\id MAT Baja Tarahumara
\h SAN MATEO
\toc1 SAN MATEO
\mt Regá Anime Osale Mateo Ruigá Chuꞌsíligo Esukristo Jena Wijchimoba Asagá
\c 1
\s Jena ruwimela chieri níligo alué Esukristo rijimala ꞌwe ꞌya mochígame taꞌchó oꞌchérachi Esukristo
\p
\v 1 Jena apélichi uchú suwábaga ralámuli rewalá, alué napu Esukristo rijimala\f + \fr 1:1 \ft Eꞌnesi glosario “ancestor”.\f* nílige, alué napu ꞌya mochígame nílige Esukristo taꞌchó ochérachi. Alué Rabí ꞌlige Abraámi abiena rijimala nile alué Esukristo, alué ralámulika ꞌwe ꞌya ejperégame nílechigó taꞌchó ochérichi Esukristo.
\p
\v 2 Alué Abraámika Isaki oꞌnola nile. ꞌLige Isákika Akobo oꞌnola nile. ꞌLige Akóboka Jurá oꞌnola nile ꞌlige alué Jurá chega rijimala oꞌnola nile.
\v 3 ꞌLige Juraka Páresi oꞌnola nile, ꞌlige abiena Sárachigó. Alué Páresi ꞌlige Sara eyélaka Tamari anilime nile. ꞌLige Páresika Esromi oꞌnola nile. ꞌLige Esrómika Arami oꞌnola nile.
\v 4 ꞌLige Arámika Aminarabi oꞌnola nile. ꞌLige Aminarábika Naasoni oꞌnola nile. ꞌLige Naasónika Salmoni oꞌnola nile.
\v 5 ꞌLige Salmónika Bosi oꞌnola nile. ꞌLige Bosi eyélaka Rajabi anilime nile. ꞌLige Bósika Oberi oꞌnola nile. ꞌLige Oberi eyélaka Ruti anilime nile. ꞌLige Obérika Isaí oꞌnola nile.
\v 6 ꞌLige Isaíka alué waꞌlula Rabí oꞌnola nile. ꞌLige Rabika Salomoni oꞌnola nile. ꞌLige Salomoni eyélaka Uríasi anilime rió ꞌyula nile.
\p
\v 7 ꞌLige Salomónika Roboami oꞌnola nile. ꞌLige Roboámika Abíasi oꞌnola nile. ꞌLige Abíasika Asa oꞌnola nile.
\v 8 ꞌLige Ásaka Josapati oꞌnola nile. ꞌLige Josapátika Jorami oꞌnola nile. ꞌLige Jorámika Usíasi oꞌnola nile.
\v 9 ꞌLige Usíasika Jotami oꞌnola nile. ꞌLige Jotámika Akasio oꞌnola nile. ꞌLige Akásioka Esekíasi oꞌnola nile.
\v 10 ꞌLige Esekíasika Manasesi oꞌnola nile. ꞌLige Manasésika Amoni oꞌnola nile. ꞌLige Amónika Josíasi oꞌnola nile.
\v 11 ꞌLige Josíasika Jekoníasi oꞌnola nile ꞌlige alué chega rijimálachigó. Aꞌlige bamí oꞌtole alué sontalo Babilonia mochígame alué ralámuli israelita, preso oꞌtole.
\p
\v 12 Aꞌkinana napuꞌlige ku sebasa alué ralámuli ku alé Israeli anilichi, Jekoníasika Salatieli oꞌnola nile. ꞌLige Salatiélika Sorobabeli oꞌnola nile.
\v 13 ꞌLige Sorobabélika Abiuri oꞌnola nile. ꞌLige Abiúrika Eliakimi oꞌnola nile. ꞌLige Eliakímika Asori oꞌnola nile.
\v 14 ꞌLige Asórika Saroki oꞌnola nile. ꞌLige Sarókika Akimi oꞌnola nile. ꞌLige Akímika Eliuri oꞌnola nile.
\v 15 ꞌLige Eliúrika Eleasari oꞌnola nile. ꞌLige Eleasárika Matani oꞌnola nile. ꞌLige Matánika Akobo oꞌnola nile.
\v 16 Akóboka José oꞌnola nile alué napu María ꞌyula nílige. ꞌLige alué Maríaka Esusi eyela nile, alué napu Kristo anilime ju. (Krístoka aniame ju Onorúgamete julárigame. Jípeko Esukristo anilime júkuru.)
\p
\v 17 Makué naómana chojkégame nile alué Abraámi rijimala Rabí taꞌchó ochérachi, ꞌlige Rabí ochérale. ꞌLige alué Rabí rijimala abechigó makué naómana chojkégame nile. ꞌLiko alué ralámuli israelita ꞌma oꞌtóleru alé Babilonia anilichi. ꞌLige aꞌkinana alué simírasa uchéchigo makué naómana chojkégame oꞌchérale. ꞌLiko bijí taꞌchó ochérale alué Kristo, alué napu Onorúgame júlale.
\s Jena ruwimela churigá ochériligo Esukristo
\p
\v 18 Jipe ꞌla ruimé ne churigá ochériligo Esukristo: Maríaka tárigame nílekuru José ꞌyuga newímili nile, ꞌlige tabilé ꞌcho ꞌyuga gojchichi José alué María ꞌyuga, alué María ꞌma waꞌlú rojparale uꞌtátiri ajchágame nile rojpachí, Onorúgame Alawala ꞌsile napurigá rojparámala alué María.
\v 19 ꞌLige José tabilé che ikisá nílele chuꞌsimia. Alué Joseka uché bilé rió ꞌyuga gojchíligo mayele alué María. Tabiléchigo che aníleko, ꞌwe aꞌlá ralámuli nile alué José, alué Joseka tabilé chojkila neraga cheꞌwánilile alué María. Alué Joseka tabilé najkile napurigá chijunámala alué María uché jaré ralámuli ꞌyuga. Alekeri tabilé che aninálile, ꞌlige tabilé newima olale alué mukí ꞌyuga.
\v 20 ꞌLige ꞌwe ꞌnátale alarigá ꞌsimia, ꞌlige bilé rukó remule bilé santo ánjeli. ꞌLige alué santo ánjeli anele alué José:
\p ―Mué José, mueka Rabí rijimala júkuru, alué ꞌwe ꞌya bejtégame. Tase majawa newía alué María ꞌyuga. Alué napu ranélimili ju María, alueka pecha bilé rió ranala nímalagó, pe Onorúgame Alawala ꞌsile napurigá ochéramala alué uꞌtátiri.
\v 21 Alué Maríaka bilé uꞌtátiri ranélimili júkuru, ꞌlige mueka Esusi anilime rewá ujchémili júkuru. Esusi aniáká alueka aniame júkuru “alué napu ralámuli buinámili ju alé resítirichi.” Asíriga ꞌla alarigá nímala.
\p
\v 22 Suwábaga alarigá ikile napurigá anílige Onorúgame. Alué rió napu ruyame nile napu Onorúgame anele\f + \fr 1:22 \ft Eꞌnesi glosario “profeta”. \f* regá anile:
\q
\v 23 Bilé mukí tabilé ꞌwesi rió ꞌyuga asigá pe biꞌneli asigá
\q rojparámala uꞌtátiri ajchágame nímala.
\q ꞌLige ochéramala alué uꞌtátiri,
\q ꞌlige Emanueli anilime nímala.
\m Emanuélika pe aniame ju “Onorúgame ꞌla ramué ꞌyuga ajtí.”\f + \fr 1:23 \ft Eꞌnesi Isaías 7:14.\f*
\p
\v 24 Napuꞌlige José bujsasa, alarigá ꞌsile napurigá nulélige alué santo ánjeli alué napu Onorúgame júlale. ꞌLiko alué José ꞌma oꞌtole María boꞌné bejtélachi napurigá boꞌné ꞌyula neraga.
\v 25 Tabiléchigo ꞌyuga gojchile ko taꞌchó ochérachi alué uꞌtátiri, ꞌlige ꞌma ochérasa alué uꞌtátiri, Joseka Esusi anilime rewá ajchele alué uꞌtátiri.
\c 2
\s Jena ruwimela jaré rió ꞌwe machime ꞌsíligo alué uꞌtá Esusi eꞌnemia
\p
\v 1 Esúsika Beleni anilichi ochérale, alé ejiro Jurea anilichi. Esúsika ochérale napuꞌlige Erore waꞌlula nulame kachi alé alué weꞌé boꞌígichi. ꞌLige alé weꞌká riógichi Rusaleni anilichi sébale jaré rió soꞌpilí ꞌwe machime. “Mago” anilime nile alué rió yolí raꞌíchaga. ꞌLige ꞌnákatu napu rayénali maꞌchíname ju alé Rusaleni asiruga, aleka neraga jsile alué rió.
\v 2 ꞌLige alué ralámuli “mago” alé weꞌká riógichi Rusaleni sébaga rukele alué waꞌlula Erore:
\p ―¿Koche ajtí alué waꞌlula ralámuli jurío nuleme alué napu kulí ochérale? Alé ꞌnákatu napu rayénali maꞌchíname ju jena Rusaleni asiruga aleka enágame etératuru bilé soꞌpilí, ꞌlige alué soꞌpilika pe ruyame ju ꞌma ochériligo alué napu Waꞌlula nímili ju. Alekeri jsirúpá ramué ꞌwe aꞌlá nirániliga.
\p
\v 3 ꞌLige alué waꞌlula Erore akisá alué raꞌíchali, asíriga weꞌká ꞌnátale. ꞌLige aminá uché jaré ralámulitiri alé Rusaleni mochígame asíriga weꞌká ꞌnátalechigó alué raꞌíchali akisá.
\v 4 ꞌLige alué waꞌlula Erore suwábaga balé eꞌwélala bayele, ꞌlige aminami alué eꞌwélala Moisesi nila nulalí benírame abiena bayéleru. ꞌLige rukele koche ochérimili níliga alué Kristo, alué napu Onorúgame julámili nílige.
\v 5 ꞌLige anile alué ralámuli:
\p ―Alé Beleni anilichi ochéramili ke, alé napu Jurea anilime ejiro ju. Alarigá osale alué napu ruyame nílige napu Onorúgame anélige, napu ꞌya bejtégame nile. ꞌLige regá anime osale:
\q \v 6  Alé weꞌká riógichi Beleni anilichi
\q napu ju Jurea anilichi ejiro,
\q pe uꞌkabi riógame ju alé Beleni,
\q ꞌwéchigo najtékame kéréko meꞌtagá suwábaga weꞌká riógachi,
\q aléchigo ochérimili kame Waꞌlula,
\q alué napu neꞌchí oyérame ralámuli israelita anilime
\q repúmili ju abé iꞌlibeko.\f + \fr 2:6 \ft Eꞌnesi Miqueas 5:2. \f*
\p
\v 7 ꞌLiko alué waꞌlula Erore alué ralámuli “mago” bayele. Alué Eróreka tabilé najkile napurigá uché jaré ralámuli machimela alué rió ꞌyuga raꞌichálichi. ꞌLiko rukele chiéniko kachi maꞌchíniliga alué soꞌpilí.
\v 8 ꞌLiko alé weꞌká riógichi Beleni júlale, ꞌlige anele:
\p ―ꞌMi alé Belénichi simáwagó alué uꞌtátiri eꞌnemia pala ajtigá. ꞌLige ꞌla rewisúká alué uꞌtátiri, ꞌliko yati juláwaká bilé rió neꞌchí ruyéniliga, néchigó simémpá alemi eꞌnemia, ꞌlige ꞌwe aꞌlá niramia aminami. (Eróreka pe meꞌlináliga anile alué uꞌtátiri.)
\p
\v 9 ꞌLige gepusa alué raꞌíchali napurigá anílige alué waꞌlula Erore, ꞌliko yati simíbale alué “mago”. ꞌLige uchéchigo siné etele soꞌpilí. ꞌLige alué soꞌpilí reꞌpami rewigáchimi neraga enale, bajchabemi enale napu eꞌyénale alué ralámuli “mago”, ꞌmi alemi enale napu asale alué uꞌtátiri. ꞌLige asíbale alué soꞌpilí alé amóbami neraga napu asale alué uꞌtátiri.
\v 10 Alué bakiá rió etesa alué soꞌpilí, asíriga raꞌsálále. 
\v 11 ꞌLige galírale sébaga etele alué uꞌtátiri aꞌbé boꞌigó eyela ajtígichi María anilime. ꞌLiko chojkóbisiga jábale ꞌwe aꞌlá nirame kórigá alué uꞌtátiri. ꞌLige gajoni iꞌpule, alué gajónika pe eꞌkarúgame mochígame nile kónilime asíriga najteme. ꞌOro kógile, ꞌlige aminami oꞌkuítiri, ꞌlige aminami bilé tábiri ꞌwe aꞌlá suwé júkame “mira” anilime.
\v 12 ꞌLige okoka biꞌtigá alué “mago”, Onorúgame remule, ꞌlige remugichi anele tabilé simánilile ku napu asálige alué Erore. Alekeri ku ejperélachi simíbale, seꞌwí boichí simárale.
\s Jena ruwimela José Ejipto oꞌtóligo Esusi júmisiga simíbaga
\p
\v 13 Aꞌkinana napuꞌlige alué ralámuli “mago” ku ejperélachi simasa, José bilé santo ánjeli etele remuka. ꞌLige alué ánjeli anele alué José:
\p ―ꞌMa asísawa, yati simigá ꞌma mutuka alué uꞌtátiri ꞌlige ꞌma ꞌyúriwa mué upila, wamí Ejipto anilime weꞌé boꞌígichi simawa. Alé mochiwa napuꞌlige ne aní aꞌlige si. Eróreka alué uꞌtátiri ꞌyaga einámala meꞌlináliga. Alekeri júmasawa jena mochiga.
\p
\v 14 ꞌLige José ꞌma asísale ꞌlige uꞌtátiri mutule ꞌlige simile eyélatiri ꞌyuga, ꞌlige rukó júmasale, Ejipto simiba.
\v 15 Wamí ꞌmi alé Ejipto mochile napusí Erore mukusá. Onorúgame ꞌya anile alarigá ikimeo. Alekeri lakile napurigá osale bilé rió napu ruyame nile napu anélige Onorúgame. Regá anile: “Neka bayékuru ne inolá alé Ejipto ajtígachi.”
\s Jena ruwimela Erore nuláligo meꞌlíniliga suwábaga uꞌkuchítiri
\p
\v 16 Napuꞌlige alué Erore machisá alué ralámuli “mago” ku simíbaligo tabilé ruigá, asíriga ayoga rejpile. ꞌLiko nulale meꞌlíniliga suwábaga uꞌkuchítiri oká bamígame goꞌnágana, alé weꞌká riógichi Beleni oꞌchérigame, ꞌlige aminami alé aꞌbemi weꞌká riógichi oꞌchérigimetiri. Alué ralámuli “mago” bajchá etéligame soꞌpilí anilía ꞌma oká bamí nílekuru, alekeri meꞌlinálile uꞌkuchítiri alué Erore oká bamígame ꞌlige taꞌchó oká bamime.
\v 17 ꞌLige alarigá sébali ikile napurigá osale alué rió napu ruyame nile napu Onorúgame anélige napu Jeremíasi anilime nile, regá anime osilí:
\q
\v 18  Suwábaga alué ralámuli alé weꞌká riógichi Ramá mochígame
\q asíriga akéturu ꞌwe sewékame nalachi bilé mukí
\q alué mukí Rakeli\f + \fr 2:18 \ft Rakélika Abraámi upila nile. Alueka mukule ꞌwe ꞌya alé aꞌbé Beleni anilichi. Alarigá aniáká naláligo Rakeli, alueka aniame ju alué weꞌká uꞌkuchítiri eyela alé Beleni mochígame naláligo. \f* anilime asíriga nalá ajtigéturu
\q ꞌkúchila naꞌtemaka.
\q ꞌLige alué Rakeli tabilé najkíturu napurigá guꞌíriwa,
\q alué uꞌkuchítiri ꞌmáchigo suwíligime.\f + \fr 2:18 \ft Eꞌnesi Jeremías 31:15. \f*
\p
\v 19 Napuꞌlige Erore mukusá aꞌkinana, José etele remuka bilé santo ánjeli. Onorúgame nuleme nile alué santo ánjeli. ꞌLige alué José Ejipto asale. ꞌLige anele alué santo ánjeli alué José:
\p
\v 20 ―ꞌMa asísawa, ꞌma ku ꞌyúriwa ye uꞌtátiri ꞌlige eyélatiri, ꞌma ku ꞌmi simawa Israeli anilichi. ꞌMáchigo suwíligame alué napu ye uꞌtátiri meꞌlinálime nílige. Alekeri jípeko ꞌla júkuru ku ꞌmi alé simalia.
\p
\v 21 ꞌLige asísale alué José ꞌlige uꞌtátiri oꞌtole ꞌlige eyélatiri ku ꞌmi alé Israeli anilichi.
\v 22 ꞌLige napuꞌlige José machisá alué Erore inolá Arkelao anilime waꞌlula karao alé Jurea anilichi ejiro, asíriga majale alué José, tabilé siminálile ꞌmi alé. ꞌLige José remule Onorúgame. ꞌLige Onorúgame ꞌwe aꞌlá anele alué José napurigá Galilea anilichi ejiro ꞌlina simela, alekeri simile alué José alé Galilea anilichi ejiro.
\v 23 ꞌLige alé sebasa Nasareta anilichi weꞌká riógichi simíbale ejperélimia. Alué ꞌya mochígame ralámuli napu ruyame nílige, napu anele Onorúgame anile alé Nasarétachi bejtélimio alué Esusi. Anile “nasareno”\f + \fr 2:23 \ft Eꞌnesi glosario “nasareno”. \f* anélime nímará Esusi.
\c 3
\s Jena ruwimela Juani, alué napu ralámuli rewarame nílige, rejcholi ruwíligo bilena napu tabilé ꞌwesi galí jágame nile
\p
\v 1 Aꞌkinana weꞌká bamí alué Juani napu ralámuli rewarame nílige, nawale alé Jurea anilime ejírochi napu taꞌwesi galí jágichi nílige. ꞌLige alé pee uꞌkume nile, ꞌlige baꞌwí ename nile alé. ꞌLige rejcholi ruwile alé sebasa.
\v 2 Anile:
\p ―ꞌMa aꞌrewa alué chátiri ꞌnátili. ꞌMa ku ꞌla naꞌtawa, ꞌmáchigo pe ꞌwe nawámili kame Onorúgame suwábaga ralámuli nulemia.
\p
\v 3 Alué rió napu ruyame nílige napu anélige Onorúgame, ꞌwe ꞌya bejtégame nílige, alué napu Isaíasi anilime nile, alué ꞌsile osá alarigá nochamio alué Juani. Regá anime osale:
\q Bilé neꞌome akerúguru alé napu pee uꞌkume nile.
\q Regá eꞌwele raꞌicháchane:
\q “Newiwa bilé bowé Waꞌlula Onorúgame.
\q Newiwa bilé bowé ꞌla wajchígame.”\f + \fr 3:3 \ft Eꞌnesi Isaías 40:3. \f*
\p
\v 4 ꞌLige alué Juani oꞌpáchalaka kameyo anilime ajágame gupala newárigime nile. ꞌLige wiꞌchí wasíbaligame nile. ꞌLige ojchí goꞌyame nile alué Juani, ꞌlige aminami ijampre baꞌwila melalo goꞌyame nile, alué napu jami nerúgame ꞌínili.
\v 5 ꞌLige wamí ꞌnaka weꞌká riógachika Rusaleni anilíchika jsile ralámuli alué rejcholi akimea, ꞌlige weꞌkaná riógichika jsile alé Jurea anilichi ejiro mochígame. ꞌLige abiena jsile uché bilena weꞌkaná riógame naꞌlebo ꞌnálige waꞌlú bakó boꞌígichi ejperégame, Jorani anilime bakó.
\v 6 Napuꞌlige ralámuli ruisá ꞌwe resí nokigá járome koriá, najkigá nokale napurigá Onorúgame ꞌla eꞌkámala, ꞌliko Juani rewarale alué ralámuli alé Jorani anilichi bakochi.
\p
\v 7 ꞌLige jaré rió jurío sébale okaná chojkégame. Ye okaná chojkégame bariseo nile jaré, ꞌlige saruseo nile jaré. ꞌWe benírame nile napurigá ꞌwe aꞌlá gatewa bilé nóchali, aꞌboi ꞌlina tabiléchigo sébali olame nílekó. Alueka pe jsile najkigá napurigá rewarawa baꞌwichí bokobuga Juánite. ꞌLige Juani anele eꞌwele raꞌíchaga:
\p ―¡ꞌÉmika pe napurigá sinowí ꞌkúchila alarigá júkuru, asíriga ꞌyégame júkuru ꞌemi! ¿Chieri aníbeché júmasiwa napurigá tabilé gastigáriwa?
\v 8 ꞌMa aꞌréwaguru alué tabilé ꞌla nóchali nocha napurigá suwábaga ralámuli ꞌla etémala ꞌemi ꞌma ku ꞌwe aꞌlá ꞌnátili ꞌnátame ko.
\v 9 ꞌÉmika Abraámi rijimala korime júkuru, alué ꞌwe ꞌya ajtígame, alekeri mayé ꞌemi Onorúgame ꞌla eꞌkamio. Tase alarigá naꞌtawa, tabilé chéré rekó rijimala nírige Abraámi. Onorúgameka pe napuyépiri ralámuli eꞌkame ju, pe ꞌla Onorúgame ꞌyuga ꞌnátame nísaká alué ralámuli. Onorúgame alarigá naꞌtásaká rejtétiri ꞌma Abraámi rijimala gainámaleké.
\v 10 Rejpilaka ꞌma listo boꞌí napurigá rojá meꞌtépua. Suwábaga rojá napu ekí tabilé rakeme ju ꞌma meꞌtékime júkuru ꞌlige eꞌkósilime ju.\f + \fr 3:10 \ft Yeka pe ruyame ju, ꞌemi tabilé ꞌla nochásaká Onorúgameka ꞌma ꞌlégana injiérnochi ꞌlumio. \f*
\v 11 Neka pe iligá baꞌwite rewaráguru, napurigá ralámuli etémala ꞌemi ꞌma aꞌréligo alué chátiri ꞌnátili. Abé iꞌlibeko uché bilé sebámala abéchigo najtékame meꞌtigá neꞌchí. Alueka Onorúgame Alawala ꞌyámala ralámuli. Neka tabilé ikiáré napurigá ne alué rió akalá oꞌtoa napurigá pioni neraga.
\v 12 Alueka ꞌma wejpamoa chujkúkuru riꞌligó sonolá eꞌkósimia. ꞌLige rakálaka ꞌma gatémala bilena rekóachi, ꞌlige sonolaka ꞌma eꞌkósamala naꞌite. ꞌLige tajsiné choꞌmela alué naꞌí. Yeka pe tétali ju.
\s Jena ruwimela ꞌma rewarálirigo Esusi
\p
\v 13 ꞌLige sébale Esusi alé bakochi Jorani anilichi, alé Galilea anilíchika simile alué Esusi. ꞌLige alé ilile Juani, ꞌlige Esusi najkile napurigá rewarawa alué Juánite.
\v 14 Napuꞌlige sebasa alué Esusi, ꞌlige Juánika tabilé rewaránilile alué Esusi, ꞌlige anele Juani alué Esusi:
\p ―Ne ꞌnalina rewarárigame nímili júkuru muete. ¿Chonigá najkí mué napurigá ne mué rewarámala?
\p
\v 15 ꞌLige Esusi anile:
\p ―Abiena ꞌla julke mué neꞌchí rewará. Onorúgameka larigá najkiame, ꞌla ꞌwe aꞌlá sébali oliame júkuru napurigá najkí Onorúgame.
\p ꞌLiko Juani rewarale alué Esusi.
\v 16 Napuꞌlige Esusi rewarásiga baꞌichí bokobuga ꞌlige ku maꞌchínasa aminá suwemi, ꞌpa rewagachi ꞌma iꞌpúriga ilíbale ꞌlige Esusi etele Onorúgame Alawala ꞌpákana enágichi napuyeri bilé baloma neraga.
\v 17 ꞌLige bilé raꞌíchame anile ꞌpa rewigáchika. Regá anile:
\p ―Ye júkuru ne Inolá napu ꞌwe galé ne. Asíriga ꞌla ganíliga ajtí ne alué ꞌyuga.
\c 4
\s Jena ruwimela alué Satanasi ꞌwe najkíligo napurigá Esusi eꞌwímala alué Satanasi
\p
\v 1 ꞌLiko Onorúgame Alawálate oꞌtóleru Esusi ꞌmi bilena tabilé riógachi. Remónisika ꞌwe ꞌyégali olánilile Esusi napurigá Esusi tabilé ꞌla nochámala.
\p
\v 2 Esúsika oká liá rawé ꞌlige rukomi tabilé goꞌale. Aꞌkinana kulí eꞌluíle.
\v 3 ꞌLige Remónisika aꞌbé nawile ꞌyéginiliga Esusi, ꞌlige anele Remónisi alué Esusi:
\p ―ꞌLa bijchiá Onorúgame Inolá níriká, baní gaináriwagó alué weꞌká rejté.
\p
\v 4 ꞌLige Esusi nejele:
\p ―Onorúgame nila raꞌíchali aní: “Tase pe goꞌámecho goꞌgá ejperélamala ralámuli, abiena semátiri raꞌíchali Onorúgame nila rejcholi ꞌnátaga ejperélamala ralámuli.”\f + \fr 4:4 \ft Eꞌnesi Deuteronomio 8:3. \f*
\p
\v 5 ꞌLiko alué Remónisi Rusaleni oꞌtole Esusi ꞌlige asíriga reꞌpá ilígame waꞌlú reꞌobachi amoba ꞌmórale,
\v 6 ꞌlige anele:
\p ―ꞌLa bijchiá Onorúgame Inolá níriká ꞌlégana oꞌpachípuagó jena iligá. Regá aní Onorúgame nila raꞌíchali:
\q Weꞌká santo ánjeli julámala ne napurigá mué repúmala.
\q Alué santo ánjeli nokimela mué chaꞌpiá sekate
\q napurigá ta iwégame chibámala mué ꞌlégana wijchí.\f + \fr 4:6 \ft Eꞌnesi Salmos 91:11-12. \f*
\p
\v 7 ꞌLige Esusi anile:
\p ―Abiena regá aní Onorúgame nila raꞌíchali: “Tabilé oꞌpochípua napurigá Onorúgame mué guꞌírimala, mueka pe tonto neraga reꞌeme kame.”\f + \fr 4:7 \ft Eꞌnesi Deuteronomio 6:16. \f* Onorúgameka tabilé najkí napurigá bilé tonto neraga oꞌpachípua.
\p
\v 8 ꞌLige alué Remónisi uchéchigo siné oꞌtole Esusi bilena rabó reꞌpá ilígame,
\v 9 ꞌlige anele alé oꞌtosá:
\p ―ꞌNee, aka eꞌnébá bochígimi gawichí napu maꞌchí ꞌlige suwábaga ralámuli etéruꞌé napu ekí mochí jena wijchimoba, aka eꞌnébá asíriga ꞌla suwétiri kámpá. ꞌLige suwábaga ye ꞌyámala ne mué ꞌla chojkóbisiga iligá nirásaká mué neꞌchí.
\p
\v 10 ꞌLige Esúsika anele:
\p ―ꞌMi simigá mué Satanasi, cha ꞌyégame ke. Regá aní Onorúgame raꞌichálila: “Pe alué Waꞌlula Onorúgamecho ꞌla niraga etewa, pe alekecho ꞌla eꞌwiwa.”\f + \fr 4:10 \ft Eꞌnesi Deutoronomio 6:13. \f*
\p
\v 11 ꞌLiko alué Remónisi ꞌma waná simile alé Esusi ajtígichi. ꞌLiko yati neraga jsile santo ánjeli goꞌame ꞌyamia Esusi, ꞌlige aminami guꞌírimia.
\s Jena ruwimela Esusi pe kulí siné oꞌwínaligo nocha alé Galilea anilime ejírochi
\p
\v 12 Esusi akele Juani galírale bajcháriga ajtigó. ꞌLige simile Esusi uchéchigo ku Nasareta anilichi Galilea ejírochi.
\v 13 Tabiléchigo bejterálekó alé Nasareta anilichi, pe chebilena weꞌká riógichi simile bejteramia Kapernaumi anilichi. Alé aꞌbé nile waꞌlú baꞌwí ilígichi. ꞌYako alé sébale alué ralámuli israelita napu Sabuloni chojkégame nile, ꞌlige napu Neptalí chojkégame nile napuꞌlige bajchá sébalige alué ralámuli israelita alé Kanani. Makué oká chojkégame nile alué ralámuli israelita.
\v 14 Alueka alé simílekuru, alarigáchigo osáligime ꞌya bejtégame rió Isaíasi anilime, napu ruyame nílige napu Onorúgame anélige alarigá ikimeo. Regá anime osale:
\q
\v 15 Alué weꞌé Sabuloni anilime ꞌlige Neptalí anilime,
\q napu waꞌlú baꞌwí ilí,
\q alé simírame bowé boꞌí,
\q alé ju, alé napu Jorani anilime bakó boꞌí,
\q alemi napu bokuíme ju rayénali Jorani anilichi asiruga,
\q napu jipe ju ejiro Galilea anilime,
\q napu ejperégame nile ralámuli tabilé jurío.
\q
\v 16 Alué ralámulika tabilé machime ju Onorúgame.
\q Jípeko ꞌmáchigo sébako Onorúgame Inolá
\q napurigá bilé raꞌósali neraga.
\q ꞌLige alué ralámuli asíriga resítiri nóchali nocha mochile.
\q Jípeko ꞌma sébaguru ꞌwe aꞌlá semátiri raꞌósali.
\q Jípeko ꞌma námamaleké alué ralámuli.\f + \fr 4:16 \ft Eꞌnesi Isaías 9:1-2. \f*
\p
\v 17 ꞌLige alé sebasa Esusi, aꞌlige kulí oꞌwínale rejcholi beniria. Regá anile:
\p ―ꞌMa aꞌrewa alué resítiri nóchali. ꞌMa amulí seba raweli napurigá Onorúgame suwábaga ralámuli nulémala. Alekeri ꞌma ku ꞌla ꞌnátame gainawa.
\s Jena ruwimela Esusi bayéligo naó rió roꞌchí iꞌmume
\p
\v 18 Esusi enale suweke waꞌlú baꞌwí ilígichi Galilea anilichi. ꞌLige alué Esusi oká rió etele biꞌlepi oꞌnógame. Bilé Simoni anilime nile. Oká rewégame nile alué Simoni, Pegro anilime nílechigó. ꞌLige uché bileka Antresi anilime nile. ꞌLige alué rió baꞌichíkana pa uchule alué morali roꞌchí chaꞌpináliga alué morálite.
\v 19 ꞌLige anele Esusi alué oká rió:
\p ―Jeka simasi neꞌchí ꞌyuga. Jípeko ꞌemi nokimela ralámuli guꞌiria buyana chátiri bowechi eꞌyéname.\f + \fr 4:19 \ft Esusi anile: Ralámuli iꞌmume nímala ꞌemi. \f*
\p
\v 20 ꞌLige alué oká rió aꞌrele alué morali ꞌlige simíbale alué Esusi ꞌyuga.
\p
\v 21 ꞌLige abé aꞌmibemi eꞌyéniga Esusi uchéchigo jaré rió etele. Santiago anilime nile bilé, ꞌlige uché bilé Juani anilime nile. Sebereo ꞌkúchila nile alué oká rió. Bilé bárkochi mochile alué oká rió oꞌnola ꞌyuga morali napisua. ꞌLige Esúsika bayele alué rió.
\v 22 ꞌLige ꞌma aꞌrele alué barko oꞌnola ꞌyúriga, ꞌlige simíbale Esusi ꞌyuga.
\s Jena ruwimela Esusi weꞌká ralámuli beníraligo
\p
\v 23 Esusi bochígimi eyénale alé Galilea anilichi ejiro. Napu ekiná weꞌká riógichi Esusi ruwile Onorúgame raꞌichálila raꞌíchali ꞌlige napu ekiná uꞌkuchí jurío reꞌobálachi alé “sinagoga” anilichi. ꞌWe aꞌlá semáriga ruwile alué raꞌíchali churigá nulamio Onorúgame. ꞌLige suwábaga ralámuli saꞌwale napu ekí nayúkame nile.
\v 24 ꞌLiko suwábaga ralámuli napu ichúrimi ejperégame nílige Siria anilichi ꞌma akele alarigá nocha ajtigó Esusi. ꞌLige aꞌpale suwábaga ralámuli napu ekí nayúkame nílige, jaré asíriga aꞌwágame oꞌkome, ꞌlige jaré uꞌkuchípala remónisi mochígame, ꞌlige jaré rekúpame, ꞌlige jaré sujírigame. ꞌLige Esúsika ꞌma suwábaga saꞌwale.
\v 25 ꞌLige asíriga weꞌká ralámuli najátale alué Esusi. Alé Galilea anilime ejiro mochígame, ꞌlige ejiro Rekápolisi mochígame ralámuli abiena najátale Esusi, ꞌlige Rusaleni mochígame ralámuli abiena najátale Esusi. ꞌLige Jurea ejiro mochígame ralámuli abiena najátele Esusi. ꞌLige alé bakochi Jorani naꞌlebo ꞌnálige ꞌomi niraga napu maꞌchínami ju rayénali weꞌká riógachi mochígame ralámuli abiena najátale Esusi.
\c 5
\s Jena ruwimela Esusi rejcholi beníriligo bilena rabomi asigá
\p
\v 1 Napuꞌlige Esusi suwábaga ralámuli etesa, bilena rabomi simile ꞌlige asíbale alé rabomi. ꞌLige alué oyérame ralámulika aꞌbé mochíbale.
\v 2 ꞌLige Esusi oꞌwínale raꞌicha ralámuli beniria.
\p
\v 3 Regá anile Esusi:
\p ―Onorúgameka ꞌwe ganíliga eteme ju (yolí raꞌíchagaká “dichoso” anime chujkú) alué ralámuli ꞌla machime rokárikó Onorúgame aꞌwalila. Onorúgame ꞌwe aꞌlá nulémala alué ralámuli.
\p
\v 4 ’Onorúgame ꞌwe ganíliga eteme ju alué ralámuli napu jipe ꞌwe seweka mochí, alué ralámuli ꞌwe aꞌlá semati raweli ꞌyawa Onorúgamete.
\p
\v 5 ’Onorúgame ꞌwe ganíliga eteme ju alué ralámuli napu tabilé riólame ju. Alué ralámulika ꞌla narémala alué napu Onorúgame nejímili ju.
\p
\v 6 ’Onorúgame ꞌwe ganíliga eteme ju alué ralámuli napu ꞌwe aꞌlá bijchiá eꞌwánilime ju napu Onorúgame nulame ju. Onorúgameka ꞌwe aꞌlá nabí guꞌírimala alué ralámuli napurigá ꞌla biꞌlepi naꞌtámala senibí Onorúgame ꞌyuga.
\p
\v 7 ’Onorúgame ꞌwe ganíliga eteme ju alué ralámuli napu ꞌwe naꞌtemame ju uché jaré ralámuli. Onorúgamechigó aꞌchigóriga naꞌtemámala alué ralámuli napu naꞌtemame ju alué uché jaré ralámuli.
\p
\v 8 ’Onorúgame ꞌwe ganíliga eteme ju alué ralámuli napu Onorúgame ꞌyuga ꞌnátame ju. Bilé rawé etémala Onorúgame alué ralámuli.
\p
\v 9 ’Onorúgame ꞌwe ganíliga eteme ju alué ralámuli napu guꞌírime ju uché jaré ralámuli, napurigá alué uché jaré ralámuli ꞌla biꞌlepi ꞌnátame nímala. Alué ralámulika regá anéwali Onorúgamete: “ꞌÉmika ne ꞌkúchila ju.”
\p
\v 10 ’Onorúgame ꞌwe ganíliga eteme ju alué ralámuli napu ꞌwe resí oliame ju ralámulite napu ꞌla sébali olame ju napurigá najkí Onorúgame. Onorúgameka asíriga ꞌla semáriga nulémala alué ralámuli.
\p
\v 11 ’Onorúgame ꞌwe ganíliga eteme ju ꞌemi napuꞌlige resí anilíe ralámulite neꞌchí oyérame kóriká, ꞌlige aminami ꞌwe ꞌyégiga raꞌichasa alué ralámuli ꞌemi ꞌyuga napurigá sairúgame neraga.
\v 12 ꞌWe raꞌsáligá mochíwaká napuꞌlige alarigá nokachi ralámuli, ꞌémika ꞌwéchigo ꞌla semátiri raweli narémili kame ꞌpa rewagachi. Alué chátiri ralámuli abiena cha olale alué ꞌya ejperégame ralámuli napu ruyame nílige napu anele Onorúgame.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo bilé tétali oná ꞌlige raꞌósali
\p
\v 13 ’Jénaka bilé tétali ruyame ju. ꞌÉmika pe napurigá oná ju. Napurigá ꞌwe aꞌlá ajkágame newame ju goꞌame, ꞌlige aminami napurigá tabilé bikamela saꞌpá oná ajchésiga, ꞌémika guꞌírame ju ralámuli napurigá tabilé aminabi resí nokísimala. Oná ꞌma najsawísaká tabilé raꞌígame gainasa pecha sirbe nímalawé. Pecha uchéchigo ku ꞌla gainámalagó. ꞌLiko pe pálime nímala alué oná, ꞌlige ralámulika amoba eꞌyénamala reꞌkeka. ꞌWe aꞌlá naꞌtawa choniame ka ye tétali.
\p
\v 14 ’Jena uchéchigo bilé tétali ruwime ju. ꞌÉmika napurigá raꞌósali ju jena wijchimoba. Bilena weꞌká riógachi waꞌlú gawichí amoba, pecha gainámili júkó napurigá chíbamala, abirigá maꞌchí iliméleke senibí.
\v 15 Abiena tabilé rajeme ju ralámuli lámpara, ꞌlige pachárale elamia napu boꞌí bilé gajoni, iligá uché bilena elame ju napu abé ꞌla maꞌchígime rajisáré, napurigá suwábaga ralámuli galírale mochígame ꞌla maꞌchígichi mochímala.
\v 16 Ye tétalika aniame ju ꞌwe aꞌlá sébali olawa napu nulá Onorúgame, ꞌlige napuꞌlige etea ralámuli, ꞌwe aꞌlá niraga etémala Oꞌnó Onorúgame ꞌpa rewagachi ajtígame.
\s Jena ruwimela Esusi beníriligo Moisesi nulalila
\p
\v 17 ’ꞌÉmika bijchigi ne alué Moisesi nulalila suwábimia nawigó, ꞌlige abiena bijchigi ꞌemi ne nawigó suwábimia alué ꞌya nerúgame rejcholi, napu ruyame nile alué ralámuli napu Onorúgame anélige. Neka pecha seꞌwí pamia nawako alué nulalí nibilé alué raꞌíchali rejcholi. Neka nawákuru ralámuli guꞌírimia napurigá ꞌla námamala ralámuli alué nulalí.
\v 18 Neka ꞌla bijchiá aníguru, bijí ꞌla boꞌígichi ye gawí ꞌlige rewagátiri, tabilé ꞌwesi osilí bujéwili ju alué raꞌíchali Onorúgame nila, napusí ꞌma sébili ikí napu sébili ikimeli ju jena wijchimoba.
\v 19 Alekeri napuꞌlige bilé rió tabilé eꞌwasa napurigá aní alué nulalí, ꞌlige uché jaré ralámuli sulisa napurigá alué ralámuli tabilé eꞌwámala alué nulalí, ꞌliko alué rió taꞌmé najtékame nímala napuꞌlige Onorúgame nulechi alué ralámuli. Bilé rió ꞌwe aꞌlá eꞌwame nísaká napurigá aní alué nulalí, ꞌlige benírame nisa uché jaré ralámuli napurigá aꞌchigóriga nochámala, ꞌliko alué rió asíriga najtékame nímala napuꞌlige Onorúgame nulechi alué ralámuli.
\v 20 Neka anéguru ꞌemi: Alué bariseo ꞌlige alué Moisesi nila nulalila benírame, ꞌwe raꞌíchame ju Onorúgame nulalila tabiléchigo sébali olame júkó rekó lanime ke. ꞌEmi tabilé eꞌwásaká napu nulá Onorúgame meꞌtagá alué bariseo ꞌlige alué Moisesi nila nulalí benírame, Onorúgame tabilé nulémala ꞌemi.
\s Jena ruwimela Esusi beníriligo napurigá tabilé ayome niwa
\p
\v 21 ’ꞌEmi ꞌwe aꞌlá machí regá anélirigo alué ꞌya mochígame: “Tase meꞌligá ilírowa ralámuli. Apiépiri rió uché bilé rió meꞌlisá, alueka waꞌlú gastigo rewimeli ju.”
\v 22 Neka regáchigo anígó: Apiépiri rió napu ayóniga eté uché jaré ralámuli, abiena waꞌlú gastigo ꞌyáwili ju Onorúgamete rekó ta meꞌae. ꞌLige bilé ralámuli tabilé ꞌla raꞌichasa uché jaré ralámuli olagá, alueka gastigáriwili ju alué eꞌwélalate napu nuleme ju ralámuli jurío. ꞌLige bilé rió anesa chebilé rió: “Mueka pecha najtékame júkó, mueka pe tonto ju”, alué alanímeká gastigáriwili ju Onorúgamete naꞌichí eꞌkósiga ꞌlégana injiérnochi.
\p
\v 23 ’Alekeri, goꞌame oꞌká simisá mué alé mésachi napu Onorúgame goꞌame iꞌlime ju, ꞌlige alé sebasa nelasa mué, mué boꞌné seꞌwiná oláligo uché bilé rió,
\v 24 ꞌliko abalé aꞌrélime júkuru alué goꞌame ꞌna oꞌweka neraga napu ilí alué mesa. ꞌLige alé aꞌresa, ku ꞌmi simibóká gatewa alué rió ꞌyuga. Napuꞌlige ꞌma ꞌla sébali gatesa, aꞌlige kuka simibóká, aꞌlige kulí jawáwaká alué goꞌame alé mésachi.
\p
\v 25 ’Mué seꞌwiná ꞌsisa bilé rió ꞌyuga, ꞌlige alué rió waꞌlúlachi nejímala mué, ꞌliko taꞌchó seba ꞌwe aꞌlá gatélime júkuru. Alué riote nejísiga mué alé waꞌlúlachi, ꞌliko galírale bajcháwili ju mué.
\v 26 Ne ꞌla aní mué tabilé maꞌchínimio. Napuꞌlige ꞌma suwábaga najtétasa mué napu ekí goblala alué waꞌlula, aꞌlige kulí maꞌchínamala mué.
\s Jena ruwimela Esusi beníriligo napurigá tabilé eꞌnewa bilé mukí ꞌyuga gojchináliga
\p
\v 27 ’ꞌÉmika ꞌwe aꞌlá machí regá anélirigo alué ꞌya mochígame: “Tase ꞌyuga gochiboa uché jaré umugí alué napu tabilé ꞌemi ꞌyula ju.”
\v 28 Neka regáchigo anígó: Bilé rió rekó tabilé gochié uché bilé mukí ꞌyuga, ꞌlige pe ꞌwe ꞌyuga gochináliga etesa ꞌliko alué rioka ꞌma resítiri alawégame nímili júkuru rekó ta ꞌyuga gochié.
\p
\v 29 ’Chátiri naꞌtasa mué alieti etega, ꞌliko maꞌchí pápua alué busí ꞌlige pápuaká. Abé ꞌla nímala pe busílacho weꞌkawa mué, tabilé ꞌla ju suwábaga mué saꞌpala ꞌlégana injiérnochi pasía.
\v 30 ꞌLige alué mué sekala wajtoná ilígame ꞌsísaká napurigá nochawa alué resítiri nóchali, ꞌma rejpúniga pápua. Abé ꞌla kéréko seká weꞌkawa mué, tabilé ꞌla ju suwábaga mué saꞌpala ꞌlégana injiérnochi pasía.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo tabilé ꞌla ko boꞌné ꞌyula mukí aꞌrilía
\p
\v 31 ’Abiena anime nile ꞌya mochígame: “Bilé rió mukí aꞌresa boꞌné ꞌyula, ꞌliko bilé apeli iꞌlime júkuru anigá ꞌma aꞌréguru mué mukí.”
\v 32 Neka uché bilé rejcholi ruwimela. Bilé rió boꞌné upila aꞌresa, ꞌlige alué mukí uché bilé rió rewisá, ꞌliko alué mukí waꞌlú resítiri alawégame nímala. Alué bajchá ajtígame rió chojkila nímala chonigá aꞌreme ju mukí. Alué nujubá ajtígame rioka abiena tabilé ꞌla nóchame kárélamala. Alué mukí tabilé alué rió nila ju. ꞌLige alué mukí seꞌnú rió ꞌyuga gochime nisa taꞌchó aꞌrelía alué bajchabé riote, ꞌliko alué rioka tabilé resítiri alawégame gainámala rekó alué mukí aꞌrigé.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo alué nulalí
\p
\v 33 ’Abiena ꞌwe aꞌlá machí ꞌemi regá anélirigo alué ꞌya mochígame: “Onorúgame eꞌnegá ajtí ꞌla sébali olamio ne, alekeri ꞌla sébali olámala ne.”
\v 34 Tase aniboa: “Onorúgame ꞌla eꞌnegá ajtí alekeri ꞌla sébali olámala ne.” Pe ꞌla sébali olawa. ꞌLige tase aniboa: “ꞌLa sébali olámala ne, ꞌla eꞌnegá ajtigame rewagá.” Tase regá aniboa: “Alé rewagachi nulá ajtigame Onorúgame.”
\v 35 Tase aniboa: “Gawí ꞌla machí ꞌla sébali olamio ne.” Tase aniboa alieti, gawika kame napu teka ajtí Onorúgame. ꞌLige tase alarigá aniboa: “Rusalénika ꞌwe aꞌlá machí ꞌla sébali olámala ne.” Tase alarigá aniboa alué Rusalénika Onorúgame nila kame.
\v 36 Tase aniboa: “Ne boꞌné moꞌola ꞌla machiame ꞌwe aꞌlá sébali olamio ne.” Tase alarigá aniboa mueka pecha gainámalagó newá rosákame o chókame mué boꞌné gupala, nibilé biꞌlepi gupá.
\v 37 Napuꞌlige ꞌla sébali olámorisá mué, ꞌla sébali olawa. Tabilé gainásaká sébali olá, pe aniboa: “Tabilé ikíromala ne.” Tabilé siné ꞌyégili rupoa. ꞌYégiliká pe Remónisi raꞌichálila ju.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo tabilé cha nokiame ko alué ralámuli ꞌyuga rekó alué ralámuli ꞌwe cha nokachi ꞌemi ꞌyuga
\p
\v 38 ’Abiena ꞌwe aꞌlá machí ꞌemi regá aníligo alué ꞌya mochígame: “Bilé ralámuli busila maꞌchí pasa uché bilé rió, ꞌliko aꞌchigóriga oliame júkuru alué ralámuli. Bilé ralámuli ramé oꞌlinasa uché bilé rió, ꞌliko aꞌchigóriga oꞌlinálime júkuru alué rió ramalá.”
\v 39 Neka regá aní: “Tase ayóniwa bilé rió ꞌwe nejkome. Bilé rió nejchósaká bilena banichí, uchéchigo bilena guꞌlíwaká napurigá uché bilena banachí oꞌchómala.
\v 40 Bilé rió bujénasaká mué oꞌpáchala, yati ꞌyáwaká, ꞌlige abiena ꞌyáwachigó alué weꞌlí oꞌpacha\f + \fr 5:40 \ft Alué weꞌlí oꞌpacha nile napurigá chaketa. \f* oꞌpáchiga inálime.
\v 41 Sontalo rejósaká napurigá oꞌtoboa bilé tábiri bilé mili metro mejká, mueka abéchigo noli oká mili metro oꞌtobóká.
\v 42 Apiépiri ralámuli táachi tábiri, yati ꞌyáwaká. Bilé ralámuli tanega tásaká bilé tábiri, yati tanéwaká.”
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo napurigá ꞌla galegá etewa sairúgame
\p
\v 43 ’Abiena ꞌwe aꞌlá machí ꞌemi regá anélirigo alué ꞌya mochígame: “ꞌLa galewa mué amígola, ꞌlige tase galewa mué saíla.”
\v 44 Neka regá aní: ꞌLa ꞌwe aꞌlá galewa mué saíla. ꞌLa ꞌwe aꞌlá guꞌíriwa alué ralámuli, alué napu tabilé ganílime ju ꞌemi ꞌyuga. ꞌLa tániwa Onorúgame napurigá Onorúgame ꞌla guꞌírimala alué chátiri raꞌíchame ralámuli, abiena alué napu cha nokame ralámuli ju ꞌemi ꞌyuga.
\v 45 Alarigá nokiáká ꞌemi, ꞌla alué Oꞌnó Onorúgame ꞌkúchila nímala ꞌemi, alué Onorúgame napu ꞌpa rewagachi ajtí, alué nuleme ju rayénali napurigá ꞌwe aꞌlá maꞌchígime rainámala alué chátiri ralámuli mochígichi, ꞌlige ꞌwe aꞌlá ralámuli mochígichi. Nuleme ju uꞌkí napurigá uꞌkumela alé napu mochí ralámuli napu ꞌla eꞌwime ju Onorúgame, ꞌlige abiena alé napu mochí ralámuli napu tabilé eꞌwime ju Onorúgame.
\v 46 Mué pe alué ꞌwe aꞌlá nirame ralámuli ꞌwe aꞌlá nirásaká, ꞌliko mueka tabilé ꞌla narémala Onorúgame nila tábiri alarigá ꞌsíkariká. Alué napu goblálome ju enomí alarigá nokame júchigó.
\v 47 ꞌEmi pe aꞌboi amígola ꞌla repórisa, tachiri najtékame nímalawé. Alué ralámuli tabilé Onorúgame oyérame, alueka abiena alarigá nokame ju. ꞌÉmika ꞌwe aꞌlá semáriga nokimeli júkuru, tase napurigá alué ralámuli.
\v 48 ꞌWe aꞌlá sébali ꞌnátame ralámuli niwa napurigá Oꞌnó Onorúgame ꞌpa rewagachi ajtígame.
\c 6
\s Jena ruwimela Esusi beníraligo churigá guꞌírilime ko uché jaré
\p
\v 1 ’Tase che nokigá nokiboa napurigá ralámuli etémala ꞌemi napuꞌlige Onorúgame nulá. Tase anigá eꞌyénawa: “Ramueka ꞌwe aꞌlá Onorúgame oyérame niru.” Pe alieti ꞌnátaga nokisáká ꞌemi, ꞌliko ꞌemi Oꞌnola ꞌpa rewagachi ajtígame tabilé ꞌyámala ꞌemi semati raweli.
\v 2 Napuꞌlige guꞌírilia alué tabilé nígame ralámuli ꞌwe resíriká ejperégame, tase weꞌká ralámuli etériga guꞌíriwa. Alarigá nokame ju ralámuli ꞌwe riólame napuꞌlige bilé tábiri ꞌya alué ralámuli tabilé nígame alé uꞌkuchí reꞌobachi “sinagoga” anilime mochígichi. Alué alarigá nokame ralámulika pe najkigá nokame ju napurigá ꞌwe aꞌlá nerawa ralámulite. Peka ꞌla sébali olame ke aꞌbopi.
\v 3 Napuꞌlige ralámuli tabilé nígame guꞌíria mué, napuꞌlige tabilé ꞌwesi riógachi aꞌlige guꞌíriwaká. ꞌLige aminami tabilé ꞌwesi ruyéwaká, nibilé mué amígola rekó ꞌwe aꞌlá amigo ke. (Ralámuli israelita regá anime nile: “Tase aꞌrewa napurigá mué sekala oꞌiná ilígame etémala napu ꞌsiá ꞌsmi mué sekala wajtoná ilígame.”)
\v 4 ꞌLiko mué asíriga ꞌla narémala Oꞌnó Onorúgame nila semati raweli, alueka suwábaga eteme kame napu ekí tábiri nóchachi ramué.
\s Jena ruwimela Esusi beníriligo churigá raꞌichálime ko Onorúgame ꞌyuga
\p
\v 5 ’Napuꞌlige Onorúgame ꞌyuga raꞌicha ꞌemi, tase oꞌweti jaga tániwa iwérali Onorúgame alé pachá uꞌkuchí reꞌobachi “sinagoga” anilime pe napurigá etewa suwábaga ralámulite. Alarigá nokame ju riólame ralámuli, peka ꞌla sébali olame ke aꞌbopi. ꞌLige aminami alé bilena napu weꞌká ralámuli mochí, alemi jaga tánime ju iwérali Onorúgame, pe napurigá etewa suwábaga ralámulite. ꞌWe ganílime ju alieti nóchaga. pe uꞌkabi rawé ꞌwe ganíliga mochímala, Onorúgameka tabilé ꞌyámili ju semati raweli alué ralámuli. 
\v 6 Napuꞌlige mué Onorúgame ꞌyuga raꞌichánalasa, biꞌneli simibóká pachami galírale ꞌlige ꞌyérawaká yochi, ꞌlige kulí raꞌicháwaka mué Oꞌnola Onorúgame ꞌyuga. Pecha etérame júkó Onorúgame kaka, alueka abiénachigo ꞌla etiágó iwérali tánachi mué, ꞌliko Onorúgameka asíriga ꞌla semati raweli nejímala.
\p
\v 7 ’Napuꞌlige iwérali tania ꞌemi Onorúgame, tabilé weꞌsá simérawa bilé raꞌíchali, ꞌlige aminami tabilé raꞌichawa alué tabilé námatame raꞌíchali. Ralámuli tabilé machime Onorúgame pe alarigá nokame ju. Alueka abé ꞌla weꞌká raꞌichálika ꞌwe aꞌlá gepumia mayeme ju Onorúgame.
\v 8 Tase alarigá nokiboa napurigá nokame ju alué ralámuli. Alué ꞌemi Oꞌnola Onorúgameka ꞌla machí aleké najkió bajchá taꞌchó táachi ꞌemi.
\v 9 Alekeri napuꞌlige raꞌichalia Onorúgame ꞌyuga, regá anewa:
\q Mué Oꞌnó ꞌpa rewagachi ajtígame, ramueka najkiákeꞌé 
\q napurigá nerawa mué ralámulite,
\q
\v 10  najkiákeꞌé napurigá sebámala raweli 
\q napurigá suwábaga ralámuli nulémala mué.
\q Abiena najkiákeꞌé napurigá nulámala mué jena wijchimoba 
\q napurigá nulame ju mué ꞌpa rewagachi.
\q ꞌLige abiena najkiákeꞌé 
\q napurigá ꞌla sébali ikimela napu mué najkí.
\q
\v 11  Pe rekó ꞌyáwagó ramué goꞌame napu senibí rawé nejime ju mué.
\q
\v 12  Ramueka ꞌma eꞌkaru ralámuli 
\q alué napu cha nokálige ramué ꞌyuga,
\q alekeri ramueka tánili eꞌkali mué cha nokogá nokigáriká.
\q
\v 13  Pe rekó anáchaga ꞌyáwagó aꞌwalí ramué 
\q napurigá ꞌla umérowa Remónisi 
\q napuꞌlige alué Remónisi seꞌwí ꞌlúnilichi ramué.
\q Tase aꞌrewa ramué napurigá naꞌtawa alué chátiri ꞌnátili.\f + \fr 6:13 \ft Jaré osilí abiena regá aní: Mué kame napu nulame ju, mueka waꞌlú aꞌwalí nígame kame, ꞌlige nabí ꞌla sébali olame kame mué. \f*
\p ꞌLige Esusi anile:
\p
\v 14 ―ꞌEmi ꞌla eꞌkásaká uché jaré ralámuli napuꞌlige alué ralámuli eꞌkáali tasa cha nokisá ꞌemi ꞌyuga, ꞌliko ꞌemi Oꞌnola Onorúgame napu rewagachi ajtí ꞌla eꞌkámalachigó ꞌemi.
\v 15 ꞌEmi tabilé eꞌkásaká ꞌlige tabilé niraga etesa alué cha nokame ralámuli, ꞌliko ꞌemi Oꞌnola Onorúgame tabilé eꞌkámala napuꞌlige ꞌemi cha nokisá.
\s Jena ruwimela Esusi beníriligo churigá ayunálime ko
\p
\v 16 ’Napuꞌlige ayunalia ꞌemi, tabilé sewékame neraga eꞌyénawa. Alué ꞌwe riólame ralámuli alarigá nokame ju peka ꞌla sébali olame ke, pecha sewékame kéréko, pe najkime ju napurigá niraga etewa ralámulite. Pe tabilé ꞌnátame ju Onorúgame ꞌyuga. Tabilé narémili ju napu Onorúgame nejímili ju.
\v 17 Napuꞌlige ayunalia ꞌemi bajchá bisigówaguru ꞌlige ꞌwe aꞌlá techípuaka,
\v 18 napurigá tabilé machimela ralámuli mué ayúnachi, pe mué Oꞌnola Onorúgame ꞌla machimela, ꞌliko ꞌla ꞌwe ꞌla semati raweli nejímala Onorúgame.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo tase weꞌká eꞌkarúgame tábiri niga mochiwa
\p
\v 19 ’Tase niga mochiwa eꞌkarúgame tábiri ꞌwe najteme jena wijchimoba mochiga, jena wijchimóbaka ꞌwe oꞌchérame ju nowí ꞌlige ꞌma pe iꞌnime ju suwábaga tábiri gatériga mochígame. Suwábaga suwime ju. ꞌLige chigórigame abiena moꞌime ju chigomia alué gatériga mochígame.
\v 20 Tase weꞌká naꞌtawa ye tábiri, iligá abé aꞌlá ju Onorúgame ꞌyuga naꞌtalia. Alarigáká ꞌwe aꞌlá semáriga narémala ꞌemi semati raweli napuꞌlige seba ꞌpa rewagachi. Tase nerume ju ꞌpa rewagachi nowí, ꞌlige tabilé iꞌnime ju tábiri gatérigime, ꞌlige tabilé eꞌyéname ju chigórigame.
\v 21 Bilé rió weꞌká tábiri nígame nisa ꞌwe najteme, ꞌlige pe alekecho naꞌtasa, tabilé naꞌtámala Onorúgame ꞌyuga.
\p
\v 22 ’Mué ꞌla guꞌírisaká uché jaré ralámuli napu ꞌyáliru mué Onorúgamete ꞌyale mué, ꞌla Onorúgame ꞌyuga ꞌnátaga guꞌírisaká mué uché jaré, ꞌliko ꞌwe aꞌlá ꞌnátame ju mué, ꞌliko ꞌwe aꞌlá biꞌwígame alawégame nímala mué.
\v 23 Mué tabilé guꞌírisaká ralámuli napu ꞌyáliru mué Onorúgame ꞌyale mué, tabilé ꞌla biꞌwígame alawégame nímala mué. Chókame nímala mué alawala.\f + \fr 6:23 \ft Yolí raꞌíchaga aní (22-23): “Los ojos son como una lámpara para el cuerpo, así que, si tus ojos son buenos todo su cuerpo tendrá luz. Pero si tus ojos son malos todo su cuerpo estará en la oscuridad y si la luz que hay en ti resulta ser oscuridad, ¡que negra será la misma oscuridad!” “Mué busila ꞌla aꞌká nísaká” pe aniame kéré “mué ꞌwe aꞌlá guꞌírisaká uché jaré ralámuli.” \f*
\p
\v 24 ’Oká eꞌwélala ꞌyuga nóchame nísaká alué pioni, pe tabilé ganíliga eteme ju bilé alué waꞌlula, ꞌlige uché bilé waꞌlúlaka ꞌla ganíliga eteme ju. ꞌLige alué pioni bilé waꞌlula ꞌla niraga etémala, ꞌlige bilé tabilé niraga etémala. Yeka anime ju: Bilé rió tabilé gainámala Onorúgame ꞌyuga ꞌnata, pe weꞌká enomí mékame naꞌtásaká. ꞌLige alarigáká tabilé gainámala Onorúgame oyeria.
\p
\v 25 ’Neka alekeri aníguru: Tase regá naꞌtawa: “Jipe rawé ¿tachiri goꞌpóaché?, ꞌlige ¿tachiri bajíwaché?, peka iꞌtékuru baꞌwí. ꞌLige ¿tachiri oꞌpachátuwaché? Peka iꞌtékuru napurigá raliboa nuebo oꞌpacha.” ¿Tacha abé najteme júkó alawá meꞌtigá goꞌame? ꞌLige ¿tacha abé najteme júkó mué alawala meꞌtigá alué oꞌpacha?
\v 26 Onorúgameka abiena ꞌla nejímili júkuru goꞌame ꞌlige oꞌpáchatiri. ꞌWe aꞌlá naꞌtáwabala aka alué chulugí iꞌniga oyame: tabilé echame ke, tajsiné ꞌwime kaꞌe, ꞌlige tajsiné gateme ke goꞌame rekóachi. Onorúgameka alué napu ꞌpa rewagachi ajtígame ju ꞌla ꞌyame káꞌé goꞌame. ¿Tacha abé najtékame ju ꞌemi meꞌtigá alué chulugí?
\v 27 ¿Chieri ꞌla ochéramalawé uché peꞌtá oꞌwétiri rekó ꞌwe ochérinilie?\f + \fr 6:27 \ft Eꞌnesi San Lucas 12:25. \f* Rekó uché rajpé ochérinilie ꞌemi, tase uché rajpé abé reꞌpá jágame gainámala ꞌemi. Onorúgame ꞌsime ju newá reꞌpá jágame ꞌlige reꞌlé jágame.
\p
\v 28 ’¿Tachiri sirbe nímalawé pe oꞌpáchacho naꞌtalia? ꞌWe aꞌlá naꞌtáwabala churigá oꞌchérame ka sewá jami nerúgame. Aka alué sewaka peka nóchame júkuru, nibilé oꞌpáchati newame júkuru.
\v 29 Neka aníguru abéchigo ꞌla semátiri ko meꞌtigá alué waꞌlula ꞌya bejtégame. Alué napu ꞌwe nígame nílige, alué suwábaga meꞌtigá ꞌwe nígame ka Salomoni anilime nile. Asíriga weꞌká eꞌkarúgame nígame nile napurigá chiní ꞌlige oꞌpáchatiri asíriga jino, abirigáchigo taꞌmé semati nílekó abe tase napurigá alué sewá jami nerúgame.
\v 30 Onorúgameka nabí asíriga ꞌla semátiri sewame gajsalá echame ju jami, ꞌlige pe ꞌma wakime ju alué gajsalá ꞌlige ralámulika ꞌma eꞌkósime júkuru. ꞌÉmika abé rajpé najtékame júkuru meꞌtigá alué gajsalá. ꞌÉmika tabilé bijchigi Onorúgame nejkúrimio oꞌpacha nejía.
\v 31 ꞌLiko tabilé weꞌká ꞌnata mochiwa: “¿Tachiri goꞌpóbeché jipe? ¿Tachiri bajíwaché jipe? ¿Tachiri oꞌpachátawaché jipe?”
\v 32 Alarigá nokame ju ralámuli tabilé bijchígime Onorúgame nila raꞌíchali. Alué ralámuli asíriga ꞌnátame ju ye tábiri. Alué ꞌemi Oꞌnola Onorúgame alué ꞌpa rewagachi bejtégame, asíriga ꞌla machí tachiri tábiri resílá ꞌemi.
\v 33 Iligá bajchá Onorúgame ꞌyuga naꞌtálime júkuru najkigá napurigá Onorúgame nulámala. ꞌLa newalime júkuru napu Onorúgame najkí. Alarigá olásaká ꞌemi Onorúgame ꞌla nejímala nejkúrali napurigá niga mochímala goꞌame ꞌlige oꞌpáchatiri.
\v 34 Alekeri tabilé naꞌtámili ju: “Chukimeli ju ne beꞌlí.” Iligá napu ꞌnata ajtí mué jipe alué ꞌlina naꞌtáwaguru. Asíriga weꞌká nerúkuru napurigá gatewa jipe yati. Beꞌlika uché bilé rawé ju.
\c 7
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo tabilé chojkila neraga cheꞌwálime ko uché jaré ralámuli
\p
\v 1 ’Tase chojkila cheꞌwawa uché jaré ralámuli. Mué chojkila neraga cheꞌwásaká, ꞌliko Onorúgame chojkila neraga cheꞌwámala mué.
\v 2 Onorúgameka aꞌchigóriga animela ꞌemi olagá napurigá aneme ju ꞌemi uché jaré ralámuli. ꞌEmi tabilé niraga etésaká, ꞌliko Onorúgamechigó tabilé niraga etémala ꞌemi. ꞌWe aꞌlá tétaga nejísaká ꞌemi, ꞌla bochí ajchigá, ꞌliko ꞌwe aꞌlá sébali tétiga narémala ꞌémichigó, ꞌla bochí ajchigá.
\v 3 ꞌLige ta machisá mué boꞌné waꞌlú wejkolí ajchágame ko mué boꞌné busílachi, ꞌliko ¿chonigá regá aneme ju mué uché jaré ralámuli: “Muérigo, aka ne maꞌchí pátirigo alué uꞌtá wejkolí mué busílachi ajtígame”? ꞌLa maꞌchí pápua mué boꞌné bajchá alué waꞌlú wejkolí mué busílachi ajtígame, aꞌliko ꞌla maꞌchí pámala mué alué uꞌtá wejkolí alué rió busílachi ajtígame. (Yeka aniame ju ꞌemi chojkila neraga cheꞌwásaká uché jaré pe uꞌtá tábiriti kachi, tabilé ꞌnátaga mué boꞌné abéchigo chojkila ke, tabilé ꞌla ju.)
\v 4 Mué ꞌwe resítiri nocha asisá, ¿chonémala mué bilé amigo? ¿Regá anémala mué: “Ne ꞌla nejkúrimala maꞌchí paa alué resítiri napu mué nocha ajtí”?
\v 5 Iligá bajchá aꞌréwaguru alué chátiri ꞌnátili napu mué ꞌnata ajtí, ꞌliko ꞌla sébali ꞌnátame nímala mué Onorúgame ꞌyuga napurigá guꞌírimala mué amígola. Mueka pecha gainámili júkó pe uꞌtá wejkolí maꞌchí paa uché bilé ralámuli busílachi chujkúgame, mué bilé gutumoli elágame nísaká boꞌné busílachi.
\p
\v 6 ’Tase ꞌyáwaká goꞌame oꞌkochí alué goꞌame Onorúgame kógirime nísaká. ꞌLige aminami tase ꞌlúpuaká alemi napu uchú gowí alué ꞌwe najteme rejté. Mué alarigá olásaká, ꞌliko gowika pe reꞌkeka eꞌyénamala, ꞌlige siné kachi ku guꞌliga ꞌemi iꞌkímala alué gowí. (Ye tétali júkuru aniame: ꞌWe aꞌlá naꞌtáwará napuꞌlige Onorúgame nila raꞌíchali ruyá alué tabilé Onorúgame oyérame ralámuli ꞌyuga. Jaré ralámuli tabilé galeme ju alué raꞌíchali.)
\p
\v 7 ’Abichilubi tániwa Onorúgame, ꞌliko Onorúgame nejímala ꞌnátili. Abichilubi ꞌyáawa ꞌemi ꞌlige ꞌla rewimela ꞌemi. Bayéwaká Onorúgame ꞌlige Onorúgame eꞌwame júkuru.\f + \fr 7:7 \ft Yolí raꞌíchaga aní Matéoka: “Llame a la puerta y se le abrirá.” \f*
\v 8 Apiépiri ralámuli ꞌla támeká ꞌla iꞌlime júkuru. ꞌLige alué ꞌla ꞌyáameká ꞌla rewame júkuru. Alué bayémeka ꞌla nejélime júkuru.
\p
\v 9 ’ꞌEmi ꞌkúchila baní tasa, ꞌémika tabilé rejté ꞌyámili júkuru.
\v 10 ꞌLige roꞌchí tasa ꞌemi ꞌkúchila, tabilé sinowí ꞌyámili júkuru ꞌemi alué uꞌkuchítiri.
\v 11 ꞌEmi napu chátiri ꞌnátame ke abiénachigo ꞌla jebénigame júkó ꞌemi ꞌwe aꞌlá goꞌame kógiga ꞌemi aꞌboi ꞌkúchila. ꞌLiko abéchigo ꞌla aꞌká nejímala mué Oꞌnola Onorúgame ꞌpa rewagachi ajtígame alué napu tánime ju.
\p
\v 12 ’ꞌEmi najkisáká napurigá ꞌwe aꞌlá nejkúrimala apiépiri ralámuli, ꞌliko ꞌemi bajchá ꞌwe aꞌlá niraga guꞌírimili júkuru apiépiri ralámuli. Alarigá ju napurigá nulame ju alué raꞌíchali nulalí napu Moisesi osale ꞌwe ꞌya ꞌlige napu osale alué ralámuli napu ruyame nílige napu Onorúgame anélige.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo uꞌkabi ralámuli sebámili ko ꞌpa rewagachi
\p
\v 13 ’ꞌWe eꞌwérali olawa napurigá moꞌiboa alé uꞌtá yógame galichi. Waꞌlú yógame ju alé napu simárame ju ralámuli injiérnochi simamia ꞌlige weꞌlé boꞌígime ju bowé napu sébame alé injiérnochi, ꞌlige weꞌká ralámuli alué bowé simíbame ju, cháchigo ꞌla weꞌlé boꞌígime kame alué bowé.
\v 14 ꞌLige pe uꞌkabi ralámuli simíbame ju alé bowechi tabilé weꞌlé boꞌígime moꞌimea alé uꞌtá yochi alé ejperélimia senibí Onorúgame ꞌyuga.
\p
\v 15 ’ꞌWe majawa alué ꞌyégame ralámuli napu ruwime korí napu ané Onorúgame napu ꞌwe aꞌlá Onorúgame oyérame korime ju, peka Onorúgame oyérame ke. ꞌWe aꞌlá aꞌká ralámuli kárigá jsime ju, asíriga chátiri ꞌnátame kéréko sulachika.
\v 16 ꞌWe aꞌlá nérékuru ꞌwe aꞌlá ꞌnátame ko ꞌwe aꞌlá nóchali nochasa. Tabilé ꞌla ralámuli nísaká, ꞌliko tabilé ꞌla nóchali newámala. Tabilé rakémala iꞌwilí (ꞌuba) alé golalachi, ꞌlige aminami tabilé rakémala alué chuná alé bilena bitáyachi.
\v 17 Abiena alué ꞌwe aꞌlá rojaka ꞌwe aꞌká rakeme ju, ꞌlige alué taꞌmé ꞌla rojaka taꞌmé ꞌla rakeme ju.
\v 18 ꞌLacha chátiri rakémalawé alué ꞌla aꞌká rojá tabilé nayume, ꞌlige ꞌlacha aꞌká rakémalawé bilé rojá nayume.
\v 19 Suwábaga rojá tabilé ꞌla aꞌká rakémeka ꞌma pe meꞌteka ꞌlúpili ju alé naꞌichí napurigá ꞌma rajimela.
\v 20 ꞌLiko ꞌwe aꞌlá machimela ꞌemi alué ralámuli pala ꞌla bijchiá ꞌla bijchígili rejcholi nejime ka. Pe eꞌnéniga napu nokame ju ꞌla machiboa.
\p
\v 21 ’Tabilé suwábaga ralámuli moinámala ꞌpa rewagachi napu Onorúgame nulame ju rekó Waꞌlula aneme ke neꞌchí. Pe alué ralámuli napu ekí ꞌla sébali olame ju napurigá najkí ne Oꞌnola Onorúgame ꞌpa rewagachi ajtígame, pe alueka ꞌla sebámala.
\v 22 Napuꞌlige seba raweli napu Onorúgame gustisia olámala (napu Onorúgame animela chieri ꞌla sébali oláligo ꞌlige chieri tabile ꞌla sébali oláligo), weꞌká ralámuli anémala neꞌchí: “Mué Waꞌlula nulame, mué aꞌwalila gite ramueka ꞌwe aꞌlá rejcholi ꞌyáruturu ralámuli, ꞌlige abiena buináruturu uꞌkuchípala remónisi napu ralámuli mochiga mochílige, ꞌlige abiena saꞌwáruturu nayúkame.”
\v 23 Alarigá animela. ꞌLige neka ꞌwe aꞌlá maꞌchígime ruyémala regá: “Neka pecha siné machime kétego ꞌemi. ꞌÉmika tabilé aꞌlá nóchali nóchame júkuru. ꞌMi simíbaga.”
\p
\v 24 ’ꞌLige aꞌpílipi rió neraga ꞌla gepúsaká ye raꞌíchali, ꞌlige ꞌla eꞌwasa ye raꞌíchali, ꞌliko alué rió napurigá ꞌwe machime rió neraga nímala, napurigá alué rió galí newágame ꞌwe reꞌlé joka elale galí.
\v 25 ꞌLige waꞌlú uꞌkusá ꞌlige ꞌma bochile alé gomichi ꞌlige galírale sébale, ꞌlige aminami asíriga ekale, ꞌlige tabilé naꞌmínale alué galí, cha ꞌla newárigime níligame alué galí ꞌwe reꞌlé joka.
\v 26 Aꞌpili ralámuli neraga ꞌwe aꞌlá gepúsaká ye raꞌíchali ne raꞌichálila, ꞌlige tabilé eꞌwasa alué raꞌíchali, ꞌliko pe napurigá bilé rió tabilé ꞌnátame, pe alarigá nímala, pe napurigá bilé galí satebó galirárigime pe alarigá nímala.
\v 27 ꞌLige waꞌlú uꞌkusá ꞌlige aminami asíriga ekesá, ꞌlige ꞌma bochile baꞌwí alé gomichi, ꞌlige ꞌma omarúgame naꞌmínale alué galí.
\p
\v 28 Napuꞌlige Esusi ꞌma suwénasa ye raꞌíchali beniria, ralámulika ꞌwe raꞌsálále napurigá benírale
\v 29 napugiti Esúsika ꞌwe aꞌlá benigá benírale, boꞌné ꞌwe aꞌlá sébali machime nile, tabilé benile uché jaré benírame ꞌyuga, tase napurigá alué Moisesi nila nulalí benírame.
\c 8
\s Jena ruwimela Esusi nayúkame ꞌyóligo
\p
\v 1 ꞌLiko napuꞌlige Esusi ꞌpa rabókana reꞌkínasa asíriga weꞌká ralámuli najátale.
\v 2 ꞌLiko bilé rió nayume saꞌpachí amoba\f + \fr 8:2 \ft Eꞌnesi glosario “lepra”. \f* chojkóbisiga ilíbale ꞌna oꞌweka neraga napu enale alué Esusi. ꞌLige anile:
\p ―Muérigo Waꞌlula, mué ꞌla ꞌyónalisiká neꞌchí, neꞌchí ꞌyówaká napurigá ne ꞌla lisensia nígame nímala napurigá bajkimela ne alé reꞌobachi pachá.
\p
\v 3 ꞌLige Esusi nochale boꞌné sekálate alué rió, ꞌlige anile:
\p ―ꞌLa nímala, ꞌma ꞌla saꞌwígame nímala mué.
\p ꞌLige yati neraga saꞌwile alué rió.
\v 4 ꞌLige anele Esusi alué rió:
\p ―Tabilé ꞌwesi ruyéwaká ne mué saꞌwáligo. Iligá simibóká balé ajtígichi napurigá etémala mué ꞌma saꞌwígame ko. ꞌLige goꞌame kógiwaká Onorúgame napurigá nulálige Moisesi.\f + \fr 8:4 \ft Kulí siné rawé oká baloma kógime nile ꞌlige bilé tarali kachi kógime nile oká boꞌá ranala. \f* ꞌLa suwábaga alarigá olásaká mué, ꞌliko uchéchigo siné ꞌwe aꞌlá sébali niraga etewa mué ralámulite.
\s Jena ruwimela Esusi ꞌyóligo bilé sontalo piónila
\p
\v 5 Napuꞌlige Esusi Kapernaumi anilichi sébachi, bilé gapitani sontalo romano sébale Esusi ilígichi bilé nejkúrali tániniliga. ꞌLige anile alué sontalo gapitani Esusi olagá:
\p
\v 6 ―Mué Waꞌlula, ne piónila sujírigame ju, tabilé gayena noká ꞌlige ꞌwe resí nilia ajtí.
\p
\v 7 ꞌLiko anele Esusi alué gapitani:
\p ―Simé ne ꞌyomia.
\p
\v 8 ꞌLige anile alué gapitani:
\p ―Neka tabilé najtékame rió ju napurigá mué bajkimela ne bejtélachi, neka pe apiépiri rió ju. Pe iligá aniboa: “Saꞌwisá ꞌla nímala alué pioni”, ꞌlige alué piónika ꞌma saꞌwimela, mueka cha waꞌlú nígame kame aꞌwalí napurigá alarigá nulámala.
\v 9 Neka ꞌla machí alarigá nulálime ko waꞌlula níriga. Alué uché jaré waꞌlula neꞌchí nuleme ju, ꞌlige neka uꞌkuchípala sontalo nuleme ju. “Simawa”, aneme ju ne jaré alué sontalo, ꞌlige yati simíbame ju. ꞌLige “Jeka simí”, aneme ju ne bilé, ꞌlige yati jeka simime ju. ꞌLige bilé tábiri newánilime ju ne piónila, ꞌlige alué piónika yati eꞌwame ju.
\p
\v 10 ꞌLige napuꞌlige Esusi akisá, pe iꞌkilí ilíbale eꞌnegá. ꞌLige Esusi anele alué ralámuli Esusi najátame:
\p ―ꞌLa bijchiá ye rioka ꞌla sébali bijchígame ju ꞌwe aꞌlá saꞌwame ko ne Onorúgame Alawala gite. Jena napu ejperé ralámuli israelita pecha ꞌwesi ralámuli iꞌtékó uché abé bijchígame napurigá ye rió.
\v 11 Neka aníguru napuꞌlige Onorúgame piesta newachi ꞌpa rewagachi Abraámi ꞌyuga ꞌlige Isaki ꞌyuga ꞌlige Akobo ꞌyuga, asíriga weꞌká ralámuli napuímio bochígimi gawichí mochígame.
\v 12 Weꞌká ralámuli israelita tabilé sebámala alé piéstachi rekó Onorúgameka ꞌwe guꞌírilige alué ralámuli, jaré pecha Onorúgame ꞌyuga ꞌnátame níligo tase napurigá ye rió. Alué ralámulika pe maꞌchige mochímala tabilé mochímala alé pachá piesta nerúgichi. Pe maꞌchige ꞌlúpili ju asíriga chonárale. ꞌLige nalá mochímala alué ralámuli aminami chiꞌná mochímala ramelá.
\p
\v 13 ꞌLige Esusi anele alué sontalo gapitani:
\p ―Ku simigá galírale. Aꞌchigóriga ikimela napurigá mué bijchígale.
\p ꞌLiko pe abaꞌlige yati saꞌwile alué pioni.
\s Jena ruwimela Esusi ꞌyóligo Pegro wasila
\p
\v 14 Napuꞌlige Esusi sebasa Pegro galílachi, Esusi etele alué Pegro wasila ꞌwe nayua boꞌigó. Asíriga iná boꞌile alué Pegro wasila.
\v 15 ꞌLige Esusi nochale Pegro wasila sekala, ꞌlige yati ajchábale inuí alué Pegro wasila. ꞌLiko asísale alué Pegro wasila, ꞌlige yati goꞌame newale napurigá Esusi goꞌmela ꞌlige uché jaré ralámuli.
\s Jena ruwimela Esusi weꞌká nayúkame ꞌyóligo
\p
\v 16 Napuꞌlige rayénali bokuísa, aꞌpáliru weꞌká ralámuli uꞌkuchípala remónisi mochígame pachágana. ꞌLige Esusi ꞌma buyánale alué uꞌkuchípala remónisi pe nuligá. Abiena Esusi ꞌyole uché jaré nayúkame ralámuli.
\v 17 Alarigá ꞌsile napurigá ꞌla sébali ikimela napurigá anílige ꞌya bejtégame rió Isaíasi anilime napu ruyame nílige napu Onorúgame anele. Regá anile: “Alué boꞌné oꞌtole nawilí napu ramué nayume nírige.”\f + \fr 8:17 \ft Eꞌnesi Isaías 53:4. \f*
\s Jena ruwimela jaré ralámuli Esusi oyériligo
\p
\v 18 ꞌLige uché bilé rawé asíriga weꞌká ralámuli napuíle. Napuꞌlige Esusi etesa, nulale napurigá listo ujchagá mochímala bilé barko simea naꞌlebo ꞌnálige.
\v 19 Taꞌchó simíbachi, bilé alué Moisesi nila nulalí benírame aꞌbé nawile Esusi, ꞌlige anile:
\p ―Neka mué ꞌyuga inánili panápuri simichi mué.
\p
\v 20 ꞌLiko Esusi anile:
\p ―Geyóchika ꞌla nígame júkuru resó, ꞌlige chulugika ꞌla raꞌsógame júkuru. Ne napu nawá ꞌpa rewagáchika napurigá rió neraga, neka tabilé asé galégame ju napurigá gojchimela.
\p
\v 21 ꞌLiko uchéchigo bilé rió alué Esusi oyérame, anele:
\p ―Mué Waꞌlula, neka mué si simela, pe iligá elíwagó ne napurigá ne oꞌnola tómala, aꞌlige simé ne mué ꞌyuga.
\p
\v 22 ꞌLiko Esusi anile:
\p ―Alué ralámuli tabilé Onorúgame oyérame, alué nokimela alué mukúgame toa. Mueka neꞌchí ꞌyuga simiboa.
\s Jena ruwimela Esusi eká geléchaligo ꞌlige baꞌwí
\p
\v 23 ꞌLiko Esusi bárkochi ꞌmole alué makué oká oyérame ꞌyuga.
\v 24 Napuꞌlige ꞌma bárkochi eꞌyénigichi, asíriga aꞌwágame ekénale, ꞌlige baꞌwí asíriga reꞌpá ilírale ꞌlige bárkochi bajkile baꞌwí. ꞌLige Esúsika gojchigá boꞌile.
\v 25 ꞌLiko alué ralámuli Esusi oyérame ꞌma ajchale Esusi gojchigá boꞌígichi. ꞌLige anele ajchigá:
\p ―¡Muérigo Waꞌlula, asá nejkuri, ꞌma bokuíchi ye barko!
\p
\v 26 ꞌLige Esúsika anile:
\p ―¿Chonigá aliena majáliché ꞌemi? ꞌÉmika tabilé bijchígilia Onorúgame ꞌla nejkúrimio napurigá ꞌla tabilé bokuímala ye barko.
\p ꞌLige asísale Esusi, ꞌlige ená anele Esusi alué eká ꞌlige baꞌwítiri. ꞌLige ꞌma gelale alué eká ꞌlige baꞌwítiri.
\v 27 ꞌLige alué oyérameka pe iꞌkilí jábele Esusi eꞌnegá. ꞌLige regá anile:
\p ―¿Tachiri aꞌwalí nígame júpeché alué rió ꞌsiá? ꞌLa eꞌwenti júkuru eká ꞌlige baꞌwí.
\s Jena ruwimela Esusi oká rió saꞌwáligo uꞌkuchípala remónisi mochígame
\p
\v 28 Napuꞌlige Esusi naꞌlebo ꞌnálige Garara anilichi sebasa, oká rió buyale gaposántichika. ꞌLige aꞌbé nawíleru Esusi alué oká riote. ꞌLige alué okáraga rió uꞌkuchípala remónisi mochígame nile, ꞌlige alué rió asíriga jobátigame nile, tabilé aꞌreme nile napurigá ralámuli simáramala alemi.
\v 29 ꞌLige eꞌwele raꞌíchale:
\p ―Mué Onorúgame Inolá, ¿chonigá nawá mué jeka ramué mochígichi? ¿Ramué gastigárimia nawá mué? Taꞌchó sébachi raweli gastigo narékime.
\p
\v 30 ꞌLige pe abé mejkabé weꞌká gowí eꞌyénale goꞌgá.
\v 31 ꞌLige alué uꞌkuchípala remónisi ꞌwe tánele Esusi, regá anile:
\p ―Mué buinásaká ramué jena ye riochi mochígichi, ꞌliko ꞌmi weꞌká gowichi juláwagó ramué.
\p
\v 32 ꞌLiko Esúsika anele:
\p ―¡Yati simásigó!
\p ꞌLige buyásiga yati simíbale, ꞌliko pachágana gowichi moꞌile, ꞌliko suwábaga gowí iwégame juma moꞌíbele ꞌlégana rejchíkana. ꞌMa rujsule waꞌlú baꞌwí ilígichi, alésíko ꞌma suwile.
\p
\v 33 ꞌLiko alué gowí neseme, ꞌma júmasale majaga, asíriga iwégame júmasaga sébale weꞌká riógichi. ꞌLige ruwile alakíligo alué rió uꞌkuchípala remónisi mochígame.
\v 34 ꞌLiko suwábaga ralámuli napu ekí ejperégame nílige alé weꞌká riógichi simíbale Esusi eꞌnemia. Napuꞌlige etesa, asíriga iwégame anele napurigá simela.
\c 9
\s Jena ruwimela Esusi bilé rió ꞌyóligo sujírigame
\p
\v 1 ꞌLige Esusi bárkochi ꞌmole, ꞌlige naꞌlebo ꞌnálige simile. ꞌLige boꞌné bejtélachi sébale Kapernaumi anilichi weꞌká riógichi.
\v 2 ꞌLige alé sebasa, bilé rió oꞌtóleru sujírigame tabilé gayéname eyena. Pe tabachi rekagá oꞌtóleru. Napuꞌlige Esusi etesa alué ralámuli ꞌla bijchígio Esusi ꞌla umabamio alué sujírigame saꞌwá, ꞌliko Esusi anele alué nayume:
\p ―ꞌWe iwera towí, alué chátiri mué naꞌtálila ꞌlige napu ꞌsile mué ꞌma eꞌkárigime ju.
\p
\v 3 ꞌLiko jaré alué Moisesi nila nulalí benírame ralámuli mochile alé, ꞌlige akele alanichi Esusi, ꞌlige anile aꞌbopi ꞌnátaga: “Pe Onorúgamecho ju napu eꞌkame ju chátiri ꞌnátili. Ye rioka boꞌnepi mayé Onorúgame ko. ꞌLa enárigarigá julke ꞌliko.”
\v 4 ꞌLige Esusi ꞌwe aꞌlá machile alieri ꞌnata mochigo alué benírame. ꞌLige anele Esusi:
\p ―¿Chonigá aliena chátiri ꞌnátili ꞌnata mochípeché ꞌemi?
\v 5 ¿Churigá anilía ꞌnalina abé aꞌlá nítéko? ¿Paꞌlá regá anilía: “Mué rió ꞌma bujé ne mué alué chátiri ꞌnátili napurigá ꞌla moinámala mué rewagachi”, regáchala aniá: “Oꞌweti ilísiga yati einawa”?
\v 6 Jipe ne napu ꞌpa rewagáchika nawágame ju napurigá rió neraga,\f + \fr 9:6 \ft Eꞌnesi glosario “Hijo del Hombre”. \f* ꞌla machírimala ne ꞌemi ralámuli waꞌlú aꞌwalí nígame ko ne Onorúgame nila napurigá bujémala ne chátiri ꞌnátili jena wijchimoba nerúgame.
\p ꞌLige Esusi anele alué rió sujírigame:
\p ―Yati ilísiwa. ꞌLige yati ku galírale simiboa, ꞌma pabega gemá.
\p
\v 7 ꞌLige ꞌma saꞌwígame ilísale alué rió, ꞌlige ꞌma ku galírale simile.
\v 8 ꞌLige ralámuli napu ekí alé mochílige eꞌnegá asíriga raꞌsálále. ꞌLige anile alué ralámuli:
\p ―Asíriga ꞌla ju Onorúgame, ꞌyale aꞌwalí ye rió napurigá ralámuli saꞌwámala.
\s Jena ruwimela Esusi owíligo Mateo
\p
\v 9 ꞌLige Esusi ꞌwe enale chebilénami simiá, ꞌlige alué Esusi bilé rió etele iꞌkilí ajtígame bilena uꞌtá galichi enomí goblalia, gobierno ꞌyuga nóchame. Mateo anilime nile alué rió enomí goblálome. ꞌLiko Esusi anele alué rió:
\p ―Nabá ne ꞌyuga.
\p ꞌLige alué rioka oꞌweti ilísiga yati simile Esusi ꞌyuga.
\p
\v 10 ꞌLige abé alí, Esusi ꞌlige alué oyérame ralámuli ꞌyuga iꞌkilí mochile bilena galírale goꞌame goꞌyá. ꞌLige weꞌká mochile alé Esusi si napuíka goꞌame goꞌyá alué enomí goblálome ꞌlige uché jaré ralámuli napu tabilé oyérame nílige alué Moisesi nulalila.
\v 11 ꞌLige alé sébale jaré bariseo, ꞌlige anele alué Esusi oyérame olagá:
\p ―Alué ꞌemi benírame enomí goblálome ꞌyuga ajtíkuru goꞌyá, ꞌlige uché jaré cha nokame ralámulitiri ꞌyuga. ¿Chonigá alué ꞌyuga goꞌáaché?
\p
\v 12 Napuꞌlige Esusi akisá alué raꞌíchali, bilé tétali ruwile:
\p ―Ralámuli ꞌwe aꞌlá aꞌká tabilé nayume, pecha najkime júkó bilé ꞌyome. Alué ꞌwe nayume ralámulika, ꞌla najkime ju bilé ꞌyome.
\p ꞌLige uché rajpé ruwile:
\p
\v 13 ―Yati simawa beniboa alué napu ne ruimeli ju: “Neka najkí napurigá ralámuli naꞌtemaka járomala aꞌbopi. Yeka abéchigo najtékame júkó meꞌtigá goꞌame kógilia Onorúgame.”\f + \fr 9:13 \ft Eꞌnesi Oseas 6:6. \f* Neka nawákuru ralámuli bayemia napu ꞌla machime ju cha nokame ko. Neka tabilé nawá ralámuli bayemia napu tabilé bijchígame ju cha nokame ko.
\p
\v 14 ꞌLige peꞌtá iꞌlibékorikáchi sébale Juani oyérame ralámuli, alué Juani napu ralámuli rewarame nílige. ꞌLige anile alué ralámuli Esusi olagá:
\p ―Ramué ꞌlige bariseo ꞌwe ayúname niru. Aka mué oyérameka, ¿chonigá tabilé ayúnabeché?
\p ꞌLige Esúsika regá anele:
\p
\v 15 ―Napuꞌlige bilé rió newímichi, alué gompaniérola napu nejkúrimili ju napuꞌlige newichi, asíriga raꞌsáligá mochímala. Alekeri tabilé ayunámala. ꞌLige bilé rawé sebámala napuꞌlige alué newímili rió oꞌtoboa. Aꞌlige kulí ayunámala alué rió newímili gompaniérola, cháchigo seweka mochímime kame. (Yeka ruwime ju bilé rawé smeo jaré rió Esusi oꞌtomea. Aꞌlige kulí ꞌwe seweka mochimio Esusi oyérame.)
\p
\v 16 ꞌLige aminami anele:
\p ―Uché bilé tétali ruyémala ne ꞌemi. Napuꞌlige oꞌpáchala ꞌla nisa kárélasa napurigá pachókawa, tase nuebo chinite pachókawa, pe abéchigo weꞌlé chiꞌwámalaꞌé ichósiga choꞌyoga.
\v 17 ꞌLige aminami tabilé roꞌáwaká ajkágame iꞌwilí baꞌwila\f + \fr 9:17 \ft Eꞌnesi glosario “vino”. \f* oꞌchérame chiliwílachi wiꞌchite newárigime. Napuꞌlige alué iꞌwilí baꞌwila ronasá ꞌma chiꞌwámala alué chiliwila. ꞌLige ꞌma goꞌlímala alué iꞌwilí baꞌwila. ꞌLige aminami ꞌma tabilé sirbe nímala alué chiliwila. Bijí pe kulí ꞌla ronoa ilígichi alué iꞌwilí baꞌwila seꞌwí roꞌilime júkuru abé nuebo chiliwílachi, ꞌliko alarigá ꞌla tabilé ꞌwesi najsawímala. Yeka ruwime ju napurigá tabilé naꞌlowawa Esusi nila rejcholi ꞌlige uché bilé rejcholi ꞌyúriga.
\p
\v 18 Napuꞌlige Esusi bijí raꞌicha ilígichi, bilé rió sébale alemi uꞌtá reꞌobachi nulame “sinagoga” anilime, ꞌlige chojkóbisiga ilíbale alé aꞌbé napu ilile alué Esusi, ꞌlige alué rió anele alué Esusi:
\p ―Ne malala pe iꞌpebi mukú, pe rekó anáchaga, simibóaká sekate nochamia napurigá ku ajánamala.
\p
\v 19 ꞌLiko Esusi simile alué rió ꞌyuga, ꞌlige alué Esusi oyérame abiena simíbale.
\v 20 ꞌMa boichimi ꞌyénigichi, bilé mukí aꞌbé nawiga chébale Esusi oꞌpáchala. Alué mukí nayume nile asíriga weꞌlisi, rojpachí nayume nile, tabilé siné ajchábame nile elenia, ꞌma makué oká bamí nile alué mukí nayua.
\v 21 ꞌLige alué mukí ꞌnátale: “Pe chébamala ne alué Esusi oꞌpáchala napurigá ꞌla saꞌwimela ne.”
\v 22 ꞌLige Esusi guꞌliga eꞌnénale alué mukí, ꞌlige anele:
\p ―ꞌWe iwera mué mukí. Mueka ꞌla bijchígalekurú ne ꞌla umabamio mué saꞌwá, alekeri ꞌla saꞌwíkurú mué jipe.
\p Pe yati neraga saꞌwile alué mukí.
\p
\v 23 ꞌLige napuꞌlige Esusi bajkisá alué waꞌlula galílachi, “sinagoga” anilichi nulame, etele “flauta” bujchigá rabisime jágichi, ꞌlige aminami asíriga weꞌká ralámuli eꞌwele nalame.
\v 24 ꞌLige anele Esusi alué ralámuli:
\p ―Buyásiga ꞌemi. Ye iweka pecha mukigá boꞌiko, pe gojchigá boꞌíkurú.
\p ꞌLiko alué ralámuli achile alué Esusi lanichi, pe tabilé bijchígale, ꞌmáchigo mukugá boꞌíligame.
\v 25 Napuꞌlige ralámuli maꞌchige buyasa Esusi pachá galírale bajkile napu boꞌile alué iwé mukúgame. ꞌLige sekachí chaꞌpile Esusi alué iwé, ꞌlige yati asísale alué iwé.
\v 26 ꞌLiko suwábaga ralámuli raꞌíchiga eꞌyénale alué alieti bochígimi riógachi napu echulú nílige alé ejiro.
\s Jena ruwimela Esusi saꞌwáligo oká siego ꞌlige bilé rió tabilé gayéname raꞌicha
\p
\v 27 Napuꞌlige Esusi ꞌma boichimi enágichi, oká rió tabilé maꞌchílime guwánaka eꞌyénale eꞌwele raꞌichasia Esusi olagá:
\p ―¡ꞌLa naꞌtemápua ramué, mué Rabí rijimala!
\p
\v 28 Napuꞌlige Esusi bilena galírale pachami bajkisá, alué oká rió abiena alé sébale. ꞌLige rukele Esusi alué oká rió:
\p ―¿ꞌÉmika ꞌla bijchígilia ne ꞌla umabamio ꞌemi saꞌwá?
\p ―Ramueka ꞌwe aꞌlá bijchígilia ―anile alué oká rió.
\p
\v 29 ꞌLiko alué Esusi nochale alé alué oká rió busílachi. ꞌLige anele nochagá:
\p ―ꞌEmi ꞌla bijchígasaká ne ꞌla umabamio ꞌyoa, ꞌliko ku ꞌla gainámala eꞌnena ꞌemi.
\p
\v 30 ꞌLiko yati ku ꞌla maꞌchílale. ꞌLige Esusi ꞌwe anele alué oká rió:
\p ―Tabilé ꞌwesi ralámuli ruyéwaká ye alieti.
\p
\v 31 ꞌLige alué oká rioka arigáchigo ꞌwe ruwile aꞌkinana, asíriga weꞌká ralámuli ruyele alé ichúrimi riógichi.
\p
\v 32 Napuꞌlige pe kulí simíbachi alué oká napu tabilé maꞌchílime nílige, jaré rió bilé rió aꞌpale tabilé gayéname raꞌicha, pe uꞌkuchípala remónisi mochígame nile.
\v 33 Napuꞌlige Esusi ꞌma buinasa alué uꞌkuchípala remónisi, ꞌliko ꞌma gayénale raꞌicha alué rió. ꞌLige suwábaga ralámuli pe iꞌkilí jale eꞌnegá, ꞌwe raꞌsáláme kéréle rekó pe iꞌkilí jage, ꞌlige anile:
\p ―Tajsiné alarigá ꞌínilituru jena Israeli.
\p
\v 34 ꞌLige alué bariseo tabilé ganíliga mochile alarigá ikisá. ꞌLige anile alué bariseo:
\p ―Pe alué waꞌlula remónisi napu Satanasi anilime ju ꞌsmi aꞌwalí ꞌyaa napurigá ye rió ꞌla buinámala uꞌkuchípala remónisi.
\s Jena ruwimela Esusi ꞌwe naꞌtemaka etéligo ralámuli
\p
\v 35 ꞌLiko Esusi bochígimi weꞌká riógachi simírale benírisia, ꞌlige uꞌkuchí reꞌobachi alé “sinagoga” anilime simírale benírisia Onorúgame nila raꞌíchali napurigá Onorúgame ꞌma ꞌla semáriga nulamio suwábaga ralámuli alawálachi, ꞌlige abiena weꞌká eꞌkarúgame nawalí saꞌwasia.
\v 36 Napuꞌlige weꞌká ralámuli sebasa Esusi eꞌnemia, alué Esusi asíriga naꞌtemaka etele alué ralámuli, tabilé aꞌwalí nígame niraga etele alué ralámuli, pe napurigá boꞌá tabilé boꞌélime, alarigá etele.
\v 37 ꞌLige Esusi anele alué boꞌné gompaniérola:
\p ―Asíriga weꞌlé ju riꞌligó echerúgime, ꞌlige alué ꞌwímeka asíriga uꞌkabi ju.
\v 38 Alekeri Onorúgame tániwaguru napurigá uché rajpé julámala ꞌwime napurigá guꞌírimala alué uché jaré ꞌwime.\f + \fr 9:38 \ft Esúsika pe anime kéréle weꞌká ralámuli ꞌma listo mochigo napurigá guꞌíriwa, iligá pe uꞌkabi ralámuli eꞌyena Onorúgame nila raꞌíchali beníriga. \f*
\c 10
\s Jena ruwimela Esusi nóchali ꞌyáligo alué makué oká rió boꞌné ꞌyuga járome
\p
\v 1 ꞌLige Esusi bayele alué makué oká rió boꞌné ꞌyuga járome\f + \fr 10:1 \ft Eꞌnesi glosario “apóstol”. \f* napurigá aꞌbé jámala alé Esusi ilígichi. ꞌLige aꞌwalí ꞌyale Esusi alué makué oká rió napurigá uꞌkuchípala remónisi buinámala, ꞌlige aminami napurigá weꞌká eꞌkarúgame nawalí saꞌwámala.
\p
\v 2 Jena uchú alué makué oká rió rewalá Esusi ꞌyuga járome: alué Simoni napu oká rewégame nílige, Pegro anilime níligechigó alué Simoni, ꞌlige bilé Antresi anilime nílige napu Simoni bonila nílige, ꞌlige bilé Santiago anilime nílige alué napu Sebereo inolá nílige, ꞌlige bilé Juani anilime nílige napu Santiago bonila nílige,
\v 3 ꞌlige Belipe, ꞌlige Bartolomé, ꞌlige Romasi, ꞌlige Mateo alué napu enomí goblálome nílige, ꞌlige Santiago anilime nile bilé, alué napu Alipeo inolá nílige, ꞌlige Tareo anilime rewégame nile uché bilé,
\v 4 ꞌlige Simoni, alué napu geriyero nílige, ꞌlige Jurasi Iskariote\f + \fr 10:4 \ft Iskariote aniáká pe Kiriote bejtégame aniame ju. \f* napu Esusi saíla guꞌírile Esusi chaꞌpiachi.
\p
\v 5 Ye makué oká rió nulele Esusi regá anigá:
\p ―Tase simáwaká alé tabilé jurío ralámuli ejperélachi. Aminami tabilé simawa alé weꞌká riógichi Samaritano ralámuli ejperélachi.
\v 6 Iligá siꞌné simáwaká alué ralámuli israelita ejperélachi. Alué ralámulika napurigá boꞌá eꞌwegágame, alarigá eꞌyéname ju.
\v 7 Napuꞌlige simalia, rejcholi nejíwaká alué napu regá anime ju: “Amulí seba raweli napurigá Onorúgame nulámala ralámuli alawálachi.”
\v 8 ꞌLige asíriga ꞌyóowaká nayúkame ralámuli, ꞌlige aminami ku ajánawa alué ralámuli suwígame napurigá ku ajagá mochímala. ꞌLige abiena saꞌwawa alué nayume amoba saꞌpachí napurigá ꞌla lisensia nígame nímala reꞌobachi simiba. ꞌLige ralámuli uꞌkuchípala remónisi mochígame ꞌma buináwaká alué uꞌkuchípala remónisi. Tabilé najtegachi narele ꞌemi alué aꞌwalí napurigá ralámuli ꞌyómala, tase goblálowa ꞌemi alué ralámuli.
\p
\v 9 ’Tabilé oꞌká simawa enomí napu ju alué ꞌoro, plata, ꞌlige kobre.
\v 10 Nibilé morali napurigá tábiriti ajchawa, nibilé rasígame oꞌpáchiga simawa. Aminami nibilé rasígame akega simawa, nibilé bilé resola oꞌká eꞌnawa, napugiti nóchaga eꞌyéname ka, ralámulika ꞌla guꞌírimala ꞌlige kógimala goꞌame.
\p
\v 11 ’Panápuri weꞌká riógichi sebásiga, bilé rió galila ꞌyáwaká ꞌwe aꞌlá rió bejtélachi ꞌlige alé cheꞌlebáwaká napusí simalia uchéchigo bilénami.
\v 12 Bilena galírale sebásiga, ꞌla repóriwa ralámuli.
\v 13 Alué ralámuli alé galírale mochígame ꞌwe aꞌlá nísaká, ꞌliko Onorúgame ꞌwe aꞌlá guꞌírimala alué ralámuli.
\v 14 ꞌEmi tabilé lisensia ꞌyásiga napurigá alé cheꞌlebámala, ꞌlige tabilé akinálisa ꞌemi raꞌichálila, ꞌliko ꞌma yati simáwaká alé galírale mochiga. ꞌLige alé weꞌká riógichi ꞌma simawa. ꞌMa sawéwaká weꞌé bemolila ronochí chujkúgame. (Alueka pe ruyame neraga nímala ye alué ralámuli alé weꞌká riógichi mochígame gastigo naremio.)
\v 15 Neka ꞌla bijchiá aníguru, napuꞌlige seba raweli napurigá Onorúgame gustisia olámala ralámuli ꞌyuga, alué gastígoká napu narémala alué weꞌká riógichi mochígame, abéchigo enátiri nímala alué gastigo napu narémili ju alué cha nokame ralámuli napu Soroma ejperégame nile ꞌlige Gomora ejperégame.
\s Jena ruwimela jaré ralámuli tabilé galéligo Esusi
\p
\v 16 ’¡Neka cha nokame ralámuli ejperélachi jula ꞌemi, alué ralámuli napurigá olí boꞌá goꞌnálime! ꞌWe aꞌlá ꞌnátiga mochiwa napuꞌlige alué ralámuli ꞌyuga mochíriga napurigá tabilé che ikiboa.
\v 17 ꞌWe aꞌlá ꞌnátaga mochiwa, alué cha nokame ralámuli oꞌtomela ꞌemi alé weꞌká riógichi napu eꞌwélala mochí. ꞌLige wejpisómala gujsite alé uꞌkuchí reꞌobachi jáwoga “sinagoga” anilime.
\v 18 ꞌLige aminami oꞌtoboli ju ꞌemi alé napu mochí alué eꞌwélala selígame nulame, ꞌlige napu ajtí alué waꞌlula rey napurigá alué nokimela gustisia olá ꞌemi ꞌyuga, ꞌla neꞌchí oyérame kóriká, alekeri lolámala. ꞌLige alarigá ꞌla raꞌichámala ꞌemi ne nila raꞌíchali alué ralámuli eꞌwélala napu tabilé jurío ju.
\v 19 Napuꞌlige ꞌemi alé napu mochí eꞌwélala oꞌtosuga, tase weꞌká naꞌtáwaká: “¿Tachiri chonimé ne? ¿Churigá ruyémala ne?” Napuꞌlige seba, Onorúgame ꞌwe nejkúrimala napurigá ꞌla semáriga raꞌichawa,
\v 20 napugiti tabilé ꞌemi nímala napu naꞌtámala alué raꞌíchali napu raꞌíchame ju ꞌemi, Oꞌnó Onorúgame Alawala ꞌsímala nejía alué ꞌnátili.
\p
\v 21 ’Jaré pe rijimala ke baꞌchila o bonila saíla gainámala. ꞌLige alé eꞌwélala mochígichi nejímala napurigá alué eꞌwélala nokimela meꞌá. ꞌLige bilé oꞌnó abiena ꞌma nejímala boꞌné inolá. Tabilé naꞌtemámala rekó boꞌné inolá kachi. ꞌLige inolaka ꞌma alué boꞌné oꞌnola ꞌlige eyélatiri saíla gainámala, ꞌlige nejímala alé eꞌwélala mochígichi napurigá alué eꞌwélala nokimela meꞌá.
\v 22 Neꞌchí oyérame kóriká, suwábaga ralámulite cha anewa ꞌemi. ꞌEmi tabilé guwana rujsúsaká, abirigá jasa napusí suwí neꞌchí oyériga, ꞌliko ꞌpa rewagachi oꞌtomé ne ꞌemi.
\v 23 Napuꞌlige cha nokisá bilena weꞌká riógichi mochígame ralámuli, najátaga eꞌyénasa ꞌemi meꞌlináliga ꞌliko yati chebilena júmasawaguru. Neka ꞌla bijchiá aníguru, bajchabé nawamio alué napu nawale ꞌpa rewagáchika napurigá rió neraga ꞌemi taꞌchó suwábichi ne nila raꞌíchali beniria bochígimi weꞌká riógachi jena Israeli anilichi.
\p
\v 24-25 ’Tase majawa napuꞌlige cha anichi ralámuli. Ne abiénachigó cha anilime júchigó, ꞌlige neꞌchí alarigá anésiga, alué ralámuli abiena cha animela ꞌemi olagá. Alarigá ju bilé benime ꞌyuga, napurigá alué benírame. Bilé nóchame ju napurigá waꞌlula. ꞌLige Belsebú anésiga neꞌchí, napu aniame ju Waꞌlula Suwábaga ꞌYégili, alué ralámuli abiena alarigá anémala ꞌemi olagá.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo chieri ꞌnalina majátéko
\p
\v 26 ’Tase majawa alué ralámuli. Rekó cha nokachi rukó tabilé maꞌchígichi, Onorúgameka abiena ꞌla etea ajtí suwábaga ꞌlige abé aꞌkinana ꞌma machiboli ju suwábaga napu alué ralámuli nokogá eꞌyena.
\v 27 ꞌLiko tase majáwaguru. Napuꞌlige ne ruwichi bilé raꞌíchali rukó, ꞌémika rawé ruipóguru. Ne ruisáká iꞌkilí raꞌíchaga ꞌemi najkálichi aꞌbé chujká napurigá tabilé akémala uché jaré, tase majáwaguru eꞌwele raꞌíchaga ruigá rawé galimopa jaga napurigá weꞌká ralámuli akimela.
\v 28 Tase majawa alué ralámuli napu uché jaré ralámuli meꞌagá eꞌyéname ju, alué ralámulika rekó meꞌame ke pecha umubámalagó ꞌemi alawala meꞌá. Majáwaguru Onorúgame ꞌnalina napu ꞌla alawala ꞌnalina meꞌame ju napu ꞌma ꞌlégana injiérnochi pame ju ꞌma meꞌlisá.
\p
\v 29 ’¿ꞌÉmika ralineme ju alué oká chulugí pe bilé pésochi? Tabilé ꞌme najteme ju alué chulugí, Oꞌnó Onorúgame ꞌwe aꞌlá machime ju napuꞌlige suwichi alué chulugí. ꞌLige alué chulugí suwime ju napu lisensia ꞌyame ju Onorúgame.
\v 30 Onorúgame asíriga ꞌla tétiga ajtí aꞌpílipi gujpá ꞌemi moꞌólachi jágame, ꞌlige asíriga repume ju aminami.
\v 31 ꞌLige alarigá tabilé majawa, Onorúgameka asíriga ꞌla repúmili júkuru ꞌemi meꞌtigá alué chulugí, ꞌémika abéchigo ꞌla najtékame kame meꞌtigá alué weꞌká chulugí.
\p
\v 32 ’Alué rió tase chijúnaga ruisá alué uché jaré ralámuli neꞌchí oyérame ko, ꞌlige néchigó abiena ꞌwe aꞌlá ruyémala Onorúgame ꞌpa rewagachi ajtígame alué rió neꞌchí oyérame ko.
\v 33 Jaré ꞌemi tabilé neꞌchí oyérame korigá ruyésaká uché jaré ralámuli, ꞌliko neka tabilé machime korimela ꞌemi Oꞌnó Onorúgame ꞌpa rewagachi ajtígame ruyea.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo ralámuli nakomio
\p
\v 34 ’¿ꞌLacha mayé ꞌemi ralámuli ne nawáligo raꞌmamia ꞌemi ralámuli jena wijchimoba nakoga ejperégame? Neka ruwí tase raꞌmamia nawagó. Neka iligá nawákuru sairárimia.
\v 35 ꞌLige bilé ralámuli boꞌné oꞌnola sairámala. ꞌLige bilé mukí boꞌné eyela sairámala. ꞌLige moꞌlila boꞌné wasila sairámala.
\v 36 Alué napu biꞌlénapi galírale ejperégame ju aꞌbópika sairámala.\f + \fr 10:36 \ft Eꞌnesi Miqueas 7:6. \f* Alarigá ikimela napuꞌlige ralámuli oꞌwina neꞌchí oyeria.
\p
\v 37 ’Bilé ralámuli ꞌwe galeme nisa boꞌné oꞌnola ꞌlige boꞌné eyela meꞌtigá neꞌchí, ꞌliko alué ralámulika tabilé neꞌchí oyérame nímala. Bilé ralámuli ꞌwe galeme nisa boꞌné inolá ꞌlige boꞌné malala meꞌtigá neꞌchí, ꞌliko alué ralámuli tabilé neꞌchí oyérame nímala.
\v 38 Bilé ralámuli tabilé eꞌwame napu nulá Onorúgame ꞌlige tabilé resí ikinálime, alueka tabilé neꞌchí oyérame nímala rekó neꞌchí ꞌyuga eyéname ke.
\v 39 Alué ralámuli majame ka neꞌchí oyériga, alueka tase rewimela semati raweli. Bilé ralámuli tabilé majáme ka mukigá neꞌchí oyériga, alueka ꞌwe semáriga naꞌtámala Onorúgame ꞌyuga. Tabilé chéré rekó mukugé, alué ralámuli abiena ꞌla Onorúgame ꞌyuga asimela.
\p
\v 40 ’Jaré ralámuli ꞌla nirásaká ꞌemi, pe aꞌchigóriga ju napurigá neꞌchí niralia. Jaré ralámuli ꞌla nirásaká neꞌchí, pe aꞌchigóriga ju napurigá Onorúgame niralia, alué napu ꞌsile neꞌchí jula.
\v 41 Bilé rió ꞌla nirasa apiépiri alué napu ruyame ju napu Onorúgame anele, ꞌliko alué rió asíriga ꞌla semati raweli narémala, aꞌchigóriga napurigá nareme ju alué rió napu ruyame ju napu Onorúgame anele. Bilé rió ꞌla nirásaká uché bilé ꞌwe aꞌlá rió napu ꞌwe aꞌlá sébali olame ju napu Onorúgame najkí, ꞌliko alué rió asíriga ꞌla semati raweli narémala napurigá nareme ju alué rió napu ꞌwe aꞌlá sébali olame ju napu najkí Onorúgame.
\v 42 Apiépiri ralámuli ꞌla ꞌyásaká pe bilé baso baꞌwí ne ꞌyuga járome napurigá bajímala, ꞌwe aꞌlá semati raweli narémala. Alueka ꞌwe aꞌlá bijchiá ju.
\c 11
\s Jena ruwimela Juani júlaligo jaré rió Esusi rukéniliga
\p
\v 1 Napuꞌlige alué Esusi ꞌwe aꞌlá ruyesa alué makué oká rió Esusi ꞌyuga járome, alésíko alué Esusi ꞌma simile weꞌkanami pueblo ralámuli benírisia rejcholi Onorúgame nila.
\p
\v 2 ꞌLige Juani galírale bajcháriga asigá akele Esusi ꞌwe aꞌlá benirio ralámuli Onorúgame raꞌichálila ꞌlige ꞌwe aꞌlá saꞌwao nayúkame, alué Juani regá ꞌnátele: “Pe ye Esusi kéréko Onorúgamete julárigame napurigá guꞌírimala ramué, siné kachi pe alué kéréko Kristo anilime.” Alarigá ꞌnátele alué Juani. ꞌLiko júlale jaré rió alué Juani napu aba alué Juani gompaniérola nile
\v 3 napurigá regá rukémala:
\p ―¿Mué ju napu nawámili nílige ramué guꞌírimia, o chebiléchala ju?
\p
\v 4 ꞌLige Esusi nejele:
\p ―Simasi Juani ruyewa churigá ka raꞌíchali napu ꞌemi akele jena jipe, ꞌlige abiena ruyéwaká napu ꞌemi etewá jipe.
\v 5 Ruyéwaká alué tabilé maꞌchílime ꞌma ku maꞌchilio, ꞌlige sujírigame ralámuli ꞌma ku ꞌla gayenio eꞌyenia, ꞌlige alué ralámuli amoba saꞌpachí nayume ꞌma ku saꞌwíligo ꞌlige ꞌma lisensia nígame ko napurigá simámala reꞌobachi, ꞌlige alué najkacholo ralámuli ꞌma ku akeo, ꞌlige suwígame ꞌma ku ajanio, ꞌlige tabilé nígame ꞌma akea mochigo alué ꞌwe aꞌlala raꞌíchali Onorúgame nila raꞌíchali.
\v 6 ꞌWe ganíliga eté Onorúgame alué ralámuli napu tabilé guwana rujsú.
\p
\v 7 Napuꞌlige alué rió Juani gompaniérola simasa, Esusi chojkile ruyea ralámuli alarigáriga níligo Juani. Regá anile:
\p ―Napuꞌlige ꞌemi ꞌmi alé simíbalige alé napu tabilé ꞌme uꞌkume ju, alé napu Juani asálige nawésali ruyea ralámuli ꞌyuga, ¿tachiri eꞌnemia simárupeché? ¿Pe bilé rió napuyépiri rejcholi oyérame?\f + \fr 11:7 \ft Matéoka aní: ¿Pe napurigá bilé gajsalá ko pe ekate noká ilígame? \f*
\v 8 ¿Tachiri eꞌnemia simárukó ꞌliko? ¿Simáruchalá eꞌnemia bilé rió ꞌwe aꞌlá semátiri oꞌpáchigime? ꞌEmi ꞌla machilke alué ꞌwe aꞌlá aꞌká oꞌpáchigime ralámulika alué eꞌwélala galílachi mochime ko.
\v 9 ¿ꞌLiko tachiri eꞌnemia simárupeché? ¿Bilé rió napu ruyame ju napu anele Onorúgame, alué eꞌnemia simaru? Ju, alué eꞌnemia simíbale ꞌemi. Aminami alueka ꞌwe najtékame nóchali nígame júpá, meꞌtigá alué uché jaré ralámuli napu ruyame nílige napu anélige Onorúgame.
\v 10 Pe alué Juani olagá aní alué osilí ꞌwe ꞌya nerúgame napu regá aní:
\q Neka julámala bilé rió napurigá ralámuli ruyémala mué sebámili ko jena wijchimoba.
\q ꞌLige alué ꞌsímala gatea bowé napurigá mué sebámala alé.\f + \fr 11:10 \ft Eꞌnesi San Lucas 1:76. \f*
\m Alué Onorúgamete julárigame ka pe Juani ju.
\v 11 Neka ꞌla bijchía aníguru: Alué Juani napu ralámuli rewarame nílige, alué ju suwábaga ralámuli meꞌtigá najtékame napu ekí mochí jena wijchimoba. Neka abiena ruwí bilé rió tase najtékame ko, napuꞌlige aꞌresa napurigá Onorúgame nulémala, ꞌliko ꞌwe aꞌlá najtékame nimio Onorúgame níriga meꞌtigá Juani nochálila.
\p
\v 12 ’Napusí Juani weꞌká ralámuli benírasa, weꞌká ralámuli cha nokame sairuga mochí napu nulá Onorúgame. ꞌLige ꞌma naꞌminánili alué nulalí\f + \fr 11:12 \ft Siné kachi ye bersíkulo regá anime kéré: Napusí Juani weꞌká ralámuli benírasa, weꞌká ralámuli ꞌwe najkí napurigá Onorúgamete nulewa. \f* (Alué ralámuli ju napurigá boꞌá goꞌlechi uchúkame. Napuꞌlige nawame ju boꞌelo iꞌpumia, júmaka buyame ju.)
\v 13 Suwábaga ralámuli ꞌwe ꞌya mochígame napu ruyame nile napu anile Onorúgame, ꞌlige abiena alué Moisesi nila raꞌíchali, ruwile churigá nímili níliga alué Juani ralámuli rewarame baꞌwichí jáwaga.
\v 14 Alué ralámuli anime ke uché bilé napurigá Elíasi\f + \fr 11:14 \ft Alué Elíasika napu ꞌwe ꞌya bejtégame nile ruyame nile napu anele Onorúgame taꞌchó ochérachi Juani. \f* nawamio. Neka aníguru alué Juani ko alué Elíasi ju napu nawámili níligo.
\v 15 ꞌLa najkégame níriká napurigá akiboa, asíriga ꞌla gepúlime júkuru.
\p
\v 16 ’¿ꞌLa chieti alué ralámuli jipe mochígame? Pe alué okaná chojkégame kuchí ꞌkuchi kárékuru napu mochime ju alé weꞌká riógachi nasípami reꞌea, napu reꞌénilime ju uché jaré ꞌyuga, napu regá aneme ju alué uché bilena chojkégame kuchítiri napu reꞌeme ju:
\v 17 “Bucheru alué baká napurigá ꞌemi yawimela, tabiléchigo yawíkó ꞌemi. ꞌLige ꞌwe sewékame wiká wikaráruturu, ꞌlige ꞌemi tabilé nalákuru.”
\v 18 ꞌLige nawákuru Juani alué napu tabilé weꞌká tábiri goꞌyame nílige, tase napurigá uché jaré ralámuli, ꞌlige aminami tabilé bajime nílige alué iꞌwilí baꞌwila rekútame ꞌlige regá aneme júkuru alué ralámuli jipe mochígame: “Alueka pe uꞌkuchípala remónisi ajchágame ju.”
\v 19 ꞌLige nawákuru alué Onorúgamete julárigame ꞌpa rewagáchika, ꞌlige suwábaga goꞌame goꞌyame júkuru napu ekí goꞌyame ju ralámuli jena wijchimoba mochígame, ꞌlige abiena bajime júkuru alué iꞌwilí baꞌwila rekútame. ꞌLige regá anéguru ralámuli: “Alueka ꞌma rasíriga goꞌyame júkuru, ꞌlige aminami asíriga bajime júkuru, ꞌlige aminami ꞌwe aꞌlá amigo ju ralámuli ꞌyuga enomí goblálome ꞌlige chejaré ralámulitiri alué ꞌwe resítiri sulégame.” ꞌWéchigo ꞌla maꞌchígime néréko ꞌwe aꞌlá benégame ko Onorúgame, ꞌwe aꞌlá maꞌchígime nérékuru ꞌma ꞌla weꞌká ralámuli saꞌwáligo. Suwábaga aꞌlá sébali olame nile.
\s Jena ruwimela Esusi ená anéligo alué chátiri ralámuli
\p
\v 20 ꞌLiko Esusi chojkile ená anea alué cha nokame ralámuli alé weꞌká riógachi alé napu ꞌyólige weꞌká nayúkame alué Esusi. Ená anele pecha aꞌréligame alué chátiri nóchali. Regá anele:
\p
\v 21 ―¡Resía ꞌemi ralámuli Korasini anilichi ejperégame! ¡Resía ꞌemi ralámuli Betsáira anilichi ejperégame! Neka ꞌwe aꞌlá saꞌwigéturu alé ejperégame ralámuli Onorúgame aꞌwalílate napu tabilé ꞌwesi ralámuli gayéname ju alarigá saꞌwá, ꞌlige ꞌemi abirigá tabilé aꞌréturu alué resítiri nóchali. Ralámuli ꞌya ejperégame alé Tiro anilichi ejperégame ꞌlige Sironi anilichi ejperégame abiena asíriga ꞌwe cha nokame ralámuli kéturu. Ne ꞌwe aꞌlá saꞌwasa alué ralámuli alé, ꞌlige oꞌpachátimituru alué oꞌpacha ꞌwe chajótigame, ꞌlige mochíbimituru bilena najpisochi napurigá machimela ralámuli ꞌma aꞌréligo alué chátiri ꞌnátili.
\v 22 Napuꞌlige seba raweli gastigo narémichi ꞌemi ralámuli Korasini ejperégame ꞌlige Betsáira ejperégame, aꞌlige rawé ꞌemi ralámuli uché rajpé aꞌwágame gastigo narémala meꞌtigá alué ralámuli cha nokame alé Tiro ejperégame ꞌlige Sironi ejperégame.
\v 23 ꞌEmi ralámuli Kapernaumi anilichi weꞌká riógichi ejperégame, ¿ꞌémika ꞌla bijchiá bijchigi ꞌpa rewagachi moinamio ꞌemi? Onorúgameka tabilé alarigá ꞌnata. ꞌÉmika wamí ꞌlégana injiérnochi simámili júkuru. Neka alé weꞌká riógichi ꞌemi ejperélachi asíriga ꞌla saꞌwigéturu ne nayúkame, ꞌémika tabiléchigo aꞌrélekó alué chátiri ꞌnátili. Alué chátiri ralámuli ꞌya ejperégame Soroma anilichi weꞌká riógichi, etésaká aliena ꞌla umébigo ne saꞌwá ralámuli, ꞌma aꞌrémitibá alué chátiri ꞌnátili, ꞌlige bijí ꞌla weꞌká riólimiturubá alé weꞌká riógichi Soroma anilichi.
\v 24 Neka anéguru ꞌemi ralámuli Kapernaumi anilichi weꞌká riógichi ejperégame, napuꞌlige raweli sebasa napurigá Onorúgame wanápamia chátiri ꞌnátame ralámuli (gustisia olámala), uché rajpé aꞌwágame gastigo narémala meꞌtigá alué ralámuli napu Soroma anilichi ejperégame nílige.
\s Jena ruwimela Esusi aníligo nejkúrimio napurigá ꞌla resíbamala ralámuli
\p
\v 25 ꞌLiko regá anile Esusi:
\p ―Mué Oꞌnó Onorúgame, mueka asíriga waꞌlú júkuru ꞌlige mueka rewagachi nulame júkuru, ꞌlige aminami jena wijchimoba. Neka ꞌwe aꞌlá raꞌíchame ju mué olagá, mueka tabilé lisensia ꞌyale alué ralámuli riólame napurigá námamala alarigá ko mué, alué ralámuli napu ꞌnátame ju aꞌbopi ꞌwe aꞌlá ejpénigime ko. Mueka ꞌwéchigo aꞌlá guꞌírame júkó alué ralámuli tabilé riólame napurigá námamala churigá ko mué. Ralámuli alué tabilé riólame ka, alueka ꞌwe listo ju, alueka ꞌla ꞌwe aꞌlá námaka akeme ju.
\v 26 Mué Oꞌnó Onorúgame, alarigá ju. Alarigá newigá ganílame ju mué.
\p
\v 27 ꞌLige Esusi anile:
\p ―Ne Oꞌnola suwábaga ꞌyáturu neꞌchí nóchali, ꞌnátili ꞌlige aꞌwalí. Tase ꞌwesi machí churigá ko Onorúgame Inolá, pe Oꞌnó Onorúgame ꞌla machí. ꞌLige tabilé ꞌwesi machí churigá ko Onorúgame, pe alué Onorúgame Inolá ꞌla machime ju churigá ko Oꞌnó Onorúgame. Ne, Onorúgame Inolá, ꞌwe guꞌírame ju ne uché jaré ralámuli napu ne najkí napurigá alué uché jaré ralámuli ꞌla námamala churigá ko Onorúgame.
\v 28 Suwábaga ꞌemi napu ekí ꞌwe resibaka mochí weꞌká ꞌnátaga, jeka simasi, ne ꞌla nejkúramala napurigá ꞌemi ꞌla resíbamala.
\v 29 ꞌLa eliwa ne napurigá ne ꞌsímala benira, ꞌliko napurigá oká oisí bulurúgame nímala ramué araro banasuka eꞌyénigime, siné kachi ꞌla benimela nóchali ne benírichi. Neka ꞌwe iꞌkilí ju. ꞌLige aminami tabilé riólame ju ne. Neꞌchí ꞌyuga beniáká ꞌla tabilé weꞌká ꞌnátame niwa, neka alé asimémpá ꞌemi guꞌíria. ꞌLige aminami asíriga ꞌla resíbapua.
\v 30 Ralámuli neꞌchí ꞌyuga nóchameka asíriga ꞌla ganíliga mochímala. Tabilé bejtégame ju neꞌchí ꞌyuga nochalia.
\c 12
\s Jena ruwimela Esusi ꞌyuga járome rijpúniligo riꞌligó bilé rawé resíbulichi
\p
\v 1 Aꞌkinana bilé rawé resíbalichi riꞌligó echégachimi eyénale Esusi alué boꞌné ꞌyuga járome ꞌyuga. ꞌLige alué boꞌné ꞌyuga járome eꞌluíle ꞌlige rejpúnele riꞌligó mulalá ꞌlige goꞌale rakala mojsika.
\v 2 Napuꞌlige bariseo etesa alieti, anele Esusi:
\p ―ꞌWe aꞌlá eꞌné alué mué ꞌyuga járome. Jipe rawé resíbilichi júkuru tabilé nochálichi ju, pecha rijpunálime júkó riꞌligó.
\p
\v 3 ꞌLige Esusi anele alué bariseo:
\p ―¿Tacha leérame ju ꞌemi osilichi napu ruyame ju churigá ꞌsíligo alué ꞌya bejtégame rió Rabí anilime napuꞌlige Rabí eꞌluísa ꞌlige aminami alué ralámuli Rabí ꞌyuga eꞌyéname nílige?
\v 4 Alueka alé Onorúgame galílachi bajkile ꞌlige baní oꞌtole Onorúgame kógilime alé pachá Onorúgame galílachi mochígame. Alué Rabika ꞌlige alué ralámuli Rabí ꞌyuga eꞌyéname goꞌale alué baní, tabilé lisensia nígame nile napurigá goꞌmela alué baní, pe baleka ꞌla lisensia nígame nile.
\v 5 ¿Tabilé siné leérame ju ꞌemi alué apeli napu chujkú Moisesi osilila, balé tabilé resíbame ko bilé rawé resíbilichi? Abirigá pecha resítiri júkó rekó alué balé noche bilé rawé resíbilichi.
\v 6 Neka aníguru, napu ne nulá abé najtékame ju meꞌtigá alué Moisesi nila nulalí.
\v 7 ꞌÉmika pecha ꞌla námaka leérame júkó alué Onorúgame nila raꞌíchali. Regá aní Onorúgame nila raꞌíchali: “Neka najkí napurigá ꞌemi ꞌwe naꞌtemaka etémala uché jaré ralámuli, tase pe ajágame meꞌliame najkí ne neꞌchí kógilime.” ꞌEmi ꞌwe aꞌlá námasaká ꞌliko pecha chojkila neraga cheꞌwámiko alué ralámuli tabilé resí nokágame,
\v 8 napugiti ne kame Onorúgamete julárigame ꞌpa rewagáchika napurigá rió neraga waꞌlula kame ne resíbalichi rawé.
\s Jena ruwimela Esusi saꞌwáligo bilé rió gajpóligame sekégame resíbulichi rawé
\p
\v 9 ꞌLige Esusi uchéchigo bilena simile, simile bilé uꞌtá reꞌobá ilígichi “sinagoga” anilime.
\v 10 ꞌLige alé asale bilé rió bilena sekala sujírigame sekégame, ꞌlige alemi jale jaré bariseo ꞌlige rukele pe machináliga choniá anirá alué Esusi, nejiwa olale seꞌwináriga anisáká. Regá rukele:
\p ―¿ꞌLa ju napurigá bilé rawé resíbilichi ꞌyowa nayúkame?
\p
\v 11 ꞌLige Esúsika nejele:
\p ―Bilé rawé bilé boꞌá wijchisá ꞌemi bujkula bilena rejkolíchimi bilé rawé resíbilichi, ¿ꞌLacha ta maꞌchí pámala ꞌwe ꞌemi naꞌtemaka?
\v 12 ¿Tacha abé najtékame júkó bilé ralámuli meꞌtigá bilé boꞌá? Bilé ralámulika uché rajpé najtékame júkuru meꞌtigá bilé boꞌá. ꞌLiko abiena ꞌla ikiáréleke napurigá ꞌyowa ralámuli nayume bilé rawé resíbilichi.
\p
\v 13 ꞌLiko Esusi anele alué nayume:
\p ―ꞌMa ku wajchinábá seká.
\p Napuꞌlige wajchinasa ꞌma ku saꞌwile.
\v 14 ꞌLiko bariseo maꞌchige simíbale ꞌlige chojkile raꞌicha aꞌboi churigá ꞌla nítiká meꞌliá Esusi.
\s Jena ruwimela Onorúgame raꞌichálila ꞌwe aꞌlá ruwíligo ꞌya churigá ꞌsimio Esusi
\p
\v 15 Napuꞌlige Esusi machisá meꞌlibólikó bariséote, ꞌliko Esusi yati simile. ꞌLige simisá asíriga weꞌká ralámuli najátele guwana. ꞌLige Esusi ꞌwe ꞌyole ralámuli nayume napu alemi eꞌyénale alemi guwánami,
\v 16 ꞌlige ꞌwe anile ralámuli napurigá ralámuli tabilé ruwimela chieri ko boꞌné,
\v 17 napurigá ꞌla sébali ikimela napurigá ruyélege Onorúgame alué abé ꞌya bejtégame rió Isaíasi anilime napu ruyame nile napu Onorúgame anélige taꞌchó ochérachi Esusi. Anile:
\q
\v 18  ꞌWe aꞌlá eꞌnésibá.
\q Ye júkuru ne ꞌyuga nóchame.
\q Yeka ne chaꞌpíturu ne boꞌné.
\q Neka ꞌwe galé ye rió,
\q asíriga ganíliga ajtí ne ye rió ꞌyuga.
\q Neka ne alawala ꞌyama oláguru.
\q ꞌLige alué ꞌsímala suwábaga chojkégame ralámuli ruyea
\q alué napu ne najkí.
\q
\v 19  Alueka tabilé resí animela,
\q nibilé eꞌwele raꞌichámala,
\q nibilé sinámala
\q alemi napu weꞌká riógachi ju.
\q
\v 20  Alueka ꞌwe aꞌlá niraga etémala
\q alué ralámuli tabilé nígame
\q napu tabilé gayéname ju boꞌnepi nemía.
\q Alueka abisibi ꞌwe nulámala
\q napusí ꞌma aꞌlá sébali olá ralámuli napu nulá Onorúgame.
\q
\v 21  Suwábaga chojkégame ralámuli jena wijchimoba mochígame
\q ꞌwe aꞌlá bijchígimala ꞌwe aꞌlá guꞌírimia alué.\f + \fr 12:21 \ft Eꞌnesi Isaías 42:1-4. \f*
\s Jena ruwimela bariseo ruwíligo Esusi Remónisi aꞌwalila nígame ko
\p
\v 22 ꞌLiko Esusi bilé rió tabilé machílime oꞌtóleru, ꞌlige aminami tabilé gayéname nile alué rió raꞌicha, uꞌkuchípala remónisi ajchágame rió nile. ꞌLige Esusi ꞌma ꞌyóole, ꞌliko ꞌma maꞌchílile, ꞌlige aminami ꞌma gayénale raꞌicha.
\v 23 ꞌLige alué ralámuli napu najátale Esusi rukele aꞌbopi napurigá majáganti neraga:
\p ―¿Ye jule Esusi Rabí rijimala, alué napu ramué guꞌírimili ju? Tabilé machirúbá.
\p
\v 24 ꞌLige alué bariseo akisá alanichi alué ralámuli, ꞌlige anile:
\p ―Napuꞌlige buyana uꞌkuchípala remónisi ye rió, pe alué uꞌkuchípala remónisi oꞌnola nejílala aꞌwalite buyáname ju, alué uꞌkuchípala remónisi oꞌnola napu Belsebú anilime ju ꞌlige aminami Satanasi anilime ju.
\p
\v 25 Esusi ꞌwe aꞌlá machile alieti ꞌnata mochigo alué bariseo, alekeri anele:
\p ―Bilena ejiro pe aꞌbopi naꞌáwasa ralámuli, ꞌliko tabilé sirbe nímala alué ejiro. Abiena aꞌchigóriga ju ralámuli weꞌká riógichi mochígame, abiena alarigá ꞌínili ralámuli bilena galírale rijimá weꞌkaka napuíka riógame nisa ꞌlige pe naꞌáwame nisa aꞌboi, tabilé gayéname ju bilé tábiri nóchali newá.
\v 26 ꞌLige alué Satanasi maꞌchí pasa alué uꞌtabela remónisi, ¿ꞌlacha aꞌwálimalawé alué Satanasi alarigá ꞌsísaká? Tabilé gainámala boꞌné nila nóchali newá.
\v 27 ꞌLige ne maꞌchí pame nísaká alué uꞌkuchípala remónisi Belsebú aꞌwalílate, ¿chieri ꞌyame júkó aꞌwalí alué ꞌemi gompaniérola napuꞌlige buyáname ju alué uꞌkuchípala remónisi? Remónisi nejime júlé. ꞌÉmika tabilé remónisi ꞌsime kóríguru. ꞌLiko tabilé machigá aní ꞌemi neꞌchí chojkila neraga cheꞌwáa.
\v 28 Neka Onorúgame Alawala aꞌwalílate buyáname júkuru uꞌkuchípala remónisi. Yeka pe aniame ju Onorúgame ꞌma nulá ajtigó jena.
\p
\v 29 ’Bilé rió tabilé gainámala chigoa bilé rió aꞌwágame galílachi, alué rió aꞌwágame tabilé buluruga asisáká. Napuꞌlige alué rió buluruga ajtígichi, aꞌliko ꞌla gainámala tábiri chigoa.\f + \fr 12:29 \ft Onorúgame Alawala ꞌma bulugá ajchale Remónisi, alekeri ꞌla gayena ne uꞌkuchípala remónisi buyana. \f*
\p
\v 30 ’Tabilé neꞌchí oyérame ka pe ne saíla ju. Tabilé nejkura mochime ka alué oyérame ralámuli bailichi, alueka mejká jula mochime ju alé napu ne ajtí, napurigá olí boꞌá majárime ju. Alarigá ju alué ralámuli.
\p
\v 31 ’Abiena ruimé ne bilé raꞌíchali: Onorúgameka ꞌla eꞌkame júkuru suwábaga alué chátiri raꞌíchali napu raꞌíchame ju ralámuli, nobi tabiléchigo eꞌkame júkó alué ralámuli napu ꞌwe resí anegá raꞌíchame ju Onorúgame Alawala olagá.
\v 32 Jaré ralámuli ꞌwe gawéliga raꞌichasa Onorúgamete julárigame ꞌpa rewagáchika olagá, Onorúgameka abiena ꞌla eꞌkámala alué ralámuli. Onorúgame Alawala gawéliga raꞌichásaká, ꞌliko Onorúgameka tabilé siné eꞌkámala. Tabilé siné eꞌkámala jipe jena wijchimoba nibilé abé iꞌlibeko napuꞌlige mukusuga.\f + \fr 12:32 \ft Esúsika neꞌocha alué ralámuli aníligame Remónisi alawala ajchágame ko alué. \f*
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo bilé rojá ꞌwe aꞌlálaká aꞌká rakeme ko
\p
\v 33 ’ꞌWe aꞌlá repúpua bilé rojá ꞌliko ꞌla aꞌká rakémala. Bilé rojá tabilé aꞌlá repútigame, alueka tabilé aꞌká rakémala. Rakala eꞌnéniga machiame júturu pala ꞌla ka alué rojá o tabilé ꞌla ko ma.
\v 34 ¡ꞌÉmika pe napurigá sinowí ꞌkúchila júkuru! ꞌÉmika asíriga cha nokame ralámuli júkuru, ꞌlige ¿ꞌlacha aꞌká raꞌíchali raꞌichámiliwé ꞌemi, pe cha nokame ralámuli ke?
\v 35 Bilé rió ꞌwe aꞌlá ꞌnátame ka ꞌwe aꞌlá raꞌíchame júkuru, alué rioka ꞌwéchigo aꞌlá ꞌnátame nímime. Bilé rió tabilé aꞌlá ꞌnátame ka, alué rioka tabilé aꞌlá tábiri raꞌíchame júkuru, alueka pecha aꞌlá ꞌnátili ꞌnátame nímime.
\v 36 Neka aníguru, napuꞌlige raweli sébasa napurigá Onorúgame gustisia olámala, aꞌpílipi rió neraga ruimeli ju cha anigá eyéniligó.
\v 37 Mué raꞌichálila ꞌwe aꞌlá nejkúrisa napurigá tabilé narémala gastigo ꞌwe aꞌlá aꞌká nísaká alué raꞌíchali. Tabilé aꞌká nísaká alué raꞌíchali, ꞌliko mué waꞌlú gastigo narémala.
\s Jena ruwimela alué cha nokame ralámuli Esusi owíligo napurigá Esusi ꞌwe aꞌlá semátiri tábiri newámala
\p
\v 38 ꞌLiko jaré bariseo ꞌlige jaré Moisesi nila nulalí benírame anele Esusi:
\p ―Mué rió Onorúgame nila raꞌíchali benírame, ramueka ꞌwe eténili alué ꞌwe semátiri tábiri newachi mué,\f + \fr 12:38 \ft Eꞌnesi 16:1. \f* alué napu taꞌwesi rió gayéname ju newá.
\p
\v 39 ꞌLige Esúsika anele:
\p ―Ye ꞌwe iꞌnílime ralámuli, tabilé sébali olame napu najkí Onorúgame ꞌla sébali olámirisá, rejoa aníguru napurigá ne newámala ꞌwe semátiri tábiri napu tabilé gayéname ju ralámuli. Neka tabiléchigo newámalagó napurigá ꞌemi ꞌla machimela. Pe biꞌlepi tábiri newámala ne abé iꞌlibeko, pe alué napu ne newámili ju pe aba alieri nímala napu ikílige alué ꞌya bejtégame rió napu ruyame nile napu Onorúgame anele, Jonasi anilime.
\v 40 Alueka roꞌchí rojpálichi asálekurú bakiá rawé ꞌlige bakiá rukó, alué waꞌlú roꞌchí napu waꞌlú baꞌwichí oyame ju. Alarigá ikimela alué Onorúgamete julárigame ꞌpa rewagáchika, pachá jena gawichí boꞌimela bakiá rawé ꞌlige bakiá rukó.
\v 41 Alé weꞌká riógichi napu Jonasi rejcholi nejile, aleka Nínibe anilichi nile. Napuꞌlige alué ralámuli akisá alé alué rejcholi, ꞌla aꞌrélekuru alué chátiri ꞌnátali ꞌnata. Napuꞌlige ꞌemi ruyechi ne ye rejcholi, ꞌémika tabilé aꞌreme júkuru alué chátiri ꞌnátali ꞌnata. Neka abéchigo waꞌlú najtékame júkuru meꞌtigá alué Jonasi. Napuꞌlige seba raweli napu Onorúgame gustisia olámala alué ralámuli chátiri ꞌnátame, ꞌliko alué ralámuli Nínibe mochígame chojkila neraga cheꞌwámala ꞌemi tabilé ku guwana ꞌnátame koriká.
\v 42 Napuꞌlige sebasa raweli gastigo (juicio) narémichi ralámuli jipe ejperégame, alué waꞌlula mukí napu nulame nile alé Saba anilichi napu ꞌwe ꞌya bejtégame nile ku ajánamala aꞌlige rawé, ꞌlige raꞌichámala sairúgame neraga alué ralámuli jipe ejperégame olagá. Alué mukika napuꞌlige bijí ajagá asigá ꞌwe mejkaka nawálekuru gepumia alué Salomoni nila rejcholi ꞌwe benegá raꞌíchame, ꞌlige jipe jena ajtíkuru ne napu abé benegá raꞌíchame ju meꞌtigá alué Salomoni, ꞌlige ꞌémika tabilé gepúnili ne nila rejcholi.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo tabilé ꞌla ko alué chátiri nóchali aꞌrilía tabilé Onorúgame ꞌyuga ꞌnátame níriká
\p
\v 43 ’Napuꞌlige alué uꞌtabela remónisi maꞌchínasa bilé ralámulichi jami wakígichimi simime júkuru ꞌyásiga bilena ꞌwe aꞌlá suérikáchi resíbamia, nobi tabiléchigo rewame júkó.
\v 44 ꞌLiko regá anime ju: “Ku simé ne napu ajtí alué rió napu ne galila nílige, ꞌlige ku pachágana bajkimé ne, alé pacháganaka ne galílachi kame.” ꞌLige ku alé sébaga ꞌwe aꞌlá biꞌwigá ilígame eteme ju abé ꞌla gatérigime pechítigame, (pe tabilé cheꞌsime neraga etéwili ju alué rió. Abirigáchigo tabilé ajchágame kéréko Onorúgame Alawala pachágana sulachí.)
\v 45 ꞌLiko alué uꞌtabela remónisi chéchigo gichao uꞌkuchípala remónisi, abéchigo enátiri napabume ju, ꞌlige suwábaga alué lakí remónisi alé pachágana alué riochi moꞌime ju. ꞌLige alué rioka abéchigo cha nokame nímala meꞌtigá bajchabé rawé. Alarigá ikimela ye ralámuli tabilé aꞌká. Pe iꞌsínimi aꞌreme júkuru ꞌemi alué chátiri nóchali, ꞌlige ꞌemi tabilé ajchágame nísaká Onorúgame Alawala aꞌkinana rawé, abéchigo cha nokame gainámala ꞌemi.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo chieri ko eyela ꞌlige bonila ꞌlige waíla
\p
\v 46 Napuꞌlige Esusi bijí raꞌicha ilígichi ralámuli ꞌyuga, sébale Esusi eyela ꞌlige suwábaga alué nasípasi bonila ꞌlige nasípasi waíla alé maꞌchige. ꞌLige maꞌchige jale Esusi ꞌyuga raꞌichánilia.
\v 47 ꞌLige bilé rió anele Esusi:
\p ―Mué eyela ꞌlige mué bonila ꞌlige mué waíla maꞌchige jawí, mué si raꞌichánilirí.
\p
\v 48 ꞌLige Esusi anele alué napu simile ruimea:
\p ―¿Chieri júkó ne eyela, chieri júkó ne bonila ꞌlige ne waíla?
\p
\v 49 ꞌLiko eꞌnénele alué oyérame, ꞌlige majoga regá anile:
\p ―Ye ne ꞌyuga járome ralámuli júkuru ne eyélaka ꞌlige ne bonila ꞌlige ne waíla.
\v 50 Apiépiri napu ekí ꞌla eꞌwame ju napurigá nulá ne Oꞌnola Onorúgame, alué napu ꞌpa rewagachi ajtí, suwábaga alué júkuru ne bonila ꞌlige ne waíla ꞌlige ne eyela.
\c 13
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo bilé tétali rejcholi bilé rió riꞌligó weroka echame
\p
\v 1 Aꞌlige rawé Esusi ꞌma simile alé galírale asigá ꞌlige ꞌmi waꞌlú baꞌí ilígichi suwékimi asíbale.
\v 2 ꞌLige asíriga weꞌká ralámuli napuíle alé napu asale Esusi. ꞌLige alekeri alé bárkochi ꞌmole Esusi, ꞌlige suwábaga ralámuli alé baꞌwichí suweke jale.
\v 3 ꞌLiko Esusi chojkile ralámuli beniria weꞌká tétali rejcholi. Regá anele:
\p ―Bilé rió riꞌligó echimea simile weroka.
\v 4 Jaré pe uꞌkabi talí boichimi rujsule. ꞌLige chulugí jsile, ꞌlige ꞌma goꞌale alué riꞌligó.
\v 5 ꞌLige jaré talí pe ꞌwe rejtérale rujsule, tabilé ꞌme waꞌlú ajtígichi weꞌé, ꞌlige yati yaꞌwile.
\v 6 ꞌLige rayénilite ꞌma wakíbale alué riꞌligó yaꞌwisá, pecha reꞌlé nawégame níligame.
\v 7 ꞌLige jaré asíriga roꞌrúgachi rujsule wejchá jágichi. ꞌLige ꞌma ꞌyale alué wejchá sawala, ꞌliko tabilé gayénale alué riꞌligó eꞌwele oꞌchera.
\v 8 ꞌLige jaré talí ꞌwe aꞌlá weꞌégachi rujsule, ꞌlige alueka ꞌwe aꞌlá yaꞌwile ꞌlige asíriga ꞌla ꞌwíliru. Jaré riꞌligó mulalá bilé siento riꞌligó rakele. ꞌLige jaré usánisa makué rakele. ꞌLige jaré baisá makué rakele.
\v 9 ꞌEmi ꞌla najkégame níriká napurigá akiboa, asíriga ꞌla gepúlime júkuru ye raꞌíchali.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo chonigá tétilite benírame ko ralámuli
\p
\v 10 ꞌLiko alué Esusi ꞌyuga járome aꞌbé mochíbale napu asale alué Esusi, ꞌlige regá anele alué Esusi:
\p ―¿Chonigá alarigá anéché mué alué ralámuli alué tételite peka ꞌla námame kachi alarigá raꞌíchachi mué?
\p
\v 11 ꞌLige Esúsika anele:
\p ―ꞌÉmika ꞌwe aꞌlá maꞌchígime ruyémala ne napu tabilé námale ꞌemi. ꞌLige uché jaré ralámulika tabilé ꞌla maꞌchígime ruyémala ne, napurigá alué ralámuli tabilé peꞌtá námaka ejtebímala rekó ꞌwe aꞌlá akee ꞌlige rekó ꞌwe aꞌlá etee.
\v 12 Alué napu ꞌla námame ju bilé raꞌíchali rejcholi ruilía churigá nulame ko Onorúgame, Onorúgameka uché rajpé ꞌyámili ju ꞌnátili. Alué napu tabilé námame ju ꞌlige tabilé beninálime ju Onorúgame tabilé lisensia ꞌyámala napurigá benimela, ꞌliko alué uꞌkabi napu námame ju ꞌma weꞌkuámala.
\v 13 Alekeri alarigá raꞌicha ne, napugiti alueka rekó ꞌla etee, tabilé eteme kame, ꞌlige aminami rekó ꞌla akeme ke, tabilé akeme kame, ꞌlige aminami tabilé námame rekó ꞌla akeme ke.
\v 14 Alarigá ikíbá napurigá sébali ikimela napu anele Onorúgame ꞌya alué rió Isaíasi anile. Regá anele:
\q Rekó akeme ke Onorúgame nila raꞌíchali,
\q tabiléchigo námame júkó.
\q Rekó ꞌwe aꞌlá eteme ke, tabiléchigo námame júkó.
\q
\v 15 Jipe ejperégame ralámulika tabilé aꞌlá ꞌnátame ju,
\q ꞌma naꞌole najkala
\q ꞌlige ꞌma busílatiri ꞌma naꞌole
\q napurigá tabilé etémala
\q ꞌlige napurigá tabilé akimela,
\q ꞌlige napurigá tabilé ꞌla námamala alué,
\q napurigá tabilé ku smela,
\q ꞌlige napurigá ꞌyómala ne.\f + \fr 13:15 \ft Eꞌnesi Isaías 6:9-10. \f*
\p
\v 16 ’Onorúgame ꞌwe ganíliga ajtí napugiti ꞌemi ꞌwe aꞌlá maꞌchílime buségame kame, ꞌlige aminami ꞌwe aꞌlá akeme najkégame kame ꞌemi.
\v 17 Neka ꞌla bijchiá aníguru. Asíriga weꞌká mochile ꞌwe ꞌya alué napu ruyame nile napu Onorúgame anele, ꞌlige aminami asíriga weꞌká ralámuli ꞌwe aꞌlá, ꞌlige asíriga eténilie ye tábiri napu ꞌemi etiá jipe, tabiléchigo etéliko ꞌlige aminami asíriga gepúnilituru alué ye raꞌíchali napu ꞌemi gepua mochí jipe, pecha iꞌtéligime ye raꞌíchali.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo alué tétali alué rió riꞌligó echágame
\p
\v 18 ’ꞌWe aꞌlá gepuwa chonigá anime ko alué tétali bilé rió echame riꞌligó.
\v 19 Ralámuli alué raꞌíchali gepume, alué napu ruyame ju alarigá nulame ko Onorúgame ralámuli alawálachi, ꞌlige pe tabilé námame ju, pe napurigá alué talí napu boichimi rujsule alarigá ju ꞌemi. Nawame ju Remónisi ꞌlige ꞌma bujeme ju peꞌkabi raꞌíchali napu ꞌla námale.
\v 20 Alué talí napu rejtérale rujsule, alueka pe napurigá ralámuli raꞌíchali gepume ꞌwe semáriga, pe alarigá ju,
\v 21 nobi tabiléchigo ꞌla reꞌlesi nawégame júkó, tabilé weꞌlisi oyérame ju Onorúgame. Napuꞌlige ralámuli cha anisá alué ralámuli olagá, ꞌwe gawélesa Onorúgame oyérame kóriká, ꞌliko alué ralámulika ꞌma aꞌreme ju alué ꞌwe aꞌlá raꞌíchali oyeria.
\v 22 Alué talí wejchégichi rujsúkame ka, alueka pe napurigá ralámuli pe tábiricho ꞌwe korume pe alarigá ju, alué ralámuli napu ꞌwe korume ju oꞌpacha, goꞌame ꞌlige aminami enomí. ꞌLiko ꞌma aꞌreme ju Onorúgame raꞌichálila oyeria.
\v 23 Alué talí ꞌwe aꞌlá weꞌechi echerúgime ka, alueka ju napurigá ralámuli Onorúgame raꞌichálila gepume, pe alarigá ju. ꞌLige ꞌwe aꞌlá námame ju alué ralámuli, ꞌlige asíriga ꞌla eꞌwame ju napurigá aní Onorúgame nila raꞌíchali. Jaré alué ralámuli napurigá riꞌligó mulalá, alué napu bilé siento rakégame ju, pe alarigá ju. ꞌLige jaré napurigá usánisa makué rakégame, pe alarigá ju. ꞌLige jaré napurigá baisá makué rakégame, pe alarigá ju.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo Remónisi boꞌné gompaniérola moꞌáligo alé Onorúgame oyérame ralámulichi
\p
\v 24 Esusi uché bilé tétali ruwile, regá anile:
\p ―Napuꞌlige ralámuli ꞌla oyérasa napurigá nulá Onorúgame, pe napurigá bilé rió riꞌligó echágame ꞌwe aꞌlá weꞌé boꞌígichi, pe alarigá ju.
\v 25 Napuꞌlige gojchigá biꞌtígichi, sairúgame bajkile alemi echerúgichi ꞌlige alé echale alué chátiri gajsalá rakala. ꞌLige napieri riꞌligó alieri yaꞌwime nile alué gajsalá. ꞌLige ꞌma simile alué sairúgame alué gajsalá rakala echisá.
\v 26 Napuꞌlige riꞌligó oꞌchérasa, ꞌma mulele alué riꞌligó, aꞌlige kulí maꞌchí néréle alué chátiri gajsalá nerugo alé riꞌligó echégichi.
\v 27 ꞌLiko nóchame alé riꞌligó echégichi, simíbale ruyemia alué riꞌligó echágame. Regá anele: “Mué, ¿ꞌla aꞌká ke alué talí napu mué echálige? ¿Kócheka maꞌchínalepeché alué chátiri gajsalá?”
\v 28 ꞌLige anile riꞌligó echágame: “Bilé sairúgame nokálegeréko alieti echá.” ꞌLige alué nóchame rukele alué riꞌligó echágame rió: “¿Pala simawa alué chátiri gajsalá boꞌnaboa?”
\v 29 ꞌLige anile alué rió riꞌligó echame: “Tase, pecha ꞌla nímalawé, pe riꞌligó ꞌyúriga boꞌnuímaleké.
\v 30 Pe aꞌréwagó napurigá riꞌligó ꞌyuga oꞌchéramala. Napuꞌlige ꞌwílichi ne boꞌné nulémala ralámuli nóchame napurigá rojániga napabúmala alué chátiri gajsalá, ꞌlige bulugá roꞌigá eꞌkósamala. ꞌLige riꞌligoka abé nujubá gatewa rekóachi.” (Alué chátiri gajsalaka pe napurigá Remónisi gompaniérola ju.)
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo chukime ka ralámuli napuꞌlige oꞌwina oyeria
\p
\v 31 Esusi abiena ruwile uché bilé tétali. Anile:
\p ―Napuꞌlige Onorúgame chojkichi nulá ralámuli alawálachi, pe napurigá gilibá aꞌlásini echerúgime ꞌwe aꞌlá weꞌechi, pe alarigá ju.
\v 32 Asíriga uꞌkichí ju alué talí aꞌlásini rakala, ꞌlige asíriga eꞌwele ochérame ju alué gilibá yaꞌwisá, meꞌtigá alué riꞌligó. ꞌLige chulugí jsime ju ꞌlige alé kábame ju.\f + \fr 13:32 \ft Alé Israélika alué gilibá aꞌlásini ꞌwe ꞌya nerúgame ꞌwe reꞌpá jágame ochérame nile alué gilibá aꞌlásini. \f*
\p
\v 33 ꞌLige uchéchigo bilé tétali ruwile Esusi ralámuli beniria. Regá anile:
\p ―Napuꞌlige Onorúgame chojkichi nulá ralámuli alawálachi aꞌchigóriga ju napurigá bilé mukí napu ꞌwile peꞌtá kawali, napu baꞌraga roꞌele alé arínachi ꞌlige alué kawali baꞌrárigame bochígimi nabale alué arínachi.
\p
\v 34 Esusi pe tétalicho raꞌíchale ralámuli ꞌyuga, pe alarigacho ruyele.
\v 35 Alarigá raꞌíchale Esusi napurigá ꞌla alarigá ikimela napurigá anile alué ꞌya ajtígame rió napu ruyame nile napu Onorúgame anele. Regá anile alué rió:
\q Pe tétalicho ruyema ne ralámuli.
\q Regá ruyema ne ralámuli alué raꞌíchali
\q napu ꞌwe nóchali kame ju námalia.
\q Napusí Onorúgame newálige ye gawí,
\q ralámulika tabilé námale ye tétali.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo choniame ka alué riꞌligó tétali ꞌlige alué gajsalátiri
\p
\v 36 ꞌLige Esusi ꞌma ku júlale suwábaga ralámuli napu mochile alemi, ꞌlige bajkile alé pachá galírale ꞌlige alué ꞌyuga járome anele alué Esusi:
\p ―Mué Waꞌlula, ruyérigó ramué choniame ju alué gajsalá riꞌligochi jágame.
\p
\v 37 ꞌLige anile Esusi:
\p ―Alué napu ꞌwe aꞌlá talí echame ka, alueka pe Onorúgamete julárigame ju ꞌpa rewagáchika.
\v 38 Alé weꞌéchika napu echale alué talí echame, aleka pe napurigá wijchimoba ju. Alué ꞌwe aꞌlá talí aniáká, alueka pe ralámuli ꞌwe aꞌká ralámuli aniame ju, alué napu ꞌla aꞌreme ju napurigá Onorúgame nulámala. Gajsalá aniáká alueka pe ralámuli Remónisi oyérame aniame ju.
\v 39 Alué sairúgameka napu echale alué chátiri gajsalá, alueka pe Remónisi kéré. ꞌLige alué ꞌwílime aniáká, alueka napuꞌlige gawí amulí suwíbachi aniame ju. ꞌLige alué ꞌwime aniáká, alueka santo ánjeli aniame ju.
\v 40 Aꞌchigóriga napurigá oliame ju alué chátiri gajsalá, aꞌchigóriga oláwili ju alué Remónisi oyérame napuꞌlige ye gawí suwíbachi. ꞌEmi ꞌwe aꞌlá machí pe naꞌichí ꞌlúlime ko alué chátiri gajsalá.
\v 41 Alué rió Onorúgamete julárigame ꞌpa rewigáchika, alueka santo ánjeli nulémala napurigá aꞌminá ꞌlúmala alué chátiri ralámuli jena wijchimoba mochígame, alué napu chátiri ꞌnátili ꞌyame ju uché jaré ralámuli, alé napu Onorúgame nulame ju.
\v 42 ꞌMa naꞌichí ꞌlúpua. ꞌLige alué chátiri ralámuli nalá mochímala ꞌwe resí níliga, ꞌlige majaga.\f + \fr 13:42 \ft Mateo anile: “Chiꞌnámala ramelá.” \f*
\v 43 ꞌLiko ralámuli ꞌla sébali olame napurigá nulá Onorúgame, alueka napurigá Onorúgame alarigá nímala. ꞌÉmi ralámuli ꞌwe aꞌlá najkégame níriká, ꞌla ꞌwe aꞌlá gepuwa ye raꞌíchali.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo Onorúgame nulachi ꞌwe najtékame ko
\p
\v 44 ’Napuꞌlige Onorúgame ꞌwe aꞌlá semáriga nulachi ralámuli alawálachi, pe napurigá enomí weꞌechi tótigame, alarigá ju. Bilé rió weꞌká enomí tótigame rewisá, abajá nasosa weꞌete oꞌpóliga. ꞌLiko asíriga raꞌsáligá asimela alué rió, ꞌma simela ralinemia suwábaga tábiri napu ekí tábiri nígame ju boꞌné. ꞌLige alué enomite ralimela alué gawí napurigá boꞌné niga neraga asimela alué enomí.
\p
\v 45 ’Abiena napuꞌlige Onorúgame ꞌwe semáriga nulachi ralámuli alawálachi, pe aꞌchigóriga ju napurigá bilé rió ralinega nóchame, rejté ꞌyaga eyéname alué ꞌwe rojsákame reꞌwame baꞌwichí nerúgame napu “perla” anilime ju yolí raꞌíchaga.
\v 46 Napuꞌlige rewisá bilé ꞌwe aꞌlá jino rejté “perla” alué napu ꞌwe najteme ju, ꞌlige alué rioka ralinémala napu ekí tábiri ni boꞌné, ꞌlige alué enomite ralimela alué ꞌwe jino rejté. ¿Pala ꞌla námata ꞌemi ye tétali?
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo Onorúgame ralámuli wanápimio alué tabilé aꞌká ꞌwe aꞌká ralámulichi mochígame
\p
\v 47 ꞌLige Esusi uchéchigo bilé tétali ruyele ralámuli churigá nulamio Onorúgame ralámuli ꞌyuga. Regá anile:
\p ―Pe napurigá bilé morali roꞌchí iꞌmula baꞌwichí pasa bilé rió roꞌchí iꞌmume, weꞌká buinasa napu ekí roꞌchí oyame ju baꞌwichí.
\v 48 Napuꞌlige bochisa alé morálichi, alué roꞌchí iꞌmúmeka ꞌmi suwemi oꞌtome ju alué morali, ꞌlige alé mochíbame ju abé aꞌkalala roꞌchí rojana, alué ꞌlina roꞌámala waná atabechi. ꞌLige alué taꞌmé aꞌkátirika alueka ꞌma ꞌlúmala.
\v 49 Alarigá nímala napuꞌlige gawí suwíbachi. Santo ánjeli buyámala ralámuli wanápamia alué cha nokame alé aꞌká ralámuli mochígichi.
\v 50 ꞌLige alué cha nokame ralámulika ꞌma naꞌichí ꞌlúpili ju, asíriga enárikáchi rajachi. ꞌLige nalámala alué cha nokame ralámuli ꞌwe resí níliga.
\p
\v 51 ꞌLige Esusi rukele:
\p ―¿ꞌLa námilia ꞌemi ye weꞌká tétali?
\p ꞌLige anile alué Esusi ꞌyuga járome:
\p ―Ramueka ꞌla námilia.
\p
\v 52 ꞌLige Esusi anele:
\p ―Bilé rió napu benírame ju Moisesi nila nulalí napu ꞌwe aꞌlá benime ju churigá nulame ko Onorúgame, alueka pe napurigá bilé rió galí nígame, alarigá ju. Rekóachi maꞌchí buyáname ju tabiri oꞌchéranti ꞌlige nuebo abiena. Alué rioka ꞌla machimela Onorúgame raꞌichálila, alueka ꞌla námamala ꞌya nerúgame rejcholi ꞌlige jipe nerúgame rejcholi abiena, alué napu ne ruwí.
\s Jena ruwimela Esusi simíligo Nasareta napu bejtégame nílige ꞌya
\p
\v 53 Napuꞌlige Esusi ꞌma guwárisa ye tétali ruyá, ꞌwe ilile uchéchigo bilénami simiá.
\v 54 Napuꞌlige sebasa alé weꞌká riógichi napu bejtégame nílige alué boꞌné Esusi reꞌmalí ka (Nasareta anilichi), chojkile ralámuli raꞌíchali beniria alé uꞌtá reꞌobachi “sinagoga” anilime. ꞌLige ralámulika ꞌwe eꞌnegá jale. Pe laa jale alué ralámuli:
\p ―¿Koche benílepeché suwábaga ye raꞌíchali? ¿Koche narélepeché aꞌwalí napurigá newámala ye ꞌwe semátiri tábiri napu tabilé gayéname ju newá ralámuli? ―regá rukele aꞌbopi raꞌíchaga—.
\v 55 ¿Tacha ye ju alué sía ꞌlige mesa newame inolá alué napu José anilime nílige? ¿Tacha ye ju alué María ranala? ¿Tacha ye ju alué Jacobo baꞌchila ꞌlige José ꞌlige Simoni ꞌlige Jurasi?
\v 56 ¿Tacha jena ejperégame ju alué rió waíla jena weꞌká riógachi? ¿Koche benílepeché ye rió suwábaga alué tábiri?
\p
\v 57 Alekeri alué ralámuli majale ꞌlige tabilé beninálile alué rejcholi. Alekeri Esusi anele alué ralámuli:
\p ―Bilé raꞌíchali nerú regá anime: “Bilé rió napu ruyame ju napu ané Onorúgame eyénachi alé napu ochérame ju, aleka tabilé niraga etélime ju. Uché bilénami einásaká, ꞌwe aꞌlá nirálime ju. ꞌEmi alarigá nokáguru neꞌchí ꞌyuga.”
\p
\v 58 Alué ralámuli tabilé bijchígale alué Esusi raꞌichálila, alekeri alué Esusi tabilé weꞌká ralámuli saꞌwale.\f + \fr 13:58 \ft Eꞌnesi glosario “milagro’’.\f*
\c 14
\s Jena ruwimela Erore nuláligo napurigá meꞌliboa Juani
\p
\v 1 Aꞌkinana rawé Erore, alué napu waꞌlula nílige alé Galilea anilime ejiro, akele alarigá nóchame ko Esusi.
\v 2 ꞌLiko alué Erore anele alué boꞌné ꞌyuga nóchame:
\p ―¿Chieri júpeché alué Esusi anilime? Siné kachi pe Juani kerékó, alué napu ralámuli rewarame nílige. Siné kachi ꞌma ku ajánalegerékó. Alekeri ꞌla nígame nisa aꞌwalí napurigá saꞌwámala ralámuli napu ꞌma tabile saꞌwimeli nile.
\p
\v 3 Aluéchigo boꞌné Erore nuláligime Juani chaꞌpíniliga abé ꞌyabé ꞌlige ꞌma galírale bajchale karénate bulugá pe alué Eroríasi chojkila gite napu Belipe upila nile alué boꞌné Erore baꞌchila. Alué Belípeka seꞌnú eyégame nile.
\v 4 Juánika anélige alué Erore tabilé ikiárekó alué mukí rewisá alué Belipe ꞌyula. Alarigá anélige alué Juani:
\p ―Tase ꞌyula neraga asiboa alué mukí, alué mué bonila upila.
\p
\v 5 Alésíko alué Erore ꞌwe meꞌlináliga etele Juani, pe iligá ꞌwe majale ralámuli. Ralámulika ꞌwéchigo ꞌla niráligime alué Juani, ꞌla machíligame Onorúgame nila raꞌíchali nareme níligo.
\v 6 ꞌLige napuꞌlige bamíbali sebárichi alué Erore, Erore bilé piesta newale. ꞌLige alué mukí iwé Eroríasi ranala yawile alé piéstachi.\f + \fr 14:6 \ft Eꞌnesi San Mateo 6:22. \f* ꞌLige alué Erore asíriga galele alué iwé yawisá.
\v 7 ꞌLige alué Erore asíriga weꞌká eꞌkarúgame tábiri ꞌyámoríle alué iwé yawigórika, napu ekí tábiri najkió ꞌyámoríle, ꞌlige aminami suwábaga ralámuli akele napu anile.
\v 8 ꞌLiko alué iweka anile:
\p ―Neka najkí napurigá jeka aꞌpámala mué Juani moꞌola bilé bejtólichi ajchagá.
\p Alarigá anile ꞌmáchigo ꞌla anérigime níligame eyélate.
\p
\v 9 ꞌLiko asíriga weꞌká ꞌnátale alué waꞌlula Erore. Tabilé ꞌla nerale, ꞌlige ꞌmáchigo akéleko suwábaga ralámuli napurigá anílige alué waꞌlula Erore weꞌká eꞌkarúgame ꞌyámoríligo.
\v 10 Alekeri nulale napurigá rijpunawa alué Juani moꞌola. ꞌLiko ꞌma gujtachí rejpináleru Juani.
\v 11 ꞌLige bejtólichi ajchigá aꞌpáliru alué Juani moꞌola, ꞌlige alué iwé ꞌyáleru, ꞌlige alué iweka eyela ꞌyale.
\p
\v 12 ꞌLiko Juani gompaniérola ralámuli jsile ꞌlige ꞌma oꞌtole alué Juani gatemia. ꞌLige simíbale Esusi ruyemia.
\s Jena ruwimela Esusi goꞌame ꞌyáligo weꞌká ralámuli
\p
\v 13 Napuꞌlige alieti akisá alué Esusi, ꞌma simile bilé bárkochi ꞌmi bilena tabilé riógachi. ꞌLige ralámuli machile alemi simiá enáligo alué Esusi, ꞌlige alué ralámuli ꞌma simíbale ꞌmimi wijchí jaga napu sebámili nile Esusi.
\v 14 Napuꞌlige sebasa Esusi bárkochi, asíriga weꞌká ralámuli etele, ꞌlige asíriga naꞌtemaka etele, ꞌlige ꞌyole napu ekí nayume nile alemi sígame ralámuli.
\v 15 Napuꞌlige ꞌma alí kachi, alué makué oká Esusi ꞌyuga járome ralámuli anele Esusi:
\p ―Asíriga tabilé ꞌwesi riógachi ju jena. ꞌLige ꞌma alí júkuru. Juláwaguru ralámuli napurigá ꞌmi aꞌtabemi riógachi simámala goꞌame ralimea.
\p
\v 16 ꞌLige Esúsika nejele:
\p ―Tabilé asemi julawa, aba jena mochíralekó oꞌmaka. ꞌEmi aꞌboi ꞌyáwaguru goꞌame napurigá goꞌmela ralámuli.
\p
\v 17 ꞌLige anile alué oyérame:
\p ―Pe malígipi baní nerúgerékeꞌé ꞌlige pe okabi roꞌchí.
\p
\v 18 ꞌLige anile Esusi:
\p ―Jeka oꞌtosígó alué baní ꞌlige roꞌchítiri.
\p
\v 19 ꞌLige nulale napurigá iꞌkilí mochíbamala ralámuli alé wijchí gajsalachi amoba. ꞌLige napuꞌlige uꞌsá alué maligi baní ꞌlige alué oká roꞌchí, anele Onorúgame:
\p ―Cheliérabá mué Oꞌnó Onorúgame.
\p ꞌLige aꞌtabé chiꞌwánale alué baní. ꞌLige ꞌyale alué makué oká boꞌné ꞌyuga járome napurigá ralámuli ꞌyámala.
\v 20 Suwábaga ralámuli goꞌale ꞌlige asíriga bosaga ejtebile alué baní goꞌsá roꞌchí ꞌyúriga. ꞌLige alué oyérame napubule aꞌtabé rasíriginti alué baní ꞌlige roꞌchí ꞌlige atabechi ajchale. ꞌLige makué oká atabé bochile.
\v 21 Weꞌká ralámuli goꞌale, riótiri, ꞌlige umugítiri, ꞌlige uꞌkuchítiri, maligi mili nile pe eꞌwele riocho.
\s Jena ruwimela Esusi amoba baꞌichí enáligo
\p
\v 22 Peꞌtá iꞌlibeko Esusi júlale alué makué oká boꞌné ꞌyuga járome napurigá bárkochi jímamala napurigá simámala uché bilena. ꞌLige Esúsika alé rejpile.
\v 23 Napuꞌlige ꞌma ralámuli simasa, ꞌliko Esusi ꞌma simile bilena rabó Onorúgame ꞌyuga raꞌichamia. ꞌLige ꞌma chonasa, alué Esúsika pe biꞌneli asale.
\v 24 ꞌLige bárkoka ꞌma ꞌmi nasipa waꞌlú baꞌwichí enale, ꞌlige asíriga iwégame ekénale alemi enágichi alué barko. ꞌLige aminami asíriga reꞌpá ilírole alué baꞌwí, aꞌwágame chíbale baꞌwí alé bárkochi oꞌweka neraga. Tabilé gayénale simiá.
\v 25 ꞌLige ꞌma amulí cheꞌlachi, Esusi simile oꞌweti iligá baꞌichí amoba alé ꞌmi napu barko enale.
\v 26 Napuꞌlige alué Esusi ꞌyuga járome etesa Esusi alé baꞌichí amoba enágichi, asíriga majale.
\p ―¡Pe chuꞌí káwé alué! ―anile.
\p ꞌLige bochí anile majaga.
\p
\v 27 ꞌLige Esúsika anele:
\p ―¡Tase majawa, pe ne ju!
\p
\v 28 ꞌLige anile alué Pegro:
\p ―Mué Waꞌlula Esusi nísaká, neꞌchí nulébá napurigá ne baꞌichí amoba teka enegá sebámala napu mué ilí.
\p
\v 29 ―Jeka simígó ꞌliko ―anile alué Esusi.
\p ꞌLiko alué Pegro reꞌkísele bárkochi, ꞌlige amoba baꞌichí enale ꞌmi alé simiá napu ilile alué Esusi.
\v 30 Napuꞌlige ne nílasa ꞌwe ekao, ꞌma majale. ꞌLige iꞌkilí bokuíle alé baꞌwichí, ꞌlige napuꞌlige ꞌma bokuía, eꞌwele raꞌíchaga bayele Esusi:
\p ―¡Muérigo Waꞌlula, maꞌchí paki neꞌchí!
\p
\v 31 ꞌLige Esúsika yati chaꞌpile sekate, ꞌlige anele:
\p ―¡Mueka ꞌwe pee bijchígame ju!
\p
\v 32 Napuꞌlige ꞌma okáraga jímasa ku bárkochi, ꞌliko ꞌma asíbale eká.
\v 33 ꞌLiko suwábaga rió napu ekí mochílige alé bárkochi, asíriga ꞌla neraga etele Esusi, ꞌlige anele:
\p ―ꞌLa bijchiá mueka ꞌla Onorúgame Inolá júkuru.
\s Jena ruwimela Esusi ꞌyóligo weꞌká nayume
\p
\v 34 ꞌLige sébale alé ejiro Genesareta anilichi.\f + \fr 14:34 \ft Tabilé bajunile naꞌlé boꞌnálige. \f*
\v 35 Napuꞌlige alé ejperégame ralámuli machisá alé ajtigó Esusi, júlale jaré ralámuli napurigá chejaré ralámuli ruyémala alé aꞌbemi mochígame suwábaga. ꞌLige ralámulika suwábaga nayúkame aꞌpagá jsile.
\v 36 ꞌLige alué ralámuli napu nayúkame aꞌpagá jsile lisensia tánele Esusi napurigá alué nayúkame Esusi oꞌpáchilichi chébimia. Suwábaga napu ekí chébale alé Esusi oꞌpáchilichi, ꞌma saꞌwile.
\c 15
\s Jena ruwimela Esusi aníligo tachíriko alué chátiri alawégame newame ralámuli
\p
\v 1 ꞌLige jaré bariseo ꞌlige jaré alué Moisesi nila nulalí benírame Rusalénika sígame, sébale alé Esusi ajtígichi. ꞌLige anile Esusi olagá:
\p
\v 2 ―Mué ꞌyuga járome ka tabilé ꞌla sébali olá alué nulalí panígilime napu nulale alué ꞌya mochígame. ¿Chonigá alarigá nokame ju? Alueka tabilé panígime ju napuꞌlige goꞌame goꞌmea napurigá nokiame niru ramué.\f + \fr 15:2 \ft Alué ralámulika mayele ꞌla panígisaká ꞌliko ꞌla raꞌsálagá asimeo Onorúgame. \f*
\p
\v 3 ꞌLige Esúsika rukele:
\p ―ꞌÉmika ¿chonigá tabilé ꞌla sébali oliágó napu nulale Onorúgame ꞌwe ꞌya? Pe aꞌlá sébali olame júkuru ꞌemi nulalila.
\v 4 Regá nulale Onorúgame: “ꞌLa niraga etewa aꞌboi oꞌnola ꞌlige aꞌboi eyélatiri.” ꞌLige abiena nulale: “Napuyépiri napu chíbiriga raꞌíchame ju oꞌnola olagá ꞌlige eyela olagá, alueka meꞌliboli ju.”
\v 5 ꞌÉmika anime júkuru ꞌwe aꞌlá ko bilé rió regá anea oꞌnola eyélatiri: “Tabilé nejkúrimala ne, neka Onorúgame ꞌyámolá suwábaga napu ekí nígame ju ne”,
\v 6 ꞌlige apiépiri napu anime ju regá, ꞌma tabilé guꞌírimili ju boꞌné oꞌnola ꞌlige eyela. Neka aníguru ꞌma tabilé ꞌla sébali olame ko ꞌemi alué napu nulale Onorúgame, tabilé ꞌla nirá ꞌemi Onorúgame nila nulalí, ꞌlige pe ꞌemi aꞌboi nila ꞌnátili chaꞌpigá mochigo ꞌemi.
\v 7 ¡ꞌÉmika ꞌla tabilé ꞌnátanti! ꞌÉmika asíriga ꞌla semáriga raꞌíchame júkuru kaka raꞌichálilaká, nobi tabiléchigo ꞌla ꞌnátame kéréko ꞌemi aꞌboika, ꞌlige tabilé ꞌla sébali olame ju ꞌemi. Alué ꞌya bejtégame Isaíasi anilime rió napu ruyame nile napu Onorúgame anele, osale napurigá anílige Onorúgame. Asíriga ꞌla maꞌchígime anile pe ꞌemi olagá. Regá osale:
\q \v 8  Ye ralámulika asíriga ꞌla semáriga raꞌíchame júkuru neꞌchí olagá,
\q ne napu ju Onorúgame,
\q tabiléchigo oyérame júkó neꞌchí.
\q Pe seꞌwináriga ꞌnátame ju.
\q \v 9  ꞌWe aꞌlá nerame korime ju neꞌchí,
\q tabiléchigo ꞌla nirame kéréko,
\q ꞌwe aꞌlá semáriga raꞌicha
\q nobi pe ralámuli nulalila benírame kame,
\q tabilé Onorúgame nulalila.\f + \fr 15:9 \ft Eꞌnesi Isaías 29:30. \f*
\p
\v 10 ꞌLige Esúsika alué weꞌká ralámuli bayele, ꞌlige regá anele:
\p ―ꞌLa ꞌwe aꞌlá gepuwa. ¿Pala ꞌla námata ꞌemi?
\v 11 Bariséoka anime ju Onorúgame tabilé ꞌwimio alué rió goꞌame goꞌsá tabilé panígisa. Neka aníguru tabilé chéré Onorúgame níriká goꞌame ka bajkime ju bilé ralámulichi. Onorúgame níriká abé najtékame ju alué raꞌíchali napu buyame ju chuꞌálachi. Chátiri raꞌíchali buyásaká ꞌliko Onorúgame tabilé eꞌwémala alué rió.
\p
\v 12 ꞌLiko alué Esusi ꞌyuga járome aꞌbé jábele, ꞌlige rukéliru alué Esusi:
\p ―¿Machí mué alué bariseo tabilé ganíliga ejtebíligo alué mué raꞌichálila ajkisá?
\p
\v 13 ꞌLige Esúsika nejele:
\p ―Napiépiri gajsalá, rojátiri, tabilé ne Oꞌnola ꞌpa rewagachi ajtígame echágame, alueka ꞌma boꞌnarúgme nímala.\f + \fr 15:13 \ft Yeka aniame kéré, Onorúgame ꞌma chajkena aꞌremio apiépiri ralámuli o apiépiri raꞌíchali napu tabilé Onorúgame nila ju. \f* Alarigá ikimela alué bariseo.
\v 14 Pe aꞌréwagó. Pe napurigá bilé rió tabilé maꞌchílime uché jaré tabilé maꞌchílime oꞌtome, pe alarigá ju. Bilé rió tabilé maꞌchílime uché bilé rió tabilé maꞌchílime oꞌtome pe okáraga rujsúmala bilena rejkolichi.
\p
\v 15 ꞌLiko Pégroka anele Esusi:
\p ―¿Chonime ke aní mué? Aka ruwíbá.
\p
\v 16 ꞌLige Esúsika anele:
\p ―¿ꞌÉmichigó tabilé ꞌla námaliachigó?
\v 17 ¿Tacha machí ꞌemi suwábaga goꞌame napu chuꞌichíkana bajkí wamí rojpachíkana simírame ko, aꞌkinana maꞌchíname ko? Tabilé chátiri alawégame gayéname ju.
\v 18 Nobi raꞌíchali chuꞌichika maꞌchíname ka, alueka maꞌchíname júkó napurigá ꞌnátame ju bilé rió. ꞌLiko alué raꞌíchali tabilé ꞌla nísaká, ꞌliko alué rió ꞌma chátiri alawégame gayéname ju.
\v 19 Bilé rió chátiri ꞌnátame, pe ralámuli meꞌgá einámala alué rió, ꞌlige aminami pe apiépiri umugí ꞌyuga gojchigá einámala ꞌlige aminami pe riótiri ꞌyuga gojchigá einámala, ꞌlige chigoga einámala aminami, ꞌlige aminami ꞌwe ꞌyégiga einámala, ꞌlige pe sairúgame neraga raꞌíchame nímala apiépiri ralámuli olagá.
\v 20 Alué chátiri ꞌnátili ꞌnátaga raꞌíchasa, ralámuli ꞌma chátiri alawégame gayéname ju, Onorúgame tabilé ganíliga etémala alué ralámuli, pecha chéréko rekó ta panige sekala goꞌame goꞌmea.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo bilé mukí tabilé israelita ꞌwe aꞌlá bijchígaligo ꞌla aꞌwalí nígame ko Esusi napurigá saꞌwámala
\p
\v 21 ꞌLiko Esusi simile alé Tiro anilichi weꞌká riógichi ꞌlige Sironi anilichi weꞌká riógichi, napu ejperégame nile alué ralámuli tabilé israelita. (Alué ralámuli israelita napurigá oꞌkochí alarigá neraga etele alué ralámuli.)
\v 22 ꞌLige bilé mukí alé bejtégame napu tabilé israelita nílige, alemi sébale napu enale Esusi ꞌlige anile eꞌwele raꞌíchaga:
\p ―¡Muérigo Waꞌlula, Rabí rijimala, ꞌla naꞌtemápuaká neꞌchí! Ne ranala iwé bilé uꞌtabela remónisi ajchágame ju, ꞌlige asíriga resí nilia ajtí.
\p
\v 23 ꞌLige Esusi tabilé nejele. ꞌLige alué ꞌyuga járomeka anele Esusi:
\p ―ꞌMa julawa alué mukí jena, jeka guwánaka eꞌwele raꞌicha aníguru.
\p
\v 24 ꞌLige anile Esusi:
\p ―Pe ralámuli israelítacho guꞌíriniliga nulérigime ju ne Onorúgamete. Alué mukika pecha israelita júkó.
\p
\v 25 ꞌLige alué mukí sébale alé napu ilile Esusi, ꞌlige chojkóbisiga ilíbale, ꞌlige anele:
\p ―¡Mué Waꞌlula nulame, neꞌchí guꞌiri!
\p
\v 26 ꞌLige Esusi anele:
\p ―Tabilé ꞌla ju uꞌtátiri baní bujilía ꞌlige oꞌkochí ꞌyamia.
\p
\v 27 Abichilubi ꞌwe anele alué mukí:
\p ―Bijchiá ju napu aní mué, alué oꞌkochí abirigá goꞌyame ju alué kuchí baní mojágame rujsúkame.
\p
\v 28 ꞌLiko Esusi anele:
\p ―¡Mué mukí, mueka ꞌla bijchigi ꞌla saꞌwame ko ne apiépiri nawilí! ꞌLa saꞌwimela mué ranala.
\p ꞌLige yati neraga saꞌwile alué mukí ranala.
\s Jena ruwimela Esusi weꞌká ralámuli ꞌyóligo
\p
\v 29 ꞌLiko Esúsika simile alé asigá ꞌlige sébale suweke waꞌlú baꞌwí manígichi Galilea anilichi, ꞌlige ꞌpami rabó simile ꞌlige alé rabomi asale. 
\v 30 ꞌLige asíriga weꞌká ralámuli sébale alé napu asale alué Esusi, ꞌlige weꞌká nayume aꞌpale ralámuli sujírigame, ꞌlige aminami tabilé maꞌchílime, ꞌlige aminami tabilé gayéname raꞌicha, ꞌlige alé aꞌbé aꞌpáliru napu Esusi ajtile. ꞌLige Esúsika saꞌwale alué nayúkame ralámuli.
\v 31 ꞌLige ralámulika ꞌwe raꞌsálále napuꞌlige ꞌma ku raꞌíchachi alué tabilé raꞌíchame, ꞌlige alué sujíriginti ꞌma ku ꞌla eꞌyénachi, ꞌlige tabilé maꞌchílime ꞌma ku maꞌchílichi. ꞌLiko alué ralámuli anile asíriga ꞌla nejkúrame ko Onorúgame, alué Onorúgame napu guꞌírime ju alué ralámuli israelita.
\s Jena ruwimela Esusi naó mili rasígame ralámuli goꞌame kógiligo
\p
\v 32 ꞌLiko Esusi bayele alué ꞌyuga járome ꞌlige anele:
\p ―Neka ꞌwe naꞌtemá ye ralámuli. ꞌMa bakiá rawé mochíkuru jena neꞌchí ꞌyuga, ꞌlige tabilé nutugégeme júkuru napurigá goꞌmela. Pe arigá simásaká ku galírale, pe boichimi rekupámala eꞌluíka.
\p
\v 33 ꞌLige alué Esusi ꞌyuga járomeka anele:
\p ―¿Churigá kóchimiyéna rewibówé goꞌame napurigá ye ralámuli goꞌmela? Jénaka pe jami júkuru tabilé riógichi.
\p
\v 34 ꞌLige Esusi rukele alué boꞌné ꞌyuga járome:
\p ―¿Chekí baní oꞌkame nírukó ꞌemi?
\p ꞌLige nejele alué oyérame:
\p ―Ramueka pe gichao baní oꞌkame niru, ꞌlige pe uꞌkabi roꞌchí ꞌyúriga ―anile.
\p
\v 35 ꞌLige Esusi anele:
\p ―Nulewa ralámuli napurigá iꞌkilí mochímala wijchí.
\p
\v 36 ꞌLige chaꞌpile alué gichao baní, ꞌlige oꞌwétiri rewagachi eꞌnénaga cheliera ꞌyale Onorúgame. ꞌLige nasípasi chiꞌwánale baní ꞌlige roꞌchítiri. ꞌLige alué oyérame ꞌyale napurigá nachutámala, ꞌlige nachútele.
\v 37 ꞌLiko suwábaga goꞌale ꞌlige asíriga ꞌla ganíliga ejtebile asíriga bosaga. Weꞌliko ꞌma oꞌpasasa alué ralámuli, gichao atabé bochile rasírigame goꞌame.
\v 38 Naó mili nile pe riocho tase tétiga umugí ꞌlige aminami tase tétiga uꞌkuchítiri.
\v 39 Abé iꞌlibeko Esusi suwábaga ralámuli julasa ku ejperélachi, Esusi ꞌlige alué ꞌyuga járome si, ꞌma jímale bárkochi ꞌlige ꞌmi aꞌbé Magarani anilichi weꞌká riógachi simíbale.
\c 16
\s Jena ruwimela alué bariseo ꞌlige saruseo nuléligo Esusi napurigá ꞌwe semátiri tábiri newámala alué napu taꞌwesi rió gayéname ju
\p
\v 1 Jaré bariseo ꞌlige saruseo simíbale Esusi eꞌnemia. Owile napurigá ꞌwe semátiri tábiri newámala napu ralámuli tabilé gayéname ju, pe machináliga nokale paꞌlá Onorúgamete julárigame ko. Mayele tabilé gainamio newá ꞌlige alarigá ralámuli tabilé oyéramio Esusi.
\p
\v 2 ꞌLige Esúsika anele:
\p ―Napuꞌlige ꞌemi ꞌpa rewagachi eꞌnesa, ꞌwe aꞌlá machime júleké uꞌkumeo o tabilé uꞌkumeo ma. ꞌLige ꞌemi etea rewigá ꞌwe sejtániga ilígichi alí, asíriga ꞌla machime júlké ꞌemi melénala rawé tabilé nolégame rainamio.
\v 3 Napuꞌlige beꞌá beꞌlí ꞌwe sejtániga ilisá ꞌpa rewagachi ꞌlige aminami nolega ilisá, aꞌlige abiena ꞌla machime júkuru ꞌemi uꞌkumeo. ꞌLa tabilé ꞌnátanti ꞌemi, aka ꞌémika ꞌwe aꞌlá námame képá ye tábiri kaka nobi uchéchigo jaré tábiri tabiléchigo námame júkó ꞌemi. Neka asíriga weꞌká eꞌkarúgame newame júkuru ꞌwe semátiri napu tabilé ꞌwesi gayéname ju ralámuli newá, ꞌémika tabiléchigo námame júkó tachiri ruyame ko alué.
\v 4 ꞌEmi cha nokame ralámuli ꞌma aꞌreme ju Onorúgame naꞌtálila ꞌlige uché bilé tábiri oyérame ju ꞌnalina napu tabilé Onorúgame ju, pe aminacho eténilime júkuru alué ꞌwe semátiri tábiri. Pe biꞌlepi tábiri etémala ꞌemi ꞌwe semátiri. ꞌÉmika etémala ꞌwe semáriga ikichi ne iꞌlibeko rawé, alué napu etémala ꞌemi pe ruyame nímala napu ikile alué Jonasi anilime rió. Alueka bakiá rawé boꞌílekuru pachágana roꞌchí rojpálichi. Pe bilé tábiri ruwime kéréle alakiá Jonasi.
\p ꞌLige Esusi simile alé asigá.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo alué bariseo ko napurigá kawali
\p
\v 5 ꞌLige Esusi simile boꞌné ꞌyuga járome si baꞌwichí bajuniga naꞌlebo ꞌnálige, ꞌlige tabilé nélegá simíbale baní alué Esusi ꞌyuga járome.
\v 6 ꞌLige Esúsika anele:
\p ―ꞌLa ꞌwe aꞌlá ꞌnátaga alué bariseo nila kawali ꞌlige saruseo nílatiri.
\p
\v 7 ꞌLige alué oyérame anile aꞌbopi raꞌíchaga:
\p ―¿Chonigá alaníbiché? ¿Pe baní tabilé aꞌpásiga alaniéréko?
\p
\v 8 ꞌLige Esusi ꞌla machile alaniá mochígichi, ꞌlige rukele:
\p ―ꞌÉmika ꞌwe pee bijchígime júkuru Onorúgame ꞌwe aꞌlá nejkúrimio. ¿Chonigá raꞌicha ꞌemi aꞌboi tabilé aꞌpigárika baní?
\v 9 ¿Taꞌchó nama ꞌemi, ꞌlige tabilé nélá ꞌemi pe maligi banite bosárigo ne maligi mili rió? ¿Tabilé nélá ꞌemi chekí atabé rasírigo baní?
\v 10 ¿Abiena tabilé nélá ꞌemi pe gichao banite bosárigo ne naó mili ralámuli? ¿ꞌLige chekí atabé goꞌame rasírigo?\f + \fr 16:10 \ft Eꞌnesi San Mateo14:15-21. \f*
\v 11 ¿ꞌLacha tabilé námatu pe tabilé baní olagá anió ne? Uchéchigo siné ruimé ne, ꞌla ꞌwe ꞌla ꞌnátaga alué bariseo nila kawali, ꞌlige saruseo nílatiri.
\p
\v 12 ꞌLiko ꞌma námale tabilé alué kawali olagá aníligo alué Esusi, námale ꞌwe aꞌlá ꞌnátaga mochímilikó ꞌnalina napurigá tabilé oilámala alué bariseo nile rejcholi, ꞌlige alué saruseo nila rejcholi.
\s Jena ruwimela Pegro ruwíligo Esusi ko ꞌpa rewigáchika julárigame
\p
\v 13 Napuꞌlige Esusi sebasa alé aꞌbé Sesarea Bilipo rewégichi weꞌká riógachi, ꞌlige Esusi rukele alué makué oká rió boꞌné ꞌyuga járome:
\p ―¿Chonígó ralámuli, chieri korí ne napu nawale ꞌpa rewagáchika rió neraga?
\p
\v 14 ꞌLige anile alué boꞌné ꞌyuga járome:
\p ―Jaré ralámuli aní mué Juani kará, alué napu ralámuli rewarame nílige. ꞌLige jaré aní mué Elíasi kará, alué napu ruyame nílige napu anélige Onorúgame, alué napu ꞌya bejtégame nílige. ꞌLige jaré aní mué Jeremíasi kará napu abiena ruwime nílechigó napu anele Onorúgame. ꞌLige jaré aní mué kará uché bilé napu ruwime ju napu anele Onorúgame.
\p
\v 15 ―ꞌLige ꞌémika, ¿chieri koriágó neꞌchí? —anile Esusi.
\p
\v 16 ꞌLige Simoni napu abiena Pegro anilime nile anile:
\p ―Mueka pe Kristo ju Onorúgame Inolá, alué Onorúgame napu nabí ajagá ajtime ju.
\p
\v 17 ꞌLige Esúsika anile:
\p ―Mué Simoni, Jonasi inolá, pe Onorúgame ꞌsmi mué guꞌira napurigá mué ꞌla námamala chieri ko ne, ꞌlige ralámulika tabilé guꞌírile napurigá námamala mué.
\v 18 Mué Pegro, mué rewalá “rejté” aniame kéré. Mueka napurigá bilé rejté napu ajchilime ju alé reꞌlé chojkichí napu galí eláwili ju, alarigá ju mué. Mueka napurigá bilé benírame nímala neꞌchí oyérame ralámuli benírame. ꞌLige rekó suwigé abiena neꞌchí si mochímala ꞌpa rewagachi.
\v 19 Neka mué ꞌyámala lisensia napurigá nulame nímala mué. Mué anisáká ꞌwe aꞌlá ko bilé ꞌnátili, Onorúgame ꞌwe aꞌlá nirámalachigó alué ꞌnátili. Mué anisáká tabilé ꞌla ko bilé ꞌnátili, Onorúgamechigó tabilé ꞌla nirámala alué ꞌnátili.
\p
\v 20 ꞌLige Esusi ꞌwe aꞌlá anele boꞌné ꞌyuga járome napurigá tabilé ꞌwesi ruyémala Kristo ko boꞌné, Onorúgamete julárigame.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo ꞌma meꞌliboli ko alué Esusi
\p
\v 21 Aꞌlige Esusi chojkile ruyea alué boꞌné ꞌyuga járome ꞌma simeo alé Rusaleni anilichi. ꞌLige alué eꞌwélala nulame, ꞌlige alué eꞌwélala balé, ꞌlige alué Moisesi nila nulalí benírame ꞌwe resí olamio alué Esusi ꞌlige ꞌma meꞌlimeo, ꞌlige bakiá rawé kachi ꞌma ku ajánimio.
\v 22 ꞌLige Pegro aꞌmibemi chakena bayérale Esusi, ꞌlige neꞌóchale, regá anele:
\p ―¡Mué waꞌlula tase alarigá raꞌichawa, tajsiné sebárimili júkuru alué rawé! ¡Onorúgame tabilé aꞌrémala mué alarigá ikichi!
\p
\v 23 ꞌLige Esusi oꞌwé eꞌnele alué Pegro, ꞌlige anele:
\p ―¡Mué Satanasi, seꞌwí, simigá ꞌmimi mejkami! Mueka pe nejkumega eyena neꞌchí ꞌyuga. Mueka ꞌnátame ju napurigá ꞌnátame ju ralámuli, tase napurigá Onorúgame.
\p
\v 24 ꞌLige anele Esusi alué boꞌné ꞌyuga járome:
\p ―Jaré ralámuli neꞌchí oyéranilisaká, nabí rawé eꞌwámili ju napu ne nulá ꞌlige ꞌma aꞌrémili ju alué napu boꞌné najkí. Rekó ꞌwe resí nílie abirigáchigo senibí rawé ꞌwe aꞌlá oyéramili ju neꞌchí.
\v 25 Alué rió napu majame ju meꞌlibólikó neꞌchí oyérame kóriká, alueka tase rewimela semati raweli. Alué rió napu neꞌchí oyérame ju ꞌlige bilé rawé meꞌlisuga neꞌchí oyérame kóriká, alueka ꞌla semati raweli rewimela ꞌpa rewagachi.
\v 26 Tabilé aꞌlá ju rekó bilé rió weꞌká meme ke enomí, alué rió alawálaka wamí ꞌlégana injiérnochi simeli júkuru. ¿Chekí najtétimala alué rió napurigá boꞌné alawala tabilé simela injiérnochi?
\v 27 ꞌMa peꞌwé uchéchigo siné nawámala alué napu ju Onorúgamete julárigame ꞌpa rewigáchika, ꞌlige asíriga ꞌla semáriga nawámala Onorúgame aꞌwalílate ꞌlige aminami santo ánjeli si smela, ꞌlige ralámuli napu ꞌla sébali olale Onorúgame ꞌyuga ꞌla narémili ju napu Onorúgame ꞌyámili ju. Alué ralámuli napu tabilé ꞌla sébali olale Onorúgame ꞌyuga, alueka gastigo narémili ju.
\v 28 Neka ꞌla bijchiá aníguru, jaré ralámuli napu jena mochí, tabilé ꞌcho suwimela napusí etesa alué napu ꞌpa rewagáchika nawale rió neraga ꞌwe semáriga nulachi.
\c 17
\s Jena ruwimela Esusi seꞌwinati gayénaligo
\p
\v 1 Aꞌkinana usani rawé kachi Esusi oꞌtole Pegro ꞌlige Santiago, ꞌlige Juani, Santiago bonila, ꞌlige simíbale bilena reꞌpá rabó.
\v 2 ꞌLige alé Esusi ꞌma seꞌwinátiri gayénale alemi alué bakiá rió Esusi ꞌyuga járome jágichi. Banalá napuyeri rayénali alieri gayénale. ꞌLige oꞌpáchalaka rojsákame gayénale ꞌla rapanti napurigá raꞌósali.
\v 3 ꞌLige pe anaga neraga etele oká rió Esusi si raꞌicha jágichi, bilé Moisesi nile ꞌlige uché bilé Elíasi, alué napu ꞌya ejperégame nílige.
\v 4 ꞌLige Pegro anele Esusi:
\p ―Muérigo nulame, ¡ꞌláchigo jena napuítikoꞌé ramué! ꞌLa ikisá koko newáwaꞌé bakiá galí rojsate, napurigá ꞌemi mochímala alé, bilé mué galila ꞌlige bilé Moisesi galila, ꞌlige bilé Elíasi galila.
\p
\v 5 Napuꞌlige Pegro bijí raꞌicha ilígichi, bilé nolí rapame reꞌkínale ꞌpa rewigáchikana, ꞌlige ꞌma naꞌpólale suwábaga. ꞌLige bilé raꞌíchame anile nolíralekana eꞌwele raꞌíchame, pe Onorúgame nile, regá anile:
\p ―Ye Esusi ne Inolá júkuru, asíriga galé ne. Asíriga ganíliga ajtí ne alué ꞌyuga. ꞌWe aꞌlá gepuwa napu aní alué.
\p
\v 6 ꞌLige alué akigá wijchí ajkaná biꞌtíbale alué bakiánika, pe asíriga charigá majale.
\v 7 ꞌLige Esusi aꞌbé nawile ꞌlige nochale ꞌlige anele:
\p ―Yati ku oꞌmichísawa, tase majawa.
\p
\v 8 Napuꞌlige eꞌnénale alué bakiá rió, ꞌma tabilé ꞌwesi iꞌtele, pe Esúsicho.
\p
\v 9 Napuꞌlige ku ꞌpákana rabókana eꞌyéniga Esusi ꞌwe sulile napurigá tabilé ꞌwesi ruyémala alieti etéligo. Regá anele:
\p ―Tabilé ꞌwesi ruyewa etéligo ꞌemi alué Moisesi ꞌlige Elíasi napusí alué Onorúgamete julárigame ꞌpa rewagáchika ꞌma ku ajánisa, aꞌlige kulí ruyewa.
\p
\v 10 ꞌLige alué oyérameka rukele:
\p ―¿Chonigá alué Moisesi nila nulalí benírimeka aniáníché Elíasi bajchá nawámili ko ꞌlige alué uché bilélaka napu Onorúgame julámili ju ꞌpa rewigáchika napurigá ralámuli guꞌírimala, alueka nujubá nawámili ko?
\p
\v 11 ꞌLige Esúsika nejele:
\p ―ꞌWe bijchiá ju Elíasi bajchá nawamio napurigá gatemio suwábaga.
\v 12 Neka aníguru Elíasika ꞌma nawáligó, ꞌlige alué raꞌíchali benírame pecha machígó. Tabilé machile, iligá ꞌwe cha olale. Alué eꞌwélala jena wijchimoba mochígame jipe ꞌwe resí olámalachigó alué ꞌpa rewigáchika julárigame napurigá rió neraga.
\p
\v 13 ꞌLige ꞌla machile alué Esusi ꞌyuga járome Juani olagá anió alué Esusi, alué Juani napu ralámuli rewarame nílige, Juánika níligo napurigá Elíasi.
\s Jena ruwimela Esusi ꞌyóligo bilé reꞌmalí rekúpame
\p
\v 14 Napuꞌlige Esusi sebasa alué bakiá boꞌné ꞌyuga járome ꞌyuga alé napu mochile weꞌká ralámuli, ꞌlige bilé rió aꞌbé nawile Esusi, ꞌlige chojkóbisiga ilíbale alué rió alé oꞌwemi napu ilile Esusi, ꞌlige anele alué rió:
\p
\v 15 ―Mué Waꞌlula, pe rekó naꞌtemápuaka ne inolá. Asíriga rekúpame ju, ꞌlige aminami asíriga resí níliga ajtime ju. Iꞌsínimi ꞌma naꞌichí wijchime ju ꞌlige aminami baꞌichimi.
\v 16 Jena aꞌpigéturu ne napurigá saꞌwámala alué mué oyérame, alueka tabiléchigo umébatigó saꞌwá.
\p
\v 17 ꞌLige Esúsika anile:
\p ―¡Tachiti ralámuli! ¿Tabilé bijchígime ju ꞌemi Onorúgame aꞌwalí nígame ko napurigá ꞌla umbámala saꞌwá? ¿Chekí rawé asiati káréko ne ꞌemi ꞌyuga napurigá ꞌemi ꞌwe aꞌlá benimela? ¿Chiéniko si anachamio ne ꞌemi ꞌyuga? Jeka oꞌtobógó ꞌliko alué reꞌmalí.
\p
\v 18 ꞌLiko Esusi neꞌóchale alué uꞌtabela remónisi ꞌlige maꞌchínale alué uꞌtabela remónisi alué reꞌmalichi, ꞌliko ꞌma saꞌwile alué reꞌmalí, aꞌlige si tabilé uché rekúpale.
\p
\v 19 ꞌLige peꞌtá iꞌlibékorikáchi alué Esusi ꞌyuga járome Esusi si raꞌíchale aminami, aꞌmibemi waná rukele:
\p ―¿Chonigá tabilé umabárupeché ramué alué uꞌtabela remónisi maꞌchí pa?
\p
\v 20 ꞌLige Esusi anele:
\p ―ꞌÉmika tabilé bijchígame kanko ꞌla umébame ko ne ralámuli saꞌwá. ꞌEmi rekó pe bijchígie ꞌla aꞌwalí nígame ka Onorúgame, ꞌliko regá anesa ꞌemi bilé rabó: “Uchéchigo bilena ilibáwaká”, ꞌla yati eꞌwámikuru alué rabó.\f + \fr 17:20 \ft Jarena osilichi ꞌwe ꞌya nerúgame Onorúgame raꞌichálila tabilé chujkume ju bersíkulo 21 napu regá anime ju: Yeti Remónisi tabilé maꞌchíname ju tabilé tániliká nejkúrali Onorúgame ꞌlige tabilé ayunalia.\ft* \f*
\s Jena ruwimela Esusi uchéchigo siné ruwíligo mukumeo
\p
\v 22 Napuꞌlige Esusi alé Galilea anilichi ejiro asigá, anele alué Esusi alué boꞌné ꞌyuga járome:
\p ―Onorúgamete julárigame ꞌpa rewagáchika, alué cha nokame ralámulite chaꞌpiboli ju.
\v 23 ꞌLige ꞌma meꞌliboli ju. ꞌLige bakiá rawé kachi ku ajánamala.
\p Napuꞌlige alué Esusi ꞌyuga járome akisá alué raꞌíchali, asíriga seweka mochíbale.
\s Jena ruwimela Esusi najtétime níligo alé waꞌlú reꞌobachi
\p
\v 24 Napuꞌlige Esusi sebasa alué boꞌné ꞌyuga járome ꞌyuga alé Kapernaumi anilichi weꞌká riógichi, alué ralámuli napu enomí goblálome nile waꞌlú reꞌobachi unélime Rusaleni ilígame reꞌobá, Pegro eꞌnemia simíbale, ꞌlige rukele:
\p ―¿Pala najtétame júkó alué waꞌlula mué benírame?
\p
\v 25 ꞌLige Pégroka nejele:
\p ―Abiena.
\p Napuꞌlige galírale sebasa, Esusi bajchá raꞌíchale Pegro ꞌyuga, regá anele:
\p ―Mué Simoni, ¿mueka chonígobá? ¿Chieri najtétamarágo enomí alué eꞌwélala nulame, napu jena wijchimoba mochí, aꞌboi ꞌkúchila gobláliga aní o uchéchigo jaré ralámuli?
\p
\v 26 ―Uchéchigo jaré ralámuli ―anile Pegro.
\p ꞌLige anile Esusi:
\p ―Kúchika pecha najtétimili júkó.
\v 27 Alarigá júkuru ramué ꞌyuga, ramueka Waꞌlula Oꞌnó Onorúgame ꞌkúchila nírukuru, ramueka pecha najtétilime júkó alué oꞌnó ꞌyuga. Jípeko abirigá najtétawaleké napurigá tabilé ayoga ejtebímala alué enomí goblálome. Alekeri ꞌmi baꞌwí ilígichi simibógó benolí pamia, napuꞌlige mué roꞌchí chewasa, alé alué roꞌchí chuꞌálachi rewimela mué bilé enomí plata, ꞌlige maꞌchí pápuaká, ꞌlige alué enomí goblálome ꞌyáwaká. Aluete ꞌma suwábaga najtétarigime nímala, nétiri ꞌlige ꞌémitiri.
\c 18
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo chieri ko abé najtékame
\p
\v 1 Aꞌlígerikáchi alué Esusi ꞌyuga járome alemi aꞌbemi jábale napu asale Esusi ꞌlige regá anele:
\p ―¿Chieri abé najtékame ju napuꞌlige Onorúgame nulachi ralámuli alawálachi?
\p
\v 2 ꞌLige Esúsika bayele bilé uꞌtá towí ꞌlige alé nasipa elale, ꞌlige regá anele alué boꞌné ꞌyuga járome:
\p
\v 3 ―Neka ꞌla bijchiá aníguru. Tabilé aꞌrésaká ꞌemi gunarua, ꞌlige niwa napurigá ye uꞌtátiri napu tabilé riólame ju, ꞌliko ꞌemi tabilé siné elímala napurigá Onorúgame ꞌemi nulémala.
\v 4 Alué tabilé riólame alué ꞌnalina abé najtékame ju napuꞌlige Onorúgame nulachi ralámuli alawálachi.
\v 5 ꞌEmi ꞌla naꞌtemaka eteme nísaká ye towí napu ne ꞌwe naꞌtemaka eté, ꞌliko ꞌla neꞌchí oyérame nímala ꞌemi.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo napurigá aꞌlá ꞌnátaga mochiwa napurigá tabilé chátiri nóchali nochawa
\p
\v 6 ’Bilé rió resítiri ꞌnátili ꞌyame bilé ta towí kulí benime Onorúgame nila raꞌíchali, abé ꞌla nímala baꞌichí rojkógachi pásiga waꞌlú majtá golótiga.
\v 7 ¡ꞌWe sewékame ju ralámuli jena wijchimoba mochígame cha weꞌká ralámuli mochígame ꞌwe resí nokame, alué napu rejome ju uché jaré ralámuli napurigá oilámala resí nokiachi! ¡Alarigá ikimela, nobi ꞌwe resítiri nímala alué rió uché jaré ralámuli oilárisa resítiri nochálichi!
\p
\v 8 ’Bilé ꞌemi sekala o ronola kómá ꞌwe resí nokisá, rejpúnaga ꞌlúpua ꞌlina. Abé aꞌlá ju rewagachi moinalia tpe biꞌlepi sekega o pe biꞌlepi ronega. Tabilé ꞌla nímala ꞌla okánika sekega, o okánika ronega simiá ꞌlégana injiérnochi napu senibí rajá ilí.
\v 9 ꞌLige bilé ꞌemi ꞌwe chátiri naꞌtasa pe bilé tábiri etega, maꞌchí pápua alué busí ꞌlige ꞌma pápua, abé ꞌla nímala ꞌpa rewagachi simiá, napuꞌlige mukusuga pe biꞌlepi busega. Tabilé ꞌla nímala ꞌla okánika busega simiá ꞌlégana injiérnochi napu rajá ilí.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo bilé tétali bilé boꞌá weꞌkágame
\p
\v 10 ’Tase gawéliga etewa ye uꞌkuchítiri. Neka ꞌla bijchiá aní, alé ꞌpa rewagachi senibí tani mochí alué santo ánjeli Onorúgame, napurigá Onorúgame guꞌírimala alué uꞌkuchítiri.
\v 11 Alué Onorúgamete julárigameka nawáligime ꞌla bowechi jawamia alué ralámuli ꞌwe iꞌníliga eꞌyéname.\f + \fr 18:11 \ft Jaré osilí ꞌwe ꞌya nerúgame tabilé chujkú ye bersíkulo. \f*
\p
\v 12 ’¿ꞌÉmika choniágó? Bilé rió bujkégame nisa bilé siento boꞌá ꞌlige bilé boꞌá weꞌkasa, ¿tacha yati simime júkó ꞌyamia alué boꞌá weꞌkágame, alé jami aꞌresa alué gi makuesa makué na gi makué?
\v 13 ꞌLige ku rewisá alué boꞌá weꞌkágame, ꞌwe raꞌsáláme ju alué boꞌá weꞌkágame etea, meꞌtigá alué boꞌá tabilé weꞌkágame napu aꞌrele alé jami alué weꞌkágame ꞌyamia simea.
\v 14 ꞌEmi oꞌnola ꞌpa rewagachi ajtígame tabilé najkíchigó napurigá bilé uꞌkuchítiri weꞌkámala.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo churigá eꞌkálime ka uché bilé Onorúgame oyérame
\p
\v 15 ’Mué cha olásiga bilé riote napu Onorúgame oyérame korime ju, yati ꞌyuga raꞌichawa waná ꞌla biꞌneli, ꞌlige ꞌwe aꞌlá ruyewa bilé rejcholi napurigá ꞌla tabilé che ꞌsika inámala. ꞌMa ꞌla tabilé che ꞌsímorisáká ꞌliko ꞌma neyúrigame kérélamala mué.
\v 16 ꞌLige tabilé ꞌla nirásiká mué alué riote, ꞌliko oká ralámuli bayewa napurigá testigo nímala ꞌla rejcholi ruyéligo mué.
\v 17 ꞌLige tabilé eꞌwísachigó alué oká ralámuli, ꞌliko ruyewa alué eꞌwélala reꞌobachi nóchame ꞌwe cha olárigo mué alué riote, ꞌlige tabilé eꞌwasa alué rió rekó alué eꞌwélala ꞌla rejcholi ruyesa, ꞌliko aꞌrewa ꞌlige etewa napurigá bilé rió tabilé Onorúgame oyérame.
\p
\v 18 ’Neka ꞌla bijchiá aníguru, Onorúgame ꞌwe aꞌlá niramio napu ꞌemi nulé alué Onorúgame oyérame.
\p
\v 19 ’Abiena regá ané ne, oká ꞌemi biꞌlepi ꞌnátaga tánisa Onorúgame napurigá nejkúramala, ꞌliko ne Oꞌnola Onorúgame, alué napu ꞌpa rewagachi ajtí, yati nejkúramala.
\v 20 Oká bakiami rió napuísaká biꞌlepi ꞌnátili ꞌnátaga neꞌchí ꞌyuga, ꞌliko ne alawala alé asimela napu napuíle alué ralámuli.
\p
\v 21 ꞌLiko Pegro rukele Esusi:
\p ―Mué Waꞌlula, bilé rió Onorúgame oyérame abisibi cha olasa neꞌchí, ¿chekisá eꞌkawa? ¿Gicháosa?
\p
\v 22 ꞌLige Esúsika anile:
\p ―Neka pecha gicháosa anígó. Pe ikisá chaꞌsichi nabí eꞌkálime júkuru, ꞌlige aminami nabí ꞌwe aꞌlá etélime júkuru rekó weꞌsá chaꞌsié.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo bilé tétali bilé rió tabilé eꞌkáligó uché bilé rió
\p
\v 23 ’Ne bilé tétali ruwimela churigá ka napuꞌlige Onorúgame nulachi. Pe aꞌchigóriga ju napurigá bilé waꞌlula rey goblálile alué boꞌné ꞌyuga nóchame wikame. 
\v 24 ꞌLige júlale bilé wikame bayéniliga, ꞌlige bilé nawale alué abé weꞌká miyoni wikame,
\v 25 ꞌlige alué rió tabilé enomígame nile napurigá najtétamala. Alekeri alué waꞌlula rey nulale napurigá ralinewa alué rió ꞌma mukí ꞌyúriga, ꞌlige ꞌma ꞌkúchilatiri ꞌlige suwábaga napu ekí nígame nile. ꞌLige alué enomika alué waꞌlula rey oꞌká rejpímili nile, alué enomite ꞌma najtétirigime nímili nile alué nóchame wikalila, napu ekí wikame nílige alué nóchame.
\v 26 ꞌLiko alué nóchameka chojkóbisiga ilíbale alé aꞌbé alué waꞌlula ajtígichi, ꞌlige anile amulí nalaka: “Muérigo waꞌlula ꞌla naꞌtemápua neꞌchí, ꞌla iꞌlibesi buwewa abiena ꞌla najtétamala ne suwábaga.”
\v 27 ꞌLiko alué waꞌlula rey ꞌwe naꞌtamale alué nóchame, ꞌliko ꞌma tabilé goblálomoríle, ꞌliko ꞌma tabilé najtétimili nile alué nóchame. ꞌLige ꞌma suꞌpánale.
\v 28 Napuꞌlige ꞌma maꞌchínasa alué rió napu ꞌwe naꞌtemáliru alué waꞌlula reyte, alué rioka najtépale uché bilé rió nóchame napu alué rió wikeme nile ꞌlige gujtachí gamínale ꞌlige anele: “¡Yati najtétawa ne suwábaga napu ekí wiké mué neꞌchí!”
\v 29 ꞌLiko alué rió chojkóbisiga ilíbale alé aꞌbé napu ilile alué napu naꞌtemaka etéliru alué waꞌlula reyte, ꞌlige anele: “ꞌLa naꞌtemápua neꞌchí ꞌla iꞌlibesi buwewa, abiena ꞌla suwábaga najtétamala ne.”
\v 30 ꞌLige alué napu ꞌwe naꞌtemaka etéliru alué waꞌlula reyte tabilé najkile, iligá ꞌma galírale bajchale, napusí najtétasa maꞌchí pame olale.
\v 31 Napuꞌlige uché jaré nóchame akisá alaꞌsíligo asíriga seweka mochíbale ꞌlige simíbale waꞌlula rey eꞌnemia, ꞌlige suwábaga ruyele.
\v 32 ꞌLige alué waꞌlula reyka júlale bayéniliga alué nóchame napu ꞌla naꞌtemaka etélige ꞌlige anele: “Mué chaꞌsime, neka ꞌla naꞌtemaka etégituru mué ꞌlige, alekeri pe arigá aꞌrigéturu ne napurigá tabilé najtétimala mué.
\v 33 Muéchigó aꞌchigóriga naꞌtemá télikuru alué nóchame ꞌyuga, aꞌchigóriga napurigá ne mué naꞌtemake.”
\v 34 ꞌLige waꞌlula asíriga ayole. Nulale napurigá gastigáriwa napusí najteta suwábaga napu ekí wikame nílige.
\p
\v 35 ꞌLiko Esusi ꞌma guwárasa ye tétali ruwiyá, anile:
\p ―Oꞌnó Onorúgame ꞌpa rewagachi ajtígame, aꞌchigóriga gastigárimili júkuru ꞌemi, ꞌemi tabilé naꞌtemásaká uché bilé Onorúgame oyérame. ꞌLa eꞌkálime júkuru, ꞌlige uchéchigo siné ku ꞌla neraga etélime júkuru.
\c 19
\s Jena ruwimela Esusi rejcholi ruwíligo napurigá suwábaga newíkame tabilé rojámala
\p
\v 1 Napuꞌlige alué Esusi ꞌma suwénasa alué rejcholi ruyá, ꞌma simile alé Galilea anilichi ejiro asigá, simile naꞌlebo ꞌnálige alé Jorani anilichi bakochi ꞌomi neraga napu maꞌchíname ju rayénali.
\v 2 ꞌLige weꞌká ralámuli alemi guwánami simíbale, ꞌlige Esúsika alemi ꞌwe ꞌyole nayúkame.
\p
\v 3 ꞌLige jaré bariseo jsile alemi napu Esusi asale ꞌlige rukele Esusi machináliga chonirá Esusi, seꞌwináriga nejésaká alué Esusi, ꞌliko nejimo lale. Regá rukele:
\p ―¿Churigá aní ramué nila nulalí? ¿ꞌLa ju bilé mukí aꞌrilía ꞌma newíkame níriga?
\p
\v 4 ꞌLige Esúsika regá rukele:
\p ―¿Tacha leérame júkó ꞌemi alué osilí Onorúgame nila napu ruwime ju rió ꞌlige mukí newáligo pe kulí newá ralámuli jena wijchimoba?
\p
\v 5 ꞌLige alarigá rukesa, kúchigo regá anele Esusi alué bariseo:
\p ―Alekeri regá anile Onorúgame, bilé rió ꞌma aꞌrémili ko boꞌné oꞌnola ꞌlige boꞌné eyela, ꞌlige rewimeli ko bilé mukí ꞌlige okaka ꞌla biꞌlepi ꞌnátili naꞌtámili ko.
\v 6 Alésíko ꞌma tabilé oká ralámuli neraga nímala, pe biꞌlepi kárélamala. Onorúgame napubule, alekeri tabilé ꞌla ju rojanalia alué newíkame.
\p
\v 7 ꞌLige alué bariséoka anele:
\p ―¿ꞌLiko chonigá ꞌla anile ko alué Moisesi ꞌla ko napurigá bilé apeli newawa alé raꞌíchali gatélichi ruwime ꞌma aꞌréligo boꞌné upila?
\p
\v 8 ꞌLige Esúsika anele:
\p ―ꞌEmi cháchigo resí nokagá járome kanko umugí aꞌregá ꞌlige uchéchigo bilé rewigá, alekeri Moisesi anile ꞌla ko pe bilé apeli newagá aꞌrilía bilé mukí. ꞌYa chojkiná raweka tabiléchigo alarigá nílekó. Onorúgameka tabilé najkile napurigá rojámala.
\v 9 Neka regá aníbá: Bilé rió aꞌresa boꞌné upila ꞌlige uché bilé mukí rewisá, alué alarigaka ꞌwe resíriga ju. Abiena newisa uché bilé mukí aꞌrérigame ꞌyuga, abiénachigó waꞌlú resítiri ju. Bilé rió rewisá boꞌné upila seꞌnú rió ꞌyuga gojchichi, ꞌliko ꞌla ju aꞌrilía alué mukí, ꞌliko ꞌla ju uché bilé mukí ꞌyuga newilia.
\p
\v 10 ꞌLige alué Esusi ꞌyuga járome ka regá anele Esusi:
\p ―Alarigá nísaká rió níriga, ꞌliko abé ꞌla ju tabilé newilia.
\p
\v 11 ꞌLiko Esúsika anele alué boꞌné ꞌyuga járome:
\p ―Tabilé oꞌmá ralámuli nama ye napu ne ruwimela, pe alué ralámulicho napu Onorúgame wanápule napurigá ꞌla námamala.
\v 12 Jaré rió oꞌchérame ju napurigá gaꞌlibúrigame neraga. ꞌLige jaré ꞌma eꞌwele oꞌchérisa gaꞌlibume ju uché jaré riote. ꞌLige jaré tabilé newime ju Onorúgame nila nóchali nóchiga. ꞌLa námapua ye ꞌla námame níriká.
\s Jena ruwimela Esusi tánaligo Onorúgame napurigá tebúmala uꞌkuchí ꞌkuchi
\p
\v 13 ꞌLige alué weꞌká ralámuli aꞌpile jaré uꞌkuchí ꞌkuchi Esusi alemi napu ilile, napurigá nochagá iwérali ꞌyámala alué uꞌkuchítiri ꞌkuchi, ꞌlige napurigá iwérali tánimala Onorúgame, ꞌlige alué makué oká rió Esusi ꞌyuga járomeka yati sulile napurigá tabilé aꞌpámala uꞌkuchítiri alé.
\v 14 ꞌLige Esúsika anele:
\p ―Aꞌrewa napurigá alué uꞌkuchítiri jeka smela tase suliwa. Onorúgame nuleme ju sulachí alué ralámuli napu ju napurigá uꞌkuchí ꞌkuchi napu yati nareme ju napuꞌlige iꞌlía bilé tábiri.
\p
\v 15 ꞌLige alué Esusi alué uꞌkuchítiri nochagá tánale Onorúgame napurigá ꞌwe aꞌlá repúmala alué uꞌkuchítiri ꞌkuchi, ꞌlige simile.
\s Jena ruwimela Esusi raꞌíchaligo bilé reꞌmalí ꞌwe nígame ꞌyuga
\p
\v 16 ꞌLige Esusi boichimi enágichi, alemi nápale bilé reꞌmalí ꞌlige regá rukele:
\p ―Mué benírame, ¿tachiri chuꞌsimía ꞌwe aꞌlá ju napurigá moinawa ꞌpa rewagachi alé asimea senibí?
\p
\v 17 ꞌLige Esúsika anele alué reꞌmalí:
\p ―Mueka, ¿chonigá rukéché mué tachiri ꞌla ko? Onorúgamecho ju ꞌwe aꞌlá sébali olame. ꞌLa moinánilisaká ꞌpa rewagachi mué, ꞌliko ꞌla sébali olawa napu nulale Moisesi ꞌwe ꞌya.
\p
\v 18 ꞌLige alué reꞌmalika rukele:
\p ―¿Tachiri nulálekó alué Moisesi?
\p ꞌLige Esúsika anele:
\p ―Tase meꞌliboa ralámuli. Tase eꞌsena umugí ꞌyuga gojchiboa, pe mué boꞌné upílacho ꞌyuga gojchiboa. Tase chigowa. Tase ꞌwesi ralámuli ꞌyuga ꞌyega raꞌichawa.
\v 19 ꞌWe aꞌlá nirawa mué boꞌné eyela ꞌlige mué boꞌné oꞌnola. ꞌWe aꞌlá niraga etewa apiépiri uché jaré ralámuli napurigá nirá mué boꞌnepi.
\p
\v 20 ꞌLige alué reꞌmalika nejele:
\p ―Suwábaga alué ꞌla sébali olame ju ne ꞌyasi uꞌtá towí ka. ¿Tachiri chuꞌsílime rokáréko?
\p
\v 21 ꞌLige Esúsika regá anele:
\p ―Ralinewa napu ekí tábiri ni mué, ꞌlige kógiwa alué enomí alué tabilé nígame, ꞌliko ne ꞌyuga einawa, aꞌliko aꞌkinana semati raweli narémala mué ꞌpa rewagachi.
\p
\v 22 Alarigá anesa alué Esusi, alué reꞌmalí ꞌwe sewele, ꞌlige ꞌma ku simile cháchigo weꞌká iꞌkarúgame nígame níligame.
\p
\v 23 ꞌLiko Esusi anele alué boꞌné ꞌyuga járome:
\p ―Neka ꞌla bijchiá aníbá, ꞌwe nóchali nímala bilé rió ꞌwe nígame níriga sébali olá napurigá najkí Onorúgame.
\v 24 Weꞌká ralámuli ꞌwe nígame, weꞌká bujkégame akasí, chibátiri, boꞌátiri, tabilé néléme ju Onorúgame, alekeri tabilé moinámili ju napu ajtí Onorúgame. Abé ꞌla néléme ju Onorúgame alué tabilé nígame.\f + \fr 19:24 \ft Matéoka regá anile: Abé tabilé nóchali olame ju bilé kameyo simira wejchá ewalachi, abé nóchali olame ju bilé ꞌwe nígame moyena rewagachi napu ajtí Onorúgame. \f*
\p
\v 25 Alué Esusi ꞌyuga járome tabilé námale alieti akea, ꞌlige rukele:
\p ―¿Chieri ꞌla rewagachi moinámala napuꞌlige mukusá?
\p
\v 26 ꞌLige Esúsika eꞌnénele ꞌlige anele:
\p ―Bilé rió boꞌné ꞌnátaga tabilé lisensia ꞌyame ju napurigá Onorúgamete nulewa, Onorúgameka ꞌla nejkúrime ju, alarigaka ꞌla sebawa rewagachi. Onorúgame níriká suwábaga tabilé nóchali kame ju.
\p
\v 27 ꞌLiko alué Pégroka anele alué Esusi:
\p ―Ramueka ꞌma aꞌreru suwábaga tábiri napu nígame nírige ramué mué ꞌyuga eꞌyénimia. Alekeri tachiri nóchali ꞌyámala Onorúgame ramué ꞌpa rewagachi.
\p
\v 28 ꞌLige Esúsika anele:
\p ―Neka ꞌwe aꞌlá bijchiá aní, napuꞌlige jena wijchimoba ku ꞌwe aꞌlá kachi, napuꞌlige alué napu Onorúgamete julárigame ju napurigá rió neraga ꞌma chojkiasa nulá alé ꞌpa rewagachi, suwábaga ꞌemi abiena mochíbamalachigó alé makué oká eꞌwele síachi napu mochime ju alué eꞌwélala nulame. ꞌLige alaké makué okaná síachi mochiga, nulámala ꞌemi alué makué okaná chojkégame ralámuli Israeli anilichi mochígame.
\v 29 Apiépiri rió napu aꞌrele boꞌné galila, ꞌlige bonila, ꞌlige baꞌchila, ꞌlige goꞌchila, ꞌlige waílatiri, ꞌlige oꞌnólatiri, ꞌlige eyélatiri, ꞌlige upila, ꞌlige ꞌkúchilatiri, neꞌchí oyériniliga, alueka bilé siento uché rajpé ꞌyámala Onorúgame. ꞌLige ꞌla ꞌpa rewagachi simela alé asimea senibí.
\v 30 Weꞌká napu bajchá jánili, alueka pe guwana juláwili ju. ꞌLige alué ꞌwe guwana jágame ka, alueka ꞌmi bajchá juláwili ju. Weꞌká alué napu ꞌwe nígame ju, alueka tabilé narémili ju semati raweli ꞌpa rewagachi, ꞌlige weꞌká napu tabilé nígame ju jena wijchimoba, alueka ꞌwe aꞌlá semati raweli narémili ju ꞌpa rewagachi.
\c 20
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo bile rió weꞌká iꞌwilí (ꞌuba) echágame ꞌwe aꞌlá najtétiligo alué boꞌné ꞌyuga nóchame
\p
\v 1 ’Napuꞌlige Onorúgame nulachi ralámuli alawálachi, pe aꞌchigóriga ju napurigá bilé rió weꞌká iꞌwilí echágame, napu simile jaré nóchame owimia napurigá nochámala alué iꞌwilí echégichi.
\v 2 ꞌLa gatele alué nóchame ꞌyuga, ꞌwe aꞌlá najtétimoríle napu ekí meme nile bilé rió nóchaga bilé rawé, ꞌlige júlale alé iꞌwilí echégichi.
\v 3 Beꞌá, peꞌwera rainasa, uchéchigo simile alé napu weꞌká napuíme nile ralámuli, ꞌlige alemi etele uché jaré rió pe alemi mochíginti tabilé nocha.
\v 4 ꞌLige anele: “ꞌÉmichigó simasi nochawa alé weꞌká iꞌwilí echégichi, ꞌlige ꞌla sébali najtétimala ne”, anele. ꞌLige alué rioka yati simíbale nochamia.
\v 5 Alué iꞌwilí echágame ꞌma rawilí uchéchigo simile alé napu weꞌká ralámuli napuíme nile, ꞌlige ꞌma abé aligítili uchéchigo simile alé napu weꞌká ralámuli napuíme nílige, ꞌlige owile jaré rió napurigá simámala nochamia alé iꞌwilí echégichi.
\v 6 ꞌLige ꞌma abé alí, ꞌma amulí rapagachi, uchéchigo simile alé weꞌká rioga ilígichi nasípami, ꞌlige etele alemi uchéchigo jaré rió pe mochigo alemi tabilé nocha, ꞌlige rukele: “¿Chonigá pe jemi mochíripeché ꞌémika rukuchégame tabilé nóchaga?” 
\v 7 ꞌLige alué pe alemi mochígame rioka nejele: “Ramueka pe jemi mochiru pecha ꞌwesi rejome nochálichi”, anile. ꞌLige alué weꞌká iꞌwilí echágame rió anele: “ꞌÉmichigó simáwaguru nochawa alé napu echá ne iꞌwilí, ꞌlige ꞌwe aꞌlá najtétimala ne.”
\p
\v 8 ’ꞌLige napuꞌlige ꞌma chonasa, alué rió alué weꞌká iꞌwilí echágame regá anele alué nóchame nuleme: “Bayewa alué nóchame ꞌlige najtétiwaká, bajchá alué abé alí moꞌígame najtétiwa, ꞌlige kúchigo abé taꞌmé alí moꞌígame, ꞌlige abé nujubaka alué beꞌá moꞌígame pe kulí rayénachi.”
\v 9 ꞌLige alemi jsile alué rió napu ꞌma alí moꞌile nochamia ꞌma amulí rapagachi, ꞌlige rekó peꞌwera nóchaga mele napu ekí meme nile bilé rió rukuchégame nóchaga.
\v 10 ꞌLige alué beꞌá chojkime nocha pe kulí rayénachi, alué najtétiru, ꞌlige mayele abé weꞌká memio meꞌtigá alué alí moꞌígame, ꞌlige pe alakí mele napu ekí mele alué ꞌwe alí rapagachi chojkime.
\v 11 ꞌLige alué beꞌá moꞌígame nocha ꞌma najtétisiga chojkile ayonia alué echerúgime nígame,
\v 12 regá anigá: “Ye ralámuli ꞌma alí moꞌígame nocha asíriga ꞌla mékuru ꞌla napu ekí metu ramué napu ꞌla rukachégame nocharu ꞌwe rajtáliga raminá.”
\v 13 ꞌLiko alué echerúgime nígame regá anele alué bilé ayome rió: “Mué rió, neka tase gaweli mué, neka tase abé uꞌkabi najtétiniliga ꞌsmi mué, neka ꞌla sébali najteti mué napu ekí najtétimiorié ne mué, ¿tacha ꞌla raꞌichárukó bajchá pe bilé rawé nochárigime najtétimio ne?
\v 14 Yati nareki napu ekí mele mué ꞌlige yati ku simiboa. Neka abiena pe alakí najtétima olá ne alué napu abé alí chojkile nocha, aꞌchigó ekí napu ekí mele ꞌemi.
\v 15 ¿Tacha ꞌla júkó napurigá najtétimala ne napurigá ne boꞌné najkí?, napugiti ye enomika pe ne nila kame. O ¿ꞌwéchala enowéliru alaꞌsichi ne, ꞌwe aꞌlá najtétichi ne, neka ꞌwéchigo aꞌlá sébali olame rió kame?”
\v 16 Alarigá alué ralámuli napu ꞌnátame ju ꞌwe najtékame ko meꞌtigá uché jaré ralámuli, machimela tabilé najtékame ko, ꞌlige alué napu ꞌla machime ju tabilé najtékame ko, alueka machimela ꞌwe najtékame ko ―anile Esusi.
\s Jena ruwimela Esusi uchéchigo siné ruwíligo ꞌma meꞌliboli ko
\p
\v 17 Boichimi ꞌyéniga Rusaleni simiba, ꞌlige alué Esúsika waná bayele alué makué oká Esusi ꞌyuga járome, ꞌlige regá anele:
\p
\v 18 ―ꞌLa gepúsibá, ya ꞌma simawa alé ꞌpa rabó alé Rusaleni anilichi. Ramueka ꞌa eꞌnárukuru Rusaleni simiba. Alué napu Onorúgamete julárigame ju ꞌpa rewagáchika ꞌma chaꞌpiboli ju, ꞌlige ꞌma oꞌtoboli ju alé napu mochí alué eꞌwélala waꞌlú reꞌobachi nulame ꞌlige alué Moisesi nila nulalí benírame. Alueka animela meꞌliáté alué rió,
\v 19 ꞌlige ꞌma oꞌtomela eꞌsena ralámuli mochígichi napurigá meꞌliboa. ꞌLige taꞌchó meꞌá, alué sontalo ꞌwe gawélimala ꞌlige aꞌkachípamala ꞌlige wejpisópua, ꞌlige gulusichi ujchagá meꞌliboa, ꞌlige pe bakiá rawé kachi ku ajánamala ―anile Esusi.
\p
\v 20 Aꞌlige alué Sebereo ꞌkúchila eyela nawale alemi alué Sebereo ꞌkúchila ꞌyuga, ꞌlige alemi sébaga yati chojkóbaka ilíbale oꞌwemi Esusi ilígichi ꞌlige tánale napurigá bilé nóchali ꞌyawa alué ejtemali.
\v 21 ꞌLige Esúsika anele:
\p ―¿Tachiri nóchali iꞌlime najkí mué alué ejtemali?
\p ꞌLige alué mukika anele:
\p ―Napuꞌlige ꞌma chojkichi nulá mué ꞌpa rewagachi, nuláwaká napurigá ye oká ejtemali ne ꞌkúchila mochímala alé mué ꞌyuga, bilé oꞌiná ꞌlige bilé wajtoná.
\p
\v 22 ꞌLiko Esúsika anele:
\p ―Tabilé machí mué napu najkí. ¿ꞌLa anachámala ꞌemi resí nilia napurigá ne?\f + \fr 20:22 \ft Matéoka regá osale, ¿ꞌLa bajímala ꞌemi aleké básochi napu bajímala ne? \f*
\p ꞌLige alué ejtemálika anele:
\p ―Aka ꞌlágurú.
\p
\v 23 ―ꞌLa bijchiá ju ꞌemi ꞌwe resí nílamala napurigá ne ―anele Esusi― iligá tabilé ne ꞌsímala mochía alé napu ne asimela alé aꞌnaguka. Onorúgame boꞌné ꞌla machí chieri mochiamia alé aꞌnaguka napu ne asimela nulá.
\p
\v 24 Napuꞌlige alué oká rijimá alanichi, akele alué uché jaré makué rió Esusi ꞌyuga járome, ꞌlige ꞌwe naꞌáwale alué oká rió ꞌyuga.
\v 25 ꞌLiko Esúsika bayele alué makué oká rió boꞌné ꞌyuga járome, ꞌlige anele:
\p ―Alué eꞌwélala rey napu nuleme ju ralámuli tabilé bijchígame Onorúgame raꞌichálila, alueka ꞌwe nochárime ju alué ralámuli napurigá ajágame neraga.
\v 26 ꞌEmi eꞌwélala nínilisaká, tabilé alarigá nokimeli ju ꞌemi, bajchá ꞌwe aꞌlá guꞌírimili júkuru ralámuli.
\v 27 Alué napu waꞌlula nínili, bajchá pe nóchame niraga nímili júkuru, ꞌlige aminami tabilé gunarume nímili júkuru.
\v 28 Nímili ju napurigá alué ꞌpa rewagáchika julárigame Onorúgamete napurigá rió neraga. Tase nawale napurigá guꞌíriwa ralámulite, alueka iligá nawale guꞌírimia ralámuli, ꞌlige mukumea weꞌká ralámuli guꞌíriga.
\s Jena ruwimela Esusi saꞌwáligo oká rió tabilé maꞌchílime
\p
\v 29 Napuꞌlige alué Esusi ꞌlige alué ꞌyuga járome ꞌma simasa alé Jerikó anilichi mochiga, weꞌká ralámuli najátale.
\v 30 ꞌLige oká rió tabilé maꞌchílime mochile alé boichimi, ꞌlige akisá alemi enegó Esusi, yati chojkile raꞌicha, regá anea:
\p ―¡Muérigo Waꞌlula Nulame Rabí rijimala, ꞌwe aꞌlá naꞌtemápua ramué!
\p
\v 31 ꞌLige ralámuli alemi si eꞌyénigime sulile alanichi alué oká rió tabilé maꞌchílime, ꞌlige alué oká rioka aminabi abé aꞌwágame bayea mochile:
\p ―¡Muérigo Waꞌlula Nulame Rabí rijimala, pe rekó ꞌwe naꞌtemápua ramué!
\p
\v 32 ꞌLige alué Esúsika ilíbale ꞌlige bayele alué tabilé maꞌchílime, ꞌlige anele:
\p ―¿Tachiri choliame najkígó ꞌemi?
\p
\v 33 ꞌLige alué tabilé maꞌchílimeka anile:
\p ―Mué Waꞌlula Nulame, ramueka najkiá napurigá ku ꞌla maꞌchílime gainámala ramué busila.
\p
\v 34 ꞌLiko Esúsika ꞌwe naꞌtemale, ꞌlige nochale busila, ꞌlige pe yati ꞌma ku ꞌla maꞌchílile alué oká rió tabilé maꞌchílime, ꞌlige Esusi ꞌyuga simíbale alué oká rió.
\c 21
\s Jena ruwimela Esusi ꞌma sébaligo Rusaleni rewégichi
\p
\v 1 Napuꞌlige ꞌma aꞌmulipi eꞌyéniga amulí seba Rusaleni rewégichi, sébale alé bilena aꞌbé Beꞌtagé rewégichi, Olibo anilichi rabó reꞌleberi. Alé sebasa Esusi júlale oká alué boꞌné ꞌyuga járome,
\v 2 ꞌlige anele:
\p ―Simíbaga ꞌmi alé riógachi, ꞌmi alé napu maꞌchigá ju, ꞌlige alé riógichi sebasa ꞌemi, etémala ꞌemi bilé bulito mukila chériga chujkúgame bilé uꞌtá bulito ranégame. Suꞌpanasa, jeka aꞌpáwaká alué bulito mukila ꞌma alué ranala ꞌyúriga.
\v 3 ꞌLige bilé rió rukisá chonigá suꞌpanalio alué bulito, yati anewa: “Alué Waꞌlula Esusi najkí napurigá tanewa ye bulito, pe yati ku rolonawa ramué”, anewa ―anile Esusi.
\p
\v 4 Alarigá ikile napurigá ꞌla sébali ikimela napurigá anílige ꞌwe ꞌya alué rió napu ruyame nílige napu anélige Onorúgame, napuꞌlige regá anile:
\q \v 5  Regá anéwaká alué Sioni (Rusaleni) ejperégame ralámuli:
\q “ꞌEmi ralámuli, alué waꞌlula rey napu ꞌemi nuleme ju,
\q aleka ená,
\q ꞌwe aꞌlá iꞌkilí tabilé che anisia,
\q bilé bulito ranala asigá.’’\f + \fr 21:5 \ft Eꞌnesi Zacarías 9:9. \f*
\p
\v 6 ꞌLiko alué Esusi ꞌyuga járome yati simíbale ꞌlige alarigá sébali olale napurigá nulélige Esusi.
\v 7 Yati aꞌpale alué bulito mukila ꞌlige alué bulito ranala ꞌyúriga, ꞌlige alué okánika bulito pérale alué Esusi ꞌyuga járome alué aꞌboi gemala chiní iꞌweli, ꞌlige alué Esúsika yati asele bulito ranala, napu tabilé siné asérigame nile.
\v 8 ꞌLige suwábaga ralámuli napu weꞌká nile, alemi wijchí pesia eꞌyénale alué chiní iꞌweli aꞌboi gemala alemi boichimi, ꞌlige jaréchigo rajkú sawala roꞌasia eꞌyénale boichimi.
\v 9 ꞌLige suwábaga ralámuli guwánami eꞌyénigime ꞌlige bajchabemi eꞌyénigime ꞌwe raꞌsálásia eꞌyénale regá anisia:
\p ―¡Hosana (salva)! ¡ꞌLa sébakuru mué jena! ¡Mué Esusi Rabí rijimala, mueka waꞌlula nímala napurigá alué waꞌlula Rabí anilime ꞌya ajtígame! ¡ꞌWe aꞌlá semáriga nulale alué, alarigá nulámala mué! ¡Hosana! ¡ꞌLáchigo sébakuru mué jena!
\p
\v 10 Napuꞌlige alué Esusi ꞌma sebasa alé Rusaleni rewégichi weꞌká riógichi, ralámulika majale ꞌlige anile:
\p ―¿Chieri júché ye rió?
\p
\v 11 ꞌLige weꞌká ralámuli anile:
\p ―Ye rioka pe ju Esusi, napu ruyame ju napu ané Onorúgame, alé Nasareta ejiro Galilea bejtégame.
\s Jena ruwimela Esusi ꞌma mabúligo alué ralineme ralámuli alé waꞌlú reꞌobachi raꞌpichí mochígame
\p
\v 12 ꞌLige bajkile Esusi alé waꞌlú reꞌobachi raꞌpichí Onorúgame galílachi, ꞌlige ꞌma mabule suwábaga napu ralineme nile, ꞌlige napu ralame nile alé pachá reꞌobachi raꞌpichí mochiga, ꞌlige ꞌma reꞌnubuga ꞌlule suwábaga mesa napu enomí nakulílichi nile, ꞌlige ꞌma reꞌnubule alué banko napu jale alué wakali chulugí baloma ralinélime.
\v 13 ꞌLige regá anele:
\p ―Aka osiruga chujkúché osilichi: “Ne galílaká Onorúgame ꞌyuga raꞌichálime júkuru”, ꞌlige ꞌémika chigórigame resola newálekuru.
\p
\v 14 ꞌLige jsile alemi alé Esusi ilírachi tabilé maꞌchílime ralámuli ꞌlige jaré naꞌlime, ꞌlige yati saꞌwale Esusi.
\v 15 ꞌLige alué eꞌwélala balé ꞌlige alué Moisesi nila nulalí benírame ralámuli etele alué Esusi ꞌwe aꞌlá saꞌwáligo alué nayúkame, ꞌlige aminami akele alué uꞌkuchí ejtemali regá anichi:
\p ―¡Hosana! ¡ꞌLa sébakuru mué jena! ¡Mué Esusi Rabí rijimala, mueka waꞌlula nímala napurigá alué Waꞌlula Rabí anilime ꞌya ajtígame!
\p Alieti akisá, ꞌwe ayole alué eꞌwélala balé ꞌlige alué Moisesi nila nulalí benírame,
\v 16 ꞌlige regá anéliru Esusi:
\p ―Mué Esusi, ¿ꞌla aké mué alaniá jago alué ralámuli?
\p ꞌLige Esúsika anele:
\p ―Ju, ꞌla aké ne. ¿Tabilecha siné leera ꞌemi Onorúgame nila raꞌíchalichi napu aní:
\q Alué uꞌkuchítiri ꞌkuchi bijí chiꞌime chuꞌálachika
\q maꞌchínamala Onorúgame wikala?
\p
\v 17 ꞌLige alemi aꞌrigá alué ralámuli, ꞌma simile alé weꞌká riógachi asigá, Betania anilichi simile ꞌlige alé cheꞌlébale.
\s Jena ruwimela Esusi ꞌwe ená anegá neꞌóchaligo alué chuná tabilé rakeme
\p
\v 18 Melénala rawé ku Rusaleni simiá enale Esusi, eꞌlowile.
\v 19 ꞌLige etele bilé chuná ꞌlige simile eꞌnemia ꞌlige etele tabilé peꞌtá rakégame ko alué chuná, pe sawálacho, weꞌká sawégame rewale, ꞌlige anele alué chuná:
\p ―¡Tabilé siné goꞌmela ralámuli mué chuná rakala, ꞌmáchigo ta siné rakémempá mué! ―anele.
\p ꞌLige pe yati wakíbale alué chuná.
\v 20 Alieti etega alué Esusi ꞌyuga járome tabilé námaka regá anile:
\p ―¿Churigá ꞌla wakíbalaché pe yati pe alanésiga alué chuná?
\p
\v 21 ꞌLige Esúsika regá anele:
\p ―ꞌLa bijchiá ruwí ne, ꞌwe aꞌlá bijchígime nísaká ꞌemi waꞌlú aꞌwalí nígame ko Onorúgame, pecha pe bilé chuná wakebáchimiko ꞌemi, ꞌémika ꞌla umabámikuru ꞌmimi waꞌlú baꞌwí manígichi elá ye waꞌlú rabó pe regá anegá: “Seꞌwí iliboa, iliboa alé nasipa waꞌlú baꞌwí ilígichi”, ꞌlige yati eꞌwámikuru ye rabó.
\v 22 ꞌWe aꞌlá bijchígiga tánisa ꞌemi Onorúgame, ꞌliko suwábaga napu tani ꞌemi, Onorúgame ꞌwe aꞌlá nejímala.
\s Jena ruwimela eꞌwélala rukéligo Esusi chonigá buyánaligo alué ralámuli alé raꞌpichí waꞌlú reꞌobachi mochígame ralinea
\p
\v 23 Napuꞌlige alé raꞌpichí waꞌlú reꞌobachi bajkisá alué Esusi, ꞌlige alemi ilígichi alué Esusi ralámuli beniria, yati alemi jsile alué eꞌwélala balé ꞌlige alué jurío ralámuli nuleme, ꞌlige anele:
\p ―¿Tachiri gite buyánaché mueka alué ralámuli alé waꞌlú reꞌobachi raꞌpichí mochígame ralinea? ¿Chiérite ajchárigame júkó mué Waꞌlula neraga? ¿Tachiri najtékame nóchali nígame júkó mué ꞌsiá?
\p
\v 24 ꞌLige Esúsika anele:
\p ―Ne abichigó rukémala bilé raꞌíchali, ꞌlige ꞌla maꞌchígime nejiásaká ꞌemi, ne ꞌla ruwimela chonigá tachiri gite buyánigo ne ralámuli jena raꞌpichí mochígame ralinea.
\v 25 ¿Chieri júlale Juani ralámuli rewarániliga, Onorúgame chalá o ralámuli chalá?
\p ꞌLige alué eꞌwélala balé ꞌlige alué jurío ralámuli nuleme aꞌbopi rukele, regá anile:
\p ―Onorúgame júlale anisúká ꞌliko animela alué Esusi: “¿ꞌLige chonigá ta bijchígirupaché ꞌemi napu anié Juani?” anile.
\v 26 ꞌLige anésiká pe ralámuli júlaligo alué Juani, ꞌliko pe majá mochiwa ralámuli, siné kachi pe ramué saíla niraga mochíbamala ralámuli, napugiti suwábaga ralámuli ꞌwe aꞌlá machigá mochígame Juani ruwime níligo napu anele Onorúgame.
\p
\v 27 ꞌLiko pe regá anile:
\p ―Tabilé machirúꞌé chiérite julárigame níligo alué Juani.
\p ꞌLiko alué Esusi anélechigó:
\p ―Néchigó tabilé ruwimela tachiri gite buyánigo ne suwábaga ralámuli jena ye raꞌpichí waꞌlú reꞌobachi mochígame ralinea.
\p
\v 28 ’ꞌÉmika ¿choniágó? Bilé rió oká ꞌkúchigame nile, ꞌlige alemi aꞌbemi simigá napu ajtile alué bilé, regá anele: “Simigá mué jipe nochawa alé weꞌká iꞌwilí echégichi.”
\v 29 ꞌLige alué towika anile: “¡Tabilé siminali ne!” Nobi ꞌwéchigo cha lálekó alanisá ꞌlige peꞌtá iꞌlibeko yati simile nochamia.
\v 30 ꞌLige alué rió oꞌká ꞌkúchigame aꞌbemi simigá napu ajtile alué uché bilela, ꞌlige aꞌchigóriga anélechigó napurigá anélige alué uché bilela, ꞌlige alueka regá nejele: “ꞌLa ju, kulipi simé ne.” Tabiléchigo simílekó.
\v 31 ¿Chieri ꞌnalina ꞌla eꞌwálekobá napu oꞌnola nulele?
\p ꞌLiko alué eꞌwélala balé ꞌlige jurío ralámuli nuleme regá anile:
\p ―Alué bajchá nulérimeguru.
\p ꞌLige Esúsika anile:
\p ―Neka ꞌla bijchiá aníbá, alué enomí goblálome ꞌlige alué weꞌká rió ꞌyuga okome umugí, alueka bajchá ꞌla lisensia ꞌyámala napurigá Onorúgamete nulewa alawálachi, tase napurigá ꞌemi,
\v 32 napugiti ꞌémika tabilé bijchígiligame ꞌla rejcholi ruwichi alué Juani ꞌla oꞌwé jawamia ralámuli, ꞌlige alué enomí goblálome ꞌlige alué weꞌká rió ꞌyuga okome umugí ꞌwe aꞌlá bijchígile rejcholi nejichi alué Juani, ꞌlige rekó ꞌemi ꞌla etege suwágaba yeti, tabilé peꞌtá ku guwana ꞌnátalekuru.
\s Jena ruwimela Esusi bilé tétali ruwíligo iꞌwilí (ꞌuba) tebume ralámuli
\p
\v 33 ’Gepúsibá uché bilé tétali: Bilé rió weꞌlé nígame wajsá. Weꞌká banawá jáwale iꞌwilí anilime, ꞌlige ꞌwe aꞌlá ꞌyele, ꞌlige jole bilénami iꞌpichí alé meꞌchomia alué iꞌwilí rakala, napuꞌlige rakesa alué baꞌwila maꞌchí pamia, ꞌlige newale bilé galí reꞌpá ilígame napurigá alué tebume alé asigá repúmala alué weꞌká banawá iꞌwilí.
\p ’ꞌLige owile repúniliga jaré rió alé nóchame, ꞌlige boꞌneka simile bilénami mejkami.
\v 34 Napuꞌlige sebasa rawé iꞌwíliame, alué gawígameka ꞌnaka júlale jaré boꞌné piónila napurigá rojanámala nasípasi, ꞌyamia napu ekí mélapá alué repume.
\v 35 Alué tebuka mochígameka tabilé rojanánile ꞌlige ꞌma chaꞌpíliru alué gawígame piónila alemi jsichi. Bilé ꞌma choꞌnáliru, ꞌlige uché bilela ka ꞌma meꞌáliru, ꞌlige uché bilela ka ꞌma bajsibúliru.
\v 36 ꞌLige alué gawígame ka uchéchigo jaré boꞌné piónila júlale, ꞌlige alué banawá rakeme repume ka aꞌchigóriga olale napurigá alué bajchá julárigame pioni.
\p
\v 37 ’ꞌLige ꞌma guwichímiká boꞌné inolá júlale alué gawígame regá ꞌnátaga: “Ne inolaka ꞌla niraga etéwarékó.”
\v 38 ꞌLige alué banawá tebume ka, napuꞌlige etesa alué gawígame inolá, regá anile aꞌbopi: “Alué biꞌlepi júkuru alué rió gawígame inolá, ꞌlige alué júkuru alué oꞌnola nila nachuámili napuꞌlige oꞌnola mukusá, alekeri meꞌliboa. Alarigá ꞌla ramué niga ejtebiwa ye gawí oꞌnola mukusá”, anile.
\v 39 ꞌLige chaꞌpisá ꞌma meꞌale ꞌlige iꞌrachi maꞌchige pale.
\p
\v 40 ’Napuꞌlige nawasa alué gawígame, ¿cholámalawé alué banawá repume?
\p
\v 41 ꞌLiko alué eꞌwélala balé ꞌlige alué jurío ralámuli nuleme anele Esusi:
\p ―Alué ꞌwe ená nokágame ka ꞌma meꞌliboli ju tabilé naꞌtemaka, ꞌlige uché jaré ꞌyámala repúniliga alué weꞌká banawá jágame, ꞌlige alueka ꞌla rojanámala alué banawá rakala napuꞌlige ꞌma rakesa.
\p
\v 42 ꞌLige Esúsika anile:
\p ―¿Tabilé siné leérame ju ꞌemi osilí Onorúgame nila?, alé napu anime ju:
\q Bilé rejté tabilé galegá etérigame alué galí newame ralámulite
\q tabilé machime nile ꞌwe aꞌlá ko alué rejté chijtochi ajchilía.
\q ꞌLige alué rejté abé aꞌlá nile alé chijtochi ajchalía.
\q Onorúgame boꞌné alarigá elale.
\q Napu Onorúgame ꞌsile newá ꞌwe aꞌlá semátiri ju ramué níriga.\f + \fr 21:42 \ft Eꞌnesi Salmos 118:22-23. \f*
\p
\v 43 ’Neka ꞌwe aꞌlá bijchiá aníbá Onorúgame ꞌma tabilé nulamio ꞌemi alawálachi, ꞌlige alué Onorúgame nulémala uché jaré ralámuli napu ꞌwe aꞌlá eꞌwímili ju Onorúgame.
\v 44 ꞌLige napiépiri rió alé rejtechi boꞌibasa, ꞌma chiꞌwámala. ꞌLige bilé rió meꞌtáchisa alué rejtete, ꞌma chiꞌlaga rejpímala.
\p
\v 45 ꞌLige alué raꞌíchali akigá alué eꞌwélala balé ꞌlige alué ralámuli bariseo, machile pe alué olagá aníligo alué Esusi alieti raꞌíchaga.
\v 46 ꞌLiko alué eꞌwélala balé ꞌlige alué bariseo ꞌwe chaꞌpinálile alué Esusi, pe iligá ꞌwe majale chaꞌpigá, ꞌwéchigo ꞌla bijchígilime suwábaga ralámuli ꞌla Onorúgame raꞌichálila nareme níligo Esusi.
\c 22
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo bilé tétali bilé piesta newigime
\p
\v 1 ꞌLige Esúsika uchéchigo siné ruwile bilé tétali, regá anile:
\m
\v 2 ―Napuꞌlige Onorúgame nulachi ralámuli alawálachi, aꞌchigóriga ju napurigá napuꞌlige bilé waꞌlula rey napu waꞌlú piesta newile boꞌné inolá newichi.
\v 3 Júlale boꞌné ꞌyuga nóchame bayéniliga weꞌká ralámuli napurigá smela goꞌmea, napu ꞌma bayérigame nílige, ꞌlige alué bayérigame tabilé simánili alué newigime nerúgichi goꞌame goꞌmea.
\v 4 ꞌLiko alué newime oꞌnólaka júlale uchéchigo jaré boꞌné ꞌyuga nóchame napurigá regá anémala alué ꞌma bayérigame: “Ruyéwaká alué ralámuli napu ꞌma baigé ne ꞌyabé ꞌma newáriga iligó goꞌame, nuligó ne meꞌlínaliga akasí ꞌlige ajágame abé ꞌla saꞌpégame ꞌlige suwábaga ꞌma ꞌla listo iligó, yati bayewa napurigá jeka smela goꞌame goꞌmea.”
\v 5 ꞌLige alué napu ꞌma bayérigame nílige goꞌame goꞌachi tabilé simíbale goꞌame goꞌmea alé newigime nerúgichi, jaré pe ꞌmi wasá boꞌígichi simíbale nochamia ꞌlige jaré pe che jarénami simíbale nochamia,
\v 6 ꞌlige jaréchigo napu tabilé simánale alé newigime nerúgichi ꞌma chaꞌpile alué waꞌlula rey ꞌyuga nóchame, ꞌlige ꞌwe resí oláliru ꞌlige meꞌáliru.
\v 7 ꞌLiko alué newime oꞌnólaka napu waꞌlula rey nile, ꞌwe ayole machisá ꞌma meꞌlílirigo alué ralámuli julárigame alué ralámuli bayéniliga, ꞌlige júlale boꞌné sontálola napurigá meꞌlimela alué ralámuli cha nokame, napu ꞌma meꞌale alué waꞌlula reyte julárigame, ꞌlige ꞌma meꞌlíliru alué cha nokame ꞌlige ꞌma eꞌkósiliru suwábaga galí.
\v 8 ꞌLiko alué waꞌlula rey alué newime reꞌmalí oꞌnola anele alué boꞌné piónila napu mochile alemi, regá anele: “Goꞌámeka ꞌma listo ilí, iligá alué napu bayérigame nílige, alueka tabilé simánili, ꞌma tabilé lisensia nígame ju napurigá smela.
\v 9 Alekeri yati simawa alé napu eꞌyéname ju ralámuli, ꞌlige apiépiri ralámuli napu eteru alemi bayéwaká napurigá smela goꞌame goꞌmea jena newigíme nerúgichi.”
\v 10 ꞌLige alué waꞌlula rey piónila ka simíbale alemi napu napuíme ju ralámuli ꞌlige yati bayele suwábaga napu ekí najtépale alemi, napurigá simámala goꞌame goꞌmea alé newigime nerúgichi, alarigá ꞌla weꞌká ralámuli jsile alé alué reꞌmalí newichi, suwábaga ꞌla goꞌale alué goꞌame. 
\p
\v 11 ’ꞌLige alemi bajkile alué waꞌlula rey alué newime reꞌmalí oꞌnola, napu goꞌyá mochile alué ralámuli bayérigame newíkichi, ꞌlige etele bilé rió tabilé oꞌpáchigime alué oꞌpacha napu oꞌpáchaga simiame nile bilénami newigime nerúgichi.
\v 12 ꞌLige regá anele alué rió: “Mué rió, ¿churigá ꞌla bajkíché mué jena peka oꞌpáchaga nawasa napu oꞌpáchaga nawilime ju bilé newigime nerúgichi?” ꞌLige alué rioka tabilé peꞌtá nejele rukilía.
\v 13 ꞌLiko alué waꞌlula reyka anele alué napu goꞌame roꞌame nile: “Ronola bulesi ye rió ꞌma sekala ꞌyúriga, ꞌlige alé maꞌchige pápua chonárale napu nalámala resí níliga ꞌlige napu chiꞌnamela ramalá majaga.”
\v 14 Weꞌkáchigo kame bayérigame ꞌlige uꞌkabi ju napu ꞌla sébame ju alé newigime nerúgichi.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo Onorúgame ꞌyalime ko napu Onorúgame ꞌyáwili ju
\p
\v 15 Aꞌlige peꞌtá iꞌlibeko alué bariseo simíbale alué Esusi rukemia jaré raꞌíchali pe machináliga chonirá. Seꞌwiná anisáká yati chaꞌpibó olale.
\v 16 ꞌLige alué bariseo júlale jaré aꞌboi gompaniérola ꞌlige alué waꞌlula Erore gompaniérola napurigá regá anémala alué Esusi:
\p ―Mué Esusi, ramueka ꞌwe aꞌlá machiaa ꞌwe aꞌlá ganílime ko mué ꞌla oꞌwé raꞌíchiga tase ꞌyégiga, ꞌlige ꞌwe aꞌlá benírame ko mué churigá ka alué ꞌwe aꞌlala bowé. ꞌLige ꞌwe aꞌlá machiaa ramué mué ꞌla niraga eteme ko ralámuli, rekó eꞌwélala kachi ꞌlige rekó pioni kachi.
\v 17 Alekeri najkiá napurigá ruwimela mué: ¿Pala ꞌla ju nejilia alué enomí napu nejílime ju alué waꞌlula rey Sesar iꞌlime? ¿Tabiléchala?
\p
\v 18 Alué Esúsika ꞌwe aꞌlá machile pe resítiri ꞌnátaga aníligo alué ralámuli, machile pe Esusi resí olániliga aníligo, ꞌlige anile Esusi:
\p ―¿Chonigá alaníbiché ꞌémika pe resí olániliga neꞌchí? ꞌÉmika ꞌwe aꞌlá raꞌíchame ju pe iligá chátiri ꞌnátame júkó.
\v 19 Aka jeka aꞌpásigo bilé enomí chijtúligame napu najtétiwili ju alué waꞌlula rey.
\p
\v 20 ꞌLige Esúsika anele alué bariseo ꞌlige alué Erore gompaniérola:
\p ―¿Chieri moꞌola ju ye moꞌó jena enomichi ajtígame, ꞌlige chieri rewalá chujkú ye enomichi?
\p
\v 21 ꞌLige alué bariseo ꞌlige alué Erore gompaniérola anele:
\p ―Aka alué waꞌlula rey Sesar anilime.
\p ꞌLige Esúsika anile:
\p ―Napu alué waꞌlula Sesar nila ju, alueka alué waꞌlula Sesar ꞌyáwaguru, ꞌlige alué napu Onorúgame nila ju, alueka Onorúgame ꞌyáwaguru ―anile Esusi.
\p
\v 22 Alieti akigá tabilé machile churigá nejemia ꞌlige simíbale, tabilé che olale.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo ꞌla rewagachi simíbame ko alué aꞌká ralámuli alawala napuꞌlige suwisá
\p
\v 23 Pe aꞌlige rawé alué saruseo anilime ralámuli, alué napu anime ju tabilé sébame ko rewagachi alué suwígame alawala, Esusi ꞌyuga raꞌíchale, regá anele:
\p
\v 24 ―Mué Esusi, ralámuli benírame. Moisesi aꞌrele bilé osilí regá anime ꞌwe ꞌya: Bilé rió mukusá ꞌlige biꞌneli rejpisa mukí tabilé ꞌcho ꞌwesi ꞌkúchiga, alué mukúgame bonila rewimeli ju alué mukí napurigá ꞌkúchigame nímala alué mukí gunámakame, alué mukúgame bonila ꞌyuga asigá, ꞌlige alué mukúgame bonila ꞌkúchila oꞌchérisa napurigá alué mukúgame ꞌkúchila kárélamala ―anile alué ralámuli saruseo.
\p ꞌLige abiena regá anele:
\p
\v 25 ―Sinéchigo mochile gichao ejtemali biꞌlepi oꞌnógame, ꞌlige alué waꞌlula baꞌchila rewale sineko, ꞌlige mukule baꞌchila tabilé ꞌcho ꞌwesi ꞌkúchiga, ꞌlige alué abé uꞌtabela alué chega bonila rewale alué mukí gunámakame, ꞌlige ꞌma mukúlechigó tabilé ꞌcho ꞌwesi ꞌkúchiga.
\v 26 ꞌLige alarigá ikile alué uꞌtabela ꞌlige alué abé uꞌtabélachigó, ꞌlige alarigá suwile suwábaga aꞌboi najarémala.
\v 27 Alué gichao rió suwírisa, mukule alué mukí gunámakame.
\p
\v 28 ꞌLige alarigá anesa, kúchigo regá rukéliru Esusi:
\p ―Napuꞌlige alé rewagachi sebasa alué gichao ejtemali ꞌlige alué mukí aleka, ¿chieri ꞌnalina upila nímalawé alué mukí? Jena wijchimóbaka suwábaga gichao ejtemali upila níligame.
\p
\v 29 ꞌLiko Esúsika regá anele alué ralámuli:
\p ―ꞌÉmika tabilé machigá mochí. Tabilé machí ꞌemi Onorúgame nila raꞌíchali, nibilé machí ꞌemi churigá ko Onorúgame aꞌwalila.
\v 30 Alué napu ekí seba rewagachi, nibilé umugí nibilé riótiri newímala, aleka suwábaga ralámuli napurigá santo ánjeli rewagachi mochígame nímala.
\v 31 Aka alué boꞌné Moisesi osáligeꞌé pe uꞌkabi osilí, napu Onorúgame anílige napu ruwí rewagachi simíbame ko alué ralámuli suwisá. ¿Tabilé siné leérame ju ꞌemi alué raꞌíchali? Anime ju:
\v 32 “Ne ju Onorúgame napu Abraámi, Isaki ꞌlige Akobo oyérame ju.” Onorúgame níriká tabilé ꞌwesi suwígame kéré, suwábaga ajágame ju.
\p
\v 33 Alieti raꞌíchali akisá, weꞌká ꞌnátale alué ralámuli, aliena ꞌla benigá ruwichi alué Esusi.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo tachiri ko alué nulalí rejcholi abé najtékame
\p
\v 34 ꞌLiko alué bariseo abé iꞌlibeko kachi akele ꞌwe aꞌlá benigá nejéligo alué Esusi, ꞌlige tabilé aminabi raꞌíchiga jábigo alué ralámuli saruseo, ꞌliko alué bariséoka napuíle oꞌmaka ꞌlige simíbale napu ajtile Esusi.
\v 35 ꞌLige bilé rió napu Moisesi nila nulalí benírame nile, regá rukele alué Esusi pecha olániliga seꞌwiná anisáká:
\p
\v 36 ―Mué Esusi, benírame ralámuli Onorúgame nila raꞌíchali, ¿tachiri júkó alué nulalí rejcholi ꞌwe najtékame?
\p
\v 37 ꞌLige Esúsika nejele:
\p ―ꞌWe galewa Onorúgame, ꞌla biꞌlepi ꞌnátili ꞌnátiga.
\v 38 Alué ju abé najtékame nulalí rejcholi.
\v 39 ꞌLige alué uché bilé nulalí rejcholi regá anime ju: “Napurigá galé ꞌemi aꞌboi alawala, alarigá galewa uché jaré ralámuli.”
\v 40 ꞌWe aꞌlá sébali eꞌwásaká ꞌemi ye oká nulalí rejcholi ꞌwe najtékame, ꞌliko ꞌwe aꞌlá sébali olámala ꞌemi suwábaga alué uché jaré nulalí rejcholi napu osale Moisesi, ꞌlige uché jaré napu ruyame ju napu ané Onorúgame.
\s Jena ruwimela chieri ko alué Onorúgamete julárigame
\p
\v 41 Napuꞌlige napuíka mochígichi alué bariseo, Esusi regá rukele alué bariseo:
\p
\v 42 ―ꞌÉmika ¿choniágó, chieri koriágó alué Kristo? ¿Chieri rijimala korí ꞌemi alué?
\p ꞌLige alué bariséoka anile:
\p ―Pe Rabí.
\p
\v 43 ꞌLige Esúsika anile:
\p ―¿ꞌLige chonigá waꞌlula aneme júché alué Rabí alué Kristo olagá? Onorúgame Alawala guꞌírale napurigá animela regá:
\q
\v 44  Onorúgame anele alué Waꞌlula Kristo neꞌchí nuleme:
\q “Jena asá wajtoná
\q napusí neyuro ne mué saíla ꞌyuga.”
\m
\v 45 Aka alué boꞌné Rabí aneme ju “neꞌchí nuleme” alué Kristo, ꞌliko abéchigo najtékame júleké alué Kristo meꞌtigá alué Rabí.
\p
\v 46 ꞌLige tabilé ꞌwesi ralámuli ꞌla gayénale nejea, ꞌlige aleké rawé si tabilé ꞌwesi eꞌwérali olale rukea aminabi raꞌíchali.
\c 23
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo churigá ka bilé ralámuli gunarúgame
\p
\v 1 Peꞌtá iꞌlibeko Esusi raꞌíchale alué weꞌká ralámuli ꞌyuga ꞌlige alué boꞌné ꞌyuga járome, regá anele:
\p
\v 2 ―Alué ralámuli Moisesi nila nulalí benírame ꞌlige alué bariseo, alueka abé machí churigá ko alué Moisesi nila nulalí.
\v 3 ꞌÉmika ꞌwe ꞌla eꞌwiwa tabiri tábiri napu nulá, pe iligá tase alarigá nokiboa, napurigá nokame ju alué bariseo, ꞌlige alué Moisesi nila nulalí benírame, napugiti alueka regá anime kame: “Jípeko regá nochátékuru.” ꞌLige pe seꞌwináriga nóchame ju bilé nóchali, tase napurigá anílige.
\v 4 ꞌWe aꞌwágame nuleme ju ralámuli, ꞌlige alué aꞌboika tabilé tábiri nóchame ju.
\v 5 Alueka ꞌwe ganílime ju ujchagá eꞌyénaga gorá, ꞌlige sekachí korea bulugá eꞌyéname ju napu osirúgime ju pe uꞌkabi raꞌíchali Onorúgame nila raꞌíchali, napurigá ralámuli etémala. ꞌLige aminami iꞌweli reboso gemagá eꞌyéname ju, napu aꞌnaguchi chitochi iꞌweli seꞌwégame ju. Alarigá nokame ju napurigá ralámuli naꞌtámala ꞌwe aꞌlá sébali oyérame ko Onorúgame.
\v 6 ꞌLige najkime ju napurigá ꞌwe aꞌlá semáriga kógiwa bilena waꞌlú goꞌame goꞌachi. ꞌLige mochime ju alé napu mochímili ju alué abé eꞌwélala alé uꞌkuchí reꞌobachi pachá “sinagoga” rewégame,
\v 7 ꞌlige aminami najkime ju napurigá ꞌwe ꞌla niraga repóriwa uché jaré ralámulite alemi napu weꞌká ralámuli mochí. ꞌLige najkime ju napurigá regá anewa ebreo raꞌíchaga: “Rabbí” (napu aniame kéré benírame).
\p
\v 8 ’ꞌÉmika tabiléchigo alarigá nokibógó, tase najkime niwa napurigá anewa “benírame”, péchigo biꞌlepi kame alué benírame Onorúgame nila raꞌíchali, pe alué napu ju Kristo, ꞌlige suwábaga ꞌémika biꞌlepi Oꞌnógame júkuru napu ju Onorúgame.
\v 9 ꞌLige tabilé ꞌwesi “oꞌnó” anewa alué uché jaré ralámuli, Oꞌnoka péchigo biꞌlepi kame, pe aluecho napu ꞌpa rewagachi ajtí.
\v 10 ꞌLige tabilé najkiá mochiwa napurigá “benírame” anewa ꞌemi napugiti boꞌné benírame ka pe biꞌlepi kame pe Krístocho Onorúgamete julárigame.
\v 11 Alué napu waꞌlula ju suwábaga guꞌírimili ju.
\v 12 Alué rió napu mayeme ju ꞌwe najtékame ko, alueka pe tabilé najtékame kérélamala. Alué napu tabilé riólame ju, alué ꞌnalina nímala abé najtékame Onorúgame níriga.
\p
\v 13 ’¡Resí ꞌemi Moisesi nila nulalí benírame ꞌlige ꞌemi bariseo, tabilé sébali olame ju ꞌemi ꞌla sébali olámirisá! ꞌÉmika tabilé aꞌreme kame ralámuli napurigá eꞌwímala Onorúgame napurigá Onorúgame alué ralámuli nulémala. ꞌLige ꞌemi tabilé eꞌwame ju. Aminami tase elime ju ꞌemi napurigá sébali olámala alué uché jaré ralámuli napu ꞌla sébali olánilime ju.
\p
\v 14 ’¡Resía ꞌemi ralámuli Moisesi nila nulalí benírame ꞌlige ꞌemi bariseo, tabilé ꞌla sébali olame ju ꞌemi! ꞌÉmika ꞌma bujeme ju galí alué umugí gunámakame galila, ꞌlige jame ju ꞌemi Onorúgame tania iwérali reꞌobachi weꞌlisi napurigá suwábaga ralámulite etewa ꞌemi. Alekeri ꞌémika abéchigo waꞌlú gastigo narémala.
\p
\v 15 ’¡Resía ꞌemi ralámuli Moisesi nila nulalí benírame ꞌlige ꞌemi bariseo, tabilé ꞌla sébali olame ju ꞌemi ꞌla sébali olámirisá! ꞌÉmika ichúrimi eꞌyéname ju ralámuli ꞌyuga raꞌíchiga napurigá alué oyérame gainámala, ꞌlige ꞌemi oyérame gainasa abéchigo resí nokame ju meꞌtigá ꞌemi, ꞌlige simámala injiérnochi napurigá ꞌemi.
\p
\v 16 ’¡Resía ꞌemi, ꞌémika uchéchigo jaré beníriniliguru nobi tabiléchigo námame júkó ꞌemi! ¡ꞌÉmika pe siego neraga ju uché bilé ralámuli siego oꞌtome! ꞌÉmika aní bilé ralámuli ꞌwe aꞌlá sébali olama orisá Onorúgame ꞌyuga, anigá alué reꞌobá eꞌnegá iligó napurigá ꞌla sébali olámala, alarigaka tabilé najtékame ju. ꞌLa sébali olama orisá Onorúgame ꞌyuga anigá alué ꞌoro pachá reꞌobachi ajtígame eꞌnegá iligó, napurigá ꞌla sébali olámala, alueka ꞌla najtékame ju.
\v 17 ¡ꞌÉmika pe tonto julke ꞌlige aminami siego! ¿Tachiri abé najtékame júkó, ꞌoro o reꞌobáchala alé napu ꞌoro nerú? Tabilé nerúlasaká ꞌoro alé reꞌobachi Onorúgame galílachi, ꞌliko pe tabilé ꞌme najtékame nímiliké.
\v 18 Abiena anisá ꞌemi: “ꞌWe aꞌlá sébali olama olá ne Onorúgame ꞌyuga mesa eꞌnegá iligame alé pachá waꞌlú reꞌobachi ilígame”, ꞌliko tabilé sébali olámili ju. ꞌLige regá anisá ꞌemi: “ꞌWe aꞌlá sébali olame ne Onorúgame ꞌyuga, eꞌnegá iligame goꞌame reꞌpá mésachi ilígame”, ꞌliko ꞌwe aꞌlá sébali olame ne.
\v 19 ¡ꞌEmi ꞌwe siego ju! ¿Tachiri abé najtékame ju, goꞌame Onorúgame kógilime o mésachala? Tabilé mésachi jásaká goꞌame, ꞌliko pe napuyépiri goꞌame neraga jámilike.
\v 20 Alué rió napu ꞌwe aꞌlá sébali olámorí anigá alué mesa pachá reꞌobachi ilígame eꞌnegá iligó, pe abiena anigá aní alué goꞌame mésachi jágame abiena eꞌnegá jago.
\v 21 Alué rió napu aní ꞌwe aꞌlá sébali olámorí anigá reꞌobá eꞌnagá iligó, abiena anigá aní Onorúgame eꞌnegá ajtigó napu alé pachá reꞌobachi bejtégame ju, alekeri ꞌwe aꞌlá sébali olámorí.
\v 22 Alué rió napu ꞌwe aꞌlá sébali olámorí anigá rewagá eꞌnegá ajtigó, pe abiena anigá aní eꞌnegá iligó alué waꞌlú sía napu Onorúgame ajtime ju, ꞌlige abiena eꞌnegá ajtigó Onorúgame.
\p
\v 23 ’¡Resía ꞌemi Moisesi nila nulalí benírame ꞌlige ꞌemi bariseo, tabilé sébali olame ju ꞌemi napu aní! ꞌÉmika wanápame ju peꞌtá alué gajsalá ꞌwe aꞌlá semá júkame napu goꞌame ajchilime ju (yerbabuena, anís, komino) Onorúgame kógilime, ꞌlige alué abé aꞌlá najtékame ꞌnátilika ꞌma tabilé néléme ju ꞌemi. Tabilé sébali olame ju ꞌemi napu nulá Moisesi alé bilena osilichi, alué napu ju ꞌwe aꞌlá sébali gatélime raꞌíchali ralámuli ꞌyuga, ꞌlige ꞌla naꞌtemaka etélime ralámuli, ꞌlige ꞌla biꞌlepi oyérilime pe Onorúgamecho. Suwábaga ye júkuru napu ꞌla sébali olámili ju ꞌemi.
\v 24 ¡ꞌÉmika pe siego neraga kéré napu oꞌtonálime ju uché jaré ralámuli bilénami! ¡ꞌÉmika aꞌlá saweme ju alué baꞌwí tabilé ꞌyúriga bajimia uꞌkuchí seꞌwalí, nobi ꞌmáchigo aꞌwame júkó ꞌemi alué waꞌlú ajágame kameyo anilime!\f + \fr 23:24 \ft Yeka pe aniame kéré alué bariseo ꞌwe aꞌlá ꞌnátaga ꞌla sébali olániliga alué nulalí taꞌmé najteme, ꞌlige tabilé ꞌla ꞌnátaga sébali olale alué abé najteme nulalí Moisesi nila. \f* 
\p
\v 25 ’¡Resía ꞌemi ralámuli Moisesi nila nulalila benírame ꞌlige bariseo, ꞌémika tabilé eꞌwame ju napu aní ꞌemi! ꞌEmi ꞌwe aꞌlá biꞌweme ju alué baso ꞌlige alué bejtoli pe amoba, ꞌlige pacháganaka ꞌwe chóligame ju.
\v 26 ꞌEmi bariseo siego: ꞌwe aꞌlá biꞌwewa alué baso pachágana ꞌlige bejtoli, napurigá ꞌla biꞌwígame nímalachigó maꞌchímana. ꞌÉmika napurigá alué baso ꞌlige alué bejtoli alarigá ju ꞌemi. Amóbaka ꞌwe biꞌigá eꞌyéname ju nobi pacháganaka ꞌwe chátiri ꞌnátame ju ꞌemi. Abiena ꞌwe aꞌlá biꞌwígame niwa pacháganachigó napurigá alué baso.
\p
\v 27 ’¡Resía ꞌemi ralámuli Moisesi nila nulalí benírame ꞌlige bariseo, ꞌémika tabilé eꞌwame ju napu aní ꞌemi! ꞌÉmika ju napuyeri suwígame biꞌtígichi galila, napu ꞌwe aꞌlá semáriga ju maꞌchígiká, nobi pacháganaka weꞌká biꞌtígame kéréko alué suwígame oꞌchilá ꞌlige weꞌká saꞌpá bikágame.
\v 28 Alarigá ju ꞌemi, ꞌémika ꞌwe aꞌlá ralámuli káré eꞌnériká péchigo tabilé ꞌla ꞌnátame júkó ꞌemi, pe chibiyeti ꞌnátame kéréko.
\p
\v 29 ’¡Resía ꞌemi ralámuli Moisesi nila nulalí benírame ꞌlige bariseo, ꞌémika tabilé eꞌwame ju napu aní ꞌemi! ꞌÉmika pe galírime ju amoba napu biꞌtí alué ꞌya suwígame ralámuli napu ruyame nile napu Onorúgame anélige, ꞌlige eꞌkarúgame ꞌwe aꞌlá semátiri tábiri jáwame ju ꞌemi alé amoba napu biꞌtí tótiga ralámuli ꞌwe aꞌlá sébali olame,
\v 30 ꞌlige regá anime ju ꞌemi: “ꞌYa ejperélisiga ramué pecha síchigo nokibókó ramué meꞌá alué ralámuli, napu ruwime nílige napu Onorúgame anele.”
\v 31 Alanigá ꞌemi aꞌboi aníguru alué ꞌya mochígame rijimala ko ꞌemi alué napu meꞌale alué ꞌya mochígame ralámuli, napu ruwime nile napu Onorúgame anélige.
\v 32 ¡Suwénisigó ꞌliko napu ꞌma oꞌwínalepa alué ꞌya mochígame ꞌemi rijimala!
\p
\v 33 ’¡ꞌÉmika ju napurigá sinowí! ¿Churigá ꞌla neyúsimala ꞌemi napurigá tabilé rujsúmala ꞌlégana injiérnochi?
\v 34 Alemi julámala ne jaré ralámuli ruwime napu ané Onorúgame, ꞌlige jaréchigo ꞌwe ejebénigame ꞌlige jaréchigo benírame, ꞌlige ꞌémika jaré ꞌma meꞌlimela gulusichi ujchagá, ꞌlige jaréchigo ꞌma wejpisómala ꞌemi alemi uꞌkuchí reꞌobachi “sinagoga” rewégame mochígichi, ꞌlige jaréchigo ꞌma najátamala ꞌemi ichúrimi weꞌkanami weꞌká riógichi eꞌyénachi meꞌlináliga.
\v 35 Alekeri ꞌemi narémala alué waꞌlú gastigo suwigórikábá suwábaga alué ꞌwe aꞌlá ralámuli, suwábaga alué napu meꞌlíliru napusí meꞌlíliru alué Abeli anilime rió ꞌwe ꞌya ajtígame. Alué Abeli meꞌlisuga akiná si weꞌká meꞌlíliru napusí ochero alué Sakaríasi, Berekíasi inolá. ꞌÉmika alé raꞌpichí meꞌale alué Sakaríasi alé nasipa napu eꞌkósime nile ajágame Onorúgame kógimia, ꞌlige alué waꞌlú reꞌobá ilígichi.
\v 36 Neka ꞌwe aꞌlá bijchiá aníbá suwábaga ralámuli jipe ejperégame waꞌlú gastigo naremio, cha weꞌká ralámuli meꞌlílirigime ꞌwe ꞌya. ꞌÉmika pe aleké chátiri ꞌnátili ꞌnátame ju napurigá ꞌnátame nile alué ralámuli ꞌya mochígame.
\s Jena ruwimela Esusi naláligo ralámuli Rusaleni ejperégame naꞌtemaka
\p
\v 37 ’¡ꞌEmi ralámuli Rusaleni ejperégame, ꞌémika meꞌame ju alué napu ruwime napu Onorúgame ané, ꞌlige aminami rejtete bajsibuga meꞌame ju ꞌemi alué ralámuli Onorúgamete julárigame! ¡Neka weꞌsá ꞌwe napabúnilige ꞌemi napurigá bilé oꞌtolí raꞌkome ju boꞌné aꞌtanala, nobi ꞌémika tabiléchigo elárigó!
\v 38 ꞌWe aꞌlá eꞌnésibá, ꞌemi ejperélachi tabilé rioga rejpímala, ꞌlige Onorúgame tabilé asimela alé.
\v 39 Neka ꞌwe aꞌlá bijchiá aní, jípesí ꞌma tabilé etémala ꞌemi neꞌchí napusí regá anichi ꞌemi: “¡ꞌWe aꞌlá ju alué napu ju Onorúgamete julárigame!”
\c 24
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo ꞌma naꞌmináwili ko alué waꞌlú reꞌobá
\p
\v 1 Esusi maꞌchínale alé waꞌlú reꞌobachi raꞌpichila, ꞌlige alué ꞌyuga járome aꞌbé nawile Esusi napuꞌlige maꞌchige ilígichi, ꞌlige anele:
\p ―Asíriga waꞌlú ju alué reꞌobá, asíriga semati.
\p
\v 2 ꞌLige Esúsika anele:
\p ―¿ꞌLa etiá ꞌemi alué reꞌobá? Neka ꞌla bijchiá aní, ꞌma naꞌmináwili ko ye reꞌobá. Tabilé pe bilé rejté rejpimio uché bilé rejtechi amoba.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo churigá nimio napuꞌlige amulí suwíbachi gawí
\p
\v 3 ꞌLiko alé rabó simíbale Olibo anilichi. Napuꞌlige Esusi iꞌkilí ajtígachi alé alué makué okáraga Esusi ꞌyuga járome nawile Esusi rukemia. ꞌLige tabilé najkile napurigá uché jaré ralámuli akimela raꞌíchachi. Regá anele:
\p ―Ramueka machinálilikeꞌé, ramué ruyéwaká chiéniko naꞌmináwili ko alué waꞌlú reꞌobá. ¿Chieti tábiri nerúlamala ruyame mué ku sebamio? ¿Chieti tábiri nerúlamala napuꞌlige gawí suibámichi?
\p
\v 4 ꞌLiko Esúsika anele:
\p ―ꞌLa ꞌnátiga mochiwa napurigá tase ꞌyégiga raꞌichámala che jaré ralámuli ꞌemi ꞌyuga.
\v 5 Weꞌká ralámuli smela Onorúgamete julárigame korísiga, aꞌchigóriga aꞌwágame aꞌwalí nígame korimela napurigá ne. Regá animela: “Ne ju Kristo, alué napu ju Onorúgamete julárigame.” ꞌLige alanigá asíriga weꞌká ralámuli ꞌyégamala.
\v 6 ꞌEmi ꞌla akiméleké ꞌwe nakóráo ralámuli ichúrimi, tabiléchigo majáwagó ꞌemi níriga. Abirigá alarigá nímili júkuru, nobi taꞌchóchigo gajúmalagó gawíká.
\v 7 Ralámuli bilena seꞌwináriga raꞌíchame nakómala uché jaré ralámuli seꞌwináriga raꞌíchame ꞌyuga. Bilé gobierno julámala weꞌká sontalo napurigá sayega nakómala uché jaré sontalo ꞌyuga. ꞌLige aminami asíriga gurúlamala goꞌame. ꞌLige aminami gawítiri nokimela ichúrimi.
\v 8 Alué tábirika pe kulí ꞌla ruwime nímala alarigá nimio abé iꞌlibeko.
\p
\v 9 ’ꞌLiko alé napu gatélime ju raꞌíchali nejíwili ju ꞌemi napurigá alué waꞌlula cha olámala. ꞌLige aminami ꞌma meꞌliboa ꞌemi. Suwábaga ralámuli jena wijchimoba mochígame asíriga ayómala ꞌemi ꞌyuga neꞌchí oyérame kóriká, alekeri asíriga cha olawa ꞌemi.
\v 10 Napuꞌlige alarigá ikisá, weꞌká ralámuli neꞌchí oyérame ꞌma tabilé oyéramala neꞌchí, pe naꞌáwamala uché jaré neꞌchí oyérame ꞌyuga, ꞌma sairúgame neraga mochímala. ꞌLige alé napu raꞌíchali gatélime ju nejímala.
\v 11 ꞌLige aminami asíriga weꞌká ralámuli nímala ꞌyégame. Onorúgamete ꞌyárigame korimela nóchali, ꞌlige pe lanigá asíriga weꞌká ralámuli ꞌyégamala.
\v 12 Aminacho weꞌká tábiri buyámili ju asíriga enátiri. ꞌMa amulí suwábaga ralámuli tabilé ganíliga járomala aꞌbopi.
\v 13 Bilé rió ꞌla abisibi oyérasaká neꞌchí napusí alué tábiri simiro, alueka ꞌla sebámili júkuru rewagachi neꞌchí ꞌyuga.
\v 14 Alué ꞌwe semátiri raꞌíchali, alué napu ruyeme churigá nulamio Onorúgame ralámuli alawálachi, alueka bochígimi ruitúgame nímala jena wijchimoba napurigá suwábaga chojkégame ralámuli akimela. Napuꞌlige ꞌma suwábaga chojkégame ralámuli akisá, aꞌlige kulí suibámala suwábaga.
\p
\v 15 ’Alekeri napuꞌlige etea alué chátiri tábiri alé reꞌobachi, alué napu ꞌma gajúname ju suwábaga tábiri (Ranieli ꞌsile osá ye raꞌíchali napu ruwime nile napu Onorúgame anele, taꞌlá námata ꞌemi.),
\v 16 ꞌemi Jurea anilichi ejiro mochígame, ꞌma júmasimili júkuru wamí ꞌpami rabó.
\v 17 Alué rió reꞌpá galichí amoba ilígame tabilé reꞌkínimili júkuru tábiri ꞌmea, iligá pe ꞌmásimili júkuru.
\v 18 Alué rió jami nóchame pecha simeli júkó ku galírale alué weꞌlí oꞌpacha nolamia, pe iligá ꞌmi ꞌmásimili júkuru.
\v 19 ¡Asíriga enáriga nímala umugí oꞌpachágame níriga! ¡ꞌLige alué uꞌkuchítiri chiꞌíranti níriga abiena ꞌwe enárigá nímala! ¿Churigá júmasamalawé?
\v 20 ꞌLa tániwa Onorúgame napurigá tabilé alarigá nímala ꞌwe rulágachi, nibilé rawé resíbilichi.\f + \fr 24:20 \ft Jurío nulalílala elame nile napurigá eꞌyéniwa pe aꞌbemi rawé resíbulichi. \f*
\v 21 ꞌWe enárigá nímala aꞌlige rawé. Tajsiné alarigá ikí napuꞌlige Onorúgame gawí newasa, ꞌlige tajsiné alarigá nímala abé iꞌlibeko.
\v 22 Onorúgame tabilé aꞌrémala napurigá weꞌlisi nerúlamala ye resítiri tábiri. Tabilé alarigá nísaká, pecha weꞌlisi anachámili ko ye ralámuli. Onorúgame ꞌwe galeme ju ralámuli napu boꞌné wanápilige, alekeri tabilé aꞌrémala napurigá weꞌlisi nerúlamala ye chátiri tábiri.
\p
\v 23 ’ꞌLiko tase bijchígiwa rekó regá anichi bilé ralámuli: “Jena ajtípá alué Onorúgamete julárigame”, o regá anisá ma: “ꞌMi ajtípá alué Onorúgamete julárigame.”
\v 24 Asíriga smela ralámuli ꞌyégame. ꞌLige jaré ralámuli Kristo korimela Onorúgamete julárigame napurigá ralámuli guꞌírimala. ꞌLige jaré ralámuli ruwime kolimela napu anele Onorúgame, ꞌlige aminami asíriga semá nokimela ralámuli ꞌyéginiliga. ꞌLige ꞌla umabásaká abiena ꞌyégimala alué ralámuli napu Onorúgame anile boꞌné oyérame nímalagó.
\v 25 ꞌMa ruyékuru ne ꞌemi ye tábiri bijí taꞌchó sébachi napurigá ꞌla listo mochímala.
\v 26 ꞌLige napuꞌlige anisá ralámuli: “Néguru, ꞌmi alé ajtíkuru Kristo alé napu tabilé rió”, tase simawa eꞌnewa. ꞌLige aminami anisá: “Néguru, jena ajtíkuru chíboka”, tase bijchígiwaká ꞌemi alanichi ralámuli.
\v 27 Napuꞌlige alué Onorúgamete julárigame napurigá rió neraga ku nawá napurigá alué uꞌkí neꞌwílala ꞌwe raꞌósame napu bochígimi maꞌchígime ju, alarigá nímala.
\v 28 Suwábaga ralámuli machime ju alé napu napuíme ju alué wilú, alé boꞌigó bilé mukúgame. Alarigá nímala napu ne ku nawachi, suwábaga ralámuli machimela.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo churigá nawamio uchéchigo siné
\p
\v 29 ’Yati neraga pe simírisa alué resítiri raweli, rayénali ꞌma chóniga asibámala, ꞌlige mechaka tabilé raꞌósiga asimela, ꞌlige soꞌplika ꞌma rujsúmala ꞌpákana rewagáchikana. Suwábaga napu ekí nerú ꞌpa rewagachi ꞌma nokimela.
\v 30 Aꞌliko ꞌla nélélamala ꞌpa rewagachi eꞌnénilia alué ko napu Onorúgame júlale jékana wijchimoba. Suwábaga chojkégame ralámuli jena wijchimoba mochígame ꞌma nalámala sinaka ꞌwe cha lagá. ꞌLige etémala alué ralámuli alué rió Onorúgamete julárigame napurigá rió neraga ꞌpákana enágichi nolíralekana. ꞌLige asíriga aꞌwagá nawámala ꞌlige raꞌósaga.
\v 31 ꞌLige akémala bilé trompeta gusuchi, ꞌlige akigá alué santo ánjeli simámala bochígimi gawichí napabumia suwábaga ralámuli napu ekí wanápilige boꞌné ꞌkúchila neraga.
\p
\v 32 ’Jípeko ꞌla benibóká alué tétali churigá ka alué chuná: Napuꞌlige ꞌwe chiꞌlame kachi chalawala ꞌlige yáachi sawala, ꞌliko ꞌémika ꞌma machime ju amulí seba bamunú.
\v 33 Napuꞌlige ꞌemi etea ye resítiri tábiri, abiena ꞌla machigá mochiwa ꞌemi ꞌma sebio alué napu ne ruwílige.
\v 34 Neka ꞌla bijchiá ruwí suwábaga alarigá ikimeo bajchabé taꞌchó suwichi weꞌká ralámuli jipe ejperégame.
\v 35 Alué rewagá ꞌlige gawí suwibámili júkuru, ne nila raꞌíchalika tabiléchigo siné suwibámalagó.
\p
\v 36 ’Pecha ꞌwesi machígó aꞌlige rawé suwibamio, o alué ꞌora alakimeo alué tábiri. Alué santo ánjeli ꞌpa rewagachi mochígame pecha machígóchigó, nibilé alué Onorúgame Inolá machígó, pe Onorúgameka ꞌla machí.
\p
\v 37 ’Napuꞌlige uché nawachi alué ꞌpa rewagáchika julárigame napurigá rió neraga, pe aꞌchigóriga nímala napurigá ꞌya napuꞌlige Noé asálige.
\v 38 Napuꞌlige waꞌlú uꞌkule, aꞌlige pe bajchabé ralámulika asíriga ganíliga goꞌyá mochígeturu ꞌlige aminami iꞌwilí baꞌwila bajiga rekútame, ꞌlige aminami umugítiri rewigá, napusí napuꞌlige Noé bajkisá bárkochi.
\v 39 Ralámulika tabilé uꞌkirá mayele ꞌlige arigá ꞌma waꞌlú uꞌkule, ꞌlige ꞌma uꞌlísale suwábaga alué ralámuli. Alarigá nímala napuꞌlige alué Onorúgame julálila nawámala ꞌpa rewagáchika napurigá rió neraga.
\v 40 Napuꞌlige sebasa, ꞌlige oká rió nokisá asarachi, bilé oꞌtoboli ju, ꞌlige bilé abajá aꞌréwili ju.
\v 41 ꞌLige oká umugí uchusa rusiá bilé ꞌma oꞌtoboli ju, ꞌlige alué uché bilélaka abajá aꞌréwali ju.
\p
\v 42 ’Alekeri ꞌla eꞌnegá mochílime júkuru, pecha machimea ꞌemi aliéniko nawamio alué waꞌlula ꞌemi nuleme.
\v 43 Bilé rió galí nígame ꞌla machisáká alué ꞌora nawamio chigórigame rukó, ꞌwe aꞌlá listo asimékuru tabilé aꞌremia alé galírale bajkichi.
\v 44 ꞌÉmika ꞌwe listo mochímili júkuru pecha machiá ꞌemi alué ꞌora nawamio alué rió ꞌpa rewagáchika julárigame Onorúgamete, pe bilé rawé nawámili júkuru tabilé ꞌme buwechi.
\p
\v 45 ’Ruwimé ne churigá nóchame ko bilé nóchame ꞌwe aꞌlá sébali nóchame. Napuꞌlige bilé batroni aꞌresa bilé nóchame napurigá ꞌyámala goꞌame uché jaré nóchame, ꞌliko alué ꞌwe aꞌlá sébali olámili ju. ꞌLa ꞌyámili ju goꞌame.
\v 46 ꞌLige alué waꞌlula ku sebasa ꞌlige etesa alué nejkúrime ꞌwe aꞌlá nóchachi, ꞌliko alué nejkúrime ꞌwe aꞌlá semátiri narémala tábiri alué waꞌlula nila.
\v 47 Neka ꞌla bijchiá aníguru, alué waꞌlula ꞌla nejímala napurigá suwábaga tábiri nocha asiboa alué waꞌlula nila nóchali.
\v 48 Siné kachi anisáká alué tebútiga ajchárigame: “Asíriga weꞌká rawé tabilé ne ꞌsiáꞌé alué waꞌlula. Pecha ꞌwe nawámaréko.”
\v 49 ꞌLige oꞌwinasa alué che jaré nóchame wejpisoa, ꞌlige goꞌsá ꞌlige bajisa tégali ꞌyuga.
\v 50 ꞌLiko napuꞌlige ku seba waꞌlula, taꞌmé buwechi ꞌlige aminami taꞌmé listo ajtígachi,
\v 51 alué waꞌlula asíriga aꞌwágame wejpisómala alué nóchame, ꞌlige julámala alé napu mochí alué uché jaré ralámuli napu tabilé sébali olale. ꞌLige alué ralámulika ꞌma nalámala ꞌlige aminami nolo chiꞌnámala ramalá resí níliga.
\c 25
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo ꞌwe aꞌlá ꞌnátaga mochílime ko  napuꞌlige ku nawachi Onorúgamete julárigame
\p
\v 1 ꞌLige Esusi uché rajpé anile:
\m ―Uchéchigo siné ruimé ne churigá ka napuꞌlige Onorúgame nulachi ralámuli alawálachi. Pe napurigá makué iꞌwé napu simíbale alué rió newímili najtepamia lámpara oꞌká aseite\f + \fr 25:1 \ft Eꞌnesi glosario “lámpara”. \f* roꞌilime. Bilena newigime nerúgichi, pe alarigá ju.
\v 2 ꞌLige alué maligi iꞌwé ꞌwe aꞌlá ꞌnátame nile, ꞌlige alué uché jaré malígika tabilé ꞌla ꞌnátame nile.
\v 3 Alué maligi napu tabilé ꞌla ꞌnátame nile, alueka tabilé oꞌtole aseite uché roꞌilime ꞌma choꞌisá alué lámpara.
\v 4 ꞌLige alué napu ekí ꞌla ꞌnátame ka, alueka ꞌla oꞌtole aseite botéachi roꞌigá.
\v 5 ꞌLige ꞌma alíile ꞌlige taꞌwé nawale alué newímili rió, ꞌlige alué iweka ꞌma gojchinálile, ꞌlige arigá ꞌma okole.
\v 6 ꞌLiko nasipa rukórikáchi maꞌchí anile bilé siname, ꞌlige regá anile: “¡ꞌMa aleka ená alué newímili rió, yati buyásiga najtepawa!”
\v 7 ꞌLiko suwábaga alué iꞌwé ꞌma oꞌmochísale lámpara rajemia.
\v 8 ꞌLige alué tabilé ꞌla ꞌnátame napu tabilé oꞌtole aseite anele alué uché jarela iꞌwé: “Ramué aseite tanéwaká, ꞌma tabilé rajinali ye lámpara.”
\v 9 ꞌLige alué iꞌwé ꞌwe aꞌlá ꞌnátame ka anile: “Tabilé, ꞌemi tanésiká tabilé nachuwawa ramué nibilé ꞌemi. Napurigá tabilé rokárélamala, simáwagó raliboa aseite ꞌmi ralinélichi.” 
\v 10 ꞌLige pe kulí aꞌminami eꞌyénigichi alué aseite ralimea alué newímili rioka ꞌma nawale. ꞌLige alué iꞌwé napu ꞌla niga mochile aseite moꞌile alué newímili rió galílachi napu piesta oláwili nile newika, ꞌlige alué rió newímili ꞌma ꞌyérale yochi.
\v 11 ꞌLige alué iꞌwé aseite ralagá eꞌyénameká, abé iꞌlibeko sébale ꞌlige anile: “¡Mué Waꞌlula, iꞌpú yochi!”
\v 12 ꞌLige alué rió newímili anele: “Tabilé. Neka ꞌla bijchiá aníguru tabilé machí ne ꞌemi.” ꞌLige tabilé iꞌpule.
\p
\v 13 ’Alekeri ꞌemi ꞌwe aꞌlá listo mochiwa, pecha machiame ꞌemi aliéniko nawamio alué napu Onorúgame julámala ꞌpa rewagáchika.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo bilé tétali enomí
\p
\v 14 ’Napuꞌlige Onorúgame nulachi ralámuli alawálachi, pe aꞌchigóriga ju napurigá bilé rió napuꞌlige taꞌchó simiá bilénami mejká bayele alué boꞌné ꞌyuga nóchame ꞌlige alué ꞌyale enomí.
\p
\v 15 ’Bilé rió maligi mili ijchirúlime enomí plata ꞌyale. ꞌLige uché bilélaka pe oká mili ꞌyale. ꞌLige uché bilélaka pe bilé mili ꞌyale. Alué abé benégame nóchaga, alueka abé weꞌká ꞌyáleru. ꞌLige alué taꞌmé jebénigame nóchaga, alueka pe uꞌkabi ꞌyáliru. ꞌLige alarigá ꞌyasa ꞌma simile mejkami.
\v 16 ꞌLige alué maligi mili ichirúlame enomí ꞌyárigame yati simile nochamia alué enomite, ꞌlige uchéchigo maligi mili enomí mele.
\v 17 ꞌLige alué oká mili ꞌyárigame abiena nóchale ꞌlige mele uchéchigo oká mili.
\v 18 Alué bilé mili ꞌyárigame ka, alueka jole weꞌechi, ꞌlige alé gatele toka alué enomí plata alué waꞌlula nila.
\p
\v 19 ’ꞌLige aꞌkinana ꞌma weꞌká rawé kachi ku nawale alué waꞌlula, ꞌlige bayele alué nóchame machináliga chekí méliga alué enomí nóchame ꞌyárigame.
\v 20 ꞌLige alué maligi mili enomí narékame sébale alé, ꞌlige yati ꞌyale alué waꞌlula makué mili. ꞌLige anele iꞌgá alué enomí nejígame repúniliga: “Mué waꞌlula, maligi mili ijchirúligame enomí nejígeturu mué, ꞌlige alué maligi mílite uchéchigo maligi mili mératuru ne.”
\v 21 ꞌLiko alué waꞌlula enomí nígame anele: “ꞌWe aꞌlá ju, asíriga ꞌla nóchame ju mué ꞌlige aminami asíriga ꞌla sébali olame. Mué ꞌwe aꞌlá sébali olákuru rekó pe uꞌkabi ꞌyásiga, jípeko uché rajpé nejímala ne, ꞌwe aꞌlá ganíliga asiboa ne ꞌyuga nocha.”
\v 22 ꞌLige abé weꞌliko nawale alué oká mili enomí narékame, ꞌlige anile: “Mué waꞌlula, oká mili nejígeturu mué, jena mochí, ꞌlige alué oká mílite uchéchigo oká mili meráturu ne, jena mochíkuru.”
\v 23 ꞌLiko alué waꞌlula enomí nígame anele: “ꞌWe aꞌlá ju, asíriga ꞌla nóchame ju mué, ꞌlige aminami asíriga ꞌla sébali olame. Mué ꞌwe aꞌlá sébali olákuru rekó pe uꞌkabi ꞌyásiga, jípeko uché rajpé nejímala ne, ꞌwe aꞌlá ganíliga asiboa ne ꞌyuga nocha.”
\v 24 ꞌLige peꞌtá nujubapi sébale alué pe bilé mili enomí narékame, ꞌlige alueka anile: “Mué waꞌlula, neka ꞌwe aꞌlá machí tabilé ꞌwesi naꞌtemame ko mué, mueka panápuri ꞌwíime júturu rekó tabilé asemi echasá, ꞌlige napubume ju mué riꞌligó napu mué tabilé wejpimole.
\v 25 Alekeri neka majawáturu, alekeri toka mochíturu ne mué enomila. Jena mochíkuru alué enomí napu mué nejí ꞌsié.”
\v 26 ꞌLiko alué waꞌlula enomí nígameka anele: “ꞌLa tachiti rió, ꞌla tabilé sébali olanti, ꞌla machié panápuri ꞌwíime ko ne rekó tabilé asemi echigé ne, ꞌlige napubume ko ne riꞌligó rekó tabilé wejpimoke ne.
\v 27 Alekeri ꞌyátéliko ye enomí bilé rió enomí nígame napurigá nochárimala alué enomite, alarigá ꞌla mémikuru enomí pe uꞌkabi kabá.”
\v 28 ꞌLiko alué enomí nígame anele alué ralámuli napu jale alemi: “Bujewa alué enomí ye rió, ꞌlige ꞌyawa alué rió makué enomí nígame,
\v 29 napugiti alué abé nígame, alueka uché rajpé ꞌyáwili kame, ꞌlige alué napu tabilé nígame ju, alueka ꞌma bujéwili ju alué pe uꞌkabi napu ekí ni.
\v 30 ꞌLige alué nóchame tabilé ꞌnátame ka, alueka maꞌchí pápua chóniga ilígichi, ꞌlige alé asigá nalámala ꞌlige chiꞌnámala ramalá resí níliga.”\f + \fr 25:30 \ft Eꞌnesi San Lucas 13:28. \f*
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo Onorúgame wanápamala alué ralámuli chátiri ꞌnátame
\p
\v 31 ’Napuꞌlige uchéchigo nawá waꞌlú aꞌwalí niga jena wijchimoba alué Onorúgamete julárigame ꞌpa rewagáchika napurigá rió neraga, ꞌlige suwábaga santo ánjeli ꞌyuga, aꞌlige kulí asibámala waꞌlula neraga alué Onorúgamete julárigame.
\v 32 Aꞌlige napuímala suwábaga ralámuli jena wijchimoba mochígame, ꞌlige rojanámala ralámuli napurigá rojáname ju bilé rió alué chibá boꞌá ꞌyuga uchusa, waná uchúchame ju chibá ꞌlige waná uchúchame ju boꞌá.
\v 33 ꞌLige wajtoná mochiámala alué ralámuli tabilé resí nokame, ꞌlige oꞌiná mochíamala alué ralámuli resí nokame.
\p
\v 34 ’Aꞌlígeko alué Waꞌlula Onorúgamete julárigame alé nasipa asigá regá anémala alué wajtoná mochígame: “Jeka simasi ꞌemi napu iwérali ꞌyárigame ju Onorúgamete. Jeka simasi napu ajtí ne napurigá ne ꞌkúchila neraga. Neka ꞌma ꞌla gatega ajtí ꞌwe ꞌyasi napuꞌlige gawí newálige Onorúgame.
\v 35 Napuꞌlige ne eꞌlowika eyénachi, ꞌémika ꞌwe aꞌlá kónaturu goꞌame. Napuꞌlige ne balámachi ꞌémika ꞌwe aꞌlá nejíturu baꞌwí bajílime. Pe mejkaka nawágame kéturu ne ꞌlige ꞌémika ꞌla bayéturu neꞌchí napurigá pachá galírale bajkimela ne.
\v 36 ꞌLige ne tabilé oꞌpáchigime kéturu, ꞌlige ꞌémika nejíturu oꞌpacha. ꞌLige ne ꞌwe nayume kéturu, ꞌlige ꞌémika asíriga ꞌla nesératuru neꞌchí. ꞌLige ne galírale bajcháriga ajtigéturu, ꞌlige ꞌémika asíriga ꞌla jsime kéturu alemi neꞌchí eꞌnemia.”
\v 37 ꞌLige alué aꞌká ralámulika animela: “Mué waꞌlula, ¿chiéniko etérukó ramué ꞌwe eꞌlowika eyénachi mué napurigá goꞌame ꞌyawa mué? Ramueka tajsiné ꞌyalíwé goꞌame mué. ¿Chiéniko etérukó ramué ꞌwe balámaka eyénachi mué napurigá baꞌwí ꞌyawa mué? Ramueka tajsiné ꞌyalíwé baꞌwí mué.
\v 38 ¿Chiéniko etérukó ramué mejkaka nawachi mué napurigá galírale bayériwa mué? Ramueka tasiné etéliwé mejkaka nawachi mué ꞌlige ta siné bailíwé galírale. ¿Chiéniko etérukó ramué tabilé oꞌpáchiga ajtígame mué napurigá oꞌpacha kógiwa? Ramueka tasiné ꞌyalíwé oꞌpacha mué.
\v 39 ¿Chiéniko etérukó ramué ꞌwe nayua ajtigó mué o galírale bajcháriga ajtígichi mué napurigá simawa alemi eꞌnewa alemi mué ajtígichi?”
\v 40 ꞌLige alué waꞌlula animela: “Neka ꞌwe aꞌlá bijchiá aníbá, napuꞌlige ꞌemi guꞌírile suwábaga ralámuli neꞌchí oyérame, napu tabilé nígame nile, pe neꞌchí guꞌírime kéréle.”
\p
\v 41 ’ꞌLige alué waꞌlula abiena regá anémala alué oꞌiná mochígame: “Seꞌwí, aꞌminami simasi ꞌemi napu ekí gastigáriwili ju alé naꞌichí napu tabilé siné choꞌime ju, alé napu pápili ju alué Remónisi alué boꞌné gompaniérola uꞌkuchípala remónisi ꞌyúriga.
\v 42 Napuꞌlige ne asíriga eꞌlowika eyénachi ꞌémika tabilé peꞌtá nejíturu goꞌame. Napuꞌlige ne asíriga balámaka eyénachi ꞌémika tabilé peꞌtá nejíturu baꞌwí.
\v 43 Neka mejkaka nawáturu ꞌlige ꞌémika tabilé repáraturu napurigá ne ꞌemi galílachi bajkimela. Neka tabilé oꞌpáchigime kéturu ꞌlige ꞌémika tabilé nejíturu oꞌpacha. Ne galírale bajcháriga ajtígichi, ꞌémika tajsiné nolínaturu neꞌchí eꞌnemia.”
\v 44 ꞌLiko alué ꞌwe iꞌnílime ralámuli rukémala alué waꞌlula: “Mué Waꞌlula, ¿chiéniko tabilé ꞌyárukó goꞌame mué eꞌlowika eyénachi ꞌlige balámaka eyénachi? ¿Chiéniko tabilé ꞌyárukó oꞌpacha tabilé oꞌpáchaga eyénachi mué? ¿ꞌLige chiéniko tabilé eꞌnénilekó mué napuꞌlige galírale bajcháriga ajtígichi mué?”
\v 45 ꞌLiko alué waꞌlula animela: “Neka ꞌwe aꞌlá bijchiá aníbá, ꞌemi napu tabilé guꞌírile alué ralámuli neꞌchí oyérame tabilé nígame, tabilé guꞌírame kéré neꞌchí.”
\v 46 ꞌLiko alué ralámuli tabilé nejkúrame simámala bilena ꞌwe resírikáchi gastigo naremia, alé napu senibí resí nilia mochime ju ralámuli. ꞌLige alué ꞌla aꞌká ralámulika ꞌwe ganíliga mochímala Onorúgame ꞌyuga ꞌpa rewagachi senibí.
\c 26
\s Jena ruwimela Esusi saíla ꞌma chaꞌpinániligó Esusi
\p
\v 1 Napuꞌlige Esusi ꞌma ꞌwe aꞌlá ruisá ye raꞌíchali, anele alué boꞌné ꞌyuga járome:
\p
\v 2 ―ꞌEmi ꞌla machilke ꞌma okabi rawé rokárikó Páskua anilime piesta sebamio, ꞌlige ye piéstachi chaꞌpiboli ju alué rió ꞌpa rewagáchika julárigame Onorúgamete napurigá rió neraga, ꞌlige ꞌma meꞌliboli ju gulusichi ujchagá.
\p
\v 3 Aꞌlige rawé napuíle alué eꞌwélala balé, alué Moisesi nila nulalí benírame, ꞌlige alué eꞌwélala ralámuli jurío nuleme. Napuíle alué abé waꞌlula balé galílachi, alué napu Kaipasi rewégame nile.
\v 4 ꞌLige alé napuísa ꞌwe aꞌlá raꞌíchale aꞌbopi churigá chaꞌpimea Esusi ꞌyégiga, ꞌlige meꞌlimea olale chaꞌpisá.
\v 5 Regá anile:
\p ―Pecha che nokiame júkó piéstachika, ꞌma ayómala ralámuli boꞌné gompaniérola, alué ralámulika cháchigo ꞌla niraga etéeme Esusi.
\s Jena ruwimela bilé mukí ꞌwe semá júkame baꞌwí roꞌéligo Esusi moꞌólachi
\p
\v 6 ꞌLige Esusi simile Betania anilichi weꞌká riógichi, ꞌlige alé Simoni galílachi ajtile, alué Simoni napu ꞌwe nayume nílige saꞌpachí amoba abé iꞌbé.
\v 7 ꞌLige alé sébale bilé mukí, ꞌlige bilé botea rejtete newárigime oꞌkame nile. Pachágana botéachi roꞌágame nile baꞌwí semá júkame, ꞌlige asíriga najteme nile. Napuꞌlige Esusi alé mesa ilígichi ajtígichi, alué mukika alué baꞌwí semá júkame moꞌchí roꞌele Esusi.
\v 8 Napuꞌlige alué Esusi ꞌyuga járome etesa alieti, asíriga ayole ꞌlige anile:
\p ―¿Chonigá najsabúché alué mukika alué baꞌwí semá júkame?
\v 9 Iligá ralineti asíriga weꞌká enomichi, ꞌlige alué tabilé nígame ralámuli guꞌíritékuru alué enomite.
\p
\v 10 ꞌLige Esusi machigá alanichi alué ralámuli, anele:
\p ―¿Chonigá alanilíbaché ye mukí? Neka ꞌwe aꞌlá niraga etiá ye mukí alué baꞌwí semá júkame roꞌechi.
\v 11 Abiena mochímala jena ralámuli tabilé nígame ꞌemi ꞌyuga, neka tabiléchigo asimélagó.
\v 12 Napu ꞌsile ye mukí, alanokame ju bilé ralámuli mukusá, baꞌwí ꞌwe semá júkame roꞌeme ju. ꞌWe aꞌlá naꞌtawa tachiri ruwime ko ne. ꞌMa listáriga ꞌsmi neꞌchí napuꞌlige gatéwili ju ne bilena resochí ne mukusá.
\v 13 Neka ꞌla bijchiá aníguru. Panápuri raꞌicháwili ju napurigá ꞌsíligo ne, abiena raꞌicháwili ju napurigá ꞌsíligo ye mukí. Alarigá ꞌla tabilé weꞌkáwaga mochímala ralámuli alaꞌsíligo ye mukí.
\s Jena ruwimela Jurasi chojkíligo ꞌnata churigá ꞌla ka Esusi chaꞌpiá
\p
\v 14 ꞌLiko bilé alué makué oká Esusi ꞌyuga járome, napu Jurasi Iskariote rewégame nile, simile alé napu eꞌwélala balé mochile,
\v 15 ꞌlige rukele:
\p ―¿Chekí enomí najtétamala ꞌemi, ne nejkúrisa Esusi chaꞌpiá?
\p ꞌLiko alué eꞌwélala baleka baisá makué ijchirúlime enomí plata najtétamoríle nejkúrisaká Esusi chaꞌpiachi.
\v 16 Aꞌlige si chojkile alué Jurasi Iskariote ꞌnata chiéniko ꞌla níliga alué Esusi chaꞌpiá.
\s Jena ruwimela Esusi goꞌáligo goꞌame Páskua anilime piesta sebasa
\p
\v 17 Napuꞌlige sebasa raweli Páskua piéstachi baní goꞌyachi tase kawali roꞌigá newárigime, aꞌlige rawé alué Esusi ꞌyuga járome rukele alué Esusi, regá:
\p ―¿Koche ꞌla nítéko goꞌame newalía napurigá goꞌmela mué oꞌrako rukó?
\p
\v 18 ꞌLige Esúsika anile:
\p ―Simíbaga alé weꞌká riógichi, ꞌlige sebawa bilé rió galílachi napu ꞌma machí ꞌemi, ꞌlige anéwaká: “Alué Waꞌlula ramué nuleme regá aní: ꞌMa pe uꞌkabi rawé rokáré napurigá meꞌliboa ne. Mué galílachi newámala ne goꞌame jipe goꞌyame Páskua piéstachi, ne ꞌyuga járome ꞌyuga goꞌmé olá ne.”
\p
\v 19 ꞌLige alué Esusi ꞌyuga járome simíbale alé weꞌká riógichi napurigá nulélige Esusi, ꞌlige newale goꞌame aꞌlige rukó goꞌyame.
\p
\v 20 ꞌMa rukó ꞌma chonasa, Esusi alé reꞌlé ilígame mésachi aꞌbé kilí boꞌíbale gayena sekate machoka wijchí, alué makué oká boꞌné ꞌyuga járome ꞌyuga.
\v 21 Napuꞌlige alé goꞌyá mochiga, Esúsika anile:
\p ―Neka ꞌla bijchiá aníbá, bilé ꞌemi, ne saíla guꞌírimio neꞌchí chaꞌpiachi.
\p
\v 22 ꞌLige alué Esusi ꞌyuga járome ka ꞌwe cha lale alieti akisá, ꞌlige chojkile regá rukea Esusi:
\p ―Mué Waꞌlula, ¿ne júpá alaꞌsímili?
\p
\v 23 ꞌLiko Esúsika anile:
\p ―Alué rió napu chua chujkú jena bejtólichi ne ꞌyuga, alué ꞌsímala nejkura neꞌchí chaꞌpiachi.
\v 24 Neka regá ruwíbá, alué napu ju Onorúgamete julárigame ꞌpa rewagáchika napurigá rió neraga, mukumeli ju napurigá aní Onorúgame nila raꞌíchali, ꞌlige resía alué napu nejkúrimala chaꞌpiachi alué napu ju Onorúgamete julárigame ꞌpa rewagáchika napurigá rió. Abé aꞌlá nílige tabilé ocheria alué rió.
\p
\v 25 Aꞌliko alué Jurasi rewégame, alué napu nejímili nile Esusi saíla napurigá chaꞌpimela Esusi, anile:
\p ―Mué benírame, ¿ne ju alué?
\p ꞌLige Esúsika anele:
\p ―Juli, mué ju.
\p
\v 26 Napuꞌlige goꞌyá mochiga goꞌame, Esúsika ꞌwile bilé baní, alué baní napu tabilé roꞌigá newárigime nile kawali, ꞌlige cheliera ꞌyale Onorúgame, ꞌlige ꞌma cheliera ꞌyasa Onorúgame, ꞌlige chiꞌwánale, ꞌlige ꞌyale alué boꞌné ꞌyuga járome ꞌlige regá anele:
\p ―Goꞌsí, yeka ne saꞌpala ju.
\p
\v 27 ꞌLige ꞌwile alué baso iꞌwilí baꞌwila roꞌágame napu rekútame ju, ꞌlige ꞌma cheliera ꞌyasa Onorúgame, ꞌyale alué boꞌné ꞌyuga járome regá anigá:
\p ―Bajisi oꞌmaka.
\v 28 Ye pachágana manígime ne elalá ju, alué elá napu maꞌchínimili ju ne meꞌliachi, ꞌlige ne mukugá waꞌlú guꞌírimili ju ne ꞌemi ralámuli, ꞌliko Onorúgame ꞌla eꞌkámala. Regá gatele Onorúgame.
\v 29 Neka ꞌla ruwí tabilé uché bajimio ne ye pachágana manígime iꞌwilí baꞌwila napusí chojkí nulá Onorúgame ralámuli alawálachi.
\s Jena ruwimela Esusi ruwíligo Pegro tabilé machióriméla Esusi
\p
\v 30 ꞌMa goꞌsá goꞌame, wikarale Onorúgame wikálala, ꞌlige wikarasa simíbale naꞌlebo rabó Olibo rewégichi.
\v 31 ꞌLige Esúsika anele:
\p ―Suwábaga ꞌemi makué oká rió ne ꞌyuga járome, ꞌma aꞌrémala ꞌemi neꞌchí jipe rukó. Aka regá anime chujkúché alé Onorúgame nila osilichi: “ꞌMa meꞌlimé ne alué boꞌá boꞌélome, ꞌlige alué boꞌaka ꞌma raꞌlá moꞌbámala.”\f + \fr 26:31 \ft Eꞌnesi Zacarías 13:7. \f*
\v 32 ꞌLige neka aꞌkinana ku ajánasa, alé Galilea simé ne bajcháchigo taꞌchó jsichi ꞌemi alemi.
\p
\v 33 ꞌLige Pégroka regá anele:
\p ―Rekó suwábaga uché jaré ꞌma simíbige, ꞌma biꞌneli aꞌresa mué, neka abichilubi mué ꞌyuga einámala.
\p
\v 34 ꞌLige Esúsika anele alué Pegro:
\p ―Neka ꞌwe aꞌlá bijchiá aníbá, jipe rukó beꞌbé taꞌchó sinachi oꞌtolí, baisá animela mué: “Tabilé machí ne Esusi.”
\p
\v 35 ꞌLige alué Pégroka uchéchigo abichilubi regá anele:
\p ―Rekó meꞌliáe ne, neka tabilé majámala ruigá ꞌwe aꞌlá machime ko ne mué.
\p Suwábaga alué Esusi ꞌyuga járome alanílechigó.
\s Jena ruwimela Esusi tánaligo Onorúgame napurigá ꞌla guꞌírowa Onorúgamete alé Jetsemaní anilichi
\p
\v 36 ꞌLige Esusi simile alué boꞌné ꞌyuga járome si, ꞌlige sébale alé bilena Jetsemaní rewégichi weꞌká rojégichi olibo anilime rojá. ꞌLige alé alué Esusi regá anele alué boꞌné ꞌyuga járome:
\p ―Jena mochisi buigá, peꞌwera simé ne Onorúgame tánimia iwérali alé ꞌminami simigá.
\p
\v 37 ꞌLige bayérole alué Pegro ꞌlige okánika alué Sebereo ꞌkúchila (Santiago ꞌlige Juani) napurigá alué ꞌyuga simámala, ꞌlige alé ꞌwe sewele, ꞌlige aminami asíriga weꞌká ꞌnátale Esusi alemi waná.
\v 38 ꞌLige alemi Esusi regá anele alué boꞌné ꞌyuga járome:
\p ―Asíriga sewé nili ne pachágana ne alawálachi, amulí mukú ne seweka. ꞌÉmika jena ejtebíwagó ꞌlige ꞌla eꞌnegá mochíwaká.
\p
\v 39 ꞌLige Esúsika abé aꞌmibemi simile, ꞌlige ajkaná chujkíbale gorá wijchí chega, ꞌlige regá anele Onorúgame:
\p ―Mué Oꞌnó, neka tabilé najkí napurigá ralámuli resí olámala neꞌchí. Mué alarigá najkisáká, aꞌlá ju, resí ikiméleké ne.
\p
\v 40 ꞌLige nawale ku alé napu ejtebílige alué bakiá rió boꞌné ꞌyuga járome, ꞌlige ꞌma okoka biꞌtígame rewale, ꞌlige anele Pegro:
\p ―¿Tabilé anacharu eꞌnegá mochiga bilé ꞌora?
\v 41 ꞌWe aꞌlá eꞌnegá mochiwa, ꞌlige ꞌwe aꞌlá tania mochiwa Onorúgame napurigá ta neyúrimala Remónisi naꞌtálila. ꞌÉmika ꞌwe aꞌlá sébali olánili, tabiléchigo nígame júkó aꞌwalí.
\p
\v 42 ꞌLige uchéchigo simile Esusi Onorúgame ꞌyuga raꞌichamia, ꞌlige regá anele Onorúgame:
\p ―Mué Oꞌnó Onorúgame, resí ikimeli nísaká ne aꞌlá ju, resí ikiméleké ne. Aꞌlá sébali olánili ne napu najkí mué.
\p
\v 43 Uchéchigo ku nawale alué Esusi ꞌlige okókame rewale, ꞌwéchigo gojchinalia mochíligime.
\v 44 ꞌLige alé aꞌrele okókame ꞌlige uchéchigo simile Onorúgame ꞌyuga raꞌichamia aꞌchigóriga napurigá beꞌbepi.
\v 45 ꞌLige Esusi uchéchigo nawale alemi napu biꞌtile okoka alué boꞌné ꞌyuga járome ꞌlige Esusi anele:
\p ―¿ꞌA bijí okoka biꞌtí ꞌemi? ꞌMa sébapá raweli, ꞌlige alué Onorúgamete julárigame ꞌpa rewagáchika napurigá rió neraga, ꞌma chaꞌpiboli ju alué iꞌnílime ralámulite.
\v 46 Oꞌweti mochisi, ꞌma aꞌbeka ená alué napu ne ꞌyuga eyéname nílige, ꞌma aꞌbeka ená nejkúrimia neꞌchí chaꞌpiachi. Nabá najtepawa.
\p
\v 47 Bijí raꞌicha ilígachi alué Esusi alemi sébale alué Jurasi napu Esusi ꞌyuga ilírome nílige. Alué Jurasi weꞌká rió ꞌyuga enale, ꞌlige alué weꞌká rió siparina oꞌká eꞌyénale, ꞌlige eꞌwele gujsítiri. Alué eꞌwélala balé ꞌlige alué eꞌwélala ralámuli jurío nuleme, aluete julárigame nile alué weꞌká rió Esusi chaꞌpíniliga.
\v 48 Alué Jurasi napu nejkúrisia enale chaꞌpiachi Esusi, ꞌma ꞌla regá anélige alué weꞌká rió:
\p ―Alué napu chuꞌmigá repori ne alué ju Esusi, yati chaꞌpibóaká ꞌlige oꞌtobóaká.
\p
\v 49 ꞌLige alemi sébaga Jurasi regá anele alué Esusi:
\p ―¡Kuira mué benírame!
\p ꞌLige alarigá anesa yati chuꞌmile banichí.
\v 50 ꞌLige Esúsika anele:
\p ―Mué gompaniero, ꞌla sébali olawa napu ꞌsima olá mué.
\p ꞌLiko alué weꞌká rió napu ꞌyuga enale Jurasi aꞌbemi jábale, ꞌlige yati chaꞌpile alué Esusi.
\p
\v 51 ꞌLige bilé rió napu Esusi ꞌyuga eyéname nile yati maꞌchí pale siparina ꞌlige alué waꞌlula balé piónila najkala rejpúnale.
\v 52 ꞌLiko Esúsika anele:
\p ―Tase che ꞌsípua alué siparínate, ku gaté alé gatélachi. Suwábaga napu ekí siparínate meꞌame ju, siparínate meꞌliboli júchigó.
\v 53 ¿Mueka mayé tabilé julamio Onorúgame jipe tánisa ne, napurigá julámala ꞌpa rewagáchika weꞌká mili santo ánjeli napurigá neꞌchí repúmala?
\v 54 ꞌLige Onorúgame neꞌchí guꞌírasaká jipe, ¿churigá ꞌla sébali ikimélewé napu anime chujkú osilichi?
\p
\v 55 Aꞌlígerikáchi regá anele Esusi alué ralámuli Esusi saíla:
\p ―¿ꞌÉmika chonigá iꞌweli siparíniga ꞌlige gujsíliga síché neꞌchí chaꞌpimea napurigá bilé chigórigame neraga? Neka nabí rawé ajtime kéturu alé raꞌpichí waꞌlú reꞌobachi beniria Onorúgame nila rejcholi, ꞌlige aleka tabilé siné chaꞌpíturu ꞌemi neꞌchí.
\v 56 Peba alarigá nímili nílige napurigá aní alué osilí napu osale alué ꞌya mochígame napu ruwime nile napu Onorúgame anélige.
\p Alésíko suwábaga alué Esusi ꞌyuga járome ꞌma biꞌneli aꞌrele Esusi, ꞌma júmasale.
\s Jena ruwimela ꞌma oꞌtólirigo Esusi
\p
\v 57 Alué ralámuli Esusi chaꞌpígame ꞌma oꞌtole Esusi alé napu ajtí alué abé waꞌlula balé alué Kaipasi rewégame, alé napu napuíka mochile alué Moisesi nila nulalí benírame, ꞌlige alué ralámuli jurío nuleme.
\v 58 Napuꞌlige Esusi oꞌtiachi alemi guwánami enale alué Pegro, ꞌlige alué Pegro alemi raꞌpichimi si sébale alé waꞌlula balé galílachi raꞌpichí, ꞌlige alé asíbale sujkáliga reꞌobachi tebume ꞌyuga. Machináliga ꞌsílige chukumeli nílige Esusi.
\p
\v 59 ꞌLige alué eꞌwélala balé ꞌlige suwábaga alué uché jaré eꞌwélala, pe najkigá nokale churigá ꞌla níligo gastigárilia, ꞌlige meꞌliá alué Esusi. Alekeri owile jaré testigo pe ꞌyégali raꞌíchame.
\v 60 Weꞌká ralámuli raꞌíchale Esusi eꞌchéwaga, pe ꞌyega raꞌíchale, tabilé chátiri nile napu anile alué ꞌyégame, alekeri tabilé umébale meꞌá. ꞌLige abé iꞌlibeko alemi jsile oká rió
\v 61 napu anile:
\p ―Ye rioka aniéturu: “Neka naꞌminámala alué waꞌlú reꞌobá Onorúgame galila, ꞌlige bakiá rawé kachi uchéchigo bilé newámala ne.”
\p
\v 62 ꞌLige oꞌweti ilísaga alué waꞌlula balé rukele Esusi:
\p ―¿Tabilé aké mué napu aní mué eꞌchéwaga? ¿Tabilé peꞌtá nejé mué? ¿Chongá lanilí mué alué ralámulite?
\p
\v 63 ꞌLige Esúsika pe iꞌkilí ilile tabilé nejega. ꞌLiko alué waꞌlula balé anele:
\p ―Alué Waꞌlula Onorúgame alué napu ajagá ajtí, ꞌwe aꞌlá eꞌnegá ajtí, alekeri ꞌwe aꞌlá raꞌichálime júkuru ꞌla bijchiga ꞌwe aꞌlá ruyéwagó ramué, ¿pala ꞌla Kristo ka mué, alué napu Onorúgame Inolá ju?
\p
\v 64 ꞌLige Esúsika anele:
\p ―Ju, aka mué ꞌwe aꞌlá maꞌchígime aníché, ꞌlige aminami aní ne etemio ꞌemi alué napu nile Onorúgamete julárigame ꞌpa rewagáchika napurigá rió neraga, alé wajtoná ajtígame napu ajtí Onorúgame waꞌlú aꞌwalí nígame. ꞌLige aminami abiena etémala ꞌemi ku ꞌpákana rewigáchikana nolíraleka enágame.
\p
\v 65 ꞌLiko alué waꞌlula balé banasuka chiꞌwánale boꞌné oꞌpáchala, regá anigá:
\p ―¡Ye rió tabilé niráchine Onorúgame! Ya ꞌma ꞌwe aꞌlá sébali akirúkeꞌé, tase rokáré uché bilé rió testigo. ꞌÉmi ꞌwe aꞌlá akékuru tabilé ꞌla niráchinio Onorúgame ye rió Esusi.
\v 66 ꞌÉmika ¿choniágó?
\p ꞌLige alué weꞌká ralámulika anile:
\p ―Meꞌliáté alué rió alanime.
\p
\v 67 ꞌLiko bulele buichí bilé baꞌnisólite, ꞌlige aꞌkachípale banachí ꞌlige wejpale sekate banachí
\v 68 regá anegá:
\p ―Mué Kristo, ruwíbá, ¿chieri ka napu mué wejpá?
\s Jena ruwimela Pegro aníligo tabilé machióríligo Esusi
\p
\v 69 Loliachi Esusi, Pégroka alé maꞌchige asale raꞌpichí, ꞌlige alemi nawile bilé mukí goꞌame newame, ꞌlige regá anele:
\p ―Muéchigó Esusi ꞌyuga eyéname kéturu alué Esusi Galilea anilichi bejtégame.
\p
\v 70 ꞌLige alué Pégroka ꞌyégale regá anigá suwábaga akériga:
\p ―Neka tabilé machí chonigá anió mué.
\p
\v 71 ꞌLige Pégroka alemi yochi ilíbale, maꞌchimi simea enale, ꞌlige uché bilé mukí etele, ꞌlige alué mukíchigó anele alué alemi yochi jágame:
\p ―Ye rió abiena Esusi ꞌyuga eyéname kéturuchigó, alué Nasareno anilime.\f + \fr 26:71 \ft Eꞌnesi glosario “nasareno”. \f*
\p
\v 72 ꞌLige alué Pégroka uchéchigo ꞌyégale, regá anigá:
\p ―Neka ꞌla bijchiá aní. Neka tabilé machiáwé alué rió.
\p
\v 73 ꞌLige peꞌtá nujubapi alué ralámuli napu alemi jale aꞌbemi jábale napu ilile Pegro, ꞌlige anele:
\p ―Mueka Esusi ꞌyuga eyéname kánkokeꞌé, napugiti mueka napurigá alué galileo ralámuli raꞌíchame kame.
\p
\v 74 ꞌLige Pégroka yati regá anile:
\p ―Neka ꞌla bijchiá aní. Neka tabilé machiáwé alué rió. Onorúgame neꞌchí gastigárimala tabilé bijchiá anisáká ne.
\p Aꞌlígerikáchi sinale oꞌtolí.
\v 75 ꞌLiko alué Pegro nélále napu anílige Esusi rapakónala alí. Esúsika anélige alué Pegro: “Taꞌchó sinachi bilé oꞌtolí, baisá animela mué tabilé machiórió mué neꞌchí.” ꞌLige alué Pegro maꞌchínale alé ꞌminami, ꞌlige nalale ꞌwe chálagá.
\c 27
\s Jena ruwimela ꞌma nejílirigo Esusi alé napu ajtí Pilato
\p
\v 1 Napuꞌlige cheꞌlisá, suwábaga balé eꞌwélala, ꞌlige alué eꞌwélala ralámuli jurío nuleme, ꞌwe aꞌlá anile Esusi meꞌlimea.
\v 2 ꞌLige ꞌma bulugá oꞌtóleru ꞌlige sontálochi nejíleru, alué Ponsio Pilato sontálola. Alué Ponsio Pilátoka pe waꞌlula selígame nile Rómaka julárigame.
\s Jena ruwimela ꞌma ojaga mukúligo Jurasi
\p
\v 3 Napuꞌlige Jurasi, alué napu Esusi nejílige, etesa Esusi meꞌlibólikó, asíriga seweka asíbale alaꞌsíkariká, ꞌma ku ꞌyale alué baisá makué ijchirúlime enomí plata alué eꞌwélala balé ꞌlige alué eꞌwélala ralámuli jurío nuleme.
\v 4 ꞌLige Jurasi anele:
\p ―Ne boꞌné ꞌwe resí ꞌsílekeꞌé. Nejílekeꞌé ne bilé rió peka chojkila kachi napurigá meꞌliboa.
\p ꞌLige alué eꞌwélalaka anile:
\p ―Ramueka pecha che aniágó alieti, mué boꞌné machíliké.
\p
\v 5 ꞌLiko alué Jurasi alé reꞌobachi pachá ꞌlule alué enomí, ꞌlige ꞌma simile gujtachí ojaga mukumea.
\p
\v 6 ꞌLiko alué balé eꞌwélala ꞌwile alué enomí, ꞌlige anile:
\p ―Pecha ꞌla júlkó alé gajónichi ajchilía ye enomí, napu ralámuli mochime ju enomí Onorúgame kogia, ye enomika pe bilé rió meꞌlináliga najtétarigime kame.
\p
\v 7 ꞌLige ꞌwe aꞌlá anigá ejtebile napurigá bilé weꞌé ralimea aꞌboi, ꞌlige alué weꞌeka “Sikolí Newalichi” anilime rewégame nile. Alué weꞌé ralale ralámuli tomia alé Rusaleni suwígame, alué napu tabilé alé ejperégame nílige.\f + \fr 27:7 \ft Jaréchigo aní boꞌné Jurasi abé ꞌyabé raláligo alué weꞌé. \f*
\v 8 Aꞌlígesí “Elá Weꞌé” anilime ju alué weꞌé.
\v 9 Alarigá sébali oláleru napurigá anílige alué Jeremíasi napu ruwime nile napu Onorúgame anélige. Regá anile alué Jeremíasi: “Alué eꞌwélala israelita unele alué enomí baisá makué ijchirúlime enomí plata, napu alué najtegala nile,
\v 10 ꞌlige alué enomite ralálekuru alué weꞌé Sikolí Newálichi. Alarigá nuláleturu alué Waꞌlula Onorúgame.”
\s Jena ruwimela gustisia oláligo Pilato alué Esusi
\p
\v 11 Esusi Pilato ajtígichi oꞌtóleru. Alué Pilátoka waꞌlula selígame nile. ꞌLige rukéleru Esusi:
\p ―¿Mué ju waꞌlula ralámuli jurío nuleme?
\p ꞌLige nejele:
\p ―Alarigá ju napurigá mué aní.
\p
\v 12 ꞌLiko napuꞌlige alué eꞌwélala balé ꞌlige alué eꞌwélala ralámuli jurío nuleme, sairúgame neraga raꞌichasa alué Esusi olagá, Esúsika tabilé nejele.
\v 13 Alekeri alué Pilato anile:
\p ―¿Tabilé aké mué suwábaga napu aní mué olagá sairúgame neraga?
\p
\v 14 ꞌLige Esúsika abiena tabilé nejele. ꞌLiko alué selígameka pe iꞌkilí ilíbale.
\s Jena ruwimela Pilato nuláligo Esusi meꞌlíniliga
\p
\v 15 Pe nabí bamí alarigá sime nile alué waꞌlula selígame piesta nerúgichi Páskua anilime, bilé rió maꞌchí pame nile galírale bajchárigame, alué napu ꞌla ikí ralámuli napurigá maꞌchí pápua.
\v 16 Aꞌlígerikáchi ajtile bilé rió galírale bajcháriga ꞌlige ralámuli ꞌwe machime nile alué rió. Barabasi anilime nile alué rió galírale bajcháriga ajtígame.\f + \fr 27:16 \ft Oká rewégame nile, Esusi Barabasi anilime nile. \f*
\v 17 ꞌLiko napuꞌlige ꞌma suwábaga ralámuli napuíka mochígichi, alué waꞌlula Pilato rukele suwábaga ralámuli chieri ꞌla ka maꞌchí pasía. Regá anile:
\p ―¿Chieri ꞌla nerago ꞌémika napurigá maꞌchí pápua, Barabasi o Esusi, alué napu Kristo anilime ju?
\p
\v 18 ꞌLige alué Pilato ꞌwe aꞌlá machile alué eꞌwélala jurío nokáligo Esusi nejía pe Esusi gichiga. Alekeri ꞌwe aꞌlá ꞌnátale churigá suꞌpanamio Esusi.
\p
\v 19 Bijí Pilato gustisia olá ajtígichi, alué mukí Pilato ꞌyula nulale napurigá anewa: “Tase che olawa alué Esusi, alué rioka pecha chojkila júkó. Neka asíriga resí nílaturu alué rió remuka beꞌáruko rukó.”
\p
\v 20 ꞌLige alué eꞌwélala balé, ꞌlige alué eꞌwélala ralámuli jurío nuleme, ꞌwe anele ralámuli napurigá alué ralámuli ꞌwe anémala Pilato napurigá maꞌchí pámala Barabasi, ꞌlige aminami napurigá Esusi meꞌliboa.
\v 21 ꞌLige alué selígame uchéchigo siné rukele alué weꞌká ralámuli:
\p ―¿Chieri ꞌla niti káréko napurigá suꞌpanawa?
\p ꞌLige ralámulika anele:
\p ―¡Barabasi!
\p
\v 22 ꞌLige Pilátoka anile:
\p ―ꞌLige Esúsika, alué napu Kristo anelime ju, ¿cholámala ne?
\p ꞌLige suwábaga nejele:
\p ―¡Alueka gulusichi ujchigá meꞌlibógurú!
\p
\v 23 ꞌLige Pilátoka rukele:
\p ―¿Chonigá? ¿Tachiri najsabúgime kékó?
\p Ralámulika pe abisibi bochí aniá jale tabilé akeme neraga:
\p ―¡Meꞌliboa gulusichi ujchigá! ―anile.
\p
\v 24 Napuꞌlige Pilato etea tabilé eꞌwamio alué ralámuli, aminacho boichí aniá jago, ꞌliko peꞌtá baꞌwí tale ꞌlige alué baꞌwite panígile alué boꞌné sekala napurigá suwábaga ralámuli etémala. ꞌLige anile:
\p ―Neka tabilé chojkila nímala ye rió meꞌlisuga. ꞌEmi aꞌboi chojkila nímalaké ―anile panígiga.
\p
\v 25 ꞌLige ralámulika anile:
\p ―ꞌWe aꞌlá ju alarigá, gastigo nerúlasaká, ye rió meꞌlisuga, ramué narépuli júkuru, ꞌlige ramué ꞌkúchilatiri abiena narémili júkuru alué gastigo.
\p
\v 26 ꞌLiko alué Pilato ꞌma maꞌchí pale Barabasi, ꞌlige nulale napurigá Esusi wejpisópua, ꞌlige ꞌma lisensia nejile napurigá gulusichi ujchigá meꞌliboa.
\p
\v 27 ꞌLiko alué selígame sontálola ꞌma oꞌtole Esusi alé napu mochime ju alué sontalo, ꞌlige alé suwábaga sontalo noligá napuíle napu ilílige alué Esusi.
\v 28 ꞌLige ꞌma bujele oꞌpáchala, ꞌlige uchéchigo bilé oꞌpacha sejtákame weꞌlí ujchele.
\v 29 ꞌLige aminami bilé gorona wejchégame moꞌkótale moꞌchí. ꞌLige bilé baká wajtoná sekachí chaꞌpírale, alué baká napurigá bilé resó waꞌlula uneme nile. ꞌLige sontáloka chojkóbisiga jábele alé aꞌbé napu ilile alué Esusi, ꞌlige asíriga gawélele. Regá anele:
\p ―¡Kuira waꞌlula ralámuli jurío nuleme!
\p
\v 30 ꞌLige aminami aꞌkachípale. ꞌLige alué baká ꞌwile, ꞌlige alekete wejpale moꞌólachi.
\v 31 ꞌLige ꞌma alarigá gawélesa, ꞌliko ꞌma bujele weꞌlí oꞌpacha sejtákame, ꞌliko boꞌné oꞌpáchala oꞌpachátirile. ꞌLiko ꞌma oꞌtole meꞌlimea gulusichi ujchigá.
\s Jena ruwimela ꞌma meꞌlíriligo Esusi gulusichi ujchagá
\p
\v 32 Napuꞌlige simiba eꞌyéniga, boichimi bilé rió najtépale. Alué rió Sirene anilichi weꞌká riógichi bejtégame nile. ꞌLige alué rioka Simoni rewégame nile. ꞌLige alué sontáloka alué rió nulele napurigá gulusí majtóramala napu Esusi ujcháwili nile.
\p
\v 33 Alarigá sébale alé rabó Gólgota anilichi (napu aniame ju “Anayáwali Moꞌola”).
\v 34 ꞌLige alé ꞌyáleru Esusi iꞌwilí baꞌwila pee aꞌwágame ꞌwe chijpúgame naꞌlóriga. (Alué baꞌwílaka nile napurigá tabilé oꞌkómala alué Esusi.) Chébale Esusi chuꞌálachi alué baꞌwila, nobi Esúsika tabiléchigo chunurúlekó.
\p
\v 35 Napuꞌlige Esusi ꞌma gulusichi ujchásiga, alué sontáloka iꞌtaga reꞌele. “¿Chieri meta Esusi oꞌpáchala?” anile.
\v 36 ꞌLige abajá mochile Esusi repuka alué sontalo.
\v 37 ꞌLige alé napu Esusi moꞌega chujkule reꞌpá amóbige ujchale bilé rabileta osirúgime, napu ruwime nile chonigá meꞌlílirugo Esusi, regá anime nile: “Yeka Esusi júkuru Waꞌlula Rey ralámuli jurío nuleme.”
\p
\v 38 ꞌLige abiena uchucháliru gulusichi oká chigórigame, bilé wajtoná ujcháleru napu Esusi chujkule ꞌlige bilé oꞌiná.
\v 39 Ralámuli alé aꞌbemi simáriga moꞌloka, asíriga chátiri raꞌíchali raꞌíchale Esusi olagá.
\v 40 Regá anile:
\p ―Mué júkuru alué waꞌlú reꞌobá naꞌminámili, ꞌlige bakiá rawé kachi uchéchigo siné ku newámili júkuru mué. Boꞌnepi nejkúriwaguru. ꞌLa Onorúgame Inolá níriká, ꞌma reꞌkísiwaguru alé gulusichi.
\p
\v 41 Abiena aꞌchigóriga gawélile Esusi alué balé eꞌwélala, ꞌlige alué Moisesi nila nulalí benírame, ꞌlige alué ralámuli napu nuleme nile ralámuli jurío. Regá anile aꞌboi raꞌíchaga:
\p
\v 42 ―Alueka uché jaré buyánale chátiri bowechi, alué boꞌnépika tabilé gayena guꞌiria. Waꞌlula nísaká israelita nuleme ꞌla reꞌkísimala ke alé gulusichi, aꞌliko ꞌla bijchígiwimpá ramué Onorúgame júlaligo.
\v 43 Alueka anime ke Onorúgame ꞌwe aꞌlá guꞌírame ko, jípeko Onorúgame guꞌírimalaké, aluéchigo boꞌné koriame Onorúgame Inolá.
\p
\v 44 ꞌMa alué chigórigametiri napu gulusichi uchule abiena gawélele Esusi.
\s Jena ruwimela ꞌma mukúligo Esusi
\p
\v 45 ꞌLiko rawilírikáchi ꞌma chóniga ilíbale bochígimi gawichí, ꞌma nasípagana enegá ku rayénale alué rayénali,
\v 46 ꞌlige ꞌma abé alírikáchi taꞌchó maꞌchígichi, Esusi eꞌwele neꞌole boꞌné raꞌichálila raꞌíchaga. Regá anile:
\p ―Elí, Elí, ¿lama sabáktani?
\p Yeka pe aniame nile, “Oꞌnó Onorúgame, Oꞌnó Onorúgame, ¿chonigá biꞌneli aꞌrépaché mué neꞌchí?”
\p
\v 47 ꞌLige jaré anile alé aꞌbemi jáginti akisá:
\p ―Ye rioka baigá aní alué napu ruyame nílige napu Onorúgame anélige, alué ꞌya bejtégame napu Elíasi anilime nílige.
\p
\v 48 ꞌLige bilé rió alé aꞌbemi ilígame, yati iwégame ꞌmale bilé chiní nolamia, ꞌlige saꞌnabáchale iꞌwilí baꞌwila chijpúgame, ꞌlige iguchi ujchale alé reꞌpá Esusi chuꞌálachi chébimia, napurigá Esusi chunurúmala alué iꞌwilí baꞌwila.
\v 49 ꞌLige uché jaré ralámuli anile:
\p ―Aꞌréwagó, pala nawara Elíasi napurigá guꞌírimala.
\p
\v 50 ꞌLige Esusi uchéchigo siné sinale asíriga aꞌwágame. ꞌLiko ꞌma mukule.
\v 51 ꞌLiko abaꞌlige napuꞌlige eꞌwele sinale Esusi, alué waꞌlú chiní napu waꞌlú reꞌobachi chujkúgame nílige, ꞌma chiꞌwale oká neraga nílale. ꞌPákana chiꞌwale, wamí ꞌlégana si. ꞌLige gawítiri abiena nokale, ꞌlige rejté eꞌwele ꞌma gajsile.
\v 52 ꞌLige ꞌma iꞌpúriga jábale alé napu biꞌtile suwígame. ꞌLige asíriga weꞌká ralámuli suwígame ku ajánele, alué napu Onorúgame oyérame nílige.
\v 53 Aꞌkinana ꞌma Esusi bajchá ajánasa, ꞌlige alueka asíriga weꞌká riógachi moꞌile alé Rusaleni anilichi, ꞌlige alé weꞌká ralámuli etele.
\p
\v 54 ꞌLiko alué gapitani ꞌlige sontálotiri napu Esusi repuka mochílige, napuꞌlige etesa gawí nokao, ꞌwe majale ꞌlige anile:
\p ―ꞌLa bijchiá Onorúgame Inolá nílekuru ye rió.
\p
\v 55 ꞌLige asíriga weꞌká umugí jale alé mejkabeka eꞌnegá. Alué umugika Esusi oyérame nile alé ejiro Galilea anilíchika sígame, ꞌlige aminami guꞌírame nile.
\v 56 Bilé mukí María anilime nile Magalena bejtégame. ꞌLige uchéchigo bilé mukí María anilímechigó, Santiago eyela ꞌlige Osétiri. ꞌLige uché bilé mukí Sebereo ꞌkúchila eyela nile.
\s Jena ruwimela ꞌma gatélirigo Esusi
\p
\v 57 Napuꞌlige ꞌma alí kachi, bilé rió sébale ꞌwe nígame enomí José anilime rió. Arimatea anilichi weꞌká riógichi bejtégame nile alué rió. Alué rioka abiena ꞌwe oyérame nile Esusi.
\v 58 ꞌLige Pilato eꞌnemia simile, ꞌlige tánale Esusi mukúgame. ꞌLige Pilátoka yati lisensia ꞌyale.
\v 59 ꞌLiko Joseka yati oꞌtole alué Esusi mukúgame. ꞌLige ꞌwe aꞌlá chiní rosákame biꞌwígamechi kabile,
\v 60 ꞌlige rekale bilena ewachi napu rekáwili nile bilé mukúgame, napu boꞌné nulálige newániliga abé iꞌbé alé bilena wejtosá rejtechi. ꞌLige ꞌma ꞌyérasa alé yochi bilé waꞌlú rejtete, ꞌliko ꞌma simile.
\v 61 ꞌLige María Magalena bejtégame alé asale eꞌnegá, ꞌlige uchéchigo bilé María abiena asale alé, alé ꞌna oꞌweka ewachi neraga mochile napu rekáleru alué Esusi.
\s Jena ruwimela sontalo ꞌwe repuka mochíligo alué ewachi
\p
\v 62 Melénala rawé sawalachi, napuꞌlige resíbame nile alué ralámuli jurío, alué eꞌwélala balé ꞌlige bariseo, simíbale alué Pilato ꞌyuga raꞌichamia.
\v 63 Regá anele:
\p ―Mué Waꞌlula, nélárukeꞌé alué rió ꞌyégame napu aniá anié: “Aꞌkinana bakiá rawé kachi ku ajánamala ne.” Alarigá anime kéturu napuꞌlige bijí ajagá asigá.
\v 64 Alekeri nulawa mué repúniliga bakiá rawé alé napu gatéliru Esusi, napurigá tabilé smela alué oyérame rukó chigomia alué Esusi mukúgame, napurigá tabilé animela ralámuli abé iꞌlibeko: “ꞌMa ku ajánale.” ꞌLiko alué ꞌyégali abéchigo enátiri nímala, meꞌtigá alué ꞌyégali napu raꞌíchale abijí ajagá asigá napuꞌlige anile, “Kristo ju ne.”
\p
\v 65 ꞌLige Pilátoka anele:
\p ―ꞌLiko jaré sontalo ꞌyuga simáwagó, ꞌlige asíriga ꞌla repúpua alé napu boꞌí alué Esusi.
\p
\v 66 ꞌLige simíbale ꞌlige sebasa bile tábiri ujchele alé resochí yochi napu ꞌyérigame nile, machináliga pala taꞌwesi iꞌpura yochi. ꞌLige sontáloka abajá aꞌréleru tebuka.
\c 28
\s Jena ruwimela ku ajániligo Esusi
\p
\v 1 Napuꞌlige simírasa alué rawé resíbilichi pe kulí rajpé siné cheꞌlimechi romíkichi, alué María Magalena anilime ꞌlige uchéchigo bilé María, ꞌmi ewachi simíbale eꞌnemia.
\v 2 ꞌLige yati neraga nokale gawí. ꞌLige bilé santo ánjeli Onorúgame ꞌyuga nóchame reꞌkínale ꞌpákana rewagáchika, ꞌlige alé ewachi sebasa ꞌma bujele rejté alé yochi ajtígame, ꞌlige amoba rejtechi asíbale.
\v 3 ꞌLige alué santo ánjeli napurigá uꞌkí neꞌwime aliena raꞌósame nile, ꞌlige oꞌpáchalaka napuyeri gepá aliena rojsákame nile.
\v 4 ꞌLige alué sontalo, alué Esusi tebúkame, ꞌma ꞌáwale majaga. ꞌLige napurigá suwígame alarigá biꞌtíbale.
\v 5 ꞌLige alué santo ánjeli anele alué umugí:
\p ―Tase majawa, neka ꞌla machí ꞌemi Esusi ꞌyaga eꞌyenio, alué napu gulusichi ujchigá meꞌlílirige.
\v 6 Alueka pecha boꞌíkó jena, alueka ꞌma uchéchigo narélekuru aꞌwalí napurigá ku ajagá asimela jena wijchimoba, napurigá boꞌné anílige ꞌya. Aka jeka simáwabala eꞌnewa napu boꞌílige.
\v 7 ꞌLige yati simáwaká kumi, ꞌlige anéwaká alué oyérame: “Alueka mukúlekuru kaka nobi ꞌmáchigo ku ajagá ajtíkó. ꞌLige simela alé Galilea anilime ejiro alé buwemia, alé etémaleké ꞌemi.” Pe ye raꞌíchilicho ruimeo oláturu ne.
\p
\v 8 ꞌLiko alué umugí yati ku simíbale asíriga iwégame napurigá majame neraga, ꞌlige ꞌwe raꞌsálagá eꞌyénale. ꞌLige asíriga iwégame júmale raꞌíchali ruyemia alué oyérame.
\v 9 ꞌLige ꞌma eꞌyénale napuꞌlige Esusi maꞌchínale alemi napu eꞌyénilige alué umugí, ꞌlige Esusi repórale alué umugí. ꞌLige alué umugika aꞌbé nawile alué Esusi asíriga ꞌla neraga gomurule chajpáchigana.
\v 10 ꞌLiko anile Esusi alué umugí olagá:
\p ―Tase majawa. Yati simawa neꞌchí oyérame ruyewa napurigá Galilea anilichi ejiro simámala, ꞌlige alé etémalawé neꞌchí.
\s Jena ruwimela napu ruwíligo alué sontalo
\p
\v 11 Bijí boichimi eꞌyénigichi alué umugí, jaré alué sontalo napu tebume nílige alé napu Esusi boꞌílige ꞌmi weꞌká riógichi simíbale. ꞌLige ruyele alué eꞌwélala balé alakíligo ꞌmi alé.
\v 12 ꞌLiko alué eꞌwélalaka simíbale ruyemia alué eꞌwélala ralámuli jurío nuleme, napurigá ꞌla raꞌichamia aꞌbopi chonokimeo. ꞌLige asíriga weꞌká enomí najtétiliru alué sontalo.
\v 13 ꞌLige anéleru:
\p ―Anéwaká ralámuli rukechi: “Okoka biꞌtirúgichi, alué Esusi oyérame ꞌma chigole alué Esusi mukúgame.”
\v 14 ꞌLige alué waꞌlula selígame Pilato machisáká, ꞌliko ramuéchigó ꞌwe aꞌlá raꞌíchawa alué waꞌlula selígame ꞌyuga, napurigá tajché anewa ꞌemi, ꞌlige ꞌémika tabilé che olawa.
\p
\v 15 ꞌLiko natétisiga alué sontalo, ꞌma simíbale alarigá raꞌichamia napurigá anélirige. Alarigá ruwime júkuru juríoka jipe rawé si.
\s Jena ruwimela napu anele Esusi alué makué bilé Esusi ꞌyuga járome
\p
\v 16 ꞌLiko alué makué bilé Esusi ꞌyuga járome, ꞌma simíbale alé Galilea anilime ejírochi alé bilena rabó napurigá anélige Esusi.
\v 17 ꞌLiko napuꞌlige sébale alé Esusi eꞌnemia, asíriga ꞌla galegá etele. ꞌLige jaré aba tabilé ꞌcho ꞌme ꞌla machile pala ꞌla bijchiá Esusi ko.
\v 18 ꞌLiko Esusi aꞌbé nawile alué oyérame, ꞌlige anele:
\p ―Onorúgameka aꞌwalí ꞌyákuru neꞌchí napurigá nulámala ne bochígimi ꞌpa rewagachi, ꞌlige aminami jemi wijchimoba.
\v 19 Napuꞌlige simásiga ꞌemi alé napu suwábaga chojkégame ralámuli mochí, ꞌla benírawaká churigá ka neꞌchí oyérilia. Rewaráwaká alué ralámuli napurigá ꞌla machimela churigá ko Oꞌnó Onorúgame, ꞌlige alué Onorúgame Inolá, ꞌlige alué Onorúgame Alawala.\f + \fr 28:19 \ft Griego raꞌíchalika, alué raꞌíchali rewarálime iꞌsínimi tabilé aniame kéré baꞌwichí bokuíka rewarálime, iꞌsínimi anime kéré ꞌwe aꞌlá sébali oyérame niwa Onorúgame ꞌyuga.\f*
\v 20 ꞌLige ꞌla benírawaká napurigá ꞌla sébali olámala napu ne nuligé. ꞌLige neka senibí asimela ꞌemi ꞌyuga, napusí suwiba gawí.
\p Pe ikí képá ye raꞌíchali. Waꞌlú cheliérabá.