\id JAS Baja Tarahumara
\h SANTIAGO
\toc1 SANTIAGO
\mt Ye Ju Alué Apeli Napu Santiago Osale
\c 1
\s Kuira suwábaga ꞌemi Onorúgame oyérame.
\p
\v 1 Ne Santiago osá ye apélichi. Neka Onorúgame nochálila nóchame ju ꞌlige aminami ramué nuleme Esukristo\f + \fr 1:1 \ft Eꞌnesi glosario “Cristo” ꞌlige “Jesús”. \f* ꞌyuga. Alueka neꞌchí nuleme ju. Alué makué okaná chojkégame ralámuli israelita osé ne napu mejká mochí raꞌlaga, tabilé jena Rusaleni.
\s Jena ruwimela Santiago ruwíligo churigá naꞌtálime ko napuꞌlige resí ikiá
\p
\v 2 ꞌEmi Onorúgame oyérame napurigá ne, napuꞌlige ená ikiá ꞌemi ꞌla ꞌwe raꞌsálagá mochílime júkuru.
\v 3 ꞌÉmika ꞌwe ꞌla machíguru, napuꞌlige ꞌemi ꞌwe ꞌla nirá mochígachi Onorúgame ꞌlige yati neraga ená ikisá ꞌemi, alueka júkuru napurigá ꞌemi abé aꞌlá naꞌtámala ꞌlige tabilé guwana rujsúlime ko rekó ená ikiae.
\v 4 ꞌLa anachálime júkuru ꞌemi níriga napurigá ꞌla gainawa ꞌla semáriga ꞌnátame gayena. Alarigaka ꞌla tabilé siné guwana rujsúmala ꞌemi napuꞌlige resí ikiá.
\p
\v 5 Tabilé benégame nísaká rejcholi nejiga bilé ꞌemi gompaniérola, Onorúgame tánilimili júkuru napurigá Onorúgame ꞌwe ꞌla benégame newámala rejcholi beníriga alué rió, Onorúgameka suwábaga asíriga ꞌla ganíliga guꞌírame júkuru, tabilé ená anigá. Napuꞌlige mué Onorúgame tánisa napurigá nejkúramala Onorúgameka asíriga yati nejkúrame júkuru.
\v 6-7 Pe iligá ꞌwe ꞌla niraga tánimala mué, tabilé mayega tabilé nejkúromio, napugiti alué mayeme ka tabilé ꞌla nejkúromio Onorúgame, alueka napurigá baꞌwí aꞌnagumi oꞌtowame ꞌmi waꞌlú baꞌwí ilígichi, alarigá ju. Alueka pecha ꞌyáwili júkó
\v 8 Onorúgamete alué Onorúgame nila. Alué ralámuli bilé rawé bilé nóchali nochálime ꞌnátame ꞌlige uché melénala uché bilé nóchali nochálime ꞌnátame, alué ralámulika tabilé siné ꞌla sébali ꞌnátame ju.
\p
\v 9 Bilé ralámuli Onorúgame oyérame tabilé nígame, Onorúgame níriká ꞌwe najtékame ju, alueka asíriga ꞌla raꞌsálámili júkuru napugiti Onorúgame oyérame kame.
\v 10 Bilé ralámuli Onorúgame oyérame ꞌwe enomígame nisa, aluéchigó abiena ꞌwe ꞌla ganíliga asimeli júkuru napugiti Onorúgame oyérame kame, alueka pecha raꞌichámili júkó ꞌwe enomígame ko. Alué enomika pecha anáchame kame, alué ꞌwe nígame ka pe napurigá gajsalá sewalá alarigá ju.
\v 11 Rayénali chíbame ju bilé sewachi ꞌlige rajtágame eká ꞌlige ꞌma wakiame ju alué sewá ꞌlige wijchime ju alué sewá, ꞌliko ꞌma tabilé semátiri ju alué sewá. Alarigá ikime ju alué ꞌwe nígame. Pe abiéniko neraga tabilé niga asibámala napu ni.
\p
\v 12 ꞌWe raꞌsálagá ajtíame ju bilé rió napu ꞌla anáchame ju rekó resí ikié. Napuꞌlige ꞌla anachásaká bilé ralámuli Onorúgame ꞌla guꞌírimala napurigá ꞌla raꞌsálagá bejtélamala alué rió.\f + \fr 1:12 \ft Santiágoka ye raꞌíchali osale griego raꞌíchaga regá anime “corona de la vida”. \f* Onorúgameka asíriga ꞌla ꞌyámoríle semati raweli suwábaga ralámuli napu ekí ꞌla oyeri Onorúgame.
\p
\v 13 Napuꞌlige nochánilia chátiri nóchali pecha regá aniame júkó: “Onorúgame ꞌsmi neꞌchí tabilé ꞌla nocharia.” Tabilé alarigá ju. Onorúgameka tabilé chátiri nochánilia ajtí, nibilé siné ꞌyame ju Onorúgameka ꞌnátili napurigá bilé ralámuli chátiri naꞌtámala.
\v 14 Chátiri ꞌnátili nerú, alué napu buyame ju napuꞌlige tabilé Onorúgame ꞌyuga ꞌnata mochírigichi. ꞌWe ꞌla semátiri kárélamala alué ꞌnátili, nobi oyérisiká alué ꞌnátili seꞌwináchigo nokináliwagó ramué.
\v 15 Napuꞌlige ye chátiri ꞌnátili oyérisiga aꞌlígeko ꞌma seꞌwináriga ꞌsika ilírome niwa. Napuꞌlige asíriga iwégame chaꞌpigá mochírigichi ye chátiri ꞌnátili ꞌliko ꞌma tabilé gainawa ramué Onorúgame oyeria, ꞌliko ꞌma Onorúgame saíla niwa.
\s Jena ruwimela ꞌla oyérilime ko Onorúgame raꞌichálila
\p
\v 16 ꞌEmi Onorúgame oyérame napurigá ne, neka ꞌwe galé ꞌemi. ꞌWe ꞌla naꞌtawa, tase seꞌwiná nokiboa mayega tabilé machimeo Onorúgame seꞌwiná nokachi ꞌemi.
\v 17 Suwábaga ꞌnátili ꞌwe aꞌlala, pe Onorúgame nejí, aminami alué Onorúgameka pecha siné seꞌwináriga ꞌnátame júkó.\f + \fr 1:17 \ft Santiágoka ye raꞌíchali osale griego raꞌíchaga regá anime “Padre de las luces” napu aniame kéré Onorúgameka ꞌwe ꞌla etea ajtigó suwábaga tábiri chonoká mochigo aꞌpílipi ralámuli, ꞌlige ꞌwe ꞌla machigá ajtigó suwábaga ꞌnátili napu ekí ꞌnata mochí aꞌpílipi ralámuli. \f*
\v 18 Onorúgameka ꞌla biꞌwélekuru ramué alawala boꞌné nila raꞌíchali gite, napurigá Onorúgame ꞌkúchila niwa napurigá bajchá oꞌchérigame ꞌkuchi. Alarigá najkile boꞌné.
\p
\v 19 ꞌEmi Onorúgame oyérame napurigá ne, neka ꞌwe galé ꞌemi. Aꞌpílipi ralámuli asíriga ꞌla ꞌnátame nímili júkuru napurigá gepúmala bilé raꞌíchali, pecha tabilé ꞌnátiga raꞌichámili júkó, aminami tabilé oparúgame nímili júkuru.
\v 20 Bilé rió opurúgameka tabilé gayéname ju bilé nóchali newá napu Onorúgame najkí.
\v 21 ꞌLiko asíriga ꞌla nirálime júkuru Onorúgame ꞌlige aminami ꞌma seꞌwí pákime júkuru alué chátiri ꞌnátili, ꞌlige aminami ꞌla narékime júkuru alué ꞌla bijchiá raꞌíchali napu Onorúgame nejile. Ye raꞌíchalite Onorúgameka biꞌweme júkuru ramué alawala.
\p
\v 22 Weꞌká ralámuli pe eligá gepume ju Onorúgame nila raꞌíchali ꞌlige tabilé eꞌwame ju napurigá aní Onorúgame raꞌichálila. ꞌLa eꞌwilime júkuru. Ralámuli tabilé eꞌwámeka Onorúgame nila raꞌíchali, alueka resí ikí boꞌnepi chojkila gite.
\v 23-24 Onorúgame raꞌichálilaka machírime ju aliena chátiri nóchame ko alué ralámuli, ꞌlige alué ralámulika pe abiéniko tabilé néláme ju napu anílige Onorúgame, alésíko ꞌma tabilé sébali olame ju napurigá aní Onorúgame raꞌichálila.\f + \fr 1:23-24 \ft Santiágoka anime osale jaré ralámuli ko pe napurigá alué ralámuli napu espéjochi eꞌnéname ju pala chinaga eyena moꞌola ꞌlige pe yati tabilé néláme ko chinaga eyenio moꞌola. \f*
\v 25 Ye raꞌíchalika ꞌwe ꞌla sébali ju, tabilé ꞌyégali. Bilé rió napu gepume ye raꞌíchali, aminabi ꞌla oyérame, tajsiné weꞌkáwame, ꞌlige ꞌla sébali olame napurigá aní ye raꞌíchali, ꞌliko alué rioka asíriga ꞌla raꞌsálagá nochámala apiépiri nóchali napu ekiana nocha.
\p
\v 26 Bilé rió mayeme nisa boꞌné ꞌla bijchiá Onorúgame oyérame ko ꞌlige tabilé ꞌla naꞌtasa napuꞌlige raꞌicha bilé raꞌíchali,\f + \fr 1:26 \ft Yolí raꞌíchiga ka anime chujkú ye osilí napu Santiago osale ꞌwe ꞌya napu regá aní “no frena su lengua”. \f* ꞌliko alué rioka pe boꞌné najsuíka ꞌsmi peka ꞌla bijchiá Onorúgame oyérame ke.
\v 27 ꞌLa Onorúgame oyérame níriká ꞌla kógilime ju tábiri napu resí la mochí uꞌkuchítiri tabilé eꞌyégame ꞌlige umugí gunámakame tabilé niga mochisa bilé tábiri napurigá goꞌame ꞌlige ꞌwe chálagá mochisa, ꞌlige tabilé chátiri ꞌnátili naꞌtálime júkuru napurigá ꞌnátame ju alué Riablo (Remónisi) oyérame ralámuli. Onorúgameka ꞌwe semátiri korí ye nóchali, tabilé chátiri korí.
\c 2
\s Jena ruwimela ꞌwe ꞌla niraga etélime ko suwábaga ralámuli
\p
\v 1 ꞌEmi Onorúgame oyérame napurigá ne, alué Waꞌlula Esukristo Onorúgame ꞌyuga ajtí, ꞌla oyérasa nílisaká Onorúgame, pecha abé nerálime júkó jaré ralámuli meꞌtigá uché jaré, suwábaga reꞌwániga naꞌtemápua.
\v 2 Bilé rió bajkisá reꞌobachi ꞌwe ꞌla oꞌpáchigime ꞌlige ꞌwe najteme uꞌtá chijtúlame anío ujchágame makúsachi ꞌórote newárigime ꞌwe semati ꞌlige bajkisá bilé rió tabilé nígame, asíriga chiꞌwágame oꞌpáchigame,
\v 3 ꞌlige ꞌemi etesa alué rió ꞌwe semátiri oꞌpáchigime ko, ꞌlige anesa ꞌemi: “Jena asiboa ꞌwe aꞌlá mutélachi”, ꞌlige anesa ꞌemi alué rió tabilé nígame: “Alé ꞌna guwánaka ilibógó”, o regá anesa ma: “Jena wijchí asiboa”,
\v 4 alésíko ꞌma seꞌwiná noká ꞌemi. Asíriga resí olá ꞌemi alué ralámuli. Asíriga galegá eté ꞌemi bilé ꞌlige uché bilélaka tabilé galegá etiá ꞌemi.
\p
\v 5 ꞌEmi Onorúgame oyérame napurigá ne napu ne ꞌwe najkí, ꞌwe ꞌla gepuwa ye. Onorúgameka suwábaga ralámuli tabilé nígame wanápale jena wijchimoba mochígame napurigá alué ralámuli tabilé nígame ꞌla semáriga oyéramala Onorúgame. Alué tabilé nígame narémili júkuru alué semátiri ꞌnátili napu Onorúgame nejímili ju.
\v 6 ꞌÉmika tabilé naꞌtemale ralámuli tabilé nígame. ¿Tabilé alué rió ꞌwe nígame noká resí olá alué ralámuli tabilé nígame ꞌlige bilénami eꞌwélala mochígichi oꞌtoa wejpisomia rejcholi ꞌyamia?
\v 7 ¿Tabilé alué ralámuli ꞌwe nígame noká gawelia alué raꞌíchali napu Onorúgamete ꞌyáliru ꞌemi?
\p
\v 8 ꞌEmi ꞌla sébali olásaká, ꞌla sébali napurigá aní Onorúgame raꞌichálila, regá anime: “ꞌLa ꞌwe ꞌla ganíliga etewa alué aꞌbemi ejperégame ꞌlige mejká ejperégame ralámuli napurigá naꞌtemame ju mué boꞌnepi”, ꞌliko asíriga ꞌla semá nokimela ꞌemi.
\v 9 ꞌEmi abé naꞌtemásaká pe jaré ralámuli meꞌtigá uché jaré, ꞌliko ꞌwe resí noká ꞌemi. Alésíko ꞌwe chátiri alawégame gayena ꞌemi.
\v 10 Bilé rió amulí suwábaga sébali olasa Onorúgame nulalila ꞌlige peꞌtá seꞌwináriga nochasa, ꞌliko abirigá resiti raweli narémala alué rió.
\v 11 Onorúgame napu regá anile: “Tase weꞌká umugí ꞌyuga okópua”, pe aba alué Onorúgame anile regá aniá: “Tase meꞌliboa uché jaré ralámuli.” Tabilé weꞌká umugí ꞌyuga okópua aminami tabilé weꞌká rió ꞌyuga okópua umugí níriká, ꞌlige meꞌlisuga bilé ralámuli ꞌliko ꞌma abirigá tabilé ꞌla biꞌígame alawégame niwa.
\v 12 ꞌÉmika raꞌichámili júkuru ꞌlige nochámili júkuru napurigá alué ralámuli napu ꞌwe ꞌla sébali olámili ju napu Onorúgame nulá. Alueka nuláguru bilé ꞌnátili napu buyáname ju ramué alé chátiri bowechi.
\v 13 Apiépiri ralámuli tabilé galegá eteme uché jaré ralámuli, alueka resiti raweli ꞌyama Onorúgame tabilé naꞌtemaka. ꞌLa nirásaká ꞌemi ralámuli ꞌliko ꞌla tabilé chátiri nóchigame neraga guꞌírowa ꞌemi Onorúgamete.
\s Jena ruwimela ꞌwe ꞌla sébali oliame ko napu raꞌichalia boꞌné
\p
\v 14 ꞌEmi Onorúgame oyérame napurigá ne, ¿chiena ꞌla ju Onorúgame oyérame koriá ꞌlige tabilé sébali olame níriga? Rekó alarigá naꞌtalie tabilé sebawa alé ꞌpa rewagachi.
\v 15 Bilé ralámuli Onorúgame oyérame sebasa ꞌemi ejperélachi, ꞌlige ꞌwe resitiri oꞌpáchigime nisa, ꞌlige tabilé nutugégeme nisa,
\v 16 ꞌlige ꞌemi regá anesa: “ꞌWe iwega enawa boichimi, tase ukíwiga ꞌlige aminami tase eꞌluíka”, ¿ꞌlacha ꞌla nímalawé alarigá anilía bilé ralámuli peka ꞌla kógilie goꞌame alué ꞌwe resitiri oꞌpáchigime tabilé nutugégeme napurigá goꞌmela boichimi?
\v 17 Onorúgame oyérame korisuga, ꞌlige tabilé guꞌírame níriga ralámuli, ꞌliko pe laniboa peka Onorúgame oyérame níriga.
\p
\v 18 Siné kachi bilé ꞌemi animérémá: “Mueka ꞌwe ꞌla oyérame korí Onorúgame, neka pe ꞌwe ꞌla nóchame ju Onorúgame nochálila.” ꞌLige neka aní: “Mué tabilé ꞌla sébali olasa nóchali napu nulame ju Onorúgame, tabilé machí pala ꞌla Onorúgame oyérame ko mué. Neka ꞌwe ꞌla sébali olame ju nóchali napu nulá Onorúgame, alekeri mué níriga ꞌla maꞌchígime nérékuru ꞌla semáriga oyérame ko ne Onorúgame.”
\v 19 Mueka ꞌwe ꞌla bijchígame ju pe biꞌlepi ko Onorúgame ꞌpa rewagachi ajtígame. ꞌWe aꞌlá ju alarigá naꞌtalia. Nobi Remónisika abienachigo alarigá ꞌnátame júkó, ꞌlige noli ꞌáwilia mochime ju majaga.
\v 20 Mueka ꞌwe riólame júkuru. ¿Tacha machináligo mué tabilé ꞌla ko pe ꞌnátaga ilírome níriga tabilé ꞌla sébali olagá?
\v 21 Onorúgameka etele Abraámi ramué rijimala ꞌwe ꞌya ajtígame\f + \fr 2:21\ft Eꞌnesi glosario “ancestor”. \f* napurigá ꞌwe aꞌlá rió napugiti Abraámika ꞌwe ꞌla sébali eꞌwáligame napu Onorúgame nulele. Abraámika amulí meꞌale eꞌkósiga boꞌné inolá Isaki rewégame Onorúgame kógimia ꞌla sébali eꞌwagá napu nulele Onorúgame, alé napu ajágame saꞌpala eꞌkósilime nile Onorúgame kogia. Onorúgameka alarigá nulele alué Abraámi machináliga pala ꞌla eꞌwara alué Abraámi, ꞌlige Abraámika ꞌla eꞌwale, ꞌlige Onorúgameka tabilé elile napurigá meꞌlimela boꞌné inolá. Alésíko Onorúgameka pe bilé boꞌá ꞌyale napurigá Onorúgame kógimala.\f + \fr 2:21 \ft Eꞌnesi Génesis 22:1-14. \f*
\v 22 ꞌWe ꞌla maꞌchígame nélé alué Abraámi ꞌwe ꞌla nirame níliga Onorúgame, aminami ꞌwe ꞌla sébali olame níligo napurigá anílige Onorúgame. Napuꞌlige eꞌwasa napu nulélige Onorúgame, ꞌliko abéchigo ꞌla bijchígale waꞌlú aꞌwalí nígame ko Onorúgame.
\v 23 Asíriga ꞌla sébali olale napurigá aní Onorúgame raꞌichálila napu regá aní: “Abraámika ꞌwe ꞌla oyérame nile Onorúgame ꞌlige Onorúgameka asíriga ꞌla sébali rió neraga etele.’’ Alekeri Onorúgame oyérame anéliru alué rió.\f + \fr 2:23 \ft Eꞌnesi Génesis 15:6. \f*
\p
\v 24 ꞌLiko maꞌchígime nérékuru bilé rió ꞌla Onorúgame oyérameka ꞌla sébali olámili ko napu ꞌnata, ꞌlige tase pe ꞌnátacho asimeli ko tabilé sébali olagá napu ꞌnata. ꞌLa sébali olásaká, ꞌla sébali rió niraga etémala Onorúgame.
\p
\v 25 ꞌWe ꞌla naꞌtawa napurigá alué mukí napu Rajabi anilime nílige napu asíriga ꞌya ajtígame nílige. Alué mukika asíriga weꞌká rió ꞌyuga gojchime nile, ꞌlige Onorúgameka ꞌla ku eꞌkale napugiti alué mukika alué oká rió israelita guꞌíriligime napurigá júmasimala alé weꞌká riógachi mochiga Jerikó anilichi. Alué ralámuli alé mochígame ꞌma meꞌlinálichi alué oká rió.\f + \fr 2:25 \ft Eꞌnesi Josué 2:1-21. \f*
\v 26 Bilé rió saꞌpálachi tabilé iꞌtélasa alawá, ꞌliko pe mukúgame nímala alué rió. ꞌLige alué rió abiena Onorúgame oyérame kórisá ꞌlige tabilé siné sébali olame nisa alué rió napu najkí Onorúgame, ꞌliko pe ꞌnata ajtí alué rió ꞌwe ꞌla sébali oliame nobi tabiléchigo ꞌla sébali olágó. ꞌLiko pe napurigá bilé mukúgame pe alarigá nímala, pe chátiri alawégame, pe jami chonárale eyéname.
\c 3
\s Jena ruwimela tabilé naꞌloga raꞌichálime ka  bilé raꞌíchali aꞌlala  uché bilé raꞌíchali chátiri ꞌyúriga
\p
\v 1 ꞌEmi ralámuli Onorúgame oyérame napurigá ne, ꞌwe ꞌla naꞌtawa bajchá taꞌchó nochalia rejcholi ruigá einalia ralámuli. Suwábaga napu ekí beníriame ju, alueka ꞌwe aꞌlá nochámili júkuru Onorúgame nochálila. Onorúgameka aꞌwágame gastigáromala meꞌtigá uché jaré tabilé rejcholi nejime seꞌwiná ꞌsísaká alué rejcholi nejime.
\v 2 Asíriga weꞌsá pe chibi anigá inárume júkuru. Bilé rió ꞌla sébali olame nisa napu nulá boꞌné ꞌlige tabilé seꞌwináriga raꞌíchame nisa, ꞌliko alué rió ꞌla sébali rió nímala tabilé seꞌwináriga ꞌnátaga eyéname, napugiti alué ꞌnátilika kame napurigá alué “freno’’ bilé gawé ujchalime chuꞌálachi. ꞌLa naꞌtálika ꞌla Onorúgame ꞌyuga inálime kéré.
\v 3 Bilé “frénote’’ bilé gawé ꞌla eꞌwame ju, ꞌla aꞌkabá simime ju. Yeka aniame júkuru: ꞌLa repúlime ko boꞌné chuꞌala napurigá ꞌla oꞌwé raꞌicháwempá, nobi tabiléchigo gainárume júkó ramué ꞌla aꞌboi chuꞌala neꞌochalia nibilé “freno’’ ujchalía napurigá ꞌwe raꞌichawa nobi ꞌla naꞌtáliká ꞌla napurigá “freno’’ ujchalía boꞌné chuꞌala, alarigá ju. ꞌWéchigo ꞌla raꞌíchame kame ꞌla naꞌtáliká. 
\v 4 Pe aꞌchigóriga ju barko baꞌwichí eꞌyéname, asíriga waꞌlú nisa bilé barko asíriga aꞌwágame chíbame ju eká, nobi bilé rioka ꞌláchigo aꞌnagumi guꞌlíchame júkó alué barko pe bilé igú chijpérigamete, napurigá ꞌla oꞌwé simela alué barko.
\p
\v 5 Pe aꞌchigóriga ju ramué chuꞌálachigó,\f + \fr 3:5 \ft Santiágoka tabilé chuꞌala olagá anime ke anile, alueka pe inalá olagá anile. \f* asíriga uꞌtá ju nobi asíriga weꞌkáchigo chátiri raꞌíchali raꞌíchame kéréko ꞌlige tabilé ꞌla naꞌtálika asíriga rióliga raꞌichárume ju ꞌlige alésíko pe naꞌáwali gayéname ju alué raꞌíchali. ꞌLiko alué raꞌíchali napu raꞌíchame niru ayósiga, napurigá bilé naꞌí alarigá ju, bilé naꞌí rojasárale wijchisá suwábaga rojasá rajíname ju asíriga weꞌlé.
\v 6 Ramué chuꞌala pe napurigá bilé naꞌí alarigá ju, asíriga enátiri raꞌíchali buyame ju ramué chuꞌálachi, alarigá raꞌichásiká ramué napurigá bikágame saꞌpégame niwa ramué. Remónisi nuláguru ye suwábaga.
\v 7 Apiépiri ralámuli ꞌla umébame ju tabilé majalégame newá suwábaga napu ekí ajágame jami oyame ju, ajágame ꞌwe jobátigame ꞌlige ajágame baꞌwichí ejperégame.
\v 8 Nobi tabiléchigo ꞌwesi umébago ꞌla oꞌwé raꞌíchame newá aꞌbopi ralámuli chuꞌala. Alué chátiri raꞌíchame chuꞌá asíriga chátiri ju napu tabilé ꞌwesi ralámuli umébame ju ꞌla oꞌwé raꞌíchame newá, alué raꞌíchali aleké chuꞌachi buyame napurigá nayulí alarigá ju, bilé ralámuli nayupasa alué nayulite uchéchigo jaré ralámuli chujkeme ju. Aꞌliko bilé ralámuli chátiri raꞌíchali raꞌichasa, uché jaré ralámuli chátiri raꞌíchali raꞌíchame júchigó.
\v 9 Abaleké chuꞌate iꞌsínimi regá aniame ju: “Onorúgameka ꞌwe ꞌla nejkúrame ju.” ꞌLige iꞌsínimi pe gawéliga raꞌichálime ju uché jaré ralámuli olagá rekó ꞌla Onorúgame ꞌkúchila kachi. Tabilé ꞌwesi ralámuli gawéliga raꞌichátékuru.
\v 10 Pe abaleké chuꞌachi maꞌchíname ju ꞌwe ꞌla semátiri raꞌíchali ꞌlige alué chátiri raꞌíchali abiena. ꞌEmi Onorúgame oyérame napurigá ne, tabilé alarigá nisa ꞌla ju.
\v 11 ꞌWe ꞌla naꞌtawa, baꞌwí bajílime ꞌlige chátiri baꞌwí tabilé bajílime tabilé biꞌlénapi bajisóchika maꞌchínigame ju.
\s Jena ruwimela napurigá ꞌwe ꞌla námapua  Onorúgame naꞌtálila ꞌlige riablo naꞌtálilachigó
\p
\v 12 ꞌEmi Onorúgame oyérame napurigá ne, bilé chunachi tabilé masana rakala rakeme ju, ꞌlige bilé iꞌwilí baniálichi tabilé chuná rakala rakeme ju, nibilé bilena ꞌwe aꞌlá bajichi oná naꞌlógame baꞌwí maꞌchínamala.\f + \fr 3:12 \ft Ye raꞌíchalika ruwime kéré tabilé ꞌla ko ꞌwe semátiri raꞌíchali raꞌichalia ꞌlige pe aꞌkinana raꞌíchalia chátiri raꞌíchali. \f* 
\v 13 Bilé ꞌemi rejcholi beníriame nisa, asíriga ꞌla semátiri ralámuli júkuru alué nóchali nígame ꞌlige tabilé gawélimili júkuru alué rió uché jaré ralámuli olagá. Alué rioka ꞌla sébali olámili júkuru napurigá beniria alué boꞌné.
\v 14 ꞌEmi ꞌwe najkuélime nisa ꞌlige pe aꞌbopi koruka nokisá, pe enomí méniliga, ꞌliko tabilé raꞌsálá mochiwa ꞌwe jebénigame kóriká rejcholi beníriga alarigá naꞌtálika, pe tabilé ꞌla semáriga ꞌnátaga benírimala ꞌemi.
\v 15-16 Bilé rejcholi benírilika tase napurigá ꞌla nulá Onorúgame, alué rejchólika pecha Onorúgame nila júkó. Alué rejchólika pe alué uché jaré ralámuli cha nokame alué nila ju, alué raꞌíchalika pe Remónisi nila ju, napuꞌlige ꞌwe najkuelia mochígichi ralámuli, pe naꞌáwali nerúgame kame alemi.
\v 17 Bilé ralámuli ꞌwe ꞌla benégame Onorúgame rejchólila beníriga Onorúgame gite, alué ralámulika asíriga ꞌla sébali ju, ꞌlige asíriga la guꞌírome ju ralámuli napurigá ꞌla sébali nímala tabilé weꞌká ꞌnátame, tabilé aꞌwágame nulame ju, alueka ꞌwe rejchirúgame ju bilé raꞌíchali gepúlichi uché jaré ralámuli raꞌíchachi, ꞌla nejkúrome ju gatélichi napuꞌlige tabilé oꞌwé enágichi bilé nóchali, ꞌla nejkúrome ju napuꞌlige bilé ralámuli nejkúrali táachi, ꞌla semátiri nóchali nóchame ju, ꞌla tabilé naꞌtemame ju abé pe jaré ralámuli meꞌtigá uché jaré ꞌlige ꞌla tabilé seꞌwináriga ꞌnátame ju napu aní.
\v 18 Ralámuli ꞌwe ꞌla sébali, alué napu guꞌírome ju alué uché jaré ralámuli, alueka asíriga ꞌla semátiri raweli narémala. Suwábaga ꞌwe ꞌla nóchali ꞌwe aꞌlá buyame ju napuꞌlige ꞌwe ꞌla semáriga ꞌnátaga eꞌyénachi ralámuli.
\c 4
\p
\v 1 ¿Koche oꞌwime ju nakoli? ꞌLige ¿Koche oꞌwime ju naꞌáwili? Maꞌchíname júkuru napuꞌlige bilé ralámuli tabilé ꞌla ꞌnata ajtígichi.
\v 2 ꞌÉmika asíriga najkiá mochime ju napu tabilé ꞌemi nila ju, ꞌlige meꞌame ju ꞌemi uché jaré ralámuli neyúriga mochíniliga nobi tabiléchigo siné sebárame júkó napu najkí ꞌemi aꞌboi, pecha raꞌíchame kame tániga ꞌemi Onorúgame.
\v 3 Napuꞌlige tani ꞌemi Onorúgame, tabilé nareme ju ꞌemi napugiti pecha ꞌla suériga tánime kame ꞌemi. ꞌÉmika pe tánime júkuru napurigá ꞌnata ꞌemi aꞌboi. Tabilé oyériga tánime ju ꞌemi Onorúgame.
\v 4 ꞌÉmika Onorúgame oyérame korí nobi péchigo Remónisi naꞌtálila ꞌnátame júkó ꞌemi. Tabilé machí ꞌemi, Onorúgame saíla neraga eꞌyenia napuꞌlige chátiri ꞌnátili ꞌnátaga eꞌyénachi ꞌemi napurigá ꞌnátame ju alué tabilé aꞌlá ꞌnátame ralámuli.
\v 5 ¿Mueka ꞌnata tabilé bijchiá ko Onorúgame raꞌichálila alué raꞌíchali napu aní ꞌwe neyúriga asinalio Onorúgame Alawala napu Onorúgame nejile? Tabilé najkió napurigá uché bilé ꞌnátili oyérawa.
\v 6 ꞌLige Onorúgameka ꞌwe ꞌla nejkúriga ajtí cherajpé nejime júkuru nejkúrali aminami ꞌwe ganíliga. Aminami regá aní Onorúgame raꞌichálila: “Onorúgameka ꞌwe gichí alué ꞌwe riólame ralámuli. ꞌWe ꞌla guꞌírome ju alué ꞌwe iꞌkilí ralámuli.”\f + \fr 4:6 \ft Eꞌnesi Proverbios 3:34. \f*
\p
\v 7 Alekeri ꞌla eꞌwílime júkuru Onorúgame. ꞌLa Remónisi saíla neraga naꞌtálime júkuru, aꞌliko alué Remónisi ꞌma ꞌmásamala.
\v 8 ꞌWe ꞌla niraga oyérowa Onorúgame, ꞌliko Onorúgameka ꞌwe ꞌla repúmala ꞌemi. ꞌEmi resítiri ꞌnátame nisa ꞌma seꞌwí pápua alué chátiri ꞌnátili. ꞌEmi Onorúgame oyérame aminami ꞌwe korume eꞌkarúgame tábiri jena wijchimoba nerúgame, ꞌla biꞌlepi ꞌnátili ꞌnátame niwa ꞌnalina, pe Onorúgamecho ꞌla oyériga.
\v 9 ꞌWe seweka mochílime júkuru Remónisi naꞌtálila oyérame níriká, ꞌlige aminami nalápua, tase achiá mochiwa, tase raꞌsálagá mochiwa.
\v 10 ꞌMi pápua alué chátiri ꞌnátili napuꞌlige raꞌichalia Onorúgame ꞌyuga, aꞌliko Onorúgamete ꞌyawa ꞌemi alué iwérali ꞌwe ꞌla sébali rió kóriká ꞌlige ꞌwe ꞌla nirame.
\s Jena ruwimela ꞌla sébali rejcholi ꞌyalime ko  uché jaré ralámuli napuꞌlige seꞌwiná nokachi
\p
\v 11 ꞌEmi Onorúgame oyérame napurigá ne, tase najkuéliga raꞌichawa ꞌemi aꞌbopi. Aminami tase neꞌóchiga einawa ralámuli tabilé chérikáme níriká alué ralámuli ꞌyuga. ꞌLige neꞌóchiga eꞌyéname nísaká ꞌemi pe apiépiri ralámuli peka chérikáme ke ꞌemi si, ꞌliko pe gawélinti kárélamala ꞌemi alué nulalí napu Onorúgame nejile. Alésíko ꞌma tabilé sébali olame kérélamala ꞌemi napu nulá Onorúgame, alésíko pe napurigá bilé waꞌlula raꞌíchali gateme kárélamala ꞌemi.
\v 12 Pe biꞌlepi ju napu newale alué nulalí, ꞌlige pe alué biꞌlepi ju napu animela pala ꞌla gastigo narémili ko bilé ralámuli. Pe Onorúgamecho júkuru napu umébame ju ralámuli maꞌchí pa gastigo boꞌígichi rewagachi julamia, ꞌlige pe aluecho ju napu júlame ju injierno. ¿Chieri júkó ꞌemi napurigá pe neꞌóchiga eꞌyénamala apiépiri ralámuli peka chérikáme kachi napurigá alanokigá eꞌyénamala ꞌemi?
\p
\v 13 ꞌWe ꞌla naꞌtawa, jaré ꞌemi anime ju: “Jipe o beꞌlí kómá simawa alé weꞌká riógachi bilé bamí mochiwa ramué alé, ꞌlige nocha mochiwa ramué alé, ꞌlige ralinea suwábaga eꞌkarúgame tábiri napu muruka simawa ramué alemi, ꞌlige asíriga weꞌká mépua enomí ꞌlige eꞌkarúginti tábiri.”
\p
\v 14 ꞌÉmika pecha machígó alakimeo beꞌlimi. Siné kachi bajchabé suwibóréma. Pe napurigá bilé molí nírukuru ramueka, bilé molí peꞌwera ꞌla maꞌchí ename ju, pe abiéniko tabilé ne ikime ju.
\v 15 Abé ꞌla ju aniá: “Onorúgame ꞌla nejísaká raweli ꞌla nochawa napu nochánili ramué.”
\v 16 Nobi ꞌémika ꞌwéchigo riólame júkó senibí ꞌwe ꞌla gainamio mayeme ju bilé nóchali napu nocha ꞌemi. Tabilé ꞌla ju alarigá naꞌtalia, waꞌlú gastigo rewiyame ju alaꞌsimía.
\v 17 Bilé rió ꞌla machime nisa churigá nulao Onorúgame ꞌlige tabilé ꞌla nochasa, alueka waꞌlú gastigo rewá ajtíkuru.
\c 5
\p
\v 1 ꞌWe ꞌla naꞌtawa ꞌemi ralámuli ꞌwe nígame níriga, ꞌla nalápua ꞌlige aminami sinápua chálagá napugiti ꞌwe resí ikimeli kame ꞌemi.
\v 2 Weꞌká eꞌkarúgame napu ꞌemi niga mochí jipe tabilé ꞌla ju. ꞌLige ꞌemi oꞌpáchila ꞌma chiꞌwale, tabilé ꞌla ju, ꞌma eꞌwasole.
\v 3 Alué ꞌoro ꞌlige alué plata ꞌemi nila ꞌma bemorósigame ju\f + \fr 5:3 \ft Alué ꞌoro ꞌlige alué plata napu nerúgame nile ꞌwe ꞌya, napuꞌlige Santiago osale ye osilí, bemorósame nile. \f* ꞌlige aba pe alué ꞌoro ꞌlige plata gite ꞌwe ená ikimela ꞌemi. ꞌEmi ꞌwe nígame gayénale pe kulí jipe ꞌma guwichimi, ꞌma peꞌwemi ꞌma tané ikimela suwábaga ye gawí.
\v 4 ꞌLa néláwa tabilé najtétiligo ꞌemi alué ralámuli nochárisa goꞌame ꞌwíriga. Alué ralámuli ꞌwígameka nalá mochíkuru jipe mué laꞌsíkiriká, ꞌlige Onorúgame ꞌma akele, alué napu santo ánjeli sontalo nuleme ju.
\v 5 ꞌÉmika asíriga weꞌká tábiri nígame júkuru jena wijchimoba, pecha resí níliga mochiko ꞌémi. ꞌÉmika pe bajiga eꞌyéname júkuru echúromi, ꞌémika asíriga waꞌlú gastigo napabúguru, alekeri gastigáriwili júkuru ꞌemi Onorúgamete.
\v 6 ꞌEmi ralámulika tabilé nígame galírale moꞌálekuru alésíko ꞌma meꞌálekuru ꞌemi alué ꞌwe ꞌla nóchame ralámuli, ꞌlige alueka tabilé nemile rekó meꞌliae.
\s Jena ruwimela ꞌwe ꞌla ꞌnátaga inálime ko tabilé ayoga
\p
\v 7 Alekeri ꞌemi Onorúgame oyérame ꞌwe ꞌla anachámili júkuru ꞌemi napusí alué Waꞌlula Onorúgame (Esusi) ku seba. ꞌLa ꞌwe ꞌla naꞌtawa churigá nokame ka weꞌechi echame. Tabilé jigame ju napuꞌlige pe kulí siné seba uꞌkí ꞌlige aꞌkinánami napuꞌlige raké, ꞌla iꞌkilí eꞌyéname ju tabilé jigaga.
\v 8 ꞌEmi ꞌla iꞌkilí buwémili júkuru, ꞌla biꞌlepi ꞌnátiga rejpílime júkuru pe Onorúgamecho ꞌnátiga ꞌwe ꞌla nélagá. Tabilé weꞌká rawé rokáré napurigá sebámala alué Onorúgame.
\v 9 ꞌEmi Onorúgame oyérame, tase najkuéliga raꞌichawa ꞌemi aꞌboi ralámuli. ꞌEmi alarigá nokisáká, Onorúgameka ꞌemi gastigárimala. ꞌWe ꞌla ꞌnátaga, alué napu gustisia olámili ju ꞌma buigá ajtí oꞌinamia gustisia olá.
\v 10 ꞌEmi Onorúgame oyérame, ꞌwe ꞌla naꞌtawa churigá níligo alué ꞌya mochígame ralámuli napu ruwime nile napu anele Onorúgame. ꞌWe ꞌla maꞌchígame nérékuru ꞌwe ꞌla anáchaga mochíligo tabilé resí anigá rekó resí oliáe.
\v 11 ꞌWe ꞌla naꞌtawa, alué ꞌla anáchameka asíriga ꞌla raꞌsálagá mochime kámpué. ꞌEmi ꞌla machí churigá anáchiligo alué ꞌya bejtégame rió napu Jobi anilime nílige napu ꞌwe ꞌla anáchale rekó resí ikié. ꞌEmi ꞌwe ꞌla machí ꞌwe semati raweli ꞌyáligo Onorúgame napuꞌlige alué rió anachasa. Onorúgameka asíriga naꞌtemame ju suwábaga ralámuli jena wijchimoba mochígame.\f + \fr 5:11 \ft Eꞌnesi alué libro napu Job anilime ju alé Antiguo Testaméntochi. \f*
\s Jena ruwimela ꞌla raꞌichálime ko Onorúgame ꞌyuga
\p
\v 12 ꞌEmi Onorúgame oyérame napurigá ne, napuꞌlige ꞌemi ꞌla sébali olánilisa bilé nóchali tase regá aniboa: “Alué rewagá ꞌla guꞌírisa ꞌla kékuru neꞌchí”, regá ma: “Ye gawí neꞌchí ꞌla guꞌírisa, ꞌla képá”, napurigá nokame ju ralámuli jurío. Pe regá aniboa ꞌnalina: “Neka ꞌla bijchiá ꞌla sébali olámala”, ꞌlige ꞌla sébali oliame júkuru. Pe echilú aniame júkuru, tase reꞌpá ajchigá raꞌichawa.
\p
\v 13 ꞌEmi níriga cha ikisuga yati raꞌichálime júkuru Onorúgame ꞌyuga iwérali tániga. ꞌLige ꞌwe raꞌsálagá mochíriká ꞌliko wikará mochiwa Onorúgame nila wiká.
\v 14 Bilé ralámuli tabilé nílisaká aꞌwalí bilé rawé ꞌwe nayua boꞌisá ꞌlige tabilé gainasa ꞌla ꞌnata, yati bayémili júkuru alué eꞌwélala Onorúgame oyérame nuleme napurigá nawámala, ꞌlige napurigá raꞌichámempá Onorúgame iwérali tániga, olibo rakala wiꞌila ujchegá moꞌólachi alué nayume napurigá Onorúgame ꞌla ꞌyámempá iwérali.
\v 15 ꞌLige alué eꞌwélala jurío ralámuli nuleme ꞌla ꞌwe ꞌla oyériga ꞌlige ꞌla bijchígiga tánisa Onorúgame, ꞌla yati nejkúrome ko Onorúgame, aꞌliko ꞌla yati saꞌwimela alué nayume. ꞌLige alué nayume resí ꞌsika ilírome nisa napuꞌlige ꞌwe ꞌla oyériga tánisa, Onorúgameka ꞌla eꞌkámala.
\v 16 ꞌLa ruwame júkuru ꞌemi aꞌboi napuꞌlige seꞌwiná nokisá. ꞌLige ꞌla tánilime júkuru Onorúgame napurigá ꞌla eꞌkámala mué gompaniérola napuꞌlige alué mué gompaniérola seꞌwiná ꞌsisa, napurigá ꞌla saꞌwimela ꞌlige napurigá ꞌla Onorúgame ꞌyuga naꞌtámala. Bilé rió ꞌwe ꞌla rió nisa ꞌla Onorúgame oyérame, napuꞌlige tánisa Onorúgame iwélali napurigá ꞌla eꞌkámala seꞌwiná ꞌsíkame rió, ꞌliko Onorúgame ꞌwe ꞌla eꞌweme júkuru.
\v 17 Alué rió ꞌya bejtégame napu Elíasi anilime nílige, alué rioka pe napurigá ramué nile. ꞌLige alueka Onorúgame tánile napurigá tabilé uꞌkumela, ꞌlige tabilé uꞌkule jena Israeli bakiá bamí miná nasipa.
\v 18 ꞌLige aꞌkinana tánile uchéchigo siné Onorúgame napurigá uꞌkumela aꞌlige ꞌla uꞌkule, ꞌlige asíriga ꞌla rakele goꞌame.\f + \fr 5:18 \ft Eꞌnesi 1 Reyes 17–20. \f*
\p
\v 19-20 ꞌEmi Onorúgame oyérame napurigá ne, alué rió napu ꞌla rejcholi ruyeme ju alué ꞌwe chátiri ꞌnátame rió napu pe chátiri bowechi eyena, alué rió rejcholi ruyame ka ꞌla maꞌchí pame ju alué chátiri ꞌnátili. Alué rió napu ꞌwe resítiri ꞌnátaga eyénilige ꞌma tabilé resítiri ꞌnátaga einámala, ꞌma tabilé chátiri bowechi.
\p Pe ikí képá ye raꞌíchali. Waꞌlú cheliérabá.