞌuꞌ Siria.
\v 3 Ta ndisaa na ìyo yi ña kunuꞌu na kutaa na sivi na taꞌiiꞌiin ñuu nuu kāku na.
\v 4 Chaꞌaꞌ ñaꞌa kùu yi ña kēe Kusé ma ñuu Nazaret, ña kàndii kuenda ñuꞌuꞌ Galilea, ta kēe ra kuàꞌan ra ñuu Belén ña kàndii kuenda ñuꞌuꞌ Judea, vati ikan kāku ma ra rey David, ra kūu ñivi ma Kusé tajiꞌna.
\v 5 Tajan chāꞌan ndio ra chātaa ra sivi ra ma ñuu Belén chiꞌin Ndiya ñasiꞌi ra, ña cha ñùꞌu seꞌe.
\v 6 Ta takan kūu yi ña ma ora juuni yanga ìyo vi ma ñuu Belén, chāa ndio ma kivi ña ni kàku seꞌan.
\v 7 Ta \fig Nacimiento de Jesucristo|22GR-llla22n.tif|col|2:7-15||Nuu kàku Jesuu ña kàndii ra tichi kanuva nuu chàchi kiti|2.7\fig*ikan kāku ma ra seꞌe nunuan. Tajan kāva ndioan jaꞌma ra, ta kānindian ra tichi kanuva nuu chàchi kiti, vati tüvi nī niꞌan veꞌe nuu kàku ra.
\s Ndra jàkuenda mvechala chiꞌin tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo
\p
\v 8 Yatin ma ñuu Belén, ìyo ma ndra pato ña ndōo ndra kāva ndra iin chanikuaa tichi kuꞌu chiꞌin mvechala jàna ndra ña kùmi ndra.
\v 9 Ta nunuuni kēta iin tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo ña iin jātachani yi nuu kaꞌìin ndra, ta chīkonuu nduva yi ndra. Ta nduvaꞌa kuii yūꞌvi ndra jàꞌa yi.
\v 10 Takan kuu tajan teꞌen nākaꞌan yi chiꞌin ndra:
\p ―¡Na yüꞌvi ndo! Vati ma ña vàchi katituꞌin nuu ndo iin ña vaꞌa kùu yi kuenda ndo, ta kuenda ña na sii kuuni kuaꞌaꞌ ñivi ndia,
\v 11 ti vitin cha kāku iin ra ni jakakú kuaꞌaꞌ ñivi ñuu David. Ta rakan ti, Cristu ra chitoꞌo yo kùu ra.
\v 12 Ta kuenda ña na koto ndo ti ña ndicha kùu ma ña kàꞌin, ni nataꞌan ndo ra ña kàndii ra isukun ra jaꞌma tichi iin kanuva ña kàndii tichi veꞌe nuu chàkuiin kiti. ―Takan kàti yi nuu ndra.
\p
\v 13 Takan kūu ta juuni ma ora ikan, kàtiun ña chākoyo nduvaꞌa kuii kuaꞌaga ma tati jàꞌa tiñu Ndioo nuu ndaa ma inga yi. Ta teꞌen kīchaꞌa na chìta na ña jàkaꞌnu na Ndioo:
\q
\v 14 ¡Na jakaꞌnu yo Ndioo ra ìyo andivi!
\q ¡Ta na koo vii tandiꞌi ñivi ìyo ñuñivi iꞌya chiꞌin ma ñamani ña chàꞌa ra nuu na ndia!
\m Takan chìta tati ikan ña jàkaꞌnu yi Ndioo.
\p
\v 15 Tajan kēe ndiko yi kuàꞌan yi tichi andivi, ta teꞌen kīchaꞌa ndio ma ndra pato chìkatuꞌun taꞌan ndra juuni nuu maa ndra:
\p ―Na koꞌo kundeꞌo ra ma ñuu Belén, ndeꞌo nayi kūu itiꞌ tikan ña kàꞌan yi teꞌen ―kàti ndra.
\p
\v 16 Tajan juuni ma ora ikan, numi kuiini kēe ndra kàchaꞌan ndra. Ta ikan nātaꞌan ndra ma Ndiya, chiꞌin Kusé ta ma paꞌa ña kàndii ra ma tichi veꞌe nuu kìxi kiti.
\v 17 Yakan va ora nātaꞌan ndra ra ña kàndii ra takua kātituꞌun yi nuu ndra, tajan kīchaꞌa ndra kàtituꞌun ndra nuu vi naja kua kāti ma tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo ora kēta yi nuu ndra chaꞌaꞌ ma paꞌa seꞌe vi.
\v 18 Takan kūu ta ndisaa ma ndian kaꞌìin ikan, ndava kuàꞌan tati na ora chīni na ña kàꞌan ma ndra pato ña kùmi mvechala.
\v 19 Ta ndisaa ma ña kàꞌan ndra ndākivaꞌa Ndiya yi tichi chinitunian. Yakan va endee ñùꞌuni ña ndisaa ma ña kàꞌan ndra nani kivi.
\v 20 Ta ma ndra pato endee jàkaꞌnu ndra Ndioo kuàꞌan ndiko ndra nuu kaꞌìin mvechala jàna ndra, ti yaꞌa chìsii ndra ña nātaꞌan ndra ma paꞌa ikan takua kātituꞌun ma tati jàꞌa tiñu Ndioo nuu ndra.
\s Chàjanaꞌa vi ravali Jesuu tichi veñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén
\p
\v 21 Takan kūu ta ora chīnu ma paꞌa una kivi ra, tajan chāndaka vi ra na taꞌnda ñii nuu ika ra takua kùu ma costumbre ma ñivi judíu. Yakan va ma paꞌa seꞌe vi jākunani vi ra Jesuu, takua kātituꞌun ma tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo nuu Ndiya ma ora takäꞌan kukuꞌun seꞌan niku.
\v 22 Ta \fig Presentación de Jesús|23GR-tlc012n.tif|col|2:22||Nuu kūꞌií Jesuu jàꞌa sutu tichi veñuꞌu kaꞌnu nda ñuu Jerusalén|2.22\fig*ora chīnu ma kivi takua kàꞌan ma tutu Ndioo ña tāa Moisés, ña ìyo yi ña kuatu vi kuenda ña na nandoo vi, tajan kēe ndio vi kàchaꞌan vi itiꞌ ñuu Jerusalén ña kuàjanaꞌa vi ra nuu Ndioo ndakan.
\v 23 Takan jāꞌa vi ti, nuu tutu ma Rachaꞌnu Ndioo teꞌen kàꞌan yi: “Tandiꞌi ndrakuati seꞌe ndo ña kàku ma nunuu, ìyo yi ña kundaka ndo ra nuu ma Rachaꞌnu Ndioo na jaꞌií ra ra.”
\v 24 Tajan kīꞌvi ndio vi chāsoko vi uvi livi a uvi pichon, takua kàꞌan ma tutu Ndioo ña ìyo yi ña jàꞌa yo.
\p
\v 25 Takan kūu ta ma tiempu ikan chīyo iin raꞌii chūnani Simeón ma ñuu Jerusalén. Ta rakan ti iin ra yaꞌa jàkaꞌnu Ndioo kùu ra, ta chìnuni ra. Ta juuni ndàtu ra ma tiempu ña ni jakakú Ndioo ma ñivi ñuu Israel. Yakan va ma Tati Ií Ndioo ìyo yi chiꞌin Simeón,
\v 26 vati cha kātituꞌun yi nuu ra ña na küvi ra tuva takäꞌan ndeꞌe jiꞌna ra Cristu, ra ni tachi ma Rachaꞌnu ña ni kichi.
\v 27 Takan kūu tajan chāa ma Simeón tichi veñuꞌu kaꞌnu ikan jāꞌa ma Tati Ií Ndioo. Ta ndēꞌe ra ma ravali Jesuu chiꞌin maꞌá ra ta tatá ra ora sōkó vi ma kiti nuu Ndioo takua kàti ma tutu Ndioo.
\v 28 Ta ora ndēꞌe Simeón ma ravali, tajan kīꞌin ra ra sukun ndaꞌaꞌ ma maꞌá ra ta chīso ra ra. Tajan teꞌen kīchaꞌa ra kàꞌan ra ña jàkaꞌnu ra Ndioo:
\q
\v 29 Yoꞌo Rachaꞌnu chitoꞌi, vitin va cha kùu kuꞌvaun ña na kuvi vaꞌa yuꞌu, ra kùu musu̱n,
\q ti cha jāchinu̱n ma tuꞌun chāꞌun nui.
\q
\v 30 Vati cha ndèꞌi ma ra vàchi jakakú ndi.
\q
\v 31 Ta chiꞌin raꞌya, cha kīchaꞌun jànaꞌun nuu tandiꞌi ñivi ìyo ñuñivi, ña vàchi jakakú ra na.
\q
\v 32 Yakan va raꞌya kùu ra iin ra vàchi jandondichin nuu ñivi yüvi judíu
\q takua kùu iin ñuꞌú ña jàndondichin yi itiꞌ chàkunuu yo.
\q Ta juuni ma yo kùu ndian judíu, ni kindoo yo iin ñuu kaꞌnu jàꞌa ra ndia.
\m Takan kàti ma Simeón chaꞌaꞌ ma ravali.
\p
\v 33 Takan kūu ta ora chīni ma tatá Jesuu chiꞌin ma maꞌá ra, ta endee kuàꞌan tati vi.
\v 34 Ta ora chinu kāꞌan Simeón takan, tajan jāꞌií ndio ra vi, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Ndiya maꞌá Jesuu:
\p ―Yoꞌo Ndiya, ndicha vaꞌa ti ma ravali seꞌun cha tāchi ra ña na jaꞌa ra iin tiñu kaꞌnu itiꞌ nuu. Ta chiꞌin ma tiñu ni jaꞌa ra, kuaꞌaꞌ ñivi ni chinuni yi, ta ni kakú na. Ta inga na töve, ti ni xitakaa na ra, ta ni kanitaꞌan na chiꞌin ra chaꞌaꞌ ma ña tāchi Ndioo ña jànaꞌa ra. Yakan va ma ñivi ikan töve ni kakú na,
\v 35 ta ma ña xeꞌe chànini na chiꞌin chinituni na vitin, ni koto tandiꞌi ñivi yi itiꞌ nuu. Ta yoꞌo Ndiya, nduvaꞌa kuii ndaꞌvi ni kuuniun chaꞌaꞌ ña ni taꞌan ra seꞌun jaꞌa na. ―Takan kàti Simeón chiꞌan.
\p
\v 36 Ta juuni ma ikan ndaa iin ña nàni Ana, ñivi ra chūnani Aser. Ta tatá ña kùu ra nàni Fanuel. Ta yakan ti, iin ña kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo kùan, ta yaꞌaga cha chaꞌnuan ndia. Ta juuni yaꞌa yokoan ora chīyo ma iian, ta ucha kuiyani chīyoan chiꞌin ra.
\v 37 Ta vitin cha yaꞌa kumixiko kumi kuiya ña kīndoo ndaꞌvian. Ta endee tükuii jàña ña ña chàkunuan veñuꞌu ña kàꞌan ña chiꞌin Ndioo nduvi ta niñuu. Ta ìyo ora ndìta yuꞌan ña jàkaꞌnuan Ndioo ndia.
\v 38 Takan kūu tajan ma Ana, cha jāyatian ña ma ora ikani, ta kīchaꞌa ña jàkaꞌnuan Ndioo chaꞌaꞌ ra, ta kātituꞌan nuu ma ndian ñuu Jerusalén ti ni jakakú ra na.
\s Nuu kuànuꞌu ndiko na ñuu na ña nàni Nazaret
\p
\v 39 Ta ora cha jāchinu vi jàꞌa vi ndisaa ña kàꞌan ma tutu Ndioo, tajan kuànuꞌu ndiko vi ñuu vi Nazaret ña kàndii ñuꞌuꞌ Galilea.
\v 40 Ta ma ravali kuàkuaꞌnu vaꞌa ra, ta kuànindee vaꞌa ra, ta kua koto vaꞌa ra. Ta yaꞌa chìsii ra ña ìyo ma ñamani Ndioo chiꞌin ra.
\s Ravali Jesuu ndaa ra tichi veñuꞌu kaꞌnu ìyo ñuu Jerusalén
\p
\v 41 Takan kūu ta ma tatá Jesuu chiꞌin maꞌá ra, ndisaa kuiya chàꞌan vi chàjayaꞌa vi viko pakua ma ñuu Jerusalén.
\v 42 Ta ora chīnu Jesuu uchi uvi kuiya ra, ndisaa vi chāꞌan ndiko vi ma viko pakua ndakan, takua takani jàꞌa vi.
\v 43 Va ora yāꞌa ma kivi viko, tajan kēe ndiko vi kuànuꞌu vi veꞌe vi, va nī chaꞌa vi kuenda ña kīndoo ma ravali Jesuu ma ñuu Jerusalén.
\v 44 Ta vikan chānini vi ña kuàꞌan ra chiꞌin inga ñivi vi itiꞌ veꞌe vi. Chākuu vi iin kivi ma ti itiꞌ ta kīchaꞌa ndio vi nànduku vi ra tañu ma ñivi vi, ña kuàꞌan chiꞌin vi,
\v 45 va töve nī nataꞌan vi ra. Yakan va chīkoniꞌi ndiko vi kuànanduku vi ra ma ñuu Jerusalén.
\p
\v 46 Ta nda tichi uni kivi, tajan nātaꞌan vi ra ña nàndi ra tañu ma ndra matru jànaꞌa tuꞌun Ndioo tichi veñuꞌu kaꞌnu ikan, ña chìni ra ña kàꞌan ndra, ta chìkatuꞌun ra nuu ndra ndia.
\v 47 Ta ndisaa ma ndian chīni ña kàꞌan ra, ndava kuàꞌan anima na, ña yaꞌa ìyo chinituni ra chiꞌin ma ña kàꞌan ra.
\v 48 Ta ora ndēꞌe ma tatá ra chiꞌin maꞌá ra ra, ndava kuàꞌan tati vi, ta teꞌen nākaꞌan ma maꞌá ra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo seꞌyu, ¿ta naja jàꞌun teꞌen chiꞌin ndi? Ta yuꞌu chiꞌin tatáun, ndanikuni kāchika ndi nànduku ndi ñu̱n, ta yaꞌa nàkanini ndi chaꞌun ―kàtian.
\p
\v 49 Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin vi:
\p ―¿Ta naja nànduku ndo yuꞌu? ¿A tüvi chìto ndo ti ìyo yi ña koi veꞌe Rachaꞌnu Tatái? ―kàti ra.
\p
\v 50 Va töve nī kutunini vi ma ña kàꞌan ra chiꞌin vi.
\v 51 Yakan va chīkoniꞌi ndiko ra kuànuꞌu ra chiꞌin vi itiꞌ ñuu Nazaret, ikan chīyo ra ña jāꞌa ra ndisaa ma tiñu tāchi vi nuu ra. Ta ma maꞌá ra ndākivaꞌa ña ndisaa ñaꞌa tichi anima ña.
\p
\v 52 Takan kūu ta Jesuu kuàkuaꞌnu vaꞌa ra chiꞌin kuñu ra ta chiꞌin chinituni ra. Ta chìsii ra ti ìyo ñamani Ndioo chiꞌin ra, ta juuni ìyo ñamani ma ñivi chiꞌin ra ndia.
\c 3
\s Xuva ra jàkunduta, chàkunuu ra tichi kuꞌu
\r (Mt. 3:1-12; Mr. 1:1-8; Jn. 1:19-28)
\p
\v 1 Kuiya chaꞌun kùu yi ña nda ora kīchaꞌa Rey Tiberio César chàꞌnda ra tiñu ñuu kaꞌnu Roma. Ta ma kuiya ikan ti Ponciu Pilatu, kūu ma ra kuvienu chàꞌnda tiñu ñuꞌuꞌ Judea. Ta ma Herode kùu ma ra chàꞌnda tiñu ñuꞌuꞌ Galilea. Ta ma yani ra Lipe chàꞌnda tiñu ñuꞌuꞌ Iturea chiꞌin ñuꞌuꞌ Traconite, ta ndaa ra nàni Lisinia chàꞌnda ra tiñu ñuꞌuꞌ Abilinia ma tiempu ikan ndia.
\v 2 Ta Anás chiꞌin Caifás, kùu ndra ma ndra sutu chàꞌnda tiñu. Takan kūu ta ma tiempu ikan, Ndioo nākaꞌan ra tichi kuꞌu chiꞌin Xuva, ra seꞌe Zacaría.
\v 3 Takan kūu Xuva, yāꞌa ra teꞌen tikan kàndii yuꞌu yuta Jordán. Ta ikan kàtituꞌun ra nuu ma ñivi na kunduta na ta chikoniꞌi ndiko na chiꞌin Ndioo, ikan na janaa ra ma kuati na.
\v 4 Tandiꞌi ñaꞌaꞌ kūu yi indukuni takua tāa ma ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ra chūnani Isaía. Ta yakan, ti teꞌen kàꞌan yi:
\q Iin tati kānachaa yi tichi kuꞌu ta teꞌen kàꞌan yi:
\q “Na jandovaꞌa ndo itiꞌ ni kichi ma Rachaꞌnu,
\q ta na nuna ndo iin itiꞌ ndaa kuenda ra.
\q
\v 5 Ta tandiꞌi nuu ìyo nduꞌva, na ndutu yi,
\q ta tandiꞌi nuu ìyo yuku na kekoyo yi,
\q ikan na ndondaa nuu ìyo xaꞌva,
\q vati tandiꞌi ma itiꞌ yakua ni ndondoo yi.
\q Ta ni ndondaa ma itiꞌ tüvi ndaa ndia.
\q
\v 6 Vati tandiꞌi ñivi ìyo ñuñivi ni ndeꞌe na naja kua ni jaꞌa Ndioo
\q ña ni jakakú ra na nuu tundoꞌo”, kàti yi.
\p
\v 7 Takan kūu ta ora chākoyo ndio ma ñivi nuu ma Xuva ña, na jakunduta ra na, tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Ndyoꞌo ndian jàndaꞌviñaꞌa takua jàꞌa ma koo ora kùuni ri ndava ri yo, ¿yo kàꞌan chiꞌin ndo ña ni kakú ndo nuu ma tundoꞌo kaꞌnu ña ni ndeꞌe ndo itiꞌ nuu?, kùuni ndo.
\v 8 Va na yüvi takan kùu yi. Kuaꞌan ndo, ta kuàjanaꞌa ndo ndo nuu ma ñivi, ikan na kuꞌva na kuenda ti ndyoꞌo cha chīkoniꞌi ndiko ndo chiꞌin Ndioo, va koto nätuꞌun ndo juuni chiꞌin maa ndo ña ni kakú ndo chaꞌaꞌ ña kùu ndo ndian kùu ñivi ma rachaꞌnu Abraham ni, ¡ti yüvi yakani kùu yi! Vati ndicha ña kàꞌin chiꞌin ndo, ti Ndioo kùu jandaku ra yuu kàndoyo ikan, ña na kuu yi ndian kùu ñivi ma rachaꞌnu Abraham.
\v 9 Yakan va indukuni kùu yi takua kùu ma yutun tata ña töve chàꞌa chiti vaꞌa, vati cha ìyo tuꞌva iin hacha ña ni taꞌnda run, ta kaꞌmio run. Takan ni jaꞌa Ndioo chiꞌin ma ñivi ña tüvi jàꞌa ña vaꞌa. ―Takan kāti Xuva.
\p
\v 10 Takan kūu tajan teꞌen chīkatuꞌun ndio ma ñivi nuu ma Xuva:
\p ―¿Ta nayi ìyo yi ña jaꞌa ndi tuva takan? ―kàti na chiꞌin ra.
\p
\v 11 Ta teꞌen nākaꞌan ma Xuva chiꞌin na:
\p ―Taku ndian ìyo uvi chàkuꞌun jaꞌma, na jayaꞌa na iin chàkuꞌun yi nuu ndian tüvi ìyo nïꞌiin yi nuu. Ta taku ndian ìyo ña chàchi, na nataꞌvi na yi chiꞌin ndian tüvi ìyo ña kachi.
\p
\v 12 Takan kūu tajan jāyatin ndio iin ma ndra nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ma kuvienu ñuu kaꞌnu Roma, ña ni jakunduta Xuva ndra. Tajan ndrakan teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu ma Xuva:
\p ―Yoꞌo Matru, ¿ta ndyuꞌu, nayi ìyo yi ña jaꞌa ndi kuenda ña na janaꞌa yi ña cha kēsiin ndi ma itiꞌ kini? ―kàti ndra.
\p
\v 13 Tajan teꞌen nākaꞌan Xuva chiꞌin ndra:
\p ―Na näkaꞌan ndo tiá xuꞌunꞌ ña kua ìyo yi ña nakaꞌan ndo.
\p
\v 14 Takan kūu tajan teꞌen chīkatuꞌun iin ndra jandaru kaꞌìin ikan nuu Xuva ndia:
\p ―Ta ndyuꞌu, ¿nayi ìyo yi ña jaꞌa ndi ndia? ―kàti ndra.
\p Ta teꞌen nākaꞌan Xuva chiꞌin ndra:
\p ―Na nämaa ndo nïꞌiin nakuyi nuu nïꞌiin ñivi, ta na jäyuꞌvi ndo na chiꞌin ma ña tisokuati ndo na chaꞌaꞌ iin nakuyi ña tüvi nī jaꞌa na. Ta na sii kuuni ndo chiꞌin ma xuꞌunꞌ ña kìyaꞌvini ndo.
\p
\v 15 Takan kūu ta tava ma ñivi ndàtu na ndeꞌo nda ora ni kìchaa ma ra kùu Cristu, yakan va chànini na ti Xuva kùu ma ra Cristu, kùuni na.
\v 16 Va Xuva teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin tandiꞌi ma ñivi kaꞌìin ma ikan:
\p ―Taku yuꞌu ndicha vaꞌa ña jàkundutai ndo chiꞌin takuini, va ni kichaa inga ra ña ni jakunduta ndo chiꞌin Tati Ií Ndioo, ta chiꞌin ñuꞌú. Ta rakan ìyoga ndatu ra kua yuꞌu, ña ni korrea ndikun ndichan ra tüvi ìyo yi ña ndachi yi.
\v 17 Ta ni jaꞌa ra chiꞌin ma ñivi takua jàꞌa ndian ndàti nduti. Vati ñivi vaꞌa kùu na takua kùu ma chiti nduti, ta ma ndian töve chìnuni kùu na takua kùu ma soo vu. Ta raꞌya ni tavaniꞌi siin ra ma ndian töve chìnuni ta ni tiꞌi ra na andayaꞌ nuu tìin ñuꞌú ña tüvi ndaꞌva, va ma ñivi vaꞌa ni taan vaꞌa ra na. ―Takan kàti Xuva chiꞌin na.
\p
\v 18 Yakan va chiꞌin tuꞌun iꞌya, ta chiꞌin inga tuku tuꞌun jànaꞌa Xuva ma tuꞌun vaꞌa Ndioo nuu ma ñivi.
\v 19 Takan kūu ta tiá itiꞌ nuu nākaꞌan Xuva chiꞌin ra kùu rey Herode ña na väꞌa jàꞌa ra ña ndākiꞌin ra ña nàni Herodías ña kùu ñasiꞌi ma ra yani ra Lipe, kàti ra. Yakan va tandiꞌi yakan, ta ndisaa ma ña kini jāꞌa ra kātituꞌun ra yi nuu ra.
\v 20 Takan kūu ta Herode väꞌa kūuni ra ora nākaꞌan ra takan chiꞌin ra, yakan va kàꞌan ra chiꞌin ndra jandaru, na tiin ndra ma Xuva ta tiꞌi ndra ra vekaa, ta kīꞌvi ra.
\s Nuu kùnduta Jesuu
\r (Mt. 3:13-17; Mr. 1:9-11)
\p
\v 21 Va juuni yanga takäꞌan kìꞌvi ma Xuva vekaa, ta jākunduta ra tandiꞌi ma ñivi, juuni jākunduta ra Jesuu ndia. Ta ora kàꞌan ra chiꞌin Ndioo, ta iin nūnani ma andivi.
\v 22 Tajan kōyo ma Tati Ií Ndioo chata Jesuu, ña kàa yi takua kàa iin livi, tajan chīni Jesuu iin tati ma Rachaꞌnu Ndioo ña teꞌen kàꞌan yi chiꞌin ra nda itiꞌ andivi:
\p ―Yoꞌo kùu ma ra yaꞌa kùuni̱ ndeꞌi, ti ra seꞌe mai kùu̱n. Ta yaꞌa sii kùuni̱ chaꞌaꞌ yi.
\s Sivi ndian kūu ñivi Jesuu tatiempu
\r (Mt. 1:1-17)
\p
\v 23 Jesuu, ra kàti ma ñivi ña kùu seꞌe Kusé ìyo ra iin oko uchi kuiya ra ora kīchaꞌa ra jàꞌa ra tiñu Ndioo. Ta Kusé ti, seꞌe ra nàni Elí kùu ra.
\v 24 Ta Elí kùu ra seꞌe ra nàni Matat. Ta Matat kùu ra seꞌe ra nàni Leví. Ta Leví kùu ra seꞌe ra nàni Melquí. Ta Melquí kùu ra seꞌe ra nàni Jana. Ta Jana kùu ra seꞌe ra nàni Kusé.
\v 25 Ta Kusé kùu ra seꞌe ra nàni Matatías. Ta Matatías, kùu ra seꞌe ra nàni Amós. Ta Amós kùu ra seꞌe ra nàni Nahúm. Ta Nahúm kùu ra seꞌe ra nàni Esli. Ta Esli, kùu ra seꞌe ra nàni Nagai.
\v 26 Ta Nagai, kùu ra seꞌe ra nàni Maat. Ta Maat kùu ra seꞌe ra nàni Matatías. Ta Matatías, kùu ra seꞌe ra nàni Semei. Ta Semei, kùu ra seꞌe ra nàni Kusé. Ta Kusé, kùu ra seꞌe ra nàni Judá.
\v 27 Ta Judá, kùu ra seꞌe ra nàni Joana. Ta Joana, kùu ra seꞌe ra nàni Resa. Ta Resa, kùu ra seꞌe ra nàni Zorobabel. Ta Zorobabel, kùu ra seꞌe ra nàni Salatiel. Ta Salatiel, kùu ra seꞌe ra nàni Neri.
\v 28 Ta Neri, kùu ra seꞌe ra nàni Melquí. Ta Melquí, kùu ra seꞌe ra nàni Adi. Ta Adi, kùu ra seꞌe ra nàni Cosam. Ta Cosam, kùu ra seꞌe ra nàni Elmodam. Ta Elmodam, kùu ra seꞌe ra nàni Er.
\v 29 Ta Er, kùu ra seꞌe ra nàni Josué. Ta Josué, kùu ra seꞌe ra nàni Eliezer. Ta Eliezer, kùu ra seꞌe ra nàni Jorim. Ta Jorim, kùu ra seꞌe ra nàni Matat.
\v 30 Ta Matat, kùu ra seꞌe ra nàni Leví. Ta Leví, kùu ra seꞌe ra nàni Simeón. Ta Simeón, kùu ra seꞌe ra nàni Judá. Ta Judá, kùu ra seꞌe ra nàni Kusé. Ta Kusé, kùu ra seꞌe ra nàni Jonán. Ta Jonán, kùu ra seꞌe ra nàni Eliaquim.
\v 31 Ta Eliaquim, kùu ra seꞌe ra nàni Melea. Ta Melea, kùu ra seꞌe ra nàni Mainán. Ta Mainán, kùu ra seꞌe ra nàni Matata. Ta Matata kùu ra seꞌe ra nàni Natán.
\v 32 Ta Natán, kùu ra seꞌe ra nàni David. Ta David, kùu ra seꞌe ra nàni Isaí. Ta Isaí, kùu ra seꞌe ra nàni Obed. Ta Obed, kùu ra seꞌe ra nàni Booz. Ta Booz, kùu ra seꞌe ra nàni Sélah. Ta Sélah kùu ra seꞌe ra nàni Naasón.
\v 33 Ta Naasón, kùu ra seꞌe ra nàni Aminadab. Ta Aminadab, kùu ra seꞌe ra nàni Aram. Ta Aram, kùu ra seꞌe ra nàni Esrom. Ta Esrom, kùu ra seꞌe ra nàni Fares. Ta Fares, kùu ra seꞌe ra nàni Judá.
\v 34 Ta Judá, kùu ra seꞌe ra nàni Jacob. Ta Jacob, kùu ra seꞌe ra nàni Isaac. Ta Isaac, kùu ra seꞌe ra nàni Abraham. Ta Abraham, kùu ra seꞌe ra nàni Taré. Ta Taré, kùu ra seꞌe ra nàni Nacor.
\v 35 Ta Nacor, kùu ra seꞌe ra nàni Serug. Ta Serug, kùu ra seꞌe ra nàni Ragau. Ta Ragau, kùu ra seꞌe ra nàni Peleg. Ta Peleg, kùu ra seꞌe ra nàni Heber. Ta Heber, kùu ra seꞌe ra nàni Sala.
\v 36 Ta Sala, kùu ra seꞌe ra nàni Cainán. Ta Cainán, kùu ra seꞌe ra nàni Arfaxad. Ta Arfaxad, kùu ra seꞌe ra nàni Sem. Ta Sem, kùu ra seꞌe ra nàni Noé. Ta Noé, kùu ra seꞌe ra nàni Lamec.
\v 37 Ta Lamec, kùu ra seꞌe ra nàni Matusalén. Ta Matusalén, kùu ra seꞌe ra nàni Enoc. Ta Enoc, kùu ra seꞌe ra nàni Jared. Ta Jared kùu ra seꞌe ra nàni Mahalaleel. Ta Mahalaleel kùu ra seꞌe ra nàni Cainán.
\v 38 Ta Cainán kùu ra seꞌe ra nàni Enós. Ta Enós, kùu ra seꞌe ra nàni Set. Ta Set, kùu ra seꞌe ra nàni Adán. Ta Adán kùu ra, ra seꞌe Rachaꞌnu Ndioo.
\c 4
\s Kìꞌin kuiꞌna kuꞌva Jesuu
\r (Mt. 4:1-11; Mr. 1:12-13)
\p
\v 1 Ta \fig Tentación de Jesús|24DN00405b.tif|col|4:1||Jesuu ndaa ra chata veñuꞌu kaꞌnu nuu kìꞌin kuiꞌna kuꞌva ra|4.1\fig*takua yaꞌa ìyo ma Tati Ií Ndioo chiꞌin Jesuu, ma ora cha yāꞌa kūnduta ra, tajan chīkoniꞌi ndiko ra ma yuꞌu yuta Jordán, ta ma Tati Ií Ndioo chāka ndio yi ra na kuꞌun ra chiꞌin ra itiꞌ tichi kuꞌu.
\v 2 Ta ma tichi kuꞌu ikan chīyo ra uvi xiko kivi. Ta ikan kīꞌin ma kuiꞌna kuꞌva ra ndeꞌo tu koyo ra tichi kuati. Takan kūu tajan ndisaa ma tiempu ña chīyo ra tichi kuꞌu, endee tüvi nī chachi ra, yakan va chāa ndio iin kivi ña chāñu soko ra.
\v 3 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma kuiꞌna chiꞌin Jesuu:
\p ―Tuva ndicha ña ra Seꞌe Ndioo kùu̱n, na jandakuu̱n ma yuu kàndii chiña paan ―kàti ma kuiꞌna.
\p
\v 4 Va Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma kuiꞌna:
\p ―“Yüvi uvaa paani chìniñuꞌu kachi ma ñivi, ti juuni tuꞌun yuꞌu Ndioo ndia”, takan kàti ma tutu Ndioo ―kàti Jesuu chiꞌin ma kuiꞌna.
\p
\v 5 Takan kūu tajan chāka ndio ma kuiꞌna ma Jesuu ña na kuꞌun ra chiꞌin ra nda siki iin yuku ña nduvaꞌa kuii sukun. Ta nunuuni jānaꞌa ma kuiꞌna tandiꞌi ñuu ñuñivi nuu chàꞌndánꞌ tiñu nuu ra.
\v 6 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma kuiꞌna chiꞌin ra:
\p ―Tandiꞌi ma ñuu ñuñivi ña ndèꞌun ninuu ndakan, mai kùu ma ra chàꞌnda tiñu ikan, ti mai nīꞌi yi. Va tuva kùuni̱, kùu kuꞌvai yi nuu nda ndian kùuni mai.
\v 7 Yakan va tuva kunandi chitiun nui, ta jakaꞌnu̱n yuꞌu, ta tandiꞌi ña ndèꞌun ninuu ndakan, ni kuꞌvai yi nuu̱n. ―Takan kàti ma kuiꞌna chiꞌin Jesuu.
\p
\v 8 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin ma kuiꞌna:
\p ―Na kundachiyoun xii̱n, yoꞌo kuiꞌna kini, ti ma tutu Ndioo teꞌen kàꞌan yi: “Uvanuu Rachaꞌnu Ndioo ìyo yi ña jakaꞌnu yo, ta uvanuu Rakan ìyo yi ña jaꞌa yo tiñu nuu.” ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ma kuiꞌna.
\p
\v 9 Takan kūu tajan kēe ndio ma kuiꞌna kuàꞌánꞌ chiꞌin Jesuu itiꞌ ñuu Jerusalén. Ta ikan ndāa ma kuiꞌna chiꞌin Jesuu nda nuu sukun xini veñuꞌu kaꞌnu ndaa ikan. Ta teꞌen nākaꞌan ndioánꞌ chiꞌin Jesuu:
\p ―Tuva ndicha ña ra Seꞌe Ndioo kùu̱n, nda ndeꞌve na keun, ta koyoun nda ninuu ndakan,
\v 10 ti ma tutu Ndioo teꞌen kàꞌan yi:
\q Ndioo ni tachi ra kuaꞌaꞌ tati jàꞌa tiñu nuu ra ña na jakuenda yi ñu̱n,
\q
\v 11 vati ni kaniꞌi yi ñu̱n chiꞌin ndaꞌaꞌ yi,
\q koto katiꞌun yuu.
\m ―Takan kàti ma kuiꞌna chiꞌin Jesuu.
\p
\v 12 Va Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma kuiꞌna:
\p ―Ma tutu Ndioo juuni teꞌen kàꞌan yi ndia: “Na kïꞌun kuꞌva ma Rachaꞌnu Ndioo yo.” ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ma kuiꞌna.
\p
\v 13 Takan kūu tajan jāchika ndio ma kuiꞌna ñáꞌ nuu Jesuu kuaꞌaꞌ tiempu, ti tüvi nī kuu naniꞌánꞌ inga tuku naja kua kìꞌánꞌ kuꞌva Jesuu.
\s Jesuu, kīchaꞌa ra jàꞌa ra tiñu Ndioo ñuꞌuꞌ Galilea
\r (Mt. 4:12-17; Mr. 1:14-15)
\p
\v 14 Tajan chīkoniꞌi ndiko Jesuu kuàꞌan ra itiꞌ ñuꞌuꞌ Galilea chiꞌin kuaꞌaꞌ ndatu ma Tati Ií Ndioo. Ta chītakuati tuꞌun chaꞌaꞌ ra ninii ñuu kàndii ikan.
\v 15 Ta ikan kīchaꞌa jànaꞌa Jesuu tuꞌun Ndioo nuu ñivi tichi ndisaa veñuꞌu kuati ña ìyo taꞌiiꞌiin ñuu ikan. Yakan va tandiꞌi ma ñivi ikan jàkaꞌnu na Jesuu, ora jànaꞌa ra tuꞌun Ndioo.
\s Jesuu, chàa ra ñuu Nazaret
\r (Mt. 13:53-58; Mr. 6:1-6)
\p
\v 16 Ta ikan jan chāa ndio Jesuu ma ñuu Nazaret nuu chāꞌnu ra ora kūu ra ravali. Tajan kīꞌvi ndio ra ma tichi veñuꞌu ndian judíu iin kivi nindeo ma takua takani jàꞌa ra. Ta chūndaa ndio ra ña ni jàkuaꞌa ra ma tutu Ndioo nuu ma ñivi ikan.
\v 17 Ta ndiakan chāꞌa na ma tutu Ndioo tāa rachaꞌnu Isaía, ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ña chīyo tatiempu nuu ra. Ta ora nūna ra yi, ta ikan nātaꞌan ra iin nuu kàꞌan yi teꞌen, ta jākuaꞌa ra yi nuu na:
\q
\v 18 Taku yuꞌu, ti ìyo ma Tati Ií Ndioo chiꞌi̱n,
\q vati cha jāꞌií yi yuꞌu,
\q ña na katituꞌin tuꞌun vaꞌa Ndioo nuu ñivi ndaꞌvi.
\q Ta juuni tāchi yi yuꞌu ña na jandaꞌi ma ndian yaꞌa ndaꞌvi kuuni anima.
\q Ta na katituꞌin naja kua kùu kakú ma ndian indii tichi vekaa jàꞌa kuati,
\q ta nda ma ndian kuaá ni jandaꞌi na, ta kùu nandeꞌe ndiko na.
\q Ta ni jaꞌi kuenda ndian ndèꞌe tundoꞌo ña na kakú na.
\q
\v 19 Ta juuni chàꞌi kuenda nuu ñivi ña ni keta ma kivi vaꞌa tiá itiꞌ nuu kuenda yo jàꞌa ma Rachaꞌnu.
\p
\v 20 Takan kūu tajan chāsi ndio Jesuu ma tutu, ta chāꞌa ndio ra yi nuu ma ra jàkuenda veñuꞌu, tajan chūnandi ndio ra. Ta tandiꞌi ma ñivi kaꞌìin ikan, endee tüvi nī jaña na ña ndèꞌe na ra.
\v 21 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin na:
\p ―Juuni ma kivi iꞌya kētai ña jàchinui ma tiñu kàꞌan ma tuꞌun Ndioo iꞌya nuu ndo.
\p
\v 22 Takan kūu ta ndisaa na ndava kuàꞌan anima na ora chīni na ña yaꞌaga vii ma tuꞌun kāꞌan Jesuu. Tajan teꞌen kīchaꞌa na chìkatuꞌun na chiꞌin juuni maa na:
\p ―¿A yüvi raꞌya kùu ra seꞌe Kusé? ―kàti na.
\p
\v 23 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin na:
\p ―Taku ndyoꞌo ti teꞌen chànini ndo takua kàꞌan iin tuꞌun iꞌya: “Yoꞌo ra kùu ndotor, na jandaꞌun ñu̱n chiꞌin juuni maun.” Takua jāndaꞌun ma ñivi ñuu Capernaum niku, yakan va ìyo yi ña jandaꞌun ma ñivi ñuu maun vitin. Takan kùuni ndo kaꞌan ndo ―kàti Jesuu.
\p
\v 24 Takan kūu ta Jesuu ti teꞌen nākaꞌan tuku ra chiꞌin na:
\p ―Ndicha vaꞌi ña kàꞌin chiꞌin ndo, ti nïꞌiin ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo töve kùuni ñivi ñuu maa ra ndeꞌe na ra.
\v 25 Yakan va ndicha vaꞌi ña kàꞌin, ti nduvaꞌa kuii chīyo kuaꞌaꞌ ñivi ñaꞌa kīndoo ndaꞌvi ñuu Israel ma tiempu chīyo ma ra kāꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioo ña nàni Elía. Ta juuni ma tiempu ikan, uni kuiya java kùu yi ña tüvi nī kuun ma savi, ta chīyo kuaꞌaꞌ tamaꞌ tandiꞌi ma ñuꞌuꞌ ñuñivi ndia.
\v 26 Va Elía, töve nī kichi ra kuenda ña tìndee ra ñivi ñaꞌa ndaꞌvi ìyo ñuu Israel, ti kīchi ra ña kuenda ña tìndee ra iini ñaꞌa ndaꞌvi ña kīchi itiꞌ ñuu Sarepta, ña kàndii yatin ñuu Sidón.
\v 27 Takan kūu ta ma tiempu chīyo ma ra kāꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioo ña nàni Eliseu. Tiempu ikan, nduvaꞌa kuii chīyo ndian ndiso kueꞌe taꞌyu ma ñuu Israel, va nïꞌiin ma ndian ndiso kueꞌe ikan tüvi nī ndaꞌa. Uvanuu ra nàni Naamán ña kīchi itiꞌ ñuꞌuꞌ Siria, jāndaꞌa Eliseu. ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ma ñivi ikan.
\p
\v 28 Takan kūu ta ora chīni ma ndian kaꞌìin veñuꞌu ña kāꞌan ra takan nduvaꞌa kuii kūxaan na chiꞌin ra.
\v 29 Tajan ndēta ndio na, ta jākunu na Jesuu, ma ñuu ikan, ta chāndaka na ra iin tichi kuꞌu nuu ìyo iin xaꞌva ña nduvaꞌa kuii sukun yuꞌu ñuu ikan, ti tichi xaꞌva ikan, ni jakeꞌne na ra.
\v 30 Va Jesuu kākú ra tañu na, ta kuàꞌan ra.
\r (Mr. 1:21-28)
\p
\v 31 Takan kūu ta kēe ndio Jesuu kuàꞌan ra itiꞌ ñuu Capernaum, ña kàndii ñuꞌuꞌ Galilea. Yakan va nani kivi nìndee na kùu yi, ña kēe ra kuàꞌan ra kuàjanaꞌa ra nuu ñivi tichi veñuꞌu ndian judíu ikan.
\v 32 Takan kūu ta ma ñivi ikan ndava kuàꞌan tati na ña ndèꞌe na naja kua jànaꞌa ra, vati kàꞌan ra yi chiꞌin tandiꞌi ndatu ra.
\p
\v 33 Takan kūu ta ma tichi veñuꞌu ikan, ndaa iin ra ndiso tati xaan. Ta rakan ti teꞌen nākaꞌan niꞌi ra ña kànachaa ra:
\p
\v 34 ―Yoꞌo Jesuu ra ñuu Nazaret, na jañaun ña yaꞌa ndiku̱n ndi, ti ndyuꞌu cha chìto ndi ña vàchiun vàchi jandiꞌun nuu ndi. Ta juuni chìto ndi, ti yoꞌo kùu iin ra yaꞌa ií ña tāchi Ndioo jàꞌa tiñu nuu ra.
\p
\v 35 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan xaan Jesuu nuu ma tati xaan ikan:
\p ―¡Taxiin koo yuꞌu̱n, ta na keun tichi kuñu raꞌya! ―kàti Jesuu chiꞌin yi.
\p Tajan jānduva ma tati xaan ikan ra, nuu ndèꞌe ndisaa ñivi. Tajan kēe ndio yi ma tichi kuñu ra, va tüva nani jaꞌa yi chiꞌin ra.
\v 36 Takan kūu ta ndisaa na yaꞌaga yùꞌvi na, ta teꞌen kīchaꞌa na nàtuꞌun taꞌan na:
\p ―¿A yaꞌaga ìyo ndatu ra chiꞌin ma tuꞌun kàꞌan ra, ña ndava nda tati kuiꞌna jàꞌa yi ña kàꞌan ra, ta kèe yi tichi kuñu ndian kuꞌvi jàꞌa ra? ―kàti na.
\p
\v 37 Takan kūu ta ninii ñuꞌuꞌ ikan chītakuati tuꞌun Jesuu chiꞌin ma ña jàꞌa ra.
\s Jesuu jàndaꞌa ra ñakaꞌnu Simón Petuꞌ
\r (Mt. 8:14-15; Mr. 1:29-31)
\p
\v 38 Takan kūu tajan kēe Jesuu ma tichi veñuꞌu ñivi judíu, ta kuàꞌan ra veꞌe Simón Petuꞌ. Ta ma ñakaꞌnu Simón Petuꞌ, ti kuꞌvian kàndian jàꞌa kaꞌni ora chāa Jesuu. Tajan jānini ndio ma ñivi ikan Jesuu, na tindee ra ña chiꞌin ma kueꞌe ndòꞌan.
\v 39 Takan kūu tajan chāa ndio Jesuu ma nuu kàndian, ta chūndandee ra nuan. Tajan kēe ndio ma kaꞌni ña, ta ndāꞌa ña. Ta juuni ma ora ikan ndēta ña ta kīchaꞌa ña jàꞌa ña ma ña kachi ndra.
\s Jesuu, jàndaꞌa ra kuaꞌaꞌ ndian kuꞌvi
\r (Mt. 8:16-17; Mr. 1:32-34)
\p
\v 40 Ora cha chīso nikandii, ma ora ikan tandiꞌi ma ndian ìyo ndian kuꞌvi nuu, jàꞌa nda kueꞌe nikuuni, chāndaka na na nuu Jesuu. Ta ikan jūndii ra ndaꞌaꞌ ra xini taꞌiiꞌiin na, ta ndāꞌa na jāꞌa ra.
\v 41 Takan kūu ta tava yàꞌa kuaꞌaꞌ na, yakan va ìyo ma ndian ndiso tati xaan ña teꞌen kàꞌan yi ora kèe yi:
\p ―¡Yoꞌo kùu ra Seꞌe Ndioo! ―kàti yi.
\p Va Jesuu endee töve chàꞌa ra kàꞌan yi, ti ora kàꞌan yi takan nundaa kuxaan ra nuu yi, vati cha chīto yi ti ra Cristu kùu ra.
\s Chàkunuu Jesuu jànaꞌa ra tuꞌun Ndioo nani veñuꞌu ñivi judíu
\r (Mr. 1:35-39)
\p
\v 42 Takan kūu ta ora tuvi inga kivi, tajan kēe Jesuu ma ñuu ikan, ta kuàꞌan ra iin nuu taxiin nuu tüvi ñivi. Va vaji takan jāꞌa ra ninii nātaꞌan ma ñivi ra, tajan chāa ndio na ma nuu ndaa ra. Ta kīchaꞌa na kàꞌan na chiꞌin ra na küꞌun ra.
\v 43 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin na:
\p ―Na küuga kindoi chiꞌin ndo ndeꞌve, ti juuni ìyo yi ña kuꞌin kukatituꞌin nuu ñivi inga ñuu, ikan na koto na naja kuu yi nuu chàꞌnda Ndioo tiñu. Vati tiñu ikan tāchi Tatái yuꞌu.
\p
\v 44 Takan kūu ta takan kuàꞌan Jesuu jànaꞌa ra tuꞌun Ndioo nuu ñivi nani veñuꞌu ndian judíu ìyo ñuꞌuꞌ ñuu Judea.
\c 5
\s Tìin kuaꞌaꞌ ndra tiakaꞌ chiꞌin ndatu Jesuu
\r (Mt. 4:18-22; Mr. 1:16-20)
\p
\v 1 Takan kūu ta kēta iin kivi ña ndaa Jesuu ma yuꞌu lakuna nàni Genesaret, nuu kùuni ma ñivi tasoꞌo na ma tuꞌun Ndioo ña jànaꞌa Jesuu. Ta chākoyo kuaꞌaꞌ ñivi ña ndava titutaꞌan na ma nuu ndaa ra.
\v 2 Takan kūu tajan ndēꞌe Jesuu uvi taꞌan varku ña ndaa ndrun yuꞌu lakuna. Ta ninduvi taꞌan ndrun töva ñivi tichi ndrun, ti ma ndra xuñaꞌa run kaꞌìin ndra yuꞌu ma lakuna nàkata ndra ma yuꞌva tiakaꞌ kaꞌnu ndra.
\v 3 Tajan ndāa ndio Jesuu tichi varku xuñaꞌa ma ra nàni Simón, ta nākaꞌan ra chiꞌin ra ña na jakuꞌun ra run tiá itiꞌ tichi lakuna. Ta nda ndakan chūnandi ndio ra jànaꞌa ra nuu ma ñivi kaꞌìin yuꞌu lakuna.
\v 4 Tajan ora chīnu jànaꞌa ra nuu ma ñivi, ta teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin Simón:
\p ―Na kundaka ndo ma varku iꞌya kuꞌun ndo kukiin ndo nuu kunu ma lakuna, ta kani ndo yuꞌva tiakaꞌ kaꞌnu tichi raꞌ ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 5 Tajan teꞌen nākaꞌan Simón chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Matru, niñuu kuii chākunuu ndi kīin ndi, va tükuii nani nīꞌi ndi. Va tava maun kàꞌan ña na kuꞌun ndi, yakan va ni kukani ndi yi tuva takan ―kàti Simón.
\p
\v 6 Takan kūu tajan kēe ndio ndra kuàkiin ndra, ta nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ma tiakaꞌ nīꞌi ndra ña nda ma yuꞌva tiakaꞌ ndra kīchaꞌa yi nakaa yi ma ora kīchaꞌa ndra tàvaniꞌi ndio ndra yi.
\v 7 Tajan kāna ndaꞌaꞌ ndio ndra nuu ma ndra meru ndra, ndra kìndoo chiꞌin inga varku, ña na kuꞌun ndra tìndee ndra ndra. Tajan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra chiꞌin run. Ta ora chāa ndio ndra, ta tāvaniꞌi ndio ndra ma yuꞌva tiakaꞌ ikan chiꞌin kuaꞌaꞌ tiakaꞌ ña ndava ni saꞌvi ndrun, ti yaꞌa kuaꞌaꞌ ndri nīꞌi ndra.
\v 8 Yakan va ora ndēꞌe Simón Petuꞌ ña jāꞌa Jesuu chiꞌin ma ndatu ra, tajan chūnandi chiti ra nuu Jesuu, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―¡Kundachiyo xii̱n yoꞌo Rachaꞌnu, vati yuꞌu kùi iin ra jàꞌa kuati! ―kàti ra.
\p
\v 9 Takan kāꞌan Simón, ti yaꞌaga yūꞌvi ra chiꞌin ma ndra meru ra, vati kuaꞌaꞌ tiakaꞌ tīin ndra ma ora tāchi Jesuu ndra.
\v 10 Ta nda ma Jandiau, ta Xuva, ndra seꞌe Zebedeu, ña kùu meru ma Simón, juuni yūꞌvi ndra ndia. Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin Simón:
\p ―¡Na yüꞌviun! Vati nda vitin, ta itiꞌ nuu, ni jandakui ñu̱n, ña na naniꞌun ñivi kuenda Ndioo, takua jāꞌun chiꞌin ma tiakaꞌ. ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 11 Takan kūu ta ora jātuꞌva ndra varku ndra yuꞌu ma lakuna, tajan ndākivaꞌa ndra ndatiñu ndra tichi ndrun, ta tāndikun ndio ndra kuàꞌan ndra chata Jesuu.
\s Jesuu jàndaꞌa ra iin ra kuꞌvi jàꞌa kueꞌe taꞌyu
\r (Mt. 8:1-4; Mr. 1:40-45)
\p
\v 12 Iin kivi yāꞌa Jesuu iin ñuu, ta ikan chāa iin rakuꞌvi jàꞌa kueꞌe taꞌyu nuu ndaa ra. Ta rakan ti ora ndēꞌe ra Jesuu, ta chūnandi chiti ra nuu ra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra ña chīkan ra ñamani nuu ra ña na jandaꞌa ra ra:
\p ―¡Yoꞌo Rachaꞌnu, chìtoi ña ìyo ndatun ta kùu jandaꞌun yuꞌu tuva kùuniun! ―Takan kāti ma rakuꞌvi chiꞌin Jesuu.
\p
\v 13 Tajan jūndii ndio Jesuu ndaꞌaꞌ ra xini ra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Juu, ndicha ña kùuni̱ jandaꞌi ñu̱n ―kàti Jesuu.
\p Tajan juuni ma ora ikan, ndāꞌa ma ra ndoꞌo kueꞌe taꞌyu.
\v 14 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu ña chūndayuꞌu ra ra:
\p ―Na kätituꞌun nuu nïꞌiin na naja kua jāꞌun ña ndāꞌun. Jiꞌna kuii nuu sutu ña ìyo ma veñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén, ìyo yi ña janaꞌun ñu̱n, ikan na koto ra ti cha ndāꞌun. Tajan na sokóun iin kiti nuu sutu kuenda Ndioo, ti takan kàti ma tutu Ndioo ña tāa Moisés ña ìyo yi ña jaꞌa yo, ikan na koto ñivi ña cha ndāꞌun ―kàti Jesuu.
\p
\v 15 Yakan va tandiꞌi ña jàꞌa Jesuu, viꞌa chītakuati yi tandiꞌi ñuu, ta viꞌa kuaꞌaꞌ ma ñivi kūtiꞌvi nuu ndaa ra, ti ìyo ndian kùuni na ña na jandaꞌa ra na chiꞌin ma kueꞌe ndoꞌo na, ta ìyo ndian chàtaꞌani tasoꞌo na ma ña jànaꞌa ra ndia.
\v 16 Tajan kēe ndio Jesuu kuàꞌan ra iin tichi kuꞌu nuu tüvi ñivi, ña kuàkaꞌan ra chiꞌin Ndioo.
\s Jesuu jàndaꞌa ra iin ra kuyutun
\r (Mt. 9:1-8; Mr. 2:1-12)
\p
\v 17 Kēta iin kivi ña ndaa Jesuu jànaꞌa ra nuu ñivi. Ta juuni ma ora ikan chàkuiin kuaꞌaꞌ ndra fariseu chiꞌin ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo ma ikan. Ta tandiꞌi ndrakan kīchi ndra itiꞌ ñuu Jerusalén chiꞌin ñuu kàndii ñuꞌuꞌ Judea chiꞌin ñuꞌuꞌ Galilea ndia. Takan kūu ta ìyo ndatu Ndioo chiꞌin Jesuu, vati chiꞌin ndatu ikan jàndaꞌa ra ma ndian kuꞌvi.
\v 18 Ta chanuu ña ndaa ra ikan, tajan chāa uvi uni taꞌan ndra ña ndiso ndra, ra kūyutun chiꞌin tiꞌva. Ta ndrakan ti kùuni ndra kiꞌvi ndra chiꞌin ra ma tichi veꞌe nuu ndaa Jesuu, kuenda ña kanindii ndra ra nuu ra.
\v 19 Va nī kuu yi, ti yaꞌaga kuaꞌaꞌ ñivi kaꞌìin ma yuveꞌe, yakan va ndāa ndra nduku itiꞌ chata ma veꞌe, ta tāchiyo ndra itaꞌvi ma teja ña kaꞌìin chata yi, ta chiꞌin tiꞌva ra jānuu ndio ndra ra tañu ñivi, tajan chāa ra nuu ndaa Jesuu.
\v 20 Takan kūu ta ora ndēꞌe Jesuu ña ndicha kuii ña chìnuni ndra ma ña jàꞌa ra, tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ra kūyutun:
\p ―Yoꞌo seꞌyu, vitin va cha jānai kuatiun. ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 21 Takan kūu ta ora kāꞌan Jesuu takan, tajan teꞌen kīchaꞌa ma ndra fariseu chiꞌin ma ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo chànini ndra: “¿Nda ra kùu raꞌya ña kàꞌan tiꞌini ra chata Ndioo? ¿A tüvi chìto ra ña uvanuu Ndioo ìyo, ta rakan kùu ma ra kùu janaa kuatio?” Takan chànini ndra.
\p
\v 22 Tajan numini nākuni Jesuu ma ña chànini ndra, ta teꞌen kīchaꞌa ndio ra chìkatuꞌun ra nuu ndra:
\p ―¿Ta naja chànini ndo takan?
\v 23 ¿Nda va kùu ma ña ndetiñu tiaga ña kaꞌan yo chiꞌin ma ñivi?, kùuni ndo. ¿A tiaga ndetiñu kàꞌan yo ña: “Cha jānai kuatiun”, kua ña kàꞌan yo: “Ndeta, ta kakaun kuꞌun”?, kùuni ndo.
\v 24 Tatu töve chìnuni ndo ma ña kàꞌin, vitin ni janaꞌi nuu ndo ti ndicha ña ra Seꞌe ñivi tàchi Ndioo kùi, vati juuni ìyo ndatui ña jànai kuati ñivi ìyo ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya ndia ―kàti Jesuu.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ma ra kūyutun:
\p ―¡Chiꞌin yoꞌo kàꞌin ña na ndetaun, ta natuviun tiꞌvaun ta kuꞌu̱n veꞌun! ―kàti Jesuu.
\p
\v 25 Takan kūu tajan juuni ma ora ikani, ndēꞌe ma ñivi ña ndēta ma ra kūyutun, ta nātuvi ra tiꞌva ra, ta endee jàkaꞌnu ndio ra Ndioo kuàꞌan ra veꞌe ra.
\v 26 Ta ora ndēꞌe na ña takan kūu, tajan tandiꞌi ndio na ndava kuàꞌan anima na, ta teꞌen kīchaꞌa ndio na jàkaꞌnu ndio na Ndioo ña yāꞌa yūꞌvi na chiꞌin ma tuꞌun iꞌya:
\p ―Kivi iꞌya, va nduvaꞌa kuii vii ña ndēꞌo ―kàti na.
\s Jesuu kàna ra ra nàni Leví
\r (Mt. 9:9-13, Mr. 2:13-17)
\p
\v 27 Takan kūu ta ora yāꞌa ña kūu takan, tajan kēe ndiko Jesuu kuàꞌan ra, ta ikan ndēꞌe ra iin ra nàni Leví ña nàndi ra nàkaꞌan ra xuꞌunꞌ kuenda Roma. Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ra:
\p ―¡Naꞌa, na koꞌo chiꞌi̱n! ―kàti Jesuu.
\p
\v 28 Ta juuni ma ora ikani, ndākoo ma Leví ndisaa tiñu jàꞌa ra, ta tāndikun ra kuàꞌan ra chata Jesuu.
\v 29 Takan kūu ta ora yāꞌa yatin kivi, tajan jāꞌa Leví iin viko kaꞌnu ma nuu ìyo veꞌe ra kuenda Jesuu. Ta tañu ndian nàndi mesa chiꞌin Leví ta Jesuu, kaꞌìin kuaꞌaꞌ ma ndra nàkaꞌan xuꞌunꞌ ña ndàkataꞌan chiꞌin Leví.
\v 30 Va ma ndra fariseu chiꞌin ma ndra matru, ndra jàkuaꞌa tutu Ndioo, teꞌen kīchaꞌa ndra kàꞌan tiꞌini ndra chata ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu:
\p ―¿Ta naja chàchi ndo ta chìꞌi ndo chiꞌin ndra nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ñuu kaꞌnu Roma, ta chiꞌin ndian ìyo kuati? ―Takan kàti ndra chata ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu.
\p
\v 31 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Taku ma ndian ìyo vaꞌa, tüvi chìniñuꞌu na ma ndra ndotor, ti ndian kuꞌvini kùu ma ndian chìniñuꞌu yi.
\v 32 Ta yuꞌu ti tüvi vàchi̱ kuenda ma ndian tüvi chìniñuꞌu yuꞌu, vati vàchi̱ kuenda ma ndian ìyo kuati, ikan na ndakoo na kuati na, ta chìkoniꞌi ndiko na chiꞌin Ndioo. Ndiakan kùu ma ndian chìniñuꞌu yuꞌu ―kàti Jesuu.
\s Chìkatuꞌun ndra nuu Jesuu, naja tüvi ndìta yuꞌu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra
\r (Mt. 9:14-17; Mr. 2:18-22)
\p
\v 33 Tajan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin Jesuu:
\p ―¿Ta naja ma ndra chàkunuu chata Xuva ra jàkunduta, ta chiꞌin ndra chàkunuu chata ndra fariseu, nduvaꞌa jàndita yuꞌu ndra kuenda Ndioo ma ora kàꞌan ndra chiꞌin Ndioo? Va ma ndra jàkuaꞌa chiꞌun, ¿ta naja endee chàchi ndra, ta chìꞌi ndra, ta töve jàndita ndra yuꞌu ndra? ―Takan kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 34 Ta teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu nuu ndra:
\p ―¿A kùu jandita ndo yuꞌu ma ndian kaꞌìin nuu ìyo viko tàndaꞌa ora juuni ndaaga ma ra tàndaꞌa chiꞌin na?, kùuni ndo. Na küu yi.
\v 35 Va ni chaa iin kivi ña ni tava niꞌi na ma ra tàndaꞌa, ta ora ni keta ma kivi ikan, tajan kùu jandita ndio na yuꞌu na. ―Takan kàti Jesuu nuu ndra.
\p
\v 36 Takan kūu tajan teꞌen nàkaꞌan tuku Jesuu iin kuꞌva nuu ndra:
\p ―Na küu kaꞌnda yo itaꞌvi ma jaꞌma chaa, ta nataa yo yi chiꞌin jaꞌma chaꞌnu, ti tu jàꞌa yo takan, tajan ni jativio ma jaꞌma chaa. Ta yüvi yakani kùu yi, ti ma pedazu ma jaꞌma chaa na tüvi vaꞌa kìndoo yi chiꞌin ma jaꞌma chaꞌnu ndia.
\v 37 Ta juuni na küu taan yo vinu chaa tichi tiaꞌa ñii chaꞌnu, ti ma vinu chaa, ni jakaꞌndi ra ma tiaꞌa ñii chaꞌnu, ta ma takuii vinu chaa tìvi raꞌ chiꞌin ma tiaꞌa ñii chaꞌnu ndia.
\v 38 Yakan va ìyo yi ña taan yo ma vinu chaa tichi ma tiaꞌa ñii chaa, ta ninduvi yi kùu kumi yi yi.
\v 39 Ta nïꞌiin ma ndian chìꞌi ma vinu chaꞌnu, na küuni na jaña na ña chìꞌi na raꞌ, ta koꞌo na ma vinu chaa, vati kàꞌan na ña vaꞌaga chìꞌi ma vinu chaꞌnu. ―Takan kàti Jesuu.
\c 6
\s Ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu kìndaa ndra trigu ma kivi nindeo
\r (Mt. 12:1-8; Mr. 2:23-28)
\p
\v 1 Takan kūu ta iin kivi nindeo, chàkunuu Jesuu iin nuu kàa kuaꞌaꞌ trigu. Ta ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, kīchaꞌa ndra kìndaa ndra trigu, ta kùndaꞌa ndra vu, ta chàchi ndra ma chiti vu.
\v 2 Tajan teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ma ndra fariseu nuu ndra:
\p ―¿Ta naja jàꞌa ndo iin ña tüvi ìyo yi ña jaꞌa ndo ma kivi nindeo? ―kàti ndra.
\p
\v 3 Tajan teꞌen kīchaꞌa nàkaꞌan ndio Jesuu nuu ndra:
\p ―¿A tüvi chàkuꞌuni ndo ña jāꞌa ma rachaꞌnu David, ora yaꞌaga chāñu soko ra chiꞌin ndra meru ra?
\v 4 Ma rachaꞌnu David kīꞌvi ra ma tichi veñuꞌu Ndioo, ta kīꞌin ra ma paan ií kuenda Ndioo, ta chāchi ra yi chiꞌin ndra meru ra, vaji ma paan ikan na küu kachi nda ndian nikuuni yi, ti kuenda ma ndra sutuni kùu yi.
\p
\v 5 ’Yakan va kàꞌin chiꞌin ndo ña ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, juuni ìyo ndatu ra jin ma kivi nindeo kùu yi. ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\s Iin ra ndaꞌaꞌ ití
\r (Mt. 12:9-14; Mr. 3:1-6)
\p
\v 6 Takan kūu ta inga kivi nindeo, kīꞌvi tuku Jesuu ma tichi veñuꞌu, ta ikan kīchaꞌa tuku ra jànaꞌa ra nuu na. Ta juuni ma tichi veñuꞌu ikan, ndaa iin ra ití ma ndaꞌaꞌ chiyo kuaꞌa.
\v 7 Ta ma ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo chiꞌin ndra fariseu, jàꞌa ndra kuenda ndeꞌo tu jandaꞌa Jesuu ma ra ndaꞌaꞌ ití ma kivi nindeo, tajan kùu niꞌi ndio ndra naja kua tisokuati ndra ra, kùuni ndra.
\v 8 Va tava cha chìto Jesuu naja kua chànini ndra, yakan va teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ra ndaꞌaꞌ ití:
\p ―Ndeta, ta kundaun maꞌñu chiña ―kàti Jesuu.
\p Tajan ndēta ndio ra, ta chūndaa ra maꞌñu ikan.
\v 9 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ndra fariseu:
\p ―Ni ndakatuꞌin iin nakuyi nuu ndo ―kàti Jesuu chiꞌin ndra. ―¿Nda ña kùu yi vaꞌa jaꞌa yo ma kivi nindeo?, kùuni ndo. ¿A jàꞌa yo ña vaꞌa a ña väꞌa? ¿A tiá vaꞌa ña jàkakú yo na a ndèꞌe nio ña kuvi na? ―kàti Jesuu.
\p
\v 10 Takan kūu tajan chīkonuu ra ndeꞌe ra ma ndian kaꞌìin xiin ra, ta teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ma ra kukueꞌe ndaꞌaꞌ:
\p ―¡Jànakee ndaꞌun! ―kàti ra.
\p Tajan jānakee ra ndaꞌaꞌ ra, ta ora ikani, ndāꞌa yi.
\v 11 Va inga ma ndra fariseu, nduvaꞌa kuii kūxaan ndra ña jāꞌa Jesuu takan. Tajan kīchaꞌa ndra nàtuꞌun taꞌan ndra naja kua jaꞌa ndra, ta kuu naniꞌi ndra naja kua tisokuati ndra Jesuu.
\s Jesuu kàchin ra ndi uchi uvi ndra kùu tatun ra
\r (Mt. 10:1-4; Mr. 3:13-19)
\p
\v 12 Takan kūu ta iin ma kivi ikan, ndāa Jesuu itiꞌ yuku ña kuàkaꞌan ra chiꞌin Ndioo. Ta ndakan niñuu kuii jāyaꞌa ra chanikuaa ña kàꞌan ra chiꞌin Ndioo.
\v 13 Ta ora kūndichin inga kivi, tajan kāna ra, ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta kāchin ra ndi uchi uvi taꞌan ndra ni kakuu chiꞌin ra. Ta ndrakan jākunani ra ndra tatun.
\v 14 Ta ndraꞌya kùu ma ndra kāchin ra: Simón, ra jākunani Jesuu, Petuꞌ, ta André, ra yani Simón, chiꞌin Jandiau, Xuva, Lipe, Tolo,
\v 15 Mate, Tomá, chiꞌin Jandiau, ra seꞌe Alfeu. Simón, ra juuni kàꞌan na ña nàni Zelote,
\v 16 chiꞌin Juda, ra seꞌe Jandiau, ta Juda Iscariote, ra ni xikoñaꞌa Jesuu tiá itiꞌ nuu.
\s Jesuu jànaꞌa ra nuu kuaꞌaꞌ ñivi
\r (Mt. 4:23-25)
\p
\v 17 Takan kūu tajan nūu ndio Jesuu ma yuku ikan chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Ta ora kēta ndio ra iin nuu ndaa, ta chūndaa ra chiꞌin ndra, ta chiꞌin kuaꞌaꞌ ma ñivi kīchi inga ñuu ndia. Ìyo ndian kīchi tandiꞌi ñuu ña ìyo ma ñuꞌuꞌ Judea, ta ìyo inga ndian kīchi itiꞌ ñuu Jerusalén. Ta ìyo inga ndian kīchi itiꞌ yuꞌu tañuꞌu nuu kàndii ma ñuu Tiro, ta ñuu Sidón. Tandiꞌi ndiakan tāndikun na chata Jesuu, ti kùuni na tasoꞌo na ña kàꞌan ra. Ta juuni kùuni na ña na jandaꞌa ra na chiꞌin ma kueꞌe ndoꞌo na ndia.
\v 18 Ta ma ndian ndèꞌe tundoꞌo jàꞌa ma tati xaan, juuni ndàꞌa na jàꞌa Jesuu.
\v 19 Ta tandiꞌi ma ñivi kùuni na janani na ndaꞌaꞌ na ra, ti cha chìto na ña ora kèꞌe na ra, ta ndàꞌa na jàꞌa ma ndatu Ndioo ña ìyo chiꞌin ra.
\s Jànaꞌa Jesuu nda ndian kùu ma ndian sii ìyo yi ña kuuni, ta nda ndian töve
\r (Mt. 5:1-12)
\p
\v 20 Tajan ndēꞌe ndio Jesuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndyoꞌo ndra ndaꞌvi, na sii kuuni ndo, vati kuenda maa ndo kùu ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu.
\p
\v 21 ’Ta juuni na sii kuuni ndyoꞌo ndian ndoꞌo tamaꞌ vitin, ti tiá itiꞌ nuu ni keta iin kivi ña ni koo vaꞌa ndo ti tüva ni ndeꞌe ndo tamaꞌ.
\p ’Ta na sii kuuni ndyoꞌo ndian kàchaku vitin, ti tiá itiꞌ nuu ni keta iin kivi ña ni kuakú ndo.
\p
\v 22 ’Ta juuni na sii kuuni ndo ora xaani ñivi ndèꞌe na ndo, ta tavaniꞌi siin na ndo, ta ora kàꞌan tiꞌini na chata ndo, ta ora kàꞌan na ña yüvi ndian vaꞌa kùu ndo, chaꞌaꞌ ña chìnuni ndo ña kàꞌan yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo.
\v 23 Na nduvaꞌa kuii sii kuuni ndo ma kivi ikan, ti ma itiꞌ andivi nduvaꞌa kuaꞌaꞌ taꞌvi ni niꞌi ndo, vati juuni takan jātiꞌini ma ndian kūu ñivi na ma ndra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna niku ndia.
\p
\v 24 ’¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo ndian kuika, vati ma ña chìsii ndo vaꞌa yi, va kuenda ndeꞌveni!
\p
\v 25 ’¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo ndian chànini ndo ña ìyo vaꞌa ndo, ti tükuii nayi kumani nuu ndo vitin!, kùuni ndo. Vati ni chaa iin kivi ña ni ndoꞌo ndo tamaꞌ.
\p ’¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo ma vitin, ti ni chaa iin kivi ña ni kuaku ndo jàꞌa ña yaꞌa ndaꞌvi ni kuuni ndo!
\p
\v 26 ’¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo ora ni kaꞌan vaꞌa ndisaa ma ñivi ìyo ñuñivi chata ndo, vati ma tatiempu juuni chīyo ma ndra jāꞌani ña kàꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioo, ta ma ñivi na ña chīyo tajiꞌna, juuni jākaꞌnu na ndra, vaji ndra vatani kūu ndra ndia!
\s Na kuunio ndeꞌo ma ndian xaani ndeꞌe yo
\r (Mt. 5:38-48; 7:12)
\p
\v 27 ’Va ndyoꞌo ndian chìni ña kàꞌin, yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ña, na kuuni ndo ndeꞌe ndo ma ndian xaani ndeꞌe ndo, ta jàꞌa ndo tiñu vaꞌa kuenda na.
\v 28 Ta na jaꞌií ndo ma ndian kànduvaꞌa chata ndo, ta na kaꞌan ndo chiꞌin Ndioo chaꞌaꞌ ma ndian kàꞌan tiꞌini chata ndo.
\v 29 Ta tu ìyo iin yo kàni xaꞌnda iin chiyo chaꞌa soꞌo ndo, na kuꞌva ndo inga chiyo yi na kani na ndia. Ta tu ìyo iin yo nàmaa ma jaꞌma isukun ndo, na jayaꞌa ndo nda ma kamixa nuu na ndia.
\v 30 Ta nda ndian nikuuni ña chìkan iin nakuyi nuu ndo, na kuꞌva ndo yi nuu na. Ta juuni tu ìyo iin yo kìꞌin iin ña ìyo nuu ndo, na ndäkan ga ndo yi nuu na.
\v 31 Na jaꞌa ndo chiꞌin ma inga na, ma naja kua kùuni ndo ña jaꞌa na chiꞌin ndo ndia.
\p
\v 32 ’Ta tu ndyoꞌo kùuni ndo ndeꞌe ndo ma ndian kùuni ndeꞌeni ndo, ¿nda tiñu kaꞌnu kùu ma ña jàꞌa ndo, tuva nda ma ndian ìyo kuati, juuni jàꞌa na yi ndia?
\v 33 Ta tu jàꞌa ndo iin ña vaꞌa kuenda ma ndian kùuni ndeꞌeni ndo, ¿nda tiñu kaꞌnu kùu ma ña jàꞌa ndo, tuva nda ma ndian ìyo kuati jàꞌa na yi?, kùuni ndo.
\v 34 Ta tu jayaꞌa nuu iin nakuyi nuu na va tu chìto ndo ña ni kuꞌva ndiko na yi nuu ndo, ¿nda tiñu kaꞌnu kùu ma ña jàꞌa ndo, tuva nda ma ndian ìyo kuati juuni takan chàꞌa nuu na yi nuu ma ñivi na ña indukuni kùu takua kùu na, vati chìto na ña ni niꞌi ndiko na yi ndia?, kùuni ndo.
\v 35 Va ndyoꞌo ìyo yi ña kuuni ndo ndeꞌe ndo ma ndian xaani ndeꞌe ndo, ta jàꞌa ndo ña vaꞌa kuenda na, ta kuꞌva nuu ndo ndatiñu ndo nuu na. Ta tüvi ìyo yi ña kuatu ndo ña jachikoniꞌi ndiko na yi nuu ndo. Tu jàꞌa ndo takan, tajan ni niꞌi ndo iin yaꞌvi kaꞌnu, ta ni kuu ndo ndian seꞌe ma Ndioo kaꞌnu, ña ìyo nuu sukun. Vati rakan juuni jàꞌa ra ña vaꞌa kuenda ndian kini, ta kuenda ma ndian tüvi jàchiꞌin ña kàꞌan ra ndia.
\v 36 Yakan va na kundaꞌvini ndo ñivi, takua kùndaꞌvini ma Rachaꞌnu Tatá yo yo.
\s Na tïsokuati ndo inga taꞌan ndo
\r (Mt. 7:1-5)
\p
\v 37 ’Na käꞌan ndaa ndo chata inga ñivi, ikan na töve kaꞌan ndaa Rachaꞌnu Ndioo chata ndo. Ta na tïsokuati ndo inga ñivi, ikan töve tisokuati Ndioo ndo ndia. Ta na jakaꞌnuni ndo kuati ma ñivi, ikan na jakaꞌnuni Ndioo kuati ndo ndia.
\v 38 Ta na kuꞌva ndo ña ìyo nuu ndo nuu inga ñivi, ta Ndioo ni kuꞌva ra ña ìyo nuu ra nuu ndo ndia. Vati kua tìndee ndo ma ñivi, kua ikan ni tindee ma Ndioo ndo ndia. Ta takua jàꞌa ndo ña chàꞌa ndo ña chiniñuꞌu ñivi, juuni takan ni kuꞌva ra ña chiniñuꞌu ndo ndia. Va ma ña ni kuꞌva Ndioo nuu ndo nduvaꞌa kuii vaꞌa yi.
\p
\v 39 Takan kūu ta ora chīnu kāꞌan Jesuu takan, tajan teꞌen nākaꞌan tuku ra iin kuꞌva nuu na:
\p ―¿A kùu janaꞌa iin ra kuaá itiꞌ kuꞌun inga ra kuaá tuva ninduvi taꞌan ndra kuaá? ¿A tüvi ni kakuita ninduvi ndra tichi iin yavi kunu?, kuuni ndo.
\v 40 Yakan va nïꞌiin ndian jàkuaꞌa chiꞌin iin matru, na küu chaa na kùu na ndian kaꞌnuga kua maa ra. Kùu chaa na kùu na ma kua ikan, va jiꞌna ìyo yi ña jachinu na ma ña kùuni ra, tajan kùu, kùu na takua kùu ra.
\p
\v 41 ’¿Ta naja jàꞌun kuenda ma iin kuati vali ña jàꞌa ma inga ñivi, ta töve jàꞌun kuenda ña ìyo kuati kaꞌnugaun kua ndiakan?
\v 42 Ta tu töve chàꞌun kuenda ma kuati ìyo juuni chiꞌin maun, ¿ta naja kàꞌun chiꞌin inga ñivi teꞌen: “Yoꞌo yani, jayaꞌa ña na tavai ma kuati vali ña ìyo chiꞌun”?, tuva takan. ¡Ndyoꞌo ndian ìyo uvi nuu! Tüvi nda kuenda ma ña kàꞌun tuva juuni maun ìyoga kuatiun ta tüvi chàꞌun kuenda. Yakan va na jaꞌa jiꞌnaun kuenda ma kuati ña ìyoun, ta takan kùu jaꞌun kuenda ma kuati vali ña jàꞌa inga ñivi ndia.
\s Ma yutun nàkoto yo ndrun chaꞌaꞌ ma chiti chàꞌa ndrun
\r (Mt. 7:17-20; 12:34-35)
\p
\v 43 ’Nïꞌiin ma yutun vaꞌa, na küu kuꞌva ndrun ma chiti ña tüvi vaꞌa. Ta ni ma yutun ña tüvi vaꞌa, na küu kuꞌva ndrun ma chiti vaꞌa ndia.
\v 44 Vati taꞌiiꞌiin ma yutun, nàkoto yo ndrun chaꞌaꞌ ma chiti ña chàꞌa ndrun. Ta juuni na küu kuꞌva iin yutun iñu ma chiti yutun higu. Ta ni ma iñu nduꞌva na küu kuꞌva yi chiti yutun ña nàni uva ndia.
\v 45 Ta ma raꞌii vaꞌa, kàꞌan ra tuꞌun vaꞌa, ti ña vaꞌa kùu ma ña ìyo tichi anima ra. Ta ma ra kini, kàꞌan mamaa tuꞌun kini, ti ña kini kùu ma ña ìyo tichi anima ra. Vati ma ña ìyo tichi anima ra kùu yi ña vaꞌa a ña kini chàꞌa yi kàꞌan ra yi itiꞌ yuꞌu ra.
\p
\v 46 Takan \fig Los dos cimientos|25GR-tlc038n.tif|col|||Iin veꞌe ña chata kunu chaꞌa yi ta kūvaꞌa yi chata yuu, ta inga yi töve|6.46\fig*kūu tajan teꞌen chīkatuꞌun tuku ma Jesuu nuu na:
\p ―¿Ta naja “Rachaꞌnu, Rachaꞌnu” kàꞌan ndo yuꞌu, ta töve jàꞌa ndo ma ña kàꞌin chiꞌin ndo?
\v 47 Nda ndian nikuuni ña tàndikun chatai, ta tàsoꞌo na ña kàꞌin, ta jàꞌa na yi, ndiakan kùu na indukuni takua kùu ma ra ni janaꞌi nuu ndo vitin:
\v 48 ndiakan indukuni kùu na takua kùu iin ra labañi ña jàꞌa veꞌe, ña jiꞌna chāta kunu ra nuu ni jaꞌa ra yi, tajan jāꞌa ndio ra ma chaꞌa yi chata ma yuu. Ta ora kūun kuaꞌaꞌ savi, ta nduvaꞌa kuii chāꞌnu ndio ma yuta, ta vaji chàñu niꞌi ra ma chaꞌa veꞌe, va töve ni nduva yi, ti vaꞌa jāꞌa ra chaꞌa yi ma chata yuu.
\v 49 Va ma ndian chìni ña kàꞌin, ta töve jàchiꞌin na yi, indukuni kùu na takua kùu ma ra labañi ña jāꞌa ra veꞌe ra nuñuꞌuni, ña tüvi nī chata ra nuu jāꞌa ra chaꞌa yi. Tajan ora nduvaꞌa kuii chāꞌnu ndio ma yuta, ta chāñu niꞌi ra chaꞌa yi, ta endee ndīꞌi yi kèkoyo jāꞌa raꞌ. ―Takan kàꞌan Jesuu chiꞌin ma ñivi, ikan na kuꞌva na kuenda, ta jachiꞌin na ma ña kàꞌan ra.
\c 7
\s Jàndaꞌa Jesuu iin ra kùu musu ma jandaru ña kīchi ñuu Roma
\r (Mt. 8:5-13; Jn. 4:43-54)
\p
\v 1 Takan kūu ta ora chīnu kāꞌan ra nuu ma ñivi, tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra ñuu Capernaum.
\v 2 Ta ma ñuu ikan, ìyo iin ra capitán chàꞌnda tiñu nuu ndra jandaru ñuu Roma. Ta rakan ti, ìyo iin ra kùu musu ra ña yaꞌa kùuni ra ndeꞌe ra, ña chani kuvi ra jàꞌa ña nduvaꞌa kuꞌvi ra.
\v 3 Tajan ora chīto ndio ma ra capitán ña jàꞌa Jesuu, ta tāchi ra uvi uni ma ndrachaꞌnu kuxini nuu ñivi judíu, na kuꞌun ndra kundakan ndra ñamani nuu Jesuu, ña na kichi jandaꞌa ra ma musu ra.
\v 4 Tajan ora chāa ndio ndra nuu ndaa Jesuu, ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ndra chiꞌin ra ña jànini ndra ra:
\p ―Chìkan ndi ñamani nuu̱n, ña na kuꞌu̱n kutindeun ma ra capitán ñuu ndi, ti iin ra yaꞌa iñuꞌu kùu ra.
\v 5 Vati yaꞌa kùuni ra ndeꞌe ra yo chiꞌin tandiꞌi ñivi yo ña ìyo ñuu yo. Ta juu ra jāꞌa ña kūvaꞌa ma veñuꞌu ñuu ndi vitin ―kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 6 Tajan kēe ndio Jesuu kuàꞌan ra chiꞌin ndra, va ora chani kuyatin ndra nuu ndaa ma veꞌe ra, ta tāchi ndio ma capitán iin ndra meru ra, ña na kukatituꞌun ndra teꞌen nuu Jesuu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, na küxaun chaꞌaꞌ ña tāchi ma capitán ndi, ña na kichi katituꞌun ndi nuu̱n, ña na küꞌu̱n ma veꞌe ra, vati tüvi ìyo yi ña kiꞌviun, ni ma veꞌe ra, ti iin ra ndaꞌvini kùu ra.
\v 7 Yakan va chaꞌaꞌ yakan kùu yi, ña nī kuuni ra kichi maa ra kaꞌan ra chiꞌun, ti ndyuꞌuni tāchi ra ña na kaꞌan ndi chiꞌun ña na jandaꞌun ma musu ra chiꞌin tuꞌun yuꞌuniun nda ma nuu ndaun ndeꞌveni.
\v 8 Vati rakan kùu ra capitán, ta juuni ìyo iin ra chàꞌnda tiñu nuu ra, ta juuni ìyo jandaru ra ña chàꞌnda ra tiñu nuu ndia. Yakan va tu kaꞌan ra chiꞌin iin ra chàꞌnda ra tiñu nuu, “kuaꞌan”, ta kuꞌun ra. Ta ora kàꞌan ra chiꞌin inga ra, “naꞌa”, ta vàchi ra. Ta ora tàchi ra ma ra musu ra ña na jaꞌa ra iin nakuyi, ta jàꞌa ra yi. ―Takan kāti ma ndra meru ma ra capitán nuu Jesuu.
\p
\v 9 Ta ndava kuàꞌan anima Jesuu ora chīni ra ña kāꞌan ndra takan, tajan chīkonuu Jesuu ndēꞌe ra ndian chàkunuu chata ra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo ña, ni ma ñuu Israel takäꞌan nataꞌin iin ndian yaꞌa chìnuni takua chìnuni rakan ―kàti Jesuu.
\p
\v 10 Ta ora kēe ndiko ma ndra meru ma capitán kuàꞌan ndra veꞌe ra, ta nātaꞌan ndra ma ra kùu musu ña cha ndāꞌa ra.
\s Jesuu jànataku ra iin ra seꞌe ña kīndoo ndaꞌvi
\p
\v 11 Ta ora yāꞌa ña kūu teꞌen, tajan kēe Jesuu kuàꞌan ra iin ñuu nàni Naín, chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta chiꞌin inga kuaꞌaꞌ ñivi ña chàkunuu chiꞌin ra.
\v 12 Takan kūu ta ora cha kūyatin Jesuu ma yuꞌu ñuu, ta ikan ndēꞌe ra ña kuàkuchi na iin ra chìꞌí. Ta rakan ti, iin ra seꞌe ña kìndondaꞌvi kùu ra. Ta uvanuu ra kùu ra ña kùu ra seꞌan. Ta nduvaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi ìyo ma ñuu ikan kuàꞌan chiꞌan ndia.
\v 13 Ta ora ndēꞌe Jesuu ña, ta kūndaꞌvini ra ña, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌan:
\p ―¡Na kuäku̱n! ―kàti ra chiꞌan.
\p
\v 14 Tajan chājayatin ndio ra ra nuu kuàꞌan ma ñundaꞌyu, ta kēꞌe ra ma chatun ikan. Ta chūndaa ndio ma ndra ndiso yi. Ta teꞌen nākaꞌan ndio ma Jesuu chiꞌin ma ra chìꞌí:
\p ―Yoꞌo xaa, yuꞌu kàꞌan chiꞌun ña na nandotoun ―kàti ra.
\p
\v 15 Tajan ma ora ikani nāndoto ndio ma ra chīꞌí, ta chūnandi ra, ta kīchaꞌa ra kàꞌan ra. Tajan chāꞌa ndio Jesuu ra nuu ma maꞌá ra.
\v 16 Ta ora ndēꞌe na ña jāꞌa Jesuu, ta ndisaa na yūꞌvi na, ta teꞌen kīchaꞌa ndio na kàꞌan na ña jàkaꞌnu na Ndioo:
\p ―Ndicha kuii, ña raꞌya kùu iin ra yaꞌa kaꞌnu ña kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo. Ta vitin cha kēta ra tañu yo.
\p Ta ìyo inga ndian kàꞌan teꞌen ndia:
\p ―Ndioo cha kīchaa ra kuenda ña tìndee ra ñivi ra ―kàti na.
\p
\v 17 Takan kūu ta ninii ñuꞌuꞌ Judea, ta inga tuku ñuu kuati ña kàndii yatini xiin yi chīto na ña jāꞌa Jesuu.
\s Xuva ra jàkunduta, tàchi ra ndra kùu tatun ra nuu Jesuu
\r (Mt. 11:2-19)
\p
\v 18 Ta numini chīto Xuva ra jàkunduta ña jāꞌa Jesuu, vati ma ndra chàkunuu chiꞌin ra kātituꞌun nuu ra. Tajan kāna ndio ra uvi ndra,
\v 19 ta tāchi ra ndra, ña na kundakatuꞌun ndra nuu Jesuu, ndeꞌo tu ndicha ña juu ra kùu ma Cristu, ra ìyo yi ña ni kichi kuenda Ndioo, a ìyo yi ña kuatu ndra inga ra, kàti Xuva chiꞌin ndra.
\v 20 Tajan ma ndra tāchi Xuva, chājayatin ndra ndra nuu Jesuu, ta teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―Xuva ra jàkunduta, tāchi ra ndi, na kichi ndakatuꞌun ndi nuu̱n, ndeꞌo tu juu̱n kùu ma ra Cristu ña ìyo yi ña ni kichi kuenda Ndioo, a ìyo yi ña kuatu ndi inga ra, kàti Xuva chiꞌin ndi ―kàti ndra.
\p
\v 21 Tajan juuni ma ora chīkatuꞌun ndra takan nuu Jesuu, nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ñivi jāndaꞌa ra chiꞌin tundoꞌo ndoꞌo na. Jāndaꞌa ra ndian kuꞌvi ndiso tati xaan, ta juuni jāndaꞌa ra kuaꞌaꞌ ndian kuaá ndia.
\v 22 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Xuva:
\p ―Kuaꞌan ndo, ta katituꞌun ndo nuu Xuva ma ña ndēꞌe ndo, ta chīni ndo. Na kati ndo nuu ra ña ma ndian kuaá, kùu nàndeꞌe na, ta ma ndian koxo kùu chìka vaꞌa na, ta juuni ndàꞌa ndian ndoꞌo kueꞌe taꞌyu, ta nda ma ndian soꞌo, chìni na, ta ndian cha chīꞌí nātaku na, ta ma ndian ndaꞌvi chìni na ma tuꞌun ña jànaꞌa naja kua ni jakakú Ndioo na.
\v 23 Ta juuni na sii kuuni ma ndian töve jàchiyo na na ma itiꞌ kuàꞌin ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 24 Takan kūu ta ora kēe ndio ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Xuva kuàꞌan ndra, tajan teꞌen kīchaꞌa ndio Jesuu kàꞌan ra chaꞌaꞌ Xuva nuu ma ñivi:
\p ―¿Yo chāꞌan ndo chāndeꞌe ndo tichi kuꞌu ora chāꞌan ndo?, kùuni ndo. ¿A chāndeꞌe ndo iin ra kàa takua kàa ma tuyoo, ña ora chàkin niꞌi tati, ta ndùva yi?, kùuni ndo.
\v 25 Tu yüvi takan kùu yi, ¿yo chāndeꞌe ndo tuva takan? ¿A chāndeꞌe ndo iin ra ñùꞌu iin jaꞌma vaꞌa ña yaꞌa vii kàa?, kùuni ndo. Na yüvi takan kùu yi, ti ma ndian chākuꞌun jaꞌma kàa takan, ta ìyo kuika na, ndiakan ìyo na veꞌe ra kùu rey ta yüvi tichi kuꞌu.
\v 26 Yakan va, ¿nda ra kùu ma ra chāndeꞌe ndo tuva takan? ¿A iin ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo kùu ra?, kùuni ndo. Juu ndicha kuii ña, rakan kùu iin ra kaꞌnuga kua inga ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo.
\v 27 Ta juu ma Xuva kùu ma ra ña teꞌen kàꞌan ma tutu Ndioo chaꞌaꞌ:
\q Yuꞌu, ni tachi̱ iin ra jàꞌa tiñu nui itiꞌ nuu̱n,
\q ikan na jandovaꞌa ra ma itiun,
\m kàti yi.
\v 28 Yakan va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo, ti tañu ma ñivi ìyo ñuñivi, takäꞌan keta iin ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ña kaꞌnuga kua Xuva. Va taku ma ra ìyo nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, rakan kaꞌnuga ra kua Xuva, vaji ma ra nuu ndiꞌinia kùu ra ―kàti Jesuu.
\p
\v 29 Takan kūu ta ndisaa ma ñivi, ta chiꞌin ndra nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ñuu Roma, ora chīni na ña kāꞌan Jesuu, ta kūtunini na ña Ndioo kùu ra iin ra ndaa. Ta ndiakan cha jāña na ña jākunduta Xuva na niku.
\v 30 Va ma ndra fariseu, chiꞌin ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo, java jāchiyo ndra ndra nuu ma ña kùuni Ndioo ña jàꞌa ndra, ta töve nī chaꞌa ndra ña jàkunduta ma Xuva ndra.
\p
\v 31 Ta teꞌen chīkatuꞌun Jesuu:
\p ―¿Yo chiꞌin kùu jando indukui ma ñivi ìyo ma tiempu iꞌya? ¿A yo indukuni kàa takua kàa na?, kùuni ndo.
\v 32 Kùu na indukuni kua ma ndiakuati, ña ora chūnandi na chìta na nuu yaꞌvi, ta kànachaa na meru na chiꞌin tuꞌun iꞌya: “Tīvi ndi chiꞌin tuvilu nuu ndo, ta tüvi nī kuuni ndo tachaꞌa ndo, ta chīta ndi yaa ndaꞌvi nuu ndo, ta tüvi nī kuuni ndo kuaku ndo.”
\v 33 Takan kùu ndo, ta ora kīchaa ndio Xuva ra jàkunduta, ra tüvi chàchi, ta tüvi chìꞌi vinu, ta kàꞌan ndio ndo ña ra ndiso tati xaan kùu ra.
\v 34 Ta ikan jan, kīchi ndio ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ta rakan ti ra chàchi, ta chìꞌi kùu ra. Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña kàti ndo ña iin ra jàꞌa kuati kùu ra, ta iin ra yaꞌa chàtaꞌani koꞌo kùu ra, ta meru ra kùu ma ndian tivi xini chiꞌin ma ndian ña nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ñuu Roma, kàti ndo.
\v 35 Va ma ndian cha chìto kiꞌvi itiꞌ vaꞌa, numini chaꞌaꞌ yo kuenda ña chìnituni Ndioo kùu ma ña ìyo chiꞌin na ―kàti Jesuu.
\s Chàꞌan Jesuu veꞌe ra fariseu ña nàni Simón
\p
\v 36 Tajan iin ra fariseu jāinvitaa ra Jesuu ña na kuꞌun ra kukachi ra veꞌe ra. Ta ora cha nàndi ra chàchi ra nuu mesa,
\v 37 ta iin ña tondo ìyo ma ñuu ikan, ora chītoan ña Jesuu kuàkachi ra veꞌe ma ra fariseu, juuni ma ora ikani kāvandaꞌa ña iin viru takuii xiko, ña yaꞌa yaꞌvi ndaa, ta kuàꞌan ña veꞌe ma ra fariseu nuu ndaa Jesuu. Ta ora chāa ña ikan nuu ndaa Jesuu,
\v 38 ta ndaa ña chàkuan yatini nuu ndaa ra, ta kīchaꞌa too ma takuii tinuan chaꞌa ra, tajan chūnandi chitian chaꞌa ra, ta kīchaꞌa ndioan jànatian yi chiꞌin ixi xinian. Ta tūtuan yi, ta jākuti ndioan takuii xiko yi.
\v 39 Takan kūu ta ma ra fariseu, ra jāinvitaa Jesuu, teꞌen kīchaꞌa ra chànini ra ña jàꞌa ña takan chiꞌin Jesuu: “Tuva ndicha ña ra kàꞌan tuꞌun Ndioo kùu ra, ¿ta naja tüvi chàꞌa ra kuenda ña ña tondo kùu ma ña kèꞌe ra?” Takan chànini ra.
\v 40 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ra fariseu:
\p ―Yoꞌo Simón, ìyo iin ña kùuni kaꞌin chiꞌun ―kàti ra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan ma ra fariseu:
\p ―Yoꞌo Matru, kaꞌan yi nui tuva takan ―kàti ra.
\p
\v 41 Tajan teꞌen nākaꞌan ndiko Jesuu chiꞌin ra:
\p ―Chīyo uvi raꞌii, ndra tàvi xuꞌunꞌ nuu iin ra chàꞌa nuu xuꞌunꞌ. Iin ra tàvi xuꞌunꞌ ña jàkanaa ra iin kuiya java, ta inga ra tàvi xuꞌunꞌ ña jàkanaa ra uvi yoo.
\v 42 Ta takua küu kaꞌnda ndra kuenda nuu ma ra chāꞌa nuu xuꞌunꞌ nuu ndra, yakan va jākaꞌnuni ra ndra chaꞌaꞌ ma xuꞌunꞌ tàvi ndra nuu ra. Ta vitin kùuni̱ ña katituꞌu̱n nui, ¿nda ra kùu ma ra kùuni ga ra ndeꞌe ra chaꞌaꞌ ma ña jāꞌa ra?, kùuniun.
\p
\v 43 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Simón chiꞌin Jesuu:
\p ―Yuꞌu chànini ti ma ra tàvi tiá xuꞌunꞌ nuu ra, rakan kùu ma ra kùuniga ra ndeꞌe ra ―kàti ra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ra:
\p ―Ña ndicha kùu ma ña kāꞌun ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 44 Tajan iin chaꞌani nuu Jesuu ndēꞌe ra nuan, tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin Simón:
\p ―¿A ndèꞌun ña ndaa iꞌya? Nda cheꞌe kīꞌvi̱ tichi veꞌun ta tüvi nī chaꞌun takuii ña nàkatai chaꞌi, ta ña ndaa iꞌya ti nākata ña chaꞌi chiꞌin takuii tinuan ta jānatian yi chiꞌin ixi xinian.
\v 45 Taku yoꞌo tüvi nī tutu̱n yuꞌu ora kīchai ña kàñaꞌi chiꞌun, va ña ndaa iꞌya endee tüvi jàña ña ña tùtuan chaꞌi nda ora kīchai veꞌun.
\v 46 Tüvi nī taun cete xini̱ ora kīchai, va ña ndaa iꞌya, jākutian takuii xiko chata chaꞌi.
\v 47 Yakan va chaꞌaꞌ ñaꞌa, va kàꞌin chiꞌun ti vaji ìyo kuaꞌaꞌ kuatian, va jànaa Ndioo yi chaꞌaꞌ ña kùunian ndeꞌan ra, va ma ndian chànini ña töve kuaꞌaꞌ kuati na, ta juuni töve chàꞌa na ña janaa Ndioo ndisaa yi, ndiakan töve kùuni vaꞌa na ndeꞌe na ra.
\p
\v 48 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ma ñaꞌa:
\p ―Cha nàa ma kuatiun vitin ―kàti ra chiꞌan.
\p
\v 49 Takan kūu ta inga ma ndra kàchachi kaꞌìin chiꞌin Jesuu teꞌen kīchaꞌa ndra nàtuꞌun taꞌan ndra:
\p ―¿Nda ra kùu raꞌya ña nda kuati ñivi kùu janaa ra? ―kàti ndra.
\p
\v 50 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin ma ñaꞌa:
\p ―Na kuꞌun vaꞌun veꞌun ti chaꞌaꞌ ña chìnuniun, yakan va cha kākún. ―Takan kàti Jesuu chiꞌan.
\c 8
\s Ñivi ñaꞌa tìndee Jesuu
\p
\v 1 Takan kūu ta ora yāꞌa ña kūu takan, tajan kēe ndio Jesuu kuàkakunuu ra kuaꞌaꞌ ñuu chiꞌin kuariya ña kuàkatituꞌun ra naja kua kàa nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, chiꞌin ndi uchi uvi ndra tatun ra.
\v 2 Ta juuni kàchaꞌan uvi uni ñivi ñaꞌa ña tàvaniꞌi Jesuu tati xaan chiꞌin inga tuku kueꞌe ña ndoꞌo vi. Ta tañu ma ñivi ikan, kuàꞌan Ndiya, ña nàni Magdalena, ña tāvaniꞌi Jesuu ucha tati xaan,
\v 3 ta juuni ikan kuàꞌan Juana ñasiꞌi ra nàni Chuza, ra jāꞌa tiñu nuu Herode niku, ta Susana chiꞌin inga tuku ñivi ñaꞌa ña tìndee Jesuu chiꞌin ndatiñu ña ìyo nuu vi ndia.
\s Iin kuꞌva ña jàkuuni Jesuu kaꞌan ra nuu ñivi chata iin ratàchi
\r (Mt. 13:1-9; Mr. 4:1-9)
\p
\v 4 Takan kūu ta nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ñivi kīchi nani ñuu kūtiꞌvi na ndeꞌe na Jesuu. Ta ikan jan teꞌen kīchaꞌa ra kàꞌan ra iin kuꞌva nuu na:
\p
\v 5 ―Ìyo iin ratàchi. Ta rakan ti kēe ra kuàtachi ra chiti trigu. Ta ma nuu chōso ra yi ìyo chiti kōyo tichi itiꞌ. Ta chiti ikan chāñu na yi, tajan nūu ndio ma saa ta chāchi ndiꞌi ndri yi.
\v 6 Ta inga itaꞌvi yi kāchita yi tañu yuu. Ta ora kāna yi ta ndīꞌi yi nàtii ti tüvi kàchin ma nuu ndaa yi.
\v 7 Ta inga itaꞌvi ma chiti kāchita yi tañu iñu, ta ora kāna yi, jāvati ma iñu nduꞌva nuu yi, yakan va nī kuu kuaꞌnu yi ta chīꞌí yi.
\v 8 Va inga itaꞌvi yi kāchita yi iin nuu vaꞌa ñuꞌuꞌ ta chiti ikan va chāꞌnu vaꞌa yi ta nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ chiti chāꞌa yi.
\p Ndisaa yakan kātituꞌun Jesuu nuu na. Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan niꞌi ra nuu ma ñivi inga chaꞌaꞌ:
\p ―¡Ma ndian chìni ña kàꞌin na tasoꞌo na! ―kàti ra.
\s Nuu jàkoto Jesuu ñivi nda chaꞌaꞌ jànaꞌa ra ma kuꞌva nuu na
\r (Mt. 13:10-17; Mr. 4:10-12)
\p
\v 9 Takan kūu tajan teꞌen chīkatuꞌun ndio ma ndra tatun Jesuu nuu ra nayi kùuni ma kuꞌva ikan kaꞌan yi.
\v 10 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Nuu ndyoꞌo, chàꞌa Ndioo ña na koto ndo tuꞌun xeꞌe ña ìyo chiꞌin ra nuu chàꞌnda ra tiñu, va chiꞌin inga ñivi kàꞌin yi chiꞌin mamaa kuꞌvani, ikan vaji najaga nandeꞌe na va tüvi ndichin nuu na, ta vaji najaga kuni na ma ña kàꞌin, va na küu kutunini na yi ―kàti Jesuu.
\s Kàtituꞌun Jesuu chaꞌaꞌ ma kuꞌva ratàchi
\r (Mt. 13:18-23; Mr. 4:13-20)
\p
\v 11 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu nayi kùuni ma kuꞌva ikan kaꞌan yi nuu ndra:
\p ―Ma chiti ikan kùuni yi kaꞌan yi ña kùu yi takua kùu ma tuꞌun Ndioo.
\v 12 Ta ma chiti kōyo tichi itiꞌ, yakan kùuni yi kaꞌan yi ma ndian chìni tuꞌun Ndioo. Ta ikan jan vàchi ndio ma kuiꞌna ta jànaa ma tuꞌun Ndioo ña cha ìyo anima na, ikan na töve chìnuni na ta töve kàkú na.
\v 13 Ta ma chiti kōyo tañu yuu kùuni yi kaꞌan yi ña ma ndian chìni tuꞌun kàꞌin yaꞌa sii kùuni na ora nìꞌi na yi. Ndiakan kùu na takua kùu ma chiti ña kōyo tañu yuu ña töve nìꞌi vaꞌa yi nuu kunu ma yoꞌo yi jàꞌa ma yuu. Yakan va ndiakan chìnuni na ma tuꞌun Ndioo tia tiempuni. Tajan kēta ndio iin kivi ña na kündeega na jachiꞌin na ma ña kàꞌan yi, ta ndākoo ndiko na yi.
\v 14 Ta ma chiti kōyo tañu iñu, kùuni yi kaꞌan yi ña ndiakan kùu ma ndian chìnuni tuꞌun Ndioo. Va kueeni kueeni jàña na ña chìnuni na tiá chaꞌaꞌ ma ndatiñu ña ìyo ma ñuñivi iꞌya, ta juuni yaꞌa chìtuꞌun na chaꞌaꞌ ma xuꞌunꞌ ta naja kua kuu kakusii na chiꞌin ña töve vaꞌa, ti kùuni na ndokuika na. Yakan va takan kùu ma chiti ikan, ti töve chāꞌa yi chiti jāꞌa ma ña vati.
\v 15 Va ma chiti kōyo iin nuu ñuꞌuꞌ vaꞌa, kùuni yi kàꞌan yi ña ndiakan kùu ma ndian chìnuni tuꞌun Ndioo chiꞌin ndisaa anima na, ta jàchiꞌin na ma ña kàꞌan yi. Yakan va ndiakan kùu na takua kùu ma chiti ña chāꞌa kuaꞌaꞌ vaꞌa chiti, ta töve jàxiin na na ma itiꞌ Ndioo.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva ña jàkuuni ra kaꞌan ra chaꞌaꞌ ñuꞌú kandil
\r (Mr. 4:21-25)
\p
\v 16 ’Nïꞌiin ñivi tüvi taa na ñuꞌú kandil ta kasi na nuu yi chiꞌin iin kisi ñuꞌuꞌ a kutaa xeꞌe na yi xuu iin chito, ti ndisaa ñivi kùtaa na yi iin nuu sukun, ikan na ndondichin nuu na ndian kuàndeꞌe nuu ìyo na.
\v 17 Yakan va nïꞌiin nakuyi ña töve kìndoo xeꞌe, ti ni keta yi nuu nuna, ta ni chaa iin kivi ña ni koto kachin ndiꞌi na yi ndia.
\p
\v 18 ’Yakan va na tasoꞌo vaꞌa ndo ña kàꞌin chiꞌin ndo. Vati ndian ìyo yi nuu, tiá kuaꞌaꞌ yi ni koo nuu na. Va ndian tükuii nakoo nuu, a ña chànini na koo nuu na, ni kindaa Ndioo yi ―kàti Jesuu.
\s Chàa maꞌá Jesuu chiꞌin ndra yani ra, ta ñivi taꞌan ra nuu jànaꞌa ra
\r (Mt. 12:46-50; Mr. 3:31-35)
\p
\v 19 Takan kūu tajan chāa maꞌá Jesuu chiꞌin ndra yani ra ta ñivi taꞌan ra ma veꞌe nuu ndaa ra jànaꞌa ra. Va takua nī kuu jayatin vi vi nuu ndaa ra, ti yaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi kaꞌìin.
\v 20 Yakan va kàꞌan vi chiꞌin iin ra ndaa ma ikan, na kukaꞌan ra chiꞌin Jesuu. Tajan teꞌen chāꞌan ra chākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Nukeꞌe ndaa maꞌun chiꞌin ndra yaniun ta ñivi taꞌun ña nànduku vi ñu̱n ―kàti ra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 21 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu:
\p ―Ma ndian chìni tuꞌun Ndioo ta jàchiꞌin na ña kàꞌan yi, ndiakan kùu ma maꞌi chiꞌin ndra yani̱ ta ñivi taꞌin ―kàti Jesuu chiꞌin na.
\s Jàkutaxin Jesuu tati chiꞌin takuii lakuna
\r (Mt. 8:23-27; Mr. 4:35-41)
\p
\v 22 Iin kivi kīꞌvi Jesuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra tichi iin lancha. Ta ora cha kaꞌìin ndio ndra tichi run, tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na koꞌo inga chiyo lakuna ―kàti ra.
\p Tajan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra.
\v 23 Takan kūu ta ora cha kàchaꞌan ndio ndra nuu lakuna tajan tīin ndio ñumaꞌna Jesuu, ta kīxi ra. Ta juuni ma ora ikan nduvaꞌa kuii kōyo savi tati chata ndra nuu ma lakuna. Ta ikan jan kīchaꞌa ndio ma takuii kìꞌvi ra tichi lancha ndra. Yakan va yūꞌvi ndra ti koto saꞌvi run chiꞌin ndra.
\v 24 Takan kūu tajan jāndakoo ndra Jesuu chiꞌin tuꞌun iꞌya:
\p ―¡Matru! ¡Matru! Chani kaꞌa yo ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p Tajan ndākoo ndio Jesuu ta ndōxaan ra nuu ma savi tati chiꞌin lakuna, tajan kūtaxin ndio yi.
\v 25 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―¿Ta naja takäꞌan chinuni ndo ña yuꞌu kùu tindei ndo? ―kàti ra chiꞌin ndra.
\p Takan kūu ta ndrakan ti ndava kuàꞌan anima ndra ña yaꞌa ndasii ndra. Tajan kīchaꞌa ndra chìkatuꞌun taꞌan ndra chiꞌin juuni maa ndra:
\p ―¿Nda ra kùu raꞌya ña nda savi tati chiꞌin lakuna jàchiꞌin ña kàꞌan ra? ―kàti ndra.
\s Iin ra ndiso tati xaan ñuꞌuꞌ Gerasa
\r (Mt. 8:28-34; Mr. 5:1-20)
\p
\v 26 Takan kūu tajan kētachiyo ndra inga chiyo yuꞌu lakuna, ta chāa ndra ñuꞌuꞌ Gerasa ña kàndii itiꞌ nuu ñuꞌuꞌ Galilea.
\v 27 Tajan ora nūu ndio Jesuu ma tichi lancha, ta ikan cha jāyatin iin ra ndiso tati xaan nuu Jesuu ña kēe ra ma tichi ñuu ikan. Ta rakan ti cha ìyo kuaꞌaꞌ tiempu ña tüvi ìyo ra iin tichi veꞌe ta ni tüvi chàkuꞌun ra jaꞌma. Ta ìyo ra kamajandu.
\v 28 Tajan chājayatin ndio ra ra nuu vàchi Jesuu, ti cha nākoto ra ra, tajan iin nandaꞌyu niꞌi ni ra, ta teꞌen nākaꞌan ra ora chūnandi chiti ra nuu Jesuu:
\p ―¡Na kïꞌviun chiꞌi̱n, yoꞌo Jesuu ra Seꞌe Ndioo ra ìyo nuu sukun! Ta juuni kàꞌin chiꞌun ña na jändeꞌun tundoꞌo yuꞌu ―kàti yi chiꞌin Jesuu.
\p
\v 29 Takan kāti yi chiꞌin Jesuu ti kāti ra chiꞌin yi ña na kee yi tichi kuñu ra. Vati nduvaꞌa kuii cha kuaꞌaꞌ kivi kùu yi ña ìyo yi tichi kuñu ra, ta vaji chiꞌin karena chùꞌni na ndaꞌaꞌ ra ta chaꞌa ra, ikan na küu kuꞌun ra, kùuni na, va na küu yi ti ndìꞌi yi chàꞌnda ra ta jàꞌa ndio yi ña na kunu ra kuꞌun ra tichi kuꞌu.
\v 30 Takan kūu, tajan teꞌen chìkatuꞌun ndio Jesuu nuu ma ra ndiso tati xaan:
\p ―¿Naja kuànaniun? ―kàti ra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan yi:
\p ―Nàni ndi Legion, vati kuaꞌaꞌ tati xaan kùu ndi ña ìyo ndi tichi kuñu raꞌya ―kàti yi.
\p
\v 31 Tajan chīkan ndio yi ñamani nuu Jesuu ña na jaꞌa ra ñamani ña na tächi ra yi ñuñivi nuu ìyo ndian ndií.
\v 32 Takan kūu ta takua kaꞌìin kuaꞌaꞌ kini ña kàchachi ndri yatini ma yuku ikan, tajan chīkan ndio yi ñamani nuu Jesuu na kuꞌva ra kiꞌvi yi tichi kuñu ndri. Tajan kāti ndio Jesuu ña vaꞌa.
\v 33 Tajan kēe ndio ma tati xaan tichi kuñu ra, ta kīꞌvi yi tichi kuñu ma kini. Ta ndrikan kāndakunu ndri kàchaꞌan ndri ta kàchita ndri iin xaꞌva ña ìyo yuꞌu lakuna. Ta ikan kāꞌa ndri tichi ma takuii, ta chīꞌí ndri.
\v 34 Ta ma ndra kùmi ma kini, yūꞌvi ndra ora ndēꞌe ndra ña kūu takan, tajan kāndakunu ndio ndra kuàkatituꞌun ndra nuu ma ñivi ìyo ñuu chiꞌin ndian ìyo kuariya.
\v 35 Takan kūu tajan kēe ndio ma ñivi chāndeꞌe na ma ña tāꞌan ma kini. Ta ora chāa ndio na nuu ndaa Jesuu, ta ikan ndēꞌe na ña nàndi ma ra ndiso tati xaan niku nduku itiꞌ chaꞌa Jesuu ña isukun ra jaꞌma. Yakan va nduvaꞌa kuii yūꞌvi na ora ndēꞌe na ra.
\v 36 Ta ma ndian ndēꞌe ma ña kūu, ndiakan kātituꞌun na naja kua ndāꞌa ma ra ndiso tati xaan nuu inga ñivi.
\v 37 Takan kūu ta tandiꞌi ma ñivi ìyo ñuꞌuꞌ Gerasa, kīchaꞌa na jànini na Jesuu ña na kee ra ma ñuꞌuꞌ ikan, vati yaꞌa yūꞌvi na ña ndèꞌe na ma ña jāꞌa ra. Yakan va ndāa ndio Jesuu ma tichi lancha ta kuàꞌan ra.
\v 38 Ta ma ra kēe ma tati xaan chīkan ra ñamani nuu Jesuu, na kuꞌva ra ña kuꞌun ra chiꞌin ra. Va Jesuu tüvi nī chaꞌa ra ña kuꞌun ra chiꞌin ra. Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ra:
\p
\v 39 ―Na kuꞌu̱n veꞌun, ta katituꞌu̱n ma ña jāꞌa Ndioo chiꞌun nuu ma ñiviun.
\p Takan kūu tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra, ta kātituꞌun ra nuu ma ñivi ñuu ndisaa ma ña jāꞌa Jesuu chiꞌin ra.
\s Ña seꞌe Jairo, ta ña kèꞌe jaꞌma Jesuu
\r (Mt. 9:18-26; Mr. 5:21-43)
\p
\v 40 Takan kūu ta ora ndīkoniꞌi ndiko Jesuu ma inga chiyo yuꞌu lakuna, ta maani cha kaꞌìin kuaꞌaꞌ ñivi ndàtu na ra. Ti ndiakan yaꞌa chìsii na ña vàchi ra.
\v 41 Ta juuni ma ora ikan, chāa iin ra nàni Jairo. Ta rakan ti iin ra kùu vika ma veñuꞌu ñivi judíu kùu ra. Tajan rakan chūnandi chiti ra chaꞌa Jesuu ña chìkan ra ñamani nuu ra, ña na kuꞌun ra chiꞌin ra nuu ìyo veꞌe ra,
\v 42 ti ikan kàndii ñaseꞌe ra ña uchi uvi kuiya, ña yaꞌa kùuni ra ndeꞌe ra, ti uvaa nuan kùan seꞌe ra, ña chani kuvian jàꞌa ma kueꞌe ndòꞌan.
\p Yakan va ora kēe Jesuu kuàꞌan ra chiꞌin ra, tajan nduvaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi tāndikun na chata ra ña ndava tìtuu taꞌan na.
\v 43 Takan kūu ta tañu ma ñivi ikan, kuàꞌan iin ña cha ìyo uchi uvi kuiya ña kuꞌvian jàꞌa niian. Ta yakan ti cha jānaa ña ndisaa xuꞌunꞌ kùmian chiꞌin ma ndra jàꞌa tatan. Ta nïꞌiin ndra nī kuu jandaꞌa ña.
\v 44 Takan kūu tajan ma ñaꞌa iꞌya chājayatian ña itiꞌ chata Jesuu, ta kēꞌan jaꞌma ra, ta juuni ma ora ikani chākuita ña taꞌan ña nii, ta ndāꞌa ña.
\v 45 Takan kūu tajan teꞌen kīchaꞌa ndio Jesuu chìkatuꞌun ra:
\p ―¿Yo kēꞌe jaꞌmai? ―kàti ra.
\p Ta kàti na ti töve yo kēꞌe yi.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma Petuꞌ chiꞌin Jesuu ora nākaꞌan ma ñivi takan:
\p ―Yoꞌo Matru, ¿a tüvi ndèꞌun ti yaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi tìtuu taꞌan kàchaꞌan na xiun? ¿Ta chīkatuꞌun gaun ña yo kēꞌe ñu̱n? ―kàti Petuꞌ.
\p
\v 46 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu:
\p ―Ìyo iin yo kēꞌe jaꞌmai ti chāꞌi kuenda ña kēe ndatui ―kàti Jesuu.
\p
\v 47 Tajan ora ndēꞌan ña na küu kundii xeꞌan nuu ra kùunian, tajan kīchaꞌa ña ndayuan ta chāa ña chūnandi chitian chaꞌa ra. Tajan kīchaꞌa ña kàꞌan ña nuu ndèꞌe ndisaa ma ñivi nda chaꞌaꞌ kùu yi ña kēꞌan ma jaꞌma ra ta naja kua ndāꞌa ña jāꞌa yi ora kēꞌan ra.
\v 48 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌan:
\p ―Yoꞌo seꞌyu, cha kùu kuꞌun vaꞌun ti cha ndāꞌun jāꞌa ma ña chìnuniun ―kàti ra.
\p
\v 49 Ta ni yakan takäꞌan chinu kàꞌan ra ora chāa iin ra tatun ña kīchi ma veꞌe Jairo, ña teꞌen kàꞌan ra chiꞌin ma ra vika veñuꞌu:
\p ―Cha chīꞌí ma ñavali seꞌun, yakan va nda kuenda ña jàkenaun tiempu ma ra kùu matru. ―Takan kàti ra chiꞌin ra.
\p
\v 50 Va ora chīni Jesuu ma ña kāꞌan ma ra kùu tatun chiꞌin ma Jairo, tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ra kùu vika:
\p ―¡Na yüꞌviun! Na chinuniun ma ña jàꞌi ta ndeꞌun ti ndàꞌa ma ñaseꞌun ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 51 Ta ora chāa Jesuu veꞌe ma Jairo, ta kīꞌvi ra ma tichi veꞌe nuu kàndii ma ñachīꞌí ta kīꞌvi ra chiꞌin Petuꞌ, Jandiau, Xuva, ta tatá ña ta maꞌá ña ndia, ti tüvi nī chaꞌa ra ña kiꞌvi inga ñivi chiꞌin ra nuu kàndian.
\v 52 Ta ora ndēꞌe ra ña tandiꞌi ma ñivi kaꞌìin ikan kàchaku na ta ndaꞌvi kùuni na. Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin na:
\p ―Na kuäku ndo ti ma ñavali iꞌya tüvi nī chiꞌan ti kìxinian kàndian ―kàti Jesuu.
\p
\v 53 Takan kūu ta ma ñivi ikan java kīchaꞌa na chàkú ndaani na ña kàꞌan ra takan, ti ndisaa na cha chìto na ti cha chīꞌan.
\v 54 Tajan tīin ndio Jesuu ma ndaꞌaꞌ ña, ta teꞌen nākaꞌan niꞌi ra chiꞌan:
\p ―¡Chiꞌun kàꞌin yoꞌo xiꞌi ña na ndetaun! ―kàti Jesuu.
\p
\v 55 Tajan ma ora ikani nāndoto ndikoan ta ndēta ña. Ta ikan jan kàꞌan ndio Jesuu ña na kuꞌva na ña kachian.
\v 56 Takan kūu ta ma tatá ña chiꞌin maꞌá ña ndava yūꞌvi vi ña jāꞌa ra takan, tajan kīchaꞌa kàꞌan ndio ra chiꞌin vi ña na kätituꞌun vi ma ña jāꞌa ra nuu nïꞌiin ñivi.
\c 9
\s Tàchi Jesuu ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra na kukatituꞌun ndra tuꞌun vaꞌa Ndioo
\r (Mt. 10:5-15; Mr. 6:7-13)
\p
\v 1 Iin kivi jākutiꞌvi Jesuu ma ndi uchi uvi ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Ta ikan chāꞌa ra ndatu ra nuu ndra ña na jandaꞌa ndra tandiꞌi ndian ndiso tati xaan chiꞌin tanuu kueꞌe ndoꞌo na.
\v 2 Takan kūu tajan tāchi ndio ra ndra ña na jandaꞌa ndra ndian kuꞌvi ta kàtituꞌun ndra nuu ma ñivi naja kua kàa nuu chàꞌnda Ndioo tiñu.
\v 3 Ta ora juuni takäaga kee ndra kuꞌun ndra, jiꞌna teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Na künaa ndo nïꞌiin nakuyi ma itiꞌ kuàꞌan ndo: ni itin, ni xuꞌunꞌ, ni ña kachi ndo, ni yutun vatun ndo, ta ni jaꞌma ña kùsukun ndo.
\v 4 Yakan va ora chaa ndo veꞌe iin ñivi na kindoo ndo ikan nda kati keta ora kuꞌun ndo inga ñuu.
\v 5 Tatu ìyo iin ñuu ña töve jàchiꞌin na ña kàꞌan ndo, ta töve chàꞌa na ña kìndoo ndo veꞌe na, tiá vaꞌa na kee ndo ma veꞌe ikan ta jakisi ndo yuyaka ña kaꞌìin ndichan ndo, ikan na koto na ti xaani Ndioo ndèꞌe ra na chàꞌa ña töve jàchiꞌin na ña kàtituꞌun ndo ―kàti Jesuu.
\p
\v 6 Takan kūu tajan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra kuàjandaꞌa ndra ñivi nani kuariya ta kàtituꞌun ndra naja kua kuu jakakú Ndioo na.
\s Nuu chìꞌí Xuva ra jàkunduta
\r (Mt. 14:1-12; Mr. 6:14-29)
\p
\v 7 Tajan chīto ndio rey Herode tandiꞌi ña jàꞌa Jesuu. Yakan va ni töva chìto ra nayi chànini ra jàꞌa ra vati ìyo ndian kàꞌan ña Xuva, ra jàkunduta, nātaku ndiko ra,
\v 8 ta ìyo inga ndian kàꞌan ña Elía ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna kùu ra, ta tuku na kàꞌan na ña cha nātaku ndiko inga ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna, kàti na.
\v 9 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Herode:
\p ―¿Nda ra kùu rakan ña kàꞌan na ña yaꞌa ìyo ndatu ra, vati Xuva ra jàkunduta, mai tāchi ña na kaꞌnda ndra sukun ra? ―chànini ra.
\p Yakan va Herode nànduku ra naja kua jaꞌa ra ta kuu ndeꞌe ra Jesuu.
\s Jesuu chàꞌa ra ña kachi uꞌun mii ñivi
\r (Mt. 14:13-21; Mr. 6:30-44; Jn. 6:1-14)
\p
\v 10 Takan \fig Alimentación de los cinco mil|26GR-lllg06n.tif|col|9:10||Jesuu chàꞌa ra ña kachi uꞌun mii ñivi|9.10\fig*kūu ta ora kēta kivi ña chāa ndiko ma ndra tatun Jesuu, ta ikan jan kātituꞌun ndra tandiꞌi ña jāꞌa ndra nuu ra. Tajan tāvaniꞌi siin ndio Jesuu ndra ña na kuꞌun ndra chiꞌin ra iin ñuu nàni Betsaida.
\v 11 Va ora chāꞌa ndio ma ñivi kuenda ña kàchaꞌan ndra, tajan tāndikun ndio na kāchaꞌan na chata ndra, ta ikan jan ndàkimani ndiko ra na. Ta kīchaꞌa ndio ra kàtituꞌun ra nuu na naja kua kàa nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, ta jāndaꞌa ra ma ndian kuꞌvi ndia.
\p
\v 12 Takan kūu ta ora chani kunaꞌa tajan chājayatin ndio ma ndi uchi uvi ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu ndra nuu ndaa ra. Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Na jandutáun ma ñivi, ikan na kuꞌun na kunindee na ta kunanduku na ña kachi na itiꞌ kuariya a iin tichi kuꞌu nuu ìyo ñivi, vati iꞌya tükuii na koo kacho ―kàti ndra.
\p
\v 13 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Maa ndo na kuꞌva ndo ña kachi na ―kàti ra.
\p Ta teꞌen nākaꞌan ndra nuu ra:
\p ―¿Ta naja kua kuu kuꞌva ndi ma ña kachi na tuva uꞌun taꞌani paan indii, ta uvi tiakaꞌ ni? ―kàti ndra―. Kùu yi va tuva ndoun kuatun ndi ndeꞌve chiꞌin ma ñivi ta kuꞌun ndi kujata ndi ña kachi na ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 14 Takan kàti ndra vati ìyo iin uꞌun mii ndra kùu ndra ña mamaa ndraꞌii ni. Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Na jakunandi ndo na kuenda uvi xiko uchi na ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 15 Yakan va kua ikan jāꞌa ndra ña chūnandi ndisaa na.
\v 16 Tajan tīin ndio Jesuu ndi uꞌun paan ta uvi tiakaꞌ, ta nāndeꞌe ra itiꞌ andivi, ta chīkan ra taꞌvi Ndioo chaꞌaꞌ yi, tajan chāꞌa ndio ra yi nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra na nataꞌvi ndra yi nuu na.
\v 17 Takan kūu ña ndisaa na chāchi na nda kati chitu vaꞌa tichi na, ta jākutua na uchi uvi ga tuka chiꞌin ma ña chàkoso.
\s Kàtituꞌun kachin Petuꞌ ti Jesuu kùu ra Cristu
\r (Mt. 16:13-19; Mr. 8:27-29)
\p
\v 18 Iin kivi kēsiin Jesuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ña kuàkaꞌan ra chiꞌin Ndioo. Ta ikan jan teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun Jesuu nuu ndra:
\p ―¿Nda ra kùu yuꞌu kàti ma ñivi?, kùuni ndo.
\p
\v 19 Tajan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Ìyo ndian kàꞌan ña kùu̱n Xuva ra jàkunduta, ta ìyo ndian kàꞌan ña kùu̱n Elía, ra kàꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna, ta juuni ìyo ndian kàꞌan ña kùu̱n iin ndra kàꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioo ña chīyo tajiꞌna, ta iin ndrakan kùu ndra ña nātaku ndiko ndra kàti na. ―Takan kàti ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu nuu ra.
\p
\v 20 ―Ta ndyoꞌo, ¿nda ra kùu yuꞌu?, kùuni ndo ―kàti Jesuu.
\p Ta teꞌen nākaꞌan ndio Petuꞌ chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo kùu̱n ma ra Cristu ra tāchi Ndioo ―kàti ra.
\s Jesuu kàtituꞌun ra ña ni kuvi ra
\r (Mt. 16:20-28; Mr. 8:30–9:1)
\p
\v 21 Ta ikan jan kātituꞌun Jesuu nuu ndra ña na kätituꞌun ndra yi nuu nïꞌiin ñivi.
\v 22 Tajan teꞌen kàꞌan ra:
\p ―Taku yuꞌu ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, nduvaꞌa kuii ni ndeꞌe ra tundoꞌo, ti ni kati ma ndian chaꞌnu ña ra jàꞌa kuati kùu ra, chiꞌin ndra chàꞌnda tiñu nuu sutu, ta ma ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo ndia. Ta ndrakan ni kaꞌni ndra ra, va tichi uni kivi ni nataku ndiko ra.
\p
\v 23 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin ndisaa ma ndian kaꞌìin ikan:
\p ―Tu ìyo iin yo kùuni jakuaꞌa chiꞌi̱n, na jaña na ma ña chànini na jaꞌa na, ta na tandikun na chatai nani kivi chiꞌin kruu na, ikan na ndeꞌe na tundoꞌo takua ni ndeꞌi tundoꞌo nuu kruu ndia.
\v 24 Ti ma ndian kùuni koo ñuñivi, töve ni kakú na, va ma ndian kuvi chaꞌaꞌ tuꞌun kàꞌin, ndiakan kùu ma ndian ni kakú ta ni koo na chiꞌi̱n endeeni.
\v 25 Ta juuni tüvi nda kuenda yi tu iin raꞌii nìꞌi ra tandiꞌi ña ìyo ñuñivi, ta ora kuvi ra, ni kuꞌun ra endeeni itiꞌ andayaꞌ.
\v 26 Ta tu ìyo ndian kùkanuu na ndeꞌe na yuꞌu ta chata tuꞌun kàꞌin, nda yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ni kukanui ndeꞌi ma ñivi ikan ora ni kichaa ndikoi. Ti ma ora ikan ni ndotachai jàꞌa ndatui chiꞌin ndatu ma Tatái ta chiꞌin ndatu tati vaꞌa jàꞌa tiñu nuu Ndioo.
\v 27 Yakan va kùuni̱ ña tasoꞌo vaꞌa ndo ma ña ni kaꞌin chiꞌin ndo vitin. Ndicha vaꞌa ña kàꞌin ti ìyo ndian kaꞌìin iꞌya tüvi ni kuvi na nda kati ndeꞌe jiꞌna na ña kichaa nuu chàꞌnda Ndioo tiñu ―kàti Jesuu.
\s Ndioo, sàma ra kua kàa Jesuu
\r (Mt. 17:1-8; Mr. 9:2-8)
\p
\v 28 Takan kūu ora yaꞌa una kivi ña kāꞌan Jesuu takan, tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra itiꞌ yuku chiꞌin Petuꞌ, Xuva ta Jandiau ña kuàkaꞌan ra chiꞌin Ndioo.
\v 29 Tajan juuni ma ora kàꞌan ra chiꞌin Ndioo, jāma ma kua kàa ma nuu ra chiꞌin ma jaꞌma ra, ti ma jaꞌma ra nduvaꞌa kuii ndōkuichin yi ta ndōtacha yi.
\v 30 Tajan kēta uvi taꞌan ndra ña nàtuꞌun ndra chiꞌin ra. Ta ndrakan teꞌen nàni ndra: iin ra nàni Moisés ta inga ra nàni Elía.
\v 31 Ndrakan kùu ndra ña kāvanuu iin ña nduvaꞌa kuii tàcha ndra. Ta ikan jan kīchaꞌa ndra kàꞌan taꞌan ndra naja kua ni kuvi Jesuu ta ni ndeꞌe ra tundoꞌo ma ñuu Jerusalén.
\v 32 Ta vaji nduvaꞌa kuii ni kusu Petuꞌ chiꞌin ndra meru ra, va jāndeeni ndra ma ñumaꞌna. Yakan va ndēꞌe ndra ma ña tàcha Jesuu chiꞌin ninduvi ma ndra kaꞌìin chiꞌin ra.
\v 33 Ta ora cha chūndachiyo Moisés chiꞌin Elía xiin Jesuu, tajan teꞌen nākaꞌan ndio Petuꞌ chiꞌin ra:
\p ―Matru, yaꞌaga vaꞌa ña kaꞌìin yo iꞌya. Na jaꞌa ndi uni taꞌan lomara kuenda ndo: iin yi kùu kuendaun ta inga yi kuenda Moisés ta inga yi kuenda Elía. ―Takan kàꞌan Petuꞌ ti ni tüvi chìto ra nayi kàꞌan ra jàꞌa ña yaꞌa yūꞌvi ra.
\p
\v 34 Takan kūu ta ora juuni kàꞌan ra ndaa ra tajan nūu ndio iin vikonuꞌu ta kāvanuu yi ma ndi uni taꞌan ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu. Ta ora chāꞌa ndra kuenda ña indii ndra tichi ma vikonuꞌu, nduvaꞌa kuii yūꞌvi ndra jāꞌa yi.
\v 35 Tajan ma tichi vikonuꞌu chīni ndra tati Rachaꞌnu Ndioo ña kàꞌan yi teꞌen:
\p ―Raꞌya kùu Seꞌi ña tāchi̱. ¡Na jachiꞌin ndo ña kàꞌan ra! ―kàti Ndioo chiꞌin ndra.
\p
\v 36 Ta ora yāꞌa ña chìni ndra ma tati ikan, tajan ndēꞌe ndio ndra ña maꞌiin nia Jesuu ndaa. Va ndrakan tüvi nī katituꞌun ndra ma ña ndēꞌe ndra nuu nïꞌiin ñivi.
\s Jàndaꞌa Jesuu iin ra ndiso tati xaan
\r (Mt. 17:14-21; Mr. 9:14-29)
\p
\v 37 Ta ora tuvi inga kivi, tajan vàchi nuu ndio Jesuu ma yuku chiꞌin ndi uni taꞌan ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Ta ma tichi itiꞌ ikan nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ñivi chātaꞌan nuu ndra nuu vàchi ndra.
\v 38 Tajan iin ma ra vàchi tañu ma ñivi ikan, teꞌen nākaꞌan niꞌi ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Matru, chìkain ñamani nuu̱n ña na ndeꞌun nayi jàꞌa chiꞌin ra seꞌi, ti uvanuuni ra ña kùu ra seꞌi.
\v 39 Vati iin tati xaan kùu yi ña tìin yi ra ta jàꞌa yi ña na ndaꞌyu ra, ta chìꞌi iꞌi ra, ta kèe xikiñu yuꞌu ra jàꞌa yi ta endee töve jàña numi yi ra.
\v 40 Ta nda cheꞌe kāꞌin chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌun ña na tava ndra ma tati xaan ikan ra, va nī kuu jaꞌa ndra yi ―kàti tatá ma rayoko chiꞌin Jesuu.
\p
\v 41 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ñivi ikan:
\p ―¡Ndyoꞌo ñivi kini ña tüvi chìnuni! ¿A takäꞌan koto ndo ña töve ni koi endeeni chiꞌin ndo ña jàꞌa ndo takan? ¿A naja ga kivi kùndeeni gai ma ña jàꞌa ndo?, kùuni ndo. ¡Nandaka ma ra seꞌun nui! ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 42 Ta ora kūyatin ndio ra nuu ndaa Jesuu, tajan ikan jānduva ndiko ma tati ikan ra, ta tīin ndiko yi ra. Ta Jesuu kāꞌan xaan ra chiꞌin tati xaan ikan, tajan kēe ndio yi ra, ta ndāꞌa ra jāꞌa Jesuu. Ta ikan jan chāꞌa ndiko ra ra nuu ma ra kùu tatá ra.
\v 43 Takan kūu ta ndisaa ma ndian kaꞌìin ikan, ndava kuàꞌan anima na ña ndèꞌe na ma ña jāꞌa Ndioo kaꞌnu.
\s Chaꞌaꞌ uvi kàtituꞌun tuku Jesuu ña ni kuvi ra
\r (Mt. 17:22-23; Mr. 9:30-32)
\p Ta ora juuni yanga ndèꞌe na ma ña jāꞌa Jesuu, tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p
\v 44 ―Na tasoꞌo vaꞌa ndo ña ni kaꞌin chiꞌin ndo: taku ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo ni tiin na ra, ta ni kuꞌva na ra ndaꞌaꞌ inga ñivi ―kàti Jesuu.
\p
\v 45 Takan kūu va ndrakan tüvi nī kutunini ndra ña kāꞌan ra, vati tüvi chàꞌa Ndioo ña na koto ndra tuꞌun ikan. Ta ndasii ndra ndakatuꞌun ndra naja kua kùuni yi kaꞌan yi nuu Jesuu ndia.
\s Kàtituꞌun Jesuu nda ra kùu ma ra kaꞌnu ga
\r (Mt. 18:1-5; Mr. 9:33-37)
\p
\v 46 Ta ikan jan kīchaꞌa ndio ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu kànitaꞌan yuꞌu ndra ña nda ra kùu ma ra kaꞌnuga nuu ndisaa ndra.
\v 47 Takan kūu ta ora chāꞌa Jesuu kuenda chaꞌaꞌ ma ña chànini ndra chiꞌin chinituni ndra, tajan tīin ndio ra iin ravali ta kūtaa ra ra iin chiyo xiin ra,
\v 48 tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Nda yo kìꞌin kuenda ravali iꞌya chaꞌaꞌ ña nakoto na yuꞌu, kùuni yi kaꞌan yi ña juuni kìꞌin na kuenda na yuꞌu ndia. Ta nda yo kìꞌin kuenda yuꞌu juuni kìꞌin na kuenda ma ra tāchi yuꞌu ndia. Yakan va tu ìyo iin yo kùuni ndokaꞌnuga, jiꞌna ìyo yi ña kuu ra musu inga ñivi ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\s Ndian tüvi kùuni kuati chiꞌo juuni tìndee na yo
\r (Mr. 9:38-40)
\p
\v 49 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio Xuva chiꞌin Jesuu:
\p ―Matru, nda cheꞌe ndēꞌe ndi iin ra kùatavaniꞌi tati xaan ndiso ma ñivi chiꞌin siviun, va tava töve chàkunuu ra chiꞌo, yakan va nī chaꞌa ga ndi ña jàꞌa ra yi ―kàti Xuva.
\p
\v 50 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ra:
\p ―Na väꞌa jàꞌa ndo ña nī chaꞌa ndo jàꞌa ra yi ti ndian tüvi kùuni kuati chiꞌo, juuni ìyo na kuenda yo ndia ―kàti Jesuu.
\s Jesuu kùxaan ra Jandiau ta Xuva
\p
\v 51 Takan kūu ta ora cha kēta kivi ña ni ndaa Jesuu kuꞌun ra itiꞌ andivi, ta chiꞌin ndisaa anima ra kēe ndio ra kuàꞌan ra itiꞌ ñuu Jerusalén takua chànini ra niku.
\v 52 Tajan tāchi ndio ra ma ndra kùu tatun ra na kuꞌun ndra itiꞌ nuu ta kunanduku ndra nuu kusu ndra iin ñuu ña kàndii ñuꞌuꞌ Samaria.
\v 53 Va ma ndian ñuꞌuꞌ Samaria tüvi nī chaꞌa na veꞌe nuu ndoo ndra kava ndra chiꞌin Jesuu, ti cha chāꞌa na kuenda ña kuàꞌan Jesuu itiꞌ ñuu Jerusalén.
\v 54 Takan kūu ta ora ndēꞌe Jandiau chiꞌin Xuva ña jāꞌa na takan, tajan teꞌen nākaꞌan ndio ndra chiꞌin Jesuu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, ¿a kùuniun ña kaꞌan ndi chiꞌin Ndioo na jakoyo ra ñuꞌú chata na, ikan na kayu ndiꞌi na ta kuvi na takua jāꞌa Elía tajiꞌna? ―kàti ndra.
\p
\v 55 Tajan iin ndeꞌe xaani Jesuu nuu ndra, ta teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ndra:
\p ―Ta ndyoꞌo, ¿a tüvi chìto ndo ña chiꞌin ndatu kuiꞌna kùu ma ña chàkuu ndo ña kāꞌan ndo takan?
\v 56 Vati taku yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, töve vàchi̱ kuenda ña jànai ñivi ti vàchi̱ jakakúi na ―kàti ra.
\p Ta ora yāꞌa ña kāꞌan ra takan, tajan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra inga ñuu.
\s Ndian kùuni kuꞌun itiꞌ kuàꞌan Jesuu
\r (Mt. 8:19-22)
\p
\v 57 Takan kūu ta ora kàchaꞌan ndra ma tichi itiꞌ ikan, ndēꞌe Jesuu iin ra chìkatuꞌun teꞌen nuu ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, kùuni̱ kuꞌin chataun nda nikuuni nuu chàniniun kuꞌu̱n ―kàti ra.
\p
\v 58 ―Vaꞌa, va jiꞌna kùuni̱ katituꞌin iin nakuyi nuu̱n ―kàti Jesuu chiꞌin ra―. Taku ma yukuii ìyo yavi nuu kìxi ri ta nda saa ìyo taka ri ndia, va yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo töve ìyo iin nuu kusui ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 59 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan tuku ra chiꞌin inga ma ra ndaa ma ikan:
\p ―¡Naꞌa chatai! ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p Ta teꞌen nākaꞌan ndio ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, vaꞌa va tuva kuꞌva jiꞌnaun ña kukuchi̱ ma tatái ―kàti ra.
\p
\v 60 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ra:
\p ―Na kuꞌvaun ña na kuchi ma ndian töve chìnuni juuni ñivi maa na ndian cha chīꞌí, va yoꞌo na kuꞌu̱n kukatituꞌu̱n naja kua kàa nuu chàꞌnda Ndioo tiñu nuu ma ñivi ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 61 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan inga tuku ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu kùuni kuꞌin chataun va tu kuꞌva jiꞌnaun ña kukaꞌin chiꞌin ñivi̱ ma nuu ìyo veꞌi ―kàti ra.
\p
\v 62 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ra:
\p ―Na jäꞌun yi, ti taku ma ndra tìin suꞌma yutun yata, ta ndèꞌe ndra itiꞌ chata ndra, töve nda kuenda ndra. Yakan va ma tuꞌun ikan teꞌen kùuni yi kaꞌan yi ña ma ndian kīchaꞌa jàꞌa tiñu Ndioo, töve jàꞌa na yi chiꞌin ndisaa anima na, ti chàkuꞌuni na ma ña jāꞌa na niku. Yakan va ndiakan na küu kuꞌun na nuu chàꞌnda Ndioo tiñu. ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ra.
\c 10
\s Jesuu tàva ra tiñu nuu uni xiko uchi ra
\p
\v 1 Takan kūu tajan Jesuu kāchin ndiko ra inga uni xiko uchi ndra, ta ikan jan tāchi ra ndra, ta uvi ta uvi ndra ña na kuꞌun kuee ndra itiꞌ nuu ra ña kukatituꞌun ndra tuꞌun Ndioo ta ñuu ta ñuu nuu ìyo yi ña kuꞌun ra.
\p
\v 2 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndicha kuii ti vitin cha ìyo kuaꞌaꞌ ndian kùuni chinuni tuꞌun Ndioo, va töve kuaꞌaꞌ ndian kukatituꞌun yi nuu na. Yakan va na kaꞌan ndo chiꞌin Ndioo na tachi ra kuaꞌaꞌ ndian kukatituꞌun tuꞌun Ndioo nuu na.
\v 3 Yakan va kuaꞌan ndo, ti yuꞌu tàva tiñu nuu ndo ña na kuꞌun ndo tañu ñivi ña kùu na takua kùu lobo. Ti kua ikan tàꞌan mvechala iin tuxaꞌini ora kùuni ma lobo kachi ri ndri.
\v 4 Ta na kündaꞌa ndo yunu ni xuꞌunꞌ ni inga ndichan ndo ndia. Ta tu keta ñivi nuu ndo ma tichi itiꞌ na kündaa ndo kaꞌan ndo chiꞌin na.
\v 5 Ta tu chaa ndo veꞌe iin ñivi, jiꞌna teꞌen ìyo yi ña kaꞌan ndo chiꞌin na: “Na koo vii ndo ma veꞌe iꞌya”, kàti ndo.
\v 6 Ta tu ma veꞌe ikan ìyo ñivi vaꞌa, ma ña vaꞌa kaꞌan ndo ni kuu yi jàꞌa Ndioo, va tu töve, töve ni kuu yi.
\v 7 Na kindoo ndo juuni ma veꞌe ikan. Ta tu chàꞌa na ña kachi ndo ta kachi ndo. Ta tu chàꞌa na takuii koꞌo ndo, ta koꞌo ndo raꞌ. Vati ma ndian jàtiñu ìyo yi ña niꞌi na yaꞌvi na chaꞌaꞌ ma tiñu jàꞌa na. Ta na käkunuu ndo taveꞌe taveꞌe na.
\v 8 Yakan va ora chàa ndo iin ñuu ta kiꞌin na kuenda ndo, ta kachi ndo ndisaa ma ña chàꞌa na nuu ndo.
\v 9 Ta na jandaꞌa ndo ma ndian kuꞌvi ìyo ñuu ikan chiꞌin tuꞌun iꞌya: “Cha vàchi kuyatin nuu chàꞌnda Ndioo tiñu nuu ndo”, kàti ndo chiꞌin na.
\v 10 Va tu chàa ndo iin ñuu, ta tüvi kiꞌin na kuenda ndo, na kee ndo itiꞌ kai ta kaꞌan ndo teꞌen chiꞌin na:
\v 11 “Nda yuyaka ñuu ndo jàꞌa ña tìin chaꞌa ndi ta iꞌya jàkisi ndi yi, ikan na koto ndo ti kuenda Ndioo kàchika ndi ta kùxaan ra ndeꞌe ra ndo. Va kùuni ndi ña koto ndo ti cha vàchi kuyatin nuu chàꞌnda Ndioo tiñu nuu ndo.” Takan kàti ndo chiꞌin na.
\v 12 Yakan va kàtituꞌin nuu ndo ti Ndioo ora ni keta ra ña jàndondaa ra kuati ñuñivi, nduvaꞌa ga ni jandeꞌe ra tundoꞌo ma ñivi ñuu ikan kua ma ñivi ñuu Sodoma, ti töve nī kiꞌin na kuenda ndo chiꞌin ma tuꞌun kàꞌan ndo ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\s Ñivi töve jàchiꞌin ña kàꞌan Jesuu ni ndeꞌe na tundoꞌo
\r (Mt. 11:20-24)
\p
\v 13 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ma ñivi ikan:
\p ―¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo ñivi ñuu Corazín chiꞌin ñivi ñuu Betsaida! Vati jāꞌi kuaꞌaꞌ ndatu kaꞌnu ñuu ndo ta töve nī jachiꞌin ndo ma ña kāꞌin. Ta tu takan jāꞌi yi kuenda ma ñivi ñuu Tiro ta ñuu Sidón niku, ta ndiakan numini ni ndakoo na ma kuati jàꞌa na ta kiꞌvi na ma itiꞌ Ndioo niku. Ta juuni ni kukuꞌun na jaꞌma tuun ta ni kuiin yuyaa xini na takua kùu ma costumbre ña jànaꞌa yi ña yaꞌa ndaꞌvi kùuni na chaꞌaꞌ ma kuati jàꞌa na.
\v 14 Yakan va ora ni chaa tiempu ña ni jandeꞌe Ndioo tundoꞌo ma ñivi, tiaga kuaꞌaꞌ tundoꞌo ni ndeꞌe ndyoꞌo kua ma ñivi chīyo ñuu Tiro ta Sidón niku.
\v 15 Ta kuenda ndyoꞌo ñivi ìyo ñuu Capernaum, ¿a ni ndaa ndito ndo kuꞌun ndo itiꞌ andivi?, kùuni ndo. Va na yüvi takan kùu yi ti ndisaa ndo ni kuꞌun ndo nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi nuu ni kuvi ndo itiꞌ andayaꞌ.
\v 16 Yakan va ma ndian jàchiꞌin ña kàꞌan ndo juuni jàchiꞌin na ña kàꞌin, ta ma ndian tìsokuati ndo juuni takan tìsokuati na chatai ndia. Ta ma ndian tìsokuati chatai juuni tìsokuati na ma ra tāchi yuꞌu ―kàti Jesuu chiꞌin na.
\s Kìchaa ndiko ndi uni xiko uchi ndra
\p
\v 17 Takan kūu tajan nduvaꞌa kuii chìsii ma ndi uni xiko uchi ndra kìchaa ndra nuu Jesuu, ña teꞌen kàꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, nda ma tati xaan jāchiꞌin yi ña kāꞌan ndi chiꞌin ma siviun ―kàti ndra.
\p
\v 18 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Ndicha ña takan kūu yi vati ndēꞌi ña itiꞌ andivi kīchi ma kuiꞌna Satanaa ña kōyo ra takua kòyo iin tacha.
\v 19 Yakan va yuꞌu chāꞌa ndatu nuu ndo ña na kuañu ndo chata koo tati ta chata tisuꞌma, ta juuni kuenda ña na jandiꞌi ndo ma ndatu ma kuiꞌna chiꞌin tandiꞌi nuu tati xaan, ikan töve nàjaꞌa yi chiꞌin ndo.
\v 20 Va tüvi nuva jàꞌa ndo ña sii kùuni ndo chaꞌaꞌ ña jàchiꞌin ma tati xaan ma ña kàꞌan ndo, vati na sii kùuni ndo chaꞌaꞌ ña cha tāa ma Rachaꞌnu Ndioo sivi ndo ma nuu tutu ra ma itiꞌ andivi, ti nda ndakan ni koo ndo chiꞌin ra endeeni ―kàti Jesuu.
\s Jesuu, yaꞌa chìsii ra
\r (Mt. 11:25-27; 13:16-17)
\p
\v 21 Takan kūu ta ma ora ikani nduvaꞌa kuii sii kūuni Jesuu, jāꞌa ma Tati Ií Ndioo. Yakan va teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin Ndioo:
\p ―Yoꞌo Tatá, yaꞌa jàkaꞌnui ñu̱n ti maun kùu ma ra chàꞌnda tiñu andivi, chiꞌin ñuꞌuꞌ ñuñivi, vati ma tuꞌun xeꞌe ña ìyo chiꞌun, töve nī janaꞌun yi nuu ma ndian ìyo chinituni ta nuu ma ndian chìto ña kàꞌan, ti jānaꞌun yi nuu ma ndian kùu takua kùu ma ndiakuati. Yakan va ndisaa yakan takan kūu yi, ta takan kūu chaꞌaꞌ ña jāꞌun yi.
\p
\v 22 ’Vati ma Tatái chāꞌa ra ndatu ra nui ña na kaꞌndai tiñu chaꞌaꞌ tandiꞌi ma ña ìyo ñuñivi iꞌya. Yakan va nïꞌiin ñivi töve nàkoto vaꞌa na yuꞌu takua nàkoto ma Tatái yuꞌu, ta juuni töve nàkoto na ma Tatái va yuꞌu nàkoto vaꞌi ra. Ta kùu janaꞌi naja kàa ma Tatái nuu ma ñivi ña kùuni mai, ña na nakoto na ra ―kàti Jesuu.
\p
\v 23 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Na sii kuuni ndian kùu ndeꞌe ña ndèꞌe ndo.
\v 24 Vati yuꞌu kàtituꞌin nuu ndo ti kuaꞌaꞌ ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo chiꞌin ndra kùu Rey, kūuni ndra ndeꞌe ndra ma ña ndèꞌe ndo vitin, va nī kuu yi. Ta juuni kūuni ndra kuni ndra tuꞌun chìni ndo va nī kuu yi ndia ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\s Iin kuꞌva kàꞌan Jesuu chaꞌaꞌ iin ra ñuꞌuꞌ Samaria
\p
\v 25 Iin matru jàkuaꞌa tutu Ndioo teꞌen chīkatuꞌun ra nuu Jesuu ña kùuni ra kiꞌin ra kuꞌva ra:
\p ―Matru, ¿nayi ìyo yi ña jaꞌi ta kùu niꞌi̱ nuu koi indeeni chiꞌin Ndioo? ―kàti ra.
\p
\v 26 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ra:
\p ―¿Naja kua kàꞌan nuu ma tutu Ndioo ña jàkuaꞌun? ―kàti ra.
\p
\v 27 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma matru ña jàkuaꞌa tuꞌun Ndioo chiꞌin Jesuu:
\p ―Na kuuni yo ndeꞌo ma Rachaꞌnu Ndioo yo chiꞌin ndisaa anima yo ta chiꞌin ndisaa ñandeo ta chiꞌin ndisaa chinitunio. Ta juuni na kuunio ndeꞌo ma ndian kùu taꞌan yo takua kùunio ndeꞌo juuni maa yo ―kàti ra.
\p
\v 28 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ra:
\p ―Yaꞌa ga vaꞌa kāꞌun. Tu jaꞌun ndisaa yakan ni niꞌun nuu koun indeeni chiꞌin Ndioo.
\p
\v 29 Takan kūu ta tava kùuni ra janaꞌa ra nuu Jesuu ña iin ra ndaa kùu ra, kùuni ra, yakan va teꞌen nākaꞌan ndiko ra chiꞌin ra:
\p ―¿Ta nda ndian kùu ma ndian kùu taꞌin tuva takan? ―kàti ra.
\p
\v 30 Tajan \fig El buen samaritano|27GR-tlc067n.tif|col|10:30||Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ ma nda ñivi kùu ma ndian vaꞌa ga|10.30\fig*teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ra chiꞌin iin kuꞌva:
\p ―Iin ra judíu kuàꞌan ra itiꞌ ñuu Jerusalén ña kuàꞌan itiꞌ ñuu Jericó. Ta ma tichi itiꞌ ikan, kēta ndra suꞌu nuu ra, ta nāmaa ndra xuꞌunꞌ ra chiꞌin ndava nda jaꞌma ra ndia. Tajan nduvaꞌa kuii kāni ndra ra ña ndava chīꞌí nuu ra. Ta kēe ndio ndra kàchaꞌan ndra.
\v 31 Takan kūu ta juuni ma ora ikan chìka iin sutu kuàꞌan ra ma tichi itiꞌ ikan ndia. Ta ora ndēꞌe ra nuu kàndii ra, tajan chīkonuuni ra ra ta kēe ndiko ra kuàꞌan ra itiꞌ nuu.
\v 32 Ta juuni ndēꞌe iin ra jàtiñu veñuꞌu ra ndia. Ta rakan juuni chīkonuu ra ndèꞌe ra ra, ta kuàꞌan ndiko ra.
\v 33 Ta juuni ma ora ikan yāꞌa iin ra ñuꞌuꞌ Samaria nuu kàndii ra, ta rakan ora ndēꞌe ra ra, nduvaꞌa kuii kūndaꞌvini ra ra.
\v 34 Tajan chājayatin ndio ra ra nuu kàndii ra, ta kīchaꞌa ra nàkata ra ma nuu takueꞌe ra chiꞌin cete ta vinu, kāva ra iin jaꞌma ma nuu takueꞌe ra, tajan jāndaa ra ra chata burru jàna ra, ta kuàꞌan ra chiꞌin ra iin veꞌe nuu ni nindee ra.
\v 35 Takan kūu ta ora tuvi inga kivi, tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ra xuveꞌe ma ora chāꞌa ra uvi taꞌan xuꞌunꞌ nuu ra: “Na kumiun raꞌya, ta tu janaun tiá xuꞌu̱nꞌ chiꞌin ra, ni tiaꞌvi ndikoi nuu̱n ora vàchi̱”, kàti ra.
\v 36 Yakan va ndi uni ma ndra ndēꞌe nuu kàndii ra. ¿Nda ra kùu ma ra taꞌan ra ña kūuni ga ndeꞌe ra kùuniun? ―kàti Jesuu chiꞌin ma matru jàkuaꞌa tutu Ndioo.
\p
\v 37 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma ra matru jàkuaꞌa tuꞌun Ndioo chiꞌin ra:
\p ―Ma ra kūndaꞌvini, rakan kùu ma ra kùu taꞌan ra ―kàti ra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin ra:
\p ―¡Kuaꞌan ta jaꞌun takua jāꞌa ra! ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\s Chàa Jesuu veꞌe ña nàni Mata ta Ndiya
\p
\v 38 Takan kūu ta chīka Jesuu kuàꞌan ra chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra nda kati chaa ra iin ñuu. Ta iin ñaꞌa nàni Mata ìyo ikan, chāka ña ndra veꞌan.
\v 39 Tajan ma Mata ìyo iin ña taꞌan ña ña nàni Ndiya. Ta yakan chāa ña chūnandian nuu nàndi Jesuu ña tàsoꞌan ña kàꞌan ra.
\v 40 Va tava ma Mata yaꞌa kūtañuan chiꞌin ma tiñu jàꞌa ña, yakan va cha jāyatian ña nuu nàndi Jesuu, ta teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin ra:
\p ―Kaꞌnu kooniun yoꞌo Rachaꞌnu. ¿A töve chàꞌun kuenda ña chìniñuꞌi ña tindee Ndiya yuꞌu ti yaꞌa ìyo tiñu jàꞌi? Na kaꞌun chiꞌan na tindean yuꞌu, ti yaꞌa kutañui chiꞌin yi ―kàtian chiꞌin Jesuu.
\p
\v 41 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌan:
\p ―Yoꞌo Mata, ¿a yaꞌa ndaꞌvi kùuniun ña nàkaniniun chaꞌaꞌ yi takan?
\v 42 Vati taku ñataꞌun Ndiya nàndian tàsoꞌan tuꞌun kàꞌin. Ta yakan vaꞌa ga yi kua tandiꞌi ma tiñu jàꞌun. Yakan va ma ña jàꞌa ña, nïꞌiin ñivi küu ga namaa na yi nuan ―kàti Jesuu chiꞌan.
\c 11
\s Jesuu jànaꞌa ra naja kua kàꞌan yo chiꞌin Ndioo
\r (Mt. 6:9-15; 7:7-11)
\p
\v 1 Iin ora ndaa Jesuu kàꞌan ra chiꞌin Ndioo, tajan ma ora cha chīnu kāꞌan ra, ta teꞌen chīkatuꞌun ndio iin ra jàkuaꞌa chiꞌin ra nuu ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, kùuni ndi ña janaꞌun nuu ndi naja kua kaꞌan ndi chiꞌin Ndioo takua jānaꞌa Xuva ra jàkunduta nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ―kàti ra.
\p
\v 2 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Ora kàꞌan ndo chiꞌin Ndioo, teꞌen ìyo yi ña kaꞌan ndo:
\q Yoꞌo ra kùu Tatá ndi, ra ìyo andivi,
\q ma siviun yaꞌa ga ií yi.
\q Na kichi ma nuu chàꞌndaun tiñu nuu ndi.
\q Ta na jaꞌun takua kùuniun ma nuñuꞌuꞌ ñuñivi takua jàꞌun yi ma andivi.
\q
\v 3 Ta na kuꞌvaun kuaꞌaꞌ ma paan ña chiniñuꞌu ndi taꞌiiꞌiin kivi.
\q
\v 4 Na jakaꞌnuniun ma kuati ndi,
\q takua jàkaꞌnuni ndi ma kuati jàꞌa kuaꞌaꞌ ñivi chata ndi.
\q Ta koto küꞌvagaun ña titunini ndi jaꞌa ndi ma kuati ta na jakaku̱n ndi nuu yi.
\p
\v 5 Takan kūu ta ora chinu kāꞌan Jesuu takan, tajan teꞌen nākaꞌan tuku ra chiꞌin ndra:
\p ―Ta tu iin yoꞌo ìyo iin ra nàkotoun, ta chāa iin ora ña kuꞌu̱n kujakateꞌun yuveꞌe ra ora java ñuu chanikuaa chiꞌin tuꞌun iꞌya: “Yoꞌo xaa, na jayaꞌa nuu̱n uni taꞌan paan nui,
\v 6 vati já chāa iin ra nàkotoi, ña kīchi nuu chika ma veꞌi, ta tükuii nayi kuꞌvai kachi ra.” Takan kàtiun chiꞌin ra.
\v 7 Va tu ma ra nàkotoun teꞌen nàkaꞌan ra chiꞌun nda nuu kàndii ra ma tichi veꞌe: “Na käꞌan kuatigaun nui ti cha ndāsi yuveꞌi ta kìxi̱ kàndii̱ nuu chito chiꞌin ndiakuati seꞌi. Yakan va na küu ndetai kuꞌvai nïꞌiin nakuyi nuu̱n”, kàti ra.
\v 8 Va yuꞌu kàti̱, ti vaji küuni ra ndakoo ra ña kuꞌva ra nïꞌiin nakuyi nuu̱n chaꞌaꞌ ña kùu̱n ma ra nàkoto ra, ìyo yi ña jaꞌa ra yi tuva yaꞌa kuaꞌaꞌ yuꞌu̱n. Tajan ndēta ndio ra ta chāꞌa ra tandiꞌi ma ña chìniñuꞌu̱n.
\v 9 Yakan va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo: ña na ndakan ndo ña chìniñuꞌu ndo nuu Ndioo, ta kuꞌva ra yi nuu ndo. Ta tu nànduku ndo ra, ta nàtaꞌan ndo ra. Ta tu jàkateꞌe ndo yuveꞌe ra, ta nuna ra yi nuu ndo.
\v 10 Vati tu chìkan ndo iin nakuyi, ni niꞌi ndo yi, ta tu nànduku ndo iin nakuyi, ta nàtaꞌan ndo yi, ta tu jàkateꞌe ndo yuveꞌe ra, ni nuna ra yi nuu ndo ndia.
\p
\v 11 ’Yakan va tu ìyo nda ndyoꞌo ìyo seꞌe ndo, ta chìkan na ña kachi na nuu ndo, ta, ¿a kuꞌva ndo yuu ña kachi na yunuu paan? ¿A kuꞌva ndo koo kachi na yunuu tiakaꞌ?
\v 12 Ta juuni, ¿a kuꞌva ndo tisuꞌma kachi na tuva chìkan na ndivi nuu ndo?, kùuni ndo. ¡Na küu jaꞌa ndo takan chiꞌin seꞌe ndo!
\v 13 Ta tuva ndyoꞌo ndian ìyo kuati chìto ndo kuꞌva ndo ña vaꞌa nuu ma seꞌe ndo, nda ma Rachaꞌnu Tatá yo, ra ìyo andivi kuaꞌaꞌ ga ña vaꞌani jaꞌa ra chiꞌin ndo, ta juuni kùu kuꞌva ra ña koo ma Tati Ií Ra nuu nda ndian chìkan yi nuu ra ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\s Kàti ñivi ti chiꞌin ndatu kuiꞌna jàndaꞌa Jesuu ma ñivi kuꞌvi
\r (Mt. 12:22-30; Mr. 3:20-27)
\p
\v 14 Iin kivi ndaa Jesuu jàndaꞌa ra iin ra kīndoo ñiꞌi jāꞌa ma tati xaan. Ta ora kēe yi jāꞌa Jesuu, ma ora ikani kīchaꞌa ra kàꞌan ra. Ta ma ñivi kaꞌìin ikan ndava kuàꞌan anima na ña ndēꞌe na ña jāꞌa ra.
\v 15 Ta ìyo ndian kàꞌan ña ma kuiꞌna Beelzebú ña chàꞌnda tiñu nuu tati xaan, yakánꞌ kùánꞌ ña chàꞌánꞌ ndatuánꞌ nuu raꞌya ña na tavaniꞌi ra tati xaan ndiso ñivi, kàti na.
\p
\v 16 Ta ìyo inga ndian chìkan ña na jaꞌa ra iin ndatu chiꞌin sivi Ndioo, ra ìyo andivi, ti nànduku na naja kua kùu tisokuati na ra.
\v 17 Va tava cha chìto Jesuu ti töve vaꞌa chànini na, yakan va teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin na:
\p ―Tu kànitaꞌan ñivi ìyo iin ñuu juuni chiꞌin maa na, ni ndiꞌi nuu na. Ta tu ìyo ñivi ìyo iin veꞌeni ta kanitaꞌan na juuni chiꞌin maa na, ni ndiꞌi nuu na chiꞌin nda ma veꞌe na ndia.
\v 18 Ta juuni kàꞌin ña tu kànitaꞌan ñivi Satanaa chiꞌin juuni maa na, juuni ni ndiꞌi nuu na, vati na küu kanitaꞌan ma kuiꞌna juuni chiꞌin ma ñiviánꞌ. Takan kàti̱ chiꞌin ndo vati kàti ndo ña chiꞌin ndatu ma kuiꞌna nàni Beelzebú jàndaꞌi ñivi kuꞌvi ña ndiso tati xaan.
\v 19 Tu chànini ndo, ña chiꞌin ndatu Beelzebú tàvai ma tati xaan. Tajan juuni ma ndian tàva tati xaan ndiso ma ñivi ña ìyo tañu ndo, juuni maa na ni tisokuati na ndo ti tüvi vaꞌa chànini ndo.
\v 20 Vati tu yuꞌu tàvaniꞌi̱ tati xaan ndiso ñivi chiꞌin ndatu Ndioo, yakan kùuni yi janaꞌa yi ña cha ìyo ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu chiꞌin ndo.
\p
\v 21 ’Taku iin raꞌii ña yaꞌa ga ìyo ñandee, ña kùmi ra veꞌe ra chiꞌin ña xaan, ma ña vaꞌa ña kaꞌìin tichi veꞌe ra töve nani taꞌan yi.
\v 22 Va tu chaa inga ra ña ìyo ga ñandee, rakan ni janaa ra ra ta nāmaa ra ma ña xaan ña kùndeeni ra, ta kùu ndonuu ra nuu ma ña xuñaꞌa ra, ta nataꞌvi ra yi nuu inga na.
\v 23 Vati ma ndian tüvi chàkunuu chiꞌi̱n, xaani na ndeꞌe na yuꞌu, ta ndian tüvi tìndee yuꞌu ña kàtituꞌun na tuꞌun Ndioo, ndiakan töve chàꞌa na ña koto ñivi ma tuꞌin.
\s Chìkoniꞌi ndiko tati xaan tichi kuñu ñivi ta viꞌa ga jàndeꞌe yi tundoꞌo na
\r (Mt. 12:43-45)
\p
\v 24 ’Ora kèe tati xaan tichi kuñu iin ñivi, ta chàkunuu yi nuu ñuꞌuꞌ ití ña nànduku yi nuu koo yi. Va takua töve nàtaꞌan yi nuu koo yi tajan teꞌen chànini ndio yi: “Na chikoniꞌi ndikoi tichi veꞌe nuu kēi”, kàti yi.
\v 25 Takan kūu ta ora chīkoniꞌi ndiko ndio yi tichi kuñu na, ta ndēꞌe yi ña nduvaꞌa kuii vaꞌa kàa na takua kàa iin veꞌe ma ora nàtiꞌvi yi.
\v 26 Tajan kèe ndio yi kuàꞌan yi kuàjatiꞌvi taꞌan yi inga ucha ma tati xaan ña ìyoga ñàndee. Tajan induku kìꞌvi ndio yi tichi kuñu na, ta viꞌa jàndeꞌe yi tundoꞌo na ma takua ndèꞌe na yi ma nunuu niku.
\s Yaꞌa ga chìsii ñivi ti chìto na ma ña ndaa
\p
\v 27 Takan kūu ta ora juuni takäꞌan chinu kàꞌan Jesuu, tajan iin ña ndaa tañu ma ñivi ikan teꞌen nākaꞌan niꞌan chiꞌin Jesuu:
\p ―¡Yaꞌa ga sii kùu ma ñaꞌa jākaku ñu̱n, ta jākuaꞌnu ñu̱n! ―kàtian.
\p
\v 28 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌan:
\p ―¡Na siiga kùuni ma ndian chìni ta jàchiꞌin na ña kàꞌan Ndioo! ―kàti Jesuu chiꞌan.
\s Ndian jàꞌa kuati chìkan na ña na jaꞌa Jesuu ndatu ra nuu na
\r (Mt. 12:38-42; Mr. 8:12)
\p
\v 29 Takan kūu ta ma ñivi tiaga kuaꞌaꞌ na kīchaꞌa kùtiꞌvi na nuu ndaa Jesuu, tajan teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Ma ñivi jàꞌa kuati ìyo ñuñivi iꞌya chìkan na ña na jaꞌi iin ndatu nuu na. Va yuꞌu kàti̱ ti tüva ga ni janaꞌa Ndioo ndatu nuu na, vati uvaa ma ndatu ña jāꞌa Jonás tajiꞌna. Yakani kùu ma ña ni ndeꞌe na.
\v 30 Vati takua Jonás, kūu ra iin seña kuenda ñivi ñuu Nínive ña chīyo tajiꞌna, takua ikan ni kuu yuꞌu ra Seꞌe ñivi iin seña kuenda ñivi ìyo tiempu iꞌya ndia.
\v 31 Vati ora ni chaa tiempu ña ni tikuꞌva Ndioo ma kuati jàꞌa ndisaa ñivi, juuni ni jaketa ra iin ñaꞌa kūu reina ña chàꞌnda tiñu nuu ñivi chīyo itiꞌ xuu. Ta yakan kùu ma ña ni tachi Ndioo ña na tisokuatian ndo ora ni tikuꞌva ra kuati. Vati yakan kīchian iin ñuu yaꞌa chika, tajan jāchiꞌan tuꞌun Ndioo ña kāꞌan Rey Salomón tajiꞌna. Va vitin yuꞌu kùu iin ra kaꞌnu ga kua Rey Salomón.
\v 32 Yakan va ma ñivi chīyo ñuu Nínive ni jaketa ndiko Ndioo na, tajan ni tachi ra na ña na tisokuati na ñivi ìyo tiempu iꞌya ora ni tikuꞌva ra kuati ñivi. Vati ma ñivi ñuu Nínive ndākoo na kuati jāꞌa na ta chīkoniꞌi ndiko na itiꞌ Ndioo ora kātituꞌun Jonás tuꞌun Ndioo nuu na. Yakan va yuꞌu ra kàtituꞌun nuu ndo kaꞌnugai kua Jonás ―kàti Jesuu.
\s Jesuu kàtituꞌun ra iin kuꞌva ña kàꞌan yi ña ma tinuu yo kùu yi takua kùu iin ñuꞌú
\r (Mt. 5:15; 6:22-23)
\p
\v 33 ’Vati taku ma ndian tàa ñuꞌú kandil ta tìxeꞌe na yi a chàsi na iin nakuyi nuu yi, töve nda kuenda yi, vati ìyo yi ña kutaa na yi iin nuu sukun, ikan na ndondichin nuu ma ndian kìꞌvi tichi veꞌe na.
\v 34 Ti ma tinuu yo kùu yi takua kùu iin ma ñuꞌú ña ìyo tichi kuñu yo. Ta tu vaꞌa ìyo yi ma tichi tinuu yo, ni ndondichin itiꞌ vaꞌa ña kùuni Ndioo ña kuꞌun yo, vatu töve ìyo ña vaꞌa ma tichi tinuu yo ni ndonaa nuu yo.
\v 35 Yakan va na kiꞌin yo kuenda nuu yo juuni chiꞌin maa yo, ndeꞌo tu ma ñuꞌú ìyo chiꞌo jàndondichin yi nuu yo a ndonaa nuu yo jàꞌa yi.
\v 36 Vati tu ndichin vaꞌa ndeꞌe ndo ta töve naa tichi tinuu ndo, ni ndeꞌe kachin vaꞌa ndo takua ndeꞌe ñuꞌú kandil ora jandondichin yi itiꞌ kuàꞌan yo ―kàti Jesuu chiꞌin na.
\s Jesuu tìsokuati ra ndra fariseu chiꞌin ndra matru jàkuaꞌa tutu ley Ndioo
\r (Mt. 23:1-36; Mr. 12:38-40; Lc. 20:45-47)
\p
\v 37 Takan kūu ta ikan jan jāinvitaa iin ra fariseu Jesuu ña na kuꞌun ra kukachi ra chiꞌin ra nuu ìyo veꞌe ra. Ta ora chāa ndio Jesuu ma veꞌe ra, tajan kīꞌvi ndio ra, ta chūnandi ra yuꞌu mesa.
\v 38 Va ma ra fariseu kīchaꞌa ra nàkanini ra ña naja töve nī nakata jiꞌna ra ndaꞌaꞌ ra, ta kachi ra takua ìyo costumbre ma ndra fariseu.
\v 39 Takan kūu ta Jesuu tava numi nākuni ra takua chànini ra, yakan va teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ra:
\p ―Taku ndyoꞌo ndra fariseu, chìto vaꞌa ndo tava ndo ña meku nuu ndatiñu ndo ora nàkata ndo yi, ta kuñu ndo ora chìti ndo ndia, va töve ndakuenda yi ti nàani ndo nàkata vaꞌa ndo ma ña kini kìndoo tichi anima ndo chiꞌin ma ña suꞌu ndo ndia.
\v 40 ¿Ta naja yaꞌa tondo xini ndo ña chànini ndo takan? ¿A tüvi chìto ndo ti Ndioo kùu ma ra ña jātuvi tandiꞌi ña ìyo yo, nda ma itiꞌ chata kuñu yo ta nda ma itiꞌ tichi yi ndia?
\v 41 Ta na tindee ndo ñivi chiꞌin ma ña ìyo nuu ndo, ikan na nandoo anima ndo ta takan kindoo vii yi.
\p
\v 42 ’¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo ndra fariseu, ti vaji sòkó ndo uchi porcientu ma xuꞌunꞌ kuenda Ndioo, takua kùu ma ruda chiꞌin minutila ta inga tuku ma yuku tàchi ndo ndia, ta tüvi jàꞌa ndo ma ña ndaa kuenda ñivi takua kùuni Ndioo ña jàꞌa ndo, ti tüvi kùuni ndo ndeꞌe ndo ra! Yakan va ìyo yi ña jaꞌa ndo ninduvi yi takua kùuni Ndioo ña koo ndo.
\p
\v 43 ’¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo ndra fariseu! Ti kùuni ndo kunandi ndo ma tayu kaꞌnu ga ña ìyo tichi veñuꞌu ñivi judíu, ta juuni chàtaꞌani ndo tu yaꞌa tìñuꞌu ma ñivi ndo ora chàkunuu ndo nuyaꞌvi.
\p
\v 44 ’¡Ndaꞌvi taꞌan ndo chiꞌin ma ndra matru jàkuaꞌa tutu ley Ndioo! ¡Vati ña vaꞌa jàꞌa ndo kùuni ndo, va ma ñivi cha chàꞌa na kuenda ti ndra vata kùu ndo! Yakan va kùu ndo takua kùu ma nuu ñaña ña ìyo kamajandu, ti ma ñivi chàñu na chata ndo ta tüvi chàꞌa ndo kuenda.
\p
\v 45 Takan kūu tajan iin ma ra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo ndaa ikan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Matru, ma ña kàꞌun, kùuni yi kaꞌan yi ña kàꞌun chata ndi ―kàti ra.
\p
\v 46 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ra:
\p ―¡Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo ndra matru jàkuaꞌa tutu ley Ndioo! Vati ni ndeꞌe ndo tundoꞌo ti tàchi ndo ña na jachinu ñivi tiñu yaꞌa ndetiñu ña na kündee na jàꞌa na. Ta na töve kùuni ndo tindee ndo na chiꞌin yi ndia.
\p
\v 47 ’¡Ndaꞌvi taꞌan ndo ndyoꞌo matru jàkuaꞌa tutu Ndioo, ña jàvaꞌa ndo nuu ñaña nuu cha kūchi ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ña chīyo tajiꞌna ndra chīꞌí jāꞌa juuni ma ñivi ndo!
\v 48 Ta chiꞌin ña jàꞌa ndo iꞌya jànaꞌa ndo ti induku kùuni ndo chiꞌin ma ñivi ndo ña chīyo tajiꞌna, ti chìto ndo ña chāꞌni ndra na ta juuni maa ndo jàꞌa ndo nuu ñaña nuu kùchi ndra.
\p
\v 49 ’Yakan va Ndioo teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma chinituni ra: “Ni tachi̱ ma ndra kùu tatuin chiꞌin ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo nuu ndo, va ma ñivi ìyo tiempu iꞌya ìyo ndian ni kaꞌni ndra ta ìyo inga ndian ni jandeꞌe ndra tundoꞌo.”
\v 50 Vati ma ndian ìyo tiempu iꞌya ni ndakan Ndioo kuenda nuu na chaꞌaꞌ ña chāꞌni na tandiꞌi ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ña chīyo nda ora jātuvi ra ñuñivi iꞌya.
\v 51 Ta juuni kàꞌan yi nuu ndo chaꞌaꞌ ma nda tiempu chīꞌí Abel chiꞌin ma Zacaría, ra chāꞌni na nuu jàkaꞌnu na Ndioo yuꞌu nuu ndaa ma chito naá ií ma tichi veñuꞌu. Yakan va ni ndakan ma Ndioo kuenda nuu ma ñivi ìyo vitin chaꞌaꞌ ña jāꞌa ma ñivi na, ndian chīyo tajiꞌna.
\p
\v 52 ’Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo ndra matru ña jàkuaꞌa tutu ley Ndioo, ti ni ndeꞌe ndo tundoꞌo chaꞌaꞌ ña chäꞌa ndo koto ma ñivi ikan ma tuꞌun Ndioo, ta ni maa ndo küuni ndo kiꞌvi ndo ma itiꞌ ra, ta ni töve chàꞌa ndo ña kiꞌvi inga ñivi ña kùuni kiꞌvi na ndia.
\p
\v 53 Takan kūu tajan ma ndra matru jàkuaꞌa tutu ley Ndioo chiꞌin ma ndra fariseu nduvaꞌa kuii kùxaan ndra ña kāꞌan Jesuu takan. Ta ikan jan kīchaꞌa ndra chìkatuꞌun ndra kuaꞌaꞌ nakuyi nuu ra,
\v 54 ndeꞌo tu kàꞌan ra iin tuꞌun ña tüvi vaꞌa, ta takan kùu niꞌi ndra kua tìsokuati ndra ra.
\c 12
\s Kàti Jesuu ti na küu kaꞌan yo tuꞌun vata
\r (Mt. 10:26-27)
\p
\v 1 Takan kūu tajan nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ mii ñivi kūtiꞌvi nuu ndaa Jesuu ña ndava tìtutaꞌan na. Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra jiꞌna chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Na jaꞌa vaꞌa ndo kuenda nuu ndo chiꞌin ma tuꞌun ña jànaꞌa ma ndra fariseu, ti töve jàchinu ndra ma ña jànaꞌa ndra, ti ndra jàndaꞌviñaꞌa ñivini kùu ndra, takua kùu ma yuchan iya ña kuvaꞌa ma paan.
\v 2 Vati na küu tixeꞌo ña jàꞌa yo kuaꞌaꞌ kivi, ta ni ma ña indii xeꞌe nuu yo chaa iin kivi ña ni koto kachin tandiꞌi ma ñivi yi.
\v 3 Yakan va tandiꞌi ma tuꞌun ña kāꞌan xeꞌe ndo, vitin ni koto tandiꞌi ma ñivi yi. Ta vaji chāsi vaꞌa ndo yuveꞌe ndo ta kāꞌan xeꞌe ndo, juuni ni chaa iin kivi ña ni koto ñivi yi ndia ―kàti Jesuu.
\s ¿Nda yo ìyo yi ña yuꞌvio ndeꞌo?
\r (Mt. 10:28-31)
\p
\v 4 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin na:
\p ―Taku ndyoꞌo ndian kùu amigui kàtituꞌin nuu ndo ña töve na jaꞌa ndo ña yùꞌvi ndo ma ndian chàꞌni ma kuñu ndo, vati ora cha yāꞌa ña jàꞌa na takan, na tüva inga ña kùu jaꞌa na chiꞌin ndo.
\v 5 Vitin ni katituꞌin nuu ndo nda ra kùu ma ra ìyo yi ña yuꞌvi ndo: na yuꞌvi ndo ndeꞌe ndo ma Rachaꞌnu Ndioo, ti rakan ora cha yāꞌa chāꞌni ra ndo juuni ìyo ndatu ra ña tachi ra ndo andayaꞌ ndia. Yakan va rakan kùu ma ra ìyo yi ña yuꞌvi ndo.
\v 6 Ta juuni kùu jata yo uꞌun taꞌan saa kuati chiꞌin uvi pesuni, ta vaji ndicha ña takan ndaa ndri, va Ndioo tüvi nàani ra ndri ti kùuni ra ndeꞌe ra ndri.
\v 7 Va taku ndyoꞌo ti nda ixi xini ndo cha kāꞌvi vaꞌa Ndioo yi, yakan va na tüvi na jaꞌa ndo ña yùꞌvi ndo, ti Ndioo kùuniga ra ndeꞌe ra ndo kua saa kuati ikan.
\s Na katituꞌun yo ña chìnuni yo tuꞌun Jesucristu nuu tandiꞌi ñivi
\r (Mt. 10:32-33; 12:32; 10:19-20)
\p
\v 8 ’Yakan va yuꞌu kàti̱ chiꞌin ndo ti tu kàtituꞌun ndo ña chìnuni ndo tuꞌun kàꞌin nuu kuaꞌaꞌ ñivi, nda yuꞌu ra kùu Seꞌe ñivi tāchi Ndioo ni katituꞌin ña nàkotoi ndo nuu tati ña jàtiñu kuenda Ndioo ndia.
\v 9 Va tu kàtituꞌun ndo ña töve nàkoto ndo yuꞌu nuu ma ñivi, nda yuꞌu ra kùu Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ni kukatituꞌin nuu ma tati jàtiñu kuenda Ndioo ña töve nàkotoi ndo ndia.
\p
\v 10 ’Vati taku Ndioo ni jakaꞌnuni ra kuati ndo vaji kàꞌan tiꞌini ndo chata ra Seꞌe ñivi ña tāchi ra, va tu kàtiꞌini ndo chata ma Tati Ií Ndioo, töve ni jakaꞌnuni Ndioo ma kuati ndo.
\v 11 Ta ora tìin ñivi ndo ta kundaka na ndo tichi veñuꞌu a nuu iin ra kùu juez ña jàndondaa tiñu, a nuu ndra kùvetiñu, na töve na jaꞌa ndo ña nàkanini ndo chaꞌaꞌ ña naja kua kuu kaꞌan ndo chaꞌaꞌ ndo,
\v 12 vati ma ora ni chaa ma ora ña ni kaꞌan ndo chaꞌaꞌ ndo, maa ma Tati Ií Ndioo, ni janaꞌa yi nuu ndo naja kua ìyo yi ña kaꞌan ndo ―kàti Jesuu.
\s Jesuu kàtituꞌun ra naja kua ìyo ma ndian kuika
\p
\v 13 Takan kūu tajan iin ra nda tañu ma ñivi ikan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Matru, na kaꞌun chiꞌin ma ra yani̱ ña na nataꞌvi ra ma ndatiñu ndākoo nditatá ndi chiꞌi̱n ―kàti ra.
\p
\v 14 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo xaa, ¿a chàniniun ña yuꞌu kùu ma juez ña ìyo yi ña kaꞌin naja kua ìyo yi ña nataꞌvi ndo ma ñuꞌuꞌ ña kāꞌun takan? ¿Ta naja chìkatuꞌu̱n nui naja kua nataꞌvi ndo ma ndatiñu ndo? Yöve tiñu jàꞌi kùu yi ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 15 Tajan teꞌen nākaꞌan ndiko ra chiꞌin ma ñivi ikan:
\p ―Na jaꞌa ndo kuenda nuu ndo chiꞌin ma ña kùuni ndo kukuika ndo, vati töve nda ña kukuika yo tajan kùu koo vaꞌa yo vaji tüvi kuaꞌaꞌ ndatiñu yo ―kàti Jesuu.
\p
\v 16 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma Jesuu iin kuꞌva nuu na:
\p ―Tajiꞌna chīyo iin ra yaꞌa kuika, va keta iin kuiya ña nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ndatiñu ra kēe nuu ma ñuꞌuꞌ ra.
\v 17 Tajan teꞌen kīchaꞌa ndio ra chànini ra: “¿Nayi ìyo yi ña jaꞌa yo ña tüvi ni chataꞌan yaka ña tàan vaꞌa yo ndatiñu yo?”, chànini ra.
\v 18 Tajan teꞌen chānini ra: “An cha chìto yo nayi ìyo yi ña jaꞌa yo. Ni janatani yo ma yaka ìyo vitin ta javaꞌa ndiko yo inga ña kaꞌnu ga, ta ikan ndakivaꞌa yo tandiꞌi ndatiñu yo ña tavaniꞌi yo ta ndisaa kuii inga tuku ma ndatiñu ña ìyo nuu yo.”
\v 19 Ta ora cha jāꞌa yo yi, tajan teꞌen ni kaꞌan ndio yo chiꞌin juuni maa yo: “Yoꞌo xaa vitin cha ìyo kuaꞌaꞌ ña kachiun kuenda kuaꞌaꞌ kuiya, yakan va na sii kuuniun ta nindeun ta kachiun ta koꞌun vitin.” Takan kàꞌan ra juuni chiꞌin maa ra.
\v 20 Takan kūu tajan Ndioo teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ra: “¿A yaꞌa tondo xiniun ña chàniniun takan? Yakan va yuꞌu kàti̱ chiꞌun ña juuni ma chanikuaa vitin ni kuviun, ta tandiꞌi ma ña tāan vaꞌun na töve chìtoun yo kuenda ni kuu yi.” Takan kāti Ndioo chiꞌin ra.
\v 21 Takan tāꞌan ma ndian ndàkivaꞌa kuaꞌaꞌ ma ña kuika kuenda na, va taku kuenda Ndioo ndian ndaꞌvini kùu na ―kàti Jesuu.
\s Ndioo jàkuenda ra ma ndian chìnuni tuꞌun ra
\r (Mt. 6:25-34)
\p
\v 22 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Yuꞌu kàti̱ chiꞌin ndo ti töve na jaꞌa ndo ña nàkanini ndo chaꞌaꞌ ña kachi ndo ta ni chaꞌaꞌ jaꞌma chàkuꞌun ndo.
\v 23 Vati ma kivi ìyo ndo ña chāꞌa Ndioo nuu ndo, vaꞌaga yi kua ma ña kachi ndo, ta ma kuñu ndo vaꞌaga yi kua ma jaꞌma chàkuꞌun ndo.
\v 24 Na ndeꞌe ndo takua ìyo ma saa ña nàni tikaka. Vati taku ndrikan tüvi tàchi ndri ta tüvi tavaniꞌi ndri nïꞌiin nuu ma ndatiñu ndri, ta vaꞌani chàꞌa Ndioo ña kachi ndri vaji töve ndakuenda ndri. Tu takan jàꞌa ra chiꞌin ma saa ikan tajan kùuni yi kaꞌan yi ña kuaꞌaꞌ ga ma ña vaꞌa ni jaꞌa ra chiꞌin maa ndo. Ndyoꞌo ìyo ga kuenda ndo kua saa ikan ndèꞌe Ndioo.
\v 25 Na küu nakanini ndo kuaꞌaꞌ nakuyi tuva ni küu jaꞌa ndo ni ma ña valiga ña chànini ndo.
\v 26 Yakan va, ¿tu küu jaꞌa ndo ma ña valiga ña chànini ndo, nda kuenda ña chànini ndo chaꞌaꞌ kuaꞌaꞌ nakuyi tuva takan?
\p
\v 27 ’Na ndeꞌe ndo takua chàꞌnu ma ita vii ña kàa tichi kuꞌu. Vati ita ikan tüvi jàtiñu yi ta ni tüvi kùnu yi isa, ta vaꞌani vii ga kàa yi kua kàa ma jaꞌma ña chākuꞌun ma Rey Salomón, ra yaꞌa kaꞌnu.
\v 28 Yakan va tu takan jàkuꞌun Ndioo tanuu color ma ita kàa tichi kuꞌu vaji ni chaa iin kivi ña kàyu yi, va chiꞌin ndyoꞌo ndicha kuii ni kuꞌva ra jaꞌma ni kuꞌun ndo. Yakan va, ¿ta naja töve chìnuni ndo ña tìndee Ndioo ndo tuva takan?
\v 29 Yakan va na tüvi na jaꞌa ndo ña nàkanini ndo chaꞌaꞌ ña kachi ndo ta ña koꞌo ndo.
\v 30 Vati chaꞌaꞌ ndatiñu ikan kùu yi ña nàkanini ma ñivi ìyo ñuñivi iꞌya. Va taku ndyoꞌo na tüvi na jaꞌa ndo ña nàkanini ndo chaꞌaꞌ yi, ti ìyo iin Rachaꞌnu ña kùu Tatá ndo ña chàꞌa ra ma ña chìniñuꞌu ndo.
\v 31 Yakan va na nanduku ndo naja kua kùu koo ndo chiꞌin Ndioo nuu chàꞌnda ra tiñu, tajan kuu kuꞌva ra tandiꞌi ma ña chìniñuꞌu ndo. ―Takan kàti Jesuu.
\s Jesuu kàtituꞌun ra ña ni koo ña kuika ma ndian kùu ñivi ra itiꞌ andivi
\r (Mt. 6:19-21)
\p
\v 32 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin na:
\p ―Va ndyoꞌo ndian kùu mvechala jànai, na yüꞌvi ndo vaji tiani ndo, vati Ndioo yo cha chāꞌa ra ña na koo ndo chiꞌin ra ma nuu chàꞌnda ra tiñu ti kùndaꞌvini ra ndo.
\v 33 Yakan va na xiko ndiꞌi ndo ma ndatiñu ña ìyo nuu ndo, ta tìndee ndo ma ndian ndaꞌvi, ikan na niꞌi ndo yaꞌvi ndo ma itiꞌ andivi. Ta na jändolocho ndo ma ña kuika ndo ma nuñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya, vati ndòchaꞌnu yi ta kùtikixin yi. Ta ma andivi ti na küu kiꞌvi ma ndian suꞌu ta ni ma tikixin.
\v 34 Vati ma ña kuika ña kàya ndo ma itiꞌ andivi a ma ñuñivi iꞌya, ikan nuu kàya ndo yi kùu ma nuu indii anima ndo.
\s Nuu jànaꞌa Jesuu ña ìyo yi ña yati koo yo ora ni kichi ra inga chaꞌaꞌ
\p
\v 35 ’Yakan va na koo tuꞌva ndo ora ni kichi̱ inga chaꞌaꞌ.
\v 36 Na koo tuꞌva ndo takua ìyo ma ndian kùu musu ña ndàtu na ma ra kùu chitoꞌo na, ndeꞌo nda ora ni kichaa ra ña kuàꞌan ra nuu ìyo viko tandaꞌa, ta jakateꞌe ra yuveꞌe, ta numini nuna na yi nuu ra.
\v 37 Na sii kuuni ma ndra kùu musu ña ndàtu vaꞌa ndra, ra kùu chitoꞌo ndra ndeꞌo nda ora ni kichaa ra, ta nàtaꞌan ra ndra ña ndito ndra. Yuꞌu cha chìto vaꞌi ti juuni ma ra kùu chitoꞌo ndra ni kaꞌan ra chiꞌin ndra ña na kunandi ndra yuꞌu mesa, ta kutiꞌi ra ña kachi ndra.
\v 38 Yakan va na sii kuuni ma ndian kùu musu ña nàtaꞌan ndito ma ndian kùu chitoꞌo na na, vaji ora java ñuu a ora ni tuvi.
\v 39 Yakan va na tasoꞌo vaꞌa ndo ma ña ni kaꞌin chiꞌin ndo, ti tu iin ma ra chitoꞌo ma veꞌe chàꞌa ra kuenda nda ora ni kiꞌvi ma ndra suꞌu veꞌe ra, na küꞌva ra ña kiꞌvi ndra veꞌe ra, ta suꞌu ndra ndatiñu ra.
\v 40 Ta nda maa ndo ìyo yi ña koo tuꞌva ndo ti töve chìto ndo nda ora ni kichaa ndikoi yuꞌu ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo ―kàti Jesuu.
\s Ìyo musu vaꞌa, ta ìyo musu tüvi vaꞌa
\r (Mt. 24:45-51)
\p
\v 41 Takan kūu tajan teꞌen chīkatuꞌun ndio Petuꞌ nuu Jesuu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, ¿a kàꞌun ma tuꞌun iꞌya kuenda ndyuꞌuni a kuenda ndisaa ñivi ndia? ―kàti ra.
\p
\v 42 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma Jesuu chiꞌin ra:
\p ―¿Nda ra kùu ma musu ña ndàkoo ma chitoꞌo ña jàtiñu vaꞌa?, kùuni ndo, ¿a ma ra ìyo tuꞌva chiꞌin ma tiñu jàꞌa ña chàꞌa ra ña kachi ma ndian kùu ñivi ma ra kùu chitoꞌo ra?, kùuni ndo.
\v 43 Na sii kuuni ma ra kùu musu ña ìyo tuꞌva ra chiꞌin ma tiñu jàꞌa ra ora chàa ma ra kùu chitoꞌo ra.
\v 44 Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña nuu ma musu ikan ni kuꞌva ma chitoꞌo ra tiñu nuu ra ña na kuxini ra nuu ndisaa ma ndatiñu ra.
\v 45 Va tu ma musu ikan kīchaꞌa ra ndòxaan ra nuu inga ma ndra musu ta nuu ma ñivi ñaꞌa ndia. Ta kīchaꞌa ndio ra chàchi ra ta chìꞌi ra nda kati chìní ra ti chànini ra ña ni kuyanga ma chitoꞌo ra, kùuni ra.
\v 46 Va töve chāꞌa ra kuenda ña ma kivi a ma ora ña töve ìyo tuꞌva ra ni kichaa ma chitoꞌo ra, ta ni jandeꞌe ra tundoꞌo ra, takua jàꞌa ma Rachaꞌnu chiꞌin inga ma ndian töve jàtiñu vaꞌa.
\v 47 Va ma ra musu ña cha chìto ra nayi kùuni ma chitoꞌo ra ña jàꞌa ra ta töve jàꞌa ra yi, rakan nduvaꞌa kuii ni jandeꞌe ra tundoꞌo ra.
\v 48 Va ma ra musu ña jàꞌa ra kuati ti tüvi chìto ra nayi kùu ma tiñu vaꞌa ña kùuni ma chitoꞌo ra ña jàꞌa ra, ta jàꞌa ra iin ña tüvi vaꞌa, rakan ni ndeꞌe ra tiani tundoꞌo. Ta ma ra musu ña chàꞌa ma chitoꞌo ra kuaꞌaꞌ tiñu nuu ra ni ndakan ra nuu ra ña na jaꞌa vaꞌa ra yi ndia. Ta ma ra musu ña yaꞌa kūndeeni ma chitoꞌo ra ndèꞌe ra, tiaga kuaꞌaꞌ tiñu ni ndakan ma chitoꞌo ra ña na jaꞌa ra.
\s Nuu kàti Jesuu ña na yäꞌa kanitaꞌan ma ñivi chiꞌin taꞌan na
\r (Mt. 10:34-36)
\p
\v 49 ’Vati yuꞌu vàchi jandeꞌi tundoꞌo ma ñivi ìyo ñuñivi iꞌya, ta nduvaꞌa kùuni̱ ña na kichaꞌa yi chiꞌin na ma vitini.
\v 50 Va jiꞌna ìyo yi ña ndeꞌe jiꞌnai tundoꞌo ta nduvaꞌa nàkanini̱ chaꞌaꞌ yi ña nda ora kùu yi ña na chaa ma kivi ikan.
\v 51 ¿A vàchi jandomani̱ ma ñivi ìyo ñuñivi iꞌya?, kùuni ndo. Na yüvi takan kùu yi, vati vàchi tavaniꞌi̱ siin ndo.
\v 52 Yakan va nda vitin ta itiꞌ nuu, takan ni koo yi: vati tu ìyo uꞌun taꞌan ñivi iin veꞌe, ndiakan ni kee siin na ti ni kanitaꞌan uni na chiꞌin uvi na, ta uvi na chiꞌin uni na.
\v 53 Ta ma tatá na ni kanitaꞌan ndra chiꞌin juuni seꞌe ndra, ta seꞌe ndra ni kanitaꞌan na juuni chiꞌin tatá na. Ta ma ñivi kùu maꞌá na ni kanitaꞌan vi juuni chiꞌin seꞌe vi ta ñivi seꞌe vi ni kanitaꞌan vi juuni chiꞌin maꞌá vi. Ta ña kaꞌnu vi kanitaꞌan vi chiꞌin chanu vi, ta chanu vi chiꞌin ña kaꞌnu vi ―kàti Jesuu.
\s Cha chìto ñivi naja kua kiꞌin na kuꞌva ma tiempu
\r (Mt. 16:1-4; Mr. 8:11-13)
\p
\v 54 Ta teꞌen kīchaꞌa tuku Jesuu kàꞌan ra chiꞌin ñivi ikan:
\p ―Tu ndeꞌe ndo ña yaꞌa kaꞌvi kàa ma viko andivi, ta kati ndo ti ni kuun ma savi, ta ndicha ti takan ni kuu yi.
\v 55 Ta ora chàkin tati chiyo itiꞌ sur, ta kàti ndo ti yaꞌa niꞌni ni jaꞌa yi, ta ndicha ti takan ni jaꞌa yi.
\v 56 Ndyoꞌo ñivi kini, tuva chìto vaꞌa ndo naja kua jàꞌa ma tiempu andivi chiꞌin nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya, ¿ta naja töve chìto ndo kìꞌin ndo kuꞌva ma kivi ìyo ma tiempu iꞌya?
\s Na nanduku ndo naja jandomani ndo ma ñivi tüvi vaꞌa ìyo chiꞌin ndo
\r (Mt. 5:25-26)
\p
\v 57 ’Yakan va, ¿ta naja tüvi kùu jaꞌa juuni maa ndo ma ña chànini ndo ña kùu ña vaꞌa?
\v 58 Vati tuva ìyo iin yo tìsokuati ndo, ta kuꞌun na chiꞌin ndo nuu ndra kùu vetiñu, na kunumi ndo jandondaa ndo kuati ikan chiꞌin ndra kùu vetiñu jiꞌna, ña tiꞌi na ndo ndaꞌaꞌ ra kùu juez, vati tu tüvi jaꞌa ndo takan, ni kuꞌva ma ra kùu juez ndo ndaꞌaꞌ ndra jandaru ña kùmi ra, ta ndrakan tìꞌi ndra ndo vekaa.
\v 59 Yakan va yuꞌu kàti̱ chiꞌin ndo ti na këe ndo ma vekaa ikan, nda kati tiaꞌvi ndiꞌi jiꞌna ndo ma kuati jāꞌa ndo. ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ma ñivi ikan.
\c 13
\s Kàtituꞌun Jesuu ña sàma yo kua ìyo yo
\p
\v 1 Takan kūu ta juuni ma ora ikan chāa iin ndra judíu nuu ndaa Jesuu. Ta ndrakan kātituꞌun ndra nuu ra naja kua jāꞌa Pilatu ña chāꞌni ra ñivi judíu kīchi itiꞌ ñuꞌuꞌ Galilea ma nuu sòkó na kiti jàna na kuenda Ndioo.
\v 2 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ñivi kaꞌìin ikan:
\p ―¿Naja kua chànini ndo? ¿A chànini ndo ña chāꞌni ra na ti ìyo ga kuati na kua inga ñivi ìyo ñuꞌuꞌ Galilea?, kùuni ndo.
\v 3 Va na yüvi takan kùu yi. Ta tu ndyoꞌo töve kùuni ndo ndakoo ndo kuati jàꞌa ndo ta kiꞌvi ndo kuꞌun ndo itiꞌ Ndioo, ni naa ndo indukuni takua nāa ndiakan.
\v 4 ¿A chàkuꞌuni ndo naja kua kēkoyo ma torri ña nàni Siloé ma ora ña kāchiꞌí chaꞌun uni taꞌan ñivi jāꞌa yi? Ta, ¿a ndēꞌe na tundoꞌo chaꞌaꞌ ña chīyo ga kuati na kua ma ñivi chīyo ma ñuu Jerusalén?, kùuni ndo.
\v 5 Na yüvi takan kùu yi. Ta tu ndyoꞌo töve kùuni ndo ndakoo ndo ma kuati jàꞌa ndo ta chìkoniꞌi ndo chiꞌin Ndioo indukuni ni naa ndo takua nāa na ndia ―kàti Jesuu.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ yutun higu ña töve chàꞌa chiti
\p
\v 6 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin na:
\p ―Tatiempu chīyo iin ra tāchi iin yutun higu ma ñuꞌuꞌ ra. Tajan rakan chāꞌan ra chāndeꞌe ra tuva cha chàꞌa run chiti, va tüvi nī nataꞌan ra nïꞌiin vu nuu run.
\v 7 Yakan va teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ma ra musu ña jàkuenda ma ñuꞌuꞌ ra: “Cha uni kuiya kùu yi ña kīchi̱ ndeꞌi run ta tükuii ndeꞌi nïꞌiin chiti run. Vaꞌa ga na kaꞌndaun run ti jàtañu kaꞌa ni run nuñuꞌuꞌ ta töve na chàꞌa run”, kàti ra.
\v 8 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma ra musu ra chiꞌin ra: “Yoꞌo rachaꞌnu, na ndakoun run jin tu iin kuiya iꞌyania, vati ni jalanguai ñuꞌuꞌ chaꞌa run ta ni tain abono,
\v 9 ndeꞌo tu takan kuꞌva run chiti. Ta tu küuni run tajan ni kaꞌnda ndioi run”, kàti ra chiꞌin ma ra chàꞌnda tiñu nuu ra.
\s Jàndaꞌa Jesuu iin ña chata tiꞌi ma kivi nindeo
\p
\v 10 Iin kivi nindeo ndaa Jesuu jànaꞌa ra nuu ñivi tichi veñuꞌu ñivi judíu.
\v 11 Ta ma tichi veñuꞌu ikan ndaa iin ña cha ìyo chaꞌun uni kuiya ña kuꞌvian jàꞌa ña tiꞌi chata ña, vati iin tati xaan kùu yi ña jàtiꞌi yi ña ña endee küu kundaa vaꞌa ña jàꞌa yi.
\v 12 Takan kūu ta ora ndēꞌe ma Jesuu ña, tajan kāna ra ña ta teꞌen kīchaꞌa ra kàꞌan ra chiꞌan:
\p ―Vitin va cha ndāꞌun ―kàti ra chiꞌan.
\p
\v 13 Tajan jūndii ra ndaꞌaꞌ ra chata ña, ta ma ora ikani chūndaa vaꞌa ña ta ndāꞌa ña jàꞌa ra, tajan kīchaꞌa ña jàkaꞌnuan Ndioo.
\v 14 Va ma ra chàꞌnda tiñu ma veñuꞌu ikan, nduvaꞌa kūxaan ra ña jāndaꞌa ma Jesuu ña iin kivi nindeo. Tajan rakan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ñivi kaꞌìin ikan:
\p ―Ìyo iñu kivi ña jàtiñu yo taꞌiiꞌiin jamana, na kichi ndaꞌa ndo ma kivi ikan, ta töve na jaꞌa ndo ña kichi ndo nduku ndo ña ndaꞌa ndo ma kivi nindeo ―kàti ra chiꞌin na.
\p
\v 15 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ra:
\p ―Ndyoꞌo ndian uvi nuu, ¿a tüvi nàsama ndo ma burru jàna ndo a jundiki jàna ndo ta chàndaka ndo ndri nuu koꞌo ndri takuii ma kivi nindeo?
\v 16 Va ma ñaꞌa iꞌya kùan ñivi Abraham, ìyo yi ña ndaꞌa ña vaji kivi nindeo kùu yi ti ma kuiꞌna kuxini ña nàni Satanaa ña cha ìyo chaꞌun uni kuiya kùu yi ña jàndeꞌe yi tundoꞌo ña chiꞌin ma kueꞌe ikan ―kàti Jesuu.
\p
\v 17 Tajan ma ora kāꞌan Jesuu takan, ta nduvaꞌa kuii kūkanuu ma ndian xaani ndèꞌe ra, va tandiꞌi ma ñivi ña kaꞌìin ma ikan, nduvaꞌa kuii chìsii na ndeꞌe na ma tiñu kaꞌnu ña jàꞌa Jesuu.
\s Jesuu, kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ chiti yukú mostaza
\r (Mt. 13:31-32; Mr. 4:30-32)
\p
\v 18 Ta teꞌen nākaꞌan ma Jesuu:
\p ―¿Nda chiꞌin induku ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu ta nda chiꞌin kùu jando indukui yi?, kùuni ndo.
\v 19 Taku ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu indukuni yi chiꞌin ma chiti yukú mostaza ña tàchi yo, vati chàꞌnu sukun yi takua kàa inga yutun naꞌnu ña nda saa kùu jaꞌa ri taka ri nuu vati soko run ―kàti Jesuu.
\s Jesuu, kàtituꞌun ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ yuchan iya
\r (Mt. 13:33)
\p
\v 20 Tajan teꞌen nākaꞌan ndiko ma Jesuu:
\p ―¿Nda chiꞌin jàndo indukui nuu chàꞌnda ma Ndioo tiñu?, kùuni ndo.
\v 21 Ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu indukuni yi chiꞌin ma yuchan iya ña jàkanuu ñivi ñaꞌa chiꞌin kuaꞌaꞌ yuti ora ni jaꞌa vi paan, ikan na nandaa ma yuchan.
\s Ma yuveꞌe tuu nuu kìꞌvi yo nuu ndaa Ndioo
\r (Mt. 7:13-14, 21-23)
\p
\v 22 Tajan kēe ndio Jesuu kuàjanaꞌa ra tuꞌun Ndioo nani ñuu ta nani kuariya ña ìyo itiꞌ kuàꞌan ñuu Jerusalén.
\v 23 Tajan iin ma ra ndaa ma ikan teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ra nuu Jesuu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, ¿a tiani ma ñivi kùu ma ndian jàkakú Ndioo?, kùuniun ―kàti ra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu:
\p
\v 24 ―Janiꞌi ndo ta kùu kiꞌvi ndo ma yuveꞌe tuu, vati yuꞌu kàti chiꞌin ndo ti kuaꞌaꞌ na ni kuuni na kiꞌvi na, va na küu yi ti yaꞌa tuu yi.
\v 25 Tajan ora ndòto ndio ma ra chitoꞌo ma veꞌe ta chāsi ndio ra yi, ta ndyoꞌo ndian ni ndoo itiꞌ chata veꞌe, teꞌen ni kaꞌan ndo chiꞌin ra: “Yoꞌo rachaꞌnu na nunaun yuveꞌe nuu ndi”, ni kati ndo. Ta rakan ni kati ra: “Na töve nàkotoi ndo ta ni töve chìtoi ndanu kīchi ndo”, ni kati ra.
\v 26 Ta ikan jan teꞌen ni kichaꞌa ndio ndo kaꞌan ndo: “Cha chāchi ndi ta chīꞌi ndi chiꞌun, ta jānaꞌun nuu ndi ma kai nuu ìyo ndi”, ni kati ndo.
\v 27 Ta rakan teꞌen ni nakaꞌan ra chiꞌin ndo: “Na tüvi chìtoi ndanu kīchi ndo, yakan va na kesiin ndo xii̱n ta na kuꞌun ndo ti mamaa ndian kini kùu ndo”, ni kati ra.
\v 28 Tajan ikan ni kuaku ndo ña ndava nda nuꞌu ndo ni kariꞌu ora ni ndeꞌe ndo ma Abraham, Isaac ta Jacob chiꞌin tandiꞌi inga ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ña kaꞌìin ndra nuu chàꞌnda Ndioo tiñu. Ta ndyoꞌo ti java chata veꞌe ni kindoo ndo.
\v 29 Vati ora ikan ni kichi kuaꞌaꞌ ñivi ìyo ninii kaꞌnu ñuꞌu ñuñivi, ña ni kuiin na kachi na chiꞌin Ndioo nuu chàꞌnda ra tiñu.
\v 30 Yakan va kuaꞌaꞌ ndian kùu ma ndian nuu ndiꞌinia vitin, ni kuu na ndian nunuu. Ta kuaꞌaꞌ ndian kùu ma ndian nunuu vitin, ni kuu na ndian nuu ndiꞌinia ―kàti Jesuu.
\s Jesuu chàku ra chaꞌaꞌ ñivi ìyo ñuu Jerusalén
\r (Mt. 23:37-39)
\p
\v 31 Takan kūu tajan juuni ma ora ikan, chāa iin ndra fariseu nuu ndaa Jesuu. Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Na kuꞌu̱n inga chiyo ti Herode kùuni ra kaꞌni ra ñu̱n ―kàti ndra.
\p
\v 32 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ndra:
\p ―Na kuꞌun ndiko ndo nuu ndaa ma rakan ña yaꞌa vata ta katituꞌun ndo nuu ra, ti vitin ta itaan kùu yi ña ni tavaniꞌi̱ tati xaan ndiso ñivi ta ni jandaꞌi ñivi kuꞌvi ndia, ta nda isaa kùu yi ña ni chinu jàꞌi yi, kàti ndo chiꞌin ra.
\v 33 Yakan va ìyo yi ña kuꞌin ma itiꞌ iꞌya vitin, itaan ta isaa, vati na väꞌa kuvi iin ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo inga ñuu tuva yüvi ñuu Jerusalén kùu yi.
\v 34 Ndaꞌvi taꞌan ndyoꞌo ñivi ìyo ñuu Jerusalén, ña endee chàꞌni ndo ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ta juuni endee jàndikun ndo ta chàꞌni ndo chiꞌin yuu tandiꞌi ndra tāchi Ndioo ña kàtituꞌun ndra tuꞌun ra nuu ndo. Vati yuꞌu nduvaꞌa kuaꞌaꞌ chaꞌaꞌ kūuni̱ tindei ndo nuu ma tundoꞌo takua jàꞌa tiatanꞌ chiꞌin tiun kuati seꞌe ri ña tìxeꞌe ri ndri tichi ndichin ri. Takan kūuni̱ jaꞌi chiꞌin ndo niku va nī kuuni ndo.
\v 35 Yakan va yuꞌu kàti̱ chiꞌin ndo vitin ti na tüva ni koo Ndioo chiꞌin ndo ñuu ndo, ta tüva ni ndeꞌe ndo yuꞌu ndia, nda kati keta ma kivi ña ìyo yi ña kaꞌan ndo teꞌen nui: “Yaꞌa ií ra vàchi chiꞌin sivi Rachaꞌnu Ndioo”, ni kati ndo ―kàti Jesuu.
\c 14
\s Jesuu, jàndaꞌa ra iin rakuꞌvi jàꞌa kuiñu
\p
\v 1 Takan kūu tajan iin kivi nindeo, chāꞌan Jesuu chākachi ra veꞌe iin ra chàꞌnda tiñu nuu ñivi fariseu. Va inga ma ndian fariseu kaꞌìin ma ikan jàkuenda na Jesuu,
\v 2 ndeꞌo tu jandaꞌa ra iin rakuꞌvi jàꞌa kuiñu ña ndaa yatini nuu ra.
\v 3 Tajan teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ndio Jesuu nuu ma ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo chiꞌin nuu ndra fariseu:
\p ―¿Naja kua kati ma tutu ley Ndioo, a vaꞌa ña jàndaꞌa yo ndian kuꞌvi ma kivi nindeo, a väꞌa? ―kàti Jesuu.
\p
\v 4 Va taxiin kìndoo ndra. Ta ikan jan jūndii ndio Jesuu ndaꞌaꞌ ra chata ma ra kùꞌvi, tajan ndāꞌa ndio ra jāꞌa ra. Ta kàꞌan ndio Jesuu chiꞌin ra ña na kuꞌun ra veꞌe ra.
\v 5 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ndra fariseu:
\p ―Taku ndyoꞌo ndra fariseu, ¿a tüvi tàva ndo jundiki a burru jàna ndo ma tichi soko kaꞌnu ma ora kòyo ndri ma tichi yi ma kivi nindeo?, kùuni ndo.
\p
\v 6 Va ora kāꞌan Jesuu takan chiꞌin ndra, endee tükuii nani kàꞌan ndra.
\s Jesuu, jànaꞌa ra naja kua jàꞌa yo ora chàꞌan yo nuu ìyo viko tàndaꞌa
\p
\v 7 Ta ora ndēꞌe Jesuu ña kàchin na tayu kaꞌnu tiá ña kùnandi na yuꞌu mesa nuu ìyo viko tandaꞌa, tajan teꞌen jākuninaa ra na chiꞌin tuꞌun iꞌya:
\p
\v 8 ―Ora ìyo iin ndian jàmvitaa ndo nuu ìyo viko tandaꞌa, na künandi ndo tayu kaꞌnu tiá ña ndaa ikan, ti koto chaa iin ra jàmvitaa na ña kaꞌnuga kua ndyoꞌo,
\v 9 ta ora ni ndeꞌe ma ra jainvitaa ndo ra, ta rakan teꞌen ni kaꞌan ndio ra chiꞌin ndo: “Na kundachiyo ndo nuu tayu chiña ti ni kunandi inga raꞌya”, kàti ra chiꞌin ndo. Ta ndyoꞌo ìyo yi ña kundachiyo ndo ikan, vaji kanuu ndo. Ta kuꞌun ndio ndo kukunandi ndo tayu kaꞌìin nuu ndiꞌinia.
\v 10 Yakan va ora jàmvitaa na ndo, na kunandi ndo ma tayu kaꞌìin nuu ndiꞌinia, tajan ora ni ndeꞌe ndio ma ra jāinvitaa ndo ndo, tajan teꞌen ni kaꞌan ndio ra chiꞌin ndo: “Ndyoꞌo meru, na kuꞌun ndo kukunandi ndo ma tayu kaꞌnuga ña ndaa ndakan.” Tajan ora ni kuni ma ndian kaꞌìin xiin ndo ña kàꞌan ra chiꞌin ndo, ta ni tiñuꞌu ndio na ndo.
\v 11 Vati ma ndian chàtaꞌani jakaꞌnu juuni maaꞌ, ndiakan Ndioo ni jakukanuu ra na. Va ma ndian jàndaꞌvi juuni maaꞌ, ndiakan ni jakaꞌnu Ndioo na.
\p
\v 12 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ma ra jāꞌa viko ikan:
\p ―Ora ni jaꞌun iin viko kaꞌnu, na jämvitaun ni merun ni ñiviun ni ndra yaniun, ta ni ndian kuika ndia. Vati tu takani jàꞌun, ni kaꞌnda ndiko na kuenda nuu̱n, ora ni jainvitaa na ñu̱n ña kuꞌun iin viko ña ni jaꞌa na tiá itiꞌ nuu.
\v 13 Yakan va ora ni jaꞌun iin viko, vaꞌa ga ña jainvitaaun ma ndian ndaꞌvi chiꞌin ndian kuꞌvi ndian kuaá ta chiꞌin ndian koxo.
\v 14 Tu takani jàꞌun nduvaꞌa kuii sii ni kuuniun chaꞌaꞌ ma ña jāꞌun chiꞌin na, ti vaji na küu kuꞌva ndiko na ma ña chāꞌun nuu na, va ora ni nataku ndiko ma ndian vaꞌa, Ndioo ni kuꞌva ra ña kaꞌnu nuu̱n chaꞌaꞌ ma ña jāꞌun kuenda na.
\s Jesuu kàtituꞌun ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ ñivi kùuni kiꞌvi nuu chàꞌnda Ndioo tiñu
\r (Mt. 22:1-10)
\p
\v 15 Takan kūu ta iin ma ra nàndi yuꞌu mesa, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Na sii kuuni ndian ni kuꞌun kachi chiꞌin Ndioo nuu chàꞌnda ra tiñu ―kàti ra.
\p
\v 16 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra iin kuꞌva nuu ra:
\p ―Iin ra chīyo tajiꞌna, jàꞌa ra iin viko kaꞌnu. Ta rakan ti tāchi ra ma ra musu ra ña na kuꞌun ra kujainvitaa ra kuaꞌaꞌ ñivi.
\v 17 Takan kūu ta ora cha ìyo vaꞌa tandiꞌi ma ña ni kachi na, tajan tāchi ndiko ra ma ra musu ra ña na kuꞌun ra kujandakutuꞌun ra ma ñivi jāinvitaa ra ña na kichi na ti cha ìyo vaꞌa yi.
\v 18 Va taꞌiiꞌiin ndiakan kātituꞌun na ña ìyo inga tuku tiñu ni jaꞌa na. Taku ora chāa ndio ra nuu ìyo ma ra nunuu, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ra musu ikan: “Na küu kuꞌin ti já jātai iin ñuꞌuꞌ, ta ìyo yi ña kuꞌin kundeꞌi yi. Yakan va chìkain ñamani nuu̱n ña na kaꞌnu kooniun ti na küu kuꞌin”, kàti ra.
\v 19 Ta inga tuku ra va teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma musu: “Já jātai uꞌun taꞌan yunta, ta ìyo yi ña kuꞌin kukiꞌin kuꞌva ndri ndeꞌo tu vaꞌa jàtiñu ndri. Yakan va chìkain ñamani nuu̱n ña na kaꞌnu kooniun ti na küu kuꞌin”, kàti ra.
\v 20 Ta ma inga ra teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra: “Já tāndaꞌi, yakan va kaꞌnu kooniun ti na küu kuꞌin”, kàti ra.
\v 21 Takan kūu tajan chīkoniꞌi ndiko ma musu kuàꞌan ra nuu ìyo ma ra chàꞌnda tiñu nuu ra. Ta kātituꞌun ndiꞌi ra yi nuu ra. Va nduvaꞌa kuii kūxaan ra, tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ra: “Na kuꞌu̱n kunanduku̱n vaji ndian ndaꞌvi chiꞌin ndian chaꞌa peꞌlu chiꞌin ndian kuaá a ndian kukueꞌe nda ni kuuni ma itiꞌ kai, ta nda yuꞌu ñuu ndia. Ta kundakaun na kichi na ndeꞌve chiꞌun”, kàti ra.
\v 22 Takan kūu ta nunuuni teꞌen nākaꞌan ndiko ra chiꞌin ma ra chitoꞌo ra: “Yoꞌo rachaꞌnu, cha jāꞌi ma ña kātituꞌu̱n nui, ta juuni takäꞌan kutu ma tichi veꞌe”, kàti ra.
\v 23 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku ma ra chitoꞌo ra chiꞌin ra: “Na kuꞌun ndikoun kunanduku̱n tiá ma ndian ndaꞌvi ña jàtiñu itiꞌ tichi kuꞌu ta na janiniun inga ñivi ña na kichi na chiꞌun ma veꞌi, ikan na kutu yi”, kàti ra chiꞌin ra.
\v 24 Yakan va yuꞌu, kàti nuu ndo ti nïꞌiin ma ndian jāinvitai ma nunuu na küu ga kachi na ma ña jāꞌi ―kàti Jesuu.
\s Ndetiñu ta kùu kuu yo ñivi jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu
\r (Mt. 10:37-38)
\p
\v 25 Takan kūu tajan nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ñivi chàkunuu chiꞌin Jesuu. Ta ikan jan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin na:
\p
\v 26 ―Tu ìyo iin ndian kùuni kiꞌvi itiꞌ kuàꞌin, ìyo yi ña kuuniga na ndeꞌe na yuꞌu kua kùuni na ndeꞌe na tatá na, maꞌá na, ñasiꞌi na, seꞌe na, yani na ñivi taꞌan na, ta naani na ña kùuni na ndeꞌe na juuni maa na. Takan ìyo yi ña jaꞌa na ta kùu kuu na ndian jàkuaꞌa chiꞌi̱n.
\v 27 Tu ìyo iin ma ndian töve vaꞌa ña kuꞌun na itiꞌ kuàꞌin vaji ndava ìyo yi ña kuvi na chaꞌi, na küu kuu na ndian jàkuaꞌa chiꞌi̱n ndia.
\v 28 Ta tu ìyo iin yo kùuni jaꞌa iin veꞌe, jiꞌna ìyo yi ña tavaniꞌi jiꞌna ndo kuenda ta ikan ndeꞌe ndio ndo tu keta ma xuꞌunꞌ ndo, tajan jaꞌa ndio ndo yi.
\v 29 Ta indukuni kùu yi tu cha kīchaꞌa ndo jàꞌa ndo ma chaꞌa veꞌe, ta na këtaga ma xuꞌunꞌ ndo ña jàchinu ndo yi, ni kuakú ndaa ma ñivi ndo chiꞌin tuꞌun iꞌya:
\v 30 “Ndeꞌe ndo naja kua kàa veꞌe kundu ña jàvaꞌa rakan, ti nī chinu jàꞌa ra yi”, kàti na.
\v 31 Ta juuni tu ìyo iin ra kùu rey ña kùuni ra kanitaꞌan ra chiꞌin inga rey ña chàꞌnda tiñu inga ñuu, va iin rey ìyo uchi mii jandaru ra ta inga ra ìyo oko mii jandaru ra, ¿a tüvi ìyo yi ña kunandi ra jaꞌa jiꞌna ra kuenda, ndeꞌo tu kùu kanitaꞌan ra chiꞌin ma ra kùu rey ña vachi chiꞌin oko mii jandaru?, kùuni ndo.
\v 32 Ta tu küu jaꞌa ma ra kùu rey ña ìyo uchi mii jandaru kanitaꞌan ra chiꞌin ra, kuuni ra, tajan ni tachi ndio ra uvi uni ma ndra tatun ra na kujandondaa ndra tiñu nuu inga ma ra kùu rey ora juuni vàchi chikaga ra chiꞌin ma jandaru ra ña na tüva kanitaꞌan ndra.
\v 33 Yakan va tu küu ndakoo ndo ndisaa ma ña ìyo nuu ndo, ta küu kuu ndo ma ndra jàkuaꞌa chiꞌi̱n.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ ñií ña naja kua kuu yi tuva jàña yi ña uꞌvá yi
\r (Mt. 5:13; Mr. 9:50)
\p
\v 34 ’Yakan va taku ma ñií vaꞌa yi, va tu naa ña uꞌvá yi, ta na küuga kuu uꞌvá yi inga chaꞌaꞌ.
\v 35 Ma ñií ikan tüva nda kuenda yi ni kuenda ñuꞌuꞌ ta ni kuenda abono tajan chàta yo yi. Yakan va ndyoꞌo ndian ìyo chinituni, na tasoꞌo ndo ña kàꞌin ―kàti Jesuu chiꞌin na.
\c 15
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ mvechala ña kuànaa
\r (Mt. 18:10-14)
\p
\v 1 Tajan \fig La oveja perdida|28DN00474b.tif|col|||Ma mvechala ña kuànaa|15.1\fig*ndisaa ma ndian nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ñuu kaꞌnu Roma, ta inga ndian jàꞌa kuati cha jāyatin na na nuu nda Jesuu ña kùuni na tasoꞌo na ña kàꞌan ra.
\v 2 Takan kūu tajan ma ndra fariseu chiꞌin ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo, teꞌen kīchaꞌa ndra kàꞌan ndra chata Jesuu chiꞌin tuꞌun iꞌya:
\p ―Raꞌya yaꞌa ga chàtaꞌani ra ndikitaꞌan ra kachi ra chiꞌin ma ndian jàꞌa kuati ―kàti ndra.
\p
\v 3 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ndio ra iin kuꞌva nuu ndra:
\p
\v 4 ―Tu ìyo nda ndyoꞌo ìyo iin cientu mvechala jàna, ta jàkuanaa ndo iin ri tichi kuꞌu nuu chàkunuu ndo kùmi ndo ri, ¿a tüvi ndakoo ndo ndi kumi xiko chaꞌun kumi ndri ta kuꞌun ndio ndo kunanduku ndo ma kiti kuànaa nda kati nataꞌan ndo ri?, kùuni ndo.
\v 5 Ta ora cha nātaꞌan ndio ndo ri, tajan nduvaꞌa kuii chìsii ndio ndo ña ndava chìso chata ndo ri.
\v 6 Ta ora chàa ndio ndo veꞌe ndo, tajan jàtiꞌvi taꞌan ndo ndian nàkoto ndo ta ndian ìyo yatin xiin veꞌe ndo, ta teꞌen nàkaꞌan ndio ndo chiꞌin na: “Na sii kuunio ti ma mvechala jànai ña kuànaa jāꞌi cha nātaꞌan ndikoi ri”, kàti ndo chiꞌin na.
\v 7 Yuꞌu kàti ti indukuni kua ikan kùu yi chiꞌin iin ndian jàꞌa kuati tuva ndàkoo na ma ña jàꞌa na ta kiꞌvi na itiꞌ Ndioo. Nduvaꞌa kuii sii ni kuuni Ndioo ìyo andivi chaꞌaꞌ ra kua chaꞌaꞌ inga kumi xiko chaꞌun kumi ñivi ña tüva chiniñuꞌu na kiꞌvi na itiꞌ Ndioo, ti ñivi vaꞌa kùu na kùuni na ―kàti Jesuu.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ xuꞌunꞌ ña kuànaa
\p
\v 8 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin na:
\p ―Tajiꞌna chīyo iin ña ìyo uchi taꞌan xuꞌunꞌ kaa nuu, ta jākuanaa ña iin yi. Yakan va ma ña jāꞌa ña kùu ña tāa ña iin ñuꞌú kandil ma tichi veꞌan, ta kīchaꞌa ña nàtiꞌvian nda kati nataꞌan ña yi.
\v 9 Tajan ora cha nātaꞌan ña yi, tajan jātiꞌvi taꞌan ña ndisaa ma ndian nàkotoan chiꞌin ndian ìyo xiin veꞌan, tajan teꞌen kīchaꞌa ndioan kàꞌan ña chiꞌin na: “Na sii kuunio ti cha nātaꞌin ma xuꞌunꞌ ña kuànaa jāꞌi”, kàtian.
\v 10 Yakan va yuꞌu kàti̱ chiꞌin ndo ti juuni nduvaꞌa kuii sii ni kuuni ndian tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo ora ndakoo iin ra kuati jàꞌa ra ta chìkoniꞌi ra itiꞌ Ndioo ―kàti Jesuu.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ iin ra kuànaa seꞌe
\p
\v 11 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu iin kuꞌva nuu na:
\p ―Tajiꞌna chīyo iin ra ìyo uvi taꞌan ndra seꞌe ra.
\v 12 Tajan ma rayoko tiá teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma tatá ra: “Yoꞌo tatá, kùuni̱ ña kuꞌvaun ma ndatiñu ña ìyo yi ña ndakiꞌi̱n”, kàti ra. Tajan ma tatá ndra nātaꞌvi ra ma ndatiñu ra nuu ninduvi ndra.
\v 13 Tajan chāa ndio iin kivi ña xìko ndio ma ra tivaa tiá ma ndatiñu ra. Ta chiꞌin ma xuꞌunꞌ nīꞌi ra ña xīko ra yi kēe ra kuàꞌan ra iin ñuu nuu chika ña endee ndīꞌi ma xuꞌunꞌ ra jānaa ra ti tüvi nī chito ra kumi ra yi.
\v 14 Ta ora cha ndīꞌi ndio ma xuꞌunꞌ jānaa ra, tajan nduvaꞌa kuii chīyo iin tamaꞌ nuu ñuu ikan ta yāꞌa ndio ra soko.
\v 15 Tajan kuàꞌan ndio ra kuànanduku ra tiñu jàꞌa ra nuu iin ma ra ìyo ikan. Ta ikan jan rakan tāchi ndio ra ra na kuꞌun ra kujakuenda ra kini jàna ra ña kaꞌìin itiꞌ tichi kuꞌu.
\v 16 Ta rakan ti yaꞌa chìsoko ra ña ndava kùuni ra kachi ra ña kini chàchi ndri ta tüvi nda yo chàꞌa yi nuu ra.
\v 17 Tajan chāꞌa ndio ra kuenda ña teꞌen kīchaꞌa ra chànini ra chiꞌin juuni maa ra: “Ta ndisaa ndra musu jàtiñu chiꞌin tatá yo, ndava chàkoso ndayu chàchi ndra, ta maa yo iꞌya ndava chìꞌo soko ña tüvi niꞌo ña kacho.”
\v 18 Yakan va chānini ra: “Vaꞌa ga chikoniꞌi ndiko yo veꞌe ma tatá yo ta teꞌen kàꞌan yo nuu ra: Yoꞌo tatá, cha chìtoi ti iin kuati kaꞌnu kùu ma ña jāꞌi chiꞌun ta chiꞌin Ndioo ndia.
\v 19 Yakan va na kuàtiñun yuꞌu takua chàtiñu ma ndra kùu musu̱n ta tüva ìyo yi ña kaꞌun ña ra seꞌun kùi.” Takan chānini ra ña ni kaꞌan ra chiꞌin ma tatá ra.
\v 20 Tajan chīkoniꞌi ndio ra kuàꞌan ra itiꞌ veꞌe ma tatá ra.
\p ’Tajan ora ndēꞌe ma tatá ra ña yatinia vàchi ra, tajan nduvaꞌa kuii kūndaꞌvini ra seꞌe ra ta kāndakunu ndio ra chātaꞌan ra nuu ra, ta ikan kāñaꞌa ra chiꞌin ma seꞌe ra ta chūnumi ndaa ra ra.
\v 21 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma ra seꞌe ra chiꞌin ra: “Yoꞌo tatá, cha chìtoi ti iin kuati kaꞌnu kuu ma ña jāꞌi chiꞌun ta chiꞌin Ndioo ndia. Yakan va tüva ìyo yi ña kaꞌun ña ra seꞌun kùi”, kàti ra.
\v 22 Va ma tatá ra teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ndra kùu musu ra: “¡Numini kukiꞌin ndo ma jaꞌma vaꞌa ga ta na jakuꞌun ndo yi ra! Ta juuni na kundaꞌa ndo iin xeꞌe ta tiꞌi ndo yi ndaꞌaꞌ ra chiꞌin ndichan ña kundii chaꞌa ra.
\v 23 Ta juuni na kukiꞌin ndo iin jundiki vali ta nduꞌu ga ta kaꞌni ndo ri, ti ni jaꞌi iin viko kaꞌnu ta ni kacho,
\v 24 vati ma ra seꞌi ña kīchaa vitin kùu ra takua kùu iin ra cha chīꞌí kuendai va vitin cha nātaku ndiko ra, cha jākunai ra ta vitin cha nātaꞌan ndikoi ra.” Takan kūu ta ora chīnu kàꞌan ndio ra takan tajan kīchaꞌa ndio ndra jàꞌa ndra viko kuenda ra.
\p
\v 25 ’Ta ora chāa ma ra chavaꞌa seꞌe ra ña jàtiñu tichi kuꞌu yatini ma nuu ìyo veꞌe, tajan ikan chīni ra ña chìta ma yaa ta tàchaꞌa na,
\v 26 ta ikan jan kāna ra iin ma ra musu ma tatá ra, tajan chīkatuꞌun ndio ra nuu ra ña nayi kuu ma nuu ìyo veꞌe.
\v 27 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma ra musu ikan chiꞌin ra. “Ma ra yaniun cha kīchaa ndiko ra. Yakan va ma tatáun tāchi ra ña na kutiin ndra ma jundiki vali ta nduꞌuga ta chāꞌni ndra ri ti ma ra yaniun kīchaa ndito ra”, kàti ra.
\v 28 Va ma ra yani ra chavaꞌa nī kuuni ra kiꞌvi ra ma tichi veꞌe ti yaꞌa kàyuni ra. Yakan va ma tatá ra kēe ra ma tichi veꞌe ta chājanini ra ra ña na kiꞌvi ra ma tichi veꞌe nuu ìyo ma viko.
\v 29 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ma tatá ra: “Yoꞌo tatá, cha chìto vaꞌun ti cha yaꞌa kuaꞌaꞌ kuiya kùu yi ña jàtiñui chiꞌun, ta ndisaa ma ña kàꞌun chiꞌi̱n jàꞌi yi, ta tükuii nda ora kuvaꞌun vaji iin tixuꞌu vali nui ña jàꞌi iin viko chiꞌin ma ndra amigui.
\v 30 Ta vitin kīchaa ma ra seꞌun ña chājanaa kaꞌani xuꞌu̱nꞌ chiꞌin ñivi ñaꞌa tondo, ta chaꞌaꞌ rakan chāꞌniun ma jundiki vali ña nduꞌuga ña ìyo nuu̱n.” Takan kàti ra chiꞌin ma tatá ra.
\p
\v 31 ’Tajan ma tatá ra teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ra: “Yoꞌo seꞌyu, cha chìtoi ti ndisaa tiempu ìyoun chiꞌi̱n, yakan va tandiꞌi ma ña ìyo nui juuni ñaꞌun kùu yi ndia.
\v 32 Va vitin iin ña vaꞌa kùu yi tu jaꞌa yo iin viko. Ta sii kuunio ti ma ra yaniun kùu ra takua kùu iin ra cha chīꞌí kuenda yo va vitin cha nātaku ndiko ra. Cha jākunaa yo ra niku va vitin cha nātaꞌan ndiko yo ra.” Takan kàti ma tatá ra chiꞌin ra ―kàti Jesuu.
\c 16
\s Jesuu kàtituꞌun ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ iin ra musu ña jānaa ndatiñu chitoꞌo
\p
\v 1 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Tajiꞌna chīyo iin ra kuika, ta rakan ti juuni chīyo iin ra chàꞌnda tiñu nuu ma ndra kùu musu ra ndia. Ta ikan jan ìyo iin yo chākatituꞌun nuu ma ra kùu chitoꞌo ma ra kùu musu ña chàꞌnda tiñu, janaa kaꞌani ra xuꞌunꞌ ra.
\v 2 Ta ikan jan kāna ndio ma ra chitoꞌo ra ra ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra: “Cha chìtoi ti yöve tiñu ndaa kùu ma ña jàꞌun kuendai. Yakan va na jaꞌa yo kuenda chaꞌaꞌ ma tiñu jāꞌun ti tüva ni jatiñu̱n kuendai”, kàti ra.
\v 3 Tajan teꞌen kīchaꞌa ndio ma ra musu ra chànini ra ora kāꞌan ra takan chiꞌin ra: “¿Naja kua jaꞌa yo ña ma ra kùu chitoꞌo yo tāva ra yo tichi tiñu jàꞌa yo iꞌya, ta tüvi ñàndeo ña jàtiñu yo nuu ma ñuꞌuꞌ, ta kànuu yo ndakan yo tundaꞌvi veꞌe ñivi?
\v 4 Aan, cha chìto yo nayi ni jaꞌa yo ora ni kindaa ma ra chitoꞌo yo tiñu jàꞌa yo, ikan na kuꞌva ñivi na koo yo veꞌe na”, kùuni ra.
\v 5 Tajan kāna ndio ra taꞌiiꞌiin ma ndian tàvi nuu ma chitoꞌo ra. Ta ora chāa ndio na nuu ra, tajan teꞌen chīkatuꞌun ndio ra nuu iin ma ra tàvi nuu ma chitoꞌo ra: “¿Naja tàviun nuu ma chitoꞌi?”, kàti ra.
\v 6 Tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra: “Tàvi̱ iin cientu litru cete nuu ra”, kàti ra. Tajan teꞌen nākaꞌan tuku ma ra musu kuxini ikan chiꞌin ra: “Iꞌya ìyo ma tutu chaꞌaꞌ ma ña tàviun, na kunandiun ta taun nuu yi ña tàviun uvi xiko uchi nia. Ta takan taꞌnda ma kuendaun”, kàti ra.
\v 7 Tajan teꞌen chīkatuꞌun tuku ra nuu inga ma ra tàvi: “¿Ta yoꞌo, naja tàviun nuu ra?”, kàti ra. Tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra: “Tàvi̱ iin cientu karia trigu nuu ra”, kàti ra. Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma ra musu kuxini chiꞌin ra: “Iꞌya ìyo ma tutu chaꞌaꞌ ma ña tàviun. Na kunandiun ta taun ña tàviun kumi xikonia nuu ra, ta takan taꞌnda kuendaun”, kàti ra.
\v 8 Tajan ma ra kùu chitoꞌo ma musu kuxini ña töve vaꞌa jàtiñu, chāꞌa ra kuenda ña yaꞌa yati jàtiñu ma ra musu ikan kuenda juuni maa ra, vati tiá yati ma ndian ñuñivi ndeꞌve jàtiñu na kuenda juuni maa na kua ma ñivi chìnuni tuꞌun Ndioo.
\p
\v 9 ’Yakan va yuꞌu Jesuu, kàtituꞌin nuu ndo ña na kuàtiñu ndo ma ña kuika ndo ña töve vaꞌa ña ìyo ma ñuñivi iꞌya, ikan na kùu niꞌi ndo amigu ndo. Ta ora ndiꞌi ma ña kuika ndo kuu niꞌi ndo inga ra kùu tindee ndo nuu ni koo ndo endeeni itiꞌ andivi.
\v 10 Yakan va tu jàtiñu vaꞌa yo ma tiñu taꞌani ña chàꞌa ma chitoꞌo yo nuu yo indukuni ni jatiñu vaꞌa yo kuenda ra ora ni kuꞌva ra ma tiñu kaꞌnuga nuu yo. Va tu töve jàtiñu vaꞌa yo ora chàꞌa ra ma tiñu taꞌani nuu yo, indukuni töve ni jatiñu vaꞌa yo tu kuꞌva ra iin tiñu kaꞌnuga nuu yo ndia.
\v 11 Yakan va tu töve jàtiñu vaꞌa ndo chiꞌin ma ña kuika ndo ña ìyo chiꞌin ndo ma ñuñivi iꞌya, juuni töve ni kuꞌva Ndioo ma yaꞌvi kaꞌnu nuu ndo itiꞌ andivi, ti töve ìyo tundeeni ra chiꞌin ndo.
\v 12 Ta tu töve jàtiñu vaꞌa ndo chiꞌin ma tiñu tatu chāꞌa na nuu ndo ma ñuñivi iꞌya, indukuni töve ni kuꞌva Ndioo ña koo ñaꞌa maa ndo ndia.
\p
\v 13 ’Ta juuni na küu jaꞌa iin ra musu tiñu nuu uvi ndra kùu chitoꞌo ra, ti ni kuuni ra ndeꞌe ra iin ra ta ni kuxaani ra ndeꞌe ra inga ra. Yakan va na küu jachiꞌin ra ña kàꞌan iin ra ta jaꞌa ra ña kàꞌan inga ra, ti töve indukuni chànini ndra. Ta juuni na küu kuunio ndeꞌo Ndioo tuva kùunio ndeꞌo ma xuꞌunꞌ ndia ―kàti Jesuu.
\p
\v 14 Ta takua ma ndra fariseu yaꞌa kùuni ndra ndeꞌe ndra ma xuꞌunꞌ, yakan va ora chīni ndra ña kāꞌan Jesuu ndisaa ma tuꞌun iꞌya, tajan kīchaꞌa ndra chàtuꞌun ndra Jesuu.
\v 15 Va Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndyoꞌo kùu ma ndian jàꞌani ndo ña kùu ñivi vaꞌa nuu ndeꞌe tandiꞌi ñivi, va Ndioo takua cha chàꞌa ra kuenda naja kua chànini ndo, ña jàkaꞌnu ndo ma ña ìyo nuu ndo, yakan va Ndioo yaꞌa xaani ra ndèꞌe ra ma kuàjaꞌa ndo.
\s Ni koo ñivi chiꞌin Ndioo nuu chàꞌnda ra tiñu
\p
\v 16 ’Nda tiempu kēta Xuva takani cha ìyo ma Ley tāa Moisés chiꞌin ma tutu Ndioo ña kàti yi naja kua kùuni Ndioo ña jàꞌa yo. Nda ora ikan, kàtituꞌun ndi tuꞌun vaꞌa Ndioo ña jànaꞌa yi ña cha chātaꞌan nuu chàꞌnda ra tiñu. Ta vitin yaꞌa ga kuaꞌaꞌ ñivi nànduku na naja kua kuu kiꞌvi na nuu ìyo ra.
\v 17 Yakan va yuꞌu kàti chiꞌin ndo ti taku andivi ta ñuꞌuꞌ ñuñivi ni naa yi, va ma tuꞌun kàꞌan nuu ma tutu Ndioo töve ni naa yi, nda kati jachinu jiꞌna yi ma ña kàꞌan yi.
\s Jànaꞌa Jesuu ña na väꞌa ndàkoo yo ñasiꞌo
\r (Mt. 19:1-12; Mr. 10:1-12)
\p
\v 18 ’Taku tu iin raꞌii ndàkoo ra ñasiꞌi ra ta tàndaꞌa ra chiꞌin inga ñaꞌa, iin kuati jàꞌa ra kuenda Ndioo. Ta ma ra tàndaꞌa chiꞌin iin ñaꞌa ña cha ndākoo ii, juuni iin kuati kùu yi ndia.
\s Iin ra kuika chiꞌin ra nàni Lázaru
\p
\v 19 ’Tajiꞌna \fig El rico y Lázaro|29NT-079n.TIF|col|16:19||Ma rakuika ndaa ma andayaꞌ chìkan ra ña na tindee ma Lazaru ra|16.19\fig*chīyo iin ra kuika ña chākuꞌun ra jaꞌma yaꞌa vaꞌa ta yaꞌvi. Ta rakan ti tandiꞌi kivi jàꞌa ra viko ta nduvaꞌa vii jàkutu ra ndia.
\v 20 Ta juuni chūnandi iin ra ndaꞌvi ña nàni Lázaru ma nuu ñuꞌuꞌ yuveꞌe ra. Ta rakan iin ra yaꞌa kuaꞌaꞌ ndiꞌi lakua ìyo kuñu ra.
\v 21 Ta ma ra ndàꞌvi iꞌya chùnandi ra ikan ti kùuni ra kachi ra ma cheꞌe yuꞌu ma ra kuika ña chìta xuu mesa. Ta nda ma ina cha jàyatin ndri ndri nuu nàndi ra ña yùvi ndri nuu ma ndiꞌi kàa ra.
\v 22 Va kēta iin kivi ña chīꞌí ma ra ndaꞌvi ikan. Ta ma ndra kùu tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo ndàka ndio ndra ra kuàꞌan ndra nuu ni koo ra chiꞌin rachaꞌnu Abraham ma andivi. Takan kūu ta chāa iin kivi ña juuni chīꞌí ma ra kuika, ta kūchi na ra ndia.
\p
\v 23 ’Ta ora ndèꞌe ndio ma ra kuika tundoꞌo ma andayaꞌ, ta ikan jan ndōniꞌi ra nuu ra ta chika ndēꞌe ra ña ndaa Lázaru chiꞌin Abraham ma andivi.
\v 24 Ta ikan jan teꞌen kānachaa niꞌi ra: “Yoꞌo tatá Abraham, na kundaꞌviniun yuꞌu, ta tachiun ma Lázaru na jatii ra xini ndaꞌaꞌ ra chiꞌin takuii ta kichi janani ra yi nuu yai, ikan na ndovichin yi, vati yaꞌa ndèꞌi tundoꞌo tichi ñuꞌú iꞌya”, kàti ma ra kuika.
\v 25 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma Abraham chiꞌin ra: “Yoꞌo seꞌyu, na kukuꞌuniun ña ma nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi nuu kīchiun, nduvaꞌa kuii vaꞌa chīyoun, ta Lázaru ti mamaa tundaꞌvini chākunuu ra. Ta vitin chìsii ra ìyo ra iꞌya, ta yoꞌo ndèꞌun tundoꞌo.
\v 26 Ta juuni ìyo iin xaꞌva kaꞌnu maꞌñu yo, ña ni ma ndian kaꞌìin iꞌya na küu keta chiyo na itiꞌ chiña, ta ni ndian kaꞌìin chiña na küu keta chiyo na itiꞌ teꞌen ndia”, kàti Abraham.
\p
\v 27 ’Tajan teꞌen nākaꞌan tuku ma ra kuika chiꞌin ra: “Tu takan kùu yi chìkain inga ñamani nuu̱n, yoꞌo tatá Abraham, ña na tachiun ma Lázaru na kuꞌun ra ñuñivi nuu ìyo ma tatái,
\v 28 vati ma ikan ìyo uꞌun taꞌan ndra yani̱, na katituꞌun ra nuu ndra na chikoniꞌi ndiko ndra chiꞌin Ndioo, koto ndeꞌe ndra tundoꞌo takua ndèꞌi tundoꞌo iꞌya”, kàti ra.
\v 29 Tajan teꞌen nākaꞌan Abraham chiꞌin ma ra kuika: “Cha ìyo tutu Ndioo tāa Moisés chiꞌin ndra ta juuni ìyo tuꞌun tāa ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ndia, ndisaa ña kàꞌan nuu tutu ikan, na jakuaꞌa ndra yi ta jachiꞌin ndra ña kàꞌan yi”, kàti Abraham.
\v 30 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma ra kuika chiꞌin ra: “Ndicha ña takan kùu yi yoꞌo tatá Abraham, va tu nataku ndiko iin ra ndií, ta keta ra kaꞌan ra nuu ndra, ni chinuni ndra ta jaña ndra ma kuati jàꞌa ndra”, kàti ma ra kuika chiꞌin ma Abraham.
\v 31 Va ma Abraham teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra: “Tu töve jàchiꞌin ndra ma tuꞌun tāa ma Moisés chiꞌin tuꞌun tāa ndra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo chīyo tajiꞌna, indukuni töve ni jachiꞌin ndra ma ña kàꞌan iin ra ndií tuva nataku ndiko ra ta keta ra nuu ndra.” Takan kàti ma Abraham chiꞌin ma ra kuika ―kàti Jesuu.
\c 17
\s Iin kuati kaꞌnu kùu yi tuva kuàꞌan yo itiꞌ töve vaꞌa
\r (Mt. 18:6-7, 21-22; Mr. 9:42)
\p
\v 1 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Taku ma nuu ñuꞌuꞌ iꞌya yaꞌa ga ìyo kuaꞌaꞌ ma ndian jàꞌa kuati, va ndaꞌvi taꞌan ma ra jànaꞌa ma kuati nuu inga na vati ni ndeꞌe ra tundoꞌo.
\v 2 Vaꞌa ga tuva kuꞌni na iin yuu mulinu sukun ra ta jakuꞌun na ra tichi tañuꞌu, koto janaꞌa ra kuati nuu ma ndiakuati iꞌya.
\v 3 Yakan va na jaꞌa ndo kuenda nuu ndo. Tu iin ndian taꞌan ndo jaꞌa na kuati chata ndo, na kaꞌan ndo chiꞌin na ti yüvi ña vaꞌa ma ña jàꞌa na. Ta tu jachiꞌin na ma ña kàꞌan ndo, ta ìyo yi ña jakaꞌnuni ndo ma kuati na.
\v 4 Ta tu ucha chaꞌaꞌ jàꞌa na kuati chata ndo iin kivi ta ucha chaꞌaꞌ kuàkaꞌan na nuu ndo ña na jakaꞌnuni ndo ma kuati na ti tüva jaꞌa na yi, ta ìyo yi ña jakaꞌnuni ndo na ―kàti Jesuu.
\s Kàtituꞌun Jesuu ti tu chìnunio ña kàꞌan ra ni koo tundeeni ra chiꞌin yo
\p
\v 5 Takan kūu tajan teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ndio ma ndra tatun Jesuu nuu ra:
\p ―Na tindeun ndi, ikan na chinuni ndi tiá ma tuꞌun Ndioo ―kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 6 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma Jesuu iin kuꞌva chiꞌin ndra:
\p ―Tu chìnuni ndo vaji itaꞌvi takua ndiꞌi ma chiti yuku mostaza, kuu kaꞌan ndo chiꞌin yutun morera nda ikan: “Ña kundachiyoun chiña ta kuꞌu̱n kundaun tichi tañuꞌu ikan”, kàti ndo chiꞌin run. Ta ndicha ña ni jachiꞌin run ña kàꞌan ndo ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\s Jesuu jànaꞌa ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ ña naja kua ìyo ndian kùu musu Ndioo
\p
\v 7 Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin na:
\p ―Tu ìyo nda ndyoꞌo ìyo iin ra kùu musu ndo ña já kīchaa ra ña chāꞌan ra chātaꞌvi ra ñuꞌuꞌ a chākumi ra mvechala jàna ndo, ¿a ni kaꞌan ndo chiꞌin ra ña na yaꞌa ra ta kunandi ra kachi ra?, kùuni ndo.
\v 8 Na töve ndicha ña ni jaꞌa ndo takan ti java teꞌen ni kaꞌan ndo chiꞌin ra: “Na jaꞌun ña kuxini ndi ta taun yi nuu mesa, ta nda ora chinu kachi ndi tajan kunandiun kachiun ta koꞌun ndia”, ni kati ndo chiꞌin ra.
\v 9 Ma ña ni jaꞌa ndo chiꞌin ra kùu yi ña tüvi ni kuꞌva ndo taꞌvindioo nuu ra chaꞌaꞌ ma ña jāꞌa ra, vati ma tiñu tāva ndo nuu ra.
\v 10 Taku ndyoꞌo ora cha jàchinu ndo ma tiñu tāchi Ndioo ña jàꞌa ndo, teꞌen ìyo yi ña kaꞌan ndo: “Na tüvi ìyo yi ña tiñuꞌu̱n ndi, ti ma tiñu jāꞌa ndi kùu ma ña ìyo yi ña jaꞌa ndi”, kàti ndo ―kàti Jesuu.
\s Jesuu jàndaꞌa ra uchi taꞌan ndra kùꞌvi jàꞌa kueꞌe taꞌyu
\p
\v 11 Ta ma tichi itiꞌ nuu kuàꞌan Jesuu ma ñuu Jerusalén, yāꞌa jiꞌna ra ñuꞌuꞌ Samaria chiꞌin ñuꞌuꞌ Galilea.
\v 12 Ta chāꞌan ndio ra nuu kàndii iin kuariya ta ikan ndēꞌe ra uchi taꞌan ndra ndoꞌo kueꞌe taꞌyu ña ndēꞌe chika ndra ra. Yakan va nuu kaꞌìin ndra chika, teꞌen kānachaa ndra ra:
\p
\v 13 ―Yoꞌo Tatá Jesuu, na jaꞌun ñamani nuu ndi ta kundaꞌviniun ndyuꞌu ―kàti ndra.
\p
\v 14 Tajan ora ndēꞌe Jesuu nuu kaꞌìin ndra ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na kuꞌun ndo kujanaꞌa ndo ndo nuu ma ndra sutu ti cha ndāꞌa ndo ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p Tajan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra ta chiꞌin ña chìkani ndra kuàꞌan ndra ta chāꞌa ndra kuenda ña cha ndāꞌa ndra.
\v 15 Tajan iin ma rakuꞌvi ña ìyo tañu ndra ora chāꞌa ra kuenda ña cha ndāꞌa ra, ta chīkokani ndiko ra kuàꞌan ra nuu ndaa Jesuu, ña nduvaꞌa kuii niꞌi kānachaa ra ña jàkaꞌnu ra Ndioo.
\v 16 Tajan ora chāa ndio ra nuu ndaa Jesuu ta chūnandi chiti ra nuu ra nda kati nani teꞌe nuu ra nuu ñuꞌuꞌ. Ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Na taꞌvindioun chaꞌaꞌ ña jāndaꞌun yuꞌu ―kàti ra chiꞌin Jesuu. Ta rakan yüvi ra judíu kùu ra ti ra ñuꞌuꞌ Samariani kùu ra.
\p
\v 17 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ñivi kaꞌìin ikan:
\p ―Cha chìto vaꞌi ti uchi taꞌan ndra jāndaꞌi. ¿Ndanu ìyo ma inga iín taꞌan ndra?
\v 18 ¿Naja tüvi vàchi inga ma ndra judíu ta jakaꞌnu ndra Ndioo ña uvanuu ma ra ñuꞌuꞌ Samaria kīchaa?, kùuni ndo ―kàti Jesuu chiꞌin ma ñivi.
\p
\v 19 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ra:
\p ―Ndeta ta kuꞌun veꞌun, ti chaꞌaꞌ ña chìnuniun kùu yi ña cha ndāꞌun ―kàti Jesuu chiꞌin ma ra Samaria.
\s Tuꞌun jànaꞌa naja kua ni kichi nuu chàꞌnda Ndioo tiñu
\r (Mt. 24:23-28, 36-41)
\p
\v 20 Tajan teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ma ndra fariseu nuu Jesuu:
\p ―¿Nda ora ni kichaa nuu chàꞌnda Ndioo tiñu? ―kàti ndra.
\p Ta teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Taku ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu na küu ndeꞌo yi ma ora ni kichaa yi.
\v 21 Yakan va ma ora ikan na küu kaꞌan ñivi ña iꞌya kùu nuu ìyo Ndioo ra chàꞌnda tiñu a ikan, vati ndicha kuii ña cha ìyo yi tañu ndo ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p
\v 22 ―Ni chaa iin kivi ña ni kuuni ndo ndeꞌe ndiko ndo yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo ma ora ni kichi̱ inga chaꞌaꞌ. Va kumaniga kèta yi.
\v 23 Vati ìyo ñivi ni kaꞌan: “Iꞌya ndaa ra”, a “Ndakan vàchi ra”, ni kati na. Va koto tändikun ndo kuꞌun ndo chata na.
\v 24 Vati ma kivi ni kichi ndiko yuꞌu, ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo jandondichi̱n ma ora ni koyoi takua jàꞌa ma tacha ora kòyo yi ña jandondichini yi itiꞌ andivi a nda nikuuni. Takan ni ndotacha jàꞌa yuꞌu, ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo ora ni kichi ndikoi inga chaꞌaꞌ.
\v 25 Va ìyo yi ña ndeꞌe jiꞌnai tundoꞌo, ta tüvi kùuni ma ñivi ìyo ma tiempu iꞌya ndeꞌe na yuꞌu.
\v 26 Vati ma tiempu ni kichi ndiko yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, indukuni ni jaꞌa ma ñivi takua jāꞌa na tiempu chīyo Noé.
\v 27 Va ma tiempu ikan, chàchi na ta chìꞌi na ta tàndaꞌa na. Tajan nunuu ni chāa ndio ma kivi ña kīꞌvi ndio Noé ma tichi varku ra ta kūun ndio ma savi ta tandiꞌi ñivi töve kīꞌvi ma tichi varku chīꞌí ndiꞌi kuii na.
\v 28 Ta indukuni jāꞌa na tiempu chīyo Lot ndia, ti ma ñivi chàchi na, chìꞌi na, ta jàta na ndatiñu ta xìko na yi, ta tàchi na ta jàvaꞌa na veꞌe na,
\v 29 va ora kēe ndio ma Lot ma ñuu Sodoma, tajan Ndioo nunuu ni jākoyo ndio ra ñuꞌú chiꞌin azufre ma itiꞌ andivi chata na, ta takan jāꞌa ra ña chāꞌni ndiꞌi ra na.
\v 30 Takan ni kuu ma ora ni keta kivi ña ni kichi ndiko ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo.
\p
\v 31 ’Vati ma kivi ikan tu ìyo nda ndyoꞌo kaꞌìin ndo siki veꞌe ndo, na kïꞌvi ndo ni ña tävaniꞌi ndo ndatiñu ndo ña kaꞌìin tichi yi. Ta nda ndyoꞌo kàchika tichi kuꞌu ma ora ikan, tiá vaꞌa ña na küꞌun ndo veꞌe ndo ndia.
\v 32 Na kukuꞌuni ndo naja kua tāꞌan ñasiꞌi Lot ña chīꞌan.
\v 33 Ma ora ikan tu nanduku ndo naja kua kakú ndo, ni kuvi ndo, va tuva kuvi ndo chaꞌaꞌ ma Rachaꞌnu Ndioo, ni koo ndo chiꞌin ra endeeni.
\p
\v 34 ’Yakan va yuꞌu kàti chiꞌin ndo ti ma chanikuaa ora ikan tu uvi taꞌan ndra kàndoyo ndra kìxi ndra tichi iin veꞌeni, iin ra va ni kaniꞌi ma Rachaꞌnu Ndioo ña kuꞌun ra chiꞌin ra, ta inga ra töve.
\v 35 Ta tu uvi taꞌan ñivi ñaꞌa iin ndikoni vi, iin ña va ni kàniꞌi ma Rachaꞌnu Ndioo kuàꞌan ña chiꞌin ra, ta inga ña töve.
\v 36 Ta indukuni kùu yi tu uvi taꞌan ndraꞌii jàtiñu ndra kuꞌu, iin ra va ni kàniꞌi ma Rachaꞌnu Ndioo kuꞌun ra chiꞌin ra, ta inga ra töve ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 37 Tajan teꞌen chīkatuꞌun ndio ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra nuu ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, ¿ta ndanu ni kuu yi takan? ―kàti ndra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Taku nuu kàndii ma ña chìꞌí, ikan kutiꞌvi ma chii chàchi ndri ―kàti Jesuu.
\c 18
\s Jesuu, kàtituꞌun ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ iin ñaꞌa kīndoo ndaꞌvi ta chaꞌaꞌ iin ra juez ra jàndondaa kuati
\p
\v 1 Takan kūu tajan teꞌen kīchaꞌa Jesuu jànaꞌa ra iin kuꞌva nuu na, chaꞌaꞌ naja kua ìyo yi ña kaꞌan na chiꞌin Ndioo ndisaa tiempu koto jàña na ña jàꞌa na yi:
\p
\v 2 ―Tajiꞌna chīyo iin ra kùu vesi ña jàndondaa tiñu. Ta rakan ti tükuii jàkaꞌnu ra Ndioo, ta tüvi tìñuꞌu ra ñivi ndia.
\v 3 Ta juuni ma ñuu ikan ìyo iin ñaꞌa kīndoo ndaꞌvi. Ta yakan ti ìyo iin kuati chiꞌan, yakan va nani kivi chàꞌan ña chàtiꞌan kuati nuu ma ra vesi, ta yakan teꞌen kàꞌan ña: “Yoꞌo rachaꞌnu, na tindeun yuꞌu ta jàndondaun ma kuati jàꞌa inga ñivi chiꞌi̱n”, kàtian.
\v 4 Ta cha kuaꞌaꞌ tiempu kùu yi ña chātiꞌan kuati nuu ra ta tükuii kùuni ra jachiꞌin ra ma ña kàꞌan ña. Va juuni maa ra teꞌen chànini ra: “Vaji töve jàkaꞌnui Ndioo ta töve tìñuꞌi ñivi,
\v 5 va tava ma ñaꞌa kìndondaꞌvi iꞌya endee töve jàña ña ña kìchi tiꞌan kuati nui, yakan va vaꞌa ga ña na jandondai ma kuatian koto jasananian xini̱ chiꞌin ma tiñu jàꞌi, ta jakayunian yuꞌu.” Takan chànini ra ―kàti Jesuu.
\p
\v 6 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma Rachaꞌnu Jesuu chiꞌin na:
\p ―Ndisaa ñaꞌa kùu ma ña chànini ma ra vesi kini ña jàndondaa kuati.
\v 7 Yakan va tu ma ra kùu vesi ña jàndondaa tiñu jàꞌa ra yi vaji yüvi ra vaꞌa kùu ra, kùuni yi kaꞌan yi ña nduvaꞌa ga vaꞌa ni jaꞌa ma Rachaꞌnu Ndioo yi chiꞌin yo tuva chìkan yo yi nuu ra nàni kivi ndia. Ta Ndioo, ¿a ni kuyanga ra kuꞌva ra ma ña chìkan ndo nuu ra?, kùuni ndo.
\v 8 Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo juuni numini ni kaꞌan Ndioo chaꞌaꞌ ndo tuva takan jaꞌa ndo. Va ma ora ni kichaa ndiko ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo ma nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya, ndeꞌo tuva juuni nataꞌan ga ra ma ndian chìnuni tuꞌun ra ―kàti Jesuu.
\s Jesuu kàtituꞌun ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ iin ra fariseu ta chaꞌaꞌ iin ra nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ñuu kaꞌnu Roma
\p
\v 9 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu iin kuꞌva nuu ma ñivi inga chaꞌaꞌ, vati ìyo ndian kàti ña kùu na ndian vaꞌa, va tüvi ndicha, ti tüvi kùuni na ndeꞌe na taꞌan na:
\p
\v 10 ―Ìyo uvi taꞌan ndraꞌii ña chāꞌan ndra chākaꞌan ndra chiꞌin Ndioo tichi veñuꞌu kaꞌnu. Va iin ra kùu ra fariseu ta inga ra kùu ra, ra nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ñuu kaꞌnu Roma.
\v 11 Tajan ma ra fariseu chūndaa ra ta teꞌen kīchaꞌa ra kàꞌan ra chiꞌin Ndioo chaꞌaꞌ ra tichi ma veñuꞌu kaꞌnu: “Yoꞌo Rachaꞌnu chàꞌi taꞌvindioo nuu̱n, vati tüvi jàꞌi takua jàꞌa inga na ña suꞌu na ta kini na ta kìꞌvi na chiꞌin ñaꞌa yüvi ñasiꞌi na. Ta juuni chàꞌi taꞌvindioo nuu̱n, ti tüvi jàꞌi takua jàꞌa ma ra nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ñuu Roma ña ndaa ikan ndia.
\v 12 Vati yuꞌu jànditai yuꞌi uvi chaꞌaꞌ iin jamana ta chàꞌi uchi porcientu ma xuꞌunꞌ jàkanai nuu̱n ndia.” Takan kàti ma ra fariseu ña kàꞌan ra chiꞌin Ndioo.
\p
\v 13 ’Takan kūu ta ma ra nàkaꞌan xuꞌunꞌ kīndoo ra ndaa ra yatini ma ikan ta ni tüvi kàniꞌi ra ma nuu ra ña ndeꞌe ra itiꞌ andivi, ta kāni ra pechu ra ti yaꞌa ndaꞌvi kùuni ra tajan teꞌen kīchaꞌa ra kàꞌan ra chiꞌin Ndioo: “Yoꞌo Rachaꞌnu Ndioo na kundaꞌviniun ndeꞌun yuꞌu, vati chìtoi ti iin ra jàꞌa kuatini kùi”, kàti ra.
\v 14 Takan kūu yakan va yuꞌu kàti chiꞌin ndo ti ma ra nàkaꞌan xuꞌunꞌ ora kēe ra kuàꞌan ra veꞌe ra cha jānaa Ndioo kuati ra, va ma ra fariseu töve. Vati ma ndian jàkaꞌnu juuni maa, ni jakukanuu Ndioo na, ta ma ndian kàꞌan ndaꞌvi chaꞌaꞌ nuu Ndioo, ni jakaꞌnu Ndioo na.
\s Jesuu jàꞌií ra ndiakuati
\r (Mt. 19:13-15; Mr. 10:13-16)
\p
\v 15 Ta juuni kaꞌìin ñivi ikan ña chàndaka na ndiakuati seꞌe na, na jundii Jesuu ndaꞌaꞌ ra xini na, va ora ndēꞌe ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu ña takan jāꞌa na, tajan teꞌen kīchaꞌa ndio ndra kàꞌan xaan ndra nuu ma ndian chàndaka ma ndiakuati nuu Jesuu:
\p ―Na kündaka ndo seꞌe ndo nuu ndaa Jesuu ―kàti ndra.
\p
\v 16 Tajan kāna ndio Jesuu ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Na jäꞌa ndo takan! Kuꞌva ndyoꞌo ña na kichi ma ndiakuati nui, ta na käsi ndo nuu na, ti ma ñivi ìyo nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, indukuni kàa na kua kàa ma ndiakuati.
\v 17 Yakan va ndicha vaꞌi ña kàꞌin chiꞌin ndo ti tu töve chìnuni ndo tuꞌun Ndioo takua chìnuni ndiakuati kaꞌìin iꞌya, na küu kiꞌvi ndo koo ndo chiꞌin Ndioo nuu chàꞌnda ra tiñu ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\s Iin ra kuika nàtuꞌun ra chiꞌin Jesuu
\r (Mt. 19:16-30; Mr. 10:17-31)
\p
\v 18 Takan kūu ta iin ra chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu teꞌen chīkatuꞌun ra nuu Jesuu:
\p ―Yoꞌo Matru vaꞌa, ¿nayi ìyo yi ña jaꞌi ta kùu niꞌi̱ nuu koo nditoi endeeni chiꞌin Ndioo? ―kàti ra.
\p
\v 19 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ra:
\p ―¿Ta naja kàꞌun ña kùi Matru vaꞌa? Ta uvanuuni ra vaꞌa kùu ra ña ìyo ra, ta rakan kùu ra Ndioo.
\v 20 ¿A cha chìtoun naja kua kàꞌan ma tuꞌun Ndioo? Ma tuꞌun Ndioo teꞌen kàꞌan yi ―kàti Jesuu chiꞌin ra. ―Na kïꞌviun chiꞌin ñaꞌa yüvi ñasiꞌun, na käꞌniun, na süꞌun na käꞌun tuꞌun vata chata inga ñivi, ta na tiñuꞌu̱n tatáun chiꞌin maꞌun ―kàti ra.
\p
\v 21 Tajan rakan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Ndisaa yakan cha jāꞌi yi nda ora kūi ravali ―kàti ra.
\p
\v 22 Ta ora chīni Jesuu ma ña kāꞌan ra, tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ra:
\p ―Uvanuunia nakuyi kumani ña jàꞌun: na xiko ndiꞌun ma ña ìyo nuu̱n ta jachaun ma xuꞌunꞌ nuu ndian ndaꞌvi. Takan ìyo yi ña jaꞌun ta kuu niꞌun ña kuikaun itiꞌ andivi. Ta ora cha jāꞌun yi, tajan na kichiun ta kuꞌu̱n chatai ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 23 Takan kūu ta ora chīni ndio ra ma ña kāꞌan Jesuu, tajan nduvaꞌa kuii ndaꞌvi kùuni ra, ti yaꞌa kuika ra.
\v 24 Ta ora ndēꞌe Jesuu ña ndaꞌvi kùuni ra, tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ñivi kaꞌìin ikan:
\p ―Yaꞌaga ndetiñu kuenda ndian kuika ña kìꞌvi na nuu chàꞌnda Ndioo tiñu.
\v 25 ¿A ndeꞌun iin chaꞌaꞌ ña kìꞌvi iin camellu xeꞌe iin kutiku? Ta takua iin ra kuika na küu kiꞌvi ra nuu chàꞌnda Ndioo tiñu ―kàti Jesuu.
\p
\v 26 Ta ma ndian chīni ña kāꞌan Jesuu teꞌen kīchaꞌa na chìkatuꞌun na nuu ra:
\p ―Aan, ¿ta nda ndian kùu ma ndian ni kakú tuva takan?, kùuniun ―kàti na.
\p
\v 27 Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin na:
\p ―Ma ña ndetiñu kuenda ma ñivi, kuenda ma Ndioo töve ndetiñu kùu yi ―kàti Jesuu.
\p
\v 28 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan Petuꞌ chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu taku ndyuꞌu ndākoo ndi ndisaa ña ìyo nuu ndi, ta tāndikun ndi chataun ―kàti Petuꞌ chiꞌin Jesuu.
\p
\v 29 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu:
\p ―Ndicha vaꞌi ña kàꞌin chiꞌin ndo, ti nda ndian nikuuni ña ndākoo na veꞌe na ñasiꞌi na yani na tatá na ta seꞌe na chaꞌaꞌ ña kuàkatituꞌun na naja kua koo ñivi chiꞌin Ndioo nuu chàꞌnda ra tiñu,
\v 30 ni niꞌi na tiá kuaꞌaꞌ yaꞌvi na ñuñivi iꞌya ta juuni ni niꞌi na yaꞌvi na tiá itiꞌ nuu ndia, ti ni niꞌi na nuu koo ndito na endeeni chiꞌin Ndioo nuu chàꞌnda ra tiñu ―kàti Jesuu.
\s Chaꞌaꞌ uni kàtituꞌun tuku Jesuu ña ni kuvi ra
\r (Mt. 20:17-19; Mr. 10:32-34)
\p
\v 31 Takan kūu tajan kāna ndio Jesuu ndi uchi uvi ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Vitin ni koꞌo ñuu Jerusalén, vati ikan ni chinu ma ña kāꞌan ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ndisaa ña tāa ndra chaꞌaꞌ ña ni taꞌan ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo.
\v 32 Vati ma ñivi judíu ni kuꞌva na ra ndaꞌaꞌ ñivi vàchi inga ñuu. Ta ndiakan ni kuàtuꞌun na ra, ta ni kaꞌan tiꞌini na chata ra, ta ni tivisii na ra,
\v 33 tajan kani na ra ta kaꞌni na ra, va tichi uni kivi ni nataku ndiko ra tañu ñivi ndií ―kàti Jesuu.
\p
\v 34 Va ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra tükuii nī kutunini ndra ma ña kāꞌan ra, ta ni tüvi chìto ndra nda kuenda kùu ma ña kāꞌan ra chiꞌin ndra, vati na chäꞌa Ndioo ña kutunini ndra ma ña kàꞌan ra.
\s Jàndaꞌa Jesuu iin ra kuaá ìyo itiꞌ ñuu Jericó
\r (Mt. 20:29-34; Mr. 10:46-52)
\p
\v 35 Ora cha kuàkuyatin Jesuu ma ñuu Jericó, ta ikan ndēꞌe ra ña nàndi iin ra kuaá yuꞌu itiꞌ nuu kuàꞌan ra ña chìkan ra tundaꞌvi.
\v 36 Yakan va ora chīni ra ña yaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi, tajan chīkatuꞌun ndio ra nuu ma ñivi ña nayi kùu ma ikan.
\v 37 Tajan kātituꞌun na nuu ra ña Jesuu ra ñuu Nazaret kùu ra ña yàꞌa ra ma ikan.
\v 38 Tajan teꞌen kīchaꞌa ra kànachaa ra:
\p ―Yoꞌo Jesuu tata rachaꞌnu David, na kundaꞌviniun yuꞌu ―kàti ra.
\p
\v 39 Ta ma ndian kuàꞌan itiꞌ nuu kàꞌan xaan na chiꞌin ra ña na taxiin koo yuꞌu ra, va viꞌa kànachaa ra teꞌen kàꞌan ndiko ra:
\p ―Yoꞌo Jesuu tata rachaꞌnu David, na kundaꞌviniun yuꞌu ―kàti ra.
\p
\v 40 Tajan chūndaa ndio Jesuu ta tāchi ra na ña na kukiꞌin na ra. Tajan ora chāa na chiꞌin ra yatin ma nuu ndaa ra, tajan teꞌen kīchaꞌa Jesuu chìkatuꞌun ra nuu ra:
\p
\v 41 ―¿Nayi kùuniun ña jaꞌi chiꞌun? ―kàti Jesuu.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan ma ra kuaá chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, kùuni̱ ña na jandaꞌun tinui ikan na kuu ndeꞌi ―kàti ra.
\p
\v 42 Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ra:
\p ―Na ndondichin ndeꞌun ti chaꞌaꞌ ña chìnuniun kùu yi, ña cha ndāꞌa ma tinuu̱n ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 43 Tajan ña juuni ma ora ikani kùu nandeꞌe ra, tajan kīchaꞌa ndio ra jàkaꞌnu ra Ndioo, ta tāndikun ra kuàꞌan ra chata Jesuu. Ta ndisaa ma ñivi ndèꞌe ña kūu chiꞌin ra juuni kìchaꞌa na jàkaꞌnu na Ndioo ndia.
\c 19
\s Jesuu kàꞌan ra chiꞌin ra nàni Zaqueo
\p
\v 1 Tajan kīꞌvi ndio Jesuu ma tichi ñuu Jericó. Ta chàkunuu ra ikan.
\v 2 Ta ma ñuu ikan ti ìyo iin ra kuika nàni Zaqueo. Ta rakan ti ra kùxini nuu ndra nàkaꞌan xuꞌunꞌ kuenda ñuu kaꞌnu Roma kùu ra.
\v 3 Ta rakan ti kùuni ra nakoto ra Jesuu, va na küu ndeꞌe ra ra, ti yaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi ta yaꞌa ndiki ra ndia.
\v 4 Yakan va yāꞌa nduu ra kuàꞌan ra itiꞌ nuu, ta ikan ndāa ra nuu iin yutun nàni sicómoro ña ndaa yatini nuu ni yaꞌa Jesuu, ikan ti na kuu ndeꞌe ra ra.
\v 5 Ta ora yāꞌa ndio Jesuu ma ikan, tajan ndēꞌe ndaa ra nuu yutun nuu nàndi ra, tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Zaqueo, na nuu̱n, vati kivi iꞌya ni ndoi nuu ìyo veꞌun ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 6 Tajan numini nūu ndio ra ma nuu yutun, ta chūnumi ra ra ti yaꞌa chìsii ra ña kāꞌan Jesuu takan. Tajan chāka ndio ra ra kuàꞌan ra veꞌe ra.
\v 7 Ta ora ndēꞌe ma ñivi ña kuàꞌan Jesuu chiꞌin ra, tajan tükuii vaꞌa kūuni na, ta kīchaꞌa na kàꞌan ndaa na chata Jesuu ña naja kuàkindoo ra veꞌe iin ra jàꞌa kuati, kàti na.
\v 8 Tajan ndēta ndio ma Zaqueo ta teꞌen kīchaꞌa ra kàꞌan ra chiꞌin ma Rachaꞌnu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, java ma ndatiñu ña ìyo nui, ni kuꞌvai yi nuu ma ndian ndaꞌvi, ta tu ìyo nda ndian jāndaꞌviñaꞌi, nda kumi chaꞌaꞌ ni jachikoniꞌi ndikoi yi nuu na inga chaꞌaꞌ ―kàti ra.
\p
\v 9 Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu:
\p ―Vitin va cha kīchaa ña ni kakú ñivi ìyo veꞌe iꞌya ti juuni ñivi Abraham ra chīyo tajiꞌna kùu raꞌya ndia.
\v 10 Vati ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, vàchi nanduku ra ñivi ìyo ñuñivi iꞌya, ta vàchi jakakú ra ndian cha ìyo tiempu ña kuànaa ndia.
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva chaꞌaꞌ ña naja kua jàtiñu yo chiꞌin uchi taꞌan xuꞌunꞌ kaa
\r (Mt. 25:14-30)
\p
\v 11 Ta ndava tàsoꞌo ma ñivi ña kàꞌan Jesuu, yakan va kīchaꞌa tuku ra nàtuꞌun ra iin kuꞌva nuu na, vati cha chìto ra ña chani chaa ra ma ñuu Jerusalén. Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña chànini na ña chani kuyatin kichaa nuu chàꞌnda Ndioo tiñu nuu na.
\v 12 Yakan va teꞌen kīchaꞌa nākaꞌan Jesuu yi nuu na:
\p ―Tajiꞌna, chīyo iin ra yaꞌa ìñuꞌu. Ta rakan ti kēe ra kuàꞌan ra inga ñuu nuu chika, vati ikan ni kuꞌva na tiñu nuu ra ña ni kuu ra Rey ta kaꞌnda ra tiñu, tajan kichaa ndiko ra.
\v 13 Ta antea ña ni kee ra kuꞌun ra, tajan kāna ra uchi taꞌan ma ndra musu ra, ta taꞌiiꞌiin ndra chāꞌa ra iin ma xuꞌunꞌ oro ña yaꞌa yaꞌvi ndaa. Tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra: “Na jatiñu vaꞌa ndo chiꞌin ma xuꞌunꞌ ña chāꞌi nuu ndo, ta nda ora ni kichaa ndikoi, tajan kuꞌva ndiko ndo yi chiꞌin ña jàkanaa yi nui”, kàti ra chiꞌin ndra.
\v 14 Va tava ma ñivi ñuu ra, ti yaꞌa tixin na ndeꞌe na ra, yakan va tāchi na iin ndra kùu tatun ña kuàkatituꞌun ndra nuu ma rey, ta teꞌen kàꞌan na nuu ma tatun: “Na tüvi kùuni ndi ña kùu ra Rey ndi, ta kaꞌnda ra tiñu nuu ndi.” Takan kàti na chiꞌin ma tatun.
\p
\v 15 ’Va nī kuu yi takua chànini na jaꞌa na, vati nìꞌi ra tiñu ña kùu ra Rey nuu na, tajan ora cha kùu ra rey ta chīkoniꞌi ndiko ra ñuu ra. Ta ora chāa ndio ra ma ñuu ra, tajan tāchi ndio ra tiñu chata ma ndra musu ña chāꞌa ra xuꞌunꞌ nuu ña na kichi ndra vati kùuni ra koto ra naja jākanaa iiꞌiin ndra chiꞌin ma xuꞌunꞌ chāꞌa ra nuu ndra.
\v 16 Tajan chāa ma ra nunuu, ta rakan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma rey ikan: “Yoꞌo rachaꞌnu, ma xuꞌunꞌ ña chāꞌa nuu̱n nui ña jātiñui chiꞌin yi ta jākanaa yi nda uchi chaꞌaꞌ tiá”, kàti ra.
\v 17 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma ra kùu Rey chiꞌin ra: “Cha chìtoi ti yaꞌa ga vaꞌa ra musu kùu̱n, ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña ìyo tundeeni̱ chiꞌun. Yakan va vitin ni kuꞌvai tiñu kaꞌnu ga nuu̱n ña na kaꞌndaun tiñu nuu uchi taꞌan ñuu”, kàti ma ra kùu Rey chiꞌin ra.
\v 18 Tajan inga tuku ra chāa nuu ra. Ta rakan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra: “Yoꞌo rachaꞌnu, ma xuꞌunꞌ ña chāꞌa nuu̱n nui ña jàtiñui chiꞌin yi ta jākanaa yi nda uꞌun chaꞌaꞌ tiá”, kàti ra.
\v 19 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma ra kùu Rey chiꞌin ra: “Nuu yoꞌo ni kuꞌvai tiñu ña na kaꞌndaun tiñu nuu uꞌun taꞌan ñuu”, kàti ra chiꞌin ra.
\p
\v 20 ’Ta inga tuku ra chāa nuu ra, ta rakan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra: “Yoꞌo rachaꞌnu, ma xuꞌunꞌ ña chāꞌa nuu̱n nui, ndākivaꞌi yi tichi iin pañitu, iꞌya ìyo ma xuꞌu̱nꞌ.
\v 21 Nī kuuni̱ jatiñui chiꞌin yi vati ndasii̱ ndeꞌi ñu̱n, ti cha chìtoi ña yaꞌa xaun, vati nàmaun ndatiñu ña tāchi inga ñivi ta jàtiꞌviun ña tüvi nī tachiun”, kàti ra.
\v 22 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma ra kùu Rey chiꞌin ra: “Yoꞌo ra musu ña tüvi vaꞌa chànini. Chaꞌaꞌ ma tuꞌun kāꞌun chiña, ni tiso kuati̱ ñu̱n. Vati juuni maun kàꞌun ña yuꞌu kùu iin ra tüvi vaꞌa jàꞌa, ta ña nàmai xuꞌunꞌ nuu ma ñivi ta tüvi jàtiñui, ta chaꞌaꞌ ña kàꞌun ña nakuisoi ndatiñu nuu tüvi jàtiñui.
\v 23 Yakan va tu chìtoun ña takan kùu yi, ¿ta naja tüvi nī chatiꞌun yi tichi vanku niku, ta ora kichaa ndikoi nuu ìyo veꞌi, ikan na jachikoniꞌi ndikoun yi nui chiꞌin ma xuꞌunꞌ siki yi niku? Va tüvi nī jaꞌun takan”, kàti ra.
\v 24 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku ma ra kùu Rey chiꞌin ndian kaꞌìin ikan: “Na namaa ndo ma xuꞌunꞌ ikan nuu ra, ta kuꞌva ndo yi nuu ma ra jākanaa uchi chaꞌaꞌ tiá”, kàti ra.
\v 25 Tajan teꞌen nākaꞌan ma ñivi ikan chiꞌin ra: “Yoꞌo rachaꞌnu, na tüvi vaꞌa ma ña kāꞌun, vati rakan cha jākanaa ra kuaꞌaꞌ xuꞌunꞌ chiꞌin ma xuꞌunꞌ chāꞌun nuu ra”, kàti na.
\v 26 Tajan teꞌen nākaꞌan ma ra kùu Rey: “Iꞌya kàꞌin chiꞌin ndo ti ma ñivi jàtiñu vaꞌa tiaga kuaꞌaꞌ ma ndatiñu na ni koo, va ma ñivi töve jàtiñu vaꞌa, ni kindaa Ndioo ma tiñu jàꞌa na vaji töve kuaꞌaꞌ yi.
\v 27 Ta ma ndian töve kùuni ña kui Rey niku, kuàkiꞌin ndo na ta kundaka ndo na kichi na iꞌya, ta kaꞌni ndo na nui.” Takan kàti ra.
\s Jesuu kìꞌvi ra ñuu Jerusalén
\r (Mt. 21:1-11; Mr. 11:1-11; Jn. 12:12-19)
\p
\v 28 Ta ora chinu kāꞌan Jesuu tuꞌun ikan, tajan kēe ndiko ra kuàꞌan ra ma itiꞌ ñuu Jerusalén.
\v 29 Tajan ora cha kùyatin ra nuu kàndii ma ñuu Betfagé chiꞌin ñuu Betania nuu ìyo yuku Olivu, tajan tāchi ndio ra uvi taꞌan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ñuu ikan, va jiꞌna teꞌen kāꞌan ra chiꞌin ndra:
\p
\v 30 ―Na kuꞌun ndo kuariya ña kàndii ikan ta ora chaa ndo ma ikan, ikan nataꞌan ndo iin burru ndikun ña nïꞌiin na takäꞌan koso. Na ndachi ndo ri ta kundaka ndo ri kichi ndo nui ndeꞌve.
\v 31 Ta tu ìyo ndian chìkatuꞌun nuu ndo ña naja ndàchi ndo ri, ta kati ndo ti ma rachaꞌnu chitoꞌo ndo chiniñuꞌu ri kàti ndo ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 32 Tajan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra ta nātaꞌan ndra ndisaa yi takua kātituꞌun Jesuu nuu ndra.
\v 33 Tajan kīchaꞌa ndra ndàchi ndra ma burru, ta ora ndēꞌe ma ra chitoꞌo ri ndra, ta teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ra nuu ndra:
\p ―¿Ta naja ndàchi ndo ma burru jànai? ―kàti ra.
\p
\v 34 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ndra chiꞌin ra:
\p ―Ndàchi ndi ri ti ma rachaꞌnu chiniñuꞌu ri ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 35 Tajan jūndii ndio ndra jaꞌma ndra chata ri ta kēñuꞌu ndra ri chāa ndra nuu ndaa Jesuu. Ta ikan jāndaa ndra ra chata ri.
\v 36 Tajan kuàkuaꞌan Jesuu, ta kua ikan chàkin ma ñivi ikan jaꞌma na ma itiꞌ kuàꞌan ra.
\v 37 Tajan ora cha kūyatin ra itiꞌ nuu inuu ma yuku Olivu, tajan ndisaa ma ndian chìnuni ña kuàꞌan chata ra, teꞌen kīchaꞌa na kànachaa na ña chìsii na. Ta jàkaꞌnu na Ndioo chaꞌaꞌ ndisaa ndatu ña ndèꞌe na jāꞌa ra:
\p
\v 38 ―¡Yaꞌa ga ií kùu ma ra kùu Rey ña kīchaa chiꞌin ndatu ma Rachaꞌnu Ndioo! ¡Ta na koo vii ma Rachaꞌnu ìyo itiꞌ andivi! ¡Ta na jakaꞌnu yo ra chaꞌaꞌ ma ña jāꞌa ra! ―kàti na.
\p
\v 39 Ta iin ma ndra fariseu, ña kuàꞌan tañu ma ñivi ikan, teꞌen kīchaꞌa ndra kàꞌan ndra nuu Jesuu:
\p ―Matru, ¡na kaꞌun nuu ma ndian kàkichi chataun, na taxiin kuu yuꞌu na! ―kàti ndra.
\p
\v 40 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Yuꞌu kàtituꞌin nuu ndo ti tu jakutaxi̱n ma ñivi vàchi chatai, nda ma yuu kàndoyo chiña ni jakaꞌnu yi yuꞌu ndia ―kàti ra.
\p
\v 41 Ta ora cha kūyatin ndio Jesuu ma ñuu Jerusalén, ta teꞌen kīchaꞌa ra chàku ra chaꞌaꞌ ma ñivi ñuu ikan, ora ndēꞌe ra yi:
\p
\v 42 ―Ndyoꞌo ñivi ìyo ñuu Jerusalén tu kutunini ndo ña na naniꞌi ndo naja kua koo vii ndo chiꞌin Ndioo chaꞌaꞌ ña ìyo ra iꞌya chiꞌin ndo jitu ma kivi vitin, va na küu ga yi ni vitin, ta ni itiꞌ nuu, ti cha tīndixeꞌe Ndioo yi nuu ndo.
\v 43 Vati ni keta iin kivi ña ni koo kuati chiꞌin ndo ti ma ndian xaani ndeꞌe ndo ni jaꞌa na iin muru naja kua kandii ñuu ndo, ta ni kuikonuu ndio na ndo ta kanitaꞌan na chiꞌin ndo.
\v 44 Yakan va ni kaꞌni ndiꞌi na ndo, ta takan ni janaa na ma ñuu ndo ña nïꞌiin ga yuu ìyo chaꞌaꞌ veꞌe ndo tüva ni kindoo yi, vati töve kìꞌin ndo kuenda ma Rachaꞌnu Ndioo ora cha kīchaa ra ña kùuni ra jakakú ra ndo ―kàti Jesuu chiꞌin ma ñivi ñuu Jerusalén.
\s Jesuu tàva ra ndian xìko tichi kora veñuꞌu kaꞌnu ndian judíu ñuu Jerusalén
\r (Mt. 21:12-17; Mr. 11:15-19; Jn. 2:13-22)
\p
\v 45 Ta ora yāꞌa ña kāꞌan Jesuu takan, tajan kīꞌvi ndio ra ma tichi kora veñuꞌu kaꞌnu ndian judíu, ta kīchaꞌa ndio ra jàkunu ra ma ndian xìko chiꞌin ndian jàta ña kaꞌìin ma ikan chiꞌin tuꞌun iꞌya:
\p
\v 46 ―Nuu ma tutu Ndioo kàꞌan yi ti veꞌe iꞌya kùu veꞌe Ndioo, nuu kàꞌan na chiꞌin ra kàti yi. Va ndyoꞌo, jāndaku ndo yi iin veꞌe ndrasuꞌu ―kàti Jesuu chiꞌin na.
\p
\v 47 Ta tandiꞌi kivi jànaꞌa Jesuu nuu ma ñivi ma tichi veñuꞌu kaꞌnu ikan, ta ma ndra sutu chaꞌnu chiꞌin ndra jàkuaꞌa tutu Ndioo, ta chiꞌin tandiꞌi ndrachaꞌnu ña ìyo ma ñuu ikan nànduku ndra naja kua jaꞌa ndra ta kuu niꞌi ndra kua kaꞌni ndra Jesuu.
\v 48 Va nī kuu niꞌi ndra naja kua jaꞌa ndra ti ndisaa ma ñivi tàsoꞌo na ña kàꞌan Jesuu, ta chìsii na ña jànaꞌa ra nuu na.
\c 20
\s Jesuu tüvi nī kaꞌan ra ndanu nìꞌi ra ndatu ra
\r (Mt. 21:23-27; Mr. 11:27-33)
\p
\v 1 Iin kivi ndaa Jesuu tichi kora veñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén ña jànaꞌa ra nuu ma ñivi naja kua kuu yi ña jàkakú Ndioo ñivi. Ta ora ikan chāa ma ndra sutu chaꞌnu chiꞌin ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo, ta chiꞌin inga ndra chaꞌnu ma ñuu.
\v 2 Ta teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¿Yo tāchi ñu̱n ña jàꞌun teꞌen? Ta, ¿yo chāꞌa ndatu nuu̱n? ―kàti ndra.
\p
\v 3 Ta teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Jiꞌna kùuni̱ ña katituꞌun ndo nui iin ña ni ndakatuꞌin nuu ndo ndia:
\v 4 ¿Yo tāchi Xuva ña jàkunduta ra, a Ndioo, a ñivi? ―kàti Jesuu.
\p
\v 5 Tajan teꞌen kīchaꞌa ndio ndra nàtuꞌun xeꞌe taꞌan ndra:
\p ―Tu katio ña Ndioo tāchi ra, ta kati ra ña, ¿ta naja nī chinunio ma ña kàꞌan ra tuva takan?
\v 6 Ta tu kàtio ña ñivi tāchi ra ni kaꞌni ma ñivi yo chiꞌin yuu najaka, vati ndisaa na cha chàndatu na ña Xuva kàꞌan ra chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ―kàti ndra ña nātuꞌun taꞌan ndra.
\p
\v 7 Tajan nākaꞌan ndio ndra chiꞌin Jesuu ña na töve chìto ndra yo tāchi ra ña jàkunduta ra ñivi.
\v 8 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Ta ni yuꞌu na käti̱ nuu ndo yo chāꞌa ndatu nui ña jāꞌi teꞌen ―kàti ra chiꞌin ndra.
\s Kàꞌan Jesuu iin kuꞌva chaꞌaꞌ ndra tüvi vaꞌa jàtiñu
\r (Mt. 21:33-44; Mr. 12:1-11)
\p
\v 9 Tajan teꞌen kīchaꞌa Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva nuu ma ñivi:
\p ―Tajiꞌna chīyo iin ra tāchi kuaꞌaꞌ yokuꞌu uva. Ta rakan ti jakilaa ra yi nuu ndra jàtiñu chiꞌin ra. Ta kēe ndio ra kuàꞌan ra iin nuu chika kuaꞌaꞌ tiempu.
\v 10 Tajan ora cha kēta ma tiempu ña chìti ma uva, tajan tāchi ndio ra iin ra kùu musu ra ña na kuꞌun ra kukiꞌin ra java ma ña xuñaꞌa ra nuu ndra. Va nī niꞌi ra yi ti java kāni ndra ra, ta tāchi ndiko ndra ra nuu ma ra kùu chitoꞌo ra.
\v 11 Ta ikan jan tāchi ndiko ra inga ma ra kùu musu ra nuu ndra, va juuni tüvi nani nïꞌiin ra, ti java kāni ndra ra, ta tāchi ndiko ndra ra nuu ma ra kùu chitoꞌo ra.
\v 12 Ta tāchi ndiko tuku ra inga ra nuu ndra, ta rakan va jātakueꞌe ndra ta jākunu ndra ra.
\p
\v 13 ’Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma ra chitoꞌo ma ñuꞌuꞌ chiꞌin juuni maa ra: “Aan cha chìto yo ma ña ni jaꞌa yo. Ni tachi yo ma ra kùu seꞌo, vati rakan kùu ma ra ni tiñuꞌu ndra najaka, ti ra seꞌe maa yo kùu ra.” Takan chānini ra.
\v 14 Tajan tāchi ndio ra seꞌe ra kuàꞌan ra. Ta ora ndēꞌe ma ndra jàtiñu ña vàchi ra, ta teꞌen kīchaꞌa ndra nàtuꞌun taꞌan ndra: “Ra vàchi ikan kùu ma ra ni kindoo chiꞌin ndisaa ma ñuꞌuꞌ iꞌya, yakan va na kaꞌnio ra ta kindoo yo chiꞌin ndisaa ñaꞌa ra”, kàti ndra.
\v 15 Tajan tīin ndio ndra ra, ta tāvaniꞌi ndra ra itiꞌ yuꞌu ma yokuꞌu uva. Ta ikan chāꞌni ndra ra.
\p Ta ikan teꞌen chīkatuꞌun tuku Jesuu nuu ndra:
\p ―¿Ta nayi ni jaꞌa ma ra kùu chitoꞌo ma yokuꞌu uva chiꞌin ma ndra jàkuenda vu?, kùuni ndo.
\v 16 ¿A ni kuꞌun ra ta kaꞌni ra ma ndra jàtiñu chiꞌin ra, ta jakilaa ra yi nuu inga ndra?, kùuni ndo ―kàti Jesuu.
\p Tajan ora chīni na ña kāꞌan ra takan tajan teꞌen nākaꞌan na:
\p ―¡Ndioo na küꞌva ra ña na kuu yi takan! ―kàti na.
\p
\v 17 Tajan nāndeꞌe ndio Jesuu nuu na ta teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ndicha ña ni kuu yi takan ti nuu ma tutu Ndioo teꞌen kàꞌan yi:
\q Ma yuu ña jāchiyo ma ndra labañi ña kùvaꞌa veꞌe,
\q yakan kùu ma yuu kaꞌnuga kuenda Ndioo kua ndisaa yi.
\m
\v 18 Yakan va tu koyo ma ñivi chata ma yuu ikan, ni kucheꞌe na takua taꞌan chiꞌin iin koꞌo ora kèꞌne yi. Ta juuni tu koyo ma yuu ikan chata ma ñivi, ni kucheꞌe ndiꞌi na, ta ni ndakuu na yuyaka.
\s Chìkatuꞌun ñivi nuu Jesuu chaꞌaꞌ ma xuꞌunꞌ nàkaꞌan ma ñuu kaꞌnu Roma nuu na
\r (Mt. 21:45-46; 22:15-22; Mr. 12:12-17)
\p
\v 19 Tajan juuni ma ora ikani kūuni ma ndra jàkuaꞌa tutu Ndioo chiꞌin ndra sutu chaꞌnu tiin ndra Jesuu, vati cha chāꞌa ndra kuenda ña kāꞌan ra ma kuꞌva ikan chata ndra. Va nī kuuni ndra jaꞌa ndra yi ti ndasii ndra ndeꞌe ndra ma ñivi chàkuu chiꞌin ra.
\v 20 Tajan tāchi ndio ma ndra sutu chaꞌnu iin ndra na kujaꞌa ndra kuenda nuu chàkuu Jesuu ta na tasoꞌo ndra ma ña kàꞌan ra. Tajan ora chāa ndra nuu ndaa Jesuu, ta jāꞌani ndra ña ndra ndicha kùu ndra. Ta kīchaꞌa ndra kàꞌan ndra chiꞌin Jesuu ña na kaꞌan ra iin tuꞌun ña tüvi vaꞌa, ikan na kuu niꞌi ndra kua tisokuati ndra ra nuu ma ndra kumitiñu.
\v 21 Tajan teꞌen chīkatuꞌun ndio ndra nuu ra:
\p ―Yoꞌo Matru, cha chìto ndi ti ma ña kàꞌun chiꞌin ma ña jànaꞌun ña ndaa kùu yi, ta indukuni kìꞌun kuenda ndisaa ma ñivi, vati ndicha ña jànaꞌun itiꞌ vaꞌa Ndioo nuu na.
\v 22 Yakan va, ¿a vaꞌa ña tiaꞌvi ndi xuꞌunꞌ nuu ma ra kuvienu ñuu kaꞌnu Roma, a väꞌa? ―kàti ndra.
\p
\v 23 Va ma Jesuu cha chāꞌa ra kuenda ña kùuni ndra jandaꞌviñaꞌa ndra ra chiꞌin ma tuꞌun kàꞌan ndra, yakan va teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¿Ta naja kìꞌin ndo kuꞌva yuꞌu?
\v 24 Na jayaꞌa ndo iin xuꞌunꞌ nui ndeꞌo yo naꞌna, ta yo sivi kùu ma ña ìyo nuu yi ―kàti ra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Naꞌna ta sivi ma ra kuvienu ra ìyo ñuu kaꞌnu Roma kùu yi ―kàti ndra.
\p
\v 25 Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu:
\p ―Na kuꞌva ndo ña kùu ñaꞌa ma ra kùu kuvienu ìyo ñuu kaꞌnu Roma nuu ra, ta na kuꞌva ndo ma ña kùu ñaꞌa Ndioo nuu Ndioo ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 26 Ta nī niꞌi ndra naja kua jaꞌa ndra ta tiin ndra Jesuu, vati tüvi nī kaꞌan ra nïꞌiin tuꞌun vata. Yakan va taxiin kīndoo ndra ña ndava yūꞌvi ndra jāꞌa ma ña kāꞌan Jesuu.
\s Chìkatuꞌun ndra Saduceu naja kua nàtaku ndiko ñivi ndií
\r (Mt. 22:23-33; Mr. 12:18-27)
\p
\v 27 Ta iin ndra Saduceu chāndeꞌe ndra nuu ndaa Jesuu, vati töve chìnuni ndra ña nàtaku ndiko ma ndian ndií. Ta teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ndra nuu Jesuu:
\p
\v 28 ―Yoꞌo Matru, rachaꞌnu Moisés tāa ra iin tutu tajiꞌna ña kàꞌan yi ña tu iin raꞌii chīꞌí ra ta tüvi nī chiyo nïꞌiin seꞌe ra chiꞌin ñasiꞌi ra, tajan ìyo yi ña ndakiꞌin ma ra yani ma ra chīꞌí ma ña kìndondaꞌvi ta tandaꞌa ra chiꞌan. Ta takan ni koo seꞌe ma ra chīꞌí jàꞌa ma ra yani ra, kàti yi.
\v 29 Ta chīyo ucha taꞌan ndra ña kùu ndra yani ndra. Ta ma ra nunuu jiꞌna ra tāndaꞌa chiꞌan, ta tüvi nī chiyo seꞌe ra chiꞌan. Ta chīꞌí ra.
\v 30 Ta ikan jan tāndaꞌa inga ma ra uvi ña kùu yani ra chiꞌan. Ta indukuni chīꞌí ra ta nī chiyo nïꞌiin seꞌe ra chiꞌan ndia.
\v 31 Tajan tāndaꞌa ma ra uni chiꞌan, ta indukuni tüvi nī chiyo seꞌe ra chiꞌan, ta chīꞌí ra ndia. Ta juuni kua ikan tüvi nī chiyo nïꞌiin seꞌe ma ndi ucha taꞌan ndra chiꞌan ta chīꞌí ndra ndia.
\v 32 Tajan kēta ndio iin kivi ña nda maa ña chīꞌí ndia.
\v 33 Tajan ora ni keta ma kivi ña nàtaku ndiko ma ñivi chīꞌí, ¿nda ndra ni kuu iian ndakan, tuva ndi ucha ndra tāndaꞌa chiꞌan?, kùuniun ―kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 34 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Taku ma nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya ma ndraꞌii chiꞌin ma ñivi ñaꞌa tàndaꞌa na,
\v 35 va ma ñivi kāchin Ndioo ña koo chiꞌin ra andivi ni janataku ndiko ra na tañu ñivi ndií. Yakan va ma ndian ni chaa ikan a ñaꞌaꞌ a raꞌii, töva ni tandaꞌa vi ta töva ni kuꞌva na ndian kuu seꞌe na ña koo ii na ndia,
\v 36 vati ikan tüva ni kuvi na ti ni kuu vii na takua kùu ma tati vaꞌa jàꞌa tiñu nuu Ndioo. Ta juuni ni kuu na seꞌe ra ti cha nātaku ndiko na kuenda ra ndia.
\v 37 Vati maa ma Moisés jànaꞌa ra nuu yo ña nàtaku ndiko ma ñivi ndií. Ora chāꞌan ra chāndeꞌe ra nuu kàyu ma iñu nduꞌva yati ikan kāꞌan ra nuu ma Rachaꞌnu Ndioo teꞌen: “Yoꞌo Rachaꞌnu Ndioo, ra kùu ra jakuenda Abraham, ta Isaac chiꞌin Jacob.”
\v 38 Vati ma Rachaꞌnu Ndioo kùu ra jàkuenda ma ndian nditoni, ta yüvi kuenda ndian ndií, vati kuenda Ndioo ndisaa ma ñivi kùu ndito na ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 39 Tajan iin ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo ña kaꞌìin ma ikan, teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin Jesuu:
\p ―Yaꞌa ga vaꞌa kāꞌun yoꞌo matru ―kàti ndra.
\p
\v 40 Yakan va nïꞌiin ga ndra tüva nī kuuni ndra ndakatuꞌun ndra nïꞌiin nakuyi nuu Jesuu ora kāꞌan ra takan.
\s Kàtituꞌun Jesuu ña tata Rey David kùu ra
\r (Mt. 22:41-46; Mr. 12:35-37)
\p
\v 41 Tajan teꞌen chīkatuꞌun ndio Jesuu nuu ndra:
\p ―¿Ta naja kàꞌan ma ñivi ña tata rachaꞌnu David kùu ma Cristu?
\v 42 Vati taku nuu ma tutu Salmu juuni maa ma rachaꞌnu David teꞌen kàꞌan ra:
\q Ma Rachaꞌnu Ndioo teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ra kùu chitoꞌi Cristu:
\q “¡Naꞌa ta kunandiun chiyo kuaꞌi ti iꞌya ni kuꞌvai ma ndatui nuu̱n,
\q
\v 43 nda kati kanindoyoi ma ndian xaani ndeꞌe ñu̱n itiꞌ chaꞌun!”,
\m kàti Rachaꞌnu Ndioo.
\v 44 Yakan va kùuni yi kaꞌan yi, ti vaji tata David kùu Cristu, va juuni chitoꞌo David kùu ra ndia ―kàti Jesuu chiꞌin ma ñivi ikan.
\s Jesuu tìsokuati ra ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo
\r (Mt. 23:1-36; Mr. 12:38-40; Lc. 11:37-54)
\p
\v 45 Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra nuu ndèꞌe ndisaa ñivi:
\p
\v 46 ―¡Na jaꞌa ndo kuenda nuu ndo chiꞌin ma ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo! Ti chàtaꞌani ndra kakunuu ndra chiꞌin jaꞌma kani ma nuyaꞌvi, ikan na tiñuꞌu ma ñivi ndra. Ta juuni nànduku ndra ma tayu kaꞌnuga kunandi ndra ma tichi veñuꞌu ñivi judíu a nuu ìyo viko ndia.
\v 47 Ta juuni ndrakan kùu ndra ña sùꞌu ndra ndatiñu ma ñivi kìndondaꞌvi, ta jàꞌani ndra ña jakani ndra ma ña nàkuatu ndra nuu kaꞌìin kuaꞌaꞌ ñivi, ikan na kuuni na ña yüvi ndrasuꞌu kùu ndra. Ndisaa ndrakan ni ndeꞌe ndra kuaꞌaꞌ ga tundoꞌo. ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra.
\c 21
\s Nuu sòkó ñandaꞌvi xuꞌunꞌ kuenda Ndioo
\r (Mr. 12:41-44)
\p
\v 1 Tajan \fig La ofrenda de la viuda|30GR-tlc092n.tif|col|21:1||Nuu sòkó ñandaꞌvi xuꞌunꞌ kuenda Ndioo|21.1\fig*nàndi Jesuu ndèꞌe ra naja kua tiꞌi ma ndian kuika xuꞌunꞌ tichi chatun nuu sòkó na yi kuenda Ndioo.
\v 2 Ta nunuuni ndēꞌe ra ña chàa iin ña kīndoo ndaꞌvi, ta tīꞌan uvi taꞌan xuꞌunꞌ kuati tichi yi.
\v 3 Yakan va ora ndēꞌe Jesuu ña tīꞌan uvi taꞌan xuꞌunꞌ kuati tichi yi, tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ti ma ña ndaꞌvi ikan kuaꞌaꞌ ga xuꞌunꞌ sōkóan kua tandiꞌi na.
\v 4 Va ma ndian kuika ti vaji ndicha vaꞌa ña kuaꞌaꞌ xuꞌunꞌ tīꞌi na, va ña chàkosonia kùu yi. Yakan va kuaꞌaꞌ ga sōkóan ti chāꞌa ña tandiꞌi ma xuꞌunꞌ kùmian ―kàti Jesuu.
\s Jesuu kàtituꞌun ra ña ni kekoyo veñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén
\r (Mt. 24:1-2; Mr. 13:1-2)
\p
\v 5 Tajan iin ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu kàꞌan ndra ña yaꞌa vii kàa ma veñuꞌu jàꞌa ma yuu kaꞌnu ña ndaa chaꞌa yi ta chiꞌin ma ña kūkutu yi chiꞌin ña sōkó na ndia, kàti ndra. Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ndra ora chīni ra ña kàꞌan ndra:
\p
\v 6 ―Ndicha ña takan kàa yi vitin va ni keta iin kivi ña ndisaa ma ña ndèꞌe ndo ña ìyo vitin, nïꞌiin ga yuu tüva ni kindoo chata taꞌan yi, ti ni kekoyo ndiꞌi yi ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\s Jesuu kàtituꞌun ra naja kua ni naa ñuñivi
\r (Mt. 24:3-28; Mr. 13:3-23)
\p
\v 7 Tajan teꞌen kīchaꞌa tuku ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra chìkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―Yoꞌo Matru, ¿ta nda ora ni kichaꞌa yi? ¿Ta nda seña kùu ma ña ni ndeꞌo ora chani kichaꞌa yi? ―kàti ndra.
\p
\v 8 Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Na jaꞌa ndo kuenda nuu ndo koto jandaꞌviñaꞌa ma ñivi ndo. Vati ni kichi kuaꞌaꞌ ñivi ña ni kuàtiñu na ma sivi̱ chiꞌin tuꞌun iꞌya: “Yuꞌu kùu Cristu, ta vàchi katituꞌin nuu ndo ña chani kutaꞌan ora ña ni naa ñuñivi”, ni kati na. Va koto küꞌun ndo chata na ti ndian vata kùu na.
\v 9 Ta na yüꞌvi ndo ora ña ni kaꞌan ñivi ña ìyo kuati ndanikuni ma nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi, vati jiꞌna kuii yakan kùu ma ña ni kuu. Ti ma kivi ikan kùmaniga chaa ma tiempu ña ni naa yi.
\p
\v 10 Vati Jesuu teꞌen nākaꞌan ndiko tuku ra nuu ndra:
\p ―Ni kanitaꞌan iin ñivi ìyo ñuu chiꞌin inga ñivi ìyo inga ñuu. Ta inga tuku ñuꞌuꞌ iin ñuu chiꞌin inga tuku yi.
\v 11 Ta juuni ni kichi ña yaꞌa niꞌi ni taan nuñuꞌuꞌ ñuñivi ndia. Ta ni koo kuaꞌaꞌ tamaꞌ chiꞌin tundoꞌo ndanikuni. Ta itiꞌ andivi ni ndeꞌo kuaꞌaꞌ ña ni kuu chiꞌin kuaꞌaꞌ seña ña ni jayuꞌvi yo ndia.
\p
\v 12 ’Ta antea ña ni kuu yakan takan, ni tiin na ndo ta tisokuati na ndo, ta ni kuꞌva na ndo nuu ndra kumitiñu, ikan na kundaka na ndo ña ndeꞌe ndo tundoꞌo tichi veñuꞌu, ta ni tiꞌi na ndo tichi vekaa, ta juuni ni kuꞌva na ndo nuu inga ndra chàꞌnda tiñu chaꞌaꞌ ña chìnuni ndo tuꞌin ndia.
\v 13 Ta ora ni taꞌan ndo ñaꞌa tajan ni niꞌi ndio ndo naja kua kuu katituꞌun ndo tuꞌin nuu ma ñivi.
\v 14 Yakan va na näkanini jiꞌna ndo chaꞌaꞌ ma ña ni kaꞌan ndo chaꞌaꞌ maa ndo ma ora ikan,
\v 15 vati yuꞌu ni kuꞌvai ma tuꞌun kaꞌan ndo chiꞌin na ma ora ikan, ti ni kaꞌan ndo iin tuꞌun ndaa ña na küuga kaꞌan ma ñivi xaani ndo chata ndo ma ora ikan.
\v 16 Ta juuni ma tatá ndo chiꞌin maꞌá ndo ni xikoñaꞌa vi ndo nuu ma ndra kumitiñu. Ta indukuni ni jaꞌa ma ndra yani ndo, chiꞌin amigu ndo ndia. Ìyo iin nda ndyoꞌo ni kaꞌni na ndia.
\v 17 Ikan jan ndisaa ñivi ni kuxaani na ndeꞌe na ndo chaꞌaꞌ ña chìnuni ndo tuꞌin.
\v 18 Va vaji takan ni taꞌan ndo, va Ndioo tüvi ni kuꞌva ra ña kunaa nïꞌiin ma ixi xini ndo.
\v 19 Ta ma ndian ni kundeeni nda kati yaꞌa ma kivi ikan, ni jakakú Ndioo na.
\p
\v 20 ’Ta ora ni ndeꞌe ndo ña chīkonuu jandaru ma ñuu Jerusalén, ikan va ni kuꞌva ndio ndo kuenda ña chani kuyatin kivi ña ni naa yi.
\v 21 Yakan va ndisaa ndyoꞌo ta ndian ìyo ñuꞌuꞌ Judea ma ora ikan, na kunu ndo kukakú ndo itiꞌ yuku. Ta ndian ìyo ñuu Jerusalén, na kee na tichi yi ma ora ikani, ta ndian jàtiñu tichi kuꞌu, na chïkokani na ma ñuu na ma ora ikan.
\v 22 Vati ma kivi ikan kùu ma kivi ña ni jandeꞌe ma Rachaꞌnu Ndioo tundoꞌo kuenda ma ñuu Jerusalén. Ta takan ni jachinu ma tutu Ndioo ma ña kàꞌan yi.
\v 23 ¡Ndaꞌvi taꞌan ma ñivi ñaꞌa ña kivi ikan tu ñùꞌu seꞌe vi, ta ìyo ndiakuati ña chàxin ndika vi! Vati ma ñuu Jerusalén iꞌya ni ndeꞌe yi kuaꞌaꞌ tundoꞌo chiꞌin ndisaa ñivi ìyo tichi yi ndia, ti xaani Ndioo ndeꞌe ra na.
\v 24 Ta ìyo ñivi ni kuvi ma ora kùu kuati jàꞌa ma ndra jandaru ta ìyo ndian ni tiin ma jandaru, ta kundaka ndra na kuꞌun ndra tandiꞌi nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya. Ta ma ndian yüvi judíu, ni janaa na ndian ìyo ñuu Jerusalén. Ta takan ni jaꞌa na, nda kati keta kivi ña ni kati Ndioo ña cha kūuni, tajan ni jaña ndio na ña jaꞌa na yi.
\s Kàtituꞌun Jesuu naja kua ni kichi ndiko ma ra seꞌe ñivi tāchi Ndioo
\r (Mt. 23:29-35, 42-44; Mr. 13:24-37)
\p
\v 25 ’Tajan ma itiꞌ andivi ni ndeꞌe na kuaꞌaꞌ nakuyi ña ni jayuꞌvi na, ti ni sama ma nikandii kua kàa yi chiꞌin yoo ta chele ndia. Ta ma ñivi ìyo ma tiempu ikan, yaꞌa ni jakanuu chinituni jàꞌa ña yaꞌa kàyu jàꞌa ma tañuꞌu ora chàsiki ra.
\v 26 Yakan va ma ora ikan ndava ni kunaa ma ñivi jaꞌa ña yuꞌvi na ora ni ndeꞌe na ña takan ni kuu ma nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya. Vati nda ma nikandii chiꞌin yoo ta chiꞌin ma chele ni kanda yi ma tiempu ikan.
\v 27 Ta ora cha yāꞌa ndio ña kūu ndisaa yakan, tajan ni ndeꞌe ndio ndo ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ña ni kichi ra tichi viko chiꞌin kuaꞌaꞌ ndatu ra chiꞌin ña tàcha ra.
\v 28 Yakan va ora ni ndeꞌe ndo ña takan ni kuu, na ndoniꞌi ndo nuu ndo ta sii kuuni ndo, ti chani keta ora ni kakú ndo jàꞌa Ndioo ―kàti Jesuu.
\p
\v 29 Ta ora chīnu kāꞌan Jesuu takan, ta teꞌen kāti tuku ra iin kuꞌva nuu na:
\p ―Na ndeꞌe ndo naja tàꞌan ma yutun higu chiꞌin inga tuku yutun.
\v 30 Vati ora ndèꞌe ndo ña kèta ndaꞌaꞌ yutaꞌ run, ta cha chìto ndo ti chani kutaꞌan ma tiempu niꞌni.
\v 31 Yakan va ora ndèꞌe ndo ma tundoꞌo ña kàtituꞌin nuu ndo, ta cha chìto ndo ti chani kuyatin ma ora ña ni kichi kaꞌnda ndiko Ndioo tiñu nuu ñuñivi iꞌya.
\p
\v 32 ’Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo ti antea ña kuvi ma ñivi ìyo tiempu iꞌya, jiꞌna ni ndeꞌe na tundoꞌo takua kàꞌin chiꞌin ndo iꞌya.
\v 33 Ta ni keta iin kivi ña ni naa andivi chiꞌin ñuñivi ndia, va ma tuꞌun kàꞌin tüvi ni naa yi.
\p
\v 34 ’Ta yakan va na jaꞌa ndo kuenda nuu ndo, ti koto küꞌva ndo anima ndo ña na ndondava yi jaꞌa ña kàan yo koꞌo yo kuaꞌaꞌ ndixi, a chànini yo chaꞌaꞌ ndatiñu ña nìꞌo ñuñivi iꞌya a nda kuati ni kuuni ña tiin yo. Takan ìyo yi ña jaꞌa ndo kuenda nuu ndo
\v 35 koto iin ketani ma kivi ña ni kichaa ndiko ma Rachaꞌnu takua kùu iin trampa. Vati ni kichi ra kuenda tandiꞌi ñivi ìyo nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya. Ti ma kivi ikan ni kuu yi takua kùu iin trampa ña ora jànaꞌini na jàꞌa yi.
\v 36 Ta yakan va na jakuenda vaꞌa ndo ndo ta na kaꞌan ndo chiꞌin Ndioo ndisaa kivi, ikan na kuu kakú ndo nuu tundoꞌo ña ni ndeꞌe ndo, ta kuu janaꞌa ndo ndo nuu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo ora ni kichaa ndiko ra ―kàti Jesuu.
\p
\v 37 Yakan va Jesuu jànaꞌa ra ora ndichin ma tichi veñuꞌu, ta ora chanikuaa chàꞌan ra chàkusu ra iin yuku ña nàni Olivu.
\v 38 Ta nani naꞌa chàꞌan ma ñivi cha tàsoꞌo na ña kàꞌan ra ma tichi veñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén.
\c 22
\s Nuu kùtiꞌvi ndra ña kùuni ndra tiin ndra Jesuu
\r (Mt. 26:1-5, 14-16; Mr. 14:1-2, 10-11; Jn. 11:45-53)
\p
\v 1 Ora cha kuàtaꞌan viko ña chàchi na paan ña töve kìꞌvi yuchan iya tichi yi, ña kùu ma kivi viko pakua,
\v 2 tajan nànduku ndio ma ndra sutu chàꞌnda tiñu chiꞌin ma ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo naja kua jaꞌa ndra ta tiin ndra Jesuu ta kaꞌni ndra ra. Va nī küu yi ti ndasii ndra ndèꞌe ndra ma ñivi.
\v 3 Takan kūu, tajan ma kuiꞌna chàꞌnda tiñu ñáꞌ nàni Satanaa, kīꞌvi ndioánꞌ anima Juda Iscariote. Ta rakan ti iin ra kùu iin ndi uchi uvi ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu kùu ra.
\v 4 Ta ikan jan rakan chāꞌan ra chāndeꞌe ra nuu ìyo ma ndra sutu chàꞌnda tiñu chiꞌin ndra jandaru kùmi veñuꞌu kaꞌnu ikan. Tajan kīchaꞌa ndio ra nàtuꞌun ra chiꞌin ndra naja kua ni jaꞌa ra ta kuꞌva ra Jesuu nuu ndra.
\v 5 Tajan ora kāꞌan ra takan ta nduvaꞌa kuii chìsii ndra ta chāꞌa ndio ndra tuꞌun ña ni kuꞌva ndra xuꞌunꞌ nuu ra.
\v 6 Tajan ma Juda kāti ndio ra chiꞌin ndra ti vaꞌa, ta ikan jan kīchaꞌa ndio ra nànduku ra naja kua jaꞌa ra ta kuꞌva ra Jesuu nuu ndra ora tüvi ndeꞌe ñivi.
\s Nuu kùxini Jesuu chiꞌin ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra
\r (Mt. 26:17-29; Mr. 14:12-25; Jn. 13:21-30; 1Co. 11:23-26)
\p
\v 7 Ta ora cha kēta kivi viko ña chàchi na paan ña tüvi kìꞌvi yuchan iya tichi. Ma kivi ikan, chàꞌni na iin mvechala kuenda ma viko pakua ti sòkó na ri nuu Ndioo, ikan na jakaꞌnuni ra kuati na.
\v 8 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin Petuꞌ ta Xuva:
\p ―Kuaꞌan ndo kuàjandovaꞌa ndo ña kuxinio kivi viko pakua ―kàti ra chiꞌin ndra.
\p
\v 9 Tajan teꞌen chīkatuꞌun ndio ndra nuu ra:
\p ―¿Ndanu kùuniun ña kujaꞌa ndi ma ña kacho? ―kàti ndra.
\p
\v 10 Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu:
\p ―Ora kiꞌvi ndo ma tichi ñuu ikan, ta ikan nataꞌan ndo iin ra ndiso iin kii takuii. Ta tandikun ndo kuꞌun ndo chata ra, nda kati chaa ra veꞌe nuu ni kiꞌvi ra.
\v 11 Ta ikan na kaꞌan ndo chiꞌin ma ra chitoꞌo veꞌe ña ma matru ndi chìkatuꞌun ra ña ndanu ndaa ma veꞌe nuu ni kuxini ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, kàti ndo.
\v 12 Tajan juuni maa ra ni janaꞌa ra nuu ndo iin veꞌe ìyo nda siki inga veꞌe ña cha ìyo vaꞌa yi, ikan na kuꞌun ndo kujaꞌa ndo ma ña kuxinio ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 13 Takan kūu tajan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra ta nīꞌi ndra ndisaa yi takua kātituꞌun Jesuu nuu ndra, ta ikan jāꞌa ndio ndra ma ña ni kuxini ndra ma kivi viko Pakua.
\p
\v 14 Ta ora cha kēta ma ora ña ni kachi ndra, tajan chūnandi ndio Jesuu chiꞌin ndra kùu tatun ra mesa,
\v 15 tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Yaꞌa ga kùuni̱ jakaꞌnui viko iꞌya chiꞌin ndo antea ña chàa ora ni ndeꞌi tundoꞌo ta kuvi̱!
\v 16 Vati yuꞌu kàti̱ chiꞌin ndo ti töva ni jakaꞌnui viko iꞌya chiꞌin ndo, nda kati chaa jiꞌnai nuu chàꞌnda Ndioo tiñu ―kàti ra.
\p
\v 17 Ta ora chinu kāꞌan ndio ra takan, tajan kīꞌin ndio ra iin kopa ma vinu, ta nākaꞌan ra Ndioo chaꞌaꞌ raꞌ, ta teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Na kiꞌin ndo ma kopa iꞌya ta ndisaa ndo nakoꞌo raꞌ,
\v 18 vati yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ña tüva ni koꞌi ma vinu iꞌya chiꞌin ndo inga chaꞌaꞌ, nda kati chaa ndikoi koꞌi chiꞌin ndo nuu chàꞌnda Ndioo tiñu ―kàti ra.
\p
\v 19 Ta ora cha yāꞌa ña jāꞌa ra takan, tajan kīꞌin tuku ra iin paan, ta nākaꞌan tuku ra Ndioo chaꞌaꞌ yi, ta chāꞌnda kuati ra yi ta chāꞌa ra yi nuu taꞌiiꞌiin ndra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Na kachi ndo paan iꞌya ti ñaꞌa kùu ma kuñui ña ni kuꞌvai kùu yi chaꞌaꞌ ma kuati ndo. Takan ìyo yi ña jaꞌa ndo koto naani ndo yuꞌu ―kàti ra chiꞌin ndra.
\p
\v 20 Ta ora chinu chāchi ndra, tajan indukuni jāꞌa ra chiꞌin ma kopa vinu ndia. Ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na koꞌo ndo ma vinu iꞌya ti nii̱ kùu raꞌ, vati cha ndòvaꞌa iin tuꞌun chaa nuu Ndioo jāꞌa raꞌ ti chani kati̱ nii̱ chaꞌaꞌ kuati ndo ta ni kuvi̱ ndia.
\v 21 Va ma ra ni xikoñaꞌa yuꞌu nàndi ra chiꞌi̱n ma mesa iꞌya ndia,
\v 22 vati taku ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo vàchi ra vàchi ndeꞌe ra tundoꞌo takua kāꞌan Ndioo chiꞌin ra. ¡Va ndaꞌvi taꞌan ma ra ni xikoñaꞌa yuꞌu, vati ni ndeꞌe ra tundoꞌo! ―kàti Jesuu.
\p
\v 23 Ta ikan jan chìkatuꞌun taꞌan ndra ña nda ra kùu ma ra ni xikoñaꞌa Jesuu.
\s Ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu nàtuꞌun taꞌan ndra ña nda ndra kùu ma ndra kaꞌnuga
\p
\v 24 Iin ora kīchaꞌa ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra kànitaꞌan yuꞌu ndra ña nda ra kùu ra ni kuu ma ra kaꞌnuga.
\v 25 Takan kūu ta ora chīni Jesuu ma ña kàꞌan ndra, tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ndra:
\p ―Cha chìto ndo ti ìyo ndra kùu rey chàꞌnda tiñu nuu ñivi yüvi judíu. Ta vaji yaꞌa jàndeꞌe ndra tundoꞌo ma ñivi ora chàꞌnda ndra ma tiñu, va chàtaꞌani ndra ora kàꞌan ma ñivi ti mamaa tiñu vaꞌa kùu ña jaꞌa ndra.
\v 26 Va ndyoꞌo, na tüvi ìyo yi ña jaꞌa ndo takan, vati taku ma ra kuxini ma nuu ndo ìyo yi ña kuu ra nuu ndiꞌinia. Ta juuni ìyo yi ña jakuu ra tiñu nuu ndo ndia.
\v 27 Tava kùu iin ra nàndi chàchi nuu mesa ta ìyo iin ra kùu musu ra, cha chìto vaꞌa ndo ti ma ra nàndi chàchi nuu mesa kùu ma ra kuxini. Va taku yuꞌu vaji ra kuxini kùi, va juuni ra kùu musu ndo kùi ndia.
\p
\v 28 ’Va taku ndyoꞌo ti endee ìyo ndo chiꞌi̱n vaji ndèꞌi tundoꞌo va töve nī jaña ndo yuꞌu.
\v 29 Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña yuꞌu ni kuꞌvai ña na kaꞌnda ndo tiñu takua chāꞌa ma tatái ña na kaꞌndai tiñu ndia.
\v 30 Ti ndyoꞌo ni kachi ndo ta koꞌo ndo chiꞌi̱n nuu mesa nuu ni kaꞌndai tiñu, ta juuni ni ndaa ndo tayu, ta ikan jàkutuni ndo kuati ma uchi uvi grupu ma ndian judíu.
\s Kàti Jesuu ña Petuꞌ ni kaꞌan ra ña tüvi nàkoto ra ra
\r (Mt. 26:31-35; Mr. 14:27-31; Jn. 13:36-38)
\p
\v 31 Tajan teꞌen kīchaꞌa nākaꞌan ma Rachaꞌnu chiꞌin Petuꞌ:
\p ―Yoꞌo Petuꞌ na tasoꞌo vaꞌun ña ni kaꞌin chiꞌun. Ma Satanaa ma kuiꞌna kuxini, cha jāchikánꞌ ndo nuu ma Rachaꞌnu Ndioo, ti kùuniánꞌ kiꞌánꞌ kuꞌva ndo ndeꞌo tu ndicha ña jàchiꞌun ma ña kàꞌan ma Rachaꞌnu Ndioo,
\v 32 va yuꞌu chīkain ñamani nuu Ndioo chaꞌun, ikan na tüvi jañaun ña chīnuniun jaꞌa ma kuiꞌna. Tajan ora cha chīkoniꞌi ndikoun ña cha jàꞌun kuati, na tindeun inga tuku na takua kùu yaniun chiꞌin ñataꞌun, na kundee na chinuni vaꞌa na ña kàꞌin ndia ―kàti ra.
\p
\v 33 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma Petuꞌ chiꞌin Jesuu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, yuꞌu ìyo vaꞌi ña kuꞌin chiꞌun tichi vekaa a nda kuvi̱ chiꞌun ndia ―kàti ra.
\p
\v 34 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Petuꞌ, yuꞌu kàꞌin chiꞌun tu juuni ma chanikuaa vitin antea ña ndaꞌyu ma loꞌo uni chaꞌaꞌ ni kaꞌun ña tüvi nakotoun yuꞌu ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\s Nuu cha kuàkuyatin ora ña ni ndeꞌe Jesuu tundoꞌo
\p
\v 35 Takan kūu tajan teꞌen chīkatuꞌun tuku Jesuu nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―¿A chàkuꞌuni ndo ora tāchi̱ ndo ña sòkaa ndàꞌa ndo ña ni yunu ni xuꞌunꞌ ta ni ndichan tüvi chaꞌa ndo? ¿A kūmani iin nakuyi nuu ndo ma ora ikan? ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Töve ―kàti ndra.
\p
\v 36 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Vitin va nda ndyoꞌo ìyo yunu ndo, na kundaꞌa ndo yi, ta nda ndyoꞌo ìyo xuꞌunꞌ ndo na kundaꞌa ndo yi, ta nda ndyoꞌo tüvi ìyo machiti ndo na xiko ndo ma jaꞌma isukun ndo ta jata ndo iin yi.
\v 37 Yakan va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ti takan ìyo yi ña taꞌin. Vati ma tutu Ndioo kàꞌan yi ña ni ndeꞌe ma ñivi yuꞌu takua ndèꞌe na ma ndian jàꞌa kuatini. Yakan va ndisaa ma ña kàꞌan ma tutu Ndioo chaꞌi, takan ni kuu yi ―kàti Jesuu.
\p
\v 38 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, iꞌya ìyo uvi taꞌan machiti ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Cha küuni̱ ña kaꞌan ga ndo ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\s Jesuu kàꞌan ra chiꞌin Ndioo nuu ìyo Jardin Getsemaní
\r (Mt. 26:36-46; Mr. 14:32-42)
\p
\v 39 Tajan kēe ndio Jesuu ma ñuu ta kuàꞌan ra kuàkaꞌan ra chiꞌin Ndioo ma yuku nàni Olivu, takua takani jàꞌa ra. Ta ndītaꞌan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra kuàꞌan ndra chata ra ndia.
\v 40 Ta ora chāa ndio Jesuu ma ikan tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Na kaꞌan ndo chiꞌin Ndioo ikan tüvi kuꞌva ndo anima ndo ña jàꞌa yi kuati ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 41 Tajan jāchika ndio ra ma nuu kaꞌìin ndra ta chūnandi chiti ra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Ndioo:
\p
\v 42 ―Yoꞌo Tatá, kùuni̱ ña na jakaku̱n yuꞌu nuu ma tundoꞌo ña ni ndeꞌi. Va tüvi kùuni̱ ña jaꞌun ma ña kùuni̱, vati na kuu yi tava kùuni maun ―kàti Jesuu.
\p
\v 43 Ta ora kāꞌan Jesuu takan, tajan ma ora ikani kīchi iin tati vaꞌa jàꞌa tiñu nuu Ndioo itiꞌ andivi ña chāꞌa yi ñandee ra.
\v 44 Tajan tañu ma ña tana kuꞌvi ra jàꞌa ña yaꞌa uꞌvi anima ra, tajan tiá niꞌi kīchaꞌa tuku ra kàꞌan ra chiꞌin Ndioo ña ndava chàti ma takuii tiin ra nuñuꞌuꞌ takua chàti ma nio ora yaꞌa kuaꞌaꞌ raꞌ chìta raꞌ.
\p
\v 45 Takan kūu ta ora ndēta ndio ra ña kàꞌan ra chiꞌin Ndioo, tajan kēe ndio ra kuàndeꞌe ra nuu kaꞌìin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Ta ora chāa ndio ra ikan, ta nātaꞌan ra ndra ña kìxi ndra kàndoyo ndra, ti nī kundee ndra ma ñumaꞌna jàꞌa ña yaꞌa ndaꞌvi kùuni ndra.
\v 46 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ndra:
\p ―¿Ta naja yaꞌa kìxi ndo kàndoyo ndo? ¡Na ndakoo ndo ta kaꞌan ndo chiꞌin Ndioo, koto kuꞌva ndo anima ndo ña jaꞌa yi kuati! ―Takan kàti Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra.
\s Nuu tìin na Jesuu
\r (Mt. 26:47-56; Mr. 14:43-50; Jn. 18:2-11)
\p
\v 47 Ta juuni kàꞌanga Jesuu ndaa ra ora ndēꞌe ra ña chākoyo kuaꞌaꞌ ñivi nuu ndaa ra. Ta Juda, iin ra indii tañu ndi uchi uvi ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra kùu ma ra yosonuu nuu ma ndra jandaru chiꞌin ma ñivi. Tajan, rakan chājayatin ra ra nuu ndaa Jesuu ta chūnumi ndaa ra ra, ta tūtu ra sitin ra.
\v 48 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Juda, ¿a chiꞌin ña tùtu̱n siti̱n, chiꞌin yakan xìkoñaꞌun ma Seꞌe ñivi tāchi Ndioo? ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 49 Tajan ora chīni ma ndra kaꞌìin chiꞌin ra ma ña kāꞌan ra, tajan teꞌen kīchaꞌa ndra chìkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, ¿a kanitaꞌan ndi chiꞌin ndra chiꞌin machiti? ―kàti ndra.
\p
\v 50 Tajan iin ma ra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu tāvaniꞌi ra machiti ra ta chāꞌnda ra iin soꞌo chiyo kuaꞌa ma ra kùu musu ma sutu chàꞌnda tiñu.
\v 51 Ta ora ndēꞌe Jesuu ña takan jāꞌa ra ta teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―¡Na jaña ndo ña kànitaꞌan ndo! ―kàti ra.
\p Tajan jānani ndio Jesuu ma ndaꞌaꞌ ra soꞌo ma ra kùu musu ma sutu ta jāndaꞌa ra yi.
\v 52 Ta ikan jan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ndra sutu chàꞌnda tiñu ta chiꞌin ma ndra jandaru jàkuenda veñuꞌu kaꞌnu ta chiꞌin inga tuku ndrachaꞌnu ña vàchi tiin Jesuu:
\p ―¿A rasuꞌu kùi ña vàchi tiin ndo yuꞌu chiꞌin machiti ta chiꞌin yutun?, kùuni ndo.
\v 53 Ti tu ndicha ña rasuꞌu kùi, ta, ¿naja tüvi nī tiin ndo yuꞌu ma tichi veñuꞌu kaꞌnu ora jānaꞌi nuu ndo nani kivi ma ikan? Ndicha kuii ña takan jàꞌa ndo ma ora naa, ti vitin kùu ma ora ña chāꞌa Rachaꞌnu Ndioo ña kuu ndoꞌiin anima ndo chiꞌin ma kuiꞌna ña jàꞌa ndo takua kùuni maa ndo ―kàti Jesuu.
\s Petuꞌ kàti ra ti töve nàkoto ra Jesuu
\r (Mt. 26:57-58, 69-75; Mr. 14:53-54, 66-72; Jn. 18:12-18, 25-27)
\p
\v 54 Tajan tīin ndio ndra Jesuu ta ndāka ndra ra kuàꞌan ra chiꞌin ndra nuu ìyo veꞌe ma sutu chàꞌnda tiñu. Ta ikan jan, tāndikun ndio Petuꞌ kuàꞌan ra chata ra chikani chikani.
\v 55 Ta ma nukeꞌe nuu ìyo veꞌe ma sutu chàꞌnda tiñu ikan, jātaꞌan ma ndra jandaru ñuꞌú jàvandaa ma nukeꞌe chūnandi ndra tùmi ndra yi. Tajan ora ndēꞌe ma Petuꞌ ña tùmi ndra ma ñuꞌú, ta ndītaꞌan ra chāa ra chūnandi ra tañu ndra tùmi ra yi ndia.
\v 56 Ta nunuuni chāa iin ña kùu musu ma sutu chaꞌnu, tajan ora ndēꞌan ma Petuꞌ ña nàndi ra tùmi ra ma ñuꞌú, tajan chūndaa ña ndèꞌe ndicha ña ra, ta teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin ndian kaꞌìin ikan:
\p ―Juuni raꞌya kùu iin ra chàkunuu chiꞌin Jesuu ndia ―kàtian.
\p
\v 57 Va Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Kaꞌnu kooniun yoꞌo maꞌá, va ma ra kàꞌun chiña na tüvi nàkotoi ra ―kàti ra chiꞌan.
\p
\v 58 Ta nunuuni ndēꞌe iin raꞌii ra, ta rakan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo kùu iin ra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu ―kàti ra.
\p Tajan Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―¡Yüvi yuꞌu kùi! ―kàti ra.
\p
\v 59 Takan kūu ta nunuuni ora cha yāꞌa iin ora tajan chāa inga tuku ra, ta rakan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndian kaꞌìin ikan:
\p ―Ndicha kuii ña raꞌya kùu iin ra chàkunuu chiꞌin Jesuu vati juuni ra ñuꞌuꞌ Galilea kùu ra ―kàti ra.
\p
\v 60 Tajan teꞌen nākaꞌan ma Petuꞌ chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo tatá, na tüvi nàkotoi nda ra kùu ma ra kàꞌun ―kàti ra.
\p Tajan juuni kàꞌanga Petuꞌ nàndi ra ora nāndaꞌyu iin loꞌo.
\v 61 Ta ikan jan chīkoniꞌi Jesuu xini ra ndēꞌe ra nuu ma Petuꞌ, tajan chākuꞌuni ra ma ña kāꞌan ma Rachaꞌnu chiꞌin ra ña: “Antea ña ndaꞌyu loꞌo ma vitin uni chaꞌaꞌ ni kaꞌun ña tüvi nàkotoun yuꞌu.” Takan chākuꞌuni ra ma ña kāꞌan Jesuu chiꞌin ra.
\v 62 Tajan kēe ndio Petuꞌ ma ikan, ta nduvaꞌa kīchaꞌa ra chàku ra ti yaꞌa ndaꞌvi kùuni ra.
\s Nuu chàkundaa na Jesuu
\r (Mt. 26:67-68; Mr. 14:65)
\p
\v 63 Takan \fig Jesús escarnecido y azotado|31GR-gn16n.tif|col|22:63||Nuu chàkundaa ndra Jesuu ta kàni ndra ra|22.63\fig*kūu ta ma ndra jàkuenda Jesuu chàtuꞌun ndra ra ta kàni ndra ra.
\v 64 Ta chàsi ndio ndra tinuu ra chiꞌin jaꞌma ta kāni ndra ra, ta teꞌen chìkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¡Kaꞌan, ndeꞌo yo kàni ñu̱n! ―kàti ndra.
\p
\v 65 Ta juuni kànduvaꞌa ndra ra chiꞌin inga tuku tuꞌun kini ndia.
\s Tìsokuati na Jesuu nuu ndra kumitiñu
\r (Mt. 26:59-66; Mr. 14:55-64; Jn. 18:19-24)
\p
\v 66 Ta ora kūndichin inga kivi tajan kūtiꞌvi ndio ma ndrachaꞌnu ña chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu chiꞌin ndra sutu chaꞌnu ña chàꞌnda tiñu nuu sutu ta chiꞌin inga ndra jàkuaꞌa tutu Ndioo. Tajan tīin ndio ndra Jesuu, ta ndāka ndra ra kuàꞌan ra chiꞌin ndra nuu ndra kumitiñu. Ta ora chāa ndio ndra ma ikan chiꞌin ra tajan teꞌen kīchaꞌa ndra chìkatuꞌun ndra nuu ra:
\p
\v 67 ―¿A ndicha ña yoꞌo kùu ma ra Cristu? ―kàti ndra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ndra:
\p ―Tu kati̱ nuu ndo ña ndicha ña takan kùu yi ta na töve ni chinuni ndo ma ña kàꞌin.
\v 68 Ta tu ndakatuꞌin iin tuꞌun nuu ndo, chìtoi ña na töve ni nakaꞌan ndiko ndo yi nui, ta ni tüvi ni jaña ndo yuꞌu ndia,
\v 69 va nda vitin ta nda itiꞌ nuu, ni kunandi ma ra Seꞌe ñivi chiyo kuaꞌa Rachaꞌnu Ndioo, ra ìyo kuaꞌaꞌ ndatu ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 70 Tajan teꞌen kīchaꞌa ndisaa ndio ndra chìkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¿A ndicha vaꞌa ña yoꞌo kùu ma ra seꞌe Ndioo? ―kàti ndra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Ndicha kùu yi ña ma kua kàꞌan ndo chiña takan kùi ―kàti Jesuu.
\p
\v 71 Ta ikan jan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ma ndra meru ndra:
\p ―¿Nda kuenda ña chìniñuꞌu yo tiá ma ndian kùtaꞌan chiꞌo tuva ndisaa yo cha chīni yo ña kāꞌan ra chata Rachaꞌnu Ndioo? ―kàti ndra.
\c 23
\s Jesuu ndaa ra nuu chàꞌnda Pilatu tiñu
\r (Mt. 27:1-2, 11-14; Mr. 15:1-5; Jn. 18:28-38)
\p
\v 1 Tajan ndēta ndio ndisaa ndra ta chāꞌan ndra chiꞌin Jesuu nuu chàꞌnda Pilatu tiñu.
\v 2 Ta ora chāa ndio ndra ma nuu chàꞌnda ra tiñu, tajan teꞌen kīchaꞌa ndra tìsokuati ndra Jesuu nuu ra:
\p ―Nātaꞌan ndi raꞌya ña jàndaꞌviñaꞌa ra ñivi ma ñuu ndi. Ta kàti ra ti na tüvi ìyo yi ña tiaꞌvi ndi ma xuꞌunꞌ nuu ma ra kuvienu ma ñuu kaꞌnu Roma. Ta juuni kàti ra ña Cristu, ra chàꞌnda tiñu nuu ndi kùu ra. Takan kàti ra ―kàti ndra.
\p
\v 3 Tajan teꞌen chīkatuꞌun ndio ma Pilatu nuu ra:
\p ―¿A ndicha ña yoꞌo kùu ma ra chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu? ―kàti ra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu:
\p ―Maun kàꞌan ña takan kùu yi ―kàti Jesuu.
\p
\v 4 Ta ikan jan teꞌen nākaꞌan ndio ma Pilatu chiꞌin ma ndra sutu chaꞌnu ña chàꞌnda tiñu nuu sutu ta nuu ma ñivi ndia:
\p ―Tükuii nàtaꞌin nïꞌiin kuati ña jāꞌa ra, ta küu niꞌi̱ kua tisokuati̱ ra ―kàti Pilatu chiꞌin ndra.
\p
\v 5 Ta ikan jan teꞌen kīchaꞌa na kànachaa na tiá niꞌi:
\p ―Ninii kaꞌnu ñuꞌuꞌ Judea jàkanuu ra xini ñivi chiꞌin ma tuꞌun kàꞌan ra. Kīchaꞌa ra jàꞌa ra yi chiꞌin ñivi ìyo ñuꞌuꞌ Galilea, ta vitin juuni takan vàchi jakanuu ra xini ñivi ìyo ñuꞌuꞌ Judea iꞌya ndia. ―Takan kàti na chiꞌin Pilatu.
\s Jesuu yàꞌa ra ndaꞌaꞌ Herode
\p
\v 6 Ta ora chīni ndio Pilatu ña kāꞌan na ma tuꞌun Galilea, ta ikan jan chīkatuꞌun ndio ra nuu ma ñivi tuva ra ñuꞌuꞌ Galilea kùu Jesuu.
\v 7 Ta ora kāti ndio na ña ndicha ña takan kùu yi, tajan tāchi ndio ra ra nuu Herode, ra chàꞌnda tiñu ma ñuꞌuꞌ Galilea. Ta ma tiempu ikan ti juuni ìyo Herode ma ñuu Jerusalén ndia.
\v 8 Takan kūu ta ora ndēꞌe ndio Herode ma Jesuu ta nduvaꞌa kuii chìsii ra, ti cha ìyo kuaꞌaꞌ tiempu ña kùuni ra ndeꞌe ra ra ña na jaꞌa ra iin ndatu nuu ra, vati iin ra ña yaꞌa vaꞌa kàꞌan ma ñivi chata, kùu ra.
\v 9 Tajan kīchaꞌa ndio Herode chìkatuꞌun ra kuaꞌaꞌ tuꞌun nuu ra, va tükuii nani kāꞌan ra.
\v 10 Ta ma ndra sutu chàꞌnda tiñu nuu sutu chiꞌin ma ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo viꞌa niꞌi kīchaꞌa ndra tìsokuati ndra ra.
\v 11 Ta ikan jan, Herode chiꞌin ndra jandaru ra kīchaꞌa ndra chàkundaa ndra Jesuu. Ta jākuꞌun ndio ndra iin jaꞌma vii ña kàa takua kàa jaꞌma ra kùu rey ma Jesuu kuenda ña na kuàtuꞌuni ndra ra. Ta ora chīnu jāꞌa ndra takan, tajan tāchi ndiko ma Herode ra nuu Pilatu.
\v 12 Ta ma Pilatu chiꞌin Herode, ña na küu ndeꞌe ndra taꞌan ndra ma tiempu ikan, juuni ma kivi ikan jaamigu ndra.
\s Nuu kàti Pilatu ña na kaꞌni na Jesuu
\r (Mt. 27:15-26; Mr. 15:6-15; Jn. 18:39–19:16)
\p
\v 13 Ta ikan jan jātiꞌvi taꞌan ndio ma Pilatu ma ndra sutu chaꞌnu ña chàꞌnda tiñu nuu sutu chiꞌin ndra kumitiñu ta chiꞌin tandiꞌi ñivi ñuu,
\v 14 ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Maa ndo kīchi ndaka ndo raꞌya nui, ta kàti ndo ti jàkanuu ra xini ma ñivi ñuu. Ta ndèꞌe chiꞌin tinuu ndo ña chìkatuꞌun xain nuu ra, va tükuii nī nataꞌin nïꞌiin kuati ña kùu tisokuati̱ ra ma takua kàꞌan ndo nui nda cheꞌe.
\v 15 Ta ni Herode töve nī nataꞌan ra nïꞌiin kuati chata ra ndia, ti tu ndicha ña ìyo kuati ra na tüva ìyo yi ña tachi ndiko ra ra nui. Yakan va cha chìto ndo ti töve ìyo nïꞌiin kuati ra ña kùu kaꞌnio ra chaꞌaꞌ yi.
\v 16 Yakan va tundoꞌoni ni jandeꞌi ra. Jaña ndikoi ra na kuꞌun ra ―kàti Pilatu chiꞌin na.
\p
\v 17 Vati taꞌiiꞌiin kuiya ora ìyo ma viko ikan, ìyo yi ña jachiꞌin ma Pilatu ña kàꞌan ma ñivi, ta tàva ra iin ra indii vekaa takua takani ìyo ma costumbre.
\p
\v 18 Ta ikan jan teꞌen kīchaꞌa tuku na kànachaa na:
\p ―¡Na kaꞌniun Jesuu nuu kruu, ta na jañaun Barrabás! ―kàti na.
\p
\v 19 Takan kūu ta ma Barrabás ti chaꞌaꞌ ña jàkanuu ra xini ñivi ta chaꞌaꞌ ña chàꞌni ra kùu yi ña indii ra ma tichi vekaa.
\v 20 Va tava Pilatu kùuni ra jaña ra Jesuu, yakan va nākaꞌan ndiko ra chiꞌin na ña vaꞌa ga ña na jaña ra Jesuu, kàti ra.
\v 21 Va ma ñivi teꞌen kīchaꞌa na kànachaa niꞌi ga na:
\p ―¡Na kuvi ra nuu kruu! ¡Na kuvi ra nuu kruu! ―kàti na.
\p
\v 22 Ta ikan jan chaꞌaꞌ uni teꞌen nākaꞌan tuku Pilatu chiꞌin na:
\p ―¿Ta nda chaꞌaꞌ kùu yi ña tìsokuati ndo ra tuva takan? Vati yuꞌu tükuii nī nataꞌin nïꞌiin kuati ra ña ìyo yi ña kuvi ra chaꞌaꞌ, yakan va tundoꞌoni ni jandeꞌi ra ta jañai ra ―kàti Pilatu chiꞌin na.
\p
\v 23 Va ora chīni na ña kāꞌan ra teꞌen, ta viꞌa niꞌi kīchaꞌa na kànachaa na, ta kàꞌan na ña na kuvi ra nuu kruu. Ta takan endee kàꞌan na nuu ra nda kati kundee na ña jàꞌa ra ma ña kùuni na.
\v 24 Ta ikan jāꞌa ndio Pilatu ma ña chìkan na nuu ra,
\v 25 tajan tāvaniꞌi ndio ra Barrabás, ra indii tichi vekaa jàꞌa ña jàkanuu ra xini ñivi ta ra chàꞌni kùu ra. Ta tīꞌi ra Jesuu ndaꞌaꞌ ma ndra jandaru ma takua kùuni na.
\s Jesuu, chùtakaa ra nuu kruu
\r (Mt. 27:32-34; Mr. 15:21-32; Jn. 19:17-27)
\p
\v 26 Takan \fig Crucifixion y muerte de Jesús|32DN00493b.tif|col|23:26||Nuu chūtaka Jesuu nuu kruu ta chīꞌí ra|23.26\fig*kūu ta ora cha kuàtakaa ndra ra nuu kruu, tajan ma tichi itiꞌ kuàꞌan ndra chiꞌin Jesuu, ikan ndēꞌe ma ndra jandaru iin ra ñuu Cirene ra nàni Simón ña cha vàchi ra ña chāꞌan ra kuꞌu. Tajan tīin ndra ra ta jāꞌa ndra ña na kuiso ra kruu ña ndiso Jesuu. Ta tāndikun ra kuàꞌan ra chata ra.
\p
\v 27 Ta nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ na kàchaꞌan chata Jesuu. Ta ikan kàchaꞌan ñivi ñaꞌa ña kàchaku chaꞌaꞌ ra, ti yaꞌa uꞌvi anima vi jàꞌa ña yaꞌa ndaꞌvi kùuni vi ña ndèꞌe ra tundoꞌo.
\v 28 Va ora ndēꞌe ndio ma Jesuu vi, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin vi:
\p ―Ndyoꞌo ñivi ñaꞌa ñuu Jerusalén, na kuäku ndo chaꞌi. Na kuaku ndo chaꞌaꞌ juuni maa ndo ta chaꞌaꞌ seꞌe ndo,
\v 29 vati ni chaa iin kivi ña ni ndeꞌe ndo tundoꞌo, ta ikan jan teꞌen ni kaꞌan ndio ndo chiꞌin ma ñivi: “Na sii kuuni ma ñivi ñaꞌa ña tüvi nī chiyo nïꞌiin seꞌe ta ña tüvi nī jakaxin seꞌe ndia, vati vitin cha kīchaꞌa yo ndèꞌo tundoꞌo, ta tiaga ndetiñu kuenda yo tuva ìyo ma seꞌo”, ni kati ndo chiꞌin na.
\v 30 Tajan ma kivi ikan ni kati ndio ma ñivi ña vaꞌa ga ña na kekoyo ma yuku, ta ikan na kuvi na ta tüva ndeꞌe na tundoꞌo, kùuni na.
\v 31 Takan kàti̱ chiꞌin ndo ti yuꞌu kùu takua iin yutun iꞌii ta ndèꞌi tundoꞌo vitin, va ndyoꞌo kùu ndo takua kùu iin yutun ití viꞌa ga ni ndeꞌe ndo tundoꞌo itiꞌ nuu. ―Takan kàti Jesuu chiꞌin na.
\p
\v 32 Ta juuni ndāka ma ndra jandaru uvi taꞌan ma ndra kini ña chāꞌni ñivi ña kuàkaꞌni ndra ndra chiꞌin Jesuu ndia.
\v 33 Tajan ora chāa ndio ndra ma yuku ña nàni nuu ndòyo iki xini ndian chīꞌí, tajan tākaa ndio ndra Jesuu nuu kruu chiꞌin ma uvi taꞌan ma ndra suꞌu: iin ra chūtaka chiyo kuaꞌa ra, ta inga ra chiyo satin ra.
\v 34 Ta ikan jan teꞌen nākaꞌan ndio ma Jesuu chiꞌin ma Rachaꞌnu Ndioo ora cha tàkaa ra nuu kruu:
\p ―Yoꞌo Tatá, na jakaꞌnuniun ma kuati jàꞌa na, vati töve chìto na ña jàꞌa na ―kàti Jesuu.
\p Tajan kīchaꞌa ndio ma ndra jandaru chàsiki ndra yuu kuati, ndeꞌo nda ndra kùu ndra jàkanaa ma jaꞌma Jesuu.
\v 35 Tajan ndisaa ma ñivi kaꞌìin ikan ndēꞌe na ña tāꞌan Jesuu, ta juuni ma tañu na kaꞌìin ma ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu. Ta ndrakan teꞌen kīchaꞌa ndra chàtuꞌun ndra Jesuu:
\p ―Tu kūu jakakú ra inga ñivi, vitin na jakakú ra juuni maa ra tu ndicha ña Cristu ra kāchin Ndioo kùu ra ―kàti ndra.
\p
\v 36 Takan kūu ta nda ma ndra jandaru chàkú ndaa ndra Jesuu, ta chājayatin ndra ndra ma nuu tàkaa ra, ta chàꞌa ndra vinu iya chìꞌi ra,
\v 37 ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―¡Tu ndicha ña yoꞌo kùu ma rey ña chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu, na jakakú maun ñu̱n tuva takan! ―kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 38 Ta juuni tātuu ndra iin vitu itiꞌ xini kruu ña teꞌen kàꞌan yi chiꞌin ma tuꞌun griegu, chiꞌin tuꞌun latinu, ta chiꞌin tuꞌun hebreu: “Raꞌya kùu ma rey ña chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu”, kàti yi.
\p
\v 39 Tajan iin ma ra sùꞌu ta chàꞌni ña tàkaa xiin Jesuu, teꞌen kīchaꞌa ra kàꞌan ra chiꞌin Jesuu ña chàtuꞌun ra ra:
\p ―¡Tu ndicha ña yoꞌo kùu ma Cristu, na jakakú maun ñu̱n ta na jakaku̱n ndyuꞌu ndia! ―kàti ra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 40 Va ma ra tàkaa inga chiyo Jesuu, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma meru ra:
\p ―Yoꞌo xaa, ¿ta naja töve tìñuꞌu̱n Ndioo ta juuni ndèꞌun tundoꞌo takua ndèꞌe ra yi ndia?
\v 41 Vati taku maa yo ndèꞌo tundoꞌo ti ndicha ña jāꞌa yo kuati. Yakan va vitin takan ìyo yi na tiaꞌvio chaꞌaꞌ yi. Vati ndicha ña jāꞌa yo yi, va taku raꞌya, tükuii nani jàꞌa ra ta ndèꞌe ra tundoꞌo ―kàti ra.
\p
\v 42 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu Jesuu, na kukuꞌuniun yuꞌu ora ni chaun nuu ni kaꞌndaun tiñu ―kàti ra.
\p
\v 43 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ra:
\p ―Ndicha vaꞌi ña kaꞌin chiꞌun, vati juuni ma kivi iꞌya ni koun chiꞌi̱n itiꞌ andivi ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\s Nuu chìꞌí Jesuu
\r (Mt. 27:45-56; Mr. 15:33-41; Jn. 19:28-30)
\p
\v 44 Takan kūu ta ora kēta ma kachuvi ndaa, ta iin kuaani ma nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi nda kaa uni chaniꞌini.
\v 45 Tajan ndāꞌva nuu ma nikandii ta ma jaꞌma ña tàkaa ma tichi veñuꞌu kaꞌnu, endee ndāta java ndaa yi ma ora ikan.
\v 46 Ta ikan jan nāndaꞌyu niꞌi Jesuu ta teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Yoꞌo Tatá, na jàkuendaun animai, vati vitin tìꞌi̱ yi ndaꞌun ―kàti ra.
\p Ta ora chīnu ña kāꞌan ra takan, ta chīꞌí ra.
\p
\v 47 Ta ora ndēꞌe iin ra capitán, ra chàꞌnda tiñu nuu jandaru naja kua chīꞌí Jesuu, tajan kīchaꞌa ra jàkaꞌnu ra Ndioo chiꞌin tuꞌun iꞌya:
\p ―Ndicha kuii ti raꞌya tüvi ìyo kuati ra ―kàti ra.
\p
\v 48 Ta ndisaa ñivi kaꞌìin ma ikan ora ndēꞌe na ña takan kūu, tajan chītakuati ndio na kuàꞌan na veꞌe na. Ta kàni na pechu na ti yaꞌa uꞌvi anima na ña ndèꞌe na naja kua chīꞌí Jesuu.
\v 49 Takan kūu ta tandiꞌi ndra nàkoto Jesuu ta chiꞌin ñivi ñaꞌa ña chākunuu chata ra nda itiꞌ Galilea, kīndoo na ndeꞌe chikani na naja kua tāꞌan Jesuu ora chīꞌí ra.
\s Nuu kùchi Jesuu
\r (Mt. 27:57-61; Mr. 15:42-47; Jn. 19:38-42)
\p
\v 50-51 Ma tiempu ikan ìyo iin ra vaꞌa ña nàni Kusé, ta rakan ti ra kīchi ñuu Arimatea ña ìyo kuenda ñuꞌuꞌ Judea kùu ra. Va juuni ndiso ra tiñu chiꞌin ma ndian judíu. Va tüvi nī chataꞌani ra ma ña jāꞌa ma ndra tiñu chiꞌin Jesuu, vati juuni ndàtu ra kuꞌun ra nuu chàꞌnda Ndioo tiñu ndia.
\v 52 Yakan va kēe ra kuàꞌan ra nuu ìyo Pilatu, ta chīkan ra ñundaꞌyu Jesuu nuu ra.
\v 53 Takan kūu ta ora cha jānuu ndio ra ñundaꞌyu Jesuu ma nuu kruu, tajan kāva ndio ra iin jaꞌma savana ña yaꞌa vaꞌa ta vii ma ñundaꞌyu Jesuu, ta kūchi ra yi iin tichi yavi yuu nuu takäꞌan kuchi na nïꞌiin ñivi.
\v 54 Ikan kūchi ndio na Jesuu vati ma kivi ikan kùu ma kivi jandovaꞌa ma ñivi judíu ma ña kachi na kuenda inga kivi, ma kivi nindeo.
\p
\v 55 Takan kūu ta ndisaa ma ñivi ñaꞌa chākunuu chata Jesuu nda ora chākunuu ra ñuꞌuꞌ Galilea, chāꞌan vi chāndeꞌe vi ma nuu kūchi ndra yi. Ta juuni ndēꞌe vi nuu jundii ndra yi ndia.
\v 56 Ta ikan jan kēe ndio vi kuàꞌan vi veꞌe vi. Ta ora chāa ndio vi tajan jāndovaꞌa vi takuii xiko, vati ni kuꞌun vi kujakuti vi ñundaꞌyu Jesuu ti koto kuꞌini yi. Takan kūu tajan ndisaa ma ñivi ñaꞌa ikan nīndee vi ma kivi ikan takua kàꞌan ma tutu Ndioo.
\c 24
\s Nuu nàtaku ndiko Jesuu
\r (Mt. 28:1-10; Mr. 16:1-8; Jn. 20:1-10)
\p
\v 1 Tajan ma kivi nunuu nuu kìchaꞌa ma jamana, naꞌa vaꞌa kēe ndio vi kuàꞌan vi kuàndeꞌe vi nuu kūchi ma ñundaꞌyu Jesuu. Ta juuni ndàꞌa vi ma takuii xiko ña koso vi chata ma ñundaꞌyu Jesuu.
\v 2 Ta ora chāa ndio vi ta ndēꞌe vi ña cha tüva ndàsi ma yuu ikan yuꞌu ma yavi nuu kàndii ma ñundaꞌyu Jesuu.
\v 3 Tajan kīꞌvi ndio vi tichi yi va nī nataꞌan ga vi ma ñundaꞌyu ra ma ikan.
\v 4 Ta ikan jan nduvaꞌa kuii yūꞌvi vi ña nī tuvi chìto vi nayi jàꞌa vi. Ta nunuuni ndēꞌe vi ña kēta uvi taꞌan ndraꞌii yatin xiin vi ña ñùꞌu ndra jaꞌma tacha.
\v 5 Tajan ndava yūꞌvi maania vi chūnandi chiti vi nuu ndra nda kati nani teꞌe nuu vi nuu ñuꞌuꞌ. Tajan ndrakan teꞌen kātituꞌun ndio ndra nuu vi chiꞌin tuꞌun iꞌya:
\p ―¿Ta naja nànduku ndo ma ra ndito ma nuu kùchi ndian chìꞌí?
\v 6 Rakan cha tüva ra iꞌya, ti cha nātaku ndiko ra. Na kukuꞌuni ndo ma ña kātituꞌun Jesuu nuu ndo ora juuni chākunuu ga ra ma ñuꞌuꞌ Galilea:
\v 7 “Ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ìyo yi ña tiin na ra ta tiꞌi na ra ndaꞌaꞌ ma ndian jàꞌa kuati. Ta ndiakan ni takaa na ra nuu kruu, ta tichi uni kivi ni nataku ndiko ra.” Takan kàti ma ndra kēta ikan nuu vi.
\p
\v 8 Tajan ma ora ikan ta chākuꞌuni vi ma tuꞌun ña kātituꞌun Jesuu nuu vi niku.
\v 9 Takan kūu tajan kēe ndio vi ma ikan, ta kuàꞌan ndio vi ma nuu kaꞌìin tiꞌvi ma ndi uchi iin ma ndra kùu tatun Jesuu, ta ikan kātituꞌun vi nuu ndra ma ña ndēꞌe vi ta nuu inga ñivi ña kaꞌìin chiꞌin ndra ndia.
\v 10 Ta ma ñivi ñaꞌa ña chāꞌan chākatituꞌun nuu ma ndra tatun ra kùu ma Ndiya Magdalena chiꞌin Juana, ta Ndiya maꞌá Jandiau, ta chiꞌin inga tuku ñivi ñaꞌa ndia.
\v 11 Va ma ndra tatun Jesuu chànini ndra ti tìvi xini vi ña kāꞌan vi takan, kùuni ndra. Yakan va tüvi nī jachiꞌin ndra ma ña kàꞌan vi.
\p
\v 12 Takan kūu tajan kāndakunu ndio Petuꞌ kuàꞌan ra nuu kūchi Jesuu. Ta ora chāa ra ta ndēꞌe ra ña jāndaa ma jaꞌma kuichin ña chūsukunia ra kàndii, tajan yūꞌvi maania ra kāndakunu ra kuàꞌan ndiko ra nuu kaꞌìin tiꞌvi ma ndian meru ra, ti töva nī nataꞌan ra ñundaꞌyu Jesuu.
\s Jesuu kèta ra nuu uvi taꞌan ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra itiꞌ ñuu Emaús
\r (Mr. 16:12-13)
\p
\v 13 Tajan \fig Camino a Emaús|33GR-tlc113n.tif|col|24:13||Jesuu kèta ra nuu uvi taꞌan ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra itiꞌ ñuu Emaús|24.13\fig*juuni ma kivi ikan, kēe ndio uvi taꞌan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu kuàꞌan ndra itiꞌ ñuu nàni Emaús ña ìyo uchi iin kilometru ña chika kàndii yi ma ñuu Jerusalén.
\v 14 Tajan ndrakan, nàtuꞌun taꞌan ndra chaꞌaꞌ ndisaa ña tāꞌan Jesuu ma nuu kuàꞌan ndra.
\v 15 Ta ora juuni nàtuꞌun taꞌan ndra ta kànitaꞌan yuꞌu ndra, ta kēta ndio Jesuu nuu ndra ta ndītaꞌan ra tiin chata ndra ndia.
\v 16 Ta vaji ndèꞌe ndra ña kuàꞌan ra chiꞌin ndra, va tüvi nàkoto ndra ra, ti Ndioo tüvi chàꞌa ra ña na nakoto ndra ra.
\v 17 Ta ikan jan teꞌen kīchaꞌa ndio Jesuu chìkatuꞌun ra nuu ndra:
\p ―¿Nayi nàtuꞌun ndo ma tichi itiꞌ kàchaꞌan ndo? ¿Ta naja ndaꞌvi kùuni ndo? ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 18 Tajan iin ma ra kuàꞌan chiꞌin ndra ña nàni Cleofas, teꞌen chīkatuꞌun ra nuu Jesuu:
\p ―Tandiꞌi ñivi ìyo ñuu Jerusalén chìto na ma ña kūu ikan. ¿A uvaa yoꞌo kùu ma ra tüvi chìto ma ña kūu? ―kàti ra chiꞌin ra.
\p
\v 19 Tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu:
\p ―¿Nayi kūu ma ikan? ―kàti ra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Nàtuꞌun ndi chaꞌaꞌ ndisaa ña tāꞌan Jesuu ra ñuu Nazaret, vati rakan iin ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo kùu ra. Ta yaꞌa ìyo ndatu ra chiꞌin ma ña jàꞌa ra, ta chiꞌin tuꞌun kàꞌan ra nuu Ndioo, ta chiꞌin ndisaa ma ña jàꞌa ra chiꞌin ma ñivi ndia.
\v 20 Ta juuni chākuꞌuni ndi naja kua jāꞌa ndra sutu chàꞌnu ña chàꞌnda tiñu nuu sutu chiꞌin ndra kumitiñu ña tīin ndra ra ta tīsokuati ndra ra ta chāꞌni ndra ra nuu kruu.
\v 21 Ta ndyuꞌu chànini ndi ti rakan kūu ma ra kùndeeni ndi ña vàchi jakakú ndi nuu tundoꞌo chiꞌin tandiꞌi ñivi Israel niku, va vitin cha kēta uni kivi kùu yi ña kūu takan.
\v 22 Ta juuni yaꞌa ndaꞌvi kùuni ndi, vati ìyo uvi uni ñivi ñaꞌa ña ìyo tañu ndi jāyuꞌvi vi ndyuꞌu vati ora chāꞌan vi chāndeꞌe vi nuu kūchi Jesuu, ta töva ni nātaꞌan vi ma ñundaꞌyu ra.
\v 23 Yakan va kēe ndiko vi kīchi katituꞌun vi nuu ndi ta kàti vi ti kēta uvi taꞌan tati ña jàꞌa tiñu nuu Ndioo nuu vi, ta kāti yi chiꞌin vi ti Jesuu cha nātaku ndiko ra.
\v 24 Ta ìyo iin ndra chàkunuu chiꞌin ndi, juuni chāꞌa ndra chāndeꞌe ndra nuu kàndii ñundaꞌyu ra ora cha yāꞌa chaꞌan vi. Va indukuni tüvi nī nataꞌan ndra ñundaꞌyu Jesuu, takua kātituꞌun vi nuu ndra ndia.
\p
\v 25 Takan kūu ta ikan jan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―¿A yaꞌa ndava xini ndo ña tüvi chìnuni ndo ma ña kātituꞌun ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ña chīyo tajiꞌna?
\v 26 ¿A yüvi chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña ìyo yi ña ndèꞌe jiꞌna ma ra Cristu tundoꞌo, tajan ni kiꞌvi ndio ra koo ra nuu ni jakaꞌnu Ndioo ra?, kùuni ndo ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 27 Takan kūu ta ikan jan kīchaꞌa ndio Jesuu kàtituꞌun kachin ra nuu ndra tandiꞌi ma tuꞌun ìyo nuu ma tutu Ndioo ña ìyo kuenda ra, ta kīchaꞌa ra nda nuu kìchaꞌa ma tutu ña tāa Moisés, ta nda kati jandiꞌi ra tandiꞌi ma ña tāa ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo naja kua ni kuu yi ma tiempu iꞌya.
\p
\v 28 Ta ora cha chāa ndra ma ñuu ikan kuàꞌan ndra, tajan jāꞌani Jesuu ña ni yāꞌa nduu ra ndra.
\v 29 Tajan chiꞌin tuꞌun iꞌya jānini ndra ra na kindoo ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Na kindoun kavaun chiꞌin ndi ma chanikuaa iꞌya, vati cha chìso nikandii! ―kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\p Tajan kīꞌvi ndio Jesuu chiꞌin ndra ma tichi veꞌe nuu ni kava ndra.
\v 30 Takan kūu ta ora cha kaꞌìin ndra yuꞌu mesa ña ni kachi ndra, tajan kīꞌin ndio Jesuu iin paan ta jāꞌií ra yi nuu Ndioo, ta chāꞌnda kuati ra yi ta chāꞌa ra yi nuu ndra na kachi ndra.
\v 31 Tajan ma ora ikani nāndeꞌe vaꞌa ndra ta nākoto ndra ti Jesuu kùu ra, va tükuii nàni niꞌi ndra jaꞌa ndra vati numi kuii naa ndiko ra.
\v 32 Tajan teꞌen kīchaꞌa ndio ndra nàtuꞌun taꞌan ndra:
\p ―Ma ninduvi yo chāꞌa vaꞌa yo kuenda ña yaꞌa chìsii kuuni anima yo ora kātituꞌun kachin ra naja kua kàꞌan ma tutu Ndioo nuu yo chaꞌaꞌ ra ―kàti ndra ña nātuꞌun taꞌan maa ndra.
\p
\v 33 Takan kūu tajan nī kuunia ndra ndoo ndra kuatu ndra tiá ma ikan, ti ma ora ikani chīkoniꞌi ndiko ndra kuàꞌan ndra ma ñuu Jerusalén nuu nātaꞌan ndra ña kaꞌìin tiꞌvi ndi uchi iin ndra tatun Jesuu chiꞌin inga tuku ndra meru ndra.
\v 34 Ta ikan jan teꞌen kīchaꞌa ndio ndra tatun Jesuu kàtituꞌun ndra nuu ma ndra kīchi:
\p ―Ndicha kuii ña takan kùu yi ña juuni kātituꞌun ra nuu ndi ña ndēꞌe ma Petuꞌ ra ndia. ―Takan kàti ndra chiꞌin ndra.
\p
\v 35 Tajan ninduvi ndio ndra kātituꞌun ndra nuu ndra tandiꞌi naja kua tāꞌan ndra ma tichi itiꞌ, ta naja kua nākoto ndra Jesuu ora chāꞌnda kuati ra paan chāꞌa ra nuu ndra.
\s Jesuu kèta ra nuu ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra
\r (Mt. 28:16-20; Mr. 16:14-18; Jn. 20:19-23)
\p
\v 36 Ta juuni kàꞌan ga ndra kaꞌìin ndra ora tūvi Jesuu maꞌñu ndra, ta teꞌen kāñaꞌa ra chiꞌin ndra:
\p ―Na koo vaꞌa ndo chiꞌin taꞌan ndo ―kàti ra.
\p
\v 37 Tajan ma ora kāꞌan ra takan ta nduvaꞌa kuii yūꞌvi ndra, ti kūuni ndra ña niꞌna Jesuu kùu yi ña kēta yi.
\v 38 Ta ikan jan teꞌen kīchaꞌa ndio Jesuu kàꞌan ra nuu ndra:
\p ―¡Na yüꞌvi ndo! Ta na tüvi na jaꞌa ndo ña nàkanini ndo takan, vati ndicha ña mai kùi.
\v 39 Ta tu töve chìnuni ndo, na ndeꞌe ndo ma ndaꞌi chiꞌin chaꞌi. Ta na keꞌe ndo yuꞌu ndia, ta taku ma niꞌna tüvi saꞌan yi ta ni iki yi, takua ndèꞌe ndo ña ìyo yi yuꞌu ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\p
\v 40 Ta ora chīnu kāꞌan ra takan tajan jānaꞌa ndio ra ma ndaꞌaꞌ ra chiꞌin chaꞌa ra nuu ndra, na ndeꞌe ndra yi.
\v 41 Va tava yaꞌa chìsii ndra jàꞌa ma ña kàꞌan ra, yakan va ni töva chìto ndra nayi jàꞌa ndra ta nayi chànini ndra. Ta ikan jan teꞌen kīchaꞌa Jesuu chìkatuꞌun ra nuu ndra:
\p ―¿A ìyo ña kacho nuu ndo? ―kàti ra chiꞌin ndra.
\p
\v 42 Ta ikan jan chāꞌa ndio ndra java ma tiakaꞌ tàvi chiꞌin nduxi ñuñu nuu ra.
\v 43 Ta tīin ra yi ta chāchi ndio ra yi nuu ndra.
\v 44 Ta ora chīnu chāchi ra tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndisaa ma ña tāꞌin iꞌya kùu ma ña kātituꞌin nuu ndo ora juuni ìyo gai chiꞌin ndo. Vati takan ìyo yi ña taꞌin ta jachinu ma tutu Ndioo ña tāa Moisés ma ña kàꞌan yi kuendai chiꞌin ma tutu tāa ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo chīyo tajiꞌna, ta chiꞌin ña kàꞌan ma tutu Salmu ndia.
\p
\v 45 Ta ikan jan teꞌen nākaꞌan tuku Jesuu nuu ndra, ikan na nuna vaꞌa ma chìnituni ndra ta tasoꞌo ndra ma ña kàꞌan ma tutu Ndioo:
\p
\v 46 ―Nuu ma tutu Ndioo kàꞌan yi ti ìyo yi ña ndeꞌe jiꞌnai tundoꞌo, va tichi uni kivi ni nataku ndikoi tañu ndian ndií.
\v 47 Ta jiꞌna kuii itiꞌ ñuu Jerusalén ìyo yi ña kichaꞌa na katituꞌun na tuꞌin, ti yuꞌu kùu ma ra kùu Cristu. Ta ikan jan kuꞌun ndio na kukatituꞌun na tuꞌin nuu tandiꞌi ñivi ñuu ñuñivi, ikan na chikoniꞌi na chiꞌin Ndioo ta jakaꞌnuni ra kuati na.
\v 48 Yakan va ndisaa ndyoꞌo ndian kaꞌìin iꞌya cha chìto vaꞌa ndo naja kua tāꞌin. Ta takan ìyo yi ña kuꞌva ndo kuenda chiꞌin ma ñivi chaꞌaꞌ yi.
\v 49 Ta ikan jan ni tachi ndioi ma Tati Ií Ndioo chiꞌin ndo takua kāꞌan ma Rachaꞌnu Tatái nui niku. Va ndyoꞌo na kuatu ndo ma ñuu Jerusalén iꞌya, nda kati niꞌi jiꞌna ndo ndatu Tati Ií ña ni tachi ra nuu ndo itiꞌ andivi ―kàti Jesuu chiꞌin ndra.
\s Jesuu ndàa ra itiꞌ andivi
\r (Mr. 16:19-20)
\p
\v 50 Takan jan tāvaniꞌi siin Jesuu tandiꞌi ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ñuu Jerusalén, ta kuàꞌan ndio ra chiꞌin ndra ma ñuu Betania. Ta ikan kāniꞌi ra ndaꞌaꞌ ra nuu sukun ta jāꞌií ra ndra.
\v 51 Takan kūu ta ora juuni jàꞌií ga ra ndra, ta kueeni kueeni jāchika ra ra xiin ndra, ta ndāa ndio ra kuàꞌan ra itiꞌ andivi.
\v 52 Ta ikan jan chūnandi chiti ndio ndra ta kīchaꞌa ndio ndra jàkaꞌnu ndra ra. Ta ora cha yāꞌa ña jāꞌa ndra takan, tajan nduvaꞌa kuii chìsii ndra chìkoniꞌi ndra ma ñuu Jerusalén.
\v 53 Tajan nani kivi chàꞌan ndio ndra chàjakaꞌnu ndra Ndioo ma tichi veñuꞌu kaꞌnu ña ndaa ma ñuu Jerusalén. Ta takan na kuu yi. Amén.