\id TIT
\h TITO
\toc1 TITO
\mt1 TITO
\mt2 Ra søcuą bi ꞌyoꞌtꞌa ra Pablo bi mbɛnpa a ra Tito
\c 1
\s Ran zɛngua
\p
\v 1 Nugä drá Pablogä, dí pɛnꞌna ra søcuą i ja ua grá Tito. Nugä rá ꞌyɛ̨hɛgä Oją, nɛ ma ꞌbäigäꞌbe ra Jesucristo. Ga zɛdi da ꞌyɛ̨cꞌyɛi ʉ bi huan Oją, nɛ da bą a ram hma majuąni, janangueꞌa da ꞌyøtꞌ ran hocjąꞌi nangue Oją.
\v 2 Guehna dí øtꞌä nguetho dín ndep ʉ ga comhbʉ ra temaząi ngue bi ma majuąni Oją ꞌbʉ rá mbʉdi ra ximhäi. Nɛ nu Oją hingui sä da man ra fɛhni a.
\v 3 Nɛ nuya bi zøn ra pa ngue bi tsꞌänni da hman ran ho maꞌdaꞌyo, nɛ bi ꞌdac man tꞌɛ̨di gam mangä, ngue guesɛ Oją ma yąntehʉ.
\v 4 Nɛ nuꞌi Tito, tenguꞌbʉ majuąni ma tsꞌʉntꞌʉ i, ngue dá ja i gá ꞌyɛ̨cꞌyɛ̨i. Nɛ dí äp Oją ma Tahʉ di ꞌdaꞌa rán jąpi nɛ rán huɛ̨cate, nɛ da hyutꞌa ni mbʉi, nɛ ra Jesucristo ma Yąntehʉ.
\s I pa nsifi ra Tito ꞌbɛꞌa da ꞌyørpʉ Creta
\p
\v 5 Janangueꞌa dá socꞌa bʉ ja ra häi Creta, ngue gui juadi hapʉ di ꞌbɛꞌa ra ꞌbɛfi. Ngue gui huanꞌndʉ yʉ ngʉrbi nꞌda ngu nꞌda yʉ hnini bʉ guí ꞌbʉi, ngue nu yʉ ngʉrbi nangue yʉ ꞌyɛ̨cꞌyɛi, tengu dá xiꞌa mamꞌbɛtꞌo.
\v 6 Gui huanꞌndʉ toꞌo nte ma tsꞌoqui i thįnbi, nuꞌa nꞌdatho rá xisu i si, nɛ nu yʉ́ tꞌʉhni bi däp yʉ́ mbʉi Oją, nɛ hingui øtꞌa nꞌda ran tonto, xinga gue ram fɛꞌtsꞌi i øtꞌʉ yʉ́ tꞌʉhni, janangueꞌa njon di yąpi.
\v 7 Nguetho nu yʉ ngʉrbi i ꞌyo yʉ́ güɛnda a rá ꞌbɛfi Oją. Janangueꞌa da thahni toꞌo hingui øtꞌ ran tsꞌo, nuꞌa hin din ꞌyɛ̨zɛhɛ, nɛ hin din cuɛ, nɛ xín dim mihni, xín din ndesʉi, xín din siyate ngue ra mbɛti.
\v 8 Nɛ da thahni toꞌo di säyaba yʉ́ mijąꞌihʉ bʉ ja rá ngu, nɛ di ho ꞌbɛꞌa gätho xʉn ho. Nɛ din ꞌyomfɛ̨ni tsꞌʉ, nɛ ꞌda ni huɛ̨cthoho gätho, nɛ da numansu Oją nangue nꞌda ra hogambʉi, nɛ i sąmzɛhɛ rá mbʉi hin din tonto.
\v 9 Nɛ din ząm bʉ ja ram hma majuąni, nangue ram hma dadín xähmbʉ, janangueꞌa da zä da xänba ʉ bí ꞌbʉpʉ, da mbätsꞌi. Nɛ nu miꞌda bí ꞌbʉpʉ, ngueꞌʉ di ʉcpa rám hman Oją, di bɛ̨nbi hapʉ di ꞌbɛꞌʉ, janangueꞌa da ꞌyɛ̨cꞌyɛi.
\v 10 Nguetho nuꞌʉ toꞌo im ma da ꞌyøthoho yʉn tꞌøtꞌe mi xi Oją yʉ judío mayaꞌbʉ, i jatho da mba ma hɛcpi ʉ. Nguetho nte ní mbatꞌʉ yʉ́m hma ʉ, nɛ i häte ʉ, nɛ i øtꞌ yʉ́ pähä zɛhɛ.
\v 11 Nɛ hønbʉ go hapʉ i cʉrpʉ ja yʉ ngu, i ʉꞌtꞌʉ gätho i ꞌbʉpʉ, nangue yʉ́m hmansɛ yʉ hyäte, ngue hingui sä da hma. Nɛ høntꞌa ra mbɛti in nde.
\v 12 Nɛ i øtꞌe tengu mi manꞌa nꞌda yʉ́ mɛngu zɛhɛhʉ bʉ ra häi Creta, ngue nꞌda ra bąsøcuą, bi ma: “Ząi yʉ ndøbɛthąni ʉ ma mɛnguhe ua, nɛ tengu yʉ zate ngue xʉn tsꞌo øtꞌʉ, nɛ høntꞌa da zi i honi, nɛ ɛ̨mmɛ i dąnhyɛ̨i,” bi ꞌyɛ̨na.
\v 13 Nɛ majuąni bi manꞌa nꞌda yʉ́ mɛnguhʉ. Janangueꞌa gui hɛcpa ʉ, nꞌdamhma da bømanho yʉ́ tꞌɛ̨cꞌyɛi ʉ i ꞌbʉpʉ.
\v 14 Nɛ gui xifi hin da ꞌyɛ̨cꞌyɛ̨ibi yʉ́m hman sɛ ʉ yʉ judío, nɛ xín da numansup yʉ́ tꞌɛ̨cꞌyɛ̨i sɛ yʉ jąꞌi, gueꞌʉ hinguin nde da ꞌyøtꞌa majuąni.
\v 15 Nuꞌʉ toꞌo xʉn ho yʉ́ mbʉi, høntꞌa xʉn ho im bɛ̨ni, pɛ nuꞌʉ toꞌo hin bi däp yʉ́ mbʉi Oją nɛ xʉn tsꞌo yʉ́ mbʉi, nuꞌʉ, hinꞌyʉ ꞌbɛꞌa numanho ʉ. Nguetho bin tsꞌon yʉ́n ꞌyomfɛ̨ni, nɛ him bi zä bi ꞌyøꞌa bi xi Oją ꞌbʉ mi zop yʉ́ mbʉi.
\v 16 Nɛ nuꞌʉ yʉ jąꞌi tengu ʉ, ɛ̨na ngue i ɛ̨cꞌyɛi Oją, pɛ nꞌdanꞌyo thoho yʉ́n tꞌøtꞌe, guepʉ ní fądi hingui ɛ̨cꞌyɛi ʉ. Nɛ xʉn tsꞌo yʉ́ mbʉi nangueꞌa fɛsthoho ꞌbɛꞌa sifi, hingui sä da ꞌyøtꞌ ran ho.
\c 2
\s Ra Tito din xänbate nangue ra hoganxädi
\p
\v 1 Pɛ nuꞌi gra Tito, dami xänbi ꞌbɛꞌa nín tꞌøtꞌe rán thɛui a ra hoganxädi.
\v 2 Nu yʉ zí ndø, dami xifi hin din įti, nɛ da ꞌyøtꞌe ngue da hnumansu, nɛ da bɛ̨ni xʉn ho ꞌbɛꞌa da ꞌyøtꞌe, nɛ da ꞌyɛ̨cꞌyɛi xʉn ho, nɛ da ꞌyøtꞌ ran huɛ̨cate, nɛ hin din xømbʉi.
\v 3 Nɛꞌʉ yʉ zí bømbe, dami xifi da numansu Oją hapʉ din ꞌyo, nɛ njon di cꞌąmanꞌʉ, nɛ xín dim mihni, nɛ da ꞌyuh ra hogaꞌyu. 
\v 4 Nɛ nu yʉ zí bømbe da xänba yʉ hmute di huɛ̨c yʉ́ ndø nɛ yʉ́ tꞌʉhni.
\v 5 Nɛ da xänba nꞌda ran ꞌyomfɛ̨ni xʉn ho, hin din ꞌyomtꞌɛ̨ni, nɛ di jamansu bʉ ja yʉ́ ngusɛ, din ja ra yembʉi, nɛ da ꞌyøtꞌa da xih yʉ́ ndø, nꞌdamhma njon da zä da man ran tsꞌo nangue rám hman Oją.
\v 6 Nɛ nuꞌʉ yʉ tsꞌʉntꞌʉ, gui xifi din ꞌyomfɛ̨nisɛ tsꞌʉ.
\v 7 Nɛ nuꞌi Tito, dami ꞌyutꞌʉ miꞌda ꞌbɛꞌa gätho guí øtꞌe, ngue dim ꞌbʉmanho. Nɛ nꞌdatꞌa guim bɛ̨ni ngue gui xänbi ꞌbɛꞌa majuąni, nɛ gui ꞌyøtꞌe ngue da hnumanhoꞌi ꞌbʉ guín xänbate.
\v 8 Nɛ ɛ̨mmɛ xtán ho ꞌbɛꞌa gätho guim ma, nꞌdamhma nte da thįnꞌna nim hma. Nɛ da mbɛꞌtsꞌ yʉ́ sä toꞌo nde da zʉjʉ, nɛ hin hapʉ dí mbʉꞌa ꞌbɛꞌa da ma.
\v 9 Nɛꞌʉ yʉ ꞌyɛ̨hɛ i ꞌbʉpʉ, dami xifi da ꞌyøtꞌe gätho i xih yʉ́ hmu, nɛ hin da dąti, nɛ mpähä thoho da ꞌyøtꞌa i sifi.
\v 10 Nɛ hin da bɛ̨pi ꞌbɛꞌa pɛꞌtsꞌ yʉ́ hmu, pɛ da ꞌyøtꞌa gätho in numanho yʉ́ hmu. Nɛ nuꞌbʉ gätho din jabʉ da ꞌyøtꞌe, gueꞌa dí nɛcmanho ram hma nangue ma yąntehʉ Oją.
\v 11 Nguetho bi nɛqui rá mate Oją ngue in nde di pøꞌʉ gätho ꞌbʉcua ja ra ximhäi.
\v 12 Nɛ nu rá mate Oją di bɛ̨ngahʉ ga hɛhmbʉ ran tsꞌomꞌbäi, nɛ ga hɛhmbʉ ma pähä zɛhɛhʉ. Nɛ di bɛ̨ngahʉ ga sąmzɛhɛ ma mbʉihʉ nɛ ga øthʉ ran hocjąꞌi, nɛ gan numansuhʉ Oją gätho yʉ pa dí ꞌbʉhmbʉ ua ja ra ximhäi.
\v 13 Nɛ di bɛ̨ngahʉ ga tømhbʉ ja gueꞌbʉ bi nɛqui a ran johya dí tømhbʉ, ngue di nɛqui a ma Ojąhʉ ra Jesucristo tąte tho rá tsꞌɛdi, nɛ ma yąntehʉ a.
\v 14 Nɛ bin däsɛ a ngue di ꞌbɛrcahʉ gätho man tsꞌomꞌbäihʉ, nɛ da mberca ma mbʉihʉ, da ꞌyøtꞌe ngue yʉ́ tꞌʉhni zɛhɛgahʉ Oją, nɛ di ɛ̨hyagahʉ nangue ran ho ya. 
\v 15 Nɛ guehna i ja ua gui xänba bʉya. Dami xänbi, gui ꞌyomfɛ̨nip yʉ cu, nɛ gui hɛcpi, nguetho bin ꞌdaꞌa ran tꞌɛ̨di xʉn ho gui ꞌyøtꞌe. Nɛ o guidí japi da mbɛstaꞌa nim hma. 
\c 3
\s I sih ra Tito ndaꞌa nín zofo da xänba yʉ ꞌyɛ̨cꞌyɛi
\p
\v 1 Nɛ nuꞌi gra Tito, dami bɛ̨nba ʉ yʉ cu ngue da numansu ra tsꞌʉtꞌabi, nɛꞌʉ yʉ́m fätsꞌihʉ ra tsꞌʉtꞌabi gätho da numansu. Nɛ hin da ꞌyørpa ram fɛꞌtsꞌi, pɛgue mpähä thoho da ꞌyøtꞌe ꞌbɛꞌa gätho xʉn ho.
\v 2 Nɛ gui xifi njon ga cꞌąmanꞌʉhʉ, nɛ hin dan junthʉ, pɛ ma pähä zɛhɛhʉ da thącpahʉ. Nɛ din jajʉ ra yembʉi nangue gätho yʉ jąꞌi.
\v 3 Guim bɛ̨mhbʉ ngue nɛjʉ dán tontohʉ mámꞌbɛtꞌo, nɛ mi jasɛ man tꞌɛ̨dihʉ, nɛjʉ dán hyäzɛhɛhʉ, nɛ gätho dán ꞌyɛ̨hɛ̨hʉ rá tsꞌoqui ra ximhäi. Nɛ dá ꞌbɛh ma pahʉ nangue man tsꞌomꞌbäihʉ dá øthʉ, nɛ dá sɛyabahʉ ma mijąꞌihʉ. Mí tsꞌanjʉ nɛ xim mí santehʉ.
\v 4 Pɛ bi zøn ra pa bi nɛqui rá mate Oją ma yąntehʉ, ngue bi ꞌyørpa ran huɛ̨cate ʉ yʉ jąꞌi.
\v 5 Nɛ bi yąnjʉ Oją. Pɛ hin nangue yʉn tꞌøtꞌe xʉn ho dá øthʉ, pɛ bi yąnjʉ nangue rán huɛ̨catesɛ ꞌbʉ má ømanhohʉ a. Bi ꞌdajʉ ra ꞌdaꞌyote ꞌbʉ mi mberca ma mbʉihʉ, nɛ dí ꞌbʉhmbʉ maꞌdaꞌyo nangue rá Hogandąhi.
\v 6 Nɛ bi ꞌdajʉ xʉn ho rá Hogandąhi nꞌyoui xʉn gu rán jąpi nɛ rá tsꞌɛdi nguetho ra Jesucristo ma yąntehʉ a.
\v 7 Ngue bi hogahʉ nangue rá mate, janangueꞌa ꞌdarbʉ dam ꞌbʉhmbʉ nangue ra temaząi, nɛ gueꞌa dí tømhbʉ a ya.
\v 8 Nɛ gätho majuąni na im mangua. Gui hyąh ni mbʉi gui xänbi xʉn ho yʉ ꞌyɛ̨cꞌyɛi ꞌbʉpʉ, janangueꞌa da bɛ̨ni ɛ̨mmɛ da hyumbi da ꞌyøtꞌa ran ho. Nguetho xʉn ho a, nɛ da mbäx yʉ́ mijąꞌihʉ bʉya.
\v 9 Pɛ o guidín junthʉ nangueꞌʉ yʉm hma nte ní mbatho, nɛ hinguin junthʉ nangue ꞌbɛꞌʉ yʉ́ thuhu ʉ yʉm bombøta mayaꞌbʉ. O guídín sʉhmbʉ nangue yʉn tꞌɛ̨di midí un Oją yʉ judío, nguetho säti thoho ꞌbʉ dán sʉhmbʉ ʉ.
\v 10 Nuꞌbʉ ꞌbʉ a nꞌda nꞌdanꞌyo yʉm hma im ma ní dʉpꞌahʉ yʉn juntꞌi, dami hɛcpi. Nꞌdandį o yondį gui hɛcpi. Pɛ nuꞌbʉ hin da ꞌyøde, gui hyɛthohʉ a.
\v 11 Nguetho nuꞌa xiꞌahʉ yʉm hma ní dʉpꞌahʉ yʉn juntꞌi, xí bøm bʉ ja rá ꞌyu Oją a, nɛ øtꞌ yʉ tsꞌoqui, nɛ da nusɛ bʉ ꞌbɛꞌa xí ꞌyør bʉya.
\s Manꞌda i xih yʉ́ amigo ra Pablo
\p
\v 12 Dí ɛ̨na ga pɛnhna ra Temio o gue ra Tíquico. Nuꞌbʉ bi zøm bʉ, ꞌyørqui tsꞌʉ ra mate gua ɛ̨ꞌa nꞌdihi, dan cꞌatꞌui bʉ ra hnini Nicópolis. Nguetho dín nde dam ꞌbʉhmbʉ bʉ ꞌbʉ bin ja yʉ pa xʉn sɛ.
\v 13 Dami fätsꞌi xʉn ho a ra Zenas, nuꞌa im pøngahyą nangue yʉn tꞌɛ̨di. Nɛꞌa ra Apolos, dami zɛdi da dįnꞌa mahyoni ngue da hyąx ꞌbʉ bi mbɛ bʉ nꞌdanni.
\v 14 Nguetho nu yʉ cu da bądi ngue dim pɛfi xʉn ho nangue yʉ́ ꞌbɛfi zɛhɛ, nꞌdamhma da zä da mbäx ʉ miꞌda di ꞌbɛꞌa mahyoni.
\v 15 Dami zɛngua gahe tsꞌʉ ʉ bí ꞌbʉpʉ, ngueꞌʉ ma mi ꞌyɛ̨cꞌyɛihʉ, ngue ꞌda xtán huɛ̨ctahʉ. Nɛ dí äp Oją da ꞌyɛntsꞌahʉ rán jąpi gätho ahʉ. Nɛ høntꞌa dí xi ahʉ ya, nɛ høntꞌa gam bɛ̨mhbʉ a ya.