\id MAT
\h Mateo
\mt SAN MATEO
\mt2 osali je'ná wabé Galabé Ra'íchali
\mt2 Jesucristo jiti rugá
\c 1
\s Echi jaré ki'yá bachánara piréami pagótami mapu Jesucristo pagótamawara níili
\r (Lk: 3:23-38)
\p
\v 1 Jena'í osirúami ju echi jaré ki'yá bachánala piréami pagótami riwalá, si'néami mapu ikí Jesucristo pagótamawala níili. Echi Walubela Jesucristo bilé níili echi Rabiri riwéami rijói kúchala kúchuwala. Ayénachó Binói bilé níili echi ki'yánala bitéami Abrami riwéami rijói kúchala kúchuwala.
\p
\v 2 Echi Abrami níili echi Isaka onolá. A'lí echi Isaka níili echi Jakobo onolá. A'lí echi Jakobo níili echi Jurá onolá, ayénachó onolá níili echi auché jaré Jurá ritémawala.
\v 3 A'lí echi Jurá níili echi Páresi riwéami rijói onolá. Ayénachó binói níili echi Sera riwéami rijói onolá. A'lí echi Tamari riwéami mukí aboni iyela níili. A'lí echi Páresi níili echi Esromi riwéami rijói onolá. A'lí échi Esromi níili echi Arami riwéami rijói onolá.
\v 4 A'lí echi Arami níili echi Aminarabi riwéami rijói onolá. A'lí echi Aminarabi níili echi Nasona riwéami rijói onolá. A'lí echi Nasona níili echi Salmoni riwéami rijói onolá.
\v 5 A'lí echi Salmoni níili echi Bosa riwéami rijói onolá. A'lí echi Ra'aba riwéami mukí níili echi Bosa iyela. A'lí echi Bosa níili echi Obera riwéami rijói onolá. A'lí echi Ruta riwéami mukí níili echi Obera iyela. A'lí echi Obera níili echi Isaí riwéami rijói onolá.
\v 6 Echi Isaí níili echi Rabiri riwéami rijói onolá.
\p A'lí biché pe wakinana echi Rabili walula silíami níili. Ayénachó echi Rabiri níili echi Salomoni onolá. Echi mukí mapu chabénala echi Uríasi upila níili, échiko níili echi Salomoni iyela.
\v 7 Echi Salomoni níili echi Roboami riwéami rijói onolá. Echi Roboami níili echi Abíasi riwéami rijói onolá. A'lí echi Abíasi níili echi Asa riwéami rijói onolá.
\v 8 Echi Asa níili echi Josapati riwéami rijói onolá. A'lí echi Josapati níili echi Jorama riwéami rijói onolá. A'lí echi Jorama níili echi Usíasi riwéami rijói onolá.
\v 9 Echi Usíasi níili echi Jotami riwéami rijói onolá. Echi Jotami níili echi Akasa riwéami rijói onolá. A'lí echi Akasa níili echi Esekíasi riwéami rijói onolá.
\v 10 A'lí echi Esekíasi níili echi Manasesi riwéami rijói onolá. A'lí echi Manasesi níili echi Amoni riwéami rijói onolá. A'lí echi Amoni níili echi Josíasi riwéami rijói onolá.
\v 11 A'lí echi Josíasi níili echi Jekoníasi riwéami rijói onolá. Ayénachó onolá níili echi auché jalé Jekoníasi ritémawala. Echalí ki'yá níili mapalí si'néami aboni pagótamawala miná si'wina kawichí torúami níili, mapo'ná Babilóniachi anilíwachi níili.
\p
\v 12 A'lí mapalí echi pagótami ma si'wina torúami níili, pe wakinana echi Jekoníasi níili echi Salatieli riwéami rijói onolá. A'lí biché echi Salatieli níili echi Sorobabéli riwéami rijói onolá.
\v 13 A'lí biché echi Sorobabeli níili echi Abiyura riwéami rijói onolá. Echi Abiyura níili echi Eliakimi riwéami rijói onolá. A'lí echi Eliakimi níili echi Asori riwéami rijói onolá.
\v 14 A'lí echi Asori níili echi Saroka riwéami rijói onolá. Echi Saroka níili echi Akimi riwéami rijói onolá. A'lí echi Akimi níili echi Eliyura riwéami rijói onolá.
\v 15 A'lí echi Eliyura níili echi Eleasari riwéami rijói onolá. A'lí echi Eleasari níili echi Matani riwéami rijói onolá. A'lí echi Matani níili echi Jakobo riwéami rijói onolá.
\v 16 A'lí echi Jakobo níili echi José onolá. A'lí echi José, echi María kunala níili. Chopi chabénala niráa echi María rana'lí echi táa towí Jesusi, echi mapu Cristo anérami ju.
\p
\v 17 Echirigá ju mapu makói miná naó rijói onorúami níili echi si'néami aboni kúchuwala yuwa, echalí jonsa mapalí echi Abrami bitéali, echalí yénasí mapalí así bitéali echi Rabiri. A'lí echalí jonsa mapalí bitéali echi Rabiri, makói miná naó rijói ayénachó onorúami níili echi si'néami aboni kúchuwala yuwa, echalí yénasí mapalí echi pagótami miná si'wina torúami níili echo'ná Babilóniachi anilíwachi. A'lí auché jaré makói miná naó rijói ayénachó onorúami níili echi si'néami aboni kúchuwala yuwa, echalí jonsa mapalí echi pagótami miná si'wina torúami níili echo'ná Babilóniachi, echalí yénasí mapalí así ranálati echi Walubela Jesucristo.
\s Jesucristo je'ná jerigá ranarúami níili
\r (Lk. 2:1-7)
\p
\v 18 A'lí biché echi Walubela Jesucristo je'ná jerigá ranarúami níili: Bilé mukí, María riwéami, Binói iyela níima riwéali. A'lí echi María kunema riwéali bilé rijói José riwéami. Chopi mapalí aboni ketasi cho napawili, echalí riwílati mapu echi María ma bocháami níili, mapujiti echi Wabé Galabé Riosi Iwigala echirigá 'yali.
\v 19 Echalí echi José galá upema riwéali echi María. Chopi mapalí echi José galá machili mapu echi María ma bocháami níili, echalí binói ma ketasi nakili upénala. A'lí echi José wabé galabé oláami níili, echijiti binói ketasi nakili echirigá ku ruyénala echi auché jaré pagótami.
\v 20 Chopi mapuyénasí echi José je'ná jerigá 'nátali, echalí binói rimuga niráa riwali bilé walula Riosi kapitánawala mapu jeaneli: Mujé José, mápumi echi Rabiri riwéami rijói kúchala kúchuwala ju, arigá upé echi María. Ketásirapé majá, mapujiti échiko chopi bocháami ju mapujiti echi Galabé Riosi Iwigala echirigá 'yali.
\v 21 Echalí echi walula Riosi kapitánawala ayénachó jeaneli: Echi María ranaméa bilé táa towí múchali. A'lí mujemi riwarama Jesusi niráa, mapujiti Binói galá ku wikawama si'néami echi jaré Binói pagótamawala mapurigá aboni chati olali.
\p
\v 22 A'lí suwaba je'ná jerigá ikili mapurigá echirigá galá ikimea mapurigá echi Walubela Riosi bachá niráa nuleli nawésanala, mapalí echi walula Riosi jiti nawésami jerigá anili:
\q
\v 23 ¡Nibira! Bilé tiwé ke bilé cho wesi rijói yuwa kochíami arigá bochama.
\q A'lí échiko ranamea bilé táa towí 'muchali.
\q A'lí bichemi Emanueli riwarama, echirigá mapu jerigá aniwáami ju:
\q Riosi tamujé tamí yuwa ju.
\p
\v 24 A'lí mapalí echi José galá ku busureli, echalí binói we yáati upeli echi tiwé mapurigá echi walula Riosi kapitánawala nuleli.
\v 25 Chopi echi José ke cho kochili binói upila yuwa mapuyénasí échiko ke cho ranali echi táa towí, ne bachá wilíami kepu raná. Echalí echi táa towí 'múchali Jesusi riwarálati.
\c 2
\s Jaré wabé 'nátami rijói 'nébia sili
\p
\v 1 A'lí echi Erorsi walula silíami níili echo'ná Juréachi anilíwachi kawírali mapalí echi Jesusi ranálati echo'ná Belénachi anilíwachi. A'lí echalí rawé jaré wabé 'nátami rijói sili echo'ná Jerusalémachi anilíwachi walúlachi. A'lí aboni ka'yé panina jonsa simíbami níili.
\v 2 A'lí biché aboni je'ná jerigá rukuésiya sili: ¿Kumi atí echi táa towí mapu bukulí ranálati, echi mapu pe waminana ne walubela silíami níima, 'yemi Juríosi pagótami yuwa? Echo'ná ka'yé bo'ónala waminá panina tamujeta ma riwali Binói níwala sopolí. Jípita ma sili mapurigata echo'ná bacháami Binói yuwa, wéemi raweka, chokoba jaga, wabé warubéraga anebo.
\v 3 Chopi mapalí echi walula silíami je'ná jerigá námali, echalí binói ne wabé majali, ne si'néami echi auché jaré echo'ná Jerusalémachi piréami ayénachó.
\v 4 Echalí echi Erorsi bayeli napawínala si'néami echi jaré o'wéala sacerdote, ayénachó ne si'néami echi auché jaré Juríosi pagótami níwala binériami, Riosi nulalila binériami. A'lí echi Erorsi rukueli aboni kumi 'nalina ranarúami níima riwéali echi Cristo anilíwami.
\v 5 A'lí aboni ku nijéwaga jeaneli: Echo'ná Belenchi ranarúami níima riwéali, echo'ná Juréachi anilíwachi kawírali, mapujiti echiligá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchara oselíwalachi mapo'ná echi walula Riosi jiti nawésemi je'ná jerigá osali mapurigá Riosi Binói jeanili:
\q
\v 6 Echo'ná Belenchi anilíwachi walúlachi,
\q echo'ná Juréachi anilíwachi kawírali nirúami, arigá wabé walúlachi ju echi auché jaréana o'wéalachi yuwa,
\q echo'ná Juréachi anilíwachi kawírali nirúami, mapujiti echo'ná Belenchi ranarúami níima bilé táa towí mapu walubela niséliami níima,
\q mapu galá nisérama echi jaré Nijé níwala Isaeli anilíwami pagótami.
\p
\v 7 Echalí echi Erorsi chiná niráa bayeli echi jaré galabé 'nátami rijói mapu echo'ná Jerusalémachi sili. A'lí binói rukugá machili mapu chu kilíbuko ne bachá niráa riwirúami níili echi sopolí.
\v 8 A'lí echi Erorsi júlaga, echo'ná Belenachi jeanigá júuli: Echo'ná simíbaga, galá rukuesi kumi atigá echi táa towí. Chopi mapalítamo riwá, galá tamí ku ruyesi, mapurigá nijeni ayénachó echo'ná simea, mapurigani ayénachó bacháami binói yuwa, wéemi raweka, chokoba wiligá o'wikema.
\v 9 A'lí mapalí aboni ma je'ná jerigá námali mapurigá echi walula silíami aneli, echalí aboni ku simíbali. A'lí biché aboni auchecho riwali echi sopolí mapu aboni ma riwali bukulínala, echo'ná kayé panina. A'lí echi sopolí bacháami ináraga, bayélali aboni mapuyénasí echo'ná Belenchi nawagá, echo'ná moba chukúbali mapo'ná echi táa towí Jesucristo bu'wiri.
\v 10 Echalí aboni ne wabé kaníili mapalí aboni ku riwali echi sopolí.
\v 11 A'lí ma mo'wigá echo'ná kalírali, aboni riwali echi táa towí Jesucristo, echi Binói iyela, María riwéami, ayénachó. A'lí aboni wéemi raweka bacháami chokoba jaga o'wikeli echi táa towí Jesucristo. Ayénachó aboni toli jaré wabé natéami namuti. A'lí aboni ma irápaga, kóoli echi táa towí, echi wenomí oro aniríwami, bilé wabé natéami moluwá ayénachó, echi wabé su'weti mira aniríwami ayénachó.
\v 12 A'lí mapalí aboni ma kochigá rimuli, echalí Riosi aneli aboni mapurigá aboni ketasi ku ruyema echi walula Erorsi mapu kumi asali echi táa towí Jesucristo. Echijiti echo'ná si'wina buwichí simáraga, aboni ku simíbali echo'ná aboni kawíwalachi.
\s Echo'ná Ejíptochi júmsali
\p
\v 13 A'lí mapalí echi jaré wabé 'nátami rijói ma ku simíbali, echalí echi José rimuga niráa, riwali echi walula Riosi kapitánawala mapu jeaneli: ¡Asiska we yáa mutú echi táa towí! ¡We sapú bayéraga togá echi táa towí, echi Binói iyela ayénachó, echo'ná auché biléana kawírali, Ejíptochi anilíwachi! A'lí echo'ná tibí mapuyénasí nijé nimí anema mápumi auchécho ku nawá jena'í mujé kawíwalachi, mapujiti echi walula Erorsi we ama mi'línala echi táa towí.
\v 14 A'lí echi José ku busuresa, we yáati, rokogó niráa bayéraga toli echi towí, echi towí iyela ayénachó, a'lí echo'ná auché biléana kawírali, Ejíptochi anilíwachi simíbali.
\v 15 A'lí aboni echo'ná muchili mapuyénasí ma mukuli echi Erorsi. Echirigá ne sébali ikili mapurigá Riosi bachá niráa anili, mapurigá echi walula Riosi jiti nawésami jeanigá osali: Echi Walubela Riosi jeaní:
\q Echo'ná Ejíptochi jonsa bayélini echi keni Raná.
\s Echi walula Erorsi nulali ko'wínara echi jaré kúuchi
\p
\v 16 A'lí echi Erorsi ne wabé yoli mapalí echi jaré wabé 'nátami rijói ketasi ku ruyeli. Echalí binói nuleli ko'wínala ne si'néami echi jaré kúuchi kúrowi echo'ná Belenchi muchúami, echo'ná mulubé noligá muchúami ayénachó, ne si'néami mapu ikí ketasi cho okuá bamíbami níili, mapujiti binói ruyérami níili echi jaré wabé 'nátami rijói jiti, mapurigá ketasi cho okuá bamíbami níili, mapalí jonsa echi sopolí bachá niráa riwílati.
\p
\v 17 Echirigá ne sébali ikili mapurigá bachá niráa anirúami níili, mapalí echi walula Riosi jiti nawésami, Jeremíasi riwéami, jeanigá osali:
\q
\v 18 Echo'ná Ramachi anilíwachi piréami pagótami námali bilé mukí wabé naláami.
\q Echi Rakeli niili, mapalí ne wabé nalali mapujiti ma ko'wirúami níili binói kúchuwala.
\q A'lí biché binói ketasi chirigá nakili mapu ku kanílatami níima,
\q mapujiti ma suwili kepu kúchuwa.
\s Aboni ku rowili echo'ná Ejíptochi jonsa
\p
\v 19 A'lí mapalí echi Erorsi ma mukúami níili, echalí echi José rimuga bu'wili echo'ná Ejíptochi mapalí bilé walula Riosi kapitánawala ra'íchali jeanigá:
\v 20 Wilísaga auchecho siné bayéraga togá echi táa towí, kepu iyé ayénachó, A'lí echo'ná echi jaré Isaeli anilíwami pagótami kawíwalachi ku simigá, mapujiti ma mukuli echi Erorsi mapu miná mi'línali echi táa towí Jesucristo.
\v 21 A'lí biché echi José we sapú wilísaga bayéraga toli echi táa towí Jesucristo, echi Binói iyela ayénachó. A'lí aboni ku simíbali echo'ná Isaeli aniríwami pagótami kawíwalachi.
\p
\v 22 Chopi mapalí echi José ruyérami níili mapurigá echi Arkelao riwéami ma wilárati mapurigá walula silíami niráa echo'ná Juréachi, A'lí echi José we majali echo'ná simiyá, mapujiti echi Arkelao, echi Erorsi ranala níili. A'lí biché mapalí echi José kochigá rimuli, echalí echi walula Riosi kapitánawala ruyeli mapurigá echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali simea. A'lí echo'ná simíbali.
\v 23 A'lí mapalí aboni sili echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali, A'lí aboni piréali echo'ná biléana walúlachi mapo'ná Nasarétachi anilíwachi níili. Echirigá ne sébali ikili mapurigá bachá niráa nawésali echi jaré o'wéala Riosi jiti nawésami mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi mapurigá echi Walubera Jesucristo echo'ná Nasarétachi bitéami níima.
\c 3
\s Echi Juani mapu pagóami níili we nawésali echo'ná biléana waná kawichí
\r (Mr. 1:1-8; Lk. 3:1-9, 15-17; Jn. 1:19-28)
\p
\v 1 Echalí rawé echi Juani, mapu pagóami níili, echo'ná biléana waná kawichí nawali, echo'ná Juréachi anilíwachi kawírali. A'lí echi Juani we nawésali echi pagótami echo'ná waná kawichí síami.
\v 2 A'lí jeanigá nawésali: ¡Auchecho si'nú, galabéala niráa ku 'natasi! ¡Ku ro'wisi Riosi yuwa mapujiti ke 'me ayó echi ripá riwigachi atíami Riosi galá nulema jena'í wichimóbachi piréami pagótami!
\v 3 A'lí je'ná Juani binói níili echi rijói mapu echi walula Riosi jiti nawésami, Isaíasi riwéami, bachá niráa echijiti rugá nawésali mapurigá je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi:
\q Echo'ná biléana waná kawichí, bilé rijói o'weli ra'íchaga nawésama jeanigá:
\q Echi Walubela ke sayiná nawama jena'í wichimóbachi.
\q A'lí mapalí bilé walula echirigá nawama, 'yémitamo sinibí galá a'lara echi buwé mapurigá echo'ná galá simírama echi walula.
\q Jipi, ayénachó galá a'lárasi 'yemi aboni sulálachi achigórigá mapurigátamo sinibí galá a'lara echi buwé.
\p
\v 4 A'lí echi Juani echi kameyo anilíwami bo'wala niwárami napacha iyénali. Ayénachó bilé wichí puka iyénali. A'lí binói ko'wali echi korochi wakichéami. Ayénachó ko'wali echi kolimena, echo'ná kawichí nirúami.
\v 5 A'lí ne si'néami pagótami echo'ná Jerusalémachi anilíwachi walúlachi piréami kipúbiya simíbali echo'ná mapo'ná echi Juani nawesa asali. Ayénachó ne si'néami echo'ná Juréachi anilíwachi kawírali piréami echo'ná kipúbiya sili, ne si'néami pagótami echo'ná noligá bakochi Joránachi anilíwachi piréami ayénachó.
\v 6 A'lí echo'ná bakochi Joránachi anilíwachi echi Juani galá pagoli echi si'néami pagótami, mapalí aboni ku rugá nawésali suwaba mapurigá aboni ma chati olali.
\p
\v 7 Chopi mapalí echi Juani riwali mapu wikabé echi jaré Bariseo anilíwami binériami, ayénachó wikabé echi auché jaré Saruseo anilíwami binériami echo'ná binói yuwa sili mapurigá aboni echirigá ba'wí jiti pagótami níima, A'lí binói jeaneli: ¡'Yemi pagótami mapurigá jaré sinowi kúchuwala ju! ¡'Yémitamo wabé 'yékami ju, echijítitamo wakiná júmsali, mayega mapurigátamo ketasi kastigo 'yárami níibo waminana rawé!
\v 8 Ne galabé olasi, mapurigátamo echirigá 'nérabo echi auché jaré pagótami máputamo ma ne bichíwali ku galabé 'nátaga, ma ku ro'wili Riosi yuwa.
\v 9 Ketasi chopi 'natasi echo'ná pachana 'yemi sulálachi niráa mapu 'yemi aboni wabé galabé oráami pagótami ju, chopi mapujiti 'yémitamo echi Abrami pagótamawara ju. Nijé 'yemi nimí ané mapu a Riosi nakisáagá mapu auché jaré wikabé Abrami pagótamawala niwárami níima, Riosi Binói galá omérama je'ná wikabé rité jiti, ne wikabé echi Abrami pagótamawala niwayá.
\v 10 A'lí echi Juani ayénachó jeanili: Echi jaré pagótami mapurigá jaré rakéami namuti ju. Ayénachó ma mulipi ju mapalí jaré rakéami namuti káraga mitétami níima. Echalí ne suwaba rakéami namuti mapu ketasi galabé rakeko, échiko káraga miteka, echo'ná na'írali ulútami níima.
\v 11 Nijé ne bichíwali 'yemi mi pagola echi ba'wí jiti, mapujítitamo ma ku ro'wili Riosi yuwa. Chopi echi Walubela mapu jubáami tamí yuwa inaro, échiko ne wabé simírami Walubela ju ketasi mapurigá nijé. A'lí nijé ketásini 'me we galá ju mapurigani galá mulubéanama Binói yuwa. Nirapeni galá ju mapurigani akaráptama Binói akalá. Echi Walubela 'yemi mi 'yama echi wabé Galabé Riosi Iwigala, ayénachó Binói walú kastigo 'yama echi jaré chati oláami, echo'ná wabé chati ratáami na'írali.
\v 12 A'lí echi Walubela ma karigá atí mapurigá kasúuwama echi turío, mapujiti echo'ná rapirátachi Binói suwaba galá kasúwama Binói níwala turío. Ayénachó Binói napabuka katiwama echi turío echo'ná pachá Binói níwala rikóachi. Echalí Binói káraga na'ema echi kajela echo'ná walú na'írali mapo'ná tarapé siné cho'wíami níima.
\s Echi Jesusi ba'wí jiti pagótami níili
\r (Mr. 1:9-11; Lk. 3:21-22)
\p
\v 13 A'lí Jesusi echo'ná Galiléachi jonsa simisá, a'lí nawali echo'ná bakochi Joránachi anilíwachi, mapo'ná echi Juani asali. A'lí Jesusi nakili mapurigá Binói ba'wí jiti pagótami níima echi Juani jiti.
\v 14 Chopi echi Juani wabé riwélaga, ketasi nakili mapu pagoma. A'lí echi Juani jeaneli echi Jesusi: Arigá galá níima mapurigá Mujé binói tamí pagoma echi ba'wí jiti. ¿Áchami nakí Mujé mapurigá nijé nimí pagoma?
\v 15 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Jipi arigá tamí pagó, mapujiti arigá 'wérali ju mapurigata echirigá sébali olabo ne suwaba echi galabé oluwáwami. A'lí Juani pagoli echi Jesusi ba'wí jiti.
\v 16 A'lí mapalí Jesusi echirigá ba'wí jiti pagótami níili, A'lí ku machinsa echo'ná ba'wírali jonsa, Binói riwali echo'ná ripá riwigachi mapurigá we iráparami niráa níili. Ayénachó Binói riwali mapurigá echi we Galabé Riosi Iwigala echo'ná Binóichi moba rikínali mapurigá bilé makawi niráa.
\v 17 A'lí Riosi Binói echo'ná ripá riwigachi jonsa ra'íchaga jeanili: Je'ná ju echi bilepi Nijé Ranala mápuni ne wabé galé. Nijeni ne wabé ganili Binói jiti.
\c 4
\s Echi riablo we nakili mapu Jesusi chati olama
\r (Mr. 1:12-13; Lk. 4:1-13)
\p
\v 1 A'lí echi we Galabé Riosi Iwigala bayérali echi Jesusi echo'ná biléana waná kawichí, mapurigá echi riablo echo'ná ra'íchama Binói Jesusi. Echi riablo chopi nakili mapurigá Jesusi chati olama, chopi Jesusi ketasi chirigá chati olali.
\v 2 A'lí biché mapalí Jesusi tarapé namuti ko'wali nawosa makói rawé, nawosa makói rokogó yénasí, a'lí Binói ne wabé locheli.
\v 3 A'lí echi riablo echo'ná Jesusi yuwa nawagá, jeaneli: Mujé a ne bichíwali Riosi Ranala níisagámi, galá nulé je'ná wikabé rité mapurigá wikabé pani nílama.
\v 4 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi jerigá osirúami ju:
\q Echi pagótami ketasi chopi ko'wáami jiti pirérama, chopi ayénachó arigá 'wérali ju mapu aboni galá bichíima suwaba Riosi Ra'íchala, mapurigá aboni ne bichíwali sinibí niráa pirélama.
\p
\v 5 A'lí echi riablo toli echi Jesusi echo'ná Galabé Walúlachi, Jerusalémachi anilíwachi. A'lí binói wilali echi Jesusi echo'ná ripá moba echi walubé Juríosi ri'obáwalachi.
\v 6 A'lí echi riablo jeaneli: Mujé a ne bichíwali Riosi Ranala níisagá, jena'í jonsa mi ri'lé pochí, a'lí tarapé namuti mi chibi ikimea, mapujiti jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi:
\q Riosi nulema echi jaré wikabé kepu kapitánowa mi jiti,
\q mapurigá aboni mi mutúma echo'ná kepu sikachí niráa,
\q mapurigá mi ke siné chiwimea kepu rarachí echo'ná ritérari.
\p
\v 7 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Ayénachó je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi:
\q Ketasi mi waminá nulé mapurigá echi Walubela kemi Riósawa chati olama.
\p
\v 8 A'lí pe wakinana echi riablo toli echi Jesusi echo'ná ripá biréana wabé ripabé rabó. A'lí sinepi niráa 'nérali suníami kawichí walula nulálachi jena'í wichimóbachi nirúami. Ayénachó 'nérali mapurigá echo'ná nuláami o'wéala ne wabé simírami o'wéala níili.
\v 9 A'lí echi riablo jeaneli: Nijé wabé omérami ju nimí ayá mapurigami ne walubela nuláami níima ne suníami jena'í wichimóbachi. Nijé nimí 'yama suwaba je'ná walubélawala a Mujé arigá tamí yuwa bacháami chokoba wilisáagá, mapurigami tamí waminabi walubélaga anémami, ketasi mapurigá Mujé.
\v 10 A'lí Jesusi jeaneli: Miná waná simigá mujé Satanasi riwéami riablo, mapujiti echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi je'ná jerigá osirúami ju:
\q Mujé chopi bacháami chokoba wiligá walubélaga anema echi Walubela mujé Riósawala.
\q Ayénachómi chopi o'wikema echi Walubela mujé Riósawala.
\p
\v 11 A'lí echi riablo ma ariweli. A'lí echi jaré Riosi kapitánawala we yáati sisáa, ku'wírali echi Jesusi.
\s Jesusi chótali nawésiya
\r (Mr. 1:14-15; Lk. 4:14-15)
\p
\v 12 A'lí mapalí Jesusi ma námali mapu echi Juani ma pachá bachárami níili, echalí Binói ku simili echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali.
\v 13 A'lí Jesusi ketasi auchecho ku bitéali echo'ná Nasarétachi anilíwachi walúlachi, chopi Binói nawagá bitéali echo'ná Kapernaúmachi anilíwachi walúlachi, echo'ná ba'wírali suwé mapo'ná Sabulona anilíwami pagótami kawíwalachi ju, echi auché jaré Nepalí anilíwami pagótami kawíwalachi ayénachó,
\v 14 mapurigá echirigá galá ikimea mapurigá bachá niráa anili echi Walula Riosi jiti nawésami Isaíasi riwéami, mapalí je'ná jerigá osali:
\q
\v 15 Echo'ná echi jaré Sabulona anilíwami pagótami kawíwalachi, ayénachó echo'ná echi jaré Nepalí anilíwami pagótami kawíwalachi,
\q echo'ná walú ba'wírali burúami, waminá bo'ónala Joránachi anilíwachi bakochi,
\q echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali mapo'ná piré echi jaré isena pagótami.
\q
\v 16 Echi pagótami mapu echo'ná rokowárali piréali ma galá machíratami níili.
\q Ayénachó echi jaré pagótami mapu chopi suwiméa riwéali, ma galá rayéntami níili.
\p
\v 17 Echalí jonsa Jesusi chótali nawésiya jeanigá: ¡Galabé si'nú niráa 'natasi! ¡Ku ro'wisi Riosi yuwa! Mapujiti ke 'me ayó echi Riosi ripá riwigachi atíami galá nulema si'néami pagótami.
\s Jesusi bayeli naó rijói mapu rochí sirúami níili, mapurigá aboni Binói yuwa najátama
\r (Mr. 1:16-20; Lk. 5:1-11)
\p
\v 18 A'lí echo'ná ba'wírali suwé Galiléachi anilíwachi iyénaga, Jesusi riwali okuá rijói najirémami, echi mapu Simoni níili, mapu ayénachó Pegro riwéami níili, echi Antresi ayénachó, mapu echi Simoni rijimala níili. A'lí aboni we pali echi walú namuti tétami mapuyiri chiní echo'ná ri'lé ba'wílali mapujiti aboni rochí sirúami níili.
\v 19 A'lí Jesusi jeaneli: Wakiná tamí yuwa najátasi, a'lí 'yemi nimí binérama mapurigátamo galá omérabo binériya echi auché jaré pagótami, mapurigá aboni galá tamí bichíima.
\v 20 A'lí biché aboni we yáa ariwesa echi jaré o'weli namuti tétami mapuyiri chiní, a'lí Jesusi yuwa jubáami najátali.
\p
\v 21 Echo'ná jonsa, Jesusi pe minana simigá riwali auché jaré okuá rijói najirémami, echi mapu Jakobo riwéami níili, echi Juani ayénachó mapu binói Jakobo rijimala níili. Okuánika echi bilé rijói Sibireo riwéami kúchuwala níili. Je'ná okuá najirémami muchiri echo'ná pachá biléana bárkochi, echi kepu onó Sibireo riwéami yuwa. A'lí aboni pachókiya muchili echi o'weli tétami namuti mapuyiri chiní mapujiti aboni chapili echi wikabé rochí. A'lí Jesusi bayeli echi aboni.
\v 22 A'lí okuánika aboni we yáati ariwesa echi barko, ayénachó ariwesa aboni onolá, a'lí jubáami najátaga simíbali echi Jesusi yuwa.
\s Jesusi binérali wikabé pagótami
\r (Lk. 6:17-19)
\p
\v 23 A'lí Jesusi ne suníami iyénali echo'ná Galiléachi. Ayénachó galá binéraga nawésali echo'ná suníami aboni ri'obáwalachi. Binói galá nawésali echi Galabé Riosi Ra'íchala, jeanigá mapu Riosi ma galá nulé echi pagótami. Ayénachó Binói galá ku sa'wali suwaba nayúkowami, suwaba okókowami ayénachó.
\v 24 A'lí si'néami echo'ná Síriachi anilíwachi kawírali piréami galá ikíili mapu Jesusi echirigá olali. A'lí aboni echo'ná Binói yuwa pali ne si'néami echi jaré nayúkami, si'néami mapu karúrigá nayúkowami jiti nayúkali, ne si'néami mapu ikí risúu olárami níili echi okókowami jiti ayénachó, ne si'néami echi auché jaré wabé chati riablo aliwala aliwéami ayénachó, ne si'néami echi auché jaré umugúsuwami ayénachó, ne si'néami echi auché jaré ketasi omériami 'asísiya ayénachó. A'lí Jesusi galá ku sa'wali ne si'néami.
\v 25 A'lí Jesusi yuwa najátali wikabé pagótami echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali piréami, echo'ná makóisana o'wéalachi piréami ayénachó, echo'ná walúlachi Jerusalémachi piréami ayénachó, echo'ná Juréachi anilíwachi kawírali piréami ayénachó, echo'ná bo'ónala bakochi Joránachi anilíwachi piréami ayénachó.
\c 5
\s Jesusi galá nawesa, echo'ná ripá rabó asagá
\p
\v 1 Mapalí Jesusi riwari echi wikabé pagótami, a'lí Binói simili echo'ná biléana ripá rabó. A'lí mapalí Binói echo'ná asíbali, a'lí echi jaré mapu Binói binérali echo'ná sili mapo'ná Binói asali.
\v 2 A'lí Jesusi chótali binéria, jeanigá:
\s Echi jaré wabé kaníliami
\r (Lk. 6:20-23)
\p
\v 3 Arigá ne wabé ganíliami ju si'néami pagótami mapu ikí we o'mónami juko aboni sulálachi niráa, mapujiti Riosi galá nulé aboni.
\v 4 Ayénachó arigá wabé ganíliami ju si'néami pagótami mapu ikí we nalákako, mapujiti Riosi galá ganílatama aboni.
\v 5 Ayénachó ne wabé ganíliami ju si'néami pagótami mapu ikí ketasi níliami juko, mapujiti aboni narema je'ná kawí mapurigá aboni níwala niráa.
\v 6 Ayénachó ne wabé ganíliami ju si'néami pagótami mapu ikí ne wabé nakiko mapu aboni ku wikawárami níima, mapujiti aboni ne bichíwali galá ku wikawárami níima.
\v 7 Ayénachó ne wabé ganíliami nilisi 'yemi si'néami pagótami mapu ikí we natimáami juko, mapujiti Riosi ne wabé natimama aboni.
\v 8 Ayénachó ne wabé ganíliami ju si'néami pagótami mapu ikí galá bi'wíami suléami juko, mapujiti aboni galá riwimea Riosi.
\v 9 Ayénachó ne wabé ganíliami ju si'néami pagótami mapu ikí galá ruyé echi auché jaré pagótami, jeanigá mapu aboni kilí ologá pirélama. A'lí echirigá ruyéami pagótami echirigá ganílama mapujiti Riosi anema aboni, Binói kúchuwala niráa.
\v 10 Ayénachó si'néami galá bichíyami pagótami ne wabé ganíliami ju mapalí echi auché jaré ke bichíyami pagótami ne wabé chati ologá a'najátama aboni, chopi mapujiti aboni galá bichíi Riosi, ayénachó mapujiti aboni we galabé olá. A'lí aboni we ganíliami ju mapujiti Riosi galá nulé aboni.
\v 11 'Yémitamo arigá ne wabé ganíliami ju mapalí echi auché jaré ke bichíyami pagótami 'yemi mi wabé yóniga a'najátama chopi mapujítitamo tamí bichíi. Ayénachótamo arigá ne wabé ganíliami ju mapalí aboni, 'yékaka niráa, wabé chárigá ra'ichama, 'yemi mi sayéraga.
\v 12 Echalí ne wabé ganílasi 'yemi, mapujítitamo galá ku natétarami níibo echo'ná ripá riwigachi. Echirigá achigórigá kichiga a'najátarami níili echi jaré o'wéala Riosi jiti nawésami mapu chabé ki'yá piréali, mapalí 'yémitamo ketasi cho piréali.
\s Echi jaré bichíyami mapurigá echi koná ju
\r (Mr. 9:50; Lk. 14:34-35)
\p
\v 13 'Yémitamo ju mapurigá echi koná, jena'í wichimóbachi nirúami. Chopi a echi koná ketasi galabé akáami níisagá, echalí echi koná ketasi chirigá galá ku akáami niwárami níima, chopi ma ketasi iré. Echalí miná machí pátami níima mapo'ná echi pagótami we rikema.
\s Echi jaré bichíyami ayénachó mapurigá rajáami ju
\p
\v 14 'Yémitamo mapurigá rajáami ju, jena'í wichimóbachi. Ayénachó mapalí wikabé kalí niwárami níisa echo'ná biléana ripá rabó, echalí echi kalí sinibí galá riwirúami níima.
\v 15 Mapalí echi pagótami rajema echi chopé, ke wesi aboni wilama echi chopé rajáami echo'ná ri'lé pachá biléana kajonchi. Chopi aboni ripabé ritérali wilama mapurigá aboni echirigá machílatama si'néami echo'ná pachá kalírali muchúami.
\v 16 'Yemi ayénachó echirigá mapurigá rajáami niráa níisi, echo'ná bacháami echi auché jaré pagótami yuwa. Ne galabé ologá pirélasi echi auché jaré pagótami yuwa, mapurigá aboni galá riwimea mapurigá 'yémitamo sinibí galabé ologá piré, mapurigá aboni echijiti waminabi walubéraga anema echi 'yemi Onolá mapu echo'ná ripá riwigachi atí.
\s Jesusi binérali mapurigá Riosi nuleli echi pagótami
\p
\v 17 Ketasi 'natasi mapu Nijé nakubámiya nawali echi Riosi nulalila. Ni bilé cho 'natasi mapu Nijé nakubámiya nawali echi auché jaré osirúami, Riosi jiti nawésami oselíwala. Ketasini nakubámiya nawali. Chopi Nijeni nawali mapurigani echirigá ne sébali olama mapurigá echo'ná osirúami ju.
\v 18 Ne bichíwali Nijé 'yemi nimí ané mapu ketasi suwibama bilé táa osirúami, nirapé suwibama echi wabé tabéala osirúami mapu echo'ná Riosi nulalila oselíwalachi osirúami ju mapuyénasí abijí tibima Riosi bitélachi echo'ná ripá riwigachi nirúami, mapuyénasí abijí tibima je'ná wichimoba ayénachó. Chopi ne suwaba gará ikimea mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi nulalila oselíwalachi.
\v 19 Mapuyíripi rijói ketasi gará nijéwasagá echi wabé tabéala Riosi nulalila, chopi arigá binérasa echi auché jaré pagótami mapurigá aboni ayénachó ketasi galá nijéwama, échiko ne wabé tabéala níima echo'ná ripá riwigachi mapo'ná Riosi we nulá mapurigá ne Walubela niráa. Chopi mapuyíripi rijói ne galá nijéwasagá, ayénachó echirigá binérasa echi auché jaré pagótami mapurigá aboni ayénachó galá nijéwama, échiko mapurigá bilé walula niráa níima echo'ná ripá riwigachi mapo'ná Riosi nulá mapurigá ne Walubela niráa.
\v 20 Mapujiti 'yemi nimí ané mapu a 'yemi ketásitamo waminabi galabé oláami níisagá, ketasi mapurigá echi jaré Riosi nulalila binériami, ayénachó ketasi mapurigá echi Bariseo anilíwami binériami, a'lí 'yémitamo ketasi chirigá sebabo echo'ná ripá riwigachi mapo'ná Riosi we nulá mapurigá ne Walubela niráa.
\s Jesusi binérali echi pagótami jeanigá mapu aboni ketasi na'áwama
\r (Lk. 12:57-59)
\p
\v 21 Mátamo námali mapurigá Riosi aneli echi jaré ki'yá piréami, jeanigá: ¡Ketási mi'yá auché jaré! Ayénachó echi mapuyíripi mi'lisáagá auché jaré, échiko ne wabé wi'nijírami níima.
\v 22 Chopi Nijé 'yemi nimí jeané: Mapuyíripi rijói ne wabé simírami yónasagá echi auché jaré pagótami, échiko ne wabé simírami wi'nijírami níima. A'lí echi jaré o'wéala ochérami ayénachó wabé wi'nijima mapuyíripi rijói wabé chati anésagá echi auché jaré pagótami. Ayénachó mapuyíripi rijói wabé chati anésagá echi auché jaré, échiko echo'ná ri'lé riáblochi pátami níima, mapo'ná ne walú rajá.
\p
\v 23 Echijiti ami pásagá mujé níwala kónawami echo'ná pachá Riosi níwala ri'obachi, mapurigami echo'ná bacháami 'yama Riosi, chópimi echo'ná a binói 'natásagá mapurigá auché bilé rijói mi we sayera, jaré namuti jiti,
\v 24 echalí echo'ná pachá ri'obachi bacháami ariwé echi mujé níwala kónawami. A'lí bachá niráa ku simigá ku katéwaga ganílama echi auché bilé rijói yuwa mapu mi we sayera. Echalimi auchecho siné ku simigá echo'ná ri'obachi mapurigami galá 'yama Riosi echi mujé níwala kónawami.
\p
\v 25 Sinibí we yáati ku katéwaga ganili echi mujé sayela yuwa, mapuyénasími binói yuwa inaro echo'ná buwichí, mapalí 'yémitamo okuánika katéwaga simabo echi jaré igúsuwami yuwa. Echirigá we yáati ku katéwaga ganili binói yuwa mapurigá ketasi ikimea mapu echi mujé sayela mi banírama echo'ná bacháami echi komisario yuwa, a'lí echi komisario mi 'yama echi kapitani, a'lí bichemi pachá bachárami níimiré.
\v 26 Ne bichíwali nimí ané mapu echirigá ikisáagá, mujemi ketasi ku machínama echo'ná pachá kumurachi jonsa, mapuyénasími ke cho káraga natétasagá ne suwaba wenomí mapu ikí echi jaré igúsuwami mi bujénali.
\s Jesusi binérali jeanigá mapu echi jaré mapu niwíami juko ketasi auché jaré isena yuwa kochimea
\p
\v 27 'Yémitamo ma námali mapurigá Riosi aneli echi jaré ki'yá piréami jeanigá: 'Yemi rijói jubéami ketasi kochisí echi jaré isena muguí yuwa. Ayénachó 'yemi muguí kunéami ketasi kochisí echi jaré isena rijói yuwa.
\v 28 Chopi Nijé 'yemi nimí jeané: Mapuyíripi rijói chopi we 'néniga nakígá yuwa kochinálasága bilé si'nú mukí yuwa, échiko ma chati olali pachana binói sulálachi niráa, achigórigá mapurigá bilé rijói ne bichíwali we chati olá mapali binói kochimea bilé si'nú mukí yuwa mapu ketasi binói upila ju.
\v 29 Echijiti a mujé busila echo'ná watoná mi chati olárasagá, ketasi nakiwi mapu mujé binói busila mi echirigá chati olárama. ¡Waminá machí pa echi mujé busila, kéremá! Waminabi ne galá níima wikáwasagá biléana busí, mapurigami arigá ku bitérama echo'ná ripá riwigachi, mapurigami ketasi káraga pátami níima echo'ná ri'lé riáblochi mapo'ná walú rajá.
\v 30 Ayénachó a mujé sikala echo'ná watoná mi chati olárasagá, ketasi nakiwi mapu mujé binói sikala mi echirigá chati olárama. ¡Waminá ripuná echi mujé sikala, kéremá! Waminabi ne galá níima wikáwasagámu biléana siká mapurigami arigá ku bitélama echo'ná ripá riwigachi, mapurigami ketasi káraga pátami níima echo'ná ri'ré riáblochi mapo'ná walú rajá.
\s Jesusi binérali jeanigá mapu echi jaré mapu ma niwíami juko, ma ketasi auchecho ku rojuama
\r (Mat. 19:9; Mr. 10:11-12; Lk. 16:18)
\p
\v 31 Ayénachótamo ma námali mapurigá echi Moisesi je'ná jerigá osogá nuleli echi jaré ki'yá piréami pagótami: Mapuyíripi rijói ma ariwesa binói upira, echarí gará níima 'yasa bilé oselí osirúami jeanigá mapu binói ma ariweli echi binói upila, mapurigá aboni echirigá ma ku rojuama.
\v 32 Chopi Nije 'yemi nimí jeané: Mapuyíripi rijói ariwésagá binói upila, échiko we chati olá, binói upila sayéraga, mapujiti echi mukí echirigá osá chokéami niráa kunesa, we chati olá mapurigá bilé si'nú rijói yuwa kochíami. Ayénachó mapuyíripi rijói upeko echi ku pátami mukí yuwa, échiko ayénachó chati olá mapurigá bilé si'nú mukí yuwa kochíami niráa. Chopi siné káachi riwirúami níisa mapurigá echi mukí bachá niráa, auché bilé rijói yuwa kochili mapalí echi mukí ke cho kunéami níili, echalí risensia ju mapu binói kunala ku rojuaga ariwema echi mukí.
\s Jesusi binérari jeanigá mapu echi pagótami ketasi chuwé ra'íchaga anema echi Walubela Riosi riwará
\p
\v 33 Ayénachótamo ma námali mapurigá echi Moisesi je'ná jerigá oseli echi ki'yá piréami pagótami: Ketásimi we chuwé ra'íchaga ané echi Warubera Riosi riwalá. Chópimi ne bichíwaga ra'ichama Riosi yuwa.
\v 34 Chopi Nijé 'yemi nimí jeané: Ketásitamo wepi chuwé ra'ichasi tabiyiri namuti jiti, nirapétamo chuwé ra'ichasi echo'ná ripá riwigachi nirúami namuti jiti, mapujiti echo'ná ripá riwigachi Riosi níwara asibálachi ju.
\v 35 Ketasi wepi chuwé ra'ichasi jena'í wichimóbachi nirúami namuti jiti, mapujiti jena'í wichimóbachi ju mapo'ná Riosi we nulé echi pagótami. Nirapé wepi chuwé ra'ichasi echo'ná Jerusalémachi aniríwachi walúlachi jiti, mapujiti echo'ná walúlachi echi Walubela Riosi níwala ju.
\v 36 Nirapétamo wepi chuwé ra'ichasi 'yemi mo'ola jiti, mapujiti ketásitamo omérabo rosákami niwayá ni bilé kupá, nirapétamo omérabo chókami niwayá.
\v 37 Chópitamo jerigá ra'ichasi: Ayena. Ayena. Jerigá anigá kéremá: Ketasi. Ketasi. Mapujiti suwaba mapu waminabi simírami ju je'ná jiti, échiko ketasi 'me galabé ra'ichárami ju.
\s Jesusi binérali jeanigá mapu echi pagótami ketasi ku kuwana sayérama echi jaré aboni asayela
\r (Lk. 6:29-30)
\p
\v 38 Mátamo námali mapurigá echi Moisesi je'ná jerigá nuleli echi jaré ki'yá piréami pagótami jeanigá: A bilé rijói mi busugásnasagá biléana busí, a'lí mujé binói ayénachó achigórigá ku busugásanama biléana echi rijói busila. Ayénachó mapu a bilé rijói mi na'mínasagá biléana ramé, a'lí mujé binói ayénachó achigórigá ku na'mini biléana echi rijói ramilá.
\v 39 Chopi Jesusi binói ayénachó jeanili: Nijé 'yemi nimí jerigá ané: Ketásitamo echirigá ku kuwana sayérabo echi auché jaré pagótami mapu 'yemi mi chati olá. Chopi mapuyíripi rijói mi cho'nisá echo'ná watoná mujé banalachi, ayénachó risénsia 'ya mapurigá binói mi auchecho siné cho'nimea echo'ná o'winá mujé banalachi.
\v 40 A'lí mapuyíripi rijói nakiko mapu mi 'yema mujé napáchala, mapalí binói justicia tani echi jaré igúsuwami yuwa, arigá káraga 'ya mujé napáchala, mujé kimala ayénachó.
\v 41 A'lí biché mapuyíripi rijói mi nuleko mapu mujé apanéraga simea binói yuwa pe mulubé niráa, arigá simigá binói yuwa auchecho miná osá niráa.
\v 42 Galá 'ya mapuyíripi rijói mi tániko bilé namuti. Ayénachó galá wikanéwi mapuyíripi rijói nakiko wikaká chapimea mujé níwala namuti.
\s Jesusi binérali jeanigá mapu echi pagótami arigá kalema echi jaré aboni asayela
\r (Lk. 6:27-28, 32-36)
\p
\v 43 Mátamo námali mapurigá echi jaré ki'yá piréami pagótami jeanili: Ne galá kalé echi jaré echo'ná mulubé mujé yuwa piréami, ayénachó ne wabé kichí echi jaré mujé asayela.
\v 44 Chopi Nijé 'yemi nimí jeané: Ne galá kalesi echi jaré 'yemi asayela. Ne galabé ra'íchasi echi jaré mapu 'yemi mi we chati ra'íchaga ané. Ne galá olasi echi jaré yuwa mapu 'yemi mi we kichí. Ayénachó Riosi yuwa tániga ra'ichasi echi jaré jiti mapu 'yemi mi wabé kichiga, risúu olá, ayénachó echi jaré jiti mapu 'yemi mi wabé kichiga a'najata.
\v 45 Echirigá olasi mapurigátamo ne bichíwali kétamo Onó tanala níibo, mapu echo'ná ripá riwigachi atí, mapujiti Binói galá olá mapurigá echi Binói níwala rayénali ne galá rayénataga olá echi jaré wabé chati oláami pagótami, achigórigá mapurigá ayénachó rayénata echi auché jaré galabé oláami pagótami. A'lí Riosi ayénachó nulá mapu galá ukumea echo'ná echi jaré galabé bichíyami pirélachi, ayénachó echo'ná echi jaré ketasi bichíyami pirélachi.
\v 46 Mapujiti átamo chopi kalésagá echi jaré pagótami mapu ayénachó 'yemi mi wabé kalé, ¿churigátamo ku natétarami níibo mapurigá galabé oláami niráa? ¿Kéchatamo echirigá achigórigá olá mapurigá echi jaré wenomí napabúami, mapu 'yémitamo we chati oláami niráa ané?
\v 47 A'lí átamo chopi naripásagá echi auché jaré 'yemi ritémawala, ¿píritamo echirigá wabé simírami galabé olá? ¿Kéchatamo echirigá achigórigá olá mapurigá echi auché jaré ketasi bichíyami pagótami?
\v 48 Ne galá níisi 'yemi, mapurigá kétamo Onó, ripá riwigachi bitéami ne galabé ju.
\c 6
\s Jesusi binérali jeanigá mapu churigá echi pagótami galabé olama
\p
\v 1 Ketasi chopi olasi echi we galabé olalila bacháami echi auché jaré pagótami yuwa, mapurigátamo echirigá chopi galá riwirúami níibo echi jaré aboni jiti. Átamo echirigá olásagá ketásitamo ku natétarami níibo 'yemi Onolá jiti, mapu echo'ná ripá riwigachi atí.
\p
\v 2 Mapalimi kóoma echi auché jaré we tisúwati pagótami, ketasi echirigá olasi chopi mapurigá auché jaré pagótami riwimea mápumi galabé olá. Ketasi nulesi we iwéami siménara bacháami mujé yuwa mapalimi echirigá kóoma echi jaré tisúwati. Echirigá chopi olá echi auché jaré mapu galabéraga ané aboni niráa, chopi aboni arigá wabé 'yékaka olá. Aboni chopi echirigá olá echo'ná pachá aboni ri'obáwalachi, echo'ná walúlachi nasipa ri'narátachi keremá, mapurigá echi auché jaré pagótami echirigá riwisáa, wabé galabéraga anema aboni. Ne bichíwari Nijé 'yemi nimí ané mapu aboni ma ku natétarami ju. Riosi ketasi waminabi natétama aboni.
\v 3 Chopi mapalí mujemi kóoma jaré we tisúwati pagótami, galá níima chiná niráa kóosa. Echalí ketasi kóosi aboni echo'ná bacháami auché jaré pagótami yuwa, mapurigá aboni echirigá galá riwisá, a'lí animea mapu mujé binói we galabé oláami ju.
\v 4 Echijiti we chiná niráa kóosi echi auché jaré we tisúwati. A'lí mujé Onolá mapu ne galá ritiwá suwaba namuti chiná nasótami, échiko ne galá suwaba riwíraga mi galá ku natétama.
\s Jesusi binérali jeanigá mapu churigá galá níima ra'ichasa Riosi yuwa
\r (Lk. 11:2-4)
\p
\v 5 A'lí mapalimi tániga ra'icha Riosi yuwa, ketasi níisi mapurigá echi auché jaré pagótami mapu chopi galabéraga ané aboni niráa, chopi aboni arigá wabé 'yékaka olá. Echi jaré aboni we kaníliga jawi echo'ná pachá ri'obachi mapalí aboni olá mapurigá Riosi yuwa ra'íchaga niráa. Ayénachó aboni we kaníliga jawi echo'ná machímanomí mapalí aboni ayénachó echo'ná olá mapurigá Riosi yuwa ra'íchaga niráa. Aboni chopi echirigá olá mapurigá echi auché jaré pagótami, echirigá riwisáa, ne garabé oláami niráa anema echi aboni. Ne bichíwali 'yemi nimí ané mapu aboni ma niwa kepu natétawala. Riosi ketasi waminabi natétama aboni.
\v 6 Chopi mujé mapalimi ra'icha Riosi yuwa, echo'ná pachánala mujé kalílachi bakí. A'lí ma 'yérasa 'yera, a'lí ra'ichá mujé Onolá yuwa mapu chiná atí. A'lí mujé Onolá mapu galá ritiwá suwaba namuti chiná nasótami, Binói mi galá ne suwaba riwíraga ku natétama.
\p
\v 7 A'lí mapalimi ra'icha Riosi yuwa, ketasi wisabé ra'ichá bilepi ra'íchali niráa mapurigá echi jaré ketasi galabé bichíyami sinibí olá, mapujiti aboni mayé mapu Riosi galá námama aboni mapujiti aboni wisabé niráa ra'icha bilepi ra'íchali niráa.
\v 8 Ketasi níisi 'yemi mapurigá aboni niráa, mapujiti kétamo Onó galá machí mapu piri namuti newalé, mapalítamo ke cho táni.
\v 9 'Yémitamo jerigá ra'ichabo Riosi yuwa: Tamujé Onolá mápumi echo'ná ripá riwigachi atí, ne galá o'wikérami nílaga Mujé riwalá.
\v 10 Ne galá nulá Mujé jena'í wichimóbachi, ne Walubela niráa. Suwaba galá olá mapurigá Mujé nakí jena'í wichimóbachi, achigórigá mapurigami olá echo'ná ripá riwigachi.
\v 11 Tamujé tamí 'ya echi ko'wáami máputa newalé jipi rawé.
\v 12 Tamujé tamí ku wikawi suwaba mapurigata we chati olali, mapurigá tamujé ayénachó ku wikawa si'néami echi auché jaré mapu tamujé tamí we chati olali.
\v 13 Ketasi ariwé mapu echi wabé chati oláami riablo tamujé tamí chati olánalama, chopi tamujé tamí 'ye echi wabé chati oluwáwami, mapujiti Mujé chopi risensia ju mapu nulema echi jaré pagótami, mapujiti Mujé suwaba omérami ju, mapujítimi ne Walubela ju ne sinibí niráa. ¡Echirigá nílaga!
\v 14 Mapujiti ayénatamo ku wikawásagá echi auché jaré pagótami mapalí aboni 'yemi mi chati olama, a'lí kétamo Onó, ripá riwigachi atíami, ayénachó 'yemi mi ku wikawama.
\v 15 Chopi a ketásitamo ku wikawásagá echi auché jaré pagótami mapalí aboni 'yemi mi chati olama, a'lí kétamo Onó ketasi cho 'yemi mi ku wikawama mapurigá 'yémi aboni we chati olali.
\s Jesusi binérali jeanigá mapu churigá galá níima olasa mapalí aboni wi'ribé niráa ketásirapé namuti ko'wá, mapalí aboni chopi Riosi yuwa ra'íchaga muchuwi
\p
\v 16 Ayénachó mapalí 'yémitamo wi'libé niráa ketásirapé ko'wá, mapalítamo chopi Riosi yuwa ra'icha muchuwi, echalí ketasi wabé o'mónami níisi mapurigá olá echi auché jaré pagótami mapu chopi galabéraga ané aboni niráa, mapalí aboni arigá wabé 'yékaka olá. Echi jaré aboni ne wabé chati chu'wéega o'mona mapurigá echi auché jaré pagótami mayema mapurigá aboni echirigá tarapé ko'wá wi'libé niráa, mapalí aboni chopi Riosi yuwa ra'icha muchuwi. Arí aboni chopi echirigá olá mapurigá echi auché jaré pagótami galá mayema mapu aboni wabé galabé oláami ju. Ne bichíwali Nijé 'yemi nimí ané mapu aboni ma niwa kepu natétawa. Riosi ma ketasi waminabi natétama aboni.
\v 17 Chopi mapalí mujemi wi'libé niráa ketásirapé namuti kowá, mapalimi chopi Riosi yuwa ra'icha atí, echalí ne galá tichí mujé kupala, ayénachó galá basigó,
\v 18 mapurigá echi auché jaré pagótami ketasi machimea mápumi echirigá wi'libé niráa ketásirapé namuti ko'wá, mapalimi chopi Riosi yuwa ra'icha atí. Echirigá olasi mapurigá mujé Onolá mi galá suwaba riwíraga, galá ku natétama, mapujiti Binói ne galá ritiwá ne suwaba namuti chiná nasótami.
\s Jesusi binera jeanigá mapu chúrigá echi jaré bichíyami ne wabé níwami níima echo'ná ripá riwigachi
\r (Lk. 12:33-34)
\p
\v 19 Ketasi chopi napabusi wikabé galabé namuti jena'í wichimóbachi, mapo'ná echi koséwali we suwá echi jaré namuti, ayénachó mapo'ná echi jaré namuti we suwiba, ayénachó mapo'ná echi jaré chigórami we chigóbia, mo'wimea echo'ná pachá 'yemi pirélachi.
\v 20 Chopi ne wabé napabusi echi wabé galabéala echo'ná ripá riwigachi, mapo'ná echi koséwali ketasi suwábama echi jaré namuti, ayénachó mapo'ná echi jaré namuti ketasi suwibama, ayénachó mapo'ná echi jaré chigórami ketasi chigóbiya, mo'wiméa echo'ná 'yemi pirélachi.
\v 21 Mapujiti echo'ná mapo'ná 'yemi níwala galabéala atí, echo'ná 'yemi aboni ayénachótamo nakiboa muchínala.
\s Bilé na'í rajáami niráa echo'ná pachana echi pagótami surárachi nirúami
\r (Lk. 11:34-36)
\p
\v 22 Mujé busila mapurigá bilé na'í rajáami ju, echo'ná mujé sapálachi nirúami. A'lí mapalí mujé busila ne galabé níisagá, echalí ne suníami echo'ná pachana mujé sapálachi káraga galá machíimi níima, ayénachómi ne galá kónami níima, ayénachó Riosi galá machílama echo'ná pachana mujé sulálachi, mapurigami galá machimea Riosi Ra'íchala.
\v 23 Chopi mapalí mujé busila wabé chati níisagá, echalí ne suníami echo'ná pachana mujé sapálachi káraga rukuáwami níima, ayénachómi ne wabé risirúami níima, ayénachó Riosi ma ketasi machírama echo'ná pachana mujé sulálachi, echijítimi ketasi galá machimea Riosi Ra'íchala. A'lí mapalí echi rajáami echo'ná pachana mujé sulálachi nirúami arigá we cho'wíami níisagá ¡echalí ne wabé simírami rukuáwami níima echo'ná pachana mujé sulálachi niráa!
\s Ketasi galá ju korúkawa echi wenomí
\r (Lk. 16:13)
\p
\v 24 Ke wesi omérama sinepi niráa nijéwiya okuá rijói o'wéala mapurigá ibili echi binói walúlawala níisa, mapujiti echalí biléala we kichima, siné kaachi, a'lí auché biléala we kalema, siné káachi. Echalí echi bilé yuwa wabé kanílama keremá, a'lí echi auché bilé yuwa ketasi kanílama keremá. Echijiti 'yémitamo ketasi omérabo o'wikeya Riosi, átamo sinepi niráa ne wabé korúsagá echi wikabé namuti wenomí jena'í wichimóbachi nirúami.
\s Riosi ne galá nisé Binói kúchuwala
\r (Lk. 12:22-31)
\p
\v 25 Echijiti Nijé 'yemi nimí jeané: Ketasi wikabé namuti wabé nílaga 'natasi, mapu churigátamo waminabi pirélabo, mapu píritamo kopoa, mapu píritamo bajibo kéremá. Nirapé 'natasi 'yemi aboni jiti, mapu píritamo napachabo. Echi pagótami aliwala ne wabé simírami natiguí, ketasi mapurigá echi ko'wáami. Ayénachó echi pagótami sapala waminabi ne wabé simírami natiguí ketasi mapurigá echi jaré napachala.
\v 26 Ne galá 'nesi echi jaré chuluguí echo'ná ripá i'nika 'yénami, mapujiti aboni ketasi ichá, nirapé 'wí, nirapé napabú echo'ná biléana rikówachi. Chopi kétamo Onó ripá riwigachi atíami ne galá kowa si'néami echi jaré churuguí. ¡'Yémitamo waminabi wabé simírami natiguí, ketasi mapurigá echi jaré chuluguí!
\v 27 Ke wesi 'yemi ne wabé nílaga 'nátaga, omérama a binói auché pée wi'libé niwayá bilé makali.
\p
\v 28 Echijiti ¿churékulátamo ne wabé nílaga 'nata mapu churigátamo napachabo? Ne galá 'nesi mapurigá echi jaré rakó, echo'ná kawichí nirúami, we galá ba'yóami niráa ochero. Echi jaré rakó ketásirapé nocha, nibilé niwá napacha.
\v 29 Chopi Nijé 'yemi nimí ané mapu echi walula silíami Salomoni riwéami ketásirapé echiyena ne wabé ba'yóami napáchali ketasi mapurigá bilé rakó niráa, mapalí binói ne wabé níwami níili.
\v 30 A'lí a Riosi echirigá ne wabé galá ba'yóami niráa napachátasagá echi rakó mapu jipi rawé galá jawi echo'ná kawichí, chopi ba'alínala rawé echo'ná na'írali ikósarami níima, ¡Riosi Binói 'yemi mi ne wabé simírami gala napachátama, 'yemi pagótami ke 'me galá bichíyami!
\v 31 Echijiti ketasi wabé nílaga 'natasi jeanigá: ¿Pírita kopoa? Jeanigá keremá: ¿pírita bajibo? Jeanigá keremá: ¿pírita napachabo?
\v 32 Mapujiti echi auché jaré pagótami ke bichíyami wabé nílaga amí suwaba je'ná jeyiri namuti. A'lí echi 'yemi Onorá, ripá riwigachi atíami, ne galá machí mapu 'yémitamo we newalé suwaba je'ná jeyiri namuti.
\v 33 Chopi ne bachá niráa tansi mapurigá Riosi 'yemi mi ne galá nulema pachana 'yemi sulálachi niráa, ayénachó ne galabé ologá pirélasi mapurigá Riosi nakí. Echalí Riosi ayénachó 'yemi mi 'yama suwaba je'ná jeyiri namuti mapu ikítamo newalebo.
\v 34 Echirigá ketasi wabé nílaga 'natasi jeanigá: ¿Churigá ikimea ba'alí rawé? Mapujiti ba'alínala rawé arigá nirúlama auché jaré wikabé echiyiri namuti mapu 'yemi mi echirigá wabé nílaga 'natárama, átamo echirigá nakisáagá 'natánala.
\c 7
\s Ketasi wi'nijisi auché jaré pagótami
\r (Lk. 6:37-38, 41-42)
\p
\v 1 Ketasi wi'nijisi auché jaré pagótami, mapurigá Riosi ketasi cho 'yemi mi wi'nijima.
\v 2 Mapujiti mapurigá 'yémitamo wi'nijibo echi auché jaré, echi Walubera Riosi echirigá achigórigá 'yemi mi ku wi'nijima. A'lí a 'yémitamo pe téeli niráa anáwisagá echi auché jaré pagótami, echalí Riosi ayénachó echirigá achigórigá 'yemi mi ku anáwima.
\v 3 ¿Churékurami we 'neni echi táa namuti busuékowami mapu echo'ná mujé rijimala busílachi chukú, a'lí bichemi ketásirapé 'neni echi walú kutega mapu echo'ná mujé binói busílachi bu'wí?
\v 4 ¿Churigami omero jeanée echi mujé rijimala, keremá: Pe téeli buwé. Nijé machí pásama echi táa busuékowami namuti echo'ná mujé busílachi jonsa, mapalí echo'ná mujé binói busílachi abijí bu'wí bilé walú kutega?
\v 5 ¡We ikaléami jumi! Ne bachá machí pa echi walú kutega echo'ná mujé binói busílachi jonsa, a'lí bichemi ne galá riwimea mapurigami machí pama echi táa namuti busuékowami echo'ná mujé rijimala busílachi jonsa.
\p
\v 6 Ketasi 'yasi echi Riosi níwala wabé galabéala echi jaré wabé simírami chati oláami pagótami yuwa, mapu arigá mapurigá kochí ju. Nirapé achasi 'yemi níwala wabé galabéala, mapurigá echi perla anilíwami niráa, echo'ná bacháami echi auché jaré wabé simírami chati oláami pagótami mapu arigá mapurigá kóchi ju, mapurigá echi kóchi ketasi miná rikema, ayénachó mapurigá aboni ketasi ku ro'wiga, 'yemi mi ikima.
\s Sinibí tániga ra'ichasi Riosi yuwa
\r (Lk. 11:9-13; 6:31)
\p
\v 7 Galá tansi Riosi, a'lí bichétamo 'yárami níibo. Galá asi mapurigá Riosi 'yemi mi 'yama, a'lí bichétamo galá riwiboa. Galá bayesi mapurigá Riosi 'yemi mi irápama, a'lí bichétamo galá iráparami níibo.
\v 8 Mapujiti si'néami echi jaré mapu ikí tániko Riosi bilé namuti, abóniko ne galá narema. A'lí echi jaré mapu ikí galá amíko mapurigá Riosi 'yama aboni bilé namuti, abóniko galá riwimea. A'lí echi jaré mapu ikí galá bayeko mapurigá Riosi irápama, abóniko galá iráparami níima.
\v 9 ¿Chigá rijói nirú echo'ná 'yémichi, mapalí binói ranala galá tánsa bilé rimé, acha 'yama bilé rité?
\v 10 A'lí mapalí echi binói ranala we tani bilé rochí, ¿Acha 'yama bilé sinówi?
\v 11 A'lí 'yemi pagótami ketásitamo galabé oláami ju arigátamo galá machí we galabé kóoya. Chopi a 'yémitamo arigá machisáagá we galabé namuti kóoya 'yemi aboni kúchuwala, ¿kecha Riosi Onorúami, ripá riwigachi atíami, wabé galabé namuti 'yama echi jaré mapu galá tániko?
\p
\v 12 Echijiti ne suwaba namuti máputamo nakí mapu echi auché jaré pagótami 'yemi mi galá olíima, echirigá achigórigá olasi 'yemi echi auché jaré pagótami yuwa, mapujiti suwaba Riosi Ra'íchala osirúami tamujé tamí je'ná jerigá binera.
\s Echi pe uchíi yéachi
\r (Lk. 13:24)
\p
\v 13 Mo'wisí echo'ná wabé uchíi yéachi, mapujiti ne wabé wi'lé ju echo'ná auché biléana yéachi, ayénachó wabé wi'lé ju echo'ná buwichí, echo'ná ri'lé riáblochi burúami, mapo'ná walú rajá, a'lí biché ne wikabé ju mapu echo'ná mo'wiko.
\v 14 Mapujiti ne wabé uchíi ju echo'ná yéachi, ayénachó ne wabé uchíi ju echo'ná buwichí mapo'ná arigá 'wérali ju máputamo simárabo, átamo nakisáagá máputamo sinibí piréami níibo. A'lí pe okuáa ju mapu riwako echi buwé.
\s Ibili rakéami namuti galá machirúami níima mapalí ma raké
\r (Lk. 6:43-44)
\p
\v 15 Galá tibusi 'yemi aboni niráa, mapurigá echi jaré 'yékaka nawésami ketasi 'yemi mi 'yékama, mapujiti aboni 'yemi mi yuwa simea mapurigá Riosi pugula bo'wá niráa, chopi pachánala aboni arigá ne wabé aparúami ju mapurigá nalíwali niráa.
\v 16 'Yémitamo galá machiboa aboni, acha ne bichíwali galabé oláami pagótami ju, mapujiti 'yémitamo galá riwiboa mapurigá aboni olá, mapujiti aboni olalila mapurigá aboni rakala niráa ju. 'Yémitamo galá machí mapu echi galabé uva anilíwami rakala ketasi ripunárami níima echo'ná biléana so'uwárali. Ayénachó echi jaré galabé chuná rakala ketasi ripunárami níima echo'ná biléana chakórari.
\v 17 Echijiti suwaba galabé rakéami namuti, ne bichíwali rakema echi galabé rakala. Ayénachó echi wabé sití rakéami namuti chopi rakema echi we sití rakala.
\v 18 Echi galabé rakéami namuti ketasi omero rakea echi wabé sití rakala. A'lí biché echi wabé sití rakéami namuti ketásirapé omero rakea echi we galabé rakala.
\v 19 Ne suwaba rakéami namuti mapu ketasi rakema echi galabé rakala, échiko miná ripunárami níima, a'lí biché echo'ná na'írali pátami níima.
\v 20 Ne bichíwali 'yémitamo galá machiboa echi auché jaré pagótami, acha galabé oláami ju, mapalítamo riwiboa mapu churigá aboni ologá piré, mapujiti aboni olalila ju mapurigá aboni rakala niráa.
\s Ketasi 'me si'néami pagótami mo'wimea echo'ná ripá riwigachi
\r (Lk. 13:25-27)
\p
\v 21 Ayénachó Jesusi jeanili: Ne wikabé pagótami wisabé tamí jeané: ¡Mujemi ne wabé Walubela ju! Chopi Nijé 'yemi nimí ané mapu ketasi 'me si'néami aboni mo'wimea echo'ná ripá riwigachi. Chopi echo'ná mo'wimea echi jaré mapu galabé olama mapurigá Nijé Onolá ripá riwigachi atíami we nakí.
\v 22 Echalí ne jubá rawé wikabé pagótami jerigá tamí anema: ¡Tamujé Walubéluwala! Tamujé wabé nawésali Mujé riwalá jiti, ayénachóta Mujé riwalá jiti ku machí a'wali echi jaré riablo aliwala echo'ná pachana jaré pagótami sulálachi jonsa! ¡Tamujeta wisabé wabé galabé si'winárigá olali mujé riwalá jiti, mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá!
\v 23 Chopi echalí Nijeni ku nijéwaga jeanema: Nijeni ke siné 'yemi mi machili. ¡Waminá waná simíbaga! ¡Tamí ariwesi, 'yemi chati oláami pagótami!
\s Okuá kalí
\r (Lk. 6:47-49)
\p
\v 24 Mapuyíripi námiko je'ná Nijé Ra'íchala, mapu ayénachó echirigá galá nijéwaga olá mapurigá Nijeni nulá, échiko mapurigá bilé galabé 'nátami rijói ju, echi mapu echo'ná moba biléana rapichí niwali kepu kalí.
\v 25 A'lí mapalí ne walubé ukuli, ne walubé bu'wíbali ba'wí echo'ná kalírali. Ayénachó mapalí ne wabé ikali, echalí ne wabé iwéami wichíbari echo'ná kalírali, chopi echi kalí ketasi najuli, mapujiti ne galá tigótami níili echo'ná moba biléana rapichí.
\v 26 Chopi mapuyíripi námiko je'ná Nijé Ra'íchala, chopi ketasi echirigá galá nijéwaga olásagá mapurigá Nijeni nurá, échiko mapurigá bilé rijói ketasi 'nátami ju, echi mapu echo'ná satérali moba niwali kepu kalí.
\v 27 A'lí mapalí ne walubé ukuli, ne walú bu'wíbali ba'wí echo'ná kalírali. Ayénachó ne wabé iwéami ikagá, wabé wichíbali echo'ná kalírali. Echalí echi kalí káraga najuli.
\p
\v 28 A'lí Jesusi ma sunisa je'ná jerigá ra'icha echalí echi wikabé pagótami ne galá kilí 'nátaga tibili, mapujiti aboni ne wabé galá nirali mapurigá Jesusi nawésali.
\v 29 Mapujiti Jesusi ne wabé machíami niráa binérali, mapurigá bilé walubela niráa. Binói ketasi binérali mapurigá echi jaré nulalíwami binériami, mapu chopi binérali mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi nulalila oselíwalachi.
\c 8
\s Jesusi ku sa'wali bilé rijói ne wabé chati chá nayúami
\r (Mr. 1:40-45; Lk. 5:12-16)
\p
\v 1 A'lí mapalí Jesusi ku rikínali echo'ná ripá rabó jonsa, echalí Binói yuwa najátali ne wikabé pagótami.
\v 2 Echalí bilé rijói ne wabé chati cha nayúami nawali echo'ná Jesusi yuwa. A'lí wéemi raweka, bacháami Jesusi yuwa chokóba wiligá, ne Walubela aneli. Ayénachó jeaneli: ¡Ami galá nakisáagá, Mujé we galá omérami ju mapurigami tamí ku sa'wama!
\v 3 A'lí Jesusi wachínaga nochogá jeaneli: ¡Nijeni wabé nakí! ¡Galá ku sa'wárami nílaga! A'lí we yáati galá ku sa'wárami níili. Ma ketasi waminabi echirigá chati cha nayúami níili.
\v 4 A'lí Jesusi jeaneli: Tarapé wesi ku ruyé mapurigami ku sa'wárami níili. Chopi ku simigá 'nérami echi sacerdote anilíwami rijói mápumi ma ku sa'wárami ju. A'lí 'yami echi jaré namuti mapu Moisesi osogá nulali mápumi 'yama riwéali, mapujítimi ma ku sa'wíami ju. Echirigá olá mapurigá echi auché jaré pagótami galá machimea mápumi ma ku sa'wíami ju.
\s Jesusi ku sa'wali echi walula sontarsi piónawala
\r (Lk. 7:1-10)
\p
\v 5 A'lí mapalí Jesusi ma nawali echo'ná walúlachi, Kapernaúmachi anilíwachi, echalí echo'ná Binói yuwa nawali bilé walula kapitani, bilé kiento sontarsi nuléami. Échiko we risúu anigá tánali,
\v 6 jeanigá: Walubela, nijé piónawala ne wabé nayúami bu'wí echo'ná bitichí. Ketasi omero wilísiya.
\v 7 A'lí Jesusi jeaneli: Nijeni echo'ná simigá ku sa'wama echi mujé piónawala.
\v 8 Chopi echi kapitani ku nijéwaga jeaneli: Walubela, nijeni ketasi ne wabé galabé ju, mapurigá Mujé niráa. Echijiti ketasi galá níimiré Mujé bakisáagá echo'ná pachá nijé bitélachi. Chopi ra'íchaga niráa nulá Mujé, mapurigá ku sa'wárami níima. A'lí echi nijé piónawala galá ku sa'wimea.
\v 9 Mapujiti echi jaré nijé o'wéalwala tamí we jiwériga nulé. A'lí nijé ayénachó jiwériga nulé echi auché jaré pe kuchípala sontarsi. A'lí mapalini bilé je'ná jerigá ané: ¡Echo'ná simigá! A'lí échiko ne bichíwali echo'ná simea. A'lí auché bilecho jeanésuwa: ¡Wakiná simí! A'lí échiko we yáati wakiná simea. A'lí bicheni echi keni piónawa jerigá anésaga: ¡Je'ná jerigá olá! A'lí échiko ayénachó ne bichíwali echirigá olá. Echijiti chopi ra'íchaga niráa nulá Mujé, mapurigá nijé piónawala galá ku sa'wimea. A'lí ne bichíwali ku sa'wimea.
\v 10 A'lí mapalí Jesusi námali je'ná jerigá aníachi, a'lí Binói ne wabé galá nirali echi rijói. A'lí Binói aneri echi jaré pagótami Binói yuwa síami, jeanigá: Ne bichíwari Nijé 'yemi nimí jeané: Je'ná rijói mapu si'nú pagótami ju, ne wabé galabé niráa tamí bichíi. Ke wésini riwali 'yemi Isaeli pagótami mapurigá je'ná jerigá ne garabé bichíyami ju.
\v 11 Ayénachó Nijé 'yemi nimí ané mapu ne wikabé simea, ne suníami a'nagú noligá jonsa, a'lí si'néami aboni kopoya muchíbama echo'ná ripá riwigachi, echi Abrami yuwa, echi Isaka yuwa, ayénachó echi Jakobo yuwa.
\v 12 Chopi jaré 'yemi Isaeli pagótami pagótawala mapu echo'ná muchima riwéali, arigá miná machí rokowárali a'wátami níima mapujiti aboni ketasi galá bichíili. A'lí echo'ná aboni ne wabé nalákama, ayénachó aboni ne wabé ki'lákama aboni ramilá, mapujiti aboni ne wabé risúu olárami níima.
\v 13 A'lí Jesusi jeaneli echi walula kapitani: ¡Ma ku simigá! ¡Mapurigami bichíili, echirigami olárami nílaga! A'lí echi binói piónawala echalí we yáati galá ku sa'wárami níili.
\s Jesusi ku sa'wali echi Pegro wasila
\r (Mr. 1:29-31; Lk. 4:38-39)
\p
\v 14 A'lí Jesusi nawagá echo'ná Pegro bitélachi, riwali mapurigá echi Pegro wasila we ínuwa nayú bu'wili.
\v 15 A'lí Jesusi chapili echi mukí sikala, a'lí we yáati ku sa'wárami níili. Ma ketasi ínuwa nayúami níili. A'lí ku asísaga, galá ku nigúuraga nóchali echi Jesusi ku'wíriya.
\s Jesusi ku sa'wali ne wikabé nayúkami
\r (Mr. 1:32-34; Lk. 4:40-41)
\p
\v 16 A'lí echalí rawé mapalí ma rokogó níili, echo'ná Jesusi yuwa pálati wikabé pagótami mapu wabé chati riablo aliwala aliwéami níili. A'lí Jesusi ra'íchaga chopi nulega, galá ku machí a'wali echi jaré wabé chati riablo aliwala echo'ná pachana echi jaré pagótami sulálachi jonsa. Ayénachó Binói ku sa'wali ne si'néami echi auché jaré nayúkami.
\v 17 Echirigá ne sébali ikili mapurigá bachá niráa nawésarami níili mapu ikimea riwéali, mapalí echi ki'yánala bitéami walula nawésami Isaíasi riwéami jerigá osali:
\q Echi Walubela Binói ma ku sa'wali tamujé okolíwala, ayénachó Binói galá ku sa'wali tamujé nayúkuwala.
\s Jaré nakili echi Jesusi yuwa najátanala
\r (Lk. 9:57-62)
\p
\v 18 A'lí mapalí Jesusi riwali ne wikabé pagótami echo'ná ne noligá Binói yuwa síami, echalí Binói nuleli echi jaré mapu Binói binérali mapurigá mi bo'ónala simea, echo'ná walú ba'wírali moba simáraga.
\v 19 Chopi we yáati echo'ná nawali bilé rijói nulalíwami binériami, echi mapu jeaneli: Binériami, nijé nimí yuwa najátama mapo'ná kanápuromí Mujemi simea.
\v 20 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Echi jaré kiyochi echo'ná pachá iwárali piré. Ayénachó echi jaré churuguí a níwa rosolá. Chopi Nijeni ketasi niwa biré kalí mapo'ná ni bu'umea. Arigá Nijeni wilárami ju mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 21 A'lí auché bilé mapu Jesusi binérali ayénachó jeaneli: Walubela, pe risensia, nijeni buwema mapuyénasí nijé onolá ma mukumea, mapujiti ma we ochérami ju. A'lí mapalini ma toma echi nijé onolá, echalí nijé nimí yuwa najátama.
\v 22 A'lí Jesusi jeaneli: ¡Arigá tamí najató! Echi auché jaré ketasi bichíyami pagótami mapurigá suwíami niráa ju. Ariwé mapurigá aboni toma echi auché jaré aboni níwala suwíami.
\s Jesusi ku wilábali echi wabé iwéami iká
\r (Mr. 4:35-41; Lk. 8:22-25)
\p
\v 23 A'lí Jesusi bakili echo'ná pachá biléana bárkochi mapurigá echo'ná asigá ku simea echo'ná walú ba'wírali suwé jonsa. A'lí echi jaré mapu Binói binérali, ayénachó Binói yuwa ku simíbali.
\v 24 Chopi echo'ná walú ba'wírali ke sayiná ne wabé jiwériga ikali. Echijiti echo'ná pachá bárkochi ne noguí buchili ba'wí, chopi Jesusi we kochigá bu'wili mapujiti ne wabé risíami níili.
\v 25 A'lí echo'ná Jesusi yuwa sigá echi jaré Binói yuwa binéami jeanigá ku achali: ¡Walubela, tamujé tamí ku'wira, wete suwibóaré!
\v 26 A'lí Binói jeaneli: ¿Churékulátamo wabé majá, 'yemi rijói ketasi 'me bichíyami? A'lí ku asísaka, Binói we ra'ámali echi wabé jiwéraga ikáami, echi walú ba'wí ayénachó. A'lí we yáati suwaba ne galá siwega ku wilíbali.
\v 27 A'lí echi jaré rijói wabé 'nigá muchili, jeanigá: ¿Chuyiri wabé jiwérami Rijói ju je'ná, mapujiti echi wabé jiwérami ikáami ne galá nijewi, echi walú ba'wí ayénachó?
\s Okuá rijói wabé chati riablo aliwala aliwéami ma ku sa'wárami níili
\r (Mr. 5:1-20; Lk. 8:26-39)
\p
\v 28 A'lí mapalí Jesusi ma nawali echo'ná bo'ónala suwé mapo'ná Garárachi anilíwachi kawírali ju, echalí okuá rijói we júmsaga natipábiya sili, mapu wabé chati riablo aliwala aliwéami níili. A'lí aboni echo'ná jaréana risochí chu'wechi jonsa 'machínali. Ayénachó okuánika ne wabé jobátami níili, mapuyénasí ke wesi omérali echo'ná mulubé simara.
\v 29 A'lí aboni ne wabé o'weli ra'íchaga jeanigá rukueli: ¿Piri mi olama tamujé tamí yuwa, mujé Jesusi mápumi echi bilepi Riosi Ranala ju? ¿Áchami nawali mapurigami bachá niráa tamujé tamí risúu olama, mapalí ke cho sébachi ju?
\v 30 A'lí echo'ná pe mikabé wikabé kóchi ko'yá uchútari.
\v 31 A'lí echi jaré wabé chati isena riablo aliwala we risúu anigá jeaneli echi Jesusi: Ami tamujé tamí ku machí a'wánalasagá, tamujé tamí risénsia 'ya máputa echo'ná pachana echi wikabé kóchichi mo'wibóa.
\v 32 A'lí Jesusi jeaneli: ¡Echo'ná simíbaga! A'lí echi wikabé wabé chati riablo aliwala echo'ná echi rijói sulálachi jonsa ku machínasa, echo'ná pachana echi wikabé kóchichi mo'wili. Echalí ne suwaba echi wikabé kóchi ke sayiná miná júmsali. A'lí echo'ná biléana ripabé koláachi jonsa rujuili echo'ná ri'lé walú ba'wírali. A'lí ne suwaba miná si'lili.
\p
\v 33 Echalí echi jaré kochi mélami we sapú ku júmsaga ku sili echo'ná walúlachi. A'lí aboni suwaba ku ruyeli echo'ná piréami mapurigá ikili echi okuá rijói yuwa mapu wabé chati riablo aliwala aliwéami níili.
\v 34 A'lí si'néami pagótami echo'ná walúlachi piréami natipábiya simíbali echi Jesusi. Mapalí aboni galá riwali, a'lí aboni ne risúu anigá tánali mapurigá Binói ku simea, echo'ná aboni kawíwalachi jonsa.
\c 9
\s Jesusi ku sa'wali bilé rijói mapu tarapé omérami níili asísiya
\r (Mr. 2:1-12; Lk. 5:17-26)
\p
\v 1 A'lí Jesusi echo'ná bárkochi bakigá, mi bo'ónala simili. A'lí nawali echo'ná walúlachi mapo'ná Binói bitéali.
\v 2 Echalí bilé rijói nayúami echo'ná Binói yuwa pálati, biléana kimachí rikagá. Echi rijói ke omériami níili asísiya. A'lí Jesusi galá machigá mapurigá aboni galá bichíilo, a'lí jeaneli echi rijói ke omériami asísiya: Keni raná, ¡galá tamí bichíi mujé! ¡Mami ku wikawárami ju ne suwaba mapurigami chati olali!
\v 3 A'lí jaré rijói nulalíwami binériami je'ná jerigá 'nata muchili: Je'ná rijói we sayéraga ra'icha echi Walubela Riosi, mapujiti chopi Riosi omero ku wikáwiya echi pagótami chati olalila.
\v 4 A'lí Jesusi galá machigá echirigá 'nátachi aboni, a'lí jeaneli: ¿Churékulátamo echirigá chati 'nata, echo'ná 'yemi sulálachi?
\v 5 A'lí Jesusi ayénachó jeaneli: Ketasi wabé simírami oméami níili, Nijeni jeanée je'ná rijói: ¡Mapurigami chati olali, ma galá ku wikawárami ju! A'lí échiko ne bichíwali we yáati galá ku wikawárami níili. Nirapé cho oméami ju mapurigá Nijeni jeanema: ¡Ku wilísaga, ku simigá! A'lí binói ne bichíwali we yáati ku sa'wárami níima.
\v 6 Echalí Jesusi jeaneli echi pagótami: 'Yémitamo ma riwiboa mapurigá Nijeni olama, echijítitamo ne galá machiboa mapu Nijeni galá omero ku wikáwiya jena'í wichimóbachi piréami pagótami chati olalila. Riosi tamí wilali mapurigá Ku'wíriami niráa. Echalí Jesusi we yáati jeaneli echi ke omériami asísiya: ¡Asísaga, ku chapigá kemi kimá, ku simigá echo'ná kemi bitélachi!
\v 7 A'lí echi rijói ke akáanami we yáati ku wilísali. Ma ku sa'wárami níili. A'lí binói ku simili echo'ná binói bitélachi.
\v 8 A'lí je'ná jerigá riwisá, echi pagótami ne wabé 'nátaga, wabé 'néniga muchili. Ayénachó aboni ne Walubela aneli echi Riosi Onorúami mapu 'yali mapurigá Jesusi echirigá wabé omériga olama.
\s Jesusi bayeli echi Mateo mapurigá Binói yuwa simea
\r (Mr. 2:13-17; Lk. 5:27-32)
\p
\v 9 A'lí echo'ná jonsa ku simílasa, Jesusi riwali bilé rijói wenomí napabúami, Mateo riwéami, mapu wenomí napabuya asali echi walula silíami echo'ná nuláami natétimiya. Echalí Jesusi jeaneli: ¡Tamí yuwa najató! A'lí echi Mateo ku wilíska, Jesusi yuwa simili.
\p
\v 10 A'lí Jesusi bayérami níili mapu ko'mea echo'ná echi Mateo bitélachi. Echalí wikabé echi auché jaré wenomí napabúami ayénachó bayérami níili. Auché jaré wikabé ayénachó bayérami níili mapu echi jaré Juríosi chati oláami niráa aneli. Echalí ne si'néami napawika ko'yá muchili Jesusi yuwa. A'lí echi jaré mapu Jesusi binérali ayénachó echo'ná ko'yá muchili.
\v 11 A'lí mapalí echi jaré Bariseo anilíwami binériami je'ná jerigá riwali, echalí aboni jeaneli echi jaré mapu Jesusi binérali: ¿Churékula echirigá ko'wá echi 'yemi níwala binériami echi jaré wenomí napabúami yuwa, echi auché jaré yuwa ayénachó mapu chati oláami anérami ju?
\v 12 A'lí Jesusi je'ná jerigá namsa jeaneli: Echi jaré mapu ketasi nayúkako ketasi newalé bilé óyami. Chopi echi jaré nayúkami newalé.
\v 13 Echalí Jesusi waminabi jeaneli: Nijeni ketasi bayémiya nawali echi jaré galabé oláami pagótami. Chópini bayémiya nawali echi auché jaré chati oláami pagótami, mapurigá aboni ku ro'wisa, ne si'nú galabéala niráa 'natama. Ma ku simíbaga binesi 'yemi mapurigá aniwáami ju je'ná jerigá osirúami: Nijeni nakí máputamo wabé natimáami níibo, ketasi mapurigátamo chopi wikabé namuti ko'yagá, tamí 'yasa.
\s Echi jaré mapu Juani binérali we rukueli echi Jesusi
\r (Mr. 2:18-22; Lk. 5:33-39)
\p
\v 14 A'lí echi jaré mapu Juani binérali ma sili echo'ná Jesusi yuwa. A'lí jeaneli: Tamujé wisabé, wi'libé niráa ketásita ko'wá, mapalita chopi Riosi yuwa ra'icha. Echi auché jaré Bariseo anilíwami binériami ayénachó achigórigá olá. ¿Churékula sinibí arigá wabé ko'wá echi jaré mapu Mujé binérali?
\v 15 A'lí Jesusi jeaneli: Ketasi omérama ne wabé siweya echi jaré mapu jaré bukulí niwíami yuwa omáwiya muchuwi, mapalí echi bukulí niwíami rijói aboni yuwa abijí asisá. Pe waminánomí rawé, mapalí echi bukulí niwíami rijói ma 'yérami níima echo'ná abónichi, echalí rawé aboni ayena wabé siwega ma ketasi ko'mea, wi'libé niráa, mapalí aboni chopi Riosi yuwa tániga ra'icha muchima.
\p
\v 16 Tarapé wesi pachókama bilé luwíami napacha echi bukulíwami chiní jiti, mapujiti echirigá pachókasuwa, echi bukulíwami pachókalami we téeli níilama, ma wichósuwa. A'lí echi luwíami napacha waminabi chi'wama.
\v 17 Nirapé wesi ro'wama echi bukulíwami uva anilíwami ba'wila echo'ná pachana jaléana sití wichí chiwáwalachi. Echirigá olásagá, ma ronínasa, echi uva ba'wila we chi'wanama echi sití wichí chiwáwala. A'lí suwaba ku'lima echi uva ba'wila. Ayénachó echi wichí chiwáwala suwaba chi'wama. Echijiti galá níima ro'wasa echi bukulíwami uva ba'wila, ke cho ronóami, echo'ná pachana jaréana bukulíwami wichí chiwáwalachi. A'lí ne galá anawí a'nagupi nutétami níima.
\s Jesusi ku owíntaga achali bilé tiwé mapu ma mukúami níili
\r (Mr. 5:21-43; Lk. 8:40-56)
\p
\v 18 A'lí mapuyénasí Jesusi abijí je'ná jerigá ra'íchali aboni yuwa, echalí echo'ná nawali bilé rijói walula. A'lí echo'ná Jesusi yuwa bacháami wéemi raweka, chokoba wiligá jeaneli: ¡Nijé malala bukulí mukuli! ¡Arigá tamí yuwa simigá, Mujé sikala jiti nochogá, mapurigá ma ku bitélama!
\v 19 A'lí Jesusi we yáati wilísaga, echi rijói yuwa simili. A'lí echi jaré mapu Jesusi binérali ayénachó así simíbali.
\p
\v 20 A'lí mapalí Jesusi iyénali echo'ná buwichí echi wikabé pagótami yuwa, echalí bilé mukí, mapu makói miná okuá bamíbali jonsa we léniga nayúami níili, ne jubáami nawagá nocháli Jesusi napáchala suwilá.
\v 21 Mapujiti echi mukí je'ná jerigá 'nátali: Chopi nochásagáni echi Jesusi napáchala suwilá, nijeni ma galá ku sa'wárami níima.
\v 22 Chopi Jesusi ku ro'wiga, galá 'néniga jeaneli: ¡Ne galá kaníliga bichíi! Mami ku sa'wárami ju, mapujítimi tamí bichíili. Echalí echi mukí ma galá ku sa'wárami níili.
\p
\v 23 A'lí mapalí Jesusi nawali echo'ná echi Jáiro bitélachi, Binói echo'ná riwali wikabé echi jaré kuséami, ne wikabé pagótami we nakátara aníami ayénachó, mapujiti echi jaré Juríosi sinibí echirigá olali mapalí ma mukuli bilé.
\v 24 A'lí Jesusi jeaneli: Waminá chakena simíbaga. A'lí Binói galá machili mapu Binói ku owíntama riwéali echi tiwé mapu ma mukúami níili, echijiti Binói jeaneli echi jaré pagótami: Je'ná tiwé, tamí jiti, ketasi mapurigá mukúami ju, chopi kochíami niráa ju. A'lí echo'ná muchúami wabé kachigá tiníchali echirigá aníachi Jesusi.
\v 25 Chopi mapalí echi wikabé pagótami ma ku machí a'wátami níili, echalí Jesusi bakili echo'ná mapo'ná echi mukúami tiwé bu'wili. A'lí mapalí Jesusi chapili echi mukúami tiwé sikala, echalí echi tiwé mapu bukulínala mukúami níili, ma ku wilísali, mapujiti binói ma galá ku bitéami níili.
\v 26 Echijiti pe wakinana ne si'néami pagótami echo'ná kawírali piréami galá machili mapu Jesusi echirigá ne wabé jiwériga olali.
\s Jesusi ku sa'wali okuá rijói mapu ke machíliami níili
\p
\v 27 Chopi mapalí Jesusi simírali echo'ná jonsa, echalí okuá rijói ke machíliami we najátali Binói yuwa, wabé o'weli ra'íchaga, jeanigá: ¡Tamujé tamí we natimá, mujé Rabiri Ranala!
\v 28 Echalí mapalí Jesusi nawali echo'ná biléana kalírali, ayénachó echo'ná sili echi okuá rijói ke machíliami. A'lí Jesusi jeanigá rukueli: ¿Áchatamo bichíi mapurigá Nijeni omérama 'yemi mi ku 'machíliami niwayá? A'lí aboni jeaneli: ¡Ayena, Walubela!
\v 29 A'lí Jesusi nocháli aboni busila jeanegá: ¡Mapurigátamo galá bichíili, echirigá galátamo olárami nílaga!
\v 30 A'lí aboni busila we yáati galá ku machíliami niwálati. A'lí Jesusi iwériga jeanigá nuleli mapurigá aboni tarapé wesi je'ná jerigá ruyema.
\v 31 Chopi aboni ku simíbaga waminabi galá nawésali Binói jiti ne suníami echo'ná kawírali piréami.
\s Jesusi ku sa'wali bilé rijói mapu ke ra'íchami níili
\p
\v 32 A'lí mapalí aboni ku simíbaga olali, echalí bilé rijói ke ra'íchami echo'ná pálati mapu wabé chati riablo aliwala aliwéami níili.
\v 33 Chopi mapalí echi we chati riablo aliwala ku machí pátami níili, echalí echi rijói galá ku omérali ra'icha. A'lí echi pagótami echo'ná piréami wepi we 'nátaga, 'nigá muchili, jeaniyá: Ke siné echirigá riwirúami níili jena'í tamujé Juríosi pagótami kawíwarachi.
\v 34 Chopi echi jaré Bariseo anilíwami binériami jeanili: Echi Jesusi chopi omero ku machi á'waya echi jaré chati riablo ariwala, echo'ná echi pagótami sulálachi jonsa, mapujiti Binói we níwa echi ne walula riablo jiwérawala.
\s Jesusi wabé natimali echi wikabé pagótami
\p
\v 35 A'lí Jesusi ne noligá iyénali echo'ná suníami walúlachi, echo'ná suníami rijówachi ayénachó. A'lí Binói ne galá binérali echo'ná suníami aboni ri'obáwalachi, mapujiti Binói galá nawésali echi galabé nawésuami, jeanigá mapu Riosi ma galá nulé echi pagótami. Ayénachó Binói ku sa'wali suwaba nawilí, ne suwaba okolí ayénachó, mapu ikí okóli echo'ná piréami pagótami.
\v 36 A'lí mapalí Jesusi riwali echi wikabé pagótami, echalí Binói we natimali aboni, mapujiti mapurigá wikabé bo'wá níili mapu we chijaka 'yena, mapu tarapé te mélami.
\v 37 A'lí Jesusi jeaneli echi jaré mapu Binói binérali: Ne wikabé pagótami ketasi cho galá bichíi Riosi Ra'íchala, chopi Nijeni arigá nakí mapu aboni galá bichíima. A'lí pée okuáa ju echi jaré mapu galá nawesa Riosi Ra'íchala.
\v 38 Echijiti tánsi mapurigá echi Walubela Riosi waminabi wikabé nawisánala julama, mapurigá echi jaré pagótami galá bichíima Riosi Ra'íchala.
\c 10
\s Echi jaré makói miná okuá mapu Jesusi binérali
\r (Mr. 3:13-19; Lk. 6:12-16)
\p
\v 1 A'lí Jesusi bayeli echi jaré makói miná okuá mapu Binói binérali. A'lí omérawami 'yali, echi jaré wabé chati riablo aliwala sayéraga, mapurigá echi jaré mapu Binói binérali galá omérama ku machí a'wáa echi wabé chati riablo aliwala echo'ná pachana jaré pagótami sulálachi muchúwamichi jonsa. Ayénachó omérawami 'yali mapurigá aboni ku sa'wama ne suwaba nayulí, ne suwaba okówami ayénachó.
\v 2 A'lí echi jaré makói miná okuá julárami jerigá riwéami níili: Echi ne bachá Simoni riwéami níili, mapu ayénachó Pegro anérami níili; echi Antresi ayénachó bilé níili, echi mapu binói Pegro rijimala níili; echi Jakobo ayénachó, echi mapu echi Sibireo ranala níili; echi Juani ayénachó, echi mapu echi Jakobo rijimala níili;
\v 3 echi Jilipi; echi Batalomé ayénachó; echi Tomasi; echi Mateo, echi mapu wenomí napabúami níili ayénachó; echi Jakobo, echi Alibeo riwéami ranala; echi Libeo ayénachó, echi mapu ayénachó Tareo anérami níili;
\v 4 echi Simoni, echo'ná Kananéachi anilíwachi bitéami ayénachó, echi Júrasi Jiskarioti ayénachó, echi mapu pe wakinana bayébali echi jaré sontarsi mapurigá aboni borogá chapimea echi Jesusi, mapurigá Binói arigá mi'lirúami níima.
\s Jesusi nawésanala júuli echi jaré makói miná okuá
\r (Mr. 6:7-13; Lk. 9:1-6)
\p
\v 5 Echalí Jesusi nawésanala júuli je'ná makói miná okuá, ayénachó jeanigá nureli: 'Yémitamo Juríosi anilíwami pagótami ju. Ketasi simasi echo'ná echi jaré isena pagótami buwilachi, nibilé mo'wisí echo'ná biléana walúlachi echi jaré Samáriachi piréami walúwachi.
\v 6 Chopi ne bachá simasi echi jaré Isaeli anilíwami pagótami yuwa, echi jaré mapu wikáami niráa 'yena mapurigá echi jaré bo'wá wikáami niráa.
\v 7 A'lí bichétamo simíbaga, jeanigá nawisasi: Ke 'me ayó rawé Riosi galá nulema jena'í wichimóbachi piréami pagótami.
\v 8 Galá ku sa'wasi echi jaré nayúkami. Ayénachó ku sa'wasi echi jaré wabé chati chá nayúkami. Galá ku owíntasi echi jaré ma suwíami. Ayénachó ku machí a'wasi echi jaré wabé chati riablo aliwala, echo'ná pachana jaré pagótami sulálachi muchúami. 'Yémitamo ketasirapé natétaga, arigá 'yárami níili mapurigátamo galá omérabo echirigá ku sa'wayá echi jaré nayúkami. Echijiti ketásirapé bujesa ku sa'wasi aboni.
\v 9 Ketásirapé tosí echi wenomí oro anilíwami echo'ná 'yemi níwala malétachi. Ketasi cho tosí echi wenomí plata anilíwami, nírapé tosí echi jaré kúuchi wenomí kobre anilíwami.
\v 10 Ketasi tosí bilé maleta echo'ná buwichí. Ketasi cho okuá napachákoami tosí. Nibilé aká tosí, nibilé tisola, mapujiti galá níima mapurigá echi jaré Nijé níwala nóchami galá kóorami niima.
\p
\v 11 Chopi echo'ná chuwé biléana walúlachi mapo'nátamo mo'wiboa, echo'ná chuwé biléana rijówachi keremá, ne bachá galá rukuesi chigá echo'ná bitéami galá oláami ju. A'lí echo'ná echi rijói bitélachi tibisi, mapuyénasítamo ma ku simiba echo'ná walúlachi jonsa.
\v 12 A'lí mapalítamo mo'wiboa echo'ná kalírali, ne galá kuíraga narépasi echo'ná piréami. Ayénachó tansi Riosi mapurigá aboni galá ku'wíratami níima.
\v 13 A'lí a echo'ná kalírali piréami pagótami ne galá bichíisagá, a'lí aboni ne bichíwali galá ku'wíratami níima. Chopi a echo'ná piréami ketasi galá bichíyami níisagá, echalí aboni arigá ketasi galá ku'wíratami níima.
\v 14 A'lí mapalí biléana piréami pagótami ketasi 'yemi mi narésagá, nirapé 'yemi mi námanalasagá, echalí mapalítamo ku simabo echo'ná jonsa, ne galá bi'wasi echi napisó mapu ri'leka 'yemi ralálachi chukúbali. Echirigátamo ku ruyebo mapu echo'ná piréami pagótami wabé chati oláami ju.
\v 15 Ayénachó Jesusi jeaneli: Ne bichíwali 'yemi nimí ané mapu echalí ne jubá wi'nijíwachi rawé, echi jaré chati oláami pagótami echo'ná Sorómachi piréami, ayénachó echi jaré chati oláami pagótami echo'ná Gomórachi piréami, ketasi 'me walú kastigo 'yárami níima, mapurigá ne wabé kastigo 'yárami níima echi jaré pagótami mapu ketasi 'yemi mi narigako.
\s Echi jaré nawésami kichiga a'najátarami níima
\p
\v 16 Arigá simíbaga nawisábasi echi Galabé Riosi Ra'íchala. Nijeni 'yemi mi jula mapurigátamo kilí ologá pirélabo mapurigá jaré 'méchuli niráa, chópitamo nawésabo jaré pagótami mapu ne wabé jobátami níima mapurigá echi jaré nalíwali niráa. Echijiti ne galá 'nénami níisi mapurigá echi jaré sinowi niráa, chopi ayénachó ne galá kilí ologá pirélasi mapurigá echi jaré makawi niráa.
\v 17 Ne galá tibusi 'yemi aboni niráa echi auché jaré pagótami jiti, mapujiti aboni 'yemi mi bologá tomea echo'ná bacháami echi jaré aboni o'wéalowala yuwa, ayénachó aboni 'yemi mi wipisoma echo'ná aboni ri'obáwalachi.
\v 18 Ayénachó 'yemi baníratami níibo echo'ná bacháami jaré o'wéala silíami yuwa, echo'ná bacháami jaré waminabi wabé o'wéala yuwa ayénachó. Echirigátamo risúu olárami níibo mapujítitamo tamí jiti bichíyami ju. Chopi je'ná jerigá ikimea mapurigátamo galá omérabo nawésiya aboni, mapurigátamo ayénachó nawésabo echi auché jaré isena pagótami.
\v 19 Chopi mapalí aboni 'yemi mi echirigá banírama echo'ná bacháami echi jaré o'wéala yuwa, echalí ketasi bachá niráa wabé nílaga 'natasi mapu churigátamo ku nijéwaga aniboa, mapujiti echalí rawé 'yemi galá 'yárami níibo mapu churigátamo ra'ichabo.
\v 20 Mapujiti 'yemi ketasi chopi ju máputamo ra'ichabo echalí rawé, chopi echi Wabé Galabé Riosi Iwigala, echi 'yemi Onolá Iwigala, echalí 'yemi mi binérama mapurigátamo ra'ichabo.
\p
\v 21 Echalí rawé sébachi echi bilé rijimá nijima auché bilé binói rijimala mapurigá miná mi'lirúami níima. Ayénachó echalí rawé jaré onorúami nijima aboni tanala mapurigá miná ko'wirúami níima. Ayénachó jaré kúcharami ne wabé sayérama aboni 'wénawala, mapurigá aboni 'wénawala echirigá ko'wirúami níima.
\v 22 Echalí rawé ne si'néami echi auché jaré pagótami 'yemi mi ne wabé kichima mapujítitamo tamí bichíyami ju. Chopi ne si'néami 'yemi máputamo arigá galá bichíibo, echalí ne jubá rawé yénasí, 'yémitamo galá ku'wíratami níibo.
\v 23 Chopi mapalí biléana walúlachi piréami 'yemi mi wabé kichiga a'najátama, echalí waminá júmsasi echo'ná auché biléana, mapujiti ne bichíwali 'yemi nimí ané máputamo ketasi cho sunibo 'yena echo'ná ne suníami echi jaré Isaeli pagótami o'wéalowalachi mapalí Nijeni ma ku nolínama jena'í wichimóbachi. Riosi tamí wilali mapurigá Ku'wíriami niráa.
\p
\v 24 Ayénachó Jesusi jeaneli: Echi jaré binéami mapu bilé rijói galá binera ketasi waminabi o'wéala ju ketasi mapurigá echi bilé mapu galá binéra aboni, chopi echi binériami waminabi walula ju. A'lí echi jaré pióntami nibilé cho waminabi o'wéala ju ketasi mapurigá echi auché bilé mapu aboni nuláami ju, chopi echi nuláami waminabi walula ju.
\v 25 Chopi ne galá sébali ju mapurigá echi jaré mapu binératami ju achigórigá níima mapurigá echi binériami mapu galá binéra aboni. Ayénachó sébali ju mapurigá echi jaré pióntami achigórigá níima mapurigá aboni walúlowala. A'lí a jena'í wichimóbachi piréami tamí jeanésagá: ¡Mujé echi Bersebubi riwéami riablo jumi! Echalí aboni 'yemi mi waminabi echirigá chati anema.
\s ¿Chigá nalina galá níima máputa majasa?
\r (Lk. 12:2-9)
\p
\v 26 Echirigá ketasi majasi 'yemi, echi jaré aboni jiti, mapujiti suwaba namuti mapu ikí chiná nasótami ju, échiko pe minánomí galá ku riwirúami níima. Ayénachó suwaba echi jaré namuti mapu ikí ke machirúami ju, échiko pe minánomí galá ku machirúami níima.
\v 27 A'lí mapurigá Nijé 'yemi nimí ané echo'ná rokowárali niráa, echirigá ne galá machíami niráa anesi 'yemi echo'ná ne galá rayénachi niráa mapurigá ne si'néami echi auché jaré echirigá galá machimea. A'lí mapurigá 'yémitamo ne nakachí niráa námali, echirigá ne galá machíami niráa nawisasi mapurigá echo'ná ripá moba biléana kalírali wilíami nawésami niráa, mapurigá si'néami pagótami galá námama.
\v 28 Jesusi jeaneli: Ketasi majasi echi auché jaré mapuyíripi ko'yako echi pagótami, chopi ketasi omero ko'wayá echi pagótami iwigala. Ne bachá galá majasi echi Riosi mapu galá omero suwábiya echi pagótami iwigala, echi pagótami sapala ayénachó, mapalí Binói walú kastigo 'yama echo'ná ri'lé riáblochi, wabé chati rajáami na'írali.
\v 29 Echi jaré kúuchi chuluguí tarapé natéami ju. Okuá echi kúuchi chuluguí chopi natiguí bilé kentavo. Arigá echi Walubela Riosi, kétamo Onó, galá machimea mapalí bilé táa chuluguí ri'lé wi'yérali wichí.
\v 30 Riosi galá machí chu kipu kupá ibili 'yemi niwa, mapujiti echi wikabé 'yemi kupala arigá ne suwaba galá tarárami ju.
\v 31 Echirigá ketasi majasi 'yemi, mapujítitamo ne wabé simírami natéami ju Riosi yuwa, ketasi mapurigá echi jaré wikabé kúuchi chuluguí.
\s Jaré galá nawésako, jeanigá mapu aboni bichíi Jesucristo niráa
\r (Lk. 12:8-9)
\p
\v 32 A'lí mapuyíripi nawésako echi auché jaré pagótami jeanigá mapu binói galá tamí bichíi, Nijeni ayénachó anema echi Nijé Onolá echo'ná ripá riwigachi atíami mapu Nijeni galá machí echiyiri rijói.
\v 33 A'lí mapuyíripi nawésako echi auché jaré pagótami jeanigá mapu binói ketasi tamí bichíi, Nijeni ayénachó anema echi Nijé Onolá echo'ná ripá riwigachi atíami mapu Nijeni ketasi machí echiyiri rijói.
\s Jesusi okoná niráa rojuana jena'í wichimóbachi piréami
\r (Lk. 12:51-53; 14:26-27)
\p
\v 34 Ketasi 'natasi mapu Nijeni nawali mapurigá jena'í wichimóbachi piréami chopi kilí ologá pirélama. Ketásini echijiti nawali, chópini nawali mapurigá jena'í wichimóbachi piréami pagótami okoná niráa rojonárami níima,
\v 35 mapurigá bilé rijói ke bichíyami we sayérama kepu onó mapu galá tamí bichíyami ju. Ayénachó mapurigá bilé tiwé mapu ke bichíyami ju we sayérama binói iyela mapu galá tamí bichíyami ju. Ayénachó mapurigá bilé mo'olí ke bichíyami we sayérama binói wasila mapu galá tamí bichíyami ju.
\v 36 Echirigá ikimea mapu echi auché jaré echo'ná binói bitélachi piréami ne wabé sayérama ibili rijói mapu tamí bichíyami ju.
\p
\v 37 Mapuyíripi waminana ne wabé simírami galeko kepu onó, kepu iyé, ketasi mapurigá binói tamí galé, échiko ketasi ne sébali tamí galé, nirapé galabé olá mapurigá Nijé yuwa binéami niráa. Ayénachó echi mapu waminana ne wabé simírami galeko kepu kúuchi ketasi mapurigá binói tamí galé, echiko nirapé ne sébali tamí galé, nirapé cho galabé olá mapurigá Nijé yuwa binéami niráa.
\v 38 Ayénachó echi mapuyíripi ketasi arigá anacháma mapalí binói risúu olárami níima, achigórigá mapurigá Nijeni arigá anacháma mapalini wabé risúu olárami níima, échiko nirapé ne sébali tamí galé, nirapé cho galá olá mapurigá Nijé yuwa binéami niráa.
\v 39 Mapuyíripi rijói jena'í wichimóbachi chopi kanílaga bitélanaliko, échiko chopi miná mukumea. A'lí mapuyíripi rijói chopi olánaliko mapurigá Nijeni nakí, échiko ne sinibí niráa bitélama.
\s Echi galabé oláami pagótami galá ku natétarami níima
\r (Mr. 9:41)
\p
\v 40 Echi mapuyíripi 'yemi mi narigako, échiko ayénachó tamí narigá. A'lí echi mapu tamí narigako, échiko ayénachó narigá Riosi Onorúami, Echi mapu tamí júuli.
\v 41 Echi mapuyíripi galá bichíiko mapurigá nawesa bilé rijói Riosi jiti nawésami, mapujiti Riosi júuli echi rijói echirigá nawésanala, échiko sinibí niráa bitélama achigórigá mapurigá echi Riosi jiti nawésami sinibí bitélama. Ayénachó echi mapu galá narigako bilé galabé oláami rijói mapujiti echi rijói galabé oláami ju, échiko galá ku natétarami níima, achigórigá mapurigá echi galabé oláami rijói ku natétarami níima.
\v 42 Echalí Jesusi ayénachó jeaneli: Echi jaré kúuchi galá tamí bichíiko. Ne bichíwali 'yemi nimí ané mapu ne galá ku natétarami níima mapuyíripi rijói 'yásagá pe táa ba'wí ruláami bilé je'ná kúuchi, chopi mapujiti echiyiri rijói tamí yuwa binéami ju.
\c 11
\s Echi Juani rukuénala júuli jaré rijói
\r (Lk. 7:18-35)
\p
\v 1 Mapalí Jesusi ma sunili echirigá binériya echi jaré makói miná okuá mapu sinibí Binói yuwa 'yénali mapurigá binéami niráa, echalí Jesusi ku simili echo'ná jonsa. A'lí Binói binériga, nawésiya, iyénari ne suníami echo'ná nirúami o'wéalachi.
\p
\v 2 A'lí mapalí Juani echo'ná pachá kumurachi bachárami níili, echalí binói galá ruyérami níili suwaba mapu ikí echi Walubela Jesucristo olali. Echalí echi Juani rukuénala júuli okuá rijói mapu binói Juani yuwa binéami níili.
\v 3 A'lí aboni jeanigá rukueli: ¿Mujecha ju echi bilé nawésami mapu nolínama riwéali? ¿Áchata buwebo mapu auché bilé nolínama, keremá?
\v 4 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Ku simíbaga, ku ruyébasi echi Juani suwaba namuti mapuyíripi 'yémitamo ma námali, ne suwaba namuti mapuyíripi 'yémitamo ma riwali ayénachó.
\v 5 Galá ku ruyébasi mapurigá echi jaré ke machíliami galá ku machili, ayénachó mapurigá echi jaré ke akáanami galá ku 'yena, ayénachó mapurigá echi jaré wabé chati cha nayúkami galá ku sa'wárami ju, ayénachó mapurigá echi jaré ke námiami galá ku nami, ayénachó mapurigá echi jaré suwíami galá ku o'wíntarami ju. Ayénachó mapurigá echi jaré wabé tisúwati pagótami galá nawésarami ju echi Galabé Riosi Ra'íchala.
\v 6 A'lí ne wabé kaníliami ju echi jaré mapu ketasi na'áwako tamí jiti.
\p
\v 7 Echalí mapalí echi jaré mapu Juani jiti julárami níili ma ku simíbali, echalí Jesusi chótali nawésiya echi auché jaré pagótami, echi Juani jiti rugá. Echalí Jesusi jeaneli: Mapalí 'yémitamo echo'ná waná kawichí 'yénali echi Juani 'nébiya, echalí 'yémitamo ketasi echo'ná 'nébiya simíbali bilé rijói mapu ketasi ne bilepi niráa wachínaga 'nátami ju. Echiyiri rijói mapurigá bilé baká ju mapu we nokérami ju echi iká jiti.
\v 8 A'lí Jesusi waminabi jeaneli: Echalí 'yémitamo ketasi cho echo'ná waná kawichí 'nébiya simíbali bilé rijói wabé simírami galabé simati napáchami, mapujiti echi jaré galabé simati napáchami chopi muchuwi echo'ná echi jaré o'wéala pirélachi. Echi jaré wabé simati napáchami ketasi 'yena echo'ná jaréana waná kawichí.
\v 9 Chopi 'yémitamo ne bichíwali echo'ná 'nébiya simíbali bilé rijói walula Riosi jiti nawésami. Ayénachó Nijé 'yemi nimí ané máputamo bilé rijói waminabi wabé walubela 'nébiya simíbali, ketasi mapurigá echi auché jaré o'wéala Riosi jiti nawésami.
\v 10 Mapujiti je'ná Juani ju mapu binói jiti rugá, je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oseríwalachi:
\q Waminá bacháami mapo'ná Mujemi simírama, echo'ná a'láranala julámani bilé keni kapitánawa.
\q Échiko bachá nawésama echi jaré pagótami, mapurigá aboni mi galá bichíima, echalí mapalí Mujé echo'ná nawama.
\p
\v 11 Ayénachó Jesusi jeaneli: Ne bichíwali 'yemi nimí ané mapu ke wesi jena'í wichimóbachi piréami pagótami waminabi walubela niráa wilíbali ketasi mapurigá echi Juani. Chopi echi mapu ne wabé tabéara juko, echi auché jaré yuwa mapu ikí Riosi galá nulé, échiko arigá waminabi walula ju ketasi mapurigá echi Juani.
\p
\v 12 Echalí chabénala rawé, echi Juani mapu pagóami níili rawéwalachi jonsa, jipi rawé yénasí, si'néami mapu ikí wabé nakiko olánala mapurigá Riosi nulé, abóni wabé jiwériga ologá, galá omero echirigá olayá. A'lí echi jaré mapu ikí ne wabé simírami bichíinali, abóniko ne galá omero bichiya.
\v 13 Mapujiti si'néami echi jaré Riosi jiti nawésami ki'yánala piréami galá nawésali mapuyénasí echalí rawé mapalí echi Juani ayénachó nawésali. A'lí aboni nawésali jeanigá mapurigá Riosi galá nulema riwéali echi pagótami. Ayénachó Riosi nulalila mapurigá echi Moisesi osali, echirigá achigórigá aniwáami ju mapu Riosi galá nulema riwéali echi pagótami jena'í wichimóbachi piréami.
\v 14 A'lí átamo nakisáagá echirigá bichíinala, echi Juani ma galabé ologá nawali mapurigá echi ki'yá bitéami Elíasi mapu ku nolínama riwéali.
\v 15 A'lí Jesusi jeaneli: ¡'Yemi máputamo nakeko, ne galá namsi!
\p
\v 16 Echalí Jesusi waminabi jeaneli: Je'ná pagótami mapuyiri echi jaré kúrowi ju, mapu echo'ná ri'narárachi ri'yeka, a'nagupi o'weli ra'íchaga
\v 17 jeaní: ¡Tamujeta 'yemi mi tákali echi kusela, chópitamo ketasi awili! ¡Ayénachóta wabé o'móniga nawajili, chópitamo ketasi nalákali!
\v 18 Mapujiti mapalí echi Juani nawali, binói tarapé ko'wéami níili, nirapé bajíami níili, chopi 'yémitamo jeanili: ¡Echi Juani we riablo níwami ju!
\v 19 A'lí biché Riosi tamí wilali mapurigá Ku'wíriami niráa. Chopi mapalí Nijeni nawali, mápuni ayena we ko'wá, mápuni ayena bají, a'lí bichétamo jeaní: ¡Nibira, bilé rijói we ko'wéami ju, ayénachó we bajíami ju echi uva ba'wila! Ayénachó echi jaré wenomí napabúami apanérawala ju, echi auché jaré chati oláami pagótami ayénachó apanérawala ju. A'lí echi we galabé machiwáami we galá anérami ju, si'néami echi jaré wabé galabé machíami pagótami jiti.
\s Jaléana o'wéalachi piréami ketasi galá nijéwami níili
\r (Lk. 10:13-15)
\p
\v 20 A'lí Jesusi 'nátaga yónali echi jaré pagótami echo'ná jaréana o'wéalachi piréami mapo'ná Binói Jesusi chabénala nochogá ku sa'wali echi wikabé nayúkami, ayénachó mapo'ná Binói wisabé wabé omériga olali mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá. A'lí Binói echirigá yónali mapujiti echo'ná o'wéalachi piréami ketasi o'móniga ku ro'wili Riosi yuwa, nirapé bichíili. A'lí Jesusi jerigá anili:
\v 21 ¡Báaji 'yemi pagótami echo'ná Korasinchi piréami! ¡Báaji 'yemi pagótami echo'ná Becháirachi piréami! Echo'ná Tírochi, echo'ná Sirónachi piréami pagótami ketasi bichíyami ju, chopi a Nijeni wabé omériga olásagá echo'ná abónichi achigórigá mapurigani ma olali echo'ná 'yémichi, echi jaré ke bichíyami pagótami ma ku ro'wíami níimi Riosi yuwa, ne wabé chajótami napáchaga, ne wabé napisóami níisa, mapurigá wabé o'mónami niráa.
\v 22 A'lí Jesusi ayénachó jeaneli: Echijiti 'yemi nimí ané mapu echo'ná Tírochi piréami, echo'ná Sirónachi piréami ketasi 'me kastigo 'yárami níima echalí ne jubá wi'nijíwachi rawé, chopi 'yémitamo ne wabé kastigo 'yárami níibo.
\v 23 A'lí 'yemi pagótami echo'ná Kapernaúmachi piréami ne wabé o'wéalatami níili mapurigá echo'ná ripá riwigachi muchúami niráa. Chópitamo ne echo'ná ri'lé riáblochi rikibúrami níibo. Nijé nimí ané mapu echo'ná Sorómachi piréami pagótami ne wabé chati oláami níili, chopi a Nijeni wabé omériga olásagá echo'ná abónichi mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá, achigórigá mapurigá Nijeni ma olali echo'ná 'yémichi, echi jaré pagótami echo'ná Sorómachi piréami ketasi cho káraga suwábarami níimi, jipi rawé yénasí.
\v 24 Echijiti 'yemi nimí ané mapu echo'ná Sorómachi anilíwachi kawírali piréami pagótami ketasi 'me walú kastigo 'yárami níima echalí ne jubá wi'nijíwachi rawé, chopi 'yémitamo ne wabé simírami walubé kastigo 'yárami níibo.
\s Tamí yuwa sisí, a'lí bichétamo galá isábabo
\r (Lk. 10:21-22)
\p
\v 25 Echalí rawé Jesusi, Riosi yuwa ra'íchaga, jeanili: Nijé nimí walú natétara 'ya Mujé Onorúami, mapujítimi ne Walubela ju echo'ná ripá riwigachi, jena'í wichimóbachi ayénachó. Nijé nimí walú natétara 'ya mapujítimi chinásali je'ná jeyiri namuti mapurigá echi jaré wabé machíami pagótami ketasi echirigá machimea, ayénachó mapurigá echi auché jaré wabé 'nátami pagótami ketasi cho echirigá machimea. Chópimi ma machírali je'ná jeyiri namuti echi jaré kúuchi.
\v 26 Echirigá Nijé nimí natétara 'ya Mujé Onorúami mapujiti Mujemi echirigá ne wabé nakili olánala.
\p
\v 27 A'lí Jesusi jeaneli echi jaré pagótami: Keni Onó ma tamí 'yali ne suwaba namuti mapu ikí nilú. A'lí ke wesi galá tamí machí, chopi Riosi Onorúami tamí machí, mapujítini Binói Ranala ju. A'lí ke wesi galá machí Riosi Onorúami, chopi Nijeni galá machí Binói, mapujítini bilepi Binói Ranala ju. A'lí echi auché jaré ayénachó galá machí Riosi Onorúami, si'néami mapu ikí Nijeni nakí mápuni galá machírama aboni echi Onorúami.
\p
\v 28 Tamí yuwa sisí si'néami mapuyíripi wabé nocháratami ju, ayénachó si'néami mapuyíripi wabé uchérami ju. A'lí Nijé 'yemi nimí ku isábatama.
\v 29 Bulesa tosí Nijé níwala mosobela 'yemi niráa. Nijé 'yemi nimí yuwa ku'wíraga nochama. Tamí yuwa galá binesi, mapujiti Nijé ketasi chibisíami ju, nibilé choni níliami ju. A'lí bichétamo we galá isábabo echo'ná 'yemi sulálachi niráa.
\v 30 Mapujiti Nijé níwala mosobela ketasi oméami ju. Ayénachó ketasi bitéami ju echi jaré Nijé níwala muruka mapu Nijé 'yemi nimí 'yama, mapujiti ketasi 'me oméami ju oluwawa mapurigá Nijeni nakí.
\c 12
\s Echi jaré mapu Jesusi binérali we mosika kuli turío siné rawé isábawachi
\r (Mr. 2:23-28; Lk. 6:1-5)
\p
\v 1 A'lí echalí siné rawé isábawachi Jesusi simírali echo'ná mapo'ná echi turío ma wáami níili. A'lí echi jaré mapu Binói binérali ne wabé 'locheka, chótali mosika kuya echi turío rakala.
\v 2 A'lí echi jaré Bariseo anilíwami binériami je'ná jerigá riwisáa jeaneli: ¡Nibira! ¡Echi jaré mapu Mujé binera we olá mapurigá ketasi risénsia ju oluwáwa jipi isábawachi rawé!
\v 3 Chopi Jesusi jeanigá rukueli: ¿Kéchatamo siné 'nénali mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi, mapurigá echi walula silíami Rabiri riwéami olali mapalí binói ne wabé 'locheli, echi auché jaré mapu binói yuwa muchili ayénachó?
\v 4 Mapujiti echi Rabiri ma bakigá echo'ná pachá Riosi ri'obáwarachi we ko'wali echi jaré pani mapu Riosi 'yárami níili. A'lí ketasi risénsia níili mapu echi Rabiri ko'mea echi pani. Nirapé risénsia níili mapu echi auché jaré Rabiri yuwa 'yénami ko'mea. Chopi risensia níili mapu echi jaré sacerdote anilíwami rijói ko'mea.
\v 5 A'lí Jesusi ayénachó jeanigá rukueli: ¿Kéchatamo siné 'nénali mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi nulalila oselíwalachi mapurigá echo'ná pachá walubé Juríosi ri'obáwalachi echi jaré sacerdote anilíwami rijói we nocha sinibí isábawachi rawé, chopi aboni ketasi wi'nijírami ju?
\v 6 Jipi Nijeni 'yemi nimí ané mapu Nijé Binói mápuni jena'í atí, Nijeni waminabi ne Walubela ju, ketasi mapurigá echi walubé Juríosi ri'obáwala.
\v 7 Chopi a galátamo machisáagá mapu churigá aniwáami ju mapurigá Riosi Binói anili, mapurigá je'ná jerigá osirúami ju: Nijeni nakí máputamo wabé natimáami níibo, ketásini nakí mapurigátamo chopi wikabé namuti ko'yagá tamí 'yasa, a'lí 'yémitamo ketasi echirigá wi'nijibi echi auché jaré mapu ketasi namuti nokuáami ju.
\v 8 A'lí Jesusi jeanili: Nijeni ne Walubela ju echalí isábawachi rawé, mapujiti Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\s Bilé rijói ke akáanami níili biléana sikachí
\r (Mr. 3:1-6; Lk. 6:6-11)
\p
\v 9 A'lí Jesusi echo'ná jonsa ku simírasa, echo'ná aboni ri'obáwalachi nawali.
\v 10 A'lí echo'ná pachá asali bilé rijói, biléana sikachí ke akáanami. A'lí echi jaré Bariseo anilíwami binériami wabé wi'nijíinalaga rukueli jeanigá: ¿Acha risensia ju ku sa'walíwa echi jaré ke akáanami, jipi isábawachi rawé?
\v 11 A'lí Jesusi ku nijéwaga, jeanigá rukueli: ¿Chigá rijói 'yemi, bilé bo'wá bukélasa, a'lí echi bo'wá wichisá echo'ná biléana jochi echalí isábawachi rawé ¿kecha chapigá ku machí pama?
\v 12 A'lí Jesusi ayénachó jeaneli: ¡Waminabi ne wabé natéami ju bilé rijói, ketasi mapurigá bilé bo'wá! Echijiti ne galá risensia ju galá oluwawa echi jaré pagótami jipi isábawachi rawé.
\v 13 A'lí Jesusi jeaneli echi rijói biléana sikachí ke akánami: ¡Wachiná kemi siká! Echalí echi rijói galá ku wachínali binói sikala, mapujiti echalí jonsa binói sikala we yáati galá ku sa'wárami níili mapurigá echi auché biléala.
\v 14 A'lí mapalí echi jaré Bariseo anilíwami binériami ma ku 'machínali echo'ná ri'obachi jonsa, echalí aboni a'nagupi ra'íchali echi Jesusi sayéraga, mapu churigá aboni omérama miná mi'limea echi Binói.
\s Chabé ki'yánara osirúami níili echi Jesusi jiti rugá
\p
\v 15 Chopi Jesusi echirigá galá machigá ku simili echo'ná jonsa. A'lí wikabé pagótami Binói yuwa najátali. A'lí Jesusi ku sa'wali si'néami echi jaré mapu ikí nayúkami níili.
\v 16 Chopi Jesusi we iwéami nureli mapurigá aboni ketasi ku ruyema echi auché jaré pagótami mapurigá Binói echirigá omérali olayá.
\v 17 A'lí Jesusi echalí je'ná jerigá ra'íchali mapurigá echirigá galá ikimea mapurigá Riosi Binói bachá niráa anili Binói Jesusi jiti rugá, mapurigá echi walula Riosi jiti nawésami, Isaíasi riwéami jeanigá osali:
\q
\v 18 Je'ná rijói Nijé piónawala ju, echi mapu Nijeni chapili. Nijeni ne wabé galé echi Binói.
\q Ayénachó Nijeni ne wabé ganíli echi Binói jiti, echo'ná Nijé iwigálachi niráa. Ayénachó Nijeni 'yama Binói echi ne wabé Galabé Riosi Iwigala.
\q A'lí Binói justicia olama echi auché jaré isena pagótami yuwa, si'néami mapu ikí ketasi Juríosi pagótami ju.
\q
\v 19 A'lí echi Binói ketasi yónama auché jaré yuwa, nibilé yónaga, o'weli ra'ichama echo'ná walúlachi nasípasí.
\q Nibilé wesi námama echi Binói o'weli yóniga ra'íchachi echo'ná pagótami napawílachi.
\q
\v 20 Echi Binói ketasi miná ka'línama echi bilé baká o'líami.
\q Nibilé cho'wama echi bilé rajilí molínami, mapuyénasí Binói ke cho seba justicia olayá.
\q
\v 21 A'lí echi jaré isena pagótami ne galá bichíima echi Binói.
\s Jaré anili mapu echi Jesusi níwali echi ne walula riablo ariwala
\r (Mr. 3:19-30; Lk. 11:14-23; 12:10)
\p
\v 22 A'lí echo'ná Jesusi yuwa pálati bilé rijói mapu bilé wabé chati riablo aliwala aliwéami níili. A'lí echi rijói ke machíliami níili, ke ra'íchami ayénachó, chopi Jesusi galá ku sa'wali. A'lí echi rijói ma galá ku machíliami níili, ayénachó galá ku ra'íchali.
\v 23 A'lí ne si'néami echi jaré pagótami chopi wabé 'nigá muchili. A'lí aboni a'nagupi jeanigá rukueli: ¿Kecha je'ná ju echi Rabiri Ranala máputa we buwé?
\v 24 Chopi echi jaré Bariseo anilíwami binériami je'ná jerigá námaga, jeanili: Je'ná Jesusi chopi ku machí a'wasá echi jaré riablo aliwala mapujiti Binói niwa echi ne walula chati riablo aliwala, Bersebubi riwéami.
\v 25 A'lí Jesusi galá machigá mapurigá aboni 'nátali, a'lí jeaneli: Echo'ná suníami walula nulálachi piréami, ne si'néami a aboni sayérasagá, ne si'néami káraga suwibama. A'lí biléana rijówachi piréami a aboni sayérasagá, si'néami miná suwibama. Ayénachó biléana kalílali piréami a aboni sayérasagá, si'néami miná suwibama.
\v 26 A'lí a echi Satanasi riwéami riablo ku machí a'wásagá echi jaré riablo aliwala, echalí echi Satanasi a binói sayéraga oláma. A'lí a echirigá olásagá echi Satanasi ketasi waminabi mapurigá walula níima.
\v 27 A'lí a Nijeni echi Bersebubi riwéami riablo jiti ku machí a'wásagá echi jaré we chati riablo aliwala, ¿chigá jiti ku machí a'wasá echi auché jaré 'yemi pagótamawala? Echijiti aboni 'yemi mi wi'nijíami níima.
\v 28 Chopi a Nijé ku machí a'wásagá echi jaré wabé chati riablo aliwala mapujítini niwa echi Wabé Galabé Riosi Iwigala, ne bichíwali Riosi ma galá nulá jena'í 'yémichi.
\p
\v 29 A'lí echi riablo, Satanasi riwéami, ne wabé aparúami ju. A'lí tarapé wesi galá omérama chigoya echo'ná bilé wabé aparúami rijói bitélachi, mapalí ketasi bachá bulérami níisa echi wabé aparúami rijói. Chopi bachá bulusáagá, a'lí echi rijói galá omérama chigoya echo'ná echi wabé aparúami rijói bitélachi.
\p
\v 30 Ayénachó Jesusi jeaneli: Echi mapu ketasi tamí yuwa juko, échiko chopi tamí sayérami ju. A'lí echi mapu ketasi tamí yuwa napawiko echi auché jaré pagótami, échiko chopi waminá chijana echi pagótami mapurigá aboni ketasi tamí yuwa níima.
\v 31 Echalí Jesusi jeaneli: Echijiti Nijeni 'yemi nimí ané mapu ne suwaba echi jaré pagótami chati olalila galá ku wikawárami níima, a aboni galá ku tánsagá wikáwali. Ayénachó suwaba mapurigá aboni chati ra'íchali tamí sayériga echirigá ku wikawárami níima. Chopi echi jaré pagótami mapu we chati ra'íchako echi we Galabé Riosi Iwigala sayéraga, abóni ma ketasi ku wikawárami níima.
\v 32 A'lí Jesusi jeaneli: Nijeni wilálami níili mapurigá Ku'wíriami niráa. A'lí mapuyíripi tamí sayéraga ra'íchako, échiko galá ku wikawárami níima, ku wikáwari tánsagá Riosi. Chopi mapuyíripi echi we Galabé Riosi Iwigala sayéraga ra'íchako, échiko ketasi siné ku wikawárami níima mapuyénasí binói abijí bitélasa jena'í wichimóbachi, nirapé cho mapalí binói ma mukusá.
\s Ibili rakéami namuti galá machirúami níima, acha galá ju, mapalí ma rakema
\r (Lk. 6:43-45)
\p
\v 33 'Yémitamo galá machí mapu bilé masana we galabé ju mapalí ne galabé niráa raké. Ayénachótamo galá machi mapu auché bilé masana we sití ju mapalí échiko we sití niráa raké, mapujiti ibili masana galá machirúami níima echi masana rakala jiti, acha galabé raké, acha wabé sití raké, kéramá.
\v 34 ¡'Yemi pagótami chopi mapurigá sinowi ju! 'Yémitamo ketasi omero galabé niráa ra'icha mapujítitamo wabé chati suléami ju, mapujiti ibili rijói chopi ra'icha achigórigá mapurigá binói 'nata echo'ná binói sulálachi niráa.
\v 35 Echi we galabé oláami rijói we ra'icha echi we galabé ra'íchali mapujiti galabé suléami ju. A'lí echi we chati oláami rijói we chati ra'icha mapujiti we chati suléami ju.
\p
\v 36 Chopi Nijeni 'yemi mi ané mapu echalí ne jubá wi'nijíwachi rawé echi jaré pagótami arigá ku ruyema Riosi ne suwaba namuti mapurigá aboni we chati ra'íchali.
\v 37 Mapujiti a mi galabé namuti ra'ichásagá, mujemi ku'wíratami níima, chopi a mi wabé chati niráa ra'ichásagá mujemi wi'nijírami níima.
\s Jaré chati oláami pagótami we nakili 'nénara mapurigá Jesusi wabé omériga olali
\r (Mr. 8:12; Lk. 11:29-32)
\p
\v 38 A'lí echi jaré nulalíwami binériami, echi auché jaré o'wéala Bariseo anilíwami binériami yuwa, si'néami ku nijéwaga jeaneli: Binériami, tamujeta nakí mápumi we yáati wabé omériga olama mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá. Tamujeta nakí máputa we 'nebo mapalimi echirigá wabé omériga olama.
\v 39 A'lí Jesusi jeaneli: Jipi piréami wabé chati oláami pagótami ketasi galá bichíyami ju. Aboni chopi nakí 'nénala mapalí Nijeni wabé simírami omériga olá mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá. Chopi Nijeni ketásirapé namuti echirigá wabé simírami omériga olama chopi mapurigá aboni tamí 'nema echirigá oláachi. Chopi aboni arigá riwimea mapalí Riosi wabé simírami omériga olama tamí yuwa mapurigá Binói olali echi ki'yá bitéami Jonasi riwéami rijói yuwa, mapu Riosi jiti nawésami níili.
\v 40 Mapujiti mapurigá echi Jonasi asali echo'ná pachá echi bilé walubé rochírali bikiyá rawé, bikiyá rokogó yénasi, echirigá achigórigá Nijeni asimea ri'lé pachá wi'yérali bikiyá rawé, bikiyá rokogó niráa. Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 41 A'lí Jesusi ayénachó jeanili: Echalí ne jubá wi'nijíwachi rawé echi jaré ki'yá piréami pagótami mapu echo'ná Nínibichi anilíwachi piréali, si'néami wi'nijíbiya ku 'muchísama je'ná jipi piréami pagótami sayérabiya. Mapujiti echalí ne jubá rawé aboni 'yemi mi echirigá wi'nijima mapujiti aboni ne wabé o'móniga tánali wikáwali Riosi mapalí echi Jonasi we nawéseli aboni. Chopi jipi rawé Nijé mápuni 'yemi mi jena'í nawésiya atí, ne wabé simírami Walubela juni, ketasi mapurigá echi Jonasi, a'lí bichétamo arigá ketasi o'móniga tani wikáwali Riosi.
\v 42 Ayénachó Jesusi jeanili: Echalí ne jubá wi'nijíwachi rawé, mapalí je'ná jipi piréami pagótami wi'nijírami níima, echalí echi mukí walula silíami, mapu echo'ná mikabé 'naka bitéami níili, arigá wi'nijímiya ku asísima je'ná jipi piréami pagótami. Echalí echirigá ikimea mapujiti echi mukí walula silíami ne wabé mikabé jonsa kipúmiya simili mapurigá echi walula silíami Salomoni riwéami ne wabé machíami niráa nawésali. Chopi Nijé mápuni jipi rawé jena'í 'yemi yuwa atí, ne wabé simírami Walubela juni, ketasi mapurigá echi walula silíami Salomoni. Chopi 'yémitamo arigá ketasi nijewa mapurigá Nijeni 'yemi mi nawesa.
\s Bilé chati riablo aliwala ku nawali mapo'ná machí pátami níili
\r (Lk. 11:24-26)
\p
\v 43 A'lí Jesusi jeanili: Mapalí bilé we chati riablo aliwala ku machínasa echo'ná bilé rijói sulálachi jonsa, a'lí echi we chati riablo aliwala echo'ná auché jaréana wakichéachi aya iyena mapo'ná asimea. Chopi ketasi riwisa,
\v 44 echalí echi chati riablo aliwala jerigá aní: Echo'ná ku nijé kalílachi siméa mapo'nani jonsa machínali. A'lí mapalí echi riablo aliwala ku nawá echo'ná rijói sulálachi mapo'ná binói chabénala bitéali, echalí binói riwimea echi rijói sulálachi ma ne galá ku a'láratami niráa, mapurigá bilé kalí ne galá ba'yóratami, ma galá pichítami niráa.
\v 45 A'lí ku simisáa echi riablo aliwala, a'lí binói yuwa chapimea auchecho kichao ne wabé simírami chati riablo aliwala, ketasi mapurigá binói. A'lí ne si'néami echi jaré riablo aliwala echo'ná echi rijói sulálachi ku mo'wisáa, echo'ná pirélama. Echirigá pe jubáami echi rijói ne wabé simírami risúu olálami níima, ketasi mapurigá binói risúu olálami níili ne bachánala niráa. Echirigá achigórigá ayénachó ikimea je'ná jipi piréami chati oláami pagótami.
\s Echi Jesusi iyera, Binói 'némiya nawali echi jaré Binói ritémawala ayénachó
\r (Mr. 3:31-35; Lk. 8:19-21)
\p
\v 46 A'lí mapalí Jesusi abijí echirigá ra'íchiaya asali echi wikabé pagótami yuwa, echalí echo'ná machí asali echi Jesusi iyela, echi jaré Binói ritémawala ayénachó. A'lí aboni nakili ra'ichánala Binói yuwa.
\v 47 A'lí bilé rijói jeaneli: ¡Nibira! Echi Mujé iyela, echi jaré Mujé ritémawala echo'ná machí muchuwi. Aboni we nakí Mujé yuwa ra'ichánala.
\p
\v 48 Chopi Jesusi ku nijéwaga jerigá rukueli echi rijói: ¿Áchami ne galá machináali chigá ne bichíwali ju mapurigá Nijé iyela, ayénachó mapurigá Nijé ritémawala niráa?
\v 49 Echalí Jesusi, Binói sikala jiti jówaga echi jaré mapu Binói binérali, a'lí jeanigá ku nijéwali: ¡Nibira! Jena'í muchuwi echi jaré Nijé ritémawala, echi Nijé iyela ayénachó.
\v 50 Mapujiti mapuyíripi olako mapurigá Nijé Onolá, ripá riwigachi atíami nakí, echi ju Nijé rijimala, Nijé wayela ayénachó, Nijé iyela ayénachó.
\c 13
\s Echi turío icháami
\r (Mr. 4:1-9; Lk. 8:4-8)
\p
\v 1 Echalí rawé Jesusi ma machinsa echo'ná Binói bitélachi jonsa, a'lí simigá echo'ná walú ba'wírali suwé, echo'ná asíbali.
\v 2 A'lí echo'ná Jesusi yuwa napawili wikabé pagótami. A'lí Jesusi bakili biléana barkochi echo'ná ba'wichí moba chukúami. Echalí Binói echo'ná bárkochi pachá asíbali. A'lí si'néami echi wikabé pagótami echo'ná ba'wírali suwé jali.
\v 3 A'lí Binói wikabé namuti irétaga nawésali jeanigá: ¡Nibira! Bilé rijói chótali turío ichayá.
\v 4 A'lí ma ichisuwa jaré raká rujuili echo'ná mulubé biléana buwichí. A'lí jaré chuluguí echo'ná sisáa, káraga suwali.
\v 5 A'lí auché jaré raká echo'ná biléana rapirúachi rujuili mapo'ná ketasi 'me wi'yéali. A'lí echi jaré raká we yáati a'wili mapujiti ketasi 'me rokóami wi'yéachi níili.
\v 6 Chopi mapalí wabé ratáami rayénali, echi kúuchi turío bukulí a'wíami we wakicheka suwili mapujiti ketasi ri'libe nawéali.
\v 7 A'lí auché jaré raká rujuili echo'ná wabé so'uwéami riyáwachi. A'lí echi riyawi wabé ochérasa waminá napolíbanali echi turío. Echijiti ketasi rakeli.
\v 8 A'lí auché jaré raká echo'ná galabé wi'yérali rujuisa, ne galá rakeli. A'lí jaré raká ibili niráa bilé kiento rakeli. Auché jaré ibili niráa usansa makói rakeli. Auché jaré ibili niráa baisá makói rakeli.
\v 9 A'lí Jesusi jeaneli: Mapuyíripi nakeko, ¡galá kipú!
\s Jesusi irétaga nawésali echi pagótami
\r (Mr. 4:10-12; Lk. 8:9-10)
\p
\v 10 A'lí echi jaré mapu Jesusi binérali murubéanaga mapo'ná Binói asali, jeanigá rukueli: ¿Churékulami sinibí echirigá irétaga niráa ra'icha echi pagótami?
\v 11 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: 'Yémitamo ma galá machíratami ju mapu churigá Riosi we nulé echi pagótami. Chopi echi auché jaré ketasi cho echirigá machíratami ju. Aboni ketasi cho galá machí mapu churigá Riosi nulá, echijiti Nijeni ne suwaba irétaga nawesa echi auché jaré ke cho galá bichíyami.
\v 12 Mapujiti mapuyíripi ma galá níwako, échiko waminabi 'yárami níima, a'lí waminabi níwama. Chopi mayuyíripi ketasi níwako, échiko suwaba 'yérami níima echi pe okuáa mapu binói abijí niwa.
\v 13 Echijiti Nijeni irétaga nawesa echi auché jaré pagótami, mapujiti aboni ma 'néniga, ketásirapé galá ritiwá, ayénachó aboni ma kipuga, ketásirapé galá nami. A'lí aboni ketasi galá machí mapurigá Nijeni ra'icha.
\v 14 Echirigá ma galá sébali ikili aboni yuwa mapurigá ne bachá niráa nawésali echi walula Riosi jiti nawésami Isaíasi riwéami mapalí binói je'ná jerigá osali:
\q 'Yemi nakala jítitamo námabo, chópitamo ketasi galá machiboa,
\q ayénachótamo galá 'néniga riwiboa, chópitamo ketasi galá machiboa.
\q
\v 15 Mapujiti je'ná pagótami we biwárami suléami ju.
\q Aboni ketasi nami aboni nakala jiti.
\q Ayénachó aboni busila ma kupili; mapurigá aboni ketasi 'nénama aboni busila jiti,
\q mapurigá aboni nirapé námama aboni nakala jiti,
\q mapurigá aboni nirapé machimea echo'ná aboni sulálachi,
\q mapurigá aboni ketasi ku ro'wima tamí yuwa, mapurigá Nijeni ku sa'wama aboni.
\p
\v 16 Chopi 'yémitamo ne wabé kanílatami níibo mapujítitamo ma galá 'neni 'yemi busila jiti, ayénachó mapujítitamo ma galá nami 'yemi nakala jiti.
\v 17 Mapujiti ne bichíwali 'yemi nimí ané mapu wikabé echi jaré o'wéala Riosi jiti nawésami, ayénachó wikabé echi jaré galabé oláami pagótami, si'néami wabé nakili 'nénala je'ná jeyiri mapurigá 'yémitamo ma ritiwá, chopi aboni ketásirapé riwali. Ayénachó aboni nakili námanala je'ná jeyiri mapurigá 'yémitamo ma nami, chopi aboni ketásirapé námali.
\s Je'ná jerigá aniwáami ju mapurigá Nijeni nawésali
\r (Mr. 4:13-20; Lk. 8:11-15)
\p
\v 18 ¡Ne galá namsi 'yemi! Je'ná jerigá aniwáami ju echi mapurigá Nijeni irétaga nawésali echi pagótami, echi turío icháami jiti:
\v 19 Mapuyíripi námako nawésaluami mapurigá Riosi galá nulé jena'í wichimóbachi piréami pagótami, a'lí ketasi galá machisáagá chu aniwáami nawésaluami ju, a'lí echi wabé chati oláami riablo we yáati nolinsa, miná 'wísama echi we Galabé Ra'íchali mapu echi rijói ma galá námali. Echi we Galabé Ra'íchali mapurigá ichirúami niráa níili echo'ná echi rijói surálachi, chopi echi riablo miná 'wísali, mapurigá echi rijói ketasi waminabi echijiti 'natama. Echirigá achigórigá ikili echi rijói yuwa mapurigá ikili echi jaré raká yuwa mapu ichirúami níili echo'ná buwichí suwé, mapalí echi jaré chuluguí sisáa suwali.
\v 20 A'lí Jesusi ayénachó jeaneli: Mapurigá ikili echi jaré turío mapu echo'ná moba biléana rapirúachi rujuili, echirigá achigórigá ikimea echi jaré pagótami mapu bachá niráa galá kaníliga námali echi Galabé Riosi Ra'ichala;
\v 21 chopi abóni ketasi we yáati galá bichíi ne sulachí niráa, mapujiti aboni achigórigá ju mapurigá echi jaré turío ketasi 'me galá nawéami. Aboni pe téeli niráa bichíima, chopi mapalí aboni we risúu olárami níima mapujiti aboni echirigá bichíinali Riosi Ra'íchala, echalí aboni ma ketasi waminabi galá bichíima.
\v 22 Ayénachó mapurigá ikili echi jaré turío mapu echo'ná wabé so'uwéami riyáwachi ichirúami níili, achigórigá ikimea echi auché jaré pagótami, si'néami mapu ikí galá namsa Riosi Ra'íchala, arigá ketasi galá bichíima. Aboni chopi wikabé namuti wabé nílaga, 'nátaga pirélama. Ayénachó aboni ne wabé koruma echi wikabé namuti jena'í wichimóbachi nirúami. Echijiti aboni ketasi bichíinali Riosi Ra'íchala. A'lí aboni ketasi galá ku'wíratami níima.
\v 23 A'lí mapurigá ikili echi jaré turío mapu echo'ná galabé wi'yérali ichirúami níili, echirigá achigórigá ikimea echi auché jaré pagótami, si'néami mapu ikí galá namsa Riosi Ra'íchala ne galá sulachí niráa bichíima. Aboni ne galá nijéwaga olama mapurigá Riosi nulé, ayénachó wabé galá bichíiga, wabé galabé ologá pirélama jena'í wichimóbachi. Jaré aboni mapuyiri echi turío ju mapu baisá makói rakeli. Auché jaré mapuyiri echi auché jaré turío ju mapu usansa makói rakeli, mapujiti aboni waminabi galabé olama. Auché jaré mapuyiri echi auché jaré turío ju mapu bilé kiento rakeli, mapujiti aboni waminabi wabé simírami galabé olama.
\s Echi basíawi ichirúami níili echo'ná turíochi
\p
\v 24 A'lí Jesusi auchecho siné irétaga ra'íchali jeanigá: Mapalí Riosi we nulé echi pagótami, achigórigá ju mapurigá mapalí bilé rijói ichali ne galabé raká echo'ná binói kawíwalachi.
\v 25 Chopi mapalí echi auché jaré pagótami we kochigá bitili, echalí echo'ná nawali bilé rijói we sayérami mapu we ichali echi basíawi echo'ná mapo'ná echi turío ichílati. A'lí ku simili.
\v 26 A'lí mapalí echi turío ma galá muleli, echalí echo'ná nasipa echi turío yuwa ayénachó riwirúami níili echi basíawi.
\v 27 Echalí echi rijói icháami níwala pioni echo'ná binói yuwa sisáa, jeaneli: Walula, ¿kéchami ne turío chopi ichali echo'ná mujé kawíwalachi? ¿Churékula biché echo'ná we a'wili echi basíawi?
\v 28 A'lí echi rijói jeaneli: Auché bilé rijói tamí sayériga echirigá olali. A'lí echi jaré pioni jeanigá rukueli: ¿Áchami nakí máputa ku simíbaga bo'niboa echi basiáwi?
\v 29 A'lí binói jeaneli: Jipi ketasi echirigá bo'nisí echi basiáwi, mapujiti átamo bo'nisáaga, siné káachi 'yémitamo ayénachó echi turío yuwa bo'niboa.
\v 30 Chopi ariwesi mapurigá okuánika napawika ochérama mapuyénasí ma seba sikirékowachi. Echalí nijeni jeanema echi jaré turío sikiréami: Bachá chapisí echi basiáwi. A'lí bulesa mapurigá sonó, suwaba na'esi. Chopi ku napabusi echi turío echo'ná nijé níwala rikówachi.
\s Echi mostasa anilíwami rakala
\r (Mr. 4:30-32; Lk. 13:18-19)
\p
\v 31 Echalí Jesusi ayénachó auchéchoko je'ná jerigá irétaga binéraga jeaneli: Mapalí Riosi galá nulé echi pagótami, echalí mapuyirai ju bilé táa mostasa anilíwami rakala mapu bilé rijói ichali echo'ná wi'yérali.
\v 32 Echi mostasa anilíwami rakala ne bichíwali ne wabé tabéala ju suwaba echi auché jaré raká yuwa. Chopi mapalí ma ochérasa, echi mostasa ne wabé walube ju suwaba echi auché jaré ichirúami namuti yuwa. A'lí walubé ochera mapurigá bilé masana niráa, a'lí echi jaré chuluguí, ripá i'nika 'yénami, echo'ná sisáa we rosorama echo'ná echi mostasa otowálachi.
\s Jesusi irétaga binera echi levadura jiti rugá
\r (Lk. 13:20-21)
\p
\v 33 A'lí Jesusi auchecho siné irétaga ra'íchali jeanigá: Echi pani echi levadula jiti niwalíwa. A'lí mapalí Riosi galá nulé echi pagótami, achigórigá ju mapurigá mapalí bilé mukí ma baisá niráa anáwaga echi harina, galá nasówali echi levadura echi harina yuwa mapuyénasí suwaba galá kapótami níili.
\s Jesusi chopi irétaga niráa binérali mapujiti bachá niráa nawésarami níili mapu Binói echirigá binérama riwéali
\r (Mr. 4:33-34)
\p
\v 34 Echalí Jesusi suwaba je'ná jerigá irétaga ra'íchali echi pagótami yuwa. Ayénachó Jesusi sinibí chopi irétaga niráa ra'íchali aboni.
\v 35 Mapurigá ne galá sébali ikimea mapurigá echi walula Riosi jiti nawésami anili mapalí binói je'ná jerigá osali mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi:
\q Chotámani irétaga ra'íchiya.
\q Ayénachó wiká namuti nawésamani mapu ketasi siné machirúami níili ki'yá chokichí jonsa, mapalí je'ná kawí niwálati.
\s Jesusi nawésaga ané churigá aniwáami ju mapurigá Binói binérali echi basíawi rakala jiti rugá mapu ichirúami níili echo'ná turíochi
\p
\v 36 A'lí Jesusi ma ku ripórasa echi wikabé pagótami, ku bakiri echo'ná pachá kalírali. A'lí echi jaré mapu Binói binérali echo'ná Binói yuwa sigá jeaneli: Tamujé tamí auché ruyé mapu churigá aniwáami ju mapurigami irétaga nawésali echi basíawi jiti.
\v 37 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa. Nijeni ju mápuni we ichá echi we galabé raká.
\v 38 A'lí Jesusi waminabi jeanili: Suwaba echi jaré raká ichirúami niráa níili jena'í wichimóbachi. Echi we galabé raká mapurigá si'néami echi jaré pagótami ju mapu ikí galá nijéwaga olá mapurigá Riosi nulé. A'lí echi basíawi rakala mapurigá echi auché jaré chati oláami pagótami ju.
\v 39 A'lí echi sayé mapu ichali echi basíawi, échiko echi riablo ju. A'lí echalí sikirékowachi níima echalí ne jubá rawé. A'lí echi sikiréami, echi jaré Riosi kapitánawala ju.
\v 40 Echirigá mapurigá echi basíawi bo'nirúami níima, ayénachó mapurigá na'érami níima echo'ná na'írali, echirigá achigórigá níima echalí ne jubá rawé.
\v 41 Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa. A'lí echalí ne jubá rawé Nijeni julama echi jaré Nijé kapitánawala mapurigá aboni chapimea ne si'néami echi jaré wabé chati olíriami, ayénachó echi jaré chati oláami mapu ikí nirú jena'í wichimóbachi mapo'nani Nuláami ju.
\v 42 A'lí ne si'néami aboni miná ri'lé wabé chati rajáachi na'írali u'lútami níima. Echo'ná aboni ne wabé nalákama, ayénachó aboni ne wabé ki'lákama aboni ramilá, mapujiti aboni ne wabé risúu olárami níima.
\v 43 A'lí echi auché jaré galabé oláami pagótami echo'ná ripá riwigáchi muchima mapo'ná aboni Onolá we Nuráami ju. A'lí aboni ne galá ratábama mapurigá echi rayénali niráa. ¡Si'néami 'yemi mapu ikítamo nakeko, ne galá namsi!
\s Echi wabé natéami namuti wenomí mapu chinátarami níili
\p
\v 44 Ayénachó mapalí Riosi galá nulé echi pagótami, achigórigá ju mapurigá mapalí bilé wabé natéami namuti wenomí we chinásarami níili echo'ná biléana kawichí. Echalí bilé rijói ma riwisáa echi wabé natéami namuti wenomí, a'lí auchecho ku pólasa, ne bachá wabé kaníliga ralinea suwaba echi jaré binói níwala namuti, mapurigá echirigá wikabé napabusa wenomí, galá ralimea echi kawí mapo'ná chinásarami ju echi wabé natéami namuti wenomí.
\s Echi wabé natéami perla anilíwami namuti
\p
\v 45 Ayénachó mapalí Riosi galá nulé echi pagótami, achigórigá ju mapurigá mapalí bilé rijói we amí echi we galabé natéami perla anilíwami namuti.
\v 46 Mapujiti mapalí echi rijói ma riwisáa bilé wabé galabé perla, echalí ma ku simigá ralinea suwaba binói níwala namuti, mapurigá echirigá napabusa wikabé wenomí, galá ralimea echi wabé galabé perla anilíwami.
\s Echi walubé tétami namuti mapuyiri chiní
\p
\v 47 Ayénachó mapalí Riosi galá nulé echi pagótami achigórigá ju mapurigá mapalí bilé walubé tétami namuti mapuyiri chiní echo'ná ri'lé walú ba'wírali achárami ju. Echi jaré rochí sirúami echirigá achasa, wikabé karúmati namuti rochí rakoma.
\v 48 Chopi mapalí echi walubé tétami namuti mapuyiri chiní ma galá buchíami níisa echi jaré namuti rochí, echalí echo'ná ba'wírali suwé ku machí pátami níima. A'lí echo'ná muchika, echi jaré rochí sirúami galá rojuániga, chapigá nutema echi jaré galabé rochí echo'ná jaréana walírali, chopi echi auché jaré wabé sití namuti rochí waminá chakena u'lútami níima.
\v 49 A'lí Jesusi ayénachó jeaneli: Echirigá achigórigá níima echalí ne jubá rawé, mapujiti echi jaré Riosi kapitánawala nolínaga, miná rojonama echi jaré chati oláami pagótami, echi auché jaré galabé oláami pagótami ayénachó.
\v 50 A'lí echi jaré chati oláami pagótami miná ri'lé wabé chati rajáami na'írali u'lútami níima. A'lí echo'ná aboni ne wabé narákama, ayénachó aboni ne wabé na'áwaga ki'lákama aboni ramilá.
\s Echi jaré bukuríwami galabé namuti, echi jaré chérami galabé namuti yuwa
\p
\v 51 A'lí Jesusi rukueli jeanigá: ¿Áchatamo galá machili suwaba je'ná jeyili namuti? A'lí aboni ku nijéwaga jeaneli: Ayena, Walubela.
\v 52 A'lí Jesusi ayénachó jeaneli: Echijiti ibili rijói Riosi nulalila binériami mapu ayénachó ma galá binératami ju mapu churigá Riosi ma galá bukulíwami nulé echi pagótami, échiko mapuyiri bilé rijói kalíwami ju mapu echo'ná binói níwala galabéalachi jonsa ku machí a'wá echi jaré ne bukulíwami namuti, echi auché jaré ocháarami namuti ayénachó.
\s Jesusi ku nawali echo'ná Nasarétachi
\r (Mr. 6:1-6; Lk. 4:16-30)
\p
\v 53 A'lí mapalí Jesusi ma sunili suwaba je'ná jerigá ra'icha, a'lí Binói ku simíli echo'ná jonsa.
\v 54 A'lí ma ku nawasa echo'ná Binói kawíwalachi, Jesusi galá binérali echo'ná piréami pagótami echo'ná aboni níwala ri'obachi. Echijiti si'néami aboni chopi we 'nigá muchili, jeanigá: ¿Churigá galá omero je'ná rijói echirigá ne wabé galá machigá ra'icha, ne suwaba namuti jiti rugá? ¿Churigá je'ná jerigá wabé omériga olá mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá?
\v 55 A'lí aboni a'nagupi jeaneli: Tamujeta galá machí je'ná rijói. Binói echi tábala sipáami ju, echi María ranala. Ayénachóta galá machí binói ritémawala, echi jaré mapu Jakobo riwéami ju, echi José ayénachó, echi Simoni ayénachó, echi Júrasi asíchiko.
\v 56 A'lí jena'í tamujé tamí yuwa muchuwi si'néami Binói a'wayela. Tamujeta machí mapu je'ná rijói ketasi walubela ju. ¿Churigá biché galá omero suwaba je'ná jeyiri namuti olayá?
\v 57 A'lí aboni wabé kichili echi Jesusi. Chopi Binói jeaneli: Si'néami pagótami galá o'wiké bilé rijói Riosi jiti nawésami. Chopi echi auché jaré pagótami echo'ná echi binói Riosi jiti nawésami kawíwalachi piréami siné káachi ketasi o'wikema echi nawésami. A'lí echi jaré echo'ná binói nawésami kalílachi piréami nibilé cho o'wikema echi nawésami.
\v 58 A'lí echo'ná Jesusi ketasi wabé omériga olali wikabé namuti mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá, mapujiti aboni ketasi galá bichíyami níili.
\c 14
\s Echi Juani mapu pagóami níili, ma mi'lirúami níili
\r (Mr. 6:14-29; Lk. 9:7-9)
\p
\v 1 Echalí rawé echi walula silíami Erorsi riwéami galá námali echi Walubela Jesusi jiti ra'ichálawachi.
\v 2 Echijiti echi Erorsi jeaneli echi jaré binói piónawala: ¡Echi rijói echi Juani níima mapu chabénala pagóami níili! ¡Échiko ma mukúami níili, chopi ma ku owínaliré! Echijiti échiko galá omero wabé omériga olayá mapurigá auché jaré pagótami, ke wesi omero olayá.
\p
\v 3 Echi walula Erorsi echirigá anili mapujiti chabénala binói nulali pachá bachánala echi Juani, mapujiti echi Eroríasi riwéami mukí wabé sayérali echi Juani. Echi Eroríasi riwéami mukí echi Jilipi riwéami rijói upila níili, echi mapu echi binói Erorsi rijimala níili. Chopi echi Erorsi arigá chapili echi Eroríasi mapurigá binói upila niráa. A'lí echi mukí we sayérali echi Juani,
\v 4 mapujiti echi Juani jeaneli echi Erorsi: Tarapé risensia ju mápumi echirigá chapimea kemi rijimá upila mapurigá kemi upí niráa.
\v 5 Echijiti echi Erorsi we mi'lináali echi Juani, chopi binói we majali echi auché jaré pagótami jiti, mapujiti si'néami pagótami galá bichíili mapu echi Juani walula Riosi jiti nawésami níilo.
\p
\v 6 Chopi mapalí echi Erorsi walú omáwali echalí sébachi rawé mapalí binói ranálati, echalí echi Eroríasi riwéami mukí kilá echo'ná pachá nasípasí bakigá, we awili echo'ná bacháami. A'lí echi Erorsi riwisáa wabé kaníili.
\v 7 Echijiti echi walula Erorsi ne bichíwaga 'yámorúli ne suwaba mapu ikí tasa echi tiwé.
\v 8 A'lí echi tiwé bachá niráa nulérami níili binói iyela jiti. Echijiti echi tiwé ku nijéwaga jeaneli: Echo'ná biléana bitólachi achagá, we yáati tamí 'ya echi Juani mo'ola, echi Juani mapu pagóami ju mo'ola.
\v 9 Echalí echi walula silíami ne wabé majaga o'mónali. Chopi mapujiti binói ma echirigá ne bichíwaga aneli echi tiwé, bacháami echi auché jaré echo'ná mésachi muchúami yuwa, echijiti binói arigá nulali mapurigá echirigá olárami níima mapurigá echi tiwé nakili.
\v 10 Echalí echi walula silíami júuli bilé sontarsi kotorénala echi Juani, mapu echo'ná pachá kumurachi bachárami níili.
\v 11 A'lí echi Juani mo'ola ku párami níili, echo'ná biléana bitólachi achagá. A'lí 'yárami níili echi tiwé. Echalí echi tiwé 'yali binói iyela.
\v 12 A'lí echi jaré mapu echi Juani binérali, echo'ná sigá, chapili echi mukúami sapala. A'lí aboni chu'wiróbiya toli. Echalí aboni ku simíbaga ruyeli echi Jesusi suwaba mapurigá ikili.
\s Jesusi galá kówali malí mil rijói
\r (Mr. 6:30-44; Lk. 9:10-17; Jn. 6:1-14)
\p
\v 13 A'lí mapalí Jesusi je'ná jerigá námali, a'lí Binói ku simili echo'ná suwé jonsa, biléana bárkochi asagá. Echalí Jesusi waminá bo'ónala biléana waná suwé simináali. Chopi mapalí echi wikabé pagótami ne suníami echo'ná o'wéalachi piréami echirigá galá námali mapurigá Jesusi echirigá ku simili, echalí aboni wichí jaga najátaga, mikabé suwé simánali. A'lí echirigá ologá aboni bachá sili echo'ná bo'ónala suwé mapo'ná Jesusi nawama riwéali.
\v 14 A'lí mapalí Jesusi sébali echo'ná bo'ónala suwé, a'lí mapalí Binói ku machínali echo'ná bárkochi jonsa, echalí Binói riwali mapu echi wikabé pagótami ma echo'ná napawiga muchili. A'lí Jesusi ne wabé natimali echi pagótami. Echalí Binói ku sa'wali ne si'néami mapu ikí nayúkami níili.
\p
\v 15 A'lí echalí rawé mapalí ma alíwachi níili, echi jaré mapu Jesusi binérali, echo'ná Binói yuwa sigá jeaneli: Jena'í wabé waná kawichí ju. Ayénachó ma aliwa. Ma ku ripori echi wikabé pagótami mapurigá aboni ku simama echo'ná jaléana mulubé rijówachi, ko'wáami raliboya, mapujiti aboni tarapé niwa mapu ko'mea.
\v 16 Chopi Jesusi jeaneli: Ketasi arigá 'wérali ju mapu aboni ku simama. ¡'Yemi aboni 'yasi mapurigá aboni ko'mea!
\v 17 A'lí aboni jeaneli: Tarapeta niwa ko'wáami jena'i tamuje. Chopi malí pani nirú, okuá kúuchi rochí ayénachó.
\v 18 A'lí Jesusi jeaneli: ¡Wakiná tosí!
\v 19 A'lí Binói nureli echo'ná kasalátali muchínala echi wikabé pagótami. Echalí Binói chapigá echi malí pani, echi okuá rochí ayénachó, a'lí ripá 'néniga, natétara 'yali Riosi. A'lí Jesusi rojuániga 'yali echi pani, echi jaré mapu Binói binérali. A'lí aboni galá nachútali echi wikabé pagótami.
\v 20 A'lí si'néami echi wikabé pagótami ma kosá, ne galá posali. A'lí ma sunisa ko'yá, aboni ku napabuli echi kúuchi ko'wáami tibíami. A'lí aboni echirigá buchíwali makói miná okuá walírali.
\v 21 A'lí echi jaré wikabé mapu galá ko'wali, malí mili rijói níili, ke taraka echi jaré wikabé muguí, echi jaré kúuchi ketásichó yuwa tarali.
\s Jesusi wirigá iyénali echo'ná moba walubé ba'wírali
\r (Mr. 6:45-52; Jn. 6:16-21)
\p
\v 22 Echalí Jesusi we yáati mo'wínala júuli echo'ná bárkochi echi jaré mapu Binói binérali. A'lí Binói bachá júuli si'néami aboni echo'ná bo'ónala walú ba'wírali suwé simánala, mapuyénasí Binói ku ripórali echi wikabé pagótami.
\v 23 A'lí Jesusi ma ripórasa echi wikabé pagótami, waminá waná ripá rabo simili, Riosi yuwa ra'ichámiya. A'lí echalí alíi chónachi Jesusi echo'ná waná ripá rabó we bi'neli asali.
\v 24 A'lí echi barko ma echo'ná nasípasí walú ba'wírali inárali. Chopi echi barko wabé chati rakibúrami níili, mapujiti echi wabé iwéami iká ku kuwana rakibuli, ayénachó echi walú ba'wí we chati apulali.
\v 25 Chopi echalí bi'yá chónachi, Jesusi Binói echo'ná walú ba'wichí moba wiligá iyénaga nawali echo'ná nasípasí mapo'ná aboni echirigá sírali, echo'ná bárkochi 'yénaga.
\v 26 A'lí mapalí aboni echirigá riwali echi Jesusi echo'ná ba'wichí moba wiligá inárachi, a'lí aboni ne wabé majajali, jeanigá: ¡Bilé chu'wí ju! A'lí aboni ne wabé majaga sinákali.
\v 27 Chopi Jesusi we yáati ra'íchali jeanigá: ¡Ketasi majasi! Nijeni ju. ¡Tarapé namuti chibi ikimea!
\v 28 A'lí echi Pegro ku nijéwaga jeaneli: ¡Walubela, a Mujé Binói níisagá, tamí julá mápuni echo'ná mi yuwa simea, ba'wichí moba wirigá ináraga!
\v 29 A'lí Jesusi jeaneli: ¡Wakiná simí! A'lí echi Pegro rikínaga echo'ná bárkochi jonsa, ayénachó echo'ná ba'wichí moba wiligá inárali, echo'ná Jesusi yuwa simiyá.
\v 30 Chopi ke sayiná galá 'néniga mapurigá wabé iwéami ikali echo'ná walú ba'wírali, echalí echi Pegro ne wabé majali. A'lí we yáa chótali botuwísiya. Chopi ne o'weli sinali jeanigá: ¡Walubela, tamí ku'wiri!
\v 31 Echalí Jesusi galá wachínaga Binói sikala, we yáati chapili echi Pegro. A'lí jeaneli: Mujé rijói péebi bichíyami ¿churékula ketasi tamí bichíili?
\v 32 A'lí mapalí okuánika ku mo'wili echo'ná pachá bárkochi, echalí ke sayiná ariweli ikayá.
\v 33 A'lí si'néami mapu ikí muchili echo'ná bárkochi, echo'ná Jesusi yuwa sigá, wéemi raweka chokoba jábali, jeanigá: ¡Ne bichíwali Mujemi bi'nélipi Riosi Ranala ju!
\s Jesusi ku sa'wari echi jaré nayúkami echo'ná Jenesarétachi muchúami
\r (Mr. 6:53-56)
\p
\v 34 A'lí waminá bo'ónala sigá, echo'ná Jenesarétachi anilíwachi kawírali sili.
\v 35 A'lí mapalí echo'ná piréami galá machili mapu echi Jesusi níilo, echalí aboni echo'ná ne suníami noligá jonsa júuli pánala echo'ná Binói yuwa, ne si'néami mapu ikí nayúkami níili.
\v 36 A'lí aboni risensia tánali mapurigá echi jaré nayúkami chopi nochama echo'ná Jesusi napáchala suwilá. A'lí si'néami mapu ikí nocháliko, galá ku sa'wárami níili.
\c 15
\s Echi pagótami chati surérama mapujiti aboni chati 'nata
\r (Mr. 7:1-23)
\p
\v 1 A'lí jaré rijói nulalíwami binériami mulubéanali Jesusi yuwa, jaré rijói Bariseo anilíwami binériami ayénachó mapu echo'ná Jerusalémachi jonsa simíbami níili. A'lí aboni jeanigá rukueli:
\v 2 ¿Churékula echi jaré mapu Mujé binérali ketasi nijéwaga olá mapurigá echi jaré chabé ki'yá piréami o'wéala sinibí olali? Aboni ketasi bachá si'winárigá panígasa, arigá we ko'wá.
\v 3 Chopi Jesusi jeaneli: 'Yémitamo ayénachó ketasi nijéwaga olá mapurigá Riosi nulali, chópitamo sinibí waminabi olá mapurigá echi auché jaré 'yemi pagótamawala sinibí olali.
\v 4 Mapujiti Riosi je'ná jerigá nulali: Galá o'wiké kemi onó, echi kemi iyé ayénachó. Echi mapu wabé yóniga aneko kepu onó, echi kepu iyé omá, échiko waminá mi'lirúami níima.
\v 5 Chopi 'yémitamo jeaní: Mapuyíripi jeanésagá echi binói onolá, echi binói iyela keremá, jeanigá: Mani 'yali Riosi ne suwaba nijé níwala namuti mapujiti nijé nimí ku'wírimi, echijítini ma ketasi omero waminabi mi ku'wíriya.
\v 6 Echalítamo ayénachó jeaní mapu ma ketasi arigá 'wérali ju mapurigá échiko waminabi ku'wírama kepu onó, kepu iyé omá. A'lí 'yémitamo echirigá ologá tarapé galabé nirali Riosi nulalila. Chópitamo nijéwaga olá mapurigá echi auché jaré 'yemi pagótamawala sinibí olali.
\v 7 ¡'Yémitamo wabé 'yékami ju! Echi walula Isaíasi ne bichíwaga nawésali 'yemi jiti rugá, máputamo wabé 'yékaka oláami ju, mapalí binói bachá niráa je'ná jerigá osali:
\q
\v 8 Je'ná pagótami chumuchí chopi ra'íchaga aní mapu aboni wabé tamí o'wiké.
\q Chopi aboni arigá ketasi ne sulachí niráa, bichíwaga tamí galé.
\q
\v 9 A'lí aboni ketasi bichíwali niráa tamí o'wiké, aboni chopi nawesa mapurigá echi jaré pagótami nulá nawisánala.
\q A'lí aboni wepi 'yékaka aní mapu Riosi achigórigá nulá.
\p
\v 10 A'lí Jesusi bayegá echi wikabé pagótami, a'lí jeaneli: Galá námiga machisí je'ná jeyiri:
\v 11 Echi pagótami ketasi chirigá chati sulélama chopi mapujiti aboni we ko'wá echi ko'wáami mapu ketasi risensia ju mapu aboni ko'mea. Chopi echi pagótami ne bichíwali we chati sulélama mapujiti aboni wabé chati 'nátaga echo'ná aboni sulálachi, ayénachó wabé chati ra'icha.
\p
\v 12 A'lí echi jaré mapu Jesusi binérali, echo'ná Binói yuwa sigá, jeaneli: ¿Kéchami machí mapu echi jaré o'wéala Bariseo ne wabé na'áwali mapujítimi echirigá ra'íchali?
\v 13 Chopi Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Ne suwaba echi jaré ichí mapu keni Onó, echo'ná ripá riwigachi atíami ketasi ichali, échiko ku bo'nirúami níima.
\v 14 Ayénachó Jesusi jeaneli: Ariwesi echi jaré Bariseo anilíwami o'wéala binériami. Aboni chopi mapurigá jaré ke machíliami ju mapu we bayera auché jaré ke machíliami. A'lí a bilé ke machíliami rijói miná bayérasagá auché bilé ke machíliami, okuánika echo'ná biléana jochi rujuímiré.
\v 15 A'lí echi Pegro ku nijéwaga jeaneli: Tamujé tamí ku ruyé: ¿Chu aniwáami ju mapurigami irétali?
\v 16 A'lí Jesusi jeanigá rukueli: ¿Kéchatamo cho galá machí mapu churigá aniwáami ju mapurigá Nijeni irétaga binera echi pagótami?
\v 17 ¿Kéchatamo cho machí mapu suwaba echi ko'wáami mapu ikí bilé rijói ko'wako, échiko echo'ná echi rijói ropárachi chopi simigá, a'lí echo'ná jonsa simíraga ku machínama?
\v 18 Chopi echi pagótami we chati ra'icha achigórigá mapurigá aboni chati suléami ju, echijiti aboni waminabi chati suléami niwárami ju.
\v 19 Echi jaré pagótami wabé chati 'nata mapujiti aboni we chati suléami ju. Auché jaré echijiti wabé nakówaka ko'yáami ju. Auché jaré mapu ma niwíami ju echijiti arigá kochí auché jaré isena yuwa. Auché jaré mapu ke cho niwíami ju echijiti ayénachó chati ologá wiká yuwa kochí. Auché jaré echijiti we chigórami ju. Auché jaré echijiti ikaleka ra'icha. Auché jaré echijiti wabé sayéraga ra'icha Riosi.
\v 20 Mapalí echi pagótami we chati olá, echalí aboni wabé chati sulélama. A'lí aboni ketasi chati sulélama chopi mapujiti aboni arigá ko'wá echi ko'wáami, mapalí aboni ketasi cho wisabé si'winárigá panígali.
\s Bilé mukí mapu si'nú ra'íchami níili arigá bichíili Jesusi
\r (Mr. 7:24-30)
\p
\v 21 A'lí Jesusi ma ku simigá echo'ná jonsa, echo'ná biléana kawichí simili mapo'ná mulubé níili Tírochi anilíwachi walúlachi, Sirónachi anilíwachi ayénachó.
\v 22 A'lí bilé mukí si'nú ra'íchami, echo'ná Kananéachi anilíwachi kawírali bitéami, echo'ná Jesusi yuwa nawagá, o'weli ra'íchaga jeaneli: ¡Mujé Walubela Rabiri Ranala, tamí natimá! Nijé kilá ne wabé risúu olálami ju, mapujiti we niwa bilé wabé chati riablo aliwala!
\v 23 Chopi Jesusi ketásirapé ku nijéwali. A'lí echi jaré Binói yuwa binéami, sigá jeaneli: ¡Ku julá echi mukí mapujiti binói chopi wabé sinaka najata tamujé tamí yuwa!
\v 24 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Nijeni chopi julárami níili echi jaré Juríosi pagótami ku'wírimiya, si'néami mapu ikí aboni 'wikáami ju mapurigá bo'wá niráa.
\v 25 A'lí echi mukí echo'ná nawagá, bacháami Jesusi yuwa wéemi raweka, chokoba wilíbali, jeanigá: ¡Walubela, tamí ku'wiro!
\v 26 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Echi jaré Juríosi pagótami 'yemi mi ané kochí niráa, mapujítitamo isena pagótami ju. Echijiti ariwé mapu echi auché jaré mapu Riosi kúchuwala anérami ju, ne bachá ko'mea. Ketasi galá níima chapiwawa echi jaré Riosi kúchuwala níwala ko'wáami, waminá kochí kóoluwa!
\v 27 A'lí echi mukí jeaneli: ¡Ayena, Walubela! Chopi echi jaré kochí arigá ko'wá echi kúuchi ko'wáami chi'wáami mapu we rujuini echo'ná wi'yérali mapalí echi jaré kochí puguéami ko'yá muchuwi. ¡Echijiti arigá tamí ku'wiro, pe táa niráa!
\v 28 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: ¡Mukí, ne galami bichíi! ¡Galá mi olárami nílaga mapurigami nakí! A'lí echi mukí kilá we yáati galá ku sa'wárami níili echalí jonsa.
\s Jesusi ku sa'wali wikabé nayúkami
\p
\v 29 A'lí Jesusi ku simigá echo'ná jonsa, ma nawali echo'ná auché biléana mapo'ná mulubé níili walubé ba'wírali Galiléachi anilíwachi. A'lí echo'ná suwé jonsa ku simigá, echo'ná ripá biléana rabó 'moka, echo'ná asíbali.
\v 30 A'lí echo'ná Jesusi yuwa sili ne wikabé pagótami. A'lí aboni así pali wikabé mapu ke akáanami níili, auché jaré mapu ke 'machíliami níili ayénachó, auché jaré mapu ke ra'íchami níili ayénachó, auché jaré sikamochi ayénachó, auché jaré mapuyíripi nayulí jiti nayúkami níili asíchiko. Ne si'néami echo'ná Jesusi yuwa pálati. A'lí Binói galá ku sa'wali si'néami aboni.
\v 31 Echijiti echi auché jaré pagótami chopi wabé 'nigá muchili mapalí aboni riwali mapu echi jaré ke ra'íchami ma galá ra'íchali, ayénachó mapu echi jaré sikamochi galá ku akáanami níili, ayénachó mapu echi jaré ke 'machíliami galá ku 'nénali. A'lí echi pagótami waminabi walubélaga aneli echi Walubela Riosi, echi Isaeli pagótami Riósawala.
\s Jesusi galá kówali naó mili rijói
\r (Mr. 8:1-10)
\p
\v 32 A'lí Jesusi bayegá echi jaré mapu Binói binérali, a'lí jeaneli: Wabeni natimá je'ná wikabé pagótami mapujiti ma bikiyá chi'leli mapalí jonsa aboni tamí yuwa muchuwi. A'lí aboni ma ketasi niwa mapu ko'mea. A'lí bicheni ketasi nakí mápuni ku julama echirigá ke cho kosáagá aboni, mapujiti jaré ketasi omérama simiba echo'ná buwichí, mapujiti aboni we mikabé jonsa simíbali.
\v 33 A'lí echi jaré mapu Jesusi binérali jeaneli: ¿Churigata galá kóobo je'ná wikabé pagótami jena'í mikabé kawichí, mapurigá aboni galá posama?
\v 34 A'lí Jesusi jeanigá rukueli: ¿Chu kipu ko'wáami níwatamo? A'lí aboni jeaneli: Chópita niwa kichao kúuchi pani, pe okuáa kúuchi rochí ayénachó.
\v 35 A'lí Jesusi nuleli muchínala echi wikabé pagótami echo'ná wi'yérali.
\v 36 A'lí Binói chapigá echi kichao pani, echi jaré rochí ayénachó, a'lí natétara 'yali Riosi. A'lí rojuániga 'yali echi jaré mapu Binói binérali. A'lí aboni nachútali echi wikabé pagótami.
\v 37 A'lí si'néami echi wikabé pagótami ma kosá, ne galá posali. A'lí aboni ku napabuli kichao walírali buchíami echi kúuchi chi'wáami ko'wáami tibíami.
\v 38 A'lí echi jaré wikabé pagótami mapu ko'wali, naó mili rijói níili. A'lí ketasi tarárami níili echi jaré wikabé muguí, echi jaré wikabé kúuchi ke cho.
\p
\v 39 A'lí mapalí Jesusi ma ku ripórali echi pagótami, echalí Binói ku bakili echo'ná bárkochi. A'lí echo'ná pachá bárkochi asagá ku nawali echo'ná Makatárachi anilíwachi kawírali.
\c 16
\s Jaré rijói tánali mapurigá Jesusi we yáati wabé omériga olama mapurigá aboni riwimea echirigá oláachi
\r (Mr. 8:11-13; Lk. 12:54-56)
\p
\v 1 A'lí echi jaré Bariseo anilíwami binériami sili echo'ná Jesusi yuwa, echi auché jaré Saruseo anilíwami ayénachó. A'lí aboni ketasi bichíili mapu Jesusi ne bichíwali ne wabé omériga olali mapurigá Riosi chopi omero olayá. Echijiti aboni tánali mapurigá Jesusi we yáati echirigá wabé omériga olama sinepi niráa, mapurigá aboni galá riwiméa echirigá oláachi.
\v 2 Chopi Binói ku nijéwaga jeaneli: Sinibí alíwachi mapalí we sitana echi nolí, echalí 'yémitamo jeaní: Ba'alí we galá rawéwamaré.
\v 3 Chopi ba'alínala bi'yá 'yémitamo jeaní: Jipi rawé walú ukuméaré mapujiti we sitana echi nolí, ayénachó mapujiti we nolé. ¡'Yémitamo ne wabé 'yékami ju! Sinibí rawé 'yémitamo galá machí churigá ikimea echalí rawé mapalítamo galá ritiwá echi nolí. Chópitamo ketasi machí churigá ikimea waminánomí rawé. Chopi bachá niráa osirúami níili echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi mapurigá ikimea riwéali waminánomí rawé. Ayénachó 'yémitamo ma ritiwá mapurigá ma chótali echirigá ikiyá mapurigá bachá niráa osirúami níili mapurigá ikimea riwéali.
\v 4 Ayénachó Jesusi jeaneli: Jipi piréami wabé chati oláami pagótami ketasi galá bichíyami ju. Aboni chopi nakí 'nénala mapalí Nijeni wabé simírami omériga olá mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá. Chopi Nijeni ketásirapé namuti echirigá wabé simírami omériga olama chopi mapurigá aboni tamí 'nema echirigá oláachi. A'lí aboni arigá riwimea mapalí Riosi wabé simírami omériga olama tamí yuwa mapurigá Binói olali echi ki'yá bitéami Jonasi riwéami rijói yuwa, mapu Riosi jiti nawésami níili. A'lí Jesusi ma ariwesa aboni, a'lí ku simili.
\s Echi levadura anilíwami
\r (Mr. 8:14-21)
\p
\v 5 A'lí aboni sili echo'ná bo'ónala auché biléana walú ba'wírali suwé, chopi mapalí ma sébali, echalí aboni mayeli mapu ke newaleli jaré pani toyá. (Alí echi pani echi levadura anilíwami jiti niwaliwa.)
\v 6 A'lí Jesusi jeaneli: ¡Ne galá 'nesi! A aboni niráa galá tibusi mapurigátamo waminá ariwebo echi jaré Bariseo níwala levadura anilíwami, echi auché jaré Saruseo níwala ayénachó.
\v 7 A'lí aboni je'ná jerigá 'nátali: Binói echirigá aní mapujítita ketasi toli echi jaré pani, mapujiti echi jaré pani echi levadura achigá niwalíwa.
\v 8 Echalí Jesusi galá machigá je'ná jerigá 'nátachi aboni, echijiti jeaneli: 'Yemi rijói péebi bichíyami ju. 'Yémitamo wabé nílaga 'nata chopi mapujítitamo ketasi bilé pali echi jaré pani.
\v 9 ¿Kéchatamo cho machí mapurigá Nijeni wabé omériga olá? ¿Kéchatamo newalá mapurigá Nijeni olali mapalini nachútali echi malí kúuchi pani, echi malí mili rijói koya? ¿Nirapéchatamo newalá chu kipu walírali buchíami 'yémitamo ku napabuli echi kúuchi pani chi'wáami tibíami?
\v 10 ¿Kéchatamo newalá mapurigani olali maparítamo nachútali echi kichao kúuchi pani echi naó mili rijói koya? ¿Nirapéchatamo newalá chu kipu walírali buchíami 'yémitamo ku napabuli echi kúuchi pani chi'wáami tibíami?
\v 11 ¿Churékulátamo ketasi machili mapu Nijeni ketasi ra'íchali echi jaré pani jiti rugá, mapalini jeaneli mapu 'yemi aboni galá tibusi mapurigátamo miná ariwebo echi jaré Bariseo níwala levadura, echi jaré Saruseo níwala ayénachó?
\v 12 Echalí aboni galá machili mapu Jesusi ketasi ra'íchali echi jaré pani jiti rugá, mapalí Binói jeaneli mapu aboni ariwema echi jaré Bariseo níwala levadura, chopi mapurigá aboni ketasi bichíima mapurigá echi jaré Bariseo binérali, nirapé mapurigá echi jaré Saruseo binérali.
\s Echi Pegro galá nawesa
\r (Mr. 8:27-30; Lk. 9:18-21)
\p
\v 13 A'lí mapalí Jesusi nawali echo'ná kawichí mapo'ná mulipi ju echo'ná walúlachi Sesaréachi anilíwachi, echi Jilipi níwala, echalí Jesusi jeaneli echi jaré mapu Binói binérali: Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa, chopi ¿churigá aní echi auché jaré pagótami? Aboni, ¿chigá tamí mayé?
\v 14 A'lí aboni jeaneli: Jaré aboni mayé mapu Mujemi echi Juani ju, echi mapu chabé pagoli echi pagótami. Auché jaré mayé mápumi echi Elíasi ju. Auché jaré mayé mápumi echi Jeramíasi ju, auché bilé ki'yá bitéami Riosi jiti nawésami rijói keremá, mápumi ki'yá bitéali jena'í wichimóbachi, chopi mápumi ma ku owínali.
\v 15 A'lí Jesusi jeanigá rukueli: 'Yemi, ¿chigátamo tamí mayé?
\v 16 A'lí echi Simoni Pegro jeaneli: ¡Mujé ju echi Cristo anilíwami! Riosi mi wilali mapurigá Walubela Nigúurami niráa. ¡Mujé ju echi sinibí bitéami Riosi Ranala!
\v 17 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Ne wabé kanílatami jumi mujé Simoni, mápumi echi Jonasi ranala ju, mapujiti ke wesi rijói mi echirigá machírali, chopi Nijé Onolá, ripá riwigáchi atíami, mi echirigá machírali.
\v 18 Ayénachó Nijé nimí ané mapu mujemi Pegro riwé, echi mapu je'ná jerigá aniwáami ju: Bilé rité. A'lí je'ná jerigá mapurigá mujemi anili, ne bichíwali ju. Ayénachó je'ná mapurigá mujemi anili, mapurigá biléana rapichí ju mapo'ná ketasi chirigá nokomea. Ayénachó achigórigá mapurigá wabé jiwérami ju bilé kalí mapu kalilárami ju echo'ná moba biléana rapichí, echirigá ayénachó si'néami echi jaré napawika bichíyami mapu ikí bichíiko mapu Nijeni bilepi Riosi Ranala ju, abóni galabé jiwériga napawika bichíyami ju. A'lí echi mukuwáwami ketasi omelo, echiyiri bichíyami sayériya. Chopi aboni sinibí niráa galá tibútarami níima, mapujiti aboni sinibí piréami níima tamí yuwa.
\v 19 A'lí Nijé nimí 'yama mapurigami binérama echi pagótami, mapurigá aboni galá machimea mapurigá Riosi nulé aboni. A'lí ne si'néami mapu ikí ketasi bichíima mapurigami binérama aboni jena'í wichimóbachi, abóniko ketasi ku'wíratami níima echo'ná ripa riwigachi, chopi si'néami mapu ikí galá bichíima, abóni galá ku'wíratami níima echo'ná ripá riwigachi.
\v 20 A'lí Binói nuleli echi jaré mapu Binói binérali mapurigá aboni ke wesi ruyema mapu Binói Jesusi, echi Cristo anilíwami níili.
\s Jesusi bachá niráa nawesa mapurigá Binói mi'lirúami níima riwéali
\r (Mr. 8:31-9:1; Lk. 9:22-27)
\p
\v 21 Echalí jonsa Jesusi chótali ruyee echi jaré mapu Binói binérali mapurigá arigá 'wérali níili mapu Binói simea echo'ná Jerusalémachi, mapurigá Binói echo'ná wabé risúu olárami níima echi jaré o'wéala ochérami jiti, ayénachó echi auché jaré o'wéala sacerdote jiti, ayénachó echi auché jaré nulalíwami binériami jiti, ayénachó mapurigá Binói Jesusi waminá mi'lirúami níima, chopi mapurigá Binói auchecho siné ku owínama riwéali ma bikiyá chi'rigá.
\v 22 A'lí echi Pegro waná togá, chótali jeaniyá: ¡Walubela, Riosi mi galá ku'wírama, ketasi arigá 'wérali ju mápumi echirigá olárami níima!
\v 23 A'lí Jesusi ku kuwana 'néniga jeaneli echi Pegro: ¡Miná waná simigá! Mujé tamí we kumé mapujítimi chopi ra'icha mapurigá echi Satanasi riwéami riablo niráa. Mujé ketasi 'nata mapurigá Riosi 'nata, chópimi 'nata mapurigá echi auché jaré pagótami 'nata.
\p
\v 24 A'lí Jesusi jeaneli echi jaré mapu Binói binérali: A jaré 'yemi nakisáagá olánala mapurigá Nijeni nakí máputamo olabo, ketasi waminabi olasi mapurigá 'yemi aboni chopi nakí olánala. Chopi sinibí rawé nijéwaga olasi mapurigá Nijé 'yemi nimí nulema, ayénachó arigá anachasi maparítamo risúu olárami níibo, achigórigá mapurigá Nijeni anachama mapalini risúu olárami níima.
\v 25 Mapujiti mapuyíripi chopi nakisáagá mapu binói wabé kanílaga bitélama jena'í wichimóbachi, échiko tarapé biyíri olásagá chopi miná mukumea. A'lí mapuyíripi chopi nakisáagá olánala mapurigá Nijeni nakí mapu binói olama, échiko ne sinibí niráa bitélama.
\v 26 A'lí Jesusi ayénachó jeaneli: A bilé rijói ne suwaba mésagá jena'í wichimóbachi nirúami namuti, a'lí arigá miná mukusá, je'ná echiyiri rijói tarapé chirigá ku'wíratami níima suwaba echi jaré wikabé namuti jiti. Mapujiti ma mukúami níisa, binói ketasi omérama we yáati auchecho ku bitéliya jena'í wichimóbachi. Nibilé wesi omérama echirigá ku bitéliya, a ne suwaba jena'í wichimóbachi nirúami wenomí jiti natétiga.
\v 27 A'lí Jesusi waminabi jeaneli: Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa. A'lí minánomí Nijeni ku nawama jena'í wichimóbachi ne wabé Walubela niráa, mapurigá Nijé Onolá ne Walubela ju. Ayénachó echalini ku nolínama echi jaré wikabé Riosi kapitánawala yuwa. A'lí bicheni ku kuwana natétama ibili rijói achigórigá mapurigá binói olali.
\v 28 Ne bichíwali 'yemi nimí ané mapu jaré 'yemi jena'í muchúami ketásitamo cho suwiboa, átamo ketasi cho tamí riwisáa mapalini ne wabé Walubélatami níima. Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\c 17
\s Jesusi si'nú nakulíwarami níili
\r (Mr. 9:2-13; Lk. 9:28-36)
\p
\v 1 A'lí wakinánokuá usani rawé, Jesusi chapili echi Pegro, echi Jakobo ayénachó, echi Juani, echi Jakobo rijimala ayénachó. A'lí echo'ná waná bayérali, biléana ripabé rabó.
\v 2 A'lí aboni riwali mapurigá Jesusi akala si'nú nakulíwarami níili, we galabé rajáami niráa mapurigá echi rayénali. Ayénachó Binói napáchala ne wabé simírami rosákami niwárati, ne wabé ratábami niráa.
\v 3 A'lí ke sayiná echo'ná aboni yuwa jábali echi walula Moisesi, echi walula Elíasi ayénachó, echi mapu chabé ki'yá piréali jena'í wichimóbachi, chopi aboni ma ku sigá, ra'íchali echi Jesusi yuwa.
\v 4 A'lí echi Pegro jeaneli echi Jesusi: ¡Walubela, ne galá níima máputa jena'í tibibo! Ami nakisáagá, bikiyá kalí látami niwabo jena'í. Echi bilé Mujé níwala níima. Auché bilé echi Moisesi níwala níima. Auché bilé echi Elíasi níwala níima.
\v 5 A'lí abijí ra'íchachi echi Pegro, echo'ná ne wabé ratábami bimoli mapuyénasí aboni ma ketasi machíili. Echalí ke sayiná Riosi Binói we ra'íchali echo'ná bimolírali jonsa. A'lí jeanili: ¡Je'ná Jesusi Nijé Ranala ju, mapu Nijeni ne wabé galé! ¡Nijeni ne wabé ganili echi Binói jiti! ¡Galá namsi mapurigá Binói 'yemi mi nawesa!
\v 6 A'lí echi jaré bikiyá Jesusi yuwa binéami je'ná jerigá namsa, ne wabé majaga, akaná uchúpali.
\v 7 A'lí Jesusi murubéanaga echo'ná aboni yuwa, chapigá jeaneli: ¡Ku jásasi! ¡Ketásirapé majasi!
\v 8 A'lí aboni auchécho galá ku 'néniga, ke wesi riwali, chopi bi'neli Jesusi.
\p
\v 9 A'lí mapalí aboni ku tiguínali echo'ná ripá rabó jonsa, Jesusi jeaneli: Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa. Ke wesi ku ruyesi mapurigátamo riwali echo'ná ripá rabó, mapuyénasí Nijeni auchécho ku owínama mapalí Nijeni ma mukúami níisa.
\v 10 A'lí echi jaré Binói yuwa binéami jeanigá rukueli: ¿Churékula echi jaré nularíwami binériami aní mapu arigá 'wérali ju mapu echi walula Elíasi bachá ku nolinama?
\v 11 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Ne bichíwali echi Elíasi bachá ku nolínaga, ne galabé ku niwama suwaba namuti.
\v 12 Chopi Nijeni 'yemi mi ané mapu bilé rijói mapuyiri echi Elíasi ma nawali. A'lí echi jaré pagótami ketasi machili echi rijói, chopi aboni wabé risúu olali echi binói, suwaba mapu ikí aboni nakili olánala. A'lí aboni ayénachó tamí echirigá risúu olama. Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 13 A'lí echi jaré mapu Jesusi binérali galá machili mapu Binói ra'íchali echi Juani jiti rugá, echi mapu pagóami níili.
\s Jesusi ku sa'wari bilé towí mapu we mukúsawami níili
\r (Mr. 9:14-29; Lk. 9:37-43)
\p
\v 14 A'lí mapalí aboni auchecho ku síli echo'ná mapo'ná echi wikabé pagótami muchili, echalí bilé rijói mulubéanali echo'ná Jesusi yuwa. A'lí echo'ná bacháami wéemi raweka chokoba wiligá
\v 15 jeaneli: ¡Walubela, galá natimá echi nijé ranala, mapujiti binói we mukúsuwami ju! Echijiti binói wabé chati risúu olárami ju. A'lí binói wisabé wichí echo'ná na'írali, echo'ná ba'wírali ayénachó.
\v 16 A'lí ma pálini echo'ná echi jaré yuwa mapu Mujemi binérali, chopi aboni ketasi omérali ku sa'wayá.
\v 17 Echalí Jesusi jeaneli echi jaré mapu Binói binérali: ¡'Yémitamo ketasi 'me galá bichíyami ju! Ma wi'libé niráa Nijé 'yemi nimí yuwa asali chópitamo abijí ketasi cho galá tamí bichíili. ¡Chabé jonsa 'yémitamo ketasi galá nijéwaga olá mapurigá Nijé 'yemi nimí nuleli! ¡Wakiná tosí echi towí!
\v 18 A'lí Jesusi we yóniga ra'íchali echi wabé chati riablo aliwala mapu echo'ná pachana towírali asali. Echalí echi wabé chati aliwá we yáati ku machínali echo'ná pachana towírali jonsa. A'lí echi towí ma ne galá ku sa'wárami níili echalí jonsa.
\p
\v 19 A'lí echi jaré mapu Jesusi binérali echo'ná sili Binói yuwa. A'lí pe waná togá, aboni jeanigá rukueli: ¿Churékula tamujé ketasi omérali ku machí paya echi wabé chati riablo aliwala?
\v 20 A'lí Jesusi jeaneli: 'Yémitamo ketasi omérali mapujítitamo ketasi 'me galá bichíi. A'lí ne bichíwali 'yemi nimí ané mapu átamo pe táa mapu chulú echi táa mostasa anilíwami rakala niráa bichíisagá, a'lí átamo jeanesa je'ná ripabé chulichi: ¡Echo'ná waná simigá jena'í jonsa! Echalí ne bichíwali galá simírama. A'lí bichétamo ne bichíwali echirigá galá omérabo ne suwaba namuti olayá.
\v 21 A'lí Jesusi ayénachó jeanili: Je'ná jeyiri chati riablo aliwala chopi ku machínama mapalítamo we tánabo Riosi, ayénachó mapalítamo wi'libé niráa ketasi kopoa ko'wáami, mapurigátamo chopi echirigá Riosi yuwa tániga ra'ichabo.
\s Jesusi auchecho siné bachá niráa nawesa jeanigá mapurigá Binói mi'lirúami níima riwéali
\r (Mr. 9:30-32; Lk. 9:43-45)
\p
\v 22 A'lí pe minana auchécho ku muchúwachi aboni echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali, echalí Jesusi jeaneli: Nijeni wirárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa, chopi Nijeni arigá we nijírami níima mapurigá echi jaré pagótami tamí risúu olama suwaba mapu ikí aboni nakí olánala.
\v 23 A'lí aboni tamí mi'limea, chopi baikiyá chi'ligá auchécho ku owínamani. A'lí echi jaré mapu Jesusi binérali ne wabé simírami o'mónali.
\s Echi wenomí pachá echi rochí rinírachi atíami
\p
\v 24 A'lí mapalí aboni ku síli echo'ná Kapernaúmachi anilíwachi walúlachi, echalí jaré rijói nipáami echi Pegro yuwa sili, a'lí jeaneli: Echi 'yemi binériami, ¿kecha natétama echi okuá namúti wenomí mapu echi walubé Juríosi ri'obáwala natétarawami ju?
\v 25 A'lí echi Pegro jeaneli: Ayena ne bichíwali natétama. A'lí biché mapalí echi Pegro auchecho ku bakili echo'ná kalírali, echalí Jesusi bachá ra'íchaga jeaneli: Simoni, ¿churigami mayé mujé? Echi jaré o'wéala jena'í wichimóbachi nuláami, ¿chigá nipama aboni? ¿Acha nipama echi jaré aboni tanala? ¿Kecha nipama echi auché jaré isena keremá?
\v 26 A'lí biché echi Pegro ku nijéwaga jeaneli: Aboni chopi nipama echi auché jaré isena. A'lí Jesusi jeaneli: ¡Alí echi jaré aboni kúchuwala ketasi natétama!
\v 27 Chopi mapurigá aboni ketasi tamujé tamí yónama, simigá mujé echo'ná walú ba'wírali mapurigami echo'ná achama bilé binolí, echalí chapigá echi rochí mápumi bachá chiwama, a'lí rinátaga riwiméami bilé namuti wenomí mapu echijiti káraga natétarami níima. Chapigá natétami aboni, Nijé jiti, ayénachó mujé binói jiti.
\c 18
\s ¿Chigá ne walula níima?
\r (Mr. 9:33-37; Lk. 9:46-48)
\p
\v 1 Echalí rawé echo'ná sili jaré mapu Jesusi binérali. A'lí aboni jeanigá rukueli: ¿Chigá ne walula níima, echi jaré yuwa mapu Riosi galá nulé?
\v 2 A'lí Jesusi bayegá bilé ta towí, echo'ná nasipa aboni yuwa achali.
\v 3 A'lí Jesusi jeaneli: Ne bichíwali 'yemi nimí ané: Átamo ketasi ku rowísaga Riosi yuwa, ayénachó átamo ketasi galá bichíisagá mapurigá echi jaré kúuchi galá bichíi, echalí 'yémitamo ketasi galá nijéwami níibo mapurigá Riosi 'yemi mi nulé.
\v 4 Echijiti mapuyíripi tarapé níliami níisagá mapurigá je'ná táa towí tarapé níliami ju, échiko ne walula ju si'néami echi auché jaré yuwa mapu ikí Riosi galá nulé.
\v 5 A'lí mapuyíripi galeko bilé je'ná jeyili táa towí mapujiti binói galá tamí bichíi, échiko ayénachó galá tamí galé.
\s ¡Ketasi chati olari auché jaré!
\r (Mr. 9:42-48; Lk. 17:1-2)
\p
\v 6 Echalí Jesusi ayénachó jeaneli: Mapuyíripi rijói we chati olárasagá bilé táa mapu tamí bichíi, échiko ne wabé simírami chati olá. Ne bachá niráa ne galá níimili echiyiri rijói waminá walú ba'wírali pátami níisa, echo'ná binói kutálachi bilé matá jiti bulugá, mapurigá échiko ketasi echirigá chati olárama echi bilé táa mapu tamí bichíi.
\v 7 Jena'í wichimóbachi piréami wabé chati risúu olárami ju mapujiti we nirú jaré mapu wabé chati olíriami ju echi auché jare. Sinibí nirúlama jaré mapu echirigá chati olíriami níima, chopi si'néami mapu ikí echirigá chati olírasagá auché jaré, ¡abóniko pe minánomí arigá ne wabé simírami kástigo 'yárami níima!
\v 8 Wabé galabé níimili mujé ke akánami niráa níisagá, sikamochi niráa, kasimochi niráa kéremá, ami arigá pe waminánomí ku bitélasa echo'ná ripá riwigachi. Chopi ketasi chirigá galá níimili mujé arigá okuá sikeka, ayénachó okuá roneka, waminá pátami níisa echo'ná ri'lé riáblochi mapo'ná walú rajá. Echijiti a mujé sikala mi chati olárasagá, mujé ronola kéremá, ¡waminá ripuná!
\v 9 Wabé galabé níimili mujé pe bilepi buséami níisagá, ami arigá pe waminánomí ku bitélasa echo'ná ripá riwigachi. Chopi ketasi chírigá galá níimili mujé arigá okuá buseka, waminá pátami níisa echo'ná ri'lé riáblochi mapo'ná walú rajá. Echijiti a mujé busila mi chati olárasagá, ¡waminá machí pa!
\s Echi bo'wá wikáami
\r (Lk. 15:3-7)
\p
\v 10 ¡Galá 'natasi! Ketasi kichisi nibilé je'ná jaré kúuchi, mapujiti Nijeni 'yemi mi ané mapu echi jaré o'wéala Riosi kapitánawala ne galá nisé je'ná jaré kúuchi. A'lí echi jaré Riosi kapitánawala sinibí echo'ná bacháami keni Onó yuwa muchuwi, mapu echo'ná ripá riwigachi atí.
\v 11 Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa, a'lí Nijeni nawali jena'í wichimóbachi mapurigani ku riwisáa, ku'wírama echi jaré mapu ma 'wikáami níili.
\p
\v 12 ¿Churigátamo mayé? A bilé rijói bukélasagá bilé kiento bo'wá, a'lí a bilé bo'wá waminá wikasa, ¿kecha echo'ná kawichí ariwema echi auché jaré kimakoisa makói, miná kimakói, mapuyénasí binói ámiya siméa echi bilé wikáami?
\v 13 Ne bichíwali Nijeni 'yemi mi ané mapu a ku riwisáagá echi bilé mapu wikáami níili, echi rijói waminabi ne wabé simírami kanílama echi bilé bo'wá jiti, ketasi mapurigá binói kanílama echi auché jaré kimakoisa makói miná kimakói jiti mapu ketasi 'wikári.
\v 14 Echirigá achigórigá echi 'yemi Onolá echo'ná ripá riwigachi atíami ketasi nakí mapu nibilé je'ná jaré kúuchi miná 'wikama.
\s Galá ku wikawasi echi auché jaré ritématami
\r (Lk. 17:3)
\p
\v 15 Echijiti a mujé rijimala mi chati ologá sayérasagá, echo'ná binói yuwa simigá, mapurigami oyéraga ra'íchama binói mapalí 'yemi okuánika awínali muchuwi. A'lí a binói galá kilíi siwega kipúsagá, mami galá ku katéwali mujé rijimala yuwa.
\v 16 Chopi siné káachi a binói ketasi nakisáagá ku katiwánala mi yuwa, echalí mi yuwa togá auché bilé rijimala, auché okuá keremá mapurigá suwaba ne galá machirúami níima okuá testigo jiti, bikiyá testigo jiti kéremá.
\v 17 Chopi a echi rijimá ketasi kilí siwega kipúsagá echi auché jaré, echalí galá ku ruyé suwaba ne si'néami echi jaré napawika bichíyami. A'lí a binói ketasi nakisáagá kilí siwega kipúnala si'néami echi auché jaré napawika bichíyami, echalí miná ariwé echi rijimá, mapurigá ke bichíyami niráa, mapurigá wenomí napabúami kéremá.
\p
\v 18 Ne bichíwali 'yemi nimí ané mapu ne si'néami mapu ikí ketasi bichíima mapurigátamo binérabo aboni jena'í wichimóbachi, abóni ketasi ku'wíratami níima echo'ná ripá riwigachi, chopi si'néami mapu ikí galá bichíima mapurigátamo binérabo aboni jena'í wichimóbachi, abóni galá ku'wíratami níima echo'ná ripá riwigachi.
\v 19 Auchecho siné Nijeni 'yemi mi ané mapu a okuá 'yemi jena'í wichimóbachi muchúami sinepi niráa, chopi tánsagá Riosi mapurigá 'yémitamo nakí mapu Riosi 'yemi mi olíima, echalí Riosi, echo'ná ripá riwigachi atíami, ne bichíwali echirigá olama achigórigá mapurigá 'yemi tánali. ¡Echi Walubela Riosi Nijé Onolá!
\v 20 Mapujiti mapo'ná okuá bichíyami napawika muchuwi mapujiti aboni galá tamí bichíi, ayénachó mapo'ná bikiyá napawika muchuwi keremá, echo'ná Nijeni ayénachó nasipa aboni yuwa asimea.
\v 21 A'lí echi Pegro echo'ná Jesusi yuwa nawagá, jeanigá rukueli: Walubela, ¿chu kisabi arigá 'wérali ju mapu nijeni ku wikawama echi keni rijimá mapalí binói abijí waminabi tamí chati ologá sayérasa? ¿Áchani echirigá ku wikáwama kicháosa chokéami?
\v 22 A'lí Jesusi jeaneli: Ketásini chopi mi ané mápumi ku wikawi kichaosa siné, chopi Nijeni mi ané mápumi ku wikawama mapuyénasí kicháosa niráa kicháosa makói chokéami.
\s Echi pioni mapu ketasi nakili ku wikawánala auche jaré
\p
\v 23 Echijiti mapalí Riosi galá nulé echi jaré pagótami, mapuyiri ju bilé rijói walula silíami, echi mapu nipámorúli echi jaré binói piónawala.
\v 24 A'lí mapalí echi walula silíami chótali echirigá nipásiya, echalí bilé rijói echo'ná párami níili mapu makói mili wabé natéami namuti wenomí wikali.
\v 25 Chopi mapalí je'ná rijói ketasi omérali ku natétiya, echalí echi walula silíami nulali ralinéanala echi rijói, binói upila ayénachó, binói kúchuwala ayénachó, suwaba binói níwala ayénachó, mapurigá si'néami aboni wabé nochama mapurigá pioni ne sinibí niráa. A'lí echi silíami echirigá nulali ralinéanala, mapurigá echirigá galá ku natétarami níima suwaba mapu ikí echi rijói wikali.
\v 26 A'lí echi rijói bacháami echi walula silíami yuwa, wéemi raweka, chokoba wilíbali. A'lí waminabi walubela anega jeaneli: ¡Tamí natimá! ¡Pe téeli buwé! ¡Nijé nimí ku natétama ne suwaba!
\v 27 A'lí echi walula silíami wabé natimali echi rijói. A'lí ku su'lánaga, ne suwaba ku wikáwali mapu ikí wikali.
\v 28 Chopi mapalí echi bilé rijói ku simili, binói we yáati riwali auché bilé rijói mapu binói apanérawala níili, echi mapu wikáami níili pe okuáa peso. A'lí kotochí kusébana chapili, jeanigá: ¡Tamí ku nateti mápumi tamí wiké!
\v 29 Echalí echi jubá rijói echo'ná bacháami, wéemi raweka, chokoba wilíbali echi bachá rijói yuwa. A'lí ne wabé risúu anigá jeaneli: ¡Tamí jiti natimaga buwé! Nijeni mi natétama ne suwaba.
\v 30 Chopi echi bachá rijói ketasi nakili. A'lí ku simigá, binói pachá bachali echi jubá rijói echo'ná kumurachi, mapuyénasí ne suwaba ku natétama mapu ikí binói wikali.
\v 31 A'lí echi auché jaré wikabé rijói mapu ayénachó apanérawala níili echi okuá rijói yuwa, aboni ma riwisáa suwaba mapurigá ikili, ne wabé siweli. A'lí biché aboni ku simíbaga ruyeli echi walula silíami suwaba mapurigá ikili.
\v 32 A'lí echi walula silíami bayeli echi rijói. A'lí jeaneli: Mujé chati oláami rijói, nijeni mi ku wikáwali suwaba mapu ikí mujemi tamí wikeli, mapujiti mujé tamí risúu anigá tánali.
\v 33 Wabé galá níimili mujé ayénachó galá natimasa mujé apanérawala, mapurigá nijé ayénachó nimí wabé natimali.
\v 34 Echalí echi walula silíami ne wabé yoga nijali echi rijói echo'ná echi komisario yuwa, mapurigá echo'ná pachá kumurachi bachárami níima mapuyénasí ne suwaba ku natétasa mapu ikí binói wikali.
\v 35 Echalí Jesusi ayénachó jeaneli: Nijé Onolá, echo'ná ripá riwigachi bitéami, echirigá achigórigá olama 'yemi mi yuwa, a 'yémitamo ketasi ku wikawásagá ne sulachí niráa ibili 'yemi ritémawala mapu ikí 'yemi mi chati ologá sayérasa.
\c 19
\s Jesusi jeanigá binérali mapu echi jaré niwíami ketasi risensia ju ku rojuana
\r (Mr. 10:1-12; Lk. 16:18)
\p
\v 1 A'lí mapalí Jesusi sunili je'ná jerigá nawésiya echi pagótami, echalí Binói ku simili echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali jonsa. A'lí Binói ku nawali echo'ná Juréachi anilíwachi kawírali, echo'ná bakochi Joránachi anilíwachi bo'ónala.
\v 2 A'lí ne wikabé pagótami jubáami najátali Jesusi yuwa. A'lí Binói echo'ná galá ku sa'wali si'néami mapu ikí nayúkami níili.
\p
\v 3 Echalí echo'ná Jesusi yuwa sili echi jaré Bariseo anilíwami binériami, echi mapu we wi'nijínalaga jeanigá rukueli: ¿Acha risénsia ju bilé rijói ariwesa kepu upí, chuwé bilé namuti yiri jiti?
\v 4 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: ¿Kechátamo siné 'nánari echo'ná Riosi Ra'íchla oselíwalachi, mapurigá osirúami w mapu ki'yá chokichí mapalí Riosi niwali echi pagótami, mapu Binói niwali bilé rijói, miná bilé mukí yuwa?
\v 5 A'lí Riosi ayénachó jeaneli: Echijiti bilé rijói ariwema binói onolá, binói iyela ayénachó, a'lí echi rijói upema kepu upí. A'lí echalí jonsa okuánika ne bilepi sapá chopi níima.
\v 6 Echirigá aboni ma ketasi okuá niráa ju, chopi birepi sapá ju. Echijiti 'yemi pagótami ketasi ku rojuasi echi jaré mapu Riosi ma napabuli.
\v 7 A'lí aboni jeanigá rukueli: ¿Churékula biché osogá nulali echi Moisesi máputa bilé oselí ku rojuákowami osibóa, a'lí risensia ju ku ariwema.
\v 8 A'lí Jesusi jeaneli: Echi Moisesi 'yemi mi risensia 'yali ku ariwénala 'yemi jubila chopi mapujítitamo wabé biwárami suléami ju; chopi ki'yá chokichí jonsa ketasi echirgá níili.
\v 9 A'lí Nijeni 'yemi mi ané mapuyíripi ariweko binói upila, a'lí auché bilé upesa, échiko wabé chati olá mapurigá bilé si'nú mukí yuwa kochíami. A'lí mapuyíripi upesa echi mukí ariwérami, ayénachó wabé chati olá mapurigá si'nú mukí yuwa kochíami. Chopi mapalí machirúami ju mapu echi mukí kochili si'nú rijói yuwa, echalí risensia ju miná ariwema.
\p
\v 10 A'lí echi jaré mapu Jesusi binérali jeaneli: Echirigá níisagá mapalí bilé rijói upé bilé mukí, ketasi galá níima upesa.
\v 11 A'lí Jesusi jeaneli: Jaré ketasi omero nijéwiya je'ná mapurigátamo anili, chopi mapuyíripi Riosi echirigá binérama, abóni echirigá olama.
\v 12 Mapujiti jaré rijói ketasi jubé chopi mapujiti aboni ketasi nakí jubénala. Auché jaré ketasi jubé mapujiti aboni echirigá niwárami níili auché jaré pagótami jiti. Auché jaré rijói ketasi jubé mapujiti aboni chopi nijéwaga olánali mapurigá Riosi nulé aboni. Ne si'néami mapu ikí omero je'ná jerigá nijéwiya, galá níima aboni echirigá olasa.
\s Jesusi galabéraga aneli echi jaré kúuchi
\r (Mr. 10:13-16; Lk. 18:15-17)
\p
\v 13 Echalí echo'ná Jesusi yuwa pálati jaré kúuchi mapurigá Binói echo'ná moba aboni mo'ólachi nochasa Riosi yuwa ra'íchaga tánama mapurigá Riosi ku'wírama aboni. Chopi echi jaré mapu Jesusi binérali we ra'ámaga aneli echi jaré mapu pali echi kúuchi, mapu aboni ketasi echirigá kumema echi Binói.
\v 14 Chopi Jesusi jeaneli: Ariwesi mapurigá echi jaré kúuchi tamí yuwa simea. A'lí ketasi anesi mapu ketasi risensia ju mapu aboni tamí yuwa simea, mapujiti Riosi galá nulé si'néami echiyiri bichíyami.
\v 15 A'lí Jesusi ma echirigá nochasa aboni, a'lí biché Binói echo'ná jonsa ku simili.
\s Echi rijói wikabé namuti níwami
\r (Mr. 10:17-31; Lk. 18:18-30)
\p
\v 16 A'lí bilé rijói echo'ná Jesusi yuwa nawagá jeaneli: Ne galabé Binériami, ¿piri galabé namuti olámani mapurigá nijeni echijiti sinibí niráa bitélama?
\v 17 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: ¿Churékulami tamí Galabé ané? Mujemi machí mapu chopi Riosi bi'nélipi galabé ju. Chopi ami nakisáagá mápumi sinibí bitélama, ne galá nijewi Riosi nulalila.
\v 18 A'lí echi rijói ku nijéwaga jeaneli: ¿Chu yiri? A'lí Jesusi jeaneli: Ketasi mi'yá auché jaré pagótami. Ketasi si'nú mukí yuwa kochí. Ketasi chigó. Ketasi ikalega ra'ichá.
\v 19 Galá o'wiké kemi onó, echi kemi iyé ayénachó. Ne wabé galé echi auché jaré pagótami echo'ná muripi mujé yuwa piréami, achigórigá mupurigami galé mujé binói niráa.
\v 20 A'lí echi riyói ku nijéwaga jeaneli: Nijeni sinibí suwaba echirigá galá nijéwaga olali, chabé chokichí jonsa mapalini táa níili. ¿Piri namuti abijí 'wérali ju mapurigani olama?
\v 21 A'lí Jesusi jeaneli: Ami nakisáagá mápumi ne galabé níima, ku simigá ralinéami ne suwaba mujé níwala namuti. A'lí 'yami echi natigala echi jaré tisúwati. Echalimi wabé níwami níima echo'ná ripá riwigachi. A'lí wakiná tamí yuwa simí, tamí najató.
\v 22 A'lí echi rijói je'ná jerigá námsa, ne wabé o'móniga ku simiri, mapujiti binói wikabé namuti níwami níili.
\p
\v 23 A'lí biché Jesusi jeaneli echi jaré mapu Binói binérali: ¡Ne bichíwali Nijeni 'yemi mi ané mapu ne wabé nóchali ju mapurigá bilé rijói wikabé namuti níwami galá nijéwaga olama mapurigá Riosi nulá!
\v 24 Nijeni 'yemi mi auchécho ané mapu ketasi 'me nóchali ologá simíramiré bilé walú namuti kameyo anilíwami echo'ná biléana wichá iwárali. Chopi ne wabé simírami nóchali ju mapurigá bilé rijói wikabé namuti níwami galá nijéwaga olama mapurigá Riosi nulá.
\v 25 Echalí echi jaré mapu Jesusi binérali, je'ná jerigá namsa, chopi ne wabé 'náta muchili. A'lí aboni jeanigá rukueli: ¿Chigá biché galá ku'wílatami níima?
\v 26 A'lí Jesusi galá 'néniga echi jaré aboni, echalí Binói jeaneli: Echi jaré pagótami jena'í wichimóbachi piréami ketasi omero ku'wíriya echi auché jaré wabé níwami pagótami mapurigá aboni galá nijéwaga olama mapurigá Riosi nulé aboni olánala. Chopi Riosi Binói ne wabé simírami omérami ju ku'wíriya echi jaré wabé níwami pagótami mapurigá aboni galá omérama echirigá olayá, mapujiti Riosi ne suwaba namuti galá omérami ju.
\p
\v 27 A'lí echi Pegro ku nijéwaga jeaneli: Binériami, tamujeta ne suwába ariweli. A'lí bicheta mi yuwa najátali. ¿Pírita níwabo waminana rawé?
\v 28 A'lí Jesusi jeaneli: Ne bichíwali Nijé 'yemi nimí ané mapu Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa. A'lí waminana rawé mapalí ne suwaba namuti ku bukulíwami niwárami níima, mapalí Nijeni asibama echo'ná Nijé níwala walubela ripabé asibálawachi, echalí 'yémitamo ayénachó muchíbabo echo'na makói miná okuá ripabé muchíbawachi mapurigátamo justicia olabo echi jaré makói miná okuá rojáami echi jaré Isaeli anilíwami pagótami.
\v 29 Echalí Jesusi ayénachó jeaneli: Jaré mapu tamí bichíiko, arigá ariweli kepu kalí mapujiti aboni wabé tamí galeli. Auché jaré ariweli kepu ritémawa mapujiti aboni wabé tamí galeli. Auché jaré echijiti ariweli kepu 'wénawa ayénachó. Auché jaré echijiti ariwéli kepu jubí ayénachó. Auché jaré echijiti ariweli kepu kúchuwa ayénachó. Auché jaré echijiti ariweli kepu kawíwala ayénachó. Echalí Jesusi ayénachó waminabi jeaneli: Mapuyíripi echirigá olako mapujiti binói tamí wabé galé, échiko ku narema bilé kiento chokéami niráa suwaba, ayénachó échiko 'yárami níima mapurigá binói ne sinibí niráa bitélama.
\v 30 Chopi wikabé mapu jipi rawé ne bachá o'wéala juko, abóniko ne jubá tabéala níima echalí rawé. A'lí biché wikabé mapu jipi rawé ne jubá tabéala juko, abóniko ne bachá o'wéala níima echalí rawé.
\c 20
\s Jesusi binérali jaré rijói nóchami jiti rugá
\p
\v 1 A'lí Jesusi ayénachó jeaneli: Mapalí Riosi galá nulé echi pagótami, mapuyiri ju mapalí bilé rijói uva icháami siné rawé bi'yá simili jaré nóchami ásiya mapurigá aboni nocháma echi uva anilíwami rakala napabuya, echo'ná mapo'ná ichirúami níili wikabé echi jaré uva anilíwami rakéami namuti.
\v 2 Echalí echi rijói ma katéwaga aboni yuwa makói peso natétama ruyesa siné rawé, a'lí júuli nochánala echo'ná binói kawíwalachi.
\v 3 A'lí ma ratabáachi echi rijói ku simigá riwali auché jaré echo'ná walúlachi nasípasí ke nóchaga, wepi muchúami.
\v 4 A'lí jeaneli: Ayénachó simíbaga nochábasi 'yemi echo'ná nijé kawíwalachi mapo'ná wáami ju echi uva anilíwami rakala. A'lí nijeni 'yemi mi galá natétama. A'lí aboni ayénachó nochábiya simíbali.
\v 5 A'lí echi rijói auchecho ku simili ne nasipa rawé, ayénachó auchecho ku simili ma kisúwachi, a'lí echalí achigórigá auché jaré nuleli nochánala.
\v 6 A'lí pe alíwachi ke 'me ayó ku buyáachi echi jaré nóchami echi rijói ayénachó riwali auché jaré ketasi nóchaga muchúami. A'lí jeaneli: ¿Churékulátamo wepi muchuwi ke nóchaga, bi'yá jonsa?
\v 7 A'lí aboni jeaneli: Jena'ita muchuwi mapujiti ke wesi tamujé tamí nuleli nochánala. A'lí echi rijói jeaneli: Ayénachó nochábiya simíbaga 'yemi echo'ná nijé kawíwalachi, a'lí bichétamo galá natétarami níibo.
\p
\v 8 A'lí echalí ma alíwachi echi rijói uva níwami jeaneli echi bilé nuláami binói yuwa nóchami: Ku bayegá echi jaré nóchami, ma nateti echi nóchala. Ne bachá nateti echi jaré mapu ne jubá chótali nochasia. A'lí ne jubá nateti echi jaré mapu ne bachá chótali nochasia.
\v 9 A'lí ma sisáa echi jaré mapu ma alíwachi chótali, mapalí ke 'me ayó buyama riwéali echi nóchami, a'lí ibili niráa makói peso natétalati.
\v 10 A'lí ayénachó sisáa echi jaré mapu ne bachá chótali nochásia, a'lí aboni mayeli mapu pe waminabi wikabé simírami natétarami níima riwéali. Chopi aboni ayénachó ibili niráa chopi makói peso natétalati.
\v 11 A'lí chapigá echi natétala aboni sayériga ra'íchali echi rijói uva icháami,
\v 12 jeanigá: Je'ná jaré mapu ne jubá chótali, chopi pe téeli nóchali, a'lí bichemi achigórigá natétali mapurigami tamujé tamí natétali. Chopi tamujé, bi'yá jonsa, echalí wabé ratáachi ayénachó, ne alíwachi yénasí, ne wabé simírami nóchali.
\v 13 A'lí echi rijói uva icháami ku nijéwaga jeaneli bilé aboni: Apanero, nijeni ketasi mi 'yékaka olá. Mujemi aligá tamí aneli mápumi nochama riwéali makói peso niráa siné rawé.
\v 14 Chapigá mujé níwala, ku simigá. Chopi nijeni natétanali je'ná mapu pe téeli nóchali achigórigá mapurigá nijeni mi natétali.
\v 15 Nijé chopi binói risénsia ju mapurigá nijeni olama mapurigá nijé binói nakí, echi nijé níwala wenomí jiti. ¡Ketasi galá ju mapu mujé korúkami níima, chopi mapujiti nijé binói galabé oláami ju!
\v 16 A'lí biché Jesusi ayénachó jeaneli: Echirigá níima mapu echi jaré mapu jipi rawé ne bachá o'wéala juko, abóniko ne jubá tabéala níima echalí rawé, mapujiti ne wikabé bayérami ju, chopi pée okuáa chapirúami ju.
\s Jesusi auchecho siné bachá niráa nawésali mapurigá Binói mi'lirúami níima riwéali
\r (Mr. 10:32-34; Lk. 18:31-34)
\p
\v 17 A'lí mapalí Jesusi moyénaga inárali echo'ná Jerusalémachi simiyá, echalí echo'ná buwichí Binói waná bayéraga echi jaré makói miná okuá mapu Binói binérali, a'lí jeaneli:
\v 18 Tamí galá kipusi. Riosi tamí wilali mapurigá Ku'wíriami niráa. Chopi mata moyena echo'ná Jerusalémachi simiba. Echo'ná Nijeni echi jaré o'wéala sacerdote, echi jaré nulalíwami binériami 'yárami níimani. A'lí aboni we tamí wi'nijiga mi'linálama.
\v 19 A'lí echo'ná isena pagótamichi nijírami níimani, mapurigá aboni tamí mi'limea. A'lí aboni we tamí tiníchama, ayénachó tamí ne wabé wipisoma, a'lí aboni tamí michóniga mi'limea echo'ná kúrsichi. Chopi bikiyá chi'rigá, auchécho ku owínamani.
\s Echi Sibireo upila tánali Jesusi
\r (Mr. 10:35-45)
\p
\v 20 A'lí echo'ná Jesusi yuwa nawali echi Sibireo kúchuwala iyela, echi okuá binói kúchuwala yuwa. A'lí echo'ná Jesusi yuwa bacháami wéemi raweka chokoba wilíbali. A'lí wabé Walubela anega tánali mapurigá bilé namuti olárami níima.
\v 21 Echalí Jesusi jeanigá rukueli: ¿Churigami nakí mapurigá Nijé nimí olíima? A'lí echi mukí jeaneli: Tamí 'ya mapurigá je'ná okuá nijé kúchuwala mi yuwa mulubé a'nagupi muchíbama mapurigá pe kuchípala nuláami niráa, echalí mapalí Mujemi ne Walubela niráa nulama. Tamí risensia 'ya mapurigá bilé echo'ná watonachi asimea, ayénachó mapurigá echi auché bilé echo'ná o'winachi asimea.
\v 22 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: 'Yémitamo tarapé machí mapu píritamo tamí tani. ¿Áchatamo anáchaga omérabo mapurigá Nijeni anachama mapalini wabé simírami risúu olárami níima? ¿Áchatamo anáchaga omérabo mapurigá Nijeni anachama mapalini mi'lirúami níima? A'lí aboni jeaneli: Ayénata omérabo.
\v 23 A'lí Jesusi jeaneli: Ne bichíwali arigá 'wérali ju mapu 'yémitamo achigórigá anachabo mapurigá Nijeni anachama. Ayénachó 'wérali ju mapurigátamo ko'wirúami níibo, achigorigá mapurigá Nijé Binói mi'lirúami níima. Chopi Nijé ketasi risensia ju mápuni 'yemi mi 'yama máputamo muchibo echo'ná keni watonachi, echo'ná keni o'winachi kéremá. Chopi risensia ju mapu echo'ná muchima echi jaré mapu Keni Onó, aboni jiti echo'ná a'láraga 'yánali mapu echo'ná muchima.
\p
\v 24 A'lí mapalí echi auché jaré makói binéami je'ná jerigá námali, echalí aboni ne wabé na'áwali echi okuá najirémami sayéraga.
\v 25 A'lí Jesusi bayegá si'néami echi jaré aboni, a'lí jeaneli: 'Yémitamo galá machí mapu echi jaré isena pagótami o'wéalawala ne wabé 'wérali nulé echi jaré isena pagótami. Ayénachótamo machí mapu echi jaré aboni silínawala ne wabé 'wérali olá aboni yuwa.
\v 26 Chopi 'yemi yuwa ketasi echirigá níima, mapujiti mapuyíripi 'yemi nakisáagá mapu ne walula níima si'néami echi auché jaré 'yemi yuwa, échiko mapurigá si'néami 'yemi piónawala nílaga.
\v 27 Ayénachó echi mapu ne bi'neli ne walula níilanaliko si'néami echi auché jaré 'yemi yuwa, échiko wepi nigúurami nílaga, echi auché jaré 'yemi yuwa.
\v 28 Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa. Nijeni ketasi nawali chopi mapurigani ku'wíratami níima. Chopi Nijeni ku'wírimiya nawali echi auché jaré pagótami. Ayénachó mukumea nawálini, mapurigani mukumea echi auché jaré pagótami chati olarila jiti, mapurigani echirigá ku natétama wikabé pagótami chati olalila jiti.
\s Jesusi ku sa'wali okuá rijói mapu ke machíliami níili
\r (Mr. 10:46-52; Lk. 18:35-43)
\p
\v 29 A'lí mapalí aboni ku simíbali echo'ná Jerikochi anilíwachi walúlachi jonsa, echalí ne wikabé pagótami jubáami najátali Jesusi yuwa.
\v 30 A'lí echo'ná mulubé buwichí muchili okuá rijói ke machíliami. A'lí mapalí aboni mayeli mapu echi Jesusi echo'ná simíraga inárali, echalí aboni o'weli ra'íchaga jeaneli: Walubela Rabiri Ranala, ¡tamujé tamí natimá!
\v 31 A'lí echi auché jaré pagótami ra'ámaga aneli mapu ketasi echirigá o'weli ra'ichama. Chopi aboni waminabi wabé o'weli ra'íchaga jeanili: ¡Mujé Walubela Rabiri Ranala, tamujé tamí wabé natimá!
\v 32 Echalí Jesusi echo'ná wiríbaga, bayegá echi okuá ke 'machíliami, a'lí jeanigá rukueli: ¿Churigátamo nakí mapurigani 'yemi mi olíima?
\v 33 A'lí aboni jeaneli: ¡Walubela, tamujeta wabé nakí mapurigata ku machíliami niwárami níibo!
\v 34 A'lí Jesusi wabé natimaga nocháli aboni busílachi. Echalí we yáati aboni galá ku machíliami níili. A'lí aboni ayénachó jubáami najátaga simíbali Jesusi yuwa.
\c 21
\s Jesusi nawali echo'ná Jerusalémachi
\r (Mr. 11:1-11; Lk. 19:28-40; Jn. 12:12-19)
\p
\v 1 A'lí mapalí echi wikabé pagótami mulubéanali echo'ná Jerusalémachi, mapalí aboni sili echo'ná Betajechi anilíwachi, mapo'ná mulipi ju echo'ná ripá rabó Olíbachi anilíwachi, echalí Jesusi okuá júuli echi jaré mapu Binói binérali.
\v 2 A'lí Binói jeaneli: Miná bacháami, echo'ná rijówachi simíbaga. Echo'ná 'yémitamo we yáa riwiboa bilé bulito ranéami, wíira chukúami. Ayénachótamo riwiboa echi bulito ranala, ma walú. ¡Ku botánaga, wakiná tosí okuánika!
\v 3 A'lí a jaré echo'ná muchúami ketasi nakisáagá, echalí 'yémitamo jeanebo: Echi Walubela Jesusi wabé newalé je'ná bulito. A'lí aboni we yáa nijima.
\v 4 A'lí suwaba je'ná jerigá ne bichíwali ikili mapurigá echi walula Riosi jiti nawésami bachá niráa anili mapu ikimea riwéali, mapurigá je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala osilíwalachi:
\q
\v 5 Jeanesi echo'ná Jerusalémachi piréami pagótami:
\q ¡Galá 'nigá muchisi! Echi 'yemi Walubélawala 'yemi mi yuwa nawama,
\q echi mapu ketásirapé chibisíami níima.
\q Echi Binói we asema bilé bulito, echi mapu auché bilé galá binéami bulito ranala níima.
\p
\v 6 A'lí echi okuá binéami echo'ná simasa olali mapurigá Jesusi nuleli.
\v 7 A'lí aboni echo'ná pali echi bulito mukila, echi ranala ayénachó. Echalí aboni galá pérali echi bulito, aboni kimala jiti. Echalí Jesusi galá aseli echi bulito ranala ma walú.
\v 8 A'lí echi jaré wikabé pagótami pérsali aboni kimala echo'ná buwichí mapo'ná Jesusi simírama riwéali. Ayénachó jaré aboni echi chaliwá sawéami ripúnaga, ayénachó echo'ná buwichí pérsali.
\v 9 Echalí echi jaré wikabé pagótami mapu bacháami sírali, ayénachó echi auché jaré wikabé mapu jubáami sírali, si'néami o'weli ra'íchaga jeaneli: ¡Tamujeta nakí mapu Riosi mi ku'wírama, Mujé mápumi Rabiri Ranala ju. Echi Walubela Riosi mapu mi júuli jena'í wichimóbachi, Binói mi we galá 'ya suwaba echi wabé galabéala. ¡Tamujeta nakí mapu echi Ripá Riwigachi Atíami Riosi mi galá ku'wírama!
\p
\v 10 Echalí mapalí Jesusi ma nawali echo'ná Jerusalémachi, ne si'néami echo'ná walúlachi piréami ne wabé cha'igá napawika, buchuwí anigá ra'íchali. Ayénachó a'nagupi jeanigá rukueli: ¿Chigá ju je'ná rijói?
\v 11 A'lí echi jaré pagótami Jesusi yuwa 'yénami ku nijéwaga jeaneli: ¡Je'ná ju echi Jesusi, echo'ná Nasarétachi, echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali bitéami, echi mapu walubela Riosi jiti nawésami ju!
\s Jesusi ku machí a'wali echi jaré ralinéami echo'ná Riosi ri'obáwalachi jonsa
\r (Mr. 11:15-19; Lk. 19:45-48; Jn. 2:13-22)
\p
\v 12 Echalí Jesusi bakili echo'ná walubé ri'obachi, Riosi ri'obáwalachi. A'lí Binói ku machí a'wali echo'ná jonsa si'néami echi jaré pagótami mapu echo'ná pachá ralinéaga nóchami níili, ayénachó machí a'wali si'néami echi auché jaré echo'ná raláami. A'lí Binói miná na'mínali echi jaré jubechi mapo'ná auché jaré wenomí nakulíwiya muchili. Ayénachó na'mínali echi jubechi mapo'ná auché jaré echi makawi ralinea muchili.
\v 13 Echalí Jesusi jeaneli: Echo'ná Riosi Ra'ichala oseríwarachi je'ná jerigá osirúami ju: Nijé kalíla, Riosi yuwa ra'ichálawami kalí anérami níima. Chopi 'yémitamo ma niwali Riosi kalila mapurigá echi jaré chigórami risochíwala niráa.
\p
\v 14 A'lí echo'ná walubé ri'obachi machímana Jesusi yuwa sili jaré ke 'machíliami, auché jaré ke a'káanami ayénachó. Echalí Jesusi galá ku sa'wali si'néami aboni.
\v 15 Chopi echi jaré o'wéala sacerdote, ayénachó echi auché jaré nulalíwami binériami ne wabé na'áwali mapalí aboni riwali echi Jesusi wikabé namuti wabé omériga oláachi, mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá. Ayénachó aboni na'áwali mapalí aboni námali echi jaré kúruwi echo'ná ri'obachi jeaníami: ¡Tamujé tamí ku'wiro, Mujé Rabiri Ranala!
\v 16 Echalí aboni jeaneli echi Jesusi: ¿Kéchami nami mapurigá je'ná jaré kúruwi aní? A'lí Jesusi jeanili: Ayena. ¿Kéchatamo siné 'nénali 'yemi mapurigá je'ná jerigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi:
\q Echi jaré kúuchi mi walubélaga anema, echi auché jaré kúuchi chi'íami ayénachó?
\p
\v 17 A'lí Jesusi ma ariwesa aboni, echalí Binói ku simili echo'ná walúlachi jonsa. A'lí echo'ná Betániachi anilíwachi simigá, echo'ná chi'lébali.
\s Jesusi yóniga aneli bilé chuná
\r (Mr. 11:12-14, 20-26)
\p
\v 18 A'lí ba'alínala rawé bi'yá mapalí Jesusi echo'ná buwichí inárali, echo'ná walúlachi ku simiyá, echalí Binói ne wabé 'locheli.
\v 19 A'lí Binói riwali bilé chuná echo'ná mulípi buwichí wilíami. Chopi ma nawagá echo'ná chunárali, ketási riwali rakala, chopi wabé nirúuli sawala. A'lí Jesusi ra'íchaga jeaneli echi chuná: ¡Ke siné waminabi raké mujé chuná! A'lí echi chuná we yáati waminá wakicheli.
\v 20 A'lí mapalí echi jaré binéami je'ná jerigá riwali, echalí aboni chopi wabé 'nigá jali. A'lí jeanili: ¿Churigá echirigá wabé yáati káraga wakicheli echi chuná?
\v 21 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Ne bichíwali Nijeni 'yemi mi ané mapu átamo ne sinibí ne galá bichíisagá, echalí 'yémitamo ketasi chopi je'ná jerigá olabo mapurigá Nijeni olali je'ná chuná yuwa, chopi átamo ayénachó jeanésagá je'ná ripá rabó: ¡Echomí! ¡Echo'ná walú ba'wírali simigá! Echalí ne bichíwali echirigá olárami níima.
\v 22 A'lí mapu chubiyíritamo tásagá mapalítamo Riosi yuwa tániga ra'ichabo, echirigátamo ne bichíwali narepo, átamo ne galá bichíisagá.
\s Jesusi sinibí olali mapurigá Walubela niráa
\r (Mr. 11:27-33; Lk. 20:1-8)
\p
\v 23 A'lí mapalí Jesusi ku nawali echo'ná walubé Juríosi ri'obáwalachi echalí Binói binérali echi pagótami. A'lí Binói yuwa sili echi jaré o'wéala sacerdote, echi jaré o'wéala ochérami pagótami o'wéalawala ayénachó. A'lí aboni jeanigá rukueli: ¿Churigami echirigá wabé omériga olá je'ná jeyiri namuti? ¿Chigami risensia 'yali mapurigami je'ná jerigá olama?
\v 24 Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Nijeni ayénachó 'yemi mi sinepi rukuema. A'lí átamo tamí ku nijéwasagá, echalí Nijeni ayénachó 'yemi mi anema chigá tamí risensia 'yali mapurigá Nijeni wabé omériga olama je'ná jeyiri namuti.
\v 25 ¿Acha Riosi ripá riwigachi atíami nureli echi Juani pagónala echi pagótami? ¿Acha auché jaré pagótami echirigá nuleli kéremá? Echalí aboni kilí niráa a'nagupi ra'íchaga jeanili: A tamujé jeanisáagá: Echi Riosi ripá riwigachi atíami echirigá nuleli olánala, echalí Binói tamujé tamí je'ná jerigá rukuema: ¿Churékula bichétamo ketasi bichíili mapurigá echi Juani tamí jiti nawésali?
\v 26 A'lí ata jeanisáagá: Jaré pagótami nuleli echi Juani pagónala echi pagótami, a'lí bicheta wabé majá echi pagótami jiti, mapujiti si'néami pagótami galá bichíili mapu echi Juani, walula Riosi jiti nawésami níili.
\v 27 A'lí aboni ku nijéwaga jeaneli: Ketásita machí chigá nuleli echi Juani pagónala echi pagótami. A'lí Jesusi ayénachó jeaneli: Nijeni ketasi cho 'yemi mi anema chigá tamí risensia 'yali mapurigani je'ná jerigá olama.
\s Bilé rijói okuá kúruwi kúchali
\p
\v 28 A'lí Jesusi waminabi jeaneli: ¿Churigátamo mayé? Bilé rijói okuá kúruwi kúchali. A'lí echi rijói echo'ná echi bachá wilíami yuwa nawagá jeaneli: Keni raná, jipi simigá nochá echo'ná nijé kawíwalachi mapo'ná echi uva anilíwami ichirúami ju.
\v 29 A'lí echi towí ku nijéwaga jeaneli: ¡Ketásini nakí! Chopi pe wilibeko galá ku 'nátaga, arigá simili nochánala.
\v 30 A'lí echi rijói echi auché bilé towí yuwa nawagá achigórigá aneli. Echalí echi jubá wilíami towí jeaneli: Galá ju keni onó, nijeni ayena simea nochámiya; chopi binói arigá ketasi simili.
\v 31 A'lí Jesusi jeanigá rukueli: ¿Chuyiri echi okuá galá nijéwaga olali mapurigá kepu onó nuleli? A'lí aboni ku nijéwaga jeaneli: Echi bachá wilíami chopi echirigá olali. A'lí Jesusi jeaneli: Ne bichíwali 'yemi nimí ané mapu echi jaré chati oláami wenomí napabúami, echi jaré wabé chati oláami muguí ayénachó ne bachá wabé o'móniga ku ro'wiga Riosi yuwa, galabé olama mapurigá Riosi nulá, mapalí 'yémitamo ketasi cho echirigá olabo.
\v 32 Mapujiti echi Juani chabénala wabé galabé ologá nawali 'yemi yuwa, chópitamo ketasi bichíili. A'lí echi jaré chati oláami wenomí napabúami galá bichíili mapurigá Juani nawésali, echi jaré wabé chati oláami muguí ayénachó. A'lí 'yémitamo je'ná jerigá galá riwisáa arigá ketasi ku ro'wili Riosi yuwa, nirapétamo bichíili.
\s Echi jaré chati oláami nóchami
\r (Mr. 12:1-12; Lk. 20:9-19)
\p
\v 33 Ayénachó Jesusi jeaneli: Galá kipusi mapurigani auchecho siné irétaga ra'ichama: Bilé rijói onorúami echo'ná biléana kawichí ichali wikabé uva aniliwami rakéami namuti. A'lí echi rijói ne galá 'yérali echo'ná kawírali. Echalí galá joka, echo'ná niwáli mapo'ná kaminama echi uva rakala, mapurigá machí pama echi uva ba'wila. Ayénachó echo'ná pe ripabé kalirali mapurigá echo'ná jonsa galá omérama 'néniya suwaba echo'ná ichirúami. A'lí echi rijói suwaba tanéwaga 'yali auché jaré nóchami. Echalí binói auché biléana kawichí ne wabé mikabé simili.
\v 34 A'lí pe kinana mapalí ma sébali echi uva rakala ripunálawachi, echalí echi uva níwami rijói jaré pioni júuli echo'ná echi jaré nóchami yuwa mapurigá aboni narema binói níwala uva rakala.
\v 35 Chopi echi jaré nóchami echo'ná tibúami chapili echi auché jaré pioni. A'lí bilé we chi'wali, auché bilé arigá mi'yali, auché bilé riteti basibuli.
\v 36 A'lí echi rijói waminabi wikabé auché jaré pioni júuli. Chopi echi jaré nóchami achigórigá olali aboni yuwa.
\v 37 A'lí ne jubáami echi rijói júuli bilepi kepu raná, mapujiti jeanili: Aboni galá o'wikémiré je'ná nijé ranála.
\v 38 Chopi echi jaré chati oláami nóchami ma riwisáa echi rijói ranala, a'lí a'nagupi jeaneli: Je'ná ju echi mapu ne suwaba níwami níima. ¡Kiná simasi, chapigá mi'liboa, a'lí bicheta chapiboa binói níwala kawí!
\v 39 A'lí aboni ma chapigá, miná machí paka echo'ná kawírali jonsa, arigá mi'yali.
\p
\v 40 Echalí Jesusi jeanigá rukueli: Mapalí ma ku nawasa echi wikabé uva níwami, ¿churigá kastigo 'yama echi jaré chati oláami nóchami?
\v 41 A'lí aboni ku nijéwaga jeaneli: ¡Échiko suwaba suwábama echi jaré chati oláami nóchami! Echalí tanéwaga 'yama binói níwala kawí auché jaré nóchami. A'lí aboni galá nijima echi binói níwala raká mapalí ma wáami ju.
\v 42 Echalí Jesusi jeanigá rukueli: ¿Kéchatamo siné 'nénali mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi mapurigá tamí jiti rugá, je'ná jerigá osirúami ju?
\q Echi rité mapu echi jaré kalí niwáami miná chakena pali, mapurigá ketasi galabé niráa,
\q je'ná rité echo'ná sitochi,
\q ma bachá niráa achárami ju.
\q Echi Walubela Riosi je'ná jerigá olali.
\q Tamujeta ne galá machí mapurigá Binói echirigá ne wabé jiwériga olali,
\q mapurigá ke wesi auché jaré omero olayá.
\m
\v 43 A'lí Jesusi waminabi jeaneli: Echijiti Nijeni 'yemi mi ané mapu Riosi ketasi waminabi galá nulema 'yemi pagótami, chopi Binói nulema auché jaré isena pagótami mapu galá nijéwaga ologá pirélama mapurigá Riosi nulema aboni.
\v 44 A'lí mapuyíripi echo'ná moba je'ná Ritérali wichisáagá, échiko arigá nosobúrami niráa níima. A'lí mapuyíripi echo'ná binói móbachi wichisáagá je'ná Rité, échiko we kúuchi mojonárami niráa níima.
\p
\v 45 A'lí mapalí echi jaré o'wéala sacerdote, ayénachó echi jaré o'wéala Bariseo anilíwami binériami galá kipuli mapurigá Jesusi irétaga binérali, echalí aboni machili mapu Binói, aboni jiti rugá ra'íchali.
\v 46 A'lí aboni wabé chapináali echi Binói, chopi aboni arigá wabé majali echi auché jaré pagótami, mapujiti echi pagótami mayeli mapurigá Jesusi ne bichíwali walubela Riosi jiti nawésami níili.
\c 22
\s Jesusi binera echi niwíami jiti rugá
\p
\v 1 A'lí Jesusi auchecho siné irétaga ra'íchaga jeaneli:
\v 2 Mapalí Riosi galá nulé echi pagótami, mapuyiri ju mapalí bilé walula silíami walú omáwali mapalí binói nolá we niwili.
\v 3 Echalí echi walula silíami júuli jaré binói piónawala we yáati bayénala echi jaré mapu ma bayérami níili, mapurigá aboni ma siméa echo'ná omowálawachi. Chopi echi jaré mapu echirigá bayérami níili, ketasi nakili simánala.
\v 4 A'lí echi walula silíami auché jaré jeanigá júuli: Jeanébasi echi jaré mapu bachá bayérami níili: Mani a'lárali echi ko'wáwami. Mani ko'yali nijé bukula bóisi, echi jaré wáasi sabéami ayénachó. Suwaba ma galá kariwérami ju. ¡Ma simasi echo'ná omowálawachi!
\v 5 Chopi aboni ketasi chirigá nijéwaga, auché jaréana simíbali. Bilé echo'ná binói níwala ichílachi simili. Auché bilé echo'ná binói níwala nóchalachi simili.
\v 6 Auché jaré chapigá echi walula silíami piónawala wabé chibi ologá, miná ko'yali.
\v 7 A'lí echi walula silíami je'ná jerigá námiga wabé yónari. A'lí júuli binói sontársawala ko'wínala echi jaré jobátami rijói. A'lí miná ikósali aboni walúlawalachi.
\v 8 Echalí echi walula silíami jeaneli echi jaré binói piónawala: Ma ne bichíwali galá a'láratami ju mapurigá omoáwaga niwima nijé nolá, chopi echi jaré mapu bayérami níili ketasi nakili simánala. Ne si'néami aboni echirigá chati oláami níili.
\v 9 Ayénachó jeaneli: Echo'ná suníami buwichí simíbaga mapo'ná echi jaré pagótami 'yena. Wakiná omowálawachi bayesi si'néami mapu ikítamo ritiwá.
\v 10 A'lí echi jaré piónatami echo'ná wikanáami buwichí simíbaga, galá napabuli si'néami echi jaré pagótami mapu ikí aboni riwali. A'lí jaré chati oláami níili, chopi auché jaré galabé oláami níili. A'lí echo'ná omowálawachi ne sébali buchili echi wikabé pagótami mapu echirigá bayérami níili.
\p
\v 11 Echalí echi walula silíami echo'ná pachá 'némiya bakili echi jaré mapu echo'ná bayérami níili. Chopi binói echo'ná riwali bilé rijói mapu ketasi napachátarami níili mapurigá echi walula ma 'yali napachánala ibili niráa mapu ikí echo'ná bayérami níili.
\v 12 Echalí echi walula silíami jeaneli: Amígo, ¿churigami bakili jena'ibi, mapujitimi ketasi napachátarami ju mapurigá 'wérali ju napachasa mapalimi simea jena'í niwíkawachi? Chopi echi rijói ketásirapé namuti omérali ku nijéwaga ra'icha.
\v 13 Echalí echi walula silíami jeaneli echi jaré binói piónawala: ¡Chapigá bulesi echi rijói ronólachi, binói sikálachi ayénachó! ¡Miná machí rokowárali pasi! Echo'ná rokowárali echi rijói ne sinibí niráa wabé nalama, ayénachó binói ne wabé ki'lákama binói ramilá, mapujiti binói wabé risúu olárami níima.
\v 14 Mapujiti wikabé pagótami bayérami ju, chopi pe okuáa narétami ju.
\s ¿Acha risensia ju máputa wenomí 'yabo echi silíami?
\r (Mr. 12:13-17; Lk. 20:20-26)
\p
\v 15 Echalí echi jaré Bariseo anilíwami binériami ku simíbali. A'lí aboni a'nagupi ra'íchaga we 'nátali mapu churigá aboni rukuema riwéali echi Jesusi. A'lí aboni chopi nakili mapu echi Jesusi ku nijéwaga ra'ichama, echi nulalíwami sayéraga, mapurigá aboni echijiti galá omérama wi'nijiya Binói Jesusi.
\v 16 Echalí echi jaré Bariseo júuli auché jaré mapu aboni binérali, ayénachó auché jaré mapu Erorsi amígowala níili, mapurigá si'néami aboni ra'ichama Jesusi yuwa. A'lí si'néami aboni Jesusi yuwa ra'íchaga jeaneli: Binériami, tamujeta galá machí mápumi chopi ra'icha echi ne bichíwali, ayénachó mápumi ne bichíwali binera mapu echi pagótami chopi galá bichíiga olama mapurigá Riosi nulé aboni. Mujemi ke bilé wesi majawá, chópimi galabé olá echi jaré tabéala yuwa, achigórigá mapurigami olá echi auché jaré o'wéala yuwa.
\v 17 A'lí aboni waminabi jeaneli: Tamujé tamí ku nijewi, ¿churigá mi mayé? ¿Acha risensia ju máputa wenomí 'yabo echi walula silíami Sesara anilíwami? ¿Kéchata 'yabo kéremá?
\v 18 Chopi Jesusi galá machili mapurigá aboni wabé 'yéka ra'íchali. Echijiti Binói jeanigá rukueli: ¿Churékulátamo nakí mapurigani sayéraga ra'ichama echi walula Sésara? 'Yémitamo ne wabé 'yekami ju.
\v 19 Echalí Jesusi ayénachó jeaneli: Tamí 'nérasi echi wenomí, echi walula natétuami. A'lí aboni 'yali bilé namuti wenomí mapurigá aboni natétaga olali echi walula silíami.
\v 20 A'lí Jesusi jeanigá rukueli: ¿Chigá ju je'ná mapu jena'í wenomírali atí? ¿Chigá riwalá ju jena'í osirúami?
\v 21 A'lí aboni jeaneli: Echi walula Sésara níwala ju suwaba. A'lí Jesusi jeaneli: Echijiti galá natétasi echi Sésara echi mapu echi Sésara níwala ju. Chopi 'yasi Riosi suwaba mapu Riosi níwala ju.
\v 22 A'lí je'ná jerigá námiga, aboni chopi wabé 'nátaga muchili. A'lí aboni ma ariwesa ku simíbali.
\s Echi jaré suwíami arigá ku o'wínama
\r (Mr. 12:18-27; Lk. 20:27-40)
\p
\v 23 Echalí rawé echo'ná Jesusi yuwa sili echi jaré Saruseo anilíwami. Aboni we bichíi mapu echi jaré mapu ma suwíami ju ketasi ku o'wínama. Echalí aboni rukueli,
\v 24 jeanigá: Binériami, echi ki'yá bitéami Moisesi tamujé tamí osogá nuleli mapu a bilé rijói ke cho kúchuwaga mukusáa, chopi ariwesa binói upila, mapu echalí arigá 'wérali ju mapu echi mukúami rijói rijimala upema echi mukí kunámami, mapurigá jaré kúchalama. A'lí echi jaré kúcharami mapurigá echi mukúami rijimala kúchawala níima.
\v 25 A'lí aboni waminabi jeaneli: Jena'í tamujé yuwa piréali kichao rijói najirémami niili. A'lí echi bachirúami ne bachá upeli, chopi tarapé cho kúcharasa mukuli. Echirigá binói ariweli binói upila mapurigá echi bonirúami echirigá upema.
\v 26 A'lí echirigá achigórigá ikili echi osá wilíami bonirúami, echi baisá wilíami bonirúami ayénachó, waminá echi kicháosa wilíami bonirúami yénasí. Ibili niráa echi jaré kichao najirémami echirigá upeli echi mukí.
\v 27 A'lí ne jubá ayénachó mukuli echi mukí.
\v 28 A'lí echi jaré Sarukeo anilíwami rijói jeaneli: Echalí mapalí echi jaré ma suwíami ku o'wínamiré, ¿chu yiri 'nalina upila níima echi mukí? Mapujiti si'néami echi jaré kichao najirémami ibili niráa upeli.
\p
\v 29 Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: 'Yémitamo wabé 'yékarami ju mapujítitamo ketasi galá machí mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi, nirapétamo machí mapurigá Riosi suwaba omériami ju.
\v 30 A'lí Jesusi waminabi jeaneli: Mapalí echi jaré ma suwíami ku o'wínama, echalí aboni tarapé wesi jubema, nirapé wesi kunema. Chopi mapurigá echo'ná ripá riwigachi muchúami Riosi kapitánawala níima.
\v 31 Echalí Jesusi ayénachó jeaneli: ¡Echi jaré ma suwíami ne bichíwali ku o'wínama! Ayénachó 'yémitamo siné káachi ma wisabé 'nénali mapurigá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi mapurigá Riosi Binói jeanigá ra'íchali:
\v 32 Nijeni ju echi Walubela Riosi. Echirigá Nijeni abijí ju echi ki'yá bitéami Abrami Riósawala, ayénachó Nijeni abijí ju echi ki'yá bitéami Isaka Riósawala, ayénachó Nijeni abijí ju echi ki'yá bitéami Jakobo Riósawala, mapujiti aboni abijí piré tamí yuwa jena'í ripabé riwigachi. Echalí Jesusi Binói jeanili: Si'néami echi jaré mapu ikí galá bichíili Riosi, ketasi mapurigá ma suwíami niráa ju, mapujiti Riosi níwala pagótami sinibí piréami ju Riosi yuwa.
\v 33 A'lí echi jaré pagótami wabé kilí 'nátaga muchili mapalí aboni námali je'ná jerigá binérachi echi Jesusi.
\s ¿Chuyiri 'nalí ju mapurigá ne bachá nulá Riosi?
\r (Mr. 12:28-34)
\p
\v 34 A'lí mapalí echi jaré Bariseo anilíwami binériami galá machili mapurigá Jesusi echirigá binériga ra'ámali echi jaré Saruseo anilíwami, echalí aboni bilénapi napawili mapo'ná Jesusi asali.
\v 35 Echalí bilé aboni mapu echi nulalíwami binériami níili, je'ná we machináliga rukueli jeanigá:
\v 36 Binériami, ¿chuyiri nalí ju mapurigá ne bachá nulá Riosi?
\v 37 A'lí Jesusi jeaneli: Ne wabé galesi echi Walubela kétamo Riósawa ne sulachí niráa. Ayénachó ne wabé galesi Riosi ne suwaba kétamo ariwá niráa. Ayénachó ne galá galesi Riosi ne suwaba kétamo 'nátawa niráa.
\v 38 Riosi echirigá nulá ne bachá niráa. A'lí je'ná nulalíwami ne wabé simírami walubela ju, ne suwaba echi auché jaré Riosi nulalila yuwa.
\v 39 Chopi ne noguí a'nawí ju mapurigá Riosi osá niráa, je'ná jerigá nulá: Ne wabé galé echi auché jaré pagótami achigórigá mapurigami galé mujé binói niráa.
\v 40 A'lí mapalítamo galá nijéwabo je'ná okuá nulalíwami, echalí 'yémitamo ayénachó galá nijéwami níibo ne suwaba echi auché jaré Riosi nulalila, ayénachó ne suwaba mapurigá osali echi jaré o'wéala Riosi jiti nawésami.
\s ¿Chigá ranala ju echi Cristo anilíwami?
\r (Mr. 12:35-37; Lk. 20:41-44)
\p
\v 41 Echalí abijí napawika muchúachi echi jaré Bariseo anilíwami binériami, a'lí Jesusi jeanigá rukueli:
\v 42 'Yemi, ¿churigátamo aní échi Cristo anilíwami jiti, echi mapu Riosi júuli jena'í wichimóbachi? ¿Chigá ranala ju? Echalí aboni ku nijéwaga jeaneli: Echi walula Rabiri ranala ju.
\v 43 Echalí Jesusi jeaneli: Mapalí echi Wabé Galabé Riosi Iwigala galá nuleli echi Rabiri, echalí echi Rabiri osali mapu echi Cristo anilíwami, binói Walubélawala ju. ¿Churékula biché aní mapu binói ranala, arigá binói Walubélawala ju? Mapujiti echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwarachi osirúami ju mapurigá echi Rabiri jeanigá osali:
\q
\v 44 Echi Walubela Riosi jeaneli echi keni Walubélawa:
\q Jena'í tamí yuwa watonachi asagá, mapuyénako Nijeni wabé omériga ro'wama echi jaré Mujé sayela echo'ná ri'réami Mujé ralálachi mapurigami echirigá galá omérama aboni.
\m
\v 45 A'lí echi Rabiri echirigá anisáagá mapu binói Walubélawala ju, ¿churigá binói ranala níima?
\p
\v 46 Echalí ke wesi auché jaré galá omérali ku nijéwiya. Ayénachó ke wesi waminabi rukueli, mapujiti si'néami we majali waminabi rukueya.
\c 23
\s Jesusi we wi'nijíli echi jaré Bariseo anilíwami binériami, echi nulalíwami binériami ayénachó
\r (Mr. 12:38-40; Lk. 11:37-54; 20:45-47)
\p
\v 1 Echalí Jesusi galá ra'íchali echi jaré pagótami. Ayénachó Binói ra'íchali echi jaré mapu Binói binérali. A'lí je'ná jerigá ra'íchali:
\v 2 Echi jaré nulalíwami binériami, ayénachó echi jaré Bariseo anilíwami binériami, si'néami we binera mapurigá echi ki'yá bitéami walula Moisesi osogá nulali.
\v 3 Echirigá ne suwaba galá nijéwaga olasi mapurigá aboni 'yemi mi ané mapu echi Moisesi osogá nulali. Chopi ketasi olasi mapurigá aboni olá, mapujiti aboni we binera mapurigá echi jaré pagótami echirigá nijéwaga olama, chopi aboni ketásirapé echirigá olá.
\v 4 Mapujiti mapalí echi jaré echiyiri binériami echirigá nulé echi auché jaré pagótami olánala, achigórigá ju mapurigá mapalí bilé rijói ne wabé simírami bitéami niráa uché auché jaré pagótami, mapuyénasí aboni ne noguí ketasi omérama apériya echiyena wabé bitéami muruka. Chopi echi rijói arigá ketásirapé nakí ku'wíranala aboni.
\v 5 Echiyiri binériami suwaba echirigá olá mapurigá echi auché jaré pagótami ma riwisáa aboni echirigá oláachi, echalí jeanimea: Echi jaré binériami ne wabé galabé oláami ju. Echijiti echiyiri binériami ayénachó wabé nakí bulugá 'yéna jaré oselí echo'ná aboni kowálachi, ayénachó echo'ná aboni matóchowalachi, mapo'ná osirúami ju jaré ra'íchali, Riosi Ra'íchala osirúami. Ayénachó aboni echijiti ne wabé i'wéali niwá aboni napáchala suwilá nakala.
\v 6 Ayénachó aboni echijiti chopi ne bachá niráa muchínali echo'ná omáwiga ko'wáwachi. Ayénachó aboni echijiti chopi ne bacháami muchínali echo'ná pachá ri'obachi napawíkowachi.
\v 7 Ayénachó aboni wabé nakí mapurigá echi auché jaré pagótami ne wabé o'wikeka natipama aboni mapalí si'néami pagótami napawí. Ayénachó aboni wabé nakí mapurigá echi auché jaré pagótami jeanema: ¡We kaniliga, keni binériami!
\v 8 Chopi ketasi ariwesi 'yemi mapurigá echi auché jaré pagótami 'yemi mi jeanema: ¡Keni Binériami! Mapujiti bilepi ju 'yemi níwala Binériami. Echi Cristo anilíwami bilepi ju 'yemi níwala Binériami. A'lí si'néami 'yemi ritémtami ju.
\v 9 A'lí ketasi anesi 'yemi bilé rijói jena'í wichimóbachi bitéami jeanigá: ¡Kéta Onó! mapujiti bilepi ju 'yemi Onolá, echi mapu echo'ná ripá riwigachi atí.
\v 10 Ketasi ariwesi mapurigá auché jaré pagótami 'yemi mi anema Binériami niráa, mapujiti echi Cristo anilíwami bilepi ju 'yemi níwala Binériami.
\v 11 ¡Echi mapu ne bachá ju si'néami echi auché 'yemi yuwa, échiko mapurigá si'néami 'yemi piónawala nílaga!
\v 12 Mapujiti echi mapu a binói niráa wilako mapurigá walula, échiko chopi mapurigá wabé tabéala niwárami níima. A'lí echi mapu a binói niráa wabé tabéala niwako, échiko walula niráa wilálami níima.
\p
\v 13 Chopi 'yemi nulalíwami binériami ne wabé risúu olálami níibo, 'yemi Bariseo anilíwami binériami ayénachó. 'Yémitamo ne wabé 'yékami ju, mapujítitamo ketasi ariwé mapurigá echi auché jaré pagótami galá nijéwaga olama mapurigá Riosi nulé aboni. A'lí 'yemi aboni ketasi echirigá nijéwaga olá, nirapé chótamo ariwé mapurigá auché jaré pagótami echirigá nijéwaga olama, mapalí aboni arigá wabé nakí echirigá nijéwaga olánala.
\p
\v 14 Ne wabé risúu olálami níibo 'yemi nulalíwami binériami, 'yemi Bariseo anilíwami binériami ayénachó. 'Yémitamo ne wabé 'yékami ju, mapujítitamo we 'ye echi jaré kunámami kalila, a'lí bichétamo chopi we 'yékaka niráa ra'icha mapurigá Riosi yuwa ra'íchaga niráa. Echijiti 'yémitamo waminabi wabé wi'nijírami níibo.
\p
\v 15 Ne wabé risúu olálami níibo 'yemi nulalíwami binériami, 'yemi Bariseo anilíwami binériami ayénachó. ¡'Yémitamo ne wabé 'yékami ju! Mapujítitamo ne wabé simírami nóchali olá mapurigátamo echirigá ne sébali binérabo bilé rijói mapurigá binói bichíima achigórigá mapurigá 'yémitamo bichíi. Chopi mapalí échiko ma echirigá binératami ju, echalí binói ma niwárami ju waminabi osá chokéami 'yékaka oláami ketasi mapurigá 'yemi niráa, mapurigá echiyiri rijói echijiti pátami níima echo'ná ri'lé wabé chati na'írali mapo'ná ne walú rajá.
\p
\v 16 'Yémitamo ne wabé risúu olálami níibo, mapujítitamo mapurigá ke machíliami niráa ju, chópitamo arigá we nakí bayéranala echi auché jaré pagótami mapu ketasi machí mapo'ná aboni simiba. 'Yémitamo ketasi galá machí Riosi Ra'íchala, chópitamo arigá wabé nakí binéranala echi auché jaré pagótami. A'lí a bilé rijói wepi jeanisáa: Riosi ri'obáwala, mapalí binói bichíwaga aní mapu binói ne bichíwali olama bilé namuti, echalí 'yémitamo aní mapu ketasi arigá 'wérali ju mapu echiyiri rijói ne bichíwali echirigá olama. Chopi a bilé rijói wepi jeanisáa: Echi oro anilíwami wenomí echo'ná ri'obachi nirúami, echalí 'yémitamo aní mapu ne bichíwali arigá 'wérali ju mapu echiyiri rijói ne bichíwali echirigá sébali olama mapurigá binói bichíwaga anili.
\v 17 ¡'Yémitamo ke newalite ju! ¡Ayénachótamo mapurigá ke machíriami ju! Mapujiti 'yémitamo aní mapu echi wikabé oro anilíwami wenomí ne wabé simírami galabé ju, ketasi mapurigá echi walubé Juríosi ri'obáwala. A'lí echi wikabé oro anilíwami wenomí chopi galabé ju mapujiti echi oro echo'ná pachá echi walubé Juríosi pagótami ri'obáwalachi muchuwi.
\v 18 A'lí a bilé rijói jeanisáagá: Nijeni ne bichíwali olama bilé namuti, mapujiti echo'ná pachá Juríosi ri'obáwalachi nirúami ripáami mésachi wabé galabé ju. Echalí 'yémitamo aní mapu ketasi arigá 'wérali ju mapu binói ne bichíwali echirigá olama. Chopi a bilé rijói jeanisáagá mapu binói ne bichíwali olama bilé namuti mapujiti echi jaré namuti ne wabé galabé ju mapu echo'ná moba ripáami mésachi muchúwaga 'yárami ju Riosi, echalí 'yémitamo aní mapu ayena arigá 'wérali ju mapu echiyiri rijói ne bichíwali olama mapurigá binói bichíwaga anili.
\v 19 ¡'Yémitamo ke newalite ju! ¡Ayénachótamo mapurigá ke machíliami ju! Mapujiti echi jaré namuti mapu echo'ná moba ripáami mésachi muchúwaga 'yárami ju Riosi, échiko chopi wabé galabé niwárami ju mapujiti echi ripáami mesa wabé galabé ju.
\v 20 A'lí mapuyíripi ne bichíwaga anesa mapu binói ne bichíwali olama bilé namuti mapujiti echo'ná Juríosi ri'obáwalachi bacháami nirúami ripáami mesa ne wabé galabé ju, échiko echijiti ne bichíwaga ané, chopi binói ayénachó echirigá bichíwaga ané mapujiti echi jaré namuti mapu echo'ná muchúwaga 'yárami ju Riosi ayénachó ne wabé galabé ju.
\v 21 A'lí echi jaré pagótami mapu ne bichíwaga ané mapu aboni ne bichíwali olama bilé namuti, mapujiti echi walubé Juríosi pagótami ri'obáwarachi wabé galabé ju, abóni echijiti bichíwaga ané, chopi aboni ayénachó echirigá bichíwaga ané mapujiti echi Walubela Riosi ne wabé galabé ju mapu echo'ná echi walubé Juríosi pagótami ri'obáwalachi bité.
\v 22 A'lí echi jaré pagótami mapu ne bichíwaga ané mapu aboni ne bichíwali olama bilé namuti mapujiti echo'ná ripá riwigachi wabé galabé ju, abóniko echijiti bichíwaga ané. Chopi aboni ayénachó echirigá bichíwaga ané mapujiti echo'ná ripá riwigachi nirúami ripabé wilíami Riosi asíbalachi ne wabé galabé ju. Ayénachó aboni echirigá bichíwaga ané mapujiti echi Walubela Riosi ne wabé galabé ju mapu echo'ná atí.
\p
\v 23 ¡Ne wabé risúu olárami níibo 'yemi nularíwami binériami, 'yemi Bariseo anilíwami binériami ayénachó! ¡'Yémitamo ne wabé 'yékami ju! Mapujítitamo ne galá tibuka 'ya Riosi biléana rojonárami ibili makói echi jaré galabé sawala ichirúami mapu ikítamo napabú, mapurigá echi bawena anilíwami, echi auché bilé anérero anilíwami ayénachó, echi auché bilé komino anilíwami asíchiko. Chópitamo tarapé nijéwaga olali mapurigá ne wabé simírami 'wérali níili máputamo nijéwaga olabo mapurigá Riosi 'yemi mi nuleli, mapujítitamo ketasi galabé olali, nirapétamo natimali echi auché jaré pagótami, nirapétamo galá bichíili Riosi Ra'íchala. Arigá 'wérali níili máputamo echirigá suwaba nijéwaga olabo, ayénachó máputamo bilé rojonárami 'yabo Riosi, ibili makói echi jaré namuti ichirúami, mapu ikítamo napabú.
\v 24 ¡'Yémitamo mapurigá ke machíliami niráa ju, chópitamo arigá we nakí bayéranala auché jaré pagótami mapu ketasi machí mapo'ná aboni simiba! 'Yémitamo sinibí ne galá nijéwaga olá mapurigátamo ke 'me 'wérali nulérami níili máputamo olabo, chópitamo ketasi chirigá nijéwaga olá mapurigátamo ne wabé simírami 'wérali niráa nulérami níili máputamo olabo.
\p
\v 25 Ne wabé risúu olálami níibo 'yemi nulalíwami binériami, 'yemi Bariseo anilíwami binériami ayénachó. ¡'Yémitamo ne wabé 'yékami ju! Mapujítitamo galá kilí niráa ne galá bi'wá echi jaré vaso echo'ná machímana chopi niráa. Ayénachótamo ne galá kilí niráa ne galá bi'wá echi jaré bitoli echo'ná machímina chopi niráa, chópitamo echo'ná pachana 'yemi sulálachi ne buchíami niráa ju echi wabé chati oluwáwami, mapurigá echi chigólawami niráa, auché jaré wikabé namuti chati oluwáwami ayénachó.
\v 26 ¡'Yémi Bariseo anilíwami binériami mapurigá ke machíliami niráa ju! Ne bachá bi'wasi echo'ná pachánala echi vaso, ayénachó echo'ná pachánala echi bitólachi, mapurigá echo'ná machímana ayénachó ne galá bi'wíami níima!
\p
\v 27 'Yémi nulalíwami binériami ne wabé risúu olárami níibotamo, 'yemi Bariseo anilíwami binériami ayénachó! ¡Wabé 'yékami jútamo! 'Yémitamo mapurigá jaréana kalirátachi chu'wechi ju, mapo'ná ne galá rosántami ju echo'ná machímina niráa, mapurigá echi jaré pagótami ne galá ba'yólama, chopi echo'ná pachana ne buchíami ju suwíami ochilá, ne suwaba echi wabé chati júkami ayénachó.
\v 28 Echirigá 'yemi achigórigá ne bichíwali galabé olánali chopi mapurigá echi auché jaré pagótami 'yemi mi riwimea echirigá oláachi, mapurigá aboni echirigá mayema máputamo ne galabé oláami ju. Chópitamo echo'ná pachana 'yemi sulálachi niráa ne wabé buchíami niráa ju echi wabé 'yékuluwami jiti, ayénachó echi wabé chati oluwáwami jiti.
\p
\v 29 ¡'Yémi nulalíwami binériami ne wabé risúu olárami níibo, 'yemi Bariseo anilíwami binériami ayénachó! ¡'Yémitamo ne wabé 'yékami ju! 'Yémitamo arigá kalí niwiwa echo'na moba chu'wechi mapo'ná chu'wirótami níili echi jaré ki'yá piréami Riosi jiti nawésami, ayénachótamo we ba'yora mapo'ná chu'wirótami níili echi auché jaré ki'yá piléami mapu ne wabé galabé oláami níili.
\v 30 Ayénachótamo jeaní: A tamujé chabé ki'yá pirérasagá mapalí tamujé 'wénawala piréali, tamujeta ketasi ku'wíribili mapalí aboni ko'yali echi jaré Riosi jiti nawésami.
\v 31 'Yémitamo echirigá ne bichíwaga nawesa, 'yemi aboni sayéraga, mapu 'yémitamo arigá tanala ju, echi jaré chabénala piréami mapu ko'yali echi jaré Riosi jiti nawésami.
\v 32 ¡Jipi káraga olasi 'yemi ne suwaba mapurigá echi jaré 'yemi 'wénawala nakili olánala!
\v 33 ¡'Yémi mapurigá sinowi jútamo! ¡Mapurigá sayawi kúchuwala jútamo! Echijiti 'yémitamo ketasi omero galabé olayá. Ayénachótamo echijiti walú kastigo 'yárami níibo echo'ná ri'lé riáblochi mapo'ná walú rajá!
\v 34 ¡'Yémitamo wabé chati oláami ju! Echijiti Nijeni 'yemi mi yuwa julama jaré wabé galabé machíami rijói, auché jaré o'wéala Riosi jiti nawésami ayénachó. A'lí bichétamo arigá ko'wiboa jaré aboni. Ayénachótamo echo'ná jaréana kúrsichi michóniga ko'wiboa auché jaré aboni. Ayénachó echo'ná 'yemi ri'obáwalachi 'yémitamo waminá wipisopo auché jaré aboni. Ayénachótamo wabé kichiga a'najátabo auché jaré aboni, jena'í walúlachi jonsa, echo'ná auché jaréana o'wéalachi yénasí.
\v 35 Echijítitamo wi'nijírami níibo mapurigá ko'yáami niráa si'néami echi jaré wikabé galabé oláami pagótami, ne si'néami mapu ikí ko'wirúami níili jena'í wichimóbachi, ki'yá chokichí jonsa mapalí echi galabé oláami Abeli riwéami rijói mi'lílati, wakinana yénasí mapalí echi Sakaríasi riwéami rijói mi'lílati, echi mapu echi Berekíasi riwéami rijói ranala níili. A'lí 'yémitamo mi'yali echo'na machímana echi walubé Juríosi pagótami ri'obáwalachi, echo'ná bacháami mapo'ná echi jaré wikabé namuti ko'yagá 'yárami ju Riosi.
\v 36 Ne bichíwali Nijeni 'yemi mi jeané mapu 'yemi jipi piréami pagótami ne wabé 'wi'nijírami níima mapurigá ko'yáami niráa ne si'néami echi jaré galabé oláami pagótami mapu echirigá ko'wirúami níili.
\s Jesusi wabé natimali echo'ná Jerusalémachi piréami
\r (Lk. 13:34-35)
\p
\v 37 Echalí Jesusi ayénachó jeaneli: ¡Ne wabé risúu olárami níibotamo 'yemi echo'ná Jerusalémachi piréami! 'Yémitamo waminá ko'yá echi jaré Riosi jiti nawésami, ayénachótamo riteti basibuka ko'yá echi auché jaré mapu Riosi júuli 'yemi mi nawésanala. ¡Nijeni wisabé nakili 'yemi mi nisénala mapurigá bilé tolí ranéami we nisé echi jaré binói níwala chulipi, mapalí binói we rakó echi chulipi echo'ná ri'lé pachá binói analachi! ¡Chopi 'yémitamo ketasi nakili mapurigá Nijé 'yemi nimí nisema!
\v 38 ¡Nibira! 'Yémitamo ma waná chijanárami níibo jena'í 'yemi walúlawachi jonsa.
\v 39 Mapujiti Nijé 'yemi nimí jeané mapu 'yémitamo ma ketasi auchécho tamí riwiboa. Chópitamo arigá tamí riwiboa echalí ne jubá rawé mapalítamo jeaniboa: ¡Riosi ne wabé galabérali je'ná Rijói mapu ma ku nawá mapurigá ne Walubela niráa!
\c 24
\s Jesusi bachá niráa nawésali jeanigá mapu echi walubé Juríosi ri'obáwalachi káraga najunárami níima riwéali
\r (Mr. 13:1-2; Lk. 21:5-6)
\p
\v 1 A'lí mapalí Jesusi ku simigá machínali echo'ná pachá echi walubé Juríosi pagótami ri'obáwalachi jonsa, echalí echi jaré mapu Binói binérali mulubéanali Binói yuwa, mapurigá aboni galá 'nérama Binói Jesusi echi walú ri'obá.
\v 2 A'lí Jesusi jeaneli: 'Yémitamo galá ritiwá suwaba je'na walubé ri'obá. Chopi Nijeni ne bichíwali 'yemi mi ané mapu ne suwaba je'ná ri'obá waminá najunárami níima, mapu tarapé bilé rité jena'í tigótami aripima.
\s Je'ná jerigá ikimea, ke cho sébachi echalí ne jubá rawé
\r (Mr. 13:3-23; Lk. 21:7-24)
\p
\v 3 A'lí mapuyénasí Jesusi isábaga asali echo'ná ripá rabó Olíbochi anilíwachi, echalí echo'ná Binói yuwa mulubéanali echi jaré mapu Binói binérali. A'lí aboni pe waná togá jeaneli: Tamujé tamí ané: ¿Kiríbuko je'ná jerigá ikimea? ¿Churigata galá machiboa mapalí ma ke 'me ayó sébachi níima mapurigá Mujemi ku nawama jena'í wichimóbachi? ¿Churigata galá machiboa mapalí ke 'me ayó níima echalí ne jubá suwibálawachi rawé?
\p
\v 4 Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Ne galá 'nátaga tibusi 'yemi aboni niráa mapurigá ke wesi 'yemi mi 'yékama.
\v 5 Mapujiti pe waminánomí wikabé rijói nolínama mapu ibili niráa wabé 'yékaka jeanimea: ¡Nijé binói ju echi Walubela Cristo! Ayena cho aboni echirigá anigá, ne wabé 'yékama wikabé auché jaré pagótami.
\v 6 Echalítamo námabo wikabé sontarsi nakóami ra'ichálawachi. Ayena chótamo námabo wikanáami nakónalawachi. Chopi a aboni tibusi mapurigátamo ketasi majajabo, mapujiti arigá 'wérali ju mapurigá suwaba je'ná jeyiri ne bichíwali ikimea. Chopi echalí abijí ketasi cho níima ne jubá suwibálawachi rawé.
\v 7 Mapujiti echalí rawé jaréana walula nulálachi kawírali piréami wabé nakoma, auché jaréana walula nulálachi kawírali piréami sayéraga. A'lí jaré o'wéala silíami pagótamawala ne wabé nakoma auché jaré o'wéala silíami pagótamawala sayéraga. Ayena cho wikabé pagótami ne wabé 'lochema. A'lí auché jaré wikabé pagótami ne wabé nayúkama. Ayena cho wikanáami jena'í wichimóbachi ne wabé nokomea kawí.
\v 8 Echalí je'ná jerigá chotama jena'í wichimóbachi piréami pagótami wabé risúu níliya. Chopi auché pe waminánomí aboni waminabi ne wabé simírami risúu nílama.
\p
\v 9 Echalí rawé aboni 'yemi mi nijima mapurigátamo ne wabé risúu olárami níibo. A'lí aboni 'yemi mi ko'wimea. A'lí si'néami echi auché jaré pagótami 'yemi mi echirigá ne wabé kichima mapujítitamo tamí bichíyami ju.
\v 10 Echalí wikabé ma ketasi tamí galá bichíima. Ayena cho jaré miná nijima auché jaré mapurigá aboni kastigo 'yárami níima. Ayena cho auché jaré a'nagupi ne wabé nakichima.
\v 11 A'lí wikabé 'yékaka nawésami nolínama, mapu wabé 'yékama wikabé auché jaré pagótami.
\v 12 A'lí mapujiti echalí ne wabé muwéwama echi wabé chati oluwáwami echijiti wikabé pagótami ma ketasi 'me kalema Riosi.
\v 13 Chopi si'néami mapu ikí arigá galá bichíisama echalí ne jubá rawé yénasí, abóniko galá ku'wíratami níima.
\v 14 A'lí je'ná Galabé Riosi Ra'íchala galá nawisárami níima ne suníami jena'í wichimóbachi, jeanigá mapu Riosi ne galá nulema echi jaré pagótami. Echalí ma sebama ne jubá suwibálawachi rawé.
\p
\v 15 Echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi osirúami ju mapurigá echi walula Riosi jiti nawésami Ranieli riwéami nawésali echi wabé chati suwibáliami namuti jiti rugá. (Galá níima mapuyíripi machiko oselí 'néniya, ne galá machisá je'ná jeyiri.) Echijiti mapalí 'yémitamo riwiboa echo'ná wabé galabéalachi atíami echi wabé chati suwibáliami namuti,
\v 16 echalí 'yemi máputamo echo'ná Juréachi anilíwachi kawírali muchuwi miná júmsasi echo'ná jaréana ripá rabó.
\v 17 Echalí rawé sébachi arigá 'wérali níima máputamo wabé yáati miná júmsabo. Echijiti a jaré 'yemi echo'ná 'yemi kalílachi mulubé machímana muchísagá, ketasi auchecho ku mo'wisí echo'ná pachá, jaré namuti úboya, chopi we yáati miná júmsasi.
\v 18 Echalí a jaré 'yemi echo'ná kawichí nocha 'yénasagá, ketasi ku ro'wisi ku chapiboya 'yemi níwala kimá, chopi we yáati miná júmsasi.
\v 19 A'lí Jesusi wabé natimaga jeanili: Echalí rawé ne wabé simírami risúu olárami níima si'néami echi jaré muguí mapu ikí pocháami níimako, ayena cho ne si'néami mapu ikí kúuchi kúchuwami níimako.
\v 20 Wabé tansi Riosi mapu ketasi romó níima echalí rawé mapalí 'wérali níima máputamo miná júmsabo, ayena cho mapu ketasi isábawachi rawé níima.
\v 21 Mapujiti echalí rawé jena'í wichimóbachi piréami pagótami ne wabé simírami risúu nílama. A'lí chabénala ke wesi siné echiyena risúu olárami níili, ki'yá chokichí jonsa mapalí Riosi niwali je'ná wichimoba, jipi rawé yénasí. A'lí waminánomí rawé ke wesi auché jaré echiyena risúu olárami níima.
\v 22 A'lí a echi Walubela Riosi ariwésagá mapurigá jena'í wichimóbachi piréami pagótami ne wi'libé bamíbali echiyena risúu olárami níima, echalí ke wesi pagótami tibimi. Chopi Riosi ma nulali mapurigá echi pagótami pe okuáa bamíbali echirigá risúu olárami níima, mapujiti Binói wabé galeli echi jaré pagótami mapu Binói chapili.
\p
\v 23 Echalí rawé a bilé rijói 'yemi mi jeanésagá: ¡'Nesi, jena'í atí echi Cristo anilíwami mapu Riosi júuli jena'í wichimóbachi! A jeanisáagá kéremá: Echo'ná auché biléana atí echi Cristo anilíwami. ¡Ketasi bichíisi echirigá aníami rijói!
\v 24 Mapujiti jaré wabé 'yékami rijói jeanísiya nolínama: ¡Nijé binói ju echi Walubela Cristo anilíwami! A'lí auché jaré wabé 'yékaka jeanimea: ¡Nijé binói ju bilé walubela Riosi jiti nawésami! A'lí aboni arigá wabé omériga olama wikabé namuti mapurigá ke wesi auché jaré pagótami omero olayá. A'lí aboni echirigá ologá we nakimea 'yékanala echi jaré mapu Riosi ma chapili mapurigá Binói níwala. Chopi aboni ketasi omérama 'yékanala echi jaré Riosi níwala.
\v 25 Nijeni echirigá ma 'yemi mi ne bachá niráa aneli ne suwaba mapurigá ne bichíwali ikimea pe waminánomí.
\p
\v 26 Echirigá mapalí jaré 'yemi mi jeanésagá: Galá 'nesi, echi Cristo anilíwami echo'ná auché biléana waná kawichí atí. Echalí ketasi echo'ná simasi mapujiti ketasi bichíwali níima. Ayena cho mapalí jaré 'yemi mi jeanésagá: Echi Cristo echo'ná pachá biléana kalírali atí. Echalí ketasi bichíisi echirigá aníachi.
\v 27 Mapujiti mapurigá echo'ná nolírali ne wabé ni'wíka simea echo'ná panina jonsa, echo'ná tu bo'ónala yénasí, echirigá achigórigá Nijeni ku nolínama. Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\p
\v 28 Chopi 'yémitamo wabé chati oláami ju, echijiti echi jaré 'yemi sayela ma sisáa, 'yemi mi suwábamiré mapurigá echi jaré wikabé wilú waminá suwama echi jaré namuti suwíami.
\s Echalí ne jubá rawé Jesucristo riwirúami níima ripá nolírali ku nolínachi
\r (Mr. 13:24-37; Lk. 21:25-33; 17:26-30, 34-36)
\p
\v 29 A'lí waminánomí ma sunisa echalí rawé mapalí jena'í wichimóbachi piréami echirigá ne wabé risúu olárami níima, echalí we rokowama echi rayénali, ayena cho echi michá ma ketasi ratábama. A'lí echi jaré sopolí waminá rujuima, echo'ná ripá jonsa. A'lí ne suwaba echi jaré namuti echo'ná ripá nirúami echirigá waminá nakulíwarami níima.
\v 30 A'lí Jesusi jeanili: Nijé Binói wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa. A'lí echalí ne jubá rawé Nijé Binói riwirúami níima echo'ná ripá nolírali ku nolínachi, wabé omérami niráa. Echalí si'néami pagótami ne suníami jena'í wichimóbachi tibíami wabé o'monama mapalí aboni tamí riwimea echo'ná ripana nolírali ku nolínachi. Echalí Nijeni ne wabé omérami níima, ne wabé Walubela ayena cho.
\v 31 Echalí rawé Nijeni julama echi jaré keni o'wéala kapitánawa ne wabé iwéami taka napabuma ne si'néami mapu ikí Nijé Binói chapili, ne suníami a'nagú jena'í wichimóbachi piréami, echo'ná wabé 'naka jonsa, echo'ná tu bo'ónala yénasí.
\p
\v 32 Ayena cho Jesusi jeaneli: Ne galá binesi mapurigá Nijeni 'yemi mi irétaga binérama, bilé chuná jiti rugá. Mapujiti mapalí echi chuná chaliwala ma chota súsiya, mapalí ma galá sawará, echalítamo galá machí mapu ma ne mulubé kuwesámaré.
\v 33 Echirigá ayena cho mapalítamo riwiboa echiriga íkíachi suwaba je'ná jeyiri namuti, echalí galá machisí mapu ke 'me ayó suwibama suwaba namuti, ayena cho mapu Nijeni ma ne mulubé sébachi inaro echo'ná mulubé yéachi niráa.
\v 34 Ne bichíwali Nijeni 'yemi mi jeané mapu ke cho suwisáa si'néami je'ná pagótami, ne suwaba je'ná jerigá ikimea.
\v 35 Echo'ná ripá suwaba káraga suwibama. Jena'í wichimóbachi ayena cho suwaba suwibama. Chopi echi Nijé Ra'íchala ketasi siné suwibama.
\p
\v 36 Chopi ke wesi galá machí chu kilíbuko echirigá ikimea. Nibilé wesi galá machí chu yénako níima echalí rawé mapalí echirigá ikimea. Echi jaré Riosi kapitánawala echo'ná ripá riwigachi muchúami nirapé machí. Nijé ketasi cho machí, mápuni birépi Riosi Ranala ju. Chopi echi Nijé Onolá bi'nélipi galá machí chu kilíbuko echirigá ikimea.
\v 37 Chopi mapurigá níili chabé ki'yá mapalí echi Noé riwéami rijói bitéali jena'í wichimóbachi, echirigá achigórigá níima echalí ne jubá rawé mapalí Nijeni ku nolínama jena'í wichimóbachi. Nijeni wirálami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 38 Mapujiti echalí chabé ki'yá rawé mapalí ketasi cho ne ripabé buchili ba'wí ne suníami jena'í wichimóbachi, echalí echi jaré ki'yá piréami pagótami chopi wabé ko'ogá, bajiga muchili. Ayena cho jaré aboni we niwítiya muchili. Auché jaré 'yárami níili mapurigá ukunema. A'lí aboni echirigá olali echalí rawé iyénasí mapalí echi Noé bakili echo'ná pachá echi walubé kalírali ba'wichí moba yénami, arka anilíwami.
\v 39 A'lí echi pagótami ketasi cho galá machili mapu echi ba'wí echirigá ne ripabé buchima riwéali. Chopi mapalí ma chótali echirigá buchísiyachi, echalí aboni machili mapu echirigá ikimea riwéali. A'lí ne si'néami aboni miná si'lili echo'ná ba'wírali. A'lí echirigá achigórigá ikimea mapalí Nijeni ke sayiná ku nolínama jena'í wichimóbachi. Nijeni wilálami níili mapurigani Ku'wíriami niráa.
\v 40 Echalí rawé okuá rijói echo'ná biléana kawichí nocha 'yénama. Echalí bilé ku torúami níima, chopi auché bilé ariwérami níima.
\v 41 Echalí rawé okuá muguí napawika batuya uchuma. A'lí bilé ku torúami níima, chopi auché bilé ariwérami níima.
\v 42 Ne galá 'nigá muchisi 'yemi, mapujítitamo ketasi machí chu kilíbuko Nijeni ku nolínama jena'í wichimóbachi. Nijeni 'yemi Walubélawala ju.
\v 43 Chopi je'ná galá machisí: Echi rijói kalíwami a galá machisáagá mapu chu yénako nawama riwéali echi chigórami, ne bichíwali echi rijói kalíwami ne galá tibumi, a'lí ketasi ariwemi mapurigá binói kalílachi miná chigósarami níimi.
\v 44 Echijiti ayena cho ne galá a'láraga muchisi 'yemi, mapujiti Nijeni ke sayiná ku nolínama. A'lí 'yémitamo ketásirapé machiboa chu yénako níima mapalí Nijeni ku nolínama. Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\s Echi galabé oláami pioni, echi ketasi galá oláami pioni yuwa
\r (Lk. 12:41-48)
\p
\v 45 Echi wabé galá oláami pioni, galabé 'nátami, echi ju mapu echi walubela kalíwami we wilá mapurigá walula nuláami niráa, echi auché jaré echo'ná binói kalílachi piréami yuwa, mapurigá échiko ibili niráa 'yami ko'wáami mapalí ma seba tétali.
\v 46 Echalí mapalí echi walubela kalíwami ku nawama, echiyiri pioni ne wabé ganílatami níima mapalí binói riwirúami níima echirigá oláachi.
\v 47 Echalí Jesusi waminabi jeaneli: Ne bichíwali Nijé 'yemi nimí ané mapu echi walubela kalíwami we nulema echi pioni tibúnala ne suwaba Binói níwala namuti.
\v 48 Chopi siné káachi echi pioni ketasi galabé oláami níisagá, a'lí échiko a binói niráa jeanisáagá: Echi nijé walubélawala ketasi we yáati ku nolínamiré.
\v 49 Ayena cho siné káachi chotásagá chi'wana echi auché jaré pióntami, ayena cho chotásagá ko'yá, ayena cho bajiya echi jaré tékuri yuwa,
\v 50 echalí rawé ke sayiná ku nolínama echi walubela kalíwami mapalí echi chati oláami pioni ketasi 'nátaga buwé. Echalí rawé ke sayiná ku nolínama mapalí echi pioni ketasi machí chu yénako ku nolínama riwéali.
\v 51 Echalí echi walubela kalíwami ne walú kastigo 'yama echiyiri pioni. A'lí binói waminá achama echi auché jaré wabé 'yékami yuwa. A'lí echo'ná si'néami aboni ne wabé nalákama, ayena cho ne wabé ki'lákama aboni ramilá, mapujiti aboni ne wabé risúu olárami níima.
\c 25
\s Jesusi binera echi jaré makói iwé jiti rugá
\p
\v 1 Mapalí Riosi galá nulé jena'í wichimóbachi piréami pagótami, echalí mapuyiri ju mapalí makói iwé natipásiya simíbali echi bilé rijói mapu niwíami níima riwéali. Echalí ibili echi jaré iwé chapigá toli bilé lámpara anilíwami.
\v 2 A'lí malí echi jaré iwé galá 'nátami níili, chopi echi auché jaré malí ketasi galabé 'nátami níili.
\v 3 A'lí echi jaré malí ketasi galabé 'nátami, aboni yuwa toli aboni níwala lámpara, chopi aboni ketasi toli echi petróleo anilíwami.
\v 4 Chopi echi auché jaré malí galabé 'nátami ayena toli echi petróleo echo'ná aboni níwala limétachi, echi jaré aboni níwala lámpara yuwa.
\v 5 A'lí mapalí echi rijói mapu niwíami níima riwéali ketasi we yáati nawali, echalí ne si'néami echi jaré iwé wabé kochináliga, galá kochili.
\p
\v 6 A'lí echalí nasipa rokogó jaré o'weli ra'íchami galá námtami níili jeanigá: ¡Galá busuresi! Echi rijói mapu niwíami níima riwéali ma ne mulubé inaro! ¡Echo'ná simíbaga 'yemi, ne galá naripasi!
\v 7 A'lí ne si'néami echi jaré iwé ma ku muchísaga, galá ku katéwali aboni níwala lámpara.
\v 8 Echalí echi jaré ketasi galá 'nátami jeaneli echi auché jaré wabé galabé 'nátami, jeanigá: Pe táa tamujé tamí 'yasi echi 'yemi níwala petróleo, mapujiti tamujé níwala lámpara ma ne cho'wísimi.
\v 9 Chopi echi jaré galabé 'nátami ku nijéwaga jeaneli: Ne bachá simíbaga 'yemi echi jaré ralinéami yuwa, mapurigá 'yemi aboni galá raliboa. Echirigata ketasi newalebo tamujé, ayena cho 'yemi aboni echirigá galá níwabo.
\v 10 Chopi mapu yénasí aboni echirigá raliboya simíbali, echalí ke sayiná nawali echi rijói mapu niwíami níima riwéali. Echalí binói yuwa mo'wili echo'ná niwíkowachi ne si'néami echi jaré iwé mapu ma galá a'láraga muchili. A'lí echalí ma 'yératami níili echi 'yera.
\p
\v 11 Chopi pée wilibeko echi auché jaré ketasi galabé 'nátami iwé ayena cho echo'ná 'yétachi sili. A'lí aboni wabé bayegá jeaneli: ¡Walubela! ¡Walubela! ¡Tamujé tamí irapi!
\v 12 Chopi echi walula echo'ná pachá jonsa ku nijéwaga jeaneli: ¡Ne bichíwali nijeni 'yemi mi ané mápuni ketasi 'yemi mi machí!
\v 13 Echalí Jesusi ayena cho jeaneli: Echijiti ne galá 'nagá muchisi si'néami 'yemi, mapujítitamo ketasi machí chu kilíbuko Nijeni ku nawama jena'í wichimóbachi. Nirapétamo machí chu yénako níima echalí rawé mapalini ku nawama. Riosi tamí wilali mapurigá Ku'wíriami niráa.
\s Jesusi binera echi jaré wabé natéami namuti wenomí jiti rugá
\p
\v 14 Mapujiti mapalí Riosi galá nulé jena'í wichimóbachi piréami pagótami, echalí mapuyiri ju mapalí bilé rijói ne wabé mikabé simináali. Echalí echi rijói bayegá echi jaré binói piónawala, a'lí aboni yuwa tanéwaga 'yali suwaba binói níwala wenomí.
\v 15 Echalí bilé pioni 'yárami níili malí wabé natéami namuti wenomí. Auché bilé ketasi 'me 'nátami 'yárami níili okuá. Auché bilé 'yárami níili pe bilepi. Ibili niráa echirigá 'yárami níili achigórigá mapurigá aboni ibili 'nátami níili. Echalí echi rijói miná mikabé simili.
\v 16 A'lí echi pioni mapu 'yárami níili echi malí wabé natéami namuti wenomí, échiko ku simigá namuti ralagá, ku ralinéaga galá meli auché jaré malí wabé natéami namuti wenomí.
\v 17 Achigórigá olali echi auché bilé pioni mapu 'yárami níili echi okuá wabé natéami namuti wenomí. Échiko ayena cho meli auché jaré okuá wabé natéami namuti wenomí.
\v 18 Chopi echi mapu pe bilepi 'yárami níili, échiko ku simigá echo'ná wi'yérali joka nasoli echi bilé wabé natéami namuti wenomí.
\p
\v 19 A'lí wabé kinánokuá rawé ma ku nawali echi jaré pióntami walubélawala. Echalí binói nakili bujénala echi jaré pióntami níwala wenomí.
\v 20 A'lí echi bilé pioni mapu 'yárami níili echi malí wabé natéami namuti wenomí, échiko nawagá ku pali auché jaré malí. A'lí binói jeaneli: Walubela, mujé tamí 'yali malí wabé natéami namuti wenomí. Nibira, Nijeni namuti ralagá, auchécho ku ralinéaga ma galá meli auché jaré malí wabé natéami namuti wenomí.
\v 21 Echalí echi binói walubélawala jeaneli: We galá ju mujé galabé pióntami, we galá oláami. Mujemi pe okuáa jiti ma ne galabé olali. Jipi nijeni mi auchécho waminabi wikabé namuti nulema tibúnala. ¡Tamí yuwa pachá simiró, ne wabé kanili! Nijeni mujé Walubélawala ju.
\v 22 A'lí echi auché bilé pioni mapu 'yárami níili okuá wabé natéami namuti wenomí, échiko ayena cho nawagá jeaneli: Walubela, mujé tamí 'yali okuá wabé natéami namuti wenomí. Nibira, nijeni namuti ralagá, auchécho rarinéaga, ma galá meli auché jaré okuá.
\v 23 Echalí echi binói walubélawala jeaneli: We galá ju mujé galabé pióntami, we galá oláami. Mujemi pe okuáa jiti ma ne galabé olali. Jipi nijeni mi auchécho waminabi wikabé namuti nulema tibútanala. ¡Tamí yuwa pachá simiró, ne wabeni kanili! Nijé mujé Walubélawala ju.
\v 24 A'lí echi auché bilé mapu 'yárami níili pe bilepi wabé natéami namuti wenomí, échiko ayena cho nawagá jeaneli: Walubela, nijeni mi galá machili mápumi we jiwériga olá tamujé tamí yuwa. Nijeni machí mápumi we sikiré echi turío mapo'ná mujé binói ketasi ichali. Ayena chomi we chapí echi turío, mapo'nami ketasi mosili echi rakala.
\v 25 Echijiti nijeni wabé majaga ku simigá, echo'ná wi'yérali joka nasoli echi mujé níwala wabé natéami namuti wenomí. Jena'í atí. ¡Ku togá mujé níwala wenomí!
\v 26 Echalí echi pioni walubélawala ku nijéwaga jeaneli: Mujé we nasínami, chati oláami pioni, mujemi galá machili mapu nije we sikilé echi turío mapo'nani ketasi ichali, ayena cho mápuni we chapí echi turío mapo'nani ketasi mosili echi rakala.
\v 27 Echijiti galá níili 'yásami echi nijé níwala wabé natéami namuti wenomí, echi jaré wenomí tibúami yuwa, mapurigá mapalini ku nawasa, echalini ku naremi echi nijé níwala wenomí, ayena cho echi mapu waminabi muwéali.
\v 28 Echalí echi walula jeanigá nuleli echi auché jaré pagótami echo'ná muchúami: ¡Ku 'yesi echi wabé natéami namuti wenomí! ¡Ayena cho 'yasi echi auché bilé rijói mapu ma niwa makói wabé natéami namuti wenomí!
\v 29 Mapujiti mapuyíripi ma wikabé níwako, échiko waminabi auché jaré wikabé 'yárami níima. Chopi mapuyíripi ketasi níwako, échiko káraga 'yérami níima echi pe okuáa mapu binói abijí niwa.
\v 30 A'lí echi walubela waminabi jeaneli echo'ná muchúami pagótami: Waminá machíami ne wabé chati rokowárali pasi echi ketasi galabé oláami pioni. ¡Echo'ná binói ne wabé nalama, ayena cho ne wabé ki'lákama binói ramilá!
\s Ne si'néami pagótami justicia olárami níima
\p
\v 31 A'lí mapalí Nijeni ku nolínama, echalí Nijeni ne wabé Walubela níima. Echalí ne si'néami echi jaré o'wéala Riosi kapitánawala ayena cho simea tamí yuwa. A'lí Nijeni asibama echo'ná Nijé níwala ripabé asibálawachi mapurigá ne Walubela niráa. Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 32 A'lí echo'ná bacháami tamí yuwa napabúrami níima ne si'néami echi jaré pagótami mapu ikí piréali jena'í wichimóbachi ki'yá chokichí jonsa. A'lí Nijeni okoná niráa rojonama ne si'néami aboni, mapurigá bilé rijói namuti niséami galá waná rojuana echi jaré chibá, ayena cho mapurigá binói waná rojuana echi jaré bo'wá.
\v 33 A'lí Nijeni echo'ná watonachi tamí yuwa uchuchama echi jaré bo'wá. Chópini echo'ná o'winachi tamí yuwa uchuchama echi jaré chibá.
\v 34 Echalí mapurigá Walubela Silíami niráa Nijeni jeanema echi jaré echo'ná watona muchúami: Wakiná simasi 'yemi mapu echi Nijé Onolá ma 'yemi mi ne wabé galabélatali. Jipi jonsa echi Nijé Onolá 'yemi mi ne galá nulema, mapurigá Binói 'yemi mi nulema riwéali ki'yá chokichí jonsa, mapalí jena'í wichimóbachi ke cho gayénarami níili.
\v 35 Mapujiti Nijeni wabé 'locheli, a'lí bichétamo tamí galá kóoli. A'lí Nijeni ne wabé balámali, a'lí bichétamo tamí 'yali mápuni bajima. A'lí Nijeni si'wina bitéami níili, a'lí bichétamo tamí galá nareli echo'ná 'yemi pirélachi.
\v 36 A'lí Nijeni ketasi napáchali, a'lí bichétamo tamí galá napachátali. A'lí Nijeni nayúami níili, a'lí bichétamo tamí 'nébiya sili. A'lí Nijeni bachárami níili echo'ná kumurachi, a'lí bichétamo tamí yuwa 'nébiya sili.
\v 37 A'lí echi jaré galabé oláami ku nijéwaga jeanema: Walubela, ¿Chu kilíbukota mi riwali 'lochéami, a'lí bicheta mi kóoli? ¿Chu kilíbokota mi riwali balámami, a'lí bicheta mi 'yali mápumi bajima?
\v 38 ¿Chu kilíbukota mi riwali si'wina bitéami niráa, a'lí bicheta mi nareli echo'ná tamujé pirélachi? ¿Chu kilíbukota mi riwali ke napáchami, a'lí bicheta mi galá napachátali?
\v 39 ¿Chu kilíbukota mi riwali nayúami niráa, echo'ná kumurachi bachárami níisa keremá, a'lí bicheta mi yuwa sili?
\v 40 A'lí Nijeni mapurigá Walubela Silíami niráa ku nijéwaga jeanema: Ne bichíwali 'yemi nimí ané mapu átamo echirigá olásagá mapuyíripi bilé Nijé ritémawala yuwa, echalítamo ayena cho echirigá tamí olali.
\p
\v 41 Echalí Nijeni ayena cho jeanema echi jaré echo'ná o'wina tamí yuwa muchúami, jeanigá: ¡Waminá chakena simíbaga 'yemi wabé chati oláami pagótami! ¡Echo'ná wabé chati sinibí rajáami na'írali simíbaga 'yemi! Echo'ná a'láratami níili mapurigá echi riablo echo'ná pátami níima, echi jaré binói kapitánawala ayena cho.
\v 42 Mapujiti Nijeni we 'locheli, ali bichétamo ketasi tamí kóoli. A'lí Nijeni ne wabé barámali, a'lí bichétamo ketasi tamí 'yali mápuni bajima.
\v 43 A'lí Nijeni si'wina bitéami níili. A'lí bichétamo ketasi tamí nareli echo'ná 'yemi pirélachi. A'lí Nijeni ketasi napáchami níili, a'lí bichétamo ketasi tamí napachátali. A'lí Nijeni nayúami níili, ayena choni echo'ná kumurachi bachárami níili, a'lí bichétamo ketasi tamí yuwa 'nébiya sili.
\v 44 A'lí aboni ayena cho tamí ku nijéwaga jeanema: Walubela, ¿chu kilíbukota mi riwali 'lochéami niráa, barámami niráa keremá, si'wina bitéami niráa keremá, ke napáchami niráa keremá, nayúami niráa keremá, pachá bachárami niráa keremá, mapalita ketasi mi ku'wírali?
\v 45 A'lí Nijeni ku nijéwaga jeanema: Ne bichíwali 'yemi nimí ané mapu a ketásitamo echirigá ku'wírasagá ibili je'ná jaré mapu risúu olárami níili, echarítamo ketasi cho echirigá tamí ku'wírali.
\v 46 A'lí je'ná jaré chati oláami waminá simama echo'ná mapo'ná aboni sinibí niráa kastigo 'yárami níima. A'lí echi jaré galabé oláami simama echo'ná mapo'ná aboni sinibí niráa pirélama.
\c 26
\s Echi jaré Jesusi sayera a'nagupi katéwali mapurigá Binói mi'lirúami níima
\r (Mr. 14:1-2; Lk. 22:1-2; Jn. 11:45-53)
\p
\v 1 A'lí echalí mapalí Jesusi ma sunili je'ná jerigá ra'íchiya echi wikabé pagótami, echalí Binói waminabi aneli echi jaré mapu Binói binérali jeanigá:
\v 2 'Yémitamo galá machí mapu jipi jonsa, okuá chi'rigá sebama echi omówali mapalí echi jaré kúuchi bo'wá ko'wirúami níima. Echalí Nijeni nijírami níima mapurigá echi jaré pagótami tamí mi'limea, echo'ná biléana kúrsichi michóniga. Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 3 A'lí echalí rawé mapalí Jesusi echirigá ra'íchali, echalí echi jaré o'wéala sacerdote ma napawika muchili echo'ná echi ne walula sacerdote, Kaijasi riwéami bitélachi machímana ri'narátachi. Ayénachó echi auché jaré nulalíwami binériami echo'ná aboni yuwa napawika muchili, echi auché jaré o'wéala ochérami asíchiko.
\v 4 Echalí si'néami aboni napawika katéwaga ra'íchali mapu chúrigá 'yékami niráa chapirúami níima echi Jesusi mapurigá Binói miná mi'lirúami níima.
\v 5 Chopi aboni a'nagupi jeaneli: Arigá ketásita chapiboa echi Jesusi mapuyénasí abijí omowálawachi rawé ju, mapurigá echi auché jaré wikabé pagótami ketasi ne wabé simírami na'áwama.
\s Bilé mukí ucheli wabé su'weti júkami aceite echo'ná Jesusi mo'ólachi
\r (Mr. 14:3-9; Jn. 12:1-8)
\p
\v 6 Echalí Jesusi echo'ná Betániachi anilíwachi asali, echo'ná echi Simoni bitélachi, echi mapu chabénala wabé chati cháa nayúami níili.
\v 7 A'lí mapalí Jesusi echo'ná ko'yá asali, echalí echo'ná nawali bilé mukí, bilé limeta chapigá, echi mapu rité alabástro anilíwami jiti niwárami níili. A'lí aceite we su'weti júkami, wabé natéami, manili. Echalí echi mukí ne suwaba ro'weli echo'ná Jesusi mo'ólachi.
\v 8 A'lí echi jaré mapu Jesusi binérali ma je'ná jerigá 'nénasa, ne wabé na'áwali. Echalí aboni a'nagupi ra'íchaga jeanili: ¡Baji, je'ná wabé natéami aceite wepi ri'echárami níili!
\v 9 Mapujiti je'ná aceite ne wabé simírami natéami níili. Ralinéasagá galá níimili, mapurigata ku'wírabo echi jaré wabé tisúwati echi wikabé wenomí jiti.
\v 10 A'lí Jesusi galá machigá je'ná jerigá aníachi aboni, echalí Binói jeaneli: ¡Ketasi echirigá riwératasi je'ná mukí! ¡Binói echirigá ologá we galabé niráa tamí olali!
\v 11 Mapujiti ne sinibí niráa 'yemi mi yuwa muchima jaré we tisúwati pagótami. Chopi Nijeni ketasi 'yemi mi yuwa asimea ne sinibí niráa.
\v 12 Mapujiti mapalí je'ná mukí tamí ucheli je'ná wabé su'weti júkami jiti, echi binói ne bachá niráa echirigá olali mapurigá echi jaré pagótami tamí uchema mapalí Nijeni ma mukusáa, chu'wirótami níima.
\v 13 Ne bichíwali 'yemi nimí ané mapu kanápuromí jena'í wichimóbachi mapo'ná je'ná we galabé Riosi Ra'íchala nawisárami níima, echo'ná ayénachó galá irétarami níima mapurigá je'ná mukí olali, mapurigá ne si'néami pagótami galá machimea mapurigá binói galá tamí olali.
\s Echi Júrasi Jiskarioti nijili Jesusi
\r (Mr. 14:10-11; Lk. 22:3-6)
\p
\v 14 Echalí bilé rijói, Júrasi Jiskarioti riwéami, echi mapu bilé níili echi jaré makói miná okuá, échiko katéwaga ra'íchali echi jaré o'wéali sacerdote yuwa,
\v 15 a'lí binói jeanigá rukueli: ¿Píritamo tamí 'yabo mapurigá nijeni nijima echi Jesusi, mapurigá 'yémitamo galá chapiboa? A'lí aboni baisá makói chirúlami wenomí plata natétali.
\v 16 A'lí echalí jonsa echi Júrasi Jiskarioti we 'nátali mapu chu kiríbuko galá níima mapu binói nijima echi Jesusi, mapurigá echi jaré Jesusi sayela chapimea.
\s Echi Walubela Jesucristo ko'wali echi jaré yuwa mapu Binói binérali
\r (Mr. 14:12-25; Lk. 22:7-14, 21-23; Jn. 13:21-30)
\p
\v 17 Echalí sébachi níili ne bachá omowálawachi rawé mapalí echi jaré Juríosi pagótami ko'wali echi jaré pani, ke nasówarami echi levadura anilíwami, echi mapu jiti echi pani we galabé niwaliwa. Echalí echi jaré mapu Jesusi binérali, si'néami echo'ná Binói yuwa jeanigá sili: ¿Kumi mi nakí máputa a'lárabo mapurigami ko'mea echi kúuchi bo'wá sapala, jipi omowálawachi rawé?
\v 18 A'lí Jesusi jeaneli: Echo'ná walúlachi simíbaga, bilé rijói yuwa mapu Nijé 'yemi nimí riwírama. Echalí jeanesi: Echi Binériami mi jeané: Nijé tétawala ke 'me ayó sebama. Jipi rawé, echo'ná mujé bitélachi Nijeni omáwaga ko'mea echi bo'wá sapala awérami, echi jaré mapu Nijeni binérali yuwa.
\v 19 Echalí echi jaré binéami echirigá olali mapurigá Jesusi nuleli aboni. A'lí aboni galá a'lárali mapurigá si'néami aboni omáwaga ko'mea echi bo'wá sapala awérami echalí omowálawachi rawé.
\p
\v 20 A'lí ma alíwachi echalí rawé, echalí Jesusi asíbali echo'ná ko'wáwachi echi jaré makói miná okuá yuwa.
\v 21 A'lí mapalí aboni echo'ná ko'yá muchili, echalí Jesusi jeaneli: Ne bichíwali Nijeni 'yemi mi ané mapu bilé 'yemi tamí nijima mapurigá echi jaré tamí sayérami arigá tamí chapimea.
\v 22 Echalí aboni wabé o'móniga chótali ibili niráa jeanigá: ¿Walubela, acha nijé níimaré?
\v 23 A'lí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: Echi bilé 'yemi mapu jena'í bilénapi bitólachi tamí yuwa pagueko, échiko tamí nijima.
\v 24 Ne bichíwali suwaba tamí yuwa ikimea achigórigá mapurigá tamí jiti rugá osirúami ju echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi. Riosi tamí wilali mapurigá Ku'wíriami niráa. Chopi ne wabé risúu nílama echi rijói mapu tamí nijima mapurigá echi pagótami tamí chapimea. Ne galá níimili echiyiri rijói ketasi cho ranarúami níisa.
\v 25 A'lí echi Júrasi níili mapu nijima riwéali. Échiko ku nijéwaga jeanigá rukueli: Binériami, ¿Acha nijé ju mápuni mi nijima riwéali? Echalí Jesusi ku nijéwaga jeaneli: ¡Mujemi ne bichíwaga anili mapu mujemi ju!
\v 26 A'lí mapuyénasí aboni ko'yá muchili, Jesusi chapigá bilé walú pani, Riosi yuwa ra'íchaga tánali mapurigá galabélatama. A'lí Binói rojuánaga 'yali ne si'néami echi jaré mapu Binói binérali. Echalí jeaneli: Chapigá kosí. Je'ná ju Nijé sapala.
\v 27 A'lí Jesusi chapili echi vaso mapo'ná maníami níili echi uva anilíwami ba'wila. A'lí ma natétara 'yasa Riosi, si'néami 'yali bajínala. A'lí jeaneli: Si'néami 'yemi galá bajisi je'ná.
\v 28 Mapujiti je'ná ju Nijé lalá, echi mapu Riosi bukulíwami niráa bichíwaga anili mapu wikabé pagótami jiti ku'luwárami ju, mapurigá aboni chati olalila ku wikáwarami níima.
\v 29 A'lí Nijeni 'yemi mi ané mapu jipi jonsa ketásini waminabi bajima je'ná uva anilíwami ba'wila. Chópini auchécho bajima echalí rawé mapalí Nijeni bukulí bajima si'néami 'yemi yuwa echalí mapalí Nijé Onolá galá nulema jena'í wichimóbachi piréami pagótami.
\s Jesusi bachá niráa nawésali jeanigá mapu echi Pegro 'yékaka animea mapu binói ketasi machili echi Jesusi
\r (Mr. 14:26-31; Lk. 22:31-34; Jn. 13:36-38)
\p
\v 30 A'lí mapalí aboni ma nawajili, echalí aboni ku simíbali echo'ná ripá rabó Olíbochi anilíwachi.
\v 31 A'lí Jesusi jeaneli: Téliko rokogó si'néami 'yémitamo tamí waminá bi'neli ariwebo, mapurigá tamí jiti rugá, je'ná jerigá osirúami ju: Echi bo'wá Niséami mi'lirúami níima, a'lí echi jaré Binói pugula bo'wá waminá chijanárami níima.
\v 32 Chopi mapalí Nijeni ma ku owinsa, echalini bachá simea echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali. A'lí 'yémitamo ayénachó pe wakinana echo'ná simabo.
\v 33 Echalí echi Pegro ku nijéwaga jeaneli: ¡A ne si'néami echi auché jaré mi bi'neli ariwésagá, nijeni ketasi siné mi bi'neli ariwema!
\v 34 Echalí Jesusi jeaneli: Ne bichíwali Nijé nimí ané mapu jipi rokogó ke cho kusúwachi echi tolí, echalí mujemi baisá chokéami animea mápumi ketasi tamí machí.
\v 35 A'lí echi Pegro jeaneli: ¡Arigá ne wabé 'wérali níisagá mapu nijeni mi yuwa mukumea, ke sineni animea mápuni ketasi mi machí! A'lí ne si'néami echi auché jaré binéami achigórigá anili.
\s Echo'ná Jechamanichi anilíwachi Jesusi we ra'icha Riosi yuwa
\r (Mr. 14:32-42; Lk. 22:39-46)
\p
\v 36 A'lí Jesusi nawali echo'ná biléana mapo'ná Jechamanichi anilíwachi níili. Ne si'néami echi jaré mapu Binói binérali ayénachó sili. Echalí Jesusi jeaneli: Jena'í muchisi mapuyénasí Nijeni pe minana simigá ra'ichama Riosi yuwa.
\v 37 A'lí Jesusi echo'ná Binói yuwa togá echi Pegro, ayénachó echi okuá Sibiréo tanala, a'lí chótali ne wabé siwega o'mona.
\v 38 Echalí Jesusi jeaneli: Nijeni ne wabé simírami o'mona ne sulachí niráa. ¡Echijiti Nijeni ne noguí mukuméaré! Jena'í tibisi. Galá 'nagá muchisi tamí yuwa.
\v 39 A'lí pe waminana simigá, Jesusi akaná chukúbaga, Riosi yuwa ra'íchaga jeaneli: Nijé Onolá, a Mujé echirigá nakisáagá, tamí ku'wiro mapurigani ketasi risúu olárami níima. Chopi ketasi tamí olá mapurigá Nijé Binói chopi nakí. Tamí olá mapurigá Mujé Binói nakí.
\p
\v 40 Echalí pe wakinana ma ku nawagá mapo'ná abijí muchili echi auché jaré mapu Jesusi binérali, echalí Binói jeaneli echi Pegro: ¡'Yémitamo arigá ketasi omérali pée téeli 'nagá muchuwa tamí yuwa!
\v 41 ¡Ne galá 'nagá muchisi! Riosi yuwa tániga ra'ichasi, mapurigátamo ketasi chati olabo mapalí echi riablo 'yemi mi wabé chati olánalama. Ne sulachí niráa 'yémitamo ne wabé galabé olánali, chopi 'yemi aboni ketasi omérami ju galabé olayá.
\p
\v 42 A'lí Jesusi auchecho siné Riosi yuwa jeanigá ra'íchali: Nijé Onolá, a mi arigá nakisáagá mapurigá Nijeni risúu olálami níima, ne suwaba galá olálami nílaga mapurigá Mujé Binói nakí.
\v 43 A'lí Jesusi auchecho siné ku nawagá, auchecho siné riwali we kochigá bitíami, mapujiti aboni ne wabé kochináali.
\p
\v 44 A'lí Jesusi ku ariwesa, auchecho siné simili. A'lí baisá chokéami Riosi yuwa ra'íchaga, achigórigá anili.
\v 45 A'lí Jesusi ku nawagá mapo'ná bitili echi jaré mapu Binói binérali, echalí jeaneli: Ma kochisí. Ma galá isábasi. ¡Nesi! Ma seba tétali. Nijeni ma nijírami níima mapurigá echi jaré chati oláami pagótami tamí chapimea. Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 46 ¡Jáasi! Ma simabo. Galá 'nesi. Ma nawali echi mapu tamí nijima.
\s Jesusi borogá tórati
\r (Mr. 14:43-50; Lk. 22:47-53; Jn. 18:2-11)
\p
\v 47 Echalí abijí ra'íchachi Jesusi, echo'ná nawali echi Júrasi, echi mapu bilé níili echi auché jaré makói miná okuá yuwa. Ayénachó echi Júrasi yuwa sili wikabé pagótami ripiyá kami, auché jaré kusí kami ayénachó. A'lí si'néami aboni nulélati echi jaré o'wéala sacerdote jiti, echi jaré o'wéala ochérami jiti ayénachó.
\v 48 A'lí echi mapu nijili, chabénala niráa, katéwaga jeaneli: Echi mapu nijeni naripama, echi ju. Ne galá chapisí.
\v 49 Echalí echi Júrasi echo'ná nawali mapo'ná Jesusi wilili. A'lí binói we yáati jeaneli: ¡Kuira, Binériami! A'lí we kaníriga narépali.
\v 50 A'lí Jesusi jeaneli: Apanero, ¿pírimi olámiya nawali? Echalí echi auché jaré ripiyá kami mulubé sigá chapili echi Jesusi. A'lí galá buleli.
\v 51 Echalí bilé rijói mapu Jesusi yuwa iyénali, chapigá binói níwala wilibé ripiyá, ku machí pali. A'lí echi ripiyá jiti chi'wánaga, ripúnali echi walula sacerdote piónawala nakala.
\v 52 Echalí Jesusi jeaneli: Ku nasó mujé níwala ripiyá echo'ná wichibáchalachi, mapujiti si'néami echi jaré mapu ripiyá jiti nakówako, abóniko ayénachó ripiyá jiti mi'lirúami níima.
\v 53 A Nijeni tánasagá echi keni Onó, echalí Binói tamí yuwa ku'wílanaga julama wabé simírami wikabé o'wéala Riosi kapitánawala mapuyénasí 'yémitamo ma ketasi omérabo taraya.
\v 54 Chopi a Nijeni echirigá olásagá, echalí ketasi chirigá ikimea mapurigá chabé ki'yá osirúami níili echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi mapurigá Nijeni arigá je'ná jerigá chapirúami níima riwéali.
\v 55 Echalí Jesusi jeaneli echi pagótami: 'Yémitamo ripiyá toga sili, kusí toga ayénachó, mapurigátamo tamí chapiboa mapurigá Nijé bilé chigórami niráa níisa. Chabé Nijé sinibí rawé 'yemi nimí yuwa binériya asali echo'ná walubé Juríosi riobáwalachi, chopi echalí 'yémitamo ketasi chirigá tamí chapili.
\v 56 Chopi suwaba je'ná jeyiri jerigá olárami ju mapurigá ne galá sébali ikimea suwaba mapurigá chabé ki'yá osirúami níili mapu tamí yuwa ikimea riwéali, mapurigá echi jaré ki'yá piréami Riosi jiti nawésami osali.
\p Echalí biché ne si'néami echi jaré mapu Jesusi binérali, ma ariwesa, miná júmsali.
\s Jesusi bacháami tólati echi jaré o'wéala Juríosi yuwa
\r (Mr. 14:53-65; Lk. 22:54-55, 63-71; Jn. 18:12-14, 19-24)
\p
\v 57 Echarí Jesusi chapigá tólati echo'ná echi ne walula sacerdote Kaijasi riwéami yuwa. A'lí echi jaré nulalíwami binériami, echi auché jaré o'wéala ochérami ayénachó echo'ná napawika muchili.
\v 58 Chopi echi Pegro pe 'naka niráa, jubá najátali echo'ná echi ne walula sacerdote kalílachi yénasí. A'lí echo'ná pachá rapirátachi bakigá, echo'ná asíbali echi jaré kapitani yuwa, mapurigá 'nema churigá ikimea.
\v 59 A'lí echi jaré o'wéala sacerdote, echi jaré o'wéala ochérami ayénachó, echi auché jaré igúsuwami ayénachó, ne si'néami ne wabé wi'nijíinali echi Jesusi. Echijiti aboni bayeli jaré wabé 'yékami rijói mapurigá aboni 'yékaka wi'nijima echi Jesusi mapurigá Binói nijika mi'lirúami níima.
\v 60 A'lí aboni ke wesi riwali. Chopi wikabé nakili 'yékaka nawésanala, echi Jesusi sayéraga. A'lí ne jubá sili okuá rijói 'yékaka nawésami,
\v 61 mapu jeanili: Je'ná rijói jeanili: Nijeni omero najuna echi walubé Riosi ri'obáwala. Ayénachó nijeni omero bikiyá chi'rigá auchecho siné ku niwayá.
\p
\v 62 Echalí echi ne walula sacerdote wilíbaga jeanigá rukueli: ¿Kéchami bilé namuti nijiyama? ¿Pili ju mapu je'ná jaré mujemi sayéraga nawesa?
\v 63 Chopi Jesusi arigá tarapé namuti ku nijéwali. Echalí echi ne walula sacerdote ku nijéwaga jeaneli: Nijeni mi jiwériga nulé, echi sinibí bitéami Riosi jiti, mápumi tamí ku ruyema: ¿Áchami ju echi Cristo, echi bi'nélipi Riosi Ranala?
\v 64 Echalí Jesusi jeaneli: Ne bichíwali Nijeni ju. Ayénachó Nijeni 'yemi mi ané mapu waminánomí rawé 'yémitamo tamí riwiboa echo'ná watonachi, echi suwaba omérami Riosi yuwa atíami. Ayénachótamo tamí riwiboa echo'ná ripá riwigachi nolírali ku nolínachi. Nijeni wilárami níili mapurigá Ku'wíriami niráa.
\v 65 Echalí echi ne walula sacerdote ne chi'wánali binói napáchala mapurigá ne wabé o'mónami niráa. Ayénachó binói jeanili: ¡Je'ná Jesusi ne wabé chati ra'íchali, Riosi sayéraga! Tamujeta ma ketasi waminabi newalé auché jaré testigo. ¡Nibira, jipi 'yémitamo ma galá námali mapurigá binói wabé chati ra'íchali, Riosi sayéraga!
\v 66 ¿Churigátamo mayé? A'lí si'néami aboni ku nijéwaga jeaneli: ¡Galá níima miná mi'lirúami níisa!
\p
\v 67 A'lí aboni wabé kachípali Jesusi akálachi. Ayénachó aboni sikala wabé kapólaga chiwali echi Jesusi. A'lí auché jaré wabé cho'nali Binói akálachi.
\v 68 Ayénachó aboni jeaneli: A mujemi níisagá echi Cristo anilíwami, mapu Riosi julama riwéali jena'í wichimóbachi, mujemi galá machimée suwaba namuti. Echijiti tamujé tamí ku ruyé: ¿Chigá níili mapu mi cho'ná?
\s Echi Pegro 'yékaka anili mapu binói ketasi machili echi Jesusi
\r (Mr. 14:66-72; Lk. 22:56-62; Jn. 18:15-18, 25-27)
\p
\v 69 Echalí echi Pegro echo'ná machímana ri'narátachi asali. A'lí bilé tiwé pióntami echo'ná binói yuwa nawagá jeaneli: Mujemi ayénachó echi Jesusi yuwa iyénali, mapu echo'ná Galiléachi bitéami ju.
\v 70 Chopi echo'ná bacháami si'néami echi auché jaré yuwa, echi Pegro we 'yékaka jeanili: ¡Ketásini machí mapurigami aní!
\v 71 A'lí mapalí echi Pegro ku machínali echo'ná yéwachi, echalí binói riwirúami níili auché bilé tiwé pióntami jiti. Echalí echi tiwé ayénachó aneli echo'ná muchúami pagótami jeanigá: Je'ná rijói ayénachó asali echi Jesusi yuwa, mapu echo'ná Nasarétachi bitéami ju.
\v 72 Echalí echi Pegro auchecho siné ne bichíwaga niráa anigá, arigá ne wabé 'yékaka jeaneli: ¡Ketásini machí echi Rijói!
\v 73 A'lí pe wilibeko echi auché jaré echo'ná muchúami, echo'ná echi Pegro yuwa mulubéanaga jeaneli: Ne bichíwali mujemi ayénachó echi auché jaré yuwa jumi mapu echi Jesusi binérali, mapujiti mujemi achigórigá ra'icha mapurigá aboni.
\v 74 Echalí echi Pegro chótali we 'yékaka niráa ra'icha. Chopi binói bichíwaga niráa anili mapu arigá ne bichíwaga ra'íchali. Echalí echi Pegro arigá 'yékaka jeanili: ¡Ketásini machí echi Rijói! A'lí echalí we yáati kusuli echi tolí.
\v 75 A'lí echi Pegro binói ku kilí niráa 'nátali mapurigá Jesusi chabénala jeaneli: Ke cho kusúwachi echi tolí, mujemi baisá chokéami we 'yékaka jeanimea mápumi ketasi tamí machí. Echalí echi Pegro ku machí machínaga, ne wabé o'móniga nalali.
\c 27
\s Jesusi tólati echi walula silíami Pilato riwéami yuwa
\r (Mr. 15:1; Lk. 23:1-2; Jn. 18:28-32)
\p
\v 1 A'lí echalí ba'alínala rawé bi'yá bijí, ne si'néami echi jaré o'wéala sacerdote napawili, si'néami echi jaré o'wéala ochérami ayénachó. Echalí si'néami aboni a'nagupi katéwaga ra'íchali Jesusi sayéraga, mapujiti aboni wabé nakili mapu echi Jesusi waminá nijírami nílasa, mapurigá Binói mi'lirúami níima.
\v 2 Echalí aboni bologá tosá echi Jesusi, echi walula silíami Ponkio Pilato riwéami 'yali.
\s Echi Júrasi a binói niráa wijaga kusébali
\p
\v 3 A'lí echi Júrasi níili mapu nijali echi Jesusi mapurigá echi jaré sontarsi chapimea Binói. Echalí mapalí echi Júrasi riwali mapurigá Jesusi arigá waminá mi'lirúami níima riwéali, echalí binói wabé siwega ku pali echi jaré baisá makói chirúlami wenomí plata, echi jaré o'wéala sacerdote, echi jaré o'wéala ochérami yuwa.
\v 4 Echalí echi Júrasi jeaneli: ¡Nijeni wabé chati ologá nijili je'ná rijói ke chibisíami, mapurigá Binói waminá mi'lirúami níima! Chopi echi jaré o'wéala sacerdote jeaneli: ¡Tamujé ketasita echo'ná así ju! ¡Mujé binói ku katewi!
\v 5 A'lí echi Júrasi echo'ná pachá walubé Juríosi ri'obáwalachi waminá wichí a'wali echi baisá makói chirúlami wenomí plata. Echalí echi Júrasi ku simigá, a binói niráa wijaga kusébaga mukuli.
\p
\v 6 Chopi echi jaré o'wéala sacerdote ku bi'nagá echi jaré chirúlami wenomí, a'lí a'nagupi jeaneli: Ketasi risensia ju máputa muchuwabo je'ná wenomí jena'í Riosi ri'obáwalachi wenomí muchuwálachi, mapujiti je'ná wenomí nijírami níili mapurigá bilé rijói waminá mi'lirúami níima.
\v 7 A'lí mapalí aboni ma a'nagupi katéwaga ra'íchali, echalí aboni ralali bilé kawí echi wenomí jiti, mapurigá echo'ná chu'wirótami níima echi jaré si'wina piréami pagótami, si'néami mapu ikí suwimea riwéali echo'ná walúlachi.
\v 8 Echijiti echi kawí jipi rawé iyénasí: Kawí léami, anilíwami ju. A'lí echo'ná kawichí níili mapo'ná chabénala echi pagótami echo'ná joka, machí pali echi wicholí, echi sikolí niwalíwami.
\p
\v 9 Echirigá ne sébali ikili mapurigá echi walula Riosi jiti nawésami Jeramíasi riwéami anili, mapalí je'ná jerigá osali: Aboni chapili echi baisá makói chirúlami wenomí plata, mapu natétarami níili echi Binói jiti mapu echi jaré Isaeli pagótami echirigá natéami mayeli.
\v 10 Echalí aboni suwaba nijili echi kawí ralínala mapo'ná nirúali echi wicholí, sikorí niwalíwami, mapurigá tamí nuleli echi Walubela.
\s Jesusi wi'nijírami níili bacháami echi Pilato yuwa
\r (Mr. 15:2-5; Lk. 23:3-5; Jn. 18:33-38)
\p
\v 11 A'lí Jesusi echo'ná bacháami wilili echi walula silíami yuwa. Echalí echi walula silíami jeanigá rukueli: ¿Acha mujé ju echi jaré Juríosi pagótami walubela silínawala? Echalí Jesusi jeaneli: Mujemi ne bichíwaga aní mapu Nijeni ju.
\v 12 A'lí echi jaré o'wéala sacerdote, echi jaré o'wéala ochérami yuwa ne wabé wi'nijili echi Jesusi. Chopi Binói tarapé namuti ku nijéwali.
\v 13 A'lí echi Pilato jeaneli: Mujemi galá nami mapurigá aboni wikabé namuti rugá mi sayéraga ra'icha.
\v 14 Chopi Jesusi tarapé bilé ku nijéwaga ra'íchali. Echijiti echi walula silíami wabé si'winárigá 'nátali, mapujiti Binói ke bilé namuti ku nijéwali.
\s Echi Pilato nulali mapurigá Jesusi mi'lirúami níima
\r (Mr. 15:6-15; Lk. 23:13-25; Jn. 18:38-19:16)
\p
\v 15 A'lí sinibí bamíbali, echalí omowálawachi sébachi, echi walula silíami ku machí pali bilé Juríosi rijói mapu pachá bachárami níili, mapuyíripi echi auché jaré Juríosi pagótami bilé ku machí pánala risensia tániko.
\v 16 A'lí echalí pachá bachárami níili bilé wabé chati oláami rijói Barabasi riwéami.
\v 17 A'lí echalí rawé mapalí echi wikabé pagótami napawika muchili, echalí echi Pilato jeanigá rukueli: ¿Chigá nalínatamo nakí mapu Nijeni ku machí pama? ¿Áchani ku machí pama echi Barabasi riwéami rijói, echi Jesusi kéremá, echi mapu Cristo anérami ju?
\v 18 A'lí echi Pilato echirigá rukueli mapujiti binói galá machili mapu aboni ne wabé kichiga nijili echi Jesusi.
\p
\v 19 A'lí mapalí echi Pilato asali echo'ná echi walula silíami asíbalachi, echalí binói upila jeanigá júuli: Ketásirapé chibi olá echi galabé oláami Rijói, mapujítini wabé risúu níili jipi rawé mapalini we rimuli echi Jesusi jiti.
\p
\v 20 Chopi echi jaré o'wéala sacerdote, ayénachó echi jaré o'wéala ochérami 'wérarali aneli echi pagótami mapu echi Barabasi tánama. Ayénachó mapurigá echi Jesusi waminá mi'lirúami níima.
\v 21 A'lí echi walula silíami ku nijéwaga jeaneli: ¿Chuyíritamo nakí echi okuá, mapu Nijeni ku machí pama? Echalí aboni jeaneli: ¡Ku machí pa echi Barabasi!
\v 22 Echalí echi Pilato jeaneli: ¿Chucheni olama echi Jesusi, echi mapu Cristo anérami ju? A'lí si'néami aboni o'weli ra'íchaga jeaneli: ¡Echo'ná kúrsichi michóntami nílaga!
\v 23 A'lí echi walula silíami jeanigá rukueli: ¿Piri chati olali je'ná rijói? Chopi aboni waminabi o'weli ra'íchaga jeaneli: ¡Echo'ná kúrsichi michóntami nílaga!
\v 24 Echalí echi Pilato ma riwisáa mapurigá binói ketasi biyiri niyúrali, chopi mapurigá echi wikabé pagótami waminabi wabé na'áwali, echalí echi Pilato ba'wí jiti paníkali echo'ná bacháami echi wikabé pagótami yuwa. Ayénachó echi Pilato jeanili: Nijeni tarapé chokila ju a je'ná galabé oláami Rijói waminá mi'lirúami níisa. Echijiti nijeni galá paníkali bacháami 'yemi yuwa. ¡Galá machisí mapu 'yémitamo chopi chokila ju! Mapujiti je'ná rijói chopi mi'lirúami níima mapujiti 'yémitamo echirigá nakili.
\v 25 Chopi ne si'néami echi jaré wikabé pagótami ku nijéwaga jeaneli: ¡Tamujé aboni chopi chokila nílabota, mapalí Binói mi'lirúami níima! A'lí echi jaré tamujé kúchuwala ayénachó chokila níima.
\v 26 A'lí echi Pilato ku machí pali echi Barabasi. A'lí ma nulasa mapu echi Jesusi waminá wipisótami níima, a'lí ayénachó nulali mapu Binói echo'ná biléana kúrsichi michóniga mi'lirúami níima.
\p
\v 27 A'lí jaré echi walula silíami sontársawala chapigá toli echi Jesusi echo'ná pachá walú kalírali Betório anilíwachi. A'lí echo'ná pachá ne norigá Jesusi yuwa napawili ne si'néami echi wikabé sontarsi.
\v 28 A'lí mapalí aboni ma káraga 'yeli Binói napáchala, a'lí aboni sitákami kimeli echi Binói mapurigá bilé walula silíami niráa.
\v 29 A'lí aboni bilé so'uwá niwárami koyétali echo'ná Jesusi mo'ólachi. Echalí Binói ayénachó 'yárami níili bilé kusí echo'ná Binói sikálachi watoná, mapurigá bilé walula kusíwami niráa. A'lí aboni wabé tiníchaga niráa, echo'ná bacháami Jesusi yuwa chokóbaga jali. A'lí aboni jeanili: ¡Kuira, Mujé Walubela Juríosi Silínawala!
\v 30 A'lí aboni wabé kachípali echo'ná Binói akálachi, ayénachó echi kusí jiti wipisoli Binói mo'ólachi.
\v 31 A'lí mapalí aboni ma sunili echirigá tiníchiya, echalí aboni ku 'yeli echi sitákami napácha. A'lí Binói níwala napacha ku napachátali. Echalí aboni waminá toli echi Jesusi mapurigá Binói mi'lirúami níima echo'ná kúrsichi michóniga.
\s Jesusi clavo jiti michóntami níili echo'ná kúrsichi
\r (Mr. 15:21-32; Lk. 23:26-43; Jn. 19:17-27)
\p
\v 32 A'lí mapalí aboni ma ku 'machínaga simíbali echo'ná walúlachi jonsa, echalí aboni chapili bilé rijói echo'ná Sirénachi anilíwachi bitéami, mapurigá binói matórama echi kursi.
\v 33 A'lí aboni sili echo'ná Gorótachi anilíwachi mapo'ná anilíwami ju: Chu'wí mo'ólachi.
\v 34 Echalí Jesusi bajínala 'yálati echi uva ba'wila, bilé wabé chipúami owáami nasówaga. Chopi Binói galá machigá, ma ketasi bajínali.
\p
\v 35 A'lí Jesusi echo'ná kúrsichi clavo jiti michónalami níili, echo'ná Binói sikálachi, Binói ronólachi ayénachó. Echalí echi jaré sontarsi we rijibaka ri'yékali mapu chigá mema riwéali echi jaré namuti Binói níwala napacha. A'lí echirigá olárami níili mapurigá suwaba echirigá galá ikimea achigórigá mapurigá echi walula Riosi jiti nawésami anili, mapurigá bachá niráa je'ná jerigá osirúami níili echo'ná Riosi Ra'íchala oselíwalachi: Aboni chapigá rojuánali suwaba namuti Nijé níwala napacha. A'lí aboni rijibaka ri'yékali mapu chigá mema riwéali Nijé níwala kimila.
\v 36 A'lí echi jaré sontarsi echo'ná muchíbaga, galá tibútali.
\v 37 Echalí echo'ná kúrsichi ripá moba Jesusi mo'ólachi je'ná jerigá osirúami níili, mapurigá Binói je'ná jiti mi'lirúami níima riwéali: Je'ná, echi Jesusi ju, echi Walubela Juríosi Silínawala.
\v 38 Echalí rawé okuá rijói chigórami ayénachó ko'wirúami níili Jesusi yuwa, echo'ná auché jaréana kúrsichi michóniga. Bilé echo'ná watoná kúrsichi michóntami níili. Auché bilé echo'ná o'winá kúrsichi michóntami níili.
\p
\v 39 A'lí echi jaré pagótami echo'ná simárami, ne mo'ólaga, tiníchaga,
\v 40 yóniga jeaneli: ¡Mujé mápumi najunama echi walubé Juríosi pagótami ri'obáwala, mápumi bikiyá chírigá auchecho ku niwama, a binói ku'wira! ¡A mi bi'nélipi Riosi Ranala níisagá, ku rikina echo'ná kúrsichi jonsa!
\v 41 Echirigá echi jaré o'wéala sacerdote, echi jaré nularíwami binériami ayénachó, echi jaré Bariseo anilíwami binériami ayénachó, echi jaré o'wéala ochérami asíchiko, si'néami achigórigá we kichiga tiníchaga jeanili:
\v 42 Binói auché jaré ku'wíraga olali, chopi a Binói ketasi omero ku'wíriya. Je'ná, ne bichíwali níisagá tamujé Isaeli pagótami walubela silínawala, galá níima ku rikinsa echo'ná kúrsichi jonsa. ¡Echalíta ne galá bichíibo Binói!
\v 43 Je'ná rijói anili mapu Binói galá bichíili Riosi. Jipi galá níima Riosi ku'wírasa echi Binói, a galá nakisáagá Riosi, mapujiti je'ná rijói jeanili: ¡Nijé bi'nélipi Riosi Ranala juni!
\v 44 A'lí echirigá achigórigá kichiga tiníchaga ra'íchali echi okuá chigórami mapu achigórigá kúrsichi michóntami níili Jesusi yuwa.
\s Echi Jesusi ma mukuli
\r (Mr. 15:33-41; Lk. 23:44-49; Jn. 19:28-30)
\p
\v 45 A'lí echalí rawé ne wabé rokowáli ne buchuwí jena'í wichimóbachi, nasipa rawé jonsa, ma kisúwachi yénasi.
\v 46 A'lí echalí ma pee kisúwachi alíwachi Jesusi o'weli ra'íchaga jeanili: Elí, Elí, ¿lama sabaktani? Mapu Ralámuli ra'íchali niráa, je'ná jerigá aniwáami ju: Keni Riósawa, keni Riósawa, ¿churékulami tamí bi'neli ariweli?
\v 47 A'lí jaré echo'ná muchúami ma námaga mapurigá Binói ra'íchali, a'lí jeanili: ¡Je'ná Rijói, echi Elíasi bayéchani!
\v 48 A'lí bilé aboni we yáati 'maga sa'méchali bilé táa bo'osali echo'ná wabé chipúami uva ba'wílachi. A'lí echo'ná biléana kusírali ochogá 'yali echi Jesusi, chunugá bajínala.
\v 49 A'lí echi auché jaré jeanili: Ariwesi. 'Nebo acha nolínama echi Elíasi, ku'wírimiya.
\v 50 A'lí mapalí Jesusi ma auchecho siné o'weli ra'íchali, echalí ma mukuli nijaga Binói aliwala ma.
\p
\v 51 A'lí echalí echi walubé chiní, we ru'náami, mapuyiri kimá, mapu echo'ná pachá echi walubé Juríosi ri'obáwalachi chukuli, ke sayiná ripana jonsa okoná nasipa chi'wali. A'lí echi kawí wabé nokali. A'lí wikabé rité wabé rapali.
\v 52 A'lí wikanáami chu'wétachi ke sayiná ku iráparami níili. A'lí wikabé galá bichíyami pagótami mapu chabé suwili, ma ku o'wínali.
\v 53 A'lí mapalí Cristo ma ku owínali, echalí aboni ku 'machínali echo'ná chu'wétachi jonsa. A'lí echo'ná galabé walúlachi sigá, wikabé jiti riwirúami níili.
\p
\v 54 A'lí echi walula kapitani, bilé kiento sontarsi nuleámi, ayénachó echi auché jaré binói yuwa muchúami mapu tibuli echi Jesusi, si'néami aboni galá riwisá mapurigá wabé nokali echi kawí, ayénachó riwisá suwaba je'ná jerigá ikíachi, a'lí aboni ne wabé majaga jeanili: ¡Ne bichíwali je'ná Rijói bi'nélipi Riosi Ranala níili!
\v 55 A'lí echo'ná mikabé 'nagá muchili wiká muguí, echi jaré mapu Jesusi yuwa ku'wíribiya najátali echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali jonsa.
\v 56 A'lí echi María, echo'ná Makatárachi bitéami bilé níili echi auché jaré muguí yuwa. Echi auché bilé María, echi Jakobo, echi José iyela auché bilé níili echi wiká yuwa. Echi Sibireo riwéami rijói kúchuwala iyela ayénachó bilé níili echi jaré yuwa.
\s Echi Jesusi chu'wirótami níili
\r (Mr. 15:42-47; Lk. 23:50-56; Jn. 19:38-42)
\p
\v 57 A'lí echalí rawé mapalí ma alíwachi níili, echo'ná nawali bilé rijói wabé níwami, José riwéami, echo'ná Arimatéachi bitéami, echi mapu ayénachó Jesusi yuwa binéami níili.
\v 58 A'lí je'ná rijói nawali echo'ná mapo'ná echi Pilato asali. A'lí binói tónalaga tánali echi Jesusi mukúami sapala. A'lí echi Pilato nulali 'yánala.
\v 59 A'lí echi José chapigá echi mukúami sapala, a'lí bilé bi'wíami chiní kimila jiti kabili.
\v 60 Echalí echi José chu'wiroli Jesusi mukúami sapala echo'ná biléana chu'wechi mapo'ná bukulí iwarárami níili echo'ná ritérali mapurigá risochí niráa. A'lí bilé walú rité jiti 'yérali. Echalí echi José ku simili.
\v 61 A'lí echo'ná bacháami chu'wechi ayénachó muchili echi María echo'ná Makatárachi bitéami, echi auché bilé María ayénachó.
\s Jaré sontarsi julálati tibúnala echo'ná chu'wechi mapo'ná Jesusi chu'wirótami níili
\p
\v 62 A'lí echalí ba'alínala isábawachi rawé echi jaré o'wéala sacerdote, echi auché jaré Bariseo yuwa, si'néami napawili echo'ná bacháami echi Pilato yuwa.
\v 63 Echalí aboni jeaneli: Walula, tamujeta newalá mapu echi wabé 'yékami Rijói chabé anili mapalí Binói abijí bitéali, mapu Binói ku owínama ma bakiyá chi'rigá, mapalí Binói mi'lirúami níisa.
\v 64 Galá níima mujé nulasa echo'ná chu'wechi tibúnala mapu yénasí bikiyá chi'lesa, mapurigá echi jaré mapu Binói binérali ketasi rokogó niráa sigá 'wísama Binói mukúami sapala. Echalí aboni jeanema echi pagótami: ¡Ma ku owínali, mapalí ma mukúami níili! Echalí aboni wabé simírami 'yékama echi pagótami, ketasi mapurigá chabé chokichí.
\v 65 Echalí echi Pilato jeaneli: Echo'ná tibúnala jaré sontarsi. Ku simíbaga, ne galá tibútanarasi echo'ná chu'wechi, mapurigátamo mayé mapu ne 'wérali ju.
\v 66 Echalí aboni ku simíbaga júuli echi jaré sontarsi echo'ná chu'wechi tibúnala. A'lí aboni ne galá 'yeli echo'ná chu'wechi yéwalachi, echi walubé rité jiti. Ayénachó aboni echo'ná ritérali noligá uchugá, moba oseli mapurigá ke wesi irápama.
\c 28
\s Jesusi ku owínali mapalí ma mukúami níili
\r (Mr. 16:1-8; Lk. 24:1-12; Jn. 20:1-10)
\p
\v 1 A'lí ma simírasa echalí isábawachi rawé, ba'alínala bi'yábijí mapalí ma chi'láali echalí oméachi rawé, echalí echo'ná chu'wechi 'nébiya sili echi María echo'ná Makatárachi bitéami, echi auché bilé María ayénachó.
\v 2 A'lí ke sayiná ne wabé nokali echi kawí, mapujiti bilé walula Riosi kapitánawala ripá riwigachi jonsa rikínaga, echo'ná nawagá ri'nabuli echi walubé rité echo'ná chu'wechi yéwalachi atíami. A'lí échiko echo'ná moba asíbali.
\v 3 A'lí echi walula Riosi kapitánawala ne wabé simírami ratábami níili mapurigá echi ukuí ni'wíami niráa. Ayénachó binói napáchala ne wabé rosákami níili mapurigá echi kipalí.
\v 4 A'lí echi jaré sontarsi tibúami ne wabé majajali echi binói jiti. A'lí aboni echirigá ne wabé sayilúmaga majaga bitíbali mapurigá suwíami niráa.
\p
\v 5 Echalí echi walula Riosi kapitánawala jeaneli echi muguí: Ketasi majasi 'yemi, mapujiti nijeni galá machí máputamo amí echi Jesusi, echi mapu echo'ná kúrsichi clavo jiti michóniga mi'lirúami níili.
\v 6 ¡Binói ketasi te jena'ibi, mapujiti ma ku owínali, mapurigá Binói 'yemi mi bachá niráa aneri mapu ikimea riwéali! Wakiná simíbaga, 'nesi mapo'ná echi Walubela Jesusi rikárami níili.
\v 7 Wabé sapuka simíbaga ruyébasi echi jaré mapu Binói binérali, mapurigá Binói ma ku owínali. Nibira, Binói 'yemi mi yuwa bachá simea echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali. Echo'nátamo riwiboa echi Binói. Nibira nijeni 'yemi mi ma echirigá ne bichíwaga ruyeli.
\v 8 Echalí echi 'muguí ne wabé majaga ku simíbali echo'ná chu'wechi jonsa, chopi aboni ayénachó ne wabé kaníili. A'lí aboni ne júmaga ku simíbali, ne bukulíwami niráa ruyébiya echi jaré mapu Jesusi binérali. A'lí mapuyénasí aboni abijí echirigá sírali,
\v 9 echi Jesusi ke sayiná echo'ná nawagá natépali aboni. Echalí Jesusi jeaneli: ¡Kuira! ¡Kanílasi! A'lí echi jaré 'muguí echo'ná sigá, bacháami Binói yuwa chokóba jaga wabé walubélaga aneli, Binói ralálachi chapigá.
\v 10 A'lí Jesusi jeaneli: Kestasi majasi. Ma ku simíbaga ruyébasi echi jaré Nijé ritémawala je'ná jerigá mapurigá ne bukulíwami ikili. Jeanesi mapurigá aboni simama echo'ná Galiléachi anilíwachi kawírali. ¡Echo'ná aboni tamí riwimea!
\s Echi jaré sontarsi wabé 'yékaka nawésali
\p
\v 11 A'lí mapuyénasí echi jaré 'muguí echirigá simíbali, echalí echi jaré sontarsi mapu tibuli echo'ná chu'wechi, abóniko echo'ná walúlachi ku ruyébiya sili echi jaré o'wéala sacerdote, ne suwaba mapurigá ikili.
\v 12 A'lí echi jaré o'wéala sacerdote napawili echi jaré o'wéala ochérami yuwa. A'lí mapalí aboni ma a'nagupi katéwaga ra'íchali, echalí aboni wikabé natétali wenomí echi jaré sontarsi.
\v 13 Ayénachó jeaneli: Jeanési 'yemi: Echi jaré mapu Jesusi binérali, abóni rokogó niráa sigá 'wísali Binói mukúami sapala, mapalí tamujeta we kochigá bitili.
\v 14 A'lí echi walula silíami a galá námsagá je'ná jeyiri, echalí tamujeta galá katéwaga anebi echi binói, mapurigá 'yemi ketasi echijiti kastigo 'yárami níibo.
\v 15 Echalí echi jaré sontarsi ma naresa echi wenomí, echirigá aneli echi jaré pagótami mapurigá aboni nulérami níili. A'lí je'ná echirigá anirúami ne sébali ruyérami níili echi jaré Juríosi pagótami yuwa, echalí rawé jonsa, jipi rawé yénasí.
\s Jesusi nawésanala júuli echi jaré mapu Binói binérali
\r (Mr. 16:14-18; Lk. 24:36-49; Jn. 20:19-23)
\p
\v 16 A'lí echi jaré makói miná bilé binéami ku simíbali echo'ná Galiléachi, echo'ná ripá biléana rabó mapo'ná Jesusi chabénala aneli mapo'ná aboni riwimea riwéali echi Binói.
\v 17 A'lí mapalí aboni riwali echi Jesusi, echalí aboni bacháami Binói yuwa, wéemi raweka, chokoba jaga walubélaga aneli. Chopi jaré ketasi 'me galá bichíili.
\v 18 Echalí Jesusi echo'ná nawagá jeaneli: Mani 'yárami ju mapurigá Nijeni ne suwaba omérami níima echo'ná ripá riwigachi, jena'í wichimóbachi ayénachó.
\v 19 Echijiti ku simíbaga 'yemi, galá bichíiraga binérasi ne si'néami echi jaré pagótami, ne suníami jena'í wichimóbachi piréami. A'lí mapalí aboni galá bichíiko, echalítamo ne si'néami pagopo aboni, mapurigá si'néami echi auché jaré pagótami ne galá machimea mapu echi jaré bichíyami galá ku'wíratami ju Riosi Onorúami jiti, echi bilepi Riosi Ranala jiti ayénachó, echi wabé Galabé Riosi Iwigala jiti asíchiko.
\v 20 Ne galá binérasi echi jaré pagótami mapurigá aboni galá nijéwaga olama ne suwaba namuti mapurigá Nijeni 'yemi mi nuleli. Ayénachó ne galá machisí mapurigá Nijeni 'yemi mi yuwa atí sinibí rawé, echalí ne jubá wichimóbachi suwibáluachi rawé yénasí. ¡Echirigá nílaga!
