\id ACT
\h Tutu Hechos
\toc1 Tutu Hechos
\mt Tutu ña kàꞌan chaꞌaꞌ tiñu jàꞌa ndra tatun Jesucristu
\c 1
\s Jesuu, chàꞌa ra tuꞌun ña ni kichi Tati Ií Ndioo
\p
\v 1 Ma tutu nunuu ña tāi nuu̱n, yoꞌo Teófilo, tāi yi ikan na kutuꞌvaun ndisaa tiñu jāꞌa Jesuu chiꞌin ma tuꞌun jānaꞌa ra nda ora kīchaꞌa ra jàꞌa ra yi,
\v 2 ta nda ora kēta ma kivi ña ndāa ndiko ra andivi. Ta ora takäaga kuꞌun Jesuu andivi, jiꞌnaga kātituꞌun ra nuu ndra kùu tatun ra, nda tiñu ìyo yi ña jaꞌa ndra, va jāꞌa ra yi chiꞌin Tati Ií Ndioo, ikan na koto kachin maa ndra yi, nda tiñu ìyo yi ña jaꞌa ndra.
\v 3 Takan kūu ta ora cha yāꞌa ña chīꞌí ra, tajan kēta ndito ndiko ra nuu ma ndra kùu tatun ra, ta jānaꞌa ra kuaꞌaꞌ nakuyi nuu ndra. Ta ikan ndēꞌe ndra, ti ndicha ña nātaku ndiko ra. Ta uvi xiko kivi kùu yi ña chīyo Jesuu chiꞌin ndra ña jànaꞌa ra nuu ndra, naja kua kàa nuu chàꞌnda Ndioo tiñu.
\p
\v 4 Takan kūu ta ora juuni ìyo ga ra chiꞌin ma ndra tatun ra, tajan teꞌen nākaꞌan Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―¡Na këe ndo ma ñuu Jerusalén! ¡Na kindoo ndo ikan, nda kati chinu ma tuꞌun chāꞌa ma Tatái nuu ndo! Ta ma tuꞌun ikan, ti juuni cha kātituꞌin yi nuu ndo ndia.
\v 5 Ndicha kuii ti chiꞌin takuini jākunduta ma Xuva ma ñivi, va tiá itiꞌ nuu, Ndioo ni jakunduta ndo chiꞌin ndatu ma Tati Ií Ra. ―Takan kàti Jesuu.
\s Jesuu, ndàa ra kuàꞌan ra itiꞌ andivi
\p
\v 6 Tajan ma ndra kaꞌìin tiꞌvi chiꞌin Jesuu, teꞌen kīchaꞌa ndra chìkatuꞌun ndra nuu ra:
\p ―Yoꞌo, Rachaꞌnu, ¿a vitin ni jakaku̱n ñuu Israel, ikan na kuu kaꞌnda yo tiñu juuni nuu maa yo? ―kàti ndra chiꞌin ra.
\p
\v 7 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Jesuu chiꞌin ndra:
\p ―Tüvi ìyo yi ña koto ndo nda kivi, ta nda kuiya kùu yi ña ni jaꞌa Tatái yi, ti uvanuu rakan kùu ra ña chìto ra nda kivi ni jaꞌa ra yi, ti ìyo ndatu ra.
\v 8 Ta ndyoꞌo ti ni niꞌi ndo ndatu ma Tati Ií Ndioo ora ni kichi yi koo yi chiꞌin ndo. Ta ikan jan kuꞌun ndo kujanaꞌa ndo tuꞌun chaꞌi ñuu Jerusalén, ta ninii ñuꞌuꞌ Judea, ta ñuꞌuꞌ Samaria chiꞌin ninii kaꞌnu ñuꞌuꞌ ñuñivi, ikan na koto ndisaa ma ñivi ìyo ñuñivi yi ―kàti Jesuu.
\p
\v 9 Ta \fig La ascensión|44GR-lllb24n.tif|col|1:9||Nuu ndàa Jesuu kuàꞌan ra itiꞌ andivi|1.9\fig*ora chīnu kàꞌan ra teꞌen, tajan ndēꞌe ma ndra kùu tatun ra ña ndāa ra kuàꞌan ra itiꞌ andivi. Ta ikan chāsi iin viko ra, ta tüva nī ndeꞌe ndra ra.
\v 10 Takan kūu, ta ora juuni kaꞌìin ndra ndèꞌe ndra naja kua kuàndaa Jesuu itiꞌ andivi, tajan kēta uvi ndra ñùꞌu jaꞌma kuichin yatin xiin ndra,
\v 11 ta teꞌen kīchaꞌa ndio yi kàꞌan yi chiꞌin ma ndra kùu tatun Jesuu:
\p ―Ndyoꞌo ndra kīchi ñuꞌuꞌ Galilea, ¡na ndëꞌega ndo itiꞌ andivi! Ti ma ra ndēꞌe ndo ña kuàꞌan, juuni ma ra chīyo chiꞌin ndo kùu ra, va vitin cha ndāa ra andivi. Ta ni kichi ndiko ra inga chaꞌaꞌ, takua ndēꞌe ndo ra ña kuàꞌan ra. ―Takan kàti ma tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo nuu ndra.
\s Kàchin ndra tatun Jesuu, Matías, na ndakiꞌin ra tiñu chīyo ma ndi Juda
\p
\v 12 Tajan kēe ndra tatun Jesuu nda yuku nàni Olivu. Ta kuàꞌan ndra itiꞌ ñuu Jerusalén vati iin ñuu kàndii yatini kùu yi, ti na küu kee chika na kakunuu na ma kivi nindeo, takan kàꞌan ma ley ma ndian judíu.
\v 13 Ta ora chāa ndra ma ñuu Jerusalén, ta ndāa ndra iin veꞌe ìyo nda siki nuu takani ndòo ndra. Ta ndisaa ndrakan, nàni ndra teꞌen: Petuꞌ, Xuva, Jandiau, André, Lipe, Tomá, Tolo, Mate, chiꞌin Jandiau seꞌe ra nàni Alfeu, ta Juda seꞌe Jandiau, ta ra nàni Simón, iin ra kùuni kanitaꞌan chiꞌin ñuu Roma kùu ra.
\v 14 Yakan va ndisaa ndrakan kùtiꞌvi ma ikan ta kàꞌan ndra chiꞌin Ndioo nani kivi ti inuuni ma ña chànini ndra. Ta chiꞌin ndra juuni kùtiꞌvi ndra yani Jesuu chiꞌin Ndiya ña kùu maꞌá ra, ta inga tuku ñivi ñaꞌa ndia.
\p
\v 15 Tañu ma kivi ikan, kūtiꞌvi kuaꞌaꞌ ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu. Ta ìyo iin iin cientu oko taꞌan na kūtiꞌvi ma ikan. Ta ikan chūndaa ndio ma Petuꞌ, ta teꞌen kīchaꞌa kàtituꞌun ra nuu na:
\p
\v 16 ―Ndyoꞌo ndian yani, cha chīnu ma tuꞌun kāꞌan ma Tati Ií Ndioo nuu ma rachaꞌnu David tajiꞌna. Ti David, cha tāa ra yi nuu ma tutu Ndioo naja kua kūu yi chiꞌin Juda, ra xīkoñaꞌa chaꞌaꞌ Jesuu. Ti rakan jānaꞌa ra nuu ndra ma nuu ìyo yi ña kùu nataꞌan ndra Jesuu ta tiin ndra ra,
\v 17 vaji juuni iin ra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu kùu ra niku. Vati jāꞌa ra ma tiñu takua jàꞌa yo ndia.
\v 18 Va kēta iin kivi ña chāꞌan Juda, ta jāta ra iin ñuꞌuꞌ chiꞌin ma xuꞌunꞌ tīaꞌvi ndra ra chaꞌaꞌ ma tuꞌun vata ña tāva ra chaꞌaꞌ Jesuu. Ta ikan kōyo Juda itiꞌ xini ra, ta ndāta tichi ra. Ta kēe chiti ra, ta chīꞌí ra.
\v 19 Takan kūu ta ora chīto ñivi ìyo ñuu Jerusalén ña tāꞌan Juda, ta jākunani na ma ñuꞌuꞌ ikan, Ñuꞌuꞌ Acéldama, vati ma tuꞌun ikan kùuni yi kaꞌan yi: Ñuꞌuꞌ Nií chiꞌin ma tuꞌun kàꞌan na.
\v 20 Ti nuu tutu Salmu teꞌen kàꞌan yi chaꞌaꞌ Juda:
\q Ma nuu chīyo ra, na ndakuu yi iin tichi kuꞌu taxiin,
\q nuu nïꞌiin na na köo.
\m Ta juuni kàꞌan yi teꞌen ndia:
\q Inga ra, na ndakiꞌin tiñu chīyo ra, kàti yi.
\p
\v 21 ’Ìyo ndra takani chàkunuu chiꞌo ndisaa tiempu, nda ora chīyo Rachaꞌnu Jesuu tañu yo.
\v 22 Vati ndrakan ìyo ndra chiꞌin yo, nda ora jākunduta Xuva ma Jesuu, ta nda ora ndāa ra kuàꞌan ndiko ra itiꞌ andivi. Ta vitin ìyo yi ña kachin yo iin ra ìyo tañu ma ndra chàkunuu chiꞌo, ta ndakiꞌin ra tiñu jàꞌa yo. Ta indukuni kakunuu ra chiꞌo ña kàtituꞌun ra naja kua nātaku Jesuu. ―Takan kàti Petuꞌ.
\p
\v 23 Yakan va kāchin ndra uvi taꞌan ma ndra chàkunuu chiꞌin ndra: Kusé Barsabás, ra juuni nàni Justo ndia, ta inga ra nàni Matías.
\v 24 Ta ikan kīchaꞌa ndra kàꞌan ndra chiꞌin Ndioo teꞌen:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu ña nàkoto naja kua chànini ndisaa ndi. Na ndeꞌun ninduvi ndraꞌya, ta na janaꞌun nuu ndi nda ra kùu ra kàchíun,
\v 25 ña ndakiꞌin tiñu chīyo Juda, ikan na ndoo ra kùu ra tatun chiꞌin ndi. Vati Juda jānaa ra ma tiñu chīyo ra jàꞌa ma kuati jāꞌa ra ora kuàꞌan ra ma nuu ìyo yi ña kuꞌun ra. ―Takan kàꞌan ndra chiꞌin Ndioo.
\p
\v 26 Tajan kīchaꞌa ndio ndra chàsiki ndra chiꞌin yuu kuati, ta jākanaa Matías, ti ma yuu ikan kōyo yi kuenda ra. Ta nda ma ora ikan kīchaꞌa ra kùu ra tatun chiꞌin ndi uchi iin tatun Jesuu.
\c 2
\s Ora kìchaa Tati Ií Ndioo
\p
\v 1 Ora \fig La venida del Espíritu Santo|45NT-091n.TIF|col|2:1||Nuu kìchaa Tati Ií Ndioo|2.1\fig*kēta iin viko ña jàkaꞌnu ñivi judíu ña nàni Pentecosté, ma kivi ikan kūtiꞌvi tandiꞌi ñivi chìnuni tuꞌun Jesuu ma ikan.
\v 2 Ta ikan numini chīni na ña niꞌi jàꞌa yi itiꞌ andivi, takua jàꞌa iin tati ña yaꞌa niꞌi chàkin ninii ma tichi veꞌe nuu kaꞌìin na.
\v 3 Ta kēta iin ña kàa takua kàa yaa ñuꞌú, ta chītakuati yi xini iiꞌiin na.
\v 4 Ta ndisaa na kīꞌvi ma Tati Ií Ndioo tichi anima na. Ta ikan jan kīchaꞌa kàꞌan na siin siin tuꞌun ña tüvi chìto na kàꞌan na, ti ma Tati Ií Ndioo jāꞌa ña na kutuꞌva na kàꞌan na ma tuꞌun ikan.
\p
\v 5 Ta ma kivi ikan ìyo kuaꞌaꞌ ñivi judíu ñuu Jerusalén, ndian kīchi nuu chika, ninii kaꞌnu ñuñivi. Ta ndiakan ti ndian yaꞌa jàchiꞌin ma ña kàꞌan ma ley Ndioo kùu na.
\v 6 Tajan kūtiꞌvi ndio ma ñivi ora chīni na ña niꞌi jàꞌa ndio ma tati ikan. Ta ikan ndēꞌe na ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu, ña ni tüva chìto na naja kua chànini na. Ti ma ndian chìnuni ikan kàꞌan na tuꞌun kàꞌan inga ñivi. Va kùtunini ma inga na yi, ti tuꞌun kàꞌan na kùu yi.
\v 7 Ta ndava kuàꞌan tati na ndèꞌe na ma ña jàꞌa inga na. Tajan kīchaꞌa na chìkatuꞌun taꞌan na:
\p ―¿Ta naja kùu jaꞌa na kàꞌan na tuꞌun kàꞌan yo tuva ñivi kīchi ñuꞌuꞌ Galilea kùu na?
\v 8 ¿Ta naja kua kùu yi ña iiꞌiin yo chìni yo ña kàꞌan na tuꞌun kàꞌan yo, ta siin siin ñuu yo?
\v 9 Vati ma tañu yo ìyo ndian kīchi ñuꞌuꞌ Partia, ñuꞌuꞌ Media, ñuꞌuꞌ Elam, ñuꞌuꞌ Mesopotamia, ñuꞌuꞌ Judea, ñuꞌuꞌ Capadocia, ñuꞌuꞌ Ponto, ta nda ñuꞌuꞌ Asia ndia.
\v 10 Ta juuni ìyo ndian kīchi ñuꞌuꞌ Frigia, ñuꞌuꞌ Panfilia, ñuꞌuꞌ Egiptu, ta ñuꞌuꞌ Libia, ña kàndii yatini ñuꞌuꞌ Cirene, ta ndian kīchi ñuu Roma ndia.
\v 11 Ìyo ndian kùu ñivi judíu nda ora kāku na, ti tatá na kùu ñivi judíu. Ta inga na, jākuaꞌa na, ta ikan kīꞌvi na kuenda ñivi judíu. Ta juuni ìyo ndian kīchi ñuꞌuꞌ Creta chiꞌin ñuꞌuꞌ Arabia ndia. Yakan va vaji siin siin kàꞌan taꞌiiꞌiin yo, va chiꞌin ma tuꞌun kàꞌan taꞌiiꞌiin yo kùtunini yo tuꞌun kàꞌan ndian kùu ñivi Ndioo chaꞌaꞌ ma tiñu kaꞌnu ña jàꞌa ra ―kàti na.
\p
\v 12 Ta ikan ndisaa ndio na ndava kuàꞌan tati na, ti nī töve chìto na nayi chànini na. Ta ikan jan teꞌen kīchaꞌa na chìkatuꞌun taꞌan na:
\p ―¿Ta nayi kùuni yi kaꞌan yi ña jàꞌa na teꞌen? ―kàti na.
\p
\v 13 Va ìyo inga ndian kàꞌan tiꞌini teꞌen:
\p ―Jàꞌa na takan ti ndian chìní kùu na ―kàti na.
\s Petuꞌ kàtituꞌun ra nuu ñivi chaꞌaꞌ ma Rachaꞌnu Jesuu
\p
\v 14 Yakan va, Petuꞌ chūndaa ra chiꞌin ma ndi uchi iin tatun Jesuu, ta teꞌen kīchaꞌa ra kàꞌan niꞌi ra chiꞌin na:
\p ―Ndyoꞌo ñivi judíu, ta ndisaa ñivi ìyo ñuu Jerusalén, ¡na koto ndo tuꞌun iꞌya, ta na tasoꞌo vaꞌa ndo ña ni kaꞌin!
\v 15 Ma ndian kaꞌìin chiꞌin ndi iꞌya, yüvi ndian chīní kùu na takua chànini ndo, vati já kaa iín naꞌani kùu yi.
\v 16 Yakan va yüvi takan kùu yi, ti ñaꞌa kùu ña tàꞌan ndra takua kātituꞌun rachaꞌnu Joel, ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna. Ti rakan teꞌen kāꞌan ra ma ña kātituꞌun Ndioo nuu ra:
\q
\v 17 Teꞌen ni kuu nuu ni kichaꞌa ndiꞌi ñuñivi, kàti Ndioo.
\q Ni tachi̱ Tati Ii̱ nuu ndisaa ñivi ñuñivi, ta ikan ni koo yi chiꞌin na.
\q Ta ma seꞌe ndo, raꞌii a ñaꞌaꞌ, ni kaꞌan na tuꞌun yuꞌi.
\q Ta ma ndian yoko, ni ndeꞌe na ña yaꞌa kaꞌnu ña ni janaꞌi nuu na.
\q Ta ma ndian chaꞌnu, ni jaꞌi ña na koyo ma chani nuu na.
\q
\v 18 Ta juuni ni tachi̱ ma Tati Ii̱ nuu ma ndian kùu musui, raꞌii a ñaꞌaꞌ,
\q na koo yi chiꞌin na ma kivi ikan, ta na kaꞌan na tuꞌun yuꞌi jaꞌa yi.
\q
\v 19 Ta itiꞌ andivi ni janaꞌi nuu ndo kuaꞌaꞌ ndatu kaꞌnu.
\q Ta ñivi ñuñivi ni ndeꞌe na tundoꞌo.
\q Ni katiꞌ kuaꞌaꞌ nií na, ta ni kayu kuaꞌaꞌ nakuyi jàꞌa ma ñuꞌú.
\q Ta ni kutu kuaꞌaꞌ ñuꞌma ma ñuñivi ndia.
\q
\v 20 Ta ma tatá nikandii ni ndaꞌva ra.
\q Ta tatá yoo ni ndakuu kuaꞌá ri takua kàa nií,
\q antea ña keta kivi yaꞌa ga kaꞌnu ta ií, ña ni kichi Rachaꞌnu chitoꞌo yo.
\q
\v 21 Va ndisaa ndian chìkan nuu Rachaꞌnu Ndioo ña na jakaꞌnuni ra ma kuati na, ni kakú na nuu ma tundoꞌo ikan.
\m Takan kàti Ndioo, kāti ma tutu ña tāa ma rachaꞌnu Joel tajiꞌna.
\p
\v 22 ’¡Tasoꞌo vaꞌa ndo ndyoꞌo ñivi ñuu Israel ña ni kaꞌin chiꞌin ndo! Ti takua ndyoꞌo cha chìto vaꞌa ndo, chaꞌaꞌ ma tiñu jāꞌa Rachaꞌnu Jesuu, ra kīchi ñuu Nazaret. Rakan kùu ra kāchin Ndioo ta jānaꞌa ra ra nuu ndisaa ndo. Ti Ndioo chāꞌa ra ña na jaꞌa Jesuu kuaꞌaꞌ ndatu kaꞌnu ra nuu ndo, ta juuni jāꞌa ra ña na janaꞌa ra kuaꞌaꞌ seña kuenda ma kuiya ni kichi. Ta juuni jāvaꞌa ra kuaꞌaꞌ nakuyi chiꞌin ndatu ra ndia.
\v 23 Vati ora takäꞌan koo Jesuu chiꞌin ndo, cha chìto Ndioo nayi ni jaꞌa ndo chiꞌin ra. Yakan va takan kūu yi. Ta ora cha ìyo Jesuu chiꞌin ndo tajan chāꞌa ndo ra nuu ma ndra kini, ta tākaa ndra ra nuu kruu, ta ikan na kuvi maa ra.
\v 24 Va Ndioo jānataku ndiko ra ra, ta tāva ra ra tañu ñivi ndií, ti na küu kindoo ra chiꞌin ndian ndií ndisaa tiempu jàꞌa ma ndatu Ndioo.
\v 25 Ta ma rachaꞌnu Rey David, ra chīyo tatiempu, teꞌen kāꞌan ra chaꞌaꞌ Jesuu:
\q Chìtoi, ti ìyo ma Rachaꞌnu Ndioo chiꞌi̱n, ndisaa kivi ti jàkuenda ra yuꞌu.
\q Yakan va tüvi yuꞌvi̱ vaji ni ndeꞌi tundoꞌo.
\q
\v 26 Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña chìsii animai, ta chìtai, ti yaꞌa sii kùuni̱.
\q Vati chìtoi ti ndicha ña ni nataku ndikoi endeeni.
\q
\v 27 Ta töve ndàkoun yuꞌu tañu ñivi ndií.
\q Ta töve kuꞌvaun ña na taꞌyu ñundaꞌyui,
\q ti yuꞌu kùu ma ra ií ña kùu musu̱n.
\q
\v 28 Ti maun jànaꞌa nui ma itiꞌ nuu koi chiꞌun.
\q Ta juuni yaꞌa chìsii̱ ora ni koi chiꞌun nuu ìyoun.
\m Takan kāti David ―kàti Petuꞌ.
\p
\v 29 Tajan teꞌen nàkaꞌan tuku Petuꞌ chiꞌin na:
\p ―Ndyoꞌo xaa, kùuni kaꞌin iin tuꞌun ndaa nuu ndo chaꞌaꞌ ma Rey David, ra kūu ñivi yo, ra chīyo tajiꞌna. Ta rakan, ti kēta iin kivi ña chīꞌí ra. Ta ikan kūchi ra. Ta ma nuu ñaña ra, juuni ìyoga yi nda vitin yatini nuu ìyo yo.
\v 30 Yakan va ma rachaꞌnu David, kūu ra iin ra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna. Ta juuni chīto ra ti Ndioo chāꞌa ra ma tuꞌun nuu ra ña ni koo iin ñivi ra ña ni kaꞌnda tiñu ma kuiya vàchi.
\v 31 Ta kāꞌan ra yi ta iin ma ña chākuu yi, vaji takäꞌan kuu yi. Yakan va ma kivi kāꞌan David ma tuꞌun ikan, juuni kāꞌan ra kuenda ra Cristu naja kua ni nataku ndiko ra. Ta kāti ra ti ma ra kùu Cristu, töve ni ndoo ra nuu ñaña ra. Ta ma ñundaꞌyu ra na tüvi nī taꞌyu yi ndia.
\v 32 Yakan va cha chìto yo ti Ndioo jānataku ndiko ra juuni ma Jesuu, ra chīꞌí nuu kruu. Ta kuenda ñaꞌa, ndisaa ndi kùu ndi testigu, ti ndēꞌe ndi ña ndicha ña ndìto Jesuu vitin.
\v 33 Ta Jesuu ndāa ra kuàꞌan ra kuàkunandi ra chiyo kuaꞌa Ndioo nuu ìyo ndatu ra. Ta ikan chāꞌa Tatá Ndioo, Tati Ií ra nuu ra, vati kua ikan cha chāꞌa ra tuꞌun nuu ra. Ta ikan juuni Jesuu, tāchi Tati Ií Ndioo nuu yo ndeꞌve. Ta ñaꞌa kùu ña ndēꞌe ndo ta chīni ndo nda cheꞌe.
\v 34 Ti yüvi David kùu ra ña ndāa ra andivi ta chūnandi ra chiyo kuaꞌa Ndioo, vati juuni maa ma David teꞌen nākaꞌan ra:
\q Ma Rachaꞌnu Ndioo teꞌen kāꞌan ra chiꞌin ma ra chitoꞌi:
\q “Na kunandiun chiyo kuaꞌi, ti iꞌya ni kuꞌvai ma ndatui nuu̱n,
\q
\v 35 nda kati kanindoyoi ma ndian kànitaꞌan chiꞌun itiꞌ chaꞌun.”
\m Takan kāti Ndioo chiꞌin Jesuu, kāti rachaꞌnu David tajiꞌna.
\p
\v 36 ’Na koto tandiꞌi ndyoꞌo ñivi ñuu Israel, ma tuꞌun ndaa. Ti juuni ma Jesuu ra chāꞌni ndo nuu kruu, juuni kùu ra Cristu ta chitoꞌo yo, jàꞌa Rachaꞌnu Ndioo ―kàti Petuꞌ.
\p
\v 37 Ta ora chīni ma ñivi kaꞌìin ikan ma tuꞌun kàꞌan Petuꞌ, ndaꞌvi kùuni na, ta kīchaꞌa na chìkatuꞌun na nuu Petuꞌ chiꞌin nuu inga ndian kùu tatun Jesuu teꞌen:
\p ―¡Ndyoꞌo xaa! ¿Nayi ìyo yi ña jàꞌa ndi? ―kàti na.
\p
\v 38 Tajan teꞌen nākaꞌan Petuꞌ chiꞌin na:
\p ―¡Na chikoniꞌi anima ndo chiꞌin Ndioo! ¡Ta na kunduta ndo chiꞌin sivi Jesucristu, ikan na janaa Ndioo kuati ndo, ta takan na kuꞌva ra ña na koo ma Tati Ií Ndioo chiꞌin ndo!
\v 39 Ma tuꞌun iꞌya Ndioo chāꞌa yi kuenda ndo ta juuni kuenda seꞌe ndo. Ta juuni chāꞌa ra tuꞌun ra kuenda ndian ìyo chika a ndian ìyo yatini, vati kùu yi kuenda tandiꞌi ndyoꞌo ndian kāchin Rachaꞌnu Ndioo ña kuu ndo ma ñivi ra. ―Takan kàti Petuꞌ.
\p
\v 40 Takan kūu ta juuni kàꞌan Petuꞌ tiá kuaꞌaꞌ tuꞌun kuenda Jesuu, ta teꞌen kātituꞌun ra nuu ñivi ikan ña chùndayuꞌu ra na chiꞌin tuꞌun iꞌya:
\p ―¡Na kundachiyo ndo xiin ñivi jàꞌa ña kini ìyo ñuñivi iꞌya koto ndakuu kini ndo ndia! ―Takan kàti ra.
\p
\v 41 Yakan va ndian chīnuni ma ña kàꞌan ra, ndiakan kùu ndian kūnduta. Ta ma kivi ikan ti kīꞌvi iin uni mii ñivi, ndian chìnuni ma itiꞌ kuàꞌan Jesuu.
\v 42 Ta ndisaa na jàchiꞌin na ma tuꞌun jànaꞌa ma ndra tatun Jesuu. Ta ikan indukuni jāchaa na ma ndatiñu na chiꞌin meru na, ti inuuni chànini na. Ta ikan endee kàꞌan na chiꞌin Ndioo ora kùtiꞌvi na nuu chàꞌnda kuati na paan chàchi na.
\s Naja kua chīyo ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu tajiꞌna
\p
\v 43 Takan kūu ta ndisaa na, ndava yùꞌvi na ta ndava kuàꞌan anima na ña ndèꞌe na kuaꞌaꞌ tiñu kaꞌnu jàꞌa ma ndra tatun Jesuu, ti jàndaꞌa ndra kuaꞌaꞌ ñivi ta jàꞌa ndra inga tiñu kaꞌnu chiꞌin ndatu ña chàꞌa Jesuu nuu ndra.
\v 44 Ta ma ndian chìnuni ma tuꞌun Jesuu, endee ìyo tiꞌvi na chiꞌin ndisaa taꞌan na ndisaa kivi ti inuuni chànini na. Ta induku jàchaa na ndisaa ña ìyo nuu na chiꞌin taꞌan na.
\v 45 Ta xìko na tiꞌyo na, ta tandiꞌi inga ndatiñu na. Ta ikan chàꞌa na xuꞌunꞌ nuu taꞌan na tuva ìyo nayi kùmani nuu na.
\v 46 Ta ndisaa kivi kùtiꞌvi na ma veñuꞌu kaꞌnu ñivi judíu ña ndaa ñuu Jerusalén chiꞌin taveꞌe taveꞌe ndian meru na ña chìnuni, ña chàꞌnda java na paan. Ta ikan jan kīchaꞌa na kùsama na ma nuu ìyo tiꞌvi na, vati yaꞌa chìsii anima na ti yaꞌa vaꞌani na chiꞌin taꞌan na.
\v 47 Ta jàkaꞌnu na Ndioo, ta tandiꞌi ma ñivi ìyo ma ñuu tìñuꞌu na na ndia. Ta tandiꞌi kivi ìyo tiá ga kuaꞌaꞌ ndian cha kīꞌvi itiꞌ Jesuu, ta ndiakan kùu ma ndian kāchin ra ña ni kakú jàꞌa ra.
\c 3
\s Iin ra chaꞌa peꞌlu ndàꞌa ra
\p
\v 1 Iin \fig Curación de un cojo|46GR-lllh05n.tif|col|3:1||Nuu jàndaꞌa Petuꞌ iin ra chaꞌa peꞌlu chiꞌin ndatu Jesucristu|3.1\fig*kivi kuàꞌan Petuꞌ chiꞌin Xuva veñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén kaa uni chaniꞌini, vati ma ora ikan kùu ora kàꞌan ñivi judíu chiꞌin Ndioo veñuꞌu ikan.
\v 2 Ta ma yukora veñuꞌu ikan nàndi iin ra kùkueꞌe chaꞌa peꞌlu, ña takani kùkueꞌe ra nda ora kāku ra. Ta rakan ti nani kivi chàndaka na ra ma ikan, ta chàjakunandi na ra yatin ma yukora veñuꞌu ña nàni Yukora Vii. Ikan na ndakan ra xuꞌunꞌ nuu ma ndian yàꞌa ikan.
\v 3 Ta ma kivi ikan ora ndēꞌe ma ra kùkueꞌe ma Petuꞌ chiꞌin Xuva ña chani kiꞌvi ndra ma yukora ikan, ta kīchaꞌa ra chìkan ra xuꞌunꞌ nuu ndra.
\v 4 Yakan va ora ndēꞌe ndra ma ra kùkueꞌe ña nàndi ra ikan, tajan teꞌen kīchaꞌa kàꞌan Petuꞌ chiꞌin ra:
\p ―¡Ndeꞌe nuu ndi! ―kàti ra.
\p
\v 5 Tajan ma ra kùkueꞌe, ndēꞌe ra nuu ndra, ti chànini ra ña ni kuꞌva ndra xuꞌunꞌ nuu ra, kùuni ra niku.
\v 6 Va ma Petuꞌ teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Töve xuꞌunꞌ plata nuu ndi ta ni oro ndia, ña kuꞌva ndi nuu̱n, va ndava ni kùuni ìyo nuu ndi kùu kuꞌva ndi yi nuu̱n. ―Takan kàti Petuꞌ chiꞌin ra.
\p Ta ikan nākaꞌan ndiko Petuꞌ inga chaꞌaꞌ teꞌen:
\p ―Chiꞌin ndatu Jesucristu, ra ñuu Nazaret, kàꞌin chiꞌun ña na ndetaun ta kakaun ―kàti ra.
\p
\v 7 Tajan ora chīnu kàꞌan Petuꞌ teꞌen, ta tīin ra chiyo ndaꞌaꞌ kuaꞌa ma ra kùkueꞌe, ta jāndeta ra ra. Ta ma ora ikani numini ndākuu niꞌi ma chaꞌa ra chiꞌin iki chaꞌa chondo ra.
\v 8 Tajan ma ra kùkueꞌe ikan, iin ndāvani ra, ta kīchaꞌa ra chìka ra. Ta ikan kīꞌvi ra yukora veñuꞌu chiꞌin ndra, va juuni chiꞌin chaꞌa maa ndio ra chìka ra. Ta endee ndàva ra ña jàkaꞌnu ra Ndioo ti yaꞌa chìsii ra.
\v 9-10 Takan kūu tajan ma ndian kaꞌìin tichi veñuꞌu ikan, ora ndēꞌe na ra ña jàkaꞌnu ra Ndioo, ta chìka ra, ta ndava kuàꞌan tati ndio na, ta yūꞌvi na ndèꞌe na ma ña jāꞌa chiꞌin ra ña ndāꞌa ra. Ta nākoto na ra ti juuni ma ra chùnandi yukora veñuꞌu vii chìkan xuꞌunꞌ kùu ra.
\s Ndaa Petuꞌ ma corredor Salomón, ña kàtituꞌun ra nuu ñivi
\p
\v 11 Takan kūu ta ma ra chaꞌa peꞌlu ña cha ndāꞌa, endee tüvi jaña ra ma Petuꞌ chiꞌin Xuva. Ta ndisaa ñivi ndava kuàꞌan tati na ndèꞌe na ma ra kùkueꞌe. Ta kāndakunu na kuàꞌan na itiꞌ Corredor Salomón nuu kaꞌìin ndra.
\v 12 Ta ora ndēꞌe Petuꞌ ña chākoyo kuaꞌaꞌ ñivi nuu ra, ta kīchaꞌa ra kàꞌan ra teꞌen chiꞌin na:
\p ―Ndyoꞌo ñivi israelita, ndèꞌi ndo ña ndava kuàꞌan tati ndo ndèꞌe ndo ña ndāꞌa ma ra kùkueꞌe iꞌya. ¿A chànini ndo ña jāndaꞌa ndi ra chiꞌin ndatu maa ndi?, kùuni ndo. ¿A chànini ndo ña chìka raꞌya vitin jàꞌa ndi ti ñivi ií kùu ndi?, kùuni ndo. ¡Va yüvi takan kùu yi!
\v 13 Ti ndāꞌa raꞌya chiꞌin ndatu Ndioo jàꞌa Jesuu. Ti ñivio chaꞌnu chīyo tajiꞌna, ra nani Abraham, ta Isaac, ta Jacob, ndrakan kùu ndra jākaꞌnu Ndioo tajiꞌna ora chīyo ndra. Juuni Ndioo ikan kùu ra ña jākaꞌnu ra Seꞌe ra Jesuu, ra kùu musu ra. Va ndyoꞌo tīin ndo Jesuu ma iꞌya ta chāndaka ndo ra nuu Pilatu. Ta ora kūuni Pilatu jaña ra ra ta tüvi nī chaꞌa ndo ña na jaꞌa ra yi,
\v 14 vaji ma Cristu kùu ra iin ra ií ta ndaa. Va ndyoꞌo java chīkan ndo ña na jaña ra iin ra chàꞌni ñivi.
\v 15 Ta takan chāꞌni ndo ma ra chàꞌa kivi koo yo chiꞌin Ndioo. Va Ndioo jānataku ndiko ra ra. Ta chaꞌaꞌ ñaꞌa kùu yi ña ndyuꞌu kùu testigu, yakan va chàꞌa ndi kuenda nuu ndo.
\p
\v 16 Vati yakan va ma ra kùkueꞌe iꞌya ndisaa ndo nàkoto ndo ra, ta vitin ndèꞌe ndo ra ña cha ndāꞌa ra. Ta yüvi ndyuꞌu jāꞌa yi, vati ma ndatu Jesuu kùu yi ña jāꞌa yi takan chaꞌaꞌ ña chìnuni ndi ma ña kàꞌan ra. Ta ndicha kuii ti chìnuni ndi ña ìyo ndatu Jesuu, ti juu yi jāndaꞌa ndisaa ma kueꞌe ña ndoꞌo ma ra kùkueꞌe ikan. Ta yakan kùu ma ña ndèꞌe ndisaa ndo vitin.
\p
\v 17 ’Yakan va ndyoꞌo xaa, cha chìtoi ti maa ndo chiꞌin ndra kuxini nuu ndo chāꞌni ndo Jesuu ma iꞌya. Va jāꞌa ndo yi ti töve chīto ndo ña ra jàꞌa tiñu Ndioo kùu ra.
\v 18 Takan kūu va teꞌen jāchinu Ndioo ma ña kāꞌan ndisaa ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna: ti ma ra kùu Cristu ni ndeꞌe ra tundoꞌo, ta ni kuvi ra, kāti ndra.
\v 19 Yakan va na ndakoo ndo itiꞌ kini kuàꞌan ndo, ta chikoniꞌi ndo itiꞌ kuàꞌan Ndioo, ikan na janaa ra ma kuati ndo. Ta takan kùu kuꞌva Ndioo iin tiempu vii ña koo ndo.
\v 20 Vati ni keta ora ña ni tachi ndiko Ndioo ma Jesucristu nuu ñivi ñuñivi, ti rakan kùu ra kāchin ra ña na kuu ra Cristu, ora takäꞌan koo ñivi ñuñivi iꞌya.
\v 21 Yakan va vitin ìyo yi ña kindoo ndio Jesucristu andivi, nda kati keta ora ña jàndovaꞌa jiꞌna Ndioo ndisaa nakuyi. Tajan ni kichi ndiko Jesucristu ma takua kāꞌan Ndioo chiꞌin ma ndra ií ña kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu ra, ndra chīyo tajiꞌna, ña ni kuu yi.
\v 22 Ti ma Moisés teꞌen kāꞌan ra chiꞌin ma ndra kūu ñivio chīyo tajiꞌna: “Ni jaketa ma Ndioo iin ra ñivio ña ni kaꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo indukuni takua kàꞌin chiꞌin tuꞌun yuꞌu ra nuu ndo ndia. ¡Yakan va na jachiꞌin ndo ndisaa ma ña ni kaꞌan ra!
\v 23 Ta ndisaa ma ndian tüvi ni jachiꞌin ma ña kàꞌan ra, tüva ni kuu na ñivi Ndioo.” Takan kāti Moisés tajiꞌna.
\p
\v 24 Ta teꞌen nākaꞌan ndiko Petuꞌ:
\p ―Ta ndisaa ma ndra kāꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, nda tiempu chīyo Samuel ta itiꞌ nuu, juuni kāꞌan ndra kuenda ma kivi vitin.
\v 25 Ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun Ndioo kàꞌan ndra ña ni kuꞌva Ndioo ma ña vaꞌa nuu ma ñivi ra. Ta ndyoꞌo kùu ndian ni niꞌi ndo yi. Ta juuni ni niꞌi ndo ma tuꞌun ña jāndoꞌiin ra chiꞌin ma ñivio chīyo tajiꞌna. Ti Ndioo teꞌen kāꞌan ra yi chiꞌin Abraham tajiꞌna: “Ndisaa ñivi ìyo ñuñivi ni jaꞌii̱ na chaꞌaꞌ ma ra kùu ñiviun ña ni koo tiá itiꞌ nuu.” Takan kāti Ndioo.
\v 26 Ti ora jānataku Ndioo ma ra Seꞌe ra, jiꞌna tāchi ra ra nuu ndyoꞌo ndian ñivi judíu ña na jaꞌií ra ndo, ikan na ndakoo taꞌiiꞌiin ndo ma itiꞌ kini kuàꞌan ndo ta na tandikun ndo kuꞌun ndo ma itiꞌ ra. ―Takan kàꞌan Petuꞌ.
\c 4
\s Tìin ndra sutu veñuꞌu kaꞌnu Petuꞌ chiꞌin Xuva, ta tìsokuati ndra ndra
\p
\v 1 Petuꞌ chiꞌin Xuva juuni kàꞌanga ndra nuu ma ñivi, ora chāa ma ndra sutu chaꞌnu chiꞌin ma ra chàꞌnda tiñu nuu jandaru veñuꞌu, chiꞌin ndrachaꞌnu saduceu ña
\v 2 yaꞌa kùxaan ndra, ti jànaꞌa Petuꞌ chiꞌin Xuva nuu ñivi ña nātaku ndiko Jesuu tañu ñivi ndií. Ta ñaꞌa jànaꞌa yi ti ndicha ña nàtaku ndiko ma ñivi ndia.
\v 3 Ta chaꞌaꞌ yakan tīin ndra ndra. Ta tava cha ini kùu yi, yakan va, tīꞌi ndra ndra vekaa. Ta nda inga kivi ora kundichin tāva ndra ndra.
\v 4 Va kuaꞌaꞌ ñivi tàsoꞌo na tuꞌun kàtituꞌun Petuꞌ chiꞌin Xuva. Ta ora ikani kīchaꞌa na chìnuni na tuꞌun Jesuu nda kati kīꞌvi iin uꞌun mii ndraꞌii, itiꞌ kuàꞌan Jesuu. Ta siin kùu ma ñivi ñaꞌaꞌ ndia.
\p
\v 5 Ta ora tuvi inga kivi, tajan kūtiꞌvi ma ndra chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu ñuu Jerusalén, ta juuni kūtiꞌvi ndrachaꞌnu chiꞌin ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo.
\v 6 Ta juuni ikan ndaa sutu Anás. Ta rakan ti, iin sutu kuxini kùu ra, chiꞌin Caifás, Xuva, Jandu, ta tandiꞌi ndra kùu ñivi sutu chaꞌnu ikan.
\v 7 Tajan tāchi ndra tiñu nuu ma jandaru veñuꞌu ña na kutava ndra Petuꞌ chiꞌin Xuva vekaa. Tajan chātava ndra ndra ta kūtaa ndra ndra maꞌñu ma ndra chaꞌnu ikan. Ta ikan jan teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ndra nuu Petuꞌ chiꞌin Xuva:
\p ―Ndyoꞌo xaa, ¿yo tāva tiñu nuu ndo a yo sivi nàkaꞌan ndo ña jàꞌa ndo takan? ―kàti ndra.
\p
\v 8 Va taku ma Petuꞌ, ti ìyo ma Tati Ií Ndioo chiꞌin ra, ta teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ra chiꞌin chinituni ra jāꞌa yi:
\p ―Tandiꞌi ndyoꞌo ndrachaꞌnu chiꞌin ndra chàꞌnda tiñu ma ñuu.
\v 9 ¿A ndyoꞌo, chìkatuꞌun ndo nuu ndi naja kua kùu yi ña ndōvaꞌa ma ra kùkueꞌe iꞌya?
\v 10 Vaꞌani. Na katituꞌun ndi nuu ndo, ikan na koto ndyoꞌo, ta tandiꞌi ñivi ñuu Israel, ti ra kùkueꞌe iꞌya, ra ndèꞌe ndisaa yo vitin, cha ndāꞌa ra jāꞌa juuni ma ndatu Jesucristu, ra kīchi ñuu Nazaret, ra tākaa ndo nuu kruu kùu ra. Va Ndioo jānataku ndiko ra ra.
\v 11 Yakan va Jesuu kùu ma yuu ña jāchiyo ndyoꞌo ndra kùu labañi ña jàvaꞌa veꞌe. Ta vitin juuni yuu ikan kùu yi ña ndākuu kaꞌnuga yi kua tandiꞌi yuu ña jàꞌa ndo veꞌe vitin.
\v 12 Yakan va nïꞌiin inga ñivi, küu jàkakú na yo, ti töve nī chaꞌa Ndioo ndatu ra nuu nïꞌiin ñivi ñuñivi, ti nuu Jesucristuni, chāꞌa ra yi, ikan na jakakú ra yo. ―Takan kàti Petuꞌ chiꞌin ndra.
\p
\v 13 Yakan va ndēꞌe ma ndrachaꞌnu kaꞌìin ikan ña tüvi yuꞌvi Petuꞌ chiꞌin Xuva ora kàꞌan ndra. Tajan ma ora ikani, numini nākuni ndra ña ndra tüvi nī chaꞌan jakuela kùu ndra, ti ndra ndaꞌvini kùu ndra. Ta ndava kuàꞌan tati ndra ora chīni ndra ma tuꞌun kàꞌan ndra. Ta juuni nākuni ndra, ti ndra jàkuaꞌa chiꞌin Jesuu kùu ndra ndia.
\v 14 Yakan va ndēꞌe ma ndra kuxini ti, ndicha ña ndāꞌa ma ra kùkueꞌe. Ta ndaa ra chiꞌin ndra ndia, yakan va, na küu tisokuati ndra ma Petuꞌ chiꞌin Xuva.
\v 15 Ta ikan jan, ma ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo, teꞌen nākaꞌan ndra nuu ndra:
\p ―¡Na kee ndo ma nukeꞌe nundani! ―kàti ndra.
\p Ta ikan jan, kēe ndio ndra ma nukeꞌe nundani.
\p
\v 16 Tajan teꞌen kīchaꞌa nàtuꞌun taꞌan ma ndra kuxini:
\p ―¿Ta vitin, nayi ìyo yi ña jaꞌa yo chiꞌin ndraꞌya? Ti ndisaa ma ñivi ñuu Jerusalén cha chìto na, ti jāndaꞌa ndra ma ra kùkueꞌe. Ta küu kaꞌan yo nïꞌiin nakuyi chata ma ña vaꞌa jāꞌa ndra.
\v 17 Yakan va na kaꞌan xaan yo nuu ndra, ikan na käꞌan ga ndra tiá tuꞌun Jesuu nuu ma ñivi, koto koto tiá ñivi ma tuꞌun Jesuu, ta kiꞌvi na itiꞌ kuàꞌan Jesuu ndia. ―Takan kàti ndra ña nàtuꞌun taꞌan ndra.
\p
\v 18 Ta takan kūu tajan chākiꞌin ndra Petuꞌ chiꞌin Xuva inga chaꞌaꞌ, tajan teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ma ndra kuxini chiꞌin ndra:
\p ―¡Tuva kùuni ndi ña janaꞌaga ndo, nïꞌiin ga tuꞌun kàꞌan chaꞌaꞌ Jesuu nuu nïꞌiin ñivi ma tiá itiꞌ nuu! ―Takan kàti ma ndra kuxini chiꞌin ndra.
\p
\v 19 Va Petuꞌ chiꞌin Xuva, teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ndra:
\p ―¿Naja kua chànini ndo, a tiá vaꞌa kuenda Ndioo tu jàꞌa ndi tiñu kàꞌan ndo a tiñu kàꞌan Ndioo?, kùuni ndo.
\v 20 Va taku ndyuꞌu, ti küu ndakoo ndi ña kàtituꞌun ndi nuu ma ñivi ndisaa ma ña ndēꞌe ndi ta chīni ndi chaꞌaꞌ Rachaꞌnu Jesuu ―kàti ndra.
\p
\v 21 Yakan va ma ndra chàꞌnda tiñu veñuꞌu jāyuꞌvi ndiko ndra ndra, va jāña ndiko ndra ndra. Ti tüvi nī niꞌi ndra naja kua jandeꞌe ndra tundoꞌo ndra, ti ndisaa ma ñivi jàkaꞌnu na Ndioo chaꞌaꞌ ma ña vaꞌa ña jāꞌa ndra.
\v 22 Ta ma ra ndāꞌa jāꞌa ma ndatu Jesuu, cha yāꞌa nduu ra uvi xiko kuiya ra.
\s Ñivi chìnuni chìkan na ñamani nuu Ndioo
\p
\v 23 Takan kūu ta ora jāña ndra ma Petuꞌ chiꞌin Xuva, ta kīchaa ndra nuu kaꞌìin inga ma ndian chìnuni. Ta kīchaꞌa ndra kàtituꞌun ndra nuu na ndisaa tuꞌun ña kāꞌan ma ndra sutu chaꞌnu chiꞌin ndrachaꞌnu ndia.
\v 24 Ta ora chīni na ma tuꞌun kātituꞌun ndra, tajan iin nuuni teꞌen kīchaꞌa ndio na kàꞌan na chiꞌin Ndioo:
\p ―Yoꞌo, Ndioo chitoꞌo yo, ña jāꞌa ña tūvi ma andivi ta ñuñivi ta tañuꞌu ta ndisaa ña ìyo nuu yi ndia.
\v 25 Juuni maun, kāꞌan nuu ma Tati Iíun ña na kaꞌan yi nuu ma ra kūu ñivio, rachaꞌnu David, ra kūu musu̱n tajiꞌna chiꞌin tuꞌun iꞌya:
\q ¡Na tüvi vaꞌa jàꞌa ma ñivi ña xaani na ndeꞌe na Ndioo,
\q ta juuni tüvi vaꞌa jàꞌa na, ña chànini na iin tiñu ña töve vaꞌa!
\q
\v 26 Va ma ndra kùu rey chiꞌin inga ndra chàꞌnda tiñu nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi,
\q kūtiꞌvi taꞌan ndra ña kùuni ndra kanitaꞌan ndra chiꞌin Rachaꞌnu Ndioo, ta chiꞌin ra kùu Cristu, ra kāchiun.
\m Takan kàꞌan ma tutu̱n, yoꞌo Rachaꞌnu.
\p
\v 27 ’Ta ndicha ña takan kūu ma kua kàꞌan yi, yoꞌo Rachaꞌnu. Vati kūtiꞌvi taꞌan ma Rey Herode chiꞌin Ponciu Pilatu ñuu iꞌya, chiꞌin ñivi judíu ta ñivi yüvi judíu, ña kūuni ndra kaꞌni ndra seꞌun Jesuu, ta rakan ti iin ra ií, ra kāchiun ña na kùu ra Cristu, kùu ra.
\v 28 Yakan va takan jāchinu ndra ma tiñu ña kāchiun ña ni jaꞌa ndra niku, yoꞌo Rachaꞌnu Ndioo, ti maun, cha chìto vaꞌun, ti takan ni kuu yi, ora takäꞌan jaꞌa ndra yi.
\v 29 Ta vitin, yoꞌo Rachaꞌnu Ndioo chitoꞌo yo, ¡na kiꞌin kuendaun ma tuꞌun xaan ña kāꞌan ndra sutu chaꞌnu chata ndi! ¡Ta na kuꞌvaun, ma tundeeniun nuu ndyuꞌu ndian kùu musu̱n, ikan na yüꞌvi ndi ora kàtituꞌun ndi ma tuꞌu̱n!
\v 30 Ta na ndaꞌa ma ndian kuꞌvi jàꞌa ma ndatun, ikan na kuu ndeꞌe ma ñivi kuaꞌaꞌ tiñu kaꞌnu ta seña ña jàꞌun chiꞌin sivi ma seꞌun Jesuu, ra yaꞌa ga ií. ―Takan kàꞌan ndra chiꞌin Ndioo.
\p
\v 31 Tajan ora chīnu ña kāꞌan ndra chiꞌin Ndioo, tajan kīchaꞌa tàan ma nuu kaꞌìin tiꞌvi ndra. Ta juuni ma ora ikan, nīꞌi na ndatu, jāꞌa ma Tati Ií Ndioo. Ta ikan jan, kēe ndio ma ña ndasii na, ta na tüva yuꞌvi ndio na, ña kàtituꞌun na tuꞌun Ndioo nuu ñivi.
\s Ndisaa kuii ndatiñu ñàꞌa ma ndian chìnuni, juuni ñàꞌa tandiꞌi na kùu yi ndia
\p
\v 32 Takan kūu ta ndisaa ma ndian chìnuni inuuni chànini na, vaji yaꞌa kuaꞌaꞌ na. Ta juuni kàti na ti ma ndatiñu ñàꞌa na juuni ñàꞌa ndisaa na kùu yi ndia. Tüvi kàti na ña ñàꞌa maꞌiin na kùu yi.
\v 33 Chiꞌin ndatu kaꞌnu Ndioo, jànaꞌa ma ndra tatun Jesuu, nuu ma ñivi ña ndicha kuii ña nātaku ndiko Rachaꞌnu Jesuu. Ta juuni chàꞌa Ndioo ma ñamani ra nuu ndisaa na.
\v 34 Yakan va nïꞌiin ma ndian chàkunuu chiꞌin ndra, tüvi kùmani nïꞌiin nakuyi nuu na. Ti ndian ìyo ñuꞌuꞌ a veꞌe, xìko na yi, ta takan nìꞌi na xuꞌunꞌ,
\v 35 tajan chàꞌa ndio na yi nuu ma ndra kùu tatun Jesuu, na nataꞌvi ndra yi nuu ma ndian chìniñuꞌu yi.
\v 36 Takan kūu tajan ñaꞌa kùu yi takua jāꞌa iin ra nàni Kusé, ra kùu ñivi Leví, ra kīchi ñuu nàni Chipre. Raꞌya, jākunani ma ndra tatun Jesuu ra, Bernabé, ti ma sivi ikan kùuni yi kàꞌan yi: Ra yaꞌa jàndomani inga ñivi.
\v 37 Tajan raꞌya kùu ra ña ìyo iin ñuꞌuꞌ ra, ta xīko ra yi, ta chāꞌa ra ma xuꞌunꞌ nuu ma ndra kùu tatun Jesuu.
\c 5
\s Ra nàni Ananía chiꞌin ñasiꞌi ra, kàꞌan vi tuꞌun vata
\p
\v 1 Ìyo iin ra nàni Ananía chiꞌin ñasiꞌi ra Safira. Ta vikan, ti ni nduvi vi xīko vi iin ñuꞌuꞌ vi, ta nīꞌi vi xuꞌunꞌ.
\v 2 Ta ma raꞌya, ti ndākiꞌin xeꞌe ra java ma xuꞌunꞌ xīko ra ñuꞌuꞌ ra chiꞌin ma ñasiꞌi ra, vati nda maa ña chìto vaꞌa ña ma ña jāꞌa ra ndia. Ta inga java yi, chāndaka ra yi nuu ndra tatun Jesuu, ta kàti ra ti ñaꞌa kùu tandiꞌi ma xuꞌunꞌ nīꞌi ra.
\p
\v 3 Ta nākaꞌan Petuꞌ chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Ananía, ¿ta naja chāꞌun ña kīꞌvi ma kuiꞌna tichi animaun? Ta vitin ti cha kīꞌviun itiꞌ kini, ta kùuniun tavaun iin tuꞌun vata nuu Tati Ií Ndioo, vati tīndixeꞌun java ma xuꞌunꞌ kuendaun chaꞌaꞌ ma ñuꞌuꞌ xīkoun.
\v 4 Ndicha ti ñuꞌuꞌ maun kùu yi, ta ndicha kuii ti kùu xikoun yi ta niꞌun xuꞌunꞌ chaꞌaꞌ yi, tuva kùuniun. ¿Va naja chāniniun kaꞌun tuꞌun vata ora nīꞌun ma xuꞌunꞌ chaꞌaꞌ yi, tuva yöve takan kùu yi? Yakan va ma tuꞌun vata ña já kāꞌun, tüvi nī kaꞌun yi nuu ndyuꞌuni, vati juuni kàꞌun yi nuu Ndioo ndia. ―Takan kàti Petuꞌ chiꞌin ra.
\p
\v 5 Tajan ora chīni Ananía ma tuꞌun kāꞌan Petuꞌ nuu ra, tajan ma ora ikani ndūva ra ta chīꞌí ra. Ta ma ñivi kaꞌìin ikan, ora chīto na ña chīꞌí ra, ta kīchaꞌa na yùꞌvi ndio na.
\v 6 Tajan ma ora ikani kīchaa iin ndra yoko tīsukun ndra jaꞌma ma ñundaꞌyu ra. Ta kuàꞌan yi chiꞌin ndra nuu ni kuchi yi.
\p
\v 7 Ta tichi iin uni ora, tajan chāa ma ñasiꞌi Ananía, ta kīꞌvian ma nuu kaꞌìin ndra. Va tüvi chìtoan ña cha chīꞌí ma iian.
\v 8 Tajan teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun Petuꞌ nuan:
\p ―Kùuni̱ ña na kaꞌun ma tuꞌun ndaa nui. ¿A ndicha ña ma xuꞌunꞌ iꞌya kùu ndisaa ma xuꞌunꞌ nīꞌi ndo chaꞌaꞌ ma ñuꞌuꞌ xīko ndo? ―kàti ra.
\p Ta teꞌen nākaꞌan ña:
\p ―¡Juu! Ndicha kuii ña takan xīko ndi yi.
\p
\v 9 Tajan teꞌen nākaꞌan ndiko Petuꞌ nuan:
\p ―¿A kuu jandaꞌviñaꞌa ndo ma Tati Ií Ndioo, kùuni ndo ña kàꞌan ndo takan? ¡Na küu yi! Ti chiña cha vàchi ma ndra chākuchi ma iiun. ¡Ta nda maun, ni kukuchi ndra vitin ndia! ―kàti ra chiꞌan.
\p
\v 10 Ta ora nākaꞌan ra teꞌen, ta juuni ma ora ikani ndūva ma Safira yatin nuu ndaa ra, ta chīꞌan ndia. Ta ora kīꞌvi ndiko ma ndra yoko ma tichi veꞌe ikan, ta ndēꞌe ndra ña cha chīꞌan. Tajan ndākiꞌin ndio ndra ma ñundaꞌyuan ta kuàndaka ndra yi ña na kuchi yi itiꞌ xiin ma iian.
\v 11 Ta ora chīto ndisaa ma ñivi veñuꞌu ña teꞌen kūu, tajan ndisaa na yūꞌvi na.
\s Jàndaꞌa ma ndra tatun Jesuu kuaꞌaꞌ ndian kuꞌvi chiꞌin ndatu Ndioo
\p
\v 12 Takan kūu ta Ndioo jànaꞌa ra kuaꞌaꞌ ndatu ta seña nuu ma ñivi, jàꞌa ma ndra tatun Jesuu. Ta ndisaa ma ndian chìnuni, inuuni chànini na ta kùtiꞌvi na tichi kora veñuꞌu kaꞌnu nuu ìyo corredor nàni Salomón.
\v 13 Ta ndisaa inga ñivi ñuu, töve kànani na ña tìtaꞌan na chiꞌin na ma nuu kaꞌìin tìꞌvi na, vaji yaꞌa ga tìñuꞌu na na.
\v 14 Va endee kìꞌvi tiá kuaꞌaꞌ ñivi itiꞌ kuàꞌan Jesuu, ñivi ñaꞌa ta raꞌii ndia, vati chìnuni na tuꞌun ra.
\v 15 Takan kūu tajan tāvaniꞌi ma ñivi ma ndian kuꞌvi ma yuꞌu kai kùtu chiꞌin chito na ta yuvi na. Ikan ora ni yaꞌa Petuꞌ, vaji tu vatini ra, na yaꞌa chata na, ikan na ndaꞌa na, kùuni na.
\v 16 Ta juuni, kīchakoyo ñivi ìyo ñuu yatin xiin ñuu Jerusalén, kùtu ndiso na ndian kuꞌvi chàa na. Ta juuni kīchakoyo na chiꞌin ndian ndiso tati xaan ndia. Ta ndisaa na ndāꞌa na ma ora ikan.
\s Ndra tatun Jesuu, ndèꞌe ndra tundoꞌo, jàꞌa inga ñivi
\p
\v 17 Tajan kūtiꞌvi taꞌan tuku ma ra sutu chàꞌnda tiñu chiꞌin sutu meru ra ta ndra saduceu, ña nàtuꞌun taꞌan ndra, ti yaꞌa tixin ndra ndèꞌe ndra ña jàꞌa ma ndra tatun Jesuu.
\v 18 Tajan ma ora ikan tāchi ndra ma jandaru, ta tīin ndra ma ndra tatun Jesuu, ta tīꞌi ndra ndra vekaa.
\v 19 Va ora chanikuaa ora kaꞌìin ndra tichi vekaa, chāa iin tati vaꞌa ña jàꞌa tiñu nuu Ndioo. Ta nūna yi ma yuveꞌe nuu kaꞌìin ndra, ta tāva yi ndra. Tajan teꞌen nākaꞌan yi chiꞌin ndra:
\p
\v 20 ―¡Kuaꞌan ndo tichi kora veñuꞌu kaꞌnu! ¡Ta na katituꞌun ndo nuu ñivi kaꞌìin ikan naja kua kuu kakú na, ikan na niꞌi na ña na koo vaꞌa na chiꞌin Ndioo! ―kàti yi chiꞌin ndra.
\p
\v 21 Ta ora kāꞌan yi teꞌen nuu ndra, ta inga kivi ora tuvi tajan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra tichi kora veñuꞌu kaꞌnu. Ta ikan kīchaꞌa ndra jànaꞌa ndra nuu ma ñivi.
\p Tajan juuni ma ora ikan, kūtiꞌvi ndiko ma sutu chàꞌnda tiñu chiꞌin inga ndrachaꞌnu ìyo ñuu Israel ña jàꞌa ndra iin junta kaꞌnu chaꞌaꞌ ma ndra tatun Jesuu ña kaꞌìin tichi ma vekaa. Tajan tāchi ndra ma ndra jandaru ma vekaa ña na kukiꞌin ndra ndra.
\v 22 Ta ora chāa ma ndra jandaru ma vekaa, ta nānduku ndra ndra. Ta töva nī nataꞌan ndra ndra. Ta yakan va chīkoniꞌi ndiko ndra nuu kaꞌìin ma ndrachaꞌnu jàꞌa junta.
\v 23 Ta teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ndra:
\p ―Ora chāa ndi ma vekaa, ta ndēꞌe ndi ma yuveꞌe ña ndàsi vaꞌa yi. Ta juuni ndēꞌe ndi ña kaꞌìin ma ndra kùmi ma yuvekaa. Va ora nūna ndi ta kīꞌvi ndi tichi yi, ta ndēꞌe ndi ña töva ma ndra kaꞌìin tichi yi. ―Takan kàti ma ndra jandaru chiꞌin ma ndrachaꞌnu ikan.
\p
\v 24 Takan kūu ta ora chīni ma ndra sutu chaꞌnu kuxini chiꞌin ra capitán jandaru ma veñuꞌu ña kàꞌan ndra, tajan teꞌen kīchaꞌa ndra nàkanini ndra:
\p ―¿Nayi ni kuu tiá itiꞌ nuu chaꞌaꞌ ña kūu takan? ―kùuni ndra.
\p
\v 25 Ta ora juuni kàꞌanga ndra teꞌen, ta juuni ma ora ikani chāa iin ra nuu kaꞌìin ndra ta teꞌen kàti ra chiꞌin ndra:
\p ―Ma ndra, tīꞌi ndo tichi vekaa, ndakan kaꞌìin ndra tichi kora veñuꞌu kaꞌnu jànaꞌa ndra nuu kuaꞌaꞌ ñivi ―kàti ra.
\p
\v 26 Yakan va, kuàꞌan ma ra capitán chiꞌin jandaru ra, kuàtiin ndiko ndra ma ndra tatun Jesuu. Va tüva nī jatiꞌini ndra chiꞌin ndra, ti ndasii ndra ña jàtindikun ma ñivi ndra chiꞌin yuu.
\v 27 Tajan ora chāa ndiko ma ndra jandaru ma nuu kùu junta jàꞌa ma ndrachaꞌnu, tajan chāndaka ndra ndra nuu kaꞌìin ma ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu. Ta teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ma sutu chàꞌnda tiñu nuu ma ndra tatun Jesuu:
\p
\v 28 ―¿Ta naja tüvi jàꞌa ndo ma ña kātituꞌun ndi nuu ndo? ¿A tüvi chàkuꞌuni ndo ora kāꞌan xaan ndi ña na tüva ìyo yi ña jaꞌa ndo ña jànaꞌa ndo tuꞌun Jesuu nuu ma ñivi? Va ndyoꞌo ti tüvi nī jachiꞌin ndo ma ña kāꞌan ndi nuu ndo. Ta vitin tandiꞌi ñivi ñuu Jerusalén iꞌya, cha chìto na ndisaa ma ña jànaꞌa ndo. Ta juuni kàꞌan ndo ña maa ndi kùu ma ndra chāꞌni Jesuu. ―Takan kàti ma ndra sutu chaꞌnu nuu ndra.
\p
\v 29 Tajan nākaꞌan Petuꞌ chiꞌin inga ma ndra tatun Jesuu teꞌen nuu ma ndra sutu chaꞌnu:
\p ―Ìyo ga yi ña jàꞌa ndi ma tiñu kàꞌan Ndioo, kua ma tiñu kàꞌan ndyoꞌo ndian kùu ñivini.
\v 30 Vati Ndioo, ra kùmi ñivio ndian chīyo tajiꞌna, juuni rakan kùu ra ña jānataku ndiko ra Jesuu. Ta Jesuu ikan kùu ra ña chāꞌni ndo nuu kruu ndia.
\v 31 Ta vitin Ndioo kāniꞌi ra ra ta jākunandi ra ra chiyo kuaꞌa ra nuu ìyo ndatu ra. Ta juuni Ndioo ikan, kùu ra ña chāꞌa ra ndatu ra nuu Jesuu ña na jakakú ra yo, ta kaꞌnda ra tiñu nuu yo ndia, ikan na ndikoniꞌi yo itiꞌ Ndioo, ta ndakuu yo ndian cha jānaa Ndioo kuati.
\v 32 Ta chaꞌaꞌ ñaꞌa ndyuꞌu chìto ndi ti ña ndicha kùu yi. Ta nda ma Tati Ií Ndioo, chāꞌa yi kuenda naja kua kūu yi ndia, vati induku ìyo yi chiꞌin ndi, ti chàꞌa Ndioo yi ña na koo yi chiꞌin ndisaa ndian jàchiꞌin ña kàꞌan ra. ―Takan kàti Petuꞌ chiꞌin ma ndra sutu chaꞌnu.
\p
\v 33 Ta ora chīni ma ndrachaꞌnu kaꞌìin tiꞌvi, ma tuꞌun kàꞌan ma ndra tatun Jesuu, tajan nduvaꞌa kuii kāyuni ndra, ta kūuni ndra kaꞌni ndra ndra.
\v 34 Va tañu ma ndrachaꞌnu ikan ndaa iin ra fariseu, ra nàni Gamaliel. Ta rakan ti kùu ra iin matru jàkuaꞌa tutu Ndioo. Ta tìñuꞌu ma ñivi ra ti matru vaꞌa kùu ra. Ta ma ora ikani, ndēta ra ta kīchaꞌa ra kàꞌan ra nuu ma ndra jandaru, ña na tava ndra ma ndra tatun Jesuu itiꞌ nukeꞌe nundani ma ora ikan, vati kùuni ra natuꞌun xeꞌe ra chiꞌin ma meru ra.
\v 35 Tajan teꞌen kīchaꞌa ra kàꞌan ra nuu tandiꞌi ma ndrachaꞌnu kaꞌìin ikan:
\p ―Ndyoꞌo ndrachaꞌnu ñuu Israel, ¡na jaꞌa ndo kuenda nuu ndo chaꞌaꞌ ña ni jaꞌa ndo chiꞌin ndraꞌya!
\v 36 ¡Na kukuꞌuni ndo ti tajiꞌna chīyo iin ra chūnani Teudas! Ta rakan ti chānini ra ti iin ra kaꞌnu ndicha kuii kùu ra. Tajan nīꞌi ra iin kumi cientu ndraꞌii ña chàkunuu ndra chiꞌin ra. Va kēta iin kivi ña chāꞌni inga ñivi ma Teudas. Ta ma ndian chàkunuu chata ra, chīnu ndra kuàꞌan ndra. Ta ikan ndīꞌi ndisaa ma tiñu jàꞌa ra vati tüvi nda kuenda ma ña jāꞌa ra.
\v 37 Ta itiꞌ nuuga chīyo inga ra chūnani Juda, ra ñuu Galilea. Ta ma tiempu ikan kùu ma kivi nākuiso na sivi ñivi. Ta rakan ti juuni nīꞌi ra kuaꞌaꞌ ñivi ña kàkunuu chiꞌin ra. Va indukuni tāꞌan ra vati juuni chāꞌni ma ñivi ra. Ta juuni chīnu ma ndian chàkunuu chiꞌin ra kuàꞌan na ndia.
\v 38 Yakan va yuꞌu, kùuni katituꞌin iin ma ña ndaa nuu ndo. ¡Na jaña ndo ña kànitaꞌan ndo chiꞌin ma ndra tatun Jesuu iꞌya! Ti tu tuꞌun ñivini kùu ma ña kàtituꞌun ndra, kùu yaꞌa yi numini.
\v 39 Va tu tiñu Ndioo kùu ma ña jàꞌa ndra, na küu jakutaxin ndo ndra. ¡Yakan va na jaꞌa ndo kuenda nuu ndo, ta koto känitaꞌan ndo chiꞌin Ndioo! ―Takan kàti rachaꞌnu Gamaliel chiꞌin ma ndra jàꞌa junta.
\p
\v 40 Ta ikan jan, jāchiꞌin ndio ndra ma ña kàꞌan ra. Yakan va chākiꞌin ndiko ndra ma ndra tatun Jesuu, ta kāni ma ndra jandaru ndra chiꞌin yoꞌo. Tajan teꞌen nākaꞌan ma ndrachaꞌnu nuu ndra:
\p ―¡Na jaña ndo ña kàtituꞌun ndo tuꞌun Jesuu nuu ñivi! ―kàti ndra.
\p Tajan ma ora ikani jāña ndra ma ndra tatun Jesuu na kuꞌun ndra.
\v 41 Takan kūu ta ora kēe ndio ndra kuàꞌan ndra, tajan nduvaꞌa kuii chìsii ndio ndra, ti Ndioo chāꞌa ña na ndeꞌe ndra tundoꞌo chaꞌaꞌ ma tuꞌun Jesuu ña kàtituꞌun ndra.
\v 42 Ta ndisaa kivi kàtituꞌun ndra, ta jànaꞌa ndra tuꞌun vaꞌa Jesuu, ra kùu Cristu, nda nikuuni veꞌe ñivi a veñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén.
\c 6
\s Kāchin ñivi chìnuni ucha taꞌan ndra tìndee tatun Jesuu
\p
\v 1 Takan kūu yakan va ma tiempu ikan, tiá ndōkuaꞌaꞌ ma ñivi chìnuni tuꞌun Jesuu. Ta tañu na, juuni ìyo ndian kàꞌan tuꞌun griegu, ta juuni ìyo ndian kàꞌan tuꞌun hebreu. Ta kīchaꞌa ma ñivi ñaꞌa, ndian kàꞌan tuꞌun griegu kànitaꞌan yuꞌu vi chiꞌin ma ñivi kàꞌan hebreu, ti kàti vi ti ñivi ñaꞌa griegu ña ndōo ndaꞌvi, töve nìꞌi induku vi ma ndatiñu ña chìniñuꞌu vi kua inga vi ña kīndoo ndaꞌvi. Vati ma ndian chìnuni jàchaa na ña kachi vi nani kivi.
\v 2 Yakan va ndi uchi uvi ma ndra tatun Jesuu, jākutiꞌvi taꞌan ndra chiꞌin ndisaa ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu, tajan teꞌen nākaꞌan ndio ndra chiꞌin na:
\p ―Töve vaꞌa ña jàña ndi ña kàtituꞌun ndi tuꞌun Ndioo, kua ña jacha ndi ña kachi ñivi ti na küyati ndi jaꞌa ndi nduvi tiñu.
\v 3 Yakan va ndyoꞌo yani, ¡vaꞌaga ña kuꞌun ndo kachin ndo ucha taꞌan ma ndra iñuꞌu ña ìyo tañu ndo! Va nanduku ndo ma ndra ìyo chinituni, ta ìyo Tati Ií Ndioo chiꞌin ndia. Ta nuu ndrakan ìyo yi ña kuꞌva yo ma tiñu iꞌya, ikan na jacha ndra ña kachi ma ñivi ñaꞌa ndaꞌvi.
\v 4 Yakan va ndyuꞌu, endeeni kàꞌan ndi chiꞌin Ndioo, ta juuni endeeni kàtituꞌun ndi ma tuꞌun Jesuu chiꞌin inga ñivi ndia.
\p
\v 5 Yakan va iin tuꞌuni ndōo ndisaa na. Ta kāchin na iin ra nàni Esteban. Ta rakan ti iin ra yaꞌa ga chìnuni ma tuꞌun Jesuu ta jàchiꞌin vaꞌa ra ña kàꞌan ma Tati Ií Ndioo. Takan kūu ta juuni kāchin ndra ra nàni Lipe, Prócoro, Nicanor, Timón, Parmenas chiꞌin iin ra nàni Kula ndia. Ta rakan ti iin ra judíu ña kīchi ñuu Antioquía kùu ra. Vati yüvi ra judíu kùu ra niku.
\v 6 Ta ora cha kāchin ndra ndra, tajan chājanaꞌa ndra ndra nuu kaꞌìin ma ndra tatun Jesuu. Ta ikan ndra tatun Jesuu jūndii ndra ndaꞌaꞌ ndra xini ndra, ta kīchaꞌa kàꞌan ndra chiꞌin Ndioo kuenda ndra chaꞌaꞌ ma tiñu ni kiꞌvi ndra.
\p
\v 7 Yakan va kuàndokuaꞌaga ma ndian chìnuni ñuu Jerusalén jàꞌa ma tuꞌun Ndioo ña kàtituꞌun ma ndra tatun Jesuu. Ta juuni ìyo iin ndra sutu veñuꞌu judíu ña cha kīchaꞌa jàchiꞌin ndra tuꞌun Jesuu ndia.
\s Tìin ndra Esteban, ta kuàndaka ndra ndra nuu ma ndrachaꞌnu judíu
\p
\v 8 Va tava ìyo ñamani, ta ndatu Ndioo chiꞌin Esteban, yakan va chiꞌin ma ndatu ikan, jànaꞌa ra kuaꞌaꞌ seña ta tiñu kaꞌnu nuu ñivi ñuu ikan.
\v 9 Va chāa iin kivi ña chīkutaꞌan ndra judíu chiꞌin Esteban. Ta ndrakan ti ndra kīchi itiꞌ veñuꞌu ndian judíu ña nàni: Veñuꞌu Ñivi Cha Kākú Nuu Tundoꞌo. Ta tañu ndra ìyo ndra kīchi ñuꞌuꞌ Cirene, ta ñuꞌuꞌ Alejandría. Juuni ìyo ndra kīchi ñuꞌuꞌ Cilicia ta ñuꞌuꞌ Asia. Ta ikan jan kīchaꞌa ndra kànitaꞌan yuꞌu ndra chiꞌin Esteban.
\v 10 Va nïꞌiin ma tuꞌun kàꞌan ndra, tüvi nī tandaa yi ma tuꞌun kàꞌan ra. Ti ma tuꞌun ikan chiꞌin chinituni ma Tati Ií Ndioo kàꞌan ra yi.
\v 11 Yakan va ma ndrakan, tīaꞌvi ndra inga ndra ña na tisokuati ndra Esteban. Tajan ndrakan teꞌen nākaꞌan ndio ndra chata ra:
\p ―Raꞌya kùu ra ña chīni ndi ña endee kàꞌan tiꞌini chata Moisés ta chata Rachaꞌnu Ndioo ndia ―kàti ndra.
\p
\v 12 Takan kūu yakan va, teꞌen jāꞌa ndra ña jākayuni ndra ma ñivi ñuu ikan, chiꞌin ndrachaꞌnu, ta ndra matru jàkuaꞌa tutu Ndioo ndia. Tajan tīin ndio ndra Esteban, ta chāndaka ndra ra nuu kùtiꞌvi sutu chaꞌnu chiꞌin ndrachaꞌnu judíu.
\v 13 Ta juuni nānduku ndra ma ndra tìsokuati ndra chata chiꞌin tuꞌun vata. Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ndra chata ra:
\p ―Raꞌya kùu iin ra endee küuni jaña ra ña kàꞌan tiꞌini chata veñuꞌu kaꞌnu yo ta chata tuꞌun Ndioo tāa Moisés tajiꞌna ndia.
\v 14 Ta juuni chīni ndi ña kàꞌan ra ti Jesuu, ra ñuu Nazaret, ni janduva ra veñuꞌu kaꞌnu iꞌya, ta ni sama ra ndisaa ma costumbre ña kāꞌan ma rachaꞌnu Moisés, ña ìyo yi ña jaꞌa yo. ―Takan kàꞌan ndra.
\p
\v 15 Yakan va ma ndra sutu chaꞌnu, ta ndisaa ma ndian kaꞌìin ikan, ora ndēꞌe ndra nuu Esteban ña kàa yi takua kàa nuu iin tati vaꞌa jàꞌa tiñu nuu Ndioo.
\c 7
\s Tuꞌun kàꞌan Esteban nuu ma ra sutu chaꞌnu
\p
\v 1 Yakan va teꞌen kīchaꞌa ndio ma sutu chaꞌnu chìkatuꞌun ra nuu Esteban:
\p ―¿A ndicha ma tuꞌun kàꞌan ndra chataun? ―kàti ra.
\p
\v 2 Tajan Esteban teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ra:
\p ―Ndyoꞌo yani̱ ta ndyoꞌo ndrachaꞌnu, ¡na kuni vaꞌa ndo ña ni kaꞌin! Ti Ndioo kaꞌnu kēta ra nuu Abraham, ra kùu ñivio chīyo tajiꞌna ora chīyo ra ñuꞌuꞌ nàni Mesopotamia, ma ora takäꞌan kuꞌun ra koo ra ñuu Harán.
\v 3 Ta ora kēta Ndioo nuu ra ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra: “Na ndakoun ñuꞌu̱n ta ñiviun, ta na kuꞌu̱n itiꞌ ni janaꞌi nuu̱n”, kàti Ndioo chiꞌin ra.
\p
\v 4 ’Yakan va kēe ndio Abraham ñuꞌuꞌ Caldea, ta kuàꞌan ndio ra kuàkoo ra ñuu Harán. Ta ora cha chīꞌí tatá ra, tajan Ndioo tāchi ra Abraham na kichi ra koo ra ñuꞌuꞌ nuu ìyo ndo vitin.
\v 5 Va ma kivi ikan tüvi nī chaꞌa Ndioo ni itaꞌvi ñuꞌuꞌ nuu Abraham ni nuu kundaa, vaji iin chiyo chaꞌa ra. Va Ndioo chāꞌa ra tuꞌun nuu Abraham ña tiá itiꞌ nuu ni kuꞌva ra ñuꞌuꞌ iꞌya nuu ra. Ta ora kuvi ra ni kindoo yi kuenda ma ñivi tata ra ña ni koo itaan a isaa. Yakan va ma tiempu ikan chāꞌa Ndioo tuꞌun nuu ra, vaji nïꞌiin seꞌe ra takäꞌan koo.
\v 6 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Ndioo nuu ma Abraham: “Ma ndian kùu ñiviun ña ni koo tiá itiꞌ nuu, ni koo na iin kumicientu kuiya iin ñuu nuu chika nuu yüvi ñuꞌuꞌ na. Ta ikan juuni ni kuu na musu jàtiñu saani kuenda ma ñivi ñuu ikan ndia. Ta ndian ìyo ñuu ikan, ni jandeꞌe na tundoꞌo na.” Takan kāꞌan Ndioo nuu Abraham.
\v 7 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan tuku Ndioo nuu ra: “Yuꞌu ni jandeꞌi tundoꞌo ma ndian ni jandeꞌe tundoꞌo ma ñiviun. Ta ikan jan ma ñiviun ni kee ndiko na ma ikan, ta ni kichi ndiko na inga chaꞌaꞌ ñuꞌuꞌ iꞌya. Ta iꞌya juuni ni jakaꞌnu na yuꞌu.” Takan kàti Ndioo chiꞌin Abraham.
\v 8 Tajan Ndioo jāndoꞌiin ra tuꞌun chiꞌin Abraham, ta nākaꞌan tuku ra chiꞌin ra ña na kaꞌnda ra ñii nuu ika ma ndra seꞌe ra, ikan na janaꞌa yi ti ndicha ña ñivi Ndioo kùu yo. Yakan va ora kēta una kivi ña kāku ma ra seꞌe ra Isaac, ta chāꞌnda ndio Abraham ñii nuu ika ra, tava kàti Ndioo chiꞌin ra. Ta juuni takan jāꞌa Isaac chiꞌin ra seꞌe ra Jacob. Ta Jacob juuni takan jāꞌa ra chiꞌin ndi uchi uvi ndra seꞌe ra. Yakan va ndisaa ndrakan kūu ma ndra nunuu ña kūu ñivi ndisaa yo, ndian ñuu Israel niku.
\p
\v 9 ’Takan kūu ta juuni ma ndra seꞌe Jacob, ndra kūu ñivio ikan, kùu ndra ña xīko ndra ra yani ndra Kusé, ti tixin ndra ndēꞌe ndra ra. Yakan va xīko ndra ra nuu ma ñivi, ikan na kundaꞌa na ra kuꞌun na itiꞌ ñuꞌuꞌ Egiptu. Va Ndioo ra kùmi Kusé,
\v 10 jākakú ra ra nuu ndisaa tundoꞌo ña ndēꞌe ra. Ta juuni chāꞌa ra kuaꞌaꞌ chinituni ra nuu ra, ikan na niꞌi ra ma ñamani ma rey faraón, ra chàꞌnda tiñu ñuꞌuꞌ Egiptu. Yakan va chāꞌa ma ra faraón tiñu kuvienu nuu ra ña na kaꞌnda ra tiñu nuu tandiꞌi ñuꞌuꞌ Egiptu ta nda ma veꞌe ra ndia.
\p
\v 11 ’Ta ikan kēta iin kivi ña chīyo kuaꞌaꞌ tama ta tundoꞌo ndisaa ñuꞌuꞌ Egiptu ta ñuꞌuꞌ Canaán, ti töve nìꞌi ma ñivio, ndian chīyo tajiꞌna, ma ña kachi na.
\v 12 Tajan ora chīto Jacob ña ìyo trigu ñuꞌuꞌ Egiptu, tajan tāchi ra ma ndra seꞌe ra, ndra kūu ñivio, ña na kujata ndra trigu itiꞌ tikan. Ñaꞌa kūu ma chaꞌaꞌ nunuu ña chāꞌan ndra ñuꞌuꞌ Egiptu.
\v 13 Takan kūu ta ora chāa ndra chaꞌaꞌ uvi, tajan nākoto ndio Kusé ndra, ña yani ra kùu ndra. Ta takan chīto ma ra faraón yo kùu ñivi Kusé.
\v 14 Ta ikan Kusé tāchi ra tiñu chiꞌin ndra yani ra, ña na kuꞌun ndra kukaꞌan ndra chiꞌin tatá ndra, ra kīndoo ñuꞌuꞌ Canaán, ña na kichi ra ñuꞌuꞌ Egiptu chiꞌin ma ndi uni xiko chaꞌun taꞌan ma ndian kùu ñivi ra. Tajan ndisaa na kuàꞌan ndio na ñuꞌuꞌ Egiptu nuu ìyo Kusé.
\v 15 Ta takan kūu ña Jacob chāꞌan ra chākoo ra ñuꞌuꞌ Egiptu. Ta ikan chīꞌí ra. Ta juuni ikan chīꞌí kuaꞌaꞌ ndian kūu ñivio tajiꞌna ndia.
\v 16 Va kēta iin kivi ña tāvaniꞌi ndiko ñivio ma iki Jacob chiꞌin iki seꞌe ra ñuꞌuꞌ Egiptu. Ta chākuchi ndra yi iin nuu ñaña ña jāta ma Abraham nuu ndra seꞌe Hamor ma ñuꞌuꞌ Siquem tajiꞌna.
\p
\v 17 ’Takan kūu ta ma ñivi ñuu Israel cha kuàndakuu kuaꞌaga na ma ñuꞌuꞌ Egiptu nuu chīyo na tatiempu ma ora chani kuyatin tiempu ña ni jachinu Ndioo tuꞌun chāꞌa ra nuu Abraham, ña ni kuꞌva ra ñuꞌuꞌ nuu ra ta nuu tandiꞌi ñivi ra.
\v 18 Ta ma ora ikan kēta inga rey, ra chàꞌnda tiñu ñuꞌuꞌ Egiptu. Ta rakan ti tüvi nī nakoto ra Kusé, vati cha ìyo kuaꞌaꞌ kuiya ña chīꞌí ra.
\v 19 Ta rey ikan kùu ra ña jāndaꞌviñaꞌa ra ñuu yo. Ta jāndeꞌe ra tundoꞌo ma ndian kūu ñivio ndia. Ta jāꞌa ra ña na ndakoo na ma ndiakuati seꞌe na, ikan na kuvi na ta tüva ga kuinaa kuaꞌaꞌ na.
\v 20 Takan kūu ta juuni ma kuiya ikan kùu yi ña kāku Moisés. Ta rakan ti iin paꞌa ña nduvaꞌa kuii kùuni Ndioo ndeꞌe ra kùu ra. Ta kūmi tatá ra chiꞌin maꞌá ra ra tichi veꞌe vi. Va ora chīnu Moisés uni yoo ra,
\v 21 tajan ndākoo ndio vi ra na kuvi ra. Va nātaꞌan iin ña seꞌe ma rey faraón ra, ta ndākiꞌan ra, ta jākuaꞌnuan ra takua kùu iin ra seꞌe maa ña.
\v 22 Ta ikan jākuaꞌa ra tandiꞌi ña ìyo chinituni ma ñivi egipciu ora kūmi ma ña seꞌe ra faraón ra. Yakan va ndākuu ra iin ra yaꞌa ìyo chinituni chiꞌin ma tuꞌun kàꞌan ra, ta chiꞌin tiñu jàꞌa ra ndia.
\p
\v 23 ’Ta ora chani chinu ra uvi xiko kuiya, tajan kīchaꞌa ra nàkanini ra, ti kùuni ra kundeꞌe ndiko ra ndian Israel ndian kùu ñivi ra ma nuu ìyo na.
\v 24 Ta ora chāndeꞌe ra nuu ìyo na, ta ikan ndēꞌe ra ña nduvaꞌa kāni iin ra ñuu Egiptu iin ra ñuu Israel, ra kùu ñivi ra. Ta ma ora ikani kīꞌvi ra tīndee ra ma ra ñuu Israel. Ta takan chāꞌni Moisés ma ra ñuu Egiptu chaꞌaꞌ ma kuati ña jāꞌa ra.
\v 25 Jāꞌa Moisés takan, ti chànini ra ña ma ñivi maani ra ni kaꞌan na ña kùu ra iin ra jàkakú ñivi ra ìyo ñuu Egiptu chiꞌin ndatu Ndioo, kùuni ra. Takan chànini ra, va yöve takan kūu yi ti java siin chānini na.
\v 26 Tajan inga kivi Moisés nātaꞌan ra uvi taꞌan ma ndra ñuu Israel ña kànitaꞌan ndra. Ta ora kīꞌvi ra ña kūuni ra jakutaxin ra ndra, tajan teꞌen nākaꞌan ra nuu ndra: “Ndyoꞌo xaa, ta, ¿naja kànitaꞌan ndo, ta juuni yani ndo kùu ndo?” Takan kāti ra chiꞌin ndra.
\v 27 Tajan ma ra jàtiꞌini chiꞌin meru ra, tīndaniꞌni ra Moisés ta teꞌen nākaꞌan ra nuu ra: “¿Yo tāchi ñu̱n ña na jañataꞌun ta na kaꞌndaun tiñu nuu ndi? ¿Ta yo jāndaku ñu̱n iin ra vesi, ra jàndondaa kuati kuenda Ndioo?
\v 28 ¿A kùuniun kaꞌniun yuꞌu takua jāꞌun chiꞌin ma ra ñuu Egiptu iku?, kùuniun.” Takan kāti ra chiꞌin Moisés.
\v 29 Tajan ora chīto Moisés ña kuaꞌaꞌ ñivi chīto ña chāꞌni ra iin ra ñuu Egiptu, tajan ma ora ikani chīnu ra kuàꞌan ra inga ñuꞌuꞌ ña nàni Madián. Ta ñuꞌuꞌ ikan ti, vaji yüvi ñuꞌuꞌ ra kùu yi, va ikan nīꞌi ra ñasiꞌi ra. Ta chākoo uvi taꞌan seꞌe ra chiꞌan.
\p
\v 30 ’Takan kūu ta ora yāꞌa uvi xiko kuiya ña ìyo ra ma ikan, tajan chāa iin kivi ña kuàꞌan ra kuàkakunuu ra iin tichi kuꞌu ña kàndii yatini iin yuku nàni Sinaí. Ta ikan ndēꞌe ra ña kàyu iñu nduꞌva. Ta java ma iñu ikan ndēꞌe ra iin tati vaꞌa jàꞌa tiñu nuu Ndioo.
\v 31 Ta ora ndēꞌe Moisés yi, ndava kuàꞌan tati ra. Ta ora jākuyatin ra ra tiá, ikan na kuu ndeꞌe vaꞌaga ra yi, kùuni ra. Ta ikan jan teꞌen kīchaꞌa nàkaꞌan ndio ma Rachaꞌnu Ndioo chiꞌin ra:
\v 32 “Yuꞌu kùu Ndioo ndisaa ñiviun, ndian chīyo tajiꞌna. Kùi Ndioo kùmi Abraham, ta Isaac, ta Jacob.” Ta ora chīni Moisés ña kàꞌan Ndioo teꞌen nuu ra, ta kīchaꞌa ra ndàyu ra jàꞌa ña ndasii ra. Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña tüva ga kanani ra ndeꞌe ra ma ikan.
\v 33 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Ndioo nuu ra: “Na tavaun ndichan indii chaꞌun, ti ma nuu ndaun yaꞌaga ií yi.
\v 34 Ta cha chìto vaꞌi, ti vitin ndèꞌe ñivi̱ tundoꞌo nuu ìyo na ñuu Egiptu, ti cha chīni̱ ña ndàꞌyu na. Ta yakan va vàchi̱ jàkakúi na. ¡Na kichiun ti ni tachi̱ ñu̱n ñuꞌuꞌ Egiptu!” Takan kàti Ndioo chiꞌin Moisés.
\p
\v 35 ’Ta ma ndian kūu ñivio chīyo tatiempu yaꞌaga kūsooni na ndeꞌe na nuu Moisés, ta kāꞌan na chiꞌin ra ña na küuni na ña na kuu ra iin vesi, ra kaꞌnda tiñu nuu na. Va vaji takan chānini na, va Ndioo kùu ra ña kāchin ra Moisés ña na kaꞌnda ra tiñu nuu na, ta jakakú ra na ndaꞌaꞌ ma ñivi ìyo ñuu Egiptu chaꞌaꞌ ña tīndee ma tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo ra ora kēta yi nuu ra ma nuu kàyu ma iñu nduꞌva tichi kuꞌu.
\v 36 Yakan va Moisés kùu ra ña tāvaniꞌi ra ma ñivio, ndian chīyo tajiꞌna ma ñuu Egiptu. Ta jāꞌa ra ndatu ta seña, ikan na ndeꞌe ma ñivi yi ma ora jākakú ra na ñuꞌuꞌ Egiptu, ta ora jāchiyo ra Tañuꞌu Kuaꞌá chiꞌin na ndia. Ta juuni jāꞌa ra ndatu ta seña kuenda na ma ndi uvi xiko kuiya ña chākunuu ra chiꞌin na tichi kuꞌu.
\v 37 Takan kūu ta juuni ma Moisés kùu ra ña kātituꞌun ra teꞌen nuu ma ndian israelita: “Ndioo ni jaꞌa ra ña na keta iin ra kàtituꞌun tuꞌun yuꞌu Ndioo tañu yo, indukuni kua mai”, kàti ra.
\v 38 Takan kūu ta juuni chāꞌan ma Moisés ma junta chīyo ma tichi kuꞌu nuu kàchaꞌan ma ndian israelita. Ta ma siki iin yuku nàni Sinaí nīꞌi ra tuꞌun Ndioo jāꞌa iin tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo, tajan jānaꞌa ndiko ra yi nuu ma ndian ñivio chīyo tajiꞌna ndia. Ta ma Moisés ikan nīꞌi ra ma tuꞌun Ndioo ña jànaꞌa nuu yo naja kua nìꞌo na koo yo endeeni ndia.
\p
\v 39 ’Va ma ndian kùu ñivio chīyo tajiꞌna, tüvi nī kuuni na jachiꞌin na ma ña kāꞌan Moisés. Ti java kūxaan na ra, va ma ña chānini na kùu yi ña na chikoniꞌi ndiko na ñuu Egiptu.
\v 40 Takan kūu tajan teꞌen kàꞌan ndio na chiꞌin Aarón, ra yani Moisés: “¡Na jaꞌun uvi uni ndioo ña na kaꞌnda tiñu nuu ndi, ti töve chìto ndi nayi jàꞌa chiꞌin Moisés, ra tāvaniꞌi yo ñuu Egiptu!”, kàti na.
\v 41 Ta ikan jāꞌa na iin yutun ií ña oro ña kàa takua kàa iin vecerru. Tajan chàꞌni ndio na kiti ña sòkó na nuu run, ta jàꞌa na iin viko kuenda ma ndioo ña jāꞌa na chiꞌin juuni ndaꞌaꞌ na.
\v 42 Yakan va Ndioo chūndachiyo ra xiin na, ta ndākoo ra na, ta chāꞌa ra ña na jakaꞌnu na chele ña ìyo andivi. Yakan va chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña teꞌen kàꞌan ma tutu tāa ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo:
\q Ndyoꞌo ndian israelita, ndicha kuii ti Ndioo kùi,
\q va yöve nuu yuꞌu, sōkó ndo kiti ña chàꞌni ndo ora chàkunuu ndo tichi kuꞌu ma uvi xiko kuiya.
\q
\v 43 Vati tiá kùuni ndo ndeꞌe ndo ma yutun ií ña nàni Moloc nuu indii yi tichi veñuꞌu jaꞌma.
\q Ta tiá kuaꞌaꞌ kùuni ndo ndeꞌe ndo chele ma ndioo ña nàni Refán kua yuꞌu ndia.
\q Ndisaa yakan kùu ma ndioo ña jātuvi maa ndo chiꞌin ndaꞌaꞌ ndo.
\q Ta juuni yakan kùu ma ña jàkaꞌnu ndo ndia.
\q Yakan va ni namai ma ñuꞌuꞌ ndo.
\q Ta ni jakuꞌin ndo itiꞌ nuu chika ga ma itiꞌ ñuꞌuꞌ Babilonia, kàti Ndioo.
\p
\v 44 ’Ta ma ndian ñivio chīyo tajiꞌna, tichi kuꞌu ikan ìyo iin veñuꞌu kùvaꞌa chiꞌin jaꞌma. Ta juuni tichi yi kàndii yuu ña ndiso tuꞌun ley Ndioo nuu. Vati takan kāꞌan Ndioo chiꞌin Moisés ña na jandovaꞌa ra yi takua kàa ma veꞌe ña jànaꞌa ra nuu ra.
\v 45 Yakan va ma veñuꞌu ikan, jāyaꞌa ndra yi nuu ndra seꞌe ndra. Ta ndrakan ndiso ndra yi, kīchaa ndra ñuꞌuꞌ iꞌya ora jākanaa ndra kuaꞌaꞌ kuati chiꞌin ñivi yüvi judíu jāꞌa Josué. Vati Ndioo tīndee ra Josué, ña jākunu ra ñivi yüvi judíu ñuꞌuꞌ iꞌya. Takan kūu ña jàkaꞌnu ndian kūu ñivio Ndioo tichi veñuꞌu jaꞌma ndaa ikan, nda kati kēta tiempu ña ndākiꞌin Rey David tiñu.
\v 46 Ta ma Rey David, nīꞌi ra ñamani nuu Ndioo. Tajan chīkatuꞌun ra nuu Ndioo tu kuu jandovaꞌa ra inga veñuꞌu chiꞌin yuu ña kùu koo Ndioo ra jākaꞌnu tatá yo Jacob ora chīyo ra tatiempu. Ta ikan kùu jakaꞌnu ñivio ra tichi yi, kàti David chiꞌin Ndioo. Va nī kuu yi.
\v 47 Vati Salomón, ra seꞌe David, kùu ma ra jāꞌa ma veñuꞌu kaꞌnu kuenda Ndioo.
\v 48 Vaji ma Ndioo ìyo andivi, tüvi ìyo ra ma tichi veꞌe jàndovaꞌa ñivi, yakan va teꞌen nākaꞌan ma ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna chaꞌaꞌ yi:
\q
\v 49-50 Andivi kùu ma nuu nandi̱ chàꞌndai tiñu, kàti Ndioo.
\q Ta ñuñivi kùu nuu nìndee chaꞌi.
\q Yakan va tu takan kùu yi, ¿ta naja kua kuu jaꞌa ndo iin veꞌe kuendai?, kùuni ndo. ¡Na küu yi!
\q Ti yuꞌu kùu ma ra jātuvi tandiꞌi ma ña ìyo ñuñivi iꞌya,
\q yakan va na küu jaꞌa ndo iin veꞌe nuu koi ña nìndei, kàti ma Rachaꞌnu Ndioo.
\m Takan kàꞌan ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo.
\p
\v 51 ’¡Va ndyoꞌo yaꞌa ndava anima ndo, ti indukuni jàꞌa ndo takua jàꞌa ma ndian tüvi chìnuni ña kūu ñivio chīyo tatiempu! Vati tüvi jàꞌa ndo ma ña kùuni ma Tati Ií Ndioo ña jàꞌa ndo.
\v 52 Ti ma ndian kūu ñivio chīyo tajiꞌna, jātiꞌini na chiꞌin ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, nda kati chāꞌni ndra ndra. Ti juuni maa ndrakan kātituꞌun ndra ti ni kichi ma Cristu, ra kùu iin ra ndaa. Ta vitin ma ra ndaa ikan, cha kīchi ra, va ndyoꞌo, ti xīkoñaꞌa ndo chaꞌaꞌ ra, ta juuni maa ndo chāꞌni ndo ra.
\v 53 Vaji ndyoꞌo cha nīꞌi ndo ma ley Ndioo jāꞌa ma tati jàꞌa tiñu nuu ra, va nda vitin juuni takäꞌan jachiꞌin ndo ma ña kàꞌan yi.
\s Nuu chìꞌí Esteban
\p
\v 54 Takan \fig Defensa y muerte de Esteban|47GR-lllh07n.tif|col|7:54||Nuu chāꞌni ndra Esteban chiꞌin yuu|7.54\fig*kūu ta ora chīni ndra ña teꞌen kāꞌan Esteban, ta ndava kāriꞌu nuꞌu ndra ña kūxaan ndra ndeꞌe ndra nuu ra.
\v 55 Va tava Esteban yaꞌa ìyo Tati Ií Ndioo chiꞌin ra. Ta ora kāniꞌi ra nuu ra ndèꞌe ra itiꞌ andivi, ta ikan ndēꞌe ra nuu ìyo Ndioo ña chàꞌnda ra tiñu, ta Jesuu ndaa ra chiyo kuaꞌa ra ndia.
\v 56 Ta ora ndēꞌe Esteban ma itiꞌ andivi, tajan teꞌen nākaꞌan ra nuu ndra kaꞌìin chiꞌin ra:
\p ―¡Ndeꞌe ndo! Ti vitin ndèꞌi ña endee nùna tichi andivi. Ta Jesuu ra Seꞌe ñivi tāchi Ndioo, ndaa ra chiyo kuaꞌa Ndioo. ―Takan kāti Esteban chiꞌin ndra.
\p
\v 57 Va ndrakan chāsi ndra soꞌo ndra, ikan na töve kuni ndra ña kàꞌan ra. Tajan endee kùvaa ndra kuàꞌan ndra nuu ndaa Esteban.
\v 58 Ta tāvaniꞌi ndra ra itiꞌ yuꞌu ñuu, ta ikan kīchaꞌa kàni ndra ra chiꞌin yuu. Ta ma ndra testigu ndra nunuu ndra jiꞌna ga kāni yuu chata Esteban, tāva ndra jaꞌma ìsukun ndra, ta chāꞌa ndra yi nuu iin ra tivaa, ra nàni Saulu, na kumi ra yi.
\v 59 Juuni yanga kāni ndra yuu chata Esteban, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Ndioo:
\p ―¡Yoꞌo Rachaꞌnu Jesuu, na ndakiꞌun animai vitin! ―kàti Esteban.
\p
\v 60 Ta ikan jan chūnandi chiti ra ta nākaꞌan niꞌi ra:
\p ―¡Yoꞌo Rachaꞌnu na tïsokuatiun ndra chaꞌaꞌ ma kuati jàꞌa ndra! ―kàti ra.
\p Tajan ora chinu kàꞌan ndio Esteban teꞌen, ta chīꞌí ra.
\b
\c 8
\p
\v 1 Tajan ma rayoko nàni Saulu, ndaa ra nuu chīꞌí ma Esteban ña kàtituꞌun ra ti vaꞌani jāꞌa ndra ña chāꞌni ndra ra.
\s Saulu, kùuni ra kanitaꞌan ra chiꞌin ñivi chìnuni tuꞌun Jesuu
\p Takan kūu ta juuni ma kivi ikan ndisaa ma ñivi chìnuni tuꞌun Jesuu ña ìyo ñuu Jerusalén, kīchaꞌa na ndèꞌe na kuaꞌaꞌ tundoꞌo jàꞌa ma ndian chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu. Yakan va chīnu na kuàꞌan na kuàkuita kuati na taꞌiiꞌiin ñuu ña kàndii itiꞌ ñuꞌuꞌ Judea ta ñuꞌuꞌ Samaria ña kùuni na kakú na. Va ma ndra kùu tatun Jesuu, töve kuàꞌan ndra, vati kīndoo ndra ñuu Jerusalén.
\v 2 Takan kūu tajan uvi uni ma ndra jàkaꞌnu Ndioo nduvaꞌa kuii vaꞌa, kīchaꞌa ndra kàchaku ndra chaꞌaꞌ Esteban, tajan chākuchi ndio ndra ra.
\v 3 Ta ma tiempu ikan Saulu jàndeꞌe ra tundoꞌo ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu. Ta kìꞌvi ndio ra taveꞌe taveꞌe na, ma ñivi ñaꞌaꞌ a raꞌii, tàvaniꞌi ra na veꞌe na, ta tìꞌi ra na vekaa chaꞌaꞌ ña chìnuni na.
\s Ra nàni Lipe, kàtituꞌun ra tuꞌun Jesuu nuu ñivi ñuꞌuꞌ Samaria
\p
\v 4 Takan kūu va ma ñivi kēe ma ñuu Jerusalén chītakuati na ta ñuu ta ñuu, kīchaꞌa na kàtituꞌun na tuꞌun Jesuu ma nuu chāa na.
\v 5 Yakan va iin ma ra chàkunuu chiꞌin na, ra nàni Lipe kēe ra kuàꞌan ra itiꞌ ñuu kaꞌnu kàndii ñuꞌuꞌ Samaria. Ta ikan kīchaꞌa jànaꞌa ra nuu na tuꞌun Cristu.
\v 6 Kuaꞌaꞌ ma ñivi ñuu ikan, kūtiꞌvi na ta jāchiꞌin na ma tuꞌun ña kàtituꞌun Lipe, chaꞌaꞌ ña ndēꞌe na ndisaa ma ndatu Ndioo ña jàꞌa ra.
\v 7 Tajan kuaꞌaꞌ ñivi ìyo tati xaan chiꞌin, ora chīni na tuꞌun Cristu ña kàꞌan Lipe, tajan kīchaꞌa ma tati xaan kànachaa yi, tajan kēe ndio yi na. Ta juuni ndāꞌa kuaꞌaꞌ ndian chaꞌa peꞌlu jàꞌa ra ndia.
\v 8 Ta chaꞌaꞌ ñaꞌa kùu yi ña ma ñivi ñuu ikan yaꞌa ga chìsii na.
\s Simón rakuiꞌna
\p
\v 9 Takan kūu ta ma ñuu ikan ìyo iin ra nàni Simón. Ta rakan ti tatiempu jāndaꞌviñaꞌa ra kuaꞌaꞌ ñivi ñuu Samaria chiꞌin tuꞌun kuiꞌna ña chìto ra. Ta ndava kuàꞌan tati na jàꞌa ra chiꞌin ma tiñu ña yaꞌa chìto ra. Ta chiꞌin yakan jàꞌani ra ti iin ra kaꞌnu kùu ra ndia.
\v 10 Yakan va ndisaa ma ñivi chaꞌnu, ta nda ndiakuati jàchiꞌin na ndisaa ma ña jàꞌa ra. Tajan teꞌen nākaꞌan ndio na ora ndēꞌe na ña jàꞌa ra:
\p ―Raꞌya kùu iin ra kaꞌnu ña ìyo ndatu Ndioo chiꞌin ―kàti na.
\p
\v 11 Ta ma ñivi ikan endee tüvi jàña na ña jàchiꞌin na ndisaa ma ña kàꞌan ra, ti cha jāndaꞌviñaꞌa ra na kuaꞌaꞌ tiempu chiꞌin ma tuꞌun kuiꞌna ña chìto ra.
\v 12 Vati ora chīnuni na iin tuꞌun Ndioo ña kàtituꞌun Lipe kuenda ña naja kuu kiꞌvi na nuu chàꞌnda Ndioo tiñu ta naja jàkakú Jesucristu yo chiꞌin ndatu ra, ndisaa ñivi, ñaꞌaꞌ a raꞌii, kūnduta na ma ora ikani, ti chīnuni na ma ña kàꞌan ra.
\v 13 Takan kūu tajan ma ra nàni Simón juuni chīnuni ra ña kàꞌan ma Lipe, ta kūnduta ra ndia. Tajan tāndikun ndio ra chàkunuu ra chata Lipe, nuu kuàꞌan ra. Ta ora ndèꞌe ndio ra ma ndatu ta seña ña jàꞌa ma Lipe tajan ndava kuàꞌan anima ra.
\p
\v 14 Va ora chīto ma ndra tatun Jesuu, ndra ìyo ñuu Jerusalén, ña ñivi ìyo ñuꞌuꞌ Samaria cha chìnuni na tuꞌun Jesuu, tajan tāchi ndio ndra ra nàni Petuꞌ chiꞌin Xuva na kuꞌun ndra ma ndakan.
\v 15 Takan kūu tajan ora chāa ndra ma ñuꞌuꞌ Samaria, tajan kīchaꞌa ndra kàꞌan ndra chiꞌin Ndioo kuenda ma ñivi chìnuni, ikan na ndakiꞌin na ma Tati Ií Ndioo,
\v 16 ti juuni takäꞌan koyo ma Tati Ií Ndioo chata nïꞌiin na, ti tava kūndutani na chiꞌin sivi Rachaꞌnu Jesuuni.
\v 17 Yakan va Petuꞌ chiꞌin Xuva, jūndii ndra ndaꞌaꞌ ndra xini ma ndian chìnuni ikan, na kiꞌvi ma Tati Ií Ndioo tichi anima na.
\v 18 Takan kūu ta ora ndēꞌe ma Simón ña kīchakoyo ma Tati Ií Ndioo ora jūndii ndra ma ndaꞌaꞌ ndra xini ma ndian chìnuni, tajan kīchaꞌa ra chàꞌa ra xuꞌunꞌ nuu ndra chaꞌaꞌ ña kùuni ra niꞌi ra ma ndatu indukuni kua maa ndra.
\v 19 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ndra:
\p ―Xiko ndo ma ndatu iꞌya nui ikan kùu kuꞌvai Tati Ií Ndioo nuu ndisaa ñivi jùndii̱ ndaꞌi xini ―kàti ra.
\p
\v 20 Tajan teꞌen nākaꞌan ma Petuꞌ chiꞌin ra:
\p ―¡Na naa ma xuꞌu̱nꞌ chiꞌun!, vati chìniniun ti chiꞌin xuꞌunꞌ kùu jataun ma ndatu Ndioo ña chàꞌa saani ra nuu yo.
\v 21 Yakan va yoꞌo, na tüvi ìyo yi ña jaꞌun ma tiñu iꞌya. ¡Vati kuenda Ndioo ma ña chàniniun chiꞌin animaun na tüvi vaꞌa yi!
\v 22 ¡Na ndakoun ma ña kini ña chàniniun! Ta na kaꞌan ndaꞌviun chiꞌin Ndioo, ndeꞌo tu jakaꞌnuni ra ñu̱n chaꞌaꞌ ma ña kini ña chàniniun chiꞌin animaun.
\v 23 Vati cha chìtoi ti iin ra yaꞌa tixin kùu̱n, ta juuni kùu̱n iin ra küu ndakoo ña jàꞌa ma kuati ndia. ―Takan kàti Petuꞌ chiꞌin ra.
\p
\v 24 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma Simón:
\p ―Na kaꞌan ndo chiꞌin Ndioo chaꞌi, ikan na tüvi taꞌin takua kàꞌan ndo ña ni taꞌin ―kàti ra.
\p
\v 25 Tajan ora cha chīnu ña kàtituꞌun Petuꞌ, Xuva ta chiꞌin Lipe tuꞌun Jesuu nuu ma ñivi, ta jànaꞌa ndra ndatu Ndioo nuu na. Tajan chīkoniꞌi ndiko ndra kuàꞌan ndra itiꞌ ñuu Jerusalén. Ta ninii itiꞌ kuàꞌan ndra jànaꞌa ndra tuꞌun vaꞌa chaꞌaꞌ Rachaꞌnu Jesuu nuu ma ñivi ìyo ma ñuu kuati kàndii ñuꞌuꞌ Samaria.
\s Lipe chiꞌin iin ra kīchi itiꞌ ñuꞌuꞌ Etiopía
\p
\v 26 Takan kūu tajan iin tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo, teꞌen nākaꞌan yi chiꞌin Lipe ma ñuu Jerusalén:
\p ―¡Ndeta! Ta keun ta kuꞌu̱n itiꞌ ninuu ta ikan ndakiꞌun itiꞌ kuàꞌan ñuu nàni Gaza. Ta ma itiꞌ kuàꞌan ñuu ikan, ti yaꞌa yi iin tichi kuꞌu ―kàti yi.
\p
\v 27 Tajan ndēta ndio ma Lipe ta kēe ra kuàꞌan ra. Ta ma tichi itiꞌ kuàꞌan ra, chīkutaꞌan ra iin ra indii tichi carreta ña kīchi ñuꞌuꞌ Etiopía. Ta rakan ti ndiso ra tiñu ña kùmi ra ndisaa ña vaꞌa ìyo nuu ma reina ña chàꞌnda tiñu nuu tandiꞌi ñivi ñuꞌuꞌ Etiopía. Ta rakan ti chāꞌan ra chājakaꞌnu ra Ndioo ñuu Jerusalén.
\v 28 Ta itiꞌ chīkoniꞌi ra kuàꞌan ra ñuu chiꞌin run, tajan nàndi ra jàkuaꞌa ra tutu tāa ra Isaía, ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna.
\v 29 Tajan ma Tati Ií Ndioo, teꞌen nàkaꞌan ndio yi chiꞌin Lipe:
\p ―Kuaꞌan kuàjayatiun ñu̱n nuu kuàꞌan carreta ikan ―kàti yi chiꞌin ra.
\p
\v 30 Tajan ora kūyatin ndio ma Lipe yatin xiin run, tajan chīni ra ña ma ra Etiopía jàkuaꞌa ra tutu Ndioo tāa Isaía. Ta ikan jan chīkatuꞌun Lipe nuu ra:
\p ―¿A kùtuniniun ma ña jàkuaꞌun? ―kàti ra chiꞌin ra.
\p
\v 31 Tajan teꞌen nākaꞌan ma ra Etiopía chiꞌin ra:
\p ―¿Na jaꞌun kùu kutunini̱ ña kàꞌan yi, tuva töve yo jànaꞌa nui? ―kàti ra.
\p Ta ikan jan kàꞌan ra chiꞌin ma Lipe, na ndaa ra ta kunandi ra yatin xiin ra.
\p
\v 32 Takan kūu ta ma nuu kuàꞌan ma ra Etiopía jàkuaꞌa ra teꞌen kàꞌan yi:
\q Ni taꞌan ra takua tàꞌan iin mvechala ora kuàndaka na ri nuu ni kuvi ri.
\q Ta juuni takua tàꞌan ma mvechala ña tüvi ndàꞌyu ri ora sòkon na ixi ri,
\q takan ni tàꞌan ra ndia,
\q ti taxiini ni kindoo ra ora ni ndeꞌe ra tundoꞌo.
\q
\v 33 Yakan va ora ndēꞌe ra tundoꞌo töve nī keta nïꞌiin yo kàꞌan chaꞌaꞌ ra.
\q Vati rakan chīꞌí ra, ta töve nī chiyo nïꞌiin seꞌe ra,
\q ti ma ñivi kīndaa na ma kivi ña ni koo ra ma ñuñivi.
\p
\v 34 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma ra Etiopía chiꞌin ma Lipe:
\p ―Chìkain ñamani nuu̱n na katituꞌu̱n nui, ¿yo chata kāꞌan ma ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna? ¿A juuni chata maa ra, a chata inga tuku ra kàꞌan ra? ―kàti ra.
\p
\v 35 Ta juuni ma tuꞌun ña já jākuaꞌa ma ra Etiopía ikan, Lipe nākaꞌan ra ti juu chaꞌaꞌ Jesuu kàꞌan yi, tajan kīchaꞌa kàtituꞌun kachin ra tuꞌun chaꞌaꞌ Jesuu naja kua jàkakú ra ma ñivi ndia.
\v 36 Tajan ma tichi itiꞌ nuu kuàꞌan ndra, kēta ndra iin nuu ìyo takuii, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ma Lipe:
\p ―¡Ndeꞌe! Ti ikan ìyo takuii. ¿A kùu kundutai ma ikan?, kùuniun. ―Takan kàti ma ra Etiopía.
\p
\v 37 Tajan ma Lipe teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Tu chìnuniun chiꞌin ndisaa animaun, kùu kundutaun ―kàti ra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma ra Etiopía chiꞌin ma Lipe:
\p ―Juu chìnuni̱ ña ma Rachaꞌnu Jesucristu kùu ra, ra Seꞌe Ndioo ―kàti ra.
\p
\v 38 Ta ikan jan nākaꞌan ra chiꞌin ra kùu musu ra, ña na kutaa ra ma carreta. Tajan ora chūndaa ndio run, ta nūu ndio ma ra Etiopía chiꞌin ma Lipe nuu ìyo takuii. Ta ikan jan Lipe kīchaꞌa ndio ra jàkunduta ra ra.
\v 39 Tajan ora kēe ndio ndra tichi takuii, tajan ma Tati Ií Ndioo ndākiꞌin yi Lipe. Ta töva nī ndeꞌe ndio ma ra Etiopía ra inga chaꞌaꞌ. Va yaꞌa chìsii ra kēe ndiko ra kuàꞌan ra chiꞌin carreta ra.
\v 40 Takan kūu ta ma Lipe kēta ra ñuu nàni Azoto. Ta ma itiꞌ yàꞌa ra kuàꞌan ra kuàkatituꞌun ra tuꞌun Jesuu nuu ma ñivi ndisaa ñuu nda kati chāa ra ñuu nàni Cesarea.
\c 9
\s Saulu, ndàkoo ra kuati jàꞌa ra ta kìꞌvi ra itiꞌ kuàꞌan Rachaꞌnu Jesuu
\r (Hch. 22:6-16; 26:12-18)
\p
\v 1 Ta Saulu \fig Conversión de Saulo|48KV-048.tif|col|9:1||Nuu ndàkoo Saulu kuati jàꞌa ra ta kìꞌvi ra itiꞌ kuàꞌan Rachaꞌnu Jesuu|9.1\fig*endee töve ndàkoo ra ña kàꞌan ra, ti yaꞌa chàtaꞌani ra ña na kaꞌni na tandiꞌi ma ndian chìnuni tuꞌun kàꞌan Rachaꞌnu Jesuu, yakan va chāꞌan ra chāndeꞌe ra nuu ìyo sutu chaꞌnu chàꞌnda tiñu nuu ndra kùu sutu.
\v 2 Ta chīkan ra ña jaꞌa ra iin tutu kuenda ndra chàꞌnda tiñu veñuꞌu judíu ìyo ñuu Damascu. Ta tutu iꞌya kàꞌan yi ña tu nataꞌan ra ñaꞌaꞌ a raꞌii ña kuàꞌan itiꞌ Jesuu, ìyo yi ña na tindee ndra ra tiin ra na ta kuꞌun na vekaa ñuu Jerusalén.
\v 3 Yakan va kēe ndio Saulu kuàꞌan ra itiꞌ ñuu Damascu ndàꞌa ra ma tutu ikan. Va ora cha kuàkuyatin ra ñuu Damascu, ta janaꞌini ra ndēꞌe ra iin ñuꞌú tacha ña kīchi itiꞌ andivi. Ta iin chīkonuuni yi ra.
\v 4 Ta ndūva ra nuu ñuꞌuꞌ jāꞌa yi, ta chīni ra iin tati ña teꞌen kàꞌan:
\p ―Saulu, Saulu, ¿ta naja jàndeꞌun tundoꞌo yuꞌu? ―kàti yi.
\p
\v 5 Tajan teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun ma Saulu nuu yi:
\p ―¿Yo kùu̱n, yoꞌo Rachaꞌnu? ―kàti ra.
\p Tajan ma tati teꞌen nākaꞌan yi chiꞌin ra:
\p ―Yuꞌu kùu Jesuu, ra jàndeꞌun tundoꞌo chata. Ta yaꞌa jàtakueꞌun ñu̱n chiꞌin juuni maun, takua jàꞌa iin jundiki ora chàñu ri yutun xaan nuu ña ndàꞌa ma chitoꞌo ri.
\v 6 ¡Ndeta, ta kiꞌviun ñuu Damascu kuꞌu̱n! Ta ikan ìyo iin yo ni katituꞌun nuu̱n nda ña ìyo yi ña jaꞌun ―kàti yi.
\p
\v 7 Tajan ma ndra kuàꞌan chiꞌin Saulu, nduvaꞌa kuii yūꞌvi ndra ti chīni ndra ma tatini ña kāꞌan yi, va tüvi nī ndeꞌe ndra ma ña kāꞌan.
\v 8 Tajan ikan ndēta ndio ma Saulu, ta nūna ra tinuu ra, va nī kuu nandeꞌe ra. Tajan tīin ndra ma ndaꞌaꞌ ra, ta kuàꞌan ndra chiꞌin ra itiꞌ ñuu Damascu.
\v 9 Ta ikan chīyo ra ñuu Damascu uni kivi ña nī kuu ndeꞌe ra ta tüvi chāchi ra ta töve nī chiꞌi ra takuii ndia.
\v 10 Ñuu Damascu, ìyo iin ra chìnuni tuꞌun Jesuu ra nàni Ananía. Ta kēta tati Rachaꞌnu Jesuu nuu ra, ta teꞌen nākaꞌan yi chiꞌin ra:
\p ―¡Yoꞌo Ananía! ―kàti yi.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan ma Ananía:
\p ―Iꞌya ìyoi, yoꞌo Rachaꞌnu ―kàti ra.
\p
\v 11 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku ma Rachaꞌnu chiꞌin ra:
\p ―Ndeta ta kuꞌun itiꞌ kai ña nàni Itiꞌ Ndoo, ta veꞌe ra nàni Juda, nanduku̱n iin ra ñuu Tarsu, ña nàni Saulu, ti ikan ìyo ra kàꞌan chiꞌin Ndioo.
\v 12 Ta cha kētai ña kàtituꞌin nuu ra ña ni kuꞌu̱n nuu ìyo ra, yoꞌo Ananía, ta ikan ni jundiun ndaꞌun xini ra, ikan na kuu nandeꞌe ndiko ra inga chaꞌaꞌ. ―Takan kàti ma tati ma Rachaꞌnu Jesuu chiꞌin ma Ananía.
\p
\v 13 Tajan ora chīni ma Ananía ña kàꞌan ma Rachaꞌnu teꞌen, tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra:
\p ―Yoꞌo Rachaꞌnu, yaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi kàꞌan chata ma ra nàni Saulu, ña maa ra jàꞌa ña yaꞌa ndèꞌe ma ñiviun ma tundoꞌo ma ndian chìnuni ma tuꞌin ma ñuu Jerusalén.
\v 14 Ta vitin vàchi ra iꞌya ndàꞌa ra iin tutu ña jāꞌa ma ra chàꞌnda tiñu nuu sutu. Ta ma tutu ikan kàꞌan yi ti ndisaa ñivi chìnuni tuꞌun kàꞌun kuꞌun na kundii na vekaa jàꞌa ra ―kàti yi.
\p
\v 15 Va teꞌen nākaꞌan tuku ma Rachaꞌnu chiꞌin ma Ananía:
\p ―¡Kuaꞌan!, ti mai kāchin ra ña na kaꞌan ra tuꞌin nuu ndisaa ñivi yüvi judíu, ta nda nuu ma ndra rey, chàꞌnda tiñu nuu na ndia. Ta juuni ni kaꞌan ra tuꞌin nuu ndian judíu ndia.
\v 16 Vati ni janaꞌi nuu ra ña ìyo yi ña ndeꞌe ra tundoꞌo chaꞌaꞌ ma tiñu mai ña ni jaꞌa ra. ―Takan kàti tati Jesuu nuu Ananía.
\p
\v 17 Takan kūu ta ikan jan chāꞌan ndio ma Ananía ma veꞌe ikan. Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra ora jūndii ra ndaꞌaꞌ ra xini Saulu:
\p ―Yoꞌo ra yani̱ Saulu, ma Rachaꞌnu Jesuu, ra ndēꞌun tichi itiꞌ nuu kīchiun, rakan tāchi yuꞌu ña na kichi̱ jundii ndaꞌi xiniun, ikan na kuu nandeꞌun inga chaꞌaꞌ ta koo Tati Ií Ndioo chiꞌun ―kàti Ananía chiꞌin Saulu.
\p
\v 18 Ta ma ora ikani kēkoyo ña kàa takua kàa soo tiakaꞌ tinuu ra, ta nàndeꞌe ndiko ra. Tajan ndēta ndio ra, ta kūnduta ra.
\v 19 Ta ora yāꞌa, tajan chāchi ra, ikan na koo ndiko ñàndee ra. Ta ikan chīyo ra kuaꞌaꞌ kivi chiꞌin ñivi chìnuni tuꞌun Jesuu ìyo ñuu Damascu.
\s Kìchaꞌa Saulu kàtituꞌun ra tuꞌun Jesuu nuu ñivi ìyo ñuu Damascu
\p
\v 20 Takan kūu ikan kīchaꞌa Saulu jànaꞌa ra tuꞌun Jesuu ma tichi veñuꞌu nuu kùtiꞌvi ñivi judíu. Ta ikan kàtituꞌun ra nuu na, ti Jesuu kùu ra seꞌe Ndioo.
\v 21 Ta ndisaa ma ndian chìni ma ña kàꞌan ra ndava kuàꞌan tati na ña kàꞌan ma Saulu takan. Tajan teꞌen nākaꞌan ndio na:
\p ―Ndicha, ña juu rakan kùu ma ra chàkunuu jàndeꞌe tundoꞌo ma ñivi chìnuni tuꞌun Jesucristu ndian ìyo ñuu Jerusalén. Ta vitin vàchi tiin ra ndian chìnuni tuꞌun ra iꞌya, ta kùndaka ra na kuꞌun na chiꞌin ra nuu ndra sutu chaꞌnu, chàꞌnda tiñu ma ñuu Jerusalén. ―Takan kàꞌan na.
\p
\v 22 Takan kūu va ma Saulu, tiaga kuaꞌaꞌ kàꞌan ra nuu ma ñivi ñuu Damascu ña ndicha ña Jesuu kùu ma ra Cristu. Tajan nduvaꞌa kuii jākanuu xini ma ndian judíu ìyo ikan ña nī tüva ga chìto na nayi kaꞌan na ña kànitaꞌan yuꞌu na chiꞌin ra, ti yaꞌa kachin kàꞌan Saulu chaꞌaꞌ Jesuu.
\s Saulu kakú ra tañu ñivi judíu
\p
\v 23 Takan kūu ta ora cha kēta kuaꞌaꞌ kivi ña ìyo ra ma ikan, tajan ma ndra judíu kūtiꞌvi taꞌan ndra. Ta ikan jāndoꞌiin tuꞌun ndra, ña kùuni ndra kaꞌni ndra ma Saulu.
\v 24 Va ma Saulu cha chāꞌa ra kuenda ma ña chànini ndra jaꞌa ndra chiꞌin ra. Vati nduvi ta niñuu ìyo tuꞌva ndra ma yuveꞌe ña ìyo ma yuꞌu ñuu ikan ña ni kaꞌni ndra ra.
\v 25 Takan kūu va juuni, ma ndra chìnuni tuꞌun Jesuu tīndee ndra ra. Ta tīndixeꞌe ndra ra tichi iin tuka, ta jānuu ndra ra itiꞌ chata ma muru ña chìkonuu ma yuꞌu ñuu. Ta takan kākú ra ora chanikuaa ma kivi ikan.
\s Saulu chàa ra ñuu Jerusalén
\p
\v 26 Ora chāa Saulu ñuu Jerusalén, ikan kūuni ra ndoꞌiin ra chiꞌin ma ndra chìnuni tuꞌun Jesuu. Va ndisaa na yūꞌvi na ti tüvi chìto na tu ndicha ña juuni ra chìnuni kùu ra.
\v 27 Yakan va iin ra nàni Bernabé chākiꞌin ra ra, ta jānaꞌa ra ra nuu ma ndra tatun Jesuu. Tajan ma Bernabé kātituꞌun ra nuu ndra, ti Saulu ndēꞌe ra ma Rachaꞌnu Jesuu ta chīni ra tuꞌun kàꞌan ra ma tichi itiꞌ nuu kīchi ra ndia. Ta ora chāa ra ñuu Damascu töve nī yuꞌvi ra ma ora kātituꞌun ra tuꞌun Jesuu nuu ma ñivi.
\v 28 Ta takan kūu ña kīndoo Saulu ñuu Jerusalén, ta chākunuu ra chiꞌin ndra. Ta tüvi yùꞌvi ra jànaꞌa ra chiꞌin ndatu Rachaꞌnu nuu kuaꞌaꞌ ñivi.
\v 29 Ta tüvi jàña ra ña kàtituꞌun ra tuꞌun ma Rachaꞌnu. Ta kānitaꞌan yuꞌu ra chiꞌin ñivi judíu ndian kàꞌan tuꞌun griegu. Va ma ndiakan chànini na kaꞌni na ra chaꞌaꞌ tuꞌun Jesuu ña kàtituꞌun ra.
\v 30 Ta ora chīto ma ndra chìnuni tuꞌun Jesuu, ña takan kùuni na jaꞌa na chiꞌin ra, ta chāndaka ndra ra ñuu Cesarea. Ta ikan kēe ndiko ra kuàꞌan ra ñuu Tarsu.
\v 31 Ta ikan ma veñuꞌu ñivi chìnuni tuꞌun Jesuu kaꞌìin ikan, ta ndisaa ñuu ñuꞌuꞌ Judea, ta ñuꞌuꞌ Galilea, ta ñuꞌuꞌ Samaria, töva nī chiyo kuati chiꞌin yi. Ta endee tìñuꞌu na Rachaꞌnu Jesuu, ta kuàkuaꞌnu ñivi chìnuni tuꞌun ra tiaga, jàꞌa ña tìndee ma Tati Ií Ndioo na. Ta tiaga kuaꞌaꞌ na kīchaꞌa chìnuni tuꞌun Jesuu taꞌiiꞌiin kivi jàꞌa yi ndia.
\s Nuu ndàꞌa ra nàni Enea
\p
\v 32 Ta ñuu ta ñuu chàkunuu Petuꞌ chàndeꞌe ra ñivi chìnuni tuꞌun Jesuu. Ta ikan juuni chàꞌan ra chàndeꞌe ra ñivi Jesuu ìyo ñuu nàni Lida.
\v 33 Ta ikan nātaꞌan ra iin ra nàni Enea. Ta rakan ti cha ìyo una kuiya ña kàndii ra nuu chito jàꞌa ña kūyutun ra.
\v 34 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma Petuꞌ chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Enea, Jesucristu kùu ra ña jàndaꞌa ra ñu̱n. ¡Ndeta, ta jandovaꞌun nuu chitoun!
\p Tajan Enea ma ora ikani, ndēta ra ma nuu chito ti cha ndāꞌa ra.
\v 35 Tajan ndisaa ma ñivi ìyo ñuu Lida chiꞌin ñuu Sarón ndēꞌe na ña ndāꞌa ra. Ta ma ora ikani, kīchaꞌa na chìnuni na tuꞌun Rachaꞌnu Jesucristu.
\s Nuu nàtaku ña nàni Dorca
\p
\v 36 Ma tiempu ikan ìyo iin ña chìnuni tuꞌun Jesuu ña nàni Tabita ma ñuu Jope ña chiꞌin tuꞌun griegu nànian Dorca. Ñaꞌa iꞌya jàꞌa ña kuaꞌaꞌ ña vaꞌa, ti tìndean ñivi ndaꞌvi.
\v 37 Tajan ma kivi ikan, kīꞌin tundoꞌo ma ña nàni Dorca. Tajan chīꞌan. Ta jākuti na ma kuñuan. Ta ora cha yāꞌa jàꞌa na yi, tajan chāndaka na ma ñundaꞌyuan iin tichi veꞌe ìyo nda siki.
\v 38 Ta ma ñuu nàni Jope ti ìyo yi yatin xiin nuu ìyo ñuu nàni Lida, ikan ìyo Petuꞌ. Ta tava chìto ma ndra chìnuni tuꞌun Jesuu ña ìyo Petuꞌ ñuu ikan, yakan va tāchi ndra uvi taꞌan ma ndra kuàkaꞌan chiꞌin ra na kichi ra numini.
\v 39 Ta ora chāa ndra ña kuàkiꞌin ndra ra, ta numini vàchi ra. Ta ora chāa ndio ra chiꞌin ndra, ta chāndaka ndio ndra ra tichi veꞌe nuu kàndii ma ñundaꞌyu. Ta ma tichi veꞌe ikan, endee chàku ma ñivi kīndoo ndaꞌvi chaꞌaꞌ ña. Ta kāva nuu ndio vi ma Petuꞌ ta kīchaꞌa ndio vi jānaꞌa vi nuu ra kuaꞌaꞌ vaꞌa jaꞌma ña jāvaꞌa ma Dorca ora chīyo ña niku.
\v 40 Ta ikan Petuꞌ kīchaꞌa ra kàꞌan ra chiꞌin ndisaa ma ñivi na kee na ma tichi veꞌe. Ta chūnandi chiti ndio ra kàꞌan ra chiꞌin Ndioo, ta kīchaꞌa ndio ra ndèꞌe ra ma nuu kàndii ma ñundaꞌyuan, tajan nākaꞌan ndio ra teꞌen:
\p ―¡Yoꞌo Tabita! ¡Ndeta! ―kàti ra chiꞌan.
\p Ta ora kāꞌan ma Petuꞌ takan chiꞌan, ta nāndeꞌe ndioan. Ta ora ndēꞌan ma Petuꞌ, ta chūnandi ndioan.
\v 41 Tajan chāa ra tìin ra ndaꞌaꞌ ña. Ta jākutaa ndio ra ña. Tajan kāna ra ma ndra chìnuni tuꞌun Jesuu chiꞌin ma ñivi ñaꞌa kīndoo ndaꞌvi. Ta jānaꞌa ra ña nuu tandiꞌi na. Va cha ndīto ña jàꞌa ra.
\v 42 Ndisaa ñaꞌa, chīto ninii kaꞌnu ma ñuu Jope yi. Ta ma ora ikani kuaꞌaꞌ vaꞌa ñivi, kīchaꞌa na chìnuni na tuꞌun Jesuu.
\v 43 Ta Petuꞌ, ndōo ra kuaꞌaꞌ kivi ma ñuu ikan veꞌe iin ra nàni Simón, ra jànatii ñii kiti.
\c 10
\s Petuꞌ chiꞌin Corneliu
\p
\v 1 Ñuu Cesarea, ìyo iin ra nàni Corneliu. Ta rakan ti ra capitán kùu ra. Ta chàꞌnda ra tiñu nuu kuaꞌaꞌ jandaru kuenda ñuu Roma ndra kīchi ñuꞌuꞌ Italia.
\v 2 Ta rakan juuni jàkaꞌnu ra Ndioo chiꞌin ndisaa ñivi ra ña ìyo veꞌe ra. Ta juuni tìndee ra ñivi judíu chiꞌin kuaꞌaꞌ xuꞌunꞌ. Ta kàꞌan ra chiꞌin Ndioo nani kivi.
\v 3 Takan kūu ta kēta iin kivi ìyo yi kaa uni chaniꞌini, tajan jāꞌa Ndioo iin ndatu ña jāketa ra iin tati jàꞌa tiñu nuu ra nuu ndaa ma Corneliu ña nāndeꞌe kachin vaꞌa ra yi. Tajan teꞌen kīchaꞌa kàꞌan yi chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Corneliu, xaa ―kàti yi.
\p
\v 4 Tajan ora kāꞌan ma tati vaꞌa jàꞌa tiñu nuu Ndioo takan, ta ndēꞌe ma Corneliu yi, ta ndava yūꞌvi ra. Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra ña kīchaꞌa ndio ra chìkatuꞌun ra nuu ma tati ikan:
\p ―¿Nayi kùuniun yoꞌo Rachaꞌnu? ―kàti ra chiꞌin yi.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan ndio yi chiꞌin ra:
\p ―Ndisaa ña jàꞌun ña kàꞌun chiꞌin Ndioo, ta tìndeun ñivi ndaꞌvi, ndisaa yakan chàtaꞌani Ndioo yi ta tìꞌi ra kuenda yi.
\v 5 Yakan va na tachiun iin ndra na kuꞌun ndra ñuu Jope kukiꞌin ndra ra nàni Simón, ra nàkoto ñivi ña juuni nàni Petuꞌ ndia.
\v 6 Rakan ìyo ra veꞌe inga ra nàni Simón. Ta rakan ti iin ra jànatii ñii kùu ra, ña ìyo ra yuꞌu tañuꞌu. ―Takan kàti ma tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo chiꞌin Corneliu.
\p
\v 7 Ta ora kuàꞌan ma tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo ña kāꞌan chiꞌin Corneliu, tajan kāna ndio ma Corneliu uvi taꞌan ndra jàꞌa tiñu nuu ra. Ta juuni kāna ra iin jandaru ña jàtiñu kuenda ra, ra ìyo tundeeni ra chiꞌin, ta juuni chìnuni ra tuꞌun Ndioo.
\v 8 Yakan va ora cha yāꞌa ña kàtituꞌun ma Corneliu ndisaa ña kūu nuu ndra, tajan tāchi ndio ra ndra itiꞌ ñuu Jope.
\s Ñaꞌa jànaꞌa Ndioo nuu Petuꞌ
\p
\v 9 Takan kūu ta ora sama ndaa ma inga kivi, chani kuyatin ma ndra kuàꞌan chata Petuꞌ ñuu Jope. Tajan Petuꞌ ma ora ikan ndāa ndio ra nda veꞌe ìyo nda siki, ti ikan kàꞌan ra chiꞌin Ndioo.
\v 10 Ta ma ora ikan ti Petuꞌ chìsoko ra va já jàꞌa na ma ña kùsama ra. Tajan ma veꞌe siki nuu ìyo ra, ndēꞌe ra iin nakuyi takua ndèꞌo yi ora chànio.
\v 11 Ndēꞌe ma Petuꞌ ña nùna ma andivi ta vàchi nuu iin ña kàa takua kàa iin jaꞌma kaꞌnu, ña ndìkun ndi kumi chiyo tutun yi.
\v 12 Ta tichi ma jaꞌma ikan kaꞌìin kuaꞌaꞌ kiti ìyo kumi chaꞌaꞌ, ta kuaꞌaꞌ nuu saa chiꞌin koo ndia.
\v 13 Ta ikan chìni ra iin tati ña teꞌen kàꞌan yi chiꞌin ra:
\p ―¡Ndeta yoꞌo Petuꞌ, na kaꞌniun ndri ta kachiun! ―Takan kàti yi chiꞌin ra.
\p
\v 14 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma Petuꞌ:
\p ―Na küu yi, yoꞌo Rachaꞌnu, ti yuꞌu takäꞌan kuii kachi̱ nïꞌiin chaꞌaꞌ ma kiti ña kàꞌan ma ley Ndioo ti töve nàndoo ndri a vaꞌa ña kacho ndri ―kàti ra.
\p
\v 15 Tajan teꞌen kīchaꞌa ndiko ma tati ikan kàꞌan yi chiꞌin ra inga chaꞌaꞌ:
\p ―Ma ña jànandoo Ndioo, na küu kaꞌun ña na väꞌa yi.
\v 16 Yakan va uni chaꞌaꞌ kàꞌan ma tati ikan teꞌen chiꞌin ra. Ta ikan jan ndāa ndiko ma jaꞌma ikan itiꞌ andivi, kuàꞌan yi.
\v 17 Ta ma Petuꞌ yaꞌa nàkanini ra ta chìtuꞌun ra ña nayi kùuni ma ña ndēꞌe ra kaꞌan yi. Ta ma ora ikan chāa ma ndra musu tāchi Corneliu ma yuveꞌe ra, ta ndrakan ti ndra cha nānduku tuꞌun ndanu ìyo veꞌe ra nàni Simón kùu ndra.
\v 18 Ta ora chāa ndra ma veꞌe ra, tajan kīchaꞌa ndra chìkatuꞌun ndra nuu ndian ìyo veꞌe ikan:
\p ―¿A iꞌya ìyo ra nàni Simón Petuꞌ? ―kàti ndra.
\p
\v 19 Ta Petuꞌ ti juuni nàkanini ga ra chaꞌaꞌ ma ña ndēꞌe ra ora kāꞌan ma tati chiꞌin ra, tajan ma nuu nàndi ra ikan teꞌen kīchaꞌa nàkaꞌan Tati Ií Ndioo nuu ra:
\p ―Yoꞌo Petuꞌ, uni taꞌan ndra nànduku ñu̱n yuveꞌe nda ninuu.
\v 20 Yakan va ndeta ta kuaꞌan nda ninuu ta kaꞌun chiꞌin ndra, va na kükanuu̱n kuꞌu̱n chiꞌin ndra, ti mai, tāchi ndra ―kàti yi.
\p
\v 21 Ta ora kāꞌan ma Tati Ií Ndioo takan chiꞌin ma Petuꞌ, ta ma ora ikani nūu ndio ra ta chāa ra nuu kaꞌìin ndra. Ta teꞌen kàꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Yuꞌu kùu ma ra nànduku ndo. ¿Nda tiñu vàchi ndo? ―kàti ma Petuꞌ chiꞌin ndra.
\p
\v 22 Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra:
\p ―Vàchi ndi kuenda ra nàni Corneliu, capitán chàꞌnda tiñu nuu jandaru. Ta rakan ti iin ra vaꞌa kùu ra, ta yaꞌa jàkaꞌnu ra Ndioo ndia. Yakan va ndisaa ñivi judíu tìñuꞌu na ra. Ta juuni kēta iin tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo nuu ra. Ta kāti yi chiꞌin ra ti na kichi kiꞌin ndi ñu̱n, ta kuꞌu̱n kukatituꞌu̱n chiꞌin ra ndisaa ma ña kùuni Ndioo ña kàꞌun. Ta rakan tasoꞌo ra ña kàtituꞌu̱n ―kàti ndra.
\s Petuꞌ kuàꞌan ra nuu ìyo Corneliu
\p
\v 23 Takan kūu ta ma ora ikan, kāꞌan ma Petuꞌ chiꞌin ndra, na yaꞌa ndra tichi veꞌe. Ta na kindoo ndra kusu ndra ma veꞌe ra ikan ma chanikuaa ikan. Takan kūu ta ma inga kivi, ora kūndichin, kēe ndio ma Petuꞌ ta kuàꞌan ndio ra chiꞌin ndra. Ta juuni kuàꞌan iin ndra chìnuni tuꞌun Jesuu ìyo ma ñuu Jope chiꞌin ma Petuꞌ ndia.
\v 24 Tajan ma inga kivi chāa ndra ma ñuu Cesarea, nuu ìyo ma Corneliu ndàtu ra ndra. Ta ma Corneliu ti cha kūtiꞌvi ra chiꞌin ndisaa ñivi ra, ta ndisaa ndian nàkoto ra ìyo yatin xiin veꞌe ra ndia.
\v 25 Takan kūu ta ora cha yāꞌa Petuꞌ tichi veꞌe ra, tajan ma Corneliu chūnandi chiti ra nuu ra ña kūuni ra jakaꞌnu ra ra.
\v 26 Va ma Petuꞌ ndōniꞌi ra ra ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―¡Ndeta, ta kundaun vati yuꞌu juuni raꞌii kàa takua kàun, kùi ndia! ―kàti ra.
\p
\v 27 Takan kūu ta ora juuni kàꞌan ga ra chiꞌin ma Corneliu, tajan kīꞌvi ndio ra tiá tichi veꞌe ra. Ta ikan ndēꞌe ra ña kaꞌìin tiꞌvi kuaꞌaꞌ ñivi.
\v 28 Tajan teꞌen nākaꞌan ma Petuꞌ chiꞌin na:
\p ―Cha chìto vaꞌa ndo ti iin ra judíu na küu kuꞌun ra natuꞌun ra chiꞌin ñivi yüvi judíu. Ta na küu kiꞌvi ra veꞌe na, ti töve chàꞌa ma Ley ñivi judíu ña jàꞌa ra yi. Va vitin Ndioo jànaꞌa nui ña na tüvi ìyo yi ña kaꞌin ña nïꞌiin ñivi kùu ndian tüvi nàndoo nuu ra a ndian töve vaꞌa nuu ra.
\v 29 Yakan va ora chākaꞌan ndo chiꞌi̱n, ta tüvi nī kaꞌin ña na kïchi̱ ti numini kēi vàchi̱. Yakan va kùuni̱ kotoi nda kuenda kùu yi ña kāna ndo yuꞌu ña na kichi̱ ―kàti ma Petuꞌ chiꞌin ma ñivi ikan.
\p
\v 30 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma Corneliu:
\p ―Cha ìyo kumi kivi ña ndīta yuꞌi juuni ma ora iꞌya, ta ma kaa uni chaniꞌini ña nandi tichi veꞌi kāꞌin chiꞌin Ndioo, ta kēta iin ra ñùꞌu jaꞌma tacha nui,
\v 31 ña teꞌen nākaꞌan yi chiꞌi̱n: “Yoꞌo Corneliu, Ndioo cha chīni ra tuꞌun chìkaun nuu ra. Ta juuni chàkuꞌuni ra ndisaa ña jàꞌun ña tìndeun ñivi ndaꞌvi.
\v 32 Na tachiun iin ndra kuꞌun ñuu Jope na kukiꞌin ndra ra Simón ña juuni nàni ra Petuꞌ. Ta rakan ti ìyo ra veꞌe ra jànatii ñii. Ta juuni nàni ra Simón ndia. Ìyo ra yatin yuꞌu tañuꞌu”, kàti yi chiꞌi̱n.
\v 33 Yakan va numini tāchi̱ ndra na kunanduku ndra ñu̱n. Ta vaꞌani jàꞌun ña kīchaun. Ta vitin ndisaa ndi kaꞌìin nuu Ndioo. Yakan va kùuni ndi tasoꞌo ndi ndisaa ma ña kātituꞌun ma Rachaꞌnu Ndioo nuu̱n ña ìyo yi ña katituꞌu̱n nuu ndi ―kàti Corneliu.
\s Kàtituꞌun Petuꞌ tuꞌun Jesuu veꞌe Corneliu
\p
\v 34 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio Petuꞌ:
\p ―Vitin cha kùtunini̱ ti ndicha ña Ndioo inuu ndèꞌe ra ndisaa ñivi.
\v 35 Ta nda ñivi ìyo nda ñuu nikuuni kìꞌin ra kuenda na tuva tìñuꞌu na ra, ta jàꞌa na ma ña vaꞌa.
\v 36 Vati Ndioo tāchi ra tuꞌun nuu tandiꞌi ñivi judíu ña na janaꞌa na yi nuu na naja ìyo yi na koo vii na chiꞌin ra jāꞌa Rachaꞌnu Jesucristu. Ta rakan ti kùu ra chitoꞌo ndisaa yo.
\v 37 Vati ndyoꞌo cha chìto vaꞌa ndo naja kua kūu tandiꞌi ñuꞌuꞌ Judea niku. Ta ikan kīchaꞌa yi chiꞌin ñuꞌuꞌ Galilea ora cha yāꞌa kātituꞌun Xuva ña ìyo yi ña kunduta na.
\v 38 Ti juuni ma tiempu ikan, chāꞌa Ndioo ndatu ra chiꞌin Tati Ií ra nuu ma Rachaꞌnu Jesucristu ra ñuu Nazaret. Yakan va chàkunuu ra jàꞌa ra ña vaꞌa. Ña ndisaa ndian kuꞌvi jàꞌa ma ndatu kuiꞌna, jàndaꞌa ra na. Ta ndisaa ñaꞌa jāꞌa Jesuu yi ti Ndioo ìyo ra chiꞌin ra.
\v 39 Ta chaꞌaꞌ yakan ndyuꞌu kùu ndian ndēꞌe ndi ndisaa ña jāꞌa ra ñuꞌuꞌ Judea chiꞌin ñuu Jerusalén. Ta ikan tātuu na ra nuu kruu, ta ikan chīꞌí ra.
\v 40 Va Ndioo, jānataku ndiko ra ra tichi uni kivi. Ta ora cha yāꞌa nàtaku ndiko ra, ta jāꞌa Ndioo ña na keta ra nuu ndi.
\v 41 Va tüvi nī keta ra nuu tandiꞌi ñivi, ti kēta ra nuu ndyuꞌuni. Vati ndyuꞌu kāchin ra tatiempu ora takäꞌan kuvi ra, vati ndyuꞌu chàchi ndi ta chìꞌi ndi chiꞌin ra ora cha nātaku ra.
\v 42 Ta maa ra tāchi ndi ña na katituꞌun ndi nuu tandiꞌi ñuu, ti Ndioo chāꞌa ra tiñu nuu ra ña kùu ra, ra vesi, ra tìkuꞌva tiñu chaꞌaꞌ ndian ndito, ta juuni chaꞌaꞌ ndian cha chīꞌí ndia.
\v 43 Yakan va ndisaa ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, ndra chīyo tajiꞌna, kāꞌan ndra chaꞌaꞌ Rachaꞌnu Jesuu ndia. Ta juuni kāꞌan ndra ti ndian chìnuni tuꞌun ra, cha kùu niꞌi na ña na naa kuati na jàꞌa ma ndatu ra. ―Takan kàti Petuꞌ chiꞌin ma ñivi ikan.
\s Tati Ií Ndioo, vàchi koo yi chiꞌin ñivi yüvi judíu
\p
\v 44 Takan kūu ta juuni kàꞌanga Petuꞌ ndaa ra, ora kōyo ma Tati Ií Ndioo chata ndisaa ma ñivi chìni ña kàꞌan ra.
\v 45 Ta ma ndra judíu ña chìnuni tuꞌun Jesuu kuàꞌan chiꞌin ma Petuꞌ, ndava kuàꞌan tati ndra, ti juuni kōyo ma Tati Ií Ndioo chata ma ñivi yüvi judíu ndia.
\v 46 Vati chīni ndra ña kīchaꞌa na kàꞌan na iin tuꞌun siin siin, ta takan jàkaꞌnu na Ndioo.
\v 47 Yakan va teꞌen nākaꞌan Petuꞌ chiꞌin ndra kaꞌìin chiꞌin ra:
\p ―Cha kōyo Tati Ií Ndioo nuu ñivi iꞌya takua kōyo yi nuu yo. Ta vitin nda yo, na küu ga kaꞌan ga yo ña küu kunduta ñivi iꞌya. ―Takan kàti Petuꞌ chiꞌin ndra kuàꞌan chiꞌin ra.
\p
\v 48 Ta ikan tāchi ra na, na kunduta na chiꞌin ndatu Rachaꞌnu Jesucristu. Ta ora cha yāꞌa kūnduta ma ñivi ikan, tajan jānini na ma Petuꞌ na kindoo ra chiꞌin na, vaji najani kùu kàa kivi.
\c 11
\s Kàtituꞌun Petuꞌ nuu ñivi Ndioo ìyo ñuu Jerusalén
\p
\v 1 Ndra kùu tatun Jesuu chiꞌin inga ndian chìnuni tuꞌun ra ìyo ñuꞌuꞌ Judea, nīꞌi na tuꞌun ña ñivi yüvi judíu juuni chìnuni na tuꞌun Ndioo ndia.
\v 2 Va ora chāa tuku ma Petuꞌ ñuu Jerusalén nuu ìyo ma ñivi judíu ndian chìnuni ma tuꞌun Jesuu, ta ma ñivi ikan ti tīso na kuati nuu ra ta kīchaꞌa na kànitaꞌan yuꞌu na chiꞌin ra.
\v 3 Ta teꞌen chìkatuꞌun ndio na nuu ra:
\p ―Yoꞌo Petuꞌ, ¿ta naja chāꞌun chāndeꞌun nuu ìyo ñivi yüvi judíu ta chāchiun chiꞌin na ndia? ―Takan kàti na chiꞌin Petuꞌ.
\p
\v 4 Tajan ma Petuꞌ teꞌen kātituꞌun ra nuu na naja kua kūu yi nda ora kīchaꞌa yi:
\p
\v 5 ―Yuꞌu ìyoi ñuu Jope, ta ikan kàꞌin chiꞌin Ndioo. Tajan ndēꞌi iin ña takua ndèꞌo ora chànio. Ta kàa yi takua kàa iin jaꞌma kaꞌnu ña ndìkun ndi kumi chiyo tutun yi, ña nūu yi nda yatin nda nuu nāndi̱.
\v 6 Ta ikan ndēꞌe vaꞌi tichi ma jaꞌma ña kaꞌìin kuaꞌaꞌ kiti kumi chaꞌa, ta inga kiti kuꞌu, ta kuaꞌaꞌ nuu saa chiꞌin kuaꞌaꞌ nuu koo ndia.
\v 7 Ta ikan chīni̱ iin tati ña kàꞌan yi teꞌen chiꞌi̱n: “¡Ndeta yoꞌo Petuꞌ, na kaꞌniun ta kachiun!”, kàti yi.
\v 8 Ta yuꞌu teꞌen nākaꞌin: “Na väꞌa yoꞌo Rachaꞌnu, ti nïꞌiin chaꞌaꞌ takäꞌan kachi̱ kuñu kiti ña kàꞌan ley Ndioo ña töve nàndoo a vaꞌa ña kacho”, kāti̱.
\v 9 Ta ikan jan teꞌen nākaꞌan ndiko ma tati kīchi itiꞌ andivi chiꞌi̱n inga chaꞌaꞌ: “Na väꞌa kàꞌun takan chaꞌaꞌ ña cha jānandoo Ndioo”, kàti yi.
\v 10 Takan kūu tajan uni chaꞌaꞌ kūu ñaꞌa teꞌen, ta ikan ndāa ndiko ma jaꞌma ikan itiꞌ andivi chiꞌin ndisaa kiti vàchi chiꞌin yi niku.
\v 11 Ta ora juuni ndāa ga yi ma ikan, ta chāa uni taꞌan ndra ñuu Cesarea, ña nànduku ndra yuꞌu ma veꞌe nuu ìyo ndi ikan.
\v 12 Ti ma Tati Ií Ndioo tāchi yuꞌu, na kuꞌin chiꞌin ndra, na töve kàti̱ ña küu kuꞌin kàti yi. Takan kūu ta juuni chāꞌan iñu taꞌan ndra yanio kaꞌìin iꞌya chiꞌi̱n ndia. Yakan va ora chāa ndi ma nuu ìyo Corneliu, ta kīꞌvi ndio ndi tichi veꞌe ra.
\v 13 Yakan va ma rakan ti kātituꞌun ra nuu ndi ña kēta iin tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo nuu ra ma veꞌe ra. Ta ma tati ikan chūndaa yi nuu ra ta teꞌen nākaꞌan yi chiꞌin ra: “Na tachiun iin ndra ñiviun ñuu Jope, na kukiꞌin ndra iin ra Simón ra juuni nàni Petuꞌ ndia.
\v 14 Ta rakan ti kùu katituꞌun ra naja kua kùu yi ña ni jakakú Jesuu ñu̱n chiꞌin ndisaa ñiviun ña ìyo veꞌun.”
\v 15 Yakan va ora kīchaꞌi kàꞌin chiꞌin ma ñivi ikan, ta ma ora ikani kōyo ma Tati Ií Ndioo chata na indukuni takua kōyo yi chata yo tajiꞌna.
\v 16 Yakan va ora ikan chākuꞌuni̱ tuꞌun kāꞌan ma Rachaꞌnu Jesuu ti ndicha ña Xuva, jākunduta ra chiꞌin takuini, va ndyoꞌo vitin ni kunduta ndo chiꞌin Tati Ií Ndioo.
\v 17 Yakan va vaꞌani, tuva cha chāꞌa Ndioo juuni ña chāꞌa ra nuu yo, nuu ma ñivi ikan, chaꞌaꞌ ña chìnunio tuꞌun Rachaꞌnu Jesucristu. Yakan va yuꞌu, ¿nda ra kùi ña kùu kasi̱ ña jàꞌa Rachaꞌnu Ndioo chiꞌin ñivi ikan?, kùuni ndo. ¡Na töve ìyo yi ña jaꞌi takani! ―Takan kàti Petuꞌ.
\p
\v 18 Takan kūu yakan va ma ndian chìnuni ìyo ñuu Jerusalén ora chīni na ña kāꞌan Petuꞌ, ta ma ora ikani taxiin kīndoo na. Ta ikan jan chiꞌin ma tuꞌun teꞌen kīchaꞌa na jàkaꞌnu na Ndioo:
\p ―Nduvaꞌa kuii vaꞌani ti Ndioo juuni cha chāꞌa ra nuu ma ndian yüvi judíu takua chāꞌa ra nuu yo ndia. Vati juuni ndiakan cha jāña na ma kuati jàꞌa na ta kīꞌvi na itiꞌ kuàꞌan Jesuu, ti ikan ni koo na endeeni chiꞌin Rachaꞌnu Ndioo ―kàti na.
\s Kìꞌvi kuaꞌaꞌ ñivi ìyo ñuu Antioquía itiꞌ kuàꞌan Rachaꞌnu Jesuu
\p
\v 19 Takan kūu yakan va ora cha yāꞌa ña chīꞌí ma Esteban, tajan kīchaꞌa na jàndeꞌe na tundoꞌo ta jàkunu na ma ñivi chìnuni tuꞌun Rachaꞌnu Jesuu. Ta ìyo ndian chīnu kuàꞌan itiꞌ ñuꞌuꞌ Fenicia, ñuꞌuꞌ Chipre, ta ñuu Antioquía. Ta tandiꞌi ma ñuꞌuꞌ ikan kàtituꞌun na ma tuꞌun Rachaꞌnu Jesuu, va nuu ñivi judíuni, kàtituꞌun na yi.
\v 20 Va ìyo ndra chìnuni ìyo ñuꞌuꞌ Chipre ta ñuu Cirene, ña chāa ndra ma ñuu Antioquía. Ta ikan kīchaꞌa ndra kàtituꞌun ndra tuꞌun Rachaꞌnu Jesuu nuu tandiꞌi ma ñivi yüvi judíu ndia.
\v 21 Yakan va tìndee Rachaꞌnu Ndioo ndra chiꞌin ndatu ra. Ta takan kūu ora chīnu kàtituꞌun ndra tuꞌun Jesuu nuu na, kuaꞌaꞌ na ndākoo ndio na ma ña kini jàꞌa na niku. Tajan kīchaꞌa ndio na chìnuni na tuꞌun ma Rachaꞌnu Jesuu ta kìꞌvi na itiꞌ kuàꞌan ra.
\p
\v 22 Yakan va ma ñivi chìnuni ìyo ñuu Jerusalén, ora chìto na tandiꞌi ña kūu itiꞌ ñuu Antioquía, tajan tāchi ndio na Bernabé na kuꞌun ra ma ñuu ikan.
\v 23 Tajan ora chāa Bernabé ma ñuu ikan, ta ndēꞌe ra naja kua nīꞌi ma ñivi ikan ma ñamani Ndioo, ta nduvaꞌa kuii chìsii ra ora ndēꞌe ra yi. Tajan kīchaꞌa ra chùndayuꞌu ra na, ta ikan jan nākaꞌan ra chiꞌin na ña na chinuni na chiꞌin ndisaa anima na ma tuꞌun Jesuu, ta koto ndäkoo na yi.
\v 24 Vati Bernabé kùu ra iin ra vaꞌa, ta yaꞌa ìyo Tati Ií Ndioo chiꞌin ra, ta chìnuni vaꞌa ra tuꞌun Jesuu. Takan kūu ta ma ora ikan kuaꞌaꞌ vaꞌa ma ñivi kīchaꞌa na chìnuni na tuꞌun ma Rachaꞌnu Jesuu.
\v 25 Ta ora cha yāꞌa ña kūu takan, tajan Bernabé kēe ra kuàꞌan ra kuànanduku ra Saulu ñuu Tarsu.
\v 26 Ta ora nātaꞌan ra ra, tajan ndāka ndiko ra ra kīchaa ra itiꞌ ñuu Antioquía. Ta ikan chīyo ndra iin kuiya nii ma veñuꞌu ndian chìnuni ikan, ña jànaꞌa ndra nuu kuaꞌaꞌ ñivi. Yakan va ñuu Antioquía kùu ma ñuu nunuu ña nīꞌi ndra kùu tatun Jesuu ma sivi: cristianos.
\p
\v 27 Takan kūu ta ma tiempu ikan iin ndra kàꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioo, kēe ndra ñuu Jerusalén ta kuàꞌan ndra ñuu Antioquía ndia.
\v 28 Ta iin ra kuàꞌan chiꞌin ndra, ra nàni Agabo. Rakan chūndaa ra ti ma Tati Ií Ndioo kāꞌan chiꞌin ra ña na kundaa ra, ta kīchaꞌa ra kàtituꞌun ra nuu ma ñivi ña ni koo kuaꞌaꞌ tamaꞌ ndisaa ñuu ñuñivi. Takan kūu yi takua kāꞌan ra ora chīyo rey nàni Claudiu tiñu ñuu Roma.
\v 29 Yakan va ma ñivi chìnuni ìyo ñuu Antioquía, jāndoꞌiin tuꞌun na ña ni tindee na ma ndian chìnuni ìyo ñuꞌuꞌ Judea chiꞌin itaꞌvi xuꞌunꞌ, ma naja kua kùuni maa na, tajan tāchi ndio na yi nuu na.
\v 30 Ta ma xuꞌunꞌ ña kūtiꞌvi jāꞌa na, tāchi na yi chiꞌin Bernabé ta Saulu na kundaka ndra yi nuu ma ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu nuu ndian chìnuni ñuꞌuꞌ Judea.
\c 12
\s Nuu chìꞌí Jandiau, ta nuu kìꞌvi Petuꞌ vekaa
\p
\v 1 Takan kūu ta ma tiempu ikan ma ra Rey Herode kīchaꞌa ra tìin ra ta jàtiꞌini ra chiꞌin ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu.
\v 2 Ta ikan tāchi ra na kukaꞌni na ma Jandiau, ra yani Xuva chiꞌin machiti.
\v 3 Va tava ndēꞌe ndio ra ña chìsii ma ñivi judíu ña jàꞌa ra takan, yakan va juuni tīin ndio ra Petuꞌ ndia. Ñaꞌa kūu ora kùu yi kivi viko pakua, kivi chàchi na paan ña tüvi kìꞌvi yuchan iya.
\v 4 Yakan va ora cha yāꞌa tìin ra ma Petuꞌ, tajan tīꞌi ndio Herode ra vekaa. Ta ma vekaa ikan, ti ìyo kumi taꞌan grupu ma jandaru ña kùmi ndra ra. Ta ma ndi kumi grupu ma jandaru ìyo kumi taꞌan ndra taꞌiiꞌiin yi. Ta ma Herode ti chànini ra janaꞌa ra ra nuu ma ñivi ñuu nda kati yaꞌa jiꞌna viko Pakua, tajan kaꞌni ra ra.
\v 5 Yakan va Petuꞌ indii ra vekaa, ta ma ndra jandaru kūmi vaꞌa ndra ra. Ta ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu, töve jàña na kàꞌan na chiꞌin Ndioo chaꞌaꞌ ra.
\s Ndioo jàkakú ra Petuꞌ tichi vekaa
\p
\v 6 Takan \fig Pedro es librado de la cárcel|49MX-68.tif|col|12:6||Nuu jàkakú Ndioo ma Petuꞌ tichi vekaa|12.6\fig*kūu ta juuni ma chanikuaa ña ni tuvi inga kivi, ni tavaniꞌi Herode ma Petuꞌ vekaa ti ni janaꞌa ra ra nuu ma ñivi ñuu ora ikan. Takan kūu ta ma Petuꞌ kìxi ra kàndii ra tañu uvi taꞌan jandaru ña ndikun ra chiꞌin karena, ta tiá ndra kaꞌìin kùmi yuvekaa.
\v 7 Ta nunuuni kēta iin tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo yatin xiin ra nuu kàndii ra kìxi ra. Tajan ikan kēta iin ñuꞌú tichi ma vekaa, ta iin tachani jāꞌa yi. Ta ikan jan kāni ndaꞌaꞌ yi ma chata Petuꞌ nuu kàndii ra. Ta kīchaꞌa yi kàꞌan yi teꞌen chiꞌin ra:
\p ―¡Ndakoo yoꞌo, Petuꞌ! ―kàti yi.
\p Tajan juuni ma ora kàꞌan ma tati takan chiꞌin ra, ta ndāchi ni ma karena ña ndikun ndaꞌaꞌ ra.
\v 8 Ta ikan jan teꞌen nākaꞌan ma tati chiꞌin ra:
\p ―¡Kuꞌun jaꞌmaun ta tiꞌi ndicha chaꞌun ta kichiun chatai! ―kàti yi.
\p Tajan takan jāꞌa ma Petuꞌ yi.
\v 9 Ta ikan kēe ndio ra kuàꞌan ra chata ma tati. Ta ma Petuꞌ, ti tüvi chìto ra tu ma tiñu jàꞌa ma tati ikan kùu yi iin ña ndicha, a töve. Chïto ra a ña chàni ndoso ra kùu ña ndèꞌe ra ma tati ikan.
\v 10 Takan kūu ta ikan jan yāꞌa ndra ninduvi nuu kaꞌìin ma ndra jandaru kùmi ndra. Ta ora chāa ndra iin nuu ìyo yuvekaa ña ìyo nduku itiꞌ yuꞌu kai. Tajan ikan nūna maa yi, ta ikan jan yāꞌa ndio Petuꞌ chiꞌin ma tati. Yakan va ora cha chīka ma tati iin kai chiꞌin ma Petuꞌ, tajan ndākoo maꞌiin ndio yi ra.
\v 11 Takan kūu ta ora kīchaꞌa ma Petuꞌ chàkuꞌuni ra, tajan teꞌen kīchaꞌa ra chànini ra:
\p ―Vitin va cha chìto kachin yo, ti ndicha kuii ña ma Rachaꞌnu, tāchi ra tati ra ña na jakakú yi yo ndaꞌaꞌ Herode ta nuu ndisaa ña kùuni ma ñivi judíu jaꞌa na chiꞌo. ―Takan chànini Petuꞌ chiꞌin juuni maa ra.
\p
\v 12 Yakan va ora cha yāꞌa ña chāꞌa ndio ma Petuꞌ kuenda chaꞌaꞌ yi. Ta ikan jan kēe ndio ra kuàꞌan ra veꞌe ña nàni Ndiya, maꞌá ra nàni Xuva ña juuni nàni Marku ndia. Ta ikan ti kaꞌìin tiꞌvi kuaꞌaꞌ ndian chìnuni ña kàꞌan na chiꞌin Ndioo.
\v 13 Yakan va ora chāa Petuꞌ ma yuveꞌe veꞌan ña ìyo nduku itiꞌ kai, ta kīchaꞌa ra jàkateꞌe ra yi. Ta ikan kēta iin ñayoko ña nàni Rode kuàndeꞌan yo kùu ma ra jàkateꞌe ma yuveꞌe.
\v 14 Tajan ora chāa ña ma yuveꞌe, ta nākotoan ña tati Petuꞌ kùu yi. Tajan nduvaꞌa kuii chìsian ña ni yuveꞌe nī chakuꞌunia nuna ña nuu ra. Ta ikan jan kāndakunu ndioan kuàkatituꞌan nuu ma ñivi kaꞌìin ma tichi veꞌe. Ta kàtian ti Petuꞌ kùu ma ra ndaa ma yuveꞌe.
\v 15 Tajan teꞌen nākaꞌan ma ñivi ikan chiꞌan:
\p ―¿A tìvi xiniun ña kàꞌun takan? ―kàti na.
\p Ta yakan kàꞌan tukuan ti ña ndicha kùu ma ña kàꞌan ña. Va ma ñivi ikan teꞌen nākaꞌan tuku na chiꞌan:
\p ―Na yüvi ra kùu ra ti animani ra kùu ma ña chàkunuu ―kàti na.
\p
\v 16 Takan kūu ta ma Petuꞌ ti juuni kàꞌan ga ra tiaga ndaa ra ma yuveꞌe. Tajan ora nūna ndio na ma yuveꞌe, ta ora ndēꞌe na ra ndava yūꞌvi na.
\v 17 Tajan ma Petuꞌ kīchaꞌa jàndaꞌa ra nuu na, ikan na kutaxin na. Ta ikan jan kāꞌan ra chiꞌin na naja kūu yi ña jākakú Rachaꞌnu ra nuu indii ra tichi vekaa. Tajan teꞌen kīchaꞌa ndio ra kàtituꞌun ra:
\p ―Na kuꞌun ndo kukatituꞌun ndo ñaꞌa nuu Jandiau chiꞌin nuu ndisaa ndian chìnuni tuꞌun Jesuu ―kàti ra.
\p Takan kūu ta ora chinu kàꞌan Petuꞌ takan, tajan kēe ra kuàꞌan ra inga ñuu.
\p
\v 18 Ta ora kundichin tajan yaꞌa yūꞌvi ndra jandaru ta kīchaꞌa ndio ndra kànitaꞌan yuꞌu ndra, ti töve nī chito ndra nayi jāꞌa ña tüva ma Petuꞌ.
\v 19 Yakan va ma ora ikan tāchi ma Herode na kunanduku inga ndra ma Petuꞌ. Va töve nī kuu nataꞌan ndra ra. Yakan va tāchi ra ña na kukaꞌni ndra ma ndra jandaru jàkuenda ma vekaa niku. Ti naja ndëꞌeni ndra ña kākú ma Petuꞌ ma vekaa. Ta ora yāꞌa yi tajan kēe Rey Herode ma ñuꞌuꞌ Judea, ta kuàꞌan ra itiꞌ ñuu Cesarea iin tiempu.
\s Nuu chìꞌí Herode
\p
\v 20 Takan kūu ta yaꞌa kūxaan Rey Herode chiꞌin ñivi ìyo ñuu Tiro ta ñuu Sidón. Ta ikan jan jāndoꞌiin tuꞌun ñivi ñuu ikan, tajan chāa ndio na vetiñu ti kùuni na natuꞌun na chiꞌin ra. Va kāꞌan na jiꞌna chiꞌin iin ra nàni Blastu, ra jàꞌa tiñu nuu ma Herode. Ta chīka na nuu Blastu ña na ndakan ra iin tiempu nuu ma rey ña kùu kutiꞌvi na chiꞌin ra, ikan na kuu jandomani ra ma kuati na, ti ndaꞌaꞌ ma rey ikan nìꞌi na tandiꞌi ma ndayu chìniñuꞌu na kachi na ma ñuu na. Ta Blastu jānuna ra ra ma kivi ikan.
\v 21 Ta ora kēta ma kivi ña jānuna ra ra, tajan kēta ndio ma Herode, ña ñùꞌu ra iin jaꞌma nduvaꞌa kuii vii ña chàkuꞌun ma ndra kùu rey. Ta ikan chūnandi ra ma nuu chàꞌnda ra tiñu. Tajan kīchaꞌa ra kàꞌan ra ma junta chiꞌin ma ñivi kaꞌìin tiꞌvi ma nuu ra.
\v 22 Takan kūu va ma ñivi ikan, teꞌen kīchaꞌa na kànachaa na:
\p ―Ma ra kàꞌan iꞌya yüvi iin raꞌii kùu ra, ti iin ndioo kùu ra ―kàti na.
\p
\v 23 Tajan juuni ma ora ikani iin tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo, jātakueꞌe yi ra, vati töve nī jakaꞌnu ra Ndioo ti töve kàꞌan ra ña töve ndicha ña kàꞌan ñivi chaꞌaꞌ ra takan. Ta ikan chīꞌí ra jāꞌa ña chàchi tindaku ra.
\p
\v 24 Takan kūu ta ma tuꞌun chaꞌaꞌ Rachaꞌnu Jesuu ña kàtituꞌun ma ñivi chìnuni, viꞌa chìtakuati yi nda nikuuni.
\v 25 Yakan va ora jāchinu Bernabé chiꞌin Saulu ma tiñu jàꞌa ndra, tajan kēe ndiko ndra ñuu Jerusalén, tajan kuàꞌan ndio ndra ñuu Antioquía chiꞌin iin ra nàni Xuva ña juuni nàni Marku ndia.
\c 13
\s Bernabé chiꞌin Saulu, jàtiñu ndra kuenda Rachaꞌnu Ndioo
\p
\v 1 Ma \fig Enviando a Pablo y Bernabé|50NT-098n.TIF|col|13:1||Nuu kìchaꞌa Bernabe chiꞌin Saulu kuàkatituꞌun ndra tuꞌun Ndioo ta ñuu, ta ñuu|13.1\fig*tañu ndian chìnuni tuꞌun Jesuu ìyo ñuu Antioquía, ikan kaꞌìin ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo chiꞌin ndra kùu matru. Ta ndrakan teꞌen nàni ndra: Bernabé, chiꞌin ra tuun nàni Simón, chiꞌin Luciu ra ñuꞌuꞌ Cirene, chiꞌin Manaén ma ra indukuni chāꞌnu chiꞌin Herode ra kùu kalechaꞌnu ñuꞌuꞌ Galilea. Ta juuni ikan, ndaa Saulu ndia.
\v 2 Ta ikan kēta iin kivi kūtiꞌvi ma ñivi ña ndìta yuꞌu na ña jàkaꞌnu na Ndioo. Ta ikan teꞌen nākaꞌan ma Tati Ií Ndioo chiꞌin ma ñivi ikan:
\p ―Na tavaniꞌi siin ndo Bernabé chiꞌin Saulu kuenda ma tiñu kāchi̱n ndra ña ìyo yi ña jaꞌa ndra ―kàti yi.
\p
\v 3 Yakan va ora cha yāꞌa ña kāꞌan ma ndian kaꞌìin tiꞌvi ikan chiꞌin Ndioo ta ndīta yuꞌu na, ta ikan jan jūndii na ndaꞌa na xini Bernabé chiꞌin Saulu. Ta kēe ndio ndra kàchaꞌan ndra.
\s Bernabé chiꞌin Saulu kàtituꞌun ndra tuꞌun Jesuu ñuꞌuꞌ Chipre
\p
\v 4 Yakan va ma Tati Ií Ndioo tāchi ndio ndra na kàtituꞌun ndra tuꞌun Jesuu, va jiꞌna yāꞌa ndra ñuu nàni Seleucia. Ta ikan kīꞌvi ndra iin varku, tajan chāa ndra ñuꞌuꞌ Chipre iin ñuꞌuꞌ kàndii tichi tañuꞌu.
\v 5 Yakan va ora chāa ndra ma yuꞌu tañuꞌu ñuu Salamina chiꞌin varku, ta ikan kīchaꞌa ndra kàtituꞌun ndra tuꞌun vaꞌa Rachaꞌnu Ndioo tichi taꞌiiꞌiin veñuꞌu ñivi judíu ñuꞌuꞌ ikan. Ta juuni kuàꞌan Xuva chiꞌin ndra ña tìndee ra ndra ndia.
\p
\v 6 Ta ikan chākunuu ndra tandiꞌi ñuꞌuꞌ ikan, nda kati chāa ndra iin ñuu nàni Pafos. Ta ikan nātaꞌan ndra iin randuvi. Ta rakan ti iin ra judíu kùu ra, ta nàni ra Barjesuu. Ta kàti ra ti tuꞌun Ndioo kàtituꞌun ra ndia, va tüvi ndicha.
\v 7 Ta ma randuvi ikan nàndi ra chiꞌin ra kùu kalechaꞌnu nàni Sergiu Paulu. Ta ma ra kalechaꞌnu ikan, ti yaꞌa ìyo chinituni ra, yakan va tāchi ra iin tatun ra na kukiꞌin ra Bernabé ta Saulu, vati kùuni ra tasoꞌo ra tuꞌun Ndioo ña kàtituꞌun ndra ndia.
\v 8 Ta ora chāa ndra nuu ndaa ra, ta ma randuvi Barjesuu, ra juuni nàni Elimas chiꞌin tuꞌun griegu, kīchaꞌa ra kànitaꞌan yuꞌu ra chiꞌin ndra ti küuni ra na tasoꞌo ma kalechaꞌnu ma tuꞌun Jesuu ña kàtituꞌun ndra, ti koto indukuni chinuni ra tuꞌun Jesuu ndia.
\v 9 Takan kūu ta ikan ma Saulu ti juuni nàni ra Paulu, ta yaꞌa ìyo Tati Ií Ndioo chiꞌin ra, tajan ndēꞌe kachin vaꞌa ra nuu ma randuvi nàndi ikan.
\v 10 Ta teꞌen nākaꞌan ma Paulu chiꞌin ra:
\p ―Ra vata, ra kini, ta ra seꞌe kuiꞌna kùu̱n, ti küuniun ndeꞌun ma ña vaꞌa. ¿Ta naja chàtaꞌaniun keñaꞌun ma ñivi chiꞌin ma tuꞌun vata kàtituꞌu̱n, ta tüvi chàꞌun ña na kiꞌvi na itiꞌ Ndioo?
\v 11 Yakan va vitin ni jandeꞌe Ndioo tundoꞌo ñu̱n iin tiempu. Ta na tüva kuu ndeꞌun ti ni kukuaun nda ma ñuꞌú nikandii küu ga ndeꞌun ndia ―kàti Paulu chiꞌin ra.
\p Ta ma ora ikani ndōkuaá ra. Ta ikan kīchaꞌa ra nànduku ndaꞌaꞌ ra yo kundaka ra veꞌe ra ti kuaá ra.
\v 12 Ta ora ndēꞌe ma kalechaꞌnu ña kūu chiꞌin ma randuvi, ta ma ora ikani kīchaꞌa ra chìnuni ra tuꞌun Rachaꞌnu Jesuu, ti ndava kuàꞌan tati ra ora chīto ra ña chiꞌin kuaꞌaꞌ ndatu jànaꞌa ndra tuꞌun Jesuu.
\s Paulu chiꞌin Bernabé, chàa ndra ñuu Antioquía ñuu kàndii yatini ñuꞌuꞌ Pisidia
\p
\v 13 Paulu chiꞌin ndra meru ra kīꞌvi ndra tichi varku ma ñuu nàni Pafos. Ta ikan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra ñuu Perge, ti ma ñuu ikan kàndii yi ñuꞌuꞌ Panfilia. Va Xuva Marku ndākoo ra ndra, ta chīkoniꞌi ndiko ra kuàꞌan ra ñuu Jerusalén.
\v 14 Ta ora chāa ndra ma ñuu Perge, tajan nūu ndio ndra ma varku ikan. Ta ikan kuàꞌan ndra nda ñuu Antioquía, ñuu kàndii yatin ñuꞌuꞌ Pisidia. Ta ma kivi nìndee ñivi judíu, kīꞌvi ndra ma veñuꞌu na, ta chūnandi ndra ma ikan.
\v 15 Yakan va ora cha yāꞌa jàkuaꞌa ma ndra vika ma tichi ma veñuꞌu ikan ma tuꞌun Ley Ndioo chiꞌin tuꞌun tāa ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu ra tajiꞌna, ta ikan kīchaꞌa chìkatuꞌun ndra vika ikan nuu Paulu chiꞌin meru ra tuva kuu katituꞌun ndra iin tuꞌun. Tajan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ndra:
\p ―Ndyoꞌo ndra yani, ¡naꞌa ndo tuva ìyo iin ña kùuni ndo kaꞌan ndo tuva kùuni ndo ña jàkuninaa ndo ma ñivi, kùu kaꞌan ndo yi vitin! ―kàti ndra.
\p
\v 16 Tajan ma ora ikani chūndaa Paulu ta jāndaꞌa ra nuu ma ñivi, ikan na taxiin koo yuꞌu na. Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra:
\p ―Ndyoꞌo ndra judíu kuni vaꞌa ndo ña ni kaꞌin. Ta juuni ndra yüvi judíu, ndra tìñuꞌu Ndioo.
\v 17 Ma Ndioo ñuu Israel, kāchin ma ndian judíu kùu ñivio chīyo tajiꞌna. Ta jāꞌa ra iin ñuu kaꞌnu chiꞌin ma ñivi ikan, ora juuni ìyo ga na ma ñuꞌuꞌ Egiptu. Vati ma ñuꞌuꞌ ikan ti yüvi ñuꞌuꞌ na kùu yi. Ta ikan tāva ndio ra na ñuꞌuꞌ Egiptu chiꞌin ndatu ra.
\p
\v 18 ’Yakan va uvi xiko kuiya kūmi Ndioo na ta jāndeeni ra ma ña jāꞌa ñivio ña chīyo na tatiempu tichi kuꞌu nuu chàkunuu na.
\v 19 Ta ikan Ndioo kūtaꞌan ra chiꞌin ma ndian kùu ñivio tajiꞌna, na kiꞌvi na ñuꞌuꞌ Canaán. Ta ikan na kaꞌni na tandiꞌi ñivi ìyo ndi ucha ñuu ikan. Yakan va, takan jāꞌa na, ikan na kuu niꞌi na ma ñuꞌuꞌ chāꞌa Ndioo nuu na, ta ikan na kuu yi ñuꞌuꞌ maa na.
\v 20 Ta ndisaa ñaꞌa kūu yi tichi iin kumi cientu uvi xiko uchi kuiya.
\p ’Ta tichi ma tiempu ikan, juuni chāꞌa Ndioo iin ndra vesi, ndra jàkutuni tiñu nuu na. Takan kūu nda kati kēta kuiya chīyo Samuel, ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna.
\v 21 Ta ikan chīkan na iin ra kùu rey ña kaꞌnda tiñu nuu na. Ta Ndioo chāꞌa ra tiñu ikan, nuu ra nàni Saulu ra seꞌe Cis. Ta Saulu ti iin ra kichi tata Benjamín kùu ra, ta chāꞌnda ra tiñu uvi xiko kuiya.
\v 22 Ta tiá itiꞌ nuu, nāmaa Ndioo ma tiñu jàꞌa Saulu ña kùu ra rey. Ta ikan chāꞌa ndio ra ma tiñu rey nuu inga ra nàni David. Takan kūu ta teꞌen nākaꞌan Ndioo kuenda ma rachaꞌnu David: “Yaꞌa kùuni̱ ndeꞌi David ra seꞌe Isaí, ti jàꞌa ra ma ndisaa ña kùuni̱ ña na jaꞌa ra.” Takan kàti Ndioo.
\p
\v 23 ’Ta Jesuu kīchi ra tata David ña na kuu ra ra tāchi Ndioo ña na jakakú ra ñivi ñuu Israel tava chāꞌa Ndioo tuꞌun nuu ma ñivi ti takan ni kuu.
\v 24 Yakan va ora takäaga kichi Jesuu, kātituꞌun Xuva tuꞌun ra nuu ndisaa ñuu Israel. Ta kāti ra chiꞌin na ti ìyo yi ña kunduta na ta juuni ìyo yi ña ndakoo na itiꞌ kini kuàꞌan na ta kiꞌvi na itiꞌ Ndioo.
\v 25 Yakan va ora chani kūu Xuva tiñu ña chāꞌa Ndioo nuu ra, ta kāti ra nuu ma ñivi ña yüvi ra Cristu kùu ra takua chànini na. Ta juuni kāꞌan ra: “Ti ma ra kùu Cristu, ni kichi ra tiá itiꞌ nuu. Ta kuenda ra, ti iin ra tüvi iñuꞌu kùi, vaji na ndachi̱ ma ndichan indii chaꞌa ra, ti nduvaꞌa kuii kaꞌnu ga ra ta ìyo ga ndatu ra kua yuꞌu”, kāti Xuva.
\p
\v 26 ’Yakan va ndyoꞌo yani̱, ndian kùu ñivi judíu, tata Abraham, ta juuni ndyoꞌo ndian yüvi judíu ña tìñuꞌu Rachaꞌnu Ndioo, Ndioo kùu ma ra tāchi yuꞌu ña na katituꞌin ma tuꞌun iꞌya nuu ndo, ikan na kuu kakú yo jàꞌa ra.
\v 27 Vati ma ndian ìyo ñuu Jerusalén, chiꞌin ndra chàꞌnda tiñu nuu na, nī tuvi nakoto na ña Jesuu kùu ra ña jàkakú ra yo. Ta ni töve nī kutunini vaꞌa na ma tuꞌun Ndioo tāa ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna ndia, vaji nani kivi ora nindeo jàkuaꞌa na yi tichi veñuꞌu na. Yakan va tīsokuati na chata Jesuu, ta ndōꞌiin tuꞌun na ña kàti na ña na kuvi ra. Ta takan chīnu ma tuꞌun ña kāꞌan ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ña ni kuu.
\v 28 Tajan chākaꞌan na nuu Ponciu Pilatu na kaꞌni ra Jesuu chiꞌin ndra kùu jandaru ra, vaji tüvi nī naniꞌi na nïꞌiin kuati ña jāꞌa Jesuu ña ìyo yi na kuvi ra.
\v 29 Ta ikan ora cha chīnu ndisaa ma ña kàꞌan ma tutu Ndioo kuenda ra, ta ikan jan jānuu ndio ndra ra nuu kruu, tajan kūchi ndio ndra ra.
\v 30 Va Ndioo jānataku ndiko ra ra tañu ndian ndií.
\v 31 Ta kuaꞌaꞌ vaꞌa kivi kēta Jesuu nuu ma ndra chāꞌan chiꞌin ra ñuꞌuꞌ Galilea, ta nda ñuu Jerusalén. Ta vitin juuni ndrakan kùu ma ndra kàꞌan chaꞌaꞌ Jesuu nuu ma ñivi vitin.
\p
\v 32 ’Ta vitin ndyuꞌu kùu ndi ña kàtituꞌun ndi tuꞌun vaꞌa iꞌya nuu ndo. Ti ñaꞌa kùu ma tuꞌun ña chāꞌa Ndioo nuu ma ndian kùu ñivio chīyo tajiꞌna.
\v 33 Ta vitin cha jāchinu Ndioo ma tuꞌun iꞌya nuu maa yo, ti tata ma ñivi chīyo tajiꞌna kīchi yo. Ñaꞌa jāchinu Ndioo ora cha nātaku ra Seꞌe ra Jesuu, vati nuu ma tutu Salmu uvi, teꞌen kàꞌan Ndioo: “Yoꞌo kùu seꞌi, ta vitin kùu ma kivi ña kùu tatáun yuꞌu”, kàti yi.
\v 34 Vati Ndioo cha kātituꞌun ra ña ni janataku ndiko ra ma Jesuu, ikan na küꞌini ma kuñu ra, vati teꞌen kàꞌan ma tutu Ndioo chaꞌaꞌ yi: “Nuu ndyoꞌo, ni jachinui ma tuꞌun ña chāꞌi nuu ma rachaꞌnu David. Ta ma tuꞌun ikan yaꞌa ga ií yi ta ndaa yi”, kàti Ndioo.
\v 35 Ta juuni kàꞌan ma tuꞌun Ndioo ña: “Na küꞌvaun ña kuꞌini kuñu ma ra seꞌun ra yaꞌa ga ií.” Takan kāꞌan iin Salmu ña tāa ma rachaꞌnu David.
\v 36 Yakan va ndicha kuii ña ma rachaꞌnu David, jāꞌa ra tiñu takua kùuni Ndioo nuu ma ñivio ora chīyo ra ma ñuñivi iꞌya niku. Tajan chīꞌí ndio ra, ta kūchi ndio na ñundaꞌyu ra xiin nuu ñaña ma tatá ra. Ta ma kuñu ra kūꞌini yi.
\v 37 Va ma kuñu ma ra jānataku Ndioo, tüvi nī kuꞌini yi.
\v 38 Yakan va ndyoꞌo ndra yani̱, ìyo yi ña koto ndo ti chaꞌaꞌ Jesuu ikan, Ndioo jànaa ra ndisaa ma kuatio.
\v 39 Ta juuni chaꞌaꞌ Jesuu kùu yi ña jàndondaa Ndioo anima ndisaa ndian chìnuni tuꞌun ra. Va töve kùu ndondaa anima yo chaꞌaꞌ ña jàkaꞌnu yo ma tutu Ley Ndioo tāa Moisés.
\v 40 Yakan va na jaꞌa ndo kuenda nuu ndo, ti koto taꞌan ndo takua kàꞌan ma tutu tāa ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo chīyo tajiꞌna. Vati ma tutu tāa ndra teꞌen kàꞌan yi:
\q
\v 41 Na tasoꞌo vaꞌa ndyoꞌo ndian kàꞌan tiꞌini chata tuꞌun kàꞌin.
\q Ta na yuꞌvi ndo, ti chani kuvi ndo.
\q Vati yuꞌu chani jaꞌi iin tiñu nduvaꞌa kuii kaꞌnu ma kivi vitin ña juuni ìyo ga ndo.
\q Ta ma tiñu ni jaꞌi yaꞌa ndetiñu ña chìnuni ndo yi, vaji ìyo ndian katituꞌun kàchin yi nuu ndo, kàti Ndioo.
\m ―Yakan va ikan chīnu ma tuꞌun nātuꞌun Paulu tichi ma veñuꞌu ndian judíu ikan.
\p
\v 42 Ta ora kīchaꞌa Paulu chiꞌin meru ra, kèe ndra ma tichi veñuꞌu ikan, ta ikan iin ndra chīkan ndra nuu Paulu na kichi ra tichi una kivi ma kivi nindeo, ta kàꞌan ndiko ra ma tuꞌun iꞌya nuu na.
\v 43 Ta ikan ora cha chīnu ma junta jāꞌa na ma veñuꞌu ikan, ta ikan jan kuaꞌaꞌ ndian judíu chiꞌin ndian yüvi judíu ndian tìñuꞌu Ndioo, kīchaꞌa na tàndikun ndio na kuàꞌan na chata Paulu chiꞌin Bernabé. Ta ikan Paulu chiꞌin Bernabé chūndayuꞌu ndra ma ñivi ikan, na kuꞌun na itiꞌ kuàꞌan Ndioo ta na kumi vaꞌa na ma ñamani ra, ña chàꞌa ra nuu na.
\p
\v 44 Takan kūu ta ma una kivi sabadu ma kivi nindee na cha yati ndisaa ma ñivi ñuu Antioquía kūtiꞌvi na ña kùuni na tasoꞌo na ma tuꞌun Ndioo.
\v 45 Va ora ndēꞌe ma ñivi judíu ña yaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi kaꞌìin ma ikan, yakan va kīchaꞌa na tixin na ndèꞌe na ndra. Tajan kīchaꞌa na kàꞌan ndaa na ta kànduvaꞌa na Paulu chiꞌin Bernabé.
\v 46 Yakan va töve kànuu Paulu chiꞌin Bernabé, ta teꞌen kīchaꞌa ndra kàꞌan ndra nuu na:
\p ―Jiꞌna kuii ìyo yi ña kaꞌan ndi tuꞌun Ndioo niku nuu ndyoꞌo ñivi judíu, vati takan kùu yi kuenda ndo. Va vitin ndèꞌi ña töve chìnuni ndo tuꞌun chaꞌaꞌ Rachaꞌnu Jesuu ña kàtituꞌun ndi nuu ndo, yakan va küu koo ndo chiꞌin Ndioo endeeni, tuva takan. Ta vitin itiꞌ nuu, vaꞌaga ña kukatituꞌun ndi ma tuꞌun iꞌya nuu ñivi yüvi judíu.
\v 47 Vati ma Rachaꞌnu teꞌen kāꞌan ra chiꞌin ndi ña jàꞌa ndi:
\q Tàchi̱ ndo ña na janaꞌa ndo nuu ñivi yüvi judíu,
\q ikan na chinuni na tuꞌin.
\q Vati indukuni kùu ña jànaꞌa ndo takua kùu ma ñuꞌú ña jàndondichin itiꞌ chìka yo.
\q Ta juuni na janaꞌa ndo nuu na ndava nda nuu ndiꞌi ñuꞌuꞌ ñuñivi naja kua jàꞌi ña jàkakúi na.
\m Takan kàti Rachaꞌnu ―kàti Paulu.
\p
\v 48 Ta ora chīni ma ñivi yüvi judíu ma tuꞌun kāꞌan Paulu, ta nduvaꞌa kuii chīsii na. Ta ikan kīchaꞌa na jàkaꞌnu na Ndioo ta kàꞌan na ña ma tuꞌun Ndioo yaꞌa ga vaꞌa yi. Tajan juuni ma ora ikani, ma ndisaa ma ndian kāchin Ndioo ña koo ndito chiꞌin ra indeeni kīchaꞌa na chìnuni na tuꞌun ra.
\v 49 Takan kūu ta tiempu ikan kīchaꞌa chìtakuati ma tuꞌun chaꞌaꞌ Rachaꞌnu Jesuu tandiꞌi ma ñuꞌuꞌ ñuu ikan.
\v 50 Va ma ndian judíu chākaꞌan na chiꞌin iin ndrachaꞌnu ñuu ikan ta chiꞌin iin ñivi ñaꞌa iñuꞌu ña jàkaꞌnu vi Ndioo, na kichaꞌa vi ña jàndeꞌe vi tundoꞌo Paulu chiꞌin Bernabé. Ta takan jāꞌa vi ña kūtiꞌvi ñivi ñuu ikan, ña na jakunu na ndra ma ñuu ikan.
\v 51 Yakan va ora tāvaniꞌi na Paulu chiꞌin Bernabé itiꞌ yuꞌu ñuu ikan, ta kīchaꞌa ndra jàkisi ndra yuyaka kaꞌìin chaꞌa ndra. Ta chiꞌin ña jāꞌa ndra ikan jànaꞌa yi nuu na ña yaꞌa xaan ndèꞌe Ndioo chaꞌaꞌ kuati ña jàꞌa na. Ta ikan jan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra itiꞌ ñuu nàni Iconiu.
\v 52 Va ndisaa ma ndian chìnuni tuꞌun Jesucristu nduvaꞌa kuii chìsii na, ti yaꞌa ga ìyo Tati Ií Ndioo chiꞌin na.
\c 14
\s Bernabé chiꞌin Paulu, chàa ndra ñuu Iconiu
\p
\v 1 Takan kūu ta Paulu chiꞌin Bernabé kīꞌvi ndra tichi veñuꞌu ñivi judíu ña ndaa ñuu Iconiu. Ta ikan kīchaꞌa kàtituꞌun ndra tuꞌun Jesuu nuu ma ñivi kūtuꞌvi ikan. Ta ikan kuaꞌaꞌ ñivi kīchaꞌa chìnuni tuꞌun ra, ndian judíu ta ndian yüvi judíu ndia.
\v 2 Va ma ndian judíu ña töve nī chinuni ma tuꞌun kàꞌan ndra, jākanuu ndra xini kuaꞌaꞌ ndian yüvi judíu, ikan na kuxaan na chiꞌin ndian chìnuni.
\v 3 Vaji takan kūu, Paulu chiꞌin Bernabé kuaꞌaꞌ tiempu chīyo ndra ma ñuu Iconiu, ta töve yùꞌvi ndra kàtituꞌun ndra tuꞌun vaꞌa chaꞌaꞌ Jesuu. Ta juuni ma Ndioo chàꞌa ra nuu ndra ña jànaꞌa ndra nuu ma ñivi kuaꞌaꞌ ndatu ta seña ra ora kàtituꞌun ndra, ikan na koto kachin na ti tuꞌun ndicha kùu ma ña chàꞌa ra chiꞌin ma ñamani ra.
\v 4 Va ma ñivi ñuu ikan siin siin chànini na. Ti ìyo ndian kuàꞌan chiyo ndian judíu, ta inga na kuàꞌan chiyo ndra tatun Jesuu.
\v 5 Yakan va iin ndian judíu chiꞌin iin ndian yüvi judíu jāndoꞌiin tuꞌun na chiꞌin ndra tiñu, ikan na jandeꞌe ndra tundoꞌo ndra tatun Jesuu, ta kani ndra yuu chata ndra.
\v 6 Yakan va ora chīto Paulu chiꞌin Bernabé ña takan ni jaꞌa na chiꞌin ndra, ta ikan chīnu ndra kuàꞌan ndra itiꞌ ñuu Listra ta ñuu Derbe ña kàndii tichi ñuꞌuꞌ Licaonia ta tandiꞌi ñuu ìyo yatini.
\v 7 Ta ikan kuàkatituꞌun ndra tuꞌun vaꞌa chaꞌaꞌ Rachaꞌnu Jesuu ikan.
\s Chiꞌin yuu, kàni na Paulu ñuu Listra
\p
\v 8 Ta ma ñuu Listra ikan ìyo ra chaꞌa peꞌlu ña küu kaka nda ora kāku ra. Ta raꞌya nàndi ra ikan
\v 9 tàsoꞌo ra ma ña kàꞌan Paulu. Ta ora ndēꞌe Paulu ma ra chaꞌa peꞌlu ikan, tajan nākuni ra ña yaꞌa ga chìnuni ra ña Ndioo kùu jandaꞌa ra ra.
\v 10 Yakan va teꞌen niꞌi vaꞌa nākaꞌan Paulu chiꞌin ma ra chaꞌa peꞌlu, ikan na kuni tandiꞌi ma ñivi:
\p ―¡Na ndetaun ta kundaa ndoun!
\p Ta ora kāꞌan Paulu teꞌen ta iin ndāvani ra ta chūndaa ra, juuni kīchaꞌa chàkunuu ra.
\v 11 Yakan va ora ndēꞌe ma ñivi ña jāꞌa Paulu chiꞌin ma ra chaꞌa peꞌlu, ta ikan kīchaꞌa na kànachaa na ña jàkaꞌnu na Paulu chiꞌin Bernabé chiꞌin tuꞌun kàꞌan ndian ñuu Licaonia, ta teꞌen kàꞌan na:
\p ―Ndioo ndra ìyo andivi, kīchaa ndra nuu ìyo yo. Ta kàa ndra takua kàa iin ndraꞌii ìyo ñuñivi.
\p
\v 12 Yakan va kàti na ti Bernabé kùu ndioo nàni Zeus, ta Paulu kùu ndioo Hermes, vati kàꞌan ga ra tia kua Bernabé.
\v 13 Yakan va ma ra sutu ña jàkaꞌnu ndioo Zeus ìyo veñuꞌu ra itiꞌ yuꞌu ñuu. Sutu ikan chākiꞌin ra kuaꞌaꞌ toro chiꞌin siki ña kùvaꞌa chiꞌin ita vii ta chāa ra chiꞌin yi yatini yuveꞌe kora ikan. Vati ma sutu chiꞌin ma ñivi ikan kùuni na jakaꞌnu na ma ndra tatun Jesuu. Yakan va ni kaꞌni na ma toro ta sokó na yi nuu ndra.
\v 14 Va ora chīto Bernabé chiꞌin Paulu ma ña ni jaꞌa na kuenda ndra, ta ma ora ikani jānakaa ndra jaꞌma ndra, ta yakan jànaꞌa yi ti na chätaꞌani ndra ña jàkaꞌnu ñivi ndra. Ta kāndakunu ndra kiꞌvi ndra tañu ma ñivi ikan, ta teꞌen kàꞌan ndra nuu na:
\p
\v 15 ―¡Na jäꞌa ndo teꞌen! Ti yüvi Ndioo kùu ndi, va juuni ñivi kùu ndi takua kùu maa ndo ndia. Vati ndyuꞌu, vàchi ndi vàchi katituꞌun ndi nuu ndo tuꞌun vaꞌa chaꞌaꞌ Jesuu. Yakan va ìyo yi ña na jaña ndo ña jàkaꞌnu yutun ií ti yüvi Ndioo ndicha kùu yi. Ta na kichaꞌa ndo jakaꞌnu ndo ma Ndioo, ra ndìto ndisaa tiempu, ra jātuvi andivi, chiꞌin ma ñuꞌuꞌ ñuñivi, ta tañuꞌu ta ndisaa nakuyi ña ìyo tichi yi.
\v 16 Vaji tajiꞌna Ndioo chāꞌa ra ña na chinuni ma ñivi ma ndava kùuni maa na,
\v 17 vati tükuii nī jaña ra ña jànaꞌa ra nuu ñuñivi chaꞌaꞌ tandiꞌi ña vaꞌa ña jàꞌa ra, ti Ndioo ndicha kùu ra. Ti juuni Ndioo kùu ra ña jàkuun ra savi, ta chàꞌa ra ña na koo vaꞌa ma itu. Ta juuni ra chàꞌa ña na koo kuaꞌaꞌ ma ña kacho ikan na sii kùunio, ti tüvi kumani nïꞌiin nakuyi nuu yo ―kàti ndra.
\p
\v 18 Va vaji kātituꞌun ndra ma tuꞌun ikan, ta ma ñivi ikan, ti endee küuni na jaña na ña kaꞌni na ma toro ña ni sokó na nuu ndra. Va ma nuu ndiꞌi nia kūndee ndra jàndomani ndra ma ñivi, ña na jaña na ña sòkó na ri nuu ndra.
\v 19 Ta \fig Pablo es apedreado en Listra|51NT-101n.TIF|col|14:19||Kuuni na kaꞌni na Paulu chiꞌin yuu ñuu Listra |14.19\fig*ma ora ikan chāa iin ndra judíu ìyo ñuu Antioquía, chiꞌin ndra judíu ìyo ñuu Iconiu ndia. Ta ma ndrakan kīchaꞌa jàkanuu ndra xini ma ndian ìyo ñuu ikan, ta jānini ndra na ña na kani na yuu chata Paulu. Ta ora chīnu tajan kēñuꞌu na Paulu itiꞌ yuꞌu ñuu vati chànini na ña cha chīꞌí ra.
\v 20 Va ora kūtiꞌvitaꞌan ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu yatin nuu kàndii Paulu, ta ndēta ra ta kīꞌvi ndiko ra ma ñuu ikan. Ta inga kivi kēe ra kuàꞌan ra itiꞌ ñuu Derbe chiꞌin Bernabé.
\p
\v 21 Yakan va ñuu Derbe, kàtituꞌun ndra tuꞌun vaꞌa chaꞌaꞌ Jesuu nuu ma ndian ìyo ikan, tajan kīꞌvi kuaꞌaꞌ na kuàꞌan na itiꞌ Jesuu. Ta ora yāꞌa ñaꞌa kūu takan, tajan chīkoniꞌi ndiko ndra kuàꞌan ndra ñuu Listra, ñuu Iconiu, ta ñuu Antioquía.
\v 22 Ta ndisaa ma ñuu iꞌya, jāndomani ndra kuaꞌaꞌ ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu, ña na endee chinuni na ma tuꞌun ra, vaji ndèꞌe na tundoꞌo. Ta juuni kāti ndra nuu na ti ma kua ìyo yi ña kuu chaa yo nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, jiꞌna ìyo yi ña ndeꞌo kuaꞌaꞌ tundoꞌo.
\v 23 Ta juuni chāꞌa ndra tiñu nuu iin ndrachaꞌnu, na kumi ndra ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu ña kùtiꞌvi veñuꞌu taꞌiiꞌiin ñuu. Ta ora cha yāꞌa kàꞌan ndra chiꞌin Ndioo ña ndìta yuꞌu ndra, tajan chāꞌa ndra ndra ndaꞌaꞌ Rachaꞌnu Ndioo, ra jàkaꞌnu ndra, na jaꞌa ra kuenda tiñu jàꞌa ndra.
\s Paulu chiꞌin Bernabé kuàꞌan ndiko ndra ñuu Antioquía ña kàndii tichi ñuꞌuꞌ Siria
\p
\v 24 Takan kūu yakan va jiꞌna yāꞌa ndra ñuꞌuꞌ Pisidia, tajan chāa ndra ma ñuꞌuꞌ Panfilia.
\v 25 Yakan va ora chāa ndra ma ñuꞌuꞌ ikan, tajan kīchaꞌa ndra kàꞌan ndra tuꞌun vaꞌa chaꞌaꞌ Jesuu ñuu Perge. Ta ikan kēe ndra ta kuàꞌan ndra itiꞌ ñuu Atalia.
\v 26 Ta ñuu Atalia, kīꞌvi ndra iin varku ta kuànuꞌu ndiko ndra endeeni nda ñuu Antioquía. Ta ma itiꞌ ñuu ikan kùu ma ñuu nuu tāchi ndra chìnuni tuꞌun Jesuu ndra tatiempu. Ta ma antea ña tāchi ndra ndra jiꞌna ga chīkan ndra ñamani nuu Ndioo chaꞌaꞌ ma tiñu ni jaꞌa ndra niku. Ta vitin já chinu jāꞌa ndra ma tiñu ikan.
\v 27 Yakan va ora chāa ndra ma ñuu Antioquía, ta ikan jan kūtiꞌvitaꞌan ndra chiꞌin ndian chìnuni tuꞌun Jesuu. Ta ikan nùna kīchaꞌa ndra kàtituꞌun ndra ndisaa ña jāꞌa ndra chiꞌin ndatu Ndioo, ta naja kua kīchaꞌa ra jàkakú ra ñivi yüvi judíu, ti tava Ndioo, juuni kùuni ra ña ma ndian yüvi judíu na chinuni na ma tuꞌun ra ndia.
\v 28 Yakan va kuaꞌaꞌ tiempu kīndoo Paulu chiꞌin Bernabé ma ñuu Antioquía chiꞌin ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu ìyo ñuu ikan.
\c 15
\s Ndra tatun Jesuu, jàꞌa ndra junta ñuu Jerusalén
\p
\v 1 Takan kūu ta juuni ma tiempu ikan chāa iin ndra judíu chìnuni tuꞌun Jesuu ñuu Antioquía, ndra kīchi ñuꞌuꞌ Judea. Ta ndrakan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ndian chìnuni tuꞌun Jesuu ndian ìyo ñuu Antioquía: “Na küu jakakú Ndioo ndo nuu kuati ndo, tu tüvi jiꞌna tàꞌnda ñii nuu ika ndo takua jānaꞌa Moisés nuu ndian judíu chīyo tajiꞌna”, kàti ndra chiꞌin na.
\p
\v 2 Tajan ora chīni Paulu chiꞌin Bernabé ma ña kāꞌan ndra tajan niꞌi kīchaꞌa ndra kànitaꞌan yuꞌu ndra chiꞌin ndra, va nī kuu jandondaa ndra yi ikan. Yakan va kāchin ma ndian chìnuni ìyo ma ñuu ikan, Paulu chiꞌin Bernabé chiꞌin inga ndra chìnuni, na kuꞌun ndra ñuu Jerusalén kunatuꞌun ndra tiñu ikan chiꞌin ndra tatun Jesuu, ta chiꞌin ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu nuu ndian chìnuni tuꞌun Jesuu ìyo ñuu ikan.
\p
\v 3 Tajan tāchi ndio ma ndian chìnuni ìyo ñuu Antioquía ndra. Yakan va ora kuàꞌan ndra itiꞌ ñuu Jerusalén, jiꞌna yāꞌa ndra ñuꞌuꞌ Fenicia ta ñuꞌuꞌ Samaria. Yakan va tandiꞌi ma ñuu yàꞌa ndra kàtituꞌun ndra naja kua ndàkoo ma ñivi yüvi judíu ma ña jākaꞌnu na niku, ta ndākiꞌin na itiꞌ Jesuu. Ta yaꞌa ga chìsii ma ndian chìnuni ñuu ikan ora chīni na ma tiñu kaꞌnu Ndioo ña kàtituꞌun ndra.
\p
\v 4 Ta ora chāa ndra ma ñuu Jerusalén ta ikan kūtiꞌvitaꞌan kuaꞌaꞌ ma ndian chìnuni chiꞌin ndra tatun Jesuu ta ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu ma veñuꞌu. Vati kùuni na tasoꞌo na ma ña ni kaꞌan ndra. Ta ikan kātituꞌun ndra nuu ma ñivi ikan ndisaa ña kūu jaꞌa Ndioo tandiꞌi ma ñuu nuu chākunuu ndra kàtituꞌun ndra tuꞌun Jesuu.
\v 5 Va nuu kaꞌìin tiꞌvi ndra, ndēta iin ndra fariseu ña chìnuni tuꞌun Jesuu, ta teꞌen kīchaꞌa ndra kàꞌan ndra:
\p ―Ndyoꞌo yani, ma ndra yüvi judíu ña chìnuni tuꞌun Jesuu, ìyo yi ña taꞌnda ñii nuu ika ndra. Tajan juuni ìyo yi ña kaꞌnda yo tiñu nuu ndisaa na, na jachiꞌin na ndisaa ña kàꞌan ma ley tāa Moisés tajiꞌna ―kàti ndra.
\p
\v 6 Ta ikan jan, kūtiꞌvi taꞌan ndio ma ndra tatun Jesuu chiꞌin ma ndrachaꞌnu ikan ña ni jakuaꞌa ndio ndra ma tuꞌun ikan, ikan na naniꞌi vaꞌa ndra naja kua kuu kaꞌan kachin ndra yi nuu ndra chaꞌaꞌ yi.
\v 7 Ta ora cha yaꞌa kuaꞌaꞌ tiempu ña nàtuꞌun taꞌan ndra chaꞌaꞌ yi, tajan ndēta Petuꞌ ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndyoꞌo yani̱, cha chìto vaꞌa ndo, ti Ndioo kāchin ra yuꞌu tañu ndo, ikan na katituꞌin nuu ndian yüvi judíu naja kua jakakú Jesuu na, ikan na chinuvaꞌani na tuꞌun ra ndia.
\v 8 Ta Ndioo vati nàkoto vaꞌa ra naja kua chànini ndisaa ñivi, yakan va jànaꞌa ra nuu na ña juuni kùu kiꞌvi na itiꞌ ra ndia. Ta chāꞌa ra Tati Ií ra ña na koo yi chiꞌin na takua chāꞌa ra yi nuu yo ndia.
\v 9 Yakan va inuu ndèꞌe Ndioo ndisaa yo, ti juuni jānaa ra kuati na chaꞌaꞌ ma ña chìnuni na tuꞌun ra, ta takan jàꞌa ra chiꞌin yo ndia.
\v 10 Ta naja kùuni ndo jaꞌa ndo ña jànaꞌa Ndioo nuu yo ña tüvi vaꞌa yi, ndeꞌo tu kuxaan ra chiꞌo. Na väꞌa kàꞌan yo ña na jaꞌa na tandiꞌi ma ña kàꞌan Ley Ndioo tāa Moisés. Vati ni maa yo küu jaꞌa yo tandiꞌi ma ña kàꞌan yi. Ta ni ndian kūu ñivio chiyo tajiꞌna küu jaꞌa na yi ndia.
\v 11 Yakan va chìto yo, ti küu kakú yo jàꞌa ma ley ikan, va kàkú yo jàꞌa ma ñamani Rachaꞌnu Jesuuni. Yakan va ndiakan juuni kùu kakú na jàꞌa ma ñamani ra ndia ―kàti Petuꞌ.
\p
\v 12 Takan kūu ta ndisaa ma ndian kaꞌìin tiꞌvi ma ikan, kīndoo taxiin na ora kīchaꞌa Bernabé chiꞌin Paulu kàꞌan ndra naja kua chāꞌa Rachaꞌnu Ndioo ndatu ra nuu ndra ña jànaꞌa ndra seña ta ndatu kaꞌnu nuu ndian yüvi judíu.
\v 13 Yakan va ora chīnu kàꞌan ndra, tajan ndēta Jandiau ta kīchaꞌa ndio ra kàꞌan ra teꞌen chiꞌin na:
\p ―Ndyoꞌo yani̱, na kuni vaꞌa ndo ña ni kaꞌin chiꞌin ndo:
\v 14 Já kātituꞌun Simón Petuꞌ nuu yo naja kua jāꞌa Rachaꞌnu Ndioo ña kīꞌin kuenda ra ma ñivi yüvi judíu ma chaꞌaꞌ nunuu, ta kāchin ra ma tañu na kuaꞌaꞌ ñivi kuenda ra ña na kuu na ñivi ra, ikan na jakaꞌnu na ra.
\v 15 Yakan va ndisaa ma ña kùu iꞌya, indukuni kàꞌan yi chiꞌin ndisaa ma ña tāa ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo chīyo tajiꞌna, vati ma tutu Ndioo ikan teꞌen kàꞌan yi:
\q
\v 16 Ora cha yāꞌa ndisaa ñaꞌa, ni kichi̱ inga chaꞌaꞌ.
\q Ta ni kutaa ndikoi veꞌe nuu chàꞌnda Rey David tiñu vati cha ndōtani yi.
\q Ta vaji ndòtani yi vitin, ta ni jandovaꞌa ndikoi yi ta ni jandochai yi inga chaꞌaꞌ.
\q Takan kāti Ndioo chiꞌin na,
\q
\v 17 ikan na nanduku tandiꞌi ma ñivi ma Rachaꞌnu chitoꞌo yo, nda ma ndian yüvi judíu ndia.
\q Vati ma ñivi ikan, kāchin Ndioo na ña na chinuni na tuꞌun ra,
\q ikan na kuu na ñivi ra ndia.
\q
\v 18 Ta ma tuꞌun ikan chāꞌa ma Rachaꞌnu yi nuu ma ndian chīyo tajiꞌna,
\q ikan na nakoto kachin kuaꞌaꞌ ñivi yi nda ndian chīyo tajiꞌna, ta nda ndian ìyo ma tiempu vitin ndia.
\m Takan kàꞌan ma tutu Ndioo.
\p
\v 19 ’Yakan va yuꞌu, kàti̱ ti ma ñivi yüvi judíu ña chìnuni tuꞌun Ndioo na küu kaꞌnda yo tiñu nuu na ña na jaꞌa na ndisaa ma ña kàꞌan tutu ley Ndioo ña tāa Moisés. Vati cha ndākoo na ndisaa ma ña jàkaꞌnu na niku, ta vitin kuàꞌan na itiꞌ Jesuu.
\v 20 Yakan va ìyo yi ña taa yo iin tutu, ta tachio yi nuu na, na jachika na na nuu ndioo yutun ií ña jàkaꞌnu na niku, ta na jaña na ña kìꞌvi na chiꞌin ñaꞌaꞌ yüvi ñasiꞌi na ndia, ta takani ma ñaꞌa ndia. Ta juuni na jaña na ña chàchi na nií ta saꞌan kiti kāꞌa.
\v 21 Vati nda tajiꞌna ta nda vitin, ti taꞌiiꞌiin ñuu ìyo ndian kàtituꞌun tuꞌun Ndioo tāa Moisés. Ta jàkuaꞌa na yi nuu ma ñivi tichi veñuꞌu ndian judíu taꞌiiꞌiin kivi nindeo ―kàti ra.
\s Tutu carta tāa ndrachaꞌnu kuenda ndian yüvi judíu
\p
\v 22 Takan kūu tajan ndra tatun Jesuu chiꞌin ndrachaꞌnu chiꞌin ndisaa ndian chìnuni, nātuꞌun na chaꞌaꞌ yi ta ikan kāchin na uvi taꞌan ndrachaꞌnu, chàꞌnda tiñu nuu ndian chìnuni tuꞌun Jesuu ikan, na kuꞌun ndra chiꞌin Paulu ta Bernabé ñuu Antioquía. Ta ma ndra kāchin na, nàni ndra Sila chiꞌin Juda, ra juuni nàni ra Barsabás.
\v 23 Ta chiꞌin ndrakan tāchi ndrachaꞌnu iin tutu ña na jakuaꞌa ndra yi nuu ñivi ìyo nuu kuàꞌan ndra. Ta ma tutu ikan, teꞌen kàꞌan yi:
\p “Ndyuꞌu ndra kùu tatun Jesuu, chiꞌin ndrachaꞌnu ndian chìnuni tuꞌun Jesuu, tāchi ndi iin saludu nuu ndyoꞌo yani, ndian kùu ñivi yüvi judíu ìyo ñuu Antioquía, ñuꞌuꞌ Siria, ta ñuꞌuꞌ Cilicia.
\v 24 Vati chìto ndi ti ìyo ndra kēe ma ñuu Jerusalén ña tüvi nī chaꞌa ndi ña kujanaꞌa ndra nuu ndo. Ta ma tuꞌun kuàjanaꞌa ndra nuu ndo yaꞌa ga jàkanuu yi xini ndo, ta tüva chìto ndo niyi jaꞌa ndo chaꞌaꞌ ma tuꞌun kàꞌan ndra.
\v 25 Yakan va ndyuꞌu jāndoꞌiin tuꞌun ndi ta kùuni ndi ña tiá vaꞌa, tu kachin ndi iin ndra ìyo tañu ndi, ikan na kundeꞌe ndra ndo chiꞌin ndra yanio Bernabé ta Paulu, ndra yaꞌa kùunio ndeꞌo.
\v 26 Ta juuni Bernabé chiꞌin Paulu, cha chāꞌa ndra maa ndra na ndeꞌe ndra kuaꞌaꞌ tundoꞌo chaꞌaꞌ Rachaꞌnu chitoꞌo yo Jesucristu.
\v 27 Yakan va chiꞌin ndraꞌya tāchi ndi Juda chiꞌin Sila ta ndaꞌa ndra tutu iꞌya, ikan na katituꞌun kachin ndra nuu ndo ma tava kùuni yi kaꞌan yi.
\v 28 Ti takua chànini Tati Ií Ndioo, ta chànini maa ndi ña na käꞌnda ga ndi tiá tiñu nuu ndo kua ma tiñu kaꞌnu ña teꞌen kàtituꞌun ndi vitin:
\v 29 Ta na kächi ga ndo saꞌan kiti chàꞌni na ña sòkó na nuu ndioo yutun ií. Ta na kächi ndo nií, ni saꞌan kiti kāꞌa. Ta na kïꞌvi ndo chiꞌin ñaꞌaꞌ töve kùu ñasiꞌi ndo. Tatu jàña ndo jàꞌa ndo ndisaa ñaꞌa, iin ña vaꞌa kùu yi kuenda ndo tuva jaꞌa ndo takan. Ta Ndioo na jaꞌií ra ndo”, kàti ndra nuu carta ña tàchi ndra.
\p
\v 30 Takan kūu ta ora chīnu ma junta ma ñuu Jerusalén, tajan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra ma ñuu Antioquía. Ta ora cha kūtiꞌvi ma ñivi chìnuni tuꞌun Jesuu ìyo ñuu ikan, tajan chāꞌa ndra ma tutu carta ña ndàꞌa ndra nuu na.
\v 31 Takan kūu ta nduvaꞌa kuii chìsii na, ora jākuaꞌa ndra ma carta ikan. Vati chàꞌa yi tundeeni na.
\v 32 Vati Juda chiꞌin Sila juuni ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo kùu ndra, yakan va chìto ndra naja kua kàꞌan ndra chiꞌin ma ñivi. Ta jàmani ndra na chiꞌin kuaꞌaꞌ tuꞌun, vati chāꞌa ndra tundeeni nuu na.
\v 33 Ta ora chīnu kàtituꞌun Sila chiꞌin Juda ma ña kàꞌan ma carta, tajan kīndoo ndra ikan tiá kuaꞌaꞌ tiempu. Ta ikan jan tāchi ndiko ndian chìnuni ndra, na kuꞌun ndiko ndra nuu ma ndrachaꞌnu tāchi ndra ìyo ñuu Jerusalén. Va jiꞌna kàꞌan na nuu ndra teꞌen:
\p ―Ndioo na jàꞌií ra ndo ta na kumi vaꞌa ra ndo ma itiꞌ kuàꞌan ndo.
\p
\v 34 Va chànini Sila ti vaꞌa ga ña kìndoo ndra ñuu Antioquía tiá ga tiempu.
\v 35 Yakan va juuni kīndoo Paulu chiꞌin Bernabé chiꞌin inga tiá ndra ndia. Ta endee jànaꞌa ndra tuꞌun vaꞌa kàꞌan chaꞌaꞌ Jesuu ta kàtituꞌun ndra yi nuu ma ñivi ìyo ikan.
\s Nuu kèsiin Paulu chiꞌin Bernabé
\p
\v 36 Takan kūu ta ora yāꞌa kuaꞌaꞌ kivi tajan teꞌen nākaꞌan Paulu chiꞌin Bernabé:
\p ―Na kundeꞌe ndiko yo ñivi chìnuni ìyo ndisaa ñuu nuu kātituꞌun yo tuꞌun Rachaꞌnu Jesuu niku. Ndeꞌo naja kua ìyo na ―kàti ra.
\p
\v 37 Ta Bernabé, vati kùuni ra ña na kuꞌun Xuva Marku chiꞌin ndra,
\v 38 va Paulu nī chaꞌa ra ña kuꞌun ra chiꞌin ndra, vati Xuva ndākoo ra ndra ñuu Panfilia, ta töva nī chakunuu ra jàꞌa ra ma tiñu Ndioo chiꞌin ndra.
\v 39 Yakan va kānitaꞌan yuꞌu ndra, ta kēsiin ndio ndra. Tajan Bernabé kāchin ra Xuva. Ta ikan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra itiꞌ ñuꞌuꞌ Chipre chiꞌin varku.
\v 40 Ta Paulu kāchin ra ra nàni Sila. Tajan ma ndian chìnuni ìyo ñuu Antioquía, kīchaꞌa na kàꞌan na chiꞌin Ndioo na kumi ra itiꞌ kuàꞌan ndra. Tajan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra kuàkatituꞌun ndra tuꞌun Jesuu.
\p
\v 41 Ta ora chàkunuu Paulu chiꞌin Sila, tajan yāꞌa ndra jàmani ndra ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu ìyo ñuꞌuꞌ Siria ta ñuꞌuꞌ Cilicia ndia, ña na jandeeni ma ña chìnuni na.
\c 16
\s Nàtaꞌan Timoteu ma Paulu chiꞌin Sila
\p
\v 1 Takan kūu ta Paulu chiꞌin Sila chāa ndra ñuu Derbe ta Listra. Ta ikan nātaꞌan ndra iin ra chìnuni tuꞌun Jesuu, ra nàni Timoteu. Ta rakan ti maꞌá ra kùu iin ña judía, ña chìnuni tuꞌun Jesuu ndia. Ta tatá ra kùu iin ra griegu.
\v 2 Ta ndisaa ma ndian chìnuni ìyo ñuu Listra ta Iconiu kàti na ti iin ra vaꞌa kùu Timoteu.
\v 3 Yakan va Paulu kùuni ra ña na kuꞌun ra chiꞌin ra. Va juuni maa ra chānini ti jiꞌna ìyo yi ña taꞌnda ñii nuu ika ra, ikan na küxaan ndian judíu ìyo nuu kuàꞌan ndra. Vati ndisaa na cha chìto ti tatá Timoteu kùu iin ra yüvi judíu.
\v 4 Ta tandiꞌi ma ñuu nuu yàꞌa ndra, kàtituꞌun ndra nuu ma ndian chìnuni chaꞌaꞌ ma tuꞌun kàꞌan ma carta ña tāa ma ndra tatun Jesuu chiꞌin ndrachaꞌnu chìnuni ñuu Jerusalén, na jachiꞌin na yi.
\v 5 Yakan va ma ñivi ìyo ma veñuꞌu ta ñuu ta ñuu ikan, jàndeeni na chìnuni na tuꞌun Jesuu. Ta taꞌiiꞌiin kivi tiaga kuaꞌaꞌ na kīchaꞌa chìnuni.
\s Tichi xindaꞌvi Ndioo jàndeꞌe ra nuu Paulu iin ra ñuꞌuꞌ Macedonia
\p
\v 6 Takan kūu ta tava ma Tati Ií Ndioo nī chaꞌa yi kàtituꞌun ndra tuꞌun Ndioo ñuꞌuꞌ Asia, yakan va yāꞌa ndra kuàꞌan ndra itiꞌ ñuꞌuꞌ Frigia ta ñuꞌuꞌ Galacia.
\v 7 Ta ikan chāa ndra raya nuu yàꞌa ñivi ora kuàꞌan na itiꞌ ñuꞌuꞌ Misia. Ta ikan kùuni ndra kuꞌun ndra itiꞌ ñuꞌuꞌ Bitinia, va ma Tati Ií Jesuu, tüvi nī chaꞌa yi ña na kuꞌun ndra itiꞌ ñuꞌuꞌ ikan.
\v 8 Yakan va yāꞌa ndra raya ñuꞌuꞌ Misia tajan kuàꞌan ndra itiꞌ ñuꞌuꞌ ikan. Ta ikan chāa ndra yuꞌu tañuꞌu, yatin ñuu Troa.
\v 9 Ta chanikuaa jāndeꞌe Ndioo nuu Paulu iin ra ña ndaa ta ìyo ra ñuꞌuꞌ Macedonia. Tajan rakan jānini ra Paulu ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra: “¡Na kichiun ñuꞌuꞌ Macedonia, nuu ìyo ndi ta tindeun ndi!”, kàti yi chiꞌin ra.
\v 10 Ta ora yāꞌa ña ndēꞌe ra ma xindaꞌvi yakan, ta numini kīchaꞌa ndio ndi jàndovaꞌa ndi ndatiñu ndi ña ni kuꞌun ndi itiꞌ ñuꞌuꞌ Macedonia, vati cha chìto vaꞌa ndi ti Ndioo kāchin ra ndyuꞌu na kuꞌun ndi kukatituꞌun ndi tuꞌun vaꞌa kàꞌan chaꞌaꞌ Jesuu itiꞌ tikan.
\s Chàa Paulu chiꞌin Sila ñuu Filipu ña kàndii ñuꞌuꞌ Macedonia
\p
\v 11 Takan kūu ta ñuu Troa kīꞌvi ndi iin varku indeeni nda kati chaa ndi iin ñuꞌuꞌ vali ña ìyo tichi tañuꞌu ña nàni Samotracia. Ta ora tuvi inga kivi tajan kīꞌvi ndiko ndi varku indeeni nda kati chāa ndi ñuu Neápolis.
\v 12 Tajan kēe ndi ñuu iꞌya, ta kāchaꞌan ndi ñuu Filipu. Ta ma ñuu Filipu ti iin ñuu kaꞌnuga kùu yi kuenda ndian Romanu. Ta juuni iin ñuu kaꞌnu kùu yi kuenda ñuꞌuꞌ Macedonia. Ta ñuu ikan kīndoo ndi uvi uni kivi.
\v 13 Ta ma kivi nindeo kēe ndi kuàꞌan ndi itiꞌ yuꞌu ñuu nuu kàndii iin yuta. Vati ndyuꞌu kùuni ndi ti ikan kùu nuu kùtiꞌvi ñivi judíu ña kàꞌan na chiꞌin Ndioo. Yakan va ora chāa ndi ma ikan ta chūnandi ndi ta ikan jan kīchaꞌa ndio ndi kàꞌan ndi tuꞌun vaꞌa chaꞌaꞌ Jesuu chiꞌin ma ñivi ñaꞌa kūtiꞌvi kaꞌìin ikan.
\v 14 Ta iin ñaꞌa ndaa tañu ma ñivi ñaꞌaꞌ ikan, kùu ña nàni Lidia. Ta yakan ti ña ñuu Tiatira kùan ta iin ña jàkaꞌnu Ndioo kùan ndia. Ta xìkoan jaꞌma color ndaa, ña yaꞌa vii. Ta yakan ti nàndian tàsoꞌan ndisaa ma ña kàꞌan Paulu. Yakan va ora chīnian ndisaa ma ña kāꞌan ra, tajan Ndioo chāꞌa ra chinituni ra nuan, ta ikan kīchaꞌa ndioan chìnunian tuꞌun Jesuu.
\v 15 Ta ikan kūnduta ndioan chiꞌin ndisaa ñivian ña ìyo veꞌan. Ta ora cha yāꞌa kūnduta vi, tajan teꞌen kīchaꞌa kàꞌan ña ña jàninian ndi:
\p ―Tu chànini ndo ña chìnuvaꞌani̱ tuꞌun Jesuu, na koꞌo veꞌi ta kindoo ndo nindee ndo ma ikan ―kàtian.
\p Takan kūu ña kēe ndio ndi kuàꞌan ndi veꞌan.
\s Paulu jàndaꞌa ra iin ñayoko ña ndoꞌo tati xaan
\p
\v 16 Iin kivi kēe ndi kàchaꞌan ndi iin nuu kùtiꞌvi ñivi judíu ña kàꞌan na chiꞌin Ndioo. Ta tichi itiꞌ kuàꞌan ndi nātaꞌan ndi iin ñayoko ña ndoꞌo tati xaan. Vati ma yakan chìtoan ndanu vàchi ma ña ni taꞌan yo itiꞌ nuu jàꞌa yi. Ta jākanaa ña kuaꞌaꞌ xuꞌunꞌ kuenda ma ndra chitoꞌan jàꞌa ma ña chìtoan.
\v 17 Ta ma ora ikani tāndikuan chata Paulu ta juuni chiꞌin ndi ndia. Tajan kīchaꞌa kàꞌan ña, ta kānachaa ña niꞌi vaꞌa teꞌen:
\p ―Ndraꞌya kùu ndra jàꞌa tiñu kuenda Ndioo kaꞌnu ga, ra ìyo andivi. Ta kàtituꞌun ndra nuu ndo naja kua kùu jàꞌa ndo ta kakú ndo ―kàtian.
\p
\v 18 Ta ñayoko iꞌya ti kuaꞌaꞌ kivi chākunuan kàꞌan ña teꞌen, yakan va chāa ndio iin kivi ña kūxaan ndio ma Paulu. Ta teꞌen nākaꞌan ndio ra chiꞌin ma tati xaan ña indii ña:
\p ―Chiꞌin ndatu Jesucristu kàꞌin ña na keun tichi kuñuan ―kàti ra.
\p Tajan ora kāꞌan ma Paulu teꞌen, ta ma ora ikani kēe ndio yi ña.
\p
\v 19 Tajan ora chāꞌa ndio ma ndra chitoꞌan kuenda ña na küu ga jakanaa ndra xuꞌunꞌ chiꞌan, tajan tīin ndio ndra Paulu chiꞌin Sila, ta kēñuꞌu ndra ndra ta chāndaka ndra ndra nuu kaꞌìin ndra vetiñu.
\v 20 Tajan teꞌen kīchaꞌa ndio ndra kàꞌan ndra chiꞌin ndra:
\p ―Ma ndra judíu iꞌya yaꞌa jàkanuu ndra xini ñivi ìyo ñuu yo.
\v 21 Ta jàndaꞌviñaꞌa ndra ma ñivi ñuu yo chiꞌin ma tuꞌun chaa ña jànaꞌa ndra. Ta ndyuꞌu ti küu jaꞌa ndi ma ña jànaꞌa ndra ti töve chàꞌa ma Ley Romanu ña jàꞌa ndi yi ―kàti ndra.
\p
\v 22 Ta ikan jan ndisaa ma ñivi ndēta na ta kīchaꞌa na kàꞌan tiꞌini na chata ndra. Yakan va teꞌen nākaꞌan ma ndratiñu chiꞌin ma jandaru:
\p ―Na tavaniꞌi ndo jaꞌma ndra ta na kani ndo ndra chiꞌin yutun kuiin ―kàti ndra.
\p
\v 23 Ta ikan ora cha yāꞌa kāni nduvaꞌa kuii ndra ndra, tajan tīꞌi ndra ndra tichi vekaa. Ta teꞌen nākaꞌan tuku ma ndratiñu chiꞌin ma ra jandaru kùmi vekaa:
\p ―¡Na kumi vaꞌun ndra! ―kàti ndra.
\p
\v 24 Yakan va ora nākaꞌan ndra teꞌen chiꞌin ma ra kùmi vekaa, tajan tīꞌi ndio ra ndra iin tichi vekaa nuu xeꞌe ga. Ta ikan tīꞌi ra chaꞌa ndra iin tichi yavi vitu.
\p
\v 25 Va juuni ma chanikuaa kivi ikan, ìyo yi a java ñuu, ta ma ora ikan kàꞌan Paulu ta Sila chiꞌin Ndioo. Ta chīta ndra iin yaa ña jàkaꞌnu ndra Ndioo. Ta ikan ndisaa ma ndra kaꞌìin tichi vekaa, chīni ndra ma ña jàꞌa ndra.
\v 26 Ta ma ora ikani kīchi iin ña nduvaꞌa kuii niꞌi tàan, ña ndava ndāta ma chaveꞌe chiꞌin pisu tichi vekaa. Yakan va ma ora ikani nūna ndisaa ma yuvekaa. Ta ndisaa ma ndian kaꞌìin tichi vekaa ndāchi ma karena ndìkun ma vitu nuu kaꞌìin ma chaꞌa na.
\v 27 Ta ikan ora ndākoo ma ra kùmi vekaa, ta ndēꞌe ra ña tandiꞌi yi nùna. Tajan tāva ra ma machiti ra ña ni kaꞌni ra juuni maa ra, vati chànini ra ti ndisaa ma ndian kaꞌìin vekaa kākú na niku.
\v 28 Va ora ndēꞌe Paulu ña takan ni jaꞌa ma jandaru, tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Na käꞌniun juuni maun vati ndisaa ndi juuni kaꞌìin ndi iꞌya ―kàti Paulu chiꞌin ra.
\p
\v 29 Ta ikan chīkan ma ra jandaru kùmi vekaa iin ñuꞌú nuu ra meru ra. Ta ikan chīnu ra kīꞌvi ra tichi vekaa nuu indii Paulu ta Sila. Ta endee ndàyu ra chaꞌaꞌ ña yuꞌvi ra, yakan va chūnandi chiti ra itiꞌ chaꞌa ndra.
\v 30 Tajan tāvaniꞌi ndio ra ndra ma tichi vekaa, ta teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ndra:
\p ―Ndyoꞌo xaa, ¿nayi ìyo yi ña jaꞌi ta kùu jakakú Ndioo yuꞌu nuu ma kuati jàꞌi? ―kàti ra chiꞌin ndra.
\p
\v 31 Tajan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ma jandaru ikan:
\p ―¡Na chinuniun tuꞌun Rachaꞌnu Jesuu, ta kuu kaku̱n chiꞌin ndisaa ñiviun ña ìyo veꞌun jàꞌa ra! ―kàti ndra.
\p
\v 32 Takan kūu ta kāꞌan ndra tuꞌun ma Rachaꞌnu Jesuu nuu jandaru ikan ta nuu ndisaa ma ñivi kaꞌìin veꞌe ra ndia.
\v 33 Ta juuni ma ora chanikuaa ikan, chāka ma ra jandaru Paulu chiꞌin Sila kuàꞌan ndra iin nuu kàndii iin yuta. Ta ikan nākata ra ma nuu tàkueꞌe ndra. Tajan Paulu chiꞌin Sila jākunduta ndio ndra ma jandaru ikan chiꞌin ndisaa ñivi ìyo veꞌe ra.
\v 34 Yakan va ora cha yāꞌa kùnduta ra chiꞌin ñivi ra, tajan chāka ndio ra ndra kuàꞌan ndra veꞌe ra. Ta ikan chāꞌa ra ña chàchi ndra. Yakan va maa ra chiꞌin ndisaa ñivi ra, nduvaꞌa kuii chìsii vi ña kīchaꞌa vi chìnuni vi tuꞌun Rachaꞌnu Ndioo.
\p
\v 35 Ta ora kūndichin inga kivi ma ndra kùu vesi tāchi ndra tatun kàꞌan nuu ma ra jandaru kùmi vekaa, ña na jaña ra Paulu chiꞌin Sila, ndra kaꞌìin tichi vekaa.
\v 36 Ta ikan jan teꞌen nākaꞌan ndio ma ra kùmi vekaa chiꞌin ma Paulu:
\p ―Ma ndra kùu vesi, tāchi yuꞌu ña na jañai ndo. Yakan va cha kùu kuꞌun vii ndo veꞌe ndo vitin ―kàti ra.
\p
\v 37 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma Paulu chiꞌin ma ndra kùmi vekaa:
\p ―Ndyuꞌu ndra kùu kuenda ñuu kaꞌnu Roma. Kāni ndra ndi nuu kaꞌìin kuaꞌaꞌ ñivi, ta tīꞌi ndra ndi tichi vekaa iꞌya. Ta tüvi nī jaꞌa jiꞌna ndra kuenda tuva kuati ndi kùu yi. ¡Ta vitin kùuni ndra tavaniꞌi xeꞌe ndra ndi ikan nïꞌiin ñivi näkoto na yi! ¡Va na küu jaꞌa ndra yi takan! ¡Yakan va na kichi juuni maa ndra ta tava ndra ndi! ―kàti ra.
\p
\v 38 Ta ikan jan kēe ma ndra jandaru chākatituꞌun ndra nuu ma ndra kùu vesi ña chàꞌnda tiñu nuu ndra. Ta ora chìto ndra ña ndra tatun Jesuu, kùu kuenda ñuu kaꞌnu Roma kùu ndra, ndava yūꞌvi ndra.
\v 39 Ta ikan kēe ndra kuàndakan ndra ñamani nuu Paulu ta Sila na jakaꞌnuni ndra ndra chaꞌaꞌ ma ña jāꞌa ndra chiꞌin ndra. Tajan tāvaniꞌi ndio ma ndra vesi ndra tichi vekaa. Ta jānini ndra ndra ña na kee ndra ma ñuu ikan.
\v 40 Yakan va ora kēe ndra ma vekaa, tajan kuàꞌan ndra nuu ndian chìnuni kaꞌìin veꞌe Lidia. Ta ora chāa ndra ikan tajan chāꞌa ndra tundeeni nuu na. Ta ikan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra inga ñuu.
\c 17
\s Ñivi ñuu Tesalónica kàjaꞌa na kuati
\p
\v 1 Ma itiꞌ kuàꞌan Paulu chiꞌin Sila yāꞌa ndra ñuu nàni Anfípolis, ta juuni yāꞌa ndra ñuu nàni Apolonia. Tajan chāa ndio ndra ñuu nàni Tesalónica, vati ikan ìyo iin veñuꞌu ñivi judíu.
\v 2 Ta ikan kīꞌvi Paulu ma tichi veñuꞌu ikan, kua takani jàꞌa ra ndisaa kivi nindee na. Uni sabadu jānaꞌa ra kua kàꞌan tutu Ndioo nuu na.
\v 3 Ta chiꞌin tutu ikan kātituꞌun ra nuu na ti ra kùu Cristu ìyo yi ña ndeꞌe ra tundoꞌo niku. Ta ora na yaꞌa ña kuvi ra ni nataku ndiko ra. Ora chīnu kāꞌan Paulu takan chiꞌin na, tajan teꞌen nākaꞌan ndiko ra:
\p ―Juuni ma ra Jesuu ña kàꞌin nuu ndo, juuni rakan kùu ma Cristu, ra tāchi Ndioo ña jàkakú ra yo ndia.
\p
\v 4 Yakan va tiani ma ndian judíu kīchaꞌa na chìnuni na tuꞌun Jesuu ña kàꞌan Paulu ta Sila, tajan ndōꞌiin ndio na chiꞌin ndra. Ta juuni ìyo kuaꞌaꞌ ma ndian yüvi judíu ña jàkaꞌnu Ndioo, ta nda ñivi ñaꞌaꞌ chaꞌnu yaꞌa ga iñuꞌu ndia, juuni kīchaꞌa vi chìnuni vi tuꞌun Jesuu.
\v 5 Va ma ndian judíu ndian tüvi nī chinuni tuꞌun Jesuu nduvaꞌa kuii kūxaan na ta tīxin na ña kìꞌvi iin ñivi na itiꞌ Jesuu. Yakan va chākaꞌan na chiꞌin iin ndra kini kàchika kai na kīchaꞌa ndra kùvaa yuꞌu ndra ta na jakanuu ndra xini ma ñivi ñuu ikan, kàti ndra. Ta takan jāꞌa ndra, tajan ikan kēe ndio ndra chiꞌin inga ndian ñuu kuànanduku na Paulu chiꞌin Sila veꞌe Jasón, ti kùuni na tava na ndra ma tichi veꞌe ra ta janaꞌa ndio na ndra nuu tùvi ñivi kaꞌìin ñuu ikan.
\v 6 Va tava nī nataꞌan na ma Paulu ta Sila veꞌe ma Jasón, yakan va maa ra tīin na. Ta juuni tīin na inga ndra chìnuni ña ìyo veꞌe ra. Ta kēñuꞌu ndio na ndra kuàꞌan na nuu ndra kùvetiñu. Ta ora chāa na ma vetiñu, tajan ma ndra judíu niꞌi vaꞌa kīchaꞌa kàꞌan ndra chiꞌin ndra kùvetiñu teꞌen:
\p ―Ndraꞌya kùu ndra jàkanuu xini ñivi ìyo ñuñivi, ta vitin vàchi ndra iꞌya, ti juuni kùuni ndra jakanuu ndra xinio ndia.
\v 7 Ta Jasón kùu ra ña chāꞌa ra veꞌe ra na koo ndra. Ta ndrakan tüva jachiꞌin ndra tuꞌun ley Rey César, ra chàꞌnda tiñu nuu yo, vati kàti ndra ña ìyo tuku inga ra kùu rey, ta rakan nàni ra Jesuu ―kàti ndra.
\p
\v 8 Yakan va ora chīni ma ndra vetiñu chiꞌin ma ñivi kaꞌìin ikan ña kàꞌan ndra, yakan va tiaga kīchaꞌa na kùxaan na.
\v 9 Ta jāꞌa na na tiaꞌvi Jasón chiꞌin inga ñivi iin multa. Tajan ora tīaꞌvi ndio ndra yi ta jāña ndio ndra ndra.
\s Paulu chiꞌin Sila chàkatituꞌun ndra tuꞌun Jesuu ñuu Berea
\p
\v 10 Ora cha kīꞌvi ma chanikuaa, numini tāchi ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu ma Paulu chiꞌin Sila, na kuꞌun ndra itiꞌ ñuu Berea. Ta ora chāa ndra ma ñuu ikan, ta kuàkiꞌvi ndio ndra veñuꞌu ñivi judíu ñuu ikan.
\v 11 Ta ma ndian judíu ìyo ñuu iꞌya tiá yati na kua ndian judíu ìyo ñuu Tesalónica, ti yaꞌa chìsii na ora kàtituꞌun ndra tuꞌun chaꞌaꞌ Jesuu nuu na. Ta jàkuaꞌa na ma tutu Ndioo ndisaa kivi, ndeꞌo tu ña ndicha kùu ma ña jànaꞌa ma Paulu nuu na.
\v 12 Yakan va kuaꞌaꞌ na kīchaꞌa chìnuni tuꞌun Jesuu, ta juuni kuaꞌaꞌ ndian yüvi judíu kīchaꞌa chìnuni na ndia, nda ma ndraꞌii chiꞌin ñivi ñaꞌa yaꞌa ga iñuꞌu ndia.
\v 13 Va ora chīto ma ndian judíu ìyo ñuu Tesalónica ña juuni chàkunuu Paulu jànaꞌa ra tuꞌun Ndioo ñuu Berea, tajan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra kuàjakanuu ndra xini ñivi ìyo ñuu ikan, ikan na kuxaan na ndeꞌe na Paulu.
\v 14 Va ma ndian chìnuni tāchi na Paulu na kee ra numini ma ñuu ikan ta kuꞌun ra itiꞌ yuꞌu tañuꞌu. Ta Sila ta Timoteunia ndōo ndra ma ñuu Berea.
\v 15 Tajan ndisaa ma ndra chìnuni ña ndakataꞌan chiꞌin Paulu kuàꞌan ndra chiꞌin ra nda ñuu Atenas. Ora chāa ndra ñuu Atenas, tajan Paulu tāchi ra ndra na kuꞌun ndiko ndra ñuu Berea kukaꞌan ndra nuu Sila ta Timoteu, na kichi numini ndra ma ñuu Atenas nuu ndaa ra. Yakan va kēe ndio ndra kuàkatituꞌun ndra nuu Timoteu ta Sila.
\s Paulu chàkunuu ra ñuu Atenas
\p
\v 16 Takan kūu ta ikan Paulu ndàtu ra Sila ta Timoteu ñuu Atenas. Yakan va ndanikuni ma nuu chàkunuu ra ñuu ikan, ndèꞌe ra ma ndioo yutun ií ña jàꞌa ñivini. Ta ndaꞌvi kūuni ra ora ndēꞌe ra yi.
\v 17 Yakan va tichi veñuꞌu ndian judíu nàtuꞌun taꞌan ra chiꞌin ñivi judíu, ta chiꞌin ñivi yüvi judíu ña jàkaꞌnu Ndioo. Ta juuni nani kivi kànitaꞌan yuꞌu ra chaꞌaꞌ ña ndaa chiꞌin ñivi kùtiꞌvi nuyaꞌvi ndia.
\v 18 Ta juuni kaꞌìin ndian jàkuaꞌa jakuela epicúreos, chiꞌin ndian jàkuaꞌa jakuela estoicos, teꞌen kīchaꞌa na kànitaꞌan yuꞌu na chiꞌin Paulu:
\p ―¿Nda tuꞌun kùu ña kàꞌan raꞌya ña yaꞌa kuaꞌaꞌ yuꞌu ra? ―kàti na.
\p Ta inga na kàꞌan teꞌen:
\p ―Ma raꞌya jàꞌa ra, ña kuàkatituꞌun ra tuꞌun chaꞌaꞌ ndioo kaꞌìin nuu chika, va kùu ndra ndioo töve nàkoto ndi. Takan jàꞌa ra najaka ―kàti na.
\p Tuꞌun iꞌya kāꞌan na, ti Paulu kàtituꞌun ra tuꞌun chaꞌaꞌ Jesucristu, naja nātaku ra tañu ndian ndií.
\v 19 Ta ikan tīin na ra, ta kuàꞌan na chiꞌin ra nuu ndaa veꞌe nàni Areópago. Vati ikan kùtiꞌvi na ora chìni na iin tuꞌun chaa. Ta ora chāa na ma ikan, ta teꞌen chīkatuꞌun ndio na nuu Paulu:
\p ―Kùuni ndi koto kachin ga ndi chaꞌaꞌ ma tuꞌun chaa ña já chinu kātituꞌu̱n.
\v 20 Vati kàtituꞌu̱n nuu ndi iin tuꞌun ña töve chìto ndi. Yakan va kùuni ndi koto ndi niyi kùuni yi kàꞌan yi ―kàꞌan na.
\p
\v 21 Takan kūu tajan ndisaa ma ndian ñuu Atenas chiꞌin ndian kìchi nuu chika ña ìyo ma ikan, jàkenaa na tiempuni chiꞌin ma ña nàtuꞌun na ta tàsoꞌo na nda tuꞌun nikuuni ña kùu iin ña chaa kuenda na.
\v 22 Ta ikan jan ndēta Paulu tañu ma ñivi kaꞌìin veꞌe Areópago ikan, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Ndyoꞌo ndian ñuu Atenas, vitin va cha chìtoi ti ndyoꞌo kùu ndian yaꞌa jàkaꞌnu ndo ndioo ña yaꞌa chìnuni ndo,
\v 23 ti ora chākunui tichi ñuu ndo, ikan ndēꞌi ndisaa ma yutun ií ña jàkaꞌnu ndo. Ta tañu ma ña jàkaꞌnu ndo, ndēꞌi iin letra ma nuu naa ña teꞌen kàꞌan: “Kuenda iin Ndioo ña töve nàkoto yo.” Ta yuꞌu kàtituꞌin nuu ndo vitin chaꞌaꞌ Ndioo ña jàkaꞌnu ndo vaji töve nàkoto ndo ra. Juuni chaꞌaꞌ yakan kùuni kàtituꞌin nuu ndo, ikan na chaa ndo koto kachin ga ndo naja kua kàa ra.
\p
\v 24 ’Vati Ndioo ikan kùu ma ra jātuvi ñuñivi, ta tandiꞌi ña ìyo nuu yi. Ta juuni rakan kùu ra ña chàꞌnda tiñu nuu andivi ta nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi ndia. Ta töve ìyo ra tichi nïꞌiin veñuꞌu ña jàꞌa ñivini vati ìyo ra ndanikuni.
\v 25 Ta töve chìniñuꞌu ra nïꞌiin ñivi jàꞌa tiñu nuu ra. Vati tüvi kùmani nïꞌiin nakuyi nuu ra. Ta maa ra kùu ra ña chàꞌa ra kivi koo yo, chiꞌin tati xìta yo, ta tandiꞌi ñaꞌa yo ña ìyo.
\p
\v 26 ’Vati chiꞌin iin raꞌii ni, jāꞌa ra ña tùvi tandiꞌi ñivi ìyo ninii kuii ñuꞌuꞌ ñuñivi, ikan na koo na ndisaa ma ñuꞌuꞌ iꞌya. Ta antea ña jātuvi Ndioo ñivi ìyo ñuñivi cha kāchin ra naja kivi ni koo na nuu yi, ta juuni kāchin ra ndanu ìyo yi ña koo na ndia.
\v 27 Takan jāꞌa Ndioo, ikan na nanduku ndicha yo ra nda kati nataꞌan yo ra, vati Ndioo tüvi chika ìyo ra nuu taꞌiiꞌiin yo.
\v 28 Vati Ndioo jàꞌa ña ìyo yo, ta jàꞌa ra ña kanda yo, ta juuni chàꞌa ra ña ìyo ñandeo ndia, ikan na kuu koo ndito yo. Vati teꞌen tāa iin ra ñuu ndo iin tutu vii tajiꞌna: “Seꞌe Ndioo kùu ndisaa yo.”
\v 29 Ndicha kuii ña takua kùu yo seꞌe Ndioo, yakan va tüvi ìyo yi ña kaꞌan yo ña Ndioo kùu ra takua kàa iin yutun ií ña oro, a iin ña plata, a iin ña kàa takua kàa iin yuu. Vati ndisaa yakan kùu ma ña vàchi ma chinitunini na, ta jàꞌa na yi chiꞌin ndaꞌaꞌ na takua kùuni maa na ndia.
\v 30 Vati Ndioo antea tüvi nī tiꞌi ra kuenda na ora tüvi chìto na ma tuꞌun ra niku. Va vitin Ndioo chàꞌnda ra tiñu nuu ndo, ta nuu ndisaa ñivi ìyo ñuñivi na ndakoo yo jàꞌa yo kuati ta na chikoniꞌo kuꞌun yo itiꞌ kuàꞌan ra.
\v 31 Vati Ndioo cha kāchin ra iin kivi ña ni jakutuni ra tiñu ndisaa ñivi. Ta ikan kàti ndaa ra nuu yo, yo jàꞌa ña vaꞌa, ta yo töve. Ta ndisaa ñaꞌa Ndioo cha chāꞌa ña na jaꞌa Jesucristu yi. Vati rakan cha kāchin ra ra tatiempu. Ta ora jānataku Ndioo ra tañu ndian ndií, takan chāꞌa Ndioo ña nakoto kachin tandiꞌi ñivi ña kāchin ra Jesuu ña na jaꞌa ra ma tiñu ikan ―kàti Paulu.
\p
\v 32 Takan kūu ta ora chīni na ña kāꞌan Paulu ña nātaku ndiko ñivi tañu ñivi ndií, ìyo ndian kàꞌan tiꞌini chata ra, ta ìyo ndian kàꞌan teꞌen ndia:
\p ―Ni tasoꞌo ndiko ndi ma ña kàꞌun va nda inga tuku ora ―kàti na chiꞌin ra.
\p
\v 33 Yakan va kēe ndio ra ta kuàꞌan ra.
\v 34 Ta ìyo ndian kīchaꞌa chìnuni tuꞌun Jesuu ña kàꞌan Paulu. Ta tañu ndian chìnuni ndaa iin ra ndiso tiñu vetiñu Areópago, ra nàni Dionisio. Ta juuni ndaa iin ñaꞌa chìnuni ña nàni Dámaris chiꞌin inga tuku tiaga na ma ikan ndia.
\c 18
\s Kuàꞌan Paulu ñuu Corintu
\p
\v 1 Takan kūu ta Paulu, kēe ra ñuu Atenas, ta kuàꞌan ra itiꞌ ñuu Corintu.
\v 2 Ta ora chāa ra ñuu Corintu ta ikan nātaꞌan taꞌan ra chiꞌin iin ra judíu, ra nàni Aquila. Ta rakan ti ra ñuꞌuꞌ Ponto kùu ra. Ta Aquila chiꞌin ñasiꞌi ra Priscila, takani cha ìyo vi ma ñuꞌuꞌ Italia niku. Ta kēe vi ma ñuꞌuꞌ ikan vati ma ra kalechaꞌnu Claudiu, jākunu ra ndisaa ndian judíu ndian ìyo ma ñuꞌuꞌ ikan. Ta ikan já chāa ndio vi ñuu Corintu. Ta ikan Paulu kuàꞌan ra kuàndeꞌe ra vi ma nuu ìyo veꞌe vi.
\v 3 Ta ora chāa Paulu veꞌe vi, ta kīchaꞌa ra jàvaꞌa ra veꞌe jaꞌma chiꞌin vi ña ni xiko vi. Vati juuni chìto ra jàꞌa ra ma tiñu ikan ndia. Ta ikan kīndoo ra jàtiñu ra chiꞌin vi.
\v 4 Ta taꞌiiꞌiin kivi nindeo Paulu chàꞌan ra ma veñuꞌu ndian judíu chàkatituꞌun ra nuu na chiꞌin ndian yüvi judíu ndia, vati kùuni ra ña na chinuni na tuꞌun Jesucristu.
\p
\v 5 Takan kūu ta kēe Timoteu chiꞌin Sila ñuꞌuꞌ Macedonia, ta chāa ndra ñuu nuu ìyo Paulu. Ta ikan chāa ndra veꞌe nuu ìyo ra. Yakan va ora ndēꞌe Paulu ña chāa ndra, tajan kīchaꞌa ndio ra kàtituꞌun ra nani kivi ma tuꞌun Jesuu nuu ma ñivi judíu, va jànaꞌa kachin ra nuu na ña Jesuu juuni kùu ra ma Cristu ra tāchi Ndioo ña na jakakú ra yo ndia.
\v 6 Va ora kīchaꞌa ra kàꞌan ra teꞌen nuu na, tajan iin ndian judíu kīchaꞌa na kàyuni na chiꞌin ra ta kīchaꞌa na kàꞌan tiꞌini na chata ra. Yakan va Paulu kīchaꞌa ra jàkisi ra jaꞌma ra, ta kīchaꞌa ndio ra kàꞌan ra teꞌen chiꞌin na:
\p ―Ora jàndeꞌe Ndioo tundoꞌo nuu ndo na tüva chìtoi ti yüva kuati yuꞌu kùu yi, vati cha kātituꞌin tuꞌun chaꞌaꞌ Jesuu nuu ndo vaji töve jàchiꞌin ndo yi. Yakan va vitin ta itiꞌ nuu ni kuꞌun ndioi kukatituꞌin tuꞌun iꞌya nuu ñivi yüvi judíu ―kàti Paulu.
\p
\v 7 Ta ora kēe ndio ra ma veñuꞌu ndian judíu ikan, ta kuàꞌan ndio ra veꞌe iin ra nàni Ticio Justo, ta rakan ti iin ra jàkaꞌnu Ndioo kùu ra ndia. Ta ìyo veꞌe ra yatini xiin ma veñuꞌu ikan.
\v 8 Ta iin ra nàni Crispo, ra chàꞌnda tiñu ma veñuꞌu ikan juuni kīchaꞌa ra chìnuni ra tuꞌun ma Rachaꞌnu Jesucristu chiꞌin ndisaa ñivi ña ìyo veꞌe ra. Ta kuaꞌaꞌ ñivi ñuu Corintu kīchaꞌa chìnuni ta kùnduta na ora chīni na ma tuꞌun vaꞌa chaꞌaꞌ Jesuu ndia.
\v 9 Iin chanikuaa Paulu ndēꞌe ra Jesucristu takua ndēꞌo nakuyi tañu ñumaꞌna yo. Tajan teꞌen nākaꞌan Jesucristu chiꞌin ra:
\p ―¡Na yüꞌviun! ¡Na katituꞌu̱n tiá tuꞌin nuu tiaga ñivi! ¡Ta na jäñaun ña jànaꞌun yi nuu na!
\v 10 Vati ìyoi chiꞌun, ta nïꞌiin na küu jatiꞌini na chiꞌun a takueꞌun jàꞌa na, vati ìyo kuaꞌaꞌ ñivi mai ñuu iꞌya ña kāchi̱n ―kàti ra.
\p
\v 11 Takan kūu yakan va Paulu chīyo ra iin kuiya java ma ñuu Corintu ña jànaꞌa ra tuꞌun Ndioo nuu ma ñivi ikan.
\p
\v 12 Ta chāa iin kivi ña kīꞌvi ra nàni Galión chàꞌnda ra tiñu ñuꞌuꞌ Acaya. Ta ma ñuu Corintu ti ìyo yi tichi ñuꞌuꞌ Acaya ndia, tajan kūtiꞌvi taꞌan ndio ma ndian judíu, ta tīin ndio na Paulu. Ta chāndaka na ra nuu jàkutuni Galión tiñu, na jàndeꞌe ra tundoꞌo ra.
\v 13 Tajan teꞌen tīso ma ñivi kuati chata Paulu nuu ma Galión:
\p ―Raꞌya, kùu ra jàndaꞌviñaꞌa ñivio. Ti kàti ra ti tüvi vaꞌa ña jàkaꞌnu ndi Ndioo takua kàꞌan ma tutu ley ña kàꞌan chaꞌaꞌ ma niyi ìyo yi ña jaꞌa ndi ―kàti na.
\p
\v 14 Takan kūu ta chani kaꞌan Paulu iin tuꞌun nuu ra niku ora nākaꞌan Galión iin tuꞌun iꞌya nuu na:
\p ―Ndyoꞌo ndian judíu, na kuni vaꞌa ndo ña ni kaꞌin chiꞌin ndo. Tu ìyo iin ña kini a kuati kaꞌnu ña jāꞌa ra, tajan ìyo yi ña jakutuni̱ yi,
\v 15 va tava chāꞌi kuenda ña tìsokuati ndo ra chaꞌaꞌ ma tuꞌun kāꞌani ra chata tutu Ley chìnuni ndyoꞌo ñivi judíu, yakan va na jandondaa maani ndo yi ti na küuni jaꞌi yi ―kàti ra.
\p
\v 16 Takan kūu tajan jākunu Galión na tichi ma veꞌe nuu tàꞌnda tiñu ikan.
\v 17 Ta ikan tīin ndio ma ndian judíu ra nàni Sóstenes, ra chàꞌnda tiñu veñuꞌu judíu. Ta ikan jan nduvaꞌa kuii kāni na ma Sóstenes nuu ndeꞌe ma nuu nda vetiñu nuu chàꞌnda Galión ma tiñu ma ora ikani. Va ma Galión, vaji ndēꞌe ra ma ña ndoꞌo ma Sóstenes, tüvi nī jachiꞌin ra ma ña jàꞌa na chiꞌin ra.
\s Chaꞌaꞌ uni kīchaꞌa ndiko Paulu kuàkatituꞌun ra tuꞌun Jesuu ora chāa ndiko ra ma ñuu Antioquía
\p
\v 18 Takan kūu ta Paulu kīndooga ra kuaꞌaꞌ kivi ma ñuu Corintu. Ta ikan jan kīchaꞌa ndio ra kàꞌan ndio ra chiꞌin ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu ña ni kuꞌun ra. Ta ikan jan tīin ndio Paulu iin varku. Ta kēe ndio ra kuàꞌan ra chiꞌin Aquila ta chiꞌin ñasiꞌi ra ña nàni Priscila itiꞌ ñuꞌuꞌ Siria. Va ora takäaga kiꞌvi vi tichi varku, jiꞌna Paulu sōkon ra ndisaa ixi xini ra ñuu nàni Cencrea. Vati rakan jāchinu ra ña chāꞌa ra tuꞌun nuu Ndioo ña ni jaꞌa ra tiñu kuenda ra.
\v 19 Ta ora chāa na ñuu nàni Efesu, tajan ndākoo ra Priscila chiꞌin Aquila ma ikan. Ta kēe ndio ra kuàꞌan ra nuu ndaa iin veñuꞌu ndian judíu. Ta ikan kīchaꞌa ndio ra jànaꞌa ra chiꞌin ma ndian judíu ña kùtiꞌvi ma ikan.
\v 20 Ta ikan jan kīchaꞌa ña nàkaꞌan na chiꞌin ra ña na kindoo ra koo ra tiá kivi chiꞌin na, va nī kuuni ra.
\v 21 Yakan va teꞌen kīchaꞌa ra kàꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Ìyo yi ña kuꞌin itiꞌ nuu ti kùuni koi ñuu Jerusalén ora kichaꞌa ma viko ikan. Ta tu Ndioo kùuni, tajan vàchi̱ ndeꞌe ndikoi ndo inga chaꞌaꞌ ―kàti ra.
\p Ta ora chīnu kàꞌan ra takan tajan kīꞌvi ndio ra tichi ma varku ta kēe ndio ra ñuu Efesu ta kuàꞌan ra itiꞌ nuu.
\v 22 Ta ora chāa ra ñuu Cesarea, ta kēe ndiko ra kuàꞌan ra ñuu Jerusalén, kuàkaꞌan ra chiꞌin ndian chìnuni tuꞌun Jesuu ìyo veñuꞌu ikan. Ta ikan jan kēe ndio ra kuàꞌan ra itiꞌ ñuu Antioquía.
\v 23 Tajan kuaꞌaꞌ vaꞌa kivi chīyo ra ma ñuu Antioquía, ta ikan jan kēe ndiko ra kuàꞌan ra kuàjamani ra ndisaa ndian chìnuni tuꞌun Ndioo ìyo taꞌiiꞌiin ñuu nuu yāꞌa ra, taku ñuꞌuꞌ Galacia chiꞌin ñuꞌuꞌ Frigia.
\s Ra nàni Apolo kàtituꞌun ra tuꞌun Jesuu ñuu Efesu
\p
\v 24 Ma tiempu ikan chāa iin ra judíu, ra nàni Apolo ma ñuu Efesu. Ta ma rakan ti ra kìchi ñuu Alejandría kùu ra. Ta yaꞌa ga vii jànaꞌa ra ma tutu Ndioo nuu ma ñivi, ta chìto vaꞌa ga ra naja kua kàꞌan yi.
\v 25 Ti cha jākuaꞌa ra naja kua kùu itiꞌ Ndioo, ta ikan kīchaꞌa ra jànaꞌa ra yi chiꞌin ndisaa kuii anima ra nuu ma ñivi ikan. Ta kàtituꞌun kachin ra ndisaa naja kua chìto ra kuenda Rachaꞌnu Jesuu, vaji chìto ra uvanuu naja kua jānaꞌa Xuva ora jākunduta ra ñivini niku.
\v 26 Yakan va Apolo tüvi ndasii ra ora kàtituꞌun ra tuꞌun Ndioo nuu ñivi kaꞌìin tichi veñuꞌu ñivi judíu. Va ora chīni Priscila chiꞌin iian Aquila ma ña kàꞌan ra, tajan kāna siin vi ra, ta jānaꞌa vi tiaga kachin naja kua kùu ma itiꞌ Ndioo nuu ra.
\v 27 Ta ora kūuni Apolo yaꞌa ra itiꞌ ñuꞌuꞌ Acaya, tajan ndisaa ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu ìyo ñuu Efesu, chāꞌa na tundeeni ra. Vati tāa na iin carta ta chāꞌa na yi nuu Apolo, na kundaꞌa ra yi ta janaꞌa ra yi nuu ndian chìnuni ìyo ñuꞌuꞌ Acaya, ikan na kuꞌva na ña na ndoo ra chiꞌin na, vati töve nàkoto na ra. Takan kūu ta ora chāa ra ñuꞌuꞌ Acaya, tajan kīchaꞌa ña yaꞌa ga tìndee ra ma ndian kuàꞌan itiꞌ Jesuu, ti chāꞌa Ndioo ñamani ra nuu na, yakan va kīchaꞌa na chìnuni na ma tuꞌun ra.
\v 28 Ta Apolo, nuu tùvi ñivi jākanaa ra ndian judíu ora kànitaꞌan yuꞌu ra chiꞌin na, ti jànaꞌa ra nuu na ña kàꞌan kachin ma tutu Ndioo, ti Jesuu ndicha kuii kùu ma ra Cristu, ra tāchi Ndioo ña na jakakú ra yo.
\c 19
\s Paulu, chàa ndiko ra ñuu Efesu
\p
\v 1 Takan kūu ta juuni ìyoga Apolo ñuu Corintu, ora kēta chiyo Paulu iin yuku kini ña ìyo itiꞌ ñuꞌuꞌ Asia. Ta ora chāa ra ñuu nàni Efesu ikan nātaꞌan ra uvi uni ndian chìnuni.
\v 2 Ta teꞌen chīkatuꞌun ra nuu na:
\p ―¿A nīꞌi ndo Tati Ií Ndioo ora kīchaꞌa ndo chìnuni ndo? ―kàti Paulu chiꞌin na.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan na:
\p ―Nïꞌiin chaꞌaꞌ takäꞌan tasoꞌo ndi tuva ndicha ìyo iin Tati Ií Ndioo ―kàti na.
\p
\v 3 Tajan teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun tuku Paulu nuu na:
\p ―¿Ta nayi chīnuni ndo ora ña kūnduta ndo, tuva takan? ―kàti Paulu.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan tuku na:
\p ―Chīnuni ndi tuꞌun kātituꞌun Xuva ora jākunduta ra ñivi ―kàti na.
\p
\v 4 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Paulu chiꞌin na:
\p ―Va Xuva jākunduta ra ndisaa ndian jāña ña jàꞌa kuati, ta chīkoniꞌi ndiko na kuàꞌan na itiꞌ Ndiooni. Va juuni kātituꞌun Xuva nuu ndo ña na chinuni ndo tuꞌun ma Rachaꞌnu ña vàchi itiꞌ chata ra, vati rakan kùu Jesuu. ―Takan kàti Paulu chiꞌin na.
\p
\v 5 Ta ora chīni na ña kāꞌan Paulu teꞌen, tajan ndisaa na kūnduta ma ora ikani chiꞌin sivi ta ndatu Rachaꞌnu Jesuu.
\v 6 Tajan ora jūndii Paulu ndaꞌaꞌ ra xini na, ta ma ora ikani kōyo Tati Ií Ndioo chata na. Ta kīchaꞌa na kàꞌan na iin tuꞌun siin ña tüvi chìto na kàꞌan na. Ta juuni kīchaꞌa na kàtituꞌun na nuu ma ñivi chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo.
\v 7 Takan kūu ta ndisaa ma ndian kaꞌìin ikan, ìyo uchi uvi taꞌan na kùu na kua ndisaa na.
\s Paulu jànaꞌa ra tichi veñuꞌu ndian judíu, ta tichi jakuela ìyo ñuu Efesu
\p
\v 8 Takan kūu ta ndi uni yoo ña chīyo Paulu ma ñuu Efesu, tüvi nī yuꞌvi ra ña jànaꞌa ra tuꞌun Jesuu nuu ma ñivi tichi veñuꞌu ñivi judíu. Ta juuni kàꞌan ra ta jànini ra ma ñivi naja kua jàꞌa na ta kùu chaa na nuu chàꞌnda Ndioo tiñu.
\v 9 Va ìyo ndian yaꞌa ndava xini, ña nī kuuni na chinuni na ma ña kàꞌan ra. Tajan juuni ma ora ikani, kīchaꞌa na kàꞌan tiꞌini na chata ma itiꞌ Jesuu. Ta ikan Paulu kēsiin ra ma veñuꞌu ikan ta juuni tava ni siin ra ma ndian chinuni tuꞌun Jesuu. Tajan kēe ndio na kuàꞌan na chiꞌin ra iin jakuela ra nàni Tirano. Ikan jànaꞌa Paulu tandiꞌi kivi nuu ma ñivi ma jakuela ikan.
\v 10 Uvi kuiya kūu yi ña jāꞌa ra takan. Takan kūu ta tandiꞌi ñivi ñuꞌuꞌ Asia chīni tuꞌun chaꞌaꞌ Rachaꞌnu Jesuu, ta nda ndian judíu ta nda ndian yüvi judíu ndia.
\v 11 Ta Ndioo chāꞌa ra kuaꞌaꞌ vaꞌa ndatu ra nuu Paulu na janaꞌa ra yi nuu ñivi chiꞌin ndaꞌaꞌ ra.
\v 12 Takan kūu vaji pañitu a nda jaꞌma ni kùuni ña jànani na ra, ta chùndaꞌa na yi chàꞌan na nuu ndian kuꞌvi, ta ndàꞌa na. Ta juuni tàva ra ma tati xaan ña ndiso na ndia.
\p
\v 13 Va ìyo ndra judíu ña chàkunuu kai ña tàvaniꞌi ndra tati xaan ndiso ñivi. Ta ndrakan ti kùuni ndra jaꞌa ndra yi chiꞌin ndatu Rachaꞌnu Jesuu niku. Ta yakan va teꞌen kàꞌan xaan ndra chiꞌin ma tati xaan ndiso ma ndian kuꞌvi:
\p ―¡Chiꞌin ndatu Jesuu ña kàtituꞌun Paulu, yuꞌu, kàꞌin ña na kee ndo tichi anima ma ndian kùꞌvi! ―kàti ndra.
\p
\v 14 Ñaꞌa kùu ma ña jāꞌa ma ndi ucha taꞌan ndra seꞌe iin ra judíu ña nàni Esceva. Ta rakan ti iin ra chàꞌnda tiñu nuu ndra kùu sutu kùu ra.
\v 15 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma tati xaan ikan chiꞌin ndra:
\p ―Nàkotoi Jesuu, ta juuni chìtoi nda ra kùu Paulu, ¿va ndyoꞌo nda ndian kùu ndo ña chàꞌnda ndo tiñu nui? ―kàti ma tati xaan chiꞌin ndra.
\p
\v 16 Tajan ora chīnu kāꞌan ma ra ndiso tati xaan nuu ndra, tajan ma ora ikani, ndāva ma ra ndiso tati xaan chata ndra chiꞌin kuaꞌaꞌ ñandee ra ta jātiꞌini yi chiꞌin ndra, ta ikan chïto naja kua jāꞌa ndra ña kūndee ndio ndra kakú ndra ña janda kuàꞌan kaviti ndra ma itiꞌ veꞌe ndra, ta juuni tākueꞌe ndra ndia. Vati ndiꞌi jaꞌma ndra jānakaa ma ra ndiso tati xaan ikan.
\v 17 Ta ora kūu teꞌen, ndian judíu ta ndian yüvi judíu ìyo ñuu Efesu chīto na yi. Yakan va ora chīto na ña takan kūu, ta ndava yūꞌvi na. Ta ikan kīchaꞌa kuaꞌaꞌ ñivi jàkaꞌnu na Rachaꞌnu Jesuu.
\p
\v 18 Ta juuni kuaꞌaꞌ ndian já chīnuni chàꞌan na chàkatituꞌun na nuu ndisaa ñivi kaꞌìin ma ikan tandiꞌi ma kuati kini ña jàꞌa na.
\v 19 Ta kuaꞌaꞌ ndian nduvi chàndaka na ma tutu jàꞌa na. Ta ikan kīchaꞌa na chàꞌmi na yi nuu tùvi ñivi. Ta ikan tāvaniꞌi na kuenda naja kua ndaa ma tutu ikan. Ta ikan kēta yi ña ndaa yi uvi xiko uchi mii xuꞌunꞌ plata kua tandiꞌi yi.
\v 20 Ta takan kūu ta chìta kuati tuꞌun Rachaꞌnu Jesuu nda nikuuni, ta jànaꞌa Ndioo ndatu ra nuu ñivi ndia. Ta ikan kīꞌvi kuaꞌaꞌ ñivi itiꞌ kuàꞌan ra, chaꞌa ña chìnuni na tuꞌun Jesuu.
\v 21 Ta takan kūu ta chànini Paulu, ña kùuni ra kuꞌun ra itiꞌ ñuꞌuꞌ Macedonia chiꞌin itiꞌ ñuꞌuꞌ Acaya, nda kati chāa ra nda ñuu Jerusalén. Ta juuni kàti ra, ti ora chinu ma tiñu jàꞌa ra ñuu Jerusalén, juuni ìyo yi ña kuꞌun ra ñuu Roma ndia.
\v 22 Ta ikan tāchi Paulu uvi taꞌan ma ndra tìndee ra na kuꞌun ndra ñuꞌuꞌ Macedonia. Yakan va ma ndra tāchi ra teꞌen nàni ndra: Timoteu chiꞌin Latu. Vati ma Paulu, kīndoo ra uvi uniga kivi ma ñuꞌuꞌ Asia.
\s Jàkanuu ra nàni Demetriu xini ñivi ñuu Efesu
\p
\v 23 Tiempu ikan chīyo kuaꞌaꞌ tundoꞌo ndēꞌe ndian chìnuni tuꞌun Jesuu,
\v 24 ti kēta iin ra nàni Demetriu ña yaꞌa jàkanuu ra xini ma ñivi ñuu Efesu. Vati ma tiñu jàꞌa ra, kùu ña jàvaꞌa ra mamaa kaa plata. Ta juuni jàꞌa ra kuaꞌaꞌ vaꞌa veñuꞌu kuati ña kàa takua kàa veñuꞌu ña jàkaꞌnu ñivi nuu ìyo ndioo Artemisa chiꞌin yi. Ta jàkanaa ra kuaꞌaꞌ xuꞌunꞌ chiꞌin ma ña jàꞌa ra ndia. Ta juuni kuaꞌaꞌ xuꞌunꞌ tìaꞌvi ra ma ndian jàtiñu chiꞌin ra.
\v 25 Tajan jāꞌa ra ña na kutiꞌvi taꞌan ndisaa ndra jàtiñu chiꞌin plata. Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ra nuu na:
\p ―Ndyoꞌo xaa, cha chìto vaꞌa ndo, ti ma tiñu jàꞌa yo kùu yi iin ña vaꞌa maa yo ti ndòkuika yo jàꞌa yi.
\v 26 Ta juuni cha chìto ndo ma tuꞌun kàꞌan ra nàni Paulu nuu ñivi ta ndèꞌe ndo naja yaꞌa kìꞌvi na itiꞌ jànaꞌa ra. Kàti ra ti ma ndioo jàvaꞌa yo chiꞌin kaa yüvi ndioo ndicha kùu yi kàti ra. Takan jànaꞌa ra nuu ma ñivi. Yakan va kuaꞌaꞌ na cha chìnuni ma tuꞌun kàꞌan ra. Ta yüvi ñuu Efesu iꞌyani kùu yi ña jāꞌa ra takan, vati juuni jāꞌa ra takan chiꞌin ñivi ìyo ndisaa ñuu nuu yāꞌa ra ndia, nda kati ndiꞌi ñuꞌuꞌ Asia chàkunuu ra.
\v 27 Yakan va ndisaa ma ña jànaꞌa ra, iin kuati kaꞌnu kùu yi kuenda yo, koto kenaa ndisaa ma tiñu jàꞌa yo. Ta juuni ni kenaa ma ña jàkaꞌnu yo ndioo Artemisa tichi veñuꞌan ndia. Ta töva ni kaꞌan ma ñivi ti yaꞌa kaꞌnu kùu ndioo yo, ta tüva ni kuꞌva na ña na kaꞌnda ña tiñu nuu na. Vati yakan jàkaꞌnu ñivi ìyo nda itiꞌ ñuꞌuꞌ Asia, ta nda tandiꞌi ñuu ñuñivi ndia. ―Takan kàti Demetriu nuu ndra.
\p
\v 28 Ta ora chīni ndra tuꞌun kàꞌan Demetriu, tajan nduvaꞌa kuii kūxaan ndra ma ora ikani. Tajan teꞌen kīchaꞌa ndio ndra kàꞌan niꞌi ndra:
\p ―¡Yaꞌa ga kaꞌnu kùu ma ndioo Artemisa, kuenda ñivi ñuu Efesu! ―kàti ndra.
\p
\v 29 Tajan ma tiempu ikan, nduvaꞌa kuii jàkanuu xini ndra ma ñuu ikan. Ta ikan jan tīin ndra ra nàni Gayu chiꞌin inga ra nàni Aristarcu. Ta ninduvi ndrakan kīchi ndra ñuꞌuꞌ Macedonia ña chàkunuu ndra chiꞌin Paulu. Yakan va tīin ndra ndra, ta kēñuꞌu ndra ndra chāndaka ndra ndra nuu iin veꞌe kaꞌnu nuu ndòndaa tiñu itiꞌ tichi ñuu.
\v 30 Tajan Paulu kūuni ra kiꞌvi ra kaꞌan ra nuu ma ñivi kaꞌìin tiꞌvi ikan. Va ma ndian chìnuni ìyo chiꞌin ra, nī chaꞌa na kiꞌvi ra kàꞌan ra nuu na.
\v 31 Takan kūu ta juuni ìyo iin ndra kùmi tiñu ñuꞌuꞌ Asia ña nàkoto ndra Paulu, tāchi ndra, ndra kùu tatun ndra ña na kujandomani ndra Paulu, ti koto kiꞌvi ra ma kuati ikan, koto tiin na ra.
\v 32 Takan kūu ta ìyo ndian kàꞌan iin nakuyi, ta ìyo ndian kàꞌan inga nakuyi, vati jàkanuu xini na. Ta tiá kuaꞌaꞌ ga na, na töve chìto na ndaa chaꞌaꞌ kùu yi ña kùtiꞌvi na.
\v 33 Va ìyo iin ndian kaꞌìin tañu na, kātituꞌun kachin na ma tuꞌun ikan nuu iin ra nàni Jandu. Ta rakan kùu ra tīndaniꞌni ndian judíu nuu ma ñivi ikan, na kati ndiꞌi ra naja kua kùu yi. Yakan va Jandu kīchaꞌa jàndaꞌa ra nuu ma ñivi, na taxiin koo yuꞌu na ti ni kaꞌan ra. Ta ikan kīchaꞌa ra kàꞌan ra chaꞌaꞌ ñivi judíu nuu tandiꞌi ñivi ñuu kaꞌìin ma ikan.
\v 34 Va ora chāꞌa na kuenda ña juuni ma ra kùu ra, ra judíu ndia, yakan va uvi ora kūu yi ña nduvaꞌa kuii kūxaan na, ta teꞌen nākaꞌan na:
\p ―¡Yaꞌa ga kaꞌnu kùu ma ndioo Artemisa kuenda ma ñivi ñuu Efesu! ―kàti na.
\p
\v 35 Ta ikan jākutaxin ma ra secretariu ñuu Efesu ma ñivi kaꞌìin ikan. Ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin na:
\p ―Ndyoꞌo ñivi ñuu Efesu. Cha chìto tandiꞌi ñivi ìyo ñuñivi ti ma ñivi ìyo ñuu iꞌya kùmi na veñuꞌu nuu jàkaꞌnu yo ndioo Artemisa. Vati ndioo kaꞌnu kùan, ta ma yuu ií nuu ìyo naꞌna ña juuni kùmi yo yi, ti kīchi yi itiꞌ andivi.
\v 36 Yakan va tava nïꞌiin yo küu kaꞌan yo ña töve takan kūu yi niku. Yakan va tiá vaꞌa tu taxiin koo yuꞌu ndo, ta töve jàꞌa ndo nïꞌiin nakuyi tu töve chìto vaꞌa ndo yi.
\v 37 Vati ma ndra ndaka ndo kīchaa ndo iꞌya, tüvi nī suꞌu ndra nïꞌiin ña kaꞌìin tichi veñuꞌu nuu ndaa ma ndioo yo Artemisa, ta tüvi kàꞌan tiꞌini ndra chata ña ndia.
\v 38 Yakan va tu Demetriu chiꞌin ndra jàtiñu chiꞌin ra, tu ìyo kuati ña kùuni ndra jandondaa ndra chiꞌin inga ñivi, na kuꞌun jiꞌna ndra kukaꞌan ndra yi chiꞌin ndra kùu vesi nuu chàꞌnda ndra tiñu. Ta ikan taꞌiiꞌiin ndra kùu kaꞌan kachin ma kuati ndra, ta kùu jandondaa ma ndra vesi yi.
\v 39 Ta tu kùuni yo kaꞌan yo inga tuku nakuyi, na ndakan yo nuu ma ndra vetiñu ña na kachin ndra ora vaꞌa ña kùu kutiꞌvi yo, ikan na kuu ndondaa ma kuati yo chiꞌin inga ñivi, takua kàꞌan ma ley yo ña ìyo yi ña jaꞌa yo.
\v 40 Chaꞌaꞌ ndisaa ma ña kùu vitin, yaꞌa ga ika kùu yi ti tu koto ma ndra jandaru ñuu Roma ta tisokuati ndra ndisaa yo ti töve kùtiꞌvi yo takua kàꞌan ma Ley, ta tu chikatuꞌun ndra nuu yo nda kuenda kùu yi ña kànitaꞌan yuꞌu yo, ta juuni tüvi chìto yo nda chaꞌaꞌ kùu yi. ―Takan kàti ma ra secretariu ñuu Efesu.
\p
\v 41 Ta ora chīnu kāꞌan ra tuꞌun iꞌya nuu na, ta teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―¡Ta vitin na kuꞌun yo veꞌo! ―kàti ra.
\c 20
\s Paulu kēe ra kuàꞌan ra itiꞌ ñuꞌuꞌ Macedonia ta ñuꞌuꞌ Grecia
\p
\v 1 Ora chīnu kānitaꞌan yuꞌu ma ñivi, tajan kāna ndio Paulu tandiꞌi ma ndian chìnuni kaꞌìin ikan. Ta kīchaꞌa ra chùndayuꞌu ra na. Ta ora chīnu nātuꞌun ra chiꞌin na, tajan chūnumi ndaꞌaꞌ ra taꞌiiꞌiin na ña kàñaꞌa ra chiꞌin na, tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra itiꞌ ñuꞌuꞌ Macedonia.
\v 2 Takan kūu ta ndisaa ma ñuu nuu yàꞌa ra, chàꞌa ra tundeeni nuu kuaꞌaꞌ ndian chìnuni tuꞌun Jesuu. Ta takan jàꞌa ra nda kati chaa ra ñuꞌuꞌ Grecia
\v 3 nuu kīndoo ra uni yoo. Ta ikan chani tiin ra iin varku ña ni kuꞌun ra itiꞌ ñuꞌuꞌ Siria ora chīto ra ña cha nātuꞌun taꞌan ma ndra judíu ña ni tiin ndra ra ta kaꞌni ndra ra. Yakan va töva nī kuuni ra kuꞌun ra chiꞌin varku. Ta ikan jan chīkoniꞌi ndiko ra chiꞌin chaꞌaꞌ ra nda ma ñuꞌuꞌ Macedonia nuu yāꞌa ra niku.
\v 4 Ta ìyo iin ndra kàchaꞌan chiꞌin ra ña nàni teꞌen: iin ra nàni Sópater, ra seꞌe ra nàni Pirro ìyo ñuu Berea. Ta inga ra nàni Aristarcu, chiꞌin ra nàni Segundu, ndra ìyo ñuu Tesalónica. Ta juuni kuàꞌan ma ra nàni Gayu, ra ìyo ñuu Derbe, ta Timoteu, chiꞌin Tíkiku, ta Trófimu, ndra kīchi itiꞌ ñuꞌuꞌ Asia.
\v 5 Ta ndraꞌya ti chākosonuu ndra kuàꞌan ndra itiꞌ nuu Paulu, nda kati chaa ndra ma ñuu Troa. Ta ikan, chātu ndra ndi, nda kati chaa ndi.
\v 6 Ta ndyuꞌu, ti ndōo ndi ma ñuu Filipu nda ora cha yāꞌa viko ña chàcho paan ña tüvi yuchan iya tichi. Tajan ikan, kīꞌin ndi iin varku, ta nda tichi uꞌun kivi tajan chātaꞌan ndra ndi ñuu Troa. Ta ikan ndōo ndi ucha kivi chiꞌin ndra.
\s Paulu chàa ndiko ra ma ñuu Troa
\p
\v 7 Iin kivi ndomingu kùu yi, ña kūtiꞌvitaꞌan ndi chiꞌin ndisaa ñivi chìnuni tuꞌun Jesuu. Vati ikan ni kaꞌnda java ndi paan ií ña ni kachi ndi. Ta ikan kīchaꞌa Paulu kàtituꞌun ra nuu ndisaa ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu. Ta tava chànini ra kee ra ma ñuu ña ni kuꞌun ra inga kivi, yakan va indeeni kàꞌan ra tuꞌun ikan nuu na nda kati keta javañuu.
\v 8 Ta ndyuꞌu vati kaꞌìin ndi nda veꞌe uvi pisu. Ta ikan ti kaꞌìin kuaꞌaꞌ ñuꞌú kandil ña tìin.
\v 9 Ta nuu ìyo iin ventana ma veꞌe ikan, ikan nàndi iin rayoko nàni Eutico. Ta tava Paulu kàtituꞌun ra ma tuꞌun ikan nuu ma ñivi kuaꞌaꞌ tiempu, yakan va tīin ñumaꞌna ma rayoko ikan nuu nàndi ra ta kēꞌne ra nda ninuu. Ta ikan jan chāa ndio ndra ma nukeꞌe nuu kàndii ra ta kāniꞌi ndra ra va cha chīꞌí ra.
\v 10 Ta ikan jan, nūu ndio ma Paulu, tajan chāa ndio ra nuu kàndii ra. Ta ikan chūnandi chiti ra ta chūnumi ra ra. Ta teꞌen, nākaꞌan ra chiꞌin ma ndian chìnuni:
\p ―¡Na yüꞌvi ndo, ndyoꞌo yani, vati töve nī chiꞌí ra! ―kàti Paulu.
\p
\v 11 Ta ikan jan, ndāa ndiko ra kuàꞌan ra ma veꞌe ìyo nda siki chiꞌin ndisaa ndian chìnuni. Tajan chāꞌnda java ndio ra ma paan ií. Ta chāchi ra yi chiꞌin na. Ta ikan kīchaꞌa ndiko ra nàtuꞌun ra chiꞌin na nda kati kundichin inga kivi. Tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra.
\v 12 Ta ma ñivi ikan ti nduvaꞌa kuii chìsii na ña nāndoto ndiko ma rayoko ikan, ta chāndaka na ra ma veꞌe ra.
\s Paulu kēe ra ñuu Troa, ta kuàꞌan ra ñuu Miletu
\p
\v 13 Takan kūu ta ndyuꞌu chākosonuu ndi kuàꞌan ndi itiꞌ nuu chiꞌin varku nda kati chaa ndi ñuu Asón. Ta ikan chātu ndi Paulu vati vàchi chiꞌin chaꞌaꞌ ra, ti takan kūuni ra kichi ra.
\v 14 Tajan ora ndīkitaꞌan ndi chiꞌin ra ma ñuu Asón, ta ikan kīꞌin ra iin varku chiꞌin ndi indeeni nda kati chāa ndi ñuu Mitilene.
\v 15 Ta ikan jan kēe ndiko ndi kuàꞌan ndi tiá itiꞌ nuu, ta ikan yāꞌa ndi yatini ma ñuꞌuꞌ Quío. Ta nda inga kivi tajan chāa ndio ndi yuꞌu tañuꞌu nuu kàndii ñuu Samos. Ta ikan jan ndōo ndi iin chanikuaa ma ñuu Trogiliu. Ta ma inga kivi, tajan chāa ndi ma ñuu Miletu.
\v 16 Takan kūu ña nī kuuni Paulu kuꞌun ra ñuu Efesu ti koto kuyanga ra kuaꞌaꞌ tiempu ma ñuꞌuꞌ Asia. Vati kùuni ra chaa ra numini ñuu Jerusalén. Ta tu kùu yi cha ìyo ra ikan kivi kìchaꞌa viko Pentecosté, kùuni ra.
\s Paulu kàtituꞌun ra nuu ma ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu nuu ndian chìnuni ìyo ñuu Efesu
\p
\v 17 Ora chāa Paulu ñuu Miletu, tāchi ra ndra meru ra na kukana ndra ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu nuu ñivi chìnuni tuꞌun Jesuu ìyo ñuu Efesu, na kichi ndra nuu ndaa ra.
\v 18 Takan kūu tajan ora cha chāa ndio ndra nuu ndaa Paulu, tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndyoꞌo xaa, cha chìto vaꞌa ndo naja kua vii chīyoi chiꞌin ndo nda ma kivi nunuu ña kīchai ñuꞌuꞌ Asia.
\v 19 Vati ndisaa ma tiempu ña chīyoi chiꞌin ndo, jāꞌi tiñu Rachaꞌnu Ndioo kuenda ndo chiꞌin ndisaa ma tundeeni̱. Yakan va nani kivi ora jāꞌi yi, ndava chākui, vati ndēꞌi kuaꞌaꞌ tundoꞌo jāꞌa ma ndian judíu.
\v 20 Va vaji ndēꞌi kuaꞌaꞌ tundoꞌo, va töve nī jañai ña jànaꞌi tuꞌun vaꞌa Cristu nuu ndo. Vati ma tuꞌun ikan, iin tuꞌun vaꞌa kùu yi kuenda ndo. Yakan va chàꞌi chàjanaꞌi ma vetoꞌo ñuu ndo ta ta veꞌe ta veꞌe ndo.
\v 21 Yakan va indukuni chiꞌin ma ndian judíu ta ndian yüvi judíu cha kātituꞌin nuu na, na ndakoo na itiꞌ kini kuàꞌan na, ta na chikoniꞌi ndiko na itiꞌ Ndioo, ta na chinuni na tuꞌun Rachaꞌnu Jesucristu.
\v 22 Ta vitin kuàꞌin itiꞌ ñuu Jerusalén ti ma Tati Ií Ndioo, tāchi yuꞌu ña na kuꞌin. Ta na töve chìtoi nayi kùu ma ña taꞌin ñuu ikan.
\v 23 Uvanuu ma ña chìtoi kùu ña kàtituꞌun ma Tati Ií Ndioo nui, ti taꞌiiꞌiin ñuu nuu chài, ndàtu na yuꞌu ña ni tiꞌi na yuꞌu tichi vekaa. Ta juuni ndàtu na ña ni jandeꞌe na tundoꞌo yuꞌu ndia.
\v 24 Yakan va yuꞌu, tükuii yùꞌvi̱ ña ndèꞌi tundoꞌo, a kaꞌni ma ñivi yuꞌu. Vati uvaa ma ña chànini̱ kùu ña na jachinui chiꞌin ndisaa animai ma tiñu vaꞌa ña chāꞌa Rachaꞌnu Jesuu nui. Yakan va ma tiñu jàꞌi kùu ña na janaꞌi tuꞌun vaꞌa chaꞌaꞌ ma ñamani Ndioo ña kùu niꞌi tandiꞌi ñivi.
\p
\v 25 ’Takan kūu ña cha kātituꞌin nuu ndisaa ndo naja kua chàꞌnda Ndioo tiñu nuu yo. Ta vitin cha chìto vaꞌi, ti nïꞌiin ndo töva ni ndeꞌe ndo yuꞌu inga chaꞌaꞌ.
\v 26 Yakan va kùuni̱ ña koto ndo, ti yüvi kuati̱ kùu yi tu töve nī chinuni ndo tuꞌun Jesuu,
\v 27 vati yuꞌu, tüvi nī tixeꞌi nïꞌiin tuꞌun nuu ndo ti cha kātituꞌun kachi̱n ndisaa ma ña kùuni Ndioo ña koto ndo.
\v 28 Yakan va na kumi ndo ñivi chāꞌa Ndioo ña kùmi ndo takua kùmi ndo juuni maa ndo, ti ma Tati Ií Ndioo chāꞌa yi tiñu nuu ndo na kumi vaꞌa ndo tandiꞌi ndian chìnuni ìyo veñuꞌu Rachaꞌnu takua kùmi iin pato ma mvechala jàna ra. Takan ìyo yi ña kumi ndo na ndia, vati Rachaꞌnu Cristu jāta ra na chiꞌin nií maa ra ora chīꞌí ra nuu kruu ―kàti Paulu.
\p
\v 29 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan tuku Paulu chiꞌin ndrachaꞌnu ikan:
\p ―Cha chìto vaꞌi, ti ora cha kuàꞌin, ni kichaa iin ndra xaani ndeꞌe ndra ndo. Ta ni jaꞌa ndra chiꞌin ndo takua jàꞌa ma lobo xaan ña chàchi ri mvechala. Ta ndrakan ni janaꞌa ndra inga tuku tuꞌun nuu ndo, ikan na ndakoo ndo tuꞌun Cristu.
\v 30 Ta juuni ma ndra ìyo tañu ndo, ni kichaꞌa ndra janaꞌa ndra tuꞌun vata nuu ndo, vati kùuni ndra ña ndyoꞌo ndian chinuni na tandikun ndo kuꞌun ndo chata ndra.
\v 31 Yakan va na yati koo ndo ora ikan, ti cha kātituꞌin nuu ndo naja kua ni kuu yi. Ta na kukuꞌuni ndo ti ndi uni kuiya ña chīyoi chiꞌin ndo tüvi nī jañai ña jànaꞌi nduvi niñuu nuu taꞌiiꞌiin ndo chiꞌin takuii tinui.
\p
\v 32 ’Ndyoꞌo yani, vitin ndàkoi ndo ndaꞌaꞌ Ndioo, ikan na kumi kuenda ra ndo. Ta juuni na koo ma ñamani ra chiꞌin ndo takua kàꞌan ma tuꞌun ra. Vati juuni ma ndatu Ndioo kùu jakuaꞌnu vaꞌa yi ndo, ikan na niꞌi ndo ma tundeeni ra ña koo endeeni takua kàꞌan ma tuꞌun chāꞌa Ndioo nuu yo, ti takan tàꞌan chiꞌin ndisaa ndian kāchin ra ña kùu ñivi ií kuenda ra.
\v 33 Ta yuꞌu vati tüvi kùuni̱ xuꞌunꞌ inga ñivi kuendai, ta ni tüvi kùuni̱ jaꞌma nïꞌiin na ndia.
\v 34 Yakan va ndisaa ndo chìto ti jàtiñui chiꞌin ndaꞌi, ta kùu niꞌi̱ ndisaa ma ña chìniñuꞌi chiꞌin tandiꞌi ma ndian ìyo chiꞌi̱n.
\v 35 Takan jānaꞌi nuu ndo naja kua ìyo yi ña jatiñu ndo ndisaa tiempu chìyoi chiꞌin ndo. Yakan va na jatiñu ndo kuenda maa ndo, ikan na kuu tindee ndo ma ndian ndaꞌvi ndia. Ta na kukuꞌuni ndo ma tuꞌun kāꞌan Jesuu niku. Vati ma tuꞌun ikan teꞌen kàti yi: “Tiaga chìsio tu tindeo inga ñivi kua ña kuꞌva na yi nuu yo”, kāti ra. ―Takan kàti Paulu.
\p
\v 36 Ta ora cha yāꞌa kàꞌan Paulu teꞌen, tajan chūnandi chiti ra chiꞌin na. Ta indukuni kīchaꞌa ra kàꞌan ra chiꞌin Ndioo chiꞌin na.
\v 37 Ta ora cha chīnu kàꞌan na chiꞌin Ndioo, tajan ndisaa na ndaꞌvi kūuni na, ta chàku na ta chūnumi ndaꞌaꞌ na Paulu ña kàñaꞌa na chiꞌin ra.
\v 38 Vati kàti ra nuu na ña töva ni ndeꞌe ndiko na ra inga chaꞌaꞌ. Ta ikan jan chāndaka ndio na ra nda nuu ndaa ma varku ña ni kuꞌun ra.
\c 21
\s Paulu kèe ra kuàꞌan ra itiꞌ ñuu Jerusalén
\p
\v 1 Ta ora cha ndākoo ndio ndi ndra, tajan tīin ndi varku indeeni nda kati chāa ndi nda ñuꞌuꞌ ñuu Cos. Ta nda inga kivi, tajan chāa ndi ñuꞌuꞌ ñuu Rodas. Ta ikan kēe ndiko ndi kuàꞌan ndi nda kati chāa ndi ñuu Pátara.
\v 2 Ta ikan ñuu Pátara, nātaꞌan ndi inga varku ña kuàꞌan itiꞌ ñuꞌuꞌ Fenicia. Ta tichi yutun ikan kīꞌvi ndi ta kēe ndi kuàꞌan ndi tiá itiꞌ nuu.
\v 3 Ta itiꞌ kuàꞌan ndi ndēꞌe ndi ñuꞌuꞌ Chipre ña kàndii chiyo satin ndi. Va ndākoo ndi yi, ta indeeni kuàꞌan ndi nda ñuꞌuꞌ Siria, ta chūndaa run ñuu Tiro. Va tava ma varku ikan, ikani ndākoo run ndisaa ma ndatiñu ndiso run, yakan va ikan nūu ndi tichi run nundani ndia.
\v 4 Ta ora chāa ndi ma ñuu Tiro nātaꞌan ndi ndra chìnuni tuꞌun Jesuu ìyo ikan. Ta ikan kīndoo ndi chīyo ndi chiꞌin ndra ucha kivi. Ta tāchi Tati Ií Ndioo ndra ña na katituꞌun ndra nuu Paulu ña na küꞌun ga ra itiꞌ ñuu Jerusalén.
\v 5 Ta ora cha yāꞌa ma ucha kivi, tajan ndisaa ndra chìnuni chiꞌin ñasiꞌi ndra ta ndiakuati seꞌe ndra, chāndaka itiꞌ na ndi nda yuꞌu ñuu nuu kàndii tañuꞌu. Tajan chākuiin chiti ndi ma yuꞌu tañuꞌu ikan chiꞌin na. Ta ikan kīchaꞌa ndio ndi kāꞌan ndi chiꞌin Ndioo.
\v 6 Tajan ora chīnu ña chūnumi ndaꞌaꞌ ndi ña kàñaꞌa ndi chiꞌin na, tajan kāndaa ndio ndi tichi ma varku, ta ndiakan chīkoniꞌi ndiko na kàchaꞌan na itiꞌ veꞌe na.
\p
\v 7 Takan kūu tajan kēe ndiko ndi ñuu Tiro chiꞌin varku. Ta kuàꞌan ndi itiꞌ ñuu Tolemaida. Ta ora chāa ndi ikan, ta ikan jan káñaꞌa ndi chiꞌin ndian chìnuni tuꞌun Jesuu. Ta ikan jan kīndoo ndi chiꞌin na iin kivinia.
\v 8 Ta ma inga kivi kēe ndi ñuu Tolemaida, ta kuàꞌan ndi ñuu Cesarea. Ta ora chāa ndi ñuu Cesarea, ta chāꞌan ndi veꞌe ra nàni Lipe, ra chàkunuu kàtituꞌun tuꞌun chaꞌaꞌ Jesuu taꞌiiꞌiin ñuu. Vati rakan, kùu ma ra ìyo tañu ma ndi ucha taꞌan ndra kāchin tatun Jesuu ña na tindee ndra ndra. Ta ikan ndōo ndi chiꞌin ra veꞌe ra.
\v 9 Ta Lipe vati ìyo kumi taꞌan ñivi yoko seꞌe ra ña kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo.
\v 10 Takan kūu ta ora cha ìyo ndi uvi uni kivi ma ñuu Cesarea, ta ikan jan chāa iin ra kīchi itiꞌ ñuꞌuꞌ Judea ña nàni Agabo. Ta rakan ti juuni kàꞌan ra chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ndia.
\v 11 Ta ora chāa ra nuu kaꞌìin ndi, ta tāvaniꞌi ra sinchu indii toko Paulu. Ta chūꞌni ra ndaꞌaꞌ ra ta chaꞌa ra chiꞌin yi. Tajan teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Teꞌen kāꞌan ma Tati Ií Ndioo, ña ma ndian judíu ìyo ñuu Jerusalén, teꞌen ni kuꞌni na ma ra xuñaꞌa ma sinchu iꞌya, tajan ni kuꞌva ndio na ra nuu ñivi yüvi judíu ña na kaꞌni na ra. ―Takan kàti ma Agabo chiꞌin ma Paulu.
\p
\v 12 Tajan ora chīni ndi chiꞌin ma ñivi ñuu Cesarea ma ña kāꞌan ra, tajan nduvaꞌa kuii jānini ndi Paulu, ikan na küꞌun ra ma ñuu Jerusalén koto ndeꞌe ra tundoꞌo itiꞌ tikan.
\v 13 Va Paulu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―¿Ta naja chàku ndo, ta yaꞌa ndaꞌvi kùuni̱ ña jàꞌa ndo takan? Vati yuꞌu tüvi yùꞌvi ña ndeꞌi tundoꞌo, a kuvi̱ ma ñuu Jerusalén chaꞌaꞌ ma Rachaꞌnu Jesuu. ―Takan kàti Paulu chiꞌin ndi.
\p
\v 14 Va tava nī tasoꞌo ra ma ña kāꞌan ndi, yakan va jāña ndi ña jànini ndi ra. Tajan teꞌen nākaꞌan ndi chiꞌin ra:
\p ―¡Na jaꞌun ma ña kùuni Ndioo ña jaꞌun itiꞌ kuàꞌun, tuva takan! ―kàti ndi chiꞌin ra.
\p
\v 15 Takan kūu ta ora cha yāꞌa ndisaa ma ñaꞌa, tajan jāndovaꞌa ndi ndatiñu ndi, ta kēe ndi kuàꞌan ndiko ndi ma ñuu Jerusalén.
\v 16 Ta ìyo iin ndian chìnuni ìyo ñuu Cesarea ña chāndaka itiꞌ na ndyuꞌu nuu ìyo veꞌe ra nàni Mnasón, ra kīchi itiꞌ ñuꞌuꞌ Chipre. Ta rakan ti cha ìyo tiaga kuaꞌaꞌ tiempu ña chìnuni ra tuꞌun Jesuu. Ta juuni rakan kùu ra ña ni kuꞌva ra veꞌe nuu ni kindoo ndi koo ndi itaꞌvi kivi ndia.
\s Paulu chàndeꞌe ra nuu ìyo Jandiau
\p
\v 17 Takan kūu ta ora chāa ndio ndi ñuu Jerusalén, tajan ndisaa ma ndian chìnuni nduvaꞌa chìsii na ora ndēꞌe na ña chāa ndi. Tajan ikan ndōo ndi chiꞌin na iin chanikuaa.
\v 18 Ta ora tuvi inga kivi tajan kēe ndio ndi kuàꞌan ndi chiꞌin Paulu nuu ìyo veꞌe Jandiau. Ta ora chāa ndi ma veꞌe ra, ta ikan ndēꞌe ndi ña kaꞌìin tiꞌvi tandiꞌi ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu ña chìnuni tuꞌun Jesuu.
\v 19 Tajan ora chāa Paulu nuu kaꞌìin ndra, ta kāñaꞌa ra chiꞌin ndra. Ta ikan kīchaꞌa ra kàtituꞌun ra nuu ndra tandiꞌi ma tiñu jàꞌa Ndioo tañu ñivi yüvi judíu, vati Ndioo chāꞌa ra ndatu ra nuu Paulu ña na jaꞌa ra yi nuu ñivi ikan.
\v 20 Yakan va ora chīni ma ndrachaꞌnu yi, tajan kīchaꞌa ndra jàkaꞌnu ndra Ndioo. Ta ikan jan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin Paulu:
\p ―Kùuni ndi ña na kotoun, yoꞌo yani, ti tañu ñivi judíu, ìyo kuaꞌaꞌ mii ñivi chìnuni tuꞌun Jesuu. Ta ndisaa ndiakan, kàꞌan na ti ìyo yi ña jachinu yo tandiꞌi tuꞌun kàꞌan ma tutu ley Ndioo tāa Moisés tajiꞌna ndia.
\v 21 Ta juuni tāsoꞌo na ña maun kùu ma ra jànaꞌa nuu tandiꞌi ma ndian judíu ña kàchikanuu nuu chika ña na jäꞌaga na ma ña kàꞌan Moisés ña ìyo yi ña jaꞌa yo. Ta juuni kàtiun ti tüva ìyo yi ña kaꞌnda na ñii nuu ika ndrakuati seꞌe na ndia. Ta töva ìyo yi ña jaꞌa na ma costumbre ña jānaꞌa ñivio chīyo tajiꞌna ndia. Takan kàtiun nuu ma ñivi judíu ña kàchikanuu nuu chika, kàti na.
\v 22 ¿Ta nayi jàꞌa yo ña kàa yi teꞌen?, kùuniun. Vati ni koto ndiko ma ñivi ikan ña kīchaa ndikoun.
\v 23 Yakan va tiá vaꞌa tu jaꞌun ma tiñu ni tachi ndi nuu̱n, ikan na koo vaꞌun chiꞌin na. Tañu ndi ìyo kumi taꞌan ndra ña ni jaꞌa ndra iin kua chāꞌa ndra tuꞌun nuu Ndioo.
\v 24 Na kuꞌu̱n janandoun ñu̱n chiꞌin ndra ma ikan takua kùu ma costumbre. Tajan tiaꞌviun ña na sokon ndra ixi xini ndra kuenda Ndioo. Tajan juuni kua ikan ìyo yi ña jaꞌun, ikan na chinuni ma ñivi ña yüvi ña ndicha kùu ma ña kàꞌan na chataun. Vati juuni maun kùu iin ra jàchiꞌin ta tìñuꞌu ma ña kàꞌan tutu ley tāa Moisés tajiꞌna.
\v 25 Va taku ma ndian yüvi judíu cha chìnuni na tuꞌun Jesuu vitin, cha tāa ndi iin tutu tāchi ndi nuu na ña kàꞌan ti tüvi ìyo yi ña kachi na saꞌan kiti ña cha sōkó ñivi nuu ndioo yutun ií ña jàkaꞌnu na. Ta tüvi ìyo yi ña kachi na nií kiti, ta juuni tüvi ìyo yi ña kachi na saꞌan kiti ña cha kāꞌa. Ta na jaña ndra ña kìꞌvi ndra chiꞌin ñaꞌaꞌ yüvi ñasiꞌi ndra a ñaꞌa chiꞌin yüvi ra kùu iian, kàti yi. ―Takan kàti ndrachaꞌnu ikan chiꞌin Paulu.
\s Tìin na Paulu tichi veñuꞌu
\p
\v 26 Yakan va Paulu kēe ndio ra kuàꞌan ra. Ta ora tuvi ndio ma inga kivi, tajan nāndoo ndio Paulu chiꞌin ma ndi kumi meru ra takua kàꞌan ma costumbre ikan, ta ikan jan kīꞌvi ndio Paulu tichi veñuꞌu kaꞌnu chākatituꞌun ra nda ora kùu yi ña ndiꞌi ma kivi ña nàndoo ndra, ikan na kuu sokó ma sutu iin kiti nuu Ndioo chaꞌaꞌ taꞌiiꞌiin ndra.
\v 27 Takan kūu ta ora chani ndiꞌi ndi ucha kivi, tajan ma ndian judíu ña kīchi ñuꞌuꞌ Asia ndēꞌe ndra ma Paulu ña indii ra tichi veñuꞌu chiꞌin ndi kumi ndra kùu meru ra. Ta ikan jan kīchaꞌa ndio na jàkanuu na xini ma ñivi judíu, tajan kīꞌvi ndio ndra ña ni tiin ndra Paulu tichi veñuꞌu.
\v 28 Tajan teꞌen kīchaꞌa ndra kàꞌan niꞌi ndra:
\p ―Ndyoꞌo ñivi ñuu Israel ¡na tindee ndo ndyuꞌu ña tìin ndi raꞌya! Vati raꞌya kùu ma ra chàkunuu jànaꞌa ndanikuni nuu ñivi iin tuꞌun kàꞌan chata costumbre ña kua ikan jàꞌa yo ma ñuu yo. Ta juuni kàꞌan ra chata tutu Ndioo tāa Moisés tajiꞌna. Ta takan kàꞌan ra chata veñuꞌu kaꞌnu iꞌya ndia. Ta vitin cha tīꞌi ra ndian yüvi judíu tichi veñuꞌu kaꞌnu yo. Ta ndrakan ti jàkini ndra nuu ií tichi yi ―kàti ndra.
\p
\v 29 Teꞌen kàti ndra ti cha ndēꞌe ndra Paulu ña chàkunuu ra chiꞌin iin ra yüvi judíu, ra nàni Trófimu ra ñuu Efesu niku. Yakan va chānini ndra ti Paulu chāka ra ra ña na kuꞌun ra chiꞌin ra tichi veñuꞌu kaꞌnu ndaa ikan niku, kùuni ndra.
\v 30 Takan kūu tajan ndisaa ndio ma ñivi ñuu Jerusalén jākanuu ndio xini na. Tajan endee chìnu ndio na chāa na nuu ndaa Paulu ta tīin na ra. Ta kēñuꞌu ndio na ra, ta tāva na ra itiꞌ chata kora veñuꞌu. Ta ora cha tāvaniꞌi na ra, tajan numini chāsi ndio na yuveꞌe veñuꞌu nuu ra.
\v 31 Tajan chani kaꞌni na ra ora chāa tiñu nuu ma ra comandante ñuu Roma, ña tandiꞌi ñivi ñuu Jerusalén yaꞌaga kayuni na ndeꞌe na nuu ra.
\v 32 Yakan va ora chīto ma ra comandante, tajan jākutiꞌvi taꞌan ra kuaꞌaꞌ ma ndra jandaru ra chiꞌin inga ma ndra capitán jandaru ña na kunumi ndra kuꞌun ndra nuu kaꞌìin ñivi kànitaꞌan chiꞌin Paulu. Takan kūu tajan ma ndra judíu ora ndēꞌe ndra ña chani chaa ra chiꞌin jandaru ra, ta jāña ndio ndra judíu ña kàni ndra ma Paulu.
\v 33 Ta ikan jan chājayatin ndio ma ra comandante nuu ndaa Paulu, ta tīin ndio ra ra, tajan tāchi ndio ra jandaru ra ña na kuꞌni ndra Paulu chiꞌin uvi taꞌan karena. Ta ora cha ndikun ndio ra, tajan kīchaꞌa ndio ma ra comandante chìkatuꞌun ra nuu ma ñivi nda ra kùu ra, ta niyi kùu ma ña jāꞌa ra.
\v 34 Va ìyo ndian kaꞌìin tañu ma ñivi ikan, kàꞌan na ña jāꞌa ra iin nakuyi, ta ìyo inga ndian kàꞌan ña jāꞌa ra inga nakuyi. Yakan va ma ra comandante nī kuu kutunini ra nïꞌiin ma ña kàꞌan na, ti yaꞌa nanivaa kùu na. Takan kūu tajan kāꞌan ra chiꞌin ma ndra jandaru ra, na kundaka ndra Paulu kuꞌun ndra nuu ìyo ndra.
\v 35 Ta ora chāa ndio ndra nuu kìchaꞌa ma kuayu yuveꞌe ndra, tajan kāniꞌi ndio ndra ra, ta ndiso ndra ra ndaa ndio ndra ma kuayu ikan, vati takan ìyo yi ña jàꞌa ma ndra jandaru koto kaꞌni ma ñivi ra.
\v 36 Yakan va ndisaa ma ndra kàchaꞌan chata ma ndra jandaru teꞌen kàꞌan ndra:
\p ―¡Na kaꞌni ndo ra! ¡Na kaꞌni ndo ra! ―kàti ndra.
\s Paulu kàꞌan ra chaꞌaꞌ juuni maa ra nuu ma ñivi
\p
\v 37 Ta ora chāa ndio ma jandaru ma nuu ìyo yuveꞌe ña ni tiꞌi ndra Paulu, tajan teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ma ra chàꞌnda tiñu nuu ndra:
\p ―¿A kùu kaꞌin iin tiñu chiꞌun? ―kàti ra chiꞌin ma tuꞌun griegu.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma ra comandante nuu ma Paulu:
\p ―¿A kùu kaꞌun tuꞌun griegu? ―kàti ra.
\p
\v 38 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio Paulu chiꞌin ra:
\p ―Juu, chìtoi kàꞌin tuꞌun griegu ―kàti ra.
\p Ta ikan jan, nākaꞌan tuku ma ra comandante:
\p ―Tu ndicha ña chìtoun kàꞌun tuꞌun griegu, yüvi ra ñuu Egiptu kùu̱n, tuva takan. Vati tatiempu kīchi iin ra kēe tichi kuꞌu ñuu Egiptu, kīchi kanitaꞌan ra chiꞌin ma kuvienu chiꞌin kumi mii ndra chàꞌni ñivi ―kàti ra.
\p
\v 39 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Paulu chiꞌin ra:
\p ―Yüvi rakan kùi, ti iin ra judíu kùi. Ta kākui ñuu Tarsu, ña ìyo kuenda ñuꞌuꞌ Cilicia. Yakan va cha chìtoun ti iin ñuu yaꞌaga jàkaꞌnu ma ñivi kùu yi. Ta vitin chìkain iin ñamani nuu̱n ña na kuꞌvaun ña kaꞌin chiꞌin ma ñivi kaꞌìin ikan ―kàti Paulu.
\p
\v 40 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku ma ra comandante chiꞌin Paulu:
\p ―Na kaꞌun chiꞌin na tuva takan ―kàti ra.
\p Ta ikan jan chūndaa ndio Paulu nuu ìyo kuayu yuveꞌe, ta jāndaꞌa ra nuu na, na taxiin koo yuꞌu na. Tajan teꞌen kīchaꞌa ndio ra kàꞌan ra ma tuꞌun hebreu, takua kàꞌan ma ndian judíu chiꞌin na:
\b
\c 22
\p
\v 1 ―Ndyoꞌo tatá ta ndyoꞌo yani, na kuni vaꞌa ndo ña ni kaꞌin nuu ndo, ikan na koto ndo ti tüvi ìyo kuati̱. ―Takan kàti Paulu chiꞌin na.
\p
\v 2 Tajan ora chīni na ña kīchaꞌa Paulu kàꞌan ra tuꞌun hebreu, tajan tiaga kīndoo taxiin na. Ta ikan jan teꞌen nākaꞌan tuku ra:
\p
\v 3 ―Yuꞌu kùu ma ra judíu, ta kākui ñuu Tarsu ña ìyo kuenda ñuꞌuꞌ Cilicia. Ta chāꞌnui ñuu Jerusalén iꞌya ndia. Ta jākuaꞌi chiꞌin matru ra nàni Gamaliel. Ta ikan kūtuꞌvai tandiꞌi naja kua kàꞌan ma tutu Ley tāa ndra kùu ñivio chīyo tajiꞌna. Ta chiꞌin ndisaa chinituni̱, jàꞌi tiñu Ndioo takua jàꞌa ndo yi vitin.
\v 4 Vati tajiꞌna, nduvaꞌa kuii jāndeꞌi tundoꞌo tandiꞌi ma ñivi kuàꞌan itiꞌ Jesuu vati ndava kùuni kaꞌni̱ na. Yakan va kēi chākunui chata na. Ta nuu nàtaꞌin na ta tìi̱n na, ta tìꞌi̱ na tichi vekaa. Yakan va, ñaꞌa a raꞌii ña nàtaꞌin, tīi̱n na.
\v 5 Ta ma ra chàꞌnda tiñu nuu sutu, chiꞌin tandiꞌi ndra kuxini ña chàꞌnda tiñu chiꞌin ra, cha chìto vaꞌa ndra tandiꞌi ma ña jāꞌi. Vati maa ndra kùu ndra ña tāa ndra ma carta, ta chāꞌa ndra yi nui na kundakai yi nuu ma ndian judíu taꞌan yo ndian ìyo ñuu Damascu ña kàꞌan yi ña kùu tii̱n ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu ikan. Ta ikan jan chāꞌin ñuu Damascu ti kùuni̱ tii̱n na ta ndaka ndioi na kichai iꞌya ña na ndeꞌe na tundoꞌo.
\s Paulu kàtituꞌun ra naja kua nāniꞌi ra itiꞌ Jesuu
\r (Hch. 9:1-19; 26:12-18)
\p
\v 6 ’Tajan ora cha kuàkuyatin ndi ñuu Damascu, ìyo yi a kachuvi ndaa ñukaꞌñu, tajan itiꞌ andivi kīchi iin ñuꞌú tacha ña chìkonuu yi yuꞌu.
\v 7 Ta ndūvai nuu ñuꞌuꞌ jāꞌa yi. Tajan teꞌen chīni̱ iin tati ña kàꞌan chiꞌi̱n: “Saulu, Saulu, ta, ¿naja yaꞌa jàndeꞌun tundoꞌo yuꞌu?” kàti yi.
\v 8 Ta ikan jan, teꞌen chīkatuꞌun tukui nuu ma tati ikan: “¿Nda ra kùu̱n yoꞌo Rachaꞌnu?”, kati̱. Tajan teꞌen nākaꞌan ma tati ikan chiꞌi̱n: “Yuꞌu kùu Jesuu ra ñuu Nazaret, ra jàndeꞌun tundoꞌo chata.” Takan kàti ra chiꞌi̱n.
\v 9 Tajan ndisaa ma ndra kuàꞌan chiꞌi̱n, ora ndēꞌe ndra ma ñuꞌú ikan, nduvaꞌa kuii yūꞌvi ndra. Ta tüvi nī kutunini ndra ma tuꞌun kāꞌan ma tati ikan chiꞌi̱n.
\v 10 Tajan teꞌen chīkatuꞌin nuu yi: “¿Nayi kùuniun ña jaꞌi, yoꞌo Rachaꞌnu?”, kāti̱. Tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌi̱n: “¡Ndeta, ta na kuꞌu̱n ndikoun ma itiꞌ ñuu Damascu! Ta ikan ni katituꞌun ndra nuu̱n tandiꞌi ma nayi ìyo yi ña jaꞌun.” Takan kāti ma Rachaꞌnu chiꞌi̱n.
\v 11 Va tava ma ñuꞌú ikan, jāndokuaa yi yuꞌu, yakan va ma ndra merui ndàꞌa ndra ndaꞌi nda kati chāi ma ñuu Damascu.
\p
\v 12 ’Ta ora chāi ma ñuu ikan, tajan ikan ìyo iin ra nàni Ananía. Ta rakan ti iin ra yaꞌa jàchiꞌin ma ley tāa Moisés kùu ra, ta yaꞌaga tìñuꞌu tandiꞌi ma ñivi judíu ìyo ñuu Damascu ra ndia.
\v 13 Ta ikan jan chāndeꞌe ndio ra tichi veꞌe nuu kàndii̱. Ta ora chāa ra nuu kàndii̱, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌi̱n: “Yoꞌo ra yani Saulu. ¡Na ndondichin ndiko ndeꞌun!”, kāti ra. Tajan ma ora ikani, kūu nandeꞌe kachin vaꞌi, ta ndēꞌi ma Ananía ndia.
\v 14 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ma Ananía chiꞌi̱n: “Ndioo ña jàkaꞌnu ndian kūu ñivio tajiꞌna, rakan kāchin ñu̱n, ikan na kotoun nayi kùuni ra ña jaꞌun. Ta ikan jan kùu ndeꞌun ma Rachaꞌnu Jesuu ña kùu ra iin ra ndaa, vati kāchin ra ñu̱n ña na tasoꞌun ma tuꞌun kàꞌan ra.
\v 15 Yakan va maun kùu ma ra kāchin Ndioo ña na kùu̱n ma testigu Jesuu nuu tandiꞌi ma ñivi ìyo ñuñivi, ta katituꞌu̱n ma nuu na ndisaa ma ña ndēꞌun ta chīniun.
\v 16 Ta vitin tüva ìyo yi ña kuatun tiá. ¡Na ndetaun, ta kundutaun chiꞌin ndatu Rachaꞌnu Jesuu, ikan na janaa ra tandiꞌi ma kuatiun!” Takan kāti Ananía chiꞌi̱n.
\s Paulu kàtituꞌun ra nuu ñivi naja kua chāa ra nuu ñivi yüvi judíu
\p
\v 17 ’Yakan va ora kīchaa ndikoi ñuu Jerusalén iꞌya, ta ikan jan chāꞌin veñuꞌu kaꞌnu nda iꞌya. Ta ikan kīchaꞌi kàꞌin chiꞌin Ndioo, ta ikan ndēꞌe chiꞌin tinui ma Jesuu, takua ndèꞌo iin nakuyi ora chànio,
\v 18 ña teꞌen nākaꞌan ra chiꞌi̱n: “Yoꞌo Paulu, ¡na numini keun ñuu Jerusalén, ti na jächiꞌin na ma tuꞌin ña ni katituꞌu̱n nuu na!” Takan kātituꞌun Jesuu nui.
\v 19 Tajan teꞌen nākaꞌin chiꞌin ra: “Yoꞌo Rachaꞌnu, cha chìto vaꞌa ndra ti yuꞌu kùu ma ra chàkunuu tìin ma ñivi chìnuni tuꞌu̱n ma tandiꞌi veñuꞌu ñivi judíu niku. Ta juuni chìto na ña tīꞌi̱ na tichi vekaa, ta kāni̱ na ndia.
\v 20 Ta ora chāꞌni na Esteban, ra kàtituꞌun tuꞌu̱n, ikan ndai ndèꞌi nuu chàꞌni na ra chiꞌin yuu, vati induku chānini̱ chiꞌin ma ndra chàꞌni ra. Ta juuni kūmi̱ jaꞌma isukun ma ndra chàꞌni ra chiꞌin yuu ndia.”
\v 21 Takan kūu ta teꞌen nākaꞌan ma Rachaꞌnu nui: “Na kuꞌu̱n kukatituꞌu̱n tuꞌin nuu ñivi yüvi judíu ndian ìyo nuu chika.” Takan kàti ma Rachaꞌnu Jesuu chiꞌi̱n ―kàti Paulu chiꞌin ñivi ikan.
\s Paulu, kìꞌvi ra ndaꞌaꞌ ma ra comandante ra ìyo kuenda ñuu Roma
\p
\v 22 Yakan va nda ma tuꞌun iꞌyani, kùu ña tasoꞌo na ña kàꞌan Paulu ti kàyuni na jàꞌa ma tuꞌun kàꞌan ra. Tajan teꞌen kīchaꞌa na kànachaa na chata Paulu:
\p ―Raꞌya, tüva ìyo yi ña koo ra tiá ñuñivi iꞌya. ¡Na kaꞌni ndo ra! ―kàti na.
\p
\v 23 Ta ndiakan ti endee kanachaaga na tiá, ta tàva na jaꞌma na, ta jàkana na yi nuu sukun. Ta chòso na yuti nuu sukun ndia. Yakan va ndisaa ña jāꞌa na iꞌya jànaꞌa yi ti nduvaꞌa kuii kàyuni na ndèꞌe na nuu Paulu.
\v 24 Ta ma ora ikani, chāa ma ra comandante, ta tāchi ra jandaru ra na tiin ndra Paulu. Tajan tīꞌi ndio ndra ra tichi veꞌe nuu kìxi ndra. Ta juuni kāꞌan ra chiꞌin ma ndra jandaru ra ña na kani ndra ra nda kati kati ra nda chaꞌaꞌ kùu yi ña kùxaan ma ñivi chiꞌin ra.
\v 25 Takan kūu ta ora chani kani ndra ra, tajan teꞌen kīchaꞌa chìkatuꞌun Paulu nuu ma ra capitán ndaa chiꞌin ma ndra jandaru:
\p ―¿A chìto ndo ti ma ley ìyo ñuu Roma tüvi chàꞌa yi ña kàni ndo yuꞌu nda kati kaꞌan jiꞌna iin ra kùu vesi ma kuati̱, vati iin ra kùu kuenda ñuu kaꞌnu Roma kùi? ―kàti Paulu chiꞌin ma ra capitán.
\p
\v 26 Yakan va ora chīni ma ra capitán ña teꞌen kāꞌan Paulu, tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra kuàkatituꞌun ra nuu ma ra comandante. Ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―¡Na jaꞌun kuenda ma niyi ìyo yi ña jaꞌun, vati ma raꞌya na töve ìyo yi ña jandeꞌun tundoꞌo ra ti iin ra kùu kuenda ñuu kaꞌnu Roma kùu ra ndia! ―Takan kàti ma ra capitán chiꞌin ma ra comandante.
\p
\v 27 Ta ikan jan chājayatin ndio ma ra comandante ra nuu ndaa Paulu, ta teꞌen chīkatuꞌun ra nuu ra:
\p ―¿A ndicha ña ra kùu kuenda ñuu kaꞌnu Roma kùu̱n? ―kàti ra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan Paulu:
\p ―Juu, ndicha ña ra kùu kuenda ñuu kaꞌnu Roma kùi.
\p
\v 28 Tajan teꞌen nākaꞌan ndiko ma ra comandante chiꞌin Paulu:
\p ―Taku yuꞌu ti nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ xuꞌunꞌ tīaꞌvi̱, tajan kūu ndakui ma ra kuenda ñuu kaꞌnu Roma ―kàti ra chiꞌin ma Paulu.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan tuku ma Paulu chiꞌin ra:
\p ―Taku yuꞌu ti ra kuenda ñuu kaꞌnu Roma kùi nda ora kākui ―kàti ra.
\p
\v 29 Yakan va ora chīto ndra ña ndicha kùi ña ra kùu kuenda ñuu kaꞌnu Roma kùu ra, tajan ndisaa ndio ma ndra jandaru ni kani ra niku, chūndachiyo ndra xiin ra, ta nda ma ra comandante ndia. Ta juuni yūꞌvi ra ña chūꞌni ra ra chiꞌin karena niku.
\s Paulu ndaa ra ma nuu kaꞌìin tandiꞌi ma ndra chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu
\p
\v 30 Takan kūu ta ora tuvi inga kivi, tajan tāchi ndio ma ra comandante ma ndra jandaru ña na ndachi ndra ndaꞌaꞌ ma Paulu. Vati kùuni ra koto kachin ra nda chaꞌaꞌ kùu yi ña tìsokuati ma ñivi judíu ra. Ta ikan jan tāchi ndio ra tiñu nuu ma ndra chàꞌnda tiñu nuu sutu, chiꞌin tandiꞌi ma ndra kuxini nuu ma ndian judíu, ikan na kutiꞌvi taꞌan ndra. Yakan va ma ra kùu comandante ikan tāva ndio ra ma Paulu, ta chākutaa ra ra nuu kaꞌìin tiꞌvi tandiꞌi ndrakan.
\b
\c 23
\p
\v 1 Takan kūu ta ora chāa ra nuu kaꞌìin tiꞌvi ndra chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu tajan teꞌen nākaꞌan Paulu chiꞌin ndra:
\p ―Ndyoꞌo ndra yani ndian judíu. Nda vitin endee ìyo vaꞌi ta ìyo tuꞌvai kuenda Ndioo, ti ma chinituni̱ kàti yi ti tüvi ìyo kuati̱ nuu Ndioo. ―Takan kàti Paulu chiꞌin ndra.
\p
\v 2 Takan kūu ta ma sutu chaꞌnu kuxini ña nàni Ananía, kàꞌan ra nuu ma ndian kaꞌìin yatin xiin Paulu, ña na kani ndra viyuꞌu ra.
\v 3 Tajan teꞌen nākaꞌan Paulu chiꞌin ra:
\p ―¡Ndioo, ni kani ra maun, ti nàndiun chiña kuenda ña na tisokuatiun chatai, ti takan kàꞌan ma ley kàtiun! Ta juuni tāchiun ña na kani ndra yuꞌu, ta yakan ti tüvi chàꞌa ma ley ña jàꞌa yo yi ndia. Yakan va juuni ra vata kùu̱n ndia ―kàti Paulu.
\p
\v 4 Takan kūu tajan ndisaa ma ndra kaꞌìin xiin Paulu, teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―¡Na väꞌa jàꞌun ña kàꞌun nduvaꞌani chiꞌin ma sutu kuxini, vati ra ìyo kuenda Ndioo kùu ra! ―kàti ndra.
\p
\v 5 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Paulu chiꞌin ndra:
\p ―Kaꞌnu kooni ndo ndyoꞌo yani, ti töve chìtoi ña ma sutu kuxini kùu ra, yakan va kāꞌin teꞌen. Vati nuu ma tutu ley Ndioo teꞌen kàꞌan yi ndia: “¡Na käꞌan tiꞌinio chata ma ra chàꞌnda tiñu ñuu yo!”, kàti yi ―kàti ra.
\p
\v 6 Takan kūu tajan nākuni Paulu ña java ma ndra kaꞌìin ikan kùu ma ndra fariseu, ta inga java ndra kùu ma ndra saduceu. Ta ikan jan teꞌen nākaꞌan niꞌi ndio ma Paulu chiꞌin ndra:
\p ―Ndyoꞌo yani, yuꞌu kùu ma ra fariseu, takua kùu ma ñivi tatái. Ta tìso ndo kuati chatai, chaꞌaꞌ ña chìnuni̱ ña nàtaku ndiko ma ndian ndií ―kàti ra.
\p
\v 7 Yakan va ora kāꞌan Paulu takan tajan ma ndra fariseu chiꞌin ndra saduceu, kēsiin ndra ma ora ikani, jāꞌa ma tuꞌun kāꞌan Paulu. Ta ikan jan kīchaꞌa ndio ndra kànitaꞌan yuꞌu ndra chiꞌin juuni maa ndra.
\v 8 Ti kàti ma ndra saduceu ti tüvi nàtaku ndiko ma ndian ndií. Ta juuni kàti na ti tüvi ìyo tati vaꞌa jàꞌa tiñu nuu Ndioo ta ni inga tati ndia, kàti ndra. Va ma ndra fariseu, kàti ndra ti chìnuni ndra ña nàtaku ndiko ma ñivi ndií ta ña ìyo tati ndia.
\v 9 Takan kūu tajan kīchaꞌa ndio ndra kànitaꞌan yuꞌu ndra. Ta tañu ma ndra fariseu ndēta iin ndra matru jànaꞌa ley ña teꞌen kàꞌan ndra:
\p ―¿Ta naja kùuni ndo tisokuati ndo raꞌya? Ta tüvi ìyo nïꞌiin kuati ra, ta tüvi chìto yo tu iin tati vaꞌa jàꞌa tiñu nuu Ndioo tāchi ra ―kàti ndra.
\p
\v 10 Takan kūu ta tava tüvi kùtaxin na ña kànitaꞌan yuꞌu na, yakan va kīchaꞌa yùꞌvi ma ra comandante, koto kaꞌni ndra Paulu. Yakan va tāchi ra iin ma ndra jandaru ra ña na kuꞌun ndra kukiꞌin ndra ma Paulu nuu ndaa ra tañu ndra, ta kuꞌun ra chiꞌin ndra nuu ìyo veꞌe nuu kìxi ndra.
\p
\v 11 Takan kūu tajan chanikuaa inga kivi kēta ma Rachaꞌnu Jesuu nuu Paulu ña teꞌen kàꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Yoꞌo Paulu, na jandeeniun ma ña kàꞌan na chataun, ti takua kàtituꞌu̱n tuꞌin ñuu Jerusalén iꞌya, juuni kua ikan ìyo yi ña katituꞌu̱n yi ñuu Roma ndia. ―Takan kàti ma Rachaꞌnu Jesuu chiꞌin ra.
\s Jàndoꞌiin tuꞌun ma ndra judíu naja kua ni kaꞌni ndra Paulu
\p
\v 12 Takan kūu ta ora tuvi inga kivi kūtiꞌvi taꞌan iin ma ndra judíu. Ta ikan kīchaꞌa ndra nàtuꞌun taꞌan ndra naja kua jaꞌa ndra ta kaꞌni ndra Paulu. Takan kūu ta taꞌiiꞌiin ndra chāꞌa ndra tuꞌun nuu Ndioo ña tüvi kachi ndra, ta tüvi koꞌo ndra nïꞌiin nakuyi nda kati kaꞌni jiꞌna ndra Paulu.
\v 13 Ta ma ndrakan ti yaꞌaga uvi xiko taꞌan ndra kùu ndra ña chāꞌa ndra tuꞌun nuu Ndioo ña ni kaꞌni ndra Paulu.
\v 14 Ta ikan jan chāꞌan ndio ndra nuu ma ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu nuu sutu chiꞌin nuu ma ndrachaꞌnu judíu, tajan teꞌen nākaꞌan ndra nuu ndra:
\p ―Taꞌiiꞌiin ndyuꞌu cha chāꞌa ndi tuꞌun nuu Ndioo ña tüvi ni kachi ndi nïꞌiin nakuyi, nda kati kaꞌni jiꞌna ndi Paulu. Ta tu tüvi jachinu ndi ma ña kaꞌan ndi, tajan ni ndeꞌe ndi tundoꞌo jàꞌa ra.
\v 15 Yakan va ndyoꞌo ta ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu, kùuni ndi ña na ndakan ndo nuu ma ra comandante na kundaka ra Paulu kichi ra nuu ndo itaan. Ta kati ndo ti kùuni ndo koto kachin ndo ma ña ndaa ña jāꞌa Paulu. Ta ndyuꞌu ti ni kuiin xeꞌe ndi yuꞌu itiꞌ nuu vàchi ra chiꞌin ndra. Ta ikan ni kaꞌni ndi ra antea ña kichaa ra nuu ndo. ―Takan kàti ma ndra ni kaꞌni Paulu chiꞌin ma ndrachaꞌnu ikan.
\p
\v 16 Va tava ma ra seꞌe ma ñataꞌan Paulu chīni ra ma ña kàꞌan ndra ña ni kaꞌni ndra tachaꞌnu ra Paulu. Yakan va kēe ra chàkatituꞌun ra nuu Paulu, nda ma nuu ìyo veꞌe nuu kìxi ma ndra jandaru. Yakan va ora chāa ra ikan, ta kātituꞌun ra yi nuu ra.
\v 17 Ta ikan jan kāna Paulu iin ma ra capitán, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―¡Na jaꞌun iin ñamani ta na kundakaun ma rayoko iꞌya kuꞌu̱n nuu ma ra comandante! Vati ìyo iin ña ni kaꞌan ra chiꞌin ra ―kàti Paulu.
\p
\v 18 Yakan va ma ra capitán chāndaka ra ra nuu ma ra comandante, tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma ra capitán chiꞌin ra:
\p ―Paulu ra indii tichi vekaa, tāchi ra yuꞌu ña na kichi ndakai ma rayoko iꞌya nuu̱n. Vati ìyo iin ña ndicha ni kaꞌan ra chiꞌun. ―Takan kāti ma ra capitán chiꞌin ma ra comandante ikan.
\p
\v 19 Ta ikan jan tīin ndio ma ra comandante ndaꞌaꞌ ma rayoko ikan, ta kēsiin ra chiꞌin ra. Tajan teꞌen chīkatuꞌun ndio ra nuu ra:
\p ―¿Nda tiñu kùuniun kaꞌun chiꞌi̱n? ―kàti ra.
\p
\v 20 Tajan teꞌen nākaꞌan ndio ma rayoko:
\p ―Ndra judíu cha jāndoꞌiin tuꞌun ndra ña ni ndakan ndra nuu̱n, ña itaan na kuꞌu̱n chiꞌin Paulu nuu kaꞌìin ma ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu. Ta ndrakan ti kāti ndra ña kùuni ndra koto kachin ndra ma ña ndaa ña jāꞌa tachaꞌnui Paulu.
\v 21 Va koto chïnuniun ma ña kàꞌan ndra ti tuꞌun vatani kùu yi. Vati yaꞌa uvi xiko taꞌan ndra kùu ndra ña kaꞌìin xeꞌe ndra yuꞌu itiꞌ ña ni kaꞌni ndra tachaꞌnui Paulu ora ni yaꞌa ra. Ta chāꞌa ndra tuꞌun nuu Ndioo, ña na jandeꞌe ra tundoꞌo ndra tuva kachi ndra ta koꞌo ndra takuii antea, nda kati kaꞌni ndra tachaꞌnui Paulu. Ta vitin cha ìyo tuꞌva ndra ña ndàtu ndra ndeꞌo naja kua ni kaꞌun kuenda ra. ―Takan kàti ma rayoko ikan chiꞌin ma ra comandante.
\p
\v 22 Takan kūu ta ma ra comandante tāchi ra ma rayoko ikan ña na kuꞌun ra veꞌe ra. Va jiꞌna kāꞌan ra chiꞌin ra ña na kätituꞌun ra ma tuꞌun iꞌya nuu nïꞌiin ñivi.
\s Tàchi ndra Paulu nuu ra kuvienu Félix
\p
\v 23 Takan kūu tajan kāna ndio ma ra comandante uvi taꞌan ma ndra capitán ña teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Na jandovaꞌa ndo uvi cientu jandaru ña kaka chiꞌin chaꞌaꞌ, ta uni xiko uchi taꞌan ma ndra jandaru yoso kuayu, ta uvi cientu ma ndra kuꞌun chiꞌin lanza. Vati kaa iín chanikuaa vitin, ni koꞌo ñuu Cesarea ―kàti ra.
\p
\v 24 Ta juuni tāchi ra ña na jandovaꞌa ndra kuayu ña koso Paulu ndia. Ta juuni kāꞌan ra chiꞌin ma ndra jandaru ra ña na kumi vaꞌa ndra Paulu ora kundaka ndra ra nuu ma kuvienu Félix.
\v 25 Ta chiꞌin ndra tāchi ra iin carta ña kaꞌan teꞌen:
\p
\v 26 “Yuꞌu ra kùu Claudiu Lisias, tàchi̱ iin tutu iꞌya nuu̱n yoꞌo tatá kuvienu Félix ti kùuni̱ kaꞌin iin tuꞌun nuu̱n.
\v 27 Vati ndra judíu, tīin ndra raꞌya, ña ni kaꞌni ndra ra. Va ora chītoi ña ra ìyo kuenda ñuu Roma kùu ra, tajan chāꞌin chiꞌin jandarui, ta jākakúi ra.
\v 28 Yakan va kùuni̱ kotoi nda chaꞌaꞌ kùu yi ña tīin ndra ra, yakan va chāndakai ra nuu ma ndra chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu.
\v 29 Ta ikan jan chītoi ña tīsokuati na ra chiꞌin ma tuꞌun kàꞌan ma ley maa na. Yakan va tüvi nī jaꞌa ra nïꞌiin kuati kaꞌnu ña kùu kaꞌni ndra ra chaꞌaꞌ yi, ta ni vekaa tüvi ìyo yi ña kundii ra ndia.
\v 30 Ta tava cha chìtoi ña ma ndra judíu kūtiꞌvi taꞌan ndra, ta jāndikitaꞌan tuꞌun ndra ña ni kaꞌni ndra ra, yakan va vitin tàchi̱ ra nuu̱n. Ta juuni cha kātituꞌin nuu ma ndra tìsokuati ra ña na katituꞌun ndra nuu̱n nda chaꞌaꞌ kùu yi ña tìsokuati ndra ra, ta nda chaꞌaꞌ kùu yi ña kùuni ndra kaꞌni ndra ra ndia. ¡Na koo vaꞌun!” Takan kàti ma tutu tāchi ra nuu ra.
\p
\v 31 Takan kūu ta ma ndra jandaru jāꞌa ndra ma kua kāti ma ra comandante nuu ndra. Ta ma ora chanikuaa, tajan kēe ndio ndra kuàꞌan ndra chiꞌin Paulu itiꞌ ñuu Antípatris.
\v 32 Ta ora tuvi inga kivi, tajan ma ndra jandaru ña kuàꞌan chiꞌin chaꞌa, chīkoniꞌi ndiko ndra nuu ìyo veꞌe nuu kìxi ndra. Ta ma ndra yoso kuayu ti kuàꞌan ndra itiꞌ nuu chiꞌin Paulu.
\v 33 Takan kūu ta ora chāa ndra ñuu Cesarea, ta chāꞌa ndra ma carta ikan nuu ma kuvienu Félix, ta kūtaa ndra Paulu nuu ra.
\v 34 Takan kūu ta ora cha yāꞌa jàkuaꞌa ra ma carta ikan, tajan teꞌen chīkatuꞌun ndio ma ra kuvienu nuu Paulu:
\p ―¿Nda ñuu kīchiun? ―kàti ra.
\p Ta Paulu nākaꞌan ra ti ra ñuꞌuꞌ Cilicia kùu ra.
\v 35 Tajan teꞌen nākaꞌan ndiko ma ra kuvienu chiꞌin ra:
\p ―Ni tasoꞌi ma ña ni kaꞌun ora ni kichi ma ndra tìsokuati ñu̱n ―kàti ma ra kuvienu chiꞌin Paulu.
\p Ta ikan jan kāꞌan ndio ra chiꞌin ma jandaru ña na kumi vaꞌa ndra Paulu tichi vetiñu nuu chàꞌnda Herode tiñu.
\c 24
\s Tuꞌun kàti Paulu nuu ra kuvienu Félix
\p
\v 1 Takan kūu ta ora cha yāꞌa uꞌun kivi tajan Ananía ra chàꞌnda tiñu nuu sutu, chāa ra ñuu Cesarea chiꞌin ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu, ta iin ra kàꞌan chaꞌa ñivi nàni Tértulo ña ni tisokuati ndra Paulu nuu ma kuvienu.
\v 2 Yakan va tāchi ndio ma ra kuvienu Félix tiñu nuu ndra jandaru ña na kichi ndakan ndra Paulu nuu ra. Tajan teꞌen kīchaꞌa nàkaꞌan ndio Tértulo ña tìsokuati ra Paulu nuu Félix:
\p ―Yoꞌo tatá kuvienu, taꞌvindioun chaꞌaꞌ ma tiñu jàꞌun. Vati vitin ìyo taxiin ma ñuu jàꞌun. Ta taꞌvindioun ña cha jāndovaꞌun ñuu chiꞌin chinituniun ndia.
\v 3 Yakan va chiꞌin ndiꞌi anima ndi, chāꞌa ndi taꞌvindioo nuu̱n, ti tüvi kumani nïꞌiin nakuyi nuu ndi. Yakan va yaꞌaga tìñuꞌu ndi ñu̱n, yoꞌo ra kuvienu, tatá Félix.
\v 4 Va tava küuni ndi jakenaa ndi kuaꞌaꞌ tiempu̱n, yakan va chìkain iin ñamani nuu̱n, ña na tasoꞌun iin tiñu vali ña ni kaꞌin chiꞌun.
\v 5 Ra kini chiña nātaꞌan ndi ra ña jàkanuu ra xini ñivi judíu ìyo tandiꞌi ñuu ñuñivi. Ta juuni ra kùu ra kuxini iin grupu nàni nazarenos.
\v 6 Ta juuni kūuni ra kaꞌan ra chata veñuꞌu kaꞌnu ndi. Yakan va ndyuꞌu chani tiin ndio ndi ra, ta tiꞌi ndio ndi ra vekaa, ti kùuni ndi jandeꞌe ndi tundoꞌo ra takua kàꞌan ma ley ndi.
\v 7 Va ma ra comandante Lisias chiꞌin ra capitán jandaru, chāa ndra ta nāmaa ndra ra nuu ndi.
\v 8 Ta kāti ndra ti ndian tīsokuati chata ra, ìyo yi ña kichi ndra nuu̱n ta kati ndra yi. Yakan va juuni maun ìyo yi ña ndakatuꞌun nuu ra, ikan na koto kachiun nda chaꞌaꞌ kùu yi ña tìsokuati ndi ra. ―Takan kàti ma ra Tértulo chiꞌin ma kuvienu Félix.
\p
\v 9 Ta nda ndisaa ndian judíu kaꞌìin iꞌya vitin, juuni tīsokuati na ra ndia.
\v 10 Takan kūu ta ma ra kuvienu jāndaꞌa ra nuu Paulu, ikan na kaꞌan ra. Tajan teꞌen kīchaꞌa nàkaꞌan ndio ma Paulu:
\p ―Yaꞌa chìsii̱ ña chāꞌun ña kàꞌin iin tuꞌun chiꞌun. Vati cha chìto vaꞌi ti cha ìyo kuaꞌaꞌ kuiya ña yoꞌo kùu ra jàndondaa kuati ñuu iꞌya.
\v 11 Yakan va kùu ndakatuꞌu̱n ma tuꞌun ndaa nuu ma ñivi, vati já kēta uchi uvi kivi ña chāꞌin ñuu Jerusalén ña jàkaꞌnui Ndioo veñuꞌu kaꞌnu ndaa ikan.
\v 12 Ta tüvi nī nataꞌan ndra yuꞌu, ña kànitaꞌan yuꞌi chiꞌin nïꞌiin ñivi ña jàkanui xini na. Ta tüvi nī nataꞌan ndra yuꞌu ña takan jāꞌi kuati tichi veñuꞌu kaꞌnu a inga veñuꞌu ndia. Ta nïꞌiin tichi kai tüvi nī nataꞌan ndra yuꞌu ña jāꞌi iin kuati takan ndia.
\v 13 Ta ñivi kaꞌìin iꞌya, na küu kaꞌan na ña ndicha kùu ma kuati̱ tìso ndo chatai.
\v 14 Yakan va ma ña kùu kaꞌin nuu̱n, kùu ma ña yaꞌa chinuni̱ indukuni takua chìnuni inga ndian kuàꞌan itiꞌ Jesuu, vaji ma itiꞌ ikan kùu yi ma ña kàꞌan ndra iꞌya ña kùu itiꞌ ña töve vaꞌa. Vati takani jàꞌi tiñu nuu Ndioo ta jàkaꞌnui ra takua jākaꞌnu ndian kūu ñivi ndi tajiꞌna, ti chìnuni̱ tandiꞌi tuꞌun ley tāa Moisés chiꞌin tandiꞌi ña tāa ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna ndia.
\v 15 Yuꞌu chìnuni̱ ña ni janataku Ndioo ma ndian cha chīꞌí, nda ma ndian vaꞌa chiꞌin ndian töve vaꞌa ndia, indukuni ma tava chìnuni ma ndra kaꞌìin iꞌya ndia.
\v 16 Yakan va nani ora nàndukui naja kua kuu koo vaꞌa animai chiꞌin ña chànini̱ nuu Ndioo chiꞌin nuu ndian ìyo ñuñivi ndia.
\p
\v 17 ’Takan kūu ta ora cha yāꞌa kuaꞌaꞌ kuiya ña chàkunui nda ni nikuuni. Ta ikan jan chīkoniꞌi ndikoi ñui, vati ikan ni kuꞌvai xuꞌunꞌ kuenda ndian ndaꞌvi, ta ni kuꞌin sokói kiti kuenda Ndioo ñuu Jerusalén ndian.
\v 18 Ta ora cha chāa ndioi ma ñuu Jerusalén, jiꞌna jāchinui ma ceremonia ña nàndoi. Tajan kīchaꞌa ndioi sòkói iin kiti kuenda Ndioo tichi veñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén ora nātaꞌan iin ndra judíu kīchi ñuu Asia yuꞌu. Ta ora ndēꞌe ndra ña ndai ikan, tüvi kaꞌìin kuaꞌaꞌ ñivi chiꞌi̱n, ta tüvi jàkanui xini ma ñivi ndia.
\v 19 Yakan va tu ndicha ña ìyo kuati̱, tiá vaꞌa tu kichi ma ndrakan nuu̱n, ta tiso ndra kuati chatai, tuva ìyo nda chaꞌaꞌ kùu yi.
\v 20 Ta tu tüvi, tajan ma ndra kaꞌìin iꞌya, na katituꞌun ndra tuva ndicha ña nāniꞌi ndra yuꞌu, ña jāꞌi iin kuati ora kaꞌìin tiꞌvi ndi nuu ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu.
\v 21 Chïto, ¿a töve chaꞌaꞌ ña ndai ma tañu ndra ta nākaꞌin niꞌi vaꞌa ti chìnuni̱ ña ni nataku ndiko ndian ndií kùu yi? ―Takan kāti Paulu chiꞌin ndra.
\p
\v 22 Ta ora chīni ma kuvienu Félix ña kàꞌan Paulu teꞌen, ta tava cha chìto vaꞌa ra naja kua kàa ma itiꞌ kuàꞌan Paulu, yakan va ndākoo nuu ra yi ikani, ta teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Na kuatu ndo nda kati kichaa ra chàꞌnda tiñu nuu jandaru, ra nàni Lisias. Tajan kùu kaꞌan kachin ndo ma tuꞌun kaꞌan ndo, tajan kùu jandondai ma kuati ndo ―kàti ra.
\p
\v 23 Takan kūu tajan tāchi ndio ma ra kuvienu Félix ma ra capitán, na tiꞌi ndiko ra Paulu tichi vekaa. Ta na jakuenda ra ra, va na kuꞌva ra ña kìꞌvi ndian kùu amigu ra ndeꞌe na ra, ta tindee na ra chiꞌin ña chìniñuꞌu ra.
\p
\v 24 Takan kūu ta ora cha yāꞌa kuaꞌaꞌ kivi, tajan chāa ma ra kuvienu Félix chiꞌin ñasiꞌi ra Drusila iin ña judía nuu chàꞌnda ra tiñu. Ta ikan jan kāna ra Paulu na kichi ra. Ta ora chāa ndio Paulu nuu ra, tajan kìchaꞌa ra nàtuꞌun ra chaꞌaꞌ Jesuu ta chaꞌaꞌ ña naja kua chìnuni ra tuꞌun ra.
\v 25 Va ora kīchaꞌa Paulu nàtuꞌun ra chaꞌaꞌ ña ìyo yi ña koo vaꞌa yo kuenda Ndioo, ta chaꞌaꞌ ña ìyo yi ña kumi yo juuni maa yo, ta juuni chaꞌaꞌ ma kivi ni kichi ora ni jandeꞌe Ndioo tundoꞌo yo chaꞌaꞌ ma kuatio. Tajan ora chīni ma Félix ña kàꞌan ra teꞌen, ta ndava yūꞌvi ra, tajan nākaꞌan ndio ra teꞌen chiꞌin ma Paulu.
\p ―¡Kuaꞌan yoꞌo vitin! Ta itiꞌ nuu, ora ni kuyati natuꞌin chiꞌun ora ikan ni kana ndikoi ñu̱n ―kàti ra.
\p
\v 26 Ta chinu kuaꞌaꞌ chaꞌaꞌ, kāna ma ra kuvienu Paulu ña nàtuꞌun ra chiꞌin ra, vati kùuni ra ña na tiaꞌvi Paulu nuu ra ta tava ra ra tichi vekaa. Va tüvi nī tiaꞌvi ra ra.
\v 27 Ta ora chīnu uvi kuiya ña indii Paulu vekaa, tajan kēe ndio ma ra kuvienu Félix ña kùu ra ra chàꞌnda tiñu. Ta ikan jan kīꞌvi tuku inga ra nàni Porcio Festo, ña kùu ra kuvienu. Ta tava Félix kùuni ra kindoo vaꞌa ra chiꞌin ndian judíu, yakan va töve nī ndakoo nuna ra Paulu ma ora kēe ra ña kùu ra kuvienu.
\c 25
\s Chàa Paulu nuu ra kuvienu Festo
\p
\v 1 Takan kūu tajan chāa ndio Festo ña ni tiin ra tiñu kuvienu. Tajan ora cha yāꞌa uni kivi ña jākuu ra tiñu ñuu Cesarea, tajan kēe ndio ra kuàꞌan ra itiꞌ ñuu Jerusalén.
\v 2 Takan kūu ta ora chāa ndio ra ñuu Jerusalén, ta ikan kātituꞌun ndio ma ndra sutu chaꞌnu chiꞌin ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu nuu ra kuvienu Festo ña cha tìꞌi ndra kuati chata Paulu nuu ra.
\v 3 Vati ikan chīkan ndra iin ñamani nuu ra, na kukiꞌin ra Paulu ñuu Cesarea, tajan kīchi ndaka ra ra nuu kaꞌìin tiꞌvi ndra. Takan kāti ndra ti cha nātuꞌun xeꞌe ndra ña ni kaꞌni ndra Paulu tichi itiꞌ vàchi ndra.
\v 4 Va Festo teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Na küu jaꞌi ma ña kàꞌan ndo, ti Paulu indii ra vekaa ñuu Cesarea. Ta yuꞌu, chànini̱ kuꞌun ndikoi ndakan tiá itiꞌ nuu.
\v 5 Yakan va ma ndra chàꞌnda tiñu nuu ndo, na kuꞌun ndra chiꞌi̱n ora ni kuꞌin ñuu Cesarea. Ta ikan kùu tiso ndra kuati chata ra, tuva ndicha ña ìyo kuati ra. ―Takan kāti Festo chiꞌin ndra.
\p
\v 6 Takan kūu ta Festo ndōo ra una a uchi kivi tiá ma ñuu Jerusalén. Tajan chīkoniꞌi ndiko ra kuàꞌan ra ñuu Cesarea. Ta ora tuvi inga kivi tajan ndāa ndio ra tayu nuu chàꞌnda ra tiñu, ta ikan jan kāꞌan ndio ra chiꞌin ndra jandaru na kukiꞌin ndra Paulu, ta na kichi ndaka ndra ra nuu ra.
\v 7 Tajan ora kīꞌvi Paulu ma tichi veꞌe nuu chàꞌnda ra tiñu. Ta ikan jan cha kūyatin ndio ma ndra judíu kīchi ñuu Jerusalén nuu ndaa ra. Ta tīso ndra kuaꞌaꞌ kuati kaꞌnu chata Paulu, va nïꞌiin ma ña kàꞌan ndra nī kuu jachiꞌin ma Festo yi, vati töve iin kuꞌva ndaa ña jànaꞌa kachin yi ña kùu tiso ndra kuati ra.
\v 8 Yakan va teꞌen nākaꞌan Paulu ña kàꞌan ra chaꞌaꞌ juuni maa ra nuu Festo:
\p ―Taku yuꞌu, tükuii nī jaꞌi nïꞌiin kuati, ni chata ley ñivi judíu, ni chata veñuꞌu kaꞌnu ñuu Jerusalén, ni chata ra kalechaꞌnu César, ra chàꞌnda tiñu ñuu kaꞌnu Roma ―kàti Paulu.
\p
\v 9 Ta tava ma kuvienu Festo, kùuni ra kindoo vaꞌa ra chiꞌin ma ndian judíu, yakan va teꞌen chīkatuꞌun ra nuu Paulu:
\p ―¿A kùuniun kuꞌu̱n ñuu Jerusalén, ta ndakan kùu jandondai tiñu chaꞌaꞌ ma kuati tīso ndra chataun? ―kàti Festo.
\p
\v 10 Va Paulu teꞌen nākaꞌan ra:
\p ―Yoꞌo kuvienu Festo, vitin ndai tichi veꞌe nuu jàndondaun tiñu kuenda ra César, ra kalechaꞌnu ñuu kaꞌnu Roma. Ta iꞌya ìyo yi ña jandondaun ma kuati jāꞌi tuva ìyo yi. Ta tava cha chìto vaꞌun, ti tüvi nī jaꞌi nïꞌiin kuati chata ñivi judíu.
\v 11 Yakan va tu ndicha ña jāꞌi iin kuati kaꞌnu, vaꞌa ga ña na kuvi̱, ta kuꞌvai ña na kaꞌni ndo yuꞌu ndia. Vati tu ndisaa ma kuati ña tìso ndra chatai töve ña ndicha kùu yi, nïꞌiin na küu kuꞌva na yuꞌu ndaꞌaꞌ ndrakan ña kuꞌin chiꞌin ndra ñuu Jerusalén, ta ndakan jandondaa ndra ma kuati̱. Yakan va chìkain juuni nuu maun ña na tachiun yuꞌu ñuu Roma nuu ndaa ra kalechaꞌnu César. Ta ndakan kùu jandondaa ma rakan ma kuati̱ ―kàti Paulu.
\p
\v 12 Yakan va ma ra kuvienu Festo, chīkatuꞌun ra chiꞌin ma ndrachaꞌnu chūndayuꞌu ra. Tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin Paulu:
\p ―Tava chīkaun ña na tachi̱ ñu̱n ña na kuꞌu̱n nda ñuu Roma ta jandondaa César ma kuatiun, yakan va ndakan ni tachi̱ ñu̱n. ―Takan kàti ma ra kuvienu chiꞌin Paulu.
\s Paulu kàtituꞌun ra nuu Rey Agripa chiꞌin ñataꞌan ra ña nàni Berenice
\p
\v 13 Ta ora cha yāꞌa iin uvi uni kivi, tajan chāa ra Rey Agripa ñuu Cesarea chiꞌin ñataꞌan ra nàni Berenice ña kuàndeꞌe vi ra kuvienu Festo.
\v 14 Ta tava chīyo vi ikan kuaꞌaꞌ kivi, yakan va ma Festo kīchaꞌa ra nàtuꞌun ra chiꞌin vi chaꞌaꞌ ma kuati ña tìso ma ndra judíu chata Paulu. Ta teꞌen kīchaꞌa Festo kàꞌan ra nuu vi:
\p ―Félix ndākoo ra iin ra nàni Paulu indii tichi vekaa iꞌya, ora kēe ra tiñu kuvienu.
\v 15 Ta ora chāꞌin ñuu Jerusalén ma ndra sutu chaꞌnu chiꞌin ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu chīkan ndra nui ña na kutuni̱ chaꞌa ra, ikan na kaꞌni ndio ndi ra chaꞌaꞌ ma kuati jāꞌa ra, kāti ndra.
\v 16 Tajan teꞌen nākaꞌin chiꞌin ndra, ti chätaꞌani ma ra kalechaꞌnu ñuu kaꞌnu Roma ña na kaꞌni ñivi ra chaꞌaꞌ ma kuati ndiso ra, tu tüvi ndèꞌe jiꞌna ra ndra tìsokuati ra. Yakan va takan ìyo yi ña kuu yi, ikan na kuu kaꞌan ra chaꞌaꞌ juuni maa ra ora cha kaꞌìin ma ndra tìsokuati ra nuu ra.
\v 17 Yakan va ora kīchi ndra ndeꞌve, numini kīchaꞌa jàꞌi ma tiñu kùuni ndra, vati ma ora tuvi ma inga kivini, chāi nuu chàꞌndai tiñu, ta ikan tāchi̱ jandaru na kukiꞌin ndra Paulu na kīchi ndaka ndra ra nuu ndi.
\v 18 Va tava ma ndra kīchi tisokuati ra, tüvi nī kaꞌan ndra nïꞌiin kuati ña chànini̱ ña ni kaꞌan ndra chata ra niku,
\v 19 va ma chaꞌaꞌ ña tìsokuati ndra ra kùu ma chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ra. Vati kàꞌan ra chaꞌaꞌ ra chūnani Jesuu, ra cha chīꞌí niku, ta rakan kàti ra ti iin ra ndito kùu ra vitin.
\v 20 Ta tava tüvi chìtoi kutunini̱ naja kua kàa ma ña kàꞌan ndra, yakan va chīkatuꞌin nuu Paulu tu kùuni ra kuꞌun ra ñuu Jerusalén, ta ikan jandondaa ndra judíu ma kuati tìso ndra chata ra, kāti̱ chiꞌin ra.
\v 21 Va Paulu chīkan ra ña na tachi̱ ra na kuꞌun ra ñuu Roma, ta ikan katituꞌun ra ma kuati ra nuu ma kalechaꞌnu César. Yakan va yuꞌu kāti̱ chiꞌin Paulu, ña na ndoo ra tichi vekaa iꞌya, nda kati chani kuyatin tachi̱ ra nuu ra kalechaꞌnu ñuu Roma. ―Takan kàti ra kuvienu Festo chiꞌin ra Rey Agripa.
\p
\v 22 Takan kūu ta teꞌen nākaꞌan ra Rey Agripa nuu ma Festo:
\p ―Yuꞌu, yaꞌa chàtaꞌani tasoꞌi ma ña kàꞌan ra ndia ―kàti ra.
\p Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Festo:
\p ―Vaꞌa tuva takan. Itaan ni tavai ra, ikan na kuu tasoꞌun ma ña ni kaꞌan ra ―kàti ra.
\p
\v 23 Tajan ora kūndichin inga kivi, ma ra kùu Rey Agripa chiꞌin ñataꞌan ra Berenice chāa vi nuu nda vetiñu chiꞌin ndra chàꞌnda tiñu nuu jandaru, ta chiꞌin ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu ñuu ikan. Ta ora chāa vi, nduvaꞌa kuii tīñuꞌu na vi. Ta ikan jan tāchi ndio ma ra kuvienu Festo jandaru, na kukiꞌin ndra Paulu, ta kīchi ndaka ndra ra nuu kaꞌìin tiꞌvi vi.
\v 24 Tajan teꞌen nākaꞌan Festo nuu ndra:
\p ―Yoꞌo Rey Agripa ta tandiꞌi ndrachaꞌnu ña kaꞌìin chiꞌo iꞌya, ma ra ndaa iꞌya kùu ra yaꞌaga tìso ma ndian judíu kuati chata ra, ta nda ndian judíu ñuu Jerusalén ta nda ndian judíu ñuu ndeꞌve ndia. Tandiꞌi ndiakan töve jàña na ña ndàꞌyu na nui ña na kaꞌni̱ ra chaꞌaꞌ ma kuati ra.
\v 25 Va yuꞌu chànini̱ ña na küu kaꞌni̱ ra, ti tüvi nī ndeꞌi nïꞌiin kuati kaꞌnu ña jāꞌa ra. Ta tava juuni maa ra cha kāꞌan ra chiꞌi̱n ña na tachi̱ ra nuu César, ra kùu kalechaꞌnu ñuu kaꞌnu Roma. Yakan va chànini̱ ña ni tachi̱ ra nuu ra.
\v 26 Va tava tükuii chìtoi nïꞌiin kuati ña jāꞌa ra, yakan va küu tai nïꞌiin kuati chata ra ma nuu ma tutu ña ni tachi̱ nuu ma ra kalechaꞌnu ñuu Roma. Yakan va vàchi̱ janaꞌi ra nuu̱n, yoꞌo Rey Agripa, chiꞌin nuu tandiꞌi ndo kua kaꞌìin ndo iꞌya. Vati takan kùu kotoun naja kua kūu chiꞌin ra niku, ta kùu tindeun yuꞌu naniꞌi̱ tuꞌun tài chata ra.
\v 27 Yakan va chànini̱ ña na väꞌa ña tàchi̱ iin ra indii vekaa, tu töve chìto yo nda chaꞌaꞌ kùu ma ña tìso na kuati chata ra. ―Takan kàti kuvienu Festo chiꞌin ra Rey Agripa.
\c 26
\s Paulu kàtituꞌun ra chaꞌaꞌ juuni maa ra nuu Rey Agripa
\p
\v 1 Yakan va teꞌen nākaꞌan Rey Agripa chiꞌin Paulu:
\p ―¡Kùu kaꞌun chaꞌaꞌ juuni maun chiꞌin chaꞌaꞌ ma kuati tīso ndra chataun nui! ―kàti ra chiꞌin Paulu.
\p Tajan Paulu ndōniꞌi ra ndaꞌaꞌ ra ta teꞌen kīchaꞌa ra nàkaꞌan ra chaꞌaꞌ juuni maa ra:
\p
\v 2 ―Yoꞌo rachaꞌnu Rey Agripa, nduvaꞌa kuii chìsii̱ ña chāꞌun ña kùu kaꞌin chiꞌun. Ta vitin ni katituꞌin nuu̱n tandiꞌi ma kuati ña tīso ma ndra judíu chatai.
\v 3 Ta chìsii̱, ti chìto vaꞌun naja kua ìyo ma costumbre ma ñivi judíu. Yakan va chìkain ñamani nuu̱n na kuni vaꞌun ma ña ni kaꞌin chiꞌun. ―Takan kàti Paulu chiꞌin ma Rey Agripa.
\s Kàtituꞌun Paulu kua chākoo ra ora takäaga chìnuni ra tuꞌun Jesuu
\p
\v 4 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Paulu:
\p ―Tandiꞌi ndra judíu cha chìto vaꞌa ndra naja kua chīyoi chiꞌin ndra itiꞌ ñui ta ñuu Jerusalén nda ora kūi ravali.
\v 5 Ta juuni cha ìyo kuaꞌaꞌ kuiya ña chìto ndra ti ra fariseu kùi, ta kùu kaꞌan ndra yi nuu̱n tuva kùuni ndra. Ta tiaga ika kùu ndra fariseu chiꞌin ley ndra kua tandiꞌi inga ñivi judíu.
\v 6 Ta vitin kùuni ma ndra judíu jandeꞌe ndra tundoꞌo yuꞌu chaꞌaꞌ ña chìnuni̱ tuꞌun chàꞌa Ndioo ña kàꞌan yi chaꞌaꞌ ma Cristu takua juuni chīnuni ñivi ndi chīyo tajiꞌna.
\v 7 Yakan va tandiꞌi ma ndi uchi uvi grupu ñivi Israel ndàtu na ndeꞌe na, na jachinu Ndioo ma tuꞌun chāꞌa ra nuu ndian kūu ñivi na tajiꞌna. Yakan va vitin endee jàkaꞌnu na Ndioo ta jàꞌa na tiñu nuu ra nduvi ta niñuu. Ta yuꞌu chaꞌaꞌ ña juuni chìnuni̱ ma tuꞌun chàꞌa Ndioo nuu na, yakan va tìsokuati na chatai vitin, yoꞌo rachaꞌnu Rey Agripa.
\v 8 Ta maa ndo, ¿ta naja yaꞌa ndetiñu kùu chinuni ndo ña Ndioo jànataku ndiko ra ma ndian ndií?
\s Paulu kàtituꞌun ra naja kua kànitaꞌan ra chiꞌin ñivi chìnuni tuꞌun Cristu niku
\p
\v 9 ’Ta juuni yuꞌu takan jàꞌi niku, ti yaꞌa chānini̱ jaꞌi nda ña nikuuni chata ñivi chìnuni tuꞌun Jesuu, ra ñuu Nazaret.
\v 10 Ta takan jāꞌi yi ma ñuu Jerusalén chiꞌin tuꞌun yuꞌu ma ndra sutu chaꞌnu chàꞌnda tiñu nuu sutu. Ta takan tīi̱n kuaꞌaꞌ ma ndian chìnuni ta tīꞌi̱ na tichi vekaa. Ta ora chāꞌni ndra na, yuꞌu kāꞌin ña vaꞌani kàa yi ndia.
\v 11 Ta kuaꞌaꞌ chaꞌaꞌ jāndeꞌi tundoꞌo ma ndian chìnuni, na jaña na ma itiꞌ kuàꞌan na ña chìnuni na tuꞌun Jesuu. Ta tandiꞌi ñaꞌa, jāꞌi nani veñuꞌu ñivi judíu nuu kaꞌìin na. Ti yaꞌa kayuni̱ ndeꞌi nuu na. Yakan va chākunui nàndukui na nda nikuuni, ndava nda ñuu chika nduvaꞌa kuii ndia.
\s Inga chaꞌaꞌ kàtituꞌun Paulu naja kua nāniꞌi ra itiꞌ Jesuu
\r (Hch. 9:1-19; 22:6-16)
\p
\v 12 ’Takan kūu ta kēe ndioi kuàꞌin chiꞌin tuꞌun yuꞌu ndra sutu chaꞌnu chàꞌnda tiñu nuu sutu, ña kuànanduku ndioi ndian chìnuni ìyo ñuu Damascu.
\v 13 Yoꞌo rachaꞌnu rey, va ma tichi itiꞌ kuàꞌin ìyo yi a kachuvi ndaa ora ñukaꞌñu ña ndēꞌi iin ñuꞌú kaꞌnu ña kīchi yi itiꞌ andivi ña tiaga tācha yi kua tàcha nikandii. Ta ora kōyo yi chata ndi, ta chīkonuu yi yuꞌu chiꞌin ndra kàchaꞌan chiꞌi̱n.
\v 14 Yakan va ora kōyo yi chata ndi, ta ndisaa ndi ndūva ndi nuu ñuꞌuꞌ. Ta ikan chīni̱ iin tati ña kàꞌan tuꞌun hebreu teꞌen chiꞌi̱n: “Saulu, Saulu, ¿ta naja kànitaꞌun chiꞌi̱n? Ta yaꞌa jàtakueꞌun ñu̱n chiꞌin juuni maun, takua jàꞌa iin jundiki ora chàñu ri nuu yutun xaan ña ndàꞌa ma chitoꞌo ri”, kāti tati ikan chiꞌi̱n.
\v 15 Ta yuꞌu teꞌen nākaꞌin: “¿Nda ra kùu̱n yoꞌo, Rachaꞌnu?”, kāti̱ chiꞌin ra. Ta rakan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌi̱n: “Yuꞌu kùu Jesuu, juuni ra jàndeꞌun tundoꞌo chata”, kāti ra.
\v 16 “Ndeta ta kuaꞌan ndiko itiꞌ nuu, vati mai kāchi̱n ñu̱n na jaꞌun tiñui, ta na kukatituꞌu̱n nuu ñivi naja kua kētai nuu̱n vitin, ta na katituꞌun tuku̱n ndisaa nakuyi ña ni janaꞌi nuu̱n tiá itiꞌ nuu ndia.
\v 17 Vati ni tachi̱ ñu̱n vitin nuu ndian judíu, ta nuu ndian yüvi judíu. Ta mai ni tindee ñu̱n ña jàkakúi ñu̱n nuu na, tuva kùuni na tiso na kuati chataun.
\v 18 Vati ni tachi̱ ñu̱n nuu na, ikan na nunaun tinuu na, ta na käkaga na nuu naa, vati na kaka na nuu ndichin. Vati nuu naa kùu yi kuenda kuiꞌna, yakan va na kakú na nuu ma ndatu kuiꞌna. Ta na kuꞌun na itiꞌ Ndioo, ikan na chinuni na tuꞌin. Ta takan ìyo yi ña jaꞌa na ikan kùu niꞌi na ma ña jànaa Ndioo ma kuati na. Tajan ni niꞌi na koo na chiꞌi̱n takua ìyo ma ndian ií ndian chìnuni ma tuꞌin ndia.” Takan kāti tati Jesuu chiꞌi̱n.
\s Paulu jàchiꞌin ra ma kua kàꞌan Jesuu nuu ra
\p
\v 19 ’Yakan va yoꞌo rachaꞌnu Rey Agripa, jāchiꞌi̱n ma ña ndēꞌi itiꞌ andivi.
\v 20 Tajiꞌna chākatituꞌin tuꞌun Jesuu nuu ndian ìyo ñuu Damascu, ta ikan kēi ta chākatituꞌin yi ñuu Jerusalén ta tandiꞌi ñuꞌuꞌ Judea. Tajan chākatituꞌin yi nuu ndian yüvi judíu ndia. Nuu tandiꞌi ndiakan kàtituꞌin yi, ikan na jaña na itiꞌ kini kuàꞌan na, ta na ndikoniꞌi ndiko na kuꞌun na itiꞌ Jesuu. Ta juuni jànini̱ na ña na jaꞌa na tiñu vaꞌa ña jànaꞌa yi, ti ndicha kùu yi ña cha tāndikun na kuàꞌan na chata Jesuu.
\v 21 Ta chaꞌaꞌ ñaꞌa kùu yi ña tīsokuati ma ndra judíu yuꞌu tichi veñuꞌu kaꞌnu ndaa ñuu Jerusalén. Ta kùuni ndra kaꞌni ndra yuꞌu ikan.
\v 22 Va chiꞌin ña tìndee Ndioo yuꞌu, nda vitin juuni ìyo vaꞌi kàꞌin tuꞌun Ndioo nuu tandiꞌi ndo ndia, nda ndian ndaꞌvi a ndian kuika. Ta ma ña jànaꞌi nuu ndo kùu ma ña kàꞌan tuꞌun Ndioo ña tāa Moisés chiꞌin ña tāa ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo chīyo tatiempu. Ti juuni tāa ndra naja kua ni kuu yi itiꞌ nuu.
\v 23 Vati kātituꞌun ndra naja kua ni kuvi ra Cristu, ta jiꞌna kuii ga ra kùu ra ña ni nataku ndiko ra tañu ndian ndií. Ti ra Cristu kùu ra takua kùu iin ñuꞌú ña jànaꞌa itiꞌ kuàꞌan yo. Vati kàtituꞌun ra naja kua kùu kakú anima yo. Ta indukuni jàꞌa ra yi chiꞌin ndyuꞌu ndian judíu nda ndian yüvi judíu ndia. ―Takan kàti Paulu.
\s Kùuni Paulu ña na kiꞌvi Rey Agripa itiꞌ Cristu
\p
\v 24 Takan kūu ta ora chīnu kāꞌan Paulu chaꞌaꞌ juuni maa ra chaꞌaꞌ ma kuati tīso na chata ra, tajan teꞌen niꞌi vaꞌa nākaꞌan ra kùu kuvienu ra nàni Festo:
\p ―¡Yaꞌa tìvi xiniun, yoꞌo Paulu! Ña yaꞌaga jàkuaꞌun, yakan va ndava tìvi xiniun jāꞌa yi. ―Takan kāti ra kuvienu Festo chiꞌin Paulu.
\p
\v 25 Tajan teꞌen nākaꞌan ndiko Paulu:
\p ―Na tüvi tìvi xini̱, yoꞌo rachaꞌnu Festo. Vati yuꞌu, kàꞌin ma tuꞌun ndicha ta ma tuꞌun ndaa chiꞌun.
\v 26 Ikan nàndi ra Rey Agripa. Ta rakan ti cha chìto vaꞌa ra naja kua kàa ma tuꞌun kàꞌin chiꞌin ndo. Yakan va töve kànui kaꞌin chiꞌin ra. Vati cha chìto vaꞌi, ti kùtunini ra tandiꞌi ma ña kàꞌin iꞌya. Ta juuni chìto ra naja kua chākuu Rachaꞌnu Jesuu ñuñivi iꞌya ora chīyo ra. Ti ma ña tāꞌan ra ndisaa ñivi ndēꞌe yi. ―Takan kàti Paulu chiꞌin ra kuvienu Festo.
\p
\v 27 Tajan teꞌen kīchaꞌa kàꞌan tuku Paulu chiꞌin Rey Agripa:
\p ―Yoꞌo rachaꞌnu Rey Agripa. Cha chìtoi ti juuni chìnuniun ma ña kàtituꞌun ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo ndia ―kàti Paulu.
\p
\v 28 Ta teꞌen nākaꞌan Rey Agripa chiꞌin Paulu:
\p ―¿Chïto tu kumani kuaꞌaꞌ kivi ña juuni yuꞌu ni kiꞌvi̱ itiꞌ Jesuu jàꞌun? ―Takan kàti ra Rey Agripa chiꞌin Paulu.
\p
\v 29 Tajan teꞌen nākaꞌan tuku Paulu chiꞌin ra:
\p ―Va tu kumani kuaꞌaꞌ kivi a tiani kivi, iin ña vaꞌa kùu yi tuva chinuniun tuꞌun Jesuu. Va yuꞌu endee chìkain nuu Ndioo ña na chinuniun chiꞌin juuni tandiꞌi ndian kaꞌìin iꞌya, ma tuꞌun ra ña kàtituꞌin nuu ndo vitin. Ta ikan na kuu koo ndisaa ndo indukuni kua yuꞌu, va yüvi takua kùu ma karena iꞌya ña ndikun ndaꞌi vitin. ―Takan kàti Paulu chiꞌin Rey Agripa.
\p
\v 30 Ta ora chinu kāꞌan Paulu, tajan ndēta ndio ma ra Rey Agripa chiꞌin ra kuvienu Festo, ta chiꞌin ña nàni Berenice, ta tandiꞌi ma ndian kaꞌìin chiꞌin vi ndia.
\v 31 Ta ora kēe ndio ndra ma tichi veꞌe, tajan teꞌen kīchaꞌa ndra nàtuꞌun xeꞌe taꞌan ndra:
\p ―Raꞌya, tükuii ìyo nïꞌiin kuati ra. Ta tüvi ìyo yi ña kuvi ra. Ta ni tüvi ìyo yi ña kundii ra tichi vekaa ndia. ―Takan kàti ndra nuu ña nàtuꞌun taꞌan ndra.
\p
\v 32 Takan kūu ta teꞌen nākaꞌan ndio ra Rey Agripa chiꞌin Festo:
\p ―Kùu jaña yo raꞌya niku, tu tüvi nī chikan ra ña kuꞌun ra ñuu Roma nuu ni jandondaa César ma kuati ra niku.
\c 27
\s Kuvienu Festo tāchi ra Paulu ñuu Roma
\p
\v 1 Takan kūu ta ora cha chānini ndra tachi ndra Paulu itiꞌ ñuꞌuꞌ Italia chiꞌin inga tuku ndra kaꞌìin vekaa chiꞌin ra, tajan tīꞌi ndio ra ndra ndaꞌaꞌ ra capitán nàni Juliu, ra kùtaꞌan chiꞌin jandaru jàꞌa kuenda ma kalechaꞌnu César, ra chàꞌnda tiñu tandiꞌi ñuu kaꞌnu Roma.
\v 2 Takan kūu tajan ni kuꞌun ra nàni Aristarcu chiꞌin ndi tichi varku. Ta rakan ti kīchi ra itiꞌ ñuu Tesalónica ña ìyo kuenda ñuꞌuꞌ Macedonia. Takan kūu tajan tīin ndio ndi iin varku kīchi itiꞌ ñuu Adramitio. Ta ma varku ikan, ti chani kee run kuꞌun run tandiꞌi ñuu ìyo tañuꞌu ñuꞌuꞌ Asia.
\v 3 Takan kūu ta ora tuvi inga kivi, tajan chāa ndi yuꞌu tañuꞌu ñuu Sidón. Ta ikan kùu nuu jāña nuu Juliu, ma Paulu, na kuꞌun ra kundeꞌe ra amigu ra ndra ìyo ñuu ikan. Ti ndrakan tīndee ndra Paulu chiꞌin ña chìniñuꞌu ra.
\v 4 Ta ikan jan kīꞌvi ndiko ndi tichi varku, ta kēe ndiko ndi kuàꞌan ndi itiꞌ nuu chiꞌin run. Ta yāꞌa ndio ndi iin chiyo ñuꞌuꞌ Chipre, ti kīchaꞌa ndio ma tati chàkin niꞌi yi, vàchi yi itiꞌ nuu run. Yakan va jākunu ndra run kuàꞌan run iin chiyo ñuꞌuꞌ Chipre nuu tüvi niꞌi chàkin tati.
\v 5 Takan kūu ta yāꞌa run yatin yuꞌu tañuꞌu ñuꞌuꞌ Cilicia. Ta juuni yāꞌa ndi yuꞌu tañuꞌu ñuꞌuꞌ Panfilia. Tajan chāa ndio ndi ñuu Mira ña ìyo kuenda ñuꞌuꞌ Licia.
\p
\v 6 Tajan ma ra capitán chàꞌnda tiñu nuu jandaru, ikan nātaꞌan ra iin varku ña kīchi ñuu Alejandría ña ni kee run kuꞌun run itiꞌ ñuꞌuꞌ Italia. Ta kāꞌan ra ña na ndaa ndi tichi run, ta kuꞌun ndiko ndi itiꞌ nuu ga.
\v 7 Takan kūu ta cha yāꞌa yatin kivi ña yaꞌa kuee kuàꞌan ndi. Ta chiꞌin ña ndetiñu ni chāa ndi yatin yuꞌu ñuu Gnido. Ta tava juuni chàkin ma tati vàchi yi itiꞌ nuu varku, yakan va küu ga jakuꞌun ndi run itiꞌ ndoo. Ikan kàva ndi kàva ndi ta yāꞌa ndi yatini ñuu Salmón ña ìyo itiꞌ ninuu ñuꞌuꞌ Creta.
\v 8 Takan kūu ña mamaa chiꞌin ña ndetiñuni, yāꞌa ndi tandiꞌi yuꞌu tañuꞌu ñuꞌuꞌ ikan. Tajan chāa ndio ndi ma yuꞌu tañuꞌu yatini ñuu Lasea ña nàni: Nuu Vaꞌa Kuiin Varku.
\p
\v 9 Takan kūu ta nduvaꞌa kuii cha yāꞌa kuaꞌaꞌ kivi ña chàkunuu ndi chiꞌin varku. Ta cha yaꞌa ndasii jàꞌa yi ña kakunuu ndi tichi tañuꞌu, ti chani keta tiempu yaꞌa chàkin tati. Yakan va Paulu jākuninaa ra ndra chiꞌin tuꞌun iꞌya:
\p
\v 10 ―Ndyoꞌo ndrachaꞌnu, cha chāꞌi kuenda ti ni ndeꞌo tundoꞌo tu keo kuꞌun yo tiaga itiꞌ nuu vitin. Yakan va tu keo vitin, ta ni kucheꞌe varku ta ni saꞌvi run chiꞌin tandiꞌi ndatiñu ndiso run. Ta nda maa yo kùu kuvio ndia ti cha vàchi ma tiempu yaꞌa chàkin tati. ―Takan kàti Paulu.
\p
\v 11 Va ma capitán chàꞌnda tiñu nuu jandaru, jāchiꞌin ra tiá ma ña kàꞌan ra xuñaꞌa run chiꞌin ña kàꞌan ma ra jakunu run kua ña kàꞌan ma Paulu.
\v 12 Va tava ma yuꞌu tañuꞌu ikan, töve nuu vaꞌa kundaa varku nda kati yaꞌa tiempu yaꞌa chàkin tati. Ta tava cha ndisaa ndra cha chānini ndra ña vaꞌaga kuꞌun ndra chiꞌin run nda kati chaa run ñuu Fenice iin ñuu kàndii ñuꞌuꞌ Creta kua ña kindoo run ikan. Ikan ìyo iin nuu vaꞌaga ña kundaa run nda kati yaꞌa tiempu chàkin niꞌi ma tati.
\s Nuu yaꞌa ga niꞌi chàkin tati nuu tañuꞌu
\p
\v 13 Takan kūu ta chānini ndra ti kùu kuꞌun ndiko ndra itiꞌ nuu, vati ma tati kueenia kīchaꞌa yi chàkin yi itiꞌ ninuu. Yakan va kēe ndio ndi kuàꞌan ndi chiꞌin run yuꞌuni yuꞌuni tañuꞌu ñuꞌuꞌ Creta.
\v 14 Va nunuuni kīchi iin tati itiꞌ nuu kàna nikandii ña nduvaꞌa kuii niꞌi chākin. Ta kīchaꞌa ndio yi tava yi ma varku ma itiꞌ ñuꞌuꞌ ití.
\v 15 Ta tìndaniꞌni ndio yi run kuàꞌan run tiá itiꞌ tichi tañuꞌu. Ta tava na küu kuꞌun ma varku itiꞌ nuu ma tati, yakan va jāña ndi run na keñuꞌu ma tati run.
\v 16 Tajan yāꞌa ndio ndi chiꞌin run chata iin ñuꞌuꞌ vali ìyo tichi tañuꞌu ña nàni Clauda, ikan kùu nuu yāꞌa ndi ña jāña ma tati ña chàkin ndio niꞌi vaꞌa. Ta chiꞌin ña ndetiñunia kūndee ndi tiin ndi iin lancha vali ña kèñuꞌu varku itiꞌ chata run.
\v 17 Yakan va ora cha tīin ndi run, tajan jāndaa ndi run tichi varku kaꞌnu. Tajan chīkonuu ndio ndra chūꞌni ndra ma varku kaꞌnu chiꞌin yoꞌo ndee, ikan na kuu kundee run tiaga. Ta tava yūꞌvi ndra koto nani xuu run chiꞌin yuti ndiꞌi ìyo yuꞌu tañuꞌu ña nàni Sirte, ta saꞌvi run. Yakan va jākoyo ndra iin kaa ña kàa takua kàa iin picu xuu tañuꞌu, ikan na jakuee yi run. Tajan chāꞌa ndio ndra ña na kuꞌun maa run chiꞌin ma tati.
\v 18 Takan kūu ta ora tuvi inga kivi juuni niꞌiga chàkin ma tati. Yakan va jātani ndio ndra ma ndatiñu ndiso run tichi tañuꞌu.
\v 19 Ta ora cha yāꞌa uni kivi tajan juuni jātani ndra ndatiñu chàtiñu varku tichi tañuꞌu ndia.
\v 20 Ta kuaꞌaꞌ kivi töve nī ndeꞌe ndi nikandii ni chele, ti chāsi ma viko nuu yi. Yakan va ndava jāña ndi ña chànini ndi naja kua kakú ndi, jāꞌa ma savi tati ña yaꞌaga niꞌi kùu̱n ta chàkin.
\v 21 Ta tava cha ìyo kuaꞌaꞌ kivi ña tüvi chàchi ndi, yakan va ndēta ndio Paulu tañu ndra, ta teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ndra:
\p ―Ndyoꞌo xaa, tiá vaꞌa tu jāchiꞌin ndo ma kua kāꞌin chiꞌin ndo niku, ta kìndoo yo ñuꞌuꞌ Creta, ta töve ndeꞌo tundoꞌo iꞌya ma tava tàꞌan yo vitin.
\v 22 Va tava töve nī jachiꞌin ndo ma ña kāꞌin, vitin kùuni̱ na jandeeni ndo. Ta na yüꞌvi ndo, ti nïꞌiin ndo tüvi ni kuvi. Va ma varku kùu ma yutun ni ndiꞌi kucheꞌe.
\v 23 Ta tava cha chìto vaꞌa ndo, ti yuꞌu jàꞌi tiñu nuu Ndioo. Ta ìyoi kuenda ra. Vati kuni, kēta iin tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo nui
\v 24 ña teꞌen kāꞌan yi chiꞌi̱n: “Na yüꞌviun, yoꞌo Paulu, vati ìyo yi ña chaun nuu ra kalechaꞌnu César. Ti juu̱n, jàꞌa ña ni jakakú Ndioo tandiꞌi ma ndra kuàꞌan chiꞌun tichi varku.” Takan kāti tati nui.
\v 25 Yakan va na yüꞌvi ndo, vati ìyo tundeeni̱ chiꞌin Ndioo. Ta cha chìto vaꞌi, ti ma ña kātituꞌun ma tati jàꞌa tiñu Ndioo nui, ni jaꞌa ra yi.
\v 26 Ta yaꞌa ninii ìyo yi ña ndoo yo iin ñuꞌuꞌ ìyo maꞌñu tañuꞌu jàꞌa ma varku iꞌya. Takan kāti yi nui ―kàti Paulu chiꞌin ndra.
\p
\v 27 Iin chanikuaa ora cha ndiꞌi uvi jamana ña chànaa ndi chiꞌin varku tichi tañuꞌu nàni Adriático jāꞌa ma tati, ta ìyo yi a java ñuu chanikuaa ña ndēꞌe ndio ma ndra kàvaxini ma varku ña chani chaa ndio ndi nuu ìyo iin ñuꞌuꞌ vali maꞌñu tañuꞌu.
\v 28 Tajan tīkuꞌva ndio ndra naja kua metru kùu yi ña kunu ma tañuꞌu. Tajan ndēꞌe ndra ña oko chaꞌun uvi metru kùu yi ña kunu ra. Ta tīkuꞌva tuku ndra tiá itiꞌ nuu, ta ndēꞌe ndra ña oko uchania metru kùu yi ña kunu ra.
\v 29 Ta kīchaꞌa ndio ndra yuꞌvi ndra ora chani chaa ndra ikan, koto kani run chiꞌin yuu kàndoyo yuꞌu ñuꞌuꞌ ikan. Tajan ikan itiꞌ xuu run jākoyo ndra kumi taꞌan kaa ña ndīkun chiꞌin yoꞌo. Vati ma kaa ora jàkoyo ndra yi xuu tañuꞌu, kùu jakuee yi run. Ti sàꞌvi ma punta yi tichi yuti a tìin yi iin yuu a iin yutun. Yakan jàꞌa ndra, ta ma inga ndra kīchaꞌa kàꞌan ndra chiꞌin Ndioo, ikan na numini kundichin.
\v 30 Takan kūu ta ma ndra kàvaxini ma varku kùuni ndra kee xeꞌe ndra tichi ma varku, ña kùuni ndra kakú ndra. Yakan va kīchaꞌa ndio ndra jànuu ndra ma lancha vali tichi run ña jāꞌani ndra takua jàꞌa ma ndra ni jakoyo ma kaa kaꞌnu ña ndikun chiꞌin yoꞌo tichi tañuꞌu ma itiꞌ nuu run.
\v 31 Va Paulu numini chāꞌa ra kuenda, ta numini kātituꞌun ra nuu ra capitán chàꞌnda tiñu nuu jandaru. Tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra:
\p ―Tatá, ta tu ndraꞌya tüvi ni kindoo ndra tichi varku iꞌya chiꞌo, na küu kakú yo ―kàti Paulu chiꞌin ra.
\p
\v 32 Yakan va ma ndra jandaru chāꞌnda ndio ndra ma yoꞌo ndikun ma lancha, ta jākoyo ndio ndra run tichi ma tañuꞌu.
\p
\v 33 Takan kūu ta ora kūndichin, tajan teꞌen nākaꞌan Paulu chiꞌin ndra na kachi ndra:
\p ―Ndyoꞌo xaa, cha ìyo uvi jamana kùu yi ña tüvi chācho takua ìyo yi ña kacho, chaꞌaꞌ ña ndàtu yo ma ña ni taꞌan yo.
\v 34 Yakan va vitin jànini̱ ndo ña na kachi ndo, ikan na koo ga ñandee ndo. Vati nïꞌiin ndo tüvi ni taꞌan ndo nïꞌiin nakuyi, vati nda ma ixi xini ndo ni kumi vaꞌa ma Ndioo ndia ―kàti Paulu.
\p
\v 35 Ta ora chinu kāꞌan ra takan, tajan kīꞌin ndio ra iin paan. Tajan chāꞌa ndio ra taꞌvindioo nuu ma Rachaꞌnu Ndioo nuu ndēꞌe tandiꞌi ndra. Tajan chāꞌnda java ndio ra yi, ta kīchaꞌa ndio ra chàchi ra yi.
\v 36 Ta ora cha ndēꞌe ndio ndra ña chàchi ra yi, tajan tandiꞌi ndio ndra kīchaꞌa chàchi ndra ndia.
\v 37 Ta tandiꞌi ndi naja kua kaꞌìin ndi tichi ma varku, uvi cientu uni xiko chaꞌun iin taꞌan ndi kùu ndi.
\v 38 Takan kūu ta ora cha yāꞌa chàchi ndra, tajan jātani ndio ndra tandiꞌi ma trigu tichi tañuꞌu, vati kùuni ndra jandoñama ndra tiá ma varku.
\s Nuu kùcheꞌe varku tichi tañuꞌu
\p
\v 39 Takan kūu ta ora kūndichin, tajan ndēꞌe ndio ndra ma ñuꞌuꞌ ikan. Va tüvi nī nakoto ndra nda ñuꞌuꞌ kùu ma nuu chāa ndra. Va ndēꞌe ndra ña kèsiin iin ndaꞌaꞌ tañuꞌu nuu ìyo yuti ñaꞌma. Ta ikan jan kūuni ndio ndra jayatin ndra run yuꞌu ñuꞌuꞌ ikan.
\v 40 Tajan chāꞌnda ndio ndra ma yoꞌo ndikun ma kaa ña kùtaa run tichi tañuꞌu, ta ikan ndākoo ndra yi. Ta juuni jālangua ndra ma yoꞌo ndikun ma vitu ña kàvaxini run. Tajan jāndaa ndio ndra ma jaꞌma jàꞌa ña na kunu run ña ìyo itiꞌ nuu run. Tajan kīchaꞌa ndio ma varku kua jàkuyatin run run ma yuꞌu ñuꞌuꞌ nuu ìyo yuti ñaꞌma.
\v 41 Va ma varku cha kūchi run run nuu kàndoyo kuaꞌaꞌ yuti ñaꞌma xuu tañuꞌu. Ta ikan chīkun run ta nī kuu ga kee run. Takan kūu ta ma itiꞌ xini run chīkun yi tichi yuti. Ta ma itiꞌ chata run, kīchaꞌa yi nàtani yi, jāꞌa ña yaꞌa niꞌi vàchi ma ola ma tañuꞌu.
\v 42 Yakan va ma ndra jandaru kùuni ndra kaꞌni ndra ma ndra kaꞌìin vekaa, ti koto kuuni ndra kakú ndra chiꞌin ña sùta ndra ora kèe ndra.
\v 43 Va ma ra capitán ña chàꞌnda tiñu nuu ndra, nī chaꞌa ra ña na jaꞌa ndra yi, vati kùuni ra jakakú ra Paulu. Tajan teꞌen kātituꞌun ndio ra:
\p ―Tandiꞌi ndian chìto suta, jiꞌna na, na ndava tichi raꞌ, ikan na kuu kee na nda ma ñuꞌuꞌ ití.
\v 44 Ta tiá ndian na küu suta vaꞌa, na kuꞌun na chata tabla a chiꞌin pedazu ña kèe ma varku ña na tani run ―kàti ra.
\p Takan jāꞌa ndi, tajan kēe tandiꞌi ndi ma ñuꞌuꞌ ití, ta takan kūu kākú ndi.
\c 28
\s Paulu ìyo ra ñuꞌuꞌ kàndii maꞌñu tañuꞌu ña nàni Malta
\p
\v 1 Takan kūu ta ora cha kākú ndiꞌi ndio ndi kēe tandiꞌi ndi ñuꞌuꞌ ití. Tajan chīto ndio ndi ña ma ñuꞌuꞌ vali ikan nàni yi Malta.
\v 2 Tajan ma ñivi ìyo ñuꞌuꞌ ikan, kūndaꞌvini na ndi. Ti tava kūun savi, ta yaꞌa vichin jàꞌa yi, yakan va jātaꞌan na ñuꞌú, ta kāꞌan na chiꞌin ndi na tùmi ndi yi.
\v 3 Ta tava Paulu chājatiꞌvi ra itaꞌvi nduku, ta ora kīchaꞌa ra tàan ra run nuu ñuꞌú, ta iin koo xaan ña indii tañu ma nduku endee ndāva ri ndaꞌaꞌ ra jāꞌa ma ña niꞌni. Ta kāva ri ndaꞌaꞌ ra, ta chāchi ndio ri ra.
\v 4 Yakan va ora ndēꞌe ma ñivi ikan ña tàkaa ma koo ndaꞌaꞌ Paulu, tajan teꞌen kīchaꞌa na nàtuꞌun taꞌan na:
\p ―Iin ra chàꞌni ñivi kùu raꞌya, naja kàa. Ti vaji kāku ra tichi tañuꞌu, va ìyo yi ña kuvi ra, ti cha chāꞌni ra ñivi itiꞌ nuu kīchi ra. ―Takan kàti na.
\p
\v 5 Ta ikan jan Paulu, jākisi ndio ra ndaꞌaꞌ ra, tajan kōyo ri nuu ñuꞌú. Ta tüvi nani tāꞌan ra.
\v 6 Va tandiꞌi ma ndiakan, ndàtu na ndeꞌe na nda ora ndaa ma ndaꞌaꞌ Paulu, a kuvi ra kùuni na. Tajan ora cha yāꞌa kuaꞌaꞌ tiempu ña ndàtu na, ta ndēꞌe na ña tüvi nayi tāꞌan Paulu. Tajan jāma ndio na ma kua chànini na. Ta kīchaꞌa na nàtuꞌun taꞌan na, ña Paulu kùu ra iin ndioo kàti na.
\p
\v 7 Takan kūu ta ma ñuꞌuꞌ nuu chāa ndra, ìyo iin rachaꞌnu kuxini nuu na, ña nàni Publio. Ta rakan ti ikan ìyo veꞌe ra, ta java ma ñuꞌuꞌ ikan kùu ñaꞌa ra ndia. Ta rakan ti chāꞌa ra ña na kuꞌun ndi kindoo ndi veꞌe ra. Ta ndi uni kivi ña chīyo ndi veꞌe ra, nduvaꞌa kuii tīñuꞌu ra ndi.
\v 8 Takan kūu ta tañu ma kivi chīyo ndi veꞌe ra, kōyo ña kùꞌvi ma tatá Publio jàꞌa ma kaꞌni chiꞌin lakua nií. Yakan va Paulu chāꞌan ra chāndeꞌe ra nuu kàndii ra. Ta ora chāa ra, ta jūndii ra ndaꞌaꞌ ra xini ra. Ta kīchaꞌa ndio Paulu kàꞌan ra chiꞌin Ndioo, ta ikan ndāꞌa ra, jāꞌa ra.
\v 9 Ta chiꞌin ña jāꞌa Paulu ña jāndaꞌa ra ra, ta ikan ndēꞌe ndio inga ñivi ma ña jāꞌa ra, tajan kīchi ndio tandiꞌi ndian kùꞌvi ìyo ñuꞌuꞌ ikan, ta ndisaa na ndāꞌa jāꞌa ra.
\v 10 Takan kūu ta ndisaa na, kīchaꞌa na tìñuꞌu na ndyuꞌu chaꞌaꞌ ma ña jāꞌa Paulu. Ta ora chani tiin ndio ndi inga varku, tajan chāꞌa ndio na tandiꞌi ma ña chìniñuꞌu ndi itiꞌ kuàꞌan ndi.
\s Paulu chàa ra ñuu Roma
\p
\v 11 Takan kūu ta uni yoo kùu yi ña chīyo ndi ma ñuꞌuꞌ kàndii tañu tañuꞌu ikan. Ta ikan jan kēe ndio ndi kuàꞌan ndi chiꞌin iin varku kīchi itiꞌ ñuu Alejandría. Vati ma varku ikan, kīndoo run ikan ninii tiempu yaꞌa ga niꞌi chàkin tati, ta ndiso run uvi taꞌan naꞌna ña kùu ndioo na, ninduvi chiyo xini run. Ta iin yi nàni Cástor. Ta inga yi nàni Pólux.
\v 12 Takan kūu tajan chāa ndio ndi iin ñuu ìyo yuꞌu tañuꞌu ña nàni Siracusa. Ta ikan kīndoo ndi uni kivi,
\v 13 tajan kēe ndiko ndi kuàꞌan ndi yuꞌuni yuꞌuni tañuꞌu nda kati chāa ndi ñuu nàni Regio. Ta ora tuvi inga kivi, chākin iin tati kīchi yi nduku itiꞌ chata ndi. Yakan va küu kee ndi jàꞌa ma tati ikan. Tajan chāa ndio ndi ma ñuu Puteoli nda inga kivi.
\v 14 Ta ikan nātaꞌan ndi iin ndra chìnuni tuꞌun Jesuu. Ta ndrakan chīkan ndra nuu ndi na kindoo ndi chiꞌin ndra iin jamana. Takan jāꞌa ndi nda kati chāa ndi ñuu Roma.
\v 15 Takan kūu ta ma ndra chìnuni tuꞌun Jesuu ìyo ñuu Roma, cha chìto ndra ña cha vàchi ndi. Yakan va chāꞌan ndra chātaꞌan ndra ndi nda ñuu nàni Foro de Apio. Ta tiá itiꞌ nuu, yāꞌa tuku ndi inga ñuu nàni Tres Tabernas. Yakan va ora ndēꞌe Paulu ña vàchi ndra, ta chāꞌa ra taꞌvindioo nuu ma Rachaꞌnu Ndioo, ti ndava vaꞌa kùuni anima ra ña kēta ndra.
\v 16 Takan kūu ta ora chāa ndio ndi ma ñuu Roma, tajan chāꞌa ndio ma ra capitán ña na koo siin Paulu ndanu kùuni maa ra. Ta kuàꞌan iin jandaru chiꞌin ra ña na jakuenda ra ra ndia.
\s Paulu kàtituꞌun ra tuꞌun chaꞌaꞌ Jesuu ñuu Roma
\p
\v 17 Takan kūu ta ora cha yāꞌa uni kivi ña chāa Paulu, tajan cha kāna ndio ra ma ndrachaꞌnu chàꞌnda tiñu nuu ñivi judíu ìyo ñuu Roma. Takan kūu ta ora cha kūtiꞌvi ndra, tajan teꞌen nākaꞌan ndio Paulu chiꞌin ndra:
\p ―Ndyoꞌo ndra yani̱, tüvi nī jaꞌi nïꞌiin kuati̱ ni chata ñivi judíu, ta ni chata costumbre ña jāꞌa ndian kùu ñivio chīyo tajiꞌna ndia. Vati tīin ndra yuꞌu ñuu Jerusalén. Ta chāndaka ndra yuꞌu nuu ndra Romanu.
\v 18 Ta ora cha jāndondaa ndra ma kuati̱, tajan ikan kùu ma nuu sāma kua chànini ndra, ta kùuni ndra jaña ndra yuꞌu ti tüvi nī naniꞌi ndra nïꞌiin kuati ña ìyo yi na kuvi̱ chaꞌaꞌ yi.
\v 19 Va tava ma ndra judíu, nī chataꞌani ndra ma kua jāꞌa ma ndra Romanu niku, yakan va chīkan ndioi na tachi ndra yuꞌu nuu ra kalechaꞌnu César, ra chàꞌnda tiñu tandiꞌi ñuu kaꞌnu Roma. Ta rakan na jandondaa ra ma kuati̱, vaji tüvi nī kaꞌin chata ñivio ndian judíu.
\v 20 Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña kānai ndo, vati kùuni ndeꞌi ndo, ta natuꞌin chiꞌin ndo chaꞌaꞌ ña chìnuni̱ takua chìnuni tandiꞌi ma ñivio ndian judíu. Ta vitin ndikuin chiꞌin karena, vati chìnuni̱ ña cha kīchi ma Rachaꞌnu ndàtu yo, ra kāchin Ndioo ña na jakakú ra yo, ndian ñivi israelita. ―Takan kàti Paulu chiꞌin ndra.
\p
\v 21 Takan kūu tajan teꞌen nākaꞌan ndra chiꞌin ra:
\p ―Taku ndyuꞌu takäꞌan kuii kīchaa iin tutu ñuꞌuꞌ Judea nuu ndi ña kàꞌan yi chataun, ta nïꞌiin ndra yanio judíu ndra kīchi itiꞌ ñuu Jerusalén tükuii tiso ndra nïꞌiin kuati chataun nuu ndi ndia.
\v 22 Yakan va kùuni ndi tasoꞌo ndi ma ña kàꞌun, vati chìto ndi ti nda ñuu ni kuuni tìso na kuati chata ma ndian chìnuni tuꞌun Jesuu.
\p
\v 23 Takan kūu ta kāchin ndra iin kivi ña ni kutiꞌvi ndio ndra nuu ìyo Paulu, na tasoꞌo ndra ma ña kùuni ra natuꞌun ra chiꞌin ndra. Yakan va ora chāa ma kivi ikan, nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ñivi chākoyo nuu ìyo ra. Ta nduvi kuii maa kivi ikan kātituꞌun ra nuu ndra naja kua kàa nuu chàꞌnda Ndioo tiñu. Ta juuni jāndomani ra ndra na kiꞌvi ndra itiꞌ kuàꞌan Jesuu, chiꞌin ma tuꞌun Ndioo tāa Moisés ta chiꞌin tandiꞌi tuꞌun kàꞌan ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo tajiꞌna ndia.
\v 24 Takan kūu ta ìyo ma ndian kīchaꞌa chìnuni ma tuꞌun Jesuu ña kàtituꞌun Paulu, ta ìyo ndian töve.
\v 25 Ta tava töve inuuni chānini na, yakan va kīchaꞌa ma ndian töve nī chinuni kàchaꞌan na. Yakan va teꞌen nākaꞌan ndio Paulu chiꞌin na:
\p ―Ndicha kuii ña takan ni kuu ña tüvi nī jachiꞌin ñivi tuꞌun Ndioo. Ta ma Tati Ií Ndioo kātituꞌun yi nuu ndian kùu ñivio chīyo tajiꞌna. Ti nuu Isaía ra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo, kātituꞌun yi ma tuꞌun ikan, ikan na janaꞌa ra yi nuu ma ñivi. Ta teꞌen kàꞌan ma tuꞌun ikan:
\q
\v 26 Kuaꞌan ta na kaꞌun teꞌen chiꞌin ma ñivi ìyo ñuu iꞌya:
\q Ti vaji na kuni na ma tuꞌun Ndioo,
\q va tüvi ni kutunini na yi.
\q Ta vaji na ndeꞌe na yi,
\q va töve ni ndondichin nuu na.
\q
\v 27 Vati ma ñivi ñuu iꞌya, yaꞌa ndava xini na,
\q ti tükuii kùuni na tasoꞌo na tuꞌun Ndioo.
\q Vati ndasi soꞌo na.
\q Ta ndasi tinuu na,
\q ikan na küu ndeꞌe na ta küu tasoꞌo na,
\q ta ni ña kutunini na ndia.
\q Vati küuni na ndakoo na ña kini jàꞌa na,
\q ta chikoniꞌi ndiko anima na chiꞌi̱n,
\q ta takan kùu janai kuati na, ta jandaꞌi na ndia.
\m Takan kāti Tati Ií Ndioo nuu ra Isaía chaꞌaꞌ ma ñuu iꞌya.
\m
\v 28 Yakan va kùuni̱ ña na koto ndo, ti nda kivi iꞌya ta itiꞌ nuu, ma tuꞌun chaꞌaꞌ ña jàkakú Ndioo ñivi ni keta yi nuu ma ndian yüvi judíu. Ta ndiakan va ni jachiꞌin na yi ndia ―kàti Paulu.
\p
\v 29 Takan kūu tajan ora chīnu kāꞌan Paulu teꞌen, ta kīchaꞌa na kàchaꞌan na va endee kànitaꞌan yuꞌu na ma itiꞌ kuàꞌan na.
\v 30 Takan kūu ta Paulu chīyo ra uvi kuiya ma veꞌe tìaꞌvi ra chaꞌaꞌ. Vati veꞌe ikan chāa kuaꞌaꞌ ma ndian chāndeꞌe ra.
\v 31 Ta nani kivi kīchaꞌa Paulu kàtituꞌun ra naja kua kàa nuu chàꞌnda Ndioo tiñu. Ta juuni jànaꞌa ra naja kua ìyo Rachaꞌnu chitoꞌo yo Jesucristu. Vati ma tichi veꞌe nuu ìyo Paulu, chàꞌa na ña kàtituꞌun ra ma nuu tùvi ñivi ma tuꞌun iꞌya, va nïꞌiin ñivi na tüvi nī chasi na ma ña kàꞌan ra.