﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:07,940
Ŋu naru kano uni ka,

2
00:00:07,940 --> 00:00:09,800
owí muko Lasarus,

3
00:00:09,800 --> 00:00:11,780
se khumo taró.

4
00:00:11,780 --> 00:00:16,300
Lasarus ŋuko Betani yendé moŋgo qu,

5
00:00:16,300 --> 00:00:21,280
ko Betani ŋuko yerekuwosa Maria,

6
00:00:21,280 --> 00:00:25,600
Mata koro yendé ŋu.

7
00:00:25,600 --> 00:00:32,180
Lasarusko pare irisa ŋuro kumoyari,

8
00:00:32,180 --> 00:00:49,780
ko Maria ŋundo komo sono kiruwó ka Uni Parámi khímo hausuworo huímbo sonowoní hararó ŋu.

9
00:00:49,780 --> 00:00:56,180
Asa yerekuwosa ŋundo mande ka riri Yesuko uyaró,

10
00:00:56,180 --> 00:00:58,160
“Uni Parámi,

11
00:00:58,160 --> 00:01:03,340
keŋo topoke ŋano qu se khumo tete.”

12
00:01:03,340 --> 00:01:07,640
Yesuko mande ŋu iŋoro ŋande yaró,

13
00:01:07,640 --> 00:01:14,060
“Se khumo tete ŋuko riní khumowero qu kini.

14
00:01:14,060 --> 00:01:15,860
Kini,

15
00:01:15,860 --> 00:01:24,660
ŋuko unipareto Anutu koro sine parámi qenewero se khumo qu.

16
00:01:24,660 --> 00:01:34,980
Ŋuro tero khe ŋuwore Anutu koro Naŋuní ŋuya owé parámi reweya.”

17
00:01:34,980 --> 00:01:37,700
Yesuko Mata,

18
00:01:37,700 --> 00:01:38,600
Maria,

19
00:01:38,600 --> 00:01:43,900
Lasarus newonde meté yunaró.

20
00:01:43,900 --> 00:01:55,760
Ŋunde ŋuro Lasarus se khumo tete ŋu yi mira kano ŋuno iŋoro naru irisa ŋuya rotoro mira ŋuno yora.

21
00:01:55,760 --> 00:02:04,560
Ko imemoŋgo iŋo-iŋo rewero uniyó ŋande yimiraró,

22
00:02:04,560 --> 00:02:10,600
“Judia mirako ŋuno oyato,”

23
00:02:10,600 --> 00:02:12,080
yaró.

24
00:02:12,080 --> 00:02:14,980
Yiní ŋande miraŋgurí,

25
00:02:14,980 --> 00:02:16,100
“Rapi,

26
00:02:16,100 --> 00:02:25,120
naru kano Juda koro uni pará-parámbo wondopo kuri khumowero taŋgurí.

27
00:02:25,120 --> 00:02:35,300
Ŋumbe kama iŋoro kepe ko Judia mirako uyarewero yete?”

28
00:02:35,300 --> 00:02:39,340
Yi mandeye topé ŋande yimiraró,

29
00:02:39,340 --> 00:02:40,720
“Qeni,

30
00:02:40,720 --> 00:02:46,200
kosa kanata qunoko naru koro wembó 12 yote,

31
00:02:46,200 --> 00:02:48,860
hamómbe?

32
00:02:48,860 --> 00:02:58,680
Uni kato kosano khe uyote ŋuko kama rokaráŋoyote,

33
00:02:58,680 --> 00:03:01,120
dokoro,

34
00:03:01,120 --> 00:03:03,960
noko koro hiyó qeneyote.

35
00:03:03,960 --> 00:03:11,580
Quko uni ka suwono khe uyote ŋuko rokaráŋoyote,

36
00:03:11,580 --> 00:03:12,920
dokoro,

37
00:03:12,920 --> 00:03:19,180
eneko toŋete mira qenewero ŋuro suruyó moré kini.”

38
00:03:19,180 --> 00:03:26,240
Yesuko ŋunde yeroqo ŋande yimiraró,

39
00:03:26,240 --> 00:03:29,820
“Toponani Lasarus ŋuko etete,

40
00:03:29,820 --> 00:03:34,960
quko nondo uyare okokowano.”

41
00:03:34,960 --> 00:03:36,180
Yiníqo,

42
00:03:36,180 --> 00:03:40,840
iŋo-iŋo rewero uniyómbo ŋande yaŋgurí,

43
00:03:40,840 --> 00:03:42,560
“Uni Parámi,

44
00:03:42,560 --> 00:03:45,280
ko ene etete tiníqo,

45
00:03:45,280 --> 00:03:50,320
se khumoyó kini tiní meté teweya.”

46
00:03:50,320 --> 00:03:54,780
Yesuko Lasarus khumaró ŋuro yaró,

47
00:03:54,780 --> 00:04:01,300
quko iŋo-iŋo rewero uniyó ŋande ye iŋaŋgurí,

48
00:04:01,300 --> 00:04:07,780
ko enendo Lasarus kina eteyote ŋuro yaró.

49
00:04:07,780 --> 00:04:13,560
Asa ko Yesuko tunomo ŋande ye yimiraró,

50
00:04:13,560 --> 00:04:16,000
“Lasarus khumaró.

51
00:04:16,000 --> 00:04:24,600
Ko no taŋgímo kama yanowó ŋuro niŋgu-niŋgu teteno.

52
00:04:24,600 --> 00:04:26,260
Dokoro,

53
00:04:26,260 --> 00:04:31,860
ŋundoko ye yoriní iŋondutu tewaŋgo.

54
00:04:31,860 --> 00:04:35,280
Asa uyare qeneto.”

55
00:04:35,280 --> 00:04:37,780
Ŋunde yiníqo,

56
00:04:37,780 --> 00:04:49,000
Tomas owí ka Ditimus ŋundo otoqo iŋo-iŋo rewero uni kumi ŋande yimiraró,

57
00:04:49,000 --> 00:04:54,620
“Uyareka nore ŋuya eneya khumato,”

58
00:04:54,620 --> 00:04:56,400
yaró.

59
00:04:56,400 --> 00:05:03,520
Yesuko pitu ko otoqowero quro wimbu tete

60
00:05:03,520 --> 00:05:11,200
Asa Yesuko Betani yendémo ŋuno uyariní ŋande miraŋgurí,

61
00:05:11,200 --> 00:05:22,880
ko Lasarus khumaró ŋu noŋgo yate kosa naru nimí kini ŋunde rotoro uni tapuyómo yora.

62
00:05:22,880 --> 00:05:32,320
Betani ŋuko Yerusalem sumeyoro ŋuno yora,

63
00:05:32,320 --> 00:05:38,640
asa khe piruyó muko kilomita kapusa ŋundiro naŋge.

64
00:05:38,640 --> 00:05:56,400
Ŋunde ŋuroko Juda unipare qambu mahero Mata koya Maria koya yiyoro kumoyari khumaró ŋuro yemama mande yaŋgurí.

65
00:05:56,400 --> 00:06:07,360
Asa Matako Yesu mahete yi iŋoro uro Yesu kheko wisumuŋo qeneró,

66
00:06:07,360 --> 00:06:13,140
quko Maria yano kunditaró.

67
00:06:13,140 --> 00:06:17,620
Uro Matako Yesu ŋande miraró,

68
00:06:17,620 --> 00:06:19,620
“Uni Parámi,

69
00:06:19,620 --> 00:06:23,620
ke ŋano yara tiníqo,

70
00:06:23,620 --> 00:06:28,180
kumone kama khumowero qu.

71
00:06:28,180 --> 00:06:31,720
Quko itakako no ŋande iŋoteno,

72
00:06:31,720 --> 00:06:38,620
ko ke oka karo Anutu kirayoweya tiníqo,

73
00:06:38,620 --> 00:06:41,920
o ŋu te kunoweya.”

74
00:06:41,920 --> 00:06:45,180
Ŋunde yiní ŋande miraró,

75
00:06:45,180 --> 00:06:49,800
“Kumoŋge muko pitu ko otoqoweya.”

76
00:06:49,800 --> 00:06:53,200
Ko Matako ŋande miraró,

77
00:06:53,200 --> 00:06:54,680
“No iŋoteno,

78
00:06:54,680 --> 00:07:10,440
naru weŋako ŋuno unipare khumaŋgurí qundo pitu ko otoqowaŋgo quno ŋuno enendo pitu ko otoqoweya.”

79
00:07:10,440 --> 00:07:13,100
Ŋunde yiní Yesuko ŋande miraró,

80
00:07:13,100 --> 00:07:24,180
“Pitu ko otoqowaŋgo ŋuro wimbu ŋuya yoto-yoto ŋuya ŋuko no naŋge.

81
00:07:24,180 --> 00:07:35,360
Asa ko uni ka no iŋondutu nereyote ŋuko khumoweya quko yoto-yotoyó keta reweya.

82
00:07:35,360 --> 00:07:48,820
Ko uni soso toŋe keta yotoro no iŋondutu nereyoteŋgo ŋuko kama khumowaŋgo.

83
00:07:48,820 --> 00:07:53,620
Kepe ŋumbe iŋondutuwoyotepe ma kini?”

84
00:07:53,620 --> 00:07:55,520
Yiní ŋande yaró,

85
00:07:55,520 --> 00:07:56,520
“Iyo,

86
00:07:56,520 --> 00:07:57,840
Uni Parámi.

87
00:07:57,840 --> 00:08:02,060
No iŋondutu ŋandiro teteno,

88
00:08:02,060 --> 00:08:08,160
ko keko Kristo ŋu,

89
00:08:08,160 --> 00:08:10,800
Anutu koro Naŋuní ŋundo nokono umbuweya ŋu.”

90
00:08:10,800 --> 00:08:25,520
Ŋunde yero roto uyaro kuwí Maria mondó ta ŋande miraró,

91
00:08:25,520 --> 00:08:29,160
“Rondaqe-rondaqe Uni ŋundo mahero neko kerete.”

92
00:08:29,160 --> 00:08:37,640
Ŋunde yiní waka ta otoqoro,

93
00:08:37,640 --> 00:08:42,080
Yesu qenewe,

94
00:08:42,080 --> 00:08:43,960
yero uró.

95
00:08:43,960 --> 00:08:50,180
Yesu yendémo kama oró.

96
00:08:50,180 --> 00:08:59,920
Ene komo Matako kheko wisumuŋaró ŋuno naŋge yora.

97
00:08:59,920 --> 00:09:09,600
Maria otoqoro ya rotoní Juda uni eneya yano yotoro sikí ka yaŋgurí qundo qenero howe uŋgurí,

98
00:09:09,600 --> 00:09:10,540
dokoro,

99
00:09:10,540 --> 00:09:16,360
eneko uyare uni tapuko tendowero uyate,

100
00:09:16,360 --> 00:09:17,480
peka,

101
00:09:17,480 --> 00:09:19,500
ye iŋaŋgurí.

102
00:09:19,500 --> 00:09:29,640
Asa Mariako Yesuko ŋuno uyaro qenero khímo rokaraŋo umburo ŋande miraró,

103
00:09:29,640 --> 00:09:35,140
“Uni Parámi,

104
00:09:35,140 --> 00:09:39,200
ke ŋano yara tiníqo,

105
00:09:39,200 --> 00:09:43,200
kumone kama khumowero qu.”

106
00:09:43,200 --> 00:09:52,920
Yesuko Maria koya Juda unindoya mahero tendo mukuru tiqo,

107
00:09:52,920 --> 00:09:57,120
yiyoro newonde saŋgirí tero

108
00:09:57,120 --> 00:09:58,960
ŋande yaró,

109
00:09:58,960 --> 00:10:02,720
“Yendo uni ŋu re dana raŋgurí?”

110
00:10:02,720 --> 00:10:05,720
Yiní ŋande miraŋgurí,

111
00:10:05,720 --> 00:10:07,380
“Uni Parámi,

112
00:10:07,380 --> 00:10:11,000
ke mahe qeno.”

113
00:10:11,000 --> 00:10:14,100
Yesuko tendaró.

114
00:10:14,100 --> 00:10:19,560
Tendoní Juda unindo qenero ŋande yaŋgurí,

115
00:10:19,560 --> 00:10:20,560
“Qeni.

116
00:10:20,560 --> 00:10:25,760
Enendo uni ŋu newonde meté hamó ina.”

117
00:10:25,760 --> 00:10:30,140
Quko kumimbo ŋande yaŋgurí,

118
00:10:30,140 --> 00:10:39,040
“Eneko toŋí pokawí ŋu riní pitu ko meté toŋeteyote.

119
00:10:39,040 --> 00:10:46,680
Asa ko do murí karo uni ŋu riní kama khumaró?”

120
00:10:46,680 --> 00:10:53,660
Yesuko Lasarus riní pitu ko otoqaró

121
00:10:53,660 --> 00:11:00,660
Ŋunde yi naru kaŋuya Yesu newondímo saŋgirí tero uni tapuko uyaró.

122
00:11:00,660 --> 00:11:08,080
Uni tapu ŋuko wondo yayó ka,

123
00:11:08,080 --> 00:11:14,100
ko wondo ka parámi mundo maŋgó wisumuŋaró.

124
00:11:14,100 --> 00:11:18,440
Asa Yesuko ŋande yaró,

125
00:11:18,440 --> 00:11:22,960
“Ye wondo ŋu re rotika umbuní.”

126
00:11:22,960 --> 00:11:25,220
Yiní Mata,

127
00:11:25,220 --> 00:11:33,280
uni khumaró ŋuro kuwí ŋuko ŋande miraró,

128
00:11:33,280 --> 00:11:35,200
“Uni Parámi,

129
00:11:35,200 --> 00:11:44,000
itaka ŋano naru nimí kini ŋunde rotoro uni tapuko yorote ŋa.

130
00:11:44,000 --> 00:11:47,440
Risá piyimi mu areweya.”

131
00:11:47,440 --> 00:11:49,900
Yiní ŋande miraró,

132
00:11:49,900 --> 00:11:53,500
“No korete ke kimiranowó,

133
00:11:53,500 --> 00:11:57,100
ke iŋondutu teweya tiníqo,

134
00:11:57,100 --> 00:12:02,260
Anutu koro sine parámi ŋu qeneweya.”

135
00:12:02,260 --> 00:12:06,320
Asa wondo re roti umburó.

136
00:12:06,320 --> 00:12:08,220
Re rotiqo,

137
00:12:08,220 --> 00:12:11,940
Yesu koreko toŋetero ŋande yaró,

138
00:12:11,940 --> 00:12:13,040
“Awa,

139
00:12:13,040 --> 00:12:15,820
no yuŋguna kereteno,

140
00:12:15,820 --> 00:12:17,320
dokoro,

141
00:12:17,320 --> 00:12:20,120
ke haririne iŋote.

142
00:12:20,120 --> 00:12:22,300
No iŋoteno,

143
00:12:22,300 --> 00:12:27,360
naru rokóŋo keto no iŋoyote.

144
00:12:27,360 --> 00:12:36,080
Quko unipare qambu ŋano kaŋeyoteŋgo ŋuro iŋoro mande ŋa yeteno.

145
00:12:36,080 --> 00:12:49,900
Ŋunde yeweka keto no asá niri mahenowó ŋuro iŋowaŋgo.”

146
00:12:49,900 --> 00:12:53,140
Ŋunde yero kondé ŋande nekaró,

147
00:12:53,140 --> 00:12:54,600
“Lasarus,

148
00:12:54,600 --> 00:12:56,660
ke yendémo umbu.”

149
00:12:56,660 --> 00:13:04,960
Yiní Lasarus uni tapu rotoro yendémo umburó.

150
00:13:04,960 --> 00:13:15,320
Komo tapuŋowero koro khí kandí umu-kembé tuwipo pokamaŋgurí.

151
00:13:15,320 --> 00:13:19,960
Asa ko Yesuko ŋande yimiraró,

152
00:13:19,960 --> 00:13:23,640
“Tuwi se rotoyika uyariní.”

153
00:13:23,640 --> 00:13:34,020
Uni pará-parámbo Yesu uroyi khumoweya ŋuro khe ka seqaŋgurí

154
00:13:34,020 --> 00:13:52,340
Ŋunde ŋuroko Juda uni kumi mahero Maria koya sikí ka yoraŋgurí qundo Yesuko o taró qenero iŋondutuwoyaŋgurí.

155
00:13:52,340 --> 00:13:59,540
Quko kumimbo uyaro Farisi uni Yesuko o taró ŋuro yimiraŋgurí.

156
00:13:59,540 --> 00:14:13,980
Ŋunde yimiroyi o qa-qa unindoro tapá unindoya Farisi unindoya uni kembé-kembémboya neko yiri mahero kopaŋgurí.

157
00:14:13,980 --> 00:14:17,300
Kopoyi ŋande yimiraŋgurí,

158
00:14:17,300 --> 00:14:20,280
“Nore date tewato?

159
00:14:20,280 --> 00:14:24,740
Uni ŋundo rokó qambu teyote.

160
00:14:24,740 --> 00:14:30,240
Ko nore qene rotowato tiníqo,

161
00:14:30,240 --> 00:14:36,880
unipare soso ene iŋondutuwowaŋgo.

162
00:14:36,880 --> 00:14:43,080
Ŋunde ti Rom unindo mahero noreŋo Ya Surumínanimboya,

163
00:14:43,080 --> 00:14:47,620
wininanimboya yori kini teweya.”

164
00:14:47,620 --> 00:14:52,220
Asa keweroye moŋgo uni ka,

165
00:14:52,220 --> 00:14:53,960
owí Kaiapas,

166
00:14:53,960 --> 00:15:00,540
kumima naru quroko ŋuno o qa-qa unindoro tapá uni yaró,

167
00:15:00,540 --> 00:15:07,380
ŋundo ŋande yimiraró,

168
00:15:07,380 --> 00:15:10,560
“Yeko iŋo-iŋoye moré kini.

169
00:15:10,560 --> 00:15:14,980
Yendo oka kama qene iŋoyoteŋgo,

170
00:15:14,980 --> 00:15:16,300
peka.

171
00:15:16,300 --> 00:15:17,580
Qeni,

172
00:15:17,580 --> 00:15:34,160
ko uni kanata kato uniparetoro mepéye rero khumoníqota Rom unindo noreŋo wininani soso kama rambaruru yerewaŋgo.”

173
00:15:34,160 --> 00:15:41,380
Kaiapas ŋundo mande ŋu iŋondutuyó moŋgo kama yaró.

174
00:15:41,380 --> 00:15:42,880
Kini.

175
00:15:42,880 --> 00:15:50,420
Kumima naru quroko ŋuno o qa-qa unindoro tapá uni yora.

176
00:15:50,420 --> 00:15:57,660
Ŋunde yotoro ye-ye mande ŋundiro yaró,

177
00:15:57,660 --> 00:16:04,020
ko Yesu Juda wini soso koro khumoweya.

178
00:16:04,020 --> 00:16:09,900
Ko Yesuko Juda wini koro naŋge kama khumoweya.

179
00:16:09,900 --> 00:16:11,120
Kini.

180
00:16:11,120 --> 00:16:12,520
Eneko,

181
00:16:12,520 --> 00:16:25,560
Anutu koro simó wimbo-wimbo yoraŋgo qu soso kopo yereweka mahe wini kanata naŋge ti,

182
00:16:25,560 --> 00:16:27,720
yero khumoweya.

183
00:16:27,720 --> 00:16:34,340
Asa ko ŋu naruko ŋuno naŋge uni kembé-kembémbo,

184
00:16:34,340 --> 00:16:38,020
Yesu uratoka khumoní,

185
00:16:38,020 --> 00:16:43,260
yero khe seqaŋgurí.

186
00:16:43,260 --> 00:16:51,340
Ŋunde ŋuro Yesu Juda uni keweroyewore tunomo kaŋuya kama yateyara.

187
00:16:51,340 --> 00:16:54,020
Kini,

188
00:16:54,020 --> 00:16:59,320
mira ka mira wimbí sumeyoro ŋuno uyaró.

189
00:16:59,320 --> 00:17:13,060
Uyaro iŋo-iŋo rewero uniyómboya Eparaim yendémo ŋuno yoraŋgo.

190
00:17:13,060 --> 00:17:17,040
Tukú Juda koro o ne-ne ŋu,

191
00:17:17,040 --> 00:17:28,820
owí muko Taka yereró ŋu mahewero tiní unipare yendé wimbo-wimbo qu noŋgo soso ta,

192
00:17:28,820 --> 00:17:35,280
nore sonowatoka Anutu toŋímo sara tiní,

193
00:17:35,280 --> 00:17:41,580
yero Yerusalem oŋgurí.

194
00:17:41,580 --> 00:17:51,400
Ŋunde oro Yesu seqaro Ya Surumímo kaŋero epe osese-osese ŋande taŋgurí,

195
00:17:51,400 --> 00:17:58,100
“Ye date iŋoteŋgo?

196
00:17:58,100 --> 00:18:00,640
Enembe o ne-ne ŋano maheweyape ma kini?”

197
00:18:00,640 --> 00:18:08,300
Komo o qa-qa unindoro tapá unindoya Farisi unindoya unipare ŋande yimiraŋgurí,

198
00:18:08,300 --> 00:18:13,980
ko uni kato Yesu dana yote ŋu iŋoroqo,

199
00:18:13,980 --> 00:18:29,900
asa ene meté yimirika Yesu re kusi-kusi yano rotowaŋgo.

