\id JHN
\h Tutu Xuva
\toc1 Tutu Xuva
\mt Tutu Ndioo tāa rachaꞌnu Xuva
\c 1
\s Ma tuꞌun Ndioo ndàkuu yi ñivi
\p
\v 1 Ma tajiꞌna ora tūvi ma ñuñivi, takani cha ìyo ma ra kùu ma tuꞌun. Ta ma ra kùu ma tuꞌun ikan ìyo ra chiꞌin Ndioo, ta juuni kùu ra Ndioo ndia.
\v 2 Ta rakan kùu ra ña takani cha ìyo ra chiꞌin Ndioo nda ora tūvi ma ñuñivi tajiꞌna.
\v 3 Ta chiꞌin rakan kùu yi ña jātuvi Ndioo ndisaa nakuyi, ti nïꞌiin ma ña ìyo nuu yi yöve maꞌiin ma Rachaꞌnu Ndioo jātuvi yi, vati kūtaꞌan ra chiꞌin ra.
\v 4 Ta juuni rakan kùu ra ña chàꞌa ra kivi koo ndito ndisaa yo ndian ìyo ma ñuñivi. Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña jànaꞌa ra nuu yo itiꞌ ndaa ña kùu yi takua kùu iin ñuꞌú ña jàndondichin yi nuu yo.
\v 5 Yakan va ma ra kùu ñuꞌú ikan kùu ra ña jàndondichin ra ma nuu naa. Ta ma nuu naa ikan kūuni yi ndaꞌva yi ra, va nī kuu yi.
\p
\v 6 Takan kūu yi ña chīyo iin ra chūnani Xuva, ra tāchi ma Rachaꞌnu Ndioo ña,
\v 7 na kùu ra iin ra testigu ña na katituꞌun ra chaꞌaꞌ ma ra kùu ñuꞌú iꞌya nuu ma ñivi, ikan na chinuni na ma ña kàꞌan ra.
\v 8 Vati ma Xuva, yüvi ma ra kùu ñuꞌú kùu ra, vati ra kùu iin testiguni, ra kīchi katituꞌun chaꞌaꞌ ma ra kùu ñuꞌú kùu ra.
\v 9 Vati ma ra kùu ñuꞌú ndicha, ora kīchaa ra ñuñivi iꞌya, kīchaꞌa ra jàtuun ra nuu tandiꞌi na.
\v 10 Ta juuni rakan kùu ra ña cha ìyo ra ma ñuñivi iꞌya. Uvaa ña ma ndian ìyo ma ñuñivi iꞌya, na töve nī kiꞌin kuenda na ma tuꞌun kàꞌan ra, vaji chaꞌaꞌ maa ra kùu yi ña Ndioo jātuvi ra ma ñuñivi ndia.
\v 11 Vati kīchaa ra nuu ìyo ñivi ñuu ra, va ndiakan töve nī kiꞌin kuenda na ra.
\v 12 Va ma ndian kīꞌin kuenda ma ña kàꞌan ra, ta chīnuni na ma ña kàꞌan ra, nuu ndiakan chāꞌa ra ña na ndakuu na seꞌe Ndioo.
\v 13 Ta ndicha ña seꞌe Ndioo kùu na, va ma ña ndākuu yo seꞌe Ndioo töve indukuni kùu yi kua ora ña kāku yo jàꞌa tatá yo chiꞌin maꞌá yo. Vati ndākuu yo seꞌe Ndioo chaꞌaꞌ ña takan kùuni ra ña kùu yo, ta töve takua kùuni ma ñivini ña kùu yo.
\p
\v 14 Takan kūu ña ma ra kùu tuꞌun ikan, ndākuu ndicha ra ma ñivi. Ta chīyo ra ñuñivi chiꞌo, ta kùu ra ma ra chàꞌa nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ñamani Ndioo nuu yo, ta endee jànaꞌa ra ma ña ndaa ndia. Ta chaꞌaꞌ ndisaa ñaꞌa maa ndi cha ndēꞌe ndi ña ra nduvaꞌa kuii kaꞌnu kùu ra takua kaꞌnu ma Tatá ra, Ndioo, vati uvaa ra kùu Seꞌe ra.
\v 15 Tajan teꞌen kātituꞌun ndio ma Xuva nuu ma ñivi chaꞌaꞌ ra:
\p ―Raꞌya kùu ma ra kāꞌin ña ni kichi tiá itiꞌ nuu, ma ora kātituꞌin nuu ndo ña ni kichi iin ra kaꞌnuga kua yuꞌu. Vati takani cha ìyo ra ora kētai ma ñuñivi iꞌya ―kàti ra.
\p
\v 16 Yakan va chiꞌin ndisaa ma ña ìyo nuu ra, sōkó ra yi nuu yo, ikan na niꞌo yi. Ta juuni cha nīꞌo nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ma ñamani ña chāꞌa ra nuu yo ndia.
\v 17 Chaꞌaꞌ Moisés kùu yi ña nàkoto yo ma ley Ndioo, ta juuni chaꞌaꞌ Rachaꞌnu Jesucristu kùu yi ña nàkoto yo ma ñamani Ndioo chiꞌin ma tuꞌun ndaa ña kàꞌan ra ndia.
\v 18 Ta nïꞌiin ñivi takäꞌan ndeꞌe na ma Ndioo, ti uvanuuni ma ra Seꞌe Ndioo, ra endee ìyo chiꞌin ma Tatá ra, rakan kùu ra ña chàꞌa ra kuenda nuu yo naja kua kùu ma Tatá ra.
\s Nuu kàtituꞌun Xuva, ra jàkunduta chaꞌaꞌ Jesucristu
\r (Mt. 3:11-12; Mr. 1:7-8; Lc. 3:15-17)
\p
\v 19 Tajan tāchi ma ndra chàꞌnda tiñu nuu ndian judíu ña ìyo ñuu Jerusalén ma sutu chiꞌin ndra levita, ña na kundakatuꞌun ndra iin nakuyi nuu Xuva. Ta teꞌen chīkatuꞌun ndio ndra nuu ra, ora chāa ndra nuu ra:
\p ―¿Ta yoꞌo nda ra kùu̱n, ta nda tiñu jàꞌun? ―kàti ndra.
\p
\v 20 Ta ma Xuva teꞌen kātituꞌun kachin ra nuu ndra:
\p ―Yüvi ra Cristu kùu yuꞌu ―kàti ra.
\p
\v 21 Ta ndrakan teꞌen chīkatuꞌun ndiko ndra nuu ra:
\p ―¿Ta nda ra kùu̱n tuva takan? ¿A yoꞌo kùu Elía, ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo? ―kàti ndra.
\p Ta ma Xuva teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Yöve rakan kùi.
\p Tajan teꞌen kīchaꞌa ndiko ndra chìkatuꞌun ndra nuu Xuva:
\p ―¿A yoꞌo kùu ma ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ra ni kichi? ―kàti ndra.
\p Ta ma Xuva teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Yöve rakan kùi ―kàti ra.
\p
\v 22 Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndiko ndra:
\p ―Ta, ¿nda ra kùu̱n tuva takan? Takan chìkatuꞌun ndi, vati ma tuꞌun ni kaꞌun nuu ndi ìyo yi ña kukatituꞌun ndi yi nuu ma ndra tāchi ndi. Yakan va, ¿niyi kùuniun kàtituꞌu̱n nuu ndi chaꞌun?
\p
\v 23 Ta ma Xuva teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Yuꞌu kùu ma ra endee ndàꞌyu nda java tichi kuꞌu chiꞌin tuꞌun iꞌya: “Na nuna ndo iin itiꞌ ndaa, kuenda ma Rachaꞌnu”, takua kāꞌan Isaía, ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna.
\p
\v 24 Tajan ndra tāvaniꞌi ma ndra fariseu tiñu nuu, ña kukaꞌan chiꞌin Xuva,
\v 25 teꞌen kīchaꞌa ndra chìkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¿Ta yo chāꞌa tiñu nuu̱n ña jàkundutaun ñivi tuva yöve ma Cristu kùu̱n, ni Elía, ni ma ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ndia?, tuva takan.
\p
\v 26 Ta ma Xuva teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Yuꞌu jàkundutai ñivi chiꞌin takuii, va tañu ndo cha ìyo iin ra töve nàkoto ndo,
\v 27 ta rakan vàchi ra tiaga itiꞌ nuu. Ta kuendai ti iin ra tüvi iñuꞌu kùi vaji na ndachi̱ ma ndichan indii chaꞌa ra, ti nduvaꞌa kuii kaꞌnu ga ra ta ìyo ga ndatu ra kua yuꞌu ―kàti ra.
\p
\v 28 Ndisaa ñaꞌa kūu yi ma ñuu Betábara, ña kàndii itiꞌ kàna nikandii inga chiyo yuta Jordán, nuu ndaa Xuva jàkunduta ra.
\s Jesuu kùu ra takua kùu iin mvechala vali ña sòkó Ndioo
\p
\v 29 Takan kūu ta inga kivi ndēꞌe Xuva ma Jesuu, ña kuàjayatin ra ra ma nuu ndaa ra. Ta ikan teꞌen kīchaꞌa Xuva kàꞌan ra:
\p ―¡Ndeꞌe ndo, ti ikan vàchi ma ra kùu mvechala vali ña tāchi ma Rachaꞌnu Ndioo kuenda ña na naa ma kuati yo ndian ìyo ñuñivi iꞌya!
\v 30 Ta chaꞌaꞌ rakan kùu yi ña kāꞌin ora nātuꞌin chiꞌin ndo teꞌen: “Tiaga itiꞌ nuu vàchi inga ra kaꞌnu ga kua yuꞌu, vati takani ìyo ra ora kēta yuꞌu.”
\v 31 Ni yuꞌu töve nàkotoi nda ra kùu ra niku. Va cha chìtoi ña chaꞌaꞌ rakan kùu yi ña vàchi jakundutai ñivi chiꞌin takuii, ikan na ndisaa yo ndian ìyo ñuu Israel nakoto yo ra ―kàti Xuva.
\p
\v 32 Ta juuni teꞌen nākaꞌan tuku ra ndia:
\p ―Ndēꞌi ma Tati Ií Ndioo ora kīchi nuu yi ma itiꞌ andivi, ña kàa yi takua kàa iin livi ora kōyo yi chata Jesuu nuu kīndoo yi endeeni chiꞌin ra.
\v 33 Ta ni yuꞌu, töve nàkotoi nda ra kùu ra niku, va ma ra tāchi yuꞌu ña na jakundutai chiꞌin takuii, rakan kātituꞌun ra nui teꞌen: “Ma ra ni ndeꞌun ña ni koyo ma Tati Ií Ndioo chata ma nuu ni kindoo yi, rakan kùu ma ra ni jakunduta ñivi chiꞌin ma Tati Ií Ndioo.”
\v 34 Yuꞌu cha ndēꞌi ña takan kūu yi chiꞌin ra, ta kàtituꞌin nuu ndo ña ndicha kuii ña ra Seꞌe Ndioo kùu ra.
\s Ma ndra nunuu ña jākuaꞌa chiꞌin Jesuu
\p
\v 35 Takan kūu ta ma inga kivi, ndaa ndiko Xuva ikan chiꞌin uvi taꞌan ma ndra chàkunuu chiꞌin ra.
\v 36 Ta ora ndēꞌe ra ña yàꞌa Jesuu ma ikan, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Ndeꞌe ndo, ti rakan kùu ma ra tāchi Ndioo ña kùu takua kùu iin mvechala vali!
\p
\v 37 Tajan ora chīni ninduvi ma ndra chàkunuu chiꞌin Xuva ña kāꞌan ra takan, ta tāndikun ndra chata Jesuu.
\v 38 Ta ndēꞌe chata ma Jesuu, ta chāꞌa ra kuenda ña ndikun ndrakan kuàꞌan ndra chata ra. Tajan teꞌen chīkatuꞌun ndio ra nuu ndra:
\p ―¿Niyi nànduku ndo? ―kàti ra.
\p Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Yoꞌo Rabí ―ña kùuni kaꞌan yi Matru― ¿ndanu ìyoun? ―kàti ndra.
\v 39 Ta ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Naꞌa ndo chatai!, ta koto ndo ma nuu ìyoi ―kàti ra.
\p Yakan va kēe ndio ndra kuàꞌan ndra chiꞌin ra ma nuu ìyo ra, tajan kīndoo ndra chiꞌin ra nda kati ini ña cha kùu yi a kaa kumi chaniꞌini.
\v 40 André ra yani Simón Petuꞌ, kùu iin ra indii tañu ma uvi ndra ña chīni ña kāꞌan Xuva, tàndikun ndra chata Jesuu ma ora ikan.
\v 41 Ta ma ra jiꞌna kuii ña chīkutaꞌan ma André kùu ma ra yani ra Simón. Ta teꞌen kātituꞌun ra nuu ra:
\p ―Yoꞌo yani, cha nātaꞌan ndi ma ra kùu Mesías (ña chiꞌin inga tuꞌun kùuni yi kaꞌan yi Cristu).
\p
\v 42 Tajan kēe ndio ma André kuàꞌan ra chiꞌin ma yani ra Simón nuu ndaa ma Rachaꞌnu Jesuu. Ta ora ndēꞌe ma Jesuu ña kīchaa ndra, ta teꞌen kīchaꞌa ra kàꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo, Simón seꞌe Jonás, vitin va ni kunaniun Cefas ―ña chiꞌin inga tuꞌun kùuni yi kaꞌan yi Petuꞌ.
\s Jesuu kàna ra ma Lipe chiꞌin ma Natanael.
\p
\v 43 Ta ma inga kivi, kēe ndio Jesuu kuàꞌan ra ma itiꞌ ñuꞌuꞌ Galilea takua chànini ra. Ta ikan chīkutaꞌan ra ma ra nàni Lipe ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―¡Naꞌa chatai! ―kàti ra.
\p
\v 44 Ta ma Lipe, ti ra ñuu Betsaida kùu ra, ta iini ñuu ndra chiꞌin André ta Petuꞌ.
\v 45 Tajan ma Lipe chāꞌan ra chānanduku ra, ra nàni Natanael, ta ikan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Cha nātaꞌan ndi ma ra tāa ma Moisés chaꞌaꞌ nuu ma tutu ley Ndioo. Rakan nàni ra Jesuu, ra ñuu Nazaret, ra seꞌe Kusé. Ra juuni tāa ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo chaꞌaꞌ ña ni kichi ndia.
\p
\v 46 Ta ma Natanael nākaꞌan ra teꞌen:
\p ―¿A kùu keta iin ma ra vaꞌa ma ñuu Nazaret?, kùuniun ―kàti ra.
\p Ta ma Lipe teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Na kichiun ta ndeꞌun ti ña ndicha kùu yi ―kàti ra.
\p
\v 47 Ta ora ndēꞌe Jesuu ña cha vàchi kuyatin Natanael nuu ra, ta teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―¡Iꞌya vàchi ma iin ra israelita vaꞌa, ña töve jàndaꞌviñaꞌa! ―kàti ra.
\p
\v 48 Ta ma Natanael teꞌen chīkatuꞌun ra:
\p ―¿Ta naja kàꞌun ña nàkotoun yuꞌu? ―kàti ra.
\p Ta ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Takani cha ndēꞌi ñu̱n antea ña nàtaꞌan ma Lipe ñu̱n ma nuu ndàun vati ma yutun higu ―kàti ra chiꞌin ra.
\p
\v 49 Tajan ma Natanael teꞌen nākaꞌan tuku ra:
\p ―Matru, ndicha kuii ña yoꞌo kùu ma ra Seꞌe Ndioo, ta juuniun kùu ma ra kùu Rey ra chàꞌnda tiñu ñuu Israel ―kàti ra.
\p
\v 50 Tajan ma Rachaꞌnu Jesuu teꞌen nākaꞌan tuku ra:
\p ―¿A chaꞌaꞌ ña ndēꞌeni̱ ñu̱n chaꞌaꞌ ma yutun higuni kùu yi ña chìnuniun ma tuꞌun kàꞌin?, kùuniun. ¡Yuꞌu kàꞌin chiꞌun ña nda vitin ta itiꞌ nuu, kuaꞌaꞌ ga tiñu kaꞌnu ni ndeꞌun!
\p
\v 51 Va ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ndiko tuku ra:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàtituꞌin nuu ndo ña ni ndeꞌe ndo ma andivi ña iin nùna kani yi, ta juuni ni ndeꞌe ndo kuaꞌaꞌ tati ña jàꞌa tiñu nuu Ndioo ña ndàa yi nùu yi chata yuꞌu, ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo.
\c 2
\s Chīyo iin viko tàndaꞌa ma ñuu ña nàni Caná ña kàndii xiin ma ñuꞌuꞌ Galilea
\p
\v 1 Takan kūu ta ora yāꞌa uni kivi, tajan chīyo iin viko tàndaꞌa ma ñuu Caná, ña ìyo kuenda ma ñuꞌuꞌ Galilea. Ta ikan ndaa maꞌá Jesuu ndia.
\v 2 Ta ma nuu ìyo ma viko tàndaꞌa, juuni jāinvitaa na Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra.
\v 3 Tajan ma maꞌá Jesuu, teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin ra ora ndiꞌi ma vinu chìꞌi na nuu viko:
\p ―Seꞌyu, cha ndīꞌi ma vinu ―kàti ña chiꞌin ra.
\p
\v 4 Ta ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Maꞌá, ¿ta naja kàꞌun takan chiꞌi̱n? Ta juuni takäꞌan chaa ma ora ña koto ma ñivi nda ra kùi ―kàti ra.
\p
\v 5 Tajan ma maꞌá Jesuu teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin ma ndra jàkuu tiñu ma viko ikan:
\p ―Na jaꞌa ndo ndisaa ma ña ni kaꞌan ra nuu ndo ―kàti ña.
\p
\v 6 Ta ma ikan kaꞌìin iñu taꞌan ma kii naꞌnu ña kūvaꞌa chiꞌin yuu kaꞌnu nuu chàkuiin takuii ña chàtiñu ma ndian judíu ma ora jànandoo na na kuenda Ndioo, takua takani jàꞌa na. Ta taꞌiiꞌiin ma kii ikan chàtaꞌan uvi xiko uchi a uni xiko uchi litru takuii tichi yi.
\v 7 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma Jesuu:
\p ―Na jakutu ndo ma kii chiña chiꞌin takuii.
\p Tajan jākutu ndio ndra yi.
\v 8 Ta teꞌen nākaꞌan ndio ma Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Ta vitin na tava ndo itaꞌvi ma takuii, ta kundaka ndo raꞌ nuu ma ra ndiso tiñu chaꞌaꞌ ma viko iꞌya ―kàti ra.
\p Ta takan jāꞌa ndra.
\v 9 Tajan ma ra ndiso tiñu ikan chīꞌi ra ma takuii ña cha ndākuu ma vinu, ndeꞌo naja kua chìꞌi raꞌ, vaji nī töve chìto ra ndanu kīchi raꞌ. Uvanuu ma ndra chìto kùu ma ndra jākutu yi chiꞌin takuii. Tajan ma ra ndiso tiñu ikan kāna ndio ra ma ra tàndaꞌa,
\v 10 ta teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ra:
\p ―Tandiꞌi ma ñivi jàꞌa viko, tìꞌi jiꞌna na ma vinu vaꞌaga koꞌo ma ñivi, ta ora cha chīꞌi kuaꞌaꞌ ndio na raꞌ, tajan chàꞌa ndio na ma vinu taꞌania koꞌo na. Va yoꞌo tüvi nī jaꞌun takan, vati ndākivaꞌun ma vinu vaꞌaga ma nuu ndiꞌi nia ―kàti ma ra ndiso tiñu chiꞌin ma ra tàndaꞌa.
\p
\v 11 Ñaꞌa kùu ma ndatu nunuu ña jānaꞌa Jesuu nuu ma ñivi. Ta takan jāꞌa ra ñuu Caná, ña kàndii kuenda ñuꞌuꞌ Galilea. Chiꞌin yakan jānaꞌa ra ña iin ra yaꞌa kaꞌnu kùu ra. Ta ikan kùu nuu kīchaꞌa chīnuni ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra tuꞌun ra ndia.
\p
\v 12 Takan kūu ta ora yāꞌa ña jāꞌa ra teꞌen, ta kēe ndio ra kuàꞌan ra itiꞌ ñuu Capernaum chiꞌin maꞌá ra, ta chiꞌin ndra yani ra, ta ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Ta ikan kīndoo vi uvi uni kivi.
\s Jàkunu Jesuu ñivi kaꞌìin veñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén
\r (Mt. 21:12-13; Mr. 11:15-18; Lc. 19:45-46)
\p
\v 13 Ta tava cha kua kuyatin ma kivi viko Pakua ña jàkaꞌnu ma ndian judíu, yakan va kēe ndio Jesuu kuàꞌan ra ma ñuu Jerusalén.
\v 14 Ta ora chāa ra ma ikan, ta nātaꞌan ra ña kaꞌìin kuaꞌaꞌ ma ndian kàxiko jundiki, mvechala, livi, ta chiꞌin ma ndian nàndi sàma xuꞌunꞌ nuu ma ñivi ma tichi kora veñuꞌu kaꞌnu ikan.
\v 15 Ta ora ndēꞌe Jesuu ña jàꞌa na, tajan nānduku ra iin yoꞌo, ta jāꞌa ra iin kuata, ta jākunu ra ndisaa na chiꞌin yi, kutu chiꞌin jundiki xìko na chiꞌin ma mvechala ndia. Ta ma ndian sàma ma xuꞌunꞌ chāta ra yi ma nuu ñuꞌuꞌ, ta jānduva ra ma mesa nuu nàndi na ndia.
\v 16 Ta nuu ma ndian xìko ma livi, va teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Na tavaniꞌi ndo tandiꞌi ña xìko ndo iꞌya, ti ma veꞌe Tatái, yöve nuu kuyaꞌvi kùu yi ―kàti Jesuu.
\p
\v 17 Tajan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, chàkuꞌuni ndra ña teꞌen kàꞌan yi nuu ma tutu Ndioo: “Yaꞌaga kàyuni̱ chaꞌaꞌ ña töve tìñuꞌu na ma veꞌun”, kàti yi nuu yi.
\p
\v 18 Ta ma ndian kùxini nuu ndian judíu, teꞌen kīchaꞌa na chìkatuꞌun na nuu Jesuu:
\p ―Na janaꞌun iin ndatu nuu ndi, ikan na koto ndi tuva ndicha ña Ndioo chāꞌa tiñu nuu̱n ña jàꞌun teꞌen.
\p
\v 19 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Na janatani ndiꞌi ndo ma veñuꞌu iꞌya, ta tichi uni kivi, cha kūtaa ndikoi yi ―kàti Jesuu.
\p
\v 20 Tajan ma ndian judíu teꞌen nākaꞌan na:
\p ―Uvi xiko iñu kuiya kùu yi ña jātiñu na, ta kūndee na kūtaa na ma veñuꞌu kaꞌnu iꞌya, ta vitin yoꞌo tuku, ¿a kùu kaniꞌun yi tichi uni kivini ña kàꞌun takan? ―Takan kàti na chiꞌin Jesuu.
\p
\v 21 Va ma veñuꞌu ña kàꞌan Jesuu nuu na, kùu yi iin kuꞌva, ti kàꞌan ra yi chaꞌaꞌ juuni ma kuñu ra.
\v 22 Yakan va ora nātaku ndiko Jesuu tañu ñivi ndií, ikan chàkuꞌuni ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra ma takua kāꞌan ra. Tajan ikan kùu ma nuu chīnuni ndio ndra ña kàꞌan ma tutu Ndioo, ta ña kàꞌan Jesuu ndia.
\p
\v 23 Ta ora ìyo Jesuu ma ñuu Jerusalén ma viko Pakua, kuaꞌaꞌ ñivi kīchaꞌa na chìnuni na tuꞌun ra, ora ndēꞌe na kuaꞌaꞌ ndatu ña jàꞌa ra.
\v 24 Va cha nākuni Jesuu naja kua chànini na, yakan va tüvi kùndeeni ra na.
\v 25 Ta töve chìniñuꞌu ra, ña ndava kàti na naja kua chànini ma inga ñivi ndèꞌe na nuu ra, ti juuni maa ra cha chìto vaꞌa ra naja kua chànini na ndia.
\c 3
\s Jesuu chiꞌin Nicodemo
\p
\v 1 Ìyo iin ra fariseu, ña nàni Nicodemo. Ta raꞌya ti iin ra kaꞌnu kùu ra tañu ma ndian judíu.
\v 2 Tajan chāndeꞌe ra Jesuu, ma nuu ìyo ra iin chanikuaa. Ta ikan teꞌen kàꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Matru, chìto ndi ña ma Rachaꞌnu Ndioo tāchi ñu̱n kuenda ña jànaꞌun nuu ndi, ti nïꞌiin ñivi na küu jàꞌa na ma ndatu ña jàꞌun, tu töve kùtaꞌan Ndioo chiꞌin na ―kati ra.
\p
\v 3 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Ndicha vaꞌa ma ña kàꞌin chiꞌun, ña nda ndian nikuuni na küu koo na nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, tuva juuni takäꞌan kàku chaa ndiko na kuenda Ndioo ―kàti Jesuu.
\p
\v 4 Tajan Nicodemo teꞌen chīkatuꞌun ra nuu Jesuu:
\p ―¿Ta naja kua jàꞌa yo, ta kùu kàku yo inga chaꞌaꞌ tuva cha chaꞌnu yo? ¿A kùu kiꞌvi ndiko yo tichi maꞌá yo ta kàku ndiko yo inga chaꞌaꞌ?, kùuniun ―kàti ra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 5 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Kàti̱ kachi̱n nuu̱n ña nïꞌiin na, tu töve kàku jiꞌna na jàꞌa ma takuii ta jàꞌa ma Tati Ií Ndioo ndia, na küu kiꞌvi na ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu.
\v 6 Vati ndian kàku ñuñivi iꞌya, ñivi kuenda ñuñivini kùu na, va ndian kàku inga chaꞌaꞌ, jàꞌa Tati Ií Ndioo, ñivi kuenda Ndioo kùu na.
\v 7 Ta na näkaniniun chaꞌaꞌ ña kàꞌin ña ndisaa na ìyo yi ña kàku chaa ndiko na inga chaꞌaꞌ.
\v 8 Vati taku ma ora chàkin tati, chàkin yi nda itiꞌ nikuuni, ta vaji chìni yo ña jàkayu yi, va tüvi chìto yo nda itiꞌ kuàꞌan yi, a nda itiꞌ vàchi yi ndia, takan kùu ma ndian kàku chaa jàꞌa ma Tati Ií Ndioo.
\p
\v 9 Tajan ma Nicodemo teꞌen chīkatuꞌun ndiko ra nuu Jesuu:
\p ―¿Ta nayi kùuni yi kaꞌan yi ña kàꞌun takan? ―kàti ra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 10 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Yoꞌo ra kùu matru kaꞌnu nuu ñivi ñuu Israel, ¿ta naja töve chìtoun ma ña kùuni yi kaꞌan yi?
\v 11 Ndicha vaꞌa ma ña kàꞌan ndi chiꞌun, ti ma ña chìto ndi kùu ma ña kàꞌan ndi, ta ma ña cha ndēꞌe ndi, kùu ma ña jànaꞌa ndi, va ndyoꞌo na töve chìnuni ndo ma ña kàꞌan ndi.
\v 12 Ta tu töve chìnuni ndo ma ña kàꞌin chaꞌaꞌ ña kùu ma ñuñivi iꞌya, ¿naja kua kuu chinuni ndo ña kàꞌin chaꞌaꞌ ma ña kùu ma andivi?, kùuniun, tuva takan.
\p
\v 13 ’Nïꞌiin ñivi takäꞌan ndaa na kuꞌun na ma itiꞌ andivi, uvanuu yuꞌu ra takani ìyoi chiꞌin Ndioo nàkotoi naja kàa yi, ti ra kīchi itiꞌ andivi kùi.
\v 14 Vati takua jāꞌa Moisés ña kāniꞌi ra ma koo tichi kuꞌu ña kùvaꞌa chiꞌin kaa, indukuni kua ikan ni kaniꞌi na yuꞌu, ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo,
\v 15 ikan ndisaa ma ndian chìnuni tuꞌun kàꞌin, kùu koo ndito na chiꞌin Ndioo endeeni.
\s Ndioo yaꞌa ga kùuni ra ndeꞌe ra ma ñivi
\p
\v 16 ’Takan \fig De tal manera amó Dios|34GR-llla23n.tif|col|3:16||Nuu jànaꞌa Ndioo ña yaꞌa ga kùuni ra ndeꞌe ra ma ñivi|3.16\fig*kūu ta chaꞌaꞌ ña yaꞌa ga kùuni Ndioo ndeꞌe ra ma ñivi ñuñivi, yakan va chāꞌa ra ma ra uvanuu ña kùu Seꞌe ra nuu na, ikan nda ndian nikuuni tu chinuni na ma tuꞌun ra, tüvi ni naa na, vati ni niꞌi na nuu koo ndito na endeeni chiꞌin Ndioo jàꞌa ra.
\v 17 Vati Ndioo tāchi ra ma ra Seꞌe ra kuenda ña na jakakú ra ma ñivi ìyo ñuñivi, ta yöve kuenda ña na tiso ra kuati na ta kuvi na.
\p
\v 18 ’Ta ma ndian chìnuni ña kàꞌan ma ra Seꞌe Ndioo, tüvi ni jandeꞌe ra tundoꞌo endeeni na. Va ma ndian tüvi chìnuni ña kàꞌan ra, ndiakan va cha kàꞌan Ndioo ña ni ndeꞌe na tundoꞌo endeeni chaꞌaꞌ ña töve chìnuni na ña kàꞌan ma ra uvanuu ña kùu Seꞌe ra.
\v 19 Ta ndicha kuii ña cha kīchaa ma ñuꞌú nuu ma ñuꞌuꞌ ñuñivi, va ma ñivi ìyo ma ñuꞌuꞌ ñuñivi chàtaꞌani tiá na nuu naa kua nuu tìin ma ñuꞌú ikan, chaꞌaꞌ ña mamaa ña kini kùu ma ña jàꞌa na.
\v 20 Ta ndisaa ma ndian jàꞌa ma ña kini, töve chàtaꞌani na kuꞌun na itiꞌ Ndioo a ma itiꞌ ndichin, koto kuꞌva ma inga ñivi kuenda chaꞌaꞌ tandiꞌi ma tiñu kini ña jàꞌa na.
\v 21 Va ma ndian ìyo indaani, kìꞌvi na ma itiꞌ ndichin, ta ñaꞌa jànaꞌa nuu inga ñivi ña na kuu na ñivi ña jàꞌa mamaa tiñu vaꞌa ti chàꞌa Ndioo ndatu ra nuu na.
\s Xuva ra jàkunduta kàꞌan ndiko ra chaꞌaꞌ Jesuu
\p
\v 22 Takan kūu ta ora yāꞌa ña kūu teꞌen, tajan kēe ndio Jesuu kuàꞌan ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra itiꞌ ñuꞌuꞌ Judea, nuu chīyo ndra yatin kivi ta jākunduta ndra ñivi.
\v 23 Ta ma tiempu ikan juuni jākunduta ma Xuva ma ñivi iin nuu nàni Enón, ña kàndii yatini ma ñuu Salim, vati ikan kùu nuu kàna kuaꞌaꞌ takuii, ta ma ndian chàa ma ikan, kūnduta na jàꞌa ra.
\v 24 Ndisaa ñaꞌa kūu antea ña tīꞌi ndra ma Xuva tichi vekaa.
\p
\v 25 Takan kūu ta iin ma ndra chàkunuu chiꞌin Xuva kīchaꞌa ndra kànitaꞌan yuꞌu ndra chiꞌin iin ma inga ndra judíu chaꞌaꞌ ma naja kua kùu yi ña nàndoo na takua takani jàꞌa ma ndian judíu.
\v 26 Ta ma ndrakan teꞌen kātituꞌun ndra nuu Xuva:
\p ―Yoꞌo Matru, ma ra ndaa chiꞌun inga chiyo yuꞌu yuta Jordán niku, ma ra kātituꞌu̱n iin chaꞌaꞌ nuu ndi, vitin ndaa ra jàkunduta ra kuaꞌaꞌ ñivi, ta ndisaa na ndikun na ra.
\p
\v 27 Ta Xuva nākaꞌan ra teꞌen:
\p ―Nïꞌiin yo na küu niꞌo a jàꞌa yo nïꞌiin nakuyi tu yöve Ndioo kùu ma ra tindee yo.
\v 28 Juuni maa ndo cha chīni vaꞌa ndo ma ña kāꞌin niku, ña na yöve ma ra Cristu kùi, vati yuꞌu kùu iin ma ra tāchi Ndioo itiꞌ nuu ra.
\v 29 Taku ma nuu ìyo iin viko tàndaꞌa, ma ra ndàka ma ña tàndaꞌa, rakan kùu ma iian, va ma ra kùu amigu ma ra tàndaꞌa ña ndaa xiin ra ta chìni ra ma ña kàꞌan ra, nduvaꞌa chìsii ra ora chìni ra yi. Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña nda yuꞌu yaꞌaga kaꞌnu kùu ma ña chìsii̱ vitin.
\v 30 Rakan kùu ra ña ìyo yi ña ndokaꞌnu ra tiá chaꞌaꞌ ma ña jàꞌa ra, ta yuꞌu ìyo yi ña ndotaꞌani gai tiá chiꞌin ma tiñu jàꞌi taꞌiiꞌiin kivi ―kàti Xuva.
\s Ra kīchi itiꞌ andivi
\p
\v 31 Takan kūu ta ma ra vàchi itiꞌ andivi, kaꞌnuga ra kua ndisaa na. Ta ma ndian ìyo nuñuꞌuꞌ ñuñivi kùu na kuenda ma nuñuꞌuꞌ ñuñivini, ta kàꞌan na chaꞌaꞌ ma ña kùu ñuñivini ndia. Va ma ra ña vàchi itiꞌ andivi, kaꞌnuga ra kua ndisaa ma ñivi ìyo ñuñivi.
\v 32 Ta rakan kùu ra ña kàtituꞌun ra ma ña ndēꞌe ra ta ña chīni ra itiꞌ andivi, va nïꞌiin na töve nī jachiꞌin na ma ña kàꞌan ra.
\v 33 Va tu ìyo ndian chìnuni ña kàꞌan ra, ndiakan chàꞌa na kuenda ta kàtituꞌun na ti ma Rachaꞌnu Ndioo kàꞌan ra ma tuꞌun ndicha.
\v 34 Vati ma ra tāchi ma Rachaꞌnu Ndioo, rakan kàꞌan ra ma tuꞌun Ndioo, ti Ndioo jàꞌa ra ña na endeeni ni koo ma Tati Ií ra nuu ra.
\v 35 Ti ma Tatá Ndioo yaꞌa ga kùuni ra ndeꞌe ra ma ra Seꞌe ra, yakan va chāꞌa ra kuaꞌaꞌ ndatu ra nuu ra kuenda ña na kuàtiñu ra yi chiꞌin ndisaa ma ña jàꞌa ra.
\v 36 Ta nda ndian chìnuni ma ña kàꞌan ma Seꞌe ma Rachaꞌnu, ni koo na endeeni chiꞌin ra, va ma ndian töve jàchiꞌin ña kàꞌan ma ra Seꞌe ra, tüvi ni niꞌi na ma nuu koo na endeeni chiꞌin Ndioo, ti ni jandeꞌe ra tundoꞌo kaꞌnu na endeeni.
\c 4
\s Jesuu chiꞌin iin ñaꞌa ñuu Samaritana
\p
\v 1 Takan kūu ta chīto ma Rachaꞌnu Jesuu ña ma ndra fariseu chāꞌa ndra kuenda ña cha chàkunuu kuaꞌaꞌ ñivi chata ra ta jàkunduta ra tiaga ñivi kua Xuva;
\v 2 vaji ndicha ña yöve Jesuu kùu ma ra jàkunduta ñivi, ti ma ndra jàkunduta kùu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra.
\v 3 Yakan va ora chīto Jesuu ña takan chàꞌa ndra fariseu kuenda, tajan kēe ndio ra ma itiꞌ ñuꞌuꞌ Judea, ta kuàꞌan ndiko ra ma itiꞌ ñuꞌuꞌ Galilea.
\v 4 Ta itiꞌ kuàꞌan ra ìyo yi ña yaꞌa jiꞌna Jesuu ma ñuꞌuꞌ Samaria.
\v 5 Tajan chāa ndio ra ma iin ñuu ña nàni Sicar ña ìyo kuenda ma ñuꞌuꞌ Samaria. Ta yatini ma xiin ñuu ikan kàndii iin tiꞌyo ña chāꞌa ma rachaꞌnu Jacob nuu raseꞌe ra, Kusé tajiꞌna.
\v 6 Ta nuu ma tiꞌyo ikan ìyo iin soko yaꞌa kunu ña jāꞌa Jacob niku. Ta ora chāa Jesuu ikan yaꞌa chitatu ra ña chākunuu ra, yakan va chūnandi ra yuꞌu ma soko ikan, ña nìndee ra ma ora ñukaꞌñu.
\p
\v 7 Takan kūu ta chāa ndio iin ñaꞌa ñuꞌuꞌ Samaria ña kuàkiꞌan takuii ma tichi soko, tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌan:
\p ―Na kuꞌvaun itaꞌvi takuii koꞌi, yoꞌo maꞌá ―kàti ra.
\p
\v 8 Ta ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, ti kuàꞌan ndra kuàjata ndra ña kachi ndra ma ñuu ikan.
\p
\v 9 Tajan ma ñaꞌa ñuꞌuꞌ Samaria, teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin Jesuu:
\p ―¿Ta nava jàꞌa yoꞌo ra judíu ña chìkaun takuii koꞌun nui, ta yuꞌu ña ñuꞌuꞌ Samaria kùi? ―Takan kàti ma ñaꞌa ikan chiꞌin Jesuu ti ma ndian judíu tüvi induku kùuni na chiꞌin ma ndian samaritanu.
\p
\v 10 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ñaꞌa ikan:
\p ―Tu chìtoun niyi kùu ma ña vaꞌa ña kùuni Ndioo kuꞌva ra kuenda ma ñivi ra, ta tu chìtoun nda ra kùu yuꞌu ra kāꞌan teꞌen chiꞌun “ña na kuꞌvaun takuii koꞌi”, ta yoꞌo, ni ndakaun takuii nui, ta ni kuꞌvai raꞌ nuu̱n kuenda ña na koo nditoun.
\p
\v 11 Tajan ma ñaꞌa ikan teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo rachaꞌnu tüvi ndaꞌun nïꞌiin nakuyi ña tàva yo ma takuii, ta ma soko yaꞌa ga kunu yi. ¿Ta ndanu ìyo ma takuii ña jàꞌa ña koo ndito yo ña ni kuꞌvaun koꞌi?
\v 12 ¿A ra kaꞌnu tiaga kùu̱n kua ma ra kūu tatá ndi ra chūnani Jacob, ra ndākoo ma soko iꞌya kuenda ndi? Ta rakan ti iꞌya kūu ma nuu kīꞌin ra ma takuii chīꞌi ra chiꞌin seꞌe ra ta ma kiti jàna ra ndia.
\p
\v 13 Tajan ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Taku ndisaa ndian chìꞌi ma takuii ña kaꞌìin tichi soko iꞌya, ni natii ndiko na raꞌ.
\v 14 Ta ma ndian ni koꞌo ma takuii ña ni kuꞌvai, na tüva ni natii na raꞌ inga chaꞌa, vati endeeni ni koo raꞌ tichi anima na jàꞌa raꞌ ma takua kùu iin nuu kàna raꞌ jàꞌi, ikan na koo na endeeni chiꞌin Ndioo.
\p
\v 15 Tajan ma ñaꞌa ikan teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin Jesuu:
\p ―Yoꞌo rachaꞌnu, na kuꞌvaun ma takuii ikan koꞌi, ikan na tüva ni natii̱ ndikoi ma takuii, ta na kïchi gai tava gai raꞌ tichi ma soko iꞌya ―kàti ña.
\p
\v 16 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Kuàkiꞌin ma ra kùu iiun, ta kichi ndikoun nui chiꞌin ra ―kàti Jesuu.
\p
\v 17 Ta ma ñaꞌa ikan teꞌen nākaꞌan ña:
\p ―Na töve ìyo ii̱ ―kàti ña.
\p Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ndiko ra chiꞌin ña:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌun ña töve ìyo iiun,
\v 18 ti cha uꞌun chaꞌaꞌ ña tāndaꞌun niku, ta ma ra ndàkaun vitin na yöve iiun kùu ra. Yakan va ña ndicha kùu ma ña kàꞌun ―kàti Jesuu.
\p
\v 19 Tajan ma ñaꞌa ikan teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin ra ora chīnian ña kàꞌan Jesuu takan:
\p ―Yoꞌo rachaꞌnu, yuꞌu chànini̱ ti iin ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo kùu̱n.
\v 20 Ti ma ndian kūu tatá ndi tajiꞌna jākaꞌnu na ma Ndioo ma yuku tikan niku, va ndyoꞌo ndian judíu, kàti ndo ña ma ñuu nuu ìyo yi ña jakaꞌnu yo ra kùu ma ñuu Jerusalén ―kàti ña.
\p
\v 21 Ta Jesuu nākaꞌan ra teꞌen:
\p ―Na chinuniun ña kàꞌin, vati chani chaa ma ora ña ni jakaꞌnu ndo ma Rachaꞌnu Tatá yo, ta na tüva ìyo yi ña kichi ndo ma tichi kuꞌu yuku iꞌya, ta ni ma ñuu Jerusalén ña jàkaꞌnu yo ra ndia.
\v 22 Ta ndyoꞌo ndian ñuꞌuꞌ Samaria töve nàkoto vaꞌa ndo nda ra kùu ma ra jàkaꞌnu ndo, va ndyuꞌu ndian judíu, nàkoto ndi nda ra kùu ma ra jàkaꞌnu ndi, ti ma tuꞌun kàꞌan naja kua jàkakú Ndioo ñivi, ìyo yi chiꞌin ma ndian judíu.
\v 23 Va vitin chani chaa ma ora, ña ndisaa ma ndian kùu ñivi ña jàkaꞌnu ndicha kuii ma Tatá yo, ni jakaꞌnu na ra takua kùu ra, chiꞌin ndisaa anima na, jàꞌa ma Tati Ií Ndioo, ti takan kùuni Ndioo ña jàꞌa ma ndian jàkaꞌnu ra.
\v 24 Vati tati kùu Ndioo, yakan va ma ndian jàkaꞌnu ra ndicha, ìyo yi ña jaꞌa na yi chiꞌin ndisaa anima na, jàꞌa ma Tati Ií Ndioo.
\p
\v 25 Ta ma ñaꞌa ikan teꞌen nākaꞌan ña:
\p ―Yuꞌu chìtoi ña ni kichi ma ra Mesías ña (kùuni yi kaꞌan yi Cristu,) ra tāchi Ndioo, ta ora ni kichaa ra ni katituꞌun ra tandiꞌi ma naja kua kùu yi nuu yo ―kàti ña.
\p
\v 26 Ta Jesuu nākaꞌan ra teꞌen:
\p ―¡Yuꞌu ra kàꞌan chiꞌun kùi ma ra Cristu!
\p
\v 27 Ta juuni ma ora ikan chākoyo ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, ta ndava yūꞌvi ndra ña nàtuꞌun Jesuu chiꞌin ma ñaꞌa ikan. Ta nïꞌiin ndra na töve nī chikatuꞌun ndra nuu ra, nayi chìkatuꞌun ra nuu ña, ta naja nàtuꞌun ra chiꞌan.
\v 28 Ta ma ñaꞌa ikan ndākoan ma kii ña ndaꞌaꞌ ña, tajan endee chīnuan kuàꞌan ña ma ñuu ña, ta ma ikan teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin ma ñivi ñuan:
\p
\v 29 ―¡Naꞌa ndo na koꞌo kundeꞌo ma ra kātituꞌun nui chaꞌaꞌ tandiꞌi ma ña jàꞌi! ¿A yöve rakan kùu Cristu?, kùuni ndo.
\p
\v 30 Takan kūu ta kēe ndio ma ñivi kuàꞌan na chiꞌan ta ora chani chaa ndio na nuu ndaa ma Jesuu.
\v 31 Ta kīchaꞌa kàꞌan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, jànini ndra ra chiꞌin tuꞌun iꞌya:
\p ―Yoꞌo Matru, kachi itaꞌvi ma ña chàchi ndi ―kàti ndra.
\p
\v 32 Va rakan nākaꞌan ra teꞌen:
\p ―Cha ìyo ma ña ni kachi̱ va ndyoꞌo na töve nàkoto ndo yi ―kàti ra.
\p
\v 33 Takan kūu, yakan va ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra kīchaꞌa ndra nàtuꞌun taꞌan ndra teꞌen:
\p ―¿A ìyo ndian kīchi ndàka ma ña kachi ma Jesuu?, kùuni ndo.
\p
\v 34 Va ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ma ña chàchi̱ kùu yi ña na jaꞌi ndisaa tiñu chàꞌa ra tāchi yuꞌu ta jàchinui yi takua kùuni ra.
\v 35 Vitin ndyoꞌo kàꞌan ndo ña kùmani kumi ga yoo ta kutaꞌan ma ora ña ndàkiꞌin ndo ma ndatiñu ña tāchi ndo, va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ña na jaꞌa ndo kuenda ma nuu kàa ma ndatiñu ndo, vati cha kēta ora vaꞌa ña ndàkiꞌo yi vitin.
\v 36 Taku ma ra ndàkiꞌin ndatiñu nìꞌi ra ma yaꞌvi ra ta ma ndatiñu nīꞌi ra, kùu yi ña na koo endeeni ma ñivi. Yakan va ma ra tàchi chiꞌin ma ra ndàkiꞌin indukuni sii kùuni ndra chaꞌaꞌ ma ndatiñu nìꞌi ndra.
\v 37 Ndicha kuii kùu ma tuꞌun ña kàꞌan teꞌen: “Ti ma ra tàchi, siin kùu ra kua ma ra ndàkiꞌin ma ndatiñu.”
\v 38 Yuꞌu kùu ma ra tāchi̱ ndo ña kùu ndakiꞌin ndo ma ndatiñu, ña tüvi nī ndeꞌe ndo tundoꞌo chiꞌin yi, ti ma ndian ndēꞌe tundoꞌo chiꞌin yi kùu inga na, va ndyoꞌo kùu ndo ma ndian kìndoo vaꞌa chiꞌin ndatiñu ikan, vaji niꞌi jātiñu inga na chaꞌaꞌ yi.
\p
\v 39 Takan kūu ta kuaꞌaꞌ vaꞌa ma ñivi ndòyo ma ñuu ikan ña ìyo kuenda ñuꞌuꞌ Samaria, kīchaꞌa na chìnuni na ma ña kàꞌan ma Jesuu, ta chaꞌaꞌ ma ña kàꞌan ma ñaꞌa ikan chiꞌin ma ñivi, vati kàꞌan ña ña kātituꞌun Jesuu nuu ña tandiꞌi ma ña jāꞌa ña.
\v 40 Takan kūu ta ora chāa ma ndian ñuꞌuꞌ Samaria ma nuu ndaa Jesuu, chīkan na nuu ra ña na kindoo ra chiꞌin na ma ñuu ikan. Yakan va Jesuu, kīndoo ra chiꞌin na uvi kivi.
\v 41 Ta nduvaꞌa kuii ga kuaꞌaꞌ ma ñivi kīchaꞌa na chìnuni na tuꞌun Jesuu ora chīni na ña kàꞌan ra.
\v 42 Ta kīchaꞌa na kàꞌan na chiꞌin ma ñaꞌa ikan teꞌen:
\p ―Jiꞌna chìnuni ndi tuꞌun Jesuu chaꞌaꞌ tuꞌun kàꞌan yoꞌoni niku, va vitin nda maa ndi cha chīni ndi ma ña kàꞌan raꞌya, ta chìto kachin ndi ña raꞌya kùu ma Cristu, ra vàchi jakakú ma ñivi ma ñuñivi iꞌya.
\s Jesuu jàndaꞌa ra seꞌe iin ra jàtiñu kuenda ma rey
\p
\v 43 Ta ora cha yāꞌa ndio uvi kivi, tajan kēe ndio ra ma ñuꞌuꞌ Samaria ta kuàꞌan ra ma itiꞌ ñuꞌuꞌ Galilea.
\v 44 Vati juuni maa ma Jesuu kātituꞌun ra ña ma ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, na töve tìñuꞌu na ra ma ñuu maa ra.
\v 45 Ta ora chāa ra ma ñuꞌuꞌ Galilea, chāꞌa ñivi ikan ña na ndoo ra chiꞌin na, ti ma ndian ñuꞌuꞌ Galilea chāꞌan na ma ñuu Jerusalén ora chìyo viko Pakua ma ikan niku, ta takan kūu yi ña ndēꞌe na tandiꞌi ma ña vaꞌa ña jāꞌa Jesuu ma ñuu Jerusalén.
\p
\v 46 Tajan kēe ndiko Jesuu kuàꞌan ra itiꞌ nuu, nda kati chāa ra ñuu Caná ña ìyo kuenda ma ñuꞌuꞌ Galilea, nuu jāndaku ra ma takuii ña na kùu raꞌ vinu. Ta yatini ñuu ikan ìyo iin ra jàkuu tiñu nuu ma ra kùu rey, ña kuꞌvi seꞌe ra kàndii ra ma ñuu Capernaum.
\v 47 Tajan ora chīto ra ña kēe Jesuu ma ñuꞌuꞌ Judea, ta chāa ra ma ñuꞌuꞌ Galilea, ikan chāa ra ma nuu ndaa Jesuu, ta kīchaꞌa ra jànini ra ra ña na kuꞌun ra chiꞌin ra ñuu ra, ta jandaꞌa ra ma ra seꞌe ra ña chani kuvi, ña kàndii veꞌe ra.
\v 48 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo chiꞌin ñivi ñuu̱n, tu töve ndèꞌe ndo kuꞌva chiꞌin ma ndatu jàꞌi, na töve chìnuni ndo ña kàꞌin.
\p
\v 49 Va ma ra jàtiñu kuenda ma ra kùu rey teꞌen nākaꞌan tuku ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Yoꞌo rachaꞌnu na jaꞌun ñamani ta kuꞌu̱n chiꞌi̱n veꞌi, antea ña kuvi ma ra seꞌi ―kàti ra.
\p
\v 50 Ta ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Na kuꞌu̱n veꞌun, ti ma ra seꞌun cha ndāꞌa ra ―kàti Jesuu.
\p Tajan rakan chīnuni ra ma ña kāꞌan Jesuu, ta kēe ndio ra kuàꞌan ra veꞌe ra.
\v 51 Ta ma tichi itiꞌ kuàꞌan ra chīkutaꞌan ra ma ndra kùu musu ra, ta kīchaꞌa ndra kàꞌan ndra teꞌen chiꞌin ra:
\p ―Ma ra seꞌun cha ndāꞌa ra ―kàti ndra.
\p
\v 52 Tajan teꞌen kīchaꞌa ra chìkatuꞌun ra nuu ma ndra kùu musu ra, ña nda ora kùu yi ña kīchi vaꞌa kùuni ma ra seꞌe ra. Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Iku kaa iin chaniꞌini kēe ma kàꞌni ra ―kàti ndra.
\p
\v 53 Tajan chāꞌa ndio tatá ma ra kuꞌvi kuenda ña juuni ma ora ikan, kùu ma ora ña kāꞌan ma Jesuu teꞌen chiꞌin ra: “Ma ra seꞌun cha ndāꞌa ra.” Yakan va kīchaꞌa ndio ra chìnuni ra ma ña kàꞌan Jesuu chiꞌin ndisaa kuii ma ñivi ra ndia.
\v 54 Ñaꞌa kùu ma ndatu uvi ña jāꞌa Jesuu ora kēe ra ma ñuꞌuꞌ Judea ta chāa ndiko ra ma ñuꞌuꞌ Galilea.
\c 5
\s Jesuu jàndaꞌa ra iin ra chaꞌa peꞌlu ñuu Betesda
\p
\v 1 Ta \fig El paralítico de Betesda|35GR-tlc030n.tif|col|||Jesuu jàndaꞌa ra iin ra chaꞌa peꞌlu ñuu Betesda|5.1\fig*ora yaꞌa ña kūu takan, chīyo iin viko jāꞌa ma ndian judíu, ta Jesuu kēe ra kuàꞌan ra ma ñuu Jerusalén.
\v 2 Ta ma tichi ma ñuu Jerusalén, yatin ma nuu ìyo ma yuveꞌe ma nuu yàꞌa ma mvechala, ìyo iin mini nuu kaꞌìin takuii, ña chiꞌin tuꞌun hebreu nàni yi Betesda, ta ìyo uꞌun corredor yi.
\v 3 Ta ma ikan kàndoyo kuaꞌaꞌ vaꞌa ma ndian kùkueꞌe, tava kùu ma ndian kuaá, ndian chaꞌa yutun chiꞌin ndian chaꞌa peꞌlu, ña ndàtu na na kandaa ma takuii.
\v 4 Vati iin ma tati vaꞌa jàꞌa tiñu nuu Ndioo chàa yi ma nuu ìyo ma soko ikan, ta jàkanda yi raꞌ, ta ma ndian nunuu ña kìꞌvi ma tichi raꞌ, ma ora kandaa raꞌ, ta numini ndàꞌa na jàꞌa raꞌ chiꞌin nda nuu kueꞌe nikuuni ña ndoꞌo na.
\v 5 Ta tañu ma ndian kùkueꞌe kàndoyo ikan, ìyo iin ra ña kuꞌvi ra cha ìyo iin oko chaꞌun uni kuiya ña kuꞌvi ra.
\v 6 Ta ora ndēꞌe Jesuu ña kàndii ra ma ikan, tajan chāꞌa ndio ra kuenda ña cha ìyo kuaꞌaꞌ kuiya ña kuꞌvi ra, ta teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ma ra kùꞌvi:
\p ―¿A kùuniun ndaꞌun? ―kàti ra.
\p
\v 7 Ta ma rakuꞌvi teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Yoꞌo rachaꞌnu, na töve ìyo yo kuu tindee yuꞌu ña tìꞌi na yuꞌu tichi soko ikan ora jàkanda ma tati raꞌ. Ta nàni ora kùuni̱ kiꞌvi tichi raꞌ ora kandaa raꞌ, ta java tuku na jiꞌna kìꞌvi kua mai ―kàti ra.
\p
\v 8 Yakan va teꞌen nākaꞌan ndio ma Jesuu chiꞌin ra:
\p ―Na ndetaun ta kaniꞌun yuvi kìxiun ta kuꞌu̱n veꞌun ―kàti Jesuu.
\p
\v 9 Tajan ma ora ikani ndāꞌa ma ra kùkueꞌe ikan, ta kāniꞌi ra ma yuvi ra, ta ndēta ra ta kīchaꞌa ra chìka ra. Va tava kivi nindeo kùu yi ma ora ndāꞌa ra jàꞌa Jesuu,
\v 10 yakan va ma ndian judíu, teꞌen nākaꞌan na chiꞌin ma ra ndāꞌa ikan:
\p ―Yoꞌo xaa, kivi nindeo kùu yi, ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña na töve vaꞌa jàꞌun ña ndisoun yuviun chàkunuu̱n ―kàti na chiꞌin ra.
\p
\v 11 Tajan ma ra kùkueꞌe ikan, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ndian judíu:
\p ―Ma ra jāndaꞌa yuꞌu teꞌen kāꞌan ra chiꞌi̱n: “Na kaniꞌun ma yuvi kìxiun ta na kuꞌu̱n veꞌun”, kāti ra chiꞌi̱n ―kàti ra.
\p
\v 12 Tajan ma ndian judíu teꞌen kīchaꞌa na chìkatuꞌun na nuu ma ra ndāꞌa.
\p ―¿Yo kùu ma ra kāꞌan ña na kaniꞌun ma yuviun, ta ndètaun ta kùꞌu̱n chiꞌin yi? ―kàti na chiꞌin ra.
\p
\v 13 Va ma ra chìkatuꞌun nuu ma ra ndāꞌa, na töve chìto ra nda yo kùu ma ra jāndaꞌa ra, vati Jesuu cha jāchika ra ra tañu ma ñivi kuaꞌaꞌ kaꞌìin ma ikan.
\v 14 Takan kūu ta ora cha yaꞌa ña kūu takan, tajan chīkutaꞌan ndio Jesuu ma ra jāndaꞌa ra tichi kora veñuꞌu kaꞌnu, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Vitin ña cha ndāꞌun, na jäꞌa gaun ma kuati, koto ndeꞌun tundoꞌo kaꞌnu ga ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 15 Ta ora chīnu kāꞌan ma Jesuu takan chiꞌin ma ra ndāꞌa, tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra, ta kātituꞌun ndio ra nuu ma ndian judíu ña Jesuu kùu ma ra jāndaꞌa ra, kàti ra.
\v 16 Ta chaꞌaꞌ ña jāndaꞌa ma Jesuu ma ra kuꞌvi ikan, yakan va ndīkun ma ndian judíu kaꞌni na ra, ti naja jāꞌa ra ma tiñu ikan ma kivi ña nindeo.
\v 17 Ta ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Taku ma Tatái nda kivi nindeo endeeni jàtiñu ra, yakan va yuꞌu takan jàtiñui ndia ―kàti Jesuu chiꞌin na.
\p
\v 18 Yakan va ma ndian judíu numiga kùuni na kaꞌni na ma Jesuu, vati na yöve uvaa ma kivi ña nindeni yo jàndaꞌa ra ma ñivi, ti juuni kàꞌan ra ña Ndioo kùu ma Tatá maani ra, ta takan jando induku ra ra chiꞌin ma Ndioo.
\s Nuu chàꞌnda ma ra kùu seꞌe Ndioo tiñu
\p
\v 19 Tajan nākaꞌan ma Jesuu teꞌen:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌin, ña na küu jaꞌa yuꞌu ra kùu Seꞌe Ndioo nïꞌiin tiñu ña maꞌiin ni, tuva töve ndēꞌi naja kua jàꞌa ma Tatái. Vati ndisaa tiñu jàꞌa Tatái, indukuni kua ikan jàꞌa yuꞌu ra kùu Seꞌe ra yi ndia.
\v 20 Vati ma ra kùu Tatái kùuni ra ndeꞌe ra yuꞌu ra kùu Seꞌe ra, ta tandiꞌi ma ña jàꞌa ra jànaꞌa ra nui. Ta itiꞌ nuu, ni janaꞌa ra tiñu kaꞌnuga nui, ta ma ora ni ndeꞌe ndo yi ndava ni kuꞌun tati ndo.
\v 21 Vati takua ma ra kùu Tatái jànataku ra ndian ndií, ta chàꞌa ra ña na koo ndito ndiko na, juuni takan jàꞌa yuꞌu ra kùu Seꞌe ra, ti chàꞌi ña na koo ndito ma nda ndian kùuni mai ndia.
\v 22 Vati ma ra kùu Tatái töve jàkutuni ra kuati ma ñivi, ti chāꞌa ra ma ndatu ikan nuu yuꞌu ra kùu Seꞌe ra ña na jakutuni̱ kuati na,
\v 23 ikan na tiñuꞌu tandiꞌi na yuꞌu takua tìñuꞌu na ma ra kùu Tatái. Vati ma ndian töve tìñuꞌu yuꞌu, kùuni yi kàꞌan yi ña juuni töve tìñuꞌu na ma ra kùu Tatái, ra tāchi yuꞌu ndia.
\p
\v 24 ’Ndicha vaꞌa, ma ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña ma ndian tàsoꞌo ma tuꞌun kàꞌin, ta chìnuni na ña jàꞌa ma ra tāchi yuꞌu, cha ìyo ndito na endeeni, ta töva ni kuꞌun na andayaꞌ chaꞌaꞌ ma kuati na, ti vaji cha chīꞌí na jàꞌa ma kuati na niku, va vitin cha nātaku ndiko na.
\v 25 Ndicha vaꞌa, ma ña kàꞌin chiꞌin ndo ña cha kēta ma ora, ta vitin kùu yi ña ma ndian cha chīꞌí na jàꞌa ma kuati jāꞌa na, ni kuni na tati yuꞌu, ra Seꞌe Ndioo, ta tu jachiꞌin na yi, ni niꞌi na nuu koo ndito ndiko na.
\v 26 Vati takua ma ra kùu Tatái ìyo ndito maa ra takani, juuni takan chāꞌa ra ndatu nuu yuꞌu ra kùu Seꞌe ra ña kùu koo ndito mai takani ndia.
\v 27 Ta juuni chāꞌa Tatái ndatu nui ña kùu jakutuni̱ kuati na, chaꞌaꞌ ña kùi ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo.
\v 28 Ta koto yüꞌvi ndo chaꞌaꞌ ma ña kàꞌin iꞌya, vati ni keta iin kivi ña ni kuni ma ndian ndií nda ma nuu ñaña na ma tuꞌun ña ni kaꞌin.
\v 29 Ta tandiꞌi ma ndian jāꞌa ma ña vaꞌa, ni nataku ndiko na, ta koo ndito ndiko na endeeni chiꞌin Ndioo, va ma ndian jāꞌa ña töve vaꞌa, ni nataku na, va kuenda ña kuꞌun na andayaꞌ.
\s Nuu kàꞌan Jesuu chaꞌaꞌ ma ndian kàꞌan kuenda ra
\p
\v 30 ’Ta yuꞌu na küu jaꞌi ma ña kùuni mai tuva Ndioo töve kùuni ra ña jàꞌi yi, ti ma takua kàꞌan ra chiꞌi̱n, ta takan jàkutuni̱. Ta iin ña ndaa kùu yi ora jàkutuni̱, vati na töve jàꞌi ma ña kùuni mai, ti ma ña jàꞌi kùu ma ña kùuni ma Tatái ra tāchi yuꞌu.
\v 31 Tu yuꞌu kàꞌin chaꞌaꞌ juuni mai, na töve kùu kaꞌan yo ña ndicha kùu yi ora kiꞌo kuꞌva yi.
\v 32 Va ìyo inga ra kàtituꞌun nuu ma ñivi chaꞌi, ta chìtoi ti ña ndicha kùu ma tuꞌun kàꞌan ra.
\v 33 Ndyoꞌo tāchi ndo iin ra kùu tatun ña na kundakatuꞌun ra nuu Xuva chaꞌi. Ta rakan kātituꞌun ra ma tuꞌun ndaa.
\v 34 Va yuꞌu na töve chìniñuꞌi ña kàꞌan nïꞌiin ñivi ìyo ñuñivi chaꞌi. Vati tu kàꞌin takan chàꞌa ra kùu yi kuenda ña na chinuni ndo tuꞌin, ikan na jakakú Ndioo ndo.
\v 35 Ta ndicha ña Xuva kùu ra takua kùu iin ñuꞌú ña nduꞌvania tìin yi ta jàndondichin yi. Ta ndyoꞌo chàtaꞌani ndo yi ma tiani tiempu ña ndēꞌe ndo yi.
\v 36 Va kaꞌnuga kùu ma tuꞌun ña kàꞌan yuꞌu kua ma tuꞌun ña kāꞌan Xuva. Vati ndisaa ma tiñu kaꞌnu chāꞌa ma Tatái ña jàchinui, yakan kùu ma ña jàꞌi. Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña kùuni yi kaꞌan yi, ña ndicha kuii ña ma Tatái tāchi yuꞌu.
\v 37 Ta juuni ma Tatái ra tāchi yuꞌu, kāꞌan ra chaꞌi, vaji ndyoꞌo takäꞌan kuni ndo ma tati ra, ta ni küu ndeꞌe ndo ra.
\v 38 Va ma tuꞌun ra na tüvi chàꞌa ndo ña koo yi tichi anima ndo, ti tüvi chìnuni ndo nī chaꞌa ña kàꞌan ma ra tāchi ma Tatái ndia.
\v 39 Taku ndyoꞌo, yaꞌa jàkuaꞌa ndo ma tutu Ndioo, ti chànini ndo ña tu jàꞌa ndo takan, ta ni niꞌi ndo nuu koo ndito ndo endeeni kùuni ndo, va tüvi chìto ndo ña ma tuꞌun ìyo nuu yi kùu ma tuꞌun kàꞌan chaꞌi.
\v 40 Va ndyoꞌo na töve kùuni ndo chinuni ndo ma tuꞌin, ta tu chīnuni ndo yuꞌu niku, kùu niꞌi ndo nuu koo ndito ndo endeeni chiꞌin Ndioo.
\p
\v 41 ’Taku yuꞌu na töve chìniñuꞌi ña na jàkaꞌnu ma ñivi yuꞌu.
\v 42 Ta juuni cha nàkoto vaꞌi ndo, ña na töve kùuni ndo ndeꞌe ndo Ndioo ndia.
\v 43 Yuꞌu vàchi̱ tiñu nuu ma ra kùu Tatái, ta ndyoꞌo na töve kìꞌin kuenda ndo yuꞌu. Va tu kìchaa inga na ña kàꞌan na juuni chiꞌin sivi maa na, ña kàꞌan ndiakan, va ni jachiꞌin ndo.
\v 44 Ta ndyoꞌo töve ndicha ña chìnuni ndo tuꞌin, ti ma ña jàꞌa ndo kùu yi, ña jàkaꞌnu ndo juuni ma taꞌan ndo, ta töve nànduku ndo a jàꞌa ndo ma ña kùuni ma uvanuu Ndioo ña na jaꞌa ndo, ta ikan kùu niꞌi ndo nuu ra ña na tìñuꞌu ra ndo.
\v 45 Ta koto näkanini ndo ña yuꞌu ni tisokuati̱ ndo nuu ma ra kùu Tatái, vati ma ra tìsokuati ndo nuu Ndioo kùu juuni ma Moisés, nuu ndàtu ndo ña ni jakakú Ndioo ndo chaꞌaꞌ ña chìnuni ndo ma tuꞌun tāa ra.
\v 46 Vati tu ndicha ña chìnuni ndo ma tuꞌun tāa ma Moisés, kùuni yi kaꞌan yi ña juuni ìyo yi ña chinuni ndo ma tuꞌin ndia, vati chaꞌi kùu ma ña tāa ra.
\v 47 Va tu töve chìnuni ndo ma tuꞌun tāa Moisés, ikan chàꞌi kuenda ña töve chìnuni ndo tuꞌun kàꞌin ndia ―kàti Jesuu chiꞌin ndian judíu ikan.
\c 6
\s Nuu chàꞌa Jesuu ña chàchi uꞌun mii ñivi
\r (Mt. 14:13-21; Mr. 6:30-44; Lc. 9:10-17)
\p
\v 1 Takan kūu tajan kēe ndio Jesuu kuàꞌan ra inga chiyo yuꞌu tañuꞌu Galilea, ña juuni kàꞌan na ña nàni yi tañuꞌu Tiberias ndia.
\v 2 Ta nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ñivi kuàꞌan chata Jesuu, vati ndèꞌe na ma ndatu chiꞌin seña ña jàꞌa ra, ña jàndaꞌa ra ma ndian kuꞌvi.
\v 3 Tajan ndāa ndio Jesuu kuàꞌan ra iin nuu chiki, ta ora chāa ndio ra ikan, tajan chūnandi ndio ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra.
\v 4 Ta ma viko Pakua ña jàkaꞌnu ma ndian judíu ti cha vàchi kùyatin yi.
\v 5 Ta ora kāniꞌi Jesuu nuu ra teꞌen tikan, ta ndēꞌe ra ña yaꞌa ga kuaꞌaꞌ ñivi vàchi chata ra, tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin Lipe:
\p ―¿Ndanu koꞌo kujata yo paan ña kachi tandiꞌi ma ñivi iꞌya? ―kàti ra.
\p
\v 6 Va chìkatuꞌun maani ma Jesuu takan nuu ma Lipe ndeꞌo naja kua kati ra chaꞌaꞌ yi, kùuni Jesuu, vati cha chìto vaꞌa Jesuu nayi kùu ma ña ni jaꞌa ra.
\v 7 Tajan ma Lipe teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ni ma xuꞌunꞌ ña jàkanaa yo uvi cientu kivi ña jàtiñu yo, na këta yi ña jàta yo kuaꞌaꞌ ma paan, ta nàtaꞌvi yo itaꞌvi itaꞌvi yi nuu taꞌiiꞌiin ma ñivi ikan ―kàti ra.
\p
\v 8 Tajan inga ra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, ra nàni André, ra kùu yani Simón Petuꞌ, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p
\v 9 ―Iꞌya ndaa iin ravali, ña ndàꞌa ra uꞌun taꞌan paan, ña kūvaꞌa chiꞌin cebada, ta chiꞌin uvi tiakaꞌ; ¿va ndakutiñu ñaꞌa kuenda na, ña yaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi kùu na? ―kàti ra.
\p
\v 10 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu:
\p ―Na kaꞌun chiꞌin ma ñivi, ña na kunandi na ma ikan ―kàti ra.
\p Ta ma ikan ti yaꞌaga kuaꞌaꞌ ma ita kuati kàa, tajan chūnandi ndio na. Ta ìyo iin uꞌun mii ndraꞌii kùu ndra. Ta siin kùu ma ñivi ñaꞌa.
\v 11 Tajan kīꞌin ndio Jesuu ma paan, ta kīchaꞌa ra chìkan ra taꞌvindioo, nuu ma Rachaꞌnu Ndioo chaꞌaꞌ yi itiꞌ andivi, ta chāꞌa ndio ra yi nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ña na nataꞌvi ndra yi nuu ma ñivi. Ta indukuni takan jāꞌa ra chiꞌin ma tiakaꞌ ndia. Tajan chāchi na naja kua kùuni maa na.
\v 12 Ta ora chītu tichi na, tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Na jatiꞌvi ndo ma ña chākoso, ikan na töve tivi nïꞌiin nakuyi, ―kàti Jesuu.
\p
\v 13 Tajan jātiꞌvi ndio ndra ma ña chākoso, ta jākutu ndra uchi uvi ga taꞌan tuka ma paan chiꞌin ma ña chākoso jāꞌa ma ndi uꞌun paan ña kūvaꞌa chiꞌin cebada.
\v 14 Takan kūu ta ora ndēꞌe ma ñivi ma ndatu kaꞌnu ña jāꞌa Jesuu, ta teꞌen nākaꞌan na:
\p ―Ndicha kuii ña raꞌya kùu ma ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ra ni kichi ma ñuñivi iꞌya ―kàti na.
\p
\v 15 Va tava Jesuu chāꞌa ra kuenda ña taniꞌi kùuni na kundaka na ra kuꞌun ra, kuenda ña kùu ra rey, ra kaꞌnda tiñu nuu na. Yakan va kēe maꞌiin ra kuàꞌan ra ma siki iin yuku sukun, ti kùuni ra koo maꞌiin ra.
\s Jesuu chìka ra nuu tañuꞌu
\r (Mt. 14:22-27; Mr. 6:45-52)
\p
\v 16 Takan kūu ta ora cha kuaa, tajan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu kēe ndra kuàꞌan ndra yuꞌu tañuꞌu.
\v 17 Ta ikan kīꞌvi ndio ndra tichi iin varku, ta kīchaꞌa ndio ndra kèta chiyo ndra ma tañuꞌu, ña kuàꞌan ndra itiꞌ ñuu Capernaum. Ta cha yaꞌa naa kùu yi. Ta ma Jesuu juuni töve ra chàa ma nuu kaꞌìin ndra.
\v 18 Tajan ma tañuꞌu, nduvaꞌa sukun ndàkoo nditi raꞌ jàꞌa ña yaꞌa niꞌi chàkin ma tati.
\v 19 Ta ora cha yāꞌa nduu ndra iin uꞌun a iñu kilometru chiꞌin ma varku, tajan ndēꞌe ndra ña chìka Jesuu vàchi ra nuu takuii, ña kuàjayatin ra ra nuu kuàꞌan ma varku. Tajan ndrakan kīchaꞌa ndio ndra yùꞌvi ndra.
\v 20 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Na yüꞌvi ndo, ti mai kùi! ―kàti ra.
\p
\v 21 Tajan nduvaꞌa kuii chìsii ndra ña cha ìyo Jesuu chiꞌin ndra ma tichi varku. Ta nunuu ni, ta cha chàani ndra ma ñuu nuu kuàꞌan ndra.
\s Nuu nànduku ñivi ma Jesuu
\p
\v 22 Takan kūu ta ma inga kivi, ma ñivi kīndoo yuꞌu tañuꞌu nuu kēe ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra chiꞌin ma varku, ikan chāꞌa na kuenda ña tüvi ndāa Jesuu chiꞌin ndra ma tichi varku uvanuu nia, ña ndaa ma ikan.
\v 23 Ta ora cha yāꞌa ña kūu takan, tajan chāa ndio tiá kuaꞌaꞌ varku, ña kīchi itiꞌ ñuu Tiberias, yatini ma nuu chāꞌa Jesuu ña chàchi ma ñivi ora chāꞌa ra taꞌvindioo chaꞌaꞌ yi nuu ma Rachaꞌnu.
\v 24 Ta ora ndēꞌe na ña töve ndaa Jesuu ma ikan, ta ni ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, tajan ndāa ndio na tichi ndrun, ta kēe na kuàꞌan na kuànanduku na Jesuu itiꞌ ñuu Capernaum.
\s Jesuu kùu ra takua kùu ma paan ña jàꞌa ña na koo ndito yo indeeni
\p
\v 25 Ta ora nātaꞌan na Jesuu ma inga chiyo yuꞌu tañuꞌu, ta teꞌen nākaꞌan na chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo matru, ¿nda ora kīchaun ndeꞌve? ―kàti na.
\p
\v 26 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña ndyoꞌo nànduku ndo yuꞌu, chaꞌaꞌ ña chāchi ndo nda kati chitu tichi ndo jāꞌi, ta yöve chaꞌaꞌ ña kìꞌin kuenda ndo, ta kùtunini ndo nda kuenda kùu ma ndatu ña chāꞌa Ndioo nui ña jàꞌi.
\v 27 Na jätiñu ndo chaꞌaꞌ ma ña kachini ndo, ma ñuñivi iꞌya, vati yakan numini ndiꞌi yi. Na jatiñu ndo va chaꞌaꞌ ma ña kachi ndo, ña kuꞌva nuu koo ndo endeeni chiꞌin Ndioo. Ti ma ndayu ikan kùu ma ña ni kuꞌva ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo kachi ndo, vati rakan kùu ra kāchin ma Ndioo, ña jàꞌa ra yi.
\p
\v 28 Ta teꞌen kīchaꞌa ndio ma ñivi chìkatuꞌun na nuu Jesuu:
\p ―¿Nayi ìyo yi ña jaꞌa ndi, ta kùu jachinu ndi ma tiñu kùuni Ndioo ña jaꞌa ndi? ―kàti na.
\p
\v 29 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin na:
\p ―Uvanuu ma tiñu kaꞌnu ña kùuni Ndioo ña jàꞌa ndo, kùu yi ña na chinuni ndo ma tuꞌun kàꞌan yuꞌu, ra tāchi ra ―takan kàti Jesuu.
\p
\v 30 Tajan ma ñivi teꞌen nākaꞌan na chiꞌin ra:
\p ―Tuva takan kùu yi, ¿nda ndatu kaꞌnu kùu janaꞌun nuu ndi, ikan ora ndeꞌe ndi yi, ta chininu ndi ma tuꞌun kàꞌun? ¿Ta nda tiñu kùu ma ña jàꞌun?
\v 31 Ma ndian kūu ñivi ndi ña chīyo tajiꞌna, chāchi na ma ña kuichin ña nàni maná, ma tichi kuꞌu niku, vati nuu ma tutu Ndioo teꞌen kàꞌan yi: “Itiꞌ andivi jākoyo ra ma paan chàchi na” ―kàti na.
\p
\v 32 Tajan ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo: ña na yöve Moisés kùu ra ña chāꞌa ra ma paan kāchita itiꞌ andivi chāchi ndo tajiꞌna, ti ma Tatái kùu ra chāꞌa yi ta nda vitin chàꞌa ra yi ndia. Ta ma paan chàꞌa ra kùu ma ña ndicha ña vàchi itiꞌ andivi.
\v 33 Vati ma paan ña chàꞌa ma Ndioo nuu yo vàchi yi itiꞌ andivi, ta jàꞌa yi ña endee koo ndito ma ñivi ìyo ñuñivi.
\p
\v 34 Tajan teꞌen chīkan na nuu Jesuu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, na kuꞌvaun ma paan iꞌya kachi ndi nani kivi ―kàti na.
\p
\v 35 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Yuꞌu kùu ma paan ña chàꞌa ña koo ndito ndo endeeni. Ta ma ndian vàchi nui, na tüva ni kusoko na, ta ma ndian chìnuni ña kàꞌin, na tüva ni natii na takuii ndia.
\v 36 Va tava cha kāꞌin chiꞌin ndo, ña vaji cha ndèꞌe ndo yuꞌu, na töve chìnuni ndicha ndo ma tuꞌin.
\v 37 Ta tandiꞌi ma ndian chāꞌa ma Tatái nui, ndiakan kùu ma ndian vàchi nui. Ta ma ndian vàchi nui ni kuꞌvai ña kiꞌvi na itiꞌ kuàꞌin.
\v 38 Vati yuꞌu töve kīchi̱ itiꞌ andivi, kuenda ña jàꞌi ma ña kùuni mai, ti yuꞌu kīchai va kuenda ña jàꞌi tandiꞌi ña kùuni ma Tatái, ra tāchi yuꞌu.
\v 39 Ta ma tiñu ña töve kùuni ma Tatái, ra tāchi yuꞌu ña jàꞌi, kùu yi ña, koto jäkunai nïꞌiin ma ñivi ña chāꞌa ra nui, vati ma ña kùuni ra ña jàꞌi, kùu yi ña na janatakui na ma kivi nuu ndiꞌi nia.
\v 40 Ta juuni kùuni ma ra tāchi yuꞌu ña tandiꞌi ma ndian ndeꞌe yuꞌu ra kùu Seꞌe ra, ta chinuni na ma tuꞌun kàꞌin, ni koo ndito na endeeni jàꞌi, ta juuni yuꞌu, ni janatakui na ma kivi nuu ndiꞌi nia ndia.
\p
\v 41 Chaꞌaꞌ ñaꞌa kùu yi ña ma ndian judíu kīchaꞌa na chàtuꞌun na ra, chaꞌaꞌ ña kāꞌan ra tuꞌun iꞌya: “Yuꞌu kùu ma paan ña kīchi itiꞌ andivi.”
\v 42 Ta ma ndian judíu teꞌen nākaꞌan na:
\p ―¿A yöve Jesuu iꞌya, kùu ra seꞌe Kusé? Ndicha ña juu ra kùu ra, ti nàkoto vaꞌa yo ma tatá ra chiꞌin maꞌá ra. ¿Ta chïto naja kàꞌan ra ña kīchi ra itiꞌ andivi?
\p
\v 43 Tajan ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Na jaña ndo ña chàtuꞌun ndo.
\v 44 Nïꞌiin ñivi, na küu kichi na nui, tu yöve Tatái ra tāchi yuꞌu kùu ra ña chàkiꞌin ra na. Ta yuꞌu kùi ña ni janatakui ndiakan ma kivi nuu ndiꞌi nia.
\v 45 Vati nuu ma tutu Ndioo ña tāa ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo teꞌen kàꞌan yi: “Ndioo ni janaꞌa ra nuu tandiꞌi ma ñivi”, kàti yi. Chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña tandiꞌi ma ndian chìni tuꞌun kàꞌan ma Rachaꞌnu Ndioo, ta jàchiꞌin na ma ña kàꞌan ra. Ndiakan kùu ndian vàchi nui.
\p
\v 46 ’Ma tuꞌun kàꞌin töve kùuni yi kaꞌan yi ña ìyo ñivi ña cha ndēꞌe na ma Tatái, ti uvanuu ma ra cha ndēꞌe ra, kùu yuꞌu, ra chīyo chiꞌin ra.
\v 47 Ndicha vaꞌa ña kàꞌin, ña ma ndian chìnuni ma tuꞌin, endee ìyo ndito na.
\v 48 Ta yuꞌu kùu ma paan ña jàꞌa, ña na koo ndito yo endeeni.
\v 49 Ma ndian kūu ñivi ndo ña chīyo tajiꞌna, chīꞌí na vaji chāchi na ma ña kuichin ña nàni maná, ma tichi kuꞌu.
\v 50 Va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo, chaꞌaꞌ inga tuku ma paan ña vàchi itiꞌ andivi, ta yakan, ti tu ìyo nda ndian chàchi yi, na töve chìꞌí na.
\v 51 Va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ña yuꞌu kùu ma paan ndito ña kīchi itiꞌ andivi, ta nda ndian nikuuni ña chàchi ma paan iꞌya, ni koo ndito na endeeni chiꞌin Ndioo. Ta ma paan ña ni kuꞌvai nuu na kùu ma kuñui, ikan na kuu koo ndito tandiꞌi ma ndian ìyo ñuñivi.
\p
\v 52 Tajan ma ndian judíu teꞌen kīchaꞌa na kànitaꞌan yuꞌu na chiꞌin juuni maa na:
\p ―¿Naja kua kùu yi, ña kùuni ra kuꞌva ra ma kuñu ra kacho?, kùuni ndo ―kàꞌan na.
\p
\v 53 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña tu töve chàchi ndo kuñu ma ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ta töve chìꞌi ndo ma nií ra, na töve ni niꞌi ndo nuu koo ndito ndo chiꞌin ma Rachaꞌnu Ndioo.
\v 54 Yakan va ma ndian chàchi ma kuñui, ta chìꞌi na ma nii̱, ndiakan endee ìyo ndito na, ta yuꞌu ni janatakui na ma kivi nuu ndiꞌi nia.
\v 55 Vati ma kuñui kùu ma ndayu vaꞌa, kuenda ña kacho, ta ma nii̱ kùu raꞌ iin ña vaꞌa koꞌo yo ndia.
\v 56 Ti ma ndian chàchi ma kuñui, ta chìꞌi na ma nii̱, induku ìyo na chiꞌi̱n, ta yuꞌu, induku ìyoi chiꞌin na ndia.
\v 57 Vati tava ma Tatái, ra tāchi yuꞌu, ra takani ìyo kùu ra, yakan va juuni ra ndito kùi takua kùu ra, chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña ìyo ndatui ña kùu jaꞌi ña na koo ndito tandiꞌi ndian chàchi ma kuñui ndia.
\v 58 Va yuꞌu kàꞌin chaꞌaꞌ ma paan nūu itiꞌ andivi. Vati ma paan ikan töve indukuni kùu yi takua kùu ma ña nàni maná, ña chāchi ma ndian kūu ñivi ndo ndian chīyo tajiꞌna, ti ndiakan chīꞌí na vaji chāchi na yi. Va ma ndian chàchi ma paan ña kīchi itiꞌ andivi, ni koo na indeeni.
\v 59 Takan kāꞌan Jesuu nuu ma ñivi ma ora jānaꞌa ra tichi veñuꞌu ñivi judíu, ña ndaa ma ñuu Capernaum.
\s Nuu kàtituꞌun Jesuu nayi kùuni ma ña koo ndito yo indeeni kaꞌan yi
\p
\v 60 Takan kūu ta ora chīni ma ndian chàkunuu chata Jesuu ma tuꞌun iꞌya, tajan teꞌen nākaꞌan na:
\p ―Yaꞌa ga ndetiñu jàchiꞌo ma tuꞌun kàꞌan raꞌya. ¿Nda ndian kùu ma ndian ni jachiꞌin ma ña kàꞌan ra, ña kua kàꞌan ra takan?, kùuni ndo ―kàti na.
\p
\v 61 Ta ora chāꞌa ndio Jesuu kuenda ña chàtuꞌun na ra, tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Ta, ¿naja töve chàtaꞌani ndo ma ña kàꞌin?
\v 62 ¿Nayi jaꞌa ndo, tuva ndeꞌe ndo yuꞌu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ña ndàa ndiko ra kuꞌun ra ma nuu chīyo ra niku?
\v 63 Ma Tati Ií Ndioo jàꞌa ña kùu koo ndito ndo endeeni, ta ndisaa ña kùu jaꞌa ndo chiꞌin ma kuñu ndo, töve nda kuenda yi. Vati ma tuꞌun kàtituꞌin nuu ndo jàꞌi yi chiꞌin ma Tati Ií Ndioo. Ta tuꞌun ikan chàꞌa yi, ña na koo ndito ndo endeeni chiꞌin ra.
\v 64 Va ìyo uvi uni ndo ña töve chìnuni tuꞌin ―kàti Jesuu.
\p Takan kàꞌan Jesuu, ti takani cha chìto ra nda ndian kùu ma ndian töve chìnuni tuꞌun ra, ta nda ra kùu ma ra ni xikoñaꞌa chaꞌaꞌ ra ndia.
\p
\v 65 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña, cha kāꞌin chiꞌin ndo, ña nïꞌiin na, na küu kichi na nui, tuva yöve ma Tatái kùu ma ra jiꞌna ña chāꞌa ra yi nuu na.
\p
\v 66 Takan kūu ta nda ma ora ikan, kuaꞌaꞌ ma ndian chàkunuu chiꞌin Jesuu niku, jāña na ña chàkunuu na chiꞌin ra.
\v 67 Tajan teꞌen chīkatuꞌun ndio Jesuu nuu ma ndi uchi uvi ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―¿A nditaꞌan ndo kùuni ndo kuꞌun ndo, takua jāꞌa ndiakan? ―kàti Jesuu.
\v 68 Tajan ma ra nàni Simón Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, cha chìto vaꞌa ndi ña töve ìyo inga yo nuu kuꞌun ndi. Vati uvanuu maun kùu ra kàꞌan naja kua kùu niꞌo nuu koo ndito yo endeeni.
\v 69 Ta ndyuꞌu kīchaꞌa ndi chìnuni ndi, ta nàkoto ndi, ña yoꞌo kùu ma ra kùu Cristu, ra Seꞌe Ndioo ndito.
\p
\v 70 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―¿A chàkuꞌuni ndo ña yuꞌu kùu ma ra kāchin ma ndi uchi uvi taꞌan ndo? Va vaji takan kùu yi, ìyo iin ra tañu ndo ña kùu kuiꞌna ―kàti Jesuu.
\p
\v 71 Ma ora kāꞌan Jesuu ma tuꞌun iꞌya, chànini ra chaꞌaꞌ ma Juda, ra kùu seꞌe Simón Iscariote, ti chìto Jesuu ña ni xikoñaꞌa ra chaꞌaꞌ ra nuu ñivi, vaji iin ra ìyo tañu ma ndi uchi uvi ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu kùu ra.
\c 7
\s Ma ndra yani Jesuu, na töve chìnuni ndra ma tuꞌun kàꞌan ra
\p
\v 1 Takan kūu ta ora yāꞌa ña kūu takan, tajan kēe ndio Jesuu chàkunuu ra, ta ñuu, ta ñuu, ma itiꞌ ñuꞌuꞌ Galilea. Vati na küuni ga ra chìkoniꞌi ra ma ñuꞌuꞌ Judea, ti ndikun ma ndian judíu kaꞌni na ra.
\v 2 Ta tava cha vàchi kuyatin ma kivi ña ni kuu ma viko lomara, ña jàkaꞌnu ma ndian judíu nani kuiya.
\v 3 Tajan ma ndra yani Jesuu, teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Na keun ma ñuꞌuꞌ Galilea, ta kuꞌu̱n ma itiꞌ ñuꞌuꞌ Judea, ikan ma ndian jàkuaꞌa chiꞌun ña ìyo ndakan, na ndeꞌe na ma tiñu jàꞌun ndia.
\v 4 Vati nïꞌiin yo kùuni yo ña nakoto ma ñivi yo, chaꞌaꞌ ma ña vaꞌa jàꞌa yo, tüvi ìyo yi ña jaꞌa xeꞌo yi. Yakan va tu ndicha ña ra jàꞌa tiñu vaꞌa kùu̱n, na jaꞌun yi nuu ndèꞌe tandiꞌi ma ñivi ìyo ñuñivi. ―Takan kàti ma ndra yani ra.
\p
\v 5 Takan kàti ndra, ti ni ma ndra yani Jesuu, na töve chìnuni ndra ma ña kàꞌan ra ndia.
\v 6 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Takäꞌan chaa ma ora ña kùu kuꞌvai ña na nakoto na yuꞌu, va kuenda ndyoꞌo, nda ora nikuuni, vaꞌa yi kuenda ndo.
\v 7 Vati ma ndian ìyo kuenda ma ñuñivini, na töve nda chaꞌaꞌ kùxaani na ndeꞌe na ndo, va yuꞌu, ndicha ña ìyo nda chaꞌaꞌ kùxaani na ndeꞌe na yuꞌu, ti jànaꞌa kachi̱n nuu na, ña töve vaꞌa ma ña jàꞌa na.
\v 8 Kuaꞌan ndyoꞌo ma viko, vati yuꞌu na töve kuꞌin, ti takäꞌan chaa ma ora ña jànaꞌi yuꞌu nuu ma ñivi ―kàti Jesuu.
\p
\v 9 Ta ora chīnu kāꞌan Jesuu takan, ta kīndoo ra ma ñuꞌuꞌ Galilea.
\s Jesuu chàa ra ñuu Jerusalén, nuu ìyo viko nàni Lomara
\p
\v 10 Ta ora cha kuàꞌan ndio ma ndra yani ra, tajan nda ma Jesuu kēe ndio ra kuàꞌan ra chata ndra nuu ìyo ma viko ndia. Ta chāa ndio ra ma ikan va xeꞌeni.
\v 11 Va ma ndian judíu kīchaꞌa na nànduku na Jesuu ma nuu ìyo viko, ta teꞌen kīchaꞌa na chìkatuꞌun taꞌan na:
\p ―¿Ndanu chàkunuu ma raꞌii ikan? ―kàti na.
\p
\v 12 Ta tañu ma ñivi kaꞌìin ikan, ìyo uvi uni ma ndian chàtuꞌun Jesuu, ta ìyo ndian kàꞌan teꞌen: “Iin ra vaꞌa kùu ra”, kàti na. Ta ìyo inga na ña kàꞌan teꞌen: “Na yöve ra vaꞌa kùu ra, ti ra jàndaꞌviñaꞌa kùu ra”, kàti na.
\v 13 Ta vaji takan kàꞌan na, va nïꞌiin ñivi töve kàꞌan na tuꞌun iꞌya nuu kaꞌìin tiꞌvi kuaꞌaꞌ ñivi, koto ndeꞌe na tundoꞌo jàꞌa ma ndian kuxini nuu ma ndian judíu.
\p
\v 14 Ta ma viko ikan cha kua kùu java yi, ora kīꞌvi Jesuu ma tichi kora veñuꞌu kaꞌnu, ta ikan kīchaꞌa ra jànaꞌa ra nuu ma ñivi.
\v 15 Ta ma ndian judíu ndava kuàꞌan anima na ña kīndoo na ndeꞌe na ra, ta teꞌen kīchaꞌa na chìkatuꞌun taꞌan na:
\p ―¿Naja yaꞌa ga chìto raꞌya, ta töve nī jakuaꞌa ra? ―kàti na.
\p
\v 16 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ma ña jànaꞌi iꞌya, yöve iin tuꞌun ña jāndakuu maani̱ kùu yi, ti ma tuꞌun kàꞌan ma ra tāchi yuꞌu ña jàꞌi kùu yi.
\v 17 Tu ìyo nda ndian kùuni jaꞌa ma tiñu kùuni ma Rachaꞌnu Ndioo, kùu kuꞌva na kuenda, tuva ma tuꞌun jànaꞌi, kùu yi ma tuꞌun Ndioo, a ma tuꞌun jàndakuu maani̱ kùu yi.
\v 18 Vati ma ndian jànaꞌa nuu ma ñivi chiꞌin ma tuꞌun ña jàndakuu maani na, kùuni yi kaꞌan yi ña jàkaꞌnu na juuni maa na. Va ma ndian jànaꞌa nuu ma ñivi, ta nànduku na naja kua jàkaꞌnu na ma ndian tāchi na. Ndiakan kùu ma ndian kàꞌan ma ña ndaa, ta nïꞌiin ñivi küu niꞌi na naja kua tisokuati na chaꞌaꞌ ña jàꞌa na.
\p
\v 19 ’¿A töve ndicha ña ma rachaꞌnu Moisés chāꞌa ra tutu ley Ndioo nuu ndo tajiꞌna? Va nïꞌiin ndo töve jàchiꞌin ndo ma ña kàꞌan yi. ¿A yöve chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña kùuni ndo kaꞌni ndo yuꞌu? ―kàti Jesuu.
\p
\v 20 Tajan ma ñivi teꞌen nākaꞌan na chiꞌin ra:
\p ―¿A tati xaan kīꞌvi xiniun ña kàꞌun takan? ¿Yo kùu ma ndian kùuni kaꞌni ñu̱n? ―kàti na.
\p
\v 21 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra.
\p ―Chaꞌaꞌ uvaa ma ña jāꞌi ma kivi nindeo, ndisaa ndo nī chataꞌani ndo yi.
\v 22 Vati ndicha vaꞌa ña ma Moisés kùu ra ña tāchi ra ña na nakuaꞌa ndo kaꞌnda ndo ñii nuu ika ma ndrakuati seꞌe ndo, (vaji yöve chiꞌin Moisés kīchaꞌa yi, ti takani cha vàchi ma ñivi ndo ndian chīyo tatiempu jàꞌa na yi) vaji ma kivi nindeo kùu yi.
\v 23 Ta vitin tu chaꞌaꞌ ña kùuni ndo jachiꞌin ndo ña kàꞌan ma ley Ndioo ña tāa ma Moisés kùu yi ña chàꞌnda ndo ñii nuu ika ma ndrakuati seꞌe ndo vaji kivi nindeo kùu yi, ¿ta naja kùxaan ndo yuꞌu chaꞌaꞌ ña jāndaꞌi ninii ma ra kuꞌvi ma kivi nindeo?
\v 24 Ta koto tïsokuati ndo ma ñivi, tuva tüvi chìto ndaa ndo nda chaꞌaꞌ kùu yi. Na jaꞌa ndo yi, va tuva ma ña ndaa kùu yi.
\s Jesuu kàtituꞌun ra nda itiꞌ kīchi ra
\p
\v 25 Takan kūu tajan iin ma ndian ìyo ma ñuu Jerusalén teꞌen kīchaꞌa na chìkatuꞌun taꞌan na:
\p ―¿A yüvi ra nànduku na kaꞌni na kùu raꞌya?
\v 26 Na ndeꞌe vaꞌa yo, ti ikan ndaa ra kàꞌan ra nuu tuvi ñivi, ta nïꞌiin ma ndra kùxini töve kàꞌan ndra chata ra. ¿A töve chànini ndra, ña ndicha vaꞌa, ña raꞌya kùu ma Cristu, ra tāchi Ndioo?, kùuni ndra.
\v 27 Va maa yo cha chìto yo ndanu kīchi raꞌya. Va taku ma Cristu, ti nïꞌiin ñivi töve chìto na nda itiꞌ ni kichi ra ma ora ni kichaa ra ―Takan nàtuꞌun taꞌan na.
\p
\v 28 Ta ora chīni Jesuu ña takan kàꞌan ma ñivi, ma ora jànaꞌa ra nuu na ma tichi kora veñuꞌu kaꞌnu, tajan teꞌen nākaꞌan niꞌi ra chiꞌin na:
\p ―¿A ndicha ña nàkoto ndo nda ra kùi, ta juuni chìto ndo ndanu kīchi̱? Va yuꞌu kùuni̱ ña na koto vaꞌa ndo, ña yuꞌu töve vàchi̱ iꞌya chaꞌaꞌ ña kùuni mai. Vàchi̱ ti ìyo iin ra tāchi yuꞌu ña töve nàkoto ndo. Ta rakan ti iin ra ndaa kùu ra.
\v 29 Va yuꞌu nàkoto vaꞌi ra, ti kuenda ra vàchi̱, ta maa ra tāchi yuꞌu ndia ―kàti Jesuu chiꞌin na.
\p
\v 30 Takan kūu ta ora chīni ma ñivi tuꞌun ikan, ta kūuni na tiin na ra, ta tìꞌi na ra tichi vekaa niku, va nïꞌiin na nī tiꞌi na ndaꞌaꞌ na ña tìin na ra, ti takäꞌan chaa ma ora ra.
\v 31 Ta ma ora ikan kuaꞌaꞌ na chīnuni ma ña kàꞌan Jesuu, ta teꞌen kīchaꞌa ndio na nàtuꞌun taꞌan na:
\p ―Ma ora ni kichi ma ra kùu Cristu, ¿a ni jaꞌaga ra tiá ndatu kaꞌnu kua raꞌya?, kùuni ndo ―kàti na ña nàtuꞌun taꞌan na.
\s Nuu tàchi ma ndra fariseu ma jandaru, ña na kutiin ndra Jesuu
\p
\v 32 Takan kūu ta chīni ma ndra fariseu ña kàꞌan xeꞌe na chata Jesuu, tajan jāndikitaꞌan tuꞌun ndra chiꞌin ma ndra chàꞌnda tiñu nuu sutu, ta tāchi ndra ma ndra jandaru ña kùmi ma veñuꞌu, ña na kutiin ndra Jesuu.
\v 33 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Tia tiempuni, ni koi chiꞌin ndo ma ndeꞌve, ti ni chikoniꞌi ndikoi kuꞌin nuu ma ra tāchi yuꞌu.
\v 34 Tajan ndyoꞌo, ni nanduku ndio ndo yuꞌu, va na töva ni nataꞌan ndo yuꞌu, vati na töve kùu kuꞌun ndo ma nuu ni chai.
\p
\v 35 Takan kūu tajan ma ndian judíu, teꞌen kīchaꞌa na chìkatuꞌun taꞌan na:
\p ―¿Ta ndanu ni kuꞌun raꞌya, ña na küu nataꞌan yo ra? ¿A ni kuꞌun ra ñuu chika nuu ndoyo ma ndian kùu ñivi yo teꞌen tikan tañu ma ndian griegu, ta ni janaꞌa ra nuu ma ñivi ìyo ikan?, kùuni ndo.
\v 36 ¿Nayi kùuni ra kàꞌan ra, chaꞌaꞌ ña kāꞌan ra teꞌen chiꞌin yo ña: “Ni nanduku ndo yuꞌu, va na töve ni nataꞌan ndo yuꞌu, vati na töve nuu kùu kuꞌun ndo, kùu ma nuu ni chai”?, kàti ra ―Takan kàti na ña nàtuꞌun taꞌan na.
\s Ma ndian chìnuni tuꞌun Ndioo, ìyo ma Tati Ií Ra chiꞌin na indeeni
\p
\v 37 Ma kivi nuu ndiꞌi nia, ña ìyo ma viko kaꞌnu ikan, ma Jesuu chūndaa ndio ra, ta teꞌen nākaꞌan niꞌi ra chiꞌin ma ñivi:
\p ―Tu ìyo nda ndyoꞌo nàtii ndo takuii, na kichi ndo nui, ta kuꞌvai raꞌ koꞌo ndo.
\v 38 Vati nuu ma tutu Ndioo, kàꞌan yi ña tichi anima ma ndian chìnuni ña kàꞌin, ni kana iin ña kàa takua kàa iin yuta ña tüvi ni ndoko, ta yakan kùu yi ña ni jaꞌa yi ña koo ndito ndo.
\p
\v 39 Chiꞌin ma tuꞌun iꞌya, kùuni Jesuu kaꞌan ra ña ma ndian chìnuni ma tuꞌun ra, ni koo ma Tati Ií Ndioo chiꞌin na, vaji ma Tati Ií Ndioo takäꞌan kichaa yi, vati takäꞌan kuꞌun ndiko Jesuu nuu ni jakaꞌnu ma Ndioo Tatá ra ra.
\s Kèsiin ñivi chaꞌaꞌ ma tuꞌun Jesuu
\p
\v 40 Ta ìyo iin ma ndian kaꞌìin tañu ma ñivi, ña ora chīni na ma tuꞌun iꞌya, ta teꞌen nākaꞌan na:
\p ―Ndicha vaꞌa ña raꞌya kùu ma ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ―kàti na.
\p
\v 41 Ta inga tuku na kàꞌan teꞌen:
\p ―Raꞌya kùu ma Cristu ―kàti na.
\p Va juuni ìyo inga ndian kàꞌan teꞌen:
\p ―¿A itiꞌ ñuꞌuꞌ Galilea ìyo yi ña kichi ma ra kùu Cristu, kùuni ndo, ña kàꞌan ndo takan? ¡Jun!
\v 42 Na yöve takan kùu yi ti nuu ma tutu Ndioo kàꞌan yi ña, ma ra kùu Cristu ìyo yi ña kuu ra ñivi ma rey David, ta juuni ìyo yi ña kuu ra ma ra ñuu Belén, juuni ma ñuu nuu kāku ma rey David niku ndia ―kàti na.
\v 43 Ta takan kūu ña ma ñivi kēsiin na jāꞌa ma tuꞌun Jesuu.
\v 44 Ta ìyo ma ñivi kūuni na tiin na ra, ta kuꞌun ra vekaa, va nïꞌiin na töve nī jaꞌa yi.
\s Ma ndra chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu töve chìnuni ndra ña kàꞌan Jesuu
\p
\v 45 Takan kūu tajan ma ndra jandaru ña kùmi ma veñuꞌu, chīkoniꞌi ndiko ndra nuu kaꞌìin ma ndra fariseu, chiꞌin ma ndra sutu ña kùxini nuu sutu, ta ndrakan teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu ma ndra jandaru:
\p ―¿Ta naja töve ndàka ndo ra? ―kàti ndra.
\p
\v 46 Tajan ma ndra jandaru teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―¡Nïꞌiin ndraꞌii töve kàꞌan ma takua kàꞌan rakan! ―kàti ndra.
\p
\v 47 Tajan ma ndra fariseu, teꞌen nākaꞌan ndiko ndra:
\p ―¿A nditaꞌan ndo chāꞌa ndo ña kēñaꞌa ra ndo ndia?
\v 48 ¿A cha chīnuni iin ma ndra kùxini nuu yo a ma ndra fariseu ma tuꞌun kàꞌan ra, ña kàꞌan ndo takan? Cha chìto vaꞌa ndo ña yöve takan kùu yi.
\v 49 Uvanuu ma ndian chìnuni ña kàꞌan ra, kùu ma ndian töve nàkoto ña kàꞌan ma tutu ley Ndioo. Ta ndiakan ti ndian kini kùu na ―kàti ndra chiꞌin ma jandaru.
\p
\v 50 Tajan ma ra nàni Nicodemo, ra juuni kùu fariseu, ra chāndeꞌe Jesuu ma ora chanikuaa, ndēta ndio ra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra kùxini kaꞌìin ikan:
\p
\v 51 ―Ma ley Ndioo ña jàkaꞌnu yo kàꞌan yi ña, na küu kaꞌni yo nïꞌiin ñivi, tuva takäꞌan ndakatuꞌun yo nuu na nayi kùu ma ña jàꞌa na ―kàti ra.
\p
\v 52 Tajan ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ma Nicodemo:
\p ―¿A juuni ra ñuꞌuꞌ Galilea kùu̱n ña kàꞌun takan? Na jakuaꞌa jiꞌnaun naja kua kàꞌan yi nuu ma tutu Ndioo, ta ndeꞌun ti nïꞌiin ma ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo na töve nī keta ra itiꞌ ñuꞌuꞌ Galilea ―kàti ndra chiꞌin ra.
\s Ma ñaꞌa tondo ña kìꞌvi chiꞌin nda ra nikuuni
\p
\v 53 Tajan ora yāꞌa ña kūu takan, ta taꞌiiꞌiin ndio na kēe na kuàꞌan na veꞌe na.
\b
\c 8
\p
\v 1 Takan kūu tajan Jesuu kēe ra kuàꞌan ra itiꞌ yuku nàni Olivu.
\v 2 Ta ma inga kivi ora kūndichin, kēe ndiko ra kuàꞌan ra ma veñuꞌu kaꞌnu, ta ndisaa ma ñivi chājayatin na na nuu ra, ta rakan chūnandi ndio ra, ta kīchaꞌa ra jànaꞌa ra nuu na.
\v 3 Tajan ma ndra matru ña jàkuaꞌa ma ley Ndioo, chiꞌin ma ndra fariseu nātaꞌan ndra iin ñaꞌa tondo ña kìꞌvi ña chiꞌin raꞌii, ta tīin ndra ña, ta ndàka ndra ña kuàꞌan ndra nuu Jesuu. Ta ikan kūtaa ndra ña maꞌñu ma nuu kaꞌìin tiꞌvi ma ñivi,
\v 4 ta teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin Jesuu:
\p ―Matru, ma ñaꞌa iꞌya nātiin ndi ña, juuni ma ora ña kìꞌvi ña chiꞌin iin raꞌii yüvi iian.
\v 5 Ta ma nuu ley ña tāa Moisés, kàti yi ña na kaꞌni yo ma ñivi ñaꞌa ña jàꞌa takan chiꞌin yuu. Ta yoꞌo, ¿naja kua kàtiun? ―kàti ndra.
\p
\v 6 Takan chīkatuꞌun ndra nuu ra, ikan na kaꞌan ra iin ña tüvi vaꞌa, ta chiꞌin yakan kùu niꞌi ndra naja kua kùu tisokuati ndra ra. Tajan Jesuu chūnandi chiti ra, ta kīchaꞌa ra tàa ra ma nuu ñuꞌuꞌ chiꞌin xini ndaꞌaꞌ ra.
\v 7 Va tava ma ndra fariseu na töve jàña ndra ña chìkatuꞌun ndra nuu Jesuu, yakan va ndēta ndio ra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Nda ndyoꞌo nikuuni, tuva töve ìyo nïꞌiin kuati ndo, jiꞌna ndo na kani ma yuu chata ña ―kàti ra chiꞌin ndra.
\p
\v 8 Tajan Jesuu chūnandi chiti ndiko ra ma nuu ñuꞌuꞌ, ta kīchaꞌa ndiko ra tàa ra.
\v 9 Ta ora chīni ndra ña kāꞌan Jesuu takan, ta chāꞌa ndra kuenda ña maa ndra kùu ma ndra ìyo kuati, tajan iini iini ndra kīchaꞌa ndra kàchaꞌan ndra, va ma ndra jiꞌna kīchaꞌa jàꞌa yi kùu ma ndra chaꞌnuga, ta ikan jan, ma ndra yoko ndia. Tajan maꞌiin nia ndio Jesuu kīndoo chiꞌin ma ñaꞌa ikan maꞌñu ñivi.
\v 10 Ta ikan jan, chūndaa ndio Jesuu, ta tava ndēꞌe ra ña nïꞌiin ga ndra tüva, ti uvaa nia ma ñaꞌa kīndoo, tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ña:
\p ―Yoꞌo xiꞌi, ¿ndanu kaꞌìin ma ndra tīsokuati ñu̱n? Ta, ¿naja nïꞌiin ndra, töve nī kuuni ndra kaꞌni ndra ñu̱n? ―kàti Jesuu chiꞌan.
\p
\v 11 Tajan ma ñaꞌa ikan teꞌen nākaꞌan ña:
\p ―Nïꞌiin ndra nī jaꞌa yi rachaꞌnu ―kàti ña.
\p Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ndiko ra chiꞌin ña:
\p ―Ni yuꞌu na küuni̱ kaꞌni̱ ñu̱n ndia. Ta vitin kuàꞌan yoꞌo, ta koto jäꞌa gaun ma kuati ―kàti ra chiꞌan.
\s Jesuu kùu ra tava kùu iin ñuꞌú ña jàndondichin nuu ndèꞌe ma ñivi ñuñivi
\p
\v 12 Takan kūu tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan tuku ra chiꞌin ma ñivi:
\p ―Yuꞌu kùi tava kùu iin ñuꞌú ña jàndondichin nuu ndèꞌe ma ñivi ñuñivi, ta ma ndian tàndikun chatai, na töva ni kakunuu na nuu naa, vati ni niꞌi na ma ñuꞌú ña ni kuꞌva nuu koo na endeeni ―kàti Jesuu.
\p
\v 13 Tajan ma ndra fariseu teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo, kàꞌun ma tuꞌun chiña chaꞌaꞌ juuni maun, ta yakan töve nda kuenda yi ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 14 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ndicha ña vaji kàꞌin chaꞌa juuni mai, va ndicha vaꞌa ti ña ndaa kùu yi. Vati yuꞌu chìtoi ndanu kīchi̱, ta chìtoi ndanu kuàꞌin. Va taku ndyoꞌo, na töve chìto ndo ndanu kīchi̱, ta töve chìto ndo ndanu kuàꞌin ndia.
\v 15 Ta ndyoꞌo jàkutuni ndo ma tiñu, tava kùuni ma ñivi ìyo ñuñivini, va yuꞌu töve jàkutuni̱ nïꞌiin ñivi.
\v 16 Ta tu yuꞌu jàkutuni̱ iin nakuyi chiꞌin ma ñivi, va ndicha ti ma ña jàꞌi, iin ña ndaa kùu yi, vati na yöve maꞌiin ni kùu ma ra jàkutuni yi, ti jàkutuni̱ yi nda chiꞌin ma Tatái, ra tāchi yuꞌu ndia.
\v 17 Vati nuu ma tutu ley Ndioo ña ìyo nuu ndo kàꞌan yi, ña tu uvi taꞌan ma testigu kàꞌan na iin nuu ni, ìyo yi ña chinuni yo yi, ti tuꞌun ndaa kùu yi.
\v 18 Vaꞌani tuva takan, yuꞌu kàꞌin ma ña ndaa chaꞌaꞌ juuni mai, ta nda ma Tatái, ra tāchi yuꞌu, juuni kàꞌan ra chaꞌi ndia ―kàti Jesuu.
\p
\v 19 Tajan ndrakan teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu Jesuu:
\p ―Ta, ¿ndanu ìyo ma tatáun? ―kàti ndra.
\p Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ndyoꞌo, töve nàkoto ndo yuꞌu, ta töve nàkoto ndo ma Tatái ndia. Vati tuva ndicha ña nàkoto ndo yuꞌu, juuni takan ìyo yi ña nakoto ndo ma Tatái ndia ―kàti Jesuu.
\p
\v 20 Ta Jesuu kātituꞌun ra ma tuꞌun iꞌya, ma ora ndaa ra jànaꞌa ra ma tichi kora veñuꞌu kaꞌnu, nuu ndaa ma chatun, nuu sòkó na xuꞌunꞌ kuenda Ndioo. Va nïꞌiin na nī tiin na ra, ti takäꞌan chaa ma ora ra.
\s Jesuu kàꞌan ra ña ma nuu ni kuꞌun ra, na küu chàa ma ñivi
\p
\v 21 Takan kūu ta Jesuu teꞌen nākaꞌan tuku ra chiꞌin ma ñivi:
\p ―Yuꞌu ni kuꞌin, ta ndyoꞌo ni kunanduku ndo yuꞌu, va ni kuvi ndo chaꞌaꞌ ma kuati jàꞌa ndo, vati ma nuu kuàꞌin, na küu chaa ndo.
\p
\v 22 Tajan ma ndian judíu teꞌen kīchaꞌa na nàtuꞌun taꞌan na:
\p ―¿A chànini ra kaꞌni maa ra ra, yakan va kàꞌan ra, ña na küu chaa yo ma nuu kuàꞌan ra? ―kàti na.
\p
\v 23 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ndyoꞌo kùu ndo ndian ìyo ninuu ndeꞌve, va yuꞌu kùi, ra ìyo nuu sukun. Ta juuni ndyoꞌo kùu ndo ndian ìyo kuenda ma nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌyani, va yuꞌu yöve ra ìyo kuenda nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya kùi.
\v 24 Yakan va kātituꞌin ña ndyoꞌo ni kuvi ndo chaꞌaꞌ ma kuati ndo, ti tu töve chìnuni ndo ña yuꞌu kùu ra takani ìyo ―kàti Jesuu.
\p
\v 25 Tajan teꞌen chīkatuꞌun tuku ndra nuu ra:
\p ―Ta yoꞌo, ¿nda ra kùu̱n? ―kàti ndra.
\p Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Cha kātituꞌin nuu ndo nda ra kùi, nda ma kivi nunuu.
\v 26 Ìyo kuaꞌaꞌ ña kàtituꞌin naja kua ìyo ndo, ta juuni ìyo kuaꞌaꞌ naja kua jàkutuni̱ ndo ndia, uvaa ña ma ra tāchi yuꞌu nuu ndo, kàꞌan ra ma ña ndaa, ta ma ña kàtituꞌin nuu ndyoꞌo ñivi ñuñivi, yakan kùu ma tuꞌun ndaa ña chīni̱ ña kāꞌan ra ―kàti Jesuu.
\p
\v 27 Va Jesuu kàꞌan ra nuu na chaꞌaꞌ ma Tatá Ndioo, uvaa ña na töve nī kutunini na yi.
\v 28 Yakan va Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ta ora cha chāꞌni ndo yuꞌu, ra kùu Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, tajan ni kuꞌva ndo kuenda, ña yuꞌu kùu Ndioo, ra takani ìyo, ti taku yuꞌu töve vàchi̱ kuenda ña jàꞌi ma ña kùuni mai, vati vàchi̱, kuenda ña kàtituꞌin nuu ndo ma ña jānaꞌa ma Tatáini nui.
\v 29 Vati Tatái ra tāchi yuꞌu, ìyo ra chiꞌi̱n, ta töve ndàkoo maꞌiin ra yuꞌu, vati tandiꞌi ora jàꞌi ma ña chàtaꞌani ra ―kàti Jesuu.
\p
\v 30 Ta ora chīnu kāꞌan Jesuu takan, ta kuaꞌaꞌ ñivi kīchaꞌa chìnuni ma tuꞌun ra.
\s Ma ndian kùu Seꞌe Ndioo, ta ma ndian yaꞌa chàtaꞌani jaꞌa kuati
\p
\v 31 Takan kūu tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ndian judíu, ña chīnuni ma tuꞌun ra:
\p ―Tu ndicha ña ndyoꞌo, ña endee chìnuni vaꞌa ndo ma ña kàꞌin chiꞌin ndo, ndicha vaꞌa ña kùu ndo ma ndian jàkuaꞌa chiꞌi̱n.
\v 32 Ta \fig La verdad os hará libres|36AP-03-08.tif|col|8:32||Tu ndicha ña chìnuni ndo ña nda ni kuu ndo iin ndian töve ni kaꞌnda kuati tiñu nuu|8.32\fig*takan koto ndo ma ña ndicha, ta chiꞌin ma ña ndicha ikan ni jaꞌa yi ña na koo nuna ndo.
\p
\v 33 Tajan ma ndian judíu teꞌen nākaꞌan na chiꞌin Jesuu:
\p ―Ndyuꞌu kùu ndi ñivi tata Abraham, ta nïꞌiin chaꞌaꞌ takäꞌan kùu ndi musu ña jàꞌa tiñu nuu nïꞌiin ñivi. Ta, ¿naja kua kùu yi ña kàꞌun, ña ni koo nuna ndi? ―kàti na chiꞌin Jesuu.
\p
\v 34 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña tandiꞌi ma ndian jàꞌa kuati, ndiakan kùu na musu ma kuati.
\v 35 Vati taku ma ra kùu musu, na yöve ndisaa ora ndoo ra veꞌe ma ra kùu chitoꞌo ra, va taku ma ra kùu seꞌe ma chitoꞌo ma veꞌe ikan, endee ìyo ra veꞌe ma tatá ra.
\v 36 Yakan va tu yuꞌu ma ra kùu seꞌe Ndioo jàꞌi ña na kee ndo ndaꞌaꞌ ma ña kini, ndicha vaꞌa ña ndyoꞌo, ni ndoo nuna ndo.
\v 37 Cha chìtoi ti ñivi tata Abraham kùu ndo, va ndyoꞌo kùuni ndo kaꞌni ndo yuꞌu, ti töve kùuni ndo jachiꞌin ndo ma ña kàꞌin.
\v 38 Yuꞌu kàtituꞌin nuu ndo ma ña jànaꞌa ma Tatái nui, ta ndyoꞌo jàꞌa ndo ma ña jànaꞌa ma tatá ndo nuu ndo ―kàti Jesuu.
\s Jesuu kàtituꞌun ra nuu ma ndian töve chinuni tuꞌun ra ña kuiꞌna kùu ma tatá na
\p
\v 39 Tajan ma ndian judíu teꞌen nākaꞌan na chiꞌin Jesuu:
\p ―Ma ra kùu tatá ndi, kùu ma rachaꞌnu Abraham ―kàti na.
\p Va Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Tuva ndicha ña ndyoꞌo kùu ndo seꞌe Abraham, ìyo yi ña jaꞌa ndo ma takua jāꞌa ra ndia.
\v 40 Va vitin kùuni ndo kaꞌni ndo yuꞌu chaꞌaꞌ ña kàꞌin ma ña ndaa ña jànaꞌa Ndioo nui. Ta Abraham ti töve nī jaꞌa ra takan.
\v 41 Va ndyoꞌo indukuni jàꞌa ndo, ma tava jàꞌa ma tatá ndicha ndo ―kàti ra.
\p Tajan ndiakan teꞌen nākaꞌan na chiꞌin ra:
\p ―Ndyuꞌu, na yüvi ndian seꞌe saká kùu ndi, ti uvanuu tatá ndi ìyo, ta rakan kùu Rachaꞌnu Ndioo ―kàti na.
\p
\v 42 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Tu ndicha ña Ndioo kùu Tatá ndo, ìyo yi ña kuuni ndo ndeꞌe ndo yuꞌu, ti itiꞌ nuu ìyo ra kīchi̱, ta iꞌya ìyoi chiꞌin ndo. Vati na yöve chaꞌaꞌ ña kùuni mai kùu yi ña vàchi̱, ti yuꞌu vàchi̱ ña Ndioo tāchi yuꞌu.
\v 43 ¿Ta naja töve kùu kutunini ndo ma tuꞌun kàꞌin? Takan jàꞌa ndo, ti töve kùuni ndo tasoꞌo ndo ña kàꞌin.
\v 44 Kuiꞌna kùu ma tatá ndo, chaꞌaꞌ ña kùuni ndo jaꞌa ndo tava kùuniánꞌ. Ma kuiꞌna ikan, ti ñáꞌ chàꞌni ñivi kùánꞌ. Ta yakánꞌ ti, nïꞌiin chaꞌaꞌ töve kàꞌánꞌ ma ña ndaa, ti töve ìyo ma ña ndaa kuendánꞌ. Ta ma ora kàꞌánꞌ tuꞌun vata, takan jàꞌánꞌ yi, ti yakánꞌ kùánꞌ, vati vatánꞌ, ta ñáꞌ kuxini ma tuꞌun vata kùánꞌ.
\v 45 Va tava yuꞌu, kàꞌin ma ña ndaa, yakan va ndyoꞌo töve chìnuni ndo ma ña kàꞌin.
\v 46 ¿Nda ndyoꞌo kùu kaꞌan ndo, ña yuꞌu ìyo iin kuati̱? Nïꞌiin ndo. Ta tu chìto ndo ña iin ra kàꞌan ña ndaa kùi, ¿ta naja töve chìnuni ndo ma ña kàꞌin?
\v 47 Ma ndian kùu ñivi Ndioo, jàchiꞌin na ma tuꞌun kàꞌan ra. Va tava ndyoꞌo, na yöve ñivi Ndioo kùu ndo, yakan va töve jàchiꞌin ndo ma ña kàꞌan ra. ―Takan kàti Jesuu.
\s Jesuu takani ìyo ra, antea ma tiempu chīyo Abraham
\p
\v 48 Tajan ma ndian judíu teꞌen nākaꞌan na chiꞌin Jesuu:
\p ―Ndicha ndi ña kàꞌan ndi, ña ra ñuu Samaria kùu̱n, ta ndisoun tati xaan ―kàti na.
\p
\v 49 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Töve ndisoi nïꞌiin tati xaan. Ma ña jàꞌi kùu yi ña tìñuꞌi ma Tatái, va ndyoꞌo töve tìñuꞌu ndo yuꞌu.
\v 50 Yuꞌu, na töve nàndukui ña na jakaꞌnu ndo yuꞌu, vaji ndicha ña ìyo inga ma ra kùuni ña na jakaꞌnu ndo yuꞌu, ta rakan kùu ra ña ni jakutuni ra chiꞌin ndo.
\v 51 Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña ma ndian jàchiꞌin ma tuꞌin, endee töve ni kuvi na ―kàti Jesuu.
\p
\v 52 Tajan ma ndian judíu teꞌen nākaꞌan na chiꞌin ra:
\p ―Vitin va ndicha vaꞌa ndi, ña ndisoun tati xaan. Vati ma Abraham, chiꞌin ndisaa inga ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, kāchiꞌí ndra, ta yoꞌo kàꞌun ña, ma ndian jàchiꞌin ña kàꞌun, na töve ni kuvi na, kàtiun.
\v 53 ¿A chàniniun ña yoꞌo kaꞌnugaun kua ma tatá ndi Abraham? Vati rakan chīꞌí ra, ta juuni chīꞌí ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ndia. ¿Nda ra kùu̱n kùuniun, ña kàꞌun takan? ―kàti na.
\p
\v 54 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Tu yuꞌu jàkaꞌnui juuni mai, na töve nda kuenda yi. Ma ra kàꞌan ndo ña kùu Ndioo ndo, rakan kùu ma Tatái, ra jàkaꞌnu yuꞌu.
\v 55 Ta rakan, ndyoꞌo töve nàkoto ndo ra. Ta yuꞌu, ndicha ña nàkotoi ra. Ta tu yuꞌu kàꞌin ña töve nàkotoi ra, indukuni yaꞌa vatai takua vata ndo ndia. Va yuꞌu, ndicha vaꞌa ña nàkotoi ra, ta jàchiꞌi̱n ma ña kàꞌan ra.
\v 56 Ma tatá ndo Abraham, ra chīyo tajiꞌna, nduvaꞌa kuii chīsii ra, ña ni ndeꞌe ra ma kivi ni kichai ma nuñuꞌuꞌ ñuñivi, ta ndēꞌe ra yi. Yakan va nduvaꞌa kuii chīsii ra ―kàti Jesuu.
\p
\v 57 Tajan ma ndian judíu teꞌen nākaꞌan na chiꞌin ra:
\p ―Ni takäꞌan ketaun, ni uvi xiko uchi kuiyaun, ta kàtiun ña ndēꞌegaun Abraham ―kàti na.
\p
\v 58 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Ndicha vaꞌi ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña takani cha ìyoi, antea ña koo Abraham.
\p
\v 59 Tajan ma ndian judíu ti, kīꞌin na yuu ña kūuni na kani na Jesuu niku. Va nī kuu yi, ti Jesuu chūndii xeꞌe ra, ta kēe ra ma tichi kora veñuꞌu, chāꞌnda java ra tañu na, ta kuàꞌan ra.
\c 9
\s Jesuu jàndaꞌa ra iin ra kuaá, ña takan kāku
\p
\v 1 Takan kūu ta ma nuu chìka Jesuu kuàꞌan ra, ikan ndēꞌe ra iin ra kuaá ña takan kāku.
\v 2 Tajan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―Matru, ¿ta naja kāku kuaá ma raꞌya? ¿A chaꞌaꞌ kuati ma ndian kùu tatá ra kùu yi, a chaꞌa kuati juuni maa ra kùu yi? ―kàti ndra.
\p
\v 3 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na yöve chaꞌaꞌ kuati maa ra kùu yi, ta ni yöve chaꞌaꞌ kuati ma ndian kùu tatá ra kùu yi. Takan kāku ra, ti chiꞌin rakan kùuni ma Rachaꞌnu Ndioo janaꞌa ra ma ndatu ra, ikan na ndeꞌe ma ñivi, ña kùu jaꞌa ra yi.
\v 4 Vitin ña juuni kùu yi ora ndichin, ìyo yi ña jaꞌi ma tiñu ña tāchi ma Tatái yuꞌu ña jàꞌi. Vati cha vàchi ma ora chanikuaa, ta ma ora ikan nïꞌiin ga ñivi, na küa jatiñu.
\v 5 Ma ora juuni yanga ìyoi ma ñuñivi iꞌya, yuꞌu kùi takua kùu ma ñuꞌú, ña jàtuun ñuñivi ―kàti Jesuu.
\p
\v 6 Ta ora chīnu kāꞌan Jesuu takan, ta tīvisii ra nuu ñuꞌuꞌ, ta jāꞌa ra itaꞌvi ndaꞌyu chiꞌin raꞌ, ta kūꞌvi ndio ra yi chata tinuu ma ra kuaá.
\v 7 Ta teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ra:
\p ―¡Kuaꞌan, kuànakata tinuu̱n, nuu ndaa ma soko ña nàni Siloé! ―kàti Jesuu. Ma tuꞌun Siloé, kùuni yi kaꞌan yi: Yuꞌu tàchi ñu̱n.
\p Tajan ma ra kuaá ikan cha nākata ra tinuu ra, ta ora chāa ra nuu ndaa Jesuu, ta cha ndèꞌe ndio ra.
\v 8 Tajan ma ndian ìyo yatini ma veꞌe ra, chiꞌin ndian takani ndèꞌe ña kuaá ra niku, teꞌen kīchaꞌa na nàtuꞌun taꞌan na:
\p ―¿A yöve raꞌya kùu ma ra chùnandi chìkan tundaꞌvi?, kùuni ndo ―kàti na.
\p
\v 9 Ta ìyo inga na ña kàꞌan teꞌen:
\p ―Juu ra kùu ra ―kàti na.
\p Ta inga tuku na va kàꞌan teꞌen:
\p ―Yöve ra kùu ra, va takani ndèꞌe ra ―kàti na.
\p Tajan juuni maa ndio ra, teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ndicha ña yuꞌu kùi ―kàti ra chiꞌin na.
\p
\v 10 Tajan teꞌen kīchaꞌa na chìkatuꞌun na nuu ra:
\p ―¿Ta naja kua jāꞌun ña kūu nandeꞌun? ―kàti na.
\p
\v 11 Ta rakan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Ma ra nàni Jesuu, jāꞌa ra ndaꞌyu chiꞌin ma takuii yuꞌu ra, ta kūꞌvi ra yi chata tinui, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌi̱n: “Kuaꞌan nuu ndaa ma soko ña nàni Siloé, ta nakataun ma tinuu̱n”, kāti ra chiꞌi̱n. Tajan chāꞌan ndioi cha nākatai yi. Ta takan kūu yi, ña kūu nandeꞌi ―Takan kàti ra.
\p
\v 12 Tajan ma ñivi ikan, teꞌen chīkatuꞌun na nuu ra:
\p ―¿Ta ndanu chàkunuu ma raꞌii ikan? ―kàti na.
\p Ta ma ra kuaá niku, teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Töve chìtoi ―kàti ra.
\s Ma ra kuaá niku, jàꞌa ma ndra fariseu ña na kaꞌan ra
\p
\v 13 Tajan ma ra kuaá niku, tīin ndio na ra, ta chāndaka na ra nuu ma ndra fariseu.
\v 14 Va tava ma kivi nindeo kùu yi ña jāꞌa Jesuu ma ndaꞌyu, ta kūꞌvi ra yi tinuu ma ra kuaá ikan, ta ndāꞌa ra.
\v 15 Yakan va ma ndra fariseu kīchaꞌa ndiko ndra chìkatuꞌun ndra nuu ra ma naja kua jāꞌa ra ña kūu nandeꞌe ra. Ta ma ra kuaá ikan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Kūꞌvi ra ma ndaꞌyu tinui, ta nākatai yi, ta vitin cha ndèꞌi ―kàti ra.
\p
\v 16 Ta ìyo iin ma ndra fariseu ña kàꞌan teꞌen:
\p ―Ma ra jàꞌa takan, na yöve ra tāchi Ndioo kùu ra, vati töve tìñuꞌu ra ma kivi nìndee yo ―kàti ndra.
\p Ta ìyo inga na ña teꞌen kàꞌan:
\p ―Ta tu ra jàꞌa kuatini kùu ra, ¿ta naja kùu jàꞌa ra ma ndatu kaꞌnu tuva takan? ―kàti na.
\p Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña kēsiin na ti, siin siin chànini na.
\v 17 Tajan teꞌen kīchaꞌa ndiko ma ndra fariseu chìkatuꞌun ndra nuu ma ra kuaá niku:
\p ―Ta yoꞌo, ¿naja kua kàtiun nuu ndi, chaꞌaꞌ ma ra jāndaꞌa ma tinuu̱n? ―kàti ndra.
\p Ta rakan teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Yuꞌu kàꞌin, ña iin ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo kùu ra ―kàti ra.
\p
\v 18 Va tava ma ndra judíu, töve kùuni ndra chinuni ndra ña iin ra kuaá kūu ra niku, ta vitin cha kùu ndeꞌe ra, yakan va kāna ndio ndra ma ndian kùu tatá ma ra kuaá,
\v 19 ta teꞌen chīkatuꞌun ndra nuu vi:
\p ―¿A seꞌe ndo kùu raꞌya? ¿A ndicha ña kāku kuaá ra? ¿Ta naja kua kùu yi ña ndèꞌe ra vitin tuva takan? ―kàti ndra.
\p
\v 20 Tajan ma ndian kùu tatá ra, teꞌen nākaꞌan vi chiꞌin ma ndra fariseu:
\p ―Cha chìto ndi, ña raꞌya kùu seꞌe ndi, ta kāku kuaá ra,
\v 21 va töve chìto ndi nayi jāꞌa chiꞌin ra ña kūu nandeꞌe ra vitin, ta ni töve chìto ndi, nda ra kùu ma ra jāndaꞌa tinuu ra. Vaꞌaga, ña na ndakatuꞌun ndo nuu ra, vati ra cha chicha kùu ra, ta kàtituꞌun maa ra nuu ndo nayi jāꞌa chiꞌin ra ña ndāꞌa ra ―kàti vi.
\p
\v 22 Takan kāꞌan ma ndian kùu tatá ra, ti yuꞌvi vi ndèꞌe vi ma ndra judíu ikan, vati ma ndra judíu cha natuꞌun taꞌan ndra, ña tuva ìyo ma ndian kàꞌan ña Jesuu kùu ma Cristu, ni tavaniꞌi ndra na indeeni ma veñuꞌu, ta tüva kùu na kuenda yi.
\p
\v 23 Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña nākaꞌan vi: “Na ndakatuꞌun ndo nuu maa ra, vati iin ra cha chicha kùu ra”, kāti vi.
\p
\v 24 Tajan ma ndra judíu, teꞌen kīchaꞌa ndiko na chìkatuꞌun na nuu ma ra kuaá niku:
\p ―Na kaꞌun ma ña ndaa nuu ndi, ndava nda nuu Ndioo, vati ndyuꞌu cha chìto ndi ña, ra jàꞌa kuati kùu ra ―kàti ndra.
\p
\v 25 Ta ma ra kuaá ikan, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Töve chìtoi tuva ra jàꞌa kuati kùu ra, a töve. Uvanuu ma ña chìtoi kùu yi ña, ra kuaá kūi, ta vitin, cha kùu ndeꞌi ―kàti ra.
\p
\v 26 Ta ndrakan teꞌen chīkatuꞌun ndiko ndra nuu ra:
\p ―¿Nayi jāꞌa ra chiꞌun? ¿Ta naja kua jāꞌa ra chiꞌun ña kūu nandeꞌun? ―kàti ndra.
\p
\v 27 Ta rakan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Cha kātituꞌin yi nuu ndo, va töve kùuni ndo jachiꞌin ndo yi. ¿Ta naja kùuni ndo ña kàtituꞌun ndikoi yi nuu ndo inga chaꞌaꞌ? ¿A nditaꞌan ndo kùuni ndo tandikun ndo chata ra? ―kàti ra.
\p
\v 28 Tajan teꞌen kīchaꞌa ndio ndra chàtuꞌun ndra chata ma ra kuaá ikan:
\p ―Maun kùu ma ra ìyo kuenda ra, va ndyuꞌu, ìyo kuenda ma rachaꞌnu Moisés.
\v 29 Ta ndyuꞌu cha chìto ndi, ti Ndioo kāꞌan ra chiꞌin Moisés, va rakan, töve chìto ndi ndanu kīchi ra ―kàti ndra.
\p
\v 30 Tajan ma ra kuaá niku, teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Na töve chìnuni̱ ña kàꞌan ndo ña töve chìto ndo ndanu kīchi ra, ta rakan kùu ra ña jāndaꞌa ra tinui.
\v 31 Cha chìto vaꞌa yo ña Ndioo, tàsoꞌo ra ña kàꞌan ma ndian jàkaꞌnu ra, chiꞌin ma ndian jàꞌa ña kùuni ra, va ma ndian jàꞌa kuati, töve.
\v 32 Nda kati tūvi ma ñuñivi nïꞌiin ñivi takäꞌan koto na ña ìyo iin ra kùu jandaꞌa tinuu ma iin ra kāku kuaá.
\v 33 Tu yöve ra vàchi kuenda Ndioo kùu raꞌya, na küu jaꞌa ra nïꞌiin nakuyi chiꞌi̱n niku ―kàti ra.
\p
\v 34 Tajan teꞌen nākaꞌan ma ndra judíu chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo, kùu̱n ra kāku chiꞌin kuati, ¿ta vitin kùuniun janaꞌun nuu ndi nayi ìyo yi ña jaꞌa ndi? ―kàti ndra.
\p Tajan jākunu ndra ra veñuꞌu ma ndian judíu.
\s Ma ndian töve chìnuni tuꞌun Jesuu kùu na tava kùu iin ndian kuaá
\p
\v 35 Ta ora chīto Jesuu ña jākunu ndra ra ndaꞌvi ikan ma tichi ma veñuꞌu, ta ora chīkutaꞌan ra ra, ta teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ra:
\p ―¿A chìnuni yoꞌo ña kàꞌan ma ra Seꞌe Ndioo? ―kàti Jesuu.
\p
\v 36 Ta ma ra ndaꞌvi teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Yoꞌo rachaꞌnu, na katituꞌu̱n nui nda ra kùu ra, ta chinuni̱ ma ña kàꞌan ra ―kàti ra.
\p
\v 37 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Cha ndēꞌun ra, ta juu ra kùu ma ra nàtuꞌun chiꞌun ―kàti ra.
\p
\v 38 Tajan chūnandi chiti ndio ma ra ndaꞌvi ikan nuu Jesuu, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Chìnuni̱ ña kàꞌun Rachaꞌnu ―kàti ma ra ndaꞌvi chiꞌin Jesuu.
\p
\v 39 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ma tiñu vàchi jaꞌa yuꞌu ma ñuñivi iꞌya, kùu yi ña vàchi jakutuni̱ kuati ma ñivi. Ta vàchi jaꞌi ña nandeꞌe ma ndian kuaá. Ta vàchi jaꞌi ña na ndokuaá ma ndian chànini na ña ñivi ndichin ndeꞌe kùu na. Ndiakan ni ndakuu na takua ma ndian kuaá.
\p
\v 40 Tajan iin ma ndra fariseu, ña kaꞌìin chiꞌin ra, ora chīni ndra ña kāꞌan ra takan, tajan teꞌen kīchaꞌa ndra chìkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¿A nda ndyuꞌu kùu ndi ndian kuaá?, kùuniun ―kàti ndra.
\p
\v 41 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Tu ndyoꞌo kùu ndo ndian kuaá niku, na töve ìyo kuati ndo chaꞌaꞌ ma ña kini jàꞌa ndo, vati na töve chìto ndo ma ña jàꞌa ndo. Va tava kàꞌan ndo ña kùu ndeꞌe ndo, yakan va juuni ìyo ga ma kuati ndo.
\c 10
\s Jesuu kàꞌan ra iin kuꞌva ña kàtituꞌun yi ña kùu ra takua kùu iin pato
\p
\v 1 Tajan \fig Parabola del redil|37GR-tlc066n.tif|col|10:1||Jesuu kùu ra takua kùu ma yuꞌu kora nuu yàꞌa ma mvechala.|10.1\fig*Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña tu kèta iin raꞌii nuu kaꞌìin mvechala jàna ndo, ta töve kìꞌvi ra ma itiꞌ yuꞌu kora ma nuu kaꞌìin ndri, rasuꞌu kùu ra.
\v 2 Va ma ra kìꞌvi itiꞌ yuꞌu kora ma nuu kaꞌìin ma mvechala, rakan kùu ma pato ndri.
\v 3 Ta ma ra kùmi ma yuꞌu kora nuu kaꞌìin ndri, nùna ra yi nuu ra, ta ma ra kùu pato ma mvechala, kàna ra taꞌiiꞌiin ndri chiꞌin sivi ndri. Ta ndrikan nàkoto ndri ma tati ra, ta tàvaniꞌi ndio ra ndri tichi kora.
\v 4 Ta ora cha kākee ndisaa ndri jàꞌa ra, tajan chākoso nuu ndio ra nuu ndri, ta ma mvechala tāndikun ndri chata ra, ti nàkoto ndri ma tati ra.
\v 5 Va taku chata iin nda ra ni kuuni ña töve nàkoto ndri, na töve tàndikun ndri ra, ti java viꞌa chìnu ndri nuu ra, vati töve nàkoto ndri ma tati ra ―kàti Jesuu.
\p
\v 6 Takan kàꞌan Jesuu ma kuꞌva iꞌya nuu na, va na töve nī kutunini na ma ña kùuni ra kaꞌan ra.
\s Jesuu kùu ra ma pato yaꞌa vaꞌa
\p
\v 7 Tajan Jesuu teꞌen kīchaꞌa ndiko ra kàꞌan ra chiꞌin ma ñivi:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo ña yuꞌu kùi takua kùu ma yuꞌu kora nuu yàꞌa ma mvechala.
\v 8 Tandiꞌi ma ndra pato ma mvechala ña chīyo antea kua yuꞌu, ndrakan kùu ndra ndra suꞌu, va ndrikan töve nī jachiꞌin ndri ma ña jāꞌa ndra.
\v 9 Yuꞌu kùi takua kùu ma yuꞌu kora, ta ma ndian kìꞌvi ma tichi yi chaꞌaꞌ yuꞌu, ni kakú na. Ta ndiakan ni kuu na takua kùu ma iin mvechala ña kìꞌvi, ta kèe ma tichi kora, ta nìꞌi ndri ma ita kachi ndri.
\v 10 Vati taku ndra suꞌu, ma tiñu jàꞌa ndra kùu yi ña mamaa chàkunuu suꞌuni ndra, ta vàchi kaꞌni ndra, ta vàchi janaa ndra ñivi ndia, va yuꞌu vàchi̱ kuenda ña jàꞌi ña na koo ndito ñivi kuenda Ndioo, ta vaꞌani koo na takua kùuni̱ ña na koo vaꞌa na.
\v 11 Yuꞌu kùi takua kùu iin ma pato ra yaꞌa vaꞌa, vati taku rakan, tu yaꞌa kùuni ra ndeꞌe ra ndri, kùu nda kuꞌva ra ra ña kuvi ra chaꞌaꞌ ndri.
\v 12 Va ma ra jàtiñu chaꞌaꞌ ma yaꞌvini, ora vàchi ma lobo ña kùuni ri kachi ri ma mvechala, ndàkoo maꞌiin ra ndri, ta chìnu ra kuàꞌan ra, ti yöve pato vaꞌa kùu ra, ta ni yöve jàna ra kùu ndri ndia. Tajan ma lobo, chìnu ndio ri chata ma mvechala, ta tìin ri ndri, ta ndrikan chìtakuati ndri jàꞌa ri.
\v 13 Ma raꞌii iꞌya chìnu ra, ti jàkuenda ra ndri, va chaꞌaꞌ ma yaꞌvini ra, ta yöve chaꞌaꞌ ña kùuni ra ndeꞌe ra ma mvechala kùu yi ña kùmi ra ndri.
\p
\v 14 ’Yuꞌu kùu ma pato yaꞌa vaꞌa, ti tava nàkotoi ma mvechala jànai, ta takan nàkoto ndri yuꞌu ndia.
\v 15 Ta indukuni kua ikan nàkoto ma Tatái yuꞌu, ta takan nàkotoi ra ndia. Ta takan kùu yi ña, ndava kùu kuꞌvai yuꞌu ña kùvi̱ chaꞌaꞌ ma mvechala jànai.
\v 16 Ta juuni kùmi̱ inga mvechala ña töve kùu kuenda ma kora iꞌya, juuni ìyo yi ña kukiꞌi̱n ndri ta tàin ndri iꞌya ndia. Vati ndrikan kùu ndri ña ni jachiꞌin ndri ma ña kàꞌin. Ta ikan jan iin patonia ni kuu chitoꞌo ndri, ti iin korani ni kuiin ndisaa ndri ndia.
\p
\v 17 ’Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña, yaꞌa ga kùuni ma Tatái ndeꞌe ra yuꞌu, vati chàꞌi ma kuñui chaꞌaꞌ ma ndian kùu ñivi̱, ta rakan chàꞌa ndiko ra yi nui.
\v 18 Nïꞌiin na, na küu kaꞌni na yuꞌu chaꞌaꞌ ña kùuni maani na, vati juuni mai kùi ña chàꞌi ña na jaꞌa na yi. Vati ìyo ndatui ña kuꞌvai ma kuñui nuu na, ta juuni ìyo ndatui ña kùu nataku ndikoi ndia. Takan kāti ma ra kùu Tatái nui. ―Takan kàꞌan Jesuu.
\p
\v 19 Ta ora chīni ma ndian judíu ña kāꞌan Jesuu takan, ta viꞌa kīchaꞌa ndiko na kèsiin na.
\v 20 Ta ìyo kuaꞌaꞌ ma ndian judíu ña kàꞌan teꞌen:
\p ―¿Ta naja jàchiꞌin ndo ña kàꞌan ra, ta iin ra tivi xini kùu ra, ti ndiso ra tati xaan? ―kàti na.
\p
\v 21 Ta ìyo inga tuku na ña kàꞌan teꞌen:
\p ―Nïꞌiin ma ndian ndiso tati xaan, na küu kaꞌan na takan. ¿A kùu jandaꞌa ma tati xaan tinuu iin ma ra kuaá?, kùuni ndo. Na küu yi ―kàti na.
\s Ma ndian judíu na töve kùuni na ndeꞌe na Jesuu
\p
\v 22 Ma tiempu vichin kùu yi ña, ma ndian judíu ndian ñuu Jerusalén, jàꞌa na ma viko kuenda ña jàkaꞌnu na ma veñuꞌu kaꞌnu, ti chàkuꞌuni na ma kuiya ña jāchinu ma ndian kūu ñivi na yi.
\v 23 Ta Jesuu ti ndaa ra ma veñuꞌu ma ora ikan, va uvaa ña chàkunuu ra ma nuu ìyo ma corredor ña nàni Salomón.
\v 24 Tajan chīkonuu ndio ma ndian judíu ma Jesuu, ta teꞌen kīchaꞌa na chìkatuꞌun na nuu ra:
\p ―¿Nda ora chàniniun kàtituꞌu̱n ma ña ndaa nuu ndi? Tu ndicha ña maun kùu ma Cristu, na katituꞌun yi nuu ndi takaꞌanio ―kàti na.
\p
\v 25 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Cha kātituꞌin yi nuu ndo, ta töve nī chinuni ndo yi. Vati ma tiñu tāchi ma Tatái yuꞌu ña jaꞌi, yakan jànaꞌa kachin yi nda ra kùi.
\v 26 Va ndyoꞌo, töve chìnuni ndo ma ña kàꞌin, ti na yöve mvechala jànai kùu ndo, ma takua cha kāꞌin nuu ndo niku.
\v 27 Vati ma mvechala jànai, cha nàkoto ndri ma tati̱, ta tàndikun ndri chatai.
\v 28 Ti yuꞌu chàꞌi nuu koo ndri endeeni chiꞌi̱n, ta töva ni naa ndri. Ta nïꞌiin ga ma ñivi na küu namaa na ndri nui.
\v 29 Vati ma ña chāꞌa ma Tatái nui, kaꞌnuga yi kua ndisaa nakuyi. Ta nïꞌiin ga na, na küu namaa na ndri ndaꞌaꞌ ma Tatái.
\v 30 Vati ma Tatái, chiꞌin yuꞌu, iini ndra kùu ndi ―kàti Jesuu.
\p
\v 31 Tajan ma ndian judíu, kīchaꞌa ndiko na kàtiin na yuu ña ni kani na chata Jesuu.
\v 32 Va rakan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Nduvaꞌa kuaꞌaꞌ tiñu vaꞌa jāꞌi chiꞌin ndatu ma Tatái, kuenda na nandeꞌe ndo yi. Ta vitin, ¿nda chaꞌaꞌ ma tiñu vaꞌa ikan kùu yi, ña kùuni ndo kani ndo yuu yuꞌu? ―kàti Jesuu.
\p
\v 33 Ta ma ndian judíu teꞌen nākaꞌan na chiꞌin ra:
\p ―Na yöve chaꞌaꞌ ma ña vaꞌa jāꞌun kùu yi ña ni kani ndi yuu ñu̱n, ti ni kani ndi ñu̱n, va chaꞌaꞌ ña kàꞌan tiꞌiniun chata Ndioo chiꞌin ma tuꞌun kàꞌun. Ta juuni kùu yi chaꞌaꞌ ña jàndaku̱n ñu̱n Ndioo, ta yoꞌo iin raꞌii ni kùu̱n ―kàti na.
\p
\v 34 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Nuu ma tutu ley Ndioo ña kùmi ndo, Ndioo teꞌen kàꞌan ra: “Ndyoꞌo kùu ndo ndioo”, kāti ra nuu yi.
\v 35 Yakan va tu chìto yo ña ndioo jākunani ma Rachaꞌnu, ma ndian chìnuni ma tuꞌun ra, na küu kaꞌan yo ña tuꞌun vata kùu ña kàꞌan ma tutu Ndioo.
\v 36 Ta tu Ndioo kāchin ra yuꞌu kuenda ma tiñu ra, ta tāchi ra yuꞌu ma ñuñivi iꞌya, töve chìtoi naja kàꞌan ndo ña kàꞌan tiꞌini̱ chata ra, chaꞌaꞌ ña kàꞌin ña Seꞌe Ndioo kùi, tuva takan.
\v 37 Ta tu yuꞌu töve jàꞌi ma takua kùuni ma Tatái, na töve ìyo yi ña chinuni ndo ma ña kàꞌin.
\v 38 Va tu yuꞌu jàꞌi takua kùuni ma Tatái, ta ndyoꞌo vaji töve chìnuni ndo ma ña kàꞌin, va na chinuni ndo chaꞌaꞌ ma tiñu jàꞌi, ikan na koto kachin ndio ndo ma ña ndaa, ña ma Tatái ìyo ra chiꞌi̱n, ta yuꞌu ìyoi chiꞌin ra ndia ―kàti Jesuu.
\p
\v 39 Takan kūu ta inga chaꞌaꞌ kūuni tuku ma ndian judíu tiin na Jesuu, va rakan kākú ra kuàꞌan ra.
\p
\v 40 Tajan chīkoniꞌi ndiko Jesuu kuàꞌan ra inga chiyo ma yuta Jordán, ta chāa ra ma nuu jākunduta Xuva tatiempu niku, ta ikan kīndoo ra.
\v 41 Ta kuaꞌaꞌ ñivi, ña chāꞌan chāndeꞌe ra ma ikan, teꞌen kīchaꞌa na kàꞌan na:
\p ―Ndicha vaꞌa ña vaji ma Xuva, töve nī jaꞌa ra nïꞌiin ndatu kaꞌnu, va tandiꞌi ma ña kāꞌan ra chaꞌaꞌ raꞌya, ña ndicha kùu yi.
\p
\v 42 Tajan kuaꞌaꞌ ñivi kaꞌìin ma ikan, kīchaꞌa chìnuni na ma tuꞌun Jesuu.
\c 11
\s Nuu chìꞌí ma ra nàni Lázaru
\p
\v 1 Ìyo iin ma ra kuꞌvi, ña nàni Lázaru. Ta rakan ti, ra ñuu Betania kùu ra, juuni ma ñuu nuu ìyo ma ñivi taꞌan ra Ndiya chiꞌin Mata.
\v 2 Ndiya ña taꞌan Lázaru iꞌya, kùan ña chōsoan takuii xiko chaꞌa Jesuu, ta jānatian yi chiꞌin ma ixi xinia.
\v 3 Yakan va ma Ndiya chiꞌin ma ña taꞌan ña Mata, teꞌen tāchi vi iin yo chākaꞌan chiꞌin Jesuu:
\p ―Yoꞌo rachaꞌnu, ma ra yaꞌa kùuniun ndeꞌun, kùꞌvi ra, ri ―kàti na.
\p
\v 4 Tajan ora chīni Jesuu ma ña kāꞌan na, ta teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ma kueꞌe ña ndoꞌo ma Lázaru, na töve ni kuvi ra jaꞌa yi, vati yakan kùu yi kuenda ña chiꞌin ra kùu janaꞌa yi naja kua yaꞌa kaꞌnu kùu ma Rachaꞌnu Ndioo, ta juuni kuenda ña na janaꞌa yi naja kua kaꞌnu kùu ma ra Seꞌe ra ndia.
\p
\v 5 Ta vaji yaꞌa ga kùuni Jesuu ndeꞌe ra Lázaru, chiꞌin ma ninduvi ñivi taꞌan ra: Mata chiꞌin Ndiya,
\v 6 va ma ora chīni ra ña kāꞌan na ña kuꞌvi ma Lázaru, ta java viꞌa ga kīndoo ra uvi kivi ga ma nuu ìyo ra.
\v 7 Ta ora yāꞌa ndio ña kūu teꞌen, tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra:
\p ―Na kuꞌun ndiko yo ma itiꞌ ñuꞌuꞌ Judea ―kàti Jesuu.
\p
\v 8 Tajan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Matru, já kūuni kuii ma ndian judíu kaꞌni na ñu̱n chiꞌin yuu niku. ¿Ta chïto naja kùuni ndikoun kuꞌu̱n ma ndakan? ―kàti ndra.
\p
\v 9 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¿A töve chìto ndo ña ma kivi, ìyo uchi uvi ora yi?, kùuni ndo. Taku ma yo chàkunuu ora nduvi, na töve kàtiꞌi yo, vati ndichin nuu yo jàꞌa ma ñuꞌú.
\v 10 Va tu chàkunuu yo ora naa, kàtiꞌi yo ti kumani ma ñuꞌú nuu yo ―kàti Jesuu.
\p
\v 11 Takan kūu tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan tuku ra:
\p ―Ma ra yani yo Lázaru kìxi ra, va ni kuꞌin kujandakoi ra ―kàti Jesuu.
\p
\v 12 Tajan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, tu kìxi ra, kùuni yi kaꞌan yi ña ni ndovaꞌa ra tuva takan ―kàti ndra.
\p
\v 13 Va ma ña kūuni Jesuu kaꞌan ra chiꞌin ndra, kùu yi ña chīꞌí ndicha ma Lázaru, va ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra chānini ndra ña kàꞌan ra ña kìxini ra niku.
\v 14 Tajan Jesuu teꞌen kātituꞌun kachin ndio ra nuu ndra:
\p ―Ma Lázaru cha chīꞌí ra.
\v 15 Ta yaꞌa chisii̱ ña töve kaꞌìin yo ma ikan, vati vaꞌaga ña takan kūu yi kuenda ndo, ikan na chinuni ndo. Va na koꞌo kundeꞌo ra ―kàti Jesuu.
\p
\v 16 Tajan ma ra nàni Tomá, ra juuni kàꞌan chiꞌin sivi yuꞌu ña nàni Tilipan, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin inga ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu:
\p ―Na kuꞌun yo chiꞌin Jesuu, ndeꞌo tu kuvi yo chiꞌin ra ndia ―kàti ra.
\s Jesuu jànataku ra yo, ta chàꞌa ra ma kivi ña koo ndito yo
\p
\v 17 Takan kūu ta ora chāa Jesuu ma ñuu Betania ña kàndii ñuꞌuꞌ Judea, ta ikan chīto ra ña cha ìyo kumi kivi kùu yi ña cha kūchi ma Lázaru.
\v 18 Ta ma ñuu Betania ti yatini kàndii yi chiꞌin ma ñuu Jerusalén, ìyo iin uni kilometru, ta chaa yo ma ikan.
\v 19 Ta kuaꞌaꞌ ma ndian judíu chāndeꞌe na nuu ìyo ma Mata chiꞌin Ndiya, ña jàndomani na vi chaꞌaꞌ ña chīꞌí ma ra taꞌan vi Lázaru.
\v 20 Ta ora chīto ma Mata ña Jesuu cha kuàkuyatin ra ma ñuu Betania, tajan kēe ndioan kuàtaꞌan ña nuu ra, va ma Ndiya kīndoan ma nuu ìyo veꞌe.
\v 21 Tajan ma Mata teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin Jesuu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, na töve kuvi ma ra taꞌin tu ndaun ma iꞌya niku.
\v 22 Va yuꞌu chìtoi ña Ndioo ni kuꞌva ra tandiꞌi ma ña ni ndakaun nuu ra ―kàtian.
\p
\v 23 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ma ra taꞌun, ni nataku ndiko ra ―kàti Jesuu.
\p
\v 24 Ta ma Mata teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin Jesuu:
\p ―Ndicha vaꞌa ña cha chìtoi ña ni nataku ndiko ra, ma ora ni nataku ma ndian ndií, ma kivi nuu ndiꞌi nia ―kàtian.
\v 25 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌan:
\p ―Yuꞌu kùu ma ra kùu janataku ndiko ma ndian ndií, ta juuni yuꞌu kùu jaꞌa ña kùu koo ndito ma ñivi. Ta ma ndian chìnuni ma ña kàꞌin, vaji na kuvi na, ni nataku ndiko na.
\v 26 Ta ndisaa ma ndian juuni ndito ta chìnuni na ma ña kàꞌin, na töve ni kuvi na, vati ni koo na endeeni.
\p Ta Jesuu kīchaꞌa ndiko ra chìkatuꞌun ra teꞌen nuu ma Mata: ―¿A chìnuniun ma ña kàꞌin iꞌya? ―kàti ra.
\p
\v 27 Ta yakan teꞌen nākaꞌan ña:
\p ―Juu yoꞌo Rachaꞌnu, yuꞌu chìnuni ña yoꞌo kuu ma Cristu ra Seꞌe Ndioo, ra kīchaa ma ñuñivi iꞌya ―kàtian.
\s Jesuu chàku ra yatin nuu kūchi ma Lázaru chiꞌin ma ndian judíu
\p
\v 28 Ta ora yaꞌa ña kāꞌan ma ña nàni Mata takan, tajan chākaꞌan ma ña taꞌan ña ña nàni Ndiya, ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan xeꞌe ña chiꞌin ña:
\p ―Ma matru cha kīchaa ra, ta kàna ra ñu̱n ―kàtian.
\p
\v 29 Ta ora chīni ma Ndiya ña kàꞌan ña takan, ta numini ndēta ña, ta chākaꞌan ña chiꞌin ma Jesuu.
\v 30 Ma Jesuu takäꞌan chaa ra ma ñuu ikan, vati juuni kaꞌìin vi ma nuu chātaꞌan ma Mata nuu ra.
\v 31 Yakan va ma ndian judíu ndian kaꞌìin chiꞌan ma veꞌan, ña jàndomani na ña, ta ora ndēꞌe na ña numi vaꞌa ndēta ma Ndiya, ta kēan ma tichi veꞌan, ta ma ñivi tāndikun na kuàꞌan na chata ña, ta kīchaꞌa na nàtuꞌun taꞌan na teꞌen:
\p ―¡Kuàꞌan ña kuàkuakuan nuu kūchi ma ra taꞌan ña Lázaru! ―kàti na.
\p
\v 32 Ta ma Ndiya ora chāa ña ma nuu ndaa ma Jesuu, chūnandi chitian nuu ra, ta kīchaꞌa ña kàꞌan ña teꞌen chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, tu ndaun ma iꞌya chiꞌin ndi niku, ma ra taꞌin na töve kuvi ra niku ―kàtian.
\p
\v 33 Ta ma Jesuu ora ndēꞌe ra ña chàku ma Ndiya, ta takani ma ndian judíu, ndian chāa chiꞌan ma ikan, yakan va ma Jesuu nduvaꞌa kuii kīchi ma ña sutini ra.
\v 34 Yakan va kīchaꞌa ra chìkatuꞌun ra teꞌen nuu ma Ndiya:
\p ―¿Ndanu kūchi ma Lázaru? ―kàti ra.
\p Ta teꞌen nākaꞌan vi chiꞌin Jesuu:
\p ―Na kichiun ta kujanaꞌa ndi ma nuu kūchi ra ―kàti vi.
\p
\v 35 Ta ma Jesuu juuni chāku ra.
\v 36 Yakan va ma ndian judíu kīchaꞌa na nàtuꞌun taꞌan na teꞌen:
\p ―¡Na ndeꞌe ndo vati yaꞌa ga kùuni ma Jesuu ma Lázaru, yakan va chàku ra! ―kàti na.
\p
\v 37 Ta ìyo ma ndian judíu kàꞌan teꞌen:
\p ―Ma ra jāꞌa ña ndāꞌa ma tinuu ma ra takani kuaá ora kāku, ¿naja na töve nī kuu jaꞌa ra nïꞌiin nakuyi, ikan na töve kuvi ma Lázaru niku? ―kàti na.
\s Nuu nàtaku ndiko ma ra nàni Lázaru.
\p
\v 38 Jesuu inga ndiko, nduvaꞌa kuii kīchi ña sutini ra, tajan chājayatin ra ra ma nuu ìyo ma nuu ñaña ma Lázaru. Ta ma ikan kùu yi iin tichi yavi yuu, ta ma nuu kìꞌvi yo ndàsi yi chiꞌin yuu.
\v 39 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Na tachiyo ndo ma yuu ma yuꞌu yavi ikan ―kàti ra.
\p Ta ma ña nàni Mata ña taꞌan ma Lázaru ra chīꞌí teꞌen nākaꞌan ña:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, cha yaꞌa ga kini chaꞌan, vati cha ìyo kumi kivi ña chīꞌí ra ―kàti ña.
\p
\v 40 Yakan va ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―¿A töve cha kāꞌin chiꞌun, tuva chìnuniun, ni ndeꞌun ti nduvaꞌa kuii kaꞌnu kùu ma Ndioo? ―kàti ra.
\p
\v 41 Yakan va tāchi yo ndio ma ñivi ma yuu ña ndàsi ma nuu ñaña ma Lázaru, tajan ma Jesuu kīchaꞌa ra ndèꞌe ra ma itiꞌ andivi ta nākaꞌan ra teꞌen:
\p ―Yoꞌo Tatá, taꞌvindioun chaꞌaꞌ ma ña tàsoꞌun ma ña kàꞌin.
\v 42 Yuꞌu chìtoi ti nani ora kàꞌin chiꞌun, chìniun ma ña kàꞌin, ta tàsoꞌun yi, va kàꞌin yi ti ña vaꞌa ma ñivi kaꞌìin ma iꞌya kùu yi, ikan na chinuni na ti maun kùu ma ra tāchi yuꞌu ―kàti Jesuu.
\p
\v 43 Ta \fig Resurrección de Lázaro|38DN00459b.tif|col|||Nuu nàtaku ndiko Lázaru nuu ñaña|11.43\fig*ora chīnu kāꞌan ma Jesuu takan, tajan teꞌen niꞌi vaꞌa nāndaꞌyu ra:
\p ―Yoꞌo Lázaru, ¡na keun ma nuu ñañaun! ―kàti ra.
\p
\v 44 Tajan ora chīnu kāꞌan ra takan, tajan kēe ndio ma ra chīꞌí niku ma nuu ñaña, ta ma ndaꞌaꞌ ra chiꞌin chaꞌa ra ndikun yi chiꞌin jaꞌma kuichin, ta nuu ra ndasi yi chiꞌin jaꞌma ndia. Yakan va ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ñivi:
\p ―Na ndachi ndo ma jaꞌma ña kàva ra, ta na kuꞌun maa ra ―kàti Jesuu.
\s Nànduku ma ndian kuxini nuu ndian judíu iin kuꞌva naja kua kuu tiin na Jesuu ta kaꞌni na ra
\r (Mt. 26:1-5; Mr. 14:1-2; Lc. 22:1-2)
\p
\v 45 Yakan va kuaꞌaꞌ vaꞌa ma ndian judíu ndian chāꞌan chiꞌin ma Ndiya ma nuu jānataku ndiko ma Jesuu ma Lázaru, kīchaꞌa na chìnuni na, ma ora ndēꞌe na ma ña jāꞌa ra.
\v 46 Ta ìyo ma ndian judíu kēe na chàkatituꞌun na nuu ma ndra fariseu ma ña jāꞌa ma Jesuu.
\v 47 Yakan va ma ndra fariseu chiꞌin ma ndian kuxini nuu ma ndra kùu sutu, jāꞌa ndra iin junta kaꞌnu, ta ikan nākaꞌan ndra teꞌen chiꞌin ma ñivi:
\p ―¿Niyi ìyo yi ña jaꞌa yo? Vati ma raꞌii iꞌya, yaꞌa ga kuaꞌaꞌ ndatu jàꞌa ra.
\v 48 Tu ndakoo yo ra ña na jaꞌa maa ra ma ña kùuni ra, tandiꞌi ma ñivi ni chinuni na ma ña jàꞌa ra, ta ma ndra chàꞌnda tiñu ma ñuu Roma ni kichi ndra ta janaa ndra ma veñuꞌu yo chiꞌin ma ñuu yo ―kàti ndra.
\p
\v 49 Ta iin ma ndra fariseu, ra nàni Caifás, ra kuxini nuu ma ndra kuu sutu ma kuiya ikan, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndyoꞌo, ni itaꞌvi nayi töve chìto ndo ―kàti ra―.
\v 50 Ta ni töve chàꞌa ndo kuenda ña vaꞌaga kùu yi kuenda ndo ña na kuvi iin raꞌiini chaꞌaꞌ ma kuati ma ñuu, kua ña na kuvi ndisaa ma ñivi ìyo ma ñuu ―kàti ra.
\p
\v 51 Va ma Caifás na töve nī kaꞌan ra ma takan, vati kùuni maa ra jaꞌa ra yi, vati tava kùu ra ma ra kuxini nuu ma ndra kùu sutu ma tiempu ikan, yakan va tuꞌun yuꞌu Ndioo kāꞌan ra ña Jesuu ni kuvi ra chaꞌaꞌ ma ñuu judíu.
\v 52 Va na töve uvaa chaꞌaꞌ ma ñuu iꞌyani ni kuvi ra, vati juuni chaꞌaꞌ ña na kutiꞌvi ta ndoꞌiin tandiꞌi ma ndian kùu seꞌe ma Ndioo, ma ndian ndòyo teꞌen, tikan.
\v 53 Yakan va nda ma kivi ikan, kīchaꞌa ma ndian judíu kùuni na kaꞌni na ma Jesuu.
\p
\v 54 Yakan va ma Jesuu na tüva chàkunuu ra tañu ma ndian judíu, vati kēe ra ma ñuꞌuꞌ Judea, ta chàa ra yatini ma iin tichi kuꞌu nuu chiki itiꞌ ñuu ña nàni Efraín. Ma ñuu ikan kīndoo ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra.
\p
\v 55 Ta ora ni kuyatin ma viko pakua ña jàkaꞌnu ma ndian judíu, ta kuaꞌaꞌ vaꞌa ma ñivi chàa ma ñuu Jerusalén antea ña kutaꞌan koo ma viko ikan, ña kuàjanandoo na takua takani jàꞌa na.
\v 56 Ta ma ndian judíu kīchaꞌa na nànduku na ma Jesuu, ta kīchaꞌa na chìkatuꞌun na teꞌen nuu ma taꞌan na ma tichi ma veñuꞌu:
\p ―¿Naja kua chànini ndo, a vàchi ra ma viko a töve? ―kàti na.
\p
\v 57 Ma ndra fariseu chiꞌin ma ndra kùxini nuu ma ndra kuu sutu kāꞌan ndra ña, tu ìyo ma ndian chìto ma nuu chàkunuu ma Jesuu, na katituꞌun na, ikan na kuu kutiin ma jandaru ra, kàti na.
\c 12
\s Iin ñaꞌa chòso ña takuii xiko chaꞌa Jesuu
\r (Mt. 26:6-13; Mr. 14:3-9)
\p
\v 1 Iñu kivi antea ña kutaꞌan ma viko Pakua, tajan kēe ndio Jesuu kuàꞌan ra ma ñuꞌuꞌ Betania, nuu ìyo ma Lázaru, ra chīꞌí, ña jānataku ma Jesuu, niku.
\v 2 Ta ikan chāꞌa vi ña chāchi Jesuu. Ta ma ña nàni Mata kùu ma ña tīꞌi ña chāchi na, ta Lázaru kùu ma ra nàndi yuꞌu mesa tañu ma ñivi chiꞌin ma Jesuu.
\v 3 Tajan ma Ndiya chākiꞌan uni cientu gramu ma takuii xiko ña nàni nardu, ña yaꞌa yaꞌvi ndaa. Ta tāan ña raꞌ chaꞌa Jesuu, ta ora chīnu, ta jānatii ña yi chiꞌin ixi xinian. Ta ndisaa kuii ma tichi veꞌe nuu kaꞌìin vi endee chìtakuati ma xiko raꞌ.
\v 4 Takan kūu tajan ma Judá, ra nàni Iscariote, ra kùu iin ra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu ña ni xikoñaꞌa chaꞌa ra, teꞌen nākaꞌan ra:
\p
\v 5 ―¿Ta naja töve nī kuyaꞌvi ma takuii xiko iꞌya chaꞌaꞌ uni cientu xuꞌunꞌ plata denariu, kuenda ña tìndee yo ma ndian ndaꞌvi niku? ―kàti ma Juda.
\p
\v 6 Va na töve kāꞌan ra takan chaꞌaꞌ ña ndicha ña kùuni ra ndeꞌe ra ma ndian ndaꞌvi, vati kāꞌan ra yi chaꞌaꞌ ña kùu ra iin rasuꞌu. Vati tava maa ra kùu ma ra ndiso tiñu chaꞌaꞌ chatun nuu tìꞌi ñivi xuꞌunꞌ tichi yi, ta sùꞌu ra itaꞌvi yi.
\v 7 Takan kūu tajan Jesuu, teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ra:
\p ―Na jaꞌa maa ña yi, vati ndākivaꞌa ña ma takuii xiko iꞌya kuenda ña kuꞌvian raꞌ yuꞌu ma ora ni kuchi̱.
\v 8 Vati taku ma ndian ndaꞌvi endee ìyo na chiꞌin ndo, va yuꞌu, na töve endeeni ni koi chiꞌin ndo ―kàti Jesuu.
\s Nuu nànduku ma ndian judíu naja kua kaꞌni na ma ra nàni Lázaru
\p
\v 9 Takan kūu tajan kuaꞌaꞌ vaꞌa ma ndian judíu chāꞌa na kuenda ña Jesuu ìyo ra ma ñuu Betania, yakan va chāꞌan ndio na, va na yöve ivaa chaꞌaꞌ Jesuuni kùu yi ña chāꞌan na, vati juuni kuàndeꞌe na ma Lázaru, ra jānataku ma Jesuu niku, ndia.
\v 10 Tajan ma ndra kuxini nuu ma sutu, nātuꞌun taꞌan ndio ndra ña juuni kùuni ndra kaꞌni ndra ma Lázaru ndia.
\v 11 Vati chaꞌaꞌ ra kùu yi ña kuaꞌaꞌ vaꞌa ma ndian judíu kīchaꞌa na kèsiin na, ta chìnuni ndio na ma tuꞌun Jesuu.
\s Jesuu kìꞌvi ra ma ñuu Jerusalén
\r (Mt. 21:1-11; Mr. 11:1-11; Lc. 19:28-40)
\p
\v 12 Takan \fig Entrada triunfal|39DN00487b.tif|col|12:12||Ndisaa ma ñivi tāndikun na chata Jesuu ora chāa ra ma ñuu Jerusalén|12.12\fig*kūu ta kuaꞌaꞌ vaꞌa ma ndian kēe kuàꞌan ma ñuu Jerusalén chaꞌaꞌ ma viko Pakua, ma inga kivi chīto ndio na ña ni chaa Jesuu ma ñuu ikan.
\v 13 Tajan kīchaꞌa ndio ma ñivi chàꞌnda na ndaꞌaꞌ tikaꞌa, ta kēe ndio na kuàtaꞌan na nuu vàchi Jesuu, ta teꞌen kīchaꞌa ndio na kànachaa na:
\p ―¡Yaꞌa ga kaꞌnu ma Rachaꞌnu Ndioo! ¡Ta yaꞌa ga ií kùu ma ra vàchi chiꞌin sivi Ndioo! ¡Ta yaꞌa ga ií kùu ma ra kuu rey ña chàꞌnda tiñu nuu ma ndian ìyo ñuu Israel! ―kàti na.
\p
\v 14 Takan kūu tajan Jesuu nātaꞌan ra iin burru vali, ta chākoso ra ri, ma takua kàꞌan yi nuu ma tutu Ndioo:
\q
\v 15 Na yüꞌvi ndo ndyoꞌo ndian ìyo ñuꞌuꞌ Sión,
\q ti cha vàchi ma ra kùu rey ndo ña chàꞌnda tiñu nuu ndo yòso ra iin burru,
\m kàti yi.
\p
\v 16 Ma chaꞌaꞌ nunuu, töve nī kutunini ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu ma ñaꞌa niku, nda ora cha nātaku ndiko ma Jesuu, tajan chākuꞌuni ndra ña ndisaa ma ña tāꞌan ra iꞌya, kūu yi tava kàꞌan yi nuu ma tutu Ndioo ña kàꞌan chaꞌaꞌ ma Jesuu.
\v 17 Ta ma ñivi kaꞌìin chiꞌin Jesuu ma ora kāna ra ma Lázaru ma nuu indii ra nuu ñaña ra ta jānataku ra ra, ma ñivi ikan nātuꞌun taꞌan na ma ña ndēꞌe na.
\v 18 Chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña kēe ma ñivi chàtaꞌan na nuu Jesuu, vati chīto na ma ndatu kaꞌnu ña jāꞌa ra.
\v 19 Takan kūu tajan ma ndra fariseu teꞌen kīchaꞌa ndra nàtuꞌun taꞌan ndra:
\p ―Cha ndēꞌe ndo ña na küu jaꞌa yo nïꞌiin nakuyi, vati tandiꞌi ma ñivi tāndikun na ra ―kàti ma ndra fariseu.
\s Nuu nànduku ma ndian griegu ma Jesuu
\p
\v 20 Ta tañu ma ndian chāꞌan chājakaꞌnu Ndioo ma ñuu Jerusalén ma viko Pakua kùu na ndian griegu.
\v 21 Ma ndian griegu iꞌya chājayatin na na ma nuu ndaa Lipe, ra kīchi ñuu Betsaida, ña ìyo kuenda ma ñuꞌuꞌ Galilea. Ndrakan teꞌen kīchaꞌa ndra jànini ndra ma Lipe chiꞌin tuꞌun iꞌya:
\p ―Yoꞌo tatá, kùuni ndi kaꞌan ndi chiꞌin Jesuu ―kàti ndra.
\p
\v 22 Tajan ma Lipe kēe ra chākatituꞌun ra yi nuu ma ra nàni André. Ta ninduvi ndio ndra chākatituꞌun ndra yi nuu Jesuu.
\v 23 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Cha kēta ma ora ña ni kuvi ma ra Seꞌe Ndioo nuu kruu, ikan na koto ma ñivi ña yaꞌa kaꞌnu ra kùi.
\v 24 Ndicha vaꞌi ña kàꞌin chiꞌin ndo ña tu töve koyo jiꞌna ma chiti trigu nuu ñuꞌuꞌ, ta chìꞌí yi, ni kindoo maꞌiin yi; ta tu kuvi yi, nduvaꞌa kuaꞌaꞌ ma tata yi ni koo.
\v 25 Ta ma ra yaꞌa ga kùuni ndokaꞌnu juuni maa ra ñuñivi iꞌya, ni naa anima ra nuu Ndioo endeeni, ta ma ra töve kùuni ra ndeꞌe ra ma ñuñivi iꞌya, ni niꞌi ra nuu koo ra endeeni chiꞌin Ndioo.
\v 26 Ta tu ìyo ma ndian kùuni jaꞌa tiñu nui, na tandikun na chatai, vati ma nuu ni koi, ikan ni koo ma ra jàꞌa tiñu nui ndia. Ta tu ìyo nda yo jaꞌa tiñu nui, nda ma Tatái ni tiñuꞌu ra na ndia.
\s Jesuu kàtituꞌun ra ña ni kuvi ra
\p
\v 27 ’¡Yaꞌa nduvaꞌa nàkanini̱! ¿Ta nayi ìyo yi ña kaꞌin?, kùuni ndo. ¿A ìyo yi ña kaꞌin chiꞌin Ndioo: “Tatá na jakaku̱n yuꞌu nuu ma tundoꞌo ni ndeꞌi”?, kùuni ndo. Na küu kaꞌin takan, ti kuenda ikan vàchi̱, ―kàti ra.
\p
\v 28 Takan kūu tajan ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Ndioo:
\p ―Yoꞌo Tatá, na tiñuꞌu̱n ta na jakaꞌnu̱n ma siviun ―kàti ra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan ma tati yuꞌu Ndioo ma itiꞌ andivi:
\p ―Cha jākaꞌnui ma sivi̱, ta cha tīñuꞌi yi, va ni jaꞌa ndikoi yi ―kàti yi.
\v 29 Ta ma ñivi kaꞌìin ma ikan ña chīni ma ña kūu, ta kaꞌan na ti, tacha kùu ma ña chīnu, ta ìyo inga na ña, teꞌen kàꞌan na:
\p ―Iin tati ña jàꞌa tiñu nuu Ndioo kùu yi ña kāꞌan ra chiꞌin ra ―kàti na.
\p
\v 30 Tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Na yöve chaꞌaꞌ yuꞌu kùu yi ña chīni ndo ma tati ikan kāꞌan ma Ndioo chiꞌi̱n, vati chaꞌaꞌ maa ndo kùu yi.
\v 31 Vitin va cha kēta ma tiempu ña ni jakutuni Ndioo kuati ma ñivi, ta juuni ma vitin kùu yi ña ni tavaniꞌi Ndioo ma ñáꞌ chàꞌnda tiñu nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya.
\v 32 Vati ora ni jandeta ma ñivi yuꞌu ma nuu ñuꞌuꞌ iꞌya, ni jaꞌi ña na kuaꞌaꞌ ñivi chaa na nuu koi.
\p
\v 33 Chiꞌin tuꞌun iꞌya kūuni Jesuu kaꞌan ra naja kua ni kuvi ra.
\v 34 Tajan teꞌen nākaꞌan na chiꞌin ra:
\p ―Ndyuꞌu chīni ndi ña kàꞌan yi nuu ma tutu Ndioo ña ma Cristu ni koo ra indeeni. ¿Ta chïto naja kāꞌun ña ma ra Seꞌe Ñivi tāchi Ndioo ìyo yi ña kuvi ra? ¿Nda ra kùu ma ra Seꞌe Ñivi tuva takan? ―kàti na.
\p
\v 35 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Ni koo ga ma ñuꞌú ña jàtuun nuu ndo ma ñuñivi iꞌya, va tia tiempunia. Yakan va na nanduku ndo naja kua koo vaꞌa ndo ora juuni ìyo ga ma ña jandondichin nuu ndo. Koto jänaꞌini ndo ma ora ni ndonaa. Vati taku ma ndian chàkunuu ma nuu naa, na töve chìto na nda itiꞌ kuàꞌan na.
\v 36 Yakan va na chinuni ndo tuꞌun kàꞌan ma ra kùu tava kùu ma ñuꞌú ña jàndondichin nuu ndo, ta kuu ndo takua kùu ma ra seꞌe ra ―kàti Jesuu.
\p Ta ora chīnu kāꞌan ra ma tuꞌun iꞌya, tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra, ta chūndii xeꞌe ra nuu na.
\s Ma ndian judíu, töve kùuni na chinuni na tuꞌun Jesuu
\p
\v 37 Ta vaji yaꞌaga kuaꞌaꞌ ma ndatu kaꞌnu jāꞌa ma Jesuu ña nàndeꞌe ma ndian judíu, va töve nī chinuni na yi.
\v 38 Takan ìyo yi ña kuu, ikan na chinu ma tuꞌun kàꞌan ma ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ra chūnani Isaía, vati rakan teꞌen kāꞌan ra:
\q Yoꞌo Rachaꞌnu, ¿yo kùu ma ndian cha chìnuni ma tuꞌun kàꞌan yo?
\q Ta, ¿Yo nuu jāꞌa ma Ndioo ma ndatu ra?
\m kàti ra.
\p
\v 39 Takan kūu yi ña töve nī kuuni na chinuni na, va juuni tāa tuku ma Isaía ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo teꞌen ndia:
\q
\v 40 Jāndokuaá ra ma ñivi ta jāndava ra ma anima na,
\q ikan na küu kutunini na ma ña jàꞌa ra,
\q ta küu ndeꞌe na,
\q ti töve nī kuuni na chikoniꞌi na chiꞌin Ndioo
\q ta kiꞌvi na itiꞌ ra
\q kuenda ña na kuu jandaꞌa ra na ndia,
\m kāti tutu tāa Isaía.
\p
\v 41 Takan kāꞌan ma Isaía vati ndēꞌe ra ña yaꞌa kaꞌnu kùu ma Cristu, ta chaꞌaꞌ ña kāꞌan ra chaꞌaꞌ ra kùu yi ndia.
\p
\v 42 Ta ndicha vaꞌa ña kuaꞌaꞌ ma ndian judíu kīchaꞌa na chìnuni na ña kàꞌan Jesuu, ta nda uvi uni ma ndian kuxini nuu ma ndian judíu, kīchaꞌa chìnuni na ndia. Uvaa ña na töve kàꞌan na yi nuu tùvi ñivi, ti ndasii na ndeꞌe na ma ndra fariseu, koto tavaniꞌi ndra na endeeni tichi ma veñuꞌu na.
\v 43 Takan jāꞌa na vati chàtaꞌani ga na ña tiñuꞌu ñivi na chiꞌin tuꞌun kàꞌan na, takua ma ña kàꞌan Ndioo.
\s Ma tuꞌun kàꞌan Jesuu jàkutuni yi kuati ma ñivi
\p
\v 44 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan niꞌi ndio Jesuu chiꞌin na:
\p ―Taku ma ndian chìnuni ña kàꞌin, kùuni yi kaꞌan yi ña na töve uvaa ña kàꞌan yuꞌuni chinuni na vati juuni chinuni na ña kàꞌan ma Tatái, ra tāchi yuꞌu ndia.
\v 45 Ta ma ndian ndèꞌe yuꞌu, juuni ndèꞌe na ma ra tāchi yuꞌu ndia.
\v 46 Vati yuꞌu kùi tava kùu ma ñuꞌú ña jàtuun nuu ndo, ta yuꞌu kīchai ma ñuñivi iꞌya kuenda ma ndian chìnuni ña kàꞌin, ikan na töve kindoo na ma nuu naa.
\v 47 Ta tu ìyo ma ndian chìni ma ña kàꞌin ta töve jàchiꞌin na yi, na yöve yuꞌu kùu ma ra ni tisokuati na, vati yuꞌu vàchi̱ kuenda ña jàkakúi ma ñivi, ta yöve kuenda ña tìsokuati̱ na.
\v 48 Ta ma ndian töve kùuni ndeꞌe yuꞌu, ta töve jàchiꞌin na ma ña kàꞌin, cha ìyo ma ña ni tisokuati na, ta ma tuꞌun ikan teꞌen kàꞌan yi: juuni ma tuꞌun kàꞌin nuu na ña ni tisokuati yi na ma kivi nuu ndiꞌinia, yakan kùu yi.
\v 49 Vati yuꞌu töve kàꞌin yi kuenda juuni mai, ti kàꞌin yi naja kua kùuni ma Tatái, ra tāchi yuꞌu ña jàꞌi. Ta naja kua kùuni ra ña janaꞌi ndia.
\v 50 Vati yuꞌu chìtoi ti ma tiñu ña tāchi ma Tatái yuꞌu ña na kaꞌin, ni jaꞌa yi ña na koo ndo endeeni. Va ma ña kàꞌin, kàꞌin yi ma takua kātituꞌun ma Tatái ―kàti Jesuu.
\c 13
\s Jesuu nàkata ra chaꞌa ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra
\p
\v 1 Antea \fig Jesús lava los pies de sus disc.|40GR-tlc099n.tif|col|13:1||Nuu nàkata Jesuu chaꞌa ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra|13.1\fig*ña kutaꞌan ma viko Pakua, Jesuu cha chìto ra ña cha chāa ma ora ña ni ndakoo ra ma ñuñivi iꞌya, ta kuꞌun ndiko ra nuu ìyo ma Tatá ra. Vati ma Jesuu ndisaa tiempu yaꞌa kùuni ra ndeꞌe ra ma ndian chìnuni ma ña kàꞌan ra ña ìyo ma ñuñivi iꞌya. Ta takan kùuni ra ndeꞌe ra na, nda ma kivi nuu ndiꞌinia.
\v 2 Ta ma kuiꞌna cha kīꞌviánꞌ ma tichi anima ma Judá Iscariote, ra seꞌe ra nàni Simón, ña ni xikoñaꞌa chaꞌaꞌ Jesuu ora kaꞌìin ndra kuxini ndra chiꞌin Jesuu.
\v 3 Va ma Jesuu cha chìto ra ña cha chàꞌa ma Ndioo tiñu nuu ra ña na kaꞌnda ra tiñu nuu ma ñivi, vati ma Ndioo tāchi ra, ta nuu Ndioo ìyo yi ña chaa ndiko ra ndia.
\v 4 Yakan va Jesuu ndēta ra ma nuu nàndi ra kuxini ra nuu mesa, ta tāva ra ma jaꞌma isukun ra, ta kīꞌin ra inga jaꞌma ta chūꞌni ra yi toko ra.
\v 5 Tajan Jesuu tāan ra takuii tichi iin takoꞌo ta kīchaꞌa ndio ra nàkata ra chaꞌa ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra. Ta ora chīnu, tajan kīchaꞌa ndio ra jànatii ra chaꞌa ndra chiꞌin ma jaꞌma ña ndìkun toko ra.
\v 6 Ta ora chaa ra nuu nàndi ma Simón Petuꞌ, raꞌya teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, ¿ta naja yoꞌo ni nakataun chaꞌi? ―kàti ra.
\p
\v 7 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ma ña jàꞌi takäꞌan kutuniniun yi, nda tiá itiꞌ nuu tajan ni kutuniniun yi ―kàti Jesuu.
\p
\v 8 Ta Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Nïꞌiin chaꞌaꞌ na töve kuꞌvai ña nakataun chaꞌi ―kàti ra.
\p Ta ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Tu töve kuꞌvaun ña na nakatai ñu̱n, na küu koun kakunuu̱n chiꞌi̱n ―kàti Jesuu.
\p
\v 9 Ta Simón Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, na töve kùuni̱ ña na nakataun uvaa ma chaꞌani, vati juuni kùuni̱ ña na nakataun ma ndaꞌi chiꞌin xini̱ ndia ―kàti ra.
\p
\v 10 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Taku ma ra já chīti, na tüva ìyo yi ña kuti ndiko ra inga chaꞌaꞌ, vati ìyo yi ña ndoo chaꞌa ni ra. Ta ndyoꞌo cha ndōo ndo vaji na yöve ndisaa ndo kàa takan ―kàti Jesuu.
\p
\v 11 Takan kāꞌan ra ti cha chìto ra nda ra kùu ma ra ni xikoñaꞌa chaꞌa ra, yakan va kàꞌan ra ña, na yöve ndisaa ndo cha ndōo ndo.
\p
\v 12 Ta ora chīnu nākata Jesuu chaꞌa ndra, ta chākuꞌun ndiko ra ma jaꞌma ña isukun ra, ta chūnandi ndiko ra yuꞌu mesa chiꞌin ndra, ta teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―¿A kùtunini ndo ma ña jàꞌi chiꞌin ndo? ―kàti Jesuu―.
\v 13 Ndyoꞌo kàꞌan ndo ña kùi matru, ta Rachaꞌnu, ta ña ndicha kùu ma ña kàꞌan ndo, ti takan kùi.
\v 14 Va tu yuꞌu ña kùi matru, ta Rachaꞌnu, ta nākatai chaꞌa ndo. Juuni takan ìyo yi ña jaꞌa ndo chiꞌin ma ndian kùu taꞌan ndo ndia.
\v 15 Yuꞌu cha jānaꞌi naja kua ìyo yi ña jaꞌa ndo, ta takan kùuni̱ ña nakata ndo ma chaꞌa taꞌan ndo ma takua jāꞌi chiꞌin ndo.
\v 16 Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña ma ra jàꞌa tiñu nuu ma ra kùu chitoꞌo ra, töve kaꞌnuga ra kua ma ra kùu chitoꞌo ra. Ta ma ra kēe kuàꞌan iin tiñu, töve kaꞌnuga ra kua ma ra tāchi ra ndia.
\v 17 Tu kutuni ndo ma ña kàꞌin chiꞌin ndo, ta kichaꞌa ndo jaꞌa ndo yi, yaꞌaga siini ni kuuni ndo tuva takan.
\p
\v 18 ’Na töve kàꞌin ma tuꞌun iꞌya chaꞌaꞌ ndisaa ndyoꞌo ndra kāchi̱n, vati cha chìto mai nda ra kùu ma ra kàꞌin chaꞌaꞌ. Takan kùu yi ikan na chinu ma ña kàꞌan yi nuu ma tutu Ndioo, ta teꞌen kàꞌan yi: “Ma ra nàndi chàchi chiꞌi̱n, ni xikoñaꞌa ra chaꞌi.”
\v 19 Takan kàꞌin yi chiꞌin ndo vitini, ikan ma ora kutaꞌan ña ni kuu takan, chinuni ndo ti yuꞌu kùu ra takani ìyo.
\v 20 Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña ma ndian kìꞌin kuenda ma ra tàchi̱, nda yuꞌu kìꞌin na kuenda ndia. Ta ma ndian kìꞌin kuenda yuꞌu, juuni kìꞌin na kuenda ma ra tāchi yuꞌu ndia ―kàti ra.
\s Jesuu kàtituꞌun ra ña Juda ni xikoñaꞌa ra chaꞌaꞌ ra
\r (Mt. 26:20-25; Mr. 14:17-21; Lc. 22:21-23)
\p
\v 21 Ta ora chīnu kāꞌan Jesuu takan, ta nduvaꞌa ndaꞌvi kūuni ra, ta teꞌen nākaꞌan kachin ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ti iin ndo ni xikoñaꞌa ndo chaꞌi ―kàti ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra.
\p
\v 22 Tajan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra kīchaꞌa ndra kàndeꞌe nuu taꞌan ndra, ti töve chìto kachin ndra nda ra kùu ma ra kàꞌan Jesuu chaꞌaꞌ.
\v 23 Tajan iin ra tañu ndra ña yaꞌaga kùuni ra ndeꞌe ra, nàndi ra chàchi ra xiin Jesuu ma nuu kaꞌìin ndra kuxini ndra.
\v 24 Nuu rakan jāndaꞌa ndio ma Simón Petuꞌ ña na ndakatuꞌun ra nuu Jesuu, ña nda ra kùu ma ra kàꞌan ra chaꞌaꞌ.
\v 25 Yakan va chājayatin ra ra tiá xiin Jesuu, ta kīchaꞌa ra chìkatuꞌun ra teꞌen nuu ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, ¿nda ra kùu ma ra kàꞌun? ―kàti ra.
\p
\v 26 Tajan ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ni jatii̱ itaꞌvi ma paan, ta nuu ma ra ni kuꞌvai yi, rakan kùu ra.
\p Ta ora chīnu kāꞌan ma Jesuu takan, tajan jātii ndio ra itaꞌvi ma paan, ta chāꞌa ra yi nuu ma Juda Iscariote, ra seꞌe Simón.
\v 27 Ta juuni ma ora chāchi ma Juda ma paan ikan, ma ora ikani kīꞌvi ma kuiꞌna tichi anima ra. Tajan ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Ma ña ni jaꞌun, na jaꞌun yi numini ―kàti Jesuu.
\p
\v 28 Va nïꞌiin ma ndra nàndi chiꞌin Jesuu ña kaꞌìin kuxini chiꞌin ra ma yuꞌu mesa, nī kutunini ndra naja kàꞌan Jesuu takan chiꞌin ra.
\v 29 Va tava ma Juda kùu ma ra ndiso tiñu chaꞌaꞌ ma xuꞌunꞌ, yakan va ìyo ma ndra chānini ña Jesuu kàꞌan ra ña na jata ma Juda iin nakuyi kuenda ma viko, ta inga ma ndra chānini ña kūuni ra kaꞌan ra ña na kuꞌva ra xuꞌunꞌ nuu ma ndian ndaꞌvi. Takan kūuni ndra.
\v 30 Takan kūu ta ora cha yāꞌa chāchi ma Juda ma paan ikan, tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra, va cha kuaa kùu yi.
\s Tuꞌun chaa ña kàtituꞌun Jesuu chaꞌaꞌ naja kua ìyo yi ña jaꞌa yo
\p
\v 31 Ta ora cha kēe ndio ma Juda kuàꞌan ra, tajan teꞌen nākaꞌan ma Jesuu:
\p ―Vitin ndicha kuii va ndeꞌo ña yaꞌaga kaꞌnu kùu ma ra Seꞌe Ñivi tāchi Ndioo, ta nda ma Ndioo cha ndēꞌo ña iin ra kaꞌnu kùu ra, jàꞌa ña jànaꞌi ña na takani kùu ra.
\v 32 Ta tu yuꞌu ma ra Seꞌe Ñivi tāchi Ndioo jànaꞌa ra naja kua kaꞌnu kùu ma Rachaꞌnu Ndioo, nda ma Ndioo juuni ni janaꞌa ra naja kua takani kaꞌnu kùu ma ra Seꞌe ra chiꞌin juuni maaꞌ, ta ni jaꞌa ra yi numini.
\p
\v 33 ’Ndyoꞌo seꞌyu, na tüva ni koi kuaꞌaꞌ tiempu chiꞌin ndo, ti ma nuu kuàꞌin, ndyoꞌo na küu kuꞌun ndo, vati tava cha kāꞌin chiꞌin ma ndian judíu juuni kua ikan kàꞌin chiꞌin ndo ndia. Ta juuni na küu kuꞌun ndo ma nuu kuàꞌin ndia.
\v 34 Yuꞌu ni kuꞌvai ma tuꞌun chaa iꞌya nuu ndo ma naja kua ìyo yi ña jaꞌa ndo, ta teꞌen kàꞌan yi: Na kuuni ndo ndeꞌe ndo taꞌan ndo. Ta takua kùuni yuꞌu ndeꞌi ndo ìyo yi ña kuuni ndo ndeꞌe ndo taꞌan ndo.
\v 35 Ta tu ndicha ña kuuni ndo ndeꞌe ndo taꞌan ndo, tandiꞌi ma ñivi ìyo ñuñivi, ni kuꞌva na kuenda ña ndyoꞌo kùu ndo ma ndian jàkuaꞌa chiꞌi̱n.
\s Jesuu kàtituꞌun ra ña Petuꞌ ni jandaꞌviñaꞌa ra ra
\r (Mt. 26:31-35; Mr. 14:27-31; Lc. 22:31-34)
\p
\v 36 Takan kūu tajan Simón Petuꞌ, teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ra nuu ma Jesuu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, ¿ndanu kuàꞌun? ―kàti ra.
\p Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ma nuu kuàꞌin, na küu kuꞌu̱n vitin, va nuu ni kuꞌu̱n kùu yi tiá itiꞌ nuu ―kàti Jesuu.
\p
\v 37 Tajan ma Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, ¿ta naja küu kuꞌin chataun ma nuu kuàꞌun vitin? ¡Yuꞌu ìyoni kuꞌin chiꞌun, vaji na kuvi̱ chaꞌun! ―kàti ra.
\p
\v 38 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―¿A ndichaun ña ìyoniun kuꞌu̱n chiꞌi̱n vaji na kuviun chaꞌi? Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌun ña antea ña ndaꞌyu ma loꞌo, uni chaꞌaꞌ ni kaꞌun ña töve nàkotoun yuꞌu ―kàti Jesuu.
\c 14
\s Jesuu jànaꞌa ra nuu yo naja kua kùu chaa yo nuu ìyo Ndioo
\p
\v 1 ’Na töve nuva jàꞌa ndo ña ndaꞌvi kūuni ndo. Na chinuni ndo ma ña kàꞌan Ndioo, ta na chinuni ndo ma ña kàꞌin ndia.
\v 2 Ma nuu ìyo veꞌe ma Tatái, ìyo kuaꞌaꞌ ma nuu koo yo, vati tu töve yi, cha kātituꞌin nuu ndo niku. Ta takan kùu yi ña ni kujandovaꞌi ma nuu koo ndo.
\v 3 Ta ora cha kuàꞌan ndioi ña kuàjandovaꞌi ma nuu koo ndo, ni kichi ndikoi inga chaꞌaꞌ, ta ni kuꞌun ndo chiꞌi̱n, ikan indukuni koo ndo chiꞌi̱n ma nuu ni koi.
\v 4 Ta ndyoꞌo cha chìto ndo ndanu kùu ma nuu kuàꞌin, ta chìto ndo ma itiꞌ kuàꞌin ndia ―kàti Jesuu.
\p
\v 5 Tajan ma ra nàni Tomá teꞌen chīkatuꞌun ra nuu Jesuu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, töve chìto ndi ma nuu kuàꞌun, ta, ¿chïto naja kàꞌun ña cha chìto ndi ma itiꞌ kuàꞌun?
\p
\v 6 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Yuꞌu kùu ma itiꞌ ndaa, chiꞌin ma itiꞌ ndicha, ta ma ña chàꞌa nuu koo ndìto yo. Ta uvaa chiꞌin yuꞌuni, kùu chaa yo nuu ìyo ma Rachaꞌnu Tatái.
\v 7 Tu ndyoꞌo cha nākoto ndo yuꞌu, kùuni yi kaꞌan yi ña juuni cha nàkoto ndo ma Tatái, ta vitin cha nàkoto ndo ra, vati cha ndèꞌe ndo ra.
\p
\v 8 Tajan ma Lipe teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, na kuꞌvaun ña na ndeꞌe ndi ma Rachaꞌnu, ra kùu Tatáun, ta chiꞌin yakan, cha kùu kìndoo vaꞌani ndi ―kàti ra.
\p
\v 9 Tajan ma Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Yoꞌo Lipe, cha kuaꞌaꞌ tiempu kùu yi ña ìyoi chiꞌin ndo, ¿a takäꞌan nakoto vaꞌun yuꞌu ña kàꞌun takan? Ma ndian ndèꞌe yuꞌu, juuni ndèꞌe na Tatái. Ta, ¿naja chìkaun ña na kuꞌvai ndeꞌe ndo ma Tatái tuva takan?
\v 10 ¿A töve chìnuniun ña yuꞌu ìyoi chiꞌin ma Tatái, ta rakan ìyo ra chiꞌi̱n? Ma tuꞌun ña kàtituꞌin nuu ndo, yöve tuꞌun ña jàndakuu maani̱ kùu yi, ti ma Tatái, ra ìyo chiꞌi̱n, kùu ra ña jàꞌa ra ma ña ndèꞌe ndo nui.
\v 11 Na chinuni ndo ña yuꞌu ìyoi chiꞌin ma Tatái, ta ma Tatái ìyo ra chiꞌi̱n ndia. Ta tu töve chìnuni ndo ña takan kùu yi, na chinuni ndo ji tu ma tiñu kaꞌnu ña ndèꞌe ndo ña jàꞌi.
\v 12 Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo ti ma ndian chìnuni ma tuꞌin, indukuni ni jaꞌa na ma tiñu kaꞌnu, tava jàꞌi yi. Ta ni jaꞌa na inga tiñu kaꞌnuga chaꞌaꞌ ña ni kuꞌin nuu ìyo ma Tatái.
\v 13 Ta ndisaa ma ña chìkan ndo chiꞌin sivi̱, ni kuꞌvai yi nuu ndo, ikan yuꞌu ra kùu Seꞌe ra, ni janaꞌi naja kua yaꞌa kaꞌnu kùu ma Tatái nuu ndo.
\v 14 Yakan va tu chìkan ndo iin nakuyi chiꞌin sivi̱, ni jaꞌi yi.
\s Jesuu chàꞌa ra tuꞌun ña ni tachi ra ma Tati Ií Ndioo nuu ma ñivi
\p
\v 15 ’Tu ndyoꞌo kùuni ndo ndeꞌe ndo yuꞌu, na jachiꞌin ndo ndisaa ma tuꞌun ña kàtituꞌin nuu ndo.
\v 16 Ta yuꞌu ni ndakain nuu ma Tatái ña na tachi ra inga ma ra tìndee ndo, ta rakan, na jamani ra ndo, ta ni koo ra chiꞌin ndo endeeni.
\v 17 Ta raꞌya kùu ma Tati Ií Ndioo, ra jànaꞌa ma ña ndaa chaꞌaꞌ ma Ndioo. Ta ma ndian ìyo ma ñuñivi iꞌya, ña töve chàꞌa na ña kìꞌvi ra tichi anima na. Na küu jàꞌa na yi, ti töve ndèꞌe na ra, ta töve nàkoto na ra ndia. Va ndyoꞌo nàkoto ndo ra, ti ìyo ra chiꞌin ndo, ta ni koo ra chiꞌin ndo endeeni.
\p
\v 18 Ta na töve ni ndakoo maꞌii̱n ndo, ti ni chikoniꞌi ndikoi koi chiꞌin ndo.
\v 19 Ta tichi tia kivinia, ma ndian töve chìnuni na tüva ni ndeꞌe na yuꞌu; va ndyoꞌo ni ndeꞌe ndo yuꞌu, ti chaꞌaꞌ ña ìyo nditoi kùu yi ña ni koo ndito ndo endeeni.
\v 20 Ma kivi ikan, ndyoꞌo ni kuꞌva ndo kuenda, ña yuꞌu ìyoi chiꞌin ma Tatái, ta ndyoꞌo ìyo ndo chiꞌi̱n, ta yuꞌu chiꞌin ndo.
\v 21 Ta ma ndian chìni ma ña kàꞌin, ta jàchiꞌin na yi, ndiakan jànaꞌa na ña ndicha vaꞌa ña kùuni na ndeꞌe na yuꞌu. Ta ma Tatái nduvaꞌa kuii ni kuuni ra ndeꞌe ra ma ndian kùuni ndeꞌe yuꞌu, ta yuꞌu nduvaꞌa kuii ni kuuni̱ ndeꞌi na, ta ni janaꞌi yuꞌu nuu na.
\p
\v 22 Ta ma Juda (na yöve ra nàni Iscariote), teꞌen kīchaꞌa ra chìkatuꞌun ra nuu Jesuu:
\p ―¿Ta naja chani janaꞌun ñu̱n nuu ndyuꞌu, ta töve ni janaꞌun ñu̱n nuu ma ñivi ìyo ñuñivi? ―kàti ra.
\p
\v 23 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Ma ndian kùuni ndeꞌe yuꞌu, jàchiꞌin na ma ña kàꞌin, ta ma Tatái ni kuuni ra ndeꞌe ra na ndia. Tajan yuꞌu chiꞌin Tatái ni kichi koo ndio ndi chiꞌin na.
\v 24 Ta ma ndian töve kùuni ndeꞌe yuꞌu, töve jàchiꞌin na ma ña kàꞌin. Ta ma tuꞌun ña chìni ndo, yöve tuꞌun ña jàndakuu maani̱ kùu yi, ti tuꞌun ma Tatái, ra tāchi yuꞌu kùu yi.
\p
\v 25 ’Tandiꞌi ma tuꞌun ña kàꞌin chiꞌin ndo, kàꞌin yi juuni yanga ìyoi chiꞌin ndo.
\v 26 Va ma Tati Ií Ndioo, ña ni tachi ma Tatái chiꞌin sivi̱, kuenda ña tìndee ra ndo, ta jàndomani ra ndo, ni janaꞌa ra tandiꞌi nakuyi nuu ndo, ta tandiꞌi ma tuꞌun ña kāꞌin chiꞌin ndo niku, rakan ni jakukuꞌuni ra yi ndo.
\p
\v 27 ’Ni kuꞌin, va ni ndakoi ndo ña na koo taxiin ndo. Ta ma ña chàꞌi nuu ndo ña na koo taxiin ndo, töve indukuni kùu yi, tava kùu ma ña chàꞌa ma ndian ìyo ñuñivi. Yakan va na näkanini ndo, ta na yüꞌvi ndo.
\v 28 Cha chīni ndo ña kàꞌin, ña ni kuꞌin, ta ni kichi ndikoi koi chiꞌin ndo. Tu ndicha ña kùuni ndo ndeꞌe ndo yuꞌu, nduvaꞌa sii ni kuuni ndo ma ora chīto ndo niku, ña kàꞌin ña ni kuꞌin nuu ìyo ma ra kùu Tatái, vati rakan kaꞌnuga ra kua yuꞌu.
\v 29 Antea ña kùu takan, cha kàtituꞌun kuei nuu ndo, ikan ma ora ni kutaꞌan ña ni kuu ma ña kàꞌin: na chinuni ndo.
\v 30 Na küuga kaꞌan kuàꞌi chiꞌin ndo, ti cha vàchi ma ñáꞌ chàꞌnda tiñu nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya, vaji töve ìyo nïꞌiin ndatu ña kùu jaꞌánꞌ chiꞌi̱n.
\v 31 Takan ìyo yi ña kùu yi, ikan na kuꞌva ma ñivi ñuñivi kuenda ña yuꞌu kùuni̱ ndeꞌi ma Tatái, ta jàꞌi ma tiñu ña tāchi ra yuꞌu ña jàꞌi. ¡Na koꞌo vitin! ―kàti Jesuu.
\c 15
\s Jesuu kàꞌan ra ña ndicha vaꞌa ña kùu ra takua kùu ma yokuꞌu uva
\p
\v 1 Takan \fig Jesús, la vid verdadera|41GR-tlc101n.tif|col|15:1||Jesuu kàꞌan ra ña ndicha vaꞌa ña kùu ra takua kùu ma yokuꞌu uva|15.1\fig*kūu tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ndiko ra:
\p ―Yuꞌu kùi takua kùu ma yokuꞌu uva ndicha, ta ma Tatái kùu ra takua kùu ma ra jàkuenda ma yokuꞌu ikan.
\v 2 Ta tu ìyo iin soko ma yokuꞌu ña töve chàꞌa ma uva, chàꞌnda ra yi endeeni. Va tu chàꞌa yi ma uva, vii ga chàꞌnda ra soko yi, ikan na kuꞌva yi tiaga vu.
\v 3 Ta ndyoꞌo, chaꞌaꞌ ña chìnuni ndo ma ña kàꞌin, cha ndākuu ndo ndian vii takua ma soko yokuꞌu chaa ikan.
\v 4 Yakan va na induku koo ndo chiꞌi̱n, takua induku ìyoi chiꞌin ndo. Vati ma soko ma yokuꞌu uva, na küu kuꞌva maa yi ma uva, tuva töve tàtuu yi chata ma yokuꞌu. Ta indukuni, ndyoꞌo na küu jaꞌa ndo ma tiñu vaꞌa, tuva töve induku chàkunuu ndo chiꞌi̱n.
\p
\v 5 ’Yuꞌu kùu ma yokuꞌu uva, ta ndyoꞌo kùu ndo takua kùu ma soko run. Ta ma ndian induku ìyo chiꞌi̱n, ta induku ìyoi chiꞌin na; kùu jaꞌa na kuaꞌaꞌ ma tiñu vaꞌa, vati tu töve ìyoi chiꞌin ndo, nïꞌiin nakuyi küu jaꞌa ndo.
\v 6 Ma ndian töve induku ìyo chiꞌi̱n, ni jakuitai na ma nuu ni natii na, ta ikan ni kayu na takua tàꞌan ma soko yutun ití.
\v 7 Ta tu ndyoꞌo induku ìyo ndo chiꞌi̱n, ta jàchiꞌin ndo ma ña jànaꞌi nuu ndo, ta töve nàani ndo, kùu ndakan ndo ma ña kùuni maa ndo, ta niꞌi ndo yi.
\v 8 Kuenda ma Tatái, yaꞌaga kaꞌnu kùu yi, tuva chìto ra ña ndyoꞌo iin locho ndo takua kaꞌìin kuaꞌaꞌ chiti uva ma yokuꞌu vu. Tu jàꞌa ndo takan, ndicha kuii ña ni chaa ndo kùu ndo ndian jàkuaꞌa chiꞌi̱n.
\v 9 Yuꞌu yaꞌaga kùuni̱ ndeꞌi ndo, indukuni takua kùuni ma Tatái ndeꞌe ra yuꞌu. Yakan va koto jäña ndo ña jàꞌa ndo yi, ti kùuni̱ ndeꞌi ndo.
\v 10 Tu jàchiꞌin ndo ma tuꞌun ña kùuni̱ jaꞌa ndo, töve ni jañai ña kùuni̱ ndeꞌi ndo, ti yuꞌu takua jàchiꞌi̱n ma tuꞌun kàꞌan ma Tatái. Yakan va töve jàña ra ña kùuni ra ndeꞌe ra yuꞌu.
\p
\v 11 ’Takan kàꞌin chiꞌin ndo, ikan na kuꞌvai ña sii ìyo nui ña na koo yi chiꞌin ndo. Ta takan na kindoo ndo ña nduvaꞌa kuii sii kuuni ndo.
\v 12 Ma tuꞌun ña kùuni̱ jaꞌa ndo, teꞌen kàꞌan yi: na kuuni ndo ndeꞌe ndo ma taꞌan ndo, tava kùuni yuꞌu ndeꞌi ndo.
\v 13 Ma ña kaꞌnuga ña jàꞌa yo kùu yi ña kuꞌva yo ma kuñu yo ña kuvi yo chaꞌaꞌ ma ndian meru yo.
\v 14 Ndyoꞌo kùu ndo ndian merui, tuva jàꞌa ndo ma tiñu tāchi̱ nuu ndo.
\v 15 Tüva ni kaꞌin ña kùu ndo musui, ti ma ndian kùu musu, na töve chìto na nda ña kùu ma ña jàꞌa ma chitoꞌo na. Kàꞌin chiꞌin ndo ña kùu ndo ma ndian amigui, vati chàꞌi ña koto kachin ndo tandiꞌi ma ña jānaꞌa ma Tatái nui.
\v 16 Ta na yöve ndyoꞌo kùu ndo ña kāchin ndo yuꞌu, ti yuꞌu kùu ma ra kāchi̱n ndo, ta chāꞌi ma tiñu ndo ña na kùu ndo tatuin, ta jàꞌa ndo kuaꞌaꞌ ma tiñu vaꞌa. Ta endee ni koo yi, ikan ndisaa ma ña ni ndakan ndo nuu ma Tatái chiꞌin sivi̱, ni niꞌi ndo yi.
\v 17 Ñaꞌa kùu ma tuꞌun ña tāchi̱ nuu ndo: na kuuni ndo ndeꞌe ndo ma taꞌan ndo.
\s Ma ndian ìyo ñuñivi yaꞌa ga xàani na ndeꞌe na ma Jesuu, chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra
\p
\v 18 ’Tuva ma ñivi ìyo ñuñivi xaani na ndèꞌe na ndo, na koto ndo ña jiꞌna yuꞌu kùu ma ra kīchaꞌa na xàani na kua maa ndo.
\v 19 Vati tu ndyoꞌo kùu ndo takua kùu ma ñivi ìyo ñuñivi, nduvaꞌa ni kuuni na ndeꞌe na ndo, takua kùuni na ndeꞌe na ma ñivi na. Va tava yuꞌu kāchi̱n ndo tañu ma ndian ìyo ñuñivi, chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña yaꞌa ga xaani na ndèꞌe na ndo, ti tüva kuu ndo takua kùu ma ndian ìyo ñuñivi.
\v 20 Na kukuꞌuni ndo ma ña kāꞌin teꞌen chiꞌin ndo niku: “Nïꞌiin ma ndian kùu musu, töve kaꞌnuga na kua ma ra kùu chitoꞌo na.” Tu yuꞌu chāndikun na ña kaꞌni na niku, juuni takan ni jaꞌa na chiꞌin ndo ndia. Ta tu jàchiꞌin na ma tuꞌun kàꞌin, juuni ni jachiꞌin na ma tuꞌun kàꞌan ndo ndia.
\v 21 Ndisaa ma ña kàꞌin iꞌya ni jaꞌa na yi chiꞌin ndo chaꞌaꞌ ña nàkoto ndo yuꞌu, ti töve nàkoto na ma ra tāchi yuꞌu.
\p
\v 22 ’Tu yuꞌu töve nī kichi kaꞌin chiꞌin na ma tuꞌun iꞌya, na töve kuati na niku. Va vitin na küa kaꞌan na ña tüva kuati na.
\v 23 Vati taku ma ndian xaani ndèꞌe yuꞌu, juuni xaani na ndèꞌe na ma Tatái ndia.
\v 24 Tu yuꞌu töve nī jaꞌi ma tiñu kaꞌnu tañu na, ña nïꞌiin ñivi na küu jaꞌa yi, nïꞌiin kuati na töve niku. Va cha ndēꞌe na ma ña vaꞌa jāꞌi, ta juuni xàani na ndeꞌe na yuꞌu, chiꞌin ma ra kùu Tatái ndia.
\v 25 Takan kūu yi, ikan na chinu ma tuꞌun kàꞌan nuu ma tutu ley Ndioo ña kùmi na. Ta yakan teꞌen kàꞌan yi: “Xaani na ndèꞌe na yuꞌu chaꞌaꞌ nïꞌiin nakuyi.”
\p
\v 26 ’Va ora ni kichi ma Tati Ií Ndioo ña ni jandomani ndo, ña vàchi nuu ìyo ma Tatái jàꞌi, rakan kùu ra ña jànaꞌa ra ma ña ndaa, ta ora ni kichi ra ni katituꞌun ra nuu ndo chaꞌi.
\v 27 Ta nda ndyoꞌo, ni katituꞌun ndo chaꞌi nuu ma ñivi, ti ndyoꞌo kùu ma ndian chàkunuu chiꞌi̱n, nda ma ora kīchaꞌi jàꞌi ma tiñu iꞌya.
\b
\c 16
\p
\v 1 ’Takan kàꞌin chiꞌin ndo, ikan na töve jaña ndo ña chìnuni ndo ma ña kàꞌin.
\v 2 Tajan ma ndian judíu, ni jakunu na ndo taꞌiiꞌiin nuu ìyo ma veñuꞌu na. Ta ni chaa iin kivi ña nda ndian ni kuuni ña chàꞌni na ndo, ndiakan ni kuuni na ña iin tiñu vaꞌa kùu ma ña jàꞌa na kuenda Ndioo.
\v 3 Takan ni jaꞌa na, ti takäꞌan nakoto na ma Tatái, ta ni yuꞌu ndia.
\v 4 Takan kàꞌin chiꞌin ndo vitin, ikan ma ora ni kutaꞌan ña ni kuu takan, na kukuꞌuni ndo ña cha kātituꞌin nuu ndo chaꞌaꞌ yi niku.
\s Tiñu jàꞌa ma ra kùu Tati Ií Ndioo
\p ’Töve nī katituꞌin ñaꞌa chiꞌin ndo ora kīchaꞌa koi chiꞌin ndo ti endee chīyoi chiꞌin ndo.
\p
\v 5 ’Va vitin chani kuꞌin nuu ìyo ma ra tāchi yuꞌu, ta ndyoꞌo nïꞌiin ndo töve chìkatuꞌun ndo nui ndanu kuàꞌin.
\v 6 Java tiaga kīchaꞌa ndaꞌvi kùuni ndo ña kàꞌin takan chiꞌin ndo.
\v 7 Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ti vaꞌa ga kùu yi kuenda ndo ña na kuꞌin, vati tu töve kuꞌin, na küu kichi ma Tati Ií ña ni jandomani ña kòo ra chiꞌin ndo. Ta tu kuꞌin nuu ìyo ma Tatái, tajan ni tachi ndioi ma Tati ni tindee ndo.
\v 8 Ta ora cha kīchaa ra ìyo ra chiꞌin ndo, tajan ni katituꞌun kachin ra nuu ma ñivi ñuñivi nda yo kùu ndian jàꞌa kuati, ta nda yo kuàꞌan itiꞌ ndaa nuu Ndioo, ta nda yo ni jakutuni ma Ndioo nuu.
\v 9 Takua ni kaꞌan ra nda yo jàꞌa kuati, chaꞌaꞌ ña töve chìnuni na ma ña kàꞌin.
\v 10 Ta ni kaꞌan ra nda yo kuàꞌan itiꞌ ndaa, ti yuꞌu ni kuꞌin nuu ìyo ma Tatái, ta ndyoꞌo tüva ni ndeꞌe ndo yuꞌu.
\v 11 Ta ni kaꞌan ra nda yo ni jakutuni Ndioo kuati jàꞌa na, ti cha tüva ndakutiñu ma kuiꞌna chàꞌnda tiñu ma ñuñivi iꞌya. Cha jāꞌa ra kua kuu kùtunini ra yi.
\p
\v 12 ’Ìyo kuaꞌaꞌ ga ma ña kùuni̱ kaꞌin chiꞌin ndo, va ma vitin, ndyoꞌo na küu kundeeni anima ndo tu tasoꞌo ndo yi.
\v 13 Ta ora ni kichaa ma Tati Ií ndicha, maa ra kùu ra ña ni janaꞌa ra ma ña ndaa nuu ndo, ti töve ni kaꞌan ra chiꞌin ma tuꞌun ña jàndakuu maani yi; vati ma Tati Ií ikan ni kaꞌan ra ma ña kāꞌan Ndioo chiꞌin ra, ta ni kuꞌva ra ña koto na ma ña ni kuu.
\v 14 Ta juuni ni jakaꞌnu ma Tati Ií Ndioo yuꞌu, vati ni ndakiꞌin ra ma tuꞌun kàꞌin, ta ni kuꞌva ra koto ndo.
\v 15 Tandiꞌi ña ìyo nuu ma ra kùu Tatái, ñaꞌi kùu yi ndia. Chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña kāꞌin ña tandiꞌi ña ìyo nui, ma Tati Ií, ni ndakiꞌin ra yi, ta ni kuꞌva ra yi koto ndo.
\s Ni jaña ma ñivi ña ndaꞌvi kuuni na, ta sii ni kuuni na
\p
\v 16 ’Tiania tiempu kùmani, ta tüva ni ndeꞌe ndo yuꞌu, va tiaga itiꞌ nuu ni ndeꞌe ndiko ndo yuꞌu, ti ni kuꞌin nuu ìyo ma Tatái ―kàti Jesuu.
\p
\v 17 Takan kūu, tajan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, teꞌen kīchaꞌa ndra chìkatuꞌun taꞌan ndra:
\p ―¿Nayi kùuni ra kaꞌan ra ña kàꞌan ra takan? Kàꞌan ra chiꞌo ña tia tiempunia ni ndeꞌo ra, ta tiaga itiꞌ nuu, ni ndeꞌe ndiko yo ra. Ta juuni kàꞌan ra ña chaꞌaꞌ ña ni kuꞌun ra nuu ìyo ma Tatá ra kùu yi.
\v 18 ¿Chïto nayi kùuni ra kaꞌan ra ña, “tia tiempunia, ta tüva ni ndeꞌo ra”? Töve kùtuninio nayi kùuni ra kaꞌan ra ña kàꞌan ra takan ―kàti ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra.
\p
\v 19 Tajan Jesuu chāꞌa ndio ra kuenda ña kùuni ndra ndakatuꞌun ndra nuu ra, yakan va teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Yuꞌu kāꞌin, ña tichi tia kivinia, tüva ni ndeꞌe ndo yuꞌu, ta tia itiꞌ nuu, ni ndeꞌe ndiko ndo yuꞌu. ¿A tuꞌun ikan kùu ma ña chìkatuꞌun taꞌan ndo?
\v 20 Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo ña, ndyoꞌo ni kuaku ndo, ta ndaꞌvi ni kuuni ndo, va ma ñivi ñuñivi, sii ni kuuni na. Va vaji ndyoꞌo ndaꞌvi ni kuuni ndo, ni sama ma kua kùuni ndo, ta ni kichi sii kuuni ndo.
\v 21 Ma ora kàku seꞌe iin ñaꞌa, chàꞌnda yi tichian, ti cha keta ma ora ni kàku yi. Va ora cha yāꞌa kāku ndio yi, jàña ndioan ña ndaꞌvi kuunian, ti chisian, ña jākakuan seꞌan ma ñuñivi iꞌya.
\v 22 Ndyoꞌo, juuni takan ndaꞌvi kùuni ndo vitin, va yuꞌu ni ndeꞌe ndikoi ndo, ta ma ora ikan nduvaꞌa ni kichi sii kuuni ndo chiꞌin anima ndo. Ta ma ña sii ikan, nïꞌiin na na küu namaa na yi nuu ndo.
\v 23 Ma kivi ikan, nïꞌiin ndo na ndäkatuꞌun ga ndo nïꞌiin nakuyi nui. Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌin ndo, ña tandiꞌi ma ña chìkan ndo chiꞌin sivi̱ nuu ma Tatái, ni kuꞌva ra yi nuu ndo.
\v 24 Nda vitin nïꞌiin ndyoꞌo takäꞌan ndakan ndo nïꞌiin nakuyi chiꞌin sivi̱ nuu ma Tatái. Na ndakan ndo yi, ta niꞌi ndo yi, ikan na kichi sii kuuni ndo.
\s Jesucristu jàkanaa ra ma ndian kànitaꞌan chiꞌin ra nuu ñuꞌu ñuñivi iꞌya
\p
\v 25 ’Ma tuꞌun ña kāꞌin chiꞌin ndo iꞌya, kàꞌin yi chiꞌin kuꞌva. Va ni keta iin kivi ña tüva ni kaꞌin yi chiꞌin kuꞌva chiꞌin ndo. Vati ni kaꞌan kachin ndioi chaꞌaꞌ ma Tatái nuu ndo.
\v 26 Ma kivi ikan ni ndakan ndo iin nakuyi nuu ma Tatái chiꞌin sivi̱. Va yuꞌu töve ni janini̱ ma Tatái ña na kuꞌva ra ma ña chìkan ndo nuu ra.
\v 27 Vati ma Tatái kùuni ra ndeꞌe ra ndo, chaꞌaꞌ ña kùuni ndo ndeꞌe ndo yuꞌu, ta chaꞌaꞌ ña chìnuni ndo ña ra vàchi nuu ìyo Ndioo kùi ndia.
\v 28 Kēi nuu ìyo ma Tatái, ta kīchai ma ñuñivi iꞌya. Va vitin ni ndakoo ndikoi ma ñuñivi iꞌya, ta ni kuꞌun ndikoi nuu ìyo ma Tatái ―kàti Jesuu.
\p
\v 29 Tajan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Vitin ndicha, va tüva kàꞌun yi chiꞌin kuꞌva, ti kàꞌan kachiun yi.
\v 30 Vitin va cha chàꞌa ndi kuenda ña cha chìtoun tandiꞌi nakuyi, ta töve chìniñuꞌu̱n yo ndakatuꞌun nuu̱n. Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña cha chìnuni ndi ña ra vàchi nuu ìyo Ndioo kùu̱n ―kàti ndra chiꞌin Jesuu.
\p
\v 31 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¿A cha chìnuni ndo vitin?
\v 32 Vitin va cha kēta ma ora, ta ndyoꞌo ni kuita kuati ndo, ta ni ndakoo maꞌiin ndo yuꞌu. Va yöve maꞌiini̱, kìndoo, ti ìyo ma Rachaꞌnu Tatái chiꞌi̱n.
\v 33 Takan kàꞌin chiꞌin ndo, ikan na niꞌi ndo naja kua koo vii ndo chaꞌaꞌ ña ndòꞌiin ndo chiꞌi̱n. Ma ñuñivi iꞌya, ndyoꞌo ni ndeꞌe ndo tundoꞌo jàꞌa ma ñivi, va yuꞌu kàꞌin chiꞌin ndo ña na jandotayi vaꞌa ndo ndo, vati yuꞌu cha jākanai ma ndian kànitaꞌan chiꞌi̱n ma ñuñivi iꞌya.
\c 17
\s Jesuu kàꞌan ra chiꞌin Ndioo chaꞌaꞌ ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra
\p
\v 1 Takan kūu ta ora chīnu kāꞌan Jesuu takan, tajan kāniꞌi ra nuu ra itiꞌ andivi, ta kīchaꞌa ndio ra kàꞌan ra teꞌen:
\p ―Yoꞌo Tatá, cha kēta ma kivi. Ta vitin na jakaꞌnu̱n yuꞌu ra kùu Seꞌun, ikan na jakaꞌnui ñu̱n ndia.
\v 2 Vati nuu yuꞌu ra kùu Seꞌun, chāꞌun ña na kaꞌndai tiñu nuu tandiꞌi ma ñivi ìyo ñuñivi, ta juuni chāꞌun ña na kuu jaꞌi ña koo ndito ma tandiꞌi ma ñivi chāꞌun nui endeeni.
\v 3 Ta ndisaa ma ndian nàkoto ñu̱n, yoꞌo ra uvanuu ña kùu Ndioo ndicha, chiꞌin yuꞌu ra kùu Jesucristu ra tāchiun, ni niꞌi na nuu koo na endeeni chiꞌo.
\p
\v 4 ’Endee jàkaꞌnui ñu̱n nda ni kùuni chàkunui ma nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya, ti cha jāchinui tandiꞌi ma tiñu ña chāꞌun nui ña na jaꞌi.
\v 5 Ta vitin yoꞌo Tatá, na jakaꞌnu̱n yuꞌu, ta na kuꞌvaun ña na koo ndikoi chiꞌun ma andivi, takua chīyoi chiꞌun antea ña tūvi ma ñuñivi niku.
\p
\v 6 ’Ma ndian chāꞌun nui, tañu ma ñivi ñuñivi, cha jānaꞌi nda ra kùu̱n nuu na. Ta ndiakan, ti ndian ìyo kuendaun kùu na niku, va yoꞌo chāꞌun na nui, ta vitin jàchiꞌin na ma tuꞌu̱n.
\v 7 Ta juuni ma vitin cha chìto vaꞌa na, ña tandiꞌi ma ña chāꞌun nui, maun kùu ma ra tāchi yi nui ña na jaꞌi yi.
\v 8 Ta ma tuꞌun ña chāꞌun nui ña jànaꞌi nuu na, cha jāchiꞌin na yi. Ta juuni cha chāꞌa na kuenda ña maun kùu ma ra tāchi yuꞌu, ta vitin cha chìnuni na ña takan kùu yi.
\p
\v 9 ’Yuꞌu chìkain ñamani nuu̱n ña na kumiun na, va töve chìkain ñamani nuu̱n chaꞌaꞌ ma ndian töve chìnuni ìyo ma ñuñivi, vati yuꞌu chìkain ñamani nuu̱n ña na kumiun ma ndian chāꞌun nui, ti ñivi maun kùu na.
\v 10 Tandiꞌi ma ña kùu ñaꞌi, ñaꞌun kùu yi, ta ma ña kùu ñaꞌun, juuni ñaꞌi kùu yi ndia. Ta ndiakan, jànaꞌa na nuu inga ñivi ña iin ra yaꞌa kaꞌnu kùi.
\p
\v 11 ’Vati yuꞌu, töva ni koi ma ñuñivi iꞌya, va ma ndra jàkuaꞌa chiꞌi̱n, ni kindoo ndra koo ndra tiá ma ñuñivi iꞌya, ta yuꞌu ni chai koi chiꞌun. Yoꞌo Tatá ra yaꞌa ií, na kumiun ndra chiꞌin ndatun, ikan na induku kuuni ndra chiꞌin taꞌan ndra, takua induku kùuni̱ chiꞌun.
\v 12 Ta ora chīyoi chiꞌin ma ndra chāꞌun nui ma ñuñivi iꞌya, yaꞌa ga kumi kuendai ndra chiꞌin ndatu ma siviun, ta nïꞌiin ndra nī jaña ndra ma itiꞌ kuàꞌin. Uvanuu ma ra jāña ma iti̱ꞌ, kùu ma ra kàꞌan ma tutu Ndioo ña ni naa niku. Ta takan kūu yi.
\p
\v 13 ’Vitin va cha kuàꞌan ndikoi ma nuu ìyoun. Kàꞌin ma tuꞌun iꞌya ora juuni yanga ìyoi ma ñuñivi iꞌya, ikan na kichi sii vaꞌa kuuni na, takua sii kùuni̱.
\v 14 Yuꞌu jànaꞌi ma tuꞌu̱n nuu ndra, ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña ma ñivi ñuñivi yaꞌaga xaani na ndèꞌe na ndra, ti töve kùu ndra takua kùu ma ñivi ñuñivi, indukuni takua kùu yuꞌu ndia.
\v 15 Töve chìkain nuu̱n ña na tavaniꞌun ndra ma ñuñivi iꞌya, ti ma ña chìkain nuu̱n, kùu yi ña na kumiun ndra nuu ma kuiꞌna.
\v 16 Vati takua yuꞌu, yöve ra ñuñivi kùi, ni ndrakan yöve ndra ñuñivi kùu ndra ndia.
\v 17 Na jaꞌiíun ndra kuendaun chaꞌaꞌ ma ña ndaa. Ta ma ña ndaa kùu ma tuꞌun ña kàꞌun.
\v 18 Ma takua jāꞌun ña tāchiun yuꞌu tañu ma ñivi ñuñivi, juuni takan tāchi̱ ndra tañu ma ñivi ñuñivi ndia.
\v 19 Ta chaꞌaꞌ ndrakan kùu yi ña jāꞌíi̱ juuni mai, ikan ndrakan, na kuꞌií ndra jàꞌa ma tuꞌun ndaa.
\p
\v 20 ’Va yöve uvaa chaꞌaꞌ ndrakan ni kùu yi ña chìkain ñamani nuu̱n, vati juuni chìkain ñamani nuu̱n chaꞌaꞌ ma ndian ni chinuni ma tuꞌin itiꞌ nuu jàꞌa ndra.
\v 21 Ta juuni chìkain ñamani nuu̱n ña na ndoꞌiin na chiꞌin taꞌan na, yoꞌo Tatá, takua ndōꞌiun chiꞌi̱n, ta yuꞌu chiꞌun, ikan na koto kachin ma ndian ìyo ñuñivi iꞌya, ña maun kùu ma ra tāchi yuꞌu.
\v 22 Yuꞌu chāꞌi tandiꞌi ma ña kaꞌnui, ña chāꞌun nui, nuu na, ikan na ndoꞌiin na, ta kùu na iin ñivini chiꞌin taꞌan na, indukuni ma takua kùu̱n chiꞌi̱n ña kùu na iin ñivini ndia.
\v 23 Yuꞌu ìyoi chiꞌin na, ta yoꞌo chiꞌi̱n, ikan na kuu ndicha na iin ñivini, ta takan kuꞌva ma ñivi ñuñivi kuenda, ña maun kùu ma ra tāchi yuꞌu. Vati juuni yaꞌa kùuniun ndeꞌun na takua kùuniun ndeꞌun yuꞌu.
\p
\v 24 ’Yoꞌo Tatá, maun kùu ma ra chāꞌa na nui, ta kùuni̱ ña na koo na chiꞌi̱n ma nuu ni kuꞌin koi, ikan na ndeꞌe na ña ra kaꞌnu kùi jāꞌun, vati takani kùuniun ndeꞌun yuꞌu ma antea ña jātuviun ma ñuñivi niku.
\v 25 Yoꞌo Tatá, ra yaꞌa ndaa, ma inga ndian ìyo ñuñivi iꞌya, töve nàkoto na ñu̱n, va yuꞌu nàkotoi ñu̱n, ta juuni ñivi iꞌya cha chìto na ña maun kùu ma ra tāchi yuꞌu ndia.
\v 26 Ta yuꞌu chàꞌi ña na nakoto na nda ra kùu̱n, ta takan ni jaꞌi yi itiꞌ nuu ndia, ikan indukuni tava kùuniun ndeꞌun yuꞌu, ta takan kuuni na ndeꞌe na taꞌan na. Takan jāꞌi, ikan na kuu koi chiꞌin na endeeni ―kàti Jesuu.
\c 18
\s Nuu tìin ndra Jesuu
\r (Mt. 26:47-56; Mr. 14:43-50; Lc. 22:47-53)
\p
\v 1 Takan kūu ta ora chinu kāꞌan Jesuu takan, tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra inga chiyo ma yuvi ña nàni Cedrón. Ta ora chāa ndra nuu tāchi yutun tata, ta ikan kīꞌvi ndra kuàꞌan ndra chiꞌin ra.
\v 2 Ta nda ma Juda, ra xìkoñaꞌa chaꞌaꞌ Jesuu, juuni nàkoto ra ma ikan ndia, ti kuaꞌaꞌ chaꞌaꞌ cha kūtiꞌvi Jesuu ikan chiꞌin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra.
\v 3 Ta takan kūu yi ña chāa ma Juda chiꞌin kuaꞌaꞌ vaꞌa jandaru, ta uvi uni ma ndra jandaru ña kùmi ma veñuꞌu, ña tāchi ma ndra kuxini nuu sutu, chiꞌin ma ndra fariseu. Tandiꞌi ndrakan ndaꞌa ndra ñuꞌú ndaꞌaꞌ, chiꞌin machiti, ta nduva.
\v 4 Va takua Jesuu cha chìto ra tandiꞌi ma ña ni taꞌan ra, yakan va kēta ra, ta teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ndra:
\p ―¿Yo nànduku ndo? ―kàti ra.
\p
\v 5 Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Nànduku ndi Jesuu ra ñuu Nazaret ―kàti ndra.
\p Ta Jesuu teꞌen nakaꞌan ra:
\p ―Yuꞌu kùi ―kàti ra.
\p Ta ma Juda ra xìkoñaꞌa chaꞌaꞌ Jesuu juuni ndaa ra ma ikan chiꞌin ndra ndia.
\v 6 Ta ora nākaꞌan Jesuu ña; “Yuꞌu kùi”, ta chīkachata ndra itiꞌ chata, ta ndūva ndra nuu ñuꞌuꞌ.
\v 7 Tajan Jesuu teꞌen chīkatuꞌun tuku ra nuu ndra:
\p ―¿Yo nànduku ndo? ―kàti ra.
\p Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Nànduku ndi Jesuu ra ñuu Nazaret ―kàti ndra.
\p
\v 8 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Cha kāꞌin chiꞌin ndo, ña yuꞌu kùi. Tu yuꞌu kùu ma ra nànduku ndo, na jaña ndo ma ndra jàkuaꞌa chiꞌi̱n, ta tìin ndo yuꞌu ―kàti Jesuu.
\p
\v 9 Takan kūu yi, ikan na chinu ma tuꞌun kāꞌan Jesuu ña teꞌen kàꞌan: “Ma ndian chāꞌa ma Tatái nui, töve nī kenaa nïꞌiin na.”
\v 10 Tajan ma Simón Petuꞌ, ti ndàꞌa ra iin machiti, ta tāva ra yi ma tichi vena ra, ta chāꞌnda ra iin chiyo soꞌo ma ra nàni Malco, ma chiyo kuaꞌa ra. Ta raꞌya ti ra kùu musu ma ra kuxini nuu sutu kùu ra.
\v 11 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma Petuꞌ:
\p ―Na tiꞌi vaꞌun ma machitiun ma tichi venaun. Vati tu Tatái chāꞌa ra ña na ndeꞌi tundoꞌo, ¿a töve ìyo tuꞌvai ña ndeꞌi tundoꞌo iꞌya?, kùuni ndo ―kàti Jesuu.
\s Jesuu chàa ra nuu ma ra kuxini nuu ma ndra sutu
\r (Mt. 26:57-58; Mr. 14:53-54; Lc. 22:54)
\p
\v 12 Tajan ma ndra jandaru, chiꞌin ma ra kuxini nuu ndra, ta chiꞌin ma ndra kùu jandaru ma ndian judíu, tīin ndra Jesuu, ta chūꞌni ndra ndaꞌaꞌ ra.
\v 13 Ta chāndaka jiꞌna ndra ra nuu ma ra nàni Anás, rakaꞌnu ma ra nàni Caifás. Ma kuiya ikan, Caifás kùu ra ma ra kuxini nuu sutu.
\v 14 Ta juuni ma Caifás iꞌya, kùu ra ña kātituꞌun nuu ma ndian judíu, ña vaꞌaga ña na kuvi iin raꞌiini chaꞌaꞌ ma ñuu na, kāti ra.
\s Petuꞌ kàꞌan ra ña töve nàkoto ra Jesuu
\r (Mt. 26:69-70; Mr. 14:66-68; Lc. 22:55-57)
\p
\v 15 Ma ra nàni Simón Petuꞌ, tāndikun ra kuàꞌan ra chata Jesuu, chiꞌin inga, ra takani nàkoto ma ra kuxini nuu sutu ra, kīꞌvi ra chiꞌin Jesuu, ma nukeꞌe veꞌe ma ra kuxini nuu sutu,
\v 16 va ma Petuꞌ, kīndoo ra ma chata kora. Chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña kēe ma ra nàkoto ma ra kuxini nuu sutu. Ta chākaꞌan ra chiꞌin ma ña kùmi ma yuꞌu kora, ña na kuꞌva ña kìꞌvi ma Petuꞌ, kàti ra. Ta jāyaꞌa ña ra itiꞌ tichi.
\v 17 Tajan ma ña kùmi ma yuꞌu kora, teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌan nuu Petuꞌ:
\p ―¿A yöve iin ra chàkunuu chiꞌin ra tīin ndra ikan kùu̱n? ―kàtian chiꞌin ra.
\p Ta Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Yöve yuꞌu kùi ―kàti ra.
\p
\v 18 Va takua yaꞌa ga vichin jàꞌa yi, yakan va ma ndra kùu musu, chiꞌin ma ndra jandaru, jātaꞌan ndra ñuꞌú, ta tùmi ndra yi, ti yaꞌa vichin jàꞌa yi. Ta nda ma Petuꞌ, juuni ndaa ra tùmi ra yi chiꞌin ndra ndia.
\s Ma ra kuxini nuu sutu chìkatuꞌun ra nuu Jesuu
\r (Mt. 26:59-66; Mr. 14:55-64; Lc. 22:66-71)
\p
\v 19 Takan kūu tajan ma ra kuxini nuu sutu, chīkatuꞌun ra nuu Jesuu, nda ndra kùu ma ndra chàkunuu chiꞌin ra, ta nda va kùu ma ña jànaꞌa ra.
\v 20 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Yuꞌu chàkunui jànaꞌi ma nuu tuvi ñivi, ta juuni jànaꞌi nuu ma ndian judíu ma tichi veñuꞌu kuati na, ta ma tichi veñuꞌu kaꞌnu na nuu kùtiꞌvi ndisaa na ndia. Yakan va, yuꞌu töve chàtaꞌani̱ janaꞌa xeꞌi nuu ma ñivi.
\v 21 ¿Ta chïto naja chìkatuꞌu̱n nui? Na ndakatuꞌu̱n nuu ma ndian chīni ma ña jānaꞌi, ta ndiakan na katituꞌun na nuu̱n ma ña jānaꞌi nuu na ―kàti Jesuu.
\p
\v 22 Ta ora chīnu kāꞌan Jesuu takan, ta iin ma ndra jandaru ña kùmi ma veñuꞌu, kāni ra nuu ra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―¿Ta naja kàꞌun takan chiꞌin ma ra kuxini nuu sutu? ―kàti ra.
\p
\v 23 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Tu yuꞌu kāꞌin iin tuꞌun ña töve vaꞌa, na kaꞌun nui nda chaꞌaꞌ kùu yi. Va tu ma ña kāꞌin, ña vaꞌa kùu yi, ¿nda chaꞌaꞌ kāniun yuꞌu tuva takan? ―kàti Jesuu.
\p
\v 24 Tajan ma ra nàni Anás tāchi ra, ña na kuꞌni ndra Jesuu, ta tāchi ndio ra ra kuàꞌan ra nuu ma ra kuxini nuu sutu ña nàni Caifás.
\s Inga chaꞌaꞌ kàꞌan Petuꞌ ña töve nàkoto ra Jesuu
\r (Mt. 26:71-75; Mr. 14:69-72; Lc. 22:58-62)
\p
\v 25 Takan kūu ta tava ma Petuꞌ juuni ndaa ra tùmi ra ñuꞌú ma ikan, yakan va teꞌen kīchaꞌa ndiko ndra chìkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―¿A yöve yoꞌo, kùu ma ra chàkunuu chiꞌin Jesuu? ―kàti ra chiꞌin ra.
\p Ta ma Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Yöve yuꞌu kùi ―kàti ra.
\p
\v 26 Tajan iin ma ndra jàꞌa tiñu nuu ma ra kuxini nuu sutu, ra nàkoto ma ra chāꞌnda ma Petuꞌ soꞌo, teꞌen kīchaꞌa ra chìkatuꞌun ra nuu ra:
\p ―¿A yöve yoꞌo kùu ma ra ndēꞌi chiꞌin ra ma nuu kàa yutun tata? ―kàti ra chiꞌin Petuꞌ.
\p
\v 27 Ta ma Petuꞌ nākaꞌan ndiko ra ña töve nàkoto ra ra, ta ma ora ikani nāndaꞌyu ma loꞌo.
\s Jesuu chàa ra nuu Pilatu
\r (Mt. 27:1-2, 11-14; Mr. 15:1-5; Lc. 23:1-5)
\p
\v 28 Takan kūu tajan kēe ndio ndra chiꞌin Jesuu ma veꞌe Caifás, ta chāndaka ndra ra ma vetiñu nuu tàꞌnda tiñu. Va takua ma ora cha kūndichin kùu yi, yakan va ma ndra judíu, nī kuuni ndra kìꞌvi ndra tichi ma vetiñu, koto ndokini ndra, ta na küa kuxini ndra ma ora ìyo ma viko Pakua, kùuni ndra.
\v 29 Tajan Pilatu kēe ra ma tichi vetiñu, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¿Nda chaꞌaꞌ kùu yi ña tìsokuati ndo raꞌya? ―kàti Pilatu.
\p
\v 30 Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Töve na jaꞌa ndi ña kichi ndaka ndi ra nuu̱n, tu yöve ra jàꞌa kuati kùu ra ―kàti ndra.
\p
\v 31 Tajan Pilatu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na kundaka ndo ra kuꞌun ndo, ta na jakutuni ndo ma kuati ra, takua kàꞌan ma tutu ley maa ndo ―kàti Pilatu.
\p Tajan ma ndra judíu teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Va taku ndyuꞌu ndian judíu, nïꞌiin ñivi na küu kaꞌni ndi na ―kàti ndra.
\p
\v 32 Takan kūu yi ña jāchinu Jesuu ma ña kāꞌan ra, chaꞌaꞌ ma naja kua ìyo yi ña kuvi ra.
\p
\v 33 Takan kūu tajan Pilatu kīꞌvi ndiko ra ma tichi vetiñu nuu chàꞌnda ra tiñu, ta kāna ndio ra ma Jesuu, ta teꞌen kīchaꞌa ra chìkatuꞌun ra nuu ra:
\p ―¿A yoꞌo kùu ma rey ra chàꞌnda tiñu nuu ma ñivi judíu? ―kàti Pilatu.
\p
\v 34 Ta Jesuu teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ra nuu Pilatu:
\p ―¿A ña chànini maun kùu ma ña chìkatuꞌu̱n nui, a kàꞌan na takan chaꞌi nuu̱n, yakan va chìkatuꞌu̱n yi nui? ―kàti Jesuu.
\p
\v 35 Ta ma Pilatu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―¿A chàniniun ña ra judíu kùi, yakan va kàꞌun takan? Ma ndian ñuu̱n, chiꞌin ma ndra kuxini nuu sutu, ndrakan kùu ma ndra kīchi ndaka ñu̱n nui. ¿Nayi jāꞌun? ―kàti Pilatu.
\p
\v 36 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ma nuu ni koi, yöve ma ñuñivi iꞌya kùu yi. Ti tu ma nuu ni koi kùu yi ma ñuñivi iꞌya, ni kanitaꞌan ma ndra chàkunuu chiꞌi̱n chaꞌi, chiꞌin ma ndian judíu, ta na küꞌva ndra yuꞌu nuu na. Va ma nuu ni kaꞌndai tiñu yöve ma ñuñivi iꞌya kùu yi ―kàti Jesuu.
\p
\v 37 Tajan ma Pilatu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―¿A yoꞌo kùu ma rey tuva takan? ―kàti Pilatu. Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Ndicha ña kùi rey, ma takua kàꞌun. Vati yuꞌu kākui ma nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya kuenda ña katituꞌin ma tuꞌun ndaa. Ta tandiꞌi ma ndian jàchiꞌin ma tuꞌun ndaa iꞌya, juuni tàsoꞌo na ma ña kàꞌin ―kàti Jesuu.
\p
\v 38 Tajan Pilatu teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ra:
\p ―¿Ta nayi kùu ma ña ndaa? ―kàti Pilatu.
\s Nuu ni kaꞌni na Jesuu
\r (Mt. 27:15-31; Mr. 15:6-20; Lc. 23:13-25)
\p Ta ora cha yaꞌa ña chīkatuꞌun Pilatu nuu Jesuu, ta kēe ndiko ra ma nuu chàꞌnda ra tiñu, ta teꞌen chākaꞌan ndiko ra nuu ma ndian judíu:
\p ―Yuꞌu töve nàtaꞌin nïꞌiin kuati raꞌya.
\v 39 Va tava ndyoꞌo, cha iin chìkan ndo nàni kuiya ña na jañai iin ra indii vekaa, ma ora ìyo ma viko Pakua. Yakan va, ¿a kùuni ndo ña na jañai ma rey ma ndian judíu? ―kàti Pilatu chiꞌin na.
\p
\v 40 Tajan tandiꞌi ndio ma ndian judíu, teꞌen kīchaꞌa ndiko na kanachaa niꞌi na:
\p ―¡Na küuni ndi ña jañaun rakan! ¡Na jañaun ma Barrabás! ―kàti na.
\p Ta ma Barrabás, ti iin ra suꞌu kùu ra.
\b
\c 19
\p
\v 1 Takan kūu tajan tāchi ndio Pilatu ma ndra jandaru ra, ña na tiin ndra Jesuu, ta kani ndra ra.
\v 2 Tajan ma ndra jandaru jāvaꞌa ndra iin korona iñu, ta jūndii ndra yi xini Jesuu, ta jākuꞌun ndra iin jaꞌma color ndaa ra.
\v 3 Tajan chājayatin ndio ndra ndra nuu ndaa Jesuu, ta teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―¡Na koo endeeni ma rey chàꞌnda tiñu nuu ma ndian judíu! ―kàti ndra.
\p Ta kāni ndra ma nuu ra.
\p
\v 4 Tajan ma Pilatu kēe ndiko ra ma nuu chàꞌnda ra tiñu, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na ndeꞌe ndo, ña töve nī nataꞌin nïꞌiin ma kuati ra, yakan va tāvai ra nuu ndo, ikan na kuꞌva ndo kuenda ―kàti Pilatu.
\p
\v 5 Tajan kēta ndio Jesuu, ña jùndii xini ra ma korona iñu, ta ñùꞌu ra iin jaꞌma color ndaa. Ta Pilatu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Iꞌya ndaa ra! ―kàti Pilatu.
\p
\v 6 Ta ora ndēꞌe ma ndra kuxini nuu sutu ra, chiꞌin ma ndra jandaru ña kùmi ma veñuꞌu ra, ta teꞌen kīchaꞌa ndra kànachaa niꞌi ndra:
\p ¡Na kuvi ra nuu kruu! ¡Na kuvi ra nuu kruu! ―kàti ndra.
\p Ta Pilatu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Vaꞌani, na kundaka ndo ra, ta kaꞌni maa ndo ra nuu kruu, ti yuꞌu töve nī nataꞌin nïꞌiin kuati ra ―kàti Pilatu.
\p
\v 7 Va ma ndian judíu teꞌen nākaꞌan na chiꞌin ra:
\p ―Ndyuꞌu, ìyo iin tutu ley nuu ndi, ña kàꞌan yi, ña ìyo yi ña kuvi ra chaꞌaꞌ ña jàndaku ra ra Seꞌe Ndioo.
\p
\v 8 Ta ora chīni Pilatu ña kāꞌan ma ndra judíu takan, ta tiaga yūꞌvi ra.
\v 9 Tajan chāka ndiko ra ma Jesuu ma tichi vetiñu nuu chàꞌnda ra tiñu, ta teꞌen chīkatuꞌun ra nuu Jesuu:
\p ―¿Ta yoꞌo ndanu kīchiun? ―kàti Pilatu.
\p Va Jesuu töve nī kaꞌan ra nïꞌiin yuꞌu ra chiꞌin Pilatu.
\v 10 Tajan Pilatu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Jesuu:
\p ―¿Ta naja töve kàꞌun yuꞌi? ¿A töve chìtoun ña chaꞌaꞌ ma tiñu ndisoi, kùu tachi̱ ñu̱n ña na kaꞌni na ñu̱n nuu kruu, ta juuni kùu kaꞌin ña na jaña na ñu̱n ndia? ―kàti Pilatu.
\p
\v 11 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Na küu jakutuniun nïꞌiin nakuyi chiꞌi̱n chaꞌaꞌ ma tiñu ndisoun, tu yöve ma Ndioo ra ìyo nuu sukun, kùu ma ra chàꞌa yi nuu̱n. Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña kaꞌnuga kuati ma ndra chāndaka yuꞌu nuu̱n, kua maun ―kàti Jesuu.
\p
\v 12 Takan kūu ta nda ma ora ikan, kīchaꞌa Pilatu, nànduku ra naja kua jàꞌa ra, ta jàña ra Jesuu, va ma ndian judíu, teꞌen kānachaa niꞌi ndiko ndra nuu ra:
\p ―¡Tu jàñaun ra, na yöve amigu̱n kùu ma rey chàꞌnda tiñu ñuu Roma tuva takan, ti nda ndra nikuuni ña jàndaku ndra ndra ña kùu ndra rey, nduvaꞌa xaani ma rey ikan ndèꞌe ra ndra! ―kàti ndra chiꞌin Pilatu.
\p
\v 13 Ta ora chīni ma Pilatu ña kāꞌan ndra takan, tajan tāchi ndio ra ma ndra jandaru ña na tava ndra Jesuu ma nukeꞌe, tajan chākunandi ndio ra ma tayu nuu jàndondaa ra kuati, ña chiꞌin tuꞌun hebreu nàni yi, Gabata, ta ma tuꞌun iꞌya kùuni yi kaꞌan yi, Nuu Tàꞌnda Tiñu.
\v 14 Ta iin kivi antea ña kutaꞌan ma viko Pakua, ìyo yi a kachuvi ndaa najaka. Tajan Pilatu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ndra judíu:
\p ―¡Iꞌya ndaa ma ra kùu rey ndo! ―kàti Pilatu chiꞌin ndra.
\p
\v 15 Va ma ndra judíu teꞌen kānachaa niꞌi ndra:
\p ―¡Na kuvi ra! ¡Na kuvi ra! ¡Na takaun ra nuu kruu! ―kàti ndra.
\p Ta Pilatu teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ndra:
\p ―¿A ìyo yi ña kaꞌni̱ ma ra kùu rey ndo nuu kruu ña kàꞌan ndo takan? ―kàti Pilatu.
\p Va ma ndra kùxini nuu sutu, teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―¡Uvanuu ni rey ndyuꞌu ìyo, ta rakan kùu ra ma ra chàꞌnda tiñu ma ñuu Roma! ―kàti ma ndra kùxini nuu sutu.
\p
\v 16 Ta takan kūu yi ña jāyaꞌa ndio Pilatu, ma Jesuu ndaꞌaꞌ ndra, ña na takaa ndra ra nuu kruu, ta ndàka ndio ndra ra kuàꞌan ra.
\s Nuu chùtakaa Jesuu nuu kruu, ta chìꞌí ra
\r (Mt. 27:32-44; Mr. 15:21-32; Lc. 23:26-43)
\p
\v 17 Tajan \fig Crucifixion de Jesús|42GR-gn17n.tif|col|19:17||Nuu chùtakaa Jesuu nuu kruu, ta chìꞌí ra|19.17\fig*ndiso ndio Jesuu ma kruu, kēe ra kuàꞌan ra chiꞌin ndra, ma nuu kàꞌan na ña nàni Yuku Iki Xini Ndian Chīꞌí. Ta chiꞌin tuꞌun hebreu nàni yi, Gólgota.
\v 18 Ikan tākaa ndra ma Jesuu nuu kruu, chiꞌin inga uvi ndra, iin ndra teꞌen tikan xiin ra, ta maa ra, va kìndoo maꞌñu.
\v 19 Tajan Pilatu tāa ra iin tuꞌun ma nuu vitu, ta tāchi ra ña na kutatuu ma jandaru yi xini kruu ma Jesuu, ta ma tuꞌun ikan teꞌen kàꞌan yi: “Raꞌya kùu Jesuu ra ñuu Nazaret, ta rey, ra chàꞌnda tiñu nuu ma ndian judíu”, kàti yi.
\v 20 Kuaꞌaꞌ ma ndian judíu jākuaꞌa na ma tuꞌun ikan, ti ma kruu nuu tākaa ma Jesuu kìndoo yi itiꞌ yuꞌu ñuu, ta ma tuꞌun ikan ndiso yi chiꞌin tuꞌun hebreu, latinu ta griegu.
\v 21 Yakan va ma ndra kuxini nuu sutu, ña ìyo kuenda ma ndian judíu, teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin Pilatu:
\p ―Töve vaꞌa jāꞌun ña taun: “Rey ra chàꞌnda tiñu nuu ndian judíu.” Vaꞌa ga ña na taun: “Raꞌya kùu ma ra kàꞌan ña kùu ra rey ra chàꞌnda tiñu nuu ma ndian judíu.” Takan taun ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 22 Ta ma Pilatu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ma ña cha tāi, tüva ni samai yi ―kàti ra.
\p
\v 23 Ta ora cha yāꞌa ña tākaa ma ndra jandaru ma Jesuu nuu kruu, ta ndākiꞌin ndra ma jaꞌma ra, ta jāchaa ndra yi nuu kumi grupu, iin yi kuenda iiꞌiin ndra. Ta juuni ndākiꞌin ndra ma jaꞌma ìsukun Jesuu, va takua töve nuu ñùtaꞌan yi, ti iin kuuni yi yakan va nī kuu nakaa yi.
\v 24 Tajan teꞌen kīchaꞌa ma ndra jandaru nàtuꞌun taꞌan ndra:
\p ―Na jänakaa yo yi, vaꞌa ga ña na kusiki yo yuu kuati, ta nda yo jakanaa, ta rakan ndàkiꞌin yi ―kàti ndra.
\p Takan kūu yi, ikan na jachinu ma tutu Ndioo nuu kàꞌan yi teꞌen:
\q Juuni maa ni ndra kùu ndra ña nātaꞌvi ndra ma jaꞌmai,
\q ta chāsiki ndra yuu kuati ndeꞌo yo jakanaa ma jaꞌma isukuin.
\m Takan jāꞌa ma ndra jandaru.
\p
\v 25 Yatini xiin ma kruu nuu tàkaa Jesuu, ikan ndaa ma maꞌá ra, chiꞌin ña taꞌan ña, ta Ndiya ñasiꞌi ra nàni Cleofas, chiꞌin ma Ndiya Magdalena.
\v 26 Ta ora ndēꞌe ndio Jesuu ma maꞌá ra, chiꞌin iin ra chàkunuu chiꞌin ra, ña yaꞌa kùuni ra ndeꞌe ra, ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma maꞌá ra:
\p ―Yoꞌo maꞌá, chiña ndaa ma ra ni kuu seꞌun ―kàti ra chiꞌin ña.
\p
\v 27 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma ra chàkunuu chiꞌin ra:
\p ―Chiña ndaa ma ña kuu maꞌun ―kàti ra chiꞌin ma ra ndaa chiꞌin maꞌá ra. Ta nda ma ora ikan, ndākiꞌin ra ña, ña kùu maꞌá ra ña. Ta kuàꞌan ña chiꞌin ra ma veꞌe ra.
\s Nuu chìꞌí Jesuu
\r (Mt. 27:45-56; Mr. 15:33-41; Lc. 23:44-49)
\p
\v 28 Takan kūu va tava cha chìto Jesuu ña chīnu ma tiñu vàchi ra, yakan va ora yāꞌa ña kūu takan, ta teꞌen nākaꞌan ra, ikan na chinu ña kàꞌan ma tutu Ndioo:
\p ―Yaꞌa natii̱ takuii ―kàti ra.
\p
\v 29 Ta takua ma ikan ndaa iin kasitu ña chitu yi chiꞌin ma vinu iya, tajan nānduku ndra iin ña xaꞌma, ta jākuti ndra yi chiꞌin ma vinu ikan, ta chūꞌni ndra yi punta ma iin yutun kani ña nàni hisopo, ta jāyatin ndra yi yuꞌu Jesuu.
\v 30 Ta ora cha yāꞌa chīꞌi Jesuu ma vinu uva iya, ta teꞌen nākaꞌan ndio ra:
\p ―Cha chìnu ndisaa ma ña kàꞌan nuu tutu Ndioo vitin ―kàti ra.
\p Ta ora chīnu kāꞌan ndio ra takan, tajan chūtakandee ndio ma xini ra, ta chīꞌí ra.
\s Iin ra jandaru kùchi ra kaa xaan iin chiyo xiin ma Jesuu
\p
\v 31 Iin kivi antea ña kūtaꞌan ma viko Pakua, kūu yi ma takan. Yakan va ma ndian judíu töve kùuni na ña kindoo ma kuñu ma ndian ndií nuu kruu ma kivi ña nindee na, ti ma kivi ikan, iin kivi yaꞌa kaꞌnu kùu yi kuenda na. Tajan ndiakan chīkan na ñamani nuu Pilatu ña na tachi ra iin ma ndra jandaru ra, ña kukaꞌnu ndra siꞌin ma ndra kaꞌìin nuu kruu, ta jànuu ndra ma ñundaꞌyu ndra.
\v 32 Tajan ma jandaru, chāꞌan ndra, ta chāꞌnu ndra siꞌin ma ra nunuu, ta ikan jan chākaꞌnu ndra siꞌin inga ma ra tàkaa xiin Jesuu.
\v 33 Va ora cha jāyatin ma ndra jandaru ndra nuu tàkaa Jesuu, ta ndēꞌe ndra ña cha chīꞌí ra. Yakan va tüva nī kuuni ndra kaꞌnu ndra ma siꞌin ra.
\v 34 Va iin ma ra jandaru kūchi ra ma kaa xaan ndaꞌaꞌ ra iin chiyo xiin ma Jesuu, ta ma ora ikani kēe kuaꞌaꞌ nií ra chiꞌin takuii.
\v 35 Ma ra nātuꞌun ma tuꞌun iꞌya, kùu ma ra ndēꞌe ma ña kūu, ta ña ndicha kùu ma ña kàꞌan ra. Ta tu ndicha ña takan kùu yi, na chinuni ndo yi ndia.
\v 36 Takan kūu yi, ikan na chinu ma tuꞌun ña teꞌen kàꞌan nuu ma tutu Ndioo: “Töve ni taꞌnu nïꞌiin iki ra”, kàti yi.
\v 37 Ta ìyo inga tuku nuu ma tutu Ndioo ña kàꞌan yi teꞌen: “Ni ndeꞌe na ma ra kūchi na kaa xiin”, kàti yi.
\s Nuu kùchi Jesuu
\r (Mt. 27:47-61; Mr. 15:42-47; Lc. 23:50-56)
\p
\v 38 Takan kūu ta ora yāꞌa ndisaa ma ñaꞌa, tajan ma ra ñuu Arimatea ña nàni Kusé, ra chìnuni tuꞌun Jesuu, va chìto maani ra yi, jàꞌa ña ndasii ra ndeꞌe ra ma ndian judíu. Rakan chìkan ra ñamani nuu Pilatu ña na kuꞌva ra ñundaꞌyu ma Jesuu nuu ra. Ta ma Pilatu chāꞌa ra ña na kukiꞌin ra yi. Yakan va ma Kusé kēe ra kuàkiꞌin ra ma ñundaꞌyu Jesuu, ta ndiso ra yi kuàꞌan ra.
\v 39 Ta juuni chāa ma ra nàni Nicodemo, ra chāꞌan chākaꞌan chiꞌin Jesuu ma chanikuaa niku, ña ndaꞌa ra iin oko uchi kilu ma yukú yaꞌa xiko chaꞌan ña cha jàkanuu ra. Ta yuku ikan nàni vu mirra chiꞌin áloes.
\v 40 Takan kūu ña ma Kusé chiꞌin Nicodemo, kīꞌin ndio ndra ma ñundaꞌyu Jesuu, ta kāva ndra yi chiꞌin ma jaꞌma kuichin ña jākuti ndra ma yukú xiko ña cha jākanuu, ma takua ìyo ma costumbre ma ndian judíu, ma ora kùchi na ma ndian chīꞌí.
\v 41 Ta yatini ma nuu chīꞌí ma Jesuu nuu kruu, ìyo iin kora nuu kàa kuaꞌaꞌ yutun chàꞌa chiti kacho, ta ma ikan ti ìyo iin nuu ñaña ña já kūvaꞌa, nuu takäꞌan kuchi na nïꞌiin ñivi.
\v 42 Ikan kūchi ndra ma ñundaꞌyu Jesuu, vati ma nuu ñaña ikan, yatin tiaga kìndoo yi, ta cha ni keta ma kivi nindee ma ndian judíu ndia.
\c 20
\s Nuu nàtaku ndiko Jesuu
\r (Mt. 28:1-10; Mr. 16:1-8; Lc. 24:1-12)
\p
\v 1 Ma kivi nunuu nuu kìchaꞌa ma jamana, ma Ndiya Magdalena, naꞌa vaꞌa kēe ña chāndeꞌan nuu ñaña ma Jesuu ma ora juuni naa ga. Ta ikan ndēꞌan ña tüva ndàsi ma yuu kaꞌnu yuꞌu ma yavi nuu ìyo ma nuu ñaña.
\v 2 Tajan endee chīnu ña kuàꞌan ña nuu ndaa ma Simón Petuꞌ, chiꞌin inga ma ra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, ra yaꞌa ga kùuni ra ndeꞌe ra, ta teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin ndra:
\p ―Cha ndākiꞌin na ma ñundaꞌyu ma Rachaꞌnu Jesuu ma nuu ñaña nuu kùchi ra, ta töve chìto ndi ndanu chāndaka na yi ―kàti ña chiꞌin ndra.
\p
\v 3 Tajan ma Petuꞌ chiꞌin inga ma ra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, kēe ndra kuàndeꞌe ndra ma nuu ñaña ma Jesuu.
\v 4 Ta ninduvi ndra induku vaꞌa kēe ndra kàchaꞌan ndra, uvaa ña ma inga ra niꞌi ga chīnu ra, yakan va jiꞌnaga ra chāa ma nuu ñaña kua ma Petuꞌ.
\v 5 Tajan ndēꞌe nuu ra ma tichi yavi nuu kūchi ma Jesuu, ta ikan ndēꞌe ra ma jaꞌma kuichin ña kāva ma Jesuu, va töve nī kuuni ra kiꞌvi ra tichi yi.
\v 6 Ta nunuuni tajan chāa ndio ma Simón Petuꞌ, ta kīꞌvi ra ma nuu kūchi ma Jesuu, ta juuni ndēꞌe ra ña kàndoyo ma jaꞌma kuichin ña kāva ma Jesuu ma ikan ndia.
\v 7 Ta juuni ndēꞌe ra ña kàndoyo ma jaꞌma ña kāva xini ra, va töve iin kandoyoni yi chiꞌin ma jaꞌma ña kāva ma Jesuu, vati kàndoyo locho siin yi.
\v 8 Tajan inga ma ra chàkunuu chiꞌin Jesuu, ra chāa ma nunuu, kīꞌvi ndio ra tichi yi, ta ikan ndēꞌe ra ma ña kūu, ta chīnuni ra.
\v 9 Takan jāꞌa ndra ti takäꞌan kutunini ndra ña kàꞌan ma tutu Ndioo, ña Jesuu ìyo yi ña nataku ra tañu ma ndian ndií.
\v 10 Takan kūu tajan ninduvi ma ndra chàkunuu chiꞌin Jesuu kuànuꞌu ndiko ndra ma nuu ìyo veꞌe.
\s Jesuu kèta ra nuu Ndiya Magdalena
\r (Mr. 16:9-11)
\p
\v 11 Va ma Ndiya kīndoan itiꞌ chata ma nuu ñaña, ña chàkuan ma xiin yi. Ta ma ora chàkuan ndaa ña, ta chūtaka ndee ña, ta ndēꞌe niꞌniꞌ ña tichi ma yavi nuu ñaña.
\v 12 Ta ikan ndēꞌan uvi taꞌan ma tati ña jàtiñu kuenda Ndioo, ña ñùꞌu yi jaꞌma kuichin, nàndi yi ma nuu chūndii ma ñundaꞌyu Jesuu: iin yi nàndi ma itiꞌ chiyo xini ra, ta inga yi nàndi ma itiꞌ chiyo chaꞌa ra.
\v 13 Takan kūu, tajan ma tati ikan, teꞌen kīchaꞌa yi chìkatuꞌun yi nuu ma Ndiya:
\p ―Yoꞌo ñachaꞌnu, ¿ta naja chàku̱n? ―kàti yi chiꞌan.
\p Ta ma Ndiya teꞌen nākaꞌan ña:
\p ―Chàkui ti ma Rachaꞌnu chitoꞌi, töve chìtoi ndanu chāndaka na ra ―kàti ña.
\p
\v 14 Ta ora chīnu kāꞌan ña takan, ta chīkokanian ndēꞌan inga itiꞌ, ta ikan ndēꞌan ma Jesuu, va töve nī chaꞌaꞌ ña kuenda ña Jesuu kùu ra.
\v 15 Tajan ma Jesuu teꞌen kīchaꞌa ra chìkatuꞌun ra nuan:
\p ―Yoꞌo maꞌá, ¿ta naja chàku̱n?, ¿Ta yo nànduku̱n? ―kàti ra chiꞌan.
\p Va takua yakan chānini ña, ña ra jàkuenda ma nuu kàa yutun ikan kùu ra, yakan va teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo rachaꞌnu, tu yoꞌo ndākiꞌin ma kuñu Jesuu, na katituꞌu̱n nui ndanu chāndakaun yi, ta kukiꞌi̱n yi ―kàtian.
\p
\v 16 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌan:
\p ―¡Ndiya! ―kàti ra chiꞌan.
\p Ta ora nākotoan ña tati Jesuu kùu yi, ta cha jāyatian ña nuu ra, ta teꞌen nākaꞌan ña chiꞌin ra:
\p ―¡Raboni! ―ña kùuni yi kaꞌan yi Matru chiꞌin tuꞌun hebreu.
\p
\v 17 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌan:
\p ―¡Na jañaun yuꞌu! Vati juuni takäꞌan kundai nuu ìyo ma Tatái. Va kùuni̱ ña na kukatituꞌu̱n nuu ma ndian chìnuni tuꞌin, ña yuꞌu, ni kundai nuu ìyo ma ra kùu Tatái, ta ma Ndioi, ra juuni kùu Tatá ndo, ta Ndioo ndo ndia ―kàti Jesuu.
\p
\v 18 Tajan ma Ndiya Magdalena kēe ndioan kuàkatituꞌan nuu ma ndian chìnuni tuꞌun ra, ña ndēꞌan ma Jesuu. Ta juuni kātituꞌan nuu na ma tuꞌun ña kāti ra nuan ndia.
\s Jesuu kèta ra nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra
\r (Mt. 28:16-20; Mr. 16:14-18; Lc. 24:36-49)
\p
\v 19 Ta ora chanikuaa, ma kivi nunuu nuu kìchaꞌa ma jamana; juuni ma kivi ikan, ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu kūtiꞌvi ndra iin tichi veꞌe, ta chāsi kutu ndra yi chaꞌaꞌ ña ndasii ndra ma ndian judíu. Ma ora ikan chāa Jesuu ma nuu kaꞌìin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta chākundaa ra maꞌñu ndra, ta teꞌen kāñaꞌa ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Na vii koo ndo! ―kàti ra.
\p
\v 20 Ta ora chīnu kāꞌan ra takan, tajan jānaꞌa ra ma ndaꞌaꞌ ra nuu ndra, chiꞌin ma xiin ra. Ta nduvaꞌa chīsii ndra ña ndēꞌe ndiko ndra ma Rachaꞌnu.
\v 21 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ndiko ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Na vii koo ndo! Vati takua jāꞌa ma ra kùu Tatái ña tāva ra tiñu nui, juuni takani tàvai tiñu nuu ndo, ikan na janaꞌa ndo takua jānaꞌi nuu ndo.
\p
\v 22 Ta ora chīnu kāꞌan Jesuu takan, ta tīvi ndio ra tati chata ndra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na koo ma Tati Ií Ndioo chiꞌin ndo.
\v 23 Nda ndyoꞌo jàkaꞌnuni ndo kuati jàꞌa ma ñivi, ni jakaꞌnuni Ndioo ma kuati na ndia. Ta ma ndian töve ni jakaꞌnuni ndo ma kuati, nda ma Rachaꞌnu Ndioo, töve ni jakaꞌnuni ra ma kuati na ndia ―kàti Jesuu.
\s Ma ra nàni Tomá, ndèꞌe ra ma Rachaꞌnu ña cha nātaku ra
\p
\v 24 Ma \fig Incredulidad de Tomás|43GR-llla24n.tif|col|20:24||Nuu jānaꞌa Jesuu ra nuu Tomá|20.24\fig*ra nàni Tomá, kùu ra iin ma ra indii tañu ma ndi uchi uvi ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, ra juuni kàꞌan na ña nàni Tiliꞌma. Rakan töve ìyo ra chiꞌin ndra ma ora kēta Jesuu nuu kaꞌìin ndra.
\v 25 Takan kūu tajan inga ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―¡Cha ndēꞌe ndi ma Rachaꞌnu! ―kàti ndra.
\p Va ma Tomá teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Tu töve jànaꞌa jiꞌna ra ma nuu tākueꞌe ndaꞌaꞌ ra jāꞌa ma nduyu kàa, ta töve kuꞌva ra ña tiꞌi̱ xini ndaꞌi yi, chiꞌin ma nuu tākueꞌe xiin ra, töve ni chinuni̱ ña cha nātaku ndiko ra ―kàti ma Tomá.
\p
\v 26 Ta ora yāꞌa una kivi, tajan kūtiꞌvi ndiko ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu iin tichi veꞌe. Ta ma ora ikan, va ndaa ndio ma Tomá, chiꞌin ndra. Ta vaji ndisaa ma yuveꞌe ndasi yi, va Jesuu kīꞌvi ra ma nuu kaꞌìin ndra, ta chūndaa ra maꞌñu ndra, ta teꞌen kāñaꞌa ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Na vii koo ndo! ―kàti Jesuu.
\p
\v 27 Ta ikan jan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ma Tomá:
\p ―Na tiꞌun xini ndaꞌun ma nuu takueꞌe ndaꞌi iꞌya, ta ndeꞌun yi, ta juuni na tiꞌun ma xini ndaꞌun ma nuu tākueꞌe ma xii̱n niku ndia. Na töve nuva jaꞌun ña ndoꞌuviniun ti, na chinuniun ―kàti Jesuu.
\p
\v 28 Tajan ma Tomá teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―¡Yoꞌo kùu ma Rachaꞌnui, ta ma ra kùu Ndioi! ―kàti ma Tomá.
\p
\v 29 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Tomá, vitin cha chìnuniun ti, cha ndēꞌun yuꞌu. Yaꞌaga kaꞌnu kùu ma ndian töve nī ndeꞌe yuꞌu, ta chīnuni na ―kàti Jesuu.
\s Nuu jàkoto ma Xuva yo nda kuenda kùu ma tutu iꞌya
\p
\v 30 Takan kūu ta Jesuu jāꞌa ra kuaꞌaꞌ ga ndatu kaꞌnu nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ta yakan tüva yo ni taa yi nuu ma tutu iꞌya.
\v 31 Takan tāi nuu ma tutu iꞌya, ikan na chinuni ndo ña Cristu kùu ma ra Seꞌe Ndioo. Ta tu chìnuni ndo ma ña kàꞌan ra, ni niꞌi ndo nuu koo ndito ndo endeeni chiꞌin ra.
\c 21
\s Jesuu kèta ra nuu ma ucha taꞌan ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra
\p
\v 1 Ora yaꞌa ña kūu takan, tajan kēta ndiko Jesuu nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, yatini yuꞌu ma tañuꞌu ña kàndii ma ñuu nàni Tiberias. Ta teꞌen kūu yi ma ora ikan:
\v 2 Nuu kaꞌìin tiꞌvi ma ra nani Simón Petuꞌ, chiꞌin Tomá, ra juuni kàꞌan na ña nàni Tiliꞌma, chiꞌin ra nàni Natanael, ra ñuu Caná, ña ìyo kuenda ma ñuꞌuꞌ Galilea, ta juuni kaꞌìin ma ndra seꞌe Zebedeu, chiꞌin inga uvi ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu ndia.
\v 3 Tajan Simón Petuꞌ, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ni kukii̱n ―kàti ra.
\p Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Juuni kùuni ndyuꞌu kuꞌun ndi chiꞌun ―kàti ndra.
\p Tajan ndāa ndio ndra ma tichi varku, ta kēe ndra kàchaꞌan ndra, va tükuii nī niꞌi ndra ri ma chanikuaa ikan.
\p
\v 4 Ta ma ora cha kīchaꞌa kundichin, tajan kēta ndio Jesuu ma yuꞌu tañuꞌu, va ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, töve nī nakoto ndra ra.
\v 5 Tajan Jesuu teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ndra:
\p ―Ndyoꞌo seꞌyu, ¿a takäꞌan kuii niꞌi ndo ndri? ―kàti ra chiꞌin ndra.
\p Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Takäꞌan ―kàti ndra.
\v 6 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na jakana ndo ma yuꞌva tiakaꞌ kaꞌnu ndo ma itiꞌ chiyo kuaꞌa ma varku, ta ni niꞌi ndo ndri ―kàti ra chiꞌin ndra.
\p Tajan takan kāni ndio ndra yi, ta nduvaꞌa kuaꞌaꞌ ndri tīin yi ña ndava kündeega ndra tava ndra yi chiꞌin ndri.
\v 7 Tajan iin ma ra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, ra yaꞌa kùuni ra ndeꞌe ra, teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Petuꞌ:
\p ―¡Maa ma Rachaꞌnu kùu ra! ―kàti ra.
\p Ta ora chīni ndio ma Simón Petuꞌ, ña juu ma Rachaꞌnu Jesuu kùu ra, tajan numini chākuꞌun ra ma jaꞌma ra, ti tāva ra yi, ma ora kìin ra, ta ndāva ra ma tichi takuii, ta kīchaꞌa ra suta ra nda kati chaa ra ma nuu ndaa Jesuu.
\v 8 Ta ma inga ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu chāa ndra ma yuꞌu tañuꞌu chiꞌin ma varku ndia, ña endee kèñuꞌu ndra ma yuꞌva tiakaꞌ ndra, ti nduvaꞌa kuii chitu yi. Ta ìyo a uvi cientu iki kùu yi, ña chika kēe ndra ma tichi tañuꞌu, ta chāa ndra ma ñuꞌuꞌ ití.
\p
\v 9 Ta ora kānuu ndra ma nuu ñuꞌuꞌ, ta nātaꞌan ndra iin vinuꞌu ña kaꞌìin nditiuꞌun, ña jùndii iin tiakaꞌ nuu yi, ta iin paan.
\v 10 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na kichi ndaka ndo uvi uni tiakaꞌ ña já tīin ndo nui ―kàti ra.
\p
\v 11 Tajan ma Simón Petuꞌ ndāa ndio ra tichi ma varku, ta endee kēñuꞌu ra ma yuꞌva tiakaꞌ jānuu ra yi ma yuꞌu tañuꞌu, ña endee chitu yi chiꞌin iin cientu uvi xiko uchi uni taꞌan tiakaꞌ naꞌnu. Ta vaji yaꞌaga kuaꞌaꞌ ndri, va töve nī nakaa ma yuꞌva tiakaꞌ.
\v 12 Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―¡Naꞌa ndo kasiꞌini ndo! ―kàti ra.
\p Nïꞌiin ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, töve nī kanani ndra ndàkatuꞌun ndra nuu ra ña nda ra kùu ra, ti cha chìto ndra, ña Rachaꞌnu Jesuu kùu ra.
\v 13 Ta ikan jan Jesuu chājayatin ra ra ma yuꞌu nuꞌu, ta kīꞌin ra ma paan ta chāꞌa ra yi nuu ndra, ta juuni takan jāꞌa ra chiꞌin ma tiakaꞌ ndia.
\v 14 Ñaꞌa kùu ma chaꞌaꞌ uni, ña jānaꞌa Jesuu ra nuu ma ndra jàkuaꞌa chiꞌin ra, ma ora cha yāꞌa ña nātaku ndiko ra tañu ma ndian ndií.
\s Nuu kàꞌan Jesuu chiꞌin Simón Petuꞌ
\p
\v 15 Ta ora chinu chāchi ndra, ta teꞌen kīchaꞌa ma Jesuu chìkatuꞌun ra nuu ma Simón Petuꞌ:
\p ―Yoꞌo Simón Petuꞌ, ra seꞌe Jonás, ¿a kùunigaun ndeꞌun yuꞌu, kua ma ndra kaꞌìin iꞌya? ―kàti Jesuu chiꞌin Petuꞌ.
\p Ta Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Ndicha yoꞌo Rachaꞌnu, cha chìtoun ña kùuni̱ ndeꞌi ñu̱n ―kàti Petuꞌ.
\p Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Na jakuendaun ma ndian chìnuni ña kàꞌin, takua jàꞌa ma iin pato chiꞌin ma mvechala jàna ra ―kàti Jesuu.
\p
\v 16 Ta teꞌen chīkatuꞌun tuku ra nuu ra:
\p ―Yoꞌo Simón, ra seꞌe Jonás, ¿a ndichaun ña kùuniun ndeꞌun yuꞌu? ―kàti Jesuu.
\p Ta Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Ndicha, yoꞌo Rachaꞌnu, cha chìtoun ña kùuni̱ ndeꞌi ñu̱n ―kàti ma Petuꞌ.
\p Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Na kumiun ma ndian chinuni ña kàꞌin, takua jàꞌa iin pato chiꞌin mvechala jàna ra kùu chitoꞌo ra ―kàti Jesuu chiꞌin ra.
\p
\v 17 Takan kūu tajan chaꞌaꞌ uni kùu yi ña, teꞌen kīchaꞌa ndiko Jesuu chìkatuꞌun ra nuu ra:
\p ―Yoꞌo Simón, ra seꞌe Jonás, ¿a ndichaun ña kùuniun ndeꞌun yuꞌu? ―kàti Jesuu.
\p Tajan ma Petuꞌ ndaꞌvi kūuni ndio ra chaꞌaꞌ ña, chaꞌaꞌ uni chìkatuꞌun Jesuu nuu ra, ña tu kùuni ra ndeꞌe ra ra, tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, cha chìto vaꞌun ndisaa ma kua chànini̱, ta juuni cha chìtoun ña kùuni̱ ndeꞌi ñu̱n ndia ―kàti Simón.
\p Tajan Jesuu teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Na jakuendaun ndisaa ma ndian chìnuni ña kàꞌin takua jàꞌa iin pato chiꞌin mvechala kùmi ra.
\v 18 Ndicha vaꞌa ña kàꞌin chiꞌun, ti ora kùu̱n ma rayoko tiaga, ìyo ga ñandeun ña jàꞌun ma ña kùuni maun, va ora ni ndakuu chaꞌnu̱n, ma inga ñivi ni tiin na ñu̱n, ta ni kuꞌni na ndaꞌun, ta tüva kùu kuꞌu̱n ma nuu kùuni maun, ti inga ñivi kùu na ña ni kaꞌnda na tiñu nuu̱n, ta kuꞌun na chiꞌun ma nuu töve kùuniun kuꞌu̱n.
\p
\v 19 Chiꞌin ma tuꞌun iꞌya, chāꞌa Jesuu ña na kutunini ndra ma naja kua ni kuvi Petuꞌ, ta takan jànaꞌa yi ña ma Rachaꞌnu Ndioo, iin ra yaꞌaga kaꞌnu kùu ra. Ta ora yāꞌa ña kāꞌan Jesuu takan, tajan nākaꞌan ra teꞌen chiꞌin Petuꞌ:
\p ―¡Na tandikun chatai! ―kàti Jesuu.
\s Jesuu yaꞌaga kùuni ra ndeꞌe ra, iin ma ra jàkuaꞌa chiꞌin ra
\p
\v 20 Takan kūu ta ora chīkoniꞌi ma Petuꞌ ndēꞌe ra itiꞌ chata ra, ta ndēꞌe ra ña vàchi iin ma ra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu. Ta rakan ti iin ra yaꞌa ga kùuni Jesuu ndeꞌe ra kùu ra, ti juuni ra kùu ma ra chūnandi xiin Jesuu ma nuu kūxini ndra, ma ra chīkatuꞌun teꞌen nuu ra: “Yoꞌo Rachaꞌnu, ¿nda ra kùu ma ra ni xikoñaꞌa chaꞌun?” kàti Jesuu.
\v 21 Tajan ora ndēꞌe ma Petuꞌ ma ra vàchi chata ndra, ta teꞌen chīkatuꞌun ra nuu Jesuu:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, ta rakan, ¿niyi ni taꞌan ra? ―kàti Petuꞌ.
\p
\v 22 Ta Jesuu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Tu yuꞌu kùuni̱ ña na koo ra ma ñuñivi iꞌya, nda ma ora ni kichaa ndikoi, yöve kuenda maun kùu yi. Ma ña ìyo yi ña jaꞌun kùu yi ña na tandiku̱n chatai ―kàti Jesuu.
\p
\v 23 Takan kūu ña ma tuꞌun ña kàꞌan ña töve ni kuvi ra, chītakuati yi nuu kuaꞌaꞌ ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu, ta chīto na yi. Va ma tuꞌun ndaa kùu yi ña Jesuu töve nī kaꞌan ra nuu ndra ña rakan töve ni kuvi ra, ti ma ña kāꞌan Jesuu kùu yi ña: tu kùuni ra ña koo rakan ma ñuñivi iꞌya, nda ma ora ni kichaa ndiko ra, yöve kuenda ma Petuꞌ kùu yi, kàti Jesuu.
\p
\v 24 Ta rakan kùu ma ra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu, ra kàtituꞌun chaꞌaꞌ ma tuꞌun iꞌya ta juuni ra tāa yi iꞌya. Ta chìto vaꞌa yo, ti tuꞌun ndaa kùu yi.
\p
\v 25 Ta juuni jāꞌa Jesuu kuaꞌaꞌ ga tiñu ma ora chākunuu ra ma ñuñivi iꞌya. Ta yuꞌu chànini̱, ña tu taa ndiꞌi yo taꞌiiꞌiin ma tiñu jāꞌa Jesuu nuu kuaꞌaꞌ tutu, töve ni kutaꞌan yi ma ñuñivi iꞌya niku. Ta takan na kuu yi. Amén.