\id HEB
\h Tutu Hebreu
\toc1 Tutu Hebreu
\mt Tutu ña kēta kuenda ñivi Hebreu
\c 1
\s Ndioo, tāchi ra ma ra seꞌe ra ña na katituꞌun ra ma tuꞌun yuꞌu ra nuu ma ñivi
\p
\v 1 Tandiꞌi ma kuiya yāꞌa tajiꞌna, Ndioo kāꞌan ra chiꞌin ma ndian kūu ñivio, ndian chīyo tajiꞌna kuaꞌaꞌ vaꞌa chaꞌaꞌ chiꞌin kuaꞌaꞌ nuu tuꞌun, ta tāchi ra ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu ra ña na katituꞌun ndra yi nuu na takan.
\v 2 Va ma vitin, ma nuu ndiꞌinia ma kuiya, tāchi Ndioo ma ra Seꞌe ra Jesuu nuu yo, ña na kaꞌan ra chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo nuu yo, vati Ndioo chāꞌa ra ndisaa kuii ma tundeeni ra nuu ra, ta juuni kūtaꞌan ra chiꞌin ra ora jātuvi ra ma ñuñivi chiꞌin andivi.
\v 3 Vati \fig Cristo sentado en el cielo|59GR-tlc119n.tif|col|1:3||Nàndi Jesuu chiyo kuaꞌa Ndioo nuu chàꞌnda ra tiñu itiꞌ andivi|1.3\fig*Jesuu indukuni tàcha ra takua tàcha Rachaꞌnu Ndioo, ra ìyo andivi. Ta ma xinaꞌñu ra, indukuni kùu yi takua kùu ma Ndioo. Ta Jesuu chiꞌin tuꞌun ra, nuu ndaꞌaꞌ ra ìyo tandiꞌi ma nakuyi ìyo ñuñivi, ti yaꞌaga ndatu ma ña kàꞌan ra. Ta ora cha yāꞌa ña jānandoo juuni maa ra ma kuatio, chūnandi ra ma andivi, itiꞌ chiyo kuaꞌa ma Ndioo nuu chàꞌnda ra tiñu.
\s Ma Jesuu ra Seꞌe Ndioo, kaꞌnuga ma tiñu jàꞌa ra kua ma tiñu ña jàꞌa ma tati vaꞌa ña jàꞌa tiñu nuu Ndioo
\p
\v 4 Yakan va kaꞌnuga kùu ma sivi ra Seꞌe Ndioo, kua ma tati vaꞌa ña jàꞌa tiñu nuu Ndioo. Vati ma Ndioo jāꞌa ña nīꞌi ra iin tiñu nduvaꞌa kuii kaꞌnuga kua ma ña nīꞌi ma tati jàꞌa tiñu nuu ra.
\v 5 Vati ma Ndioo tükuii nī kaꞌan ra teꞌen chiꞌin ma nïꞌiin ma tati vaꞌa jàꞌa tiñu nuu ra:
\q Yoꞌo kùu ma seꞌi,
\q Ta vitin yuꞌu kùu ma ra chāꞌa tundeeni̱ nuu̱n.
\m Ta juuni töve nī kaꞌan ra teꞌen chiꞌin nïꞌiin tati vaꞌa ña jàꞌa tiñu nuu ra:
\q Yuꞌu kùu iin Tatá maa ra,
\q ta rakan, kuendai vitin kùu ra iin ra Seꞌi.
\m
\v 6 Va ma inga tuku chaꞌaꞌ ña jànaꞌa Ndioo ma ra Seꞌe nunuu ra nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya, kàꞌan ra teꞌen:
\q Ndyoꞌo tati jàꞌa tiñu nui, na jakaꞌnu ndo ma ra Seꞌi.
\m Kāꞌan ra chiꞌin na.
\m
\v 7 Ndioo kàꞌan ra teꞌen chaꞌaꞌ ma tati vaꞌa ña jàꞌa tiñu nuu ra:
\q Jàꞌi ña na kuu ma tati vaꞌa jàꞌa tiñu nui takua kùu ma tati chàkin,
\q ta na kuu na takua kùu ma ñuꞌú ndàkonditi ndia.
\m
\v 8 Ndioo kàꞌan ra nuu ma ra Seꞌe ra Jesuu teꞌen ndia:
\q Yoꞌo Rachaꞌnu Ndioo, ma yutun vatun ndàꞌun,
\q jànaꞌa yi ña chiꞌin tuꞌun ndaa ni kaꞌndaun tiñu endeeni.
\q
\v 9 Vati maun kùuniun ndeꞌun ma ña vaꞌa ta xaaniun ndeꞌun ma ña töve vaꞌa,
\q yakan va yuꞌu ra kùu Ndiooun, kāchi̱n ñu̱n,
\q ta yaꞌaga chìtu ma animaun ña chìsiun jāꞌi kua ma ndian ndàkataꞌan chiꞌun,
\m kāꞌan Ndioo chiꞌin Seꞌe ra.
\m
\v 10 Ta juuni kàꞌan ra teꞌen ndia:
\q Yoꞌo Rachaꞌnu, ma ora kīchaꞌa ma ñuñivi, maun jāꞌa ña tūvi yi,
\q ta juuni chiꞌin ndaꞌaꞌ maun kùu yi ña tūvi ma andivi jāꞌun ndia.
\q
\v 11 Tandiꞌi ma ña tūvi niku ni naa yi,
\q va maun ni koo endeeni.
\q Tandiꞌi ma ña tūvi,
\q ni kuchaꞌnu yi takua ndòchaꞌnu ma jaꞌma ña chàkuꞌun yo.
\q
\v 12 Ta ni tikaꞌnu̱n ma ñuñivi takua jàꞌa yo chiꞌin iin jaꞌma ora chìkutaꞌnu yi,
\q ta juuni ni nasamaun yi takua jàꞌa yo ora sàma yo ma jaꞌma chàkuꞌun yo.
\q Va maun, iini ra kùu̱n ña töve sàmaun,
\q ta nïꞌiin chaꞌaꞌ na töve ni naun ndia.
\m Takan kāꞌan Ndioo chiꞌin Seꞌe ra.
\m
\v 13 Nïꞌiin chaꞌaꞌ na töve nī kaꞌan ma Ndioo teꞌen chiꞌin ma ndian kùu tati vaꞌa jàꞌa tiñu kuenda ra:
\q Kunandi itiꞌ chiyo kuaꞌi nda kati kuꞌvai tandiꞌi ma ndian kànitaꞌan chiꞌun nuu̱n,
\q ikan na kuu na takua kùu ma nuu chòjondi chaꞌun,
\q ta ikan na kuu kaꞌndaun tiñu nuu na,
\m kāꞌan ra.
\m
\v 14 Vati ndisaa ma ndian kùu tati vaꞌa, ndian jàꞌa tiñu nuu Ndioo, juuni kùu na ndian tāchi Ndioo, ña na tindee na ma ndian ni niꞌi ña na kakú jàꞌa ma tundeeni ra.
\c 2
\s Ìyo yi ña jakuenda nduvaꞌa kuio yo, ikan na kakú yo
\p
\v 1 Yakan va chaꞌaꞌ ma ñaꞌa, ìyo yi ña tasoꞌo nduvaꞌa kuii yo ma tuꞌun ña chīnio, ikan na töve kesiin yo ma itiꞌ Ndioo.
\v 2 Vati tāchi Ndioo ma tati vaꞌa ra na katituꞌun na ma tuꞌun ley ra tajiꞌna. Ta ndicha kuii ni kuu ma ña kàꞌan yi. Taku ma ndian nī jachiꞌin ma ña kàꞌan yi ndicha ña ndēꞌe na ma tundoꞌo chaꞌaꞌ ma kuati ña jàꞌa na.
\v 3 Tu takan kùu yi, ¿naja kua jàꞌa yo, ikan na kuu kakú yo tuva jàña yo ma tuꞌun kaꞌnu ña kàꞌan naja kùu yi ña jàkakú Ndioo ma ñivi? Vati maa ma Rachaꞌnu chitoꞌo yo Jesuu, kùu ma ra nunuu kātituꞌun ma tuꞌun ña kàꞌan chaꞌaꞌ naja kua kùu kakú ma ñivi, ta itiꞌ nuu ma ndian chīni ma ña kāꞌan ra, jānaꞌa kachin ndiko na yi nuu yo.
\v 4 Va ma Rachaꞌnu Ndioo, kùtaꞌan ra chiꞌin ma ndian kàꞌan tuꞌun ikan, ta jànaꞌa ra ti tuꞌun ndicha kùu yi chiꞌin kuaꞌaꞌ seña, chiꞌin ña nduvaꞌa kuii vii, chiꞌin kuaꞌaꞌ vaꞌa ndatu, ta tāchi ra ma Tati Ií ra ña na katakuati yi kuaꞌaꞌ nuu ndatu nuu ma ñivi ra takua kùuni ra ña na kuu.
\s Jesuu ndākuu ra iin ñivi ma takua kùu yo
\p
\v 5 Ndioo töve nī chaꞌa ra ndatu nuu ma ndian kùu tati vaꞌa ra ña na kaꞌnda na tiñu nuu ma ñivi ìyo ñuñivi ña ni kichi itiꞌ nuu, vati chaꞌaꞌ yakan kùu ma ña kàꞌan yo vitin.
\v 6 Va ndicha ña tañu ma tutu Ndioo ìyo iin tuꞌun ña kàꞌan yi teꞌen:
\q ¿Niyi kùu ma ñivi ìyo ñuñivi?
\q ¿A ìyo kuenda na, kùuniun,
\q yakan va chàkuꞌuniun na, ta jàkuendaun na ndia?
\q
\v 7 Chīyo itaꞌvi kuiya ña kaꞌnuga ma tati vaꞌa jàꞌa tiñu nuu̱n takua kùu ma ñivi ìyo ñuñivi.
\q Vaji takan kùu yi, chāꞌun kuaꞌaꞌ vaꞌa ndatu kaꞌnu nuu ma ñivi ta tiñuꞌu̱n na.
\q Ta juuni cha chāꞌun nuu na na kaꞌnda na tiñu nuu tandiꞌi ma ña tūvi jāꞌun chiꞌin ma ndaꞌun.
\q
\v 8 Ta takan chāꞌun yoꞌo Ndioo ña na kùu kaꞌnda na tiñu nuu tandiꞌi ma ña ìyo ñuñivi.
\m Kàti ma ra kāꞌan tatiempu.
\p Vaji cha chāꞌa Ndioo ña na kaꞌnda na tiñu nuu tandiꞌi nakuyi ìyo ñuñivi, ndicha kuii ti töve nī ndakoo ra nïꞌiin nakuyi ña küu kaꞌnda na tiñu nuu, va nda tiempu vitin, ndèꞌo ña ndisaa nakuyi takäꞌan kùu chaa na ña kaꞌnda na tiñu nuu yi.
\v 9 Va vitin ndèꞌo ña iin ra nàni Jesuu. Chāꞌa ma Ndioo ndatu ra nuu ra tiaga ninuu kua ma ndatu ña chāꞌa ra nuu ma tati vaꞌa ña jàꞌa tiñu nuu ra. Chaꞌaꞌ ña chīꞌí ra chaꞌa ma kuati ndisaa yo, yakan va cha nīꞌi ra ndatu yaꞌaga tacha ta iñuꞌu. Ta chaꞌaꞌ ma ñamani Ndioo kùu yi ña chìꞌí ra, ikan na tuvini ra ta na koto ra naja taꞌan yo ora chìꞌí yo.
\p
\v 10 Rachaꞌnu Ndioo kùu ra ma ra ña jātuvi ta kùmi ndisaa ña ìyo ma ñuñivi. Chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña töve ndetiñu kuenda ra ña na jaꞌa ra ña niꞌi Jesuu ña koo vaꞌa ra chaꞌaꞌ tundoꞌo ña ndēꞌe ra chaꞌaꞌ ndisaa yo, ikan na kuu kundaꞌa ra kuaꞌaꞌ seꞌe ra ña na koo na chiꞌin ra ma itiꞌ andivi. Vati Jesuu kùu ma ra jànaꞌa itiꞌ nuu kuu kakú yo.
\v 11 Vati tandiꞌi yo iini Tatá yo, nda ma ra jàꞌií chiꞌin ma ndian kuu ií jàꞌa ra ndia. Chaꞌaꞌ ña iini ma Tatá yo, yakan va ma Jesuu töve kùkanuu ra ña kàꞌan ra ña yani ra ta taꞌan ra kùu yo.
\v 12 Ta juuni ora kàꞌan ra teꞌen ma tava kàꞌan ma nuu tutu Ndioo:
\q Ni katituꞌin nuu ndian taꞌin ma tava kàun.
\q Ta ora cha kūtiꞌvi ma ñivi chiꞌi̱n, ni jakaꞌnui ñu̱n chiꞌin iin yaa ña ni katai ma tañu na,
\m kàti yi.
\m
\v 13 Ta inga chaꞌaꞌ kàꞌan Jesuu teꞌen:
\q Ni chinuni̱ ma ña kàꞌan ma Ndioo.
\m Ta inga chaꞌa kàꞌan ndiko ra teꞌen:
\q Iꞌya kaꞌìin tiꞌvi ma ñivi ña chāꞌa Ndioo nui chiꞌi̱n.
\q Ta kùu na takua kùu seꞌun,
\m kàti yi.
\p
\v 14 Ta ma ndian seꞌe ikan ìyo kuñu na chiꞌin nii na. Ta Jesuu juuni chīyo kuñu ra chiꞌin nii ra ndia tava kùu ma ñivi, ikan na kuu janaa ra ma ndatu ma ñáꞌ ìyo ndatu ña kùu kaꞌni, ta ma ñáꞌ ìyo ndatu ñáꞌ kuu kaꞌni ikan kùu ma kuiꞌna.
\v 15 Ta jāꞌa ma Jesuu takan, ikan na kuu jakakú ra ndisaa ma ndian kùu tava kùu iin musu jàꞌa ma ña yaꞌaga yuꞌvi na, ta endee chànini na ña ni kuvi na.
\v 16 Ndicha vaꞌa ña töve vàchi ra ña ni tindee ra ma tati jàꞌa tiñu nuu Ndioo, vati vàchi tindee ra ma ndian kùu tata ma Abraham.
\v 17 Takan ìyo yi ña jaꞌa ra, ikan na ndakuu ra indukuni ma ninii ni takua kùu ma ñivi taꞌan ra, ikan na chaa ra kùu ra iin sutu kaꞌnuga, ra jàꞌa tiñu nuu Ndioo chaꞌaꞌ na. Ta na kuu ra iin sutu yaꞌaga vaꞌa ta yaꞌa kundaꞌvini ra ma ñivi. Ta takan kuu niꞌi ra ña na janaa ma Ndioo ma kuati ma ñivi.
\v 18 Ta takua juuni maa ma Jesuu, ndēꞌe ra ma tundoꞌo niku, ta kīꞌin ma kuiꞌna kuꞌva ra, yakan va vitin cha ìyo vaꞌa ra ña kutaꞌan ra chiꞌin ma ndian juuni kìꞌin ma kuiꞌna kuꞌva ndia.
\c 3
\s Kaꞌnuga tiñu jàꞌa ma Jesuu kua ma Moisés
\p
\v 1 Yakan va ndyoꞌo yani chiꞌin taꞌan, ndian ií ìyo nuu chàꞌnda Ndioo tiñu, vati ndyoꞌo kùu ma ndian kāchin ma Ndioo ndo ña na kuu chitoꞌo ndo ra, na kuuni nduvaꞌa kuii ndo ndeꞌe ndo ma Jesuu, vati maa ra kùu ma ra ndatu, ra tatun Ndioo. Ta maa ra kùu ma ra sutu kuxini. Vati nuu rakan kùu ma nuu kùu naꞌma yo chaꞌaꞌ ma ña chìnunio ma ña kàꞌan ra.
\v 2 Vati Jesuu yaꞌa ìyo tundeeni Ndioo chiꞌin ra. Yakan va kāchin Ndioo ra ña na jaꞌa ra ma tiñu iꞌya. Vati takua ma Moisés chīyo tundeeni Ndioo chiꞌin ra niku, ti ma ora chīyo ra niku, jàtiñu vaꞌa ra kuenda ma ñivi Ndioo.
\v 3 Yakan va ma Jesuu ìyo yi ña na tiñuꞌuga yo ra kua ma Moisés, indukuni kùu yi tava kùu iin ma labañi, ra jàvaꞌa iin veꞌe, ìyo yi ña tiñuꞌuga yo ra kua ma veꞌe.
\v 4 Tandiꞌi veꞌe ìyo yi ña javaꞌa iin ñivini yi, va ma Ndioo kùu ma ra jāꞌa ña tūvi tandiꞌi ma ña ìyo vitin ma ñuñivi.
\v 5 Yakan va ma Moisés kūu ra iin musu iñuꞌu, ra jàvaꞌa tiñu kuenda ma ñivi Ndioo. Ta ma tiñu ña jāꞌa ra kùu yi ña jànaꞌa ra nuu na chaꞌaꞌ ma ña ni kaꞌan ma Ndioo itiꞌ nuu.
\v 6 Va tava Jesucristu kùu ra takua kùu iin ra kùu iin seꞌe ra ña kùñaꞌa iin veꞌe ña jàꞌa vaꞌa ra kuenda ma ndian indii tichi yi. Va tava kùu yo ma ñivi Ndioo, yakan va kùu yo tava kùu ma ñivi ìyo tichi veꞌe ikan, tuva ndicha ña endee töve jàña yo ña chìnunio tuꞌun ra, ta ndaani yo ndàtu yo ma ndatu kaꞌnu ña ni niꞌi yo jàꞌa ra.
\s Ni nindee ma ñivi Ndioo jàꞌa ra
\p
\v 7 Yakan va ma tava kāꞌan ma Tati Ií Ndioo tatiempu, ta teꞌen kàꞌan yi nuu ma tutu Ndioo:
\q Ma kivi vitin tuva chìni ndo ma ña kàꞌan Ndioo,
\q
\v 8 ìyo yi ña chinuni ndo ma ña kàꞌan ra ta na jändava ndo ma anima ndo,
\q ma takua jāꞌa ma ndian kānitaꞌan chiꞌin Ndioo,
\q ta kīꞌin na kuꞌva ra ma tichi kuꞌu ma nuu töve takuii.
\q
\v 9 Ma tichi kuꞌu ikan kùu nuu kīꞌin ma ñivi ndo, ndian chīyo tajiꞌna ma kuꞌva yuꞌu,
\q vaji cha ndēꞌe na ma ndatu kaꞌnu ña jāꞌi ma ndi uvi xiko kuiya ña chākunuu na ma tichi kuꞌu niku.
\q
\v 10 Yakan va nduvaꞌa kuii kūxain chiꞌin ma ñivi ndo, ndian chīyo tajiꞌna niku, ta kāꞌin teꞌen nuu na:
\q “Ndyoꞌo ndisaa tiempu kùu ndo ma ndian jàña itiꞌ vaꞌa,
\q va ndicha kuii ña na töve kùuni ndo nakoto ndo ma iti̱.”
\m Takan kāꞌin chiꞌin na.
\q
\v 11 Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña yaꞌa kūxain chiꞌin na,
\q ta chāꞌi tuꞌun nuu na ña töve ni kuꞌvai nuu nindee na chiꞌi̱n,
\m kàti Ndioo.
\v 12 Ndyoꞌo yani̱ ta ñivi taꞌin, na kumi kuenda ndo anima ndo, ikan na töve ndakuu kini yi ta jaꞌa yi ña tüvi chìnuni ndo tuꞌun ra, ta kesiin ndo itiꞌ Ndioo ndito.
\v 13 Vaꞌa ga ña na kutaꞌan ndo chiꞌin taꞌan ndo ta na jandomani ndo na nani kivi, va na kichaꞌa ndo jaꞌa ndo yi antea ña ndiꞌi ma kivi iꞌya, ikan na nïꞌiin ndo na töve jàndondava ndo ma anima ndo ta na töve kèñaꞌa ndo juuni maa ndo ti tu kìꞌvi ndo jàꞌa ndo kuati.
\v 14 Vati ndicha ña cha ndōꞌiin yo chiꞌin Cristu, tuva kundeeni yo ña chìnunio ma tuꞌun ra indukuni kua ma ora kīchaꞌa yo chìnuni yo yi. Takan ìyo yi ña jaꞌa yo nda kati chaa ma kivi nuu ndiꞌinia ña ìyo yo.
\v 15 Vaji kàꞌan ma tuꞌun Ndioo teꞌen chaꞌaꞌ ma ña já kāꞌin:
\q Ma kivi iꞌya tuva chìni ndo ma ña kàꞌan Ndioo,
\q ìyo yi ña chinuni ndo ma ña kàꞌan ra ta na jändava ndo ma anima ndo,
\q ma tava jāꞌa ma ndian kānitaꞌan chiꞌin Ndioo,
\m kàꞌan yi.
\p
\v 16 ¿Nda ndian kùu ma ndian kānitaꞌan chiꞌin Ndioo ora chīni na ma tuꞌun ra?, kùuni ndo. ¿A yüvi ndisaa ma ndian tāva ma Moisés ma ñuꞌuꞌ Egiptu, kùu na?, kùuni ndo.
\v 17 ¿Ta nda yo chiꞌin kūxaan ma Ndioo uvi xiko kuiya?, kùuni ndo ndia. Vati chiꞌin ma ndian jāꞌa kuati, chiꞌin ndiakan, kūxaan ma Ndioo, ta ma ndiakan endee chīꞌí na ma tichi kuꞌu nuu töve takuii.
\v 18 ¿Ta nda yo nuu chāꞌa Ndioo tuꞌun nuu ña töve ni kuꞌva ra nuu nindee na chiꞌin ra?, kùuni ndo. ¿A töve nī kaꞌan ra takan nuu ma ndian na töve nī jachiꞌin ma ña kàꞌan ra?, kùuni ndo.
\v 19 Vati ndicha vaꞌa ti ndèꞌo ña nī chaꞌa ra nuu ni nindee na chiꞌin ra, chaꞌaꞌ ña na töve chìnuni na ma tuꞌun ra.
\b
\c 4
\p
\v 1 Yakan va ora juuni yanga ña ndàtu yo ma ña ni jaꞌa Ndioo ña ni kuꞌva ra nuu nindeo chiꞌin ra takua chāꞌa ra tuꞌun nuu yo, ìyo yi ña nduvaꞌa kuii kumi kuenda yo yi, koto tañu ndo ìyo nda ndyoꞌo, na küu niꞌi nuu nindee chiꞌin ra.
\v 2 Vati maa yo cha chīnio ma tuꞌun Ndioo ña kàꞌan chaꞌaꞌ naja kua kàa yi ña kuu kakú yo indukuni takua chīni ma ñivio ndian chīyo tatiempu ndia. Va ma ndiakan na töve nda kuenda vaji chīni na yi, vati töve nī chinuni na ma ña kàꞌan yi.
\v 3 Va tava maa yo ña chìnuni ndicha vaꞌa yo, chàꞌa Ndioo ña ni niꞌo nuu nindeo. Va chaꞌaꞌ ñaꞌa, kàꞌan Ndioo teꞌen nuu ma tutu ra:
\q Ta chaꞌaꞌ yakan kùu yi ña yaꞌa kūxain chiꞌin na,
\q ta chāꞌi tuꞌun nuu na ña töve ni kuꞌvai nuu nìndee na chiꞌi̱n,
\m kàti Ndioo.
\m Vaji takan ma Ndioo chīnu ma tiñu jāꞌa ra nda ma ora jātuvi ra ma ñuñivi iꞌya.
\v 4 Vati ìyo iin ma nuu kàꞌan yi teꞌen nuu ma tutu Ndioo chaꞌaꞌ ma kivi ucha ña nindeo:
\q Ndioo na töve nī jatiñu ra ma kivi ucha vati nīndee ra.
\m
\v 5 Ta ìyo inga nuu kàꞌan yi teꞌen nuu ma tutu Ndioo:
\q Ña töve ni kuꞌvai nuu nìndee na chiꞌi̱n,
\m kàti Ndioo.
\v 6 Va vitin takäaga kùmani ña niꞌi tiaga ma ñivi ma nuu nìndee na chiꞌin ra, vati ma ndian ñivio ndian chīyo nunuu ña chīni tuꞌun vaꞌa Ndioo, ta töve nī jachiꞌin na yi, nuu ndiakan va töve nī chaꞌa ra ña niꞌi na nuu nìndee na chiꞌin ra.
\v 7 Yakan va kuu koto yo ña takäꞌan yaꞌa ma tiempu ña kuu kaꞌan yo, ¡kivi vitin!, ti Ndioo cha jānaꞌa ndiko ra nuu yo ña takäꞌan yaꞌa yi. Vati Rey David kēta ra kuaꞌaꞌ kuiya itiꞌ nuu. Ta David teꞌen tāa ra nuu ma tutu Ndioo:
\q Ma kivi vitin tuva chìni ndo ma ña kàꞌan Ndioo,
\q ìyo yi ña chinuni ndo ma ña kàꞌan ra,
\q ta na jändava ndo ma anima ndo.
\m Takan tāa David nuu ma tutu Ndioo.
\v 8 Vati tu ma Josué chāꞌa ra nuu nindee ma ñivio chīyo tajiꞌna chiꞌin Ndioo, tüva chiniñuꞌu yi ña tàa ndiko ma David yi itiꞌ nuu niku.
\v 9 Yakan va ìyoga iin nuu nindee ñivi Ndioo chiꞌin ra.
\v 10 Vati ma ndian cha nīꞌi nuu nindee chiꞌin Ndioo, juuni nindee na chaꞌaꞌ ma tiñu jàꞌa na, indukuni ma tava nīndee ma Ndioo chaꞌaꞌ ma tiñu ña jāꞌa ra ma kivi ucha ora jātuvi ra ma ñuñivi iꞌya niku.
\v 11 Yakan va na kunuminio ta na kundeenio ta kiꞌvio ma nuu nindee ñivi chiꞌin Ndioo, koto nïꞌiin yo, na küu niꞌi yo yi takua tāꞌan ma ndian töve nī jachiꞌin tuꞌun ra niku.
\v 12 Vati ma tuꞌun Ndioo jànaꞌa yi kua kuu koo ndito yo ta yaꞌaga ìyo kuenda yi. Tiá vaꞌa ga ta vii kùu ma tuꞌun ma Ndioo kua ma nda machiti nikuuni ña ìyo ma ña xaan ni nduvi chiyo yi, va kìꞌvi yi kono nduvaꞌa kuii ta kuu jakesiin yi tuꞌun xeꞌe ña ìyo tichi chinitunio ta anima yo ndia. Ta jànaꞌa kachin yi tu ña vaꞌa a ña töve vaꞌa kùu ma ña kùuni yo ta chàninio jàꞌa yo.
\v 13 Tandiꞌi yo ña tùvio jāꞌa Ndioo, na küu kundii xeꞌo nuu ra, vati ndisaa yo kàvitio kuenda ra ti ndèꞌe kachin ra ndisaa ña chànini yo chiꞌin ma ña kùuni ma anima yo jaꞌa yi, ta nuu ra ìyo yi ña kuꞌva yo kuenda chaꞌaꞌ ndisaa yi.
\s Iin sutu kaꞌnu kùxini nuu yo kùu Jesuu
\p
\v 14 Jesuu ra seꞌe Ndioo, rakan kùu ma sutu kaꞌnu ña kùxini nuu yo, ra cha kēe kuàꞌan ndiko nuu chàꞌnda Ndioo tiñu andivi. Vati töve ìyo yi ña jaña yo ña naꞌma yo chaꞌaꞌ ña chìnunio ma ña kàꞌan ra.
\v 15 Vati uvanuu rakan kùu iin sutu vaꞌa kuenda yo. Ta chìto vaꞌa ra ña ndian kündeeni kùu yo chaꞌaꞌ ña numini kìꞌvio jaꞌa yo kuati. Yakan va kūndaꞌvini ra yo. Vati juuni kīꞌin ma kuiꞌna kuꞌva ra indukuni takua jàꞌa yi chiꞌin yo ña jāꞌa yo kuati, vati rakan nïꞌiin chaꞌaꞌ töve nī chaa ra jàꞌa ra kuati.
\v 16 Yakan va na jayatin yo yo ta na kükanuu yo ta kiꞌvio ma nuu chàꞌnda Ndioo tiñu ora kàꞌan yo chiꞌin ra. Vati ikan ìyo kuaꞌaꞌ ñamani ra ña chàꞌa ra nuu yo. Ta chaꞌaꞌ ña kùndaꞌvini ra yo kùu yi ña ìyo vaꞌa ra ña tìndee ra yo ma ora chìniñuꞌu yo yi.
\b
\c 5
\p
\v 1 Tandiꞌi sutu kaꞌnu ña kùxini nuu yo, kāchin Ndioo ndra ma tañu ma ndraꞌii, vati jàkuiso Ndioo tiñu ndra ña na jaꞌa ndra tiñu nuu ra ta kàꞌan ndra nuu ra chaꞌaꞌ ma ñivi, ta takan sòkó ndra ndatiñu chiꞌin kiti chàꞌni ndra nuu Ndioo kuenda ña jànaa Ndioo kuati yo.
\v 2 Va tava ma sutu kaꞌnu ña kùxini nuu yo, juuni töve yaꞌa ga kùndeeni ndra takua kùu yo, yakan va kùu kutunini ra ma tava kùuni ma ñivi ta kùu kundaꞌvini ra na chaꞌaꞌ ma ña na töve chìto na ma ña jàꞌa na, ta chaꞌaꞌ ña kèsiin na itiꞌ Ndioo ndia.
\v 3 Ta chaꞌaꞌ ma ña töve yaꞌa kùndeeni ra kùu yi ña ìyo yi ña kaꞌni ra iin kiti ta sokó ra ri nuu Ndioo, tüvi chaꞌaꞌ ma kuati ñivini, va juuni chaꞌaꞌ ma kuati maa ra ndia.
\v 4 Nïꞌiin ma ndraꞌii, na küu kati ndra ña yuꞌu koo tiñu iꞌya ta ìyo yi ña tiñuꞌu ndo yuꞌu chaꞌaꞌ yi, vati maa ma Ndioo kùu ma ra kàchin ndra ta jàkuiso ra ma tiñu iꞌya ndra, takua kāchin ra ta jākuiso ra tiñu ma sutu kaꞌnu, ra nàni Aarón niku.
\v 5 Indukuni kūu yi chiꞌin Cristu ti töve nī jakuiso ra tiñu juuni maa ra, ti Ndioo kùu ma ra kāchin ra ta jākuiso ra tiñu ña na kuu ra sutu kaꞌnu ña kuxini. Vati ma Ndioo kāꞌan teꞌen chiꞌin ma Jesuu:
\q Yoꞌo kùu ma seꞌi,
\q Ta vitin yuꞌu kùu ma ra chāꞌa tundeeni̱ nuu̱n.
\m
\v 6 Ta inga nuu tutu Ndioo juuni kāꞌan ra chiꞌin ma Jesuu teꞌen:
\q Yoꞌo kùu ma sutu kaꞌnu ra kuxini nuu ma ñivi endeeni,
\q indukuni ma takua kùu ma tiñu jàꞌa ma grupu Melquisedec,
\m kàti Ndioo.
\m
\v 7 Ta ora chīyo ma Jesuu ña chākunuu ra ma ñuñivi iꞌya niku, nduvaꞌa kuii chàku ra ta kàꞌan niꞌi ra chiꞌin Ndioo ora chìkan ra ñamani nuu ra. Vati Ndioo ìyo ndatu ra, ta kùu jakakú ra ra tañu ndian ndií. Ta chaꞌaꞌ ña jàkaꞌnu Jesuu ra ta jàchiꞌin ra ña kàꞌan Ndioo, yakan va Ndioo tāsoꞌo ra ma ña kàꞌan ra.
\v 8 Yakan va Cristu, vaji ra Seꞌe Ndioo kùu ra, ta chiꞌin kuaꞌaꞌ vaꞌa tundoꞌo ña ndēꞌe ra, kūtuꞌva ra jàchiꞌin ra ña kàꞌan Ndioo,
\v 9 ta ora cha chinu tandiꞌi ma tiñu ìyo yi ña jaꞌa ra, yakan va ìyo vaꞌa ra kua kùu jakakú ra endeeni tandiꞌi ndian jàchiꞌin ña kàꞌan ra.
\v 10 Vati Ndioo jākuiso ra tiñu ña na kuu ra ma sutu kaꞌnu ña kùxini nuu yo indukuni ma takua ma tiñu jāꞌa ma sutu Melquisedec.
\s Ni ndeꞌo tundoꞌo tuva jaña yo ña chìnunio tuꞌun Ndioo
\p
\v 11 Ìyo kuaꞌaꞌ tuꞌun ña kùu kaꞌan yo chaꞌaꞌ ma tuꞌun ña já kàtituꞌin nuu ndo, va yaꞌaga ndetiñu kùu katituꞌun kachi̱n yi nuu ndo, vati yaꞌaga kuee kùu kutunini ndo yi.
\v 12 Vati tava cha ìyo kuaꞌaꞌ kuiya ña ìyo ndo itiꞌ Ndioo cha ìyo yi ña kùu ndo matru niku, va na töve takan kùu yi, ti chìniñuꞌu ndo ña katituꞌun chaa ndiko ndi ma tuꞌun Ndioo nuu ndo ña takani cha chìto ndo ma nda ora kīchaꞌa ndo chìnuni ndo. Yakan va kùu ndiko ndo takua kùu ndiakuati, ti lechini kùndeeni ndo koꞌo ndo, ta töve kùndeeni ndo tasoꞌo ndo tuꞌun ndetiñu tava kùu ma ndayu xii.
\v 13 Ta ndian chàxin ndika ma maꞌá na, takäꞌan chaa ma chinituni na ña kùtunini na iin tuꞌun ndaa kuenda na, ti ndiakuati kùu na.
\v 14 Va ma ndian chicha chàchi na ndayu xii, ta chaꞌaꞌ ña takani jàꞌa na mamaa ña vaꞌa kùu yi ña cha chìto vaꞌa na kachin na ndava kùu ma ña vaꞌa ta ma ña töve vaꞌa.
\b
\c 6
\p
\v 1 Yakan va vitin itiꞌ nuu vaꞌaga ña ndakoo yo iin chiyo ña jàkuaꞌa yo ma tuꞌun nunuu chaꞌaꞌ ma Cristu, ta na ndakiꞌo ma tuꞌun ña jàkuicha vaꞌa yi yo. Ta juuni na ndakoo yo iin chiyo ña jàkuaꞌa yo chaꞌaꞌ ña chìkoniꞌi ndiko yo jàꞌa yo ma tiñu ña nda kuenda. Ta na ndakoo yo iin chiyo ña jàkuaꞌa yo chaꞌaꞌ ña naja kua chīnunio ma ña kàꞌan Ndioo.
\v 2 Ta juuni ìyo yi ña ndakoo yo iin chiyo ña jàkuaꞌa yo chaꞌaꞌ ña kuaꞌaꞌ nuu ña kùnduta yo, chiꞌin ma ña jànani ndaꞌaꞌ yo xini ma ñivi, ta ma ña nàtaku ndiko ñivi tañu ndian ndií, chiꞌin ma nuu jakutuni Ndioo kuati na, ta ikan na kaꞌnda na yi endeeni ma andayaꞌ.
\v 3 Yakan ìyo yi ña jaꞌa yo, tuva chàꞌa ma Ndioo tuꞌun ña jaꞌa yo yi.
\v 4 Vati na küu chikoniꞌi ndiko ma ñivi itiꞌ Ndioo tuva jàña niꞌni na ña chìnuni na tuꞌun ra. Ti ma ndian cha chìto kachin vaꞌa ña tuꞌun ndaa kùu tuꞌun Ndioo, ta cha kīꞌin na kuꞌva ma ndatu ra ña kīchi yi itiꞌ andivi, ta indukuni nīꞌi na ma Tati Ií Ndioo chiꞌin tandiꞌo,
\v 5 ta juuni cha ndēꞌe na takua vaꞌa kùu tuꞌun kàꞌan Ndioo, chiꞌin ma ndatu kaꞌnu ña ni jaꞌa ra ma ñuñivi ña ni kichi.
\v 6 Tu ndiakan juuni jàña niꞌni na ña chìnuni na ma ña kàꞌan Ndioo, na küa jaꞌa na ña na chikoniꞌi ndiko na kuꞌun na itiꞌ Ndioo. Vati juuni maa na kùu ndian ña tàkaa ndiko na ma Jesuu ma nuu kruu nuu tùvi ñivi ña na kaꞌan ndaa ndisaa ma ñivi chata ra.
\v 7 Vati ma ndiakan kùu na takua kùu ma ñuꞌuꞌ ora kùun ma savi ña chìꞌi yi ma takuii savi. Vati tu chàꞌa yi ma ndatiñu ma nuu ma ndian jàtiñu yi, jàꞌií ma Ndioo nuu yi.
\v 8 Vati tu kàna mamaa kuꞌu chiꞌin iñuni nuu yi, na töve nda kuenda yi, ta kìndoo yi ndaꞌaꞌ Ndioo, ta cha kuyatin ña ni kaꞌan xaan ra chata yi. Ta ma nuu ndiꞌinia ni kayu yi.
\s Na kuatu yo ma ña vaꞌa ña ni niꞌo ndaꞌaꞌ Ndioo, ikan na kuu koo vaꞌa yo
\p
\v 9 Ndyoꞌo ndian yaꞌaga kùuni ndi ndeꞌe ndi, vaji takan kàꞌan ndi chiꞌin ndo, chìto vaꞌa ndi ti maa ndo ni niꞌi ndo ma ña vaꞌaga, vati kuàꞌan ndo itiꞌ nuu ni jakakú Ndioo ndo.
\v 10 Vati Ndioo iin ra ndaa kùu ra, ta töve ni naani ra ma tiñu jàꞌa ndo, ti kìꞌin kuenda ra ndo chaꞌaꞌ ña yaꞌa kùuni ndo ndeꞌe ndo ma ndian taꞌan yo, ndian ìyo kuenda ra, ta chaꞌaꞌ ña yaꞌa vaꞌa tīndee ndo na, ta takua takani jàꞌa ndo yi antea, ta nda vitin.
\v 11 Va kùuni ndi ña taꞌiiꞌiin ndo nda vitin chiꞌin nda nuu ndiꞌinia, na jaꞌa ndo chiꞌin ndisaa anima ndo ma takua jāꞌa ndo chiꞌin taꞌan yo, ikan na kuu koto kachin ndo ti ni niꞌi ndo ndisaa ma ña ndàtu ndo ndaꞌaꞌ Ndioo.
\v 12 Na töve kùuni ndi ña ndakuu suchan ndo, ti ma ña kùuni ndi kùu yi ña na tandikun ndo jaꞌa ndo ma tava jàꞌa ma ndian kundeeni kuꞌun itiꞌ ra ta chìnuni na tuꞌun ra. Ti nuu ndiakan ni kuꞌva Ndioo endeeni tundeeni ra ma takua chāꞌa ra tuꞌun.
\v 13 Ta ora chāꞌa Ndioo tuꞌun ra nuu ma Abraham niku, chāꞌa ra ma tuꞌun chiꞌin juuni sivi maa ra, vati na töve ìyo inga ra kaꞌnu tiaga kua maa ra.
\v 14 Ta teꞌen kāꞌan ra chiꞌin Abraham:
\q Ndicha kuii ña nuu yoꞌo, nduvaꞌa kuii ni jaꞌii̱ ñu̱n,
\q ta ni kuꞌvai ña ni koo kuaꞌaꞌ tataun itiꞌ nuu.
\m
\v 15 Va ma Abraham, ta ora yaꞌa ña yaꞌa ga kūndeeni ra chātu ra, tajan nīꞌi ndio ra ma ña chāꞌa ma Ndioo tuꞌun nuu ra.
\v 16 Nda ndian ni kùuni ña chàꞌa tuꞌun nuu ma inga ñivi, jàꞌa na yi chiꞌin sivi inga ndian kaꞌnuga kua maa na, ta takan kùu koto ndaa ma ñivi ti ña ndicha kùu ma tuꞌun ña chàꞌa na ta na tüva ìyo yi ña nuni nuni natuꞌun kuati na chaꞌaꞌ yi.
\v 17 Ta takan chāꞌa Ndioo tuꞌun nuu ma ndian ni niꞌi ma tundeeni ña kāti ra ña ni kuꞌva ra nuu na, ti kùuni ra ña koto kachin na ti nïꞌiin tiempu töve sàma ra ma kua kàꞌan ra. Yakan va chiꞌin juuni sivi maa ra kāꞌan ra ña ni jachinu ra yi.
\v 18 Chaꞌaꞌ ma ninduvi ma tuꞌun iꞌya ña na küu sama yi, ta na koto yo ña na küu kaꞌan Ndioo tuꞌun vata. Ta takua ndisaa yo ña cha tāndikun yo ra, ikan na kumi ra yo, yakan va na koo tundeenio kuatu yo ña na jachinu ra ma tuꞌun ña kāꞌan ra juuni chiꞌin sivi ra ña ni kuꞌva ra nuu yo.
\v 19 Ta chaꞌaꞌ ma ña ndàtu vaꞌa yo ña jàꞌa Ndioo, cha tàndikun vaꞌa anima yo chiꞌin ra takua ndìkun vaꞌa iin varku jàꞌa iin kaa nàni ancla. Yakan va ìyo vaꞌani yo kuenda Ndioo ta kùu kiꞌvi yo chata ma jaꞌma yaxin ña ndàsi ma veñuꞌu ií nduvaꞌa kuii ma andivi.
\v 20 Va ikan kùu nuu kīꞌvi jiꞌna ga ma Jesuu kuenda yo niku, ora nūna ra ma itiꞌ vaꞌa ña na kuꞌun yo chata ra. Ta takan chāa ra kùu ra ma iin sutu kaꞌnu ra kuxini nuu yo endeeni, ta indukuni ma takua kùu ma tiñu jàꞌa ma grupu Melquisedec.
\c 7
\s Jesuu, kùu ra iin sutu kaꞌnu ña kuxini nuu yo indukuni kua ma Melquisedec
\p
\v 1 Ma ra nàni Melquisedec iꞌya kūu ra rey, ra chàꞌnda tiñu nuu ma tandiꞌi ma ñivi ìyo ma ñuu nàni Salem niku. Ta juuni kūu ra ma iin sutu kuenda ma Ndioo yaꞌa kaꞌnu ìyo andivi. Ta ma ora chīkokani ndiko ma Abraham ma nuu chākanitaꞌan ra ta jākanaa ra ma ndra kùu rey, ndra chàꞌnda tiñu nuu inga ñuu, ta ma Melquisedec chātaꞌan ra nuu ma Abraham. Tajan Melquisedec, jāꞌií ndio ra nuu ra.
\v 2 Ta ikan jan ma Abraham, nātaꞌvi ra uchi porcientu ma tandiꞌi ma ndatiñu ña jākanaa ra ma nuu chākanitaꞌan ra ta chāꞌa ra yi nuu ma Melquisedec. Ma sivi Melquisedec kùuni yi kaꞌan yi “rey, ra jàndondaa tiñu.” Va tava rey ña chàꞌnda tiñu nuu ma ñivi ìyo ma ñuu Salem kùu ra, ta Salem kùuni yi kaꞌan yi “na koo vii ma ñivi.” Yakan kùu ra rey ña chàꞌa na koo vii ma ñivi.
\v 3 Ta ma Melquisedec töve yo chìto chaꞌaꞌ ma tatá ra ni chaꞌaꞌ ma maꞌá ra ndia. Ta juuni töve yo chìto niyi kūu chaꞌaꞌ ma ñivi ra, ndian chīyo tajiꞌna ndia. Ta juuni töve yo chìto nda ora kāku ra chiꞌin ma ora chīꞌí ra ndia. Ta kùu ra iin sutu kuenda Ndioo endeeni. Ta chaꞌaꞌ yakan, kùu ra iin xinaꞌñu ma seꞌe Ndioo.
\v 4 Yakan va vitin, na ndeꞌe vaꞌa ndo vati iin ra nduvaꞌa kuii kaꞌnu kūu ma Melquisedec niku. Vati Abraham, ra kūu tatá yo tajiꞌna, juuni chāꞌa ra uchi porcientu ma ndatiñu ña jākanaa ra nuu ra.
\v 5 Va ma tutu ley ña tāa Moisés, kàꞌan yi ña ìyo yi ña nakaꞌan ndra kùu sutu, ndra kùu tata ma Leví uchi porcientu tandiꞌi ndatiñu nuu ma ñivi taꞌan ndra. Takua kùu yi ña jaꞌa ndra vaji ma ñivi taꞌan ndra kūu tata Abraham ndia.
\v 6 Vaji ma Melquisedec, ra yöve ñivi Leví kūu ra niku, nākaꞌan ra ma uchi porcientu ma ndatiñu nuu Abraham. Tajan jāꞌií ndio ma Melquisedec nuu ma Abraham. Vati nuu rakan, chāꞌa ma Ndioo tuꞌun nuu niku.
\v 7 Yakan va ndisaa ñivi chìto na ña kaꞌnuga kùu ma ra jàꞌií ñivi kua ma ra nìꞌi ña ií, jàꞌa ma inga ñivi.
\v 8 Chaꞌaꞌ ma sutu, ndra kùu tata Leví, nàkaꞌan ma uchi porcientu, ndraꞌya kùu ndra ìyo yi ña kuvi numini. Va ma tutu Ndioo kàꞌan yi chaꞌaꞌ ma Melquisedec ña kùu ra iin ma ra ndito ga.
\v 9 Ta kùu kaꞌan yo ña ma ndra kùu sutu ñivi ma Leví vitin kùu ndra nàkaꞌan ndra ma uchi porcientu ma ña jàtiñu ndra, ta ora tīaꞌvi Abraham ma uchi porcientu ma ña jàtiñu ra nuu ma Melquisedec, juuni kùuni yi kaꞌan yi ña tīaꞌvi Leví yi nuu ma Melquisedec ndia.
\v 10 Vati ndicha vaꞌa ma ora chāa kañaꞌa ma Melquisedec chiꞌin ma Abraham cha ndiso ma kuñu ra ma tata ña ni kuu Leví ora ni kaku ra itiꞌ nuu.
\v 11 Tāchi ma Ndioo ma ndra kùu sutu ma tata Leví, ña na kuꞌva ndra ma tutu ña tāa ra nuu ma ñivi ìyo ma ñuꞌuꞌ Israel, ndian kūu ma ñivi ma Aarón. Vitin ndicha tu ndicha vaꞌa ña ma ndraꞌya kūu jaꞌa ndra ma tiñu ndaa niku, na töve ìyo yi ña ninii keta ma inga tuku grupu sutu, na yüva ma ndra grupu tata Aarón, vati ra kùu sutu kuenda ma grupu Melquisedec kùu yi.
\v 12 Vati ora sama yo ma ndra kùu sutu, juuni ìyo yi ña sama ma tuꞌun ley chaꞌaꞌ yi ndia.
\v 13 Ta ma Rachaꞌnu yo, ña kàꞌan chaꞌaꞌ ma tutu, tata ma inga ndra kùu ñivi Israel kùu ra. Ta nïꞌiin ma ñivi töve nī chatiñu ndra takua kùu ma tiñu sutu, ndra jàkaꞌnu Ndioo nuu naa.
\v 14 Vati ndicha ña chìto vaꞌa ma ñivi ña ma Rachaꞌnu Jesuu kīchi ra ma tata Juda, ta ma Moisés nïꞌiin tuꞌun ni töve nī natuꞌun ra chaꞌaꞌ ma tata ikan, ma ra kàꞌan chaꞌaꞌ ma naja ìyo yi ña jatiñu ma ndra kùu sutu chiꞌin naja kua ìyo yi ña jaꞌa ndra ndia.
\p
\v 15 Ta ma ñaꞌa ndicha vaꞌaga kùu yi tuva ma sutu chaa, ra ni keta indukuni kùu ra takua kùu ma Melquisedec.
\v 16 Ta rakan ndākuu ra iin sutu töve chaꞌaꞌ ña kùu ra iin ra tata ndra sutu niku, vati kùu ra sutu chaꞌaꞌ ndatu vaꞌa ña jàꞌa ra. Ta ma ndatu ikan chàꞌa yi ña na koo ñivi endeeni.
\v 17 Vati ma Ndioo teꞌen kàꞌan ra chiꞌin ma Jesuu:
\q Yoꞌo kùu ma sutu kaꞌnu ra kuxini nuu ma ñivi endeeni,
\q indukuni ma takua kùu ma tiñu jàꞌa ma grupu Melquisedec.
\m
\v 18 Yakan va ma tuꞌun chaꞌnu na töva chàtiñu yi. Vati na töve vaꞌa yi kuenda ña tìndee yi yo chaꞌaꞌ ma kuati jàꞌa yo.
\v 19 Vati ma tuꞌun ley ikan ña tāa Moisés töve jàndondaa yi yo. Va vitin ìyo tuku inga ña ndàtu yo ña jàꞌa yi ña jayatin yo yo chiꞌin Ndioo.
\v 20 Ta chaꞌaꞌ yakan, Ndioo kāꞌan ra chiꞌin ma tuꞌun yuꞌu ra ña ni jachinu ra ma ña kāꞌan ra.
\v 21 Ta ma tiaga ma ndra kùu sutu töve nī chiso ndra tiñu sutu chiꞌin tuꞌun yuꞌu ndra ña kàꞌan yi ña ni jachinu ndra yi. Vati takan kùu yi ña ma Ndioo kàti ma tuꞌun ndaa ña ìyo yi ña jaꞌa ra, vati ma nuu tutu ra teꞌen kàꞌan ra:
\q Ma Rachaꞌnu Ndioo, kāti ra iin ma tuꞌun ña ni jachinu ra
\q ta na töve nakanini ra ña sama ra ma ña chànini ra chaꞌaꞌ yi. Ta teꞌen kàꞌan yi:
\q “Yoꞌo kùu ma sutu kaꞌnu ra kuxini nuu ma ñivi endeeni,
\q indukuni ma takua kùu ma tiñu jàꞌa ma grupu Melquisedec”,
\m kàti Ndioo.
\m
\v 22 Yakan va chaꞌa ña kūu vitin ma Jesuu ndicha kuii ña jàꞌa ra ña ni ndoꞌiin ma tuꞌun vaꞌaga kua ma tuꞌun chaꞌnu.
\v 23 Ta inga ndra kùu sutu yaꞌa ga kuaꞌaꞌ ndra chiyo. Ta chaꞌaꞌ ña chìꞌí ndra kùu yi ña küu ga koo ndra kuaꞌaꞌ tiempu.
\v 24 Va tava ma Jesuu ìyo ra endeeni, yakan va nïꞌiin tiempu na töve ìyo yi ña kuꞌva ra ma tiñu sutu ña jàꞌa ra nuu inga na.
\v 25 Yakan va kùu jaꞌa ra jàkakú ra endeeni ma ndian kìꞌvi ma itiꞌ Ndioo, vati ìyo ra endeeni, ta jànini ra kàꞌan ra chiꞌin Ndioo chaꞌaꞌ na.
\p
\v 26 Yakan va ma Jesuu ma ra sutu kaꞌnu kùu ra iin ra tuꞌva kuenda ña jàchinu ra ma ña chiniñuꞌu yo. Vati rakan kùu iin ra yaꞌa ií ra, ta na tükuii itini ra ta na töve jàꞌa ra nïꞌiin ña töve vaꞌa ndia. Ta siin kùu ra kua ma ndian jàꞌa kuati, ta iñuꞌu ga ra kua tandiꞌi ña ìyo andivi.
\v 27 Na töve kùu Jesuu ma tava kùu ma inga ndra kùu sutu kùxini nuu ma ñivi, ta ìyo yi ña kaꞌni ndra kiti ta sokó ndra ndri nani kivi kuenda ña jiꞌna janaa Ndioo kuati ndra, ta itiꞌ nuu sòkó ndra ndri kuenda kuati jàꞌa ndian ñuu ndia. Va ma Jesuu na töve nī jaꞌa ra takan. Va iin chaꞌani sōkó ra kuenda ña na naa kuati ñivi endeeni ora sōkó ra juuni maa ra nuu Ndioo.
\v 28 Ma tuꞌun ley ña tāa Moisés jàkuiso yi sutu kaꞌnu ña töve ndra ndaa kùu ndra chaꞌaꞌ ña ndiso ndra kuati. Va itiꞌ nuu ora kēta ma ley, juuni Ndioo chāꞌa ra tuꞌun ña ni jachinu ra ña kàꞌan yi. Ta ma ña kāꞌan ra kùu yi ña jàkuiso ra Seꞌe ra ña na kuu ra iin sutu kaꞌnu. Ta ma Seꞌe ra ikan kùu ra iin ra ndaa endeeni.
\c 8
\s Jesuu ndiso ra tiñu chaꞌaꞌ ma tuꞌun ña jandoꞌiin ra chiꞌin ma ñivi
\p
\v 1 Ma ña nduvaꞌa kuii ga ndicha chaꞌaꞌ ma ña kàꞌan yo vati ma ra kùu sutu kaꞌnu, ra kùxini nuu yo kùu ra. Ta juuni rakan chāa ra nàndi ra chiyo kuaꞌa Ndioo itiꞌ andivi nuu chàꞌnda ra tiñu.
\v 2 Ta jàꞌa ra tiñu tava kùu iin sutu ma tichi ma veñuꞌu ií ndicha, ma ña jāvaꞌa ma Ndioo ndicha, va na yöve ma veñuꞌu jàꞌa ma ñivini kùu yi.
\v 3 Tandiꞌi sutu kaꞌnu ndra kuxini nuu ñivi ndiso ndra tiñu ña ìyo yi ña sokó ndra kiti ña chāꞌni ndra chiꞌin inga nakuyi nuu ma Ndioo ora jàkaꞌnu ndra ra. Ta juuni takan ìyo yi ña sokó Jesuu iin nakuyi nuu Ndioo ndia.
\v 4 Ta tu takan kùu yi ña ma Jesuu ìyo ra ma ñuñivi iꞌya, na töve kuu kùu ra ma sutu ña kùxini nuu yo, vati ma ñuñivi iꞌya cha ìyo ma ndra kùu sutu ndra sòkó ma nakuyi ma takua kàꞌan ma tutu ley Ndioo.
\v 5 Va ma ndian kùu sutu iꞌya ña jàkuu ndra tiñu, va ndisaa ma ndatiñu chàtiñu ndra töve kùu ma ña ndicha ña ìyo itiꞌ andivi, ti kùu yi mamaa naꞌnani chiꞌin xinaꞌñuni. Ta chìto yo ña naꞌnani kùu yi, vati ma ora ña jāvaꞌa ma Moisés ma veñuꞌu ií ikan, teꞌen kāꞌan ma Ndioo chiꞌin ra: “Na tasoꞌo vaꞌun ma ña kàꞌin, ta javaꞌun yi indukuni ma tava kàa ma iin kuꞌva ña jānaꞌi nuu̱n ma tichi kuꞌu ta takan ìyo yi ña javaꞌun yi.”
\v 6 Va ma Jesuu ra kùu sutu kaꞌnu kuxini nuu yo, vati rakan kùu ma ra nīꞌi iin tiñu nduvaꞌa kuii ga vaꞌa ña kùu ra sutu kuxini nuu yo, kuenda ña na kaꞌan ra chiꞌin Ndioo chaꞌaꞌ yo, ta chiꞌin ma ñivi jāndoꞌiin tuꞌun ra ña kāti ra nuu na. Ta ma tuꞌun ikan ni jachinu ra yi chaꞌaꞌ ma tuꞌun vaꞌa ga ña chāꞌa ra nuu na.
\p
\v 7 Tu ndicha ma tuꞌun nunuu ña jāndoꞌiin Ndioo chiꞌin ma ñivi iin ña nduvaꞌa kuii vaꞌa kùu yi kuenda na niku. Tu takan kùu yi tüva chiniñuꞌu ra ña jāndoꞌiin ra inga tuku tuꞌun chaa chiꞌin na.
\v 8 Va ma Ndioo chāꞌa ra kuenda ña nātaꞌan ra ñivi ña töve kùu na iin ndian ndaa, yakan va kāꞌan ra teꞌen:
\q Ma Rachaꞌnu Ndioo kàꞌan teꞌen:
\q Ni keta iin kivi
\q ña ni jandoꞌii̱n ma tuꞌun chaa chiꞌin ma ñuu Israel ta chiꞌin ma ñuu Judá.
\q
\v 9 Ma tuꞌun iꞌya, na töve indukuni kàa yi ma tava kàa ma tuꞌun ña jāndoꞌii̱n chiꞌin ma ñivi ndo,
\q ndian chiyo tajiꞌna niku,
\q ma ora tāvai na ma ñuꞌuꞌ Egiptu.
\q Va tava na töve nī jachiꞌin na ma tuꞌun jāndoꞌii̱n chiꞌin na,
\q yakan va jaña ndaꞌi na, kāti ma Rachaꞌnu Ndioo.
\q
\v 10 Ma tuꞌun ña ni jandoꞌii̱n chiꞌin ma ñuu Israel
\q ora yaꞌa ña kuu ma kivi ikan,
\q ni kuu yi teꞌen, kàti ma Rachaꞌnu:
\q ni jakutai ma tuꞌun iꞌya ma chinituni ma ñivi
\q ta teꞌen ni tai yi ma chata ma anima na:
\q Yuꞌu kùu Ndioo ndo,
\q ta ndyoꞌo kùu ndo ma ñui.
\q
\v 11 Ta tüva ni chiniñuꞌu na ña nïꞌiin na jànaꞌa na nuu inga meru a ñivi na ma tiñu chàkui,
\q ikan na kuu nakoto na ña yuꞌu kùu ma Rachaꞌnu Ndioo,
\q vati tandiꞌi na ni nakoto yuꞌu,
\q endeeni ndaa ndian ma ndiakuati chiꞌin ma ndian chaꞌnu ndia.
\q
\v 12 Vati yuꞌu ni janai ma kuati na chiꞌin ma ña töve vaꞌa jàꞌa na,
\q ta na kükuꞌuni̱ tiaga chaꞌaꞌ ma kuati töve vaꞌa ña jāꞌa na,
\m kàti Ndioo.
\m
\v 13 Ora kàꞌan ma Ndioo chaꞌaꞌ iin ma tuꞌun chaa ña jàndoꞌiin tuꞌun ra chiꞌin ma ñivi, kùuni ra kaꞌan ra ña na tüva ìyo kuenda ma tuꞌun nunuu ña tāa ma Moisés. Ta ma tuꞌun nunuu ikan chaꞌnu yi, ta tüva chàtiñu yi, itaꞌvinia takaa ta naa yi, kàti ma Rachaꞌnu Ndioo.
\c 9
\s Ma veñuꞌu ií nuu chàꞌnda Ndioo tiñu ma ñuñivi chiꞌin ma nuu chàꞌnda ra tiñu ma itiꞌ andivi
\p
\v 1 Yakan va vitin, ma tuꞌun nunuu ña jāndoꞌiin Ndioo chiꞌin ñivi kàꞌan yi naja kua jaꞌa yo ora jakaꞌnu yo ma Ndioo iin tichi veñuꞌu ña ìyo ñuñivi iꞌya.
\v 2 Ta veñuꞌu ikan jāndovaꞌa na yi teꞌen: ma veꞌe nunuu ña nani nuu ií ndaa ma nuu chàkuiin kuaꞌaꞌ ma tima. Ta juuni cha ndaa ma mesa ña kaꞌìin ma paan jaꞌií Ndioo ndia.
\v 3 Ta ma tichi ma veñuꞌu ií ma inga ma itiꞌ chata ma nuu ndasi ma jaꞌma yaxin ma maꞌñu yi ma nuu nduvaꞌa kuii ií,
\v 4 ikan ndaa iin nuu naa oro ma nuu tìꞌi na ma ñuꞌma kutu ma ora jàkaꞌnu na Ndioo. Ta juuni ndaa iin yaka ña jànaꞌa chaꞌaꞌ ma tuꞌun ña jāndoꞌiin Ndioo chiꞌin ñivi, ta ninii chata yi kaꞌìin ma oro. Ta tichi yi ndaa iin kasitu oro ta ma tichi yi kaꞌìin mamaa ña kuichin ña xaꞌma ña nani maná, ta juuni ma ikan jùndii ma yutun vatun ma Aarón, va cha kēta ma xeꞌe run ma chata run, chiꞌin ma vitu ña kàꞌan ma tuꞌun ña jāndoꞌiin tuꞌun Ndioo chiꞌin na ndia.
\v 5 Chata ma yaka kaꞌìin ma ndian kùu tati vaꞌa jàꞌa tiñu kuenda Ndioo ta ma tati vaꞌa ikan jànaꞌa yi ña ìyo Ndioo, ta chiꞌin ndichin na chàsi na ma chata ma yaka. Va ma vitin na tüva ga ìyo yi ña kaꞌan yo tiaga nakuyi chaꞌaꞌ ma ndatiñu.
\p
\v 6 Ta ora cha ìyo vaꞌa ma ndisaa ma ndatiñu iꞌya, tichi veꞌe nunuu veñuꞌu ií kìꞌvi ma ndra sutu ña jàchinu ndra ña jàkaꞌnu ndra Ndioo ndisaa kivi ma ikan.
\v 7 Va tichi veꞌe uvi ikan, kìꞌvi uvanuu ma sutu kùxini, ta iin chaꞌani iin kuiya. Ta ora kìꞌvi ra ma ikan, ìyo yi ña kundaꞌa ra ma nii kiti ña sòkó ra nuu Ndioo, ikan na jakaꞌnuni Ndioo jiꞌna ma kuati ra, ta juuni jàkaꞌnuni ra kuati jàꞌa ma ndian ìyo ñuu ra ora töve chàꞌa na kuenda ña jàꞌa na yi.
\v 8 Chiꞌin ñaꞌa jànaꞌa ma Tati Ií Ndioo ña takäꞌan nuna ma itiꞌ kuenda kuu kiꞌvi yo veꞌe nduvaꞌa kuii ií, ma ora juuni yanga jàtiñu yo tichi ma veñuꞌu nunuu ikan.
\v 9 Tandiꞌi ma ña teꞌen kùu yi takua kùu iin kuꞌva kuenda ma tiempu vitin, vati ndisaa ma kiti chiꞌin inga ndatiñu ña sòkó na nuu Ndioo, na küu jaꞌa yi ña ndovaꞌa yo, ti kìndoo kuati chinituni ndisaa ndian jàkaꞌnu Ndioo ora jàꞌa na takan.
\v 10 Vati uvanuu ma ña jàꞌa na kùu yi ña chàchi na ta chìꞌi na chiꞌin tandiꞌi nuu ña jàꞌa na, ikan na nandoo kuñu na ora jàkaꞌnu na ma Ndioo. Ta ndisaa yakan kùu yi vaꞌani kuenda iin nundani, vati Ndioo ni jandochaa ta ni sama ra ndisaa yi.
\p
\v 11 Vati ma Jesuu cha kīchaa ra, ta vitin kùu ra sutu kaꞌnu, ra kuxini nuu tandiꞌi yo kuenda ña na koo vii yo chiꞌin ma ña kīchaa nuu yo jàꞌa ra endeeni. Vati ma veñuꞌu ií ma nuu kàꞌan Jesuu chiꞌin Ndioo chaꞌaꞌ yo ña kùu yi iin nuu vaꞌaga ta nduvaꞌa ndaa yi ndia. Va na yöve ñivi kùu ma ndian jàvaꞌa yi, ña kùuni yi kaꞌan yi ña yöve kuenda ndian ñuꞌuꞌ ñuñivi kùu yi.
\v 12 Ma Jesuu cha kīꞌvi ra ma tichi ma veñuꞌu ií ikan, va töve kìꞌvi ra kuenda sokó ra ma nii tixuꞌu chiꞌin nii jundiki kuati, vati kīꞌvi ra tichi yi kuenda sokó ra ma nii maa ra kùu yi, ta kīꞌvi ra tichi yi iin chaꞌani kuenda ndisaa tiempu, ikan na jakakú ra chiꞌin nii ra yo endeeni.
\v 13 Ndicha vaꞌa tu ìyo ndatu ma nii ma toro chiꞌin ma nii tixuꞌu chiꞌin ma yuyaa ma jundiki siꞌi vali ma ña kayu yi ma nuu naa, ta chòso yava sutu ma nii chiꞌin ma yuyaa chata ma ndian ìyo kuati kuenda ndoꞌií yi, ta janandoo yi ma itiꞌ chata ma kuñu yo.
\v 14 Vati tu takan kàa yi kùuni yi kaꞌan yi ña ma nii Cristu nduvaꞌa kuii vaꞌa ga raꞌ kuenda yo. Vati chiꞌin ma ndatu Tati Ií Ndioo ña ìyo endeeni, sōkó ra nii ra nuu ma Rachaꞌnu Ndioo. Ta chaꞌaꞌ ña nïꞌiin kuati ìyo ra, yakan va ìyo vaꞌa ma nii ra ña janandoo raꞌ ta janaa raꞌ ndisaa ña kini ìyo chinitunio ña jàꞌa yi ña chìꞌí yo, ikan na kuu jaꞌa yo tiñu kuenda Rachaꞌnu Ndioo ndito.
\p
\v 15 Yakan va ma Jesuu kùu ra ra kàꞌan ndaa chaꞌaꞌ yo, ikan na kuu jandoꞌiin ra yo nda nuu Ndioo chiꞌin iin tuꞌun chaa. Vati ora chīꞌí ra jānaa ra ma kuati ña jāꞌa yo ora juuni chàꞌnda ma tuꞌun nunuu nuu yo ña jāndoꞌiin Ndioo ra chiꞌin yo ma ora ikan. Takan kūu yi, ikan na kuu kuꞌva ra ma tundeeni ra nuu ndisaa ndian kāchin ra ña na koo na chiꞌin ra ndisaa tiempu, kua kāti ra.
\v 16 Vati tu taa yo nuu tutu iin tuꞌun chaꞌaꞌ naja nàtaꞌvi yo ma ndatiñu ñaꞌa yo, töve kuu kuàtiñu yi ña ora juuni ndito yo, va chàtiñu yi va nda kati kuvi jiꞌna ma ndian tāa yi.
\v 17 Vati iin tutu ikan, na töve nda kuenda yi tuva juuni yanga ña ìyo ndito ma ndian jāꞌa yi, vati ora cha chīꞌí na ta kīchaꞌa chàtiñu yi.
\v 18 Yakan va ma tuꞌun nunuu ña Ndioo jāndoꞌiin ra chiꞌin ñivi, jāketa ra yi chiꞌin nii,
\v 19 ti ora kātituꞌun Moisés ndisaa ma tuꞌun ley ña jāꞌa ma Ndioo nuu ndisaa ma ñivi. Ta juuni tīin ndio ra iin jaꞌma ñaꞌma ña kuvaꞌa chiꞌin iin soko yutun ña nàni hisopo, ta jātii ra yi tichi ma nii ma jundiki kuati chiꞌin ma nii tixuꞌu, ta jākanuu ra raꞌ chiꞌin takuii, tajan chōso yava ra raꞌ ma nuu ma tutu ley Ndioo, ta juuni chōso yava ra raꞌ chata ndisaa ma ñivi ñuu ndia.
\v 20 Tajan teꞌen nākaꞌan ra chiꞌin ra chaꞌaꞌ na: “Ñaꞌa kùu ma nii ña kàꞌan yi chaꞌaꞌ ma tuꞌun ña jāndoꞌiin Ndioo chiꞌin ndo, ikan na kumi ndo yi”, kàti ra.
\v 21 Ma Moisés juuni chōso yava ra ma nii kiti ma tichi ma veñuꞌu ií kuenda Ndioo, ta chōso yava ra raꞌ chata ndisaa ma ndatiñu ña chàtiñu ma ndra kùu sutu ora kàꞌan ndra chiꞌin Ndioo niku.
\v 22 Vati ma tutu ley jāꞌa Ndioo kàꞌan yi ña na janandoo yo tandiꞌi ndisaa nakuyi chiꞌin nii. Ta töve nàa kuati ma ñivi tu töve chòso yava jiꞌna na chiꞌin ma nii.
\s Sòkó Jesuu kuñu ra nuu Ndioo ta chīꞌí ra chaꞌaꞌ ma kuati yo ta naa yi
\p
\v 23 Vati chīniñuꞌu yo ña chōso yava yo nii kiti ña chàꞌni yo ta sōkó yo nuu Ndioo chata ma ndatiñu tichi ma veñuꞌu ìyo ñuñivi, ikan na nandoo ma ña kùu naꞌna ma ndatiñu ìyo andivi. Va ma ndatiñu ndicha ña ìyo itiꞌ andivi kùuni yi ña nandoo ndicha yi chiꞌin nii ña vaꞌa ga kua ma ña nunuu.
\v 24 Vati ma Jesuu na töve nī kiꞌvi ra ma tichi ma veñuꞌu ií ikan ña jàvaꞌa ma ñivini, va iin naꞌna ni kùu yi kuenda ma veñuꞌu ií ndicha kuenda Ndioo. Vati Jesuu kīꞌvi ra va ma andivi, vati ikan jānaꞌa ra ra nuu Ndioo, ta kàꞌan ra chaꞌaꞌ yo.
\v 25 Va töve nī kiꞌvi Jesuu ña jànaꞌa ra ra kuaꞌaꞌ chaꞌaꞌ ma itiꞌ andivi takua chìniñuꞌu kìꞌvi ma sutu chaꞌnu kùxini veñuꞌu ií ñuñivi iꞌya nani kuiya chiꞌin ma nii ña yöve maa ra.
\v 26 Ta tu takan jāꞌa ma Jesuu niku, ta ìyo yi ña kuvi ra kuaꞌaꞌ vaꞌa chaꞌaꞌ ma nda ora tūvi ma ñuñivi ta nda ma vitin niku. Va takua ma vitin nuu ni ndiꞌi ma kuiya, kēta ma Cristu iini chaꞌaꞌ, va kuenda endeeni ña sōkó ra juuni maa ra ta chīꞌí ra chaꞌaꞌ yo, ikan na naa ma kuatio.
\v 27 Ta takan kùu yi ña ni kuvi ndisaa ma ñivi iin chaꞌani, ta itiꞌ nuu ni kichaa ndio ma ora ña ni jakutuni Ndioo kuati jàꞌa yo.
\v 28 Ta indukuni kùu yi ña Cristu sōkó ra ma kuñu ra ta chīꞌí ra iin chaꞌani kuenda ña jandiꞌi ra ma kuati ña jàꞌa kuaꞌaꞌ ñivi. Ta itiꞌ nuu juuni ni keta ndiko ra ma ñuñivi ma itiꞌ uvi ora jàkakú ra ma ndian ndàtu ma kivi ni kichi ra.
\c 10
\s Cristu chīꞌí ra iin chaꞌani chaꞌaꞌ yo kuenda endeeni
\p
\v 1 Vati ma tuꞌun Ley Ndioo kùu yi takua kùu iin ma xinaꞌñu chaꞌaꞌ ma ña vaꞌa ni kichi itiꞌ nuu niku, va ma Ley ikan töve kachin vaꞌa kùu yi. Yakan va na küu jandondaa yi ma ndian endee jayatin na na nuu Ndioo nani ora keta kuiya ña ndaka na kiti ña ni sokó na yi nuu ra.
\v 2 Vati tu ndicha vaꞌa ma tuꞌun ikan jàndondaa yi endeeni kuati ñivi, ta tüva kuuni na ña ìyo kuati maa na, ta ndakoo na ña sokó na kiti nuu Ndioo niku.
\v 3 Vati ma kiti sòkó na chàtiñu ndri va kuenda ña na jakukuꞌuni na ma kuati na nani kuiya, ora sòkó na ndri.
\v 4 Vati takua ma nii ma toro chiꞌin ma nii tixuꞌu na küu ndakiꞌin raꞌ ma kuatio.
\p
\v 5 Yakan va ma Cristu ora kīchi ra ma ñuñivi iꞌya, teꞌen kāꞌan ra chiꞌin ma Ndioo:
\q Na töve kùuniun ña sokó ñivi kiti nuu̱n ta ni inga tuku nakuyi
\q vati chāꞌun ma kuñui nui.
\q
\v 6 Nïꞌiin kiti a inga nakuyi ña sòkó na nuu̱n, ikan na jànaun kuati na chiꞌin yi, töve chàtaꞌaniun yi.
\q
\v 7 Yakan va kāꞌin teꞌen: “Iꞌya ìyoi ma tava kàꞌan tutu̱n chaꞌi,
\q ikan na jaꞌi tiñu nuu̱n takua kùuniun.”
\m Takan kāti Cristu chiꞌin Ndioo.
\m
\v 8 Ma ña kāꞌan ra nunuu teꞌen chiꞌin Ndioo: “Töve chàtaꞌaniun nïꞌiin kiti ña chàꞌmi na a kiti sòkó na kuendaun a inga tuku nakuyi ña sòkó na, ikan na janaun kuati na chiꞌin yi”, (vaji sòkó na yi takua kàꞌan ma tutu Ndioo).
\v 9 Va ma inga tuku tuꞌun ña kāꞌan Cristu teꞌen kàꞌan yi: “Iꞌya ìyoi ma tava kàꞌan tutu̱n chaꞌi, ikan na jaꞌi tiñu nuu̱n takua kùuniun”, kàti ra. Vati ma tuꞌun uvi ña kāꞌan ra kùuni yi kaꞌan yi ña cha jātachiyo ra ma tuꞌun nunuu, ikan na kindoo ma ña uvi.
\v 10 Ndioo kùu ma ra jāndoꞌiin yo, vati ma Jesucristu jāꞌa ra ma tiñu takua kùuni ma Ndioo ma ora sōkó ra ma kuñu ra ora chīꞌí ra. Ta uvanuu chaꞌani sōkó ra yi kuenda endeeni.
\p
\v 11 Tandiꞌi sutu judíu jàꞌa ndra ma tiñu ndra nani kivi, ta sòkó ndra kuaꞌaꞌ vaꞌa chaꞌaꞌ ma ña sòkó ndra ora jàkaꞌnu ndra nuu Ndioo, vaji ma ña sòkó ndra na töve kùu kindaa yi ma kuati ma ñivi.
\v 12 Va ma Jesuu iin chaꞌani sōkó ra ma kuñu ra nuu ma Ndioo kuenda ña kindaa ma kuatio endeeni, ta juuni chāa ndio ra nandi ra ma chiyo kuaꞌa ma Ndioo ma nuu chàꞌnda ra tiñu.
\v 13 Vati ikan nandi ra ndàtu ra nda kati kuꞌva Ndioo ndisaa ndian xaani ndeꞌe nuu ra, ikan na chaa na kuiin na chaꞌa ra.
\v 14 Vati chiꞌin ma kuñu ra ña sōkó ra jāndondaa ra iin chaꞌaꞌ ma kuati na kuenda ndisaa tiempu, ma ndian cha ndōꞌií kuenda Ndioo.
\v 15 Va indukuni kàꞌan ma tuꞌun ma Tati Ií Ndioo ora kāꞌan ra teꞌen:
\q
\v 16 Ñaꞌa kùu ma tuꞌun ña ni jandoꞌii̱n chiꞌin na ora yaꞌa jiꞌna ma kivi ikan.
\m Ta kàꞌan tuku ma Rachaꞌnu Ndioo:
\q Ni jakutai ma tuꞌun ley ma anima na ta ni tai yi ma chinituni na.
\q
\v 17 Ta na tüva ga ni kukuꞌuni̱ tiaga chaꞌaꞌ ma kuati na chiꞌin ma ña kini ña jàꞌa na.
\m
\v 18 Yakan va ora cha jākaꞌnuni̱ chaꞌaꞌ ma kuati ndo, na tüva chiniñuꞌu ndo ña sokó ndo tiaga nakuyi nui chaꞌaꞌ ma kuati ndo.
\s Ìyo yi ña jayatin yo yo itiꞌ Ndioo ta chìnunio ña kàꞌan ra
\p
\v 19 Yakan va vitin ndyoꞌo yani, ìyo yi ña na tüva ga yuꞌvio ta kiꞌvio ma tichi ma veñuꞌu ií kuenda chaꞌaꞌ ma nii ma Jesuu.
\v 20 Ta koꞌo ma itiꞌ chaa nuu kiꞌvi yo tichi yi, ti ikan ni koo ndito yo ti cha nūna ma jaꞌma yaxin ña ndasi ma tichi yi niku. Va vitin kīndoo nuna yi chaꞌaꞌ ña cha sōkó ra kuñu ra.
\v 21 Cha ìyo Jesuu ña kùu ra ma sutu kaꞌnu kuxini kuenda yo tichi iin veñuꞌu ndicha nuu ndaa Ndioo.
\v 22 Yakan va ìyo yi ña jayatin yo yo itiꞌ Ndioo ta chinuni vaꞌa yo ma ña kàꞌan ra chiꞌin anima yo. Va ìyo yi ña jaꞌa ndicha yo yi, ta na töve chàninio nïꞌiin ña töve vaꞌa tichi anima yo, ta ndoo ma kuñu yo chiꞌin takuii vaꞌa.
\v 23 Na chinuni vaꞌa yo ta na töve ìyo yi ña nakaninio chaꞌaꞌ ma ña ndàtu yo ma ña ni kuꞌva Ndioo nuu yo chaꞌaꞌ ma tuꞌun ña chinuni yo ta janaꞌa yo nuu ma ñivi, vati ìyo yi ña jachinu ma Ndioo ma tuꞌun ña kāti ra ña ni jaꞌa ra kuenda yo.
\v 24 Na nanduku yo kua tindee taꞌan yo yo, ikan na kùuni vaꞌa yo ndeꞌo ña jaꞌa yo ma ña vaꞌa.
\v 25 Na töve ìyo yi ña jaña yo ña kùtiꞌvi taꞌan yo, vaji takan jàꞌa ma inga na, vati ma ña ìyo yi kuu ma ña jaꞌa yo ña kuaꞌa yo ma tundeeni ma taꞌan yo ta tundeeni kuꞌva yo nuu na, ta kuꞌva na yi nuu yo ndian, vati ndèꞌo ña chani kuyatin ma kivi ña ni kichi ndiko Jesuu ma ñuñivi iꞌya.
\v 26 Vati tu endee kìꞌvi yo jàꞌa yo ma kuati vaji cha chìto vaꞌa yo ma itiꞌ ndaa, na tüva kuu kindoo nïꞌiin kiti ña kùu kaꞌni yo ta sokó yo ri nuu Ndioo chaꞌaꞌ ma kuatio.
\v 27 Vati tu jaꞌa yo takan ma ña ndàtu yo kùu ma ña ni niꞌi yo ña jakutunini Ndioo yo chaꞌaꞌ ma kuati jàꞌa yo chiꞌin ma ñuꞌú nduꞌva ni janayi ma ndian xaani ndeꞌe na Ndioo.
\v 28 Tu ìyo ma ra ña cha ndākoo ña jàchiꞌin ma tuꞌun tāa ma Moisés, ta tu ìyo uvi a uni ndian cha chìto yi ta tìso na kuati nuu ra chaꞌaꞌ yi, ta ìyo yi ña kaꞌni ndio yo ra chaꞌaꞌ yi. Ta tüva kundaꞌvini yo ra chaꞌaꞌ ña jāꞌa ra kuati.
\v 29 Tu ndicha ña takan kùu yi, ¿a töve chìnuni ndo ña tiaga kuaꞌaꞌ tundoꞌo ni ndeꞌe ma ndian chàñu cheꞌe chata ma Jesuu, ra Seꞌe Ndioo, ta kàꞌan na ña na töve nda kuenda ma nii ra ta chiꞌin ma ndian kàꞌan ña töve ìyo kuenda ma ñamani ña chàꞌa ma Tati ií Ndioo nuu yo ndia? Va chiꞌin nii Jesuu, Ndioo jàchinu ra ma tuꞌun ña ndōꞌiin ra chiꞌo ña kàꞌan yi ña ni kuu yo iin ñivi ií kuenda ra.
\v 30 Tandiꞌi yo chìto vaꞌa yo ña kāꞌan ma Ndioo teꞌen: “Chata yuꞌu jàꞌa ndo kuati, yakan va juuni yuꞌu kùu ra ña na jandeꞌe tundoꞌo nuu ndo chaꞌaꞌ yi.” Ta juuni kàꞌan ra: “Ma Rachaꞌnu Ndioo ni jakutuni ma kuati ma ñivi ìyo ñuñivi.”
\v 31 ¡Tu takan kūu yi, yaꞌa ga ndetiñu kùu yi kuenda yo tuva koyo yo ndaꞌaꞌ Ndioo ra ìyo endeeni!
\p
\v 32 Yakan va ndyoꞌo na kukuꞌuni ndo ma tiempu chaꞌnu tajiꞌna ma tava tāꞌan ndo niku, ma ora já nunuu nīꞌi ndo ma ña vaꞌa kuenda Ndioo. Ta kūndeeni ndo chiꞌin ma anima ndo ndisaa kuii ma tundoꞌo ndēꞌe ndo chaꞌaꞌ ma ña ndàtu ndo ña kùuni ndo ña na jaꞌa ma Ndioo iin ma ña vaꞌa kuenda ndo.
\v 33 Vati ìyo nda ndyoꞌo kūndeeni ndo ora kàꞌan tiꞌini na chata ndo ta kāni na ndo ma nuu tuvi ñivi, ta ìyo inga ndo ña kūtaꞌan indukuni chiꞌin inga na ora ndēꞌe na tundoꞌo ndia.
\v 34 Ndyoꞌo kùu ndo ndian kūndaꞌvini ma ndian kaꞌìin ma tichi ma vekaa niku. Ta ora nàmaa ñivi ma ndatiñu nuu ndo, chìsii ndo ti cha chìto ndo ña ìyo ndatiñu vaꞌa ga ña ni niꞌi ndo itiꞌ andivi. Ta ma ña ni niꞌi ndo ikan, töve ni naa yi endeeni kuenda ndo.
\v 35 Na töve ìyo yi ña jakunaa ndo tundeeni Ndioo ña ìyo chiꞌin ndo, vati ni niꞌi ndo iin ma ña vaꞌa chaꞌaꞌ yi.
\v 36 Vati ndyoꞌo ìyo yi ña kundeeni ndo ora nduvaꞌa kuii ndeꞌe ndo tundoꞌo. Va tu jàchinu ndo ma ña kùuni ma Ndioo ña jàꞌa ndo, ta ni niꞌi ndo ndisaa ma ña chāꞌa ra tuꞌun ña ni kuꞌva ra nuu ndo.
\v 37 Vati ma tuꞌun Ndioo kàꞌan yi teꞌen:
\q Numini, ta numini,
\q ta chani kichaa ma ra ìyo yi ña kichi;
\q ta tüva kuyanga ra.
\q
\v 38 Ta nda ndian ni kuuni ña kùu ñivi ndaa,
\q ndiakan kùu ma ndian chìnuni ma tuꞌin.
\q Titu kakachata ndiko na
\q tüva ni sii kuuni̱ chiꞌin na chaꞌaꞌ yi.
\m
\v 39 Va ndisaa yo yöve ndian jàña ña chinuni tuꞌun ra kùu yo ta jàkakachata yo yo, ta kuàꞌan yo nuu kuvi yo endeeni, vati kùu yo iin ndian chìnuni tuꞌun ra ña ni niꞌi yo nuu ni kakú yo endeeni.
\c 11
\s Chaꞌaꞌ ma ña chìnunio kùu kakú yo jàꞌa Ndioo
\p
\v 1 Chaꞌaꞌ ma ña chìnunio chìto vaꞌa yo ña ni niꞌo ndaꞌaꞌ Ndioo ma ña ndàtu yo, ta juuni cha chìto yo ti ma ña ndaa kùu ma ña küu ndeꞌo.
\v 2 Ma ndian kūu ñivio ndian chīyo tajiꞌna, yaꞌa ga ndōmani Ndioo chiꞌin na chaꞌaꞌ ma ña chìnuni na.
\p
\v 3 Chaꞌaꞌ ma ña chìnunio, kùu yi ña kùtuninio ña tūvi tandiꞌi ma ña ìyo ñuñivi chiꞌin andivi jāꞌa Ndioo chiꞌin tuꞌun kàꞌan ra. Vati ma ña ndichin ndèꞌo vitin tūvi yi jāꞌa ra, ta chàtiñu ra ma ña töve ndichin ndèꞌo ora jātuvi ra yi niku.
\p
\v 4 Chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ma Abel, chāꞌni ra iin kiti sōkó ra kuenda Ndioo, ta kaꞌnuga ri takua kàa ña sōkó ma Caín nuu Ndioo niku. Yakan va Ndioo kāꞌan ra ña iin ra ndaa kùu Abel, tajan ndākiꞌin ndio ra ma ña sōkó ra nuu ra. Yakan va ma ña jàꞌa Abel kàtituꞌun yi nuu yo nda vitin jin cha chīꞌí ra, ti chìnuni ra tuꞌun Ndioo niku.
\p
\v 5 Chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ma Enoc, ndākiꞌin ndìto ma Ndioo ra kuàꞌan ra chiꞌin ra, ikan na töve kuvi ra, ta na tüva ni nataꞌan na ra, ti kuàꞌan ra chiꞌin ra. Ta ma tutu Ndioo kàꞌan yi ña ora takäꞌan kundaka ma Ndioo ra kuꞌun ra chiꞌin ra, ma Enoc jiꞌna jāndomani ra ma Ndioo chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ra tuꞌun ra.
\v 6 Va na küu ndomani ma Ndioo jàꞌa yo tuva töve chìnunio tuꞌun ra. Vati tu kùunio kiꞌvio itiꞌ Ndioo, ìyo yi ña chinuni vaꞌa yo ña ìyo ra, ta chàꞌa ra ma ña vaꞌa kuenda ma ndian nànduku ra.
\p
\v 7 Chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ma Noé, ora kātituꞌun ma Ndioo nuu ra ma tava ni kuu niku ora takäꞌan koto ndaa vaꞌa ra yi. Yakan va jāchiꞌin ndio ra ma ña kāꞌan ra ta kīchaꞌa ndio ra jàꞌa ndio ra ma varku, ikan na kuu kakú ra chiꞌin ñivi ra. Ta juuni chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ma Noé, jānaꞌa ra nuu tandiꞌi ma ñivi ìyo ma ñuñivi ña ni kuvi na. Ta töve nī jachiꞌin na, ta chīꞌí na jāꞌa takuii. Yakan va Ndioo kāti ra ña iin ra ndaa kùu Noé kuenda ra chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ra.
\p
\v 8 Ta chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ma Abraham, ta ora kāna ma Ndioo ra, ta jāchiꞌin ra ma ña kàꞌan ra ta kēe ndio ra kuàꞌan ra nda nuu kàndii ma ñuꞌuꞌ ña ni kuꞌva Ndioo nuu ra. Yakan kùu ma tundeeni ña ni niꞌi ra niku. Tajan kēe ndio ma Abraham ma ñuu nuu ìyo ra niku. Ta na töve nī chito ra ma ndanu kuàꞌan ra.
\v 9 Ta chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ra, chīyo ra tava kùu ma ndian kīchi ma inga ñuu ma nuu ñuꞌuꞌ, ña chāꞌa ma Ndioo tuꞌun nuu ra ña ni kuꞌva ra niku. Yakan va chīyo ra ma tichi veꞌe jaꞌma indukuni ma tava ma Isaac chiꞌin Jacob, vati ma tuꞌun ña chāꞌa ma Ndioo nuu Abraham, indukuni kùu yi takua ña jāꞌa ra chiꞌin ndrakan ndia.
\v 10 Vati ma Abraham nduvaꞌa kuii ndàtu ra ña koo ra iin ñuu ña ni koo itiꞌ nuu, vati ma ñuu ikan ni ndovaꞌa vaꞌa yi endeeni, ti ma Ndioo kùu ma ra ndiso tiñu chaꞌaꞌ yi, ña chàkin ra ma kuꞌva yi ta jàvaꞌa ra yi ndia.
\p
\v 11 Ta ma Sara vaji ña küu kukuꞌun ma seꞌan ta ma iian Abraham yaꞌa ga chicha ra, ta chaꞌaꞌ ma ña chìnuni vi, kùu yi ña nīꞌi ma Abraham ma ñandee ra ña kūu chiyo seꞌe ra chiꞌin ña, vati chìnuni ra ti Ndioo kùu iin ra ndicha, ta ni jachinu ra ma tuꞌun ña chāꞌa ra nuu ma Abraham.
\v 12 Yakan va ma Abraham vaji ma kuiya nuu ndiꞌinia ìyo ra ña nduvaꞌa kuii chicha ra, chāa ndio ma kivi ña chākoo nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ ñivi tata ra. Vati chākoo na tava kùu ma chele ìyo ma andivi chiꞌin tava kùu ma yuti ndiꞌi ìyo ma yuꞌu tañuꞌu ña na küu kaꞌvio taꞌiiꞌiin yi.
\p
\v 13 Tandiꞌi ma ñivi ña cha kāꞌin tuꞌun chaꞌaꞌ, cha chīꞌí na ta na töve nī niꞌi na ma ña kàti ma Ndioo ña ni kuꞌva ra nuu na. Va chaꞌaꞌ ma ña chìnuni na, kùtunini na ña itiꞌ nuu ni kuu ma tava chāꞌa Ndioo tuꞌun nuu na. Yakan va chìsii na jàꞌa ma tuꞌun Ndioo ikan. Ta chànini na ña juuni maa na kùu ma ñivi vàchi koo nundani ma ñuñivi iꞌya, ti kùu na tava kùu ma ndian yaꞌa kuàꞌan ni ma nuu yi.
\v 14 Ta ma ndian kàꞌan takan jànaꞌa na na ña juuni chàkuu na nànduku na iin ñuu nuu kuu koo vaꞌa na.
\v 15 Tu nākanini na ma itaꞌvi chaꞌaꞌ ma ñuu nuu chīyo na niku, ta vaꞌa ga na chikoniꞌi ndiko na ma ñuu ikan niku.
\v 16 Va ma ñivi ikan nduvaꞌa kuii kùuni na iin ñuu nduvaꞌa kuii vii koo na, va ma ñuu kàndii andivi kùuni na koo na. Yakan va ma Ndioo na töve kukanuu ra ña kàꞌan ra ña kùu ra Ndioo ma ñivi ikan. Vati cha jàvaꞌa ra iin ñuu kaꞌnu nuu ni koo na.
\p
\v 17 Chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ma Abraham, ma ora kīꞌin ma Ndioo kuꞌva ra niku. Ta kīꞌin Abraham ma raseꞌe ra Isaac ña ni sokó ra ra ta ni kaꞌni ra ra kuenda ma Ndioo. Yakan va cha ìyo vaꞌa ma Abraham ña ni sokó ra Isaac, ra uvanuu kùu seꞌe ra, vaji cha chìto ra ma tuꞌun ña chāꞌa Ndioo nuu ra.
\v 18 Ti teꞌen kàꞌan yi: “Isaac kùu ma ra ni jaꞌa ña ni kuita kuati ma tataun”, kàti ma Ndioo chiꞌin ma Abraham.
\v 19 Vati ma Abraham chāꞌa ra kuenda ña ìyo ndatu Ndioo ña kùu janataku ndiko ra ma ndian cha chīꞌí. Yakan va ma Abraham nīꞌi ndiko ra ma raseꞌe ra. Va chiꞌin ñaꞌa kùu kàꞌan yo ña Isaac kùu ra takua kùu iin ra nātaku tañu ndian ndií niku.
\p
\v 20 Chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ma Isaac, jāꞌií ra ma nuu ma ndra seꞌe ra nani Jacob chiꞌin Esaú chaꞌaꞌ ma ña ni kuu itiꞌ nuu kuenda ndra.
\v 21 Chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ma Jacob, ma ora ña chani kuvi ra, jāꞌií ra ma nuu ma taꞌiiꞌiin ma ndra seꞌe ma Kusé, ta tīndee ra ra chiꞌin ma nuu ma yutun vatun ra ta chūndaa ndio ra, tajan kīchaꞌa ndio ra jàkaꞌnu ra ma Ndioo.
\v 22 Chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ma Kusé, ma ora ña chani kuvi ra, kātituꞌun ra nuu ma ndian israelita ña ni kee na ma ñuꞌuꞌ Egiptu vaji kukueeni. Ta ndākoo ra iin tuꞌun ña kàꞌan yi, niyi ìyo yi ña jaꞌa na chiꞌin ma iki ra, tuva cha chīꞌí ra.
\p
\v 23 Chaꞌaꞌ ña chìnuni ma tatá ma Moisés ma ora kāku ra, tīxeꞌe vi ra uni yoo, vati ndēꞌe vi ti iin paꞌa vali nduvaꞌa kuii vii kùu ra, ta na töve nī yuꞌvi vi, vaji tāchi ma ra kùu rey tuꞌun ña ni kaꞌni ra tandiꞌi ma ndraꞌii kuati.
\v 24 Ta chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ma Moisés ma ora cha chīcha ra, na töve nī kuuni ra ña kàꞌan na ña ra seꞌe ma ñaseꞌe ma Faraón kùu ra.
\v 25 Vaꞌa ga, kūuni ra, ña ndèꞌe ra tundoꞌo indukuni chiꞌin ma ñivi kùuni ma Ndioo, kua ña kakuu nuu sii ni ra nundani teꞌen tikan ni, jàꞌa ra kuatini.
\v 26 Cha kāchin ra chiꞌin ma chinituni ra ña vaꞌa ga ndeꞌe ra tundoꞌo indukuni kua ni ndeꞌe ma ra ni kuu Cristu, kua ma ña kusii ra chaꞌaꞌ ma ña yaꞌaga vaꞌa ta yaꞌvi ña ìyo ma ñuu Egiptu. Vati endeeni ndàtu ra ma yaꞌvi ña ni kuꞌva ma Ndioo nuu ra ma itiꞌ nuu.
\v 27 Chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ma Moisés, yakan va ndākoo ra ma ñuu Egiptu ta kēe ra kuàꞌan ra, ta nī tukuii ndasii ra vaji kuxaan ma ra kùu rey chiꞌin ra. Yakan va jāndeeni ra jin najaga taꞌan ra ti chìto ra ña Ndioo tindee ra ra, vaji na küu ndeꞌo ra.
\p
\v 28 Chaꞌaꞌ \fig La Pascua|60KV-022.tif|col|11:28||Ma ndian israelita cha kosoyava na nii mvechala taꞌiiꞌiin yuveꞌe na|11.28\fig*ma ña chìnuni ma Moisés, jāꞌa ra ma viko Pakua, ta tāchi ra ña na kosoyava na ma nii ma nani nuu ìyo yuveꞌe na, ikan na töve nani ma tati chàꞌni ñivi ma nïꞌiin ma ndra chīcha seꞌe nunuu ma ñivi israelita.
\v 29 Chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ma ñivi israelita, kūu chāꞌnda java vi ma tañuꞌu kuaꞌá ma tava kùu iin ma ñuꞌuꞌ ití ni. Ta juuni takan kūuni ma ndian ìyo ñuu Egiptu jaꞌa na, va nī küu yi, ti kakāꞌa na ma takuii.
\v 30 Chaꞌaꞌ ña chìnuni ma ndian israelita, kāvanuu na ucha kivi ma ninii yuꞌu ma ñuu nàni Jericó, ta ora cha yāꞌa kāvanuu na, ndūva ma namaꞌ ña kavanuu ninii yuꞌu ma ñuu kaꞌnu ikan.
\p
\v 31 Chaꞌaꞌ ña chìnuni ma Rahab, ñaꞌa tondo, na töve nī chiꞌan indukuni chiꞌin ma ndian na töve chìnuni ìyo ñuan, vati chāꞌa ña chūndixeꞌe ndra israelita ndra kuànanduku tuꞌun ñuu ikan, ta kīꞌvi ndra tichi veꞌan.
\p
\v 32 ¿Niyi tiá ìyo yi ña kaꞌin?, kùuni ndo. Chìniñuꞌugai tiaga tiempu tuva nàtuꞌin chaꞌaꞌ ma ndra chìnuni tava kùu ma Gedeón, ma Barac, ma Sansón, ma Jefté, ma David, ma Samuel chiꞌin chaꞌaꞌ ma ndra kàꞌan chiꞌin tuꞌun yuꞌu Ndioo.
\v 33 Chaꞌaꞌ ma ña chìnuni ma ndraꞌya tuꞌun Ndioo, jākanaa ndra ora kānitaꞌan ndra chiꞌin kuaꞌaꞌ vaꞌa ma ñuu, ta jāꞌa ndra kuaꞌaꞌ vaꞌa tiñu vaꞌa kuenda ma ñivi, ta tandiꞌi ma ñivi nīꞌi na ña kāti ma Ndioo ña ni kuꞌva ra niku. Ta juuni kuu chāsi ndra ma yuꞌu ma iiꞌii ndia.
\v 34 Ndāꞌva na ma ñuꞌú nduvaꞌa kuii tiin. Kākú na ña chani kuvi kuii na chiꞌin machiti nduvaꞌa kuii xaan niku. Tāva na ma ña ndee na jin yaꞌa likiteꞌen na, ta chāa na kūu na ma ndian yaꞌa ga vaꞌa kanitaꞌan ma nuu ìyo kuati. Ta jākanaa na ma ndra kùu jandaru kīchi ñuu chika kānitaꞌan chiꞌin na.
\v 35 Ìyo ma ñivi ñaꞌa nīꞌi ndito ndiko vi ma ñivi vi ndian kachīꞌí ña nātaku ndiko na.
\p Ta ìyo tuku ñivi ña jāndeꞌe ñivi tundoꞌo na chaꞌaꞌ ña chìnuni na tuꞌun Ndioo. Va nī kuuni na kakú na ta koo nuna na. Yakan va kachīꞌí na, ta takan kùu nataku ndiko na ta kūu chiyo vaꞌa ga na tiaga itiꞌ nuu.
\v 36 Ìyo ma ndian ndēꞌe tundoꞌo jāꞌa ma ñivi ña kāꞌan tiꞌini na chata na, ta ìyo ma ndian kandōꞌo chiꞌin yoꞌo jāꞌa na, ta juuni ìyo ma ndian ndīkun chiꞌin karena ña kīꞌvi na ma tichi vekaa ndia.
\v 37 Ta ìyo ma ndian kachīꞌí chiꞌin yuu, ta inga na tāꞌnda java ndaa na chiꞌin serruchu, ta ndian chīꞌí chiꞌin machiti xaan nduvaꞌa kuii ndian. Va ma ndiakan chākunuu na teꞌen tikan ni, ta chākuꞌun na ñii mvechala a ñii tixuꞌuni. Ta yaꞌa ga ndaꞌvi na, ta yaꞌa kùuni ma ñivi kaꞌni na na, ta xaani na na ndia.
\v 38 Ta ma ndiakan, vaji vaꞌa ga na kua ma ñivi ìyo ñuñivi iꞌya, ta chākunuu kuꞌu na takani tichi kuꞌu a chata yuku. Ta chīyo na tichi yavi yuti a tichi yavi yuu ni ndia.
\v 39 Vaji takan, nïꞌiin na na töve nī niꞌi na ma ña kāti ma Ndioo ña ni kuꞌva ra, vaji yaꞌa ga ndòmani ma Ndioo chaꞌaꞌ ma ña chìnuni na ma tuꞌun ra.
\v 40 Vati ma Ndioo kāchin ra iin ña vaꞌa ga ña ni jaꞌa ra kuenda yo. Vati kuyanga ña jachinu ra ma tuꞌun kàꞌan ra ña ni kuꞌva ra nuu na nda kati jiꞌna kutiꞌvi yo chiꞌin na ndia. Ta takan kùuni Ndioo ña na koo ndaa ndisaa yo.
\c 12
\s Na ndeꞌo ma ña jaꞌa Jesuu ta chinunio ma ña kàꞌan ra
\p
\v 1 Yakan va tava kaꞌìin kuaꞌaꞌ ñivi ña chìnuni ma tuꞌun Ndioo, ìin na yatini nuu yo takua kaꞌìin viko. Ta ndiakan endee jànaꞌa na nuu yo naja kua kùu yo ora chinuni vaꞌa yo tuꞌun ra. Yakan va na jaxiin yo ndisaa kuii ma ña jàtañu nuu yo chiꞌin ma kuati jàꞌa yo ña jàkanuu yi ma xinio. Ta na jandeenio ta tandikun yo kuꞌun yo ma itiꞌ nuu.
\v 2 Ta na ndeꞌe chiꞌin nuu yo ma ña jàꞌa Jesuu ta chinunio yi. Vati maa ra kùu ma ra chìto tuva ndicha ña chìnunio, ta juu ra kùu ma ra jàndondaa vaꞌa ma anima yo tuva ndicha ña töve chìnuni vaꞌa yo. Jesuu nduvaꞌa ndēꞌe ra tundoꞌo ma ora chūtaka ra ma nuu kruu, va na töve nī jachiꞌin ra yi, vaji iin tukanuu nduvaꞌa kuii kùu yi chaꞌaꞌ ma ña chīꞌí ra takan. Vati ora yaꞌa ndio ña ndēꞌe ra ma tundoꞌo, ikan ni niꞌi ra ma ña vaꞌa, ta nduvaꞌa kuii kichi sii kùuni ra ta chūnandi ra ma itiꞌ chiyo kuaꞌa ma Ndioo ma nuu chàꞌnda ra tiñu.
\v 3 Yakan va na kukuꞌuni ndo chaꞌaꞌ ma ña naja kua tāꞌan ma Jesuu niku, ña yaꞌa ga ndēꞌe ra tundoꞌo chaꞌaꞌ ma ndian yaꞌa ga jàꞌa kuati. Yakan va tu kütatu ndo chiꞌin ma ña chìnuni ndo, ta ña mäxii kuuni ndo ndia.
\v 4 Vati ndyoꞌo takäꞌan chaa kivi ña ni kuvi ndo jàꞌa ña kùndeeni ndo ma kuati ña jàꞌa na chata ndo.
\v 5 Ta cha nāani ndo niku ma tuꞌun ña chūndayuꞌu ma Ndioo ndo takua kùu ndo iin ma seꞌe ra. Ta teꞌen kàꞌan yi nuu ma tutu ikan:
\q Yoꞌo seꞌyu, ìyo yi ña jachiꞌun tuva chùndayuꞌu ma Rachaꞌnu Ndioo ma ña töve vaꞌa jàꞌa ndo.
\q Ta töve maxii kùuni ndo ora jàkuninaa ra ndo ndia.
\q
\v 6 Vati ora chùndayuꞌu Ndioo ma ña töve vaꞌa jàꞌa ndo,
\q ñaꞌa jànaꞌa yi ña kùu ndo ma ndian kùuni ra ndeꞌe ra,
\q ta ma ndyoꞌo ndakiꞌin ra ndo ña kùu ndo seꞌe ra, ta ndoꞌo ndo jàꞌa ra.
\p
\v 7 Yakan va na jandeeni ndo ma tundoꞌo ña jàndeꞌe Ndioo ndo, ti takan jàꞌa ra chiꞌin ndisaa ndian kùu seꞌe ra. ¿A ìyo iin ra kùu tatá ña töve chùndayuꞌu ma seꞌe ra ma ora jàꞌa na iin ma ña töve vaꞌa?, kùuni ndo.
\v 8 Vati tu ma Ndioo na töve chùndayuꞌu ra ndo ma tava jàꞌa ra chiꞌin iin seꞌe ra, kùuni yi kaꞌan yi ña yöve seꞌe ndicha ra kùu ndo, vati kùu ndo takua seꞌe ndaꞌvi ndian töve tatá.
\v 9 Va ma ora kùu yo ndiakuati niku, ma ndian kùu tatá yo ma nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya, chūndayuꞌu vi chaꞌaꞌ ma ña töve vaꞌa jàꞌa yo, ta tīñuꞌu yo vi chaꞌaꞌ ña takan jàꞌa vi chiꞌin yo. ¿A töve tiaga vaꞌa ga ña na tiñuꞌu nduvaꞌa kuii ga yo ma tatá yo, ra ìyo andivi?, kùuni ndo. ¡Ti takan na kuu niꞌo ña koo vaꞌa yo!
\v 10 Vati ma ndian kùu tatá yo ìyo ma ñuñivi iꞌya, chūndayuꞌu na yo ma ñuñivi kuiti kivi ña vàchi koo yo iꞌya. Va chūndayuꞌu ra yo tava chànini ra jaꞌa ra yi. Va ma Ndioo chùndayuꞌu ra yo chaꞌaꞌ ña ndicha kuii ma ña vaꞌa ga kùu yi kuenda yo, ikan na jandakuu ií yi yo ma tava kùu ra.
\v 11 Ndicha vaꞌa ña nda tundoꞌo nikuuni na töve sii kùunio jàꞌa yi ma ora kìchaꞌa yi nuu yo, vati nduvaꞌa uꞌvi yi, vati yaꞌa ga sùtinio jàꞌa yi. Vati tu maa yo jandeeni yo chaꞌaꞌ ma tundoꞌo ikan, ta takan kùu tuꞌva yo ma ña jànaꞌa yi ta kùu koo vii yo ta kùu koo yo ndian ndaa ndia.
\s Yaꞌa ga ndasii kùu yi kuenda yo tuva na töve jachiꞌo ma ña kàꞌan Ndioo
\p
\v 12 Yakan va na jandochaa ndiko ndo ma ndaꞌaꞌ ndo ña yaꞌa ga chitatu chiꞌin ma kondo chaꞌa ndo, ti yaꞌa vita kùuni yi.
\v 13 Ta na nanduku ndo ma itiꞌ ndaa ña na kiꞌvi ndo, ikan na ndaꞌa ma chaꞌa peꞌlu ndo, ikan na tüva ga kuyakua yi tiá itiꞌ nuu.
\p
\v 14 Na kunumi ndo koo vii vaꞌa ndo chiꞌin tandiꞌi ma ñivi. Ta na koo ií ndo ndia. Vati nïꞌiin yo, na küu ndeꞌo ma Rachaꞌnu, tuva na töve ndian ií kùu yo.
\v 15 Na kunumini ndo, ikan töve nïꞌiin ndo kumani ma ñamani Ndioo ña chàꞌa ra nuu ndo, ikan na töve nïꞌiin ndo ndakuu xaan nduvaꞌa kuii ndo, koto küu ndo takua kùu iin yokuꞌu ña kee chiti uvanuu yi, ta jàtivi yi na, nda kati chìꞌí na jàꞌa yi.
\v 16 Ta nïꞌiin ndo na jäꞌa ndo nïꞌiin nakuyi chiꞌin ma ñasiꞌi inga ra, ta tu jäña ndo ña tiñuꞌu ndo ma ña ií, ti takan jāꞌa Esaú niku. Vati iini chaꞌaꞌ ña chūnandi ra chāchi ra, vaji seꞌe nunuu kùu ra, ta sāma taꞌan ra ma tundeeni chiꞌin yani ra ña ni niꞌi ra nuu ma tatá ra niku.
\v 17 Ta ndyoꞌo chìto vaꞌa ndo ma ora chāa ra ma nuu nda tatá ra ña kùuni ra ña jaꞌií ma tatá ra nuu ra, va sōkondaꞌa ra ra, ta vaji nduvaꞌa kuii chāku ra, tüva kuu ndovaꞌa ndiko ra takua chīyo ra niku.
\v 18 Ndyoꞌo na töve nī jayatin ndo ndo iin yuku ndichin, ma tava jāꞌa ma ndian israelita tatiempu. Ta ma yuku iꞌya nduꞌva kuitinia tìin yi ma nuu nduvaꞌa kuii naa ma chata yi, ta nduvaꞌa kuii chākin tiati ndia.
\v 19 Vati juuni na töve nī chini ndo ma tati ma yutun tivi ni ma tuꞌun vaꞌa ña kàꞌan ma Ndioo. Ta ma ndian chīni ma ña kāꞌan ma Ndioo, jānini na ña ikan, na tüva kàꞌan ga ra chiꞌin na.
\v 20 Vati na töve chàtaꞌani na ma ña kàti ra ña ìyo yi ña jaꞌa na ta kaꞌan ra teꞌen: “Ma ndian kùtaa iin chaꞌaꞌ ma chata yuku ikan ìyo yi ña kaꞌnio na chiꞌin yuu a chiꞌin nduva, ndava nikuuni vaji kiti a ñivi kùu na.”
\v 21 Yaꞌa ga nduvaꞌa ndasii ma ñivi ña ndēꞌe vi ña kūu takan ta nda ma Moisés kīchaꞌa kàꞌan ra teꞌen: “Yaꞌa ga ndàyui ña yuꞌvi̱”, kàti ra.
\p
\v 22 Vati ndyoꞌo kuàjayatin ndo ndo ma chata inga tuku yuku ña nàni Sión chiꞌin ma tichi ñuu kaꞌnu kuenda ma Ndioo ìyo endeeni. Ta ma ñuu ikan ìyo yi andivi ta nàni yi Jerusalén. Ta ikan kùtiꞌvi nduvaꞌa kuii kuaꞌaꞌ mii tati vaꞌa ña endee jàkaꞌnu ndio na Ndioo.
\v 23 Ta juuni cha kuàjayatin ndo ndo ma nuu kùtiꞌvi kuaꞌaꞌ ma ndian kùu seꞌe nunuu ma Ndioo, va ma ndian cha ìyo sivi ma andivi. Ta ikan kùtiꞌvi ndo chiꞌin Ndioo, ra jàkutuni ma kuati tandiꞌi ma ñivi, ta juuni kùtiꞌvi ndo chiꞌin ma ndian vaꞌa ndian chīyo tatiempu, ndian cha jāndondaa ma Ndioo ma anima.
\v 24 Ta ikan ndaa Jesuu ndia, ra jāndoꞌiin ra iin ma tuꞌun chaa chiꞌin ma nii ra choso yava ra chata yo, ña jànandoo ma kuatio. Ta nii ikan kùu ma ña vaꞌa ga ña kàꞌan chaꞌaꞌ yo kua ma nii ma Abel.
\p
\v 25 Yakan va ìyo yi ña kumi kuenda nduvaꞌa kuii ndo ndo, ta jachiꞌin ndo ma tuꞌun ña kàꞌan rakàꞌan chiꞌin yo. Vati ma ndian na töve nī jachiꞌin ma ra kàꞌan ma ora chūndayuꞌu ra na ma nuu ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya. Ta ma ndiakan na töve nī kakú na. Ñaꞌa kùuni yi kaꞌan yi ña juuni na küu kakú yo tu kesiin yo ña jachiꞌo ma tuꞌun kàꞌan ma ra ìyo andivi.
\v 26 Ma tiempu ikan ma tuꞌun ña kāꞌan ma Ndioo, jāꞌa yi ña tāan ma ñuꞌuꞌ ñuñivi iꞌya, va ma vitin kàꞌan Ndioo teꞌen: “Inga chaꞌaꞌ ndiko ni jaꞌi ña na taan na yöve ma nuñuꞌuni, vati juuni ni jaꞌi ña na taan ma andivi ndia”, kàti Ndioo,
\v 27 Ora kāꞌan ma Ndioo “inga chaꞌaꞌ ndiko” takan, kùtuninio ña ni naa ndisaa kuii ma ña tūvi niku, va ma ña kùu kandaa ta kùu sama yi kuaꞌaꞌ vaꞌa chaꞌaꞌ ndanu nikuuni, yakani ni naa, ta ma ña na küu kandaa ta na küu sama yi ndanu nikuuni, na töve ni naa yi.
\v 28 Ni kuꞌva Ndioo ña na kiꞌvi yo nuu chàꞌnda ra tiñu. Ta ikan nïꞌiin na na küu tavaniꞌi na yo. Yakan va ìyo yi ña ndakan yo taꞌvindioo nuu ra chaꞌaꞌ yi. Ta na jakaꞌnu yo ra ta tiñuꞌu yo ra ora jàꞌa yo tiñu kuenda ra, takua kùuni maa ra.
\v 29 Vati ma Ndioo yo kùu jaꞌa ra ña naa yo tava kùu iin ñuꞌú ña chàꞌmi tandiꞌi nakuyi.
\c 13
\s Naja kua ìyo yi ña jaꞌa yo ikan na kichi kusini ma Ndioo ndeꞌe ra yo
\p
\v 1 Koto ndäkoo yo ña kùunio ndeꞌo ma tandiꞌi ñivi, ta kùuni ndo ndeꞌe ndo na tava kùu ma yani ndo.
\v 2 Koto näani ndo ña kùuni ndo ndeꞌe ndo ma ñivi chàa ma veꞌe ndo, vati ìyo ma ndian jāꞌa takan, ta ni töve nī chito na ña ndian chàa veꞌe na kùu tati vaꞌa ña jàꞌa tiñu nuu Ndioo.
\v 3 Na kukuꞌuni ndo ña tìndee ndo ma ndian indii tichi vekaa, takua kùuni ndo ña indii ndo ma tichi vekaa chiꞌin na indukuni ndia. Na nakanini taꞌan ndo chaꞌaꞌ ma ndian nduvaꞌa kuii ndèꞌe tundoꞌo, vati juuni maa ndo kùu ndeꞌe ndo tundoꞌo itiꞌ nuu ndia.
\v 4 Tandiꞌi ndo ìyo yi ña tiñuꞌu ndo ma ñivi ndaka ndo ña kùu ñasiꞌi ndo, ta na kïꞌvi ndo kusu ndo chiꞌin nïꞌiin inga ñivi tandaꞌa chiꞌin inga na, ti koto jàkini ndo ma nuu chito kìxi na, vati Ndioo ni jakutuni ra nda ndian ni kùuni ña töve tìñuꞌu ndian tandaꞌa chiꞌin inga na, ta ndian kìꞌvi chiꞌin ñasiꞌi inga ra a chiꞌin ii inga ñaꞌa ndia.
\v 5 Töve ìyo yi ña kuuni ga ndo ndeꞌe ndo ma xuꞌunꞌ ndo. Ta na kusii ndo chiꞌin ma tandiꞌi ndatiñu ña ìyo nuu ni ndo, vati ma Ndioo teꞌen kàꞌan ra: “Nïꞌiin chaꞌaꞌ na ndäkoi ñu̱n ta na ndöo maꞌiiun ndia”, kàti ra.
\v 6 Yakan va chìto yo ña ndicha vaꞌa kùu ma tuꞌun kàꞌan yi iꞌya:
\q Ma Rachaꞌnu Ndioo kùu ma ra tìndee yuꞌu,
\q ta töve yuꞌvi ndèꞌi jin jàꞌa na kuati chatai.
\p
\v 7 Na kukuꞌuni ndo ma pato ndo ndian kàtituꞌun tuꞌun Ndioo nuu ndo. Ta na kuꞌva ndo kuenda naja ìyo na. Ta takua chìnuni na tuꞌun Ndioo, ta takan maa ndo ìyo yi ña chinuni ndo tuꞌun ra ndia.
\v 8 Jesuu juuni indukuni kùu ra ma ra ìyo iku, ta vitin, ta itiꞌ nuu ndia.
\v 9 Koto chïnuni ndo chaꞌaꞌ ma tuꞌun siin siin kàꞌan ña töve vaꞌa jànaꞌa ma inga na. Vaꞌa ga ña chìnunio ma ñamani ña chàꞌa Ndioo nuu yo chiꞌin ndisaa anima yo kua ma ña chìnuni yo ña chaꞌnu ma anima yo chiꞌin ndayu ña chàꞌa ñivi ña na ndovaꞌa yo kuenda Ndioo ora chàcho yi. Ma ndayu ikan töve tìndee yi ma ndian chàchini yi.
\p
\v 10 Vati ìyo iin nuu naa nuu yo. Ta ma nuu naa ikan, na küu kachi ma ndra kùu sutu yi, ndra jàkaꞌnu Ndioo ma tichi ma veñuꞌu ií ña chīyo tatiempu.
\v 11 Vati ma ra kùu sutu kaꞌnu ña kuxini nuu tiaga ma sutu, chùndaꞌa ra nii ma kiti ma tichi veñuꞌu ií ña sokó ra yi, ikan na kindaa ma kuatio. Va ma kuñu ma kiti ikan kayu yi nukeꞌe tichi kuꞌu.
\v 12 Yakan va juuni takan tāꞌan Jesuu ora chīꞌí ra, ta na töve nī chīꞌí ra ma tichi ma ñuu kaꞌnu niku, ti chīꞌí ra tichi kuꞌu itiꞌ chata ma kora ñuu. Ta takan taꞌan ra ikan na jàꞌií ra ma ñivi ìyo ñuu chiꞌin ma nii ra.
\v 13 Yakan va na kuꞌun yo chiꞌin ma Jesuu ma tichi kuꞌu ta na ndeꞌo tundoꞌo ma takua tāꞌan ra niku.
\v 14 Vati ma ñuñivi iꞌya na töve iin ma ñuu ña ni koo indeeni kùu yi vati nànduku yo inga ñuu kaꞌnu ña ni koo itiꞌ nuu.
\v 15 Yakan \fig Sacrificio de alabanza|61AP-03-07.tif|col|13:15||Nuu kaꞌìin tiꞌvi ñivi jàkaꞌnu na Ndioo chaꞌa ña chìnuni na|13.15\fig*va nani ora ìyo yi ña jakaꞌnu yo ma Ndioo chaꞌaꞌ ma Jesuu. Ma tuꞌun ña kàꞌan yo chiꞌin ma Ndioo kùu yi iin ña sòkó yo nuu ra. Yakan va na jakaꞌnu yo ma Ndioo chiꞌin tuꞌun kàꞌan yo.
\v 16 Koto näani ndo ña jàꞌa ndo ma ña vaꞌa, ta nataꞌvi ndo ma ndatiñu ndo chiꞌin ma inga na. Vati ma ña jàꞌa ndo iꞌya kùu yi takua iin ña sòkó ndo nuu Ndioo, ta chàtaꞌani ra yi.
\p
\v 17 Ta na jachiꞌin ndo ma ña kàꞌan ma ndian chàꞌnda tiñu nuu ndo ta chinuni ndo ma ña kàꞌan na. Vati ndiakan kùu ma ndian endee töve nìndee ña jakuenda na ndo ta chìto na ña ìyo yi ña kaꞌan na nuu Ndioo chaꞌaꞌ ndo itiꞌ nuu. Yakan va na kunumi ndo jàꞌa ndo ma tiñu ña tachi na nuu ndo koto känitaꞌan yuꞌu ndo chiꞌin na, ikan na sii kùuni na ora jàꞌa na yi. Vati tu kanitaꞌan yuꞌu ndo chiꞌin na, töve vaꞌa yi kuenda ndo.
\p
\v 18 Na kaꞌan ndo nuu Ndioo chaꞌaꞌ ndi. Ta cha chìto vaꞌa ndi ña vaꞌa chànini ma chinituni ndi ta kùuni ndi jaꞌa ndi ña vaꞌa chiꞌin ndisaa ñivi.
\v 19 Chikan chiꞌin yuꞌi ña na kaꞌan ndo chiꞌin ma Ndioo chaꞌi, ikan na kuꞌva ra ña na numini chikoniꞌi ndioi koi chiꞌin ndo.
\s Tuꞌun nuu ndiꞌinia
\p
\v 20 Ma Ndioo, ra chàꞌa ña na koo vii yo, ra jānataku ma Rachaꞌnu chitoꞌo yo Jesuu ora chīꞌí ra niku, ma ra kùu pato yo ti kumi ra yo takua jaꞌa na chiꞌin mvechala, ta ra jāndoꞌiin tuꞌun ra chiꞌin yo endeeni chaꞌaꞌ nii ra.
\v 21 Na jandondaa ra ndo, ikan na kuu jatiñu vaꞌa ndo, ta na kuu jachinu ndo ndisaa tiñu takua kùuni maa ra. Ta na kùu ndisaa tiñu ña jaꞌa ra chiꞌin ndo, takua kùu iin ña chàtaꞌani ra chaꞌaꞌ Jesucristu. Ti rakan kùu ma ra yaꞌa tacha ta kaꞌnu endeeni ña ìyo andivi. Ta takan na kùu yi. Amén.
\p
\v 22 Ndyoꞌo yani̱, jànini̱ ndo ña na niꞌi ndo chiꞌin anima vaꞌa ndo ma itaꞌvi tuꞌun ña tai kuenda ndo, ikan na sii kuuni ndo jaꞌa yi.
\v 23 Na koto vaꞌa ndo ña ma ra yanio Timoteu chàkuu nuna ra vitin. Tu kichaa ra numini, ni kundakai ra kuꞌin kundeꞌi ndo chiꞌin ra.
\p
\v 24 Na kañaꞌa ndo chiꞌin ndisaa kuii ma ndra chàꞌnda tiñu nuu ndo chiꞌin tandiꞌi ma ndian ìyo ma ñuu nuu chàꞌnda Ndioo tiñu ndia. Ma ndra ìyo ñuu Italia, kùuni na tachi na tuꞌun ña kañaꞌa na chiꞌin ndo ndia.
\p
\v 25 Na kuꞌva ma Ndioo kuaꞌaꞌ vaꞌa ñamani ra nuu tandiꞌi ndo. Ta takan na kuu yi. Amén.