﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:09,140
Asa wiri yerete uni ŋundo ŋande yaró,

2
00:00:09,140 --> 00:00:12,460
ko nore Itali mirako uyarewato,

3
00:00:12,460 --> 00:00:13,500
yaró.

4
00:00:13,500 --> 00:00:25,120
Ŋunde ŋuro enendo Pol koya kusi-kusi uni kumimboya yore kuma unindoro sopo-sopo uni karo kandímo yorotaŋgurí.

5
00:00:25,120 --> 00:00:28,840
Sopo-sopo ŋuro owí muko Julias,

6
00:00:28,840 --> 00:00:34,260
ko ŋuko Okastus koro kuma unindoro kopo-kopo qu ka.

7
00:00:34,260 --> 00:00:40,080
Noreko waŋgo ka Atiramitium yendé moŋgo quno otowó.

8
00:00:40,080 --> 00:00:47,520
Waŋgo ŋuko Esia mira parámimo yendéne-yendéne windi tapéwore uyarewero taró.

9
00:00:47,520 --> 00:00:48,580
Asa,

10
00:00:48,580 --> 00:00:51,300
nore oro roto toŋetowó.

11
00:00:51,300 --> 00:00:53,160
Arisitakus,

12
00:00:53,160 --> 00:00:55,920
uni Masedonia mira noŋgo qu ka,

13
00:00:55,920 --> 00:01:01,440
Tesalonaika yendé noŋgo ŋu noreya uyaretowó.

14
00:01:01,440 --> 00:01:07,600
Saraŋoní Saiton yendémo ŋuno oro waŋgo kusiyatowó.

15
00:01:07,600 --> 00:01:17,560
Juliasko newonde metémboro tero Pol rotoní yendémo oní topé-topémbo wutuwaŋgurí.

16
00:01:17,560 --> 00:01:20,420
Asa Saiton rotatoqo,

17
00:01:20,420 --> 00:01:23,500
matúmbo waŋgo kikiŋoyaró.

18
00:01:23,500 --> 00:01:29,680
Ŋunde ŋuro Saipras noko mosowí huwówore uyaretowó.

19
00:01:29,680 --> 00:01:47,940
Ŋu noŋgo windi karóŋoro Silisia mira koya Pambilia mira ŋuno windi tapéwore uyareyate Lisia mirako Maira yendémo ŋuno oro kusiyatowó.

20
00:01:47,940 --> 00:02:01,180
Ŋuno kuma unindoro sopo-sopo uni ŋu waŋgo ka Aleksandria noŋgo maheró qu Itali mirako uyareweya ŋu seqayate qenero ŋuno otowó.

21
00:02:01,180 --> 00:02:08,420
Ŋu noŋgo uyareto matúmbo waŋgo kikiŋoní koweyumu teyuri,

22
00:02:08,420 --> 00:02:15,900
yate-yate naru kumi kini tiní Nitusi yendé taŋgímo mahetowó.

23
00:02:15,900 --> 00:02:21,320
Matúmbo kikiŋoní anduwore uyarewero mepémo kini.

24
00:02:21,320 --> 00:02:30,180
Ŋunde ŋuro Kiriti noko mosowí huwówore Salamone yendé taŋgímo uyaretowó.

25
00:02:30,180 --> 00:02:35,720
Noko mosowí huwówore koweyumu teyuri,

26
00:02:35,720 --> 00:02:39,860
yate-yate yendé kano mahetowó,

27
00:02:39,860 --> 00:02:42,300
ŋu ŋande ye nekoyaŋgo,

28
00:02:42,300 --> 00:02:44,980
“Yendé Sóqewí Meté Qu,”

29
00:02:44,980 --> 00:02:46,840
yeyaŋgo.

30
00:02:46,840 --> 00:02:49,440
Ŋuko Lasia yendé taŋgímo.

31
00:02:49,440 --> 00:02:58,040
Asa windi saŋano uyaretowó quno ŋundiro naru qambu ŋunde kini taró,

32
00:02:58,040 --> 00:03:04,640
ko naru Juda unindo kundiŋi koro naruye parámi ŋu komo kini taró.

33
00:03:04,640 --> 00:03:09,280
Ko windi toqe mahero ŋu piyimi horé taró,

34
00:03:09,280 --> 00:03:12,180
ŋunde ŋuro Polko ŋande yimiraró,

35
00:03:12,180 --> 00:03:13,580
“Ye uni,

36
00:03:13,580 --> 00:03:15,580
no ŋande iŋoteno,

37
00:03:15,580 --> 00:03:18,520
ko nore watí uyarewato tiníqo,

38
00:03:18,520 --> 00:03:21,160
o piyimi horé tunoqeweya.

39
00:03:21,160 --> 00:03:22,400
Situwi,

40
00:03:22,400 --> 00:03:23,300
waŋgo,

41
00:03:23,300 --> 00:03:28,460
noreŋo yoto-yotonani ŋuya soso piyo teweya.”

42
00:03:28,460 --> 00:03:30,180
Ŋunde yaró,

43
00:03:30,180 --> 00:03:34,660
quko waŋgo simburímbo mande enesó yiníqo,

44
00:03:34,660 --> 00:03:40,740
kuma unindoro sopo-sopo uni ŋundo waŋgo simburímboro mandí iŋaró.

45
00:03:40,740 --> 00:03:43,020
Yendé sóqewí ŋuko,

46
00:03:43,020 --> 00:03:49,900
matú parámi naruko ŋuno waŋgo yendémo ŋuno meté yowero mepémo kini.

47
00:03:49,900 --> 00:04:00,940
Ŋunde ŋuro nore qambu qundo Finiks yendémo oro matú parámi naruko ŋuno yendémo ŋuno yowero iŋaŋgurí.

48
00:04:00,940 --> 00:04:08,000
Finiks ŋuko Kiriti noko mosowímboro yendé sóqewí qu ka.

49
00:04:08,000 --> 00:04:11,800
Ŋuko matú naruko ŋuno meté sóqewero.

50
00:04:11,800 --> 00:04:19,360
Matú parámi kato waŋgo kikiŋaró

51
00:04:19,360 --> 00:04:24,860
Asa yate matú ka wimbí parámi kini tunoqiníqo,

52
00:04:24,860 --> 00:04:28,080
yendé sóqewí ŋuno uyarewato,

53
00:04:28,080 --> 00:04:36,980
yero iŋoro waŋgo orosoyero Kiriti noko mosowímo ŋuno windi tapéwore uyaretowó.

54
00:04:36,980 --> 00:04:43,880
Naru tukuni ta yate matú parámi horé ka “Yurakulon” yeyaŋgo qu,

55
00:04:43,880 --> 00:04:46,680
ŋu Kiriti noŋgo umburó.

56
00:04:46,680 --> 00:04:50,300
Matúmbo waŋgo kikiŋoníqo,

57
00:04:50,300 --> 00:05:01,560
simburímbo eneŋo iŋo-iŋoyó howe uyarewero mepémo kini tero rotoní matúmbo waŋgo riní wimbo-wimbo uyaró.

58
00:05:01,560 --> 00:05:13,700
Ŋunde uyareyate Kauta noko mosowí huwówore uyaro nore koweyumu tero waŋgo tomó ta ŋu wosato

59
00:05:13,700 --> 00:05:16,480
waŋgo parámi quroko areró.

60
00:05:16,480 --> 00:05:23,960
Ariní utó kumi siyoro waŋgo parámi ŋu wiwiyatoka kondériní,

61
00:05:23,960 --> 00:05:25,780
yero taŋgurí.

62
00:05:25,780 --> 00:05:41,300
Yate matúmbo kikiŋoní waŋgo Sirtis ŋuno windi tapémo tokoŋowero yero iŋoro tuwi parámi ka utómbo kusiyoro sono quroko rotaŋgurí.

63
00:05:41,300 --> 00:05:43,200
Rotoyiqo,

64
00:05:43,200 --> 00:05:47,900
matúmbo kina kikiŋoní wimbo-wimbo uyaró.

65
00:05:47,900 --> 00:05:56,160
Matú koya windi koya nore kondé pito niriní uya mahe teyatowó,

66
00:05:56,160 --> 00:05:58,340
ko saraŋoníqo,

67
00:05:58,340 --> 00:06:01,860
situwi se raŋi windi quroko uró.

68
00:06:01,860 --> 00:06:10,500
Ko naru kapusayómo ŋuno kandeyembo waŋgo koro kho tewero qu se raŋi umukaró.

69
00:06:10,500 --> 00:06:18,040
Naru piru kosa tutu kama qeneyato matú parámi ŋundo naŋge maheyoní,

70
00:06:18,040 --> 00:06:20,400
nore rambaruru tewe teteto,

71
00:06:20,400 --> 00:06:21,000
peka,

72
00:06:21,000 --> 00:06:22,620
ye iŋatowó.

73
00:06:22,620 --> 00:06:27,160
Asa naru parámi uni ŋundo o kama neyuriqo,

74
00:06:27,160 --> 00:06:30,600
Polko keweroyemo kaŋero yaró,

75
00:06:30,600 --> 00:06:32,080
“Ye uni,

76
00:06:32,080 --> 00:06:36,240
komo Kiriti ma rotowero yimiranowó,

77
00:06:36,240 --> 00:06:38,280
quko kama iŋaŋgurí.

78
00:06:38,280 --> 00:06:40,940
Mandene iŋaŋgurí tiníqo,

79
00:06:40,940 --> 00:06:42,400
kama piyo tewaŋgo.

80
00:06:42,400 --> 00:06:45,520
Quko itaka ŋande yimiroteno,

81
00:06:45,520 --> 00:06:47,040
kondé kaŋi,

82
00:06:47,040 --> 00:06:48,600
ma sorewero.

83
00:06:48,600 --> 00:06:51,720
Noreko ka kama piyo tewato.

84
00:06:51,720 --> 00:06:54,580
Waŋgoko naŋge piyo teweya.

85
00:06:54,580 --> 00:06:56,680
Noko Anutu koro uni qu,

86
00:06:56,680 --> 00:07:00,120
no eneŋo khoyó teyoteno.

87
00:07:00,120 --> 00:07:06,420
Suwo ŋano Anutu koro sambo simómbo no taŋgenemo kaŋero

88
00:07:06,420 --> 00:07:08,120
ŋande nimira,

89
00:07:08,120 --> 00:07:09,040
‘Pol,

90
00:07:09,040 --> 00:07:10,640
ma sorewero.

91
00:07:10,640 --> 00:07:14,540
Keto Sisa koro mande khono ŋuno kaŋeweya.

92
00:07:14,540 --> 00:07:15,760
Ko iŋo,

93
00:07:15,760 --> 00:07:22,120
uni soso keya waŋgo quroko yoteŋgo ŋuko,

94
00:07:22,120 --> 00:07:25,500
Anutuko keŋo iŋoní uni ŋuya kama piyo tewaŋgo.’

95
00:07:25,500 --> 00:07:28,780
Ŋunde ŋuro ye kondé kaŋi.

96
00:07:28,780 --> 00:07:35,420
No Anutu iŋondutuwowe o tewero no nimira ŋunde naŋge teweya.

97
00:07:35,420 --> 00:07:47,780
Quko nore kheŋgeŋoro noko mosowí kano tokoŋowato.”

98
00:07:47,780 --> 00:07:57,860
Asa naru 14 ŋunde rotoro matúmbo waŋgo kikiŋoní Atiria koro windiwore uyatowó.

99
00:07:57,860 --> 00:08:05,480
Uyareto naru 14 quro suwo keweroko ŋuno waŋgo koro kho uniyó,

100
00:08:05,480 --> 00:08:08,080
windi tapémo maheteto,

101
00:08:08,080 --> 00:08:09,820
yero iŋaŋgurí.

102
00:08:09,820 --> 00:08:18,700
Ene wondo ka utómbo kusiyoro sono quroko raŋoro sono meréŋo rokóŋaŋgurí,

103
00:08:18,700 --> 00:08:23,560
ko meréŋo muko mita 40 ŋundiro taró.

104
00:08:23,560 --> 00:08:27,060
Ko waŋgo ŋu soŋga ta uyariníqo,

105
00:08:27,060 --> 00:08:33,660
wondo pitu ko raŋaŋgurí muko mita 30 ŋundiro taró.

106
00:08:33,660 --> 00:08:39,520
Ŋunde tiní sasaro tero wondo parámimo tokoŋowato,

107
00:08:39,520 --> 00:08:49,860
yero iŋoro áka nimí kini waŋgo kundósina raŋoro kosa waka raŋowero ŋuro hariri taŋgurí.

108
00:08:49,860 --> 00:08:54,760
Kho uni ŋundo mondó ta waŋgo rotowero ye iŋaŋgurí.

109
00:08:54,760 --> 00:09:00,260
Asa ko enendo nore kaná nerero ŋande yaŋgurí,

110
00:09:00,260 --> 00:09:07,240
“Nore áka waŋgo kembésina waŋgo tomówore raŋowe teteto,”

111
00:09:07,240 --> 00:09:13,840
yero waŋgo tomó ŋu utómbo kusiyoro raŋi windi saŋano uró.

112
00:09:13,840 --> 00:09:19,880
Quko Polko sopo-sopo unindoya kuma unindoya yimiraró,

113
00:09:19,880 --> 00:09:24,280
“Uni ŋu waŋgo parámimo ŋano kama yuriqo,

114
00:09:24,280 --> 00:09:28,080
asa yendo rambaruru takawero mepémo kini.”

115
00:09:28,080 --> 00:09:36,360
Ŋunde ŋuro kuma unindo waŋgo tomó ta ŋu re utóŋo toŋoyi kina uró.

116
00:09:36,360 --> 00:09:39,320
Kosa raŋowero tiníqo,

117
00:09:39,320 --> 00:09:44,860
Polko meté uni soso o newaŋgo ye yimiraró.

118
00:09:44,860 --> 00:09:47,180
Ŋande yaró,

119
00:09:47,180 --> 00:09:56,400
“Naru 14 ŋunde kini tiní yendo sasaro tero o newero quro rukusuworo o kama neyaŋgo.

120
00:09:56,400 --> 00:09:59,360
Quko itaka kondé yimiroteno,

121
00:09:59,360 --> 00:10:01,200
o ni.

122
00:10:01,200 --> 00:10:03,660
Ŋuko samaka yereweya.

123
00:10:03,660 --> 00:10:07,340
Yeko rambaruru ka kama rewaŋgo.”

124
00:10:07,340 --> 00:10:09,240
Ŋunde yeroqo,

125
00:10:09,240 --> 00:10:16,760
toŋeyemo bret rero Anutu yuŋgunaŋoro romboŋero naró.

126
00:10:16,760 --> 00:10:18,240
Niníqo,

127
00:10:18,240 --> 00:10:25,380
uni soso qeni newondeye rukisoyoní ene ŋuya o kumi siyoro naŋgurí.

128
00:10:25,380 --> 00:10:32,840
Nore waŋgo quroko yatowó ŋuko uni 276 ŋundiro yatowó.

129
00:10:32,840 --> 00:10:39,900
Kowe o mepémo ne rotoro wit rotaŋgurí ŋu se sonono raŋgurí,

130
00:10:39,900 --> 00:10:43,620
ŋunde tatoka waŋgo ŋu taŋo tiní,

131
00:10:43,620 --> 00:10:45,600
yero iŋaŋgurí.

132
00:10:45,600 --> 00:10:48,040
Kosa raŋoníqo,

133
00:10:48,040 --> 00:10:49,460
noko qeneŋgurí,

134
00:10:49,460 --> 00:10:52,440
quko mira ŋu kama iŋaŋgurí.

135
00:10:52,440 --> 00:11:00,120
Ene yendé sóqewí ka quroko oro sotama ka meté quno owero qeneŋgurí.

136
00:11:00,120 --> 00:11:02,820
Ko waŋgo ŋuwore oweya,

137
00:11:02,820 --> 00:11:04,800
yero iŋaŋgurí.

138
00:11:04,800 --> 00:11:13,260
Ŋunde ŋuro áka koro utó qu soso toŋomukoro windi quroko ŋuno rotaŋgurí.

139
00:11:13,260 --> 00:11:22,480
Rotoro tesaŋga ŋuko waŋgo dawore kheŋgeŋowero sopoyote ŋuro utó ŋu orosoyaŋgurí.

140
00:11:22,480 --> 00:11:32,680
Orosoyero tuwi parámi matúmbo huwoyote ŋu hokoyi waŋgo kheŋgeŋoro windi tapémo uyarewero taró.

141
00:11:32,680 --> 00:11:45,780
Quko kutaqemo naŋge uyaro sotama saŋano oro kembésina sorowoní windi toqe mahero kundósina uroní piyo taró.

142
00:11:45,780 --> 00:11:50,620
Ko kuma unindo kusi-kusi uni yurowero taŋgurí,

143
00:11:50,620 --> 00:11:55,220
windi saŋawore uyarero kina sorewaŋgo koro.

144
00:11:55,220 --> 00:12:00,580
Quko kuma unindoro sopo-sopo uniyembo Pol kama khumoweya,

145
00:12:00,580 --> 00:12:04,400
yero iŋoro soré yiriní kama yuraŋgurí.

146
00:12:04,400 --> 00:12:11,400
Ko sopo-sopo ŋundo uni windi saŋawore meté uyarewaŋgo qu yimiraró,

147
00:12:11,400 --> 00:12:15,800
“Ye soreya uyaya nokono yurika.”

148
00:12:15,800 --> 00:12:29,300
Ko kumi muko te puŋo se toworo ŋuwore uyarika ko kumi waŋgo piyo ta ŋuro sombé siyoya ŋuwore uyarero tapémo uyareŋgurí.

149
00:12:29,300 --> 00:12:35,880
Ŋundiro tero uni soso meté windi tapémo maheŋgurí.

150
00:12:35,880 --> 00:12:40,540
Asa nore meté tapémo mahero ŋande iŋatowó,

151
00:12:40,540 --> 00:12:42,640
ko noko mosowí ŋuko,

152
00:12:42,640 --> 00:12:44,380
Malta,

153
00:12:44,380 --> 00:12:45,700
ŋunde nekoyaŋgo.

154
00:12:45,700 --> 00:12:51,000
Unipare ŋuno qundo o meté parámi nore te nunaŋgurí.

155
00:12:51,000 --> 00:12:55,020
Sono umbuní nore kutiti tatoqo,

156
00:12:55,020 --> 00:12:58,560
kewá qaro ŋuno kopo nereŋgurí.

157
00:12:58,560 --> 00:13:00,200
Ŋunde tiqo,

158
00:13:00,200 --> 00:13:03,780
Polko te kambiní koporo se maheró.

159
00:13:03,780 --> 00:13:05,780
Kewáko riníqo,

160
00:13:05,780 --> 00:13:14,080
sire piyimi ka te kambiní quroko kowí tiwi riní sorero Pol kandímo kiro porowaró.

161
00:13:14,080 --> 00:13:16,940
Unipareto qenero yaŋgurí,

162
00:13:16,940 --> 00:13:18,440
“Hamó peka,

163
00:13:18,440 --> 00:13:22,000
uni ŋando uni uroní khumaró qu ka.

164
00:13:22,000 --> 00:13:25,560
Ŋundiro windiko kama uroní khuma,

165
00:13:25,560 --> 00:13:34,220
quko murí roneneŋowí quro anutu ŋundo rotoweka toŋí yoní yero kama iŋoyote.”

166
00:13:34,220 --> 00:13:40,560
Quko Polko sire ŋu re raŋoní kewá saŋano umburó,

167
00:13:40,560 --> 00:13:44,520
ko Pol rambaruru ka kama raró.

168
00:13:44,520 --> 00:13:48,880
Unipareto sopo toŋetero,

169
00:13:48,880 --> 00:13:54,720
eneko koŋewero tetepe ma khumoro rokaráŋoro umbuwe tete,

170
00:13:54,720 --> 00:13:56,280
yero iŋaŋgurí.

171
00:13:56,280 --> 00:14:02,260
Quko naru yate-yate oka piyimi ka eneno kama tunoqiníqo,

172
00:14:02,260 --> 00:14:06,260
iŋo-iŋoye rohoréŋoro ŋande yaŋgurí,

173
00:14:06,260 --> 00:14:08,800
“Ŋuko anutu ka.”

174
00:14:08,800 --> 00:14:12,800
Asa noko mosowí koro uni kembé ŋu,

175
00:14:12,800 --> 00:14:15,480
owí muko Pupilius,

176
00:14:15,480 --> 00:14:18,280
eneŋo mira kutaqemo yora.

177
00:14:18,280 --> 00:14:27,760
Enendo norero yayómo oro meté ta sopo nereyoní yato kosa kapusa ŋunde rotaró.

178
00:14:27,760 --> 00:14:34,500
Pupilius koro iwí kowí tiwi riní qonziriri tero eteyaró.

179
00:14:34,500 --> 00:14:42,040
Etiní Polko oro hariri tero kandí rero saŋanímo riní meté taró.

180
00:14:42,040 --> 00:14:44,080
Ŋunde tiníqo,

181
00:14:44,080 --> 00:14:48,360
se khumo uni ŋu mirawore qu Polko mahiqo,

182
00:14:48,360 --> 00:14:50,900
yoriní meté taŋgurí.

183
00:14:50,900 --> 00:14:55,560
Ŋunde ŋuro unipareto owénani hokaŋgurí.

184
00:14:55,560 --> 00:15:00,140
Ko imemoŋgo nore waŋgowore toŋewero tatoqo,

185
00:15:00,140 --> 00:15:05,220
o soso nore ŋuro tukuni teyato ŋu se nunaŋgurí.

