\id TIT Baja Tarahumara
\h TITO
\toc1 TITO
\mt Ye Ju Alué Apeli Napu Páulo Osele Alué Tito
\c 1
\s Kuira mué Tito.
\p
\v 1 Ne Páulo osá ye apeli. Neka Onorúgame ꞌyuga nóchame kame. Esukristo ꞌyáturu neꞌchí nóchali napurigá ralámuli nuleme nímala ne ꞌlige benírame. Onorúgameka ꞌwe ꞌya boꞌné wanápuligame jaré ralámuli napurigá oyéramala Onorúgame. Abiena beniri ne alué bijchiá Onorúgame nila raꞌíchali napurigá ꞌla semáriga ejperélamala napurigá najkí Onorúgame.
\v 2 Alarigá beniri ne, ne ꞌwe ꞌla machí napuꞌlige Onorúgame bayechi ramué napurigá oyérimala, napurigá ꞌla senibí rawé Onorúgame ꞌyuga mochiwa napuꞌlige suwisuga. Taꞌchó newá ye gawí, alarigá ꞌnátalekuru Onorúgame rewagachi mochiga asinálile ramué alué ꞌyuga. Onorúgameka tabilé siné ꞌyégame júkuru.
\v 3 Napuꞌlige raweli sebasa napurigá ralámuli námamala alué raꞌíchali, Onorúgamete nulérituru neꞌchí napurigá benírimala ne alué raꞌíchali. Onorúgameka buyáname júkuru ramué resítiri raweli oꞌkame nírigichi ꞌlige aꞌkabámana jáwame júkuru ramué.
\v 4 Osé ne ye apeli mué Tito. Mueka ꞌwe ꞌla bijchígituru alué raꞌíchali napu ne ruyé mué. Ne ꞌlige mué biꞌlepi ꞌnátili ꞌnátame niru. Alekeri ꞌla narémala mueka semati raweli napu Onorúgame nejímala, tabilé weꞌká ꞌnata asiboa mué. Onorúgame ju ramué Oꞌnola ꞌlige Kristo Esusi aꞌkabámana jáwame júkuru ramué. Alué júkuru alué semati raweli nejime jena wijchimoba.
\s Jena ruwimela Páulo nuléligo Tito napurigá alué Tito mochiámala alué eꞌwélala
\p
\v 5 Neka aꞌréturu mué alé Kreta anilichi, napu waꞌlú gawí ilí waꞌlú baꞌwichí nasipa,\f + \fr 1:5 \ft Yolí raꞌíchagaká “isla” anilime ju. \f* napurigá ꞌla guꞌírimala ralámuli Onorúgame oyérame. Neka nuligéturu napurigá mochiámala jaré eꞌwélala nulame aꞌpílipi weꞌká riógichi napu mochí ralámuli Onorúgame oyérame.
\v 6 Bilé rió waꞌlula ꞌla biꞌígame alawégame nímili júkuru tabilé cheꞌsika eyéname, pe biꞌlepi mukí ꞌyúgame nímili júkuru tabilé weꞌká, ꞌlige ꞌkúchila yábechigó ꞌla Onorúgame oyérame nímili júkuru, alueka taꞌwesi ralámuli chélagá etémala pecha cha nokogá járome ka, ꞌwe ꞌla biꞌígame alawégame ralámuli nímili júkuru.
\v 7 Bilé rió Onorúgamete ꞌyárigame nóchali, ꞌla kilí rió nímili júkuru, tabilé oparúgame, pee bajime, tabilé nejkome, pecha mélime ka laꞌsika enalia, pecha ꞌla júkó laꞌsimía. Pecha nulá Onorúgame laꞌsimime.
\v 8 Onorúgameka nuláguru napurigá ꞌla guꞌíriwa ralámuli galírale jsichi napurigá eliwa napurigá alé cheꞌlebámala, alaꞌsimía ka ꞌwe ꞌla júkuru. ꞌLa kilí ꞌnátame rió niraga ꞌwe ꞌla júchigó ꞌla sébali olame rió níriga, ꞌla niraga etelia uché jaré ralámuli Onorúgame oyérame.
\v 9 Bilé rió waꞌlula ꞌwe ꞌla sébali olame júkuru alué ꞌla bijchiá ꞌla raꞌíchali napu benile, ꞌla uché jaré benírimili júkuru alué aꞌlala raꞌíchali, ꞌlige abiena ku guꞌlinámili ju alué seꞌnú bowé oꞌkame.
\p
\v 10 Weꞌká mochíguru alué tabilé eꞌwame, pe raꞌicha mochime júkuru pe nejkumega. Jaré ralámuli ꞌwe nulame ju napurigá siꞌkirémala peꞌtá isila wiꞌchila guwala, regá mayega: “Alarigá ka ꞌla Onorúgame oyérame niwa ramué.”
\v 11 Alué ralámuli ꞌwe nejkumeme ju. Alué ralámulika sulílime júkuru napurigá ta nejkumea mochímala. Pe enomí koruka anime ju alué ralámuli, pe ralámuli najsibuga anime ju alué ralámuli ꞌma oꞌnola ꞌma ꞌkúchila ꞌyúriga, ꞌma suwábaga rijimálatiri, alué najsibuga anime ju.
\p
\v 12 Bilé rió Kreta ajtígame napu ruwime ju napu anele Onorúgame, aníguru: “Ralámuli Kreta mochígame ꞌwe ꞌyégame ju, ꞌlige ꞌwe jobátigame ju, ꞌlige ꞌwe goꞌyechi ju.”
\v 13 Alué rioka ꞌla bijchiá anile. Alekeri ꞌwe aꞌwágame anewa aleké ralámuli Onorúgame oyérame napurigá ꞌla oꞌwé inámala Onorúgame oyerisia,
\v 14 ꞌlige napurigá tabilé eꞌwémala alué ꞌyégali raꞌíchaga eꞌyéname ralámuli jurío.
\p
\v 15 Ralámuli ꞌla biꞌígame alawégame Onorúgame gite ꞌnátame ju suwábaga ꞌla suériga. Ralámuli tabilé biꞌígame alawégame, alueka ꞌwe resítiri ꞌnátame ju. Tabilé siné ꞌla ꞌnátame ju. Tabilé siné che nokame kólálike aꞌboika. Alueka tabilé ne níligo aꞌboika alanokae eꞌyene.
\v 16 Aꞌboika ꞌwe ꞌla oyérame korime ju Onorúgame, ꞌláchigo maꞌchígime néréko tabilé nirame ko. ꞌWe cha nokame júkuru napu tabilé galé Onorúgame, ꞌwe iꞌnílame ju ꞌlige tabilé nirame ju. Alueka tajsiné aꞌká ralámuli nímala.
\c 2
\s Jena ruwimela Páulo nuléligo alué Tito  napurigá ꞌwe ꞌla rejcholi benírimala ralámuli
\p
\v 1 Mué Tito, ꞌla Onorúgame oyériga beníriwa alué ralámuli.
\v 2 Beníriwa alué oꞌchérame rió napurigá ꞌla kilí ralámuli nímala, ꞌlige ꞌla napurigá ꞌla nirálime nímala suwábaga ralámulite, ꞌlige napurigá ꞌla sébali ralámuli nímala, ꞌla sébali olame ꞌlige ꞌla bijchígame, ꞌla naꞌtemame, ꞌlige tabilé chéláme rekó ꞌwe chibi anilía.
\v 3 Abiena aꞌchigóriga alué oꞌchibérigame umugí, ꞌwe ꞌla beníriwa napurigá abichilubi ꞌla ꞌwe ꞌla oyéramala Onorúgame, napurigá tabilé neꞌochámala ralámuli, ꞌlige napurigá tabilé rekuka bajímala.
\v 4 ꞌWe ꞌla rejcholi ruyewa alué umugí oꞌchibérigame napurigá ruyémala rejcholi alué pe kulí newíkame napurigá ꞌla niraga etémala aꞌboi ꞌyula ꞌlige aꞌboi ꞌkúchila,
\v 5 napurigá ꞌla sébali olame umugí nímala, tabilé ichúrimi eyéname, ꞌla repume boꞌné bejtélachi ꞌlige napurigá ꞌla guꞌírame nímala uché jaré ralámuli, ꞌlige ꞌla napurigá ꞌla eꞌwémala aꞌboi ꞌyula. Alarigá ka taꞌwesi gawélimala Onorúgame nila raꞌíchali.
\p
\v 6 Abiénachigó raꞌíchawaguru mué Tito alué ejtemali napurigá ꞌla aꞌwágame alawégame nímala, ꞌla sébali olame ejtemali.
\v 7 Mué boꞌné Tito ꞌwe ꞌla sébali olame niwa napurigá ꞌla niraga etewa mué alué ejtemálite. Napuꞌlige beniria ꞌla kilí ruyéwaguru ꞌla naꞌtemaka, tabilé ꞌyégiga,
\v 8 alarigaka taꞌwesi nemímala, alarigaka ꞌla chijúniga naꞌtámalaꞌé. ꞌLiko ꞌla tabilé gawélimala ramué.
\p
\v 9 ꞌWe ꞌla ruyéwaguru alué tabilé najtétiga nochárilime\f + \fr 2:9 \ft Eꞌnesi glosario “esclavo”. \f* napurigá ꞌla eꞌwámala nulalía batrónite, napurigá ꞌla aꞌká ralámuli nímala, tabilé nejeme nulilía,
\v 10 ꞌla yati eꞌwame napurigá tabilé chigoga eꞌyénamala, napurigá ꞌwe ꞌla nirame nímala. Alué nóchame etega alué uché jaré ralámuli animela ꞌla suétiri ko alué raꞌíchali Onorúgame nila, alué Onorúgame ramué aꞌkabámana jáwame.
\p
\v 11 ꞌMa sébakurubá Onorúgame aꞌwalila ramué aꞌkabámana jawamia. Suwábaga ralámuli machíguru ꞌma sébago.
\v 12 Ye aꞌwalika ramué benírame júkuru napurigá tabilé oyérawa chátiri bowé ꞌlige aminami tabilé tábiri oyériwa uché jaré ralámuli tabilé ꞌla ꞌnátame. Abé ꞌla júkuru ꞌwe ꞌla ꞌnátaga mochíriga napurigá najkí Onorúgame jena wijchimoba.
\v 13 Alarigá naꞌtáwaliké taꞌchó ku nawachi Esukristo, alué napu júpá ramué Oꞌnola napu ramué ꞌla aꞌkabámana jáwame ju.
\v 14 Alué boꞌnepi mukule ramué naꞌtemaka, ramué boꞌnepi aꞌkabámana jawániliga ꞌlige biꞌéniliga ramué alawala napurigá ꞌla Onorúgame ꞌkúchila niwa ramué ꞌwe rejchirúgame napurigá ꞌla nochawa ramué napu boꞌné Esukristo nulá.
\p
\v 15 Suwábaga ye raꞌíchali beníriwa uché jaré ralámuli, oiláriwa alué ralámuli Onorúgame oyérilichi ꞌlige tabilé ꞌla sébali oláká neꞌóchiga ruyewa. Tabilé chéláwa rekó jaré chibi anié, rekó gawéliga eꞌyene, abichilubi ꞌwe iwériwa Onorúgame nila raꞌíchali beniria ralámuli.
\c 3
\s Jena ruwimela Páulo ruwíligo churigá nokimeli ko  ralámuli Onorúgame oyérame
\p
\v 1 Mué Tito, uché ruyéwaguru alué Onorúgame oyérame napurigá ꞌla eꞌwímala alué gobierno napurigá nulá, ꞌlige napurigá nulá eꞌsélikame, ꞌwe ꞌla ruyewa napurigá ꞌla biꞌlepi ꞌnátili ꞌnátaga eꞌyénamala, napurigá ꞌwe ꞌla rejchirúgame nímala ꞌwe ꞌla nóchali nígame nímala.
\v 2 ꞌLige anéwaguru napurigá tabilé che anigá járomala chejaré ralámuli olagá, napurigá ꞌla kilí ralámuli nímala, ꞌla guꞌíriwa uché jaré ralámuli tabilé che anigá, taꞌmé ꞌwe rióliga ilírowa tabilé gawéliga uché jaré ralámuli.
\p
\v 3 Napuꞌlige ramué tabilé ꞌcho oyeria Onorúgame, tabilé inámame nile Onorúgame nila raꞌíchali, tabilé eꞌweme Onorúgame. Pe chibi nokogá eꞌyéname nírige, tabilé ꞌla ꞌnátaga. ꞌWe resítiri raweli oyérame nírige ramué ꞌyako. ꞌWe cha nokame nírige ramué, nasuliga eꞌyéname nírige bilé nóchali, bujéniliga uché bilé rió nila nóchali. Aminami tabilé eténilime nírige ralámuli.
\v 4 Onorúgameka ꞌwe galele ramué, alekeri buinálirukuru ramué resiti bowé oꞌkame nírigichi.
\v 5 Alarigá ꞌsílekuru napugiti ꞌwe naꞌtemáligame ramué. Ramueka ꞌwe resí nokogá eꞌyéname nírigime, Onorúgameka abirigáchigo ꞌla eꞌkálekó. Onorúgameka ꞌma bujélekuru alué chátiri ꞌnátili. ꞌMa ꞌla eꞌkale ramué. Onorúgame Alawala ꞌsílikuru ramué alawala biꞌwea.
\v 6 Onorúgameka Esukristo júlale napurigá nejímala ye Onorúgame Alawala. Alué ramué alawala biꞌwele resítiri alawégame nírigichi. Alarigaka tabilé chojkila nírukuru ramué napurigá Onorúgame ramué gastigárimala uché siné rawé,
\v 7 ꞌliko ꞌla nabí Onorúgame ꞌyuga mochíwaleké. Alarigá buwea mochiru.
\p
\v 8 Ye raꞌíchalika ꞌwe bijchiá ju. Najkí ne napurigá mué Tito ꞌwe eꞌwérili benírimala ye raꞌíchali alué ralámuli Onorúgame oyérame napurigá alué ralámuli ꞌla sébali olame nímala napurigá Onorúgame nulá. Ye raꞌíchali ꞌwe ꞌla júkuru, ꞌlige ye raꞌíchali akigá ralámuli ku ꞌla naꞌtámala.
\v 9 Tabilé chujkíriwa alemi alué ralámuli ꞌyuga napuꞌlige alué ralámuli bochí anichi ꞌwe machime kóriká chieri níliga alué ralámuli ꞌya ejperégame, ꞌlige aminami tabilé chujkíriwa alemi alué ralámuli ꞌyuga napuꞌlige alué ralámuli bochí anichi ꞌwe machime kóriká alué Moisesi nulalila. Pe aꞌbopi naꞌáuka mochime ju. Alarigaka tabilé ꞌla ju, pe aꞌbopi naꞌáuka mochíriga.
\p
\v 10 Bilé rió Onorúgame oyérame ꞌma neꞌochasa uché jaré ralámuli Onorúgame oyérame peka che nokachi, ꞌliko alué rió ꞌyuga raꞌicháwaguru siné, osá kómá, ꞌlige tabilé eꞌwásaká ꞌliko ꞌma seꞌwí juláwaguru.
\v 11 Alué rioka ꞌma seꞌnú ꞌnátili chaꞌpígame nímime, ꞌla maꞌchígame nélélamala alué rió resitiri ꞌnátili ꞌnátame ko.
\s Jena ruwimela Páulo ꞌwe ꞌla anéligo chuꞌsímili ko alué Tito
\p
\v 12 Ne julámala alé ꞌmi alué rió Artémasi o Tíkiko. Napuꞌlige ꞌma sebasa alé Gresia ꞌliko yati simibóaguru mué alé Nikópoli anilichi napu ne asimela romó.
\v 13 Abiénachigó guꞌíriwaguru abe alué oká rió napu alemi moꞌiba, Senasi anilime rió ju bilé napu raꞌíchali gateme ju, ꞌlige uché bilé rió Apolo anilime ju.\f + \fr 3:13 \ft Jaré ralámuli mayé ꞌma sébaligo alué oká rió napu ajtile Tito, abiena mayé oꞌtóligo ye apeli. \f*
\v 14 ꞌWe ꞌla júkuru alué Onorúgame oyérame ralámuli benisá uché jaré ralámuli guꞌíriga. ꞌLige abiena ꞌwe ꞌla júkuruchigó benisá alué inígame ralámuli guꞌíriga.
\b 
\p
\v 15 Suwábaga napu ekí júpá ne Páulo gompaniérola reporali nábilia mué. Abiénachigó reporali nábilia alué ralámuli Onorúgame oyérame ramué amígola napu mochí alé napu ajtí mué. Semáriga guꞌírisa ꞌla kékuru ꞌemi Onorúgamete suwábaga ꞌemi.
\p Pe ekí képá ye raꞌíchali. Waꞌlú cheliérabá.